title: Hanserecesse von 1431-1476
creator: Hanseatic League
text: Auf § 3: Dat desse sake ock een is van den poenten, daar in de voorziende jaren 38 de voorziende 4 leden beloofden bistandelijkheid te doen. Ende achtervolgende die beloofde, zo presenteren zij al nog in lussen ende bistandheden van denzelfde Herman al te doen dat zij vermogen; ende is ook waar, dat de voorziende Herman zijn voorziende schade hield beghonnen volgen voor ons barde gebuchte here ende prinsen ende zijn edelen raad, in welke vervolch zowel de voorziende 4 leden als zowel de voorziden van Brugge op hemzelf hebben allen bistand gedaan ondanks, dat die sake bekeerd is justicie voor de berechtiging van den ruide, daar hij beghonnen is, ende doch denkenden sal nu diegende dag 5. dag in december; ende denselven bi stand stil den die 4 leden geerne achtervolgen tot ten eind van die saken. Auf § 5: dat dit ook is een van den poenten, daar in de voorzijde jaren 38 bi standhouders beloofden, en willen die geerne achtervolgen; ende is waar, dat die voorzijde Gericht de voorzijde schade gevolgd heeft tegen den ruide. Digitized by Google Voorgeden I paren Fane, die als offert van onbekende ter kennissen on decreten van den 4 leden niet en staan, voor den voorgeden heren van den raad, bij den wolke vonnis gewezen is ten profijt van den voorgeden Geerlach tegen den voorgeden I paren,, daarbij die voorgeden Geerlach wel schuldig is gepakt te zin. Niet minder om die zelf Geerlach nog ter eind van zijn vonnis tegen executie en heeft gecregen, die voorgeden 4 leden presenteren, dat zo wat bijstandbehelen zullen hem sulleu mogen doen, om die executie te verijdelen, dat zullen zij graag en kosteloos doen, achtervolgende haar hoofdlijnen beloofd te hebben tot voorgeden jaar 38. Volgens § 4: dat zij samen hemlieden onthief willen den voorgeden here van den Gruuthuse en daarop met hem spreken en hem onderwijzen, om die daarvan restitutie te verkregen. En eist dat zij bij onderwijzen de niet doen en willen, zullen graag bijstandbehelen doen en helpen volgen aan onzen gehorchten here en prins en ouders daarvoor behoort, om daarvan restitutie te verkregen, achter- volgende den beloofde liiirup bij hemlieden gedaan in zelf jaar 38. Aan § 5: Dat zij begheren te mogen doen over hun geboorten van onze godzijdane heeren, dat zij voorzien zo in Jan Cleyhorst daarop verzekerd hebben, van waarom zij voorzien punt voor punt vermeld hebben gemaakt. En dat is, dat zij te uitersten stand gehad hebben haar beste interesses gedaan hebben ten vervolgens van de overleden van de voorzien heer Jan Cleyhorst aan de voorzien heer Symoen de Laleyn en anderszins, alsof zij overleden wel weten, nogal dat zij geen restitutie noch enig hebben kunnen gecreërd, zo willen niet mijn de voorzien 4 leden achtervolgend den toegewezen en beloofde, dat zij daarom gedaan hebben in het voorzien jaar 38, met blijmoedig hulp en volg aan onze barden gedachten heer en prins en zijn raad, om de voorzien klaag over het geboorten ter executie te geleiden te zijn alsof zij dat hadden gehoord. Aan § 6: dat zij verstaan hebben, dat de voorzien heer Jan Woerdans van zijn voorzien schade vijandelijkheid en complottie gemaakt heeft met onze voorzien gedachten heer en prins of enig van zijn wegen, en heeft op die complottie eindelijk geluid ontfangen, en is jegenswols en to Belangerie, daar hij volgt om die rest te verhalen. En eist dat hem van nood is en hij begeert standvastigheid van de 4 leden te hebben, zo zij willen gehoor geven aan dat zij toegesteed hebben in het jaar 38 vermeld, alle jongste en standvastige doen en hem helpen volgen, om die voorzien rest te verwerven. Aan §7: Dat zij gemeend bij hem luiden onthiefden willen, die voorzeden toelten en met henzelf spreken en onderwijzen, zodat zij hem vragen kunnen op zulke onrecht doen, en de gemeente te doen; en daar zij niet onwetend zijn en waren, zullen zij de voorzeden 4 leden geeren volgen aan misverstanden voorzeden gedachten heeren, dat van zulke onregelijkheden goede proovisie en remedie in geschreven mag zijn en dat de koopman gemoedertelijke ontvanger van hun en getracht en uitstaan mag met zijn rechten tolle, zonder besluit of in verborgen gebracht te zijn. Aan §8: Dat daarop over lange tijden informatie gehoord is bij onze gedachten heeren, alsof de oudleden wel weten, en hebben menigheidswerk de voorzeden 4 leden gevolgd, om de informatie geopend te hebben en daarop verladers gedaan te zijn, en is daarvoor gekomen, dat van onze gedachten heeren wegen last gegeven is meester Francois van Gent, deken van Curtrijk, die deszelfde informatie onder hem heeft, dat hij tot hof te bringen om de te openen en de zaken te houden. En willen geerna de voorzeden 4 leden aan den meester Francois voorzien schrijven en vonnemen, zodat hij de voorzedefde informatie nog niet tot hof gewaart gebracht heeft, dat hij dat stapelans doe, en ook geerna met ernstigheid vervolgen, dat zij gebracht en een en daar gemaakt zij. Aan §9: Dat voorzelfde zaak zij geerna voor hem luiden onthiefden willen. Ende daer die vorseiden herc vau den Gruuthusen niet toetderwijse ne en word, de voorseiden 4 leden zullen geerne den coopman bijstand doen aan onsen vorseiden gedachten heer, te dien en datter provisie en remedie in geschien nog naer den inhoudene des coopmans Privilegien. Auf § 10: dat si die vorseiden pachters voir hemlieden gerne onthielden zullen en hemlieden onderwissen van harere onrechte, en dat si achterlaten den coopman te halstene jegens zijn Privilegien. Ende want dit punt gewach maakt van vonnissen, die hierop gewezen zouden zijn, zullen onsens gedachten heren en princes bij den 4 leden, zo hoogheden deszelfde 4 leden die tot siene, op dat ouderlingen daarvan enige copie of betoog hegen, en willen zij genoeg remedie en provisie volgen aan onsens vorseiden gedachten heer, op dat die vorseiden pachten niet toetderwijse waren, zullen die coopman jegens zich houden van zijn Privilegien niet bezwaar noch belasting zijn. Auf § 11: dat si den vorseiden pachten onthielden zullen en hemlieden onderwissen, en hopen zo vol te doen, dat die coopman van der huizen daarvan onbelast zal blijven. Ende dat die pachten niet staan en willen, zo presenteren zij daarvan remedie te volgen aan onsens vorseiden gedachten heer, wien die kennis van zijn pachten toebelgheid. Auf § 12: dat si den bailju, die doe ter tijd was, voir hem onthielden zullen en hem onderwissen, dat zij de vorseiden 5 // wederkeren. Ende daar hij dit niet doet en wil, zullen gerne die vorseiden 4 leden helpen volgen aan onsens gedachten heer, dat innig alle rede en bewijs gedacht worde naertijding houden van de coopmans Privilegien. Aan § 13: dat (lese) sake principalie angelegen onsen vorseiden here ende prinzipal, mids welken die vorseiden 4 leden gehoorden daarop spreken zullen onsen gedachten heren etc., ende volgste daarinn helpen doen na horen verlangen ten meesten voorbaat van den coopman, ende denselven coopman alle bijstandicheden doen, dat deseen coopman Privilegien niet verkoort en worden. Aan § 14: dat desse sake den landen van Vlaanderen niet aan en gaat, maar gaat aan onsen vorseiden gedachten heer. Bij wijze van hevelen, alsof men zegt, die vorseiden bailli van den walere als officier gedaan heeft, niet tegen dat in geschikt is. Ende hier alsne dat die van Amiens daarop yet eerder willen, dat zij in zij schuldig te komen eischen voor onssen gedachten heer ende in zijn raet, want die vorseiden 4 leden daarop geen juist geweest en mogen. Niet minder de vorseiden 4 leden willen gehoorden alle bijstandicheden doen, online hemlieden alle redenen ende beschrijving daarop te geschenen, na het volgende des roopmans Privilegien. Auf § 15 dat wel wair, dattie coopluden van Rostock voir hemlieden lange vervolget hehhen jeghen die voirseiden van der Nienjiorte ende van I/imbardien, ende haitden deselven 4 leden die saken gheenie gesleten ende teenen hende gebrocht, dairtoe sii hem oick mit neernsticheden vogheden te diveerschen dachvaerden; mer online dat gedinge ende ter laetster daehvaert, diere gehouden was bynnen der stede van Ypren, waren hii enighen inghebrocht sware saken, aengaende den oirloge ende der ontsegginghe van dien van Bremen , ende dat die vau Rostock denselven van Bremen biistandicheden (laden mit Volke endo mit guede, welken saken gelwdrt de vorseiden 4 leden markeden, dat dairoff die kenuisse hemlieden niet toe en behoirde, a) mit den here /Ml K. b| bare fthlt K. c) »an /Ml K Digitized by Google 760 in*. 3 S. 248. Yf>rlian<Uung«'n in Mandern. — 1447 OkL 26 — 1448 Apr. 17. — n. 495. versonnen die vorseiden partieu voir onssen vorseiden gheduchten lieere, wie» dairoff die kennisse toeliehoirt. Mer nochtand beloveden euile toeseiden den vorseiden van Rostorke naer dinhoudene van seoopmans Privilegien hiistandichede tc doen, ende ousscn vorseiden geduckten heere to biddene, online eortinghe ende expedieie te vercrighene ende in harlieden recht te hebbene gherecommandert, twelke zii noch presenteren te doeue, als siis van den voirseiden van Rostock of van den vorseiden ouderlieden versoeht sullen worden. Auf § lß: dat sii den bailiu van Vuernt“, die doe ten tiile was, voir beinlieden ontbieden sollen ende van hem vernenten ende weten, wat reilene off cause, «lat he hudde int upshu'n van den vorseiden goede. Kude dair hiit gedaen heeft sonder reilenen, hem onderwisene, dat liii dairoff beteringe ende liescheit «Ion wille; ende sullen voirt de voirseiden 4 l«“den geerne helpeu volgen vorseuicheden, dat van sulkeu euile geliken overlasteu niet meer «>n geschie. Aan § 77: dat alse hemdieden die wet van Brugge, de wetelijke hoef is in dessen sake van den van de Sluis, gecertificeerd heeft, heeft wel waar is, dat zekere geval geweist heeft voor schepenen van de Sluis aangaande de justiciële bevoogdheid ligt en dat de eldersche beruchte oorzaak genomen been geweest heeft aan schepenen van Brugge, en dat de eindelijke bij hoefstukken van schepenen van Brugge en van de Sluis bevolen en gelast is, dat zij op de persoon en informatie, die zij van den voorziende Claus Nyendroppe levens en van diens mannen hem opgesteld, en waarvan zijn verlies voor de schepenen van de Sluis, daar hij gevaagd is, en zodoor al tgenoten dat voor hem lieden te weten is en te kennen zal, mogen zij zijn recht, wet en justitie doen op de persoon van den voorziende Claus, midden welke de voorzien de van de over ban in deze sake nimmer meer te volgen ne gebaar de schepenen van de Sluis. Aan § 18: dat wel waar is, alsof den van Brugge wel bekend is, dat de voorzien de Bonner jut in een leugenvracht van den voorzien de pakken hem genoeg onwaar is. mer als die vorstiden van Brügge daaroff geschreven vertaald waren, zier u, zelden so vele aan den vorstiden Bonner met goed onwissene, dat hij zichzelf geheel en al offerede. Kunde aangaande den vorstiden certificatie en overblijfselen waren, so zier die vorstiden 4 leden van advise, den vorstiden Bonner voor hemlieden tonigheden en hem onderwisselen, dat hij den certificatie van den vorstiden overledenen moest geloven geven en schuldig is te geven, en hem te blameren de woorden, die hij tegenover contrarie gesproken kan hebben, in zulk so manieren dat hij hem vooruit en verdrag zou kunnen stelen; en daar de vorstiden Bonner dit niet genoeg gevonden heeft, en is, zo willen die vorstiden 4 leden graag volgen aan ons gehorchte heeren en prinsen, dat hem duits bevolen zou te doen en te onderhouden. Op § 19: "dat zij van advise zier, hemlieden te informeren, bij wat causes de voorstiden kooplusten haar geld genomen was, hoeveel gelds en in welke banden dat kom is en hoe water voor tot gedaan is, om alles dit geweten daarop remedie en provisie te geven, dat vorstiden geld, op dat met onrecht genomen is, weer toe te doen geven, en dat zulke saken niet meer en gebeurd." Op § 20: dat zij van advise, daarom tombedelen voor haarlieden Bonner, Olivier en Wit de Visch, hun stedehouder, en Joos Honing, baillif van den wateren, in de vorstiden punten begrepen, om van hemlieden te vernemen, wat van de zaak, en voorzichtige te hebben en te verhinderen, dat zulke saken niet meer en gebeurd. Auf "fi" 21: dat desse "ängnet" "onsen" gedachten "here" ende "prince", die "welche" "zur" "autorität" "disponieren" und "voirseen" macht "van" "den" "officier" "van" "dessen" "lande" "ende" "sulke" "officiers" "stellen" "alst" "hem" "geliebt", "ende" "mit" "alsulker" "macht" "als" "hem" "goed". Digitized by Google HR- 3 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1448 Apr. 17. — n. 495. 7(>7 dinct, "generaal" "off" "besneden"; "vietsmin" "zin" "de" "voreziden" 1 "leden" "wel" "gewillig", "online" "in "jonste" "ende" "voirdemissc" "van" "den" "coopman" "liem" "te" "hel" "iende" "volle" "ende" "leuliedene" "biistandicliede" "te" "doeu" "an" "onsen" "gheduchten" "here" "ende" "lieni" "mit" "ochtendelijke" "te" "biddeve", "dat" "heute" "geliebten" "wille" "in" "gont" "dat" "voirseen" "is" "die" "unde" "officiers" "ende" "bailuus" "van" "sineu" "lande" "te" "laten" "behouden" "die" "kennis" "van" "dies" "si" "van" "sulken" "saken" "planten" "te" "heben", "sonder" "den" "voirziden" "llouer" "off" "siuen" "denars" "hem" "dairoff" "tonderwindene". Aan § 22: Dat desse sake hemleden lange tijd groter en iets zwartelijk leek heeft geweist, en es hemleden zwaar te begrijpen en zouden wel willen, dat er goeder voorzichtelijke in de geschiedenis van het Zwin en het vasteland van Vlaanderen vele opvallen is van vreemden en vreemdelingen en is de meeningen verven met beschadigd; maar en is in de macht van den voorzieneden 4 leden niet, dat te kunnen beletten op zichzelf, want de onbekendheid van de havenen ter Sluis is uiteroit groter en wilder dan de zee, daar elke connen en wezen macht onbegrepen is, en soms zijn het Fransen of andere, die haar vijanden wachten, en soms zijn het rovers in zulk getal en met zulk macht, dat het niet haastelijk te voorzien is in en is. En zulk leden, die op haar voordeel liggen, komen met haast en onverstand, en als zij wat vergeten hebben en gewaarschuwd worden, dat men op hendiëden uit is, zo trekken ze haastelijk weg en komen daar na weer, als men mijn voorzien is en minst daarop geloofd. Hier staat hierbij de principale en speciale voorzicht nodig aan ons voorzien genomen heren en prins, die heren en prins is van diese laad, en willen graag die voorzien 4 leden met alle haarzame macht volgen en helpen volgen aan ons voorzien genomen heren en prins, en hem bidden en helpen bidden, dat om de behoud van de voorzien commando's bijna zeven landen van Vlaanderen, welke commando's, op dat in deze saken niet voorzien is, geschapen is tot verdediging en tot ontgeling van deze landen, hem geloven wil, in deze saken zulk provisie te geven, zulk remedie voor te stellen en tot executie te leggen, als dat zulk leden, schade doend in de commando's voor het Zwin, van daar geweerd worden. En daarbij presenteren die voorzien 4 leden alle historische documenten aan de koopman van de huizen te Doorn, die zij zullen covenanten en mogen. Auf § 23: dass wohl war, dass irgendwelche geschehen in der gemeinschaftlichen Saken lange vervolgt bis zu Kausen von Appellationen, von Reformation oder removiren oder anderen Incidenten, die in die gemeinsamen Dinge kommen, und dass wohl nützlich, profitabel und nutzlos in vorderste Lage von den Kommissionen und von den gemeinen gemeinschaftlichen, die vorderen Leute sind und nicht lange und bleiben auf einer Platte, dass gute verstanden in sich geschieht und solche dass gemeinschaftliche Sachen mit guter Kürze und Expedition beilegt werden, ohne bei Appellieren oder Informieren oder anderen derartigen verlangt und eingerichtet zu sein in Bezeugungen von den Kommerzienrat, zu Wünsche der Profite zuerst gegeben werden sollten, sind oder die meisten Rechte hatten, welche die widerpartei bei diesen Dingen aufstellen möchten. Und mit dessen Präsentation die Vorsieden, dass um gute Prozesse und Remediien, wie man den gemeinschaftlichen Sachen sich nützen, bei Wegen und Vorteil, Wien und ohne Inlande zu trecken oder in Länge verlangen, vorstellt zu sein, den Vorsieden von den Bundesmitgliedern zu tun, dass sie nach ihren Kräften mit Kommern und möchten tun. Auf § 24: dass die Sachen angeht, die von Brügger alleine, und mit diesen sagen die Vorsieden von Brügger und vollmächtig sind, zu unterhalten und zu verwalten. ecomen, «lat sii mit haeren breven beloeste hebben. Ende so wanumeer die voorzijde Jan Casimir ende anderen stillen verklaren bij baron eede, hoevele si in den wonker betaald hebben van goede, «lat hemlieden gestolen was, ende dat hemlieden zelfde goed gestolen was, die voorzijde van Brugge willen hem quittende uae hare belofte; ende dat zit nog uit gedaan en hebben, is bij gebreken dat die voorzijde compagnieelen voorzijde verklaren niet en hebben gedaan. Op § 25 antwoordt Brugge: dat al eist dat die oudere lieden wat vervolgs hebben begonnen doen aan de voorzijde van Brugge, om die voorzijde Willem Joos in de vergadering van den 4de leden te ontloven te sinet ter causen voorzijde, niet uit si di- hebben nie! meteen achtervolgden. En de aldus is de zaak gebleven staande, zo dat die voorzijde Willem Joos bij tussen tijden gestorven is, en bij die voorzijde van Brugge, dat die van der banden hiervoor blijven lijden ende gehuwd zijn willens. Auf § 26 antwortet Brügge: "Hat zu in Jahr 38 vorserevet bei ihren Briefen, die sie doe ter zu den vorseiden van der Hensen gegeben, bekannt unverletzter Doudeljuden van der vorseiden Landschaft und Gerhardt Marquart vorseit eude seine Gesellen, online zu wetten zu folgen, als solche eisch, als sie angelegt haben vor scheinen van Brügge, off an sollten willen liggen den vorseiden Jan de la Vigne, ler causen van den stokvischen bei ihm und seine Gesellen genommen und sie den vorseiden Gerardo, online dazu, dieben al dat recht und Rede weit ohne einig andere Liebesdaroff zu tun. Eude ist och war, dass die wet van Brügge zu den Zeiten, also die vorseiden stokvische genommen war, ihr sehr quietet der ter begheerton van den vorseiden älteren Juden und die diden große gerächtliche den vorseiden Gerardo, want sie selbst Gerardo hatte meisten wiedergeachtet als seine stokvische, eude dazu hatte "lenselven Janne gegeben seine obligatio von einer großen Summe gelts; dieselbe obligatio bei zu tun der vorseiden wet und ter grössere ungenüchtigen von den vorseiden Jan de la Vigne "piam in derselben wetten, banden, ihr so geschehen und zu nichts getan war. Allerding den vorseiden van Brügge, dass sie hierin nicht mehr gehörten, sein dann also vorseit es, endlich sich in der Sache, dass sie vorseilige Gerhardt Marquart ihre vorseilige Jan de la Vigne oder seine Güter gefunden können, durch die vorseiden Steile van Brügge, sollen ihn gerächtlich von wetten lohn geschien." Auf § 27 antworten die Ijede eude sumlerlinge die voirseiden van Brügge: dass zu wel meinen, dass in allen vorseiden bannen schein van Brügge, die die teil tiden waren, hemlieden gequittet hatten in justicien und bei ihrem eide die sie davor gemacht hatten; und sie in die vorseiden van Brügge wel geinformiert, dass erst die voirseiden bannen geschehen, scheine van Brügge laden versichernbare registers, darin des copemans Privilegien stehen, und er gefunden nicht, dass zu einig kind van Privilegien hielten bis den welken sie befreit waren von bannen, selber gepunziert die misdeine in großen schweren sachen und darauf die misdeine nicht schuldig und sie nicht gepunziert to bliven. Welche war, dass bevumlen was, dass sie ein privilegium hatten, gegeben bis den grafen Lodewich im Jahr 1360, innehaltend auch folgt Hans. UB. 3 n. 497 § 11. Welche Pont van Privilegien ihm geenssins streckt und mach van sulkeln bannen, want het spricht klar wie misdeine, die unter hemlieden gefallen, und nicht von misdeine, die sie tun on anderen Heilen; lieren contnirien haben die vorseiden van der hause ein Pont van Privilegien, hemlieden gegeben bis einen anderen grafen Lodewich im Jahr 1340, innehaltend aldus: in omnibus vero aliis que in premissis non sunt expressa standum est consuetudine et territorii nostri legis. Bis den welken het blieb, dass die copeman van der häusern, Digitised by Google HR. 8 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1448 Apr. 17. — n. 495. 769 dat hij hierbij betoggen on can speciaal punt van Privilegiën, van bevrijving te zijn van sulken bannen, alsof hij ooit en zal, dat hij dan wel plechten moet de costume ende wetten van den lande; en bet is costume generale al tijden van Vlaanderen door en bij speciaal in die vorscheidende steden van Brugge, te volgen sulken misdaden bij banne; derwelke costume alle mensen van binnen en van buiten, die sulke misdaden gedaan hebben, wel plegen en genieten moeten. Kinderen daar die vorenzien van der hans zal zeggen, dat te in die tijden veelgevallende gebeurtenissen is etc., dat te wel z'n macht, dat te de co-oppresente van der huizen, die er zijn co-presente gehad hebben en z'n, hemlieden zo de moed nodig gehad hebben om zonder misdoen, dat z'n gene correction van baan waardevol en waren; maar bij die ene en volgde niet, had geen compagnie van der huizen misdaad gedaan, waardevol van zulkere straffen, hij nee zoude wel hebben mogen gebannen gezien onder quets van hare Privilegien. Daar ook die vorenzien van der huizen voorstellen, dat die vorenzien Janne Horst gebannen was boven submissie bij hem gedaan etc., verantwoord de vorenzien 4 leden, dat te in de waarheid also niet en gebeurd, maar wel is waar, dat op den bandach de vorenzien Jan Horst kennende z'n misdaad, sendende enige z'n vrienden secrete biddende, dat hij in submissie ontfangen mocht worden, om z'n misdaad te laten verminderen, en dat de burgermeester van scheppen die deed vinden dat horende, vragende, hoe z'n burgerweten zouden, en dat die vorenzien Jan Horst z'n burgerweten daar voor ogen had; maar en was in die submissie genomen dan bij justicie, te weten bij als dat de gemeente collegie van schepenen gelikt. En als die zaak van de vorenzien Janne Horst in handeling kwam voor de vorenzien gemeente College van schepenen, zo dachten hemlieden, dat het houden van leiders ere en eed, z'n de vorenzien Janne Horst niet zouden mogen uiten in submissie, midden dat z'n misdaad zo openbaar en van zo quade voorbeeld was, want hij enen goede man vijanden van Brugge z'n wiften geschaudert en onthoofd had; en had die zaak geleid zonder openlijke gestraft toon z'n, andere lieden voorbeeld mogen nemen tegelijk te doen. En is ook de vorenzien misdaad zulk, dat bij de Romeinen en geskrevene rechten meer en zware straffen dienst. En en twijfel niet, had deszelfde Jan Horst dessen misdaad zo openlijk gedaan in eenigen van de steden van der huizen, ja in diezelfde, hij en had mit zulkere straffen niet kunnen ontstaan. En is ook de waarachtige reden, dat ge wel overblijft en zorgt, dat van zulkere misdaden de koopman van der huizen af of anderen van zulkere bannen bevrijd waren, maar was er voor geven, on wet om zo dergedeelte te doen tegen hare lieden ere en welvaart; en wel bedacht, zullen en zouden niet willen begeren. Huestreosaa II. AbUl. 7. 154. 97 Digitized by Google 770 HR. 3 S. 243. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1448 Apr. 17. — n. 49.7. Den vorseiden van der hanssen jeghen die voreeiden van Brügge up tgeent, dat vor-screven es, recht ende wet to doen geschien. Mitte al welker rede ende meer anderen dicht den vorseiden van Brügge, dat zii den Privilegien van der vorseiden hanssen in geenre manieren te naer gegaen siin of te cort gedaen hebben noch en soliden willen doen, ende dat si mit desser rede, die godlic, redelic ende duutschdelic is, schuldig siin te entstone. Auff § 26: dat in t hoog van den assisen van corten wiinen si jeghen tprivilegie van der hanssen niet en meenen thebbene gedaen noch en zouden willen doen, want dit poenten van Privilegien, dat si dairoff hebben, spreekt aldus: folgt Hans. UB. 6 n. 437 $ 20. Ende is clair, dat dat pont spreect alleene ende is te ver-staue van scoopmans | wiinen]* comende van Alemannen, want inen binnen dessen lande gebene wiinen en vercopt bi der roede dan Kiinschen wiinen; ende alle courte winen ende alle wiinen comende van anderen lande vercoopt men bi den sticke ende niet bi der roede. Es oick openbaar, dat vorseide pont conditionale is ende staat ter ere van den cooper, sine winen te tapjen uit oude assise, van der roede 1 ft grote, of elder te voorne, want hem gelieft. Dit blijkt clairlijk dat tegen dat vorseide pont niet gedaan en is, ende dat oic die van Brugge tot hare schoonste ende des roepmans schaden hare Privileges niet en bedienen of interpreteren, want punt vorseit es in hemzelf so clair, datter geen bediening, interpretatie of verklaring toe en dient. Aan § 29: dat heemlijden dingen en meenen, dat daar in den Privileges van den Oostenrijkse niet te kort gedaan en is, want dat punt van Privileges daarop gewagende sprekt van alle handen manier van drank, die sie brengen bi der see of bi land, te vertegenwicht binnen hare herberg; ende is schuldig te verstaan te [weten]' van hare andere drank, komende uit hare lande en niet van keuze en niet van den bier, dat binnen dessen land of hier omstreeks gebruikt is, want tot dat alle vorseide Privileges gegeven was, daarvoor en menig jaar daarna sie nooit geproefd hadden enig ander hier herwaarts te hare herberg te brengen dan hier van buren lande, en hebben binnen korte jaren herwaarts keuze en Hollands bier ingewonnen en ingebrengt daar hun tegenstrijdig de oud gewoonte en gebruik. Auf § 30: dat die vorseiden gedachten angehen diversche personen, gleich den erearen, den zuschröders und den assessors van den wijnen; und sollen mithilf allen die vorseidenen Personen voir hemlieden ontbieden und op die vorseidenen eichten mit hemlieden sprechen und hören die rede, dereins jeghen willen seggen. Auf § 31: dat die hiernach sprechenden willen mitten vorseidenen assessoren und hören die reden, die sie dabei sagen wollen, und als gehörte soll die vorseidene rechtssprechung darauf, dass die coirmanen mit reden schuldig wird gehoben zu ihre. Auf § 32: dat die hiernach sprechenden sollen mitten vorseidenen Jaenen und Christophers und hören die reden, die ihnen dazu vorgelegt werden, und die gehört soll die rechtssprechung darauf, dass nicht mehr geschicht und sali. Auf § 33: Da wurde tertilt als die vorseiden gebot gedaen wäre ende kortstens dairen vorher gehostet, die zu regieren bynnen der stede van Brug sekere siecten, die die medicinen seiden, da die zu kommen bei gebreken van Rijnschen weibchen; ende hauptsächlich die so quam ter kennisse van die von Brügge, da in die hoefsteden van Brabant, als Loven, Brüsse und Antwerpen, um einige siecten und quetsen zu verhindern, zekereu ordinancien uptie Rijnsche weinen gemacht waren, die viel härtere und scharpere waren dan die ordinancie die zu Brügge gemacht war. Ende mit dem die wurden die vorseiden von Brügge van advies, eine süße tamelike ordinancie uptie vorseiden weinen zu machen und die zu gestatten, um nie den weinlieden geschwätzt zu sein. Ende die vorseiden von Brügge, da sie daarinnen die weinlieden geen schade noch unrecht gedaen en haben, mehr profit und vorteil, want ohne enige ordinancie gemacht, gehalten, da die von der wet ter kennisse kam, da einige frauden oder archet in den weinzeugen waren, sie sollten die dahinter, die die frauden oder archet getan, hatten, mägen korrigieren nach seine missachtung ohne da zu verkürzen, des comforting Privilegien; welche dickeut geschieden ist, beide in den landen van daune, den weinen, common und ook hartworts over in den steden van Ghent, van Leuven und elders. Ende al was die vorseiden ordinancie hier zu Brügge gehörig, noch dass sie den copeman immer freudlich und günstlich handeln wollen, so nein, was nie besucht oder execution von gedaen; und ist noch dass sie, die weinlieden, behorend bei innerhalb der stede von Brügge, ihm tagelich vorderen in viele und in diverse manieren, zu doen jeggen die alten gewohnheiten, costumen und ordinancien der stede von Brügge, und lassen, dass viele gute costumen, die sie plagten zu erhalten, innerhalb der vorseiden stede von Brügge, und mehr dan irgend andere die zu Brügge verkehrten, also die vorseiden von Brügge, wär biibringen sollen, also nötig wurde. Ende, nicht mein, desse von Brügge, leiden mit hulde als [freundlich] und gnstig, als sie wohl moghen. Auf § 34: boe dat waert is dat die bere van Termant hatte gedaan arresteren in Holland sekere goede, toebehorende in sticht van Utrecht, ter eventen van sekere schade, die deszelfde sticht van Utrecht hier vooruits gedaan hadden en enige onderstaten van deszelfde land, daarom de voorzijde here van Termant die actie had. Ter eventen van welken arrest een poorter van Brugge, trekkende in die voorzijde sticht, om zijn schulden te voldoen, ende niet wetende van den voorzijde arrest, was aldaar in de stad van Amersfoort opgehouden ende in zijn seren en gevangenis geleid; en wat vervolghe zijn vrienden daarom deden, hier niet mocht worden uitgeslagen. Dit zijende voorzijde poorters vrienden ende wetende, dat de burgemeester van Campen, welke in sticht van Utrecht is, deden vangen bij monieren van weerstand, om daar mee hun macht te hebben. Ende is ook waar, dat liegen gelangen zijnde, die ouderlingen van de voorzijde huizen naar de wet van... Brugge, begherende dat hij ontslagen werd op beroepstucht, als in de handel zijnde, naar baron Privilegien, en als gesteld datier goed rede waren, online den vorseiden burgermeester te buurten gevangen, tot weten dat niet kenlijk eu was, dat die stat van Campen in de hause begrepen was, maar was beter kenbaar van de contrarie, want de van Campen haar speciale Privilegien hebben op liemselven in Vlaanderen, en boven dat hij niet gevangen en was, over schuld noch over andere misdaden lieren in manieren van wederpretentie en gemeene saken of misdaden, die haar hervatten op alle diegenen die van der sticht zijn, alsof Cammen is : nochtans in liefde en in recht en ten versooke van de vorseiden ouderlieden, zo deed de wet van Brugge de vorseiden burgermeester ontslaan op beroepstucht jegens de dank en wil van de vorseiden porters vrienden; en als dat de vorseiden burgermeester gesecured was in de zin van verbeterde, zin te verhoeden van kwetsende en van grieven, die hem die vrienden van de vorseiden gevangen porter hadden kunnen doen; en was deszelfde burgermeester bij de wet van Brugge zo soetelijk en grofelijk behandeld, zo dat hij hem beloofde en bedankte en altijd beloven zal, zo de vorseiden van Brugge niet in twijfel. Auf § 35: dat wel waar is, dat Gillis Belet een huis verhuurt hadie Jan Oesterman, daarom de voorziening Jan Oesterman bepaalde geld schuldig was, en om van hem betaald te worden, so volgde hij hem naar wetten en bevestigde met panden naar de wetten en gebruiken van de voorziening stad Brugge. En aldus bevestigd, zou niet nog geven lietalingen doen, mits welken die voorziening Gillis hem deed vangen, also hij wel doen mochte zonder voorbijgaan der Privileges van de hof, dewelke schuldig was zijn verstaan te zijn, dat men gevangen houden sal, daar hij rechtelijke stelling stellen wilde, te weten van reeuwen schulden of van zaken daar nog geven vonnis of gegeven en is, maar van gewiste zaken en van vonissen geslegate en dient geven rechtelijke stelling naar betaling. Niet mijn eis dat die voorziening ouderlingen boven dezelfde den voorziening Gillis zet aan spreken willen, de wet van Brugge zal gehoor, partijen gehoord, recht en wet daarop geven. Auf §§ 36, 37, 38: dat zij van den voorziening zaken niet gehoord en hebben en is, daar hun kennissen niet kennen, en zullen midden die spreken mitten schouten en sherens knapen van Brugge, midden bailliu en denaers van den Proeschen, en hemlieden zo onderwijzen en, is van kozen, hem bevelen van ons gehoorde heren wegen, dat niet meer geschien en zal, en dat zij onderhouden zullen in dit stuk die Privilegien van de voorziening hansen; te weten, als zij enig vreemdeling vangen, die rechtelijke stelling willen, dat zij en met rechtelijke stelling zullen laten gaan, alsoverre als die zaak civiel en onbevoorrational is. Auf § 39: dat so wannen tharen vonnisse court, dat bare porters sulke saken doen, sie doenre off sulke correctie alst bebohrn. Ende omme te verhoeden, dat sulke saken niet en geschien, so haben die vorseiden van Brügge alrede sekere ordinantie ende vorseuzicheden gemaakt, begonnen maken upte olievaten ende seepen, ende sidlen voor in anderen compagnieën, dar frauden ende quade pakkingen in gezien mach, zulke vorseuzicheden ende remedie doen gesehen, datier die koopman wel mee bewaart sal worden. Ende wilden wel die vorseiden leden, dat van der zijde van der vooregider handel gelijk gesignaleerd, zonderlinghe in die wijnen ende in die aschen, want die wijndraken dagelijks grote macht van Pitouwen ende van zoete Spaanse wijnen, die zij, so wel te bemoedenen is, mengelen onder de Rijnse wijnen, want zij smaken Pitouwen en Rijnse wijnen, bij hem leidende geocht ziende, niet weer bij vercopeen. Ende als van den aschen, die duiven van den tonnen zij in nu so sere ende grovelijk dikke, datter veel meer aschen in zij, dant plaats te zij. Auf § 40: dat deze niet alleen aan eil gaat, de porters van Brügge meer ook allen die van nervieuw van kooplieden zij bij staan der stede verkeren, ende also wel de koopman van der bansen, die diewijle iets onderlinge maken, als andere, ende daarop zij van advies van deze uiterste mit allen die van vorseiden nervieuw te spreken en daarop raadie te helpen vindende. Auf § 41: dat zij van dessen uiterste gehoord spreken willen, mitten vorseiden tolners ende, is van nood, mit andere vrouw van Ghistele daarvoor helpen, dat van sulken saken goede remedie ende alle rede en bescheidenheid geschien moge. Aan § 42: Dat wel wier is, dat ze beloofd hebben bij hun brieven in 1787, dat ze de onderhandelingen van de bank van de schulden, die ze hebben hangend aan Jacob van der Leenen, zullen doen hebben gelijk aan de anderen. En even verder dat ze enig bescheiden weten van de goeden van de voorseidene Jacob, waar en hoe het bewaard is, dat hemlieden daarom rede en geschiktheid zouden geschenken. En aanvankelijk van de voorseidene beloofde so, willen ze het gerne doen en hebben over lang tijd daarvoor uitgezette personen aangehalden, zowel van binnen als buiten de wet, en onder anderen Hendrik Tarax, koopman van de voorseidene hanzes, en zullen die voorseidene van Brugge gerne daarom informatie horen, wat tot nog toe gedaan is, en dengenen die de handelingen gelijkst hebben lasten, dat ze in deze saken voortgaan en de zaak tot een eind te brengen; en commens om daarop verder voor te gaan van Brugge, ze zullen hem kweten en wissen, dat ze schuldig worden van wissen. En als van de schuld van Jacob van der Rake tegen de voorseidene van Brugge, dat ze daarinnen niet gehouden en geen noch daarom geen beloofde gedaan eil hebben, maar commens om nog verder voor hem lieden, ze willen hem gerust kwiten en helpen, dat de koormannen van de hanzes gecreëerd gelijk aan de anderen. Auf § 43: Da es war, dass in der Zeit vorleidende die vorseiden Gerichte Schuldig waren, ein einen Aelken Oliver, darauf ihn die vorseiden Wett alle Gerechtigkeit deden, und war die Sache gerichtet bei Submission von guten Leuten. Und nach der Art, so nahm der vorseiden Aelken Teilen Mann Adrian Brechtsal, welcher die Männer und Arbitre, die die Sache gehandelt hatten, berief vor den vorseiden Herren von dem Rat in dem Kass von Reformation, und heißt die Wett von Brügge mit großer Ernüchterung vervolgt, und darauf trennvoy wieder aufgehoben, mit dem dass die Männer die betroffen waren alle porters sind; auf welche Renvoy von Brügge darauf getan haben und auch die vorseiden 4 Mitglieder, die dies versucht waren von vorseiden Gerichte Wegene, so ist es noch zur Zeit auf vorseiden Renvoy gegen vonnis gegeben, dies die vorseiden von Brügge großen Kummer haben, mer man es nicht wohl geboten, und wollen gerne die vorseiden 4 Mitglieder mit allen Nachdruck folgen und begehren Kortingen von den vorseiden Herren von dem Rat und auch auf das Notwendig ist an unsere geduckten Herr und Prince, und ihn bitten, dass ihm geliebe ist, den vorseiden Herren von dem Rat zu befehlen, dass sie den vorseiden Renvoy wissen und darauf Kortegnie tun. Auf § 44: dass sie vor ihm Herren von Brügge ausbitten sollen, Rombout den Wachter, welcher die vorseiden Toll nun zugehört, und auch seinen Pastor, den vorseiden von der Hans ulle Bieständigkeit tun, dass Herren alle Reden getan worden und dass sie etwas mächtig sein können mit der rechtlichen Toll, die sie schuldig sind. Auf § 45; dass diese Sache besonders und prinzipiell Augen aus uns gedachten Remedy für Krieg. Hier endigt de prins, hier midden in dien konning, niet toe gedoen dan bij beden, en willen volgen de vorseiden van der banden alle bijstandsdoden te doen, ongeacht in welke vorm die gedachten hier te bidden, dat hem gelieven wil, de gemeente vorsceden quite te doen lijden en dat hem lieden daar in alle rede en beschrijving gesel ik eil moge na mijn houwende van de vorseiden Privilegien van de banden. Op § 46: dat zulk gebod nog ter tijd bijna deseen land niet gedaan en is, en dat deszelfde 4 leden nog ter tijd van zulke geboden geen bevel en hebben gehad. En bij als dat hem lieden enig bevel daarop komt, zullen zij de Privileges van de landen wel voor oogen hebben en de vorseiden van de banden graag bijstandsdiensten doen, dat hare Privileges niet verkort en worden. Op § 47: dat zij ongeacht deze zaak de vorseidene bailliu van de Slot bij hem lieden ontbieden zullen en hem onderwijzen van de vorseidene Haus Crogers onschuld en daarvoor helpen, dat hem alle, rede en beschrijving geschieu zal. Op § 48: dat zij aan de vorseidene steden schrijven, gelijktenspraken, dat zij harlingen gedeputeerden gelasten op te steden vorseidene zaken bij hem lieden te zenden en de zelfde gedeputeerden onderwijzen van de vorseidene Privileges en daarvoor helpen, dat zijzelf de Steden hierin onderhouden en thinhouden van denselven Privileges zonder daarbij voortaan te doen. Op § 49: dat zij ongeacht deze zaak willen spreken, gelijktenspraken midden de vorseidene graafheer, ongeacht van hem lieden te weten de redenen, de hem lieden geporteerde heten te nemen en stille, ook dit te oversien de Privileges en rechten vijandeloos de vorseidene huizen en daarinnen voorzienigheden te doen gebeuren na de inhoud van de vorseidene Privileges van de huizen. Auf § 50: Daß sich mitten in Brügge der Bürgermeister von Brügge von dessen Saken sprechen sollte und vornemen, wie der vorherige war, der den vorausgegangenen Hansabzug und also hauptsächlich, und denselben Dienst gehörte, zu zeigen, recht zu sprechen und zu reden, und vorzusprechen, zuerst toekomende Zeiten, solche Versicherungen zu geben, dass sich gelungen, nicht mehr gezeigt und nicht mehr geschehen sollte. Auf § 51: Daß sich innerhalb sicherer Zeiten herumwenden, gezwungen hätte, auf unser vorherig gedachter Herr, als dass er geleitet, wollte, zu tun, Palast mit offenen Zeichen den Rechtweg und die gemeinsame Weise streckend, durch die Dünen von Flandern, zu dies Handen, dass jede Mensch, dar, dortrechte, bescheidlich sein und recht ermöglichen, den Weg, darin geerlaubt ist, jeder, daselbst zu reiten oder zu ganz Süden, beschränkt zu sein, zu sich von den Dünenwärtern. Auch das, als nun so fern und so viel vervollt ist, dass unser vorherig gedachter Herr, ohne dessen vorherige Paläste zu stellen, gegeben hat, seine Kommission an sicher seine Offiziere, auch und ist in dessen Gebeinen anderer Gebruch, als dass die vorherige Lettern von Kommission nicht gesetzt sind und sein, zur Exekution, mit welchen die vorherige 4 Mitglieder präsentieren, zu vervollstrecken an unser vorherig gedachte Herren mit allen Ernst und ohne Dialekt, darin zu sprechen, dass die vorherige Lettern von Kommission zur Exekution geleitet sollen, werden, und dass die vorherige Paläste, so wohl und so bescheidlich, gestellt sollen, werden, dass jeder Kaufmann, treckend durch die Dünen, bescheidlich sein und mögen sehen und merken, den rechten Weg, darin sich hinein, Sonderschimpf oder Eclainge von jedem, frei dortin, sein, mögen trecken. Replik der Hansastädte auf n. 495. — 1447, Dez. 14. Kaus der Handschrift zu Köln, f. 82—94. hn Einyang erklären die Rsn., dass sie aus n. 495 niet können verstaeu noch gevindeu en couucn bii enigen middcle, die vorseideu gemene stedeu, aii selvcn ') Ü. HK. 3 n. 34 4 g 14. Digitized by Google HR. 3 S. 243. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1443 Apr. 17. — n. 496. 775 noch die coopman van der hausen alsulker antworden zullen ofte mögen ghepayt wesen ende te vreden, also de vorseiden radessendeboden dat bii redenen dairtoe denende upte antworde der 4 leden vorseid breder verbalen ende verclaren, also hiirnae volget. Auf § 1 1 : waerup de voirseiden radessendeboden boven bacr erste dachte verautworden, dat de ouderlieden v:ui der hansen tot desser tiit toe niet geplogen eu hebben, eniglic saken antenemene noch te vervolgene, dair se gene vulkomene informacie van outfanghen en hadden. Ende dat boven dien, dattie vorseiden AVitken ende Willem sinen sone bi den schiplieden van Ilordrecht deden staen mitter wairheit, wair die voirseiden winen genomen weren, soe was doch gemene fanie ende gcrucht, sowal van Hollandereu Zeelanderen alsse van Vlaminghen, die ten tideu der nemingbe bii waren, dattie schade van den wiinen vorseid geschiede upten Vlaem- schen strooni, alse dat hi den vorseiden Witken ende Willem zwaerlike ende genoech vervolget wordt, ende daernaer bi den ouderlieden menichwerven vervolget is, alsoe die antworden bi den 4 leden tot vieren of tot viven toe den radessendeboden ende coopmanne vonnaels gegeven wel inhebben ende wtwisen. Hiinite l>egheren noch die vorseiden radessendeboden den Privilegien des coopnians genoech te doen ende nategaen upten genen de vorseide scade gedaen hebben, up dattie coopmanne van sinen Privilegien ende Sonderlinge van desen pointe hein vorder niet en hebbe te beclagene. 