title: Jaarboeken van het Koningrijk der Nederlanden : (1814-1822)
creator: Stuart, Martinus
text: Halft van Hoorn; tot Prelident bij den raad van Jullitte te Sourabaya , de Heer R. A. Paauw , tot dus verrc Vice-Pn fident bij den raad van Juftitie te Sourabaya. — r De Heer D. C. van Rlommeftijn werd later tot waamemend refident van Cheribon benoemd in plaats van den Heer Mr. J. G. van Angelbeek, die, op deszelfs verzoek, weder zitting nam in de hoofd-directie van financien. Overigens werden 110g gedurende dit jaar benoemd tot refident van Madura en Sumanap de Heer J. A. Stijn Parve , tot dus verre lid der algemeene rckenka- mer, in plaats van den gepeniioneerden refident Roefier. — . Tot Majoor en Chef van den flaf der Infanterie en kavallerie werd aangefteld de Kapitein van den algemccnen fiaf //. II. J. P. Gambier. Voorts werden door den Gotivemeur-Generaal , Vcrdcr# onder andere , nog de volgendc benoemingen ge- benucum. daan : tot Infpekteur over het Onderwijs de Heer ? cn - J. van der Vinns , tot dus verrc Schoolopziencr en Sekretaris der Komniisfie van Onderwijs; — tot Dirckteur van ’s Lands planten-tuin , alsmcde tot Infyukteur der koepok-inenting , de hecr C. L. Blu- me , Nied. Dr. De Hoogleeraar Reinwar di, de hem aanvertrouw- d ^ n CI I l , 1 c c, j de taak beiloten hebbende met eene reis naar en door Rcinwam t. Timor, de Molukfche eilanden , en eenige der* Noordelijke pitnten van Celebes , bereikte eindelijk het oogeublik, vvaarop hij , na een zesjarig vcrblijf in de Oost-lndie en uitgerust met eenen kostbaren voorraad van bouwltoflen tot uitbteiding van de ken- nis der Indifche gewesten , zijnc ongemecnc gaveu in bet Vaderland, zoowcl tot bevardering der na- tuurkuudige wetenfehappen in het algemeen als tot die aijner laatile verblijfplaats in het bijzonder, zoude können doen (trekken. Te Sourabaya, bij deszel's terngkomst uit de Molukkos, van eene he- yige ziekte overvallun , welke eetiigen tjjd voor het X 5 Digitized by Google Reis van «len Gouver- neur. 330 JA ARBO EK van 182a behend- des ijvcrigen cn algcmeen betninden Hoog- leeraars beducht had doen zyn , keerde bij echter, gelukkig hcrlleld, op den zollen Maart te Batavia in volkomen wcllhnd weder. Na eenige weken verblijfs in de hoofdplaats verliet de Heer Rein- vardt dezelvc , den weg , over land , door eenige der Bantamfche gewesten , naar Ajar nemende , al- waar hij, op den 24(ten Junij, zieh aan boord van een voor hem ingerigt vaartuig, zynde het fchip Elizabeth, Kapitein Pakts, infeheepte. Met du vaartuig , aan welks boord zieh insgelijks eene laat- (le verzameling van natuurkundige voorwerpen en levende dieren bevond , welke door den Ileer Rein- •wardt , zonder zicli door het verlies der vroegere bezendingen te laten ontmoedigen , met fchier on- geloofelijke moeite en onuitdnofharen ijver, was bij- eengebragt, aanvaardde dezelvc op den aöilen daar- aanvolgende de reize , tervvijl de vuriglle heilbeden voor deszelfs gelukkige overkomst hem verzelden* — Na eene voorfpoedige. overtogt kvvara de Hoog- leeraar op den 31 den October ter reede van Texel aan , van waar hij zieh dadelijk verder op weg be- gaf en , des anderen daags avonds , in volkomen wel- fland , teil huize van den Heer van Marum te Haarlem , aflbptc. De Gouverneur-Generaal van der Cappelle , tot het doen eener infpectie-reize , even als in het jaar 1819, bdloten bebbende , verliet op den lottcn Julij, in gezelfchap van de ßaronesfc deszclts cchtgenoot, Batavia, zijnde op deze reize, bchal- vc door de adjudanten, Majoor van Zuylcn van Nieveit en Kapitein Perid , benevens den Chirur- gijn-Majoor I/eil , insgelijks vergezeld van de Hee- ren van de Graaf , raad van Indie, als fungerend Iloofd-Infpekteur van financien en den Sekretaris der Hooge Regering Schneit her. — Op den 5den No- vember kvvam de Gouverneur, benevens zijnc gc- malin , aan boord van Zr. Ms. Koloniale korvet Zvalt/w , onder bevel van den ecrlten Luitcnant Oltjvc, ter reede van Batavia terug, waarop dczclvc Digitized by Google J A A R B O E K van i8aa. 331 ♦en den avond in volmaakten wellland aan wal „apten. Eene hevige nitberfling van den berg Gatoeng- Goen , zoo ontzcrtend uit derzelver aard als ver- *’ fchrikkclijk in bare gevolgen , veroorzaakte den 81 ten ictober in de Preanger regentfchappcn de ijsfelijkfte vcrwoestingen. Eene tvveede uitberlling , welke, op den 1 2dcn , van des avonds zeven ure tot om- trent middernacht voortduurde, was met gecne min- dere ij s fei ij k h eden dan de eerlte vergezeld , inzon- derbeid in het dillrikt Singapama , alwaar de eilende ten hoogiten top klom. Kokende modder met bran- dende zwavel vermengd , overllroomde een groot ge- dcelte der vlakteV waardoor de ongelukkige bewo- ners genoodzaakt ' werden op de nabnrige hcuvels ichuilplaaats cn redding tc zocken. De rivieren op dat tijdftip reeds te zeer gezwollen en het water in dezelve tot eene bovenmatige hitre geklommen zijn- de , was er gecne mogeljjkhcid längs dezen weg het gevaar te ontkonien. Soimnigen, welke dit, in weer- wil van alles , beproefden , kvvamen op de jairiT merlijklic wijzc om , cn alleen diegenen , welke zieh op de hoogfte hcuvels geborgen hadden , kün- den er het leven afbrengen, oflehoon velen door de opi'pattcnde modder deerlijk verbrand werden. On- der de brandende lavadof bevond zieh eene groote hpevcelheid grof zand en (tepnen , van welke laatlle fomniige van 15 tot 20 voet middellijn hadden. De refident der gemelde regentfehappen , welke in per- foon de distrikten , die het meest geledcn hadden, op- nam , verzuimde niets tot verzachting van het lot der ongelukkigen, welke aan de ramp ontkomen wa- ren, waaromler zieh een groot aantal zieken bc- vonden. Volgens eene zoo veel mogelijk naauw- keiirige berekening werden door de beide uitberftin- gen 124 kanipongs verwoest, waarbij ruim 3000 meii feiten het leven beten- Behalve het in groote geule omgekomen vee was 00k de fchadc, aan het rijstgewa* toegebragt , zeer aanzicnlijk , wordende dpzeive gefchat op ruim tien milliocncn ponden. Digitized by Google 33 * JAARßOEK van 1822. Befluit van *9 januarij üintrcnt de praktizjjns liij her H.- Mtlitiir Ge- regutiof. (Stxatsbl. fio. a.) Het aantal der vemiclde koiüj-booiuen bedroeg ruitn 1,660,000 Ituks.. Onderfcheidcne belangrijke .verordeningen , tot ccn gcrcgeld beheer en handhaving der Juftitie betrekking hebbende , deden , 00k te dezen aanzien , de zor- gen der regering wederom op eene voordeclige wjj- zc kennen. Overeenkomflig art. 123 der provillonele inflruc- tie voor het Hoog-Militair Geregtshof, alsmede gc- let op art. 75 derzelfde inftructie, werd doorZ. M. op den aQüen Januarij het navolgecd befluit uitgc- vaardigdt Art. 1. AI , die bij het Hoog Militair Geregtshof eenige zaken te vervolgen , eenige verzoeken te doeu , eenige meraorien of andere fehrifturen in te leveren , ofte eenige belangen , hoe 00k genaarad , waar te nemen mögt hebhen , zal zieh daartoe moeten bedienen van een der bij hetzelve hof geadmitteerde praktizijns ; en zullen geene rekwesten , meraorien van defenfie, of an- dere fchriftnren, bij den Hove worden aangenomen, tenzij dezelve door zoodanigen praktizijn zijn onderteekend. 2. Ilct Hoog Militair Geregtshof zal , overeenkom- ftig art. laa van deszelfs provifionele inftructie, aan die genen , welke geen* praktizijn in hunne zaak raogten kunnen bekomen , eenen zoodanigen toevoegen , en zal aan onvermogenden admisfle verleenen ora gratis te procederen. 3. De voomoemde praktizijns zullen hunne declaratien van falaris en verfchot in de door hen waargenomen za- ken aan de taxatie van den Hove moeten onderwer- pen , cn zieh met de hun toegelegden taks moeten te vreden houden. In het berekenen van hun falaris , zullen de voornoem- de praktizijns over het algcmeen in het 00g houden het meerder of minder gewigt der door hen behandelde zaken , en de meerderc of mindere moeijelijkheden , die dc.zelve hebben opgeleverd, zullende daarop , bij het doen der taxatie, door den Hove mede worden acht gegevm, , 5- Zij zullen zieh , ten aanzien der berekening vau hun falaris , in de meest voorkomeude en getvonc gcval- Digitized by Google JAARBOEfC van i8i2. 335 len, bij provifie regelen naar de carieven, welke Wij, op de voordragt van bet Hoog Militair Geregtshof, aan- vankelijk hcbben goedgekcurd , en welke , in de gewone audiencie-zaal van gemelden hove , ter ketraisneming van elk en een iegelijk , dien hcc möge aangaan , zullen wor* den voorgehangen. 6 . Het Hoog Militair Geregtshof zal aan de prakti- zijns , die bij hetzelve zijn of in het vervolg zullen wor* den toegelaten en aangefteld , een aiTchrift dier tarieven doen rer hand flellen , cen einde zieh daarnaar in hunne befekeningen te gedragen (t). Tot lid Vati het Hoog Militair Geregtshof werdK"®*™'^®, door Z. M. benoetnd de Heer J. P. van Hocj. 'Geregtshof. Een befluit door Z. M., op de voordragt van de suppresfle Ministers van BinnenlandlClie zaken en Warerllaat vanVredege- cn van Justitie , voorts gcltt op het belluit van regtcn " 13? September 1819, den 5den Julij genomen, ftrekkende tot fuppresfie van onderfcheidene Vrede- geregten in de Provincie Zuid-Braband , werd door een later befluit wederom voor ingetrokken verklaard en door nadere bepalingen vervangen , welke door ons beneden zullen worden medegcdeeld. Tot wering van onderfcheidene misbruiken in de Be nun v«n uitoefening van het notaris-anibt hier cn daar plaats {,* r s fo, te ™ e ‘ hebbende, werd door Z. M. op den jeden Sep- ring 'vanmü- tetnber het navolgend befluit uitgevaardigd : bruiken bn fomluige So- tarisien In ervaring gekonten zjtjnde , dat vele notarisfen zieh P ln,ts hc *»- niet ontzien om af te wijken van de fleliige voorfchrif- j?£ m,e * 4hI ten der wet van den laden Junij 1816 ( Staatsblad N°. no? 47 V 9 6 ), rakende de formaliteiten , welke moeten worden in ’ acht genomen zoo bjj den verkoop van vaste goederen , waarbij minderjarigen , gelnterdiceerden of beneficiairö erfgenamen zijn gefnteresfeerd , of welke behooren tot vakante of gcfailleerde boedels , als bfj de fcheiding en verdeeling van boedels , waarbij minderjarigen of gelh- terdiceerden als deelgenooten belang hebben , mitsgaders dat eenige notarisfen van zieh hebben können verkrij- gen , om de hand te leenen , tot hec bezigen van mid- 4. • * • •' 1 i‘.'f . V* » (1) Men vindt de onderfcheidene tarieven in het Bijv. tot het Staatsblad voor dir jaar. : > Digitized by Google 33 * JAAR.BOEK vas 18:12. delen en praktijken , welke geene andere ßrekkjng had- den , dan om de heilsame bepalingen dier wet te ontduw. ken ; Gelee on de berigten , welke Ons zijn toegekouwn omtrenc de. wiHekeurigheid , waarmede vele notarisfeu in de berekening van bun falaris te werk gaan ; Genien het dekreet van den idden Februarij 1807 , houdende* onder anderen, het tarief, waamaar de noia- risfen zieh in het berekenen van hun faiaris moeten ge- d ragen; •, - Genien art. 174 van het wetboek van ßrafregt; Ge- zien art. 53 der wet van den a5ßeii ventofe XI jaar; en in aanraerkmg genoraen hebbende, de^ oratrent het ver- band van dat ariikpl , bij onderfcheidene gewijsden , zoo wel als bh opzettelijke mßructien gevestigde jdrispruden- tie , volgens welke de regthanken bekleed zijn met de discretionaire magt, om de notarisfeu, onder anderen , en ingevalle eener ambtshalve aaugelegde vervolging, zonder voorafgaand advijs der kamer van discipüne, tot fuspenfie of destitutie te verwijzen; Op de voordragt van Onzen Minister van Jnßitie , Den Raad van State gehoord ; Gezien het nader rapport van Önzen Minister van Jnßitie ; •< ■ r -- Hebben befloten en beflulten: Art. 1. Wij verbieden ten ernftigfie anp alle notaris- fen, om , onder eenig voorwendfpl , hoc 00k genaamd , hun ministerie te leenen tot het pasferen van akren , welke ßrijdig zyn met eenige beßaande wettelijke be- palingen , en inzonderheid dezulke, waafbij 'de voor- fchriften der wet van den laden Junij i8id ( Staatsblad N°. ad), zouden worden uit het oog verloren of ver- ijdeld. •. , , . !;wm’ !■ j ■ ’ •: : In de berekening van hun falaris zullen de notaHsfen zieh ßiptelpk moeten gedragen naar het voor hen vasu geftelde tarief ..van .den iddetr Febrnarij 1807, en zji zul- len Inzonderheid , voor de verkooping van roerendc en pnroerende goederen , behoorende tot boedel* , waarbij mimjerjarigen^ gernterdiceerded, benificiaire of afwe- zende erfgenamen belang hebben , iofte wel tot vacant« of gefailieerde boedels, mitsgaders voor de fcheiding m vcrdeeling van boedels, waarbij minderjarigen , geinter- diceerden of afwezende zijn geint res fee rd, en voor all« hunne overige verrigtingen in dergclijke boedels , geenc andere of hoogere falarisfen mögen in.rekening breiigen, dan bij het gerneld tarief xjjn bepaaid. ' - : j \ Digitized by Google J A A R. ß O E K van 1821. OJi a. Het ii den notarisfen niet geoorloofd , om bij de condition of bij de meinorie van lasten, wegens den verkoop van onroercnde goederen , behoorende tot zoo- danige boedcls als bij het vorig artikel zijn vermeld, eenige , legen het voorsz. tarief aanloopende bedingen , oaurent hon falaris tc tunken, of om daaromtrent met de voogden , curators en anderen bewindvoerders in de boedels , ofte met wie het ook zoude mögen zijn , over- cenkomften te treffen , nochte om eenig falaris of eenig percents wijze beiooning te berekeaen voor den ontvang vau gelden, of voor andere bijzQndere werkzaamheden en verrigtingen , waarvoor hij het gemeldc tarief gcene beiooning is toegczegd. 3. De dechiratien der notarisfen , wegens hnn falaris voor de werkzaamheden , die z(j in de voorsz. boedels znllen hdbben verrigt, zullen, overeenkomftig het be- paalde bij arc. 173 van bet dekreet van den iöden Fe- bruarjj 1S074 door den prefident der rcgtbank van eer- ftcn aaileg moeten worden getaxeerd, en zal bij de koop-conditien , of de memorie van lasten , worden uit- gedrukt , dat de kooper voor zpo verre de kosten van den verkoop voor ziine rekening komen, de betaiing op eene alzoo getaxcerde declaratie zal doen. 4. De regtbanken van eerften aanleg en de regters- . koramisfarisfen in gefailleerden boedels zullen kunnen vorderen, dat, bij de verzoeken, om autorifatie tot verkoop, in de gevallen bij de wet van den laden Juni] i8jö ( Staatsblad N°. 26) vermeld , worden overgelegd de condinen of memorien van lasten waarop de verkoop zal gefchieden , en zullen, in dat gevallen voor zoo verre daarin iets ftnjdigs met de wec, met Ons tegen- woordig befluic of met de belangen der geltueresfeerdeB, mögt gevonden worden, de verzechte antorifatie niet an- ders verleenen, dan onder zoodanige bijgcvoegde bepalin- -gen, als dienftig zouden können zijn, tot verzekering van de ftipte naleving der wetten en verordeningea , :en tot wering van alle nadecl voor de belanghett- benden. • ^..r, . . ; . 5. De notarisfen znllen, in allen gevalle , verpligt zijn om aan de vrederegters, ten minfte tien dagen vöör het houden der eerfte zitting voor den verkoop bepaald, raedcdeeling en opening te geven van de conditien of tnemorien van lasten , waardp zullen piaats hebben de vtrkoopingen , mitsgaders van den vaet , waarop zullen worden fcedaan de bqedelfcheidingen . die te bumen overftnan moeten gefchieden, en ora de« tot het houden -?D Digilized by Google $36 JAARBOER van iSda: van znlke Verkoopingen en tot het dben dier boedel- fcheidingcn te bepaien tijd , raet de vrederegters te over- ! eggen. De vrederegters Zullen de itukken exatriineren, en na- gaan of dezelve iets bevatten , hecwelk met de wet , met Ons tegenwoordig befluit * of met de belangen der geTnteresfeerden zoude ftrijdig 2ijn, en zullen ■, in 200- danig geval, zorgen, dac de noodige verauderingen of verbeteringen piaats bebben. Ingcvalle van verfthil tusfChen de notarisfen en vrede- regters , zal de zaak, bij wege van rtfiri , gebragt wor- den ter beflisfing van den preftdent der regtbank van eer- flen aanieg. < 5 . Onze Prokureurs-Oenerflal en verdere officieren van Juflitie zullen de hand houden aan de ftipte naleving der wet van den taden Junij i8i<S (StaatsblaJ N°. a 6), en de voorfchriften van Ons tegenwoordig befluit * en zullen toezien, dat de vrederegters zieh met de iiiterile Paauwgezetheid kwijcen van de zorg, die hun is opge- dragen. Zij zullen 2orgen , dat dadelijk geftnlt worde de voortgang der verkoopingen en boedelfcheidingen, waar oratrent van de voorfchriften der gemelde wet, en van dit Ons befluit, mögt worden afgeweken, en dat, in zoodanig geval, van de zaak Worde verflag gedaan aan de regtbank of aan den regier kommisfaris , dien het aan- gaat , ten einde , naar bevind van zaken * te worden ge- 'disponeerd. 7. Gemelde Onze Prokureurs Oeneraal en verdere officieren van Juftitie zullen tegen de notarisfen , welke de voorfchriften van het tegenwoordig befluit mogten overtreden , de tOepasfing vorderen der bij de wet be- dreigde llrafbepalingen, en, naarmate van de omftandig- heden, derzelver fuspenfie of deftitutie bij den regter provoceren; verlangende Wij, dat Onze Hoven en regt- banken , de hun , ten opzigte van de notarisfen toege- kende dlscretionaire magt, Waarmede Wij willen , dat zij bjj voortduring bekleed blijven, doen ftrekken ten waarborg voor de rigtige nakoming der verordeningen , van welke door de notarisfen niet liraffeloos kan of be- hoort te worden afgeweken. ■ Ook het befluit van den 5den October daaraan- volgcnde fchynt ons toe, wegens deszelfs in vtele opzigten bclangrijken inhoud, eene letterlijke oveme- ming te vorderen j- luidende hetzelve aldus: Ge- Digitized by Google JAARBOEK van 1821. 337 Gezien het rapport van Onzen Opper-Jagermeester , Opper-Houtvester voor de Noordelijke provincien , van den i^den December 1821 ; Gezien de rapporcen van Onzen Minister van Juftitie , van den 8ften en 2iften December 1821, N°. 128 en N®. 400, alsmede het rapport van onzen Minister van Binnenlandfche Zaken en Waterftaat, van den laden Ja- nuarij daaraanvolgende ; Herzien Ons befluit van den ißden Julg 1820. (Staats- blad N®. 1 6); Den Raad van State gehoord; Gezien het rapport van Onzen Minister van Bin- nenlandfche Zaken en Waterftaat, van den ßoften Sep- tember , jl. ; Overwegende , dat verfcheidene bepalingen van de Grondwet, en bijzonderlyk die, vervat in art. 146, 149, 150, 15a, 15s , 158 en 159 van dczelve, dnidelijk me- debrengen, dat deadminiftratieve autoriteiten de aan hen» bij de Grondwet , bij de algemeeue rijkswetten , en bij Onze regiementen en befluiten van publieke adminiftra- tie, toegekende raagt uitoefenen onder Ons toezigt en fouverein gezag ; — dat de Grondwet , Ons de verplig- ting opieggende om niet te gedoogen, dat, in eenig ge- val , en onder eenig voorwendfel , van die wetten , re- giementen en befluiten worde afgcweken , Ous d.iardoor in het laatfte beroep de hoogfte regtsmagt tockent over de wettigbeid en geldigheid der reglementen , verorde- ningen en befluiten , door de adminiftratieve autoriteiten daargefteld, alsmede over de haudeiingen der openbare ambtenaren in de uitoefening hunner adminiftratieve func- tien; dat , bij eene noodwendäge en onmiddeiijke ge- volgtrekking, daaruit verder voortvloeit, da: het nict tot de wettige en conftitutionele bevoegdbrid van het regterlijk gezag kan behooren , om van adminiftratieve handelingen kennis te nemen of zieh met dezelve in te laten ; Overwegende, dat de wetten in zekere materien , bij 1 dezelve aangewezen , de kennisneming der twistgedin- gen aan de adminiftratieve autoriteiten opdragende , daar- door tevens verklären, dat de regtbanken tot die kennis- neming onbevoegd zijn; Willende een gedeelte der beginfelen , ontwikkeld bij Ons beflnit van den ifiden Julij i8;o (Staatsblad , N®. 16), cn de, in hetzclve vervatte bepalingen van toepas- fing maken op alle de'gevallen, waarin befturen of be • ftuurders , ter zake van derzelver adintniftratief beheer , J. ß. 1822. Y t Befluit vm 50ctoberno* pens conflic- ten. (Staatsbl. No. 44 -) Digitized by Google 33 » JAARBOEK van 1822. of handelingen in de uitoerening hnnner functien , voor de hoven en regebanken raogcen worden geroepen , of waariii deze kennis mogten nemen van twistgedingen , welke , uit krachte van de Grondwet , van de algemeene Rijkswecten , of van Onzo regiementen van algemeeti beftuur tot de bemoeijinge der adminiftratieve autorueiten behooren y Wil lende eindelijk de wijze vastflellen, waarop, in foortgelyke gevallen , het adminiftratief gezag tusfehen beide zal treden , en naar welke Wij , ten aanzien van het daaruit te ontftaan twistgeding , zullen beOisfen tus- fchen de adminiftratieve en regterlijke autoriteiten , met volkomene kennis van zaken en na alle de belangbeb- bende partijen in derzelver middelen en verdediging te hebben gehoord, Hebben befloten en befluiten : Art. 1. Wanneer Onze Gouverneurs in de provincieu kennis bekoinen, dat befturen of beftuurders voor de regtbanken geroepen worden , ter zake van hunne admi- nillratieve daden of handelingen , of dat de wettigheid ert bellaanbaarheid dier daden of handelingen aan de kennis en uitfpraak der regtbanken onderworpen worden , of dat deze kennis nemen van twistgedingen , welke , volgen* ’s Rjjks en Onze regiementen van beliuur, tot de be- moeijingen van het adminiilratief gezag behooren, zullen zij , daartoe terraen zijnde , en na te hebben ingenomen het advies van het kollegie van Gednpeerde Staren hmi- ner provincie, en lettende op art, 165 der Gtoudwet en op de wet van den i6den Junij 1816 (Staatiblad N°. 27) , eene gemotiveerde relblutie nemen, waarby zy verklären, dat het adminiilratief gezag in de zaak ti's- fchen beide treedt , en beweert , dat de kennisneming daarvan niet aan de hoven en regebanken kan toeko- men. Z\j zullen onmiddolijk affchriften hunner refolutie overleggen aan Onzen Minister van Jußitie , aan den Prefident der regtbank , voor welke de zaak gebragt is , en aan Onzen Prokureur of officier bij dezclve. 2. Zoodra Onze Prokureur of offiieier bij de regt- bank de refolutie , vermeld bij het voorgaand artikel , zal hebben ontvangen , zal hij , bij gefchritte , waarvan hy op het atidientie-blad akte vragen zai, requireren, dat de procestale ftukken hem onmiddellijk worden ter * band geilsld , ten einde daarvan aan Ons verflag worde gedaan , en door Ons , ten aanzien der verklaarde tus- fcheukoins; , zoodamg worde geftatucerd , als Wy zul- 1 Digitized by Google 339 JAARBOEK van i8ai. len vermeenen te behoorer. ; zullende hij bi) hetzelve reqttifitoir concluderen , dat , tot aan Onze beflisfing , de regiert zieh zullen hebben te onthouden , om van het twistgeding kennis te nemen. Op zoodanige regte'rs, welke mogten weigeren, zieh naar het voortchrevene requifitoir te gedragen , alsraede op zoodanige van Onze prokureurs en officieren bij de regtbanken , welke in het doen van hetzelve nalatig mogten zijn, zullen toepasfelijk zijn de artikelen 127 en 128 van het lijfllraffelijk wetboek. Den zestienden dag, volgende op dien van hun re- quifitoir , zullen Onze Prokureurs en officieren bij de regtbanken, aan Onzen Minister van Juftitie , een om- ftandig berigi van het twistgeding doen toekomen, waar- bij zij , in original! of bij eensluidende afTchriften .zul- len voegen ? alle de aan hen overgegevene ftukken en akten tot de hoofdzaak betrekking hebbende, alsmede aflehrift van hun requifitoir bij de regtbank , roitsgader» alle memorien van verwering als andetzins, welke par- tijen of de regtbank zelve hun zullen hebben ter hand gelleid , hetzij om de bevoegdbeid der regtbank ftaan- de te bouden , hetzij om dezelve te betwisten. Het zal daarenboven zoo wel aan partijen als aan de regtbank, vrijftaan, om, binnen de tnaand , volgende op het, bij het voorgaand artikel vermeld requifitoir, regt- ftreeeks aan Onzen Minister van Juftitie te doen toeko- men alle zoodanige memorien, als zij zullen te rade worden , om te betoogen , dat de ingeltelde aeüe al of niet behoort tot de kennisneming van het regterljjk gezag. 4. Binnen de tnaand, nsdat de fiukken bij het depar- tement van Juftitie zullen zijn ingekomen , zal onze Mi- nister van Juftitie , gezamenlijk met het huofd of de hoofden der depnrteraentetnenten van aigemecn bettuur, in wier attributien het voorwerp van het twistgeding ten principale zieh meer bijzonder geplaatst vindt , Ons een omftandig rapport van de zaak aanbieden , vergezeld van alle de daartoe betrekkelijke ftukken , ten einde Wij daaromtrent , na verhoor van den Raad van State , bij gemotiveerde befiuiten , zoodanig kunnen befiisfen , als Wij zullen vermeeuen te behooren. Z. M. zieh bij art. 6 , $. 1 , van Hoogstdeszelfs "«ober *"tn- befluit van den i5den September 1819, voorbe- Iren t het *ge- houden hebbende, om de bepalingen van hetzelve, bruiu der omtrent het gebruib der landtaal in publieke akten , y 2 wo. 46).' / Digitized by Google 34 ° JAARßOEK van 182a. uit tc ftrekken tot die plaatfen en Gemecnten van de Provincie Zuid-ßraband , waar de Vlaamfche taal, bij nadcr onderzoek , zoude blijken de landtaal te zijn, alsmede gelet hebbende op hct bcfluit van den 5den Julij en voorts aan het voorbehoud bij ge- meld art. 6 , §. 1 gevolg willende geven , vond goed, bij bctluit van den den 2 6 (len (. ctober, te verklären : „ dat te rckenen met den ilten Januarij 1823, de bepalingen van het belluit van 15 Sep- tember 1819 van toepasfing zouden zijn op alle de lleden en plaatfen in het Arrondisfement van ßrus- fel en Leuven , Provincie Zuid-Braband , welke , tcn gevolge der befchikkingen , vervat in hct beduit van den 5den Julij bevorens , voortaan enkel zouden bcllaan uit gemcenten , waar het Vlaamfche de landtaal was.” — Voorts werden de hoofden der onderfcheide- ne Dcpartementen van algemeen befluur bij deze ge« legenheid in het bijzonder indacbtig gcmaakt aan de bepalingen van art. 7 van Zr. Ms. meergedacht beduit van 25 September 1819, onder verdere aan- beveling om de voorfchreven bepalingen ten fpoedig- ile , voor zoo verre zulks nog niet mögt zijn ge- fchied , naar te komen en te doen naarkomen , in het 00g houdende , dat evengemeld beduit , roet den iflen Januarij 1823, in werking moest wor- den gebragt. Bennit van Het rceds boven door ons aangeftipt beduit van *°^ d e f c * < ®' >er > den 3often December , waarbij dat van den 5<len inrrekktag Julij buiten werking werd gefteld , en alhier , ter v«n het be- gcfchikte plaatfe , in te voegen , was van den na- inhoud: presfie van Vredegcreg- Gezien de verzocken , aan ons gedaan door de ge- fStaat bl meenten Zittaerd , Lummen , Outgaerden , Neer-Heij- No.So.)’ lisfeo, Op-Heijlisfen , Linfemcan , Beauvechain-Tourin - nes , Nodebois , Hamme-Mille, Longueville , Pierrebais, Chapelle Sc. Laurent , Bosfut-Gottecbain en Grez- Doiceau , in de provincie Zuid Braband , bevoren* re- fpektievelijk behoord hebberde tot de kantons Thienen , N°. 2 , en Grez , »rrondifement Letiven, en, bij Ons bcfluit van den 5den Jtilii laaisdeden ( Staat-blad N°. 17), tcc gevolge vat de iuspreifie der voorsz. kautons , Digitized by Google JAARBOEK. van i8aa. 34i aan de kantons Geldernaken en Wavre , arrondisfement Nyvel , toegevoegd , ftrekkcnde de bedoelde verzoeken , om van de laastgemelde kantons ce worden afgefcheiden , en wederom onder bet resfort van arrondisfement Leu- ven te worden gebragt , en zulks op grond , dat de mecste ingezetenen der voorsz. gemeenten de Vlaarafche taal magtig waren ; Den Raad van State gehoord ; Op voordragt van Onzen Minister van Juflitie; Gelet op Ons befluit van den isden September 1819 {Staatsblad N°. 48) ; 1 Willende aan de voorsz. gemeenten het voordeel toe- kennen , dat zij door hun verlangen beoogen , en 00k daardoor het gebruik der landtaal bevorderen ; Hebben beßoten en befluiten ; .. Art. i. Ons befluit van den sden Julij 182a ( Staats » blad N°. 17) , wordt bij deze ingetrokken en gefteld buiten effekt. s. Te rekenen van den iften Jannarij 1833, zullen voor gefupprimeerd worden gehouden de vredegeregten in de kantons ter Hulpe , Herinnes en Grez, provincie Zuid Braband. 3. Te rekenen van hctzelfde tjjdftip , zullen de tot die kantons behoorende gemeenten worden toegevoegd aan eirvcreenigd met andere naburige kantons, namelijkj de gemeenten Chapelle St.- Lambert , Couture, St.-Ger- main , Genval , ter Hulpe , Lasne , Rixeufart , Rofiöres, Ohain, Archiennes, Biez, Boulez, Dionlemont, Dion- levai , Nethene, zullen worden toegevoegd aan het kan- ton Wavre , arrondisfement Nijvel. De gemeenten Overjjsfche , Notre-Darae-au-Bois en Hoylaen zullen worden toegevoegd aan bet kanton Uc- Cle, arrondisfement Brusfel. De gemennten Herrinnes, Herfelingen , Haute-Croix , Oetingen, Vollezele, Gammerage en Thollenbecq zul- len worden toegevoegd aan het kanton Lennick-St.-Mar- tin , arrondisfement Brusfel. De gemeenten Bierghes en Saintes zullen worden toegevoegd aan het kanton Hai , arrondisfement Brus- fel. De gemeenten Rebecq , Quenast en Rognau zullen behooren tot het kanton Nyvel , N°. 1 arrondisfement Nyvel. De gemeenten Huldcnberg, Rhode-St. Agathe, Weerr- St. Joris en Ottenberg zullen behooren tot het kanton Lcuveu , N°. s , arrondisfemeüt Leuven. Y 3 Vonni« in de lind-ual Regtsgc- ding wegen* bet JourncI dt liend. 54a JAARBOEK van i8aa; De gemeencen Bauvechain-Tourifines , Nodebois , Hamme-Mille , Longoeville , Piecrebais , Chapelle St.- Laurent , Grez Doiceau en Bosfut-Gottechain zullen worden vereenigd met het kanton Tienen , N°. 1 , ar- Tondislement Leuven. 4. De door de voorfcbreven fuppresfie uit te vallen vrederegters en griffiers zullen blijven in bet genot hunner jaarwedden , cot dat zij weder zullen hebbeu kunnen worden geplaacst , of aan hen , wanneer daartoe cermen mogcen gevonden worden , penfioenen zullen zijn toe- gelegd. 5. De regtzaken , welke betreffen of waarin betrok- ken zijn de ingezetenen van zoodanige gemeencen , die tot een ander juftitieel arrondislement overgaan , en die , op het tijdftip der voorfchrcven fuspresfie, ongedeci- deerd mogten bangende zijn voor de regtbank , onder welke zij tot dns verre behooren, zullen bij die zelfde regtbank worden afgedaan , zonder dat de nieuwe ver- deeling der gemeencen daarbij in aanmerking worde ge- noraen. 6 . De hypothekaire infchrijvingen , welke genomen zijn op goederen , gelegen in gemeencen , die tot een ander justicieel arrondisfement overgaan, zullen , ten verzoeke der belanghebbenden , zonder betaling van eenige kosten boe 00k genaamd , worden overgeboekt op de registers der bypotheek bewaarders, tot wier rea- fort zij , ten gevolge van dien overgang , zullen behoo- ren , en waarin de bezwaarde goederen zullen gelegen zijn , en zullen aan die belanghebbenden verzekerd zijn al zoodanige regten , en in die zelfde orde , als zij bjj de eerfle infchrijving hadden verkregen. 7. De overboeking , bij het vorig arcikel vermeld , zal vöör den tften Julij 1823 moeten gefchied zijn , en zal in gelijker voege worden bewerkftelligd', als bepaald is bij Onze befluicen van den soften Junij 1817 ( Staats- blad, N®. 2 d) cu van den iiden Februarij 1818 (Staats- blad , N°. 8). I Het Hoog-Geregtsbof te Brügge fprak in deszelfs Eerfte Karner, wegens burgerlijke regtzaken vonnis doencie , op den i4den Maart een arrest uit in de Vlaatofche taal gefteld , zijnde het eerfie , hetwelk in de landtaal werd uitgevaardigd. De Itccrcn Metdetipennirig en JBotinin , opfleller en drukker van het Journal de Gaud , hefchuldigd van zieh , in hun dagblad , aan lioon der Over- Digitized by Google JAARBOEK van t8ai. 343 heid tc hebben fchuldig gemaakt , en deswege op dt*n ipden December des vorigen jaars te Brusfcl te regt geflaan hebbende , waren , bij vonnis van den aillen daaraanvolgende, na een breedvoerig plei- dooi van den Advukaat Marcelin , van de hun te last gelegde misdaad vrijgefproken , betgeen aan- leiding had gegeven tot een beroep, door den Pro- kureur des Konings by de Regtbank van cerften aanleg te Brusfel tegen gemeld vonnis opgcvvorpen. — Het was op den 24(101 Jamiarij dezes jaars, dat de corrcctionele kamer van het Hoog-Geregtshof te Brusfcl zieh met dezc zaak bezig hield , welke , uit boofde van elkander opvolgende beroepen, ats- mede 1 eener voorziening in Casfatie door den Prukureur -Generaal , onderfcheidcne malen het onderwerp der regterlijke beraadflagingen uitmaakte. ' De Heer Mctdcnpenning las een gefchrift ter verde- diging , waarin hij , voor de vierde reize , trachtte te beweren, „ dat de uitdrukkingen van het belichte artikel geene hoonende ftrekking voor de Overheid behelsde , aan welke hij , als zijnde in zijne hoe- danigheid van Advokaat daarmede verknocht , den verichuldigden eerbied toedroeg. Dat zijn oogmerk niet was geweest , noch 00k konde geweest zijn , oni een ligchaam te vernederen , voor hetwelk hij ziine ambts-betrekkingen had uit te oefenen.” De I leeren Marcelin en Bctjens verdedigde op gelijken grond den befchuldigden ; waartegen het publieke Mi- nisteric, uitgeoefend door den Heer Duvigneau , de misdadigheid der befchuldigden , onder andere , meende op te moeten maken uit de woorden zwak- hetd cn toegefelijkheid (docilitd) in het bewust ar- tikel aangaande fommige handelingen der Overheid gebezigd. — Het vonnis op den 25 (kn uitgefpro- ken, hield in: „ dat, aangezien de uitdrukkingen, voorkomende in een artikel geplaatst in het Journal de Gand van den isden Junij 182 t , honend en beleedigcnd waren voor de Overheid met de regter- lijke magt bekleed en zij , uit dien honfde , in hun- ne eer gegriefd waren; voorts aangezien de Heer Mitdenpcnmng fchrijvcr van dit artikel was , V 4 344 JAARBOEKvan 1822. hetwelk door medewerking van den Heer Bonnin, als drukker , met kennis van zaken , in deszelfs dagblad was gcplaatst, cn eindelijk, nadien nopens deze misdaad was voorzien geworden bij art. I22 van het Üraf-wctboek , het hof, hct beroep als zoodanig erkennende, met vernietiging van het von- nis door de Regtbank van eerlien aanleg gewezen, de hceren Mctdenpcnning en Bonnin ieder tot een maand gevangenisllraf en gezamenlijk tot de kosten van het proces verwees(i)” Vonnis van De Heer IVallez , eigenaar van het dagblad le »Ta//l* ef Flambeau , werd door het Hof van Asfifes van Zuid-Braband bij contumacie , tot 2 jaren gevange- nis-ftraf en / 500 boeten veroordeeld , wegens het plaatl'en in gemeld blad van onderfcheidene artikelen, ftrekkende om tweedracht, wantrouwen en twist tusfchcn de ingezetenen te verwekken. Onderfcheidene misdrijven , deels van zeer gruwe- lijken aard , met ftilzwijgen voorbijgaande , hoedanig de jaarboeken der regtspleging van ieder volk maar al te dikwijls opleveren , oordeelden wij de vermel- ding van het navolgend crimineel regtsgeding , het- welk, door deszelfs afgrijfelijke bijzonderheden , de algemeene opmerkzaamheid inzonderheid gaande maak- te , niet overbodig. Teregtftel- In de maand July, namelijk , ftond te Arnhem te regt zekere II. J. de Hesf , Med. Doctor, van t uf. ^ m ^ crc j ain geboortig en laatst woonende te Zut- phen , befehuldigd van verwonding met voorbedach- ten rade , eene ongefteldheid en ongefchiktheid tot den perfoonlijkcn arbeid, gedurende meer dan twin- tig dagen , te weeg gebragt hebbende , en tegen welke misdaad , bij art. 309 en 310 van het ftraf- wetboek, eene lijfs- cn infamerende (traf was bepaald. De bijzonderheden dezer misdaad , zoodanig als de- zelve bij de publieke debatten bekend werden, kwa- men nagenoeg op het volgcnde neder. Sedert 18 u gehuwd , woonde de beklaagde met zijne echtge- noot te Medenblik, alwaar hij reeds federt lang in (1) Journ. d’Anvers. N p . 55 en 5 6. Digitized by Google 34 S JAARBOEK van i8aa. cnmin met haar verkeerde en door aUerhande gewel- denarijen noodzaakte de toevlugt tot hare ouders te nemeD. Op aanhoudende bede echter van baren man , welke zieh daama met ter woon te Zutphen had nedergezet, belloot zij tot hem weder te keeren , in de hoop eener betere behandeling. waarin zij zieh echter op het deerlijkst zag bedro- gcn. Ongehoord waren de folteringen,aan welke zij zieh nudageiijksbiootgefteld zag. Op eenen tijd be- veelt het monster zijne vrouw , tervvijl hij een ketel kokend water in dehandhield, haar ontbloote armen nit te ftrekken , om over dezelve het water uit te Horten, met bedreiging van, zoo zij dit weigerde , het kookend water over hare zuigcling , pas eenige wekenoud, te gieten. De teerhartige moeder, .liever het grootdc leed willende verduren dan hare znigeling een oogenblik aan de ijsfelijke mishandeling des ontaardrn vaders blootgeücld te zien , (Irekt üand- vastig hare armen uit en niets weerhoudt hem om het water , tot den laatften droppel , over dezelve uit te gieten. Onnoembaar waren de mis- handelingen , welke de rampzalige vrouw , zelfs gedurende hare zwangerheid, achtervolgens moest verduren , waaronder echter die van den a8ften en ßiiten Julij des vorigen jaars alle overige overtrof- fen. Op den eerstgemelden dag , na zijne vrouw een lamp te hebben doen opfleken, rukt hij haar de halsdoek af en houdt de brandende vlara tegen hare ontbloote linkerborst. De lamp , uitgegaan zijnde , werd op nieuw ontftoken en nu herhaalde hij deze alTchuwelijke daad , zoo lang , tot dat de tepel der borst voor twee derde was verfchroeid. Op den 3 illcn fleept hij zijne vrouw naar de keuken, al- waar hij, eerst met een brandend hout en vervolgens met eene gloeijende kool tusfeben een tang, bet oaakte ligehaam, op verfcheidene plaatfen, op de wreedaardigfle wijze mishandelt. Doch niet genoeg; na over het ligehaam koud water geworpen te heb- ben, teistert bij de gewonde plaatfen met hevige zweepflagen , en eerst nadat de buren op het jam- merlijk luilpgd'chrei der vrouw toegefheid waren , V 5 Digitized by Google 34 6 JAARßOEK van i8aä. wordt zij aan de verdere mishandelingen dezes in- gevleeschten dtiivels ontrukt , welke hierop in ban- den van het geregt raakte. — ündervraagd zijnde bekent hij alles ten volle, zornier een blijk van be- rouw over zijne handeling te geven , terwijl hij tevcns zeide , dat zijne vrouw , voor hunne kennis- inaking , in betrekkmg liad geitaan mct een ander , hetgeen zij hem echter voor hun huwelijk had ge- openbaard. In de gevangenis te Zutphen bragt de Hesf zieh twee wonden toe , eene aan den hals en eene aan de arm , welke een aanmerkelijk bloedver- lies te weeg bragten , doch waarvan hij fpoedig her- (telde. Zijne vrouw verviel , ten gevolge harer be- komene wonden en mishandelingen , in eene hevige ziekte, waarvan zij eerst den loden September als herfteld konde belchouwd worden, Toen de zaak bij de vorige Asfii'es te Arnhem zoude worden be- handeld , had de beklaagde zieh daarop beroepen , dat zijn gedrag aan eene zielsongelleldheid was toe te fchrijven , en de benoeming van deskundigen ge* vraagd , ten einde zijne geiteldhcid te onderzocken , aan welk verzoek gereedelijk was voldaan geworden. Na het verhooren van een groot aantal getuigen werd door twee geneeskundigen , op den 3den Julij dezes jaars , rapport uitgebragt , waarop door den Pfokureur-Generaal nog eenige vragen aan den be- klaagdcn gedaan werden en de zittiiigen publiek wer- den gemaakt. De breedvoerige ontwikkeling der akte van belchuldiging van den Prokureur-Crimineel werd gevolgd van eenen eisch tot de (traf van gee- feling, gevangenis in een tuchthuis voor 15 jaren , benevens de veroordeeling in de kosten, waarna de Heer de Kempenaer , advokaat des befchuldigden, op geuielden grond, een uitgebreid pleidooi tot des- zelfs verdediging uitfprak. Vervolgens , na eenige körte debatten, het publiek verwijderd zijnde,, werd na ruirn een uur raadplegens , het vonnis gelezen, waarbij Hermanns Jacobus de Hesf ichul- dig werd verklaard aan de misdaad, met alle de om- Itandigheden vermeld , cn dicnvolgens, ki achtens art. 30p en 3J0 van het itiaf-weiboek en Art. 9 der Digitized by Google JAARDOEK v a .ti' i8aa. 347 publicatie van den uden December 1813, veroor- deeld tot eerloosverklaring en tuchthuis-llraf voor den tijd van 15 jaren benevens de kosten (1). De bekendmaking van het befluit , waarbij, ten ge« volge den genade des Konings, jaarlijks, op zekeren In bepaalden tijd, aan een aantal gevangenen deels ge- het gevinge- lieele kwijtlchelding, deels vermindering van tucht- huis te U- huis-ftraf wordt toegeflaan, gaf, in de maand Junij, trechu aanleiding tot een fchroomlijk oproer in het gcvan- genhuis te Utrecht. Niet zoodra hadden de gegan- genen, ten getale van 160 tot 180 aanwezig , ken- nis gekregen van de gemclde befchikking , of men befpeurde eene algemeene woeling onder dezelve, Zij die geen afflag bekwamen , gaven hierdoor op het luidst hunne ontevredenheid te kennen, terwjjl zij aan welke dezelve was toegeflaan , zieh hierraede niet voldaan hielden. Op ccn oogenblik, als had er eene vroegere attpraak deswege plaats gehad , ge- raakte alles in oproer, weefgetouwen en andere werktuigen werden vemield, en, met losbreking der zwaarflc (loten , de afzonderlijke bewaarpläatfen ge- opend en aldus vele gevangenen blj elkander ge- hoopt. Spoedig bekwam men hulp van de militaire wacht , aan de Tolflceg-poort geplaats , hetgecn echter uiet verhinderde, dat aan de muren gebroken en met fleenen van boven neder geworpen werd. Zelfs de glasramen werden uitgehaakt en naar om- laag gefmeten en met groote mocite allcen voor- kwam men het doorbreken van de zoldering, echter niet zonder dat vericheidene gevangenen gekvvctst raakten. De aanwezende militaire magt te kort fchietende om het oproer meester te worden, werd nog blj tijds verfterkt door een aanzienlijk detache- mentvan de hoofdwacht , alsmede door andere tnili-- tairen , benevens eenig tnanfehappen der kavallerie ,' met grooten ijver toefnel lende, hetgeen vcel toebragt, om het gevaar van eenen meer cn meer toenemende op- loop, welke inmiddels buiten het gevangenfjuis plaats , greep, af te vveren. Nadat men de militaire van feherpe (1) Nijm. Cour. N°. 55. Digitized by Google 348 JAARBOEKvan i8aa/ patronen had voorzien , en deze op de binnenplaats, in het gezigt der gcvangenen , her geweer had doen laden , kreeg men dezelve eindelijk zoo vcr in be- dwang, dat het breken geflankt werd, waarop, de orde fpoedig herfteld zijnde, een geregtelijk on- derzoek plaats greep. Op den 8 (len Maart werd door den Koning het volgend befluit uitgevaardigd. Befluit vm °P het rapport van Oazen Minister v»n Binnenland- dun 8 Maan fche Zaken en Waterftaat , van den i4den September tot initand- 1823, N°. i, nopens de weigering der eigenaren van de houding der Hesfelfche buitenwaarden , gelegen aan de rivier de Maas, rfvier-'enwa- in Noord-Braband , om huune kaden , welke zij, zonder terregt. voorafgaande vergunning, verhoogd en verzwaard heb- (nfjv. tot bet ben , wederom te doen oprnimen en aflleehten, en zulks Staatsbl. D. op grond, dat de Wet van 24 Februarij 1806, houdende bf* «c V bepalingen oratrent een algemeen rivier- of waterregt • 1 SW 0 ver de rivieren en ftroomen , reeds federt eenige jaren geene kracht meer zoude hebben; — flehende Onze Minister de vraag voor, of die Wet kan geacht worden, bare verbindende kracht te hebben behouden en alzoo nog in werking te zijn ; Gezien het rapport van de Staats-Kommisße, benoemd bfj ons fecreet befluit van den ilten Augustus 1818, lit. 