title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: Insgelijks die van: Broodkruimen en Azijn‘, welke bij zwaare hoofdpijnen-op het voorhoofd gebonden ‚wordt; doch het geen reeds begint wit de mode te ‚geraaken, $. CMXLVIL Geheel uit de manier, of zeer weinig in gebruik, oFin ’t geheel niet tot deeze Afiteeling behoorende, ziin de Omflagen van allerleie ftinkende Arwiden of Gom-harften bij lijders , mer opftijgingen gekweld; de zulke, die voorheen den naam van Zpicarpia dıoe- gen, dewijl zij op de pols van de hand aangelegd werden; de tot eene Deeg gekookte Kina, die tot wegneming eener tusfchenpoozende koorts op de ‚hartkuil gelegd wierd; de Pap van Tabak, ter zelfder plaatfe aangelegd, om braking te verwekken ; het gekaauwd Boter-brood , het weik de gemeene mai .nog zoo gaarne gebruikt, om ettergezwellen rijp te maaken ; Roggemeel en Honig, tor een gelijk einde gebruikt, enz. Bbb3 & CMXLVIL = ‘2 VOORSCHRIFTEN van es $.. CMXLVII. gr Onder de Pkeifßers kunnen gebragt worden de Om- Pagen van Zeep, Theriaak, Pik, en zoortgelijke, 5 emxLıx. Nog ftaat te fprklten van de Pap van Zuurdeg, Brood, en dergelijke, mer Zalf van Spaanfche Pie gen, die dikwils als een zagt blaartrekkend, of als een fterk roodmakend en prikkelend middel gebezigd wordt; gelijk inzonderheid bij inwendige ziekten, en \plaatfelijke ophoopingen van ftoffg, als mede tot ‚het ‚afleiden eener fcherpe ftoffe, het geval ii iso a. Ik kan echter den Lezer niet raden, om van dit IMengzel gebruik te.maken „ dewijl eene gewoone blaarirekkende Pleiffer doorgaans eene bepaalde en ze- kere werking doet, waar naar men zig rigten kan. b. Veele kleine blaasjens te doen opkomen , zon- der eene goed gevulde blaar te verwekken, is, om de waarheid te zeggen, een arbeid, die Nlechts ten hal« "ven nut doet, $. CML. Eindelijk verdient de Bast van Mefereum (Bois de Garou ) hier eene plaats, dewijl die een Bast is, wel- ke, in Azijn geweekt, en dan op eenig deel gelegd , meestal geduurende eenige dagen, weken of; AB de telkens hernieuwd wordt, om eene aanhoudende uitvloeijing ‘van een waterachtig vocht te weeg te brengen, en gaande te houden; her geen bijzonderlijk tot aleiding eener rheumaticke en andere feherpten in de manier gekomenis | ee ERESET Die ec + GENEESMIDDELEN. 79 a. Dit middel noemt men ook een Exutorium, en is door de mode in een zeer algemeen gebruik geko- men; het fchijnt echter, dat deeze geneeswijze den volkomen lof niet verdient, dien zij op ARE van veelen verworven heeft, b. Het aanleggen gefchiedt meestal eens of twee malen daags , na dat de bast vooraf geduurende zes of twaalf uuren in Azijn geweekt is. Het ftuk, het welk gebruikt wordt, is meestal een duim breed in ’t vierkant. Het trekt zelden een blaar, maar brengt ‘ eene aanhoudende zijpering of uitvloeijing te weeg. e. Dit middel is zeer ongemakkelijk, pijnlijk, en onzuiver, en men heeft oneindig meer nut van kleine blaartrekkende Pleifers , die van tijd tot ujd’ op eene veriche plaats opgelegd worden, & CMLIL Wij komen thans tot de vierde onderdeeling der Meng/elen, namelijk de Deegen, ( Paffae,) die dee= zen naam verdienen, om dat zij van eene bijna, vasıe zelfftandigheid zijn. $. CMLIL Deeze zijn van drieärleije zoort tot uitwendig ge- bruik : de Mond-koekjens , de Zei - Ei. „ en de Rook-brokken. Bob « VIER « f Pr sen. 744 VOORSCHRIFTEN van VIER EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Yan de Mond -koekjens, (‚Trochisci mafficatorii.) $. CMLII. 1). Mond-koekjens onderfcheiden zig van de Slik- koekjens alleenlijk daar door , dat zij niet doorgetlikt, maar ,„ na dat zij in den mond gefmolten zijn, en hunne werking gedaan hebben, weder uitgeworpen worden, a Om derzelver foffe te bepaalen, moet men het ge- bruik en de nuttigheid weten , die zij gewoon zijn . te hebben, of zij namelijk dienen moeten tot verbe- tering der lucht, welke men in- of uitademt, of tot bevordering van het fpeekzel , of tot levendigmaking eener verlamde tong. '& CMLY. In het eerfte geval, wanneer men namelijk de fcha- deliijkheid der inademing eener kwade lucht, bij voor- beeld bij zieken, in een’ ftinkenden nevel, en ande- 5 dampen, benemen vil, @jn tot dit Voorfchrift de J {pe- GENEESMIDDELEN. za BR Er “ fpecerijachtige en andere dingen , die eenen goeden reuk geven., in gebruik , als Kane], Kruidnagelen, Mastik, enz. FERN CHLVL Men neemt dezelven,, tot een Poeder gemaakt, of grof geffogten, en mengt ze met eene gepaste Slijm, in de gedaante van ronde Koekjens. en ’&. CMLVIL Echter is het niet .ongeraden er iets bijtevoegen, het welk „ wanneer het zig ontbindt, door zijnen "onaangenaamen fmaak het uitfpuwen noodzakelijk maakt, op dat men het gefmoltene niet doorflikke, $ CMLVIIL Het best doet men, wanneer men hier toe Kruid- nagelen, en dergelijke , alleen neemt, als welke door haare heete fcherpte het uirfpuwen aanzetten, a. De Artfen, die groote Hospitaalen moeten bij= woonen, verkiezen dit hulpmiddel, om het gevaar. der befmetting te vermijden. b. Echter is het veelvuldig gebruik van dit beveili. gings- middel altijä een weinig fchadelijk, dewijl het “ eenigermaten de opwelling van het bloed naar het _hoofd beyordert, c. Dus maaken veelen ’er ook geen gebruik meer van, maar behelpen zig net zulke dingen, die enkel een geduurig witwerpen van het Speckze/ te weeg brengen. Be Bbb a... d. Zom- ß 746 VOORSCHRIFTEN vas d. Zommigen bezoeken zelfs de zieken met de pijp in den mond, het welke eehter niet is goed te keu- ren , dewijl het ligtelijk aanftoot geeft, en den zieken geweldige ongelegenheid kan veroorzaaken. Ik zie niet, waarom deeze Geneeeheeren niet even goed den Tabak, naar de manier der zeevarenden , langzaam in den mond zouden kunnen kaauwen, e&. Over ’t algemeen wagte men zig, om niet alte angstvallig te fchijnen, vooral, dewijl zulk eene be- veiliging niet altijd toereikende is, wanneer de Arts de overige beveiligende middelen agter wegen laat, en inzonderheid, wanneer hij eene aanftekende ziek- te nog niet gehad heeft. “ % Erblijft voor de befmetting altijd nog een anl« dere weg open, namelijk door den neus, alwaar men de lucht niet door Szuif-rabak uitfluiten, noch door fpecerijachtige dampen verbeteren kan. g. Dus doet men wel, om het. bij eene vooraf- gaande uitfpoeling van den mond met goeden Wijn- azijn te laten berusten, als mede om in geval van nood aan eenen in Wijn-azijn gedoopten doek te rie- ken, en voor ’t overige, deels onbefchroomd, deels ‚voorzichtig te zijn. & CMLIX. Die zelfde welriekende, en vooral fpecerijachtige dingen dienen gok, op gelijke wijze tot Aoehjens ge- bragt zijnde,, wanneer men eenen leelijk riekenden .adem wil verbeteren „ offchoon men altijd op den waaren grond van deeze kwaal te letten heeft, en zig wagten moet, om door zulk een middel aan ’t hoofd nadeel toetebrengen. s, Ds GENEESMIDDELEN. "24? a. De ftinkende adem kan zijnen grond hebben in ‘vuile tanden , in eene gebrekkige affcheiding van Nijm , in zweeren , en dergelijke;.maar komt voor- namelijk van gebruikte fpijzen. en dranken voort. Wanneer men de wäare oorzaak niet treft, zal men bezwaarlijk mer de konftige verbetering vah den adem veel uitrichten, maar veel eer eene gevaarlijke ophoo- ping van bloed naar het hoofd te weeg brengen; om ‘niet te fpreken van het ongemak , het welk men, door het gebruik van zulke dingen, aan andere lieden veroorzaakt , die zig niet zelden verbeelden,. dat zij zig in de nabijheid van gene ‚epenikaande Apotheek "bevinden. b. De zindelijkheid is ook hier het beste , en des te meer noodzakelijk , ‚dewijl men, zonder des zelve, het waare doel nimmer bereiken kan. $: CMLX. Tot bevordering van het uitwerpen van het Speek= zelkan men ook dezelfde fpecerijachtige dingen ne- men ; echter zijn in °’t BISORNFE de > Planten däar toe gefchikt. Ba ie a. De Smeerwortel , a de Thym, als mede de Mostaard „ worden ook tot dit Beben aane geprezen. a. Het Ammoniac- zout is, uit hoofde van zijn ver= deelend vermogen, en fcherpen fmaak , ook in ’r bij= zouder daar toe sel, $. CMLXL Tot verleyendiging eener verlamde tong, dienen ins- 'y48 VOORSCHRIFTEN va insgelijks de Jbecerijen „ doch bijzonderlij de Mor- taard. a. De Rosmarijn, de Lavende/, de Bertram, maa- ‘ken insgelijks eenen indruk, die zeer te ftade komt> gelijk in ’t algemeen alle Bea ZI@MHERg en derzelver 'bereidingen. "b. Men wagte zig echter, om door een misbruik ‘van zulke dingen geene ophooping te veroorzaaken 3 ‘die tot eene inftorting van de kwaal gelegenheid ZOU- de kunnen geven. c. Het Ammoniac-zeut , en andere Zouten zijn, “wanneer ze uitwendig gebruikt worden , bijna on- verfchillig. _ $. CMLAXIL Tot* *filling van tindehkien: worden zulke Mond. koekjens , wit hoofde van derzelver langzaame oplos=- fing, weinig gebruikt. $. CMLAXIMI. Gemeenlijk wordt daar toe een gedaante-gevend “ middel vereischt, waar toe eene eenvouwdige Slijm het “best gefchikt is, welke men met een fpecerijachtig, of ander met de omftandigheden overeenkomend /%- “ter, bereiden kan. a. Men kan ook wel van eenen niet zeer fpoedig vervliegenden Geest , eene Esfentie, Honig, enz. ge- bruik maaken, om de werking te vermeerderen. b. Gefmolten Wasch, of Walfchot , is vooral zeer gefchikt, om dergelijke dingen mede te vermengen , “ re dewijl het langzaam in den mond fmelt, deels, de» GENEESMIDDELEN. 4 dewijl het den lijder in geene verzoeking breugt, am det gefmolten Mengzel doot te flikken. $, CMLXIV. E; .Men vervaardigt voor het overige deeze Mond koekjens op gelijke wijze, als van de S/ik -Roekjens gezegd is; alleen richte men ze hiet in, om door- geflikt te worden , en maake ze dus niet tot een Fin Poeder. 5 emuxn De Gifte ,„ de hoeveelheid van het Br „ enz. ig bijna even dezelfde, CMLXVL. ; ' EN ‚De nuttigheidiis reeds aangewezen, geworden , maar in de Pradtijk zijn ze-zeer uit de manier 'geraakt , eh men behelpt zig liever met eenvouwdige dingen..\ '&. CMLXVIL. Tet voorbeelden dienen de volgende: B. Mafich. Cer. alb.. Zingib. a. 38. , M. F. 1. a. Pafill. oc Hb5; Hei S. In den mond te laten [melten, en dan uit 8E Shywen. #. Dit Voorfchrift is van BOARHAVE ontleend$ Lit- Fo VOORSCHRIFTEN var einömen, dat ik Nechts de helft Ab voorgelchies ven. b. De Wasch, die ae: in is, heeft niets aanlok- kends om door te Tlikken, zoo als ook de beide In- AR niet van,dien aard zijn. - a oä EI RYAiR. Au nAGHPE 3 303 ui, Puh. Rad. Pyresh j Sem. Sinap. d. ziß. Ol. def: Caryophyll. git. iii 5 Cer. alb. liquefaät. g. S. , ei ‚so «UR Fa Trochifei pond. 91. ' 8. Om onder de tong te Jaten Smeiten , ch deh j RN a. Deeze zijn met eenige vetlndehn uit FULLER "overgenomen'; dewiit ik zelf nt nooit er heb voorgefchteveh. Bi b..Hij voegt ’er het Zaad van arii ( Staphis agria) bij; gelijk hij ook in andere voorbeelden de Thym te hulpe neemt; maar dit maakt het voorfehrift alte zamen gefteld. | c. De gefüoten Mostaard , en de Nagel- olie ko- men, als pfikkelende middelen , den Smeer-wortel zeer te hulp. d. Het zoude voldoende ziin , wanneer men def Smeer-wortel met de Wasch , tot eene behoorlijke dikte, liet te #amen kneden, * x vor 'GENEESMIDDELEN. +1 ; __VIJF EN VIJFTIGSTE AFDEELING, “Van de‘ Zet-pillen, (Suppofitoria.) "6. .CMLXIX. oV Deeze zijn kleine eijlinderachtige en naar een tap - of zwik’gelijkende Deegen , die gemeenlijk tot het ver- 2 wekken varı floelgang, of tegen de wormen, gi aars ingebragt worden, a. Zij worden genoemd Zeichen scoß "SHEkap. “Ten. (Glans. POREES Balanismus » Nodulus inbefilr nalis. ) b. Zij zijn, zedert de Klijfeeren in gebruik gekos men zijn, a meer in de manier. r $ CMLXX. Zi verfchillen van de Moeder-pillen daar in, dat de laatstgemelde in de vrouwelijke fcheede worden ingebragt, om eene uitzakkende baarmoeder tegen te “houden. $. CMLXXL De Zer- pillen worden bijna altijd aan ”t huis. varı „den zieken,, en allerzeldzaamst in de Apotheek ge- zeed gemaakt, $. CMLXXIL. VOORSCHRIFTEN va N j gr » $. CMLAXXIL “De Rolfe, welke-men tot deeze zonder konst be» . Teide Zer-pillen gebruikt „ moet zamenhangend, en vast ,.doch niet. hard „en matig prikkelend ziju. In de meeste gevällen is een /ukje Kanrs of Zeep het meest gewoone middel. a a. Men .neemt- meestal ‚een- ‚Rukjen Kaars , dewijl het de nuttigheid heeft, om de wegen glad te maa- ken, en reeds de gedaante van den endeldarm heeft; Voorts fpreekt het van zelf, dat men eene Kaars van gepaste dikte moet kiezen, „b.. Echter is zomwijlen de Piz of her’ Zemmei ddar „in fchadelijk, vermits het de hoeveelheid vermeerdert. „Derhalven doet men best, om-eenvouwdig. Äaars/en- talk te ’nemen , en tot de noodige gedaante te be- „‚werken: ° Ce Een endjen. Wasch kaars wordt ook wel ge- bruikt, doch is veel te hard. od. De gewoone Scheer: zeep wordt overeenkomllig de gefchiktheid van den endeldarm gefneden. e. Men neemt ook wel een uk er behoors lijk beftreken. f. Hetbest is dik gekookte Honig ı, gu, Zells heeft.men wel eens een Bon Spekaan- „geprezen, „A. ‚De andere min EEE en deels bedenke- liike middelen zijn, verfehe Kaas, in ell ander gevou- wen vloeipapier „ een fluk Zum, Althaca- wortel, en dergelijke , die met ‘eene*gefchikte Aofe beftreken worden, als mede een fuk van een Fijg, een Pruim, die van den een ontdaan is, enz. if. Hetiis een regel, dat’ de Mofe, , die men ver« " kiest, GENEESMIDDELEN. 753 kiest,, een weinig weekmakerd , en voortglijdende zijn moet; dat zij geene bedenkelijke fcherpte hebbe , maar evenwel eenigermaten prikkelende zij; dat zij, ‚ wanneer ze fmelt , haar nur nog doet; en dat zij eindelijk geene taaijevreemde lichaamen in dem aars inbrenge, $. CMLRKXIIL De fofe „ waar mede het ingebrachte beftreken wordt, is Honig , Boter , of Olie AN \ $& CMLXXIV Zout wordt ’er ook wel bijgevoegd „ wanneer het hwofd - ingrediönt in ’t geheel niets prikkelends heeft, en echter eene prikkeling noodzakelijk is. a. Men beproeft ook altijd eerst, wat ancel Bar makende dingen doen kunnen» b. De Zeep is reeds op zig zelven prikkelende genoeg ,„ zoo dat men ze met niets behoeft te be«= ftrijken. c. Men wagte zig over ’t algemeen Zeer voor zul- ke dingen, die al te prikkelende zijn, dewijl zij lig- telijk in den endeldarm fchade doen, door onder an« daren de blinde aambeijen te bevorderen. $. CMLXXV Wanneer men eene Zetpil in de Apotheek laat ge- zeed maaken , fchrijfft men bijna diezelfde dingen voor , ten minften de dik gekookte Honig, of de Zeep, met eene gepaste Smeering beftreken. Cex a. Men 754 VOORSCHRIFTEN van a. Men vindt bij zommige Schrijvers ook voor- ‚gefchreven de 4/oö, en andere ontlasting - verwekken- de middelen, de Myrrhe, de Bevergeil, enz.: zulke dingen zijn echter, Gode zij dank! niet meer in ge- bıuik. b. Allerleie Siijm wordt ook tot beftrijiken geno- men, als Wit van Ey , opgeloste Arabifche Gom , enz., die deeze fcherpe dingen wederom eenigerma= ten verzachten. c. Ik heb echter een al te gegrond wantrouwen op alle fcherpten, al zijn ze ook nog zoo verzagt, die aan dit deel worden aangebragt, als het welk, niet alleen op zig zelven, maar ook uit hoofde der na- bijgelegene deelen, zoo teer , en aan zoo veele eigene "en medelijdende ziekten onderworpen is. : g& CMLXXVI. De Gifte, die meest voor &ene keer is, wordt door de grootte bepaald ; meestal is eene Zezpil een paar vingers; overdwars gerekend, lang, en een vinger dik, en zulks naar mate de dikte van des lijders vin- geren iS. a. Men neemt wel maar &ene Zerpil, doch het is goed, dat men ’er een paar voorfchrijft, wanneer zij voorgefchreven moeten worden. b. Naar de verfchillende omftandigheden kunnen daaromtrent allerleie veranderingen plaats hebben 5; bij voorbeeld, wanneer de darın zeer naauw is, moet ook de Zetpil {mal zijn. c. Het is raadzaam „ dat men geene bepaalde Aoe= yeelheid voorfchrijve, maar zig met de enkele opgave der Boffe , en een: /% behelpes - $. CMLXXVIL GENEESMIDDELEN. 955 6. CMLXXVIL zn Het geen onder het Recept gefchreven wordt, en de Signatuur , worden best in de ftraks te melden Formulieren aangewezen. a. Ik heb reeds gezegd, dat men ze zelden uit de Apotheek voorfchrijft, maar liever aan huis laat ge» -reed maaken, b. Men drage wel zorg, om in de Signatuur niets aanftootelijks te laten invloeijen. c. Van het vastbinden met eene draad maakt men ook geene melding , die meestal onnoodig is, wan- neer men de Zerpil van eene onfchadelijke ftoffe imaakt, gelijk men altijd doen moet. $. CMLXXVIIL De nuttigheid van dit middel is in onze tijden niet zeer groot, dewijl men liever een Älijsteer gebruikt; en het bepaalt zig ook eeniglijk tot deeze twee geval- len, verftopping van het lichaam , en wormen in den endeldarn ;5 en dan nog alleen bij lijders, die geen Klijsteer nemen kunnen, noch willen. a. In plaatfelijke ongemakken varı den endeldarm, als aambeijen, piipzweeren ‚ andere zweeren, en der- gelijke, zoude het voor den Heelmeester geene eer zijn, om buiten de titerfte noodzaak een middel te gebruiken, waar mede de kwaal op eene raadzelach- tige wijze behandeld, of door de drukking of prik- keling verergerd , en ten minften de betere genees- wijze verzuimd werden. b. De vloeijende aambeijen met loE , merg van Cal- loguint, en andere fcherpe en gevaarlijke dingen uittes Ccce& loka 756 VOORSCHRIFTEN van lokken, zoude ‚bezwaarlijk het doelwit van den Arts bereiken; dewijl zulke middelen de vloeijing der aam- ‚beijen bijna nooit bewerken „ maar veel eer de zooge- naamde puntigheden te weeg brengen ; mer. &&n woord, den zieken aan gevaar en lijden bloor ftellen. c. In toevallen van flaapzucht, beroerte en verlam- ming, brengen de prikkelingen , die alleen op een enkel deel werken, bijna in ’t gehee] geene hulp toe, ten minften niet in ‚vergelijking met de eenigzints prik- kelende Klijsteeren, of zelfs met de ontlasting- ver- wekkende middelen, die veel kragtiger zijn, en on- gelijk meer van het hoofd afırekken. d. Tot opwekking en verlevendiging in deeze droe- vige omftandigheden een Zerpil te gebruiken, en van den aars af ‚de gevocligheid van het zenuwgelftel te prikkelen, noemt men te regt, het werk aan het ver- keerde einde te beginnen. e. Tegen de wormen zal eene Zeipil zekerlijk ook niet veel uitwerken, uitgenomen misfchien tegen de ‘ wormen in den endeldarm; waar. tegen men echter met grooter nut de Klijsteeren, bij voorbeeld , van rooden Wijn, ofnog liever, inwendige Bensensjine: len geeft. f. Het nut der Zerpillen bepaalt zig dus eigentlijk tot de opening van het lichaam ; doch daar mede is het ook al zoo breed niet he g. Wanneer de hardlijvigheid uit een gebrek van eene en sulnze prikkeling voortfpruit, ‚kunnen in allen gevalle zägte [cherpten dienen, bij voorbeeld, Zeep, Honig, enz. h. Wanneer de hardlijvigheid uit verharde ftoffen voortfpruit, zoo komen alleen de week - en glad-ma- kende Zeipillen in aanfchouw ; bij voorbeeld, 7a/k met GENEESMIDDELEN. 35 met Olie of Boter, waar van Pe verwagten kan, dat zij fpoedig fmelten. 4. Bij zwangere vrouwen moet men in ’t geheel gee- 'ne fcherpe Zetpillen gebruiken , dewijl zij daar van eene miskraam te wagten zouden hebben. k. De al te prikkelende Zetpillen kunnen tot pers- fingen, en zelfs tot eene uitzakking van den aaıs ge- legenheid geven. l. Men berekene‘ wel de plaatfelijke werking van eene Zetpil, vooral die van eene zekere geaardheid, en die dikwils herhaald moeten worden, op dat men "niet, door de geneezing eener afgelegen of nabij lig- gende kwaal, een ander ongemak in den aars veroor- zake. m. Nog verdient aangemerkt te worden, dat deeze form, met alle haare gebreken, echter zomtijds bo- ven de Älijsteeren den voorrang verdiert, nameliik , om het Heulfap, in zulk eene gedaante in den endel- ‘darm gebragt , iets beter en aanhoudender te doen werken. n. Van den Muskus moet ik betuigen „ dat wan- neer eenige greinen, of ook meerder, op deeze wij- "ze aangebragt worden, en men zorge draagt, dat die niet weder dadelijk ontlast wordt, de zieke daar van eene bijzondere verfterking in het teelvermogen onder- vinden zal. o, Uit dit alles blijkt, dat het, in geval men van de Zer-pillen eene aanhoudende werking erlangen wil, zeer noodig is, eerst eene ontlasting van den aars te weeg te brengen; en zulks in alle die geväl- ‘len, waar in dezelve niet enkel, om de opening des lichaams te bevorderen, gegeven worden. $. De Klijfeeren heben nogthans het voorrecht, Cco3 dat 738 VOORSCHRIFTEN van dat zij,. uit hoofde hunner vloeibaarheid, zig verder uitbreiden, bijna het geheele kanaal van het gedarm- te doorwandelen , gevolgelijk op meerder punten wer- ken, hnnne prikkeling meer verdeelen , de darmen niet zoo veel benadeelen, meer van het hoofd aftrek- ken, de wormen beter aantasten, de ontlasting; met ‚meerder zekerheid bevorderen „ en vooral de harde ftoffen beter weekmaken, enz, 6. CMLAXXIX. x Het vo!gend voorbeeld zal tot dit zeldzaam voor- komend voorfchrift voldoende zijn; B. Sapon. Penet. zi.. Mell. co. infpi]: g. f M. F. Suppofitor. obduc. Ol. oliv. D. in fcatula. S. Dim to8 het bewuste gebruik te dienen. a. Deeze is een weinig fcherpe .Zetpil ,„ die door den Honig eenigermaten verfterkt is. b. Ik heb tot her beftrijken Boom -olie verkozen; men kan ’er ook Amandel- olie toe nemen, c. GAauBıus neemt Olie van Alfem, en voegt ’er ' een half drachma Keuken-zout bij; doch cit is, ınijns bedunkens, te fcherp. d. Het opgegeven Voorfchrift dient voor een vol- wasfen mensch. e. Van den tot eene behoorlijke dikte gekookten Ho- nig, maakt men ook, des noods, konftige Zer- pillen, die met eene weckmakende Olie beftreken worden. ZES GENEESMIDDELEN. SB ZES EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Van de Moeder- pillen, ( Peflaria uterina.) $. CMLXXX. 13, Moeder-pillen worden in de fcheede der vrou- welijkheid ingebragt, en behooren onder de gerecd- fchappen der Heelmeesters , voor zoo verre zij tot het tegenhouden eener uitzakking van dit deel , of van de baarmoeder, dienen, als waar toe gemeenlijk werktuigen gebezigd worden. a. Zij wordt ook Pejlus of Talus genoemd. b. Dusdanig werktuig wordt ook van hout, ivoir, of metaal gemaakt, en gemeenlijk met Wasch overto- gen. c. Het zelve dient ook tegen eene aanhoudende uit- vloeijing van de Pis. d. Men moet echter uit hoofde der gevoeligheid van dit deel in de keuze en evenredigheid der Ingre- dienten van zulk eene Zerpil alleromzichtigst zijn; dewijl eene prikkeliug of drukking, die vermijd kan worden, hier geene plaats moet hebben, $ CMLXXXIL Eene andere zoort van IWoeder- pillen is een zacht Cecc4 lin- „66 VOORSCHRIFTEN vaw Jinnen of zijden zakjen, het welk met allerleie Ge- neesmiddelen gevuld is. a. Ter onderfchei ling noemt men het zelve Nodu- Zus of Penicillus uterinus. b. Dan’eens wordt ’er eene Zalve, dan eens een Balfem, enz. daar toe genomen. c. ’Eris dusgeen bijzonder voorfchrift toe noodig, maar zijzijn reeds op hunne plaats behandeld. d. Men neemt ’er eigentlijk kleine wieken toe, welken men met een ftuk oud zagtlinnen, zijde, of wolle omwirdt, op*dat zij niet bij ftukken of draa- den uitvallen. e. Onder de Geneesmiddelen, die in zulße gedaan- ten door hunne werkzaamheid en geneeskragten uit- munten, zal ik fechts van.een zeer eenvouwdig mid- cel gewagen , het welk in eenen witten vloed, die in zwakte zijnen grondflag heeft, ongemeene dienften doet. Het beftaat in een Poeder , uit &än.deel Aluin, en drie deelen Mastik, op eene vochtig gemaakte “r weder uitgedrukte Spens in de vrouwelijke fcheede in» gebragt, en drie maalen daags hernieuwd. f. Men wagte zig echter , dat men geenen onzuiveren » ‚ vloed, die van de fcherpte van eenen Druiper, of van Chankers voorkomt, met dit ftoppend middel behan- » dele. | g. Voorts is Spons het eenvouwdigfte en beste mid- del, om eene Moeder: pil gereed te maaken; zij moet echter welte zamengedrukt zijn, wanneer men dezel- ve binnen brengt,, op dat zij in het deel zelven zoude kunnen uitdijen , zig vastzetten, en tot eene grootere werkzaamheid der Geneesmiddelen gelegenheid geven, h. Van de Spens is ook geene ongefchikte druk- king.op deeze teederg deelen te vreezen, : “ i. Wat ‘ GENEESMIDDELEN.. Jöhe ;. Wat de werktuigen betreft ,„)zon is, volgens de nieuwere Heelkunde, de zuivere elasticke .. eene gewichtige verbetering'van dezelven«.:'r "ı WW k. Het zoude mij anders wel:gevallen ädkens! blasii { zen daar toe te .gebruiken , welken'men overeenkomftig ) de lengte en den doorgang der vrauwelijke fcheede. ‚zoude kunnen vormen, en met eenig vocht, of lucht vullen. Y IMD. 2 l. De woorden van den beroemden cauBIus bj deeze gelegenheid':'',,. Doloris eadem',;"quae volupfä- „s'zis fedes; ”*'doen mij gedenken aan de ‚Chineefenssı die zig ook van zekere Peflaris, imaar van eenen Bet heel anderen aard, bedienen. $ GMLXXXIL Om Rook-brokken ( Maffae fumales \ voor te fchrij- ven, achte ik beneden de waardigheid van eenen Ge« neesheer. Men kan.daar toe nemen het bekende Rook - poeder , den afval van Barn ‚een, enz. $. CMLXXXIIL De Trek-deegen, ( Phoenigmi,) die uitwendig aan- gelegd worden, om de huid rood te maaken, zijn reeds hier vooren behandeld. a. Daar toe behooren de Moszaard-pappen, de ge- raspte en tot een Deeg gemaakte Mieriks-woriel , ( Raphanismus. ) b. De verdere hulpmiddelen, waar imede men ge- woon is de huid rood te maaken,, zijn van eentn an. deren aard alsde Deegen ; bij voorbeeld, de Campher- ole „ het »/uchtig Smeerfel, de groene Zeep , enz. “ Ccc5 $. CMLXXXIV. 25 VOORSCHRIFTEN van $. CMLXXXIV, _ Wij komen thans tot de vijfde en laatfte onderdee- : ling der Mengfelen, namelijk, de drooge Mengfelen , (Miscelae ficcae,) die geheel droog zijn, en niet‘: aan elkander kleven. $. CMLXXXV. De beide zoorten van Geneesmiddelen,, die tot uit- wendig gebruik gebezigd worden, zijn het Poeder om ze firooijen, en de Middelen, tot het maaken von Ma- Brasjense ZEVEN _ GENEESMIDDELEN, 2763 ZEVEN EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Van het Strooi- poeder , (Aspergo. ) $. CMLXXXVI. ( H«: Strooi -poeder is een meer of min Ja Poeder , het welk op onderfcheidene deelen van het lichaam geftrooid wordt. a. Het wordt ook genoemd Pasmwa „ Catapasma, Diapasma ,„ enz. . b. Zomtijds wordt flechts een matige graad van fijn- heid tot het ‚Szrooi-poeder vereischt, dewijl het zelve alleen uitwendig op het lichaam werken moet, en al te fijne dingen niet zoo gemakkelijk van de huid we- der afgenomen kunnen worden. c. Wanneer echter , het geen daar toe gebruikt wordt, vit zig zelven reeds zeer fijn is, moet men het daar bij laten ; bij voorbeeld „ Zaad van Wolfsklaauw 5 (Semen Lycopodii,) en dergelijke. d. Met opzigt tot andere dingen doet men wel, om ze niet tot een te fjn Poeder te maaken, op dat zij niet te flerk zouden inzuigen. ..& Het Strooi-poeder is dus van de Poeders, die inwendig ingenomen worden, zoe door den min 8r00« ten graad van fijnheid, als BR net gebruik, onder- fcheiden, offchoon het met eene zekere zoort van de= zel« %% VOORSCHRIFTEN van zelven, namelijk de zoogenaamde Trageae, (zie Zf- deeling XXXI. ) daarin eene gelijkheid heeft, dat her ook niet altijd zeer filn gewreven is, f. Ondertusfchen is het in zekere gevallen none kelijk , dat het zeer fijn zij, deels dewijl het dam zij- ne werking beter doet, deels, dewijl het aan zeer ge- voelige deelen aangebragt moet worden „ waar een grof Poeder door deszelfs drukking te fterk prikke- len zoude, gelijk in de zoere Kwik het geval is. $. CMLXXXVIE De Rofe richt zig Voornamelijk ı naar de aanwijzin- gen ter geneezing, Maar moet niet geheel oplosbaar ziin, op dat zij niet vervliege. _ Aan de _aangenaam- heid van kleur, reuk, enz. ligt hier niets gelegen. a. Men neemt natuurlijker wijze, wanneer men 'een Strooi-poeder gebruiken wil, daar toe zulk eene fofe , welke men overeenkomftig met het bedoelde oogmerk vindt , 3 ‘en voorts niet te, zwaar ‚ nech te prikkelende is, b. Dat men geene dingen verkieze, die in de voch- tigheid van het lijdende deel opgelöst worden, daar door wegvloeijen, en aan een gezond deel meer of min fchaden knnnen, is zeer noodzakelijk. er c. Onder de eenvouwdige en onvermengde zelfflan» digheden, die men tot Szrooi- poeders gebruikt, is de zoete Kwik eön van de voornaamfte. Wel gezui- verd ziinde, wordt zij met het grootfte nut in aller- leie venerifche ongemakken geftrooid, en doet, vooral in de Vijg- wratten ,' die niet geheel van eenen vene- rifchen aard zijn, heilzaame uitwerkingen. Men be- hoort ten minften bij zulke uitwasfen , die voor gee- ne. ‚GENEESMIDDELEN. 765 me'geneeswijze door Awik, vOor geen ander uitwert- dig middel, wijken willen, het door BOERHAVE aangeprezen Stroof= poeder te, beproeven. d. Een ander middel, het welk men ook eenvouw- dig gebruiken kan, is het zoogenaamde groene: Poe : der , ‚of het füjne Poeder van Zevenboom, ( Folia, Sa» binae,) het welk bij wratten aan het roeden - hoofd. of de voorhuid, die na eenen Druiper, door de uit- vloeijing van fcherpe ftoffe, ontftaan, deeze uitwas- fen wegbijt, en daar door uitmuntende dienften doet, mits men met het wegbijten zoo lang aanhoudt, tot: dat zij uit-den grond worden uitgeroeid. Dewijl ech- ter dit Szrooi-poeder „ door deszelfs bijtend vermo- gen, meenigmaalen te veel prikkeling en ontfteeking veroorzaakt, wascht men, tot zoo lang deeze toe=- vallen voorbij zijn, de zieke plaats met een Afkook- zelvan Zevenboom. f e. Nog een ander Sirooi-poeder is het Krijt, het welk ook zonder zamentftelling gebruikt wordt. f. Het. zaad van Wolfsklaauw ( Semen Lycopodii ) behoort al mede hier toe. Het wordt in ontvellin» gen der huid van kinderen gebruikt, maar veroor- zaakt ligtelijk iets korstachtigs. Intusfchen. is het in verre. na zoo gevaarlijik niet, als Loodwit „ het welk te fterk opdroogt, en zelfs door zijne opfltop- ping nadeel doet.: De gewoone Hair - poeder is ook, tot dit einde, bij kinderen zeer gebruikelijk. $. CMLXXXVI. De hoeveelheid, de Gifte, het onderjehrift, en de Signatuur bevatten niets bijzonders. De twee eerften hangen van de omftandigheden- af ; de ıwee laatften Ä zijn „66 VOORSCHRIFTEN van zijn’bijna dezelfde , als ten aanzien van inwendige Poeders. 9% CMLXXXIX. De nuttigheid der Serooi- poeders is gantsch niet ges ring;.zij worden , in allerleie uitwendige ongemak-« ken,'tot opdroogen, verdeelen , zuiveren, genee- zei, enz. gebruikt; echter wordt veelal aan het koud Water, of.een ander uitwendig middel de voor+ rang gegeven, en over ”t algemeen zelden een zamen- gefteld Strooi- poeder voorgefchreven. s -.4, Deeze form is nog een overblijffel van de oude Heelkunde', en heeft haaren oorfprong van de Grie- ken, die bijna alles met Geneesmiddelen doen wil- den, ' -‘b: Men kan dikwils door ähdöre uitwendige midde« len even zoo veel uitrichten, als door Strooi-poeders« Wanneer men eene zweer met Tin&uur van Aloe ver» bindt, zuivert men dezelve, bij voorbeeld van wor«' men, even zoo goed , als door opgeltrooide Aloe. ‚cs Een Matrasjen van Kruiden doet ook dikwils den dienst van een Sirooi-pseder „ bij voorbeeld in de Roos, wanneer Ärijt onder de Äruiden gedaan wordt, het welk oneindig gefchikter en zuiverder is, dan het deel te beftrooijen. d. Eene bloeding op deeze wijze te ftillen, is met de zuivere Heelkunde niet overeenkomftig. e. Even min gebruikt men thans meer een uitwen- dig Poeder tegen ongemakken in de keel, maar men bedient zig van andere middelen. f. Het is beneden de waardigheid van eenen Arts, oin een welriekend Poeder voor jonge lieden voor te arg g. Tot GENEESMIDDELEN. 14% g. Tot ‚wegneming van eenen fcherpen vitflag, kwaad zeer, enz. een Sirooi-poeder voor te fchrij- ven, waar onder ook Loodwit gemengd is, is: eens- deels nutteloos, anderdeels gevaarlijk. $& CMXC. Ik moet echter een voorbeeld opgeven,, offchoon het naauwlijks noodig is. | Be. Puls. herb. Cicuts Mercur.. Dulc. fubtilif]; eris. Flor. Zinc.. Sacch. Saturn. ds 3iß, M. D. in feat. S. Tot uitwendig gebraik a. Dit Ssrooi- poeder zal men van groote nuttigheid winden in fterk invreetende Liesbuilen; ik heb ‘daar van de beste dienften gezien. b. Ik laat het echter den meesten tijd met Rozenho- nig tot eene Zalve maaken, die dan ook eenigzints be- ter kan opgelegd worden. c. De evenredigheid der /ngredienten kan men naar de omftandigheden veranderen, naar mate deeze of geene aanwijzing ter geneezing vordert. d. De Scheerling dient, om de metaalachtige In- _ grediönten uit elkander te zetten, en hunne al te in Een gedrongene werking te matigen. &. De zosse Kwik is heteigentlijk fpecifiek middel te- ‘gen alle venerifche ziekten „ en is te meer noodz2” kelijik ,„ wanneer de Liesbuilen wit Chankers ont- ftaan. fi De Bloemen van Piauter verzagten de prikkeling, 58- “768 VOORSCHRIFTEN van .gelijk ook, höe wel niet zoo fterk „ de Scheerling . doet. ..g. De Loodfuiker eindelijk droogt op, en verzagt de pijn. h. Deeze zamenftelling heb ik, zedert veele jaa- ren, in gebruik. Zijgelijkt niet naar de overige voor- beelden ,„ dewijl zij verfcheiden Ingrediönten bevat; -maar ik kan niev helpen, dat bij‘ invreetende Lies- builen meer dan &äne aanwijzing ter geneezing plaats heeft. i. Ik heb echter alleen eene kleine 'koeveelheid opge- geven, op dat, naar mate de eene of andere aanwij- Zing ter genezing wegvalt, dit voorfchrift vereen- vouwdigd zoude kunnen worden. ‚ok. Zomtijds. laat ik ook de Scheerling weg; echter vordert dan het gebruik van dit middel veel omzich- & tigheid ,, op dat men het ongemak niet. te fterk aan“ ‚ tute, AGT GENEESMIDDELEN. 769 AGT EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Wan de Ingrediönten tot Matrasjens , (Species ' pro Sacculo, ) LI:: beftaan in gefnedene Kruiden, en ook wel andere dingen , die in een zakjen op onderfcheiden virwendige deelen van het lichaam eperlend WOI« den. a. Zij worden ook genoemd drooge Omflagen , ( Epi- shemata ficca, F#otus fici,) en, naar het verfchil« lend plaatfelijk gebruik, Saceuli, Cocufae , Cuculli, Scuta, en2. b. Zij hebben met de inwendige Poeders, als mede met de Äruiden, die als T’hee getrokken worden , eene zoort van gelijkvormigheid. ec. Zij worden gemeenlijk Species genoemd , hoeda= mige men in de Apotheeken altijd in voorraad heeft. & CMXCIL De foffe is in ’talgemeen alle zoodanige zelfftan- digheid, die reuk bezit, en dus daar door op de dee- len werken kan, gelijk de meeste Plant-gewasfen ; doch die te gelijk droog zijn, en tot een niet al te fin Poeder gebragt kunnen worden. Dädd #. De “o VOORSCHRIFTEN van a. De reuklooze Plantgewasfen moeten derhälven “worden weggelaten. b. In ’t bijzonder zijn de meer of min ge Planten daar toe gefchikt. c. Op dat deeze Omflagen in het deel, waar op zij gelegd worden ,„ eene heilzaame uitwerking te weeg brengen,, zoo volg. van zelf, dat zij vluchtige deelen moeten hebben, en dus,ook meer of min reuk afge- ven. ' d. Dewijl zij niet inwendig moeten worden ingege- ven, en derzelver vluchtige deelen moeten indringen „ zonder dat zij zeer fijn gefneden zijn; doch vooral, idewijl'zij, tot een %jn Poeder gewaakt zijnde ,. niet zoo gelijk kunnen worden uitgefpreid ,„ maar harde knobbels in, het Matrasjen vormen, fpreekt her van zelf, dat zij niet tot cen %jn Poeder gemaakt moeren - zijn, en dus alleen gefneden en geftooten WOHER; zonder eene fine Zeef te vereisfchen. $. CMXCI. Echter worden ook, vooral tot andere doeleinden,, dierlijke of mineraale zelfftandigheden daar toe geno- men, -en ook wel »loeibaare floffen daar onder ge» mengd. a. Op die wijze voegt men bij de EN tot een Mairasjen, inde Roos, meestal een grof aardach- tig Poeder , om het uitloopend vocht uit de misfchien - nog opgekomene blaasjens in re zuiven. b. Het kan ook zijn, dat men Muskus onder de /n- . grediönten tot een Matrasjen mengt,, het welk dan eene dierlijke zelfitandigheid is, hoe zeer dit gewoon- lijk niet gebeurt. "a ce Om ".GENEESMIDDELEN. er: &. Onder de Ingrediönten tot "een verdeelend Ma- srasjen wordt vooral een ge&venredigd bijvoegzel van "geflooten Campher gevoegd. © d. Met’den -Geest van Campher, met allerleie Tinc- 'suuren, enz. worden zomtijds de Matrasjens bevoch- tigd, om derzelver werkzaamheid te verfterken. &. CMAXCIV. Zomtijds wordt bij deeze /ngrediönten nog voorge» fchreven, dat de Matrasjens in een zeker vocht ge= kookt moeten worden, en dergelijke. a. Dit heeft plaäts, wanneer zulke Matrasjens, bij 'eene uitzakking van den endeldarm , moeten gebruikt ‘worden , „als waar toe dan rooden Wijn genomen wordt; het geen echter thans zel en meer gebeurt. b. Zomtijds worden de Matrasjens in Wijn, enz. enkel nat gemaakt, en welke ACOTIESjRE kunftena- rien meer zijn. ' c, Men is thans gewoon de noodige Ingrediönten in Wijn-azijn, en deigelijke, te koken, de Kruiden eerst ineen Zap Linnen te binden, vervolgens Com- presfen daar in te doopen, en dbbelven opteleggen, oma alzoo daar mede eene {toving te maaken. $. CMAXCNV. Veeltijds worden deeze Ingredienten alleen voorge- fchreven, ende verdere behandeling met de huisge- nooten van den zieken afgefproken , en aan hun over- gelaten. a, Dit is in de daad ook het beste, want het naaijen der Matrasjens vordert de geoeffende hand eener Ddds voouw, zw _VOORSCHRIFTEN „van vrouw, die daar mede, ten minften even zoo goed, weet omtegaan, als de beste Apotheker; b. Daar door wordt ook de aanwijzing onder het Recept niet: zoo langwijlig en moeijjelijk, en de kos- ten niet ZoO groot ; terwijl het Mazrasjen ’er veel gefchikter en netter uitziet. | c. Het is ook een algeımeene hoofdregel, dat mien nooit buiten nondzaak den Apotheker meer werks ge- ven moet, dan zijn post medebrengt. $. CMXcCVI. De Kruid-mutfen, Bedden , en Hoofdkusfens zija voorheen in den fmaak geweest „ thans echter gaan wij ze, even als andere hier toe behoorende dingen, voorbjj. a a. De Kruid- mutfen zijn weleer in allerleie ziek- ten van het Hoofd, vooral door uitwendige norzaken ontftaande „ veel in gebruik geweest; thans maaken ze noch de Vrouwen „ noch de Apothekers; men behelpt zig met koude of warme Stovingen. b. Geheele bedden of peuluws met ingefrooide Kruiden te vullen, zoude eene voorbeeldelooze ver- fpilling zijn , en zelfs meer fchade ‚dan nut aanbrengeni. e. De Omflagen op de harten-kuil kunnen nog eerder hier in aanfchouw komen „ en worden zom- tiids nog gebruikt, fchoon veel minder, dan de Brood- pappen met allerleie fpecerijen. d. De Matrasjens, met zand gevuld,, behooren hier in ’c geheel niet toe, hoe zeer zij zekerlijk nog wel gebruikt mogen worden, om de warmte te onderhou- den; het geen ook ten aanzien van de ingenaaide Kersfen » pitten plaats heeft. } $. CMAÄCVI. GENEESMIDDELEN. 773 $. CMCXVIL. De hoeveelheid van ’t geheel, voor @ene keer gere- kend, is, naar mate van het daar van te maaken ge- bruik, zeer onderfcheiden. a. De Kruid- mairasjens vereisfchen, naar de ver- fchillende grootte van de lijdende deelen, die naar.de begrippen der ouden vrij wat in getal zijn, verfchil- lende hoeveelheden van de daar toe behoorende Zn- grediönten. b. Het is ältijd beter, iets te veel, dan te weinig,' voortefchrijven; want het overtollige kan men zeer gemakkelijk gebruiken, om het Matrasjen iets groo- ter fe maaken, dan noodig is, het geen niet ligt (cha- delijk zijn zal. €. Het is gene dwaling der gemeene lieden ,„ dat Een enkel Kruid- matrasjen in de geheele ziekte ge- bruikt kan worden; ja men vindt zelfs zomtijds zul- ke overgeörfde Kruid matrasjens , die men, naar de gedachten van het gemeen, alleen te warmen heeft, waar mede zij telkens op nieuw hunne werking zOU- den kunnen doen, tot in het derde gelid, vooral in tandpijnen, en 00g- ontftekingen. Önze Deenen zijn zeker niet van de laarften, die van dergelijke vOOToOr- deelen zijn te TUR EAN d. Dewijl over ’t algemeen gehakte Kruiden en Wor- selen gewoonlijk niet veel kosten, en fpoedig hunne kragt door de uitdamping vechelen. wanneer zij niet van eenen fpecerijachtigen aard zijn, Zoo is het best, dit middel dikwils te ververfchen, en dus voor meer- malen op eens voortefchrijven , voor zoo verre ce ziekte het noodzakelijk zoude mogen maaken. " & Men behoeft naauwliiks te herinneren, dat zul- Dddz3 ke 774 VOORSCHRIFTEN. van ke kwakzalverije, om telkens andere Ingrediönten voortefchrijven , geene- plaats behoorde te hebben; de uitwendige Geneesmiddelen, ten minften in deeze form, behoeveh zelden veranderd te worden. | $CMXCVIL ‘Men ftelt onder het Recept Zeer zeldzaam de behan- deling , welke men bij her innaaijen der ‚Ingrediönten in een Matrasjen heeft in achtte nemen,, dewijl zulks ıhans geheel aan de vrouwen, die ‚de. zieken oppas« fen, wordt overgelaten. Men noemt alleen wat tot het gereed maaken der Ing rediönten vereischt wordt, namelijk, het gewoone: Incifa & contufa grojfo moda mifce, detür , fıgnetur;'of bij verkorting Zuc. & cont, gr. M. D, S. “a. Her fpreekt van zeif, dat zulks zig, rigten moet naar de geaardheid der Wyartelen‘ en Kruiden, welken men voorfchrijft, op dat geen Inci/a., of Contufa ge- zet worde, waar geön hakken of ftooten te pas. komt, waar op dus de Arts telkens met oplettendheid moet acht geven. — _Ook heb ik niet noodig te zeggen, dat alles, wat zoude kunnen fteken ı en drnkken, ‚daar wit moet worden weggelaten. bb. Een Kruid- Matrasjen te vervaardigen, is geene kleinigheid, .„ maar vordert eene gefchikte hand, .die met de fchaar en naald wel weet omtegaan, om niet te groot, te Klein, te dik, te dun „te, hard, of te knobbelig te zijn. ee c. Men neemt ’er bijna altijd eene zachte, voor- been gedragene , fchoone en zuivere lap linnen toe, die niet te rof,, of met gaten, of te dicht, of te ftijfis. Catoen , neteldoek, en dergelijke, zijn ’er net GENEESMIDDELEN. 775 niet gefchikt toe, dewijl- zulk-.doek messtal: prikkelt, en te ligt, aan ftukken geraakt. Even gelijk.de Apo- ıheker zorg moet dragen „ dat de Ingrediönten, zoo zacht mogelijk zijn „ moet‘ ditzelfde ook. ten aan- zien van de /Mairasjens in.acht genomen wordenaw. .) d.. Men verkiest dezelven van, die grootte, dat:'zij het deel beboarlijk bedekken , zonder,’er echter. t& ver over heen te gaan, en daar door den Zigken 100 deloos verhitting-toe re brengen. ı :s«; \ e. De vrouwen neemen ‚gewoonlijk..eene »‚papieren maat daar. toe, ‚fnijden..‚daar,naarıhet lijnwaad, leg gen het dubbeld, vouwen den rand om, ‚die aanıden genaaid.moet worden, fpreiden daar tusfchen Watten it, ftrooijen daarop de /ngrediönten ‚ eerst aan.de. eene zijde,, ‚en,vervolgens, na.dat zij, de Watzen opsde: aus dere zijde van het te maaken Matrasjen gelegd:heb- ben, ook op de andere zijde, zoo dik of zoo dun als noodig is, op dat de Aruiden vast liggen, en niet heen en weder kunnen rollen. Daar op naaijen zij voorzichtig den rand.toe; en als dan de noodigerrui- ten in het! Mätrasjen, zoo omzichtig, dat.’er.geene knobbels ontftaan, die den lijder drukken zouden: Zif haalen door deeze ruiten ‚»'en ‘door den naad var den rand, eenen doorloopenden !draad; die flechts' uitge- trokken moet' worden, om hetgeheele Matrasjen wei der uit elkander te brengen, en 2 nieuw' te vullen en te.naaijen..! no 25 f. Dit naajjen. van ruiten beiigs GAUBIUS, On« der den ouden- barbaarfchennaam van- Inserpafare, \o a LIE, De Sigmaruurs uide Öbijna laltijdr 'Xruiden tor eer Matrasjen, of, 808 witwendig'gebruik. — Het vochtz Bu x Ddd4 het a 776 VOORSCHRIFTEN van het welk tot het nat maakerı varı zulk een Matrasjen noodig is, fchrijft men en in een afzonderlijk Fles« jen voor. a, Daar toe kan: men „bif voorbeeld, den Gecstvan Campher nemen, wanneer men verdeelen wil. b. Het is beter , dat’ deeze befprenging eerst ge- fchiede bij het opleggen van het Mairasfen, en niet. reeds in de Apotheek. g. Maar nog beter is het, dat men deeze kunfte- narifen 'agter wegen laate, en zulke dingen als Ingre- diönten verkieze , ‘die geen ten middel ter onder« fteuning behoeven. d In de verdeelende 'Matrasjens wordt gemeenlijk geffooten Campher gevoeßd', waar van de uitdamping de’ befprenging mer den Geesi yan N ONNOOR ei are ı a € „De.nuttigheid is zeer graot, hoe zeer een droog Matrasjen zekerlijk zoo: veel kragt niet heeft , als eene matte: ftovingz; terwijl daarentegen’de Matras- jens een zeer gefchikt middel zijn, waar van men zoo zeer.:niet te'vreezen:heeft,, dat zij koud zullen wor- den. In ’’t bijzender.:worden zij gebruikt‘om te ver- deelen „in ligte ontftekingen, vooral van eenen roos- schtigen aard, in tandpijnen, oog-ontftekingen, enz. »4: De natte ‚en warme “middelen „" die uitwendig opgelegd worden „«vereisfchen eene groote zorgvuldig- heid en vocrzigtigheid, op. dat zij niet te heet, noch te koud zijn, of vervolgens te köud worden ; want dan zijn.zijeven zoo fchadelijk , er met een goed gebruiknurüg zijn er; a Wie ». Men GENEESMIDDELEN. ” 5. Men gebruikt tegenwoordig,de Matrasjens bijna eeniglijk , wanneer men verdeelen wil; tot verfter« en bedient men zig. liever van eenen, Geess; tot. .zijp- maken van eene Beier se tot verzagten, van eene Pop, enz. re buy ı Wii Gellus zawan. 513 ”- ML. ku bi ih Tot een voorbeeld kan het volgende dienen: &- Flr. gr. m. trit. Chamomill. Sambuc. ä. Bii. Cret. contuf. 3ii. M. D. S. Tos Matrasjens. Be — a. Dit is mijn gewoon middel tegen de Roos. b. De beide zoorten van Bloemen zijn hoofdmidde« len van gelijken aard. c. Het Ärijt „ het welk ’er bijgevoegd wordt , dient, om het water, dat uit de blaasjens druipt, in te zuigen. d. De Ploemen worden grof gewreven, en met Poe- der van Krijt vermengd ,„ op dat de fteekende ftee- len daar van wegblijven. $. MIL. Wij komen thans tot de derde Clasfe, de zamen- fmeltingen ,waarin.de /ngrediönten, door middel van eene /meitende warmte ,„ tot elkander overgaan, en eenigermaten door elkander verfmolten, ten minften Anwendig zamengemengd worden. u HEDa Ddds $. MIIL “2 VOORSCHRIFTEN. vau Külid Ruh --g -MIIT.' re ei eysirn) vl TSINEEW/ 458 093 “ Dezelve zijn enke Heeikundige Voorfchriften ya Geneesmiddelen, 'namelijk Zahen en Pleißers , waär bij wij dan nog van de Wasch- pleifter , (Ceratuim,) die eene middel-zoort is; ten flotte gewag zullen maaken. „yaltı a ° | r 2. RU13II.3I30921I0Y IR DEZE DIISIAOV A x 7 % y N KIRIAU.I \ * x \ ei dis ahmnl “. Itr \ [CBR } »*) NAHDRIUNT, 0 u . Mr, © fi e . - Fo v - gu, 35 M3AIT I 0 a abBi b LEER RAR NR a a ICH N i “* 5% y4 R i a ei a tg er sbow Tusovszfid. w" Hew ma „am nA. ei. III are ERENTHREN EM vr „ TishR n -4d PR N 1397 377 us { \ 34: { ftuh 388 371 R u ddgawm.T nal “y N Et Ru u. 2 2 BERN F > alyıah sh ahnt HM BRV | wrhstsn\ an nen u . ie ö 2 BupN ery7o wBhneyi9. 3 . RN Yırlk 35 zDeim 7 ‚asstormilısy sshnsaly Toob.aıtsrti e Rn ea are arfint . FR EHIOM DEUSTESANAEES Sin ar 5 IM .2 a bb NEGEN GENEESMIDDELEN., 7m ————— ee tartre . ’ 1° f ni omttelo: ” z " DEE ZEEr NEGEN EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Van de Zalven, (Unguenta. ) MV. D;;\ is een Mengzel van eenen vetachtigen aard, door het vuur bewerkt, het welk de dikte van ‚eene füne Pap ,. of van een Con/erf heeft,. en in.de warm- te dunner, maar in de koude gebonden wordt. ‚ ‘Er is dus geene andere form „ welker gebon- denheia in de, warmte en in de koude zoo ligt veran- dert, als deeze, Eene Pap kan wel door de warmte of koude der lucht veranderd worden. „.maar komt naderhand nooit weder tot zijne voorige vloeibaar- heid. Anderen verliezen daar 2.8 of in hoeveel- heid, of in kragt. b. De Zalve onderfcheidt zig. van de Smeering , ( Linimentum) door de bereiding, die ten aanzien der Zalven ‚of dadelijk , of reeds vooraf door het vuur ge- fchiedt ;_ als..mede door de dikkere gebondenheid , zoo dat zij aan den Jbatel meer blijft.kleven, dan de eerstgemelde, en niet zoo volkomen wordt Augemig‘ ven.. a Van de Phfter onderfcheidt zig de Zale door haare dikachtige gebondenheid , die in de Pieifr doorgaans vaster en taaijer is, .. 