title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: (Zie GRLOOF.) Men bergt geen naalden in een zak. (Zie NAALD.) Men bindt een zak wel eens toe, al is hij niet vol. (of: eer hij vol is, zo goed wel: Men bindt een zak wel ten halve toe). = 5 er Dit spreekwoord wordt toegepast op de hebzuchtigen, On geloofden en allen die overdadig handelen. Men geeft erdoor te kennen, dat zij zien wat behoort in te binden.) Men brengt geen schoone zakken ter molen. (Zie MOLEN.) Men diende wel met de hand in de zak te staan. (Zie HAND.) Menigeen draagt een zak, en een zijn' buurman een ezel. (Zie BUURMAN.) Menig goede raad bederft in de zak van de gemeene man. (Zie MAN.) Men kan de oogen niet in de zak steken. (Zie OOG.) Men kan hem eerder een tand uit de mond trekken, dan een duit uit de zak kloppen. (Zie DUIT.) Men kan niemand recht kennen, zolang men geen zak zout met hem gegeten heeft. Men moet den zak naar den drager maken. (Zie DRAGER.) Men moet het van den zak nemen, daar men den zak in de lucht houdt. 4 : [Dat is: het volk moet zelf de ert brengen, waarmede de legers worden betaald, om het intpoom te houden. Toen MAURITIUS VAN OOSTENRIJK, in 1483, te Brugge door de burgers in hechtenis werd genomen, zei hij onder anderen: „Gij klaagt over de belastingen. Ik zou dezelve kunnen verminderen, indien gij mij, door uw woelingen, niet noodzaaktet, om legers op de been te houden, ter handhaving van de openbare rust, en ter voorkoming, dat gij elkander onderling verteert.” Men moet uit een zak geen dubbel mout nemen, (Zie MOUT.) Men moet zaadjen naar den zak. 5 [Die de verklaring kent van het spreekwoord...] s 1 Sartorius sec. II. 71. 3 Prov. seriosa bl. 90. Campen bl.133. Gheurtz bl. 51. Zugerus bl. 44. 37 Aprü. Gruterus I. bl. 118. Sol. Pros. bl. 183. Winschoten bl. 208. Talman I. bl. 97,38), 15. bl. 130. v. Aken 12. Kerkhoven bl. 88. Meijer bl. 64. Mulder bl. 633. 3 Mots bl. 19. Campen bl. 9. Gruterus I bl. 18. Bogsert bl. 101. 4 Prov. seriosa bl. 90. Campen bl. 115. Bartorius pr. 3. 76, sec. 117. ZAK. Noord: Men moet de tering naar de merpauw zetten, 13 vrij, om ze van dit te zocken.) Men speelt knuppel uit den zak. (Zie KNUPPEL.) Men is wel ezels, die nooit zakken dragen. (Zie EZEL. Met een' hand vol geweld komt men verder dan met een' zak vol recht. (Zie GEWELD.) Met een leeg zak te beginnen is beter dan met een leeg zak te eindigen. Met Er in de zak is men overal te huis. (Zie GELD.) Met list brengt men een ei in een' bokzak. (Zie ZIE.) Mijn geld rammelt in mijn' zak, zei kale Geurt, als Noorse bokkenknuffels in een' vlotten hoed. (Zie BOK.) Niemand en geen man bijten elkander in de zak. (Zie MAN.) Nooit is de zak zoo vol, of daar kan nog wel een graantje in. (Zie GRAAN.) Nu is bij in gi en 6 = en heeft hem 200 in gebracht, dat hij zich meer weet wittens aan. Onder in de zak vindt men de rekening. (Zie REKENING.) Onraad neemt zak en zaad. (Zie ONRAAD.) Overdaad verdoet zak en zaad. (Zie OVERDAAD.) Pas op de halve centen, het worden guldens in de zak. (Zie CENT.) Pas op uw zakken. Steek uw kogels (of: kegels) in de zak: uw spel is ten einde. (Zie EINDE.) Twee natte zakken droogen malkander niet. Vieles anders zak is het goed tellen. Veel (af: Schoone) woorden vullen geen' zak. (Zie WOORD.) Vrouw, maak mij toch den beker eens nat, zei de zuiper, bij is zo droog als een meelzak. (Zie BEKER.) Vul alleen uw zak. Wenschens en vijstens gaat er veel in een' zak. Wie zijn zak ophoudt, is zo erg als hij, die er vult. Dit spreekwoord komt in zin overeen met: De scheler is zoo goed als (of: niet beter dan) de gesteler. Wie zegt de vuisten in de lijfzakken laten blijven, houdt die zijn handen ook recht? (Zie HAND.) Woel niet, of gij krijgt uw' zak. Zakken vol spijt. (Zie a) Zie, hoe gij de zakken op zolder krijgt. Zij bedenken wel allerlei kwaad, maar hebben het nog niet in de zak, wat hun in 't hoofd ronddwarrelt. (Zie HOOFD.) Zij hebben de koppen in eenen zak. (Zie KOR.) Zijne zakken zijn van duivelsleer: zij kunnen de kruis behouden, (Zie DUIVEL.) Zijne zak rammelde als een vossenstaart in een lederen vijzel. (Zie LEDER.) Zij slacht de molenaars hond: die lekt de mond, eer de zak open is. (Zie HOND.) Grootes Woordeboek, de Brune. 195, Meijer. Provensaal, bl. 163, Sartorius, bl. 135, Adagium, quodlibet, bl. 65. Campen, bl. 132. Gheurtz, bl. 74. ZAK. Zij steken malkander het hoofd in de zak, (Zie HOOFD.) Zij hebben met een' zak vol wolven geladen, zet hem vrij op de markt neder, gij zult er geen lammeren uit halen. (Zie LAM.) Zij zijn daar in eenen zak gevoerd. Zoo krigt hij wat op zijn zak. Een zak guldens en goede vrienden scheiden niet gemakkelijk. (Zie GULDEN.) ZAKPIJP. Aldus liedjes komen uit dezelfde zakpijp. (Zie LIED.) Als de zakpijp niet vol (of: nat) is, zoo schreeuwt zij niet. (Zie de Bijlage.) Hij meent mij te stellen als een zakpijp. (Zie LIED.) Dat wil zeggen: hij denkt, dat hij met mij leven kan naar zijn welgevallen, gelijk de spelman met zijn zakpijp doet, daar hij op speelt van al wat hem aangeboden wordt. Hij zit in de zakpijp. Speel dat liever op de ruispijp, dan kan niemand van de boeren het verstaan. (Zie BOER.) Wat doet de ezel met “zakpijp!” (Zie EZEL.) ALP Als de zalf goed is, besmeer er uwzelf met. Daar is geen zalf aan te strijken. [Voor die zaak helpt niets.) Dat is maar lieten zalf. (Zie LIEN.) De doden vliegen bederven de goede zalf. (Zie VLIËG.) De een helpt de zalf, en de ander het potje. (Zie POT.) Het is een ongevoelig Lazarus-zeer, waaraan geen zalf te strijken is. (Zie LAZARUS.) Het is een zalfje voor hem. Bet is goed voor lapzalf. Hij laat zich zijn vuil smeen voor zalf betalen. (Zie SOMBER.) In kleine doosjes en potjes bewaart men de beste slijmer (of: zalven). (Zie Doos.) Met deze zalf allerhande wonden genezen. (Zie WOND.) Was zijn zalf goed, hij sneed er zichzelf mee. ZALIG. Die ten einde toe volbardt, zal zalig worden. (Zie BINA.) Hij is half zalig. (Zie SOMBER.) Men gebruikt dit van de dronkaard. Zijn half zalig is dus, even als in de spreekwijze: Hij is in den Heere! in spottenden zin gemeend. Zalig betekent eigentlijk vol (gelukzalig is vol geluk ; rampzalig is vol ramp). Tuinman neemt de spreekwijze in alle ernst op, en gebruikt half zalig voor half gek; „om dat men,” zegt hij, „simpel menschen aan de jonge kinderen gelijk stelt, die niet daadelijk (20 men acht) en.” Ik zat, alle zaligen zat. (Zie SOMBER.) Wij zijn zoo zalig in voddenbaan als in goud- of zilverlaken. (Zie BAAI.) Lalig is hij, die sijnd God alle dagen ziet, en zij- %. 181. Catabi. 531. de Brune b1. 170,171. Mergk M. 8. Sarterins soc. IV. 71. Hosufi bi. 87. Mei- jer Si. 38. 5 Tuinman I. bi. 3. 6 Witsen 488. 491 4 Winschooten bi. 188. Tuinman I. na. bi. 30. 7 Winschooten bi. 2%. Tuinman T. bi. 200, 333. Sancho-Panca bi. 53. Bogsert bi. 32. 8 v. Kijk II. bi. 99. Sancho-Panca bi. 1. Bogsert ZAND. nen landhuis eenmaal ’s jaars. (Zie DAG.) ZALIGHEID. Al gelooft gij het niet, gij zult er nogtans niet om verdorsten. Zie (of: de zaligheid is er niet aan verbonden). Die den kost wint ter zaligheid, Besteedt hier wel zijn' arbeid. (Zie ARBEID.) Die zijne zaligheid bezorgen kan, moet het niet tot morgen uitstellen. (Zie MORGEN.) Het meeste goed geeft de meeste zaligheid niet. (Zie GOED.) Iemand zijne zaligheid zeggen. 7 In den tegenspoed is menige zaligheid gevonden. (Zie TEGENSPOED.) Langzame rijkdom is zaligheid. (Zie RIKKDOM.) ZALM. Als de zalm gevangen is, zucht hem de aal uit. (Zie AAL.) De spiering doet den kabeljauw (de bol, of: de zalm) afsteken. (Zie BOL.) Een' haring uitwerpen, om een' zalm te vangen. (Zie HARING.) Een man als een zalm, maar zoo vet niet. (Zie MAN.) Het is het neusje van den zalm. (Zie NEUS.) Het zal hem geen zalmpje meer in het net brengen. (Zie NET.) Hij is niet veel meer op zijn gemak dan een zalm op een piramide. (Zie GEMAK.) Hij is zoo gerust als een zalm. Hij verstaat er zooveel van als een zalm van op de koor te dansen. (Zie KOOR.) Meer om zalmen dan om vorschen te vangen. (Zie KIKVORSCH.) Men zal hem met den zalm laten eten. [De bullebak nieuw opdat hij zich leert intoomen. Van den stillen, rustigen mensch zegt men integendeel: Hij is zoo gerust als een zalm. ] ZAND. Beter door een ezel gedragen, Dan door een paard in 't zand geslagen. (Zie EZEL.) Boven het zand, de halve reis. (Zie REIS.) Dat beter is dan de visch, die in het zand ligt. (Zie VISCH.) Dat is een zandje aan den hoop. (Zie HOOP.) De een zei: ik zou pannenkoeken bakken, maar het meel was te duur, — en de ander: ik zou messen slijpen, maar het zand was op. (Zie KOEK.) De hoop ligt in het zand. (Zie HOOP.) De zanden zijn zeer verloopen. 9 Een dubbeltje op het zand zetten. (Zie DUBBELTIJE.) Er begint zand in de ogen te vallen. (Zie OOG.) Het hangt aan elkander als droog (of: heet, ook wel: geknoopt) zand. 10 Het is een zot, die in het zand (of: voor de voeten) werpt, hetgeen hij vast in de hand heeft, (Zie HAND.) Het zandmannetje komt. (Zie MAN.) Hij bijt in het zand. 11 Hij bouwt op een zandgrond, (Zie GROND.) Hij gaat een zandwinkeltje doen. (Zie WINKEL.) b1.@. 9 de Brune bl. 460. Bertoldus pr. X. 18. 10 Tuinman I. bl. 73, 131, 909, 290, 11. bl. 149. Gales bl. 3. Kretz bl. 227. ZAND. Hij gaat naar de zanderige vleeschhal. (Zie HAL.) Hij heeft land noch zand. (Zie LAND.) Hij is een zandruiter geworden. (Zie RUITER.) Hij is uit zand-kruizen. Dat wil zeggen: hij werkt in het zand. Men zegt dit van de dode. Hij is wijzer dan Tulles: die bond het zand met groen stoppelvlam. (Zie STOPPEL.) Aan het ligt in het voetspoor. (Zie VOET.) Hij ploegt het strand, en zaait in het zand. (Zie STRAND.) Hij strooit (of: werpt) hem zand in de ogen. (Zie OOG.) Hij strooit zand tegen de wind. (Zie WIND.) Hij timmert (of: bouwt) een toren op het zand. (Zie TOREN.) Hij zeurt als een oude zandschuit. (Zie SCHUIT.) Hij ziet land noch zand. (Zie LAND.) Hij zoekt zand in de duinen. (Zie DUIN.) Landen verzanden, zanden verlanden. (Zie LAND.) Land en zand rondreizen. (Zie LAND.) Niet altijd rijdt het karretje op eenen zandweg. (Zie KAR.) Over zee, over zand. Plant geen wijngaard in de laagte, noch zand op het drijfzand. (Zie LAAGTE.) Rommelen is een ellendig land: 's Winters in het water, en 's zomers in het zand. (Zie LAND.) Schippers! wacht u voor zanden en stranden. (Zie SCHIPPER.) Zand schuurt de maag. (Zie MAAG.) Zij moet een scheepje zand ophebben, voor zij trouwt. (Zie SCHEEPJE.) Zijn karretje gaat op eenen zandweg: van dag is 't kermis, en morgen Sint Joris. (Zie DAG.) ZANDLOOPER. De zandlooper van al zijn hoop heeft den geest gegeven (of: staat stil). (Zie GEEST.) Een iek is een dief in zijn nering, zei de prediker, en bij stootte aan den zandlooper. (Zie DIEF.) Hij heeft te dikwijls aan den zandlooper gestoten. [Dat doet de demon daarvoor kruimelen te veel. Het stooten aan den zandlooper doet die sneliger voortgaan, en dit past de genoemde drinker op zijn glas (zijn zandlooper) zo, om den tijd tot vullen en ledigen wat te bespoedigen.] Keer den zandlooper om. Koster! stoot eens aan den zandlooper. (Zie KOSTER.) ZANDWEEF. Hij is naar Zandwerve, Dat is: hij heeft zijn vaste werf het zand gevest. Men zegt het dus van de doode. Het gehucht Zandwerve, behorend tot het dorp Spanbroek, in Noord-Holland, komt hier alleen als woordspeling voor. ZANG. Alle blijdschap is vergankelijk, behalve die der engelen zang. (Zie BLIJDSCHAP.) Alle lofzangen hebben een einde. (Zie MUUR.) Beter in de vogelen zang Dan in de heeren klank. (Zie HEER.) Dat is de kommerzang. (Zie KOMMER.) Dat is zo klaar als een neus in een zangstuk. (Zie NEUS.) Winschooten blz. 148. Bartolus tert. 1. 64. Gruterus II. blz. 131. Mergblz. 8. 492 ZANG De duivel heeft hem den armen Judas-zang gelserd (Zie DUIVEL.) De raaf heeft de eere van de zang boven de nachtegaal. (Zie EER.) De zang wil niet gebeden zijn. (Zie GELOOF.) Dwang leert zang. (Zie DWANG.) Het is koekoekzang. (Zie KOEKOEK.) Het is van onderdom, dat de vogel niet meer zingt (of: zijn zang laat). (Zie OUDERDOM.) Het liedje van rust: de doodenzang. (Zie DOODE.) Hij heeft een barmhartigen zang. (Zie BARMHARTIG.) Hij heeft veel nooten in (of: op) zijn zang. (Zie NOOTEN.) Hij zingt zijn' zwanenzang. Wanneer men van iemand, aan wien men veel vernuft toeschrijft, ofschoon men in de laatste tijd niets van hem hoorde, op zijn oude dag nog een teken van zijn aanwezigheid ontwaart, dan zegt men: Hij zingt zijn zwanenzang, dat is: zijn laatste lied. Ook past men het alberoetende toe op hem, die meermalen zich alle moede geeft, om iets vernuftigs voor te brengen, maar waarvoor hem blijkbaar de krachten ontbreken, wanneer hij eindelijk een laatste mislukte ingang doet. De wijzen geeren de dichters der oude: hebben de zwanen in hun vooroordeel verheven, en deze dieren zelfs tot hare eigenschappen gemaakt. Volgens hen toch was de ontzettend welluidend, wanneer er wat men van die zang te denken heeft. Onze tamme zwanen doen geen' bekrompen zang, zoals de wilde zwanen, met wie herhaalde proeven genomen, om haar tot zingen te brengen; maar de slotsom was steeds, dat zij ja geluiden voortbracht, maar toch allemaal zoodanige geluiden, die in ’t geheel niet den naam van zang mogen dragen. Een barmhartiger zang, hoe aangenamer bij God. (Zie God.) Ik heb die Tintertjes aan den zang gekend. (Zie LIJSTER.) Ik zal den zang van Luitje doen zingen. (Zie LUTT.) Is de tong met goud bedekt, zoo zingt zij den bovenzang. (Zie GOUD.) Liefde en zang lijden geen' dwang. (Zie DWANG.) Liever in de vogeleng zang Dan in de ijzers klank. (Zie IJZER.) Men hoort aan den zang wel, wat vogel het is: Men kent den vogel aan zijn kwinken en trillen. (Zie VOGEL.) Moeten is dwang, En huilen is kinderen-zang. (Zie DWANG.) Zang verwildert. Zij is geen vogeltje, welker zang altijd goed weer beduidt. (Zie voorEL.) Zijn morgen- en zijn avond-zang: Zij geven niet dezelfde klank (of: Zijne morgenprookjes en avondpraatjes verschillen magtig, of wel: Zijne morgen- en zijne avondredenen komen niet overeen). (Zie AVOND.) Gheurtz bi. 6). Adag. Thesaurus bl. 46. v. Eijk II. b1. 89. ZANG. Zoete zang Baart ondergang. (Zie ONDERGANG.) ZANGER. Een goed zanger, een goed slampamper. (Zie SLAMPAMPER.) ZAT. De een mag niet eten, en de ander is zat. Die den buik vol heeft, meent ook, dat anderen zat zijn. (Zie BUIK.) Ta. dit var den man, die zich vol en tt van man, die zich vol ge- dronken har s z Ik zat, alle zaligen zat. (Zie ZALIG.) ZATURDAG. Dat is een zaturdags kind. (Zie KIND.) Dat is een zaturdags werk. (Zie WERK.) ar zoo kwaad, Of de zon schijnt vroeg nat. [De Joden wandelen veel op sabbat; en nu meent het volksgeloof, in Amsterdam heersend, de zon, om den wil van de Joden, zich altijd voor korter of langer tijd op zaturdag vertoont.) Hij weet er net zooveel van als een kraai van den zaturdag. (Zie KRAAI.) Van den maandag tot den zaturdag. (Zie MAANDAG.) Zij houden zaturdag. Het zavel 1 CZ ) et zav t te grond. (Zie GROND. Hij beeft Finne zavclin. Daar een zavelboom een jeneverboom is, ent men met deze spreekwijze de dronkaard.) ZEBEDEUS. Het is een Zebedeus. 2 [Men zegt dit van een sukkelaar, omdat ZEBEDEUS geen betekenis schijnt gehad te hebben dan alsvader van JACOBUS en JOHAN- NES, en alzoo slechts voor anderen wordt. Wie was de vader van de kinderen van Zebedeus? (Zie KIND.) Zij zochten kinderen van Zebedeus te worden. (Zie KIND.) ZEDEN. Andere tijden, andere zeden. (Zie TIJD.) De zeden van uw vriendschap zult u kennen, maar niet haten. (Zie VRIEND.) Het is lichter, oude schoenen te verwerpen dan onde zeden. (Zie SCHOEN.) In elk liedje eene goede zedeles. (Zie LES.) Kwade gezelschappen (of wel: redenen) bederven goede zeden (of doen dolen). (Zie GEZELSCHAAP.) Kwade zeden en goede taarten moeten gebroken worden. (Zie TAART.) Ligter kan men zijn slechte kleederen uitschudden dan slechte zeden. (Zie KLEED.) O tijden! o zeden! (Zie TIJD.) Uit de reden kent men de zeden. (Zie REDEN.) Verandering van stad Verandert niemands zeden. (Zie STAD.) Zoo vele landen, zoo vele zeden. (Zie LAND.) Sartorius tert. VII. 14. v. Daelevs bil. 197. v. Witsen bi. 483. Lennep bl. 971. Bancho-Panca bl. 59. Sartorius tert. XIV. ©. Cats LI. 488. v. Ey I. bl. 188. Zeepl. bl. 84. v. ZEE. Aan zee laten staan. 8 Aan zee wenden. 4 Alle baat helpt, zei de muis, en zij zwom in de zee. (Zie BAAT.) Alle rivieren loopen in de zee. (Zie RIVIER.) Beter arm te land, dan rijk op zee. (Zie ARME.) Beter met een' ouden wagen in de heide dan met een nieuw schip op zee. (Zie HEIDE.) Daar is onweer in zee. (Zie ONWADER.) Dat het zeewater zoo zout is, komt van al de pekelharingen, die erin zwemmen, zei de onde wife. (Zie HARING.) Dat is eene groote wetering, zei de boer, en hij zag de zee. (Zie BOER.) Dat is een mul (lastig, of: ongemakkelijk) zeischip. (Zie schip.) Dat is vergeten, zei kapitein Schrijver, en hij voer zonder boter in zee. (Zie boter.) Dat is zoo diep als de zee. Dat kan al het water van de zee niet afwischen. (Zie water.) Den bezem op den mast, om de zee schoon te vegen. (Zie bezem.) De visch aardt naar de zee. (Zie visch.) De vissen bewonen de diepten der zee, de aren den zweven in de lucht, — men kan de eerste met een haak, de laatste met een pijl treffen; maar ’s menschen hart is op geringen afstand niet te doorgronden. (Zie re! De zee, een wijf, een vier: Elk is een kwaad dier. (Zie DIER.) De zee is zonder water. (Zie WATER.) De zee kan veel afwassen. De zee maakt gedweif. De zee verzwelgt veel. De zee vuurt. [Zet vuren der zee, dat is: haar vurige stralen schieten, is heen phosphorische lichten der zee, meerder of minder sterk, naarmate van de meerder of minder snelle vaart van het schip. Dan eens spat dit licht in glinsterende sterren, dan weer in vurige klompen voor den boeg wit, om daarna in het kielwater te ver- dijnen. Wat dit lichten of vuren is, of liever: mwaarom het ontstaat, is nog niet uitgemaakt; maar zeker is het, dat het door wrijving wordt opgewekt. De zeelieden willen, dat het vooral sterk is bij een opkomenden storm; en is dat 200, dan zou de zee vuurt kunnen betekenen: de zee wordt den zeeman vijandig, en schiet haar vurige stralen op hem wit, of wel: de zee waarschuwt hem, op zijn hoede te zijn.) De zee zal wat nieuws opwerpen. (Zie NIEUW.) De zee zoekt vijgen. (Zie VISG.) Die de zee weet te drinken, kan droogvoets aan land komen. (Zie LAND.) Die een matroos van zoet water geboren is, zal kwalijk het zoute water der zee verdragen. (Zie MATROOS.) Sartorius tert. IV. 87, Winschooten bl. 338. ZEE. Die niet durft hazarderen, zal de zee niet passeren. Die niet ter zee vaart, weet niet, wat God is. (Zie GOD.) Die op zee is, heeft den wind niet in zijn handen. (Zie HAND.) Die ter zee gewend is, kan op het land niet aarden. (Zie LAND.) Die veel over zee gaan, veranderen wel van lucht, maar niet van manieren. (Zie LUCHT.) Die wil leren bidden, moet zich op zee begeven. Een boei is een zeeknobie, (Zie BOEI.) Eene zee van jammeren overdekte hem. (Zie JAMMER.) Een goed geloof en een kurkje ziel: dan drijft men die over (of altijd boven). (Zie GELOOF.) Een schip op strand is een baak in zee. (Zie SCHIP.) Een wrak in zee dient voor een baken. (Zie BAAK.) Fielen goed te doen, is water in de zee te dragen. (Zie FIERT.) Ga maar zee in. Geen baar (ook wel: golf, of: zee) komt hem te hoog (of: ten a). (Zie BAAR.) Gij zijt de man niet, om zonder beschuit in zee te gaan. (Zie BESCHUIT.) Het baat zooveel, alsof een mug de zee wilde leegdrinken. (Zie mug.) Het is als de baren van de zee. (Zie BAAR.) Het is een openbare zee. Het is koel op zee, zei de snijder, en hij voer over de Rotte. (Zie ROTTE.) Het is (of: Zij zijn) in zee (ook wel: In zee steken, of: Zich in zee begeven). Het is water (ook wel: een druppel) in de zee. (Zie DRUPPEL.) Het is zoo gereed, alsof het in deze zee lag, en dreef. Het ligt toch niet in de zee. [Men zegt dit tot iemand, die een grote beweging maakt over iets, dat niet meerjelijk te verkrijgen is.) Het lijkt wel verloren arbeid, zei gekke Dries, en hij wilde de zee leeg scheppen. (Zie ARBEID.) Het schip, dat naar geen roer meer hoort, wordt eindelijk in de zee versmoord. (Zie RORR.) Het schip giert onder zee. (Zie SCHIP.) Het was daar een beroerde (of: holle) zee. Het water loopt altijd naar de zee. (Zie WATER.) Het zeegat van armoede is zijn voorland. (Zie ARMEEDE.) Hij gaat diep (of: ver) met hem in zee. Hij geeft op als de zee (of: als de baren van de zee). Hij gelijkt de visch, die nog modderig nog zout, wordt, door de onstuimigheid en door het zout der zee. (Zie MODDER.) Hij heeft eene zee van geld. (Zie GELD.) Hij heeft met een te hoge zee willen zeilen. Hij heeft zeevoeten (af: zeeschuiven) (Zie SOEN.) Hij is aldoor zee overgevaren. (Zie VEIL.) Hij is al groter gevaren te boven gekomen, en ziet daarom tegen de mindere niet op. Proeverij blz. 38. Winschooten blz. 344. Gales blz. 11. v. Lennep blz. 7. v. Eijk I. blz. 142, Tuinman II. blz. 118. Witsen blz. 510, v. Eijk I. blz. 154, Modderman blz. 108. Witsen blz. 533. Winschooten blz. 245. v. Eijk I. blz. 158. 10 Witsen blz. 514. Bartorius tert. I. 92, IX. 16. Witsen blz. 492. Winschooten blz. 177, 35. v. Alkemade blz. 164. Winschooten blz. 246. Winschooten blz. 2335, 346. Hij is een grondloze kolk (of: zee). (Zie ANOO.) Hij is een goed stuurman op zee. (Zie STUUR.) Hij is ter halve zee. (Zie HALE.) Hij is wel zeeziek; maar hij geeft niet over. (Zie ZIEK.) Die zeeziek is, moet indien hij nu wel zeeziek, a gevoel wel al het ongemak eener zware zaak; maar geeft hij toch niet over, is: weet hij zich te verharden, hij is de soon, die zich in het geval van overgeven vindt, maar die toch niet overgeeft. Men het van hem, die niet scheutig is, die aan afschuift, die niet tot overgeven wegen is, hoe hard daartoe ook wordt ged gen, dat is: van den gierigaard. Het noord bevat al z00o eene woordspeling.) Hij is zeehard. (Zie HARD.) Hij weet van wankelen noch bezwijken. Hij ligt voor zover. Hij meent, dat hem de zee over het hoofd zal loopen als hij den stuurman van hoog water hoort tollen. Hij weet zooveel van de zeevaart als een spier van velden. Hij wil de zee uitbranden. Hij zal het schip wel over zee brengen. Hij zeilt met een te hoge zee. Hij ziet veel onweer te voren, om niet in zee aan. Hij zou de zee uitdrinken. Hij tracht naar dingen, die onbereikbaar zijn. Hij zou wel zeggen, dat in de zee geen water is. Hoe holler zee, hoe sterker winden. Iemand in zijn ondernemingen alsvriend en bijstand verleenen. Ik geloof eerder, dat de zee zonder water is, dat ik dat geloof. Ik hoor aan uw praten wel, dat gij eerst verse zee komt. Ik moet het schip aan de zee overgeven. In zee arbeiden. Kom wel mij niet met oude zeebrieven en blinde kaarten. Men belooft de gehele zee niet uit te drinken, om te proeven, dat haar water zout is. Men vindt veel valken, die hun leven geen zee gezien hebben. Met al die zeestralen! Mijn is al veel zeewater over het hoofd gegaan. Neem ’t mes naar de schep, en ’t schip naar de zee. Om de verse zee ter zee gaan. Onder de zee liggen geen balken. Onder zee liggen of zijn gelegd. Over zee, over zand. Prijs de zee, maar blijf aan wal. (Zie WAL.) Regt door zee gaan. Van daar dan voort naar zee toe. Wanneer de zeeëieren breken, dan stinken ze meer, dan wanneer de landeieren breken. (Zie RI.) Wat zal de zee al opleveren (of: opwerpen)! Wat zal men u koken? Knollen met zeespek? (Zie KNOL.) Werp hem in zee, en spoel hem de voeten. (Zie VORST.) Wij komen met een zege aan land. (Zie LAND.) 't Geld op zee: ’t mag zinken. (Zie GELD.) Zee en Lucht zijn aan elkaar. (Zie LUCHT.) Zeeroovers, tegen hun gelijken, doen zelden goede zaken. (Zie GELIJK.) Zee winnen. Zijt gij van een goed verstand, Zoo eer de zee, en blijf te land. (Zie LAND.) Schip in zee gaan. (Zie SCHIP.) 200 er nog vuiler rog in zee was, hij zou mij aan boord komen (of: zijnen staart opsteken). (Zie BOORD.) Zuidwesten wind, Noordoosten wind in zee. (Zie NOORDOOSTEN.) ZEEF. Dat is een zeef, die geen nat houdt. (Zie NAT.) Dat vrouwen weten, blijft gesloten Als melk, in een zeef gegoten. (Zie MELK.) Die gelooft, schept het water met een zeef. (Zie WATER.) Het is, alsof het door een zeef gezift is. Het zal regenen, want de zeefkramers lopen. (Zie KRAMER.) Ga met een zeef water halen. (Zie WATER.) Hij loopt met een zeef. Hij slacht de zeef, die alleen het gruis behoudt, en de bloem van zich wegwerpt. (Zie BLOEM.) Hij vangt regenwater in een zeef. (Zie REGEN.) Zoo dig (ook wel: Zoo lek) als een zeef. Asn een zwak touw (een krank zeel, of: een’ kwa- den reep) moet men zachtjes trekken, (Zie RERP.) Als men den hond hangen wil, zoo krijgt men wel- haast een zeel. (Zie HOND.) Het zijn gezeelde ossen. (Zie 08.) Hij heeft de ijzeren zelen aan. (Zie IIZER.) Hij heeft de zelen op de hakken genomen. (Zie HAK.) Hij is met een hennepzeel geboren. (Zie HENNEF.) Zi) trekken al &En zeel. 5 ZRELAND. Brabandsche lucht, Zeeuwsche renten. (Zie BRA- BAND.) Het is eene Zeeuwsche beuzeling. (ZieBRUZELING.) Hij gaapt als eene Zeeuwsche oester, die in de warmie komt. (Zie OESTER.) mm m } Witsen bi. 506. Winschooten bi. M4, 200. v. Alksmade bl. 9. Tuinman 1. bi. 143, 189, IE. bi. 3. Martinet 81. Reddingius 44. d’Escury bi. 18. 7. Buhenpe üpreckw. bi. 138. Koning bl.38, v. Eijk 3 Witsen bi. 516. 1. D. 136. Zeopl. 1.79. v. Waesberge Vriüen bi. 68. Gufksmea II. 36. Anton bi. 88. Modder- man bi. 6. Bogner! bi. 9}. Harrebomde Tid bi. 989. v. Lennep bi. 173,128. Roodhuijsen bi. 9. 6 Serrillus bl. 67°. © Bogaert bl. 88. 7 v. Hall bl, 308-210. 8 Sartorlas tert. VI.®, VI1.87. Talnman I. bl. 300, 11. 61.204. v. EUk I. bl.158. v. Lennep bl. 4 Obeurts bi. 35. Tuiaman II. bL. 209. ZEEP. Hij heeft er den haat op als een Zeeuwsche schip- per op een’ Zuidwester storm. (Zie HAAT.) Holland, bol land; Zeeland, geen land: Ik houd het met den heikant. (Zie HEIDE.) ZERLDRAAIJER. Hij gaat voorwaarts gelijk de zeeldranijers. 6 [Omdat de zeeldraaijers hun handwerk ach- teruitgaande verrigten, wordt dit spreekwoord tronisch gebruikt, om averegtschen of slechts schijnbaren vooruitgang aan te duiden.) LEEM Eene volle zieltreedt welop honigzeem.(Zie HONIG.) Verwacht niet veel van de menschen, dien gij het zeem om den mond strijkt, en weinig daarin steekt. (Zie MENSCH.) lemand zoo gedwee maken als een zeemlederen handschoen. (Zie HANDSCHOEN,) Zijn geweten is een zeemlederen lap: het geeft en het neemt. (Zie GEWETEN.) ZEEMAN. De zeelui zijn even rijk. 7 De zeeman noemt ze regte dwazen, Die visschen willen zonder nzen. (Zie AAS.) Een goed zeeman (of: schipper) valt wel eens over boord (zeilt wel eens tegen een’ paal, of: wordt wel eens nat). (Zie BOORD.) Een landman spreekt het liefst van zijne ossen, een zeeman van zijne stormen. (Zie LANDBOUWER.) Zeeman, Geen man. (Zie MAN.) ZLEEMANSCHAP. Dat gaat zijn zeemanschap veel te na. Hij weet zeemanschap te gebruiken. 8 [,,„Seemanschap,’ zegt WINSCHOOTEN, #8 „‚kennis van de seevaarı en het regt, dat daar toe behoord, en hier van: seemanschap gebrui- ken, reedelijk en rekkelijk sijn.”’ Men kan op zee niet altıjd, 200 als men wil. Het manoeu- vreren moet met veel overleg en naar de mo- gelijkheid der omstandigheden geschieden. Daarom gaat een zeeman meermalen buiten ge- woonte of instructie, manneer hij door weer of wind als ie ae genoodzaakt wordt.) ERP. Dat gaat zoo glad, alsof het met zeep besmeerd is. 9 Die een ezelshoofd wil wasschen, verspilt zijn water en zijne zeep. (Zie EZRL.) Het huishouden kan om zeep loopen. (Zie HTIS- HOUDEN.) Het is, alsof er zeep aan den pot gesmeerd is. (Zie POT.) Het zijn zeepbellen. (Zie BrL.) Hij heeft heın zonder zeep geschoren. [7%] heeft hem ongemakkelijk beetgenomen, al vroeg wat afgezet. Hij is om zeep. Dat wil zeggen: hij is dood. Ofschoon verschillende afleidingen van dit spreekwoord zijn gegeven, zal de door TUINMAN gegiste 8 Witsen bl. 516. Winschooten bl. 3246. Tulament 1. nal, bl. 10. v. Rijk I. bl.189. v. Dam bl. 189, v. Waesberge Frijen bl. 58. v. Lennep bl. 973. 9 Tuinman II. bl. 163, Gales bl. 39. 10 Witsen 17. Tuinman II. bl. 336. Gales bl. 31. Ererts bl.345. v. Eijk I. bl. 192. de Jager Bijdr. 38. Banco-Pane bl. 45. Bogsrt bl. 81, 11]. ZEEP. en door BILDERDIJK, in zijn Aant. op c. HUYGENS' Koren-bloemen, v1. bl. 227, stellende verzekerde verklaring waarschijnlijk wel de ware wezen, dat men hier te denken heeft aan de kruisvaarten naar Jeruzalem. De Jeruzalemsche zeep, die men in die togt zou medebrengen, bleef achter, omdat de kruisvaarders veelal in de gevallen, aan de togt verkeerd, omkwamen. Hij is zoo wit als een zeepkor. (Zie KOR.) Laat komen de zeep, zei de meid, morgen zullen wij wassen. (Zie MEID.) Men moet geen a voor boter, geen stijfsel voor rijst verkoopen. (Zie BOTER.) Waar iedereen zich alles aantrekt, daar gaat alles om zeep. Dat is een Ongelukkig zeer, zei Trijn, en zij kreeg een paar kaketijen. (Zie KAK.) Dat is het oude zeer, zei Lazarus, en hij kraaide zijn kop. (Zie KOR.) Dreigen doet geen zeer voelen. (Zie DREIGEN.) Hartzeer en pijn eten vleesch en bloed. (Zie BLOED.) Hartzeer is geen buikpijn. (Zie BUIK.) Hartzeer is meisjes-verdriet. (Zie HART.) Hartzeer slijt met de tijd. (Zie HART.) Het is een ongevoelig Lazarus-zeer, waaraan geen zalf te strijken is. (Zie LAZARUS.) Het is nog oud zeer. Hij brengt hem een deelijk zeer aan (of: toe). 3 Hij is op zijn zeer geraakt (getast, of: getrappt). 4 Hij krabt de oude zeuren op. 5 Hij ziet zijn hartzeer. (Zie HART.) Men bindt de doekjes wel, daar het zeer niet is. (Zie DOEK.) Men kraauwt zich wel, al is er geen zeer. 6 Men moet een kwaad zeer niet ten halve genezen. Mijn zeer is zoo goed als zijn schurft. (Zie SCHURFT.) Niemand hinkt van (of: aan) eens anders zeer. 7 Oude zeuren breken ligtelijk weer op (of: zijn kwaad te heelen). 8 Waar geen eer is, daar geen zeer is. (Zie EER.) Groeien in een andermans zeer als de luizen. (Zie LUIZ.) ZEBUW. Dat is een ronde Zeeuw (of: goed rond, goed Zeeuws). (Zie ROND.) ZEGEL. Een rustig bezit van een derde deel van honderd jaren gaat voor alle zegel en brief. (Zie BEZIT.) Geld, geweld en gunst Breektrecht, zegel en kunst. (Zie GELD.) Hij heeft daar zegel en brief van. (Zie BRIEF.) Hang zulke zegels vrij over een zwaar voor het achterste. (Zie ACHTERSTE.) Adag. Thesaurus, bl. 15. v.d. Venne, bl. 356. Sartorius, pr. V. 33. Servillus, bl. 166°. Campen, bl. 100. Gheurts, bl. 37,56. Zegerus, bl. 37. de Brune, bl. 335. Bartolius, pr. VII. 42. Tuinman I. bl, 208, 208, 11. bl. 100. de Brune, bl. 335. Tuinman II. bl. 208. de Brune, bl. 117, 210. Prov. seriosa, bl. 38. Campen, bl. 8. Gheurts, bl. 18, 58. Zegerus, bl. 46. 18 Juli). Gruterus I. bl. 128. Oats, bl. 498, 508. v.d. Venne, bl. 308. de Brune, bl. 163, 374, 405. Sel. Prov. bl. B, 200. v. Nyenburgh bl. 1050. Pagensteiner. v. Alkemade bl. 80, 115. Tuinman bl. 78, 1 bl. 9, 166, II bl. 100. v. Hasselt bl. 2. v. Moerbeek bl. Gales bl. 88. Willems VII. 14. Sormomon v. 49. Meljer bl. 3. v. Waosberge Vrijen bl. 58. v. Vioten bl. 360. Schrant bl. 275. Modderman bl. 149. Bogaert bl. 33. Campen bl. 45. de Brune bl. 456, 457. Meijer bl. 3. v. Waosberge Vrijen bl. 58. Het eenvoudige is het zegel van het ware. EENVOUDIG. Het is bezegeld laken. (Zie LAKEN.) Hij drukt er zijn zegel op. Hij hecht (steekt, af: hangt) er zijn zegel aan. Dat is: hij is met dat gevoelen, die wijze of die handelwijze in volkomen overeenkomst. Tuinman zegt: „’t Is ontleend aan koopbrief en diergelijk, waar aan de Schepenen tot bekrachtiging hun zegel handelt. Hij heeft het zegel daarvan aan zijn hemd. (HEMD.) Mijn woord is mijn zegel. (Zie WOORD.) Het is geen zegen dat gelegd is. (Zie LEGEN.) Bij loterij-geld is geen zegen. (Zie GELD.) Gesmokkeld vlees brengt geen zegen aan. (VLEESCH.) In Godes wegen is Godes zegen. (Zie WEGEN.) In het huis van de gelovige woont de rijke zegen. (Zie GELOOVIG.) Kinderen zijn een zegen des Heeren; Maar zet de noppen van de kleuren. (Zie KLEUREN.) Wilt u Ezau’s staat voor u niet kiezen, En voor de jacht verliezen. (Zie EZAU.) Zonder zegen wordt honing tot gal. (Zie GAL.) Hoe moeilijker strijd, hoe schooner zege. (Zie STRIJD.) Al de zeilen dragen. Dat ik zeggen: alles loopt naar elkaar Eene goede uitkomst der zaak te gemoed te Nen zien. WINDBOOTE aan deze wijze aldus bij: „Dragen werd de Zeilen geschreven, die de wind als dragen. Zie een Zeeman: alle de Zeilen dragen, alle de Zeilen hebben de wind gevat, die Zeilen staan geswollen of gespannen van wind.”)] Alle zeilen bijzetten (of: bijhalen). Alle zeilen blank (ook wel: Blauw zeil maak ik spelen). Terwijl wagens bij deze spreekwijze van „wech zeilen” klinken, en V. LENNEP alles op wagen” als hare betekenis aan denken WINSCHOOTEN aan de handelwijze der zeerem (TUINMAN neemt er de vrijbuiters bij), alles voor goeden prijs verklaren. v. Ai MADE zegt: „dit ziet op CLAAS OOMP een voornaam Zeerover, die vriend nog verschoonde, maar alles wegnam.”] Als de wind in het zeil waait, moet de schoot vooruit worden. (Zie SCHOOT.) Sighillus bl. 25°. Tuinen I. bl. & U, Sept. 38. 10 Winschooten bl. 48. 11 Merg bl. 35. Winschooten bl. 8,3. T I. bl. 147, II. DI. 165. Geles Ui. @. v. ER 168, II. nal.bl. IV. Manvisbl. 198. DI. 15. Bogaert bl. 54, 65. v. Leuven 4 Made bl. 116, 2139. Tuinen I. U. 16,125. % Lennep bl. 97. ZEIL. Als het hemd (af: het zeil) scheurt, dan is (of: heeft) het een gat. (Zie GATEN.) Als bij met hoog water zeil voert, dan kent hij zijn want wel. (Zie WANT.) Als men onder zeil gegaan is, moet men aan boord blijven. (Zie BOORD.) Als men zijn zeiltje hoogstelt, is ’t lichtelijk, dat de wind het veit. (Zie WIND.) Bij zwaar weer, klein zeil. (Zie WEEER.) Dat zijn zeilen op stootgaar. (Zie GAREN.) De zeilen liggen blind. 1 De zeilen ophalen (of: opjagen). 2 De zeilen staan ter draf. (Zie DRAGT.) Die in toorn handelt, gaat in storm onder zeil. (Zie STORM.) Die ziene zeilen te breed uitzet, loopt gevaar van om te vallen. (Zie GEVAAR.) Een man zonder geld is een schip zonder zeilen. (Zie AAR.) Een vrouwen trekt meer dan een marszeil (of: kabeltouw). (Zie HAAR.) Een zeil dood aanslaan. 3 Een zeil op den dijk. (Zie DIJK.) Er komt een zuchtje in het zeil. Baal (of: Bind) de zeilen in. 4 Beil in ‘t zeil drinken. (Zie HEIL.) Het geluk blaast in het zeil. (Zie GELUK.) Het is altemaal wind, zei Fop, en hij blies in het zeil. (Zie FOR.) Het kleine zeil geeft rust en heil. (Zie HEIL.) Het waait daar een bramzeilkoekje. (Zie BRAM.) Het waait hem in ‘t zeiltje. 5 Het zeil gaat over. 6 Het zeil laten loopen. 7 Het zeil (of: Den schoot) aanhalen. (Zie SCHORT.) Het zeil (of: Den schoot) vieren. (Zie SCHORT.) Hier liggen wij met de zeilen voor den mast. (Zie MAST.) Hij behoefde nog zeilen bij te zetten. Hij deed een reep in het zeil. (Zie REEP.) Hij ging er zeil op maken. Hij ging met de laatste schepen onder zeil. (Zie SCHIP.) Hij zag op het zeil af. (Zie DONER.) Hij baalde zijn zeil te hoog (in top). (Zie TOR.) Hij had den wind in twee instellen gekregen. (Zie WIND.) Hij wiste de volle zeilen eerst aan den wind overgegeven, toen hij den kwaden hoek te boven was. (Zie HOEK.) Hij had zeil voor dat schip. (Zie SOLI.) Hij had het zeiltje gestreken. Hij bondt het zeil in den band. (Zie BAND.) ZEIL. Hij is stijf onder zeil. Dat spreekwoord wordt bezigd bij verschillende gelegenheden. Men verstaat er nu door: hij is met zijn werk gereed; of: hij bevindt zich in staat, om het lang uit te houden; ook nu: hij is ingeslapen; en eindelijk: hij kan vrij veel sterken drank verdragen. Hij komt met een opgestoken (opgezet, of: opgetogen) zeil aanzetten. Hij komt met een vol zeil thuis. (Zie AANZI.) Hij laat de zeilen vallen. Hij laat het mars zeil op den rand loopen. (Zie MARS.) Hij loopt met een nat zeil. Hij moet zeil verminderen (of: zijn zeil in trekken). Hij schept de zeilen. Dat is: hij bevindt zich in ongewone omstandigheden, maar weet er zich wel uit te redden. „Dit wordt gezegd,” 200 leest men bij WITSEN, „als de zeilen op of tegen de masten liggen, en niet ten winst vangen staan, uit oorzaak van 't schip draaiing, en dat men dan ten winst vangen met het verleggen van 't roer." Hij voert er met een bramzeilkoets heen. (Zie BRAM.) Hij voert groot (of: een 18 Hij voert veel zeil op een klein schip. (Zie SONIP.) Hij zal alles van boven-neder halen met zijn stout zeil-voeren. Hij zal den buik van het zeil gorden. (Zie BUK.) Hij zal het zeil moeten reven, en de vaart minderen. (Zie VAART.) Hij zal met het voormars zeil betalen. (Zie MARS.) Hij zet de lijzeilen bij. (Zie LIS.) Hij zet een’ riem aan het zeil. (Zie RIEM.) Klein schip, klein zeil. (Zie SCHIP.) Komt wind voor regen, Dan is er niet aan gelegen; Doch komt regen voor wind, Berg dan je zeilen gezwind. (Zie REGEN.) Laat het zeil bijzetten. Men moet de zeilen naar den goeden wind stellen. (Zie WIND.) Men moet een oog in het zeil houden. (Zie OOG.) Men moet het zeil naar den wind zetten, zei de man, en hij zette zijn fok op den neus. (Zie FOK.) Men moet het zeil niet te hoog halen (of: trekken).19 Met de voorschepen te zeil werken. (Zie SCHIP.) Met een opgeregt (of: opgestreken) zeil iemand aan boord komen. (Zie BOORD.) Met een staand zeil daar heen laveren. Met volle zeilen. 20 [Dat wil zeggen: met kracht en | Met zeil en treil (of: Zoo als het treilt en zeilt). (Zie TREIL.) 4 Winschooten dl.33, 36. Modderman bl.106. v. 11 Winschooten hl.249, 299. Gules bl.19. v. Eijk 16 Witsen bl. 488. Winschooten bl. 348, 338, Bo- Lennep bl. 877. I. bl. 164. v. Lennep bl. 278. Guert bl. 54. 5 Barteeius see. V. 91. Winschooten bl. 869. v. 18 Witsen bl. 501. Winschooten bl. 39,306. v._ 17 Witsen bl. 516. Alkemade bl. 90. Teinman I. bl.143, v.d. Hulst Ruk 1. bl. 161, 168. v. Lennep bl. 151, 877. 18 Witsen bl. 516. v. Rijk 1. dl. 161. MM. d’Essary bl. 18. Hogaert 6.239,36. v. 13 Bertolus pr. IV. 37, tert. VI.66. Witsen bl. 19 Cats bl. 458, 479. de Brune bl.370. Sel. Prov. Lennep bl. 27. 500. Winschooten bl. 349, 2590. Tulman I. bl. bl. 97,131, 136. Winschooten bl. 164. Bogaert 0 Winschooten bl. 178. 147. d’Engels bl.31. v. Eijk I. bl.168. v. Lennep bl. 88. ! Winschooten bl. 144. Lennep I. 877. 3) Winschooten bl. 380. U Begnet bl. 05. 14 Winschooten bl. 248, 349. (Bijlage) Onder een staand zeil is het goed roeien. (Zie Bijlage.) Op eens anders woord te zeilen gaan, (Zie woORD.) Op zulk een schuit past geen zoo overgroot zeil. (Zie SCHUIT.) Schippers pussen niet, als zij onder zeil zijn. (Zie SCHIPPER.) Smak het zeil om (of: Leg het zeil over). 2 Voer een laag zeil, of raak onder water. (Zie WATER.) Wie zal op de zeilen passen? Zet je zeil kant. (Zie kn) Zijn schip voert te grote zeilen. (Zie schIP.) EILSTEEN, Hij trekt het al, gelijk de zeilsteen ’t ijzer trekt. (Zie IJZER.) Zij is een ware zeilsteen voor hem. ZEISSEN. De zeissen k... niet. 8 [Het land moet niet maar altijd gehooid worden, om er het meeste voordeel van te trekken. De Finnen voeden de beemde. (Zie BEEMD.) Eene kwade geest moet goede klavers hebben. (Zie KLAVER.) Een slecht maaijer heeft nooit een goede geest. (Zie MAAIJER.) Het Maartgras hoort je niet (of: Maartgras komt niet voor de zeis). (Zie GRAS.) Hij slaat zijn zeis in eens andermans koren (of: oogst). (Zie KOREN.) Hij weet zijn zeis goed te slaan. LEGER. Het is een zot, die het zekere voor het onzekere laat varen. (Zie ONZESCHULDSCHAP.) ZEKERHEID. Als de roest zich eens in een uurwerk zet, daar is een regel meer in zijn beweging, noch zekerheid in zijn wijzer. (Zie BEWEGING.) De wantrouwen is de moeder der zekerheid. (Zie MOEDER.) Het geschiedt om de zekerheid, zei dokter Hasius, en hij trok zijn mes tegen een Siamese haan. (Zie DOKTER.) Zekerheid maakt rust. (Zie RUST.) ZELDZAAM. Zeldzaam is aangenaam. (Zie AANGENAAM.) ZELF. Zelf is goed kruid, zei de meid, en zij plakte zelf. (Zie KRUID.) Zelf is het beste kruid; maar het staat niet in alle hoven. (Zie HOF.) ZELFKANT. De zelfkant is erger dan het laken. (Zie LAKEN.) Hij is zoo wat van den zelfkant. [Dat wil zeggen: hij behoort ja nog tot de familie, maar het is alleen door aanhuwelijk en verre verwantschap. De spreekwijze is ontleend aan den breeden zoom van het laken. In denzelfden zin zegt men: Het zijn vrienden van vriendschapswege. De vriend van den zelfkant 4 Tuinman I. bl. 334, 488 meer bl. 83. v. EUkI.bI. 115. Verkl.8. Moddermen bl. 115. v. Lennep bl. 178, 877. 3 Winschooten bl. 170, 176. ZEST wer dus tegenover den vriend van het Ingi zei. ZELLING. Daar gaat een stroom als een zelling. (Zie strom: Het anker kentert in zijn zelling om. (Zie aan ZEMELEN. Alle graan heeft zijn zemelen. (Zie GRAAN.) Die zich onder de zemelen laat mengen, zal varkens gegeten worden. (Zie VARKEN.) Eene rat, die zemelen eet, deugt bij het meel (Zie MEEL.) Het is een zemelknooper. (Zie KNOOPER.) Menigeen verkoopt zijn zemelen zo duur, zo zijn bloem. (Zie BLOM.) Men kan geen varken met zemelen mesten, (VARKEN.) Zo kort malen als zemelen. 4 ZERK. Hij is onder de zerken gekropen. [Men zegt dit als de dode.) ARP. Niet al te scherp, maar te zerp. (Zie schuum) ES Die dikwijks werpt, krijgt wel twee zessen. Hij is van zessen klaar. 5 Het wil zeggen: hij is rondom klaar allen opzichte voor zijn betrekking geschikt. Het spreekwoord is aan de man: die, zullen ze schoon en voor het zwart gekoken zijn, 4 goede beenen en 2 goede oogen beschouwen "Hij zet vijf, en haalt zes uit. (Zie visier.) Ik zet het je in zessen. Veel aan en vijven (of: vijven en zessen). VIER. Zes tegen vijf. (Zie hoorn.) Zij zet vijf, en zij beurt zes. (Zie visier.) ZESTHALF. Die heb ik gepierd, zei de boer, en hij gaf zesthalven voor acht stuivers. (Zie BOER.) ZESTIEN. Dat is een schoone vond, zei de boer, en hij sloeg een' zwavelstok in zestien. (Zie BOER.) Hij drinkt tegen den penning zestien op. (PENNING.) Hij is op den penning zestien. (Zie PENNING.) ZESTIG. 