title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: gedaante van een rottende, denkende, en bedorven stof uit dezelfde door verschillende wegen afgezonderd wordt, vooral in de mond en door de pis, deels door dezelfver prikkelen, onplezierende, en invreerende effecten, zich op de huid plaatst en aldaar uitvalt, en blaauwe oploopende vlakken en zweerten ten voorbeeld brengt enz. deels beschouwt men ook derzelver uitwerking op het zenuwgelijk en de spieren, waar ze alsdan door haar prikkeling pijn en kramptrekkingen in dezelfde veroorzaakt. — Zoude niet het Phosphorzuur, of liever een pisagtig zout, het welke zich in het lichaam in een meer dan natuurlijke hoeveelheid ontwikkeld heeft, en uit dit zuur en een vlugtig loogzout is vormengeveld, voor de eigenlijke scherpte van de scheurbuik te houden zin? De flank welke men uit eenen door scheurbuik aangetaste mond gewaar wordt is kennelijk van eenen pisagtigen aart, het zwartachtig bekleedvlees der tanden is een echte uit Phosphorzuur te vormengeveld zout, zo ook het rood, zandige rest in de pis, waarmee menigmaal enige verlichting van de toevallen gepaard gaat, — Ondertussen houde men dit gevoel voor een vlugtige gedachte, waarop ik in de ge Boerderij verder geen acht sla. gemak toch weer ten voorschijn, vooral in het voor en najaar, schoon men als dan meer gemaklijk kan beletten, dat dezelve tot geen aanmerkelijke hoogte klimt. In verhalen zijn er gevallen waar dit door etterdragende welken men door de kunst in het werk zet, veel bevoordeeld, om dat daar door de gebracht nieuw opkomende scherpe vroten bij aanhoudendheid ontlast worden, en men op deze wijze, de toevallen welke daaruit ontstaan verminderen kan. —— Enkele toevallen inzonderheid bij een verouderde, en ingeworzelde scheurbuik, bv. puisten in het gezicht, lijkt, vooral wanneer de pijn haar plaats in het gebeente schijnt te hebben, vogellijk van een zeer hartnekkige ziekte. Meerlagige uitvloed aan de beenen enz. zijn gewoonlijk. De Scheurbuik, EN 61. Ten opzichte van de geneeswijze der scheurbuik dient men zich vooraf te herinneren, dat in de meeste gevallen in de eerste wegen een ophoping van een slim, en galagtige, of ook een bedorvene zuuragtige en scherpe stof plaatst vindt, alsmede dat er in het algemeen verstoopingen zijn in de ingewanden van den onderbuik welken door een verfaameling van slim en zwartgalagtige stoffen zijn veroorzaakt. De Arts moet derhalve voornaamlijk zorg dragen, om deze verstoopingen weg te nemen. Terwijl door het zuiveren der eerste wegen de pijn vermindert en verbeterd, en de eerste oorzaak tot nieuwe scheurbuik scheerpte benoemd wordt, terwijl men tevens de werking van die geneesmiddelen bevoordert, welken in het vervolg tegen de scheurbuik aanweven. In lichte gevallen is het zuiveren der eerste wegen door een ontlastmiddel dikwijks alleen toereikend de toevallen der scheurbuik, namelijk den flank en de blaartjes in den mond, den uitlooin en de vlekken op de huid, als ook de mattigheid enz. weg te nemen, terwijl op deze wijze de afscheiding en ontlasting dier scherpte door het gedarmte en tevens ook door de nieren bevoordeeld wordt. Om dit oogmerk te bevoordelen, is het dienstigste ontlastmiddel een aftreksel van Seneblader en Venkelzaad; met name van een mengsel van al deze ingrediënten. Middenzout, Tamarinden en Manna alle 2 of 3 uur eenige dagen naar elkanderen op die wijze gebruikt, dat hetzelve dagelijks 5 tot 6 ontlastingen te wege braken. Middenzouten op zichzelf zijn gewoonlijk niet voldoende om deze over het algemeen met een taai vlaag vermengde verfstoptingen weg te nemen. Van een betere uitwerking is een mengsel van Rhubarb, room, van wijnleiden en een weinig Citroen of venkel suiker nu en dan gebruikt. Indien met de fym wormen verzeld zijn, als dan zijn mengsels van Middenzouten, wormkruid en soortgelijken de dienstigste hulpmiddelen tegen dezelfde. Wanneer men evenwel uit halve tekens opmaakt dat zich deze stoof naar boven tracht te ontlasten, zijn ook in zulk een geval de Braakmiddelen zeer noodzakelijk. Men kan ook soms de midden tegen de scheurbuik zeer gevoeglijk verbinden met de zulken welken de ontlasting bevoordelen, bijvoorbeeld op de volgende wijze. Conferry, Cocherie. Cremoor, tartarische poeder, drachem. Pulvis, rei opss drachem en 1/2 femina. Sir Cor, Zuur 0.5% Aad, formaal 5 eeltuizen, om hetzelfde in drie of vier dagen van tijd tot tijd te gebruiken. Conferv. nasturt. aquat, Fumaria, 2 onces. Pulvis, Falapp. drachm. Falis polijchrest. 1/2 onces Oxymel, 1 onces, om in vier of vijf dagen te gebruiken. Folior cochlear recent, 1/2 onces. Herb. absinthium ponticum of chameldrium. Rad calam. aroma. Flavus. Cort. Citr (1. ZJurant) Folior [enn. aa une. femis | 0 Rhabarbar. opt. drachm. ü 4 | Consciss. infund. vini alb. libr. IV Diser. ad fusci. extract. Colaur D. Ss. Om van. her zelve 2; of 3 maal ’sdaags een wijnglas ‚in. te neemen. - | Wanneer bij lieden,. die. gewoonlijk: in her. voorjaar aan de fcheurbuik onderhevig zijn, de- zelve zich zonder eene niet al te groote ver- Nijming openbaart, als dan zijn zulke mengzels voor hun een goede dikwerf alleen toereikende voorjaars-kuur, In zulke gevallen echter waar- in eene aanmerklijke ophooping; van: flijm plaats heeft, geeft men in den beginne eenige dagen. naar elkanderen. oplosfende en de ontlasting be- voorderende middelen; en'vervolgens zulke meng- zels,. welken vermogend: zijn. om de’ nog. over- gebleevenen ftoffen weg, teneemen, en: te ge- lijk de bederflijke fcorbutieke vogten: te verbete» ren. ' | 6 De Scheurluik. De bloesfem van de jeukpruim wordt alhier in het voorjaar als een zacht ontlastend en buikzuiverend huismiddel met nut aangewend voor diegenen, welken met schuurpiek en fijne behecht zijn. Men neemt b.v. tot dat einde een of anderhalf loodje verfstof en een half loodje Cremort Tartari, kookt beide te flessemen in een pint zoete melk tot dat dezelfde gefilterd is, en men drinkt vervolgens deze doorgezogen huismiddel des morgens nuttige enkele dagen naar elkander. Wanneer de verfstoffen der aangerklikte, verouderde, en hardnekkige zijn, kan men met de bovengemelde middelen alleen niets uitrichten; en men is verplaatst als dan een geregelde en oplosende geneeswijze te hulp te neemen, van welke ik in het hoofdstuk over de verfstoffen nader gewag zal maken. Men kan daarbij en tegelijk middelen tegen de scheurbuik aanwenden. Mijn leden zijn bekend, bij welke deze pijn met Rijm verbonden is, zich gemeenlijk op de ingewanden verplaatsen, en wanneer zij zich aldaar tot een zekere hoogte hebben verplaatst, de hevigste kolkpijnken gepaard met kramp trekkingen in de onderbuik, pijn in den rug, en een moeilijke waterloos enz. veroorzaken. Zulk een aanval van kolk, die zich gewoonlijk eenige dagen tevoren door een gevoel aan er trekkingen in den rug, gevoel van opgepompenheid en krimp in den onderbuik openbaart, kan men zekerlijk door een sterk ontlastend middel verhoeden, b.v. een afgekoeld glas Senebladeren en Bittersoure, des morgens nuttig op eenmaal. genomen, zodat hetzelfde een spoedige en overvloedige dienslag te weeg brengt. Indien men in zulk een geval deze middelen in een geringe hoeveelheid en in kleine giften mee deelt, als dan bewerkt men snel prikkeling, krimpenden, en krampen zonder dat daar door de vereiste wordende ontlasting te weeg gebracht word, ja men bevoordert dus veel meer de aanval van het koliek, dien men bedoelde te verhoeden. In de aanvallen zelf van het koliek, zijn verzachtende lavenementen, stookingen en zalven op den onderbuik gesmeerd, vooral kalme baden, en het inwendig gebruik van bitterzout met vers geperst amandelenolie, tot daarop ontlasting volgt, de beste hulpmiddelen, terwijl men tussendoor een afkoeling van Kamille bloemen en Lientjes zaad heel warm laat drinken. Zo draagt het koliek terug te verminderen, dan vertoont zich de pis eenige dagen na een dik en troebel, en er bezinkt als dan een flauwige zweer. Ik heb bij verfcheidene lijders waargenomen, vooral bij de zodanigen, welken met een verouderde, erflijke scheurbuik behept waren, dat hunne natuur in het geheel geen geneigdheid scheen te hebben, deze ijkerpe stoof door de ingewanden te ontlasten, wanneer de eetlust en spijsverteering goed waren, de stoelgang geregeld, en de eerder wegen zuiver bleven. Des te menigvuldiger daarentegen verschoot zich, deze ijkerpe stoof op de spieren en vliesagige delen van het lichaam, en veroorzaakte in dezelfde dan eens vliegende dan eens pijnlijke kramptrekkingen, welken veel overeenkomst hadden met jigtpijnen, veelal ging dezelfde 'te gelijk vergezeld met een krampachtige spanning en prikkeling in het gebeente van het bloedvaten, hetwelk men uit een ongevoelige, harde, uitgezette, en opspringende pols opmaakte. — Soms plakte zich ook deze ijkerpe stoof op de huid, en vooral op de beenen, eerst in de gedaante van eenen vliehierigen vuile zweer bezet, en roosachtig Enz. werd. Bij zodanige lijders derhalve, alwaar de eerste wegen zuiver waren, en deze ijkerpe stoof zich in de tweede wegen scheen ontwikkeld te hebben, heb ik alle ontlastmiddelen onnut en schadelijk gevonden. De zieken werden daar door meer verzwakt, en de toevallen flauwer en hardnekkiger gemaakt. De ware middelen om in dergelijke gevallen deze fcherpte te ontlasten zijn het herbevoorzellen der waterlozing, het te wijze brengen van een zachte uitwasmiddeling, uitwasmiddelen, het hergebruik der baden, en het koppen enz. 2: Uidlag, welke vervolgens volgig, bloedend, met Ook De Scheurbuik. | 67 - Ook ten opzichte der Braakmiddelen raad ik alle omzichtigheid te gebruiken, dewijl de zelve dikwijks een schadelijke uitwerking hebben, in gevallen, waarin een aandoenlijkheid en spanning van het zenuwgestel, vergezeld van een neiging tot scurbutische krampen in het hoofd, in de maag, in de spieren van de borst, en der uiteindelijke ledematen enz. de overhand neemt, de pols opgezet en onregelmatig is, en een beving der ledematen plaats heeft enz. Welke alles men voor al bij bejaarde vrouwen waarneemt. De prikkeling welke het Braak-middel in de maag veroorzaakt, is onvermogend om die scurbutische prikkeling, welke zich door het gehele lichaam verspreid heeft, weg te nemen en als het ware uit te blussen. De uitwerking van hetzelve kan derhalve wel geen andere zijn dan de krampachtige toevallen te vermeerderen, en een grote zwakte en flauwten te bewerken. — Voor het overige zijn in zulk een krampachtige gesteldheid de beste middelen verwarmende en verzachtende lavementen, warme en krampverlende stoetingen op den onderbuik, het gebruik van een voet- en dampbad, her inwrijven van het Zalven olje camphora-vum langs de rug, op den kuil van het hart en den onderbuik, terwijl men inwendiglijk zich bedient van de verzoete minerale zuuren, emuldia, een mengsel uit koekjes geest met salpieren en het afrekken van Camillen, een Thee van Camillen, Melisser, en Mierbloe. Mensen enz. 'aanhouden' lijk. warm gedronken, waarbij men soms een weinig, goeden wijn met azijn mengen kan. — Over het algemeen moet men op zulke hulpmiddelen bedacht zijn, welke in staat zijn om de krampen te doen bedaren, en de uitwaaseming en waterloosloop op een zachte wijze te bevoordelen. Opiaten zijn in alle scorbuteuze krampen ten slotte schadelijk. Wanneer deze krampachtige gevaarlijkheid verbeterd is, moet men langzaam trachten de -grond oorzaak, welke tot deze scherpte aanleiding gegeven heeft, weg te nemen. Tot die middelen, weken nlhier met de meest nut in de scheurbuik zijn aangewend, behoort, inzonderheid een tegen de scheurbuik gerichte leefregel; het voedsel moet gemakkelijk te verteren en bederfweerend zijn. Alle vette, taaië spijs, welken bezwaarlijk te verdouwen zijn, en het bederf bevoordert, moeten verminderd worden. — Te weten, veel vlees, groenten met veel boter toebereid, harde eieren, gebakken kaas, gezouten en gerookt vlees, als ook visch enz daarentegen bevat het beste voedsel in voedzame gebakken brood, het maatige gebruik van vers en niet te vet vlees, visch, haring; vlees en veel groenten in hetzelfde, als kool, zuurkool, aardappelen, wortelen, andijvie, kerwei, peterselie, fijne erwten, en prei enz. het gebruik van aardappelen, verse groenten van allerlei soort, terwijl onder de ingelegde groenten voornaamlijk behoort zuurkool, en rapen, klein gesneden en gedroogde turksche boontjes, welken boven de ingemaakte te prefereren zijn, salad van latouw, veld salad, geschaafde rode en witte kool, worten, tuinkers, lepelblad, andijvie, paardebloemen, salad van hop enz. en hier is buiten tegenstelling dat er dagelijks en overvloedig gebruik gemaakt moet worden van soortgelijke voedzelen hier zeer veel toebracht om den voortgang der scheurbuik te beletten; het gebruik van mierikswortel bij de spijs, de radijs indien de maag deze verdragen kan; allerlei soorten van fruit, voorzover ook aardbees, kruisbes, blauwe bes, citroenen, sinaasappelen, komkommer, en meloenen enz.. — Een maatig gebruik van Brandewijn, - voornaamlijk van de Hollandse Jenever des ochtends is niet te verwerpen. Voor het overige is de beste drank wel vergeestelde bier, Molenwijn, Seltzer of Sachsen water maar wijn, een drank uit moet bereid maar bijvoeging van een weinig Vitrioolzuur, een afkoeken van de zoppen des Dennenboom maar een weinig wijn, huid, huid met wijn vermengd, verse karnemelk, flappe limonade, water maar wijn azijn, - suiker enz. Ook is het sap uit den Berkboom in het voorjaar des meer belangrijk. Voorkant: De Scheurbuik, Gens gedronken, werklijk een vooruitrefelijk middel. Indien de lijders zich van het gewone gebruik van koffie en thee volledig onthouden kunnen, moet hetzelfde echter voor een gedeelte verminderd worden. Hierbij komt nog dat men zich zo veel mogelijk beweging tracht te verfoeken in een droge en frisse lucht, zonder zich evenwel te vermoeien, een warme en droge kleding, het onderhouden van een frisse en droge lucht in de vertrekken door middel van schoon tekenen, geurwerk, en het bevestigen van de vloer met zand. Door zorg te dragen dat de gewone ontlastingen van den stoelgang, de pis, en uitwassing geregeld zijn als mede ook door gepaste vrolijkheid en aangename verstrooiing door goed gezelschap enz. Ik houde het veelvuldig gebruik van de verfiemelk, volgens mijn ondervinding, voor een der vermogendste middelen om de scheurbuik voor te komen, dewelke dezelfde de votten verbetert en voor bederf bewaard. Echter kan niet ieder dezelfde verdragen, en de meeste inboorlingen hebben er een zekere afkeer van. Om den mond voor de witwijking der scheurbuik te behoeden, verfchaft behalve het zuiver houden van dezelfde met koud water en andere mondspoelingen, welke voorzchriften ik nader zal ogeven, hierbij tevens snooken veel als dat daar door de inwendige deelen der mond als het ware gepeld en regen het bederf bewaard worden. Onder die middelen welke het meest vermogend zijn om het bederf der scheurbuik op te houden. een krachtige wijze te kunnen tegengaan, verdienen ze als de ondervinding leert in de eerste plaats genoemd te worden die planten welken tot de orde der Silicufoe behooren, om dat zij door middel van derzelver scherp en vlugtige beginzels prikkelend, slijm verdunnend, bedekkende en sterke pis drijvend zijn. De voornaamste en als geneesmiddelen gebruikbare onder deze zijn Mierikwortel, Lepelblad, Mostaard, Water en Winkels, bij welken men nog voegen kan de Veldkers (Cardamine pratensis) welke der Waterniers in smaak en kracht evenaarden. Hoe meer de lijders verzwakt, en meer slui, en een overvloed van vogten behebt, en daarentegen minder prikkelbaar zijn, zo veel te stoutmoediger en rijkelijker kan men hun deze teedienen, en zij kunnen ze ook des te beter verdragen. Men bespeurt echter een betere uitwerking van deze in den winter en in het voorjaar dan in den zomer, en over het algemeen meer bij bejaarde dan jonge lieden. Wanneer men deze met andere kruiden (2.- 3) vermengt en tevens een zuurhete vogt daarbij voegt, dan kunnen deze met nut zelfs door de aan gezondheidsdeskundige lieden gebruikt worden. Men zij echter omzichtig in het bepalen der giften van den Mierikwortel, vooral wanneer deze op wijn of bier getrokken is, dewijl van een te rijkelijk gebruik van dezelve een fichtige bedwelming en zinneloosheid het gevolg is, welke echter spoediglijk verdwijnt. en niers kwaad na zich slikt. De Heer var Sioerk. geeft onder zijn beoefenende geneeskunde. kundige voorzchriften, een wijn op tegen de fcheurbuik, waarbij bij onder anderen middelen vier oncel Mierikwortel met vier pinten wijn laat trekken, om daarvan alle twee uren twee oncel te gebruiken. Ik wil wel wedden, dat de meeste lieden zulk een gift zullen kunnen verzwelgen, zonder daar door bedwelmd neder te tuimelen. Anderhalf tot twee oncel Mierikwortel is het hoogste, wat men op twee pinten wijn zou kunnen doen. Voor het overige bewerkt de Mierik, in wijn of in bier toegediend, gewoonlijk een zachte ontlasting. Men moet de zelve echter bij gevoelige, en aandoenlijke lieden geheel en al achter wege laten, en liever zulke kruiden tegen de fcheurbuik verkiezen, welke minder scherp zijn. 2) Kruiden welke een zeepachtig beginzelen in zich bevatten, zacht oplossende, pisdrijvende, ten dele bitter- en te gelijk bederfvermogende zijn, als Paardebloemen, Suikerrig, Klisswortel, Duivekruid, Boksboon. - Kervel, Venkel, Waterkers, en Kleine Brandnetel. Ra | i 3) Zodanige kruiden welke een zacht zuur in zich bevatten, en niet te sterk afkookkend zijn, als: Zuuring, Klazering, Paardkruid, Leeverkruid, Kleefkruid, Cappari, her. welke door Adolards onlangs aangeprezen is; — Zuuren uit het plantenrijk vervaardigd, als. her sap van Citroenen en Oranje appelen, Azijn, Wijnzuren zuur, Zuuringzout enz. 4) In de fcheurbuik welke hier te lande plaats heeft, bespeur ik niet altijd de heilzame werking van. Mineraal zuuren, en van het niet zo sterk in gebruik zijnde Zeezuurzuur ; dezelfde zijn wel is waar verkoelende en verminderende. frisfchende, doch zij, fchijnen op verre na niet 79 vermogend te zijn om de ongefteldheid der vogten te verbeteren, dan de zuuren uic het Plantenrijk genomen, en bovendien kunnen de liiders dezelven zeer dikwijls niet verdrangen, Het Virrioolzuur is neg boven de anderen te | verkiezen, wanneer hetzelve door fterke Bran- dewijn, gelijk in het Dippelfche of Hallerfche. Ruure Elixer, meer verzacht , met een rolle lijke firoop vermengd, en met water verdund is, men kan dezelve ook bij een afkookfel varı Mout en het fap van uirgeperfte kruiden voe-. gen. — De verzoete Delfstof ; zuuren,, als ook de Naptha wir azijn vervaardigd, zijn dikwijls mer een witneemend nut aangewend, om dar R 5 Bw; Der een. Zu nr % 74 | De Scheurbuik. zij het vermogen bezitten de kramptrekkinzen te doen bedaaren, de krachten optewekken „ en de pis zachtijk aftedrijven. — Hier toe be- ° hoort ook het inwendig gebruik der vaste Jucht. | 5) Een afkookfel van Mour het welk door Macbride het eerst is aangepreezen, en op wiens heilzaame uitwerkingen veele lieden nog bij on- dervinding weeren te roemen. Her gebruik daarvan is in‘ warm weder veel aangenaamer. en het laat zich dan ook beter verdraagen. Ik laat gewoonlijk bij hetzelve een weinig Vüri- oolzuur mengen dewijl het anders niet fmaak-. Lijk is. En als dan kan men er dagelijks om trend van vles van gebruiken. — (*) De afkooksel van de toppen der Dennenbomen laat zich in den winter en in het koude en natte voorjaar beter verdragen, dit middel bezit een zacht hallucinogen, bederfvermogen, en pis drijvend vermogen. Wanneer men deze toppen klein gefneden alleen met water kookt, zo als vele schrijvers opgeven, als dan trekt er van de hartstagtige delen, waarin alleenlijk derzelver vermogen gelegen is, niets wit, Hetzelve moet derhalve door bijvoeging van Wijn of Brandewijn bereid worden. Zelfs is het bier dat op de Dennen.toppen of spruiten getrokken is heilzaam. — Insgelijks is het, Teerwasser Cystus fufum picis tinctura, welk daar mee eenige overeenkomst heeft en bij ons in gebruik is een zeer dienstig middel. Soms kunnen ook bittere Specerijachtige en bederfverminderende middelen in onze scheurbuik meer aangetoond worden, hetzij als bijvoegsel bij andere gepaste middelen, of wel bij den afloop der ziekte om het lichaam te versterken en hetzelfde voor weder instorten te behoeden, deze zijn Kina, Bast, Kaneel, Wite Kaneel, Quassia, Citroen- en Oranje Schillen, Kalmus, Alantwortel, Alfaam, Gentiaanwortel, Duizendkruid, jong Eike, Veldeijpres, Koninginnekruid enz — ook Sivalmiddelen, en het elixir van Zwart. Voor een zeer verouden, ontaardde, en hardnekkige scheurbuik, wanneer zo, als het dikwijks gebeurt, de reeds opgenoemde middelen vruchtloos beproefd zijn; blijven er nog andere hulpmiddelen over, welker gebruik zeer zelden het doel geheelzalig zal missen. Hier te. behoren de mengsel uit Spiesglas, Zwaveld, Pokhout, Kamfer, inzonderheid in die vorm van Rheumatische toevalen welken hun oorsprong uit de scheurbuik ontleenen, dezelven eenigen tijd aanhoudend voorgegebruikt te geven gelijk met een Houtdrank of afkooksel van de planten. Kleiwortelen, Graswortel, Paardenbloemen, Varen, Ren, Salfaparijs, Zoetheelt, Pokkenhout, Sassafras, Fennelzaad, Dijnen enz. Waarbij de lijders onder het gebruik van deze middelen moeten zorgdragen dat de natuurlijke verdediging zo veel mogelijk bevoordeeld wordt; het hergebruik van de Akenfische Daden en het drinken van de daar gevonden warme Minerale wateren welke zijn bevrucht met de lucht van zwavel. Het bevoordelen van de waterlozing zo veel als immers mogelijk is, waartoe behalven de reeds voorgeschreven hulpmiddelen regen de scheurbuik nog in het bijzonder dienstig zijn: de Copaiva of Peru baldement nu en dan voor enige druppels met suiker toegediend, waarbij te gelijk een pisdrijvende drank gebruikt wordt; voorts een mengsel bestaande uit een once verzote geest van Salpeter, Venkel- en Fennelolie van elk een half drachem, waarvan men alle uren dertig druppels of iets meer, te gelijk met een verkoelende drank laat bryuisen; het vrijen met een pisdrijvende smeersel uit Terpentijn olie en een dooier van een ei bestaande in de omstreken van de nieren; het drinken des morgens van kalkwater tot vier of zes onces meer waar veel; het gebruik des Zeeazijn welke door Lind zeer aangeprezen is in de pilule quillitice van de Edinburghse Apotheek, of wel met honing en azijn bereid of op wijn gerokt, of den azijn des Zeeazijn meer gelijke decreten vermindert. De Scheurbuik. Ik heb ook nu en dan meer gebruikt de pooder van Bruinsboom voor enen ars ingegeven, soms meer bijvoeging der verkoeling, wanneer de scheerbreek zich op de Baarmoeder geplaatst, en als dan door derzelfde prikkeling veelvuldige toevallen op de zemuren veroorzaakt had. Het gebruik van dezelfde bracht een rijke ontlasting tewege van een kwaadaardig slijm uit de Baarmoeder het welke een spoedige beterschap kon bevoordelen. Voorhoofd x. Succ. expr. taraxacur | urtica minor. | getos. | bardane | Cochlearia. x as aequales M. 5 Succ, expr. nardari. aquatica beccabung. cardamines pratensis acetofylli, fumarie ad 224 ml Sn M. ® De Scheurbuik. M. x ‚Succ. expr. nardari. hortensis lapathium acutum, fibrculi, | cherefolium | | aparines ana Van de uitgeperste sap van deze Kruiden worden elken morgen vier oncen of iets meer, bij kleine giften genomen, waarop men vervolgens een pint huis toedrinkt. Dit sap moet ten minsten alle twee dagen vers geperst en in een kelder wel bewaard worden. Het is onnoodzaaklijk en zelfs schadelijk dit sap te laaten opkoken, dewijl het daardoor den frisse smaak verliest en zijn werking verzwakt wordt. Bij dit sap kan men ook een een weinig wijns doen, of de gekneusde kruiden, voor dat dezelven uitgeperst worden, met wat win bevogtigen. — Gevoeglijk kan men ook bij dezelven doen het uitgeperste nat van Borsdorf appelen, Berberis, of Aalbes zo als ook dat van Citroenen en Oranje appelen, bijvoorbeeld. Succ cochlear hortensis unc vi beccabung. Nardari., aquat. Citrus durantia ad une fü M. S. Waarvan men elken morgen een derde gerne gebruikt, — Om hetzelfde effect lijker en voor de maag verdraaglijker te maken vermengt men dit sap met Ag. raphani compos, Geest van lepelblad, Aqu. nucis mach. Spiritus en dergelijken. Succ. expr. cochlear. Nardari. aquat. ad anc. yi Spir. Purified drachma. ü M.S. Hiervan alle 2 of 3 uren een on. ce te nemen. Succ. expr. rad. raphani rusciunc. vi 4: Ss Viermaal ’s daags een enkele keer met het neemen. Herb acerofe rec. comsec. Manip ii "Cog. 8. q. Seri hass ber 2 ‚bor. Selpk. libr. id admisc. Salis acetofelle dr. ie - Sijr acetos. cür. unc. i — ü IM. S. Daarvan, alle sufuren en Kopje te gebruiken. Conferv. acetfell. un.ü ‚Salis acetofell. dr. i ' Söjr acetos. ciur. unc. i M. S. Op een dag te gebruiken. — Hoe heviger en prikkelbaarder het gevoel is, zo veel te noodzakelijker zijn soortgelijke verkoelende suuragtige middelen. Conferv. cochlear. unc. ii acetofelk Sir cort auram. aa une, ä ® - er i. ie Y " M. A f} a . ‚ Bas: De Scheurbuik. M. S. Om hetzelfde in 3 dagen van tijd tot tijd te gebruiken. Conferv. cochlear. yel Ba aquat unc. il Puiy. cort. peruv. subtil. unc. i Succ. ear q. Je 1. 'F. Electuaar möll S: In 2 of in 3 dagen op te gebruiken = Doordien diegenen, welken aan de scheurbuik onderhevig zijn eenen grooten afkeer hebben van alle zoetigheid, laat ik de Kruiden niet meer censeren zo veel, maar met gelijke deelen suiker, of nog minder, en zo het mogelijk is telkens vers klaar maken. Fulv. rad. calom. aromat. unc. i cort Winieran. drachm ü Conferv. abfint. vel irifol. fibr. une. ü Sijr. acelos cür. Da ee -F, Electuaar. 8. Om in drie dagen daarvan nu en dan te gebruiken. Esfent. irifoh. for. Spirit cochlear. aa unc. i ; nitr. dulc Esf: Cort. Aur. aa unc femis M.S, Alle 2 uren 80 druppels meer water of wijn te nemen. Exiír. fumar. Wirsol voor 1. absint. als een vloeistof. Solv. 49. menthe. peper. een halve eenheid Voeg. Spiriteit kogelvormig. een halve eenheid toe Elixier. zuur. Hall. drachem. 5% M.S. De El ns: De Scheurbuik. _ 8 M. $. Viermaal ’sdaags een bevolking met water verlengd te gebruiken. Extr. turion. pijn (spiritus) een eenheid Solv.. Spiritus. kogelvormig. een eenheid 1. Ammonium. (spiritus) piper Jamaica. 1. noot. moschaal. 1. kaneel. een eenheid D. S. Alle 2 uur 100 en meer druppels meer water of wijn te nemen. Turine. pijn 1. abies een. twee Consens. cochlear. aqua fontaine. Liber. I per quadruplenem: hoeveelheid afgezand rein af: fund. vini albi Liber a Sient vale chaufo per diem. Colat D. S. Ieder. dag. op. te gebruiken, en daar mee een maand: aanhoudend voordeel te varen. Malti in molendina fractie een eenheid Cog. per hoeveelheid. Aqua fontaine. Re Colat: Liber IV-admissus. Sorbitol riboside een eenheid Spirit yodoormed. een granaatappel ad granulatum aam. D.. Kardinaal, rietpoot. vast in aleoalos : Sectie een. twee Kardinaal, Calvados aromat. 1. helen. Korst. Aurantiems condit. Folium. Salviae als een eenheid. RENT Vini alb. 1. cersie, Hare: BURN, eenmaal Jamaica. Rhet. ea _Diger. frigide Cola: Din: De Scheurbuik. Kardinaal. rietpoot. gesneden een eenheid. Summit. absinthe. Flaad. Korst. kruis. vast een eenheid Rhabarber. opt. drachem. een Limonium. martis’ drachm. een Dive frigide Vin alb. Libraum. IV. Calam, :D. S. Om 2 of 3 maal. Eder daarvan een wijnglas vol te nemen. Folium. cochlear. Wirsol. vleesgewijs. fem. finapil. Zr A Baccha. composita als een eenheid. 8 Semen anethi. 1. foeniculum. een eenheid. vrouwelijk. CC. Diger. Vini ls cerevis, Libr. IP, 2: Colat. D. pro porc. ad Lubelrum. © Tegen de ongemakken, welken de scheurbuik in den mond veroorzaakt, heb ik de volgende mondspoeling, welke door PLENCK in zijn Pharmac. Chir. aangeprezen is, met vrucht aangewend en dezelfde altijd voldoende bevonden. | Aqua cochlearis une. il. Spir. cochlearis une id N Tinctura lactis Ung. ig = Herzelve mer. rd win ra kan als een gorgeldrank mer vrucht gebruikt worden tegen de scheurbuik in de keel; zo1oök. | Folior Salyie conseiss. Manip. i ä Coq parum Pin. rubr. BEL ERROR I e De Scheurbuik 83 Colat. unc. yiii adamantisc. Mell, rofar. unt. i Spir. falisc acid. drachm. i D.’S. Om mee te gorgelen. | Hier is in de daad opmerkenswaardig dat bereids de oudste fchrijvers, welken in het 16de jaar honderd her eerst een beschrijving van de scheurbuik gegeven hebben, de vermogendste middelen tegen dezelfde hebben aangetekend, welker nut nog in onze dagen door de ondervinding bevestigd wordt. Dit blijkt uit die uitrekeningen, welken Lind in zijn aanhangsel tot zijn werk onder het opstchrift Bibliotheca Scorbutica, wie alle fchrijvers welken hem over de scheurbuik bekend waren, verzameld en in brief gegeven heeft. Offchoon de gemelde oude fchrijvers de scheurbuik op het vaste land waargenomen hebben, zijn echter hunne beschrijvingen zeer nauwkeurig en kunnen op de scheurbuik hier te lande ten vollen worden toegepast. Hiervan werd ik overtuigd door een oude verzameling van schriften, welken Lind niet aangehaald heeft, en waarvan de titel is Piel vergrösser und heller Ale Yehorbuge: Spiegel, oder eigensliche und ausführliche Beschreibung der Verhiervis aan meer weinig reisvende hoor- boeken, in vier opnieuw verschillende trakten, door Caspar Horn, Johann Röthenbeck, Gregor Horst, en zoon Wiemars vertaald als EINER. Hier, en al eer ik deze afdeeling befluit, zal ik ten bewijze van de zonderlinge en hardnekkige ongemakken die uit een scherpe maagpijn kunnen ontstaan, hier nog de geschiedenis van een jongeling verhalen, welke nu reeds vijf jaar aan een aanhoudende maagpijn en veelvuldige kwaal onderhevig is, doordien een scherpe stoof zich naar alle waarschijnlijkheid op de gehele inwendige rok van de maag geplaatst, en dezelve door haar prikkeling tot een tegennatuurlijk afscheidingstehingswerk gevormd had. De Heer, nu 33 jaar oud, lang van gestalte en grof van leden, zedert enige jaren vermagerd, was tot in zijn jongelingschap taamelijk gezond; alleenlijk was hij in zijn vroege jeugd veel meer winden gekweld geweest, en in vervolg van tijd eenen: onregelmatigen, dikwijks harde en moeilijke stoelgang gehad. Ook had hij meer scheurbuikische toevallen, die bij zijn schiften voorvoorkomen, reeds vroegtijdiglijk te worstelen. Hij kreeg eens de geelzucht, en toen dezelve verdween, gebruikte hij pillen tegen verstoppingen in de lever. In zijn 19de jaar vertrok hij naar Holland om zich aan den Koophandel toe te wijden, en werd, kort na zijn aankomst in Zeeland, door een dagelijks riet. De Scheurbuk. Lijks afraaiende koude, koekna en eenigen tijd daarna door een galkoorts, waar onzuiverheden van de maag ontstaan, aangerast, waarvan hij door ontheften en vervolgens door versterken de middelen herstelde. Benige maanden daarna werd hij een loop- en loomheid der leden ge- gewaar, en de scheurbuik — waar aan hij reeds in vroegere jaren onderhevig was geweest — vertoonde zich nu in eenen zeer hoge graad, waarvan de kenteken zich openbaarde door een ongemeene flank in de mond, door zwarte. Vlakken, fijvigheid in de knieën, rood-opzwellend, zweer aan de dijen enz. Fijn behield een tamelijk goed eetlust en spijsverteering, en door het gebruik van dienstige middelen genas hij eindelijk van de scheurbuik. Van die tijd af bleef echter deze jongeling in de nagel veel gekweld meer een zwellen vloeistoffe, zonder dit hij daartoe op de een of andere wijze aanleiding had. Een zeker heelmeester had hem daartegen voorgetrokken verflappende en versterkende middelen, beïteld in het gebruik van een rijklijke hoeveelheid Cremor Tinctuur, Salpeter, Aarde, lactose, Ontlastende, en zogenaamde bloedzuiverende middelen. Dan vermenigvuldigden de zaadvloeistoffen onder het aanwenden van diezelfde geneeswijze; tot dat eindelijk zelfde door verlies van middelen op hielden, en eieren waren... De Scheurbuik wanneer de lijder na een drie jaarige afwezigheid volmaakt gezond naar zijn vaderland terugkeerde, drie vierendelige jaren later daar gebleven zijnde vond hij weer een galkoorts door, waarop de onwillige zaadlozingen zich op nieuw en veelvuldig openbaarden, waartegen zijn Arts veelerlei versterkende middelen, onder anderen ook veel Sialect, Spaanjes enz. edoor vruchteloos had aangewend. Deze onwillige zaadlozingen duurden aanhoudend voordat zijn eetlust verminderde, en de spijsverteering moeilijker, hij gevoelde een drukking op de maag, en vermoeidheid van het hele lichaam, waarmede een pijn vergezelde was die zich tot onder aan de ruggraat uitstrekte. Hij bevond zich in de vier volgende jaren dan eens beter dan weer om erger. Hij verrichtte, wel is waar zijn bezigheden en bezocht gezondheidsschappen, was echter toch altijd zieklijkt, hij had een flechte spijsvertering en was des nachts veel meer onwillige zaadlozingen gekweld. Dit gebrek verflauwde in het jaar 1789 op eenvoudigweg buiten gemiddeld, en ging vergezeld van een aanmerkelijke verzwakking en zeer bedorvene spijsvertering. Dan dit ongemak werd door gepaste middelen weerom tot op den voorgangige voet hersteld. Het voorjaar van 1790 werd hij door een ziekte aangetast gepaard gaande meer vele ongemakken. ag unnoden a de ugs met kolijk, en buik« a: 4 | Na DENT NRE EIREEREN SE SITUELLENIEN ak Da an Ze Bi 3 De Scheurbuik. ! 87 loop, waar tegen hij verfcheidene flerk werken- de purgeer-en verflappende middelen gebruikte. Van de maand Augustus af was hij veelvuldig- lijk aan her zuur en pijn in de maag, als ook krimpingen in den buik onderhevig. Tot hier t6e heb ik de gefchiedenis van desze ziekte medegedeeld zo als ik dezelve. uit de mond van den-lijder. zelve vernomen heb. | Zedert de maınd December des jaars heb ik hem zelfs met oplettendheid gade ge- flaagen en behandeld. ‘Ik bevond hem toen siert vermagerd en zwak. Het ontbrak hem "mönigmaal nier aan eerlust, doch de zachtfte fpijzen bezwaarde zelfs zijne maag. Hij leefde alleenlijk van vleesch nat mer eenen dooijer van een ei gemengd, een weinig fiuic, gevogel- te, of gekookt kalfsvleesch,, gerfte en ha- ver de gort foep, ligtlijk te vertgeren groen- tens zonder boter met vleeschnat toebereid, “zardappelen, befchuit of wel uirgebakken wit- tebrood, haring , ver/che visch zonder boter, 'en een weinig wijns. In plaats van koffij dronk hi een aftrekfel van Eekels en Suikerij worte- len of: van gebrande Cacaoboonen enz. De 3 gemelde fpijzen nuttigde hij in een ongemeen geringe maate, en nogthans klaagde hij over. een aanboudend maagdrukken,, over een fcherp. ‚opbreekend maagzuur , fomtijds oniftond ’er ock braaking, kremp in de maäg, kolijk- pijren, en mer dezelven in verband. flaan- a Fan x ‚de 88 De Scheurbuik., de pijnen in het Ruggraat, oprisping van win. den; dan Ens verstoppend, dan zens buikloop, hij klaagde over een aanbodende bezwaarlijke hoofdpijn, matheid, en loomigheid des lichaams. Koortsagtig was zijn pols nooit, maar traag en zwak, de lijder hield ook toen zelden over dag het bed, hij konde nog zijn bezigheden waarnemen en plagen soms uit te gaan. De tong was gewoonlijk met dunne vliezige huid bezet; zeer dikwijls kwamen op dezelfde in de mond en aan het verhemelte blauwtjes te voorschijn even als men in de scheurbuik bespeurt, of hij vertoonde zich uitwendiglijk aan de mond een droog uitval van een roosachtige aard. Niet zelden ontstonden er bloedende wondjes uit de neus, of uit het tandvlees. In de oren werd soms onvoorziends, na een voorafgaande suking in dezelfde, een menigte bruine gele, stinkende stof afgezet. Deszelfs onderbuik was zacht en geflonken, de rechter en linker zijde van dezelfde waren niet opgezet, hij kon op den geheelen onderbuik inzongvliedschap de maag zonder gevoelige pijn niet de geringste drukking verdragen. Hij loeide weinig water, echter was hetzelfde altijd sterker gekleurd, stinkend en veeltijds drabbig; hetzelfde was gemeenlijk zó scherp, dat hij het nier zonder pijn loeien kon. Hij was dikmaals drie of viermaal in een week in de nacht met zaadvloeistoffen gekweld, die hem telkens zeer verzwakten. De maag kon bijna geen handvol van fruit, zuur, vettigheid, boter, en melk verdragen. Zijn huid was altijd droog op het gevoel, en aan de handen zwaar verdord, toch was hij bij nacht gewoonlijk goed uit. ' Zijn ongemakken deden hem onophoudelijk klaagen, en het kolkend en de kramp in de maag waren op sommige en onbepaalde dagen zeer hevig en drukkend; in het gaan bespeurde hij als dan bij iedere stap een gevoelige en pijnlijke klopping voor de maag. Zijn handen waren koud, droog en ruw; de spieren, tussen het vlees van de hand waren geflonken en in een gerotten, de knieuzen van de handen en vingers waren altijd op zulk eenen moeilijke dag van een aanmerkelijke donkere rood kleur. Wanneer hierop dan of een dunne ontlastingsstroom volgde, dan bracht dit enige verlichting ten gevolg, die echter zelden langer dan een of twee dagen duurde. En deze toestand is, nu, dus na het verloop van vijf jaar nog altijd dezelfde. Zou men wel kunnen denken, dat het de lijder bij zulk een elende, waarvan bij geen enkelen dag bevrijd was, zo lang had kunnen uithouden. En evenwel is hij, sinds die tijd nog altijd zonder koorts, toch meer verzwakt dan anders, hij is dikwijks genoodzaakt zich bij het bed te begeven, gaat veel meer uit en is niet meer in staat om zich met de Koop te bemoeien. Tegenwoordig kan hij niet het minste van vlees, ook niet eenmaal vleeschnack meer verdragen, daar het zichzelf in zijn maag in een onverdraaglijke ranzige scherpte verandert, maar bij leeft alleenlijk van lichte soepen wittebrood, een weinig groene, rode en wijn, amandelmelk, enz. De onwillige zaadlozingen zijn zedert een jaar zeldzamer, dewijl hij gebrek aan spieren heeft. De maag-en hoofdpijnen, de bijtende en fcher- pe oprispingen van. het zuur, het kolijk en de pijnen in den rug kwellen, hem thans meer en zijn ueber dan voor heen. In de laatfte S jaaren had hij cenige reizen een geringe aan- val van koorts, waarvan hij echter binnen wei- nige dagen door het gebruik van zachte buik- zuiverende middelen genas, en door een fterk zweeren herftelde, zonder dat zulks omtrend "her verouderd ongemak eenige verandering aan- bragt, Verfcheidene reizen verloor hij voor 3 eenige dagen zijne ftem doch welke van zelve wederkwam. Naar alle waarfchijalijkheid kan, deeze 20, deerlijk geplaagde jonge man nog. ' veele iaaren leeven; voor ' geneeslijk houd; 2 '» jk hem thans niet meer, en ik heb mij ook. zedert eenige jaaren flechts bij eene verzach- tende geneeswijze bepaald, waarvan hij even. wel eene annmerklike verligting befpeurd heeft. | | e | 1 \ e % \ 3 » BE De Scheurbuik. 9 Ik = thahs beproeven, om den oorfprong, van deeze zo zonderlinge ziekte te verklaaren. Dan men brenge zich vooraf te binnen, dat de lijder uit hoofde van eenen eiflijken en-aan dit land ge=. Voorbij de aanleg reeds tot her voordragen van de... Schreibtete entwickelde sich noch meer standaard zijn verblijf in Holland, alwaar hij, na vooraf door een koortsfige ongekendheid zeer verzwakt te zijn, door een zware scheurbuik werd aangetast. Toen placht hij zich hoofdzakelijk op de lichamen en schaamlippen, en deelde het zaadvergiftiging die prikkelende hoedanigheid mede, waardoor die vele vuldige onwillige zaadverliezen veroorzaakt werden. De spijsvertering moest derhalve door dit aanhoudend verlies van het zaadvergiftiging noodzaklik veel lijden, er werden diens volgens ophoopingen van vuiligheid in de "maag en in het darmvlies gebooren, waardoor dan ook weerder om de scherpte in de vochten gelegenheid van ontlastmiddelen werd toegepast, toen de spijsvertering handen scherpe stof, zo het scheen, naar de maat, Door het onvoorzichtiglijk toedienen van geneesmiddelen, gevaarlijk bedorven, en de in de vochten voor de maag en het darmvlies gelokt, alwaar dezelfde scherpe zuur in de maag, dat bederf der gevezicht, zich sinds die tijd bevindelijk plakte, en daardoor bewerkte die knagende pijnen, dat hij bruikte spijs, de onmogelijkheid om ander dan zijn voedsel en zelfs geheel geen dat van de dierenrijk genomen was te kunnen verdragen, den menigvuldigen dunnen buikloop, waarvoor deze scherpe stof zelfs maar een korte verlaging ontsnapte. Aan deze geduurige ophopingen van vuiligheid in de maag schrijf ik ook die hoofdpijn toe, waarover hij dagelijks klaagde. Veeltijds klaagt hij ook over eenen onverzadelijken honger, en verlangt naar vast en versterkend voedsel, doch hier welk hij zichzelf niet veroorloofde te gebruiken; zulks, volgens onbetwistbaarlijk uit de scherpe vochten der maag voor enz. De onlangs te Duisburg overleden Prof... Leidenfrost, aan wie ik voor enige jaren schriftelijk verfag had van dit geval gezonden had, gaf mij de volgende verklaaring van deze ziekte. "Uit de tegenwoordige feitenloopende toevallen, zegt hij: meen ik met eenige zekerheid te kunnen zeggen, dat de grondoorzaak van dit ongemak in de nieren en in de piswegen te zoeken is. Wanneer het bij alle mensen voordragende phosphorische piszout niet genoegzaam in de nieren afge scheidt, als dan verplaatst zich een gedeelte van hetzelfde in de slakaderen van de maag en van het darmvlies, bederft het vochtige vlees, en maakt hetzelfde tot de spijsvertering ongeklokkend en prikkelend, zo dat de zenuwreprene in het gevlamte van alle vettigheid ontbloot worden, waaruit dan die pijn hun oorzaak hebben." 