title: Beknopte Catalogus der Schilderijen en beeldhouwwerken van het Koninklijk Kabinet van Schilderijen 〈Maurithuis〉 te 's Gravenhage. 2
creator: None
text: 30. De boekhouder. H. 0.26, B. 0.21. D. Zie het vorige No. EHRENBERG. Zie Co ,ues. SANTAFEDE. 71 337. Heilige Familie. H. 148, B. 1.19. D Bijna geheel en al gelijk aan eene schilderij van Fra Bartolommeo in het Palazzo Pitti te Florence. Aangekocht met de coll. Rainer 1821. SASSOFFERRATO. Giovanni BattistaSalvi, genaamd Sasso- ferrato , Italiaansch (Romeinsch) historieschilder, geb. te Sassoferrato 11 Juli 1605, overl. te Rome 8 April 1685. Leerling van zijn vader Tarquinio, gevormd door het copieeren naar Raphael en de studie der zoogenaamde school van Bologna. Werkzaam te Rome. 336. Biddende Madonna. H 0.48, B. 0.37. D. Aangekocht met de coll. Rainer 1821. SAVERY. JiiC jues Savery de Jonge, Hollandsch landschap- genreschilder en graveur, geb. omstreeks 1592 te Amster­ dam , overl. na Oct. 1627. Zoon van den schilder Jacques Savery den Oude. Werkzaam te Amsterdam. Zijn werk komt uiterst zelden voor 156. St. Sebastiaans Kermis. H. 0.415 , B. 0.62. P. Gem. Jacqs. Savery. Geschenk van den heer A. A. des Tombe (1874). SAVERIJ. Roeland Saverij, Hollandsch landschap- , dier-, bloemschilder en graveur, geb. 1576 te Kortrijk, krank­ zinnig overl. te Utrecht 25 Febr. 1639. Leerling van zijn broeder Jacques Saverij. den Oude te Amsterdam. Werkte voor Keizer Rudolph II, o. a. op een reis door de Alpen. Sedert 1619 te Utrecht gevestigd. 157. Orpheus, de dieren door zijn spel betooverende. H. 0.62, B. 1.315. Gem. lloeland. Oranienstein. Kabinet Willem V (1775). SCHALCKEN. Godfried Schaleken, Hollandsch genre-, historie-, portretschilder en graveur, geb. te Made 1643, overl. te ’s Gravenhage 16 Nov. 1706. Leerling van Samuel van Hoogstraten te Dordrecht, waar hij werkzaam was, en van Dou te Leiden, dien hij navolgde. Gedurende eenigen tijd in Engeland (1692) als hofschilder van Willem III, dien hij meermalen portretteerde; sedert 1691 in den Haag inge­ schreven ; 1703 tijdelijk te Dusseldorf. Voorheen waren zijne eenigszins gezochte lichteffecten zeer gewild. Hij had talrijke leerlingen. 158. Portret van den Koning-Stadhouder Willem III. (1650-1702). H, 1.66 , B. 1475. D. Gom. G. Schaleken. 1699. Nationaal Museum. Na 1817 in het Kon. Kabinet opgenomen. ROOS. 67 ROOS. Joliann Heinrich Roos, Duitsch portret-, dier-, land­ schapschilder en graveur, geb. 27 October 1631 te Otters- berg in de Palts, overl. te Frankfort a/M. 3 Oetober 1685. Leerling van den weinig bekenden schilder Guilliam dn Gardyn, van Cornelis de Bie en van Barent Graat te Amsterdam. Werkzaam, na groote reizen, te Frankfort (1668). Zijn vier zonen en zijne broeders Theodoor en Philip waren eveneens schilder. 280. ltaliaansch landscliap. H. 0 64, 15. 0.53. D. Gem. J II Roos. (aaneen) fecil. 1670. Stadhouderlijk kwartier te Leeuwarden. Kabinet Willem V. ROTTENKAMMER. Hans Rottenhammer, Duitsch historie­ schilder , geb. 1564 te München, overl. 1623 te Augsburg. Leerling van zijn vader Thomas, sedert 1582 van Johann Donauer te München. Later te Rome onder Michel Angelo’s en te Yenetie onder Tintoretto’s invloed werkzaam. Na 1607 afwisselend te Augsburg en te München. Werkte samen met Jan Brueghel en Paulus Bril. 284. De val van Pkaëton. H. 0.39, B. 0.54. Koper. Gem. 1604. Uns Rollenh F. Het landscliap wellicht door I’aulus Bril. (1554—1626.) Kabinet Willem V. 281. De ontmoeting van David en Abigaël. y H. 1.65, B. 2.03. D. Het landscliap w -rdt aan Jan Brueghel toe- gesclireven. Zie het volgende No. Het Loo. Nat. Museum in 1800. Na 1817 in het Manritshnïs. 282. Philippus doopt den Kamerling van de Koningin van Candace. (Handel. VIII 27—39). H. 1.60, B. 1.94. P. De achtergrond wordt toegeschreven aan Jan Brueghel. Tegen banger ?) van het vorige No. Herkomst als voren. ROTTENHAMMER. Hans Rottenhammer. Zie ook Brueghel (n°. 283, 285.) RUBENS. Petras Panlus Rubens, Ylaamsch historie-, portret­ en landschapschilder, geb. te Siegen 28 Juni 1577, overl. te Antwerpen 30 Mei 1640. Leerling van Tobias Verhaeght, Adam van Noort en Otto van Veen te Antwerpen (1594—1598). Van 1600—1608 in Italië en in Spanje, vooral te Yenetie; na dien tijd te Antwerpen. Tusschen 1620 en 1625 te Parijs en tusschen 1628 en 1630 in Spanje en Engeland. Hoofd der Vlaamsche schilderschool der XVIle eeuw, een der grootste historieschilders van het Noorden. Zijn meest beroemde leerling was Anthonie van Dyck. Het aantal zijnPr schilderijen is buitengemeen groot (er bestaan on­ geveer 1200 gravures naar); zeer dikwijls zijn deze echter grootendeels het werk zijner leerlingen. 14 BERRETTINI. BERRETTINI. Pietro Berrettini, genoemd Pietro di Cor- tona , Italiaansch historieschilder, geb. te Cortona 1 Nov. 1596, overl. te Rome 16 Mei 1669. Leerling van Andrea Comodi en Poccetti te Florence. Werkzaam te Florence maar vooral te Rome. 309. De heilige Familie. II. 0.99, I!. 0.74. D. Aangekocht op de veiling de Boerde te Parijs in 1823. BEIJEREN. Abraham Hendricksz van Beijeren, Hollandsch bloem-, stilleven- en zeeschilder, geb. te ’s-Gravenhage 1620 of 1621, overl. te Alkmaar na 1674. Werkzaam in 1638 te Leiden, van 1689 tot 1657 in den Haag, in 1657 te Delft, eenige jaren later te’s-Gravenhage, in Juni 1669 te Amsterdam, sedert 1674 te Alkmaar. Zijn stillevens zijn breed geschilderd en krachtig van coloriet, evenals zijn meer zeldzame zeestukken. 401. Zeevisch en kreeft. H. 0.75, B. 0.G8. D. Gem. A. v. II. (aanéén) /. Aangekocht 1876. 54S. Bloemstuk II. 7.85, B. 0.68. D. Gem. A v II (aaréén). f. Een van zijn fraaiste bloemstukken. Veiling Snouck van Loosen , Enkhilizen 1880. Veiling van Pap- pelendam 11 Juni 1889. BISET. Zie Coques. BLOEMAERT, Abraham Bioemaert, Hollandsch historie-, portret-, genre-, landschapschilder en graveur, geb. te Gorinchem in Dec. 1564, overl. te Utrecht 27 Jan. 1651. Leerling van Gerrit Splinter en Joos de Beer te Utrecht, na 1580 van Jean Bassot, Maitre Herry en Hieronymus Franeken te Parijs. Werkzaam sedert 1595 te Utrecht. Hij is één der hoofden der italianiseerende richting en uitstekend teekenaar , maar zijn coloriet is vaak hard, zijn compositie gemaniereerd. Zijn drie zonen, Cornelis van Poelenburgh Jaeob Gerritsz. Cuyp, en de gebroeders Honthorst waren zijne leerlingen. 1G. Hippomenes en Atalante. II. 1.575, B. 1.595. D. Gem. A. Bioemaert fe. 1626. Was op Honselaersdijk en op het Loo. 26 DOU. DOU. Gerrit (Gerard) Dou, Hollandsch genreschilder en schilder van binnenhuizen en portretten, geb. te Leiden 7 April 1613, begraven aldaar 9 Febr. 1675. Leerling van zijn vader Douwe Jansz (glaseschrijver) van Bartholomeus Dolendo, graveur, Pieter Couwenhorn en vooral van Rembrandt (van 1628—Juni 1631.) Onder diens invloed gevormd. Dou is het hoofd der Leidsche school van uit­ voerig gedane binnenhuizen en had vele leerlingen en navolgers tot in de XVIIIe eeuw. 32. De jonge moeder. H. 0.725 , B. 0.56. P. (van boven afgerond). Gem. G Dou (aaneen) 1658. Waarschijnlijk door de O. I. Compagnie of de Staten van Holland aan Koning Karei II van Engeland geschonken in 1660. Verz. Koning Jacob II en van den Koning-Stadhouder Willem III; 1 ter Kabinet Willem V. 33. Jonge vrouw met een lamp. H. 0.19, B. 0.14. P. Dit stukje zou ook van G. Schalclcm kunnen zijn. Veiling Droste, den Haag 1734, enz. Op het Loo. Kabinet Willem V. DRÜOCHSLOOT. Joost Cornelisz Droochsloot, Hollandsch historie-, landschap-, genreschilder en graveur, geb. (te Utrecht?) in 1586, overl. aldaar 14 Mei 1666. Reeds in 1616 lid van het Utrechtsch St. Lucasgilde. Waarschijnlijk was Jacob A. Duck zijn leerling. De werken van zijn zoon Oornelis zijn geheel gelijk aan de zijnen. 34. Dorpskermis. H. 0.445, B. 0.80. P. Gem. J. C. D. S. (monogram) 1652. Aangekocht 1873. 35. Hollandscli dorp. Maten, monogram en herkomst als het vorige No. DUB01S. Zie Bois. DUJARDIN. Zie Jardin. DUCQ. Jolian Le Ducq, Hollandsch dier- en landschap­ schilder, graveur, geb. 1629 of 1630 in den Haag, overl. aldaar aan in den oorlog ontvangen wonden in de tweede helft van 1676. In 1660 te ’s-Graveuhage in het schildersregister ingeschreven. Sedert 1671 als vendrig in dienst der Staten- Generaal. Navolger, wellicht leerling van Du Jardin. Hij wordt vaak verward met Jacob A. Duck, die tafereelen uit het leven van soldaten en galante gezelschappen schilderde. 74. De herderin. H. 0.32, B. 0.40 P. Kabinet Willem V. Dit stuk werd lang ten onrechte aan K. du Jardin toegeschreven. 12 BASSEN. BASSEN. Bartholomeus van Bassen, Hollandseh kerk- schilder, geboren omstr. 1590, reeds 1613 Lid van bet Delft’sche St. Lucas gilde; sedert 1622 te ’s-Gravenhage waar hij ook als architect werkzaam was en 28 Nov. 1652 begraven werd. Bezocht Engeland. Vormde zich naar de Steenwijck’s; Esaias van de Velde en Frans Franken II schilderden figuren in zijn schilderijen. Gerard Hoeckgeest was waarschijnlijk zijn leerling. 9. Gezicht in een R. K. kerk. Figuren van E. van de Velde. H. 0.61, B. 0. 83. D. Gem. B. van Bassen 1626. Afkomstig van het kasteel Oranienstein. Sedert 1776 in het Kabinet Willem V. BEELDEMAKER. Adriaen Cornelisz Beeldemaker, Hol- landsch portret-, jacht- en hondensehilder , geb. te Rotter­ dam omstreeks 1625, overl. te ’s-Gravenhage (?) na 1701. Van 1650/51, 1665/68, 1673,75 te Leiden werkzaam; overigens en sedert 1676 tot aan zijn dood te ’s-Gravenhage. Zijn portretten zijn zwak, zijn jachtstukken zeerongelijk. 10 Vossenjacht. H. 0.595, B. 0.855. D. Uit het Depot. BEEST. Sijbrant van Beest, Hollandseh genre-schilder, vooral van dierenmarkten en stillevens van groenten, geb. 1610 te ’s Gravenhage, begraven 27 Jan. 1674 te Amsterdam. Vermoedelijk leerling van den sehikler-pensionaris Mr. Pieter van Veen f 1629. Werkzaam te ’s-Gravenhage reeds vóór 1640; omstreeks 1670 te Amsterdam. 541. Varkenmarkt. H. 0.44, B. 0.68. P. Gem. S. v. Beest. 1638. Aangekocht 1888. BEGA. Cornelis Pietersz. Bega. Hollandseh genre-schilder en graveur. gedoopt te Haarlem 15 Nov. 1620 , overl. aldaar aan de pest 27 Aug. 1664. Kleinzoon van Cornelis Cornelisz. van Haerlem en leerling van Adriaen van Ostade; te Haarlem sinds 1654 werkzaam. Bezocht 1653 Duitschland. Eenige zijner schilderijen stellen Italiaansche tafereelen voor. Ziju beste werken zijn goed van compositie, juist van teekening, fijn en doorzichtig van kleur. 400. De moeielijke keus. H. 0.47 , B. 0.58. D. Gem. 1658. Aangekocht 1876. 6 INLEIDING. gevangenis, gebruikt; de kelders waren destijds aan wjjnkoopers verhuurd. In 1807 werd er de Nationale Bibliotheek gevestigd. Zoodra het Mauritshuis, 18 Mei 1820, voor f 35.000.— Staatseigendom geworden was, bestemde een Koninklijk besluit van 10 Juli 1820 het tot bewaarplaats van het Koninklijk Kabinet van Schilderijen en van het thans in het Rijksmuseum te Amsterdam opgenomen Kabinet van Zeldzaamheden. In 1877 en 1878 werden de gevels in ouden luister hersteld. De kern dezer kleine maar uitgelezen verzameling bestaat uit het voormalig Kabinet van Prins Willem Y. Van de kunst­ verzamelingen zijner voorgangers is niet veel meer overge­ bleven , al liet reeds Prins Maurits door J. A. van Ravcsteijn zijne hoofdofficieren en door Esaias van de Velde zijne veldslagen schilderen, al was Prins Frederile Hendrik een ijverig kunst­ verzamelaar en een Maecenas, die vele schilders te werk stelde. Ik noem slechts Rembrandt, Hontliorst, Dirck Bleker, Cornelis Vroom, Cliristiaen Couwenberch, Cornelis Jacobz Delf]', Thomas JVilleborts, Mozes van Wtlenbrouck, Jacob Backer, Gonzales Coques. Frans Pietersz de Grebber, Dirk Dalens, Gerrit van Santen, Adnaen Hanneman, Nic. de Helt Stocade, Dirck van der Lisse die met nog vele anderen voor hem schilderden. Zelfs ontbood hij uit Antwerpen werken van Rubens, Paul de Vos, Adriaën van TJlrcchl en Broeder Seghers. Ook zijne Weduwe versierde haar Paleis, het Huis ten Bosch, met nog thans bewonderde stukken van Jordaens, Salomon de Bray, van Thulden, P. de Grebber, Cesar van Everdingen, Hontliorst, Lievens, Soutman en Corn. Brizó. Prins Willem II en de Koning Stadhouder Willem III (op het Loo) hadden een fraai Kabinet van schilderijen. Ook de Friesche Stadhouders en Willem IV verzamelden kunstwerken. Eenige stukken uit het Kabinet Willem V bevonden zich vroeger op Honsholredijk, Oranienstein, in het Paleis te Leeuwarden en op het Loo. Anderen zijn door schenking ver­ kregen of stammen uit de beste verzamelingen van zijn tijd, ik noem slechts de verzamelingen Lormier , d'Acosla, de Neuf vilde, de la Court, Braamcamp en G. van Slingelandt. Deze laatste verzameling, voor f 50 000 gekocht, bestond uit 40 schilderijen . die thans nog de ern van het Kabinet vormen; MIJTENS. 57 ingeschreven. Zijn zoon Daniël, Adriaen van der Wiele en Nicolaes Lissant behoorden tot zijne leerlingen. 113. Portret van F reder ik Lodewijk van Brederode- Bolsweert. (1628-1693). H. 1.05 , B. 0.84. D. Gem. /4.V .Wijlens (aanéén) F. Afkomst onbekend. 114. Portret eener vorstin. H. 1.50, B. 1.855. D. Gem. als voren. Misschien een der vier dochters van Prins Frederik Hendrik. Waarschijnlijk uit Honsholredijk afkomstig. 429. Portret van Maria Henrietta, Prinses van Engeland, gemalin van Prins Willem II (1631—1660). H. 1.33, B. 1.23. D. In 1758 bevond het zich op Honsholredijk dit portret „na 't leven in ’t gewaad eener Amerieaane, hebbende een Moor bij zig, ge- schildert door den beroemden Haag’sehen konstschilder J. Wijlens.” Uit het Depót, 1875. MIJTENS, Martinus. Zie Meitens. NAIYEU. Zie Hollandsclie School, omstreeks 1660. NASON. Pieter Nas on, Hollandsch portret- en stilleven­ schilder , geb. 1612 te Amsterdam , overl. te ’s Gravenhage tusschen 1688—1691; woonde tot 1638 te Amsterdam. In 1639 te ’s Gravenhage in het schildersregister ingeschreven. 124. Portret van Willem Frederik, graaf van Nassau. (1613—1664.) H. 1.22, B. 0 925. D. Gem. Nason. f 1662. Uit het Depót, 1875. NEEFFS. Pieter Neeffs de Jonge, Vlaamsch schilder van gebouwen, gedoopt te Antwerpen 23 Mei 1620, overl. aldaar na 1675. Leerling van zijn gelijknamigen vader en te Antwerpen werkzaam. De schilderijen van hem en van z(jn vader gelijken zeer veel op elkander. 248. Het inwendige eener Katholieke Kerk. H. 0.34, B. 0.48. P. Gem. Peelcr neeffs 1654. f /ranch, (aaneen). (Frans Francken III stoffeerde dit stuk met figuurtjes.) Kabinet Willem V. NETSCHER. Gaspar Netscher, Hollandsch portret- en genre­ schilder en graveur, geb. 1639 te Heidelberg, overl. te ’s-Gravenhage 15 Januari 1684. Reeds jong in Holland, waar hij leerling werd van Hendrick Coster te Arnhem, en van ter Borch (1655) te Deventer. In 1659 te Bordeaux; KONINCK. 47 36. De aanbidding der Koningen. H. 0.80, B. 0.645. D. (van boven afgerond). Vroeger aan Cerbr. v. cl. Eed,hout toegeschreven , hoewel zonder twijfel een werk van Salomnn Koninck. Aangekocht 1762 voor het Kabinet Willem V. LAÏRESSE. Gerard de Lairesse, Ilollandsch historieschilder en graveur, geb. 1641 te Luik, begr. te Amsterdam 21 Juli 1711. Leerling van zijn vader Reynier en van Bertholet Flémal te Luik Werkzaam te Amsterdam, tij­ delijk te ’s-Hertogenbosch, Utrecht (1665) en den Haag (1684). Werd in 1690 blind. Hoofd eener streng akade- misehe richting en schrijver van het „ Groot Schilderboeck”. 82. Adiilles, door Ulysses herkend. II. 1.39, B. 1.91. D. Gein. Lairesse. Uit het Loo. Kabinet Willem V. 83. Ariadne door Bacclius getroost. II. 1.75, B. 0.93. D. In het Nationaal Museum , Huis ten Bosch. Later in het depót ’ tot 1875. LAPP. Jan Willemsz Lapp, Hollandsch landschapschilder, die 1628 lid van het Haagsclie St. Lucasgilde werd. In Italië schijnt hij Elsheimer’s invloed ondergaan te hebben, zoodat twee der hier volgende stukken vroeger zelfs aan dezen schilder werden toegekend; het derde is min of meer in den trant van Pijnacker en Mommers geschilderd. Zijn werk komt zeer zelden voor. 84. Italiaanse,li landscliap. I!. 0.58D , 13. 0.082. Gem. J. Lapp. Uit het Depot, 1875 273. Italiaansch landscliap. 11. 0.16, B. 0.12. Koper. Van achteren gem. Cio. Lap. Aangekocht 1821. 274. Italiaanscli landschap. Mattn tn herkomst als voren. Niet gemerkt. LASTMAN. Pieter Pietersz Lastman, Hollandsch historie­ schilder, geb 1583 te Amsterdam, begr. aldaar 4 April 1633. Leerling van Gerrit Pietersz. (Swelingb), omstreeks 1602. Te Rome (1604—1C07) gevormd onder invloed van Elsbeimer en Caravaggio; daarna werkzaam te Amsterdam , waar Jan Lievens (1617) en Rembrand! (1623) zijn leerlingen waren. 393. De opwekking van Lazarus. II. 0.63, B. <>.92. P. Gem. /'. Lat!man (aaneen) feeil 1622: en FEC1T A 1622. Aangekocht to Utrecht 1875. 98 Bladz. 39 , reg. 18 v. o., lees : Nieulandt. „ 42 , reg. 20 v. b., achter 1661 te plaatsen : (n°. 498)- „ 47 , reg. 19 v. b., hieronder plaatsen; LAIRESSE- Gerard de Lairesse. Zie ook Glauber (n . 41). „ 49, re^. 15 v. b., hieronder plaatsen: LINGELBACH, Johannes Lingelbach. Zie ook Hackaert(n°.470). Moucheron (n°. 121) en Wynanta (n°. 213). „ 58 , reg. 13 v. b., hieronder plaatsen NOORT. Pieter van Noort, Zie Hollanasche School, omstreeks 1680 (n°. 602). „ 61, reg. 12 v. o., hierboven plaatsen: POELEN- BURGH Cornelis van Poelenburgh. Zie Kei- rincx (n°. 174). „ 64, reg. 15 v. o., staat (1665), lees: (omstreeks 1658 ) BEKNOPTE CATALOGUS SCHILDERIJEN BEELDHOUWWERKEN VAN HET KONINKLIJK KABINET VAN SCHILDERIJEN (IADRITSHUIS) ’SGRAVENHAGE. ’SGRAVENHAGE ALGEMEEN® LANDSDRUKKERIJ EVERDINGEN. 29 EVERDINGEN. Caesar Boëtius yan Ererdingen, Hollandseh historie-, genre- en portretschilden, geb. 1606 (?) te Alkmaar , begr. aldaar 13 Oet. 1678. Werkzaam te Alkmaar, doch omstreeks 1648—1656 te Haarlem. In 1661 te Amster­ dam. Broeder van Allaert van Everdingen. 39. Diogenes een mensch zoekende. (Een aantal der per­ sonen zijn portretten der Haarlemsche familie Steyn; de plaats is de Groote Markt te Haarlem.) H. 0.775, B. 0.035. D. op P .Gem. |4n»o. 1652. C. V. E. (monogram.) Lesaat van Mevr. Douair. Steyn, geb. Schellinger, aan Z. K. H. Prins Willem V , 1773. FABRITIUS. Carel Fabritins, Hollandseh portret-, genre­ en historieschilder, geh. omstreeks 1620, overl. bij de ramp van Delft 12 Oct. 1654 Ingeschreven in het St. Lucasgilde aldaar in 1652. Geheel in den geest van zijn vermoedelijken leermeester Rembrandt werkend , wist hij toch oorspronkelijk te blijven. Johannes Vermeer was waarschijnlijk zijn leerling. Men kent slechts een half dozijn schilderijen van Carel Fabritius, waarvan drie in zijn vaderland. 605. De distelvink. H. 0.335, B. 0.228; Gem. C. Fabritius. 1654. Was in de verzameling van W. Biirger (Th. Thoré.) Aangekocht in 1896 le Parijs, FATTORINO. Zie Bartolomeo. FETI. Zie Itaiiaansclie school, n°. 398. FLORIS. Frans de Vriendt, gen. Floris. Zie op YRIENDT. FOGOLINO. Marcello Fogolino, ook Yincentinus, Italiaansch historieschilder en graveur, geb. te St. Vito in Friaul, overl . . . Gevormd onder den invloed van Giov. Speranza en Pordenone. Werkzaam te Vicenza, (1520—40), te Pordenone (1522—23) en na 1536 te Trente. Zijn werk is vrij zeldzaam. 347. De Madonna met het kind Jezus, omringd door de HH. Catharina, Franciscus van Assisi, Johannes den Dooper, Johannes de Evangelist, Antonius van Padua, en Maria Magdalena. H. 2 66, B. 1.95. D. Gem. MAnCELI.VS VINCENTIM'S I'. Aangekocht met de coli. Reghellini 1831. FRANCKEN. Frans Francken de Jonge (II), Vlaamsch historieschilder, geb. 2 Mei 1581 te Antwerpen, overl. WILLEBOIRTS. 91 205. De leeuw, door Amor getemd. H. 1.49, B. 2.90. D. Ook dit stuk is waarschijnlijk voor den Stadhouder Frederik Hendrik geschilderd. Nationaal Museum in het Huis ten Bosch. Uit het Depót (1875). WILLEBOIRTS. Thomas Willeboirts. Zie ook Sfghers (n°. 256). WISSING. Willem Wissing. Zie Hollandsche school om- treeks 1680 (n°. 231). WITTE. Emanuel de Witte, Hollandsch schilder van kerk­ interieurs, soms van vischmarkten en portretten, geb. 1617 te Alkmaar, o verl. te Amsterdam 1692. Leerling van Evert van Aelst te Delft; Gerard Houckgeest en H. van Vliet te Delft waren zijne voorbeelden. Werkzaam te Alkmaar, te Rotterdam, te Delft (1641—1650) en sedert omstreeks 1656 tot aan zijn dood te Amsterdam , waar hij Rembrandt’s invloed onderging. Hendrik van Streek was zijn leerling en navolger. 473. Gezicht in eene R. K. Kerk. H. 1.10, B. 0.85. D. Gem. E De. Witte fecit A« 1668. Aangekocht 1883 te Amsterdam. WOLF VOET. Victor Wolfvcet. Zie School van Rubens (n°. 267). WOUWERMAN. Philips Wouwerman, Hollandseh landschap­ en paardenschilder, gedoopt te Haarlem 24 Mei 1619, overl. aldaar 19 Mei 1668. Leerling van zjjn vader Paulus Joosten Wouwerman. Werkzaam te Haarlem, waar hij zich onder P. de Laer’s invloed ontwikkelde. Zijne schil­ derijen zijn uiterst talrijk; hij had vele leerlingen en navolgers. 222. Rustende jagers. H. 0.355, B. 0.44 P. Gem. P II (aanéén) IK Vroeg, maar zeer fraai werk van den schilder; het monogram is dat van zijn eersten tijd, zonder de s. Het Loo. Kabinet Willem V. 219. Groote veldslag. H. 1.27, B. 2.45. D. Gem. met het bekende monogram (met de S.). Kabinet Willem V. 214. De aankomst in den stal. H. 0.43, B. 0.59. P. Gem. tweemaal als voren. Kabinet Willem V. 215. Het vertrek uit den stal. Maten, herkomst en gemerkt als voren. 36 HEEM. 613. De boekentafel. H. 0.361, B. 0.485. Geril. Johannes. de. Heem. 1628. Tentoonstelling van oude meesters te ’s Gravenhage, 1881. In bruikleen van de douairière de Jonge-de Koek, 1897. HEEMSKERCK. Maerten Jacobsz van Heemskerck, Hol­ landsch historie- en portretschilder, glasschrijver en teeke- naar, geb. te Heemskerk 1498, overl. te Haarlem 1 Oct. 1574. Leerling van Cornelis Willemsz, Jan Lucasz, en vooral van Jan van Seorel. Later in Italië onder invloed van Michel Angelo in een maniërist van de ergste soort ontaard , hoewel zijn werk in zijn tijd zeer bewonderd werd. Werk­ zaam te Haarlem. 51 en 52. Twee deuren van een altaarstuk van liet (lilde der Drapeniers uit de St. Bavokerk te Haarlem. Buitenzijde : de Boodschap aan Maria. Binnenzijde: De aanbidding der Koningen en de Kersnacht. H. (elko deur) 2.60, B. 1.225. P. Het middenstuk, waartoe deze in 1546 geschilderde deuren behoorden , was waarschijnlijk gebeeldhouwd , later , vóór 1604 , werd daarvoor gebruikt de kindermoord te Bethlehem van Cornelis Cornelisz, dat het Prinsenhof te Haarlem Bierde , en zich thans eveneens in het Mauritshuis bevindt. Het ge­ waad van den Engel is volgens van Mander,ten deele ge­ schilderd door Jacob Bauuaerl ■ de bovenhoeken zijn door Cornelis Cornelisz. torgevoegd. Prinsenhof te Haarlem (o. a. 1604). Het Loo. HELST. Bartholomeus van der Helst, Hollandsch portret­ en historieschilder, geb. 1613 te Haarlem, begraven 16 Dec. 1670 te Amsterdam. Waarschijnlijk leerling van Nicolaes Eliasz. Steeds werkzaam te Amsterdam, alwaar hij korten tijd onder Rembrandt’s invloed was. 54. Portret van den schilder Paulus Potter (1625—1654). H. 0.985, B. 0.795. i). Gem. B. vander helst 1654. Aangekocht 1820 van de nakomelingen van Potters weduwe en haar tweeden echtgenoot. 569. Trouwenportret. H. 0.77, 15. 0.62. Gem. B. vander. hels! 165... Geschenk 1893. 56S. Mansportret. H. 0 77 , B. 0.63. Gem. B. vander helst. 1660. Herkomst als voren. HELST. Lodewijck van der Helst, Hollandsch portret­ schilder , zoon , leerling en navolger van Bartholomeus van der Helst, geb. omstreeks 1645 te Amsterdam, overl. na 1680. Werkzaam aldaar. Zijn schilderijen zijn weinig talrijk. 54 MIGNON. 111. Zomerbloem en. H. 0.90, B. 0.725. D. Gem. AU, (aaneen) Mignon. [cc. Oranienstein en Kabinet Willem V. 112. Zomerbloemen. Maten , merk en afkomst als voren, MOEYAERT. Nicolaes (Claes)Cornelisz. Moeyaert, Hollandsch historie- , landschap-, genre- , portretschilder en graveur; geb. omstreeks 1600 waarschijnlijk te Amsterdam, overl. aldaar na 1659, waarschijnlijk in 1669. Hij bezocht Italië, waar hij onder Elsheimer’s invloed werkzaam was; na 1630 steeds werkzaam te Amsterdam. Zijne latere werken open­ haren Rembrandt’s invloed op hem. Salomon Koninck, Nic. Berchem, Jac. van der Does en J. B. Weenix waren zijne leerlingen. 394. Mercnrius en Horse. H. 0.537, B. 0.84. P. Gem. Cl. (aaneen) Moeyarl. fc Ao 1024. 1876 in het Kabinet geplaatst. 395. Optocht van Silonus. 11. 0.525, B. 0.83. P. Gent. Cl. (aaneen) Moeyaert fee Ao 1034. Aangekocht te Frankfort 1875. 115. Honing Antioclius bij den wichelaar. 11. 0.80, 1:. 0.85. P. Gein. CL. (aanéén) M. / 1636. Aangekocht 1873. MGLENAER. Jan Miense Holenaer, Hollandsch portret-, genre- en historieschilder, geb. omstreeks 1600 — 1610 te Haarlem, begraven aldaar 19 September 1668. Waarschijnlijk leerling van Frans Hals, dien hij navolgde; gehuwd in 1633 met de schilderes JudithLeyster. Werkzaam te Haarlem en te Heemstede; van 1636 tot 1647 echter te Amsterdam , waar hij onder Rembrandt’s invloed geraakte. 572—570. De vijf zinnen: Het gevoel, het gezicht, het gehoor, de reuk, de smaak. H. 0.195, 0.196, 0.194, 0.195, 0.196. B. 0.242, 0.239, 0.242, 0.243, 0.241. P. Alle gemerkt J.M.lt. (monogranp behalve het „gehoor ”, terwijl het „gevoel” 1637 gedateerd is. Aangekocht in 1893. 407. Boerenfeest, H. 1.13, B. 1.48. D. Gem. J Molenacr 1653. Aangekocht 1876. MOXT. Louis de Moni, Hollandsch genreschilder, geb. 1698 te Breda, overl. te Leiden 15 September 1771. Leerling van F. van Kessel en van O. E. Biset te Breda, later van Ph. van Dijk te ’s-Gravenhage (1721—1725). Werkzaam te Leiden , tijdelijk te Cassel. Een der laatste navolgers van Dou’s steeds meer in verval rakende school. TROOST. 81 elkander hunne denkbeelden te verduidelijken. Eelhart, de geheime minnaar van het Juffertje, haar vader Anselmus en de waardin, zien toe. H. 0.61, B. 0.835. Papier. Pastelteekening. Gem. C Troost 1741. 194. Portret van den schilder zelf. H. 0.65, B. 0.52. Papier. Pastelteekening. Gem. C. Troost. 1745. Aangekocht 1874 te Rotterdam. 411. De zangeres. Op het muziekblad staat het oudtijds bekende liedje; „Maar wagt uzoetMeysje voor’teerste snoeprijsje” , etc. H. 0.475 , B. 0.615. Papier. Pastelteekening. Gem. C Troost. 1745. Aangekocht 1876 te ’s Gravenhage. 193. De bruiloft van Kloris en Roosje. (Uit een blijspel van de XYIIde eeuw aan D. Buysero toegeschreven.) De jonggehuwden dansen in de open lucht voor het huis van Thomasvaar; vele gasten zien toe. H. 0.64 , B. 0.83. Papier. Pastelteekening. Gem. C. Troost. 609. De liereman. H. 0 517, B. 0.687. Papier. Pastelteekening. Geschenk van mej. G. J. L. van Dijk te ’s Gravenhage in 1897. 192. Drie-koningenavond. Mannen en kinderen zingen langs de huizen op drie-koningenavond het lied: „O starre je moet er soo stille niet staen”, daarbij een ster van geolied papier rond dragend. H. 0.56 , B. 0.74. Papier. Pastelteekening. Gem. C. Troost (tweemaal). TURCHI. Toegeschreven aan Allessaudro Turclii, genaamd Allessandro Veronese of 1’Orbetto, Italiaangch historie­ schilder, geb. 1582 te Yerona, overl. Ie Rome in 1648 Leerling van Felice Riccio, gen. Brusasorci te Yerona en van Carlo Saracini en Carletto Caliari teVenetie. Werk­ zaam te Verona en te Rome, na lang te hebben gereisd 342. Vernis meesteres der aarde. Zij toont aan de Wijsbe­ geerte hoe al de machten der aarde aan de liefde onder­ worpen worden. II. 0.98, B. 1.21. D. Deze uitmuntende schilderij zou ook van een Fransch kunstenaar kunnen zijn. Verzameling van den Koning-Stadhouder Willem III. Het Loo. Kabinet Willem V. 6 32 GOLTZ. GOLTZ. Franciscus de Goltz, -weinig bekend Hollandseb portretschilder uit het begin der XVIIe eeuw. Wellicht verwant aan de familie Goltzius. 437. Mansportret. H. 1.47, B. 0.965. D. Gem. adat. 40. ao 1613. fransisc. de goltz. fecit. Uit het Depot. GOLTZIUS. Hendrick Goltzius, Hollandseb graveur en schilder van portretten en historiestukken, geb. te Mulbracht bij Venlo in Febr 1558, overl. te Haarlem 29 Dec. 1616. Leerling van Dirck Yolckertsz Coornhert aldaar. Hij be­ zocht Duitschland en Italië in 1590—91. Uitnemend teeke- kenaar en graveur; begon eerst in 1600 te schilderen. Jacob Matham, Jacques de Gheyn en Pieter de Jode waren zijne leerlingen. 44. Mercurius. H. 2.14, br. 1.20. D. Gem. II G. (monogram) Ao 1611. Aangekocht 1875. 43. Hercules en Caecus. H. 2.07, B. 1.425. D. Gem. H G. (monogram) Ao 1613. Zie het vorige No. 43. Minerva. II. 2.14, B. 1.20. D. Zie het vorige No. Deze drie stukken bevonden zich omstreeks 1670 te Hoorn bij zekeren Heer Wibo , die ze van den Euwaert van Putten Colderman voor f 2700 had gekocht. In deze eeuw hingen zij nog op den huize Oosthuizen bij Hoorn. GORTZIUS. Zie Geldorp. GOSSAERT. Toegesehreven aan Jan Gossaert, genaamd Jan van Mabuse, Vlaamsch historie-en portretschilder, om­ streeks 1470 teMaubeuge geboren, en in 1541 te Antwerpen overleden. Hij ontwikkelde zich te Antwerpen onder den invloed van Quinten Massys en Gerard David; omstreeks 1508—14 in Italië, waar hij lang vertoefde, onder Leonardo da Yinci en Rapbael Sanzio’s invloed. Hjj schilderde voor den bisschop van Utrecht, Philips van Bourgondië, en was daar en in Middelburg werkzaam. 348. Het kind Jezus en de kleine Joliannes de Dooper. H. 0.395 , B. 0.586. P. Dit stukje is eene goede copie naar eene beroemde en verloren geraakte schilderij van Leonardo da Vinei, die ontelbare malen ge- copieerd is. Het zeer fraai landschap en de ornamenten zijn er door den 'Vlaamschen kopiist bijgevoegd. Aangekocht met de coll. Eainer 1821. ITALIAANSCHE SCHOOL. 45 ITALIAANSCHE SCHOOL. XVIIIe eeuw. 330. Landscliap met Maria Magdalena. H. 0.395, B. 0.56. D. Ten onrechte vroeger aan Saltalor Rosd toegeschreven; slechts van een zwak navolger van dezen kunstenaar. Aangekocht met het volg. No. met de coll. Kainer, 1821. 331. Landschap met Paulus den Heremiet. Maten , herkomst, enz. als het vorige No. JARDIN. Karei du Jardin, Hollandschlandschap-, portret-, genre- en historieschilder en graveur, geb. 1622 te Amster­ dam , overl. te Venetie 20 Nov. 1678. Leerling van Berchem; gedurende zijn oponthoud in den Haag (1656—1659) onder invloed van Potter’s werken. Bezocht tweemaal Italië, waar hij den bijnaam , Bokkebaard ” droeg. Van 1659—1674 te Amsterdam Jan Lingelbach en Willem Rorneyn waren zijne leerlingen; Jan le Ducq volgde hem na. 581. Petrus voor den tempel de zieken genezende. H. 1.75, B. 1.38. Gem. h . I)V. 1ARD1N fe ..73. In 1894 door den heer J. C. van Hattum van Ellewoutsdijk te ’s-Gravenhage in bruikleen gegeven. 73. Een waterval in Italië. II. 0.65, B. 0.70. D. Gem. K . D V. IAItDIN. fe 1673. Kabinet Willem V. JORDAENS. Hans Jordaens III, Vlaamschhistorieschilder, geb. omstreeks 1595 te Antwerpen, overl. aldaar tusschen 1643 en ’44. In 1620 lid van het Antwerpsche St. Lucasgilde. 434. De tocht der Israëlieten door de Roode Zee. II. 0.85, B. 0.66. D. Gem. H. Jonheus F. In bruikleen van den Heer C. A. Garnier-Eeldewier. KEIRINCX. Alexander Keirincx, (Keirinckx), Vlaamsch- Hollandsch landschapschilder, geb. 23 Januari 1600 te Antwerpen, overl. te Amsterdam October 1652. Tot circa 1627 werkzaam te Antwerpen, daarna te Amsterdam. Tijdelijk werkzaam te Londen, waar hij 1641 woon­ achtig was. 174. Bosclirijk landschap. H. 0.64 , B. 0.92. P. Gem. A Keirincx. Figuren van C. van Poelenburgh. In 1758 op Honselaersdijck. KESSEL. Zie Coques. KEIJ of KEIJEM. Adriaen Thomasz Keij of Keijen, Vlaamsch portret- en historieschilder. omstreeks 1568 tot na 1589 te Antwerpen werkzaam. Waarschijnlijk leerling van zijn oom Willem Keij en onder invloed van Anthony Moro. CUIJP. 25 CUIJP. Aelbert Cui.jp, Hollandsch genre-landschap- en dier­ schilder. (bij uitzondering schilderde hij ook portret en stilleven), geb. in Oct. 1620 te Dordrecht, begraven aldaar 7 November 1691. Leerling van zijn vader Jacob Gerritsz. Cuijp. Werkzaam te Dordrecht, waar bij zeer gezien was. Yan Goyen heeft veel invloed op hem gehad. Zijn werk is ongelijk. 25. Portret van een lid der familie de Roovere. H. 1.23 , B. 1.53. D. Gem. A. cuijp. Aangekocht 1820 van de familie Repelacr van Driel te Dordrecht. DEELEN. Direk van Deelen, Hollandsch schilder van gehouwen, geb. omstreeks 1605 te Heusden, overl. 16 Mei 1671 te Arnemuiden. Navolger, zoo niet leerling van de Steenwijck’s. Sedert 1626 te Arnemuiden, waar hij o. a. burgemeester was, tijdelijk te Middelburg en te Antwerpen. 20. De zaal op het Binnenhof te ’s-Gravenhage tijdens de Groote Yergadering der Staten-Generaal in 1651. De vlaggen door de legers der Republiek veroverd, die men hier aan de houten kap ziet haDgen , bevinden zich thans in het Paleis te Amsterdam. H. 0.52, B. 0.G6. P. De figuren vroeger aan A. Valameiesz. toegoschreven, zjjn zooals in zijn meeste stukken , van den schilder zelf. Aangekocht 1819. DITÏM ARS. Henderich Dittmars, Duitsch portret- en historie­ schilder , overleden vóór 1678; werkzaam te Hamburg omstreeks 1658, later aan het Deensche hof. Bezocht waar­ schijnlijk Holland, misschien ook Italië. 228. Mansportret. H. 0.50, B. 0.375. Gem. llUilmars i'aaneen) Fcc: 1664. Na 1817 in het Kabinet gekomen. BOES. Sinion van der Does, Hollandsch kindschap- en dier schilder en graveur, geb. te Amsterdam (?) 1653, overl. te Antwerpen (?) in 1717. Leerling van zijn vader Jacob van der Does, van Karei Du Jardin, Caspar Netscher en Gerard de Lairesse. Werkzaam hoofdzakelijk in den Haag, tijdelijk te Londen, Brussel en Antsverpen. Yan Gooi was zijn leerling. 31. Herderin met schapen. H. 0.60, B. 0.70. D. Gem. S: van der Dres MDCCXI. Dit stuk werd door ruiling met het Rjjksmuseum te Amsterdam verkregen in 1825. 68 RUBENS. 234. T)e Naïaden den hoorn des overvloeds vul lende. H. 0 675, B. 1.07. P. Het landschap is van Jan Bnteghel, den tluweelen. Op de, achterzijde vaa dit stuk leest men: Dese schildery sal men bestellen ten huyse van de li. Samuel Zuerius Rentmeester van syn lloocheyts Uomeynen etc. tot ll(reda) Rooses n°. 650a. Dit fraaie stuk, geschilderd omstreeks 1615—18, (ook overeen­ komstig de oude overlevering) is van Rubens zelf en niet door van Halen , aan wien het vroeger werd toegeschreven, geschilderd. Het Loo. Kabinet Willem V. 2.53. Adam en Eva in het Paradijs. H. 0.75, B. 1.155. P. Gem. PETRI PAVLÏ RVBENS. FIGR. en Iueyeohel i'EC. De figuren zijn van Rubens, het landschap en de dieren van Jan Rrueghel den fluweelen. Omstreeks 1620 geschilderd. Rooses n°. 97. Kabinet Willem V. 250. Portret van Isabella Brant, eerste eehtgenoote van Rubens, (geb. 1591, gehuwd 1609, overl. 1626). H. 0.96, B. 0.73. P. Omstreeks 1620 geschilderd. Rooses n°. 897. Kabinet Willem V. 252. Portret van Michiel Ophoyius , Bisschop van ’s-Herto- genbosch (1564—1637). Men beweert dat hij biechtvader van Rubens geweest is. H. 1.116, H. 0.825. D. Geschilderd omstreeks 1630. Rooses n°. 1013. Aangekocht 1822, f 4455 te Antwerpen. 251. Portret van Helena Fonrment, tweede eehtgenoote van Rubens, (geb. 1614, gehuwd 1630, overl. 1673). H. 0.98 , B. 0.76. P. Geschilderd omstreeks 1634. Rooses n°. 936. Kabine: Willem V. C0PIEEN NAAR RUBENS. 246. Faun en nimf. H. 1.08, B. 0.78. P. Het origineel zag men 1890 bij Durand Ruel te Parijs. Andere repetities te Weenen (Sehoenborn-galerjj), Drcsden, Kopenhagen enz. Geschenk van Jhr. Mr. J. L. Cremer van den Berch van Heem­ stede (1844). 247. „ Zonder Ceres en Bacclius verkleumt Tenus van koude.” (Sine Cerere et Baccho friget Venus). H. 1.83 , B. 2.05 D. De ééne helft van het origineel bevindt zich in het Museum te Brussel, de andere helft in dat van Dresden. Waarschjjnljjk in het Loo. Nat. Museum 1800 als Jordaens. Na 1817 in het Kabinet opgenomen. 46 KEIJ. 225. Portret van Prins Willem I van Oranje (1533—1584). H. 0.47 , B. 0.325. P. Dit portret is een van de zeer weinigen van den Prins, die naar het leven geschilderd zijn. Een ander, in ’s Prinsen jeugd waarschijnlijk door Willem Keij geschilderd, berust te Cassel. Afkomst onbekend. KEIJSER. Thomas de Keijser, Hollandscli portret- en his­ torieschilder, geb 1596 of 1597 te Amsterdam, begraven aldaar 7 Juni 1667. Zoon van den beroemden architect- beeldhouwer Hendrick de Keijser. Gevormd onder den invloed van Aert Pietersz, van Cornelis van der Yoort en van Werner van Valckert. Werkzaam te Amsterdam, waar hij op Rembrandt, bij diens vestiging aldaar (1631), grooten invloed uitoefende. 77. Portret van een geleerde. II. 0.825. B. 0.61. P. Gem. 7'. D. K. (aanéén) 4.Yo. 1631. Kabinet Willem V. 78. De burgemeesters van Amsterdam, het bericht ont­ vangende van de aankomst van Maria de Medicis (1638). Het zijn, van links beginnende: Abr. Boom, Petr. Ilasselaer, Alb. Coenr. Banjh , Jut Oelgens van JVavercn , en de advocaat Com. van Buvelaer. H. 0.285 , B. 0.38. P. Dj compositie van dit stuk heelt het idee aangegeven van drie medailles omstreeks het midden der XV Hde eeuw gedreven, thans berustende op het Kon. Kabinet van Munten en Penningen te ’s Gravenhage. Kabinet Willem V. KONINCK. Philips Koninck , Hollandscli landschap-, portret­ en genreschilder en graveur, geb. 5 Nov. 1619 te Amsterdam, begraven aldaar 4 Oct. 1688. Leerling van zijnen broeder Jacob en van Rembrandt te Amsterdam , waar hij werk­ zaam was. Hij heeft veel gereisd. Zijne landschappen zijn soms grootsch en breed geschilderd met prachtige licht­ effecten. 80. Gezicht op de monding eener i’ivier. Figuren van Joh. Lingelbach. H. 0.65, B. 0.71. D. Aangekocht te Brussel 1830. KONINCK. Salomon Koninck, Hollandsck historie- en portret­ schilder en graveur, geb. 1609 te Amsterdam , begraven aldaar 8 Augustus 1656. Leerling van David Colijns, Francois Veuant en Claes Moeyaert; werkzaam onder Rem- brandt’s invloed (1630—32) te Amsterdam. HANNEMAN. 85 •en dichter; R. boven zijn zoon Constantijn, evenals hij later Secretaris van den Prins van Oranje en uitstekend teekenaar; L. boven zijn zoon Cliristiaen, beroemd natuur- en sterrekundige ; L. beneden Lodewijli, later Drossaart van Gorcum en Gedeputeerde ter Admiraliteit van de Maas; R. beneden Philips, die in Zweden overleed. Geheel boven Susanna, later ecbtgenoote van Philips Doublet. H. 2.06, B. 1.745. D. Gem. Ecce Heredilas Domini Anno 1640. Tot 1S82 voor een werk van A. van liyclc gehouden. Aangekocht 1822. HECKEN. Zie Coques. HEDA. Willem Claesz. Heda, Hollandsch stilleven- en portret­ schilder , geb. te Haarlem in 1594, leefde nog aldaar in 1678, Werkzaam te Haarlem, alwaar Pieter Claesz. invloed op hem uitoefende. Zijne goed geteekende schilderijen hebben een fijne, heldere en zilverachtige toon. 596. Overblijfsels van een ontbijt. H. 0.462, B. 0.69. P. Gem. Ileda. 1629. In 1895 te Amsterdam aangekocht. HEEM. Cornelis (le Heem, Hollandsch-Vlaamsch stilleven­ en bloemschilder, gedoopt 8 April 1631 te Leiden, be­ graven te Antwerpen 17 Mei 1695 Leerling en navolger van zijn vader J. D. de Heem. Werkzaam te Antwerpen; tijdelijk (1676) te ’s-Gravenhage. Zijn werk is meestal minder goed dan dat van zijnen vader. 50. Vruchten. H. 0.65, B. 0.50. D. Gem. C. I)E IIEE.V. Was in liet Mnseutn in het Huis ten Bosch, (geopend 1798). HEEM. Jan Davidsz. de Heem , Hollandsch stillevenschilder , geb. te Utrecht in 1606, overl. te Antwerpen tusschen 14 Oct. 1683 en 26 April 1684. Leerling van zijn vader David; van 1628—1632 te Leiden onder invloed van Pieter Potter, daarna te Antwerpen onder invloed van Daniël Seghers (tot 1667), van 1667—1672 te Utrecht, van 1672 tot aan zijn dood te Antwerpen. Hij had verscheidene leerlingen; velen hebben zijne meesterlijke stillevens nagevolgd. 48. Vruchten. H. 0.95, B. 1.20. D. Gem. J. I). He Hem f. Kabinet Willem V. 49. Bloem- en vruchtenkrans. II. 0.57 , B. 0.71. D. Gem. I. I). de lleem. (eed. Aikomstig van liet Luo. Kabinet Willem V. LINGELBACH. 49 88. Tocht yan Prins Willem II naar Amsterdam (1 Aug. 1650). H. 0.581 , B. 1.00. D. Gem. J: lingelbach. Uit liet Loo. Kabinet Willem V. 89. Vertrek van Karei II, Koning van Engeland uit Scheveniugen (2 Juni 1660.) H. 0.595, B. 1.00. D. Gem. J: Lingelbach. Herkomst als voren. 86. Een zeehaven in den Levant. H. 1.54, B. 1.94. D. Gem. /; Lingelbach 1670. Kabinet Willem V. 87. De hooioogst. H. 0.41, B. 0.525. P. Gem. J. lingelbach. Aangekocht op de veiling van der Pot, 1808, en 1825 in het Kabinet gekomen. LOO. .Taeob van Loo , Hollandsch' historie-, genre- en portret­ schilder. Geb. te 81uis 1614, overl. te Parijs 26 Nov. 1670 Onder invloed eerst van Eembrandt, later van B. van van der Helst en Jacob Baeker. Te Amsterdam sedert 1642; te Parijs van 1662 tot 1670. 599. Damesportret. H. 0.885, B. 0.755. D. Gem. J: v. Loo fecit. Geschenk van den heer H. W. Mesdag te ’s Gravenhage. LÖRENZO. Zie Piero di Cosimo. MABUSE. Zie Gossacrt. MAES. Nicolaes Maes , Hollandsch genre- en portretschilder, geb. te Dordrecht in Nov. 1632 , begraven 24 Dec. 1693 te Amsterdam. Leerling van Rembrandt (omstreeks 1650). Hij woonde 1654—73 te Dordrecht en bezocht Antwerpen; vestigde zich 1673 te Amsterdam, om daar tot zijn dood te blijven. In zijn eersten tijd was hij een van Rembrandt’s beste leerlingen en navolgers , maar na omstreeks 1660—65 schilderde hij slechts talrijke gemaniereerde portretten, hard van kleur, die echter toen zeer gewild waren. 90. Mansportret. H. 1.26 , B 1.01. D. Gem. Aet. 84. 1V. MAES 16 .... Eene oorspronkelijke herhaling van dit portret in het Museum te Budapesth. Uit het Ministerie van Marine 1821 naar het Mauritshuis over- gebracht. MAGNASCO. Allessandro Magnasco, (gen. Lïssandrino) Italiaansch (Genueesch) landschap-en figuurschilder, geb. 4 PYNACKER. 03 133. De bergstroom. H. 1.00, B. 0.88 D. Gem APijnacUer (aaneen). Door ruiling met het RijksMuseum te Amsterdam in 1825 verkregen. PINAS. Jon Symonsz Pynas, Hollandscli historieschilder, geb. 1583 te Amsterdam, begraven aldaar 27 Dec. 1631. Hij bezocht met Lastman Italië, waar hij zich aan Els- heimer aansloot (1605). Overigens werkzaam te Amster­ dam ; in de X Vlle eeuw was zijn werk zeer gezocht, hoewel het vaak hard en onaangenaam van kleur is. 131. Christus aan het kruis. H. 1.16, B. 0 845. P. Gem. Jan. Pijnas. Aangekocht 1874. AST. Pieter Jansz. Quast, Hollandsch genre-, historie-, portretschilder en graveur, geb. 1606 te Amsterdam , overl. aldaar in Juni 1647. Navolger van Adriaen Brouwer, dien hij in zijne beste werken zeer nabij komt. Werkzaam te Amsterdam en den Haag. Men kent vele teekeningen van zijn hand. 447. De triumf der zotheid. II. 0.695. B. 0.99. P. Gem. PQ. (monogram) 1043 (aaneen). Aangekocht 1879 te Parijs. (JUELLINÜS Zie Coques. RAHWAERT. Zie Heemskerck. RAVESTEYN. Jan Antlionisz. van Ravesteyn. Hollandsch portretschilder, geb. omstreeks 1572 (?), overl. te ’s-Graven- hage 21 Juni 1657. Sedert 1598 lid van het Haag’sche St. Lucasgilde. In zijn eersten tijd (tot 1625) een onzer beste portretschilders. Hij had talrijke leerlingen. 410. Portret van kolonel Xicolaes Smelsinc. Luitenant- Gouverneur van Overijssel. (1560,1561—1629). H. 1.15, B. 0.97. D. Gem. Ano. 1611. Ilaeesle . .. Uit het Depót (1876). 418. Portret van Graaf Jan II van Nassau. (1511—1623). H. 1.15. B. 0.97. D. Gem. Am 1611. ./. Itavesleijn Fedl. Uit het D pot (1876) 130, 140. 141. 144, 410. 433, 430. 143. 430. 431. 433.435, 434, 417, 143, 455, 414. 415. 438,430,450. Portretten van 21 officieren waarschijnlijk op last van Prins Maurits geschilderd. PIERO. 61 het leven van Piero di Cosimo beschreven als volgt: Francesco da san Gallo ancora ha di Mano di Piero.due rilratli, l'uno di Giuliano suo padre, l'altro di Francesco Giamberli suo avolo, chc paion vivi. Kon. Engelsche Verzameling. Het Loo. Kabinet Willem V. 287. Portret van Francesco Giamberti, oom van den voorgaandeu. H. 0.478 , B. 0.34. Herkomst als voren. PIERSON. Cliristoffel Pierson, Hollandsch portret-,landschap­ en stillevenschilder, geb. 19 Mei 1631 te ’s-Gravenhage, overl 11 Aug. 1714 te Gouda. Leerling van Barth. Meyburg te Schiedam; bereisde Duitschland (1653); te Gouda (1654—80), te Schiedam (1680—91) en wederom te Gouda (1691) werkzaam. Als glasschilder herstelde hij aldaar de beroemde kerkglazen. Was ook dichter. 474. Portret van Joris Goetlials, predikant te Hoorn. (1584—1670). H. 0.374, B. 0.282. P. Gem. Chr: Pierson. 1G67. Legaat van Mr. W. N. Lantsheer, 1883. POEL. Egbert Lievensz. van der Poel, Hollandsch landschap­ en genreschilder, gedoopt 9 Maart 1621 te Delft, begraven 19 Juli 1664 te Rotterdam. Werkzaam te Delft en te Rotterdam (omstreeks 1655). Zijn landschappen en zijn boerenbinnenhuizen hebben groote verdiensten. 133. Ontscheping van visch bij maanlicht. H. 0.465 , br. 0.38. Gem. E.der Poel. Na 1817 in het Museum opgenomen. PORTA. Zie Bartolommeo. POT. Hendrick Gerritsz Pot, Hollandsch historie-, portret­ en genreschilder, geb. omstreeks 1585 te Haarlem, overl. te Amsterdam in ’t begin van Oct. 1657. Leerling van Karei van Mander en gevormd onder invloed van Frans Hals. Werkzaam te Haarlem en later te Amsterdam. In 1644 voorbijgaand te Londen, waar hij Karei I schilderde. Zijne schilderijen worden soms aan Dirck Hals , Ant. Pala- medes en Jac. A. Duck toegeschreven. 475. Galant gezelschap. H. 0.410, B. 0.56. P. Gem. IIP. (aanéén). Aangekocht 1883. 60 PALAMEDESZ. 615. Muziek na den maaltijd. H. 0.474, 13. 0.726, P. Gem. A />alamedes. 1632. Pendant van het volgende. In bruikleen van de douairière de Jonge-de Koek. 614. Yroolijk gezelschap. H. 0.549, 13. 0.89. P. Gem. A. Palamedes. 1633. Tent. Oude Meesters te ’s Gravenhage, 1893. Tent. Oude Schilderkunst te Utrecht. 1894. In bruikleen van de douairière de Jonge-de ICock. 616. Portret van Mariuus van Stayenisse, ridder vanSt. Michiel. H. 0.826, B. 0.697. Doek. Gem. AEt: 59. Ao. 1660. AP (aaneen) alamedes. pinxit. In bruikleen van de douairière de Jonge-de Koek. PALMA. Giacomo Palina de Oude (Palma veccliio), Ita- liaansch (Venetiaanseh) historie- en portretschilder, geb. omstreeks 1480 te Serinalta bij Bergamo, overl. 1528 te Yenetie. Leerling van Giov. Bellini, onder invloed van Giorgione en Tiziaan. Werkzaam te Yenetie. 344. Portret eener jonge vrouw. H. 0.53, B. 0.413 D. Zwaar gesleten. Konink. Engelsche Verzamelingen. Verz. Willem III en Johan Willem Friso. Het Loo. Kabinet Willem V. PAPE. Abraham de Pape , Hollandsch genre-, en misschien ook portretschilder, geb. te Leiden omstreeks 1620—1625, overl. aldaar 15 Sept. 1666. Leerling van Gerard Dou en een der eerste leden van het Leidsche St. Lucasgilde, in 1648 opgericht. Zijn werk komt vrij zeldzaam voor. 130. Oude vrouw een haan plukkende. II. 0.49, B. 0.42. P. Gem. A. I)E PAPE. Aangekocht 1827. PEETERS. Zie Collies. PEERO. Piero (Pietro) di Cosimo. Ook Pietro di Lorenzo genoemd. Florentijnsch historie- en portretschilder, geb. 1462 te Florence, overl. aldaar in 1521. Leerling van Cosimo Rosselli, te Rome (1482 —84), en ontwikkeld onder invloed van Filippino Lippi en de school van Milaan. Werkzaam te Florence. 2SS. Portret van den ilorentnnschen architect Giuliano da San GalJo. (1443—1517). H. 0.75, B. 0.335. P. Dit en het volgende portret, vroeger als Durer, Lucas van Leiden, Duitsche school enz. gecatalogiseerd, vindt men bjj Vasari in REMBRAND!1. 65 565. Studie naar Rembrandt’s rader Harnieu Gerritsz. van Rijn (1565—1680). H. 0.47, B. 0.39. P. Bode no. 30. Geschilderd omstreeks 1628—29. Door Rem brandt in 1630 geëtst. (Bartsch n". 304). In bruikleen van Dr. A. Bredius 11892). 148. Portret van Rembrandt zelf. H. 0.375, B. 0.29. P. Bode no. 16. Geschilderd omstreeks 1629. Door den schilder geëtst in 1629. (Bartsch n°. 338.) Kabinet Willem V. 598. Lachend man. H. 0.154, B. 0.122. Koper. Bode no. 12. Geschilderd omstreeks 1629—30. Reeds 1633 door door J. G. van Vliet geëtst. (Bartsch n°. 21; Rovinski n°. 197.) Aangekocht te Parijs 1894. 577. Portret van een jong meisje. II. 0.564, B. 0.445. P. Gemerkt RH (aaneen.) Bode no. 52. Geschilderd omstreeks 1630. In bruikleen van Dr A. Bredius ;1893). 145. Simeon in den tempel. H. 0.60, B. 0.48. P. Gem. RH. (aaneen) 1631. Bode no. 44. Het bovenstuk, 0.13 hoog, thans onder de lijst ver­ borgen , is er later bijgevoegd om het tot pendant van Dou’s jonge moeder te maken. In 1733 was dit nog niet geschied. Het Loo. Kabinet Willem V. 146. De anatomische les van Professor Nicolaes Pietersz. Tulp. (1593-1674.) H. 1.625, B. 2 165. D. Gem. Rembrant fc. 1632. Bode no. 55. Dit stuk werd voor het Amsterdamsehe chirurgjjns- gilde geschilderd ; met dit werk werd Rembrandt te Amsterdam in ééns de gevierdste en meest gezochte portretschilder van zijn tijd. Het heeft veel geleden. De handteekening is geheel overschilderd. Aangekocht te Amsterdam in 1828 voor f 32 000. 149. Portret van Rembrandt zelf, in fantastische hleeding („de officier”). H. 0.625, B. 0.47. P. Gem. RembrandI. fe. Geschilderd omstreeks 1634—35. Een oude kopie van ongeveer dezelfde grootte te Stockholm. Kabinet Willem V. 579. De rust op de vlucht naar Egypte. Grauwtje. H. 0.383, B. 0.35. Papier op hout. Gem. Rembrand!, f. Bode n°. 132. Geschilderd omstreeks 1635—36. Aangekocht te Leeds in 1894. 552. Jonge vrouw zich kleedende. H. 0.735, B. 0.635. P. Gem. Rem.(rechts is een klein stuk afgesneden.) Geschilderd omstreeks 1637—38. In bruikleen van Dr. A. Bredius (1889). 5 BLOEMAERT. 15 17. De maaltijd der góden bij liet huwelijk van Pelens. H. 1.95, B. 1.645. Gem. A. Blomaert fc. 1638. Werd 1771 voor het Kabinet Willem V. aangekocht. DOEL. BOEÏERMANS. Zie Collies. BOIS. (Guilliam) du Bois, Hollandsch landschapschilder; 1646 werd hij lid van het St. Lucasgilde te Haarlem , en is aldaar 7 Juli 1680 begraven Na 1660 schijnt hij niet meer geschilderd te hebben. Hij bereisde Dnitschland en Zwit­ serland en is een der merkwaardigste tijd- en stadgenooten van Jacob van Ruisdael, dien hij navolgde. 554. Heuvelachtig landschap met water. II. 0.595, B. 0.815. P. Gem. G. d. Bois 1652 of 1657. Aangekocht 1890. BOL. Ferdinand Bol, Hollandsch portret-, historieschilder en graveur, gedoopt te Dordrecht in Juni 1616, begraven te Amsterdam 24 Juli 1680. Reeds vóór 1640 te Amsterdam werkzaam; in dat jaar leerling van Rembrant. Zijn eerste werken staan geheel onder diens invloed; later werden zij flauwer van kleur eu minder krachtig verlicht. 19. Portret van den Yice-Admiraal Engel de Ruyter, zoon van Michiel Adriaensz. de Ruyter. (1649—1683.) II. 1.31, B. 1.12. D. Gena. F. Bol 1669. Het verschiet rechts, zee met schepen, is door Willem van de Velde geschilderd. 530. Portret van Maerten van Juchen, Commandant van W ezel. H. 0.73, B. 0.59. D. Aangekocht 1885. 585. Portret van den Admiraal Michiel Adriaensz de Ruyter. (1606—1676) H. 1.575, B. 1. 355. G. F. Bol feeit Ao. 1067. Van dit portret bestaan vele herhalingen; o. a. een in ’s Rijks Museum te Amsterdam en een in het Museum te Hoorn. In 1894 door het D p. van Marine afgestaan. BORCH. Gerard ter Borcli, Hollandsch portret- en genre­ schilder eu graveur, geb. 1617 te Zwolle, overl. te Deventer 8 Dec. 1681. Leerling van zijn vader Gerard ter Borch den Oude te Zwolle , van Pieter Molijn te Haarlem (1632—1635) en gevormd onder den invloed van Hals. Hij bezocht Engeland, (1635), Italië (1641?), Munster (Westphalen 1646—49), Spanje en Frankrijk; van 1650—54 te Zwolle , vervolgens tot zijnen dood te Deventer. Tot zijn talrijke leerlingen behoorde o. a. Caspar Netscher. 16 BORCH. 176. De onwelkome tijding. H. 0.67, B. 0.60. P. Gem. G. T. IS. (aanéén) 1653. Kabinet Willem V. 604. Portretten van Hartogli yan Moerkerken , zijn vrouw en kind. II 0.42 , B. 0.36 , P. Blijkens den leeftijd van den 8 Januari 1652 geboren zoon, is dit stuk in 1653 of 1654 geschilderd. In 1895 door den heer J. de Fremery te ’s-Gravenzande en San-Francisco , in bruikleen gegeven. 177. Portret van Gerard ter Borch. H. 0.61, B. 0.425. D. op P. Aangekocht door Koning Willem T. BORDONE, Paris Bordone, Italiaansch (Venetiaansck) his­ torie- , genre- en portretschilder, geb. te Treviso omstreeks 1500, overl. te Venetie 19 Jan. 1570, waar hij ook werk­ zaam was; leerling van Tiziaan. Bezocht Frankrijk en Duitschland. Hij was een uitstekend colorist. 310. De zegenende Christus. Borstbeeld. tl. 0.735, B. 0.64. D. Gem. PARIS-BÜO. Aangekocht met de coll. Beghellini 1831. BOSSCHAERT. Zie Willeborts. BOTH. Johannes Both, Hollandsch landschapschilder, en graveur, geb. omstreeks 1610 te Utreeht, overl. aldaar 9 Aug. 1652. Leerling van Abr. Bloemaert, bezocht ge­ durende eenige jaren Italië, waar hij zich vormde onder invloed van Glaude Lorrain. Sedert 1640 te Utrecht werk­ zaam. Hij schilderde zelf de figuren in zijne stukken. Guilliam de Heusch was zijn leerling. 20. Italiaansch landschap. II. 1.07, B. 1.25 D. Gem. J.Both (aaneen) Aangekocht 1816, f 5610. 21. Italiaansch landschap.. II. 0.51, B. 0.70. P. Gem. .1. Ilolh (aaneen.) Aangekocht 1817, f 6000. BOURDON. Sébastien Bourdon, Fransch historie-, portret­ en landschapschilder, geb. te Montpellier 1621 of ’22, overl. te Parijs 8 Mei 1671. Leerling van Barthélémy te Parijs. Bezocht Italië, waar hij Claude Lorrain leerde kennen, en Zweden, waar hij hofschilder van Koningin Christina was. Sedert 1658 altijd te Parijs. 289. Een groep kooplieden. II. 0.99 , B. 1.34. D. Aangekocht met de coll. Reghellini. 1831. 38 HILLIGAERT. graaf Willem Lodewijk en de Koning en de Koningin van Boheme te paard. H. 1.44, B. 2.15. D. Op deze schilderij, omstreeks 1625—30 geschilderd, is ook de Zwjjger afgebeeld, hoewel reeds in 1585 overleden. Meerdere schilders uit dien tijd rieden dit somtijds , daar men hem gaarne met zijn groote zonen zag vereeuwigd. Geschenk van Graaf' Aug. van der Straten-Ponthoz, voormalig gezant van Z. M, den Koning van België te’s-Gravenhage , 1888. HOLBEIN. Hans Holbein (le Jonge, Duitsch portret-, historieschilder en graveur, geb. te Augsburg 1497, overl. te-Londen aan de pest tusschen 7 Oct. en 29 Nov. 1543. Leerling van zijn vader Hans Holbein den Ouden te Augsburg. Reeds in 1515 te Basel; sedert 152(5 tot aan zijn dood te Londen, o. a. als bofsebilder van Hendrik VIII. (Van 1528 tot 1532 en in 1538 tijdelijk weer te Basel). 