title: Sämmtliche Werke
creator: Leopold von Ranke
text: Ick met groot leetweesen heb vernomen de groote desordre tot Amsterdam voorgevallen. Godt sy gedanckt dat deselve soo spoedigh is geeyndigt, waervan ick de confirmatie met d'eerste post met verlangen te gemoet sie; hadt men in 't eerste met meerder vigeur geprocedeert, men soude lightelyck het hebben kimnen voorkomen, maer naerderhandt heeft de Magestraet seer wyslyck en rigoureuslyck geprocedeert waervan ick seer verbleyt ben , Bullende seeckerlyck een goed Exempel syn voor het toekomende, al hoewel ick vrees dat deze desordres de Regeering meer en meer sal doen alteveel pencheeren naer een vreede. — Kensington, ll.y21. Febr. 1696. Ick moct U. £d. noghmaels seggen dat ick seer verlang naer een promte conclusie, maer ben tenemael vsn U. Ed. sentiment dat men met alle voorsightigheyt moet procederen, dat wy niet en mögen werden mislej't ofte bcdrogen. Ick ben oock van U. Ed. gevoelen dat men die saeck niet te hardt tot Weenen moet dryven om niet te veel suspitie te veroorsaccken , alhoewel ick seeckerlyck voorsie dat men ten laeste klaer sal moeten spreecken, als de voorseyde Negotiatie wat verder sal syn geadvanceert. — Ick en geloof niet dat de Franse in 't eerste een Voorslagh van een Stilstandt van wapenen suUen doen en in cas dat sy het deeden- en ben ick nogh niet gedetermineert by my selven ofte het voordeligh ofte nadeiigh voor ons soude syn, want daer valt veel voor en tegen te seggen. Hebben sy een dessyn om in myne rycken eenigh desente te tenteeren als d^ advysen van alle kanten nogh scheynen'te seggen, en geloof ick niet dat sy een stilstand sullenproponeren, en wy synde voor als nogh in geen staet in eenig quartier om offensif te ageeren, soude mogelyck sulcken Stilstand voor een körten tyt soo prejuditiabel niet syn als* wel in voorige conjuncture. — Kensington, 24. Febr. of 4. Maert 1696. Ick heb gisteren een Expresse ontfangen van den Har* van Witten- berg van I^ieupoort van d^ eersten Maert en huyde een duplicaet van 2 Maert, by de welcke hy my adviseert dat de groote preparatie van den vyant tot Duynkercke en op die kusteatot het embarqueeren van trouppes tot een desente alhier soude syn, aangesien dat C. Jacobus al tot Cales soude syn aengekoomen, dat de trouppes wierden geem- barqueert en dat de Mar® de Bouffiers met hem overquam. — ü. Ed. kan light begrypen wat opschudding sulcke tyding alhier heeft 188 2lu« bcm «riefroct^fct Sil^elme III. 1696. veroorsaekt ueft'ens de ondccking van eeu dcssyn tegens myii perssoon, waer van Keppel ü. Ed. met dese expressen sal infonneren, daertoc tegenwoordigh geen tyt hebbende, synde besigh om ordre te stellen tot al het geene mogelyck is tot een defentie, ick heb gistere avont ordre gesonden aen Scheepen van Staet en van my tot spithaed om naer Duyns te zeylen, en den Admir. Rüssel is van Dagh vertrocken om het Es- quad*^ dat ick aldaer heb doen versaemelen te commanderen, het geene al seer considerabel sal syn, om met alle spoet over te steecken op de kust van Vrankr. en aldaer trachten de scheepen die daer versammeleu aen te doen en te destrueeren. De goede Godt wil geven dat het een tweede werck van La Hogue magh syn en uytvallen. — Ick hebbe aen Hartw. van Wittemberg ordre gesonden om 20 Batt. soo ras doenlyck te doen embarqueeren en herwaerts te senden te sae- men ofte soo veel te gelyck als hy scheepen sal kunnen vinden tot haer transport, het convoy daertoe noodigh sal uyt Hollandt ofte Zeelandt moeten komen dat ick versoek dat ü. Ed. daer voor sorgh wil dragen als irfede sooveel transport scheepen in Goeree ofte de Maes te doen versorgen als mogelyck , want iudieu wy geinvadeert werden soo sal ick verobligeert syn nogh al meer trouppes te doen oyerkomen. — Kensington, 25. Febr. of 6. Maert 1696. ü. Ed. sal daer uyt hebbeu vernomen den gi'ooten alarm die hier is, wy syn besigh om alles by te br engen dat eenigsins doenlyck is tot onse defentie, ick hoop dat ons Esquad. van dagh by den anderen sal syn in Duyns en dan suUen wy buyte groote bekommering syn. U. Ed. sal door andere geinformeert werden van 't geen gisteren in het Parlement is gedaen, 't welck my veel reede van satisfactie geeft en ick hoop dat deselve soo suUen voortgaen. — Ick heb gisteren ontfangen ü. Ed. brief van 28. Febr., met d' ad- visen uyt Vlaendcren, die soo veel ouder syn, als van IJ. Ed. sal hebben vernomen, als die ick directelyk uyt Niewpoort had ontfangen. — Als men den uytslagh van dit dessyn van den vyant sal hebben gesien 't welck in körte daghen sal moeten syn, soo sal men naeder- handt een considerabel Esquadre moeten reguleeren tegens die van Duynkerke ende rest van de vloot soo spoedigh byeenbrengen als moge- lyck om 't opponeeren aen schepen van den vyandt, die van Brest ofte Toulon soude kunnen koomen. — Kensingtou, 28. Febr. of 9. Maert 1696, Ick heb sedert gisteren Middagh ontfangen U. Ed. brieveu van 2, 4, 5 en 6 Maert. Ick bedancke U. Ed. van herte voor de sorghe die deselve neemt van my soo exactelyk te informeren van 't geene aldaer voorvalt en oock de vleyt die daer wert aengewent om my te secon- teren. Ick hoop dat in die goedcn yver sal werden gecontinueert, en Vlud Dem ^ricfiveci)fel Sil^elm« III. 1(5%. 189 iusoBderhcyt inhet voortsetten van Equipage daer aen alles aeugelegen is. Volgens het scryveii van P*" van Vaudemont uyt Ostende van d. 7. die ick gisteren avont heb ontfangen soo soude de Reg**^" soo 't Oost- ende als in Zeeland, als gisteren alle geembarqueert syn ende Indien de wint favorabel wert , dat den Ad"' Culemburg uyt Goeree kan loopen om deselve te escorteercn, soo kann ick dezelve alle dagh alhier ver- wagbten. — Den Admir. Rüssel is gisteren uyt Duyns gezeylt niet een favora- bele Yrint naer de franse kust, soo dat ick alle moment tydingh ver- wacbt van het geeu hy sal liebben kunnen uytrigbten. Ick beken dat ick daer van onder Codes Seegen een goede verwaghtingh van heb, synde seeckerlyck veel stercker als den vyant kan syn, hebbende om- trent de vyftigh goede scheepen by sich, het sal daerop aenkomen of liy de vyants oorlogh scheepen sal kunnen aentreffen, volgens het oor- deel van zeeluyden alhier, als die wint seedert agh daghen heeft ge- waeyt, datier groote apparentie daertoe soude syn. Mogelyck sal U. Ed. in Hollandt eerder geinformeert syn van het geenes als wy hier, het heele werck dependeert daer aen, want kunnen wy den vyant maer verstroyen, sonder meer te doen, soo is het dessyn om hier te landen naer myn opinie geavorteerd, voor het tegenwoordigh. Maer men sal dan met alle vlyt moeten arbeyden om de groote scheepen tot de schooner vloot in gereetheyt te krygen, want Indien het Esquadre van Tonlon ons op den hals quam met de scheepen die tot Brest en Roche - fort gereet gemaeckt werden, soude sy ons overlegen syn. U. Ed. kan dan light considereeren van wat importantie het is dat de admiralityten werden aengemaent tot voortsetting van Equipage, maer vooral sal moeten sorgh werden gedragen, dat de penninge daer toe noodigh aen haer werde gefnmeert, andersins en suUen sy in geen staet syn om het raet de nodighe promptitude te kunnen doen. — Kensington, 3./ 13. Maert 1696. Kaer d'advisen die ick uyt myn vloot heb vrees ick' dat deselve de vyants oorloghschoepen voor Duynkercke niet sullen kimnen atta- queren. — — Wy syn beesigh om met alle vleyt bombardeer scheepen uytte- setten om de transport scheepen te Calais te sien te verbranden, ick hoop in Godt dat wy tegenwoordigh geen invasie in Engelandt meer te vreesen hebben. — Kensington, 6./16. Maert 1696. Ick ben den Staet ten hooghste verobligeert voor de groote voor- sorghe die deselve hebben in 't werck gesteh tot myn assistentie, en bedancke ü. Ed. ten aldor uyterste voor het geene deselve dartoe heeft gecontribueert. — De wint heeft seedert eergisteren avont hoogh txoorden begunnen te wayen , en gisteren en van dagh heeft deselve veel 190 3tu« bcm 35ricfttjc(i^fcl Stl^flmö III. 169(5. van het oosten, soo dat wy alle moment naerdere brieven' uyt Ilollaudt verwaghtcn, alsmede dat de gecmbarquerde Regim^ tot Oostende en in Zeelandt sullen aenkoomeii. — Ick heb van dese morgen brieven gehad van Adm. Rüssel van 4./14. voor Greeveling, meldende dat hebbende doen recognosseeren , de vyants scheepen voor Duynkerke, dat alle officiers en de Piloten van sentiment waerep, dat deselve aldaer nict en kunte werden geattaqueert uoghte branders aengebraght soo dat een suffisent Esquadre soude laeten om deselve te observeeren en het uyt- loopen te beletten en met de rest van swaere scheepen weder in Duyns komen, seggendc nogh dat door bombardeerscheepen het vaertuygh dat in groote menighte tot Calais leght soude kunnen in brandt ge- schooten werden, daer syn gisteren 6 bombardeerscheepen naer hem toegezeylt, maer door dese Sterke contraire wint en sullen uyt de Ri- vier niet kunnen koomen, behalven als het niet goet en stil weer is, weet U. Ed. wel dat men deselve niet en kan gcbruyken, soo dat men patientie sal moeten hebben tot dat het weer favorabel wert om het voorz. dessyn te kunnen executeeren. — Ick hoop dat U. Ed. voor de recept iedese, alles sal hebben gc- adjusteert met de H"" Boreel en Dycvelt, om tot een promte secrete negotiatie te kunnen koomen, ick beken dat het beter was dat men niet vooraf een Equivalent vor Luxembourg soude eyschen; maer daer van sal C alleres aparent niet kunnen afgaen, en voor het Equivalent selfs en kan ick niet sien dat meerder kan eyschen als de bewuste vier Steden van Conde, Maubeuge, Ypres en Menin en Furne mits dat Di- nant oock werde gerestituecrt ofte men soude daen moeten bydoen Philippeville. — Ick wil hoopen dat door het mislucken van dat groot dessin van een invasie alhier de Franse facielder sullen syn om meerder te ce- deeren als voor dese soude hebben gedaen. Ick ben tenemal van U. Ed. sentiment, dat op dat werck hebben gebouwt en die negotiatie daer naer willen reguleeren, 't welck men nu hoop ick haest sal kunnen sien als men tot een Conferentie sal komen in dewelcke men van dit voorval tot onse adventage wel sal kunnen bedienen. — Kensington, 10./20. Maert 1696. Den Har' van Wittenberg sal morgen alhier voor, syn person syn, hebbende geordonneert dat de Regim'^ geömbarqueert sullen bleyven, om geen volck aen landt te Verliesen en dat deselve soo veel gereeder sullen syn om weder naer Viaenderen te kunnen werden gesonden. — Den Adm. Rüssel is wederom met de grootste Scheepen in Duyns gekomen, hebbende die Vice Ad™ Shovel met een sterck Esquadre ge- laten op de vlaemsche kust, om het uytloopen van d' vyants scheepen tot Duynkercke te beletten, als mede de transport scheepen tot Callais, men is hier seer besigh om de bombardeerscheepen te prepareeren , om met 't eerste goet weder en wint derwaerts te goen en traghten het voorst; kleyn vaertuygh te verbranden, 't welck een groote saeck soude 21u« bcm «riefrofd)fc( Sil^crm« III. 1696. 191 syn en veel gcrustheyt alhier geven, want men nogh al' aprehendcert dat den vyant niet tenemael de gedaghteu van een decente aen een seyde heeft geleyt, verwaghten haer Esquader van Toulon, het welcke geconjugeert syüde met de scheepen die tot Brest en Rocheford geequi- peert werdende te saemen een groote maght soude maecken, soo dat wy onophoudelyck met alle spoet soo hier als in Hollandt, d' Eqnipage van groote scheepen moeten voortsetten. — Kensington, 17./27. Maert 1696. Uyt het billiet dat U. Ed. my van Calieres toe sent soo moet ick presnmeeren, dat aen hem op syne voorgaende niet en is geantwoort noghte paspoorten toegesonden, alhoewel U. Ed. daer van geen mentie in syne brieven nogh ten eenre noghte ten andere heeft gemaeckt U. Ed. sal sien uyt myne voorgaende, als deselve U. Ed. ter handt sullen koomen, hoe nootsaekelyck ick oordeel dat men dese Negotiatie soo veel mogelyck wil spoedigen en voortsetten, daerom meen ick seer nodigh dat men het ten eerste Antwoort Indien het nogh niet en is ge- shiet , als mede de noodige paspoorten toesende , ick en geloof niet dat van Weenen yets naeder is te verw&ghte tot facilitatie van d' sccrete negotiatie, maer dat men haer gesneden broottal moeten voorleggen als men d'intensie van Vrank. sal weeten. — Kensington, 7./ 17. April 1696. Ick hoop dat de confereutie tuschen den H^* van Dycvelt en Ca- lieres nu syn voortganck sal hebben hejb is seer goet dat hy sich soo positif in syne laeste wegen s Luxembourg heeft verklaert soo dat men me haest sal kunnen sien waer dat geheele werck op sal drayen, ick beken dat ick seer wensch naer een promte conclusie soo dat ick noghmals moet rccommandceren van den tyt soo veel mogelyck te willen menageeren. — Kensington, 10./20. April 1696. Ick hoop dat den Heer van Dycvelt nu al sal syn vertrocken om een aenvanck te maecken van d' secrete Negotiatie, daer naer ick seer verlang, en Indien wy eens kunnen werden sal daer geen ander middel syn als het werck met de geallieerdens wat resolut te handelen, gelyck ick in myne voorgaende al aan U. Ed. heb gescreven, maer Indien het ongeluck soude geheuren dat middelerwyl de Coninck van Spagne qnamtesterven, soude ons gansch werck in groote confusie geraecken, en wy heel andere mesures soude moeten nemen. — Kensington , 14./24. April 1696, Ick en begryp niet wel de difficulteyten van Calieres, ick hoop dat ^y sal hebben aengenommen dezelfde proposite van een entrevue met 192 5(ii« bem SBricfwcd^fel Sil^elm« III. 1696. den H*" lioreol tot Cas van Gent geliouden, hoe hy naederhandt met den H"" van Dycvelt *sal confereercn, en weet ick niet wel, maer synde soo veer in 't Landt gekoomen als het Cas van Gent en meen ick niet datter vecl swarigheyt soude syn om liem wederoni tot üytreght te laeten koomen , oni het werck van d' Negotiatie verder met den H' van Dycvelt aftedoen. * Ick Leken uoghmals dat ick gaerne daervan een spoedige afkomste van sagli. — Kensington, 21. April of 1. May 1696. Wy syn hier seor bekommert van geen tyding van Rooke te hebben maer de wint seedert twee daghen naer de westelycke kant geweest synde, sollen aparentelyk haevt van bem hooren. Godt geve ten goede, voor en aleer dat de meeste Hollandsche scheepen die nogh manqueeren suUen syn gekoomen en nogh eenige van d' myne die nogh in de revier 1 eggen, de vloot süUen syn geconjungeert, vinde ick dat de meeste Zeeluyden alhier van gevoelen syn dat onse vloot niet behoorde uytteloopen , maer ick hoop dat in weynigh daghen alle die scheepen op het randevous sullen syn en middelerwyl sullen wy oock naer alle aparentie tyding van Kooke hebben soo datter geen swarigheyt meer sal syn, om de gecombineerde vloot te doen Zee kiesen, en alle de coopvaerdy scheepen to doen convoyeeren voorby Brest, 't welck dan oock securityt sal geven aen retourscheepen van Indien, daer deH** van Amsterdam U£d. hebben over gesproocken, wantnü een Esquader voor Brest te senden om Nainour in te houden is belaghelyck ofte imprac- ticabel en soude het reghte middel syn om d^ selve in des vyants ban- den te doen vallen, ofte ten minste deselve aen 't uyterste perickel 't exponeeren. — Ick hoop dat U. Ed. voor de receptie dezes al raport sal hebben gehadt van het wedevaeren van d' H*" van Boreel met Calieres, ick ben nogh van sentiment, als ick in eene van myne voorgaende aen U. Ed. heb gescreven dat men geobligeert sal syn om Calieres tot Üytreght te doen koomen om met den H*" Dycvelt te confereren, en is het doenlyck dat groot werck tot conclusie te brengen. — Ick voorsie oock dat men al eenighsins de geällierdens sal moeten vervangen ofte daer sal niet te doen syn. — Ick ben seer bekommert wegens de negotiatie van penningen voor Brand^' want Indien daer geen expedient te vinden is om deselve te helpen vrees ick seer dat hacr Trouppes onbeweeghelyk sullen syn, waeraen soo veel is gelegen want sonder deselve kunnen de Legei^ niet werden geformeert. — In 't Leger tot Waveren, 15. Juni 1696. Ick kan wel sien uyt het scryven van Weenen dat men van daer niets positiefs vooreerst heeft te verwaghten wegens de secrete nego- tiatie, wel dat ick meen dat sy wel tot de secrete negotiatie sullen re- %n9 bem ^rnfmä^^tl St(^e(md III. 1696. 193 solveeren naer wegens de conditie selfs sal men haer Ultimatum niet wceten, ende ick beken dat ick hoe meer en meer verlang om een spoedigh afkomste van dat groot werck te hebben en naer myn opinie sal het op Straesburg aenkomen. — Ick en sie geen swarigbeyt om met Swede te convenieren als Le- lienroth voorslaet, mits dat bet niet en belet dat wy met de secrete negotiatie voort en gaen, dat ick niet en kan sien alhoewel ick wel gepersuadeert ben dat Lelienrotb syn heele speculatie daerop loopt om die negotiatie te breecken dat vooral niet en moet geschieden, en op äien voet ben ick wel te vreeden, dat ü. Ed. van mynentwegen belooft het geen hy pretendeert. — In 't Leger tot Corbay, 25. Juni 1696. Het ongeluck aen d'Oosterse Vloot wedervaeren smerte my aen myn Ziel, naerdien het soo light wasgeweestte prevenieeren, alhoewel ick niet en kan sien dat de H*^ van Amsterdam reeden hebben van aen ÜEd. en aen my te verweyten als deselve scheynen in haer missive aen ÜEd. te doen, als of wy yets daer in hadde genegligeert, niet beter weetende of dat wy daeromtrent alle ordefs hebben gegeven die in ons vermögen waeren. Ick hoop dat voor de protectie van- d' Visschery goede sorghe sal werden gedragen. — Het geen C alleres in de laeste Conferentie aen Boreel heeft ge- seyt weghens Straesburg begint alwat te geleykenen en soude men wel daer door. hoop krygen dat men van dat groot werck in 't körte wel een afkomste soude mögen sien. In 't reguard van Lotheringen is het wel seecker dat de Keyser sigh geensins sal contenteeren met de restitutie als het by de Nimweeghse vreede was voorgeslacn, soo dat daeromtrent de franse oock al naerder suUen moeten koomen. Ick Yoorsie wel om een promte afkomste van die sack te hebben, dat men eenigh middel sal moeten uytvinden, om ons 't expliceeren wat wy re- delyck vinden, want van 't Hof van Weenen heeft men noyt yets posi- tifs te verwaghten. Ick weet seer wel hoe delicaet het is, datVy ons soo veer uytlaeten maer ick sie geen ander afkomste van saecken, het sal wel dienen overleyt te werden. In 't Leger tot Corbay, 29. Juni 1696. Ick heb gisteren avont wel ontfangen ü. Ed. brief van 27 dezes, en heb dien conform gescreven ^n d^Hartogh van Savoyen en L*^ Gall- way door een extr. Courier. Ick hoop dat de H"^ de la Tour ook sal hebben gescreven volgens het geene hy ÜEd. heeft beloofd , ick heb my gerefereert aen M' Gallway aen 't geene ÜEd. hem sal informeeren van het gepasserde in d* conferentien in den Hagh met M' de la Tour wen- schende dat hy cinceer is geweest, want ick nogh al seer bekommert ben wegens die separate negotiatie in Piemont, het sal my verlangen wat Calieres daer omtrent sal hebben geseyt. — t. «ante»« XBerfe XXII. 13 194 «ue bcm «ricfwcd^fet Sir^elm« III. 1696. In 't Leger tot Corbay, 2. Juli 1696. Ick heb gisteren avont ontfangen U£d brief van 30. Jany en ge- lesen de dep^ches van Weenen, het antwoort by G. Kinsky opgestelt is de wonderlyckst olypodrigo dat ick van myn leve heb gelesen, naer ick het kan begrypen soo tendeert het voornamentlyck om niet directe- lyck Yoor als nogh in d' secrete negotiatie te consenteeren, maer wel te mögen leyden dat men met deselve voortgaet, dat is yoor so veel het fonnel aengaet om in G. Kinsky's woorden te spreecken en wat het Materieel belanckt soo is het positief in de restitutio Straesburg en Lotheringen, op welcke twee saecken het geheel werck sal rou- leeren. Om dit nu soo plotselyck aan Galieres te communiceeren vrees ick dat mogelyck occasie soude kunnen geven, om de geheele negotiatie af te breecken , dat Tooral in desen tyt niet en moet geschieden, soo dat men met vorsightigheyt daer van kennis sal moeten geeven aen Calieres. — Onse afspraeck tot Breda was dat den W van Dycvelt my soude koomen vinde als den Courier van Weenen weder terugh soude syn ge- koomen, ick meen nu dat het seer nootsaekelyck sal syn dat den H^ van Dycvelt te spoedighste by my komt en dat UEd. hem wil instrueeren van syne sentimenten op dit geheele important werck. — In 't Leger te Atteren, 2. Aug. 1696. Den G. van Fortland is eergisteren vertrocken naer Engeland, ick versoeck dat UEd. hem van tyt tot tyt wil informeeren hoe het met de secrete negotiatie staet, Loo, 27. Sept. 1696. Ick magh wel leyden dat UEd. myn Naem gebruyckt om aen H'' Boreel en Dycvelt pouvoirs te doen hebben en het equivalent voor Luxenbourg soude ick meenen dat men behoorde te nemen de bewuste vier Steeden en Philippeville ofte liever Fumes gefortifieert met het ambaght, ick weet dat het voor dese aen de Franse is geweest. — Wegens de fortificatien van Luxemburgs weet U.Ed. myn sentiment, het sal myn seer lief syn dat het getal van d' Ministers wert afgesneden maer ick sal my niet kunnen dispenseeren om nogh een ofte twee by M*^ Yilliers te voegen. Men sal in Engeland oock sterck insisteren om een tractaet van Comertie te sluyten nefens de vreede. Wegens het be- houden ofte restitueeren H geen in d' west Ind. is genomen, kan ick UEd. niets positief seggen voor en aleer ick de sentimenten uyt Enge- land sal hebben vernomen, ick meen ook niet dat dit point seer pres- seert om gedetermineerd te werden. — Hoe meer ick op de plaets van 't Congres denck, hoe ick vinde dat den Hagh het werck uyttermaeten moet verkorten en daerom ben ick alleen daervoor. — 3(uö bctn «neftt)c(f)fel Sir^clmö III. 1696. 195 Kensington, 10. /20. Novemb. 1696. Wegens het groot werck d' Negotiatie van Vreede, en hoe meer ick op deselve dencke hoe meer ick my geembarasseert vinde door de manier van procederen van Galieres, want aen d' eene kant is het onmogelyck manier van Yrankr. H ontfangen, 't geen UEd weet dat ick altyt vooral heb geaprehendeert, en aen d' andre kant sien ick groote difficolteyten die daer syn om die negotiatie aftebreecken, hoe een ex- pedient daer tusschen beyde te vinden sal UEd. best kunnen van oor- deelen die op de plaets is, Kensington , 24. Nov. of 4. Dec. 1696. Ick heb U. Ed. met de post van voorlede Vrydagh niet gescreeven, daertoe geen materie hebbende noghte brieven 't antwoorden, seedert heb ick ontfangen UEd. brieven van 27 en 30 November. — Ick heb UEd. in myne voorgaende in 't breede gescreeven, dat ick niet konde relacheeren in 't geene Caüeres voor dese hadt toegestaen om my 't erkennen. Waerin ick nogh volkomen persisteere, maer ben tenemael van opinie met UEd. dat wy die negotiatie niet moeten af- breecken om de reedenen in UEd. brieven gementioneert, maer blyvende persisteeren by ons gesustineerde, sal Calieres moeten toegeven ofte selfs de negotiatie afbreecken, 't geen veel beter is als het moet geschieden als dat het van onse kant quam. — Ick moet UEd. seggen, dat ick nog van sentiment ben dat ons de vreede seer nodigh is, maer aen d' anderkant weet ick oock wel dat indien Vrankr. die niet en begeert op draghelycke conditie, dat wy den oorlogh dan wel moeten continueeren, alhoewel ick niet als quade successen voorsie, daerom soude ick meenen dat men op een geringe for- maliteyt ofte een klyne somme gelts niet behoorde te sien, als men ver- seeckert was om dat groot werck tot een eynde te brengen. Hadt men kunnen komen tot het formeeren van een generale plan van Vreede met Calieres het soude seeckerlyk de beste en korste wegh syn geweest, en soude nogh syn indien men wegens de preliminarien eens kann werden, want met de Keyserse Ministers en sal niet te doen syn, sy soecken geen körte afkomste en wie weet waerheenen sy de saecken soecken te dirigeeren. Ick heb nogh huyde met de 6. van Aversberg daer over gesproocken en hem rondt uyt geseyt de gerughten die daer liepen, dat sy door de Geestely^ke onder de handt negotieerden en Engelandt en HoUandt daer buyten woude sluyten en een werck vaa Beligie maecken, hy heeft geprotesteert daer van niet te geloovenmaer soude daer over scryven. — Kensington, l./ll. Decemb. 1696. Ick beken dat ick de Negotiatie niet gaeme sagh afgebroocken en dat ick seer naer de vreede wensche ; want indien wy den oorlogh moeten 13* 196 . «u« bcnt «ricfwcd^fel Sit^elm« III. 1696. continueren ben ick se'er bekommert Tor quade successen van alle kan- ten, 't welck onbegrypelyck is, dat by het huys van Oostenryck niet en wert geconsidereert naer behooren. — Kensington, 8./18. December 1696. • Ick heb met aengenaemheyt vernomen dat Calieres het preliminair in myn reguardt heeft toegestaen op eene manier die ick oock oordeel aventageuser te syn als het in 't eerste was voorgeslagen, ick weet niet wat dese schielycke verandering van d' Franse beduyt, maer ick ben bedught dat het op eenigh quat dessyn is aengeleyt, gelyck U. £d. mogelyck nogh wel indaghtig sal syn dat voorleden voorsoomer even voor het eclateeren van d* Conspiratie tegens my en d' intensie van dit Kyck 't invadeeren, sy dae oock verklaerden Luxemburg te willen siedeeren. — Ick meen evenwel dat men nu niet een moment tyt moet Verliesen om die voorslagh aentenemen en alle verdere praeliminarien 't ad- justeeren en de negotiatie met alle vigeur voorttesetten. Ick sie wel nefifens U. Ed. de groote difficulteyten die daer seyn om een generale plan te maecken, maer aen d^ ander kant sien ick niet hoe het mogelyck is sonder hetselve een afkomste van saecken te hebben soo spoedigh als het voor ons interest nodigh is. Ean het evenwel niet geschieden soo ben ick oock van U. Ed. sentiment dat men hoe eer hoe beter tot een General Gongres moet koomen. U.Ed. moet seecker staet macken dat de Eeyserse Ministers geen facilityt suUen toebrengen nogh tot het een nogh tot het ander maer tot contrarie alle soorten van Difficulteyten en longeurs, soo dat men nootsaekelyck haer wat cavalierement sal moeten tracteeren, jae selfs vervangen indien men tot een generale plan van vreede met Calieres kan koomen en ick ben gepersuadeert, indien Calieres was verseeckert dat wy ons soude willen engageeren om sulcken plan aen onse geallieerdens smaeckelyck te maecken dat hy daertoe soude koomen, want ick niet en weet dat tot nogh toe hem daer om' trent eenigh hoop is gegeven dat wy sulcken pas soude willen doen. — Kensington, 25. December 1696 of 4. Jan. 1697. Door dese fest daghen is her interruptie in de besognes van 't Parlement, 't welk niet soo ras voort en gaet als ick wel wenste es de noot het vereyste; ick hoop evenwel datter nogh aparentie is, dat sie al haer werck in ses weecken soude kunnen hebben gedaen, maer seeckerlyck niet eerder. De difficulteyten syn in haer selven seer groot en men heeft met wonderlycke menschen te doen. — Kensington, 21. December 1696 of 8. Januar 1697. Het is my seer leet te sien dat het groot werck van Negotiatie van Vreede soo langsaem voortgaet, indien men sigh attacheert aen alle de %VLß bem «ricfwc(^fc( Sil^clm« III. 1697. 197 difficulteyteii en scrupeles van d' Keyserse Ministers en sal meu seecker- lyck daer noyt een eynde van sien. Het werck van Lottheringen weet U£d dat ick altyt yoor het difficiels£e point heb aengesien, maer ofte van den Staet en my Isoude kunnen verwoght werden, alleen daerom den oorlogb te continaeeren en weit ick niet ofte redelyck soude syn, alhoe- wel het niet kan worden ontkent dat de groote AUiantie ons daertoe verbindt, het geen my meest bekommert is, dat als de Keyserse de overmaght van Franse den Rhyn suUen sien gepasseerdt, dat sy daer alles Süllen willen toegeven gelyck ons d' Experientie leert van 't ge- passeerde in Italien en de Creytsen haer seecker voor ooghen siende van 's gelyck sollen doen als den Hart, van Savoyen en met Trank, tot een neutraliteyt treeden, U.Ed. wil cönsidereren in wat Staet wy dan sollen syn om den oorlogh te continueren ofte een Yreede te maecken, ende daerom moeten wy ons precautioneeren soo veel mogelyck tot onse eygen behoudenis, ick en twyfele oock geensines ofte daer wert onder de handt op een manier ofte het ander door de Keyserse met de Franse genegotiert. — Ick kan by my selve geene andere gedaghten krygen om een körte äfkomste van dese saeck te hebben als een plan van 't geheele werck met Calieres te maecken daer wy ons soude engageeren om het aen d' geallieerden smaeckelyck te maeken ofte om in klaerder termen te spreecken, te doen aenneemen, maer naer dien Calieres niets wil re- lacheeren van Lottheringen daer de groote swarigheyt leyt , so soude ick neffens ÜEd meenen, dat wy een Voorslagh van 't geheele werck souden kunnen doen, en Indien Yrank. dat aenneemt soo is het geheele werck gefunden gelyck ick wel soude hoopen Indien sy het reght meenen met de Vreede en d' in cas van refus sal men evenwel tot het general Con- gres koomen, waer ick dan wel geen goets in sie, maer ter Contrario veel quats, evenwel de saecken syn soo seer geadvanceert en meen ick niet mogelyck dat wy nu een generale en publique Negotiatie kunnen eviteeren, men magh hoopen dat door de wegh van mediateur, Yrank. soude kunnen werden gepersuadeert om favorabelder conditien voor Lot- theringen intewelligen als nu schynen te doen, in dien voor den aen- vanck van d' Campagne niets positiefs wert geconcludeert ofte in alle gevalle geconvenieert wegens een stilstand van wapenen, so sal het werck soodanigh werden geembrouUiert, dat geen mensch kan oordeelen tegen- woordigh, wat daeruyt sal werden, voor ons naer menschelyck aparentie niets als quat. Wegens de plaets van 't Congres weet UEd dat my altyt in- different is geweest, maer ick soude nu tenemael voor die voorslagh syn, om de Franse ambass. tot Delft te doen koomen, en dat die van d' geallieerdens in den Hagh hieven en dat men tot Ryswyck negotierde, 't geen ick meen dat aen d' Keyserse smaeckelyck behoorde gemaeckt te werden, Indien de saeck nogh in syn geheel is, want seeckerlyck het sal den tyt seer menageeren, jae meer als men wel kan voorsien. — 198 3(u« bem «ricfwc(^|ct SÖU^etm« III. 1697. Kensington, l./H- Januar 1697. Ick meen dat ÜEd seer wel heeft gedaen van d' Heer Boreel alleen te employeren om te sien ofte het mogelyck is van Calieres favora- l)elder declaratie te ontfangen in 't reguard van Lottheringen, want ick oock gepersuadeert ben indien Vrank. yets toe wil geven, dat deselve het ter genoeghe van Amsterdam eerder sullen doen als voor ymant, maer ick vrees seer dat in dese Saeck niet en sullen relacheeren, op hoop dat sy Straesburg van d' Keyser nogb sullen extorqueren , 't geen my niet weynigh en bekonmiert, siende de insurmontable difficulteyten om den oorlogh te continueren, met eenigb hoop van succes, ende aen d' andre kant sie ick oock de uytermaete groote Swarigheeden die daer syn om de vreede te maecken sonder dat het werck van Lottheringen wert ingeschickt, soo dat ick met verlangen sal verwaghten te ver- nemen, wat den Heer Boreel sal hebben kunnen uytrighten, mogelyck sal die wegh oock niet onbequaem syn, om tot een Stilstand van Wa- penen te geraecken. — Kensington 15./25. Januar 1697. Het is unmogelyck op die manier te kunnen continueeren, en als ick UEd in myne laeste heb gescreeven, men sal haer in veel saecken moeten vervangen ofte daer en is geen afkomste van Saecken te ver- waghten. Want soude men genootsaeckt syn om over yder incident een Courier naer Weenen te moeten senden en antwoort verwaghten, sonder met het werck middelerweyl voortegaen, kan men in geen Jaer en dagh een eynde van Saecken maecken. — Ick hoop in Godt, dat de tydingh die UEd. uyt Vranckr. heeft ont- fangen van d' doot van d' C. van Spagne en van het declareren van syn Erfgenaem niet waer sal werden bevonden, want andersints sal alles weder in d' uyterste Confusie syn en geen apparentie altoos tot een Vreede. Ick hoop dat ick met de naeste post sal kunnen vememen wat ant- woort Calieres uyt Vrank. sal hebben ontfangen op de conversatie met den Heer Boreel gehouden, alhoewel ick weynigh verwaghting daer van hebbe, ick wil oock hoopen dat men dar mede sal kunnen vememen wat Antwoort van Weenen sal syn gekoomen wegens de Preliminarien, ick soude meenen dat in cas de Eeyserse haer niet en conformeerde, dat men evenwel met de negotiatie behoorde voort te gaen. Het geconvenieerde tot securityt van Bon ofte Nederrhyn voor dese Winter gevalt my wel en ick maeck geen swarigheyt, dat voor deze ex- peditie in 't Landt van Ceulen, de Ceurv. van Ceiüen het Conunando voert, mits dat de Ceurv. van Brandenburgh daer in consenteert en dat het is sonder verdere Consequentie voor het toekoomende. — «u« bcm «ricfroct^fct Stt^clm« III. 1697. 199 Kensington, 19./29. Jan. 1697. Verneine met leetwesen dat Courier van Weenen, wegens de Prae- liminarien nogh niet terugh was gekoomen. — Det traineere van 't Keyserse Hof is niet langer te verdragen en wat antwoort die Courier DOck soude medebrengen, be ick absoluut van sentiment dat men met de liegotiatie nioet voortgaen ende UEd weet dat ick al lang heb voorsien dat men ten laeste verobligeert syn soude om de Keyserse te vervangen en nu meen ick niet dat men langer kan waghten/ want ick ronduyt moet verklaeren, dat ick my selfs noghte de Saecken van Europe pretendeer te laeten ruineeren om de lanksaemheyt van het keyserlycke Ministerie, synde gepersuadeert, dat Indien wy de Vreede niet seecker syn voor het aengaen van d' Campagne, dat wy in sulcke confusie suUen vervallen dat Vrankr. ons de wett tenemael sal geven, ende den suUen de Keyserse d' eerste syn om alles aen Vrankr. toete- staen om een Vreede te hebben 't welck sy nu weygeren en dan niet fiuUen können verkrygen. Ick ben te meerder in dese bekommering om dat ick klaer sie uyt het geene Calieres aen Molo heeft gescreven datter geen apparentie is om een stilstandt van wapenen te bekomen. — Den tydt van 't Jaer nu synde soo geadvanceert kan men niet langer waghten om ten eerst een plan van d' generale Vreede met Calieres soo veer doenlyk te a^usteeren en dat wy ons dan soude en- gageeren om die aen de geallieerdens te doen agreeren, en dan twyfel ick niet ofto soude wel tot een stilstandt van wapenen koomen als men over de conditie eens soude syn. — Ick heb van dagh den G*" Arensberg seer resolut aengesproocken wegens het werck van d' Vreede en hem genoeghsaem te kennen ge- geven, dat ick niet langer pretendeerde te waghten naer de lenteurs van syn liof macr tot de negotiatie van vreede soude treeden, enge'volgen van 't exempel dat sy ons in Italien hadden gegeven in 't reguard van d' Neutraliteit ick meen dat men op die voet oock al behoorde te be- ginnen te spreecken met de Ministers van den Keyset in den Hagh. — Kensington, 26. Jan. of 5. Febr. 1697. Ick ben blyde te vememen dat ten laeste het werck van d' prae- liminarien soo veer syn geadjusteert dat men met de negotiatie ten principale sal kunnen voortgaen en d' alhoewel geen mentie wert ge- maeckt in t' geen iny concerneert in het praeliminair soo en twyfele ick niet of daer sal wel sorgh voorgedragen werden want dat dient niet te worden uytgestelt. — Het is my seer leet dat Vrank. soo opiniater schynt te syn op het wercl^ van Lottheringen en de dat dien volgende oock men heeft moeten abandonnieren die gedaghten om een plan van generale d' Generale vreede met Calieres de maecken 't welck seeckerlyck het kortste syn ge- weest om een körte afkomste san saecken gehadt te hebben, nu is het 200 3(u8 bem «ricfttjeci^fcl 2Bt(^c(m« III. 1697. gebraght op de lange baen, van een ordinarisse train van Negotiatie, den goede Godt weet wauneer daer een eynde van de verwaghten sal syn. — Ick ben wel te vreede dat men met [het werck van Lottheringen begint, maer en kan gans niet toestaen dat Indien Vrank. daer op geen favorabel verklaering sal doen, gelyck wel seeckerlyck te verwaghten is, dat men dan de Negotiatie soude afbreecken ofte daermede siil ^taen, mogelyck sal de mediateur in het werck van Lottheringen wat faciltyt kunnen toebrengen want dat blyft alsnogh het groot obstaeckel tot Vreede, alhoewel ick vrees dat Vrank. daer van niet sal resilieren, Indien den mediateur oock ons niet in 't körte een stilstandt van wapenen procurert SOG is het onmogelyck een Vreede te sluyten voor de Campagne, en die eens begonnen synde soo syn alle mesures gebroocken en het werck in d' uyterste onseeckerheyt gebraght, Indien dit aen d' mediateur indirect wiert geinsinueert, het soude naer myn opinie seer dienstigh syn. — Ick meen oock dat men nu behoord« te traghten Lelienroth tenemael te ge- winnen, waertoe ick versoeck U.Ed. syn best te willen doen en dit groot werck van d' negotiatie soo veel eenighsins mogelyck te verhaesten en voortesetten. — Kensington, 1G./26. Febr. 1697. Ick wert hoe langer hoe meer geconfirmeert dat den mediateur de negotiatie van d'Vreede seer langsaem sal voortsetten 't geen my ten uytterste beko'mmert, en te meer dat het klaer genoegh is te besluyten uyt het geene Calieres aen Boreel heeft geseyt dat Vrank. niet en sal inwilligen een stilstant van wapenen 't geen ick oock moet bekennen haer interest niet te syn aen d' andre kant moet ick oock wel bekennen hoe meer wy het werck van vreede pousseeren hoe minder aparentie daer is, dat Vrank. daer in sal geven aen Wien het seeckerlyck maer al te veel dependeert en hoe ons empressiment grooter sal syn, hoe sy meer temgh sullen gaen en' fierder werden, evenwel onse saecken alhier sien in die quaden staet en d' ongereetheyt, als meede van d' meerste van d' geallieerdens om vroegh in Campagne te koomen, dat ick scrick voor de consequentie ende dit is by den Vyant al te wel bekent, soo dat het geen wonder is dat sy in alle saecken soo fier spreecken als ü,Ed. scryft. Kensingtou, 23. Febr. of 5. Maert 1697. Ick voorsie nefFens U. Ed. tot myn groot leetwesen dat indien wy de vreede willen hebben, dat wy die in weerwil van het huys van Oostea- ryck sullen moeten maecken, waerin oneyndige swarigheeden in syn, maer om den oorlogh te continueeren en sie ick geen mogelyckheyt, met hoop van in beter conditie te geraecken, om daer door den Vyant tot adventageeuser conditie te brengen en het is seecker indien den Slu« bcm «riefnjcij^fer SBU^elm« IH. ^697. 201 Vyant groote advantages dese Campagne op het Hais van Oostenryck erlanckt, dat sy den de vreede sullen willen maecken als het te laet is. — Ick had wel gewenst dat men met het werck van Lottheringen de negotiatie niet hadt begont, (ick wet wel dat U. £d. het niet heeft kunnen beletten) want ick vrees dat de Keyserse aenstons sullen willen afbreecken als de Franse daerop quat bescheyt sallen geeven ende In- dien men dan de negotiatie wil voortsetten gelyck ick meen van Jae, soo sal men gedwongen syn in 't begin van 't werck met de Keyserse te breecken, 't geen in 't laeste beter hadt geweest als alle de pointen waeren geadjusteert op Lottheringen nae daer dogh tegenwordigh de heele saeck op draeyt. Ick wert van alle kanten gewaerschout dat de Franse seeckerlyck my soecken te bedriegen soo dat al het geene my raeckt met seer groote circumspectie sal moeten werden gehandelt, meyn eysch in 't generael sal in weynigh articulen bestaen. Wegens een tractaet van commertie meent men hier dat ick niet en behoorde daer van te spreecken als naer dat de vreede sal syn gemackt, ten waere de Franse daer selfs van mentie maeckte, ick sal het vertreck van myn Plenip' van hier soo veel doenlyck doen verhaesten. — Kensington, 12./22. Maert 1697. 