title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 8 nood, het hoofd dorst bieden! Vriendschap: — had scHın- MELFENNINCK dan geheel vergeten welke behandeling hij tij- dens de Negotiatiöen te Amiens, van den Eersten Consul had ondervonden, en wat er van die plegtige toezeggingen geworden was, door welke hij zich tot de onderteekening van het Tractaat had laten overhalen? Welk beeld had hij, te Londen zijnde en voor het behoud van den Vrede ijve- rende, van dien Vriend geschetst, van wien hij, na den moord van ENGHIEN, met de gansche Menschheid huiverde? Wat had de gewezen Ambassadeur niet al van dien uitge- breiden invloed op het lot van andere Volken, van de on- medogende verdrukking der Zwitsers gezien en bijgewoond, wat versche verhedering hadden niet de Leden van het Staats- bewind — ook zij, die nog v66r eenige maanden zijne groote Vrienden heetten 1), van den Alleenheerscher verduurd? Maar deze was de eenige schaduwzijde niet van de Aan- spraak van den Raadpensionaris; er was nog eene andere, die het geloof aan de duurzaamheid van zijne Regering nog meer moest verzwakken. — Hij zelf kondigde het nederleggen van zijne waardigheid in het verschiet aan, de mogelijke mislukking” zijner pogingen. „Welk een’ uitslag ook mijne pogingen hebben mogen, ik kan — verklaarde hij 2), dezen stand (waarmede de Bataafsche Natie mij vereerd, maar waar- mede zij mijn geluk niet vermeerderd heeft) verlaten moe- ten, zonder mijn oogmerk te hebben bereikt; maar ik zal hem nooit verlaten, zonder de bewustheid van al het mo- geljjke te hebben beproefd; — ik zal hem nooit verlaten zonder eer!” Met welke lofwaardige, veeleer zelfverloochenende dan !) De Graaf vom sexert, Minister van Saksen te Paris, sedert 1806, spreekt in zjno Mömoires, p. 6, van „un petit nombre de miais qui eroyaiont ax assurances pabliques de Tamifi€ de nAPOLEON ponr le Roi, et wen trou- vaient Aatids” (Leipzig 1868). 2, Aanspraak, bl. 8. 8 zelfauchtige bedoelingen de Raadpensionaris het Bewind al- dus in handen had genomen, weinig bemosdigend was het denkbeeld van eene proef die de vrees voor een’ overgang tot erger, steeds levendig hield. — En 200, nadat tien jaren vroeger, met de oude Republiek de Eerste Minister van Holland was gevallen, kwam men tot de nabootsing der voormalige Instelling op breeder schaal en in ruimeren om- vang, maar niet in even eerbied- en ontzagwekkende ge- daante terug. Was het al dan niet SCHIMMELPENNINCK zelf, die reeds in de eerste maanden na de Omwenteling van 1795, nog vö6r het bijeenkomen der Nationale Vergadering, de onontbeerlijkheid van een’ Raadpensionaris van het Bondgenootschap had aangedrongen 1)? De vraag mag ge- opperd worden, want het wöl doordacht Vertoog in een wetenschappelijk weekblad van dien tijd geplastst, droeg de initiale S van een „geöerden correspondent,” die over de belangen van het Vaderland nadenkende en de hand over hand toenemende verwarring in de Republiek betreurende, zich als braaf Burger verpligt had gevonden, op het voor- beeld van een hooggeschat Staatsman, wscker, middelen van herstel voor te slaan 2). De Rasdpensionaris, een »ge- boren Nederlander, ten minste 40 jaren oud, buiten eenige bijzondere betrekking tot eene huiten- of binnenlandsche Regering, met &n woord, een zooveel mogelijk onafhan- kelijk en verdienstelijk Man” uit een door de Staten-Gene- raal aan de Provinciön voor te dragen drietal, met eenpa- righeid of, konde dit niet zijn, bij meerderheid van stem- men gekozen en op een tractement van f 1000 ’s maands zonder meer, aan te stellen, zou in ’t bijzonder ook „de Generaliteits-Besoignes tot de Buitenlandsche Zaken”” heb- ") Vorg. wat wegene dien voorslag, in do Inleiding tat eeme Gesch. der Nederl. Diplomatie, Twecde Gedeclte, Eerste Stuk (1858), bl. 7, nit het revolutionair Tijdschrift de Republikein is medegedecid. 2) 6 Juli) 1795 (de Republikein. I, 279—254). ben moeten bijwonen, met bevoegdheid tot het uiten van een praeadvies; hij zou met de buitenlandsche Ministers te ’s Hage verblijvende, hebben behooren te handelen en brief- wisseling te houden met de Ministers van onze Republiek buiten ’s lands. Hij zou geene uitgaven voor ’s Lands re- kening hebben mogen doen, „dan met voorkennis of onder goedkeuring der Staten-Generaal. Zijn ambt zou hebben moe- ten duren zoolang de toenmalige „inrigting der Vergadering van H. Hoog. Mog.”’ zou bestaan, en bij het zamenkomen van een ander Vertegenwoordigend Ligchaam van het Bataaf- sche Volk, „zou hij tot den kring van ambteloos Burger moeten wederkeeren.” Of anderen de geestverwantschap van den steller van dit Vertoog, die niet geheel onbekend had willen blijven, met den lateren Raadpensionaris der Ba- taafsche Bepubliek even zigtbaar zal treffen, weten wij niet, ons vielen bovendien daarin punten van overeenkomst in ”toog met den jeugdigen vereerer van de destijds wel inge- rigte Noord-Amerikaansche Volksregering. Dan wij moeten wel hoe noode, dit veld der bespiegeling, voor dat der werkelijkheid verlaten; — op het gebied der Diplomatie grepen bij de aanvaarding der waardigheid van Raadpensionaris, twee onvermijdelijke gevolgen van die ver heffing plaats: een nieuwe Ambassadeur werd te Parijs ge- vorderd, maar er was ook vrij natuurlijk een opvolger van SkMONVILLE in den Haag noodig. Het ging niet wel aan dezen bij zijn gewezen Ambtgenoot te acerediteren; en zoo zonder het oogenblik zelfe van scHIMMELPENNINcK’s benoe- ming te verbeiden, al v66r het einde van Februarij 1805 ?), zag men zich hier ontheven van de tegenwoordigheid van den tot Senateur des Keizerrijks verkozen Franschen Am- 1) Eigenlijk vertrok söMONVILLE na een uitstap naar Amstordam gemaakt te hebben, eerst den 5 Maart voor goed nit den Haag. — (Journ. Politigue Supplön., 12 Mars 1805.) 6° 84 bassadeur, die hoe ‚geestig en onderhoudend in den gezel- ligen omgang, ons zooveel kwaads had gebrouwen; en eer- lang ook van het althans niet aangenamer bijzijn van den Zaakgelastigde marıvautr 1), Reeds in den loop van April kondigde men zijne aanstaaude vervanging aan door den als Minister-Plenipotentiaris te verwachten Vertegenwoordiger van den Keizer der Franschen, seruRıer 2). Doch naar het bleek was men slecht onderrigt, daar deze Diplomaat toen Se- eretaris der Legatiete Kassel, herwaartsenkel als Charge d’Affai- res kwam 3), en de Generaal DUPONT CHAUMONT tot Minister, niet gelijk skmonviLLe, tot Ambassadeur benoemd werd ®). Te gelijker tijd vernam men, dat van wege de Bataafsche Repu- bliek, de nu ruim zeventigjarige BRANTSEN, als gewoon Ge- zant bij het Hof der Tuilerien aangesteld zou zijn, hoewel het Augustus werd, v6ö6r de Geldersche Staatsman zijne eersie dep£che uit Parijs kon dagteekenen. Doch alvörens zijne verschijning aldaar en zijne handelingen gade te slaan of liever wat hij belangrijks uit de toongevende wereldstad zeer geregeld berigtte, mede te deelen, willen wij vlugtig de Leden van het Corps Diplomatique doen kennen, zoowel van de Bataafsche Republiek bij vreemde Mogendheden, als van deze, die hare betrekkingen met ons Gemeenebest niet hadden afgebroken. Wij vonden elders het personeel van onze Landgenooten, in dat tijdperk als Gezanten aan andere Hoven buiten het Fransche werkzaam, in dezer voege vermeld. In Pruissen, A. B.G. VAN DEDEM VAN DE GELDER, in Oostenrijk, G. C. VAN SPAEN V. VOORSTONDE, iu Wurtemberg, A. van SPAEN VAN HULSHORST, in Rusland, D. VAN HOGENDORP; in 1) Gasette de Leyde, 26 Febr. 1305. 3) Gazette de Leyde, 23 April 1805. Verg. MICHEL CHRFALIER, Te Comte wovis senunten, Notice biographique. Annnaire diplomatique de U’ Empire Jranpais pour Uannde 1863, p. 164. 3) Gazelle de Leyde, 14 Junij 1805. %) Gazette de Leyde, {1 Junij 1805. 35 Zweden P. H. VAN WESTREENEN VAN THEMAAT; in Spanje 6. ©. MEYNERS, in Turkije F. G. VAN DEDEM VAN DE GELDER; in Noord-Amerika 5. u. VAN HEINEKEN l). Van Groot- Britanniö, met hetwelk men in oorlog was, .kon de rede niet zijn, maar ook uit Portugal was al vö6r SOHIMMELPEN- nıncx’s Regering, de bij hem 266 uitstekend aangeschrevene c. H. VAN GBAsvELD 2), als Minister teruggeroepen. Bij al de Hoven van Europa, met de eenige uitzondering van Engeland en van Zweden, welks onbuigzame Monarch, GUSTAAF ADOLF Iv, na den moord van ENGHIEN 3), door zijn eerlijken maar blinden afschuw van nAroLEoN werd beheerscht, merken wij in meerdere of mindere mate, den onweörstaan- baren invloed op van dit flonkerend gesternte; „aan de eene zijde, een alles verdringend geluk; en aan den anderen kant een verlige, ten minste een versaliliteit in de Kabinetten #).” Geen Hof evenwel dat voor zijne zwakke, eeuwig weifelende en dubbelhartige Staatkunde 266 duur zou boeten, als dat van Berlijn, dat ten laatste wel genoodzaakt werd partij te kiezen, schoon het als „naar gewoonte, wel weder midden door had willen zeilen 5)” En het zou dan eindelijk na 200 dikwerf op eigen behoud of voordeel bedacht, anderen in den steek te hebben gelaten, tot zijn verderf de straf der wedervergelding lijden 6). Het was den onvergelijkelijken !) Verg. SCuIMugLPENNIncK’s Gedenkschriften, II. 836. REINROLD bevond zich steeds te Hambarg.. 2) Jowrn. Polit. de Leyde, #, Mars 1805. (Gehoor van v. axasvELD bij NAPOLSON, op züne terugreis van Lissabon.) 3) „L’exösution de Pinforiuns Due WYENGHIEN schreef Jossen ne MAısTaE (uit Petersburg }$ April 1804) Adtera beancoup les Evönements.” Memoircs poliligues et corresp. diplomat., p. 110. 4) BuaNTsen uit Parije aan van DER Gors, 29 November 1805. (Archief van DER core) 5) BEANTSEN ean VAN DER cozs, 31 April 1806. ©) „On no vout entrer dans aucan aocord avec Ia Prusse; Ia döflance de mavcwiz est invinciöle ich — quand mäme le Cabinet de Berlin serait sin- cite, et — eüt döjk commene# la guerre (tegen NAPOLKON) mäme avec suc- 86 pırt met den doorzettenden ijver die hein kenmerkte, en hetzij dan het Engelsche goud meer gewogen hebbe dan het beleid der Gezanten, het was hem gelukt nogmaals trots alle vroeger ondervonden wederwaardigheden, eene Coalitie tegen Frankrijk te smeden, die, 200 luidden de berigten, een groot leger in Italiö, onder den Aartshertog KAREL, een tweede in het Zuiden van Duitschland onder Keizer rnans uit Russen en Oostenrijkers gevormd, en een derde in Pom- meren zamengesteld uit Zweden en Russen, tegen NAPOLEON op de been zou brengen. Een Corps Britsche hulptrospen zou zich op een bepaalden tijd bij het laatste voegen 1). Naar zulke uitkomsten te oordeelen, klinkt de uitspraak van den jeugdigen raLok geweldig stout: „maladroit zijn alle En- gelsche Diplomaten; of liever, Engelsche Diplomaten is een contresens 2). Met zooveel geld als zij maar willen besteden, en in ieder Land waar zij komen, eene min of meer sterke partij vindende die 200 al niet uit penchant voor Engeland, echter uit haat tegen de Franschen genegen is hun zooveel mogelijk de behulpzame hand te bieden, met 200 essentiele avantages slagen zij zelden of nooit in hunne onderhandelin- gen 3).” Dat hunne minderheid in dit vak te wijten was aan den grooten dunk, dien zij van zich zelve hadden, aan de daar- uit spruitende vooroordeelen tegen andere Volken, aan hunne onbekendheid met het Land waarheen zij gezonden werden en hetwelk zij gewoonlijk te veel minachtten om het met eenigen ernst te bestuderen #,, liet zich eenigermate hooren, eds, on ne #'y ferait pas encore.” (Onteijferdedeptche uit Weonen, 18 Sept. 1806. Vers. BRANTSER). t) Lord AuckLann, Correspondence, IV. 245 (34 September 1805). 3) Evonwel J0SBFH DE MAISTRE oordeelde niet veel sachter: „Leo Anglais n’ont mis aucune dextörit6 dans leur negocintion. Je leur passe Amiene” enz. Mömoires politigues et corresp. diplemal., p. 98 (5 Aug. 1808). 3) Aan ». 5. van LENNer uit San Ildefonso, 16 September 1804 (Brie- sen, bi. 156). Yrack,t.ap 87 hoewel nu en dan, de fierheid en bedreigingen, die zij ook wel bezigden, haar doel niet misten, — en de tijd eenmaal zou leeren, van welk onberekenbaar nut de publieke geest der edele Natie, voor de verlossing van het gansche Vaste- land zou zijn. Welke middelen derhalve rrrr het meest ten dienste had- den gestaan, Rusland, Ovstenrijk en Zweden waagden den strijd, maar zou ook Pruissen aan de roepstem van het mishandeld Europa gehoor geven 1)P Nog immer bevond zich te Berlijn als Bataafsche Zaakgelastigde , de getrouwe BOUR- DNAUX, en zie hier wat eene dep&che wegens een door velen aldaar gewenscht keerpunt in de Politiek, naar ’s Hage be- rigtte: „De dringende instantiön des Russischen Keizers 2), die den Prins voLsoRovcxY herwaarts gesonden heeft om den Koning te persuaderen met alle mogelijke ijl voort te rakken, zijn oorzaak — nevens de enel door Silezie trek- kende Russische legermagt, die zich met de Oostenrijkers moest vereenigen, — dat men in 't publiek den oorlog te- gen Frankrijk als onvermijdelijk sanziet. Deze opinie berust misschien meer op particaliere dispositiön, dan op realiteit. Intusschen zonder dezelve te willen acorediteren noch tegen- spreken, voed ik nog eenige hoop dat men de nadere be- rigten des Heeren van HAuswItz, die tegen aanstaanden Zondag te gemoet gezien worden 3) zal afwachten, alvorens een decisief besluit te nemen. Het is niet te loochenen, dat de progressen der Franschen eene soort van verbittering, insonderheid onder het militaire, voortbrengen, en dat alle middelen aangewend worden, om den Koning tegen Frank- ") Vooral san den sandrang van Lord MARBOWBT, „met zeer brillante of- ferten gelast om den Koning ib de belaugen der Bondgenooten te doen tro- den.” (Uit Berliju aan v. DER cors, 38 November 1805.) 2) ALEXANDER. 3) De jongste depiche van dien Proiselschen Stastsman was uit Praag gedagteckend. 88 rijk te doen declareren. Dan tot nog toe is geen finaal besluit omtrent een zoo gewigtig punt genomen, waarvan de gevolgen niet alleen voor geheel Europa, maar voor Pruis- sen zelf van ’t uiterste belang kunnen zijn. Indien men zich effectief tegen Frankrijk mogt declareren, hetgeen bij de actuele dispositie der gemoederen, niel surprenant zoude wezen, schijut Z. M. den 6 December naar de Armde des Hertogs van Brunswijk te zullen vertrekken, om zich van daar overal waar Hoogstdeszelfs tegenwoordigheid zoude mogen noodig zijn, te begeven. Het schijnt nog in twijfel of men alsdan de aangebodene subsidien van Engeland zal aannemen 1).” Ten gevolge namelijk van openingen namens Keizer aLs- XANDER, door diens Gezant novosiLtzorr te Londen aan Pitt gedaan 2), maar die sedert de gedachtenwisseling met den Britschen Minister een aanmerkelijke uitbreiding had- den gekregen, was den 11 April 1805 te Petersburg op die laatste grondslagen het gewigtig Tractaat tot stand geko- men, van wege Groot-Britanni& door Lord GRANVILLE LE- vzson, en van de Russische zijde, door Prins aDam czar- TORISKY en door NOVOSILTZOFF zelf geteekend 8). De deer- niswasrdige toestand van de Bataafsche Republiek, had in hooge mate de belangstelling der beide Magten gewekt, en ‚ de voorbereiding van eene tien jaren daarna verwezenlijkte vereeniging van alle Nederlanden, maakte een van de niet het minst opmerkelijke bedingen van het grootsch en wijd- strekkend Ontwerp uit $). Men had zich tot herstel van ") Lit Berlijn aan van DER Goes, 26 November 1805. 2) Memorandum van 19 Januarij 1805. Verg. verder do Bülagen. 3) Verg. Lord STANLOPE, WILLIAM PITT ei com temps, T. TV. 804 mir. %) Een nieuw licht ovor dese derde Coalitie, is voor ons opgegaan sedert de uitguve der Mömoires politiques ei Correspondance diplomatique de 20- SEPR DE MAISTRE, aosc erpliostions et Commenlaires historignes par ALBERT sine, Paris 1868, 8° ddition, p. 80 suiv. „La Russio prenant ane ati- 9 het verbroken evenwigt der Staten, de stichting van een algemeen Verbond der Mogendheden van Europa voorgesteld, waartoe eene krijgsmagt van 500,000 man dienstbaar zou gemaakt worden. Men had ten doel, Hannover en gansch Noordelijk Duitschland te doen ontruimen, de onafhanke- lijkheid van Holland en Zwitserland te herstellen, den Ko- ning van Sardini& weder op zijn’ troon in Piemont te plast- sen en hem eene uitbreiding van grondgebied te verschaf- fen, en voorts de veiligheid van het Koningrijk Napels z00- wel als de ontruiming van geheel Italiö door de Fransche troepen, zelfs van het eiland Elba, te waarborgen; kort- om, in Europa een’ staat van zaken te vestigen, die een duurzaam bolwerk tegen nieuwe overweldiging en aanslagen zou opwerpen. Het was er derhalve op toegelegd, met vereenigde krach- ten, den ondrageliiken overmoed van den nieuwen Keizer der Franschen, die KAREL den Groote zocht na te bootsen, v6ör het te laat was, te fnuiken en te tuchtigen !). En inderdaad had die overmoed zich meer en meer in woorden en werken onverholen geuit. Ook de kroon van Itali€ had NAPOLEON Zich, Oostenrijk ten spijt, te Milan op het hoofd gedrukt. En wat dit schouwspel te tergender maakte, het was de glimp van gematigdheid en zelfbeheersching, welke de doorslepen Despoot aan zijn gedrag had weten te geven. Het moest den schijn hebben alsof niet hij, maar wel zijne Inde plas menagante et une voix plus elörde, pourrait aisdment retablir un peu de Pöguilibre.” (p. 97, — }5 Julij 1808): „L’Emperenr de Russie pro- pose (met andere woorden verlangt van den Eereteu Consul) 1 P’faeuation de la Hollande; 2° celle de In Suisse et de Pltalie, enz.” 5 Aug 1808, p. 98). !) Depäche nit Berlijn, 27 Augustus 1805 san van DER coze. De Heer v. sorrz had nit Rusland gemeld: dat de Keisor „de onderdrukkingen die Frankrijk jegens verscheiden Staten uitoefende, niet onverschilliglijk kunnen- de aanzien, gemeend had aan deze bedreigde Staten te moeion toonen, dat er eene Mogenäheid exteerde, die sich voor hen interemeorde.” (Verz. BRANTSER). 9 tegenstanders het evenwigt der Staten hadden verbroken. Hoeveel meer niet ware hij, Gebieder van Frankrijk, ge- regtigd geweest bij het Keizerrijk in te lijven, maar neen — in stede van de te ondergebragte Volken tot onderdanen te verlagen, had hij hun het zelfbestuur gegund, en schoon de geographische ligging als van zelf tot de aanhechting dier Landen had behooren te leiden, beloofde hij plegtig dat niet 66n enkel Wingewest bij zijn Rijk zou gevoegd worden. Alle voorwendsel tot een nieuwen oorlog was hier- mede, beweerde hij, afgesneden }). „Wij hebben, zoo roem- de naProLBoN zelfbehagelijk en tevens de Franschen vleijend, wij hebben Holland, drievierden van Duitschland, Zwitser- land en geheel Italiö veroverd; te midden van den grootaten voorspoed, zijn wij gematigd gebleven. Van al die gewes- ten behielden wij niets meer dan hetgeen vereischt werd om Frankrijk op hetzelfde standpunt van aanzien en magt te handhaven, dat het te allen tijde heeft ingenomen. De ver- deeling van Polen, de aan Turkije ontroofde Gewesten, de verovering van Indiö en van schier alle Kolonien, hadden te onzen nadeele het algemeen evenwigt gebroken. Alles wat wij niet volstrekt behoefden, hebben wij om dit te her- stellen, teruggegeven; en hierbij waren wij aan het grond- beginsel getrouw dat ons steeds bestuurd heeft, om namelijk nimmer de wapenen op te vatten voor ijdele ontwerpen tot eigen grootheid of door het lokaas van veroveringen verleid.” Hij haalde met welgevallen op wat hij ten voordeele van zoovele Duitsche Vorsten had gedsan, hoe zelfs Oostenrijk, na twee ongelukkige oorlogen, Veneti& en het daartoe be- hoorend gebied had verworven, eene aanwinst, voor welke het zijne verloren Landen immer zeer gaarne zou verruild hebben. En nu tot Holland overgaande, dit is, zeide na- 1) Vorg. marozeon’s Aanspraak tot den Sensat, 18 Maart 1805. (Jowrmas Politique, 29 Mars). 9 POLEON, terstond na de verovering onafhankelijk verklaard h, «De inlijving van dat Land bij ons Keizerrijk zou slechts de voltooijing van ons handelsstelsel geweest zijn, daar de grootste rivieren van de helft van ons grondgebied in Hol- land hare uitwatering vinden. En toch is Holland onaf- hankelijk, en de heffing der in- en uitgaande regten, de handel en het inwendig Bestuur hebben er onbelemmerd naar eigen inzigt plants. Zoo ook was Zwitserland door onze Legers bezet; wij hadden het tegen de vereenigde magt van Europa verdedigd. De inlijving van Zwitserland zou ons stelsel van Defensie voltooid hebben 2). En toch onder de hoede der Acte van Bemiddeling, bestaurt dat Land zieh zelf wrij en onafhankelijk, naar het inzigi van zijne negentien Kantons. Te vergeefs tracht de bonze geest — het was rrrr, wien hij als den helschen bewerker van al het onheil zocht te brandmerken, — te vergeefs tracht hij voor- wendselen te vinden om den oorlog weder op het Vasteland te ontsteken 8). Wat krachtens de Constitutionele Wetten van den Staat met ons Keizerrijk vereenigd is, zal daaraan geheoht blijven. Geen nieuw Wingewest zal daarbij wor- den ingelijfd *); maar de Wetten der Bataafsche Republiek , de Acte van Bemiddeling der negentien Zwitsersche Kan- tons, en deze eerste Grondwet van het Koningrijk Italiö, zullen bestendig de bescherming van onze Kroon genieten, en nimmer zullen wij daarop eenige inbrenk dulden. Onder ) „A peine conguise, la Holland a 616 döearde ind6pendante, Sa rönnion & notre Empire eds #4 le oomplimeni de noire Syslöme commercial, prisgue les plus grandes riviire de la moilid de notre territoire dflonchent en Hollande. — Cependant la Hollande est indöpendante; ot eos Donanes, son Commerce ot son Administration ao rögisent au grö de son Gonvernement.” 2) „Sa runion eüt oomplet£ notre Frontidre militaire. Touefois ia Suisse se goaverne par l’Acte de Mödielion,” enz. 3) „Le gönie du mal cherchera envain des prötextes pour romeltre le Con- tinent en guerre.” &) Aucune nowelle Province w'y sera incorporde.” 92 alle omstandigheden en in alle handelingen zullen wij de- , zelfde bezadigdheid aan den dag leggen !), en 200 hopen wij dat ons Volk niet genoodzaakt zal worden, dien moed en die veerkracht te ontwikkelen, die het tot verdediging van zijne wettige regten te allen tijde heeft betoond.” Het was voor het eerst dat onze Landgenooten op de toekom- stige inlijving als onvermijdelijk gevolg van de leer der na- tuurliike grenzen van het Fransche Keizerrijk, aldus wer- den voorbereid, en dat het onverschuldigd nalaten van die inlijving tot eigen lof werd uitgemeten, maar als een mis- slag dien de aan hare beginselen meer getrouwe Politiek zich voorbehield te herstellen. Het was na de heftige woordenwisseling tusschen den Eersten Consul en den Russischen Gezant MARKOFF 2), voor- al na het bloedig treurspel van ENGHIEN niet vreemd, dat de Kabinetten van Petersburg en Londen de handen we- der in&n hadden geslagen. Er was niet slechts onder de invloedrijke Raadslieden van Keizer ALEXANDER een Pool, de reeds genoemde Prins czARTORISKY, die van het herstel van zijn vand6ngereten Vaderland in de rij der Staten droomde, er bevonden zich in Rusland nog andere helder- ziende stokebranden, een JOSEPH DE MAISTRE 8), Minister van den uit zijn Rijk verdreven Koning van Sardinie, die ALEXANDER’s günsteling voorhield, dat het van zijn Heer afhing, of BonaraRtE al dan niet de Keizer van het Wes- ten zou zijn, meester van Italiö, geljk van Spanje, van !) „Dans toutes les eirconstances ot dans toutes les transactions nous mon- trerons ia möme moderation;” enz. 2) Zoodat Keizer ALEXANDER den Generaal HEDOUVILLE, BONAFARTE’S Ge- zant, toevongde: „jo ne fais pas d’algarades, comme on en fait A mes Mi- nietres & Parie.” DE Massrae. Mömoires polifiques, p. 96 (1803). — En zie nog wegens den indruk, dien de moord van ENGHIRN in Rusland maakte , v. sırvuns, Denkwirdigkeiten, IV B. S. 806 folgg. 3) Memoires politiques et correspondance diplomatique (Februarij 1804) , p. 107. 98 Holland en andere gewesten; dat de Franschen zich niet door eenig blad papier, zouden laten stuiten; men had eene sterker borstwering en andere middelen noodig dan zoo ligt aan flarden gescheurde Tractaten. Het leed vrij lang eer de bom uitbarstte, en de strijd welken de stastkundigen te gemoet zagen, plotselijik van het eene punt van Europa naar het andere werd overgebragt. Terwijl alles in de jong- ste maanden scheen aan te duiden dat eindelijk het tijdstip voor het bewerkstelligen der zoolang aangekondigde Landing in Engeland gekomen was, zou men met verbazing het staken 200 niet geheel afspringen der ontzagwekkende on- derneming, die de wereld in spanning hield en den Brit meer dan eens schrik had aangejaagd, tegelijk met de bijna on- geloofelijke overwinningen in Duitschland, vernemen. „Zijne Majesteit de Keizer en Koning, 200 schreef TALLEYRAND aau den Gezant der Bataafsche Republiek »RAnTsEn !), heeft mij gelast Uwe Exc. te verwittigen dat de Generaal mar- mort het bevel heeft ontvangen om zich met het Fransche Leger en met de Divisie der Bataafsche troepen over welke hij gebiedt, naar den Opper-Rhijn te begeven 2). Oosten- rijk door Engeland omgekocht en door een Corps Russi- sche hulptroepen ondersteund, wil den oorlog hervatten of liever heeft dien reeds hervat 3). Deze nieuwe Coslitie beeldt zich in aan Frankrjk en zijne Bondgenooten de voorwaarden te zullen opleggen, die met het belang van Engeland strooken, dat is van die Mogendheid, welke niet heeft opgehouden hare welvaart op de rampen van het Vaste- land te stichten, en die onafgebroken in de weer is omer de verwarring en regeringloosheid aan te kweeken, ten ein- 1) Verg. deze Geschiedenis, IIe Deel; I"* Stak, Bijlage AXXV, bL 119. 2) ’BERTHIER man MARMONT, 43 Angustus 1805 en de Mdmoires van laatst- gemelden General, T. II, 296-801. 5) „L’Autriche gagnde par l’Angleterre et sontenne par un corps anziliaire de Russen ven! recommencer ou plutöt a dejä recommenee Ia gnerre,” 9 de zich van den alleenhandel der Wereld meester te maken en dien te behouden. Meer dan eenige andere Stast weet Holland !), wat het van.de zegepraal van dien eeuwigen vij- and der nijvere en handeldrijvende Volken te duchten heeft. Het weet derhalve ook, welk deel het behoort te nemen aan de maatregelen, die de gemeenschappelijke verdediging ver- eischt, en hoe een welbegrepen belang de uiterste inspanning vordert om zoovele rjke Bezittingen te kunnen behouden, op welke Engeland in gedachte reeds als op eene prooi aast. De Generasl warwont zal in Holland vervangen worden door een krijgeman, het vertrouwen der Bataven niet min- der waardig. Het uur is däär, waarin zij een nieuwe veer- kracht moeten ten toon spreiden 2), manschappen aanwer- ven en Schutterijen vormen; waarin zij tot verdediging van het grondgebied en van hunne onafhankelijkheid,, alle hunne middelen en hulpbronnen behooren aan te wenden, in &n woord zich bezield met denzelfden geest te betoonen, die hunne Voorouders weleer tot den rang van een vrije Natie verhief en die hen over datzelfde Huis van Oostenrijk deed zegevieren, hetwelk thans de fakkel van den oorlog ont- steekt met inzigt om het Vasteland te beheerschen en te verslaven, terwijl Engeland bij voortduring de zeöen zoude beheerschen 3). Zijne Majesteit de Keizer en Koning gereed om de reg- ten en belangen der Bataafsche Republiek evenzeer als die van Frankrijk zelf voor te staan, vertrouwt bij het Bataaf- sche Volk eene gezindheid te zullen aantreffen die aan de zijne beantwoordt. Zijne Excellentie de Heer Rasdpensio- !) „Le Hollande sait combien plus que toute autre, elle doit redouter les s000ds de cette 6ternelle ennemie des Peuples industriens et commergante.”” 2) „Le moment est venu oX ils doivent montrer une energie nouvelle, faire des recrutements, former des gardes nationales.” ®) „Dans la vne do dominer et d’asservir le Contineut pendant que ’Ang- Ieterre continuerait d’asserrir les mers.” % naris zal gewis het vertrouwen waardig zijn dat Zijne Ma- jesteit in hem gesteld heeft !), maar ook het gewigt der omstandigheden en zijn roem waardig. Doch Zijne Majes- teit zal met eene levendige voldoening van Uwe Exeellentie vernemen dat het Bataafsche Volk door zijne veerkracht en warmen ijver, de bedoelingen van zijn hoogste Overheid on- dersteunt 2). Hoogstdezelve wenscht te weten hoeveel man- schap (voetvolk en ruiterij), paarden, benoodigdheden tot uitrusting en wepening, geschut en krijgsbehoeften van alle soort de Bepubliek in staat is te leveren, 200 tot verdedi- ging van haar grondgebied als om tot de gemeenschappelijke krijgsverrigtingen mede te werken; met opgrve van het tijd- stip waarop hare middelen 200 tot verdediging als tot aan- val verzameld en beschikbaar zullen zijn, alsmede van de masatregelen die men zal genomen hebben om de verzame- ling en ontwikkeling daarvan te verhsasten. Ook heeft Z. M. mij gelast Uwe Exe. te vragen of er cen Bataafsch Minister in Busland is $)? Vermite de Russen in dezen oorlog Oostenrijk helpen, zal Z. Exc. de Raadpensionaris volko- men beseffen dat eene Mogendheid, die de Bondgenoot van Frankrijk is, niet wel een‘ Gezant bij een vijandeljjik Hof kan onderhouden, en dat het derhalve noodig zou zijn dien welken hij te Petersburg mogt hebben, terug te roepen 4). Een man van niet gewonen stempel, de volijverige kamp- vechter voor den vrijen handel, en voor het koloniseren van het eiland Java, niemand anders dan de schrandere, maar woelige DIRK VAN HOGENDORP 5) was in de jongst ver- 1) „Sera digne de la conflance que Sa Majestö a mise en 2) „Que le Peuple Balaya seconde — les intentions de son premier Magistrat.” 2) „il y a un Ministre Batave en Russio?” 4) In ns te melden Fertraute Briefe heet het dat Keizer ALEXANDER HO- GENDORF’s rappel son verlangd heben. ®) Verg. de Levensschels van D. VAN HOGENDOR? in do Handel. en Ge- schr. van het Indisch Genootschop tr ’s Gravenhage, 1850, 3° Janrg. Iete Aflevering, bl. 57. 96 loopen jaren, Envoy& en Minister-Plenipotentiaris van de Republiek geweest 1), de opvolger in Rusland van den vroe- ger door ons vermelden wırıem Buys. Het ijskoud ver- blijf moet niet in staat geweest zijn de hitte van zijne driften te temperen, en in den geimproviseerden Diplo- maat zal het niet moeijelijk gevallen zijn, den ontembaren Gezaghebber van Java’s Oosthoek nog meermalen te her- kennen 2). Doch welke vlekken den geweldigen en wis- pelturigen broeder van den bedachtzamen en standvastigen GISBERT KAREL mogen ontsierd hebben, dat ook zijne be- gaafdheid groot en veelzijdig was, het blijkt uit zijne ge- schriften en oorspronkelijke ontwerpen, en hetgeen in de beoordeeling van een zoo excentrisch karakter tot voorzig- tigheid en meerdere welwillendheid stemt, het blijkt zelfs uit hetgeen JosEPH DE MAISTRE over hem aan zijne Regering schreef. „Gij hebt, dus luidt eene dep£che van den Gezant van Sardiniö, uit de maand December 1803, van den Hol- landschen Minister gewag gemaakt. Het is een in alle op- zigten uitnemend man 3). Iedere week noodigt hij eens aan zijn disch den ouden Markies pr LA FERTE, den laatsten Agent van Z. M. opewisk xvıur bij dit Hof. Hoe getrou- wer men zich aan zijn’ Vorst en aan zijne pligten betoont, hoe meer men hem welkom is. Evenwel noemt gij hem een dweeper, en op een enkel punt is hij dit werkelijk *). Zoo- 1) Als zoodanig in November 1802 voorgedragen. 3) Zie over de handelingen van D. vAN HOGENDORP op Jara, Mr. 1.0. n. van Disk, Specinen Politioo-Juridieum continens Historian ingwieilionis in delicta, a Prasfectis alque Ofieialibns in Indid cum Orientali tum Occidentali oommissa, Utrecht 1847, p. 170-190. — Hoogst ongunstig wordt over DIRK v. HOGenporr, ook als Gezant te Potersburg, geoordeeld in (erarck v. Linschoren) Vertraute Briefe während eines Durchfugs durch einen Theil — des Königreichs der Niederlande (1818), IIT Th. ». 178. 3) „Vons me parliez de IFinvoy& de Hollande. C’est un homme träs- distingns de toute fagon.” % „Vons Paver cependant appeli fanatique. Crest quil Pest eflelivement 9 dra gij hem over Engeland spreekt, raakt hij het spoor bij- ster en vaart dan als een dolzinnige uit. Gij zoudt hem eens moeten hooren als het gesprek op onzen Koning komt; schandelijk, eerloos, zegt hij, hebben de Engelschen jegens hem gehandeld !). Maar dan val ik in en herneem: „Ver- gun mij U te doen opmerken, mijnheer vAN HOGENDORP 2), dat gij onbillijk zijt; de Engelschen meenen het inder- daad zeer goed met ons, ımaar dikwijls kan men niet han- delen zooals men wel zou wenschen,” enz. Het is dan een lust om te hooren, hoe de Bataafsche Gezant tegen de Eı- gelschen raast en dondert en de partij van den Koning van Sardiniö neemt, terwijl de Gezant van Sardiniö de Engel- schen ontschuldigt. Het is wezenlijik een genot om daar getuige van te zijn ®).” Em niet zelden zal men in dien tijd, toen de beruchte Landing op aller lippen zweefde, over Engeland en de Engelschen gesproken hebben. Bij het ophalen van die gesprekken, is de Italiaansche Staatsman ook HOGENDORF’S vuorganger indachtig. Er was een jonge Franschman, een uitgewekene, bij den Napolitaanschen Ge- zant' aan tafel #), die den wensch uitte, dat de ontsche- ping der troepen wel mogt slagen, want dat dit voor de Franschen het grootste onheil zou zijn, terwijl er voor de Wereld niets noodlottiger kon bedacht worden, dan dat de onderneming gelukte. „Maar, mijnheer, merkte de Heer zuys aan, de gewezen Bataafsche Minister, die — 200 ver- sur an artiele: ds qu’on lai parle de ’Angleterre, il perd la täte et donne dans toutes sortes d’eragöration.” 1) „C'est une honte, e’eat une infamie aux Anglais de l’avoir trait£ ainsi.” 2) „Permeiter-moi de vons le dire, Monsieur DK HOGENDORP, vons allez trop kin.” 3) Mömoires poltiqwes, ens. p.108 suiv. „’cst une seine delicieuse d’en- tendre 1’Envoyö batave qui fulmino contre le Anglais.” 4) Bij den Hortog de Serra-Capriola. Dr Maıstex, Mömoires poliligues, D- 155 saiv. 7 1. haalt DR MAıstRe, wegens zijne slechte gezondheid !) zijn ontslag heeft moeten vragen, een even verstandig als be- daard man, gij vergeet, dat wanneer de Franschen eens in Engeland den voet zonden hebben gezet, zij er onbereken- bsar veel kwaad zullen aanrigten, zelfs ale men er in sla- gen zou hen weder te verdrijven.” Wel, riep de jeugdige losbol uit, wat zou ik daarom geven of men half Engeland in brand stak, 500 er maar een half millioen Franschen bij omkwam Het verrassend opbreken van het kamp van Boulogne zou den ligtzinnigen uitgewekene deerlijk teleurstellen, maar te- vens den strijd beslechten, in het Zuiden zoowel als in het Noorden van Europa over de vraag gevoerd, of de reus- achtige toerusting van NAPOLEON tegen den gehaten nabuur, al dan niet ernstig in zijne bedoeling had gelegen 2); een strijjd vele jaren daame, weder de stof van belangwekkende gesprekken geworden 3). Wat hier van zijn mogt, zooverre de Engelsche Staatslieden zich werkelijk bedreigd achtten, komt hun de verdienste toe, in de nieuwe Coalitie het doel- treffend middel tot een gewenschte afleiding van het ge- 1) Ya DER GOES aan SCHIMMELPENNINOK, 34 Augustus 1802 van die on- gesteldheid gewagende, voogde er bij: „Dit doet mij groot led: Burs was regt wüs en goed geworden: hij heeft kunde en talenten; is ook zeer wel ge- zien in Petersburg. Ik verfies daarenboven in hem een der oudste keunissen van müne jeugd, en waarlük een Vriend.” 2) Schertsende, maar zeer juist merkte FaLck aan in züne letteren uit Ma- drid 22 October 1804 (san den kapitein ter zee M. H. SIOcAMA), Brisen, bi. 188, „@rooten dank voor uwe dötails betrekkelijk tot onzen handel en de vaart op Tessel, en voor hetgeen gij mij hebt darren mededeelen van de Er- peditie. Ik heb nimmer aan deselve geloofd, em ben nog van opinie dat het al to mal kood in. De Engelsohen ondertusschen sijn er weerlijk bang voor en men doet hun schade genoeg, met ze in 200 eene gedurige onrust te houden. Jammer maar det de kool ons zelren zoo blizms duar te staan home.” 3) „Si de lägere dirangemens w'araient mis obetacle & mon entreprise de Bonlogne, que poarait Ötre P’Angleterre aujonrd’hni?” Napoleon bij Zas Caseı, Mömorial de Ste Höldne T. II. p. 279. ” vaar beraamd en gevonden te hebben. Doch terwijl te Pe- tersburg de verkoeling !) met Parijs allengs tot verbittering en ten laatste tot vijandschap klom, zoodat Europe welhaast het zeldzaam sehouwspel zou zien van drie Keizers te velde getogen, was men te 's Hage weinig gesticht over de schraal- heid der diplomatische dep&ches uit het afgelegen Rijk 2). Wij zagen HOGENDoRP zoowel als den nu ambteloozen BuYs, in de hoogere kringen leven en toch hoort men de klagt van VAN DER GOES 8): „Wij blijven in de grootste onzeker- heid wegens Rusland: onze Correspondent aldaar schijnt zeer weinig au fait van ’t geen er gehandeld wordt.” En zeker, wat de Gezant van zijn geloof aan de voortdurend vwredelievende gezindheid van het Russische Hof op dat tijd- stip schreef, wae geen blijk dat hij goed op de hoogte der zaken was #). Dit behoud van den Vrede, voor het Vader- land op het standpunt der toenmalige Regering zoo begeer- ljk, was dan ook in den beginne, niettegenstaande ALax- ANDER’s verontwaardiging en openbaar rouwbetoon over het gebeurde in Baden, niet onmogelijk geoordeeld, maar hoe lang z00 meer onwaarschijnlijk geworden 5). „Niet zeer on- ?) VAN DER GOES san schinwuLzannınor, 39 Nov. 1803, meldı dat hem wit Berljn berigt was: „il parait bien döeid6 quo Mr. DE MARKOFF ost rap- pel6: uno letire de Pöterabourg assnre, qu'il a 614 clairement exprim6 au @6- neral nÄDoNrILLz, que pour ceiio fois on voulait bien terminer de la sorte oette discussion ind&ente: mais qu’& V’arenir on payerait de revanche ct gu’on de P’Ambaueadenr de France sur le m&me piod qu’on agirait & Paris vis-A-vis celi do Ia Rassic.” 2) van DER GOES aan SCHIMMELPENNINcK, 28 Mei 1804: „Uit Petersburg woet ik volstrekt niete: wij zün aldaar ellendig gediend: dit wil ik u in vor- trouwen niet verbergen.” ®) Aan SChTaMELPERNINcK, 10 Julij 1804. 4) Aan scninmeLpEnwinck, 24 Julü 1804. „In een partieulieren brief uit St. Petersburg van den 30°ten Jaatatleden vind ik de volgende passage: Si nona eouservons la peix, comme je confinne & le croire.” %) Asn schnanzrrenwixok, 19 Junij 1804. „Alle mine tijdingen beresti- wen de hoop, dat het met Rusland niet breken zal.” 7° 100 gerust ben ik alsnog over Rusland, zoo luidde iets vroe- ger de eigen beschouwing van den Leider der Bataufsche Diplomatie; ik heb veel kleine donnees, die mij stellig doen vermoeden, dat met een weinig welwillendheid vau den Franschen kant, zich alles schikken zal 1)” Maar wat liet zich van de toegeefljjkheid van den verwaten Keizer ver- wachten, wiens versche waardigheid den Autokraat der Rus- sen een doorn in het oog moest zijn? Wat aan HoGEnDoRr’s dep£ches uit Rusland moge ont- broken hebben, werd langs andere kanalen voor een deel aangevuld 2), denkelijk door de te ’s Hage aanwezige Gezan- ten uit Petersburg en Weenen, v.STACKRLBERG 3) en DE FELTZ. Doch bij Keizer rzans had de Bataafsche Republiek in den Baron VAN SPAEN, „een best Minister,’ op wien VAN DER sors verklaarde „rondom staat”” te kunnen maken #). De Geldersche Staatsman was ongeveer op denzelfden tijjd, nu drie jaren geleden, als de Utrechtenaar v. WESTREENEN VAN THEMAAT, die de Republiek in Zweden moest vertegen- woordigen, naar zijne bestemming vertrokken 5). Dit drie- tal Hoven van Rusland, Oostenrijk en Zweden openbaarde elk op zijne wijze, een hoe lang zoo minder te miskennen anti- napoleontischen geest: met den Eersten Consul, nog niet tot dat toppunt van alleenheerschend gezag geste- 1) VAN DER GOES aan SCHINMELPBNNINOK, 25 Mei 1804. 2) Aan SCHIMMELPENNINCK, 28 Mei 1804. En stelliger den 6 Jalij daar- aanvolgendo: „De zidelingsche tüdingen zijn niet zeer gunstig; men verze- kert zelfs dat er reods eene verbindtenis met Engeland gesloten is; WORONzOrF in Londen blijft dagen achter den ander onzigtbaar, en heeft drukke confe- rentien met het Ministerie.” YT..p 4) Aan SCHIMMELPENNINCK, 20 Julij 1804: „STACKELBERG is een zeer wijs man en zal voorzeker Keene geruchten spargeren van een anrd als vermeld zijn bij ume Inatete.” 5) VAN DER GOES aan SCHIMMELPENNINCK , 28 Jalij 1802: „Onze benoemde Miuisters voor Weenen cn Stockholm hebbeu afscheid genomen, en gnan on- werwijld op reis.” 101 gen, was de verstandhouding met inzigt om sommige pun- ten van algemeen Europeesch belang te regelen, nu en dan vrij vertrouwelijk geweest. „Wij kunnen en zullen, schreef VAN DER GOES 1), op de toetreding van de Verheven Porte tot de bedingen van den Vrede van Amiens doelende, nu ook bij den Turk de vaart op de Zwarte zee reclameren, die ons bij oude Tractaten is toegekend, doch waarvan de executie door de Porte successivelijk is gedilayeerd, om redenen die te dier tijd ligt te penetreren waren, dan welke au vervallen zijn.” wILLEM Bus was op dat tijdstip nog te Petersburg werkzaam en werd verzocht te onderzoeken of het gerucht waarheid behelsde, naar luid van hetwelk Russische troepen naar de grenzen van Turkije zouden zijn gerukt 2). Hij antwoordde daarvan niets te hebben kunnen ontdekken, maar wel de verzekering te hebben ont- vangen, dat de zaak uit de lucht gegrepen was. Had de tijding desniettemin eenigen grond, zoo kon die maatregel enkel de strekking hebben om den Grooten Heer in bedwang te houden en te verhinderen, zich tegen de, gelijk men zeide, tusschen Frankrijk en Rusland beraamde schikking ten behoeve van den Koning van Sardiniö te verzetten. 