title: Verslagen en mededeelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen.
creator: Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands) | Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands). Afdeeling Natuurkunde
text: S. ou (jaQ 'x') GL \ F OR THE PEOPLE FOR EDVCATION FOR SCIENCE LIBRARY OF THE AMERICAN MUSEUM OF NATURAL HISTORY VERSLA.GEN EN M.EDEDEELINGEN DER KONINKLIJKE AKADEMIE TAN WETENSCHAPPEN. W7- VERSLAGEN EN MEDEDE ELINGEN KONINKLIJKE AKADEMIE S .O&CfiA WETENSCHAPPEN. Afdoeling NATUUEKUNDE, TWEEDE REEKS. l(o ZESTIENDE DEEL. AMSTERDAM, JOHANNES MÜLLER. 1881. GEDRUKT 131 J DE ROEVER • KRÖBER • BAK ELS. I N H O U D VAN HET ZESTIENDE DEEL Verslag van de Heeren Hoffmann en Engelmann over eene verhaudeling des Heeren 11. Horst, getiteld : over bevruch- ting en ontwikkeling van Hermella alveolata m. e., uitge- b rächt in de vergadering van 30 October 1880 .... Verslag van de Heeren Bosscha, van der Waals en Grinwis, over de beproeving van bliksemafleiders, uitgebracht in de vergadering van 27 November 1880 Kapport van de Heeren van der Waals, Bosscha en Grinwis op de verhandeling van Dr. H. Kamerlingh Onnes, ge- titeld: /, Algemeene theorie der vloeistoffen,” aangeboden in de vergadering van 24 December 1880 Kapport van den Heer C. Verloren over een opstel van den Heer C. Ph. Slliter, uitgebracht in de vergadering van 26 Eebruari 1881 215 241 280 TWEEDE HEEKS. VERSLAGER VI I N H O U D Verslag van de Heeren van der Waals, Bosscha en Grinwis over twee verhandelingen van Dr. H. Kamerlingh Onnes, uitgebracht in de vergadering van 26 Februari 1881 . . blz. MEDEDEELINGEN. D. Bierens de Haan. Bouwstoffen voor de geschiedenis der wis- en natuurkundige wetenschappen in de Nederlanden . „ Michaelis. De Taybrug „ F. J. van den Berg. Over periodieke terugloopende be- trekkingen tusscken de coefficienten in de ontwikkeling van functien ; meer in het bijzonder tusschen de Bernoulliaansche en ook tusschen eenige daarmede verwante coefficienten . „ J. A. C. Oudemans. Mededeeling betreffende de sterrebeelden, wier hoogte boven den horizon, op een bepaald oogenblik van den nacht, door de Javanen ten behoeve van den land- bouw geraadpleegd wordt „ G. F. W. Baehr. Sur un theorcme d’Abel et sur les for- mules goniometriques qui s’en deduisent „ Dr. R. Horst. Over bevruchting en ontwikkeling van Her- mella alveolata miln. edw „ E. Mulder. Bijdrage tot de kennis van normaal cvaanzuur. „ C. H. C. Grinwis. De overgang der energie bij de botsing van lichamen „ E. H. von Baumhauer. Over de kristallisatie van het diamant. „ C. Ph. Sluiter. Vorliiutige Mittheilung ueber einige neue Holothurien von der Westküste Java’s „ E. Mulder en H. G. L. van der Meulen. Bijdrage tot de thermo-chemische kennis van ozon 294. 1. 45. 74. 177. 195. 207. 223. 244. 274. 282. 286. I N H O TJ D. VII Ch. M. Scuois. Over de aansluiting van een driehoeksnet van lagere orde aan een driehoeksnet van hoogere orde. . blz. 297. F. J. Stamkart. Kopij van eene berekening van den uitslag der gedane wegingen en onderliuge vergelijkingen van den platina standaard van het Ned. pond, en van twee kope- ren standaards, met het prototvpe van het kilogram, enz. „ 350. F. J. Stamkart. Gewigten en maten ten dienste van het ijkwezen in Nederl. Oost-Indic, onderzocht in de jareri 1866 — 1868 door de Commissie voor standaardmeter en -kilogram ,....„ 359. A. P. N. Franchimont. Over de werking van zwavelzuur op azijnzimranhydride 368. * BO UW ST OFF EX YOOE DE GESCHIEDEXIS DER WI8- EX XATUUKKUXPIGE WETEXSCH A PPEX IX DE XEPERLAXDEX. DOOS D. BIERENS DE HAAN. X*. XIX. EERSTE GEBRUIK DER ISOHYPSEN DOOR NEDEKUUNDSCHE INGENIEURS — N. S. CEUQUIUS — M. BOLSTRA. 1. Het is bekeud. dat men alle bijzonderheden van eeu oneffen teiTeiu. van bergen, enz. zeer gemakkelijk eu duide- lijk voorstelt door het aangeven der lijnen van een gelijk nivean: op ilie wijze toeh wordt de meer of minder steile helling door kortereu of grooteren afstaud der opvolgende niveau-lynen (isohvpsen) voorgesteld. en verkrijgt men eene Leidere voorstelling van den vorm van eeu berg of geborgte. Keert men de voorstelling om. dat is. denkt men zieh de lioogteu uegatief. dus diepten, dan knnuen eveuzoo diezelfde lijnen ook omgekeerd dienen, om den vorm van rivierbed- dingen. zeestrauden. enz. aan te geven. In dit laatste geval geven die lijnen den vorm van den stroom aan. indien de waterspiegel plotseling eene bepaalde leugte zakte: in het eer- 'te geval den omtrek. dien een plotseling rijzende waterspiegel op den berg zoude afteekenen. Bij een tussehengeval. een eiland, bepaalt men door die lijnen den vorm, dien het bij versehilleude lioogteu van het omgeveude water zoude ver- kriigeu: hetzij die hoogten werkelijke of denkbeeidige ziju. Dr. w. WOIK enhauer heeft in de Deutsche Kundscliau MRSL. E.\ 54 ED El'. AJP. .NATURE. ?de RLEEi. DEEL XVI. 1 für Geographie und Statistik, München, 1879, Bd. I, S. 589 — 598, deze ruethode besproken in eene verhandeling »zur Ge- schichte der Tiefenmessungen”, en daarin als uitvinder dier niveau-lijnen voor den zeebodem aangewezen den franschen iugenieur Philippe büache (geb. 7 Febr. 1700 te Parijs en aldaar 27 Januari 1773 overleden, Geographe du Roi, en lid der Academie des Sciences de Paris). Deze had in 1737 eene kaart vervaardigd van het kanaal de la Manche, waarop hij van 10 tot 20 vademeu de gelijke diepte der zee aangaf, ten einde het verband tusschen de gebergten in Fraukrijk met die in Engeland aan te toonen. Zij werd gegraveerd achter eene verhandeling »Essai DE Geographie Physique, Ou Von propose des vües gdnerales sur l'espece de Charpente du Globe , composde des chaines de montagnes qui traverseut les mers comme les terres; avec quelques considerations particu- lieres sur les differens bassins de la mer. 8p sur sa conßguration Interieure", opgenomen in de »Memoires de l’Acad. Royale des Sciences, Annee 1752, page 399 — 416.” Die kaart komt aldaar voor als PL XXV, onder den titel » CARTE PHYSIQUE et Profil du Canal de la Manche et d’une partie de la Mer du Nord, ou se voit l'etat actuel des profondeurs de la Mer, Avec les Terreins de France et d' Angleterre, dont les Kaux s'ecoulent directement dans ces Mers, depuis les differentes Chaines de Montagnes, Dressee en 1752. Par Philippe Buache”. Links onderaan komt het volgende voor. » Avertisse- ment. L'Auteur presenta en 1737 a V Acade. des Sc. ce Plan Phg- sii/ue de la Manche, en manuscrit, et celui de Z’Ocean vers VEqua- tenr, pour montrer cornment se font les jonctions des Terres, soit prochaines , soit dloigndes" . Buache voegt daarbij (page 415) »L'usage que j’ai fait des Sondes, & que personne n'avoit »employe avant moi pour exprimer les fonds de la mer, me »paroit tres-propre a faire connoitre d’une maniere sensible »les pentes ou talus des cötes, & en meme-temps les especes »de lits que cette methode me donne, & qui nous conduisent »par degres jusqu’aux fonds des bassins de la mer". Buache komt op zijne methode terug in eene verhandeling, opgenomen in het volgende deel van de Memoires de Paris, Annee 1753, p. 586—588, »Parallele dev eleu v e* des QUATRE PARTIES DU MONDE , Pour servir ä determiner les hauteurs des montagnes du Glohe physique de la Terre, </ui se.vdcu.te en relief au döme du Luxembourg.'' Hij maakte toch. eene globe van tieu voet middellijn, waarop de bergen en relief waren voorgesteld, en dit evenzeer op den bodem der zee was toegepast. Daariu spreekt hij over het gebruik zijner lijnen. bij bergen. »De cette facon, au lieu de supposer l’abais- »seraent des eaux pour decouvrir le terrein [sic] qui foit la »liaison de l’Augleterre avec la France, je ferai le contraire »sur le globe physique; car en supposant les elevations des »eaux au dessus du niveau reel de la mer, on apercevra les »terres qui se couvriroient par l’augmentation successive du »volume des eaux.” 3. Later is deze methode gebruikt door den franseben in- genieur uucarla, die daarover in 1771 aan de Fransclie Aka- demie sebreef. Deze wordt wel als de uitvinder beschouwd: en zelfs beeft, zooals beweerd wordt, buache, die toen no«- o leefde, verklaard, dat eene graphische voorstelliug van niet vlak terrein niet in zijne bedoeling had gelegen. Bitache was toen echter bejaard, en naar het schijnt, wat afgeleefd ; zoo- dat men alle recht heeft, aan zijne vorige geschritten van N°. 2 rneer gewicht toe te kennen; en deze geven, dunkt mij, aan dien schrijver wel degelijk het recht van prioriteit. 4. Deze bewering van wolkenhauer (zie N°. 2) werd be- streden door den Heer Joseph, l. licka. Assistent der Geodäsie a. d. k.k. böhm. techn. Hochschule zu Prag, in de »Zeitschrift für Vermessungswesen von Dr. w. jordan, 1880, Seite 37 — 50.” Deze haalt aan »Bardin, la Topographie enseignee par des plans-reliefs et des dessins, Paris 1855” (Prix 200 Francs), en »Apercu historique sur les Fortifications des Ingenieurs et sur le Corps du Genie en France, par le Colonel augoyat. Paris 1860 — 1864, III vol.”, die reeds van onzen landgenoot cru- qijius melding maakten. In het eerste werk komt eene kaart der Merwede voor van m. bolstra, naar eene vroegere van cruquius in 1729 uitgegeven. De oorspronkelijke kaarten had de beer iacka natuurlijk niet gezieu, en het scheen twijfelachtig, of die lijnen van gelrjk niveau aan Melchior bolstra (geboren in 1704 en in November 1776 l* te Leiden overleden), dan wel reeds aan nicolaas samuel cruquius (geb. 2 December 1678, overleden 5 Februari 1 754 te Spaarndam) toe te schrijven waren. Door de welwillende hulp van onzeu verdienstelijken Bibliotbeearis, Dr. w. N. du rieu, werd ik in staat gesteld de rijke kaarten-verzameling van den Heer bodel-nyenhüis door te zien, en gelukte liet ons eindelijk, dit punt tot volkonien zekerlieid te brengen. 5. Vooreerst de straks aangeliaalde kaart !). Deze heeft tot opscbrift van bet enkele blad: » KaäRT van een gedeelte der RlVIER de MerwedE van des-zelfs begin ( als de Samenkomst van Waal en Maa ') tot be- reden Hardinksveld, met de oude Wiel en Killen". Zij loopt aan de westzijde van 51°48'6" tot 51°52'6" en aan de oostzijde van 51°45'6' tot 51°49/12 ' N.Br., aan de noordzijde van 21°1'48 ' tot 2 1°1 1 18' en aan de zuidzijde van 20°58’24" tot 2 1°7/54’ ; en is lang binnen den raud 59 cM. en breed 42 cM.; deze kaart is derhalve niet juist naar bet Noorden gericht. Links boven ouder den rand Staat: » de Dieptens op deeze Kaart uitgedrukt zyn gereduceert op een ordin. Laag water, ofte 158 duim beneeden het Hardinksvelder Toren peyl, en de Vloe- den 20 duim daar booven" ; terwijl rechts beneden op een steen, omgeven door wilgen en elzen struiken, geschreven is •»deeze gekopieert uit de Kaart van de Menvede door N. Cru- quius , 1729. en op Eene eoers en maat gebragt als de Kaart van de Maas en Menvede. beginnende van de Noord Zee tot Hardinksveld. Door M Bolstra." Daaronder de » Maat van Een duizent Rhynlandsehe Roeden" , waaruit blijkt, dat de Ver- klebung 1 : 20000 is. Op deze kaart nu worden in de Menvede, de Maas, de Waal en de Killen, de lijnen van gelijke diepten aangegeven : die op een even aantal niet genoemde eenlieden door getrok- ken lijnen, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 18, 20, 30, 40, 50; die op een oneven aantal door gestippelde, 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 25, 35, 45 Men vindt op deze kaart de gaten van de »inuudatien van 1658, 1709, 1726, 1728, 1729” en de » Nieuiv Overlaat dyk gemaakt 1738”, als verlenging van » de Nicuioe Wol ferse Dyk ofte Inlaag 1593, 1594 en 1595” achter Hardinksveld om: terwijl er verder op voorkomt het » Project Overlaat door 't Land van Altena". De kaart is dus van lateren datum dan 1738, denkelijk omstreeks 1740. 6. Bij een daarop ingesteld onderzoek bleek het, dat die kaart eene juiste verkleining was van eene andere in twee bladen waarvan het eene tot opschrift heeft: » de Rivier de MER H EDE, van ( ovtrent ) [sic] de Steenen hoek. Oostivaards op, tot verby het Dorp van Sleeuwyk met den Ouden Wiel en de Killen, die uit de selve na den Bies-Bos aßoopen. etc." en het tweede: »de Rivier de Mer WEBE, van even boven het Dorp Sleeuwyk. Oostwaards op, verby Gorickem, en de Mond van de LlNGE, tot aan desselfs beginsel , namentlyk de Rivieren de Waal en Mac;e, by Woudrichem en Loevesteyn, etc." Deze kaarten zijn juist naar het noorden gericht, en bevat- ten van 51047/33" tot 51°50/27 ' » Latitudo" en van 20°55,55'' tot 21°1'35 ' en verder tot 21°7'5" » Longitudo". Uit de bijgevoegde schaal blijkt, dat deze kaart juist de dubbele vergrooting heeft van de vorige ; bovenclien staat daar- onder » de Tien Duysend Roeden van dese Kaarten maken Een Rhynland.se Roede" , zoodat hier de verkleining 1 : 10000, en die der vorige kaart 1:20000 is. Bovendien staat bij de aan- sluiting van het eerste blad aan het tweede, dwars over de Merwede, bij de cijfers der hier overal getrokken lijnen van gelijk, door cijfers aangegeven, niveau, (de gestippelde lijnen daartusschen hebben geene cijfers) — »A° 1729 in July Voe- ten diep beneden 't läge Water" \ waaruit blijkt, dat de bij de vorige kaart nog onbekende eenheden hier, en derhalve even- zeer daar, voeten zijn. Nergens komt op deze kaart de naam van den maker voor; maar de volstrekte gelijkenis met de vorige, de overeenkomst vau den vorm der lijnen van gelijk niveau, dringen tot het besluit, dat dit de bedoelde kaart van 1729 is; terwijl hier niet alleeu de Project overlaat door ’t Land van Altena, maar ook de nieuwe overlaat achterom Hardinksveld, beide door ge- stippelde lijnen zijn aangegeven; de laatste was dan ook in 1729 slechts in project, maar in 1738 reeds uitgevoerd. Ecu derdc bewijs van de identiteit dezer kaart is geree- delijk te putten uit de iu N°. 4 aangeliaalde groote kaart van de Maas en Merwede, van de Noordzee tot Hardinksveld. Daarby komen onderscbeidene kartons; en op eene daarvan eene verkleinde af beelding van de kaart van cruquius; en deze is volkomen gelijkvormig aan de hier besclireven kaart. Over deze groote kaart liandelen wij later. 7. Maar onafhankelijk van al deze niet rechtstreeksche be- wijzen, is bet mij gelukt er een recktstreeksck op te sporen, dat de identiteit buiten twyf'el stelt. H. Ed. Groot Mögenden, de Heeren Staaten van Hollandt en Westvrieslandt committeerden bij Resolutie van 10 Mei 1729 de Professoren iu de Philosophie en Mathesis op de Univer- sitejt te Leiden, ’sgravesande en wittichius, en den Land- meeter cruquius tot eene inspectie van de Rivier de Merwede van Gornichem af benedewaarts Deze zonden eene Missive met Bijlaagen, gedateerd te Leiden 8 July 1730, welke wer- den opgenomen in de Resolutien van H. Ed. Gr. Mögende van 12 July 1730, blz. 553 — 582, met drie kaarten; en welk stuk ook afzonderlyk is uitgegeven onder den titel »Rapport van de Professoren ’s gravesande en wittichius en van de Landmeeter cruquius, wegens haare gedaane inspectie van de Rivier de Merwede van Gornichem af benedenvaarts, en we- cens de voomeslaage middelen tot voorkooming van inunda- tieu. 33 blz. folio met 3 kaarten” 3). Van deze drie kaarten, alle 02 cM. lang en 52 cM. hoog, die derhalve door cruquius vervaardigd werden, zijn de beide eerste geene andere dan juist de beide bladen, in N°. 6 be- schreven. Ook de derde, die daarby behoort, komt in de ver- zameling bodel-nyenhuis voor, en is merkwaardig genoeg, om ze afzonderlyk te beschrijven. Zij is in reepen verdeeld. De bovenste heeft tot opsckrift »No. 3. Caarte ofte Afteeckening Van de Ripier de Mer- li'EDE Van GORICHEM af benedenwaarts etc.", waarvau de schaal is 1:50.000; hierop komen de lijnen van gelijk niveau niet voor. De tweede heet »N°. 2. Doorsnydingen ran de Ri- vier omtrent den ouden Wiel"; de zes doorsnydingen zijn ge- teekend op de schaal 1 : 2000. Daarop volgt de derde over 495 mM. der breedte. »N°. 5. Iloogte van den Dyk benoorden de MERWEDE; ten aanzien van 't Waterpas , van de Rivier , ew ran V Polder-Land , daar benoorden: tusschen't Dordrechtse ( of Papendrechtse ) en 't Loevesteynse Veer”. De sckaal is 1 : 10000, dock de lootlijnige afstand is 500 maal grooter. » Dit Profil dan aanmerckende 500 maal langer uitgetrocken te zgn , v ertoont zig alles is de wäre Proportie." Links van de laatste reep, en als onderste reep voor de gekeele kreedte, zijn nog twee kartons aangekrackt. Het eer- ste geeft de » Water- BewegijStg, aan 't Hoofd te Hardinks Veldt Waargenomen ” en de » SNELHE1T van STROOM" ; ge- keel bepaald naar de regels van de tkans algemeen gebruikte grapkiscke metkode, waarbij de tijd door de abscissen, de Vloed, de Ebbe, en de Snelheid door ordinaten worden voorgesteld. Het tweede karton draagt tot opsckrift » de Daaglykse Hoogte van V ILoogste en 't LaäGSTE WATER in de RIVIER , op de Aangeteekende Maanden en Dagen , aan 't Hoofd te Hardinks Veld in t Jaar 1729 & 1730 voor 't meerendeel Waargeno- men, en de overige tot het Water van Hardinks Veld gereduceert, Waar door met behulp van t Bovenstaande op yder Oogenblik , de Hoogte van V Water, in Relatie van Dyk en Landen , op alle de Plaatsen längs de bovenstaande Rivier by-na kon werden gevonden." Hier zijn de dagen van 1. Junius 1729 tot 31. Martius 1730 als abscissen genomen; en de » Rhynlandsche Voeten beneden 't Hardinks Veldse Tooren Peyl" , van 5 tot 1 5 als ordinaten bepaald, gekeel naar de vermelde grapkiscke metkode. 8. Laat ons nog even terugkeeren tot ket zoo pas aan- gekaalde Rapport van ’s gravesande, wittichitts en cruquius. De Resolutie van 10 Mei 1729, waarbij deze beeren gecom- mitteerd werden, kad zijnen oorsprong in de zware over- stroomingen van den winter 1729 Vandaar ook de »vier Pointen” die in het Rapport worden bekandeld. » Eerst. Den staat van de Rivier de Merwede, zo op haar zelve geconsidereert, als met relatie tot de aanleggeude Dijken en naburige Landen, van Gornickem af benedewaarts tot Dord- reckt toe. Ten tweede. De gevolgen uit de tegenwoordige Constitutie te duckten, en zulx wel met relatie, 1. tot de Inundatien; 2. tot de Navigatie. Ten derde. De remedieu welke wy (onder correctie) zouden vermenen dat tot voorkominge van Inundatien zouden können worden in het werk gestelt. Ten vierde. De middelen waar door de Rivier, met Relatie tot de Na- vigatie (zo ons voorkomt), zoude können worden verbetert.” De uitkomst van bet onderzoek was bet voorstel van een der beide overlaten op de kaart van cruquius (zie boven N°. 5), waarvan de voor- en nadeelen »en zulx: 1. Ten aan- zien van de kosten. 2. Met relatie tot bet te bopene effect”, werden overwogen, met deze einduitkomst, dat de overlaat ten Noorden (dus die welke in 1738 werd gemaakt) aanbevolen werd. Ten aanzien van onze lijnen van gelijk niveau, hier van gelijke diepten, vindt men slechts een paar woorden, en wel op blz. 554, waar men bet volgende leest. »De Linien in de Rivier getrokken, met de getallen daar »by genoteert, wyzen overal de Dieptens aan ; zo dat door deze » Kaarte de regte constitutie van de Rivier, zo als wy deselve »in de maanden van Juni en Juli des voorledenen jaars beb- »ben gevonden, in allen deelen word aangewezen;” Dat dit Rapport uiet zonder tegenspraak bleef, blijkt uit de Bijlagen, vier in getal. Blz 582 — 594. »A. Memorie, vervattende de reedenen, obser- vatien en raisonnencenten over het subject der middelen , om de Stad van Gorinchem, het Land van Arkel en den Alblasser Waard te bevryden van inundatie , by opstoppinge van de Ri- vier de Merwede door Ysdammen , gemaakt en overgegeven by de Heeren Burgemeesteren en Regeerders der voorschreeve Stad Gorinchem , mitsgaders Dijkgraaf en Heemraaden van het Land van Arkel aan de Heeren 's Gravesande en Witticliius, Pro- fessoren in de Philosophie en in de Matliesis op de Universi- teit tot Leiden , mitsgaders Nicolaas Cruquins , Mathematicus en Landmeeter tot Delft , als tot het inspecteeren en e.ramineeren der Riviere, en de voorgeslaage middelen tot berrgdinge van de Stad en Lande voor inundatien , by haar Edele Groot Mog. gecommitteert zynde." Niet gedateerd. Blz. 594 — 597. »B. Nader en specificq Concept, of Project, ran de te maaken overlaat in den Dijk tot Sleuwijk, gemaakt en ovevgegeeven by de Heeren Burgermeesteren en Regeerders der Stad Gorinchem , mitsgaders Dijkgraaf en Dijklieemraaden ran den Lande van Arkel , den 19 Juny. 1729.” Blz. 598 — 610. »C . Generaale Consideratien, by Dijkgraaf en Heemraaden 's Lands van Altena , opgestelt ter wederlegginge van het verzoek van de Heeren Drossaard en Burgermeesteren der Stad Gorinchem , mitsgaders van Dijkgraaven en Heemraa- den van den Lande van Arkel en den Alblasser Waard , ten einde omme over den Dijk van den ouden Altenaaschen Polder een Overloop van Waater te maken." Gedateerd »17Augusty 1729.” Blz. 610 — 621. > I). Remarques van Burgermeesteren en Re- geerders der Stad Gorinchem , mitsgaders Dijkgraaf en Heem- raaden van den Lande van Arkel , op de Generaale Consideratien van Dijkgraaf en Heemraaden s' Lands van Altena , tot pre- teuse wederlegginge van het versoek by de gemelde Burgermees- teren en Regeerders der Stad Gorinchem , mitsgaders Dijkgraaf en Heemraaden van den Lande van Arkel voorschreeven gedaan , ten eincle omme over den Dijk van den ouden Altenaschen Pol- der een Overloop van Waater te maaken , aan de Leeden van haar Edelen Groot Mog. Vergaderinge gedistribueert en over- gegeeven in de maand October deeses jaars 1729.” Daarop schreef cruquiüs » Aanmerckingen over den Te- genwoordigen , Siegten-, Toestandt van de ßivier de Mer- •wede. ’sGravenhaage. 1731. folio, 26 bladz.” 4j, die door Burgern, en Reg. van Gorinchem werden bestreden. In de Yergadering van HEd. Gr. Mog. van 14 Juny 1731 (zie blz. 330) werd daarop eene resolutie genomen tot het hervatten van de Besoigne van Gecommitteerden ter naadere voldoening van de Resolutie van 10 Mei 1729, op grond van »het geschrift (hier boven vermeld) door den voorschr. Land- meeter, in verscheyden respecten daar van \van het vorige Rapport namel ) discrepeerende . . . mitsgaders . . . van de We- ( 10 ) derlegging (van dat gesclirift) door Burgeineesteren en Re- geerders der Stad Gornighem (sic) en door Dijkgraaf en Hoogheemraaden van de Lande van Arkel.” Later versclieen nog » Destructive Remarques op de abusive Aaumerckingen van n. cruquitts van 17 January 1 731 1735, folio, 12 blz.” 5). 9. Thans konit de groote kaart van bolstra aan de beurt, die reeds in N° 5 en 6 vermeld werd 6. Zij bestaat uit vijf bladen, die met de kartons alle 71 cM. hoog zij n ; de beide eerste zijn 585 mM. lang, de beide vol- gende 50 cM., bet laatste is 70 cM. lang. Het eerste blad bevat van den onderrand tot bet karton van 51°56'53 ' tot 52°2’0"; bet laatste van bet onderste karton tot den bovenrand van 51°44'10' tot 51°49/24" N.Br. De noordkant loopt over alle bladen van 20°15'24 ' tot 21°2'30' , de zuidkant van 20°11 ’0" tot 20°58'12" Lengte. Hieruit blijkt dus, dat de kaart niet zuiver zuid-noord is gericbt. Het bovenste karton voor bet eerste blad, het bovenste voor bet tweede, en bet onderste voor bet vijfde blad, körnen som- tijds te zamen op een afzonderlijk blad voor. Dit is bet ge- val bij bet exemplaar uit de verzameling van bodel nyenhuis, dat nu beschreven zal worden Het eerste blad, in dezen vorm slecbts 53 cM boog (even als bet tweede blad), heeft aan den bovenrand twee kartons naast elkander; bet eerste geeft bet » Profil der Doorsnyding uyt de Pan tot in de Noord Zee" ; deze wordt op de kaart aan- geduid als »Concept-Doorgraving van N. Cruquius"; zij be- oogde de afsnijding van den »Hoek van Holland'’. Het tweede karton heeft tot titel » Het Product der Peylingen op de Hoek van Holland binnen in de Pan , en daar hupten in de A oord Zee , volgens Waarneminge in de Maand September A" . 1738 , naar de graphische methode. Tegen den onderrand is een steen afgebeeld, drageude aan de bovenzijde de schaal (waaruit blijkt dat de verkleining is 1 : 20000) en aan de voorzijde bet opschrift : » de Ordinaire Ebbe in de Noord Zee voor de Mond van de Maas, volle lager dan de Dieptens die op deese Kaart staan uytgedrukt Vier en twintig Rhynlandse duymen , en de Vloeden dertig duym daar en boven ; alle * volgens waarne- ( 11 ) minge gehouden sedert Nov 1738, tot Nov. 1739, door M. Bolstra." Het tweede blad bevat, boven aan links, twee kartons onder elkander. Het bovenste beet: » Vergelijking van de Maas aan het Brielse Hoofd , met de Noord Zee, tot Katwyk;" bet onder- ste »Hoog Water van de Maas aan het Brielse Hoofd.” Het vierde blad beeft een karton aan de benedenkant voor de gebeele lengte van bet blad, met bet opschrift » Vergely- king van de Maas aan het Brielse hoofd , met de Menoe te Dordrecht aan de Rietdykse liaven , van Novemhr. 1739 tot Nov. 1741.” Het vijfde blad beeft rechts onderaan twee cartons boven elkander. Het bovenste geeft de » Gemiddelde maandelykse waarnemingen , van de Jiivier de Merwede in duimen ; boven het Amsterdamse Peyl" ; waarnevens bet » Berigt . de Ordinaire Vloeden en Ebben aan de Kop komm na-genoeg over een met die te Dordrecht. het Peyl daar deese Gründen na zyn in kaart gebragt is te Dordrecht , en aan de Kop, op V Amsterdamse Peyl; dat verhogende tot Hardinksveld op 40 duim daar booven; ofte 146 duim beneeden 't Toren-peyl, cddaar ; zynde na-qenoeg gelyk met de Ordin. Ebben en de Vloeden 16 duim daar boo- ven — te zien in deez' nevensgaande Tafel , meeting , peyling , karteering enz. by my M. Bolstra." Het tweede is »Af beelding in Figuur , van de Vloeden en Ebben der Merwede , van Verscheide maanden; zo te Dordrecht als tot Hardinksveld." Beide loopen van Augustus 1739 tot Junij 1741. Alle vorige kartons zijn uaar de graphische methode bewerkt. Op deze kaart komen onze lijnen weder voor, gebeel in denzelfden zin behandeld, als bij de kaarten van N°, 4 en 5. Nog kebben wij bet blad, waarop de kartons voorkomen, die bij de vorige vyf bladen bebooren. Het eerste, dat boven het eerste blad beboort, bevat eerst den titel »Kaart van de Beneeden Rivier de Maas en de Merwede, van de Noord Zee tot Hardinksveld” en dan den » Tyd van 't Hooge (en 't Lange ) water met Nieuwe ofte Volle maan op de Bovenstaande Plaatsen in Uuren en minuten.' ( 12 ) Het tweede karton geeft » Gemiddelde Vloeden (en Ebben)" voor ket tweede blad. Beide kartons zijn naar de graphische methode bewerbt. Het derde karton bevat »de Vyf Blaaden van de Maas en Merwede in een Generaale Kaart door M. Bolstra", op eene scliaal van 1 : 80.000. Daarop is een kleiner karton aange- braclit »de Tioee Blaaden van de Rivier de Merwede door X. Cruquius dus gecopieert en Verklynt door M. Bolstra ”, op eene scbaal van 1 : 80.000. Op beide kartons zijn wederom de lij- nen van gelijk niveau overgebracbt. Voegt men dit kleine karton naast bet grootere, waartoe beide zijn ingerickt, dan wordt de titel gewettigd, die boven bet grootere voorkomt »Kaart van de Beneeden Rivier de Maas en de Merwede van de Noord Zee tot Gorinchem.” Dit derde karton is door isaac tirion gecopieerd, en opge- nomen in de » Hedendaagsche historie of Tegenwoordige STAAT VAN ALLE VOLKEREN;” XYIIe DeEL, AMSTERDAM, 1749, 8°. ; en wel tegenover bladz. 348 ; de lijnen van gelijk niveau zijn daarop echter weggelaten, betgeen, bij de hier bekan- delde vraag, op een dwaalspoor zoude brengen. 10. Wauneer niet in N°. 7 bet recbtstreekscbe bewijs ge- leverd was, dat de lijnen van gelijk niveau aan cruquius toe te schrijven zijn, zoude men dit nog kunnen aantoonen door een beroep op eene kaart van cruquius van het jaar 1733 '), waarvan de titel, boven de kaart aangebrackt, dus luidt : » Het Eylandt West- Voorn of Goedereede met de Dieptens en Droogtens Ronds-omme tot aan Den Hoek van Hoi.landt, etc. Volgens Order van Haar Edele Groot Mögende , de Heeren Staaten van Holland 8,- West-Vrieslandt, Gemeeten, Gepeylt en Op Voetmaat in Kaart Gebragt , bezuyden het Eylandt in Maart 1729, en daar benoorden in de Maanden July 1731. en 1732, door den Landmeeter Nicol. Cruquius; en Vervolgens in 't Kö- per door David Coster , en Gelettert door Claas Kondet. Anno 1733”. Deze omvat van SlMd-SO' tot 52°2/42,/ Latitudo en van 19°57,18'/ tot 20°22/42//, en is dus juist naar bet Noor- den gericbt. Zij is binnen den rand lang 525 mM. en 0 dM. hoog. ( 13 ) Op deze kaart komen weder dezelfde lijnen van gelijke diep- ten voor; rnaar liier, even als later bij bolstra, zijn die voor evene getallen getrokken, en die voor de onevene gestippeld. Tegen den west-rand komen de schalen voor, waaruit blijkt dat de verkleining is als 7 : 37500. Links boveu is een ge- lijkzijdige rechthoekige drieboek afgesneden, waarvan de recht- hoekszijden 39 cM. lang zijn. Van boven af gerekend, komen daarop de volgende kartons voor. De bovenste heeft tot titel »De Noord-zijde ran GOEbE- REEDE , tusschen de Wooninge Zee- Zieht, en 't Honten- Hoo ft, aan 't Oost Eynde van de Hoven ” op vijf maal grooter sebaal. Hier vinden wij onze lijnen weder voor de diepten 5 tot 45, evenzeer getrokken en gestippeld als boven. Het volgende, op eene wederom drie maal grootere schaal » Toestandt van DEN Qüaaden-Hoek in July 1732, op groo- ter Voetmaat als hier boven ”, met een Profil van de Linie A, op dezelfde sebaal als 't vorige karton. Daaronder »de Wyze van ’T V ALLES EN 'T RYSEN des Wüters , by Ebbe 4' Vloedt aan de Häven ”, naar de graphi- sche methode. Onder aan nog » Wyzing van DE Magneet-K AALDE , op Goedereede in Maart 1729 bevonden 14 Graden Noor d- Wes- tering." Een gedeelte dezer kaart, bevattende bet Haring-Vliet met de bijbehoorende oevers van Voorne en Over Flacque komt later gecopieerd voor in een kaartje ), geriebt ZW. naar NO., met bet bijschrift » Copie uit de Kaart van Goede-reede door N. Cruquius 1732.” Ook bierop komen dezelfde lijnen van ge- lijke diepten voor, die men op de bovenvermelde oorspronke- lijke kaart van cruquius vindt. 11. Hoezeer de methode der lijnen van gelijke hoogten een- voudig genoeg is, om te onderstellen, dat zij ook voor 1726 bekend was, heb ik, niettegenstaande een nauwgezet onder- zoek, daarvan nergens iets können opsporen. Bij bet inzien van eene verbandeling van den ingenieur f. w. conrau, voorkomende in de Notulen van het Kon. In- stituut van Ingenieurs 1848 — 1849, blz. 202, met de Bij läge XXIII, is bij mij een vermoeden gerezen. In die verbandeling ( 14 ) tocli worden de lotgevallen nagegaan van een voorstel van onzen cruquilts tot het opmaken eener algemeene waterstaats- kaart van ons land, beginnende met zijn brief aan Prof, lulofs, 14 October 1725, en eindigende met een Rapport van H. Ed. Gr. Mögende van 18 Maart 1728. Niet onwaarscliynlijk komt het mij voor, dat cruquius bij het opmaken van znlk eene kaart, waarbrj de hoogten der verschillende plaatsen natuurlijk een hoofdrol moesten speien, tot de gedachte gekomen is van eene graphische voorstelling door middel van die lijnen van gelijke hoogten, en dat hij toen die methode heeft toegepast bij het onderzoek, vermeld in No. 7. 12. Van denzelfden nicolaas cruquius bezitteu wij nog de tereclit beroemde kaart van het Hoogheemraadschap van Delf- land 9). Zij is verdeeld in 25 bladen, dat is vijf bladen lioog, en evenzeer vyf breed. Bovendien behooren daarbij twee bla- den voor den titel en een verzamelblad, dat het geheel voor- stelt, en waarvan hier de beschryving möge volgen. De onderzijde loopt van 51°51'20" tot 52°2'25"; de boven- zyde van 51°59'20 ' tot 52°10 30" N.Br., zoodat de kaart bijna Noord-Oost gerickt is. Ter linkerzyde körnen de namen en wapens van vijfkoog- heemraden voor; evenzeer vier ter rechterzijde, en daaronder een wapenschild met het octrooi »De staten van hollant en westvrieslant Consent: Accord: en Octroyere Dijkgraaf en Hooge Heemraden van Delflant dese Nieuwe Kaerte Alicen te doen Drucken , etc. Gegeven in den Hage d. 15 Maart A°. 1712. A. Heinsius vs. ter ordonnantie van de staten Simon van Beaumont.” Daaronder staat verder » ’T hooge heemraed- schap van Delflant met alle deszelfs deelen, op Voetmaet in zyn Geheel, en in de volgende vyf en twiutich Stucken naukeuriger in kaart gebracht. A°. mdccxii.” Boven de kaart staat als hoofd: »’T HOOGE HEEMRAED SCHAP VAN DELFLANT.” Eene tweede uitgaaf bevat dezelfde verzamelkaart met het bijvoegsel rechts onderaan »Dus Verhelderd A°. 1750.” Deze verheldering bestaat in de aanteekening van eene menigte on- dergeloopeu land ten N.O., 0. en Z.O. van Delft. Het ineen ( 15 ) loopen en daardoor zieh vergrooten der veenplasseu maakte de verandering uoodzakelijk in dit verzamelblad. Hierbij zija de ver- anderingen aangebracht, die er in dit oppervlak van bet hoog- lieeniraadschap hadden plaats gegrepen ; en evenzeer nu de wa- pens en namen der nieuwe hoogheemraden ter zijde aangegeven. Bij deze kaarten vond ik eene sekriftelijke aanteekening van Prof, macquelijn. »cruquius, Landmr. heeft geraaakt de Ivaart van Delfland; ook die van Vriesld. (exeunte S. XVII). De eerstgen. is zeer fraai daarna gegrav., maar, van de tee- kenen, die op de kaart staan, raist men de verklaring, wijl van dit laatste blad ket koper, voltooid of half voltooid, is verloren gegaan. Het le vereenigingsblad van cruquius kaart heeft men zelfs bij ’t Hgheemrdsch. van Delfland uiet; want het is later met veranderingen overgegraveerd, 1750.” Een nader onderzoek omtrent deze punten heeft aange- toond, dat er van deze geteekende kaarten van cruquius te Delft niets voorhanden. was ; dat dus de vermelde kaart van Friesland (die ook nergens anders vermeld wordt) aan een lapsus calami is toe te schrijven ; dat thans de verzamelkaart van 1712 wel te Delft voorhanden is ; en dat daar van het verloren gaan van een koperen plaat niets bekend is. Men vond er slechts de volgende beschrijving van de in die dagen gewone, rondom de kaart aangebrachte versieringen. » ’t Al oude Adelyke wapen van Delfland, pronkt op het voorhoofd van deze landkaart. » De zorg der Hemels sit ’t Haerder bescherming ter Eener, ende de voorsigtigheijt met bare Sluyskroon en Slangespiegel, ter andre zijde aenwijsende ’t Hoogheemraedschap, welker eere wapenen, dese kaert cieraat bij zetten. »De Meetkunde met hare werktuigen sit aen de voet van het pijlaster, ter eener zijde de verbeelding van den lantbouw en aen de andre kant de visserij, jagt etc., verbeeld door kindertjes, op de onderlijst, elk in noeste en vrolijke besig- heid, bij het geklater der waterwielen, terwijl de dankbaer- heijt haer wierook swaeijt, om het outaer aen het voetstuk van ’t pijlaster ; waer in hare WelEdelkeits wapenen gebeelt- lioud vertoont werden om derselver naem en gedagtenisse aen de eeuwigheijt te wijeu.” ( 16 ) En dit is misschien hetgeeu de Heer macqublijn met het vermiste bedoelt. Wegens de zeldzaamheid vau die eerste verzamelkaart mö- gen hier de namen der Hoogheemraden in beide jaren volgen. In 1712. d’Heer en Mr. Jacob Vredenburch van Adrichem, Raedt en Out Burgemeester der stat Delft, Hoogbailjuw en Dykgraef van Delflant. d’Heer en Mr. Antony van der Heim, Raedt en Meester van de Rekeningen der Domeinen van de Heeren Staten van Hollant en West-V rieslant Raedt der Stat Delft, Hoooh Heemraedt. d’Heer en Mr. Franco Pauw, Secretaris van de Rekenkamer van Hollant, Hoogb Heemraedt. d’Heer en Mr. Jacob Meerman, Secretaris van ’t Hooge Heemraedschap van Delflant. d’Heer en Mr. Adriaan Boogaert van Beloys, Penningmees- ter van de Oost Ambachten. d’Heer en Mr. Simon van Beaumont, Secretaris van de Staten van Hollant en West-Vrieslant, Hoogb Heemraedt. Heer Jan van Ruytenburch, Heer van Viaerding en Vlaer- dinger Ambacht, Raedt ter Admiraliteyt van West-Vrieslant en de Noorder Quartieren, Hoogh Heemraedt. Heer Willem Lodewyck Baron van Wassenaer Heer van Ruyven van Maeslant en Maessluys, Raedt ter Admiraliteyt op de Maese, Hoogb Heemraedt. d’Heer Gerard van der Escb, M. Dr. Penningmeester vau de West Ambachten. En in 1750. d’Heer Abraham van Bleyswyk, C. F. Raedt en Oud Bur- gemeester der Stadt Delft, Gecom mitteerde Raedt van de Hee- ren Staten van Hollandt en West Vrieslandt, Dijkgraef van Delflandt. Heer Carel Baron van Wassenaer, Heer van Daevereii Hoogh Heemraedt. d’Heer en Mr. Paulus Teding van Berkhout, Raedt en Oud Burgemeester der stadt Delft, Hoogh Heemraedt. d’Heer en Mr. Quiryn van Beaumont, Raedt. der stadt Delft, Secretaris. ( 17 ) d’Heer en Mr. Adrianus van der Goes, C. Z. Penningmees- ter van de Oost Ambacliten. Heer Cornelis Baron van Aerssen, Heer van Voshol, Hoogli Heemraedt. Heer Willem Baron van Wassenaer, Heer van Ruyven, Hoogli Heemraedt. Heer Arnout Joost van der Duyn, Heer van Maes- dam, Luytenant Generaei van de Cavallery, Hoogli Heem- raedt. d’Heer en Mr. Willem Quarles, Penningmeester van de West Ambacliten. 13. nicolaas samuel cruquius, ook kruik genaamd, werd 2 December 1678 te Delft geboren en overleed 5 Februari 1754 te Spaarndam, alwaar hij in de Hervormde kerk be- graven ligt; in bet grafscbrift, door bem zelven vervaardigd, geett bij aan, dat bij een afstammeling in den lßden graad is van Graaf willem II. Hij was candidaat in de Medicijnen, en werd Examinator der stuurlieden van de Oost Indische Compagnie te Delft, later Landmeter van Rijnlaod, en daarna Scbout van Spaarndam; ook was hij lid van de Hollandsche Maatschappij te Haarlem en van de Royal Society te London. Den 28sten Maart 1716 werd bij aan de Hoogescbool te Leiden inge- scbreven als Krukius, student in Medicijnen, geb. te Delft, 36 jaren. Bebalve de bovengenoemde kaarten, en vele andere, die niet in druk uitkwamen, sckreef bij nog: Tafelen van Sons op- en ondergang. Leiden (A. Sylvius) 1727. 8°. Waarvan later in 1731 eene franscbe vertaling 10) door bem aan hermannus boerhaave werd opgedragen. Loop en Plaats der Planeeten uyt den Aardbol voor 1729 11 ) en ook voor 1732 12). Leiden in plano. Aurora en Vesper, den opgang en ondergang der Zonne. Haarlem 1735. 8°. 13) Tegenwoordige Miswijzing der Compassen. Haarlem 1738. 8°. u). Zonnewijzer in plano. Tractaatje over de Waterpassingen en Peilingen aan en VERSE. EN MEJDED. AID. NATUURK. 2de REERS. DEKR XVI. 2 ( 18 ) omtrent de Ri vieren de Merwede, den Goudsen Tssel, Noord- en Zuider-Zee, enz. Zyne kleinere geschriften werden later in twee deelen bij- eenverzameld. Zijn zinspreuk was, met zinspeling op zijn naam: Scientia neminem cruciat. 14. De andere landmeter, in dit stukje voorkomende, Mel- chior bolstra, werd in 1704 geboren en overleed te Leiden, in November 1779. Sedert 1 Oktober 1731 was hij Landt- meeter van Rkijnlandt, en werd 18 Maart 1732 als student in Matbesis, oud 28 jaren, te Leiden ingescbreven. Van zyn hand versehenen er, behalve de bovenvermelde, nog onder- sekeidene andere kaarten. 15. Yooreerst zijn groote Atlas van Rliijnlands Waterstaat 15) in folio. Zij bevat twaalf dubbele bladen kaarten N°. 1 — 12, waarvan er op vier ryen telkens drie naast elkander bekooren te liggen ; bovendien een dubbel blad voor den titel, een voor de sluizen, en een voor de verzamelkaart. Deze laatste loopt van 52°13' tot 52°24'20'' N.Br. en van 20°29' tot 21°0'10" Lengte. Links boven bevat een sekild ket volgende. AfBEELDINGE van RLIYNLANDS WATERSTAAT ten Opzigte van 't VERGROOTEN der IIAARLEMMER of LEYDSE 3IEER met de byna GECOMB INEERDE en OMLEGGENDE VEENPLASSEN, op ordre van de Wel Eedele Heeren Dykgraaf en HOOG HEEM- RAADEN van RnYNLAND. Door derzelver ordinaris Landmee- ter Melchior Bolstra. NB. de Oevers geteekent met de Jaar- getallen 1531. en 1591. zyn getrokken uyt de kaarten der Voorz.: Meer , in Druk uytgegeeven by de Eedele groot Agt- baare Heeren der stad Leyden. Anno 1610 uyt de oude Rhyn- lands Kaart. Ao. 1647 en 1687. uyt de Tegenwoordige Groote Rliynlands Kaart , en Ao. 1740 volgens Meetinge: Ao. 1739 en 1740 gedaan by my ondergeschreeven Landrneeter. M. Bolstra. Rechts beneden staat een ander sekild, waarboven de Maat van 1000 Roeden , waaruit blijkt dat de sekaal is 1 : 10000. Op dit sekild komt voor de belangrijke opgaaf der in ver- 6chillende tijden opeenvolgende oppervlakten. ( 19 ) Begrootinge Getrokken uyt de Bovengemelde Kaarten, zynde in den Jaare 1531 groot bevonden gereekent zynde in Mergens De Haarlemmer Meer 3040 Leybse Meer 2175 Spiering Meer 850 Ottde Meer 520 Monteerende te Saamen 6585. De voors : vier Meeren te Saamen Gecombineerde zynde Monteerde als volgd Anno 1591 in 't geheel 12375 1647 17082 1687 18100 in Anno 1739 en 1740 19500 En op heeden byna vereenigd zynde met Gecombineerde Veenplassen zal over zulks Monteeren de Numbre van 30000 Mergens. Het daarop volgende dubbele blad is ook merkwaardig; bet bevat volgens den titel, die onderaan voorkomt, Concept , Sluyzen en doorgravingen , orn daar door te verkry- gen een Meerder Loozing voor Rhynlands Boezem water, uyt den Rhyn tot in de Noord Zee, omtrent Katwyk. Het Product der Maandelykze en Jaarlykze waarnemingen van de lioogte en laacgte, de wyze van 't Volle en Ryzen der Noord Zee, en het YE , tot Sparendam, met de Rhynlands boezem tot Leyden. Beschouwing der oppervlakte van Rhynland, ten aanzien van de Ordinaire Vloede en Ebbe, in 't YE en de Noord Zee, op Orclre van de Wel Eedele Heeren Dykgraaf en Hoogheemraden van Rhynland, door M. Bolstra 1740. Deze kaart bevat, wat de sluyzen aangaat » de Concept Sluy- zen 1629”, de » Concept Doorsnyding en Sluyzen 1740” en de » Concept , Doorgraving en Sluys van den Jaar 1570.” Een karton geeft de » Beschouwing van de Oppervlakte van Rhynland, met dat van de onbepolderde en bepolderde Landen, beyde in hooge, midclelbaar en laage .” De drie laatste soorten zijn door watermolens aangegeven, de drie eerste door graanscboven, koebeesten en booimetten ( 20 ) met een booivork daartusschen, eigenaardige zinnebeeiden van liunne bestemming. Yan de eerste verzamelkaart komt een berdruk 16) voor, bijna op 1 : 3 verkleind. Nog bestaat er daarvan een veranderde berdruk U) met den titel in een scbild boven links aangebragt. Nauwkeurige Kaart yan de Haarlemmer of Leidse meer met Aanwyzing van derzelver byzondere Vergrootingen , en van de omieggende en byna vereenigde VEENPLASSjEN. In ge- volgen de Kaart daar van gemaaht door M. BOLSTRA , Land - meeter van Rynland , waarby gevoegd is eene aamvysing van het laatste Concept der BEDYKINGE dezer Meer, waarvan de Ring is aangeiueezen door de Letteren AA tot M. Tot opliel- dering van den Tegenwoordigen Staat der Vereenigde Ne- derlanden. Ui Wege ve ii door Is. Tirion. 1745. De opgaven in bet scbild rechts onderaan komen ook hierop voor. 16. Yerder eene kaart van de Merwede van 't Huis te Merwede tot voorbij Dordrecht met eenige Concept Kribbens. Op deze kaart vindt men weder de vroeger bebandelde lijnen van gelijke diepte. Zij is van bet jaar 1761. Dan 18) Kaart van de Rivier de Lek, van Krimpen tot het HaGESTEINSCHE ScilOOR, gedaan op Ordre van de Edele Mö- gende Heeren Gecommitteerde Raaden van de Staaten van Holland en West Vriesland. door Melchior Bolstra in den Jaare 1751 en vervolgens tot in 1764. Deze kaart bestaat uit zeven bladen folio. Het vierde blad draagt boven aan den titel Kaart van de rivier de Lek, met zyn eiterwaarden, NOORDER EN ZUIDER DYKEN, VAN DE MERWEDE BENEDEN KRIM- PEN, TOT HET SCHOOR VAN HAGESTEIN BOVEN VIANEN. Later 19) de Kaart van De Oüde Maas , omtrent de Lint en Krabbe, met eenige Dieptens en Concept Kribbens , zooals die met de Letters a, b en c zyn afgetekend , benevens de Coers en strek- king des Vaar waters, zoo van Rotterdam op de Krabbe , als van de Krabbe op Dordrecht. zpide de Dieptens in dezen uit- ( 21 ) gedrukt, Rhynlandsche Voeten , en op de Hoogte van de Ordinre Vloeden gereduceert in Augusty 1770, door my M. Bolstra. In een blad dubbel folio. Hierop komen alleen voor de punten van bepaalde diepte, die echter niet door lijnen worden vereenigd. Voorts 20) Kaart van de Merwede of Nieuwe Maas, van den Yssel tot Rotterdam, met de Geprojecteerde Waterwerken A, B en C, ter verbetering yan dit Rivier-vak. De kaart is op een dubbel blad folio. Onder aan rechts Staat: Gepeild en Gereduceerd als vooren Gemeld door Melchior BOLSTRA. Links beneden staat L. Schenk Jansz. sculpsit 1772. Eindelijk 21) De Vier Ambagts-Polder in Rynland. In een blad folio. Rechts onder aan staat beneden een »Register der groot- tens yan ieder Ambacht.” Aldus gemeeten , gekarteert en gecalculeert door Melchior BOLSTRA , Ordinaris Landmeeter van Rynland , en het zelve in zyn geheel hinnen Dyks afwaterende groot bevonden t,wee duy- sent twee en vyftig Mergen, en vier en taggentig Roeden. Zoo als mede de verdere deelen en geheele als in dit bovenstaande Register staan uitgedrukt. Deze kaart bevat de afkaveling van gemelden polder. 17. Ten slotte nog een woord over bolstra’s geschritten. Verbaal van de Inspectie der Dyken längs de Leck. 1744 2-). Hoognoodig onderzoek omtrent de waare oorzaaken van het steeds aangroeyend bederf der Leck. 1749 23). 