title: Verhandeling over het gevaar en verbetering der algemene handelwyze in de voetbaring
creator: Kok, Petrus Stephanus
text: :vv. i 'm mm ^^. Pr^i. ^'c.^^f*£ " ^^'9 A"^' »M, \:X. ;•»!«* '^^■m^ Ulflü' v»ri i^' -^^^ i ■■■'. •-|S*^ i JlS^,^.Xif6 Digitized by the Internet Archive in 2010 with funding from Open Knowledge Commons and Harvard Medical School http://www.archive.org/details/verhandelingoverOOkokp VERHANDELING O V E R H E T GEVAAR EN VERBETERING DER ALGEMENE HANDELWYZE IN DE V OETBARING; D O O R P£TRUS-STEPHAI4"US KOK, Doäor tn Profejfor; Lid van de Hollandfche Maat^ fchappye der Wetenfchappen van Haarlem ^ en van verfcheide andere Gen,ees -kundige Genootfchappen^ ^o als die van Parys , Lyons , BruJJel , &r. Oc* TOT BRÜSSEL, Uit de Drukkerye van Emmanuel FLON, in de Putterye. yiERDE JA.AR. (175^6 0,fl.) '^^4^ •A— T ■ /<c f!W»' '^ J VERHANTlELING OVER HET GEVAAR EN VERBETERING DER ALGEMENE KANDELWYZE I N DE VOETBARING. EEDS van over twee diiizend Jaren , heeft die Baring waar in de vrngt met hare voeten het eerst voorkomt, de opmerkingder Artzen verdiend; en ver- scheide gevoelens zyn 'er dit aangaende gekweekt, en onder han opgerezen. De vader der Geneeskunde, HippocraLs , heeft reedsde Verlossing, waar hct ..ind zighinet zyne voeten aan de Lyfmoeders-riond aanbied voor gevaarlyk gehouden ( i ). Hy had voor dezc Barinp zo eene vrees, dat hy telkens aanrade van, als de voeten , 6^c. zigh aanboden, de vrugt te v/enden, en hct hoofd te doen voor komen (i). Edogh, hy heeft (i) cc Qucd si in latus ant peoes prodeat (puer)id enlm S£epius contingit difScilem partum mulier sentiet. Jam. vero ex his plurim2D , vel ipsi fcstus , vel una etiam cum jiTiis matres perierei». De pneri natura , pag. 247. Enop een an* dere plaais zcgt hy : cc Grave est, si in pedes processerit et sapp6 aut matres pcreunt, aut pueri , et ambo?:;. De Morbis Mulierum, Eib. I , art. IV , p. 602. (2) ccAt vero si brachium , aut crus, aut utrumc[ue vivi A J. (4) deze Baring, ivaar de voeten eerst voorkomcn , nict volstrekt voor onmogelyk gehouden, zo als zorniiiige ten onregten voorgeven ; want hy raad zelfs aan , van in zo een geval, de band tusschen het aangezigt van de vriigt cn de Baarmoeders-mond te voeren en zo uit te brengen ( 3 ). § IL Celsus gceft, in de tweede eeuw , eenen en thans nog gevolgden zetregel over deze Verlossing-, dat men zönder moeyte en gelukkig de vrugt, met de voeten zigh aanbiedende, kan verlossen , door haar met de voeten uit te brengen (4). DaaromwiitHy, dat men een vrugt of met het hoofd of met de voeten uitbrengt , zo zy anders in de Lyfmoeder geplaatst was ( 5 ). Het is egter waar , dat Celsus hier van een reeds dood zynde kind spreekf, edogh zyne opvolgers hebben *er het voordeel voor een levendig kind uit getrokken , alhoewel deze volheilzynde leerstel nogh zo haast niet gesmaakt word. Dit is veel al het nood- iot van alle nieuwe togh goede ontdekkingen ! foBtus foras emittunt, eos oportet , simul ac de exitu signifi- cationem fecerint , prius commemorato introretrudere , in Caput obvertere , et in viam adducere ». Ibid. pag. 618. (3) De Superfoetatione, cap* 3. (4 ) «In pedes quoque conversus infans non difficulter ex- trahitur , quibus apprehensis per ipsas manus commode edu- citur 12. Aurelii Cornelii Celsi de ReMedica. Lib. VII, cap. XXIX, fol. 114, n^ 20. (5) Medici propositum est, ut eiim manu dirigat , vel va. Caput vel etiam in pedes , etc. Ibid. vP, i , ( 5 ) § III. Ik zoude hier biüten myne bepaling gaan , zo i!c mynen Lezer hier ophiel met het gene een groot getal Schreivers over deze Verlossing gezegt hebben. Wilt Hy nogtans daar meer , en voor al oiide Schrei vers over nazien; dan kan hy raadplegen Galenus (6j ; Galeitius Sand. Soph, (7); Euchariis Rhodion {%); Plinius (o); Mercurialis {10) ; Jacob. Rufflus {n) ; Perdulcis (iz); - Mercatus (15), Lazarus Peus (14), Aetius ( 1 5 ) ,* Alex, Benedictus (i 6) ,• Albucafis (17) ; Paulus j^ginetus (18)^ Serapius{i^)y Nicolaus Fontanus {20) , en veel andere meer. § IV. Onder deze Schreivers (§ III )zyn 'er eenige die het gevoelen van Hippocrates ( § I), en andere d'e dat vaii Celsus ( § II ) omhelft hebben : waar uit men kan en mag oordeelen , dat die, die den uitgang van het hoofd "■ ■ — -— —^ ■' ^" t (6) De usu partium. Lib. XV, cap. VII. - ( 7 ) In Non. Rhas. comm. pag. 82. (ö) Libellus de partu hominis et qusB circ. ips. accid. cap. II , pag- 9 , et cap. III , n^. 9 , pag. 1 1 , 25, ( 9 ) Histor. Natur, Lib. VII , cap. Vill. (10) DeMorb. Mul. Lib. 11^ cap. II. (11) DeMuliebr. Lib. III , cap, II. (12) Univ. Meclic. Lib. XIII, cap, XIV, ( i3) De Mul. affectib. Lib. IV, cap. III, ( 14 ) De Mulier. morb. Libr. III , cap. XL VIII. ( i5) De Pue Medica. Lib. III , cap. LXXVI, pag. 788. (16) Oper. Libr. XXV, cap XXXVI, (17) Chirurg. Pars II, cap. LXXV. (18) OpusdeRe Medic. Lib. VL cap. LXXIV, p. 3i4. (19) Breviarii Tractatus V , cap, XXXV , pag. 65,. (20) Syntagraa Medic, de Morb, Mul. Lib. IV, cap. II, ( 6 ) den voorrang aan dien der voeten gegeven hebben als de vriigt moest om gewend worden (21 ) veel gevaar in de Voetbaring moeten gevonden hebben , en minder in die waar het hoofd het eerst uitgebragt wordo S V. Ik kan in de daed niet ontkennen dat "er gevallen in de Vroedkunde zigh op doen ^ waar altyd het uit- halen van het hoofd , aan dat der voeten den voorrang verdient-, en diis het gevoelen van Hippocrates (§ 1} op eene zekere wyzeaante nemen is. Men weet dat 'er een aanmen.elyk verschil is , tusschen de uitgestrektheid , die de top-piint van her hoofd aan de opperengte van s'moeders bekken aanbied,en die, die den grond van het hoofd opievert. De eerfte is veel groterj egter wanneer zy zjgh aan de opperengte van het bekken, aanbied, kan zy, schoon tot eenen zekeren trap in grote Biet over-een-komende , daar langzaam in gleiden , door de overeenschuiving en wyking der bekkeheels been- deren, zonder nogtans dat de vriigt beschädigt zy.Maar 20 men het kind, omwelke reden het oolc was, moest omwenden ; en het bekken der mate gevornit was , dat het een werktuiglyke vermindcring vergde *, dan zal de grond van het hoofdj minder lütgestrekt dan detoppunt, de opperengte gemakkelyker ingaan , maar het hoofd ( 21 ) Ik gebruik Lier raet opzet het woord wenden dewyl 3k het met den kundigen heer J. De Rtus {Naawwkeung Onderwys in de Vroedkunde ^ tweede druk. IX hoofd, biadi;. '^d^ i volkomen eens ben , dat Iiet -wenden en keeren twee byzondere handgrepen zyn , scboon ze dikwerfby veele onverscitiliig gebniikt \vorden. Ik ;r^7z<:f een kind, datis, als ik liet Looid^ dat beiieden is, boven brenge , en de voeten, die boven zyn , naar benederi trekke. S VI. Deze (§V) körte, wäre en helaas! zoo weinig in. de oeffening gevolgdeLeefstel, isdie, onder veele an- dere , niet een reden , die den raad van Hippocrates ( § I) ondersteuntr Het blykt dan, zonder in eenen voorde- fen uitleg te moeten treden , of voorbeelden aan te halen, hoe reedelooshet zoude zyn, van in alle gevallen de Baring met de voeten te willen eindigen •, dan ik 'Öt^irdeel hier otinodig öm met;red^h en^ondetvinding te staven, hoe dwaas het ook eenen Kundigen moet voorkomen , wanneer men altyd de voorketir aan het hoofd wilden geven ; zo dls'^Befnardus Gofdon(ii) ; Libautus ( 2 t ) ? Varandinus ( 24.) ,* en nogh in het jaar 1651, alhoewel 'er reets een naamlyst van Schreivers dit gevoelen van over veele eeuwen zegenpralende betwist en ten nedergevelt hadden, jRmnw5'(2 5),en meer an- dere gedaen hebben.AlleVroedkundige-oeffenaars v^tttn (22) Phil. Partie. VII , cap. XVI. (2^) Morb. Mulier. Lib. III, cap. XLVI. (24) De affection. Mulier. Lib. II , cap. VIII. (25) Praxeos. Med. Lib. XV, cap. XVIII, oper. omn. pag. 404» A4 ( 8 ) hoe gevaarlyk het is, zo voor de moeder als voor de vrugt, en dikwerf onmogelyk voor den Arts,om het hoofd altyd in eene goede Hgging aen het bekken te brengen. § V I I. Galenus {16) was van gevoelen, dat de moeylyk- heid der Verlossing ^ waar de voeten eerst uitgebragt worden , af hangt van de armen , die hun tusschen het hoofd en de bekkens holte piaatzende, d^n doortogt voor het hoofd vernouwden. Daarom erhaalt Eucharius Mhodion zo ernstig (27)? dat men de armen voor het hoofd moet uitbrengen *, en deze zydelyks piaatzen legen hetligchaam van de vrugt j zo als MoscJiion (28) 00k leerde-, schoon hy den voorrang gaf aan de vrugt met het hoofd te wenden^ want hy geloofde , dat de baring m.et de voeten meer gevaar in had. De konst- ryke ondervinding, en de yverige opiettenheid in de oeffening , lost ons de gunstige getuigenis van de zomtyds waarzynde vrees van Galenus^ dev/yl ik weet dat, zo aiien den Tronk van de vrugt , volgens zyn aspuiat om- draayt , eeti der armen, .zig. schuinsch agter den hals .e;i onder het agter- hoofd plaatst, 5 W2izx door het ;k|nd zigh meer of min tegen e^en der vSchaam-beenderen beklemt bevind', het gene zynen lütgang moeyelyker en trager iiiaakt.;,,?;p, als de gel?0r;de Bauddocque (ii?) ook .op § VI I L Dan het scheint dat de latere wSchreivers deze moeye- lykheid niet zo zeer vreezen, als een andere, die htm (26) Loc. cit, 0 (27) Loc, cit. (28) Harm. Gyr, part. .,. (29) L'Art des Accouchemenst Nouvelle edit* '§'1231, pag« 569» ( 9 ) zo bezw^art voorkomt, als dat zy van de Voetbaricg ^ouden atgezlen hebben, waar her zake zy i '^. het ge- vaar volle verschil niet gckent haduen tusschen de Voetbaring en die v/aar l:tet hoofd eerst voor komt', eo 2^. wanneer zy niet dagten eenen heilzame en gemak- kelyke middcl aan te band te hebben, die hun streelt alle tnoeyelykheid zonder vrees uit den ;iveg te kunnea ruimen. § I X. De bezwaarnis (§VIII) die de Schreiveren in de Voetbaring te genioet zien , is , dat de vriigt met de kin , of , geiyk nadethand de Heer Baudelocqae (30) be- weerd heeft , het midden van het aangezigtomtrent den wortel der neiis op deScbaambeenderen, of 00k wel somtyds op de Heiligbeens-uitpuiling blyvende haken, de grootste uitgestrektheid van het hoofd aan de kleinste middellyn van de bekkens opper engte wierd aangeboden , en dat daar door de Verlossing voor de tedere vrugt nioeyelyker en dikwerf onmogelyk was. Wie kan twyitelen, dat, wanneer zo een haking plaats heeft, de Art5 veei hinder moet ontrapeten, en dat de vrugt zo veel te meer gevaar zal lopen, als dat de groote des hoofds eii de riümte van de bekkens eng- tens, aan elkan deren zuUen verschillen ? § X. ; ■ Het middel (§ VKI) ter vooi.kominge van deze ge- brekkige ligging door de Schreiveren aaiigeprezen , en naar het welk alle Vroedkundige van eenige naam , als naar het plegt-anker gereikt halst word ^ is , dat men naamiyk by het lütbrengcn der voeten en het ligchaam van het kind, wel byzonder zoiide agt geven , of des- zelfsteenen, naar het Heilig been van de moeder, of naar (3o) L. C. § 1233. ( 10) den grond geplaatst waren, dan niet; en dat men^het ttQrste geval-plaats hebbcnde, moest zorgen, dat de teeiien naar de cene of andere zeyde van het bekken wysden, dogh in voorkeiir naar de regter zeyde, om dtis het agtcrhoofd schuins in de linker zyde, en het aangezigt van het kind in de regter zeyde van het bekken te hebben *, ter oorzake men aan de linker zyde van het bekken den Endeidann ontmoet, en deze dus met drek-stoiFui gevuld, somtyds de doorzakking van het agterhaoivi hinderlyK zoiiden kiinnen zyn *, of, het fweede gt-vid ctnrmoetende, dat men op zyne hoede moest zyn, dat, eer de uitbrenglng der vriigt onder- Bomen wierd^ het omdraayen der teenen zo lang, tot <lät zy naar het Heilig- beengekeert waren, werkstelüg gcmaakt wierd, § XI. Zo veel als ik heb können nagaan,zo is Paulus '^^gineta de eersre , die deze cirkehvyze omdraaying TatidenTronk in het uitbrengen der vrugt met de vöe- ten, in het midden der zevende eeiitv, voor Leerstel gegeven heeft. Deze kundige Schreiver wilde, dat men met :zonderiinge zorg zoude vermeiden , van de vrugt in eene regte lyn af te halen \ men nioet, zegt Hy, het kind afbrengen door zydwaardsche en ronddraayende- bewegtngen (31). Deze laaste of ronddraayende-bewe- ging, schoon de eerste of zydwaardsche volheil is , vond ©p de gemoederen van zyn nakroost zo danigen indruk, dat zy , helaas \ voor het Menschdom , nagevolgt vierd , enstaafde in de Vroedkunde, eene Leering, en in de oeÜening eene voor hun ontbeerbare Wet. Ook is het met te verwonderen , onder besef van deze stelregel , dat Paulus JE ginetä, die anders veel klaarte ten vöot- deele der barende by gebragt heeft, de Voetbaring in (3i) LoCt cit. pag. 3i5,n^. a5. { II ) navolging van Hivpoerates voor zeer gevaarlyk her- kent heeft. § X I I. Duizend jaar nii by na verlopen zynde, na dat Paulus j^gineta zyne Leering (§ XI) gegeven had, wierd deze weer opgeluistert door den in de Verlos- kiinde ervaren Maurieeaii handelende van de omzig- tigheid, die ""er vereischt word in het uithalen der vrugt met de voeten, dan zegt hy ( 52) : aHieroni soii sjmen, in dien het niet zodanig (de buik en het aan- 55gezigt regt naar onder) gekeert was , dat in die pos- »jtuur moeten brengen *, 'tgeene men ligtelyk dpen zal, jsin dien men, van dat men begint het kind by de sjbeenen te treldcen , die na ter zyden laten neigen, 33allenxkens het kind draayende , na de mate dat tuen J5het uit haalt, tot dat T^ync kielen regt na den buik iides moeders gekeeft ^n,ty § X I I I. Levret^ die met zo veel regt in alle Landen en by alle Geleerden 5 als de kundigste voor zynen tyd, in de Verioskunde aangenomen en geagt is, geeft geene sn- dere Leering, dan die ik reeds (§X, AI, XII) aan- gehaalt heb. Hy wild dat den zet-regel v^in Mauri- ceau ( § XII ) in alles moet agtervolgt worden (53)5 Dat is, dat het kind zo geplaatst word, dat het metzyn aangezigt naar onder zy. Den zelven regel geeft hy eiders ( 34.) meer verklaart. Deze Lering is nouwkeurig (Sa) Tractaat van de ziektens der zwaiigere vrouwen. Tweede boek , biadz. 2x3. (33) Observations sur ks causes et le's ac'cidens de piusieurs acconcheraens lab. pag. 5i et suiv. (34) L'Art des Acc, pag. ja4 , sect. 2» ( li ) aangeraden door ^Jstruc (55); Barhaut (^6); Rau^ lin ( 3 7) j Plevier ( 5 8} •, Manningham (39)-, Du Fot (40) ; iSz-d-i/if^i)- Reus[^i)\ De Leurje [^:^)'y Pean {^^]', Van de Laar (45 )j Reederei- {^6)\ Plenck {^7)\ Spangenberg ( 48 ) •, De la Tourette ( 49 )•, Zeller ( 50) -, Cranti ( 5 O 1 °f^ menigviildige andere die zo in het byzonder als in het algeaieen over de Vroedkunde ge^ handelt hebben. S XIV. De zeer kundige Vroe Jmeester i?i/r^o/z , wild, dat men dezeomdraaying nietverrigt, voor dat de Heupen (35) L'Art d'Accoucher, liv. III, diap. II, cas. III , p. i35. (36) Traite des Acc. t. 2, art. IV , p. ii , 12. (37) Instruct. succ. snr ies Acc. sect. II, p. jj. (38) De Gezuyverde Vroedkoiist. 12 hoojst. § 128 , p. 129, n^. 3. (09) Art. Obstetric. Comp, pag. 30. (40) Catechisme sur i'Art des Accoucliemens , pag. 42. (41) Theoretische anleitung für Geburtshulfe , t. 2 , ab-^ scLnitts I , cap. 9 , p. 74» (42) Naauwkeurig onderwys in de Vroedk. , Hoofst, XI, pag. 78. (43) Traite des Acc, Liv. I , pag. 280 , § 684. (44) Dissert. de Partu. pag. 11, (45) Scliets der geheele Verlosk. p. 118^ § 264« (46) Elem. Art. Obstetr. cap. XVIII, sect. I, p. 24^> § 696. (47) Anfangsgrunde der Geburtshulfe , p. 342. Elem. Art Obst. p. 162, (48) Diss, de Partu clunib. praev. peract. Sect. II , § 7, p.i8. (49) L'Art des Acc. Tora. I , part. IV, chap. II , § 6 p. 208 €Jt suiv. (50) Grundsake der Geburtshulfe , abschn. 9 , p. m, 60. {Si) Grondige inleiding tot de Vroedk, Hoofst, 5 j p. 63» t M ). het Schaam en Heilig-been voor by zyn (5 2). Dan de zeer geleerde Heer Lemoine geeft den voorkeur in zyne vertaling van dit Engelsch werk van de omdraaying te doen als de billen uitgebragt zyn , deweil deze be- werking byzonder op de Rugge - graat uitgevoerd Word (5 5) Ook denkt deze Heer, als dat de omdraaying niet als in den tusschen tyd der w^en moet geschieden , en nimmer door bewerking uit te voeren op het kind zyne Keupen of billen , cm dat de borst niet kan draayen , door dien dat zy tegengehouden is in de Engte', zo men egter dit niet in agt nam, zegt Hy, dan wordende werveibeenderen verdraayt, het kindsterft of het Word misvormt. Dat de voorzigtigheid van dezeu Geneesheer zig uit gestrekt had tot aan het hocfd, veele kinderen hadden veelligt 'er door behouden ge- iveest, daar 'er nu veele door omgekomen zyni Kan de borst niet oragedraayt worden door de heupen of billen om te draayenjhoe zal dan hethoofd, dat veei beweegbaarder is , zo als het zal blyken ( § XLVII ) , om gedfaayt worden met de door hem aangerade wyze-; want ik zal in het vervolg bewyzen , als dat het hoofd zo vry, en zonder hinder niet altyd is in de baarmoe- der*,'hoch dat het zo gemal kelyk de rigting niet volgt, die men aen het ligchaam geeft, zo als deze Vroed- kundige voorgeefr. § XV. De Engeische Geneesheer Smellie , zeer beroemt onder de vermaartste Vroed-kiindigen , omhelst niet alleen de Leering van Paulus ^geneta (§XenJLl}, maar brengt de zelvc tot eenen veel hoogcren trap. (5») Systeme nouveau et compk de i'Art des Acc, 1. 1, p. 216 , § 56. {5Z) Note 64, p. 317. { H ) Zohet sangezigt, regt, of het voortste van de vritgi, reeds naar het agtcrste gedeelte van de Baarmoeder gedraait is, dan moet men aanhouden in deze regt lyn te trekken \ maar zo dcze delen gedraait zyn naar dtn kant der Schaambeenderen , of zydewaafds naar het bekken , dan moet men deze draaien naar den agter- sten kant van de Baarmoeder j en om dat het hoofd zo geljk niet draait als het ligchaam , zo moet men iets toe gcven ten aanzien dezer ondcrscheidenbeid met het ligchaam een vi:rde voordcr te brcngen dan de plaats •ttraar men het hoofd moet piaatzen , zo dat het voorhoofd ofaanzigt,die aan een der lieschen zigh bevinden, ge- bragt zyn aan de zydelyke gedeehens van het Heilig- been op de plaats waar het vereenigt is met hec Darmbeen ( 54). S X V I. Deze vermaarde Vroedmeester wild dan , dat men het ligchaam een viefde voorder draait dan dat het hoofd zoude moeten komen. Hy v/ist dan, dat het hoofd zo gemakkelyk niet volgden als dat de cirkelwyze beweging met het ligchaam uit duide , want deze Leeraar heeft dikwerf ondervonden dat, na het voortste van het ligchaam naar agter gedraait te hebben, het voortste van het hoofd, in piaats van zydwaards van het llti^ lipbeen geplaatst te zyn , gedraaid was naar den kant der lieschen *, hier om dede hy een vierde van een draai meer ( 55 ). (54) Theorie et Pratique des Accouch. Tora. I , liv. Uli eil. IV , sect. II , p. 325 et 326. {55) Ihid, tom. III , recueil 32 , obs. 6 , p. 84, e« Obs. 7 , p. 08 et sec|. , en Obs. 18^ p. 114» &<3. ( M ) § X V I r. De Hoogleeraar 5^TforpÄ wild, dit men het kind mct de teenen naar den biiik van de moeder körnende, omdraait-, cn zelfs, dat mtn de halve cirkelwyze be- weging verrigt 5 tot dat de teenen schuinsch nederwaards naar de zyde van het bekken gedraait zyn (5^) : en eea vveinig voorder, zegt Hy, zo de teenen naar de zyde van het bekken zyn, en dus het iigchaam zydwaards gezeten , en de grootste middellyn van het hoofd aaii de dwarsche middellyn van de bekkens opper engte ge- plaatst zyn ^ dan is niet alleen het Idnd nedenvaards om te draien , ma^r nogh een vjeincg meer naar de daar tegen over zyde, tot dat de teenen schuinsch naar de andere zyde zyn-, want door deze bewcging van het Iigchaam, bied het hoofd, deze beweging volgende^ zigh inet zyne grootste uitgestrektheid in de schiünsche middellyn van het bekken aan (57). § XVIII. De Vroedkundige Le Bas leerde , in myn by zyn m zyne Vroed .undig Lessen te Parys , en zegr oojc in zyn Werkie (58) : Als het kind tot de Heupen uitgebragt is, van het aanstonds naar onder te kecren, zodanig, dat de buik het Heiligbeen van de moeder aanziet^ dit moet zo geschieden, dat dit eer verrigt Vv^ord,het Iigchaam induwende dan uittrekkende. Men moet dit aenhouden tot dat het kind vollcomen op zyneti bui!c legt, en hetaangezigt in de gezegde plaatzing vuit vreeze dat het hoofd gehinderd werd door de zamentrekkiog (56) Theoria de cliverso partu ob diversam capitis ad pelvim relationein , etc. Sect, IV , § 29 , B. p. l5i et 2. (57) Ibid. pag. i52. V. (jö) Piecis de Doctriae sur l'Art d'Accouch. p. io5. ( 16} van den bodem des Baarmoeders , die zigh zomtyds hä het aflopen van het water zo inkrimpt, dat de bewe- ging van het ligchaam niet zoude volgen door degroote beweegbaarheid van den hals, en diis zydwaards zoude blyven. § X I X. De alombekendeHoogleeraar^^i/^e/or^rz^ had reeds over eenige jaren zyne toestemming gegeven aan de omdraaing van de vriigt in de Voetbaring ; in een Werkle, dat heden vertaeltzynde den naam draagt van GrondbeginT^els der Verloskunde : wanneer Hy zegt, dac de byzonderste oplettenheid , die men gebruiken moet , wanneer de teenen naaer de Schaambeenderen des moeders gekeert zyn, is, om na mate dat de voeten uitkomen, de teenen naar onder te bestieren j ten einde men het aangezigt van het kind naar de linker of regteib zyde. van het bekken brengt, om dus voor te komen dat de kin niet op de vereeniging der Schaambeende- ren stiiite (59). Een weinig voorder zegt deze groote Vroedkundige , raen moet aanstondstragten , debillen, reeds iiitgekomen zynde, de naar beneden en eea weinjg op zyde te brengen. § X X. Dan nu ziet men de Leering van den HeerBaudelocquä meer opgelost in zyn groot en iiitmuntend Werk j in de ligging der teenen van de vrugt naar het Heiligbeen van de moeder, dan zegt Hy , dat deze keering nooid te vroeg kan gedaan worden , uit vrees dat het aange- zigt op den Heiligbeens-buld stuite , ende gtoolste uit- gestrektheid van het hoofd aen de kleinste van het (69) Hoofd, VII ; afdeel II , bladz. 139. bekken (17,) bekken zigh aanbied (60). 2o Je voeten uitgekometi zyn , dan zal men de teenen naar de regter of linker zyde en eeri weinig onderwaards brengen. — Men zal de borst na male de tronk uitkomt, naar dezelvezyde Van de teenen brengen (61 ;. — -Wanneer de teenen naar den buü: van de moeder gelegen zyn, dan stelt de heer Baudeiocque drie tyden, die men in agt nemen moet (62). De eerste is wanneerde voeten nogh binnen de Baarmoeder zyn •, in de t .veede het kind is tot aah de lenden uitgebragt, ende waters zyn reeds langen tyd afgeloopen ^ in de deirde de schoiiders zyn al büiren , of vertonen zigh reeds aan de Vulva; en het hoofd is al aan de bovenengte gekomeri. — cc In den eersten tyd, zegt deze Heer ((33)5 moet men aanstonds de teenen naar agter draaien *, de borst na mate zy neder- daalt naar een der vereeniging van de Heup-en- Heilig- beenderen, eh by vöorkeiir naar de regter, het gene men ook doen zal met het äangezigt , als wanneer de schouders zullen uitgebragt zyn « , § X X L I r Als ooid de omdraaing rioodig was, dan zoiide zy^ in dezen eersten tyd (§ XX) het minste gevaar aan de vriigt toe brengen *, deweil zy in dezen tyd geschieden kan volgens alle opmerkingeh. Egter moet men hier weldegelyk by voegen, dat het Lamsvliesvogt niet lang mag af gelopeh, noch de Baarmoeder op het kind in- gekrimt , eh dit in eene losse Ügging gelegen zyn; want anders zoude den hals van de vrugt> Schoon de (60) L'Art des Accouchemens , prem. edit, t. I , p. 4^ # § 1 146. Nouv. edit, p. 554 , § i2i6. (61) Ibid, Eerste ed. § ii4Ö> p. 425. Nieuw ed. § laiöj, J). 554. (62) Prem» ed. § 1157. Nouv. e<l. § 1227, (63) Pr. ed. § 11^8. Nouy.^vIc § laaÖ. ( i8 ) voeten nog binnen Je lyfmoeder waren , nog kiinnen' omgedraait worden door de keering van de voeten e« het ligchaam.' s XXI I. In den tweeden tyd , die de heer Baiidelocque steld (^4)3 volgen de schouders en het hoofd volgens dezen Leeraer, zo gemakkelyk.de beweging niet, die men , volgens zyn gevoelen , aan het ligchaam geven moet:en alhoewelhy zelfs bekend dat het hoofd nauwer omvat zynde door de baarmoeder, met meer moeyte en onvolmaakter de keering volgt die men geeft aan de delen die reeds buiten zyn 5 raad hy egter ( 65 ) telkens de keering of de omdraay aan *, zelfs de wyze van Smellie ( § XV ) ! Alhoewel met eenige omzigtigheden , daar ik benevens van andere, in het vervolg gebruik zal van maken* S X X I I I. Ik moet cgter belyden , dat de schranJere Baude- ioeque reeds gevoelt heeft de gevaarvolle gevolgen van de opgegeven wyze ( § XXII ) j want sprekende van het hoofd volstrekt naar onder te piaatzen , door den tronk op zyn aspiint rond te draaien als de heupen iiit gebragt zyn , dan zegt hy et Zo men dezen zetregel volstrekt uitvoerden , alhoewel met een goed voor uitzigt voor gegeven, dan zoiide men de zelve ge- volgen kunnen ontmoeten als die, die men meende te ontvliigten*, w^ant het aangezigt van het kind on- derwaards geplaatst hebbende , voor dat het hoofd de bekkens bovenengte voor by was, de kin zoude ins- (64) Prem. ed. § 11 58. Nouv. ed. § 1228, (65) Prem. ed. § 1160, J^öüv. ed. § 1229, (19) geiytc van agteren knnnen blyven haken*, of men zouJe het hoofd blooJ stc-llen van met zyn *grootste uitge- strekthcid, in te glyien in de opperengte volgens de kleinste middelyn van deze engte [66), § X X I V. De tot myn smert reeds weg gerukte Amptgenoot de Leeraar Jacobs , in navolging van de reeds aange- haalde schreiveren 5 wild dat men het kindj op zyne zyde, met het aangezigt naar het een of het ander Darmbeen , of op zynen mg , met het aangezigt naar vooren of naar de Schaambeenderen van de moeder, leggende, voor het ten vollen willen doortrekkea c« eerst op zynen buik te keeren*, bp dat in't cerfte geval het kind met de oxels over den stompen hoek van het Heiligbeen , en Schaambeenderen niet zoude blyven hangen, en in hei: tweede geval met de kin op het Schaambeen (67} ». Wanneer het kind op zyne zyde legd en aari de heup door getrokken is, dan wild deze vroedkundige , dat men het op ^nen buik langzaam en graadsgewyz keert (68). En zo zulks niet geliikrjdani deed deze schreiver eenen arm geboren worden , om tneer gemak te hebben om het kind op :{yneTi buik te keeren; het we.kin het doortrekken vanzelfs geschiet^s* § X X V. Deze wyze van doen zoude die insgelyks 20 als de ändere geen gevaar in hebben ? Aangezien het hoofd de oradraaying van het ligchaam volstrekt volgt of Biet : zo ja , zo heeft men door deze keeriog van het (66) Prera. ed. § 1 \55. Nouv. ed. § i225. (67) Vroedkundige Oellenschool } bladz. 3o3« (68) Ibid, bladz. 3o4. ( lO ) ligchaam te vrezen ^ dat het aangezigt op de Heilig'^ beensbuld op gehouden Word , gelyk ik reeds uit het aangehaalde van den beer Baudelocque (§ XXIII), aangeiiierkt heb : zo neen , dan stelt men het kind in gevaar cm zynen hals om te draayen ^ zo als ik in het yervolg denk ontegensprekelyk te bewyzen. § X X V I. Zyn deteenen naar vooren of vanzydsgeplaatst, dan keert men, volgens den beer Jacobs, by het doortrekken, met den eenen voet over den anderen te kruissen, het kind op lynen buiJc. Edogh cczo deze handgreep niet wild gelukken , en blyft het kind zyne ruglegging be- bouden, zo mag men het niet verder doortrekken ^ dan tot aan den biiik, dat is tot aan het middel-punt van het kinds schaamdeel en den navel. — Men plaatst na dien de eene hand met iiitgeftrekte vingeren op het ersgat, en de andere hand op het schaamdeel en buik, en men keert het op die wyze naar den kant daar het meest naar helt , op :{ynen buik ( <?9 ) ». — ccZoude nogtans het kind door onvoorzigtigheid , reeds tot over den buik doorgetrokken zyn ^ zo is het omkeeren van het kindjom het op zynen buik te leggen ^zeer moeye- lyk en gevaarlyk-, want in dien men hier by niet voorzigtiglyk te werk gaatjzalmen zeerligt het kinds billeken en wervelen ontwrigten of breken, of de borst in drukken, zonder het zulks onaangezien te kunnen doortrekken. Het moyelykste en gevaarlykfte geval is , wanneer het kind reeds tot aan de borst door- getrokken is-, x^ant als dan grypt de omkering geen plaats meer, -h Zyn in zo geval de armen boven dien niet doorgetrokken , en men wild het kind keeren , zo zal men nog den hals van het kind omdraayen (70) > j. (69) Ibid, bladz. 3o5, 6. (70) Ibid^ bladz. 307. I ( 21 ) S X X V I I. Diis alle die, die aanpreizen de kin of aangezigt volstrekt naar agter, door de keering van voeten en ligchaam, te piaatzen, zullen dikwerf geen voordeel maar veel ligt groot gevaar bybrengen, zo het waar was, dat het hoofd de omkering van het ligchaam volstrekt volgden , het gene in het vervolg, door reden, ondervinding en gezag , als ontblood van de waarheid zal getoont worden. § X X V I I I, Deze ^angehaalde schreivers (§ XII, XXVI) ea hunne Stellingen lokken wel onze aandagt iiit, maar hebben welgewikt zynde, geen ziel overtiiigend ver- mögen ; maar doen zien hoe verschillende zy onder hun over dit stuk gedagt hebbe. Ik zoude by de op genoemde nog eene lyft andere kunnen gevoegt hebben , maar ik denk dat het zbnder vrugt zoude zyn j deweil zy ontrent de wyze van doen , eens van geyoelen zyn. ^ Ik beken egter reeds yan nu af , dat de roemryke Baudelocque en de vroedkundige Jacobs het voorzig- tigste en het min gevaarlykste over deze stofFe geschre- ven hebben, zo als het uit het vervolg myner aan- ttierking bleiken zal. § XXIX De grond tot de. by alle de verloskandigen aange^ •nome Stelling, beruste voor zeker in dien waan, dat men door deze keering der onderste ledematen(§XI), en van den romp der vrugt, het hoofd insgelyks zulk een plaatzing in de baarmoeder en bekkenholte zoude kunnen geven , waar door het beveiligt wierd van met ■w*» ( " ) de kin of het agterhoofd op den uitftekende hoek dcE Lendewer velen of het Schaatnbeen te geraken. § X X X. Reeds lang scheen iny de grond dier Stelling waq- kelbaar , en eene meer nauwkeurige bespiegeling van deze bewerking , en eene veeivuldige ervaring , "welke my v^n het tegendeel verzekerde , deed my deze 20 lang uitgeoeffende, en door zo veele geleerde mannen gestaafde handelwyze in dit stuk betwisten j leerde my der zelve schad lykheid en gevaar in betrek- Idnge tot het leven der vragt inzien *, en zettede my aan om op verberering van dit handwerk bedagtzaam te zyn. ^ En het waren deze aanmer^ingen pver de verbeterde manier van Voetbaring, v/el; x ik de eef hadnu ruim eltjarengeleden, der geleerde Hollandsche Maatschappye der wetenschappen van Haarlem aan te bieden (71), in dat gunstig vertrouwen , dat zy der zelver aandagc eenigzints zouden naar zigh trekken 5 met het welk ik my dan des te me,er vleyde, gelyk ik thans 00k vermoede, als ik my verzekerd houde, van de Werl ing^ der meestyds regt beogende natuur in her ter wareld brengen der kinderen, my tenrigtsnoer ge- jiomen hebbende , ten minsten volgens myne gedagten, eene meer veiüge en betere wyze tot behouden en redding van het leven van moeder en Icind aan de band gegeven te hebben, S XXXI. Of schoon ik vermeene de eerste te zyn, welke dit gevoelen opzettelyk getragt heeft tegen te gaan, zo (711) Dit vertoof, wierd in het 23 deel der Verhandelingen 4ezer Maetschappye, by v erkor tiiig , i^'g^^yf' j ß^ i^ ^^^ i|af 17 86 door haar uitgegeven. ( H ) wmd men egter van het nadeel der keering gewag gemaakt by den z:er kundigen heet Alpk. Le i?oy (72)-, wanneer hy spreekt van het voordeel der zydelyke bewegingen in de Voetbaring. ccHet is zo niet gele- gen, zegt deze geleerde, met de ronddraayende be- weginge, aan welke een latere Vroedmeester in voor- Stelling van de zydelyke is aangekleeft, en welke op de Phantomen hy door zyne leerlingen doet uitvoeren ; maar het is onmogelyk van op dit werktuig te kennen het gevaar waar aan deeze keering het kind blood stelt, door hare uitwerking op de riiggegraat uit te voeren jj. — . Onderzoekende de wyze van Levrety dan merkt de 2eiveHeer aan : «De bewerking om het kind met de voeten uit te brengen , hoe gevaarlyk zy 00k voor des- zelfs leven is, Word nogh gevaarlyker gemaakt door de molenagtige beweging, die deSchreiver (Z^^t<?^) voor- geeft. Men verrigt door deze bewegingen op de Rüg- ge-graat dusdanige uittrekkingen , die, zo zy doodlyk in alle trappen van ouderdom zyn , het nogh meer zyn moeten in die , alwaar het benig-gestel zo broos is , en zo slap te Samen hangt (75) : en een weinig voorder agt deze geleerde de molenagtige beweging als vol-?: strekt doodelyk. § X X X I I. De vermaarde Lauverjat toonde zonneklaar aan de '^Academie der Heelkunde teParys, dat de omdraaying in het uitbrengen van het kind in de Voedb3ring,on- der de oorzaken der afscheiding des ligchaams van het hoofd de byzonderste rang verdiende. ^Dezeer geleerde Heer Le Roux (74)5 heeft ook, zp als ik daar na (72) La Pratic^ue des Accoucheniens , premiere partie, paj^. 34. ^ ^ * (73) Ibid, p. \D1, (74) Observ. sur les pertes de sang, art. IV, pag. i5i et 6uiv. , § 226. B 4 \ ( H) opgemerkt heb, het gevaar der keeringy ter Iopps,aan de hand gegeven. § XXXIII. Ook zai het niet moeyelyk zyn te bewyzen , dat de %eeringy deze stelregel in de verloskunde, meer op fiare oudheid dan zekerbeid steiind', zelfs vind nien by deszclfs voorstaanders daar over reeds aanmerkingen aangetetkend, xv'elke deszelfs ongenoegzaainhcid ten vollen aanduiden, en ontegenspreekbaar beweeren, hoe onvoldoende en gevaaryol deze in sommige ge- vallen geweest zy. — Was immers de keering der teenen yan de vrugt naar het Heiligbeen der moeder of ter zyde genoegzaam bevonden geweesdjter regt plaatzing van het hoofd der vrugt in de bekkens holte en lyfmoe- der, waarom cjan zegt Älauriceau {75 )> dat dikwerf, war omzigtigheid men in het omdraayen neemt, men ^an zyne mening niet voldoet, maar het hoofd ont- halst? »— Waarom dan raadde de kundige 5/72^//;^ (76), na dikwerf het voortste gedeelte van het hoofd, aaii <ie liesche niaar gcvonden te hebben in plaats yan by het Heiligbeen , na dat hy de keering verrigt had , dat men, de teenen naar boven wyzende, niet alleen leen hAve cirkeswyze- keering zoude doen,maar daar en boven nogh een vierde cirkels-draayinge daar toe zoude verrigten, om zeker te zyn, dat het hoofd eene behoorelyke plaats had, Zie ook | XV, § X X X I V. Zo deze wyze of keering voldaan had , waarom dan (75) L,C. t,I, liv.II.ch.XIII. ('/6) Obs. sur les Acg. ou suite de la theorie et pratfque, etCc (^5 ) wiit de uitnumtende Baadelocquc ( 77 j, dat men ovef de wezentlyke ligging van het hoofd ten aanzien vaii de opperengte niet moet oordeelen , volgens de plaatzing die men aan het Ügchaann gegeven heeft , noch zelfs niet over de ügging van het ligchaain, ingevolge de plaatzing der voeten j want zeer dikwils zoude meii zigh , ten kosten van het kind , bedriegen , deweil het aangezigt zigh zydwaards kan bevinden , alhoewel de borst van onder is, en de voeten 00k in eene andere liggtng ^ et vice versa, Ik heb my dikwerf verwonderd dat deze verstandige Heer, op zo eene wyze het gevaar aanwyzende , nog zo getrouwelyk de keering aan raad. § XXXV. De vroedkiindige Le Roux ( 78 ) heeft die 00k niet aangemerkt, dat het hoofd, in een lyfmoeder, waar hetLamsvlies-vogt rteds eenigen tyd ontiast is, en die steeds bare veerkragt behoud, de beweging niet zai volgen 5 die men door de keering aan het ligchaam gegeven zai hebben? § X X X V I. De openhartige De la Motte in een zyner waarne- mingen, alwaar hy het ligchaam tot aan de billen lüt- gebragt, en daar aan eenen halven draay , of de teenen van de uitgebragte vrugt naar beneden gekeerd te hebben, om hetaanzigt, dat naar boven lag, naar on- der te piaatzen, en waar hy aan hiel van de vrugt tot aan de schouders en hals nit te halen , zegt c< Na dat ik de armen daar van u'tgebragt had, gaf ik cenigeligte schokken, ik trok zelfs verscheide ryzen sterk genoeg (77) L'Art des Accouch. Prem. edit, § ii47« Nouv. edit. § 1217. (7Ö)L. C. lem deze beringte eindigen , welkers begin zigh zowej opdede. Maar dit te vergeefs zynde, wierd ik verpligt volgens niyne gev/one wyze ^ van mynen vinger in den mond te brengen -^ik was daarin bedrogen, aangeiien ik in plaats van den mond den nek vond die nix OMGEDR^AVT WAS , EN DE CIRKFLS - JVVZE BEWEGING NIET GEVOLGD HAD ; ^o dat het aan- :{igt naar hoven en het koofd onveranderd lync plaatT^ing met het agterhovfd naar heneden behouden ^ö^.- ei> gevolgentlyk, dat de kin nti op de Schaam- beenderen, gehaakt zynde, de hinderpaal was ,om deze baring te eineiigen jenz. (75;). -^ Eene waarneming van zo eene tegenstrevendeaart, en met zo eene openhar- tigheid aarigeduid^ streeft die de algemeene leerwyze niettegen, en doet die niet de ongenoegzaamheid en {let geyaarblyken van den omdraay oi k^ering? § X X X V I I. Om nii wat nader het voor gestelde te betogeria of dit moeylykheid en de vreez, daar meest alle de Vroedkundige mede bezwangert zyn-, zo word voor ^teker vereischt, dat ik de redenen opgeyejWtlke my gewigtig genoeg voor kpmen , om de zo lang in het werk gelegde keering^ die zo oudeuitgeoefFendehan- delwyze in het ftiik der Voetbaring^ te verwerpen-,ea Eier aanvoldoende , zegge ik, dat zy hoofdzaaklyk my toe schynen vier te zyn. i^.Komt het ray uit het maakzel der deelea van de vrouw, vorniing van het kindshoofd, en Hgging van het zelve in de lyfmoeder, onwaar voor, dat de haking der kin van de vrugt opr de schaambeenderen zo dikwerf vporvalt, en dus dat deze omdräaying by de voeten , om deze plaatzing te ( 79 ) Traite complet des Accouchemens. Nouv. edit. t. 2^ eil. 23 , obs 2.y5 j et ancienne edit. de Leide, liv. 2 } eh. a6 1 obs, 267 , p.366. t 17 ) beleften, onnoodzakelyk zy. Ik ontVeti egter nict,da| het onmogelyk is, en dat hft riet zoiiUyds gebeurt, gelylv ziilks de zo even aangchcialdc \raarnemingen van Dela Motte en Le Rouxy waar by men andere zoiide kunnen voegen, bewyst : ik ontken alleen maar, dat het zo dikweif gebeurt, als de vroedkundige schrei- vers voor geven. — 2°. Ben ik. yan gevpelen j dat door de gesteldheid der lyfmoeder , en bare oetFenende kragt by de verlossing , de omdraaying van het hoofd veel- tyds onmogelyk word^ en dus dat het voorgeftelde leerftuk niet aan het doel-einde beantwoord. — • 3*^. Ce- loove ik, dat de vereeniging van het hoofd der vrugt met derzelver halswervelen , 00k deze omdraaying by de beenen wederstreeft. -^ 4". En dit dan bewezeii zynde, is het ni_-t moeyelyk , de schadelykheid ea het gevaar dier handelwyze voor de vrugt, als een wettig gevolg, daar uit afreleiden, en voldoende rede- ten te vinden om de zelye te verwyzen. § XXXVIII. Onderzoeken wy dan, ter betoo.njpg van het eerfte, of die moeyelykheid en vrees,..|jR^^^r^iede meeft alle vroedkundige beangst schynenT^:^ cjat /ifi^amlyk de kin of het aangezigt op de SchaamfeH^;^ii^ren , of op het uitstekende Heiligbeen zal blyven haken , wanneer de tenen van de vrugt naar hvt Heiligbeen , gelyk in hej: eerste geval, of naar den buik der barende, zo als in het tweede geval, gekeert zyn , gegront zy dan nietj zo leert ons deOntleed -unde, die dierbaare ge- kistar! dat deze denL beeidig zyn. Zy leert ons immers dat de bekkens opperengte van agteren, dit gevoelen strydig is. Want wie kan hetonbekent zyn (ikspreeke hier van welgevormde bekkens ) dat de onderste lende wervelen met de bovenste van het Heiligbeen , eene ronde uitpuiling of buk naar vooren maken ? Wanneer aien hier nu bjvoegd , dat ook het agterhoofd dcx ( ^8 ) vmgt eene ronde oppervlakte aanbied; dm zai men Icunnen besluiten , dat het hoofd der vrugt daarom zeer dikwils of meest altyd, naar den eenen of anderen kant van het bekken moet hellen , en eene zydelingsche plaatzing aannemen. § X X X I X. Naiiwlyks zaI het noodig zyn dit breederte bewyzen^ Elk natiiurkundige weet, hoe ronder twee ligchamen zyn^ hoe minder oppervlakte dezen elkanderen aan-» bieden : dus de ronde oppervlakte van het kinds hoofd , en die van de Lende -wervelen en Heiligbeen moeten elkanderen zeer weinig aanraken , en gevolglyk -Word doar de minste beweeging het hoofd gemaklyk naar de regter of linker zyde geplaatst *, en dit zo veel te meer^ door dien by na altyd de lyfmoeder min of meer zy- ^elingsch geplaatst is. Dere zydelingsche plaatsing van het hoofd, die in deVoetbaring gdüSaklyk geschied , wanneer de vliezen i>iet lang gebif^ken zyn , en het water niet afgelopen iSjis aller noodz'kkel^kst ; om dat de grootste middelyn "^an het hoofd , zigh niet aan de kleinste middelyn var^ de bekkens boven engte zoude aanbieden, S X L I, De daaglyksche ondervinding, de in zwangere en barende vrouwen gedaane opmerkingen , en de proe- ven, welke men op de bekleedde bekkens (PA/z;2/o/72fx) neemt, duiden daar en boven deze zydelingsche lig- gtng van het hoofd allerklaarst aan. De baringen , waar de vrugt zigh met het hoofd zo aanbied, dat de schrei- yeren die mtuurlyks genoemt hebben^ bewyzen die ( i? ) biet ftiiJJag-klaar Je zeldzaamhelJ Jer shiiting vaii het hoofd opde Schaambeenderen, of op den uitste- kenden bult van het Heiligbeen en Lendewervelenl ^ Is dit niet de voornaamste reden , dat het hoofd zo dikwerf en meest altyd, zigh met het agterste gedeelte naar de vereeniging van het Schasm en Darmbeen der linker zyde 5 en met zyn voorhoofd naar het agterste gedeelten van het bekken aan de vereeniging van het Darm en Heiligbeen der regter zyde aanbied ? ^ Welke ligging door de schreiveren tot gemak der leerlingen derde , volgens zommige eerste (80) en door my vyfde (81) genoemt word.. Alle oplettende vroedkundige hebben dit zeer dikwils ondervonden, en ik lüt ondervin- dinge sprekende , ziilks als zeventig tot een waarge- nomen.De beer Baudelocque merkt aan (82) , dat men het agterhoofd zo zeldzaam agter de vereeniging der Schaambeenderen ontmöet ^ dat zulks nauwiyks oiider vyftig verlossingen eenmaal voorkpmt. § X L I i. 