title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Want die kennisrgke , zeer ervaren man had op zijne reizen ter zee en te laiide in het uiterlgke wel is waar groot geluk , i&aar in bet inwendige een grooter ongeluk gehad; hg had schipbreuk geleden in zijn geloof; hij was met al zijne kennis der groote machine der wereld, zoo noemde, hij de ziglbare natuur, een twijfelaar aan het bestaan en de'voort- durende werkzaamheid der geestelijke drijfveer geworden, welke het groote, wel geordende geheel vormf en beweegt. Hoe verleidelijk en verblindend ook de gronden, waarop zijne twijfelingen steunden, voor mijn nog minder geoefend denkvermogen waren, liet ik mij toch niet uit bet middel« punt mijner o?ertuigingen Terdrijven. Dat een voor alles zor- gende, lievende geest de wereld naar den raad zijner wijs- heid geschapen heeft; dat bij het was en is, die het een met bet ander en alles heerli^k tot 66n te zamen Toegde, die alle dingen onderhoudt en\draagt, gelijk de zwaarfe« krocht, ieder stoQe en droppelfj^der aarde draagt; die al de« I]fehoeften des. levens van den mVnsch tot aan den worm met stroomen Tan genoegen Terzad]gt\ allen mangelTerTuIt, dil geloof kan geene twijfeling bij. mfti doen wankelen; de- dageUjkscbe beschoiiiwing yan het boe|^ der werken leert, TensteriU. hetzelfe ; bi) mij<>. Zelfs de TeF^ietiging is slechts 191 weldadige ontbiading, opdat het yernietigde aan het nieawe Ie?ea tot voedsel en spijs yerstrekke." Dan, hoe dikwijk ik ook deze en dergelijke gronden voor 'mijne innevlijke orertuiging voor de ooren van mijnen schranderen vriend herhaalde ; heda overtuigden zij niet , maar zijne tegengronden lieten wel , zonder dat ik het zelf merkte , wonden in mijne; ziel achter , die ik zelf niet in Staat vras te gene^n. Daarom» had ik Treemdehulp noodig. Zg ward mij , in mijne zwakheid , door een scj^ijnbaajr zeer zwakmenschelijk werktuig gereikt. Ik woonde te Leiden bij een praktizerend regtsgeleerd« y met name ranLeuven, d^e de regtszaken Toor oudec- scheidene adelijke huiz«n iiraarnam, doch hier?au met zijne talrijke familie maar een sober bestaan had , want hij was zwak en ziekelijk; eene borstkwaal ondermijnde de. krachten zijns levens» bij moest yele van zijne zaken door Treemde banden laten gaan , die hem w£^r een groot gedeelt^ ▼an zijn inkomen ontnamen. De man was een academie*»* mend Tan mijnen pleegrader, den predikant Goedheer^ zij hadden te zamen te Utrecht gestudeerd en hunne Yriendr* scbap was sedert niet Terkoeld , want zij Waren beiden van dezelfde gezindheid en hadden hetzelfde kinderlijk vast ge**- Ipof. Mijn waard had er zieh zeer over verheugd, dat hij een' pleegzoon' van zijn' vriend bij zieh in huis zou krijgen;, ik leefde er als. een Jid der familie, men trachtte mij ^fam alles, wat ik noodig had, zoo goedkoop en goed te yetr^^ zorgen» als maar mogelijk was. De goede, christelijk hui^, selgke orde, die er onder de familie heerschte, herinnerdet^ inij allezins aan het leven in het huis mijner ple!^[onders>ff. de fergenoegdheid en zedigheid, in welke de yrouw en.de/negent leyende kinderen van mijnen waard leefden, en zoodm t%L daartoa.in Staat waren hun, eigen brood zocbten te yerdieneiiy was Yoor mij een treffelijk yoorbeeld ; ik was gaarne in diti huis., vroeg in ?ele dingen -den braven man* am raadi, oai bad mg bg'y deszelfs opvalging« altijd goed bevonden*^. Siechte eenmaal was ik in dfen tijd zgnen raad en zgner waarschu- 192 wiogen ongehoorsbam geweest, en dit was, toen hg mg Toor den omgaog met den straks vermelden geleerde waar- schuwde, of, Indien mgne wetenschappeigke neiging tot den kennisrgken man mij te magtig wäre, mij ried, mij ten minste in geene" philosophische geschiUen met hem in te latent wijl ik hierbij altijd meer yerliezen dan winnen zou. Ik lette , helaas » op geen van beiden , en mijn w^lmeenende waard bemerkte tot zijne groote smart» faoe ik bij vele gelegen^eden met het vreemde gift, dat ik ingezogen hady een vermetel spei dreef; hoe ik mij op de twijfelingen » vraarover ik mij had behooren te schämen, nog liet vooiv staan. Eöne twijfeling was het voomamelijk, die ik destijds met alle schijngronden tracbtte te verdedigen f en die zieh in mij ZOO diep en vast gezet had , dat er meer dan menschelijk ge- duld en kracht toebehoorde , om ze uit mijn hart te rukken. Dit was de twijfeling aan die erbarmende voorzorg, die niet slechts in het algemeen de wereld en al hare bijzondere wezens door hare eeuwige onveranderlijke wetten regeren laat, maar die zelfs zieh, onmiddelijk, gelijk een vader het kind, dat hem daarom bidt, den nood van den enkelen aantrekt. AI hetgeen mijn vriend uit eigene ondervinding) als ook in ' de merkwaardige aaneenschakeling der lotgevallen van andere menschen, als bewijs voor het bestuur eener voorzienigheid aanvoerde , » zonder wrer wil zelfs geen musch op aarde valt" en die zelfs het züchten van den onmondige even als van den verstootene en verlatene hoort en.verhoort, was niet in Staat mij , die evenwel zelf zoo veel van dien aard öndervonden had, te overtuigen; ik noemde al zulke bdbchikkingen slechts »toeval,'' een woord, dat mijnen ziekelijken vriend diep beleedigde en niet zelden vertoorode, Zoo werd ik door de beide mannen , van welke de een m^ bestendig ontrooven wilde, wat de andere poogde te bevestigen, heen« en we£r getrokken, terwijl mijn stalen vligl in het studeren en vorsehen naar het nieuwe > gelijl^ 193 eeo lastdier, zelfs wauneer men het regts en links veronl* rust, den weg Tän zijn gewoon dagelgksch werk ging. Eensy toen ik Tan mijne ge\yone bezigheden te huis kwatu , Tond ik mijnen waurd zeer ernstig en in zieh zetycn gekeerd. Hij sprak aan tafel siechls weinige woorden en begaf zieh daarna op zijne kamer. Ik dacht, dat het misschien eene Yerlegenheid van eeneh huishoudelgken aard was, die den goeden man druktQ , en in dit geval zpu ik » hoe goed ik ook mijn geld gehrpiken kon, gaarne bereid geweest zijn, hem met de honderd dukaten te helpen, die ik oolangs als prijs gewonnen had. Ik ging met dit doel naar hem toe , vroeg hero , wat de oorzaak ztjner ongerust* heid en bedroefdheid was, en zinspeelde, zoo bescheiden roogeiyk , op de honderd dukaten, die immers, daar de beer van Ruiter mij van al het noodige verzorgde, door mij gemist konden worden. De goede Tan LeuTen drukle mij de band ; hg was door mijn aanbod getroffen. »Denk niet, mijn jonge Triend! zeide hij, dat ik ongerust en bedroefd ben ; het is Teeleer juist thans in mijn binnenste zeer rüstig; gij moogt het als cene yoortzelting Tan ons oulangs gehenden gesprek aannemen, dat ik u zeg, dat ik thans op een punt sta, waar ongelwijfeld de uiterlijke nood het grootst, doch daarom ook, dat weet ik zeker, Gods hulp het naaste bg zijn zal. Want menschelljke hulp kan m^ niet baten; uwe honderd dukaten zouden siechts een droppel zgn tegen de zee Tan mgnen nood. Opdat gij mij goed moogt begrijpen, wil ik u alles Tertrouwen. Ik ben, zooals gg weet, Zjaakwaarnemer en gedeeltelijk rentmeester bg Terscheidene adelijke familien. Bij eene van deze moest ik gedurende eene reeks Tan jaren de inkomsten inTorderen en uitgeTen en hierbg nog anders OTer de belegging Tan soramen beschikken, die mgn eigen klein Termogen, bencTens het uwe , Tele duizend malen te boTen gingen. Ik had de reke- ningen en , helaas , ook alle kwitantien en bewgzen , in plaats Tan ze , zooals ik misschien had moeten doen , met mg naar 13 19i de stad in mga huis te nemen , op het laadgoed van myn* principaal , in een anders welbewaard geweif en ook bier in eene goed geslotene, gzeren kist, waario tevens eenig geld vas, liggen laten. Voor eenigen tgd is het geweif door eepe dievenbende opengebroken , en de kisten, wijl men ze misschien niet schielijk genoeg wist te upenen , wegge*- nomen, Zoodra ik dit gewaar werd , ylde ik aanstoods naar mgn* ouden principaal, een' zeer welwillend man, en Ter- haalde hem alles«. Hg troostte mij ert zeide, dat hg ifnmers alles wist, wat ik voor hem ingebeurd en uitgegeven had; het kwam er dus niet op aan, dat ik afzonderlijke kwitantien en bewgzen had / ik zou maar naar mijn beste weten en zoo Ter mg znlks mogelijk was eene algemeene rekening en o?er2;igt van de uitgaven opstellen , dan zou hij mg voor het geheel door %^ne handteekening in veiligheid stellen* Of-^ schoon elk uitstel mg drukte » te meer , daar ik ?oor den heer reeds bg Toorraad eene som ingccasseerd had, die eerst in het yolgende jaar zou yervallen zgn, kon iknogtans niet anders , dan met de yriendelgke Toorwaarde genoegen. nemen; ik glde naar huis, om zoo spoedig läogelgk den arbeid te yoltoogen , toen in (^en laatstverloopen nacht den braven heer eene beroerte trof; hg kon nielspreken; binnen weim'ge uren was hg een lijk. Nu aanvaardt zgi;i neef de erfenis, een man, die bij de geheele wereld als zeer geld- zuchtig en onbarmhartig bekend Staat, en die nog.boven« dien mgn persoonlgke Tgand is , wgl ik zijne siechte aan- zoeken, waardoor hg mg eens tot jbedriegelgke ontrouw jegens mgnen ouden beer verleiden wilde, met vcrachting^ van de band wees. Hg kent zeer goed het bedrag der inkomsten Tan zgn' overleden bloedverwant; van de uitgaven, namelgk. van de beleggiag des voor den tgd opgezegden kapi- taals , zai hg strenge rekenschap vorderen ; niet alleen mgn huis en. kleine bezittingen« maar mgne eer en mgn goede naam slaan op het speL Waot ik weet, dat.de. man jn^ reeds bg zgnen nu overleden. neef in verdenkiiiigk brengea^ wilde, wgl ik me^ mijne vele kinderen en zware huishouding. 195 Toorzeker meer noodig had dan ik Terdiende , en het daarom geraarlijk was, mij yreemd geld toe te vertfou^^en. Zie, mrjn Jonge vrieod, dit is de zaak, die mij nu reeds den gansch^o dag aanzct, niet de hulp van menschen, maar met vurig smeken het aangezigt yan God te zoeken. Want zyn oog ziet in het verborgene en bestuurt den wil en de handelingen der menschen gelrjk waterbeken; hy alleen kaa maken, dat de papieren nog wel behouden in mijne banden komen, van welker wedervinden thans mijn gehedl uiterlLjk geluk af hangt. Ja, ik hoop op hem en weetzeker, dat raijnQ hoop piet zal beschaamd worden." Deze Taste hoop ?an mijnen rriend kwam mij, wel is waar, in mijne toenmalige stemming eenigermate zonderling, ja ik zo'u bgna mögen zeggen, belagchelijk yoor, ik verborg in- tusscheo , om hem niet te krenken , mijne bedenkingen en twijf^lingen en ging naar mijne kamer. Ik bad werkelijk van harte medelijden met den armen van Leuven. Verscfaeidene dagen waren er sedert ons gesprek verloopen; zijn voorkomen en zijne woorden ver- riedea, y?el is waar, geene onrust, maar hrj at en sliep zeer weinig; de bleekheid en de ernst van zijn gelaat ga?en de he?ige werking te kennen, die er in zijn binnenste plaats had. »Mgn vriend'*, zeide ik op zekeren dag tot hem, »buiten heerscht de lente met bare balsemachtige winden; eene matige beweging in de vrije lucht zou voor het behoud uwer gezondheid voorzeker zeer noodzakelijk en weldadig zijn. &ij weet» ik bezit thans nog al eenig geld, dat mijn. vrij^ zelf verworven eigendom is, ik heb lust en het zou voor mg eck nutlig zijn, om een klein reisje van eenige dagen te doen. Ik neem een rijtuig dat verscheiden pcrsonen be- vatten kan. Nu verzoek ik u hartelijk , doe mij het genoegen en verzel mij." Van Leuven had niet veel tust, om aan mijn verlangen te voldoen , doch zijne yrouw en kinderen hielden zoo lang 13^ y 19« en ernslig bg hem aan , dftt hg eindelgk loegaf^ Reeds den Tolgenden morgen zaten wij in den wagen; wg reden naar Utrecht; de warme Toorjaarslucht deeü den ziekfen man zoo goedy dat hg geheel opgeruimd werd; hij rertelde, gelgk hg reeds zoo dikwgls en gaarne gedaan had , yan zgne jonge- lingsjaren » inzonderheid ran zgne rerkeering met mgnen foorfreffelgken pleegrader. Wg hadden« wgl bet mg pligt«* matig jegens den zieke voorkwam , ons des middags » als ook bg verscheidene andere gelegenfaedeu lang opgehoiulen , de koele uren van den avond begonnen te komen, wg moesten ons haasten , om nog bg tgds cen geschikt nachtrerbigf te krggen; op eens versperde in de straat ran een klein pkatsjci waar wg doorreden, een oploop van Tolk onzen weg. Dak is een fataal toeval , zeide ik. — ' » Gebruik yan daag dat fatale woord niet/' zeide mgn yriend, half scherlsend en half ernstig, »met het welk gij mg zoo dikwgls gekrenkk bebt ; het zou mg rngne opgeruimde stemming benevelen..'* Ik zweeg en wachtte geduldig, want er was niets anders te doen 9 wijl er aan beide zijden yan de plaats geen weg döor de tuinen, noch ook door de beneden den kunstig aange- legden dgk liggende weiden en moerassen liep. Terwgl wg zoo Stil stonden, kwani het yolk er met een oud wijf , eene diefegge, zoo als het luide gescbreeuw haar noemde, aan; men wilde haar onzen wagen yoorbg ter straffe yoeren. Ik zag» terwgl zg toeyallig aan mgnen kant digt bij den wagen kwam, het wgf in haar door ouderdom gebogen gezigt^en herkende dadelgk de mg nog welbekende trekken der Zigeti« nerin, met wie ik als knaap kruiden gezocht had. Halt, fiep ik de lieden toe, die haar geleidden, wat lieefi Ket wgf gestolen? — * &ene gana mijnheer» zeiden de mannen. Ik geef u een dukaat yoor de gans, zeide ik, laat de arfne gaan« •— Mgnheer^ hernamen genen» dat kan niet geschie- den, want regt moet regt blgyeti* — > ^at is wel waar» zeide ik, maar bebt gg hei dan zelyen gezien, dat deoudp de gans atal ? — - Neen , mgnheer , hernamen de. beeren » maar de gäns is weg , en wg zgn reeds meer kwijt geworden; 197 wie zoa het anders genomen hebben» dan dit oud Zigeuner« wgl, dal wg buitcn in het kreupelbosch zagen rondsluipen. Ziel, zeide ik , gy kunt haar den diefstal niet eens bewgzen , en ik zou wel durven wedden » dal zij onschuldig is. Ik ken hei nrijf; bedenk slecfalSy boe zou zoo eene oude» iwakke op bare kruk leunende moeder in Staat zijn , om eene gans te Tangen? Mgnheer beeft waarlgk gelgk, zeide een der beeren, het wgf zou onschuldig kunncn zgn, en een dukaat Toor eene gaos is loch ook geene siechte ruiling, daarom zuilen wg de oade Toor deze keer laten ^aan. Gedurepde deze onderbandeling had de oude haar sidde- rend hoofd opgebeurd en mg oplettend bescbouwd. Deze aoort ran menschen zijn scherpzinnig in het berkennen en gissen« »Ei». Martijntje, riep zij mij toe , kent gg mg nog en bewgst gij mij die inreldaad?" Ik gaf haar nog iets Toor baren schrik, en noemde haar een huis op het land -— want in de stad zeWe liet men destgds geene Zigeu- '^ ners toe — > waar zg zieh na eenige dagen kon äanmelden, opdat ik verder voor haar zorgen konde. Het Tolk was uit elkander gegaan » de oude Zigeunerin flloop langzaam baren weg naar bei kreupelbosch » ons rgtuig was we^r in den gang geraakt, toen er plotselgk eene gedachte hg rag opkwam. Ik Terzocht mgn' reisgenoot, om eens eyen de teugels van het paard te bouden, wgl ik de Zigeunerin nog iets te zeggen had ; hg deed het en ik spreng uit den wagen. Mg was te binnen geschoten ^ dat » toen ik nog bg de Zigeuners was, er dikwgls boerenyrouwen- bg hen kwamen, en zieh Tan hunne Toorge wende waarzeggers- kunst bedienden, terwijl zij opiossing wilden hebben omtrent allerhande dingen , die hun ontstolen of die Terloren waren. Wanneer omtrent zulke Toorwerpen , die niet tot de schielgk verteerde eelwaren behoorden , de • prijs , dien de boeren- Tronwen op bei terugkrggen z'etteden, aanzienlijk genoeg was, garen gewoonigk de Zigeuners, terwgl zg roet orer eene diggel loopen lieten, en dan roorwendden ,^ dat zg daarin 198 het Terborgene lazen , eene plaats , in het woud of zelfs in de woniog van den bestolene op, waar de dief de dingen Terborgen had. Ik ben er, wel is waar, meermalen getuige Tan geweest , hoe de Zigeuners , welke de yermiste dingen zel?en hadden , dezelve gedurende den tgd , dat men de boerenvrouwen met de nu eens langer dan korter durende waarzeggerijen ophield, naar de plaats bragten en ze daar Terborgen , \?elke zy haar naderhand noemden ; doch het gebeurde soms ook wel, dat de Zigeuners de dingen, waar- over men hen raadpleegde, zelven niet ontvreemd hadden^ dat zg eTenwel — zooals zg Toorgiaren, door hunne waarzeg- gerskunst — zeer goed wisten te zeggen , waar dezelTe zieh bevonden; want dit overal bn nacht en dag rondloerende Tolk ontging zelden eene daad ook Tan ander ongelijk min* ' der listig dicvengespuis , en niet zelden stonden zg zelven met hetzehe in goede Terstandhouding. Dit was mg te binnen geschoten en daar ik nog bo?endien mg herinnerde , dat in zulke » zienerkunsten" mgne oude kruidenzoekster Toor de bekwaamste gehouden werd, besloot ik haar te Tragen, of zg ook ieis wist Tan de gzeren kist en de zieh daarin bevindende papieren? De oude bleef staan, loen zij mg aankomen zag. »Wat wilt gg, Martijntje," Troeg zg mg. Ik openbaarde haar mgne zaak; zg Tertrok haar rimpelig gelaat tot eene soort Tan grimlach en zeide met eene half luide stem : dan kaa ik u helpen , Martgntje. De Zigeuners hebben wel de kist niet, maar ik weet waar zij zieh beviodt , in den kelder achter stroo en aardappelen. Het zal u een' dukaat moeten kosten, of misschien wel twee, ep het geld, dat er in de kist was, krijgt gij niet we^r, de gzeren kist ook niet, want die zal de dief, indien hij het niet reeds gedaaa heeft, heden of morgen bg nacht in het water zinken laten. Ik schrikte over de mogelijkheid Tan dit zinken laten CTen ZOO zeer, als ik mg oTer de gegeTene hoop Tan het terugbekomen der papieren Terheugd had. Ik gaf de oude twee dukaten TOor het lossen derzelTe en nog een* Toor 199 bare moeite, opdat zij zieh zooveel mogelgk zoude haastea» en- morgea namiddag we^r op dezelfde plaats zgn, om mg de ' papieren' te gevcn. Wi) reden nu naar ons nachtverblijf ; mijn hart was yrolgk over de goede boodschap , die ik morgen misschieo aan mg« n&n yri^nd kondc br engen ; voorshands zeide ik er niets ?an; ik yvilde hem met het geschenk Terrassen. »Nu, vroeg ▼ an Leuven» toen wij des avonds rüstig bg elkander zaten, noemt gij het nu ook nog bloot toeyal, dat de yolkshoop ons opfaield? Was dit geene beschikking yan eenen hooge- ren aard , die u gelegenheid wilde yerschaffen , eene hulpe- looze arme yrouw van de* waarsehgnlgk niet yerdiende mis* handeling te redden en terens aan denzelfden persoon nog een bewijs yan uwe dankbaarheid te geven?" Ik zweeg, yyant ik wist nog meer yan dezc »beschikking" te zeggen» dan mgn yri^nd yan Leuyen; morgen» zeide ik, zal ik naet u oyer het onderwerp spreken , yan ayond geyoel ik mg te yernioeid om te spreken. Den y olgenden morgen ontwaakteikzeer yroeg; deyreugde, eyen als wegens een kersgeschenk , de yreugde oyer de yerrassing, welke ik mgnen reisgezel heden dacht te yer^ schaffen, Het mg, naar het schgnt^ niet langer slapen. Mgn yriend was ook reeds wakker , ik hoorde hem aanhou« dendy ofschOQn ^eer zacht, spreken; hg scheen te bidden. Toen wg ölka'nder goeden morgen wenschten yond ik, dat h^ er buitengewoon opgeruimd uitzag: »ik ben te moede," zeide hij , » als of ik slechts loven en danken konde , zoo ▼rolgk yan geest was ik sedert jaren niet; de hulp, hoop ik, is nabg.^V Ook ik boopte met hem, maar ik hoopte en geloofde iels, dat ik ab het wäre reeds zag en in handen had ; hiJ geloofde , wat hg niet zag. Mgn reisgezel wilde yan daar , waar wg oyernacht hadden , dadelgk we6r naar Leiden terugkeeren; ook ik had in het begin dit plan gehad , doch er was nu eene goede reden •— de bestelling namelijk der oude heden achterniiddag op de plaats , waar wij elkander gisteren ontmoet hadden — om de 200 terugreis op te schorten. Met xnoeite orerreedde ik mga' Triend , nog een' zijweg met mij in te slaan naar een bui* ten , >Taar juist niet yeel nieuws te zien was. Eindelgk scheen het mij tijd te zyn » om terug te keeren , waartoe ik f elf het voorstel de^d. Op het bepaalde uur kwamen wy aan ter plaatse, waar ik gisteren hei laatst met de oude gesproken had ; ik Terzocht mijn' reisgezel nogmaals de teu- gels te bouden; ik klom uit den wagen en ging alleen op het stuk land. Ik stond er naauweltjks of de oude kwam uit bet kreupelbosch te Toorsebijn ; zg had eenen groolen bundel onder baren arm , tot mgne mnigste vreugde beyatte bij de ZOO smartelrjk gewenschle papieren. »Gij hebt mij nog juist op het regle uur uitgezonden, Mar lijntjei zeide ig; reeds in den Terloopen nacht zbu de kist benevens uwe Dapieren in het water." Ik gaf mg naauwelgks den tgd, om de oude te danken, keerde haastig naar den wagen terug, klom in denzelven en legde mgn' gelukkigen Tond in de handen van mijnen vriend. »Is dit niet, zeide deze , toen bij uit zgne diepe ontroering we6r woorden vond , om zieh naar gewoonte uit te drukken , een spei der eeuwige wysbeid en erbarming met de men« schenkinderen , tot wie zg zieh , als het wäre met de handen tastbaar, vernederde. Kan deze zamenloop ?an gebeurte* Hissen en de, gevolgen van dien zamenloop ook nog (oeval bij u heeten , mijn vriend ?'* •— » Neen , zeide ik , dit was geen toeval, maar eene zigtbaar gewordene leiding van de , onzigtbare band Gods." Ik had toen werkelgk een' blik in de bnishouding dier eeuwige liefde gedaan, in welke, zoo als de spreuk zegt, alle baren op ons hoofd geteld zgn«, en had iets van de wijzc des nabij zijnden omgangs met de menschenkinderen ondervonden^ maar ik had dien blik noch regt met eigen oogen gedaan , noch de ondervinding geheel met mijn eigen hart waargenomen, daarom stond beide nog niet ZOO diep cn vast bij mij als het beboorde. Inderdaad • het lezen , het hooren , ja bet zien zelfi der heerlgkste lei- diogen Gods , taten ons, schooo zg ons ook diep troffen, 201 altgd sieclits Dog als Treemdelingen of ten hoogstö nog als gasten tot den haard Tan den innerlgken , vasten vrede nade- ren, tenv^'l ons eerst eene eigene, diepdringende ervaring tot kinderen en erfgenamen van het huis maakte. Ik was gedurende den zomer verscheidene malen weÄr naar Loenenbosch op het buitengoed van mijnen weldoener ge- weest; ik Tond hier altijd hetzelfde, vriendelijke onthaal, ja ik mag zeggen , ik was er als kind yan huis. Oesniettemin kwam mij de schoone tuin en het huis eenzaam en woest Toor, want Marg was er niet meer. Zonder dat ik met woorden naar haar yroeg» — missehien deden mljne blikken het des te meer — gaf Meyrouw van Ruiter my telkens berigt yan den welstand » mijner yoormalige bescbermelinge ,'' harc dochter, ja zg deelde mg eenige malen brieven yan haar mede, en ia ieder derzelye vood ik yrageo naar mgnen wektand en het verzoek , ora mij te groeten. Wanneer ik deze bladen door bare band beschreten in mijne band nam, dan doordrong het mg zoo warm en verheugd , alsof zij er zelve was , maar wanneer ik dan we6r naar buiten trad onder de boomen en rozenbosschen , dan was het mij alsof de Vogels zongen: »wij hebben haar niet gezien;" en de gölyen ▼an den yijyerruischten: »zg is er niet." Ik had den beer van Ruiter dadelijk bij mijn eerste bezoek na de straks besehreyehe voorjaarsreis m^t van L e li- ve n, alles yerleld, wat mij toen bejegend was, en hem inzonderheid ook aan zijn gezegde herinnerd , dat wij dik- wijls onTerwacht gelegenbeid krijgen , waardoor men in Staat gesteld wordt, een' pligt der dankbaarheid te yervullen. Hg was over den zorgvollen en daarop zoo gelukkig veranderden toestand yan mijn' huiswaard van Leuven, dien hij vroeger niet gekend had , getroffen en yerheugd ; toen ik hem echter ook yerfaaalde, wat ik yoor de verzorging der oude Zigeu- nerin in hare laatste leyensdagen dacht te doen , yerzocht hg m^ , dat ik hem maar in de eerste plaats de uilyoering yan mgn goed yoornemen mögt oyerlaten , wijl ook hg hiermede den pligt van eene soort yan dankbaarheid yeryulde. Hoe meer ik de familie yan mgn' weldoener zag, des te meer leerde ik ze kennen, des te harlelgkcr Tereerde en bemiode ik dezelvc. De beide ouders, en inzonderheid de ^liii^ zoon, Hugo Tan Ruiter, droegen de kostbaarste parel Tan het eenTOudig christelgk geloof in zieh > zonder er uiterlgk mede te pronken; zg waren Teel meer, dan zg misschicn schenen te zijn ; wie in de stille huisselgke orde dezer familie blikle , wie in het geheim barer weldadigheid jegens armen en Terlatenen drong, die wist eerst regt, wat hg aan deze kennis had; Talen der zoogenaamde strengen beoordeelden haar Talsch, wijl zg meenden^ dat slechts daar een Godshuis konde zijn, waar een regt hard klok- gelui klinkt en kerkmuzijk er bij. Ik noemde zoo CTen den edelen Hugo Tan Ruiter. Deze werd mij niet slechts zoo ongemeen dierbaar en waard » wgl hg de broeder Tan Marg en in zgn wezen aan haar gelgk was, maar wgl een trek der andere, innerlijke Ter« wantschap mg tot hem trok. Hg was ouder dan ik , en in elk opzigt erTarener en beter onderlegd; bij was meer Toor mg dan een Triend ; hg was een Toorbeeld Tan getrouwen » reinen wandet Toor 6od en jfnenschen« 203 In de liiatste jaren mijner academiestudien had ik bet geluk met een' der uitmuntendste en in jaren oudste leeraais der hoogeschool nader bekend te 'worden. Hij was een geest Tan diepe kennis en verstand; bij den grijzen schedeL woonde een nog jeugdig warm ha^rt ?ol liefde jegens God en zijne broeders. Deze liefde bewees hij dan ook mg in de volste maat en ik had juist deslijds meer dan ooit behoefte aan zalk een' leidsman. Want de privaatgeieerde , Tan wien ik Troeger Terhaalde , dat hg mij door zgne twgfelzucht geraakkelgk tot TerderT had kunnen slrekken, werd mg thans op eene andere wijz^ gevaarlgk. Het is eene oude , wel be?estigde arvaring, dat het bijgeloof zieh dikwijls met het ongeloof paart. Ook met den man , van wien ik zoo even sprak , was dit het geval. Hg , die aan de waarheid niet geloofde » was yoor bedrog genaakbaar; hij hield zieh met allerbande magische kunsten op , welke hij magnetische noemde ; kun^ sten, waarbij inderdaad soms hoögst zonderlinge en in het oog vallende verschgnselen voor den dag kwamen. Deze dwaal- lichten trokken mij in den hoogsten graad aan; zij hadden mg bijna van den regten weg van het rüstig, wetenschappe- I^k vorsehen gelokt, toen ik eens mijnen ouden, eerwaar- digen leeraar over de zaak sprak. Hg schudde het hoofd en zeide : » wanneer nien zieh op eene donkere plaats het haar kamt, dan komen er yonken uit en het is alsof het haar in vuur Staat; er zijn menschen bij wie een phosphorisch licht zigtbaar wordt, wanneer men hen slechts over de huid strijkl. Wanneer eens het ligchaam dood is en tot verrotting overgaat, dan breekt de lang teruggehoudene vlam derkool- stof (phosphorus-zwavel) ongehinderd te voorscfagn ; dan glimt het Terrotte vieesch of vermolmde höut zoo duidelgk , dat de heele wereld het ziet. In de wetenschap zoowel als in bet leven is de eenvoudigste, minst gedruiscb makende weg de beste, gelgk onder alle wonderen bet alledaagscbe tevens bet grootste, wel is waar, daarbg ook voor het uiterlgke oog bet verborgenste is." Ik bescbouwde sedert dien tijd de magiscbe kunsten van mgnen goudmaker, van welke ik eigeulgk reeds Tele derge- Igke dingen bg de Zigeuners gezien bad, met wanlrouweu en eindelgk met onverschilligbeid. Dit maakte den gewaan- den beksenmeester zoo boos op mg, dat ik gebeel uit zgne gunst raakte , ja dat bg mij eindelgk den toegang niet alleen tot zgne bibliotheek , maar zelfs tot zijn buis verbood. Ik Terdroeg deze onlbering gemakkelijk ; ik bad andere, beter ziende ' en getreu we leidslieden op den weg der wetenschap goTonden. Toen ik gedurende de zomeryacantie mijnen lieven pleeg* Tader, den predikant Goedheer, een bezöek gaf, over* bandigde deze mg een deel van mijn klein ouderlgk yer- mogen en tevens als het laatste geschenk mijner overledene moeder eenen langen brief vaii haar aan mijnen vader, welken zg eenigen tijd te Toren geschreven had, dat de scbeeps- kapitein baar het berigt bragt , dat hg vermoedelijk op zee Terongelukt was. De brief was niet voltooid , zg bad op eene zekere gelegenbeid om bem te yerzenden willen wach* ten.' Zgn inboud deed mij een' diepen blik in bet trouwe inoederbart werpen; betgeen zij daarin OTer mij scbreef» .\ 205 was de uitdrukking eener meer dan gewone ^*- eeoer niet Tergankelijke • — liefde. Ik stak den brief als een dier- baar kteinood bij mij , daarenboTon Terzeide mij ook nog. altijd het kleine psalmboek Tan mijnen Tader, dat ik Tan de bemorsing, die het onder de Zigeuners ondergaan had, weör had laten herstellen. De tgd der academiestudien was nu ten einde^ God had m^ gedurende dcnzelven op den weg der geTaren, die Toor mgne liglzinnigheid en mijne zeer leTendige geneigdbeid tot zinnelijke lusten Terderfelijk konden worden , door twee goede engelen gelukkig doorleiden en beschermen laten : de een derzelTe was mijne natuurlijke neiging tot wetenschap en migne Troege gewoonte tot Tlijtig werken; de andere was de liefde tot Marg. Ik ontTing nu den graad Tan Doctor in de medicgnen , mgn oude leermeester Troeg mg meermalen , of ik mg niet TOor een professoraat aan de academie wilde Toorbereiden ? mijne neiging Toerde mij echter of tot reizen in de wgde. wereld (hoe spoedig was er Toor mij zulk eene reis tegen * mgn' wil op banden) , of tot het uitoefenen der.geneeskunde, Ik koos Toorhands het laatste en besloot , op raad Tan den beer Tan Ruiter, mij te Amsterdam als praklizerend arts neder te zetten. Het gewone lot der nieuw beginnende artsen, dat allerhande zieken, die aan Terouderde, den geneesmiddelen we^rstand biedende, kwal.en lijden, bg hun nieuw licht hulp zoeken, Tiel oek mij te decl , te meer, daar er een bgzonder. gunstig gerucht Tan mg uitgegaan was. S^n huis was bestendig door armen en rgken, welke bnlp zochten, belegerd, en Yoen ik dadelgk in de eerste maanden mgner praktijk het geluk had , de Trouw Tan een' ' der Toornaamste lieden in de stad , die door bare artsen geheel Verkeerd behandeld en reeds als hopeloos opgegeTen wa$| te redden en te bersteilen; daar mg zelfs de genezing Tan een'- man gelukte, wien de Prins Tan Oranje hoofdU zakelijk met zgn Terlrouwen Terwaardigde , scheen ik op den regten weg te zgn tot een schitterend uiterlgk geluk 206 Men had mg te Terstaan gegeyen, dat eene plaats alsjongere l^farls Tan onzen edelen Prins , mg vroeg of laat ?a8l niet ontgaao kon. Daarbg schenen er nog andere , lievere stralea Tan boop in mijn hart: Marg'werd eindelijk biqnen wei* nige weken terug Terwacht ; bare moeder deed thans alles , om de terugkeering Tan bare eenige docbter te bespoedigen , Tvant zg had zulk eene troost doodig, wgl haar zoon Hugo reeds sedert lang eene geTaaryolIe beroepsreis naar JaTa ondernomen had. Ik hoorde destijds nog wel altgd en Tan Tele kanten het gerucht, dat de dochter Tan den beer Tan Ruiter dra na bare terugkomst zoude trouwen met een jongen aanTerwant Tan bare moeder: met denzelfden rgken jongen beer, dien ik eens op den geboortedag Tan Marg zoo Teel Yverk Tan haar had zien maken , ook kwam het rag Toor , dat bare moeder zelTe op deze aanstaande wending Tan het lot barer doehter^ in bare gesprekken, toespelingen ^maakte ; doch ik rekende, als ik mg TerTolgens we^r aan mgne zoete Ter wach tingen en droomen oTergaf, nog op de uitspraak^ Tan eene andere neiging, dan die der moeder; op die Tan Harij. Zoo ge- Toelde ik mg in mgn hart nog eTen zoo gelukkig , als ik mg toescheeü uitwendig te zgn. Op zekeren dag , toen ik midden in den drang mgner be- zigbeden was, onlTing ik eenen brief Tan de Trouw Taa mgnen Triend Tan Leu Ten. Zij Tcrzocht mg dringend, om zoo spoedig mogelijk te Leiden te komen , ten einde baren doodeüjk zieken man genecskundige bulp of allhans Triendelijke aanspraak toe.te brengen : bij Terlangde groote- lijks mij te zien. Ik maakte het werkelijk mogelijk; ijlde met den. post naar Leiden , maar Tond mijn' Triend door eeue boTige bloedspuwing doodelijk zwak, en Tolgens ge* neeskundig oordeel niet meer te redden. Misschien dat mifn blik. dit ook Terried ; in plaats Tan bem door Tal- sehe boop te misleiden, kon ik slechts mijne smartelijke deelneming te kennen geTen. Hij zeide tot mij: »middea oudev de ^ droefheid^ om de . mijnen , f roostte mij heden reeds 2or dikwijls de sprenk: hun, welke 6od lief h ebben, moeten alle dingen ten beste dienen. — Neem gg dezelve,, giAg hg na eene pauze yoört, tot aandenken aan mij, tot aandenken aan eenen sterbenden yriend , in uw jong hart op , deze schoone spreuk. — Ik sterf gerust en gaarne, Toor rngne achtergeblevenen zal God als vader zorgen.'' Ik zag wel , dat menschelgke hulp hier niets meer doen kon; diep geroerd nam ik afscheid van mijnen Triend en van zijne smartelijk bedroefde familie, en ijlde terug naar- Amsterdam; nog denzelfden nacht stierf de edele van LeuTen. Het yertrouwen van den stervende had zieh niet bedrogen. Tlog geheel geroerd door hetgeen ik bg het evengenoemd Bterfbed gezien en ondervonden had» verhaalde ik dadelgk na mgne terugkomst in de hoofdstad aan den yoornamea man » iiiens echigenoole ik , zoo als ik vroeger zeide , uit doodsgevaar gered had , een en ander yan de levensomstan« digheden yan van Leuven en den hulpeloozen toestand, waarin zgne famiUe zieh tbans beyond. Dit eenyoudig yer« haal had eene onyerwacht goede uilwerking; de familie van den oVerledene kreeg een rgkelijk pensioen uit eene publieke yoor weduvren en wezen bestemdo kas , en ontying boyen- dien ook nog zoo yele ondersteiiningen uit welgestelde ban- den , dat zij na den dood yan baren yader en yerzorger , er naar het uiterlijk bgoa beter aan toe was, dan bg zgn leveu. Op het oogenblik, dat ik dit yerhaal, zgn alle kin- deren yan mijn' oyerleden yriend wel yerzorgd ; hunne nioeder stierf in yrede. Kort daarna ontying ik eene dringende uitnoodiging , om bg eene zieke, die een' gewigiigen post bij onze yloot be- kleedde, te Medenblik te kernen. Met ongemeen grooten tegenzin yoldeed ik aan dit yerzoek; ik had mgne goede reden yoor dezen tegenzin; nog op denzelfden dag werd in het.huis yan yanRuiter de kernst yan hunne dochter uit Pargs yerwacht. Ainh, zeide ik misnoegd tot. mg zelyea^ waasom moel dit yerzoek. mg juist heden gedaan worden ^ 208 nu ik ZOO Tele belangrgke zieken io de stad onder behan« deling heb 7 ea — - faet andere sprak ik noch geheel noch half OTerluid uk, maar dacht het in de diepte yan mgn hart. Ik gaf , daar ik reeds yroeg in den morgen aan gene z^de der oTeryaart aan land was , het paard zoo sterk de sporeo , dat de postknecht, die mij verzelde, met zija minder snel paard mg naauwelijks kon bybiijven. In mgne henge rois- noegdheid yiel my de spreuk in , die mgn sleryende yriend mij als aandenken had achtergelaten. £i, dacht ik , tot y?elk best zou mij toch deze ongelegene , wederwaardige reis dienen ? Te Medenblik aangekomen , bezorgde ik, zoo goed ik kon, mjjne bezigheid , want ik heb mijn ongeduld , zelfs al waren de wegen yan mijn beroep soms ook nog zoo moegelyk en lastig , nimmer mede naar het bed der lijders genomen , wgl ik uit neiging en met geheel mijne ziel mgn beioep uiloefen. ik had den zieken beer , die rag heden met zoo yeel yertrou- wen had laten roepen , een middel gegeven , dat zijn Igden, betwelk noch geyaarlijk was noch zeer yeel beteekende, heel spoedig yerzachtle; ik schreef hem yoor het yerrolg nog andere middelen yoor, en ik kon gerust we^r yertrekken. Toen ik des namiddags het huis uitging, om we^r te paard te stggen, y?erd ik gewaar, dat er zoo eyen een oostiodien- yaarder in de hayen voor anker gekotnen was ; ik deed er naauwkeuriger onderzoek naar en hoorde den naam yan het schip: het was een van die, welke de beer yan Ruiter grootendeels beyrachtte. Oogenblikkelgk liet ik mg naar ^ het schip brengen ; den kapitein had it yroeger reeds een« maal gezien; ik yroeg hem of hg brieten yoor den heer Tan Ruiter, yan zgV zoon uit Jaya had? Deze had bij inderdaad, en wel , in yerhouding tot de yerre reis, die nog niet zeer oud waren , want de yaart yan het schip was door bgzonder goeden wind begunstigd geworden. De kapitein wilde deze briey^n, zoodra hg het schip kon yerlaten, zeli oyerbrengen, daat hg mg echter als eefa* yriend van den beer yan Ruiter kende, en ik hem «oo dringend daarom 209 verzbcht , en tevens beloofde , dat ik nog faeden , al was hei ook laat in den avond, de brie?en zou bezorgen, vertrouwde hg mg dezelve gaarne toe. Een rijke schal van edelgesteenten , goud en paarlen had mg niet zoo aangenaam kunnen zgn, als de brief, dien ik thans in handen had. Ik erkende aan het ädres de hand Tan mijnen Triend Hugo; hoe kon ik aan zijne moeder grootere vreugde verschaffen , dan wanneer ik haar nog heden berigt van hären zoon bragt, en — bg deze gelegenheid mögt ik imwers gewis Marij zien en groeton. Ik kon niet spoedig genoeg te p^ard komen , en het arme dier had vast in lang niöt zoo dikvrerf en slerk de sporen van eenen glenden riiiter gevoeld , als heden. » Dus heeft dan toch de spreuk gelijk,'^ zeide ik op mgne terugreis meer dan eens tot mg zelven, »ook deze aanvankelijk voor mij zoo onaangename reis moest tot mgn best, tot mijne vreugde uitvallen." Dan dit Tertrouwen op de waarheid van mijne spreuk zou maar al le spoedig op eene verdere, langdurigere proef gesleld worden; dot beproeving was reeds zeer nabij , en zij was door mgn ongednld zelf bewerkt. Reeds op de heenreis was mijn oude poslknecht met zgne naar evenredigheid even zoo oude paarden veel te langzaam geweest , ik was hem allijd vooruit en kwam ook aanmerkelgk TToeger te Medenblik aan , dan hij. Ook op de terugreis » met den brief in den zak , welks vermoedelgke inhoud mij de vleugelen van den stormwind gaf, had ik juist alleen ge* wacht', tot dat de oude mijn paard, niet tot dat hij het zgne ter bestijging klaar gemaakt had ; zonder liaar hem om te zien, was ik in den draf, ja in galop vooruitgesneld ; ik hoorde hem in het begin wel eenige malen klappen met de zweep , maar ik gaf er weinig acht op, en ik was hem spoe« dig zoo ver vooruit, dat ik in het geheel niets meer Vau hem hoorde. Intusschen werd het avond; de hemel was bewölkt en nevelig, geen maan- of stcrrelichl verhelderde den nacht« Eindelijk bemerkte ik , dat ik van den regten 14 210 weg was afgeraakt; ik hoorde de zee zeer nabij bruisen, in plaats Tan den rasten dgk, waarop ik Vroeger reed, trad mgn paard in het weeke zand. Ik zag een licht en reed op belzelre aau ; het kwam uit de rensters van een afsonderiyk •taand huis, uit hetwelk mij een geschreeuw als van dronkene» be?ig twistende mannen te gemoet klonk. Hier moest ik Tragen en zoo mogelgk eenen wegwijzer nemen , die mg met eene lantaarn op den weg bragt, welken ik Terloren had. Ik riep en twee kerels kwamen het huis uit en beschouwden mg beneTens mijn paard, ik klaagde hun mijnen nood en Terlangde op het spoedigst een' gids. Zg gingen we^r in huis ; na eene poos , die mgn ongeduld eene tijdruimte Tan jaren Toorkwam » kwam er een ander buiten en zeide : mgn- beer, indien gg een' gids'hebben wilt, moet. gij afsi^gen en zelf binnen komen , met deze lieden is anders niets aan te Tangen. Tegelgk greep hg mgn paard bij den teugel» alsof hg het Tasthouden wilde, terwgl zieh nog eenige anderen Tan nabij verloonden. Mgne drift, mgn ongeduld moeten mg in dit oogenblik blind gemaakt hebben — * ik kan het mg anders niet Toorstellen; ik steeg werkelgk af, en dat wel ZOO spoedig, dat ik bgna op den grond gefallen wäre, en trad het met kwalm en brandewgnlucht gerulde Tertrek binnen. 