title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: Im Roman van Lancelot, uitgegeven door Jonckbloet (deel 3, bl. 18603 — 22404). (Bij Jonckbloet) 2. deel, bl. 126 — 152. Vgl. Roman van Walewein, uitg. door Jonckbloet, deel 2, bl. 118—124. Jonckbloet, deel 2, 311. 312. Walewein. 11.998 Verse. Verfasst von zwei Dichtern, der erste en grösste Teil von Penninc, die letzten 3300 Verse von Pieter Vostaert. Mone Nr. 32. Anfang: Van den koning Arthur Er bleven menighe avonturen, die nooit meer nee waarheid beschreven zijn Gedrocht, naar de bij het vorige einde bekannte handschrift, van het jaar 1350 in het bezit van de Maatschappij van Nederlandsche Letterkunde te Leiden, in de Sammling van de Vereeniging: Roman van Walewein, door Penninc en Pieter Vostaert. Uitgegeven door W. J. A. Jonckbloet. 1. 2. deel. Leiden 1846. 1848. In de 2e. Theil 1. Waleweins persoon en karakter, 2. Verscheidene Gedichte, waarin de held Walewein is, 3. (bl. 125 — 141). Alter en oorsprong van het gedicht, 4. Kritiek van het gedicht. Anmerkingen. Op het einde: Bruchstücke uit een andere handschrift, 390 Verse, werden te Audenaerde gevonden, nieuws daarover gaf C. P. Serrure in De Eendacht 5. jaargang, bl. 23. (1850). Vgl. Jonckbloet, deel 2, 79 — 111. Willem van Oranje, door Claes van Haerlem, ver. Brecht, 861 (Zoon van de Frau Brecht, naar Jonckbloet, deel 1, 322) 1191 — 1217. Bruchstücke, 428 Verse, waarvan veel verstümmelt. Mone Nr. 10. Quelle: een franz. Gedicht. 2 PgBlätter in het Archief te Gent, gedrukt in Willems' Belgisch Museum, 7, 186 — 199. Vgl. Jonckbloet, deel 1, 311 — 332. 3, 586. Wieselau de Bär. Bruchstück. Mone Nr. 2. Twee PgBlätter, in Serrure's bezit, waarvan Mone 19 Verse mittheilt. Vgl. Jonckbloet, deel 1, 249. II. PROKUUR. (Sprachge dichte). 88 Verse. Mone Nr. 245. Voor de Wel van Vergankelijkheid. Ach, waarom maken blinde wezens deze wereld zo idelijk? B. H. Nr. 728. 40. Sproke von Boudewijn van der Lore. 184 Vei-se. Mone Nr. 118. H. H. Achte Personen wenschen. Achte Personen sahen op een lichten dach, ende zij dronken ende aten in een vrije lach. Schluss : Des doet u ge waech van der Lore Bouden, wiet best geven mach, ghi hebben wel onthouden. Gedruckt Willems Belgisch Museum 2, 432 — 437. Blommaert. Oud Geweld Gedichten 2, 111 — 113. 41. ABC spruch, waarin de Anfangsbuchstaben der Ordnung des Alphabets volgen, en zwar eerst voorwärts, dan rückwärts. Van vele abuse der wereld. Aensicht deze vrouwen hoe zij gaan in drie Hss. Mone Nr. 399. Gedr. naar de Hulthe Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oud Geweld Gedichten 3, 143. Hat die Überschrift: Hier begint den ABC recht en averecht, op elk letter een vers. Vgl. Jonckbloet 3, 402. 100 H. 8PBOEBN. 42. ABC spruch. 38 Verse. Mone Nr. 400. Sittenregeln. Aensicht van ghi komen zijt te B. H. Nr. 728. 43. 74 Verse. Mone Nr. 300. H. H. Van minnen. Ai, in wuste niet van minnen sonder nu, ik moet beginnen Gedr. Willems Belgisch Museum 4, 222 — 224. Serrure Vaderl. Museum 1, 387—389. 44. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 200 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den lichte. Al dat wer en al dat wonder dat god gegeven heeft elk besonders 45. 52 Verse. Mone Nr. 472. H. H. Van dat die leden genie geheeten zijn jongfrou. Al dunkt den leden meest al gader, dat die wereld nu es quader te Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 77. 78. 46. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 82 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den rijken vreken. Ach, dat was een man die docht alleen van al der wereld al gemeen, dat is dat het niet mild en waar was. Nr. 19 in Brussel, Nr. 40 in Den Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 420. Van ons heren kinsheid. Joseph Maria's man, hine had nooit schout van haar vocht te. Gedicht in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden, deel 2, stuk bl. 84-86. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 144 versen. Oh, Willem's naam. Wat een rein wijf werd ich is. Alle die leven onder de zon, en zouden niet volpraten kunnen wat een edel reine wijf. Nr. 109 in Brussel, Nr. 111 in Den Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 164 versen. Mijn nr. 140. Van den cape van Dordrecht. Alles zwijgen en hoor wat te Dordrecht in de poort in korte tijden nu gevelt. Nr. 238. Betrachtungen über das Leben und Leiden Christi. Almachtig god, die machtige maker van hemel en aarde van niets en met mij. Nr. 238. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 380 versen. Oh, Willem's naam. Van driezijdig staat de wereld. Als dat nieuwe Jaar begint, die hem te rechter wel versint, die mag den hoogsten danken eer en genoegen. Nr. 86 in Brussel, Nr. 94 in Den Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 431, 432. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 324 versen. Met Willem's naam. Van den ouden en van den jonghen. Als de lente was geresen, zo dat de daghe mocht wesent op dat langste van den jaar. Nr. 1 in Brussel, Hs. en Nr. 29 in Den Haag, Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 417. 53. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 193 Verse. Mit Willem's Namen. Van gerechten rechters. Als die Winter hen en vaert ende den somer komt aan hand te Hör. Balg. P. I. «d. 2. q IS II. SPROKBN. Nr. 42 in der Brüss., Nr. 59 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 424. 54. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 135 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der liever tijd Als die Winter was gheleden ende die somer onvermeden in zijn macht begonst te risen u Nr. 31 in der Brüss., Nr. 51 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. 55. 62 Verse. Hoe men god aanbeden zal. Als gij wilt met innigheid uw schepper aanbidden s Gedr. in Jan de Clercs Lekensp. door De Vries 3, 22. 23. 56. 72 Verse. Mone Nr. 383. H. H. Van suvereen kleedern te dragen alle vrouwen. Als ik aanzie den edelen werkt, die aldererst ontwond was te Die Tugenden sind als Kleider allegorisiert. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 350 — 352. Auch in der Haag. Hs. Nr. 721 (13 6zeil. Strophen) Haupt Zeitschr. 1, 261. 57. 25 11 zeilige Strophen. Een goed exempel. Als men de wereld wel besiet in al dat nieuws te doen bestaat u Die einzelnen Strophen beginnen je mit einem besondern Buchstaben nach der Folge im Abc. Jede Strophe, ausser der ersten und letzten, schließt mit dem Verse : Elic sie wel vor hem hoe hi vare. Gedr. in der Samml. der Maetsch. der Vlaemsche Bibliophilen : Oudvl. Lieferen enz. 1849. bl. 440—450. 58. 10 12zeilige Strophen. LL. H. Van ons heeren wonen. Als men merkt in alle manieren, bistu Jesus goedertieren paradijs vol weelden al 't Gedr. in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, 5e deel, 2e stuk, blz. 51 - 57, 59. 48 Verse. Mone Nr. 97. H. H. Van een re nonnen verduveldheid. Als ghi plaght hebt en ongeval seldom peisen, dat u dat al u Gedr. Willems Belgisch Museum 10, 339, 340. Ist übrigens aus dem Levensp. 3. boek cap. 3. vers 529 - 568. 60. 64 Verse. Mone Nr. 473. H. H. Van dat niemand en kan ghedoen, hi en es begrepen. Als ie peins en visere etc. Schluss: dat ik hem ene salege heele moet geven. Gedr. na Blommaert's Mitteil, in De Dietsche Warande 1. jaarg. blz. 134 - 136. 61. 38 Verse. Mone Nr. 302. H. H. Van minnen. Ene vriendschapelijke groet van een lieve ten aan de ander. Als meneghen goeden dag u Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 366, 367. 62. 80 Verse in 10 8zeil. Strophen. Mone Nr. 297. H. H. Van minnen. Aan u, reine creature, die oudste liefste boven alle vrouwen Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 389 - 391. 63. 10 8zeil. Strophen. Mone Nr. 450. Argus die al ziet, dorpen, slot etc. 64. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 327 Verse. Met Willem's Namen. Van avonturen. Avontuur heb ik gezocht oost, west, te veelher steden Nr. 75 in der Brug., Nr. 84 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 429. 65. Verse. Mone Nr. 378. Von der Minne. Begrijpen het, dat is met oncont, want in onwetende zonder grond verklaar mij gevaen in alder stout u B. H. Nr. 805. Naar Mone 5 samenhangende Gedichte des 14e Jaarh. 66. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 156 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den hond die verbrandt waert. Beginn und Ende ist seine zwei Sachen, als denen den anderen nach gehakten und das Ende schließt auf sein Beginn. Nr. 20 in der Brüss., Nr. 41 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 420. 67. Zwiegespräch zwischen Vater und Sohn. 148 Verse. Monem Nr. 540. H. H. Disputatio zwischen dem Sohn und dem Vater. Berechtigt mir nun zu dieser Zeit, vater, ob du weißt, was dingen in der Welt weit gehven macht das meiste sücht. Jeder spricht in vier Gleichreimen. Gedr. Willems Belgisch Museum 5, 76—81. 68. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 106 Verse. Mit Willem's Namen. Van regiment van goeden heren. Bi consent van goeden heren sieht man doch vorwärts keren und manich land in rüsten bleiben um Nr. 27 in der Brüss., Nr. 48 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435—437. 69. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 126 Verse. Mit Willem's Namen. Van rechters. Bi goeden exempel macht man lernen alle diuc in beste keren um Nr. 74 in der Brüss., Nr. 83 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 429. II. SPROKEH. 21* 70. 87 Verse in Strophen. Monem Nr. 395 H. H. Staat vaste, bet wieht serel gemaßt auf geständigkeit Boven als so dunkt mir gut geständigkeit daer menschen dreicht um Gedr. Serrure Vaderl Museum 1, 359 — 361. 71. Sproke von Noydekijn. 146 Zeilen. Strophen, die erste und letzte unvollständig. Noydeken sait Boven der naturen lere kan nicht meister sein und bereit Gedr. nach der Haag. Hs. Nr. 721. In Bilderdijk's Vioscheidenheden 3, 164 — 167. 72. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 76 Verse. Mit Willem's Namen. Van hoverdieu. Conde elc man ghevolj^en mine leer, soouden wi minnen den hoochsten beer u Nr. 76 in der Brüss., Nr. 85 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 4^0. % 73. Sproke mit eingewebten Liedern. 2349 Verse. Ein Traum, worin allerlei Abstracta als Personen auftreten. Const, cracbt, wille sonder daet, daer of en comt goed no quaet, ende boghe daet sonder wise raden, dats een recht begjin van schaden. Gedr. in der Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvl. Lieder enz. 1849. bl. 233 — 313. % 74. Sproke von Willem van Hildegaersberg. 78 Verse. Ohne Willem's Namen. Hoe men gherechte vrientschap houden sal. Daer gherechte vrientschap hoort te Wesen ende te bliven voort te Nr. 103 in der Brüss., Nr. 107 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. % 75. 68 Verse. Steie Minne soll Mannes Mühe lohnen. Daer lief met leide woit doordrongen. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 237. 22 n. SPROKEN. % 76. 44 Verse. Mone Nr. 406. H. H. Hier verstaat van hovescher noyelder minnen. Daer lief tote lief hem verbindt u Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 376. 377. % 77. Sproke, wahrsch. von Augustijnken. 218 Verse. Mone Nr. 349. Dit es een expositie van den viere vlnglheren ende van den dume. Daer staat geschreven: inventae, in manus eins sunt fines omnes terrae u Gedr. nach der Hulth. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvl. Gedichten 3, 128 — 130. Vgl. Jonckbloet 3, 401. % 78. Sproke von Erenryc 44 Verse. Zwei Gegenstücke. Vernünftige Liebe. Daer twee herten sich verenen in wael denken, in wael menen, daer is minne geworteld vast te Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 242. % 79. 119 Verse in Strophen. Mone Nr. 393. H. H. Van miltheiden. Dat alderneyste dat men vindt dat es milteit ende geven. god ons hier den genen mint, daar milteit in es belevd te Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 341 — 344. ^ 80. Vom jüngsten Gericht. Dat ic dichtens roek te band, spreken mi mon vrienden schand u Tüb. Hs., s. Keller, Mittelniederl. Gedichte (Festprogramm) S. 4. ^81. 51 Verse. Mone Nr. 451; Lebensweinheit Dat rat van avonturen iso wonderlijk, die loop de werelt is onstabil u B. H. Nr. 728. II. SPOKEN. 23 ^ 82. 22 Verse. Mone Nr. 416. H. H. Van den stokvisch. De stokvisch heeft een goeden sede, daar mach een man verleiden mede % Gedr. Willems Belg. Museum 10, 342. 9 83. 5 Strophen. Mone Nr. 434. Van den opper hois (Hs. hopper hoey). De vader god van hemelrijk k. B. H. 319. ^ 84. 26 Verse. Mone Nr. 435. De duist van den wijn. Eerste Spruch: Den besten dranc die ik hou je Tweede Spruch: Ik zeg dat goede wijn zekerlijk te B. H. Nr. 319. ^ 85. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 44 Verse. Ohne Willem's Namen. Een notabel (über die Gottheit). De joden wundert allermelst, dat vader, zoon ende heilige geest een god is ende onverscheiden % Nr. 29 in der Brüss., Nr. 11 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. ^ 86. Sproke von Jan Crabbe van Brussel. 160 Verse. Mone Nr. 321. H. H. Die klage van den grafen van Viaenderen. De leider meren, o wi o wach! onder een liliengaert daar hoord je jammer ende hantzgeschlacht % Ludwig van Male, der letzte einheimische Graf von Flandern, starb 9. Januar 1384. Am Schlüsse nennt sich der Dichter: Jan Crabbe van Brussel bidt dat wi claer werden voor den hemelschen koning Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 303—308. 87. 69 Verse. Ion wahrer Minne. 24 II. SPROKKN. Des meinen nacht doet verhöhen die wilden Vögel in den Wouden, die des Winters nicht en können singen van so großen Kälte. Hs. des Reichsarchivs im Haag, Haupt Zeitschrift, 1, 266. 88. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 32 Verse. Ohne seinen Namen. Gen notabel. Allzeit sollen wir Gutes tun. Des Morgen als begann die Dagen, so möchten wir wohl mit Rechte Klage tun. Nr. 49 in der Brüss., Nr. 64 in der Haag. Hs. 89. 132 Verse. LL. H. Die sieben Worte Christi. Diesen sieben Worten sagte unser Herr am Kreuz mit Anstände sehr. Wie sie sagte mit goede Herzen 90. Sproke von Gielis van Molhem. Mouv Nr. 354. Miserere, Dens, Busspsalm. Beus, edel Gott van den Paradies, giebt Gnade van Molhem Gielise dat hij Uten wasche vertrete in deutsche Worte, die stehen in Preisen ende salig sein ooc, want diese vant int Boech dat de Klausener van Molinens maakte Übersetzung des Miserere des Mönchs von Molhem (le Reclus de Molhem), 120 zwölfzeilige Strophen, deren letzte 24 jedoch von einem nicht weiter bekannten Heinrich hinsugedichtet wurden. Die ersten 6 Strophen und die erste der Fortsetzung aus der R. Heber'schen Hs. in Mone Anzeiger 5, 209 — 211. Molhem liegt eine kleine Stunde von Asch nach Merchem zu und bildet jetzt mit Bocholt Eine Gemeinde, s. Belgisch Museum 1, 344. Vgl. Jonckbloet 1, 402, 91. 45 Verse. Mouv Nr. 470. Von den Geistlichen II. SPROKKN. 25 Beus! wat leven leiden die papenl B. H. Nr. 828 unleserlich gemacht; was Mouv herausbringen konnte hat er mitgeteilt. 92. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 138 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den gedachte. Dichters conste doet visieren vreemde zinnen menighertieren, beide van dens en van dien. Nr. 60 in Brussel, Nr. 75 in Den Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 427. 93. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 222 Verse. Ohne Willem's Namen. Van de vijf dochten der minnen. Dichters conste was gepresen, die die goede haar edel wesen bruken in der eer en naam. Nr. 16 in Brussel, Nr. 38 in Den Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 419. 94. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 132 Verse. Ohne Willem's Namen. Die interpretatie van dominus. Dichters die de waarheid van minnen en dan haar rede wel versinnen, eer zij spreken openbaar. Nr. 2 in Brussel, Hs. en Nr. 30 in Den Haag, Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 417. 95. 14 Verse. Mone Nr. 401. Van der Nachstenliebe. Die ansaghe den korten tijd. B. H. Nr. 728. 96. Sproke van Noydekijn. 48 Verse. Allegorie tot Ere, Minne, Zucht und Treue. Die koning Ere woude op geven zijn wapen bij zijn leven. Schluss: dankt gode, dat noode lere. Haag, Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 284. 97. 108 Verse. Mone Nr. 393. Van den creaturen. Die den creaturen geloof met eenheilig trouwen, proeft zijn in eenheilig nood, zijn hart blijft in rouwen. Auch in B. H. Nr. 728, nur 50 Langzeilen. 98. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 350 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den doomsdag en van sterven. Die dichten kunnen en vinden, die horen altijd geemt ontbinden. Nr. 66 in Brussel, Nr. 18 in Den Haag, Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 99. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 174 Verse. Ohne Willem's Namen. Van niste. Die dichters heiten nun ten tiden, hoe mogen sie in dichten hem verbliden, men doet der consten luttel eer. Nr. 69 in der Bruss., Nr. 79 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. 100. 122 Verse. Mone Nr. 441. C. H. Dit is doctrinaal savage. Die dorn es ende node leert ende dan waent vroeden, hi es oncert te 101. 20 Verse. Mone Nr. 452. H. H. Hoe men een staat zal regieren. Die een staat willen regieren u Femer in B. H. Nr. 319. Gedr. in Willems Belg. Museum 6, 211. (Verse 799 — 816). Hat sich auch in eine Hs. des Lekenspiegels verloren, gedr. als nicht dazu gehöriges Stück im Lekensp. door De Vries 3, 143; vgl. 3, 319. 102. 20 Verse. Den Mann der seine Stellung ausfullt soll man ehren. PROKUN 27 Die eine stede besetzen hat, daer reden ende recht leeft, die sal man eren om die stede te Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 232. 103. 219 Verse. Mone Nr. 380. H. H. Van der menschlichen Schwachheit Die hem wel bepreken woude, wannen hi quam ende waer hi soude, ende hoe cranc dat es die creature ende die menschliche natur u 104. 28 Verse. Mone Nr. 384. H. H. Van castigement: Die jonge ende kintje es van natuur, het en helpt niet dat men zeer castiget u Gedr. Semire Vaderl. Museum 1, 336. 337. 105. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 280 Verse. Mit Willem's Namen. Van den drie hoorns. Die kiesgen mochten te sina baten, die sal immer dat arcste laten ende kiesgen tbeste tot sina vroomen u Nr. 18 in der Bruss., Nr. 7 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 438—440. 106. 46 Verse. Mone Nr. 415. H. H. Dies van den angst. Dies lebt in angst, hier lebt in eren, tec Gedicht. Serrure Vaderl. Museum 1, 71. 72. ^ 107. 36 Verse. Mone Nr. 409. H. H. Van den minner. Dies loon was alte menechfulde tec Gedicht. Serrure Vaderl. Museum 1, 370. 371. ^ 108. 229 Verse. Der rechte carl. Schilderung der rohen Bauernsitten. Dies mein kompt hier, des macht man schauen, so wie ihre Blumen schön kann strouwen. Hs. des Beichtarchivs im Haag, Haupt Zeitschrift. 1, 264. 265. Hat die Überschrift: 'Min freundin lieff.' Ursprünglich 15 16zeilige Strophen. Text sehr verdorben. ^ 109. Ursprünglich 97 Verse, jetzt nur noch 71. Mone Nr. 480. Dies ist van dat edele lant van Gockaenghen. Die neringhe is menigherijande, die men doet in allen lande & Gedicht. in den Altdeutschen Blättern von Haupt und Hofmann 1, 165 — 167; vgl. Verslagen en Berichten 3. jaarg. bl. 35. ^ 110. 90 Verse. C. H. Lehrgedicht an Regierende. Die Schrifture doet ons verstanden u Kaasler 1, L. Bei Mone Nr. 262 falsch als 'geistliches Lied.'" ^ 111. 389 Verse. Mone Nr. 93. H. H. Ons heren passie. Dies so wale dichten koste, dat al dat hi begoste raet eren mochte volbringen & ^ 112. 14 9zeilige Strophen. Van den sommer ende van den winter. Dies sommer spreekt: ich moet klagen mannen, vrienden ende maghen, dat mij verdriven ende verjagt wil een beer van groter macht & Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift. 1, 238. ^ 113. 277 Verse. Liebesganttung. Dies te drieën hellinghen is gehouden, als hadde alle die wereld gehas hine kan te tweeën penningen nemen & Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift. 1, 255. ^114. 71 Verse in Strophen. Mone Nr. 381. H. H. Van onderwinnaar. De vrede van je onderwinden, die leeft met grote vrede, Gedicht Serrure, Vaderlands Museum 1, 328—330. ^115. 65 Verse in 13 zegen. Strofen. Mone Nr. 273. H. H. Van de wandelingen. II. SPROKBN. 29 De vrouwent die almseligmakende vaarden, als die vespertijd een whilet is leden, dan gaan ze Sitten voor haar deur te woelen. Gedicht Serrure, Vaderlands Museum 1, 322. 323. ^ 116. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 218 Verse. Ohne Willem's Namen. Een onderscheid van hieuwen en geestelijke luden. Zie wil is een aldaar men telt, en waar men Duits te rechte spreekt, daar staat den wil als een genoemd te Nr. 60 in Brussel, Nr. 74 in Den Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 427. ^ 117. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 206 Verse. Ohne Willem's Namen. Van Effiricanus. Die windnet een verloren goed en dat met wijheid zo behoort, dat hij zelf met blijven berijkend. Nr. 8 in Brussel en Nr. 33 in Den Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 418. ^ 118. 68 Verse. Mone Nr. 100. H. H. Vom bekehrten Sunder. Dit bispel dat hier volgt aan, voorzie ik ^ 119. 200 Verse. Mone Nr. 129. H. H. Van den man die gemeen drank. Dit van den man die herder gemeen was in de taverne te Schluss: Ik had liever te schelden van mijn vrouw, dan dronken te zijn te mijn leven. Gedicht Willems, Belgisch Museum 10, 51 — 57. ^ 120. Dit is van Maskeron (d. i. dem Teufel). Boen die gods zonen gemeen wandelde hier op deze plachter, plagen die vijanden van der helle in verschillende manieren te kwellen. Oxforder Hs., s. Verslagen en Berichten der Vereeniging 2. jaargang, bl. 53. ^121. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 242 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der evangelien van paschen. Doe die joden hadden verworven Wille ende Jesus was gestorven den bitteren dood aan het kruis alleen te Nr. 10 in der Brüss., Nr. 22 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 416. 122. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 626 Verse. Mit Willem's Namen. Van den .x. geboden. Doe god in zijn macht alle ding had overleid, Nr. 63 in der Brüsseler Hs., Nr. 1 in der Haager nur die tweede halfe, 304 Verse. Vgl Jonckbloet 3, 413. 123. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 119 Verse. Mit Willem's Namen. Een evangelie. Boe god van boven neder quam, al hier uit zijns vaders schoot, Nr. 77 in der Brüss., Nr. 86 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. 124. 130 Verse. Mone Nr. 164. H. H. Mariae Himmelfahrt. Doen god ons here met beswik zijn moeder uit het ertschen slike woude bi hebben in den troon uit 125. 16 Verse. Mone Nr. 234. Auf den Schacher Donatim. Bonas was vol van charitaten B. H. Nr. 728. 126. 113 Verse. Mone 403. H. H. Den prijs van vrouwen op drie steenen. Drie steenen zijn hier op der erde, die men houdt van groter worden Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 394 — 397. 127. 40 Verse. Mone Nr. 239. Vom Andermal. Dus beschrijft sente Augustijn in zijn boek der staat ons heren uit Gedr. nach einer Hs. der Stadtbibliothek zu Gent in Blommaert's OudvI. Gedichten 2, 64. 128. 70 Verse. Mone Nr. 126. C. H. Van twaalf echten, die ridders worden van heren. Sdele vrouwen ende goed van grond, die wijsheid hebben ende goede conditie, ende vol van duivelen sinn ende eren 129. 104 Verse. Mone Nr. 137. H. H. Van den Lacaris ende den papen. Sijn avonturen in korter woord Sal ics u teilen, was carics gehoort te In der Hs. ist papen overal ausradiert und mit gilden ersetzt. 130. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 278 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den serepent. Sein dichter die te dichten pleit, die pijn hem gebracht te vinden iets, dat die lüde voor den oren u Nr. 12 in der Brüss., Nr. 21 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 415. 131. 82 Verse. Mone Nr. 474. C. H. Van den dorpman ende sijn vrouw. Sijn dorpman was hier te voren ende sijn vrouw, die verloren gode sere ende om sijn willen te 132. 81 Verse. Mone Nr. 261. C. H. Van der rose des crucen. Sijn edel rose die hebbe ik vonden, mocht soet becliven in het herte mijn 133. 32 Verse. Vrije der rede (Vernunft), milde, troostbeeld, bemachtigd, heil en troost. Sijn edel vogedinne die heet rede Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. 32 H. ÜP&OKEN. 134. 112 Verse in 14 Szeil. Strophen. Mone Nr. 274. H. H. Weibliches Klagen. Een edel vrouw ende een hoog geborene hoorde ik clagen van een klagen zal u Gedr. Serrure, Vaderl. Museum 1, 78—81. 135. 52 Verse. Preis edler Geburt. Ben geslachte ere u Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 235. 136. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 108 Verse. Ohne Willem's Namen. Hoe men da in deinde voort begint kennen zal. Een goed begin dat zal men keren, so dat eindig met eren u Nr. 113. in der Brüss., Nr. 144 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 137. 36 Verse. Frauenwürde gebührt nur dem Würdigen. Een goed man, die tot zulker wonen steigt, dat hem een goed vrouw is, bereit met goeder gift ter eere waard, te Huis des Beichsarchivs in de Haag, Haupt Zeit 1, 265. 138. 45 Verse. Mone Nr. 99. H. H. Von einem Prediger, Een goed man, een predicaat, lacht te bedde menighal jaren. Gedr. Semire, Vaderl. Museum 1, 332. 338. 139. 18 Verse. Frauen ehre. Een goed vrouw die eerblijk leeft, het valt dat sie haer daar toe geeft. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 261. 140. 206 Verse. Mone Nr. 141. H. H. Van den ouden riddere en den jonghen. Een zorgvuldige geboren rijke sach ik, Sitten verweendelijk gesierde in hare gemeente. Gedr. Willems, Belgisch Museum 8, 96 — 102. U. SPRUCH. 33 Aach in de Haag. Hs. Nr. 721, Haupt Zeitschrift 1, 249. 141. 692 Verse. Van een jongelinghe en van een ermite. Sen jongeling vol der Teder list sochte eetis in wandelingen rüste, so verre hi hem te gaan bewand dat hi een oude ermite vant. Gedr. in de Samml. der Vlaamsche Bibliophilen: Oudvlaams Liederen enz. 1849. bl. 489—517. 142. 58 Verse. Mone Nr. 125. C. H. Hoe een keiser twee prinsen versoonen. Sen keiser te Rome, was, die peiselic, geloofde met das, zijn land regeerde en wijze u. 143. 88 Verse. Mone Nr. 442. C. H. Van maar. (Jedes Ding hat ein aber). Een lelijk woord en ongeraekt in de wereld nu regneert. 144. Sprokje van Willem van Hildegaersberch. 148 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den goeden vroeven. Sen man die tot sulken ghewinn steet, dat hem een goet vanst es bereet mit reinere gunst ter eren waert. Nr. 6 in der Brüss. Hs. und Nr. 31 in der Haager Hs. Vgl. Jonckbloet Nr. 3, 417. 145. 67 Verse. Mone Nr. 424. H. H. Frage von Frauentretiye und Aniwari darauf. Sen man hebbe een wijf ende een schaep ter. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 317—319. 146. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 301 Verse. Mit Willem's Namen. Van drie broeders. Sen materi heb ic vonden, die ons leeringhe doet verstaan ende wie die waarheid wil ordnen. Nr. 35 in der Brüss., Nr. 53 in der Haag. Hs. Vgl Jonckbloet 3, 416. Hör. Belg. P. I. «d. 2. 3. 54 u- spitoKKir. 147. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 180 Verse. Ohne Willem's Namen. Hoe die zucht overgaat. Ben mensche die hier ter wereld leeft, so lange dat hij kennis heeft, tussen archei ende doocht ter. Nr. 101 in der Brüss., Nr. 105 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. 148. 64 Verse. Mone Nr. 98. H. H. Hoe die duvel een mon bedrooch. Sen mon lach in eenen haghedichte. Auch im Spieghel hist 3, 156—158. 149. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 216 Verse. Ohne Willem's Namen. Hoe dode jonge willen wesen. Sen redelijk mensche van ouden dagen, die macht die wereld nu sehr mishagen ter. Nr. 112 in der Brüss., Nr. 113 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 150. 64 Verse. Mone Nr. 391. H. H. Van den fundamenten. Sen salig welf van jongeren dagen hoorde willen in een seker staat ter. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 357—359. Auch in der Haag. Hs. Nr. 721, Haupt Zeitschr. 1, 260. 151. 126 Verse. Mone Nr. 130. H. H. Van een schoenmaker. Een schoenutter, een soort sergeant, die daar wonende was in het dorp, quam eens te Golven in die staat. Staat ook in Veltthem Sp. hist. bl 36—38. (boek 1. cap. 27). 152. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 166 Verse. Met Willem's naam. Van genuchten. Sen vraag leid mette voor een edel jochje, welgeboren, Nr. 89 in der Brussel, Nr. 97 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 432. 11. SPROEKIER. 35 153. 248 Verse. Mone Nr. 122. H. H. Van een heer die vreemde liederen bij hem nam en verdreef sinen broeder. Sen vriend ter nood is altijd goed, des daar ik wel der waarheid geven etc. Gedr. Willems Belg. Museum 10, 76—84. 154. Sproke van Erenrijch. 46 Verse. Preis een volkommenen Frau. Sen vrouw ten wensche welgemaakt die onbedekt, zonder dat u Schluss: Sprak her Erenrijch die koning die elk troost wel te doen; Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 230. 155. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 84 Verse. Ohne Willem's Namen. Mone Nr. 412. H. H. Van den hontschote (hontsstote). Eens honts schote heeft met gevoel hemelijk en zo makkelijk, datse met ongenoegen geeft Nr. 17 in der Brussel, Nr. 39 in der Haag. Hs. Gedruckt na H. H. in Semire Vaderl. Museum 1, 93 — 95, begint: Een hontsbeter heeft met gevoel Vgl. Jonckbloet 3, 420. 156. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 232 Verse. Met Willem's naam. Van den paus die sinnen achterstolen waard. Sens in jaar so komt eens een tijdt, dat over al die wereld wijt elke mensch gemeend te biechten gaat Nr. 57 in der Brussel, Nr. 23 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 416. ^ 157. Sproke von Jan Dille. 230 Verse. Mone Nr. 411. H.H. Venus' boom met vergenkingen. Eens een dag in de dagherade, als lof, gras, boom en blad springt uit, elk naar hun weten. Allegoriesches Gedicht, in de midden strophisch. Jan Dille ^ 158. 204 Verse. Mone Nr. 430. H. H. De gelesene sale. Eens meestal kwam ik gelegen in een voorsted met groenen gras en op een rivier, daar stond ik te staan een frisse sale van geleide en ^ 159. 344 Verse in 4zeilen, gleichreimenden strophe. Mone Nr. 396. H. H. Van de ziel en van de lichaam, een aardig ding en een edel leeraar. Bens nachts in de winter, als overal de wereld was stil, alles van rust bleek, kwam ik te voren van een stride en Quelle: Visio Philiberti. Gedrukt in Blommaert's Theophilus (Gent 1836) bl. 57 — 66. Een bruchstuk van 278 Verse ontdekte Lambin en Hess en legt naast de afwijkende versen bij Blommaert af, in Willems Belgisch Museum 2, 60 — 74. Von einer anderen oude bearbeitung is alleen een bruchstuk vorhanden, 120 Verse, s. Willems Belgisch Museum 3,211. 212. ^ 160. 658 Verse. Een jammerlijke klage. Eens nachts in een meientijd, denkend aan alle sorogen, die mij in hart en dans vervangen u De vrouwen op de burcht der Eere beklaagden de dood van een ridder, zonder twijfel Wilhelm van Henegau-Holland (27. Sept. 1345). Haag. Hs. Nr. 721, Haupt Zeitschr. 1, 241. 242. ^ 161. 90 Verse. Mone Nr. 95. H. H. Van ons heeren geboorte. Eer de geboren gods geschiedenis, Propheten en heilige liederij. SPROKEN. 162. 24 Verse. De geheimzinnelijke Kamer. Slechts de geheime kamers gebaard, %c Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 259. 163. 26 Verse. Mona Lisa Nr. 96. H. H. Mirakel van onzer vrouwen. Ene jonge dame lach hier te voren, %c Gedrukt bij Willems. Belgisch Museum 10, 340. 164. 52 Verse. Van de pluchen speelwagen. Ene jonge meester had gesteld met behendigheid een net over, Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 245. 165. 448 Verse. Mona Lisa Nr. 123. H. H. Von einem Schützenkindchen und seinem Lehrer. Een schone exempel wil ik ontbinden van een meester die ik als kind, clergie leerde en hield school voor, Gedrukt bij Willems. Belgisch Museum 1, 326—339. 166. 180 Verse. Mona Lisa Nr. 456. H- H. De bescheiden jacht. Een rode hond met roosenaar, met witten wanghen en met ogen blauw, %c 167. 34 Verse. Mona Lisa Nr. 455. H. H. Van ere. Ere is een edel woord, %c Gedrukt bij Serrure. Vaderlandse Museum 1, 72. 73. 168. 238 Verse. Mona Lisa Nr. 107. C. H. Van een jaarvarend koning. Exemplen vertoont men hier en daar, niet om dat zij alle zijn waar, maar om dat meer bij verstaan onderscheid tusschen goed en kwaad, %c 169. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 206 Verse. Ohne Willem's Namen. Van drie figuren. Exemplen vindt men veel beschreven, die van de wijzen zijn gebleven en geset tot onze leer, %c Nr. 114 in de Broos., Nr. 17 in de Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 170. 56 Verse. Mona Lisa Nr. 124. H. H. De bededing van de zeven eeuwen. Ohelijc die dach, sijts ghewes, in sevene ghetiden geset es Gedruckt Serrure Vaderl. Museum 1, 330. 331 — verdiente nicht abermals gedruckt zu werden, denn es steht, trotzdem dass es S. im Lekensp. nicht finden konnte (bl. 297), dennoch darin: bei De Vries 2. deel bl. 407 — 409. 171. 102 Verse. LL. H. Van den clusenare. Ohelooft ende ghebenedijt moet hi syn die te alre tijt hem selven sine vrienden toont u 172. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 310 Verse. Mit Willem's Namen. Van den zelf (Hg. Hs. Van een crut en blit zelf). Genoegzucht dank mi al daer toe, dat ic in mie des morgens vroeg was gaan speien in geen wout te Nr. 44 in der Brüss., Nr. 9 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. 173. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 504 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den slotel. Genoegzucht dank mi ende begheren, dat ic so langt gaan spaceren te Nr. 68 in der Brüss., Nr. 78 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 444 ff. 174. 112f Verse. Mone Nr. 112. H. H. De borchgravinne van Vergi. Genoegzucht minnare waar ghi sijt, sijt op uw hoede in alder tijt ende heelt dat u te heleve steet &c Gedr. Blommaert Oudvl. Gedichten 1, 60—72. Das Gedicht ist 1315 volleendet. Quelle: Barbazan et Mön, Fabliaux et contes 4, 296—326. Von einer anderen Bearbeitung ist nur ein Bruchstück von 450 Versen worden, welches Lambin, Archivar zu Ypre, entdeckte, 8. Belg. Museum 2, 57. 58. 175. Zwiegespräch. 192 Verse. Mone Nr. 542. H. H. Deen gheselle calciiert den anderen die wandelingsfaa. Gheselle, mi en can verwonderen niet, want ghi deze wandelingshe siet in lant so meer bederven te Gedr. Willems Belg. Museum 7, 318—324. 1 176. 224 Verse. Mone Nr. 136. H. H. Van drie ghesellen die den bakken staan. Oh, goede lieden, hoort naar mij, Selke boerden eu hoorde nie s Gedr. Willems Belg. Museum 10, 69 — 76. ^ 177. Sproke van Peter van Lersele. 220 Verse. Mone Nr. 142. H. H. Wisen raad van vrouwen. Oh, hebt gehoort te meerher stonden, dat vrouwen wisen raad vonden te Haarlem of in andere steden % Gedr. Willems Belg. Museum 3, 108 —114. Lersele, jetzt Eersele is een dorp in Nordbrabant bij Eindhoven. ^ 178. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 194 Verse. Ohne Willem's Namen. Van ere. Oh, heren mijt van hoghen naam, waart u te horen wel bequaam u Nr. 4 in der Bruss. Hs. en Nr. 5 in der Haager Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. ^ 179. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 122 Verse. Ohne Willem's Namen. Hoe die heren eerst kwamen. Oh, hoghe heren, ridders en kapen, u worden toegevoegd die wapen 40 istr SPROKES. Nr. 94 in der Bruss., Nr. 98 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 432. ^ 180. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 48 Verse. Ohne Willem's Namen. Een notabel van heren. Oh, hoghe heren wel geboren, wild ik den hemel toe behoren ik Nr. 98 in der Bruss., Nr. 102 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. ^ 181. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 68 Verse. Ohne Willem's Namen. Een exempel van heren. Oh, hoghe wise lantsheren stout, als heb ik rijkdom vele fout, noch dan zullen gode ontsien te Nr. 58 in der Bruss., 72 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 427. ^ 182. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 22 Verse. Ohne Willem's Namen. Een notabel. Vom Rechte. Ohi, richters die nu richters heten, als ghi te rechte zit gheseten, Nr. 54 in der Brüss., Nr. 69 in der Haag. Hs. Gedr. Doctrinaal uitg. door Jonckbloet, bl. 336. 183. 411 Verse. Vom König Ehrenreich. Allegorie. Ood die gheeft sinen vrient des hi jeghen hem verdient. Dat schijnt aan heren Erenrijch wale, daar ik begijnne af deze tale. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 249. 250. 184. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 207 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den woekeraar. Ood die is of ie gheus, die evisch blijft, hem laste das te maken drieënhandig leven te IL SPRONKEN. 41 Nr. 67 in der Bruss., Nr. 77 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. 185. Sproke van Augustijnken, 10 achtlijnde Strophen. Mone Nr. 394. H. H. Van der rijkheid en van der dood. Ood heeft gemaakt drie punten fijn, die der zielen baten u Gedr. Blommaert's Oudholl. Gedichten 3, 147. 148. Vgl. Jonckbloet 3, 402. 186. 72 Verse. Mone Nr. 139. H. H. Van twee blinden. Ood ons here is machtig als u Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 45 — 47. 187. 16 Liebesbriefe. 1730 Verse. Mone Nr. 299. Ood si met u van mij groeten. B. H. 806 und 805. 188. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 378 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den sacrament van Amsterdam. Oods wonder mach men zien menigvoudig gheschein u Nr. 81 in der Haager Hs., gedruckt: Van den sacramente van Amsterdam; gedieht van Willem van Hildegaersberch. Met opheld. aant. uitgegeven door P. Leendertz. Sneek, van Druten 1845. (viij. 30 Seiten) Nr. 71 in der Bruss. Hs., gedruckt: Willem van Hildegaersberch en zijn gedicht: Van den Sacramente van Amsterdam. Met eenige Aant. door A. J. Pluym. "Te's Gravenh. 1845. (33 Seiten) 189. 33 Verse. Mone Nr. 301. H. H. Liebesbrief. Ooeden dach geveu god schone %c 190. 14 Verse. Mone Nr. 408 H. H. Von der Hoffnung. Ooeden hope moet sijn gebeendijt tc Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 95. 96. 191. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 246 Verse. Ohne Willem's Namen. 42 II. "PROKBN. Vau den temtameut. Ooet ge dacht ende wel versie men doet dat niiddel ende dat begijnnen matten einde concorderen u Nr. 62 in der Brüss. Hs., fehlt in der Haag. 192. Sproke von Noydekijn. 14 Verse. Noydeken seit dit. Oonst es alre gaven groet fc Gedr. nach der Haag. Hs. Nr. 721 in Bilderskaans Verscheidenheden 1, 168. 193. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 170 Verse. Mit Willem's Namen. Mone Nr. 111. Hoe die erste partie in HoHant quam. Grook wonder mochten sie verteilen «c Nr. 43 in der Brüss., Nr. 60 in der Haag. Hs. Gedr. nach der Haag. Hs. in J. C. de Jonge, Verhandeling over den oorsprong der Hoeksche en Kabelausche twisten (Leyden 1817) bl. 269 — 280. Vgl. Jonckbloet 3, 437. 438. 194. Sproke von Jan van Hollant. 142 Verse. Mone Nr. 108. H. H. Van den verweenden keisen Grote heren ende machtig, die in sinnen zijn bedachtig %c Gedr. Willems Belg. Museum 10, 57 — 61. Der Dichter nennt sich am Ende. 195. Dit zijn die .x. plaggen ende die .x. geboden. Had die der coronisten prijs also dat ik dies loves rijs van den meestren mochte dragen \t Oxforder Hs., s. Verslagen en Berichten der Vereeniging 2. jaarg. bl. 54. 55. 196. 58 Verse. Mone Nr. 233. H. H. Van den heiligen cruice. Heilige cruice, die zal men eren k 197. 66 Verse. Mone Nr. 352. Von der Keuschheit. II. SPROKEN. 48 Heiligkeit und Reincarnation nicht in den Schutz, mehr Heiligkeit und Reincarnation in heilig sein und Gedicht nach einer Betrachtung in Willem's Belgisch Museum 8, 237. 238. 1898. 32 Verse. Mohn Nr. 417. H. H. Von der Schönheit. Helen ist eine edel doch, viel zu schmälend war Ghi schön gemacht Gedicht Willem's Belgisch Museum 10, 343. 344. 1899. 199. Sproken von Erenrijf. 110 Verse. Allegorie von einem Jäger, tot seinen Hunden. Herr Erenrijf, die hat geltend den feinen Wechseldurch endet kommt gereden on ein Feld schön und breit Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 235. 1900. 200. Zwiegespräch zwischen Jüngling und Minne, 108 Verse in Qäzetz. Strophen. Mohn Nr. 543. H. H. Ansprache und Widerspruch von Minne Herr, Ghi kannst nicht vergessen noch kein Vögel in den Wald Die Antwort der Minne jedesmal in den beiden letzten Versen jeder Strophe. 1901. 201. 52 Verse. Mohn Nr. 545. H. H. Vogelspropheten. Denker: Hier, Ghi gibt Erenrijf Gabe, so ständig in Ehr und alle Tage Jeder Vogel spricht zwei Verse, Lehrsprüche, die an einen König gerichtet sind. Gedicht Serrure Väterliches Museum 1, 319 — 821. 1902. 202. 205 Verse. Mohn Nr. 407. H. H. Punkte um das ein Herr in sein lautes Regieren soll. Hier zu sein und es gibt keine Spiel, wenn ihm mehr als jemand else alles behornt zu sein und so Aus dem Lebensspiel 3. Buch, Kapitel 12. 1903. 203. Sproken von Willem van Hildegaersberch. 239 Verse. Ohne Willem's Namen. Von den guten Rittern. 44 II. SPROKEN. Herrn und guten Frauen, soll man sich im Dienst stellen mit Treuen, einige wahre von des hier kann Nr. 5 in der Brüsseler Hs. und Nr. 19 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 204. 94 Verse. Mone Nr. 477. Dit is de frenesie. Het dichtte al dat lepeltje leeg. Gedr. in Willems Mengelingen 1, 35 — 42. 205. Sproke von Wilhelm van Hildegaersberch. 186 Verse. Met Wilhelm's Namen. Van den corencopers. Het dunkt me wonder goed verstaan, die god heeft zo veel erens gedaan, dat hij kent onderscheid van rede. Nr. 37 in der Brussel, Nr. 54 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 422. 206. Sproke von Noydekijn. 10 Verse. Dit zegt Noydekijn. Het is vrouw Eren, waar gevalken in Gedr. nach der Haag. Hs. Nr. 721 in Bilderdijk, Verscheidenheden 3, 168. 207. 237 Verse. Liefdegeavonden. Het gebeurde in eenen somertijd, als over al die wereld wijt die liefde aan die bomen die bloeiden. Gedr. nach der Hs. des Reichsarchivs im Haag in Haupt u. Hoffmann Altd. Blätter 1, 66 — 71. 208. 176 Verse of richtiger 88 Nibelungenzeilen. Mone Nr. 117. H. H. De vier heren wensen. Het zat vier heren in een salon, wijt bij een schone vier en korten haaren tijd. Ze aten en ze dronken, ze leden heren leven, ze wilden vier die beste van alder wereld wesen. Gedr. Mone Quellen und Forschungen 148 — 154. Blommaert Oudvl. Gedichten 2, 114 — 116. II. PROKUR. 45 Von Blommaert dem Bondewijn van der Lorent zugeschrieben, aber schwerlich von ihm, vgl. Jonckbloet 2, 300 — 302. 209. 140 Verse. Mone Nr. 116. H. H. De vijf heren wensen. Het zat vier heren in een schone stad, bij een schone vrouw en de meid die daar mee was. Gedr. Blommaert Oudvl. Gedichten 2, 119. 120. Vielleicht von Bondewijn van der Lorent. 210. 182 Verse. Mone Nr. 115. H. H. De vijf vrouwen wensen. Het zit in de vrouwen, schone vive in een re steden, en elke die droech een kroon met groter mogentheiden tc Gedicht. Blommaert, Oudvlaams. Gedichten 2, 117 — 119. Vielleicht von Bondewijn van der Lorentz, vgl. Jonckbloet 3, 313. 211. Sproke van Augustijnken. 3 9zeilige Strophen, vor welchen eine nicht dazu gehörige 4zeilige. Klage über einen unhöfischen Ritter. Het zijn lude die mi vraghen om des lieven meinen bloed daar ik niet van en' kan gehogen, sint mi die mei geen vrouw doet. Mi heeft een ridder die waal doen haat Amsluss: Augustin. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitsch. 1, 238. 212. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 40 Verse. Ohne Willem's Namen. Van twee winden, een bispel. Het vochten twee winden tenen stonden en beten elkaar grote wonnen tc Nr. 47 in der Brüss., Nr. 62 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 424. 213. 34 Verse. Der Verräther. 4(} n. 8 PROKBN. Het vragende een clerc van Monpaliër sienen meester omme een dier w Blankenh. Hs. des Tristan zu Berlin fol. 53. Gedicht nach meiner Herstellung in Franz Pfeiffer's Germania 2. Jahrg. S. 172. 173. 214. 82 Verse. Mone Nr. 135. H. H. Die drei Papageien. Het was een goed man hier te voren, die in zijn hart had verzonnen drie vogel, die heten papagayen tc Gedicht. Serrure. Vaderl. Museum 1, 47 — 50. 215. 102 Verse. Mone Nr. 418. H. H. Den hoot van minnen. Het woonde te Brussel in die stad een jonge vrouw, die met behoud in duitse te maken een gedicht tc Gedicht. Serrure. Vaderl. Museum 1, 384—386. 216. 304 Verse. Mone Nr. 121. H. H. Van den goeden broeder. Het woonde welin in een locht een edelman hoog van geslacht tc Gedicht. Serrure. Vaderl. Museum 1, 57 — 66. 217. 159 Verse. Mone Nr. 120. H. H. De mantel van ere. Het geschiedenis te menegste stad, dat ere voor goud prijst menselijke man ^ Gedr. Willems Belg. Museum 10, 64—69. 218. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 184 Verse. Met Willem's Namen. Van tussen bomen. Hij ducht met zot en ongeleerd, die zijn zijn te vast keert om te denken die vergankelijk zijn ^ Nr. 79 in der Bruss., Nr. 88 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. 219. Sproke van Augustijnken van Dordt, waarschijnlijk van J. 1358. 596 Verse. Mone Nr. 420. Dit van Augustijnken scheepkens. Hi ducht met wezen vaal geleerd, die zijn genoeg in duistere keert, in rant zonder genoeg in desens leven is Intel iemand verdwenen blijven ^ Gedr. naar der B. H. Nr. 15642. (Hulst. Nr. 194) met de varianten van H. H. in Blommaert's Oudvll. Gedichten 3, 105 — 112. Steht auch in der Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zetschr. 1, 256. Vgl. Jonckbloet 3, 399. 400. 220. Sproke van Augustijnken. 116 Verse. FUMS van de Pijnen. Hij sprak een vrouw van hogere afstaat, dat elk goed man moet zijn bewaard met vijf punten, zal hij leren hoe hij leven mag in eer en tevredenheid Gegen das Ende: Augustijn bidt dat ghi hout ^ Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zetschr. 1, 239. 240. 221. Sproke van Martin van Torout. Bruchst. 112 Verse. Van de Beichte. Eerst begint van de beichten, hoe men den duivel mag vervechten ^ S. D. J. Vander Meersch in Willems Belgisch Museum 3, 204 — 207 und Vorrede zu De Boek van Catone (in der Samml. der Vlaamsche Bibliophilen). Martin van Torout kennen wij eerst, sinds Vander Meersch van een Funde mitteilte, den hij in Audenaerde maakte. Er fand im dortigen Archive und später noch anderswo mehrere Blätter, die zu Einbänden von Registern usw. dienten. Sie stammten aus der Bibliothek des Frauenklosters Syon um die Mitte des 16. Jahrhunderts. Sie gehörten alle zu einer großen Handschrift niederländischer Gedichte, welche wahrhaftig in der Benedictiner-Abtei Eename an den Ufern der Scheide (1063 gestiftet), bei Audenaerde entstanden sind. Denn in einem dieser Gedichte, Legende von der heil. Maria von Ägypten, heißt es: "Dit was ghemaect . . . . tote Eename in dem Kloster daer." Ob all diese Gedichte der Audenaerde Hs. Martin verfasst hat, ist zwar nicht gewiss, aber doch nicht unwahrscheinlich: alle diese Stücke sind erbaulichen und belehrenden Inhalts, gleichzeitig und in einer und derselben Handschrift. So viel möchte aber wohl feststehen, dass Martin ein Geistlicher war, wenn auch nicht Mönch zu Eename; er nannte sich nach seinem (Geburts)ort Torout, einem früheren sehr blühenden Städtchen und war ein Zeitgenosse Jacobs van Maerlant. Von der 3e. Minute. Hoe soudic dat gelaten, in soudic leren kunnen we hen die in de cruce om met sterven van minnen u In einer Hulthe. Hs. vom J. 1351. Vgl. Mone Nr. 525. Sente Anseimus. Dit is onze vrouwen claghe. Hoort groot seer met groten rouwe, het kwam Maria onze vrouw u Den lof van Maria, gehaakt op drie staven. Hoort na mij, ik wil beghinen den lof der weerder koninginnen u Van den convente. Hoort na mij, in liefde u twint, eenrechter handel dat men vint te Gedr. Serrure, Vaderl. Museum 1, 82 — 86. 226. 50 Verse. Mone Nr. 443. C. H. Van haverden. Haverden es taalste vreugd en datter ter wereld meest doet pen en 227. 278 Verse. Von der wahren Liebe. Ik arme van troost, maar rijk van minnen, overvloedig van zestig, met volle zinnen, verladen van druk, stervende als een vee Gedruckt in der Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oud Veluwe Liederen enz. 1849. bl. 387 — 396. 228. 79 Verse. Mone Nr. 405. H. H. Van dingen die zijden gescheiden. Ik begin mijn gebedicht alsdan de rare contingentie. In B. H. Nr. 319 heeft dat Gedicht 90 Verse en is gedrukt Willems Belgisch Museum 10, 118—120. 229. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 122 Verse. Ohne Willem's Namen. Ik ben al moeder, ik wil gaan rusten. Ik ben al moeder, ik wil gaan rusten van des met wilens placht te lasten Nr. 104 in der Brussel., Nr. 108 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. 434. 230. 120 Verse. Mone Nr. 298. H. H. De boom der minnen. Ik ben aan een ene minne komen, die mijn hart seker verteert Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 397—401. 231. 39 Verse. Wenschenborch. Ik ben begonnen hier mee en heb langen tijd gedacht, of ik van Wenschenborch ook rede, wie ik den sloten laten mocht Dazu gehört ein anderes Gedicht von 64 Versen: Wenschenborch dat met geven moet ik klagen over al Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 258. 232. 96 Verse. Mone Nr. 537. H. H. Twee koningen. Ik ben een koning machtig en rijk en ook zo heb ik zekerlijk veel edelen man verwond Gespräch zweier Könige, eines toten und eines lebenden, über die vergängliche Herrlichkeit. 