title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Google This ıs a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before ıt was carefully scanned by Google as part of a project to make the world’s books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear ın this file - a reminder of this book’s long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google ıs proud to partner with lıbraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work ıs expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text ıs helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. "My gedenkt,, dat, als eens de Heeren Staten van Holland , hoewel hun werks genoeg over- schoot, zeer genegen schenen tot scheiden , om eenige Heilige dagen te vieren, de Heer VAN OLDENBARNEVELT zaliger gedachtenis, prijzende hunnen ijver, nochtans om hunne Ed. Groot Mog. tot blijven te bewegen, daarby voegde: Qui non cessat bene Jacere, non cessat orare.”’ (Die niet aflaat van weldoen, laat niet af van bidden.) HOOFT aan VONDEL, 27 Juli) 1646. (Brieven, no. 788.) —nnn un nn nn ma nn men GEDRUKT Bi) GIEBEU & DUMONT TE UTREEHT. UQ 41%: VOORBERIGT. Noode stel ik den lezer te leur, die door eene voorbarige aankondiging verleid, bij het openen van dit Iyvig boekdeel de voltooyjing van min arbeid hoopt te vinden. — De rük- dom van zaken, het gewigt der te behandelen stof bieten zulke beknoptheid niet bbe. — Moge de grondigheid van het onder- zoek vergoeding schenken voor de üdele verwachting ! Toch is het moejjelijkst gedeelte der gansche taak volbragt. — Rum twee honderd bladeijden waren gewijd, vooreerst, aan de schets van den werkkring van den Advocaat-Raadpensionaris van Holland en West-Friesland, van PAULUS BUYS af’ Lot LAU- RENS PIETER VAN DE SPIEGEL ingesloten, — bij de beschouwing van welk ambt, menig punt van vergelüjking met de heden- daagsche Ministers van Buitenlandsche Zaken werd aange- roerd; — ten andere, aan de witeenzetting der handelingen van het twaalfjarig Bewind van BuYs, aan de onlvouwing der Zuid-Nederlandsche en der Hollandsche Politiek, met hare zeer witeenloopende strekking ; aan de beschrüjving eindelyjk van de Negotiatien met ELIZABETH na den moord van WILLEM 1, van vI VOORBERIGT. het bedrjf van LEICESTER en van den mannelijken tegenstand , den Landvoogd door OLDENBARNEVELT geboden. — Juist toen werd ik met het keurig geschrift van Dr. R. FRuIN 1) begif- tigd, waarin ık mine eigen stelling terugvond, dat de Repu- bliek der Vereenigde Nederlanden met het jaar 1588 een’ aanvang neemt. — Naar aanleiding van eene dit gevoelen be- vestigende merkwaardige plaats wit de Verhooren van den on- gelukkigen Advocaat, wien de Heer FRUIN eene 200 schoone hulde heeft gebragt, had ık reeds begonnen, vun gemeld tijd- stip af 2), wit de Staatsbesiuiten en de depeches van züjne diplomatische Agenten 3), het persoonljk aandeel van Hol- lands Minister aan het bestier der internationale betrekkingen in het licht te stellen. — In dit opzigt heb ik getracht de leemte aan te vullen, welke de scherpzinnige Schryver betreurt ). Oordeelt welligt vemand, dat het tijdperk van BUYS eene 200 groote uitvoerigheid niet behoefde, ik zoude mij verdedigen met te doen opmerken,, dat nog in onze dagen practische Staats- lieden hebben getoond, de kennis van die in de Archwen be- dolven Negotiatien 5) te waarderen; dat de Britsche Gezant te ’s Hage, Sir EDWARD CROMWELL DISBROWE, een afschrift van de diplomatische bescheiden betrekkeljjk den hamdel met ELIZA- BETH, Aeeft verzocht. Ik zoude wijzen op het in 1852 door den beroemden Noord-Amerikaanschen Secretaris van Staat voor de Buitenlandsche Zaken, DANIEL WEBSTER, met geestdrift herdacht beleg van het heldhaftig Leiden 6); op de bij dezelfde ge- I) Tien jaren uit den tachtigjarigen oorlog, 1588—1598, Leiden 1857, bl. 21. 2) Zie bl. 241 volgg. 3) Verg. de Bijlagen XLV, bl. 167, XLVII, bl. 180. %) FRUIN, bl. 41. »Slaan wij dejregisters op der resolutiön van de Staten van Holland, nergens vinden wij een blijk van zijn invloed.” 5) Verg. Bijlagen XXXII— XXXIV, XL enz. bl. 113.” — 120, 142 volgg. 6) An Account of the Saint-Nicholas Society Banguet (May 1852, New York) p. 11. »I have not two arms —- I cannot say, like the glorious Dutch who defended Zeyden, that I have one arm to eat and another with which to fight,” enz. VOORBERIGT. vu legenheid erkentelyk vereerde staatswyjsheid van ons voorge- slacht, dat den Grondleggers der onaf hankelykheid in de nieuwe Vereenigde Republiek ten toonbeeld had gestrekt; op den ddär gehuldigden hooghartigen zin dier eenvoudige burgers, die niet slechts het uitheemschejuk hadden afgeschud, maar allengs van de eerste Kroonen van Europa den titel van Hoog Mogende Heeren 1) Aadden afgedwongen. — Ik vrees niet dat iemand mi het verwijt zal doen, te lang bij het Ministerie van OLDENBARNEVELT verwijld te heb- ben. — Of is het niet, by het aanschouwen der dikwerf vryj- willige vernedering vun de, naar het scheen, magtigste Kabi- netten in onzen tijd, een zielverheffend genot het fier en zelf- standig gedrag der jeugdige Nederlandsche Regering gade te slaan, die zich van de banden der onmondigheid had weten los te maken ? Nagenoeg aan het einde gekomen van het overzigt van OLDENBARNEVELT'S diplomatische bedrüjvigheid, werd ık bij het lezen der Inleiding door den Heer GROEN VAN PRINSTERER vÖör het onlangs verschenen Tweede Deel der Archives de la Maison d’Orange Nassau geplaatst, aangenaam verrast door den in me- nig opzigt welwillenden toon, dien de talentvolle verdediger van Prins MAURITS jegens den grooten Staatsman bezigt, wien hy althans niet van Spaanschgezindheid beticht 2). — Hoeveel 1) An Account p. 18, 19. »Like the burgher rulers of Holland, the Chiefs of our revolution, plain and untitled at home’, claimed to be addressed from abroad as »Zigh and Mighty, Hoogh Mogende Heeren ;” and to address as equals, as they still do, any friendiy Monarch in the style of Dutch Diplo- macy, as »Great and good F’riend.” (Speech van the Hon. GULIAN CROM- MELIN VERPLANCK). Medegedeeld door een der feestgenooten, den Heer oud- Inspecteur van Administratie bij de Marine, A. COSIsK. 2) Verg. Archives, p. CIX. »Je desire admettre, jusqu’ä preuve du con- traire, la declaration solennelle de BARNEVELT au peuple & son heure derniere: ne croyez pas que je sois traitre & la patrie,” enz, viI VOORBERIGT. verdienstelyjks in de kenscheising van 's Lands toestand van 1600-1625, door den geleerden Uitgever beproefd, ongetwij- feld ligge, den verderfelijken imvloed van den beginselloozen JACOB I 1) 09 de verkouding van MAURITS lot OLDENBARNEVELT, 09 den oorsprong der Synode van Dordrecht, gaat de Heer GROEN met stilzwjgen voorbij. — Hoe dankbaar wi voor de weder in overvloed medegedeelde stukken wit het Vorstelijk Archief' be- hooren te zuyn, men heeft reden zich over de schraalheid, 200 niet over het volstrekt gemis der brieven te verwonde- ren, welke in de treurige jaren A64T—A619 tod den Prins door de Mannen gerigt zujn, die in het beramen en volvoeren van den aanslag van 29 Augustus AGA8 met al zujne gevolgen onbetwistbaar eene rol vervulden. — Niet een enkele brief van Koning ıACoB, den schepper der Synode 2), noch van zijn’ Ge- zant CARLETON; geen van MAURITS aan een’ hunner ; niet een van den wraakgierigen oud- Ambassadeur FRANCOIS VAN AERSSEN, vor den dag waarop OLDENBARNEVELT, HOGERBEETS &% DE GROOT in den kerker werden geworpen 3); niet een van den sints het ontslag van dien hooggeplaatsten zoon, op den Advocaat ver- bitterden Grifier der Staten-Generaal, CORNELIS VAN AERSSEN ; niet een eindelijyk van de beleiders der inhechtenissielling, Ge- deputeerden ter Generaliteit. — De Heer GROEN VAN PRINSTERER kon voorzeker niet meer schenken dan hy vond; maar heeft hij zelf in het streven naar waarheid, niet nu en dan, zoowel als zyne lezers, zich afyevraagd, welk belang zij, die voorheen een 1) Den 21 Maart 1613 had de Koning erkend: »Perperience nous a fait cog- noistre, qu’a grand peine telles disputes se terıninent par debats des Theolo- giens; ains qu’il est plus convenable les assoupir par authorü& publique en faisant defense”’ enz. Brief aan de Staten van Holland. Register 1613, fol. 24. 2) CARILETON 8 Mei 1619. Leitres T. III, 81: »Ils n’ont point heite ä dire ouvertement eu pleine assemblee, que ce Synode qui a, pour ainsi dire, donne une nouvelle vie ä cet Etat, est Z’ouwurage de Votre Majeste.” 3) Maar twee, na den coup d’Etat. Z. p. 554 auiv. (27 Sept. 9 Oct. 1618). »Vous avez conduit, schrijft vaN AERSSEN uan MAURITS, nostre oeuvre & deux doigtz de sa perfection.” — Wat haperde er nog aan? VOORBERIGT. IX 200 groot aanlal bescheiden hebben vernieligd, kunnen gehad hebben, om de waarheid te schuwen? Zum niet vermoedelijk de sporen van medepligtigheid voorbedachteljk verduisterd, ust vrees dat de daad in hare naaktheid al te afeigteiyk ge- weest ware? Wat hiervan zij, met verwyzing tot heigeen ik meende in de laatste bladen van dit boek den Heer GRoEN te moeten ant- woorden, bepaaldelyk wat het te breed witgemeten gezag be- treft, hetwelk MAURITS aan WILLEM LODEWIK zoude hebben toe- gekend, en voorts met opzigt tot het tegen OLDENBARNEVELT ge- slagen vonnis, — onderwerp ık deze vrucht van naauwgezette nasporing der bronnen aan het welwillend oordeel van des- kundigen, in de cerste plaats van hem, wien ik bestreden heb. — Ik eindig met de betuiging van min harteljjken dank aam hen, die door het onbekrompen gebruik van stukken wit openbare of bijeondere Verzamelingen, min’ arbeid hebben be- vorderd. Aan het Ryks-Archief, aan dat van Utrecht en Gelderland, ben ik veel verschuldigd; voorts aan de goedheid der HH. Jhr. Mr. Hu. 5. VAN DER HEIM, RETHAAN MACARE en Ridder PAUW YAN WIELDRECHT ; aan de HH. Mrs. L. c. LUZAC, KOENEN, O. VAN REES en Dr. ScHoTEL. — Zalikmy by voort- during, in gelyke aanmoediging verheugen ? UTRECHT, 4 Augustus 1858. INHOUD. EERSTE GEDEELTE. ) Bladz, INLEIDING.. .vcececocerooncncnnnnc TOTEN a 1-9. EERSTE HOOFDSTUK. Bestuaur der Diplomatie. Raadpleging bij de Staten-Generaal en Provinciaal, en in de Vroedschaps-Col- loglön nun ea ee ee . 10-19. TWEEDE HOOFDSTUK. Buitenlandsche betrekkingen der Sou- vereine Provincien en der Gemeenten.o.usescocernonunenes 20—47. DERDE HOOFDSTUK. Het Geheim Besogne van H. H. M. of de Gedeputeerden tot de Buitenlandsche Zaken......sorer.. 48-61. VIERDE HOOFDSTUK, De Griffier en de Agent van H.H.M. 62—94. VIJFDE HOOFDSTUK. De Thesaurier-Generaal der Unie..... 95—128. ZESDE HOOFDSTUK, De Stadhouder, Prins van Oranje...... 129-309. BIIJLAGE I—KXXU.....0000sennaunnonuenerennenennnne 1m14le TWEEDE GEDEELTE. — Eerste Stuk. ZEVENDE HOOFDSTUK. De Advocaat-Raadpensionaris van Hol- land en West-Friesland...ocsorcsonnorsenonnenencnnnnnn 1—82. Ministerie van PAULUS BUXS (1572—1584).ooooccneocnncnen. 83—167. Ministerie van J0OHAN VAN OLDENBARNEVELT (1586—1618)..... 168 volgg. I. Betrekking tot Spanje...... a ER EERE TE 241— 263. II. Betrekking tot Prankrük..ıuerenunenersnen her 263 290. Biadz. III. Betrekking tot Eingeland en Schotland. «ever eencerecne 291—325. IV. Betrekking tot Zweden en Denemarkene use: sseenucnnn. 325 - 345. V, Betrekking tot de Evangelische Keurvorsten en Vorsten , tot het Hanzeverbond ....oorsornneunennenenrernonnenne 345—372. VI, Betrekking tot Rusland en Polen. .v..ecsosnoncununeee 372—888. VII. Betrekking tot Veneti£ en Savoy. oeooenueonnnuenenen 388—400. VIII. Betrekking tot Turkije — Algiers — Tunis — Marocco. 400—414. IX. OLDENBARNEVELT’S koloniale Politiek.. u. .scnsneoonencne 414-481. BESLUIT. aa nn ei 43 1409, BIJLAGEN I—LII..o.osocsonsonenunneennnennn nn sseree 1202. DRUKFEILEN. Bladz. 340. »Van den Ambassadeur van JAacoB ı te Kopenhagen, SINCLAIR.” Lees: Van den Ambassadeur bij sacoB ı, uit Kopenhagen. Verg. DUDLEY- CARLETON, Lettres 1I, 212: »le Chevalier ANDBE SINcLAIR, gentilhomme Fcossois, depuis longtemps au service du Roi de Dannemarck,” euz. DE RBEDTZ, Reöpert. histor. et chronol. des Traites conclus par la Couronne de Dannemarc, p. 82, noemt hem »A. de SINCLAR.” Bladz. 401. »Poogen” ses: Hoogen. ZJEVENDE HOOFDSTUK. DE ADVOCAAT-RAADPENSIONARIS VAN HOLLAND EN WEST-FRIESLAND. Tot hiertoe heeft men in de schets der collegiale Staats- inrigting van de Nederlandsche Republiek, nergens een eigen- lijken Minister van Buitenlandsche Zaken ontwaard. — Men zoekt dien vruchteloos. Zelfs in het bestier der internatio- nale betrekkingen, die bij uitstek eenheid en veerkracht vorderden, merkt men verscheidenheid van inzigten en een’ strijid van belangen op, door de beginselen van het Staatsregt der Unie aangekweekt. — Toch overwon eerlang Hollands beslissend overwigt de onnatuurlijke hinderpalen; en schoon de Vereenigde Nederlanden door de Vergadering der Staten- Generaal naar buiten werden vertegenwoordigd, noch de weke- lijks afwisselende Voorzitter van Hun Hoog Mogenden, noch hun bestendige Griffier of het uit den boezem der Vergade- ring gevormd Besogne, hield den draad der diplomatische geheimen. — Een allengs opgeklommen en in aanzien boven anderen gestegen Ambtenaar der Edelen en Steden van Hol- land, hun regtsgeleerde raadsman, de Advocaat van den Lande, sedert Raadpensionaris genoemd, was bestemd om niet enkel uit naam van &@ne Provincie, maar ten behoeve der gansche Unie, meer dan iemand op het gebied der Diplomatie bedrij- 1 2 vig te ziin. — Hij, die voorheen onder de Grafelijke Rege- ring, zoo vaak ten love, ook buiten Holland, de vrijheid en regten der ingezetenen had voorgestaan 1), en nu en dan, ook zendingen had vervuld, vrede of oorlog betreffende, scheen meer dan eenig Minister der opkomende Republiek, door het verleden aangewezen om bij monde of in geschrift de nationale onafhankelijkheid te helpen vestigen, en Nederland in het Staten-stelsel van Europa eene eervolle plaats te verzekeren. Groot nogtans en treffend is het verschil tusschen den nederigen werkkring van een’ AERT EN ADRIAAN VAN DER GOES, ’s Lands achtbare Advocaten onder KAREL V en PHILIPS u, of van ALvA’s moedigen tegenstander VAN DEN EYNDE, in den ker- ker te Brussel overleden, en het veelomvattend en glansrijk gezag van Hollands eersten Staatsdienaar na de afschudding van het Spaansche juk. — Het verschil is zoo aanmerkelijk, dat het den Raadpensionaris HEInsIus, te midden der verba- zende beslommeringen van den Successie-oorlog, welke den wakkeren Grijsaard niet konden overstelpen, onmiskenbaar voor den geest zweefde, toen hij zich in 1707 tot het te boek stellen der voornaamste antecedenten van het gewigtig ambt verledigde 2). — Vöör hem hadden OLDENBARNEVELT en cATS, de een in de kunstelooze taal van den Staatsman, de ander in dichtmaat 3), de pligten aan hunne bediening ver- 1) arorıus, Annal. L. IV. »Sed -perpetua est dignitas Hollandise Advo- cati. Is Principum temporibus vox erat publicae libertatis, utque tunc peri- culis, ita mutatä Republich auctoritate praecipuus,” enz. Verg. wegens de oudste Lands-Advocaten, KLuIıT, ist. der Hollandsche Staatsregering , IV, 303, en in ’t algemeen over de geschiedenis van hei ambt, Mr. 7. G. H. van TETS, Diss. Hist. Jur. Publ. continens Hlistoriam muneris Consiliarii Pensionarii Hollandiae (L. B. 1836). 2) Korte Chroniek van het Ruadpensionaris- Ambt. (1544— 1707), H. S. fol. (Archief vaAN DER HEIM). 3) cats, Twee-en-tachtigjarig Leven: »Den Staet gaf my de magt om voor te mogen stellen, En op den Lantdag selfs de stemmen op te tellen, 3 bonden, duidelijk, maar niet volledig beschreven. — Immers leeren wij uit hunne voorstelling, wel het dagelijksch bedrijf van den gewonen tolk en bestuurder der raadplegingen van Hollands Staten kennen ; maar op verre na niet, den geheelen omvang van een post, die, naar de klagt van vAN DE SPIEGEL, in zorg en arbeid geen wedergade had; genoegzaam univer- seel, en zich tot alle onderwerpen van het Staatsbestuur, »z00 binnen als buiten ’s lands,” uitstrekkende !). — Waar OLDENBARNEVELT in Zijne Remonstrantie of Verweerschrift van 20 April 1618, vier maanden vöör zijne hechtenis, de taak van den Lands-Advocaat ontvouwt, gewaagt hij met geen enkel woord van de diplomatische en finantiele beslommerin- gen. — »Mijne last, dus sprak hij tot de Staten van Hol- land, is vooral ende principalijck bestaande, in ’t voorstaan van Uwe Ho. Mo. ende der Landen hoogheden ende gherech- ticheden : de convocatie van uwe Ho. Mo. Vergaderinghe te hel- pen besorghen: alle Propositien in deselve te doen: de remon- strantien ende requesten aan Uwe Ho. Mo. te ontfanghen ende op sijnen tijdt te presenteren; daarop ende op al ’t ghene in de Vergaderinge voorkomt, metten Heeren Edelen te consulteren, ende na deliberatie, ’t ghene by deselve of een- parich, of by de meeste stemmen goedtghevonden is, voor hare opinie te verklaren, ende met redenen naa gelegent- heyt te bevestigen. Daarna de opini&n van de Steden te vraghen, bij de meeste stemmen te concluderen, ende te be- vorderen (na vermoghen) dat het gheresolveerde geöffectueert werde 2).” Voor de bijeenroeping derhalve der provinciale dagvaart, voor het beleid der zaken aldaar, voor de uitvoering der En nadat yeder lidt zijn reden had geuyt, Ten dienste van het Lant, te maecken het besluyt.” 1) Brieven en Negotiat. III, 66. (Resol. van Holland, 24 Sept. 1794). 2) Remonstrantie, in de Waarachtige Historie van J. v. OLDENBARNEVELT (uitg. van 1670) bl. 189. * 4 Staatsbesluiten, was de Advocaat onontbeerlijk 1). — Maar dat het bestuur der buitenlandsche betrekkingen, welverre van tot den eigenlijken kring der bemoeijingen van dien Minister te behooren, daarvan oudtijds met ronde woorden was uitgesloten geweest, herinnerde een schrander Regent omstreeks het einde der Republiek 2), en kon uit de Instructie van den Raadpensionaris, die gedurende de droevige jaren der wederwerking na OLDENBARNEVELT’'S ondergang het bewind aanvaardde, gemakkelijk bewezen worden 3). — En wat het beheer der geldmiddelen aangaat, im het fraai Rapport van 5 Mei 1728, op aandrang van SIMON VAN SLINGELANDT uitge- bragt, werd uitdrukkelijk verklaard, dat het gedruik, meer dan zeker Artikel van zijne Instructie, den Raadpensionaris »gegeven heeft een soort van Superintendentie over de Finan- tien, schoon te veel geoccupeerd zijnde met de zaken van Staat, om zich van die Superintendentie te acquiteren naar den eisch van ’t werk #).”” — Zoo zijn wij dan wel genood- zaakt in een dieper onderzoek te treden van den aard en de grenzen der nu eens besnoeide, dan weder ongemeen uitge- breide bevoegdheid van dien Minister. De ons welwillend verstrekte eigenhandige aanteekeningen van HEINSIUS versprei- den, hier en daar, een nieuw licht; en de wijzigingen, welke het Berigtschrift van den Advocaat-Raadpensionaris in den 3) Vreemd is het, dat OLDENBARNEVELT zwijgt van het lastig op schrift brengen, minuteren en registreren der Staatsbesluiten. Doch verg. de Ver- hooren (Utrecht 1850) bl. 265, No. 123. 2) VAN GoENs in het Politiek Vertoog, bl. 227, (oude Instructie, Art. 28 en 29). Z. ook KLuit, Hist. der Holl. Staatsreger., UI, 338. 3) Instructie van 25 Julij 1626. »Doch en sal hem niet vervorderen eenige correspondentien te houden, mondelinge of bij geschrift, met Koningen, Prin- cen , Vorsten, Republieken, Steden, Gemeenten, Ambassadeurs, Agenten, nochte anderen, binnen of duyten den Lande, van saken die secreet zijn en den staat van den Lande aangaande, ten ware sulks by expresse Resolutie van de Staten worde geordonneert.” 4) VAN DE SPIEGEL, Brieven en Negot. III, 67. 3 5) loop van twee eeuwen achtervolgens heeft ondergaan 1), too- nen inzonderheid de meer of min zelfstandige of onderge- schikte verhouding aan van den Staatsman, die in de Aristo- eratie het meesterschap kon voeren, of gedrongen zijn den Prins-Stadhouder naar de oogen te zien. In de tweede helft der XVIll® eeuw, na de verhefling van wiILLEM ıv tot het Erf- stadhouderschap der Unie in de beide lijnen, vrouwelijke zoowel als mannelijke, vond PIETER STEYN zich in eene be- trekking geplaatst, die ten opzigte van de fiere Prinses- Gouvernante, Anna, in hoofsche onderdanigheid ontaardde 2). Sedert in het jammervol tijdperk der onder den zwakken wıL- LEM vV gerezen beroerten, was het den Patriotten tot ergernis, dat even als de President der Staten-Generaal, zoo ook de Raadpensionaris van Holland de ongevergde gewoonte had, zich iederen morgen, vöör den aanvang der Vergadering, tot den Prins te begeven, om hem op de hoogte te houden van de zaken, die ter beraadslaging moesten gebragt worden; en hetgeen die hoffelijkheid voor de Vertegenwoordigers der Sou- vereiniteit nog smadelijker deed achten, was, dal de Pre- sident der week en de Raadpensionaris zich moesten laten aanmelden en in de voorkamer met de hofbedienden wachten, »tot dat Z. Hoogheid tijd had om hun gehoor te geven 3).” Maar had niet reeds OLDENBARNEVELT zelf getuigd, hoe hij zich beijverd had, MAuRTTS »te secunderen:” hem tot zes-en- dertig malen, somtijds eene geheele maand en langer, somtijds 1) n’avaux, Negociat., IV, 5 berigt, dat de Amsterdamsche Staatsleden wilden »faire examiner dans l’Assemblöe des Ftats de Hollande, quel etoit le pouvoir de leur Gouverneur, quel etoit celui de leur Capitaine General, et quel dtoit celui du Pensionnaire de Hollande.” 2) GROEN VAN PRINSTERER, ZHandboek $ 609; BAKHUIZEN v. DEN BBINK, Overzigt v. het Nederl. Rijks-Archief, bl. 66. 3) Hist. Verhaal van de omwending in Holland, door een Hollandsch Pa- triot, (Parijs, 1788) bl. 87. Verg. ook de Republikein (Amsteld. 1795) Ise Deel, bl, 858. 6 minder, in de Legers bezoekende !); hoe hij vele duizend malen de trappen van ’s Vorsten kamer op- en af was gegaan, om tusschen de Staten en Z. Exc. »goede correspondentie en eenicheyt te bewaren 2)?” — En toch hij, die aldus nevens den Veldheer, de krijgszaken behartigde; die aan de listig beraamde en welgeslaagde verrassing van Breda niet vreemd was gebleven; die met H. H. M. naar Vlaanderen getogen, in angstige onzekerheid den uitslag van het treffen bij Nzeuwo- poort verbeidde, en gedurende den veldtogt met de Vergade- ring van Holland de vereischte briefwisseling hield 3), om voor de behoeften van den oorlog en van de Staatsdienst tevens, zorg te dragen; hij die sedert te Bergen-op-Zoom met den vijand onderhandelde #), en eindelijk te Antwerpen het Twaalf-jarig Bestand hielp sluiten, hij was het ook, van wien de Fransche en Engelsche Gezanten, WINWoonD 5) en DUDLEY- CARLETON, gelijk vroeger BUZANVAL eenstemmig melden, dat zijne ziekte of afwezigheid de voordragt, de behandeling en afdoening van elke, diplomatische of andere aangelegenheid belemmerde. 1) Negociations de RuUzanvaL (Leide 1846) p. 143, 248; »Le Sieur DE BERNEFELD revint hier du camp-avec obtestations et prieres de M. le Prince MAURICE,” enz. 2) Remonstrantie, t. a. p., bl. 212 volg. 3) Instructie en Commissie voor J. DE MYST, in het Register van Holland en West-Vriesl., 30 Junij 1600, fol. 239-241, Art. 5, en mijne uitgave der Lettres et Negociations de BuzanvaL (Annee 1600) Utrecht 1853, p. 82. A) Z. bij GacısarD, Actes des Etats-Generaux de 1600. Introduct. p. XCIV suiv,. en p. 779, (Negociations avec les Provinces-Unies). »Le Sr. DE BERNE- vELT a, de leur part, diet et responda en substance ce que s’ensuit,” enz. (28 Julij 1600). 5) Memorials of Affair of State in the reigns of Q. ELIZABETH and K. JAMES I, (London 1725) Vol. III, p. 216; »Qui (Ordines) aegrotante Domino BARNE- VELTIO nimis /eriat sunt,” (DICKENSON aan WINwOOoD, 11 Sept. 1610) p. 250: WINWOOD aan TRUMBULL te Brussel: »Our great Man, Monsieur BAR- NEVELT, is not yet delivered from his quartern ague,” enz. (11 Januarij 1610 %.) WINWOOD aan SALISBURY, 24 Aug.; 6 Sept. 1609, III, 62, 63. 7 Zoo onmisbaar bleek, na den val var hat Gemeenehbest, de voorlichting van den Minister te zijn, welken niet slechts Hol- land, maar de Republiek thans ontbeerde, dat de Staatsher- vormess van 1795 zeer spoedig op de aanstelling van een Raadpensionaris van het Bondgenootschap aandrongen, die het regt zoude hebben, om over alle voorvallende zaken bij H. Hoog Mog. te praeadviseren, en aldaar ook zoodanige voorstellen te doen, als hrj oordeelen zoude voor het Ge- meene Land dienstig te wezen. De Provinciön zouden voor het overige, van zijne praeadviezen en voorslagen naar wel- gevallen gebruik maken. Hij behoorde, zoo dikwijls hij kon, alle Generaliteits-Committes bij te wonen, en aldaar, evenwel niet dan des verzocht, zijn gevoelen over al hetgeen voorkwam, te uiten. In Aet byjzonder zou hij de Gene- raliteits-Besognes tot de Buitenlandsche Zaken ook moeten bijwonen, en daarbij mede eene praeadviserende stem heb- ben 1). Eindelijk moest hij bevoegd verklaard worden, om met de uitheemsche Ministers, die te ’'s Hage hun verblijf hielden,, te handelen en met de Gezanten der Republiek bui- ten ’s lands correspondentie te houden. — Gelijk de Staat, zoo zouden de Provinciale Vergaderingen, elk in den hare, een zoodanig Ambtenaar tot de dienst van het Gewest be- stemd en beperkt, onder den titel van Auadsman van Gel- derland, Raadsman van Holland, Raadsman van Zeeland enz. moeten benoemen, die met den Raadpensionaris van het Bondgenootschap in briefwisseing zouden staan 2). In dit mislukt ontwerp van revolutionaire regeerkunde, hetwelk een doorslaand bewijs oplevert van het nut, voorheen ten behoeve der Diplomatie uit de bedrijvigheid van den 1) In de Brieven en Negotiatiön van v. DE SPIEGEL heet het Geheim Be- sogne niet zelden het Bustenlandsch Besogne. Z. III, 27, 87, I, 102, 269. 2) De Republikein, Iste Deel, bl. 280 volg. (No. 33). — Z. wegens het ge- meen overleg tusschen de Raadpensionarissen van Holland en Zeeland, van DE SPIEGEL, Brieven en Neyot. I, 163. (Zesol. van Zeeland, 28 Febr. 1793). 8 Eersten Minister van Holland: getrokken, merken wij eene poginz op om aan de nieuwe orde van zaken een deel van het goede van lang beproefde instellingen te eigenen. — Want veel van hetgeen van ouds in een Stadhouderloos tijd- perk, tot de regten en pligten van den Advocaat-Raadpensio- naris werd gerekend, moest hier in weinig verschillenden vorm herleven. — Het gemis van het heilzaam :nitiatief 1), door dien Minister weleer in de veelhoofdige Collegiön geoefend, en hetwelk de logge ligchamen regelmatig had bewogen, scheen alleen daardoor vergoed te kunnen worden. Een zeer drukkende last, den voormaligen Raadpensionaris opgelegd, was de tegenwoordigheid in de Vergadering van drie Collegien: van Gecommitteerde Raden, van de Staten- Generaal, van die van Holland en West-Friesland. Nog had hij als hun bijzondere Pensionaris, de bijeenkomsten der ‚Edelen niet te verzuimen. Hoe overal, zonder nadeel van 's Lands dienst, te verschiinen? — De Instructie wilde, dat .hij des morgens en des namiddags te bekwamer ure een’ aanvang van de Vergadering van Holland zoude maken 2); trachtende tijdig de Generaliteits-Vergadering bij te wonen om aldaar de zaken der Vereenigde Nederlanden in ’t alge- meen, en van Holland in ’t bijzonder, te helpen bestieren. — Ook moest hij zich bij tijds tot de Gecommitteerde Raden vervoegen, om van hen te vernemen, wat zij noodig achtten ter Vergadering van Holland in overweging te brengen. — Viel er bij H. H. M. iets voor, waarop, zijns inziens, de Staten van Holland behoorden beschreven te worden, 200 !) DE LA BARRE DE BEAUMABCHAIS, Le Hollandois, ou Leitres sur la Hol- lande (Francfort 1738) 2e Partie Lettre 5° p. 20. »C’est & lui ä proposer les affaires, il va aux opinions, il forme les conelusions. — 11 est l’orateur et l’homme de confiance de l’Etat.” (Des Conseillers-Pensionnaires de Hollande). 2) Tegenw. Staat van Holland, I, 146 volgg. Beknopt had reeds PauLus MERULA (De Statu Reip. Batavicae Diatriba) p. 152 sq. de pligten van den Advocatus Provincialis beschreven. 9 moest hij den Gecommitteerde Raden daarvan kennis geven, en hunne bevelen, hetzij tot het beschrijven der Staten op eenige buitengewone punten, of in eenig ander opzigt nako- men. — De Raadpensionaris was geregtigd, de Leden be- scheidelijk te vermanen, hunne meening kort en beknopt voor te dragen, en moest zijne voorstellen zoo zoeken te beleiden, dat, in elke zitting, de zaken, in omvraag zijnde, ten besluite konden worden gebragt. — Uitstekend is de lof, dien tijdgenooten als de Amsterdamsche Burgemeester CORN. PIETERSZ. HOOFT en de jongere HUGO DE GROOT, aan het zeldzaam talent van OLDENBARNEVELT ter dagvaart ten toon gespreid, toezwaaijen 1). — »Ik heb, zeide HooFT, van stads- wege de Vergadering der Heeren Staten, van den jare 1584 tot het jaar 1610 mede altemet bezocht; dan ik heb, naar mijn oordeel, onder geene Vergadering, generaal noch par- ticulier, jemand kunnen toeschrijven zoodanige rijpheid van oordeel, wakkerheid, zorgvuldigheid, eenparigheid van ge- moed, en beleid van zaken, als ik meen gezien te hebben bij den Heere van OLDENBARNEVELT, Advocaat van den Lande van Holland en West-friesland.” — In denzelfden geest luidt de verklaring van den gewezen Pensionaris van Rotterdam en Gecommitteerde Raad. »Zijne manier van handelen in de Staatsvergadering, schrijft DE GRoOT 2), was verwonderlijk, zoo om den eerbied dien hij den Staten bewees, als om zijne bescheidenheid en bedaardheid waarmede hij de verschillende gevoelens aanhoorde, de redenen ter wederzijde wikte en woog en tot eenparigheid bragt, hetgeen hem altoos gelukte, behalve de laatste geschillen over de Godsdienst, door den onafgebroken tegenstand.” 1) (H. OALKOEN), OLDENBABNEVELD’S Eer verdedigd, bl. 30 volg. 2) Verg. de Verantwoordingh v. de wetteljcke Regieriny van Hollant ende West-Vrieslant, XX Capittel, fol. 278. De taal welke CALKOEN DE GROOT in den mond legt, wijkt niet in den zin, maar in de woorden, eenigermate van het oorspronkelijk oud-Hollandsch af, 10 Wie ooit in netelige tijden de stelselmatige wederstreving en de felheid van collegialen redetwist of wat men nu par- lementaire debatten heet, heeft gadegeslagen, zal misschien eenige gelijkenis bespeuren in de afmattende taak van Hol- lands Minister en in die, welke de Voorzitter van den Raad van Ministers, met de portefeuille van Buitenlandsche Zaken belast, nu en dan, tegen verbitterde, naauw aaneen gesloten partijen te vervullen heeft. — De ervaring der Constitutio- nele Monarchie heeft in het vwoorbeeld van meer dan &en Staatsman geleerd, dat hij die vlug en voortvarend, ordelijk en arbeidzaam, de werkzaamheden van het kabinet, hoe groot en afschrikwekkend de stapel ook ware, met ongekrenkte hel- derheid en blijmoedigheid volbragt, integendeel welhaast be- zweek voor het verdriet en de heftigheid van een’ strijd, die vrienden in vijanden had verkeerd en faetiön, welke elkan- der haatten, eensklaps bondgenooten geworden, in dezelfde ge- lederen schaarde. — Kan het derhalve bevreemden, wanneer men leest, dat de hoogbejaarde OLDENBARNEVELT 1), wiens ge- zondheid geschokt was, zich herhaaldelijk van den zwaren last der verschijning ter Vergadering althans van de Staten- Generaal, waar zijne wederpartij heerschte, trachite te doen ontheffen 2)P Verscheiden malen gedurende zijne ruim der- tigjarige dienst had hij te vergeefs zijn afsckeid, zoo als hi) het noemde, of zijn ontslag verzocht. Hij erkende in den laatsten tijd niet even rustig en kalm de aanhoudende te- genspraak te hebben kunnen verdragen, maar wat haastig w— m. mn 1) nueınsıus, H. S. 1616 p. 189: »Den Advocaet versoeckt van de Deputatie ter Generaliteit als nu 80 jaren daermede belast geweest synde, en wesende gekomen tot ontrent de 70 jaren, ontslagen te syn.” Ein reeds vroeger HEIN- sıus, H. S. 24 Febr. 1604, 1 Maart 1605, 15 Febr. 1606. 2) In het laatste jaar nam hij zelfs de vrijheid, daar zoo min mogelijk tegenwoordig te zijn. Verhooren van 3. V. OLDENBARNEVELT, bl. 227 N®. 48: »Seyt in de Generaliteit in XII maanden vöör ’t arrest op zijn persoon ge- daan, maar tweemnal geweest te zijn,” enz. — In 1616, was namelijk besloten (neıysıus): »Wert evenwel gecommitteert, als hy sal mogen vaceren.” 11 gesproken, of ingesteld te hebben: hij ontschuldigde dit ge- drag met het gebrek van den ouderdom. — Op eene acht- en-twintig-jarige ondervinding der Hollandsche dagvaart steu- nende, mogt een zijner opvolgers, de Pensionaris van Rotterdam Mr. ISAAC VAN HOORNBEEK, met vertrouwen, naar het zich liet aanzien, het laatsteliik door HEInsıus zoo roemrijk bekleed ambt aanvaarden 1); toch kon hij den schier bovenmensche- lijken last niet torschen; hij overleed aan eene kwijnende ziekte, uitgeput door menigvuldige bezigheden. — Te gedenk- waardiger is daarom de optreding als Raadpensionaris, van twee onvergetelijke Ministers, die nooit te voren ter Vergade- ring van Holland verschenen waren, en wier loffelijk Bewind onuitwischbare sporen heeft nagelaten ; te weten van SLINGELANDT en VAN DE SPIEGEL; deze zelfs, als geboren Zeeuw, vreemd aan het Gewest, hetwelk hij geroepen werd te besturen ; waar de wijze van raadplegen en handelen hem onbekend was; waar hij noch vriend, noch maagschap vond; zonder andere aanbeveling, dan het vermoeden van zijne deugd en kennis; gesteld in een’ post, die in stille en gelukkige tijden altoos was aangemerkt als de moeijelijkste en zorgelijkste van alle bedienin- gen; hoeveel te meer in een’ tijd als men toen beleefde 2)! Geen wonder waarlijk, dat aan VAN DE SPIEGEL, aan som- mige zijner Voorzaten, zekere ruimte in de betrachting van zoo veelzijdige pligten was vergund geworden. De eedsaf- legging had plaats met het voorbehoud: dat hij » zijne Instruc- tie zoo exactelijk zal nakomen, als een eerlijik en getrouw Minister die kan nakomen, en als vorige Raadpensionarissen, welke daarin de praecieste zouden mogen geweest zijn, dezelve nagekomen hebben 3).’”” — Een voorbehoud overigens, dat, 1) Groot Placaatb. V, 96 (12 Sept. 1720). 2) DE LA BARRE DE BEAUMARCHAIB, t. a. p. 3Je ne congois rien de si pe- nible que son poste.”’” Z. voorts van DE SPIEGEL, Nadenking bl. 12, 16. 8) Z. wegens dergelijk beding van v. BLEISWIIK, STUART, Vaderl. Mist. II, 509. 49 hoe natuurlijk bij den aanblik van het onafzienbaar veld van bedrijvigheid en van de daarmede gepaarde rekenschap, teregt is toegeschenen tegen de goede orde van eene welingerigte Regering in te loopen, als waarbij de meerdere of mindere graad van inachtneming der Instructie, van de willekeur des _ Ministers afhankelijk werd gesteld. — Te minder kan het bevreemden, dat van die Staalslieden slechts eukele groote vernuften in alle deelen van het hun opgedragen Bewind even- zeer hebben uitgeblonken, terwijl de meeste zich meer bepaal- delijk hetzij als leiders der Staatscollegien, hetzij als Finan- ciers of Diplomaten onderscheidden. 2oo berigt men van den in het vak der geldmiddelen door- kundigen Raadpensionaris steyn 1), dat hij in zijne binnen- en buitenlandsche staatkunde vooral door de zucht om zijn ambt te behouden bestierd, veiligheidshalve veel liever een soort van stemopnemer was, dan, volgens roeping en pligt, de toongever ter Vergadering. — En welk het vonnis zij, dat men zich gedrongen ziet over de kuiperijen van VAN BLEIS- wısK , voor het Vaderland zoo heilloos, uit te spreken, zijne verdiensten jegens het Finantiewezen van Holland, in de twee eerste tijdperken van zijn Ministerie, door jaarlijksche aflos- singen niet weinig ontlast en verbeterd, blijven onbetwist- baar 2). Daarentegen was het punt der geldmiddelen, de schaduwzijde. van de schitterende diplomatische handelingen van GASPAR FAGEL 3) en van HEINSIUs, van welke de een, met de magt van WILLEM m gesterkt, door zijne vurige en weg- BITTE m — 1) Over de finantiöle verdiensten van dien Staatsman, verg. STUART, Va- derl, Historie, II, 508 volgg. (A. 1749— 1772). 3) Verg. de Aanspraak van v. BLEISwIsK, 9 Nov. 1787. Verz. van siuk- ken in zake van L. P. V. DE SPIEGEL, bl. 50. 3) VAN DE SPIEGEL, Brieven en Neyot. III, 67 (24 Sept. 1794) herinnert aan de raadplegingen van 1673 over de aanstelling van een Thesaurier-Gene- raal van Holland, door wıL.em ırı aanbevolen. — D’avaux, Negociat. I, 192 (1683): »Le premier (eAGEL) passoit pour un fort mauvais Financier.” 13 slepende welsprekendheid, en niet het minst door zijn sluw beleid en onverzettelijke volharding menigen storm in de Vergadering had weten te bedaren; de ander door zijne veel- jarige ondervinding, door zijne gematigdheid en wijze toe- geeflijkheid, het onbepaald vertrouwen en de welwillende me- dewerking der Staatsleden gewonnen hebbende, de hulde en bewondering van het tegen Frankrijk verbonden Europa ge- noot !). Wat nu het bestuur der Buitenlandsche Zaken en het aan- deel van den Raadpensionaris betrefi, naar luid van zijne Instructie, bad hij met; de Ministers der Republiek, buiten ’s lands residerende, van tijd tot tijd te corresponderen, om hen bekwaam te maken tot uitwerking der inzigten van de Regering; van welke brieven hij de minuten moest bewaren, om te allen tijde des bij Haar Ed. Groot Mogende vermaand ziinde, daarvan erhibitie en leciure te kunnen doen. Voorts had hij aan de Ministers van Koningen, Republieken, Prin- sen, Potentaten, Staten of. Steden, Vrienden of Geallieerden, opening varı zaken te geven en wederkeerig van de uitheem- sche Gezanten of andere diplomatische Agenten te ontvangen 2). Bij dezen tak derhalve van den werkkring van Hollands Minister, is er grond, zijn bedrijf met dat van een tegenwoor- dig Hoofd van zoodanig Departement te vergelijken. — Maar, hoe en op welke wijze was de Raadsman van een Gewest, de tolk der Unie bij vreemde Kabinetten geworden 3)? Ziedaar — 1) pucLos, Mem. secrets sur les rögnes de Louis xıv et de Lovis xv (Paris, 1791) T. II, 97. »Le celebre ıkınsıus — le plus terrible ennemi qu’ait eu la France — sacrifia sa republigue & cette passion. Il Jui a &t& aussi funeste qu’ä nous. En J’epuisant d’argent, il l’accabla de dettes, et l’a mise par-lä dans la d&pendance de l’Angleterre,” enz. — Verg. met SLINGELANDT , Staatk. Geschr. I, 151 volg. 186. Zesol. van Holland, 5 Mei 1728, fol. 468. 2) VAN DE SPIEGEL aan HOGGUER te Petersburg, (22 April 1793) I, 262 {in cijfer). »Hetgeen de Engelsche Ambassadeur mij gecommuuiceerd heeft, (want aan den Staat is nog geen communicatie gedaan”), enz. 3) Resol. van H. Hoog Mog., »om hem Raadpensionaris van Holland te 14 de vraag, welker beantwoording moeite baart. — Dat hij van wege Holland zitting had in het Geheim Besogne, en bij de Conferentiin met de Gezanten te houden verscheen, lag in den aard der zaak. Maar vanwaar de oorsprong van zijne eens voor altijd door de overige Provinciön erkende bevoegdheid , om ook uit haren naam bij monde of bij geschrift te han- delen ? Die volmagt zoude bezwaarlijk vertoond kunnen worden. — En toch weet men, dat OLDENBARNEVELT in het buitenland voor alvermogend gold; men weet, dat de vermaarde Triple Alliantie in allerijl 1) door JOHAN DE wıTT in gemeen overleg met TEMPLE en DoHNA werd geklonken; dat, naar de beschouwing van Lo- DEWUK xXıv en zijne raadslieden, de beslissende invloed van HEINSIUS, dOORF DE TORCY ingeroepen, den Spaanschen Succes- sie-oorlog op de glorierijkste voorwaarden had kunnen ein- digen. — Men weet, dat terwijl rArınao Eerste Minister in Spanje was, en SLINGELANDT in Holland, er tusschen hen een naijver doorstraalde, waar het middenpunt der Negotiatiön in Europa zoude zijn, te Madrid, of te ’s Gravenhage 2). — Men weet eindelijk, dat nog even vö6r de slooping van het Ge- meenebest, de Generaal DuMouRrIEz 3) in regelregte onderhande- lingen met van DE SPIEGEL het middel hoopte te vinden, om met den vrede, aan Frankrijk het herstel der Monarchie en verzoeken, die Conferentie (met DUMOURIEZ) bij te wonen en voor de belan- gen van de Republiek te zorgen.” (Resol. van Zeeland, 18 Febr. 1793). van DE SPIEGEL, Brieven en Negot. I, 103. Verg. nog I, 178 volg. 1) pe wırT, Brieven IV, 626, (26 Jan. 1668) »dat wy tot een yeders hoogh- ste verwonderinge al op voorleden maendagh, nadat de Heer TEMPLE, vrydags te voren syne eerste conferentie met Commissarissen van H. H. M. gehad hadde, hebben gesloten ende geteeckent de instrumenten hiernevens gevoeght.”” — SIMONS, JOH. DE WITT en zün tjd IL, 17. 2) vAN HAREN, de Geuzen, Ophelder. van den tienden zang. 3) vAN DE SPIEGEL, Brieven en Negot. I, 98 volg. »De Heer DuMouRıEz had zig zelfs geoffereerd, een mondgesprek met den Heer Ambassadeur van En- geland en mij op de Frontieren te houden.” 15 verademing te schenken !). — Zoo hoog werd steeds het ge- zag van den Raadpensionaris gewaardeerd, — wien de Fran- schen met den titel van Grand Pensionnaire 2) bestempelden. Doch reeds in den avond van het leven van OLDENBARNE- vELT, had men den afgesloofden Staatsman niet eershalve, maar arglistig met; den naum van Groote Pensionaris in hatelijke pamfletten aangeduid. En, zoo als in de eerste bladzijden var deze Inleiding werd beweerd, de regelmatige, formele gang der Diplomatie had zich juist onder het Ministerie van dien Advocaat, met wien zoowel de trotsche ELIzaBETH als de rid- derlijke HENDRIK ıv en de heldhaftige Gustaar ADoLF brieven wisselden, allengs verwonderlijk geopenbaard. — Het vertrek van LEICKSTER 3) en de vestiging van den zetel der Staten- Generaal, als aanblijvend Collegie, waren aan de verzekering van Hollands overwigt bevorderlijk geweest, en daardoor aan de verheffing van den schranderen, kloekmoedigen Minister , die de aanslagen van den Engelschen Landvoogd zoo geluk- kig had verijdeld. Evenwel meene men niet, dat in dit bestier der interna- tionale aangelegenheden immer zonder tegenspraak door de Generaliteit zoude berust zijn. — Het tegendeel blijkt uit het regtsgeding van OLDENBARNEVELT, waarvan straks nader, maar nog duidelijker uit dat van zur. De Staten van Zeeland ver- nomen hebbende 4), dat de Ritmeester zich met de voorken- 1) VAN DE SPIEGEL im zijn brief van 1 Maart 17983 droeg zorg, helder te doen uitkomen, dat hij alleen Minister van de Provincie Zolland was. — Z. voorts de Mem. du General vumourıez (1794) I, 121 suiv. 2) LA BABRE DE BEAUMARCHAIS, t. a. p. ade viens au Conseiller Pensionnaire, qu’on nomme ordinairement Grand Pensionnaire.” 3) OLDENBARNEVELT zelf (Verhooren, 26 Nov. 1618, bl. 110) verklaart, dat hij sedert het begin van 1588, nmette Agenten, Gedeputeerden en andere pu- blicque Dienaars in andere Coninckrijcken en Landen bij ordre en last” der Staten-Generaal en van Holland, correspondentie had gehouden. (Z. wijders deze Inleiding,, 1% Gedeelte, Bijlage VIIT). %) Notulen vau 20 September 1666. 16 nis van JOHAN DE WiırT ontschuldigde, en tevens, dat geen der Leden van H. Ho. Mog. iets bewust was van eene mag- tiging, welke de Raadpensionaris »tot het houden van soo- danige correspondentiön” van wege de Generaliteit \) zoude ontvangen hebben, achtten het meer dan tijd te zijn, nu het wel scheen, dat de Provincie van Holland en West-Fries- land alles aan zich wilde trekken, »ende over hare mede- Leden genouchsaem eene superioriteyt oefenen,” openlijk te- gen die aanmatiging protest aan te teekenen. — Zij deden met bijzonderen ernst en nadruk ter Vergadering van de gemeene Bondgenooten voordragen, dat die van Holland zou- den nalaten »haer particulierlyck te onderwinden soodanige afsonderlinge directie, correspondentien en Negotiatiön met andere Princen en Potentaten; dat in plaetse van dien, soo- danige ordre werde gestelt, dat alle de Provinciön dienaen- gaende mogen gerust zijn, en daerin eyalyck tot bevorderinge van ’t gemeene beste participeren.”” — Konden de Staten van Holland niet tot hetgeen men van hen verlangde besluiten, die van Zeeland behielden zich dan op hunne beurt, dezelfde bevoegd- heid voor, en zouden gelijke afzonderlijke briefwisseling en on- derhandeling met vreemde Hoven aanvangen en voortzetten 2). Een later voorval onder het bewind van FAGEL, toont vol- dingend, dat niet de Raadpensionaris als zoodanig, maar in hoedanigheid van Gedeputeerde van H. H. Mog. wier Verga- dering hij van wege de Provincie Holland geregeld bijwoonde, geoordeeld werd in diplomatische aanraking met de uitheem- sche Ministers te staan 3). Wij bedoelen het geschil met den I) »Maer niet en wisten wat macht ende authoriteyt den meergemelten Heer Raet-Pensionaris De wır, by de Heeren Staten van Hollandt ende West- Vrieslandt dienaengaende mochte wesen gegeven.” — Verg. overigens de Resol. vun Consider. ten tyde van I. pe wırt, 21 Aug. 1653, fol. 13. (Z. de Bijlagen). 2) aıtzEMa, Saken van Staet en Oorlogh, XLVIste Boek, XIIe Deel, bl. 869— 371, 358. 3) WICQUEFORT, !'Ambassadeur et ses fonctions II, 42. (Livre I], Sect. 2). 17 Graaf p’Avaux, na den Nijmeegschen vrede als Ambassadeur uit Frankrijk gekomen, en waaromtrent nHEınsıus het volgende verhaalt. »Den 22°" November 1678 den Gr. p’avaux weij- gerende den R. P. de hand te geven, in sijn huys tensij hij als Gedeputeerde van den Staet kome en door een Üa- merbewaerder van haer Ho. Mo. audientie versoecke, wert verstaen (ter Staatsvergadering van Holland), dat de R. P. wegens den Staet met n’avaux te spreken hebbende, audientie sal versoecken door een Camerbewaerder van haer Zd. Gr. Mo. — Den 145 December den Gr. p’avaux ’t gene voorZ. is refuserende, wert verstaen dat aen d’ Heer BoREEL sal wer- den geschreven om te procureren, dat de R. P. wegens haer Ed. Gr. M. den Gr. p’avaux siende, geniete deselve receptie als haer Ho. Mo. Gedeputeerden. Den 23 Febr. 1679 wert gelesen een missive van d’ Heer BoOREEL, houdende dat de Heer DE PoMPong hadde gesegt : 4°. dat doe hij Ambassadeur in Hollant was, de R. P. DE wIT meest altyt was geweest onder de Gedeputeerden van haer Ho. Mo., die door den Agent lieten vragen. 2°. dat de R. P. nooyt als Gedeputeerde var Hollant bij hem was geweest. 3°. dat de R. P. hem en alle Ministers van d’eerste ordre alle weecken de visite gaf en liet vragen door een kneeht. 