title: Flandrische Staats- und Rechtsgeschichte bis zum Jahr 1305
creator: Warnkönig, Leopold August
text: Van persteprene ende hasen of conynen te vangen met netten of met strecken, 10 pond parisien, ende de netten, strekken ende engelen daar toe dienende te zienen te donen. Van hasen te jagen of te vangen op de snee, 10 pond parisien van elken hase, en also dickens als gevallen. Dat niemanden een vis te beleggen met bever of met zebraeren de boete van 50 pond parisien, also dickens als gevallen. Den 38 juli 1567, waarbij de bailliu en de wet hier toe gebracht zijn, volgens het volgende: En dat niemanden enige heerlijke of zebraeren teinen basis of in syn bewolte beleggen, niet gebleken boete. Dat niemanden een delve met enige schaapjes speelden of andere dingen in dycken of heerweggen op de boete van 50 ponden parisien, also dickens als gevallen. Voorts dat niemanden enighe kraaien of hoeden of late staan op enige boomen behorende of den groot, daarop die staan in pachten hebbende, op de boete van 5 schellingen parisien van elken nest. Van pestieren op andere lieden land, 3 pond parisien. Van duiven te vangen, 10 pond parisien. Baroet de hekken daar derde den beer, tweede derde de watringhe daar gevallen, en derde derde de gonsen die de beesten schatten sollen, ende hier of elke vrijlatenschatten te syne, also dickens als gevallen, te weten op eenen troep of kudde van drie beesten 10 pond parisien, en van de kudde, daar meest beesten zyn, dan drie, van elk dier beeste 3 pond parisien, te gaane, alzo voorzien, gebeseerd, ensw. Van swijnen te bouden ende te laten gaane ongeheryngeld na de keuren. Van onbeheerden beesten te laten gaan op andere plaatsen. Vandaag laat ik, van honvergarsse of andere garse of te snyden, dat bemoeien niet toebehort, of beesten te laten gaan op kerkboven of een van de minstere van speien daar of te speien of daar of te schieten roet een van de bogen, al naer de inhoud van de keuren. Voorts dat niemand in andere grond of ter weten en picken nog elk andere tuin inbreken nog wel die doe up de boete aan 6 pond paris, alzo dikwijver alst het valt, daarvan 't hebben-deen halt den baar ende d'ander halt partij, ende deze boete te verbannen op de misdadigers of d' die den vader of moeder of op den geboren daar bij mede woondt. Van beesten te vinden of onbeheerd loopend op heerweggen, ben van eenen peerde 3 pond paris, van elkander beesten, aan schellingen paris, of dat de staken daar aan de beesten gebonden staan, zoooo naar geslagen waren dat de beesten op gelijke wijze heerweggen komen mochten, op gelijke boete. Van duiven te jagen, daar duiven in zyn, bij en zij gebaard van 25 en iets in de zelfde provincie of in de naastgelegen provincie, 4 pond paris, deen halt den baar ende de ander halt den aanbrenger. Van vogels te jagen, daar boven twaalf paar duiven in, op zulke manier ende verboden als van den duivenhuis. So wie kinderen lichten in vochtdien te doen binnen den 4e dag, na dat zij verstorven zijn van vader of van moeder, en de vochtdoen acht uren, 'tgoed van den weesen aan papieren te brengen binnen den 4e dag, na dat zij vochtdoen gezworen zullen hebben, of na die 4e dag binnen verbieden noch 4e dag, of dat zij al de daagen liefen overleden en daar na verbieden noch 4e dag, al dat na den inhoud van de Rechten en deze boete zonder den kost van den weesen. Van vochtdoen die acht uren van baerlijder bandeling van weesen goedkomen suffisante rechtvaardiging te doen presenteren de naaste vrienden en maghest of voor twee redenen, alloo in één keer, ten minste ten twee jaar eens. Van kerckweggen, poortwegen of molenwegen te verstrepen, op te delven of verengen, inschily van beerwegen te verengen of doen delven of leiden, of dat daarvoor te doen halen, of zolve te halen, al na de inhoud van de keuren. Voort dat niemand ceggen dámme in gebannen watergangen of graven en Jegen of eenige watergangen of graven te verengen op de verboden van 6 ponden partis, van elk pond also die wijle al gevalt. Van schenkingen te geven, transport of belastingen te doen van erften of renten gehaleid of strekkende binnen den lande en appendantjes van den vrije, verbiedt dan vrijlaten, appendantlaten en andere capabel, ongeghenef schenkingen te ontvangen ten vrije, elk anderen naar de verclaring van de voorgeside Rechten. Van dat ontfangsters van waierynghen in de stad Ten den voor.cyden, capabel gheene vreetnpdc ende niet capabel te bonckostellen, aullen van baerlicder wateringben van land hemlie-den toe beboorende by coope, daer of ontfangers bemlieden beboorlijke zullen doen informeren ligghende ten vrjen of appendantseben van dien, op de boete van tes ponden parasyt tdeen derde den beere tander derde den lande ende derde derde der water in gen. Van huizen af te brekene of vervoerene ende van vervallen boien wieder op te maken naar den infaouden van de keuren. Van dat men 't land, dat tot eenigheid steden toe behoort, beeft van over 20 jaar ende tijt meer, niet trecken noch vervreempden en al by coope, verdeeling, pacht noch ändert, al of kom, zonder de buuten by ghelycker portie mee te verkoopene, verdeelen of verpachtene, op de boete volghende der keuren. Van valttchen, teerlijnckspel, crimineel of civiek ter discrctie van de wet. Van taalment, god of zynen heelen dienstplichtige toe te spreken en de quade eeden te zweren, ook crimineel of civiek ter discrctie van de wet. Van jonge kinderen, al die eertt van den kerstendom gebrocht werden, in taveernen te dragen ende bedrycken, 5 ponden parasyt van elken peter ende meter, ende nog arbitraal correctie. Dit voorgaende waa gbeleten ende gfiepublicrt ter viertchnere 'tlandtt van den Vrijen, op den Ho dach van Novembre i54$ by laste van den beere ende der wet, präsent Jan van Wambeke cric- bouder, joncheer Gbcleyn van den Bdrgbe, burchmeetter van den comrounne, in ende vuter name van den beere, voörts Dominicus van Provijn ende Robrecht Douveryn teepenen 'avoorseyts landtf van den Vrijen, by my Fieter de Wreker groffier van der Tier- schacre van den voorseyden lande ondergheteeckent P.deWrokere. C 101 ) LVI Aus einer ungedruckten Keure van Ypre ambacht 1). Vom Jahre 1422. • Art. 118. Van durghinghen waerheden» Item so wie^bedraghen aal zyn in souverainen waerheden of anders van enechen faite, dat men verklaersen zal t'fait, an wien dat ghedaen et, waerom ende te wat steiden : te dien bende dat elo weten mach hoe hi bem gbeholpen mach metten rechte jeghen die bedrachte up dat hi t'onrechte bedreghen was. Art. 127. Van waerheden te houdene. Item dat men van nn voortan alle waerheden houden zal met t tcepenen of mecr ende tu notable mannen of meer ende dat ghene persoon bitten over man ende scepen beeden. Keure de 1429. * « Art. 11. Van onnutte ende onprofetelia te zine. Item so wie ghehonden wert van onnutte ende onproffytelic te sine, in de Caatelrie van Ypre, ende daer in verclaerst staet de cause ende redene, waeromme hijt es; die wert ghebanncn een jaer nuten lande van Viaendren; es te wetene, de man up de gal- ghe, ende twyf up den pit. i) Im PrOYinxialarchiyt von Westlandem zu Brügge. I I p I \ H. Auszüge N ans dem % Privilegien -Buche der Stadt Alost, genannt het Boek met den Haire, betreffend das gerichtliche Verfahren, besonders in pein- lichen Sachen. LIVIL Gebruik van Bannen Soms wierd je bevonden en bedreigd door ranft ten te doen Aan der leden kinderen, die men bannen mocht jaar uit de landen van Viaende ren op het hoofd. Zo wierd je bedreigd en bevonden als van sassenhoeden en gerechtetegd te maken onder zijn geboorte tot na zijn dood en in zijn ontijd en vriendschap op der leden huizen, 10 jaar uit Viaenderen op het hoofd. Zo wierd je aangeboden, dat bij een anderen broed heeft van leven tot dood, moordadelijk en tot nacht, eeuwig uit Viaenderen. En hebben ze lange einden, eigen erve of barre binnen Viaenderen die te leggen tachen, tafels den inwoners staande in haar rechte naartoe point aan previliegen. Zo wierd je berucht en bedreigd, als van alle handen kwetsende, 1 jaar uit Viaenderen of 10 jaar ter discretie van openbare. Zo wierd je berucht en bedreigd als van tassenment, 10 jaar niet uit Viaenderen op het hoofd. Zo wierd je berucht en bedreigd, als van der leden kinderen of wyfje ontspoord of wie dat bevonden en berucht is, dat de gene gejaagd of gedrecht heeft, die den beer te goed worden, 10 jaar uit Viaenderen op het hoofd. Zo, wie een ander, steekt, quem ende bloedklemsend boven pas en zondig, is hy in banden, verbeert syn lijf, oft et uut den banden, wordt gebannen x jaar uut Viaerde. En als hy anderen brengt ter dood boven pas, eeuwig. En eet voor de zon of na de zon oft buiten wecht, eeuwig van moord. Zo, wie bedreigt et van pijn en krimp x jaar uut Viaerde, op het koorf. Zo, wie bedreigt et van rieften, x jaar uut Viaerde, de rood op de galgen en de witte op de putten. Wie bedreigt is van de lieden vysschen te nemen, lij jaar uut den land van Aelst. Wie aanveert oft coopt goed, dat de lieden hinderen of boden gestolen hebben, behoort gebannen te zijn x jaar uut den land van Aelst. Daar zijn nog andere bannen uit den land van Aelst van 3 jaar of van een jaar uut den territorium, gelijk ontrouwelijk te zijn in de geboorte, warande te maken honden, man en wijf, te adelmoeten met beesten in de lieden, Trachten bij gewoontes, etc. Wie andere syn goed ontrouwt en syns zeker goed meede voort, behoort gebannen te zijn x jaar uut Viaerde, ran dieften up dater clagbende partij komt. Maar wat de bedrekte gebracht in jaarkeuren, zo ne behoorlijk gebracht clagbende partij. Zo, wie eenzaam komt te weten over eenig partij en sine clag is vervolgt, de misdadegger wordt gebannen te zijn partijdel, en de clagbende partij is et schuldig genoemd te zijn in de titel van den ban. Alle bannen die zijn ter dit recht van den juge na de grootte van der maand en na de faam van den lieden. En als eest-so daal iemand particulier gebannen is, daar om en laat de prinsche of de beër niet te geven remittie of binnenland van den ban. Nader dan dat de balling in het land of in de stede komen moet, moet bij allen partijen beter doen, civiel, of tot standten zeker doen, de betreffende te doen, ter ordonnantie van der wet. En die zeker en pretentie moet men de geposte partij te kennen geven, voor dat de balling incommen mag. Gillis de Blic wat t'Acht getoond te bannen, 3 jaar uit den land van Aelti, op beide zijn ogen, om dat bij Pieter van Bittghem, als Meyer vijandelijk tegenover staan, om hem te grieven van zijn leven, wat getoond is te bannen, 5e jaartje uit Vlassenringen, op zijn hoofd. Arend Pennin, om dat bij Willems den pannemagier, als meester, handhaaft in felbeden, in pretentie van te bepalen, 3 jaar uit Vlassenringen, op zijn hoofd. Zegher van Hynghene, wat bij booswille van seepenen van der beër in Gent getoond is te bannen, 3 jaar uit den land van Vlassenringen, om dat bij een gevangen man, gehesen zijnde, van der ban gelooscht in felbeden; nog later was de bedoeling gedaan van twee personen, die ook in vangenschap zaten, van te volgen, en wat gedaan is in het jaar 1414. Item, het geweld zo, dat een iemand, poorter of andere gebannen was, bij de wet van Aalst ter dachte en vervolgende van eenigen bailliu of officier van de regering, en de bailliu van Aalst adjointelijk klaedde. Hielten officier van den Vassalen; zo zouden de soevereen van Vlaanderen of de bailliu van den lande van Aalst dien bailliu geven kennis mogelijk gehad van dien banen bij en waar de zijn baillieu vrede badde of satisfactie daan den officier van den vassalen, die volgde van den voorgereven banen gebeden badde. Exemple in November lxxv. Ter rechter Tan Gillis van der Warent bailliu van Sebeeren aan Jeumond metgaders de adjunctie van den bailliu van Aalst was Aalst gebracht onder ban Martin, de Poorter van Quarmond, x jaar uit Vlaanderen, opdat bij bespreking was, de leden te smieten buiten de schucht en dat te verloochen. Maar Jan van Dadisel le soevereen (Bailliet) van Vlaanderen badde den voorgereven Martin kennis gegeven van dien banen, zonder te verklaren dat hij den voorgereven of zelf van den Vassalen gebracht doen sonder. Minne beeren van den raad in Vlaanderen verklaarden den voorgereven remis min den officier en dat de voorgereven Martin bailliu blijven moest tot dies hij den voorgereven bailliu van Jeumond gebracht gehad zoude, dat hij het bygetuigen dachte, bij evenement anderen jager en officier gebracht was. Nader badde bij gebracht gebleven bijder officie van den voorgereven bailliu van Jeumond; zo zoude de remis van den voorgereven soevereigniet geordinieerd gehad moeten zijn effect. In de jaren 81 en 82, onder de tweede regeerperiode van de Vysseberye, Jans van Eggermonde en zijn gezellen, trokken geepenen aan het hoofd van mijn leger van de Bade met diverse bedrechten voor bemiddeling gegeven in de jarenkeuren op mannen en vrouwen, personen van diverse excessen, die ze gegeven hadden in verschillende steden, zowel bij dag als bij nacht, om die gebieden aan te geven en hoofdverboden op te stellen, wat de plicht was voor bemiddeling gegeven te zijn, zodat, wanneer men de straf, oftewel de veroordeling tot boete, overdrachtelijke of anderszins, zei men, zouden worden opgeheven. Mijn voorzettende beernissen gaven geepenen in last en over boeten aan alle deelnemers uit te geven, en, dat gedaan, de bedrechten aan personen zeker te maken voor het betekenen van de compareren voor het licht van bemiddeling, om hun onschuld te doen en onschuldig te tonen, de compareren in hun onschuld te verzekeren en bemiddelaars geepenen te informeren over de waarheid, opdat zij, en na dat zij bij de informatie boeren zullen, recht en justitie te doen gebracht zullen zijn na hun gebruik. En zogenoen de niet compareren te proces verloren en de heemlijkden te vechten, alsof zij denken zouden tot dienende stukken dienen. Actum op 11 November aan voorzettende jaren, anno voorzettende. Andere hoofdverboden genomen op gelijke materiaal. Gezien 't wetelike Register, of verbrocht in jenen beernissen van den Raad mijn gezondheid heeren in Brabant, bij geepenen van de stad. (1) van Aelst, Magtig de der beidracht van Jan den vader, bedreghen in den jarenkeuren, gehouden en betracht in den voorzettende beernissen aan de achterkant van oktober recentelijk bij den voorzettende geepenen, ook te zwaar Jan den ghenea, die in gelijke jarenkeuren bedreghen mogen worden in de komende tijden, van mijn voorzettende beernissen van den Raad en van beernissen wetelijk boete daarvoor op het gebrachte een goed geherzocht wetelijk hoofdverbod. Dezelfde mijn heeren van den Bade geven in latte den voorzettende geepenen in gebiedende vierte jaar toe aan mannen van beernissen wetelijk boete daarvoor op het gehouden van den voorzettende Jan den vader. En, dat gehouden, denzelfde Jan en ook alle andere bedreghen personen in zulke generale jarenkeuren geen dag te betekenen om daar tegen te zeggen, op dat te bevelen goed denkt. En op dat de voorzettende Jan of iemand anders wordt tegen dien dag bij dat tegen te zeggen, dat zij geepenen bij dat tegen zullen boeren in hun sin. Ken andre hoofdponnenie, gheghepen bij mimten, porserepen, heere pan de Rad, aan dal proven moggen voorconcentrispen gaan pan falten enende injurieën tussen partijen. Geknipt wettelijk Record, overbrocht mijn heeren van den Raad, mijn geheime heeren in Vlaanderen, bij te geven van der stede van Aalst, van den rechtvaardiger voor hen leden gewaagd, tucha van Vrancken den Loderer, heerlicher of een zijde, en Danielle hoofd en Galioth Willems, verweerdert of ander, uit aanleiding van dat de voorgestelde beschrijving vermocht en begeerd is, te laden de zaak principale, die hij in het cors van initiëren voor hen leden beschrijving Leege haakt, de voormelde verweerder heeft gehangen, hingebrengd, geïnterega, te hebben de oordeelde die hij ter verificatie van de stukken voor de Rechtbank heeft geleverd, oude willen, alsof van de faam en geruchte aldoor wijd, metgebracht oog ontvaan te worden om te mogen produceren en bij te doen hoornen diverse vrouwen die bij mogelijk dat daar af zouden weten te spreken. Sustenerende, dat bij hem dat mogelijk wat te gebeiden, de voormelde verweerder onderhoudt, tegengehouden te kunnen belasten met eenige schande of schuld, raadte noch ook met de depositie van vrouwenaren, elke bij de verliepen rede aan te grepen, in 't voorgestelde Record. Om te menen dat de vrouwen van den Raad, als van vrouwen wettelijke hoofden jaar op het veebringen een gezworen echt, wettelijk boversondering. De negen mijn beieren van den Bade, geven in laste den voorafgeschreven seepen aan mannelijke wetlikken maandrecht volgens de wetten wysenen in gebaande vierkante op 't voorstel van den voornoemen becher, te boeren en te examineren bij de heetste als enkel orde, dat allen mannen of vrouwen, als de juiste becher voor belemmeringen, als willen belemmeringen, vragende van eigen van boom en anders, van welke weten van verkennen en verbeeld van boor en zeggen en geruchten; behouden den verweeds jegentheil de perturbatie bevestigen, hoorde reprooven en den heetscher een salvatie en daarna naar Bech. Aldus gehoorde en geloofd bij mijn vorsgeschreven beieren van den Bade's op 10 October anno LXXIII en gehuwd bij en daarna geslacht endom Bobrecht van der Visserie, Jans van Eggermonde en hare gesellen. Het principe was, dat de vorsgeschreven Franse op een avond-stond wel spaans in de naast liggende op zijn rechter scheure grievelijk geworpen was met een steen in zijn aanwezigheid, had hij te laat deden liggen desenzelfde twaalf verweeds. En op de bedrokte daarop gehouden bij mannen en vrouwen volgens den vorsgeschreven hoofdvoorstel van der famae, die over de zelfde twaalf verweeds liep van denzelfde feit, waren al verwonnen bij ontzagening en geheeld elk 10 jaar. Alle jaar, als de oude verleden es, doet de bailli met penningen een jaarlijkse, dat men meet den oude keur. En die gebiedt men ter tijd ge kostumeert, dat es altyt voor Sinte Baufs daghe, op een donderdag ter hoofdmesse ter kerke uit die te bezittene op den maandag na eerbiedigen, en daarna alle dagen bij straten en daar volgt elke straat een geheven van buiten in het zesde. En daarna vragen penningen ter manier van den Meester, allen den penningen voor bemiddelen commun en. Boek wel den Huizinga p. CV. Van alle aken daer bij beehren Recht aanwezig is en bij speciaal op den stick en saken, al de bailli te penningen last, den welken te penningen in den voorgestelde Jaarkeur nie ontgrooten en mach te berechtene, noch nie le cijfer. De oude keuren en andere gemeene vragen sin gevonden in codicillen. Ten voorgestelde jaarkeur moeten en zijn gevonden alle de personen, mannelijke treende, vrouwenende binnen de voorgestelde stede en te omringende, die xv jaar ondertussen zijn, en daarna boven, en wie dies ingebreken et, verhoornt xxv.p. Heer des eerste zondagse kerkbod so doet men op den na eersten Boedach ter voorgestelde procekerk nog een gebod en men gebiedt te dien geboden alle de gemeente, die ten jaarkeur niet geweest en gehad dat een gemeente op de voorgestelde boete. Ter nienwerkerken gebiedt men den voorafgeschreven jaaracte in de manieren voorafgeschreven en dat ter proceswerken aldaar, hem leden noemende den dag dat zij komen zullen ten zelfde jaaracte, elkeen op de voorafgeschreven boete. En dat gebod doet de bailliff altyd doen op den aanblik dat men dat gebod doet van denzelfde jaaracte. En danne al de eerder vallen zij u boeten die er niet geweest en gebben, en dat bij cataloggen van den bailliff ter maning van den meester en bij wijzdom van gebruiken. En die voorbereiding gaat ten jaaracte, moet gezondheid eijn bij den meester op een kruis. Het is een gebruik onder uitgaan wel onderhouden t'Aalst al een feit, mesvlees of ander vlees gevallen of gebeurt eijn, en den jaaracte gegeven en die niet daar in gevonden eijn, dat die falen en pijnzettingen van dien vleesgryp quito zijn en eeuwig schuldig zijn en quito te blijven, of beter en waren altijd meer dat te bij den bailliff ter kenneten van tegepenningen niette jaarcyclus bij expressie gebleekt en gerangschikt waren. Item al iemand in den voorafgeschreven jaaracte bedreigd en uitgeheven van twisten, die boete groot men recht voort en wist die na de geclecteerd bede van den feitel. Van anderen saken daar baar aanleegt, eest van oorlogen te maken in de geboorte van der leder hout te balen, bij dag of bij nacht, of andere gelijke stukken, dat het den baar van een jaar uit den tijdom van Aalst. En die plaatsbepalingen te banne te wijzen op eenen ondach ter kerken, de mannen op baar oog en de vrouwen op hare borsten, en badden zij gehuwd geweest van gelijkermakende titel, den baar dobbernde. In algemeen van andere bannen, eest uit Vlaanderen of uit den landen van Aalst bij terminen van tijden, jaeren, tien jaeren of vijf jaeren, die plaatsmensen alle te wijzen rechtstreeks naar uitgeven van daar bedachte elk op eenen titel, en die baar volgend da de bailliu rechtstreeks inda aanwezigheid van gedefinieerde. Naar zijt zijt den halen aan de vooroordelen van de hoofdvonnesten in het voorgaande blaadje gesignaleerd, heeft men gehuwd en over 't recht gewoond, de bevolking uit en dan voorbij de veroordeling daaraan bevolkt partijen op te rompen en aan te kijken in hare ontlenning en aanwezigheid naar uitwijzen van denzelfden hoofdvonnesten etc. De Bailliu bij zijn functie van zijn officiële macht te verlenen aan de bannen die uit zijn gegeven en geopend, zijn, voor vonnis of daar na, uit de stad en regio van Aalst, maar van de andere bannen niet. In deze voorafgeschreven rechten zijn de vrijheid om te vragen, elk persoon, die voor zichzelf komt, en zijn zaak wel rechtvaardig is, te onderscheiden wat personen voor hun rechten geven, wederzijde doen bij nodig, hebben, bij zonden of ongeloofsvolgen. De namen ontboden of in geschrift te stellen, zonderlingheidsclan, uitspraken of anleunzaam zoude en dat alzo bi goeden verclair, in den gemeenen raad te brengen. En daarna in de gaderen bi goed ontwikkeld en rypen raad alle de bedraadten, onderscheiden daar lijf, let of grote boeten aanleunzaam wel te overzien en daaraan te laten, en niemande te verdragen bi duizend, ongeziene of bi vriendenpen. Elke en zier geoordeeld van zijn recht na dat de wetgeving over hem getucht is. Het geval wel zomwijlen dat seepenpen zulke bedragen vooruit komt in den voorgeschreven jaar, dat zij niet vroet noch wijze van pugzijenis daar af te wijzen, en dan mogen zij, om daar af vroed doem te volgen, wel trekken te hoofd ter plaatsten daar behoort. Twee personen zullen, als men rekenen zoude goede lijed, moeten een persoon bedragen en die persoon moeten zij elke bi hem noemen zonder vermaan van seepenen en beide geblok bedrag gehoort, zal dat bedrag van weerden zijn. En seepenen bedragen ook wel; als een seepene en doet niet meer in bedachten dan een ander persoon. Als die jaarrekening bezeten is, dan pleucht men gemeenlijk 's donderdag daarin te bezitten den leden van leden, daar men vraagt naar alle zaken geblok in den andere keer, en voort meer van alle landzaken. En onderbouwt men daar aan in het uiten van der bedraadten en in de veroordeling van die in de voggen en manieren hier voren geschreven. Hern van der brake besaeyt met eenige vrocht ende die besteken ten vier hoeken ende in de middewaert, dat man daar up actten mach ghelye np tijdeghe umchte ende ghelike boete begeef. Hoe men zoendt naar de Costume van Aebt. Dit es de maniere hoe Wonder Joorijs ende sijn twee kinderen versierden en curseden den paix van de dood van Willems Stiokole, en was gedaan ter herinnering in den pand, zeventiende dag in Mei int jaer xlij G xxxvij. Eerst was de dachvaert bijden seggers van den zoendinghe gelyt ten vorenkomende dagher ter herinnering y ende dat was gelaaten weten beide de partijen. Daar waren bij vijf skepen van Aelst en xj mannen van leger van den steenen in Aelst metgaders den bailliën ende den meester van Aelst. Beide partijen met hare vrije edelen en magistraten, qua men ter vorenkomende plek ter herinnering daar toe gesteld ende daar was elke partij aan part gelezen, hoorden en deden wettelijke zekerheid. En alst al komt men was, dan ginghen de metbetrokken in de kerk en ontkleedden hen alle drie in hare lakenkleederen en daarmee de montskandidaten met een vrienden, ging staan in't handen van den pand. De bailliën van Aelst brocht geleidt den openbareste beschuldigde van den zaak te weten Marten Joorijs. Jan van Belle sweertdraghter en een skepen brochtten Wonderen, en de Meester en een skepen brochtten Jooris, alle drie d'een d'an d'autre volgende. En als zij in den pand geordend waren, dan knielden zij alle drie neder en legden hare banden samen. DeBailHn seyde overlnnt aldus: Ziet hier Henri c Ghysels hier aya Martin Joorijs, Wouter Joorijs ende Jooris Jooriji ende haere vri ende ende maghen, sy bidden n ende uwen vrienden ende mag- hen omree de bittere doot die onse lieve beere God starf an 'thout des crucen vp den goeden vrSendach omme onser alre wille dat ghy hemlieden wilt vergheven de doot van Willeme Ghiaels nwea a) Btttct »et dm Nalr« pag CZ. ( «» ) jnrftedif, vm behAudca altoo* atye bespr^Leae v*orwaerdcn, want bemb'eden deselve doot bitierUke leet es, ende eeuwelic wcscnzal, tot. dies sy Godo ende u daeraf gbenoucb gbedaen sullen bebben. Ende doe stonden sy up ende werden gbeleedt tot omtrent de mid- dswaert van der plaetse, daer sy wederknielden , daor zejdo de bailliu weder als boven anderwarf, doe stonden weder up ende worden gbeleedt tot bi den voeten van den nionUoendre, sy Itniel« den weder« ende daer seyde de bailliu als boven derdewarf; ende dat gbedaen doe stonden zy up ende custen den montsoendre an sine wangben deen voran d'andcre ende de derde naer« Item dit gbedaen webende gbingben de vorecrevon mesdadeghe staen omtrent eene scberde van den montsoendre, ende doe maende da bailliu van Aclst den mannen van den Rechte ende seyde: siet Jiier gby beeren, die mannen «yt.myna gbeducbts beeren- ende Prin- eben s'Graven van Viaendren, van einen bove -ten steene t'AeJif, ic mane U bi den eede die gby deedt, daer gby gberecht manseep deedt, of u dinet dat desen paix ende wottelic zoendinc so wel ende- so wettelio gbedaen syn, dat seuldicb es van weerdden te sine, segt recht af u, over u, ende over de mannen, ic maens u. De man die ghemacht was, zei: "Bailli naer al 1'gbuend, dies wy bier gezien en geboorte bebben, wijzen de mannen dat de sen, paix en soendinc so wel deverblijk en wettelijk gebracht, gemaakt, gebracht en gespendt zin, dat seuidieb es wel gehouden en van weerda te sine bij partijen over beede zijden, bareren vrienden en magden, geboorme, ongeborene, uitlandse, inlandse, gehuwd, bastarde en alle de gene die men wan kost soude weten doets mijn gevonden, etc." De Meester maakte zeerpenen insgelijkt en zeerpenen wijzen als boven; maar men doet veel soenen, daar de Meester en zeerpenen niet over gebracht en zijn, om de spaarzaamheid van den kosten. Dit gebracht maande de vervulde Bailli de mannen, wisten meer toe schuldig was te gebeten. De mannen wisten dat partijen aan beide zijden met magsten en vrienden daar present waren, bandbrekend zouden ten helle gaan, beloven dat, en eed den vervulde wetten paix en soendinc wel en Heiligmakend te onderhouden over beelden, hare leider, hoorders en na-oomers, geboorme en ongeborene, uitlandse, inlandse, bastarden, gehuwd en over alle de gene die men wan kost weten mochte, zonder ten gelegenheid van dien, of van dies daar aan roepen mochten, in toekomstige tijden eenige wraak te doen of te doen doen in eenige andere manieren, tot welke partijen met vrienden en magden alsof deden en deden, en oorzaak zelden aanvallen. Van dusdanighe soetinghe heeft de baatman xx schel. p. en over syn Heden een stuk gouds; elk man daar toe gehouden et x8. p., baer eieren x 8. elk scapeae tot iiij toe iiij S. p. haars clerc iiij 8., de sweertdrager en scepenen kapen half. En die ctectie beulen partijen half ende half, bet en xy datier andere voor vraagden sy. Al cussen sy ii) of raer van eenen faite aj en zoden niet meer hebben dan voorgetrokken et. Den salaryt van de leden dat et de faateur schuldig. Naer de wet van de poort en kan niemand anderen bedragen, hen soene te moeten betalen et bet en sy dat by sinen zaak daer by de aangezogen af hebben wilde annegen kunnen, dat by hem beloofd is. Van gelijkbon wat gehakt des xxx van oktober laat Jaar xiiijCLxiiij in de scepen dorn Jan Boecaerts Jan Stommens en baer er genoemd Gillis den faateer, beschrijver over zijn aide, en Di rib den faateer eenen broeder over andere. Dit voorgetrokken punt wordt a geprobeerd de Grave Lodewijk by een rechte onder privilege daer af de kopie by afgestoken getekend. Dit werd gevolgd door moendinghe en diverse tententien en apportementen op die te genoemde afgestoken kopie. En een soendinghem gebracht van eenen vrije man, dat es te verstaan, die getrauild hijt et, es de lomme xxxvj pond p., daer af sal hebben de naeste maand van s'vaders weghe de mondsoene die draagt de rechte derdeel van den somme es t'telve derde xij pond p. Voort zo sal by ooit hebben ende heffen in de vierde vieren die in elk een vierendeel dat et onder mondsoene en maandsoene de helft al doorgaand te verstaan dat d'andere xxiiij 1. p. deelen moeten in vierde quartieren. En elk quartier vj 1. p. van welken vj 1. De wereld eindigt, bebben moet, l'vierendeel van eiken, dat dat xxx 8. in eiken vj I. dat draagt iiij warf xxx S. mähen vj l. Een mondsoendere heeft haar weder, hy bebben wilde, de twee de ele van der soenc melten cotton of de helft souvereign. Heeft de vortgevreeën mondsoendere eenen broeder, zo sal de broeder hebben uit eiken vierendelen xx S. Ende syn re meer . ' » ■ *i i) Im Anno -%**>Cam*a*rt «ttht Herten; vleesalder rUbttgtr fei ? feit eUen. ( «» ) Broeders, zo sal ele also Tel, beter in advenant, dat ze verstaan Moeder en een re andere kind van getrande bedde. De mag be mag in de vorsgevreeën vierendeelen te weten, ooms en moeijelijk hinderen ele, zal hopen in zijn twee vierendeelen, de helft min dan de broederen gebeurtenissen bebben en also ele hierbij nederwaarts gaande in advenant. En de zestig dat een man meer verseindt wordt dan boven gezien, zo zullen die geben dat ze gevalt zijn, zo zal ele machte te meer heffen also omwaarts gaande in de soen en zo bij verseindt werd Voort, zo zijn de mag be schuldig te geloven allen den cost, deler op loopt ongekweetst der mondsoen, beter en waren, dat de mondsoendere geconsenteerd bad dat ze kostbaar te helpen draagbare netten gemeenen mag be. 80 wie recht soendine of wettelijke soendine breekt en wettelijk daar af bedreghen werd voor zegenpen, blijft er iemand dood of gewond, die dat deed en gevangen werd, sei men ontdekt, en constateert men die niet gebracht, zo zal mennen bannen naar de wet van de stad. En waret dat wettelijke soendine gebroken wordt, zonder wonde, die breekt verbeurt schuldig boot als ten fiat behoort naar de wet van de poort, en daar toe zal men bannen 10 jaar nuttige reizen. Het gebeurde in jaar XIV, geveertien een twist in de proef van de Nieuwerkerken tusschen Clauw Goppens en Jan Coppens. Eenen zoon, aan de ene kant, Stasene Taelman, Jan en Gillis Taelman en hun kinderen, aan de andere kant, sommige bedieningspersoneel en sommige inwoners van 's-Aalst, welke twist was zo omstreden dat het gebeurde over beide kanten, en na het voorbediende Jan Goppens van zijn recht, deze dood liet zien, bad een jonge docteur, Groote Quistmakers: wie de mondschoen hoopte te vinden van de voorbediene dood? Eenige hoofdtegenstanders hielden dat de vader van de dode de mondschoen had moeten beffen, midden in die tijd als het feit en de dood gebeurde, dienstbevel werd uitgevaardigd, en dat vader en moeder van de dode nog leefden; anderen wilden zeggen, dat dat niet zo was, maar dat de dode een schild van zijn vaderzijde en dat hij de mondschoen had moeten beffen. Andere ondersteunden dat beide hoofdpartijen het hebben en zouden moeten hebben, maar zeiden dat de dode een zalf van zijn vader en moeder had moeten hebben, en dat die zalf een van een zoon, en dat die zoon schuldig zou zijn aan mondschoen. De reële tussen het twintigste en het twintigste was groot verschillend was; En om hier af te weten, d’ontscheidt quam Aelst op scheepenbuis bij scheepen her Steven van Lekkerke en waren om de voorstegen vraag vergadert de nootabel van de stad en elk gebrach gedaan na zijn optie en velen van der verschillende optieën. Het is de taak van overeenkomstig wat dat men aanvaard kan in een brief aan scheepen van gebedelde in Geert in te weken brief man hem hebben moeten abude de voorstegen equette als Vast lagen en elke optie en dat men hem hebben vrijmoedig adviseerden soort om hier op te hebben baar gelders advies. Scheepen van gebedelde den brief gevereid hebben beoordelend en daar op groot advies gebaad met clerken van rechter en met consumenten, aanvaard over scheepen van Aelst den 16e april anno 40: dat de nu werd toen kennis te weten der zaak zoon van den dood noed dat niet achterweg verbergen maar althans voorwaarts gaan moette. Item wat een quarantaine en handeling van geboden veer scheepen van gebedelde in Geert in het seawaar domein her Gerhard Borhuis, her Pieter Solterman en baar gelders gezonden in de jaren daaromheen Geert xxxii taaienten van Lente van Sint-Andries aan de een, Jan van Belle en Jaan den Vroede brauwer, al te voocht van Baarheim den Haag, aan de andere, om de modus van Jaan van Sint-Andries voorgestelde Lente zoon. De voorgestelde Lente zei, dat bij toedicht wat te bepalen de mondseine van een zoon, gehaald dat de bedde gezien wat ten tijden, dat de dood van hem gebracht. De voorgestelde voocht tegen deze met veel woorden. Seepenen van gebedelde wildent aangeduid dat wel gebruikelijd en recht binnen Gebied dat in 't centrum van tuin, als langzaam als vader en elkaar levende ja dat 't goed van dat schuldig en te succedeert en te komen op vader en daar meer dat als niet eens schuldig te zijn vaar Bloed, en anderzijde van mondsoenen volgende de gemeente gebruiken die men uitert binnen Gebied; dat Hannekens de Knijf, de weeflap veroordeld, die in voorbijgaand soort van Aalst, schuldig te monddoener te een en de mondsoenen op te benen van Jaone van Sint-Kwinten een oom wat. Seepenen van gebedelde en gepatenteerd in de tijd van Gebied, naar den overbrenger van seepenen van de tijd van Aalst geven in voorvoorbode en wetten: dat de vijf die geboden aan der dood van Pieter van den Dale te baten eeuwig gemeen de gekwetterde partij en al te betalen daarbij het gebod deden, behouden dien, dat de goed die het gebod deden onverletten aan om te verbale en daarin hij schuldig en te verbalezen, gemerkt dat alle geboden van aanwezigheid schuldig aan voort te gaan. Uitgegeven den achttienste dag van April in het jaar 1314, naar besluit in het pand in de grote zaal van Jan Sertymon, Jan van Keerbergen en baer zijn gebeten en in het pand van Aalst Adam Sprooft en zijn gebeten. Daar Pieter van den Dale was gezeten bij het gebied van Daam. In 1612, jaar duizend vierhonderd twaalf, rees voor scepenen van Aalst, sekere adelinge van gebiedinghe tusschen Gillis van Waernond,oom van Wijlens, Paschaer van Waernond van der vaderlijke zijde, en Christiane, de Court, oom van den voorafgaande Paschaer van der moederlijke zijde, alle van Bons, ter andre proefde nuttigen van den penningbeen van den soeninghe van den voorzeggen Paschaer, die gequalt was in Henegouwe en van der quete starf te Ronse. Den voorzeggen Gillis, sustinerende, dat bij naer 't recht van Vlaanderen, en zonderlijke naer de gewoonte van Ronse, koud was de soene te bebben afzete als houende de naaste van den voorzeggen dode van der vaderlijke zijde. Den voomoedigen Christian sustinerende de contraire en dat bij als oom van den voorzeggen dode van der moederlijke zijde daar in also wel en also diep schuldig was geboden te zijne als de voorzeggen Gillis, elk bij diverse redenen en, die bij daar toe deden proponeren, zo verre dat de voorzeggen scepenen ordineerden te zenden bij den mannen van leen van den caitel van Berghen in Henegauwo sekere afgezondende, om advies te nemen en te onderzoeken, wat men daar in gedachtengang en saken noeste, te meer mids dat voorzeggen vast in Henegouwe gebeurt was, volgende den wekelijk te Bergben gezonden Vaeren, Robrecht van der Vysscheryen, Jan van Eggermond, scepenen en Henri van Inxhem in de stad van Jacobus de Clercq allen zworen als getuigen. A daer zij deden vergaderen die verscheidene kostuimers van den voorzeggen caitel in notabelen ghetale, wel tot 20 personen of meer die bemiddelden eendraadselijk en met gemeene avalide geven in advies en bij manieren van.consultatie: dat naer de gewoonte van Henegouwe de naaste mag bij van den dode van der vaderlijke zijde maken paus en soening van een dode mag bij van der vaderlijke zijde zonder daar over te roepen de mag bij van der moederlijke zijde. Insgelijks mag bij de lichaam van den dode van der moederlijke zijde ook paus en soening maken over de moederlijke zijde zonder daar over te roepen de mag bij van der vaderlijke zijde. En zodanig wij eerlijk willen, bij moet zijn paus maken tegenover de naaste vrienden en magten van beide den zijde, te weten van vaderlijke en moederlijke zijde, want de een zijde nee mag in dit stuk niet vervangen door de andere zijde, het en waren bij expressen consent. De voorafgenoemde stukken van Aelst de voorafgenomen adviezen en consultaties geboden en de voorafgenomen principale hoofdzaak en de propositie van partijen over alle zijde gebieden en op alle repartementen geboden, en waren die saken niet zo een wijze noch vroet, zij en namens met verlangen hoeren belet in mijn beeren aan mijn heren die in de raad in Vlaanderen, aldaar hoorde weetelijk, die heemlijden daarop gaven in bovenvernoemde beslissingen op den twaalfdagen van april in het voorafgenomen jaar, 1722, 4 januari, de beslissing van de staatssecretar van den voorafgenomen doodde, den voorafgenomen partijen te deken, half en half. Gevraagd kostuumieren aan de kamer van de gouverneur en aan de scepenen en gedeelde in Gent, wie gevraagd wordt om een beslissing te vragen, hoort te zijn van een baartje in Vlaanderen, werd de beer of de naaste van den overleden of aan de andere zijde, was bevonden bij gemeene stemming, dat de naaste mag hebben van den baartje aan de moeder vaderlijker zijde behoort en dat rechtens is, gevraagd om een besluit te nemen voor den doodde, of daar men hem in staat van verdrinking of bevonden van diere zijde, dat dan zijn soort de naaste van de moeder moederlijker zijde, zonder den beer daar in eenie betekenis te hebben, gehinderd dat na de rechten en privaten van Vlaanderen een baertje is van de moeder zijde. Alat als glicvalt, dat eenich persoon doot geslegten wart, en men niet in nie weet, wie of wanen by is, en de jager geerne den dooden versoende soude, zo is de bereid daarin 't feit onder gevallen is, schuldig te doen gebracht te synre hoek of leren plaatsen, daar men zijn beerlijke bevelen en publicaties behoort te doen, dat bij al die jaren en maanden of mondhoofd vermoed van dergelijke dooden, als onlangs verschenen is, te die plaatsen daar af. Het feit betrekt een dergelijke persoon dat bij com plotie te dergelijke dag en plaats als men noemde te betrokken zijn macht en te verstaan ten vragerekren verschenen, of daar te dien dag niet alleen een copie die hem betreffende maakte, werd gewenst, de bereid mocht verschenen van beerlijk bevelen. Daar na een allen doen nog twee kerghoofden aan vijf dagen later te akten. En komt niemand die hem betrekt maakt, zo moet de bereid in presentie van wette zelf vermelden om een redelijk prijs en de penningen ontvangen die recht hebben die onder hem gebouden jaarende daar. En komt er bij die jaren en dag niet, zo zal de beerende penningen aan de opgaande onder hem gebonden al zijn gespaviseerd goed. "ende hier up aal raen den factor geven letters in belegd snel Tonnen ende remissie van den faite en justitie doende den beer up dal by remissie van dootslaghe vermach te geven satisfactie van den pardon en remissie alsoot behoort. Item up dat men wiste wanneer dat de doode waar of waer by te converseren plats, zo waro grootelijc van nood dat men de voorschreven aakje insieme drong, met brieven te diere plaatsen aan den beer ende wet of bij ingeboden met 3 insinuaties ten hende: dat niemand cause en had de propageren of pretendeeren cause van ignorantie. En in die manieren en bij advise van costumiers was gedaan van eenen acht die doodgeslagen was ongeveer omstreeks Zomerghem bij Aalst in jaar xijl G lxxxv onder baillieu Jan van Bechern. Wie man Vrede begehardt, naar dem Rechte van Aalst?" Gostume ende gebruiken is, wie Vrede begeert te hebben van eenige poort, en die Vrede versoet voor seepenen, de Meier trekt met twee seepenen oft met meer aan die persoon en versoet wettelijk ter leenstelling van seepenen -die Vrede. Vederzijds bij die Vrede te geven, bij verweert in dat wederzijds begrijpbaar voor 1 pond per. Jegaat bij den beer, en van die boete wordt de Meier de wederzijds begrijpbaar in de jegenworsdeel van seepenen en legt het ontbod van seepenen. Absentie bij een van beide partijen die de Vrede geven zou, de Meier gaat in zijn huis met twee seepenen en neemt de Vrede aan den sleutel van de deur en beveelt daar dat die persoon een Vrede over te brengen aan seepenen binnen derde dag. Doet bijstand niet, bij also dat bij binnen den land is, als men de bevel doet, zo verbeurt bij de boete van 1 pond per." Van deze vrede is kostuum: beëiliging van een persoon, fait gebracht van doodslag of anders en beïde principale van den faits afentheert, dat te zeggen dat hij weg is, of dode is, of gebeten, men baalt den Vrede aan de naaste mag vrede houden en veder en de van den principaal. Twee schepen Haien, wel vrede, maar zonder meer, in een is het, als men veel weet, dat men die vrede zonder wederzegging zal geven, want al waren de schepen weerzeggen te geven voor schepen en de meer niet daarbij en waren als beelden, eenig zeggen dat de weerzeggers niet verbeuren en steden. Daarom eist altijd het beste en snelst, dat de meer daarbij is. Als een persoon gequetst is, also langzaam als bij is, zonder over de zepen van zin buis voorover te komen, men en mag die persoon niet bedwingen noch construeren vrede te geven aan zijn partij. Moeten er van die quetse baalt men wel Vrede aan een naaste mag vrede houden, op de mate voorspecreven. Heeft een persoon doodslag gebracht of eenig ander qua het zo dat men aan zin naaste mag vrede neemt, hij en zijn medeplegers, die principaal zijn, en zullen die vrede geven. Men en mag ook partijen niet bedwingen die principaal vrede geven. Dus blijven de principaal van zulke feiten meestal buiten vrede. De eerste vrede die men weet te nemen, is 12 nachten daarvoor, de tweede is 11 dagen, daar na de derde is 17 weken achtervolgende. En alle de andere vreden die men daar naar horen en vervolgen wil, zijn altijd 17 weken en als zodanig moet men altijd staande in vrede. Waart so dat partijen, die den vrede eerst hebben, tot den xvij weken, die den vrede ten xvij weken niet verlengden, so ware de vrede niet. En wilde men den vrede dan weder halen, moest begonnen worden van eerst en altijd gevolgt in zulke terminen als voor en verhalen. En aldus is het gewoonte. Item, en al is zo, dat eenge onschuldelijke personen vrede verspreekken of doen halen, daar om een zing niet gehouden eenige betekenis te doen, der gehoorsche partij, het en zo dat zij hem liefde bij speciaal of bij beloften daar in verbonden den en gepland hebben. Item, zo wanneer partijen geven aan hun wederpartij vriendelijke vrede, dan en mogen zij daar na nooit meer van dien stok clagen te weten en moeten gestaan met te nemen en te geven civiele betekenis. Niemand de berichten mag hierover clagen, behalve de rechter. Het zijn drie manieren van vrede. Te weten, haarlijke recht, die de heeren en wet halen mogen, heerlijk, zo wanneer bemiddelen dinet, dat partijen over beide zijden zo grootmoedig zijn, dat zij genieten wettelijke vrede halen en willen. En dan mogen de beschiljers en scheidsgangers uit hun recht aanbieden, eendele vrede om te beletten alle ongevalken den tijd van xij nachten, te beginnen dat binne die tijd midden in de nacht, het gebekt moge worden bij wette of bij onderbespreking van goede aandelingen en die heerlijke vrede soude groeien bij recht bevond tot steun aan te houden, dat elke daar aan gebracht, zouft weten en hem wachten van misdaden. 