title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Eeuige weken daarna kwam mijn landsman, toen ik het logement binnentrad, mij met een' brief in de band te ge» moet, uit welke hij mij de plaats in het italiaansch Tertaalde, waarin zyn correspondent hem meldde , dat Tolgens inge- wonnen berigten, Jakob Werner en zgne Trouw te Elbiqg beide gestorven waren.. Hoogst waarschijnlgk had mgne goede tante anderen door hetzelfde Talsche berigt omlrent den dood mrjner ouders misleid , door hetwelk zg zelve misleid was. Want naar het« geen mgn Tader Troeger hieromkent gezegd heeft, komt de tijd, waarop ik te Milaan dit berigt ontTing, met dien oyereen, waarop mgne beide ouders zoo zwaar ziek lagen, dat men heu in hunne stad en eiders reeds oTerleden waande. Ik trachtte mgne gemoedsaandoening , bij de mededceling welke de Treemdeling mij deed, zoo goed mogelijk te Ter- 26 390 bergen; jegens de bekenden» die mgiie ne^rslagtigheid be- merkten , en mg daarover vroegen., wendde ik eene ligcha- meloke ongesteldheid voor ; ik begaf mg spoedig naar myne woning en schreide daar eenige tränen t die maar al te schie« Igk opdroogden, wijl zij uit f^eene diepe bron kwamen. In bet laatBte jaar Tan mgn verblgf te Hilaan kwam er ia deze «lad eene zangeres uit Napels, die door haar schooo uiterlgk en door bare leTendigheid en baar rernufl een' oitgemeen diepen indruk op mg maakte. Ik kon dezen in- druk niet verbergen ; dezehe bad zieh geheel van mg meester gemaakt; ik zoeht zoo yeel mogelgk elke gelegenbeid opi om baar te zien en te spreken; ik was de overdreyenste bcwonderaar van bare talcnten en van haar gezang, ofsehoon dit laatsto eigenlgk van zeer weinig beleekem's was; zij daar- entegen precs ^n bewonderde mgne muzgkale talenten, en nog nimmer bad mij de lof zoo wel gedaan, mg zoo zeec Termkti als uit baren mond. Ik deed baar de rijkste, kost- baarste gescbenkeni zg werden met blikken van cfankbaarheid cn, zooaTs ik meende, van toegenegenbeid aangenomen. »Wacht u Toor deze napelsche zangeres ," zeide eens de direcleur der bofkapel tot mg f die bg al mijne zedelgke gebreken mgn vrientl was; »maak u met alle geweld en kracht eens mans van deze neiging los, dia u iu de diepste eilende störten zou; maak nog heden met mg een uitstapje naar mgn landhuis aan het Gomermeer, misscliien dat u daar in de schoone naluur de betooYeriqg eener booze kunst vergaat." Ik gevoelde, dat de man de waarheid sprak; ik gaf aan zgne uitnoodiging gehoor, «n wg verlrokken nog denzelfden avond. Dan, boe zal ik mgnen toestand gedurende deze kleine reis en het kortstoudig verblgf op.het land beschrgven? Ik deed bg mgnen vricnd cn in den kring zijner familie alles wat mogelgk was , om in het gesprek opgeruimd en vrolgk te schgnen; gelijk iemandf die droomt, hield ik midden in bet gesprek stil; wg zouden muzijk maken en zingen, ik 391 kuvam uit de maab en beging misslagcn , waarvoof een ecrst beginnende zieh zon hebben mocCcn schämen; ik was als iemand^ die dronken is ran slaap , die wel zieh zelvcn en anderen dikwgis tot waken aanzet^ maar echter midden in zgne woorden we£r steken blijft en insluimerl. »Uw toestand is zeer gcTaarlgk, mijn arme' vriend/' zcide de directeur tot mg, »gij*hebt een krachliger tcgengift tcgen het ingezogen gift noodig, dan ik u geven kan; mögt gg toch een ander vinden dan dat, heiwelk in een lang ODgeneesbaar berouw ligt.'' Ik dankte mgn' vriend voor zijne 6preglheid, en toen ik na eeuige dagen Tan ons Terblgf op het land bedaarder en zclfs TToIgker werd, geloofde hij misschien dat ik op.Weg was , om yan mijn' onzah'gen harlstogt genezen ie worden ; hij was nogtaus te weinig met mijn hart bekend ; mijne bedaard« heid kwam Tan het Toornemen^ datik had opgevat, en dat met ieder nur Taster werdy om dadelgk na de terugkeering naar do stad , wat ook mijne Trienden daarvan mogten zeggen , om de band der scfaoone zangeres te Tragen, die myi zulks durfde ik uit aanmerking mijner uitwendigc betrekkingen Ter- onderstellen , ongetwgfeld niet zou geweigerd worden. Wjl keerden eindelgk, na vcrloop Tan eene week, naar de stad terug; mgn eerste gang was naar de woning mijner geliefde. Doch hoe groot was mgne ontsteltenis en mgne droef heid i toen ik hoorde , dat zij reeds Toor eenigo dagen we^r naar Napels Terlrokken was. Mijn besluit was schielijk gemaakt, 'en eren zoo scfaielgk» ofschoon in de grootstc stiltOy maakte ik klarigheid om het ten nitvoer te brengen. Ik bragt al mgne zaken in de beste orde , schreef afscheids- brieTcn aan mijne Trienden, pakte mijn geld en kostbaarste zaken bij elkander, en reeds den tweeden nacht na mijne terugkeering Tan het land ontTlugtte ik heimelijk en in der ijl, als iemand , die de geregtsdienaars te duchten heeft. Slechts Tlugtig zag ik TOor ditmaal al de steden en strekcn Tan het heerlijk Italic, welke ik doortrok ; ik had slechts 26^ 1 392 i^e gedachte : en dat was Napels en het voorwerp mijner •bartstogt, Eene neiging , die met zulk eene bandeloose hovigbeid alle perken en wetten van orde en verstand verbreekt, als de mijne« toen ik zoo onbezonnen als ondankbaar mijne gelak- kige belrekkingen te Milaan af brak , draagt reeds hierom den Stempel van fadre dolzinnigheid in zieh; zij kan in bare ge?o]gen nimmer gelakkig noch dnurzaam zijn; lij is op een' grond gebouwd» uit welken onmiddellijk naast de plant der woeste liefde die der haat te Yoorschijn wast. Ook ik moest dezen treurigen overgang van de bedwelming der sin- nen in afkeer en kommer zeer spoedig onderrinden. Ik zocbt dadelijk na mijne aankomst het voorwerp mijner gcnegenheid op; ik verklaarde haar, dat ik uit liefde tot haar mijne schilterende betrekkingen te Hilaan had opgegeven en haar naar Napels gevolgd was, om, indien zij mij niet versmaadde, haar mijne band te reiken en als haar echtgenoot met haar te Icven en te sterven. Zij gaf mij een ontwijkend antwoord; noch toestemmeod noch weigerend ; ik meende haar te bc- grijpen ; nog denzelfden dag ging ik naar den direcleur van dejfi scbouwburg en meldde mij aan, om als vreemdeliog eene rol te mögen ^elen. Mijn naam en de mare als uit- munlend zanger waren hem bekend, en daar mijne aanbiediog met eene zeldzame belangeloosheid gedaan werd, nam hij dezelve met genoegen aan ; nog in dezelfde week werd mij in eene nieuwe opera de hoofdrol opgedragen. Ik overtrof bij de uitvoering dasTrvan mij zeiven, ook bg iedere andere gclegenheid, die zieh aanbood 9 maakte ik het buitengewoon, want mgne onzalige liefde bezielde mij ; mijnen wensch 9 om in Napels geplaatst te worden , kwam men van zelf met het aanbod hiebtoe reeds te gemoet, ik kreeg in deze, meer dan iedere andere, der toonkunst genegene stad eene aanstellingi welker uilerlijke voordeelen nog veel schitterender waren, dan die ik te Milaan genoten had. Ik zal wel niet noodig hebben veel over mijn lot in eenige der hierop volgende jaren te zeggen ; de vrieuden zullen bei 393 zebren gemakkelijk raden. Alles wat mijo iiaar geiioegen hakend hart begeren konde, werd inij in den aanvang irbn mgnen toenmaligen toestand te deel : uiterlijke welstand, door aan^ionlgke ambtsbezolding en rgke gelegenfaeidsgeschenkea; eene zoo Tereerende, bpeoigkc erkentelijkheid , als man ze aan mgnen stand slechts kon betoonen; omgeven door eene scbaar van tereerders mgner kunst en zoogenaan^de Trienden f toegenegene begunsiigers en bescheimers. Doch al dit uiter- Igk geluk scheen mg slechts zeer gering in vergelijking Tan het ge>yaande , dat mij de verbinding met mijne schoonc zangeres versohafle, die mij dadelijk na mijne aanstelling de band gereikt had. Doch juist door deze verbinding, om i?relke ik mij zoo zalig achtte , had ik mij midden in mija' ingebeeiden aardschen hemel eene hei geschapen, wier lijden geen bloote inbeelding was, maar grootendcels^ in de werke- lijkheid bestond. Hct is waar , de eerste raaanden , ja het geheele eerste jaar ging in eene bedwelming «van zinnen voorbij, in een' toestand van verblioding , in welken ik alles, zelfs de onzin- nigstc en onmatigste verkwistingen en onverzadelijke zucht tot genoegens mijner vrouw in een zachtcr, ja zelfs in een roos- kleurig hcht'zag; hare eigenschappen schenen mij toe de na* tuurlijke uitvloeisels van een dichterlijkf boven het alledaagsche van het burgerlijk leven verheven karakter tc zijn. Ik oiferde aan bare invallen , hoe zot dezelve ook mogtcn zgu , al de sommen op, die ik verdiende en die ik le Milaan had opge- spaard ; zelfs dq geschenken , die ik als eerbewijzen bg menige gelegenheid ontvangen had , de kostbare ringen , de gouden medailles en kettingen , en wat ik anders aan derge- Igke dingen bezat, werden, zoodra het noodig scheen 9 te gelde gemaakt; ik had dit alles zoo gemakkelijk verdiendi daarom gaf ik het ook zoo gemakkelijk weg* Dan, hoe veil)lind ik ook was, een ding kon mij toch ten laatste niet onlgaan , dat mijne vrouw dat niet kende of in acht nam , wat in Duitschland voor de noodzakelrjkste en onontbeerlijkste eigenschap der vrouw gehoudcri wordl: eerbaar- 394 hjpid cn troui^« De min beduidende Toorvallen , welke m^oc 1 jaloetg gaande maakten en mg bet eerst op de ver- denking harer oatrouw bragten» verontschuldigde zg met de gewoonle van bet land , waaraan men zieh , zonder zieh belagcbelfjk te maken, niet onttrekken kon; ik inoest eebter maar al te schielijk op eene onwederlegbare wgxe oveitm^i worden , hoezeer mijne verdenking gegrond geweesl was. Dil ontwaken uit mijne droomen , deze ontdekking van ini)D verbünd barl Irof mij op eene vreesselijke wijze« Ik klaagde mijn Iced aän den cenigen verlrouwden vriend , dien ik onder mijne vele kennissen gevonden had, een' ouden veneliaanscben echilder , die reeds lang te Napels woonde ; by zeide m^ declnoroend : waarom hebt gg toch niemand gOTraagd > Toor- dat gg deze onzalige verbind tenis aangingt; de gebecle sfad zoa u dingen van uwe vrouSv abebben kunnen zeggen, welke uwe neigingi indien zg geene krankzinnigheid was, haddea moetcn verkoelen ; toen ik u kennen leenle, was bet reei« te laat, u tc v^aarschuwcn. Men zegt baar immers na, dat zij reeds op Sicilie eenmaal gctrouwd is, baren man rcrlalen j beeft en met een' jongen Spanjaard , in wiens gezelschap it baar. zelf gezien heb, is doorgcgaan; wäre bet u ernst, uit deze verderfeigke banden te geraken , dan behoefdet gg slechts de Sporen van dat gerucht, aan welks waarheid ik niet tfv^fel diepcr na te vorsehen , en u\v huwclgk met de vrouw van een' ander , zon volgens de wel der kerk schielgk en voor allgd onlbonden zgn. Dan , hoc wcigemcend deze raad van mgnen vriend ook was, ik volgde bem niet; mgn dwaas hart hing nog aiig^' te zeer aan mijne verleidsler; bare valsche tränen, bare gc' veinsde teederheid, bare liefkoozingen en verlokkende kunsl« grepen verwikkelden mij gedurig vaster in bare strikkeD^ hoe dikwgis ik dezelve ook trachtte los te maken. Door de verstroogingen , waarmede zg mg omringde , liet zg mg oiet tot mij zelven , ja naauweigks tot de beschouwing ^^ mjjne eilende kernen ; jaloezg cn verdriet verscbeurden miJ wel dikwgis het hart, de verdoovende middelen echter, die 395 men in de wonden goot , doodden elk geToel , zelfs dat der smart; ik kwam in migne bedwelming den ral naar den af* grond steeds nader. Om den toestand mgner huisboudeßjke betrekkiogen bad ik mij nimmer bekommerd ; ik liet pjgne vrouw hiermede naar willekeur begaan; zg ontving bet grootste gedeelte Tan mijn inkomen en bezorgde de nitgayenr Het kwam mg dikwijls voor , dat onze geldeigke omstandighedeo thans minder in yerval warea dan Troeger, want zoo dikwgls ik iets uit onze gemeenschappelgke kas noodig had^ vond ik zq wel met goud Toorzien. In bet derde jaar yan mgnen ongelukkigen echt badden de arLsen mg gedurende eenige weken bet gebruik der baden yan Ischia aangeraden;' ik bezocht dezelve in gezelschap yan, eenen poolschen yorst , die diki/vgls aan mgn buis kwam en dien ik, naar mgn yermogen, yeel yriendelgkbeid be- wezen bad. Toen ik na bet gebruik der baden naar Napels terugkeerde, yond ik siechts een* ouden bediende in mgne woning; hg kwam mg te gemoet met bet berigt, dat mgne yrouw , dra na mgn yertrek ook , zoo als zij zeide , siecbts yooT eenige dagen naar bet land gegaan was. Men bad baar echter tot biertoe yergeefs terugyerwacht en moest maar al ' te zeer yermoeden , dat zij het buis yoor altijd yerlatcn bad. Bedwelmd yan schrik opeode ik de deuren yan mgne en bare kamers; ik yond ze yan al bare kostbaarste yoorwerpen be* Toofd ; be^t was alsof er dieycn ingebroken waren. Tot mijne yerwondering yoelde ik echter, dat het kleine kistje» waarin gewoonlgk bet geld bewaard. werd , zeer zwaar was , cyen als wäre bet nog gevuld ; ik opende het en yond bef werke« Igk yol goudstukken yan spaansche munt. Deze onyerwachte grootmoedigheid ?an mgne trouwelooze yrouw kwam mij onbegrijpelgk yoor, echler kw^m zij mij. goed ie Stade, ik deed dadelijk yan bet geld yerscheidene noodige uitgaycn^ Mijne bemoeijingen , om de yoorlvlugtige op het spoor te komen, waren vrucbleloos; mijne yrienden , met name de reeds yermelde Venetiaan cn de yoorname Pool s leiden niij 396 gerast , torwijl xij udj te gemoet Toerden 9 hoeieer ik mijn geiraand ongeluk aU een geluk moest betchouweny en ik liet ten laatste miJDO Daforschingen steken , te meer , daat > het waancbijol^jk bleek te zijn , dat de moordenares tan mijn gelok uit vrees Toor den Siciliaan ODtvlugt i?as , -wiens hmye- lijksband zij voor bnze kennismaking door haar irouveloos iregloopen yerbroken bad. Op zekeren arond, toen ik mij joist ter rust begeTen ^Me, boorde ik stappen van ge wapende lieden eneen hevig. kloppen aan mijne deur. Ik deed open; eene sterke wacht trad binnen, die mij naanwelijks tijd liet, om mij wedr aan te kleeden, en mij daarop nanr de gefangenis bragt. Men had nog io mijne tegenwoordigheid mijne kamer doorzocht; eenige per* sonen van het geregt rerzegelden in de eerste pkiats nttjü nog altijd rijkelijk met goud ?oorzien kistje , en namen bet mede. Men beantwoordde mij geene mijner Tragen oTer de reden mijner in bechtenis neming , deze bleef Yoor mij ^^^^ ZOO duister, als de dompige kerker, waarin men mij ne?eii5 andere misdadigers aan kelenen sIooL Reeds sedert lang had men de regering bekend gemaakt; dat er yalsch gouJgeld , met een' misleidend nagemaakten spaanschen Stempel in de stad in omioop waren. De na^or- schingen,, welke men deswege in het werk stelde, faadden onder anderen ook op mgn huis eene verdenking geworpen, daar zg echter ook naar Tele andere uitgangspunten der ver- spreiding Toerden, had men die Terdenking, als de waa^ schgniyk ongegrondste , Tan de band gewezen. Later bleek het , dat mgne eerloozc Trouw met den aanToerdei^ der Talscbe munters, denzelfden Spanjaard, met wien zg baren eersten echt gebroken had , nog bg Toortduring in betrekking gestaan had ; het goede geld , dat ik ingebeurd had , had zg voor zieh zelve behenden , en het Talsche daarToor in het kistje gelegd ; nog in de laatste dagen Toor bare Tlugt uit mi/^ huis had zg bg eenen eerigken koopman , die » als onze buur« man , ons beiden kende en daarom Tolstrekt geen wsintrouweo koesterde , oostersche paarlen en andere kostbaarheden gekocbt 39T en met hei nagemaakte geld hem betaald; en toen nu sedert xnigne teragk;om8t ook ik geen ander geld meer uitgaf t d«Mi xulk , ja zelfs op den dag mgner in hechtenisöeiwng eene niet onaanzi^nlijke som daarvan naar een' wisselaar zoüd» om er zilfergeld voor in te wisselen, toen kon men met anders, dan mij, zoo niet als vaJschen munter zel?en, dan toch als medepligtige derzelve te besehouwen, Buitendien moesten ook de onevenredig groote uitgaven van mgn nuis deze Terdenking Tersterken. Ik werd na den ellendig, in de gevangenis wakend door- gebragten nacht voor het verhoor gebragt. Ik izeide alles, wat ik wist ; het was zoo goed als niets ; men geloofde mgne woorden niet ; ik werd als een boosaardig liegende bedrieger op nieuw in den kerker gebragt. Zoo ging het bij onder-' scheidene verhooren; de verzekering rngner onschuld verbit- terde mgne regters sleehts , in plaats van hen voor mij in te nemen; nadat ik reeds verscheidene weken in de gevangenis gesmacht had, werd ik eindelijk op de pgnbank gebragt, om mg de bekentenis mijner zoo duidelijk schijnende schuld met geweld af te dringen. Toen men mij de duimschruiven aanzette , zeide een der regters : wat is het jammer van deze Tingers, in welke zulk eene ineesterachtige vlugheid der toonen woonde , en die nu voor altijd aan de kunst ontrukt worden. Wat baten hem zijne vlugge vingers , zeide eea ander 9 daar toch binnen weinige dagen de galg zijn lol is. »Ja, regters! zeide ik, bejammert deze banden niet om hunne vlugheid, maar daarom, dat zij onschuldig zijn/ Want dat zij dat zijn, dat bezwcer ik u nogmaals voor den alwetenden God," Mgne betuiging was vergeefsch, ik werd aan de pijnigers overgegeven, en de martelingen, die zij mQ aandeden, kwa- roen mg, nadat ik ze eenige uren lang had doorgestaan, eindelgk toch ondragelgker voor , dan de dood 5 ik beleed eene daad , waarvan mij niets bewusl. was, Verplelterd , ver- rekt en al mgne ledematen uit elkander gescheurd, bragl men mg naar het strooleger in mgnen kerker terug; men had de ijzeren boegen, niet meer noodig om mij vast te hou- 398 » den f ik bad nie! eens de kracht meer , oni reglop te ntten. leder uur Terwacbtte ik het doodTonnis ; ik wachtte Tergeeis , men poogde mg nog siechte in het Ie?en te houden, en zelfs myoe mishAiidelde ledematen we£r te herstellen , ten eiode I mg nog eens naar de pgnbank te kunnen slepen en mg de ftanwgzing mgner medepligtigen af te penen. Ik raakte spoedig in eene wondkoorts» die zoo heTig werd , dat ik met mgn bewustzgn teyens het geToel m^ner pgnen verloor. In de phantasien dezer koorts hoorde ik ge- darig de laatste woorden, welke de regters en welke ik ge- sproken had , voordat men mgne handen en vingers aan de pgnbank prijs gaf ; ik bezwoer in mgne gle koorts al luider en luider, ten laatste met eene stem als van den donder, dat deze handen onschuldig waren , en riep daarbg G-od als getuige aan ; zoo dikwerf ik echter zulks deed , OTer?iel mg eene onrust en cen heische angst. Toen ik we^r tot bewust« zgn kwam , berinnerde ik mg levendig deze koorlsachtige gedachten , ten naasten bg als iemand , die uit eene sluime« ring ontwaakt, zieh de woorden herinnert, welke een ander, die bij hem stond op het oogenblik dat hg ontwaakte , sprak. Hetgeen ik tot de regters gezegd had , stond als met groote letters geschreven Toor mgne oogen. »Deze handen onschal« dig?" zeide ik tot mg zelven, »mag ik zulks met regt en bg den alwetenden God bezweren? Is het niet dezelfde alwetende God 9 die de oude zware schuld mgner handen ontdekt en eindelgk j na lang geduld met den zondaar , ze zoodanig gestraft heeft als zg Terdienden? Ik heb, wel is waar, die valsche goudstukken niet gemunt, en weet ook niet, wie bot gedaan heeft, maar heb ik niet met deze verpletterde yingers de \alsche papieren en yalsche stempeis Tan zegels gemaakt, wier inhoud en afdruksels van grooter belang waren dan de goudstukken?'* Het was de eerste maal, dat ik bei geheele gewigt mgner misdaden inzag. Het weegeschrei van mgn geweten was mg lang, op al de paden mijner ligtzinnigheid , achtervolgd, thans in het gea^igt van den nabgzgnden dood achterbaald^ 399 f het mij; ik tnoest staan blgven eo het aanhooren, want wilde • ik tenig, dan lag reeds het geopende graf Toor rngne toeten» Yoor mg lag het duistere eener eeuwigheid in de nabg« heid 9 wier denkbeeld ik zoo lang Termeden had ; aan mgno linkerhand het wrekend zwaard Tan den wereldlgken regter, ter regter de toorn Tan eenen 6od, wiens Terbond en trouw ik met Toeten geschopt had. Hidden in dezen afgrond Tan doodsangst en Terschrikkingen der eeuwigheid kwam mg een lang Tergeten *kIeinood ingner kindschheid te binnen. »Men heeft mg gezegd, er is een 6od, die zieh zelfs den Terworpensten zondaar erbarmt, wan- neer hg ernslig om genade roept; eene liefde, die tot aan het kruis nedergedaäld is, opdat zg het zieke geneze, het Terlocene redde ; eene liefde , die niemand sial Terstpoten » welke tot haar komt. Deze liefde roept allen tot zieh, die zieh arm en ellendig geToelen^ allen die Igden en treurig zgn , Indien zij slechts hooren willen ; wie kon armer en ellendiger , bedroefder en ter ne&v geslagener zijn dan ik , wie kon begeeriger zgn en wie meer behoefte hebben aan een' Heiland, die Tergeeft en ?an de Terschrikkingen der eeuwigheid redt. Ik gaf mg onder duizend tränen aan dit denkbeeld OTer; ik Troeg mgn Terstand niet of het het ge- looTen kon? ik Troeg slechts mgn verbrijzeld en Terpletterd hart, en dit zeide gewillig ja. Destgds heb ik regt onderTonden, welk een' schal TOor tgd en eeuwigheid zulk eene chrislelijk braTc opToeding in de ziel des menschen legt , als die , welke mgn Tader mg. gaf. AI de krachtige woorden en spreuken der schrift, die mg in mijne kindschheid gegcTen waren en aan welke ik sedert zoo Tele jaren niet meer gedacht had, kwamen mij tbans te hulp, zij braken als zonnestralen in den donkeren kerker Tan mijnen zieleangst door; zij Terlichlten en ver- kwikten mg. Het was mij onbegrgpelijk en onverklaarbaar ; hier op het strooleger met mijne gefolterde ledematen onder- Tond.ik eene kalmte, ja een welzijn Tan mijn binncnste, zoo 400 alf ik het nooit in da tgden van mgn hoogste uiterlgk geluk <«derTODdeii had. Gedurende mijne ziekte bad mcn mg in eenen eenigzins minder verscbrikkelgker kerker gebragt ; de arts » die mg behandelde, iiad dit mifischien even soo zeer om zgnent- als om mgnentwil verlangd. In deze' geyangenis bevonden zieh met mg nog twee andere boosdoenders , die , zooak ik nader- band gewaar i^erd, eene schilderg gestolen en aan een' buiten- lander Terkocht hadden. De zwaarte van hun straf hing ten deele van de zeer onzekere orostandigfaeid af: of zg bei gestolen gocd aan zijn' eigenaar , een' koninklgken prins , nit Wiens landhuis bet gestolen was 9 terag bezorgen konden of niet. De beide kerels^ welke mg als iemand« die half op sterven ligt en geen bewustheid van zieh zelven meer beeft^ Terseheidene dagen Toor oogen gehad faadden 9 bescfaouwden mg folslrekt niet als een' aanwezigen getuige; zg spraken ZOO Trg en onbewimpeld alsof zg geheel alleen waren. Ik gaf weinig acht op dit siecht gesnap, een ding siechts bad ik als in het yoorbggaan opgemerkt, dat de yoornaamste dief een ItaUaan en zijn makker een Pool was» £ens verhaalde de laatstgenoemde aan zgn' kameraad , den Italiaan 9 dat bij nog kort geleden een rgk man bad kunnen worden , indien de zware straf hem niet bad afgeschrikt; op de boschrgke boogten Tan Santa Agatha was hg eens des nachts in de nabgheid van den sloiphoek geraakt, in Welke de Spanjaard woonde , die de Talsche goudstukkjen maakte ; de valsche munters hadden hem spoedig ontdekt en hem mede naar binnen gesleept; hg moest, wilde hg zgn leyen niet yerlie- zen hun stilzwggendheid zweren en met hen gedieene zaak maken. Hg bad zulks werkelgk een'. Igdlang gedaan; hg bad ten hunnen yoordeele eene aanzienlgke hoeyeelheid yan het yalscbe geld aan yreemd scheepsyolk, namelgk aan kooplieden yan de afrikaansche kust uitgegeyen. Men bad hem yoor zgne moeite yoorshands nog meer met groote be« loften dan met de daad beloond , en daar hg te Napels hoorde, dat men het bedrog op het spoor was, het bg al 401 zjjne schitierende vooruiuigten in de sleek ea had zieh liever tot den schijnbaar minder gevaarlgken , Toor hat oogenUik meer winstgevenden diefstal van schitderg^n geleend.. D Met dat al , voegde zgn kameraad er bg , weten wg ook nog niet, hoe ons deze handel afgaan zai. Indien nvg den prins niet weSr aan zgne schilderij belpen kunnen, zid« len wtj wel eenige jaren den ketendans met den roeitakt op de galeijen dansen moeten. Het eenige wat ik bg het ▼erhoor zal kunnen zeggcn, is, dat onze geschilderde , schoone tuiniersyrouw den w6g naar Iscbia gegaan en daar door eenen vreemdeling gekocht is. Mögt deze Treemdeling benevens de schilderij nog aan wezig zgn en maakt zij eene groote rekening voor zijne uitgaven, dan weet ik niet, wie naar den weg Tan het tegenwoordige regt het gelag betalen moety de vreeoide beer die zoo dorn was, gestolen goed te koopen , of de schurkacbtige Fraoschman , die den onder- handelaar speelde , en ons de waar yoor cen' spotprgs af- troonde , of wg arme duiyels , die , nadat de geregtsdienaars ons alles bebben afgenomen , niets van al de eer bebben , dan de zure moeite." Ik hoorde dit geheele gesprek , want de vermelding der valsche mpnters bad mg hierloe gaande gemaakt, met de grootste opiettendheid aan. Mijn' vriend , den poolschen priBS, werd gedurende ons verblgf te Ischfa door eenen Franschman eene schilderij aangeboden,^ dat het liefelijk bejßld yan een meisje, midden tusschon bloembedden, yoor- stelde, en dat door zijne waarheid en schoonbeid yan de band eens grooten meesters tuigde. Hij kon de yerlokkiog niet weSrstaan, ofschoon hg yreezen moest, dat het beeld niet het eerlgke eigendom yan den yerkooper was; hg be- taalde het bem en yerborg het tusschen de andere yoor de terugkeering naar het yaderlaod yerzamelde kunststukken. »Vriend/' dus sprak ik in het poolsch den handlanger yan den schildergdief aan , » ik zou u gemakkelijk uit den nood kunnen belpen. Ik ken den yreemden beer , die de schilderg bezit. Hg is nog te Napels ; ik behoef hem slecbts 402 irrjendelgk te vertoeken en bij geeft het onttreemde goed tenig, zonder u in 't ODgeluk te breogen." Zij waren beiden verbaasd , dat ik , die zg meenden dat op steryen lag, tot ben sprak, bet meest echter de Pool, dat ik bem aansprak in zgne moedertaal« Hg deelde zgn' kameraad in het ilaliaaosch mede wal ik gezegd had en zeide, als die mgnbeer daar niet in de koorts gesprokeu beefty dan is hetgeen bg belooft, dank waardig. » Een ding siechts , dus Yer?oIgde ik in het poolsch , vor- der ik dan van u » hetgeen ook nog op eene andere wijze tot uw Yoordcel zgn kan, dat gij de regering behülpzaam zgt in het opsporen en Tatten der valsche munters * met wie gij een' tgdlang verkeerd hebt.'' » Daartoe zou ik maar al te goed in slaat zgn » antwoordde de Pool; want daar ik die lieden nog eene kleinigheid schuldig ben en zij mg voor iemand bielden, die Toor altgd met ben in verbond getreden was, ken ik alle bgzondere afdeelingen van bunne werkzaamheid. In dezen oogenblik zgn zg nog bij Viterbo ; binnen weinige weken zullen zg te Liforno scheep gaan ; te Marseille brengen zg den winter door. Maar, voegde hg er, nadat hij eenige oogenblikkea Stil zweeg, alsof hij door zgne te ver gegane openhartigheid vorschrikt was , bij : geloof niet , dat ik deze dingen voor het geregt zal zeggen, TOor gij ons door de TerruIIing yan uw gegeven woord bewezen hebt, dat gij werkelijk goed bg uw verstand zijt. Om het gesnap Tan eenen zieke die in de koorts ijlt , zal men geen* mensch op de pijnbank bren- gen 9 en liet' getuigenis Tan Iwee die gezond zijn » zal wel meer gelden, dan dat Tan een* enkelen gek. Ik herhaalde mijne belofte en , want ik zag in dit geheele TOorTal de genadige band van mijnen redder, dacht ook dadelijk aan derzelTer TerTuIb'ng , want toen de arts binnen- trad, Terzocht ik dezen, te willen bewerken, dat ik mijn' Triend , den poolschen prins , konde spreken, Deze maakte , wel is waar, in de eerste oogenblikken eenige zwarigheid) om iemand te bezoeken , die , hoewel het hem ongeloofiijk 403 voorknram , van eene zware misdaad l)eschuldigd werd ; zijne oude genegenheid Toor mij overwon intusschen alle zwang- heid; hij kwam bij mij. Ik. Tertelde hem alles, wat mij wederyaren was; mijne houding zoowel als mijne stem en de daadzaken miJQer geschiedenis zelven overtuigdea hem, dat ik de waarheid sprak. 2)Het Staat thans aan u, vervolgde ik m het f ransch , wgl ik wel durfde Teronderstellen, dat mijne beide medegevangenen deze taal niet yerstonden, tot mijne redding iets, misschien niet onwezenlijks biy te dragen. Ik verhaalde hem hierop het gebeurde met mijne beide medegevangenen en den zamen« hang Tan zijn' schilderijkoop met het lot van deze beiden, en daardoor dat met het mgne. Hij naderde hierop den Pool ; deze zou gaarne zijn gezigt yoor hem verborgen beb- benf maar zgne geboeide handen ontzeiden hem deze dienst; het was een yan zijne lljfeigene bedienden , die hem ontloopen was* Schelm, zeide hij, uwe streken zullen u yergeven zijn, en de door u gestolene schilderg ^ dät in mijne handen is , geef ik ook zonder uw nadeel terug , wanneer gg ons het regte spoor der yalsehe munters aanw^sl. De Pool oyerwel- digd door de oude eerbied en yrees yoor zijn' gewezen beer , herhaalde nogmaals , yeel uitvoeriger dan tegen mrj zijne op- gaye omtrent het bedrijf en de bezigheid yan den Spanjaard «n zgne.medgezellen; hg yernieuwde de belofte, welke hg mg gedaan had. Mgn vriend scheidde yan mg met tröostende yvoorden. Eenige dagen daarna werd ik op nieuw tot het pgnlgk Terhoor gedagyaard« Ik kon nog niet gaan, men moest er mg heen dragen; maar ofschoon de kracht om de ledematen te bewegen mg nog ontbrak , was het gevoel toch zoo yer we£r in dezelye teruggekeerd , dat zg de mg op nieuw toe- gedachte folteringen der pijnbank met yerdubbelde kracht zouden onderyonden hebben. Men yroeg mg naar mijne mede- pligtigen. — Wie en waar de yalsehe munters zgn , zult gg , zeide ik, zonder yerderö moeite te doen, yernemen, indien gg rogne getuigen roepen en yerhooren wilt. Ik noemde 404 hierop mga' medegCYaogene den Pool, en mgn' yriend, den poolseben vorst. Ik zal hier eerst, zeide de Toist, eens anders eigendom in uwe banden leggen, dat een toeval mg toe- yertrouwd heeft; hij deed hierop rerslag Tan de zjBiak vfegens den diefstal der schilderg en Terzocht, tegen zgne borgstelling dat men zoo zacht mogelgk met zgn' Igfeigen knecht mögt handelen, als ook met deszelfs maat. Hierop deelde ook mgn medegevangene zyn berigt mede omtrent de Talsche munlers i men hoorde hem met oplettendheid aan en bragt ons op nieuw in bewaring. Eenige dagen later bad men de geheele bende Tafscbe munters f en onder deze ook de bewerkster van mgn ouge- luk , bemagtigd. Mgne onschuld kwam nu doidelgk aan den dag, evenwel kon de erkenning derzeWe mg de vcrnietigde kracht en gezondheid mgner ledematen niet teruggeven. Myne Tingers scheuen destgds Toor altgd tot de uitoefening mgner Torige kunst onbruikhaar gemaakt, mgne stem was door beesch- heid, een gevolg Tan de gruwzame behandeling en de geTan- geniskoorts, Terlamd. Ik durfde mg, na mijne Trglating, naauwelgks meer te Napels Tertopnen; de menigte lieden, die Mrel is waar zonder mijn weten door het Talsche geld, dat uit mgn huis gekomen was, bedrogen waren, wilden zieh nu in de eerste plaats aan mg, hunnen onschuldigen schulde« naar, houden; ik nam mgne tocTlugt in de stille woning Tan mgnen ouden Triend, den Tenetiaanschen Schilder. Te Napels was Toor mg geen Tooruitzigt meer om den kost te Terdienen ; wat zou een kreupele met Termiukte Tingers en eene heesche stem in de toonkunst , wat zou hg Zjßlfs liiaar in een handwerk beginnen. Desniettemin mögt ik mg ook dit- maal verbeugen in het medelgden , dat de aanhlik Tan eens anders eilende zoo ligt in geToelige harten gaande maakt. Ik werd, zelfs door hei koninklgke hof, en TerTolgens ook door andere Termogende Trienden , onder welke ik mgnen poolschen Torst met dankbaarheid gedenk, met reisgeld Toor- zien. Ik Terliet Napels met een diep geroerd hart. Ik had Teel in deze stad Terloren; ten laatste nog, zooals het mg 405 destgds toescheen, mgne gezonde ledematen; hetgeenik echtei gewonnea had, was meer waard, dan alles, n^at ik Terloren bad : bet "was liet teruggekregeoe kleinood van den kinder* Igken Trede met God , an de kracht om elken dag en ieder uur tot Hern te naderen, welke mgne ziel onder de Terminking ▼an haar ligchaam geyonden had en sedert niet meer Ter« loor« Hoe gaarne wilde ik toen een Duiticher zgn ; hoe reikhaU zend Terlangde ik om we£r in Duitschland te komen I Ik read onophoudelijk door; mgn reisgeld liep reeds in Zwit« serland ten einde; arm als een bedelaar kwam ik te Bazel, TTant het laatste oTerschot Tan mgne klinkende munt was maar even toereikend , om den boer , die mg in het met stroo bedekt wagentje derwaarts bragt, zgn gering , faem beloofd loon te ge?en. Waar wilt gg afstappen ; Troeg hg mg. »Ik kan immers zonder Treemde hulp niet uit den wagen klim- men antwoordde ik, leg mg neder, waar gg U goedyindt; God zal Terder Toor mij zorgen.'* De goede man hield slil Toor het huis Tan eenen bakker, die teveos wgntapper was. Hg ging naar binnen en.sprak met den bakker ; deze » een Triendelgk ^ oudachtig man kwam te voorschgn ea Troeg: wie en Tan welk land zgt gg? Ik zeide , ik ben een zieke Duit3cher , die uit Italie komt en die u met niets dan met Terwaehtingen betalen kan« — Nu^» ooW Terwachlingen zga goed, zeide de Triendeigke man; brengt hem maar naar binnen in bet achterkamertje. Mgn Toerman had , daar hg zelf een goed man was , op last en onder de leiding Tan eene . hoogere goedheid mg herwaarls gebragt; ik vond in den bakker eenen waren Sa- marilaan, die mg Terzorgde, zonder uitzigt op aardsche ?er- gelding. Ik Terwierf mg echter dra daarpa het noodige door onderrigt te geyen in de italiaansche taal, alsmede doör het Terlalen en dicteren Tan itaUaansche brieven Toor cenige han- delbuizen. Want om zelf te schriJTen waren roijoe Terminkte Tiogers nog in langen tgd niet in Staat« Ofschoon echter obk 27 1 1 biei poo! bor: dec: nl> bra bei gei Ik do 406 * de uitwendjge , ligchamelgke gezondheid , die ik in den kerker en op de pijnbank Terloren had , nog steeds niet in bare Torige sterkte wilde lerugkeeren, zoo had daarentegen dat innerlgk welzjjn» dat ik in dezelfde uren van nood en smarten Terk regen had» in het goede Bazel onder de yerzorging en in den omgang met brave zielen , die de geneziog van den innerirjken nood Terstonden, zieh meer en meer bevestigd. Ik had eenige jaren zoowel in uiterlijkeD als inwendigen Trede te Bazel geleefd , loen een aanzienlyk beer uil Straats-^ bürg mg kennen leerde« De menigvuldige kennis , die ik op mgne reizen en in mijoe vroegere betrekkingen had opgedaan» beyiel hem« en hg haalde mij over, met hem naar zgne Taderstad te gaan» opdat ik het mg geleende talent als onder- wgzer aan eene school nog nuttiger konde aanvYenden. Ik gaf aan dit yoorslel gehoor en kwam op zulk eene wgze te Straatsburg, Hier wachtteden mg nogtans nieuwe ongerusthedcn en be- proeYingen; de in bezitnemiog dezer stad door de Franscheu had in de vroegere betrekkingen harer be woners, Toornäraeljjk derzulken « die uit eenen hoogeren slanJ waren ^ en die in aanzienlgke betrekkingen geplaatst waren , zooveel verplaatst en Teranderd, dat mija begunstiger «ich genoodzaakt zag, ign Taderland en zgne schoone bezitlingen te verlaten en naar Oostenrgk te ylugten. Dit geschiedde kort na mijne aankomst te Straatsburg, en ik zag mg hierdoor in de mg Treemde stad geheel verlaten en hulpeloos. Mgn toestand werd nog donkerder toen eene zware ziekte mg op het bed wierp. In dien toesland leerde mij de man uit Koningsbergen kennen , die mgn' goeden vader berigt omtrent mijn leven gaf. Hij heeft niet verstaan , of heeft verzwegen, hetgeen het trouwe yaderhart den meeslen troost zou verschaft hebben: de betuiging van den vrede en den rgken troost , met welken mgn hart in het gevoel van zijne armoede vervuld was, en waarmede ik mgn einde, dat naar mgn oordeel zeer nabg was, te gemoet zag. Ook dit lijden had tot mijn geluk gediend ; men had mij 407 Terlatene eindelgk in een openbaar asiekenhuis gebragt , ia hetwelk ik een^ der groolsle en beste artsen van de stad Toady die zieh mgaör met bgzoadere trouw aantrok. Zelfs toeo ik Tao mijne boofdzakeigke ziekte genezen was » liet hg mg nog niet uit zga geneeskundig opzigt en yerzorging gaan, maar nam uit trouwej onbaatzuchtige liefde de behandeling mijner ledematen op zieh » die nog sleeds aan de gevolgen der uitgestane mishandelingen leden. God zegende zgne geneesmiddelen ; ik kreeg allengs het gebruik mijner handen en vingersy als ook het vermögen om verder te gaan weder; ook mijne slem werd wederom sterker. Ik zou nu we6r in Staat geweest zijn, mgne vorige kunst uit te oefenen en mg daardoor rijkelgk mgn onderhoud te verschaffen , maar mgne nciging, mgn innerlijk^beroep was veranderd; ik wilde de mg wedergeschonkene gaven en krachten niet meer hoofdza- kelrjk siechls tot mgn nut en tot vlugtig vermaak der zinnen ^ maar ten dienste van hem, die ze mij verleend had, en tot nut en stichting des naasten aanwcnden. Ik verdiende echter door onderrigt in muzijk en teekenen zooveel , dat ik de reis naar een bad onzer ge zegende Rgnstreken konde aanvaarden , welks gebruik mgn arts mg aangeraden had. Dit van levens- warmte doordrongen water nam zelfs het lautste overbigfsel Tan mgn ligchamelijk Igden weg , en die badplaats werd nog op eene andere wijze heilzaam voor mg , want hier maakte ik uit de beschrgving van anderen de eerste kennis met mgnen lieven beer , den Ridder Roenraad, en zgne vrge herberg. Er kwam bg mij de vurige wensch op, bij dezen man te zgn , en, indien het niet anders zljn kon, als zijn geringste dienaar bg hem te wonen. Ik kwam hier, en de beer Koenraad nam mij gewillig op ; hij vertrouwde aan mg arme de verzorging zgner armen en gaf mij nog buitendien gelegenheidf om zaadkorrels te zaaijen voor den dag des oogstes* Ik leef hier in den grootsten innerigken vrede ; nog- tans heb ik geleerd, dat wtj de wapehen des geloofs niet moeten afleggen, tot dat men ons het doodkleed aantrekt. 27* 408 < De oade oatuurlgke stam , uit welkeo de bittere Trachten des berpuws ootsprolen , bestaat nog in mij , ofschoon eene band der genade, in de uren mgaer smarten» den stam gespleten, en er eene loot in geent heeft, uit welke de zoete Trachten eener hoop te Toorschgn kwamen, welke nimmer beschaamd laat worden» De oflBcier drukte den armenTriend de band« Onder alle de hier aanwezigent zeide hij, hebben wg beiden de naauwste, schoon ook niet uiterigke, dan toch iunerlgke Terwanlschap Tan de leidingen ODzes IcTcns; wat dood en Terderf is, hebbeo wij beiden het diepst en leTendigst onderTondeo , doch toTens ook , wat redding Tan den dood is; Ons is Teel kwgtgeschol- den en geschonken, möge ook steeds de dankbare liefde zoo Turig en krachtig in ons blgTcn» als^g het was in de oogen- blikken onzer redding. Hoe smart het mg» mgn broeder en Triend » dat ik zoo schielgk weär van u , dat ik van al deze Trienden we£r scheiden moet. Wat zou u beletten, zeide Ridder Roenraad» de oogen« blikken Tan rust, die er in het drukke bedrgf Tan den krgg sich opdoen , hier bg ons door te brengen. DaarenboTen hoop iky dat de Tier gasten , die tbans, alsof . zg besleld waren , een zoo goed overeenstemmend concert hunner leTens- geschiedenissen in mgne Trge herberg gaTcn^ elkander en mij Toor een langer Taster zamenzgn zuUen aangetrofien hebbeo« Want mgn goede meester Pähler zal, hoop ik, zijne be- roepsreizen thans Taker zoo inrigten, dat hg den oudeo Koenraaden zijne Trienden een bezoek geven kan; mga- heer den doctor Reizer hoop ik reeds op de terugreis, en dan in het Toorjaar, als hg zgn* zoon in onze buurtbrengt, wedr te zien. en dat hg omtrent het gering onlhaal Tan onze Trge herberg zoo toegeTend zal zgn, dat hg ze* nog menig- maal met een bezoek zal Tereeren ; en mijn oude Jakob Werner heeft immers zgn Taderland daar, waar zgn Terloren en wedergeTonden zoon woont. Ik hoop niet 9 dat mgne bedd Tergeefsch zal zgn , als ik hem hartelgk en dringend Terzoek > in mgne weezenschool de post Tan onde^wgzer op zieh te 409 nemen en bjj ons ziJDe dagen te eindigen. Wij beide ouden zulleii het körte eind Tan den weg , dat wij nog tot aan de herberg der eeuwige rust hebben af te leggen, in den Tolsten zin des woords band aan band doorwandelen en ons met gemeenscbappelijke kracht steeds Taster en Taster aan den stok en staf houden» die ons tot hiertoe zoo Triendelijk geleid heeft. 