title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: De heer Schreiner was in 1895 de Procureur-Generaal in het Ministerie Rhodes; hij is van Duitsche afkomst, doch in de Kolonie geboren; heeft met grooten lol in Engeland gestudeerd, en is iemand wiens politieke eerlijkheid door geen mensch in twijfel wordt getrokken, en hij behoort tot de gematigd Progressieve partij in de Kaap-Kolonie. Deze heer zeide o. a.: „In een zeer jong land is het een zeer moeielijke zaak om het systeem der Regeering gelijken tred te doen houden met zich snel veranderende conditiën. Hier hebt gij een kleinen Staat, waarvan de bewoners zich voornamelijk met veeteelt bezig houden, en die plotseling een ontzettende instrooming van bevolking krijgt, en die bevolking vergadert zich op de goudvelden. Die bevolking bevat zeer wenschelijke elementen, maar ook tegenovergestelde elementen, zooals iedereen kan opmerken, die ze aan de zeehavens ziet aankomen. Nu hebben de grieven der Uitlanders steeds de sympathie der Kolonie gehad, zoover zij op goede gronden steunden; doch wij hebben altoos gevoeld dat de tijd die grieven zal wegnemen.. • • 1) Die gelijkstelling is. tusschen twee haakjes, maar eene schijnbare en geen werkelijke. Lr wordt van Regeeringswege en vooral door het Opvoedings-Departement alles gedaan om het Hollandsch zooveel mogelijk er onder te houden. Laat b.v. eens op een school, waar 5/6 der kinderen uit Hollandsche ouders zijn, en dus niets als „Kaapscli” kennen, de onderwijzer liet eens wagen om Hollandsch het medium van onderwijs te maken? Als de School-Inspecteur het uitvond, wat zou die onderwijzer er van langs krijgen! 492 kennen, dat hij de Munt-Concessie zonder de Bank-Concessie niet kon verleenen, en kreeg ook werkelijk zijn zin. Het zijn zulke handelingen, die veroorzaken dat de vijanden van de Transvaal ZHEd. een „autocraat” noemen; doch er is niets in deze handelwijze dat naar autocratie gelijkt. De zaak is doodeenvoudig dat President Kruger in zulke gevallen den waren toestand van zaken beter begrijpt dan de leden van den Raad, dien dan in krachtige woorden verklaart, en aantoont hoe dat zulk of zulk een Raadsbesluit zijne krachten verlammen of hem verhinderen zou zijn politiek uit te voeren. Gewoonlijk begrijpt de Raad, na den uitleg van den President dat deze gelijk heeft, en daar men een onbeperkt vertrouwen heeft in zijn doorzicht, neemt de Raad zijne zienswijze aan. Als het „autocratie” moet genoemd worden, dan is het eene „autocratie des verstands” en die is waarlijk in een jong land als de Zuid-Afrikaansche Republiek niet te versmaden. Op den 24sten Juli verdaagde de Raad, na op de gewone wijze door ZHEd. gesloten te zijn. Het jaar 1888 zag Paul Kruger nog een zeer harden strijd hebben met zijn spoorweg-politiek. De Portugeesche Regeering had, in een oogenblik van „onbedachtzaamheid,” zooals het heette, het deel van den Delagoabaai- Spoorweg door hare bezittingen loopende bij concessie overhandigd aan een zekeren Amerikaan, Kolonel McMurdo (want Kolonel zijn bijna alle Amerikanen) en deze scheen thans van zijne positie zoodanig misbruik te willen maken dat hij gevaarlijk werd, en er zelfs vrees ontstond dat Engeland zijne rechten zou overnemen, en de controleerende macht over die sectie van den spoorweg zou krijgen, iets wat natuurlijk alle voor- deelen voor de Republiek van dien spoorweg zou doen verloren gaan. Een lastige correspondentie vond plaats met den Hoogen Commissaris over de zaak, vooral over art. 39 der Concessie aan de Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij, waarbij aan deze zekere rechten voor het heffen van invoerrechten werd verleend. Eerst toen dit artikel met toestemming van de Maatschappij werd gecancelleerd, werd de houding van de Engelsche Regeering, voor het oogenblik althans, minder onvriendelijk. Doch van de andere zijde werd President Kruger niet minder lastig gevallen door de Koloniale Regeering, zoowel als door den Oranje-Vrij staat, omtrent de üjn het Zuiden naar Johannesburg. Doch op dit punt wilde ZHEd. niet toegeven, en eerst in October 1888 ging hij zoover dat hij aan het Vrijstaatsche Gouvernement te kennen gaf dat de lijn van Colesberg tot Bloemfontein kon gemaakt worden, op voorwaarde dat die niet zou \eilengd worden totdat de Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij met haren spoorweg tot voorbij het Hoogeveld was, en dat de spoorweg van 578 den Raad plaats, die bewees dat Dr. Leyds zelfs in die achtbare vergadering hevige vijanden had. Dat de heer Loveday één er van was, behoeft nauwelijks gezegd te worden, en deze hield dan ook eene redevoering tegen den Staats-Secretaris, die wat venijnigheid aangaat misschien niet in Zuid- Afrika overtroffen is, doch niets nieuws bevatte. Slechts vijf andere leden kon de heer Loveday overreden om met hem mede te gaan, en op 29 Mei werd de gekozene opnieuw in zijn zwaar en verantwoordelijk ambt bevestigd. Sir Henry Loch, de Hooge Commissaris, vergezeld van zijne echtgenoote en een talrijke staf kwam op 3 Juni 1893 te Pretoria aan, en ontving een uiterst schitterende verwelkoming in de zetelplaats der Republiek. Pretoria was zoo met vlaggen en eerebogen versierd, als de meest loyale stad van de Kaap-Kolonie ooit kon zijn, en alle rassen en klassen van menschen wedijverden om ZExc. eer aan te doen. Inderdaad er was zooveel feestelijkheid op dit bezoek, dat men zich thans verbaast hoe ZExc. en ZHEd. tijd kregen om de Zwasiland-zaken te bespreken, hetgeen het werkelijke doel van het bezoek van den Hoogen Commis­ saris was. En toch werd dit gedaan en op 9 Juni werd de provisioneele Conventie geteekend, welke nog aan Harer Majesteits Regeering ter goed­ keuring moest worden gezonden. En daar wij met dit onderwerp bezig zijn, kunnen wij hier, om de zaak niet weder af te breken, zeggen dat de definitieve Conventie op 14 November te Pretoria door den President werd geteekend. De korte inhoud er van (want het is voor ons doel onnoodig eene vertaling van het lange document hier te geven) was als volgt: 1°. De Britsche Regeering gaf hare toestemming dat de Transvaalsche Regeering eene conventie kon aangaan met de Koningin-Regentes van Zwasiland, waarbij al de rechten van jurisdictie, bescherming, en bestuur van Zwasiland in handen der Transvaalsche Regeering zouden komen, zonder dat echter Zwasiland een deel van het grond­ gebied der Republiek zou uitmaken. Het inwendig bestuur over de Zwasie-natie zelve zou aan haar verblijven, en geen recht kon door de Transvaalsche Regeering verkregen worden, tenzij de Koningin- Regentes en haar raad geheel daarin toestemden. 2°. Alle Britsche onderdanen die in Zwasiland eenige concessie hebben, zullen die behouden, en niet in de uitoefening hunner rechten gestoord worden. 3°. Elk mannelijk inwoner van Zwasiland, die zulks was op 20 April 1893 zal een volle burger van de Transvaalsche Republiek worden door binnen zes maanden behoorlijk applicatie daartoe in geschrifte te 864 U zijt degenen waar uw Staatspresident zijne oogen op houdt, want ik zie onze toekomstige Kerk en Staat in uwe handen, want wanneer alle bejaarde menschen weggevallen zijn, dan zult gij de Kerk en Staat zijn, doch wanneer gij de waarheid verlaat en afdwaalt, dan verleidt gij het nageslacht. Staat vast op Gods Woord, waarmee uwe ouders u opgevoed hebben. Laat dat Woord u dierbaar zijn. Ik zal met al mijne krachten trachten Kerk en scholen te ondersteunen, om in het Christelijk Onderwijs u te doen opvoeden, opdat gij zoowel kerkelijk als maatschappelijk nut­ tige leden zult worden van Kerk en Staat, en ik vertrouw, de leeraren en voorgangers ook hun best daartoe zullen doen. Het is een groot voorrecht, dat uwe Regeering Christelijk onderwijs heeft neergelegd, en gij ziji grootelijks bevoorrecht, dat gij van Christelijk onderwijs gebruik kunt maken en niet voor u alleen, doch het doel is het zoo uit te breiden, dat elkeen in de gelegenheid gesteld is er aan deel te nemen en er nut van te trekken. Het is een groot voorrecht, dat uwe Regeering en Wet­ gevende Macht de wet op Christelijk Onderwijs hebben vastgesteld. Ook is het voor u een groot voorrecht, dat Regeering en Volksraad uwe taal als taal van den Staat aangenomen hebben. Houdt daaraan vast, aan de taal waarin uwe voorouders, die God uitgeleid heeft, geworsteld en God aangebeden en ze hoe langer hoe'liever gekregen hebben. De taal waarin uw Bijbel tot u komt en waarin uwe voorouders dien Bijbel gelezen hebben, en die den Godsdienst uwer voorouders inhoudt. Indien gij dus onverschillig wordt jegens uwe taal, dan wordt gij dat ook jegens uwe voorouders en wordt gij onverschillig jegens uwen Bijbel, dan ook jegens uwen godsdienst, en dan dwaalt gij spoedig geheel weg, en het nageslacht ontrooft gij van uwen Hollandschen Bijbel, en uw geloof, dat God met mirakelen en wonderen aan onze voorouders heeft bevestigd. Staat dan vast, opdat niet te vergeefs op u vertrouwd wordt, en houdt u vast aan uw taal, Bijbel en godsdienst. Het is wel goed om vreemde talen te leeren, voornamelijk de taal van uwen buurman, waar gij het meest mee omgaat, doch laat eene vreemde taal u eene bij taal zijn. Bidt den Heer, dat gij daarop moogt vaststaan en niet afdwalen, opdat de Heer in het midden van u blijft, en dan zal het nageslacht u danken voor uwe getrouwheid. Meesters en Meesteressen! Ook een kort woord tot u. Gij zijt als het ware als voogd over de kinderen in de plaats der ouders getreden, die hunne kinderen voor het preekgestoelte God gegeven hebben om hen voor den Heer op te voeden, 556 gezegd dat zij waren. Let op Gods bestier. Het eerste wat men deed was dus het kiezen van een bestuur, opdat er geen kwaad werd toege­ laten; het volgende besluit was, om geen slavernij onder hen te dulden en verder om in vrede onder de naties te wandelen en met hen te onderhandelen. Wat men wilde bezitten, daarover handelde men met de barbaren, om het met vrede van hen te verkrijgen. Zoo waren er zwakke stammen in den Vrijstaat aan wie niets is ontnomen. Aan de Vaalrivier gekomen, zag men onverwachts eenige duizenden van Barbaren van Moselekats, die uit het Noorden op de Trekkers afkwamen en vele mannen, vrouwen en kinderen zonder eenige aanleiding vermoordden. Zij voerden zelfs Blanke kinderen met zich. De overigen, vertrouwende op God, trokken ten getale van omstreeks 30 man in een klein lager met hunne vrouwen en kinderen. Veertien of vijftien dagen daarna kwamen er onverwachts en opnieuw zonder eenige aanleiding daartoe, weder duizenden van dezelfde woeste Barbaren op het lager af. Men stond de vijanden tegen, en eenige honderden dooden bleven rondom het lager liggen. Evenwel namen de vijanden al het vee weg, behalve dat wat in het lager was. Dit gevecht had plaats bij een kop in den Vrijstaat, die van dien tijd af Vechtkop werd genoemd. Zie daar Gods hand, Zijn Almacht en Gods wijsheid en bestier, om Zijn volk al nauwer en nauwer aan Hem te verbinden, opdat het verstaan mocht wat het uit Gods hand ontvangen kon. Nu stond men stil bij de vraag waar zich te vestigen, maar God baande hun den weg. Het kwaad dat ondervonden was, was noodig geweest om den wijnstok te snoeien, opdat deze goede vruchten mocht voortbrengen. Een klein commando, waarbij eenige broeders die achter waren, waren gekomen, werd den vijanden achterna gezonden om hen te tuchtigen en de geleden schade te herstellen, zeer gering in aantal, onder het bestier van Potgieter. Laat ik u zeggen, dat ik geen personen op den voorgrond plaats. Er waren ook in het lager geloofshelden zooals Celliers, Uys en meer anderen. Potgieter trok uit en vond de vijanden aan de Marico, waar nu het district Marico ligt, alwaar hij hen tuchtigde en waar men een gedeelte van de geleden schade terugbekwam. Men keerde terug; later ging er weer een klein commando uit, waarbij zich wederom broeders die achter waren, hadden gevoegd. Men trof weer vijanden aan en ook deze werden verslagen, onder aan Marico, nu Selkaatskop genoemd. Het was dus God die hun het land gegeven had. Zij kwamen toen overeen, dat, wilden ze het land bewonen en goed ontwikkelen, ze ook een zeehaven moesten hebben en men sloeg dus de oogen op Natal, op de zeehaven van Durban. Dadelijk trok men daarheen en wel tegen het einde van het jaar 1837. Men kent de geschiedenis van Retief die heen gaande een tractaat 645 Dan is er de opvoedings-kwestie. Maar die kwestie wordt opgelost.... Toch is die grieve niet zoo erg, want de kinderen-bevolking van Johannesburg is, alles in alles, niet zoo zeer groot. In zulk een jonge plek is er geen groote proportie van getrouwde familiën. Het voornaamste deel van de bevolking bestaat uit volwassene mannen en die gaan niet school. Derhalve wordt er meer uit die opvoedings-kwestie gemaakt, dan men wel het recht toe heeft. En wat de grieve over de monopoliën aangaat, zoo zal niemand zeggen dat het toestaan van monopolies en concessies een verstandige politiek is .... Doch veronderstel dat de heer Rhodes of Dr. Jameson in hunne pogingen geslaagd waren, of laten wij zelfs zoo ver gaan om aan te nemen dat Harer Majesteits vlag vandaag over de Transvaal woei, zou men dan als een eerste daad bestaande verplichtingen te niet doen? Zekerlijk niet. De verleende concessies zouden moeten blijven bestaan; zij rusten op het volk en moeten er op blijven totdat zij door den verloop van den tijd, waarvoor zij verleend zijn, te niet gaan. Als Johannesburg alleen gelaten was, of als het in zijne dagen begrepen had dat het verstandig was, als het op zijn eigen beenen stond, en zijn eigen heil trachtte uit te werken zonder buitenlandsche hulp, dan zouden, naar mijne opinie, de zaken sneller opgelost zijn dan zij thans zijn. President Kruger toch kan niet alles alleen doen; hij is, als men alles beschouwt, in de positie van een constitutioneel vorst; hij moet werken door middel van zijn Raad.... Ik vrees dat de ware, gegronde grieven van de Uitlanders, die reeds voor dezen tijd konden zijn weggenomen, of die men aan het wegnemen zou zijn, een soort van stokpaardjes gemaakt zijn voor andere doeleinden, om de zaken in Zuid-Afrika te overhaasten (iets wat steeds gevaarlijk is) inplaats van ze op natuurlijke wijze te laten ontwikkelen. En dan is er de Hollander-kwestie. Laat mij toe daarover iets te zeggen, hoewel ik geen redevoering ga houden. De grieve omtrent de Hollander- kwestie heeft, naar mijne meening, meer betrekking op het individu dan °p het aantal. Er zijn uitmuntende mannen die Hollanders zijn, en die daar het administratieve werk op de publieke kantoren op bewonderens­ waardige wijze verrichten. Er zijn ook daar Hollanders, die er om geen andere reden zijn, dan omdat zij Hollandsch verstaan, en Hollandsch de officieele taal van het land is. Men kan in het land zelve zulke mannen niet krijgen, zeker niet onder de Engelsche bevolking, omdat zij geen 895 A CONVENTION concluded between Her Majesty the Queen, &c., &c., and the South African Republió. Note. — The words and paragraphs bracketed or printed in.italics are proposed to be inserted, those within a black line are proposed to be omitted. Her Majesty’s Commissioners for the settlement of the Transvaal Territory, duly appointed as 'such by a Commission passed under the Royal Sign Manual and Signet, hearing date the 5th of April 1881, do hereby undertake and guarantee, on behalf of Her Majesty, that from and after the 8th day of August 1881, complete self-government, subject to the suzerainty of Her Majesty, Her Heir and Successors, will be accorded to the inhabitants of the Transvaal Territory, upon the following terms and condi- tions, and subject to the following reservations and limitations:— Whereas the Government of the Transvaal State, through its Delegates, consisting of Stephanus Johannes Paulus Kruger, President of the said State; Stephanus Johannes Du Toit, Superintendent of Education; Nicholas Jacobus Smit, a member of the Volksraad, have represented to the Queen that the convention signed at Pretoria on the 3rd day of August 1881, and ratified by the Volksraad of the said State on the 25th October 1881, contains certain provisions which are inconvenient, and imposes burdens and obligations from which the said State is desirous to be relieved; and that the south-western boundaries fixed by the said convention should be amended, with a view to promote the peace and good order of the said State, and of the countries adjacent thereto; and whereas Her Majesty the Queen, &c., Ac., has been pleased to take the said representations into consideration: Now, therefore, Her Majesty has been pleased to direct, and it is hereby declared, that the following articles of a new convention, signed on behalf of Her Majesty by Her Majesty s High Commissioner in South Africa, the Right Honourable Sir Hercules George Robert Robinson, Knight Grand Cross of the Most Distinguished Order of Saint Michael and Saint George, Governor of the Colonv oi the Cape of Good Hope, and on behalf of the Transvaal State (which shall 637 voert de „plakkerswet” uit, die belet, dat meer dan vijf familiën op eene plaats zullen wonen. De Yeldkornetten in verscheidene districten hebben onlangs geheele huisgezinnen van een groot aantal inboorlingen opge­ broken, die op de landen van „Uitlanders” waren gevestigd, juist ten tijde, dat zij hunnen oogst in den grond hadden geplaatst om voor hun voedsel gedurende den aanstaanden winter te zorgen. De uitvoering van deze wet is zeer ongelijk, daar groote aantallen inboorlingen gelaten worden op de plaatsen der Boeren. Wat spoorwegen aangaat, zoo is deze belangrijke tak van den publieken dienst geheel in handen van een Maatschappij, wier hoofdkantoor in in het oog houde, dat „de Blanke baas en de Zwarte Klaas” is. Doet men dat niet, dan wordt bet land doodeenvoudig voor de Blanken onbewoonbaar. 1) Het behoeft nauwelijks gezegd te worden, dat deze geheele paragraaf met geen ander doel in het manifest staat, dan om effect te maken en invloed te oefenen op dat deel der bevolking van Johannesburg (predikanten en zendelingen ingesloten) die tot de Exeter-Hall- partij behoorden. 2) Men vergeve mij hier het munten van een nieuw woord. Het Engelsche woord in het origineel is „Hollanderise” en ik geloof, dat dit ook een nieuwe uitvinding van den heer Eeonard is. 336 Dr. Jorissen kwam verder op het denkbeeld om eene algemeene oproe­ ping aan alle Afrikaners in Zuid-Afrika te doen, want hij, zoowel als anderen, begrepen nu, dat als het er op losging, het een bloedigen burgeroorlog door geheel Zuid-Afrika zou geven. Dit document, de zoogenaamde Derde Proclamatie is voor het eerst door den geleerden Doctor publiek gemaakt als een aanhangsel van zijn reeds meergemelde „Herinneringen”. Daar dit document van groot belang is, als veel licht werpende op de ware verhouding van partijen, en misschien een aantal mijner lezers het boek van den geleerden Doktor niet in bezit hebben, neem ik de vrijheid het hier in zijn geheel terug te geven 1). DERDE PROCLAMATIE. In naam van het Volk der Zuid-Afrikaansche Republiek, onder biddend opzien tot God, doen wij, S. J. P. Kruger, Vice-President, M. W. Preto- rius en P. J. Joubert, door den Volksraad in zijne zitting van den 13den December 1880 aangesteld als het Driemanschap, dat voorloopig het Opperbestuur voert der Republiek, te weten als volgt: 1. Drie maanden zijn sedert de herstelling der Z. A. Republiek voorbij­ gegaan, en nog altoos zijn wij genoodzaakt, onze rechten en vrijheden en de heiligheid van tractaten, met Hare Majesteit de Koningin van Engeland gesloten, met ons leven te verdedigen. Al onze weerbare mannen staan in het veld, en overal hebben wij ons tegen de aanvallen der Britsche troepen te verdedigen. Het geheele land heeft in den korten tijd van 10 ot 13 dagen onze Republiek hersteld, met uitzondering van die kampen, bij ot in vier dorpen, wrelke voortdurend het gewmpend verzet tegen onze Regeering volhouden. 2. Aan de Natalsche grenzen staat een groote Britsche macht, die vooi tduxend uit Engeland versterking ontvangt en dreigt ons land binnen te trekken. Driemaal is het ons door Gods wonderbaren zegen gelukt hunne aanvallen ai te slaan en zegevierende den vijand terug te werpen: °P ~<s Januari bij Lange nek, op 8 Februari te Schuinshoogte en op 27 Februari bij Amajuba. o. Hoe meer de Heer ons zegent hoe meer wij vrede wenschen, maar een eerlijken vrede, die onze rechten erkent. 4. \ an den aanvang van onzen strijd af, zijn ons uit geheel Zuid- Atiika ontelbare bewijzen van sympathie getoond en vooral ook krachtige 1) Men versta echter, dat gelukkig, daar de vrede eenige dagen later gesloten werd, deze Proclamatie nooit is uitgevaardigd, hoewel zij aan President Brand werd voorgelezen, die er bijzonder door getroffen was. 697 „een betreurenswaardigen stap.” Dienzelfden morgen kreeg de heer Hammond een Transvaalsche vierkleur in handen. Deze werd gelieschen aan het gebouw van de Gold-Fields, en het Comité bedreef de Gods­ lastering om trouw aan die vlag te zweren. Om 12 ure werd de volgende kennisgeving bij het kantoor der Revo­ lutie aangeplakt: „Hiermede wordt kennis gegeven dat het Reform-Comité zich aansluit bij het Manifest van de Nationale Unie en op nieuw zijn besluit herhaalt om de onafhankelijkheid van de Republiek te bewaren. Het feit dat geruchten rondgaan omtrent het inrukken van een gewapende macht over de Bechuanaland grens, maakt het noodzakelijk dat stappen worden genomen voor de verdediging van Johannesburg, en het bewaren der orde. Het Comité verzoekt ten sterkste, dat de inwoners zullen nalaten eenigen stap te nemen, die beschouwd zou kunnen worden als een openlijke vijandelijke daad tegenover de Regeering.” Op order van het Comité J. Percy Fitzpatrick, Secretaris. En in waarheid begon Johannesburg zich in ernst te wapenen. Geweren, ammunitie, paarden, ja zelfs eenige Maxims kwamen spoedig te voor­ schijn, en de kisten met geweren en ammunitie van de Simmer- en Jackmijn werden in de stad gebracht. Het publiek was algemeen van opinie dat het Comité geheel en al voorbereid was, en dat er overvloed van geweren en ammunitie was; — en het Comité liet het in dien waan. Een Johannesburger die juist in Pretoria was, blufte in den Uitvoerenden Raad over de Maxim- en Nordenfeldtkanonnen en andere vuurwapenen die men in Johannesburg had. Waarschijnlijk was hij mal genoeg om zich te verbeelden, dat Paul Kruger en zijne raadslieden bang zouden worden, als zij dit alles hoorden. Later bleek het dat al die bluf Johan­ nesburg bijna duur te staan kwam. De Regeering te Pretoria was niet bang, maar zij was uiterst voor­ zichtig. Eerst met Jameson klaarkomen, en dan was Johannesburg aan de beurt. Echter was er één ding daar men zich te Pretoria ongerust over maakte; n.1. dat of Jameson of de Johannesburgers een onver- hoedschen aanval op Pretoria zouden maken. Een ooggetuige (de heer Nico Hofmeyr in zijn Jameson-inval) beschrijft den toestand in de volgende woorden: „De lucht was vol van oorlogen en geruchten van oorlogen, den 30sten, 3isten December en lsten Januari vooral, en gansch Pretoria was in angst 257 als het ware uit de scherpe oogen van Paul Kruger, toen zulke valsche aantijgingen zijne ooren bereikten. Geen grooter fout had de Hooge Commissaris kunnen maken, dan zulk een toon aan te slaan; als hij gemeend had, dat hij door zulke taal vrees in het hart dier vermeende „lafhartige” Boeren kon jagen, dan had hij werkelijk geheel den bal misgeslagen. Zich zelf sterk bedwingende, hetgeen men bemerken kon aan zijn ietwat sidderende stem, stond Paul Kruger op, en antwoordde: „Nu ik gehoord heb wat Uwe Excellentie gezegd heeft, is mijne ontevredenheid nog grooter dan zij geweest is. Door zulke onwaarheden, verwijtingen, bedrog en verraad is de Transvaal gebracht tot wat zij thans is. Ik heb geluisterd naar de aanklachten die Uwe Excellentie gemaakt heeft, en ik geloof dat men ze aan U heeft gerapporteerd; doch het zou mij van harte spijten, indien Uwe Excellentie er geloof aan hechtte. Als ik alles moest herhalen wat Engelschen tegen elkander zeggen, zou het bevonden worden dat zelfs de Britten elkander bedriegen. Doch deze bijeenkomst van het volk is op geen andere wijze vergaderd geworden dan uit hun eigen vrijen wil. Uwe Excellentie zal mij gelooven, op mijn eer, zooals Uwe Excellentie zoo even omtrent U zelven heeft gezegd, dat ik eerder sterven zou dan niet de waarheid te spreken. De heer Pretorius en de heer Yiljoen, de Voorzitter van de vorige bijeen­ komst, gaven kennis dat deze vergadering gehouden zou worden, en dat iedereen die kon bij wonen; en ik ben mij er niet van bewust dat eenig lid van het Comité iemand in het bijzonder heeft hierheen geroepen. Zooals het te Kleinfontein was, zij die wenschten te komen, kwamen; zij die verlangden te gaan, gingen. Eens gebeurde het, dat er in één wagen vier of vijf man waren, een van welke wilde weggaan, terwijl de anderen wilden blijven, en in dit geval stonden zij elkander in den weg, doch zulks tegen den wensch van het Comité. Als Uwe Excellentie weten wil of het Volk zijne onafhankelijkheid begeert, laat dan een onderzoek instellen, en men zal de waarheid uitvinden. Uwe Excellentie heeft gevraagd wat het Volk door onafhankelijkheid verstaat, en U gaaft te kennen wat U er onder verstondt. Wij hebben eens onze onafhankelijkheid gekregen van Hare Majesteit en dat is wat wij thans willen hebben. Indien Uwe Excellentie, zooals ik verwacht, op onpartijdige en volledige wijze in de zaak een onderzoek wilt instellen, dan zult gij bevinden dat de verklaringen, waarnaar gij gerefereerd hebt, gemaakt zijn door wegloopers en anderen, die geen belangen in het land hebben, en die Harer Majesteits Gouver­ nement willen hebben, om hen te beschermen, en de gedachte koesteren dat zij dan genade zullen ontvangen, aangezien zij Harer Majesteits Gou- 17 498 Afrika. President Kruger meende dan ook terecht, dat hij met President Reitz gemakkelijker over eene Unie of nauwere aansluiting der Republieken kon onderhandelen, dan het geval was geweest met President Brand. Toen hij dan ook aan den Vrijstaatschen President eene conferentie te Potchefstroom voorstelde, werd dit door dezen aangenomen en in het begin van Maart 1889 ontmoetten de heide Presidenten elkander ter aangewezene plaatse. Het resultaat was allergunstigst. Een tractaat van vriendschap werd gesloten, waarbij wederzijdsche vrije invoer van goederen aan elkander werd toegestaan, behalve voor zulke goederen waarop een invoerrecht geheven werd ter bescherming van een monopolie. Een politiek verbond werd ook gesloten, waarin de twee Republieken zich wederzijds verbonden om ingeval de onafhankelijkheid van een harer van buitenaf werd bedreigd, elkander met alle macht en middelen te hulp te komen, tenzij de Staat, die de hulp moest verleenen, kon aantoonen, dat de zaak, waarvoor de andere streed, eene onrechtvaardige was. Bij deze twee tractaten voegde men een derde overeenkomst aangaande spoorwegen. Daarin verbond de Z.-A. Republiek zich om geene spoor- weg-connectiën met de landen ten westen en ten zuiden van haar te doen plaats vinden, tenzij met toestemming van den Oranje-Vrij staat, en aan den anderen kant verbond de Vrijstaat zich om geene andere spoor­ wegen te doen aanleggen, behalve de Colesberg—Bloemfontein (met eene verbinding met Burgersdorp via Bethulië), de Kimberley—Bloemfontein lijn en de Lady Smith—Harrismith lijn, zonder de toestemming van de Zuid-Afrikaansche Republiek. Deze tractaten waren ongetwijfeld eene politieke overwinning voor President Kruger. Hij verzekerde zijn Delagoa-Spoorweg en maakte het voor de Kaap-Kolonie of Natal onmogelijk om door beloften of gunsten het Vrijstaatsche Gouvernement zijne toestemming te doen geven tot het aanleggen van een spoorweg naar de oevers van de Vaalrivier. Tweedens kon hij thans ingeval Engeland wegens de Zwasiland-kwestie, of zelfs wegens de delvers-kwestie in Johannesburg pressie op de Transvaal mocht willen uitoefenen, op een bondgenoot rekenen. Aan den anderen kant kreeg de Oranje-Vrijstaat een groot voordeel voor zijne Boeren, die thans eene opene markt te Johannesburg hadden, waar zij zonder eenige vrees met de bewoners der andere Staten van Zuid-Afrika konden com- peteeren. Geen wonder dus dat beide partijen hoogst met de resultaten waren ingenomen. Toch vond Paul Kruger zelfs onder de Transvalers niet weinigen, die een hevigen tegenstand aan zijne politiek boden en hem het leven daar­ door zuur maakten. Zelfs Kommandant-Generaal Joubert ontzag zich niet 487 en maakt u klaar voor het werk dat voor u ligt, Ik moet ook een bijzonder woord spreken tot u, die de vaders en moeders dier kinderen zijt. Gij weet dat toen de discipelen van den Heer Jezus Christus er zich tegen verzetten, dat de kleine kinderen tot Hem zouden worden gebracht, Hij Zijne handen op hen legde, en zeide: „Laat de kinderkens tot mij komen.” Die kinderen waren niet ziek, maar gezond, en de Heer had ze lief, want hij zeide: „Uit dezulken bestaat het Koninkrijk der Hemelen.” De onderwijzers staan derhalve in de plaats als voogden der kinderen, en het is hunne plicht ze op te brengen in de vreeze des Heeren. En meer in het bijzonder, wensch ik deze kinderen op te dragen aan de zorg van den Superintendent der scholen, zoodat op hem en op allen van u, Gods rijkste zegen moge worden gestrooid, zoowel als op uw werk. Een woord meer en ik ben klaar. Kleurlingen, ik heb dit tot u te zeggen. Gij hebt ook het recht van bescherming onder de wetten van deze Republiek. Het hangt van uzelven af of gij gebruik wilt maken van de kansen die u geboden worden om beschaafd te worden. Gij kunt öf beschaving aannemen of ze verwerpen. Ook op u smeek ik de zege­ ningen van den Almachtigen God af. Ik heb gezegd.” De Volksraad had een belangrijke massa werk te doen, en onder anderen moest hij de vereeniging van de Nieuwe Republiek met de Zuid- Afrikaansche Republiek goedkeuren. In een vorig hoofdstuk hebben wij reeds melding ervan gemaakt dat de heer Lucas Meyer reeds eenige malen in Pretoria was geweest gedurende 1887 om deze vereeniging tot stand te brengen en op 14 September van dat jaar werd het tractaat hieromtrent ook geteekend, en ter goedkeuring onderworpen aan de Britsche Regeering welke reeds vroeger, bij monde van den Gouverneur van Natal, met den heer Meyer en diens burgers had onderhandeld, en thans te kennen gaf dat zij er geene objecties tegen had. Het tractaat op zichzelve is niet van zoodanig belang, dat wij het hier behoeven weder te geven; de zaak was aldus geschikt dat de Nieuwe Republiek als een district door hare oudere zuster werd opgenomen en als zoodanig vertegenwoordiging zou hebben in den Transvaalschen Volksraad. Johannesburgsche zaken namen een groot deel van den tijd des Raads weg. Ten einde de delvers-bevolking tegemoet te komen werden de invoerrechten op een aantal zaken verminderd, o. a. machineriën van 2l/g tot IV2 percent. Men was echter op de Goudvelden lang niet tevreden met deze verminderingen, die men niet als doortastend genoeg beschouwde, en zelfs de Volksstem was van opinie dat de Regeering meer liberaal had kunnen zijn, vooral met het oog op het feit dat de toelage aan de Raadsleden was verhoogd van £1.10.0 tot £ 2 per dag, en niet alleen het 746 aantijgingen behoort, die zekere personen gewoon zijn tegen de Trans- vaalsche Regeering te maken. Op 24 April 1896 zou de eigenlijke terechtstelling beginnen voor een Rechter en een jury. De Transvaalsche Regeering bevond zich in eene zeer moeielijke positie omtrent de benoeming van een Rechter, die in de zaak zou zitten. De leden van het Transvaalsche Hooge Gerechtshof hadden allen gedurende de crisis deel genomen aan de beraadslagingen van den Uitvoerenden Raad, en vormden toen feitelijk een deel van de Regeering, die thans de gevangenen in staat van beschuldiging had gesteld. Men zou dus terecht hebben kunnen beweren, dat die Rechters niet meer geheel onpartijdig waren, en de Regeering wenschte zooveel mogelijk alle redenen tot opspraak te vermijden. Derhalve bood men de betrekking van Rechter aan den heer Reinhold Gregorowski, vroeger Rechter en thans Staatsprocureur in den Oranje Vrijstaat aan. Dat deze keuze eene goede was, daaraan valt niet te twijfelen; want de heer Gregorowski was algemeen bekend als een der bekwaamste crimineele rechtsgeleerden in Zuid-Afrika. Dat hij als Rechter in den Oranje Vrijstaat tamelijk streng was geweest, is misschien wel niet geheel onwaar, maar een streng rechter meent volstrekt niet een onrechtvaardig rechter. 1) De heer Gregorowski nam de hem opgelegde taak aan, en presideerde bij de terechtstelling. De heeren Philips, Rhodes en Farrar (en later, op den 26sten ook de heer John Hays Hammond, die op den eersten dag wegens ziekte niet tegenwoordig was) pleitten schuldig aan Hoogverraad; de andere 59 (de heer Gray was overleden) aan Gekwetste Majesteit; de Staatsprocureur nam het pleit der laatsten aan. Op Maandag 26 April werden eenige getuigen gehoord, en de documenten dooi den Staat aan het Hof overgelegd. Daarop las de heer Wessels, nadat de Staatsprocureur zijne zaak had gesloten, eene verklaring voor ^an de vier hoofdschuldigen. Deze verklaring is een allermerkwaardigst document, vooral beschouwd in het licht dat later over de geheele zaak a ei spi eid is. Want, hoezeer op den 26sten April men ook mocht denken dat die verklaring de geheele waarheid inhield, zoo kan men thans tot geene andere conclusie komen, dan dat zij misleidend was, en zeer belangrijke feiten opzettelijk verzweeg. Natuurlijk is dit in zooverre te 1) W ij beschouwen het geheel onnoodig om de krankzinnige aanmerkingen omtrent het gedrag van Rechter Gregorowski tegen te spreken, die gemaakt zijn, nadat hij het doodvonnis over de 4 hoofdschuldigen uitgesproken had. Had President Kruger den „Lord Chief Justice” 4«Tn ngeland aangesteld in de zaak, en deze hetzelfde vonnis gegeven, dan waren dezelfde ma, e dingen ook over dien Engelschen Rechter gezegd. In opgewonden tijden heeft men altijd opgewonden praatjes. 592 Reeds vroeg in dien morgen kon men personen door de straten der zetelplaats zien stappen, versierd met de Engelsche driekleuren, en bij het station was een ontzettende menigte vergaderd. President Kruger kwam er, vergezeld van Dr. Leyds en den heer Koek, lid van den Uitvoerenden Raad. Het korps Pretoria-Vrijwilligers stond op het perron als een eerewacht, en toen de trein, waarin Zijne Excellentie was, het station binnenstoomde, speelde het muziek-corps het Engelsche volkslied, „God save the Queen”. Dit moest er net nog bijkomen, want nu werd de vergaderde menigte dol. Met moeite kon ZHEd. vergezeld van ZExc. en Dr. Leyds zich een weg banen naar zjjn rijtuig, en nauwelijks had men daarin plaatsgenomen, of de paarden werden uitgespannen, een man (nog al een Afrikaner, naar men zegt) klom op de plaats van den koetsier met de Union Jack, en onder het zingen van „God save the Queen” en „Rule Brittannia”, trokken een aantal lieden het rijtuig naar het Transvaal Hotel, waar de Hooge Commissaris en zijn staf de gasten van de Republiek waren. Toen Sir Henry Loch bij het hotel afgeklommen was, zong men weder het Engelsche Volkslied en boden de Engelsche inwoners van Pretoria ZExc. een adres aan, waarna men luide en herhaalde Hoera’s te zijner eere gaf. Sir Henry Loch, die zich natuurlijk alles behalve op zijn gemak bevond, (hoewel, zooals het later bleek, hij met de oproermakers heulde), bedankte beleefd voor de ontvangst en bracht toen een Hoera uit op den President, dat echter door de menigte erg zwak beantwoord werd. Daarop verdrongen een aantal Boeren de Engelschen rondom het rijtuig van den President en brachten zij met snelheid ZHEd. naar zijn woonhuis. Het moet gezegd worden, dat ZHEd. zeer kalm bleef hoewel men aan hem kon zien, dat zijn bloed inwendig kookte. De Iransvalers waren voor een oogenblik „verbouwereerd”, want de zaak was zoo onverwacht opgekomen, dat men er niet voor geprepareerd was. De Staats-artillerie was op Commando tegen Malapoch, doch nog dienzeitden middag waren er een aantal gewapende Boeren in en om 11 ctoria. Men kan zich voorstellen dat het gebeurde een geweldigen indi uk maakte op de Boeren, en toen de Volksraad dien dag bij elkander kwam, werd er eene motie Wolmarans-Tosen gemaakt, die als volgt luidde: „Dat de Raad op Donderdag e. k. van de orde afwijke, met het doel om de Regeering te vragen: 1°. Wat de reden was, dat op Maandag den 25sten dezei de Regeering van de Zuid-Afrikaansche Republiek, met hare burgers, op zulke wijze was beleedigd, hetzij door nalatigheid of verraad van hare ambtenaren, in het toelaten der schandelijke gebeurtenissen bij gelegenheid van de ontvangst van Harer Majesteits vertegenwoordiger? 2°. Waarom 763 over de respectieve machten van het Wetgevend en het Rechterlijk gezag. 4°. Binnenlandsche tegenspoeden, zooals Runderpest, Sprinkhanen enz. Op elk van die punten zullen wij het één en ander zeggen, voor zoover zulks doenlijk is; meer met het doel om den lezer eenig denkbeeld te geven hoe de zaken thans staan, dan om alles haarfijn uit te pluizen. Een droge opsomming der feiten alléén zou weinig nut aanbrengen; eene grondige, met feiten gestaafde studie der vier bovengemelde zaken is binnen het bestek van dit werk onmogelijk, daar ieder ervan genoeg stof bevat voor een werk over de politieke en economische toestanden in de Zuid-Afrikaansche Republiek. Het eerste punt is de strijd die de Transvaal te voeren heeft met Engeland, of misschien juister gezegd met den heer Joseph Chamberlain, gesteund en aangehitst door den heer Rhodes en de Imperiale Jingo-partij in Zuid- Afrika. Die strijd is gedeeltelijk eene politieke, gedeeltelijk een handelsstrijd. De goud-industrie is de melkkoe waar geheel Zuid-Afrika op teert, zooals de heer L. Wiener eens terecht heeft aangemerkt, en de Transvaal is het middelpunt waar alles om heen draait. Het gemakkelijk maken der handels-relatiën, het wegdoen van alle invoerrechten op goederen van den eenen Zuid-Afrikaanschen Staat naar den anderen vervoerd, de vermin­ dering van spoorweg-tarieven, dat alles zijn zaken van het grootste belang voor het koopmansgilde, welks doel in het groote leven niets anders is dan zooveel mogelijk waren te verkoopen, en zoo voordeelig mogelijk te kunnen wedijveren met anderen. Dit koopmansgilde bestaat in Zuid-Afrika voornamelijk uit Engelschen, ondersteund door groote handelshuizen in Engeland. Voor hen is het dus van het grootste belang om alle Staten van Zuid-Afrika onder bescherming van de Britsche Aegis te hebben; een Vereenigd Zuid-Afrika onder Engelsche vlag zou, van hun standpunt gezien, hun heel wat voordeel kunnen opleveren. Zij staan, met andere woorden, op meer of min hetzelfde politieke terrein als de kapitalisten, en daarom is het ook dat verreweg de meesten hunner aanhangers van den heer Rhodes zijn. De opening van een hinterland als Rhodesia, waar men Kaffer-kombaarsen, goedkoope geweren, ijzeren potten, en zulke „pioneers” van Engelschen beschavenden invloed kan verkoopen, is natuurlijk een daad die men, uit een koopmans-oogpunt, moet toejuichen, en waar­ voor men den man, die het land geopend heeft, en er zelis een spoorweg heen heeft doen bouwen, dankbaar moet wezen. En diezelfde partij is het, die het Rhodes-denkbeeld, om den steeds toenemenden handel van de haven van Transvaal, Delagoa-baai, te fnuiken, moet toejuichen, en zelfs niets liever zou willen hebben, dan dat Engeland die ha\ en zou die Sir Jacobus de Wet als zoodanig was opgevolgd, 1) die navraag deed naar de voorgestelde wet, werd door de Regeering geantwoord, dat zij niet van meening was de wet streng toe te passen; en dat zulks niet gedaan is, daar zijn bewijzen genoeg voor. Behalve eenige kleine zaken van minder belang, zijn er twee belangrijke vervolgingen geweest tegen nieuwsbladen, de eerste tegen de Critic, en de tweede tegen de Star. In beide gevallen heeft de Regeering de zaak verspeeld, en geene verdere stappen genomen. De zaak van de Critic was blijkbaar door den eigenaar, den heer H. De tweede wet van belang was die waarbij aan de Regeering het recht werd gegeven om lastige of oproerige Uitlanders over de grenzen te laten zetten. Waarom er toen ter tijde zooveel spektakel over deze wet gemaakt is, is moeielijk te begrijpen, want ze bevat geen enkel nieuw beginsel, en dergelijke machten zijn door de wet toegekend aan de autoriteiten in andere landen, zelfs in de vrije Republiek Zwitserland, waar zij zeer dikwijls is toegepast tegenover zulke gevaarlijke luitjes als communisten en anarchisten. Of oproerige Uitlanders niet even gevaarlijk zijn als anarchisten, tenminste voor de veiligheid der Transvaalsche Republiek, dat is natuurlijk eene vraag, waarover verschil van gevoelen kan heerschen, maar die natuurlijk door de Transvaalsche Regeering het best kan beoordeeld worden. De moeielijkheid is natuurlijk dat men daardoor indirect binnen de beperkingen der Conventie kan komen, voor zoover de voordeelen betreft, bij dat verdrag aan Britsche onderdanen toegekend. Dit is een punt dat wij hier thans niet zullen bespreken; doch dit moet men zeggen dat die bepaling niet alleen allerhinderlijkst is voor de Republiek, maar ook zeer nadeelig op meer dan één punt. Zoo wordt b. v. de kwestie omtrent de Indiërs of Koelies, en hun wonen en bezigheid drijven binnen de steden, waarom het verbod een zeer nuttige sanitaire maatregel zou zijn, zeer bemoeilijkt door de Conventie; terwijl in het oog van velen het zelfs van het grootste belang zou zijn 1) Sir Jacobus de Wet werd op zijde gezet, oogenschijnlijk op grond van zekere politieke fouten door hem begaan, o. a. door het maken van zoogenaamde onzinnige (preposterous) voorstellen aan den Hoogen Commissaris. De waarheid van de zaak was, dat men Sir Jacobus verdacht van te Afrikaamch-gezind te zijn, en niet genoeg de belangen van de Engelsche Jingo-partijjte behartigen! 690 hij elk oogenblik kon opgekommandeerd worden, en dan ten snelste gereed moest zijn. 1) Toen in het midden van December 1895 President Kruger, die een zijner gewone rondreizen door den Staat deed, in het district Middelburg, niet ver van het slagveld van Bronkhorstspruit, een vergadering van burgers hield, werd hem gevraagd omtrent den toestand te Johannesburg, en ook omtrent de geruchten die er verspreid werden; en ZHEd. die het niet geraden vond, om te vertellen hoeveel en wat hij van de zaak wist, gebruikte toen de merkwaardige woorden, „dat hij slechts wachtte tot de schildpad zijn kop uitstak ” waarmede hij bedoelde, dat zoolang Johannes­ burg slechts praatte, hij niets er tegen kon doen, maar ging het tot daden over, dan zou hij wel weten wat te doen. Zelfs het plan dat men te Johannesburg had om een aanval op Pretoria te doen, was aan ZHEd. bekend. Eerst toen men, na een gedaan onderzoek te Irene door den heer Malan, schoonzoon van Generaal Joubert, tot de verzekering geraakte, dat het plan niet meer uitgevoerd zou worden, gaf de President zijne toestemming tot het zenden van de Staats-artillerie naar Krugersdorp, om de kanonnen tegen Jameson te gebruiken. 2) De positie van President Kruger was zeer kritiek, en het eischte de grootste omzichtigheid om behoorlijk de zaken het hoofd te bieden. Aan den eenen kant had hij het oog te vestigen op Johannesburg; aan den anderen kant dreigde er nog een grooter gevaar op de Westelijke grenzen; en dan (en dit is een factor, die men tot heden toe geheel uit het oog heeft verloren) moest hij zijne burgers in toom houden. Er bestond tegen het einde van December een zeer groote gisting onder de Transvaalsche burgerij, die verontrust was door het aantal geruchten waarmede de lucht als bezwangerd was. Niemand wist beter dan Paul Kruger wat het ware temperament van zijne Transvalers was; niemand die er beter van bewust 1) Een zeer aardig geval is ons hieromtrent verhaald geworden, dat wij alle reden hebben om te gelooven. Op den middag van 30 December zouden vier jongelui naar een plaats van een hunner vrienden gaan om daar Nieuwjaar te vieren, dat een groot feest onder de Boeren is. Voor hun vertrek zeide een van hen: „Maar, kerels, zeg ons wordt nou morgen opeens opgekommandeerd, dan moet ons eerst weer terug kom om ons geweren te haal!” Daar de als tand van de feestplaats vier uur te paard van hunne woning was, besloten de jongelieden om geweer en patroonband samen te nemen. Dienzelfden nacht werden zij opgekommandeerd, en de jongelui namen afscheid van de „nooitjes” waarmede zij gedanst hadden, en reden recht uit naar C 6 ü " aar C^1 * * * * 6 ^ elhkornet hen besteld had. Zij vochten bij Doornkop in hunne „kist-kleeren”. Z) Wij weten uit zuivere bronnen dat President Kruger persoonlijk verantwoordelijk was voor liet laat arnveeren der kanonnen te Doornkop, en niet Generaal Joubert, dien men dit ten onrechte verwijt. Dat President Kruger niet aan allen vertelde wat hij wist, blijkt daaruit dat , Jonssen 111 zijn „Transvaalsche Herinneringen” de geruchten dat gewapende Johannes- ourgers op weg waren, onzinnig noemt. Zoo heel onzinnig waren ze niet, zooals blijkt uit het boek van den heer Garrett. 100 Met dat al besloot Pretorius geen steen onaangeroerd te laten om zijn verloren invloed terug te krijgen, en in zijne pogingen werd hij gesteund door den laatsten man van wien men dit zou verwacht hebben, namelijk zijn ouden tegenstander Stephanus Schoeman. Deze plotselinge rechts-om- keert beweging van Schoeman is eene zaak, die tamelijk duister is, en waarover zich alsnog geen juist oordeel laat vellen. Zoover als het den schrijver gelukt is hieromtrent eenige informatie te bekomen, schijnt Schoeman tot de conclusie gekomen te zijn, dat zijn invloed bij de Potgieter-partij begon te tanen, want Cornelis Potgieter kreeg langzamer­ hand de macht in handen. Daarbij scheen Schoeman teleurgesteld dat hij niet als waarnemend President was aangesteld, en uit ergernis verliet hij zijne vroegere vrienden en sloot zich bij Pretorius aan. Pretorius en Schoeman begonnen in allerijl volksbijeenkomsten te houden, en natuurlijk het eerst in Potchefstroom, dat steeds op de hand van Pretorius was geweest. Op den 8sten en 9den October 1860 werd een groote vergadering gehouden, en daarop werden bijna eenstemmig de volgende besluiten genomen. 1°. Dat de Volksraad niet meer het vertrouwen van het volk bezat. 2°. Dat Pretorius President van de Transvaal zou blijven, en een jaar verder verlof zou krijgen. 3°. Dat Stephanus Schoeman waarnemend President zou zijn, gedurende de afwezigheid van Pretorius, en de heer Grobler afgezet werd. 