title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: Principio quidem oseret mm esse existimamus, liquidissima domus Electoralis Brandenburgica in ducatus Pomeraniae iura latius licet demonstrare. Tam solidis enim ea nituntur fundamentis, ut a nemine unquam in dubium vocata fuissent. Illud potius regendum relinquimus, quam acerbum Principi magnanimo futurum sit amplissimas ac incomparabiles dominios, maiorum sanguine infinitoque labore paratas, nullo suo merito amittere aliisque pretii vel praemii loco cedere, et verendum mox in exemplum timendi arcemque ipsam Libertatis Germanicae penitus tandem destruebatur in, si Imperatori Romano haec in Principes statusque Imperii concedatur potestas, Principem innoentium Electoremque Imperii summe conspicuum, posthabito gentium ac naturali iure, spretis Imperii legibus pactisque ac capitulationibus iuratis, bonis suis hereditariis invitum exuere et causa externis tributo loco addicere, quae quidem in intima Familiae Electoralis, successororum suorum legitimorum proximorumque in Franconia degentium agnatorum simultanei hoc ipso ducatu investitorum detrimentum ac praemium alienari ne a volente quidem Electore possunt, neque salva sua Serenia conscientia honore atque existimatione illud procedere potest, cum constet maiorum suorum pactis provisum esse datamque toties ac acceptam sub solenni iuramenti formula per literas, quas vocant Testaments, ab ordinibus Pomeraniae Humes, ne ipsi quidem ducibus, multo minus aliis quocunque modo integrum fore ordinibus Pomeraniae sacramento, quo domus Brandenburgica obstricta sunt, solvere, et si praeter spem tale quid eveniret, ipso tamen iure illud irrum perturbatum fore nihilque actum esse censeri debere. Quam ob rem hactenus nobis persuaderi non potuimus, Regnum Magnum nunquam unquam voluisset aut etiamnum velle cum domus Principis, si vel sacra vel sanguinem vel necessitudinem spectet, sibi coniunectissimi locupletari Regni sui limites proferre atque ita arma hactenus iustissima et felicissima minus aequa adeoque infausta pace tinere. Quin potius speramus, legem Majestatis regiam gloriosis Augustis eiusdem Pace parallelis vestigiis totiesque sanctissime iteratis literisque ac manifestis publicis divulgatis promissis instituram, quibus nihil sibi antiquius esse passim testatus est quam Consanguineos suos Sacrorumque Consortes in libertatem vindicatos pristino suo splendori restituere ac contra invasores quoscunque sartos tectosque conservare neque se legibus et dominbus alienis, quae domi possideret amplissima, juhare nec libidine proferendi imperii tangi. sed illum quem diximus unicum armiorum suorum scopum habere, quod cum Maiestati sua immortalis menioriac quam maxime gloriosum, tum paetus quoque cum ultimo Pomeraniae ducum ordinibusque eiusdem initis ictoque ad Regiam manu et sigillo munito foederi cum primis consentanceum uit, euius inter praecipua capita recensetur, Regiam Majestatem Pomeraniae universim legibus suis uti, privilegiis frui ac post futum ducis Marchionibus ac Electoribus Brandenburgicis veris ac legitimis suis dominis gaudere conceduram esse. Nec minorem huius expectationem Regia Valitudo excitavit, cum per legatos Monasterii ac Osnabrugae mentem voluntatemque suam solemni scripto declarare atque pacis conditionem dicere voluit, Electores, Principes ac ordines Imperii suis quemque terris, bonis ac dominibus pristinae libertati restitui, omniaque ad illum, quo a 1(1 IS deprehensa sunt, statum reduci atque in eo conservari debere; quae cum in decantatissimam regii nominis gloriam cedant, Regia Valitudo haud admittit, ut Serenissimus Elector ducatu suo Pomeraniae privetur, cum alias regia fides et promissum in dubium ob oculi variisque cavillationibus obnoxia esse possent, apud malevolos seilicet, religionem, libertatem, aequitatem et justitiam nomina tantum fuisse velandis acquirendarum Regionum cupiditatibus excogitata, Libertatem vero brevi miserrimi gaudio ab ipsis eiusdem vindicibus gravius quam labern vel Majestatem gloriae vel Augustissimi eiusdem Praestitis gloriosissimae memoriae vel sparsae per totum orbem Regni Sueciae tam aeque aspergi Regiam Majestatem aequo nunquam animo latuaram esse credimus. Quid enim serenissimo Electori, Principi foedero vicino coronumdque sacrorum participi nobilissimoque Imperii Romano-Germanici membro, durius accidere potest, quam eo ipso tempore, quo de sancta universali iniuriarum oblivione restitutione innocentium restitutionis agitur, nonnulli etiam non contaminatis terrarum portionibus dotati res suas non mediocriter copuletarunt, Principem interim inculpatum iniuria nulla, maxime ubique res tulit beneficis et subsidiis Coronae Sueciae cognitum ac probatum, cuius opes Marchiae et Clivenses multorum inflationum numerum exaequantes in exercitus regii alimenta concesserint hodieque absumantur, quid amplissimi ducatus Pomeraniae proventibus tot iam annos caruerit. Hoc ipso ducatu maximo suo familiaeque sua serenae detrimento penitus tandem exuri et privari? Quanquam vero in domum Electoralem Brandenburgicam, eujus reliquae ditiones illo munimine nudatae eujus iniuriae exponentur, potissima calamitas exinde reddenduratur sit, exemplum tamen ad reliquos omnes, imprimis vero Evangelium. interpositionis Nostrae fructum sentiat. Hoc pacto Regnabit Verbus non tantum in Samo et suo Successores ad aeternam fidamque amicitiam nullaque unquam tempore temerandam tidem penitus devinciet, sed et nos quovis necessitudinis studio omnique officiorum genere vota constant. Vom 11. September 1610, bei Aitzema 11. liiU. Digitized by Google 12 I. Die Allianz von 1655. sibi habebit paratissimos, qui Regi adiectus illim controversias tanquam organa Regiain Majestatem quam eiusdem subditos quovis tempore et occasione agnoscemus. Instruction van de Heelese Mutende Heren Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden voor de Heren derselver Plenipotentiairen en extrordinaris Ambassadeurs tot Munster, um hier daarna te regeren bij de Heren Plenipotentiairen en extrordinaris Ambassadeurs van Zweden in 't bevordelen van het goed, welgefondreerd en onsterdieth recht van S. D. van Uraniem burch aan en tot de Poolsche Landen. Hat. 29. Dec. 1646. Sollen (offten nzen mit den selnvedischen Gesandten halten, ihnen das Recht des Kurfürsten auf Pommern und die Unbilligkeit einer Beraubung, sowie das Interesse der Staaten an der Freiheit des baltischen Meeres darlegen. Dasselbe sollen sie den kaiserlichen, französischen und anderen Gesandten vortragen. 25. Dec. De opgemelde Meerens H. II. M. plenipotentiairen en extr. Ambassadeurs tot Munster sal niet en nevens deze toegesonden worden tot der scheiding narichtingen Copie van den brief, die 11. 11. M. syn sehr bedrohende aan de Konigin van Zweden, het sujet van Pommern betreffende, en zullen daerop treden in conferentie uiet den plenipotentiairen en extrordin. Ambassadeurs van wegen den hoogh gemelten Heer Kurfürst tot Munster of Osnabrück, om door de scheiding nog optredende recht geinstructeerd te worden. We kunnen zien dat de tekst veel gebreken bevat en dat de schrijver volgens enkelde voelende, geïnstructeerd is, veel strepen en aanvullingen zullen de Heeren, H.H.M., Plenipotentiarissen en extra Ambassadeurs zoeken te treen in conferentie met de Heeren, plenipotentiarissen en extra Ambassadeurs van de Kroon van Sweden tot Munster, zijnde ook een van die. Ende in eendel dat zij, Heeren Plenipotentiarissen en extra Ambassadeurs van de Kroon van Sweden, alle in samen zouden mogen syn vertrokken na Osnabrück, zullen zij, Heeren H.H.M., Plenipotentiarissen en extra Ambassadeurs derwaarts een reis doen met en door een groot aantal uit de zelfde middel, als zij na gel Eregering en constitutie van zaken orden zullen te bebooren. De heeren H.H.M., Plenipotentiarissen en extra Ambassadeurs in conferentie gesproken zijnde met de Heeren Plenipotentiarissen en extra Ambassadeurs van de Kroon van Sweden. Dit zijn de Gesandten, zijnde folgende: Bartoli van Tijn, Huddeklauw, Julian van Mate, en Adriaan van Papenhoven voor Holland, J. de Kuyper voor Zeeland, K. N. Donia voor Friesland, N. Kipperda voor Overijssel, Adriaan Plant voor Groningen, en Michiel van Keede voor Gelderland. De Hoog Mogende Staten van de Republiek hebben aan de staatsgenoten in Munster op 13 gel Eregering en constitutie van zaken orden zullen te bebooren. Einde van het verhaal vervolgens daarna van de hoofdpersonage, dat deszelfde S.C.I. ongelijk geschoten, dat in hetzelfde van den meergen Landen gemeend en wilens goed zijn te deponeren, geniet syne notoire onschuld, als die de wapenen tegen de Kroon van Zweden of deren Geallieerden nooit en beest gevoerd. Dat ook de oorzaak, die den Coniek Gustaaf Adolf plotseling onsterfelijker herinnering veroorzaakt, heel zijn Mata bewogen te hebben, om zijn wapenen op die Kruis te brengen, eigen ander ogenmerk of wit en bebben gehad, als de herstelling van de Deense vrijheid en de gedeponeerde koningen en beren. Zo dat het een barre zaak zoude zijn, den alderneesten bloedverwant van de regerende Koningin alleen van het zijn te ontblootjen; in sonderbeid de wilde meerhooghgemoed, S.C.1., niet tegengevallen deszelfde geallieerd onschuld, nog dergelijke billijke en in alle manieren aanvaardbare condities tot tevredenheid van de Kroon van Zweden van het zijn is of terwille van de weke de zelf in redelijkheid behoort te nemen. Dat de vrede voor de Kroon van Zweden vastere, zekerde en glorieuzere zal zijn, zo wanneer die vrede in genoegen van S.C.1. als verkregen worden. Daar anderszijds altyd een opene wonde in de Stad van zodanigen hooganschikken Lijd des Kyek voor altijd gelaten worden, die beswaarlijk ooit of ooit voor kunnen komen eisteren: Zodanig dat liefdevol bij de eerste gelegenheid en gelegentelijkheid oorzaak zoude geaccepteerd worden tot niettegenstrijdig beroerten en daarop te volgen bloedige Oorlogen, die niet altyd even gunstig voor de een of de andere der strijdende Deelen komen en vallen. Dat het bedenklijk is, een vreedzame en Protestante prins zo hart te handelen, die, zoals verhaalt is, door de hond van de natuur zelf zo dicht aan de barrière van de Con. Mata van Zweden verkocht is. Wat dan andere Geschiedde vanbare Mat sullen bebben te verwachten, oorde na gelegenheid te bevreesen, zieende en berekende dat het simpel recht van belevenzoa aan veel van deszelfde vermaak. Digitalel door Google. 14 I. Die Alliantie Ton 16af. Als in die zaak van Pomeren tegenwoordig is blijkt, behalve de welgefundeerde jalouzie en onwille, die soortigen desens als andere geïnteresseerde Staten daar uit noodzakelijk moeten zien, aanziende de grote begeerlijkheid die van wegen hare Con. Maat waar te bestaan, om den gebeuren circuut van de Baltische zee te vervangen en dienvolgens alle Conversie van hare Mat welgevallen privatie in die Quartieren te doen afhankelijk zijn, 't welk noodzakelijk op alle verkeer voordringende Landen zeer bedenkelijk is en insonderheid den Stad der Verenigde Provincieren zeer gevaarlijk is aankomt. En alsof bij het Tractaat tusschen de Kroon Sweden ter eerbied en desens Staats ter andere zijde den eersten September 1640 gemaakt en gesloten en wel expressief in het 13. Artikel van bet zelfde syn gereserveert alle Tractaten en Allianties wegen desens Stad met enige Vorsten en Heeren van het Duitse Rijk voorens opgericht en gemaakt: zo en zal hare meerhoogstgenoemde Mat noch andermaal diezelfde Heeren Plenipotentiair en extr. Amb. desens Stad kunnen verdenken of snel aanvaarden, dat van wegen deszelfde niet in allen ernst nogete genomen zal worden van de meer hevige zaak van Pomeren zal worden gesproken. De Heeren H. H. M. Plenipotentiair en extr. Amb. tot Munster zullen de redenen en motieven, zo in meerderheid missive begrepen en die zij van den opgemelten hof Plenipotentiaris van S. meerhoogstgem. Cu. tot nadere instructie zullen hebben ontvangen, mutatis mutandis en na yders gelegenheid en interest mogen voordragen en representeren zo aan die Keizerlijke, Franse als andere Heren Plenipotentiair en extr. Amb. respective. Voorts sullen de beren H.H.M. Plenipotentiär by de occasie van deze recomandatie daernaerts ook de gereformeerde religieuse saak in Duitsland en van de Churpfalz serieuselijk in acht hebben te nemen. De opgemelde heeren H.H.M. Plenipotentiär en extr. Amb. van wegen den Stadt sullen aan H.H.M. rekening te geven en geen bystand in kracht deses sal syn verricht. Memoire der Brandenburgischen (geliebten) an die Generalstaaten. Dat. 2. Jan. 1647. 1647- rin in daran, dass die Generalstaaten möglichst bald die pommersche 2. Jan. uclie durch ihn (Gesundten) in Münster und bei der Königin von Schweden zu Gunsten des Kurfürsten betreiben lassen, sowie zu bewirken suchen, dass die Markgrafen von Brandenburg in das Erbrecht von Pommern eingeschlossen werden. Sie möchten ihm mit ihrem Rat beistehen, wie er dem Pfalzgrafen von Neuburg, der Bielefeld besetzt, begegnen solle, da gefährliche Pläne darunter verborgen sein könnten. Endlich möchten sie Digitized by Google Als Deputierte von Brandenburg und zeigen aus, dass der Kurfürst binnen 2 bis 3 Tage nach Cleve mit seinem ganzen Gefolge abreisen und zur Beförderung der noch offenen Punkte Cleve seine und Moll zurücklassen werde; sie empfehlen zugleich die vom Kurfürsten selbst angetragene Allianz; ferner zeigen sie an, dass der Kurfürst die heimste Schuldforderung in Richtigkeit zu bringen wünsche, und bitten, dass man auch nach die staatlichen Gesandten in Münster schleunigst in Betreff Pommern instruiren und dass deswegen auch an die Königin von Schweden geschrieben werden möge. Es wird beschlossen, dass der Kurfürst durch Deputierte zum Abschied begrüsst werden soll. Resolution der Generalstaaten. Dat. 11. Jan. 1647. Die Deputierten für die brandenburgischen Sachen berichten, dass ihnen am 11. Jan. vom Kurfürsten von Brandenburg der Entwurf einer Allianz zum Zweck ihm und dem Staat übergeben worden, und dass Kleist in einer Konferenz mit ihnen sie ersucht, dass die pommersche Sache dem französischen Gesandten Servient bestens empfohlen und Frankreich veranlasst werde, mit dem Staat zusammen in dieser Sache zu kopieren. Der erste Teil geht an die Provinzen, der zweite wird bewilligt. Verhaal van het genomineerde tot een snellere oplossing in zaken van S.C.D., betreffende de Pommersche Landen, Religieuzaken in Duitsland en de restitutie van het Kurfürstelijke Huys Palts. Dat, Münster, 3. Febr. 1647. (Original vorgelegt den 3. Febr. 1647.) Met hulp van het Poolse Gesandte over de stand der pommerse heerzucht. Bezoek bij de französische Gesandten. Afreizen naar Osnabrück. Stand der Dinge, daagselbst. Eerste Conferentie met de schwedische Ministers en hun proposition aan diezelfde. Antwoord van de Schweden en rechtvaardiging van hun laatste schrit in de pommersche Sache door het fortwährende zorgen Brandenburgs. Bezoek Lübeck. Tweede Conferentie met de Schweden. Bezoek van de kaiserlichen Gesandten en verhandelingen met hen. Dieselben zijn met de Schweden ingelijfd. Schwierigheden van de Kurfürstentum. De staatskundige Gesandten bemoeien zich met de Alternative: 'Schweden' weer als basis der Verhandelingen te maken. De brandenburgische Gesandten willen ze nu accepteren, Schweden niets meer van haar weten. De Kaiserlichen maken Schwierigkeiten vanwege het acquitivens. De staatskundige Gesandten besluiten om te reizen, dat hun bemoeienissen toch vergebend zijn. Bemoeienissen voor de Protestanten.) Om u te onderrichten, wat de plenipotentiären van V.H.M., 3. Febr. 1647, Ew. Kleist, over de Schuldsche van de Hofiersche heeft geïnstrueerd en bijgevoegde kopie van missive van de Koningin van Zweden, overgesonden bij missive van den vijfden Januarij, hetzelfde jaar, door de gedeputeerden uit uw middel tot Osnabrück, bekrachtigd hebben, genoegdoende voor de bevordering van de zaak van S.C.D., van Brandenburg, betreffende de Pommerse Landen, en te gelijke wijze aanhangig aangaande de Religiezaken in Duitsland en restitutie van het Kurfürstelijke Huys Palts. Hullen, U. I. M., hebben te verstaan. Am Jl. Jan. stellt ihnen der Resident des Königs von Polen Cra- coinv auf Hef'ehl seines Herri n v or, da>s die schwedischen (i ( sandten liefe Iii empfangen haben, den kiiiserliehen Gesandten als ihr Ultimatum mitzuthei- len, dass ihre Königin mit Vorpommern, »Stettin, Garz und Wollin zufrieden sein wolle, aber wenn der Kurfürst dies verweigere, ganz Pommern unter Garantie von Kaiser und Reich annehmen werde; er (der Resident) habe dies sofort dem kaiserliehen Gesandten, Grafen von Nassau, mitgetheilt. Dat hy van t voorsz. mede had openinge gedaen aeu de plenipo- tentiarissen des (Nminek van Vranekryek en daer by gevoeeht, dat Byn Coninck niet willeude troubleren den Vrede in t Ryek sulex waerseboude daer op te letten, dat door al te grünten begeerlieheyt inen niet nae de schaduwe Houde slaen. En versoebte by Resident, dat U 11. M. als geinteresseert in de Coininerces tot affweeringe van de voorsz Swee- disehe pretentie wilden eoopercren. Den voorsz. Resident is bedanet voor de coininunicatie tuet ver- elaringe, dat aengaende de Poinersche saecken de plcuipotentiarisseu van U H. M. by expresse last souden spreecken de Plenipotennarissen van Vranckrijck en des volgenden daeebs eenige uyt bet iniddel vau U H. M. plenipotentiarissen souden reysen nae Osenbrugge, wenschende aldaer inet hein te corresponderen. Au demselben Tage — 11. Jan. — haben sie den französischen Ge- sandten eine „soleinnele visite" gegeben und diesen den Inhalt ihrer Instruc- tion nebst den von den brandeuburgiseheu wie anderen wohlall'eetionirten Ministem ihnen suhuiinistrirten Gründen sowie die Proposition des polni- sehen Residenten vorgetragen. Het antwoord bestond in effect in veel complementen van affectie voor den dienst van S.L., en van avanek te hebben gewaarschuwd aan de Churf. Ministers, dat zij moesten resolueren en in etn lancksaem-beyt de zaak te worden gebracht, gekwalificeerd geniet, niettemin de zaak ten bestemde te stillen, helpen, dirigeren, en dat de brief van Avaux ten zegen einde des volgende dagen niet zou vertrouwd naar Osnabrück. Dan aangaande de bovengenoemde propositie van den Resident des Conijn van Poolsche scheen deszelfde te verwezen in weinig consideratie. Gesinnungen der Reichsfinde über die pommersche Sache. 17 Den 12. January zijn vier Gecommitteerden uit het midden van U.H.M. plenipotentiarissen naar Osnabrück en den 13. voormiddag aldaar aangekomen, en is denselven dag voorts toegebracht in betreff van de tekst van officiële notificatie van derselver aankomst, ontvangen van bedankelijkheden van gegeven notificatie. Dan zijn geinformatie door een welgeaffectioneerde Minister, dat daarvoor te voorover in den Evangelische raad (de voorsz. Minister president zijnde) was gedelibereert, aangaande de zaak van Pomeren deputatie te doen aan de Plenipotentiairen van Zweden; dat de Churz Saxen (wiens zoon is ErzBisschop van Magdeburg) was in singulariteit opvattingen. Anderen hadden zich ingebonden uit vrees, dat Pomeren werd gerestreerd, de satisfactie van Zweden op de Landen van andere Standen mocht uitvallen; Andere hadden verklaard, dat men had gezien wat grote oorlogen zou zijn gevolgd en nog continueerde uit de translatie van de Phalts door den Keizer, wat dan te verwachten was, als Pomeren werd weergegeven tot nadeel van den Churzvorst van Brandenburg, die nog veel landen en veel andere vrienden bezat. Dat bij welgeaffectioneerde Minister alrijd bij de Keizersche had geinsisteerd op de restitutie van geheel Pomeren, oftewel, wanneer zulks niet kon worden geobtineerd, dat het dan met de minste quetsingen mocht geschieden, als sonder belet van de Commercie, de Pomerse Steden blijvende bij haar vrijheid, Meesters van haar havens, sonder garnizoens, en alle nieuwe Licenten en beswaarissen tot Rostock, op de Oder en eiders in Pomeren afgesteld, tot alle geweke saakken de Pomerse Hertogen geense recht hebben gehad; Dat de Keizersche zulks wel had begrepen en in Instrument van vrede vervat; Dat de Mecklenburgse ten opsichte van de Wismarse Haven in gelijke verzekering had gesproken en Wismar niet te willen verlaten; Dat de Zweedse plenipotentiërs had geclarert, dewijl de Kurvorst van Brandenburg geweest is irresolutief in zijn antwoord, zij zulks hadden voor refus aan te zien en wilden geheel Pomeren beloven te blijven houden onder garantie van het Kiek en ten zeken eindelijk alliëren in het Rijk ouderhouden, twintig jaar, te betalen uit de nieuwe Tollen en Licenten, die Zweden moeste hebben behouden en te zijn dominus maris Baltici; Dat Zweden niet begeerde in Instrument van vrede te begrijpen de condities van te laten aan de Pomerse Steden haar vrijheid van Commercie, havens, garnizoens, afdoening van Licenten en Tollen en alleen aan te nemen het jus ducale, maar dat alleen in de keizerslike Invstitutie zoude gesteld en geconditionneerd worden Pomeren te houden jure ducale; Dat groot onderscheid is zulks te stellen in Instrument van vrede, Mater, tur Ge. d. Groot Kuratorium. Sijn inede geinformeert van de Brandenburgische Ministers, dal tot Münster door de Rijks Staten bij pluraliteit van stemmen was geresolveert, indien Sweden niet wilde restitutie doen van Pomeren, liever tot zelf aan Sweden te zullen laten, als in oorlog te continueren; en aan de Brandenburgische Gesandten geen tijd wilden geven, om nog eens te gaan bij den Churvorst rapport doen. Aan 14. Jan. komen zij in voor dit nieuwe die schrijven Gesandten, om zich over de Vereinbarung der 70 Artikel met Spanje van hen Auskunft te erbitten. Ze hebben erwidert, natuurlijk wordt tussen de Staten en Spanje over Umwandlung des Waffenstillstandes in een Frieden verhandeld, maar nooit meer abgeschlossen, ehe niet Frankrijk Satisfaction heeft. Ze nemen Gelegenheid, die schwedischen Gesandten um Zeit und Ort zu einer Conférence zu bitten, um ihnen mehrere Dinge von Wichtigkeit zur Beförderung des Friedens vorzutragen. Dieselben erklären sich bereit, de Proposition ohne alle weitere Ceremonie sofort entgegen te nemen. Ze eröffnen also Folgendes: De Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden genietende de Eer van haar Koninklijke Majestät, goede genade, vriendelijkheid en alliantie, wensen van harte, dat God Almachtig haar Majestät veel meer en meer wil geven in voorspoed en groothartigheid en geven zodanig gelukkig uitkomst van haar Majestät wapenen als het vervolgens is geweest glorieuze, en bij bete bijleggen van wapenen de satisfactie voor haar Majestät te maken zodanig vast en zeker, als de wapenen zich hebben uitgebreid in glorie. En hebben de Heeren Staten als goede getrouwe vrunden en bont- genoten ons belast aen U Excien te representcren, off niet voor haere Mt» dienst en glorie considerabel is deselvc satisfactie te bouwen op een soeckerc, vaste en duyrachtige peys in t Kyek en ontrent deselve considereren den toestant van Pomeren, welek sedert veel Jarcn her- waerts per simultaneam Investituram op het Chnrf. huijs van Brau- denboreb geconfirmeert en by wettelieke sneeessie is gedevolveert, en dat alsoo S. C. D. groote reden soude hebben, sich te beclagen, dat men deselve van gemelte Landen gemeijnt en willens soude sijn te depossideren, gemeret syne notoire onsehult, als die noijt tegens de Croone Sweden off dersclver gcallieerde de wapenen beert gevoert; Te meer, alsoo den Coninck Gustavus Adolphus onsterflelicker Me- moiie by sijue gedruete Manifesten niet alleen beert verclaert en ge- protesteert, syne wapenen om geeu auder oorsaeck uoch tot geen an- Digitized by Google Proposition der staatischen Gesandten an die schwedischen. 19 der ooghmerck te hebben gebracht op den Rijcx bodem, als om te her- stellen de Duytsche vryheyt en de gedepossideerde vorsten en Heeren, syne uaeste bloetverwanten, te secoureren en deselvc bij Lant en luy- den en alle hare gerechtieheyt te mainteneren, maer oock in begin van het oorloge by Stetyn in tegewoordieheyt des hertoge van Po- raeren eu groot aeutal van menschen (waer van veel noch in leven sijn) Ood tot getuyge heeft geroepen, het geringste niet van Pomeren te sullen behouden en den hertoge van Pomeren de Pomersche alliancie niet anders heeft geagreert en beswooren als met conditie, dat sulcx pacto confraternitatis tusschen Pomeren en Braudeiiburch by eventuale succcssie onnadelich soude wesen, in eonformiteyt van het foedus Sueco- Gallicura art. 4, met brengende, dat alles in den stant van t Jaer 16 1H soude gebracht worden. Einde dewijl onder de bloedverwanten van hoochstgedachte Coninklijke Maand S. C. D. de naaste is, en nog tegenwoordig desselfde Afgescheidenen van tot Munster als hier tot Osnabrück zonder contradictie van de loffelijke Kroon, Zweden het recht van zitting en suffragie wegen Pomeren genieten en daar in continueren, zo is dat de Heeren Staten vertrouwen, dat haar Coninklijke Majesteit niet zo hart op de behoudenis van Pomeren zal insisteren en alleen het Huis Brandenburg het zijne ontrekken, daar andere schoon van andere partij gerestitueerd of gecompenseerd worden. En S. C. D. niettegenstaande zijn gezegde onschuld tot satisfactie van de Kroon, Zweden acceptabel conditie van het zijne is aanbiedend, met de welke in redelijkheid zoude te nemen syn. Daar bij dan nog haar Majesteit gelieve te overwegen, by aldien de wapenen van Zweden syn gebracht in het Rijk, om dat voor de Kroon niet was te lijden dat een ander als den hertog van Pomeren of die het bij eventuele succesie toestond, zich der Pomersche landen en havens soude bemachtigen, of niet de Kroon Zweden, behoudende het bezit van Pomeren, daar mee aan andere omleggende koningen, pringen en vorsten jalouzie soude doen scheppen. Dat de voordeel van de Vrede vaster, zekerder en glorieuzer zal zijn voor de Kroon van Zweden, zo wanneer die met genoegen van S.C.D. vergeten wordt, daar anders met mogelijk een grote woude in den Staat kan blijven zo aanziendlijk lid van het Rijk open blyvende niet zo lichtelijk zou kunnen genezen, maar bij een of andere gelegenheid oorzaak zou kunnen zijn tot nieuwe oorlogen, die niet altijd met even goed succes komen uit te vallen. En gelijk de translatie van de Churpaltzische digniteit gedaan door Keizerlijke Macht heeft, na zich getrokken zo langdurige landen, verder fellichte oorlog in het Rijk, of niet uit de translatie van Pomeren in werkelijk van den wettelijke erfheer door Keizerlijke Macht gebeuren tot eenigen tijd gelijk of groter onrust zou kunnen te besorgen zijn. En wanneer tot bescherming van die te doen translatie vereisten in het Rijk gebonden en de nieuwe opgestelde bewaarnissen der Commerce zou kunnen worden, of niet zulk behandeling gebeuren aan zo na gemoed het gemeene interesse van het Commerciem aan anderen geallieerden en anderen hoongen, Prinzen en Staten grote nadachten zou kunnen geven. Alle welke redenen de Heeren Staten ons hebben belast aan U Koning te melden, onder vertrouwen dat, na de Coninklijke Macht deszelfde overwegend met zo goedcrtieren vredelievende gemoed als de lieereu Staten uit opgerechte sineere intentie als getrouwe vrienden en bondgenoten zijn voorstellende, na de Coninklijke Macht zal gelieven de interesse van de Heeren Staten plaats te geven en S.C.D. in het bezit der Pomersche landen restitueren. Op deze proposities antwoordde eerst de beer Oxenstern, dat de voorgestelde redenen waren overwegend, die hij bij haarzelf wilden overdenken en bij den post morgen vertrekkende aan de Koningin over te schrijven. Daar na de beer Salvius continuërende verbaalde in tal lange: Dat Sweeden baat gesobeet den Churfürst te verplichten tot afsonderlijke onderhandelingen over Pomeren en sedert ongeveer zestien jaren verwaarts bad gesobeet te handelen, ten einde den Churfürst wilde verklaren wat compensatie S. C. D. voor Pomeren zoude aanvaarden, en dat sulcx gebbedende verklaart, Sweeden en Brandenburg zouden elkaar helpen, om te incorporeren sulcx als den Churfürst zoude genoeg achten, om daar na bij ander Tractaat Pomeren in permutatie te restitueren, doch dat den Churfürst altijd getraineert, ook het Tractaat van Neutraliteit niet geratificeerd had, en de ratificatie gesonden zijnde, de Gesant had gesproken ongelijk te zijn, om de zelfde uit te wissen en nu lestelijk door de heren Plettenburg en St. Romain) gesommeerd zijnde, zich de verklaringen, bad de Churfürst gekregen resolutieve antwoord: Indien Sweden zoude stellen Oderain pro termino, dat sulcx in eeuwigheid niet zoude geschieden. Daarom sy Sweedsche plenipotentiär sulcx zijnde te zijn finale resolutie, hadden verklaart haar gedachte alternatief van Voorpomeren of Achterpomeren niet meer te staan te doen, maar te moeten blijven bij de last van de Koningin, om in weerwil van den Churfürst te behouden geheel Pomeren onder garantie van het Rijk, welke daar verklaard te zijn geven, en dat de Eenen der kaiserlijke en eenen der französchen Gesandten. Digitale verwerking door Gofige Ablehnende antwoord van de Zweedse nieuwe Vermittlungsverauc der Staat. Gesandten. Recomenseert zij naar het versoeeken aan den Keizer, welke zij met aanvaarden, ten minste daarin dat de voorzien redenen waren overwegend, in aanmerking verklaren als volgend in ere, kostende de zaak niet brengen in deliberatie, om dat zij liepen uitdrukkelijk tegenstrijdig tegen last, en zulke te schrijven aan de Koningin zou niet overwegend zijn tussen minsten ses weken tijd verlopen en vroeger dan dat de nieuwe campagne daarvan dan alles nog zou kunnen verwijderen; ook dat zij schone met de Keyserschen hadden gesloten en alleen resteerde het te zien en te lenen woord niet kostend te nemen. Is gerepliceerd, dat men hierbij provisie voorstellen zou kunnen doen van vriendelijk accomodement, welke mogelijk zo gunstig zou voorgesteld kunnen worden, dat de Koningin daarvan rapport ontvanger zou zijn en te zien in een vredelievende geest zou kunnen aanvaarden. Welke bij haar is geexcuseerd op tegenstrijdige last en te wachten, dat tot haar nog onder op dit onderwerp zou kunnen spreken, maar dat zij verwachtend den post van Zweden mogelijke daarbij duidelijker verklaringen zou kunnen worden gemaakt en dan liever visite zou kunnen ontvangen nog geen namiddag, of wat mocht voorvallen welke aan de Koningin zou kunnen schrijven. Ten zien dag syn de voorsz. Gedeputeerden besocht van de beter Lübben Brandenburgische Plenipotentiär, die uae gedane complementen over der selvér aanwezigheid de bevorderinge van de Porlersche sakken heeft gerommend. En is beantwoord, dat sy Gedeputeerden ten zien eind uit express last van Zijn Majesteit waren derwaarts gekomen en den zien voormiddag niet de Zweedische plenipotentiär in 't lange hadden gecorveerdt, en daarbij verhaald al wat met de Zweedische plenipotentiär gehandeld en dat daarbij deszelfde eentelijk geantwoord was, met de Keizerlijke te hebben gesloten, als voorsz. is, en uit de voorzichtigheid van de Keizerlijke en Zweedische was te kunnen presteren, dat zij bij onderling concert te zijn geschokt, om den Kurfürsten te preventen. Begeerden alsof zij Gedeputeerden niemandsoever mochten doen; daarop hij versocht aan voorsz. Gedeputeerden, de boei te doen, ten eind de zaak in overweging en tractaat niet gebracht worden, en dat zij als uit hunzelf wilden voorslag doen van een gedeelte in Pomerieren en wat vergelding daervoor bij coopération van Zweden zoude gegeven worden. Aan 15. maken zij den Zweedischen Gesandten den Gegenbesuch und stellen nogmaals voor, dass eine Vereinbarung mit dem Kurfürsten selbst doch sicherer sei als eine blosse Concession des Kaisers. Dieselben erwidern : Da sie seit 15 Jahren herüber t. Vergeefs hindern gedenkt, die Pommer gegen Termini zu stellen, pro pro Termino, sie aufnimmt, vor finale Weigung van Accommodation, sich gegen die Kaiserlichen hatte erklärt und bei desselben war zugegestanden, ganz Pommern zu lassen, ist Schweden unter Garantie von den Rijek; dass auch der Kurfürst betonte, Genug Accommodation zu begehen, namentlich die Waffen zu wollen annehmen, hattende bereits achtzehn Oversten gestellt und für zweihundertundvierzigtausend Gulden Munition von Kriegsgedachte. Heyden also wohl zu wollen verstehen, liess sich beraten und guten Rat von den vorsitzenden Gedeputierten, off, ohne Verzögerung von dem Preis, sie Schwedischen Plenipotentiaren connen verstanden, tot andere Unterhandlungen und was Vorstellungen ihr zu sehen waren. Daar tegen is gerepliceert, dat zij het woord "in der eeuwige tijd" niet behoorden op te nemen voor een finale weigerings, dat het niet zoo vreemd was, eenige harten te laten ontsnappen in zo'n grote zaaier, dat zekerlijk de meening van S. C. D. was te tracteren zonder vertraging, dat de geheelijke meening van V H. M. en den laatste van de Geputteerden was, geen vertraging te brengen in de handeling, dan wensen en versoeken, dat de zaak niet mocht blijven in extreem leidt, maar hersteld worden in termijnen als die was geweest op de alternative, versoeckende te verstaan, in wat voorzagen voor dezezelfde alternative was voorgesteld geweest, om daarop te handelen, welk ontwyklijk den Keizer zoude aangenaam wesen, als die ook minder zoude hebben te garanderen, als het geschied met de genoegen van den Kurfurst; Dat zij Geputteerden waren, ongelast voorstellen te doen of te horen, dan na haar bedachte zouden zijn, tusschen deze extremiteiten media te vinden zijn, om aan Zweden eenige vormen op Pomeren satisfactie te geven, laten geschieden, welke Zweden wel heeft gemeriteerd en U H. M. als goede bondgenoten wensen dat ten beste geschiede, dat insgelijk geschiede satisfactie aan den Keizer en aan den Kurfurst van Brandenburg en ten opzichte van de Commercie aan den Staat van U H. M., over alle welke zoude kunnen gehandeld worden. Hierop zegden de plenipotentiarie van Zweden, dat de Pomersche Stenden verklaren, of wel Pomeren onder de vorsten is gedeelt geweest in twee vorstendommen en op Rijksdagen twee stemmen gehad, dat zulks nu niet meer kan geschieden en de Landen van Pomeren niet kunnen gedeelt worden; Dat om dezelfde Verhandelingen met den Keizerlijken. Reden aan Sweeden moet verblijven geheel Pomeren en den Churfurst eider sijue satisfactie ontvange; Dan ten opsichte van de Commerces was Sweden geresolveert en was ook geconveniert, ontkomt aan den Staat van de Verenigde Nederlanden en anderen te voldoen. Verklaard eindelijk zich naarder te zullen bedenken en morgen de voorz. Gedeputeerden te zullen spreken. Aan hetzelfde tijdstip komen die kaiserlijke Bevollmächtigten, Graf Lamberg, Volmar und Graaf, tot hen en begroeten ze omdat de Frieden met Spanje, zoals men erzählt, is afgesloten. Vervolgens vragen ze, de Annahme van enige Puncten, over die de Keizer met Sweden nog niet eens is, bij de Zwedische Gesandten te bevorderen. Op de eerste Punct antwoorden ze, dat de Friede met Spanje zonder Befriediging en Zustimmung Frankreichs niet gesloten worden kon; den tweede betreffend het verzoek ze de Kaiserlijke, de Streit over Pommern te verminderen, te helpen. Hierop is gezegd, dat de Churfurst alle accommodement afschaffen heeft verklaard de gedaan aanbiedingen in de eeuwigheid niet te zullen toe staan; Dat aangaande het behoud van heel Pomeren de Zweedische Plenipotentiär in banden hadden alle de condities, over eenige van de welke zij met den Keizer waren verdragen en andere nog in overweging hadden genomen, en aldus de zaak niet was in zijn geheel, en zij keizerlijke Plenipotentiären geen andere voorstellen kunnen doen, maar evenwel te zullen accepteren, indien zij door voorz. Gedeputeerden met bewilliging van den Churfurst koste gelegenheid. Daarop de voorz. Gedeputeerden in effect met gelijke reden als de Zweedse op 't voorz. subject zijn bejegent, hierboven verhaald. Welke conferentie gehouden met de Sweedsche en Keizerse de voorz. Gedeputeerden ten zegen dag hebben gecommuniceert aan den baron Leuven en andere aanwezige Churbrandenburgse Affgaten, de Heren Wesenbecius en Fromhold; de welke resolvaarden, dat zoo haast de Sweedsche, volgens afzicht met de zelf genomen, naar de voorz. Gedeputeerden zouden hebben gesproken, als dan een uit baar middel in diligentie zou moeten reizen naar den Churfürst, om des zelfs resolutie te verstaan. Op 16. Jan. bezoekt zij den Graaf Trautmansdorf, die wegens zijn ziekte het Zimmer huilt, en treffen daar de overige kaiserlijke Bevollmächtigden. Zij dragen voor, dat zij express hierheen gereizen zijn, om op Befehl der Staaten als goede, neutrale Naaburen de pommersche Sache te vermidden. Zij fordern de kaiserlijke Gesandten aan, bij de Zweden met daarbij te werken, dat weer over de Alternative als Grondlage verhandeld worden, wozelfde de Kurfürst van Brandenburg dooraus geneigd is; de Zweden zouden Unrecht doen, jene een kaiserlijk Gesandten ) Job. Fr om hold u. Fr. v. d. Holden waren de brandenb. Gesandten in Münster. Digitale versie door Google. (Plettenberg) gegenüber gehane Ausdrücke des Kurfürsten für eine definitive Ablehnung jedes Compromisses zu halten und denselben zu beschuldigen, er suche nur die Sache zu verschleppen, um seine Kriegsrüstungen zu vollenden; die Staaten gehen übrigens die ganze Angelegenheit nicht direkt an, da sie über die Handelsfrage — seitens des ziel van der Hohe Mehrheit — sich mit Schweden jedenfalls würden verständigen können. Hierdoor den Graf van Trautmansdorff zu sagen, dass der Kurfürst opinie gehabt, dass der Kaiser sich Pommern hatten wollen appropriieren: ist gerepliziert, dass er von nichts zu haben gehört, mehrer dass die Schwedische hatten gemeint in den Tractaten über Pommern dem Kurfürsten zu verbinden, zur Rupture gegen den Kaiser und möglich, dass des Kurfürstens Vater impressed gehabt von Wallenstein; sagt der Graf van Trautmansdorff, von dem Kaiser ist kein Wort, keine letter noch Silbe gewesen, sondern Wallenstein hat geleden recht verdiente Straffe. Wenig später ist voorgestellt und empfohlen die Religionsfriede zu mögen hergestellt werden in der Reich, bei beiden so vor der Gereformierten als vor der Lutherischen mit Gleichheit zwischen dieselben, und, gleich per pacem Religionis das Reich by causa hundert Jahre war geblieben in Frieden und pax Religionis verbrochen sind von Anstoßen war gefolgt diese langwierigen, landverderfflichen Kriege, alsoooo wäre das dafür zu halten, dass die Religionsfriede werde hergestellt die Reformation sicherder, fester, heerlichs und durer vorzustelle. Ende und weitere, dass zur Versekkterung von dem Frieden hierbei kommt die Restitution des Hauses Pommern, welches ebenfalls mit allen Gründen von Induction worden empfohlen. Raeckende de Pomersche saeck antwoorde den Graeff van Trautmannsdorf, dat de Keijser meest aengenaem sal syn, met minste quetsinge en met consent des Churfürst te handelen, de satisfactie van Pomeren en veel defereren aan de intercessie van Z. H. M. en alsof gaarne te zien, dat de saeck door der zelfere bemiddeling hersteld wordte, in tereintjes van te kunnen handelen op de alternative. Raeckende de Religions vrede, dat van wegen den Keijser daarbij was gedaan, soo ample verclaringen, dat daarbij overal contentement zoude gevonden worden. Raeckende de Palts, dat de Keijser was geresolveert te restitueren de Nederpalts met de plaats van achtste Churfürst, blijvende de Overpalts met de Chur aan Beyern, in welke huizen vier boodsen syn, die kunnen uitsterven en alsof alles weer komen op het Paltsische huis. Tegen den avond de beer van Avaux tot Osnabrück angekommen zijnde, hebben de Gedeputeerden van Z. H. M. denselven aanstonds verwittigd en verhaald wat op het subject van Pomeren was gelegen. Recommandeerden als ook aan voorz. heer van Avaux te willen bearbeiden, dat de Sweden de handeling over de alternative admitteren, daar toe de Kurfürst in weinige dagen soude last senden, om welke tast morgen een van des Kurfürstens Ministers naar den Kurfürst soude reizen. Het antwoord was, met de Sweedsche te zullen confereren en officieren doen, ten eynde tot de minste quetsinge des Kurfürsten en met desselfde consent mochte gehandeld worden. Am 17. Jan. besuchen zij den Graaf Wittgenstein, obersten brandenburgischen Bevollmächtigten, die am 18. Abends spät naar Osnabrück gekomen war, und berichten hem de schwierige Lage der pommerschen Sache in Folge der zwischen Sweden und dem Kaiser hergestellten Verständigung, obwohl deze nog niet vollkommen zu sein scheine. De voorz. Graaf van Witgesteijn antwoordte, te hebben metgebracht volkomen last van den Churfürst, ad communes fines, versocht advies van de Gedeputeerden om te zelfde te gebruiken; dat op instantie van de Sweedsche, hij de Churfürst had gedisponeerd, om aan voorz. Plettenburg te geven dilatoria antwoord, ten einde om van den Keizer te worden beter recompense voor het verlies van Pomeren; dat op dezelfde begeerte, hij de Churfürst te mede had gesproken, om te maken aliantie met Sweden tot continuatie van wapenen, om voor Sweden te procureren de Bisdommen Bremen, Osnabrück, Minden; dat nu alles door de Sweden was gerеверseerd, zijnde, de Churfürst diffacilier soude zijn, had hem gelast te insisteren op het behoud van Hinterpomeren met Stettin, Gartz en het Eiland Wolin en in recompensatie van Vorpomeren bedingen Halberstadt, Magdeburg (blijvende vier Ainten aan Chursachsen) met het Stift Minden en te stellen tot arbitrage van Vrauensreik en Z.H. M., oft die Bisdommen, als voorz., suffisant zijn om te recompenseren voor Pomeren, en te overtuigen, gedurende het leven van den Bisschop van Magdeburg, de Churfürst soude kunnen gebruiken het Bisdom Osnabrück en, bij geweerheerlijkheid van hetzelfde, gedurende het leven van den voorz. Bisschop te genieten recompensatie in Silesia; aangaande Stettin met Gartz en Wolin te reserveren de optie, om dezelfde te behouden oft in plaats van dezelfde twaalfhonderd duizend Duitslandse, te betalen door de Koning Stenden, oft uiterlijk behouden Stettin als Residentieplaats, laatende de voorz. 1,200,000 Koningdalen aan Sweden, oft geen van de voorz. geld. Am 18. schickt ihnen der brandenburgische Gesandte Fromhold einen Bericht über eine Konferenz mit d'Avaux: Derselbe habe gesagt, die Schweden bestünden so hartnäckig auf ganz Pommern, weil die Königin sich hierzu den Reichsständen gegenüber verpflichtet habe; ständen diese davon ab, werde man wieder über die Alternative verhandeln können. Zu gleichzeitig besucht sie d'Avaux selbst und berichtet über seine Unterredung mit den schwedischen Gesandten: nach seiner Meinung werde es nun das Gleichste sein, wenn Brandenburg die Alternative annehmen zu wollen erklärt und Frankreich um die Vermittlung ersucht. Den selben Tag syn die Gedeputierten gevisiert von den schwedischen Plenipotentiären, die nach langer Verhandlung, sich auf die Empfehlung von H.M. zu ereignet, sich gegen die Kaisersche zu haben verklagt, über ganz Pommern und keine anderen neuen Vorstellungen zu können, lassen, vermits es eine schwierige Antwort von dem Kurfürsten etc. Daarop geseit is, dat het voorsz. antwoord bij voorgaande concert tusschen haar Heeren Zweedsche plenipot. en de Graaf van Witgenstein was gemoegen genomen, om met vertraging bij den Keizer beter conditie van compensatie uit te werken voor den Kurfürst; dat aan de Heer St. Komijn was geantwoord, dat de Kurfürst aan Zweeden plenipotentiër volle last geven, om te negocieren op de zaak ten principale, daar toe de Graaf van Witgenstein nu gelast en aan Zweden geen afslagige antwoord gegeven zijnde, de redelijkheid vereist, dat de zaak worde verstaan te zijn in den vorigen staat, en dat om de kortheid van tijd geen last of resolutie tegenover gekomen syn; Dat de Gedeputeerden van wegen U.H.M. alleen gelast zynde, om als goede getrouwen en geallieerden te recomanderen het accommodement, zonder te mogen doen of aan te hooren enige voorstellen, welke alle den Kurfürst riekt, zij vertrouwen, dat zij de Plenipotentiër sukses zullen hebben ten beste op te nemen, te meer, dewijl de Keizersche plenipotentiër tot twee reizen tegen de voorsz. Gedeputeerden hadden verklaard, dat wel verklaringen op heel Pomerän waren geschoten, maar evenwel liever te zullen zien, dat met meeste contentement en consent van de Kurfürst worde gehandeld. Endelijk verklaarde de Zweedschen Gesandten, zij konden geen nieuwe voorstellen thun, das sei Sache des Kurfürsten, der es entweder zelf of door de französischen of staatisten Gesandten thun moet. De staatisten Gesandten verspreken, dit te befördern. Digitized by GhiPgle Der Kurfürst nimmt die Alternative an, Schweden weigert sich dessen. 27 Gegen den avond quam den Grafen van Witgenstein den Gedachte visitieren, segende te haben gehabt visit von den Schwedischen bestandendem allein in Komplimenten, dass er iterativ hatte versucht, über die Sache von Pommern ten Prinzipale zu konferieren. Aber bei den Schwedischen war geweigert, bleibend nur bei Komplimenten; hatte dann noch versucht, jetzt und wieder, um an ihr Haus eingesogen zu werden; eintelijk der Barone Oxenstern hatte gesagt in kurzen Worten, ihm zu folgen, hatte also der Grafen van Witgenstein verählt, auf vorheriges Konzert Rat der Schwedischen zu haben geprokureert bei dem Kurfürsten das ablehnendes Antwort an den voran genannten Baron Plettenburg, um mit Zeitverlust von dem Kaise r besser Entschädigung für Pommern zu verlangen, und also auch zu haben versucht, dem Kurfürsten letzte Alternative, auf die er jetzt orientiert war, und mit Verwunderung zu sehen, dass sie Schwedische jetzt sich ganz anders hatten erklärt, sondern zu lassen auf das gehaltenem Konzert, als voran genannt; dass die Schwedischen Sultan ganz hart hatten genommen und gesagt, sich in keine Handlung mit dem Kurfürsten zu können einlassen; dass der Grafen van Witgenstein letzte hatte, in allen Teilen mit den französischen Plenipotentiären und mit denen von Ihrer Hoheit dem König zu korrespondieren und derselben Advise zu gebrauchen; dass die Entscheidung des Kurfürsten möglich war, die Alternative anzunehmen, mitsinclusive so viel Respekt, um an die Königin zu versuchen, dass die Option von Stettin off 1,200,000 Livres verbliebe an den Kurfürsten, und wenn die Königin dagegen ungeneigt ist, dass dann ebenfalls der Kurfürst die Alternative so gut wie annehmen und tatsächlich Stettin mit Garts und Wolin lassen glitzer, behaltend die 1,200,000 Livres; dass er durch den Herrn Fromholt gleichfalls Öffnung hatte lassen tun an den Herrn von Avaux, um zu sagen, dass auf vorstehendes von den französischen Plenipotentiären der Kurfürst hatte angenommen, die Alternative und darauf versucht, das Effect von solchem Vorschlag zu genießen. 