title: Verhandeling over eene nieuwe wijze, om de hardnekkigste ziekten, die haare zitplaats in den onderbuik hebben, voornaamlijk de hijpochondrie, zeker en in den grond te genezen : Verhandeling over de verstoppingen des onderbuiks, en nieuwe wijze om dezelve zeker en in den grond te genezen
creator: Koning, W. J. de
text: vraag, of de braakmiddelen voor de beroerdheid noodzakelijk of nuttig zijn. Veelen van deze, door een beschroomde theorie verleid, verwierpen ze schier geheel; doch anderen prezen ze te algemeen aan, terwijl zij ondervonden hadden, dat na een natuurlijke of door kunstbewerkte braking bedorven gal of taamje vlam, dikwijks de voorboden van de beroerte, verdwenen, en de kwaal zelve weggenomen werd. Ik kan mij meer dan dertig lieden herinneren, die met beroerte en lamheid gedreigd en aangetast werden, en door de van boven en van onder door kunst bewerkte ontlastingen van zulk een dikwijks zeer taamje vuiligheid van den dood bevrijd werden. Doch altijd bevond ik, dat het raadzaam was, met de braakmiddelen omzichtig te werk te gaan. Zij bestonden meest uit de onderbeschreven met zeer weinig braakwijnsteentjes gemengde mixtuur, voor welker gebruik ik nog daarenboven een weekmakende en met oxymel gemengde kliester, een moestaart pap, en een sterke aderlating, wanneer die nodig scheen te laten gebruiken. Om het braking te verwekken, oordeelde ik een geringe hoeveelheid van den braakwijnsteentje dienstig, want een weinig van denzelfde is als dan genoeg werkende, wanneer de ziektestof in de bovenste delten van het darmkanaal der beroerden huisvest, welker maagzenuwen in haar oorsprong aangedanen buiten den tot grote wanorden geschept zijn. Negende geval van ziekte. Onlangs ontmoette ik eenen grijsaard, die anders van een fterke gezondheid was, in de volgende omstandigheden. Zijn gezicht was paars opgeblazen, de pols vol, en de krachtloosheid zo groot, dat de neiging tot braken geen stand wilde grijpen. De ogen stonden stijf verward, de tong en de benen waren half verlamd, en de zinnen bedwelmd; de handen beefden. Drie lepels vol van de gemelde mixtuur, welke samen pas het achtste gedeelte van een grein braakwijnsteentjes bevatten, werkten ten eerste zo sterk, dat de Lijder een galagtige slijmige stoop, bij tanden, wel een schrede verder spuugde. In het vervolg verwekten de vermeerderde giften steeds minder braken, maar des te meer stoelgang van een dergelijke vuiligheid. Na de uitdrijving van dezelfde bleef er geen spoor meer over van bedwelming, lammigheid e. z. v. Tiende geval van ziekte. Schier op den zelfden tijd werd een oud zwakkelijk heer, die van langen tijd af veel hoofdpijn geleiden had, door bedwelming aangetast, die zo sterk was, dat hij zinneloos ter aarde viel. Gedurend de tijd dat hij dood liep; liet hij alles lopen; en toen hij weer bij kwam, dreef het hem nog dikmaals tot den stoelgang. Toen ik deze natuurlijke ontlasting van een grauwe en taamde slijm door de kunst nog meer bevorderde, hield de bedwelming geheel op, doch in derzelver plaats kwam de ongeneeslijke hoofdpijn weer. Eerste geval van ziekte. Vroeger, winter, zag een Lieter hulp bij mij, die niemand, wegens zijn frisse gezondheid, vandaar voor aangezien zou hebben, doch die sinds een paar jaar dikwijls door maagpijn, benauwdheid en duizeligheid zo geweldig aangetast werd, dat men hem telkens snel, naar bed moest brengen. Ik beloofde een volkomen genezing, bij al hij, zich aan een langdurige behandeling, wilde onderwerpen, ten einde zijn darmen van een grote menigte taaimodder te ontlasten. De middelen uitdrijvende middelen waren daar tegen van weinig vrucht, doch toen bij eindelijk tot het gebruik der kliesteressen besloot, werd hij ras van de oorzaak der ziekte overtuigd, die nog steeds voordragt, alhoewel de gemelde toevalen reeds geheel zijn opgehouden. Twaalfde geval van ziekte. De vrouw van genoemden Lieter was van langere tijd hersteld met blindheid aan beide ogen, hoofdpijn, en vervolgens met opstijgingen en vele andere toevallen geplaagd, welken duidelijk een verstopping van de vaten der maag te kennen gaven. Na dat haar geneesheer zedert een langen tijd tegengevallen vijand op zijn huzaarschap met lugt schoenen, met balzemkruid water, druppels tegen de opstijgingen e. z. v. gecharmmeerd had, viel de vijand met bloedvrouwen aan, hetwelk met schrootte kwaad geschiedde. In dezen nood nam men zijn toevlucht tot mij. Ik droeg de behandeling van deze Lijderes aan de heer Dr. MÜLLER op, en hij begon de genezing met het gebruik van menigvuldige klijfstrepen. Zij deden al ras de gewenste werking, zodat een verbazingwekkende menigte van een lelijke, slimmige vuiligheid door de stoekgang, en vervolgens ook, door de moederachtige uitgedreven, en de Lijderes van alle ongemakken bevrijd werd. De heer MÜLLER verzekerde mij nog op heden, dat, inden hij dagelijks geen ooggetuige was geweest, hij geen geloof zou hebben kunnen geven aan de mogelijkheid van zulk een verbazingwekkende verzameling van zulke voor van ziektestof en van een zo poedige overweldiging van dezelve. Bij deze gelegenheid verhaalde hij mij ook, dat het volgende geval hem vreemd was voorgekomen. Hij werd eergisteren bij een kind van een half jaar geroepen, hetwelk toevalen der vallende ziekte had. De klijfstrepen, welke een menigte slimmige stof uitdroogden, brachten verlichting te weegten; doch ik gaf hem te verstaan, dat er nog veel meer van dergelijke vuiligheid zou te voorschijn komen, indien hij de klijfstrepen met zeep e.z.v. krachtiger wilde maken en daar mee aanhouden. Hij deed het, en zedert gisteren zijn er zoveel ontlastingen van een naar gekookt eiervocht gelijkende stof gevolgd; dat men hier zou moeten geloven, dat al de darmen daarmee opgepropt zijn geweest. Voor weinige weken heb ik de heer pr. JAASSOY de bezorging opgedragen van een Lijderes aan beroerte, welke geschiedenis hij op de volgende wijze heeft beschreven, er een dergelijke bijvoegende. Dertiende gedeelte van ziekte. Eene vrouw van 64 jaaren, welke volgde, was, en zedert zes weken, zonder duidelijke oorzaak, ongemeen dik was geworden, werd, na eenen grooten schrik, door een beroerte aangestoten. De heer opperhofraad Kämpf droeg mij deze Lijderes op, mij tevens herinnerende, dat hij geloofde, dat men de oorzaak van deze beroerte in de verplaatsingen na den onderbuik moest zoeken. Ik vond de Lijderes wel weer bij haar zinmen, doch zeer verzwakt, flauw ontlastende, zwaar ademhalende, en aan de linkerkant de pols in den verlamden, gelijk in den gezonden arm, een weinig zwak en vloeibaar, doch niet zeer hard, de tong zeer bezet, het lichaam verward en gefrustreerd, en de pislozing gestopt, uichoofde van de verlamming der blaas. Wrvingen van geest met zeep, terpentijn-olie en tin van Spaanse vliegen. Het streefde, dat ik aanreed, was een azijnklierter, vervolgens een aderlating, en toen schreef ik een poeder voor van jalappewortel met kermes-mineraal en suiker; als zij over zuur klaagde, mengde ik het met magnezium. Door dit middel bewerkte ik geen braken, maar een weinig walging en meer afloop. Eindelijk nam ik ook de visceraalklister te hulp. Deze bewerkten vele ontlastingen van taamijke zeer stinkende fliem, waar door de dikte des lichaams wel de helft vermindert en de Lijderes veel verligting toegebracht werd. Na een aanhoudend gebruik gedurende vier weken van deze dikmiddelen een weinig veranderde geneeswijze kwamen eerst andere voor tenten naar Infarctus, namelijk verharde lichaamsdelen van allerlei soort te voorzijn. Sommigen waren week; men kon ze aan stukken drukken, en als men het geen, daar men ze met stukken drukte, opligtre, trok men eenen langen draad; anderen waren harder; sommigen waren als citroenpitten; en dezen zag men in menigheid boven drijven, anderen waren groter, bijna als haanzooiten: doch allen hadden een onverdraaglijk lelijken stank. Toen het poeder niet meer behoorlijk wilde werken, nam ik de zeeppillen met waterig extract van aloë te hulp; en de Lijderes ging weer dergelijke stoffen af. Om de lamaigheid te gemoed te komen, gaf ik de Lijderes onder anderen een thee van veerscheiden kruidige bloemen, en inzonderheid van bloemen van woordelei. Zij ondervond daar op dikwijks hevige pijn in de verlamde ledematen en hevige schokken in dezelven even als van elektrische schokken. De heer opperhofraad KÄMPF heeft dezelven meermaals na het gebruik van de woordelei waargenomen. Veertiende geval van ziekte. Een predikant van een dorp die vijftig jaar oud was, en een vakerlijke lichamelijke gezondheid had, werd, na vooraf gegaan door duizeling, kragtloosheid, gebrek aan eetlust, enzovoort, door een beroerte aangetast. Ik vond hem, na verloop van eenige uren, nog zonder enig gevoel. Wijl hier geen chirurgijn noch apotheek was, kon ik hem alleen met klijsters en enige prikkelende middelen te hulp komen, en deze waren evenwel van zo veel uitwerking, dat hij weldra weer bij zijn zinnen kwam. De aanwijzingen van een plaatselijke vuiligheid in de maag bewogen mij, om een braakmiddel voor te schrijven. Hij nam het met het beste gevolg, want hij gaf een menigte valse gal en slijm over, daarop volgde een oogenschijnlijke verbetering. Ik gaf hem nu purgeermiddelen en klijsters, die, na eenigen tijd, een grote menigte slijm, of verouderde, taai vleesvigtheid met zulk een goed gevolg deden ontsnellen, dat hij zijn ambt weer kon waarnemen. Toen ik hem na mijn terugkomst uit Frankrijk in dezen goeden toestand zag, en ik door de heer opperhofraad Kampraf middels op de infarctus meer oplettend was geworden, herinnerde ik mij deze geschiedenis zeer levendig, en zag ik duidelijk het geen ik toen vlegte door een wolk ontdekte. Ik verklaarde mij nu den menigvuldigen, zo lang aanhoudenden afgang van een verplaatst vuiligheid, dien ik toen vlegte met verbaasdheid aanftchouwde; doch het was mij een groote voldoening, dat ik niet tegen den stroom gewerkt had. Door het wegnemen van dezelfde ziektestoff ben ik dikwijls meester geworden van de moorzinkingen en de aamzwelligheden der valschelijke longontsteking en het bloedpuisen. Voor twee jaar kwamen mij op denzelfden tijd twee gewichtige gevallen van de eerste soort voor. Vijftiende geval van ziekte. Een heer, die zeer levendig, al reeds drie en zeventig jaar oud was, en zeer gezond scheen te zijn, werd op het onvoorziends des nachts door een moorzinken aangetast, welke eenenaby zijn dood verstrekt dreigde. De oplossing van guaiacum ammonium in hydropwater en oxymethylmethan. mineral. in vermeerderde giften, beantwoordde flegma inzo verre aan mijn oogmerken, dat zij de taamte, vlaamse vuiligheid, welke ik vermoedde, weken maakten en tot de ontlasting bereidden. Doch het menigvuldige gebruik der klimmers bevorderde dezelve in zulk een menigte, dat de potten om de twee uur moesten ledig gemaakt worden. Echter, de buik, die tor, berstens toe uitgezet was, voor de geerte acht dagen van ontlasting niet volkomen samen. Na verloop van drie weken kreeg de Lijder weer goeden smaak, in zijn gewoon harde kost, welke meer dan een jaar duurde en nog langer geduurd zou hebben, indien geen steeds durende zorg, kommer en ergernis den duur gaanden keemzijn leven geknaagd had. En hoe dikwijls moesten de geneesheeren, voor deze onoverwinnelijke heimliche moordenaar niet zwijgen? Te weten: het vijftiende geval van ziekte. Er deed zich op deze as: nauwlijks het gevaar ontrukt, was, ik bij een anderen in de nabuurfchap gespogen met, wiens geschiedenis ik meer dan een blad zou kunnen vullen, indien ik niet voor de korte tijd, was. Hij bewoonde zich veel zwakker, schoon bij enige jaren jonger, dan de eerste, en van veel langer tijd hypochondriek was; doch door het hergebruik van het Spitalbacher water en dagelijkse beweging, had hij bij de hypochondrie weten in te banden te houden. Maar toen gewichtige bezigdheden hem gedurende het hele half jaar tot een zittende devenswijze noodzaakten, nam de ziekte, gepaard met die perigele, weerkomende aamborstigheid, dagelijks symptoom tanden werd, de ziekte zo sterk, dat zij weinig van de borstinken verlieshad. Toen ik hem zag, had hij verder zulke aanvallen gehad, waarbij zijn dood dreigde. Nog tegen de aanvankelijke adviezen van zijn kundige geneesheer, de heer hofraad Marschal te Oostenbach, de kragtige middelen aangewend had, vijf maanden om de taaije stof te verdunnen, afte leven, de kramptrekkingen te beletten en afremmende krachtigheid op te heffen. Daar bleef dus voor mij geen andere raad over, dan dat ik de middelen op dergelijke wijze werkende, door klissen liet gebruien. Onder het gebruiken van dezelfde openbaarde de verborgen vijand zich zeer schellich. De Liër liet een verbaasende menigte zwarte gal door de stoelgang; op dezelfde volgde witagtige slijm, vervolgens een vermenging of afwisseling van beiden, en toen na verloop van enige maanden de afloop natuurlijk en de toevallen steeds zeldzamer en zagter begonnen te worden, bespauwde men nog veel slijm, in de gedaante van grote en kleine stuiken leerde. Deze schenen hem terug te brengen tot een genezing te zijn, terwijl de gezondheid van de Liër gewenscht schenen te wezen. Doch toen men zich, na eenen langen stiltstand, meer een duurzame genezing vleide, had op het overwagende een dodelijke wederinval plaats, die de wereld een onwaardeerbaren man ontrukte. Ik heb bij geen ziekte, na het wegnemen van de hoofdoorzaak, zoveel gevaarlijke wederinvallen gezien, dan bij de aamborstigheid; ten ware dan dat het kwaad nog niet lang geduurd, en de oorzaak daarvan zigen niet verder dan het darmkanaal uitgezet had. Zo heeft Ruland een schilder, die de aamborstigheid met verstikking of den dood dreigde, volkomen hersteld door een braakmiddel, het welke hem en de helaas uniekende taak niet, met gal vermengd deed uitwerpen. Onder vele zulke gevallen, waar dezelfde oorzaak afflammende, verdient het volgende inzonderlijk opmerking. Zeventiende geval van ziekte. Een Pruisische major, wegens zijn temperament zeer haastig en oplopend, werd door het Collegium medicum, als een ongeneeslijke longzuchtige, naar de Seltzer bronnen verwezen. Deze kunstgreep, om een even kregeligen en ongeduldigen Lijder van ziekte te verwijderen, was van geen andere uitwerking, dan dat de heer major alle geneeskundige ondergeschiktheid vervloekte, en zo lang bij zijn genomen befluiter bleef, van niets meer te gebruiken, tot dat hij iets van onze geneeswijze hoorde. Hij wilde dezelfde, alleen wegens haar vreemdheid, beproeven. Hij was zekerlijk niets anders dan een uitgeteerd geraamte, de lendenen met veel moeite naflepend, hebbende een droogen hoest, bij de minste beweging kuchend, terwijl niettemin zijn oogen zeer levend stonden. Maar, toen men na een nauwkeurig onderzoek van zijn voorafgaande omstandigheden, bijvoorbeeld de nier wel behandelde ongemakken der aambeinen, had verzekerd werd, dat de zetel van het kwaad in den buik verborgen lag, kreeg hij als een man, die voor het overige schrander en oprecht was, en hij werd zó gedweef, dat hij meermalen zei, dat hij zich blindlings zou onderwerpen tot het hooi eten. Hij gebruikte dagelijks vier killetreieren in plaats van er twee te nemen; en hij ging weldra door den stoelgang een zwartgallige vuiligheid, veel kleiner vleeschgewas vandaan, vervolgens door den pisweg een grote menigte slijmachtige vuiligheid, gedurende een vierde deel jaar, tot zijn grote verbazing en volkomen genezing. Hij genoot zijn herstelde gezondheid meer dan tien jaar, waarna hij stierf, hebbende het vuur aan den voet gekregen, door een fout ondernomen operatie aan de been. Anihilatie Asind, gewaarschuwd voor asiel, van asien Hu; Vooral korten tijd, als een heer, van vijfen veertig jaar, die door allen geneesheers en kwakzalvers voor ongeneeslijk was verklaard, op dezelfde wijze weer in gezondheid terugkeerde. Zijn aanvallige letteren en zittende levenswijze, waren de oorzaak van weinig van weinig betekenis schijnende ongemakken der hypochondrie, die zich, naar de toen heerende zinkinkoorts (infuensa), met de slijm, welke in het bloed steeds geteeld en in de darmen vergaderd was, naar de long wendde. Door zoete en andere dergelijke vloeige middelen vriendelijk onthaald wordende, werd de slikmassa hoe langer hoe meer naar de long gelokt en derwijze vermeerderd, dat zij zich niet meer kon huisvesten, maar met een aanbiedend hoger steun in de vorm van een lelijke scherpe, etterende vergeeld met een gedurige koorts, grote kragteloosheid en zwelling, dag en nacht moest uitkotsen. In deze bedroefde toestand moest ik de handen aan elkaar, gewaarwordingen in de buik, of een kreeting, om de onstaan van het bloedbrekend veel zeldzamer van de Nijmegen onstaan, hoewel zij dikwijls meer een bedorven in de vaten van de maag gemengd bloed, als de eigenlijke oorzaak van dit onzeker bloedbreken, het welke men, volgens de opgegeven kentekens, omzigtig moet onderscheiden, van boven en van onder ontlasten. Hoe voorzichtig men het bloedbreken, het welke Infarctus der maagvaten te kennen geeft, moet behandelen, bewijst het treurig einde van het volgende geval. Negentiende geval van ziekte. Een vrouwsschedel, welke uit hoofde van een wanorde der maandelijkse zuivering, herhaald braken, maagpijn, moeilijk slikken, en andere tekenen van verstoppen van de vaten der maag, gaf een grote menigte zwart, stinkend bloed over, na dat zij zich van sterke buikzuiverende middelen en herhaalde aderlatingen bediend had. Daar volgden zware pijnen in de gewrichten en tekens van een halve verlamming. De mond was, onder een allermoeilijkst slikken, altijd met stinkend bloed vervuld. De geneesheeren konden hierover niet eens worden, en werd mijn overleden vader, hoe wel te laat, geroepen. Hij voorzekerde den nabij zijn den dood, en verzekera, dat de verstoppen van de vaten der maag de oorzaak en bron der toevallen, en van den wel haast te wagten dood was. Hoe zeer met deze verzekering gespot werd, vond men bij de opening van het lijk dezelfde volkomen bevestigd. Want alle vaten van de maag en den blokdarm waren van bloed uitgezet en geborsten; doch aan de milt was geen gebrek. Een hardnekkig, nug. teren en dagelijks overgeven was een spier met zuur, met zware benauwdheden verzekerd, daar te- — 347 gen is bij afwezigheid van andere bedenklijke om- standigheden, een gewoon kenteken van de verza melde zuur in het darmkanaal. Twintigste geval van ziekte, Onder vele anderen, die met braken gekweld waren, zocht een zeker geestelijke voorleden jaar hulp bij mij. Hij had den ouderdom van veertig jaar. Het gebruik van ontelbare brak- en buikkans zuiverende, zenuw- en maag versterkende, alsmede aambeien bevorderende middelen, had hem zo aandoenlijk gemaakt, dat hij, terwijl hij zich herschritt van arstenijen en zuur, moest braken. Daar bleef derhalve voor hem niet meer over, dan dat Hij zich de Kijklijst drie maal daags moest laten vallen. Zij werkten, gelijk bij zich uitdruk- ce, wonderen op de fijnne gal en zwarte gal, en geneesden in korte tijd. Doch hij stortte onlangs aan een verkeerd behandeld galagige ziekte, de vele wrakten. Ze hadden gemakkelijk kunnen worden gered worden. Doch de maag, die vol bloed werd, werd hun zo voor verminderd, de bedorven gal daartegen zo zorgvuldig behouden, en zelfs de lavende drank van gekarnde melk, waarneer hunne drooge, bitste tong niet magatte, zo feng verboden, dat eenvoudig eenigen van deze mishandelde lijders door laat gebruikt braakmiddelen gered konden worden. “De fijl in verwekt ook, nevens het moeilijk slikken en zuur braken, veelal revens en hard-kloppende buikloop, die, gelijk ik reeds aangemerkt heb, de genezing meer hinderlijk is. Deze kan niet eerder met het braken gesteld worden, dan nadat de taamvuiligheid door klierscheuren en algelijk weeg gemaakt en uitgedreven is. Menigmaal wordt het braken en de buikloop zo wel door de fijl, welke nog in de vaten verdikt, als in de eerste wegen zeer opgehoogd is, voorgebracht. Men kan dit uit het volgende geval bevallen. Een en twintigste geval van ziekte. Een heer van vijf en dertig jaar werd, na meer dan eens geoppte afwisselende koortsen, die nu dagelijks dan om den anderen en dan weer om den derden dag kwamen, en na een bijgekomen wanorde in de aambeien, op een erbarmlijke wijze hypochondrisch, gewelde drukking, inzonderheid in het rechterweefde des buiks, beklemming, maagpijn, koliek, en verlies van eetlust en krachten, die door de dagelijkse ontlastingen, door het menigvuldig braken en afgaan van een fijne, roode gevreden stof, en door de bijgekomen fluipvrouwen steeds meer afnamen brachten hem zo verre, dat hij de top der grootste ellende bereikte. Na dat bij verschillende jaren met deze kwaal fysiek gezweld was gewest, en vele andere gezondheidsmethoden vruchtloos gebruikt had, nam hij zijn luchtwegen tot de viscerale fijlter en eenen drank die meestal uitdeels niet wortelwortels bevatte. Door deze eenvoudige geneeswijze werd zijn braken snel gesteld; en de koortsen langzaam weggelopen. Gevallig heb ik ontdekt, dat de darmziekte (Ileus) niet dezelfde oorzaken ontstaat, en eerst na den menigvuldigen afgang van de taamvuiligheid genezen is. Twee zulke gevallen, die mij genoegzaam op denzelfden tijd voorkwamen, liggen mij nog vers in het geheugen. Een twintigste geval van ziekte. Een oud man had tegen een hardnekkige verstoringswaard, en het daar uit volgend overgeven der pijzen en geneesmiddelen, de gewoonlijke geneeswijze, en zelfs tabakspijpen gebruikt. Maar toen hem dagelijks viermaal een weekmakende viscerale pijpter, waarbij ik een goed gedeelte in jeukdoek ontbonden quinine en verdikte osierlaak liet mengen, gezet werden, volgde snel de afgang van zulke taaije vuiligheid, dat men dezelfde in lange draaden kon trekken. Eerst den volgenden dag vertoonde zich dezelfde als een natuurlijke, ten deele verharde drek. Drie en twintig jaar van ziekte. Een jongeling, die aan hetzelfde ongemak, vergezeld met koortsen, ziek lag, genas, onder dezelfde omstandigheden, veel gemakkelijker en sneller. Want ik kon dezelfde geneeswijze van het begin af aanwenden. In de koliek van Poitou moet men onder de meest voorkomende daarvan opgegeven oorzaken, billijk zijn aandacht ook vestigen op de deels scherpe, deels taaije vloeistof en gal, welke in de darmen verzameld zijn, en inzonderheid deze tragten te verbeteren, los te maken en te verdrijven; het zij nu, dat de verdikking scherpte oorspronglijk uit een andere kwaal, of uit bijgemengde metalen deeltjes, waar onder lood en koper de overhand hebben, ontstaan is. Ik geloof, dat op zulke plaatsen, alwaar deze koliek gemeen is, en daar men vaak wijn beschuldigd heeft, het lood alleen oorzaak is. Want in het maken van cider worden dikwijks Joodse bakken en potten, bijvoorbeeld in de pers, gebruikt. De heer Doktor Cross heeft verhalen van die soort behandeld, welken het door het gebruik van spijzen in koper gekookt, geworden zijn, en welken hij door menigvuldige visceraalklisseren, en door de venitiansche zeep, waarvan hij dagelijks twee eetlepels innam, herstelde. Door deze middelen werd tevens de zuurde menging van het metalen vergift, en de taaije samenhang der slijmerige vuiligheid weggenomen. Ik zal van de verhalen merkwaardige gevallen van ziekte, in dewelken de meeste toevallen deze koliek mij gelukkiglijk op dezelfde oorzaak oplettend maakten, opmerken bij elkaar brengen. Vier en twintigste geval van ziekte. Een heer van veertig jaar werd na een val van het paard met allerlei hypocondrieke ongemakken geplaagd, die niet zo zeer aan de val, als wel aan de daar door afgebroken lichaamsbeweging en de te vooren reeds verzamelde ziektestoffen in den buik te moeten toekrijgen. Onder het gebruik der gewone, voor het overige kragtige middelen nam zijn kwaal derwijze toe, dat zich bij het drukken en spannen onder de korte ribben, bij de benauwdheid, kwaaide spijsvertering, vlapperigheid en allerlei hoofd- en borstkwaalen e. z. v. een dikwijks weerkomend koliek, en een kommerlijk, zigtbaar, doch verfchietend halsgezwel voegde. Daar bij werd de verveling van het mager aanhangig geelgrauw, het lichaam meest verstoopt, en dikwijls zo sterk tegen den ruggraat gedrukt, dat men niet kon begrijpen, hoe het de darmen met zulk een verbazende menigte van verouderde vuiligheid opgevuld, in zich konden bevatten. Deze werden door een aanhoudend gebruik, gedurende vier maanden, van visceraalkliisterreken en andere geschepte middelen, in gedaante van fcijbala, zwarte gal, en eindelijk van een grote menigte flijm vergeven. Toen ten laatsten ongemeen taaije vellen of lappen van een handbreed afgingen, en daar op de stoelgang en de gezichtssverwe natuurlijk werden, en alle toevallen verminderden, wenschte ik den Lijer met een spookige volkomen genezing geluk, en deze volgde ook na het gebruik van het Schwalbacher water, het welk hij aan de bron dronk. De fiften der blaas is den Geneesheren en Operateurs reeds dikwijls tot een fif van de aanleiding geworden. Het heugt mij, dat men zelfs door het vonden van desselfs aanwezigeheid meende verzekerd te zijn, en den ongelukkigen Lijder door de operatie, welke geen spoor van de fif kon ontdekken, nog ongelukkiger maakte. De overeenkomst der toevallen, welken de fif veroorzaakt, met die, welken de Inflammatus in de vaten der speenvaten zitteride, en zich naar de blaas wendende, verwekken is ook zo groot, dat men zeer licht een fallacia causa non causa kan begaan. Ik vloeg derhalve in gevallen, waar in men van de tegenwoordigheid des fiften niet volkomen zeker kon zijn, den zekeren weg in en riep zulke visceraal-middelen, die zo wel sterk ontbonden, als van de blaas afleiden; zij werkten tevens op de vermindering van den fif. De met kalkwater gemengde visceraalklijsteren waren mij daarbij aangeneigd en zomtijds van bijzonderen dienst. Pijf en twintigste geval van ren. Een zeker heer werd zedert eenige jaren dikwijls door de hevige pijnen gemarteld, welken men in het algemeen voor ongemakken van den fif hield. Doch ik kon ze des te zekerer aan de aambeijen toewijzen, wijl zij op geregelde tijden kwamen, en de Lijder reeds in zijn jeugd gesterkt met aambeijen gekweld was. Mijn gevoelen werd ook bevestigd door het vlijtige gebruik der kalkwaterklijsteren e. z. v. Want zij deden niet alleen blinde takken aan de aars voordoen, aan welken men bloedzuigers zette, maar dreven ook een grote menigte slijm af, met vermindering van pijnen, en eindelijk volgde een volkomen genezing der Lijder. Dat men in de geelzugt zijn oplettendheid ook op de witachtige vliem moet laten gaan, bewijst het volgende geval van een geelzugtigen, van wel- ken ik heden de gewenschte tijding van zijn genezing bekom: "Zes en twintigste geval van ziekte": Een geestelijke van ongeveer vijftig jaar, kreeg na een tussenvliegende koorts de geelzugt. De ogen, de huid en de pis was donker geel, naar het zwarte trekkende. Door gebrek aan eetlust, gedurig braken, hardlijvigheid, benauwdheid, jeuk der huid en andere toevallen van de geelzugt, vond hij zich eindelijk in de ellendigste omstandigheden. Onder het gebruik van ik weet niet welke genees- middelen namen de zelven meer toe dan af. Ik ordonneerde hem: visceraalmiddelen, voornaamlijk door kliersaten, en het gebruik van verf freshe ei- jeren en druiven, die hij alleen bij zich kon houden, en die veel vlieum uitdreven. Hij kreeg hier door veel verligting, doch de geelheid verweekte niet veel verminderen. Ik vermoedde derhalve, dat er een hardnekkige verstopping van den galbinder ware overgebleven, en liet beurtelings papjes op de rechterzijde leggen, en mijn inimentum vol. cum Merc. sterkinvrijven. Dit was nauwelijks twee dagen lang gescheiden, of de Lijder voelde eensklaps een fijn doende pijn in die zijde, doch zij trok dadelijk voorwaarts, en verdween vervolgens met alle toevallen, behalve de geelheid verwe, die echter langst ook geheel verdween. Schoon zich nu geen sporen van een ziekte meer openbaarden, raadde ik hem, tot meerder zekerheid, de visceraalmiddelen in geringe giften, nevens het Schwalheimer water met oplossingen wijnsteenroom bij aanhoudende nog enige tijd te gebruiken. Zij verwekten onverhoeds eenen buikloop, en hierdoor werd, sinds tien dagen, dagelijks en dikmaals eenige taaije vlieum zonder enige afvocht ontlast. Door menigvuldige overtuigende onderzoek gedrongen, probeerde ik het dikwijks te ondersteunen; en ik herhaal het nog eens, dat de zenuwziektens, van de vroedschap af, tot de vallende ziekte toe, meest van de infarcten; voornaamlijk van de film en van de hardnekkig daar mee gepaarde scherpte worden, en dat zij niet anders te genezen zijn, dan door zich van deze oorzaak volkomen meester te maken. Dan, helaas! het is te beklaagd, dat zich deze verborgen vijand, juist bij zijn hevigste aanvallen, het zeldzame door de gewoonte kentekens verraad. In tegengestelde verbergt hij zich achter bedrieglijke schermen, en zijn vestiging groeit dikwijls zo vreeslijk aan, dat zij een belegering van een vol jaar kan verduren. Zeven en twintigste geval van ziekte. Voorleden jaar had ik een jongeling, die men, na het uiterlijk aanzien, als een voorbeeld van een gemeene gezondheid kon beschouwen, onder mijn behandeling. Hij had een vallende ziekte, die hevig was, doch zich zeldzaam vertoonde. In het begin kon ik, hoe nauwkeuriger ik hem onderzocht, niet de minste spoortjes van een ziekteoorzaak ontdekken. De flauwte, de eetlust, de spijsvertering waren in goed staat, de ontlastingen natuurlijk en de buitenissigheden aan de jeugd dikwijls eigen, bevond ik voor zulk een grote kwaal van te geringe betekenis. Mij bleef derhalve niets over, dan aan de in beweging gebrachte volbloedigheid te denken, hoe zelden deze bij mij als een ziekteoorzaak in aanmerking komt. Ik ordonnéerde derhalve aderlatingen, verkoelende buikzuiveringen, schrale en verkoelende leefwijze. Niettegenstaande dit alles overviel hem de kwaal op straat, veel heviger en vroeger dan naar gewoonte. Toen nu alle tot hier toe door mij en anderen aangewende middelen van geen vrucht waren, oordeelde ik het tijd, om een proef te nemen. Mensen van die, welken ik gewoon ben tegen de slijmige infectie te gebruiken. Hij had deze ongeveer veertien dagen gebruikt, of de eigenlijke bron zijner kwaal openbaarde zich, Hij ging namelijk door de stoelgang, die hij nauwkeurig gade floeg, een grote menigte pekelachtige stoof, nevens een vlam van ver verschillende verwe af, en deze ontlading duurde meer dan vier weken. Veertien dagen daarna berichtte mij de Lieter met blijdschap, dat hij nu ook lappen slijm van een hand groot - in den afgang ontdekt had; dat hij zich na elke ontlasting veel lichter en beter voelde dan ooit, hoewel zij meestendeels met pijn in het lijf vergeelden waren, en dat bij niets meer van zijn ziekte bespeurde. Zijn genezing duurt ook nog tot op dit uur. Acht en twintigste geval van ziekte. Voor weinige dagen kreeg ik bericht van eenen, die met de vallende ziekte behept was, en mij voor een maand door de derde hand om raad gevraagd had, dat hij nu, op het gebruik der visceraal-kliisteren en door zeeppillen, die ik ordonneerde, grote en dikke stukken vellen, nevens zwarte smet, die men in lange draadjes kon trekken, met veel verlichting der aanhoudende hoofdpijn, dagelijks ontlastte. Deze ongeveer vijftigjarige Lijder werd voor negen maanden voor de eerste reis van de vallende ziekte aangetast, en zij kwam dikwijls. Zijn geneesheer, wiens de vallende ziekte tegengaan fijne middelen niet wilden gelukken, oordeelde tot het gebruik van digestieve zouten over te moeten gaan. Want de Lijder had hem verzekerd, dat hij zeer verfijnd was, en dat hij nog veel slijm loste. Dan een ander geneesheer beweerde, dat de maag alle spijs in slijm veranderde, en liet de zouten voor dit gebruiken. Bij geluk bevorderde zij, meer dan zeven maanden lang, dagelijks de ontlasting van een ongelooflijke menigte van deze nog niet vergaan putte vuiligheid. Dat men van de Infarctus, wanneer zij verzelfde werken, nevens de vallende ziekte, nog mee vreeslijke toevallen kan hebben, bewijst J. ZELLER door het volgende geval. Negen en twintigste geval van ziekte. “Een man, die zich voor het overige zeer wel bevond, was, voor zo veel men uit zijn temperament, verkering, en levenswijze kon befluiten, een hypochondrist. Hij klaagde onder anderen over felle drukken omtrent de maag. Plotslingelijk overviel hem het eerste in Maart een felle aamborstigheid, met een duizeling, die zijn oogen geheel donker maakte; daarop volgde onmiddellijk een volkomen blindedheid en felle onmogelijkheid, met verstoppert van den buik. Hij werd toenmaal van die kwaal weer hersteld, doch in Juli overviel de duizeling hem voor de tweede maal, de volgende dag blindedheid, en langzaam toenemende zinneloosheid; eindelijk volgde de vallende ziekte met schuim op de mond, en hardnekkige verstopping van het buik. Men gebruikte nu verzaggende, dan ter stoelgang prikkelende kliifteeren en zalven. De Liër kreeg nu een lange, openlijvigheid, en vulde eenen halven pot met veel waterig bloed; toen volgden vleesvormige, peesachtige, enkelige klompen met bijzondere, deels gehele, deels verfcheurde vellen omkleed, van verschillende grootte van eenen walnoot, van een ei, en een kleine vuist; ook langwerpige gewassen, die de vorm van ingewanden hadden. Allen waren week, doch verschillend glibberig. Op verschillende reizen gingen ten minste eenige ponden van zulke klompen af, en dan hield het drukken op de maag en de overige aanvallen op. Vier dagen daarop werd de stoelgang vrijwillig, geregeld en een voorbode der duurzame gezondheid. De volgende merkwaardige geschiedenis van hardnekkige trekkingen, welke de heer Doctor met zijn patiënt had, vertelde hij mij als volgt: Jasser aangetekend heeft, kan in plaats van honderd anderen tot een bewijs dienen van de opgegeven schier algemene oorzaak van zenuwziekten. Dertigste geval van ziekte, - Kene vrijster van achtien jaren, die in haar eerste jeugd met gedurige ongemakken der oogen geweld, en van een gevoelig zenuwgelifte was, klaagde dikwijls over hoofdpijn, gebrek aan eetlust, drukking op de maag e. z. v. Deze ongemakken verminderden zeer na het gebruik van ontlastende en maagterkende middelen. Na doorgegaan loop, waardoor zij aangetast werd, op eenen tijd, dat dezelve nog niet heerschte, en die eenen verbazingwekkende menigte van taaije vuiligheid deed ontlasten, hielden zij geheel op. Indien ik op die tijd reeds dezen heilzamen afgang van Infarctus uit het rechte gezichtspunt had weten te beschouwen, zou ik de natuur niet alleen in deze gunstige gelegenheid, in haar kritieken arbeid hebben kunnen ondersteunen, maar ook de kwaade gevolgen, welken de overblijfselen der ziekte oorzaak dreigden, voorkomen. Met een woord, de gemelde toevallen kwamen na verloop van drie maanden in hunne volle kracht weer. In de volgende lente werd zij door een allertreurigste zenuwziekte aangetast, welke zich door de hevigste trekkingen openbaarde. Zij begonnen aan de armen, en dan hieven zij het lichaam op in eenen zittenden stand en wierpen het weer met de grootste gezwindigheid neder, en dit meer dan tienmaal; daar op werden de beenen even zo stijve gebogen, dikwijls het hele lichaam te gelijk, het welk menigmaal in de hoogte geworpen werd; dikwijls stond zij met het hoofd op het bed, en boog het lichaam als eenen hoepel, veelal boog hetzelfde zich in allerlei richtingen. Na verder hand zat zij brieven te schrijven, de zelven te temaken, en weg te zenden, dan zich het haar te frijieren en allerlei andere huiselijke bezigheden met een onnavolgbaar gezwindheid vaardigheid te vervullen. Dan zong zij, dan floot zij, waarbij haar gezicht zich op een zeldzame wijze vertrok. Eindelijk volgde een beurteling opwellen en invallen in de plaats omtrent de maag, en daarop een krampachtig hoesten, waarmee de aanval, welke uren lang duurde, meestal eindigde. Alleen liet deze geen ongewone matheid na. Dikwijls kon zij van zwakheid in het geheel niet spreken, en bleef bedwelmd en kragtloos liggen, tot dat een volgende aanval alles weer in beweging bracht. Geen wonder! Want bij deze geweldige beperkingen kon haar gevoelige maag het voedsel van een kind nauwelijks verdragen. Des niettegenstaande behield zij haar bedrieglijk gezonde gezichtsverwel, haar roode gevulde kaakken, en werd tot aan het einde der ziekte niet magerer. Zij had onder de aanvallen oogenblikken, waarin de hoofdpijn ondraaglijk was, doch na de aanvallen werd deze verminderd; maar zij was er niet geheel van vrij tot aan het einde der ziekte. Als zij, des morgens ontwakende, hoofdpijn had, kon zij met zekerheid voorspellen dat zij eenen kwelden dag zou hebben. Des nachts had zij nooit aanvallen. Tegen middernacht kwam meestal de laatste, en des morgens tegen acht of negen uur de eerste weer. Gedurende de aanvallen verloor zij nooit haar zelfbewustzijn, het welk haar lijden verzwaarde. Men moest in tegendeel tot voorkoming van de aanvallen zorgvuldig vermijden, dat haar zintuigen niet aangedaan werden. Zij bleven ook zacht, dat zij van verre zagen gefprochen woorden, die een gezond mens van nabij nauwelijks verstond, duidelijk hoorde, dat haar het lezen, zingen, de klanken van een verre afstandende muziekinstrument, inzonderheid het trommen, op een afstand van honderd schreden, de aanval vernieuwde, en dat zij op de bovenste verdieping met schuddingen ontdekte, wanneer in de onderste tabak gerookt werd. Ik behandelde deze Lijderes, volgens de voor- schriften van beroemde scheijers, met de gewone krampstillende en zenuwversterkende middelen, ik vergat daarbij de zacht ontlastende niet; doch alles zonder vrucht. In tegendeel scheen de ziekte meer te spoken dan af te nemen. Men zocht deswegen alle mogelijke hulp. De eerste geneesheer, die men met mij om raad vroeg, was de heer GERO, een beroemd Italiaansch geneesheer, die zich bij ons bij het Wilhelmsbad ophield. Deze leidde de ziekte af uit een zwakheid en prikkelbaarheid van het zenuwgestel, en ordonneerde onder anderen oranjebladeren, alle morgen tot een half drachme; hij. gaf ook krampstillende droppeltjes en andere dergelijke middelen. Toen deze almede van geen werking waren, verzocht ik de onderschrift, dat zij mijnen achtenswaardigen leeraar in de praktijk, wien ik het grootste gedeelte van mijn opgang tot heden en mijn gelukkige genezingen te danken heb, den heer opperhofraad KÄMPF, op raad zouden vragen. Hij kwam, en was op het gezicht van deze ellendige aangedaan, en floeg voor, eensdeels tot verlichting, en om tot een nader onderzoek tijd te winnen, alle de middelen, welken de heer TISSOT kortelings in zijn verhandeling over de zenuwziekten aangeprezen heeft, nevens meer anderen te beproeven. Wij gebruikten dierhalve duivelsdrek, bithfen extra, dippel- en kajeputolie, oranjeblaadjes, muskus, zinkbloemen, valeriaanwortel, viscus quercinus. De meesten hier van ook als kleisteren, allengs opklimmende tot grootere giften, en uitwendige zingingen met Kina, het omwinding der leden, krampstillende, weekmakende baden, doch alles was zonder vrucht. Daartegen scheen de braakwijnzuur, die veel galagtige sappens van boven en van onder uitdreef, het beste middel tot verlichting te zijn. Schoon dezelfde den aanval telkens heviger maakte, werd de wederkomst altijd daar door vertraagd. Toen wij beschreven hadden eene genezing uit den grond te ondernemen, werd ik als scheepsdokter naar Frankrijk beroepen. Gedurende mijn afwezigheid van meer dan vier maanden, liet de Lijderes alle geneesmiddelen na; doch de kwaal zich vermeerderende, nam zij haar toevlucht tot den overleden dokter MÜLLER, die, als een bekwaam man, nog het meest aanwendde. Maar bij mijn terugkomst vond ik de Lijderes, die na bijna anderhalf jaar gefolterd was, eerder ergerr dan beter, want de aanvallen waren dagelijks tot op twaalf vermeerderd. Ik vervoegde mij dan weer bij de heer opper-hofraad KÄMR, en hij overtuigde mij van de aanwezigheid van de Infarctus. Ik had zulks reeds lang uit de afloop kunnen opmaken, indien ik de Infarctus gekend had, en er op was geweest, doch nu gaf mij het voorafgegaan een groot licht, ik wist nu, waarom het een middel dikwijls verzagting veroorzaakte, en waarom een ander dikwijls nadeel deed. Toen de Lijderes zich eenigen tijd aan de geneeswijze, tegen de fijne Agitatie gebracht, inzonderheid aan het menigvuldig gebruik der visceraal fijter heefde, en fysieke onderworpen had, begon de verborgen vijand zigtbaar te worden. Zij ging namelijk een zeer groote menigte van eerst flikkende, naar lijm en bierhef geschroefd door een braakmiddel, hetwelk een groote menigte fijne, pekachtige en flikkende stof deed ontlaaten, oogenschijnlijk verzagt. Zij had dus die 363 Lijke vuiligheid af, toen volgde een fterke ontlading van taamje, geelgroene, dikwijks geheel witte glasachtige vlief, naar gekookt eiervit gelijkende. Menigmaal viel dit af; ten laatsten kwamen harde, vaste lichaamen, als kogels en lederachtige vellen, steeds dagelijks te voorzijn. Elke fterke ontlading was zichtbaar een schrede tot beterschap. De aanvallen verminderden hoe langer hoe meer, de kragten namen toe, en zij kon nu zonder gevaar een geruimen tijd het bed verlaten. Het gebruik van het extract van aloe met zeeppatrouille veroorzaakte haar dikwijks hevige pijn in het lichaam, doch geen aanvallen meer, daar zij anders door het gebruik van een weinig prikkelende spijzen, of de milde pijn den aanval kreeg. Na dat zij deze pillen met de kliersap eenigen tijd gebruikt had, verdween de pijn ook langzaam; ten slotte bleef die geheel weg. De aanvallen kwamen eerst na verloop van twaalf dagen weer toe, toen na vier weken, voornamelijk op den tijd van haar maandstonden of in plaats daarvan een onaangenaam kramp in de maag, of hoest, of ook hoofdpijn. Wij raadden haar, dat zij de landlucht zou gaan nemen, en tevens het Schwalheimer water in de nabuur van de bron zou drinken, en dit was van zulk een goed gevolg, dat zij een half jaar lang van alle trekkingen bevrijd was, grote wandelingen doen, in de kerk, daar zij in lange tijd niet had durven komen, het orgel horen, en de ruwe kost verdragen kon. Tot besluit moet ik een zeldzame omstandigheid melden, welke dit geval van ziekte nog merkwaardiger maakt en voor vele een raadsel zal blijven (0). Na de volkome genezing van onze Lijderes, welke de lichaamssterkte van een kloeke boerenmeid scheen te hebben, bespeurde zij niettemin een bijzondere zwakheid in de handen, en de ene hand werd haar dikwijls door kramptrekkingen samengetrokken. Wanneer zij nu de lijdende hand door middel van de andere uittrekte, verdween de kramp wel in dezelfde; doch ging ook aanstonds in de gezonde over. Zij behoefde ook aan andere delen, als bijvoorbeeld, de voet, de knie, de dij, met de door kramp vertrokken vuist teleggen aan een ander roeren, om de kramp aanstonds even als een elektrische vonk, naar de aangeraakte delen te doen overgaan. Anderen, welken haar de lijdende hand uittrokken, bevrijdden haar van kramp, zonder erzelf iets van te bespeuren. 