title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Postguam Generosus et Illustris Comes SWARTZBURGENSIS, pPeracto colloquio cum Magnifico et Illustri Domino LUNOVICO DE REQUESENS, Belgicarum Provinciarum nomine Catholicae Majestatis Generali Guber- natore, elapsis aliquot diebus Antverpia discessit, continuo se Geertruy- denbergam contulit, ibique cum Principe Auriaco et Legatis Nobilium om- niumque Ordinum Hollandiae et Zelandiae, atque confoederatarum Civi- tatum, qüuos Legatos Princeps Auriacus ad interpellationem Comitis satis magno numero Dordraco istuc evocaverat, multa de instituta Pacificatione accurate egit, omnino sibi persuadens, hoc intestinum dissidium atqu® atrox incendium Componi atque restingui posse, si animi exulcerati hinc inde ad studium concordiae flecterentur. Etsi autem nihil diligentiae et laboris praetermisit, tamen aliud responsum impetrare non potuit, quam illud quod Commissariis Regiis oblatum, et procul dubio ad Gubernato- rem transmissum est. — (uare, cum tam necessarium atque perutile opus tam subito propter discrepantes sententias Religionis, quae homi- num animos Occuparant, perfici nequeat, Oomnino statuit Comes SWARTZ- BURGENSIS, sSpem omnem non abjiciendam esse, sed potius in id totis viribus incumbendum, ut actio Pacificationis continuetur, utque hoc com modius fieri possit, suadet, utrimque arma deponi, et bello Inducias ad sex menses, tam in terra quam in fluminibus se in Oceanum exoneral- tibus, dari. Ita enim fiet, ut multi mortales, qui rebus novis studen! aut bellorum minis territi, discessum ex his regionibus meditantur, i offieio contineantur, et subditi Catholicae Majestatis erecti spe futurä® Pacis atque otii, quaevis onera et pericula libentius subeant. Deinde, cum Religio qum Reformatam vocant, ita insederit animis adversae partis, ut facili momento exstirpari non possit, censet praedictus ı) 1575, vr rr x. 85 Comes, Religionem ut nunc est, tempore Induciarum, quas Princeps Auriacus et Confoederati procul dubio comprobabunt, tolerari posse, nec propterea eas differendas aut omittendas esse. Quibus vero obligationibus tales Inducise utrimque firmari debeant, id contrahentium arbitrio relinguitur, ut significetur qguomodo una vel alterutra pars cautum velit. Ast licet hesterno die inter Commissarios Regiog et Legatos adversae partis conventum sit de redintegranda actione ad tertiam diem Maji et reddendis obsidibus, tamen multa, quae impedimentum futuro Conventui allatura videntur, occarrunt, quibus hoc modo pactis Indueiis subveniri posse constat. Considerandum atque perpendendum etiam est, quot et quanta incommoda, nisi Induciae fiaut, his Regionibus exspectanda sint, dum forte res in eum casum devenire possit 1), ut ad externum Domi- num Belgicae Provinciae transferantur, aut certe in praesentissimum peri- culum conjiciantur; cui incommodo Comes BWARTZENBURGENSIS ea fide, qua Regi Hispaniarum devinctus est, maxime prospectum esse cupit. Quodsi Domino Gubernatori Generali haec conditio aequa videbitur, magnopere petit Comes SWARTZENBURGICHS, Bibi id intra biduum per litteras significari. — Sin vero alind ipsi visum fuerit, vehementer Orat, no moleste ferat suum discessum; nemo enim ignorat, quibus sumptibus laboribusque hanc profectionem susceperit, et quanto tempore, post habitis suis rebus, hic commoratus sit. — Praeterea non sine moerore intelligit 2), sibi non meliorem invidiam apud quosdam magni nominis ex hoc negotio conciliari, ita ut ipsi suspecti crimen immerito objicia- tur. — Quae cum ab ipso et sint et esse debeant alienissima, necessa- rio ipsi ad Caesarem redeundum est, et Legationi renuntiandum, nec dubitat, Caesaream Majestatem post pactas Inducius eo omnes cogitationes, consilia et actiones diverturam, ut optata tranquillitas restituatur, et hae Provinciae Belgicae in fide et obedientia Regis Hispaniarum retinc- antuar. Quod ut quam celerrime fieri possit, Comes SWARTZENBURGIOUS nullum laborem, studium, diligentiam atque operam subterfugiet. Quicquid enim vel ingenio vel opibus Catholicae Majestati ejusque sub- 1) De bedreiging was gegrond. — Immers weinige maanden danrna, zagen zich de Nederlanders gedrongen , de Souvereiniteit aan Koningin ELIZABETH aan te bieden, 2) In den aanvang scheen, naar luid van het schrijven van LRONINUS aan WILLEM I uit Antwerpen ll Febr. 1875 (stilo Brabantiae), de tegenwoordigheid van den bemidde- laar, den Spaanschen niet ongevallig. «Quant & la presence de Monsieur le Comte Je SWARTZBOURG, Son Excellence (Bequesens) est tr&äs-bien content, comme ledit Sr. Comte pourra plus amplement entendre par la response & luy faite par Son Exc,, esperant que sa presence avancera grandement par moyens saisonnables la communication et repos public.’’ (Register v. Holland, 14 Febr. 1575). 86 ditis Populis, quorum benevolentiam saepe expertus est, in bis et aliis prodesse poterit, omni tempore et loco erit paratissimus. — Postremo orat, ut Illustrissimus Gubernator Generalis haec , ut profecta sunt ex bono et sincero pectore, ita candide et sincere accipiat atque boni con- sulat. — Subsignatum Bredae sexto Aprilis anni millesimi guingentesimi septungesimi quinti. De door den Keiserliiken Gezant overgegeven Geschriften 1) dragen veelal de onderteekening: @. G. V. SCHWARTZBURGH 2). Men heeft aan een Voorzaat te denken niet der tegenwoordige Vorsten v. SCHWAR- ZENBERG 3), maar der in 1697 tot Vorsten verhevon Graven v. SCHWARZ- RURG — Arnstadt. Verg. LUDEWIG ALBRECHT GEBHARDI, Genealogische Geschichte der erblichen Reichsstände in Teutschland, Halle 1776, Iter Bad. (4°) 161, 223, 228. Sedert 1531 waren de Graven van SCHWARZBURG belijders der Luthersche Godsdienst (t. a. p. 1, 253). Z. voorts 8. 276, 633 volg.; en IlIer B. (Halle 1785) s. 263, 265, 273 volg. Daar wordt onder anderen tot HEYDENREICH, Historia des Furstlichen Hauses Schwarz- burg, verwegen. Graaf GUNTHER werd overigens bij zijne schrifuren ondersteund door een’ Secretarig 4). De Remonstrantie, den 3en Maart 1575 te Breda overhandigd, is onderteekend : »Propositum in Consessu utriusque partis Legatorum — Bredae per JoANNEM BORNEUM, Comitis Guntheri Consili- ariam.” — Het aanzienlijk personeel van ’s Graven gevolg vindt men bij or vermeld, t. a. p. 1) G. G. =. SOHWARSBURGH in de brieven uit Breda (8 en 18 Maart 1575) aan Graaf JAN VAN NASSAU bij GROBN V. PRINSTERER, ‚Archives V, 143 V. 2) Ook G. Comes DB SCHWARTZBURGH- (Register van Halland 6 Febr. 1573). 3) var RerD b. v., spreekt fol. 24 van «Graef GUNTHER VAN SWARTZENBORGH:” HOOFT, X B., fol. 401, van »zWERTSENBURGEL’’ BOR Vlllste B fol. 5086 volgg-«SWERTSENBURG.-" 4) BORNB droeg den titel van Raad; ’sGraven Secretaris was eigenlijk QUIRYN DEUS. Regisier v. Holland, 14 April 1575- —— eu — BWLAGE XXVl. Blade. 99, 1071. Tractaat van 1 Januarij 1518 met ELIZABETH. — By RYMER, t. a. p. »Cum inter Regnum Angliae, Ordinesque et Status Belgii sive Infe- rioris Germaniae Domumque Burgundicam, non modao diversi Tractatus ab antiquo initi sint, quos Omnino expedit firmiter ab utraque parte praestari et observari, sed etiam hoc Rerum statu plus quam necessa- rium sit Regnum et Ordines praedictos jam arcotioribus Foederibus vin- culisque constringi quam antea, ut sese mutuo tueantur et defendant contra eorum vim et injurias qui eis aut eorum cuilibet male volunt. Hinc est quod Nos, ELIZABETHA ANGLIAE FRANCIAE el HIBERNIAE RE- GINA, Fidei Defensor, etc. (Zie voorts hiervoren bl. 107) tenore praesen- tium Literarum notum facimus omnibus et singulis Nos quosdam Articu- los pro. Foederibus observandis et mutua Amicitia ultro citroque prae- standa, ac Pace conservanda , concepisse, tractasse ac conclusisse, quo- rum tenor sequitur et est talis. Tractatus inter Reginam Angliae et Domum Burgundicam !) permane- bunt suo robore et efficacia ab ulla mutatione aut modificatione, nisi id ex utriusque Partis consensu fiat. 1) Een nieuw blijk van de zuidelijke herkomst en strekking van het Tractaat. De Hol- landers en Zeeuwen zouden niet vergeten hebben, hunne oudere verbindtenissen met Engeland op te halen. — Verg. kxıuır, Hist. Feder. Beig. Federati, p. 133 en de lezens- waardige depäches van NO&L DE CARBON, van 22 Febr. 1509 o. st. en 12 April 1600 in mijne uitgave der Leitres et Neyociat. de PAULCHOART, Seigneur DB BUZANVAL, (1858) Ann£ce 1600, p. 27 en 50: «dat sy (ELIZABETH) bevond, dat de Croone van Engeland diverse alliantien hadde gehad en gemaeckt met de Graven van Holland en Zeeland, eer sy onder ’t Huis van Bourgongien allieerden of unieerden ‚” enz. Z. voorts bij vr. JongE , Besluiten van de Staien-Generaal, I , 250, het beroep der Brusselsche Verga- dering (18 Oct. 1876) op «les anchiens entrecours jadis faictz, et si bien observez par les princes de la maison de Bourgoingne, predecesseurs du Roy, nostre Maistre.* Ann. D 1573, An. 20 Eliz, R. Ex Autogr. 88 Nulla negotisa alicujus momenti tractabuntur aut expedientur in Infe- riori Germania pro bello gerendo et pace componenda, durante toto tem- pore praesentis Discordiae, absque consilio et consensu Suae Majestatis in- terposilo, aut authoritate suorum Ministrorum qui ad talia negotia expe- dienda deputabuntur et ibi commorabuntur. Quodsi aliquis Princeps, Communitas, Populus, aut oppidum aliquod machinabuntur aliquid in damnum et praejudicium tranquilli status An- gliae aut suorum Dominiorum, sub praetextu Religionis aut alio modo directe vel indireete, Sttus Generales praestabunt Reginae auxilium ejus- dem numeri militum, et sub eisdem conditionibus quibus a Regina ipsis praestatur, neque aliquando suppetias ferent aut favorem praestabunt hujusmodi perturbatoribus Pacis sub quocungque quaesito colore, neque patientur quantum in ipsis erit, neque assensum praebebunt, ut auxilia ulla praestentur illis qui hujusmodi machinationes molientur. Quodsi contingat, quod absit, aliquid controversise aut dissidii inter Status incidere, ipsi certiorem facient Reginam de causis hujusmodi dissi- diarum, et Arbitrio stabunt Reginae, aut ejus Deputati, in hujusmodi controversiis componendis, Quodsi contingat Reginam classem maritimam instruere ut mare reddat pacatum, promittunt Status, ad requisitionem Reginze per Ministros suos factam, 40 naves nautise, armamentis, commeatu, milite et munitionibus ad bellum instructas auxilio Reyinae se conjungant et imperio pareant, ipsius Reyinae sumptibus et expensis, quarum navium singnlae erunt ad minimum 40 doliorum: nnmerus vero militum et nautarum erit pro cu- jJusque navis magnitudine et quantitate. Status non permittent ullos rebelles Anglos aut transfugas et fugitivos ex Regno Angliee commorari in Inferiori Germania, postquam illos Ze- gina per Ministros suos denuneiaverit pro talibus, sed ejicient illos, et expellent e patria tanquam inimicos tranquillitatis publicae. Status nullum Foedus paciscentur,, neque ullos contractus secretos facient cam ullo Principe aut Potestate quacumque, nisi cum consensu Reginae et illam comprehendent et sua Dominia in eodem Foedere et Tractatu Pacis, si ita visum fuerit Reginae se in hujusmodi Foedere et Tractatu comprehendi. Qui nunc gubernacula sustinent Reipublicae 3), aut qui postea ad — [nn nn 1) pr Jona, Besluiten der Staien-Generaal (3 Mei 1577) 1I, 269. «Sur la requeste des Anglois, sign& par l’Ambassadeur, est appoinct6 comme s’ensuyt: Comme aux Ei- iatz west d’inierpreier les Traictez convenuz entre les Princes, ains ä celluy ou ceulx quy leg representent, quy sont pour le present en Pays-Bas Messieurs du Conseil d’Eı- tat, Monsr l’Ambassadeur se pourra adresser vers ceulx pour cela” enz. 89 hujusmodi administrationem admittentur in Germania Inferiori, ratifica- bunt et confirmabunt Nomine et Authoritate Reyis Articulos snperius specificatos. Quandocungue transactio fiet de Pace per Status Generales cum Aege suo Catholico, et compositio futura sit, procurabunt ipsi Status ut una cum ipsa Pacificatione inter ipsos Ber Hispaniae stabiliat, ct confirmet omnes istos Articulos, aut tot et tales, quot et quales per Reginam et Ministros suos mandatum speciale habentes videbitur convenientia esse et expedire, ut perpetuo durent. Subsignatum FRANCIS WALSINGHAM, et TH0. WYLSoN }). Quos quidem omnes et singulos Articulos tenore praesentium declara- mus Nos ratos gratosque habere approbaro et acceptare, promittimusque bona fide ultro citroque implere, observare et praestare. In quorum omnium et singulorum fidem et testimonium praesentes nostras Litteras Sigillis nostris scilicet, Reginae Elizabethae, ac Ducatus Brabantiae, quo communi omnium Statuum nomine Nos Siatus in simi- libus uti consuevimns, corroborari et muniri jussimus. Datum Bruxellae septimo die Mensis Januarii, anno a nativitate Do- mini nostri Jesu Christi millesimo qningentesimo septuagesimo octavo. Ad mandatum proprium Ordinum Belgü, CORNELIUS WELLEMANS 2). Sub Sigillo praedictorum Ordinum Belgii de cera rubea in stanea py- xide incluso pendente a filis aureis intertextis. 1) LA MOTHE FERELON, Corresp. diplom. V ‚114, 116. „Me wıLson , maistre des reques- tes de ceste Royne,”’ in 1574 Gezant bij REQUBSENS, VI, 263, 277, 284, 302, 399, 305, 399). 2) DB JIONGE, Besluiten ran de Staten-Generaal (15 April 1577) II, 219° Que les Estatz declareront avoir authorise le Grefüer WERLLEIHANS & signer les obligations et actes des Estatz Genoraux.’”’ BWILAGE XXVII Bladz. 101-104. »Oranje’s zendelingen. — Walcheren, Vlissingen.” Reeds vöör wıLLem ı i), had zijn broeder Lope- WIIK VAN Nassau de gezindheid der Koningin doen polsen en haar zoowel als Frankrijk, door verleidelijke voorslagen tot vredebreuk met Spanje pogen te bewegen. — Verg. den Hoogleeraar ALTMEYER, Une succursale du Tribunal de sang, p. 54, en uitvoeriger THEOD. JUSTE, Äecherches eur les projets de partuge des Pays-Bas en 1566 et en 1571, (L’amiral DE COoLIGNY ed GUILLAUME Ze Tacıruank) in het Bulletin de U’Acad. Roy. de Belgique, Bruxell. 1856, T. XXI, p. 674). — Uit de dep@ches van wALsInaHAmM (Aug. 1570 — April 1573) wordt daar, onder anderen, als voor- stel van Graaf Lopewısk medegedeeld 2). »La Zelande et le rcste des iles seraient c&dees & la Reine d’Angle- terre si elle consentait & entrer aussi dans la ligue contre l’Espagne. — Par la possession de la Zelande, betoogde hij, la Reine aura la clef des Pays-Bas 3). Elle sera mieux en &tat d’assembler les Princes d’Alle- magne, qui jouiront du Brabant et des autres pays autrefois feudataires de I’Empire, et par cons&quent, d’empecher que la France ne devienne trop 1) Z. echter het Suppl. der Corresp. diplom. van LA MOTHE FENELON VII, 42 (17 Aug. 1569). 2) Medestanders van Graaf LODEWIJSK waren LANOUE, CHARLES DE TELIGNY en JEAN D’ HANGEST DE GENLIS. 2) Verg. met deze beschouwingen den XVI®e Eeuw. het betoog van 26 Mei 1786, ver-. vat in de Nota van den Baron V. KINCKEL aan Sir JAMES HARRIS overhandigd, sur les. relations poliiiques ä &tablir entre Ü’Angleterre et la Zelande dans le cas que ceite Pro- vince se retiröt de l'Union. Diaries and Correspondence of 5. HAannıs, first Karl of MALMESBURY ‚II, 107, bij Jhr, DE JongE, Het Nederl. Rijks- Archief (1855) I, 3 volgg. 91 puissante.” WALSINGHAM beval het ontwerp aan. Hij schreef aan LEICESTER (12 Aug. 1571, bij suste, p. 673): »On veut unir la Hollande et la Zelande ä la couronne d’Augleterre; ce qu’ils font pour deux raisons. J,a pre- miere, pour rendre l’entreprise plus aisee par notre secours; l’autre, pour pouvoir mieux drider la France.” KARELIX meldt reeds den 11 Julij 1572 aan zijn’ Gezant LA MOTHE FFNELON , dat WALSINGHAM den wensch had geuit om Vlssingen onder ELizaBern’s bescherming te plaatsen (»que la Royne d’Angleterre pefhit avoir Flexrinyues en ses meins et protec- tion” 1)). — Het valt niet moeijeljk, uit al het voorgaande de zending van PELHAM en het zorgvuldig in oogenschouw nemen der vesting te verklaren. Wat oranse’s Gelastingen betreft 2), deze kwamen in Engeland of regelregt uit Nederland, of uit Frankrijk afgevaardigd, deden zij Londen gan Op de terugreize. Er was tusschen den Prins en de Protestanten van Rochelle eene levendige verstandhouding. — Zoo schrijft LA MOTHB FENELON den 19 April 1574 aan den Koning 3).” Et, d’ailleurs, Sire, M'. DE LA xOUE % envoye ici son ministre, TEXTOR, lequel il a faict passer & la Rochelle pour y prendre memoyres et instructions; et n’a este sitost arryve en ceste ville, que le ministre VILLIERS, et BOBINEAU, Agent de da Rochelle, et avec eulx CaLnarR A), Agent du Prince D’ORANGE, l’ont mene vers aulcung Seigneurs de ce Conseil, ä la Court, ou il a negoei6 bien fort privement avec culx. — Et je souspegonne fort que ja negociation n'est le&gere,, ny de peu d’importance;; de laquelle ce que j’en descouvre, pour ce commaneement, est que icelluy TEXTOR — demande assistance d’armes, de poudres et de vivres, offrant, en eschange, du sel 5) et du vin, et aultres marchandises, et pareillement demande quelques vaysseaulx armez. En quoy semble que, pour ce poinct, des vaysseaulx , il traicte aussy avec le diet caLnaR d’en avoyr du Prince D’ORANGE; et est en grande esperance qu’il on impetrera d’icy, avec les aultres choses qu’il requiert, et que, de ceulx du dict Prince, il les a desjä toutz assurds ®).” — In cene bij zijne dep&che gevoegde Memorie, verzekerde de Fransche Gezant: »Que le susdict ministre TEXTOR , apres 1) Corresp. diplom. Supplem. T, VII,'300 volg. 2) Al dadelijk spreekt LA MOTHE FEN£LON van het verzoek van den Watergeus LUMEY “que les vaysseaulx de Prince d’Orange puyssent avoir leur retrette et recouvrer vivres, &t decharger leurs prinses par dega.’’ 81 Oct. 1571, T. V, 263. 3) T. VI, 8. 4) Lees CALVART. 5) In eene dep&che van 16 Mei 1574 spreekt de Gezant van een «contract de Sel qu’ils ont faict £vec les Ollandoys.” De Prins van Oranje zoude 70, die van Rochelle 30 schepen uitrusten, T. VI, 110 volg. 6) Verg. verder de dep£che van 21 April 1675, t. a. p., bl. 415. 92 avoyr negocye en ceste Court, est pnsse en Ollande, et va trouver le Comte Lupovıo,de la part du diet LA NODE,, ce qui monstre que les Alle- mans et Flammantz, et Angloys, Protestantz, sont de mesme intelli- gence avec les Huguenotz, et qu’il y a quelque secrette confederation entre toutz eulx; ä laquelle l’on contrainct ceste Princesse (ELIZABETH) de secrettement y adhörer, sur l’impression qu’on luy donne que le Boy s’est de nmoureau ligu6 avec le Pape et le Boy d’Espaigne, contre les diets Protestantz et contre elle” — LA MOTBE ging voort zeer scherp te letten op het heen- en wederreizen der zendelingen van beide partijen (18 Junij 1574), (»alldes et venues, qui se sont faictes, et qui se Con- tinuent encores & present avec plus de dilligence que jamays, du Prirce D'ORANGE & la Rochelle, et de la ZRochelle vers luy”) I), Zoo meldde bij den 3 Mei 1574, l’estroite negociation que le ST DE MONTLEROT, venant de Ollande, a eu avec aulcuns de son Conseil, (van ELIZABETB) premier quo de se rembarquer pour da Zochelle 2)” Zoo was later TEXTOR vau den. Prins van OgAnJE teruggekeerd , »avec beaucoup de memoyres.” (4 Junij 1574) 3). Ook de bedekte handel van CALVART met den VIDAME DE CHARTRES (JEAN DE FERRIERES, Heer van Maligny), Agent der Hugenoten in Enge- land, wekte La morHe’s achterdocht. »L’Agent du Prince p’okAxGE est souvant avec le Vydame de Chartres, et luy faict ordinsyrement tenir des lettres de son Maistre, et semble que lediet Sieur Vydame s’employe en ce qu’il peut pour luy. Les cappitaines BARRACHE, LIMONS, LA RO- QUE, et quelqucs aultres Frangoys, jusques & six ou sept vingts, Naguyt- res revenus de Ollande, sont, depuis quatre jours, allez vers l’Ouest,” enz. %). — In diezelfde dagen maakt hij gewag van de komst te Londen van den Gouverneur van Vlissingen, Boisor 5), en schoon de tegen- woordigheid van diens vrouw aan de reis het denkbeeld van een poli- tisch oogmerk kon Ontnemen, was LA MOTHE niet gerust. Later berigt hi) aan KATHARINA DE MEDICI, dat tusschen BOISOT en ELIZABETH OVer den aankoop van leeftogt was gehandeld. — zor meldt (Vlle B. fol. 533), dat die krügsman, Bevelhebber van Middelburg ©), zich in Enge- land ophield, »om aldaer eenige saken, tot voordele van den Prince en die van Holland en Zeeland te handelen ‚” — zonder bepaalde aanduiding- 1) T. VI, 14. 2) VI, 101. 3) VI, 180, 237, 239 volg. (19 Sept. 1574). 4) T. VI, 168 (8 Julij 1574). 5) Bien que le 3r. BoYssorT, Gouverneur de Flexingues, lequel est passe, depuis huict jours, avec sa fomme par desä comme pour s’y venir esbatire , ayt negocie plu- sieurs choses fort secrettement avec les Seigneurs de ce Conseil” enz. ( Julij 157%), t. a. p. bl. 169, 173. (12 Julij). 6) Jonkheer KAREL V- BOYSOT- BWLAGE XAVIIL Bladz. 106, 110. »r. van HALEwIm.” — Opmerkelijk is aangaande den Vlaamschen Diplomaat, het verhaal van La moTHE FENELON, (24 Oct. 1574). Corresp. diplom. , T. VI, 268. »Le Sr de susnesuen (Sweveghem) lequel est demeur(, icy, Agent pour le Roy d’Espaigne, m’est venu visiter, et m’a bien voulu fere sentir qu’il avoit beaucoup de contantement de ceste Court, et de la disposition, qu’il y voyoit maintenant bien bonne vers le Roy, son Maistre, et qu'il pensoit avoyr beaucoup Jaict pour son service et pour la conservation de seg Pays-Bas, de luy avoyr reconfirme l’amity& de ceste Princesse. Et neantmoins il semble que le diet SF de sUENXkauEN ne re- jeate de communiquer avec les Flammantz, qui sont refouys par deä, ny laysse, pour la faveur et support qu’on leur y faict, de procurer tousjours que les aiferes de son Maistre y soient pareillement favorises et supportes. Et estime que c’ost beaucoup en ce temps, de garder que l’on ne s’y declare ouvertement contre luay.” — Niegenstaande de dien- sten in 1576 en 1577 door dien Staatsman bewezen, meenen wij dat de Archivaris De JongE hem te veel eer deed, toen hij van zijn ramour ardent pour sa patrie” gewaagde en hem eene plaats vparmi lcs defen- seurs de la Liberte” toekende !). Men verg. de scherpe verwijten, welke de Staten van Vlaanderen hem in een brief van 6 Julij 1581 toevoegden, — uitgegeven door de HH. kERvVYN DE VOLKAERSBEKE En DIEGERICK , Gent 1849, Documents historiques inddits concernant les Trou- bles des Pays-Bas, 1577—1584, T. I, p. 272. — Hij had een Pro- testant ter dood doen brengen, naar het schijnt, om zijn vorleden bij PHILIPS II uit t6 delgen. nn —-—- ou — ı 1) Besluiten van de Staten-Generaal, I, 146. BIJLAGE XXIX. Bladz. 106 volgg. 116—418. » Verbindtenissen door de Zuid-Nederlandsche Gewesten, zonder toestemming der Noor- delijke geteekend.” — Het staats- en volkenregtelijk geschil !) waarın de Staten van Holland zich eenige jaren later, met den reeds yenoemden Graaf VAN SCHWARZBURG gewikkeld zagen, wordt door de over en weder yewisselde stukken yenoegzaam toegelicht. Middelen, waarmede de Staten van Holland betoonen, dat het Land en de ingezetenen van Holland in het agterwesen van den Wel Geboren Furst en Heere den Grave van ZWARTZ- BURGH, niet en zijn gehouden 2). In den eersten staat te premitteren, dat omme het gemeene Land en de ingezetenen van Holland te verbinden, eerst gerequireert werd het gemeen consent van de Edelen en de Steden van denselven Lande, daartoe staatsgewijse versogt en vergadert zynde. Ten tweeden, dat het consent gedragen zynde, daarvan behoorlüke Brieren van Verband werden gepasseert, die bezegeld moeten werden met het groot Zegel secreete van Verbande van de Steden 3). 1) kLüser, Droit d. Gens moderne de l’Europe { 142: en verg. den aldaar aange- haalden BYNKERSHORK, Quaest. Jur. Publ., L. II, C. VII. Zie voorts WHRATON, Ele- ments du droit international (1843) I, 229 suiv. (Sponsions-plein pouvoir et ratification). 2) Register v. Holland 17 Maart 1582. — Deze Memorie was bewerkt na ingenomen Advies van den Hoogen Raad (President TRESLONG en Mrs JOHAN V- BANCHEN, SEBABTI- AAN V. LOOBEN, J008T DE MENYN , Baden), door de Leden der Staten v. Holland ADRIAAN WENSEN EN JOHAN V. OLDENBAKNEVELT. (Regisier 15 Maart 1582. — De Advocaat BUYS was destijds afwezig, als ter Generaliteit gecommitteerd). 8) Z. wegens de Verzegelingen of Verbandbrieven, kur, Historie d. Hollandsche Staatsregering , IV, 500 volg. 95 Welk zegel niet gebruikt en werd, dan by consente van de Burge- meesteren, Schepenen, Vroedschappen en andere het Corpus van de Steden respectivelijik representerende. Desen gepremitteert zynde, staat voorts te letten, dat de Edelen en Steden van Holland niet alleen in het agterwesen van Syne Furstelijke Gen. haar niet en hebben by gemeen consent verbonden; maar dat sy- luiden, omme daartoe eenig consent te dragen niet en zyn versogt of verschreven gewcest; en dat oversulks daarvan eenige Brieven van Verbande niet en zyn gepasseert, en consequenteljjk met eenig regt niet geseid en mag worden, dat het gemeene Land, of de ingezetenen van Holland, daartoe zyn verbonden. Sonder dat hiertegens doet, dat van wege Sin Furstel. Genade wordt beweerd, dat de diensten daaruit het voorschreven agterwesen is gespro- ten, soowel voor den Lande en Ingezetenen van Holland is gedaan, als voor de andere Landen, en oversulks de Gedeputeerden van Hol- land, beneffens de Gedeputeerden van de andere Landen en Provincien, de Obligatien op den name van de Provincien gemaakt, hebben onder- teekent. Want sooveel het eerste poinct aangaat, soo staat te letten, dat die van Holland en Zeeland, by advis en goeddunken van Sijne Prince- lyke Excellencie, omme verscheide merkelijke redenen, nooit geraden gevonden en hebben eenige gemeenschap van de lasten van den oor- loge ofte andere saken, met de andere Provincien te maken. Dat oversulks die van Holland en Zeeland, terstond nadat de Staten- Generaal tegens Don JoHAN in oorloge getreden zyn geweest, met de- selve Staten-Generaal gehandeld en getracteert hebben op hetgene sy- uiden tot onderstant van denselven oorloge souden hebben te doen. Te weten, dat syluiden op hare eigen kosten met behooriyk guarnisoen souden besetten alle water- en andere steden van Holland en Zeeland; item, dat syluiden bovendien, tot haar eigen kosten souden onderhou- den soovele schepen van oorloge, als by advise van S. Princel. Ecc. als Admiraal van de Zee, tot defensie van de binnenlandsche wateren, stroomen en rivieren, als tot zuiveringe van der Zee van noode soude wesen. Item, dat syluiden bovendien in de andere Provincien souden onderhouden 25 vendelen knegten en 100 ruiters. Alle het welke die van Holland en Zeeland voldaan en agtervolgt hebben gehad, sonder dat de andere Landen daartoe de waarde van genen stuiver hebben gegouden of gelden sullen. Waartegens de andere Provincien op den name van den Eertzhertoge MATTHIAS, by de Generale Staten doen aannemen hebben soovele ruiteren en knegten, soo van dese, als van vreemde Landen, als haarluiden 9% gocdgedagt heeft gehad, sonder dat sy op het aannemen van deselve, die van Holland eenigsins hebben anngesproken of gemoeyt. En bekennende, dat die van Holland in het dragen van de lasten van den oorloge van haarluiden gesepareert waren, hebben in den jare 1578, als syluiden in het doen saannemen van veel duisend Duytsche en andere ruiteren en knegten haar Staat van Oorlog hadden vermeerdert, hetselve die van Holland te kennen gegeven, sustinerende, dat die van Holland in het reguard van dien meerder behoorden te dragen dan syluiden te voren hadden geconsenteert. Waarop die van Holland en Zeeland hare voorgaande consenten ook vermeerdert, en boven de voorgaande lasten tot haren laste genomen heb- ben het onderhoud van een Regiment knegten onder den Colonel Ysselstesn van ses vendelen; hebben nog tot het veroveren van de steden van Campen en Deventer, veel maanden onderhouden vijfvendelen knegten,, en’ boven- dien voor ettelijke maanden de Staten-Generaal in handen gesteld en laten volgen de Convoyen van Holland en Zeeland; welk consent by de voorsz. Generale Staten mede voor goed aangenomen en geaccepteert is geweest. En omme de voorschreven lasten van den oorloge te vervallen, hebben de Staten van Holland by naast in soo en beswaarlyke lasten van Con- tributien gehouden, als sy gehouden waren geweest, ten tyde die van Holland en Zeeland de lasten van den oorloge alleen moesten dragen. Hebbende eene vaste hope, dat de andere Provincien tot vervallinge van de lasten, bij haarluiden in het gemeen aangenomen , ook behoor- lüke ordre stellen, en goede middelen van Contributie inwilligen souden. En voorwaar, ingevalle syluiden tegens de lasten Yan Holland hun ten naasten in het contribueren hadden gelyk gemaakt, soo souden de middelen meer als genoeg zyn geweest, omme de lasten van den oorloge betaald, en het oorlog tot een goed einde gebragt te hebben. Want na- dien die van Holland en Zeeland, niettegenstaande dat het meestendeel van de platte landen, en veel steden door den oorloge waren verwoest, en in grooten armoede en extremiteit gebragt, meer als honderd duisend guldens ter maand hebben gecontribucert; soo is wel te verstaan, dat de andere Landen en Provincien, die met den eersten genoeg in haar geheel waren contribuerende, behoorlijk tegens die van Holland de ver- dere lasten wel mogen dragen. Soovele het tweede poinct belangt, te weten, dat de Obligatie van Siine Furstel. Genade mede op den name van Holland is gemaakt, en by de Gedeputeerden van Holland onderteekent, — daar tegens staat te letten, dat de Staten van Holland in het maken en teekenen van de voor- schreven Öbligatien eenig consent niet en hebben gedragen, of omme sulks te doen, de Gedeputeerden eenige last of bevel gegeven. 97 Maar sljn wel expresselijk ter contrarie gelast geweest, dat sy haar wagten souden, van het minste of meeste voor die van Holland eenig consent tot sulke of gelijke lasten te dragen. Soodat de Landen, of ingezetenen van Holland, niet verbonden en hebben mogen werden door de voorsz. Gedeputeerden in hetgene sylui- den sonder last, ja tegens haren last, gedaan hebben gehad 1). En hadden de Staten van Holland wel gemeent, dat nademaal Syne Furstelijke Genade wel kennelijk was, dat de Gecommitteerden van Hol- land, in de Vergaderinge van de Staten-Generaal waren met last en procuratie gesonden, van deselve exrhibitie van hare procuratie soude heb- ben versogt, daaruit S. F. G. wel soude verstaan hebben, dat sy niet gelast en waren omme sulke belofte en onderteekeninge te doen. En ingevalle S, F. G. belieft hadde, de Staten van Holland van het passeren of teskenen van de voorsz. Obligatie te verwittigen, s00 en sou- den de Staten niet nagelaten hebben S. F, G. van hetgene voorschreven is, wel berigt te hebben, opdat S. F. G. daarna syne-saken hadde mo- gen rigten. En gelooven de Staten van Holland niet, dat S. F. G. of eenige andere Fursten of Heeren, den Lande en ingezetenen van Holland, die soo getrouweliijik hen in het supporteren van de lasten van den Oorloge hebben gequeten, met soo onredelijke conditie, boven regt en reden soude willen beswaren; te weten dat sy, mits het teykenen van twee Gedeputeerden 2), tegens haren last en bevel, in het verband van soo beswaarlijike schulden, daaruit consequentelijk de geheele ruine 3) van den voorz. Lande soude volgen, souden moeten treden; maar verhopen, dat S. F, G. de gelegentheid deser sake goedertierentlijk innesiende, daarvan die van Holland ontlast sal houden. Bysonder, nademaal S. F. G. van de Landen en Provincien die in deselve schulden gehouden zyn, en oversulks daarvan een verdeelinge onder malkanderen gemaakt hebben gehad, en daarvan eenige Landen ook soo getrouwelijk in de gemeene defensie, als die van lIolland, niet en hebben gequeten, syn agterwesen wel sal weten te bekomen. Dese antwoorde en verklaringe is by de Gedeputeerden van de Staten S. F. G. den Grave van SWARTZBURG overgelevert. 1) Verg. BIINKERSHORK, t. 8. p- ‚An valeat, quod Legatus egit contra arcanum mandatum ? 2) Jonkheer JOHAN VAN WOBRDEN, Heer tot Wliet en DR BYE (DIRK JORISZ.). 8) De achterstand werd in het ingediend verzoek van den Graaf op negentien honderd duizend guldens begroot, »daarinne S. F. G. over de 90,000 tot sijnen laste hadde ge- furncert.” Begisier van Holland 24 Febr. 1582. In het Register van 31 Maart wordt de schuldvordering ten behoeve der ruiters gesteld op 1,076,358 ponden 7 schell. 6 deniers,, en die des Graven op 533, 93835 ponden 4 schell. cz je 4) Antwoort van den (irave VAN SWARTZBURGH 1). Is op gisteren het antwoord van wege de Heeren Staten, by hare Ge- deputeerden fedaan , vernomen, en daarbenevens de middelen, daarmede de HH. Staten toonen en bewijsen willen, dat het Land en ingezetenen van Holland in sulke myne afsonderlinge en wel aansiebesigte sehulden niet souden verbonden zyn, verstaan. Kan derwegen myn niet genoegsaam verwonderen, dat de HH. Staten voorgeren, dat tot verbindinge en verobligeringe des gemeene Lands en ingezetenen van Holland eerst noodig zy bewillinge en gemeene consent van de Edelen en Staten van denselven Lande, daartoe Staatsgewyse versogt en versamelt zynde, en daarna behoorlijke Brieven van Obligatie, bezegelt met den grooten zegelen van de Steden. Soovrele myn dat belangt, kan ik niet weten, wat de HH. Staten hierinne voor een gobruik houden, daarvan ik justam ignorantiam gehad, en myn niet gelegen was daarna te inquireren en te vernemen. Dewyle ik met goeden weten, den Heere Prince van orANGE ?), desgelijken de Generale Staten, daaronder de Gedeputeerden van Holland geweest, ge- handelt en gesloten hebbe, en hebben de Gedeputeerden van Holland sulken Obligatie met de andere in het generaal, en ook in het particu- lier, onderteikent onder hun gegeven. Daaromme ik, bond ide procedendo 3), myn hebbe laten contenteren, sonder vorder te inquireren, wat bevel, magt en Commissie deselve Ge- deputeerden van de HH. Staten van Holland hebben mogten, alsoo ik anders niet en meynde, dan dat sulks alles wel versproken, en in der HH. Staten Versamelinge getracteert en gesloten is geweest. Hetwelk ook een groote diffidentie en misvertrouwen soude zyn, in- dien ik deselvo Gedeputeerden in het particulier, voor alle de andere in de Generaliteit, na hare Commissien en bevel hierinne soude hebben ge- vraagt; vertrouwende, dat der Hecren Staten Gedeputeerden Luiden met eere en van goeden verstande waren, en wel soo ervaren in sulke sakcn, dat sy niet buiten hare Commissien treden, en hun Heeren sonder Com- missioe en bovel verbinden souden. Desgelyken soo syn de saken niet alsoo geschaffen, dat ik daarmede bedrogen soude zyn, en daardoor in groote schade, ja in verderf komen. 1) Register van Holland , 80 Maart 158%. 2) „Te meer, alsoo de sake by 3. Furstel. Excell. (wILLzM I) van wege den Grave — werde gevordert en gedreven.’’ (op 8 September 1579. Register v. Holl. 25 April 1582). 3) Uit de verklaring van den Heer van vLıer (Register 85, 26 April) scheen te blij- ken, dat de Graaf niet sincere’’ was te werk gegaan. Van het profest der Hollandsche Gedeputeerden ten dage der onderteekening van de obligatie, zoude hi] kennis gedragen hebben. 99 Dan indien deselve Gedeputeerden hun selven vergrepen en meer ge- daan hebben (daarvan ik niet en weet) dan na hare Commissie behoorde, weten de Heeren Staten wel, dat, na Regten !), myn hetselve niet tot nadeel strekken kan. Gelijk myn onbekent en onbewust is, in wat handelinge de HH. Sta- ten van Holland en Zeeland de krijgslasten de eene tegens den anderen gehad hebben, en laat myn niet voorstaan, dat de Heere Prince van ORANGE deselve handelinge tot mynen nadeel duiden sal ?). En hebben de HH. Staten in allen gevalle wat sy uit kragte deser harer Obligatie, by derselver haarluider Gedeputeerden onderteekent, meer doen dan sy verbonden zyn, hetselve by alle de andere Provincien en Generaliteit wederomme te verhalen. Ik twijffele ook niet, de voornoemde Gedeputeerden hebben na haren schuldigen pligt van deselve Obligatie, en hare onderteikeninge, rapport gedaan. Daarop de HH. Staten hebben stille geswegen, en van hare contrarie meyninge myn niet vernoegen laten. En hebben by alsulke stilswyginge dese Obligatie, by hare Gedepateerden onderteikent, alsoo geconfirmeert, daardoor myn goed regt en actio wel gefundeert en bevestigt is. Begeere derhalven, de HH. Staten willen de sake wyders bedenken en overwegen, en met myn handelinge vernemen, hoe andere Provincien hebben gedaan. De saken sullen in het tracteren alsoo bevonden werden, dat de HH. Staten goed contentement werd geschien. Als ik myn dan wil laten contenteren met ettelijiken baren en geree- den gelde, en dat de HH. Staten ettelijike van myne schulden op haar overnemen, en dan ook myn eenige sekere jaurlijksche rente constitueren. En dit alles tot dien einde, dat ik niet door myne goede assistentie en hulpe, die ik dese Landen bewesen hebbe, neffens het verstrekken alle myner Meublen, Vasseillen, Kleynodiön en juweelen, die alreede, overmits alsulke getrouwe diensten den Lande gedaan, verset, en daaraf eene merkelijke somme aun interest verloopen is, niet wyders in groote schade valle ?), en tot mynder schade ten vylen pryse verkogt en uitge- geven werde. En was onderteekent G. G. SWARTZBURGH. — 1 2. 1) Het bevreemde ons niet, dat de Graaf zoo vaardig antwoordde en insgelljks regts- gronden gebruikte: zija raadsınan was Mr. LIDER. VAN DRR NIBUBURGH (Register v. Holland, 24 Febr. 15882), oud-Ambassadeur en Lid van het Hof van Holland. 2) Inderdaad besloot men (12 April 1533) met SCHWARZBURG in minnelijk vergelijk te treden «in aansieniuge (onder anderen) dat 3. F. G. aan den Hulse van massau Is geallieert,'" enz. 3) De Graaf had beloofl wenige juwelen en cathelen’’ op den 20 AMaart te zullen doen lossen. % 100 Debatt ). De Staten van Holland gesien en gevisiteert hebbende het Geschrifte dat Sijne Furstel. Genade heeft orer te leveren jegens de middelen S« F. G. overgelevert, waarbij deselre Staten bewysen, dat het gemeene Land en de ingezetenen van Holland in het agterwesen van S. F. G. niet en syn verbonden. Hebben op hetselve Geschrifte, met behoorlijke rererentie, S. F. G. wel willen verklaren, dat alsoo syluiden by eede verpligt en verbonden zyn, het gemeene Land cn de ingesetenen van Holland, in hare ge- regtigheid voor te staan, in haar luider vermogen niet en is, nog face, nog expresse, het agterwesen van S. F. G. tot laste van den voorsz. Lande en ingezetenen te agnosceren. Bysonder, alsoo syluiden verstaan, dat deselve sake door consequentie van sulker importantie en prejuditie is, dat het grondelijken verderf van de voorsz. Landen, en de ingezetenen van dien, daaruit soude volgen. En konnen de Staten niet verstaan, tot haren nadcel te strekken, dat S. F. G. in het voorschreven Geschrifte seit, alsdat hy justam ignorantiam soude hebben van de maniere van Verband alhier te lande over het ge- meene Land en de ingezetenen gebruikt, nogte ook van de last van de Gecommitteerden van die van Holland. Nademaal na Regten, diegene, die met een ander contraheert, weet, of behoort te weten de conditie van die gene daarmede hy contraheert. En alsoo de Staten van Holland niet en twijfelen, of S. F. G. heefi bona ide geprocedeert, soo konnen syluiden S. F. G. ook versekeren, dat haarluider meyninge nooit en is geweest, met S. F. G. of iemant anders op andere wyse dan ter goeder trouwe te handelen. Maar en konnen niet verstaan of het gene S. F. G. haarluiden voorhoudt, is 16 beswaarliik voor den Lande, te weten, dat syluiden jegens haarluider geregtigheden, Privilegien en oude loffelijke gebruiken (voor de conser- vatie van dewelke sy Lyf en Goed in haar hand hebben gesteld) het ge- meene Land en de ingezetenen van dien in een labyrinth van schulden souden stellen door het feit van eene of twee, die sonder last, en direc- telijk tegens haren last, volgende haarluider eigen bekentenisse, de Obliga- tie in questie hebben geteekent. Te meer, nademaal de Staten voornoemt bewysen sullen, dat terstond nadat sulks tot haarluider kennisse gekomen is geweest, sylniden jegens de Staten-Generaal en haarluider Gecommitteerden expresselijk geprotes- 1) Wie zich de Conventie van 18-30 Aug. 1850 herinnert en de Handelingen der Staten-Generaal, die, met afkeuring der gesloten overeenkomst, tot de wet van 19 Sep- tember 1852 (StBl. no. 179) betrekkelijk de Russische schuld in Holland hebben geleid, za de uitvoerige mededeeling van het loffelijk preceden: van 1583 niet overbodig achten. 101 teert hebben gehad, sulks geensints gestant te doen. Ende en souden ook niet nagelaten hebben, jegens deselve Gecommitteerden het niterste regt gebruikt t6 hebben, ten ware deselve verklaart hadden, dat syluiden tot allen tyden souden betoonen, dat sy by sulke middelen tot het tei- kenen van de voorsz. Obligatio waren gebragt, dat het gemeene Land of de ingezetenen van Holland daardoor niet en souden Iyden eenige schade. Mits welke en andere S. F. G. het geheele agterwesen sonder eenige deugdelijke redenen van weigeringe of oppositie (gelijk die van Holland hebben) wel vermag te verhalen aan een of meer Provincien, die daar- inne verbonden zyn; en tot vermeerderinge van de goede loffelijke repu- tatie van S. F. G. sal strekken, dat deselve 8. F. G. de Landen en inge- zetenen van Holland houdt voor ontlast van heigene daarinne syluiden na Begten of redenen niet en zyn gehouden; soo bidden syluiden S. F. G., nader op de gelegentheid der saken na behooren te willen letten 1), Het voornoemde debath S. F. G. in geschrifte overgelevert zynde, en daarop eenig mondeling Verhaal gedaan, heeft S. F. G. daarmede geen contentement genomen, maar verklaart, sooverre sine Brieven van Obli- gatie alhier van egeene waarde gelouden werden, hy andere Provincien wel soude vinden, daar deselve van waarde sullen werden gehouden. Verklaringe by den Grave VAN SWARTZBURG de Staten ge- daan 800 hierna volgt. Wir euntu£er by Godes genade der vier Graven des heiligen Koom- schen Ryks 2), Graaf zu SWARTZBURG, Heer zu ARNTSTAD, BONDERSHAU- SEN, LENTENBERGH, etc. Doen te weten, dat wy in den loopenden jare 1582 in de maand van February, Ons in eigene Persoon gevonden heb- ben in Holland in ’s Gravenhage, en aldaar aan de Ridderschap, Edelen en Gedeputserden van de Steden van Holland, representerende de Staten van denselven Lande, Staatsgewyse vergadert, aangehouden, om te heb- ben betalinge van alsulke schulden als wy ten agteren zyn van onse l) Verg. eene nadere Memorie (Acte van verklaring en protest) der Staten in het Re- gister van I3 April 1592 (OLDENBARNEVELT was weder een der stellers). Men liet den Grasf vrij „jegens degenen die de Obligatie van S. F. G. hebben geteikent, by wegen van Regten of anders’’ te procederen. 2) Nog in den Almanach de Getha van 1843, wordt de Vorst van SCHWARZBURG- SORDERSHAUSEN genoemd «l’un des quatre Comtes du Saint-Empire" (25 Dec. 1356). — De naam van GÜNTHRR wordt van geslacht tot geslacht door de Leden van het Huis, zelfs vrouwelijke, gedragen. 102 diensten in de Nederlanden als Overste over drie duisend en drie hon- derd Duitsche ruiteren, eerst in den jare 1578 op de bestellinge van den Doorlugtigen, Hooggeboren Furst en Heere den Eertshertoge MATTHIAS gedaan, daarvan by de Gedeputeerden van alle de Nederlandsche Pro- vincien op den 3 September in den voorsz. jare onder haarluider signa- ture, Brieven van Obligatie waren verleent en gepasseert 1), om de betalinge van de voorsz. diensten by deselve Provincien een voor al, en al voor ecn gedaan te werden, en ook namaals andere Obligatien onder het groot zegel van de Generale Staten waren gegeven, en voorts van de diensten by ons en onsen lieven Neve rmiLirs, Grave van Zlohenio, Vrijheer van Langenderg etc. in den jare 1579 als Overste van 3300 Duitsche ruiteren gedaan ; voor welke twee diensten de Staten van Hol- land voornoemt, beneffens de Staten van Zeeland, de steden van Ant- werpen en Utrecht in het particulier bewilligt hebben hun te verbinden, volgende de Acte by ons daarvan vertoont; ende de voornoemde H. H. Staten van Holland door haarluider Gedeputeerden soo by monde als in goschrifte uns daartegens hebben geremonstreert, dat voor soovreel aan- gaat die eerste schuld, ter oorsake van de diensten van den jare 1578 op de Commisste of bestellinge van den vwoorsz. Eertzherioge gedaan, en daarop den 3 September in den voorss. jare cen generale Obligatie, ge- tcekent bij alle de Gedeputeerden van de Provincien is gepasseert, en namaals andere particuliere Obligatien onder het zeyel van de Generale Staien verleden, syluiden nie? en verstonden daarvan in het alderminste in ons of iemand anders gekouden te zyn, 800 ten aansien dat de Landen van Holland in den voorsz. jare 1578, en daar vö6r en na geene gemeenschap nog nopende hei Gouvernement, nog nopende de schulden van den Oorloge, met de Landen van Braband en andere Provinciän, die den voornoemden Eertzhertoge als Gouverneur aangenomen hadden, en hebben gehad, maar hare lasten op haar selven gedragen, als ook dat de voorsz. Staten hun tot betalinge van de voorsz. schulden niet en hebben verbonden, of om eenig verband te doen versogt zyn geweest; en de Gedeputeerden van Holland, om sulke of gelijke Obligatien te teekenen geen last of bevel en hebben ge- had; Dat ook met het Zeegele van de Generale Staten, de Landen en de ingezetenen van Holland niet verbonden en hebben mogen werden, alsoo het- selve Zegel gemaakt en gebruikt is sonder haarluider bewillinge of con- sent. Maar aangaande de diensten van den jare 1579 %), bekenden de —— 1) Z. in pr Joxge, Besluiten v. de Staten-Generaal, II 130, 206, 291 de dienstasn- bieding van den Graaf (8 Maart, 1 en 13 Mei 1577). 2) De dading met scawArzBur«e schijnt bevorderd te zijn (verg. het Regisier 27 April 1582) door zijne opening van «eenige sccrete saken daaraan dese Landen ten alderhoog- sten is gelegen,’’ en die slechts aan den Prins van orAnJz mogten worden medegedeeld. Hi) verlangde een’ sed van geheimhouding, daar hij verklaarde, »daaraan Äyven te depen- 103 voorsz. Staten wel, dat sy ter begeerte en instantie van onsen lieven Broeder den Doorlugtigen Hooggeb. Furst en Heere den Prince van ORANGE, etc., en de Staten-Generaal, bewilligt en geconsenteert hebben om haar voor den voorsz. dienste te verbinden, onder behoorli;ke belofte van indemniteit van de Generale Stalen voornoemt, en dat syluiden over sulks daarin gehouden waren. Dan alsoo mits de groote en beswaarlijke lasten van den jegenwoordigen langdurigen Oorloge, in het vermogen van de voorsz. Landen niet en is, ons daarvan met gereeden gelde vernoeginge en contentement te doen, zyn tevreden geweest, eensdeels met gereede penningen, eensdeels met renten, en eensdeels met landen, aan de voorsz, Landen vervallen ons te contenteren; welverstaande, dat Wy hun van de voorsz. schulden souden quiteren, en ook beloven, dat Wy voor Ons, onsen Erven en nakomelingen, of actie van ons verkrygende, den Lande of ingezetenen van Holland, nogte hare goederen, iot yeene plaaisen en souden molesteren van de voorsz. eerste schulden, daarın niet gehouden en zijn Soo is ’t: Dat wy wel en rypelijk gelet hebbende op de redenen by de voornoemde Staten voorgewend , waarom syluiden in de schulden vau de diensten in den voorsz. jare 1578 by ons en onse ruiteren gedaan niet en zijn gehouden en ons daarop behoorliijk beraden, ende alles ondersogt hebbende soowel dat tot justificatie van onse intentie als der voorsz. Staten defensie mogte dienen 1), bekent hebben en bekennen by desen, dat Wy die defensie van de Staten voornoemt, beroerende de voorsz. 6erste schulden, voor deuydelijk en wel gefundeerd houden; belo- vende oversulks voor ons, onsen Erven en Nakomelingen , en actie van ons hebbende en verkrygende, tot geenen tyden of plaatsen den Lande of ingezetenen van Holland , of hare goederen ter oorsake van dien te sullen molesteren, inquieteren of beschadigen in eeniger manieren ; maar houden henluiden — daarvan vry en ontlast: Bekennen voorts dat de Staten van Holland ons vernoegt en gecontenteert hebben van den voorsz. lesten dienste gedaan in den voorschreven jare 1579, enz. — Des ten oir- konde hebben wy onsen naam en Zeegele hier onder gesteld , den 15 Mey Auno 1582. (Volgt do eigenlijke Quitantie en specificatie van landerijen , renten en gelden). deren.” Hij zelf wees de personen aan, wien hij de zaken wilde openbaren,; namelljk de Heeren VAN ABPEREN En VAN MATHENES, Mr. ADRIAAN WENSEN EN GOVERT WILLEMSZ. BRASSER; de President TRESLONg en Mr- JaN V. BANCHEM (de twee laatste boven ge- meld, als Leden van den Hoogen Raad), — Eene andere reden voor de Staten van Hol- land om den strijd niet langer voort te zetten, waren de voor ’s Lands geldmiddelen, Arukkende kosten van ’s Graven verblijf. (Februarij-Mei 1682). 1) Regisier v. Holland 14 April 159%: sop de consultatie by hem met Geleerden daar- van gehouden.” BILAGE XXX. Bladz. A140 volg. »De Markies D’HAVRE en ADOLF VAN MEETKERKE — bewerkers van het Tractaat van 7 Januarij 4578.” -- De Advocaat van Holland, Burs, was hun door de Staten-Generaal te Brussel toegevoegd, maar nam geen deel aan het Gezantschap. Aan het Handschrift wit het Rijks- Archief‘, getiteld: An- gletterre de Ao 4576 tot A® 1580 fol. 33 verso, 34 enz., ontleenen wij de volgende bewijzen. »Dudict Registre du VII® de Septembre 1577. Resolu de donner pour assister & Mons’ le Marquis DE HAVRECHT, le S’ DE BUYS, et DE MEET- KERKE pour le faict d’Angleterre et envoier l’advis de Mons” le Prince D’ORENGE audict Marquis. Lettre des Estatz Generaulx & Monseignr le Prince D’ORENGE. 