title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Doch waar de wet kon worden gesteld, viel aan een Nego- tiatie niet te denken; en dewijl RörLL niet gezind was het Tractaat dat den Koning zou worden opgelegd, met zijne handteekening te bekrachtigen, had die Staatsman al in den aanvang der onderhandelingen met den Hertog van caDoRE 2), zich van de bijwoning daarvan trachten te verschoonen. Den, 1) „Nons sommes ici dans un oompe-gorge, dont il fant sortir A tout prix quand nue fois je serai sorti, om ne m’attrapera pas une seconde [oie.”” Woorden van Koning Lopswisx, bij Rörız, Ferslag bi. 152. 2) nörız, Perslag bl. 188. 409 te vergeefs, en voor de waardigheid des Lands, niet zonder vrucht, daar de kalme en bedaarde standvastigheid van onzen Minister van Buitenlandsche Zaken, naroLkon zelf wel wre- velig stemde, maar tevens hoogachting afdwong. Het was bij gelegenheid van een hooggaanden twist tusschen de beide Broeders, tocn Lopewirk had betuigd dat hijzijne dagen in Corsika zoude wenschen te eindigen, en de hatelijkheid des Keizers 266 ver ging !) dat hij hem voor de kroon van Holland de Landvoogdij van hunnen geboortegrond aanbood, dat hij na reeds dienzelfden ochtend op de diplomatieke audientie den Heer RörLL tweemaal met gramstorige blikken en stilzwijgend voorbij te zijn gegaan, zijne drift tegen ’sKonings Raadsman in deze woorden Jucht gaf. „Gij hebt daar, voegde hij Lopzwisk toe'2), een hooghartig Minister van Buitenlandsche Zaken! Hij hangt den Romein, den Mucius wit! Wat denkt gij wel dat hij den Heer on CHAMPAGNY heeft durven zeggen? Dat hij liever zou ster- ven dan met mij in de minste Negotiatie treden wanneer Holland zijn onafhankeliik bestaan zou moeten derven. Hij schijnt mij derhalve te willen trotseren, maar ik raad hem voorzigtig te zijn!” " Uit de in de eerste dagen van Februarij 1810 gewisselde Nota’s over de wording van de hoofd-artikelen van het Tractast, in een eigenhandig Ontwerp van rouch£ op den hiervoren gemelden avond vervat, doch in hetwelk op %) „Mais c’est charmant, voild un trait de Iumitre que vons me donnez! vons ponrriez &ire Gouverneur de Ia Corse, le vonlez vons ?” 2) „Vons avez-lA un fier homme poor votre Ministre des Affaires Etrange- res! I fait le Romain, le murrus. Saves-vous co qu’il a 066 dire A m. DR cmamracnt? Qu’il aimersit perir, plutdt que d’entrer dans In moindre ne- gociation avec moi, lorsqwil #agirait de perdre l’indöpendance de la Hol- lande. Il vont done me braver, gqu'il ne s’y trompe pas.” RözLL, Per- slag bl. 180 volg. 410 raad van RÖRLL, die deze conferentie niet had bijgewoond, door den Koning nadere wijzigingen waren voorgesteld, is de verhouding van den Hertog van Otrante tot den Keizer bij deze aangelegenheid, minder als die van bemiddelaar, dan wel als handlanger onmiskenbaar. En onder welken in- druk de meest vernederende bepalingen door LODEwIsK wer- den ingewilligd, het zal wel niet noodig zijn dit na al het reeds medegedeelde, breeder uiteen te zetten. De stukken zelve wijzen het welsprekend uit. Over die punten welke hem het zwaarst vielen, had hij verlangd langs een of an- deren weg, het oordeel der Natie te vernemen. Eene Com- missie, bestaande uit de Ministers, drie Presidenten uit den Staatsraad, en uit die leden van het Wetgevend Lig- chaam, welke gedurende zijne Regering, Presidenten dier Vergadering waren geweest, voorts uit: de Directeurs-Ge- nerssl der Publieke Schatkist en van de Publieke Schuld, moest.hem, onder plegtigen eed van geheimhouding, haar gevoelen kenbaar maken. Had de Koning zich gevleid een luiden kreet van verontwaardiging over hetgeen hem door NAPOLBON werd afgeperst, uit Holland te zullen hooren en alzoo in zijn verzet door de min of meer officiöle stem zijns Volks gerugsteund te zullen worden, in die verwachting zag hij zich bedrogen. Het ingewonnen Advies droeg veel- eer den stempel van berusting in hetgeen niet kon worden gekeerd, van die gelaten onderwerping welke Lopevisk zelf daarna moest prediken. Een zekere kieschheid, hier echter kwalijk geplaatst, kan onze Landgenooten weörhouden heb- ben, zich met al den nadruk der beleedigde Nationaliteit te uiten, gedachtig aan den toestand waarin de Koning onder het onmiddellijik bereik van Europa’s Beheerscher verkeerde. Had deze de mannelijke verklaring ontvangen, dat Holland als &&n man eer de wapenen zou opvatten dan zich het schandelijk juk laten opleggen, wie weet wat die kloekmoedigheid had uitgewerkt? Maar neen — „de kalmte 411 der rede 1)” behield de overhand: het waagstuk der zelf- verloochenende, heldhaftige vaderlandsliefde geraakte op den achtergrond. „Wie zoude verbijsierd genoeg kunnen zijn, om de krachten van een Volk, dat tegen het woeden der orkanen eene schuilplaats had gezocht in de schaduw van het vermogen van den grooten NAPOLEON, te willen beproeven tegen de onverwinnelijke heirlegers, wasrmede hij Europa bedekt?” Men behoorde wäl te letten op de omstandigheden, in welke men zich bevond. MOLLERUS, APPELIUS eb NEDERBURGH, „mei den Eeraton Kabineta-Seeretaris des Konings.” 3) Bid, 830 volg. ») BI. 339. 4) Bindz. 881, 838. 26 412 te vervreemden. Het behoud onzer onafhankelijkheid en van onzen rang onder de Natiön I), achtten zij niet te daur gekocht, mits de afstand van territoir zich bepaalde tot het Departement Brabant, dat van Zeeland en het Land tusschen Maas en Waal, Nijmegen daaronder begrepen, uitgezonderd alleen het eiland Schouwen en het Land van Altena, en de gevergde opofferingen niet nog verder wierden uitge- strekt, en „de elementen eener ontbinding van de onafhan- kelijkheid” met zich bragten. Zij gaven evenwel den Koning in bedenking 2), of het niet verkieslijk ware van het eiland Schouwen, dat een gedurig kostbaar onderhoud vorderde, af te zien, en daartegen het Land tusschen Maas en Waal met Nijmegen te behouden; door welke schikking het Bijk ook meer meester zoude blijven van de wateren van den Rhijn, en in welk geval de grenzen des Rijks de rigting zouden nemen, aangewezen op eene daarbij overgelegde kaart. Wat de overige voorwaarden van het te sluiten Tractaat betrof, zij hielden daaromtrent hunne beschouwingen en wenschen evenmin terug, maar begrepen toch, dat „de gewone beginselen van onderhandeling tusschen Mogend- heden 3)” hier in geene aanmerking konden komen; alle discussie” wat met regt en billijkheid al den niet zou stroo- ken, was overbodig. Anders achtten zij het van belang, dat bij dien afstand van grondgebied aan het Keiserrijk, ge- meenschappelijke schikkingen omtrent de zaken van den Waterstaat tusschen de beide Landen gemaakt wierden, of althans de grondslag daartoe gelegd *). Voorts behoorden 1) Bl. 385. 3) Bladz. 384. #) Bl. 880, 886 „of de stand der onderhandeliogen zal toelaten, daarop aan te dringen,” enz. %) Bl. 385 volg. Verg. zörızs Projeot-Tractaat (21 Febr, 1810) Art. 22, „ll sera fait au platöt une Convention entre les deur Gouvernemens, ayant pour objet, de faire des arrangemens sur tout ce qui eoneerme Ies intöröte 418 alle achterstallige inkomsten uit de Gewesten, welke men overdroeg, ten voordeele van Holland te verblijven „tot den dag der cessie." Maar ten derde mogt wel in ’t algemeen, de geldelijke waarde dier Gewesten in ’toog worden ge- houden, daar de inkomsten van Zeeland, Brabant en andere af te stane Landen met genoegzame juistheid op vijftien millioenen franken begroot werden. En het wezenlijik nadeel voor het Rijk was nog hooger aan te slaan, vermits die Gewesten de eenige korenschuren waren, zoodat men voor het onontbeerlijk voedsel, van het buitenland afhankelijk zou worden; terwijl bovendien voorname takken van onzen Handel en welvaart verloren zouden gaan, en het overig gedeelte van het Rijk, met den last der geheele Nationale Schuld beladen zou blijven 1), Eene schävergoeding was derhalve onmisbaar 2); maar in hoever zon die evenredig zijn, en het evenwigt tusschen de inkomsten en uitgaven, door zulk een aanmerkelijk verlies verbroken, kunnen herstellen? En was het al dan niet geraden, zich diensangsande op de edel- moedigheid van Zijne Keizerlijke Majesteit 2) te verlaten ? Want zonder die schävergoeding, zou in de Staatsbehoeften op den duur niet voorzien kunnen worden, en dan liep het geheel toekomend bestaan van het Rijk gevaar. Het neteligst punt echter en van hetwelk de ondervinding weldra zon Aydrauliques den deux Etats, Des Commissaires seront nommes imm6diatement, 4 part et d’antre, A cet oft.” Z. Feralag bi. 161, 887 volg. 1) BI. 886 volg. 3) „Je demande de la justice et de la puimanoe de V. M. des dddomma- gemons ponr mon Royaume — et de permefire qu’il y nit dans le Traitd des arrangemens &qwilables relativement aux dimes et domainen hypothöqude por . Ies dettes, qui sont situes dans les pays c&d&s A cette oocasion.” LODEWIIK san naroLxon 5 Febr. 1810 (sörtz, bl. 817). 3) „Le Roi de Hollande sem rapports & la göndrositd de ’Empersar pour les indemnit6s. Le pays c6d6 (& c&der) rapporte quinse millions tournois. —” «(Verg. bet Ontwerp van FOucH#, door LODEWISK en den Minister RÖELL ge wüzigd, in diene Ferslag bl. 818, Bülage XLIX). Z. nog bl. 815, 817. 26* 414 leeren, dat bovenal Hollands lot afhankelijk was, de nog scherper toepassing van het Continentaalstelsel, leverde de ruimste stof tot bedenkingen. „Wij vinden,” dus vervolgde de Commissie 1), „gewag gemaakt van eene bewilliging van Uwe Msjesteit in alle maatregelen, welke de Keizer zoude willen nemen tot uitvoering van het Decreet betrekkelijk het Blocus, en speciaal in het plaatsen van troepen en Douaniers langs alle de kusten van het Rijk, en wij behoeven U. M. niet te zeggen, hoe oneindig verkieslijk wij vinden de bepaling, dat door Z. Keiz. Majesteit zoude worden benoemd een Direc- teur van het Blocus. Wij vinden ons echter verpligt, onze bekommering aan U. M. open te leggen wegens de onaange- name gevolgen,, wanneer Hollandsche Geömployeerden worden gesteld onder de onmiddellijke bevelen, ja genoegzaam over- gelaten aan de willekeur van zoodanigen Directeur 2); welke gedurige klagten zullen daaruit niet voortspruiten? welke nieuwe kwade vermoedens, door partijdige berigten gesterkt, zullen daaruit niet geboren worden? tot welke hoogst ge- vaarlijke wrijvingen kan zulks niet weder aanleiding geven?” Het kwam derhalve veel beter voor, dat die Fransche Direc- teur voorzien wierd van Fransche ondergeschikte Ambtenaren, wegens alle misdrijf door hen als zoodanig gepleegd, sin Frankrijk alleen strafbaar.” Met die handhaving der Blok- kade, uitsluitend door Fransche Ambtenaren langs de kusten en havens, zoude bovendien alle voorwendsel benomen worden aan de buitensporigheden 3), welke de Fransche kapers zich maar al te dikwijls op de binnenwateren veroorloofden ®). 1) Bladz. 888 volgg. 3) Blndz. 830. 3) Bladz. 340 volg. 4) In zöguıs Projeet-Tractaat (21 Febr. 1810) Art. 27 was het beginsel van wederkeorigheid gehuldigd. „De mäme S. M. le Roi do Hollande, on le Conseil Hollandais des prises, jugera de celles fnites dans des cauz fraupeises par des bätimens Hollandais.” Ferslag bl. 369. 415 En wat nu de uitspraak betrof over de regtmatigheid der prijzen, door Fransche kapers gemaakt, zij zagen die liever aan den Prijsraad te Parijs overgelaten, dan den Koning aan nieuwe onaangenaamheden blootgesteld, wanneer die ge- schillen persoonlijk door den Keizer 1) beslecht moesten wor- den, en de beide Broeders over die zaken niet eensgezind ınogten zijn 2). Nog zeer versche voorvallen van dien aard, bewezen de behoefte aan eene regeling van dat onderwerp 3). Ware die slechts minder eenzijdig geweest en strookende met het beginsel van Volkenregtelijke gelijkheid en ’s Lands Sou- vereiniteit — Behalve de bezetting der kusten en zeehavens van het Koningrijk, door Fransche -tolbeambten en krijgs- lieden, namelijk op die punten, welke voor buitenlandschen handel geschikt konden worden geoordeeld, en waar de Enngelsche sluikers hun voordeel zochten #), — een maatregel die tot de intrekking der Britsche Raadsbesluiten van 1807 moest duren, — had eindelijk nog een voorslag van verre- ziende strekking de bezorgdheid der Hollandsche Staats- lieden gewekt. De Koning wilde, dat de Keizer voortaan, nu het vermogen van het Rijk zoozeer geknakt was, met de heift van zijn contingent in manschap en oorlogschepen ge- !) „L’Emperenr jüge do tontes les prises, failes dans le enux de ia Hollande.” Eisch door cHampaonT voorgesteld. Bijlage LVII (aöxur, bl. 142, 322.. %) LODEWIIK aan NAProLzon 5 Februarij 1810: „3°. Le jugemont des dis- cussions sur les prises des coranires Frangais, par Votre Majestö elle-möme,, aprös avoir entendu mon rapport.” (nörtz, Ferslag bl. 317). 3) Lopewisx aan zine Ministers, 27 Januarij 1810 (nörtz, Perslag bl. 57 volgg., 274 volg): „L’affaire du corssire le Tileit sera traitde ici (to Parijs); ai charg6 mon Ambassadeur (vER MUSLL) de prösenter une Note A co sujet au Gouvernement frangais, d’aprds le contenu des derniers rapports, que vous m’avoz onvoydn.” %) Bijlege LIT (sösır, bl. 816, 5 Febr. 1810). „Sa Majests consent receroir des donaniers et des tronpes frangaisen sur toutes les cöten, od les Anglais exercent la contrebande.” 416 noegen zoude nemen !). Het kwam hun rasdzaam voor, allen twijfel door eene vaste bepaling op te heffen, zoo wat het getal en de wapenen der troepen, als het getal en kaliber der oorlogschepen betrof; om op die wijze nieuwe vermoedens en klagten af te snijden, dat de Natie niet zooveel voor de gemeene zaak droeg als van haar in redelijkheid gevergd kon worden 2). Zij schenen het volstrekt nutteloos te achten melding te maken van hetgeen Lonewısk ten behoeve der Zeevaart en van den Handel, niet zoozeer bedong als wel van ’sKeizers gunst verzocht; te weten, dat hij even als nuro- LEON, vrijpassen naar Engeland zou mogen afgeven 3); en dat tusschen Holland en Frankrijk de Tolkantoren zouden opgeheven worden ®). Was het tallooze malen toegezegd Trac- taat van Commercie steeds een ijdele klank gebleven, minder dan ooit was het tijdstip daar om milde begrippen van Stast- huishoudkunde te huldigen. Laat ons thans zien, welk eind-verdrag uit deze oorspron- kelijke voorstellen en de daarover uitgelokte gedachtenwis- seling, maar tevens onder den invloed van nog harder en onverwachte vorderingen, welke de Keizer ter elfder urs had gedaan, op den 16 Maart 1810 tot stand kwam. Naar aanleiding van de grondslagen, welke Lopzwisk zelf in zijn ') „Ss Majests demande, gas l’Emperear venille bien — röduire les cum- tingens, soit de terre soit de mer, & Zamoitid de co qu’on sera en diat d’en- tretenir apräs ceci.” (4/5 Febr. 1810, zökzz, bl. 814, 817). 2) nörız, Verslag bi. 848. 3) „Sa Majestö demande, que [’Empereur veuille bien Aus permetire de ddl. vror des Kormees, comme celles quelle dslinre pour la France, ot gu’elle daigne levor Pinterdietion des Donanee.” (4 Febr. 1810) Antwoord van den Keizer (6 Febr.). „Le Roi de Hollande s’engage, A ne sonffrir aucun commerce ars WAngleterre, que celni qui sera aword# par des licenoes döliordes par U’En- ‚Persur, moyennant de quoi, la disposition d'interdiction de Donane sara levia” (zöxız, Bijlge LI, bl. 816). 4) Namelijk die, welke opgerigt waren krachtens het Keisarlük Decrent van 16 September 1808. 417 schrijven aan NAPOLEON, reeds aangenomen had en in over- eonstemming met de in het Groot Besogne te Amsterdam uitgesproken wenschen en verwachtingen, stelde RöRLL den 21 Februarij een uitgewerkt Project-Tractaat op en bood dit den Koning aan !). Het behelsde 30 Artikelen. Daarvan was wel het gewigtigste dat, bij hetwelk de Keizer zou ver- klaren, het Tractaat van 1808 als vervallen te beschouwen ; naar luid dier Conventie toch was Hollaud verpligt, zoolang de oorlog duurde eenekrijgsmagt van 16000 man, en boven- dien vijf Linieschepen en zeven fregatten aan Frankrijk te leveren. Voortaan zou de Koning volstaan met de helft van die strjdkrachten te lande en ter zee, welke het deerlijk verzwakt, om niet te zeggen, gehalveerd vermogen des Rijks 'bem in staat zou stellen te onderhouden 2). — RöRLL erkende, dat in dit ontwerp hier of daar misschien nog wel een Artikel was, waaromtrent toegegeven zoude kunnen worden, doch verklasrde dat, wanneer de Keizer niet tot de voor- maamste daarin voorkomende bedingen mogt willen toetreden , hi) voor zich het treffen eener overeenkomst niet zou durven aanraden. Het was bij de mededeeling van dezen arbeid, toen over een door den Hertog van caDoRE voorgelegd ultima- tum bersadslaagd werd, dat de Hollandsche Minister en de beide ver Hueııs, de Ambassadeur te Parijs en de ge- wezen Gezant te Madrid, nu Staateraad genoemd, het met 1) Bülage LXVIII, röcız, Perslag bl. 351—359. Projet de Traitd & con- elure entre la Hollande et la France, basd sur les conditions dnoncdes dans la letire du Roi & T’Empereur, en date du 6 Föorier 1810, et dont le con- tenu a feit un objet de d#liberation du Grand Conseil des Ministres, des Prösidents des Sections du Conseil d’Etat, et des Membres du Corps Ligis- latif, qui en omt oocup la Pröridence, depwis Uaodnement de Sa Majestd au Tröne. 2) Art. 29: „un subside de Ja moitif des foroes — qu’aprös les cessions faites par le Treits, iZ se tromvera en dat d’eniretenir.” tmözın, Verslag bl. 359). 418 elkander niet eens konden worden 1); een misverstand dat voor de Natie niet verborgen zou blijven, toen het eind-verdrag enkel de handteekening van den Admiraal, niet die van den onverzettelijken RÖELL dragende, in den zedelijken dwang op den Koning geoefend, zijn ontwijfelbaren oorsprong ver- ried. „De Ambassadeur — (200 verhaslt onze Minister van Buitenlandsche Zaken), — welke den Hertog van cAnoaz gesproken had, en daardoor meer dan ik, van het gewigt eener gave toetreding tot de drie bewuste grondslagen kon doordrongen zijn, dacht, dat alle bedenkingen in dit oogen- blik de zaken zouden bederven en de droevigste gevolgen na zich slepen, en meende dus de aanneming te moeten aan- raden: in de vaste hoop en verwachting, dat de Keizer geene zwarigheid zoude maken, om alle billijke bepalingen toe te staan, welke naderhand in den loop der onderhandelingen, van wege den Koning zouden worden voorgesteld, en om- trent welke hij verklaarde, het volkomen met den inhond van het door mij gestelde ontwerp eens te zijn. De Staats- read VER HUELL 2) sprak in gelijken zin, en meende, dat het, zoo niet gevaarlijk, ten minste nutteloos zoude zijn, de gevorderde toestemming aan eenige beperking te ver binden. De Koning helde wel het meest over tot mijn ge voelen, doch wist tot geen beslyit te komen.” Hiervoren is aangewezen, hoe LODEWIJK, van alle zijden belaagd, ten laatste was bezweken; maar de tegenstand van zijn’ Minister zou zich niet laten buigen. röELL had het einde der onderhandelingen niet afgewacht om zich van de verantwoordelijkheid der onderteekening van het Tractast te ontheffen; w2l voorziende welken loop die schijnbare Nego- tiatie nemen moest, had hij zich bij den Koning onbewim- peld meer dan eens van de aanvaarding der hoedanigheid 3) wörız, Perslag bL 161 (28 Februarij 1810). 3) Verslag bl. 162. 419 van Gevolmagtigde nevens den Admirasl veR RUELL, trach- ten te verschoonen; niet uit zelfzucht, maar omdat zijn ka- ' rakter niet plooibaar en gedwee genoeg was, om zich elk Tractaat te laten opleggen, en oHAMPAGNY 1), die zijnerzijds met het opstellen van zoodanig verdrag bezig was, niet geschroomd had te zeggen, dat LoDEwisk daaraan, in de gegeven omstandigheden, zijne goedkeuring wel niet zoude weigeren; terwijl wanneer hij röeLı „alsdan de minste zwarig- heid omtrent de onderteekening mogt maken,” een onver- wijld Decreet: ter inlijving van Holland bij het Keizerrijk daarvan het onvermijdelijk gevolg zou zijn 2). En hadden niet reeds de Vertoogen van den Hollandschen Staatsman, NAPOLEONS toorn ontstoken 3)? De Keizer hield niet — althans wanneer hij dien niet zelf voerde — van zulken pennenstrijd, die gemeenlijk slecht eindigde $), en die bij hem ten minste, naar wij weten, een ongunstig voorteeken, doorgaans het sein tot den oorlog was. Waar een degelijke, punt voor punt ower en weder, grondig en met heuschheid doorgezette Nego- tiatie ondenkbaar was 5), waar uit de hoogte geäischt en geene tegenspraak geduld werd, moest de Regtsgeleerde en zaakkundige, afgemeten en scherpziende oud-Pensionaris van 1) Die’ Minister was zelf zoo bedeesd en gedwee dat FOLCHE aan RÖELL verklaarde (Ferslag bl. 147): „M. DE CHAMPAGNY cat un brave homme, mais il n’ose rien dire A l’Empereur; et quand il le fait encore, il n’ose se per- mettre ancune representation contre la röponse.” 2) Vorslag bl. 186. 3) „Si quelgu’un (RörLx) eonzeille A Votre Majeste de jeter & la France le gant du dei” enz. (Brief van cıan&x, Hertog de Feltre, 18 Jan. 1810, bi nörsı, bl. 257 volg.). 4) „Ces guerres de plume m’ennuyent, cela finit toujours mal.” Gezogde van NArOLEON bij rörız, bl. 158, 5) söeıt aun den Koning, 19 Februarij 1810 (Bülage LXII, bl. 844). „S'il #’agissait de truiter, comme on doit traiter entre Puissances amies et alliees, il serait possible que je fasso de quelgue utilit&, mais comme il ne »’agit que de edder & la force, il est entidrement inutile, que je sois charge plus long- tems de cette soi-disant nögociation.” 420 Amsterdam alligt een doorn in ’toog worden; de Admiraal, wien men als meer handelbaar had leeren kennen en die de Fransche Politiek tegen Engeland gerigt niet zooals rökLı af- keurde, maar veeleer met hart en ziel beäamde, zou zee- manschap weten te gebruiken, gelijk uit zijne verdediging van even gemeld ultimalum, door den Minister van Buiten- landsche Zaken bestreden, reeds gebleken was. Als Ambas- sadeur had veR HUBLL al gedurende twee jaren met den Hertog van cADoRB te doen gehad, en was aan diens toon ge- wend geworden. De Admiraal zou niet, gelijk RögLL gestadig tegenspartelen en voet voor voet den grond betwisten. Hij zou NAPOLEONS ongeduld niet telkens gaande maken, wien dat kluchtspel — zoo noemde de Dwingeland den diploma- tischen strijd voor het behoud van ons Volksbestean — al lang verveelde, zoodat hij niet gezind dien te lsten voort- duren !), daaraan thans zonder verwijl, besloot een einde te maken. „Alles noopte mij Holland bij Frankrijk in te lijven, dus luidde de aanhef van een’ zijner brieven aan LODEWISK; maar voor de eerste maal in al den tijd van mijne Regering, heb ik de eischen der Staatkunde doen zwichten voor hetgeen U aangensam kon zijn 2).” Wie die liefelijke klanken voor goede munt zou aannemen , moet het Tractaat niet inzien, namens den Keizer door CHAMPAGNY aan den Admirsal ver HUELL overhandigd. De Koning zelf bestempelt het met den nsam van Capilulatie 3), en men begrijpt naauwelijks, dat de zamenkomsten der beide Gevolmagtigden gedurende zoovele dagen, van zoo !) „Il ont temps que cette farce finisss.” (Brief van den Keizer aan Lonz- wıx, 16 Meart 1810). nözuz, bi. 188. 2) „Mon fröre, tout me portait & rdunir Is Hollande A la Franoo, mais pour la premitre fois j’ei fait flechir ma Politique devant ce qui peut voms ütre agröablo,” enz. (zöxtz, bl. 186). 3) Le ‚pretendn Trait6 da 16 Mars. Cet acte, qui etsit plutöt uno Capitu- Iation, füt imposd par l’Empereur.” Docwmens historigues, III, 287. 421 geringe uitwerking op de wijziging van het eerst voorgelegd opstel, hebben kunnen zijn. Nogtans had veR HURLL geene moeite gespaard om de hardheid der voorwaarden door het betoog der onbillijkheid van de gedane vorderingen, te doen verzachten 1); hetgeen evenwel te weinig met goed gevolg werd bekroond om RöELL in zijne weigering der nu eens met verwijten, dan weder met dringende bede verzochte on- derteekening van het Traotaat, aan het wankelen te brengen. Het was voor den regtschapen man eene gewetenszaak 2); met zijne beginselen kon hij het niet overeenbrengen, zijne hand te zetten onder eene overeenkomst, waarvan hij niets vuriger wenschte, dan dat de omstandigheden een spoedige verbreking mogelijk zouden maken. Maar hier had men bovendien met eene overeenkomst te doen, die hij teregt of te onregt, voor onuitvoerlijik hield, en welke hij juist daarom vreesde vroeg of laat de inlijving met Frankrijk na zich te zullen slepen, die alsdan, door het niet voldoen aan de aangegane verbindtenissen, eenigen schijn van wet- tigheid zoude verkrijgen; iets waartoe hij middellijk noch onmiddellijk, de hand wilde leenen 3). In weerwil dat Lopz- WUK, „op grond zijner Koninklijke magt,” hem de onder- teekening van het Tractaat gelastte en eene „zeer hevige woordenwisseling,, in tegenwoordigheid van den Ambassadeur VER HUELL” plaats greep, volhardde RörLL onwrikbaar bij het eens genomen besluit, daar hij zich om de gemelde en nog andere gemoedsbezwaren ongehonden rekende, den last van aardsch gezag tegen zijne overtuiging op te volgen. En thans willen wij den tekst van het Tractaat mededeelen, met de daartegen ook hiervoren, op verschillende Artikelen 1) zörız, Perslag bl. 167 volg. „De Ambassadcor (ver HuELL) had hem het gegronde daervan dermate don beseffen; — de Ambassadenr bemerkte zeer wijselük,” enz. 2) nörın, Ferslag bl. 175. 3) nörız, Peralag bl. 175. 422 ingebragte bedenkingen, hetzij van den Koning, en van zijn getrouwen Minister, of zelfs van den Admiraal var HuELL. Reeds de sanhef zal doen zien, op welk standpunt NAPOLEON Zich tegenover zijn Broeder geplaatst had. Hij beschouwde zich als in een’ staat van oorlog met Holland }), en vermits hij de magt in handen had vredes-voorwaarden voor te schrijven, moest men zich gelukkig achten, dat die niet nog veel nadeeliger waren uitgevallen. Van zulke beginselen uitgaande, die tot nog erger mishandeling regt zouden hebben gegeven, had zijn Gevolmagtigde cuauracht in de volgende Artikelen, het zieltogend Koningrijk Holland nog eenige weken levens gegund. „Z. M. de Keizer der Franschen, Koning van Italie, Beschermer van het Rhijnverbond, Bemiddelaar van het Zwitsersch Bondgenootschap. En Z. M. de Koning van Holland 2). Een einde willende maken aan de verschillen tusschen hen ontstaan 8), en de onafhankelijkheid van Holland wil- lende overeenbrengen met de nieuwe omstandigheden,, waarin de Orders van den Raad van Engeland van 1807, alle de Zeemogendheden geplaatst hebben; zijn overeengekomen, zich daaromtrent onderling te verstaan, en hebben te dien einde tot hunne Gevolmagtigden benoemd, te weten: !) nörıt, Perslag bl. 149. (Genprek met den Hertog van canorz, 17 Febr. 1810). 3) Verg. de Amsterdamsche Courant (ait de Koninklüke Conrant van 9 van Grasmaand) van Dingsdag 10 April 1810. 3) Bemarques du Roi (bij nörız, bl. 369 volgg.): „Je consentirai & tous les sacrifices, que l’Empereur exigera, ponrvu qne je pwisse denir les engage- mens, que je contracterai; pourvu encore, que le reste de Ia Hollande paise exister, ot surtont, si les ancrifices Ötent tout sujet de möcontentement de Ia part de mon Fröre, et me donnent la possil de regagner son amitid et = bienveillance, et c’est par cette raison, que je desirerais qu’on omit les mols: diffdrens survenus entr’euz. Je w’ai d’antro diff6rend, que de voir l’Empercar mon Fröre fächö contre moi.” 423 Z. M. de Keizer der Franschen, enz. den Heer szan BAPTISTE NOMPRRE, Graaf van CHAMPAGNY, Hertog van CADORE, enz. En Z. M. de Koning van Holland, den Heer KAarEı HENDRIK VER HUELL, Admiraal van Holland, Hoogstdeszelfs Ambassadeur bij Z. M. den Keizer en Koning. Dewelke, na hunne volmagten onderling te hebben uit- gewisseld, omtrent de navolgende Artikelen zijn overeen- gekomen: Art. I. Tot tijd en wijle het Engelsch Gouvernement pleg- tig zal hebben afgezien van de bepalingen, in deszelfs Orders van den Raad van 1807 vervat, is alle handel, hoegenaamd, tusschen de havens van Holland en de havens van Engeland verboden. Zoo er redenen mogten zijn, om vrij-passen (licences) te verleenen, zullen alleen die, welke in naam van den Keizer zijn afgeleverd, van waarde zijn 1). II. Een Corps troepen van achttien duizend man, waarvan drie duizend man paardenvolk, en bestaande uit zes duizend Franschen 2) en twaalf duizend Hollanders, zal geplaatst worden aan de monden der rivieren, met Bedienden van de Fransche Tollen, om. te waken, dat aan den inhoud van het vorig Artikel voldaan worde. 1) VER -HUBLL aan CHAMPAGNT, 1 Mei 1810: „ma Conr m’a par consequent chargs de prösenter A V. E. les quatre licenoes ci-jointes pour ötre soumises, & cette formalite.” (Rijks Archief). Mission de l’Ambassadeur Mr. VER HUELL, Registre des Notes et Leltres prösentses auz Ministres et Autoritds Frangais et Eirangers. 2) ver musıL aan den Hertog van cADORE (Rijke Archief): „J’ose me Alatter que V. E. voudra bien relever ?erreur dans laquelle M. le Comte DE LA BOCHEFOUCAULD parait ätre tombe, 6iant dans l’ordre maturel des choses, que lea engagemens contract£s par la Hollande & 1’£gard de Ventretien de 6000 hommes de troupes Frangaises ne penvent dater que du jour od ’öchange des zatifications du Trait€ a eu lien” (31 Maart 1810 en niet, zoo als La BOCHE- FroucAuLD beweerde, sedert 1 Maart). Gelijke brief van VER HURLL aan den Graaf DE cESSAac. 424 III. Deze troepen zullen door het Hollandsch Gouverne- ment onderhouden, gevoed en gekleed worden. IV. Alle vaartuigen, het eerste Artikel overtredende, welke door Fransche oorlogschepen of kapers op de Hol- landsche kusten mogten genomen worden, zullen voor goeden prijs worden verklaard, en ingeval van twijfel, zal de zwa- righeid alleen door Z. M. den Keizer kunnen worden be- oordeeld }). V. De bepalingen in de hierboven staande Artikelen ver- vat, zullen worden ingetrokken, zoodra Engeland plegtig zal hebben ingetrokken deszelfs Orders van den Raad van 1807, en van dat oogenblik af zullen de Fransche troepen Holland ontruimen, om aan hetzelve het volle genot zijner onafhankelijkheid te laten. VI. Daar het in Frankrijk tot een constitutioneel beginsel is aangenomen, dat de Dalweg van den Rhijn de grensschei- ding uitmaakt van het Fransch Keizerrijk, en daar de scheeps- werven van Antwerpen, door den tegenwoordigen staat der grenzen tusschen de beide Landen, ongedekt zijn en bloot liggen, zoo doet Z. M. de Koning van Holland, ten be- hoeve van Z. M. den Keizer der Franschen, Koning van Italie, Beschermer van het Rhijnverbond, Bemiddelaar van het Zwitsersch Bondgenootschap, afstand 2) van Hollandsch Brabant, van geheel Zeeland, het eiland Schouwen daarin begrepen, en van dat gedeelte van Gelderland, hetgeen op 1) Bij eene vroegere gelegenheid, den 8 Jannarij 1807, had LODEWISK in- tegendeel aan den Minister VAN DER GOES geschroven: „Dites au Ministre de France que je ne puis aocdder A In demande qu’il me fait par sa lettre, puis- que lo bäliment a 6tö pris em Hollande.” (Archief Yan DER GOES). 3) De Admirael (Maarschalk) van HUELL aan den Hertog van caDozz, 21 April 1810: „Le Roi mon Maltre a nomm6 Messieurs les Conseillers d’Btat BLOUT, HULTMAN ei VAN LINDEN, pour faire en son vom la remise des Pays qui ont &t& c6dda & Ia France par lo Traitt da 16 Mars dernier.” (Rüke Archief). En verg. de Toespraak van 3. u. Baron VAN LINDEN VAN LUNEN- uno (28 April 1848), bl. 21. 425 den linker-oever van de Waal gelegen is; zoodanig, dat voortaan de grensscheiding tusschen Frankrijk en Holland zal wezen de Dalweg van de Waal, van Schenkenschans af, op den linkeroever latende Nijmegen, Bommel en Wou- drichem ; voorts de voornaamste strang 1) van de Merwede, die zich in den Biesbosch werpt; door welken, als ook door het Hollandsch Diep en het Volke-Rak de grensschei- ding zal heenloopen, om vervolgens in zee te vallen bij de Bieningen of Grevelingen 2) ter linkerzijde latende het eiland Schouwen.. VII. Ieder van de afgestane Provinciön zal ontheven zijn van alle schulden, welke niet voor derzelver bijzonder be- lang zijn gemaakt, door derzelver Bestuur toegestaan en op derzelver grond gevestigd 8). VIII. Z. M. de Koning van Holland zal, ten einde met de megt van het Fransche Keizerrijik mede te werken ®), op reede hebben een Eskader van negen schepen en ses fregatten, gewapend en geapproviandeerd voor zes maanden en gereed om te kunnen uitloopen tegen den eersten van Hooimaand aanstaande, alsmede eene Flotille van honderd kanoneerbooten of andere oorlogsvaartuigen. Deze magt zal, gedurende al den tijd van den oorlog, moeten onderhouden worden en steeds in gereedheid zijn. IX. De inkomsten van de afgestane Provineiön zullen aan Holland behooren, tot den dag toe van de uitwisseling der %) „Pnis Ia derivation prineipale de te Merwede.” 3) Er staat gedrakt Gravelingen. 3) Het driemnal gebezigde derzeloer, komt in de ofleiele vertaling voor. 4) var muerı aan den Herlog van cauone, 9 Mei 1810 (Rüks Archief): „Je prie V. E. de meitre sous les yeux de S. M. Imp. et R. qu’on travaille & force pour satisfire A touten les ohligations contracides par le Trait6 da 16 Mars; que tout eat em oewore dans les ports pour armer et äquiper les vait- seaux de Ligne, frögaten ot onnonnitres; et que bientöt plusienrs de ces bä- timens se tronveront en rade.” 426 ratificatien van het tegenwoordig Tractaat. Tot dien tijd toe, zal de Koning van Holland moeten voorzien in alle de onkosten van derzelver Administratie. X. Alle de koopwaren, aangebrayt door Amerikaansche schepen l), in de havens van Holland binnengeloopen sedert den gersten van Louwmaand 1809, zullen in beslag worden genomen en aan Frankrijk gelaten worden, ten einde daar- over te beschikken, naarmate van de omstandigheden en deszelfs politieke betrekkingen met de Vereenigde Staten. XI. Alle koopwaren van Engelsche fabriek zijn in Hol- land verboden. XII. Er zullen maatregelen van politie genomen worden, om een wakend oog te houden op, en in verzekering ie nemen alle de Assuradeurs van den verboden Handel, alle Contrabandiers, hunne begunstigers, enz. In &n woord, het Hollandsch Gouvernement verbindt zich, om den Con- traband-Handel te zullen uitroeijen. XIII. Er zal geen magazijn van goederen, die in Frank- rjjk verboden zijn, em tot Contrabande aanleiding geven, kunnen opgerigt worden in een omtrek van vier uren afstands van de linie der Fransche Douane; en ingeval van overtre- ding, zal zoodanig magazijin kunnen worden aangehaald, al ware het ook op Hollandsch grondgebied. 1) VER BUELL aan cHaMPAONT, 11 April 1810 (Rüks Archief): „Sar les representations de differentes Maisons de Commerce d’Amsterdam, le Roi mon Maltre a accord6 dans Yautomne dernier Pintroduetion de quelques cargai- sons de th6 provenant directement des marchde de Canton, & la charge — de prouver que lea bätimens Am6ricains employda & cos erpöditions n’avaient on aucane communisation ni avec les porta mi avec les croisenrs Anglais, e& jat, en aucune manidre, servi au fransport de marchandises d’origine Anglaise.” En den 26 April daaraanvolgende: „Ce sont, M. le Due, les der- nidres permissione que Ic Roi a accorddns; toutes celles qui ont ät deman- ädes depuis ce tema ont Eid refnsdes en vertu de la rösolution de S. M. de ne plus admettro aucun aavire Americain dans les ports de son Royanme.” 427 XTV. Behoudens deze bepalingen, en zoolang dezelve in werking zullen zijn, zal Z. M. de Keizer opheffen het De- creet van verbod !), hetwelk de Barrieres der grenzen tus- schen Holland en Frankrijk sluit 2). "XV. Vol vertrouwen in de wijze, waarop de verpligtin- gen, uit het tegenwoordig Tractaat voortspruitende, zullen worden vervuld, garandeert Z. M. de Keizer en Koning de integriteit der Hollandsche Bezittingen, zoodanig als dezelve krachtens dit Tractaat moeten zijn. XVI. Het tegenwoordig Tractaat zal geratifioeerd en de ratificatiön zullen uitgewisseld worden te Parijs, binnen den tijd van vijftien dagen, of vroeger 3), indien zulks moge- lijk is. Gedaan te Parijs, den 16 van Lentemaand 1810. (Get.) cHampacnY, Hertog VAN OADORE, De Admiraal ver HURLL.” 1) Reeds den 7 Nor. 1808 was ten gerolge van ’s Konings Bealuiten van 12 October bevorens tegen Engeland, dergelijk verbod van 16 Sept. 1808 opgeheven. (Jonrnul Polit. de Leyde 9 Dec. 1808): „A lenvoi de ces piöces, l"Ambassadeur de Hollande (vER HURLL) ayant joint In demande que I'Em- pereur vonlüt bien swspendre provisoirement et jusqu’A nouvel ordre Pex6en- tion de son Döeret du 16 Septembre dernier en oe qui eoncerne la Hollande, 8. M. a defer au voen da Roi son Fröre; — Cette deeision remettant les cho- ses dans l’ötat oü elles ötaient avant le Deeret, — les denrdes coloniales venant de Hollande, avec les certificats d’origine prescrits seront admises dans les ports de France et ponrront naviguer sur Ic Rhin.” Wat deze vaart beireft, in eene depiche van den Ambr. DE vos VAN STEENWISK aan VAN DER GORS, 18 Maart 1803 leost men: „Ik zal zooveel in mijn vermogen is, eon wakend 00g houden omtrent hetgeen gü mü — opzigtelijk het weder invoeren der Rhijn-Tollen aanbeveelt.” In die van BANGEMAN HUIIGENS komt daaromtrent meer voor. — 2. wogens de Conventie van 15 Aug. 1804, Käsder Öfentl. Recht d. T. B. $ 569 en wijders de Corresp. de narouton, X11, 257, 354. 2) Aan dit Artikel was den 19 April 1810 van de Fransche zijde nog niet voldaan. Zelfe niet den 9 Mei. (VER HUELL aan CHAMPAGNT.) 3) NAPOLEON ratificeerde reeds den 19 Maart; de ratificatie van LODEWIIK was niet v6ör 81 Maart pereed. zörız, Perslag bi. 194, 408 volg. (Bülage LAXXIV). 27 Van Lonewıks terugkomst in Holland, tot zijn afstand van den Troon. (11 Apri—1 Julij 1810.) Eerst drie weken na het tot stand komen van het Trac- taat, dat wel verre van Hollands bestaau te verzekeren, het doodvonnis der Monarchie insloot, kon LovewisK Parijs verlaten en schoon diep ter neör geslagen, weder vrij ademen. Nog andere gewigtige overdenkingen en handelingen, dan die de regeling der geschillen tusschen de beide Broeders betroffen, hadden NAPOLEONS onrustigen geest met zeer strij- dige gewaarwordingen vervuld en het verbaasd Europa een dubbele verrassing doen ondervinden. Vandaar het uitstel van LODEWISRS afreize. De Koning van Holland had getuige moeten zijn eerst van JosBrHINEs kwalijk bedekte verstoo- ting 1), daarna van.de voltrekking van ’s Keizers echt met de Aartshertogin van Oostenrijk, MaRrıE Louise 2). Het zou niet onnatuurlijk geweest ziju indien de buitengewone toestand, waarin NAPOLEON onder den indruk dier gebeur- tenissen en vöör dat zij haar beslag kregen, beurtelings verkeerde, op de stemming van zijn gemoed, meest ten nadeele, ınaar eindelijk ook eenigermate ten gunste van LODEWISK en diens Rijk gewerkt had. En daarentegen moest ’s Konings eigen poging om ook zijn huwelijk met HORTENSE t) 15 December 1809. 2) Docum. historiques, T. III, 239; „Te Roi se tranın & ces rerdmonien (1 en 2 April 1810) avec les Rois et Princes reunis alors & Paris,” 429 te doen ontbinden !), zijn’ Broeder aanvankelijk nog meer tegen hem in het harnas jagen. Niet alleen werd die poging verijdeld, maar de zoogenaamd herstelde goede verstandhou- ding tusschen de beide Landen, gaf waroLeon aanleiding om tegelijk door de terugkomst der Koningin in Holland 2), de ligtgeloovigen met het vertoon der herstelde eendragt tusschen de Echtgenooten te verblinden. Dat de verzoening niet opregt was, bleek uit hunne voortdurende scheiding, hoewel Horrense het Paleis te Amsterdam insgelijks betrok, vooral uit den onverholen afkeer, die voor niemand een ge- heim was en zich te levendiger openbaarde, naarmate slechts de dwang hen uiterlijk hereenigd had 3). En hoe zou het evenzeer door dwang en misbruik van magt afgeperst Tractaat, een duurzame verzoening tusschen den 200 ergerlijk, ten aanschouwe der geheele wereld ver- nederden Vorst en zijn ijskoud onbarmhartigen Broeder hebben kunnen te weeg brengen? Of deze, die zijn doel bereikt had, hem nu eensklaps allervriendelijkst bejegende, na nog daags te voren den afstand der eilanden van Dordrecht, Goeree ‘en Overflakkee, die hij echter een oogenblik later liet glippen, gevorderd te hebben, welke hartelijkheid kon hieruit tusschen het slagtoffer en den Geweldenaar ge- boren worden ? Wat beteekende het, of deze hem wat ıninder !) nögın, Perslag bi. 54 volgg. 3) Reeds in December 1809 had de Ambassadeur DE LA ROCHEFOTCAULD aan den Minister woLtenus de zonderlinge en moeijelük te beantwoorden vraag gesteld, of hij meende, „dat de Natie het zich tot een geluk en ge- moegen zonde rekenen, dat Hare Majesteit de Koningin ook in haar midden terogkeerde en verblüf hield.” woLLzrus aan opzwisk 11 December 1809, bij röeru bl. 217. 3) nocenvorp, Biographie p. 630. „Ia Reine arrira pen de temps aprds lai (volgens de Dorum. historiques T. IT. 247 kwam zij met den Kroonprins, den 14 April 1810 te Utrecht) apparemment par Pordre de ’Empercur. Flle logen au Palais: mais In mesintelligenee entr’elle et-son @ponz &tait plus forte et plus A döconvert qu’auparavant.” 27# 430 barsch en met zeker naberouw over het gebeurde, op half medelijdenden toon toevoegde: „Zie zoo l): nu zijn onze zaken dan afgedaan. Het is mij leed u eenig verdriet te hebben moeten veroorzaken, maar mijne schuld is het niet; gij alleen hebt u dit te wijten, omdat gij u door uwe Hollan- ders hebt laten verleiden om van de Staatkunde van Frankrijk af te wijken. — Had ik niet tegen u die grieven gehad, soo zou ik welverre vau u een deel van uw Rijk te ontnemen, uw gebied vergroot hebben, maar gedane zaken nemen geen keer.”” Bij het afscheid op den 5 April, bood de Koning hem het Grootkruis der Orde van de Unie aan en NaroLzox weigerde het niet, maar nooit deed hij Lopzwisk de eer zich daarmede te versieren 2). Met welke gemengde gewsarwordingen de Koning weder het Hollandsch grondgebied betrad, wij’kunnen het ons ligt voorstellen. Maar met welk gevoel ontvingen hem zijne onderdanen? Welken indruk had op hen, niet enkel op de aan het Keizerrjk ten offer gebragten, maar ook op het overige deel der Natie het noodlottig Tractaat gemaakt? Zij, in wie Lopewisk de tolken der algemeene denkwijse moest zien, de Leden der toenmalige Volksvertegenwoordi- ging, van het Wetgevend Ligchaam 8), waren niet genoeg hovelingen om de taal der waarheid te smoren ; zoodat deze 1) „Voilä done nos afaires finiee! je regrette d’avoir dA vous canser quelgue Peine, mais ce n'est pas ma fante; vons seul en ätes a cansc, parca que ron wons ätes Iaissd ongager par von Hollandsis ä ne pas snivre le aystäme de Ia France. Si je n’arais pas eu lien de me plaindre de vous, an lien de vom prendre une partie de votre Royaume, je ’anrais 6ienda an contraire; mais ce qui est fait, est fait.” Zie bij öxız, Ferslag bl. 191. (16 Maart 1810). 2) Docum, historiques, III. 248. %) nörız, Verslag, bl 198, 400 volgg. (Bijlage LXXXIIT. „Rah. dee 25-ten van Lentemaand 1810.”) Het Wotgerend Ligehaam bestond sedert de aanhechting van Oostfriesland, nit 42 Leden. Zie Koninklike Almanak woor den Jare 1809, bl. 27 volgg. Grifler van dat Stnstsligchsam was Mr. Jan courzaus. 431 hem die zelf de toekomst „zeer zwart inzag” niet alleen smartelijk viel, maar om den aanstootelijken toon belgde. Ter naauwernood werd, onder de bittere aandoeningen, welke de lezing van het Tractaat met de daarbij gevoegde bescheiden in hun gemoed had gewekt, regt gedaan aan al hetgeen de Koning ter verhoeding van nog erger onheil, gedaan en verduurd had. Wat had Lopew11k eigenlijk met de mededeeling van een Tractaat bedoeld, dat hij immers krachtens de Con- stitutie, alleen kon ratificeren en hetwelk uit dien hoofde geen onderwerp hunner deliberatiin kon uitmaken. Zij waren immers niet bekend „met alle de bijzonderheden,” die bjj de onderhandelingen hadden plaats gehad; „dan — zoo vervolgden zij, wij erkennen gaarne Sire, dat wij volkomen overtuigd zijn, dat het, in weerwil van alle aangewende pogingen, Uwe Majesteit niet heeft mogen gelukkan, eenige verzachting in het harde lot, dat ons zoo onverdiend be- dreigt, te weeg te brengen, en dat Uwer Majesteits toege- vendheid en onderwerping in dezen, alleen is toe te schrijven aan den drang der omstandigheden.” Zij betuigden dat hun de moed ontzonk, daar zij zich naauwelijks „eene schrede van hunnen geheelen ondergang” verwijderd zagen. 