title: Sämmtliche Werke
creator: Leopold von Ranke
text: Ick ben nogh in hoop dat het Parlement toekoomende weeck sal kunnen scheyden, alhoewel seer bekommert ben weghens de disputen tuschen de twee huysen, raeckende de judicature Tan' beschuldighde Lords, dat tot groote hevigheyt soade kunnen uytbersten. Indien het Parlement aenstaende weeck eyndight, sal ick de weeck daeraen van hier vertrecken. Eensington, 28. Juni 1701. Ick ben seer bleyde dat het tractaet met Denem*^ is geslooten, ick en twyfele niet ofte myn Minister aldaer het naderhandt sal hebben ge- teeckent, maer de grootste swarigheyt is, dat men hier geen Trouppes noghte aenrighs Gelt sal willen betalen eer den oorlogh begint gelyck ick meer maelen aen U. Ed. heb gescreeven soo dat men daerin een Expedient sal moeten U3rtvinden. — Ick heb aen Robinson doen toesenden het concept dat door de Mi- nister van Hanover soade werden voorgeslagen aen Sueden, wegens d' overlating van trouppes, om met den 6. van Oxenstern daerover te negotieren, ofte den minste precise ordres aen Lelienroth ofte den Hartogh van Gottorf te doen geven, om met den Staet en my daerover te con- venieren en sluyten. — Ick heb oock van dagh by my gehadt Spanhiem, die my hetselve heeft voorgehouden, H geen Bondely aen U. Ed. heeft gecommuniceert, ende ick heb hem sonder hesitatie geseyt dat ick gans niet aen syn Con. en Meester konte raeden en' nogh minder approbeeren om eenigh soort van Neutralityt ofte engagement met Yranck. aentegaen, ende hem alle de reedenen daer tegens geällegeert die ick konte bedencken, H geen IT. Ed. oock aen Bondely dient te seggen, ende het is nu absolut nodigh dat den H' van Opdanf aen dat Hoff nogh voor eenigen tyt bleyft, ick ben daeromtrent niet weynigh bekommert, kennende het hu- meur van Con. van Pruyssen en van syn eerste Minister. — In het groote werck van' negotiatie met d' Avaux meen ick dat men het daertoe behoorde te derigeeren datter niets van importantie wiert gedoen tot myn komste in den Hagh ende van's gelycken sal het wel moeten geschieden in 't 'reguard van' negotiatie met den Keyser. — Hamptoncourt, 4. Juli 1701. Synde seer gefatigeert en' laet hier gekoomen, naer dat ick Godt By gedanckt van naerdemiddagh het Parlement ten laeste heb geproro- geert. — 264 aiu« bcm »rt«f»e<^^r »tl^elm« IIL 1701. Ick meiACk bu vaste staet om aenstaende maendagh met €lo«te hdp Tcm hier te vertrecken wa^ naer ick meer verlang als ick kau oyt drucken. Het Loo, 8. Aug. 1701. Ick ))eB bleyde geweest te vememea dat het.tractaet met den Keyser aentegaen in Hollandt soo veer is geapprobeert , ick hoop dat het haest syn periectie sal hebben. — Ick heb gisteren met den Baron Heyde geconfereert wegens de se- Guriteyt van den Bhyn ea besonderiyck Genien, en ben geresolveert om morgen M*" Gallway aen C. van Pals te senden om met tleselve daer over oock te conserteeren. Ick geef hem oock commissie om naerBon te gaen en een compliment van myn^nt wegen aen G. van Geulen te maecken ende te sien öfter nogh middel soude syn, om hem van me- sures te doen veranderen, soo dat alles sal werden gedaen dat mogelyck is tot defentie van die Quartieren. — Ick maek staet om overmorgen de wercken by Panderen te gaen inspecteeren. Naer ick hier beright werde, hebben seeckerlyek de F van Dort geen reedenen om bekommert te syn. — Ick ben wat verlegen, wat Orders te senden naer Engelandt in 't reguard van 't ageeren van de Vloot, ick sal het selve aen haer dispo- sitie wat moeten laeten om geen reedenen van naerspraeck te geven. — Alhoewel het nu een goede saeck is d' adventage die de liede te- gens de saken hebben erlanckt, soo vrees ick dat onse negotiatie met Sueden daer doer te difficielder sal werden. — Ick heb naer Denem*^ ordres gesonden tot het naeder teykcenen v&n het traektaet. — Dieren, 12. Aug;. 1701. Ick hadt niet verwaght dat d*Avaux op soo een manier soude werden gerappelleert; ick kan niet seggen dat ick daerover verheught ben. Men sal nu seeckerlyek aen alle kanten wel op syn hoede moeten syn, ende alles sonder tydverlies prepareren tot syn defentie. — Het geen ick meest apprehendeere tegenwoordigh is den Rliyn, ick sal in een dagh k twee raports hebben, wat M"^ Gallway sal hebben uytgeright, waervan ick ü. Ed. kennisse sal geven. — Ick sende Ü. Ed. weder terugh de concepte Obligation tot lightinge van Pennin: voor Den: daer omtrent ick geen consideratie hebbe, de- selve dienen met den eersten gedepecheert. — Ick heb geen ordres gesonden aen Galenberg men sal eerst moeten sien ofte het Esquadre naer Lagos sal Zeylen, daer men veel difficol- teyten in Engelandt maeckt. — D« negotiatie met Sueden bekommert my, want het voor ons nu meer important als oyt is met die croon te sluyten, en haer preteasie loopen seer hoogh. In cas deselve Brandenb. soude willen attaqueren, was om 9u« bettt ^tifftOfH^fel SSil^clm« III. 1701. 265 w«rk in uyterste confiisie, daertegens soo veel doenlydi dient gearbeyt te werden , waeromtrent Qranenbarg ordre dient te hebben. •— Loo, 16. August 1701. W Marleboroug sal U. £d. hebben geinformeert van myn naeder gedagbten wegens het employ ran de Yloot, als oock die uyt £ngeland, en ick presumeer dat U. Ed. den secr. de Wilde sal hebben omboeyed^ om de noodige Orders te reguleeren voor Almonde en CaUenbnrg, de- sehe sal ü. Kd. oock informeeren hoe veer Robinson in syn offires in Saede is gegaen oonder speciale last, 't welcke seer hoogh loopt, maer nu nootsaeckelyck gestandt sal moeten werden gedaen, in cas het werd geaccepleert, dat ick nogh al vrees yan neen, ende nogh meer sal werden bege^l. — * Wegens het project met Pruyssen sal het wel seer nodigh syn dat met deselve een conventie ofte tractaet wert aengegaen en ick meen dat U. Ed. remarques daerpmtrent seer goet syn. Ick sal U. Ed. toesenden myne, op de conditien van het ovememen van vyf duysend men^ maer ick soude gaeme eerst weeten ofte het oude ofte het nieuwe Reglmenten soude syn en^ in wat tyt die op den bodem van den Staet soude kunnen werden gelevert, het art. van de 8000 man is het embarrassentste, want die van' Keyser te nemen sonder deselve wert geramplaceert en' dat Pruyssen dit Secours dubbelt soude doen valideeren, is ten uytersten onredelyck en' niet toetestaen. — U. Ed. sal door den G. van Albe- marle ofte den W van Salick werden geinformeert wat wy hier met den L* General van Swaerts hebben gedaen. — Loo, 18. Aug. 1701. Ick twyfele niet ofte U. Ed. sal den Secretaris de Wilde hebben beschreven naer den Staet, alsoo ick het niet hadt gedaen. Den 6. van Albemarle sal U. Ed. toesenden een concept wegOQS eene entreprise tegens Cuyck dat van groote importantie en in bequaemen fyt behoorde te worden geexecuteert, 't geene gans niet en accordeert met eene neu- traliteyt. Ick verwaght alle uer M** Galleway en dan sal men pertinent weeten wat men van C. Ceulen te verwaghten heeft en Kinsky soude dan vorder kunnen werden gebruyckt. — Dieren, 26. Aug. 1701. Het'is gans niet wel dat Amsterdam haer niet positiver heeft ver- klaert op heit bewnste dessin van' effecten van flota te sMseeren, ick BOttde evenwel meen^i dat het syn voortgaad^ behoorde te hebben ten waere die tyding geconirmeert wert dat het silver ontlaeden wert en* verrolgens geen retour is te waghten. Het sal nodigh syn dat ran alles communicatie wert gegeven in Engelaod, ende ofte ket niet doenlyck 266 ^u« bem »nefwecj^fet Bt(^e(m« in. 1701. soude syn om het Esquadre te vergrooten waerover U. Ed. met W Marlleborough dient te confereren, ende Yolgens het resnltaet hy een instructie conform magh opstellen , om by my geteeckent te werden voor adm. Rooke , als M' Godolpkin in dese nevensgaende brief voorslaet die U. Ed. hem gelieft te communiceeren. — Ick sal nootsaeckelyck ü. Ed. de moeyte moeten geven om by my te komen om te concerteeren, wegens de denombrement Tan' forces soo wel raeckende het tractaet met de Keyser als met Engelandt want dat kan met brieven niet geschieden. — Ick heb gisteren gevisiteert het werck tot Panderen, dat een seer goet verck is, maer de H^ van Dordreght hebben geen reeden om be- kommert te syn, -den Dyck is in syn geheel en sal niet doorgestoocken werden, als in d' nyterste necessiteyt. De wercken overal gaen seer lancksaem voort by gebreck van Gelt dat seer te beklagen is, dat dese schonen tyt wert verlooren. — Dieren, 29. Aug. 1701. Ick vinde het project van het tractaet met Munster als seer ver- swaert , men sal dienen hetselve soo veel doenlyck te verminderen, maer evenwel soo goetkoop als men kan te sluyten, ick dien in dat tract. niet te werden begrepen om dat het van een gansche andre nataer is, als alle d' andre en in Engelandt niet soude werden geapprobeert , maer ick ben niet van sentiment van M'' Marleboroug, dat met de Co. .van Pruyssen en andre Princen niet moet werden geslooten, ter contrarie, het moet geschieden voor het Sitten van het Parlement, ick sal wegens het tract. met Pruyssen U. Ed. naeder myn sentiment laeten weeten. — Den 6'' van Styrum is dese morgen naer Dusseldorf vertrocken, om met de G. Pals t' overleggen wat tot securiteyt van 't landt Ceulen kan werden gedaen, het presseert seer de betaling van aenrightgelden voor Palse trouppes en' al soude schoon Zeelandt gepersuadeert werden, haer quote te betalen en is niet mogelyck dat soo promt kan geschieden als de necessiteyt vereyst, daerom moet men op eenigh expedient be- daght syn om die penningen te vinden, men sal oock commissaris moeten senden om die trouppes te monsteren en' in 's lands dienst overte- nemen. — Ick weet niet precies wanneer Hollandt vergaedert, maer het ant- woort van Weenen op het tracf. met de Keyser dient aengekomen te syn eer ick U. Ed. spreek, waervan ü. Ed. my sal kunnen adverteeren, ende syne mesnres tot syn reys nemen. — Loo, 6. Sept. 1701. Ick heb geexamineert het project tractaet met de Keyser en apro- beere deselve tenemael, ick maeck geen swarigheyt dat den tyt van twee maenden van de continuatie van negotiatie begint van het teyckenen, ick hoop dat ü. Ed. en M' Marleboroug het bewuste tractaet sollen kunnen teyckenen voor haer vertreck uyt den Hagh. «u« bcm »ricfwcd^fer SBit^ctm« III. 1701. 267 Loo, 18. Sept. 1701. Ick laet my wel gevallen het concept* van Equipage voor aenstaende jaer van aght en dertigh scheepen , men kan deselve eerder yenninderen als vermeerderen naer tyts gelegentheyt, want ick yan opioie ben als TT. Ed. weet dat men ter zee soo veel moet menageeren als doenlyck. Wagens het verbinden van' vaert naer Yranckr. soude ick oordeelen goet te syn ende men heeft daer toe plausible pretexte genoegb sonder te seggen wegens aprehensie van een aenstaende oorlogh, ick meen dat men niet en behoorde te leyden dat de Franse haer versterckten ofte logeerde in' dorpen van redemtie, maer daer over klagen, ende geen satisfactie krygende dan examineeren ofte men het door geweit sal kunnen beletten. — "Wegens d' inlogeering van Stavelo, en kan ick niet sien dat den Staet kennisse van kan nemen, maer dat moet door den Keyser ofte het Ryck geschieden. — Wat ick alhier met Hop en Slingerlandt heb gebesogniert sal ick my refereeren aen het rapport van die Heeren. — Dieren, 23. Sept. 1701. Ick aprobere tenemael de remarkes van' Secretaris de Wilde op de memorie van d' Adm*®" ende heb oock vervolgens gedep^cheert d' ordres aen Almonde ende brieven aen de twee colegien , die U. Ed. suUen wer- den toegesouden, ick ben nogh niet volkoomen geinformeert uyt Enge- land, wat wintervloot sy, staet maecken te hebben, maer Indien den Staet syn proportie daer in soude dragen, kan ick wel voorsien dat soude pretendeeren dat de scheepen op onse kusten soude moeten over- winteren, soo dat ick U. Ed. in bedencken geefif ofte het niet best was, dat wmtervloot van den Staet beveylinge van haer kusten wiert gebruyckt, insonderheyt voor Provintie van Zeelandt , daer ick seer voor bekommert ben, dese voorslagh dient niet geweeten dat van my komt. — Ick wenste seer dat U. Ed. met Lelienroth eens konte werden over het project dat U. Ed. my heeft toegesonden, 't welck ick seer apro- beere, maer in alle gevallen soude ick meenen dat men op geen forma- liteyt behoorde te staen, maer liever eene goede somme gelts waegen om Sueden te gewinnen daer ons soo veel aen gelegen is. — Ick heb myn gedaghten laeten gaen wegens den voorslagh, om Hennekin tegenwoordigh naer Yranckr. te senden en' vinde daerin veel swarigbeyt, insonderheyt naer de tyding dat in Yrankr. soude syn ge- resolveert in cas van' doot van Co. Jacobus syn gepretendeerde soon tot Co. van Engelandt 't erkennen dat my sou4e obligeeren om alle correspondentie met Yranck. te moeten afsneyden, maer selfs tot extre- miteyten te koomen.. Dese en andere importante saecken om saturdagh acht dagen my tot Breda te willen koomen vinden, ick meen dat dien dagh U. Ed. het nunste sal beletten, want sondagh daerblyvende soude maendagh weder 268 2(u« bm «ricfwed^fcl SiC^clm« lU. 170L in den Hagh kunnen syn om daeghs daer aen de yergadering van Hol- landt waertenemen, ick maek staet om aenstaende Donderdagh tot Breda te syn om des «anderen daeg]is van de Engeische Kegim^ de revue te doen. — Kaerdien ü. £d. tot d'^^ ordinarisse besending naer Eisgeland ah Envoye ni«mandt weet beter voorteslaen als Vryberghe sal hei my aen- genaem syn dat hy daertoe met den eersten werdt genomineert. — U. Ed. soude den Secretaris van d^ Avaux kunnen uytstellen om antwoort te geven tot dat ü. Ed. my tot« Breda hadt gesproocken. Het Loo, 10. Octob. 1701. Ick sende weder terugh de geteyckende actens voor' negotiatie. Ick wens dat Suede daer door gewonnen magh werden,' maer het is se^ dubieus of wy ons gelt niet guyt sullen syn, ick oordeel het seer goet soude syn, indien men Lelienroth tenemael kont gewinnen» waerover W Marlborough U. Ed. aal spreecken, als oock informeeren wat equipage dese Winter in Engelandt sal werden gedaen waer naer U. E. in het over- legh met de Secret^ de Wilde haere mesures kunnen nemen in 't reguard van winteryloot, waeromtrent ick geen particuliere gedaghten heb. — Het sal noodigh syn dat d' omissie in het Tractaet van den^Eeyser wert geredresseert. Ick sal de brieven aen het Ryck en Venetien, con- form'die van' Staet doen depecheeren en aen G. Wratislaw toesenden. Ick ben oock van sentiment dat Öwued. behoort particulier in het Tract. geinyiteert te werden. — Hamptoncourt, 18. Nov. 1701. Ick vüide my Godt sy gedanckt veel beeter seedert de twee daghen die ick hier ben geweest, als wanneer ick uyt den Hagh vertrock, alhoe- wel ick door d' aenspraeck van menschen seer ben g^tigeert geworden, tot nogh toe heb ick niet kunnen determineeren ofte dit PArlement sal Sitten ofte een nieuwen beroepen, ick geloof het laeste^'sal resolveerea, het facheuse is, dat het niet als naer de heylige daghen van Kerckmisse sal kunnen vergaderen, met de naeste post sal ick U. Ed. kunnen scry- ven wat ick geresolveert sal hebben. — U. Ed. sal aparentlyck syn ^einformeert dat het Esquadre dat op de Gallioenen hadt gekruyst weder is gekeert sonda: y^ te hebbea gerescontreert, men is met reeden hier nied voldaen van Admi^ Berclo ende men is van opinie dal men nogh een kans soude kunnen wi^en om die vloot H intercipieeren met ten spoedighste een considerafoel Es* quadre scheepen ten zee te brengen en deselve te doen kruyssen tusschen Brest Rochefort, waer men presuponeert dat de Franse die vloot suUen inbrengen, men is al besigh om de scheepen gereet te maecken en ick sal U. Ed. met de naeste post kunnen laeten weeten de qnantiteyt, men sal aparent hier desireeren dat eenighe Hollandsche scheepen daer by soude behooren te werden gevoegt. — Ich versoeck dat U. Ed. my vä laeten weeten ofte het mogelyck is, en de quantiteyt. — ' '»n9 bem »ntfn^tc^fel Stt^ednd IIL 1701. 269 Hamptoncourt, 11. /21. Novemb. 1701. Ick ben huyde wat gefatigeert met de veel aenspraeck van men- schen, SOG dat ick Terobligeert ben my te refcreeren aen 't geen den C van Albemarle U. Ed. sal scryven 't geen hier passert. Hamptoncourt, 18./^^. Novemb. 1701. Daer syn geen particuliere tydinge waer de silvervloot soude invallen Doghte wanneer, maer men presumeert dat hei in een Franse haven sal syn ende daerom was het coneept om daer op te passen en te kruyssen gelyck iek U. Ed. beb gescreven, men is besigh om het Es^uadre vaer- digh te maecken, deselve soude bestaen in agbtentwintigb ofie dertigh goede scbeepen en' men maeckt staet om betselve gereet te hebben om zee te kunnen kiesen in 't laeste, van deze maent ofte m het beginsel van Decemb. Ick vinde uiet dat men staet maeckt op eenighe Hol- landsche scbeepen. Het is eenighen tyt geleden dat men op versoeck van Eooplnyden, twee fregatten naer de kooghte van Cadix beeft gesonden op presupost dat de Silvervloot daer soude koomen, evenwel met ordre om nogh in' Bay nogk te baven te koomen uyt vrees van genomen te werden, maer in cas dat de Silvervloot daer soude koomen waeren de Eoopluyden in hoop dat ay ste«ls geweyse yets van haere effecten soude kunnen krygen maer men maeckt staet dat die fregatten nu haest weder terugh sullen koomen. De tydiugß dat den C. van Geulen fraise trouppes in syn steeden en plaetsQA beeft genomen en surpreneert my niet, alseo ick het al laoek badt verwagbt. — Ick wii boopen dat den Eeyser en bet ryck het snllen aensien als een rupture, bet is seecker dat den Staet alles daertegens moet doen, ende dat Landt voortaen considereren als vyant ende sien wat men kan doen om de Franse te delogeeren, ick ben tene- mael van sentiment dat men voortaen niets en moet leyden dat haer eenighe advestage soade geven, ende dienvolgende verbleyt van' resolutiö die den Staet beeft genomen om niet te gedoghen bet maeeken vaa het fort by S^ Antonie, ma«r dat moet met vigeur werden belet, wegens het fort aen Bougboutse haven wekker plaets my seer wel is bekent, sal het difficielder syn 't wekk Coehom best sal van kunnen oordeelen, waer- naer men sigb dient te reguleeren. — Hamptoncourt, 6. Dec. 1701. Het project van Weenen ipekomen bevalt my niet qualyck, maer alles sal daerop aenkomen op een promte executie waeraen ick seer tvyfele en' iasonderheyt datter soo veel trouppes van' Keyser sullen syn ^ wert ter neerder gestelt, waerop voomameotlydc moet werd^i ge- Jnsistflert, ende dat deadve uyt Ungcren en' d' Erflanden met den 270 ^u« ^em »riefwed^fel SU^elm« UI. 170L eeraten marcheeren. — Het is klaer dat het Hof yan Weenen traght de meeste lasten op onse schouderen te werpen dat ons onmogelyck sal syn te snporteeren, noghte aen alle kanten trouppes te senden, want alhoe- yrel men geconvinceert is van d' importantie van Goblentz soo is bet on- mogelyck dat den Staet tegenwoordigh daer trouppes sendt, nu dat de Franse het Ceulse en Luyckse hebten beset en wy nu tenemael syn cm- cingelt, ick ben tenemael van Dop syn sentiment dat men moet traghten eenighe diversie te maecken en daertoe alles van nu aen met den eerste toe te prepareeren, 't welck ick versoeck dat U. Ed. soo veel doenlyck wil bevorderen, waer het van noden sonde mögen syn, want den tyt ver- looren is alles verloor^en. — Ick ben geinformeert dat de C. Palz meest alle syne trouppes be- halve die in soldey van den Staet syn naer den boven Rhyn heefk ge- Sonden dat in dese tyt niet wel en komt, alsoo wy meer trouppes tegen- woordigh aen Kederrhyn van nooden hebben. — Ick wil hoopen dat den Gon. vaft Pruyssen veerder derwaerts sal doen inarcheeiren, naer het geen in 't Ceulse is gebeurt, insonderheyt niet syn Ruyterey oyt het Cleefse doen terugh marcheeren op pretext van manquement Tan fourage. Het is seecker Indien den Keyser en het Ryck geen meer efforten willen doen als scheynen, soo moeten onse saecken qualyck gaen, want Engeland en HoUandt en kunnen aileen die groote lasten niet dragen. — Ick ben al seer bekonmiert wegens de partey die sigh in Dnyts- landt formeert voor Yranckr. ; indien Polen daer by komt suUen wy seer gecmbaresseert syn, ick maeck weynigh staet op de verseeckering die ons dien Co. doet doen. — Het sal seer nootsaeckelyck syn dat den Adm. Callenbnrg met den eersten hier nae toe komt, geinformeert synde van gedaghten die men in Holluidt heeft wegens d' operatien ter zee voor het aenstaende jaer. — Hamptoncourt, 14. Dec. 1701. Het waer seer te wenschen dat men Keyserswaert in dit winter- saisoen konte bemaghtigen maer ick vrees dat het difficiel sal syn in syn executie insonderheyt de nodige preparatien daertoe niet gereet synde, ick meen dat men die met alle spoet behoorde te vervaerdigen om als dan in staet te syn om hetselve aenstons 't ondememen 't welck man best sal kunnen oordeelen ofte in die tyt met hoop van succes sal kunnen werden geexecuteert. Het is onbegrypelyck dat de Stadt van Ceulen nogh difficulteert trouppes van den Staet in te nemen, ick wil hoopen dat voor de receptie dese, daertoe suUen hebben geconsenteert, ick ben oock bekommert wegens de conduite van Monster men sal dienen deselve soo veel doenlyck te contenteeren en deselve traghten te enga- geeren tot defentie van 't Ryck en' insonderheyt de Nederrhyn, volgens het geen M' Marleboroug my heeft gerapporteert syn daer nogh soo veel difficulteyten wegens het tract. met Co. van Pruyssen, dat ick niet ^u« bem ®nefroe<j^fel mw^tim^ lU. 1701. 271 en sy hoe die soo ras als het nodigh was sal kuatten werden gead- jasteert, middelerwyl is het absolut nodigh dai de 5000 man marcheeren, ick wenste in staet te syn Om die aUeen. tot myne lasten te nemen, maer Yoor het sitten van het Parlemeot is dat onmogelyck, ick sal dan gaeme traghten soo reel lasten yan am Staet op ~my te nem^ als mogelyck is, waervan U. Ed. de Hetären van Amsterdam uyt myn naem kan Ter- seeckeren, want ick geconvenieert ben van swaere lasten daer den Staet nu gesurcbargeert is. De conventie met Hessen dient oock ten spoe- digste te werden geconcludeert want andersins sal men geen effect hebben van die trouppes voor te aenstaende campagne. — Naer de advisen uyt Yranckryck sal den oorlogh haest beginnen, wäQt Torcy sende hebben verklaert dat Indien den Staet woude beletten het maecken van het forlr by S' Antoine men dat voor een rupture moste aensien, soo dat men alles daer toe niet alleen prepareeren moet^ maer hetselve verwaghten en op syn hoede te syn, ick meen dat onse conditie dan niet slimmer sal syn als tegenwoordigh. — Ick vrees dat d' instantie die aen het Hof van Weenen werden ge- maeckt om tegenwoordigh meer trouppes naer den boven Rhyn te doen marcheeren van weynigh effect sal syn volgens het geene ick uyt den G. van Wradislaw heb gehoort. Ick ben seer verbleyt dat ü. Ed. ten laeste d' Extr. middelen tot conclusie heeft gebraght, als mede de Staaten van oorlogh. — lek sal afwaghten de komste van 'L^ Adm. Callenburg, die ick hoop dat volkoomen geinstrueerdt sal syn van de sentimenten in Hollandt,, wegens het employ van 'vloot voor d' aenstaende Campagne. Ick meen dat hier goede dispositie sal vinden om in alles te concureeren. — Windsor, 20. Dec. 1701. Ick meen dat men weynigh reflectie heeft te maecken op het geen de Vroüw van Heemskerk U. Ed. heeft geseyt, alhoewel het ciaer toont d' intensie die Yranckryck continueert te hebben, om intrigues in den Staet te formeeren, en Jalousie te veroorsaecken, ick kan niet sien dat het in desen tyt raetsaem soude syn in eenige particuliere ofte secreete onderhandeling te treeden. — Ick verlangh te vememen wat Coehom sal hebben verright, het werck eens begonnen synde moet met vigeur werden vervolght, want het een schände soude syn Indien men niet konte beletten het voltrecken van het bewuste fort. 272 Hu9 bem »nefmed^fel mmm9 III. 1701. Ick wenste dat den Staet trouppes genoegh had om naer Coblentz te sendeiif maer dat ea is tegenwoordigh niet doenlyck en moet door den Keyser ofte het Byck besorght werden, vunt bei seecker een van 'im- portantsle plaetB is van alle, ick hoop niet dat men aal tenteeren om alle toevoer van amunitie yan oorlogh als andersins landcs den Rbyn naer Bon te beletten, waerin de trouppes yan den Staet geen difficul« teyt moeten naecken om mede geemployeert te werden. — Hamptoncourt, 23./12. Dec. 1701. Het expedient die U. £d. voorslaet om het tractaet met Co. van Pruyssen by provisie syn yoortganck te doen hebben gevalt my seer wel, maer ick sie weynigh apparentie dat men hier sal toestaen het art. wegens de neutraliteyt ofte vryheit van Comertie van Pruyssen noghte oock wegens een Etablissem^ in 'West-Indien, waer omtrent men hier soo delicaet is. — Hamptoncourt, 24. Dec. 1701. Ick wil niet hoopen datter gedaghten in den Staet soude syn om «xcuseis te willen maecken van het geene tot Sas van' Gent is voorge- vallen, want ter contrario ick meen dat het w^rck met geen rigeor genoegh is gepousseert, want ick niet en hoor dat de wecken die de Spaense begont hadden syn geslight, het geen hadt behooren te ge- schieden, maer ick ben van geen particuliariteyten geinfonheert , Coe- hom en heeft my niet een woort gescreven van het geheele werck dat seer vreemt is. Ick soude meenen dat het een goede saeck was, dat •de Spaense ofte Franse hierop quamen te breecken dan soude het in- disputabel syn dat sy d' agresseurs waeren, anderdints vrees ick dat wy sullen moeten beginnen, dat soo advantageus niet sende syn. Ick kan U. Ed. oock verseeckeren dat het hier van een extraordinaris goet effect soude syn dat den oorlogh by dese occasie begont, ^aerom beken ick dat ick wensche dat de Franse dit werck willen pousseeren, maer dan moet den Staet haer maght van alle kanten doen ageeren, soo veel als het tegenwoordigh saisoen van het jaer kan leyden. — Ick ben geinformeert dat de Franse tegenwoordigh weinigh trouppes in Brabandt en Flaenderen hebben. — M' MarleboroQgh sal U. Ed. met de naeste post breeder sGryven wegens de negotiatie met Brand, en Hesse, aen laeste kan ü. JSd. ayt myn naem doen seggen dat wegens het vermeerderen van somme voor subsidien, dat men dan sal inschikken, maer dat dogh voort wil gaeo met de werving, sonder vorder tytverlies. — Ick sal afwaghten de Minister van Co. van Polen, en is het möge- lyck met deselve te slnyten voor 8000 man maer 16,000 is onmoge» lyck en oock gans niet dienstigh dat die Co. soo sterck w^ ge- armeert. — «u« bcm öricfttjcd^fel mifftivxi IIL 1702. 273 Eensington, 6. January 1702. Dit synde den eersten brief die ick ü. Ed.' scryve in dit Nieuwjaer moet ick deselye beginnen met ü. Ed. toetewenschen alle heyl en segen «nde dat Godt almaghtig Ü. Ed. sterckte en gesontheyt wil geven om te conünueren in die onvermoegde arbeyt die U. Ed. ondemeemt met soo Teel weysheyt en yver ten dienste van den Staet en het Gemeen, ende dat ick veel occasie magh hebben om myn dankbaerheyt aen U. Ed. te kunnen betuygen. — Ick heb eergisteren te gelyck ontfangen U. Ed. brieven van 27 en - äO dec. en huyde die van 3. deser, het sal my onmogelyck syn om U. Ed. met dese post daerop ordentlyck 't antwoorden, alleen in 't körte Seggen dat ick tenemael U. Ed. raisonnementen in syn laesten brief aprobeere ende dat men dienvolgende geen occasie moet laeten voorbygaen om ons adventage toe soecken ende de Franse te laeten begaen in al het geene sy tot haer nat en' adventage ondememen, in- fionderheyt gevalt my wel om het werck aen' Nederrhyn op die manier als Ü. Ed. voorslaet te beginnen, ende het diende te werden ondemomen door een Eeysers Generael, ick meen dat den Graf van Styram by de handt is, die daertoe soude kunnen werden gebruyckt en' onder hem den Baron van Heyde, die in syn absentie soude kunnen commandeeren en' voor de trouppes van den Staet alleen L* Gener. en Generaal Majoors. Hamptoncourt, 12. January 1702. Ick sie niet hoe den Staet trouppes genoe^h heeft, om tien Batt^ in ^t Cleefse te leggen, volgens het versoeck van Brand.; het sal dienstigh syn dat Dop consideratien daer omtrent wert gehoort en' Indien nogh tot Dusseldorp soude syn, met de C. van Pals daerover concerteert. — Ick heb ü. Ed. in myn, laeste gescreven hoe nodigh ick het oor- deelde dat het dessyn tegens Wolffenbuttel met den eerste wiert onder- nomen, maer het is in desen tyt onmogelyck dat den Staet daer toe van de trouppes in haer soldey kan laeten gebruycken, gelyck ick dickmaels aen Schuts heb geseyt, en het is dienstigh dat U. Ed. het selve aen' ministers van Gel en Hanover bekent maeckt, om haer mesures daemae te nemen. — Wy sullen al seer geambarasseert syn tusschen Sueden en Poolen om d' eene ofte d' andere niet 't ofFenseeren, en' het is evenwel noot- saeckelyck, om be'yde die Coninge in onse partey t' engageeren is het doenlyck; den afgesonden minister van Polen en komt hier nogh mßt te voorschyn. — U. Ed. sal van avont van Londen werden geinformeert> de goede resolutien die gisteren en van dagh by beyde de huysen va^ het Parle- ment syn genomen, het kan geen beter beginselen hebbeik, den goedtei\ Godt' wil het verder segenen tot een gewenste vervoüfh en eynd^. -= ». ÄanTc'« ©cric XXII. 18 274 «u« bctn «nefwcd^fcl SBU^cIm« in. 1702. Kensington, 10. Jannary 1702. Ick heb ü. Ed. met de laeste post gescreven, dat ick tenemael van sentiment was, conform U. Ed., dat men het werck in het Ceulse be- hoorde te beginnen, soo ras men eenigsints gereet soude kunnen syn^ want seeckerlyck men moet traghten de Franse daer en' oock in het Luykse niet te laeten nestelen, maer syn uyterste vermögen doen om Yoor de campagne deselve daer yan doen te dryven ofte ten minste te reserreren soo veel doenlyck, waertoe alle nodige preparatien moeten werden verhaest en' insonderheyt het geen van nooden is tot d' attaqae van Keyserswaert, nu de Keyser aen 'Directeurs van' Westfaelse en Bhynse creyts heeft geautoriseert om te requireren d' assistentie van trouppes van den Staet, is geen swarigheyt meer in de forme, ende het- selve sal kunnen geschieden op de naem van' Eeyser en het Kyck. Ick approbeere tenemael ü. Ed. consideratien op het antwoordt dat van Weenen is gekoomen ende het is seer nodigh dat men dat werck op die voet wil voortsetten en traghten tot effect te brengen. — r Het is oock van' uyterste nootsaeckelyckheyt dat het werck nu spoedigh tegens Wolfenbuttel wert aengedrongen want daer naer sal het niet alleen dif&cielder werden maer mogelyck ondoenlyck en men moet traghten oock die nagel uyt den voet te krygen voor d'aenvang van' campagne. Het is een seecker saeck dat wy de campagne moeten beginnen met van alle kanten offensive *t ageeren, andersyns syn onse saecken in seer sleghten staet indien men sigh alleen op de defensive soude willen stellen daerom moet men geen tyt Verliesen om daer toe alles ten spoe- digsten overal te prepareeren. — ü. Ed. heeft my in een van syne laeste gescreeven om myn ge- daghten te weeten omtrent d' electie van een Bischop van Munster indien dese quam 't overleyden. Ick beken dat ick meen het interest van den Staet soude syn dat een particulier Edelman daertoe verkooren wierdt indien men een konte vinden daer men sigh op soude kunnen verlaetes, maer indien sulcke geen in het Gapittel te vinden syn, suUen wy ons wel moeten voegen by den Eeyser om den Bischop van Osnabruc daertoe te brengen, alhoewel het niet sonder bekommeringe voor den Staet sulcken nabeur te hebben, d' exempelen hebben ons te veel geleert, hoe weinigh staet men op die vorsten kunnen maecken. — Het Parlement heeft van dagh syn aenvanck genomen, ende alhoe- wel d' electie van een Speaker tegens onse sin met vier stemmen is geamporteert, soo hoop ick evenwel dat de publiisque saecken nogh tamelyck wel sullen gaen, maer daer is nogh weynigh van te oordeelen. Kensington, 17. January 1702. Ick wil hoopen dat by haer nu geen scrupuul meer overigh sal sya, maer dat sullen hebben vemoomen de cordaetheyt van het Parlement. «u« bem «ricfttjc(i^fcl SBil^crm« III. 1702. 275 Het is onmogelyck dat de saecken kunnen worden uytgevoert Indien de gedep^ ter generaliteyt niet geautoriseert syn als Yoor desen, om te re- solveeren en ter ezecutie te stellen sonder rughspraeck van haer princi- paelen het geene deselye nodigh suUen oordeelen ten dienste van den Staat. TJ. Ed. magh de H*^ van Amsterdam wel versoecken dat sooveel sorgh sal woorden gedragen als mogelyck tot beveyling van' Noordzee. — Ick approbeere tenemael het project dat Dop tot Dosseldorp heeft opgesteld en meen dat het hoe eer hoe liever behoorde te werden ge- executeert, er recommandeere U. Ed. seer emstigh de handt daeraen te willen houden, ende doen besorgen het geene daertoe nodigh is, U. Ed. kan oock niet geloyen wat goet effect het hier oock sal doen. Ick ben volkoomen van U. Ed. sentiment dat den aensoeck die men tot Brüssels aen Hülst doet om in negotiatie te treeden, nergens anders toe en streckt als om ons te amuseeren en traghten Jalousie te ver- wecken, ick hoop dat by den Staet daer nae niet sal werden ge- liiystert. — ^ Hamptoncourt, 20. Jan. 1702. Het sal seer nodigh syn dat de negotiatie met Lelienrooth weert voortgeset en' ick sal daertoe Stanhop autoriseeren in absentie van L^ Marleborough, maer ü. Ed. dient middelerweyl deselve te beginnen want het sal veel tyt opnemen en' veel difficulteyten ontmoeten. — Het is my seer lief te yememen dat in HoUandt is geaprobeert de resolutie ter Gener^ genomen in 't reguard van het werck van 't Sas van Gent ea' autorisatie gegeven om in 't Ceulse Landt het dessyn 't executeeren 't geeo soo ras doenlyck dient te geschieden als alle ver- eyBchte nootsaeckelyckheeden gereet syn , want den tyt van het jaer sal seer inschieten. — Ick meen dat de drie Begim^ Mariniers die geambarqueert sullen werden op de vloot, behoorde boven het getal yan matrosen te syn, alsoo men die soude dienen te gebruycken tot een detente. — Godt sy gedanckt de saecken gaen hier in het Parlament nogh naar wensch, waeryan U. Ed. yan particuliariteyten sal werden geinformeert. Ick meen dat de grootste difficulteyten nu oyerigt syn. — Eensington den 21. Januar 1702. M' Marleborough sal U. Ed. hebben geinformeert dat met Pruyssen teeft geslooten, ick heb seer tegens myn sin die twee art. moeten toestaen yoorsiende de consequentie, maer yreesende dat het de marsch van d' tronppes soude retardeeren ofte mogelyck het geheele tractaet in onseeckerheyt stellen, heb ik daroyer gestapt — Ick hoop dat U. Ed. met Hesse sal sluyten, ick en soude geen groote difficulteyt maecken, dat den Erfprins het commando yan 9000 man hadt, maer het sal seer embarasseeren indien aen andere Generaeis »iet soude willen obedieren, waeromtrent men yooraf dient geinformeert 18* ] 276 «uö bcm ©riefwcc^fet m^tim9 III. 1702. te syn. U. Ed. kan niet geloven hoe al die Princen generaels synde, lioe het den dienst prejadicieert. — Men sal dese weeck een aenvanck maecken met de negotiatie met' Mimster van Saxen, die hier is gekomen, waer yan M' Marleboroagh Ü. Ed. oock sal informeeren. De saecken in het Parlement continueeren irel te gaen, ende men heft reeden van te hoopen een goede en körte sessie. Eensington, 7. Febr. 1702. De pabliecque saecken in het Parlement en gaen soo spoedigh niet voort als in het beginsel, ende de par^eyschappen vertoonen sigh meer en werden seer hevigh tegens den anderen, ick hoop evenwel dat de Gelt en andre pnbliecque saecken haer voortganck suUen hebben waertoe ick onophoudelyck arbeyde. — Kensington, 14. Febr. 1702. Het is my leet te vememen d' ongereetheyt van Lelienrooth om de negotiatie voort te setten, ick «heb daerom geresolveert om hem een considerabel present 't offreeren om te sien ofte dat van effect kan syn, waerran Botmer, die de Gomissie heeft om hem te spreecken, ü. Ed. sal informeeren , maer ick vrees al dat hy effective aen volkoome last man- queert en' die negotiatie weder te moeten over scryven naer Sneden, is den tyt voorbey om dese campagne eenigh dienst van die trouppes te kunnen yerwaghten, eyenwel meen ick dat men die negotiatie niet moet afbreecken maer aen de handt houden ende dat U. Ed. selys een pro- ject yan Tractaet soude können opstellen en aen Lelienroth geyen. Ick yrees dat wy met Polen oock niet te reght sullen raecken, de conditien die gepretendeert werden synde soo ekstrayagant, waervan W Marleborough ü. Ed. sal informeeren. Het is onbegrypelyck hoe de Keyser met hem heeft willen sluyten op die conditien en ons yervangen, het schynt dat de Poolsche Ministers de Eeyserse 't erg syn ge- weest. — Ick wert meer en meer geconfirmeert in myn yorige opinie dat het Brande^ Hof ons soeckt by den neus te leyden en de 5000 man met d' aght in den anderen te smelten, daertegens alle doenlyck pr^cautien moet werden genomen , yooral moet de marsch yan yyfduysent man wer- den gepresseert. — Ick heb ordre gegeyen tot betaling yan een maend sold, ick ben bleyde dat het tractaet met Hessen is geslooten. — Wegens het geene met den L* Gen. Dop is verhaijdelt sal den G. van Albemarle U. Ed. in 't breede informeeren yan myn sentimenten waer aen ick my referere. — «u« Um «rief»e(^fcl ©il^clm« III. 1702. 277 Eensington, 16. Febr. 1702. Ick lieb geoordeelt dat het seer nodigh was, dat in desen tyt U. Ed. Tolkomentlyck mogbte werden geinformeert van myne gedagbten op alle d' importante pointen tot d' aenstaende Campagne alsmede de consti- tntie van saecken alhier ende heb gemeent dien volgende best te syn om den G. van Albemarle de moeyte te vergen om.een keer naer Hol- land te doen, die ick volkomen en in H breede beb geinstrueert yan myne sentimenten op alle de tegenswoordige importante saecken die in consideratie kunnen koomen my tenemael refererende aen het geen by U. Ed. sal seggen. — Kensington, 21. Febr. 1702. Seedert het yertreck van G. van Albemarle heb ick ontfangen U. Ed. brieven van den io en 14 deser ende met groot leetweesen uyt de laeste Tcrstaen dat U. Ed. een overval van colick hadt gehadt, Godt geve dat U. Ed. tegenwoordigh tenemael magh syn herstelt, het geen my seer doet verlangen naer de brieven van voorleeden vrydagh, die nogh niet syn aengekoomen, hoopende met deselve te vememen U. Ed. volkomen berstellinge, ü. Ed. verseeckerende dat my alsoo seer interesse in der- zelfs gesondheyt als myn eygen 't welck soo important i& in dese con- junctie tot het welwesen van' Kepublieck: Naerdien ick den G. van Albe- marle soo volkomen heb geinformeert op alle saecken en heb ick U. Ed. niets 't antwoorden op ü. Ed. brieven als alleen dat ick geen difficul- teyten vinde dat het gamisoen van Maestricht traght te beletten alle toevoer naer het Geulse, Indien men het nodigh oordeelt soude het ala nogh op de naem van Georvorst Palz können geschieden. — Dese dus veer gescreeven hebbende ontfang ick U. Ed. brief van 17. deser, het is my seer leet te vememen, dat U. Ed. nogh niet ten volle is herstelt in ßjn gesontheyt, ick hoop die goede tydingh met de naeste post te ontfangen. Ick meen dat ü. Ed. de negotiatle met Lelien- roth seer wel heeft begrepen, waertoe ick niet weet by te voegen. — Ben L^ Ad. Marleborough sal U. Ed. informeeren van een concept in H reguard van Saxe trouppes waerover met G. Wratislaw heeft ge- sproocken, en' waervan oock L^ Albemarle kennisse heeft en U. Ed. sal hebben geinformeert waertoe ick sorg gedrage. — Kensington, 28. Febr. 1702. Ick heb U. Ed. in myne voorgaende en door den Gen. van Albe- marle laeten weeten myn sentimenten om de negotiatie met Sueden voorttesetten alhoewel het nu geen apparentie meer is om trouppes voor d' aenstaende Campagne te hebben soo dat men sal moeten be- ^aght syn waer andere te vinden, want ick myn quota compleet hehoor te hebben. 278 S(u« bcm »ricfwcc^fcl m^tim9 m. 1702. Het retardeeren yan' marsch in desen tyt van Pruysse troappes is onverdrageljck, men dient deselve met alle kraght te presseeren. Ick sal aparent met de post van vrydagli die nogh niet is aengekopmen, ver- nemen wat U. Ed. met den G. van Albemarle sal hebben afgesproocken op de saecken die ick hem in commissie hadt gegeven. — Hamptoncourt, 3. Maert 1702. Ick beb eergisteren ontfangen ü. Ed. .brief yan 24. February, ick sal afwaghten met de naeste post verder te vemeemen, wat ü. Ed. wegens de zeesaecken met de HoUandsche sal hebben geconcerteert Ick meen dat U. Ed. raisonnement op dat subject met de Secre^ de Wilde ge- henden tenemael gefondeert is en waermede ick my mede soude können conformeeren. — Ick sal aparent oock met deselve post vernemen wat ü. Ed. over alie de verdere importante saecken met den Gen. van Albemarle sal hebben afgesproocken. Het is my den uytersten leet te vemeemen dat Ü. Ed. nogh niet volkomen is hersteld van syne indispositie, den Goede godt wil geven, dat het haest magh syn. Ick blyve onveranderlyck ,Ü. Ed. goede vriendt. — (geteekend) William R. %c^ifizx jur ^nglif^en ©efd^ic^te tiorne|mIt^ im 17. ^[al^rl^iinbert 3tmn »änbe. <ScoJ)otb ü. SRontc'ö eämmtUd^c Söerfc XIV— XXII. ©anb.) 31 e g i ft e t Waci^en, grtebe üon 1668, burd^ mUiam Stemmte cntfd^ieben, V, 71; SS^irfung beffelben auf bad engUfd^e amnifiexiuin 73. Vin, 100. 