title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: väaam* SÖboet, melden, melding maken; m^nßboety iets melden of ver- melden, ook: uitspreken, gewagen; t^rs^boetj gemeld, vermeld; maka tPr^ LW^ 54S s^boetlah p^rkataän, nu zijn vermeld de woorden, of is vermeld de geschie- deni8;5^^o^^a«,vermelding,uitspraak, pronunciatie; s^boet'S^boetan, iemänd of iets, waarover men bij voortduring spreekt, of waarvan men steeds mel- ding maakt; sap^rti jang Ulah laloe s^boetannja, zooals reeds gemeld is; sap&ii jang lagi akan datang seboe- tannjdj zooals hierna zal vermeld worden. Mön. id. oaaw SÖbit, e.s. V. vleeschgerecht; zie koep^, ^jLsxA.a^ soebhäna, Ar. lof aan God; soebhäna Hlah, lof zij öod! soeb- hdnahoe, lof zij Hern! alleen gebezigd achter den naam van God; soebhäna almalik addjabdr^ geloofd zij de al- machtige Heer. cXa-ww Sabda, Skr.woord,gezegde; bersabda, zeggen, spreken, inz. van profeten en vorstelijke personen, doch van den regeerenden Yorst beter bertitah. Van den bendahara on den ioemenggoeng beteekent het bevelen. Volg. Jav. wdb. is het =pengandika en = pengestoe; volg. Marsd. woord V. God of V. e. profeet of koning. yXMt sßbar, Lm^nßbar^een gevoel in een lichaamsdeel hebben, alsof er warm water in stroomt, zooals bij zieh herstellenden bloedsomloop. II. Jav. nßbar, zaaien, = mena- boer^ zie taboer. w^--u* SÖboer, =: semboer^ Hik. ßoedj. Ihr. b, Chas. Soms ook fout ^ooTsiboeTy Ind.Poet.Zie die woorden. fi yA^ sabSrang^ overzijde v. e. Water, overkant, overwal, overwalsch, overzijde van een weg; m^njab^rangy naar de overzijde gaan, oversteken;: kalau m^njab^rang soengaiy hiar di^ t^lan olih boewaja, t^tapi djanganlah dipagoet olih ikan Mijü-Mtjil^ steekt men eene rivier over, laat men door e. krokodil worden verslonden, maar men worde toch niet door allerlei kleine visschen gebeten l Sprw.; me- njab^rangkan, iemand of iets over- zetten; sab^rang-m^njab^rang^ v. den eenen naar den anderen oever, aani weerskanten v. eene rivier; bersabe- rangauj vlak tegenover, inz. als er e. water tusschenbeide ligt; perahoe penjaberangan, schuit of boot om over te zetten; of'ang sab^rang^ iem. van- over zee; koeda saberang^ een over- walsch paard; tSrseberang di ajar gadang, Man. fig. aan een groot ge- vaar ontkomen zijn, groote moeie- lijkheden doorworsteld hebben. ^^üöj»A^ sabörhana, Skr. stel, dracht, • geheel ; seberhana pakaijan,. een gehoel stel kleeren, een volledig kostuum; seberhana p^rhiasan, een kompleet stel sieraden; seberhana^ boemij de gansche aarde; seberhana hari, de geheele dag ; zie ook langkap,. yjj^A-u; SÖbas, zie sabas, äjiAAA/ sabät, Ar. zeven, zeventaL iUuM. SÖboeng, de eetbare uit- spruitsels van de boeloeh betoeng. Zie r^boeng, lajiM^ SÖbak, overvloeiend, boor- devol ; opzwellen, oploopen, ook stroo- men van tränen; ajar s^bak, over- strooming. Hiervan is ook afgeleid s^m^r^bakj zie ald. 544 iJ-^^ 0- Atw SÖboek ; m^nßhoek, tus- schenin gaan, b.v. tusschen een aan- tal Personen, die in gelid staan ; zie ^ampoe, ifJixMi säbSkah, de naam y. een eetbaren zoutwatervisch, v. d. W. op Malaka s^boekah. Jlcw sßbal, ontevreden, verdrie- tig, bedroefd, hartzeer hebben over het niet slagen van iets, waarmede men anderen meende genoegen te doen, teleurgesteld; m^nangis kar^na s^bal hatinjay weenen door innerlijke bedroefdheid; apakah moelanja maka n^gari int t^rlaloe s^bal roepanjajVfSit is toch de oorzaak dat dit land zoo uitermate treurig schijnt? j^JLä^ sabölas, elf, zie bij b^las, , sab^lah, zie b^lah. , sSbam^ donker, loodkleurig, zooals soms de regenwolken, blauw- achtig grauw, bergblauw, volg. d. 1. Cr. ook ondoorschi}nend = ^mci[a dß- r^nih, ^..A-^ SÖboen, niet tot rijpheid körnend van een zweer, niet tot een eind kernend van een werk. ^^4^sSboe, vol, opgevuld, b.v. van een kamer methuisraad; gedemptof volgegooid van e. put of sloot; me- nßboekan, met iets dempen; m^nß- boekan tanah pada Ujang koeboer d^ngan tjangko^l, met een hak aarde doen in den grafkuil tot opvulling. Zie ook ser^boe. •^^A^ SÖboeroe, de naam van e. boom, welks bast gebrand wordt ter afwering van booze geesten. 2^$1aam säboekah^ zie s^b^kah. sSbali = bahf zie ald. Niet te verwarren met s^bak; sakit s^bah^ de beri-beri, C. en S. lixm sSbell^ e. s. V. plant, canna pulchra. 't Is eene verkorting van tasbih. Ar. rozenkrans, bidsnoer, zoo genoemd, omdat de pitten dier plant als kralen daarvoor worden gebruikt. ^^^ S^bai, I. e.s.v.parasiet-plant met** lange, smalle bladeren. II. sjerp, gordel; t^rkibar-kibar poentja s^bainja, de slippen van zijn gordel fladderden. ^A4A# Sabi, Perz. hemd, zie sjabu *JJiAAAM sabil, Ar. open weg; sa» biloe Hlah, de weg Gods; perang sa- büoe Hlahj de heilige krijg, oorlog tegen de ongeloovigen, Sabil wordt ook gebruikt als uitroep, om tot dien strijd aan te moedigen. v:>uA* Sat, I. e. Vierkante inhouds- maat van 5 en 10 gantang, de eerste heet sat ketjil^ de tweede sat bhar; kapala datjing dan kapala sat, de oflSciele meter en weger v. handels- waren en scheepsladingen, volgens de Oend. Mal. II. verb. van saüt, Ar. oogenblik; sat'Saty ieder oogenblik; sat-sat da^ tang, ieder oogenblik komen. ouA*SO©t,klanknabootsend woord- je voor e. suizend of fluitend geluid, zooals van e. rotan, waarmede men door de lucht zwiept, z. lesoet en sioeL o»^« sit, klauknabootsend woordje voor e. schel fluitend of piepend ge- luid, zooals van een bootsmansfluitje of een rietje, waarop men blaast, zie \JU, 545 \jUu sitta, Skr. wit, zilver, de planeet Venus. Kernt voor in de eig. naara Sitta DewL Jay. sinta* j^JbUuM SÖtabÖlan, artillerie, af- geleid van constabel. ^\Lu« sötarak, e. s. v. plantje, Päd. bov.l, jJ^^Läm. sötangan, samentr. van sapoe tangan^ zakdoek; s^tangan ha- pala, ook alleen setangan^ hoofddoek. Zie bij sapoe. ^jiUu« SÖtapan, of setapoe, e.s.v. fuik, gevlochten v. oenak, kleiner dan de toewar, C. en S. \J\Xm sfetaka, e. s. v. plant ; zie ook astaka, S^Xm* SÖtagi, e. s. V. versiersel, maär welk? b.v. Mrawang s^tagi, Sj. Ibr. b. Ch. en and. In H. T. is het se- ianggi, b.v. disUangnja dengan batoe merah Mroekiran awan setanggi. In het Jav. is s^tagi, breede strook ge- weven goed, die voor buikgordels gebruikt wordt. ^»♦Lx-ww sßtana, zie istina, 55UUW SÖtawar; daoen s^tawar^ e. s.v. geneeskrachtige bladeren. Zie tawar. JuJuAiSfetßbal, e.s.v.geneeskrach- tige bladeren. I JLm S0et6ra, S kr. zij de ; hain soe- ^era,zijden stof; s.Ä;^m6a«^,vloszijde, borduurzijde; s, dßnaloe^ e.s.v. groffe zijden stof= s^mastoeli, mijn Sehr.; hoelat soet^ra, zijdeworm; Mnang soe* t^raj zijden garen; s. tahi oelar^ zie bij tahi, aüjXM#sit@r6nah; hUoewi sitere- ^<th, Ibr. b. Gh.; orang sit^r^nah, b.v. lakoenja hagai orang sit^renah, m^li- hat orang tiadalah p^rnahj Sj. Madli.^ Zie t^r^nak en t^r^nah, •wJCm SÖtÖroe, Skr. persoonlijke vi] and, antagonist, al wat eenig na- deel toebrengt; b^rs^t^roe, vijanden hebben, in vijandschap leven; tn^nß- t^roeij als vijand behandelen; bers^- t^roewany in vijandschap met elk- ander zijn; m^mp^rset^roekan^ met elkander in vijandschap brengen; p^rset^roewaUj vijandschap. Zie moe- soeh, ^^yjiM* sßtßria, zie ^^L&S. ^äZwM sßtanggl, zie istanggi en setagi, ^Xaä^ Sßtinggi, geitouw, gor- ding, = p^ntjeroet. \^KMt SÖtop, Ned. gestoofd, van spijzen. ^Xu* SÖtan, titel der zonen van de Torsten van MSnangkdbau ; in poezie vorstenzoon. MÖn. soetän. JÜAM s6to©, I. zeewier, b.v. orang matt kalaparan; s^gala rujat ph'gi m^ngambil oembi s^toe dan hoewah s^toe dilaoet poelau Bajan, men stierf van honger; het volk ging de worteis en vruchten van wier halen in de zee bij het eiland Bajan, H. Atoer Satia; oelar s^toe, e.s.v. niet vergiftige zee- slang, die zieh in dat wier ophoudt, V. d. W, IL van ^stoe Jav.; s^tonl, verze- keren, plechtig verzekeren, zegenend toespreken, b.v. maka dibh'i Jang Darma Bajoe sabilah toembak dan di- adjarnja beb^rapa kasaktian, katanja: Koes^toni samoega s^gala orangmoe 85 546 lyuM ini k^balj tiada dimakan olih s^ndjätä, J. D. B. gaf hem een lans en leerde hem het gebruik van eenige boyen- natuürlijke krachten, zeggende: Ik zegen u, opdat al uwe lieden on- kwetsbaar zijn en niet gedeerd wor- den door wapens. Pr. Dj. Soms ook setoewi en restoni, Pr. Dj. Zie vooral r^stoe en soewasti, Kx^ satwa, Skr. dier dat in het wild leeft; m^rga satwa, het gedierte des velds, de wilde dieren. Jay. 5a/o id. (tf^jXww SÖtori, zie istori en kas- toeri, Jyuu SÖtoewil, e.s.v. klimplant, welksverkoelendebladerenuitwendig tegen huiduitslag gebruikt worden. s^yAMi SÖtolop, verb. Ned. stolp, gang-hanglamp. ^A** SÖti, atlas, satijn;se^i/)asawy, een** bijzonder soort daarvan voor broeken. JCww satia, Skr. trouw, getrouw, getrouwheid; overdrachtelijk ook: verbond, woord, belofte, overeen- komst; m^ngohahkan satianja, zijne trouw breken, ontrouw worden ;^er- djandjian satia^ een verbond van trouw; soempah satia, een eed van trouw, trouwbelofte met eedzwering; Mr soempah satia, trouw zweren;&^r- satia-satiaän, elkander getrouw be- handelen; zie ook bjj lawan en sa- tiawan. -Ä-MM sitti, Arab. mijne meesteres, mevrouw; in het Mal. ook hofjuffer. iJixjiMi? b.v. maka p^rarakan itoe- pon did^katkan oranglah ka JCuum hälairoeng itoe, maka Ämhang Bßsar pon m^lompat ka JoJuu; hälairoeng itoe.. .m^njamboettangan Zomj,Hik. Korisj. Zie as^aH bij astaka I. y^LyCAw SÖtiaboe, e. s. v. slang; pedang s^tiahoe, een driekante degen, ook alleen setiaboe, b.v. Hik. Korisj. jj.Luu*! satiawan, Skr. getrouw. (J^juCu; SÖtiwÖl,verb.Ned.steyel, laars. st^L^v-wwSadjädat^Arab.bidmatje. IxLäaw sadjara, zie 8\.:^^c ^^LÄAA^SOedjanajSkr.deugdzaam, goed, achtenswaardig, voortreffelijk. Zie ook jodjana. owÄAw SÖdjat, uitgelekt, doch nog nat, van waschgoed en derg. ÄÄAw Sadjä, Arab rijm,gebonden stijl. jJ-SSk^ SÖdjak,I.sedert,8inds,ook s^ndjakf Hiervan semMjak en sem^n-- djak in dezelfde beteekenis. MÖn. id. IL manier, houding. b.v. BUanta Poeri pantas sedjaknja, B. P. wa& vlug van houding, Sj. Sult. Jahja, Hik. Sör. Bajoe. Zie sadjak II. (3Ä^SÖdjoek,koud,koel,frisch, kalm, tevreden; k^na sedjoek^ konde vatten; sakit sMjoek^ ziek door ge- vatte koude; sedjoek hati, kalmte de» gemoeds; mhnheri sMjoek hatij het hart kalmeeren, H. Boedj.; kasUjoe^ kan, verkleumd, koud geworden, het koudhebben,R.Chaib.;5^(Z/o4^^'^^^*Wr ook kalm en tevreden, b.v. maka t^r- laloe amaisMjoek dingin radja Djaja Langkara d^ngan toewanpoet^riBana Kasian, Djaj. Langk. H. Abd. 541. m^njMjoekkan badan, het lichaam \y^* ) 547 verkoelen, verfrisschen. Zie dingin, J^Ua/ sWjil, Arab. register, rol, openlijke akte, cedul. ^^SJl*« s6djam,duikelen,tuiinelen, kantelen; iersedjam kabawah^ naar beneden getuimeld, = soendjam, zie aldaar. ^•.Ä-u* SOedjO^d, Arab. nederig- heid ; ter aarde buiging met het hoofd, zieh nederbuigen ten teeken van eer- bied; m^njembah soedjöed, met het hoofd ter aarde gebogen aanbidden; pesoedjö^tanj een geschenk in geld van den bruidegom aan de ouders zij- ner bruid, wanneer hij haar het huis uitvoert, Palemb. ^jL;ö«.Ä*MSÖdjohana, verb. van sa-jodjana^ zie ald. IJC^sÄ^sadjahtra^Skr.rustjvei- ligheid, voorspoed, welvaren, vrede; sadjahtra atas barang-siapa jang mengikoet djalan jang b^toel, vrede over hen, die het rechte päd bewan- delen; sadjahtra perangainja, hij had een vreedzamen aard. wLä-wm sßtjawar, e.s.v. plant, die op rotsachtige eilandjes tusschen de rotsen groeit en in de geneeskunde gebruikt wordt, v,d.W. mogelijk s^- tjewer, (JLaä^ sitjerek, e.s.v. plantje, Päd. bov.l. E^^SU** Sßtjorong, e.s.v. draai- bas. Yolg. M. s^tjorang. ^2^.AÄ-fc(M sStjina, e.s.v. grijze, wit en zwart gevlekte tor met lange voel- horens vol geledingen en op hären rüg vier kleine doornen. vsa-*« Slhir^ Arab. tooverij, beko- • CS" moerah ring, begoocheling; orang sihir, too^ venaar. Sw^ViA« saharat, Arab. tooverijen, hekserijen, meerv. van sihir. J^^SV^ Sahal, Arab. contant geld. s^^Vmw sahö^r, Arab.spijs of maal- tijd, gebruikt voor het aanbreken van de morgenschemering, voornamelijk in de vasten. HjLäm* Sachäwat, Arab. mild- dadigheid. «.i^Aw sachar, Arab. gekheid, beert; makar sachar^ allerlei boert of gekkernij, K, Pas. 56. SikÄ.M# sachalät, zie Si^iu«. ^V.^ sacW, Arab.milddadig,= ^^a^\m; sachfelber^ verb.Ned.ge- zaghebber, zie petor. (X*w sad, aas in het kaartspel. v^jIJ^aw Sadäb, Arab. wijnruit. Äjfjuw soedajah, e. s. v. specerij die in de geneeskunde gebruikt wordt, zie sedoeajah, i:^(}<*M SÖdat, onbestemd van de gedachten. v:iJt\-ww sedoet, onaangenaam ge- stemd, verdrietig. jcXaa* sßdar, zichzelvenof vaniets anders bewust, bewustheid hebben; sMar akan dirinja^ zieh bewust zijn, tot bewustheid komen, ook tot be- zinning komen, Boeng. K. p. 44. 5. daripada behausj, uit eene bedwel- ming weer bijkomen; 5. daripada tidoer, uit den slaap ontwaken; tiada lagi s^rdarkan roemahnja^ zij ge- dachten niet meer hun huis; tiada menjMar barang katanja^ zieh niet 548 UnJca o^) icXam bewust zijn van hetgeen men zegt, van een krankzinnige, Pr. Dj. ; m^- njHarkan en m^nßdari, iemand tot bewustzjjn brengen, d,oen bijkoinen, Prab.Dj . m^n/^c?arÄ;an (7an^a(ia,waar- schuwen voor; d^ngan tiada sMar^ onverwachts, voor men er bewusthcid van heeft, eer men er aan denkt; t^rsMar akaitj toevallig denken aan, onverwacbts voor den geest of in de gedachten komen. ^Lp. Jk^ sfedörhana, hat juiste midden houdend, middelmatig, tus- schenbeiden, van sa en dhdrana, Skr. vaste regel. &j^ Jua/ sadariah, zie äb^ Jk.Aö ^wMtXAA» sadas, Arab. zesde. cJlm; sßdang, juist, juist van pas, juist op zijn maat of op zijn tijd, mid- delmatig, tusschenbeiden, juist goed, of rijp, of bezig met iets, juist ter- wijl; dewijl, aangezien, daar; orang sMang^ iem. v. middelmatige grootte of uit den middelstand; djaroem jang sedang, raiddelsoort naalden; sMang hamba tidoer^ terwijl ik juist sliep ; Jav. s^4^ng, id. sMang hinatang lagt sakian, istitnewa kita manoesia^ daar zelfs dieren zoo handelen, hoeveel te meer wij menschen; sMangkan, een samentrekking van s^dang en akan, H. Abd. 445. Vorder wordt sedang nog gebruikt in de beteekenis van d^mi bij aanroepingen, b.v. hai ma- haradja B, K, sMang digoenoeng In- dra Naga, sedang dipadang Neka Warna^ hangoenlah ^ngkau! Lang. Boew.; sMang ditaman Poespa Bi- rahi, sedang digoenoeng Martjoe In^ dra, hangoenlah ^ngkau! id. O Jua« S^dap, lekker, aangenaam voor de zintuigen, aangenaam, ver- kwikt van het lichaam, smakelijk v. spijzen of dranken; sHap hati, in- wendig verkwikt, de Holl. 6e dr. p. 13; sMap dipandang orang, aange- naam voor het gezicht; p^rkataän jang sMap, aangename woorden ; sMap nMoe, zeer aangenaam voor het oog, van manieren, b.v. dan harang lakoenja sedap sHoe pradana, Hang, T. Zie sahdoßj Arab.; sedapan, lek- kernij; sHap-sedapan, lekkernijen; badankoe tiada sedap, ik gevoel raij niet wel, onwel; m^njedapkan, ver- kwikken ; Ä;a5e(ic/^af^,aangenaamheid, liefelijkheid, zoetheid, smakelijkheid. Jav. sM^p, id., ook wolriekend, b. v. sM^p malam, e.s.v. welriekende witte lelie; zie bij soendal. iJitJuw SÖdak, I. e.s.v. boom, die eetbare vruchten draagt, II. t^rsMak, zieh verslikt hebben. M^n. kaß^dakan, id. ook de huig heb- ben hangen. JI^Juw SÖdÖkala, Skr. altijd, van altyd, steeds gewoon;^ac?a sed^kala, te allen i^de^pada sM^kala waktoe,o^ lederen stond; ndat sM^kala, steeds ZOO de gewoonte, oude gewoonte; s^- d^kala malam, den geheelen nacht door, den ganschen nacht. JJum SÖdal, scherp zuur, acide, Fav. iJLäJJcm. s6d61inggam, menie, vermiljoen in stukken. ^j(Xww8fedan,snik; t^rsedan-sHan. ^i\**t 54Xam 549 Ibr. b. Chas. al snikkend; zie MÖn. id. • Jum s6d06, 1. ßnik, hik; t^rsedoB' sMoßj al snikkend, al hikkend; zie ook sMan en s^dih, Mßn. id. II. van sahdoe Ar. zie bij sedap, III. sMoe-sedoe, triest, treurig, droBYig, b.v. roepa oedara angkasa sMoe-sMoe senget^ Hik. Koris, het luchtruim scheen droevig neer te hangen; ook van personen, b.v. dida- patinja raden Galoeh doedoek diba- lai't^ngahy sedoe lakoenja olih apa toewan sMoe^ kakang Uhat? B. K. bös. 224. Zie sMoet. aüt« Juta sfedoewajah, e.s.v. plant, thuis behoorende in Hindostan, welks gedroogde bloesem wordt gebruikt als een middel tegen verval van krachten. J^(X.Mi SÖdoeloer, Jav. broeder, zuster, == saoedara, 5<Xiw SÖdoeh; m^njedoeh, begie- ten met heet water; broeien in dien zin b. V. een pas geslacht varken om er het haar gemakkelijk af te kön- nen schrappen; m. köpi, koffie zetten, Batav. »tXwww SÖdih, hartzeer, leedwezen, bitter, van bedroefd zijn, sterk aan- gedaan zijn, bitter bedroefd zijn; w^- nangis d^ngan t^rsMih-sMih, bitter bedroefd weenen; zie ook sMoe en Sjuw SOedah, geeindigd, volein- ^^gd, gedaan, afgedaan, afgeloopen, klaar, ten einde, bereids, reeds, vol, *6n volle, geheel, al, uit is het, laat ^Hjven; ook wordt het gebruikt tot vorraing van den volkomen verleden tijd, b. V. soedah tiada^ er niet meer zijn; soedah makan, gegeten hebben; soedahlah^ laat blijven, His wel, schei uit; soedahlah h^rmamj het is uit met speien, Prab. Dj., soedahlah ^ngkau m^mboenoeh mureka-itoe, houd opmet hen te dooden! B. Kamp. b^s. p. 18; apatah soedahnja, wat zal daarvan het einde zijn, hoe zal dat afloopen, waarop zal dat uitloopen; ta'soedahj onophoudelijk, oneindig; soedah ta'- soedah^ af of niet af, gereed of niet gereed; soedah itoe^ toen dat afge- loopen was, daarna; satUah soedah^ gebruikt tot vorming van den meer dan volmaakt verleden tijd:nadat... was, of nadat... had; soedah malam, het is reeds nacht; soedah sadjam lamanja, nadat het een nur geduurd had, nadat een nur verloopen was ; soedah ^ößw?a, reeds oud; enampoeloeh tahoen soedah, de zestig jaren reeds gepasseerd; tiada soedah d^ngan sa- kali doewa^ dat is maar niet zoo een twee drie klaar, Hik. Koris; tiada holih soedah d^ngan sMikit, z. niet met een kleintje van iets afmaken, H. Abd. 95; soedah-soedah, al vast, bij voorbaat; amhillah soedah-soedah, neem al vast; jang soedah-soedah, voorheen, zooals vroeger was; soe- dah'Soedahnja, per slot v. rekening ; m^njoedahkan, et een eind aan ma- ken, beeindigen, ook tn^mpPrsoedah' kan, b. v. m^mp^rsoedahkan p^ker- djaän, een einde aan de zaak maken, H. T.; m^njoedahij verwezenlijken, vervuUen van een verzoek of bede; 550 ^d^ p^njoedah, wat van iets het besluit maakt, b.v. het dessert; wat dient om er een einde aan te maken ; laksana kafan dipakai p^njoedah, Ibr. b. Chas. Wat iemand voor het laatst doet, b.v. sap^rti mandi p^njoedah^ d^inikianlah rasanja. Mgs. Kag. voor zijn gevoel was het alsof dit zijn laatste bad was ; kasoedaharij einde, vervulling, ten ßlotte, hoogste graad; dengan tiada Mrkasoedahan, zonder einde, onein- dig; jang soedah-soedahy toewan^ se- haja hoeivat s^patoe pakaijan satoe ringgit sapasang opahnja, het aller- uiterste, mijnheer, maak ik bestel- schoenen het paar voor een dollar maakloon. Abd. ^^(Xyy^ sadia, Skr. klaar, gereed, bereid, vaardig; vroeger, vorig, oor- spronkelijk, natuurlijk, eigonlijk, ook steeds, altijd in het verledene, b.v. adaiah sadia kami memheri djawdbj wij zijn bereid te antwoorden. Sadj. Mal.p. 1 ; karena patik ketjil inl sadia hamha kahawah doeli jang dipMoe- tvan^vfB.ni deze kleine slaaf was steeds de dienaar van Uwe Majesteit. Niem. bl.; udat jang sadia, oude gewoonte^ sadia kala, eene ver warring met se- dMala^ vroegere tijden, oudtijds; hamha sadia diam disini, ik woonde steeds hier; Mr sadia, zieh klaar- of gereedmaken, houdeh enz.; t^rsadia, klaar, gereed, bereid zijn; menjadia- kan, klaar of gereedmaken, bereiden. JLXj4Xw sadiakala^ zie bij sadia. v::Jot\Aw SÖdikit, van dikit, wei- nig, e. weinig, beetje; s^dikit-banjak, veel of weinig, ook vrij wat, tamelijk wat, b.v. koeMlandjakan sMikit ha- njak oewangkoe, ik gaf daarvoor vrij wat V. mijn geld uit, H. Abd. p. 178; sedikit Uhih koerang, een weinig meer of minder; sedikitnja, er ontbreekt weinig aan, er is een weinig tegen, het eenigste dat er aan ontbreekt, b.v. sedikitnja patik sakalian tiada hertapa, wat er maar aan ontbreekt is dit, dat wij geen boete hebben gedaan, Prab. Dj. ; m^nsedikitkan perkataän, weinig woorden gebrui^ ken; memp^rsMikitkan, weinig doen hebben, van weinig doen voorzien zijn. Jav. kedik, id. y^ sar, of s^r, klanknabootsend woordje voor een sissend geluid, zoo- als van water, dat op vuur valt, een mat die voortgetrokken wordt en derg.; soer, hetzelfde maar doffer en sir helderder van geluid. Zie desar. yM/ sir, I, zie sar. II, het Eng. sir, mijnheer, III. mikstokje bij sommige speien. I Y. lust, inz. zinnelijke b.v. sehadja memhangkitkan sir dan tjita, wekte slechts zinnelijke lust en gevoelens op, Sj. Ind. K^sna. Y. Arab. geheim, ook geheim ge- neesmiddel, geheime gedachten, bij- slaap, ontucht; vrouwelijk schaam- deel, zie lY; siroeHkoeloeb^ in het diepst van het gemoed. t^ SÖra, onrust en haast, gepres- seerdheid; lakoenja goepoeh t^rs^ra- s^ra, Sj. Ardan, datang t^rs^ra-s^ra, haastig komen, Sj. Madli. Zie ook 7'^sa en g^sa» V-.U J-l fJM^ 551 vjly*u saräb, Arab. woestijnspie- ^7 geling. v::ajL-u; SÖraboet, frequ. van «a- ioetj harig, vezelig, ruig; Mrseraloet^ ruig of harig zjjn, van touwwerk, ga- ren, geweven ßtoffen, ook van een siecht opgetuigd vaartuig; hisoel sd- rahoet^ een zweer, die uit verscheiden gaten ettert. -jL-ww SOerabi, e.s. v. gerezen koe- ken^ gebakken van rijstemeel zonder gebruik van vet, die men niet stroop eet, meestal voor ontbijt. Volgens v.d.W. serabai? M^n. soerabi, id. v;:^l«^M sßrati, I. Skr, menner van een olifant of strijdkar. II. Zie soerati, "Sk^m,. lj**jtjKU» saratoes, honderd, een honderd, zie ratoes; saraioes haru honderd dagen, inz. naiemands over- lij den ;m^wJara^oesÄan, dien honderd- sten dag houden met het geven van een maaltijd, waarbij gebeden worden opgezegd. }f3\yMä sßratah, e.s.v. keladi, zie aldaar. |V^t«uuwS@radjain^e.s.v.plant met geneeskrachtigen wortel. ^4>l%i*w söradi, zie s^rdL (jwlww SÖrasa, weinig gebr. naam voor de sirih, zie ald., en ook rasa. ^Mt\yMi SÖrasah, lernest, wegwerp- sel, afval, ook seresah. II. e.s.v. gedrukt katoen met witte en gele sterretjes op blau wen grond, afkomstig van de kust van Koro- niandeL III. email, glazuur, Jav. b.v. gigi ^^rasah djamoes, de fanden waren van zuiver email, d.i. gitzwart, Mes; Prab. Djaja. ^Milw4M SÖrasi, zie rasi, iolwww sirät, Arab. weg, inz. open weg; sirdtoeHmoestakim, de rechte weg. ^^%^\yMJ sarangan, Jav. de kas- tanje; pohon sarangan^ de kastanje- boom, zie barangan IL oL^A/Serapa, bezweringsformule, bezwering, v. sapa, Kw., sjapa. Skr. vloek, vervloeking; menjerapa, be- zweren,betooverenendaardoor kracht of eene andere gedaante doen krijgen, vloeken b.v. maka sang Doerga Nata pon diserapa olih Batara Kala m^n- djadi boeta, en sang D. N. werd ge- vloekt door B. K. zoodat hij in een monster veranderde, Pr. Dj.; s^bab b^r salin roepa patik diserapa dewa Batara .... dewa lagt banjak diserapa samanja dewa^ de reden er van, dat mijn uiterlijk veranderd is, is dat ik door de godheid Batara vervloekt ben,... zelfs van de goden worden er velen vervloekt door hun medegoden, Pr. Dj. ; ook een vervloeking af bidden over iem., b.v. Sail. Sal. Zie ook sirap. 2lSLaa< sßrapih, een stuk eraf, b.v. een tak van een boom, een stuk van een tand; menj^rapih, een stukje, beetje of snipper afbreken of af- Bcheuren. ö^yMä SÖfaga; ftan^aZs^ra^a, plat, Vierkant staatsiekussen, waarvan de kortste zijvlakken met borduurwerk en spiegeltjes versierd zijn; meestal zjjn er van die kussens drie of vijf op elkander, dlo een stel uitmaken; ook 552 rV^ lendekussen en kassen in den rag yan Yorstelijke zetels en fraaie stoelen« ^\yM sSrama, ran sa en irama, van ^en maat of gelijk in de maat, van muziek en zang; s^rama angin^ eene bijzondere wijze van de g^ndang te slaan^ nam. af wisselend met elke band twee slagen. Zie ook s^rmangin. ^f^*tf sörana, het bekoorlijke of liefelijke van iets, fatsoen; m^ngam- hil s^rana sehadja^ fatsoenshalve iets doen. »j\yMt sÖranah, vloek, vervloe- king; soempah s^ranahj allerlei ver- vloekingen; zie s^rapa en ook bij pesoena. ^twM# sferanljverk.vanwasaran^*, Arab. Nazareenscb, Christen, meestal R. C. of van Spaansche en Portugee- sche afkomst, ter onderscheiding van masehi, zie ald.; masoek s^raniy Chris- ten worden, tot den R, C.godsdienst overgaan; ajar s^rani^ doopwaler; tn^ns^ranikan^ Christen doen worden; padri s^rani, R, C. geestelijke, pas- toor; gredja s^rani, de R. C. kork; mangga s^rani, e. s, v. roode mang- gavrncht met dünne, groenachtige schil. JyM sßrawa, e.s.v. spritsen, ver- vaardigd door het deeg uit een ijlen doek in kokend water te persen. ijf«!^ SÖrawak, naam eener plaats op N. W. Borneo; hafoe s^ra- wak en hatoe tj^akj antimonium, e.s. V. steen, die van daar wordt uitge- voerd. Zie tßlak JJym S^rawal, zie s^oewar. Ii&t%«M SÖrahl^ het Arah^soerahiy fiacon, flesch, drankzetje, likeurstel- letje, veldflesch, ook een platte, ronde doos voor de sirihf Abd. ,^ty»*#S§raI, Perz. paleis, serail. ^t%-a# sßraja, I. terwijl, tevens, al met het Teg. Deelw. b.v. s^raja MriU tah, terwijl de Vorst sprak; s^raja t^rs^nnjoem, tevens glimlachen, al glimlachende; s. tertawa, al lachende; s^raja m^moengoet al oprapende; m^- njeraja, samen iets verrichten, deel- genoot zijn, elk. helpen v.d.Tn.; s^- raja-m^njerajaj elkander helpen, bij- staan, b.v. haiklah m^njoeroeh sh^aja- m^nßraja s^gala radja-radja^ laat al den hoofden bevolen worden el- kander hulp te verleenen, bij te staan. IL een soort van boom, die rood- achtig houtlevert, geschikt voor huis- bouw. Soorten zijn: s, hatoe en s, ka- poer. Wy^ sßrba, van het Skr. sarway alle, allerlei, geraad; serba salah, besluiteloos zijn, doordat men alles verkeerd vindt; s^rba salah pikiran^ Mes. Kag. dit niet goed en dat niet goed vinden; s, roemah, huisraad; serba kapal, scheepstuig; s. bangsa, allerlei volken; s^rba-s^rbi, allerlei zaken, benoodigdheden of geraad; s^rba sMikity van alles een weinig; 8. nekay allerhande, veelsoortig; s. djiniSy allerlei soorten; m^ndjadilah ija s^rha salah daripada Mndak ma- soek dan Mndak kaloewaVy zoodat hij in tweestrijd geraakte, of hij er in, of uit zou gaan, S. Dz. ; maka sUhah tfoe m^ndjadi s^rba salah mareka" iiOBy en daardoor waren zy besluite* looB, Hik. Abd. 221; zie ook s^roe. 8(>% 553 ^r sörbat, zie 2b fy^* CAJy**' sßrbet, verb. Ned. servet^ Op Java serbeta. i^yM* SÖrboek, poeder, pulver; ohat si^rboekj medicijnpoeders; s, kah- wah, gemalen koflSe; s. g^r^gadji^ zaagmeel, zaagsel; gandja s^rboek^ gebraakte hennip; m^nßrboek, tot poeder maken, malen, stampen, pul- veriseeren. ^yMt sörban, I. Perz. tulband, hoofddoek, zie dhtdr. IL verdoofd, gevoelloos van een der ledematen. •jyAM Sßrßboe, frequ. van s^boe^ störten, werpen; m^pj^r^boekan diri- nja^ zieh störten of werpen op iets, aan Valien, snel voorwaarts trekken tot den aanval; Idloe m^nßrboekan dirinja kapada toetoep tantara, ver- volgens wierp hij zieh op de achter- hoede van het leger. HkJyMf sßrbah; s^rbah-serbih^ on- ordelijk, slordig om het lijf hangend, V. d. W. Zie s^rba-s^rbi, (c^^ SÖrbi, zie bij s^rba. VÄ>j.dw SÖrta, Skr. met, mede, bene- vens, en; met dat..., zoodra; s^rta d^ngan^ met en benevens; akoe ini s^rta^ ik doe mede, ik ben er bij ; mem- bawa sMa, medebrengen, bij z. heb- ben, met zieh voeren ; serta b^rt^moe- Iah d^ngan kawan gagak itoe^ met dat zy dien troepkraaien ontmoetten; s^rta-mMa, onmiddellijk, zoo ineens, zie H. Abd. 154; m^nßrtakan, doen vergezeld gaan; fw^w/^r^ai, vergezel- len, met iemand meedoen, met iem. zijn; b^sl^rta, benevens, in overeen- stemming zijn met, overeenkomen met, met iets zijn, Hik, Abd. 236; mempes^riakan en m^mp^sMatj ook gebruikt voor doen vergezeld gaan^ inz. in brieven. väj*^ia* SÖrat, I.vast in iets beklemd zitten, zooals een kurk in den hal» eener flesch, ook beklemraing bij het baren enz. II. = dj^rat, Max. s^ratan, net- werk, id. == djala-djala» v:i>y-4« SÖroet, klanknabootsend woord voor een geluid als van scha- ven, V. d. W. Batav. schaaf. VÄ)y^ SÖrit, Jav. fijne kam, lui- zenkam. WM sferdja, sarge, e. s. v. stof voor kleedingstukken, S. M. .4>lt>%^ sördadoe, soldaat, = soU dadoe. ^^OwA/Sarää^, Perz. gen eraal,veld- overste, hoofdoflBcier. 8 • l4>%^ sßrdawah, boer,opri8pin g; s^rdawah masam-masam, oprispen v^ hetmaagzuur. Volg. v.d.W, s^rdatva. Mön. sandaö, id. cöyj^ SÖrdang, e.s,v. palmboom met geel hout, dat voor het vervaar- digen van bootjes gebruikt wordt en van welks bladeren men aiap maakt^ ^t>yMf s^rfedak, fijn stof, zooals dat, wat zieh op meubels neerzet; ziö^ sU^poh en s^r^sah. A(>«^ sördam, e.s.v. fluit of pjjp- van bamboe met e. mondstuk als van een klarinet, evenals onze kindor- fluitjes. 5v>)^ SÖrdeh, met vooruitsteken* 554 ^*>y^ "de borst en buik, zooals b.v. iemand, die achteroYer in een stoel ligt. ,^4> wu# SÖrdi, I. = serodij zie ald. II. ge vatte koude, inz. in het hoofd ; ßakU s^rdi, de droes bij paarden, Max. en Sw. (^jLiA/yM» sörßsari, zekere grond- «tof, Y.d.W.; e.s.v. doek, b.v. mema- kai djoebah kam ser^sari, Sj, Mans. iSj, Goemp., ook sUesari, yMyMj sarsar, Perz. dwaas, zinne- ioos, getroubleerd. ^Uvwu; sßrÖsall, allerhande krui- tnels of stofjes van iets, stof of ander vuil, dat zieh ergens op zet, v. d. W. 2ie s^rasah en s^rMah ^Lb*,^ Sartän, Ar. kreeft; hin- tang sarfän, hefc gesternte van dien naam. c www SÖrang, I. menjerang^ aan- vallen, bestormen, aantasten, in een land 'Valien; menjerang-menj^regap, ^anval en aanranding, gewapender hand, Oend. Djambi. IL hoogste onderoflScier aan boord van inl. vaartuigen. III. licht van kleuren ; menj^rang, in lichte kleuren schitteren. IY.==5^c^aw^,terwijl,gedurende,M. c jMä SÖring, I. stevig in elkaar ^edraaid, getweernd, gevlochten van ^aren en derg.^ sterk, deugdzaam, van papier; m^njMng^ aldus ineen- draaien, tweernen, vlechten; m, d^- ngan lilin^ garen en derg., wassen, met was bestrijken; badan s&ing, «en gespannen lichaam; p^nßring, spinne wiel. II. scherp, intensief van e. smaak, b.v. van zoet öf zuur. III. op Java, s^ring-s^ring en spring kali, dikwerf, menigmaal, v. het Jav. asring, IV. honlg zuigen v. bijen, zie seri. o^^^sßröngit, Mön.eenleelijk, zuur gezicht zetten. (^^X^y^w SÖrangkak, frequ. van sangkakj een doornenkrans of kraus van latwerk rondom den stam v. e. vruchtboom, om het inklimmen van dieven te beletten; s. pajoeng, de kraus van baieinen of stokjes, die een zon- of regenscherm ophouden of het dichtslaan beletten, het bin- nenwerk; 5. api^ e. s. V. komfoor in dien vorm op een staak, gebruikt als fakkel of flambouw. L^ >^ sßrangga, I. Skr.bij , insect. II. Kw. top van een borg, hoorn; s^rangga bajoe, de hoorn des winds, naam van een Mal. Hs. Zie bajoe. i^w*,SÖranggoeiig; menßrang- goeng, hurken, gehurkt zitten, op de hurken zitten, Max. frequ. v. sang' goeng, nS^yM* SÖronggong, dwarsgan- gen in mijnen; zie ook saoeh. lv^v-wuSÖröngam,in menigte voor- handen, zooals b.v. haartjes in den neus of de oksels, mieren op de sui- ker enz. ^jiÄ*.^ SÖrßngan, hevige toom ; Ä;a5^r6fn^aw,in hevigemate vertoornd, b.v. maka baginda pon laloe m^nga- mok p^rahoe orang Bali; kas^rengan lakoenja baginda m^ngamokifoe, ver- Yolgens liep de Vorst de vaartuigen &^ -r j; 'r 555 der Balineezen af, en was daarbij hevig vertoornd, Pr. Dj.; diser^ngan- kaUj woedend gemaakt worden. Het is afgel. van ser^ng, Jar. misnoegd, verstoord. Ä^-.^ särSngall^ naar buiten uit- steken van slagtanden, zichtbaar zijn van de tanden, b.v. menjerengahkan taring sap^rti sjaitan^ zijn slagtanden doen uitsteken als een duivel, Sj. Ind. K^sna, mogelijk s^rew^^a, Jav. hoorn; menßrenggahan^ als een hoorn in de hoogte steken. Zie serangga II. Oy-wy sarpa, Skr. slang, serpent; sarpa radja = naga^ draak. OJ.A4, SÖrap, ingedrongen, inge- trokken van vocht, ingevaren van een boozen geest, intiem geworden van vriendschap; serap-mes^ra, zeer in- tiem, b.v. halana kadoewa itoe serap- m^sera djangan dikatakan lagt, die beide zwervers waren z66 intiem, dat het niet te zeggen is. Mes. Kag. di- serap hantoe, door een boozen geest bezeten, Ibr. b. Ch. O*.,*« sferip, boordsel aan de bui- tenzijde van een kleed. 2L9 iyiM sßrÖpih, zie serapih. \^YM SÖrak, I. menßrak, iets dat verkeerd opgerold is een weinig los- en vervolgens weer goed oprollen. v. d.W. II. e. s. V. uil. III. heesch, schor van de stem. Jav. id. ,^* ^SÖrok, I. e. s.v. inhouds- maat voor padi, van boombast ver- vaardigd, houdende 10^an^aw,^;Z)a^at s^rok di'^ntakj als een gestampte s^- rok, wordt spottend gezegd van körte en dikke personen. II. een zakje gevlochten v. bladen, gelijkende op de boedjam^ C. en S. Zie ald. \JjyAu SÖrik, I. afgeschrikt door ondervonden tegenspoed of moeielijk- heden, een afschrik krijgen, Sadj. Mal. 373. II. pijnlijk van de ledematen; het verdijen, pijn aan iets hebben, d. B.; seraJc'Serik, knappen of kraken der gewrichten, inz. der vingerleden. ^^yMj sferßkap, kegelvormige korf, dien men over iets heenzet, b.v. over een broed kuikens; dergelijke korf om visch te vangen door die te overstolpen; menj^rekap, opdiewijze visch vangen, ook iets vangen door de hoUe band er over te leggen, b.v. een vlinder. ^^jMi SÖrfekoep, = ser^kap; m^- njer^koepj overstolpen met iets dat hooger is. xSyAM sßrßkali, ingescheurd, met een scheur in de kneep, b.v. van twee takken, die van onderen aan elkaar gegroeid zijn. ^^AA* sörökai; m^nßr^kaij lüt- wringen, uitknijpen in een doek, van natte zaken, b.v. zooals wij bij het maken van hangop of wrongel; zeven, builen van droge zaken. \Sy*M SOrga, Skr. swargüj (hierv. ons zwerk) hemel van Indra, verblijf der goden en vergode stervelingen, verblijf der zaligen ; soi^ga loka^ de hemelsche gewesten; kadoelapan pin- toe sorga^ de acht poorten des hemels. 556 uaTv Tallen, on yer wachts bij iemand komen, ook van schuldeischers, iem. op het lijf Valien, fj^y^ SÖrßgam, uitsteken boven anderen van dezelfde Boort, zieh groot voordoen. »iyMt SÖrÖgah; m^njer^gah, iem. doen schrikken door een plotseling geluid of gebaar, door toesnauwen of door hem plotseling hard aan te spreken, J*.,**; SÖro©! = tßroely zie ald. mogelijk van ons r u 1. Li^Mt sßrlong, moeras, modder- poel, C. en M. niyM Sßrling, valkuil, valput; U- sMing kadalam keloehoeran, in een valkuil Valien; t^rsMing kadalam hoemiy in den grond verzinken (van een paleis), Sail. Sal. üJ^Mt SÖrlah, frequ. van serah II, zie ald. teserlah, blinken, duidelijk zichtbaar zijn, door niets verduisterd van zon en maan,ook v. eene vesting, b.v. boelan pon t^rhit t^sMah sapMi moeka p^r^mpoewan jang batkparasj de maan kwam op, blinkende als bei gelaat eener vrouw, die een scboon uiterlyk heeft, Pr. jy'y^sap^rUhoelan tampak t^sMahj duidelijk zichtbaar als de maan, Ibr. b, Chas.; therlah sapMi matahari Mharoe t^rbit, Mes. Eag.schitterendalsdepasopkomeude zon; kota tampak t^s^rlahj de Yesting was duidelijk zichtbaar, Ibr. b. Gh.; maka boelan pon t^rbii dari t^pi langit t^s^rlah tj^hajanja itoe m^mantjar- mantjar sap^rti m^njoeloeh orangjang b^djalan, de maan kwam op aan den horizon en verspreidde hären schit- terenden glans, alsof zij de reizigera bijlichtte. H. Boedj. *wM SÖram, zieh samentrekken van de huid door koude, te berge rjjzen van de hären; 5. koelit^ kippe- vel; s. koekoe, nog een koud gevoel veroorzaken aan de nagels), v. water; m^nßramkan roema^ de hären van de huid opzetten, van een aap. ^j^Lo*.AA*88rmangin,groote,lange trom, die aan den rechterkant raet een stok tweemaal tegen eenmaal met de band aan den linkerkant geslagen wordt; zie ook s^rama, kAjOj^ söroinbong, pijpachtig verlengstuk of beslag, zooals aan een fluit, 8choorsteen,koperen kokers met rollen onder aan de pooten van meu- bels, koker met beuten been enz. ; pahat serombong^ breekbeitel; w^w;^- rombong ^ iets hols met een koker ver- lengen. ^^juoy*M sÖrenilban, e. s. v. spei, waarbij men geldstukken op den rüg van de band legt; in de hoogte werpt en met den binnenkant van de band weer grijpt; menßremban^ datspelle- tje doen. cjyCfMj SÖrambi, open galerjj van een'huis, Mön. soerambi; s. moeka, voorgalerij ; s. büakang^ achtergalerij ; s. chaimah, voorste open gedeelte eener tent. Noer. Mob.; s, balai, een breede galerij^die de s^ri balai v. de balairong omgeeft en waar de hoof- den enz. zitten, die niet v. vorstel. af- komst zijn. Hunne plaats wordt door den p^nghoeloe halai aangewezen. ifijOyMJ sßrampang, harpoen met driepunten, die van weerhaken voor- zien zijn en waaraan e. lijn is beves- tigd, ook e.s.Y. lans met drie punten, e. hooi- of mestvork met drie fanden, ook aalgeer of elger; m^nj^rampang^ met een s^rampang steken of werpen, ook met punten en weerhaken tegen- houden of belemmeren, b.v. doeri- doeri itoe menj^rampang djalan^ die doornen belemmeren den weg ; Zo/an^- lajang tersh^ampang dibatang kajoe, de vlieger bleef haken aan dien stok. MÖn. iers^rampang, blijven hangen, b.v. van een weggesmeten voorwerp tusschen de takken der boomen. i^Ax^M* sßrfempak, op eenmaal, ineens, allen tegelijk, zie r^mpak; terserempak, onverhoeds overvallen worden; ook kena s^r^mpak, ia,AjOyMi sörampok, zie sampoL ^jSjOj.^ sÖrampin, het uitge- perste merg der Sagopalmen. AjOyAM sßrampoe, scheepsplank = papan peraJwe, Abd. Seh. wrdb.; loenas s^rampoe, rechte kiel v. voren tot achteren, zonder klossen of takah^ op de uiteinden. 3iAJ0y4M sferampah, zie sampah, ^y^ sirna, Jav. Skr. dsjirna, verdwenen, verloren. v:io*-wwSÖranta; m^njeranta, over- al rondloopen, b.v. in eene stad, afloo- pen van de deuren, winkeis en derg.; m^nßraniahan ^ alom verkondigen, alom bekend maken, van een bevel of persoon, rondzeggen. kiXjjMä 557 i^uJ^yMi sferönta, op Java = s^rta, met, benevens, toen, zoodra. ^A^y*** söranti, Jav. geduldig; kalas^ranti^ de geduldige reus. Facs. pag. 95. &x3j^*A,sferaiitang; m^nj&antang, iemand een standje Schoppen; zie g^rantang. ä^Ojhu; sörandjang, pal op de- zelfde plaats, zooals b. v. een schild- wacht, vrij, rechtopstaand, zonder tegen iets geleund te zijn; vrij in de hoogte steken, zooals b.v. een mast; overeind staan. i.Ä-3^..w sÖroendjang, beuten lans zonder ijzeren punt. Jowu; sßroenda, Jav. b.v. p^ra- hoe diseroenda^ Abd. seh. wrdb» = toendaj zie ald. *ä^ Jowb« SÖrindit, e. s. v. kleine parkiet met zwart bekje, blauwe vlek op den kop, rood van borst on staart, overigens fraai groen van vederen. c Joww sörandang, I. e.s.v. bok of stut, bestaande uit twee stekken of honten, die v. boven kruiselings zijn verbonden ; m^nßrandang^ met zulk een bok stutten; zie sandang, II. e. s. V. boom, welks hout voor huisbouw, inz. voor binnenwerk ge- schikt is; s^randang hoetan, een va- rieteit daarvan. Volg. and. s^rendang. äfX'iyM^ sörendang, e. s. v. zoet- watervisch. xJowMk» SÖrandoeng; t^rseran- doeng, over iets struikelen; zie san- doeng» ^ Jüww^^SÖroendiDg, I. e.s.v. toe- 558 i'^r' spiJB, bestaande uit fijn geraspte ko- kosnoot, groene boontjes of katjang hidjau\ gedroogde visch en specerijen onder elkaar gemengd en in e. ijzeren pan geroost, e. s. v. droge sambal. IL e.s.y. boom, die bruikbaar tim- merhout levert. c Jo www sßrinding, zie seriding. cjoj.«*« SÖrondong; menjeron- dongj vooroverbukkende onderschep- pen, zooals een koe met de horens, ook garnalen in zee onderscheppen met e. s. v. rotanmand, tanggoek ge- naamd. MÖn. z. ergens doorheendrin- gen b.v. door een menigte, e. omhei- ning enz.; zie sondong en sondoL ccX-jy-wu; SÖrendeng, naar eene zijde overhellen, b.v. van een vaar- tuig, gebouw, raand, persoon enz. zie sendeng, otXiy-ww sÖrandip, verb. \, sin- hala dwipa^ Skr. de naam van het eil. Ceilon, ook wel gebr. voor de Adamspiek op Ceilon. 54X-jy--bw SÖrÖndah, van rendahj e. s. V. banaan of pisang. ,< JuyAM sßrindai, I. e. s. v, spook, dat "de kraamvrouwen plaagt. IL welluidendjliefelijk van tonen. my.Md Sarwa, Skr. (dikwerf s^roe uitgesproken en daarmede verward), al, geheel, voltallig; toehan sarwa sa- kalian ulam^ deJHeer aller werelden. •%^ saroe, Arab. de cypres. 5^-wwSßrau, los, V. geweven Stoffen. myM» S6r0©, L uitroep, aänroep; Mrs&öe^ roepen, uitroepen, aanroe- pen; orang toewa itoepon hers^roelah akan hoenganja^ die oude vrouw nu riep hare bloemen uit (onj ze te ver- koopen), M.; menjeroe^ iets of iem. roepen, toeroepen ; berseroe-seröekariy herhaaldelijk iets uitroepen of iem. toeroepen; penjeroey roeper, ook de afstand, waarop men iem. beroepen kan; seroelah kapada dewatatnoe, roep uwe goden aan; penßroean, ge- roop, geschreeuw, M. II. verkeerde uitspraak v. sarwa, zie ald. en s^rba, Jt.^AM Sarwäl, Arab. broek, het beenkleed, zie s^loewar, v:y.5.AA# Sßroewit, zie roewit, y>,j.^s6roetoe5 sigaar; z. rokoh ^^M^sferodja, Skr. waterlelie, de lotuö, ook een vorstelijke beteldoos; hadjoe serodja, e.s.v. vrouwenkleedje zonder mouwen; Mlopak serodja, e.s. V. metalen onderzetsel met voet voor glazen, kommen enz. O^yjM Seroeda, zie serangkak j^4>«*iA«serodi, geslepen van ju- weelen enz.; intan berserodij gesle- pen juweelen; menjerodij edelge- steenten slijpen; zie serdi, äS.jiam sßroepih, splinter, Max. yj'^^y^ serokan, H. Boedj., zie serok en s^lokan, ^Ky*** Sßroeling, e.s.v. fluit, zie soeling, Jb«^^ soeroenala, ? iets kost- baars, maar wat? b.v. sap^rti menda-^ pat soeroenalaj Pr. Dj. (p«%^ sßronok, genot verschaf- fend, Sw. ^•^ söroeuai, I. Perz. e. s. v. klarinet van ivoor. Bij de Maleiers van hout met een eigenaardig mond- stuk- II. e.s.v. bloemdragenden heester, Chrysanthemum Eoxburgii (Wallas- tonia). Hiervan twee soorten s. darat en s* laoetj v. d. "W. s^^y-^ SÖroeni, schermen; pe- dang seroenij schermdegen, floret. C. en R. Y. Eys. ;<.www sferoi, eenigszins geslon- ken* V. gezwellen, v. d. W. Zie seroh, »•.^SÖrah, I. overgave; m^njerah- kan, overgeven, toevertrouwen, over- leveren, ook bij yerraad, M.; m^nje- rahkan diri, zieh overgeven, onder- werpen, toevertrouwen ; menjerahkan dirinja kabawah perentahnja, z. aan zijn leiding overgeven, toevertrou- wen, H. Abd. 525; serah Mroek, een kliergezwel aan het hoofd, C. en S. ; serahan en kaserahan^ levering, le- verantie, b.v. van peper en derg. aan de Compagnie; serahan^ ook deel van de lading, dat aan de hoofden in e. land gegeven wordfc. Oend. Mal., zie sara, II, grondw. van s^r^lah, komt tel- kens voor in de Sj. Ind. KÖsna op vele plaatsen. Zie ook tjerah, 5y^ SÖroll, geheel geslonken van een gezwel. i<yAw sßrai, I. e. s. v. welriekend gras, hei citroengras; serai laoet, e. varieteit daarvan ; serai gadjah, e. s. V. zeer hoog gras. Op Java s^rS, II. Perz. serail, paleis. ^^yAAi SÖri, I. Skr. glans, schoon- heid, luister,heerlijkheid; s.boewana^ -de iglatts der wereld; s^ri kota Ma- ^y^ 559 laka^ de luister van de stad Malaka; 5. moeka^ de glans v. het gelaat, ook e.s.v. gebak; s.^omoew^,bergschoon- heid, d. i. schoonheid van verre, in tegenoverstelling v. s.^aw^ae, Strand- schoonheid, d.i. schoonheid van nabij ; orang seri goenoeng^ iemand die op een afstand mooi is ; 07*ang seripantaij iemand die van nabij mooi is; s^ri toewan-toewanjäeedeleheereiijOendry. s. danta == s, gading^ e. s. v. heester met geurige bloemen, ook e.s.v. ver- siersel in het haar; s. kaja, e. s. v. vrucht, anona; ook e.s.v. vlade be- staande uit geklopte eieren, kokos- melk en suiker ;.senÄ:qya helanda^ de^ zuurzak, e. s. v. vrucht, uit W. Indie in onze Oost overgebracht ; s, dewa, e. s. V. geneeskrachtige plant; seri rama^ eigennaam, zie bij rama. Ook wordt seri gebezigd in vorstelijke- titeis en bij namen van voorwerpen^: die den Yorst toebehooren. In da Pandji Hss. wordt het ook gebr. voor bapa en iboe, als een prins van zijne ouders spreekt, b.v. s^ri bapa s^ri iboe, en voor seri bapa dikwerf seri rama; seri maharadja^ de luister- rijke en groote Yorst; s, astana^ hat middengedeelte eener vorstelijke wo- ning; sM medäuj het midden van het slagveld, Sj. Ind. K^s.; s. balai, zie- balai; s. pantja prasada, zie ald.; s^ pddoeka, de glans der schoenen, voor ons: Zijne Hoogheid; s^riwa radjüy samentr. van s^ri oewah radja, titel van den BÖndahara of Rijksbestierder; orang s^ri, e.s. v. beambten ; p^r^^rian^ iemand die den titel van seri heeft^ 560 ^^ Sadj. Mal. 118; gigi s^ri^ ziegigi; dewi'sM^ ook njai S^ri, de godin der rijstvelden, de godin van den oogst. II. beter sari, het fijne van iets; m^nj^ri^ honig zuigen v. by en en derg. III. bepaling wie het eerst begin- nen zal, of wie maats zollen zijn bij een spei, door te trekken of er om te loten; ook gelijk op, kamp op, b.v. 8j. Sult. Jahja, eigenl. sama sM; her- ^M, aldus uitmaken of bepalen wie het wezen zal. by-bM SOerja, Skr. de zon. ^; , s^ria^ zie tj^ria. ^^b^A« soeriäni, Perz. Syrisch. ,j*b j^SÖriawan, spruw,inz.bij Yolwassenen, ma«r ook bij kinderen, b.v. obat sMawan anak-anak ataiv orang toewa pada moeloetnja, kalau ada poetih ataw merah m^lepoeh pada moeloetnja. yj^yM* sariboe, duizend, zie rihoe. c i\^y-y« sßriding, I. naam van een zoutwatervisch. II. ook sermc^iw^, scherpe kant van iets, zie siding. K3<^y^ SÖridai, de naam van een boozen geest, die de kraamvrouwen kwelt. Zie tanggal. Y-rty^ Sarira, Skr. ook salira^ lichaam, lijf = badan en ioeboeh. jjyMä sarir, Arab. rustbed, troon, koninklijke zetel of waardigheid. v-Jbw»A» sferengat, verb. van het A.rab. Rju^^A, zie ald. Jb*^ SÖringai, gezichten trek- ken,*zooals b.v. de apen. Mßn, s^ringit^ een leelijk en zuur gezioht zetten, mog. beter s^r^ngit v. s^ngit;ziQk^seh. ,5Uoy.%y sörikaja, e.s.v. vrucht, anona squamosa, zie bij seri I. vsaXjj-w HfLVeikfitf^^nMrsarekat, voorgezamenlijkerekeninghandelen, in compagnieschap een werk verrich- ten, zie sjarekaij Arab. JL^,y.u* sfirigala, jakhals, e.s.v. wilden hond, die in fabeis een groote rol speelt. JL^J^^ sßrimala, timmerman. i^üyM^ soerian, zie soeren. yüy^ Sferiwa, zie bij s^ri I. ^^ Lm^A , Jav. = sali? j',z.a. si^sat, verdwalen, ver- dwaald; s^sat sampai, toevallig aan- komen of bereiken, Hik. Abd. 241; s^sat laloe, een verkeerden weg ge- volgd zijn; shat poesat, in de war zijn; sesat menjoerat, zieh verschrij- ven; s. ukal, niet wel bij het hoofd zijn; s, barat, zie baraf; njawa sUat^ schijndoodjV.d.W.; b^rshat, dwalen, dolen, in dwaling verkeeren; mati sesat, zelfmoord begaan, Batav. s^sat di-oedjoeng djalan, soeroet kapangkal djalan, verdwaald men aan het einde van den weg, dan keere men terug naar het begin van den weg. Sprw. voor ons: het is beter ter helfte ge- keerd dan geheel en al verdwaald; s^sat dalam orang banjakj onder de menigte verdwaald ; m^nj^sdtkan , doen dwalen, op den verkeerden weg brengen; sesatan, dwaling. f^iXwMUA» sastöra, Skr. heilig boek, wichelboek. U5 sastörawao^ Skr. iem. die in geheime wetenschappen bedre- ven is, astroloog. yrM.^r SÖSar, I. Yerschoven; mi^nß- sarkan, verschuiven, open- of dicht- schuiven van gordijnen en derg. op- schuiven v, e. leger. Zie sasar. IL niet wel bij 't hoofd. Zie sasar en sarsar, ^_ftv>ftAv SÖSap, L e. s. V. boora. II. onderkruipen, inkruipen, ook gaan liggen van den wind, Abd. seh. wrdb. zie sasap, III. afgeoogste akker, laäang^ die weer met struikgewas begroeid is, Päd. bovenl. (3M^.wS6sak, nauw, gedrongen, benauwd, beklemd; van een leger : in het nauw gebracht, ingesloten ; maka tersesaklah kapada kaki kota radja B. T., gedrongen tegen den onderkant der vesting van Vorst B. T., Hik. I. Poet, ters^sakj ook in geldverlegen- heid geraakt; s^sak dada^ benauwd- heid op de borst; aamborstig; toehoeh s^sak^ benauwd door zwaarlijvigheid; penoeh sesak, propvol, stampvol; me- njesakkan, benauwen, benauwd ma- ken, verdrukken, kwellen ; Ä:as^5aÄ;aw, moeilijkheid, benauwdheid, beklemd- heid. M^n. id. zie asak en desak, JUyuwM sßsal, spijt, berouw; b^rs^- salj spijt, berouw hebben; menjesal, spijt, berouw aan den dag leggen; m^nßsalkan diri, bij zichzelven be- rouw hebben; sesal herkaboet, bitter berouw; tiada b^rsSsalan onberou- welijk; shal atas en s^sal akan, be- rouw hebben over; maka orang sa- moewanjas^salkanmareka-itoedjoega, ^ 561 en allen Heden berouwde het vanwege hen, d.i. allen waren met hen begaan, Hik. Abd, 73. ^y.MMy^ sasoewatoe, het een of ander, zie soewatoe. ^ji'ywMWA« SOesoekan, Jav.kanaal, waterleiding, zie selokan. TkMKMj sßsall ; menjesah, slaan met iets duns en buigzaams, ook slaan met het waschgoed om het te reinigen, geeselen '^papanpenjesahkam, wasch- plank. ^jjiy^M^M, soesoehoenan, soms verkort tot soenan, titel v. den keizer van Soerakarta op Java. ^^^ Satah, Arab. terras, plat dak, dek van een vaartuig, in het meerv. ^J^am soetoeh, dat in het Mal. voor het enkelv. gebruikt wordt. Zie soetoh. ^.k-u/ Satar, Arab. schrift, lijn; ubdoe ^ssataVj Arab. dienaar van de Schrift, eigenn, van een persoon. Zie niistar en sipaL S4>ljuu Säädat, Arab. gelukzalig- heid, ook als praedicaat van een Vorst, Sj. Madli. geluk, voorspoed. yXMMt Sätar, Arab. thijm, e. s. v. toekruid. ^AJLww sair, Arab. de naam van de 5« hei, V. d. Tk. Mijn Ar. wdbk, geeft alleen de bet. van vuur, vlam. ^Mt sang, I. titel van een godheid of doorluchtig persoon, in fabeis ook spottend gebruikt v66r de namen van dieren, die daarin eene hoofdrol spe- ien, b.v. sang tikoeSf sang ÄJ^ra^uitge- nomen visschen, waarvoor men dang 562 t gebruikt; sangnata, zie bij nata; sang jang, de godheid; sang agoeng, de groote, de voorname; persangan^ de gezamenlijke sang, de hoofden van het eiland Bintan, ook in het enkelv. iem. die den titel v. sang heeft, Sadj. Mal. p. 1 18 ; sang gUap = sip^ntjoeriy die dief. II. ook esang; mengesang yden neus met de vingers snuiten; sang saMlaJi, het eene neusgat uitsnuiten, terwijl men het andere dichthoudt. III. Perz. steen. «^sing, frissche,levendige kleur van het gelaat. -.ULwSÖngadja, met opzet, ook eenvoudig, zoo maar = sehadja I en = sehadja II, zie ald.; hoekannja de- ngan dis^ngadja olih Laksamana, Laksamana had het geenszins met opzet gedaan; disengadja-shigadja, ZOO maar behandeld, gemaakt, voor- gewend, b. v. sedikit tidak Ukatnja mandja, kasihnja itoe disengadja-se- ngadja, zij gevoelde zieh hoegenaamd niet verknocht ; haar liefde was ge- maakt ofvoorgewend,Sj.M.Sj.Goemp. ^Ä^LjLwSangadji, Jav. Vorst, re- geerder. Zie sang L vä^xULm sßngarat, naam van een zoetwatervisch. c^LjLw söngaring, e. s. v. boom. v:>i*** Sßngat, angel v. e. insect; m^njengat, met den angel steken; p^nßngat, e.s.v. wesp; poelau ppMß- ngatj de naam van een eilandje vlak tegenover Riouw, ook Mars geheeten, de residentie des voormaligen Onder- kouings, bewoond door afstammelin- gen van Boegineezen en Maleiers. oJLw SÖngit, Jav. haat, = hentji, zie ald. ^LJLm sangsara, Skr. kwelling, lijden, leed, plaag, moeielijkheid; m^- njangsarakan^ kwellen, plagen, mar- telen, pijnigen. ouaJLw singsat, opgeschort, op- gebonden v. de kleeren tot boven toe. ^-aJua« SOngsang, het onderste naar boven, het bovenste naar bene- den of het voorste naar achteren gekeerd; ook tegen den draad of het beloop in; m^njongsang, zieh tegen iets, dat in beweging is, in bewegen, b.v. tegen den wind of stroom; her- djalan menjongsang, op de banden loopen met de beenen in de hoogte; saper ti aoer düarik songsang, als een bamboe, die tegen het beloop dertak- ken in wordt voortgetrokken, Sprw. MÖn. menjongsangkan ramhoet, het haar tegen het beloop in kämmen; w. kata, woorden verkeerd opvatten ; anak songsang, kind, dat met de been- tjesvöor geboren wordt; ^^wjow^san^, een kunstenmaker, lett. iem. die op zijne banden loopt. iuJkMt SOngSOng, tegenin ; m^- njongsong, tegemoet gaan,zich tegen iets in bewegen, tegenin loopen, zieh verzetten, appelleeren in rechten; komandoer s^rta isiPadang m^njong^ song daulat jang dipertoewan, de kommandeur benevens de bevolking van Päd an g verzetten zieh tegen het geluk van den regeerenden Yorst; songsong haroes^ tegen de branding jumJLm in, e. s. Y. eetbare zoutwaterslak, die 1 zieh tegen den stroora weet op te werken; s, kalak, naar alle richtin- gen op een hoop liggen, naar alle kanten dwars van vezel zijn v. tim- merhout, zoodat het niet te schaven is; s. roenoet, e. bijzondere wijze van de toekomst te voorspellen door de beenen v. eenige hoeken uit te tei- len; menjongsong angin, tegen den wind in; z. ook songsang en soesoeng. äaa^jLw songseng, versiersel met goud- of zilverschuim. i^JiM* singsing, opgestroopt V. 