title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: NIEUWLAND (Jan Imokk), niet te verwairen met den baron Willem van Nieulaut, die ook in den ootlog van 1672 Toorkomt, en wiens regement vermeld wmrdt door Sypesteyn en de Bordes, in De Verded. van Ned. B. I. bl. 89. Wij ontmoeten dezen kolonel in bet in 1672 door de Branschen belegerde Wezel, in onderhandcling met Condd, en later te DocTburg. Daar ging bij met andere hoofdbevelhebbers in die door de Franschen bekgerde stad, tot den Magistraat, en sprak bem dus toe: i’t Was christelyck alle avond omUent ses uren ten godsdienst in gebede zameu te körnen, om uit een verzoend herte met God manbaftig te atrijdea. Geen moediger kiiügsman, als wiens gewisse in den Hemel een Digitized by Google 255 Zaligmaker vind.” Voorts zwoer hy met of^token vingeren tot den laatsten bloeddroppel alles voor de vrijheid op ta zetten. De overige krijgaovereten en magistraatspersonen volg- den zgn voorbeeld. Spoedig ontstond er geschil tosscbenhem en Allert Conti s, die > het onderstelvoogdijacbap” binnen Doesburg bekleedde, ovei het opperbevel in de stad, dat teu z^nen voordeele door den krijgsraad werd besLUt, daar er besloten wcrd dat Nienwland als oudste kolonel gon> vemeur zon wezen. Duras, hopman der koninkl\jke lijf- wacht, noodigde Nieunrland op tiree honderd schreden buiten de stad tot een mondgesprek, doch Nienwland sloeg het af. i De Fransche koning’' sprak hij, *was rijand der Algemeene Staten, hg moest derhalve zijn weigering niet kwalgk dulden.” Toen de bezetting, die zieh overigens dapper gedroeg, bare post verliet, wijl zij tettelijke 24, andere 48 nren, zonder ailossing, hunne borsten vol blaauwc bnilen en roers onbequaem waren geschoten,” en de burgemeesters ’t gevaar, welke de stad bij zulk een scbandelijk vertaten over ’t hoofd hing, aantoonde, zeide Nienwland: »hg had geen gezag omtrent de bezettelingen, die niet langer wilden ▼echten.” »Maar,’’ snaanwde hem bnrgemeester Reusen toe: »Kondet gij u niet dienen ran ’t rapier, ’t welk gij op zgde draagt.’’ » ’t Kwaad ü te algemeen,” antwoordde hiJ, • om straf te können oefenen.” Op zijn voorstel werd er met den vgand gecapitnleerd. Zijn flaanwhartig gedrag was oorzaak dat de stad aanLodewgk XIV orerging. In 1674 gedroeg hg zieh dapper in den aanval op Grave. Zie A. Montanas, Leven en Bedrijf van Willem Benär. bl. 213, 214, 275, 276, 277, 278; Valckenier, Feriv Eur. bl. 395, 402, 491, 496; Relation du Siige de Grave et de celui de Mayenee (in 1689). Uok in het Hoogd. overgezet, Bmnswijk 1774; G. Lnlae, Relation de tont ce gni t'ett paue pendant le Siige de Grave en 1674, Paris, 1753. 40. Bosscha, Neirl, Beld, te Land, D. II. bl. 191. NIEUWLAND (L. van), alleen door de volgende etsjes aan Kramm bekend: een Landschapf waarin längs een kerk, op den voorgrond een boerenwagen, rgdende bij een hnis, waarbg een boer Staat. L. v. N. dd ei eculp. 1763, 8o. Een Idem, Een weiland met twee koegen, door een sloot, die op den voorgrond uitloopt, van den weg gescheiden, op dezen een man die van het melken komt: regts een woniug, waarbij een man een ketel schnürt; op den tweeden grond een kasteel met een toren, z. j. Zie Kramm, t. a. p. bl. 1200. NIEUWLAND (Constantia van d*n), dichteres te Ant- werpen, bloeide omtrent 1640, Zie Alautn. van 'I Anliv. Oeuoolt bl. 8; Willems, Belg. Mut. O. 11. bl. 95. Digitized by Google 256 NIEUWLAND (Joh. db) behoorde even als Petr. Nota, predikant te Oldeborn, Eustatius Manglerus, rector te Medemblik, later praeceptor en conrector te Hoorn, Henri- cus Nieuwaart van Schiedam, tot de vcle Latijnsche dichters, die in het laatst der zeventiende en bugin der acht* tiende eeuw de Boektaal met hunne gedichten versierden. Hij vervaardigde o. a. een Ode ad Rever. D. Vechovium, 1699. NlEtJWLANT (Fb. Leop.) of Nieulant, hoofdman van het gülden hof der Golveniers te Brügge. Men vindt Zamen- spiegelinge op het Wapenschrift van F. L. N. Brugg he, Rovie, 4o. NIEUWMäN (P. W.). Volgens Abcoudc gaf hij in het licht: Het licht ten tijde des Avonds om te verlichten de oogen Israels, de Trooster Zions, als de Heere bij toijze vaa Sa- menspraaken, tijnde dit gevonden ander de Schriften van Rabbi Joachim Cimchi, Leid. 1740, 8o. Zie Abcoade, Naamr, bl. 261. NIEUWSLIEV (H.) schreef: Schuilpraatje of Zamenspraak tusschen eenige Rotterdam- mers, over het verschil tusschen het Meerdertal van de Grote Kerkenraadt, en vier Protesteerende Leeden, naukeurig acmge- theekendt. Gedr. te Altona, bij Coenraad Vrysprecher, 1756. Zie over de Rotterd. kcrkgesciiillen Ypey en Dermout, Gesch. der Ned. Herv. Kerk, D. III. bl. 580 — 586, Zie Cat. der Staats, van Red. Lett. D. I. h. bl. I7S. NIEUWOLD (Johannes IIenbicds), zoon van Johannes Henricus Nicuwold, predikant te Gerkesklooster in Fries- land, daama te Ten Boer, en eindelyk op het Hoogezand, beide in Groningerland, en van Titia Jansonius, docliter van Johannes Jansonius, in 1707 als predikant te Veen- dam overleden. In de eerstgemelde plaats werd Nieuwold den 17 November 4737 geboren. De steile en harde begrip- pen des Vaders hadden op de opvoeding des jongelings veel invloed en bragten zijn vlugge en levendige ziel meermalen tot halstarrigheid of moedelooshcid. ln den ouderdom van 9 jaren <verd hij ter schole gelegd te Appingadam, en op zijn 13 jaar, te gelijk met den lateren hoogleeraar Sypkens be- kvraam voor de Academie gerekend. Vooraf echter werd hij nog 3 jaren aan de leiding van den predikant Sluitei te Rooveen overgegevcn. Hier werd hij niet alleen in de La- tijnsche en Grieksche maar ook in de Hcbreeuwsche taal in de wijsbegeerte onderwezen, en ontving hij nader onderwijs in de christelijke godsdienst. Zestien jaar oud vertrok hij naar Digitized by Google 257 Groningen waar hij verscheidene jaren rertoefde, vervolgens naar Utrecht. ln 1763 werd hij voor de classia van Groningen geexa* mineerd, en het volgende jaar predikant te Heumen en Maiden, waar toen de gravin van Welderen en acht anderen huis* gezinnen de geheele gemeente uitmaakte. Den 28 November 1766 deed hij zijne intrede teOldeboom in Friesland en den 16 September 1 772 vertrok hij naar de gecombineerde gemeenten van Warraga, Warfriens en Wartena in Friesland, eene collatie van het adelijk geslacht der Garn* slra’s, Hier begreep hij zieh op den landbouw te moeten toeleggen en werd lid van de Maatschappij van Landbouw, en daar in zyne gemeente de dweeperij en onkunde ten top was geklommen, begon hij zieh aan de verbetering van het onder» wijs te wijden. £eeds in 1780 was hij tot de commissie benoemd, in wier banden de bij het Zeeuwsch Genootschap bekroonde prijsverhandelingen omtrent de verbetering der scholen van Prof. Krom, Nahuis en van der Palm, gesteld werd, ten einde aan de classis van Leenwarden de geschiktste maatregelen voor te slaan ter verbetering der scholen, en in 1799 ontving bij eene belangrijke aanvrage omtrent het toenmaals tot stand gekomen Ägentschap van Nationale opvoeding, en werd hij tevens om de vrijheid verzocht, om hem zelven voor dezen post voor te dragen. Zijne bescheiden heid wees echter dit veiv zoek van de band. Nadat vervolgens de wet op het openbare onderwijs, in 1801 tot stand was gekomen, was hy een der eersten welke daarbij tot schoolopziener werd benoemd. Ver> volgens werd hij, bij een volgende organisatie van het onderwijs bij de wet van 1806, niettegenstaande zijne klimmende jaren en zijn herhaald verzoek om ontslag, in dezen post op nieuw bevestigd. In 1804 werd h^ door de commissie ter verzameling der Gezangen voor de Hervormde kerk geraadpleegd. Hij deelde over dezelve en vooral over de muzijk er van zgne gedachten nitvoerig mede, hetgeen ten gevolge had dat de commissie hem een prachtuitgaaf er van aanbood. Hq overleed den 30 Jnnij 1812. Omstreeks het jaar 1775 begon hg zieh met het schrijven van kinderboekjes bezig te houden. Zij zijn zeer menigvuldig en toonen alle duidelijk zijne groote kinderkennis aan en zuivere begrippen omtrent .alles wat de hinderen noodig en nuttig is. Zijne eerste werkjes waren allerlei kleine boekjes, losse bladen, raadgevlngen, schrijflijsten enz. welke moesten dienen om de hinderen op eene gemakkelijke wijze, zonderhet langwijlige spellen, het lezen te leeren ; iets, dat in dien tijd, waarin men geen andere middelen van aanvankelijke vorming dan het lezen in de scholen kende of althans gebruiken durfde, van het hoogste belang was. ln eene leerrede welke hij hield 17 Digitized by Google 2Ö8 ovi.T Spreut. XXII : 6, ontnikkftl le liij het ontwerp, waarna hij wilde dat roen de jeugd zoude onderwijzen, uamelijk, dat de kinderen dnidelijke en voor hunne vatbaarheid geschikte denkbeeiden zonden worden medegedeeld van zieh zelren, van de wereld, vau God den Heer der wereld. Naderhand schreef hij naar dit plan de volgende kinderboekjes : I orer den mensch zelven : Voor een kind om zieh ztlf te leeren kennen 1792. 1805, 4« dr. Wij zijn kinderen met elkanderen. lets voor een kind over zijn vader en zyne moeder, Het is toch goed dat er vele menachen in de wereld zijn. II. Over de wereld. lets voor kinderen. Over alles een weinigje of eene kleine wereldkunde. Het voorjaar of de Lente. De achoone Nutnur, en de Heer der Natuur, of de Zomer en de Herfst. De schoone Natuur en de Heer der Natuur of de Winter. III. Van God, den Heer der Wereld. lets van God, voor een kind van vijf tot zis jaar. De eerste geschitdenissen van het volmaakte kind, dat er eens op de wereld geweest is (een beschrijving van de kindschheid van Jezus), Verhaal van het beste Kind, hetgeen er ooit op de wereld geweest is. Het volmaakte kind (waarin het gedrag van het Kind Jezus omtrent God tot een voorbeeld van navolging voor kinderen wordt opgegeven.) De twaalfjarige Jesus, Jesua het beste voorbeeld, met de drie vorige werkjes onder eenen titel begrepen. Jesus Kinderlie/de ; eigenlijk eene kinderpreek over Marc. X : 13—16. De Qeschiedenis van den Godsdienst in twee deeltjes; ver- meerderd door A. W. G. A. Visa er, Groningen 8o. lets voor een jong schoolmeester (hiervan versehenen slechts 4 nummers) Na zijn dood gaf de schoolopziender H. W. C. A. Visser Twee verhandelingen over lees- en schrijfkunstTiVdp'lxe'a 1818. Het teven van Jesus voor kinderen van vijf tot zeven jaar, een vervolg op de eerste Geachiedenissen van Jesua en den Twaafjarigen Jesus, Zutphen. Het leven van Jesus voor meer gevorderden, Zutphen 1822 2 d. Speiend onderwijs 4de dr. m. pl. 4 stukjes Zutphen 1822, 8ste dr. 1831. Nagelatene verhandelingen, Anno 1821 3 d. Zie H. W. C. A. V isser, Jlerinnering <um J. H. N. Sneek 1814. Digitized by Google 259 P/egiiffe loae^diug van Aet moHumetit, gtttiekt in d« gtoote ketk it Leeuvarden, aan J. B. N. Aant. 1821. Colnmbns en Ureas, Ifaaml. van Fredikanien ander ’t retsort van Doiknm, bl. 106. Jemt. en Zeiterb. \^\2, ä. 11. bl. 97; 1814, d. I. bl. 292; Nieawenhnis, Woordenb. Eobns en de Riveeoart, Woordeni. der Zamenl. NIEUWOtJDT (0.), krankbezoeker te Amsterdam, gaf een Bundellje van geestelijke geeangen, ter verheerlijking van den gekrukten Heiland (1768 1769) in het licht, Amst. 8. Zie van der An, N. B. A, C. Woordenb. o. h. w. Boekz. d. gel. mereld 1763 bl. 101. A r r onb o r g, JVaaiar. bl. 379. Abconde, derde Aanh. bl. 8. NIEÜWOÜT3 (Minno), wordt opgegeven als dichter van de Gemartelde Apostelen. Zie V. d. Aa, t. a. p. NIEUWPOORT (WiLLEir van), de Jonge, rederijker nh het laatst der zestiende en begin der zeventiende eenw, wiens poezy o. a. voorkomt in Des Eederyckert süchtige € Samtncomste te Schiedam, in 1603. Zie V. d. Aa, t a. p. NIEUWPOORT (Johannes van de). Zie NYPOORT (Johannes van der). NIEUWSTAD (CoBNBLis van). Zie NEOSTADIÜS (Cor- HEUS). NIEUWSTAD ( ) gaf in het licht: Reisbeschrijving na üfoicowen, Thiel, 1699, 8o. Zie Abc ende, Naatnr. bl. 260. NIEVEEN wordt onder de Verbondene Edden genoemd, T}f Wijft onbekend. Bor leest Nieuem. Alieenlijk is bekend, dat een geslacht Nievee n of Nyeveen te Groningen bekend en lang in aanzien geweest is. Zie te Water, Verb, der Edel. D. III. bl. 168. NIEVELT (P. VAN), was als majoor bij de belegering ran de Willemstad in 1793. Zijn portret vindt men by P. van Oldenborgh, De bdegering en verdediging van de stad, Dordr. 1798. Zie Bosicha, NeM. Held, te Und, D. III. bl. NIEVELT (Adbiana Johanna tan) dichteres uit de tweedo helft der achttiende eeuw. Zy schreef gedichten voor de wer- ken harer tydgenooten. Zie Schotei, Zetter- e« Oudieidk. Avondst. bl. 165; van der Aa, t. a. p. 17 * Digitized by Google 260 NIEVELT (SiBEBTDS van) broeder der vooi^^ude, dichtte, gelijk zijoe zuster. Zie van der Aa, t. a. p. NIES (J. W. V. D.) schreef: Lief de van Venus en Adonis. Zie A beende, t/aamr. bl. 861. NIGEB (Jacobds) of Le Noir, te Ath geboren, omhelsde den geestelijken Staat en werd Minnebroeder van observantie. Hij bloeide in de eerste helft der zevende eeuw, gaf in de Fransche taal verschillende geestelijke werkjes in het licht en in het latijn twee zamensprakeu * Thorus immaculatus en Noli me tangere,“ het laatste in handschrift. Zie Valerias Andreas, SM. Belg. p. 424; Foppens, BM. Belg. T. 1. p. 530; Jöcber. NIGRE (Philippds), bijgenaamd de Campo. J. U, Doctor, Deken van St. Gedule, lid van den hoogen raad te Me* cbeleii, later van den geheimen raad te Brussel, cancelier van de orde van het gülden vlies, protonotarius apostolicus en eerste bisschop van Antwerpen. Hij overleed in 1562. In zijn jeugd schieef hij : Tract. de exempüone canonica, na den dood van den schrijver met Annoiaiiones en Ädditiones in het licht gegeven door Ch. de l’Espinoy. Antv. 1593 So. In het Chariulare Capituli Canonicorum Ecclessiae B. N. Mariae Oppidi Geenvlietensis, Dioecesis Traject. ex ArcMvo B. M. V. vulgo BoUandorum, Lovan. bij Hoynck van Papendrecht, Anal. T. III p. 94 vindt men Copia Con- sultadonis Bev. Domini P. Nigri. — super duplici Jure In- siitutionis. Zie Valerias Andreas, BM. Belg, p, 777; Foppens, BM. Belg. T. 11. p. 1040; Uoynck van Papendrecht, Anal. T. I. p. 37, 181. T. II. p. 1 p. 346 T. II. p. 11. p. 9. T. III. p. 94. GmU. OAriit. T. V. col. 127; Hilf. Epitc. Antv., Batkens, Tropheet. Supplem. T. II. p. 417; Aab. Miraei, Script. Bec. XXI p. 184. {edit. Fairic.) Le Toüon d’Or. T. I. p. 176. Tombet det llommee ill. p. 25. etc. NIKKEL (J ), predikant te Wormer, gaf in 1832 te Zaandyk in het licht; OpwekÜng aan mijne medechristenen in Noord-Nederland. NIKKELEN of NICKELE (Isaak van), volgens Nagler architect en Schilder van Haarlem, in het laatst der zeventiende en begin der achttiende eeuw, volgens sommigen de vader, doch waarschijnlijk de broeder van Johannes van Nikke- len. Kramm vermeldt van zijne kunst: Een Roomsck kerkje, van binnen met orgels, altaren en beeiden, gestojfeerd door B. Brakenburg, beider van colo- riet en kunsttg behandeld. Digitized by Google 261 Eene teekening, voontellende Hti inwendige der Oroote Icerk te Haa/rlem, vast en aterk geteekend. Zie Kramm, t. a. p. bl. 1201. NIKKELEN (Jacoba Mabia van) of Ni ekele, dochter van Johannes van Nikkelen, omstreeks 1690 geboren. Zij leerde de schilderknnst onder Herman van der Mijn, en scbilderde voortreffelijk bloem- en fruitstakken. Zij huwde Willem Troost en schenk hem 8 hinderen, waarvan in 1750 nog ^^n zoon en dene dochter leefde. Zie Eramm, t. a. p. bl.' 1201. NJKKELJIN of Nick eie (J0H4NWM van), zoon van Isaak van Nikkelen, Schilder te Haarlem, vad er van de vorige. Hy werd in 1649 te Haarlem geboren, en in de schilderknnst onder* wezen door zijn vader, die het inwendige van kerken, in de manier van van Yliet, en landschappen achilderde. De zoon schilderde landschappen in den tränt van Karel du Jardin, kwam in dienst van den keurvorst van den Paltz, die hem tot ridder benoemde. Later kwam hij aan het hof van Hessen-Kessel, waar nog veel van zijne kunst wordt ge- vonden. Hij bezat ook eene bijzondere bedrevenheid in het schilderen van ' chassinetten met transparente verwen. Ook etste hij o. a. 4 landschappen, door Nagler vermeld, en beoefende de poSzy. Hij overleed in 1716. Zie Honbraken, Sehouah. van Schild, en Schilder. D. II. bl. 966; Schrevelius, Harlem. bl. 493, 495; van der A a, t. a. p. bl. 453; Im merze ei, t. p. bl. bl. 264; Eramm, t. a. p. bl. 1201. NIKKER (Jan Pietbrszoon), oudste burgemeester van den Briel, bij gelegenheid dat deze stad door de Watergenzen werd ingenomen. Hij stemde het eerst tot de overgave. Zie Wagenaar, Vad. Hist. D. VI. bl. 343, 344. NILANT (JoH. Fred.), waarschijnlijk van Deventer, hoog- leeraar in de geschiedenis en welsprekendfaeid aan het gymna- sium te Lingen sedert 1712, later regier tc Almelo, neef van J. ¥. Gronovius, taal- en oudheidkundige, schreef; Fabvlae antiquae ex Phaedro fere servatis ejtisque verbis desumtae et soluta oratioue expositae: acc. Romvli Fabidae Aeeopiae c. not. editoris, L. B. 1709, 80. Bened. Balduinue Calceus antiquus et mysticus et Jul. Ni- gronua de Cedigd veterum. Omnia ßguris ornata et observ. iUustr. L. B. 1711, 12o. Zie Barmannas in altera Praef. ad Phaedrum; J. de 'Rboer, Obeerv. Phil. c. XVI. p. 63; Saxe, 0»o»i. T. VI. p. 137, 1 38 i Anal, p. 648; Adelung en Rotermand; Lessing, Zur Geich, und Liter, Ister Beitr. p. 45; Holtman, Btbl.no. 11383, 19559. Digitized by Google 262 NIMAN (Hebiunbz.) een konstenaar , aan wien eenige jaren later dan 1650 door de algemeene staten een oitsluitend octrooi werd verleend om de toetat in marmerateenen, door middel eener door hem uitgevonden molen en zonderlinge bereiding, zoo zacht te maken, dat daamit niet alleen kolom- meii, tafels en andere stukken, zonder dat er ieta verloren ging, konden gemaakt, maar ook daarop, als het wäre het papier konden geprent worden en wel met een glans, die den schoonsten Spiegel evenaarde. Zie van W y n, £ 90 . en Aanm. op Wagenaar’s Fad. Eiet, D. X. bl. 38; Nap. D. IV. bl. 326. D. V. bl. 203. Woordenb. der Zamenl. NIMWEGEN (PiCTBR van). Zie PETERS (PEmt Pbancis). NIMWEGEN (Mabtinds Johannes tan) predikant te Stand daar buiten 1786, Nienwenhoorn en de Gooten (1790), te Fynaart (1796), overleden in 18 schreef: Overdenkingen over het geeprdc van Jeeus met eene Sama- ritaanache vrouw. Joan. IV : 5 — 42. Bott. 1809. Leerrede over Pa. LXXXI : 14 — 17, ter NabetrachÜng op den laataten Dank- en Bededaq. Hott. 1809. Zie Brans, Keri. reg. bl. 9, 126, 141. NIMWEGEN (Jan van), soldaat, die in 1486 ter naau wer nood met bet grootste gevaar in vrouwen gewaad ontsnapt, te Rotterdam de mislukte aanslag op Schiedam mededeelde. Hy zelf door de zijnen geholpen bad ’s Gravensteen openge* ' broken, Joris van Brederode en den hoofdman Lepel- tak op vrije voeten gezet : bierop nam de stadvoogd hem niet alleen met een eerlijke bezoldiging onder zijne krijga- bende op, maar bevorderde hem daarenboven tot hoofdman. Later trok bij met andere bevelbebbers naar Overschie, viel de beschansing aan, verrastte de bezetting, en overrompelde ze, was bij een tweeden mislukten aanslag op Schiedam, en snenvelde 4 Juny in den scheepsstrijd op de Lek. Zie van Alkemade, Joni, Frant, oort. bl. 151, 154, 155, 161, 168, 170, 199, 213 NIMWEGEN (van), kapitein ter zee. In 1746 werd Mytens, Wys en van Nimwegen, voerende de Middel- burg van 44, de Windhond en de Raaf van 24 stukken, die zieh in deze oogenblikken in Engelsche havens bevonden, be- volen voor als nog in Groot-Brittanje te vertoeven en als auxiliairen dienst te doen. Dezen begaven zieh naar de oos- telijke kust van Schotland, waar hunne medewerking tot dem- ping van den opstand gevorderd werd, bleven aldaar eenige weken, en keerden toen naar het vaderland terug, zonder echter iets van aanbelang te hebben kunnen verrigten. Digitized by Google 203 Zie J C. Je Jongc, Ges. tu« hei Sed Zeew, D V. bl. 147. NINABER (Engelbert Cobnelis), omstreeks 1723 predi* kaut tc Amboina, herzag du MuieUche bijbelvertaling. Zie Callenber;r, Nachr von einem Vers, den verl. Muhamm. sur Erkennt n. Jesu C'hrisli su bringen, S. 1 — 3, 1740; Adelang en SotermanJ. NINABER (J. C.), kapitein-ingenieur, ondcrscheidde zieh in 1809 lofFelijk in den strijd te Straalsund, onder den ge- neraal Gratien, toen het korps van Schill volkomen werd ten onder gebragt. Zie BoRScha, U*M. Ueld, te land, D. III, bl. 276. NINABER (Jan Dirk), eerste luitenant der grenadiers, nam duel aan den togt naar Rusland in 1812, en sneuvelde. Zie Bosscha, t. a. p. bl. 395. NISSA (Jean de), misschien Heniosa, welk gealacht, in volgende tijden, tot de hoogste eereambten in ons gemeenebest is opgeklommen, was in 1566 schepen te Middelburg, deed belijdenis van de gevoelens der Cal vinisten en bemoeide zieh met hunne zaken. Zie van Leoawen, Bai. lU. p. 1473; Sent. van Aha, bl. 65 ; t e Water, Kort Verk . van de Bef. t« Zeel. bl. 106. NIPETANG (JesTDs). Onder dezen naam (waarachijnlijk verdicht), kwam 18 Augustus 1672 een brochure in het licht, getiteld: 't Samen-spraak ojte Westphaelsche to hocvpe ked- linge manges den Swarten Meyster onde einen Knegt, in den darden druk, on cUlemool mielukl. To Adlerte veur den Bukenhendler in de Vive Sinnen, 4o. Dit stukje Staat in verband met de gesebiedenis van Willem UI. Zie van der A a, t. a. p, bl. 459; Cat, der Xaats. van Ned. Leit. D. II. bl. 341. NIPKENS (J. J.), was als luitenant bij de actie van 19 September 1799. Hij komt voor op de lijst der gesiieuvelde officieren. Zie B o s B c h a, t. a. p. D. III. Bijl. bl. 5. NISENER (.Johannes), in 1633 als candidaat beroepen te Lippenhuizen en Tcrwispel, ging van daar in 1639 naar Blya, in 1646 naar Hallum, waar hij in 1654 overleed. Hij gaf in het licht: W. en A. H. Bradschaw, BruylofUkleed der Tafel- ghenoten Christi, Dat is txoee tractaten van de voor-berey- dinghe tot de toeerdighe ontfanginghe des H. Avondmaels, In Engelandt tot achtmael herdrukt. Nu in de Nederd. sprake overgeset door Joh. Nisenerum D. des G. W., Leeuw. 1639. 0 Digitized by Google 264 Zie Eogelsms, Pred, «um Z<e«Mi«. bl. 821; Colnmba en Dreai, Naaml. der Pred. U. van Dokhm, bL 32; Cai. van Oodg, Boek. van F. Malier, bl. 51. NISIUS (Philippüs), predikant te Wagtendonk en sedert 1606 te Claaswaal, waar hij in 1643 emeritos werd. Bij schreef: De Wapenen des Oeestelycken teeken ofle Boeren Crijchs, ghenotnen uyl 1 Het geloof der H. Aposielen. 2 De ineet- Unghe det H. Doops, ene. Bott. Matijs Bastiaensen, 1609. Zie Soermans, Kerk. Bej. bl. 16; Mnller, Cat. van Panfl. D. I. bl. 106. NISPEN (GEKaBD tan), afstammeling van een geslacht, dat in Holland eenwen lang wel bckend en in groot aanzien was, gesproten uit Gerrit van Voorn, buiggraaf van Zee« land, en Hadewig van Borssele. Hij was ridder, en werd met hertog Karel van Bourgondie te Nancy in 1477 ver- siegen. Hij huwde Margaretha Tack en lietnaGerard van Nispen, den 7 Juli] 1533 gestorven. Zie de Oealachtiyst der van Nispen's bg Baien, Besekr. van Bordr. bl. 1167 volgg. van Leenven, Bat. lU. p. 1025; Ferwerda, D. I. St. 1; te Water, Verb, der Edel. D. III. bl. Ib3. NISPEN (Adbuan van), zoon van Gerard van Nispen en van Margaretha Deyms, tnsschen 1545 en 1562 schepen te Dort, waar hij, volgens Baien, 11 Julij 1565, volgens van Leenwen in 1562 stierf. Te Water gist dat hij tot de verbondene Edelen behoord heeft, ’t geen echter het geval niet kan zijn, zoo hij in 1562 overleed. Hij huwde de dochter van Boudewijn Oem Tiel emansz., heer van Papendrecht, en van Maria Moermans Woutersdr., die hem 4 hinderen schonk. Zie Baien, van Leenwen, Ferwerda, t. a. p. te Water, t. a. p. en D. IV. bl. 445. NISPEN (Adeiaan van), zoon van Gerard van Nis- pen en Maria de Joede, trouwde Maria Cornelisdr, Hierusalemsvr., weduwe van Adriaan Henriksz. Vla- ming, Hieruzalems heer. Zij deed met hären eersten man meid, knecht, hond en kat, den 19den Mei 1565, een reis naar Jeruüdem en keerde den 28sten Maart 1566 behouden met haar gezelschap te Dordrecht terug. Beide van Nisse en zijn vrouw overleden te Dordrecht 1599. Zie Baien, t. a. p. bl. 835, 1059; Scbotel, Ktrk. Bordr. D. I. bl. 13; Des. de van Nitpent in Jaarb. van Bordr, 1840. bl. 14; Dez. Keia, Sladi. en Kon. beeoek im de Groote Kerk te Bordr. bl. 25. Brept na Hiermalem gedaen bg Heer Adriaen de Plaminj, Digitized by Google 265 Uatdl in Dordr. ende te vind*n tu ver$th, Vofajidn oft* Reyun — alle verz. door een hiefhehber derzelner, A(driaen i^as) N{itpen), Dordr. 1652, 12o. NISPEN (Henrik van), zoon van Adriaan van Nia- pen en Anna Oem van Papendrecht, was raad (1581) en schepen (1585, 1590) te Dort, generaal-meester van de mnnten der Vereenigde Nederlanden, bailluw en dijkgraaf van Woudrichem en den lande van Altena (1590). H(j huwde Anthonette van Rijswijk Jacobsdr. Hij overleed 10 October 1617. Hij komt voor bij gelegenheid van den twist met Herman Herberts, predikant te Dordrecht, en zeide bij deze gelegenheid: ,, Mannen ik heb de Spaansche inqni« sitie gelesen, maer ik quam nooit ter plaetse, daer ik deselve soo levendig sag in ’t werk brengen, gelijk ik u hier (te Dordrecht) sie doen.” (1583) Zie Balon, van Leenwen, Ferwerda, Brandt, Hirt, der Ref. D. I. bl. 69S, Waaraehtig Verhaal der BoU. Sgn. bl. 27; Tegenber. van U. Huberti, bl. 8, 9, 10. NISPEN (Gerard van), broeder van den vorige, was raad (1574) en schepen (1576) te Dordrecht, ontvanger en com- missaris<generaal van de fortificatien van Holland (1575), ge> committeerde in den den Baad van Staten, raad van Prins Willem I. Mj huwde Agatha Jan Schellaerts dr. en overleed 20 Dec. 1578. Zie Baien, van Leenwen, Ferwerda. NISPEN (JnsTOS van), zoon van Hendrik van Nispen en Anthonette van Bijswijk, was secretaris van den Baad en generaal muntmeester van de vereenigde Nederlanden. H\j huwde in 1624 Elisabeth van der Gracht, dochter van Wijnand van der Gracht Adriaanz. Baad en Vroed- schap van Gorinchem en van Dingna van Tongeren. Hij overleed 21 November, zij 16 Maart 1652. Zie Baien, van Leenwen, Ferwerda, NISPEN (mr, Johan van), zoon van den gemelde, was Raad en GeneraaUneester der vereenigde Nederlanden. Hij bnwde 1652 Dingna van der Gracht, oudste dochter van zijn oom Willem van der Gracht, Secretaris van den Hove van Holland en agent der stad Groningen. Zie de aangeb. bronnea. NISPEN (Balthazab van), zoon vanCornelis van Nis- pen, en Anna van Santvoort. Het is niet onwaarschijnlqk dat hij te Antwerpen werd geboren en opgevoed. Hij was provoost der munt aldaar. In 1615 bezochten Albertus en Isabella de munt en schenken hem bij die gelegenheid een zilveren schaal, die afgebeeld en beschreven is in het onder. Digitized by Google 266 staand werk van Schall en van der Hoop. Hij huwde Maria de Moy, dochter van Hendrik de Moy, raad en eerste secretaris van Antwerpen en van Elisabeth van Gnlick Wij vinden verder niets van hem opgeteekend dan dat hij in de Lorte ridderatraat, in den Zwanengang te Ant> werpen, een gestiebt voor 12 oade mannen deed bouwen en dat hij in December 1625 overleed. Hij werd bij zijn broeder Adriaan in de Borchtkerk te Antwerpen begraven, onder een marmeren monument, waarin eene schilderij van P. P. Subbens, voorstellende de opstanding van onzen Verlosser. Hiy liet geen kinderen na, doch de schaal bleef bij zijne familie te Dordrecht. Zie Baien, van Leernwen, Ferwerda, Schotei, de tehaal van van Nitpen in Bijdr. tot boeken en memehenkennU, van Seknll en van der IIoop, D. IV St. II bL 65 volgg. Des. in Jdarb. van Bordree At 1840 bl. 14, van der Wall, Priv. v. Borde. D. I bl. 284. iVa», D. III bl. 133 D. IV bl, 136, D, V, bl. 4. NISPEN (Hendkik änthomy van), zoon van Jacob van Nispen, raad en generaal-meester van de munten der ver* eenigde Nederlanden, vaandrager van de Garde van de Staten van Holland (1664), luitenant (1665) en kapitein vaneencom- pagnie van het zee- en land-regement van den kolonel Willem Joseph van Gent, woonde in December 1665 in Junij 1666, op het sebip van kapitein Sweers, en in Maart 1672 op ’t schip van kapitein Jan van Nes, convoyerende de Spaan- sche vloot en Smyrnaarsvaarders, de zeeslagen tegen de ^gel* sehen bij. Hij bleef in dezen slag. Hij huwde in 1669 Gertruds ten Hage, dochter van Johan ten HageBur- gemeester van Woudrichem en van Bertruda Zweers. Zie Baien, van Leenwen, Ferwerda. NISPEN (Abel tan), afstammeling van hetzelfde geslacht, te Dordrecht geboren, beoefende de dichtknnst en was bevriend met Nicolaas Colvius, (Jornelis van Someren en andere dichters van dien tijd. Hij was in 1628 en 1629 ou- derling te Dordrecht, vervaardigde een Jaerdight op Cats en een Hardercout, bij gelegenheid van zijn huwelijk met Cornelia van Eertrijcke, die hem vier kinderen, drie Zonen en eene dochter, schonk. Anna huwde met Christine van Lake r> veld, die in Aug. 1676 voor Maastricht werd doodgeschoten. Cornelis zette zieh te Dordrecht als geneesheer neder en overleed in 1650. Adriaan en Karel volgen. Zie V a n d e r A a, t. a. p. Jaarb. van Bordreehl 1840 bl. 14, 15. NISPEN (mr. Adbiaan van), zoon van den vorige, te Dor- drecht geboren, ontving het onclerwijs in de oude talen aan het Gymnasium aldaar onder Beeckman, studeerde te Leyden Digitized by Google 267 en zette zieh als advocaat te Dordreoht neder, waar hij in booge achting stond bij Cornelia van Bereren, Adriaan van Blijenburgh, Johannes vanSomeren, de Hoog- atraten's en anderen. Hü gaf in het licht een vertalingvan Adr. G-aela, observatim van de heyterlycke practycke, ra- kende so viel de judiciele procesaen als derselver aaken, decisien Bott. 1656 4o. en van Hodanda praetyk in rechten door K. van Neufstadt en Jac. Kooren, Grieksche Venvs, of de vryagien van Klitophon en Leveippe^ Ismenias en latnene en Leander en Hero, vit ’t Orieksch ver- (aalt, Dordrecht 1662 12. Ismene ui< hei Grieksch van Eustatius; Standvastige Rodanio vit het Grieksch van Theodorva Frodromua. »Alle, volgens Scheltema, kleine minverbalen in zacht Hollandsch, doonnengd met losae verzen.” Uit het Latijn bragt hij in het Nederduitach over: Den Kaiearlykken Geaant Avg. GiaUen Busbecq, aen den grooten Soliman, Dordr. 1662 12, opgedragen aan mr. Abraham van Beveren, Heer van Ooat- en West-Barendrecht, burge- meeater der stad Dordrecht en met lofverzen van Joh. van Someren, N. Vivien, J. M. de Castelleios, G. van Overstege, K. van der Staey-Kolibraud, P. Gode- wijek, M. Baien en andere diehtera. Spaanache Diana, oorspronkelijk in het Spaansoh door C. del Monte Maior, opgedragen aan Jacomyna Vaans, en door Overstege en van Someren bezongen. Verscheyde Voyagien, ofte Reysen, Dordr. 1662, 12o. Opgedragen aan Cornelia Vaens, sebepen en thesanrier te Dordrecht, bevattende: Reys na Conatanttnopolen gedaen bij Jr. Joris van der Doea. Reys na Hiervsalem gedaen by Heer Adriaen de Vlamng, Raedt in Dordrecht Reys door verscheyde landen gedaen bij den Factoor van den doorluchtigsten koning van Poortugaal Emanvel de XIV. Reyse van Nicolaes Clenard, Leeraer in (TAcademie van Leuven (gedr. in 1651). Beschryving van Turkyen. Voyagien ende Beschryvinge van ’t koninckrycke van Siam, Moscovien ojte Ruslandt, Yslandt ende Groenlandt. Ook als dichter is hij bekend door verschülende stukjes, meest allen gedrukt voor de werken zijner stadgenooten, b. v. voor J. van Oorts, Stuarts ongelvckige Heerschappye,Y)oxdr. 1649, 12o.; Griekaen Adelaar, Dordr. 1655, 12o. vöör de Her Steide Zeegtriomf van Karel II, door verscheyde voor- naamste poiten van Hollandt, Dordr, 1660, 12o.; C. van Oversteges PoSzy, bl. 95, achter zijne overzetting van den Kaie. Gezant enz. Digitized by Google 268 ' Zie Soheltems, Oei, en Leit. Mengelw. D. III. Sk. III. bl. 116; Jaari. ta» Dordr. 1840, bl. IS Tolgg. t. d. A», t. a. p. NI8PEN (Cabsi, vah), broeder van den vorige, vertaalde eenige regtsgeleerde werken, o. a. J. de Damhouder, iVafc- tyke of gebrvyk too van Civäe alt Criminüe Zaken, Rotterd. 1656, 4o. Zijne dichtstukken vindt men vödr de werken zijner stadgenooten, b. v. Stuarts Ongel. Heertchappye en in den bundel van zijn vriend C. van Overstege, waar hij zieh Karel Nispens van Aardrijk teekent, Zie van der A a, t. a. p. Jaari. voor Dordr. 1840. bl. 18. NISPEN (Mattheüs vak), geadmitteert landmeter, onder- wijzer in de landmeetknnat en boekverkooper bij de Nieowbmg in bet huia genaamd de Zonnewyser, te Dordrecht. In 1662 gaf hij Beknopte Land-meet-kon»t leerende in körte, alles tcal in ’t gemeen in de Practycke des Landt-metens voorkomen kan, in 1669 en later herdmkt met het tractaat van Landsmaten door J. P. Dou, ende G. Eversdy ck ende andere, opgedragen aan Oornelis Pompe vanMeer- dervoort, ridder enz. Dit het woord aan den leser blijkt, dat hij, ZOO met den hoogleeraar Clement van Zorgen, als met den beroemden wiskunstenaar Dirck Bembrandts van Nierop in betrekking stond. ln 1689 en 1696 en welligt later zijn er herdmkken van dit boek verechenen. Gomtet-gespreck tusschen Mr. Abraham ende Justinvs aeng. de hedenMegseke Steert^sterre. Mitsg, of men vyt deselve yets lesen kan, Dordr. 1681. In 1685 gaf hij in 4o. in het licht: Philippi Lansbergi Astronomische en Oeometrioh Qua- drant, mitsgaders destelfs onderwijs: sijnde seer nut en ver- maecklyck voor alle krijghs-officieren, Ingenieurs, koopheden, landtmeeters, eeeoarende ende rey sende Ueden en alle lief heb- bers van Mathematische Speculatien. Het blijkt uit deze beide werken, dat van Nispen ook de Nederduitsche lier, schoon zeer gebrekkig, heeft bespeeld. In 1700 kwam te Amsterdam bij J. van Oosterwijk in 4o. in het licht: Brief aan den Heere Mattheus van Nispen, beroemd Wiskunstenaar en Landmeter te Dordrecht, waar in het ver- schil over ’t einde der zeventiende eeuw nader ter toetse komt, en de redenen van J. Bagelaar en Petrus Jens in hunne aan- merkingen en ondersoek toegens dit sluk overwogen worden en Aanmerkingen op den Brief van F. Halma aan M. van Nispen, over het hegin der achttiende eeuw, 4o. Hij huwde Maria, dochter van Jacob van der Eijk, secretaris van den Hove en booge Vierschaar van Zuid-Holland cn van Sara van W el, die hem 4 hinderen -achonk, die bij Baien, Beschr. van Dordr. bl. 928, worden vermeld. w V Digitized by Google 269 Zie van der Aa, t. a. p. Jaorh. *oor Dordr. 1840. bl. 18, 19, 20. NISFEN (Maria yam), dochter van den vorige, huwde met David van Hoogstraten. Ook zij heeft verzen gemaakt, die men voor en in de werken barer tijdgenooten vindt: ook vddr bare overzstting van de aanteeJcmingen van 3: de Qroot op het Evangtlic van MaÜheut. Zie van der Aa, t. a. p. Jaarb. voor Dordr, 1840. bl. 20. Schotei, Letter- en Ondheidk. Avondit, bl. 164. NISPEN (Dr C. van) stadeerde te Utreobt en werd na bet verdedigen eener Dianertatio dt respiratione necestariä ad vitam animalem (Ultr. 1752), med. doctor, dicbtte o. a. een Zamentpraak ter eere van dm teer geh Heere Wil- helmua Heiirious e’ Jacob, tusschm Vrciykaart m Beinhart^ teanneer eijn Edele eijn Verhand. in ’t Ugt gaf over het hedendaege teer beroemde Wereltgestel van Copemictu, Utr. 1750. Zie van der A a, t. a. p. NISPBN (Mr. Johannes van), raad-ordinaris in den Hove van Holland, Zeeland en Friesland, banteerde in deaobttiende eeuw de Latijnscbe lier en ook somtijds de Nederduitsohe, gelijk in het Stamboek van J. Koerten te zien is. Zie van der A a, b a. p. KiSPßN (van), leefde in bet laatst der zeventiende en der achttiende eeuw. Hij liet eene verzameling van 30 deelen in manuscript na, bevattende de geslachtlysten van de voor* naamste Nederl. familien, door hem gednrende 40 jaren bij* eenverzameld. Deze zijn met zija boeken bij Moetjes in den Haag verkocht. Alkemade had er op willen Heden, maar schijnt van dit plan wederom afgezien te hebben; althans deze groote verzameling is een eigendom van den koning van Pmissen geworden. Zie Uffenbacb, Merkte, Seit, T. III. S. 823; Collot d’Ssenrj, Doll. Roem, D. III. a. bl. 189. NISPEN (N. VAN), bloeide in den aanvang der achttiende eeuw. H(j schilderde o. a. de afbeelding van Ds. Lauren- tius Steversloot, waama R. Blokbuyten eene gravnre vervaardigde. Op Cat, Ferwerda, bl. 80, komt van hem voor: £«n muater tijn sohoolkinderen onderrigtende, Op die van Mr. Caspar van Gitters te Middelburg, Rott. 1811, no. 172, een herder en herderin naatt eücander eittemdeinem andtchap, ecaarvan de voorgrond ryk met bloetnen ü vereierd. Digitized by Google 270 ln Winkler’s kabinet te Leipzig was van bem eenezvigendt vrouw. Uq teekende zieh Misp (N. van). Zie Eramm, t. a. p. bl. 1201. NISFEM MULLEB (Simon Johannes tan). Litt. hnm. Stud. Wij kennen hem alleen als dichter van de Dapptrheid der Zeeutoen, Midd. 1782 vermeld op CaL Bleiswijk, T. 11. p. 137. NITHABDUS werd in 1038 bisschop van Luik. Hij atichtte in de stad Luik twee parochiekerken, namelijk de kerk van den U. Thomas en die van den H. Bemigius. In het jaar 1049 verkreeg hij van keizer Hendricus III het graaf- schap van Hesbaie. Hij overleed den 24sten Augustus 1042 eu werd in de hoofdkerk van den H. Lambertus begraven. Zie Chapeaaville, Geita Pont. Leod. T. 1. p. 278— 280; van Gils, CatA. Meyer. Mem. bl. 22; van Gils en Coppens, N. Bei. van d. BoieA, D. I. bl. 37. NnZSCKWlTZ (majoor von) diende als majoor bij het eerste bataillou van den prius van Saze-Gotba, in de Willem- stad, toen deze vesting in 1793 door de Franschen belegerd werd. Men vindt zijn portret bij P. van Oldenburg, Beleg en Verdediging van de Willemstad in Maart 1793; Bosse ha, Ned. Hdd. te Land, D. 111. bl. 32. NITSEN (Cakel tan der), geboren te Maastricht, stu* deerde te Leuven, werd in 1527 door keizer Karelbenoemd tot procurenr generaal en raadsheer in het hot van Friesland. Daama werd hij raadsheer in den hove van Holland en in 1557 weder van Friealand, in welke betrekking hij president was, toen hij in 1567 te Minnertsga overleed, na gehuwd te zijn met Elisabeth van Boon. Zijn zoon Maarten en kleinzoon Carel bleven in aanzien en verbonden zieh aan ver- scheidene adell(jke en aanzienlijke geslachten in Friesland. Zie Stamb. tan den Pr, Adel, D. II. bl. 46, 192, 210; Winse- mins, Ritt. 34—51; Hoynck van Papend recht. Anal, Belg. D. I. bl. 1, 500; Qabbema, Verh, van Leento. bl. 521; Gont- hoeven, Chron. bl. 105; v. Leeaweo, Bat, lU. 1073, 1476; Sebotaons, Chron, bl. 739, 759; Naamr. d, Pr. PUtadeh., 17. NIVAB (Jan), werd te Luik geboren, leefde in de tweede helft der zestiende eeuw en muutte als glasachilder nit. Zie Immorse el, t. a. p. bl. 264. NIVELLES (jAcaoEa), een beroemd Belgisch konstdrijver, die in het midden der dertiende eeuw bloeide. H(j vervaar- digde met Nicoion of Golas van Douai, een prächtige reliekkas, boven het hoogaltaar der collegiale kerk te Nivellea. Dit schoone stuk zUverwerk was voorheen met edelgesteenten omzet en met vele medaUjons versierd, die de voornaamste levenagevallen der H. Gertruid aanw(jzen. Jaquenet of Digitized by Google 271 Jaqueniont, monnik in het kloostei van Anohin »mede een zilrerwerker,” verraardigde er de teekening van. Zie Kramm, t. a. p. D. II. bl. 363, 364. D. III. bl. 1201. NIVENKJS (Joannes), letterkundige uit de zestiende eennr, mogelijk te Amsterdam geboren, waar hij in 1552 rector der oude school was. Uij beoefende de Latijnsche scbool. Ho> vaeus vergeleek hem eelfs bij Sannazarius en Veda, doch, volgens Paquot, ten onregte. Men heeft van hem: Tumultua Anabaptiatanim in nobüiasimo totiua HoUandiae emporio Ämatelaedamensi nuper etiam deacriptio, Amst. Ouil. Jacobi, 1552, 4o. Ook met den titel: 'I'umultua Anabaptiaticus aeu larvae male lotaa, paulo jam ieraioret redditae a Com. Giaelberto Plempio^ Amat. typia Tapiania, 1630, 12o. Het gedieht is verlaald in Holl, verzen, en geplaatst achter Oproeren der Wederdoperen; geachiet tot Amsterdam, Munster en in Groeningerland, door Lambertus Hortensias, Amst. 1660, met den titel: Der Herdooperen aanalach op Amster- dam, Anno 1552. In ’t Latijn beachreven door mr. Jan van Nieueveen, nu in Nederduitachen rijm geatelt door G. G. P. Ter bede van tijn vriend M. C. Zie A. Hovaeas, Diät, emi iit Zuermunäaa; Valer. Andreas, Biil. Belg. p. 1615; foppens, Bibi. Belg. T. 11 p. 705. Fa- qaot, Mem. T. I. p. 229; Peerlkamp, de Poet. Lat. NeSrt. p. 66. NOBACK (J. C.) gaf in het licht: Tafelen der berekening van de Wiasd- en geld-arbitragien tuaachen Amsterdam en Hamburg, Amst 1805, 4o. Ook in het Hoogd. NOBBE (Theodords Hbbxanxis Petebsen), zoon van Jo- hannes Theodoras Nobbe, predikant te Zijderveld, ver- vaardigde een gedieht, bij gelegenheid dat zijn vader zijn vqf en twintigjarigen prudikdienst in deze gemeente vierde. Zie Boeia. der Bei. Wer. 1763. a. bl. 245. NOBEL (Jacob), in 1497 te Utrecht geboren, en aan verscheidene aanzienlijke Utrechtsche geslachten verwant. Zijn vader was Hendrick Nobel en zqne moeder Geertruy Lnttekenh uysen, 10 April 1540 overleden. Hij was kerkmeester in de St. Nicolaaskerk in 1571, en een der eerste, die de Hervormde godsdienst omhelsde en overleed te Utrecht 13 Jan. 1573. Toen h(j zestien jaren oud was, schilderde hq keizer Karel. Ook schilderde hq zieh zelven door een metalen Spiegel, met een grooten buard en een doods- hoofd, waarop zijn hand rast. Hij hawde Ca thari na Peters van Mooije, een vleeschhoawers dochter van Brossel, met Digitized by Google 272 Wien hij doorging, doch hq verzoende zieh later met de vrienden. Zijn vader Hendrik woonde in de Nobel, op de Oude Gracht bij de Geertebrng, in ’t huis genaamd Klein Schonenburg, Hij was in 1498 in ’t heilig land, werd na zijns Trouws dood priester en overleed in Maart 1541. Z^n portret, ter halver lijve geschilderd met een wit kleed, waarop een krnis, berust op het Stedelijk Museum te Utrecht. Zie Kramm, t. a. p. bl. 1201, 1202. NOBEL (Jacob Kobnelis van), schepen te Amsterdam. Toen het graauw in 1566 aldaar het karthuizer klooster plun- derde, en de schout eenige plunderaars gevat had, en de stad stad in rep en roer raakte, zond de raad hem, den ondersebout Willem Maartenszoon Kalf en den burgerhopman C I e- ment Yolkertszoon Coornhert, den schout te gemoet, met last om de gerangenen wederom te ontslaan. Zie Brandt, Hitt. der Re/. D. I. bl. 382, 383; Wagenaar, Amtl. D III. bl. 192, 193. NOBEL (Ad.), regtsgeleerde, wiens advyzen men vindt o. a. in Consultatign, Advysen en ÄdverUssetnenlen gegeven en ge- tchreven big verscheiden treffelijke Rechtsgeleerden in Holland (Bott. 1670), D. II. bl. 34. NOBEL (P.) gaf in het licht: Disa. med. de momentis quibusdam de actione aücaUum in adfectiose calcvlosa, Traj. ad Rhen, 1823. Zie Uoltrop, 1. c. p. 2S9. NOBENUS (Aegidids Paksmans) werd den 15den Augus- tus 1541 te Hasselt in Luik geboren, huisonderwijzer bij Andreas Alenus in de toonkunst en oefende o. a. haar te Weenen uit, waar hij door keizer Karel V werd gehoord. Later studeerde hij te Leaven in de godgeleerdbeid en werd pastoor, vervolgens trad hij in de orde van St. Franciscus, en overleed 15 Junij 1621.. Hij schreef: Tract. Catechiaticus de VII Sacramentis. Elucidatio catechistica Sgmboli Apostolicif Orationia Domnicae dt Salutationia AngeUcae. Concionea XV. De paaaione Dominica; eene beknopte ver> dediging van het Salve Regina en Ave Maria in het Nederd. Brussel, 1622. Zie Val. Andreas, Bibt. Belg. p. 28. NOCKANT (Jan) te Eijssel geboren, trad 6 Mei 1498 in de orde der predikbeeren, die hem naar het klooster van St. Jacques te Farijs zonden, om in de godgeleerdbeid te stnde« rent ln 1515 te Bijssel teroggekeerd, werd h(j er in 1520 eerste lector in de godgeleerdbeid, vervolgens prior van het Digitized by Google 273 zelfde klno9t«r, in 1520 definitor provincialis en kort daarna inquisiteur voor Doomik. Na voor de Iweede maal tot prior te Rijssel benoemd te zijn, overleed hij er 28 Dccember 1540. Hij gaf met Jan Lanceau of Lancille in het licht: F. Antonii de Ataro, Parmensis, MeduUa sermonum, Paris. 1515, 12o., en alleen: Commentaria Magistri Ordini», Thomae de Vio, Cajetani, in I partem Summae S. Thomae de Aguino, Paris. 1514, 8o. Zie Paqaot, Mem. T. I. p. 590 NOBERT, luitenant, sneuvelde in de dagen 15 — 18 Junij 1815. Zie Bo SBC ha, Neerl. Ileld, te Land, I). TU. Biß. hl. 26. NODELL (Jan Adam), geboren te Leeuwarden werd daar van 1763 tot 70 vooral door den rector Val. Slot üo uw er in de oude talen onJerwezen, en was nchtereenvolgende rector te Dokkum, Kämpen, Amersfoort en Rotterdam. Vandaar werd hij in 1783 geroepen om den leerstoel van zijn leermeester, Johannes Schräder te E’raneker in de Gricksche taal te bekleeden. Doch hij ondervond, beter rector dan hoogleeraar te zijn en trad terng, om op zijn oude post den roem van de Erasmiaansche school te Rotterdam te iiandhaven, waarin hij uitstekende leerlingen kweekte. Hij overleed daar in 1814. Hij was een uitstekend geleerde en vöortrefieljjk Latijnsch dich- ter, blijkens zijne Regina, lueue poeticus, Elegiae XIII, Franek. 1775. Regina, lusus poeticus, Elegiae IV. Leov. 1775. Regina, lusus poeticus. Liber alter, Gron. 1777. Carminum Sylloge, Gron. 1794, pars altera, 1796. RosiUae basia Jano Secundo dicata, 1777, zonder naam. In de Deliciae Poiticae körnen twee gedickten van hem voor, ook vödr de dichtbundel zijner vrienden b. v. P. van Braam. Zijn leerling, H. Collot d’Escnry, prijst, even als Hoeufft en Peerlkamp, zijne poezy. Zijne Äe^'na (schrijft hij), ZOO echt erotisch, de Lihertas Batava, de Frisia, zoo rijk aan gedachten en schilderachtige voorstellingen, de menigte zijner andere gedichten, van korter of langer omvang, zyne losse stukjes eindelijk, waarborgen hem een bljjvenden rang op onzen Latijnschen zangberg. Behalve zijne gedichten, gaf hij critische aanmerkingen, (Crilicarum Obaervationum labellus. Campis, 1781, 8o.), en vervulde den wensch van Wyttenbach, door eenen tweeden te leveren, vddr welken eene door hem bezorgde uitgave van de Eabeleu van Avianos, naar een onbekend handschrift te Kämpen opgespoord, gevonden wordt. (Flavii Aviani Fa- 18 Digitized by Google 274 biäae ad lilÜS. Codices coUatas cum variia lectioidbus in Ovi- dii Remedtum arnorii, Theodxdt Eclogam, Catonis Disücha, et Notia criiicis in Scriptores aliquot veteres, .Vmst. 1781, 8o.) Ook gaf hij Notae Criticae in Ciceronem, Jmtinum et HorcUium in Actis Societaiis Trajectinae, T. I. 1793, 8o. p. 15Ü — 163. In 1788 hield hij te Franeker eene redevoering in gebenden stijl in lauäern Frisiae. Zie bttxo, OnoM. T, VIII. p. 437; Bibi. Crit. Vol. II. P. III. no. lil, p.9i— a7, P. VII. p.94; üocuff't, Barn. Lat. JBely. p. 248; Peerlkump, dt Boil, Lat. Bttrl, Dtl. Boit. p. 571, 577, 574 (/. M. Uoeuffl, GeniUdiacon ad J. A, .V.) P. van liraam, Carm. p. 133; Oollot J’Escury, Carui. Hagae Com. 1817 (Praef.j Dez. Molt. Roein, D. IV. 1. bi. 267; v. Kämpen, Bekn. Get, ütr Xed. Litt. D. II. bl. 568; Houiuan, Gts. der Geld. Hoog. U. II. bl. 514, 515; Aank. Op Nieutoenkuis, Woord. der Kobua en de Ki V ecu urt. NOE (M.) gaf in het licht: B.et sleuieltje der Franse Tael, 1676. NOEL of NOOL (Johan), beroemd musicus indeXVeeuw onder de speeltuigen, in 1480 door hem nagelalen, was een luit en een oigel. Zie Bulletiu de l’ Jead. Bioyale des Science! en Bely , 1863 p. 319. NOEL VAN BARLAI.MONT, in de eerste helft der I6de eeuw schooliueester te Antwerpen, gaf in 1511 aldaar bij Willem Vorsterman in het licht: Vocabulare van nyeua ’gheoordineert. Ende wederom gecor- rigeert om UchteUc franchoys te leeren lesen, scriuen ende spre- ken dwelc gestelt is meestendeel bi personagien. Vocabvlaire de nouveau ordonne et de rechiej recorrige, pour aprindre et parier Franchoys et Flameng. lequel ett mis tout la plus part par personnaiges, ki. 4o. z. pag., in bezit der Maatschappij van Ned. Letterknndc te Leyden. Zie Cat. ü. I. bl. 114. NOEL (JuuE Akne Marie), den lOden Augostus 1812 te Brussel geboren, huwde Jean Baptiste van Eycken en beoefende het genre- en historieschilderen met het günstigste gevolg. Zij werd, even aU haar eehtgenoot, door Navez voor de kunst opgeleid en bezocht Duitschland en Frankrijk. Im* merzeel vcrmeldt van haar: Eene jonge moeder bij da wieg van haar kind; eene spin- nende vrouw, door den slaap overvallen; de onderschepte briefi de Maagd en het kind Jezus, en zege, dat er veel bevallig* heid en naivhait in het werk dezer kunstenares heerscht. Zie Immerzeel, t. a. p. D. I. bl. 230. NOEL (Paoi. Joseph;, werd in 1789 te Waulfort-sur-Meuse b^ Binaut geboren, leerde de beginaelen der teekenkunat in Digitized by Google 275 het ouderlijk buis en Tervolgens Leon-, tchilder te DiniDt. Vab daar begaf hij zktb aaar Antwarpen, kwain ond«r de leiding van Uerreijns« professoi aan de academie, behaalde vefrsobillende prqeen« a. te Gent^ voor een bistorieel land* schap, welk vak hij onder J. J. van Begenmorter besto- deerde. Uit de school van dezen meester ging hij naar Bnmeli waar hij weder herhaalJe prijzen verwierf en eindigde vervol- gens zijne Studien te Parijs onder Swebaoh, van waar hij naar Brossel terugkeerde. Na eenigen tijd te Amsterdam ge- woond te oebben, overleed hij 27 November 1822 te Sosoje bij Dinant, in den bloei zijner jaren. Aanvankelijk scbilderde hij landscliappen met figuren en beesten, doch hierin niet naar wensch könnende slagen, legde hij zieh later op bet zoogenoemde genre toe, meeslal in luimigen tränt, waarin hij groote karakterkenuis aan den dag legde en het is byzönder in dit vak, dat hij grooten naam verwierf. Immerzeel vermeid! zijne voornaamste scbilderijen, voör- stellende: Een gezigt naar de natuur in den omtrek der Maas. (1813) Eene halte van Beijersahe ruitery. Een postiUon voor de deur van een herberg. Gezigt op het kasteel van Frey aan de Maas bij DinanU (1816). Een Reisiger, die door wolven wordt aangevallen (1818). De Vlaomsche bierkroeg (1819). Een zmnelooze bedelaar, die een hond in eene ioerenwoning laat dansen. De twee Dronkaarts en de Fruitvrouw (1821). 