title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: zijne redenen opsomde, waarom hij eene vervanging van de conventie van Londen met het oog onder anderen op de schending van het grond­ gebied van de Zuid-Afrikaansche Republiek wenschte besproken te zien, beschreef ZHEd. de laatste reden als volgt: —-,,Omdat de naam alleen en het vraagstuk der suzereiniteit, die sedert deze conventie niet langer bestaat, als voorwendsel worden gebruikt voor het moedwillig opzetten 1) Door de weglating van die artikelen der conventie van Pretoria waarbij aan Hare Majesteit en aan den Britschen .Resident zekere bijzondere bevoegdheden en anibtelijke verrichtingen toegekend waren, in verband met het binnenlandsch bestuur en de buiten- landsche betrekkingen van den Transvaal Staat, zal het uwe Regeering vrij gelaten worden, het Land zonder tusschenkomst te regeeren, zijn diplomatiek verkeer te regelen, en zijne buitenlandsche politiek in te richten, die alleen onderworpen zal zijn aan de bepaling omschreven in art. 4 van het nieuwe ontwerp, dat geen verdrag met een vreemden Staat van kracht zal zijn zonder de toestemming van de Koningin. 594 De Transvaalsche Regeering was er zich echter van bewust, dat er een groote opgewondenheid te Johannesburg heerschte, en dat die zeker niet zou bedaren als de Hooge Commissaris er kwam. President Kruger schreef derhalve een brief aan ZExc., waarin hij zeide: „Het zou mij zeer aangenaam, en zou door mijne Regeering als een bewijs van internationale vriendschap beschouwd worden, indien gij afstand deedt van uw plan om Johannesburg een bezoek te brengen.” En Sir Henry Loch deed zulks. Op den 26sten Juni maakte een groote deputatie uit Pretoria hare opwachting bij den Hoogen Commissaris, en bood hem een talrijk geteekend adres aan, doch toen een der leden, de heer Roberts, begon met eene redevoering te houden over de grieven der uitlanders, legde Sir Henry hem het zwijgen op. „Engelsche onderdanen,” zeide hij, „moeten zich onderwerpen aan de wetten van het land waarin zij wonen,” doch zoowel hij persoonlijk als het Engelsche Gouvernement waren gewillig onderzoek te doen naar de onbevoegdheden waaraan Engelsche onderdanen in dit land leden. Tegelijk waarschuwde hij dat geweld hun laatste redmiddel moest zijn. 1) Toen Sir Henry Loch besloten had om niet naar Johannesburg te gaan, zond hij een telegram naar de National Union, hen van zijn voornemen verwittigende en ontving daarop het volgende telegram van den heer Tudhope. „Het telegram van Uwe Excellentie heeft heden de ernstige aandacht van het Comité genoten. Ik ben verzocht UExc. te bedanken voor de beleefdheid betoond door ons uw voornemen te doen weten, namelijk, dat UExc. uw bezoek naar Johannesburg hebt uitgesteld en te zeggen, dat in overeenstemming met uwen wensch eene deputatie de eer zal hebben Donderdagnamiddag om 5 ure hare opwachting bij Uwe Excellentie te maken, ten einde UExc. een adres aan te bieden, geteekend door 14,000 Britsche bewoners van Witwatersrand. Terzelfder tijd ben ik verzekerd dat ik slechts de meening uitspreek van de onderteekenaren van het adres, als ik zeg, dat men zeer teleurgesteld is, niet de gelegenheid te hebben, het adres kracht bij te zetten, 2) door het u persoonlijk te Johannesburg aan te bieden, en u te verzekeren, dat er niet de minste vrees bestaat, dat de vrede zal verbroken worden. Sedert de aankomst van Uwe Exc. in dezen Staat, zijn de Britsche onderdanen zeer voorzichtig geweest, om niets te doen, wat hinderlijk kon zijn voor den goeden 1) Dit is terecht door velen later als een zeer onvoorzichtige uitdrukking van den Hoogen Commissaris beschouwd geworden, die aanleiding heeft gegeven, dat men beweerde, dat Sir Henry Loch zelf de lieden tot verzet heeft aangespoord. -) Waaimee? Dooi de kracht van een klomp opgewonden mijnwerkers cum suis? 796 President Kruger had dus meer dan tweemaal zooveel stemmen op zich vereenigd, dan de beide andere candidaten te zamen. Een glorie­ rijke overwinning inderdaad! Een bewijs, niet waar, dat Paul Kruger, bij uitnemendheid, de man van het Transvaalsche Volk is! Want in de Transvaal vindt geene omkooperij plaats; daar stemt ieder frank en vrij volgens zijne overtuiging. Daar heeft men geen Comité’s, geen tickets, geen vrijen drank, geen strooi-biljetten; geen van die mooie wieltjes, die de kiesmachinerie in andere landen, zelfs in de Kaap Kolonie, ontsieren. Honderden van telegrammen werden aan ZHEd. gezonden om hem geluk te wenschen. En — sta niet verstomd, lezer! — zelfs de Engelsche pers verklaarde, dat de verkiezing van Paul Kruger als President, een waarborg voor den vrede in Zuid-Afrika was. Binnen weinige dagen (in Mei e. k.) zal ZHEd. weder voor de 4de maal ingezworen worden, en voor vijf nieuwe jaren het roer van den Staat in handen hebben. Moge hij dat tijdperk doorbrengen in vrede en liefde, zoodat hij al zijne krachten kan wijden aan het groote werk dat voor hem ligt. 557 heeft gesloten met Dingaan, waarbij de grond daar werd verkregen, maar hij met zijn gevolg verraderlijk werd vermoord; terwijl daarna, o, gruwel der verwoesting, honderden mannen, vrouwen en kinderen door Dingaan eveneens onverwachts en verraderlijk werden vermoord, waarvan men de verdere bijzonderheden in de geschiedenisboeken kan lezen. De overblij- venden gaven daarvan dadelijk bericht aan hunne broeders in de Kaap- Kolonie en den Vrijstaat. Toen daagde M. W. Pretorius op met zijne dapperen om, te zamen met de overgeblevenen, de vijanden te tuchtigen en ten onder te brengen. Nu volgde de gedenkwaardige slag aan Bloed­ rivier op den 16den December 1838, waar dan ook de plechtige gelofte werd gedaan om zoo God de overwinning mocht geven, dien dag den Heere te vieren, elk jaar. En God gaf de overwinning over die duizenden van vijanden, en daarin werd weder Gods hand gezien. Men was bijna radeloos voor Pretorius’ komst; men hief de handen op en er kwam redding. Ik wijs u op dit alles, omdat de lasteraars gezegd hebben, dat de uitgeweken emigranten onwettig eens anders gronden genomen hebben. In het begin van het jaar 1839 trok ik 13 jaar oud, in den loop van mijn 14de zijnde, samen meê uit onder bestuur van Potgieter, noordwaarts weder over de Vaalrivier om het spoor der vijanden (Moslekats) te volgen en dezen te tuchtigen. Het land schoongeveegd en uitgemoord door de woeste barbaren, vond men hier en daar kleine klompjes Makatees Kaffers, die terug gevlucht waren van hunne vijanden, die hen als slaven en honden gebruikten. Zij hadden zich verscholen in holen en tusschen rotsen. Deze weinigen vroegen om bescherming, vertellende dat de sterke vijanden (Moslekats) noord­ waarts over de grens getrokken waren. Ze verhaalden verder, dat er echter nog een groote kraal in Selkaatsnek was, een groote stad, ter oorzake waarvan de Makateezen zich nog in holen verborgen. Men trok toen terug. Nog in hetzelfde jaar 1839 was de Trek te Potchefstroom gekomen om het land in bezit te nemen. Daar van daan uitgetrokken, vond men de groote stad in Selkaatsnek, en deze innemende, vond men daar verschillende goederen van de vermoorde menschen. Toen kwamen de Makateezen, die, zooals ik gezegd heb, zich in holen hadden verborgen, uit naar de uitgeweken emigranten om bescherming, en wij hebben hen aangenomen, en na dien tijd zijn er nog velen in dit land getrokken. Jongelingen, vreemdelingen, die onbekend daarmede zijt, ik verklaar u dit als oog- en oorgetuige, om de lastertaal tegen te spreken, als zouden de emigranten aan zwakke stammen grond ontnomen hebben. Nu ga ik voorbij de verdere wording en ontwikkeling der Republiek tot het tijdstip, waarop de gelofte van Bloedrivier wederom vernieuwd werd. Gedurende die jaren hebben voorspoed en tegenspoed elkander afgewisseld en onder alle 814 geniet hij eene vrij goede gezondheid, en hij is even helder van hoofd als vroeger. Men zegt echter dat de President tegenwoordig een beetje „korselig” wordt, en zelfs minder tegenspraak dan gewoonlijk verdraagt. Een beetje opvliegend van natuur was Paul Kruger steeds geweest; vooral in zijne jonge dagen was hij bekend als zeer heftig, en zelfs wat te haastig. Heeft de President echter in een oogenblik van drift iemand beleedigd, dan ontziet hij zich volstrekt niet, om in bedaarder oogen- blikken den beleedigde excuus te vragen, en doet dit zelfs tegenover zijne ambtenaren. Evenmin laat hij zich straffeloos beleedigen, maar nauw belijdt de beleediger schuld, of hij ontvangt de hand der vergiffenis. Van onderduimsche draaierij is ZHEd. volstrekt niet gediend; die iets van hem verlangt, moet rechtuit naar hem toegaan, en zonder omhaal zeggen wat hij hebben wil, en dan is Krugers Ja — Ja, en zijn Neen — Neen. \\ ij behoeven hier nauwelijks te zeggen, dat President Kruger geen man is van groote boekgeleerdheid. Hij heeft weinig, zeer weinig school­ gegaan; hij leest bijna geen ander boek dan de Heilige Schrift, en zijne naamteekening is zeker geen model van calligraphie. Doch wie zal daar ZHEd. een verwijt van maken. Het is misschien of liever zekerlijk een groot crediet voor hem, dat hij met zijn weinige boekenkennis staat waar hij staat; dat hij gedaan heeft wat er door hem gedaan is. Menschenkennis, kennis van het leven, en bovenal kennis van zijn volk hebben hem in staat gesteld een der grootste staatsmannen van zijne eeuw te zijn; een man voor wien iedereen eerbied heeft, want al scheldt de Engelsche Dagbladpers, om der wille van het profijt op den Transvaalschen President, zoo moet zij zoowel als elke Engelschman erkennen, dat Paul Kruger een groote, een verhevene persoonlijkheid heeft. Men heeft hem vergeleken met Cromwell, met Washington, met Lincoln, ja zelfs met Llysses en Blücher. Dat klinkt misschien mooi, maar het feit blijft bestaan, dat men hem met niemand kan vergelijken. De omstandigheden, waaronder hij opgegroeid is, de omstandigheden, waardoor hij zijn invloed op zijn volk heeft gekregen, en de omstandigheden, waai onder hij nu reeds 15 jaren heeft geregeerd, zijn zoo bijzonder en zoo eigenaaidig, dat Paul Kruger met geen andere historische persoonlijk­ heid kan vergeleken worden. Als Cincinnatus verliet hij den ploeg om zich aan het hoofd van een Commando te begeven; als Washington heett hij zijn volk vrij gemaakt; als Augustus wist hij met zachtmoedigheid zijne vijanden te behandelen; als Frederik de Groote zorgt hij in alles vooi zijn volk; als Bismarck heeft hij een ijzeren wil, en een krachtig ïedenaarbtalent, die zelfs zijne tegenstanders achting en vrees inboezemen; als Cromwell rekent hij zich „de geesel der goddeloozen,” en vooral, als 861 betreft, van u, die onder orders en instructiën, zoowel mondelinge als schriftelijke, staat. Wanneer gij stiptelijk en ijverig uwe verplichtingen nakomt en een ieder op zijn plek die uitvoert, dan brengt gij het land vooruit en doet veel toe aan den vooruitgang en welvaart van het land en niet alleen aan het belang van het land, doch ook aan uw eigen belang, zoolang gij vast staat bij uwe instructiën, zoowel mondelinge als schriftelijke en een ieder in zijn ambt. Onderkruipt elkaar niet. En gij, krijgsmacht! Tot UEdelgestr. Kommandant-Generaal en andere officieren ook een kort woord. Van u tot aan den Staatspresident toe en tot den minst in rang zijnden officier, die de bescherming uitmaakt van ons land tegen den vijand; wanneer de Staatspresident bericht krijgt van een vijandelijken inval en hij dezen niet aan u bericht, dan zal dat op het Hoofd van den Staatspresident neerkomen en het bloed, dat vergoten wordt, zal hij moeten verantwoorden, en zal hij gestraft worden, en wanneer gij, Kommandant- Generaal, het bericht ontvangt en gij waakt niet of gij zet geene wachten uit, dan komt dat op uw hoofd en het bloed daardoor vergoten, zult gij moeten verantwoorden en zult gij gestraft worden. Hebt gij echter uwe orders gegeven aan uwe ondergeschikten en deze waken niet, dan komt het vergoten bloed op hun hoofd en zullen zij verantwoording en straf daarvan moeten dragen, dat leert ons Gods Woord. Laat een ieder in zijn vak waken. Van af den Volksraad tot den laagsten ambtenaar toe vormen allen eene Staatsmachinerie met vele raderen en waar elk rad in zijne plaats met de anderen samenwerkt, daar heerscht eendracht, en eendracht maakt macht, waarop God Zijn zegen geeft. Waar echter een rad niet in de machinerie van den Staat past, daar moet dat uitgehaald en ter zijde gesteld of verplaatst worden, daar anders de gansche machinerie zou kunnen breken. Past zulk een rad op geene andere plaats, zet het dan ter zijde. Past het echter op een andere plek, dan kan, waar het kleinste rad met het grootste samenwerkt, verwacht worden, dat de machinerie van den Staat goed zal loopen, en dan zal alles licht verspreiden en op zulk eene samenwerking rust Gods zegen. ZHEd. richtte zich thans tot de heeren predikanten. Eerwaarde Heeren, Dienaren van Gods Woord. Wanneer ik mijne oogen op u sla, dan komt een dierbare tekst bij mij op, n.1.: „Hoe lieflijk zijn de voeten dergenen, die vrede verkondigen.” Ik zeg, vrede verkondigen; ik weet, dat gij dit te doen hebt over de aarde. Het toetsingsrecht is door den duivel ingesteld, immers deze heeft tot Adam en Eva gezegd: „Eet van de vrucht dezes booms en gij zult niet sterven, doch God gelijk worden;” en zoo heeft de duivel op aarde duizenden 790 bij dé meerderheid des volks. Ik wensch u geene lessen te geven over de Regeering en hare ambtenaren. Wij hebben beëedigde ambtenaren, die wij moeten gehoorzamen en eerbiedigen, doch van hunnen kant moeten die ambtenaren het volk niet als slaven behandelen. Als de ambtenaren van den Staat hun plicht niet nakomen, en den wil des volks niet doen, dan heeft het volk het recht zijn souvereinen wil te doen eerbiedigen. God behandelt Zijne kinderen als een vader; Hij beschermt en steunt ze, en doet hunne schuren vol worden.” Op een lunch, ZHEd. te Bloemfontein aangeboden, antwoordde President Kruger in denzelfden geest, doch daarin zeide hij verder: „Gij weet, dat wij ons aan de Conventie moeten houden, en „Koningin Victoria is een kwaaie vrouw”. Daarom moeten wij deze kwestie van nauwere aaneen­ sluiting met de grootste voorzichtigheid behandelen.” De woorden: „Koningin Victoria is een kwaaie vrouw” zijn een van die goedmoedige schertsen, die President Kruger op de hem eigenaardige wijze zeer dikwijls maakt. In een fijn opgevoed Europeesch Staatsman mag men misschien die woorden ietwat scherp vinden, met Paul Kruger, die den humor van het Afrikaansche veld heeft, een humor die natuurlijk eenigszins grof en plat is, kan geen verstandig mensch dit doen. En toch, welk eene sensatie verwekte die scherts niet? De telegraaf bracht ze binnen een paar uren over de geheele wereld; Koningin Victoria las ze misschien nog dienzelfden avond. Hare Majesteit, die persoonlijk met veel gezond verstand begaafd is, deed misschien juist wat Paul Kruger wenschte dat allen zouden doen — zij lachte er waarschijnlijk over. Doch niet de heeren van de krantjes. Die waren woedend en meenden dat het als eene persoonlijke beleediging der Geëerbiedigde Koningin was. Arme Paul Kruger! hij kan niet eens een grapje maken, of men zuigt er gil uit. Ontzettend groote Paul Kruger! gij, wiens schertsen de geheele Engelsche natie in beroering brengt. Mark Twain, de groote grappenmaker, laat het Engelsche publiek lachen over zijne grapjes; over de grapjes van Paul Kruger siddert het machtige Engeland, en slaat de hand aan het zwaard om den ge waan den of denkbeeldigen vijand ontzag in te boezemen! Als men zoover wil gaan, om deze woorden van den 11 esident als half-gemeenden ernst aan te nemen, dan moet men volstandig zijn, evenals de Cape Argus het indertijd was, die een spot- pi ent ervan uitgaf, waarin de Koningin op haar troon werd voorgesteld, niet in hare eigene gedaante, maar in die van — Joe Chamherlain, met monocle compleet', daaronder stond: ,,De Koningin is een kwaaie vrouw. Wat de practische uitslag van de Conferentie betreft, die toenmaals te Bloemlontein werd gehouden, zoo kwamen de twee Presidenten werkelijk 294 het werk moesten gesteld worden, en gaven aan de hand dat het Volks­ comité eenige invloedrijke personen naar de Kolonie moest zenden, om het doel in de hand te werken. Het Volks-Comité was juist toen bezig om zooveel mogelijk het volk tot bedaren te brengen, want uit Heidelberg, Utrecht en andere districten waren er klachten gekomen over ongeregeldheden en wandaden door de Engelsche soldaten gepleegd, die nog al eenige opgewondenheid veroor­ zaakten. Het was den voormannen echter gelukt het volk stil te houden, zoo zelfs dat Sir Garnet in April naar Engeland kon schrijven, „dat het volk, moe van al de agitatie, zich blijkbaar in den onvermijdelijken toestand van zaken begon te schikken.” Op den 8sten Maart 1880 hield het Volks-Comité een bijeenkomst te Wonderfontein. Behalve 28 leden van het Comité, waren er slechts 50 tot 70 menschen tegenwoordig. Het Comité besloot hoewel het vreesde dat er geen kans was, om tot eene minnelijke schikking met de Engelsche Regeering te geraken, toch nog eene poging te wagen. De heeren Kruger en Joubert werden naar de Kolonie afgevaardigd, om hun best te doen het Confederatie-schema te doen verongelukken, en de Kaapsche broeders flink toe te spreken, en met het oog hierop besloot men verder om de in April bepaalde Volksvergadering te Paardekraal voor een onbepaalden tijd uit te stellen. In het begin van April vertrokken Paul Kruger en Joubert dan ook werkelijk als een derde deputatie, en Dr. Jorissen, hoewel niet officieel daartoe aangesteld, volgde hen eenige dagen later, om hun als raadsman ter zijde te staan. Waar zij ook kwamen werden de twee Transvaalsche afgevaardigden met vreugde ontvangen, en op elke plaats gaf men hun niet alleen blijken van sympathie, maar ook beloften van ondersteuning in het bereiken van hun doel. In de Paarl ontvingen zij een prachtig en zeer talrijk geteekend adres. Daar stond echter het slechte nieuws tegenover, dat, reeds spoedig na de opening van het Kaapsche Parlement, de heer Philip Watermeyer, toen een sterk tegenstander der Transvaalsche vrijheid, in blijkbaar overleg met het Ministerie, de vraag stelde of er spraak was van herstel der Z.-A. Republiek, en van den heer Sprigg ten antwoord kreeg dat, blijkens een bericht van Lord Kimberley, Minister van Koloniën in het nieuwe Ministerie Gladstone, de Britsche Regeering dit herstel niet zou toelaten. Later bleek het dat zijn Lordschap, als Minister bitter weinig waard, zich door een schrijven van Sir Bartle Erere had laten bang maken voor de schromelijke gevolgen der politiek, die de heer Gladstone tijdens zijne verkiezings-veldtocht had schijnen voor te staan, ’tWas altijd zoo met de liberalen: vrees dat de Naturellen bij de 454 President dit aan den Volksraad bekend had gemaakt, schreef Joubert aan den Raad, dat hij aan den Staats-Secretaris geschreven had welke redenen hem beletten die betrekking te aanvaarden, en dat het hem speet dat ZHEd. de Staats-President niet goedgedacht had om die redenen aan den Raad bekend te maken. Toen deze brief voor den Volksraad ter behandeling kwam, trachtte de Regeering de zaak uit te stellen, op grond dat het thans tegen het einde van de zitting was, en een aantal leden reeds naar huis waren gegaan, en het dus niet wenschelijk was thans de zaak te behandelen. Doch de Generaal persisteerde bij zijn brief. Het schijnt dat de Generaal twee grieven had. 1°. Dat hij niet steeds geroepen werd om de zittingen van den Uitvoerenden Raad bij te wonen; 1) 2°. Dat men den heer C. J. Joubert had verkozen tot Vice-President van de Republiek. Op die gronden beweerde hij dat de Raad en de Regeering een doortastend bewijs hadden gegeven aan kwaadwilligen om te zeggen, dat er geen vertrouwen in hem werd gesteld, naardien een ander was benoemd in de betrekking vroeger door hem bekleed. Hij beschouwde derhalve dat er onrecht jegens hem was gepleegd. President Kruger, die onder de omstandigheden waarlijk het recht had om kwaad te worden, en den Generaal duchtig de les had kunnen lezen, gedroeg zich in deze zaak zeer verstandig, en wist door zachte woorden den storm te bezweren, zoodat de Raad een besluit passeerde, waarin hij zijn volste vertrouwen in den Generaal uitsprak. 2) Middelerwijl waren de financiën der Republiek in treurigen toestand geraakt. Er was een aanzienlijk bedrag overtrokken in de Standaard Bank, en deze inrichting scheen geen lust meer te hebben om verdere voorschotten te maken, zoodat de Regeering genoodzaakt was om op eenigszins zware voorwaarden £ 5000 te leenen van den heer George Heys. Echter scheen het dat er misschien betere tijden voor het land zouden aanbreken. De Goudvelden te Barberton maakten goede vorderingen, en gedurende de Volksraadszitting van dat jaar (1885) vertoonde de heer H. 44. Struben aan de leden eenig goud dat hij in Witwatersrand 1) Dit is een gedurige klacht van den Generaal geweest, die hij keer op keer (zelfs in 1897) herhaald heeft, en die hem dikwijls reden geeft om zich te verschuilen achter het feit dat hij van zulk en zulk een Uitvoerend Raadsbesluit niets afweet. Kruger heeft beweerd dat telkens als er iets in den Uitvoerenden Raad plaats heeft met betrekking tot des Generaals Departe­ ment, ZEd. geroepen wordt. In hoeverre de Generaal het recht heeft om steeds tegenwoordig te zijn, is een niet uitgemaakte zaak. 2) Men zal zich herinneren dat het Presidentschap der Nieuwe Republiek het vorige jaar aan Joubert was aangeboden. Deze had dit echter geweigerd, op grond dat hij meende dat men zich in die Republiek maar zoolang met een tijdelijk bestuur moest behelpen, daar binnenkort öf Natal óf de Transvaal haar wel zou moeten annexeeren. 721 Het Reform-Comité gaf hierop antwoord dat het de wapenen zou neerleggen en zijne belangen in de handen van den Hoogen Commissaris zou stellen. Doch wat het Comité wilde, en wat het volk dat de wapenen in de handen had wilde, dat waren twee verschillende dingen. De laatsten wilden hunne wapenen niet overleveren, en de zaak werd ernstig; Sir Jacobus de Wet ging op den 7den Januari naar Johannesburg en hij en Sir Sidney Shippard spraken de opgewonden menigte toe. Deze twee heeren maakten gebruik van een list, die, al bevatte ze een onwaarheid, in allen gevalle een grooten indruk op de aanhoorders maakte. Men gaf namelijk te kennen, dat het leven van Jameson en de zijnen afhing van het al of niet ontwapenen van Johannesburg. Dit hielp, en men legde de wapenen neder, na echter vele er van onbruikbaar te hebben gemaakt. Wij zeiden dat die list onwaarheid bevatte, en daar is geen twijfel aan, en heide heeren wisten het. Zoodra de vergadering der Komman­ danten besloten had de zaak omtrent Dr. Jameson in handen van den Uitvoerenden Raad te laten, werd nog dienzelfden avond aan Sir Jacobus de Wet medegedeeld, dat de Regeering Jameson en de andere gevangenen aan de Engelsche Regeering zou overleveren, en de Britsche agent maakte dit dadelijk aan den Hoogen Commissaris bekend, die het op den 7dea overtelegrafeerde naar den heer Chamberlain. Deze antwoordde op 8 Januari het volgende: „Overhandig volgende boodschap van mij aan President Zuid-Afrikaansche Kepubliek. Begint: Ik heb bevel gekregen van Hare Majesteit de Koningin, U ter kennisse te brengen, dat Hare Majesteit met voldoening heeft vernomen, dat gij besloten hebt de gevangenen aan haar Gouvernement over te geven. Deze daad zal ten gunste van UHEdele weerklank vinden, en zal medewerken tot den vrede van Zuid-Afrika en tot die gemeenschappelijke samenwerking van de Britsche en Hollandsche rassen, die noodig is voor zijne toekomstige ontwikkeling en welvaart.” Toen dit telegram in Pretoria ontvangen werd, was de ontwapenings- zaak van Johannesburg nog geenszins beslist, zoodat het onmogelijk was dat het leven van Jameson van de ontwapening kon afhangen. Integendeel, het volk te Johannesburg had maar 1814 geweren en drie geruïneerde Maxims afgeleverd, en volgens de verklaringen van de hoofden der oproerlingen waren er zoowat 10,000 geweren in Johannesburg. De Regeering (oogenschynlijk geloof slaande aan de blufpraatjes van de aanvoerders) gaf hare ontevredenheid te kennen aan den Hoogen Com­ missaris en zeide, in meer of min bedekte termen, dat zy haar ultimatum ten uitvoer zou brengen. 46 722 De Hooge Commissaris antwoordde hierop, dat indien thans eenige vijandige stap tegen Johannesburg werd genomen, hij de handeling zou beschouwen als eéne schending eener overeenkomst, waarvoor hij zich zelven verantwoordelijk had gemaakt, en dé zaak zou stellen in handen van Harer Majesteits Gouvernement. De Transvaalsche Regeering had tegen dezen tijd informatie genoeg om haar te overtuigen dat de 10,000 geweren niet in Johannesburg waren, hoewel ze geloofde dat een aantal wapenen nog verborgen werden. Derhalve beschouwde ze het onnoodig op de uitdagende aanmerking van Zijne Excellentie te antwoorden, en daardoor eene nieuwe verwikkeling te veroorzaken. Paul Kruger was veel te verstandig om de zaken te ver te drijven of door overhaasting zijne eenmaal ingenomene uitmuntende positie te bederven. Op den 9den Januari, toen de zaken eenigszins geregeld waren, vaardigde de President de volgende Proclamatie uit: „Nademaal volgens besluit van de Regeering der Zuid-Afrikaansche Republiek, d.d. Maandag 6 Januari 1896, 1) waardoor aan alle personen te Johannesburg en omgeving 24 uur werd gesteld binnen welke zij alle wapenen en ammunitie, waarvoor geen permit kon worden vertoond, onvoorwaardelijk moesten nederleggen en overgeven aan de Regeering, en Nademaal gezegd tijdperk van 24 uur reeds ten 4 ure Dinsdag namiddag, 7 Januari 1896 is verstreken, en Nademaal het zich noemend Reform-Comité en andere Britsche onder­ danen hun bereidwilligheid en besluit te kennen hebben gegeven, dat zij onvoorwaardelijk aan het besluit der Regeering zullen voldoen, en aan­ gezien verschillende personen reeds de wapenen en ammunitie als boven gezegd hebben nedergelegd en overgegeven, en Nademaal de nederlegging en overgeving nog voortgaat en het wenschelijk en dienstig is, dat dit zoo spoedig mogelijk op voldoende wijze zal geschieden en een termijn daartoe worde gesteld; Zoo gelast en proclameer ik, Stephanus Johannes Paulus Kruger, Staats- piesident der Zuid-Afrikaansche Republiek, met advies en consent van den Uitvoerenden Raad, blijkens art. 5 zijner notulen d.d. 9 Januari 1896, dat tot \ rij dag, 10 Januari 1896, te 6 ure des namiddags, tijd zal worden gegeven tot dat doel. Alle personen of lichamen, die na dien tijd in bezit van wapenen en 1) Het Groenboek heeft dit foutief 7 Januari. 863 Heere God alleen aanbidden en alleen dienen.” Zietdaar uwe prediking van het Evangelie, gij dienaren van Christus, gegrondvest op Gods Woord, en wanneer gij aldus predikt, dan zult gij tot steun van den Staat zijn, want dan rust deze op Gods Woord, zooals aangewezen in art. 8 van de Grondwet. Het Volk zegt, het heeft vrijheid en dat is zoo, maar gegrond op Gods Woord en zoo is ons land aangelegd door onze voorouders, op het fundament van Gods Woord ter handhaving van wet en orde. Dat is iets wat niet uit de menschen voortkomt, want ik heb zelf eene der diepten van het artikel niet verstaan, hoe God ons toen geleid heeft. Eerwaarde heeren predikanten, staat vast in het geloof, immers hoe lieflijk zijn de voeten dergenen, die vrede verkondigen in Jezus Christus, want het toetsingswerk van den duivel zegt, de mensch is God gelijk geworden en kan zichzelf gelukkig maken door zijne eigen verlichting en zijne eigen rede en verdienste en daardoor, dat hij dan niet zal sterven. Neen, staat vast en predikt naar Gods Woord, want dan zijt gij waarlijk de voorgangers van ons volk en leidt het op dien weg en stelt het gedurig de vreeze des Heeren voor oogen, opdat het Volk zoowel maatschappelijk als kerkelijk in de rechte paden wandelt, en indien uw werk u ernst is en in der waarheid oprecht, dan zult gij werkelijk een steun voor den Staat zijn. Dan wordt gezamenlijk vereenigd: Vreest God, eert den koning. Wij zullen u eerbiedigen in uwe heerlijke betrekking, in uwen dierbaren arbeid, uw heerlijk werk, immers hoe lieflijk zijn de voeten dergenen, die vrede verkondigen. Wij kunnen u echter niet verder beschermen dan onze macht ons toelaat. Wij zullen u eerbiedigen en beschermen, ja, zelfs helpen en steunen om de kerk te helpen opbouwen, maar ook niet verder dan Gods Woord voorschrijft, en weet, dat wanneer de aardsche rechter zoover gaat, dat hij begint te tasten in het inwendige bestuur der kerk, hij dan bezield is met den geest van den antichrist, immers dan treedt hij in het ambt van Christus, die het Hoofd der Kerk is. Indien de wereldlijke macht dat doet, dan eigent die zich het toet- singsrecht van den duivel aan, om dit in zijne klauwen te krijgen en den Godsdienst te vernietigen. God heeft dezen Christelijken Staat opgericht en een Christelijk Gouvernement, dat de kerk buiten om zal beschermen en ook gij, Eerwaarde Heeren, maar indien gij tast buiten het Lichaam, dat gezegd heeft: „weidt mijne lammeren en hoedt mijne schapen,” dan tast gij in het politieke lichaam en zijt bezeten met den geest van den Paus, en dan is uwe prediking niet eene lieflijke prediking van het Evangelie. Zoolang elkeen in zijnen eigen werkkring blijft, zal er eene gezonde samen­ werking zijn en zal Gods Geest op ons rusten en de Heere zal ons zegenen. Nu een kort woord tot u, lieve kinderen! 890 dat er geene vergelijking is tusschen het vaststellen bij arbitrage van de details eener grens waaromtrent reeds in beginsel was overeengekomen, en de condities der conventie. De dépêche zegt ook dat de arbitrage van den Hoofdrechter van den Oranje Vrijstaat, over de zoogenaamde Koeliekwestie, liep over den uitleg van eene wet, gepasseerd door den Volksraad, na het afzien van Harer Majesteits Gouvernement van zijn rechten onder de conventie en dat „als een daadzaak de uitleg van de wet en niet van de conventie (alhoewel die eenigszins op de kwestie in geschil droeg) het onderwerp der arbitrage was.” De Regeering heeft reeds in het desbetreffend gedeelte dezer dépêche hare redenen ontwikkeld voor hare zienswijze dat Harer Britsche Majesteits Secretaris voor de Koloniën niet gerechtvaardigd is in zijn beweren omtrent het bestaan van suzereiniteit. Indien die suzereiniteit, zooals deze Regeering staande houdt, niet bestaat, dan is Harer Britsche Majesteits Gouvernement ook niet gerecht­ vaardigd in zijne weigering om kwesties in geschil aan arbitrage te onderwerpen, op grond dat zulks niet bestaanbaar zou zijn met suzereiniteit. Maar het is, naar de meening dezer Regeering, eveneens duidelijk dat zelfs indien suzereiniteit van de conventie van 1881 bestond, de Zuid- Afrikaansche Republiek even gerechtigd zou zijn als zij nu is om een beroep te doen op arbitrage als de vierschaar onder het Volkenrecht, eigenaardig geschikt voor de beslissing van een geschil omtrent de beteekenis en de uitgestrektheid van de rechten en van de verplichtingen der Zuid-Afrikaansche Republiek tegenover het Britsche Gouvernement. Dit wordt duidelijk wanneer Graaf Kimberley’s meer aangehaalde definitie van het woord suzereiniteit zooals dat gebezigd wordt in de conventie van Pretoria, het eenige document waarin het voorkomt, wordt overwogen: „Algeheele vrijheid van handelen zal aan het Transvaal Gouvernement worden toegestaan zoover als niet onbestaanbaar is met de rechten, uitdruk­ kelijk voorbehouden aan de suzereine macht. De uitdrukking suzereiniteit is gekozen als de ge voegelijkste beschrijving van superioriteit over een Staat, die onafhankelijke rechten van bestuur bezit, onderhevig aan voor­ behoud met betrekking tot zekere gespecificeerde zaken.” Een recht om zich zelf tot eenig beoordeelaar te constitueeren van een tweezijdig document, waartoe het een der partijen is, is niet voorbehouden aan het Britsche Gouvernement, noch in de conventie van Pretoria van 1881, noch in die van Londen van 188-4. Derhalve kon het Britsche Gouvernement geen zoodanige macht hebben, zelfs niet onder suzereiniteit. 4 heeft te kampen gehad. Groote hoopen oude nieuwsbladen heeft hij moeten doorsnuffelen, en de berichten, dikwijls tegenstrijdig genoeg, moeten vergelijken, om tot eene zooveel mogelijk zuivere conclusie te komen. Waar historische documenten en archieven te vinden waren, heeft hij daarvan gebruik gemaakt; doch in vele, ja zelfs de meeste zaken heeft hij vertrouwen moeten stellen op mondelinge verhalen van personen. Dat die verhalen geenszins gelijkluidend waren, en dat de geest en de partijzucht der verhalers in aanmerking moesten worden genomen, dat spreekt van zelf. Doch er bestond nog eene andere moeielijkheid, en wel eene bijna onoverkomelijke. Gedurende de eerste 16 jaren van het bestaan der Zuid-Afrikaansche Republiek, namelijk van 1848 tot 1864, bestond er eene betreurenswaardige verdeeldheid in den jongen Staat, zoowel op politiek als op kerkelijk gebied, en deze verdeeldheid werd zoo heftig, dat er een ware burgeroorlog uitbrak, gelukkig van korten duur. Vele der personen, die nog aan het leven zijn, hebben deel genomen in dien ongelukkigen strijd, en nu de heftigheid der partijzucht verdwenen is, en de gebeurtenissen, die aanleiding tot die verdeeldheden hebben gegeven, reeds lang achter den rug zijn — nu wenscht de Transvaalsche boer, die zijn rol er in gespeeld heeft, liever niet over die tijden te spreken. Hij handelt hierin volgens zijn Bijbel, en beschouwt al die dingen als vergeten en vergeven, en meent dat de oprakeling van ,.die ouwe stories” geen goed kan doen. Zooals zelfs de LijcLenburgsehe Conventie van 4 April 1860 zegt: „mag niemand omtrent die zaak en kwestie aan eenig ander, wie ook, verwijtingen en beleedigingen of vervolgingen van welken aard ook, aandoen.” De Transvaalsche Boer handelt dan ook hierin als een waar Christen, die alles met „den mantel der liefde” wil bedekken; maar voor den Geschiedschrijver is dit zeer teleurstellend, want het stelt hem niet in staat om achter de geheele waarheid der zaak te komen. Nu had schrijver dezes evenals de heer F. Lion Cachet zich gemakkelijk van de zaak kunnen afmaken, door als het ware die periode over te slaan of slechts zeer vluchtig te behandelen. Doch dit was eone onmogelijkheid, want niet alleen heeft de tegenwoordige President der Zuid-Afrikaansche Republiek een hoofdrol in die gebeurtenissen gespeeld, maar door dien strijd is als het ware de grondslag gelegd van zijne latere grootheid. Had hij niet aan dien strijd aandeel genomen zooals hij deed, dan was hij heden nooit President geweest, en had hij niet zoo zijn volk gekend als hij thans doet. Om het eens precies uit te drukken: de geschiedenis van die jaren is de sleutel, dien men eerst in handen moet hebben, voor men de geschiedenis van de jaren 1877 tot 1897 kan 504 stemmen; zij zijn hier gekomen om de schatten van het land uit den grond te halen en zij moeten een zeker aandeel hebben in het bestuur van het land. Het doet mij genoegen de memories te zien, die ingekomen zijn; het toont dat de memorialisten nog eenige liefde voor hunne onaf­ hankelijkheid hebben, en het is juist die onafhankelijkheid die ik wensch te bewaren. Het is eene vraag die wij thans hebben te beslissen; het gevaar is dreigend, en ik heb gemeend dat dit Twee-Yolksraden-systeem ons zou helpen. De oude leidsmannen en zij die voor den Staat geleden hebben, zullen nog steeds de wetgevende macht in hunne handen hebben. Zooals de oude wet bestaat, kan hunne onafhankelijkheid van hen weg­ genomen worden, en daarom zie ik gevaar in die wet. Geeft deze menschen wat zij vragen. Door het oprichten van een tweeden Volksraad zullen zij het recht hebben wetten te maken over hunne plaatselijke belangen, en ook over alles wat het mijnwezen betreft, doch de macht blijft in uwe handen in den Eersten Volksraad. De kinderen der nieuwe inkomelingen onder onze vlag geboren, zullen het recht hebben om in den Eersten Volksraad te zitten. Volgens het concept zult gij het recht hebben alle wetten door den Tweeden Volksraad gepasseerd, goed of af te keuren. De macht blijft geheel in uwe handen. Mijne Heeren, ik heb thans aan u mijne denkbeelden over sommige der punten medegedeeld. De voor­ mannen van het volk moeten naar de toekomst zien. De Heer heeft in onze onafhankelijkheid een behagen gehad, doch in vijf jaren kan het gebeuren dat gij anderen in uwe plaatsen ziet. In een van de memories wordt er gesproken van strijd. Doch zooals de zaken nu zijn, kunnen de comité’s op de goudvelden petities optrekken en allerlei soort rumoer maken; zij zouden dan verkeerd zijn en tegen de wet handelen. Doch als zij volgens wet handelen, dan kunnen zij niet als rebellen beschouwd worden; integendeel, de leidsmannen van het volk zouden dan de oproerlingen zijn. Ik zou mij zelve als een lafaard beschouwen, als ik tot de meerderheid behoorde en dan tegen de wet handelde.” Met deze woorden leidde President Kruger deze inderdaad belangrijke zaak in. Doch ZHEd. had zich ongelukkiglijk tusschen twee vuren ge­ plaatst. Er waren twee partijen in den Raad, en geen van beiden was met het Concept ingenomen. De eene partij meende dat de wet te veel rechten aan de nieuwe inkomelingen toestond; de andere partij meende dat zij niet ver genoeg ging; dat zij inderdaad de nieuwe bevolking een steen in plaats van brood gaf. De eerste spreker na den President was Generaal N. J. Smit, de Vice- President. Deze verklaarde, dat hij kon begrijpen, dat in Europa er eene noodzakelijkheid bestond voor het hebben van twee Wetgevende Kamers; 612 tarief van Vereeniging naar Johannesburg verhoogd was, de kooplieden in de laatstgenoemde stad had aangeraden om hunne goederen per transportwagen naar Johannesburg te doen vervoeren van Viljoensdrift af, daar hun dit goedkooper zou uitkomen ' dan ze over den spoorweg van de Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij te doen vervoeren; dus een gedetermineerd systeem aan den gang zettende om de Hollandsche Maatschappij den nek te breken. De Kolonie nam het voorstel van den heer Middelberg (die ook hierin door den Vrijstaatschen afgevaardigde, den heer A. Fischer werd tegengewerkt) niet aan, en de conferentie brak op zonder eenig practisch resultaat. Was de Kolonie gedetermineerd, niet minder waren Paul Kruger en de heer Middelberg vast besloten voor hunne rechten te waken en wij zullen straks zien hoe dit afliep. Op den 7den Juli 1895 begonnen te Pretoria de feestelijkheden in verband met de opening van den Delagoa-baai-spoorweg, die thans geheel in orde was, en waarover men reeds eenige maanden traffiek had. Deze feestelijkheden waren op een voor Zuid-Afrika bijna ongeëvenaarde schaal. De Gouverneurs van de Kaap-Kolonie, Natal en de Portugeesche bezittingen aan de Oostkust waren allen naar Pretoria gekomen om er aan deel te nemen, en als men de aanspraken leest, die bij die gelegen­ heid uit aller monden vloeiden, dan zou de vreemdeling, die niets van Zuid-Afrika wist, tot de gedachte moeten zijn gekomen, dat men hier een recht gelukkige politieke familie had. Een der beste redevoeringen werd gehouden door Sir Hercules Robinson, die in April 1895 weder als Hooge Commissaris en Gouverneur Sir Henry Loch had vervangen. 1) O. a. zeide ZExc.: Mijne heeren, deze spoorweg is niet alleen een belangrijke slagader voor den handel; hij is ook een gedenkteeken van de volharding en wilskracht van één man. Ik kan zelf getuigen van de vasthoudendheid en beradenheid waarmede President Kruger, door alle ontmoedigingen heen, zich heeft geklemd aan zijn éénmaal genomen besluit, en den tiiomf van dat denkbeeld en dat besluit vieren wij heden.” De Gouverneurs van de Kolonie en Natal bezochten Johannesburg op hunne terugreis, doch er was hier zeer weinig demonstratie. Grooter ontvangst had President Kruger toen hij op 13 Juli Delagoa-baai bezocht, de reis per spoor afleggende, en hier was het dat hij een telegraphische gelukwensching van den Duitschen Keizer kreeg „van aan boordde Condor; 1) Men weet thans dat het door den invloed van den heer Ehodes was, dat Sir Henry Loch, wiens tijdperk verloopen was, niet weder met de plichten van zijn ambt belast werd, daar lnj en de heer Ehodes op een aantal punten met betrekking tot Charterland verschilden, en dat ook op aanraden van den heer Ehodes men Sir Hercules weder die betrekking opdrong. Daar stak natuurlijk iets achter, maar het rechte vatte men toen nog niet. 213 er plaats had gevonden, wat betreft de respectieve sterkte der Blanke en Zwarte rassen, en dat deze ontdekking op eens het prestige van den Blanke in Zuid-Afrika geschokt had, en iedere Europeesche nederzetting in gevaar gebracht had. Hieruit volgt, dat de redenen, welke Hare Majesteit genoopt hebben de annexatie goed te keuren, gegrond waren: 1°. Op het geloof dat een groot gedeelte van de inwoners van de Transvaal zeer begeerig was naar de vestiging van Harer Majesteits gezag. 2°. Op de teleurstelling van de hoop, waarop de waarborg van onaf­ hankelijkheid was gegeven door Hare Majesteit, n.1.: dat de Zuid- Afrikaansche Republiek zou worden een bloeiende en zich zelf onderhoudende Staat; een bron van kracht en zekerheid voor naburige Europeesche nederzettingen, en een middelpunt, van waaruit Chris­ tendom en beschaving zich snel zouden uitbreiden naar Midden-Afrika. 3°. De algemeene armoede en onbekwaamheid van het land om zich te verdedigen, de invallen der inboorlingen, de mislukking van den oorlog met Secoecoeni, en de daaruit voortvloeiende gevaren voor de Britsche Koloniën. 1°. Met betrekking tot het eerste punt hebben wij te constateeren, dat, zooals de ingesloten correspondentie, gemerkt Annexure N°. 6, zal aantoonen, Harer Majesteits Commissaris in bezit was van het besluit van den Volksraad om de onafhankelijkheid der Republiek te handhaven, evenals van het protest van den Uitvoerenden Raad vóór de Proclamatie van de Annexatie. 