title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 385 van een Turkschen Despoot dan in dien van den nieuwen CABsAB voegden, tot de kunstgrepen van eene Politiek behoorden, die van het karakter van onze Staatslieden, gelijk van de gansche menschheid een te geringen dunk had. En zoo nemen wij ook gaarne aan, dat den Keizer een oogenblik het denkbeeld heeft bekoord, om zonder dat hij tot het uiterste der onttrooning van Lopzwisk behoefde over te gaan, zijn doel door een’ omweg te bereiken. Hij had wel eens eene bui of luim van goedhartigheid. — "Welaan, dus sprak hij eindelijk na eene dier heftige woor- denwisselingen met den Koning , !) — ik wil u toonen, hoe weinig ik om Holland geef en welke waarde ik daarentegen aan den vrede ter zee, zou hechten. Willen de Engelschen eeue ernstige, wölgemeenäe onderhandeling met mij openen en zich met mij verstaan, ik zal er niet aan denken uw Land in te lijven of u bezwaren of banden op te leggen van welke ik al het drukkende erken; ik zal in dat geval, Hol- land rustig, onafhankelijk en ongedeerd laten.” En nu de plotselijk opgekomen gedachte nader ontwikkelende en door het onderwerp als weggesleept, weidde hij in dezer voege uit. „Het zijn de Engelschen die mij tot die aan- houdende uitbreiding van mijn gebied genoodzaakt heb- ben 2). Hunne schuld is het, dat ik er toe gekomen ben, Napels, Spanje en Portugal aan miju Rijk te hechten. 1) Zie rarens, t. a. p. p. 95 suir. %) De Britsche Politiek van volharding tegen NAPOLEON, is fraai blootge- legd in een’ brief van Lord CAsTLEREAGH aan PERCEVAL, 1 Ootober 1807. „The more, schrüft hij, I have had time to refleet on our future prospeets in this war, he more impresed J am with a couvietion {hat neither peace nor independence can be the lot of this Nation, till we have fonnd the means of making France feel that her new anti-social and anti-commercial system will mot avail her against a power that can, for its own preservation, and oon- sequently legitimately, coumteract at sea what she lawlessiy infliets and en- forces om ahore.” — cawrLenzaun, Leiters and despaiches VII. 87. 386 Maar ik wilde tegen hen kampen en mijne kusten uitbrei- den, ten einde mijne strijdkrachten te vermeerderen. Als zij op die wijze willen voortgaan, zullen zij mij dwingen eerst Holland, vervolgens de Hanzesteden, eindelijk Pom- meren en misschien wel Danzig met Frankrijk te vereenigen. Dit mag hun wel eens duidelijk gezegd worden, en het ligt op uwen weg hun dit eens helder te doen begrijpen. Gij hebt daartoe goede gelegenheid, want er bevinden zich te Amsterdam kooplieden die ook vennooten zijn van En- .gelsche huizen. Welnu, maak u die ten nutte om de Engelschen te verwittigen van hetgeen hun over het hoofd hangt; geef hun te kennen dat de inlijving van Holland voor de deur staat, hetgeen voor Engeland een onbereken- baar nadeel zou zijn, ten ware zij bereid zijn met mij te onderhandelen en den vrede te sluiten, hetgeen uwe onaf- hankelijkheid zou redden en hun een groot gevaar bespa- ren.” Geen wonder dat wopewisk het onverwacht middel van uitredding onmiddellijk aangreep, hij die in zijne angstige verlegenheid, reeds bedacht was geweest op voor- slagen, in welke de Keizer gelukkig niet had willen treden en die Holland bijna tot Lid van het Rhijnverbond hadden gemaakt !). Ja, 266 benard en schier radeloos had hij zich kort te voren in die worsteling tegen de overmagt gevon- den, dat hij, in de met Rusland aangeknoopte diplomatische betrekkingen een flaauwe schemering van hoop meenende te ontwaren, zich van het vertrek van een’ Aide de camp van Keizer aLexanver naar Petersburg, in diep geheim en in overleg met den Gezant van dien Monarch te Parüjs, Prins «ouraxın bediend had 2), om ter afwending der ') „Enfiu, pour mettre la Hollande sons une direction plus immödiate de Votre Majeste, je La prie encore de voulir Padmettre dans Is Confdbra- tion Rhönane.” (20 December 1809). Zie nöruz, Perslag bl. 88, 281. (38 Januarij 1810). 3) 2. bij wöxın, bi. 89, 40 en 285 (Bijlage XV) den brief van LonzwIısk 387 inljjving, den tijdigen steun van dien edelmoedigen Alleen- heerscher in te roepen en het groot belang dat Rusland en alle Staten van het Vasteland bij het behoud van ons onafhankelijk volksbestaan hadden 1), in het licht te stellen. Het gewigt van den handel op de Oostzee, was hierbij niet vergeten; maar bij deze vernedering oud-Holland te her- denken, dat Czaar rrrer de gronden van zijne toekomstige grootheid had geleerd, zou al te krenkende gewaarwordingen in het vaderlandsch gemoed gewekt hebben. In zulk een’ nood, waarin hij niet wist waarheen zich om hulp te keeren, kon het niet anders of LODEWISK was terstond gereed tot den van hem gevergden stap bij het Britsch Gouvernement. NaroLzons Geschiedschrijver stelt de zaak aldus voor, als of op ’s Keizers verlangen de Mi- nister RÖELL dadelijk met den hiervoren gemelden Heer LABOUCHÄRE, die zich toen wegens handelszaken te Parijs bevond, naar Amsterdam zou teruggekeerd zijn 2), om met den Raad van Ministers aldaar en met eenige (19 December 1809) aan Keizer ausxannee. „Placde A Pentree d’ane mer fermee chaque annde par les glaces, et aa dehors de catte mer, Ia Hollande est Ventrepdt n6cessaire poor le commerce du Nord, et interesse donblement Votre Majest6, depuis que ses frontitres se sat ötendues en Pologne; mais ce n’est pas tont, et la perte de la Hollande entrainerait le bouleversement de toutes les relations commereiales, et achörerait l’independance de 1’Angleterre envers le Contioent; je pense möme qu’il eat de Pinter&t, du premier intördt de toutes les Puissances continentaler, de oonserver la Holland, ponr leur atilit6 et leurs besoius communs; mais je dois m’arräter, et prier Votro Ma- jeste Imp6riale, d’accorder A la Hollando son genereux et pnissant appui.” ») Den 80 Mei 1808 had Prins Do1GoRoUKT züne geloofsbrieven als Russisch Gezant op het Loo overhandigd. Jourual Politigue de Leyde 3 Juin 1808. Verg. over de geldleeningen van Rusland bij HOPE te Amsterdam, de depeche van Lord Howıck aan den Markios van DouGLas te Petersburg, 13 Jangerij 1807. Journ. Polit. 6 Jan. 1809. 3) De woorden in de door waroıton zelf ontworpen Memorie: (rie BÄELL, Werslag bl. 102 en Bilage XXXII, bl. 259). „Il n’y a pas d’inconvönient, que le Ministre DE RÖKLL parte de Paris, pour assister A ce Conseil,” hooft TuTERS voor eon feit gehonden, 388 Leden van het Hollandsch Wetgevend Ligchaam, de ver- eischte Instructiin voor de zending van dien Financier, die de schoonzoon en vennoot van den Heer BaRına te Londen was, ten spoedigste te ontwerpen en vast te stel- len l). En het zou de Hertog van Öfrante roucak geweest zijn, dezelfde die in 1799 een korten tijd de Fransche Republiek als Minister te ’s Hage had vertegen- woordigd, die met den Heer LABoucatee door den Bankier OUYRARD persoonlijk bekend geworden, de keuze van dien onderhandelaar had aanbevolen, die in Holland en in En- geland evenzeer geacht, ook zonder oflicieel karakter, het- welk men begeerde te vermijden, tot de Leden van het Britsch Bewind gemakkelijk toegang en tegelijk bij hen gunstig gehoor zou vinden. Doch de Heer zörı, wien de Koning naar Londen had willen zenden, maakte zelf de aanmer- king dat daar het bekend was, dat hij zich met Z. M. al ruim .zes weken te Parijs had opgehouden, het Engelsch Ministerie „te doorzigtig was” om niet te begrijpen, dat het doel van zijne zending evenmin aan den Keizer onbe- kend was, als de zending zelve, zonder diens volkomene goedkeuring geschieden kon; zoodat op die wijze NAPOLBONS oogmerk in het verinijden van den schijn, alsof deze poging op zijnen aandrang of met zijne voorkennis geschiedde, geheel verijdeld zou worden. En zoo bleef rörıı derhalve bij den Koning, diens zijde geen oogenblik verlatende; geene reis 1) TEIERS, t. a. p. p. 99. „On fit done partir M. RÖPLL et M. DE LABOUCHERE pour Amsterdam, et en attendant on snspendit toutes les resolutions dont la Hollande pouvait &tre l’objet.”” — Hoewel de Fransche Geschiedschrijver bet boek van den Hollandschen Staatsman niet blüjkt gebruikt te heben, laat hij opzwirks Minisler regt wedervaren (t. a. p. p- 90: „ıM. RöELL, Ministre des affaires ötrangeres de Hollaude, homme delaird, excellent patriote quoi- que Orangiste.”) — Verg. bij carzrıeur, Europe pendant le Consmiat et PEmpire de naroLdon, T. XV. 142 suiv. de Instructiön voor den Heer La- BOUCHERE in het Fransch, (1 Febr. 1810) te vinden in het Hollandsch bij nözıı, Perslag, Bijlage LXXU, bl. 374—877. 389 naar Amsterdam vond plaats. En wat van het bijeenroe- pen van eenige Notabelen, die met den Raad van Ministers over de geheime Negotiatie zouden beraadslagen, verhaald wordt, slaat op den eisch dien NAPOLEON na eene zeer levendige woordenwisseling met LODEwIJK , gedaan had; na- melijk „een van beiden,” dat deze of zijne demissie zoude nemen (als ware het woord abdiceren te verheven voor iemand, dien hij als zijuen vasal beschouwde 1), of eane Vergadering van 15 & 20 uit de voornaamste ingezetenen van Holland te Parijs zoude bijeenroepen; iets waarop de Keiger reeds meer dan eens had aangedrongen. Werkelijk was al eene lijst van zoodanige Aanzienlijken ten getale van veertien, door LoDEwısk aan den Minister RökLL in de pen gegeven, toen de trouwhartige Staatsman door den Koning verzocht zich aan de spits van die Consulta te plaatsen, en niet langer het stilzwijgen kunnende bewaren, rondborstig voor zijn gevoelen uitkwam, en verklaarde dat hij de bedoelde bijeenkomst voor hoogst noodlottig hield, en dat niets in staat zou zijn, om hem tot de aanvaarding van het Lidmaatschap, veelmin van het Voorzitterschap te bewegen 2). De gevolgen der Junia van Bayonne stonden hem nog te versch voor den geest, om immer tot iets dergelijks de hand te leenen. Het oogmerk van den Keizer strekte zich naar zijne overtuiging, verder uit dan de Koning scheen te vermoeden, blijkens het alternatief van de bijeen- roeping van Notabelen tegenover den afstand van de Kroon gesteld. Men kon zioh wel is waar voornemen, in zulke ") Eigen woorden van den Minister nözıL, Verelag bi. 68. — In dien gecat schrüft dan ook SCHLRGEL (A. w. v.), Du systäme continenial (Btock- holm, Januarüj 1818) p. 47: „Bientöt aprös il (naroLzon) döposs son fräre, le Roi de Hollande, ponr n’avoir pas 616 assez bon donamier dans le aystäme prohibitif qui rödaissit ses snjets A la mendicit6.” (Busais Ättiraires et kisto- riques, Bonn 1842.) 3) Verslag bl. 66-67. 390 Vergadering onwankelbaar getrouw te blijven aan de ge- dragsliin, die men zich afgebakend had, en gewis ver- trouwde hij, indien immer of ooit de inlijving van Hol- land dä&r moest overwogen worden, wel genoegzame kracht van geest te zullen bezitten, om zich daartegen met al zijn vermogen te verzetten; maar wat was met de Leden der Junta van Bayonne gebeurd? Hoe menigeen van deze, die derwaarts vertrokken was en wien men voorspeld had wat daar zou voorvallen, zou zich niet ten volle bestand hebben geacht tegen hetgeen men van hen mogt begeeren, en toch wat had niet de ondervinding geleerd? Was niet naar men zeide, de Markies DE sAnTAcrUz, sedert dien tijd door gemoedskwellingen gefolterd, zinneloos geworden? Ook was het gansch niet zeker, dat de aangewezen Leden, die zeer wel konden bevroeden wat men van hen vergen zou, aan het opontbod naar Parijs zouden gehoorzamen. Deze bedenkingen we£örhielden Lopkwisk zich in den valstrik te laten vangen, en de te beleggen Consulta sprong af 1); en ten slotte gaf men aan RöELLs opmerking toe, dat ver- mits er geen schriftelijk blijk van ’sKeizers toestemming tot het voeren der Negotiatie in Engeland bestond, ook alle schrift waaruit dit naderhand kon blijken, voor- zigtigheidshalve behoorde te worden nagelaten; dat eene mondelinge mededeeling verkieslijik was 2). Dien ten gevolge, zunder dat verder van het opontbod van Notabelen, of van het raadplegen met Leden van het Woetgevend Ligchaam, gewag werd gemaakt, schreef de Koning den 25 Januarij 1810 aan geene andere Ministers dan aan de Heeren van DER HEIM en MOLLERUS 3) over de 1) Zie den brief van Lopzwisk aan den Keizer.bij Rörur, Perslag bi. 67: „si eru, avant den venir d Feztrömitd Wappeler ici des Notables pour de- libörer sur les affaires de mon Royaume” enz. 2) Perslag bl. 116. 3) Deze worden ook bij THIERS genvemd 1. a. p. p- 100. 39 verlangde zending van een vertrouwd persoon naar Engeland ; hoewel die Staatslieden daags daarına werden gemagtigd, van dien stap, in het diepst geheim, aan hunne Ambtge- mooten kennis te geven l). „Ik zend u hierbij, zoo luidde eerstgemelde depöche, het afschrift van eene Nota, gister door den Franschen Minister van Buitenlandsche Zaken aan den Heer zörrL toegezonden. Gij zult den staat, waarin onze zaken in dit oogenblik verkeeren, daaruit volko- ınen leeren kennen. De bittere onzekerheid is bijna tot eene nog treuriger zekerheid overgeslagen. Het lot van Holland schjjnt nu van hetgeen het nieuw Engelsch Kabinet zal doen 2), te moeten afhangen. Daarom is het voor Holland van het hoogst belang, dat de Engelsche Regering wete welke de gevolgen zullen zijn, wanneer zij mogt willen vol- harden bij het stelsel dat zij in de Raadsbesluiten, van welke in de Nota gesproken wordt, omhelsd heeft. Ik ben derhalve tot het besluit gekomen om een vertrouwd en schrander man naar Engeland te zenden, ten einde het Bewind aldaar te bewegen dat stelsel te matigen, en op die wijze het staatkundig bestaan van Holland te redden. Want het is mogelijk dat Engeland in het behoud van Hollands onafhankelijk aanzijn genoegzeam belang stelt; zeker vordert, dunkt mij althaus, de staatkunde van dat Rijk te waken, dat ons Land niet onder de onbepaalde heerschappij van het Fransche Keizerrijk vervalle ®). Allerlei gewigtige 1) zörız, Perslag bl. 117 en Bijlagen 86 en 87, bl. 268272. 2) pezoevaı was Eerste Minister. Dat men nit Londen den blik min of meer gerigt hield op hetgeen hier te lande onder Fransche pressie geschiedde, toont CASTLEREAGHS brief aan PERCEVAL, 1 Oct. 1807 (VIII. 88): „The late proceedings in Holland, etc. seem to create a new er, which, if suffered to pass by, may not be easily recoverable.” ®) „Hij zal dienvolgens het Engelsche Ministerie trachten te overtuigen van het belang, hetwelk er voor Engeland in gelegen is, dat Holland niet onder de volstrekte heerschappij van het FranscheKeizerrijk gerake, maar ernc, op ich zelve bestaande Mogendheid verblüve.” (Insiruafie voor den Heer LABOUCHERE). 398 bedenkingen moeten daarvan de noodzakelijkheid doen insien. Ik draag U M. H. — 200 ging de Koning in den brief aan de Ministers VAN DER HEIM en MOLLERUS voort — den last op, deze zending aan een persoon die u daartoe meest ge schikt zal dunken, toe te vertrouwen. Het komt mij als een ‚onmisbaar vereischte voor, dat het iemand zij in de Engelsche taal wel bedreven, en die niet alleen in Engeland betrek- kingen hebbe, maar die door zijn vroeger verblijf aldaar, het terrein goed kenne !). Kunt gij er evenwel niet in slagen iemand te vinden,, die alles vereenige, tracht dan ten minste een persoon te kiezen die een gedeelte dier eigenschappen bezit. — Gij begrijpt, M. H. dat ik alvorens dien weg inteslasn, de meening van den Keizer mijn Broeder heb doen polsen. De Minister RörLL, en mijn Ambassadeur veR HUBLL heb- ben zich, na de ontvangst der Nota, op mijn bevel, tot den Hertog van Gadore 2), Frankrijks Minister van Buiten- landsche Zaken vervoegd, die hun uitdrukkelijk heeft ver- klaard, dat ofschoon de Keizer dien stap niet vorderde en daarin volstrekt niet begeerde gemengd te worden, 2. Kei- zerlijke Majesteit er zich nogtans niet tegen verzet. — De persoon, dien gij zult overreden de zending te aanvaarden 9), zal hiervan kennis behooren te dragen, maar gij moogt hem van den inhoud der Nota niet het minste mededeelen; zegt hem alleen dit, dat Hollands onafhankelijk bestaan onver- 1) Het bljkt uit dit schrüven van Koning LoDxwisk,, dat de kon nog niel op den Heer 1ABOUCHERE gevallen was, veelmin dat deze door youcaz san- bevolen, van Parijs vooraf naar Holland de reis met den Minister RöELL moest maken. 2) CHAMFAGNT. 3) Het wordt dan ook duidelijk in den aanhef der Zwstrwotie door de Mi- inters VAN DER HEIM en MOLLERUS geteckend, vorklaard dat „de Hoer PIETEE , LABOVOBERE zich, op verzoek der ondergeteekenden,” met de bewaste Com- missio had belast. — mögtL, Feralag bi. 874. — Z. ook de Amaterdamsche Ct. van 17 Janaarij en 2 Febraarij 1811. 393 mijdelijk te gronde gaat als de Vrede niet spoedig tot stand komt, of zoo er althans niet weldra in Engelands stelsel eene verandering wordt te weeg gebragt. — Vooral behoort hij den Engelsche Ministers op het hart te drukken', dat zij geen tijd hebben te verliezen, en de oogenblikken kost- baar zijn 1). — Het schijnt mij toe — vervolgde LoDewIK, dat als men de Raadsbesluiten maar wilde intrekken, daarvan al dadelijk het onvermijdelijk gevolg zoude zijn, dat niet alleen Holland zijne onafhankelijkheid zal behnuden, maar dat ook de oorlog even als v66r de drie laatste jaren, een minder woesten aard zal hernemen, daar de Keizer alsdan vermoedelijk geene reden meer zou hebben om de Deoreten van Milaan en Berlijn langer te handhaven, die immers enkel het gevolg zijn geweest van het bij de Engelsche Raadsbesluiten aangenomen stelsel 2). — Doch daar de En- gelsche Regering, al zou zij aan die vertoogen gaarne ge- hoor leenen, zich welligt nogtans niet bepaald zou willen verklaren v66r zij de bedoeling van het Fransch Gouverne- ment stellig kende, zonde er wel middel zijn te vinden om haar die te doen weten, zoodra men vernam dat de zaak van die voorwaarde of van zulke andere bedingen afhing, die het Engelsch Ministerie aan de inwilliging van het door ons verlangde zou meenen te moeten hechten; en van welke waarschijnlijk de voornaamste zullen zijn, vooreerst, de ontruiming van het gansche grondgebied van Holland, door de Fransche troepen bezet, en ten tweede, de herstel- %) „Uithvofde van den spoed die er vereischt wordt, wil men het voorne- men van Frankrük, om Holland te occwperen, trachten voor te komen.” (Insiructie t. a. p.). 3) Tostractie voor den Heer LABOUCHERE: „terwül men zich ook gene reden kan voorstellen, waarom de Fransche Keizer dan langer zoude willen laten standhonden deszelfe Deoreten van Berlin en Milan, welke door Zijne Keizerlike Majesteit, ten gevolge van het Engelsche Besluit van November 1807 genomen zija.” 394 ling der zaken in den stast, waarin die v66r den jongsten inval der Engelschen 1) waren. Hoedanig het antwoord der Engelsche Regering moge zijn, zoo het maar niet alle hoop beneemt om tot eenige schikking in den aangeduiden zin te geraken, zal de persoon die met de zending belast wordt, te Londen behooren te blijven, en ten spoedigste naar Hol- land een koerier, met alle vereischte narigten af te zenden 2). De depäches welke die koerier zal overbrengen, zullen re- gelregt aan ons moeten luiden, maar hij zal u die behooren te overhandigen, om ze mij vervolgens op de snelste en zekerste wijze te doen geworden. Mogt evenwel de person die de zending aanvaardt, het verkieslijk oordeelen zelf tot ons te komen, zoo laat ik hem dit volkomen vrij, mits hj den weg over Holland neme en niet regelregt in Frankrijk den voet aan wal zette; want het is volstrekt noodig tot den geringsten schijn te vermijden, dat ik met den te doe- nen stap iets te maken heb. Integendeel behoort die ge- heel het voorkomen te hebben enkel van het Hollandsch Ministerie uit te gaan 8), dat, van de oogmerken des Keizers met opzigt tot Holland op het grondigsi onderrigt, zich zoozeer verpligt heeft geacht tot dien stap te besluiten,, dat het zich liever aan al de ongelegenheden en miskenning, die 1) „Vor de Iaatste invasio der Engelschen in Zeeland.” (Imstructie 1. =. ). 3) „Intusschen met den mecst mogelijken spoed, en op de secnurste wijze, aan de ondergeteekenden overzendende cen gedetailleerd Verslag van heigees hij vorrigt hoefl” enz. (Instructie t. a. p). 3) Instructie voor den Heer LABOUCHERE: „Terwijl het hem za] vrüstsan, om (des noods) opening te geven, dat hij dese züne Commissie verrigt met voorkennis en medeweten van het Hollandsche Ministerie, als hetwelk, ai hoofde van de zekerheid der bovengemelde informatien, dat, zonder de vorr- schreven verandering in het syatema van Angeland, het verlies van eenen omafhankeljken staat voor Holland vastelüjk volgen zal, had gemennd, mei woorbijzien vau alie bedenkingen on zwarigheden, niets onbeproefä te moeten Inten, hetwelk tot behoud van eene politigue oxistentie van het Land zwade kunnen dienen.” 395 het zou kunnen ondervinden, heeft willen blootstellen, dan iets na te laten wat het uitzigt gaf Hollands onafhankelijk- heid te behouden. Een en ander zal voldoende zijn om tot grondslag te strekken van de Instructien, welke gij bij monde of bij geschrift aan den bedoelden persoon zult geven, wien gü.inzonderheid een onverbrekelijk geheim zult aanbevelen 1), en tevens zult uitnoodigen hoogst omzigtig te zijn in zijne ontwerpen, en vooral om niets te zeggen wat in het minst den Keizer mijn Broeder zou kunnen kwetsen. Zoodra gij den bedoelden persoon gekozen hebt en deze vertrokken zal zijn, zult gij mij een’ koerier zenden om mij te verwittigen van hetgeen gij gedaan hebt. Ik beveel u de diepste geheimhouding van hetgeen in dezen brief voorkomt. De taak welke ik u opdraag, is een bewijs van het groot vertrouwen dat ik in uwe bekwaamheid stel om eene zoo netelige zaak te besturen. De overige Ministers mogen er niet de minste kennis van dragen, zelfs. niet van de Nota, van welke u een afschrift gewordt.” Na dezen brief ten blijke van echtheid, met de hartelijke woorden vaarwel, tot wederzien 2), en met zijn’ naam te hebben geteekend, volgden nog eenige regelen, waarbij van DER HEIM eN MOLLERUS gelast werden aan den te kiezen persoon, 1) „Vor het overige wordt hem wel bijsonderlük de alloratrikiste geheim- honding — en de grootste voorzigtigheid en diseretio — aanbevolen.” (In- Mructie t. a. P). 3) „Pour tontes affnires J’ane importanco majeure, telles que Traits, de quelgus natare gu’ils soient, admission de troupes 6trangäres, oconpation @une partie da territeire de notre Royaume, et anires de nature pareille, oa 6galement importantes, notre signature ne sera admise et reconnue par le Conseil de nos Ministres, ou par chacan d’enx, pour ce qui le conoerne, que pour antant que Nous aurons joint & notre signature quelgues mota en Hollendais, et que Nons y ayons ajout6 de manidre on d’autre, de Notre propre main la deriso: „Doe wel en sie miet om.” Zie hei Koninklijk Be- aluit van 26 November 1809, Art. 5, daage vöör de afreize naar Frankrüjkr te Amsterdam geteskend. zörız, eralag bi. 208 (Bülage IN). %6 396 de zaak liever voor te stellen, als van hem zelf, en in- dien dit niet baatte, van den Raad van Ministers uitge gaan. „Alleen in den uitersten nood en zoo er geen ander middel overblijft om iemand tot de zending te overreden, voegde Lopewisk er bij, zult gij zeggen dat dit met mijne voorkennis plaats heeft, maar in ieder geval zult gij zorg- vuldig verzwijgen, dat de Keizer zich er niet tegen verzet.” Doch, welke voorzorgen men aangewend mogt hebben om het Britsche Kabinet tot meöwarigheid te stemmen met het rampzalig lot dat den ouden en getrouwen Bondgenoot, door Engeland zelf in 1795 met onverschilligheid in den steck gelaten, noodwendig onder Fransche dwingelandij zou bren- gen, de Markies van werıesisy I) en ziine Ambtgencoten waren te scherpziende Staatslieden om niet in den zendeling der Hollandsche Ministers veeleer het werktuig van naro- ızons Politiek, dan de eigen aandrift en daad der Heeren VAN DER HEIM en MOLLERUS te herkennen. Uit Brielle den 34 Februarij 1810 vertrokken, was LABOUCHBRE den dien des avonds te Yarmouth geland en daags daarna te Londen gekomen. Reeds den 7? Jaat in den namiddag, verwierf hij gehoor bij den Minister van Buitenlandsche Zeken, weLLıngtons Broeder RıcHann Lord WELLESLEY 3). Al wat hij van dezen begaafden en verlichten Staatsman, als Landvoogd in Britsch-Indie vermaard, tem antwoord kreeg, was voor den opgeblazen Stichter van het Continentaal Stelsel in de hoogste mate beschamend, — en hetgeen LABOt- car bovendien van den geestder Engelsche Natie had opge- 1) Als Minister van Bnitenlandsche Zaken aan GROROK CANNING opgevolg, en zelf in Jannarij 1812, door Lord CASTLEREAGR vervangen. 3) Vroeger Lord mornınaron. Verg. Lord mRovaHam, Eminent Salz men of the time of ronaz ııı. Vol. II (Paris 1844) p. 147178. (Mar- quess weuzksier). — En zie bij auısom, History of Europe, Chap. LIX 1810. Vol. VII het zonderling berigt wegen» de Negotiatien van LaBot- mkaE, „an agent of the King of Holland.” (p. 895). 397 merkt, gaf niet het minste uitzigt op de verhaasting van het tijdstip van den Algemeenen Vrede. Het Publiek hield zich slechts zeer opperviakkig met de quaestie van vrede of oorlog bezig; uit gewoonte was het aan de verlenging van den staat van oorlog gehecht, en de gevolgen van dien toestand welverre van schadelijk te zijn, waren veeleer gun- stig uit het oogpunt van het bijzonder belang. Van de verbodsmaatregelen in het stuk van den Handel, zou dit Ministerie niet ligt af te brengen zijn, dewijl het daarin het meest doeltreffend ıniddel zag om de bronnen van wel- vaart in Frankrijk gevoelig te krenken en den napoleonti- schen invloed daar buiten, met vracht te bestrijden. — Zoo- lang men zich te Londen niet van de opregte gezindheid tot den Vrede, bij den Beheerscher van het Vasteland ver- zekerd kon houden 1); zoolang deze niet daarvan een door- slaand bewijs gaf met den oorlog in Spanje en Portugal te laten varen, zoolang konden beschouwingen van .onderge- schikt belang als die betrekkelijk Holland — immers ge- durende al den tijd dat dit Rijk zijdelings onder NAPOLEONS gezag bleef en Engelands veiligheid hielp belagen, — de Staatkunde van het Kabinet van St. James in geenen deele wijzigen. „Het geschrift door twee der Hollandsche Minis- ters den eersten Februarij te Amsterdam onderteekend, en van hetwelk den 7? j.1. eene vertaling aan Lord weLLzsLay is overhandigd, kan — zoo luidde de koele afwijzende Nota 2) door LasoucHter den 124" Februarij aan van DER 1) Lang v66r de inlijving van Holland, geloofle men in Eageland, dat reeds zoodanig Desreet bestond. „Voilä encore Ia Hollande r&unie, — had de Markics van WELLESLET uitgeroepen. — Comment est-il posible de croire qu’en France on veuille sinetrement la paix?” (Mededeeling van den Heer Frovosr, Inatstelük Chargs d’Affaires van Oostonrük te ’s Bags, en onlangs mit Zonden naar Parijs gekomen, bi zörıı, Perslag bi. 90). 2) „12th February 1810. Note of Verbal communication from the Marquis weuLesuer to Mr. Lapovchkes.” nöeıı Peralag, Bülage LXXIV, bi. 861 volg. Möm. tirds des papiers d’un komme d’Btat. T. Kl bl, 88. 25* 398 HEIM en MOLLERUS overgezonden, — niet wel als sene regel- matige of offieiele mededeeling aangemerkt worden. Geen officieel antwoord kan daarop worden gegeven. De onge- lukkige toestand van Holland, de oude Bondgenoot van dit Rijk, heeft lang gevoelens van deelneming en leedwezen !) in dit Land gewekt en die gevoelens nemen natuurlijk toe bij elke opvolgende vermeerdering der rampen van Holland. Maar Holland kan van dit Rijk niet verwachten dat het zijne eigene belangen en eer tem offer brenge. — De aard der mededeeling van den Heer LABOUVCHeRE ontvangen, laat naauwelijks toe eenige aanmerking met opzigt tot den algemeenen Vrede hierbij te voegen, en evenmin eene herhaling der gevoelens door het Britsch Gouvernement op. dat punt zoo dikwijls geuit. Evenwel mag men doen op- merken dat de Fransche Regering niet het geringste teeken van hare neiging tot den vrede heoft geopenbaard, noch eenige matigiug van dien geest van heerschzucht en geweld» die tot hiertoe elken stap van het Britsch Gouvernement om aan den oorlog een einde te maken, heeft verijdeld. De- zelfde aanmerking geldt ten aanzien van het gedrag van het Fransch Gouvernement, wat betreft den krijg dien het tegen den Handel heeft begonnen en steeds met onver- doofde verbittering doorzet. Het is eene vergissing in het geschrift door den Heer LaBovcHter overhandigd, dat de Britsche Raadsbesluiten de Fransche Decreten tegen de koopvaardijschepen der onzijdige Mogendheden, zouden heb- ben uitgelokt. Onze Raadsbesluiten zijn niet de oorzaak, maar het gevolg der Fransche Decreten geweest 2). Die 1) „Has long ezcited senliments of concarn and rayref in this ooantey.” CAPRFIGUR vertanlt: „des sentiments d’interät et de oompassion.” Gaan wü to vär in de onderatelling dat het Britsch Kabinet het verlies van den onden Bondgenoot betrenrende, ook beronw had san het in 1795 gchonden gedrag ? 3) „Our orders in Couneil were not the aswars, but Ihe oomseyuences of Ihe French Dosrooe.” " 399 Fransche Decreten zijn nog immer in volle kracht, en niet de minste maatregel is er genomen om die in te trekken. Het is niet redelijk te verwachten dat wij eenige dier maat- regelen van zelfbehoud zouden laten glippen die tot onze bescherming tegen den aanval van den vijand noodig zijn, om geene andere reden dan dat hij zelf thans de nadeelige gevolgen van zijn eigen geweld ondervindt !), hoewel hij tot dusverre nog niet gezind schijnt dit te ınatigen.” Welverre derhalve van door waroLrons dwangmiddelen in de hartader getroffen te zijn, verhief Groot-Britanniö zege- vierend het hoofd, den drietand van Neptunus zwasijende 2) en betere tijden geduldig verbeidende tot het uitgeput Vaste- land, door de nederlagen van den Overweldiger in Spanje en Portugal aangemoedigd, op zijne beurt de ketenen ver- breken zou. Geen wonder dat het na de lijdelijke houding der Oranje-partij tijdens den jongsten inval in Zeeland 8), zoowel als vroeger in Noord-Holland, slechts eenige klan- ken en betuigingen over had vour een Volk, dat onder het besef van eigen misslagen gebukt, eerst geheel de ijzeren roede der vreemde heerschappij moest voelen, alvorens uit de dommeling te ontwaken en zich zelf moedig vrij te maken. Nu ook deze poging bij het Britsche Kabinet mislukt was, kon de onzekerheid wegens Hollands toekomst niet 3) „Because he now aufera from the effects of his own violenen, although he does not yet appoar inolined to abate it.” 3) Verg. Lord BRovaHAn, Commeroe and Manufacturer, and the Orders in Cowneil, welke hij als overbodig em tevens hoogat schadelijk, afkeurt (Speech 16 Junij 1812) Speeches 1. 398 (Edinburgh 1838). ) Op Walcheren had men te Londen, min of meer als op een middenpunt en kern van den opstand tegen LODEWISK NAPOLZON, Berekend. CASTLEREAGH Letters and derpatchen VI. 244 (June 7, 1808). „I shall coufne to one point : he Inland of Walcheren; because, looking at the present state of Europe, the importance of giving a raläying place to the distresed inhabitauts of the former United Provinces,” ans. (JOHN BRUOE san RORERT DUNDAS). 400 lang aanhouden. Toen de afspraak tusschen den Keizer en LODEWISK plaats vond, dat deze vooraf Engeland zou doen polsen, was tegelijk bedongen dat de zaken middelerwijl in haar geheel zonden blijven !), maar desniettemin had waro- ıxons ontembaar ongeduld die uit haar verband gerukt, af- deelingen der kriigsmagt van den Maarschalk oupıwor, Her- tog van Reggio, op Hollandsch gebied post doen vatten, en de vrees dat hij werkelijk het Rijk en niet slechts Brabant en Zeeland wilde inlijven, in de gemoederen versterkt. De Koning moest nog v66r de Nota van Lord weLLesier tot hem kwam, de grievende tijding ontvangen, dat wakkere en getrouwe Ambtenaren door Fransche Bevelhebbers ge- vankelijk waren weggevoerd 2), en dat Hollands ondste stad, Dordrecht, in bezit was genomen en in staat van beleg verklaard. De deerniswaardige Monarch, zelf te Parijs on- afgebroken door de Politie bewaakt en verhinderd naar zijne geliefde onderdanen terug te keeren, was door al die kwel- lingen en verdrietelijikheden ziek geworden, nu en dan buiten staat tot de behandeling van eenig ander onderwerp dan hetwelk zijne gedachten nacht en dag vervulde. RöELL 228 zich verpligt in die verlegenheid alleen te handelen en tot den Hertog van canon& een brief te rigten, ten einde den verderen doortogt der troepen 200 mogelijk te stuiten 9). 1) „Quil ne serait rien fait de nowoeaw & l’ögard de Ia Hollande.” zörLL, Verslag bl. 104 en 261 (Bijlage 34). 3) nöeıı san chHamracnY, Hertog van Osdore (18 Febr. 1810). Feralay bl. 162, 343 Büjlage LXT: „Un nouvel attentat vient de se commettre, dans la personne du Zunddrost de In Zölande. Ce fidäle serriteur a öf eonduit par des gendarmes A Berg-op-Zoom, et pour quelle raison? — par #ttre servi da seul moyen qui lui restait — en protestant oomtre les saisie sans wombre, qu’on se permettait sur le territoire confis A son administre- tion.” Zie wegens het moedig gedrag van ERWERINS en van den Burgementer van Bergen.op-Zoom VERMEULEN, de Documens historiques, T. III. 198. 3) erslag bl: 143 volg. Bülage LVIII, bl. 823. „Ze dere de In aut passdo, qui sans donte doit ätre astribus & In mouvelle, que Sa Majuii a 401 ‚Ik vind mij gedrongen, zoo schreef hij, bij Uwe Exc. met den meesten nadruk, de poging te herhalen welke ik reeds bij Haar gedaan heb, om kan het zijn, Z. Keiz. Majesteit te bewegen de vereischte bevelen te willen geven, dat de Fransche troepen op het grondgebied van Holland niet voorttrekken, v6ör en aleer men zich over de te ma- ken schikkingen wederzijds verstaan hebbe !). Ik wil mij te eer met een gunstigen uitslag van dezen stap vleijen, dear Z. Keiz. Majesteit gewis krachtdadig zal wenschen bij te dragen tot al hetgeen het herstel van den Koning H.D. Broeder bevorderen kan, wien voorzeker niets meer kan schaden dan tijdingen te ontvangen, die gelijk het nu voor- gevallene, Zijne Majesteit wegens het lot van het Rijk zoo weinig kunnen geruststellen, blijkens de ijlende koorts van deren nacht 2).” Tot het helpen beramen der schikkingen, op welke de Hollandsche Minister doelde, had zich in de laatste dagen bij LoDEwIIK een hiervoren gemeld zeer befaamd maar tevens zeer verdacht Staatsman, ongevergd als bemiddelaar aange- meld 8). — Fovost, die niettegenstaande zijn bloedig, on- uitdelgbaar verleden, met zeldzame sluwheid, gelijktijdig bij Vorsten van de meest uiteenloopende rigting ingang wist te vinden en bij vriend en vijand een gevaarlijk spel speelde, dat hem ten laatste slecht bekomen moest, zou ook hier bj regua hier au soir, de l’oeenpation et de la mise on &iat de sitge, de la plus aneienne ville de la Hollande, est an tmoignage donloureux de ce que je viens d’avancer.” (RÖRLL aan ouampaony 14 Februarij 1810). 1) „Avant quon se soit entendu zur les arrangemens & faire.” 3) vonzwisk zelf schrüft, Docum. Äistorigues, T. III. 200: „Le Roi, oontrari6 de tontes part depuis son arrive A Paris, fatigus des discussions oontinuelles les plus amdres, tomba dangerensement malade enfin, le 10 Pörrier.” 3) Zie zörıu, Verslag bl. 128, Büjlage LVI bl, 332 (roucıni’s brief aan Lopzwisx, 13 Febr. 1810). 408 het leggen der grondslagen van het Tractaat tusschen de beide Broeders, nu eens vleijende, dan weder dreigende, zijine dubbelbartigheid niet verloochenen. — Hij gaf san LODEWISK te kennen !), dat zijns inziens, NAPOLEON niet zoozeer wenschte hem wien hij als Broeder zoo harteliik lief had 2), den Troon van Holland te doen verlaten, als wel dat de Koning allen mogelijken waarborg gaf tot krach- tige handhaving van de blokkade tegen Engeland; dat in- dien men het daarover eens werd en LoDEwIsK tevens al het grondgebied op den linker Rhijn-oever wilde afstaan, de Keizer zich, naar zijne gedachten, tegen zijn terugkeer naar zijne Staten niet langer zou verzetten 3). Was de Her- tog van Otrante al dan niet tot die opening en gissing ge regtigd? Kwam hij met eene boodschap van de Tuileriön, even als de Minister van Binnenlandsche Zaken, Graaf won- rauıver of als de Prefet maritime te Antwerpen, mazouzt 4)? Zeker is het, dat rovon& den volgenden avond in een onder- houd dat vier uren lang tot na middernacht duurde 5), een geheel anderen toon aansloeg, en ditmaal zeer bepaald ’s Kei- zers verlangen, om Holland met Frankrijk te vervenigen €) uitdrukte. Het had alden schijn dat men den Koning dooraller- lei middelen en personen zocht af te matten, in zijn tegen- stand te ontmoedigen en te verlammen 7) met het insigt 1) 8 Febr. 1810. 2) Z. bij zözır, Perslag bl. 148. De Hollandsche Staatsman haalı hierbij het bekunde „etwa dule canit” aan. 3) nörın, Perslag bl. 129. 4) zörın, Perslag bi. 184—186. 5) nösır, Perslag bl. 182 volg. (4 Febr. 1810). ©) „Je ne ponrrais vous laisser jamais trangnille, had NAroLzon zelf san LODEWISK verklaard, car töt ou tard je veux la röunion, aussi vaut-il mieax que je la fasse maintenant.” örız bi. 39. 7) Met het denkbeeld oener verdedigiug van Holland spoitende, scie rouch? onder anderen cens, „os serait de oombas de la monche ei de Völphant” 2, wösıL, bl. 178 (4 Maart 1810). 03 om hem tot een of anderen stap te bewegen, waarover hij zieh daarna beklagen zou. Zoo liet de Hertog van Otrante zich gebruiken om Lopewisk vrees aan te jagen en was hij de eerste, die hem waroLkons bedreiging overbragt, dat indien het Tractaat nu niet in den loop van dienzelfden dag werd geteekend, hij dadelijk het Decreet tot vernietiging van Hollands onafhankelijkheid zou uitvaardigen 1). Eene geheel onvoorziene omstandigheid had namelijk ’s Keizers toorn heviger dan ooit ontstoken. De woelzieke Am- bassadeur DB LA ROCHEFOUCAULD had eenige dagen te voren 2), aan den Minister MOLLERUS, die, zooals gezegd is, het De- partement van Buitenlandsche Zaken in rörııs afwezigheid bestuurde, eene Nota ingediend aangaande de loopende ge- ruchten alsof men Amsterdam verdedigen wilde. Een brief welks diplomatische onvoegzaamheid geheel overeenstemde met de laatdunkende aanmatiging van dien Gezant, die reeds dadelijk een’ toon van suprematie had aangenomen en die ten slotte zich niet ontzag ®), den Raad van Ministers gezamenlijk en de Leden hoofd voor hoofd verantwoordelijk te stellen voor alle onheilen, waarvan Holland ontwijfelbaar het slagtoffer worden zou, wanneer aau zijne eischen niet onverwijld voldaan wierd. „Het is mijn pligt, mijnheer — 200 luidde dit schrijven — te beletten, dat eenige dolkoppen +) Holland geheel in het verderf storten. Ik ben onderrigt dat men er van spreekt Amsterdam te verdedigen,, dat onder- ı) 5 Maart 1810. zöeıı bl. 178. 2) 27 Februarij 1810. röeız bl. 886 volg. (Bijlage LXXVI). 3) „Je terminerai cette lettre, en prövenant Votre Exc. que dans le cas od le Conseil des Ministres n’anrait pas &gard & mes r6clamations, je le rends individaellement et collectirement responsable de toutes les suites, que cette condaite ponrrait avoir, ainsi que des malheurs, dont la Hollande serait indvitablement vietime.” %) „Que quelques tätes insensses n’entrafuent la Hollande dans une ruine totale.” 404 scheiden contracten van aanbesteding en leverantiön door den Minister van Oorlog (KRAYENHOFF 1)) gesloten zijn; dat men des nachts aan verschillende vestingwerken en voor uitspringende posten arbeidt, en dat eindelijk eenige mast- regelen van het Ministerie van Marine schijnen zamen te treffen met die, van welke ik zoo even de eer had te spreken. Het is de pligt van het Hollandsch Ministerie 2), den bodem in te slaan aan al hetgeen de bekommering gaande houdt, alle eerlijke lieden gerust te stellen en aan een ge- trouw, nijver en goed Volk, dat voor zijn bestaan en voor zijne bezitingen beducht is als dat dol ontwerp, Zijne Ma- jesteit den Keizer eens ter oore gekomen, Zijne Keizerlijke en Koninklijke Majesteit tegen eene stad die zoozeer most worden ontzien zoude verbitteren, alle bezorgdheid te benemen. Ik vorder dus dat in afwachting dat de Ko- ning nadere bevelen mogt geven, op staande voet 3) al het werkvolk dat nacht en dag tot het onderhoud, de her- stelling enz. der vestingwerken, redouten, of vooruitsprin- gende posten der stad Amsterdam gebruikt wordt, afgedankt worde; dat de bezetting der hoofdstad niet worde versterkt, en dat al hetgeen welligt bij de verschillende Ministerien gedsan is om de vesting van leeftogt en krijgsbehoeften te voorzien gelijk ook alle contracten met aannemers gesloten worden vernietigd; en dat voorts Uwe Exc. bij geschrift al die geruchten gelieve te logenstraffen en mij de vorze- 1) In do Mömoirsa tirdı des papiers d’un komme d’Btat , T. X1. 87 wordi be- weerd, dat KRAIENHOR? zich tegen de gehoele reis vn LOPzwLJK naar Parijs zen verklaard heben den Koning aanradende : „qu'il refusd# de #'yrendre et pröpardk, contre toute agression probable, de formidables moyens de defense.” Maar volgens het Ferslag van WÖRLL, was hei door LODEWIIK vöör zijn verirek naar Frankrük ingewonnen Advies der Ministers, eonstemmig gewesst. 3) „Le deroir da Ministöre Hollandais eat” — volgens den Heer nz 4 ROCHKFOUCAULD! 3) „Sur lo champ.” 405 kering te geven, dat het Gonvernement terstond maatregelen zal nemen, niet alleen om aan mijne vorderingen te voldoen, maar ook om de valschheid van zoodanige geruchten openlijk te doen blijken. Het is met smart dat ik mij de eer geef dezen brief aan Uwe Exc. te schrijven, maar de pligt jegens mijn doorluchtigen Souverein noodzaakt mij een onheil te voorkomen !), dat voor Holland verschrikkelijk zou worden, indien het niet in de geboorte wierd tegengegaan; en ik meen hierbij een dubbele voldoening te smaken, die van in overeenstemming met de inzigten van mijn Hof te hande- len, en tegelijk eene Natie te behouden, welke ik mij be- roem lief te hebben, en die ik steeds heb voorgesteld als aanspraak hebbende op goedheid en toegeeflijkheid 2).” — Nog waren de Hollanders geene onderdanen van het Keizerrijk, en toch dorst naroLeons Ambassadeur reeds van vergevens- gezindheid gewagen! Met edele opregtheid, hoewel zeer kiesch en betamelijk ingekleed, erkende moLLzrus 3) het feit, dat men zich met het stellen van Amsterdam in staat van verdediging, onledig hield, schoon de noodzakelijkheid van zoodanige verdediging ondenkbaar moest worden geacht bij de bestaande naauwe betrekkingen tusschen de beide Volken en hunne doorluchtige Sonvereinen, en de Ambss- sadeur aan overdreven berigten meer gewigt had toegekend dan zij verdienden. En daar de Raad van Ministers bijna in hetzelfde oogenblik van den Koning had vernomen, dat de Negotiatien te Parijs haar einde naderden, en men zich ten gevolge der opofferingen, welke Z. M. bereid was zich in het belang van zijn Volk te getroosten, met de hoop 1) „De prövenir un mal, gai deviendrait affreux pour ia Hollande.” 3) „Et que j'ei toujours prösentee, comme möriant bonid ot induigenee.” 3) 28 Febroarij 1810. nözun bl. 171 en 388 (Bilage LXXVII). vons- wısK zegt er van, Documents historigues III. 184: „Le Ministre woLLEaUs regut une Note fort impertinente de l’Ambassadenr LA ROCHBFOUCAULD & laquelle il repondit avec fermetd.” 406 mogt vleijen, dat de onafhankelijkheid van Holland zou verzekerd blijven, had men intusschen de stelligste bevelen uitgevaardigd om allen arbeid aan de bevestiging der hoofd- stad te staken. Die ongelukkige Nota had bijna al onze zaken bedorven. ') Zoo als vroeger SEMONVILLE, van wien DIRK Y. HOGENDORP getuigt (Biographie p. 201): „Cest lai qui a le plus indirposd lo Premier Consul et oontre Ia Nation ot contre lo Gourernement, ei qui par-lA nons a valn ces changements si sonvent ropet6s, tonjonrs nuisibles ct humiliante pour un People, et qui ont fini par la perte entidre de notre ind&pendauce nationale.” 3) Parije, 8 Maart 1810. nöstz, Bülage LXXVIIT, bl. 389 volg. 3) Docunn. historiguer,, T. III. 185: „Tout & conp l’Empereur changen do ton, et Ini dit froidement ZA bien! choisisses: ou contremandez 1a de- fenee d’Amaterdam, destituez KRANENHOFF ei MOLLEBUS; oa volci le Decret de rewnion que je fais partir A Linstant möme, et vows ne reiourner plas en Hollande : il m’est indifftrent que Fon me taze d’injustice ot de erunnte pourva que nıon systäme avance: vons Hes dans mes main.” 407 Ik ben zelfs, verklaarde Lopzwisk, gansch niet zeker wat er nog van komen kan. Om den Keizer voldoening te ge- ven, heb ik den Heer morurrus de portefeuille van Buiten- landsche Zaken ontnomen, en aan den Heer KRAISENHOFF die van Oorlog. Last in het officieel Dagblad het berigt plaatsen, dat ik bij Deereet van heden, die beide demissiön heb gege- ven, en de HH. cAMBIER, CROMMELIN en REUVENS tot hunne opvolgers benoemd heb. Last verder zelfs den schijn van het voortzetten der wapening van de linie van Amsterdam staken, en ik bid u l), tracht zelfs het ge- ringste voorwendsel tot misnoegen te vermijden. Men moet zijn best doen den last der inkwartiering en der tegenwoordige gebeurtenissen, te dragen; de hoofdzaak is dat het bestaan van Holland worde verzekerd 2); want indien dit te verkrijgen is, hoop ik, ofschoon wij in dit oogenblik bij mijn Broeder zeer slecht aangeschreven zijn, in het vervolg zoo te handelen dat wij met elkander op een goeden voet staan. Vaartwel M.H. ik zal u zoo spoedig doenlijk de uitkomst van dit ongelukkig voorval melden. — Maar dan heb ik mij ook nog zeer te beklagen dat men in de Koninklijke Courant van den eersten dezer maand de uitvoerige Nota geplaatst heeft welke ik daarin heb aangetroffen. Ik ben daarover zeer verwonderd geweest, en ik begrijp nog niet hoe men daartoe gekomen is. — Op welke plaats van het Rijk men nu Fransche troepen zoude willen inlegeren, men behoort die te ontvangen, zonder bij mij nieuwe bevelen aan te vragen. Ik ken en gevoel al den last, die op het Rijk drukt; maar Hollands toekomst wordt nu eerstdaags beslist. Houdt derhalve ») „Et, pour Dien, faites en sorte d’öriter jusquan moindre pröiexte de möcontentement,” 2) „Lessentiel Cost de pouroir conserver Vexistenee de la Hollande,” 408 moed en volhardt met gelatenheid. Vaarwel.” Zoo had de Koning door het verschrikkelijk tooneel na de "depsches van LA ROCHBFOUCAULD verpletterd en zich in de magt van zijn Broeder weinig minder dan als een krijgs- of staats- gevangen bevindende, het hoofd in den schoot gelegd; hij was ter neör gebogen en geknakt; geen verdere weörstand meer, slechts lijdelijke berusting en onderwerping. 