title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Daillears un Göndral — il se pout quil se tronve un grand General qui est habita aux affeires ot qu’on aime A Je nommer, mais ce ne sont ordinsirement Pas les personnes qui eonnaissent le m£tier de diplomate. J’en ai fait derire et Tous, que feres vous Ih bas? vons devez eerire AM. van DER GoEs ct lo faire dire on eerire aussi au Roi, et vons denes allendre ici jusquR cs qu'on ait Pris une autre direction,” An 264 niet aangenaam zou zijn; dat zelfs Z. Keiz. Maj. eveneens aldus handelde. De Keizer gelastte voorts den Heer BRANTSEN ij een en ander mede te deelen, en gaf het verlangen te kennen, dat hij te Parijs bleef tot dat de zaak zou geregeld zijn. Waarbij ik mij de eer moet geven, nog dit te voegen, dat de Minister DUPONT CHAUMONT mij gister avond zeide, verlof te hebben om voor eenige weken een’ keer naar Parijs te doen, en dat hij last had mij bij wege van gesprek te verklaren, dat de keuze van den Generaal numonorau, den Keizer niet aangenaam was. De Heer oHAUMonT voegde er bij, dat indien U. M. hem op dit punt regtstreeks of zijde- lings iets te belasten had, hij zich daarven met de meeste bereidvaardigheid zou kwijten. Ik erken Sire, dat dit on- verwacht ineident mij geweldig leed doet; maar ik ben met den Heer DE CHAUMoNT overeengekomen de zaak uiterst ge- heim te houden tot dat ik Uwer Majesteits bevelen zou hebben ontvangen 1).” Maar de Moniteur was niet zoo bescheiden. En schoon die krijgsman den Haag geen uur had verlaten, behelsde het Regeringsblad de verrassende tijding der aankomst te Parije, van den Luitenant-Generaal DUMoNckAU, gevolmag- tigd Minister van den Koning van Holland bij het Hof van Frankrijk 2). „Hoe?” schreef Lopewisk uit Mentz, ijlings aau VAN DER GOzs 3), „zou het mogelijk zijn, dat het berigt in den Moniteur van den 28 Julij betrekkelijk den Generaal !) Asn den Koning, uit ’s Hage 30 Inlij 1806. 2) »Le Licotenant-General DUNoNcEau, Ministre-Plenipotentiaire du Roi de Hollande prds la Cour de France, est arrir6 en cette capitale.” — Journal Politique de Leide, Sapplöm. 1 Aoft 1806. 3) »Serait-il possible que la nouvelle insör&e dans le Monitoar du 28 Juillet relstive au General DumoncRau füt vraie? Comment le Gen6ral DumoxckaD anrait-il pa prendre la r&solation de se rendre en France, avant d’avoir repa ses lottres de creance que je n’ai point encore dit de lui delivrer. Si par ke plus grand hazard il 6tait parti, quil rerienne de sur le champ ce qui en est.” (LODEWISK aan VAN DER GOES, 1 Augustus 1806). Faites-moi connaltre 265 DUMONCKAU, niet uit de lucht is gegrepen? Maar hoe zou de Generaal zich naar Frankrijik hebben durven begeven zonder van de geloofsbrieven voorzien te zijn, die ik nog niet heb bevolen hem te verstrekken? Evenwel indien hij tegen alle verwachting, werkelijk vertrokken mogt zijn, laat hem dan terstond terugkomen en zeg ınij onmiddellijk wat er van de zaak is.” Het valt bij het nadenken over deze Regeringsdaad, moejjelijik te ontkennen, dat de Koning hier een pas de clerc had gepleegd, en niet onjuist wa- ren de aanmerkingen van BRANTSEN over den niet zelden al te driftigen ijver van den jeugdigen en voorbarigen Monarch, die wat ingetoomd behoorde te worden. „Ik ken,” zeide hij, „de activiteit van onzen Koning en zijn ongeduld om- trent de afdoening van zaken, maar hij moet leeren, ver- maande de Grijsaard, dat onze Natie gewoon is te denken en hare zaken met bedaardheid te doen. Men moet hem dit bij gelegenheden op eene gepaste wijze doen voelen; en inderdaad al wat overijld gedaan wordt en niet doorgedacht is — zou sıX zeggen — is zelden goed.” Doch een meest personeel, hoewel karakteristiek feit, mag ons niet te lang van de beschouwing der algemeene zaken afleiden. De Pruissische veldtogt zou niet alleen gekenmerkt worden door ongeloofelijke overwinningen en schaamtelooze geldafpersingen, maar ook voor immer gedenkwaardig blijven door de eerste toepassing op groote schaal, der verbods- en wedervergeldings-maatregelen tegen Groot-Britanniö, onder den naam van Conlinentaal stelsel berucht geworden 1). En al weder en niet het minst in dit gewigtig stuk zouden de beide van elkander zoo sterk verschillende Broeders, in botsing geraken; 266 zelfs, dat men zich weldra bij den 1) Verg. Mr. w. p. saurIan Kuurt, Geschledenis en inoloed van het Conti- mentaalstelsel op den slaatkundigen en maatschappelijken localand van Europa, Amsterdam -Leiden 1863.. 266 vijand, in het Engelsch Parlement op 1LODEWIIK NAPOLEON zelf ’s Keizers Leenman beriep, om het onnatuurlijk stelsel, dat Hollands handel den doodsteek zon geven en de nog overgebleven reeds zoo schrale bronnen van welvaart, te eenemaal zou uitputten en opdroogen, met een ouwraakbaar getuigenis te schandvlekken !). De „onregtvaardigheid en barbaarschheid der Britsche zeewetten” diende tot glimp om een ongehoord Decreet te vergoelijken, dat in NAPoLBon’s begeerte, ook buiten zijn Gebied door de Koningen van Spanje, Napels, Holland en Etrurie, alsmede door andere volgzame Bondgenooten gedwee zou worden ten uitvoer ge- legd, in het voordeel, naar hij beweerde, van hunne onder- danen, slagtoffers, gelijk de Franschen, van het gevlioekte Albion. Dit had zelfzuchtig de beginselen van het Regt van alle beschaafde Volken verkracht en met den voet ge- treden; wat scheen billijiker, dan het met gelijke munt te betalen? Het had het regt van blokkade verregaand mis- bruikt met geen ander oogmerk, dan om de gemeenschap tusschen de Volken te verhinderen, en den handel en de nijver- heid van Engeland te verheffen op de vemieling van den handel en de nijverheid van het Vasteland; het had de blokkade uitgestrekt tot niet versterkte steden en handels- havens, golven en monden van rivieren, ja tot geheele kusten en cen gansch Rijk, hoewel het met de vereeniging van al zijne zeemagt niet in staat was die oorden in te sluiten; welnu: van nu af werden de Britsche eilanden zelve in staat van blokkade verklaard, en alle handel en briefwisseling met 1) Redevooring van Mr. soun suıru, Annwal Register, 1807, p. 87 volg. The oonsoquenoe of the declaration (suonarante’s blookade of the British isles) only had been well described by a person whom it might be hardly decorous to name in that House, — the vassal King of Holland. This vanal King, in his address to hie unfortanate aubjects, himself told them, that the prohibition of the trade of neutrals wonld givc a deatä-blom to the already espigug commerce of Holland.” 267 die eilauden verboden. Een even ongerijinde als hersenschim- ige en daarbij afschuwelijke oorlog moest voortaan iegen de personen, magazijnen, waren en eigendommen van welken aard ook, van alle Engelsche onderdanen in eenig Land, door Fransche troepen of door die van waroLeon’s Bond- genooten bezet, onverbiddellijk gevuerd worden. Alle waren hetzij aan Engelschen behoorende of uit Engelsche fabrieken of koloniön herkomstig, werden voor goeden prijs verklaard en alle schepen, die regelregt uit Engeland of uit Engel- sche kolonien kwamen, of die er sedert de afkondiging van het Decreet geweest waren, moesten geweerd worden; bij valsche aangifte van een of ander, zou de lading als ware zij Eugelsch eigendom, verbeurd zijn. Deze was de zakelijke inhond van het vermaard Decreet van Berlijn, van den 21 November 1806. Wilden de Engel- schen den Oceaan versperren, NAPOLEON sloot hun het Land, en de zee zou door het land overwonnen worden. „Ik ga,” schreef hij aan zijn’ Broeder LoDewisk, „de koloniön te land heroveren,” en hij drong al verder tot in Polen, tegen de digt aaneen gesloten scharen der niet zoo snel te verdelgen Russen voort. Bergen van lijken zouden te Eylau en Fried- Land op elkander worden gestapeld, tot dat den 7 Julij 1807 de Vrede van Tilsit aan de slagting een einde maakte en Rusland aan de Fransche Politiek voortaan dienstbaar, niet slechtse bereid was, zijne havens insgelijks voor de Engel- schen te sluiten, maar ook beloofde Zweden, Denemarken, Portugal en zelfs Oostenrijk, met het nemen van gelijke maatregelen, als Bandgenoot van Frankrijk in gebreke te stellen. Indien aldus het reuzengevaarte van het Noorden, na een ijzingwekkenden tegenstand zwichtte; indien zelfs Keizer ALEXANDER, die eerst het Kabinet van Weenen, daarna dat van Berlijn tegen den moordenaar van ENGHIEN had aan- gehitst, den Corsikaan thans als Vriend de haud drukte en 268 alle zijne eischen inwilligde, wat vermogt met den besten wil en vol meöwarigheid jegens zijne onderdanen, wAPoLBON’s eigen masksel, de kleine Koning van Holland? Moest men aan het verhaal van een Franschen Staatsman en Geschiedschrijver geloof slaan, zoo zoude LODEwIsK door den Keizer uitgenoodigd om het Decreet van Berlijn in de havens van zijn Rijk in werking te brengen, den buiten- gewonen moed hebben gehad dit luide te weigeren !), en de verbodsmaatregelen hebben beperkt tot de op dat tijd- stip door de Hollandsche krijgsmagt bezette gewesten, namelijk Oosifriesland, Oldenburg, Jever, Kniphausen en Varel. Een zoo openbaar, hetzij dan mannelijk of roekeloos ver- zet van den Vorst, die pas door den wil van NAPOLRON, den Troon had bestegen, blijkt niet uit ’s Konings Besluiten, in welker aanhef integendeel gewaagd wordt van de zucht om, zooveel immer van hem afhing, mede te werken „tot de groote maatregelen en weldadige oogmerken van zijnen doorluchtigen Broeder, den Keizer der Franschen en Koning van Italiö.'” Ook werd boven en behulve de ten uitvoer- legging van het Keizerlijk Decreet in evengemelde overheerde Landen, de toepassing daarvan yin de geheele uitgestrektheid van het Rijk” aangekondigd, „voor zooverre de reeds ge- nomene maatregelen niet voldoende zouden zijn, om de generale blokkade van ’s vijands Land te bewerkstelligen 2).” Veertien dagen later volgde de sluiting der havens van het Rijk, voor alle schepen zonder onderscheid „tot nader order.” Geen schip mogt uit de havens vertrekken, zonder %) »Invitö par l’Empereur A mettre en viguenr dans lea ports de son Roy- aume les mosures prohibitives deordtöes le 21 Novembre 1806, il #’y rafuıs hauement ot ordonna par un Aolo du Irr Decembre, que lo döcret de Berlin no serait mis en vigueur que” enz. ARWAND LEPEBYRK, Histoire des Cabinete de 1’Europe pendant le Consulat et T’Empire, (La Haye 1847) T.1V, 208. 2) Art. II van hei Koninklijk Deereet van 1 Docember 1806. 269 van eene bijzondere Koninklijke magtiging voorzien te zijn, en onder gehoudenheid tot het stellen van cautie, dat de lading niet in eenige vijandeljjke haven zou gelust worden. Alle uitgaande en inkomende visschers-vaartuigen werden aan het scherpste toezigt onderworpen. En met zulke dwang- middelen, evenwel steeds ontoereikend in de beschouwing van den Ontwerper vau het Continentaal stelsel, waande deze „de vrijheid der Zeeön en van den Koophandel, te lang reeds door den algemeenen vijand onderdrukt,” te doen herleven! Door den Koning bij diens verhaaste terugkomst te ’sHage, ıaar zijn oordeel over het Keizerlijk Deereet gevrasgd, had VAN DER GOES zoo veel’doenlijk aangeraden zich naar de bepalingen van die verordening te voegen !), en alle moge- lijke afbreuk aan Engeland, dien onverzoenlijken vijand, toe te brengen; na nogtans vooraf door deskundigen de gevolgen der te nemen maatregelen te hebben doen overwegen, maar tevens het verlies hetwelk de Hollanders zouden lijden, wan- neer Engeland eens uit wedervergelding, de interessen terug- hield der kapitalen, die onze ingezetenen däär bezaten, Doch zopzwısk, tot het uitvaardigen van zijn laser Decreet van 15 December 1806 gedrongen, had zooveel vrijheid van onderzoek en raadpleging niet. „De Keizer, zoo vervolgt de Fransche Stastsman zijn verhaal, schreef aan Koning Loprwuk om hem al zijn misnoegen te kennen te geven 1) »Votre Majest6 m’s ordonne de Lui faire connaltre mon opinion par rapport au Döeret Imperial relatif A ”’Augleterre. — Cetto opinion, Sire, est @’entrer ponr autant qu’il sera possible dans les intentions de ce Döazet et de porter tout le dommage imaginable & un ennemi implacable; mais de faire examiner d’avance par des experts quel serait, pour la Hollande, le rösultat des mesures A prendre, et de mettro ce räsultat en balance avec In perte que les Hollandais essuyeraient, an cas que P’Angleterre retint par represailles, les intöröts des fonds qu’ils y possädent.” Au Roi, co 1 Decembre 1806, (Archief vax DER GoRs). 270 met bedreiging, dat zoo hij in zijne wanbegrippen en mis- grepen volhardde, Fransche soldaten en tolbeambten nasr Holland zouden komen, om er huiszoekingen te bewerk- stelligen !). Lopewisk belastte eene Deputatie, die hij den Keizer te gemoet had gezonden om dezen met zijne jongste over- winningen geluk te wenschen, met het navolgend antwoord: m2. Keizerlijke Majesteit, zoo luidde het, moest wel be denken dat het verbod van allen handel en scheepvaart voor Frankrijik een groot verlies kon zijn, maar dat dit verbod voor Holland, gelijk stond met het van zijn eigen- lijken grond te berooven. Want niet alleen was het Land klein van omvang, maar de grond voor een deel kunst- matig, zoodat die kostbare dijken’ behoefde, men kon bijna zeggen grondslagen van goud. Na de lucht, had dit Volk aan niets meer behoefte, dan aan soheepvaart en aan de hulp van vreemde werklieden. Bij de Acte van Staatsrege- ling had Z. Keizerlijke Majesteit een voordeelig Handels- traetaat beloofdl. Maar thans weigerde men zoodanig verdrag aan te gaan, en men ging verder: men zou de ingezetenen tot schadeverhaling noodzaken, en de grensbe- woners ten gevolge der hatelijke schennis van ons grond- gebied en andere aanmatigingen der tolbeambten, tot ge- welddadigheden verleiden. De Koning eindigde met den Keizer te smeeken, dat daar deze zelf hem in dien toestand had verplaatst, hij een Land wilde helpen beschermen, waarvan hij des te meer onderstand zou genieten, naar mate zijn Broeder (hij zelf) er vaster gezeteld en duurzaam gevestigd ware.” De Hollandsche Deputatie moest naar Polen trekken om er den Keizer te vinden 2). Hij ontving haar zeer norsch, 1) auano ısrevas, T. IV, 207: »Illemenaga, s’il persäv6rait dans «es fAchenz errements, d’envoyer en Hollunde ses propres soldatn ot sea domaniern.” 2) Op het alot van Finkenstein. Docum, historiques, II, 27. 7 en klaagde bitter over de slapheid, waarmede de Koning en de Natie de Keizerlijke Decreten toepasten !). En Tarızy- mann te Berlijn achtergebleven,, terwijl hij anders varoLgon’s hoofdkwartier plag te volgen, beet den Gezanten ten aanhoore van anderen toe: „Uw Koning schijnt dus volstrekt de Eingelschen te willen begunstigen 2)?” Een der Leden, NAPOLEON’s lofredenaar GoLDBERG, kon bij dit onderhoud, de hooggeroemde welwillendheid van den Keizer der Fran- schen van mond tot mond leeren waarderen. Moest dit het loon van het ongelukkig Vaderland zijn voor al de: offers gedurende dezen veldtogt nogmaals aari de napoleon- tische Politiek gebragt $)P Had een statelijk Gezantschap, met den Graaf van BYLANDT-RALT aan het hoofd, en ne- vens GOLDBERG, uit het Lid van H. H. Mog. van styrum en den gewezen Minister bij het Hof van Denemarken BANGBMAN HUYGENS zamengesteld, eene zoo onheusche be- jegening kunnen verwachten, vol klagten, hevige uitval- len en bedreigingen nu cens tegen Holland, dan weder tegen den Koning #)? De verwijten bepaalden zich niet tot de oogluiking, welke den smokkelhandel bevorderde; de gansche rigting van ıopzwisks Regering wekte ’s Keizers gramschap 5). Met de gewone ijdelheid van een nieuwbakken Vorst, zoo voer NAPOLEON tegen zijn Broeder uit, had 1) ARMAND LEFRBVRE, t. a. p. IV, 208. Doch verg. ook LUIS BONAPARTE, Docum. historiquer, T. 1, 279. %) Docun. histor., 11, 27: »Votro Roi vont done favorlser absolument les Anglais?” 3) Zie bij anmanD ınrenver, T. IV, 208. «Dans la dernidre guerre de Prosse le contingent”gu’elle nons avait fonrai #’&tait 6lev6 jusquß 50,000 hom- mes, efort immense pour un pays dont les finances 6taient anssi embarrasadea.” 4) „IBmpereor des Frangsis regut los Depnt£s avec des menaces, des plaintes et par des sorties violentes contre la Hollande et contre le Roi, qui fat fort &tonnd de ce rsnltat, ot de cette r&compense pour tout ce quo In Hollande et Ini avsiont fait depuis six mois.” Docum. historiques, T. 1, 279. 5) ruınes; Hist. du Consulat et de P’Empire, 1. VII, 429 auiv, 272 LODEWIJK zich van aanklevers der beide oude Staatspartijen, de Aristoeratie en de Oranje-gezinden omringd; daarom wilde hij ook volstrekt Maarschalken benoemen, zonder dat hij een Leger had; daarom had hij eene Bidderorde inge- steld, die hij aan een ieder die zich aanmeldde, verspilde, aan Franschen hem te eenemaal onbekend, aan Hollanders, van welke hij niet de minste dienst had genoten. Wat zou de Keizer geoordeeld hebben van die edele Nederlanders, die eenvoudig van zin geene eereteekenen behoefden, om zich als wakkere Stastsburgers van hunne. pligten jegens het Vaderland te kwijten en die, met nog niet geheel afge- legde Republikeinsche fierheid het hun door den Koning geschonken kruis der Unie hadden afgeslagen 1)? Wel moet het bevreemding wekken dat terwijl NaroLson’s ontevredenheid zich zoo onverholen lucht gaf, in het oflicieel Verslag van den toestand van Frankrijk 2), dat ons vroeger meer dan eens tot thermometer der gezindheid van den Eer- sten Consul en Keizer diende, op dezen toon van welwillend- heid over het uitzigt dat Lopewisk’s Regering sanvankelijk geopend had, werd gesproken ®2): „Holland, zeide de 1) Verg. Büjlage XXIII, bl. 95. (Weigering van het Rruis, door van swin- Du, 9 Januarij 1807.) 2) (24 Aug. 1807). Esposd de la situation de T’Empire Frangais. 9) Verg. de Koninkljjke Courant, 12 September 1807. En zie het Jonrsel Politiqus de Leyde, 38 Sept. 1807. »La Hollande, aspirant enfin A termiver des emais do Coustitutions politiques, que Ja oondescendande avait admir tin 1801), que Ja patienee avait prolongde (in 1805), a sagement adopt un Gou- wernement, propie A diriger vers un but atile Jes moyens of les reannures qui lui restent, DAjA elle attend du Prince, qu'elle #est donnd, le retahlis- sement de son antigne gloire et do sa longue prospsritö; donce esperanse,, qui Ini fait oublier toutes sea pories et semble ranimer ’6nergie et Pactivitd de 0& Penplo industrieux| Uni de sontimens comme d’intöräta an Penple Fraa- gais, il döplore comme lui un malhenr domestiquo qui leur est commun; sous le rögue d’un bon Prince, ce sont presque les souls manz qu’an Peuple Sddle Puisse redonter.” 273 Fransche Minister, ten langen laatste een eind willende maken san proefnemingen van Staatsregeling, welke de toe- geeflijkheid toegelaten, en het geduld gerekt had, heeft wijselijk een Gouvernement aangenomen, geschikt om de redmiddelen en welvsart-bronnen, die aan dat land nog overig zijn, tot een nuttig doel te besturen: reeds wacht het van den Vorst, dien het zich gegeven heeft, het herstel van zijn alouden roem, en van zijn langen voorspoed; eene streelende hoop, die aan hetzelve alle zijne verliezen doet vergeten, en de veerkracht en werkzaamheid van dat nijver Volk schijnt te doen herleven. — In gevoelens en belangen met het Fransche Volk vereenigd, betreurt het, nevens dit laatste, een huiselijke ramp, die aan beiden gemeen is; on- der de Regering van een goeden Vorst, zijn dit bijns de eenige onheilen, die een getrouw Volk te duchten kan hebben.” Waaraan hier meest te hechten, aan deze open- lijke verklaring, dan wel aan den wrevel, achter de scher- men botgevierd? R Zoo diep geworteld evenwel was NAPOLEON’s wrok nog niet in dien tijd, of hij was bij den Vrede van Tüsit, den - Koning eenigermate indachtig en gunstig geweest. — Keizer ALEXANDER erkende daarbij den nieuwen Koning van Hol- land en stond hem zelfs in vollen eigendom en Souvereiniteit, de Heerlijkheid Jever in Oostfriesland af 1). Maar Holland en ıopewısk hadden sints lang aanspraak op grootere territoriale aanwinst. Nooit was door de Fran- sche Republiek of door naroLeon aan de bedingen van het Haagsch Verdrag van 16 Mei 1795 op dit punt, vol- daan; en zelfs de Conventien in 1802, zoo door Frankrijk als door de Bataafsche Republiek met Pruissen gesloten, waren met opzigt tot onze grensscheiding aan de Oostzijde een doode letter gebleven. Het eenige maanden geleden in 1) Art, XVI van het Traotaat van Zul, 1807. 18 274 bezit genomen Oostfriesland 1), de voordeelen welke men zich van de haven van Embden beloofde en waarvan in het Wetgevend Ligchaam te 's Hage weldra met ophef melding was gemaakt, konden nu bij het herstel van den Vrede, niet worden verwaarloosd. Al vroeg had dit onderwerp Lons- wısks aandacht getrokken. „Ik heb uw Berigt betrekkelijk de grensscheiding aan de Ems ontvangen, schreef de Koning aan VAN DER GORS den 6 Augustus 1806 2), en ben over den geest en den vorm, waarin het gesteld is, zeer voldaan. Ik wensch dat gij onverwijld aan den Heer zRANTsuN de vereischte Instructiön zendt, om dientengevolge bij den Keizer de noodige stappen te doen. Evenwel zal dit geschil over de grensscheiding eerst bij het sluiten van den Vrede kunnen uitgemaakt worden; zoo dit voor mij onganstig mogt uitvallen, zou ik in dat geval mijne gedachten laten gaan over hetgeen gij mij ten aanzien van de drukkende Overeenkomst van 1784 voorslaat $).” Kort daarna, breidde zich de kring van dit territoriaal onderzoek uit tot de ver- houding met die deelen van het tegenwoordig Pruissisch gebied, welke aan het oppergezag van MuRar waren onder- worpen. „Waarschijnlijk zal eerlang, meldde de Koning aan zijn’ Minister $), een Agent van den Groot-Hertog van Berg te ’sHage aankomen, die 1°. in last zal hebben met u over de ruiling van Huissen en Zevenaar te onderhandelen 5); 1) Doch al vrosger, den 8 September 1806, meldde van DER aoxs aan wooewirK, dat hij van BRANTSEN had ontvangen »une Note Verbale, quil vest determine A remettre au Prince de Böndvent, relativement & un agran- dissement de territoire du cöt6 du Pays de Munster.” 2) Vit Mentz, — nJ’ai ögaloment regu votre rapport relatif aux limiten de U’Ems, et je suis irts-oontent de l’esprit et de la manitre, dont il est rödigd.” 3) «Si elle lest d’une maniere qui me soit coutraire, alors je penserai & faire ce que vous me proposer relativement & la Convention on6reuse de 1784.” (Archief van DER aozs). A) Aan VAN DER GoRs, 8 September 1806. Uit Aken. ®) „De nögoeier aver vons les dchanges de Aussen et Seventer” (sie). 275 2°. de zaak van het Postwezen van Duitschland en van Ham- burg te helpen regelen; 3°. om de middelen te beramen ter stuiting van den smokkelhandel op de grenzen van het Groot- Hertogdom; 4°. over de vernietiging der kloosters in het Land van Berg, die in Holland eigendommen bezitten !). Ik magtig u om ter bekoming der vereischte inlichtingen , met den Minister van Finantiön en den Secretaris van Staat in overleg te treden.” Op die wijze, gedurende zijn verblijf in Holland, heden te ’sHage, morgen te Utrecht, te Am- sterdam, te Hasrlem of elders, zoowel als in het buitenland, vatte LODEWISK steeds met levendige belangstelling de zaken op; zijn ijver en arbeidzaamheid verdienen allen lof, maar de behandeling zelve was meermalen te vlugtig, niet bedaard, te wild en voorbarig; vandaar geene rijpe, maar ongestadige besluiten. „De Keizer heeft gelijk, schreef BRANTseN, als hij zegt, dat alles hier te snel gaat 2); ik zie dat de Heer aoceı den Koning tot Nijmegen heeft vergezeld, maar zal niet de Heer zoöır of een ander gelijktiidig met hem te Wiesba- den vertoeven? Mij dunkt, merkte BRANTsEn aan, dat in- dien hij buitenslands uit de verte wil regeren even alsof hij in de nabijheid ware, hij dan ook een kundig en ver- troawd man, een Hollander bij zich behoort te hebben. Ik heb den Koning lief en waardeer zijne talenten en bemin- nelijjke hoedanigheden, maar ik pleeg niet te dweepen en ik ben niet zoo ingenomen als anderen met hetgeen geschiedt.” Vooral oordeelde de omzigtige Staatsman, dat de Koning in dien haast en ongedurigheid nu en dan vergat, dat een of ander onderwerp niet zuiver Hollandsch was; dat hij op politisch-diplomatisch gebied in die kwalijk begrepen zelf- genoegzaamheid, zich meer dan eens van den kant van NA- !) »De la suppression des couvens du pays de Berg, qui ont des possensione en Hollande.” 2) Aan van our cors, 27 Julij 1806: »qu’on va trop vite.” 18° 276 POLEON onaangenaamheden en teleurstellingen berokkende, die hij door zijn’ Broeder een weinig meer te raadplegen of te polsen, zou hebben kunnen ontgaan. Wat hier laatste- lijk aangeroerd werd, de Negotiatie met MURAT was gewis een dier gemengde zaken, welke de Koning en de Groot- Hertog bezwaarlijk alleen zouden hebben kunnen afdoen, al had niet de inmiddels uitgebroken krijg met Pruissen en de daaruit gevolgde verandering der kaart van het Vasteland, de beöogde Conventie onmogelijk gemaakt. Maar sedert het Tractaat van Tilsit de zoolang verschoven schikking wegens Oostfriesland en de gansche Onstelijke grensscheiding van het Koningrijk Holland weder aan de orde had gesteld, kon een gedeelte van die ondergeschikte punten thans ter sprake komen. 2) Verg. Mr. m. 2. 3. niınveın, Perkandeling over de geschillen met Plissingen , sedert 11% tot op den afıtand dier vesting in 1807 (Middelburg- Urrecht 1866), bi. 175 volgg. 277 nu zou men mij daarvan de helft willen ontnemen ? dat ware onregt. Mijne troepen en ik zelf, ik beken het, wij hebben in den oorlog niet veel uitgerigt. Niettemin heb ik dertig duizend man onder de wapenen gehad, en 200 ik verpligt ben geweest mijue Finantiön zoozeer te bezwaren, deze is daarvan de reden geweest. Gij behoort wel in het licht te stellen, hoe ik mij eerst twee jaren geleden te Nijmegen 1) en nu laatsteljk weder te Wesel, in een zeer onaangena- men toestand heb bevonden, wel verre dat ik daarin roem zou hebben kunnen behalen. Indien de vijand bij die twee gelegenheden zich‘ tegen mij had gekeerd, zou hij ons ver- nield hebben, want ik wist zeer wel, dat ik slechts de scha- duw van een Leger had. Houd dit uit mijnen naam, aan den Heer De oHAMPAGCNY voor, geheel vertrouwelijk. Ik heb dus alle aanspreak dat de Keizer mij de Domeinen van Oostfriesland in hun geheel overlate, te meer daar zij niet veel beteekenen; welligt ongeveer zooveel als zij, wien hij er de helft van wil toekeunen. Eindelijk ik ben het die gansch Westphalen heb bezet: en bij een eigenhandig ge- schrift heeft hij mij Oostfriesland en alle enclaves tot aan de Weser geschonken.- Mag hij mij dus ontnemen wat hij mij eens gaf? vooral dan wanneer ik tegelijk mijn eigen Land bederf om tot zijne plannen mede te werken, door de havens geheel en al te sluiten 2).” Maar er was nog een ander voornaam deel der Negotiatie, aan de drie Commis- sarissen bevolen, van welke de eerstbenoemde sıx zich wat veel, niet zonder spot ziiner Ambtgenooten, op den voor- grond plaatste. De sleutel van Zeeland, die het ook van NAPOLEON’S oogappel, Antwerpen was, het sedert 1795 in gebruik reeds half Fransch geworden Vlissingen, zou thans %) In 1805. 3) »Doit-il me l’öter quand il me Ya une fois donn&P et surtoat alors que je ruine mon pays en fermant les ports hermötiguement, ponr conconrir & son desseins.” 278 in eigendoın geheel aan Frankrijk worden afgestaan. „Zeg aan den Heer sıx, zoo eindigde LODEwLsKs brief aan BRANT- sen, dat hij zorg drage in het Tractaat te bedingen: 1°. dat de Generaal-Opperbevelhebber te Vlissingen, zich volstrekt niet met het gezag over het eiland zal mogen bemoeijen; %°. dat geene Fransche troepen of ambtenaren te Vlissin- gen, ooit of in eenig geval te mijnen laste komen.” Maar er zou niet veel te onderhandelen vallen; de Commissarissen zouden eenige weken te Parijs verbeuzelen en uitstapjes naar Fontainebleau maken waar het Hof zich ophield; aan ge- regelde en degelijke behandeling van het onderwerp, was niet te denken met eene partij, wier besluit vast stond 1), „Ik twijfel er niet aan, schreef BEANTSEN aan VAN DER GOkS, of de Commissarissen zullen reeds bij de eerste conferentie volkomen op de hoogte zijn van de bedoeling zijner Keizer- lijke Majesteit ten opzigte der te behandelen punten, daar de Minister DE cHAmPAGNY reeds voorlang met den Keizer een Tractaat had ontworpen, dat Z. Exc. zich voorstelde hun voor te leggen. Het is te hopen dat dit Tractaat op billijke grondslagen moge berusten en aan de bedoelingen en wen- schen des Konings moge beantwoorden 2).” Voor hetgeen althans 10DEwısKs eigen belang bij BRANTSEN met zooveel vuur door den Koning zelf voorgestaan betreft, beantwoordde de uitslag niet aan zijne verwachting 3). „Het zal mij benieu- wen, had de Gezant al vroeg zich niet veel daarvan voor- stellende aangemerkt +), hoe ’t met onze zaken zal gaan. ') Evenwel had ınen to ’s Hage, voor het den Commissarisen te verstrekken diplomatisch eijfer, zorg gedragen. Verg. deze Geschiedenis, II* Deel, 1" Stuk „ Bülsge XXXVIIT, bl. 128. 2) 2 October 1807, srzuevruD, t. a. p. bl. 177. 3) »Cea Messicurs,” klaagde LODEwiAK, »ont souscrit P’abandon de 500 mille francs de rentes en Domeines de ’Ostfrise. Je ne saie pas od il venlent que je lea tronve; mais enfin, comme on ne peut pas faire aufrement, apportes- moi la ratification.” (Aan VAN D5R 00&8, uit Utrocht 16 November 1807). 4) BRANTSEN aan van Goks, 25 September 1807. 279 sıx vleit zich veel, en ik geloof ook niet dat men zonder hoop kan zijn, 200 er maar hartelijkheid in de dispositie is;” maar er kon moeijelijk een ongelukkiger oogenblik voor die stemming des gemoeds bij wAPoLKoN jegens zijn’ Broe- der en diens Rijk uitgedacht worden. „Ik denk, ging BRANT- SEN voort, dat de Koning op dit moment in den Haag zal zijn, dewijl ik gisteren avond laat een koerier van Zijne Ma- jesteit heb ontvangen met dep£ches, gedateerd van Antwer- pen 22 September. Gij zult Z. M. waarschijnlijk niet zeer vergenoegd vinden over hetgeen er te Breda en te Bergen- op-Zoom is omgegaan.” Na reeds Nota’s over het gebeurde aan den Minister DE CHAMPAGNY gerigt te hebben, maakte BRANTSEN zich gereed nog dienzelfden avond naar Fontaine- bleau te vertrekken, om de teedere snaar verder aan te roeren. „Groot geweld is er te Breda en te Bergen-op- Zoom gepleegd,” 200 meldde hem met toezending der be- wijsstukken, de beklagenswaardige Monarch, die naar Parijs gekomen om, zoo als hij waande, de goede verstandhouding met den Keizer te herstellen en alle geschillen uit te delgen, niet had kunnen gelooven wat waroLeon hen half schertsende, bij hun afscheid had medegedeeld. Een grove schennis van het Hollandsch grondgebied had door Fransche tolbeambten en gendarmen plaats gehad, die in gemelde vestingen vermomd hadden weten te dringen en rustige in- gezetenen, onder voorwendsel van deelgenootschap aan slui- kerij hadden opgeligt en naar Frankrijk vervoerd I). „Ik zou, vervolgde de Koning in zijne depöche aan BRANTSEN, wanhopig zijn, indien mij wegens dit onregt geene voldoe- ning geschiedde, en indien men de gevangenen belette naar Holland te komen, om er voor hunnen natuurlijken Regter te verschijnen. Ik zend wegens dit belangrijk voorval een koerier tot den Keizer en schrijf daarover ook aan den Heer 1) voris sowarante, Docum. historigues, T. II, 112, 280 DR CHAMPAGNY: hiernevens miju brief. Moe uw best regt te verkrijgen. Er zouden geene Tractaten, geen regt, geene maatschappijen meer bestaan 1), indien ınen tot zoodanige ge- weldenarijen den naam mijns Broeders straffeloos kon gebrui- ken. Doe ook ‚het mogelijke, ten einde de beide gevange- nen, die zich te Parijs zullen bevinden en van welke de een meer dan 70 jaren oud is, aan niets gebrek lijden. Doch alle diplomatische vertoogen waren vruchteloos, onze landgenooten bleven in den kerker zuchten. En onder die omstandigheden laat het zich begrijpen, dat de Hollandsche Commissarissen er niet in konden slagen, ten behoeve hetzij dan van den Koning of van de Natie veel te bedingen. Evenwel betuigde hun President sıx zeer verheugd te zijn 2) dat ’s Konings persoonlijk regt ongeschonden was bewaard, en dat Hoogstdezelve aan het Wetgevend Ligchaam geen hinderlijke voordragt of verzoek zou hebben te doen. Maar dan toch voorzeker eene voor de Natie hoogst bedroevende en smartelijike mededeeling, — het onherroepelijk verlies van Vlissingen, voor niet weinigen de voorbode van hetgeen Zeeland zelf en geheel Nederland iets vroeger of later drei- 1) »Tachez d’obtenir justice. II n’y a plus de Traitis, de droit, de Socieids, si Pon peut se servir du nom de mon Fröre pour de telles vivlences.” %) Uit Fontaineblean 11 November 1807: sıx aan van DER com: »Ie suis d’an grand contentement, mon cher Ami, que Papanage du Roi sit conserws intact, et que $.M. n’aye aucune communication desagröahle & faire au Corps Lögislatif, ni demande A adremer. J’eaptre que notre exoellent Mattre sera content de co quo nous avons fait, nons Pavons servi (wie betwüjfelde het ?) avee le z&lo d’un attachement vrai, mais aussi Monsieur DE CHAMPAGNT 5 » bien contribu6 de son oote.” 281 gend over het hoofd hing. „Ik zal u over het versch ge- sloten Tractaat, schreef bRANTSEN, maar niet onderhouden ; men heeft verkregen wat de omstandigheden toelieten; de Zeeuwen echter zullen niet tevreden zijn !).” Men zal zich herinneren, wat het jaar te voren betrek- kelijk de ratificatie van het toen geteekend Tractaat, die geen uitstel scheen te gedoogen, was voorgevallen. Nu in- tegendeel werd een vrij lange termijn bepaald, en wel van de zijde van naroıon bedongen. BRANTSEN, buiten wien de gansche Negotiatie was omgegaan, had dit Artikel liefst niet im het verdrag aangetroffen 2). „Vriend sıx,” meldt hij, mmeende, dat die 4ijd van twee maanden voor de uitwisseling der ratificatiön, daaron was gesteld, dewijl de Keizer den- kelijk een uitstap naar Boulogne inmiddels zou maken;” ımaar BRANTSEN oordeelde, dat er een andere reden moest zijn; want wat belette dat warouzon de ratificatie v66r zijn vertrek teekende, of dat men hem die ter teekening ge- durende zijne afwezigheid toezond, al mogt hij zich in Italie bevinden , werwaarts anderen hem wilden laten reizen. De reden, welke die dan zijn mogt, gaf hij aan den Holland- schen Minister van Buitenlandsche Zaken te raden 8). De politieke gezigteinder was zeer beneveld; nieuwe wolken pakten zich in Italiö zamen, nog meerdere in Portugal, de donkerste in Spanje. 2) »Il ya un petit artiole, que j/anrais vonla n’y pas tronver, est Ia stipulation que les actes des ratifications seront changes dans l’cspace de deax mois. L’ami sıx eroyait” enz. (18 November 1807). 3) »Vous le devinerez pent-ätre comme moi, quoique je peux ne troinper.” “828% misverstand der beide Broeders geopenbaard: op het stuk der Oostfriesche Domeinen, was de Keizer volstrekt onhandelbaar en trouweloos geweest 1). En zeker is het, dat ’sKonings lang gerekt verblijf in Frankrijk, reeds gedurende den zomer zeer nadeelige geruchten in omloop had gebragt, alsof waro- ıeon veel meer dan de inlijving van het enkele Vlissingen beöogde, alsof zijn Broeder nog vrij wat meer zou hebben af te staan, en misschien zelfs in het geheel niet naar zijn Rijk zou terugkeeren. Na het onverwacht en treffend verlies van hun oudste kind, den Kroonprins, hadden Lopzwux en HORTENSE zich in het laatst van Mei, naar de Pyreneön be geven, en zoo om eenige afleiding te zoeken als tot herstel van gezondheid, aldaar de baden gebruikt. De Koning kwam niet vö6r den 23 September naar Holland terug, de Koningin bleef geheel weg. LoDEw1sK werd van den slechten indruk der uitstrooisels, wegens die dubbele afwezigheid, niet onkundig gehouden en begreep derhalve uit Cautereis, waar hij zich toen bevond, de Ministers en door hunne tusschenkomst, de Natie zelve te moeten geruststellen. „Met leedwezen,” zoo schreef hij hun 2), „heb ik de geruchten en gewaar- wordingen vernomen, welke mijn vertrek in het Rijk heeft te weeg gebragt. Het betaamt U, mijne voornaamste Regerings- Aunbtenaren, de openbare meening te leiden en te zorgen, dat men de zaken van de gunstigste zijde en uit het ware oogpunt beschouwe. Deze gewigtige taak drasg ik aan Uwen ijver op en aan de verknochtheid, van welke gij mij dagelijks bewijzen geeft. Geen Hollander immers zou zijnen Koning kunnen achten, indien hij moest denken, dat deze ligtzinnig het Volk zou kunnen verlaten dat hem is toevertrouwd; indien !) BRANTSEN aan van DER GOES, 238 November 1807: »L’ami sıx ve wattendra pas A voir lo Maitre moins content que lui-mäme ; faut Are juste ; l’Emporoar 6tait si ferme sur Varticle des Domaines qu’il u'y avait pas moyen de len faire rovenir, quelgu’injaste qu'il soit d’en priver son Fräre,” ons 3) Le Roi & ses Ministres, le 1 Juillet 1807. (Arcbief van DER GoRe). 283 hij de Regering aan andere handen dan de zijue kon over- laten, en indien iets ter wereld hem kon doen besluiten vreemd te worden aan een Volk, dat zoowel in zijne ge- negenheid als welligt in zijne schatting de eerste plaats in- neemt !). Noch de voor mijne gezondheid nadeelige lucht- streek, noch de regtmatige en altijddurende stof tot droefheid, die zij mij heeft gegeven, hebben mijne bezorgdheid voor het welzijn der Natie een oogenblik verminderd, of zullen dit ooit kunnen doen. Ik kan er, dunkt mij, geen beter blijk van geven dan door gestadig te trachten mijne gezondheid te versterken, die mij dikwijls niot vergunt, mij met de in deze omstandigheden vereischte bedrijvigheid aan de belangen van mijn Volk te wijden. Gij kent mijne leefwijze, gij weet of ik een grooter genot ken, dan dat, hetwelk uit die ge- voelens voortspruit. Het is dus alleen voor Hollands welzijn, dat ik mijn best doe gezond te worden. Zou het niet on- verantwoordelijk zijn, dat ik, wanneer ik de overtuiging heb, dat ik zonder merkbare verbetering van mijn toestand, den aanstaanden winter nimmer zou kunnen doorstaan, het saizoen, hetwelk mij die beterschap kan aanbrengen, liet voorbijgaan? Zou ik dan niet om een kortstondige af- wezigheid te mijden, de geringe kracht en gezondheid die ınij zijn overgebleven, in het tijdverloop van heden tot den winter in de waagschaal stellen? Spreekt en handelt derhalve in dien geest, dat de Natie geloove en overtuigd zij, dat ik aan haar onverbrekelijk gehecht ben; dat zoolang müne gezondheid het slechts eenigermate gedoogt, al mijne krach- ten aan mijn Volk zullen gewijd zijn, en dat niets mij ooit de achting en verkleefdheid der Hollanders zou kunnen ver- goeden. Zij zijn mij alles, en hun geluk is het doel van mijn leven. Wilt dus alle geruchten en alle vrees, die met 1) »A devenir ötranger & un Peuple qui est pout-Btre lo premier dans son estime, comme dans son inelination.” 284 die opregte gevoelens in strijd mogten zijn, openlijk logen- straffen 1). Eerst vier maanden na die trouwhartige ontboezeining, in welko ’s Konings ernstig pligtbesef zoo ondubbelzinnig door- straalt, kwam het daar straks besproken Tractaat tot stand, hetwelk 1opewis en de Natie beide zou grieven, en hun den blinddoek geheel van de oogen rukken. Doch men is ter liefde der waarheid, den Koning de getuigenis schuldig, dat geen wrok over het nu gepleegd onregt, maar het begrip hetwelk hij zich van zijne verheven roeping had gevormd, zijn volgend gedrag tegenover den Keizer bestuurd heeft. Stemt ınen met deze beschouwing in, men zal dan het scheef en eenzijdig oordeel van een Franschen Diplomaat 2) daaraan kunnen toetsen. „Bij het Tractaat van Tilsit, zoo beweert hij, had Keizer varoLeon het Vorstendom Oostfriesland, het Land van Jever en de Heerlijkheden Varel en Kniphausen aan Holland afgestaan; maar hij had nooit de bedoeling gehad die Landen voor niets weg te geven. Hij eischte dus 1) Vandaar in het Jowrna? Politiqwe de Leyde, van 7 Juli 1807: »On a aujonrd’hui la sntisfaction d’apprendre, que la sant6 de Sa Majeste est däjäd tellement audliorde, quElle pense d&jA A son retour,” enz. %) ABmano Lerenvar, Hist, der Cabinele de ’Burope, T. IV, 209 suiv. 285 dat hem in ruiling van die Landen, de haven van Vlissingen met het daartoe behoorend grondgebied wierd 'afgestaan. Vlissingen beheerscht den mond der Sohle; het was derhalve voor de veiligheid van Antwerpen onmisbaar; het was als een voorpost tegen Engeland gerigt. Het den 11 November 1807 geteekend Tractaat, Koning LoDkwısK veeleer afgeperst dan vrijwillig door hem aangenomen, bezegelde de inlijving dier vesting bij Frankrijk. Het verlies van Vlissingen smartte de Hollanders zeer, en het Wetgevend Ligchaam aarzelde niet de ontevredeuheid der Natie uit te spreken. Maar ook de Koning begon van nu af aan de mogelijkheid te wan- hopen de pligten jegens zijn Volk met zijne verbindtenissen jegens den Keizer te verzoenen. Hetgeen met Vlissingen was voorgevallen, scheen hem de eerste schrede toe op den weg van berooving en plundering, die vermoedelijk niet te bevredigen zou zijn dan door de inlijving van geheel Holland met het Fransche Keizerrijk. Groot was het verdriet dat hij daarover opvatte, en in plaats van een mannelijk besluit te nemen, in plaats van de neiging van zijn Volk met kracht te keer te gaan, om des te beter zijn zelfstandig aanzijn te handhaven, gaf hij zich aan gejammer en klagten over, en ' beschuldigde hij ziju? Broeder, dat hij zijn’ toestand ondra- geljjk maakte. Van dien tijd af, nam hij de houding aan van een mishandelden Vorst en leide hij er zich op toe, de rol'van martelaar te spelen.” Welnu, laat ons de gordijn van het treurspel ophalen en na de eerste bedrijven, de omtknooping aanschouwen. Van LODEWIIKS weigering der Spaansche Kroon, lol het einde van den krijgstogt der Engelschen in Zeeland. (December 1809). 