title: Gedenkschriften, in de hedendaagsche talen, van de derde klasse van het Koninklijk-Nederlandsche instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten
creator: K. Nederlandsch instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten, Amsterdam. 3. klasse
text: Tot de hoed. En maar snijver geraakt keerde de Staatsman in het laatste tiental zijner levensjaren terug, zag een groot gedeelte van het jaar door op het landgoed, genaamd het Bijpad, welks verbetering en verfraaiing hem 200 veel te ongenamer bezigheid was; als hij er voorder arbeiders door kon onderhouden, onder welke hij met vaderlijke goedheid en burgerlijke gemeenheid verkeerde. Schier midden tussen de Hofplaats en de Hoofdstad der noordelijke deelen des Rijks aan den grooten weg gelegen, was hij even spoedig te vinden, zowel voor 's Rijks bestuur, hetwelk zag van zijn betere staatsinzigten, als voor het burgerlijk belang, dat zag van zijn grondbarende rechtskennis gaarne bediende; terwijl huis en hof en hart immer opgenomen waren voor vroegere en latere vrienden, welke waarde hij evenwel, gelijk den wijn, naar soort en ouderdom onderscheidde. Valckenaar en van kooien mochten de Orestel en Pytadel hunner dagen heeten. — In een voorcrematie redevoering, hoorde de Klasse haar schoone vrede doen aan de Letterkundige verdiensten van deze. — Valckenaars oudste vriend, onze eerzijde wassenbergh, die zag aan zijn zijde op Uten hoorten met vier taljes dichtregels bij Vaa's graf (*1) vereerde zijn grote naam met die regel: Fix genitore minor fama, Valckenariut Sike ett: Par respondents, Scaenicus magne, tibi! 4. Op den 19e dwaars October 1788 verleidde de Klasse j. w. tot water, door den Koning van Holland zelf onmiddellijk benoemd tot haar Lid, op welke onderbeveling zijn zorg volde was en met eigen aanmerkingen verrijkte uitgave der werken van p. e. Jasbonsky, waarin de taal en oudheden der Egyptenaren, vele moeilijke plaatsen in de gewijde schriften, en enige hoofdstukken der kerkelijke geschiedenis waren opgehelderd, den grondig geleerde onderzoekers der Ouderschte talen niet minder hadden geregrigd, dan zijn geschiedenis van het verbinden der Edelen met zoveel andere Geschied- en Letterkundige werken over Vaderlandse groote gebeurtenissen en beroemde mannen, bet betamen volledig waren, die zag onder de eerstgenoemde Leden der Tweede Klasse te rangschikken, bet welke Koning Lodewijk bij zijn eigen benoemingen aan de keuze der benoemden had vrijgelaten. De Klasse verbeugde zich, dat het water de Koninklijke bij zijn eigen benoemingen aan de keuze der benoemden had vrijgelaten. De Klasse verbeugde zich, dat het water de Koninklijke bij zijn eigen benoemingen aan de keuze der benoemden had vrijgelaten. De Klasse verbeugde zich, dat het water de Koninklijke bij zijn eigen benoemingen aan de keuze der benoemden had vrijgelaten. ••• Digitized by Google Waar de Rijksarchief bevat, B. J. xx:x Jike benoeming voldoende, want, hoewel al reeds tot achter zestig jaar gevormd, beloofden de heerlijkheid en blijgeestige werkzaamheid van der lijn voortreffelijkke man, vlechts zoveel meer waard van wetenschap en kordigheid. Zij mocht dezelfde dan ook meenemen, trekken, zoo dikwijls zij enige aangeboden werk van haar Leden of Korrespondenten ook in zijn handen ter waardeering gaf. En dan mocht het haar zelfs gebeuren, den eenzamen grijsaard de gebeurtenissen van zijn leven voorstellen aan de vergadering van haar leden, wat elk op zijn eigen wijze deed, zijne verdiensten hing, die steeds de fijnste sierden met de achtbaardigste wijzeheid en altijd gevoelens verkmulden. Wat een hart, zoo binnendrijvend om zijn oprechte welwillendheid, aan eerbewaardig door reine Godsvrucht. — De Hoogleeraar shepenbeek herinnerde zich nagedachtenis, als zijn opvolger tot voorzitter bij de maatschappij, der Nederlandsche Letterkunde te Leiden met een warme karakterloos in de betrekkingen van Christianiem, Hoogleeraar der Godgeleerdheid, beoordeeld Letterkundige, en in zijn waarde als Mensch. — Het water, zelf heeft zijn geheele leven, tot zeker kort voor zijn dood, uitvoerig beschreven en daarbij gezorgd voor de verkrijgbaarheid van dit geschrift voor zijn vrienden. Aan die tafel zijn door zijn familie zorgvuldig volledig, en alzoo is zijn vermogen in het bezit gebleven van een schat van roerkwaardigheden en ervaringen, die een zoo lang en arbeidzaam leven, door aanbodende opmerkzaamheid en onafgebroken verzameling en herinneringen, in staat geweest is te vergaren. Een herinnering trof de Kluit den laatsten November 1833, in de dood van j. waaienberg, die hij slechts vier jaren onder Hij was de zoon van de Hoogleraar in de Oosterse talen aan de Doorluchtige School te Amsterdam, wiens lof wijlen onze tijd in een openbare redevoering heeft verkondigd. Te Randwijk in Gelderland, waar zijn vader toen predikant was, in de jaartijd 1759 geboren, ving hij zijn Akademische loopbaan aan bij Harderwijk en voltooide ze te Utrecht. In het voorjaar van 1777 verdedigde hij openlijk een letterkundige vandaag tegen de regels voor burgers met onderafdelingen, op 9derste jegenstanders. Drie jaren daarna gaf hij een openbare proef van zijn beoefening der natuurwetenschappen in de leer toegekomen, verdedigde hij een Verhandeling over de aard en voortvorming van licht. — In de jaartijd 1780 verwierf hij de graad van Lecteur in de Rechten, door zijn openbare verdediging van een Tegtsgeteisterde Verhandeling over de bewijzen. Zij alzoo te Harderwijk als Letterkundige, te Utrecht als Natuurkundige wijsgerig en daarna als Regtsgeleerden met hoge roem, gehandhaafd hebbende, zette hij zich ter beoefening van de rechtsgedachte praktijk te Amsterdam neder, waarbij op een dag met den post van Procureur werd begonnen, doch die hij later en weer in 1810 terug liet voor die van Advokaat verwisselen. In beide deze betrekkingen geroepen hij het meest vereerend vertegenwoordigen zijn burgers, inzonderheid van die den koophandel dreef. Vroeger had het Letterkundige Genootschap, hetwelk onder den schone naam van Concordia floeide, een reem genoten van vrijen vaten, aan den dagelijkschen drang in veelvuldige zittingen werd onder vele andere redevoeringen, alle uitleproeven van zijn edele denkwijze, zivere oordeel en keuze van taal, herinnerd. Xen ziet het levendigst zijne beredenering der wet van Solon, de Atheners onverkilligheid in burgerswisten verbietende, en zijne Loofrede op den wijze geer Bacon. — Later werd bij een voorraad en zeer werkzaam Lid in ondergeschikte commissie, welke federt den je 1795 door de achtervolgende Besluiten des Lands benoemd werden tot het ontwerpen van een liggend boek en burgerlijk Wetboek, van een Wetboek voor Koophandel en een Wetboek voor prefectuur. Het Wetboek voor zaken van Koophandel onlangs afgekondigd, is zelfs geheel door hem omgeworpen. — Als wijsgeerig Rechtsgeleerde deed zijne benoeming eerst aan de denk afdeeling der Klassieken; als getrouw bijna wonder, wijze raadgever en dienstvaardig mede-arbeider in bare Vergaderingen toonde hij steeds, dat aangelegenheden hem deze benoeming zijn gebleven. 's Mannen veelvuldige bezigheid eerst en een langdurige ziekte daarvan, welke hem deed bezwijken, vergunden aan de Klassieken geen andere vruchten van zijne uitgebreide geleertheid. "Hmmm, laat muntwobben ontlijp op den 6' april 1804, in het jaar van zijn leven. Hij was een van de door de Koning eerst benoemde Leden, in het jaar 1808, waartoe hem de roem zijn geëerdheid, in aller oogen, het volkomenste recht had gegeven. Te Termolen in Groningerland geboren, was hij van zijn zevende jaar af bij de Hooge school als opgevoed, waarbij hij bleef zitten toen de wet des ouderdoms het ontslag van zijn dienst als Hoogleeraar had bepaald. In 1766, nog maar vierden jaren oud, was hij als haar Burger toegeschreven. Tot de Theologie opgeleid, genoot hij zowel bijzondere als de algemene lessen van de beroemde Hoogleeraar Schroepjn in de Oosterse talen, en verdedigde hij met grooten lof een letter- en oordeel kundige verhandeling over enige platen van het Oude Verbond. In 1775 werd hij tot Doctor in de Theologie bevorderd, bediende hij achtervolgens diverse landgemeenten als Kerkleraar, en werd hij vijf jaren later als Hoogleeraar in de Theologie en Kerkelijke geschiedenis belast met de Herderse wijk, welke post hij aanvaardde met een rede over de Goddelijke wijheid en zachtmoedigheid in de oude openbaring. Het aanbod van de Leerstoel in Leiden voor de Oosterse talen wees hij in 1795 van de hand. Het beroep tot Hoogleeraar der Theologie te Groningen werd in 1798 door hem openlijk aanvaard met een redevoering ter aanwijzing van noodzakelijke dingen, aan de Christelijke godsdienst door deszelfs vrienden en begunstigers tegengebracht waarvan de Kerkelijke Geschiedenis bewijs dringt. Een jaar later werd hem weder te Leiden de stoel van Hoogleeraar in de Theologie aangeboden, doch Groningen bleef hem voorkeur, waar hij nu ook in de Kerkelijke Geschiedenis onderwees. Zijn lessen in beide werden met geestdrift bevolkt en derzelver gemeenmaking in een kort begrip van het beschreven gedachte van de Christelijke theologie, alsmede een Geschiedenis aan, den Christelijken godsdienst en kerk werden met een zoo algemene belangstelling ongenogen, dat de herdruk daarvan onmisbaar is geworden." betwelft een reijnen geest over Bijbel en Godsdienst opging; en dat licht werd niet alleen door de uitgave van enkele redevoeringen en verhandelingen algemeen verspreid, maar de Vaderlandse Letteren werden door hen verrijkt met werken, die zijn naam de onsterfelijkheid hebben verzegeld. Zijne vertaling der Psalmen met aanmerkingen werden tweemaal gedrukt; zij werden gevolgd door die der Spreuken van Salomo. De vertaling van Job door H. A. Schulpen na den vroegen dood van dien voortreffelijke Zoon eens voortreffelijke vaders, door zijn vriend voltooid en met zijn aanmerkingen verrijkt, droeg een Voorrede, die van de beminnelijkste nederigheid van geest en de warmte gevoelens des harten omtrent zijn verloren vriend getuigde, waarom algemeen let de bij algemene hoogachting zijn onwaarlijke deel werd. De Geschiedenis der mensheid naar den Bijbel, waarbij zijn beschrijving hem van 1801—1819 bezig hield, leverde in XI boekdeelen een geheel eenig werk, waarvan zijn geest het allereerst denkbeeld had gevormd, hetwelk zijn onvermoeide werkzaamheid heeft voltooid in eenen trant, die zonder enige praalvertooning, allerwijde het echte kenmerk draagt van grondige volken- en menschenkennis, van eenen echt wijsgeerigen geest en van het onwederstaanbaar vermogen der waarheid, die, even als in de Natuur uit elk kruid, zo ook in de Geschiedenis uit elk trek, den Allerbeste verkondigt in deszelfs vaderlijke opleiding van het menselijk geslacht. Na het volgen van deze hoogstbelangrijke taak en bij het toenemen des ouderdoms dacht de arbeidzame en gans ongekrenkte geest van Muntzhe nog aan geen rust. Bundel Leerteksten en gezinnen van zijn aanhoudende kanzelarbeid; een Latijnsche bundel werkstukken van zijn akaderie vlijt; en het geheime XXXI LITERKUNDE GESCHIEDENIS eeuwfeest der Groningse Hoogescholen van zijn zucht voor een Academie, die hem als een mild moeder dierbaar bleef, en waarbij zijn vergelding door vijftig jaren arbeid aan haar luister hem de last zijns levens was. Daarin juichte hij openlijk op den avond van 11 november 1819 met een Leerrede, die op het verzoek zijner gefuste Leerlingen in het licht gegeven is, — Of Muntzhe naar verdient het eereteeken droeg van den Nederlandsche Leeuw; of hij al zijn vroege benoeming waardig was als Lid der Klassie van bij Inschuif; of zijn verlies door de geheele Protestantsche kerk in recht werd betreurd — is bij deze herinnering aan al zijn arbeid en deszelfs hooge waarde overblijkbaar: maar wat was Muntzhe voor de Klassie, die in den rouw over zijn verstorren hartelijk deelde? is de vraag, waarop men geen antwoord kunnen hebben. Affstand van woonplaats en zeldzaam vierden bij aanbodenden Leerrede, ook gedurende den verlootijd der Hoogescholen, vergunden flechten eenmaal 'mans tegenwoordigheid en zulks wel bij de eerste algemene Vergadering. Naauwelijks door de wet op het hoger onderwijs, na zeventig jaar oudte, van den Akademiedienst om lagena , beloofde hij de toezending der Verhandeling , waarvan boven is gewaagd; doch binnen weinig tijds was de dag ten einde, aan wiens nacht de voortreffelijke moehwkke was werkzaam geweest. Het eerste uur schier zijner uitspanning , in de schoot der bloedverwantschap en vriendenschap te Leiden genoten, was dat van zijnen ingang in die zalige rust, waar hem zijn werken volgen, om te bereiden een kroon te bereiden, oneindig allen lof van mensen overtreffende. Drie maanden later, den 15e Januari 1824, trof het Vaderland de slag, waarbij het bijzonder verlies der Klas die oudere nauwelijks werd opgemerkt, doch waarover de rouw diezelfde in de schoot der Algemene Vergadering zich vrijwel mocht uitstorten. Wat jaar mij bloeiend deed voor Nederlandse vertaling, vereeuwigde de geschiedenis van allen onze hoge schappen. Wie hij was ter onderzoeking der dwingelandij en ter bewaring van den edelsten moed bij de diepste onderdrukking, bij het beleid van den algemeenen geest in de hernomen vrijheid, bij de overwinning van 's Werelden onderwerping voor Souverein gezag, en na het volbrengen van zijn werk, leidt van der palm in het gelauwerde pronkstuk zijner welverstandkheid roet de krachtigste, meest voortreffende en volmaakste trekken voor. — Wat bij tot de jongste oogenblikken van zijn verfcheiden bleef voor het dierbaar Vaderland, als ontwerper van het Nederlands Wetboek, als Lid der Tweede Kamer van de Algemene Staten des Rijks, getekend de geschiedenis van den dag, tot op welken dat licht van Nederlandse Koninkrijk werd weggenomen; — weggenomen door den Almachtige en Alwijze, wiens hand de rand van alle tegenstpraak verstoont. — De Hoogeerwaarde snokeaar bevond weldra zijnen ambtgenoot bij een openbare les in een Latijnse redevoering over Kemper als het beste voorbeeld voor beschouwing en navolging van edele en schoone jeugd; — en nog onlangs gedacht hij den vriend van zijn jeugd, jongelingen en mannelijken levensijd, na den roem zijner verdiensten omtrent de Nederlandse Letterkunde, ook door eigen gelukkige beoefening der Nederlandse dichtkunst; hoezeer Nederlandse grootste redenaar alreeds als Lofredenaar van kempher den grootste toejuiching was opgetreden. Hier faalt ons niets over, dan te spreken van zijn Mans betrekking tot het Instituut. Lid van de eerste benoeming der Klasse woonde de komper zijn Vergaderingen tevens bij, zo lang hij in Amsterdam woonde, en deelde hij ijverig in alle lasten, welke hem werden opgelegd. Weldra van daar afwezig, bleef hij dienstvaardig, zoo dikwijks de Klasse zijn raad of oordeel inriep. De Klasse zelf ontzag zijn vele en hoogewaardige bezigheden, aan welke hij zelf zelden onttrok, of de Algerijnse Vergaderingen vooral bij te wonen. Het allereerste en allerlaatste mag de Klasse in haar Openbare Vergadering van 1823 met haar komper pralen, wanneer hij de gedachtenis vierde van zijn Leermeester, vaderlijke vriend en naast verbonden Ambtgenoot wekelijk, terwijl onze h. c. dhr. Schoon zijn erkentelijk hart de schim diens dierbare hand gehuldigd aan den rand zijns grafs, schoon hem eene lofrede in de Nederlandsche taal ter borg was uitgevloeid in de gehoorzaal der maatschappij Felix Meritit; zijlo levendig gevoel van dankbaarheid voor, en zijn helder inzicht van de verdiensten diens voortreffelijke Leermeesters doden hem naar de gelegenheid wenstchen, om deszelfs hoge waarde al luider en breder te verkondigen. Hij zocht die en vond haar bij de Klasse. In de zitting werd de nagedachtenis van Cras, als lichter en handhaver der wijsgeerige rechtsgeleerde school voor altijd een enieder ingedrukt, wien het gebeurde mocht bij die uitstorting der geheele ziel van kilometers over zijn Leermeester tegenwoordig te zijn. De Klasfe wilde deze bulde vereeuwigen, bood de afzonderlijke uitgave der redevoering aan; haar aanbod werd onbelsd; de redevoering echter naar het eerst ontwerp uitgesproken, vorderde bij overfchrift de laatste band ter toevoeging voorzien van bevredigende aanmerkingen; zij werd er aan gelegd, maar volbracht haar arbeid niet. Het eerste opstel en gedeeltelijk overfchrift, aan de eerbiedigheid van Mevroaw zijn weduwe verschuldigd, is het enige, hetwelk de Klasfe van hun onvergetelijke kmsr bezit, en door haar tot een gedenkstuk van Cras en kmpr beide is uitgegeven. 8. Meinard tyobman is, bij de allereerste benoeming van Leden door de Klasse, op den vroeden Juni 1808 tot haar Lid verkozen, en heeft zich Heeds dienstvoudig betoond bij elken last, dien zij hem opdroeg. Van zijn zware, zowel grondige als uitgebreide geleerdheid heeft hij echter geene andere vruchten, dan die van zijn rapporten en concept-prijzen mogen opleveren, door 's raad hoogen ouderdom al spoedig wederhouden in hare minzamen drang op enigen eigen literair arbeid. Bij zijn benoeming had tyobman reeds 67 levensjaren vergeven, een faam van 100 grooten en zoeven verschillende geleerden arbeid, als eer daag een gewonen en naastig doorgebrachte leeftijd eens echten Geleerden voegzaam had mogen vervullen. Veel daarvan, raad zijnen naar bekend geworden, heeft de onsterfelheidsgeest verzekerd; alles te zwaren genoegen bevredigd hem tot een wonder van arbeidzaamheid en geleerdheid tevens van zijn tijd geacht. Te Zwolle in 1741 geboren, ving hij de loop zijner letteroefeningen aan, dien hij in 1752 bekroond zag met der Rechten Meesterchap, na de verdediging van een dissertatie over het leven en de schriften van de Rechtsgeleerde l. Epipius Marcellus, alles in de ere van de onderwijzing waardig, welke hij genoot. — Naamwelijks raad de praktijk van Advokaat begonnen, werd tyobman in 1763 tot Rector beroepen van de Latijnse Scholen te Leeuwarden, welken post hij aanvaardde met een oratie over de noodzakelijkheid van de beoefening van de geschiedenis, vroedsprekendheid en Kriekse taal in Nederland ter vermindering van voor treffelijke burgers. — Twee jaren daarna beklonk hij de Hoogleeraarsstoel te Harderwijk met een oratie over de noodzakelijkheid van de beoefening van de geschiedenis, vroedsprekendheid en Kriekse taal in Nederland ter vermindering van voor treffelijke burgers. — Alzoo scheen de jongere, die al voor de Rechtsgeleerdheid geheel gevormd was voorgekomen, al zijne bevoordeling in de twee rechten, alzijn aangelegd en ontwikkeld voor de Letteren, of in hare school drijven en overrijke velden de leidsman der vaderlandse jeugd te zijn. Doch het 66e jaar reikte hij daartoe de banden. Zijne eigen school riep hem tot de Rechts terug. In 1766 werd hij Hoogleeraar in het Natuurrecht te Utrecht, en aanvaardde hij die leerstoel met een oratie over het regelen van de grenzen van de Natuurlijke Rechtsgeleerdheid. Dit geschrift, te dieen tijd behandeld, toen het den echte wijze gebracht en wetenschappelijk kenmerkte aan het regelen der grenzen van het Natuurrecht te denken, welks onbepaalde overbrenging op de niet nog aan te leggen, maar reeds bestaande en geordende, maatschappij een vorig tijdperk van algemene omverwerping van gebeuren in heel Europa, zoo wel als van het vaderland, heeft ten gevolge gehad. Bij den aanvang der laatste gedachte, waarbij het geweldig brandpunt Utrecht zelf geworden is, moest de tijdsmaat met zijn denkwijze aldaar te heet worden, en nam hij gaandeweg den leerstoel der Rechtsgeleerdheid te Harderwijk als een vergisting aan, terwijl de Hoogleeraar J. Valckenaer, tot zijn opvolger te Utrecht werd benoemd; doch bij de snelle omwenteling van 1787, keerde de tijdsmaat in den verlaten leerstoel weer, alvorens dezelve nog door Valckenaer was beklommen; en beide deze mannen vonden elkaar weer in het Instituut, alwaar Valckenaer tot de benoeming van tijdeman gaarne had raadegewerkt. Zoo was de oude partijchap reeds geknot onder Hollands Koning, en lichter, die geheel is uitgeroeid door Nederlands Koning, den hersteller en uitbreider van dit gif voor Wetenschappen, Letteren en Kunsten. — In den vorige tijd van tachtig jaren had tijdemans lot nog veel verzet gehad. In 1790 tot Griffier der Staten van Overijssel benoemd, nam hij daarvan zijn ontslag na de omwenteling in 1795, en zette zich te Kampen neder tot in 1801, zette zich afgevend met het houden van bijzondere lessen voor de Geschiedenis en Rechtsgeleerdheid. Alstoen werd hem te Leiden het opmaken van de Boekenlijst der Boekerij van de Hooge School opgedragen. In 1814 schonk de Souvereinen Vorst den rang van Hoogleeraar die Hooge School, welken hij, naar de wet op hoger onderwijs in het volgende jaar, als vaste Hoogleeraar behield. Koudens manneigene schriften een boekenlijst van vroegere eeuwen vult vervuld hebben, de grote Bibliotheek, waarin hij na arbeidde, met schier al, wat daarin staat, ook wegens hem gezegd worden hem in zijn hoofd te al jouw gevaar, gelijk vondel eens van O. Vossius zong. Helder, veel belovend was de morgen, beet en drukkend de middag, heerlijk en verkwikkend de avond van een man's leven. Door goddelijke godsvrucht geleid op alle zijnen wegen, als gelukkig vader bewonderd met den roem en deugden zijner Zonen, als dierbaar echtgenoot bijgeftaan in den jongsten nood, ontving de vier en tachtigjarige grijsaard gezegend voor de eenwigheid. 9. Negen dagen na zijn dood, stierf Paulus van Hemert, in negen en zestig jarigen ouderdom. Hij was door Koning Louis XVIII, de lichter van de instituur, als lid benoemd, doch voor de Tweede Klasse, welke hij zelf, het algemeen verlof daartoe gevraagd gebrinkende, verwiste met de Derde. Daartoe had hem zijn ongemeene Letterkunde terstond niet min, dan zijn handhaving der kritische wijsbegeerte, wanneer diezelfde niet langer balling bleef bij de bevestiging en uitbreiding van die geest door Nederlandse Koning, daarna een dubbeld recht gegeven. — Tot in den jaar 1811, alvorens bij zich met der woning naar 'sGravenhage had begeven, was van Hemert een zeer werkzaam lid, wien het oordeel over zaken van Oosterse Letterkunde, Griekse Wijsbegeerte en fraaie Letteren in het algemeen even volkomen voegde, als dat wer de inleiding tot een algemene taalwetenschap van Kinker zijn boezemvriend. Beleefd en welgegrond waren zijn oordeelclen, welke de Klasse dik- wijls wijls inriep. — Hij zelf bood haar eenvoudig aan van zijn beoefening der Oosterse taal en dichtkunde, die wel zeer schoon en genrig werd gekeurd, doch eenvoudig vereisting bij de voor- draag scheen te vorderen, en vlechts het ontdoen vereischte van eenig overtollig loof, of in de gedenkboeken der Klasse te prijken. Maar hiertoe had van Hemert geen instelling, te zoet gewoon aan zijn eigen gang te gaan, en daarin nog alzo gelukkiger gedaagd en openlijk toegeecht. Het gewagen van die eigen gang en openlijke toejuiching her. innerst ons zijn gansch Letterkundig leven. In 1756 te Amsterdam geboren, ving bij het Athenaeum aldaar zijn studies aan, welke hij te Leiden en te Utrecht vervolgens volgde, ter verkrijging van den rang van Lectuur in de Hervormde Kerk. Op dorp Baarn, nabij Utrecht, was vier jaren lang zijn eerste standplaats; hij verliet hetzelfde voor Wijk bij Duurstede. Daar verdacht men zijn godgeleerde begrippen van enige afwijking van de aangeane leer, en verkoos hij liever den kerkdienst te vervullen, dan sich aan het onderzoek en oordeel over zijn gevoelens te onderwerpen. Hij maakte van dezelven echter geen geheim, maar legde ze open aan zijn Leeraar op Bonnet te Utrecht, met wie hij drie brieven wisselde over de rede en haar gezag in den Godsdienst, in 1784 uitgegeven. De twee eerste brieven werden door den Hoogleeraar beantwoord, en, indien het algemeen gevoel al verachten moet over den zege vieren den afloop van die strijd, eenstemming was voorzeker het hoog gevoelen wegens van zijn bekwaamheden. Hij had zich te Rotterdam nedergezet, en liet zich soms tot hooring bij de Collegianten of Burger-broeders, gelijk zij genoemd werden. De burgertwisten, aldaar zeer geweldig blakende, drongen hem, tegen ondanks, tot een partij, welke hij echter meer trouwhartig volgde, wanneer hare bogen in 1787 de wijk naar Brosseux namen, daag hij haar weer overgehaald. Hij keerde dan ook spoedig en geheel ongehinderd weer aan en koos, in 1790, Eljaan verblijf in zijn geboortestad. Het Broederschap der Remonstranten droeg hierom in dit jaar het Hoge College op in de Letteren en Wijstbegeerte aan haar Kweekschool, ter vervanging van de beroepingen van Wittenbach aan het Athenaeum vast. Amsterdam onvervuld. Hij aanvaardde den 5 december 1790 deze post met een oratie over het vee beleid van Christus, het opofferen en het lijden, in zijn lessen en schriften te schikken, zo veel zulks kon, naar de vatbaarheid en het begrip der mensen. Op denzelfden post hield hij, den 3 juli 1809, een Lijkrede in de Latijnse taal op den Hoogleeraar in de godgeleerde en kerkelijke gezegende aan dezelfde Kweekschool aan AR. Ten (van aandoeningen) toe te schrijven? Zo ja; het dan mogelijk de verklaring van hartstogten (van aandoeningen) in die voegen te verklaren, dat deze vergingen geen invloed hebben op Gods genialigheid? Voegde de beantwoording van de eerste gmelde prijsvraag zo geheel den man, die zelf het regeer van eigen onderzoek als Protestant, zoo begeerde beiden als onbepaanselijk, had gebracht; die der tweede kwam niet minder met de stof van zijn wetenschappelijke rede als hoogleeraar overeen; en de, volstrekt ontkennende, beantwoording van de laatstvermelde mag de voorlooper worden van zijn geheele overgave aan de kritische wijsbegeerte, waarvan hij, weldra niet 's Heerenberg na het verlies van zijn tweede gade te Amsterdam weer gekeerd, de eerste aankondiger, verspreider en handhaver in Nederland mag genoemd worden. Hijzelf ging daar licht met toenemende helderheid op, onder zijn uitgave de beginfamen van de kritische wijsbegeerte elk eigen nieuw onderzoek volgen dien weg derde hij van den spreekstoel der Letter- en wijsbegeertesgemaarchapij Fels. LETTERKUNDIGE GESCHIEDENIS Tot een beschreven gehoor mede, hetwelk den onwervelanken, bewonderwaardelijke man als van de Uppen hing; zodat eens te meer de baron zei: "Wat een ander Petrus de Hermit, gebleken Europa te kunnen bewegen"; ja zelf opwekking gevoeld, om, hoe meer dan anders van alle wijsgerige speswinnigheden, het praktisch deel der Kantische wijsbegeerte in heerlijke Latijnse verzen te bezingen. — In 1799 werd zijn magazijn van kritische wijsbegeerte geopend, niet slechts tot bewaarplaats van hergebrachte voor menigen spreker uit diezelfde maatschappij en elders aan de orde van de tijd door waren gebracht, maar vooral tot wapenhuizen, waaruit de scherpe en juist gerichte pijlen vlogen tegen elken onbedachtend aanrander van het nieuwe feestel, en, zonder enige aanzien van persoon, hetgeen men voor waarheid hield, met allerlei wapentuig, ook wel van schrap en spot, ook wel eens minder waardiglijk en minder bescheiden, werd verdedigd. — Gelijktijdig werden gezegd, de wijsbegeerte van den Hermit te hebben afgelopen, om haar in de woningen en werkplaatsen der eenvoudigste mensen over te brengen, zodat de Letteren bij het ontbijt en de thee aan het kritisch magazijn hebben moeten vervangen, als welke leiding denzelfden mensch niet gemakkelijk zou maken met de termen en begrippen, welke zich geoefende denken meermaals onbereikbaar hadden gehoord noemen. De schrijver van deze beschrijving is herleid naar de Klasfe gevoerd, die beide mannen in derzelver waren, maar zeer verschillende, grootheden als hare Leden vereerden. Na die strijd van 1809 tot 1815 gevoerd, opende zij aan vaker hemerijn een geheel nieuw veld, voor zijn oorspronkelijke goedhartigheid, onbegrensde menselijkheid en ruime barachtkundigheid voltoopt gesorteerd, in de Maatschappij van Welzorg, waarbij hij den werkzamen post van Secretaris gebruikte en getrouw volvoerde. Hier nu rustte zijn geest, terwijl zijn hart werkte; het echt praktisch verving nu al het abstracte; daarin liepen zijn laatste levensjaren stil en gelukkig af; wel niet afkeerend, veel minder afgeleid van letteren en wijsbegeerte, maar gematigd bij alle nieuw geschapen, in de letterkundige wereld geraakt, en flitsend ten dienste gereed, waar hij door belangrijke briefwisseling die roepende te kunnen bewijzen. Schoon als rostend Lid der Klasfe op zijn verzekerd vaderland aangemerkt is, zijn jongste brief van den 15de November 1834 nog een bewijs van zijn hartelijke deelneming in haar eer, terwijl deze brede vermelding van zijn naam en roem de wederom huldiging zijner nagedachtenis bij haar is. Tilkman Dothias Wiarda bij de vorming van het Instituut, waaronder Oost-Friesland tot het Koningrijk van Holland behoorde, tot Lid benoemd, en, bij de vorming en uitbreiding van hetzelfde in het Koningrijk der Nederlanden, door Koninklijk gezag bevestigd, werd op den 7de Maart van dit jaar aan de Klasfe door den dood ontnomen in tachtigjarigen ouderdom. Zijn Geschiedenis der Oude Friezen staat in het Tweede Deel der Gedenkschriften geplaatst, houdt zijn naam in vereerend herinnering bij het Instituut, gelijk dezelfde algemeen beroemd is. geworden door zijne veelvuldige schriften van Vaderlandsche Oude- beid- Regts- en Geschiedkundigen aard, — alle in de Hoogduitsche taal. Te Emden oit eco oad Vriesch gesproken geboden, en afstammend in een regte lijn van stamvader waarop, die in 1403 tot Potestaat van Vriesland was verheven, scheen bij door zijn geboren als aangegeven voor den Letterarbeid, die zijn werkzaam leven vervulde. Na zijn Academische loopbaan, welke hij van 1765 tot 1768 eerst te Duisburg, daarna te Halle, volbracht, werkte- hij zijn stand in de maatschappij te zelfden einde aanhangend roei- de, zijnde bij Auskunftsbezoeker bij de Regering van Aurich in 1770; Advokaat aldaar in 1780; Assistent raad bij de Regering in 1781; eerste Secretaris van het Oostfriesche Landschap of der Standen in 1808; na opheffing der Landschappelijke Staatsregeling onder Hollandsche regering, Advokaat bij het Landdrostambt; in 1811 onder de Franse regering Raad van Prefectuur; en, na de weerbezitting van Oostfriesland door Pruisen en de weerinvoering der Landstanden, federt 1818 tot aan zijn overlijden Landfysico. Wiauda's letterarbeid was onvermoeid en vond nauwelijks eenige andere hulpbronnen dan in zijn eigen boekverzameling, daarbij niet eene openbare boekerij in Oost-Friesland te vinden; dezelfde geylede ook geen andere prikkel dan in eigen liefde en gunstige opneming van zijn werken, waarvoor hij nimmer ander voordeel vergde of ontving. Over de Landdagen der Friezen onder den Opstalboorkraam; — over de Rechten van Dommernland; — de Ontdekking der uitgestorvene oude Friesche of Saksische taal; een oud Friesch Woordenboek; — de Oude-Friesche Geschiedenis in enkelde delen — en Duitse PH KLAIS Duitse Woordenboeken en Geslachtsnamen; — het Aegae-boek, een oud lexicologisch wer Lijst der Rastringere; — de geschiedenis en verklaring van de Saksische Werken de Maalburgse Glossen: der 2e druk door hem van 1777 tot in 1818, sommigen blad herschreven, verbeterd, uitgegevene werken. Behalve daarvan kwamen verscheidene opstellingen van hem uit in onderzoeken tijdschriften, ook in de Verhandelingen ter nieuwsgaring der wetten van ons Vaderland, te Groningen door het Genootschap pro exsolendo jure, patriciërs, waarvan hij secretaris 1778 Lid was, uitgegeven. Gelijk deze, werden als Geleerden, menige andere vereerende onderscheiding: in 1817 werd hij, door de Rechtsgeleerde faculteit te Kiel Doctor in de beide rechten verklaard; en Lid benoemd der Koninklijke maatschappij der wetenschappen te Göttingen; in 1818 net den rang van Hofraad bekleed, en eindelijk met het kruis der Guelphen -orde vereerd. Met Koninklijke dankbaarheid "voor de opengevallen platen: van d. Wytenbach door J. Bakker; van H. C. Cras door A. Cratama; van E. A. Borgert door H. A. Hamer; van C. W. Dr. Rhoer van N. Smollenburg; van J. Valoren aan door C. J. C. reuvens; van J. W. te Water aan J. van Voorst; van J. Walravens aan C. J. van Assem; van H. Munt in Ghe aan J. Clarisse; van J. M. Kemper aan C. A. den Tox; van M. T. dem aan J. Oeell; van T. D. Wiarda aan L. A. Warnkoning. De, door den dood van J. D. Barbie du Bocage te Parijs, opengevallen plaats onder de Boitenlandse geassocieerden is nog onvervuld. Digitale versie door Google. In het Letterkundige Geschiedenis der Elasje. De plaatjes onder de Korrespondenten der Klassie opengekomen door de benoeming tot Leden van de Korrespondenten J. Backer, J. Gratama, A. H. Hamaker, C. I. C. Reuvens, J. Clarisse, door den dood van S. van Eldik te Zutphen, R. van Leyden van Westbaarendrecht te 's Gravenhage, en L. Lanoye te Parijs zijn alle vervuld door de benoemingen van H. Arntzenius en O. Dornseiffen te Utrecht, J. Dosscha te 's Gravenhage, M. R. Frets te Rotterdam, A. C. Hottot te Groningen, J. L. Bunting te Zutphen, Champollion le Brun te Parijs en J. A. Umbert te Leiden. Contemporaine Staat VAN DE Derde Klasse VAN HET Koninklijke Nederlandse Instituut. Eerste Afdeeling. Latijnse, Griekse, en Oosterse Taal- en Dichtkunde. E. Wassenberg, P. Hofman Peerlkamp, J. Willmet, J. BAKE, D. J. van Lennep, J. van Voorst, J. H. Hofstopt, J. Clarisse, en J. H. Pareau, J. Geel. Tweede Afdeeling. Oude en Nieuwe Geschiedenis van de vreemde Volkeren, derzelver Oudheden en Gedenkstukken. A. R. Falck, W. A. van Hungers » P. W. van Heusden, H. A. Hamaker, A. A. Stratenus, N. Smollenburg » A. van Goudover, C. J. C. Reuvens » N. Cornelissen, L. A. Warnkoning. DERDE AFDEELING. Beste Secretariaat. M. C. VAN HALL, J. KINKER, J. P. L. SCHRODER, F. C. LAMMENS, J. TEISSIER LAWCB, J. H. VAN REENEN, S. GRATAMA, C. J. VAN ASSEN, C. A. DEN TEX. Beste Secretariaat M. STUART. Theezaal J. WILLMET. Directeur van het Penningskabinet D. J. VAN LUNNEP. BUITENLANDSE GEASSOCIEERDEN. A. H. L. heeren, te Göttingen. C. HOOO, te Göttingen, W. ROSEC, te Allerton. A. J. SILVESTRE DE SACY, te Parijs. F. JACOBS, te Gotha. A. MAJOS, te Milaan. J. DE HAMMER, te Wenen. KOR. Digitale versie door Google Alt DB DSR.DK KLAUE. KORRESPONDENTEN. O. H. Bernstein, te Berlijn. H. ARNTZENIUS, te Utrecht. J. F. BOISSONNADE, te Parijs. J. BOSSCHA, in 's-Gravenhage. P. BOSSCHA, te Deventer. C. A. BÜTTGER, te Dresden, J. TEN BRINK, te Groningen. CHAMPOLLION LE JEUNE, te Parijs. .. CHAÜSSARD, te Orléans. T. CREUZER, te Heidelberg. O. DORN SEIFFERT, te Utrecht. J. O. EICHORN, te Göttingen. H. C. EICHSTÄDT, te Jena. E. EPKEMA, te Middelburg. P. FRETS, te Rotterdam. .. GALDI, te Napels. GARATTONI, te Napels. J. CRIBBERG DE HIMS, te Tanger. B. HAGEMAN, te Leiden. A. HAMILTON, te Hertford bij Londen. A. C. HOLTIUS, te Leuven. J. B. HUMBERT, te Leiden. J. O. HUSCHKE, te Rostock. P. A. JACQUES, te Parijs. N. O. VAN KAMPEN, te Leiden. J. LEN- Digitale versie door Google TEGENWOORDIGE STAAT VAN DE DERDE KLASSE. J. LENTING, te Zürich. F. O. A. B. VAN LYDEN, te Leeuwarden. P. H. MARRON, te Parijs. P. MÜNTER, te Kopenhagen. P. NOÖL, te Parijs. .. NIEUWHAUS, te Berlijn. W. OUSELEVE, te Londen. R. W. J. VAN PABST, in 's-Gravenhage. E. QUATREME, te Rouen. H. VAN ROYEN, in 's-Gravenhage. O. T. SURINACH, te Lingen. c. de villers, te Lübeck. 0. de waal, te Groningen. b. p. van wesele scuolten , in '«Gravenhage. h. weytingh , te Kampen. Digitized by Google VERHANDELING OVER DRIE GROOTE STEENEN BEELDEN, IM DEN JARB 1 8 t 9 UIT JAVA NAAR DE NE OERLANDEN OVERGEZONDEN: DOOk C. J. C. R E U FE N S. 1824. Google V O O R REDE. Hei was in den jare i8ao, dat drie groote fteenen beeiden t de eerfte van dien aard, welke in ons vaderland gezien waren , uit Java in het voorgaande jaar afgezonden , te Amßerdam aankwamen. Devorige bezitter derzelve was deheer n. Engelhardt , weleergou- verneür van Java's Oostboek. Het is aan de welwillendheid van dien heer., en niet minder aan de verlichte belangßelling van Z. Exc. den heer e*lout , toenmaals een der commisfarisfen • gcncraal van Z. M. onzen gei'erbiedigden koning y thans minister van marine en Kolonien, dat de Nederlanden zieh in derzelver onmiddel- lijk bezit mögen Verheugen. Het is verder door de zorg des hoog- leeraars reinwardt voor alle takken van kennis t aan zijne, door den konin g verordende, wetenfchappelijke zending naar Java ver- knöcht* dat bijna veertig ftuks kleinere fteenen beeiden , en eene verzameling van teekeningen en befchrijvingen van tempe- Icn C») naar het vaderland overgevoerd, de beoefening der Ja- vaanfehe oudheden, godsdienst, en kunstwerken alhier kunnen grondvesten. Dat _________-_._-___.___- _—___-—-——____ (a) Namelijk teekeningen en befchrijvingen van Brambanan , gc~ moakt op last van den heer Engelhardt} dergtlijke van Boro Bodor en Goenong Praautf*, vervaardigd op last van den Engel fchen gouver» neur-gtneraal raffles, en teekeningen van Singa-Sari, gemaalt op last van den heer reinwardt zelven. ♦ a Digitized by Google tv VOORREDE. Dat deze eerlijke poging eerst thans, na een tijdsverloop van jaren, het licht ziet, hiervan ben ik aan mijn geprijsde leden van het Instituut, zoowel als aan het algemeen, dat dezelfde zo aan zullen zijn daar voor, en niet anders, het licht ziet, hiervan ben ik vooral aan buitenlandse geloven verplicht. De Derde de Kas van het Instituut in welke tuin deze drie eerste aangekondene beeiden een plek hadden gekregen, verlangde aan de koning een opzettelijk verflog over dezelve te kunnen aanbieden, had, in December van hetzelfde jaar 1810, een commissie tot onderzoek derzelve benoemd, waarvan ik, tenmaals ik correspondent der Klasse zijnde, een gedeelte mocht uitmaken. Ik betuig de Klasse hiervoor, en de commissie niet minder voor de vereerende onderscheiding, welke mij te beurt viel, om zulk een verflog op te stellen, mijn openlijk dank. Het is niet teminin waar, dat ik, veele door voorloopige beschouwing (in 1819) van dergelijke beelden in het museum der O. I. Maatschappij te Londen, en door een vlugtige bestudering van moor's Hindu Pantheon voorbereid en geheel vreemd aan alle Oosterse talen, mij onbekwaam gevoeld, om die taak naar waar de te vervullen. Ik ging dus, na meerdere voorbereiding, opnieuw in 1821 naar Engeland, zowel om verdere hoogst noodzakelijke boekwerken te verzamelen, als om hulp te erlangen in het lezen en vertalen van het opschrift, op het eerst der beelden voorkomende. Oprecht hulde van dankbaarheid zij dan ook de beroemde Engelse geleerde in de Sanskrietse letterkunde, Dr. Wilkins, bibliothecaris der gemeente O. I. Maatschappij, toegebracht voor de bereidwilligheid, met welke hij hierin mij ten dienste heeft willen staan. Maar ook na mijn terugkomst vorderde het gebruiken van alle verzamelde hulpmiddelen een noodzakelijk tijdsverloop. Ander ambtsbezigheden, een tocht door oudheidkundige reizen elders heen gericht, maar vooral de noodzakelijke Heid om de terugkomst van de hoogleeraar Reinhardt af te wachten, die eerst in het einde van 1819 voet aan wal zette, en die vervolgens mijn onderzoekingen met boven gemeende bijdragen in schrift en teekening, en met mondelinge inlichtingen krachtig ondersteund had, hebben het inleveren van dit verflog bij de commissie tot in november 1833 doen aanloopen. Terwijl de commissie en de Klasse de menigvuldige, mij niet geheel onbekende zwakheden van dat werk over het hoofd ziende, het zetten aanvaarden, en wel als een persoonlijke verhandeling van mij geliefde aan te merken, velden als een voornam te doen drukken, verliep er eenige tijd, welke mij, bij nader overweging van het gelde omtrent een bijzonder punt, naamelijk de mogelijkheid van Boedisten invloed op het beeld, hetwelk tot de Sivisten sectie behoort, van gedachte deed veranderen. Ik verlangde en verkreeg vrijheid om die verhandeling nogmaals na te zien, en het opzettelijk onderzoek omtrent de Boedisten en Dhammapadaffecten kwam mij, ik beken het, nog op een jaar tijdsverloop te aan. De lezer zal, op blz. 13a, nog een spoor vinden van mijn verandering van gedachte. In September 1834 werd deze hier ter drukkerij overgegeven: de find van de platen, zoo wel als mijn verwijdering van de pers, zal tot natuurlijke verklaring dienen van het verdere oponthoud. Indien ik mij das, ter ontginning van die hoort van oudheidkunde, waarbij ons vaderland, het naaste belang heeft, naamelijk die, welke deszelfs eigen bezittingen betreft, reeds vroeg in mijn loopbaan aldaar begeven, die mij van andere, meer regte pligten merkbaar heeft afgetrokken, mag dit bovenstaande eenvoudige verhaal van mijn bemoeijingen bij vaderlandse geschreven tot verklaring dienen, dat ik zulk een taak heb durven opnemen, zonder kennis van de oorspronkelijke teksten. Het ar, leeren toch van het Sanskriet zou mij nog veel verder hebben afgeleid, en was mij inderdaad, in deze jaren, endoenlijk. Trouwens voor de gedenkstukken van andere landen, zouden wel andere, geheel verschillende Oosterse teksten noodig zijn. De Archeologie, op zelve zo uitgebreid, en zo verscheiden andere wetenschappen verzoetend, meest zelden op de medehulp en het oordeel van taalgeleerden vertaald, gelijk deze van de studie der gedenkstukken meer licht en onderrichting kunnen ontvangen, dan sommigen verzuolen inzien. Dat ik dan ook overall met zorg, zelfs tegenstander het gevaar van in kleinigheden te vervallen, de getuigen voor elk mijner gezegden heb aangehaald, is geschied, niet alleen om mijn eigen overtuiging te vestigen, en andere leek in de Sanskritische taal de juiste maat van het vertrouwen aan te band te geven, zodat mijn uitlegging zulde verdienen; maar ook vooral om, die de krachtig zijn, en die mijnen arbeid hunner aandacht waardig te keuren, in de gelegenheid te zetten, om, in geval van dwaling van mijne zijde, naauwkeurig te beoordelen, in welk punt de redenering moet haperen. Dat ik ook in vele bijzonderheden en vele gissingen ben vervallen, welke de kennis der talen mij en den lezer zoude beperkt hebben, zal men mij daarin, hoop ik, als een onvermijdelijk kwaad, getolereren. Had het aan mij gefaillied, om de druk nog enigen tijd uit te stellen {waarin de Klasfe, uit redenen van welvoegelijkheid, dit ik eerbijig, zwarigheid maakte}, dan had een ander bezwaar, wel bij mij nog is overgebleven, te wegnemen kunnen worden. Ik heb mij, namentelijk, enkel beholpen met de uittreksels uit Indische werken, welke mij baldan, polier, heerbaar, haalbaar enz. aan de hand gaven, en vooral met de werken der geleerde matraschappen van Calcutta en Bombay; maar de vertalingen van sommige Indische gedichten, als bijv. de eerste delen van den Ramayana, enz. heb ik moeten verwaarderen. Al dit so, schoon ik veel zorg heb besteed aan het bestuderen der uitgegevene gedachten flarden van bewerkstukken in Indie, en van vele onuitgegevene der gelijke op Java, heb ik mij van het aanleenen der beschrijvingen van bijzondere streken, als van colebrooke, runter of buchanan in zijn werk, van kirkpatrick over Nepal, van Annington over Caboel enz., om de zaak niet te veel te maken, gehandhaafd. Het indische gedichten betreft hoop ik, die verhandelingen van eenen jongen, eenen colebrooke enz. ontderzelver waren geloof ik eenigzint mededeelen. En wat de eigenlijk vertaalde stukken zijn, klein en beperkt fragmenten; en wat de gebouwen aangaat, in de gemeente en de beschrijving en vervoermiddelen ik, -dat het meest mij langs andere wegen, bijvoorbeeld door leuningen, en de Asiatick Researches nu geheel onbekend is gebleven. Eenige andere werken, als de reis van Ambroise de Perno, de nitgaaf, in '49. Die van Sonnbrat, als Systema Drahi manicam, reizen van Munitius a.s.b., waren voor mij niet kunnen worden: waar de herren's ideeën waren indistinct, te achterhoeden gebruikt. Het eerste en tweede deel der Aziatische Researches. VOORREDE. Dat de Antiquitates of Ja, door Raffles aangekondigd, verschenen zouden zijn, zou mij niet beïnden ge worden (a). Ik schreef in het Nederduitsch en niet in het Latijn. Dit zal weinig verdediging behoeven. Het onderwerp is bovenal nationaal: onze oudere schrijvers, zoals Bruyn, Witt en Valentinus, die hun landstaal gebruikten, zijn desniettegenval ook buitenslands enigszins bekend geworden. Maar wilde ik mijn geringe onderzoekingen voor zoveel landgenoten, die niet goed aanleg en met verstand, doch zelden klassieke opvoeding, de Oost bezoeken, niet ontegengankelijk maken, dan moest ik in het Nederduits schrijven, het behouden der Wederduitsche spelling in vreemde woorden was dan een natuurlijk gevolg. Ook deed ik daarin niet anders, dan het voorbeeld volgen, door de genoemde schrijvers gegeven, en door het algemene gebruik in onze Oost gewettigd. Apeldoorn, April 1820. C.J. C. REUVENS. (a) hadden *uit het Journal Asiatique (I. p. 043, en III. p. 318), dat de rijke versameling van berichten en teekens van menselijke, Indische en Java betreffende » bij het museum der O, J. Meadeeapping te Londen tot geplaatst worden. Ik verse zijn van harte, dat van deze een natu van wetenschappen, weldra een algemeen gebruik wordt ge BERIGT over. de SPELUNC. Jammer is het, dat baldwin valt, door de ve der godennamen, eenigzins moeilijk te verstaan zijn. Deze verwarring ontstaat geheeltemaal uit gebrek aan kennis der oorspronkelijke taal, waardoor zij dikwijls de naam der goden in de plaats van derzelver eigene namen (bijv. Eswara (of Iwara): heer) in de plaats van Siva; gedeeltelijk uit de verschillende schrijfwijze van dezelfdenamen. Ook van dit verschil zijn we twee rede redenen: het onderscheid der inlandse tongvallen, vanwaar soms schrijven als Sir* t P+iw*rt voor Bhairava (Bhairava)i en de verschillenheid der Europese Volkeren, die ons de berichten hebben medegedeeld, doch wier uitspraak ons niet altijd juist bekend is. Men heeft niet alleen Engelse, Hollandse, Franse en Duitse beschrijvingen; maar ook Portugees berichten zijn door Kircher, daldinus en valentinus gebrocht: zodat valentinus, na Eswara (Siva) vermeld te hebben, dien naatnaam enige regels verder schrijft, en birchburn fisjnoe, Bexno; baldacus Siva, Quivis noemt Van Italiaanse schrijfwijze, eindelijk, hebben wij een proef bij Fra Paolo a s. bartolomeo, naar wie majbr (Mythol. Lexikon) Chakra spelt voor de Engelse schrijfwijs Chakro, bij ons Tsjakra. 