title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Geen haar zoo klein, of het heeft ook zijne scha- duw. (Zie HAAR.) Geen licht zonder schaduw. (Zie LICHT.) Het is een klein man, en hij wil eene groote scha- duw maken. (Zie MAN.) Hij grijpt naar deschaduw, en laat zich het vleesch ontvallen. 17 Hij heeft vrees voor de schaduw zijner vingeren. 18 (Zie de Bijlage.) Hij is jaloersch op zijne eigene schaduw. (Zie sa- LOERSCH.) bl. 88. 18 Gheurtz bi. @. 18 Prov. serlosa bl. 37. Gruterus III. bi. 168. 14 v. Hall bl. 310. 18 v. Hamelt bi. 6. 16 Gruterus Il. b1. 168. Meijer bl. 104. 17 Tuinman bl. 93, I. bl.181. v. Zutphen IT. 19. Hond bl. 1%, Bogaert bi. 96. Harrebomese Exo- pus bi. 344. 18 Mots bl. 36. al SCHADUW. Hij is niet waardig, in zijne schaduw te staan. 1 Hij kan in zijne schaduw niet staan. Hij vecht met (of: tegen) zijne eigene schaduw. 2 Hij vlugt (of: is bang) voor zijne schaduw. (Zie BANG.) Hij volgt hem als zijne schaduw. Hoe de zon ons sterker en regter beschijnt, hoe onze ligchamen minder schaduw geven. (Zie LIGCHAAM.) Hooge boomen geven meer schaduw dan vruchten. (Zie BOOM.) lenıand onder de schaduw zijner vleugelen nemen. 3 [Dit spreekwoord ıs ontleend aan Psalm xvıı:8en vi: 2.] Ik ben niet waardig te kussen de schaduw van den spijker, daar uw schoenborstel aan hangt. (Zie BORSTEL.) Is de roede krom, hare schaduw zal nergens regt wezen. (Zie ROEDE.) Maak uwen hof’ niet onder de schaduw, noch tim- mer bij de rivier. (Zie HOF.) Men moet zijne eigene schaduw meten. 4 Zich achter iemands schaduw verbergen. SCHAGEN. Schager hoogmoed, maar Winkel ook wat. (Zie HOOGMOED.) - SCHAKEL. Hij is gezonken voor de schakel. SCHAKER. Zweren als een schaker. ö SCHALIE. Hij is zoo blauw als een schaal. Een schaal is een deel. Het blauw is dus de natuurlijke kleur, die in deze spreekwijze op het gelaat van de mens wordt overgebracht. SCHALK. Als men een schalk wil vangen, dan moet er een achter de deur staan. (Zie DEUR.) Duur steekt een schalk in zijn kleederen. (Zie KLEED.) Dapperheid winnen over schalk. (Zie DAPPERHEID.) De een schalk heeft de ander wel gevonden. De een schalk kan de ander kwaad bedriegen. De mond is een schalk (of: zotje): biedt men hem wat, bij neemt het. (Zie MOND.) Een schalk eet zijn brood. (Zie BROOD.) Een schalk wordt dikwijks verslagen. (Zie de Bijlage.) Ga weg, word een schalk (of: kramer), zei de beul tot zijn knecht. (Zie BEUL.) Het is een onnoozel schalk. Het is een oortmoedig schalk: hij kan het hoofd over een zijde laten hangen (of: op den schouder leggen). (Zie HOOFD.) Het is een stevige (of: doortrapte) schalk. (Zie de Bijlage.) Het is zulk een kwaad schalk, als op twee voeten gaan mag. Het kwaad (of: De schalk) loont ten laatste meester. (Zie KWAAD.) Hij is een vrome schalk. (Indien een schalk vroom kon zijn! - een ironisch gezegde.) Hij is van de schalksten niet. (Hij weet wel, hoe een schalk te moede is.) Vloei kwade schalk (slimmer boef, of: hoer), hoe beter geluk. (Zie BOER.) O, wat zijn daar veel schalken! (Peper, kap en kalk Dekken menig schak.) KALK. Schalk met schalk. SCHALKEROORD. Hij is van Vosmeer of Schalkeroord. (Vosmeer ligt in Noord-Brabant; is met deze plaats al zoo weinig gemeen met Schalkeroord. Beide plaatsen komen voor als woordenpeling met vos en schak; tekent hier den bedrieger.) SCHALKHEID. Wie den baard laat wassen, die heeft eene schuld gedaan, of heeft er eene in den baard.) (BAARD.) SCHAMEL. Schamelen noodgedwongen is geen weelde (of: nij). (Zie LEKKER.) SCHAMELHEID, Schamelheid draagt de kroon. (Zie KROON.) SCHANDHAAN. Als hoeren schelden, zoo kijkt het den buik (zoo breekt de schande uit). (Zie BUIK.) Arm te zijn is geen schande (of: zonde). (ARME.) Beter arm met eerbareid, dan rijk met schaamte. (ARME.) Beter bloot in schande, dan stout in onderbroken bloed. (BLOED.) Beter is schande bezeten dan beloopen. (Zie EER.) Beter met schande gevlucht, dan met schaamte gebleven. (Zie EER.) Beter met schaamte het kwadegelaten, dan slim bedrijf gedaan. (Zie BEDRIJF.) Dat maakt al 't spel te schande. (De besten van den lande Poen dit zonderling.) (Zie GOEDE.) Die de schade heeft, heeft de schande te dragen. (SCHADE.) Die de schaamte niet ontziet, komt niet tot blootheid. (EER.) Die leent, heeft schade of schande. (Zie sch) Die op de eer geen achtgeeft, schande is zeker (Zie EER.) Die op rekening leeft, die leeft op (REKENING.) Die schande meent te wreken, vermenigvuldigt (Zie de Bijlage.) Die zonder achting leeft, die leeft met slechte (Zie ACHTING.) Sartorius see. IX. 883. Campen bl. 93, Meijer bijl. @. Sartorius tert. X. Sl. Mots bl. 77. Graterus III. bl. 18. & Sijt 14. Meijer bijl. 86. DE. Schade en schande wordt men wijs (of: Men leert met schade of met schande). (Zie BADE.) Kennis is zonde, schade en schande. (Zie WETENSCHAP.) Een straaf aan den wand Hoort vaak zijn eigen (Zie LUIST.) Katten schade let niet. (Zie KATTEN.) Een appel in de mande Maakt al de gave (Zie APPEL.) Een hand Krijgt leed en schand ; Een kloek hand Krijgt eer en land. (Zie BER.) Het land is elders schand. (Zie BER.) Kinderen zijn dikwijls tot schande. (Zie KIND.) Een onverlaat: hij maakt het geheele gezelschap tot schande. (Zie GEZELSCHAP.) Dat geen schande, geen geld te hebben, maar zo ongemakkelijk (of: lastig). (Zie GELD.) Dat schande voor een wijs man, De dood te (Zie Dood.) In schande of eer: Natuur gaat boven leer. (BER.) Het past niet geheel te schande, die ten halve verkeert. (Zie VERKEER.) Zijne eigen schade niet dekken. (Zie DEK.) Een schade voor zijn geld. (Zie SCHULD.) Zijn vaders grijze haren nog met schande (Zie GRAF.) In wel schande, zei de vent, en hij at ook rauwkool. (Zie Kool.) San, schandsman; weet gij wat, zoo zwijg. BLAND. Niet bedreven, Doet in schande Goed, Schandgoed. (Zie GORD.) Een gast gaan of te nooden, is het beste middel, bevrijd te wezen voor oneer, schade, spijt en Bande. (Zie GAST.) Te kunnen (of: te weten) is geen schande; niet te willen leeren. Zonden maken nieuwe schanden. Armoede duurt langer dan armoede. (Zie ARMOED.) Geis en tand Wordt veel te schand. (Zie D.) Het is geen schande; maar lang blijven liggen, zet weer willen opstaan, dat is schande. Weelde en hoogmoed vooruit gaan, Komt Bande en schade achteraan. (Zie HOOGMOED.) Het schaamte en schaamte, Als er honger is in een land? (Zie HONGER.) Geen zonde is, dat is geen schande. De schaamte doorgebeten heeft, is met schande zvalt, en moet met stank scheiden. (Zie SCHAND.) Sc. VII. 79. Tulnman 1. bl. 69. Voor. seriosa bl. 31. 53. De IX. 64. Nouw, 2 Febr, Gruterus I. bl. 116, u. 9 Dec. 58. 243 Bl. 151. De Brune bl. 159. Merga bl. 38. 18 Nov. 7 Pro. seriosa bl. 35. Gheurtz bl. 53. 8 Kampen bl. 89. Willems VIII. 165. 9 17 Dec. Gruterus I. bl. 193, v. Duyse bl. 233. SCHAT. Wie in den oogst slaapt, die leeft terschande. (Zie OOGST.) Wie zijn kind straft, die heeft eerbare van hem; wie het niet straft, die zal schande beleven. (Zie ER.) Wijze van den lande is geen schande. (Zie LAND.) Winst verblindt schande. SCHANS, Binnen de schansen, Een oud paard jaagt men aan den dijk (of: achter de schans). (Zie DIJK.) SCHANSLOOPER. Hij heeft zijn schanslooper aan. SCHAPPERADE. De monnik preekte, dat men niet stelen mogt, en hij zelf had de ganz in zijn schapperade. (Zie GANS.) Hansje in den kelder en Maaitje in ’t schapenraaije. Uit het Oosten en Westen worden al zijne schappen gevuld. (Zie OOST-INDIE.) Zij zit al in Sint Anna’s schappen. (Zie SINT ANNA.) v. Duyst zegt, dat men dit spreekwoord bezigt „van een bejaarde maagd, bij wie het druifje tot roosje overgaat: wegens Sint ANNA'S hoge ouderdom, toen zij baerde.”) SCHAR. Lekker, lekker, zei pagadetje, en hij had drie scharretjes op zijn bord. (Zie BORD.) Schar (of: Sprot) is in geen tel: die verkoopt men bij het bosje. (Zie BOS.) SCHARESLIJPER. De schareslijpers loopen: het zal regenen. SCHARLAKEN. Men kan van een ruige pijn geen scharlaken mantel maken. (Zie PIJN) SCHAT. Al des werelds schat Moet door scherminkels gat. (Zie GATEN.) Beproef uw vriend, beproef uw zwaard, Dat is u groote (of: meer dan) schatten waard. (Zie BEPROEVEN.) Beter een droog bete brood met rust dan schatten. (Zie BEET.) Beter een schat van eer dan van goud. (Zie EER.) Daar uw schat is, daar is ook uw hart. (Zie HART.) De nederigheid is zulk een schat, Dat niemand zijn waarde vat. (Zie NEDERIGHEID.) Die schat zal niet op doove kolen uitkomen. (Zie KOLEN.) Doe dikwijls tot een kleinigheid wat, Zoo wordt daaruit een groote schat. (Zie KLEIN.) Een verloren schat: Wat is dat? (Zie VERLOREN.) Een schat, die men niet kent, kan ook enkel voordeel aanbrengen; daarom is het antwoord, dat op de vraag: wat is een verholen schat? dient gegeven te worden: zoveel als niets. Een wedergevonden schat is geen schade. (Zie WEGEN.) Gezondheid is een groote schat (of: onbekend rijkdom). (Zie GEZONDHEID.) Hij heeft zijn zondag geleverd aan, en zijn schat in de zak. (Zie DAG.) Hoe meer schatten, hoe meer behoeften. (Zie BEHORFTE.) Schatten maken boos en blijven goed. Wie een getrouwen dienaar heeft, die heeft een schat in zijn huis. (Zie DIENAAR.) Zonder bezwaar van de schatkist. (Zie BEZWAAR.) SCHAVOT. Daar sta ik nu fraai te kijken (of: te prijken), zei Hans, en hij stond op het schavot te pronk. (Zie HANS.) Dat gaat naar de dansschool, zei Jan Plerri, en de beul bracht hem naar het schavot, om gegeeseld te worden. (Zie BEUL.) Hij heeft van de Haarlemse dokter de benedictie op het schavot ontvangen. (Zie BENEDEICTIE.) Hoe lachten de goddelozen om de val der vromen, zei een goed knecht weleer, En er tuimelde een heel schavot met speetluizen van boven naar beneden. (Zie GODDELOOS.) Ik heb al genoeg, zei Joost de Pluck op het schavot, en de beul was pas begonnen. (Zie BEUL.) Is het anders niet, zei Trijn, en zij moest op het schavot te pronk staan. (Zie PRONK.) SCHEDEL. Hij is zoo omzichtig als het meisje, dat eerst de schedel leert bestuderen, alvorens te huwen. (Zie LEER.) SCHREDE. Daar is het mes met de scheede. (Zie MES.) Dat is een loodendegen in een gouden scheede. (Zie DEGEN.) De boze wijven voeren het zwaard in de mond; daarom moet men ze op de scheeden slaan. (Zie MOND.) De scheede schijnt wat te wezen, maar het lemmer deugt niet. (Zie LEMMER.) Die eens den degen getrokken hebben tegen hunnen overheer, moeten de scheede wegwerpen. Gelijk het mes, zo is de scheet. (Zie DEGEN.) Gelijk het mes, zo is de scheet. (Zie MES.) Het een mes houdt dikwijls het andere in de scheet. (Zie MES.) Het harnas wordt te laat gegespt, als het zwaard uit de scheet is. (Zie HARNAS.) Hij heeft er aan op zijn scheet. (Zie DEGEN.) Hij heeft in zijn sched geslapen gelijk de degen van de koning. (Zie DEGEN.) Hoe na aan mes, en ’t was een scheet. (Zie MESS.) Men voert er het recht in de vuist en in de scheet. (Zie RECHT.) Neem ’t mes naar de scheet, En ’t schip naar de zee. (Zie MES.) Zijn degen is niet in de scheet verroest. (Zie DEGEN.) Regt is recht, zei Scheefhals. (Zie RECHT.) Beter scheel dan blind. (Zie BLIND.) De scheel is een koning onder de blinden. (Zie BLIND.) 1 v.d. Venne bl. 191. 9 Servillus bl. 236°. 3 Tuinman 1. bl. 86. 4 Winschooten bl. 334. Tuinman I. bl. 894. 8 Tuinman 1. bl. 56. Oct, 18. Gales bl. 17. Kverst Leunep bl. 187. 7 v. Leunep bl. 187. 244 bl. 230, 347. v. d. Hulst bl.16, v. Wamberge IJrijen bl. 6, v Kijk III. 321. 6 Winschooten bl. 365, Tuinman 1. bl. 94. v. SCHEERME De spotter heeft zijn scheeltje gevonden. 3 Geel en scheel Krijgen ’t beste deel. (Zie Der.) SCHEEN. Daar stoot hij zijne scheenen. Dat is niet al mis, zei de jongen, en hij wierp steen voorbij den hond, maar tegen de scheld van zijn stiefmoeder. (Zie HOND.) Dat is wel hard voor de scheenen. Dat zal hem voor de scheenen springen. Die te dicht bij het vuur zit, brandt de scheen. Een goed man kan wel een’ trap op zijn tenen nemen; hoewel hij geen' harde schop tegen scheenen kan verdragen. (Zie MAN.) Het is dwaizheid, voor een blauw scheen te duiken, eer men zich ook stoot. (Zie DWAIZHEID.) Het vuur wordt hem al zeer na aan de scheen (of: voeten) gelegd. Dat wil zeggen: het wordt hem al zeer naar gemaakt; dat hij zich niet nu en dan zal weten te redden. Het spreekwoord « niet alleen op den geldschulde, maar ook op den leugenaar en den dwaas » stamt uit de oudste tijd, die men gedeeltelijk om iemand aan nu en dan onverschillig of het kwaad had, tot de tijden der afzitting behoort. Maar de ware proef, gelijk men weet, was 't niet. Zie het spreekwoord: Hij kan de vuurproef niet doorstaan. Hij heeft een blauwtje (of: een blauwe scheen) gelopen. (Zie BLAAUW.) Hij heeft het hard voor zijn scheenen. Hij staat met de scheenen voor het vuur, dan kan anderen zich achter zijn rug warmen. (Zie RUSSELL iets voor de scheenen werpen. Hij heeft iets voor de scheenen. Ver van het vuur brandt de scheen niet. SCHEERDER. Veldscheerders scheren allen even vuil. Wilt u de wol hebben en ook het vel? De zij die zoo scheren, doen niet wel. SCHEERMES. Dankzij de kijk op een haakjesvol scheermes. (Zie KOUS.) Het fijnste scheermes ligt eerst om, En 't eeuwige hout wordt 't eerst ook krom. (Zie HOUT.) Het is een gehuurd scheermes. Het scheermes kwalijk gewet, den baard slechte keelt en ruwe handen — Doen menigen kiezen tanden. (Zie BAARD.) Hij schiet als een scheermes. [Men zegt dit van iemand, die een schot heeft.] Honing in den mond en een scheermes aan de hand. (Zie HONING.) Men zal aan het schot wel zien, wie scheert of gegeten heeft. Voor kwade tongen zijn de scheermessen goed. Zij heeft een bek als een scheermes. (Zie BELA) Orden snijden als een scheermes. [Dis is mogelijk ontleend aan Het Lelied: 4.] Zo zeker als een visch in een net. Zeide Engelsman, en hij meende: een in een vischnetje. (Zie ENGELSCHMAN.) Zo zeker als een schot in een netje. (Zie SINCH.) Denkt als een schot in een vilten hoed, zei je, en hij speelde op een gebarstende fluit. (BOER.) Staat om een schot, Is zotter, dan hij weet. Het is beter en weet, Die lacht om een schot. Schietje in het bed is zo goed als een turvje in den haard. (Zie BED.) Een schot waard. Zijn woorden, als een paard zijn schot. (Zie PAARD.) Pakt me een schot, een donderslag. (Zie DONDER.) Schiet (of: een stormvoer) gekijf maken, (GEKIJF.) Scheidschrift. Gen u Sr 3 CHEL. De Kampen staat aan den IJsselboord, Wordt het za van deschelkoord gehoord. (Zie RD.) SHELLING. De schellingen zijn dertien grooten waard. GROOT. Vijf schellingen maken. (Zie POND.) Iemand die een stuiver op het dak, daar komt een sing weder. (Zie DAK.) Iemand die honderd schellingen, opdat er goede van dat doet: ik zal u een’ schelling laten zien. (Om iemand, met humor, tot een weinig zaak aan te moedigen, doet men een dergelijke belofte, als in dit spreekorg wordt gedaan; maar die hem natuurlijk voordeel kan aanbrengen.) SHELL. Een schelmen elkander verschalken, dan lacht de duivel zich ziek. (Zie DUIVEL.) Een schelmen boven schelmen. Een slimme, dan een schelmen, kom eruit! Een hoer trouwt, is een schelmen, of wil er een zien. (Zie HOER.) SCHELVISCH. Er is geen schelmen te vertrouwen, zei de jongen van zijn vader. (Zie JONGEN.) Gelukt het wel, het is een Romeins stuk; maar gelukt het kwalijk, het is een schelmenstuk. (Zie ROMEIN.) Het goed wil twee schelmen hebben. (Zie GOED.) Het is een schelmen, die er wat uitdoet. [Van de kwade zaken nl., als: leugens en lasteringen.] Het is een schelmen, die meer doet, dan hij kan. Het is een schelmen, die wegloopt. Hij heeft den schelmen in het hek. (Zie HEK.) Hij liegt het als een schelmen. Hij loopt als een schelmen; maar soms is loopen het beste geweer. (Zie GEWEER.) Hij speelt er den schelmen mee. Mijn vader, zei de ondeugende jongen, zou wel een koe willen koopen, had de schelmen maar geld. (Zie GELD.) Voor schelmen van (of: uit) het vaandel loopen. Als gij aan de man komt, zo kruipt gij in uwe schelp. (Zie RN) Blijf binnen uw schelpen, Dat zal u helpen. (Zie GEURT.) Dat is naar de nieuwste mode, zei Geurt, en hij vereerde zijn wijf met twee oesterschelpen, of een paar oorlappen van te maken. (Zie GEURT.) De schelpen wassen op zijn' neus. (Zie NEUS.) Het is geen mosselschelp waard. (Zie MOSSEL.) Hij kijkt als een schildpad uit hare schelp. Hij komt uit zijn schelp kruipen. (Zie SCHELLPAD.) Ik wilde, dat ik alle mannen met mosselschelpen betaalden mocht. (Zie MAN.) Is er geen schelp van twee gepaarde verloren, kwaad vindt gij er weer een, die juist op de andere past. (Zie SCHELVISCH.) Dit spreekwoord ziet op de Gi Dre; aan het sluiten van een tweede humorlijk verbond. Bij casu vindt men wel is waar dit spreekwoord niet, en toe zal het wel aan hem ontleend zijn; althans op bl. 463 van zijn Spiegel van den ouwen en nieuwen tijd zegt CATS: Als van twee gepaarde schelpen de Een breekt, of wel verliest, Niemand zal u kunnen helpen (Hoe gij soekt, of hoe gij kiest) Aan een, die met effen randen Juist op de ander pasten zou; de Eerste zijn de beste panden, Niet en gaat voor de eerste trouw. (Zie SCHELVISCH.) Mosselen zouden gaarne visch zijn, konden zij uit de schelpen. (Zie MOSSEL.) Wat zijn de mosselen bard, zei Bottardus, en bij aan de schelpen meteen op. (Zie BOTTARDUS.) Weet gij wel, dat ik al korsten at, eer gij uit uwe schelp kwam kijken? (Zie KORST.) Zij komen overeen gelijk twee mosselschelpen. (Zie MOSSEL.) SCHELVISCH. Dat is keurige schelvisch. De schelvisch doet den kabeljaauw rijzen. (Zie KABELJAAUW.) Op 6 Tulman I. bij 194, 301, 358. Reddinglus bij 119. 9 Cats bij 502. MergA bij 48. Sce. Pros. bij 7,84 Op 1.8.2397. Sermoen bij 80. Bartorius tert. 1. 97. Oven bij 207, 7 Tulmman I. bij 168. 10 Bancho-Panca bij 31. 11.0.332, 8 Tulmman I. bij 46, 58, 11. bij 184. v. Zutphen I. 11 Sel. Pror. bij 188. 31. aL.328 bij 89. SCHELVISCH. Een schelvisch (aal, of: spiering) uitwerpen, om een kabeljaauw te vangen. (Zie AAL.) Het is schelvisch, die van Utrecht naar Amsterdam is gebracht. (Zie AMSTERDAM.) Hij heeft schelvisch-oogen. (Zie OOG.) Hij is zoo na bij den grond, dat er geen schelvisch onder door mag. (Zie GROND.) Hij kijkt als een schelvisch, die zijn nichtje ten doop houdt. (Zie ADOPTIE.) Hij zal Sg schelvisch in de boomen vangen. (Zie BOOM.) Hij ziet er wit als een schelvisch (of: kabeljaauw), die gestorven is. (Zie KABELJAAUW.) SCHEMERAVOND. Goeden morgen, zei de boer, en het was schemer-avond. (Zie BOER.) SCHENDER. Zoo duivel geen straat-schender wordt. (Zie DUIVEL.) SCHENDKEUKEN. Het is een regte schendkeuken. 1 [Dat wil zeggen: hij doet de keuken inderdaad schande aan. Men zegt het van een mager mens, die er uitziet, of hij niet genoeg of geen goed voedsel kreeg.] SCHENK. Heer Schenk is dood, en Leen is ziek. (Zie HERR.) SCHENKER. De schenker kwam vrij, maar de bakker werd gehangen. (Zie BAKKER.) Op een arme bruiloft drinkt de schenker voor. (Zie BRUILOFT.) SCHENNIS, Als hoeren en boeven kijven, zoo komt de schennis uit. (Zie BORF.) Dat is een schennis waard. 2 De ouderdom is een schennis. (Zie OUDERDOM.) Kwa schennis, Kwa wennis. 3 Wennis Maakt schennis, 4 SCHERP. Een vrouw draagt meer uit met een lepel, dan een man inbrengt met een schep. (Zie LEPEL.) Heb je ’t niet met schepels, heb het maar met lepels. (Zie LEPEL.) Hij is ervoor vervaard als een monnik voor een schepel rogge. (Zie MONNIK.) Om een mudde (of: een schepel) koren, die hij te malen heeft, zal hij een hele molen oprichten. (Zie KOREN.) Zij eten met lepeltjes, en schaven met schepeltjes, (Zie LEPEL.) Zij meten het elkaar met schepels toe. Zij moet een schepel zand ophebben, voor zij trouwt. Zij sparen ’t met lepels, en verteren ’t met schepels. (Zie LEPEL.) DAAR DE MEIJERS TAPPA WIJN, DE BURGMEESTERS KOORNKOOPERS ZIJN, EN DESSCHEPENS BAKKEN BROOD, DAAR IS DE GEMEENTE IN GROOTEN NOD. (Zie BROOD.) DE JONGSTE SCHEPENS VELLEN HET VONNIS. Dat wil zeggen: de jeugd is door hare voorbarigheid, door hare aanmatiging en door hare onberadenheid steeds gezind, om terstond een oordeel uit te stellen, en een vonnis te vellen. (Zie OORDEEL.) De tuinman zegt: "Het spreekwoord is ongekend van de gewoonheid, om de jongste scheepen het eerst te horen uitbrengen, gelijk zwak, zoo vaak, zoals v. HALL citeert, in ons Burgerlijk Wetboek "hoorbaar is voorgeschreven," en in rechtelijke colleges en krijgsraden wordt; ook in den schuttersraad staat de eerste, en daarna de officieren naar opklimmenden hogere rang.) Het is beter, ter dood verwezen te zijn door dokters dan door den jongsten scheepen. (DOKTER.) Lichte scheepen geven lichte vonnissen. Slecht schip, slecht vonnis. 6 SOEPSEL. Dat is een schepsel met lange beenen, zei de boer, en hij zag een' aap op stelten loom (Zie AAP.) Die God te vriend heeft, hem schaadt geen sel. (Zie GOD.) SCEPTER. Het is goed, dat men mij koning maakt, indien mij dan de scepter maar geeft. (Zie KONING.) SCOHERE. Daar de kruik rolle is, laat daar vrede vrijwel liggen. (Zie KRUIK.) Die de spaarpot aan scherven slaat, is zijn inzicht kwijt, eer hij het kent. (Zie SPAARPOT) Hij baalt om een' potscherf God en de wereld hoop. (Zie GOD.) Men ziet aan descherven wel, hoedanig de pot (Zie POT.) Zij maken scherven. Scherven maken is een troosteljke stelling van potjes breken.) CHERING. Dat is schering en inslag. (Zie ISLAAM.) SCHERM. De schermen veranderen gedurig. 7 Hij schuilt achter het scherm. 8 Tussen doeken en vreemde broekjes dient wit scherm te zijn. (Zie BROEK.) SCHERMINKEL. Al des werelds schat Moet door scherminkels (Zie GATEN. De scherminkel rijdt daar. 9 Hij speelt voor scherminkel. 10 Een scherminkel is een geraamd, Fi TUINMAN er een' aap verstaat. Het hoor neemt, men wil er spraak door aanduiden, die alles wel weet maken. Scherminkelen voor lekker smeul wordt dan ook boertender wijze nog al gehoor.) SCHERP. Hij heeft meer van de plomp dan van de pen. (Zie PLOMP.) Hij is de scherpste van zijn maag niet. MAAG. Ik val zoo scherp niet. 11 SCHERP. Hij is steekachtig. 1 Scherp maakt schaarden. (Zie SCHAARDE.) Scherp der nagelen is afgeloopen. (Zie NAGEL.) Te scherp. (Zie KORT.) Stel te scherp, Niet al te scherp. 2 SCHERPENISSE. Soom van Plompardije, niet van Scherpenisse. De PLOMPARDIJE, SCHERPERIJE, Zoekt Scherperije beter te voeren. Men zegt dit van mensen die, door de omstandigheden gedrongen, naar een andere plaats verhuizen, van 'van wie een ander woord komt, dat ze op een vreemdsoortig komen aanrijden. Er is daar in Scherperije (of: Hongarije). (Zie HONGARIJE.) Een scherpte is, moet scherts verstaan. Geloof en oog lijden geen scherts. (Zie SCHER.) Plaats ter zijde. SCHRUR, Zij schrijft na een hevige schok. (Zie SCHOK.) Hij heeft geen schok in zijn zak (of: Zijn zak is kapot). Er komt er niet zonder kleerscheuren af. (Zie SCHURIG.) Niet schurig. 'Dat is,' zeggen WINSCHEOTEN, 'dat is rig, en schiet niet gauw geld.' SCHERPE, op scherpe blik. [Op scherpe blik staat, in Groningen, tegenover: door dik en dun loopt. Scherpe schaatsen.] Een gelukkig jongen van Scheveningen. (Zie SCHOEN.) SCHICHT, Jupiter moest zijn bliksem, schicht, zei jonker Frans. (Zie BLIKSEM.) Zijn leven wel volbracht heeft, behoefte de schicht des doods niet te vreezen. (Zie DOOD.) Doodschichten helpt tegen de dood. (Zie DOOD.) SCHIEDAM, Haat Schiedam beet (af: in 'toeg). (Zie TOEG.) WiPreekt Schiedamsch. [Dat is: hij bindt de zaak zo strak aan, alsof hij er met jodium was vastgemaakt. In vroegere tijden was Schiedam vermaard door hennepteelt en lakenweverij.] Vecht tegen Schiedam, En breien zeggen die van Schiedam. [Te Schiedam was, in vroegere tijden, veel drukte met de groote en kleine visschers, beide. De bewoners leidden zich daarom ijverig tot het breien toe. Dit spreekwoord strekt ten berge van de nijverheid der Oud-Schiedamers, die zich onder het praten met breien bezig hielden. Of deze werkzaamheid Kaartje ter. VlL. 97. 7 Campen bl. 139. Dras U. 28. SCHIJN. ook op de Leidsche meisjes toepasselijk is, of dat hoe het rijm, Schiedam in Leiden Elederhavet heeft, is mij onbekend; maar men zegt ook: Praten en breien Zeggen de meisjes van Leiden. Men bezagt het spreekwoord, wanneer men ziet, dat iemand zijn werk laat staan, om een praatje te maken. Schiedam heeft hem beet (of: in 'toeg). (Zie ooc.) Schiedam is eene sterke vesting: niet ligt te overwinnen. [De dronkaard vecht tegen Schiedam, dat is: hij zou met den jenever in 't kijf nog een nuchter mensch willen zijn. Maar't gaat niet; want Schiedam is eene sterke vesting: niet ligt te overwinnen.] SCHIEDAMMER. Het is een Schiedamertje droog-brood. (Zie BROOD.) SCHOIHANSCHAP. Het is een goed schoihanschap. (Eenszink, die met verstand werd uitgevoerd, werd ook genoemd, zegt v. ALKEMADE.) SCHIETER. Het zijn kalver-schieters. (Zie KALF.) SCHIFTING, Schifting en scheiding maken. (Zie SCHURING.) SCHIJF. Dat wil niet over de schijven. Het blokje is in het schijfje. (Zie BLOK.) Het gaat er al op schijven. (Zie ook: 't LOOPT AL.) Het loopt altijd over dezelfde schijven. Het loopt over vele schijven. (Zie ook: 't LOOPT OVER VELE.) Zijn gat gaat op schijven, (Zie GAT.) Een iemand eene schijf blazen. (Zie ook: 'MEN KLOPPEN.) Nul meer kans, om het spel te winnen, zei Lubbert, en hij was al zijn schijven kwijt. (Zie KANS.) Als de zotten (of: kinderen) ter markt komen, krijgen de kramers geld (of: zoo vliegen de schijven). (Zie GELD.) Geen pot zoo krom, of hij vangt zijn schijven. (Zie POKAL.) Het is moeilijk, om van de schijven te scheiden. Het zijn zijn schijven, die er klappen. (Zie KLOP.) Het is zijn geld, daar alles voor gekocht wordt. Hij heeft schijven. Men kan er wel schijf schieten. Men zegt dit van een dun verspreide gemeente in een groot kerkgebouw.) SCHIJN. Als een hondenneus in den maneschijn. (Zie HOND.) Al te fijn is maar schijn (of: verdwijnt). (Zie FIJN.) Binnen schijn van zoetheid vindt men dikwijls gal. (Zie GAL.) ER De rijke is maar rijk in schijn, als hij gelooft, niet rijk te zijn. (Zie RIJKE.) Die een goed koopman wil zijn, wacht zich voor paarden-schijn. (Zie KOOPMAN.) Lennep bl. 196. 8 Tuinman I. bi. 302. 10 Winschooten bl. 331. v. Moerbeek bi. 261. 8 Winschooten bl. 231. Tuinman I, bi. 286. v. SCHIJN. Door een donkere wolk dringt geen maneschijn. (Zie MAAN.) Gij waart het, of het was de duivel in uw schijn. (Zie DUIVEL.) Heiligheid ligt niet in de schijn. (Zie HEILIGHEID.) Het glimt als een snotbel (of: hondenkeutel) in den maneschijn. (Zie BEL.) Het zijn en de schijn is twee. Hij blinkt als een boekweit koek in den maneschijn. (Zie BOEKWEIT.) Hij weet, in schijn, een duiveltje tot een engeltje te maken. (Zie DUIVEL.) Hij ziet den schijn voor het wezen aan. Men kan niet leven van rozengeur en maneschijn. (Zie GEUR.) Men moet den schijn des kwaads zelfs vermijden. (Zie KWAAD.) Na regen komt zonneschijn. (Zie REGEN.) Na zonneschijn komt gaarne regen. (Zie REGEN.) Onder vriendschaps schijn, bezorgt hij 't zijn. (Zie VRIENDE.) Onder vriendschaps schijn, zit 't ergste vijven. (Zie VRIENDE.) Regende het bij hem, dan regende het bij mij, en scheen de zon bij hem, dan was het ook bij mij zonneschijn, Schijn bedriegt. Schijn is geen zijn (of: Geen schijn is zijn). Schijnvrienden zijn gelijk de vogels, die in het schoone jaargetijde aankomen, maar, eer de barre winterdaag daar is, reeds vertrokken zijn. (Zie GETIJDE.) Waar de zon haar uitstraaling heeft, brandt ze allermeest. Wie zich door praat (ook wel: schijn) in slaap laat wiegen, Die kan men wonder gemakkelijk bedriegen. (Zie PRAAT. Zijn Boven schijn. SCHIJNHEILIGE. Hij speelt den schijnheilige. SCHIJT. Hij heeft er schijt aan. Hij zit er mee in de schijt. SCHIJTER. De laatste zal schijtebroek zijn. (Zie LAAT.) Het is een vuile schijter. Hij is een bange schijter. SCHIK. Zij plagten wel wat schiks uit te leveren. [Dat is: zij gaan achteruit. Vroeger kwam er wel wat goeds van daan.] SCHIL. De schillen vielen hem van de oogen af. (Zie SCHIL.) Erwten zullen smaken, Als ze hare schillen kwijt geraken. (Zie ERWT.) Het is geen peulschilletje. (Zie PEUL.) Hij vergaapt zich aan de buitenste schil. Zij passen bij elkaar als een stront bij een oranjeschil. (Zie ORANJE.) SCHILD. Die het al verzetten wil, behoeft een hard schild. SCHILDWACHT Hebt gij bet schild, ik heb de .12 Hij behoort wel een sterk schild, die alle dingen verantwoorden, (Zie DING.) Iemand dapper in het schild varen. 18 | Met speer en met schild ergens voor wezen (iemand vervolgen). 14 | Stil den dierbaar: heel de schil der min. (Zie SCHILD.) Tegen den dood is geen schild: Leef dan, gelijk sterven wilt. (Zie DOOD.) | Geslacht aannemen. SCHILDER. Een kladschilder kan onmogelijk de waarde van een meesterstuk van Raphael bevatten. (MEESTER.) Nu hebben de leeuwen ook schilders. (Zie LES) Piet is een knappe schilder: hij vervaardigt landkaarten in het hemd. (Zie HEMD.) Schilders voeden gepeinzen. (Zie GEPEINS.) Zoo als het de schilder behaagt, moet hij den draak steken. (Zie DRAAK.) SCHILDWERKER. Ergens een schilderijtje van ophangen. 16 SCHILDKNAAp. Met wel te dienen en zijn getrouwe schildknaap aan de vrouw. 17 Vie liefde voor den ridder kust de vrouw den schildknaap. (Zie LIEFDE.) Zijne conscientie is vier vingeren breed, zei de schildknaap van don Quichot. (Zie CONSCIENTIE) SCHILDPAD. De schildpad zou eerder den haas voorbij loepen. (Zie HAAS.) Haastige lieden moeten op geen schildpadden zijn. (Zie LIEDEN.) Hij kijkt als een schildpad uit hare schelp. (ZIE SCHELP.) Hij maakt van een luis een schildpad. (Zie LUIS.) Hij is een schildpad: hij is overal te vinden in huis. (Zie HUIS.) Speel met mij zonder breken, zei de schildpad totden arend, als ze daarvan in de lucht opgemerkt werd. (Zie AREND.) SCHILDWACHT. De deugd, welke altijd moet bewaakt worden, geen schildwacht waard. (Zie DEUGD.) Hij staat op verloren schildwacht. 18 15 Campen bi. 3. Tuinman I.bi.X. Zul bl. 815. Kverts bl. 315. v. Leunep di Sk 16 Galsa bl. 97. 17 Gruterus 11]. bi. 162 Meijer bl. 82. 18 Tuinman I, bl. 363, LDWACHT. „Dit men van ymand,’’ zoo leest men | Natalie id „die verre van de hand op een geraarkijke post gestelt is: gelsjk soldaaten,, die Buiten af, en den vyund, zorgvuldige moeten houden. Deze worden als verloren ‚om ’t groot gevaar, waar voor zy bloot n.” Tuınman neemt dus schildwacht als son, ofschoon het wel de zaak zalzijn, die m hier bedoelt; maar de beteekenis van ’t ekwoord lajdt er niet door.) uit de hel gedeserteerd, toen de duivel op wacht stond. (Zie DUIVEL.) SCHIM. st ziine eigene schim. 1 er uit als eene schim. SCHIMMEL. Breda! de schimmel is los. (Zie BREDA.) % het brood uit de schimmel houden (of: } (Zie BROOD.) jeden het geld uit de schimmel. (Zie GELD.) CHINDER HANNES. de troep van Schinder Hannes, [SCHIMDER HANNES was de aanvoerder mer rooverbende, die in de vorige eeuw de landen onveilig maakte. Dit komt dus Heckenis overeen met het spreekrvoord: Het elikt de bende van Cartouche wel.) ScHIP. ? het schip laveren moet. 2 schip met geld maar kwam. (Zie GELD.) et schip stoot, is het te laat in den almanak en, om hetgetij te berekenen. (ZieALMANAK.) t schip vergaan moet, dan heeft koks kraau- mede wat te zeggen. (Zie KOK.) water over de kerven gaat, zal men het ip kozen. (Zie KERF.) met een’ onden wagen in de heide dan met zeuw schip op zee. (Zie HEIDE.) 20g een anker kwijt dan het geheele schip. ANKER.) w 66a schip niet al uw goed. (Zie GoED.) geene twee groote masten op Een schip. aan wel zoo veel (100% weet te, of: 200 fe) schepen aan, als er afvaren. Wanneer men meer schepen is, moet men meer varen. (De Bijlage.) Aan scheepslading in. (Zie LADING.) Het wel het jong van zijn moeder, zei de mof, hij een’ hoeker achter een oorlogsschip (Zie HOEKER.) Ziet wel naar het achter van een’ wand, zei stervende Gijs, en hij zag een schip staan. (Zie GERMAAT.) Het was een vogel van een schip. 6 Dat schipje zal eerlang van de helling lopen. HELLING.) LU.r, v. Lennep bl. 190. M 48. Gertorkm sse. V. 96, VIII. 97. US. Winschooten bl. 08, 225. Adag. M 15, 16, Adag. Thesaurus bl. 38. u. 7 Witsen bl. 484, 249 Everta bl.232. v. Eijk I. bl.118. v. Lennep bl.72. 5 Tuinman I. bl. 148, na2. bl. 28. July 31. d’Escury bl. 31. v. Eljk I. bl. 160, nal. bl. 55. Mulder bl. 414. v. Lennep bl. #4. 6 Bartolomeus tert. III. 83. 8 Winschooten bl. 189, 28 179. 9 Winschooten bl. 217. SCHIP. Dat zijn kloeke boonstaken, zei Julius, en hij zag de masten van een oorlogsschip. (Zie BOON.) De boonen (of: De lading) van het schip hebben. (Zie BOON.) De duurste schepen (of: schippers) liggen langst aan land (of: wal). (Zie LAND.) NEE Be De kostelijkste schepen staan het naast bij de haven. (Zie HAVEN.) De oude schepen blijven aan land (of: wal). (Zie LAND.) De plecht is van het schip (of: de schuit). (Zie PLECHT.) De schepen beslaan. (Zie ONMAGT.) De schepen gaan voorbij Dordrecht. (Zie DORDRECHT.) De schepen figgen achter den bok. (Zie BOK.) De schepen liggen in onmacht. (Zie ONMAGT.) De schepen opkorten (of: opleggen). (Zie KLIP.) De schepen zijn binnen (of: buiten) gaats. (Zie GATEN.) De schepen zijn op de klippen gebleven. (Zie KLIP.) De schepen zijn tegen de klippen aan gestoten. (Zie KLIP.) De schepen zijn uitgerust. (Zie RIJK.) De wal stuurt het schip. De wal zal het schip wel keeren. (Zie ONMAGT.) De wind sloeg het schip om. (Zie ONMAGT.) Die den duivel scheep heeft, moet met hem overvaren. (Zie DUIVEL.) Die in het schip is, moet varen. (Zie RIJK.) Die met den duivel te scheep is, moet hem aan den prat houden. (Zie DUIVEL.) Die op een schip zijn, zijn allen even rijk. (Zie RIJK.) Die schepen gaan diep. (Zie ONMAGT.) Die schepen zijn niet te redden. (Zie ONMAGT.) Die voor hond scheep komt, moet beenen kluiven. (Zie BEENDEREN.) Drie dingen zijn wel te geloven: een vrouw, die groot gaat, een schip, dat gebroken is, en een mens, die dood is. (Zie DING.) Driemaal is scheeps- (of: schippers-) recht. (Zie DRIR.) Een klein lek doet een groot schip zinken. (Zie LEK.) Een man zonder geld is een schip zonder zeilen. Een man zonder vrouw is een keuken zonder vuur (een schip zonder kiel, of: een lichaam zonder ziel). (Zie KEUKEN.) Eenschip aan strand, Een huis aan land. (Zie STRAND.) Een schip in den grond boren. (Zie GROND.) Een schip in- (of: uit-) bijten. Een schip is gelijk een dames-horologie: altijd wat aan te doen. (Zie DAME.) Een schip ligten. Een schip opstrandt een baak in zee. (Zie BAAK.) Ga niet scheep zonder beschuit. (Zie BESCHUIT.) Geen schip zo oud, zei schippers meisje, Of ’t doet nog soms wel een reisje. (Zie MEISJE.) God is met het schip. (Zie GOD.) Landbouwer bl. 70. Winschooten bl. 169. Modderman bl. 6, 108. Van Dam bl. 136. Winschooten bl. 83. Winschooten bl. 25. Winschooten bl. 136. SCHIP. Grote schepen kunnen wat wagen; maar kleine moeten aan de oever blijven. (Zie OEVER.) Groot schip, grote zorg. Groot schip, groot water. (Zie de Bijlage.) Het doet er weinig toe (of: Het schaadt niet), als krijgt het waterschip een gat meer. (Zie GATEN.) Het gaat over schip en goed. (Zie GOED.) Het helpt al, dat men te scheep doet. Het hoofd is het roer van het schip. (Zie HOOFD.) Het is al prijs, wat schepen de ogen aanschouwen. (Zie OOG.) Het is bespottelijk, het roer van een groot schip aan een klein schuitje te binden. (Zie ROER.) Het is een diep gaand schip, daar het zwaar is, vereist veel werk, om het te bevaren; daarom noemt men een verkneller, terwijl hij veel behoefte heeft, een diep gaand schip. Het is een schip met drie masten. (Zie MAST.) Het is een schip, waar men de hand aan moet houden. (Zie HAND.) Het is een waterschip: elk boort er een gat in. (Zie GATEN.) Het is een wel bezielde schip. Het is goed, twee ankers aan zijn schip te hebben. (Zie ANKER.) Het is liggen, in kalmte een schip te sturen. (Zie KALMTE.) Het is te laat, als het schip stuit, het lood te werpen. (Zie LOOD.) Het is tusschen kaai en schip gevallen. (Zie KAAI.) Het is zoo hard: het lijkt wel scheeps-beschuit. (Zie BRESCHUIT.) Het kan beter van een schip dan van een schuit. [In denzelfden zin zegt men: Het kan beter van een stad dan van een dorp, dat is: rijke mensen kunnen eerder wat missen dan arme lieden. Het laatste schip zijkt niet. [28 is: ons geluk is ons niet begeven, al hebben we ook veel verloren; daarom vertrouwen we, dat het niets, dat we nog over hebben, ons blijven zal. Men gebruikt het bij het morenspel, manier men al zijn fiches op. En na knikt men.) Het moet wel een groote spinnekop geweest zijn, die dat web gesponnen heeft, zei de mok, en hij inspecteerde het touwwerk op een oorlogsschip. (Zie MOF.) Het roer is van het schip. (Zie RORR.) Het scheepje van Sint Pieter kan wel waggelen, maar niet vergaan. 7 Het schip, dat naar geen roer meer hoort, Wordt eindlijk in de zee versmoord. (Zie ROER.) Het schip drijft over stuur. 8 Het schip giert onder zee. 9 1 Motzbl.21. 8 Motzbl. RM. Cats bi. 468, 486, 501. de Brune bi. 210, 05. Mergh bi. 61. Sei. Prov. bl.:9. Tuln- man II. bl. 43. v. Eljk I. bl.118. Zeepl. bl. 88. Mulder bl. 4149. Bogaert bl.90. v. Lennep bl.189. 3 Prov. seriosa bl. 39. 4 Witsen bl.488. Winschooten LI. 43, 338. v. Eljk I. bl. 118. v. Lennep bi. 54, 189. 5 Winschooten bl. 30. 6 v. Rijk I. bi. 189. v. Lennep bl. 190, 194. 7 v. Duyse bl. 310. 8 Wiınschooten bl.304. Tuinman I, 1.249. v.Eijk 1.1. 134. v. Lennep bI. 160. 1 Winschooten bi. 1%. 13 Winschooten bl. 820. 13 Witsen DI. 515. 34 Winschooten bl. 337. 16 Witsen bl. 511. 17 Witsen bl. 493. 19 Witsen bl. 493. 3 Witeen bl. Sil. 0 9 Witsen bl. 498. Winschooten bl. 67. 10 Winschooten bl. 36, 290. 15 Winschooten bl. 50. v. Lennep bl. 61. 19 Winschooten bl. 169, 170. Het schip heeft een gat. (Zie GATER.) Het schip is binnen. 10 Het schip is blijven liggen. 11 Het schip is gebleven met man en mus. (Zie Het np. hoog getuid. 12 [Dat is: van staand en want zien. Tui is touw, en tuij teehent gen of vasthouden. Men bezigt deze spreah van menschen, die voorzien zijn van allı zij behoeven ; maar ook van La: died den schijn aannemen.) Het schip is tusschen twee halzen. (Zie Ha Het schip is vertuid. Dat wij zeggen: het ligt vast, omdat het door twee ankers gehouden, gebruikt deze Earl wanneer hij ergens bevindt, waar het niet gemakkelijk aan komt. Het schip is watervast. Het schip is wel geschort. Het schip is zo lek geworden, dat het korven en klampen heen ging. (Zie: Het schip kan niet tegen zijn leed. Het schip kan zeilen noch drijven. Het schip laat veel water vallen. Het schip ligt in zwijm. Het schip ligt kaal. Het schip ligt (of: valt) om. Het schip met zure appelen is in aantocht. (AANTOGT.) Het schip moet op de helling. (Zie: HELLING) Het schip op zijn gat zetten. (Zie: GATES.) Het schip strookt wel. Het schip trekt veel water. Het schip vaart met los want. Het schip wil van hem zinken. Het schip zeilt snel. Het wel aflopen van het scheepje. (Wanneer het schip volbouwd is, het van de werf in het water glijden; men noemt het aflopen van het schip. Deze spreekwijze als heil driekuningen om gelukkige bevalling toe te wensen.) Het wil niet, gelijk ik wil, zei de Indiër, hij wilde met zijn tanden de ijzeren nagel uit het schip trekken. (Zie: IJZER.) Het zijn koningschepen, haal de vlag uit: KONING. Hij gaat met de eerste schepen voort. Hij gaat met de laatste schepen onder zeil. Hij gaat scheep. (Hij heeft alles op zijn groot scheepje ingefeast.) Hij heeft geen zeil voor dat schip. Hij heeft menig schip geenterd. Hij heeft schoon schip gemaakt. 36. Witsen bij 500. Winschooten bij 38. %4 b1. 163. van Lennep bij %7. 37. Bancho-Panca bij 80. 23. Witsen bij 803. Winschooten bij 31%. bij 168. 88. Winschooten bij 349, 350. van Lennep. %Y.d.Hulst bij 15. van Eik.d.LIEN,TE IV. van Lennep bij 39, 191. Hilp. [Men zegt dit in alle gevallen, waar van OOR een eg (hetzij van persoon steh, hetzij van zaken) spraak A heeft zijne kruiden scheep. (Zie KRUID.) bondt het schip dragende. 1 hoedt het schip open. 2 saluut in het achterschip. 3 a os als een Portugees schip. (Zie DOAL. is best stuur van het schip. 4 schip en roer. (Zie ROER.) a 200 welkom als water in een schip. kaalt van de boot, en zou gaarne te schip zijn. BOOT.) komt altijd achteraan als Koppen (of: het epje) met de schollen. (Zie KOPPEN. komt met de naschepen. 5 kwijlt het gehele schip over. jeskt schepen van rook. (Zie ROOK.) j wordt het schip bij den wind houden. 6 j moet naar (of: op het schip van) Sint Reinout. "Zie de Bijlage." ("Sint REIN UIT," zegt TUINMAN in zijn Faikel der Nederd. taal, op het woord, "heeft het bewind over Hongaren, de gehele kabinet, en 'het gilde der geldlozen of armoede, die witte Leuilekkerland derwaarts met de noorderzon verhuist zyn. Zijn feest wordt door de orde der Baarvueters plechtelijk gevierd van Wynmaand, en Vrouwenlichtmis, tot in de Vasten, als Magerman kok is; hoewel dat ieder tot Sint Justina witgesteld wilden maken. Hij voert in zijn vaandel een bezem en een buidel." Dat men in dit spreekwoord "een bankeroetje" ziet, zal geen bevestiging zijn, maar dat men met "naar S. Rhijn" en "over den Rhijn" te denken heeft, gelijk BOGAERT wil, zal wel een misverstand zijn. Rein-uit is hetzelfde als schoon-uit, dat is: geheel en al.) gebruikt men dat schip. Net het schip. "Een schip peizen," zegt WITSEN, betekend: "een schip inwachten." Spreekt erover als een schip, zeggen de klossen. Verwondt het schip. Geen gij wat een schip, maar een schip met een' breeden boeg. (Zie BOEG.) SCHIP. Hij voert veel zeil op een klein schip. 14 (Zie de pagina.) Hij weet er niet beter uit te komen, dan een schip uit een maalstroom. (Zie MAALSTROOM.) Hij wendt het schip over een anderen boeg. (Zie BOEG.) Hij zal het schip bevrijden. 15 [ Een schip bevrijden, zegt iemand, betekent: een schip met de pomp droogmaken, of ook: een schip van de vijand verlossen.] Hij zal het schip wel over zee brengen. 16 Hij zond de vracht, daar het schip van dan kwam: [Men zegt dit van een verkwister.] Hij ziet, waar ’t schipje heen zeilt. 17 Hij zit zo vast als een schip, dat voor twee ankers gaat. (Zie ANKER.) Hij zou de stukken wel langs het schip rukken. Hoe kwaad het schip is, het zal nog wel eens overvaren, of nog wel een overtochtje doen. [Dat is: het zal nog wel eens overvaren, of nog wel een overtochtje doen. Houd het schip midden waters. 19 Ik ben daar niet voor scheep gekomen. Ik ben zo vol als een schip. Ik moet het schip aan de zee overgeven. 21 Ik noem schip een schip, en zeil er recht mee door. (Zie SCAPHAM.) Ik stel mijn hoop op het anker, zei de man, toen het schip verging. (Zie ANKER.) Ik weet niet, waar dat schip aan land moet komen. 