title: Over Oude en latere Drinkplegtigheden: Vooral der Scandinaviërs, Germanen en ...
creator: Derk Buddingh
text: . (6.) Over het uitzuigen der wanden, yid: CoRir. Tacitüs, de Morib. Germ. ^ 7. «Tot de moeders, tot ((4e w^yen brengen zij banne wonden, die, onverachrakt, « dezeWc teilen en uitzuigen , enz. » Yei't. van tan Wijn, HisL Avondstonden , bl. 57. , zie daarover ook Monk, Gesck, des Heidenth. s. 32. Wij vermoeden, dat met dezen bloed-dranV , ook de i&/oe(i-drank der Hongaren , door jserenhertogen van bon eigen bloed zamengemengd , even als de bloed^wruak van CHRiEiiniLDE in bet iW- belungen-Wedy daarmede zamenbangen. Zoo dronken At^ tii.a'8 of Etzeu Hnnnen-bendcn , het bloed der ver- slagenen in de Catalaunische velden, oP leschten zieh, volgenshetiVtöe/un^en-lied, aan het bloed der vijanden ^ in de bitte van de brandende zaal der Etzelsburg, (7.) Over toover- gift- en /»e/cie-dranken , zoude hier welligt ook nog uit het volksbijgeloof een en ander zijn bij te voegen ; doch de geheele rabriek van toove- rijen gaan wij liefst voorbij , oindat daarvan . nog zoo veel in het volksbijgeloof voortleeft. In het algemecn zij echter nopcns die dranken liier bijgevoogd : dat zij ondcr ( 58 ) bezweermgea bereid^ en naar bet Germaansche volks- geloof veelal doodelijk waren , de ^f/f-drank plotseling , de liefde-drank langzaam, doör een niet te betredigen veiiangen naar bet bemkide roorwerp. Door tegenmid- delen en tegendranken werden zij echter onschadelijk geitiaakt. Zie Monb, Geieh, des HeidefUh. J. s. 242^ en op Terseheidene andere plaatsen ; over tooverijen enz. voocal ook : Jac. Grimm ^ Deutsche Myth, 1835. Cup, XXVn, B. 579, etc. (8.) Tacitüs de Mor. Germ. p. 23, en daarover Moni, Gesch. desHeidenth. ,1 s. 242. Feestelijke ge- legenheden , waarbij onder de Sccwdinaviers , waar- scbijnlijk ook onder de Germanen , drank-ofFers, drink- plegtigbeden enz. te pas kwamen, waren vooral ook de gebootete- , huwelijks- en dood-^e^s^exi , waarvan nog veel , ook in onze gewesten , boezeer verzwakt , en op verscbillende plaitden gewijzigd, is in zwang gebleven. Studr, Abh, über nord. Altherth, 1817, is over de zeden en bet buisselijk leven der Deenen zeer belangrijk , zie t. g. pl. 8. 191. Opdie plegtigbeden komen wij lafer terug. (9.) Aegib's £/rmA:-gelag , daarover zie men mijne Edda-leer enz. 1827. bl, 77 — 79, over den vervaar- lijken h^ouw\eid in de Hymishvida , D*". Legis , Fund- (69) gruben enz. s. 206. deze laatste inzonderlieid herinncrt hieraan den offer - en om^eZ-ketel^ der Cimbnscke en Pelaagische volken. — In het noorden heette de ketel , waarin het offerbloed opgevangen werd, de Hlaut-boUar, Dezel?e werd op Jola-feesten gebraikt. (10*) Men vindt deze mythe bij D'. Lkois^ Alkuna, Leipz. 18dl. 8« 90 1 91^ een werk^ dat gitwlendeels naai* Finn Maghusen gevolgd is^ vooral leze men daar- over Aegisdrecka (Abgir's drinkgehg) en de Hymis- kvida, beide J^Jc^-liederen ^ waarvan het laatste voor- komt met aanteekeningen en opbeldenngen in D^*. LEGis , Fundgruben II. «. 193 etc. Zie ook D^ Vuipius, Handwb. der Myth, Leipz. 1826, in voce. Dit gebniik van veeldrinken ging in later tijden op vele feestelijkheden en gebruikelijkheden over. Het drin- ken der Duitschers was Yit)eger zelfs een spreekwoord. n. I. Germams bibere est vivere, Ook de latere ge- schiedenis levert voorbeelden -op van veel diinken , en hoezeer men eene bijzondere eer in die kunst stelde. Als zoodanigen vecldrinker, leert ons 31*". Schelteha, eenen Claas Stobtebeker te Hamburg kennen^ die in 1374 als zeerover aldaar onthalsd werd, en op wiens zUveren bokaal (volgens Idsikga, Staatsregl enz, , d\. I. bl. 301) de veoldn'nher zelf schiecf : (60) « Ik jonker SiMing» « Van Graninga , tf Sloeg dees henia c In Hn flenxa « Doerg mijn kraga , « In mijn maga. » Zoodanigc hensa-bekers schijnenplaatsvervangewtezijri der vroegeredrinkhorens. In later tijd had men te voren , koppetassen^ diinkschalen ^ berkenmeijer», drinknappen^ zuogcnoemde uperkcns^ sleepkes^ stede-kannen , zuper- kens (waarvan ons wipperken) , »cheepjes, molen-bekers^ napjes en wat dies meer zij. Aibeelding^en daarvan vindt men bij van Alkemadk^ Displ, II. dl., en le Francqvan Berkuet ; oud HolL vriendsch, 1809. en in diens Nat, Historie, Vele stad«- en collegfie-gebraiken hängten met dat veeldrinken zamen, zoo bijv. het drinken lan den [[i'ooten bokaal of hensbeker (den bokaal van den Herto^j; van Saksen) te Franeker, waarin 2*/^ Öesch wijn gin(r, den grooten gouden beker van Maximiliaan te Veere (waarover van Boxhorüt, van Alkehadk, ERMERiiisen ScnELTBXA gewagen} , de Hondsbossche henze-beker^ de groote beker van den Roomsch Koning Willes , die van Ablbeegtvan Beteren, en anderen. Verscheidenevoorbeel- den zijn er, dat de dijks-collegien van Rijnlandj Delftland ca Schieland het zoogenoemde verhensen , tot uitersten drcven ; zelfs de collegien van wecs- en godshuizen volgden daarin na. Inzonderheid moet dit gebraik van vecldrin" (61 ) ken recds van af den tijd van Rarel deti grooien in sommige kloosf ers zeer in zwang zijn geweest ; zouden de namen van Bisschop en Kardinaal , niet daaraan herinneren? Dat de bekende drinkdwangen , het zoo- genocmde u>apel drinken, dat is diinken of den drank in het aangezigt (de wafel) wei^ien^ het drinken of de kamer uit , en wat dies meer zij, uit dat overoude gebruik zijn voortgevloeid is weinig te betwijfelen. Over een en ander zie men uitvoeriger bij M^*. Sgueltema, in de aant. op zijn^ Gesch, t>an de dageltfksche kost , blz. 297 enz. Eene niet onbehageJijke beschrijving van eenen starteheker (die men niet zonder störten kon uit- drinken) geeft Le Frakcq van Berkhet^ oud HolL vriendsch.y bij de afbeelding, blz. 191. (11^) Over den nataurkundigen zin en beteekenis der I Noordsche mythologie^ of Edda-leer , heeft vooral de Deensche geleerde , Professor Fiic w Magnüsen een helder licht verspreid^ en is daarin nagevolgd^ behalve door D''. Legis , in diens aangehaalde werken ^ door den Baron Dirckin gk-Holmfeld , über den geistigen Gehalt der alten Religionen und Mythen (Copenh, 1828), en in zijne Ansichten von der nordisch. Forzeit (Copenh. 1829). Zoo veel is thans, bij de vordenng der mythologische wetenschap nitgemaakt, dat de Eddah van het noorden^ en over het geheel alle raythen, ook (62) die ran Indianen , Grieken en Romeinen , geenen ioater dooden letter, maar eenen natuurknndigen zin eit veelal zedekandige betöekenis bevaUen. (12.) Mijne Ferhandeling overdeN. godenieery ütr. 1836. In deze verbandeling ^ waarin ik op het voetspoor van geleerden als Ftnn Magndseit, Grimm, Mokk, D^ Legis en anderen^ getracht heb de N. Godenleer als natunrleer te doen kennen, waarbij eene zedelijke en boYennatuarkundige strekking niet te yergeten is, heb ik eenige aanteekeningen opgenomen over het 0«<riti- , (thans Paasch-) feest, het If e»-feest, Pinkster- feest , Jule- of Joel-£eest enz. , welke , zoo hier als eiders , nog Sporen uit het vroeger heldendom hebben nagelaten. (13.) Volgens Mallet, Monum. de la tnythoL etc. Gopenh. 1756. in 4<>. p. 49., was Aou/, hiotd, de zon , eigenlijk een zonnewiel ) — ook bij de Wenden was juul , gelijk geola bij de AngeUaksers, een wieL Nog beteekent yi«e/ , joel, jool, in het Saterland een wiel ^ zie HocHE , i^ei'ie m dm Saterland, s. 139, aan- gehaald door Mr. Hoeveft , in de Iauers Taalk. Magax, III Deel ,2 St. , bl. 260. Dat het gcnoemde Joel- of Jti/d'feesi , tot in de oudste tijden opkliml , en Tan het wenden der zonnewielen, de zonnekeer, deszelfs natuurkandigcn oorsprong ontlcent , blijkt ook uit Proco- ( 68 ) PV9 , die van bct oude Tkuie gewagende , reeds dit feeat venneldt. Wij taten daaromtrent de woorden van \. MABniER , in de Revue des deus mandes , Tom, XV. Aoui. 1838 hier volgen. «On voit la, -~ op « hetoude Thule, — dit il , (n. 1. Pbocqfe) chaque annee (( one singuliere ebose. Au solstice d' ete , le aoleil ne quitte «pas Pborizon pendant quarante joaj'8. II disparait pen- (( dant le mdme nombre de jours au solstice d'hiver : » — et plus loin; (doi-squ'ils ont passe vingt-cinq jours dans «(Fobscurite ils envoient au haut des montagnes des «hommes^ qui epient les premiers rayons du soleil et <(qai l'fflinoncent aux habitans de la plaine. Alors ceux- ((ciae rejouissent et celebrent une grande föte» verder: « Ce que Procope raconte du culte des dienx s'accorde «avcc les anciennes traditions. La grande föte dont «il fixe Fcpoqbe au solstice d'hiver,etait le Jul que a\es Scandinaves celebr^rent pompeusement jusqn'a (( Tepoque du Christianisme , et qui a donne son nom a ula fötede Noel. La nuit de Noel en Suede, s'appelle aJuhiatf Julafton, £n Danemarc et en Norvege on «a conserve le m^me nom.» (14.) Volgens het werk van Prof. C. C. Raph, Antiquitaies AmericanncB , uitgegeven in 1838 door het Genootschap der oadheidkundigen te Koppenhagen ^ was Amerika reeds 896 door Biörn HKHicr?80ii ont- ( 64) dekt geworden. Thoefiv Kakeisefn e , over wiea in den tekst gesproken wordt , ondemam in 1007 eene twecde reize derwaarts , nadat hii; te Bratialtd hat Jule-feest gevierd had. Zie deswege mijne vertaling uit genoemde Antiq. Americ: Ontdekking van Amenka, en herhaalde Seereisen derwctarts in de X — XIV eeuw ('s Graveah. 1838.) en ald. blz. 20. ~ Yerdere vei'talingen uit dat beroemde werk zijn van Makkier, Mohnikb, Shith, Biondelli, SjöGRSif^ GnäBERG , D^. Yargas , M^. Hetteha , als in het Franscfa , Hoogduitscb^ Engelsch, Italiaansch^ Kussiscb^ Spaansch , en Nederlandsch. Zie Kunst- en letterb, 5 Oct. 1841. N®. 42. alwaar bl. 237 enz. een overzigt dier verta« iingen voorkomt. (15.) Men zie veider ovei' het Jule-feest en deJul- offers, Solar-hhi bij de Zweden^ behalve in mijnc Ferh, over den N. Godenleer bl. 84. , vooral ook Stühr > Ahh. über nordische Alterterth, Berl. 1817. s. 193 enz, voorts zie men Monb^ Gesch, des Heidenth. I. s. 258 , bij de JVoorwegers id. s. 280. etc. 285 , gelijk ook D*". VuLPius, Hdfch. der Mythol. etc. in voce, Dit feest werd steeds om de negen jaren met nitste- kende plegligheid gevicixl. «Bei diesen letzteren weihte man in Lethra den « Göltern und dem Tode neun und neunzig Menschen , (65) ((eben so viele Pferde, wie Hunde und Hähne, dtatt <( Falken» zegt Stuur, t. a. pl. s. 194. Bat zieh uit dit fcest nog eenige onzer St. Nico! aas-bak werken , enz. laf cn verklaren , schijnt ook de Heer Grihh , D. M. 8. 692. te bedoeleh , als hij zeg;t : (( Ich möchte das hack- uwerck in gotzenfortny die geschnitzten koholde und i< puppen auf alte idole zurückfuhren, u de sirnukt' <( cns de consparsa farina , )> Indic. superst, XXVI. ((gdbackne thiergestalten scheinen verehrte thiere, oder «(attribute eines gottes. bek antlich wird in Schweden a der juleber noch gebacken. )> De ever of het ever- zwijn schijnt den god Freyr gewijd : everzwijnen trokken ligt ook den zonnewagen, etc. — In eene nog uit te gevene Ferh, over het Westland enz. , hoop ik nog nieuwe en meerdere bewijzen aan de band te geven , dat dit feest ook nog andere sporen in ons land , en in onze taal beeft nagelaten. (16.) Braga-/u//. Hoezeer Mone, Gesch, d, Heidenth, I. s. 281, ook den beker Otn ins-/«*// vermeid t,zoovind ik echter hoofdzakelijk den Braga-heker als zoodanig (als /tt/Z-beker) genoemd. Over Braga of Bragur , als de god der diclitkunst en welsprekendheid , heb ik het noo- dige gezegd in mijne Edda-leer of Handb, der JV, Godenleer, 1837. bl. 30 enz. — Nopens den beker, hem bij feestelijke gelegenheden gewijd, zegt Bartüolixus, (66) in Aniiq. Dante , K ]. c. 8. p. 126. uMalti quoque ((bibebant Bragabctegere , boc est, precellentium he- « nmm , atque dominoram scyphos , qui in bello ooca- tt buerant. » £n door S^orre , in Jomsvikinga saga, c. 27 7 en Tnglinga saga, c. 40, weet men, dat na de lijkplegtigheden der noordscbe koningen , de erfgenaam de8 froons, (gelijk biJT. SiGVALona den dood zijns iraders Strutharald,) ZOO lang op een Toetbankje Toor den troon bleef atten , tot dat hem naar oudei* gewoonte , den drinlhoom gebragt verd, dien bij moest ledigen, waarbij bq teyens de gelofte aflegde, eene manndijle daad te zullen yerrigten. Daama beklom bij den troon zijns Tadem, eo nam als er%enaam van. hcitrijk^ diens^ zitpkata in. Deze drinkhoom nu, werd BRAGi-beker, BnAGk'fuU gebeeten^ ongetwijfeld omdat dezelve den toekomenden beerscher moest berinneren, boezeer^ bem Braoa's gaven, wijsheid en welsprekendbeid, noodig waren ^ 001 wel te regeren, en dat men alleen door groote edele bedrijven, zieb den roem der onsterfelijkbeid , den lof van den god des dicbters, kon waaitlig maken. In dien zin was die dronk of Braga-/i«// op Joel-feesien niet ongepast. Zie bcbalve MoiiR , t. a. pl. , orer den Braga*/»//: MytkoL Handw.orferb. Braimschw. 1831. in Yoce; ook van Alkehade en var der Scuuxwg fl^ederl. disphgtigh, 1732. II. D. bl. 215 enz. en, D^. Legis, Wh, der IV. Myth. Zutpb. 1831 , in voce Braga. (67 ) (17.) OoiNs-mtnm. Het komt niij voor^ dat de dnnkp1og[fiVheden , welke ter eere der gfoden OdIxX , Tho» , Freya , — of van Odin , Frey» en Niörd , (over welke [;oden zie mijne Edda-leer, ütr. 1837) gelijk die op het t/u/e-feest , of bij andere huisselijke feestelijkhedeD , door den oflTer-priester ingewijd en ingesteld werden , bij voorkeur den naam van imnm-hekers of ininni-hoacM droegen. Ook ter eere van a%e8torvene vrienden en beiden dronk men minni. TnoRHODUs Torfabvs , hisi, Norveg, Pars. II. Lib. Vlli^ C. 4., zeg^t dienaangaande: (c Primo vespere funebris oonvivii frequentia poeola , nt bodie ea , qaae Memoriae aicantur (mtnfM vocant} ami- corum ant Propinquoram praecipuis, oomna liquore , plena^ propiAabantar ; qnibns id, qne Bragins celebran- tor y saccessit. » — Over de mmnt «dronken ter eere der goden ; zie men vooral : Jac. Grimh, Z>. myih, s. 36 — 37 ; vöorts ook vAiT Alkbmade en vait der* ScRELtiRfi , waar de tuffim-beker ook voorkomt^ als: «pocahun in me- moriam defunctomm illustrium amioomm , — ter gedadi- tenis van doorluchtige en vermaarde a^estorvene vrienden. zie t. a. pl. bl. 212. (18.) Omti-cnt dit een en ander, de veranderihg of wijziging van vroegere beidensche instellingen , in chris- telijke feesten , verwijs ik bier mede naar mijne verban- delingofer de Noardsche Godenleer, Utr. 1836. bl. 36. (68) Daarbij beroep ik mij echter op den geleerden Fi wie MiGNusEn, de eerste November y uit het Deensch vertaald door Jh«". M'. Hetteka. (Leeuw. 1835.) De geleerde Mohe is van hetzelfde gevoeien , als hij zej^t : « Die Folksfeftte in Schweden haben gewiss nahen Zusam- menliang mit den alten Jahresfesten , vorzüglich die Ter« scbiedenen Tänze auf dem Eise^ mit den WalFen^ der Feuertanz , das Frühlingsfest mit seiner bildlichen Tödtung des Winters ; die Mai-feier mit ihren Liebesliedem u. s. w. Solche Gebräuche sind vielleicht unmittelbar aus den heidnischen Opfern übrig geblieben und haben sich wie überall nur etwas christlich gestaltet. » — Mone^ Gesch^ d. Heidenih. Lpz. 1822. J. Th. s. 260. Wie door dit vielleicht nog mögt kunnen twij feien, leze'ook de meer stellige verzekeringen van Jag. Grihh, Deuts, myth, s. ixi. Nadat deze over de yerandering van heidensche tempels in kerken enz. gesproken heeft , zegt hij : (c am leichtesten abei* konnte in festen und feierlichkeiten der kirehe , mit geringer abändering , die gewohnheit des neubekehrten volks gehegt werden. » (19.) Belangrijk is, overdezeNoordschemi'nm-bekers, eerst ter eere van N. goden, daarna op heiligen en ko- nifigen ovcrgegaan , onze van Alkemade en van der ScuELLiNG, JVederL Displegtigheden y Il^ deel. bl. 7.5 — 80, een werk, dat mij ook nopens de verdere, ( 69 ) Nederlandsche drinkinstelling^en bij dit onderzoek g^roofe diensten heeft bewezen. Aldaar vindt inen vermeid de minni-bekers van St. Ülriks , Olaüs (zoon van Frygo) , die de Christenleer in het Noorden heeft voortgeplant, voorts van Koning Canüt en Erik^ ter wier eere en aandenken men dronk. Jac. Grihih^ Deuts, myth.,\eT' meldt de overige door ons genoemde mtnni-hekers , s, 27, en voegt daar nog onder de naiezingen bij : « Omns-full , ]\'iabdar-/m// en Frets'-/«//,») uit de Hakonar godha saga^ cap. 16. ontleend. (20.) Deze drinkinstelling ter eere der H, Drievul- digheid, wordt door van Alk eh ade, Nederl, dispL II. dl. bl. 11 y 72 ontleend uit een Lat. H. S. van ge- meld klooster, door den AbtZYSRAifDus, zoohet schijnt, en Aug. Wigtmans, Marion , L. I. c, 12. p. 178. (21). Over den St, Jfai'/en^-di'onk , en St. Marteit zelven , zie men almede van AlkEsaoe , Nederl, displ, II. dl. bl. 8S , enz. Beze St. Märten , omstreeks 386, Bisschop van Tours y werd almede in Frankrijk en Beigte algemeen vereerd : ook in Leuven was bij de patitwn of beschermheilige der stad, en de Leuvenaars werden daarom St, Martens'tnannen geheeten. De le- gende verhaalt van Hern , dat bij te paard zittcnde , bij ge~ brek aan geld , met zijn zwaaitl een stnk van zijnen man- (70) tel abneed, om eenen armen man daarmede te kleedcn. Ongetwijfeld gaf deze legende aanleiding tot den zooge- naamden SchtMeeorfs^diZ!^ in Utrecht y Dordrechten elders , gevierd , vaai'bij men längs straat zong : Xaakt Tier« 8tcx>kt vier) Sint Haerten komt hier, Met syne bluote armen, Hij soude hem geerne warmen. Over den Schuddecorfo-dag , zie Vtt\ alm. 1837, 102 enz. In Dordrecht zong men: Siate Harten is zoo kond, Geef hem een turfken of een hout, Om xich bij te warmen , Met zijn* blanke armen, Bier woont een rijk man , Die veel geven kan : Yeel kan hij geren , Zalig zal hij leTeni Zalig zftl hij sterTen, Den Hemel zal hij erren. Zie Martinkt en vah dkr Bsro, Gesch, t, dejeugd, V. dl. II. 8t. bl. 204. Over den St, Martens-^ana ^ en de wijze waait>p men in Gelderland het St. Mar- tens-£eest lierdc^ leze men dejraaije beschiijving yan D^. HELDBinfr in den Geld. Folks-aimanaky 1837. Iii Frankrijk goldSt. Marti ir eertijds als de patroon der drinkers^ die den beker ontvangt yao zijnen Leizer^ -^ (71 ) martiner, lieette daarom ook braaf'-drinken, en mal- St-Mariiny hoofdpijn door dronkenschap. In den wijn- oogst zong men r ji la Saint Martin f Faut gauster le vin, Notre Dame apris , Pour Loire il est prest. Volgens Gabr» Peignot , de la philoUsie , etc. p« 23; in den noot. Over het St, lUartens-ke^i wensch ik in mijne uittegevene F^erh, over het WestL uitvoe- riger te zijn. Dit zij hier genoeg. (22.) Gemeide feest ter eere van St. Willebroho, Vfordi in Gelderland t. gen. plaatse nog gevierd. Het li vffA opmerLelijk^ dat men ook hem met de flesch enz. afbeeldt^gelijk St, Märten met den beker in de hand. Wij verklaren er den oorsprong niet van te kennen , wel de legenden , waarop dezelve rost; wie zieh daarop vergasten wil, leze nopcns WiLLEBRORD (d. i. Ftlebrord, volgenssom* migen heüig-brood) Avb-le-MirR^ cort verhael van het leven van denB, Wtllebrord, Antw, Bij Piahtuh 1613, Haarl. 1614 , alsmede Sim. Abb. Gabbehi's, Levensh. van St. W, enz. Gonda^ 1703 y waarin men hem met zijne attribnten jnf#; wtjnvat en flesch vmdt voorgesteld. (23.) Nopens St. Odolf berigten öns vür Alkimade en vAic DER ScHELtiNü / Displ. n. bl. 400; 491 ; die on«f { 72) aldaar^ nopens den met zilver beslagen hersenpan van dien H. melden^ dat dezelve vijf eeuwen na zijnen dood 18 opgegraven, en tot drinkvat is ingerigt. Vroeger dronk inen^ volgens Bucheuus, uit een honten nap van St. Odolfus , zijnde met een zilvcren beslag beldeed. Aan den- zelven hing met een gouden kettinkje een kruis van het allet'fijnste goud^ met een beeld van eenen gckruisten Christus daaraan^ aan welk beeld beide de voeten , rüs- tende op een steunsel, met twee nagelendoorbooi-d, ge- zien werden. En het was in zijnen tijd nog de gewoonte van uit St. Odolfs-nap op zijn' feestdag (12 Junij)tegaan drinken^n*adatze het gemeide krais in denzelven napge- doopthebben. DeH. man Odolfus beeil dit kruis op zijne borst gedragen. — Over de hersenpan met zilvei* beslagen , (gelijk die van St. Fkederiil) gewaagt ook de Batavia Sacra, I. dl., in het leven van St. Fredkrik en Odolf. Welk eenen eerbied men onzen Heilige ook op de Veluwe te Foorthuizen, van oudsher toedroeg, bleek mij in 1840 bij mijn vcrblijf aldaar , en heb ik ten gevalle mijner vrien- den, aangetoond in een stukje, getifeld: Foorthuizen opde f^e/utre^alwaariktevenseene legende op St. Odoli betrek- kelijk y uit den mond der dorpbewoners heb medegedeeld. Meest waarsehijnlijk was de kerk aldaar aan hem'gcheiligd. (24.) Wij willen ons hier in geene herbaling inlaten omtrent hetgene de genoemden en anderen ; als Scrive- (73) Rius , in zijnea Toetsteen op hei Goudsche kronijkje , blz. 262, Wagkjiaar, in zijne vaderL hist, IV. 345, Matthaeijs , in Fund, et Fat. eccles, p. 177 , hebben medegedeeld , nopens St. Jans-gelei en Geertruids- min. Breeder verslag dienaangaande geven van Alke- MADK en TAIV DER ScDELlNG^ DtSpl. II. 481. ^ gcHjk ook HuTDEcoPER , in zijne breedere aanteekeningen op Melis Stoke, Rijmhr. II. v. 1424. Bat St. Jans-gelei en St. Geerten-min, naeestal te zamen gedronken wer- den en als afscheidsgroet golden^ leert ook Tuiuman , in zijne Spt'eekwoorden y blz. 17., Termcldende , datmen in Brahand en Flaanderen de gewoonte had^ elkander bij het afsebeid op reize toe te wenschen « St. Jans- gelei en St. Geertruids-min zij met u ! » — Bat men dcze beide te zamen nam , Terklaart men uit de groote liefde , die de H. Geertriiida koesterde Toor St. Jan , den lieveling van baren Heer, aan wien zij zieh in bet klooster had toegcwijd. Le Frahcq van Berkhet tcf- klaart uit dezen minnebeker, dien bij in zijn Oud, Hall, vriendsch. 1809. bl. 162, ook n St. Geertruids-^min- nebootn noemt, de uitdnikking tx.ket is in der minne bijgelegd.yi — Ook M^. Buderdtk gewaagt er van in zijne Vaderl. hist. I. 291., zijne dwaling nopens deze drink- iusteliing is door Yisscher, Hist. tijdschr. Utr. 1840. vfi. 2 , weerlcgd. Wij ontvangen dit blad nog tijdig om er bier melding en gebruik van te kunnen maken. 4 (74) (25.) Nopens den Teelsehrijver Willem vas Hilde- GABETSBERGH^ een der vroegere gpreken aan de hoven , zie men M'. H. ykv Wtr , Higt. avondst, I. 342^ voorts UofmxTuix -9. Fallergleben y Horae Belgiccte, P. I. maar vooral Mr. J. Arn. Clighett^ Bijdr, tot de oud-ned. Lei- terk. 's Gr. 1819, dievroeger, naMf. Daniel van Alfhen, bezitter en eigenaar was van dat H. S. ^ hetwelk thans op de Koni» bihL berastende, mij.terraadpleging is yerstrekt, door de bekende welwillendheid van mijnen vriend , den H''. J. W. HoLTEOP, Koni, bibt. Aangezten de inboad van dit H. S., Toor ZOO verre ons bekend is, nog nergens ismede- gedeeld , laten vij voor letterminnaars, de opackrifien dier 1 17 gedichten | in eene bijlage tot deze bladen hier volgen. (26.) Nunelijk in de even vermelde Bijdr, toi de oud- nederl, leiterk, 's Gr. 1819. bl. 381. enz., waar men op bl. 389 vindt berigt, dat bet de gewoonte was der herbergiers in Duiischland, om de reizigers, die bij hen vertoefd bad- den,eene Si* Geertendronk toe te brengen. De liianienoemt hsiST Sahaifisppereunitum, bescbermster der reizenden. (27.) HoFFH. van Fallergleben , in zijne Horae Bei- gicae y P. II. p. 41-48 , alwaar men ook bet gedieht : van Si, Geeriruiden-minne , (14. E.) vindt a%edrakt. Waarom de Hoogl. 'Yisscoer, t. a. pl. dezen Schrijver niet noemt, bevroeden wij niet. (75) (28.) Zic Hj UofFH. van Fallersleben, 1. c. (29.) Zie bij M^*. Ciignett y Bijdragen, enz. — Eene genoegzaam dergelijke leg;ende , zegt Glignett , schoon op eene iTiwer exi plomper wijze voorg^esteJd ^ dan die door van Hildegairtsbckgh ^ vindt men oader de zoo- genaamde mirakeleo van St. Geertniid gevoegd, achter DE Rtcksl , vita St. Gertrudis (bl. 390 in den noot). Deze legende betreft namelijk eencn Ridder^ die zijne ziel aan den duivel verkocht hebbende , met zijne vrien - den afscheid droak, en nu door haar, die achter op zijn paard zat , beschermd werd. Hetzelfde verdichtsei , maar meer locaal, teHeppener (een dorp nietverre van Maesyk) te huis gebragt, en dat eenen edelman Rio- DBiT betreft, die op het oude Borchhof woonde, vindt men in het Kunst- en letterblad , Gent, 1840. — , en overgenomen bij Visscher, Hist, iijdschr. n^. 2. (30.) Zoo het scbijnt deed men vioe^er eene soort van bedevaarten naar de plaats, waar het jaarfeest van den H. vereerd werd, wiens bescherming men zoeht, en men dronk er dan den wijn, vaarschijnlijk door den Priester gezegend , en door den geloovige betaald , ter zijner eere. Dit schijnt althans met St. Wille- BBORD, St. Odolf, ook met onze St. Geertruid, het geval te zijn geweest. Willem van Oostemant (na- ( 76) derhand Graaf Willem VI) begaf zieh aldus in 139S uaar Nivelle , waar hij den Priester, die hem drinken gaf , XX sc, betaalde , (zie Nalez, op Wageitaar, Vaderl. hist, I. 14Ö., Mr. Clignett, jßyrfr. enz. bl. 384.). l>at mcn om geldelijke olFcrs , de menigte naar dergelijke plaatsen trok door processien als anderzins, is wel niet vreemd. Zoo lang die processien van St. Geertrcd in zwang hieven , vermoed ik , dat ter barer eere ook wel het St. Geerten-minne'drmken zal hehheu stand gehoaden , (even al het Brat-tourst-eten boven op den St. Ro* chus'berg , nabij Bingen , waar ik in 1840, de St. ÄocÄUÄ-processie mede bijwoonde). Nopens de vroegere processie^s ter eere van onze salvatrix pereuntium te IVivelle , nemen wij het navolgende berigl hier over van J. Fr. de la Croix, Archives hist. et litter. Belgique , 1824. vol. III. 275 , alwaar wij lezen : « La confrerie de sainte Gertrude, etablie a Nivelle , en Hainaut, (Br. m.) fait tous les ans, le lendemain de la Pente- cöte, une procession solenn«lle cn Phonneur de cette sainte, qui est la patrone de cette ville. On voit d'abord paraitre un homme a cheval; derriere lui est assis en cit)upe une lille, choisie entre les plus helles de la ville, pour representer sainte Gertrude; eile est habillee en devote et d'nne niani^re convenable au personnage qu'elle Jone- devant eile un jeune homme alerte, qui i-epre- sente 1c diable , fait mille Fauts et mille cabrioles, et (77) tache par ses gestes bouffons , de faire rire Ja pretendue sainte, qui de son cöte, s'efforce de conserver la gra- vite qui convient a son caractero et a la ceremonie. De jeunes filles viennent ensuite, portant Pimage de la Sainte Vierge; le reste de la procession n'a rien de remarquable. » Men ziet hier hei spreekwoord inderdaad verwezen- lijkt : voor den duivel speien, (31.) Deze glaasjes cn de gewoonte om aldus hetzij aan den wagen of op den valreep (eene scheepsterm) afscheid te nemen, is nog genoegzaam bekend, van Alkemade ; Displ, gewaagt er van, blz, 277 — 282. (32.) Dat in de Nederlanden ook MARiA-mtnne ge- dronken is, valt wel niet te betwijfelen, als men in aanmerking neemt, hoe algemeen de Yf^zs k-dienst , waarvoor de lAkx^ik-dienst in de plaats trad, is ver- spreid geweest. In Duitschland, verving de Maria - tninne, de vi-oegere ¥key k-minni , zie Jac. Grimm, Deuts, Myth, 9, xx en 37. Ook van Alkkmade , Displ, IL 71,haalt uit Do gas, Histor, c. 36, een bewijs aan van de vereering van bot MARLA-beeld, door het drin- ken van ecnige bokalen. <( In honorem imaginis Dei- parcLe exhaustispoculis eam invocolani , ut urhipraees- sei. ))■ — Ze baden de moeder Gods aan , met eenige (78) l)okalen ter eere van haar beeld^ uit te drinken, opdal zij de sfad zoade bijstaan. — Over de plaatSTeryanging der FKETA-dienst , door de vereering van Maria , hix)p ik mede in mijne Verh, over hct JVestland , als het mij geheuren mag y die in het licht te bevorderen , uitvoerigcr te zijn. (33.) Zoodanige liefde-bekers, Hefde-dronken, liefde- wijn (chantas vini) Gods wijn , tit)f men in de middel- ceu^en veelal aan in onze kloosters en abtdijen, als die van Rijnaburg , Leeuwenhorst , Egmand , Loosduinen , enz. y en sproten voort uit legaten en liefdegiften van Graven en aanzienlijken des lands, om daarvoor van de wijn-Iievende kloostei'-broederen of zusters , naar het be- rigt en de bijeen gebragte voorbeelden door van Alke- MADE en VAN DER ScHELLING {DtspL II. bl. 238 — 250) op vastgestelde tijden graf- ziel-oFHjkdienstentekoopen ^ eiders genoten zij daarvoor een goed onthaal. Zoo schonk Graaf Willem van Hollandy bij bezegelden brief van 1328, aan de abtdij ysn Loosduinen d&Oi asanctoinen zangwijn, en Hugo van Assendelft stelde, bij uiterste wil van 1522, voor de zielmissen , voor zijne ziel en die zijner onders, aan het St. Barbara's konvent te '« Gra- renhage , een goed onthaal in inet deze woorden : « Ende «wil oik, dat die jouiFrouwen sullen 's middachs ^uarto «scpfemi&W^h ebben wel te eten, gesoden en gebraden, «of %is8chen in April en elcs een oortgen wittehiXÄd.)) — (79) Zie t. a. pl. , alsmede bij de Riemkr , Beachrijving van 's Gravenhage , I: dl. I st. bl. 454. enz. (34.) Deze drinKinstelling : Ben glaasje na de gracie, enz. die vroeger in de Niederlanden^ ook in Duitschland , in algemeen g;ebruik moet zijn geweest^ was volgens van Alkemade , Dipl, II. dl. 269 — ^276. ingesteld door Paus BoNiFAcius YIII., met hetzelfde oogmerk, waarmede abt Zardüs (zie biz. 27. van den tekst) den H, Tri- niteits-^TonV y voorschreef^ namelijk, om de klooster- broeders^ zoowel in het drinken te beteugelen^ als in andere ongeschikte baldadigheid te keer te gaan. Na het dankgebed^ de gracie y moest nog een glaasje ge- dronken worden : zoo moest dus de maaltijd geregeld met dankzegging^ en in orde afloopen. Onze Nederlan- deVy Paus Adriaan^ verbond zelfs voor zijne landgenooten en de Duitschers eene ajQaat aan dit glaasje na de gracie y om daardoor de icet van Bonifacie te meer en beter in werking te houden. Das werd ook buiten de kloosters dit glaasje gedronken ; zeker kon de wijze om aflaat te verdienen niet aangenamer worden ingesteld^ het- welkongctwijfeldtotdealgemeene bekendheid van dezen aflaat' dronk het meest heeft toegebragt. In stukkenvan "de XVe eeuw wordt dit glaasje menigvoldig aangctrolFen. (Zie VAK Hasselt , Amh. oudh. III. Dl. bl. 105.) Zalke aflaat -dronken bestoi>den ook in Frankrtjk en Engeland, (80) Zooverhaalt^GABR. PiftGiroT , de h Philoihie, etc . p. 10 , van Paus Hosorius IV. (1216 — 1226*), welke aflaat schoiik aan elk, die een glaasje zonde ledigen na hct zeg{;en Aet gracie: zoo liet schijnt bedoelt hij hiermede dezelfde wei van Bonifacte, doorons rermeld. In Enge- hndhesiond. een aflaat-dronk onderdennaam udevergif- fenis van St, Willi km» (lepardon de Saint- Guillaufne), In het franscb noemt menzegrdceS'Dieu-but;'REG:fnfi zinspeelt daaropin zijne 2^. satire , met deze woorden : Or , la table levee, ils curent leur machoire , Apres grdces-Dieu-hut ^ ils demandent k boire. (35.) Over de hooge vereering der Germaanscke vrouw , waaraan wij bij onze vrouwen-toasten denken , ziemen D^. Koserkranz, Gesch. d. Deutsch, Poesie, (Halle 1830, ». 80, 81). Van daar ook dien overvloed van vrouwenlof , die men bij de oude Duitsche Minne- zangers, in Nedeflandsche en Provingaedsche minne- liederen, aantrei^. De een roemt den sneeuwwitten boezem, de ander de gouden baren , de speiende oogen , den robijn - rooden mond , of wel allen te zamen. Inzonderbeid was bet de raangdelijke retnAetc/, die men bij dejonkvrouwe vereerde, die met de FfCEYA-diensi en bai'e kniscbe lief- desgodinnen, te zamenbangt. Later nam Maria debeseber- ming der maagden op zieb. Mkdea, bebben Avij in onze Ferh, over het fVestland, als de godin der maagden. (81 ) en het vrolijke meilieä, al« het overoude macigdenlied doen kennen, waar wij ook overde eeuwige, maagdelijkf reinheid der moeder God» het onze hebben gezegd. Onder de drinkliederen achten wij het bekende lied , de Geldersche hutspot, niet ongepast hier te laten vol- gen. Wij nemen dat van M^ Scoeltema over: *k Breng 't u op eeo dronkje, Een kuschje met eeu lonkje , DU glaasje, dat gij wet. Onze ouders hadden reden, Uat ttj 't ZOO gaarne deden, Wel waarom wij dan niel. Wat i» dal wijotje kracklig: Het lonkje is engelacktig ; Boe atreelt mij deze xoen. Laat and'ren mij benijden , Dat stel ik ganscli ter lijden , AU ik het maar mag doen. ik xal 't dricmaal hervatten; Xijn* buarman zit te pratten £n stoot mij telkens aan. Wog 66n8 voor dat wij »ckeiden , Ik laat ket aan u beiden, Gelijk ik heb gedaan. (36.) Over den Hollandsehen drie dronk of het Uaverblad handelt le Fraxcq van Berkhey , bij wien (82) men eeiie afbeelding en bescbrijving van dien driedub- belen beker aantreft. Dat deze driedronk , reeds van onds , eene symbolische beteekenis bezat, zullen zij het minst betndj feien ^ die het drinklied kennen : Par trois fois trois mes freres. Buvons avec appas , etc. Ook orer de Heilig-tollen en over bet het H. drietal in het algemeen^ en bij het drinken, ben ik nitvoeriger in eenc aant. op de Verk, over het JVestl. Deze en andere dnnkinstellingen ter eere van vroawen , bij bruiloften y of lofpartijen der brnid^gavensteedstot vrolijke, en gepaste liederen aanleiding , waarin men den geest en de bedoeling der drinkinstelling uitdrukte. Van het overoude Maagden- lied: nHei^t was tu de Mein s£, bestaan er een aanial dier drink-licderen , zoowel , nog in H. 5., als in de zoogenoemde mopses m druk , waaronder die bij rrowMJen-toasten geene onbelangrijke plaats beslaan. Uit leFrancqvan Berkiiet, t. a. plaats^ schiijven wij dat op den drie-dronk hier af : Laat ons zamen vriendschap drinken , Ongeveiosd uit 's harten grondf ])rieinaal , driemaal zamenklinken , Dricmaal , driemaal in het rond : Overbren^n aan elkand*ren , De eene regterhand in d' andVcn , Is het driemaal rondgugaan , >Laat het onderit boven staan. ( 88) (37.) Van den docter Shbi, of docters Nel, zoude ik deze verklaring het aanneraelijkst houden : wanneer men met bongeiigfe of dorstige maag aan tafel zit , geneest dit glaasje , de docter-SviRi spoedig die ongesteldbeid , geeft het eerst bevrediging. Anderen^ die de gezcmd- heid van des docters Nil, zijne dienstmaagd of nicht, drin- ken, mögen die Terklaring regtvaardigen. Opzigtelijk den oorsprong van het klinken vond ik nergens eentge opheldering. Om hier onzekere gissingen op te geven , zou ik mij welligt te zeer in verloopene eeuwen moeten verliezen. £ene gissing geef ik editer bij de duc d^alfs- klokjes, (38.) Over den vorstendronk acht ik in den tekst genoeg gezegd. £lk kent daarbij het Wilhehnus van Nassauen , en , Wie IVeerlands hloed door d* acPrefi vheit enz. het eerste door Spandavit , en het laatste door onzen Tollktss , wier aandenken met drt tied tot de verre nageslachten möge overgaan. — Nopens het oade, oor- spronkelijke Wilhelmus van IVassaueti heeft men veel en lang getwist , wie er de maker van zij : «ommigen willen Marnix van St. Aldegoivde, anderen Goorichert. De joDgste letterstrijd daaraver tusschen de Ileeren ScnoTEL van Dordrechi en van Sosiren te Rottei^dam , heefl de meening, althans ook demijne; tot den eerste doen overhellen. Veclmalen is hetzelve gednikt en hei- ( 84 ) clrukt, het eerat in het Geuzenlieden-hoexken 15S1; in dezen tijd in Müxcu's jäletheia, 1830. HefV. 2, 3. 8. 240 — 242; waar men ook ovcr de aanleidende oor- ?prong genoegzamc ophelderingen vindt. Verder is het overgenomen, door Hoffm. van FALLsitsLEBEiS; Hör. Belg. P. II. 96 — 100; door mij in den Alm, voor blijgees- tigen, 1833. VIIL jaar. bl. 45 enz., alsmede door VAJir SoHBRKN en Brugxans, over het volksl. Wilkel- fnu8 van JVassauen , IJtr. 1834. (Zie deswege m^n opstel in den Kumt en letterh. 1834. 4». 22. bl. 342). en onlangs door M^ Groei^ van Pkinsterer, in zijne VaderL zangen, 1842, die wij om den goeden geeat en strekking in elks banden wenschen. (39.) Dat wij liier in den fekst het oog hebbeii op de feestviering , den 30 Nov. 1838, te Scheveningefi ytlaats gehad hebbende, tot aandenken van den 25 jarigen feestdag van de terugkomst van den Prins van Oranje , op den vaderlandschen bodem (30 Nov. 1813) zuUen wij naauwelijks behoevcn fe herinneren. Het Journal de la Haye , 4 Dec. 1838, berigtte deswege het navolgende : « Des f oasts au roi et ä la patrie y furent portcs avec enihousiasmc et acceuillis de m£me par tous les convives. Le venerable eure de la commune, M*". Quant, porta un toast au meilleur des rois , et fit ensuite Penumeration de» bienfaits dont S. M. avait (86). comltle Scheveningue , et dont la belle eglise caf liolique etait un temoigpinge pnriant. » — Mögt men zieh ook nu nog , onder veranderde staatsbeti'ekkingen , algemeen , de weldadcn blijyen berinneren , welke Nederland on- der bet bestuur van Koning Willem I. en door zijn focdoen^ genoten beeft, en door sommigen maar al le gretlg worden in de schaduw gesteld. (40.) Het geusen-napje , dat^ even als bet klokje ter uiiiuiding van duc d^alf, meer tot de politicjue, en Yoorbijgannde drinkinstelllngen der Nederlanden be- boort^ en met den zoogenoemden geusenpenning in verband Staat , möge bicr eene nadere bescbrijving vinden. Toen namelijk , ten tijde der Spaansche onlustcn ^ •300 Nederlandscbe Edelen y allen in rijken dos , te paard gezeten , met Atn Graaf VAir Brederodb aan bet bcofd, den 5 April 1566, de gouvernante Mabgaretoa \an Oostenrijk , bet bekende smeekscbrift aanboden^ trgcn de inquisitie en andere nieuwigbeden , die men in de Niederlanden wilde invoeren , sprak de Graaf VAX BarlatsoiIt, om de ontstelde Landvoogdesse gemst le stellen^ deze beleedigmde M'oorden: tiNe craignez rien Madame , ce n'est qu^un tas de gueux. Brede- RODE bad deze woorden verstaan ; den volgenden dag met de liondgenooten aan tafel zittende , overwoog men welken (86) naam men zoude geven aan hun verhond^ toen werd de versmadende nitdrukking van Bablaikont de leus van allen ^ en allen riepcn : vivent les gueux! Brkdekodk op het einde van den maaltijd eenen bedelzak om den hals gehangen hebbende, en eenen houien nap met wijn nemende^ dronk den bongenoo- ten toe onder de betuiging , dat hij voor de vrijheid des lands goed en bloed veil had, en luider werd steeds de nitroep : vivent les gueux ! Brederode nu den ge- valden nap en den bedelzak aan den naast hem zittende overgevende, ging deze van band tot band aan alle discbgenooten rond, en altijd met de betuiging als die van Bredbrode. Zoo werd de naam van gueux de drink- voorwaarde en spoedig daarna de algemeene leus der Nederlandsche bondgenooten. Brüssel zag hen hauten geuaen^fMppen d ragen aan banne gordels^ met zil- veren banden vastgeheeht, waarop de woorden: vivent les gueux! Anderen haddcn zilveren of gouden napjes. Met deze genzen-nappen Staat in verband een ovaal- penninkske , het geazen-penninkske geheeten , waarop aan de eenc zijde de afbeelding van Kohing Philips IL, met het omschrift : En taut fidele au rot ; — aan den anderen kant een bedelzak, met twee zamen ge- voawen banden en dit opschrift: jusqu'ä porter la besace. Dit penningske, waarvannog onderscheidene cxemplaren in onze penningkabinetten aanwezig zijn, (87) droeg men lot hoon van Barliihort om den hals. Afbeeldingen daarvan vindt men bij onze penning- kundigen, als vaüt LooN , in zijne JVedefi. hist. penn, en eene afbeelding van het geusen-napje bij vaw Alke- made, DispL II. 489. , zie ook aldaar bl. 492—497 , gelijk ook bij BoH, JVederl. oati,, Hooft, JVederl, hist., Wagbraar en andere geschiedscbrijvers op het jaar 1566. (48.) Het klokje ter uitluiding van duc d^alfy zoo noemt men eenige glasen drinkklokjes , in de gedaante eener tafelschel^ waaiin een glazen klepeltje hing. Toen den 26 Julij 1581 , de vergadering der algemeene staten des lands te '« Gravenhage , het best nur van Philips II , plegtig afzwoer, had er ter viering van deze heugelijke gebeurtenis een plegtige maaltijd plaats^ waarvoor, zoo als men vermeld vindt, deze glazen klokjes opzettelijk vervaardigd waren. Deze klokjes werden dan onder vrolijk grjuich met wijn gevnld, en met opgemimden zin tot den bodem toe geledigd op het welzijn des lands ^ waama men dezelve omkecrde, een algemeen en blij geklank maakte, onder de betuiging: Duc d*alf die heeft het te twaat rerbmid , Wij luideB den Koning van Spanje uit. Ook bijzondere gezelschappen onder het volk , volgden dtt voorbeeld der Staten , en den aangegeven toon ) (88) miMchien bij gebrek aan klokjfs, dooi* hei klinken der glasen tegen elkander. Zou dit kunnen leiden om het klinken te. verklaren? of wil men het met de klokjes hooger op rocken? De mee«tedier klokjes zijn wel ohdcr het vrolijk drinken , klinken en luiden , verloren gegaan : een of een paar exemplarcn daarvan vindt men echter nog in het koninklijk Museum te 's Gratenhage. Vaji Alkemide geeft eene afbeelding van een dergelijk klokje^ benevens de be«chrijving in de DispL IL 512—516. (42.) Dal ik hier de drink-instellingen der Hollandsch- Amerikaansche Maatschappij van St. NicotAAs te AI- bany (in Noord-Atnerika) bedoel, zal men ligtelijk beseffen. Zoo ik mij niet vergis, hadden Jh^. BiNGHAü IIOYGKSS, en de Amerikaansche Zaakgelastigde Bleeckeb alhier , deel aan deräelver oprigting. Nu en dan werden in onze nieuws-papieren eenige der door mij bedoelde drinkinstellingen, van echt Nederlandschen geest, medc- gedeeld^ als ter eere van den onsterfelijken Willem I , den zeeheld de Rüyter, den bei-oemden Hugo de Groot, enz. Een vrolijke drinker stelde er voor eenige jaren, een toast in, met den wensch idange eksteroogen en naauwe schoenen aan alle vijanden van JVederlandln (43.) De molenbeker, wordt door le Frascq van ( 89) Berkiiey y (zie oud UolL vriendsch, 1809. blz. 160) bescbreven, en in afbeelding mede gedeeld. Het exempl. der door ons hier bijgevoegde afbeelding berust op bet Koninkl, Museum in '« Gravenhage , welks Directeur, de Heer van db Kastekle, ons eene afbeelding welwil- lend ter band stelde. — Na de voordragt van deze Ver- handeling zelve in de Maaatscb. Diligentia , verbaalde mij een der Heeren Bestuurderen , dat zoodanig eencn molenbeker ook vrocger nog berust bad in de famiiie van de Jongh van Rodenbckg albier; terwijl ik biei" tevens nog tan bijvoegen, dat ook de Uitgever dezes, de Heer A. D. Scuinkel een dergelijk exemplaar bezit. Het Ifcidsche exemplaar^ van den Heer. Adr. J. S. Bor- aiTTrs Bbabbe, waarvan le Faancq van Berkhet, de afbeelding mjededeelt^ is das niet, gelijk bij giste «rfe eenige nog bekendey) en weliigt bestaan er zelfs nog meerdere dan de bier opgegevene. — Ongetwijfeld be- boorde deze molenbeker onder de vroHjkste en gulste die men in vriendenkringen ledigde ^ zoowel door het daarbij gebroikelijke Refrain: Hey ZOO draai de meulen , De wijn , die komt Tan Keulen , als om het aan den molen aangebragte wijzerplaafje cn den getalwijzer, welke den drinker bepaalde, boe vele bekers bij nog ledigen moest, indien de molen onder het diin- ken was blijven stilstaan. Dat bij zoodanige gelogenbeden (90) de molen dikwijis door den vang Hep is wel niet te be- twijfelen. Dat zoodanige drinkbekcrs Tan zilver en door den vermaarden kunstenaar van Vianen of anderen niet zelden kunstigUjk, gedreven of gegraveerd waren^ blijkt niet slechts ult de exemplaren op het Koninklijk Museum en dat bij de Heer A. D. Schihkel^ maar ook nit de bescbiij^ing en af beelding , die men bij le Francq tau Berkdet aantreft. (44.) Yan de Bruidsiranen werd bij bmvelijks-fees- telijkheden Troeger steeds veel werk gemaakt. Wanneer de eerste gelukwenschen na de aanteekening van bet jonge paar aan onders en naaste bloedverwanten badden plaats gebad , ontving de bruidegom (d. i. in bet friescb : breidgeman) den versierden pronk-p^p', gelijk ik die in 1835 ook nog op mijn zeeuwsch rcisje in Zeeland zag, en mede nog in Groningen {Winschoten) ge- bruikelijk is; terwijl dan de braid (in bet eng. en fr. breid , d. i. bereid , gereed om van Staat te veranderen) zicb aan tafel plaatste, om bruidsiranen te schenken. Hoeveel er ook over de bruidsiranen gezegd of gesebre- ven möge zijn , zegt Scheltema , {Over het vrtjen en trouwen , h\z, 105) , bet is nog niet uitgemaakt, of bet tränen van droef beid waren over bet aanstaande ver- laten van bet oaderlijk buis , of van blijdscbap over de verwisseling van stand. — In Zeeland zijn dezelve nog gebruikelijk 3 in Amsterdam en '« Gravenhage , de Jpo- ( 91 ) craa (roode of Rijnscbe wijn op kaneel getrokken) In Groningen schijnen zij door andere likeuren, of ma- dera-wijn vervangen^ waarhij de huivehjks- of amandel- kopkjes (bitter en xoet) gebniikelijk zijn. In sommige streken \an Zuid-Holland, isnog de oude bruids-koni in zwang, die meestal met groen versierd^ soms met roode Ti^ijn en suiker, of wel met brandewijn , met ro- zijnen en suiker gevuld , aan de gelukwenschende vrien- den wordt aangeboden, om daaruit met den zilvereu lepel te gebiiiiken. Dezelve schijnt derhalve veel over- eenkomst te hebben met het ot$d'Hollandsche sleepke, en den Groninger brandewijns-kop , bij doopplegtigbe- den^ waarover nader. 