title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: van het hoofdhaar, dat anders sluik is, b.v. anak ramhoeinja m^ndßngkit^ haar kleine voorhoofdhaartjes staan gekromd omhoog, verbloemde uit- drukking voor een gevallen meisje; andjing ditepoek kapala m^ndßnghit ekoer, wordt een hond op den kop ge- tikt, dan steekt hij den ötaart in de hoogte, Sprw., zie dj^ngking, oJoidi. djongkat; mendjongkatj opwippen, schuin omhoog steken, wip- pen van een ophaalbrug; djongkat- djangkitj beurtelings wippen, zooals e, wipplank; bibir terdjongkatj naar boven vooruitstekende of omge- krulde lip; terdjongkat hati, uit zijn humeur zijn; p^rempoewan djongkat, e. manzieke vrouw, wulpsche vrouw; djambatan djongkatan, ophaalbrug, wipbrug; kajoe djongkatan, wipgalg; m^ntj^hari laniai terdjongkat, spij- kers op laag water zoeken, b.v. awak- nja ta''pandaimenari, dikatakan lan» tai jang terdjongkat. M.loidt djongkat af van hoedjoeng-angkat. oJCi:^ djongkit; mendjongkit, van lange voorwerpen, opwippen aan den eenen kant door drukking opden eLnderew, djongkang-djongkit, v. vele voorwerpen, bij afwisseling opwippen en naar beneden gaan. \^:^Xji^ djengkot; mendjengkot, niet een voet mank gaan, waarvan men slechts- een gedeelte op den grond zet. oJCjLä^ djengket; mendjengket, Bfcaan of gaan op de toppen der teenen, ook als gebrek aan den voet, vandaar djengket'djengketan, al hinkende op die wijze; ook b^rsadjengket, jGLs^ djangkar, I. verb. Ned. anker, zie saoeh. IL de worteis der rhizophoren of de bakau. jCas^. djangkir, zie djoengoer. JoL^ djongkar; mendjongkar,, uitsteken op eene in het oog loo- pende wijze, b.v. een kris buiten den gordel, een uitgestoken been, een boomtak in den weg enz.; djongkar- djangkir, hetzelfde met verscheiden- heid van velen. J^s^ djongkor, verb. Ned. jon- ker, adelborst bij de marine. ^ JCaä- djöngköring, het rood- vonk. (JjJCä^ djangkörik, de krekel; m^ngadoe djangk^rik, krekels laten vechten. iJCibi. djangkang, I. e.s.v. eet- bare zoutwaterkrabbe, waarvan som- migen zeggen dat zij hardm is. II. wijdbeens, wijd geopend van de beenen, de armen, van een haak, een* passer en derg.; ajam djangkang^haeiw die wijdbeeno loopt; mendjangkang,. wijdbeens loopen; mendjangkangkan-, de beenen van iets wijd openen. III, e. s. V. boom, groeiende op moerassigen grond en waarvan het min duurzame hout voor huisbouw gebruikt wordt. iXÄa. djangking, zie bij djong'^ kang, &Sk=> djöngkang; mendjeng- kang, op den rüg liggen met naar ^^ C5^^ 355 boven gekromde armen en beenen, van een gezwollen lijk of kreng. iSix^ dj^ngking, het achterste in de hoogte wippen; hiervan kala- djengkingj de schorpioen, daar deze dit doet om te steken. ijCÄÄ- djongkang; Lmenäjong- kang, met de punt schuin omhoog steken, steiler dan djongkah^ b.v. een piek, die men op den schouder heeft; Mrdjongkang kaki, met de beenen in de lucht of in de hoogte; djongkang- djangking^ hetzelfde met Yorschei- denheid. Ook djongkang-djongkeng en djangkang-mangking. II. liggen rüsten v. groote dieren. iX»2>. djongkong, bootje, kano van een uitgeholden boomstam met recht opstaande boorden, maar niet plat zooals de djaloer; = Jav. djoe- koeng; ook ijzeren ballastschuitje en een schuitje tin, b.v, iimah sadjong- kong. Op Malaka ook een schuitje van tin. MÖn. ook = djongkok, Jav. zie ben. nJi-'i^ djengkang; mendjeng- kang, hinken, een been oplichten; djengkang-djengkoetf op verschillen- de wijze een been oplichten, hinken op verschillendo wijze. i5uiÄ. djengkeng, I. mmdjeng- keng^ zachtjes op de teenen loopen. II. Mrdjengkengan^ naar alle rich- tingen schuin omhoog steken van lange, puntige voorwerpen, zooals de schuin gezette ra's van schepen. i3Xl.Ä. djöngkik, huppelen, springen, op de teenen staan, Sw. (JXa:^ djongkok, Jav. mogelijk ook Mal. op de hurken zitten, neder- hurken. JjCk^ dj^ngkal; span met den duim en den middelsten vinger; jt?^- roet pandjang sadjengkal, de buik, die slechts een spanne lang is. Sadj. Mal. p. I'vl ; dj, tUoendjoek^ span met duim en wijs vinger; dj, ketokj tot het einde van het eerste lid van den wijsvinger = Vs hasta; dj. kUengkeng^ span tus- schen duim en i^ink: hoelat djengkaly e.s.v. stinkend, vliegend insect; men- djengkalj met spannen afmeten; zie ook tjengkaL JJCää* djangkii, zie bij boelang. J^)oL^ djengkol, Jav. = djering, Mal., zie ald., e. s. v. boom, die een onaangename re.uk verspreidt. jCftSk. djÖngkau; mendßngkauy met horizontaal uitgestrekten arm van boven naar beneden vatten of grijpen, reiken naar iets, waar men niet bij kan. ^{^^XJLä. djangkoetji, e. s. v. zangvogel. v:>J«.XjIä. djingkolet; mendjing- kokt, kopje-onder vailen. ifXxs^ djaDgkah ; m^ndjangkah, half springend over iets heen schrij- den; zie ook langkah. nXk:>> djangkell, z.bij djongkah. 2(Xa:s>» djongkah, en djongkah- djangkeh^ zie djongkar/ JQl:^ djangki, I. e. s. v. mand, die met een band over het voorhoofd op den rüg gedragen wordt. IL zie djanggL 356 J^ Jii^ djangga^ het yerhemelte in den mond rr= langitan tnoeloef, JUl^ djingga, oranjekleurig; djingga m^sri^ e. s. v. versnapering, bestaande uit e. stijvebrij, in stoom gekookt en die met stroop gegeten wordt. vüajcUjIä. djÖBggamit, e.s.v. ke- Ter, die de gewoonte heeft zachtjes met de voorpooten te krabben : ook s^nggamitj zie gamit, K:ifJ^:^ djaBggOet^ kinbaard^sik, de volle baard ; dj\ baoek^ baärd onder de kin; dj, hertali toedoeng, tingbaard; dj, monjetj e.s.v. fijne agar-agar; dj, doejoeng, e.s.v. eetbaarzeewier;roem- poet dj. Adantj e. s. v. plant met ge- neeskrachtige eigenschappen ; m^n- djanggoetj met de kin ergens op leu- nen; met het voorschip op het Strand zitten of vasizitten. oJuiÄ. djenggoet, == djanggoet, zie ald. v:;^^:^, djengget; mmdjengget^ op ^en voet springen of hinken, als spei; main sidjengget, hinkebaan speien. JutÄ. djengger, Jav. hanekam, kuif. J^Mj^ di^nggaridj^nggar-djeng- goer, erg opgeschoten, al te groot, v. kinderen, in vergelijking met hunne geestelijke ontwikkeling. iii%s> djinggang, dun van mid- del, L. on R. zie ramping. ^jjCäo. djgnggok, V. d. W. == dj^ngok, zie ald. jL^s^^djanggal, wanstaltig^stoo- tend, gebrekkig, scheef, oor of oog mishagend, wanluidend, er niet goed uitziend, niet goed zittend, niet bij elkaar passend; m^ndjanggalkan a- gatna, den godsdienst verbasteren, xiui:> djonggah, zie djongkar. JjLs?^ djanggi, van zanggi, Ar. Zanguebar, Ethiopie; Ethiopier, een z warte; ook e.s.v. fabelachtige reu- zen, en e.s.v. fabelachtig, menschen- etend paard met leeuwenmanen en vleugels; pao^Ä djanggi^ e.s.v. groote noot, nux maladiva, die de zee soras aanspoelt. Op Riouw is dit njioer laoeL Yolg.auderendegroote,wildeman^^a of paardemangga, zie paoeh, JJL> djÖngol; m^ndjengol, met het voorste gedeelte uit eene opening te voorschijn komen, b.v. het hoofd van iemand uit een venster, een kanon uit de geschutpoort of een schietgat ; het voorste gedeelte uit eene opening steken. ÜLjLä. djßngöla, Skr. woest, een- zaam; mSndjeng^la, zwerven, overal rondloopen, Ibr. b, Chas.; orang dj^ng^la, zwerver. Hiervan het Eng. junggle, woeste streek, kreupelbosch. ÄjiÄ. djÖngoll,= dj^ngok^zieald, ^^ djap, tot e. geheel verbon- den, zooals de rijsjes van een stalbe- zem, vast aaneen gesloten v. vlecht- werk; tot een besluit gekomen, van 66n gevoelen, eonparig, van beraad- slagende personen, kA^ djip, zie djih. o^A>. djÖpoet, = dj^mpoetf zie aldaar. (y^pit^ Jav.=s^i^; zieald. C>' ,SL^ cXJLd. 357 m^ndj^pity knellen, knijpen, toeknij- pen, klemmen. lO^A^djßpoen, Japan,ook djipang; hoenga dj^poen, de Oleander; Umau djepoen, de japansche mandarijn- appeltjes. ^J-äJiä djokdjok, Jav. draf, draven \an een paard. jaJL>. djaksa, Jav. titel voor e. inl. rechter. iX:^ djika, Indien, als, zoo, soms verbünden met het Arab. lau tot dji- kalau, geheel in dezelfdebeteekenis; djika Mlom^ indien nog niet, voor dat; djika sig^ra, zoodra; djika . . . sakali- pon^ al , . . zelfs, al wäre het ook dat, ZOO al; m^ndjika, met djika, indien, voor den dag komen. v::^JC:^ djakarta, verkorting v. djajakarta, de naam van een oud javaansch rijk in de streck, waar nu Batavia ligt. 't Is verbasterd tot Ja- katra, ob%)G^ djakarnät^ Arab. naam V. e. afgod der heidensche arabieren. ^JLX^ djikalaU5 Indien, dat het djika en djikalau is blijkt o. a. uit Tjek. Wan. Pat.; djikalau garangan^ och, of ...Ziec?;VÄ:a. ^jJCä- djikan, = rf/VÄra, zie ald. /^^ djSgOBg, bergplaats op e. vaartuig voor Zeilen en touwwerk, zeilkooi, kabelgat. Jl^ djögal, zie djagaU (^^ djil, Eng. jail, gevangenis. i^Ä. djöla, 1. = dj^'lang, b.v. tat- kala zamdn pddoeka ajahanda p^rgi m^ndj^la doeli baginda, B.S. zie dj^- lang. IL = djiiah, e.s.v. Haan, die elas- tieke gom levert en wolks smakelijke vr achten op oranjeappels gelijken. ^y2^ djaIIa,Arab.groot,lui8terrijk, uitstekend. v:i^^L> dj^Iata, =r lata, zie ald. j«3^L^ djßlatang, ook daoenga- ial, brandnetel; (Mön. ook fig. gebr. voor stokebrand) dj^latang gadjah, de grootste soort daarvan. Jav. Za- teng, id. (3jiL> djfelatik, == Mlatik, het rijstdiefje; Jav. gelatik, id. ^nJ^Lä. djöladri, Skr. zee, oceaan. ^ci%s>^ djöladan, e. s. v. vogel, V. d.W. maar welke? «^^L^ djglapang, tas, hoop van rijst, d.l.Cr.Zooookv.d.W.rijstschuur V. boombast of planken. M. id. ^uS^ks>' djßlakis, e. s. v. boom, groeiende op moerassigen grond, welks hout slechts geschikt is voor werk van tijdelijken aard. J'^Iä» djölaga, fijn roet,b.v.van eene kaars; zwartsel. Zie t^laga en soelang, JiL:> djaläl, Arab. grootheid, heerlijkheid, majesteit. (3jik:>. djÖlanak ; m^ndjelanak, duikende voortzweramen, zieh krui- pende voortbewegen. &^v.JL^ djaladjat, Arab. hersen- pan, hoofd; in het Mal. ook teeken aan het hoofd, waaruit men voorspel- lingen doet. jJL^ djilid,Arab.vel,huid,leder, band v. een boek, boekdeel; m^djU 358 /* Udkan en m^mMri djilidj inbinden; pendjilidj boekbinder, inbinder. JL^djälar; m^ndj^lar^uitgesirekt liggen, zooals b. v. een slang, zie djalar en djoeloer, jX^ djölir; m^w(^y^^ir,gedeeltelijk uit iets komen, zooals b.v, een slak uit haar huisje, de tong uit den mond; m^ndjelirkan lidah, de tonguitsteken, b.v. voor den dokter, v.d.W. lijstge- neesk. wrd.; dj^loer'dj^lir,te\kensin en uit loopen, heen en weer loopen, bij herhaling uit iets te voorschijn ke- rnen en weer naar binnen gaan. iuaJLä» djÖlas^afgedaanjVereffend, Toltooid, uitgemaakt, af betaald; men- dj^as, afdoen, vereffenen enz.; men- dßlas kira-kiray een rekening vereffe- nen; m^ndjelaskan s^lisih,een geschil vereffenen. jjjJLä- djöloes=Zoe?oes,b.v. soea- toe loeroeng pagar batoe kiri kanan, loewasnja im*JL:^ sa*orang djoega^ e. weg raet steenen muur links en rechts en ZOO breed, dat ^en persoon er juist doorgaan kon, H. T. (MA*Li^ djoels, Arab. zitten, gaan zitten; in het Mal. djoeloes, ^JLä. djölang; m^ndj^Jang^ zijne opwachting maken bij, verschijnen voor; hoelan m^ndj^lang akan habis^ de maand is bijna ten einde geloopen; m^ndj^lang sahari 6oß^aw, de dag voor den eersten der maand; m^ndj^lang siang harij even voor het klaarlichte dag was. M^n. m, i^ngah hart, van 10—12 nur voormiddags; m. t^'ngah malam^ van 10 — 12 nur 'savonds; m. siang j van 3—6 uur 's morgens; dari pagi m^ndj^lang p^tang, van 's morgens tot aan den avond; m^n- dj^lang ioewan poet^ri, zijne opwach- ting maken bij mevrouw de prinses; soerat ini m^ndjelang toewankoe^ deze brief verschijne voor CJwe Hoog- heid; m^ndjUangkan^ voorwaarts brengen, vervorderen. Zie ook hadap, iiiJLs*» djßling; mendj^Ung, zijde- lings zien, over denschouderaanzien; zie ook Mrling^ kadj^lingan, schuin aangekeken? kalaukadjelingan Mlak djika tahoe brahmana sakti itoe, ik mocht eens schuin aangekeken wor- den, wanneer die veel vermögende brahmien het weet. jiL^ djölÖllgar, frequ. van dje- ngar; m^ndjelengar^ verbaasdstaante kijken, vreemd of verwonderd opkij- ken; m^ndjUengar roepa mata m^man- dangy Ibr. b. Ch. Jav. djönger^ stom van verbazing. v-ftÄJU»- djöloengkap; m^ndj^- loengkapj losspringen, loslaten van iets, dat orgens aan vast zit, b.v. op- gelegd mahoniehout, de nageis en derg.; zie ook seloengkap. ^jJJä dj Sl^pak, I. m^ndßlepaky op de platte zijde liggen, zooals b.v. een boek, plat neervallen, opzij of voorover, neerploffen. M^n. geopend liggen V. e. boek, met armen enbeenen uitgestrekt liggen v. e. mensch; m^n- dßl^pakkan^ uitstallen, ten toon spreiden. ll.poetihm^ndj^l^pakyHneexi^Yfii, spierwit ; mana jangpoetih roepa t^r- djmpak^lhr.h. Ch. ^^jJLä. djßlak, geen trek meer in iets hebbeD, er van verzadigd zijn, er genoeg van hebben, van spijs en an- dere zaken; djelak akoe, het hangt mij de keel uit. ^aJL^ djßlok, diep, van oen kom, tobbe en derg.; mangkokdjelok, diepe kom, handenwaschkom; tong djelok, een läge en wijde ton, een rondebak of waterkuip. (^JL^ djölek, Batav. leelijk. jvJlö- djöloem; m^ndßloem^ het iichaam of een zijner deelen, maar niet het hoofd, bevochtigen, natmaken, betten ; (Z;^/o6/w-m^w(?/^/o(?m,hetzelfde bij herhaling of wederkeerig;zieook djaram. LJL^ djÖl^ma^ Skr. incamatie; mewcy e^^ma,incarneereü; in gedichten ook : bezoeken, tot iemand komen, b.v. diam dihoetan b^^rapa lama, sa'orang manoesia tiada mendjelema^ zij hield eenigen tijd verblijf in het bosch en geen enkel mensch kwam haar bezoe- ken, Sj. Madli; kadßUmaän en pen- djelemaän, gedaantewisseling, ziels- verhuizing. ovaJL:^ dj^limpat; mHdßUm' patj zijwaarts van den voorgenomen weg afgaan; zie selimpat. äaJLä. djglÖmpali; mendjeUm- pa\ met velen op den grond liggen, zooals lijken op het slagveld, afge- vallen vruchten, de zieken bij een pest enz. ^XjJLä. djgloentoeng, I. de wa- terpokken, = tjatjar ajar, op Java. II. w^wd;>Zoen^oen^, blindelingste werk gaan, onaangemeld ergens bin- nenloopen; zie dj^loetoeng. Oh9 yX^ 359 ^jjcjJLä. djölantik, = Mlatik, zie aldaar. njixX:^ djilantall, niet gaar van binnen, van gekookt graan. KjoJL^ djoelandöra, e.s.v.spel, maar welk? b.v. ada Jang hermain f ^JüJL^, Hik. Boedj. op twee plaat- sen in vereeniging raet b^rmam pe- dang^ Ihnbing, pMsai enz. zoo ook Hik. Ind. Mah. Roep. JLä- djölau; mendj^lau, terloops naar iets kijken of iemand bezoeken; overslaan van eene vlam op iets. äJ JL^ djÖloetoeng, e.s.v.boom, die wit timmerhout voor den huis- bouw en gom levert; dj, karbau^ een andere soort, welks bladeren als netels branden. %9»-JLÄ.dj61oedjoer; mendßloe- djoer, metlossestekenrijgen.MÖn. id. &ä.JLä. djÖIodjoh, gulzigjVraat- zuchtig. M6n. rommelen v. d. buik, b.v. als men honger heeft. Ook g^lo- djohj zie ald. v->% JLä- djfeloerat, zie djoerat, • %JLä» djöloeroe, de veoren uit- plukkon, plukken van vogels, M. en L. ^^. JL^ djfeloerai, zie bij djala, äJ<s>^ djßloewang, papier en doek uit boombast, papier van sterk weefsel, pakpapier, geklopte boom- bast voor kleedingstukken, ook d^loe- wang^ Jav. ^* JLÄ.dj61oewak; m^dj^loewak, koren, kokhälzen, het geluid maken, dat aan het braken voorafgaat. oJJIä djöloenat, e. s. v. boom, welks hout alleen voor brandhout ge- bruikt wordt. 360 ao. )('4^ gj^ djölall, I. helder, rein, van het aangezicht, een rertrek en derg. hoog van kleuren, zooals in hoogrood, II. e. s. V. slingerplant, gomhou- dend, soms gebruikt als bindtouw, S. Zie dj^la. iJL>. djäloh^ e.s.v, boom, welks hars als middel tegen e.s.v, uitslag, poeroe, gebruikt wordt. iJLä. djßleli; mendj^leh^mtQtoken van de tong, b.v. voor den dpkter en van een hond, die verhit is. ^X^ dj61al, ook Mndjelai^ e.s.v. gerst ; dj. hatoe, een soort, die de zoo- genaamde Jobstranen levert en welks wortel als middel tegen stuipen wordt gebruikt; ikan dj^laij e.s.v. eetbaren zoetwatervisch; dj^lai djUita^ e. s. v. dun en hoog boompje, dat genees- krachtige eigenschappen bezit. ^^ djalai, zie ^. Yolg H. T. wordt er wel degelijk onderscheid ge- maakt en blijkt JU^ meer een sloep te zijn. Ik gis dat het c^o^/is voor onsjol. JL>. djali, Arab,klaar,duidelijk, schitterend, glansrijk. ouJLä djölita, bekoorlijk, lief, snoeperig. (^^JLJL:> djßlepok; m^ndßlepok^ op zijn achterste Valien. M6n. ook: wijze V. zitten, vooral van vrouwen, nam. metdebeenenonderhetlichaam naar denzelfden kant uit; fig. z. dee- moedig voordoen. JjJLd^ djalfl, Arab. groot, verhe- ven, heerlijk. ^:^ djam^ Perz.uurglas,klok,uur tijds; djam pasir^ zandlooper; Mr- djam-djam^ uren aan uren duren; maka datanglah kapada djampoekoel doewa malam^ het geschiedde klok- slag twee uren des nachts; sadjam lamanja^ een nur lang. L|Ä. djÖmadja, eenv.de Anam- bas-eil. in de Chin. zee. ^ysaX^s^ djoemadjoedja, verb. van het Arab. djoedj loa madjoedjy de Gog en de Magog des Bijbels. 4>Uä. djamäd, Arab. droog, uit- drogend van den grond en het jaar- getijde. (^4>Uj^ djoemädi, Arab.(?/Wmc^- di Hdwal^ de vijfde maand v. het mo- hammedaansche jaar; djoemadi Hd- chirj de naam van de zesde maand. ^j^L^Äfc. djSmaran, eene schoon- heid van de tanden en de lippen, maar welke? b.v. giginja djemaran manis sap^rti m^ngoeloem madoe, Pr. Dj. hiblrnja dj^maran^ id. en dj^mas. 2L&L4^ djamäät^ Arab. bijeen- komst, gezelfichap; haridjamdäf^Yvij-- dag, de dag der bijeenkomst in de moskee; sadjamdät, 6ene week. Men spreekt het ook uit djoemdät] masing- masing d^ngan djdmdätnja, iedermet zijn eigen gezelschap. Facs. p. 90, zie idjmaä. ij\.4^ djamala, voorste gedeelte van den schedel, hoofd, van Vorsten sprekende; batoe (f;'ama?a, hersenpan, bekkeneel, schedel; dj. g^nta, ge- kroond met bellen. JUj^ djamäl, Arab. schoonheid, fraaiheid, sierlgkheid. •U^ djSniawa; m^ndj^mawa^zich »Us ^A.».> 361 ongeroepen met iets bemoeien = fa- dloelij V. d. W. Zie het volg. wrd. ,L4— Ä. djoemawa, verwaand, trotsch, onbeschaamd, verregaande onbeschaamdheid, verwaandheid, M. ■^^4^ dj^mba^ I. mendjembayngi- deren, zie dj^rhnha, MÖn. met uitge- strekte armen naar zieh toehalen of reiken naar iets. II, een maat van twee vadem. III. beschutting, bescherming, overdekking van jonge planten voor de zonnehitte, Sw. itlU^^ dj^nibalang, e.s.v. spook, aardgeest in de gedaante van een buffel of rund, = hantoe tanah, zie ook ijomhlang, ouwfÄ»« djambat, wjjz. van dja- hat, met de band vatten, vasthouden, djambatarij brug, steiger, hoofd met leuning, waaräan men zieh kan vast- houden; djanibatan angkat-angkat, ophaalbrug; djambatan rama? Oend.] zie ook titi en djabat, ^A4^ djamboer, I. loods, keet, houten woning == t^ratak, Max. b.v. dan doedoek ia didjamboer pandjang^ sarat sadjamboer pandjang, zij zaten in een lange loods en die geheele loods was propvol, R. Pas.; djamboer, primitieve hut-^ pedjamboer an, plaats, waar zulke hutten zieh bevinden. N. Sum. Zie ook tjamboer, C.en S. schrij- ven djamboer, >A4gfc djambar = hidangan, ge- recht, opgedischto spijs ; sadjambar^ lieden die samen eten. Päd. bovenl. ook bij M. en H. Sj. Djil. p. 18, ^^fij^ djambang en djambangan, vaas, pot, bloerapot, bloemvaas en ook wat daarop gelijkt, bak, kuip. Sa^t> djambak, bos, handvol, kuif, van haar, vederen, bloemen enz.; boenga sadjambak, e. ruiker bloemen; djambak boeloe, vederbos, panache; dj. bawang, het samengebonden loof V. uien ; roesak bawang ditimpa djam- bak, de uien bederven doordat hnn samengebonden loof daarop gedrukt heeft, Sprw. d. i. ongelukkig worden door zijn eigen familie of aanhan- gers. V. d, W. De verklaring naar Niem. bloeml. 4e dr. I, p. 89 moet aldus zijn : de ui bederft en het loof valt er op neer. (S«^:^ djßmbak; m^ndßmbak, fladderen door den wind, zooals de veeren van een pluim, de manen van een paard; zieh openen en sluiten^ zooals e. zeekwal; dj^mbak-dj^mbak^ vederbos, ruiker, zie djambak, J, |.i ^ djamboel, kuif, pluim, haarlok op de kruin, vederbos, stof- fertje van vederen, plumeau. Jc^,.^^ djoembil, kossem, hals- kwab; zie g^lambir. ^jJLa^ä. djambfelan, e. s. v. eet- bare vrucht, op Java djoew^t gehee- ten, zie aldaar. ^.x^Ä^djamban, bestekamer, se- kreet, privaat en voorts elke plaats, waar men gewoonlijk zgn gevoeg doet; djamban koersi, stilletje, ka- mergemak; papan djamban, de brih m^»^ djamboo^ Skr. e. s. V. sma- kelijke vrucht, waarvan een mjBnigte soorten, o.a. dj. ajar, dj. k^ing = dj, merah, de roode djamboe; dj, erang. 362 '>^^<^ groot en rood, dj, ajar-mawar, de rozeappel, dj, b^rtih, klein en fraai rood, dj, Sympal of dj. monjety de cachou-appel, waarvan de pit bui- tenop zifc en op een apenkop gelijkt; dj, bidjij een soort die in het wild aan een läge struik groeit en ook gestoofd gegeten wordt; djamboe- djamboe, opstaande vederbos, kwast, kuif, de bloemdraden y. de mais. Dit laatste wordt in de Ind. Poet, constant tjamboe geschreven; djamboe-djam- boe ajar sembahjang, wij waterkwast? M. ; pandji'pandji jang b^rdjamboe- djamboekan moetiara, vaandels met kwasten van paarlen, ß. v. Eys. L.A.».?^ djamboewa; Umau dj., de pompelmoes. ^ t^ djanibi, Jav. de Areca catechu of pinang, zie ald. Ook de naam eener rivier en v. e. maleisch rijk op 0. Sumatra. > tr djoembai, Mgn. franje, kwsL8tj=roemhaij zie ald.; mendjoem- hai, in menigte op verschillende pun- ten van iets los neerhangen, beieren, van draad- of vezelachtige voorwer- pen, zooals b.v. luchtwortels v. boo- men, franje aan den bovenrand van een gordijn enz. Zie rambat en dj^- rambai, \^^\^^ djambiak, tweesnijdend, samentr. van tadjam en biak? zie het volg. wrd. 9au<u^:>^ djambijah, Perz. djan- bijah, kromme, breede dolk. I^Ä^Ä» djam^am, water, vloei- ötof, zweet, tränen, b.v. djamdjamnja dj^r^nih, dipandang t^nang, t^mpat m^njUam^ mandiy b^r^nang^ deszelfs water was helder, scheen kalm en geschikt om er in te duiken, te baden en te zwemmen, Sj. Mans. Sj. Goemp.; djamdjam doerdja^ in de hoftaal: zweet van het gelaat, Sj. Madli. &4.Ä4.ö^ djoemdjoemali, Arab. schedel, bekkeneel. 4X4.:^ djamad, Arab, gestold, ook droog, dorstig van den grond; ajar djamad, ijs, sneeuw. y4^ djömoer, aan de zonnehitte blootgesteld, gedroogd, gekoesterd, ook e. s. V. chineesche straf, nam. iem. geboeid alle dagen in de bran- dende zon laten staan; kena djetnoer, die straf ondergaan. (MÖn. i^rampai dj^moer en toeroen dj^moer^ ongeveer 9 nur 's morgens); b^rdjemoer, zieh in de zon koesteren; m^ndj^moer^ iets in de zon te drogen hangen ; m^ndj^- moerkan^ op iemand de straf van dj^moer toepassen, b.v. adaiah hnpat poeloeh orang k^na djemoer dengan pasongnjaj S. Dj.; apakah dosanja orang ini^ maka didj^moerkan pada t^mpat ini, id. V t ^ djÖmÖroed, verb. van zamroedj zie ald. Sw^Ä» djamrat, Arab. het denk- beeidig steenigen van den duivel, e, ceremonie die eens in het jaarinhet dal Mina volbracht wordt. U^t^ djSluas? eene eigenschap V. de tanden, Prab. Dj., zie dj^maran en s^rasah III. «4^ djamä, Arab. verzameling, vereeniging, gemeenschap oefenen KX4.Si C5^ 363 met eene vrouw, Sail. Sal., zie ook djamah IL y^t^ djoemaät^ Arab. vereeni- ging, bijeenkomst, vergadering; hari djoemautj Vrijdag, de dag der bijeen- komst in de moskee; sadjoemaut, eene week; tiap-tiap djoemaut saJcali^ eens in de week. Zie idjmdu on djamu, kJ,4j^ djoempa; Mrdjoempa^ont' moeten, aantreffen; m^ndjoempa^ iets ontmoeten, ondervinden; tidak her- djoempa nasi^ geen middageten te zien krijgen; be?'djoempa matanja^ hunne blikken ontmoeten elkander. c xU4.=»- djfemparing, Jav. boog, pijl = panah. ijLä4.ä- djömpana, ook s^mpanay staatsie-draagstoel; dj.pergam boga, zie hoga. olX*^ djÖmpat, luchtsprong, opwipping;&^r(Z;'em^a^aw,luchtspron- gen maken van dieren, Pel. Dj. Jav. djepatj losspringen, uitspringen. owÄ^Ä. djßmpoet, greep met duim en vingers, vingergreep; sadjempoet, zooveel als men met de toppen van duim en vingers vatten kan; m^ndjem' poetj met de toppen der vingers iets vatten of nemen, gaan halen b.v. ba- gai koeijing mendjempoet api, als een kat die vuur gaat halen, z. siecht v. zijn boodschap kwijten, v. goen terug- komen weten, v. d. Tn. Voorts iem. »itnoodigen, afhalen, inhalen, opne- men of ontleenen uit geschriften ; ook gebruikt als de vrouw den man ten huwelijkvraagt;c?/^mjpo^25^aÄ,gebruikt als beleefde uitnoodiging evenals si- iakanlah, wees zoo goed; dj^mpoet- kan akoe soerat itoe^ haal mij dien brief; datanglah doewa orang men- dj^mpoet dia di koewala^ er kwamen aan de monding twee porsonen om hem af te halen; djoeroe dj^mpoet, Hik. Ind. Mah, Koep. en djoeroe djempoetan, id., spottenderwijs ge- zegd van iem,, die steeds gebruikt wordt ora anderen uit te noodigen, noodiger van beroep, H.Boedj.; djem- poetan, uitnoodiging, invitatio; orang djempoetanjgeBoodigdejgSLQi^terdjem- poet, ontleend aan een of ander boek ; dj^mpoet'djempoetj oliekoek. ^^^A4.s>' djompok, e. s. V. groote uil. M. en K. v. Eys. Ju^^ djampal, e. goudge wicht van V4 bongkal of tahil:, een halve reaal; een oude gülden zilver v. 120 duiten; ikan djampal, e. s. v. visch zonder schubben en metvoelsprieten. J^4.^ djömpol, Jav. de duim. JJ4.2*, djoempoel; e. s. v. eetba- ren zoutwatervisch, gelijkende op den tamoeky doch grooter. iJLÄ^^ djomplang^ Jav. omwip- pen; djomplangan, schommel, wip- plank. K. i'^.Ä-^.Ä. djömpoe-djömpoe, zie andjoeng. &^^ djampi. Skr. tooverformu- lierj' geneesmiddel, inz. een drank, waarover heilige spreuken gelezen zijn; een kranke in het gezicht bla- zen op de wijze der maleische ge- neeskundigen. Sw. zie s^rapah. ^JUs> djömßki, lovertje, klein, blinkend plaatje, Sw. 364 vAr>"^ dj^niakian, e. s.v. hees- ter, welks vruoht sterk laxeert, soms doodeiykis.Hetvruchtwateruitjonge kokosnoten is het tegenmiddel. Mo- gelijk de djarak-pagar? Zie ald, kX4^ djoemlah, Arab. 80in van eene optelling, het geheele bedrag; m^wcf/oem^aÄÄ;aw,optellen,besommen; t^rdjoemlahj opgemaakt, vastgesteld, bepaald, b.v. maskipon Mrapa m^ntj^" hart helah, päda azdli djandji t^r- djoemlahj al zoekt men ook nog zoo- veel listen, iemands lot is toch van eeuwigheid bepaald, Ibr. b. Ch. sL'JU^ djoemantara, Jav. dehe- mel, het firmament, ook de lucht, het luchtruim. ^jjo^Ä, djoemantön, Jav. dia- mant, ook = dßm^roed. y^y^ djÖIüOe, af keer, af keerig, te- genzin, tegenzin hebbend of gevoe- lend; tiada dj^moe, niet verzadigd kunnen worden van ; m^ndj^moekan, af keer verwekken. •^a^:^ dj^moedjoe^karwijzaad. yj^.i^ dj6moewaS,volbesmeerd, bestreken van het gelaatof de banden; m^ndj^moewaskan, besmeren, bestrij- ken; zie ook g^oemang. 2ü»4:> djÖmonah ? b v. d^ngan soeatoedj^motiahp^masakkahwa,B.R. het schynt een koflSepot te zijn. 2^4^ djömahy later, hierna, een- maal, ooit in de toekomst; tiada dj^mahj nooit, nimmer, in de toe- komst; pada hari kidmat dj^mah, later, op den oordeelsdag; hesoek dj^- mah, l&ter eenB'^pagidJ^mah^ de jong- ste dag; djikalau dßmah Mlak m^n- dapat kasoekaän^ als men later weer eens vreugde vorkrijgt, Pr. Dj. dj» htdoep, ZOO lang ik leef of geleefd heb, in de toekomst. )y'^^^ djoemhoör, Arab. best en voornaamst gedeelte van iets. Yolg. de Maleiers ook van de menschen en daarom: de godgeleerden, rechtsge- leerden en priesters. JU^Ä. djaniiI,Arab.fraai,schoon, sierlijk, «JLa^ä. djßmilailg, mogelijk dja» milan van djamil, Arab. zie ald. b.v, terpandanglah kapada wazir djemi- lang, Sj. Madli. ^»Ä. djoen, Jav. groote, ronde, aarden pot met nauwen hals, waarin men waterhaaU'^pendJoenan, potten- bakker. ■^^ djill,I.Arab.daemon,genius, geest, zoowel goede als booze, e.s.v. wezens tusschen engelen mensch, on- derscheiden in geloovigen,(^m*s?am, en ongeloovigen, djin kafir, II. Eng. gin, jenever. III. zadel, = ^^Zawa, b.v. b^la- kangnja soedah loeka, tdbolih pakai djin, zijn rüg is gewond, hij kan niet gezadeld worden. u->lAÄ.djailäl}, Arab. een eeretitel, Excellentie, Hoogheid, ^Ixfi»^ djanäbat,Arab.doorzaad- storting bevlekt zijn; mandi djand' hat, bad tot reiniging daarvan; ook ongehoorzaamheid; b.v. d^ngan nijat djandhat, uit opzettelijke ongehoor- zaamheid, zie djoenoeh, SvUsk. djinäzat, Arab. vorstelijk lijk, lijkbaar, lijkstaatsie. y^\j^ dj^nangau = tjinangau, zie ald. v.51aä. djinaka, guitig, kluchtig, grappig, boertig; akan djinaka en Mrhoewat djinaka, uit gekheid, jok- kernij, uit korfcswijl; Mrdjinaha, gek- heid maken, grappen uithalen, Prab. Dj.; m^ndjinaka, zieh kluchtig aan- stellen. ^^LLä»- djinän, Arab. paradijs. i^.Laäw djönawi, e.s.v. vier voet laugen d^gen, MÖn. e. tooverzwaard. abUÄ- djinäjat, Arab. misdaad, misdrijf, (jnrecht, zonde; hoekoem dji- ndjat, de crimineele wet. v^Ä- djanal), Arab. helft, zijde, flank, gewest. Zie ook djandb, v.yaÄ. djoenoeb^Arab.onreinzijn door zaaduitstorting; mandi djoenoeb, na die onreinheid baden, Sail. Sal. auAJL:^ djanbljah, Perz. breede, kromme dolk. JIaaä. djantaka, Kw. leed. on- heil, = tjilaka en sangsara, ook = djataka. Skr. wedergeboorte;^ow^50ö djantaka, de heuvel der wederge- boorte, aldus heet de Terblijfplaats van de pUandoek djinaka, ^Uaä. djantajoe^ e. s. v. my ti- schen Yogol, die gezegd wordt om regen en dauw te roepen, de regen- vogel; Skr. djatajoe^ e, s. v. my ti- schen gier, die door Rama gedood werd, toen hij SitaDewi aan Rawana wilde ontrukken,S.R.p.97- 104. Jav. gentajoe; sap^rii djantajoe mHanti ^mhoen, als de dj. die op den dauw wacht, Ibr. b. Ch. djöntit, knip metden vin- iXX:^ 365 ger; m^ndj^ntit, knippenmetden wijs- vinger over den duim; zie dj^ntik. oJuL^ djiatat^ uitsteken y. de tong, zooals slangen en kikkers. Dit is suspect, want kikkers doen dit nieten van slangen heb ik steeds m^ndjoe- loerkan lidah gelezen. Zal wel dj^ntit moeten zijn. Ook volg. Tag. JO^ djantoer, Jav.goochelkun- sten, goochelen. 1^ Ä. djant^ra. Skr. yantra, machine, spinne wiel, rad, wiel,rader- werk; dj, gerigi^ tandrad, kamrad; pesawat herdjantera, machine met raderwerk; tanglong Mrdjant^ra, e. chin. papieren draailantaarn met kleu- ren. Ook, doch fout, voor tjet^ra, zie ald.; dj, moelia, e.s.v. fraaien boom, welks bladeren, door den wind bewo- gen, snorren als een spinnewiel en in de geneeskunde worden gebruikt. ^jXäs> äjantMf =djant^ra,h,Y, hoekit pon datang hagai djanteri^ Sj. KÖsn. ^AJL::^ dyantang^ steiger, metse- laars of timmermans steiger, C. en S. m^Xs^- djantoeng, het hart van menschen en dieren ; dj, pisang^ of ook alleen djantoeng, hartvormige punt van den pesan^-bloemtros ; goela djan- toengj suikerbrood, broodsuiker; dj, b^lis, de kuit van het been ; dj, tangan, de muis v. d. band; sap^rti djantoeng dibakar, als een geroosterd pisang- hart, d.i. donkerpaars van kleur. MXX:>^ (yanting; b^rdjaniingan^ springen, zooals sprinkhanen en vis- schen, die ophet drogeliggen. W.Sum. 366 O^^ iLSX.JLd» fEJCJL^ djäntik^ greep tusschen duim en een der vingers, knip met de Tingers, eenfijnekneepmetYingeren duim; m^ndßntik^ aldus knippen, vat- ten of knijpen, ook een spreng doen van een vloo of sprinkhaan; dßntik- dßntik^ e.s. V. boom met eötbare vruch- ten, die open springen als men er tegen knipt, ylg. Tug. door zieh met een knip samen te trekken even als de zaaddoosjes yan de balsamine; djen- tik-dj^ntik, ook made van de muskiet, ZOO genoemd, omdat zij zwemt door met den staart telkens te knippen. ^jCa^ djantan, mannelijk, van menschen en dieren, het mannetje; mendjantanij dekken, bespringen, tre- den; hoesoet djantan, e.s. v. heuveltje, gevormd door een mierennest, zie bij hoesoet. ^jCaä. djintan, komijn, vraarvan twee soorten: dj, poetihen dj. hitam; dj\ manis = adas manis, anijszaad, S w. ^ja:^ djintoen, zie djUoen, jjCjc>, djantoe; sidjantoe, e.s.v. krekel, Päd. bov. 1. = pendetHng, äaJIs». djontoh^mededeeling, 0 ver- levering? b.v. djika tiada salah ha- pada djontoh orang toewa pafik^ ini- Iah djadjahan n^gari Podak Soewana koenoen namanja^ als ik mij niet ver- gis dan is dit, naar de mededeeling mijner ouders bepaald de landstreek, die Podak Soewana heet. Mes. Kag. ^XJL:> djanti, e.s.v.eetbarovrucht, ook e. s. V. indigo, R. ^^ djoentai; berdjoentai^ los, ßlingerend neerhangen, b.v, van de beenen als iemand zit, wat voor zeer oneerbiedig gehenden wordt, voorts van een kleed, zijgeweer, vleugels, bloemen enz.; mendjoentaikan, zoo la- ten hangen; didjoentaikannja sajap^ njay zij lieten hunne vleugels hangen. JLäxä. djöndjala, BkT.iJantjala, los van tong, veel praats hebbend^ hier zus en daar zoo praten. ^::/^X:>^ djoildjot,vlok,pluk,van katoen, hooi enz.; mendjondjotj aan vlokken of uit elkander plukken van dergelijke zaken als ze ineen zitten. v:>äJLä^ djendjet; m^ndjendjet^ uitrekken, b. v. van een stuk leder, aan het oor trekken. iÄlö. djandjang, trap. Päd. bovenl.i= ^awg'^a; herdjandjang naiky hertangga toeroen, volgens rang en stand. «ÄA^ djoendjang, een vlakte- maat voor akkers = djoeng. Volg. an- deren is het een lengtemaat van 1 V4 ä IV2 vadem en een hoema of akker, = 40 djoendjang, ^^Xs>^ djoendjoeng, i. m^n- djoendjoeng, op zijn hoofd nemen, leggen, dragen; m* kaki, de voeten (van een Vorst) op zijn hoofd zetten ten teeken van onderdanigheid; in. doeli, hetzelfde, letterl. het stof (der voeten) op zijn hoofd nemen ; w. Utah, het Vorstelijk bevel gehoorzamen, eerbiedig aannemen; djoendjoengany beer, gebiedor, wiehs bevel of stof men op zijn hoofd neemt, inz. als titel V. Mohammed ; m^ndjoendjoeng p^ng- adjarariy iemands lessen opvolgen; p^rahoe jang t^rdjoendjoeng apilan, e. vaartuig, dat op zijn dek een borst- wering heeft. II. djoendjoengaUj staak, waartegen iets op moet groeien, b.v. sirihofpe- per, doorgaans 5 hastd^.s; hoogen van- daar ook : hoogte van 5 hasta; dj, ka- tjang, boonestaak. Ook djoendjoeng, gebruikt in die beteekenis, b.v. Mbon ladajang penoeh djoendjoeng^ een pe- pertuin vol staken, M. ÄÄJLa. djindjang, I. siank van den hals; hoeroeng djindjang, e.s.v. kraanvogel; herdjalan mendjindjang^ met uitgerechten hals op de teenen loopen, II. bestuurder, opperste hoofd; m^ndjindjang, besturen, hoofd zijn v. iets, er een geest op nahouden, dien verplegen; ahdinja sakedar ada ter^ djindjang, zijne dienaren werden naar vermögen bestuurd, Sj. Madli; ook geestenbez weerder. In de H. T. is djin- ujangan e. s. v. geestenbezweerders die den Torst op zijne toehten verge- zellen, zij worden onderscheideninc^*. toewa en dj. moeda, b.v. maka shnhah patih Gadjah Mada: Daulat toewan- koe, siapa akan djadi djindjangan? Maka Utah s^ri hatara: Jang djadi djindjangan toewa itoe rangga, dan djindjangan moeda itoe Temandra, H. T. ^ÄAÄ- Ajenäjehg^ookdjindjing; ^^ndjengdjeng, iets kleins in de band dragen, meedragen,meenemen, zooals "•V. een mandje of horloge enz. ook iets met ^^n band boven het hoofd opheffen.Volgensv.d.W.meteenhand cX^db. 367 oplichten, doch niet hooger dan de uitgestrekto arm ; lajar m^ndjendjeng het Zeil steekt zijn schooten omhoog. ^äa:^ djaildji,belofte,overeen- körnst, voorwaarde, beding, afspraak^ termijn, uitstel; m^njampaikandjan^ c^y/jzijne belof te vervullen of nakomen; m^ngohahkan djandji, een belofte of overeenkomst breken ; minta djandji^ uitstel verzoeken; dj. doewa tahoen^ een afspraak voor twee jaren; d^ngan djandji mana, op welke voorwaarde? Ook beteekent c^^anc^^Vjtoebedeeld le- venslot of levensduur, wat over iem» beschikt is, b.v. djikalau ada djandji kita hendak b^rt^moe dib^lakang^ in- dien het over ons beschikt is, om elk- ander later weer te ontmoeten; t^lah satnpai djandjinja^ zijn levenseinde was reeds daar; dalam djandji^ yer- loofd; pandjang djandji,\siug uitstel; bagai b^rdjandji dengen wolanda^ zoo- als een afspraak met een hollander, d.i. precies doen zooals afgesproken is, v.d.Tn.; perdjandjiany overeen- komst, verbond, afspraak, H. Abd. 384 ; soeratperdjandjian^BQhTiÜQl^ke overeenkomst, contract; saper dja^idji^ an, deelgenootschap; saperdjandji, deelgenoot in eene overeenkomst; berdjandji, beloven, overeenkomen, afspreken ; b^rdjandji bertampar ta- ngan, met handslag beloven, een ver- bond met handslag sluiten; b^rdjan- dji-djandjian, met elkander een ver- bond sluiten. d<J^s> djanda, man of vrouw, die zijn of haar echtgenoot door den dood verloren heeft of van hem of haar ge- 868 SÜJ^ Xk> scheiden is, bestorven of onbestorven weduwnaar of weduwe. Dat het ook van mannen gebruikt wordt blijkt o.a. uit: maka dilihat olih islM sjahban- dar akan djandanja itoe m^ndjoen- 4joeng kasoet itoe, ioen zag de irrouw van den havenmeester, dat haar vo- rige man den schoen op zijn hoofd droeg, B. R., p^r^mpoewan itoe disoe- roeh Mrdjalan dihadapan djandanja, die vrouw werd gelast om te loopen voor hären gescheiden man, id. \(Xj^ djöudÖra, vasfr, diep v. d. «laap, Sj, Madli; zie tjend^ra. Jx JOä- djendßral, Ned.generaal. iJüJ^ djßndol, bultig, dik van het voorhoofd, Hik. Boedj., hobbelig van een vlakte, niet zuiver vlak van een edelsteen. JujJOä. djÖndela, venster aan een Europ. woning, zie djenela. jjJLä. djinis, Arab. genus, ge- slacht, soort; sadjiniSj van dezelfde soort; Mr djinis- djinis j bij soorten, allerlei soort; djinis kita, lieden van ons slag; s^rba djinis, allerlei soort, van alle soorten. iX^ d[j6liang, I. post van deur «f raam, staander op een legger, titel van het hoofd, dat op een batin volgt, hem vervangt en in rang boven den äjoeroe-Mrah staat; M8n. scheids- rechter bij hanenge vechten, feest- commissaris; in het Palemb. vervan- ger des Suithans in de afdeeling; djMj^nang, adjudanten, onderschei- den in dj. kanan, rechtsche, en dj, kiri, linksche; toetoep dj^nang, Vier- kante, platte balk tegen het onder- einde der daksparren; m^ndj^nang, over iets het toezicht houden; p^n- dj^nang, opzichter. II. Mön. uitspraak van djer^nang, zie ald. i^^^x^ djßnak, een wijle, poos, langer dan djoeroes; dj.pandjang, e. lange poos; dj, pandak, e. körte poos. jvS3li.>Lä. djfenamdjoem, een ze- kere kleur v. zijden stof, maar welke ? R. Chaib. yX^ dj^noe^ Jav. e.s.v. toeba, de naam van een boom, welks wortel en hast bedwelmend zijn en zeer ge- schikt ora visschen te bedwelmen. R. ^^•jLä^ djanoöb, Ar. Zuidewind, Zuid. ^yJ^ djanoebi, Arab. zuidelijk V. den wind, ook zeer heet, brandend heet van den wind of den dag. )y^ djÖlloewaren«o^w?ar, e.s.v. buffelkar met massie ve wielen, C. en S. ^j«JLä. djoeno^n, Arab. bezeten, krankzinnig, uitzinnig, in geestver- voering; mendjoenöM, z. als bezeten aans teilen, b.v. danlagi lila m^ndjae- nö^n lima pasang, eigenn. v. e. soort kanonnen, dus : en ook vijf paar ra- zende donderbussen, H. T. aUu^ djSnoll^ verzadigd, genoeg van iets hebb«n ; akoe m^m^riksa sa- ng atlah dj^noh, ik heb genoeg van al dat onderzoeken, Ihr. b. Gh., ook overvloedig of verzadigd van feest- vieren, Max. ÄAÄfc^ djfenih, grondw. v. dj^r^nih, zie ald. M^n. djinih, *ij^ ^aniiat^ Arab. boomgaard, parad^s, liof. ^>^ 369 '^x^ djoennat^ Arab. bedekking, groot Schild, wapen ter afwering; djoenndtan^ allerhande wapenen. A^ djinni^ Arab. tot de dae- monen behoorend, daemonisch. ÄAAÄ^ djinnijat, Arab. fee. JuJLä. djönela, Port, venster. ^ djo, Päd. bovenl. = d^ngau. ys> djaw, Perz. winde (de plant); ook gierst, zie djoewawoet. La. djoewa, slechts, zelfs ; sedikit djoea pon tidak, het minste of ge- ringste zelfs niet; sa'orang djoea pon tidak, e. persoon zelfs niet, d. i. hoe- genaamd niemand; djangan ditj^ri- terakan kapada sa'orang djoeapon^ Yertel het zelfs aan geen enkel per- soon. Dikwerf verward met djoega^ zie ald. en djoewar I. ]ys^ djawäb, Arab. antwoord; v^l mendjawdb en memberi djawdb, ant- woorden, te woord staan, beantwoor- den; m^ngambil djawdb perahoepergi datang^ de voorbijvarende prauwen praaien of aanroepen, Am. Hamz.; soewal-djawdb, vraag en antwoord; kitdb ofsoerat soewaUdjawdby wagen- boek; tiada Urdjawdb^ niet tebeant- woorden, geen antwoord kunnen ge- ven op; zie sahoeU SOt^ djoewadah, Perz. provi- «ie. levensmiddelen, mondbehoeften, ook e.s.v. dikke pap, die als versna- pering gegeten wordt. M^n. gebak, snoeperij, lekkernij; ook volg. M. )\^ djoewar, l, djoewaranyhen' ^elroede, strikboog; m^ndjoewar,met •den hengel visschen; zie djoeran. II. kajoe djoewar, e.s.v. ebbenhout, ook kajoe arang genoemd, M. Ays>' djoewara, I.schoidsman en bestuurder bij hauen geveehten, ook boedjangdjoewara^QQVQmomQmQQ^iQV bij feesten en maaltijden. IL ikan djoewara, e.s.v. eeibaren zoetwatervisch, v. d. W. jjNlysK djoearan, zie djoeran. ^^ys> djoewani, enboedjang djoewani, naam v. den gelukaanbren- genden god der dobbelspelen, inz. der hanengevechten; zie djoewara en djoewandang. ^Sy!>^ djoewawoet, Jav. gierst, = sekoewi, Zie ook djaw, yS^^y^ djawähir, Arab. meerv. van djawhar, zie ald. y^y^ djoeboer, van het Arab. doebr, achterkwartier, achterste, == pantat, zie ald. i-j^a^ djoeboeng, bedekking, scherm, gewelfd dek op een vaartuig, meestal van bamboe. «-^•«Ä- djoWng = djambang, C. en S. Zie ald. \*y^y!^ djoebin, Jav. gebakken vloortegel, zie oebin en roebin. if^ycs^ djoebah, van het Ar. ä.^,, zie ald. ^ys^ djoeta, (Skr. 10,000), mil- lioen; b^rdjoeta, bij millioenen. ^^y^ djoewöt, Jav. e.s.v. boom met blauwe, wränge vruchten, ook dJambUan geheeten. •.Ä. cljoedja, zie adjoedjah, vi^Ä^yj^djoedjoet; mendjoedjoet, met een ruk aan iets trekken, zooals 370 7^^^ ^^^ b.Y. een yisch aan de lijn, iemand aan een schelkoord. Mön. ook: pluizen, uitpluizen, b.v. idjoek om er touw van te maken, uitwringen van natte klee- ren door de banden drukkend naar beneden te bewegen; mP.ndjoedj.oet' djoedjoetj iem. met zachte woorden of met een zoet lijntje trachten over te halen. y=^y^ djoedjoer, I. bruidsprijs, bruidschat, die aan de ouders der bruid wordt betaald, koopprijs v. de bruid. II. djoedjoer, dünnere palen, die tusschen de dikkere van een dam worden geplaatst, C. en S. ßL-s^y-^ cljoedjoeng, == djoen- djoeng^ zie ald. J.:^«^ djßdjal, wat ergens voor stuit, staan blijft, er niet doorkan. L. Zie djoedjoeL J^^«.i>. djoedjoel, wat boven de oppervlakte van iets uitsteekt, paal- werk uitstekende boven het water; m^ndjoedjoelj zieh boven de opper- vlakte verheffen, ook zieh verheffen, van den buik eener zwangere vrouw door de beweging van de vrucht; ri- vieren versperren door zaken , die zieh boven de oppervlakte daarvan ver- heffen. i^ys> djoedjah, zie djoedja* ÄÄ..Ä*. djoedjoeli; m^ndjoedjoekj onafgebroken neerkomen van den re- gen; b^Mrapa hart hoedjan nan djoe- djoeh, een aanhoudende regen gedu- rende eenige dagen, Sj. Abd. Moel., voortdurend binnenkomen van veel schepen. -Ä.«.^ djoedjai ; mendjoedjai, op een afstand bestoken met pijlen, ko- gels werpspiesen enz. c^5^ djoedji, e.s.v.groeneduif met twee halve maantjes op de borst. ^jwOfcÄ- djoedas, op Java, Judas, valschaard, valsch. .i>^Ä.djodo, paar,koppel,weder- ga, wederhelft, wie voor elkanderbe- stemd zijn; sajap sadjodOj een paar- vleugels, M. Hada djodonjajhQef t zijn wederga niet; herdjodo^ een weder- helft hebben, gepaard zijn; mendjodo- kan, van een wederhelft voorzien,, tot een paar maken, tot een paar bij elkander voegen, paren; perdjodoany w^ederga, het voorzien zijn van een wederhelft, staat van verloofdheid. 5<>*H>. djoedah, I. Djedda, de be- kende havenstad in Arabie. II. los in den mond, b.v. adapon hamha orang itoepon djikalau d^^ngan djoedah moeloetnja saper iimemakiijay. maka soeatoepon tiada lagt salahnja^ wat dien slaaf betreft, als hij los ia den mond is en bijvoorbeeld scheldt,^ dan heeft hij hoegenaamd geen schuld meer, Oend.; Mrdjoedahan^ losgaan van ketenen en kluisters, b.v. rantat b^loenggoenja daripada lehernja dan dari kakinja maka berdjoedahan, de ketenen en kluisters van hunha]sen beenen nu gingen los, S. Dz. ^4>^ djoedi, I.hazardspeljdob-^ belspel met chineesche kaarten; mert" djoedi en ma'ln djoedi^ dobbelen,. hazardspelen met kaarten en dobbel- »teenen-j m^ndjoedikauj verdobbelen;. pendjoedij dobbelaar; perdjoediany dobbelplaats. IL Arab. naam van de bergen ten Noorden van Mesopotamie, op welke, volgens het geloof der Mobammeda- nen de ark van Noach bleef rüsten. s^ djoewar, zie .f^Ä^ en ^jj^ä-. ^^ djoerat, grondw.van^^w- djeloerat?h,y,patoeflahdipHdj^loerat akan kadoewanja inididalamp^ndjara Msi, Pr. Dj. ^^ djoerit, Jav. oorlog; pen- djoerit, knjgsman, soldaat, plunde- raar, openlijke dief. JJWS..Ä» djoeroes; I. mendjoeroes, met geweld voortsleuren, een arres- tant enz. b.v. hamba djerat hatang lehernjaj hamba djoeroes ija kamarij ik wierp bem een strik om den nek en sleuräe bem berwaarts, R. Cb. m^ri' djoeroes tangan, bij de banden voort- sleuren,b. v.ßn^Ä;aw djoeroes tangannja bawa kapadakoe, sleur bem voort bij de banden en breng bem tot mij. Mob. Han. II. poos, wijl; sadjoeroeSj eenpoos; herdjoeroeS'djoeroes, bij poozen; dj, pandjang, lange poos; dj, pandak, körte poos. III. mendjoeroeskan, water uitgie- ten op een badende. Zie djiroes. IV. = loeroes, recht, rechtuit, rechte lijn. £;^=^ djoerang, ravijn,bergkloof, nauwe doorgang, bolle weg, kreek, g^ul, steeg in e. stad. Ook tjorang, de Hoil. 4e dr. 233, Prab. Dj. en M. ^^^ djorong, I.plat-ovaal,lang- werpig rond, v. scbotels enzr^pinggan djorong^ een ovale scbotel, ook een ovale beteldoos van metaal. Scbijnt Vf^ 371 meer door Yorsten en de poewan meer door Vorstinnen te worden gebruikt, b.v. Sj. Mord, sirih udatpada djorong perak di-atoer oranglahj de gebrui- kelijke betel werd op een gouden scbotel gereed gezet. II. al wat uitsteekt aan gebouwen, stoep, pui en dus ook bastion; ber- djorong^ van bastions voorzien, Päd. bovenl. c \«.5». djoreng, klein stuk van den rand of boek van iets; mendjorengy zulk een klein stuk afsnijden, b.v. van papier enz. ä *^ dj Gering^ Jav.partje,vak- je, Segment van vrucbten, zooals van cbina'sappelen, doerian, uien enz. jJf\«.Ä. djorok; mendjorok^ naar voren uitsteken. Päd. bovenl. tan- djoeng mendjorok kalaoetj in zee uit- stekende kaap ; voorts langwerpig ovaal, N. Sum. zie andjoer. lO)5^ djoeran, roede,veerkracb- tige staf, aan welks einde iets beves- tigd is om in beweging gebracht te worden, bengelroede, stok van een vischnet, zwengel, lange stok met een mesje bovenaan om bloemenofvruch- ten te plukken ; djoeran katl, bengel- roede; zie djoeivar, ^)y^ djoeroe, I. iemand, die in het een of ander bijzonder bedreven is, daarin voorgaat, daarin uitsteekt of uitmunt, b.v. dj, toelis, schrijver, secretaris; dj. behasa, tolk, taalman. In de Oend. komt dj, behasa laki-laki en dj. behasa p^r^mpoewan voor in betrekking tot de Chineesche wang- kangs, maar waarvoor is niet duide- 372 »;>* lijk. Yrouwen tocb werden uit China nietaangevoerd; dj. handoengan^sims- Wächter, dijkwachter; dj. moedi (van kemoedi, roer), stuurman; dj. batoe, de man aan boord, die met het looden en ankeren belast is; dj, tinggi, boots- man; dj, kerah^ de oproeper van het Volk voor heerediensten, een minder hoofd, staande onder den hatiri] dj, masak, kok; dj. mitar^ constabel; dj, koenfji, sleutelbewaarder, rentmees- ter; dj. petak, de bfiwaarder of be- heerder v. d. laadruitnen, lading- meester, dj. kelatj schieman. II. Staat stellig in verband met I. vooropgaan, uitsteken, vandaar^^^w- djoeroe, hoek, ook geometrische hoek ; enipat pendjoeroe ulam, de vier hoe- ken der w er eld-^ pendjoeroe mata^ bin- ncnhoek van het oog. III. pendjoeroe ^ e. zilveren muntje, vroeger in Perak in gebruik tot het wegen van gond ter zwaarte van een halve majam. *)t^ djoeroh, Jav. stroop. In het Palembangsche ook een gedeelte van het geld, dat bij een huwelijk aan de hoofden moet gegeven worden. {S)J^ djoorai, bundel van los- hangende draden, reepen, krullen enz. b.v. van franje, een kwast, tros druiven en dergel.; mendjoerai, uit een punt in menigte los naar bene- den hangen zooals de franje van een kwast; ook gebruikt als hulp-Telw. voor derg. zaken. Mön. deel, stuk, flarde. kS^J'^ djori, Span, van paarden; koeda djorij paarden die een span uitmaken. Sw. zie het voorg. wrd. yit)y^ djoeriau, een klein vlot van bamboe, C. en S. lj«.Ä^ djawzä, Arab. de tweelin- gen, teeken van den dierenriem; de Orion, het sterrenbeeld. Pj.^ djoewang; Mrdjoewang, vechten van groote dieren, die tegen elkander inloopen, zooals olifanten, draken, Ind. Poet, en derg.; tegen elkander inloopen enbotsen van vaar- tuigen. MÖn. wedijveren, tegen elk. op willen; djoewang-djoeivang, e. s.v. galjoen opinl, vaartuigen,waarplaats is voor een paar man om te slapen; daoen djoewang-djoewang^ook Undjoe- wang^ e. s. v. bladeren, die men als onheil-afweermiddel bezigt en waar- van men ook waaiers maakt; gadjah sama gadjah berdjoewang, pelandoek mati di tengah-tengah, olifant vecht met olifant, het dwergbertje tusschen hen in komt om het leven. Sprw. \:iK^y^ djongit, omgekruldnaar boven, zooals b.v. de bovenlip. ^^Ä- djoengoer^vooruitstekende snoet, zooals b.v. de snuit van een varken en v. sommige visschen, ook de sneb oflange, spitse voorsteven v. een vaartuig, boegspriet, kluif hout, of friesche ruiter? b.v. samoewanja diboeboeJinjd soeda^randjaudan djoe- ngoerberkoeUlingkotanjajkm,llQ.mz,, overal had hij groote en kleine voöt- angels en friesche ruiters rondom zijne versterking aangebracht. ^j^^y^ djongOS, Ned. jongens, bediende van een europeaan. ßL^ymC^' djongang, naar voren M 373 ßtaand, yan bovenlip en boventanden, voor de onderste uitsteken; mi^n- djongangj boven iets anders uitsteken. c:Ai*^dj oepoet, J 3iY»=dßmpoetj zie ald. ^y-A djoewak, I. mendjoewak^ met loodrecht uitgestrekte armen omhoog houden, zeilen hijschen, bij- zetten, Sj. Abd. Moel. Mgn. id. IL jongeling uit den fatsoenlijken stand, behoorende tot het gevolg v. denVor8t,edelknaap,lijftrawant,page; berdjoeivakj een page enz. hebben; djoewak perahoe, scheepsvolk. o^5^^Ä^ djoekoet, e.s.v. genees- middel bij koortsen. if^a. djoekoeng, Jar. bootje, kano, vervaardigd van een uitgehol- den boomstam, == djonghong^ Mal. ^^•Ä djOOgajzelfSjWeljOokjSteeds, aldoor, steeds voort; niet te verwar- ren met djoewa^ hoewel dit dikwerf geschiedt; tiada djoega, toch niet; herlajar djoega^ maar doorzeilen; ija djoegajang, hij is dezelfde die;5awa djoega, geheel dezelfde of hetzelfde; hagitoe djoega^ desgelijks, even zoo; harangkali benar djoega, het kon wel waar zijn; kaja djoega^ wel rijk, maar net heeft niet over; djoega lagt, nog oiaar, zie bQ lagi en djoewa. väo^ djoget, Jav.dansen,dan8- ^eid, publieke danseres. y^y^ djogar, zeker spei op het verkeerbord, Prab. Dj.; dj, tjahoja, e. bijzondere soort daarvan, H. Boedj. Hik. Dewa Indra Möng. (jfV^ djogan, zie tjogan, iSV^ djoegi, e. 8. V. smeersel, gebruikt ter kitteling; mendjoegijkit- telen; p^ndjoegif de persoon of het middel dat kittelt, v.d.W. ic^y^ djogi, Skr. e.s.v. hindoe- sehen bedelmonnik. Jys^ dj06WaI,Yerkoopen;&^rcf;öß- walj handelen in, te koop hebben, zie Yoorb. de HoU. 5^ dr. pag. 18, zieh bezighouden met verkoopen ; djoewal- Mli^ koop en verkoop, koopen en ver- koopen, handeldrijven; d/joewal hoe- tang, borgen, op tijd verkoopen, Grediet geyeii^mendjoewalbelihambaj slavenhandel drijven, H. Abd. 303; mendjoewal titah^ op ongeoorloofde wijze van 's Torsten naam of zegel gebruikmaken; m, nama, op eens anders naam, zonder zijn voorkennis of toestemming, iets doen, bevelen of verteilen, met siechte bedoeling van iem. naam gebruikmaken; bagai- niana koebeli rnahal, demikianlah hendak koedjoewal pon mahal, zooals ik het duur heb ingekocht, wil ik het ook duur verkoopen. H. Abd. djoewalarij koopwaar, die verkocht wordt of te koop is. ^yr^ djoelat, een groote, onbe- paalde tijd of ruimte, e. poos, e. eind; doewa djoelat kapal, twee scheeps- lengten ; beberapazamdn dan djoelat- djoelat^ eenige eeuwen en onbepaalde tijden, I.P.; sadjoelat koeda, de lengte van een paard; s^rta p^rahoe patik oendoer sadjoelat kab^lakang^ toen mijn vaartuig een scheepslengte was achterwaarts gegaan, M. S, J*.Ä- djoeloer, recht vooruitste- kend of te voorschijn körnend; men- 374 y^ djoeloer, rechtuit steken, v. den voet, e. staart, snuit, de tong uit den mond, een slang uit haar hol, met hethoofd vooruit voortschuiyen, zooals kleine kinderen, op den buik liggende, voort- kruipen; m^ndjoeloerkan lidah, den tong uitsteken; djoeloer-djalar^ overal in- en uitloopen, rondslenteren; ter- djoeloe)* kakinja^ zijne beenen waren rechtuit gestoken; herdjoeloer^ W. Sura. ook kruipen Tan planten over den grond == djalar^ zie ald. Jftifi^ djoellr, e. s. V. harpoen, C. en'S. ' iJy^ djoelang, I. ook djaling ; mendjoelang, omhoog boven iets uit- steken,schrijling8opdennekofschou- der zitten van een ander, e. kind öf Tolwassene zoo dragen; didjoelang omhak, door de golven gedragen; ook zieh verheffen, b.Y. van de vlammen boven iets anders, met opgeheven arm iets dragen, Max.; djoelangan^ e.s.v. parasietplant, die in de geneeskunde gebruikt wordt II. of djolang, Jav. e. s. v. groote draagstoel = c?/c?^/, zie ald. äJLä. djoeling, scheel, loensch, Mön. ongelijk, scheef, wankelend; schuin, scheef, d. 1. Cr.; dj, ajar en dj. Mhasa^ loensch, e. weinig scheel, nu en dan iets scheel; m^ndjoelmg, scheel zien; m^ndjoelingi^ iem. scheel aankijken. t'itLÄ.djoeloeng-djoeloengjeer- ste, eersteling, voorheteerst, aanvan- kelijk, begin, b.v. v. periodieke win- den, den vloed, zie boewihj v. vruch- ten enz.; spits toeloopende sneb van een vaartuig, ook e s. v. visch met spitsen bek; tatkala n^gari Padang djoeloeng berhoeni, toen Padang voor 't eerst, of pas, bewoond werd;^?^'^^« hamba djoeloeng -djoeloeng ^ mijn eer- ste verzoek is. K. v, Eys. MÖn. djo- long^ id. (3^%^ djoelik; wewcZ/oeifeÄ:, in een blttd wikkelen, b.v. bloemen, opdat ze door de wärmte van de band niet beschadigd worden. (SJ«^ djOlok;m^w(^yo?öÄ:, met iets längs naar iets anders steken, om het te bemächtigen, b.v. met e. stok naar vruchten op den boom, of naar iets dat op den grond ligt, met den vinger in de keel om braking te verwekken, een geheim uitvorschen, uit iemand halen, een abortus trachten te y^r- wekken'^mendjolok'djolok lobang hi- doengnjttj in zijn neus peuteren, H.T.; djolok hantoe, e.s.v. gras; djolok-djo- lok hanfoe, MÖn. e.s.v. roode vrucht, die aan een slingerplant groeit, van binnen zwart is en als geneesmiddel wordt gebruikt; boeroeng djolok^ e.s.v. houtsnip = kaki dian, zoo genoemd om zijn langen snavel, waarmede hij wormen uit den grond peutert; m^n- djolok malam^ een enkelen nacht bij iemand doorbrengen, v. d. W.; boe- roeng djolok malam, e. s. v. kleinen Yogel, die 's nachts voortdurend tjou- tjou roept; obat akan m^ndjolok, middel om de ongeboren vrucht af te drijven; m^ndjolok katanja, hem de woorden uit de keel halen, aan het praten maken. W^n.jang didjolok tidak dapat, jang p^ndjolok tinggal di-atas, Sprw. = goed geld naar kwaad geld gooien; letterl. waar men naar peuterfc, dat krijgt men niet, en het peutermiddel blijft boven zitten. üJys>^ djoloh, e.s.v. ibisvogel, S. J».Ä. djoli, I. of djoeli^ e, s. v. draägstoel bij optochten, K. T. II. verb. Ned. jol, sloep. iJy^ djoelai, uiteinde van tak of twijg. MÖn. rank v, kruip- of slinger- planten; mendjoelatj «. hechten aan iets anders; von de uiteinden van takken : zieh slingeren om, overkrui- pen naar. C4\j«.ö» djoewandang; boedjang äjoewandang^nsiam van den ongeluk- aanbrengenden god bij dobbelspelen, inz. bij hanengevechten. **Ä. djoewoeni, stil, kalm v. het weder, L. bys^ djoewih, naar beneden om- gebogen van een rand, tuitvormig; hibir djoewih, hanglip. yS^y^ djauhar, Arab. juweel. >Ä«.Ä. djohar, e.s.v. lagen boom met fraaie, gele bloemen, v. d. W. y^y^ djohor, de naam van een Mal, rijk op de zuidpunt v. het schier- eiland Malaka. (^%Äy^ djauhari^ Ar. Juwelier. In het Mal. ook nog : knap, bedreven, ervaren, kundig, verstandig, wijs, b. v. fnerak Mas itoe mengigaUigal dan terlaloe djauharinja, die gouden pauw pronkte steeds en was buitengewoon verstandig, Ind. P. Mön. id. {J^y^ djohan, zie ^L^. VÄO^-Ä djoewita, Skr. liefkoo- t^^-i^ 375 zingswoord: bekoorlijk, liefelijk, b.v. Mas c?/oeM;e7a, bekoorlijk goud; 7'atna djoewita j bekoorlijk edelgesteente ; tali djoewita^ liefelijk snoer, zijden snoer aan de borstplaat en om de middel. 