title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: 136 r. 7 V. 0. ; aroengan laoet, de diepte der zee. Dit is mogelijk van een ander grondwoord, mogelijk van roewang^ ruimte, het ruime sop. Aroeng -aroe- ngan, doorwaadbare plaats, wadde. II. tenger, slank van leest, meest haroeng, tengerheid, slankheid, b. v. Radj. Chaib. Hik. Groel. Zie ramping. III. ook harong = ißnonok, ä\\ ärang; meng^rang, stenen, kreunen van pijn. Zie ook rang I. ß J Öring ; boeroeng ^ring, e. s. v. valk. Zie Mring, ^h,s\ Orgran, orgel, verb. Eng. oJ arfep, Jav. willen, wenschen, verlangen; wil, wensch, = hendak, oJ arip, Jav. slaperig. Zie p^- marip, Soms orip, b. v. Prab. Dj. ijf J arak, I. statige optocht; me- ngarak, iets of iemand in staatsie of plechtigen optocht rondvoeren; b^r- arak, daarmede bezig zijn of aldus rondgevoerd worden, ook: statig voorttrekken van wölken ; pengaraky de persoon of de zaak die op zooda- nige wijze iets of iemand rondvoert; p^'ngarak angin, voortstuwende wöl- ken als voorboden van wind; p^nga- rak gantoeng, plotselinge regenbui; p^rarakan, statige optocht of omme- gang, processie, triomftocht; staatsie- koets, triomfwagen; 2?^raraÄ:an maity begrafenisstoet, doodbaar, lijkbaar; arak-arakarij ook optocht, zie bene- den; al, wat bij een plechtstatigen op- tocht of ommegang behoort; g^ndang arak-arakan, optochtstrom ; gong dan g^nd^rang arak-arakan Mrboenjilah, de keteltrommen en optocbtstrom- men werden geroerd. Marsd. II. arak, geatookt uit rijst, het Arab. \Jiy& sterke likeur; arak api, voorloop; ph*arakan^ arakstokerij ; pengaf^akatij de voor het arakstoken benoodjgde gereedschappen. Het arakstoken scbijnt bij de Maleiers bekend te zijn geweest voor de kernst der Europeanen. Men bewaarde de arak in t^mpajans^ b. v. Prab. Dj. H. T. Mes. Kag. enz. ^J arik, Ar. wakend, slapeloos. ijf J 6rik, zie herik, ^V)l aroek; mengaroek^ trouw zweren onder het uitvoeren van e. s. V. krijgsdans (oorspronkelijk Boegi- neesch), waarbij men tot den Vorst met akoe en ^ngkau spreekt ; peng- aroeÄ:,trouwzweerder,die de gewoonte heeft op die wijze trouw te zweren, b.v. hoegis itoe bangsa pengaroek, de Boegineezen zijn een Tolk, dat de ge- woonte heeft aldus trouw te zweren. ^j^l arok^ lastig Valien, plagen, beroeren,b.v. (7a(?yaÄ küa lari di-arok gadjah liar; ajar im k^roh di-arok k^rhauj C. en S. Zie haroe en karaii. ^'Lfsl arkati, Batav. uit het Beng. loods, zeeloods, loodsman. ySs\ arkoe, Batav. de middenstok van een vlieger, die dwars, recht op de lengtestok, is aangebracht; tali r; 19 parkoe, de schakeltouwen van een vlieger. H. Zie p^retja, ^A arka^ Arab. zwak. ^j^l arakian, samengest. uit ara en kian^ dusdanige richting, wijders, voorts, vervolgens, daarna, daarop. vjpl arga. Skr. ook harga en r^ga^ prijs, waarde; h, mati, naaste prijs = poetoes harga; mengarg akan, waar- deeren, schatten, den prijs bepalen ; tiada terargakan, niet te waardeeren of te schatten zijn. Ji^l Orgol, verb.Ned.orgel,draai- orgel. J^l aral, Arab. \jdy^j toevallige verhindering, beletsel, dat in den weg komt. ijj arlong, ook reloeng, e. mor- gen lands = 20 djoembah of 1\ Eng. acre, Keasb. = 80 vierk, yards , Cr. ; hanjak arlong hoetan di tebasnja^yeel morgen bosch hebben ze ontgonnen (weggekapt). '^ J^l arlodji, verb. Ned. hor- logej klok. Ä J aram, I. m^ngaram, iemand in het oog houden of nagaan, b.v. een dief. II. aram-araw,stelling, zooals men gebruikt bij het bouwen v. huizen of vaartuigen, noodtrap of touwladder, bootsmansstoeltje of bankje,waarmee de matroos, die den mast moet teren, wordt op en neer gelaten, zwevend bankje voor ververs, ook p^ngaram. ^J Öraiu, ook h^ram en ram; m^ng^rantj broeden, van een vogel, ineengedoken zitten; nederknielen 20 r; Tan een olifant of kameel, v. d. W. zie daarvoor d^roem; m^ng^ramkan^ doen of laten uitbroeden, ook iets uitbroeden ; saoepama telor sasarang diMram olih ihoenja^ Atoer. Satija. Jav. angr^m, id. ^J aroem, zie haroem. 4>Lo J ariuada, Port, groote oor- logsvloot. ^lUst armani^ Arab. armenisch; oraiig armani, Armenier. kjJuoJ armanijat, Armenie. ^%| aran, een Yischlijn, die in het midden t. d. stroom wordt bevestigd en met een andere lijn, tadjor^ aan den oever is verbonden. C. en S. ^J arou; m^ngaron, er onder roeren, roeren van iets om het met iets dunners te vermengen, b.v. rijst met melk, deeg met gist; ook: klutson van een ei; aroenan^ roersel, mengsei ; pengaron^ de persoon of zaak, die al- dus roert; pengar oenan^ omroering; omroersel, zie ook adon. ^j J aren, Jav. de sagueerpalm=: ^nau. Zie ald. jj* t oerna = tv^ma, kleur, komt dikwerf in poezo voor; m^ngoerna^ zieh met schoonheid of luister voor- doen, H, T.; w^n^o^rwa^aw, kleuren, tinten, zie ook w^rna. ^jwwJb)t arinlnggden, Jav.alleen in poezie, mijn jongere zuster, zusje- lief,als liefkoozingswoord jegens een meisje of vrouw. • J aran^ T. zie karau en harau. II. arau batoe, witte en z warte kleur van honden, C. en S. ; arati hoe- djanpanaSj wit met gele vlekken van honden, id. gele plekken op een Wit- ten grond, id. , J öroe, ook roe^ de kasuarine, e. s, V. naaldboom, = kajoe tßmara, -.L J arwäh, Ar ab. mrv. van roh^ zaliger, wijlen, b.v. arwdh soelfän, de Suithan zaliger, wijlen de Suithan; makan arwdhj'een doodmaal houden op den 30, 70, 40a en 100» dag na het overlijden; mhigarwdhkanj met een doodmaal gedenken. Zie ook kandoeri en roh, j.vt aroeda^ Port, wijnruit. 8^. J aroeroh, Kw. schijnt e. oud Jav. wrd. te zijn, b.v. harang lakoenja aroer oh^ Prab. Dj.; roepa Pandji Wira Soekma itoe agoeng aroeroh, la'ik di- hadap orang dipasShan agoeng^ id. De beteek. schijnt te wezen: v. e. zacht voorkomen. Zie ook arhhh en in het Jav. Wbk. loeroh. ^jk\ aroewan, ook roewan^ e. s.v. zoetwatervisch=^Ä:aw gahoes; aJasik^ e.s.v. zoetwatervisch, die wel eetbaar is, doch soms een jeukenden uitslag veroorzaakt; daoen aroewan tasik^ de bladeren van e. s. v. kruipplant, die als middel tegen dien uitslag worden gebruikt, 5J arall^ ook harah, richting, kant, streck; plaats, hock, gedeelte in een reistasch of koffer; t^mpat dan arahj de plaats en de richting, d. i. waar zieh iemand bevindt of welke richting hij genomen heeft; dimana arahnja n^gari itoe^ waar omstreeks ligt die stad? tiadalah arah Mndak Mrtjakapj niet weten hoe het aan te leggen om te spreken; hahis arah. al zijn vernuft uitgepul hebben. Ver- der: strekking, streven, i. d. richting, gericht; di ontjang MMrapa emas dinar jang merah, ditaroh didalam soeatoe arah, in de reistasch werd eenig goud, roode dinarien, in een hoekje gelegd, Ibr. b. Chas.; sakoe- liling arahy aan alle kanten; m^nga- rahj een richting nemen, b.v. m^n^r^ kam tidak lagi m^ngarah, bespringen of aanvallen zonder eene bepaalde richting raeer te nemen. Sj. Ind. K^s.; m^ngarahkan, een richting geven, in eene richting brengen. Zie ara II. 8» ( aroeh (?) m^ngaroeh, oorlogs- dansen of krjjgsdansen uitvoeren. C. en S. Zie aroek. ,^%| ari, L oelar ari^ e. s. v. zeer vergiftige zeeslang; roempoet oelar ari = iampoeng ari^ e. s. v. genees- krachtige plant. II. ari-arij de liezen, de onder- buik, de schaam streck. III. koelit arij dun yelletje, yliesje, blaasje, zie koelit^ ook de vliezige schil V. sommige yruchten, v. d. Tn. IV. ook tri, Arab. stal, krib, voe- derbak; paal om een beest aan vast te binden. ^£^] arja, Skr. achtenswaardig, achtbaar. Korat voor in Jav. titeis. Sadj. Mal. p, 57. väjojI arairoet, araroot, verb. Eng, het zetmeel uit den indischen pijlwortel. »•.^jt arferfeh, Jav. zach t,bedaard, Prab. Dj. Zie r^h en lirih, Jav. Wrdb. en aroeroh hiervöor. (j*o)t arls, Arab. landbouwer. LT 21 ^jti^ ^ I SrijaSy ook ri;as, binnenste van een pisangstam. ^jbJ eringaii,==Ww^aw,zieald. c>M azäd^ Perz. vrij v. gebreken. &Jfv| izälat^ Ar. doen ophouden, een einde aan iets maken. J I azal, Ar. eeuwigheid zonder begin. JS\\ azali, Arab, van eeuwigheid herj'eeuwig; pada azdli^ Ibr. b. Chas. aOvl aznah, e. s. v. versnapering, y.d. W. mogelijk äj4>jd hodzanat, eier- struif,ommelet,mijn Sehr, komtmeer- malen in de Hss. voor. y^övl azhar^ Arab. schitterend; almasdjidoeHazhar, de schitterende moskee, naam eener beroemde moskee in Kai'ro, waaraan eene academie verbonden is. j^t as, Arab. myrthe. jurfl is en his, uitroep van afkeer of tegenzin, foei! ^\ asa, I. Skr. hoop, verlangen; poetoes asa en hilang asa^ er is geen hoop meer, hopeloos, wanhopig; dja- ngan toewan asa lagij hoop maar niet meer; asa-asaän, steeds hopen, hoop koesteren; djangan asa-asaän^ blijf maar niet hopen, koester maar geen hoop; herasakarij hopen op, verlangen naar; m^ngasakan, naar meer doen verlangen, op meer doen hopen; me- ng asakan t^kakj het gehemelte, of den smaak, naar meer doen verlangen, zooals b.v. in: die perzik smaakt naar meer, den eetlust opw^ekken,trek doen krijgen; t^kak hamba asa-asa^ mgn verhemelte verlangt naar spijs of drank, mijn eet- of drinklust is op- 22 U*'' übut gewekt; asa hajam Mndak haüsoeng; asa Utk Mndak kapelimhahan^ de kip verlangt naar het rijstblok en de eend naar de kolk, Sprw. om iem. aange- boren aard aan te dulden, v. d. Tn. II. pokok asüj munt, de plant, word t op Malaka niet verstaan. Zie boven bij as, III. Skr. een, eenig, enkel, komt nog Yoor in ons aas bij 't kaartspel ; asa doewa, de dubbele waarde of hoe- veelbeid, b, v. orang m^ntjoeri karhau ataw Umhoe. . . hoekoemnja asa doewa. O&n^.asa poelang doewajQen met twee vergoeden, zie bij poelang; asa poe- lang asa, een met een vergoeden, d. i. een buffel voor een buffel. Oend. kena mengganti asa, poelang asa djoewa kapada toewannja; boenga asa, enkele bloem in tegenoverstelling van soe- soen, dubbel, zie ald. ; doewa poeloeh asa, een en twintig; Toehan jang asa, de Wenige Heer; koerang asa, min ^en. b.v. koerang asa ^mpat poeloeh anak radja, veertig prinsen min e^n ; koe- rang asa saratoes, op een na hon- derd; sa'asa toehoehnja, zijn geheele lichaam. Sadj. Mal. p. |"f*'*i; m^nga- sakan dzat Allah, de eenheid van het wezen Gods erkennen; m^ngasakan Toehannja, R. Chaib. zijn Heer als slechts e^n erkennen; kaäsaän, een- heid; asa-asaän, alleen zijn, in zijn eentje; kaäsa, ook kasa, de eerste, in de eerste plaats, was vroeger in ge- br. voor p^rtama, o. a. komt het voor in de Am. Hamz. Zie Niem. bl. 4^ dr. p. 32 van de aant. boenga asa, enkele bloem. Zie soesoen. ^\ asi, Arab. de heelkunst uit- oefenend, heelmeester, chirurg. • u-LwmI asäs, Arab. grondslag van een gebouw, fondament, basis. tjLu.1 oesaha, meestaloß5aÄ6^,Skr. inspanning, arbeid, moeite, die men zieh voor iets geeft; berMntilah ija da' ripada sakalian oesahanja, hij rustle uit van al zijn arbeid; ook : door arbeid of moeite verkregen, b.v. ajar hoedjan dan ajar oesaha, regenwater en put- water; h^roesaha, zieh inspannen, moeite geven, naarstig zijn, b.v. segala dajang disoeroeh beroesaha, alle hof- juffers werd bevolen naastig te zijn, zieh in te spannen; berniaga ataw beroesaha, koophandel drijven of ar- beiden; m^ngoesahakan, zieh moeite geven voor, zieh toeleggen op, b.v. mengoesahakan Mhasa Müajoe, zieh toeleggen op, of zijn werk maken van de Maleische taal; mengoesahakan dirinja, zieh inspannen, zieh bevlij- tigen; pengoesaha, bearbeider, be- werker; p^roesahaän, bearbeiding, arbeid, moeite, inspanning, b.v. p^r- oesahaän tanah, bearbeiding van den grond, \a.ndbouw, pengoesahaän, be- werking, bearbeiding. j^itL*,! asahan; kain asahan, e, s. V. Oost-Indische batist, minder fijn dan tjipoek. Zie ook dsahan, ,t asta, zie hasta. ,t asoet, van het Arab. asoed, kwaadstokerij ; mengasoet, kwaadsto- ken; pengasoet, kwaadstoker, opsto- ker; asoetan en p^ngasoetan, kwaad- stoking, kwaadstokerij. \^LXm*I astaka^ I.ooks^^aÄ:a,Btoep, CJÜu.1 23 pui, Yoorgevel. Sj, Ind. KÖsna p. 208 is het asiakij b.v. kaästaki halai di- k^pilkan s^rta. In de Hik. Korisj. is het jCwuuw; volg. E. v. Eys. en v.d.W. pui, YOorgevel? maka kanaikan ba- gindapon berk^pillah di-astaka halai, Hik. Boedj. Sadj. Mal, IL tijdelijke troon bij eene kro- ning, C, en S. ; maka radja pon Mr- arak ka-astaka serta ijapon naik he}'- s^majam di-atasnja. C. en S. id. (JUc^t astaga^ zie jü.Jt JikXM^l ^jUuwl astana, Skr. vorstelijke wonin g, paleis; grafstede Yan heilige of geeerde personen; ist astana, de paleißbewoners, 'sVorsten gezin, de harem, Zie ook bij boemi, ää^LjCwI istibältat, Arab. geoor- loofd-Yerklaiing ; mengistibdhaikan, geoorloofd verklaren, als geoorloofd beschouwen. Laxw! istibrä, Arab. onthouding van den bijslaap. abUüUvl istitäbat, Arab. uitnoo- diging tot bekeering. äbLsJJUul istidjäbat, Arab. ver- hooring van een bede. oi)Ls\Xu*l istihläf, Arab, het opleggen v. e. eed; m^ngistihldfkan, iemand den eed opleggen. HsliflJU**! istichärat, Arab. het streven om iemand welgezind jegens zieh te maken; sembahjang istichdrat, gebed na het plegen van een ver- keerdheid, om tot het goede geleid te worden. o^Uaüuwl istichläf, Arab, tot zijn opvolger of plaatsvervanger be- noemen, ook: m^ngistichldfkan. lL^tJU.1 istirähat, Arab. rüsten, rust ; beristirdhat, rüstend zijn, ont- heven van eene betrekking, non actif, emeritus; b^ristirdhatoe' Ichair, de weldoende rust genietend, rüstig en wel zieh bevindend, veelvuldig voor- komende uitdr. in brieven; mengisti^ rdhatkan dir inj a, zichzelven doen uitrusten. Meurs. Leesb. YII. p. 21. j^^JL^wl istferi, Skr. getrouwde vrouw, huisvrouw, gemalin, echtge- noote, Yoorn. in deftigen stijl; laki- isf^ri en soewami dan isteri, man en vrouw; beristeri, een vrouw hebben of nemen; akan perempoewan ifoe soe- dahlah hambaperisteri, wat die vrouw betreft, die heb ik reeds getrouwd; b^r ister ikan^ioi vrouw hebben; meng- ist^rikan, tot zijn vrouw maken; m^mper ister ikan, van e. vrouw voor- zien, uithuwelijken v. e. zoon, doen trouwen, iem. tot zijne vrouw maken. ä^-wmJua*! istisläm, Arab. onder- werping, overgaaf. K&\JicLiJ*A istitäät, Arab. gehoor- zaamheid, vermögen iets te doen. S(i>LjiJC.m/I istiäädat, Arab. ge- woonte, gebruik, instelling, de eti- quette; memb^ri istiuddat, de gewone eerbewijzen geven; uddat-istiuddat, gebruiken en instellingen, zie Uddat, JUjixm.1 istimäl, gebruiken, ge- bruik. ^UiüC-wt istigrafär, Ar. om ver- giffenis vragen; astagrafir oellah, ik verzoek God om vergiffenis, Qod ver- geve mij! als uitroep van schrik of verbazing. In hetMal, verbasterd tot astagapirlah of ook aileen astaga. 24 s\S^üu\ jÜJjIa^mI istittggar, Port, espin- garda, een ouderwetsch vuurgeweer, lontgeweer. ^Jix^l Istanggl, Skr. ook 5^- tanggi, reukwerk om te branden, Skr. astangga, uit acht deelen besiaande, nam. witte suiker, suikerriet, aloe- hout, sandelhout, muskus, witte ben- zoe, rasamala-olie en kastoeri-hout, Op Kiouw maakt men tusschen ts- ianggi en doepa geen onderscheid; op Malaka wel in den vorm, maar niet in de samenstelling; mhnhakar istanggi en m^noenoe istanggi, wierook bran- den; dihakarnja istanggi memoedji s^gala dewata, hij brandde wierook ter eere van de goden; roemah is- tanggi, een omgekeerde mand, waar- onder een komfoor met wierook en waar overheen kleeren worden ge- hangen, om die te berooken. Zie doepa en s^aka I. jjjCcyyf astakoena, Skr. acht- hoek, veelhoek, achtkant, achtvlak, kruisvormig gebouw, ordekrui8,e.s.v. diadeem, e.s.v. doos voor reukwerk; roemah Mrastakoena, een huis met vier vleugelgebouwen, een i. h. mid- den van elke zijde. Het hoofd gebouw heet dan katjapoeri en de vleugelge- bouwen ijahang, Nasi Mrastakoena, achtvlakkig opgemaakte rijst, ge- bruikt bg feestelijke gelegenheden. ^AJsXwwt astagina, Jav.reukdoos; manik astagina, een wonder edelge- steente, dat als men het in den mond houdt, behoedt tegen verbranden en terdrinken. 1^.4X0^1 istimewa, zooveel te- meer, hoeveel temeer, in H bijzonder, temeer, hoeveel te minder, des te erger; istimewa poela, hoeveel temeer nog, hoeveel te minder, hoeveel te erger is het, als . . . zie b,v. Hik. Abd. 116; istimewa lagi, id.; soerat isti' mewa me,deze bijzondere brief; m^ng-" istimewakan, tot iets bijzonders ma- ken, bijzonder doen uitkomen. JLaJuC^I istaafeoel, Arab. Con- stantinopel. ""LsUXwl istindja', Arab. reini- ging na het doen van zijn gevoeg; Mndaklah isiindja'' d^ngan fangan kiri, men moet zieh reinigen met de linkerhand. yX^\ festoe, b. V. maka di-estoni olih Brama Sakti akan tjoetjoenda itoe, toen zegende B.S. zijn kleinzoon, Asm. Pati. Het is het Jav. estoe, Skr. tvastoe, Zie bij setoe en rhton, ^lyCAvf istiwa', Arab. gelijk zijn, gelijkheid; chattoeHistiwa\ de even- nachtslijn, de linie. ^x^JumI istori, ook s^tori, Port, geschiedenis, verhaal, opzienbaren- de handeling, schandaal, ruzie, kra- keel. J^^k^Ä.««/! istihaldl, Arab. ophel- deren, opklaren, opwellen v. tränen, jCjCm»! astekal Hik. Am. Hamz. Boeng. R. bös. p. 15. j^wLJuA^I astina, naam van een in- disch Rijk, die dikwijls in de pandji- verhalen voorkomt, verkorting van hastina-poera, Skr. de olifantenstad, van hasti, olifant. ^jjuUmI istfna, Ar. eerbiediging van iemands rechten; m^mMri isiina ^L^va«! JoUm.1 25 Mhasa, iemand behandelen, zooals hem toekomt. Hik. Groel. *k*Ls\-iA»t ishäk, Arab. Isaäk. Juwl asad, Arab. leeuw, ook: de leeuw, het teeken van den dierenriem. JuLdlyA«^! asräfil, Arab. naam yan den engel des doods, die ook de laat- ste bazuin zal blazen, ^^w^fy*A*f asräfln, Arab. seraf, se- rafijn. i^l asoeng, W. Sum. opstoken; komt ook voor Hik. Am. Ham. ver- basterde uitspr. van asoet, zie ald. asoengan, opstokerij. i^l asing^ afzonderlijk, afgezon- derd en in zooverre ook: vreemd, met al het andere verschillend of daarvan onderscheiden; Mrasing^ afzonderlijk, op zichzelven ; herasing cZm, zieh af- zonderen, zieh afgezonderd houden; orang asing, afgezonderd persoon, yreemdeling; negari asing, vreemd land of landen; m^ngasingkaitj af- zonderen, afscheiden, apart zetten, ook onderscheid maken tusschen,Hik. Abd. p. 326 ; m. dirinja, zieh afzon- deren; masing^ verk. van oemasing^ Jav.zich afzonderlijk bevindend; ma- sing-masing, ieder afzonderlijk, een iegelijk, ieder voor zieh; asing pa- dang, asing hilalang en asing loehoek, asing ikannja, Mßn. elk land heeft zijn eigen irstellingen; asing orang , la'in p^ndapat. MÖn. andere menschen, andere meeningen; v. d. Tn. p^rasi- ngan, afzondering. itywl ^sang, bij verk. wel eens sang, doch dit is het grondw. niet; m^ng- esang^ den neus snuiten door het eene neusgat met den vinger dicht te hou- den en het andere terwijl uit te bla- zen ; ook m^ng^sang sabMah, volg. V. d. W. sang sahMahy dat ik voor eea pleonasme houd. Ju^l asfal, Arab. laag, gering^ gemeen. v«Ä-iA/| asap, rook van vuur enz.y stoom, damp; Mrasap, rookend, smeu- lend, stoomend, dampend; hintang^ h^rasap, kommet; kapal asap, stoom- schip; pesawat asap, stoomraachine; p^rang asap, spiegelgevecht; herasap hidoeng fig. van ter dege veel of in grooten overvloed iets krijgen? b.Vr orang menoewas Uhih pajah, kamt lihatj tMapi sakali dapat, ö^rasap hidoengnja. Mal. Sam. II p. 157 wi} zien dat voor de visschers met de toewas (e. s. v. schepnet) het nog moeielijker is, doch als zij eens wat krijgen, dan rookt hun neus (dan is het eene grootehoeveelheid?) m^nga- sap, rooken, met rook behandelen, rook aanwenden of voortbrengen ; m^ngasap njamok, muskieten door middel van rook verdrijven; m^nga-^ sapi, rooken, met rook behandelen, berooken, van rook doortrekken,rook op iets aanwenden, ook memperasap- kan; mengasapi daging, vleesch roo- ken ; asapan^ wat gerockt is, rooksel; p^rasapan, rookvat, rookhok, reo- kerij; pengasapan, rookmiddel, b.v* een test met vuur en daarop reuk- werk om iets te berooken ; asap-asap^ wat op rook gelijkt, damp. Pr. Dj. JuLAywf ispanjoJ,spaansch,span- jaard. 26 iS*^ i$^| asak, I. rast aangestampt, volgestopt, zooals b. y. een bultzak, pop, enz., Yast bijeen; anak-anakan asakj opgevulde poppen; m^ngasak, vast aanstampen, van aarde en an- dere daarvoor geschikte zaken, zooals kruit, kapok en dergel.; goed vullen, opstoppen van een pop, dood dier enz., inklemmen, volstoppen, ver- dringen, wegdringen; asak'inengasak, over en vsreer elkander drukkend of dringend; berasak, gedrongen, op elkander gepropt ; berasak-asakan, elkander verdringend, verdrukkend, b. V. van een hoop menschen of die- ren; terasak, vast tusschen iets in gedrongen zijn , ingeklemd ; pengasak, iaadstok. Bat, Zie ook sesak en desak, II. Mgn. mengasak, verplaatsen, verhuizen, verschuiven, v. d. Tn.; me- ngasakkan keris kahadapan, de kris naar voren duwen, H. P. zie ook s^sakj d^sak en kesak, ;^Aw| asik, ongestadig, dollen, kenkelen, van een vlieger; ongesta- dig, geen zitvleesch hebben, van per- «onen. Zie ook Usjik. ^JcJlXawI iskandar, Ar. Alexan- der; iskandar dzoeHkarnainj Alexsui' der met de twee horens, d. i. Alexan- der de Groote. lüjJoX^I iskandarlat^ Alexan- drie. jLwt asal^ sie asah *iLu.l isläm, Arab. geloovige overgave aan God; agama isläm, de mohammedaansche godsdienst; orang isldm, mohammedaan, islamiet; ma- soek isldm, tot den mobammedaan- sehen godsdienst overgaaü; m^ng- isldmkan^ mohammedaansch maken, van individuen of volken, l^^l asaiU^ zuur in het algemeen, limau asam, citroen; asam limau, citroenzuur, ook: zuur, w^aarmede men voorwerpen van ijzer of staal inwrijft, om ze te bruneeren; ook: de tamarinde,doch deze meerbepaald asam djawa, javaansch zuur; a. be^ landa, Hibiscus sabdariffa. a. hMini- bing^ Averrhoa. a. bes^mbij e. s- v. rubiacia. a, ramoenia^ e. s. v. vrucht- booin, zie ramhoenia. Yerschillende planten dragen den naara van asam, b.v. verscheidene wilde manggaboo- men zooals: asam bawang^asampaoeh, asam kombang^ asam kandis en asam m^mbafjang; ook andere boomen, zooals: asam geloegoer, met appel- vormige, zure vruchten, asam paja, of a, kMoebij een boom, die op moe- rassige plaatsen groeit, met zure, eet- bare vruchten, e.s.v. sa^a^, van welks bladeren men atap maakt; asa7n ga- ram, tamarinde en zout, de meest noodzakelijke ingredienten voor de bereiding van de gewone toespijs bij de rijst. Bij gebrek aan tamarinde kan ander zuur ook dienen, doch blijft de naam onveranderd. Asam-asaman, allerlei zuur, allerlei zure vruchten, allerlei in het zuur ingemaakte za- ken; ook: de naam van een heester, e. s. V. polygonium, die eenigszins op den tamarindeboom gelijkt; m^nga- samiy met een of ander zuur inwrij- ven, b.v. een wapen; p^ngasam, het zuur dat daarvoor gebezigd wordt, 1%-***' b. Y. limoensap, middel om te doen zuren, zuurmakend middel ; masam^ van oemasam, Jav. zuur, knorrig, onyriendelijk van het gelaat. Zie ook p^kasam. j^jyj ism, Arab. naam, zie bij bi. "^Uuwwl asma', Ar. meerv. van het voorgaande. sU-Mwl asmara, Skr. liefde, min- genot; asmara dewa, de god der liefde ; kasmaran, door liefde bevan- gen, verliefd; edan kasmaran^ dol van liefde, smoorlijk verliefd; mem- hoewang asmara^ den bijslaap uitoefe- nen; asmara dania^ zie soemri danta, ,^Uh*a.I asmaja, Ar. dak, beschut- ting" J^ajum.1 Ismael, Ismael. J«.4^( esmola, Port, aalmoes. ^.^1 asio^ I.zout,zoutachtig,zilt; ook gezouten, ingemaakt; ikan asin^ gezouten visch; daging asin, pekel- vleesch; mengasinkan ^ in het zout loggen, inzouten; asinan, in het zout gelegde groenten of vruchten ; asin- asinan, allerlei ingezouten zaken; masin^ van hoemasin^ Jav. zout, zilt zijn; bandjarmasin^ de zouteBandjar- rivier, naam der hoofdplaats van Z.- Borneo. II. asin-asin, e. s. v. boom, welks scherpe bladeren tot het polijsten van hout v^orden gebezigd. oljLwwl isnäd, Arab. aanvoering van gronden, het noemen van zijne zegslieden. ,j.aJUwI isnen, zie ^Jo|. ^^t aSOO, I. Jav.hond=an(^7w^; 9^gi asoe, de oogtanden. ^ 27 II. asoe-asoe, kous, mar. v. d. W. (^^•^1 iswari, Skr. meesteres, komt voor in de samenst. iboe swari en parameswarij zie ald. Oy***\ aswad, Arab.zwart, Jiadjar- oeHaswadj de z warte steen in den tempel te Mekka. \yM\ asoera, zie angsoer. ÄAA^I asah; m^w^a5aÄ,slijpen, wet- ten, aanzetten, afkrabben met een stuk glas, fijnwryven op een steen, b.v. Saif Dzoel.; ookfig. voor bescha- ven, polijsten ; mengasah hati orang, iem. opstoken, warm maken; m.piku raUj het verstand scherpen; menga- sahkan orang bekerdja, iem. met werk af beulen, v. d. Tn.; bafoe pengasah, slijpsteen, wetsteen, wrijfsteen; ber- asah gigij de tanden latön afslijpen, afgeslepen tanden hebben; m^ngasah^ ook slijpen v. glas, b.v. tjeremin tiada b^rasahj een ongeslepen spiegel, Sj. Haris. auwt asoeh; mengasoeh^ oppassen of verzorgen v. e. klein kind; p^ng- asoehf voedster, verzorgster, droge min; p'^ngasoeh basah k^ring^ ver- zorgster voor alle behoeften van het kind; enang-p^&ng asoeh ^ voedsters en verzorgsters ; ikan asoeh-asoeh, e.s.v. eetbaren zeevisch. Zie ook baboe, l^Avt oesahä, Skr. zie »1^1. ^^^1 asahan^ bord, schotel, Sw. ook e,s.v. inl. kamerdoek, minder fijn dan tjipok^ C. en S. e.s.v. wit katoen, M.; de naam van een Mal. rijkje op Sumatra's N. O.-kust. , -jwwl asai, e. s. y. korenworm of mijt*,* die in zacht hout boort, 0. en S. 28 ^S"* en M^n., Termolmd, Terwormd, van beschul t, gedroogde yruchten, rijst enz.; m^ngasai^ rul maken, los ran elkander maken; moeJca asai? Ibr. b. Chas. Zie ook kasai. ^u.1 asi, berestigend, juist, ja; asi "kah, is het zoo? is het geoor- loofd? C. en S. Luuf oesija, Skr. leeftijd, ouder- dom ; vervaltijd ; oesifa Vemoer zamdn, samengestelde uitdrukking in brie- ven Toor levensduur; oesifa hoetang^ vervaltijd eener schuld. M. Luwt asija, I. tanah aslja^ land der vreemdelingschap. K. Azie. II. Perz. molen. SsLäI isjärat, Arab. wenk, tee- ken, zinspeling, raadgeving; isjdrat mata^ wenk met de oogen ; m^ngisjä- ratkan^ wenken, een wenk of teeken geven ; m^ngisjdratkan p^7*kaiaännja kapada^ zijne woorden of rede rich- ten tot, Sadj. Mal. p. 21; m^mberi salamat d^ngan isjdrat, met een wenk groeten; mUarang d^ngan isjdrat, met een wenk verbieden; m^ngisjd- ratkan d^ngan matanja, e. wenk met de oogen geven. JUüuäI isjtigräl, Ar. het bezig zijn met iets; bezigheid, studio. JUxäI Isjtimäl, Arab. bevatten, inhouden. ^Lw&l isjr&k, Arab. het opko- men van de zon ; schitteren v. schoon- heid, van het gelaat. iJ'I%-äI asjräk, Arab. deelgenoot maken, tot deelgenoot aannemen. s[jL^\ isjäär, Arab. het merken van een offerdier; optooiing; m^ngi- Juof sjudrkan, een offerdier merken door eene insnijdlng, optooien. *U^t isjmäm, Arab. op nauwe- lijks hoorbare wijze uitspreken* Jo»4-Ät isjmoeil, Samuel. v^^uuäI asjaib, Arab. iemand die witte baren heeft, grijsaard; b.v. Äboe DjamaljJ hoe Taihah, kadoewanja itoe wazir asjaibah, Sj. Madl. dit laatste ah om het rijm. ^wol a§ah, Arab. echt. oLämöI i§hab, stichter. -.iUa^t istiläh, Arab. kunst- term. \^j^\ a§af, Arab. de naam van den vezier van Salomo. ^^ft^t agfar, Arab. geel ; ook : een Oriek, en een geel paard. jotyA-ot a§frän, safraan. J^ol a§al, Arab. oorsprong, af- komst, oorzaak, beginsel, oorspron- kelijk, afkomstig, van adel; asal kata. stam V. e. woord, ook datgene, waar- over gesproken wordt, v. d. Tn.; batoe asal, natuursteen, zie batoe; l^rasal, van goede of hooge afkomst; asaU oesoel, afkomst met verscheidenheid ; jang asal sakali, de oorspronkelijke ; k^mbali (of poelang) kapada asalnja, tot zijn oorsprong terugkeeren,terug- keeren tot daar het vandaan kwam; itoelah moela asal api itoe, dat was de eerste oorzaak van den brand; djadilah bajang-bajang sama sifat asalnja, zoodat de schaduwen gelijk zijn aan de lijnen der werkelijke lichamen; asal, ook: mits; asal dja- ngan, als maar niet; asalkan, zoo maar, als maar, mits. ^1 JLof a§li, Arab» van afkomst, van * adel. I^^aoI ai^am^ Arab. doof. Jyot Oe§661, Arab. rneer^. yan asaly de voornaamste ingewanden; algemeen beginsel, grondleerstelling. Ook gebr. als liefkoozingswoordje; oesoel wMi? b. v. noedjoem itoe mem- bilang angka oesoel toMinja? Sj. Dzoeb., is mogelijk ividi of wMi^ zie aldaar. Juuot a^ilj Arab. geworteld, vast, standvastig. XiLfit idläfat, Arab. verbinden, bijvoegen, aanhecbten. ioLy^l idlbät, Arab. een woord voorzien van de klinkerteekens, vo- calisatie. olw^^l idlräb, Arab. intrekking van zijn gezegde. J Ja-ol idltar&r, Arab. dwingen, dwang, noodzakelijkheid. JiL^I idlläl, Arab.doen dwalen, in dwaling laten. ^Uiol itbäk, Ar. I. meerv. van /^xJb zie ald. II. bedekken, het eens worden. jjjik^l itläk Arab. het verstoo- ten der vrouw; vrijlating, algemeen- making. ^JLJbl atlas, Arab. satijn. y^\ ittahhoer, Ar. reiniging. ^Lg-^l ilhär, Arab. openbaren, ;^' 29 ; nemen LjCcI itibär, Ar. tot voorbeeld JiiXXfrt itidäl, Arab. evenredig zijn, het midden houdend, Symmetrie. oUUßl etikäd, Ar. vertrouwen. gelooven, geoorloofd achten; h^reti" kddkan, iets voornemen, tot iets be- sluiten. (>UjCe| Itimäd, Arab. zieh op iets verlaten, vertrouwen. 4>LAXftl Itijäd, Arab. gewoonte door herhaling. Jjot! ädzär, Arab. meerv. van \4Xfr öedzoer, zie ald. nI 4X^1 idzär, Arab. het besnijden van een jongen. v^t^l iräb, Arab. duidelijk spre- ken. ot%x| aäräf, Arab. de limbus, een denkbeeidige plaats tusschen hemel en hei, aangewezen als ver- blijfplaats van de braven onder de ongeloovigen. sLww^l Isär, Ar. dringen tot be- taling. äJ5a^\ aälam^ Ar. groot, grootsch, plechtig. jJLäI aälam, Arab. kundig, best wetend; wa Allahoe ulamoe en öod weet het 'tbest; tva Allahoe ülamoe bissawdby en God weet het best de waarheid ervan. jJLfitI Ilam, Arab. weet, geb. w. JL&I aäla^ Arab. hoog. j^l aäm, Arab. algemeen; s^gala orang jang auntj het publiek; chds dan aum, lieden van rang en gewone lieden. ^•^t aÖedÄO©, Ar. ik neem mijn toevlucht, b.v. aöedzoe billahi min assjaitdni ^rradjimi, ik neem mijn toevlucht tot God voor den gestee- nigden duivel. , ^y£,\ aäwar, Arab. eenoogig. 80 uat tSlif igrätsat, Arab. hulp, bij- stand. k\ ang, I. pers. Yrnw. 2^ pers.enk. jegens mannen, meestal awak-ang, II. meestal hang, titel v. de Toor- naamste legerhoofden. v:>^| angta^ zie anta^ b.y. toewan poet^ri itoe sangat edan kasmaran dan gila Mrangia» Zie ook MrangtL v:y^f angat^ warm, heet; zie hangat, cii^l anglt, I. branderig rie- kend; zie hangit en r^ngit. IL = agas, zie ald. o^t angoet; m^ngangoet, mij- meren, suffen. w^t angoer, Jav. lieber willen, angoerlah akoe mati daripada kahi- doepanjang salakoe ini, ik sterf liever dan zulk een leven te leiden; ook angoeran = r^mak^ zie ald. ^•(«.^t angrawan, e. s. v. boom, die hout levert, geschikt voor scheeps- bouw. Mogelijk anggerawan of m^ra- iva7i, zie ald. u*ü angoes, zie hangoes. ijtJ^\ angsa, Skr. gans = ^aw^sa III. jjL^f angsana. Skr. en sMa op Java sono, e. s. y. boom, die prachtig meubelhout levert, het zoogenaamde zonnehouty dat in .de Molukken ling- ^oa-hout genoemd wordt, Pterocar- pus indicus; b^rsoenting boenga ang- Sana, bloemen van den angsana-boom achter het oor dragen. Zij zijn fraai geel. v-A^wu^l engSOet; m^ngengsoety beetje voor beetje over eene vlakte schuiven, b.v. van zeer kleine kinde- ren over den vloer; beetje voor beetje voortbewegen, b. v. een vaartuig bij flauwen wind; eventjes van zijnplaats schuiven. MÖn. insoet, id. y^'^\ angsoer; mMgangsoer, bij kleine beetjes voortrukken,langzaam voorttreden, vorderen; berangsoery minder worden van eene ziekte, door afbetalingen minder worden van een schuld; angsoer an, vermindering, wat in mindering betaald wordt, termijn. Ook asoera, Mal. Contr. m^^\ ingSüngf= insang, zie ald. J^^l angsal, Jav. verkrijgen, erlangen, bekomen. Juw^l engsel,Ned.heng8el,schar- nier. ^wwJtl ingsoen, Jav. ik, als de Vorst spreekt. Ook bezittel. gebr. lSjuwwxI angSOka, Skr. e.s.v. boom, die fraaie, welriekende bloemen draagt, de pavetta indica. v_ftrt angap, MÖn. ademhaling; m^ngangap, ademhalen, v. d. Tn. v_ftü angop, Jav.gapen,geeuwen. jC^I angka^ I. Skr. cijfer, nom- mer, teeken; angka-doewa, het cijfer twee, het herhalingsteeken in de grammatica; wordt ook gebr. achter eigennamen van personen, als die bij een aanspraak tweemaal worden ge- noemd, b.v. Jan, Jan, pas op ! Voorb. Sadj. Mal. p. t*vl ; m^ngangkakan, teekenen, merken. II. denken, zieh voorstellen, C. bh^angka-angkaän, ergens gissend over peinzen, b.v. masm^-wasm^ b^r- angka-angkaän b^rkata: siapa djoega JC^I oJC^I 31 garangan jang berolih anoeg^raha Allah tndla itoe?, een iegelijk peinsde en zeide : Wie is het toch, die de ge- nade des AUerhoogste zal ontvan- gen? Radja Chaib. jC^I Ongka, e. s. v. grijzen aap, zonder staart en met zeer lange ar- men, hylobates, volg. Tug. de kleine zwarte of donkergrijze gibbon. ^IX^f angkara^ Skr. moedwil, eigendunk, brutaal, ook onbeschoft, onbeleefd = hoerang adjar; endah angkara, brutaal mooi; singa ang- karttj een drieste of woedendeleeuw, Hik. R. Chaib.; b^rboewat angkara, moedwil ip\egen^ ook melakoekan ang- kara^ C. S.; angkara akan hak orang, moedwillig inbreuk maken op iem. rechten. Oend.; niMg angkara^ die hoedanigheid vertoonen. y*.lXcf anghasa, Skr. het lucht- ruim, de bovenlucht, de vrije lucht, de ether. Ook akasa. Zie oedara. v:>X^f ^ligkidl meng ang katj op- tillen, opbeuren, yerheffen tot, aanne- men tot, opdisschen, opdragen van spijzen, aanheffen van een gezang, steken van een zweer, ook iem. op- hemelen, in de hoogte steken, ver- voeren, transporteeren, b. v. van een lijk, H. Abd. p. 481 reg. 2 v. o. m^- ngangkat anak^ tot kind aannemen ; anak angkat, aangenomen kind; hapa angkat, de vader van een (doorhem) aangenomen kind; b^rangkat, ver- trekken, van aanzienlijke personen, (van gewone lieden berdjalan):^ m^ng- ctngkat tangan, de banden opheffen ; ^^ngangkatkan piala, met een beker salueeren; m^ngangkaUangkat^ op- hemelen, lekker maken, in het zon- netje zelten; mangkat^ overlijden, overleden,van Torsten; mangkat b^r- adoe, ontslapen; angkatan, leger, vloot; optocht, gerechten die opge- dragen worden; kalihatanlah ang^ katan moesoeh jang datang, toen kwam het naderend vijandige leger in 't zieht; angkatan radja diradja^ e. 8. V. draagbaar voor het lijk van den regeerenden Vorst; perangkaty een kompleet stel van \oi^\ pengang ^ katj ophemeling, ophemelaar, iemand die gewoon is anderen op te heme- len. Zie ook pangkat, v-jC£f angkoet; m^ngangkoety opnemen en wegdragen, transportee- ren, zooals b. V. bij een verhuisboel ; meng angkoet sarang, voor zijn nest sleepen, d. i. zijn nest bouwen; peng- angkoet^ sjouwer, lastdrager; angkoet- angkoet^ e. s. v. wesp, die ook voor haar nest sleept, de metselbij, v-jCftI angkot, I. mhigangkoty steken van een zweer, zie angkat. II. een ronde hol van bloemen^ waarin een steel gestoken wordt, L» oJCdI angkit; m^ngangkit^weg- nemen of afnemen, van iets, dat men tijdelijk uit of ergens op gezet heeft, b.v. een pot van het vuur, een uitge- zette fuik, te drogen gehangen goed, enz. MÖn. onophoudelijk of gedurig e» zekere handeling verrichten, v.d.Tn. v::JCdI oengkit en oenggit; m^- ngoengkity eventjes met een spaak oplichten, door den hef boom naar bo- ven te brengen; m^ngoengkit-oengkity 32 /* op en neder wippen, zooals een wip- plank; koersi oengkit-oengkifj wip- Btoel. Zie ook oengkang. jCct angkar(?); angkaran, een bovennatuurlijk voertuig, door mid- del waarvan men kan vliegen of zwe- yen; naik kapada soeatoe angkaran laloe mMajang, M. jCfrl angkfer, Jav. door spoken of geesten bewoond, van een plaats. ySisA ingkar, Tanhet Arab..l)ol, weigerachtig zijn. Sj. Madli ook Mal. Sam. 11:245 heeft ingkar. JC£| oeilgkoer, L zie poengkoer. II. Jav. b^roengkoer-oengkoeran, zieh in verschillende richtingen ver- wij deren, den rüg toekeeren, van velen. H. T. 5^jCfr| angköroeh, = goepoeh- gapahj zie goepoeh. ^^jLfrl angkoes, Jav. zie ang- Jcoesa. ^ujCfrt ongkas, zie onggas* j*X^] ongkos, verb. Ned. on- Jiosten; tiada berongkos, zonder on- kosten. iJ<M angkang, == angkat, zie aldaar. itCct engkang; m^ngengkang, wijdbeens gaan.Zie kangkangMi^uAd. mS<^\ oengkang; mMgoengkang- -oengkit, op en .neer wippen, zooals een wipplank; heen en weer loopen ^n daardoor veel drukte vertoonen; koersi oengkang oengkit^ wipstoel, •schommelstoel. Zie ook oengkit, &S<^\ engkeng, M^n. zie keng- keng. \,,JX^\ angkap ; b^rangkap-ang- kapan, bij beurten, in een dans. Zie anggap en rangkap I. ^,JXs^ angkoep, njjpertje of tan- getje, dat vanzelf weer opengaat als de druk ophoudt; tangvormige uit- einden van een half ontloken knop, ook die knop zelf ; s^pit angkoep, tan- getje om de baardharen uit te trek- ken; m^ngangkoep, als e. nijper open- en dichtgaan; met zulk een tangetje nijpen, knijpen; m^ngangkoepkan djarij van duim en vinger e. nijpertje maken, die daarvoor gebruiken; t^r- angkoep-angkoep, telkens open- en dichtgaan zooals b.v. de bek v. vis- schen; angkoepan, wat op een ang- koep gelijkt. v.-ftjC-il oengkap of roengkap; m^ngoengkap, zieh in woorden uit- drukken; oengkapan, woorden waar- mede men zieh uitdrukt, v.d.W. Ook roengkap, ^^jjC^I angkak^ Mön. angkak- angkakj grap, scher ts ; sipandjang a. a., e. rechte grappenmaker, v. d.Tn.; djangan kamoe angkak-angkakkan akoe, kwel of plaag me niet, C. en S. {^jSi^\ ßngkak, e. s. v. taart ; zie ook ^ngkah. /SX^I ongkak, tweesterke,recht- opstaande,houten pennen op den boeg van een vaartuig, tusschen welke het ankertouw doorloopt; lobang ongkak, kluisgat. ^^jXftf ongkok, Mön. zie onggoL JjC^f oengkil; m^ngoengkil, op- lichten met een spaak of hef boom ; p^ngoengkily spaak, hefboom. Zie ook oempiL m\ S3 iJUC^i angklöeng^^ Jär. e. s. v. muziekinstrumentj bestaandB uit een raam, waarin bamboepijpen hangen V. verscMllenden toon, en waarvanhet geluid door schudding wordt voort- gebracht. *X^| angkiu, Chin. e. ceintuur, die door vrouwen gedragen wordt en voor op de buik met een selepa ge- sloten wordt. •.JCdI 6ngkau,pers.Yrnw.2epers. enk. gij ; berengkau^ bij zijn spreken van engkau gebruik maken, tutoyee- ron; meng eng kau ^ va^t ^w^Ä:aw beje- genen, d. i. minder beleefd toespre- ken; engkau orang, gijlieden. Zie ook bij akoe. ^Xl^l Öngkoe, wijziging van tmg- koe^ titel van de mannelijke en vrou- welijke afstammelingen v. den Eijks- bestierder. ^u; JC^I angkoesa, Skr. Jav. ang- koes^id,olifsintenhaeik:m^ngangkoesaj die haak gebruiken, ook met een oli- fantenhaak vechten tegen iem. Tjek. Wan. Pat. Zie koesa. äXxI angkoeh^ I. trotech, ver- waand, opgeblazen ; mengangkoeh^ zieh trotsch of verwaandaanstellen; p^ngangkoeh, trotschaard. II. Pad.bovenl. alsof, gelijk, waar- schijnlijk, b. v. angkoehnja ^ngkau djadi radjUj waarschijnlijk wordt gij koning; angkoeh ajar^ gelijkende op 'A'ater. v. d. Tn. äX^I gngkah, I. lijm. II. ^ngkäh'^ngkahj half gaar, nog niet goed gaar, b.v. van aardappelen eu derg/, npg niet zacht of murw, van vruchten; nog niet verzadigd, van deti smaak. iC&l angkai, e.s.v.zeedier,waar^ van'armbanden worden gemaakt, die door de kinderen der orang-laoet wor- den gedragen. WelHcht de Mal, naam voor de akar-bahar, zie ald., doch dan zou het een zeeplant zijn. ^JCäI oengkai; mengoengkai^los- maken van iets, dat geknoopt of ge- benden of opgewonden is; loswinden, losknoopen. M^n. loamaken, openen, uit elk. nemen in het algem. b.v. m. roemahy een huis af- of openbreken, daar waar reparatie noodig is; in, almari^ e. käst uit elk. nemen. v.d.Tn. {Js^\ engga^ Batav. neen, niet. Ji^\ angga, I. tak, gewei; ber- angga, getakt, van gewei voorzien; roesa berangga, hert met getakt ge- wei. Ook rangga, zie ald, II. ook engganj grens ; int angga- nja, dit is de grens er van. Hefc is eene wijziging van hingga, III. olifant. IV. pretentie, snoeverij, b.v. boe- kankah bhar sangat angga boedak iniy saperti pipit Mndak m^nUan gadjah^ C. en S. Zie angkoeh. iji^\ ingga, zie hingga. .\J^] aHggara, Skr. rood als een vuürgloedj Tug., ook enggara en ang- garaUj e. s. v. een bovennatuurljjk voertuig of fabelachtig dier, ook satwa anggara en naga-anggara; ^. Boed. en I. J.; ada di-atas soeatoe ang- gara^ sommigen zaten op een anggara. 8j. Ind. K^s,; natklah äi-atäs soeatoe anggar an laloe mMajänglah d^hoelöe, 34 oJ^t O^» M.; ikan anggara, e. s. v. zeevisch, zeebrasem, klipvisch, d. B. goudbra- sera, Tug. en P. oJsIdI ailggoet; h^ranggoet^ütam" pen van een vaartuig, zie anggok^ ook zwak, onbeslist, weifelend, wanke- lend, b.r. pajah hMoewan p^nghoeloe pada orangjang anggoet-anggoety^t is moeielijk iemand tot beer tehebben, die weifelend is, C. en S. v:>X!^t anggit, I. m^nganggit^riy gen, aaneenrijgen,b. V. de dekbladeren op de latten voor atap; door middel van rijgtouwen een vel spannen op een trom ; rotan penganggit atap^ de rotan waarmede de dekbladeren wor- den aaneengeregen; penganggit M- doe^, de spankoorden van een mos- keetrom. II. Jav. samenstellen van een ver- haal of geschrift = mengarang, o^jt^t Oenggit; m^ngoenggit^o^' en neerwippen, zooals b.v. de staart van een kwikstaartje, de boeg v. een dobberend vaartuig, enz. Zie oengkit, oJCftf oenggat; mengoenggat^zich afwisselend met het bovenlijf buigen en weer oprichten, zooals bij het dzikir en zooals een zwiepende roede, die in stroomend water staat. oJC^t oenggoet; m^ngoenggoet, met een ruk trekken aan een touw enz.^b^roenggoet'Oenggoetanf met zijn beiden of velen om het hardst trek- ken, b.v. aan een touw of kleed, ieder aan een eind. Ju£t anggar^ I. menganggar, re- kenen op iets, oordeelen, berekenen, begrooten; anggaran^ oordeel, steun- punt, basis, rekenkunstige formule, punt van uitgang, begrooiing, ook hang gar, II. tijdelijke zitplaats, b.v. in een tuin of op een openbare wandelplaats, ook anggaran. Hik. Korisj. Zie ang- gara. Jsicl anggßr, Jav. mits, als maar; ook: wet; angg^r-angger, beschreven wetten, schriftelijke wetsbepalingen, wetboek. jCdI anggoer, l. tak of twijg, aflegger, stek ; m^nganggoerj stek- ken door middel van afleggers of takjes, die men o verplant; anggoeran zulk een stek of aflegger. II. Jav. menganggoer, ledig zijn, zonder iets uit te voere», niets doen, luieren, lanterfanten ; doedoek meng- anggoer,\eäig zitien] p^nganggoer, le- digganger; p^ranggoeran, lediggang. III. Yerz^pokok-anggoer^ wijnstok ; boewah-anggoery druif ; ajar-anggoer^ wijn; anggoer fnerah, roode wijn; a. poetihy witte wijn; a. asam, rijnwijn; pokok a, hoetan, de wilde wijnstok. IV. Zie angoer en remak, J^\ enggar, Jav. lustig, opge- ruimd; enggar-engga^'^ zieh verlusti- gen. ^Lüt anggörana. Sing. = ha- niaga, zie ald. (jw jCct inggßris, engelsch; oran^ inggtriSy engelschman. ^yi^\ anggferek, Jav.e.s.v.woe- kerplant of Orchidee, waarvan ver- schillende soorten met welriekende bloemen, b.v. an^^^reÄ boelan oidaoen laUy de boenga kastoeri^ b, poef^ri dp^ JJ^f 35 a. Mtoel^ a. lama en h, hidiadari. De Mal. naam is hoenga kasioeri, Zie bidiadari. v^ jtxt anggörka, e.s.v. lang op- perkleed Toor mannen, met over- slaande borststukken, zooals de Moo- ren dragen. ^jCcf onggas, gevogelte, vogel, inz. wild gevogelte; onggas angJcasa^ de paradijsYOgel; onggas-anggas, al- lerlei gevogelte. ijmXIdI oenggis; mengoengglSjhe- knabbelen, beknagen, aan iets knab- belen, b.v. aan een knook, suikerriet, enz., ook afbijten, afknabbelen b.v. maka di-oenggisnja poela jang Uhih itoe, toen beet hij weer er af wat te veel was. jyJxf anggoeng; mHganggoeng, oplictten, optillen. Zie angkang, ii^\ ^nggang, of hoeroeng ta- hoen, de rhinoceros-vogel; e. papan, een soort met twee horens; e, danta, met e^n hören. «^t oenggang, zie oengkang. t^qlT^t anggap, (ookan^^oep,b.v. maka minoemlah heranggoep-anggoe- pan dan Mrlarih-larihan. Prab. Dj.) anggap m^nari,ien dans uitnoodigen; m^nganggap, een buiging maken, inz. bij het uitnoodigen ten dans of tot drinken enz. ook van groote vogels als zij willen opvliegen; anggapan, uitnoodiging indienzin; Mranggap- anggapan^ bij beurten; in^nganggap, Jav.? wajang-vertooners roepen om te speien. v-AiT^! anggoep, zie anggap. ^jjt.Äl anggok; menganggok, knikken met het hoofd, van slaap of ouderdom, of als teeken van toestem- ming of groet, Prab. Dj.; stampen van een schip; t^ranggok-anggok^ aan het knikken raken, b. v. torwijl men onder een vracht gebukt gaat. \J^X^\ Onggok, I. m^ngonggok, gebukt en schoorvoetend voortgaan, zooals oude Heden; op die wijze aan iemand voorbijgaan uit eerbied. IL hoop levende wezens, die bij elkaar zitten of staan. M^n. ook van andere zaken, b.v. sa-onggok karsik^ e. hoop zand of grint; lada sa'' onggok^ e. hoop peper; mendjoewal beronggok, bij hoopen verkoopen, v. d. Tn.; h^r- onggokj op een hoop bij elkaar. ^jCdI gnggek, hijgen van be- nauwdheid, zie ^ngeh, Jk^;bl anggal,!. licht geladen, v. e. vaartuig; m^nganggalkanjMchtejij b. V. door de lading te verminderen. II. e.s.v. bord of horde, hangende aan het dak in e. mal. woning, waarop men provisie bergt; anggal tikar, e. mat als zoodanig gebezigd, C. en S. Zie para-para en gajang, Jc^äI anggol; menganggol, op- wippen van een voorover gebogen hoofd of kop, den boeg opheffen, op de horens heffen, met den kop of het hoofd achteruitslaan ; t^ranggol-ang- golj beurtelings opwippen en weer zak- ken, voor anker rijden v. e. vaartuig. JjJxt oenggal, I. verkorting van toenggal, eenig, b.v. pa^ oenggaly va- ders of moeders eenige broeder; ma' oenggaly eenige zuster>an vader of moeder. 36 tM^I - A| II. m^ngoenggal^ zieh op en neer of heen en weer bewegen aan deop- pervlakte, zooals b. v. het hoofd van een zwemmende, op de golven dan- sen, van een vaartuig, beurtelings verdwijnen en weer zichtbaar worden, van iets in de verte op zee. JjCfrt inggil, Jav. kr. hoog, ver- heven, Zie her^nggiL ^jJÜtftl inggßlan, Engeland, j^^JL^I anggan en inggan^ zie angga II. ^^jt^l anggoen, fijn en net van werk, beschaafd, aristokratisch van manieren. M^n. id. *jCcI Önggan, I. weigeren, wei- gering, weigerend, niet gesteld op iets, enggan menengar^ weigeren te hooren; ^ngganlah akoCj ik weiger mijne toestemming, zie segan; M^n. hati enggan, onwillig v. aard, v.d.Tn. IL bepaalde plaats of piek aan iets, b. V. de plaats op een plank, waar die moet doorgezaagd worden, de plaats waar iemand heeft opge- houden met lezen in een boek of geschrift. ^jJCrI Oenggoen, I. vuurbrand, dik blök hont, dat men smeulend laat liggen, om daarvan zoo noodig vuur aan te maken, ook: een houtvuur, H.A. pag. 440; m^mboewät oenggoen^ e. houtvuur aanleggen; heroeng goen, aanglimmen, voortsmeulen, beginnen te branden van vuur, de Hell. 5® dr. p. 21; tamaoe Mroenggoen^ het vuur wil niet aangaan; oenggoenan, smeul- houi;, hont dat van binnen vermolmd en dus voor aanglimmen geschikt is ; kajoe ini Whas oenggoen, dat hout vermölmt spoedig van binnen. II. MÖn. hoop, Stapel; sa-oenggoen pitisy e. hoop geld, veel geld, v.d.Tn. Zoo ook op 't schiereil. Mal. heloeng- goen voor Mroenggoen, z. opstapelen, ophoopen. C. en S. geven als grondw. verkeerd op loenggoen, jC^I anggO, Jav. gebruiken. Zie peranggo. «.jj^l anggau, in het Palemb. = ganti tikar^ zie ald, JC^\ iöggoe, I. Perz. duivelsdrek, asa foetida; wijnruit; ook soms ingoe, II. e. s. V. oneetbaren zeevisch, doch die niet giftig is. ^jCdI anggota, lid, ledemaat v. het lichaam, niet van e. genootschap, lichaamsdeel; anggota pdrkataän, de deelen van een zin; perhoehoengan anggotüy gewricht; Umahlah s^gala anggotanja, al zijne ledematen waren verzwakt (krachteloos). &^t ßnggah, = engga, zie ald. iJC&I anggoh^ net aan een stok om te visschen; == doran^ C. en S. nS^] iBggih, Jav. ja! Jutl anggai^ met zijde en goud- draäd doorweven(?) C. en S. JcftI angfel, Jav. moeilijk, inge- wikkeld. iJUl angloeng, Chin. paviljoen, prieel. Sj. Ardan, ook nangloeng, zie aldaar. ^jJL^t oenglen, in het Palemb. e.s.v. boom,Memecylon oligoneuzum. JLc! angio, Chin. komfoor, test, vuurpot. Zie keran, ^jM angan, peinzen, overpein- ^^ ü^» 37 zen, zinnen, verlangen, vermoeden; MÖn. Yoornemen, plan; m^ngangan, e. plan beramen, bij zichzelven over- leggen, v. d. Tn.; sHekala ayigan- angannja Mndak m^nßrang kam- draäUj steeds peinsde hij er over om den hemel te bestormen, M,; angan" an^an,denkelijk,Yermoedelijk;aw^a«- angan hati, ook: het geweten^, l^m- hoet angan-angafiy teeder v. geweten, de Hell. 6e dr. p. r*. ^j^l augon, Jav. hoeden v. vee; pangon^ veehoeder. ^jj^l angin, wind, lueht, luchts- gesteldheid, lacht van iets, winden in het lichaam ; angin haloewan en angin sakal, tegenwind; a, toeroetan en a. sorong boeritan, wind van achteren; a, roewang en a. timba roewang, wind^ die van terzij inkomt; a.kentjang kelat^ stijve koelte, stevige bries ; a. laoet^ zeewind; a. c?ara^, land wind ; a.ZemaÄ- l^mhoet, een zachte bries; a. sepoe'i, een zacht koeltje; a. rihoetj storm; a. goenoeng-goenoengan, val winden van het gebergte ; a. oelak, dwarrel- wind, wervelwind; a, bidai, wind die eenige dagen uit denzelfden hoek waait; a. ioekoes^ de eerste noorde- lijke winden, die nog niet aanhou- den; a^Mlamboe saft^^aÄ, doorstaande noordelijke wind; a. kUamboe mS- noenggalj doorstaande stijve noorde- lijke wind met regen; a. temberang boeritan, groote stagwind, die van achter komt; a. temberang haloewan j een wind op den boeg, C. en S.; a. ekoer doejoeng of a. tahoen beharoe tjina^ doorstaande stijve noordelijke wind zonder regen; toeroen angin^ opsteken van den wind; chabar angin, los gerucht; tahi aw^/w, windveeren ; praatjes, beuzeltaal; ook: e. s. v, ge- neesmiddel tegen winden in het lijf; kapala angin, wind, die een storm voorafgaat, die e. n aderenden storm voorspelt, C. en S.; mata-angin, wind- BtTQek]pokok angin, wölken, waaruit wind voortkomt, donderkoppen;^gr- tjaja angin, geloof zonder grond; tjakap angiti, kale bluf, gezwets; kamatian aw^m,door windstilte o ver- vallen worden; mam angin, wispel- turig in spreken en handelen; daoen balik angin, geneesmiddel tegen win- den ; e. s. V. plant, welks bladen aan den onderkant wit zijn en in het zon- licht omkeeren, zoodat ze in de verte er als witte bloemen uitzien, Mappa gervanica, C. en S. ; p^rmain angin, e. s. V. weerhaan op een Mal. huis, die geluid geeft als de wind er op speelt, C. en S.; di-atas angin, boven den wind; dibawah angin, beneden den wind; a, paksa, gunstige wind; angin-angin, de lucht van eene zaak, gerächten; angin-angin an, het tijd- perk van de rijst, waarop de wind vat op de plant krijgt. Päd. bovenl.; kaänginan, aan wind of tocht bloot- gesteld zijn, daardoor geleden heb- ben; mengambil-ambil angin, een luchtje scheppen; berangin, in den windstaan ;^gra«^maM, e.plaats waar men iets aan den wind blootstelt, droogloots; balai ph-anginan of roe- mah peranginan, zopaerhuisje; p^r- anginan en bilik peranginan,\u6htigQ 38 l\ o*! opkamer, ook voor een vertrek op een plat dak, zooäls in Arabie; nn^mp^r- anginkan, aan den wind blootstellen, luchten, ook: m^ng anginkan. J^t angau, teek, kleine schape- luis. Yoor de groote, zie koetoe babij C. en S. au^l ängah; m^ng^ngah-e'ngahy hijgen, b. v. v.e. z waar vermoeide ; bui- ten adem zijn; ook: m^ngah-m^ngah. au^l i^ngeh; mengengeh, naar den adem hijgen, b v. van vermoeienis of te veel eten; engah-^ngeh, ook ngah- ngehj betzelfde met verscheidenheid in gebaren. jilwAil iftiräsj, Ar. uitgespreid zijn, b.v. van een tapijt. ^vil afrak^ Arab. wit; alafrak, de Witte haan. In het Mal. alleen van een haan. &Ai»\3l afrikljat, Ar. ala-f^rikijat, de afrikaansche landen. ^jyi\ ifrandj, Arab. Franken, Europeanen, met uitzondering van Grieken en Türken. ^ÄijJl ifrandji, Ar. frankisch, europeesch. ^^AÄJUwil afsintin, Ar. absinth. ijfc-wwJ afsoen, Perz. betoovering, tooverspreuken, in het Mal. verb. tot pesoena, zie ald. J^AÜt afdlal, Arab. uitnemend; t^rUhih afdlal daripada sakalian nabi^ veel uitnemender dan al de pro- feten. Facs. 36. Jüiil afääl, Arab. meerv. van Jkjii, zie ald. ^il afak, Arab. landstreek, ge- west. ^^LiÜI afldtoen, Arab. Plato. ^cXüt ©fifendi, Arab. heer, als titeL 5|^| afoewah, Ar. Mal. poewah, zie ald. in het Ar. is het afwah. of apa^ wat? welk? iets; ook waartoe, waarom, hoe, zie beneden bij m^ngapa; tiada apa, niets; ini apay wat is dit, maar ook hier is het (of hij of zij); s^gala apa, al wat, alles; barang apa^ het een of ander; apa-apamoe, wat alzoo het uwe is, al je spullen; apaiah kiranja, dat toch; lihat apaiah, zie toch; apatah kapa- datnoe, wat gaat het u toch aan; apa- apa, wat ook, het een of ander; apa ukal, wat Staat te doen?; apa batknjä, waartoe zou het dienen?; apa-apa sediküj van het een en ander een weinig ; apa lagi en apatah-lagi, wat nog meer is, en nog meer, bovendien; apa-kala, wanneer? apapon baik, wat maar goed is, hetzelfde wat; &^r- apa, hoeveel? bi^^rapa, eenige, vele; b^ber apa-berapa fO, ZOO vele; m^ngapa, waarom? op Java k^napa, hiervoor ook apa jang als het geen catago- rische vraag is, b.v. kar^na beta tiada tidoer apa jang dibasoeh moeka beta inij daar ik niet geslapen heb, waarom zou ik mijn gezicht dan wasschen? Hik. Koris ; apa jang Mndak dilawan orang gila, waarom zou men zieh verweren tegen een gek? mengapa maka, waarom is het dat ; tiada me- ngapa, dat maakt niets uit, heeft niets te beduiden; mengapa poela maka bagitoe, wat heeft zoo iets toch te beteekenen, wat heeft zoo iets toch •Ul ^1 39 om het lijf ? H. T. op verschillende pL; m^ngapahan^ wat doen aan iem. of iets, wat er tegen doen ; tiada di- p^ngapakan, ongemoeid gelaten wor- den. Pel, Abd. ; pengapa, vraagal; gewicht, belang van iets; Mndak di- pengdpakan s^ri hatara^ wat zou de Yorst daartegen kunnen doen? H. 