title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: ALCUIN fchreef ook nog aan den Bisfchop FE- LIX 256 :-RERKELIUKE: IV ‚ix.zelven (*). Hij verzocht hem, op eene vriefi« ae delijke wijze, om toch geene nieuwigheden in het Afdeel, geloof in te voeren, hield hem eenige ;plaatfen van VI Kerkvaders voor, .en verzekerde hem, dat hij na C, G. ELIPanpus zich enkel in het: eenige woord adoptis Jaar 622. van de Kerk verwijderden, welk woord zij toch Pos s gemakkelijk met Bijbelfche uitdrukkingen verwisfelen konden. Middelerwijl waren ELIPANDus en zijne aanhangers, de. meeste ‚Bisfchoppen in Spanje, door de lotgevallen van FELIX, zeer ontrust geworden, In eenen Brief ' derhalven aan KAREL den Groa sen ( }) beklagen . zii zich, dat BEATUS , van wien ,zij de verächteljjkfte afbeelding maken, door zijn gefchrift eepige:Leeräars vergiftigd had, in het welk hij ontkende, dat de Zoon van God in zijne vernedering wit bet ligehaam der Maagd de Zoom- aanneming des vieefches ontvangen hebbe, (carnis adfumfisfe adoptionem.) Zij bezweeren vervolgens den Frankifchen' Koning, bij het lijjden en den dood van ;CHRISTUS, dat hij zelf, als Richter, tusfchen de beide partijön,. een onpartijdig vonnis wilde vel+ len, en de dwaalleere van BEATUS in zijn Rijk te niet doen,, die zich beroemde, ook hem. tot dezelve verleid te hebhen, | Te. gelijik fchreven dezelfde Bisfchoppen aan de gezamentlijke Frankifche ($), en bewezen hun ge- voelen uit de Schrift en Kerkvaderen, zoodat deze | Brief (*) Tom. I. Opp. pag. 787. (t) In arcvın. Opp. Tom. Il. Yoh Il. p. 567. ($) 1. cu pag. 586. GESCHIEDENIS. 857 Brief eene hoofdbron is der Adoptiaanfche leere. Zij belijden, dat de Zoon Gods, die dit van matuur is, als mensch integendeel, of geworden uit eene vrouw, en onder de wet, niet door teeling, maar door IV BOEH i Afdeely Vi Hoofdlt Kinds aanneming, niet van natuur, maar wit pena- na C.G de Gods Zoon is, zoo als hij zelf getuigt: de Va- der is meerder dan ik, en gelijk zijn toenemen in wijsheid en genade, als ook de plaats, waar hi vol genade en waarheid genoemd wordt, bevestigt. Jaar 622. tot 814 Vervolgens halen zij plaatfen aan wit AMBRoSIUS, HILARIUS, en andere Kerkvaderen, maar bijzonder wit de Ziturgiin der oude Aartsbisfchoppen van Toledo, in welke de woorden: per adoptivi hominis pasfionem,, en dergelijke, meermalen van CHRISTUS voorkomen. Zij fluiten met de veröordeeling van werfcheidene Ketters, en niet zonder verlangen, dat de Frankifche Bisfchoppen een nieuw onderzock ondernemen willen. Deze wensch der Spsanfche Bisfchoppen werd door KAREL vervuld. Vooreerst zond hij hunnen Brief aan den Roomfchen Bisfchop ADRIAAN, om deszelfs goedächten daar over te verftaan. ADRI- AAN gaf hetzelve in eenen Brief aan de Bisfchop- pen var Gallicie en Spanje, welken hij aan KA- REL overzond (*) ; in het flot var dezen Brief laat ADrIaan hun de keuze tusfchen leven en dood, zegen en vloek, Zouden zij hunne dwaling afleg- gen, dan ftond zijne Kerkgemeenfchap voor hun open; maar als de booze Geest hen’in onlosmake- N (*) In act. Coneil, Prancof. ap. Lana. T. VI}. p. 1014. X. Deer. R 258 KERKELITKE IV like banden vasthield; dan flaat hij hen, uit kracht re van het gezag van zijnen Stoel, en den Prins der Afdeel, Apostelen, met eenen onophoudelijken Banvloek, en VI jaat hen met hunne aanhangeren aan de fchuldige nn ftraffe over. Evenwel wil. hij de geloovigen niet Jaar 622. beletten, voor hunne bekeering te bidden; maar tot 814. yermaant ’er hen zelfs toe. Kerkver-- Met dit vonnis van ADRIAAN hield KAREL zich gadering nog niet voldaan. In het jaar 794 ontbood hij alle nn. de Bisfchoppen van zijn Rik te Frankfort aan den oordeelt Main, toen Franconofurd geheten , om deze betwiste reg leer te onderzoeken. Behalven uit de eigenlijke Zran- kifche Landen, waren hier ook uit zijn Zraliaanfche Rijk vele Bisfchoppen tegenwoordig; zelfs had hi daar toe Angelfakfifche, of, gelijk hij ze noemt, Brittannifche Bisfchoppen genoodigd; en ALCUIN, alhoewel geen Bisfchop, niet eens Presbijrer, maar geleerder dan misfchien iemaud van dien ftand ten dien tijde, bevond zich, volgens KARELS wil, mede aldaar. Hun getal was groot, maar dat ’er juist 300 geweest zijn, kan niet bewezen worden. KA- REL liet aan de vergadering, in welke hiji het voor- zitterf[chap bekleedde, den bevorens gemelden Brief der Spaanfche Bisfchoppen voorleggen, en begeer- de, dat zij daar over hun gevoelen zouden zeggen. Na eenige raadplegingen gaven zoo wel de Zraliaan- fehe als Frankifche Bisfchoppen, elk bijzonder, aan den Koning hunne fchriftelijike verklaring over. Die der eerfte was in naam der Bisfchoppen van Zi- gurie, ÄEmilie, en andere Landen varı Opper- Itali ,„ opgelteld door pAuLinus, Bisfchop van Agui- GESCHIEDENIS. 259 Aguileja (*). In het flot fpreekt hi) met: alle zi-r IV ne Bisfchoppen den Banvloek uit tegen ELIPANDUS, Ze FELIX en hunne aanhangers, doch behoudens het Afdeeh regt van hunnen Heer en Vader ADRIAAN, Prime ae " Sedis beatisfimus Papa. nC.G, Het. tweede van deze verklaringen is de eigenlijke Jaar 622. Sijnodale Brief der Frankifche Bisfchoppen, die te X #14 Frankfort vergaderd waren, aan de Spaanfche (+), in welken zij aanmerken, dat het gevoelen der Adoptianen rceds in nEsTorIus veröordeeld was, en vermanen de Spaan/fche Bisfchoppen „ hunne dwaling af te leggen, welke een dubbel duivelsch bedrog was, nademaal zij daar door deels van de gemeenfchap der ware Kerk gefcheiden ; deels de Muhammedanen,, cnder welken zij woonden, van het Christendom afgehouden werden. In dezen Brief heerscht echter veel meer zachtheid dan in dien der Ztalianen; de Frankifchen noemen de Spaanfchen hunne geliefdfte Broederen; zij fpreken geen woord van eenen banvloek; ook maken zij geheel geen ge- wag var den Roomfchen aprıaan. Maar het ei- genlük befluit der Frankforter Sijnode viel in har- der woorden uit ($), daar in wordt de Godde« looze Ketterij van ELIPANDUS en FELIX, welke bij den Zoon van God eene Zoonsäanneming geloofden , eenparig verworpen , en befloten, dat zij in de Hei- (*) Libellus Episcc. Tralie contra Elipandum, Jeu Libellus Sacrofyllabus ap. wanb. 4. c. P. 1022. (+) Ap. zans. /. ec. pag. 1032-1047. ($) Can. 1. ap. LaBe. /. c. Pag. 1057. Ra a60 KERKELIKE Heilige Kerk gebeel en al uitgeroeid zal wot- den. Deze beide Brieven, als ook den bovengemelden van ADRIAAN, ZOnd KAREL aan de Spzan/che Bis- ‘ fchoppen toe, verzeld van zijnen eigeren (*). Na eene met Bijbelplaatfen verfterkte inleiding over de » noodzakelijkheid, om het reine geloof te behouden; waar toe hij zich ook verpligt erkent, zegt hij hun, dat hij wel niet wist, of zij hem door hunnen Brief hadden willen leeren, of van ham geleerd worden; genoeg , hij had hun verzoek met Christelijke liefde aangenomen, dewijl een Christen niet mag ophou- den te vragen en te leeren. Hij vermaant hen ver- volgens, om toch bij de leere der Heilige Vaderen onverwrikt te blijven, nademaal alle Christenen in het geloof eensgezind moesten zijn. Uit liefderijke en treurige deelneming dus aan hunne afwijking van de gewone leer, had hij die fchikkingen gemaakt, welke de medegezondene Brieven aanwezen. Hi zelf voegde zich ook met zijn ganfche hart niet bj de listige voorftellen van eenige weinigen, maar van de heiligfte. menigte , en het zekerst gezag in het geloof, zoo wel den Apostolifchen Stoel, als de leere der Kerkvaderen, van de oudfte tijden af, zon- der echter te vergeten ,„ dat de leere der Euangeli- fche en Apostolifche Schriften hem de gewigtigfie zi. Hij geeft hun levendig zijne drocfheid te ken- nen, dat zij zich door den Duivel tot zoodanige Ket- (*) Caroli M, Regis Epist. ad Elipand, et cctern Episcc. Hisp. ap. Laus. 4. €. P. 1047-1054. GESCHIEDENIS. 061 Ketterij hebben laten verleiden. Onder anderen geeft hij hun ook te bedenken, dat, als curısTus tegen- woordig is, waar twee of drie in zijnen naam ver- gaderd zijn, zij des te zekerder gelooven kunnen, dat hij de raadplegingen van zoo vele Heilige Vade- Hoofdltt. na C. G. ren op de laatfte Synode zal beftuurd hebben. Ein- Jaar 622. delijk voegt KareL hier nog zijne uitvoerige Ge- !t 814 loofsbelijdenis, hoofdzakelijik over de leer der Drie- eenheid,, bij. Van de Spaanfche zijde was men insgelijks BER zaam. FELIX beäntwoordde den Brief van ALCUIN aan hem uitvoerig, en zond zijn opftel aan KAREL den Grooten zelven. Dit is niet meer voorhanden, dan in uittrekzels, die men in wederleggingen vindt. Te weten, KAREL begeerde fchielijk, dat ALCUIN ’er tegen fchrijven zou; doch deze, fchoon hij dit op zich nam, verzocht tevens den Koning, om af- fchriften van dit Boek te zenden aan den Bisfchop ADRIAAN, ( Domino Apostolico, ) den Patriarch PAULINUS van Aguileja, en de Bisfchoppen rICH- BON, (misfchien van Triers,) en THEODULF van Orleans , opdat elk van hen eene wederlegging zou opftellen (*). Volgens ArLcuın’s begeerte , hield de nieuwe Roomfche Bisfchop LEO, in het jaar 799 eene Kerk«- vergadering over deze zaak, varı welke enkel eeni- gen van zijne aanfpraken aan de vergaderde Bis- fchoppen voorhanden zijn (+), waar in hij hun ver- (*) arcuıv. Ep. LXVIIL 2. 95. LXIX. 2. 97. T. © Ap. LABB. /. c. Pag. 1150, Rz # 262 KERKELTITKE IV verhaalde, wat tot hier toe, bijzonder ten tijde van BOFK ADRIAAN, Met FELIX was. voorgevallen, hij noemde Afdee}. dezen eenen drievoudig mijneedigen., wegens züne Vi wmeermalen overtredene herroeping,, en befchukdigde ee hem, dat hij. nu nog erger dwalingen leerde; dewi) ma CiG. ’ ’ Jaar 622. hij flaande hield;, dat JEzus EHRISTUS niet de wı- U 814. ze Zoon van God, noch waarächtig God zij, mar alleen in naam, (muncupativus,) waar in hij bem echter onregt deed; voorts fprak hij het Anathema, en zelfs het vonnis der verdöemenis voor den Rig- teritoel van God over hem uit, als hij zijne Ketteri niet verlaten wilde. Nog fchreef hij tegen hem eene wederlegging, maar die verloren geraakt is. - PAULINUS ftelde ’er ook eene op, die men n08 jezen kan (*), en die uit drie Boeken beftaat. Van meer belang echter is de wederlegging van AaLCUN zelven (+), .die uit zeven Boeken beftaat. Ook hi befchuldigt den. Spaanfehen Bisfchop, niet allen, dat hij ontkent, dat curıstus, die uit de Maag geboren is, Gods eigen Zoon is; maar dat hij bem ook met ‘een'nooit' gehoord woord, Gods Zoom in paam, (nuncupativus,) nocmt, en CHRISTUS iA twee Goden en twee Zonen deelt. WVerders poogt hi} alle de tegenwerpingen en bewijzen van FELIX te ontzenuwen, hetwelk hem eehter omtrent de eene beter gelukt is, dan omtrent de andere. Eer aLcum deze wederlegging in het jaar 800 | | opei- C*) In Opp. Ale. p. 1770. er in Opp. Par P 95 (t) Contra Felic. Urgelit. Episcop. Libri VIL pa: 789-859. Tom. 1. Opp. GESCHIEDENIS. 263 openlijk bekend maakte, was de ftaat van het ver- IV fchil al merkelijik veränderd. Alzoo de Adoptiaan- POER Sehe partij, in het Spsansch Gebied van KAREL den Afdecl. Grooten (teeds nog zeer tälrijk bleef, zond deze VI Worst in het jaar 796 of 797 de Aartsbisfchoppen . C.C. wan Lions en Narbomne,, LEIDRAD en NEFRID, met Jsar 622. den Abt van Aniane, BENEDICTUS, derwaarts, !0t 914 om hen door mondelijke voorftellen op beteren weg 2 te brengen: en in het jaar 800 reisden zij voor de tweede keer derwaarts. Zij waren zoo gelukkig, als zii maar konden wenfchen; LEIDRAD zal meer - dan 20,000 Adoptianen van allerhanden ftand be- kcerd hebben; fchoon men verzuimd heeft, ons te melden, door welke middelen dit gefchied zij. Maar 200 veel is zeker, dat zelfs FELIX, wien deze Af- gevaardigden te Urgel aantroffen, zich genegen toonde, om zijn vorig gevoelen af te leggen (*). FELIX kwam ook met LEIDRAD in het jaar 799 Vergade- te Aken, alwaar KAREL eene talrijke vergadering au. van Grooten en Bisfchoppen van zijn Rijk bijeenge- roepen had. KAREL vergunde hem, zoo als hij zelf verhaalt (}), om zijne gevoelens, welke hij uit de Boeken der Kerkvaderen, van de kindsäan-: neming des vleefches in den Zone Gods, en van züne Goddelijke benaming in de menschheid, ge- loofde ontleend te hebben, in zijne tegenwoordig- heid en die der Bisfchoppen voor te dragen, opdat 2, (*) arcumı Ep. XCI. pag. 15% Eiusd. Fpist. ad Leidrad. Nefrid. et Benedict. p. 860. T. I. Opp. (+) Confesfio fidei Felieis 9. 917. in Ale. Opp. T. 1. R4 nı C.G. Jaar 622. ot 814. Daodvan FELIX, 204 KERKELIDKE zij, of door onderzoek goedgekeurd, of door het gezag der Vaderen verworpen wierden. Het lat. fte, zoo vervolgt hij, is ook gebeurd. „, Want zii hebben mijne gevoelens door plaatfen uit de ı fchriften van cyRıLLus, van de Roomfche Bisfchop- pen GREGORIUS en LEO, en andere Vaderen, die mi) tot hier toe onbekend waren; als ook door de uitfpraak der onlangs te Rome op bevel var Ka ning KAREL gehoudene Synode „ zonder eenig ge weld, wederlegd. Overtuigd door deze gronden, en door de over&enftemming der algemeene Kerk, heb ik mij var ganfcher harte bekeerd; niet ge veinsdelük ‚„ zoo als te voren, hetwelk God. wett, Ik heb dit voor vele Bisfchoppen en Monniken be leden, met berouw over mijn voorgaand gedrag, © mij verklaard, dat ik mijne vorige gevoelens niet meer gelooven, noch voordragen zal.” ALCuIn had, volgens KarELs last, een hoofd- aandeel aan de bekeering van den Spaanfchen Bis- fchop genomen. ,, Ik had grooten twist met bem,” fchrijfft hij (*)5 ,, FELIX blecf lang verhard, en wilde voor geen gezag wiiken of toegeven; einde- ‚lijk erkende hij zijne dwaling, en beleed het Ä# sholijk Geloof. Maar naardien ik de geheimen van ziin hart niet wist, liet ik zulks aan den eigenliken Rigter derzelven over, en beval hem aan den Bis- fchop LEIDRAP, opdat deze hem bij zich honden en beproeven mogt, of hij waarlijk geloofde, het geen bij voorgaf, en of hij ook fchrifteljjk zim voor (*) Ep. CLXXVI, pag. 238, GESCHIEDENIS. 265 voormalige dwaling veröordeelen wilde.” Wij heb- IV ben gezien, dat hij dit laatfte gedaan heeft. Des. "X niettemin was ook deze bekeering of niet opregt, Of Afdeel. ten minften niet duurzaam , waarfchijnlijk , omdat vrees N rl of eene dergelijke beweging ze hem gedeeltelijk af- „ac. G, geperst had. FELIx bleef bij LEIDRAD te Zyons; Jaar 622. en ook bij AGOBARD, die in het jaar 816 deszelfs '°' d14e opvolger in dat Bisdom was. Hij zelf overleed al- daar „ zoo men gelooft, in het jaar 818. AGOBARD vond hem nog wel bij zijn leven, gelijk hij fchrijft, op eenen dwaalweg: want hij hield tegen fommigen ftaande, dat curıstus als mensch fommige dingen niet 'geweten heeft. Doch toen hem de Aartsbis- fchop uit plaatfen der Schrift en der Kerkvaderen de onwaarheid van dit gevoclen aanwees, belonfde hij, zich met allen vliit te zullen bekeeren. Maar na ziüne dood kwam AGOBARD een fchriftelijk opftel van hem onder het oog, waar in hij, door vragen en antwoorden, ziine oude ASdoptiaanfche leere, hoewel met verändering varı uitdrukkingen, zocht te bevestigen. Dit fpoorde AGoBARD aan, om een gefchrift daar tegen op te fiellen, bijzonder om die genen, die zijn heilig leven bewonderd hadden, te leeren, dat men niet het geloof naar het leven, maar het leven naar het geloof beöordeelen moet (*). BLIPAND, die buiten KARELS gebied leefde, was Dood van niet zoo gemakkelijk afgezet of bekeerd. Ondertu:« .. fchen (*) Dit gefchrift vinde men onder den tijtel: Lid, adverfus dogma Felicis Epise. Urgellens. in T. 1. Opp. Ngobardi pag. 1-59. Rs I 266 KERKELIKE fchen beproefde aLcuin dit in het jaar 799 in em nederig opgeftelden Brief, hem daar toe te brengen, dat hij-toch de dwalingen van FELIx niet onderfteu- nen wilde (*). Hi; ftelde hem deze dwalingen voor „ die hij te gelijik wederleide. Daar onder was ook deze: ,, Dat curıstus ons in alles gelijk ge- worden is, alleen dat hij zonder zonde geboren is.” Want ALcuın wilde nog meer redenen van ongelik- heid opgemerkt hebben, bij voorbeeld„ in den dood. Maar ELIPAnD nam dezen Brief zoo euvel op, dat hij ’er met veel hevigheid op antwoordde (}). Reeds in de inleiding heet aLcuın bij hem een pieuwe ARIUS, wien hij de eeuwige verdoemenis toewenscht, als hij zijne dwalingen niet wil laten varen. Hij befchuldigt hem, dat hij reLıx vervolg- de; zoodat hij zich op bergen en in holen verft= ken moest. Zijn leerftelfel bepaalt en verdedigt hi ongevaar zoo als zijn vriend : uit fchriftuurplaaten, Cb..v. warmeer carıstus in dezelven de knecht var God, de Zoon van Davıp, de eerstgeborene onder :ziine Broederen, genoemd wordt,) en ui Kerkvaderen. Waar op: aLcum in een bijzonder gefchrift weder geäntwoord heeft ($). De tachtig- jarige -ELıPAND overleed waarfchijnlijk kort na het jaar 800. De partij, welke hij en reuıx. gefticht hadden, hield reeds grootendeels bij hun leven 0P; oa eil (*) Epist. Albini Magistri ad Elip. Tolet. Episcops Tom. 1. Opp. pag. 863.868. (t) Ep. Elipandi ad Albin. 1. c. pag. 868-876. ($) Adv. Elip. Tolet. Episc. Libri IV. ib. p. 8769) GESCHIEDENIS 3% en zelfs in het Arabisch Spanje kon zij niet lang duren, nadat eene Kerkvergadering van zoo groot aanzien tegen haar de uitfpraak gedaan had. In la- ter ecuwen..is hare eigenliike leerftelling van de Zoonsäanneming van CHRISTUS naar zijne mensch- N heid, door verfcheidene voor regtzinnig erkende Leer- aren, zelfs van eenen der vermaardfte Schoolgeleer- den, JOANNES DUNS SCOTUS, voorgeltaan, zonder dat daar twisten wit ontftaan zijn. In der daad, deze twist was voor de Christenen zonder roem, en in den grond niet meer dan een woordentwist. De beide partijen hadden hoofdza- kelijk hetzelfde leerftelfel omtrent cHRISTUS; een onvoorzigtig en ongelukkig gekozen woord, ( adop- £io,.) waar door uitgedrukt zou worden, het geen men anders de aanneming. des menfchelijke natuur tot de naauwwfte veräeniging met de Goddelijke pleegt te noemen, veröorzaakte dezen geheelen twist. In plaats van nu zoodanig woord naauwkeurig te be- palen en op te helderen, bezwaarde men malkande- ren met gevoletrekkingen en befchuldigingen, waar door de verwijdering hoe langer hoe grooter werd, De beide partijön gaven wel voor, dat zij uit den Bijbel. hunne bewijzen wilden ontleenen, en verza melden daar toe ook vele plaatfen, maar uit cene gebrekkige Latijnfche Overzetting, en zonder de regels van eene goede uitlegkunde behoorlijik te ge- bruiken. Ook kwam het bij flot niet zoo zeer op rede of fchrift aan, als op de overlevering of de over&enftemming der Kerkvaderen, voor welken men den hoogften eerbied had, ,„, Wij zijn,” fchreven de IV BOEK I na C. G. Jaar 622. tot 814% naC. G. Jaar 622. tot 814. Twist over den nitgang des H.G. vit den Vader en denZoon, 268 KERKELIKE de Frankifche Bisfchoppen te Frankfort aan den Main, ,, bij de Heilige Vaderen veel te gering, ‚ dan dat wij nieuwe, voor het Apostolisch Geloof gepaste woorden zouden bedenken. Laat ons flechts ‘ vast gelooven en behouden, wat die genen gelchre- ven hebben, die met den Heiligen Geest vervuld waren, en ons van God tot Leeräars gegeven zijn!” Natuurlijk was dus het gevolg en de uitkomst, dat ’er niets opgehelderd werd; dat de Kerk cene Ket- terfche partij meer kreeg, en dat ’er eene Kerke- lüke beflisfing te voorfchjin kwam, waar mede, hoe zij dan ook uitviel, het verftand der Christe- nen zich te vrede mogt houden. Nadat de tweede algemeene Kerkvergadering , de eerite van ÄAonfantinopolen, in het jaar 381, tegen alle Beftriiders van de Godheid van den Heiligen Geest (*), dit leerftuk had vastgefteld, dat men den Heiligen Geest met den Vader en den Zoon gemeenfchappeliik behoort te aanbidden en te ver= heerlijken, ‚bleef ’er echter nog fteeds eene verfchil« lende wijze van uitdrukking over tusfchen de Oo terfche en Westerfche Kerkleeräars ten aanzien van het voortkomen of witgaan van den Heiligen Geest van den Vader, of van den Vader en den Zoon, de eerfte uitdrukking gebruikten de Oosserlingen doorgaans , ftipt bij de woorden van CHRISTUS blijvende, terwijl de Westerfche Leeräars meer op de laatfte uitdrukking gezet waren. De Grieken fchroomden de waardigheid des Heiligen Geestes te ver- (*) Verg. Dee/ IV. 2/. 369. Deel VI. Bi. 234, 253. GESCHIEDENIS. 269 verminderen, als zii hem ook van den Zoon zeiden IV uit te gaan, de Zatijnen beriepen zich op de een. POEK heid van het Goddelijk Wezen ; ondertusfchen zei- Afdeel. den toch ook de Grieken met andere uitdrukkin- _ VI gen, het geen de Zatijnen door het uitgaan van ke G. den Zoon verftonden, te weten, dat de Zoon, ge- Jaar 6e=. lijk de Vader, de bron zij van het beflaan van den !t 814 Heiligen Geest, fomtijds zich dus uitdrukkende , dat de Heilige Geest uitgaat van den Vader door den Zoon. Doch hunne Leeräars verklaarden zich niet allen en altijd op dezelfde wijze. Sterker dan ie- mand fpreekt THEODORETUS (*) ,, Eenen eige- „, nen Geess des Zoons, in ZOO verre CYRILLUS 4, heim van dezelfde natuur of wezen met hem, en „ yan den Vader uitgaande, genoemd heeft, wil- „, Jen wij met hem belijden, en dat als eene God- „, zalige uitdrukking aannemen ; maar zal dit betee- „, kenen, dat hij wit den Zoon, of door den Zoon „, zijn beflaan heeft: dan verwerpen wij het als „> CeNE Iasterende en goddelooze taal. ” THEODO- RETUS was wel een Nestoriaan, maar in dit punt fpreekt cyrıLıus hem echter niet tegen, die dit dus niet onregtzinnig of dwalende gevonden moct hebben. Alhoewel dus cyrıLLus en anderen zich zoo hebben verklaard , dat zij nader bij de Latijnen fchiinen te komen, echter zal het toch het heer- fchende geloof der Griekfche Kerk geweest zijn, het welk de bovengemelde Kerkvergadering van Kon- | fan- (*) Reprehenfio Xll. Capp. Cyriläi anathematism. IX. T. V. Op. 2. 4;- 270 KERKELDOKE ıVv fantinopolen zoo bepaaldelijk van den. Heil. Gees I belijdt, dat hij van den Vader uitgaat. Afdeel. De gemelde Kerkvergadering had ook in de Wes VI terfche Kerk gezag, en werd algemeen aangenomen, Se maar de voornaamfte Leerären dezer Kerk, HILA Jaar 622. RIUS, AMBROSIUS, AUGUSTINUS „ enz. leerden het tot 314 yirgaan des Heiligen Geestes van den Vader en var den Zoon zoo bepaald, dat het ook in de Geloofs belijdenis van ATHANAsIıUS, die kort daar na in de Latijnfche Kerk opgefteld werd, ingevoegd werd, en daar door zoo veel gewigt kreeg, dat men allengs de Geloofsbelijdenis van Niceö en Konflantinopolen daar naar veränderde, door de invoeging des woords Piliogue, in het midden der ftelling, qui ex Paire procedit. Wanneer, waar, en door wien dit bir voegzel gemaakt zij? is in later eeuwen onderzocht geworden; het waarfchijnelijkfte antwoord op deze vragen is, dat dit het eerst in de Spaanfche en ver volgens ook in de Frankifche Gemeenten gefchied is. De Westgothifche Koning RECCARED zeide op de derde Kerkvergadering varı Toledo, van het jaar 5389, tegen de Bisfchoppen (*): „, Wij moeten ,„„ beliiden, dat de Heilige Geest van dem Vader en ,, Zoon uitgaat, en eenswezens is met den Vader „„ en den’ Zoon.” Na eene lange aanfpraak legt bj huri de Geloofsbelijdenis van Nicee en Konflantino polen voor; in welke laatfte reeds ftaat: ex Paire et Filio procedentem (+). Met dit bijvoegfel wordt de (*) Ap. nard. Tom. III. pag. 469. (t) % c. Pag. 496. "GESCHIEDENIS so deze Geloofsbelijdenis op vetfcheidene "volgende Spaanfche Kerkvergaderingen aangehaald. Wanneer de Frankifche Gemeenten begonnen hebben, dit bijvoegfel Filiogue te erkennen, is niet zeker, even- wel fchijnt dit reeds in de vroegere jaren der Vlllfte eeuw gefchied te zijn. | Over dit bijvoegfel ontftond nu twist tusfchen de Grieckfche en Westerfche Kerken, die in de volgen- de eeuwen eene der voorname oorzaken is gewor- den, waarom dezelven zich van een gefcheurd heb- ben. De willekeurige verändering in eene Ge/oofs- belijdenis, werd als eene zaak der geheele Grieck- Sehe Kerk aaugemerkt, De Gezanten, welke Keizer KONSTANTINUS aan den Frankifchen Koning pıryn in het jaar 766 gezonden had, fchijnen deels op de teruggave der voormalige Keizerlijke landftreek en fteden in Zsahe, welke pıryn aan den Roomfchen Bisfchop gefchonken had, aangedrongen, deels in last gehad te hebben, om over de veräering der Beelden, die in het Griekfche Keizerrijk hatelijk ge- worden was, en wegens het onderfcheid „ hetwelk zich ook in de leere van den Heiligen Geest tus- fchen de Grieken en Westerlingen openbaarde, met de Frankifche Bisfchoppen te fpreken. Men kan dit reeds eenigermate uit eenen Brief van den Room/chen Bisfchop pauLus aan den Koning befluiten (*) ,maar ADo , Aartsbisfchop van Fienne, in de IXde ecuw (}) meldt,, 7) Cod. Car. Ep. XXVlI. in cEenNn. Monum. domin. Pc sif. Tom. I. pag. 229. (t) In Chron. Bibi, Max. PP. Lugd. T. XVI. 2.763. Hoofdit, na C. G, Jaar 622. tot 814% Te Hoofdf, 072 KERKELIKE meldt, dat ’er in het jaar 767 eene Kerkvergads ring in het Frankifche Rijk gehouden, en op de „ zelve tusfchen de Grieken en Romeinen „ ( hier door zal men ongetwijfeld de Frankifche Bisfchoppen in nac. G, het gemeen dienen te verftaan,) de vraag over de Jaar 622. Driedenheid : of de Heilige Geest even z00 van den tot u Zoon uitgaat, als hij van den Vader uitgaat? ins geliiks nog eene andere over her gebruik der Beh den in de Kerken behandeld is. REGINO val Prum, die kort daar na leefde, voegt ’er bij (*), dat deze Kerkvergadering te Gentiliacum of Gem silly, digt bij Parys, gehouden is. Gemeenlijk gelooft men, dat de eerfte aanleiding tot dezen twist, ontftaan is uit het invoegen vaü het woord Züliogue, in de Geloofsbelijdenis val Konflantinopolen, en dat de Grieken, van het be ftraffen der Westerlingen over dit bijvoegfel, eerst tot het leerftuk zelve gekomen zijn, maar ren (}) meenen, dat men eerder over de zuak zelve geftreden heeft „ voordat men tot de veräi dering der Geloofsbelijdenis gekomen is; welk hat fte ook niet onwaarfchijnliik voorkomt. Hoe het zij, de tegenfpraak der Grieken tegil de heerfchende leer der Latijnfehe Kerk fchijnt den ijver van derzelver Leerären tot verdediging vl dezelve te hebben opgewekt. Trouwens, die zelfde »auLinus , Bisfchop van Aguileja, die in den twist met de Adoptianen had uitgemunt , | (*) Chron. Libr. 11. ad a. 767. (t) Zie mosuemm Kerkel, Gefch. IL Deel, BA 17% GESCHIEDENIS 3 over dit: onderwerp in ‚het jdar 791 of 796 eene Kerkvergadering te. Forum Julium of. Friuli (*)3 op welke hij, in -zine aanfpraak aan de Bisfchop- | pen‘, wel beleed, dat. men. de Geloofsbelijdenis van Nieeö en Konftantinopolen onveränderd behouden Hoafiiftl naC, & .moest. ,„, Doch, zeide hij, naderhand is ’er, om Jaat 623, ‚der ‚Ketteren wil, die heimelijk mompelen, dat de ‘°C ER Heilige Geest .alleen des Vaders is,. en alleen van ‚den Vader uitgaat, bügelteld: gu ex. Patre Filio que procedit, :En toch zijn de Heilige Vadersi, die dit gedaan hebben , hiet--te berispen., als of zij iet bij de Niceifche Geloofsbelijdenis gevoegd, of- daar än veranderd hadden; nademaal zij niet anders ge- . voeld hebben,. dan de opftellers\ dier belijdenisz maar alleen gepoogd hebben, hun onbevlekt :geloof naar beter lecrwijze aan, te vullen.” Hij merkte ver- ders 'aan, dat wel de.te Aonfantinopolen - vergader- de ‚Bisfchoppen de woerden'van. cHrıstus gevolgd waren: de Gesst, die van den :Fader. uitgaat; maarızij, die het bekende bijvoegfel .geplaatst had- den, waren ook .doot den Verlosfer geleerds Wie mil ziet, die zies den Vader; ik ben in den Va: der en de Vader is in mij. Want: daar uit. volg« de, dat de Heilige Geest. van.den. Vader en den Zoon altjd wezenlijk en onäffcheidenljk uitgaan moet. Naardien cHrıstus verders den Heiligen Geest werkelijk gezonden, door den Doop medege- deeld, en dien tevens in ziinen, en in den naam des Vaders, en des Heiligen Geestes bevolen heeft te be- c*) Ap. raue. Tom. VII. Pag. 993: XlIl. DEEL. S 874 KERKELIKE IV bedienen ; 200 ftrekte dit &dn en ander insgeliks BOER ;ot bevestiging' van deze leere. Om deze reden Afdeeı, werd ook in de uitvoerige Geloofsbelijdenis van de VI ze Kerkvergadering deze plaats van den Heil, Geest ae ingevoegd 2: ex Putre Filiogue intemporaliter & Jaar 622. infeparabiliter procedens. Ook is in de Geloofsbe tot 314. jjjdenis,. die in :den Brief van KARBL den Grosten aan de Spaan/che Bisfchoppen, welke tot de Hand» lingen der. Frankforter Kerkvergadering van het fax 794 ‚behoort, het bijvoegfel: = Pasre er Filio pre tedentem:, niet .vergeten geworden (*). Gedag ° Tot hier. toe hadden de Room/the Bisfchopper der geen (deel genomen aan deze bewegingen; niet tens fcheBis. was dit bijvoegfet in. de Geloofsbeliidenis van hunt fchoppen Kerk:ingevoegd. iIn.het begin der IXde eeuw eir ee delijk, zoo verhaalt abo (+), hield rarzL # fehl. _ Groote in 'het jaar.809 cene groote Kerkvergaderim te Aken, (Grami. Aguis,) op welke de vraag om den witgang :des Heiligen Geestes onderzocht werd: of hij even 200 van den Zoon, als van den Vader uitgaat? Deze vraag, vervolgt ano, had joAN* NES, een Monnik te Jeruzalem, verdorzaakt. Ve len hebben dit dus Opgevat, dat een Monnik va dezen 'naam in her Arankifche Rijk gekomen is, ®M over de geinelde vraag aldaar tor onrusten aan ding gegeven hebbe. Doch de’ Brief van ei gezelfchap Monniken op den Olifberg te Je ruzalem „ aan den ZARoomfchen Bisichop = (*) Ap. LABB. 7. c. Pag. 1053. (7) in Chron. L « GESCHIEDENIS 075 Ti. (*) leert ons, dat joannes een Monnik gr MW weest is in het naburig Klooster van den Heil, sa, PX Bas, die alle Franken op den Olijfberg, dat is, Afdeeh, de Monniken, die geborene Zrarken waren, voor _ VI Ketters verklaard, en zelfs gepoogd had, hen mer Hoofdih geweld te verdrijven; dat ‘dezen ’zich op hunne Jaar 623, overöenftemming met de Roomfche Kerk beroepen, Fr en ook aan de Geesteljkheid en Gemeente te Jerws zalem op derzelver vraag gemeld hebben, dat zij van dezen deels in eenige uitdrukkingen der Kerkge zangen en van hat Onze Yader, deels daar in van hen verfchilden ,„ dat zij, in de Geloofsbelijdenis , meer dan zij, te weten? qui ex Patre Filiogue procedit „ hadden ,waaröm JoannEs hen voor Ketters autmaakte. KAREL de Groote, die ook in foortgeliike zaken z00 werkzaam was; op wiens bevel om dezen tijd THEODULF, Bisfchop van Orleans, een Boek had moeten fchrijven , in hetwelk hij het uitgaan des H, Geestes van den Vader en den Zoon door vele plaatfen van Kerkvaderen zocht te bewijzen (+), die zelf fomtijds Godgeleerde opgaven aan de Bis- fchoppen voorleide, en hen zelfs wederleide, als zij die naar zijn inzien niet goed beäntwoordden , wenschte nu het befluit der Akenfche Kerkver+ Bndering ook door de toeftemming van den Room fchen (*) Epist. peregrinor. Monachor. etc. in pauuzit Dlis- cell. Libr. VII. pag. 14. (+) Liber de Spiritu S. in sırmonot ®pp. Tom, 11. pag«» 695-73%. Sa 976 KERKELIJKE fehen Bisfchop, een algemeen gezag in het Westen te doen verkrügen. Hij zond daaröm BERNARD, „ Bisfchop van Worms „ en ADELBARD, Abt van Corbie, aan dezen Bisfchop, met eenen Brief, wel- ‚ken smaracpus, Abt in het Klooster «van Ferodu- ‚num, (Verdun,) opgelteld had, aan denzelven. “zEo keurde de leere van den Heiligen Geest volko- men goed, zoo als die in de Akenfche Kerkverga- dering begrepen was, maar raadde, dat men de be kende Geloofsbelijdenis, zoo als zij opgefteld was, zonder het bijvoegfel, zou zingen en leeren (*). Om echter te toonen, hoe weinig hij aan de leere zelve te berispen vond, zond hij aan de Oosterfche Ge- meenten eene Geloofsbelijdenis, welke de leere van de Drieöenheid zeer uitvoerig ontwikkelt „ en het geen den Westerlingen eigen was: Spiritus fanctus a Patre et a Filio aqualiter procedens, nog eens herhaalt: Spiritus $. plenus Deus a Patre et Fi. lio procedens (+). Hi was dit ook aan de voor heen gemelde Monniken op den Olifberg tot der. zelver gerustftelling en verdediging verfchuldigd. De- ze hadden zich in hunnen Brief onder anderen daar op beroepen, dat &än van hen in de Hofkapel var KAREL den Grooten zelven „ in het opgezongen Symbolum of Geloofsleuze, de woorden: gui ex Pa #re Filiogue procedit, gehoord, en dat zij die in eene Predikatie van GREGORIUS den Grooten, ver- ders (*) sırmonn. Conci!l Gall. Tom. 1. pag. 256, Jo MANILLON. Jet. Anal. pags 357. (1) Ap. Balız. /. c. Pag. 13 al. GESCHIEDENIS. 277 ders in den Regel van den Heil. BENEDICTUS, en in andere fchriften der Kerkvaderen gevonden had- den. Evenwel bleef LEo daar bij, dat men deze woorden in de Geloofsbeliidenis niet mogt invul- len; en zoo men FOTIUS Of PETRUS LOMDARD (*) Hoofdft. nl. G. ° mag gelooven , liet LEO zelfs, ten gedenkteeken van Jaar 622. zijn gevoelen, deze Geloofsbelijdenis op een zilve- ren fchild of tafel graveren, maar enkel met de ech- te woorden, ex Pasre procedentem, en dit in de Pieterskerk ophangen. tot 814» Terwijl de Christenen dus twisteden over het Twist hoogfte voorwerp hunner Godsdienftige verdering, ontftond ’er onder hen een nieuw verfchil: of men ook aan de Beelden der eerwaardigfle en heiligfe overledene Christenen eenen eerbied, die aan de ver- eering der Godheid nabij kwam, bewijzen mogt? Men mogt dezelve aanmerken als eene nieuwe ‚wor- fteling der eenvoudige Christeliike Godsdienftigheid met het Bijgeloof ,„ doch te laat beproefd, daar reeds, federt het einde der vierde eeuw, de zaak bij- sıa ten voordeele van het Bijgeloof beflist was. De- ze twist begon niet, gelijk anders de gewone God- geleerde verfchillen, door het geen een of ander Disfchop of Leeräar gevoelde of gefchreven had, maar een Vorst gaf ’er de leuze toe; aan den eenen kant flonden Keizers en Koningen; aan den ande- sen Keizerinnen, Monniken en het gemeene volkje; de Bisfchoppen waren verdeeld. Behalve in de ‚Ariaanfche verfchillen was in geene anderen het ge- luk (*) Ap. voss. de #ribus Symbb, pag. 73. S 3 overde Beelden. ' 3 , KERKELDUKE IV luk der twistende partijän zoo. veränderlik, zoodat BOEK dan de eene dam de andere partig bovendreef , of _ Afdeel, Bet onderfpit delfde. En het geen aanmerkeliik is, VI de Griekfche Keizers verloren hoofdzakelijk -door nn dezen Godgeleerden twist, Rome, en. eem gedeelte jtar 622. van hun overig gebied in /2elid;, terwijl integendeel tt 514. de Room/che Bisfchoppen door even denzelven wor zich en de Faankifche Vorsten dem weg baanda töt nieuwe magt en aanzienelijke bezittingen. Tiidvak- Men kan de Gefchiedenis van dezen twist gevoe- er Zu geljk in drie Tijdvakken werdeelen. Het «erfe fehiedenis JOopt van deszelfs oor[prorg in het jaar 726, tal vandezen den tijd, toen de vijänden der Beelden en derzt- WI ver verkering in de algemeene Kerkvergadering \ Konflantinopolen, in het jaar 754 , im het Oosten volkomen de overhand behielden., Op eene gehedl verfchillende wijze, eindigde het #weede Tijdrak; wanneer eene nieuwe algemeene Kerkvergadering !t Nicea, in het jaar 787, de veröering der Beelden in de Oosterfche Kerk weder invoerde, terwill de Zrankfortfehe Kerkvergadering van het jaar 794 in het grootfte deel van het Westen verbood, In het derde volgden nieuwe omwentelingen, tol dat atıdermaal eene Kerkvergadering te Konfkantinopolen in her jaar 842 de Godsdienftige vertering der Bie- den voor altijd in de Griekfche Kerk vastftelde, en de Westerfche Gemeenten zich daar insgelijks tt neigden, Oor- Beelden van curıstus , de Apostelen, of andere fprong en Christen Heiligen, waren bij de oudfte Christenen og ya eene zeldzaamheid. V6ör de vierde eeuw vindt men. | ger GESCHIEDENIS. 279 geene fpoor, dat zij die in hunne Kerken of verg- MW derplaatfen gehad, veel min, dat zij ze verderd of BOER aangebeden hebben. Zoodra men daar toe eenige Afldeel, neiging befpeurde, werd dezelve in het begin der VI IVde eeuw door eene Spaanfche Keikvergadering ee tegengegaan. In het laatfte der gemelde eeuw ont- Jaar 622. moet men Beslden der Drieenheid, der Apostelen !”! 314 “en Heilige mannen, ook van Bijbelfche Gefchiede- de veröe- denisfen in fommige Kerken, doch alleen ter ge- ringder dachtenis, en om de zinnelikheid van den gemee neu man te gemoet te komen. Hoe zeer vervol» Christe- gens de Christenen zich overgaven aan cene bijge- N loovige veröering der Heiligen, zoodat -AuGusTinus over de menigte der Beeldveröerders klaagde, zoo fchieljik en algemeen verfpreidde zich echter deze nieuwe Godsdienftigheid niet ,„ als de verzameling en ver&ering der Reliquien. Met de V en VIde ecuw nam dezelve nogtans meer en meer toe. Nu werden zij menigvuldiger in de Kerken geplaatst, alwaar ook reeds MARIA „ die nu voor de Moe- der Gods verklaard was, gezien werd, zittende op eenen troon, en haar kind op den arm houden- de. In de VIde eeuw komen al fporem voor van de aanbidding en aanroeping dezer Beelden, cn GREGORIUS de Graose nam eenen Bisfchop , van Masfilia , die wegens dit misbruik de Beelden uit de Kerken genomen had, zulks kwaliik. De Godsdien- ftige eerbied voor dezelven vertoande zich thans reeds, donr tot dezelven, of zoo als men wil, tot de Heiligen, die zij verbeelden moesten, zijn gebed te rigten, ze te kusfen, °’er lichten voor te ontite- S4 ken, o8o KERKELIKE Iv ken, ze op allerhande wijze te verfieren „ wierook BOEK tor derzelver eer:te rooken, als men eenen eed af- Afdeeı, Jeide, de hand op hen te leggen, zoo als op her VE Euangelie of op het Kruis. Toen ’er vervolgens ‘ wonderen bij kwamen, welke door de Beelden zon- -Jaar 608. den verrigt zijn, kende derzelver veröering geene tot 874. palen meer. Die Christenen „ welke deze buiten- 7 porigheden afkeurden, waren niet langer in flat, ze te beteugelen, terwijl zij door anderen ten fterk- ften begunftigd werden. Zoo liet eene Kerkverga- dering (*) met vele toejuiching voorlezen, dat een Beeld van den jongeren SIMGON STYLITES, (eenen Pilaarheiligen,, ) in een bijzonder huis ver&erd wor- dende ,„ Duivelen uit Bezetenen verdreven „ en de zwaarfte krankheden genezen had. sorronıus, Pa iriarch van Seruzalem, omtrent het midden der 'Vilde eeuw „ verhaalde in zijn Loffchrift op de Martelaren cyrUs en JoANNES (}), dat hij te Alexandriö in eene der voornaamfle Kerken eene groote fchilderij gezien had van cHRIsTUs, aan wiens linkerhand MARIA, en aan zijne regterhand JoanNnES de Dooper ftonden. na C. G. den. De Monnik raadpleegde hier over met zijnen Jaar 622. Abt, alhoewel hij den Duivel gezworen had, het !0' 814. niemand te zullen zeggen; maar kreeg van denzel- ven ten antwoord: Het was beter voor hem, in alle hoerhuizen der nabijgelegene ftad te gaan, dan CHRISTUS met zijne Moeder niet in het beeld te aanbidden (*). Tegen alle verwachting was het niet een Christe- Lro de lijk Leeräar van den Godsdienst, die zich tegen Haurier verbiedt deze verregaande onvoegelükheden met leere of fchrift de veree- verzette, maar een Keizer ‚die dezelven op eens wil- fingder de te niet gedaan hebben. LEO de /fauriöer, die het Griekfche Rijk federt het jaar 716 beftuurde, gaf in het jaar 726 bevel, dat men aan de Beelden der Heiligen volftrekt geene veröering bewijzen zou. Hier verfchillen echter de. Gefchiedfchrijvers, die eerst in het begin der IXde eeuw gefchreven heb- ben, en allen tegen den Keizer vooringenomen zijn, in de omftandigheden, welke te moeijelijker zijn ‚overcen te brengen, omdat het Keizerlijk bevelfchrift zelf niet meer voorhanden is. Ondertusfchen ko- men zij in de hoofdzaak overeen. THEOFANES, de oudfte dezer Gefchiedfchrijveren, ftelt het bevel des Rei. (C*) le. pag. 252. Vergel. BasnacE Hiss. de VEglife T. IL L. XXIL C 6. 2. 1333« r Ss Beelden, n82 KERKELHUKE IV Keizers, in het jaar 725 en in het volgende zijnen Be eigenlijken aanval op de Beelden; ook fchrüft hij Aid hem dwalingen toe, met betrekking tot de voorbid- ding der Maagd marıa en der Heiligen, als ook Hoofät, ten aanzien var derzelver Overblüflelen; en laat Jaar 622. hem in het jaar 726 eene geheime Raadsvergadering tot 814 houden, op welke ook de Pairiarch GERMANUS, maar vergeefs, geroepen was, om het Keizerlijk be- vel tegen de Beelden te onderteckenen (*), van welke vergadering anderen eene oproeping des volks, anderen eene Kerkvergadering , gemaakt hebben. De Diaken steranus, die in het begin der IXde eeuw, met veel hevigheid, over deze onlusten gefchreven heeft (+), melde van dezen Keizer, dat deze ware BELSAZAR „ in. het Xde jaar ziiner regering „ de Ketterij der Manicheen eu Afthartodoceten eeniger- ' mate 'zocht te vernieuwen, dat hij het hem onder- worpen volk heeft opgeroepen, en dat dit wilde beest, brullende, over&enkomftig zünen naam, als een leeuw, uit zijn toornig hart, zoo als uit den Etna vuur en zwavel uitberst, deze jammerlike woorden heeft uitgefproken: Dewij] het maken van Beeiden eene Afgodifche kunst is, zoo mag men de- zeiven niet aanbidden! Maar dewijl het CHRISTUS lievende en regtzinnige volk daar door ontrust was geworden, had hij het overige , dat hij zeggen wil- de, (*) rıEoPman. Chronsgr. pag. 333 (+) /n Fita S. Stephani Iunioris Tom. 1. pag. 412. Analect. Grac. f. Var. Opusic. Graec. hactenus non edit. Lutet. Paris. 1633. 420. GESCHIEDENIS. 083 de, achtergehouden. Eindelijk verbalen de Hande- lingen van het Martelaarfchap van den voornoem- den STEPHANUS (*), die alleen in eene Latijniche Vertaling voorhanden zijn, dat LEO door het ver- bieden van de veräering der Beelden een oproer des na C. volks veroorzaakt , en daar op terfiond de geveins- Jaar 622. de verklaring gegeven hebbe, dat hij de Beelden !0t 814. niet gcheel vernietigd, maar flechts hooger gehan- gen wilde hebben, opdat ze niemand met den mond aanraken, en zoo eerwaardige voorwerpen hoonen zou kunnen. Het fchünt uit vergelijking dezer ver- halen, dat de Keizer eerst de veräering der Beel- den verboden, en na eenige jaren derzelver geheele vernietiging bevolen zal hebben. Zoodanige ftap van eenen Vorst ten dezen tijde moest zeker opzien ba- ren, en het, Bijgeloof kon ’er geene andere dan flechte en hatelijke redenen en gronden voor vin- den. Naar eene oude overlevering hadden de vijan- den varı het Christendom hem daar toe verleid (}). Deze vertelling , hoe zeer in omftandigheden ver- fchillende, komt hier op neder, dat &&n of meer Soden aan LEO, toen hij nog jong was, en zich van zijn handenwerk onderhield, de Keizerlijke kroon en een zeer lang leven beloofd hadden, onder voor- waarde, dat hij de Beelden van CHRISTUS en zijne Moeder zou wegdoen; dat zij hem, den troon be- klommen hebbende, aan zijne belofte herinnerd, en hij zich dus genoodzaakt gezien hebbe, die te ver- vul- (*) Zn Baron, Ann. ad. a. 726. m 4, 5. (})) zonaRAs, CEDRENUS enz. 094 KERKELIKE vullen, :Maar THEOFANES en STEFANUS, die twee eeuwen vroeger gefchreven hebben, weten hier niets ‚ van, ook wederlegt het fprookje genoegzaam zich zelven; bovendien heeft men iet dergelijks verhaald, ,, van den toenmaligen Arabifchen Chalif, hetwelk aan . het vertelfel nog meer de geloofwaardigheid ont- ' neemt. Met meer waarfchijnelijkheid zeggen THEo- FANES EN NICEFORUS, dat de Keizer door zekere ontzettende natuurgebeurtenisfen op de gedachte ge- komen is, dat dit Goddelijke oordeelen waren we- gens het oprigten en aanbidden der Beelden, en dat hij daarom befloten had „ deze oorzaak weg te ruimen. Doch natuurljkst is het te denken, dat LEo de veröering der Beelden, als» eene foort van Afgoderij, aangemerkt heeft, waar van zelfs die woorden getuigen, welke de hier voor gemelde STE- ranus hem in den mond legt; volgens THEOFA- nes befchuldigde hij alle voorgaande Keizers , Aartsbisfchoppen „ en andere Christenen, die de Beelden verderd hadden, van Afgoderij ; ook be= ftraft hem,de Room/fche Bisfchop GREGOR1US II (*), dat hij de Heilige Beelden voor Afgodsbeelden ge- fcholden had. Zelfs zou men kunnen denken, dat de Keizer hier mede de ergernis der Foden en Ms hammedanen heeft willen wegnemen. Ten minften moest LEONTIUS, Bisfchop van Neapolis, (of Ha- giopolis, gelijk hij deze ftad, noemt,) in zijn Fir. antwoordingsgefchrift voor de Christenen tegen de | Yo. (*) In Aecris Concilii Niceni 1. in Lapeei Concilk Tom. VIl. pag. 10. GESCHIEDENIS. 085 oden (*), de veräering der Beelden tegen. de te- gzenwerpingen der laatften: verdedigen. En nog na- Jier aan de2e tijden, omtrent. het einde der Vlide eeuw ,„ zocht ook JoAnNES „ Aartsbisfchop van Thesfalonika , in een Gefprek tusfchen eenen Yood en Christen (}), de ergernis der Joden weg te ne- znen, voornameliik met de aanmerking: dat de Hoofdftl.” na Cc. G jaar 622. tot 81% Beelden .alleen dienden tot gedachtenis der Heiligen , en dat men bij derzeiver. ver&ering eigenliik God dankte, die hen zijn Koningrijk waardig geächt heeft. | Des Keizers verbod had var eerften af onaange- ‘name gevolgen. De Patriarch van Konflantinopolen GERMANUS verzette zich allerhevigst tegen ’s Keizers oogmerken, en leide liever zijn ambt neder, dan dat hij aan dezelve voldeed, zeggende: „, Als ik Jo- nas ben, zoo werp mij in zee! Zonder eene alge- aneene Kerkvergadering is het mij onmogelijk , in het geloof eenige nieuwigheid te beginnen, ” In zijne plaats werd ANASTASIUS, Of SYNCELLUS, tot Pa zriarch aangefteld, die zich volkomen naar den Keizer fchikte. De gevoelens van GERMANUS, om« trent de ver&ering der Beelden, kan men uit zine Brieven opmaken ($). Op de tegenwerping, dat MOZES alle Beelden van God verboden had, ant- woordde hij, dat de aanbidding der Christenen al- leenlijk tot den eenen drietenen God gerigt was$ j ook (*) In actis Citat. pag. 236. (1). e. pag. 356. ($) In actis Citat. pag. 289. Gevolgen van dit verbod. IV BOEX Afdeel. vi Hoofädtt. »22C.G, Jaar 622. sort 814. 236 KERKELTKE ook dat het ter aarde vallen voor de Beekden geem vereering is, zoo als men aan God bewijst; men maäkte geen Beeld van de onzigtbare Godheid; maar dat ınen van CHRISTUS afbeeldingen maakte, gefchiedde ter gedachtenis van zijne ware mensch- wording; tot dit oogmerk waren ook de Bedden der Maagd marıa, als de Moeder Gods, eu de voortreffelijkfte aller fchepfelen, gefchikt; andere Hi» ligen ver&erde men in Beelden, alleen ter gedachte nis van hunne deugden, uit liefde en zucht, om hen na te volgen, en ook, geliik MARIA ,. als vooß fpraken bij God. In eenen anderen Brief merkt hi aan, dat men zich varı alle nieuwigheden behoorde 1 wachten; bijzonder wanneer ’er de geloovige Christ nen door geörgerd worden, en wanneer het van oude tijden af ingevoerde gewoonten waren. Joden en He denen hadden wel tegenwerpingen ontieend uit de veröering der Beelden bij de Christenen; maar den eerstgemelden moest men antwoorden, dat hun voorvaders zelven Afgodendienaars geweest warel, en den laatstgemelden „ dat zij zulks nog warez ook kon men de Saracenen, die daar over viekn, befchamen, dat zij eenen fteen, met name Chobar, aanbaden. Hier doelt hij zeker op den zwarten fteen aan de Caaba te Mekka vasıgemaakt, Be Geloof der Christenen in de Drie&enheid bewiist $% noeg, dat zij geene Afgodendienaars zijn. Verders beroept hij zich daar op, dat geene algemeerie Kerk- vergadering de ver&ering der Beelden verboden heit; en evenwel moesten deze vergaderingen veel gelden, aan welke curısTus zijnen beftendigen bijftand z 1oo GESCHIEDENIS. 187 1oofd heeft. De Kerk is zonder vlek; en toch wa- Iy ren de Beelden in dezelve overäl verbreid. GREGO- Sr rRıus van .Nysfe gewaagde reeds wan eene fchilderij Afgeel, van de opofferiug van ızaäk; hoe veel meer moes- VI ten afbeeldingen der gefchiedenis van cHRISTUS en der Martelaren nuttig ziin. Behalven andere gewo- Jaar 622. 