title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Wij mogen in die felle bewogen tijd, waarin het onrecht tegen Polen gepleegd, met de macht der Nemesis al zijn naoorlogse gevoelens doen voelen, de opmerkelijke bijzonderheid niet verzwijgen, dat in het jongste levensjaar van een der gekroonde roovers, van FREDERIK WILLEM II, een ogenblik de gedachte van het vernietigde Rijk te herstellen, moet opgekomen en in overweging genomen zijn. „Sedert eenige dagen, meldt de ijverige sovapeaux den 15 April 1797 uit Berlijn aan de Commissie van Buitenlandsche Zaken, spreekt men weerom zeer sterk van een schikking die tussen de Hoven van Petersburg, Berlijn en Wenen zou zijn getroffen, ten opzichte der Poolse aangelegenheden. Ingevolg van deze schikking zouden de laatstelijk verdeelde Provincies van Polen gerestitueerd en de zaken in dat Land op den vorigen voet hersteld worden, behalve eenige Districten, die aan de drie delende Mogendheden zouden verblijven als noodig tot het arrondiseren hunner Staten. Of dit gerucht gegrond is of niet, is moeilijk te zeggen. Fragmente, 47. Verz. CROISÉ v. TOULON. niet, kan ik eigentlijk niet zeggen. Intussen zoude - dus oordeelde de verlichte Bataafse Diplomaat, de herstelling van Polen mijns bedunkens voor het Hof van Berlijn een zeer gelukkige omstandigheid zijn, dewijl het toch al-ready veel moeite zal hebben, de gisting die onder de Poolse Natie heerscht, gans te doen verdwijnen; zijnde nog kortlijk onlusten in verscheidene door Pruisen geacquires Provincies uitgebroken, waartoe het gedrag der Koninklijke beambten niet weinig contribueert, enz. Het bericht in een latere despatche van BOURDEAUX, van 3 Juni daaropvolgende, dat Keizer Paul zich uit Moskau naar Grodno had begeven, om over de Russische krijgsmacht in Litthauen een wapenschouwing te houden, sloeg aan het gerucht der wedergeboorte van Polen den bodem in, — en FREDERIK WILLEM blies welhaast, gelijk KATHARINA de laatste adem uit 2), met de onuitgebeidbare schuld beladen. Lag het buiten het bereik der Bataafsche Diplomatie, die voltooide inbreuk op het Volkenregt hoe schreeuwend te helpen uitwisschen, zij werd integendeel geroepen in het buitenland de regten der menschheid te doen gelden ten be- hoeve van eene andere Natie, die door de Omwenteling van 1795 ten onzent vrij geworden, elders nog heden op verre na niet de gelijkheid voor de wet heeft verkregen. Men begrjjpt dat wij de eeuwen lang verdrukte en mishandelde 3) Depöche van BOURDEAUX 4 Maart 1797. „Men wil mij verzekeren dat de arrestatie des Heeren V. LEIPZIGER -- moet tocgeschreven worden aan eene correspondentie met eenige Poolsche Edellieden aangaande een plan van revo- Iutie — van Sileziö af tot naar de nieuw geacquireerde Provineiön toe;” ongeveor 50 personen zouden in hechtenis genomen zn. — Depäche van 27 Maart 1798: „De jongste varigten nit Warschau maken gewag van zeor ernstige bewegin- gen die onder het Volk in de nieuw geacquiresrde Russische gewesten plants hobben.”” 2) 16 November 1797. Joden bedoelen, en het feit dat ons te melden staat, stemt zoo volmaakt overeen met hetgeen onlangs weder de zorg der Nederlandsche Volksvertegenwoordiging heeft getrokken, dat het een grof verzuim ware eene dergelijke lofwaardige handeling der Nationale Vergadering in de vergetelheid te laten rusten! In de zitting van 16 November 1797 kwam een Adres van onderscheiden stemgerechtigde burgers van Amsterdam, behorende tot de Mozaische Broederschap, ter tafel vervuld met klagten, dat men in andere Landen, en voornamelijk in Duitsland, maar ook in Zwitserland, nog onderscheid maakte "tussen de Bataafsche Joodse en de Bataafsche Christen-burger;” dat men de Mozaiten in sommige plaatsen de overnachting verbood, in andere niet dan met een wacht vergezeld, de stad liet doortrekken; in andere zelfs de doortogt geheel weigerde, of wel schandtollen afperste. De klagers vertoonden, hoe nadeelig voor den handel zulke de menschheid onteerende daden moesten zijn; welke "gevoelige Jood” toch zou zich uit deze vrije Republiek naar een Land willen vervoegen, alwaar hij niet dan met smaad en verachting ontvangen werd? En welk ongerief zou dit niet "in diplomatique" kunnen opleveren, indien eens de Nationale Vergadering een buitenlandsche Commissie aan een Joodse Representant opdroeg, wien men wellicht op dezelfde wijze, zonder eerbied voor zijn karakter, aan die schandtollen en andere bezwaren zou proberen te onderwerpen, zodat hij bij het bieden van weerstand noch zijn goed, noch zijn leven zeker was? Rede... 1797 (een stormachtig President). VII. 741 volg. — Adres van m. 5, AssER, c. 0. En vergevorderd KORNEN, Geschiedenis der Joden in Nederland, bl. 876. 325 Nen waarom, nu de Vrede met den Keizer van Duitsland gesloten was en het Congres van Rastatt weldra zou bijeenkomen, de gelegenheid gunstig werd geacht om aan zulke onregelmatigheden paal en perk te stellen, en zij mitsdien de tussenkomst der Nationale Vergadering inriepen om op het voorbeeld der Fransche Republiek 1), die zich tot de Zwitsersche Kantons om dezelfde reden gewend had, hetzij bij het aanstaande Congres of elders, door tussenkomst der Commissie van Buitenlandsche Zaken, en in overleg met of „door de invloed der Fransche Republiek,” desnoods met bedreiging van wedervergelding 2), de opheffing dier vernederende ongelijkheid te helpen bewerken. Zoo toch zouden ook de buitenlandsche Mogendheden gewaar worden, dat de Republiek waarlijk uit een een en ondeelbaar Bataafs Volk bestond. Behoeven wij te verklaren, dat het verzoek bij de Vergadering, zonder enige aarzeling ingang vond 3)? Omwenteling van 22 Januari 1798. Een- en ondeelbare Bataafsche Republiek. Departement van Buitenlandsche Zaken. Strijd der Staatspartijen (1% Jun 1798). — De Fransche Gesant meester te ’s Gravenhage. De Parijsche Coup d’Etat van 18 Fructidor, door de hevige Unitaristen in de Tweede Nationale Vergadering en daar buiten in de Clubs en dagbladen toegejuicht, zou weldra te 2) Nog in 1868 heeft Frankrijk evenmin als Nederland, de gelijkstelling van Christenen en Joden, in Zwitserland verkregen. (Advies van Mr. de soeverein 18 Jun 1863. Bijlage bl. 990. Advies van den Heer van LIaNDen bl. 991). 2) Zoo als de Minister BARTHELEMY aan de Zwitsersche Kantons had gedaan. 3) 2. Wijde Reken. der Constituerende Vergader. VIII. bl. 736 (6 Maart 1798); IX. 44. — Z. Ook wegen de beraadslagingen le Aran (6 Juni 1798) Gaz. de Leide, 22 Junij 1798; voorts Mr. H. a. van DIak, Pröcie des Nögoc. du Congrès de Rastatt p. 31, en Bulletin XXXIV, In Bülage een weerslag geven. Wat van de lippen van een heethoofd was gevloeid, het „wel voorgaan doet wel volgen” hield, vooral na de noodlottige nederlaag ter zee van den 11 October 1797, de gemoederen maar al te zeer bezig, en de verwijten over het uitloopen der Vloot aan de Commissie van Buitenlandsche Zaken! toegevoegd, dienden de partijzucht al dadelijk tot wapen. Nauwlijks immers was DE WINTER geslagen, „of — merkt een Staatsman — Geschiedschrijver 2) dier dagen aan, men hoorde diezelfde lieden, welke geschreven hadden, dat zoovele kostbare schepen nutteloos in de havens bleven liggen, en die daaruit gelegenheid vonden, om de werkeloosheid onzer Marine met de werkeloosheid van den vorigen Engelse oorlog gelijk te stellen, zich luid beklagen, dat men diezelfde schepen roodloos had gewaagd en als het ware moedwillig aan een vijand overgegeven, voor wiens Zeemacht onze Vloot en in getal en in bedrevenheid moest wijken.” Wij vinden die beschuldiging in de Proclamatie der bewerkers van den Staatsgreep van 22 Januari 1798 herhaald, in welke ruimschoots de blijken van buitenlandschen invloed, van Fransche pressie aangetroffen worden. „Het was voor de Fransche Republiek bewaard, zoo spraken zij tot het Bataafsche Volk, u door de ondersteuning aan uwe waarachtige vrienden verleend, andermaal te verlossen en te redden uit den maalstroom, waarin men u gestort had, om u des te gemakkelijker te kunnen overheersen.” De Bataafsche Republiek moest „aan het grootste, het moedigste Volk des Aardbodems overtuigend doen zien, dat het ons niet te vergeefs had bijgestaan in het afschudden van het juk, waaronder wij gekromd gingen; zij moest voor haar Bondgenoot waarlijk nuttig, "De Staatsomwenteling van 1795 in haar aard, loop en gevolgen beschreven, bl. 78." "Eene broederlijke vereeniging met zulk een Volk waardig worden! En toch in één adem na een zoo onbegrijpelijke demoed, eensklaps het grootsch verleden met fierheid herdenkende, vertrouwden zij, naar luid der Proclamatie, welhaast datzelfde Volk herboren te zien, dat den troon van Philips weleer deed waggelen; dat zijn bezittingen in de andere Werelddeelen door moed en dapperheid zo ver uitbreidde, dat de Zon over den Nederlander nimmer ondergaat; een Volk, dat de twee magtigste Mogendheden van den Aardbodem kon bestrijden, den Handel der geheele Wereld dwong zich op zijn grondgebied te vereenigen, de staatkundige Balans in handen hield, en over den Oceaan den scepter zwaaide!" De waarheid was dat men een Nationaal niet meer tot dit toppunt van grootheid en roem zou kunnen verheffen, die alleen door tweespalt zoo diep gezonken, nu tot dienares werd verlaagd van een der Magten, welke zij voorheen tot haar verderf verbonden, beide onversaagd het hoofd geboeid hadden. Om Engeland te schonken, moest het leeuwenverdrag dat den 16 Mei 1795 was afgeperst, zelfs staatsregtelijk voor altijd bezegeld worden, en vrij wat meer dan op Portugal de Britse ketenen, zouden op Nederland de Franse drukken. Het was nu zo voor gekomen, dat hetzij dezulken die zich door geweld meester van het Bevind hadden gemaakt, het roer behielden, dan wel daarvan" (Burgerlijke en Staatkundige Grondregels). „Het Batavische Volk overtuigd, dat de belangen der vereenigde Fransche en Bataafsche Republieken, door derzelver onderlinge samenstemming altijd het gelukkigst zullen bevorderd worden, wil van zulk zijde, nimmer ooit enige afzonderlijke verbindvlianking met die Volken, wier staatkundig belang in tweesprong is met den voorspoed der beide Natie door anderen insgelijks met geweld worden verdrongen, de eene partij zoowel als de andere, aan het Directoire te Parijs of aan de Regeringen die elkander daar zouden afwisselen, voor alles tot bestendiging van het nieuw gezag de zekerheid moest schenken, dat zij „het Bataafs Gemeenebest voor de Fransche Gouvernement waarlijk nuttig zou kunnen maken 1.” De Minister der Fransche Republiek te Haag, door den Oberbevelhebber der vreemde krijgsmacht in Bataafsche soldij bijgestaan, was de spil geworden waarop alles draaide ; niet de geleerde en verstandige noor, die „door zijn bemiddelende en zachtzinnige karakter”. de algemene achting had verworven 2), en met een Hollandsche vrouw gehuwd, de aan- geboren eenzijdigheid noodwendig had leeren temperen, maar de door TALLEYRAND vervangen Minister van Buitenlandsche Zaken, de laatdunkende CHARLES DeLACROIX. „Niets nieuws uit Holland, meldt VALCKENAEVE nog den 13 Januari 1798 aan ok: alles gaat er den gewoon gang. De Land-Provincien houden steeds haar Federalisme vast. CHARLES DE LA CROIX is eindelijk gearriveerd. Wij zullen zien wie de zaken zal dirigeren. Maar den 2 Februari, heet het in een andere depèche: „HUGO GEVERS schrijft mij dat men den elfden Januari met een sterke Commissie hartige taal aan de XXI Heeren der Constitutie heeft gezonden, om op spoedige afkomst te insteren. CH. DE LA CROIX heeft reeds zeer hartige taal gesproken.” Een week daarna, den 9 Februari, deelt hij eerst tijdingen uit Frankrijk: 1) Zie die belofte niet alleen door de mannen van 22 Januari 1798, maar ook door die van 12 Juni gedaan, in de Memorie door de Leden van ’t Intermediair Uitvoerend Bewind der Batavische Republiek, aan de Eerste Kamer van 't Vertegenwoordigend Lichaam; houdende hunne Verantwoording van het door hen verrichte op en na den 12 Juni 1798. In den Haag, ter ‘s Land-Drukkerij, bl. 02. (Getekend 0. 3. PIEMAN, SOORS, GOGEL, R. W. TADAMA, A. 3. LA PIERRE). 9) 0. 7, vinman, Bijdragen tot de geschiedenis van het Vaderland, bl. 48, 55, Ook Zwitserland, Italië en Duitsland aan de Consul mee en vervolgt dan aldus: „Maar wij hebben gewichtiger evenementen, dan dit alles. Bij ons is een 184 Fructidor voorgevallen; een nieuw Gouvernement gecreëerd, bestaande uit 5 Leden, P. VREEDE, VAN LANGEN!, WIJBO FINIE, FOKKER (uit Zeeland) en WINNINK uit Gelderland. De Leden van de Commissie van Buitenlandsche Zaken zijn gearresteerd: men hoopt echter te worden te behouden; een aantal anderen zijn vervallen verklaard. De Nationale Vergadering heeft zich geconstitueerd als de Constituerende Vergadering van het Bataafsche Volk, het Reglement waarop de Vergadering beroepen was vernietigd; alle Provinciale Bestuurs in eenvoudige, aan dat Uitvoerend Bewind ondergeschikte Administratie herschapen. Alles is in goede orde en zonder een druppel bloed te plegen afgeloopen. De Burger on. LACROIX is er tot dat werk niet omgegaan geweest. Sedert lang was mij daar iets van door de oren gewaaid, maar op een zooo verre afstand van het tooneel, viel het voor mij moeilijk te beslissen, hoe dat werk bestuurd werd, en nog meer, hoe dat zou afloopen. Het schijnt dat het Fransch Gouvernement vermoeid was van dat langdurige delibereren.” Hij zelf die in Mei 1796 de Nationale Vergadering en Holland verlaten had omdat hij zag, „dat de Aristocraten hunne banden te sterk gelegd hadden en er geen triumf te betalen was,” had nu wel gewenscht daar. 3) Benzonder gestemd vroeg later: „Laat men zich herinneren hoe dat de Vriend van de Kruisen (200 werd de Fransche Gezant aangeduid) voor den 22 Januarij gehandeld heeft: ging deze ook niet weinig dagen te voren eten bij de Leden van de Buitenlandsche Zaken? Vroeg hij dezelve niet op zijn beurt bij hem aan het Hôtel? Aefst dit hem verhinderd getrouwd te blijven aan zijn beloften? Zie de Memoires van Rechten der Burgeren CORN. VAN DER HOEVEN en JAN EIKENBACH. (uit den Haag, 19 Januarij 1800) bij 49, 50. Eindelijk, den 20 Februari 1798, vernemen wij uit VALCKENAER'S depêche, het welslagen van het stelsel van een en ondeelbaarheid in den Haag. „Het werk schrijft hij, consolideert zich; de Provincie hebben alle het hoofd in den schoot gelegd. De Burger Mr. Buys, nieuwe Secretaris aux Affaires Exterieures, is een goed Patriot, en een goed man. Hij was gedestineerd tot Minister in Spanje, indien ik bedankt had, en naderhand tot Minister in Portugal. Men zegt dat van DER KOS zich slecht gedragen heeft. Ik heb een zeer ample en fraaije depêche vandaag van ons Uitvoerend Bewind ontvangen, die mij zeer behaagt.” In die optimistische beschouwing der recente gebeurtenissen, draaide de vurige Staatsman in diezelfde brief al verder door, en bouwde hij in zijn levendige verbeelding, echt Spaanse luchtkasteelen. „De jongste Revolutie in Holland, oordeelde hij, zal ons voor territoriale uitbreiding zeer nut zijn. Nu eerst begint Frankrijk geloof aan onze oprechtheid te slaan. Ik denk dat wij in Westfalen uitgebreid zullen worden, en misschien ook wel Oostfriesland zullen krijgen; vrije vaart op de Schelde, afschaffing van alle tollen (pðages) op den Rhijn. Ik wenschte wel dat men Antwerpen er bijvoegde. Ik heb daarover zeer ample geschreven.” Maar de bespiegelingen van den overbekwamen man streefden veel hoger en konden zich tot de grenzen van zijn Vaderland, al wierden die door aanhechting van een of ander naburig Gewest breder uitgemeten, niet beperken. Hij dacht aan middelen om de gemeenschap met onze Oost-Indische Bezittingen te verhaasten, aan hetgeen nu als vraag drü Kant en Frankrijk gespannen houdt. „Meld 2) Vergelijkende aangaande een Memorie van Julius daarvoor betrokken, van omvang verhoudingsvolgend, Zeven van Wiselius bl, 108; en Bijlage XVIII bl. 113 volgend. Mijn eens, zoodat het verzoek tot LoBK gericht, welke uwe gedachten zijn — hetzij om onzen nationalen Koop- handel uit te breiden, hetzij om nieuwe takken van navigatie te practiseren; is er in den Levant voor ons iets meerder te doen? De nieuwe Fransche Ambassadeur TRUGUET heeft mij veel verhaald van een Tractaat voor eenige jaren door hem te Constantinopel gesloten met de Ottomanische Porte, volgens hetwelk hunne schepen uit de Oost-Indien, door de Roode Zee in de haven van Suez konden komen; zoodat er zelfs een oorlogsfregat van la France in Egypte is gekomen. Meld mij eens wat U daarvan dunkt of bekend is, en of wij daarvan, om binnen door te zeilen, geen voordeel kunnen trekken ? Ik verlang, door uwe schranderheid op een en ander voorgelicht te worden 2). Hoe ongaarne, zeggen wij hier thans de belangwekkende briefwisseling uit het Zuiden weer vaarwel om den indruk, welken de 22e Januarij elders en wel aan het Hof van Ber- lijn had gemaakt, te schetsen. De Democraten van 1787 die nu te ’sGravenhage op het kussen zaten, werden steeds door de herinnering aan den Hertog van Brunswijk, als door een spook verontrust 3). Hoe zouden de jongste gebeurtenissen bij FREDERIK WILLEM III, den zwager van den Erf- prins van ORANJE, Opgenomen worden ? Trok men zich niet 4) Hevige uitvallen tegen Engeland, in de Antwoord van die Gouverneur tot KAREL IV, den 11 Februarus 1798. Zie de Gazet de Leiden 9 Mars 1798 (nummer 20, Supplément). 2) Verz. Luzac. 3) Depêche van het Uitvoerend Bewind aan BOURZANX 29 Januarius 1798. Wilde verzoeken dat gij ons oprecht gelieft op te geven, hoedanig het Hof van Berlin over de jongste gebeurtenis denkt; of hetzelfde vermoedt dat daaruit Volks-ontsporingen kunnen of zullen voorvallen, die de hoop des gewezen Stad-bouders op dit Land zouden kunnen verlevendigen? Welk gevoelen men heeft over de personen die alhier in den Haag nog in eenzaam arrest zich bevinden om waarvan u de namen bekend zijn? (Verz. ORRISET - v. TOULON). De Berlijn het lot der Staatsgevangenen, Leden der Nationale Vergadering aan? Maakte de Oranje-partij geen rekening op de van geweldige schokken onafscheidbare buitensporigheden? Welke meening koesterde de Franse Minister Cairard met opzicht tot het voorgevallene? gaf hij juiste dan wel scheve voorstellingen aan het Pruisse Kabinet? Men verlangde om onverwijfd en openhartig door Bourdeaux ingelicht te worden. Deze, gaf reeds den 6 Februarij ten antwoord, dat het Ministerie de tijdingen van den 22° Januarij „zeer wel opgenomen had. Ik heb gelegenheid gehad, zeide hij, mij daarvan te overtuigen in een gesprek dat ik voorleden week met den Kabinets-Minister v. Alvensleben gehad heb.” De nieuw ingevoerde orde van zaken werd „onder het ware oogpunt” beschouwd. De aard der Constitutie die wij ons zouden geven, was der Pruisse Regering even onverschillig als ten vorigen jaar, toen zij op de Verklaringen van Cairard en in een tijd dat de nieuwe Staatsregeling, welker gronden evenwel nog onbekend waren, aanstaande scheen, aan den Charge d’affaires v. Bielefeld last gaf den eersten officielen stap te doen om de afgebroken regelregte betrekkingen met Nederland te hervatten. „Niet minder indiferent, ging Bourdeaux voort, is het Ministerie nopens de belangen des gewezen Stadhouder. Moest men op de bijzonderheden der chronique scandaleuse van het Hof van Pruissen, in een depèche uit Kassel verkrijgen, als op erkende feiten afgaan, dan werd gewis een streng en werkzaam toezicht vereist om zich niet door een plotselinge wending der dingen, een verrassende breuk met Frankrijk te laten verschalken. Even als in de dagen der thans wegens misdrijf vervolgde Gravin van LICHETNAU, verspilde de Britse Gezant handen vol geld, in het belang van een nieuwe Alliantie, en wat bij FREDERIK WILLEM I wel lust en onwaardige minnarijen moesten uitwerken, hoopte men bij den schuven ingetogen zoon, van de huwelijksliefde te verkrijgen. „De Minister van Engeland, Lord ELGIN, meldde DE RAET, is de favoriet van de jonge Koningin, die haren man door haar liefde en vleierijen blinddoekt en regeert. De Moeder van den Koning en de Prinses Louise hebben haar schulden aan den Koning ge declareerd, die aangenomen heeft die zij haar Moeder te betalen, maar niet die zijner Schoonzuster, die honderd en tachtig duizend daalders beloopt. De Koningin heeft gezegd, dat zij er geen had, en zeer wel met hetgeen haar jaarlijks toegelegd is, kan uitkomen. Echter weet geheel Berlijn, dat zij nog meer verdoet dan haar zuster, maar dat zij heeft alle haar schulden betaald: hieruit is gemakkelijk op te maken, dat zij geheel en al voor Engeland is. De Minister SCHULENBURG die HAUGWITZ zoekt te verwijderen, is geheel van deze partij, en laatstgenoemde integendeel is thans te eenmaal voor de Franse Republiek. De Generaal RÜCHEL, die het vertrouwen van de Koning heeft, en jaloers op de grote roem van BONAPARTE zich verbeeldt een voorname rol te zullen spelen, zet de Koning met alle geweld tot den oorlog aan, en is de ziel van de intriges en cabalen der Ministerie van Londen en Petersburg. Engeland, — zoo besluit het ontwerp van een nieuwe Coalitie blootleggende, Engeland wil honderd miljoen Franse livres geven, en Rusland Zuid- en Oost- Pruissen bezetten, indien de Koning zijn macht tegen Frankrijk en ons wil gebruiken. Dit alles is reeds zo ver gevorderd, dat Pruisen in stilte zijn troepen het een regiment na het andere, naar het Westen doet schuiven. Het plan is ons het eerst af te schrikken, om 200 in de gewezen Nederlanden te dringen, en dus den overgang over den Rijn te vermijden. De Keurvorst van Saksen zal dertig 22 Febr. 1798. duizend man tot deze expeditie geven. Doch meer betekend dan al die onrustbarende nieuwsgaringen, was twee dagen daarna, het gunstig Verslag van de gebeurtenissen van 22 Januari in de Pruisse Hof-Courant, waarin zelfs de gematigde constituerende vergadering werd geprezen! Weinig echter had het gescheeld, of de driftige nabootsing van de Franse democratische vormen op het gebied der Diplomatie, zou de zo moeilijk en pas verkregen stilwijgende erkenning van de Batavische Republiek door het Kabinet van Berlijn, weer op losse schroeven hebben gesteld; dan de omzichtigheid van BOURDEAUX wist den aanstoot te vermijden. Had zelfs in de boezem van de Constituerende Vergadering, de door FRONHOFF voorgedragen vernietiging van alle adellijke of andere „Anti-Republikeistische titularuren” tegenspraak ontmoet, en werd door een der Leden menshkundig herinnerd, dat de toepassing van het stelsel op brieven naar buiten 's lands, groot ongerief zou veroorzaken, het Uitvoerend Bewind begreep op den titel van Vrijheer zoo uitsluitend te moeten staan, dat het niet enkel aan zijn diplomatische Agenten verboden eenige stukken hoegenaamd aan te nemen, waarin die titel zou zijn ontweken, maar dat het hun zelfs bevel gaf dit aan de Regeringen, bij welke zij waren geaccrediteerd, officieel mee te delen. Het kwam. & Gazette de Deyde, 23 Février 1798, Numero 16, suite du Sapplément: „Qui sera enjoint à tous les Ministres dans l'étranger, ainsi qu’à tous les Agents tant politiques que commerciaux de la République Batave, de ne recevoir dorénavant aucunes communications officielles ni lettres, ni réponses, soit de Gouvernement, prés duquel ils sont accrédités soit de la part de quelque employé, où la qualité de Citoyen ne leur serait pas donnée, avec ordre de donner connaissance de cette Résolution aux Gouverneurs." BOURDEAUX raadzaam voor, te dien zake geen eigenlijke Nota bij het Pruisch Ministerie in te dienen, en na het wisselen van eenige dépêches, werd dit gedrag te ’s Gravenhage goedgekeurd. Bij de ontvangst van evengemelden last was hij blijkbaar verlegen. „Daarover rijpelijk nagedacht hebbende, schreef hij, heb ik gemeend de indiening van zoodanige Nota te moeten verschuiven, totdat ik uwe na- dere bevelen op dit punt zou hebben bekomen. Ziehier waarom. Toen, zoo ging hij voort, het Pruisch Kabinet in het vorig jaar, den Burger Carolus gehoor gevende, er in toestemde, weer met ons regelrecht betrekkingen aan te knopen, geschiedde dit alleen in de hoop van het aannemen der Constitution die welhaast aan de bekrachtiging des Volks zou aangeboden worden, te helpen bevorderen, en onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat dit blijk van vriendschap en welwillendheid slechts als een stilzwijgende, niet als een diplomatische erkenning van onze Regering zou aangemerkt worden. Op die spitsvindige onderscheiding zal ik mij niet veroorloven enige aanmerking te maken: zooveel is zeker dat zij indies tijd aan den Burger Carolus voorgehouden is en daarna zorg- vuldig herhaald toen ik hier mijne brieven van introductie 1) Depêche van nouveau 8 April 1798 (en clair): „Het is mij buitengewoon aangenaam geweest te lezen uw zeer gerespecteerde aanstelling van den 27th te vernemen, dat het Uitvoerend Bewind mijn gedrag ten opzichte van den te vragen titel van Burger heeft geacht goed te vinden. Ingevolg van uw orders zal ik een officiële Nota dienaangaande aan het Pruisische Gouvernement presenteren, — niet twijfelende of het zal deze hoogvende met dank erkennen.” 2) „Que ce tâche moignage d’amitié et de bonne volonté ne pourrait être envainée que comme une reconnaissance tâche et non diplomatique de notre Gouvernement.” Berlijn, 2 Maart 1798, »met groot geschreven.» Aan den Agent zu, 337 inleverde, zooals ik den Burger van LEYDEN in mijn Verslag van den 15 Augustus heb bericht. — Met dezelfde schroomvalligheid ging BOURDEAUx te werk, vreesend bij het niet slagen van een officiële aanvraag, de waardigheid der Republiek in de waagschaal te stellen, -- met opzigt tot het formeel aannemen van een te accrediteren Nederlandschen Minister; — een wensche gelijktijdig door het Bewind te 's Gravenhage geuit. „Ik heb, meldde hij, Zondag 1. bij den Heer v. ALVENSLEBEN een bezoek afgelegd! Wij hebben lang geredeneerd over de wijze waarop ik mij van de kennisgeving zou hebben te kwijten, dat de titel van Burger dien van Mijnheer heeft vervangen. Het schijnt dat het Ministerie elken officiëlen stap tracht te ontgaan, waaruit men een meer regtstreeksche erkenning der Nederlandsche Regering zou kunnen afleiden, dan die waartoe het zich heeft laten vinden. — Ik heb beproefd die meening te bestrijden en den Heer v. ALVENSLEBEN te doen gevoelen, dat na het aannemen van mijne brieven van introductie, die een duidelijke erkenning inhielden, er wel geen bezwaar meer kon bestaan een Nota te ontvangen over het onderwerp dat wij nu behandelden. Zonder de gronden die ik had aangevoerd te belemmeren of geheel te verwerpen, drukte de Heer v. ALVENSLEBEN sterk op de redenen die het Hof van Berlijn hadden bewogen om de onmiddellijke betrekkingen met ons te herstellen en daarmede onze stilzwijgende erkenning in te willigen. Daar nu op het Congres te Russatt, de Oostenrijksche en de Pruisische Gevolmagtigden, zoowel op het punt der schadeloosstellingen, als op dat der Secularisatie, in den jongsten tijd meer tot elkander schenen genaderd te zijn dan vroeger de Keizer en de Koning in hunne briefwisseling, zou die onzekerheid „waarschijnlijk binnen kort” opgehouden. Toch wilde die zaak niet vlotten en tog de getrouwe dienaar van het Stamhuis, de Heer von Schram, nog in het laatst van Mei ter bevordering der belangen van den Prins van Oranje, naar Weenen. „Des ordres absolus." „ar. D'ALVENSLEREN aan ben teruggekomen en insisteer voor dat ik niet gebruik moet maken van middelen voor te geven van de publiciteit." Depèche van Bonaparte 6 Maart 1798 ("met citroen"). — 13 Mars 1798 „het heeft mij observerd dat de heer CAILLARD niet had gedaan nog meer." „Mr. D'ALVENSLEBEN dat ik de eer te hebben geconversie met iemand en die door een suite van schakeling dat hij conserveert voor het land, in het land waar hij vroeger heeft gewoond," enz. — 1, p. (dan den Agent uit) 6 Maart 1793. Verg. de Inleiding tot een Geschiedenis van de Nederlandsche Diplomatie. 11. Eerste Stuk. Bladzijde 27 van de Bijlagen (DE sone, Nederlands Rijks-Archief 1867, Doos. polit. et diplomat.) Depèche van Bonaparte 3 April 1798. Depèche van Bonaparte 2 Juni 1798. Maar kon men in ernst en werkelijkheid van die half-Europese samenkomst der Diplomaten te Rastatt veel verwachten? Wat viel daar te beslissen wat niet te voren door de Machthebbers te Parijs was beraamd en vastgesteld? Hoven wij uit de onteelde depêche van den geheimen Bataafschen Agent, welk antwoord deze van een der Franse Vertegenwoordigers op het Congres ontving op de vraag, welke schadeloosstelling en welke afronding van grondgebied de grote Republiek en bondgenoot in haar wijheid en edelmoedigheid aan de Bataafsche Republiek had toegedacht? „Op die vraag, zeide TREILHARD, kan ik geen antwoord geven; gij weet dat men nog onledig is met den grondslag van den Vrede te bepalen. Is deze eens gelegd, zoo zal men zich dan met het voorwerp van uwe vraag kunnen bezig houden. Maar, hernam BUCH, men verzekert, dat de onderhandelingen over het punt der schadeloosstellingen reeds te Parijs hebben plaats gehad. Dit heeft de Minister geloofd, evenwel bijvoegende: „Al wat men met opzicht tot die vergoedingen moge behandeld hebben, is slechts voorwaardelijk. Wij weten zelfs niet eens of de oorlog niet weer zal beginnen. Laat uw 'Uitvoerend Bewind zich tot den Minister van Buitenlandsche Zaken te Parijs wenden." Ik zeg niet alles wat ik weet, maar ik zeg ook niet wat ik niet weet. De Burger OROISBT wordt verzocht de nevensgaande missive van den Burger BUCH te onteijferen, en ten spoedigste aan den ondergetekende terug te zenden. 's Hage 26 Febr. w. zurs 1798. — De Gazette de Leide van 12 Junij 1798 noemt Buch, „minister Batavisch." La question, quelle indemnisation, et quel arrondissement de territoire la grande Röpnbligne et allige de la République Batave pourrait dans sa sagesse et sa godeur avoir destins & la Répub. Batave ? Vous devez que votre Directoire-Exécutif s’adresse au Ministre des Relations Extérieures À Paris, Je ne dis pas tout ce que je sais, mais je ne dis pas non plus ce que je ne sais pas. (Verz, CROISET À TOULON). En verg. Ook v. DISK, Pröeis p. 69 volgt. Vous devez que vous vous occupez encore d’établir la base de la paix. Te Parijs derhalve, niet te Rastatt of elders moest zo men iets wilde uitwerken, het ijzer gesmeed worden, in dat „middenpunt van alle Negotiatien“ van het Gemeenebest. Het was voor alles noodig daar te behagen, noodlottig te mishagen. De levensduur van het Bewind hing er van af. Het liet zich na het werkdadige deel dat CHARLES DE LA croix aan den Bataafschen 4e Fructidor genomen had, zonder moeite voorspellen, dat zijn handelingen niet zouden worden gelogen straft, en dat de wel versneden pen van TALLEYRAND die een half jaar geleden, passende uitdrukkingen tot lof der nu versleten richting had gevonden, zich thans gereedelijk en zoolang dit noodig was, ten behoeve der nieuwelingen te ’s-Gravenhage, zou laten gebruiken. Hadden deze zich gehaast, aan de Constituerende Vergadering bereid op den 2 Februari 1798 „de heugelijke tijding” mede te deelen, dat het voorgevallen op den 22e Januarij „met de grootste vreugde” door het Directoire was vernomen, van meer gewicht was het sedentiarisch ingekomen officieel schrijven van den voormalige Bisschop van Autun. In een depée aan den nog altijd in Frankrijks Hoofdstad aanwezige Minister MEISER, drukte TALLEYRAND zich, onder ander, aldus uit. „Eene zoo heilrijke en zoo volkomen." A) Dagverhandeling VIII. 606 volg. (Parijs, 25 Pluviose 6° jaar); zitting van 18 Febr. 1798; begeleidende missive van het Uitroerend Bewind, van dezelfde dategening, Dagverhandeling VIII. 620 (get. PIETER VREEDE; w. Buxs). — De Fransche tekst is in de Gazette de Leyde van 23 Febr. 1798 (Numero XVI) bewaard. Europa le rang qui lui est contre l’Ennemi commandant 341 her Schepping in den tijd van weinig uren, zonder storing der rust en zonder wederstand gesticht, de bijna oogenblikkelijke overgang van een Regeringstelsel, dat tevens op Regeringloosheid en Eedgenootschappelijke denkbeelden geëerd was, tot een vorm van Bestuur, dat hoezeer nog voorlopig, echter reeds het beeld van een gevestigd Bewind vertoont, en binnen weinig tijds een gevestigde Constitutie belooft: deze gelukkige zegepraal van den Nationalen wil over de kluisters van gewoonte of eigenbelang behaald, die sedert vier jaren bij de Bataven de verheven vlucht der vrijheid stremden! Kon niet nalaten door het Fransch Gouvernement naar waarde geschat en gevoeld te worden. Aangevuurd door het oprechte verlangen om de Bataafsche Republiek, zijn Bondgenoot, in het verzekerd bezit der Vrijheid en der rust te zien; een levendig belang daarin stellende dat die Republiek in een spoedige en bestendige Staatsinrichting, de middelen vinde om haar vorige welvaart te herstellen en zelfs te boven te streven, verenigde het alle zijn wensen om het oogenblik te zien aanbreken waarop die gevestigde Mogendheid haar krachtdadige bereidvaardigheid en nuttig-werkzame pogingen in de gemeenschappelijke Alliantie met de Fransche Republiek zou kunnen verbinden. Maar de eerbied dien het aan de onafhankelijkheid van iede- ren Staat toedraagt 2), had hetzelve verhinderd aan zijne 1) „Une r&generation si salutaire et si complete, op&r&o dans Pespace de quelques heures, sans trouble, sans r&sistanee; le passage presqu” instantand d'un systeme & la fois anarchiqne et Federaliste, A un Gouvernement qui quoique provisoire, offro d&jä limage d’un Gouvernement eonstita et promet sous trös-peu de iems une Constitution definitive; cet heureux triomphe de la volont& Nationale sur les lions d’habitude ou d’interät prive, qui retenaicut depuis quatre ans, chez les Bataves, l’essor de Ia Liberte, ne pouvaient menquer d’ &tro apprecies et sentie par le Gonsernement Frangais.” %) Mais de respect, quil (het Fransch Bewind) porte A Zindependance de chaque Etat, Yavait empöch6 do presorire A ses Agens präs la Republigue 342 Agenten bij de Bataafsche Republiek eenige andere taal dan die der Vriendschap of eenigen anderen stap, dan zijn eigen voorbeeld in te scherpen; en niettegenstaande de geringe vrucht die het daarvan had ondervonden, volhardde het bij dezelfde handelwijze, in afwachting dat de magt der dingen, de voortgang der rede en de geestkracht der Patriotten dien onvermijdelijken triumf der beginselen zouden behalen, naar welke het Ligchaam der Maatschappij wettiglijk en wölbe- redeneerd kan worden geregeld. Die verwachting is volko- men vervuld. Hetgeen reeds gedaan is, laat geene reden tot bezorgdheid voor de toekomst overig: de weg is gebaand, en binnen weinige dagen moet het doel bereikt zijn. Reeds heeft de Minister der Fransche Republiek, de waardige tolk der gevoelens van hen die hij vertegenwoordigt, aan de Ba- taafsche Natie, aan hare Wetgevers, aan haar nieuw Bewind, de volle ingenomenheid van de Fransche Natie en van het Uitvoerend Bewind 1) betuigd. Ik ben gelast, Burger! dezelfde vriendschappelijke bedoelingen te herhalen; en in de overtuiging dat gij overvloving nieuwe geloofsbrieven zult ontvangen, staat het mij vrij u te verzekeren, dat het Uitvoerend Bewind van Frankrijk zich voorbehoudt om u in het openbaar, tegelijk met de vreugde die het bij gelegenheid der gebeurtenis, waarvan de Bataafsche Herschepping dagteekent, gesmaakt heeft, de hoop uit te drukken welke het koestert van uw Natie weldra volkomen geluk te kunnen wenschen met de vestiging van een vrije Volksgezinde Constitutie, op de ware gronden van den Regeringsvorm bij vertegenwoordiging gebouwd. Batave, een ander langede taal dan die van Yamitie, d’autres demarches dan zijn voorbeelden. 2) „Sur Vöinblissement d’ane Constitution Jibre d#moeraligue, ot organisde sur les wöritables bases du Gouvernement repräsentatif. ct. MAU. TALLETRAND, Pour copie conforıme VAN DER HOBYEN, Secretaire.” 843 Met die verwonderlijke plooibaarheid derhalve, die zich naar alle omstandigheden schikken kon, had TALLEYRAND zijn immer vaardig talent ten dienste gesteld van de be- ginselen, die nu zegevierden hoe scherp dan ook in strijd met die van het nog zoo kort geleden, door hem aanbevo- len Plan van Constitutiee En toen nu tegelijk met de vol- toojjing van het veranderd Ontwerp van Staatsregeling, dat aan de Natie in hare grondvergaderingen opgekomen, ter goed- of afkeuring andermaal zou worden aangeboden, de voorloopige keuze der Leden van het Uitvoerend Bewind op den 17 Maart 1798 door de Constituärende Vergadering bevestigd werd, als ware die aanstelling uit kracht der Staatsregeling zelve geschied, wie zou niet oppervlakkig de Helden van den 22°" Januarij \) — zoo als de Minister ME LA CcROIX hen openlijk begroette, voor goed -op het kus- sen ‘gesteld geacht hebben? Het was met dien Gezant, met den Franschen Opperbevelhebber, Generaal JOUBERT, aan hunue zijde, dat twee Leden van het Uitvoerend Bewind eene week daarna, te Amsterdam statelijk werden ingehaald. Zoo kon VALCKENAER, die zich beijverd had van de ge- beurtenissen te ’s Hage aan het Spaansche Hof een officieel berigt te geven, dat een verpligtend antwoord uitlokte 2), A „Onder de grootste acelamatiin — 200 door de Leden der Verga- dering, de tochoorders op de tribunes, ale door die der loges, uit eene van welke de Minister DE LA CROIX op een toon die zijue hartelüke vreugde over deze geheurienis uitdrukte, de Leden der Vergadering toeriep: Pivent les höros du 22 Junvier.” — Dagveriaal IX 152 (17 Maart 1798). %, Depêche 13 Februari 1798: „Hiernevens mijn office over de laatste Revolutie, in welke ik een deftigen toon heb getracht te observeren; be- nevens het antwoord dat zeer oblige is, en in den Haag plezier zal doen, De Prins (de la P) zeide mij dezen avond: Het is min schuld niet, dat dit antwoord niet expressiever termen bevat. Dat is een fout van de redactie in de Bureaux; mijn hart is goed.” — Verg. ook Dag. der Constituerende Vergadering. X. 809, de gelukwenschen van den Spaanse Minister te’s Hage D’andrea (3 Mei 1798), met de samenzetting van het Plan van Constitutie, bij voortgaand aanbelang het beste melden. „In Holland schreef hij, gaat alles voorspoedig. De Natie begint heel overtuigd te worden, dat de jongste Revolutie tot het algemeen heil zal uitloopen” !). De talrijke en zeer kostbare Comités waren opgeheven; er was een Agent of Minister voor de Marine, een ander van Oorlog. En wederom 14 dagen later 2): „Bij aanhoudende goede tijding uit het Vaderland. Hiernevens de samenvatting van een Memorie, dat ik den 12 Februari breed gedetailleerd aan P. VREEDE heb gezonden. Zend mij dat stuk terug.” Zonder een schaduw van afkeuring maakt hij in een der volgende depêches van 8 April 1798 niet alleen van het Ontwerp van Constitutie, maar ook van de verlenging van het Uitvoerend Bewind voor den tijd van vijf jaren, gewag; waarop dan in dienzelfde brief over de diplomatieke aangelegenheden in Frankrijk aldus wordt gesproken: „Onze BLAuw is te Parijs, en zal daar eenige maandjes blijven, eer hij naar Wenen gaat. Hij zal te Parijs zijn tijd wel gemakkelijk besteden;” — hetgeen in den zin van VALCKENAER, wel niet anders betekenen kon, dan dat BLAuw bij het Franse Directoire, de warme voorstander zou zijn van de nieuwe orde van zaken in Holland, — van het Batavisch Bewind, dat hem naar Frankrijk had gezonden. — En de voor ons liggende depêche van Brauw, uit het begin van Maart, toont dat hij, niet zonder den ijver van MEISER te wekken, aanvankelijk in dien geest werkzaam was. „Zoolang ik niet officieel gepresenteerd ben, schreef hij naar ’s Hage, is het mij onwetend om enige mijne eigene waarnemingen aan U mede te deelen. Er is ondertussen reeds een grote verandering bij deze Legatie voorgevallen. 