title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 293 Dien brief ontving OLDENBARNEVELT van zijne Zoegenegen Vriendin 1) ELIZABETH, een toon van erkentelijkheid ademende, welke ons na de verkoeling en verwijdering sedert 1588 dub- bel verrast. Door welke gewigtige en der Koningin welge- vallige bedrijven had de Staatsman de klove gedempt en het hatelijk verleden uitgedelgd 2)? Gewis niet in den aanvang, door al te ootmoedige Nota’s en depöches, die integendeel bij de wederlegging der Engelsche Vertoogen, met eene zeer scherpe pen waren gesteld, als wilde men ook daarin het be- wijs leveren, dat ’s Zage voor altijdd de onmondigheid had afgeschud. — Gansch niet malsch b. v. luidde de omstandige brief der Staten-Generaal, den 46 Junij 1589 aan hunne Ge- zanten te Londen, EGMONT, VAN LOOSEN En VALCKR gerigt, waarin dezen de pligt werd ingescherpt, om zunder aanzien des per- soons en met den meesten nadruk de verongelijkingen den Nederlandsche ingezetenen door Engelsche oorlogschepen en kapers aangedaan, in het licht te stellen. — Men moest Hare Mat en haren Raad wel beduiden, det het der Republiek on- gelegen kwam, »t’elcken over zee derwaerts Gesanten te seyn- den,’ met geen ander gevolg van al de aangewende moeite en kosten dan »om met een ijdele hoop opgehouden en met onbehoorlycke reprochen en injuriön bejegent te worden.” — De Gezanten hadden derhalve hunnen last te volbrengen »son- 4) »Vostre bienveuillante amie, ELISABETH R.” 2) Hoe hoog de zaken in 1588 waren geloopen, blijkt uit den forschen maatregel tegen een Engelschman, in dienst van den Staatsman, die ELIZa- BETH vele jaren als Agent bij de Republiek en tevens als Lid van den Raad van State vertegenwoordigde. Zeyister v. Holland, 26 Oct. 1588. »Alsoo THOMAS 8MIT, Engelsch dienaar van den Secretaris van den Raad van State, Mr, Jorıs GILPISN in hegtenisse gestelt zynde uit oorsake van sekere calumni- euse en aproerige woorden en propoosten by hem gebruikt tegens de Overig- heid van den -Lande, door intercessie van denselven Secretaris GILPIJN uit de hegtenisse wit gratie is ontslagen, — hebben de Gec. Raden den voorn. GIL- PIJN doen vermanen, den voorn. THOMAS SMIT — te doen vertrekken uit den- selven Lande.” (Z. ook Register 12, 24 September). 294 daerin yemandt te verschonen, opdat verstaen mach worden dat de faulten alhier bekent zijn en dat men van gelycken nyet meer en gedenct te gedoogen, noch voor wel doen, ca- Zumnien te Iyden }).” Het gold dan ook geene luttele grieven, voor welke men dien ernstigen toon aansloeg. — De tot het uiterst getergde ljjdzaamheid der Nederlanders moest, zeide men, eindelijk uit- barsten 2), indien de Engelschen voortgingen onze lieden met geweld en naar willekeur te behandelen, alsof zy »hun eygen of slaven’”’ waren. — Niet minder dan zeventig schepen naar ‘Portugal of Spanje bestemd, waren wederregtelijik aangehon- ‘den en prijsgemaakt, en nu in stede van eene redelijke ver- goeding, die aanmerkelijke schade » mes woorden” te willen betalen, kon dit geduld worden door hen »die voor haer vry- heyt de wapenen gebraycken en zoovele daerom lyden en dra- gen, als d’ingesetenen deser Landen doen ?” Deze klagt was niet de eenige, welke op het lastig en drin- gend aanhouden der Republiek, ten laatste 200 niet geheel, althans ten deele door de Koningin en haren Raad in gunstige overweging werd genomen 3). — Men kende ten minste eene vergoeding toe, sahoon tot een ongenoegzaam bedrag. — Eene milde bron van lang onvereffende geschillen, waren de over — 1) Prov. Utrechtsch Archief. 2) » Palientia nimis luesa furorem zal genereren.” Z. mede RIIMER, T. VII, P. I, p. 29 (24 Maart 1590): »Il y aura, au mois de May prochain, un am que, sur les continuelles plaintes et doleances des marchans et inhabi- tans de ces pais, qui traffieqguent sur les pais de West, nons avons faiot remonstrer & V. M. — par les Seign. Jacques D’EGMONT — SEB. DE LOO- SEN et JACQUBS DE VALCHE — nos Deputez, les grands ot excessifz domma- ges” enz. (senviron les seize cens mille florins.”) 1) RIJMER, t. a. p. p. 33 (8 Mei 1590) De bonis direptis, de copüs auxi- liaridus supplendis enz. »Whereas the States Generall by two severall Let- ters the one of the 24 of Marche last written to her Majestie, and the other to us of the Hast of April following, bothe to one effect, desired that some order might be taken‘ enz, Z. verder kymer, p. 39 (24 Juni) 1590). 295 en weder aangetijgde inbreuken op het Tractaat van 1585 en de verongelijkingen, welke sonoy en andere Nederlandsche krijgsoversten beweerden hun ter zake van hunne verknocht- heid aan LEICESTER, te zijn aangedaan. Aan de behartiging van hunne belangen liet zLizaseru zich, blijkens nadrukke lijke Vertoogen, zeer gelegen zijn !). — Maar ook de Staten weidden uit in de ontvouwing van hunne bezwaren over het gedrag of het achterblijven van Engelsche officieren die van hun vaandel afwezig, zoowel als de manschappen over welke zij het bevel voerden, in veel kleiner getal voorhanden wa- ren, dan bij het Tractaat uitdrukkelijk bedongen was. »Ende daerom, zoo schreef men den Gezanten uit ’s Hage, sullen UE. instantie aen H. Met wel ernstelyck doen ten eynde nyet alleen de 400 ruyteren en 3000 soldaten die alhier behooren te wesen tot assistentie van den Lande boven de besettinge van de plaetsen van asseurantie, metten aldereersten mogen compleet gemackt en alhier in dienst gehouden worden, nyet om alleenlyck opte rolle #» gescrifte te staen, en voorts öu- visibel te wesen of in Engeland de Hove te gaen om onse actiön aldaer totier Landen eosten te calumwnieren, en haren onbehoorlycken handel te defenderen, maer om totter Landen defensie gebruyckt te worden 2).” Wat die lasteringen betreft en de woelingen der binnen- landsche misnoegden, door de oogluiking van het Engelsche Hof aangekweekt, OLDENBARNEVELT slaagde er eindelijk in, het gezag der Regering door een openbare logenstrafiing en ver- 1) RIINER, t. & p p- 41—43 (20-22 Juli} 1590) »Whereas Monsieur snoy, otherwise called sonor” enz. (Depöches aan de Gezanton THOMAS BODLEY, en wiLEks aan Grauf MAURITS en de Staten-Generaal. — Zaak der kapiteinen VAN DRN EINDE, PALANT (sic) 6n PIFTER DE COSTERE). Rapport van NOÖL DE CARON (27 April 1589): »Sa dite Majestö dit qu’elle ne pouvoit que grandement se eondouloir que les Estats lui portoieat si peu de respect et que tout le monde avoit bien peu voir combien d’indigniles ses Lieutenants et autres Gourer- neurs — avoient fallu souffrir.” 2) Depöche van 16 Junij 1589, en Register 20 Julij 1589. 296 oordeeling van die kwade praktijken te versterken !). — » Wjj hadden verhoopt, dus luidde de dep£che der Staten op dit punt, dat Hare M° eens een publicque acte van desadvoy van de populaire faotiöen en seditiön, alteratiin en muyteryen van soldaten”” zoude uitvaardigen met eene verklaring, » dat zy verstaet daermede haren dienst nyet gevordert te worden, maer haar en der Landen ondienst, en dat zy een yegelyck vermane dat sy den Staten en hare Üfficiers respecteren en obedieren, naar behooren. Dan wy en vernemen daervan nyet,” — De Acte mogt met blijkbaren onwil vertraagd zijn, de Staten ontvingen ten slotte de hun zoolang verschuldigde, schitterende voldoening. — De Koningin leende zelfs hare tusschenspraak en aandrang, om het steeds aan Spanje onder- danig Groningen tot afval van PpuıLıps te bewegen 2), en het - gebied der Nederlandsche Unie met eene zoo gewigtige aan- winst te verrijken. — In ’t voorbijgaan stippen wij het niet onverschillig feit aan, dat de nalatigheid in het beantwoorden en gedeeltelijk bevredigen der vorderingen van de Nederlan- ders, door de Engelsche Ministers verontschuldigd werd met het overliiden van den Staats-Secretaris WALSINGHAM 3), Zoo doorkneed in de zaken van het Vasteland, en onder wiens papieren de Haagsche Vertoogen een geruimen tijd waren blij- )) 27 Mei 1590. zısmer, T. VII, P. I, p, 35. Deelaration de la Royne d’Angleterre, par laquelle S. M. desavoue les procedures de eeulx qui, soubz pretexie de lui faire service, se sont oppases au (Gzouvernement present de VEtat, faisant semer matiere de dissension parmy les Provinces et villes de !’Union” enz. »Comme, par plusieurs remonstrances, a Nous sur ce faiotes par les E'statz Generaulx d. Pais-Bas” enz. 2) EIJMER, t. & p. p. 34 (12 Mei 1590.) Regina, super Unione de Gron- ningen; p. 40 sqqg. Brief discours sur l’importance de la ville de Groeninghen et pals circonvoisins en2. &) RIIMER, t. & p. p. 33 (8 Mei 1590) »by reason of the sicknes and decease of Mr. Secrefarie WALSINGHAM, with whome their Letters remayned not communicated unto us.” (Depöche van BURGHLEY, BUCKEHURST, FORTRSCUE en HERROF), | i 297 ven rusten. — Van meer belang is de opmerking door onze Gezanten reeds in die dagen gemaakt, van de harde regtspleging der Engelsche Admiraliteit in het stuk van prijs en buit; — eene klagt, eeuwen lang niettegenstaande de Juisterrijke namen van LEOLINE JENKINS, Lord MANSFIELD en WILLIAM scoTT (Lord STOWeELL) door gansch Europa herhaald 1). — »Dat wy Uwer E. gescreven hebben, melden zij, nopende de costumen alhier, te weten dat de zee-Capiteynen eenige prinse becomen hebbende, werden hier gehouden voor eygenaers, ofte possesseurs, dat wordt dagelicx by experientie bevonden, sunderlinge 3» possessorio judicio; in der vougen dat de arme berooffde te dyen respecte tgebruyck en jonissance van hae- re goederen moeten missen en met grooter moeite genoot- druckt werden te doen hebben een preuve van den eigendom en proprieteyt die zy aen dezelve goederen hebben, spelende ondertusschen daermede de Capiteynen en die by provisie distraherende en vervremdende naer haren goetduncken; en oft zy schoon eenighe borge stellen, zoo en zyn dezelve nyet soufiisant naer de waerde van de goederen 2). — Welck point alleenlyck de Coopluyden alhier achten van zonderling groote consideratie te zyn, en remedie vereyschende 3).” Deze en dergelijke grieven, hoe gevoelig, waren meer individueel en persoonlijk, dan van algemeene strekking. Van zulken aard was, daarentegen, het niet ongegrond verwijt op last van ELIZABETH door NO&L DE CARON naar 's Hage overge- bragt; te weten, dat in den jongsten tijd voorbedachtelijk en tegen de bedoeling van het Tractaat, buiten den Raad van 1) Zie Mr. F. Es BERG VAN MIDDELBURGH, Verhandel. over de Afschaffing van de Kaapvaart, Utrecht 1823, bl. 70 volgg. 80 volgg. 2) Z. wegens de onvoldoende borgstellingen in de Kaperreglementen der voornaamste zeehandelende volken gevorderd, het aangehnald Prijsschrift van deu Heer BERG, bl. 83—89. 3) Depäche van EGMONT, LOOSEN en YALCKE uit Londen, 3 Sept. 1589. (Prov. Utrechtsch Archief). 298 State was behandeld !). Op die wijze had men allerlei rege- ringszaken aan de kennis en bemoeijing der Engelsche Leden van het Collegie onttrokken. Maar hoe juist het beklag mogt zijn, de Koningin beging een misslag toen zij den met opzet uitgebreiden werkkring der Söaten-Generaal, met den schimp- naam van Achterraad bestempelde. — Zegevierend kon OLDEN- BARNEVELT de aantijging wederleggen. »De Staten, gaf men ten antwoord 2), bevinden uit het Tractaat met H. Mt ge- maakt niet, dat daarby is geconditioneert, dat in de Neder- landen niet gehandeld soude worden hetgeen het. gemeene beste, of de saken van den oorlog te water of te lande soude raken, dan in den Baad van State 3), ende en weten niet dat diesaangaande iet gehandeld wort by forme van Agter- zaad. — Ten ware voor een Agterraad gehouden werde de Vergaderinge van de Staten-Generaal, van dewelke de Raad van State haar autoriteit heeft, en dewelke over sulks toestaat in hare Vergaderinge generaal ordre te stellen op het gemeene beste van den Lande, in alle saken den welstand, conservatie en defensie van dien betrefiende 4),”” — En zoo werd ach- tervolgens gevraagd, of de naam van Achserraad kon toege- N ._—- 1) Rapport van caroS 27 April 1589 (Zegister 21 Mei): »Que nonob- stant qu’on avoit conditiouue avec Sa Majeste, que rien ne se traiotera de ce que concerne le bien public et affaires de la guerre, tant par mer que par terre sans le Conseil d’Estat, que toutes choses d’importance se traictoient en arrire — conseil, et sans que ses Ministres en savoient Fien, par ol estoit directement contrevenu au Traiete.” 2) Register 21 Mei 1589 fol. 387 volg. (10 Mei). $) Verg. hierbij de Consiliariorum Status Dominis Provineiarum untlarum Repraesentatio (20 Febr. 1589) rısmer, T. VII, P. I, p. 21: »Veulent semblablement remonsirer et donner en deliberation & V. S. que d’aullani que l’Instruction (er staat Inscription) a eux prescriboe — se refere singulierement au maintiennement du Traietö faict aveeq da Royne d’ Anglsterre” enz. 4) Antwoord der Staten-Generaal aan sopLer 4 Januarij 1590, bij RISMER, t. a. p. p. 17: wet scait aussy (BopLErY) que le Collöge des Estats Generaubs est le premier College desdits Pais, lequel pour ce regard il debvoit & boane raison traicter avecq tout respect et deue consideration.” 299 past worden op de Staatsvergadering der bijzondere Provincien, op den handel en het bedrijf der Provinciale Gouverneurs en hun gemeen overleg met de Staten of de Gecommitteerde Raden ? of men aldus mogt aanduiden wat door den Admiraal- Generaal en de Admiraliteits-Collegiön, door de Gouverneurs, Kanseliers, Presidenten en Raden-Provinciaal, in de steden door de Burgemeesteren, Vroedschappen en Magistraten, ten platten lande door de wettelijke Collegiön, ambtshalve verrigt werd® — Zoo neen, Hare M=t was dan kwalijk onderrigt door lieden die ”s Lands regten en gebruiken niet kenden of aan de grondige onderrigting op dit punf, geen geloof wilden slaan. Voorzeker, indien ELIZABETH allengs, vooral na den afgespron- gen Vredehandel met Spanje !), tot de vorige welwillendheid jegens Nederland terugkeerde, hare gunst was niet door on- waardıge lafheid herwonnen. —'De helderziende Vorstin be- greep, hoe nuttig haar de steun kon zijn van het aanwas- send en welbestuurd Protestantsch Gemeenebest; dat derhalve hare 'onaangename gewaarwordingen moesten zwichten voor het overwegend belang van haar Rijk en van de met Haar tegen PHILIPS verbonden Magten. — HENDRIK ıv nog Koning Navarre, had niet opgehouden in het klein de leer te pre- diken, welke hij nog in den avond van zijn zoo wreed afge- sneden leven verkondigde, en op grooter schaal hoopte toe te passen. Zijne heen- en we£ertrekkende Ambassadeurs hadden te Londen 2) gelijk te ’s Hage en in Duitschland eene Protes- 1) vırsıus meldt aan den Griffier corn. v. AERSSEN (uit Leiden III Kal, Sextil. 1590) bij DELPRAT, Leitres inedites de Juste Lipse (Amsterd. 1858) p. 48: »Ille idem, qui e Brabantif redüt, mihi dixit (ego tibi, sed soli) Regi- nam Legatos e vilioribus hominibus ultro et citro mittere, imo quosdam jam habere in Hispaniä ipsd. Tu vide quid a talibus consiliis speres.” — (Z. ook de Inleiding van den geleerden Uitgever p. XVII). 23) Verg. wegens de zending van BEAUVOIR LA NOCLE, RIJMER, t. 8. P. p- 12 sq. (Aldaar over het Gezantschap van sancY naar Duitschland, van BUZANVAL naar Schotland); en zie voorts over JACQUES DE SEGUR, Heer v. 300 tantsche Alliantie tegen de Katholyke Zigue aangedrongen, en de Koning van Frankrijk door Engeland en de Republiek beide eenige jaren lang wakker en onbekrompen bijgestaan, mogt in het Drievoudig Verbond van 1596 zijn vurigen wensch, althans aanvankelijk, bekroond zien. — ELIZABETH zelve had bij de komst van den Hertog van BOUILLON naar Holland, in vleijende taal hare drangredenen bij de zijne ge- voegd.e — Bij Mannen van zooveel doorzigt en ervaring als de Regenten der Vereenigde Nederlanden, mogt het, zeide zij, overbodig heeten, de voordeelen van zoodanige Alliantie uit een te zetten en in ’t breede te betoogen welke treffende slagen men den gemeenen vijand door de opbeuring der ver- vallen zaken van Koping HENDRIK I), kon toebrengen, met name in Artoss en Henegouwen. — De afwending der Spaan- sche krijgsmagt en de verbrokkeling van krachten, die op meer dan &&n gebied verspreid moesten worden, zoude daar- mede gepsard gaan en al dadelijk den last die de Republiek drukte, verligten. — Het was alsof de wrok tegen PHILIPS eensklaps met vernieuwde felheid in het gemoed der grijze Vorstin ontbrandde. — De bij het Engelsche Hof met onder- scheiding bejegende Agent caron 2) schreef, onder anderen, Pardaillan (Instructiön van 15 Julij 1583) deze Inleiding hiervoren, bl. 136, DE FLASSAN, Hist. de la Diplomat. franc. II, 143 suiv. 3) Depöche aan de Staten-Generaal, 11 September 1596 (Register 1 October, fol. 440): »pourtant ne sera besoing de vous esguillonner par long discours, car vostre prudence accoustumde et prevoyance pour vos affaires, vous enseigne assez clairement ce que vous conviendra en cecy. — Vous ne pouves ignorer que tant plus de moyen et de forces acquerra le Roy, ponr se remettre en estat de pouvoir tenir la campagne et entreprendre sur le pays de l’ennemy, c’est autant de fraix et de peine diverty de vos espaules, qui estes les premiers en dessein & 1’Espaignol.” 3) Register 16 Dec. 1596. In de Memorials van wınwoon, II, 32 roemt Lord CRANBORNE (30 Sept. 1604) caRON’s »perfect experience of this Court and Kingdom, together with that extraordinary privacy and acceptation which he hath with his Majesty and most of his Councill upon all occasions, to which degree, no stranger — can arrive, without long time” enz, — 301 dat H. M. voornemens was eerlang twee honderd schepen in zee te zenden, niet alleen om den Koning van Spanje te wederstaan, maar ook om hem aan te tasten. Ten blijke der goede verstandhouding, die thans tusschen Nederland en Engeland heerschte, voegde caron er vertrouwelijke berig- ten bij van den Koning van Denemarken ontvangen, die met Spanje in meutraliteit staande, maar tevens Bondgenoot van ELIZABETH, de vaart op Spanje wel niet kon beletten, maar zooveel doenlijk het daaruit voortspruitende nadeel voor H. M. zeide te willen verhoeden; dat de Hanzesteden, naar het scheen, bij den Keizer tot afbreuk van den handel op Enge- land en Nederland, het een of ander brouwden enz. Inderdaad, nooit was de band tusschen den Vrijstaat en de Koningin zoo innig geweest. Bereids vöör eenige maanden, had haar Gezant rrancıs vERE 1) eene ligting van 2200 man wit datzelfde voorheen ontoereikend krijgsvolk, zonder beden- king verkregen en eene vloot van 24 oorlogschepen had een roemrijk deel genomen aan de onderneming van ESSEX tegen Cadiz 2). — Zij, die in de toekomst den naam van Zeemo- gendheden bij uitnemendheid zouden dragen en als zoodanig in het, Statenstelsel van Europa prijken, hadden, op hunne beurt, de Spaansche kust bestookt en den vijand een meer wezenlijken schrik aangejaagd, dan dien de vertooning der Armade van 1588 3) op de Engelschen en Nederlanders had Zijne jaarwedde was (Zleyister 14 Maart 1597) tot 6000 ponden verhoogd, »en nog 2000 ponden gereed.” 1) Register v. Holland 13 Maart 1596 fol. 115; 28 Aug. 1596. 2) Register 17 Aug. 1596. (Verslag van PIETER V. BEGEMORTER). Reeds den 21 Febr. 1589 (Register) had men voorgeslagen, den Koning van Spanje den oorlog ofensief te water aan te doen. 3) Welke verwachting men van de ontzagwekkende vloot bij de Spaansch- gezinden had gekoesterd, zie men uit de ARelazione di Roma van GIOVANNI erırrtı (15 Mei 1559) in ALBERI, Aelazioni degli Ambasciatori Veneti, vol. X, Firenze 1857, p. 333: »la piü florida e potente urmata che forse mai sia stata messa insieme da niun Potentato.” 302 kunnen teweeg brengen. — Maar bovendien onderhielden ELtza- BETH en de Republiek ten behoeve van Koning HENDRIK, jeder een legerkorps in Frankrijk, uit de keur van hunne soldaten zamengesteld 1). Sterk sprekende daden getuigden alzoo tegenover Spanje en de Ligue, van eene onontbeerlijke overeenstemming, al klaagde men in Engeland over het verwijl in de terugbetaling der voorgeschoten penningen, in Holland, daarentegen, over eene ontijdige inhaligheid, welke zich aan de lasten waaron- der men hier gebukt ging, niet kreunde. Het is thans weder de plants, OLDENBARNEVELT’s eigen diplo- matisch bedrijf in de verhouding tot ELizABETH, in bijzonder- heden te doen uitkomen, Hij zelf verheft zich op dit verle- den, in de volgende zinsneden van zijne Remonstrantie, waarın hij van de buitengewone diensten gewaagt, als Hoofd der "Ambassaden door hem den Lande bewezen. — »In de derde. Legatie aan de Co. Majesteit van Engelandt in den voors2. jare (1598), werde te wege ghebracht, dat (niet jeghenstaande den Coningh van Vranckryck tot Yervyns metten Coninck ven sSpaengien ende den Kertz-Hartogh \rede gemaackt en besloten hadde) H. M. haer liet bewegen tot ophoudinge van gelijcke handelinge. — In de vierde Legatie in Enghelandt aan hare Coninckl. Majesteyt, werde verkreghen quijtschel- dinghe van een derdendeel van haar gheeyschte schulden, begroot op Aondert en twintich hondert duysent guldens, soo- dat het Accoordt (nae seer groote moeyten en swaricheden) besloten werde op Zacktick hondert duysent ponden tot veer- tich grooten: en werde voor d’ eene Aelft, als 40 hondert duysent ponden, de dag van betalinge genomen op ongeveer- lijck Zwintigk jaren, in plaetse dat by het Tractaat van den jare 1585 de betalinge van Ae£ geheel belooft was te doen I) gısmer, T. VII, P. I, p. 91. Instructiones Burnham concessae, super Turmis e Bataviä in Franciam transvehendis, enz. 303 in vier jaren: en van de andere helft werde het maacken van de termijnen uytgestelt !).” — Wij willen eerst het po- litisch, daarna het financieel onderwerp der Negotiatiön be- spreken. I. Was er, mag men vragen, toen HENDRIK Iv de Triple Alliantie verbrak en den vrede met Spanje slont, gegronde vrees dat ELIZABETH welhaast dit voorbeeld zoude volgen en de Nederlandsche Republiek alleen ten doelwit laten aan den rusteloozen strijd en de op den punt gevestigde geduchte magt der Spaansche Monarchie? Met andere woorden : bestond er eenig uitzigt 2), dat de Koningin, in het oordeel van het Kabinet van Madrid gebrandmerkt als de moordenares der ongelukkige MARIA STUART, ooit of immer tot verzoening met Spanje zoude geraken? En wijders: indien men niet ont- kennen kan, dat zij zich nu en dan, met de hoop op vrede gestreeld hebbe 3), had zij niet in het jongste tüdperk var hare veertigjarige Regering, die hoop voor goed opgegeven ? Trachten wij die vragen uit echte bronnen, dat is uit de berigten van de toenmalige Gezanten, die hare handelingen met zorg gadesloegen, te beantwoorden. In hoeverre staaft hun getuigenis de meening van dezulken, die vreemd aan het bestel der staatszaken, maar uit het studeervertrek de gebeur- tenissen aandachtig volgende, het daarvoor hielden, dat de Koningin de Nederlandsche en Fransche beroerten stelselmatig tot eigen veiligheid aanblies en voedde 4)? 1) Remonstrantie, t. a. p. bl. 224 volg. 2) Reeds in 1581, werd in de Relazione di Roma van GIOVANNI CORRARO | (bij aLBexı, t. a. p. p. 283) van ’s Pausen (GREGORIUS xıır) wrok tegen ELIZABETH in dezer voege gewaagd: »Contro la qual Regina ha Sua Santita Y’animo molto pregno di sdegno, e se le potesse dare qualche travaglio le pareria d’acquistare grandissimo merito presso Iddio e presso il mondo di aver vendicate l’ingiurie di quelli che si chiamano ofesi da lei.” 3) Rapport van NOoEL DE CaroN (Register 21 Mei 1589): »ouvertures avec telle apparence de sincere intention.” %) tıpsius schrijft uit Leiden aan den Griflier CORN. v. AEKSSEN 4 Id, 304 Uitnemend grondig heeft een scherpzinnig opmerker, de Ambassadeur van Veneti bij PHILIPS IL en PHILIPS II, FRAN- CESCO SORANZO, de verhouding dier Vorsten tot ELIZABETH ge- teekend. »De Koningin van Engeland, schrijft hij, is altijd de grootste vijand van den Koning van Spanje geweest, en heeft hem meer dan eenig ander verontrust en bemoejjelijkt; en schoon de Spanjaarden voorwenden hare magt en beleedi- gingen te verachten, hebben zij niettemin meermalen gevoe- lige verliezen door hare vloten geleden !). — Daargelaten toch, dat zij met het Protectoraat van Holland en Zeeland, den opstand in die Gewesten heeft gestijfd en gekoesterd, en den Koning van Frankrijk immer in zijne oorlogen tegen dien van Spanje met manschap, geld en al haar vermogen heeft begunstigd; dat zij zich met den Turk heeft verbon- den, en ’s Konings overeenkomsten en wapenschorsingen met de Porte telkens gedwarsboomd en gestoord 2); dat zij aan Don Antonio van Portugal en aan diens zonen eene schuil- plaats heeft verleend, hare vloot en krijgslieden gelast Zxssa- bon te belegeren, dat zij Corunka beschoten en Cadir bemag- tigd heeft, houdt zij niet op met hare schepen als Beheer- scheres den Oceaan te doorklieven, grooten roof en buit makende, den handel en de scheepvaart te ontrusten, telkens die van Indiö te beletten en de vloten ingesloten te houden, aan de garnizoenen den doortogt weigerende en hun allerlei schade en nadeel toebrengende. Vele proeven hebben de Span- Oetobr. 1590): „Quod ad Reginam Angliae, illa non abit a suo institato, Turbas nostras et vacillationem Galliae pro quiete suä et firmitate habet; itaque alet illa semper, non restinguet.” — @. H.M. DELPRAT, Leitres inedites de Juste Lipse, p. 52. 1) Een oud Spaansch spreekwoord zeide: »Oorlog met allen, vrede met Engeland.’” (Con todos guerra y paz con Ingalaterra). 2) Verg. bij RIJMER, T. VII, P. I, p. 40. (Eder Bassia supremus Gene- ralis Turcarum ad Reginam, 26 Junij 1590): »Audivi quod Serenitas vestra habet bellum cum Hispaniarum Rege, curet et suos Caesarisque nostri inimi- cos vincere in hoc.” 305 jaarden genomen, om die beleedigingen te wreken, nogtans met weinig vrucht, daar de vloten, wegens de moeijelijkheid der onderneming, onverrigter zake zijn teruggekeerd of wel verloren gegaan uithoofde der traagheid van de vaart. En zoo is er weinig uitzigt dat zij ooit iets der moeite waardig, ten uitvoer brengen; want hij die uit de havens van Spanje eene vloot (naar Engeland) wil uitrusten, heeft met eene lange en gevaarlijke reis te worstelen, kan nergens binnen loopen en zoude om op dat eiland een’ aanslag te volvoeren, eene zeer groote vloot noodıg hebben die tegen de zee bestand ware, een goed leger dat op eene geschikte plaats kon landen, in staat de hinderpalen welke het mogt ontmoeten, te boven te komen en voorts alle vereischten tot het w&l gelukken der onderneming vereenigende, een gunstig jaargetijde, ammunilie en zooveel andere zaken als bezwaarlijk ooit zamentreffen. -— Nog heeft in dien oorlog de Koning dit nadeel, dat de Ko- ningin dien met winst voert, vermits de inkomsten van het Rijk ruimschoots de kosten kunnen bestri)den, terwijl de in- gezetenen tuk op roof, zooveel schepen voor eigen rekening wapenen 1), dat deze reeds toereikend zouden zijn tot den krüg. De Koning, daarentegen, kan al die toebereidselen niet maken zonder zeer zware uitgaven voor schepen, man- schap en ammunitie, en dan nog met geringen uitslag. — De Koningin zal meer schepen hebben dan de Koning, meer doeltreffend tot den oorlog uitgerust, goede zeelieden, veel geschut en uitnemende bombardiers in grooten getale. — Zij zal 25, 30 tot 40 duizend voetknechten buiten ’s lands kunnen zenden ; de beste zijn die zes duizend welke zij in Holland en Zeeland tot garnizoen onderhoudt 2). — Maar terwijl de I) Reeds BUZAnvaL schrijft (20 Febr. 1600) aan vıLıEror: »l’Angleterre “ qui se vindieque l’empire de la mer-ocean, et qui fait mine de le vouloir con- server & quelgue prix que ce soit.” 2) »Li migliori sono quei sei mille delli presidii che tiene ordinariamente in Olanda e Zelanda.”. 20 306 Koningin de Nederlandsche opstandelingen ondersteunt en in onderscheidene plaatsen eene bezetting houdt, voedt daaren- tegen de Koning de woeling.in Ierland en verstrekt hij on- der voorwendsel van verdediging der Godsdienst, hulp aarı degenen die zich aan de gehoorzaamlıeid der Koningin hebben onttrekken , omdat zij de Katholyke leer belijden ; en deze behalve het nadeel dat zij op zich zelf doen, stellen pogin- gen in het werk door verstandhouding en briefwisseling , om de. Katholyke bevolking in Engeland, die vrij talrijk is en zoo zi) hoofden of een vasten steun in een anderen Vorst en in andere krachten had, eene groote beroerte zoude kun- nen veroorzaken, in opschudding te brengen. Bovendien is ook de Koning van Schotland, die op de troonsopvolging aan- spraak maakt, in staat aldaar eene omwenteling in te voeren, vermits hij onverminderd zijn eigen gevolg, steeds den bjj- stand en de gunst zal genieten van zijn’ aanverwant den Ko- ning van Denemarken, die in die zeeön eene aanzienlijke magt bezit. De Koning van Schotland om te beter zijne aanspraak te doen gelden, laat niet na, in Spanje goede verstandhouding aan te kweeken !) om in tijd van nood steun te hebben, ter- wijl men ‚hem uit Spanje met; hoop voedt, waar de scheurin- gen in dat Rijk en elders immer welkom ziin. Om te be- sluiten, de Spanjaarden ondervinden zooveel nadeel van dien krijg, dat zij iedere gelegenheid zullen aangrijpen om vrede te maken; maar de Koningin integendeel, die zich geheel anders bewust is, zal daartoe niet zoo gemakkelijk verstaan, al ware het slechts uit vrees, dat zoo zij ophield de Neder- landsche opstandelingen te helpen, deze onder 's Konings ge- hoorzaamheid zouden worden teruggebragt. Waren de Span- jaarden, of hetgeen hetzelfde is, de Aartshertog en de Infante 2), mn 1) „Questo Re di Scozia — non manca di tener buona corrispondenza in Spagna per aver aiuti in occasione di bisogno.” 2) »Come gli Spagnuoli, ch’E il medesimo a dir l’arciduca e la signora infanta.” ED 307 in het rustig bezit van geheel Nederland, Engeland zoude aan zeer groote gevaren blootgesteld zijn, als de Spanjaarden zich van de havens van Holland en Zeeland zouden kunnen be- dienen !) om eene vloot op een zeer geschikt punt te onder- houden, van waar men Engeland kon overweldigen en tegelijk met gemak allen bijstand en middelen tot afbreuk doen ge- worden. In het voorjaar van 1600 liet het zich aanzien %), dat de be- jaarde Vorstin ten laatste de zoolang aangekleefde beginselen van staatkunde zoude verloochenen : hare aarzeling en dobbe- ring wekte bij de Regenten der Republiek eene meer dan ge- wone vrees, in welke de Fransche Gezant kuzanvar deelde 5). Uit diens gemeenzame briefwisseling met den Minister De vır.- LEROY blijkt ontegenzeggelijk, dat men ook aan het Fransche tlof den handel der Aartshertogen en der Koningin met arg- waan volgde. De naijver jegens HENDRIK ıy werd onder de beweegredenen van het dubbelzinnig gedrag van ELIZABETH ge- teld. BuzanvaL schetst OLDENBARNEVELT'S 6) bezorgdheid en er- 1) »Quando potessero gli Spagnuoli valersi delli porti dell’ Olanda e Zelanda per tenervi un’ armata in sito opportunissimo per invader l’Inghilterra,” enz. 2) Relazioni degli Stati Europei lelte al Senato (Spagna) 1. 184—186. 8) BUZANVAL aan VILLEROY (12 Januarij 1600): »Ils sont en peine du cost d’Angleterre; — qu’on leur couvroit les procedures du Trait& de paix.” 4) SOBANZO t. a. p. p. 187 (Depdöehe I Maart 1600 in cijfer). 5) 27 Febr. 1600. »Voilä la Reyne d’Angleterre qui jette le jeu. — Tout se tournera maintenant contre Hollande et Zelande.” — Zie hierbij de depeche van CARON (22 Febr. 1600 o. st.) bij DODT v. FLENSBUNG, Archief voor de kerkel. en wereldsche Geschied. IV. 279— 281. 6) 14 April 1600. »J’en ay communigue bien particulierement avec le Sieur 20° 308 kent zelf niet vrij te zijn van het vermoeden, dat het geluk hetwelk den Engelschen troon gedurende een zoo lang tijd- perk had bestraald, eerlang zoude tanen wanneer de Koningin te rade ging met de bıjzondere inzigten van zoodanige Staats- lieden, die op de toekomst, of zooals hij het uitdrukt, op haar graf bouwden. — Geen :wonder dat men in Holland be- greep, der wijze Vorstin althans door eene nadrukkelijke toe- spraak een’ riem onder het hart te moeten steken !\. — Doch dat inderdaad tusschen de eerste openingen tot de Negotiatie met Spanje en de werkelijke sluiting nog een aanmerkelijke afstand lag of liever, dat welke geruchten men mogt hebben verbreid , ELIZABETH er niet in ernst aan dacht, haar roemvol verleden te verzaken, niets stelt dit zoo. klaar in het licht als hare vraag of verwijt aan No&L DE CARON 2): » kleingeloovige, waarom hebt gij getwijfeld?” — Van nu af, welke verwach- tingen het gestadig oversteken van COOMAN 3) en VERREYCKEN naar Engeland #), van EpMmonns naar de Spaansche Nederlan- den, had doen geboren worden, merkt men in hare Diploma- tie door het verraad der met Spanje heulende leren 5) aan- gevuurd, onveranderlijk tot den jongsten ademtogt, hetzelfde DE BERNEFELD — que j’ay tronve fort perplex; — il reconnoit assez et me l’a dit, que l’envie que cette Princesse a de sc faire sentirä S. M., l’a conduit bien plus ä ce conseil que” enz. 1) Brief der Staten-Generaal aan de Koningin, (31 Maart 1600), bij BOB, Nederl. Oorlogen, XXXVII B. fol. 218 volg. -- Niets echter werkte krachtiger bij ELIZABETH dan de slag bij Nieuwpoort. Zij bekende, schreef caRoON, »dat UENJ. wijsheid alle andere Koniugen en Potentaten verstand te boven ging” enz. 3) » Modicae idei quare dubitasti?” Dep&che van canon 12 April 1600 0..8t. bij BOR, t. a. p., fol. 619. $) Deze kwam in 1599 tot vier malen naar Londen. 4) Verg. GACHARD, Actes des Etats-Generaux de 1600; Introduction, p. XXI—XXIX. 5) BUZANVAL aan VILLEROY (20 Febr. 1600): »Vons aurez sceu d’ailleurs Pempirement de la guerre d’Irlande et la surprise des lettres du Comte de TIRON au Roy d’Espagne et Archidues, aux premieres desquelle ils se souserik serviteur et sujet du dit Roy d’Espagne.” 309 streven op, de aanslagen van het Kabinet van Madrid te verij- delen en met de vereenigde magt der Republiek, den gemee- nen vijand zelfs aanvallenderwijze te keer te gaan. — Neen, de veerkracht door de oude Dame (dien naam gaf haar de Fransche Gezant) in vroeger dagen betoond en die bij het klimmen van.den leeftijd, door afmatting scheen te verslappen, was niet gebroken:: zij die het doodvonnis der Koningin van Schotland had geteekend, deinsde op het einde van hare re- gering, even weinig voor de bloedige straf van den ondank- baren xssex terug. Üok daarin herkende men de dochter van HENDRIK vi. — Wat den verijdelden aanslag der Spaanschen op lerland, en dienvolgens naar hunne berekening op Enge- land en Nederland beide betreft, en hoe men hier over de nederlaag des vijands juichte, »den 3 deser, zoo leest. men in de Staatsbesluiten van Holland van 4 Februarij 1602, is tij- dinge gekomen van den Heere Agent caron, dat de Spanjaar- den in Kinsale gedwongen waren geweest, hen bij appoincte- ment te geven in banden van den Ficeroy van wege H. Met de plaatse belegert hebbende ; waarop ten selven dage de luy- dinge van de klokken gedaan !), en des anderen daags lof- en dancksegginge tot God Almagtig in de Duitsche en Walsche kerke gevolgt is.” — Metonbevreesde en onverdoofde wakker- heid ziet men ELIZABETH zoowel als de Nederlanders, in de uitrusting van eene magtige yloot de middelen beramen, om nog in het laatste jaar van haar onsterfelijk Bewind, den vijand alle mogelijke afbreuk te doen. En had zij den Staten-Ge- neraal de plegtige verzekering gegeven, dat men op haar ‘ »gronden kon als op een rofs, die henlieden nimmermeer 1) HENDRIK iv schreef den 24 December 1601 aan den Kardinaal d’ossar: »Les Jicts Espagnols dressent leur partie en vonlant s’establir en Irlando, en intention de s’estendre encore en Angleterre, s’ils peuvent, devant que la diete Royne decede — leur Jdesseing a tousjours este — de s’emparer, s’ils peuvent da royaulme d’Angleterre pour, par ce moyen, suöjuyuer plus Jaci- lement les Hollandais.” BERGER DE XivREY, Recueil des Leitres missives de HEN8I Iv, T. 310 zoude falgeren !),”” de hooghartige Vorstin bezegelde die woor- den met de daad. II. Wij gaan thans tot de regeling der geldelijke belangen over, in welker vereffening eerst bij ELIZABETH, daarna bij Koning JACOB, OLDENBARNEVELT's bekwaamheid zoo schitterend uitblinkt. — Door zijn beleid verwierf de Republiek, onver- minderd het voortdurend hulpbetoon van HENDRIK Iv, vooreerst de kwijtschelding van eene aanzienlijke som, ten andere de lossing van de tot zekerheid der Koningin, bij het Tractaat van 4585 aan de Engelschen ingeruimde havens en vestingen 2). Wij hebben reeds ter loops van den lastigen aandrang tot teruggave der voorgeschoten pennigen gewaagd, en viel het bezwaarlijk zelfs bij kleine gedeelten aan dien eisch te vol- doen 3), niet minder drukte, nu en dan, het wantrouwen, waarmede men zich afvroeg, wat van die onwaardeerbare pan- den worden moest, indien de vrede tusschen Engeland en Spanje onverhoopt tot stand kwam? Liep men niet gevaar, dat Wlissingen en den Briel krachtens een geheim en eerloos beding, den vijand in handen gespeeld wierden? En zoo dit laaghartig bedrijf zonder hoon van het edeldenkend gemoed van ELIZABETH niet mogt gevreesd worden #), welken waarborg bood het zwak en besluiteloos karakter van haren vermoede- lijken opvolger, den Koning var Schotland, aan? Zoude deze }) Depöche van NOEL DE'CARON, r2 April 1600, (o. st.) Verg. BOoR, XXXVIIst B. fol. 619 volg en mijne uitgave der Leitres et Ne&gociations de PAUL CHOART (Annede 1600) p. 50. 2) Verg. AITzEMA, Saeken v. Staet en Oorlogh, I. B. bl. 41 volg. 3) Z. Register van 1600 fol. 414, 470 (aandeel van Holland in de 300,000 ponden aan de Koningin beloofd); Aeyister van 1601 fol. 101, 186 (depeche var CAKON 20 Maart enz. a) canon meldt (22 Febr. 1600 o. st.), dat de Koningin zoude gezegd hebben : »Tot noch toe, 200 hebbe ick een Princesse van myn woord geweest, die liever wil sterven dan dese goede luyden (designerende Uwe Mo. E.) soe valschelyck te bedriegen; die Spaignaert en zal nimmermeer deze advantage hebben, van sulck een blame op de Coninginne van Engelandt in haere da- ghen noch daernaer te leggen.” 311 niet welligt tot elken prijs, de verzoening met Spanje begee- ren, of eene dreigende vredebreuk afkoopen? — De Staten- Generaal waren overigens voorlang bedacht geweest zich van de welwillende gezindheid van den zoon van MARIA STUART, tevens schoonbroeder van den Koning van Denemarken, te ver- zekeren. — Van de zending van LEONARD DE voocT in 1588, van den Agent DAMMAN is boven melding gemaakt 1). Dappere Schotten behoorden tot het Nederlandsche leger, en de achter- stallige soldij van sommige hunner bevelhebbers had zelfs moejje- lijikheden gebaard, welke men te ’s Hage begreep te moeten stillen. — Hierbij bleef het niet. Op uitnoodiging van JAcoB vi, togen in den zomer van 1594, wALRAVEN, Heer van Drederode en de meergenoemde Thesaurier van Zeeland, JACOB VALCKE 2), naar Zdinburg%, ter vervulling van een drieledigen last: om, zoo als het Yerdaal der Gezanten luidt, »te assısteren tot den Doop van den jongen Prince van Schotland, te vernieuwen de oude Alliantie en vrundschap tusschen Schotland en dese Lan- den, en te verstaan tot een gemeen Verbond met de andere Princen, tegens de usurpatiön van de Spanjaarden 3).” Het was bij die gelegenheid dat de jeugdige Staat een’ praal en eene milddadigheid ten toon spreidde, welke afgunst wek- ten en met schele oogen werden beschouwd. ELIZABETH, de — neu 1) Daarentegen is in het Aegister van 1602 fol. 53, de rede van ESAIAS CASTELEYN (CHASTELAIN), als Agent ven den Koning van Schotland te ’s Hage zullende verblijven. Z. nog Zegister, 18 Julij 1608. 2) Relatie van hetigene ons onderschreven Gesanten van myne Heeren de Staten-Generaal, aan de Kon. Ma‘ van Schotland, op en gedurende deselve Legatie, is bejegent en wedervaren van dage te dage, agtervolgende den nieu- wen styl; (Register 1594 fol. 673—695.) 3) Register van Holland, 7 November 1594. Z. nog Register 27 Julij: 1. Procuration pour les S'* Deputez vers Escosse, pour la Ligue generale; 2. Procuration — pour le renowvellement des anciens Trailez entre E'scosse et les Pays-Bas, 3. Constitution de rente viugere, pour le jeune Prince d’Es- cosse. 4. Acte general d’approbation et renouvellement des anciens Traitez (Verdrag van Binche, 15 Dec. 1550). 312 onderscheiding, den Nederlanders bewezen, kwalijk kunnende verduren, voegde hunnen Agent toe: »Dit is een groote ver- andering; ’t jaer wilde de Koning van Schotland om des Colo- nels stuArT resterende besolding, repressaliön tegen Nederland verleenen; nu bidt hij ze tot gevaders.” — Naiver uitte zich de jaloezij van eenige Duitschers, die de geschenken der Re- publiek met spijtige minachting aanstaarden, en naar men wil, met een onbeschoft 2#f bejegenden; waarop een uit het gevolg der Staatsche Gezanten overluid zoude gezegd hebben : »het is geen pu/, maar zuiver goud !).” Wat hiervan zij, en schoon werkelijk tusschen het Rijk en onze Gewesten de oude banden met vernieuwing der Tractaten, naauwer werden toegehaald 2), de genoten eer kwam buiten de kosten van het luisterrijk Gezantschap, Nederland duur te staan. — Kon men zulke uitgaven, die in het oordeel van andere Hoven eene even onvoegzame als onvruchtbare verspilling moesten schijnen 3), ten behoeve van eene enkele pligtpleging dragen, was het dan niet onbetamelijk, zweemde het niet naar onregt, zijne schulden onbetaald te laten? Zeker is het dat men uit Londen heftiger tot aanzuivering der openstaande rekening geperst werd, en wel dermate dat een Gezantschap tot het treffen van een redelijk vergelijk noodig gekeurd werd. Van- daar OLDENBARNEVELT’sS persoonlijke en heilzame tusschenkomst, in 1598 en 1603, eerst bij ELIZABETH, vervolgens bij JAcoB 1; en eindelijk in 1616 de door caron voltrokken handeling met 1) Bor, XXXI B. fol. 837; van REYD, XI B. fol. 410. van IDSINGA, Staais- recht d. Vereen. Nederlanden, I. 428. 2) xıuıt, Zist. Feder. Belg. F'ederati p. 238, 283 sqq. (Federa cum Re- gibus Scotiae). Inder Chronol. n°. 209 (26 Juli en 14 Sept. 1594). 3) Verhaal bij RIIMER, Acta Publica Angliae, T. VII. P. I p. 158. — »The Ambassador of Holland and Zealand have given two faire and large cuppes of gould, eyther of theym weyes 10 pound weight; they have given a goulden coffer, wherin is contained a letter of obligation — to paye to the Prince yearlie during his Iyfe-tyme fyve thousand ae ‚ which is esteemed to be 500 pound sterlinge.” 313 j den om geld verlegen, over Groot-Britanniö’s waardigheid en regten weinig bezorgden Vorst. — Vraagt men, door welke middelen de Advocaat al die Negotiatiön zoo gelukkig en doel- treffend wist te beleiden, wij gelooven dien uitslag in ’tbij- - zonder te moeten toeschriijven aan de overredende en sterk gekleurde schildering !) van den nood en de rampen des Va- derlands; meer dan met de waarheid en tevens met het reeds verkregen aanzien der Republiek strookte, werden die soms hetzij in Engeland, hetzij bij den Franschen Gezant te’s Zage, of wel te Parijs uitgemeten. — Genoeg: de Staat plukte de ‚ vruchten 2) van eene sluwheid, den koopmansgeest der Natie, het als ingeworteld loven en bieden verradende. — En heb- ben zulke kunstgrepen iets stuitends voor ons gevoel, verge- ten wij niet de finantiele beslommeringen, welke den Staats- man onafgebroken ter Provinciale en ter Generaliteits-Ver- gadering kwelden. — Welke aanmerkelijke verligting en schulddelging zijne schranderheid had te weeg gebragt, nog klaagden sedert zijne tegenstanders dat meer had kunnen en behooren te geschieden. — Immers, naar luid der ondergane Verkooren vroeg men den gevangen Minister af: »Wat en hoeveel hij van de Croone van Vranckrijk genoten heeft uyte negotiatie van het 7iers ende om ’t selve hier te doen aannemen? Of den Heer van Russy hem geen vereeringe daar- 1) Remonstrantie van v. AERSSEN (1618): »Tottet bewijs wierden redenen vertoont, die ick my in ’t gemoet schame, ende der Landen reputatie nyet toe en laet op te halen.” | 2) Z. bij aıtzeMa, Saken v. Staet I. 36 volgg., de Obligation des Provin- ces Unies pour le payement des debtes & S. M. de la Grande Bretaigne (17 Sept. 1608); Acte van Koning Jacog 29 Dec. 1612, zijude die Acte of »quilance retiree par les dits Sieurs les Estats dudit Roy de la Grande Bre- tagne et par eux fournie & S. 314 voor ‚heeft gedaan en van hoeveel? Of den Heer van Russy nyet eenige beloften aan hem daarvoor heeft gedaan en van hoeveel? Wat zijn swager den Heere vAN DER MYLE op dat. stuk in Vrankrijk heeft genegotieert gehad? 1).” Op alle welke vragen OLDENBARNEVELT betuigde, niet de waarde van een etuiver genoten te hebben, en voorts dat wel acht maan- den vöör VAN DER MYLe’s komst in Frankrijk de zaak al af- gehandeld 2), en de originele quitantie van den Koning van Groot-Britanniö aldaar overgebragt was. Die aangelegenheid van het zoogenaamd Tiers vereischt eenige toelichting. Hoe kon Nederland iets te maken hebben met eene schuldvordering der Britsche Kroon ten laste der FranscheP — Wij vinden het volledig antwoord in dezelfde Verhooren, waar de Advocaat verhaalt 3), dat hij in den jare 41603 Ambassadeur in Engeland zijnde met FREDERIK HENDRIK, den Heer VAN BREDERODE en VALCKE, op hunnen aandrang tus- schen Koning Jacop en den buitengewonen Gezant van HEN- DRIK IV, SULLY, eene overeenkomst was gesloten #), krachtens welke de Koning van Frankrijk de Heeren Staten jaarlijks met eene som van dertien honderd en vijftig duizend gulden zoude ondersteunen, »de twee deelen tot laste van Z. M!. varı Frank- rijk, en een derde deel tot laste van den Coninck van Groct- Bretaingien, in mindering van de schuld die het Rijk van Engeland op Frankrijk pretendeerde 5), en dat daarjegens in — 1) Verhooren, bl 169 volg. (no. 295—- 298; 29 November 1618). 2) Verg. de vraagpunten door GIDEON VAN BOETZELAER in 1614 ontworpen, met de apostillen van OLDENBARNEVELT, in de Bijlage VIII op het Eerste ge- deelte van deze I/nlaiding, bl. 50. s) Bl. 159 (ne. 275). 