title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Acerca de la Búsqueda de libros de Google El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas audiencias. Podrán realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página http://books.google.com Google Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden. We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit. Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan. Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden. We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit. Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan. Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden. We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit. Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan. Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. Houd u aan de wet. Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via http://books.google.com. Tractatuur, 0, u Zangerechtvaardiging Ders III N | { a N a ER ii hi ii x a | ll IN ih nn: A a Mi pa HAHN HH Hr IH Effi’ 1 I, ni Haft nl N) IH ill | N I. Hi |i jan, 1 I EU a I u f und . Be En u x . - 5 ." - = < ‘ a u 2 2 j i z . z.® ‘ a Fu a8 v kl: ” 25 re a f , € n ise F Ri “ ‚ H > i 5 ® : v Pr i ” . I: \ f Ba “ Pr « E 7 r ; oo S — ni . 2 5 3 5 .® B3 , R ! j RT: r | 1 \ \ - Vo, ri » nn. x , ; e r >» wu ö Pe “ve N 2 : x . + Bi g » . .\;* x » u: En [2 . t a w. ö u. - ER Ge} 1 D _ 2 Br \ \, “ PR Fr x r. ‘ er a R A = ” . ; er FR F ur ä 5 . - ’ “ " 7 se Pr 3 ‚ e ; ö i r u. = ee We * r » N £ x FR] f ; : u 7. N 2 ERST - «1% ' D . + a na N. „s ns E Pr = Pu A 2 “ . e ne en PR ge ” e® Isa Y en - u za we “. Ps <_ * s nn % er... “>. . r - “ 04 a “ - [21 F 7 ro . Ya en ° 5 Ed a nn =, e < Ar.x ww % .. c zielen ur Fr : .“ + ur N ‘ . - . ech Fr] roh zıbrh 0 > 4 4 '® \ Pe ; [2 .. “ » ı .ı 5 en .. DE 4 ZAR CR: = FA ER “PR A ‘ IE R D “ [2 R “ “ . 4 V3 » a ‘ .‘ 1a 2 WRE WERE “ FI: I ER E - NR .. ZEN EN 2 J ZEN‘ 1] U : } ’ S U | ZU “ 2 ER PR - V : “ . “.. FE UV RE IR 77 = j DE EN ROM. N AN AAA UR 208 MUS I, 3 . I : E EE NN EEN. ME IH YA . . R + BESCHREVENING . Van het machtige Koninkrijk KRINKOESMES. Zynde een groot; En vele kleinere Eilanden daarop hoorende; Makende samen een. gedeelte van het Onbekende: 2 , ZUID LAND. Bee o di onder den. Tropiek On } Ontdekt door den Heer JUAN OF POSOS, | ‚En uit deszelfs Schriften samen geffeli EEE [3 * [3. . ie [3 17 “ . Er) vı” n f RL r2 % z P jet ® en ul“ n \ N ’ “ a \ » N. | i TE PETIT LEUR, Gedrukt voor ABRAM C ORNELIS, Boekverkooper aan den Overtoom, : 1776,° Ze - } r “ - 3” Lt 3 ATS zyn, zal niemand onbewust | | | NT” 4 An wat nut de Ontdekkingen. 5 ‚der verafgelegene Landen “ V -€£ voor de Europese Natuur | > altoos gewest zyn en nog wezen, ten ware hy een afgezonderde kluit der wereld leefde. De grote voordelen, welke het machtige Spaanse Rijk uit hunne Volkplantingen in de nieuwe Wereld nog dagelijks geniet ; gaan alle geloof te boven: en om Zoverre niet af te wijden, men behoefde het oog maar te slaan. Op de heerlijk en menigvuldige schatten, welke de Nederlandse Maatschappijen uit het Oosten en 't Westen thuis brengen. De voordeelen, die de een en de andere genieten, heeft verschillende Naties aangetoond langs dergelyken weg mee te delen. VOOR-REEDEN voor eenaar was, die in de Eenzaamheid als buitenaards te leven, zonder haar in 't minste de onderneemende gevaarlijkste tochten te ontzien, om met veel zachtheid te handelen, en haar in 't algemeen te helpen. Dit was het gewenste oogmerk hier in te bereiken. Onder alle andere naties, welke na de Spaanse ontdekkingen, hier in hebben gewerkt, is niemand verder gekomen dan de Hollanders; volkeren, die hun kennis van Zeevaart; dapperheid in Oorlog, en Industrie in het Koophandel, zodanig net hun geluk in ondernemingen hebben weten te pareren, dat ze alle andere hier in de loef af te steken. Maar werkzaam en gelukkige ontdekkingen echter niet kunnen rusteren, maar telkens nieuwe wagen halzen voortgebracht, om nog verder te zeken. Het onbekende Zuidland, heeft lang het voorwerp van de zelve toeleg geweest, doch niet regelmatig alle aangewende voorzichtige middelen, en wat verder tot ontdekkingen var Landen kan toegebracht worden, nochtans vijf altogether die onderneeming vruchteloos uit, en was verloren moeite. Voor eenige Jaren had de Oost-Indische Compagnie het Schip de Gouden Draak van Bokangtot. Batavie, derwaarts gezonden, om de inners Stand van dat Land te ontdekken; het ontbrak hier niet aan veelerlei Nationen, welke mee gevoerd werden; om door hare verandering van spreektaal de tale der inwoners van het land te kennen, net als andere zaken tot een land ontdekking nodig, maar overmits dit vaartuig door een geweldige storm op die kust verbrijdeld werd, had deze onderneming geen gevolg. Men vaarde niettemin het Schip de Wakende Boei van Batavia af, om de Schipbreukelingen van de Gouden Draak af te halen. Maar want dat bij het wrak kwam, vond men niemand, en moest de Bevelhebber van het Schip, na verloren aan te hebben, onverrichter zaken weer te rug keeren. Zeker jongen van de Wakende Boei, zich landwaarts begevend, geraakte verdwaald, en ver het aan land gegane wal af, die, te vergeefs eenige tijd na de jongen gezocht te hebben, weer zeil gegaan. Deze jongen, behaald zich een langen tijd met het gerucht het wrak samen, vloog leven-de-eenzaamheid als Koning zonder onderdanen, tot hij indienlijk, door de brandwonders van het Zuidland gevangen werd, doch op een zeldzame wijze de barbaren dood ontkwam; en in de Vrijstaat Amsterdam - Elk jaar den Koning gebracht werd. Hier veste he zyn woning, en onderwijst de Jeugd als Schoolmeester, De Heer de Portus- met een Schip van Panama naar de Philippijnse Eilanden den Reven wendende, werd door hard weer en geweldige stormwinden tot voor het Zuidland gedreven, en tente met 24 man te land, om die Landstreek te ontdekken; ’t geen dat hen eindelijk zo wel gelukte, dat ze ’t los ondervonden wat het Eiland, Regeering, Volk, Godsdienst, Koophandel enz. betreft. Bij deze gelegenheid vond hij ook de longen, die van de Wakende Lichaam aan land was gegaan, en nu reeds een man op zijn dagen, welke hem de aantekenning van zeldzame tochten verhandelt. De Lezer zal in ’t Volgend Boek zeldzame toekomstverhalen vinden die waarlijk niet gering zijn, zo ten aanzien van de goede Politie, de aardzaamheid des Volks, de Oorlogstogten, ’t leven en afhankelijkheid der Strandoeverblijvers en zeer vele andere aanmerkenswaardige zaken, doormengd met Spreuken van derzelfde wijzen en geleerde luiden, Hooge Schoolen, en andere nuttige levens, meer, die genoeg zijn om nieuwsgierige onderzoekers gaande te maken; niet ten geslichte de Koning van Krinke Kesmes als een hoofd wet verbood had, dat hij geen Europese Natie, aan zijn Land wil dulden; waaraan die Vorteel zijn andere redenen schijnt te hebben. De Schryver heeft ook enige aantekeningen gemaakt wegens de stormen, havens, Hoofden enz. Van het Texel firoom, met enige stellingen om onze landen voor verdere inbreuk van 't water te dekken. Hij heeft ook een niet onkundige beschrijving van de Scheepswrakken gedaan, met enige aanwijzingen om die kwaal te kunnen voorkomen enz. Voor de rest: behoed de Lezer geen hoogdravende stijl te verwachten, vermits de Schryver meer op de zaak zelf als een simpel verhaal gelet heeft; en het denkt dat de Zeeman meer eigen is zakelijke dingen voor te stellen, dan een opgeprikte taal te gebruiken. Doorleef, merkt op, en ontspringt u voordeel mee. H. Smet, Chirurgijn te Zwolle IN- —— De - - INHOUD DER HOOFDSTUKKEN, De EERSTE HOOFDSTUK. De Schryver werd Soldaat. Raakt met andere op Zee, en maakt vrienden met de Onderofficier. Komt te Cadix; gaat naar Rosas, en komt weer te Cadix. Komt weer in ’t Vaderland, tot Gorcum in Guarnemens, wordt Schryver, leert het Kuipen. Leert de Mathesis werd Onderofficier, gaat naar Cadix, daarbij op een Kuntaor komt; ontmoet oude vrienden te Cadix. TWEEDE HOOFDSTUK. Bewust van den Schryver om naar Porto Bello en Carthagena te gaan: werd in een Spaanse boot ver- . Inhoud der. Hoofdstukken. - beranideril Vertrekt naar Porto Bello; voortvallen aldaar, en weer aankomst te Cadix. de weg naar Amerika. Komt te Porto Bello en Panama; en andermaal terug te Cadiz. Trekt naar Holland. Koopt zijn Vader de klok, en vertrekt weer naar Amerika te trekken. Komt tot Amsterdam, en vindt bij geval zijnouden Vriend. Verzoekt van deze de zeevaardestellingen van het Zuidland, 200 als bij die aan den Heer Burgermeester had overhandigd. Een nette beschrijving van de Scheurwiek, en zijn dienst ingetekend. DERDE HOOFDSTUK. Redenering van den Reiziger met zijn oude Vriend over de ontdekking van het Zuidland. Trekt weer naar Spanje, en van daar weer naar Holland. Komt te Amsterdam, en ontbiedt de Meester bezichtiging van het Texel, en redenering daarover. Stellingswegen betreffende de Texelfluctuatie aan de Regering gepresenteerd. Vertrekt weer naar Spanje, en verder naar Curaçao, Porto Bello, en Panama. Trekt naar de Filipijnen. VIERDE HOOFDSTUK. Ontdekkers van het Land, uitgezonden voor vervolging van de Scheurwiek. Ontdekken een stad. Spreekt Volk. Komt in de Suid. Talonees. Drinkt Akaloeu. Het Eiland werd Krinke Kesmes genoemd. Bediening van den Grooten. Allemole Europese en Aziatische Talen op Krinke Kesmes bekend. De Grooten reikte aan de aangeboden diensten aan. VYFDE HOOFDSTUK. De Schrijver tekent alles aan: Grooten van 's Hoofd-Eiland. Hoe de Zuidlanders aan de Talen gekomen zijn. Twee der Geestelijkheid leken. Nieuw Gelovigen door Sarabaje opgezogen, en door Cham-Hazi bevestigd. Een hoop Rave. Twee algemene Kloosters of Eilanden. Bishreef van een Eiland en aan, en Wonderwerken. Van de Zielen tot de Gevallen, Zuur in Lichaam komt. , Öpreue w- Br — —n ng ae fahoud-der Voortgang Spreeken van onze Godsdienst, en de Op: Voeding. SESDE HOOFDSTUK, x. oo N zen; vermakelijke en kooslijke Waterleidingen; Watervallen, Figuuren, enz, waarvan: der. Ay, EL Di ee > Ze Sa: N 3 BAR SERIE EERERE afgekondigd. 5 vee LOWER: EEE VE NORLER rn Br , SEVENDE HOOFDSTUK ES LE ee Sa VS335 Zu 111 VS oT Op YERR EL WARTEN JORT: bed. met Wendesijbeien Ien: 379 de nn | | PR. SF Yokond der Hoofdstukken , Biramide of Pryiooren; met alle deks bij Nen-verci 'ervallen; welke beschreven worden. "Zaal der Liefden. "Spreuken van verabalasfe , Ä udt bet Pedeflal‘ der Bladwijzheid, Zaal der Wachten van Poek Krinke Kesmes, en haare Beelden van de: Dronkenschap. Ge- bruik der zeven 'en -veroordeelen van. een Dronkaard. Spreuken-van verabalasfe van de “ Dronkenchap. Zaal van de Godsdienst, zeer beeldig. Beschrijving van de: Adyta of Heilige der. Heilige: Prykamer ’s plat daar. de Profeetijleber: op vragen De Garbon beloond een Beschrijving en: Kaart van: Pale-Krinke Kesmes. Vier Eerentuinen, en derzelver Beschrijving, welke voor haar punt-tyden of Epocha ver, Ouderdom des Werelden. Vertr S:pbip. AGTSTE HOOFDSTUK. Den Schrijver krijgt order om met den Garbon- naer ’t schip te keeren; alwaar komen ct, hetzelfde met genoegen beschouwd. Tenten. gen stand, Ruiters aan stand. Rijden an maar eenige Dorpen,, en een Stad. De Schr). ( Jahoud' "der Fioofdftukken} . "Schryver bekomt een kaert van Krinke = mes, dog kanfe niet: ‚verflaen. De Garbon ‚en den Capitein geeven. malkander ge/cben- ken. Knepko wat bei is 5. is de Mebiken gen de Rivier Berbic. Wyn na den Koning gezonden;, wat Koopmanfcbap aan Sırand gebragt werden. den Handel begint;. ‚Moei- . Dkbeid van den Garbon. Groote winfien Defluit om .weer, na Panama te zeylen. . den Schryver _werd met een Regifter. van. ayne Brieven van-’s. Zuydiand , bem. door. :den i Garben ter band Lefield , begiftigd, .Ker- nn rät en“ «komme. 1074 Walerjanie. Fl \ : er er vr RE- a: 1 N u R " x 0‘ zur. EAN: an x N nor " j " R ” € \ x es ee se De et ws kt ——|n Pr ır Tr 2) da: LSA Rh T ’ : e x }; t y gr - \ f = re En ‘ ar VA Nu, Rn RN e way SR — nr 5 C R) % ü R 2: Rx ( 5 x = % 2 i \ .- z Ba ie er re en N - N ”s u Er nu Js su. r Bi N © { ı\ we ’ i\ 4 won rin LINIEN ee f L E: « Set { pr N, on Grss ef a a er‘ ’ & w.d Pe w a4 4 & % s Fol: i PETER, van het maglig KONINGRYK KRINKE KESMES, Zynde een groot, en vecle kleindere Eilanden daar aan horende: Makende Uzamen een gedeelte van het es ONBERENDE ZUIDLAND D or, BE- _ EERSTE HOÖOFDSTUR.. De Schryver werdSokdaai.Raaki met andere Zeez en maakt vriend/chap met de Ondermeefter.Koms . te Kadix;gadt na Rofes,en ‚ komt weder te Kalix. 'Komt weder in het Vaderland, tot Gorkum in Garen, werd Schryver, en leerde het Kuypens' Leerde de Mathesis, werd Onderstuurman, ging naar Cadix daar bij aan een Kantoor komt: ontdek U moet zynne oude Vriend in Cadix. 'ES noodt breekt wetten; Ennoodzaak. Doe een Mensch veelmaals van fadaver beshuit vefaille-Asia Ten, NIET in de Wereld niet weinig geld; Beschrijving van het Koningrijk geld, en geen vriend, die magt of voorzien was, moest met mijn zestiende jaar, mijn fortuin soeken. Mijn ouders, geringe Ambagslieden, voedden mij echter op in Gods vrees, of om beter te zeggen, in Gods liefde, en deugd te oefenen, na de Roomse wijze. Ze hadden mij reeds leven, schrijven, en rekenen laten leren, in plaats van mij te oefenen in enig ambacht, moest ik in het Jaar 1674 met toestemming van mijn ouders, voor Soldaat dienst nemen in het Regiment van den Graaf van Hoorn; wij wierden dien naar op ’s Lands-volk geplaatst. De Admiral de Ruiter, zeilde met zijn vloot naar Martinique, en de Admiral Troon naar Roost. Onze Compagnie raakte op het Schip, het Wapen van Enkhuizen, een snuiveldregiment, commando door den Kapitein Brouwer van Edam; het vervoerdevijfde stuks Kanon, met twee honderd en tien mannen Scheepsvolk; en van ons Regiment de derde Compagnie Soldaten, onder de twee honderd en tien man Scheepsvolk waren ook een Oppermeester, een Sekonde, en twee Ondermeesters; waarvan een van de twee laatsten, in Overijssel geboren was. Ik een geswelde ziekte op mijn rechter schouder kryvende, geneesde hij mij dat voor, dus kreeg ik gemeenschap aan de arm. Berucht Koning Erasmus $€-hem „veel" mijn verlangen staat toe.' Hyfiudeerde bij ha geduurig, eiland mijn . Werkte hoedete schoven, ik vond de beste seifens. De "doen de Straatwet deflecteerde, kwam ons schip; De GEREEN Zo: 3° Fin De Ti we - er 8 RAN NERELT Er 5 ee FE BE Ontwikkeling in, waren vonden. "Ik "bad . Sn a . Diss, Bi. A i Du tr 22 Y RE Ze non werd. I D io. 2% SAL r D rt ! ee er N © N :4 - Beschrijving van het Koninkrijk . - geen gelegenheid om aan haar, boord te komen, dog verwacht mijn Kapitein, dat als de floot aan land voert, dat ik dan mee mocht gaan, om de Stadt eens te bezoeken; dat hij mijn toestemming gaf. Diezelfde dag voer ik met de floot naar de Stadt. Ik daar nooit geweest hebbende, ging de Stadt als zoetjes wandelend bezoeken, zonder geld, of kennis, dus al voortgaand, kwam ik op de Markt, daar ik mijnouden Vriend, en peden Meester zag. De dienstbureau gaf mij vleugelen aan mijn voeten, ik vloog hem naar, en greep hem in mijn armen, de tranen schoten uit mijn ogen, zo schreijend "zal ik, O! Gese dank mijn lieve Meester, daar ik je gefonceerd weer zie. Lijs mij aanfiend, werd onmiddellijk, hij vroeg mij, wat schreide? Wat reden had ik om te schreien? Ik antwoordde de dienstbureau, om dat ik je gevonden weer zie, hier op zuligde hij mij met hem te gaan, en vroeg of ik al gegeten had? Neen, zei ik, het is nu twee uur na de middag, tot vier uur moet ik weer naar boord, daar zal ik wel wat te eten krijgen. Hij vroeg mij na ontrafelde, gaf ik hem al gaande vertelde, ook dat wij zeer veel zieken op ons schip hadden. Hij vroeg verder, of ik ook ziekte of accidents gedurende de reis had gehad? En of ik goed wel met mijn Kapitein stond. Ik antwoordde ja. Zo zag ik vooruit dat ik altijd gevonden was geweest, en dat mijn reis mijn verlof had gegeven om in het land te mogen gaan, en de stad Cadix eens te zien, dat ik aan geen ander soldaat wilde toe staan. Dat behaagde hen zo wel, dat ik me twee stuivers gaf, zegend, gaat daar bij die bakker, die ik wees, en haal me voor die twee stuivers brood, dat ik aanstonds deed, en hem dat met eerbiedigheid willende overgeven, zei de hij, je zult dat opeten, en daar is een kwartje (zijn een vierde deel van een rijksdaalder of van een Spaans stuk van acht), verteerd dat op mijn gevondenheid, en zo onverdeeld dat ik na het boord ga, zal ik je nog bedenken. Denkt hoe bijde dat ik was, want ik had geen geld gehad, als van tevoren eerst dat ik in zee was gegaan tot nu toe. Ik zei met een zucht, ah! mijn goede Meester, dit, en alles wat je aan mij gedaan hebt, hoop ik dat God je loont zal, ik wil God voor je bidden, ik wil alles voor je doen daar ik bekwaam voor ben. De ben, gebruikt mij tot u dienst, ik zal ’t altijd gedenken, en als ik kan u weer verlooven. De Meester zei, maakt zulk een geier niet, gaat nu uw weg, God we ons beide behouden reis, als ik u in het vaderland weer ontmoet, dan beloof ik u alle vriendelijkheid en dienst te doen, die in mijn macht is; gaat heen en vraag wel, ik schaam me van mezelf, ik zag hem zo lang na, tot hij een raaf insloeg. Ik verzie, en wenkte hem in mijn hart alle heil en zegeningen. Ik ging voor, twee flessen wijn tot mijn brood, drinken, en voor tussen vier uren, maar onverwacht weer naar huis toe. Na eenige dagen moesten we door order van de Vice-Admiral de Haan, uit de Baai vertrokken. Het wapen van Effen met 8 & 10 Oorlogsschepen, en de Smyrna Vloot en andere Koopvaarders, onder ’t voernoemde Bevel van de Haan, daar laatend. Ik hoorde - en naderhand in ’t Vaderland, dat zij bij verwilliging in het verkeerde Kanaal hadden gevallen, alwaar 't wapen van Effen zijn grote lengte en kolderstok verloor, makend het roer met twee riemen regeren. Ik in ’t Vaderland gekomen, zag, waar we in de Stad Gorkum in Guarnifoens. Dit gelegd: Mijn Kapitein maakte mij schrijver Van Compagnie, zo dat ik geen wacht meer had. Mijn ouders hadden mij deugdig opgevoed, door deugd en naastzijigheid, want ik had de harten en liefde van alle mijn officieren en soldaten. Ik overdacht zeer dikwijks mijn leven, en als ik geen vrouw had, kon ik niet vorder als sergeant, door gunst van mijn kapitein (op zijn allerbeste uitvalkende) zou kunnen opklimmen. Alzo ik weinig te doen had, ging ik eerst om tijdverdrijf, daar na uit luft en leven altijd naar de kerk; dit werd bij mij een gewoonte, zo dat ik geen een mis of predikatie verzuimde. Dit behaagde mijn kapitein wonder wel, die daarom ook mijn soldie verhoogde tot op drie gulden. Ik kon van twee gulden leven, en zond daarom aan mijn ouders alle maanden vier gulden. Dit behaagde, en loonde mij God en de mensen, want God zegende mij op een uitnemende wijze, met vergelding volgens zijn vijfde gebod. Mijn kapitein niet gierig zijnde, gaf mij zijn half afgeleette kleeren. Nu kwam ik voor den dag als een kadet, en kreeg daarvoor, als mijn gedurig te kerk gaan, kennis aan een prediker; een zeer eerbare, geleerd en oud man. Hij mijn levensloop vernoemd hebbende, noodde mij op alle maandagen, en vrijdagen, des middags bij hem te komen eten, dat ik aan nam, en deed, waar door mijn kapitein mij nu nog meer beminde als voor dezen. Ik had mijn kwartier bij een kuiper, een uitgewonnen schrijver. Beschrijving van het Koningrijk. Oude cierkje Borger man, alwaar ik voor tijd verdried hem hielp, hoepels schillen, ontbadsen, of wit maken; ik kreeg om tijdverdrijf een schietsverve voor, en kreeg zulk een lucht in de kuipen, dat ik niet alleen een band wel kon leggen, maar staven teren, een puffer, emmer, anker, &c, maken. Ik had te meerder lucht hier toe, aan dat ik in Spanje was, dat de Spanjaarden heel jaloers zijn, aan vreemde naties mee te nemen naar Amerika, ja dat het haar bij Plakaat verboden is; maar dat zij bij gebrek wel een Meester kuiper, of Trompetter van een vreemde natie mee nemen. Ik dacht, hoe mocht dit nog te pas komen. Mijn Prijvater dit hoordende, en mijn geboodschap afvragend, gebood mij; dat ik voor taan nog twee dagen in de week kuipen zou, en mijn overige tijd in de Wiskunde of _Wiskunde besteden; dit noemden zij de Ziel van alle Wetenschappen: doch zij recom- mandeerden mij, niet buiten de wil van mijn Kapitein te doen; deswezen was ik gewend alle avonden op te wachten, en mijn dienst aan te bieden. Mijn goede Kapitein zegde, en deed verleidelijk den Prijvater alles goed voor mij, zo veelhuidig mogelijk was. Mijn Priester was met mij opgenomen, daar, als wij alleen waren, hij mij aanvraagde omdat ik mijn ouders zo lief had en goed deed, en hem, en mijn Kapitein, gehoorzaam was: hij vergeefde mij een goed Mathematicus, het van zijn Kerk, welke mij voor niets, en echter met luft en iveer, zodanig onderwijs, dat ik met verstand, de zes eerste Boeken van Euclides afsloot. Daarna leerde hij mij de Algebra, de rechte, en de kloote drie-hoeken, en op 't laatst de geheele Staatsmanfchap van Gisser- maaker; dit laatste viel mij zeer licht, als dat ik de ware fundamenten al geleerd had. Ik deed tot Rotterdam een Staatsmans examen, tot zeer goed gepresteerd genoegen van den Examen- leider en toehoorders. Mijn goede Kapitein, (hoogwel ongaarne) gaf mij op 't vriendelijk verzoek van den voor- genoemde Priester mijn afscheid, welke beide mij ook, zodoor haar zelf, als door hun Vrienden behulpzaam: waren, van mij te bezorgen, dat ik van een Koopvaardijman van Rotterdam, voor Onderstuurman naar Spanje rakte. Tot Kadix komend, maakte ik kennis met een rijk Koopman, daar waar ik goed voor in had- den; hij handelde naar mijn wensen ommegang behaagende, verzocht mij bij hem te willen woonen, zo om op zijn Comptoir te schrijven, als om opzicht op zijn Koopmansschappen te nemen. AS Op op Amerika. De. De beschrijving van het Koninkrijk Op 't eerste verzoek, ontsloeg mijn schipper mijn vriendschap, als zo'n oude storm loep, die voortdurend met het schip had gevaren, was daar schadeloos, loos en uurloos, omdat zijn schip voor eenige dagen door storm op los was gebleven. De zaak trad in mijn plaats te Schip, en ik by mijn Patroon, daar ik na zijn genoegen, een mijn vermoegen leefde. Na anderhalf jaar, kon ik de Spaanse Taal volkomen vrij praten, lezen, en schrijven. Mijn Patroon was mijn dikwijzig aan, dat ik in zijn dienst, met de Galioenen naar Amerika, zou gaan, belovende mij vele zaaken, welke ik in bedenken nam. In het Jaar 1678, in Maart, tot Cadiz een straat passend om naar een van onze Pakhuizen te gaan, zag ik gelukkig mijn oude Vriend, den Meester. Ik volgde hem achterna, groetend hem beleefd: maar hij mij aanziende, beduide mij niet te kennen, om dat ik na de Spaanse mode zeer wel gekleed was, met mijn mantel, deegen, en ponjard welopgezet. Wanneer ik mij bekend maakte, was hij zeer wel voldaan, dat het mij zo wel ging. Ik vroeg hem een glas Engels bier, met mij te willen drinken, dat hij vriendelijk deed. Wij in de herberg komend, was het andere onderwerp van ons disascoors, van ons eerste reis in het Jaar 1674. Daar na war ons. N Fr er Kränke Kesmes ii zesdeertien tijd af wedervaren was. Eindelijk kwamen wij te spreken van Amerika. "De Meester, wist ik, was altijd en groot liefhebber gewest van particulieren kaarten, want hij voerde zelf een Atlas met waterverf afgezet, of verlicht. Voorts zovele reisbeschrijvingen. Als hij snel te worden, van zulke als hij nog niet gezien had, die las hij met grote aandacht. "Ik felde hem mijn zaken voor, zo kort als ik konde; na alles wel-overwegend te hebben, raadden hij mij, dat als ik voor Fisico van mijn Patroon derwaarts konde komen, op een eervol treetement, ik zulks doen zoude, doch daar ik mijn aan geen lange jaren zoude verbinden; maar daar ik ten Langsten na een jaar verblijf weer met de Zilvervloot naar Spanje zou mogen keeren of daar langer te blijven, naar mijn keur. Zulk een reis naar Amerika gorden wij te samen, dat ik voordeelig zou zijn, en mij lag in het toekomende een rijkdom toe te brengen, ik overweegde dit bij mijzelf, en kwam daags daar aan, aan zijn boord: hij was op het Landsschip den Prins te Paard, dat gecommandeerd werd door den Kapitein Fan Minne van Haarlem, die als Commandeur de Smirnaflotte naar Smirna zou convoyeren. Wij als goede vrienden, malkander ontmoet hebbende, ging ik met een Bark weer naar de Stad. Kwamen daagslsts aan boord, en aan land, want de Smirnaflotte bleef drie weken in de Baai. TWEEDE HOOFDSTUK Beschrijving van den Schrijver om naar Porto Bello en Cartagena te gaan: werd in een Spanjaard veranderd. Vertrok naar Porto Bello; voorvallen aldaar, en weer komst te Cadix. Tweede reis naar Amerika. Komt te Porto Bello en Panama; en weer terug te Cadix. Trekt naar Holland. Koopt zijn Vader de koffer, en resolooit weer naar Amerika te trekken. Komt aan Amsterdam, en wind bij geval zijn oude Vriend. Verzoekt van deze de zeevaarfdelingen. Van Zuidland, 200 als bij die aan den Heer. Burgermeester, had overhandigd. Een nette beschrijving van de Scheepsvaart en Scheepsverzekering. Ik ben bevestigd naar Porto Bello te trekken, nu wilde werk stilleggen, resoludeerde ik in dienst van mijn Patroon, en niet in die van de Koning derwaarts te gaan. De koning had me een brief aan mijn Patroon, daar in genoemd bij me: zijn Neef, met de naam als de zijne Juan de Posos, en recommendeerde in mijn patroon metgeven: erust ten einde hij me goed zou doen. Ik, komende, overhandigde dezen brief aan mijn Patron, Nu was ik in een aan een veranderd. Mijn Patroon, die ook zeer streng op handelde, zond me derwaarts bij zijn Neef, een machtig koopmansbedrijf dat meerden in compagnie van Amerika handelde. Ik bracht een Brief aan van mijn Patroon, en een vaarwel mijn nieuwe Spaanse Neefden Boeteht waard Panda de Posas, met vin My niet alles de 72 goedheid, en meer me alles wat ik kon verwachten, en niet ondertussen dat ik naar Sevilla was, verlangde alles klaar genomen, zo de koopmanspaviljoen, af aan Peru aanviel. Het vertrok dan met de Galeoten in reis 16795 - Bevel hebbende, dat ik Eens toe Porto Bello, en dan tot Cartagena moest gaan, tegen kouden, daar ik behoedde aan kwamen zaken die hier van mijn Patron verrigten. Ik bleef twee jaar tot Porto Bello, daar ik met de Indianen verkeerde, ook nam ik een Indiaanse vrouw, en alzozo Brussel van veer naar Borne reisde. Aanwandelde Krinkels. De eerste keer dat ik de landtaal leerde, vond ik dat het me behaaglijk en veelvuldig voordeel had. Hier zou ik een beschrijving van Porto Bello en de landen daar omheen kunnen maken, en ik zou Amerika beschrijven, zo verre ik ben gewest. Maar dit is mijn oogmerk niet, om dat zulke beschrijvingen al hebben gedaan, als vijfgeschreven zijn, en ik die aangaande niet nieuw zal aan den dag zobrengen. Ik kwam dan, na twee jaren in Porto Bello gewoond te hebben, tot Cartagena waar ik na verloop van een jaar, weer ter Kaap met een goede verwachting die mijn beide Patroonen wel behagden, behouden aan kwam; in het jaar 1682. Behalve mijn bedongen gagie, deden mijn beide Patroonen me nog een aanbeelding met aanbiedingen, indien ik weer derwaarts wilde, zij niet alleen mijn gagie considerabel wilden verhoogen, maar nog daarbij hopen, dat ik een zeker persoon bepaalde gedeelten in de Compagnie zelf zou hebben. Dit was bedenkens waard. Nu, was ik al zo ver opgeklommen dat ik er eerbare had, bij mijn Patroon en andere hooffiguren; want ik werd aangetrokken als een eenvoudig man, die als onderkoopman, boekhouder en grondbedrijfsleider kwaliteitsch en betrouwbaar was, en dat ik handelde veel geld voor mijn Patroonen, en ook eenig voor mijzelf. Mijn Patronen kwamen met mij over een, dat ik in 't jaar 1684 weer naar Amerika zou de vertrekken, maar met meerder macht en vrijheid, als tevoren op mijn etstetogt had gehad. Ik vertrok dan in 't gezegde jaar; en kwam behouden weer tot Porto Bello. Mijn Patronen hadden hier een eigen Huis, en twee Pakhuizen; waarin ik als voren mijn verblijf nam. Ik heb gezegd, dat ik in mijn eerste togt veel stil landhandel deed, dat ik nu weer aanving, om dat de Indiaanse taal die ik grondig verstond, mij geen klein voordeel aanbracht. Ik kreeg dan lucht, door de winst aangemoedigd, hoe langer hoe dieper landwaarts in te handelen, tot dat ik eindelijk besloot om Panama aan de Zuidzee te gaan bezoeken, om te zien wat ik daar voor handel zouden kunnen doen. Ik vond daar het Zilver van Peru, dat werd ontscheept, en dan over land van daar naar Porto Bello gebracht; dit mij aansluitend, vertrok ik over land van Porto Bello naar Panama, om daar te wachten tot die tijd als de Zilvervloot van Peru aldaar is gewend aan te komen. Daar komers, deed ik goeden handel. Hier hoorde ik, dag van Panama, dat in de Filipijnen Eilanden handel gedreven werd over de Zuidzee. Ik had wel lust om daar heen te reizen, maar des te minder mij zonder laissez de mijn Patronen, zoo ver van hare goederen niet afzonderen: daarom ging ik met mijn Koopmanschap weer over land naar Porto Bello. Nu was het in 't Jaar 1688. Alle jaaren zond ik mijn zusters met de. Gallioenen over met goede winst, tot ik in het jaar 1694 zelf mee over kwam. Ik werd met alle liefde en genegenheid van mijn Patroonen ontvangen, en ik genoot van haar wat ik begeerde. Wy in 't voorstel van het jaar 1695, te zamen gerekend, alles veroeffend hebende, zocht voor mij een brave som over, zowel van mijn bedongen loon, als van mijn geëxpte koopmanschap. Ik kreeg ruimte om over Porto Bello en Panama, de Filipijnen Eylanden te gaan bezichtigen; en zoals ik geen genegenheid tot trouwen had, wilde ik mijn Ouders in mijn Vaderland nog eens gaan zien, ten einde, zodat ik haar kon verzoeken. Doch werd beleid zodanig, dat ik niet eerder als in het jaar 1696 in Mei eerst in Holland kwam. Ik reisde voort, naar mijn oude en lieve Ouders. Daar komende, vond ik dat mijn Moeder overleden was, was. Mijn Vader was oud bij het jaar. Ik ging, na zijn woning, hij kende mij niet meer, ik mij bekend maakende, was de oude Man zoo verblyfd, dat hij mij omhelfend, besteedde aan mijn hals; wij schreiden te zamen. Na dat wij beiden bedaard waren, liet ik welopgezocht, verhaalden hem mijn wedervaart en voornemen, namelijk dat ik hem, voor zijn leven, verzorgen wilde, 't welke de grootste oorzaak van mijn overkomst was. Ik kocht hem dan de koos in een goed Gast- of Proveniershuis, leggend nog vijfhonderd gulden voor hem op rente, en hem voortverzorgend van alles wat hij noodig had. Fly verblyden hem in zyn oude dagen, dat ik hem zoo wel verzorgd had, en ik verwelkomde mij nog meer, dat God mij gezegendheid had, van mijn lieven Vader zoodanigen diensten konnen doen; ik had hem met een goed hart lief, zoo als een deugdige kind schuldig is. De tijd van mijn vertrek naaderde en kwam, ik nam afscheid van mijn oude lieve Vader, dat niet zonder schreinen van heet tranen aan wederzijden toeging, want hij wistende dat ik gezind was om weer naar het vaderlanden, en misschien verder naar de Filipijnen te gaan. Ons afscheid namen we met verdriet van weerszijden met veel teederheid, vermits ik de oude Man lief had; ik vereerde hem nog twintig jaar. Dit werk is gemaakt met liefde, alle rechten behorend bij de maker. In de 17e eeuw, kwam ik tot Amsterdam in de maand juni 1696. Hier vond ik mijn oude trouwe vriend voor de deur van N. Fijfbert staan, fiend na een nieuw uitgekomen Kaart. Ik hem al lachend de hand toereikend, knapte hij me voor, wij omhelsden elkaar met harten en armen, en gingen terstond naar een Herberg, een kamer alleen eisend, daar wij van vier tot acht uren bleven. Nooit konden twee broeders malkander vriendelijker ontmoeten, als wij met goede harten deden. Wij vertelden elkaar onze wederwaar. 