title: Grondbeginselen der vroedkunde ...
creator: Brink, C. H
text: De geënte welken aan een Frenhike geboorte-uitzakking, of breuk, onderhevig, of ook zwak zijn, een bloed-vloek, ziekte en dergelijke hebben, moeten nooit indenstroom, maar altijd in het bed verloren worden: de vrouwen zijn in den stoel meer aan koude onderhevig, en krijgen na de verlosking, sterke rillingen: echter is het ook waar dat de vrouwen de pijn, in den stoel, sterker kunnen verdragen dan in het bed. De baarmoeder moet tot het voorkomen des hoofds, uit den uitgang des bekken, recht op zitten (beter is het echter te liggen, om dat bij het zitten, het hoofd te veel tegen de bilnaad wordt aangeperst), maar zodra het hoofd in den uitgang des bekken treedt, moet de geboortestoel van achteren verlaagd worden, om de lijders een horizontale ligging te geven: aldus begeeft zich het hoofd des kinds lichter onder den boog der schaambeenderen heen, en indien het dus voordgaat, kan de bilnaad door hetzelfde niet inscheuren. Wanneer men derhalve een rustbank of leidkant heeft, is om, na het breeken der vliezen, de te leggen, haar daartoe aantemoy- de verlosfing gedaan is; maar daar eenige dagen voor de geboorte bars- (*) Eenige Vroedvrouwen zijn gewoon, vrouw in de houding voor het persen dienstig , gen, en daarmede niet aftreden „ voor dat bij zwaare verlosfingen de vliezen dikwijks open, ten, is het vroegtijdig aanpersen tot de verlosfing voltrekt vermoeiend en eerlijk ; soms gaat het hoofd des kinds tegelijk met het water af, soms het op eenige wijze, na dat de vliezen gebroken zijn: waaruit de betekenis van deze regelen blijkt, van daar ook het zeggen dat de vrouw twaalf uren in gebaard heeft.gezeten, of ook dat de zwanger in tegenwoordigheid der WARM: vrouw, het kind bijnaa op den grond heeft gelegd later volgt. VERLOST, KUN NEBEE is het alzoo minder omzichtig, en voor de baarne- nuttiger, dewijl zij de weeën beter verarbeiden kan, en. naa dat de zwangerschap wat bedaard is, zich gemakkelijker kan neerleggen om te rusten; ook behoeft men haar niet zo veel te ontblooten. Dit liggen is alzoo voor het kind, voor de moeder, en voor den helper, verkiezeling; ook is het nuttig bij het keeren des kinds: bij het gemis van een rustbank, moet men zich van het zoogenaamde korte bed bedienen, waarvan wij, in het lecrtuuk over het keeren der vrucht, meer zullen zeggen. Voor het overige kan een vrouw ook, in dergelijke legerstede, vierde liggingen nemen; namelijk op den rug, op de rechte, of op de linker zijde, op de knieën of elleboogen: de laatste zullen wij voortaan de 'buikligging' noemen. Van wat nut deze liggingen zijn, en in welke gevallen men dezelfde noodig heeft, zullen wij bij het handelen over de tegennatuurlijke verlossingen zien. EENT EENE RAEATE B R A TA nen Over de kuip in de geboorte. Wanneer de tot hier beschrevene algemene omstandigheden wel ingericht, en heeft de barende vrouw het hoofd (des kindes zoo ver in het hol van haar bekken ingeperst, dat men het met den halven wijsvinger kan voelen), zoo brengt men de lijderes in de, tot de geboorte bepaalde, ligging. Wordt zij in den stoel verlost, zoo moet op den grond, onder het lijf der vrouw, het gezet worden, waarin het tegenwoordig vocht, en dat, hetwelke zich na de verlossing ontlast, ontvangen kan worden. De Vroedmeester ontbloot nu den arm, en bedekt zich tot op de voeten met een laken, doet een lederen voorchoot aan, ten einde zich niet met het, onder de verlossing ontlastend vocht, te belemeten. Dus gekleed zet hij zich op eenen laagen stoel, tussen de beenen van de barende, in dier voegen, dat hij met zijn choon recht onder de schamelheid geplaatst is. Eene helper houdt van achteren, door de vi.fnede van den stoel, de lendenen en het kruis van de barande, terwijl een andere hulp, of ook wel twee, de benende knieën vasthouden, de overige aanwezenden zorgen, om, op bevel des Vroedmeesters, het noodig gereedheid te geven. DEEL, E re GRONDBEGINSELEN Het gewone gebruik, dat een helpster de barrende onder iedere wee, de schouders naar beneden drukt, opdat zij geen dikken hals zoude krijgen, is overbodig. Want een afzonderlijke barrende vrouw kan dit zelf verrichten; en de menigheid van vrouwen, welken de lijdster omringen, veroorzaaken haar meer wanorde en beangstiging, dan voordeel, voornaamlijk door haar gewoon nutloos, overweldig geapplaudir: het sterk buik houden dat zij wel eens voorgeven te doen, is pijnlijk, en dient tot niets. Zoo als de Vroedmeester nu waarnemt dat het hoofd van het kind op de bilnaad begint af te zakken, en dezelfde naar buiten drukt, zoo moet hij de Veeze onder elke vlaag met een met pomade besmeerd linnen drukdoek ondersteunen. Nu wacht hij verder af dat de weeën het gehele hoofd uit de schaamelijkheid geperst hebben; laat hierop den linnen drukdoek, waarmee hij de bilnaad ondersteunt, wegvallen, en vat het hoofd ter zijde om de oren, zodat hijzelf behoorlijk naar zich kan trekken. En alzo wordt het kind in zijn schoot geperst. Daar dit alleenlijk het natuurlijk verloopen op den ge: "boorte stoel betreft, en hier te Lande weinig op die wijze Verloren wordt, zullen wij voor nog bijvoegen, iets over het behandelen der verloren goederen. Ter deezer fête, waarbij wij zullen Zien, hoe veel gemakkelijker en voordeeliger voor de barbende, en niet minder voor de helpende hand, deze dan de andere wijze is: Zoodra de Vroedvrouw, aan de voorgemelde tekenen "geeft dat de geboorte zal voordgaan, wordt de barbende Op een leunstoel; rustbank; of ook in een bed gesteld; op een matras, gedekt met een laken, ook wellicht nog een of twee vuile lakens, of een oude deken op hetzelfde, zit liggen naar genoeg horizonaal op de linkerzijde; en de knieën naar boven gekromd getrokken: een ander laken, in drieën gevouwen, wordt de lijderes los omgelegd; de Vroedvrouw plaatst zich voor het bed aan het voeteneinde; voor de rug van de barbende, met de ene hand ondersteunt zij door een op de hand liggende drukdoek, de bilnaam; moedigende de lijderes aan om de pijn te verarbeiden: een andere helpende hand, ondersteunt de barbende in de lendenen en het bekken: wordt nu het hoofd des kinds, door de schep heen, naar buiten "geperst; zo omvat de vroedvrouw het hoofd op de navolgende wijze: de ene hand legt zij, op lichtende wijze onder de kin, de andere onder het achterhoofd aan de hals, hierop maakt zij den eenen arm des kinds vast dat de schep los, ondersteunt dan het kind, door dat zij op de ene hand de kin, of anders ook de borst van het kind laat rusten; nu omvat zij het kind van voor en achter aan de borst, van achteren op den rug; haalt het verder uit en bindt den navelstreng, knipt denzelven door, en geeft het kind aan de barbier over. Op deze wijze wordt de geboorte des kinds voltooid: daarop nu volgt het weg nemen van den moes der koek; de bezorging van het kindje, en van de versloren vrouw: 't een en ander zal ik nu vervolgend beschrijven. De tegenwoordigheid der navel, de afloop van bloed, en het gevoel van de zige na famentrekkende, baarmoeder, toonen aan, dat men de bevalling zekerlijk volbrengen kan. Men moet de moederkoek nooit afhalen, voorlopig de baarmoeder zich heeft famengetrokken; men ontdekt dit famentrekken als volgt: indien men de een of twee handen op den buik der vrouw, onder de navel legt, en onderzoekt, of de baarmoeder zich, tussen deze en het schaambeen, als een vliezige bol heeft famengevat, zo is dit het eenigste, en zekerste teken, dat de behoorelijke tijd tot het uitschalen van den moederkoek daar is. Heeft de baarmoeder zich famengetrokken, en de moederkoek vanzelf losgelaten, zo is de beste manier, om deze af te halen, de volgende: Men windt den navelfinger om twee vingeren van de rechter of de linkerhand, drukt dan de hand dicht, gaat dan met den wijs- en middenvinger der andere hand, langs den navelfinger, door de scherd, in den baarmoedersmond, en drukt met die hand den vinger met den moedermond, achterwaarts naar het heiligbeen: de andere hand, waarvan de vinger de navelinger gewikkeld is, moet een weinig opgelift worden, en zodanetrekken men, echter niet te hard, aan den navelfinger: onder deze bewerking kan men door een helpende hand, den buik der kraamvrouw zachtjes laten wrijven. Voelt men nu dat de moederkoek zich, op zulk een wijze, laat afrekken, zo vat men met de in de schede zijnde vingers, den moederkoek zelf, en trekt dien vervolgens met de aanhangende vliezen der vrucht "geheeld" de schede. Kan men op deze wijze den moederkoek niet naar buiten brengen, zo moet men ten eerste het sterktrekken aan de navelfleurstengen laten, en zich richten naar het geene, in ’t vervolg, over het terugblijven van den moederkoek zal gezegd worden. Heeft men eindelijk den moederkoek naar buiten gebracht, zo beziet men denzelfde wel nauwkeurig, namelijk of hij in zijn geheel is, en of zijn kleur en vorm onnatuurlijk en gezond zijn, want uit den toestand der nageboorte kan men den toestand der baarmoeder opmaken. Over het terugblijven van den moederkoek. De moederkoek en vliezen der vrucht, zoo wel na de natuurlijke als na de tegengestelde verlossing, door de naweeën en de gehele fametrekking der baarmoeder, of vanzelf uitgedreven, of door een zachte trekking aan de navelfleurstengen uitgetrokken kunnen worden; hebben wij zoo even gezien; ook zijn de tekens opgegeven, uit welken men kan opmaken "of de baarmoeder zich heeft famengetrokken, en de moederkoek losgelaten heeft, hetwelk veelal of onder de geboorte, of een kwartier of een half uur na deze gebeurtenis gescheind is. Echter zijn er gevallen, zoowel na de natuurlijke als ook na de tegengestelde; na zware als ook na vroegtijdige verlossingen, waarin men noch door het vettere trekken aan den navelflecht noch door het wachten van een geruimen tijd, den moederkoek naar buiten kan brengen: dezelve kan of nog geheel aan de baarmoeder vastzitten; of hij kan voor een gedeelte, of half, of geheel van dezelve los zijn, en zich, zoo los, in de baarmoeder ophouden. De oorzaaken der zwaarigheden in het uitbrengen des moederkoeks zijn of in dezezelfde, of in de baarmoeder te zoeken; een krampachtige famentrekking des baarmoedersmond, deszelfs zwelling, een verlamde zich niet famentrekkende baarmoeder; een bijzondere inzakking van de baarmoeder over den moederkoek, zijn de gebreken aan de baarmoeder. Als de moederkoek te groot is, of als bij tweelingen beider koeken aan elkaar gegroeid zijn; als de moederkoek zich van de baarmoeder, wegens zijn vasten houngen, na de geboorte, niet aflost (gelijk in ontijdige geboorten;) dezelfde niet aan den bodem, maar op een andere plaats der baarmoedersholte is vastgehecht; als dezelfde wit den onderrand zijn begin neemt; als de navelflecht scheurt, zoo legt de oorzaak der zware uitbrenging aan de moederkoek zelf: in alle deze gevallen moet men onderzoeken, of de moederkoek geheel, half, of voor een klein gedeelte los is, dan wel nog geheel aan de baarmoeder vast zit: dit onderscheidt men zeer ligtelijk door de hand, welke in het hol der baarmoeder gebracht is. Vindt men den moederkoek geheel los, 't welk men met de kraamzuivering, uit de navel, uit een bol rond lichaam, hetwelk door de baarmoeder boven het schaambeen wordt gemaakt, kan befleiten, zodanig men denzelfde aan den rand, fluit hem tussen de vingers, en trekt hem dus langzaam uit; maar kan de hand, wegens eenen kramp in den baarmoedersmond, niet in de baarmoeder gebracht worden, zodanig men de lijderes pijnstillende middelen geeven, en haar in een lauw-warm half bad zetten; maar is de moederkoek nog geheel vast aan de baarmoeder gehecht, zodanig men denzelfde nooit met enig geweld afteken, maar hem alleenlijk aan de Natuur overlaat, tot dat hij zichzelf los maakt. Trekt men eenen nog vastzittenden mokerkog gebracht aan zijnen lengte, 200 brengt men hem wel naar buiten, maar door dit ontijdig aangebracht geweld, trekt men ligtlijk de binnenste vlakte der baarmoeder mee naar buiten, zodat soms de geheele baarmoeder, als een soepkom die bij zijn punt aangevat is, omgekeerd, buiten de schaamelijkheid hangt: onkundige Vroedsappen hebben wel eens de omgekeerde en naar buiten hangende maaf van de baarmoeder voor een soepkom aangezien, en tot groot nadeel der ongelukkige moeders met geweld aan dezelfde getrokken, waarop de gevaarlijke toevallen volgen kunnen, als een vreeslijke bloeding, ontsteking der baarmoeder, verbranding, verharding, verzwaring, zweerven, kanker, en laatstlijk de dood. Het verschil tussen een soepkom en een omgekeerde baarmoeder is ligtelijk te kennen; want een soepkom is niet gevoelig als men er aan knipt; heeft niet die ongelimiteerde openingen in haar vlakte, welke gedurig bloed ontlasten, en voelt men op de zijde van een soepkom in de schaam, zo kan men zeer licht in de moedermond, en in het hol van de baarmoeder komen; daar men in tegengestelde bij een omkeering der baarmoeder, eenen blinden, de stompe hok in de schaam gewaar wordt, welken met de schaam vereenigd is. Wordt men in zulk een toeval geroepen, zo moet men aanstonds de omgekeerde baarmoeder met een soepele, met vet gesmeerdden linnen lap, geheel bedekken; voorzover twee vingers naast de baarmoeder in de schaam brengen, en zich nu eens aan de ene, dan eens aan de andere zijde bevinden, om de omgekeerde baarmoeder opwinds te drukken, ten einde dezelfde weer, van buiten naar binnen, omkeren. Het is een grote misvatting, als men het naar binnen drukken in het midden van deze mausba begint; want daarbij kan men dezelve in het geheel niet inbrengen, en men verwekt, door de ruwe aanvatting, de kwaad uitvalt. Heeft men nu het inbrengen, op de zijde, grootendeels ten gebrinkt, zoo brengt men de een hand, wel belemmerd, in het midden van de baarmoeder, om dezelve zich te doen ontwikkelen; men laat de hand een tijdlang in het hol van dezelfde; laat de buik intussen wrijven, tot dat men voelt dat de baarmoeder zich vertrekt; en nu is het tijd, om de hand terug te halen. De baarmoederende vrouw moet hierop enige dagen rustigen; geduurig moet men haar, zowel staande als na het terugbrengen der baarmoeder, geestige zenuwmiddelen laten nemen en inneemen; want soms zijn er sterke bezwijmingen en beklemmingen van de borst aanwezig, en een gevoel, als of aan het hart geknepen werd, (gelijk zij zich gemeenlijk uitdrukken) : zekere Verloskundige van den eersten rang, heeft waargenomen, dat zulk een vrouw over bezwaarlijke ademhaling klaagt, en spoedig daaraan overlijdt. Eenige schrijvers stellen wel vast, dat het terugblijven des moederkoek, vreeslijke toevallen ten gevolg brengt, zowel als hier geweldig losrukken van denzelfde; maar de ondervinding van de geoefende Vroedvrouwen wederlegt deze meening rechtstreeks : de Heer LEVINA heeft den moederkoek „zonder nadeel of enig kwaad gevolg, 6, 8, 10, ja 12 dagen in de baarmoeder zien blijven : ik heb hem eens 4 dagen, en op een andermaal 53 dagen, ook zelfs 7 dagen in de baarmoeder gelaten —— De Heer WEIZENBORN zegt, dat men de nageboorte altijd „in alle omstandigheden, zonder enig gevaar, aan de Natuur overlaat moet, en dat deze, het zij vroeg of laat, zonder kunsthulp, denzelfde uitfoet; van gelijk gevoelen zijn OSIANDER te Göttingen, en V. DER HAAR — Evenals mijn waarde Leermeester de Heer LEBINA, heb ik waargenomen „dat, alleenlijk die vrouwen met een teruggeblevenen moederkoek „aan een ontsteking van de baarmoeder sterven „bij welken verfoeide Vroedvrouwen vruchtloos getracht hadden den moederkoek Negen vrolikte vittetrekken; en in de lichaam van de, aan de bedoelde toevallen gestorvenen, hebben, meestal , alleenlijk aan de mond en hals der baarmoeder , de ontsteking waargenomen. Heeft men zich nu bepaald om de moederkoek terug te laten, zodanig moet men alle geweldige pogingen, om dezelfde los te maken, vermijden, en alleenlijk afderlatingen (zo het noodig is), klysje rekenen, weckmaakende pappen, infusies met azijn en water, of het afrekenen van chinine, wrijvingen, lauw-warme half baden, en uitwendige antiphlogistische middelen, gebruiken, om de ontsteking der baarmoeder voort te komen, en vervolgens de gehele losruk van de moederkoek aan de natuur overlaten, tot dat hij vanzelf, of door zachtmoedig aan de navelfreng te trekken, wit de baarmoeder ontdoet wordt: maar heeft de moederkoek zich half losgelaten, ’t welke men aan den hevige bloedvloed waarneemt, zodanig moet men den buik wrijven, het fluitblaasje aftekenen, waaronder dikke drukdoeken, van buiten op de baarmoeder geplaatst zijn, koud water met azijn over den buik en de dienbeenen leggen, hetzelfde in de baarmoeder infusien, inwendig tinctuur van kanedel of dergelijks geven, tot de bloeding ophoudt, en de baarmoeder zich famentrekt; dan gaat veelal de moederkoek vanzelf weg, of men kan hem met geringe moite uithalen. Er zijn gevallen, waarin een misvormde gestalte der baarmoeder ontstaat, wanneer namelijk op diezelfde plaats, waar de moederkoek vastgehecht is, dezelfde lam wordt, en het overige gedeelte zich famentrekkende, de moederkoek als het ware in eenen bijzonderen zakkinfluit gaat men dikwijks en geleidelijk met de hand over de opening, van deze zak heen, zodat men de moederkoek te ontdekken: in dergelijk geval moet men zich nauwkeurig naar de navelstreng richten; deze is de zekerste wijzert naar de zak, en de moederkoek. Wat de genezing aangaat, men gebruikt het half-bad; 'Maar men inwendig opium heeft gegeven; men poogt E 72 GRONDBEGINSELEN ver de opening van den zak, met den vinger, meer en meer te verwijderen, tot dat men eindelijk den moederkoek langzaam na buiten brengt. Over de verzorging van een kraamvrouwe. Als een vrouw haar vrucht en van den moederkoek is verloren is, wordt zij kraamvrouwe genoemd. Het rechtmatig verzorgen van een kraamvrouwe is niet natuurlijk, en de rechtmatige verzorging, in de natuurlijke omstandigheden van het kraambed, maakt, na de geboorte, de laatste bezigheid van de Vroedmeester: wit: is de baarmoeder van de vrucht en van den moederkoek ontledigd, zodanig moet men ten eerste de schaamdeelen met warm boterbier reinigen, dezelven en den ingang der schaam ook met warme doeken voor de toegang van de lucht bedekken. Maar zijn de schaamdeelen door een zware verlosingsactie gekneusd, gezwollen, en ontstoken, zodanig moet men salie met wijn, en ongezouten boter koken, de drukdoeken daarmede bevochtigen, dezelven weer uitdrukken, en ze dan op de schaamdeelen en tegen den ingang der schaam leggen. In het bed, boven op het laken, en ter plaatst alwaar de kraamvrouw komt te liggen, moet men, een extra gevouwen laken leggen, het warmst gemaakt, om de ontlasting der kraamzuivering in hetzelfde te ontvangen, zonder het bed meer te maken. Het bed zelf, als ook de lakens, moeten warm gemaakt worden; koude, en te grote hitte, doen de kraamzuivering te lang aanhouden. In dit bed moet de kraamvrouw na de verlosking worden gelegd: zij moet gemakkelijk liggen, met de beenen recht uit, en niet over elkaar gefolden, echter moet zij dezelfde ook niet te veel van elkaar trekken: voordat zij in het bed ligt, moet zij niet veel spreken, en als zij flappen wil en kan, moet zij daarin niet verhinderd worden. VOORZIENDHEID De onderliggende lakens moeten tweemaal daags vervangen worden: de kraamzuivering neemt, door de warmte van het bed, ligtelijk een kwaadde reuk aan, 't welk zeer nadeelig voor de kraamvrouw is, daarom moet men haar dagelijks de schaamdelen met warme melk en water zuiveren. Het hemd der lijdster moet men tot ongeveer op de hoogte van de navel ophouden, en het onderste gedeelte des lichaams met een laken omwinding; dit laken kan men, als 't vuil geworden is, gemakkelijk weg nemen. Om haar rust te verzoeten, moet alle geluid verminderd worden; vensters en deuren moeten dicht gehouden worden, en met gordijnen behangen zijn, op dat door het in- en uitgaan der mensen, de koude lucht niet op de kraamvrouw valt; de geene die uit een koude lucht komt, mag niet aanstonds bij haar gebracht worden. De lucht in het vertrek moet altijd gelijkmatig zijn: De koude en overtollige hitte in de vertrekken zijn voor kraamvrouwen zeer nadelig, om dat het een of ander oorzaak kan zijn van een ontsteking der baarmoeder en der borsten. Een kraamvrouw is overal zeer gevoelig, zodat haar niets mag bejagen dat aanleiding kan geven tot verdriet, droefenis, of al te grote vreugde; want dit is dikwijls oorzaak van doodelijke ziekten. Tot voeding moet een kraamvrouw, van de bevalling af, tot na de voltooiing der melk-koorts, alleenlijk vleesjes, gekookt fruit, of melk met wittebrood, van drie tot drie uren, gegeven worden: alleenlijk de zwakken, en die, welken door eenen bloedvloed veel geleden hebben, moeten voedende spijsen eten: na dat de melk-koorts over is, kunnen zij gebruik maken van goed vlees en van meel spijsen. Water is het beste drinken voor een kraamvrouw, dan moet het nooit geheel koud zijn: na de melk-koorts kan men haar goed bier, of wijn met water laten drinken, namelijk die vrouwen, welke zulk drinken gewoon zijn; doch desmorgens vroeg en 'savonds, zijn enige kopjes van een aftrekseltje van den hemelwortel, om de vruchtbarheid te onderhouden, zeer goed. De ontlasting moet in de eerste dagen, in ’t bed, op een ondersteekbekken gedaan worden, op dat de kraamvrouw niet door optestaan koud wordt: heeft zij, in vier-en-twintig uur na de geboorte, geen ontlasting gehad, zoo is haar, een uit melk, olie, en suiker, weekmaakende klysma noodig; daardoor wordt niet alleen de ontlasting, maar ook de hitte, welke bij de melk-koorts plaats heeft, zeer verminderd. Die kraamvrouwen, welken zelf haar kind zoogen willen, moeten, in de eerste veertien dagen, de borsten altijd met een vierdubbeld fölief, wel bedekt houden; zij moeten voor en na een borstrok aanhebben, welken zij van onderen naar boven vastmaken, waardoor de borsten ondersteund, en mee voor de ontblooting bewaard blijven; zij moeten noch zalven, noch pleisters, noch olie, zoiak kruiden op dezelfde leggen, ’t welk niet dankzij de borsten veroorzaakt. De eerste waterachtige melk moet niet uitgezogen worden; derhalve kan het kind, aanvanksna de geboorte, aangelegd worden. Die kraamvrouwen, welken haar kind niet zelf kunnen zoogen, moeten wel de borsten met zachte linnen doeken deken, maar zich verder van alle voedende spijzen en soep onthouden, tot dat de melk uit de borsten verdwenst is: zij moeten de borsten zoo veel mogelijk voor de koude lucht bewaren, dezelfde niet veel met de handen bevoelen, dewijl daardoor, even als door de koude, ligtelijk een ophoping van melk in de borsten ontstaat, ontlast de melk zich door de tepels, zoo moet er dikwijls een droog warm gemaakt fölief over de borst gelegd worden: de natigheid kan in de borsten ook een melk-ophoping veroorzaaken: alle andere middelen, om de melk te verdrijven, zijn gevaarlijk: het onthouden van spijzen, welken veel voedsel geven, en het veel thee drinken zijn de zekerste. Is de kraamvrouw anders wel, zoo heeft zij geen geneesmiddelen noodig; maar is na de verlosking de pijn te hevig, zoo moet men haar eenige pijnstillende middelen toedienen. Is bij de kraamzuivering de reuk sterk, en gaat de zuivering in een te kleine hoeveelheid af, zodat het dienstig, de kraamvrouw kervelkruid, in goede soep gekookt, te laten drinken. Het is een gevaarlijk gebruik, de kraamvrouw een doek vlief om het hoofd te binden, ten einde daardoor den buik dunner te maken, of, zoo als men zich verbeeldt, de baarmoeder vast te houden. Door dit vlees binden wordt de kraamzuivering vaak teruggehouden, en de baarmoeder ontzogen: de ondervinding heeft geleerd, dat door dit binden de buik niet dunner gemaakt kan worden: beter en nuttiger is het voorgemelde kraamkruik, ten einde de spieren van den buik te onderdrukken, opdat dezelfde hunne veerkracht weer krijgen. Reeds op den zesden of zevenden dag na de verlosking kan een kraamvrouw opstaan, zoo zij anders zeer wel, en de melk-koorts over is; doch zij moet de koude lucht mijden. De meeste kraamvrouwen zijn wel eens van gevoelen om zes weken na de geboorte te purgeeren: dit is voor gezonde lichamen niet noodig, en zoo het al geschikt, moet het met zachte laxemiddelen en niet met sterke prikkelende middelen gedaan worden; hierover, moet men een Geneesheer en niet een Vroedvrouw raad vragen. Nuttiger is ’t voor een kraamvrouw dat zij, op het einde van haar kraambed, wanneer de kraamzuivering gedaan is, gebruik maakt van een lauw-warm bad; om daardoor het lichaam te zuiveren. Eene kraamvrouw moet zich niet te vroegtijdig in de koude lucht begeven, en het huis niet verlaten, voor dat de kraamzuivering geheel opgehouden is; waarom eenige gewonnen zijn, als het weer des zomers voordeelig is, eerst in de vierde of vijfde week, en des winters in de zesde week, haar kerksang te doen. GRONDBEGINSELEN Eene kraamvrouw mag het bijflaapen niet toelaten, voor dat de kraamzuivering geheel opgehouden is. Er zijn voorbeelden dat een te vroege bijflaap de kwade uitgevolgde gevolgen gehad heeft. Als de moeder verloren is, wordt het kind naast de vrouw in het bed gelegd. Zo het hoofd des kinds nog zit de vliezen, als met een muts overtrokken, moet men die vliezen afnemen, opdat het kind adem kan halen. Het afbinden van den navelfreng, het afwassen der meerige bekleedingsfelen, het schouwen van het lichaam, het kleeden des kinds, het ontlasten van het meconium, zijn de eerste bezigheden voor de vroedvrouw, aangaande het eerstgeboren kind. De navelfreng moet zes duimen breed, van de navel des kinds af, met een smalle band gebonden worden; boven deze binding wordt hij afgekneden; het stuk dat zich boven deze binding bevindt, moet tegen het kind aan teruggelopen, en nog eens aan de eerste binding gebonden worden; in deze voegen is men verzekerd, dat de binding niet zal loslaten. Men moet den navelfreng niet binden, voor dat het kind tekens van leven geeft. Is het kind zwak, en bleek van aangezicht, zo moet men het aan de navelfreng laaten liggen, als de moederkoek nog aan de baarmoeder vast zit, om de omloop van het bloed tusschen moeder en kind te onderhouden. Hier verdient aangemerkt te worden, dat men gewoon is, het afgesneden deel van de navelfreng, dat nog aan de moederkoek vast zit, ook te binden; maar heeft de moederkoek zich reeds van de baarmoeder losgemaakt, en als er niet nog een kind voorhanden is, zo is deze binding niet noodzakelijk, om dat bij een losgegane moederkoek, het bloed zich alleen uit de naveladers ontlast, welke in de moederkoek gepiaatst zijn; dus moet dezelfde natuurlijk, kleiner, en des te lichter naar buiten worden gebracht. Ik heb deze binding bij meer dan zes honderd kinderen nagelaten. Maar is de moederkoek reeds ontlast, dan is deze raad overbodig. Ondertussend moet men het kind in met warme wijnpapier-gevulde doeken leggen; geest van amoniak onder de neus houden; zout in de mond leggen, een klootje met zout aanleggen, in de mond en de longen luchtblaasjes geven, met behuizing de voetzolen wrijven, de ledematen, naar het hart toe, veel met doeken wrijven, soms de borst met de hand zachtjes drukken, en weer loslaten; als er dan tekens van leven komen, kan zulk een zwak kind van de navelfreng losgemaakt worden. Maar is een kind zwak; geeft het nauwelijks een teken van leven, en neemt men waar, dat het aangezicht geheel 'blauw of zwart opgelopen is, Zo moet men den navelfreem, zonder denzelfde eerst te binden, op de gewone plaats afnijden, en laat men wit den navelfreem, 'eenige uren bloeds loopen; hierop bindt men den navelfreem, en zocht het kind op een zachte en verwarrende wijze te prikkelen. Het afwassen van den kleurige vettige vlam, en de aan denzelfde nog klevende bloederige vuiligheid; wordt in het bad gedaan: tot zulk bad moet men rein; echter niet te heet water gebruiken. Zelfs schadelijk, om dat het bloed vat in het kind, door de slagaderen in de kok, »maar niet uit de kok door de naveladeren naar het kind kan komen, en het kind alzoo zoude kurken doodbloeden: de wijze om den moederkok in warme asch, of denzelfde het kind op de buik te leggen, is geheel verwerpelijk; het eerst is vergeeflijke arbeid, en het tweede schadelijk, om dat de kok, door zijn zwaarte, het ademhalen nog meer verhinderd. Echter moet men deze fijne geest niet in de mond van het kind zetten. In een lopend vaadje heb ik, evenals Professoren LEB MACHER, waargenomen dat die kinderen welke met het leven daaraf zijn gekomen, de hele mond met flechtertjes bezet hadden, zodat zij door pijn niet konden zuigen, en soms daar aan sterven. Eene vrouw had reeds drie kinderen wel gemakkelijk, maar te vroegtijdig, ter wereld gebracht: de kinderen waren altogether blauw van aangezicht, leefden eenige dagen, de ademhaling was met lange tussenpoosingen en zwaar, gelijk bij stervenden, zij waren lam voor dat zij, even als beroerenden, sterven? Zeker heelmeester opende het hoofd van het derde kind, toen het dood was, en zag alle vaten van de hoofdholte vol bloed stromen, ook enige bloed uit de vaten; bij het vierde kind, beval mijn groote leermeester LEB MACHER, dat de Vroedvrouwe voor de binding van den navelfgestreng enige ouncen bloeds zoude laten uitloopen = dit kind is, schoon alle de vaten in het aangezicht vol bloed toonden, in het leven gebleven, 5 vierkante centimeter. In ’t water moet een kusbeen of toegevouwen linnen doek, op het hoofd des kinds, ’t welk buiten het water is, gelegd worden; of men neemt alleenlijk botelbier met een klein gedeelte goede brandewijn, en wast het kind met eenen spons, daarin natgemaakt, van het hoofd tot de voeten: bij kinderen die zwak zijn, kan men meer brandewijn gebruiken. Bij dit wetenschappelijk onderzoek wordt het lichaam des kinds, van het hoofd af, lid voor lid, tot aan de voeten, of er ook een lid te veel of te weinig, of gebrekkig is; of er, op het hoofd of aan andere plaatsen, gezwellen zijn; of ook eenig lid gebroken, ontwikkeld of gekneusd is; of zich ergens een moedervlek, of ander nadeel laat zien; bijzonderlijk of de openingen voor de pis en de meest voor wel open zijn. Zo een van deze gebreken aanwezig is, moet zulks, aan tijds, aan een Heelkundige bekend gemaakt worden. De tongriem moet alleenlijk losgemaakt worden bij kinderen die niet luide schreeuwen, niet goed kunnen zuigen, en de tong niet buiten den mond over de onderkaak brengen; deze zijn blijken, dat de tongriem gebrekkig is. Een wel gereinigd kind wordt voorzichtig door de baker gekleed: over ’t algemeen is wegens het kleeden des kinds het volgende waartoe menen: 1) Het stuk van den navelstreng moet in een zacht linnen lapje gewikkeld, en glad tegen de borst aangelegd worden; vervolgens wordt over hetzelfde een vierkant drukdoekje, en over dit een navelband van vier vingertjes breed, om het lijf des Kindes gelegd; hierdoor voorkomt men een navelbreuk, welke anders, door het gereken van het kind, waarschijnlijk ontstaat. 2) Het hoofd wordt bedekt met een linnen muts of met een zoo genoemd vaderliefje; op de fonteinen kan men voor de warmte, een afzonderlijk linnen lapje leggen, het welk aan de muts vastgemaakt wordt: de plaats der fonteinen moet vooral warm gehouden worden. 3) Onder elk der armen, welke langs het lichaam hangen; tussen de beenen, die uitgerekken naast elkaar moeten liggen; tussen elk der plooi aan het lichaam; achter de ooren; onder de hals, onder de knieën, en aan de holte onder het stuitbeen, moet men een zacht linnen lapje leggen, ten einde het kind, op die plaatsen, door de uitwandering niet smerten. Alle deze bijzondere kleedingsgedeelten worden door een luster vastgehouden. 4) Het kind moet niet te stijf in de luren gewonnen worden, voornaamlijk niet op de borst, en over de maag, op dat het gemakkelijk kan ademhalen, en niet zo dikwijls als het gezogen heeft, braakjes moet de doeken om den hals niet te stijf gemaakt worden, om den terugvloed van het bloed, des aan het aangezicht en het hoofd, niet te hinderen. Zodra het kind in de luren is, moet men het eenige keren een lepel vol sap van rhabarber geven, om daardoor de darmen van de zwarte drekstoffen te zuiveren, vóórdat het aan de borst gelegd wordt. 6.) Een eerstgeboren kind moet niet dan na verloop van eenige uren, om te zuigen, aangelegd worden, zodat de eerste, lachende, moedermelk niet kan hebben; maar, kan het deze krijgen, dan kan men het terstond, na de geboorte aanleggen. 7) Het kind moet in het bed, niet op de vloer, maar het eenst op de rechte, dan eenst op de linker zijde gelegen worden, zodat de slijm die zich wit den mond ontlast, (vooral bij het braaken) ligtelijk afgezonderd kan worden, zodat het kind anders, als het op den rug ligt, die slijm, moet verzwelgen, en daardoor zeer licht kan fikken. 8) Om dat de kinderen de pis- en dienschoon dikwijls in de lucht laten gaan, moeten zij vaak verfietsing geven, anders wordt de huid rood, en er komen zweerspots bij, die leelijk kwaadaardig worden. 9) Het stuk van den naveltreng, dat welk van tijd tot tijd droog wordt, en zich in zes of zeven dagen afscheidt, moet, bij het kleeden van 't kind, niet getrokken worden, om dat, als hetzelfde vroeger af­scheidt, een doodsbleeding, een zweer, of navelbreuk kan veroorzaakt worden. 10) Dagelijks moet een kind, 'smorgens, 's middags, en 'savonds, met een doek, in lauwwarm water natgemaakt, over het gehele lichaam gewassen, en daarna weder gedroogd worden: de lucht moeten, als zij omgegaan worden, niet koud, maar ook niet te warm wezen. 11) Het strooien van loodwit in de plooien van het lichaam, waar namelijk het kind smeert, is zeer nadeelig; want het terughouden der uitwasemingen geeft aanleiding tot vele ziekten. 12) De bovenste ledematen moeten in ’t geheel vrij blijven: het overige gedeelte des lichaams, met de benen, kan enige maanden lang in de lucht gelegd worden: de navelband moet langen tijd gedragen worden, vooral bij terdfce heerende kinderen. 3) De wieg, of het bed, waarin het kind gelegd wordt, moet, ten opzichte van het licht, zoodanig staan, dat hetzelfde op ’t achterhoofd des kinds valt, dewijl het in de ogen nadelig is. 14) Het wiegen der kinderen is voor dezelfde, wanneer het zachtjes gedaan wordt, een aangename beweging: te vroeg wiegen is in ’t geheel schadelijk; want eerst wordt het kind daardoor duizelig, en ten tweeden maakt het wiegen een schudding der hersenen, waarbij het gehele zenuwgestel lijdt: over dat deel der wieg, waar het hoofd des kinds ligt, moet men een boog maken, over welken men een gordijn kan leggen. 15) Slaapen moet een kind zoo veel het wil en kan: nabij een kachel of een heet vuur moet zulks echter niet geschieden, ook niet in zeer koude vertrekken. 16) Gedurende de eerste maanden kan een kind, alleenlijk door de moedermelk, genoeg gevoed worden; is nadelig hetzelfde vroeg met pap te voeden: als een kind drie of vier maanden oud is, en de moeder of suster geen melk meer heeft, zoo kan men hetzelfde een beschuit, in water gekookt, geven, en het vroeger aan een vaste orde in het eeten en drinken te wenden, gelijk ook in het slapen. EDEEL GEED WEG EWR VERKLAREND 83 Na het eten van pap moet men het kind water; of water en melk; of goed bier laten drinken, om de pap in de maag te verdunnen: alle de bekende mondziekten, varkensbrood en suiker gemaakt, zijn schadelijk. Op deze wijze laat men meestal een kind bezorgen tot in de negende maand: zodra het zuigt, moet het dan gespeend worden: de juiste tijd om te speenen is als de tanden doorbreeken; want deze hinderen het kind en de moeder in het zuigen; en de Natuur eist vaste spijs. Het kind moet, als ’t wakker is, niet altijd op een arm gedragen worden, op dat het in den rug niet scheef wordt: men moet het nu eens op de rechter, dan eens op de linker arm dragen. 't is niet goed een kind aan het schrikken te maken; want daaruit zijn doodlijke vallende ziekten ontstaan. Een Kind moet dagelijks, voor ’t minste twee keer per dag, afgang hebben; en in het tegengevallende geval, geholpen worden door cliënten, of laxeerende fyroopen. De bezorging des kinds tijdens den tijd der zooging, D.: weldadige Natuur heeft de vrouw zulk een lieflijk lichaam gegeven, dat zij, als zij moeder wordt; geschaald om zelf haar kinderen te zoenen: is derhalve een maagd of vrouw moeder geworden, en is zij gesond, heeft zij ook anders geen dringende bezigheden die haar het zoenen verbieden, zoo is zij door de wet der Natuur gehouden, zelf die plicht te vervullen; want de melk, welke het kind in zijn moeders lichaam gewoon geworden is, is het kind veel beter dan die van erdag minne, of van enige andere melk van dieren: zelfs bespaart het zuigen van het kind de moeder niet zelden van zware ziekten, welke haar anders door den toefluit van de melk zouden overkomen, als deze zich niet genezen anderen weg tot ontlasting hadden: deze eigenschap. GRONDBEGINSELLEN Na de geboorte laat men het kind, voor de eerste maal, aan de borst leggen, en men speent het eerst na negen maanden, of, als het zeer zwak is, eerst na verloop van een jaar; in het eerste vierde deel jaar laat men het om het andere uur, in het tweede vierde deel jaar, om de diep hooi, en in het derde of vierde vierde deel jaar, slechts drie keeren per dag zuigen: er is een oud spreekwoord, het welk zegt, dat als men de kinderen gewent maken, worden zij; zal derhalve een moeder een goede orde in het zoogen van haar kind in acht neemen, zoo moet zij het aangemeldene tijd geven, en daardoor kan zij haar bezigheden ook beter verrichten, tevens genoeg flapjes hebben, en ook weten. Als de borsten sterker ontwikkeld, zweerend, verhard, kankerachtig, te mager, of te vet, of ook wanneer er in ’t geheel geen borsten voorhanden zijn. Wanneer de melkwegen vergroeid, of door gefloten melk verlumpt zijn, en daarom geheel geen, of slechts weinig melk afvallen. Andere gevallen zijn er, in welken het zoogen, of voor de moeder, of voor het kind, of ook voor alle twee nadelig kan zijn: Bij vrouwen die een gebrek in de longen hebben, zullen deze zoogen kunnen liggen in eenen hoest, bloedpuuring, of in een longteering, vallen; zijn die zieken niet zwaar behandelen. Bij vrouwen welken met ervelende familie-ziekten behecht zijn, als met de podagra, met de vallende ziekte, zwaarmoedigheid, met de rickets ziekte, niet krop-kliergezwellingen enz. op dat dit kwaad niet te zekerder van de moeder tot het kind overgaat. Ook bij moeders, welken door de Venus symptoom aangetast zijn, om dat zij, met het kind te gelijk, in den zoogtijd genezen kunnen worden. Bij vrouwen welken hare krachten door een vroegere zware bevalling verloren hebben, of van een lange of korte en gevaarlijke ziekte hersteld zijn, of van dezelfde overvallen worden; of wiens zenuwgestel te gevoelig is, en waardoor veelen aan toevallen der baarmoeder onderworpen zijn. Bij vrouwen welken, door het zoogen, in een zware ziekte staan te vallen, om dat hetzelfde bij vele moeders een uitputting, longteering, of de moederpijn naar zich trekken; bij anderen veroorzaakt het zweet, en een te groote verzwakking. 