title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: koeft bij moeder t’buis. (Zie mus.) Het is een oud paard zijne moeder. (Zie paard.) De duivel heeft z'n moeder kinderen. (Zie duivel.) Geeft om den drommel noch zijn moeder. (Zie ongelijk.) Hij heeft haar zoo lief als een oud paard zijn moeder. (Zie paard.) Het heeft de moedermein ingezogen. (Zie slang.) Het heeft zijn moeders borsten gezogen, (Zie dier.) Het heeft het 200 druppels als mans moeder met de lijer. (Maar dat is dan een zwier.) (Zie duivel.) MOEDER. Hij heeft zijn moeder gekust. (Dat wil zeggen: hij is met zijn neus in 't zand getuimeld. De sterfzonner aller moeders.) Hij is al te vroeg van zijn moeder genomen. (Hij is een a ken.) Hij is er mee verlegen als Anna met haar moeder (of: mans) ziel. (Zie Anna.) Hij is gelijk het kapoen: edeler dan vader of moeder. (Zie kapoen.) Hij is het malle-moeder kindje. (Zie kind.) Hij is moeders hartlap (liefste kind, of: zoontje). (Zie hartlap.) Hij is moederziel alleen. Hij is ook al een lief kind op zijn moeders schoot geweest. (Zie kind.) Hij is vader en moeder. Hij is zijn moeder beschouwd t’ huisgekomen. (Zie huis.) Hij is zijn moeder in 't einde t' huis gekomen. Hij is zo naakt, als hij van zijn moeders lichaam gekomen is. (Zie Lichaam.) Hij loopt als een bliek zonder meer. (Zie Bliek.) Hij moet bij tijds opstaan, die de vanger met de jongen vangen zal. (Zie Jong.) Hij (of: Zijne moeder) is van een eend geschrikt. (Zie Eend.) Hij vraagt naar den donder noch zijn moeder, (Zie Donder.) Hij vreest den duivel noch zijn moeder. (Zie Duivel.) Hij vrijt met moeders alcohol [Men zegt dit van de kinderachtigen vrijer.] Hij zal het zijn moeder niet meer klagen. (Zie Kind.) Hij zal ’t niet weer doen; ’t is moedertjes kind. (Zie Kind.) Hij zal zijn moeder gaauw op het nachtje hebben. (Zie Nach.) Hij ziet gaarne zout water, maar in zijn moeders vischketel. (Zie Ketel.) Hij ziet zoo vies, of zijn moeder een rog was. (Zie Rog.) Hij zit altijd bij moeders pappot. Hij zit maar bij moeder te koekeloeren. Houd je maar zoet, moer zal je wel kammen. Iemand onder de moeder lubben. 13 Folio 11397. v. Eijk II. nal. bl. 44. de Jager Bijdr. Di. 119. 13 Sartorius pr. X.9. 5 Bartolus sec. IV. 67, IX. 33. v. Alkmaar bi. MOEDER. 92 Ledigheid is hongers moeder, En van die verij een broeder. (Zie BROEDER. Mijn moeder, mijn kindje. (Zie KIND.) Mijn vader is de duivel op den vloer. (Zie DUIVEL.) Men kan het niet altijd hebben als bij moeder t’ huis. (Zie HUIS.) Men speurt aan haar schortje Den aard van haar mortje. (Zie AARD.) Men vindt menig zeldzaam moeders kind op aarde. (Zie AARD.) Men ziet het wel aan uwe nebben, dat uwe moeder geen eendvogel was. (Zie EEND.) Mijn moeder heeft gasten genood, en ik moet pe- per stampen. (Zie GAST.) Mijn moeder heeft zoowel van mij in de kraam ge- legen als van mijn’ broeder. (Zie BROEDER.) Moeder gaat op de jacht. (Zie JAGT.) Moederlief, wat is toch ’t trouwen? — Spinnen, Binden en een 5 ene klagt, door een spijtige oude vrijster der er gelukkig gehuwd een in den mond elegd. Moeders boterhammen smaken te lekker. (Zie BOTERHAM.) Moeders keuken zou hebben moeten medegaan (of: wil niet altijd volgen). (Zie KEUKEN.) Muis is de moer: zij dragen allen staarten. 1 Of een oud paard zijn moeder wel zoo bemint? Ontferming is regtvaardigheids moeder. 2 Schaapsmoeder stierf nooit al. 3 Scheidt uw vader uit den tijd, Kind! dan zijt ge uwe ere kwijt; Maar indien uwe moeder rust, Dan verliest ge uwe hartentroost. (Zie EER.) Schreijende kinderen maken zingende moeders. (Zie KIND.) Tast ie (of: Pak aan maar): het is uwe moeder niet. 4 Uilen broeden uilen onder moeders pels. 5 Vader en moeder zijn (af: De baas) van huis (of: honk). (Zie BAAS.) Vader uit, moeder uit: het hek is van den dam. (Zie DAM.) Van geile moeders en dochters. (Zie DOCHTER.) Van vader (of: de man) komt eerbied, van moeder (de vrouw) gemak. (Zie EER.) Vlugge moeders maken trage dochters. (Zie DOCHTER.) Voorzichtigheid in druk is moeder van ’t geluk. (Zie DRUK.) Voorzichtigheid is de moeder der fijne bierglazen. (Zie BIER.) Voorzichtigheid is de moeder der wijsheid, zei Joris, en hij plaagde, terwijl zijn vrouw sliep, een half dozen eieren onder haar aars, om uit te broeden. (Zie AARS.) Voorzichtigheid is de moeder van de porselein-kast: dan breken de potten niet. (Zie KAST.) "Waarlijk, wanneer uw hartje gekomen, gij hadt misschien uw moeder gekregen." Wel toezien en wel stille zwijgen, Doet iemand jong en moeder krijgen. (Zie JONG.) Wel zeker ben je een kadet: je moeder had een aars been uit twee kwartieren. (Zie AARS.) Wie de dochter wil hebben, moet eerst de winnen. (Zie DOCHTER.) Wie heeft zijn moeder niet beschouwd? (Zie MOEDER.) Wie het kind bij de hand neemt, krijgt het het meest bij het hart. (Zie HAND.) Wie zijn vader en zijn moeder niet hoort, het kalfsvel volgen. (Zie KALF.) Wij hebben daar met de donder en de doos gehad. (Zie DONDER.) Wij moeten malkander geen vonken in de bladeren, zei Gerrit, mijn moeder, ook vuur. (Zie KOUS.) Zalig de moeder, wiens zoon te Sint Jan de mis (Zie MIS.) Zeg dan maar tegen moeder, dat het mis is. (Zie MIS.) Haar moeders hoenders vliegen zo ver niet. (Zie Hoen.) Zij zal er haar moeder niet meer bij roepen. (Zie DOCHTER.) Zo wat entree tussen, als Saar: die was vrouw noch moeder. (Zie MAAGD.) MOEDER DE GANS. Het is een sprookje van Moeder de Gans. Morgen. Alles is maar kind; maar de schouw rookt het. (Zie DING.) Hij is naar moedigen toe. (Zie GANZ.) Hij is peetmoeder de naaste. (Zie PEETMOEDER.) Ik moet vrouw koning ook eens zien, zei moeder. (Zie GEERTJE.) Is die man je peetmoeder? (Zie MAN.) Kook de eieren zoo net van pas, als Geertjes appelberoeping. (Zie APPEL.) Mijn peetmoeder drinkt en spreekt als een kikker. (Zie KIKVORSCH.) Mooi meutje spelen. Oude moeders Doen 't goed, je; Maar oomen Zijn maar dromen. (Zie DROOM.) Aan 't hof: voor kleinen lust Veel moeite en rust, (Zie HOF.) Alle moeite heeft eindelijk nog vermaak. Als men zonder moeite veel krijgt, dat is eenvoudig vangen. Dat is hem zonder veel moeite gelukt. Dat men bekommerlijk met moeite opgevat zal men dat weder liggend laten wegdromen. De moeite zorgt voor de lust. (Zie LUST.) De wereld heeft er veel moeite aan, om gediend worden. Die den naam heeft van hoogloopers te gebranken zegt de valse speler, vindt moeite, om te krijgen. (Zie HOOGLOOPER.) Die eenen moor wil wassen, verliest zijn gelijken zin zegt men: Die een wil wassen, verspilt zijn water en zijn geen goed hebben, lijden gebrek ; en anderen ben er moeite mee. (Zie GEBREK.) moeite spaart, woelt al om niet. onrust zaait, Moeite maait. weer, dat hij geen dochter niet en weet, Heeft wel a moeite en tijd besteed. zoete prater op de baan Beneemt de moeite aan bet gaan. (Zie BAAN.) zult hier niets dan moeite afmaaijen, en helpt sleutelen aan werk. gaat in eene moeite (0/: in eens) door. Rs de moeite niet waard. 5 Bis onkosten en moeite verloren. 6 Verloren moeite: te vragen, wat men wel 7 Udelijk goed wordt met moeite vergaard, met Pijn en met rouw verloren. (Zie GOED.) Macht den arbeid ligt (of: Lust een liefde tot een g, Maakt de moeite zeer gering). (Zie ARBEID.) gaat het verst met goede moeite. 8 moeite krijgt men vuur uit een steen. 9 N geene moeite. 10 is van de liefde moeite en pijn, De liefde zal en liefde zijn. (Zie LIEFDE.) voor moeite, zoo woel je nooit om niet. 11 Dat wil zeggen: als je vooruit weet, dat je moeite je niet zullen baten kan, houd je dan stil. Zest men daarentegen: Die moeite sparen, woelt al om niet, dan geeft men erdoor te kennen, dat men, om iets te verkrijgen, geen moeite moet schromen. innen, die je niet bemint, en te antwoorden, je niet vraagt, zijn vergeefsche moeiten. 12 Proppen drinken broeit veel twist en moeite. Wie moeite doet, lijdszaamheid verliest. (Zie LIDZAAMHEID.) zware moeite mag men grote beloning verdienen, zei de advocaat, en hij nam dubbel geld, laat hij zekere fideicommissaire quaestie, daar Met zijn hoofd al drie etmaal zich gebroken had, Het verstond. (Zie ADVOCAAT.) B liegt mij aan veel kosten en grote moeite? je KOSTEN.) met moeite verkregen wordt, wordt met lust eten. (Zie LUST.) M moeite bekent men geen schoonheid. 18 Ber moeite komt men er niet. 14 B voor moeite verkrijgt men niets. 15 OER. wijl is soms goed niet als de moer. wijn, die zijn moer niet heeft. 16 ligt op geen goede moer. 17 MOOIRAS. hu niet op den kwade, noch drink uit het veras. (Zie KWAAD.) MOEBAS. "zegt de vos van de kersen (of: moerbezien), is hij er geen van mag hebben. (Zie KERS.)" Kind bl. 214. Oruterus I. bi. 100. 3 Juni) 53. fe Ti 97. Harrebomde Kind bl. Si. rt. 1.21. 10 v. d. Venne bl. 10%. Boerbesk bi. 287. 11 v.d. Venne bl. 879. urn pr. V.20. Witsen 19. 13 Sei. Prov. bi. 118. DI. 136, iäss bi 371. de Brane bi. 474. Bel. Prow. @ seriosa bi. 5. Zegerus bi. 5. 0 Dec. Gru- 16 de Brune bl. 223, ; « 1.4. 118. Cata bi. 419, 465, 434. de Brune b1. 136, 477. Set. Pros. 61.29, 168, 185. Wijsheid bL.138. Modderman bl. 114. Bogaert bi. 100. 13 v.d. Venne bi. 107. Harrebomee Kind bl. 314. 14 Bogaert bl. 88. Harrebomee Kind bi. 214. 15 v. Moerbeek bl. 271. Harrebomee Aind bi. Z14. 17 Tuinman 1. bl. 119. Doc. 3. Modderman bi. 35, MOF. MOOERDIJK. Iemand achter (of: over) den Moerdijk jagen. [Men zegt dit spreekwoord, wanneer men iemand uit de voeten wenscht. Die achter (of: over) den Moerdijk wordt gejaagd, komt in het Biesbosch te recht, en kan zal geen kwaad meer doen. Mors. Al hadden zij ook al hun moes verkocht, zij zou- den toch nog het beste blad behouden hebben. (Zie BLAD,) Al is het moes mager, het zuivel verzoet het. Dat pastalseen haspelopeen moespot. (Zie HASPEL.) Die zwak is, eet moeskruiden. (Zie KRUID.) Eet liever moes Dan geborgde soes. Hebt gij geen wildbraad of kapoen, Zoo eet dan moes of ander n. (Zie GROEN.) Het is een mengelmoes. Het is mager moesje zonder spek. Hij pruttelt als een moespot. Hij zal het spek eer oplieben dan een ander het moes. Men kan met geen’ harder vet moes koken. (Zie HELLER.) Morr. Het is een zaak. 24 Mozz. Het is de juiste meester Moetz. (Zie MEESTER.) MozzL. Daar is wind in de moefzel. 25 [Dat wel zeggen: er is veel ijdele praat in de man, men kan er weinig staat op maken, ’t is niet dan wind. Moezel is zakpijp. Het spreekt moord wordt echter opviers toepast.] OF. Daar is brand in die schoorsteen, zei de mof, en bij voorbijgaan zag hij de brandende berg Etna. (Zie BERG.) Dat gelijkt wel het jong van zijn moeder, zei de mof, en bij zag een’ hoeker achter een oorlogsschip liggen. (Zie HOKKIE.) Dat is een bruiner van een metworst, zei de mof, en hij zag een halve kartouw. (Zie BRUIJER.) Dat is een mooie bruinvisch, zei de mof, en hij zag een vlo in een wateremmer zwemmen. (Zie BRUINVISCH.) Dat is een suikervet doofpot, zei de mof, en hij zag een distilleerketel. (Zie KETEL.) Dat is misselijke kost, zei de mof, en hij at spuiling voor bier en brood. (Zie BIER.) Dat zijn nieuwe keukenmessen, zei de mof, en hij zag een emmer vol oesters. (Zie EMMER.) Dat zijn verbruikte parten, dat je niet zet wilt, zei de mof tegen zijn vaar, en hij lag op sterven. 26 Het bedrieg is groot in de wereld, zei de mof, en hij kocht een sprot voor een bokking. (Zie BEDRIEB.) Het moet wel een groote spinnekop geweest zijn, die dat web gesponnen heeft, zei de mof, en hij examineerde het touwwerk op een oorlogsschip. Het zal van nacht een koekje bakken, zei de mof, en het was Sint Jan in den zomer. (Zie KORK.) Hij is zoo lomp als een mof. Hij staat zoo pal als een mof. Hij zwijgt als een mof. Dat is: hij weet geen enkel woord tot zijn verdediging te zeggen. Men bezigt dit thans tot bespotting van de Westfalingers, afsoon het waarschijnlijk in zijn oorsprong van de argeloze eenvoudigheid van Duitsers, welke jaarlijks in grooten getal tot ons overkomen, zal genomen zijn. Je zult mijne schonken en bonken in tweeën slaan, zei de mof, en hij werd geradbraakt. (Zie BONK.) Ik geloof, dat hij in het water gelegen heeft, en nu te droogen hangt, zei de mof, en hij zag een karel aan de galg hangen. (Zie GALG.) Ik heb gegeten, zei de mof, alsof ik een’ daalder verteerd had, en het is maar negen en twintig stuivers en zeven duiten. (Zie DAALDER.) Ik houd niet van dat kussen, zei de mof, en hij zag zijn makker radbreken. (Zie MAKKER.) Ik vrees, dat mij dat niet wel bekomen zal, zei de mof, en hij kreeg een slag van den molen. Is dat trekken, zei de mof, en hij haalde een pier van twintig duim uit zijn achterste. (Zie ACHTERSTE.) Kan het erbij, doe het erbij, zei de mof. Kijk, kijk, twee knollen aan een steel, zei de mof, en hij zag een boutkogel. (Zie BOUT.) Nu zal ik je opvreten, zei de mof, en hij at een kikvorsch op voor een Engelschen bokking. (Zie BOKKING.) Omdat hij het beste en ook het lelijke beest, zei de boer (af: de mof), je zult er toch aan, jou leelige beest, en hij trapte een gouden horloge, dat op de weg lag, aan duizend stukken. (Zie BREST.) Om een mof te betrekken, moet men een mof mee brengen. (Vangt men den spiering hier zoo, zei de mof in Groenland, en hij zag een walvisch harpoenen. (Zie GROENLAND.) Wat is die kurk zwaar, zei de mof, en hij wilde een stuk lood van twee honderd vijftig pond oppakken, en laten het eens drijven. (Zie KURK.) Wie stinkt ook daar niet, zei de mof. (MORNING.) Ik lust zulke kost niet meer, het is mij wat harig, zei Agnietje de moflin, en zij at het haar van artisjokken op. (Zie AGNIETJE.) Joba! ik geloof, dat er onraad op de kust is, riep het schoone moflinnetje tot haar man; ik voelde daar zoo’n zachte hand. (Zie HAND.) Mijn hart slaat hem als een smids moker. (Zie HART.) Hij gaat mollen vangen. (OL.) Folie 11. 300. Tulnman I. bl. 314. Winschooten bl. 164. Tuinman I. bl. 328, 313, 314. Folie 11. 181. Bartolus zert. II. bl. 17. Vorstels bl. 104. S. Prov. bl. 158. S. Prov. bl. 38. Bl. 414. Tuinman II. bl. 31. v. Eljk III. bl. 28. Winschooten bl. 156, 384, 311. Tulman I. bl. 180, 347. Junius v. Eljk III. bl. 28, Mulder v. Brune bl. 99, Winschooten bl. 19. Tulman Hij is zoo blind als een kip (of: kaas, ook als een mol). (Zie KAAS.) Hij ziet tegen een’ molenhoop op alsteen een’ I (Zie BERG.) Molenshoopen in Maart gespreid, Beloont zichzelf hoogtijd. (Zie Hoorn.) Op de gebreken van anderen zien de menschen de losch; maar op die van zichzelf als de (Zie GEBREK.) Waar geen molen wroet en geen stekel bloeit, ook niet, waar veel bijzonders groeit. 7 [Volgens de verzamelaar dr Spreekt betrekkelijk de Veeteelt 'mil men, dat dat zegde van de Mennisten of Doopsgezinnen de Ommelanden afkomstig is, die zitten Wat ziet die rat fel uit barre ogen, zei stokstijf Gijs, en hij zeg een’ mol kruipen. (Zie KAUW) Zij wroeten als mollen in de e. (Zie AARL) Als gaande wint de molen. 8 Als is hij mijn er, dat hij op mijn’ molen is Als wat zij heeft, is een water- en een windmolen met een bosch voor haar poort. (Zie BOSCH) Daar is van nacht meer dan de molen in het omgegaan. 10 Daar is on en in 2 u 11 | at wil in ’t algemeen en: er is drukte, er worden zaken ee, ‚. weldra aan hare uitwerkselen zal le ijkt al een windmolen op een' burg (Zie BURGEMEESTER.) Dat is al lang in den molen geweest. Dat is geen molensteen-werk. Dat is koorn op zijn molen. (Zie KOREN.) Dat is water op zijn molen. (Zie KOREN.) De hoovaardij heeft hem tegen de molen geven. (Zie HOOVAARDIJ.) De molen gaat niet om met wind (of: water) voorbij is. (Zie KOREN.) De molen is door de vang. (Men bezigt dit spreekwoord van personen die hunne drift geen meester zijn, of wiens hersens aan 't malen geraken, gelijk mede: zaken, die niet meer en. Als de vang, dient, om de molen te stil staan, moet tijdens worden vastgezet, dan is er nachterhand houden aan de molen: hij maalt zich in brand, of zijn wieken en zijn raderwerk worden kort en klein geslagen.) De molen is gesloten, de ezel vermijd hem. (Zie EI.) Dat een molen goed gaat, is een goed teken. Het pad is een gaande molen. Een molen gaat als van ouds, zowel in den wintem ja als in den zomer. Een molen is goed, en bakt op zijn tijd. (Zie de Bijlage.) Een ander heeft meer lieferd dan zichzelf, stervend aan dorst bij de molen. (Zie DORST.) In de molen komt, wordt licht bestoven. (Zie MEEL.) Om de molen heen woont, bestuift van hetzelfde. Een vrouw en molenrad, daar aan ontbreekt iemandlijk wat. Molenschaar is kwalijk ver te werpen. Een molen maalt geen meel. (Zie MERVEL.) Hij trekt het water naar zijn molen. (Zie MERVEL.) Er is iets anders in de molen. Het zomer is als een molen; doch ik zie nog geen molen malen vroeg en laat. (Zie con.) IJzer en molensteenen moet men laten liggen. Me LJZER.) boold bort hem van wijsheid als een rosmolen. BOOFD.) a eene kunst te leven: praktijk is een molen- rd. (Zie KUNST.) is een gebroken molen. 6 m straat- (of: molen-)gerucht. (ZieGERUOHT.) Bikt zooveel eene koe een’ windmolen. ) KOE.) ade wel door een’ molensteen te kijken, z een gat in is. (Zie GATEN.) t als een molenpaard. 7 gaat genoeg ter molen, die daar zijnen ezel dt. (Zie EZEL. eit een’ bril van doen: hij ziet eene koe (of: paard) voor een’ windmolen aan. (Zie BRIL. keeft een molentje in het hoofd. (Zie Se keeft een’ slag van den Kamper (of: Jutfaas- fen) molen weg. (Zie JUTFAAS.) ) eeft er gestaan,, gelijk de beeren-molen. (Zie BER.) ‚keeft er zich zoo ingewikkeld, alsof hij zijne sageren tusschen den molenkam gestoken had. KAM.) keeft het er als een molenaars haan (of: als haan op den molen). (Zie HAAN.) B keeft ael wind, dat een molen ervan zou aan. ia &ins ter markt, en tweemaal ter molen ge- st. (Zie MARKT.) ut det bi den molen geweest. 9 3 200 en als een staartmolen. [Dit spreekwoord, dat gebruikt wordt, omer den dronkaard mede te bestempelen, geldt aan de Zaan, en zal wel aan den waggelenden gang von het genoemde werktuig len zu] IL. bL 168. Meijer b1.78. Harrebomss 8 Tuloman IT. bi. 196. 9 Tuinman II. bl. 197. 10 vr. Ejk IIl. bl. 28. u, i um. de Btuns DI. 2370, 375. 13 Idinsu bl. 187. 15 Mofs bi. 10, 11 Harrebomede TYy@ bi. 308. 13 Winschooten b1.107. v. EjkTITI. bl. 68, na?. 1.29. 14 Tulinman I. dl. 271. Bancho- Panca bl. 43. MOLEN. Hij kan niets laten liggen dan gloeiend ijzer en molensteenen. (Zie IJZER.) Hij loopt met molentjes. 10 Dat doet een kind, en ’t vindt daarin een grote pret. v. Eijsx zegt, dat men dit spreekwoord gebruikt van iemand, ’die niet wel bij zijn zinnen is,’ en wel “vooral, wanneer hij half dronken is.” Ik heb het mede hooren toepassen, wanneer een man in al zijn doen vrijwel ‘loolig, maar met weinig overleg te werk gaat. Hij stuurt geen koren van den molen. (Zie KOREN.) Hij vecht tegen de windmolens. 11 Dat il zeggen: ’t is een man als don Quichot. Die deed het.) Hij weet den molen niet aan den gang te houden. (Zie GANZ.) Hij werkt als een molenpaard. 12 Hij wil de molensteenen leeren zwemmen. 13 Hij zal op geen windmolen verdrinken. 14 Hooge boomen (masten, of: molens) vangen veel wind. (Zie BOOM.) Ieder zal ter molen gaan met zijn zak. 15 Ik heb nu lang genoeg in dezen rosmolen gaan stipstappen. 16 Ik vertrouw u niets dan molensteenen, en die naar zijn kant. (Zie KANT.) Ik vrees, dat mij dat niet wel bekomen zal, zei de mof, en hij kreeg een slag van den molen. (Zie MOR.) Ik zal den zak zelf naar den molen brengen, omdat ik het meel liefst wil terughalen. (Zie MEEL.) In badplaatsen, barbierswinkels en molens verneemt men alle dingen. (Zie BAD.) In den mallemolen geraken. 17 In den rosmolen loopen. 18 Is het geene koe, zoo is het een windmolen. (Zie KOR.) Maak maar geene molentjes. 19 Men brengt geen mooie zakken ter molen. 20 Men kan geen molens met blaasbalgen doen om n. (Zie BLAASBALG.) E Men kan niet te zamen ter oven en ter molen zijn. Met verlopen water maakt geen molen. Om een mudde (of: een schepel) koren, die hij te malen heeft, wil hij een' gehele molen oprichten. Uw koren is in den molen. Wat baat het, veel koren ter molen te brengen, zodan de molen, gebroken zijnde, het niet breken kan? Wat doe je zoveel aan de molen? Het water komt al ver van daar, dat den molen om doet gaan. Zij is bekwamer om het pak der liefde, dan om molensteenen te dragen. Zijn handen als de wieken van eenen molen. Zijn hart is bezwaard, alsof het tusschen twee molensteenen lag. Zoo als je wel zegt: eet je boter, je... geen molensteenen. Alle molenaars zijn geen dieven, schoon ze den naam voeren. Alle molenaars gaan uit. Als de muis in den meelzak zit, denkt zij, dat ze de molenaar zelf is. Dat zullen wij God en den molenaar laten scheiden: die scheiden zoveel. De molenaar bangt de lappen aan de rakken. De ni rok maakt den molenaar niet. 2 Een bagijnen-pater, Een visschers kater En mo- lenaars haan: Als deze drie van honger sterven, dan zal de wereld vergaan. (Zie BAGIJN.) Een woekeraer, een molenaar, een wisselaar en een tollenaar Zijn de vier evangelisten van Lu- ceifaar. (Zie EVANGELIST.) Hij heeft het er als een molenaars haan (of: alseen haan op den molen). (Zie HAAN.) Hij leeft van guitenstreken, en de molenaare leven van den wind. (Zie GUIT.) Honderd bakkers, honderd molenaars, honderd kle&rmakers: driehonderd dieven. (ZieBAKKER.) Lof molenaars akker, bij lıeeren poppengoed. (Zie AKKER.) Waar vindt men een’ molenaers haan, die nooit een gestolen graantje gepikt heeft! (Zie ln) Wat molenaars kullen en brouwers kunnen, ie a gelijk. (Zie BROUWER.) Zij slacht den molenaars hond: die lekt den mond, eer de zak open is. (Zie HOND.) MOLKWERUM. Het is zoo verward als Molkwerum. [Zn het dorp Molknwerum, een uur van het merkmwaardige dorp Hindeloopen, staan de huizen z00 verward, het cene achter het an- dere, dat het oudtijds den naam van den Frieschen doolhof droeg. Daarom worden alle verwarde zaken spreehnoordelijk met dit dorp vergeleken.) Mom. Dat is eene mommekans. (Zie KANS.) MonARcH. God en de monarchen regeren alles. (Zie GOD.) Mono. Alis hij oud, daar smelt nog boter in zijn’ mond. (Zie BOTER. Alle man (d/: Al de wereld) heeft er den mond van vol. (Zie MAN.) Alle monden zijn gebroeders, uitgenomen des wolfs mond. (Zie BRORDER. Al liegt de mond, het hart liegt niet. (Zie HART.) Als de mond gaat, staan de handen gewoonlijk stil. (Zie HAND.) Als de oven heet is, de mond heeft er gevoel van. Als eerst uw beurs zal open staan, dan zal mijn mond ook open gaan. (Zie BEURS.) Als het woord uit den mond is, gaap dan tot morgen, het zal er vandaag weder in komen. (Zie BEURS.) Als hij een paar rode kousen aan de beenen en een rode muts op de hoofd had, leek hij op een rood beertje. (Zie BEENEN.) Als hij spreekt, gaat hem de mond open. Als iemand het water in den mond loopt, dan moet hij eerst zwemmen. (Zie BEENEN.) Al wat menschen monden proeven kunnen, is het hart geen Mensch. Al wat smaakt aan den mond, is het hart. (Zie HART.) Als gij zwijgt, staat uw mond daartoe. Beter gezwegen, dan de mond verbrand. (Dat is: zeg niet meer, dan je den kunt, of gij raakt in ongelegenheid. In dezelfde zin zegt men: Beter is het, zwijgen, dan van 't spreken hinder krijgen.) Beter hard geblazen, dan de mond gebrand. Bij nacht zijn alle katjes grauw, en alle even naauw. (Zie KAT.) Bitter in den mond maakt het hart gezond. (Zie BITTER.) Door het hart vol van is, loopt de mond vast. (Zie HART.) Dat gaat zijn neus (of: mond) voorbij. Dat gaat zoo tusschen neus en mond. Dat is: tusschen de gewone zaken Dat heb ik ook al eens in den mond gehad, heer! (Zie LANDHEER.) Dat is eene kees uit je mond. (Zie KIES.) Dat is een mondje: men zou er een besch.... in spoelen. (Zie LUUR.) Dat is geen saus voor ieders mond. Dat is geen hapje voor ieders mond. (Zie Dat is Bem in den mond gewassen (of: Dat men mij den vinger in den mond steek, of ik hem openen zal of niet. Dat mondt hem. Dat spreekt van zelf, als het maar een' mond Eene bespotting op dezulken, die spreekt van zelf in den mond hebben, voor bewijs willen doen gelden. Dat viel mij zoo uit den mond. Dat zal u niet in den mond vallen. De beet moet naar den mond wezen. (Zie De booze wijven voeren het zwaard in den daarom moet men ze op de scheenen slaan. ] (Bijlage.) De dankbaarheid, die de mond schuldig is, de aars, (Zie AARS.) De gebraden ganzen (duiven, snippen, kenden, of: patrijzen) komen u niet in de vleugel. (Zie DUIF.) De gespaarde mond geeft een goede rente, maakt ter markt slecht vertier. (Zie MARK) De hand te vullen is het middel, om de pot vol te vullen. (Zie HAND.) De Heilige Geest spreekt uit zijn mond (het is vervuld van den Heiligen Geest). (Zie HEILIGE GEEST.) De kindermond kan niet liegen. (Zie KIND.) De koeien eten met vijf monden. (Zie KO.) Dat is geboren worden, die zoo kan kijken, dat het monden smaakt. (Zie KOK.) Die lied, die alles uitwerpt, verraadt zijn meester. (Zie MEISTER.) Die liegt, doodt de ziel. Die raak, doet waarvoor de aars slaan krijgt. De aars, en de aars zijn gebroeders. (Zie AARS.) Het is een gaande molen. (Zie MOLEN.) Mond is een schalk (of: zotje): biedt men hem hi neemt het. De hasste som, wond moet vol inhebben, of anders geeft ze te wit. Ontsluit, wat het hart raakt (of: De mond aadt bet hart wel). (Zie HART.) Staat hem, of hij sch... wil. Dat wil zeggen: tot alles behalve tot spreken. Hij is hier de mond. Men gebruikt dit griekse woord, wanneer jemand ons geen bescheid zegt wel, wat het hart niet meent. (Zie TES.) Heeft goud in de mond. (Zie Goud.) Kester aars moet men de mond stoppen. (Zie TER AAR.) Groene wolf loopt geen schaap in de mond. (Zie WOLF.) Groot hart ligt in de mond; De wijze mond harten grond. (Zie GROND.) Daar heeft een' open mond en korten adem. (Zie BAIS.) Baai het lijf, het hart in de mond. (Zie HART.) Wie vloeit hem uit de mond. Mond heeft, laat een ander niet blazen. (Zie GAL.) Geluk heeft, gebraden eenden vliegen hem in de mond. (Zie EEND.) Geluld gezegd heeft, is de mond nog warm. "Men zegt dit van den eerstkomendestokken of palingvellen omloopt, doet ons voor den kost; maar wie met zingen voortgaat, wint dien met den mond. (Zie Kost.) Behoefte vaart, mondbehoeften eet. (Zie Roorfte.) Met hond of kat of hond, voedt dikwijls ergeren. (Zie Hond.) Onder een deken, die leeren ook uit mond spreken. (Zie Deken.) Ve wid gaapt, verstuikt den mond. Wenig met de handen willen, doen veel met de mond. (Zie Hand.) Als een met de mond gesloten houdt, kan geen slokjes nemen, als de armen wat te lepperen komt. Is een man de mond niet op. (Zie Man.) Om een gezond: Oefen je altijd, zing eten in de mond, Loop niet als een kalf. (Zie Calf.) Mergen bi. 7 Sol. Pros. I. 38. V.d. Verne bi. 388. V.d. Venne bi. 22. V.d. Venne bi. 151. V.d. Venne bi. 10. Sertorius tert. V. 81. Sartorius sec. III. 80. Zagerus DI. 11. 35 Maart. LAS Cats bi. 076. de Branche bi. 138. Preluther, Talman 1. bi. 294 Hosueid Vemniergb LBI.30. Wilhelms Zeinaert Modderman bi. 81. Tuinman bi. 88, II. bi. 59. Sartorius sec. III. 98. Winschooten bi. 304. Zuik 1. bi. 138. Modderman bi.106. v. Lennep MOND. Dronken mond Sprekt 's harten grond. (Zie GROND.) Een dronken mond is het stuur kwijt. Een gulzige mond is zelden verzadigd. Een heuse mond, Een heuse grond, (Zie GROND.) k Een huis van leem, een paard van Een vriend van mond: 't is al maar glas. (Zie Glas.) Een kippenhaan Kan nog bestaan; Maar een liggende hond Weegt geen brood in de mond. (Zie Brood.) Een lekkere mond leidt tot den bedelzak. (Zie Bedelzak.) Een man kan niet meer dan met éénen mond eten." Een matige mond maakt 't aai (zie LIS). Een ongevulde mond heelt ongeval tot een doelwit. (Zie DOEL.) Een open deur, een open mond — Dat valt er veel in den grond. (Zie DEUR.) Een schaarse mond is't huis gezond. (Zie AUS.) Een schoone mond stort wel vuile woorden uit. Een zwijgende mond kan niemand melden. Eigen mond liegt er niet om. Elk gapen, naar zijn mond groot is. Elk preken, naar zijn mond staat. En tijd en stand komt uit Gods mond. (Zie GOD.) Er zal geen spinneweb voor zijn mond groeien. Gaat er iets naar uw wil, veeg uw mond, en houd u stil. Gebraden baas loopt den slaper niet in den mond. (Zie HAAS.) Geen spies maakt zulke diepe wonden, als achterklap en boze monden. (Zie ACHTERKLAP.) Gierigheid is niet verzadigd, voor zij den mond vol aarde heeft. (Zie AARDE.) Gij behoeft uwen mond daar niet op klaar te houden. (Zie de Bijlage.) Gij haalt mij de woorden uit den mond (ook wel: Dat wilde ik juist gezegd hebben). God laat het water wel aan den mond, maar niet daarin komen. (Zie GOD.) God schept geen mond, of Hij schept er ook brood voor. (Zie BROOD.) MO:ND Gods naam te nemen in den mond, Pastalle plaats noch allen stond. (Zie GoD.) Grage monden maken ledige schotels. 18 Haar mondje gaat als de pan te Vastenavond. 19 Hand voor mond Is gezond. (Zie HAND.) Heb je mij gebruid, ik zal je weer bruijen, zei Aart, en hij brak eene luis de tandefi uit den mond. (Zie AART.) e Hem is een stuk spek ja den mond geworpen. 20 [ Dat wil zeggen: hij durft voor zijn gevoe- len niet uitkomen, met andere woorden: hij houdt den mond gesloten. Men zegt dit van iemand, die is omgekocht. Een stuk spek is hetgeschenk, dat hem in den mond geworpen is, dat is: waardoor hem de mond wordt gestopt. ] 15 Campen bl. 138. Gheurts bl. 37. Sartorlus tert. v.3. Tuinman I. bl. 197, II. bI.16. v. Moer- beek bl. 368. Meijer bi. 61. v. Eijk II. nal. bl. bl. 46. 16 Onte bl. 477. Sel. Pros. bIITB. *° 17 Oampen bl. 60. Meljer bl. 34. 18 v.d. Vennebi. 80. 19 v. Wassberge Frijen bi. 68. % Sartorius pr. VII. 3. 13 MOND. Het doet het harte goed, dat de mond zijnen nood klaagt. (Zie HART.) Het geld bindt den mond toe. (Zie GELD.) Het geluk is rond: Het valt den eenen in de hand (of: den aars), en den anderen in den mond. (Zie AARS.) Het geschrift spreekt, als de mond zwijgt. (Zie GESCHRIFT.) Het jaar heeft een mond gekregen. (Zie JAAR.) Het is al rauw en wrang, Sad mond der dwaas uitgeeft. (Zie DWAAS.) Het is een held met zijn mond. (Zie HELD.) Het is een kostje naar zijn mond. (Zie KOST.) Het is een ongezogen mond. Het is een ravelbek: zijn mond staat nimmer stil. Het is een verwend mondje. (Zie de Bijlage.) Het is een zuurmond: hij ziet niet anders, dan of bij zakken scheuren wil. (Zie de Bijlage.) Het is goed, dat men den mond opendoet, en de tanden sluit. Het is: hartje, wat lustje? mondje, wat begeer je? (Zie HART.) Het is hem in den mond geslagen. Het is maar mond-tergang (of: Dat is de mond gelegd). Het is mondjes maat. (Zie MAAT.) Het is niet naar zijn mond (of: tand). Het is noodig, dat men een gebit in den mond doet. (Zie GEBIT.) Het is voor uwen mond niet gekookt. Het meel, al was ’t ook duizend pond, Stopt nog niet eens ’n klappers mond. (Zie KLAPPER.) Het moet hen zoo in den mond loopen. Het moet of ten mond, of ten teenen uitzweren. Het smelt als boter in den mond. Het ware mij leed, dat ik er mijn’ mond nog meer van op deed. Het was, of een engeltje in mijn mond (of: op mijn tong) p.... Het behoort wel brij (of: meel) met groote (of: volle) koppen, Die allen klappers (of: zotten) den mand zal stoppen. Hij blaast heeten koud uit eenen mond, Die doet gelijk de aap: die heeft den mond vol, en wil begeert nog te eten. Hij doet zijn mond op het nachtslot. Hij geeft het hem in den mond. Hij geeft veel met den mond, maar de handen houden het vast. Hij baalt eenen lekkere (smerige, of: vette) mond. Men zegt dit in ’t algemeen van gasten, die een smulpartij zijn genomen, maar bepaald van bruiloftsgasten. Hij heet de bijbel wel in den mond, maar niet in de handen. 16 Tuinman I. bl. 387. Mulder bl. 82. Moederwagen. 17 Sartorius sec. V. 38. Tuinman I. bl. 238, II. bl. 218. Kerkboven bl. 56. Harrebonte Kind bl. 2. Tulman I. bl. 336, II. bl. 309. 18 Hij heeft een dubbele tong (of: twee tongen in de mond (ook wel: Hij is tweetongig, spreekt met twee tongen). 19 Hij heeft een gebit in de mond. (Zie: Hij heeft een' kinderachtigen smaak in de mond en neemt er een stukje, om die te verdrijven.) 20 Hij heeft een kwaad blad in zijn mond, BLAD. Hij heeft een' mond als een vischwijf. Hij heeft een' ongewassen (of: vuile) mond. 21 Hij heeft er de mond vol van. Hij heeft er zijn' mond op gemaakt. 22 Hij heeft geen slot (of: geen' toom) in de mond. Hij heeft de stront uit de mond gehaald. Hij heeft hem een been in de mond gegeven om te kluiven; daar zal hij genoeg aan te doen hebben. (Zie: BEENDEREN.) Hij heeft mondgenoeg, maar gaapt te wijd... Hij heeft ook al een' zilveren lepel in de mond. (Zie: LEPEL.) 23 Hij heeft zijn' mond misgepraat. Hij houdt hem de mond open. Hij is al, wat men met monden proeven kan, Hij is niet op zijn mondje gevallen. 24 Hij is op zijn' mond gezet, Hij is stout met de mond. Hij is te rijk in de mond. Hij kan geen veer van de mond blazen. Hij kan van zijn mond geen' zak maken. Hij kan zijn mondje goed roeren. Hij kan zijn’ mond niet digt honden. 23 H5j kijkt hem de brokken uit den mond. (Zie Hij klapt, zoo het hem in den mond valt. 234 Hij kookt hem de saus naar den mond. 3% Hij liegt, zoodra (of: zoo dikwijls) hıj den opendoet. 26 - Hij loopt hem in den mond. 27 toe met neus en mond. 28 (Zie de e. [Men bezigt dit spreekwoord , war mand met de grootste aandacht aan den Bee wijdt. Hai onewyentlijke wild kennen geeft, dat neus en mond den 06 hulpzaam zijn.) Hij mag zich den mond daaraan likken. Hij neemt geen blad voor den mond, (Zie Hij praat met zijn’ mond, en derijke lui etenet (Zie LIEDEN.) Hij praat zijn’ mond voorbij. Hij reist ver met zijn’ mond. Hij roert de mondtrommel. Hi smeert hem den mond, en geeft hem eenen € aarin. (Zie DREK.) Hij smeert hem-honig om den mond. (Zie HoNS 19 Tuinman I, bl. 59. % Bervilius bi. 38. 21 Tulaman L bl, 217, 353, Everis bl. 37. IE. bL 87. 233 Moss bi. 32. 33 Oampen bl. 21. Meijer 1.10. Bogast BL % Adag. quadam bi. 38. Adag. 865 Bartorlus soe. I. && Adag. qumdam D.ER. 8 Oampen bi. 83. %7 Tuinman I. bi. 363. Everts bi. 217. 3 Bartorius sec. V. @. Tuinmaa 1. bi. 206. BED. seit al fiksch op de mondharp. (Zie marr.) pitst er den mond op. Seks, alsof hij den mond vol had. (Zie hoed.) Ze kreeg uit den mond. (Zie vrouw.) Ze vroeg wit, met twee monden. (Zie baas.) Ze zat, alsof ze de klem in den mond had. (Zie hoep.) Ze zat, alsof ze den mond vol tanden had. (Zie dach.) Ze zat, alsof ze een lap in den mond had. (Zie dak.) Ze, alsof ze geene tong in den mond heeft. (Zie kalf.) Ze keek, of hem de tong in den mond aangewassen. Ze zag: Hij heeft zijn tong verloren. (Zie kalf.) Ze keek, of hij den mond vol knikkers heeft. (Zie knikker.) Ze stak overal zijn mond in. (Zie koos.) Ze nam het brood uit den mond. (Zie brood.) Ze ging te diep in den mond. (Dat is: hij zuurde de zaak te nauwkeurig aan. In gelijken zin zegt men, als iemand het van de kousje weet, dat hij het hemd van vraagt.) Ze was in den mond, of het hem de tanden ook verwijderde. (Zie kaak.) Ze voelde de brokken in den mond. (Zie brok.) Ze tikte tak tak, dat de schijven hem in den mond vielen. (Zie schijf.) Ze kreeg zoon mond zoo vies als een boer, die drinkt uit tinnen kommen. (Zie boer.) Ze keek met zijn mond naar den Haag. (Zie Den Haag.) Ze gaf geen mond aan steken. (Zie stok.) Ze wilde den mond niet openbreken. Ze wilde wel blazen, maar hield het meel liever in mond. (Zie meel.) Ze deed alles met zijn mond. Ze richtte den mond niet verkeerd aan maken. Ze liet zijn mond niet aan vuil maken. Ze ging van den mond ten hemel gaan. (Zie hemel.) Ze deed al, wat hem voor den mond kom( of: zei het, zoo als het hem in den mond waa) . (Zie waa.) Ze had een grooten mond open. Zo een' mond op als een oven. Bet hem naar den mond. Denkt niet verder, dan zijn neus lang (of: dan van den neus tot den mond). Voor hem, uit zijn' mond sparen. Maak het zo klaro zeggen, of hij de druif in den bak. (Zie DRUIF.) Zo, er lag een schijn, al sloeg men hem op den riet. MOND. Hoe langer hoe harder, zei het hart, en het liep den hond in den mond. (Zie HART.) Hongerige monden zijn haast te lokken. Honig in den mond en een scheermes aan den riem. (Zie HONIG.) Iemand aan den mond blijven hangen. Iemand den mond snoeren (of: stoppen). Iemand de pap in den mond geven. Iemand de woorden in den mond leggen. Iemand de woorden uit den mond zien. Iemand een' brok in den mond werpen. (Zie BROK.) Iemand een vies mond geven. Iemand een gebit in den mond leggen. (Zie GEBIT.) Iemand naar den mond praten. Iemand op den mond slaan. Volslagen toestemmen. Ik heb eenen mond, die ik te eten geef: die moet spreken, wat ik wil. Ik meende, dat hart en mond Een ding was. (Zie DING.) Ik wil om de keur van den balk (of: van de trep- pen) niet vallen (of: niet opstaan, ook wel: uit mijn’ mond niet spuwen). (Zie BALK.) Ik wil spelen mondje twe (of: digt). 22 Ik zal mijne hand op den mond leggen. (Zie HAND.) In alle landen bijten de honden En lasteren de monden. (Zie HOND.) In eenen gezonden monu is alles zoet. 23 In eenen toegesloten mond komen geene vliegen. 24 Is de brok groot: zet er uwen mond naar. (Zie BROK.) Krijg ik uwen daim of vinger in den mond, ik be«- loof u: ik zal ze bijten. (Zie DUIM.) Melders mond liegt niet. (Zie MELDER.) Men behoeft veel hooi, om allen man den mond te stoppen. (Zie H001.) Men behoort niemmands dooden mond te beliegen (of: te onteeren). 25 Men belooft wel met den mond, wat men met.den voet betaalt. Men dient ieder naar den mond te spreken, ofzijne eigene lippen te sluiten. (Zie LIP.) Men fluit er naar den mond. 26 Men kan hem den mond met een paardenhaar open- maken, maar met geen kabeltouw weer sluiten. (Zie HAAR.) Men kan hem eerder een’ tand uit den mond trek- ken, dan een’ duit uit den zak kloppen. (Zie DUIT.) Men kan hem niet verstaan, al zat men ook in zijn’ mond schoenen te lappen. Men kan niet te gelijk blazen, en het meel in den mond houden. (Zie MEEL.) Men moet geeue vrijster zoo hard aan den mond kussen, dat haar lıet hart zeer doet. (Zie HART.) Parken A 232°. Gheurts bi. 31. Zegerus bI.38. M.I2. de Brune bi. 42. Bartorkus pr. #. v. Albemade bi. 133. Talnmas 1. bi. ID tder. (unten tn 0 v. Waseberge Frijeon Bımemn 1. U. 25. Gales bi. 40. Krerte bi. 348. 