title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: Strophe 4— 7. Ursprünglich ein besonderes, für sich bestehendes Lied, wie es sich so auch im Deutschen findet: Hör. belg. 2, 141. Simrock Volkslieder Nr. 87. (Mittler Nr. 697). Es ist hier sehr passend eingefügt: es dient dazu, das erfolglose Werben des Landsknechts um die Hand einer feinen Jungfrau darzuthun; der Bescheid, den die Nachtigall erteilt, ist auch sein Bescheid. Dieselben Verse kommen auch noch in einem schwedischen Lied (Svenska Folkvisor 2, 68) als Zweigespräch zwischen Ritter und einer in eine Nachtigall verwandelten Prinzessin. 'O voi, höre du kleine Nachtigall! en visa jag bedarfe dig vägda; dju ädrar jag läter med guld beslag, dju hals med pearls beklädnad.' 'Ich passe nicht in deine Äderer von Gold, wär ich für dich sollte tragen, ich bin im Welten ein Fisch wild, und keiner mag meinen, mich zu kennen.' 'Art du im Welten ein Fisch wild, und keiner mag meinen, dich zu kennen, dich zwingt wohl Hunger, Kälte und Schwäche, die falle auf vergeten den breiten.' Si quamen voor eender waardinnen huis, al daar men tapte den wijn: Waarom! Wi dronken so gamen, ja gamen, wi en hebben geen gelijk. Waarop zoude ik u borggen? Gij komt niet van vreemde landen: Uw kleider, die zijn dine, ja dine, gij en hebt geld noch panden. Dien sprak dat jonge wijf van den huis: Tappt de ruiter den wijn! Al dat verteren, ja teren, daar zal ik u borg zijn. Dien sprak die vrouwe van den huis: En sprek niet zo bout! Zouden u helpen verteren, ja teren, uw zilver en ook uw goud. Dien sprak dat jonge wijf van den huis: Ik zou die jongste ruiter waren mijn en ikker met je zoude wandelen, ja wandelen, van Straatsburg tot op den Rijn. Die jongste ruiter tocht uit zijn net en worpt in de meisjes schoot; daar stond die edele ruiter, ja ritter in een wambuis van goudent root. Antw. LB. 1644. Nr. 68. (Uhland Nr. 148. Willems Nr. 100.) Bij Willems die hoofdregel "Berooid, raaer lief" (arm, maar lief) - ganz verfehlt. Bij Nr. 73. Lieber Frau als Schwester. Daar kwamen drie landsknechten van Stralenburg over den Rijn, van strijden en van vechten drie landsknechten daar wilden zij meester van zijn. 2. Zij kwamen tot een waardin: "Waardin, tap ons de wijn! Al wat wij hier verteeren en versmeeren, daar zal ik u borg voor zijn." 3. "Waarom zou ik u borgen? Gij hebt geen geld noch pand, als kaf en lichte vellen zijn uw kleuren, gij komt uit bijster land." 4. De meid sprak tot de vrou: "Vrou, tap de gasten vrij wijn! Laat haar hart ophalen, zult u betalen al wat verteerd zal zijn." 5. De waard sprak met mier: "Hoe spreekt ons maget zoo boud? Zij zullen domineeren en verteeren al uw zilver en rood goud." 6. "Hoe zouden zij verteeren mijn zilver en rood goud? Ik heb nog duizend kroonen die zijn schoon en ook van jaartjens oud." 7. De jongste van drie sprak: "Ik wou dat er dat meisje was van mij! Ik zou haar vrolijk leiden langs groen dennen tot Stralenburg over den Rijn." 8. "Zoudt gij mijn vrolijk leiden tot Stralenburg over den Rijn, maar eerst zou ik moeten weten in 't geheim, wat er uw vader mag zijn?" 9. "Woudt gij zo garen weten, wie dat er mijn vader mag zijn: den hertog van Traveeme drinkt zo gauw de rijnsche koel wijn." 10. "Den hertog van Traveeme is dat er de vader van jij, zo mag ik dan wel klagen al mijn dagen, gij zijt er de broeder van mij!" 11. "Omdat ik ben uw broeder, baart dat uw jonge hertje droef? Och ja, uw blauwe oogen, mijn bedrogen: ik meende te zijn uw zoon." Banni — 8, 3. fehlt 200, 8, 4. Verschmieren, verschlimmen — 3, 3. Pand, lat. pannus, Kleider — 3, 5. Bijster, wild, hier armselig — 4, 2. Vrij, immerhin, nur — 4, 3. Lass ihr Herzen sich erquicken — 6, 2. Boad, kerk — 5, 3. Dominieren, Geld verschwenden, ein Ausdruck, der schon im Anf. des 17. Jahrh. üblich war — 11, 2. Baren, verursachen — rou, Trübsal. Nr. 74. Die Kaufmannstochter und der Landsknecht 1. Die Kaufmannstochter trat in der Laden lachend, Bis weintend also sehr: 'Hab ich nun einen Knaaben, Die mir die Lütkenschießende und ich einen Kleinen mit ihm trocknete !' 2. Das verhörte eine junge Knaaben, Eine Knaaben und die war stumm, Hiß machte einen Kleinen machen Von Silber und rannte rote Gout: 'Ach meine Liebe, sie fiel mir sehr hoch auf.' 3. Doch das Kleinen war gemacht, Fahre ging durch sein Liebesdor: "Schön Liebe, sieh dir innerhalb, Innerhalb, so komm hier durch!" "Ach meine Liebe, wie beißt ich die?" 4. Sie beißt mich mit uttermäßen Wellen, Mit die Jahre ich von ihnen Über die grüne Seiten Mader und Mutter zu leiten: "Ach meine Liebe, ich bin bereit." 5. Als sie auf der beiden kam, Die Heide war lang und groß: "Hab ich nun Rose und Waggon, Die mir eine Weine trug! "Ach meine Liebe, ich bin so müde." 6. "Rose und Waggon, was habe ich nicht, Mehr einen Bäckerlein Sack: Mach ich und da mithilfe, Ich hänge und an den Haken: "Ach meine Liebe, wie beurteilst du das?" 7. "Ich bin keine Bäckersfrau Noch auch keine Bäckerskind, Ich bin ein einig Copmans Tochter Zu Kölnens auf dem Rhein: "Ach meine Liebe, ich warte auf dich." 8. "Sie sind einmal Bürgers Tochter Zu Kölnens auf dem Rhein, So bin ich einmal Fischer Sohn Zu Valkenburg auf dem Markt: "Ach meine Liebe, wie beurteilst du mich?" 9. Dieses uns dieses gute Liedchen sang, Und wohl gesungen hatte, Hiß hattet wohl gesungen, Gott gebe ihm ein gutes Jahr! Eine schöne Frau hatte hi mit ihm gangen. Antw. LB. 1544. Nr. 31. (Uhland Nr. 254. B. Willems Nr. 81.) Dr 1, 5. kinderen van (iedereen met). Uhland heeft deze str. weggelaten -- 2, 2. ende fehlt — (4, 1. bevalt bij U.) — 5, 4. een fehlt — 5, 5. moedeloos — 7, 5. mi fehlt — 8, 4. Wakkenhorch, Im deutschen Liede (Anf. des 16. Jahrhunderts) Uhland Nr. 254. A. nimmt Alles eine schlimme Wendung: des Malers Töchterlein verliert Kleider und Ehre und kehrt zu ihrer trauernden Mutter heim. Das deutsche Lied ist auch nicht recht vollständig und verderbt, es sollten jede mail Zeile 2, 4 und 5 reimen, das ist aber selten der Fall. 1, 5. vielken, Kegelheit — 2, 5. ghin valt mi sehr bout, etwa: du machst dich sehr keck; wenn nicht am Ende zu lesen: bevalt mi ? Im Deutschen: o we liebes medizin! ich bin dir holt -- 6,4. hach, Fers. 170 Nr. 75. Der Reiter und sein schönes Eichsen. 1. Wat mag daar wezen, wat mag daar sein, dat al de bladeren verdorren zijn?" 2. O wehr, ik winder geen maget rein, ich dräg bei dem Reiter ein Kind so klein. 3. Draagt gij beim Reiter ein so kleines Kind? Zo ziet dat gij daar den Vater von findet. 4. 'Ik zie daar den Vater vor mir staan, und ich derrf daar nicht ein oog op slaan.' 5. 'Derfst gij daar nicht ein oog op slaan? gij dorstt daar wel met te bedde gaan? 6. 'O moeder! het geschiede bij nacht, het was zo donker dat niemand zag. 7. De landsknecht achter de deur stond, hij hoorde des alten wijfs valsche grond. Zoete liefde, wouwt gij met mij rijden? of wilt gij bij uw vrouw, moeder blijven? Bij mijn vrouw, moeder en blijf ik niet, leven met den ruiter in zwaar verdriet. De landsknecht had ze lief en waar, hij zette mooie Elsje voor hem op 't paard. Doe hij dat smalle paard ten halven kwam, groote arbeid kwam mooie Elsje aan. 'Zoet lief! wilt gij wat zachter rijden? Ik krijg zulke pijn als in mijn zijde.' De ruiter stak zijn paard met sporen, of hij mooie Elsje niet hoorde. Doe hij dat smalle paard ten einde kwam, zware arbeid kwam mooie Elsie aan. 'En is hier niet een huisje dan, daar ik een weinig in rusten kan?' De ruiter ging daar een huisje maken van distelbladeren, doomen en boomstaken. Al in dat huisje was venster noch deur, de ruiter hing daar zijn mantel voor. 'Zoet lief! wilt gij wat van mij lopen? Maar als ik ween, kom je dan weer terug.' Eer dat zij weende was, het meisje dood, doe was de ruiter in grooten nood. De ruiter leidde er zijn hoofd op een steen, van rouwen brak er zijn hart aan tweeën. 1. O, Elsje, zie hier, Elsje, Wel lieve boeren van mijn, Och mocht ik bij jou slapen, Als in den armen van dijn? 2. Bij roosje meucht ghi wel slapen, Bij mijn meucht ghi wel zijn, Maar eerst zo moest ik weten Wat datter mijn loontje zou zijn. 3. Woult ghi dat ik ghemel wist Wat datter jouw loontje zou zijn, Kasteel van Rijkepolder, Daar zou ghi vrouwtje van zijn. 4. Zal ik daar vrou van worden, Zal icker daar vrouwtje van zijn, Zo treedt als van jouw paard En doet uw wille met mijn. 5. De ruiter trad van zijn paard Als in dat groene gras, Hij speelde met dat mooie meisje Zo lang dat sie moede was. 6. Dat meisje keerde haar om En sie liet over haar gaan Over haar sneeuwitte wangenen Veel menig druppel tranen. 7. De tranen die sie weende Die deden den ruiter zo veel, Sie fielen hem op zijn hartje Veel diepter dan hagel of sneeuw. 8. Sie fielen hem op zijn hartje Veel diepter dan het ijs: Hij maakte van dat mooie meisje Zijn echte getrouwen wijf, Ja wijf. Oudt Amst. LB. bl. 181, met Weglassung van 3 Strofen nach Str. 5. (Hoor. belg. 2, 145. Willems Nr. 68). Oudt Haerl. LB. 16. en 27. druk. — Dr. 1, 2. slaaphoek. M 1, 4. arrem, een nog zie in der Vondel's Zeiten übliche Dehnung, Vondel sagt auch berregt, wollef, halflief 0. Haydec. proeven 2, 88. — 7. und 8. finden sich auch in einem anderen Lied weer — 8, 4. echte getrouwen wijf, Ehefrau; 8. danach G. van der Wiele's Amstel'sche Ondheden 1, 40—62 unter trouwen. Das is dafür! 1. Daer was laatmaat een ruiter, die in het wynhuis zat; hy en deed er niets dan praten van zijn schoon lief dat hij had: en ik heb er een lief, een overschoon meisje, 'k zal zien bij haar te geraken tot dat zij mijn liefde draagt. 2. Het meisje aan den trap al van de kamer stond; zij hoorde deze woorden uit haar schoon lief in zijn mond, en zij riep: ach here god van hier boven, geef er mij toch den zin dat ik den ruiter niet en laat in. 3. Op eenen nacht men zag al op den middennacht, op zijn schoon lief haar vensterken daar gaf hij eenen slag, en hij riep: doet open mijn schoone vriendin, doet open mijn zoete lief; en laat er mij binnen! 4. 'k en doe er voorwerp niet open, 'k en laat er u niet in, ze klinkt mij nog in de oren uw trouweloze min. En had je gisteren avond wat beter gezwegen, - je had nog dezen nacht in mijn armen gelegen. Als ik gisteren avond al in het wynhuis zat, schoon lief, dan was ik dronken, schoon lief, dan was ik zat. En ik ben hier verleid met roode zijde, ruiter, mijn wil is staan vast, als 't u belieft, dan kon je rijden. Waar wil ik hierheen rijden, waar wil ik hierheen gaan? Schoon lief, het is zo donker, hier en schijnt geen maan; ja, zo donker, zo donker als in de nacht, dat ik schier niet kan vinden waar mijn jonge hart naar tracht. Wel is het dan zo donker, zo donker in de nacht, dat je niet en kunt vinden waar dat uw hart naar tracht: ga, neem het peerdeken bij de toom en laat het hier wat weiden onder de lindeboom! Ik sta hier als een keerl en dat zeer hups en fijn, van goud zo blinkt mijn degens, mijn zabel aan mijn zij, en van zilver zo blinken mijn sporen. Ruiter, mijn wil is staan vast, als wat je doet is moeite verloren. Staat gy daar als een keermendo en dat zeer hups en fijn, ik ben er hier van binnen frisch, maegdeken alleen, mijn gordynje is gestrikt met roode zijde: ruiter, het is verloren gestaan, als 't u belieft, dan konde gy ryden. De ruiter werd zo gram en dacht in zijn gemoed, dat hy sprong op zijn peerdeken en stampte 't met zijn voet, en hij riep: 'adieu, schoon lief, tot ziens! gy zyt er eens mijn lief geweest, maar nu zyt gy 't niet meer. Het was nacht, 't was midden in de nacht en ik sta hier als een kaartje on dat zeer hups en fijn. Das corresponderende Duitse lied is al reeds van het begin des 16e eeuw gedrukt, s. mijn Schles. Volkslieder S. 138. o. Mittler, Volksl. Nr. 301., en heeft zich mündlich in veel versies gehouden, s. mijn Nadere Weisungen in de Schles. Volksl. S. 138. Dus zijn er nog meer gekomen: Wunderhom, Nieuwe Uitgave 1, 33—35; van Anhalt-Dessau bij Fiedler S. 170; van het Harze bij Pröhle, Volksl. Nr. 82 en uit Ober- en Niederhessen bij Mittler Nr. 303 en 304. Des Enters Strafe- Stem: Wi vinden er een beschreven. Als al de ekelen ripen, zo meest de boer zijn swijn. Ik heb een heel wil ik geschilderen Hij heeft mij zo lang verdragen Bij de liefste en machtig ik niet zijn. Het zou een zuiverlike Des avonds gaan om wijn, Des avonds wel als laat, Den ruiter kwam haar te spreken En hij uit noodzaak welkom zijn. Hij nam de zuiverlike Bij haar sneeuwwitte huid, Hij zette aan zijn zijde, Wat hij deed, zij moest het lijden Haar eer en duren in een lans. Maar door de stouten ruiter Zijn wilde had gedaan Hij zei: "Wel schone jonge vrouw! -" "Had je je eerken behouden, Je mocht wel thuiswaarts gaan." Waar sal ik hen naar rijden? Waar sal ik hen naar gaan? Had je mij je macht gelaten, Een macht van der Straten, Je hadt veel beter gedaan. "Had ik je macht gelaten, Een macht zo ik je vand, Je zoud fier zijn boven geschreven, Je en zoudt geen macht gebleven, Want denk soms, is nog langh." Die macht die keerde baar om, En weer gaan is sie gegeven Sie ging haar moeder vragen Of sie over den ruiter zou klagen, Want hij had haar groot leed gedaan. Men nam den stouten ruiter Gevangen gelijk een dief Aan tusschen twee heren gevangen, Schoon spreken mocht het hem niet baten, "Gevangen, zo moest blij zijn. Men deed den ruiter leggen Aan een pijnbank, De pijnbank was zo klein, Dat deed den ruiter huilen Dat bij lach onder scheren bedwong. Men deed den ruiter knielen Aan voor dat blanke zwaard. Gesellen, wilt dit onthouden! Dit komt van een mooie vrouw, Laat sie varen deze niet en begrijp. Oudt Amst. LB. bl. 13. Oudt Haerl. LB. X6. druk (Willems Nr. 85. Zonder Str. 1.); 27. druk. - Dr. 4, 8. Meugh. ff 2, 1. sQiverlijc, rein, unbefleckt, dann von hübschem AnBern, B. Weigand Synonymen 2. Ausg. 2 , 669. — 6 , 3. du würdest hoch angeschrieben sein ; Snellaert erklärt boren gheschreven: ^boyen geschrift, niet ora te beschiyyen'* — 8, 4. baten, nützen — 9, 4« wein, ween, Schmerz, s. de Vries Lekenspieghel 4 , 682. — 9, 5. bedwanc, Botmäßigkeit — 10, 1. cnielen, knieen — 10, 3. ont- houwen für onthottden, behalten. 177 f Nr- 79- Die Strafe bleibt nicht aus, 1. Wat benne wij siegte minnaars dorn, die zomtijds längs de weg gaan dwalen! hoe lieflijk plukken wij een blom^ 't welk ons doet nederdalen! 2. Nu heb ik eens edelmans dogter bemind: dat is nu alzoo groot hertzeere. ik heb haar mijn trouwtje menigmaal aangediend, maar zij wou nimmermeere. 3. Ik heb er gezworen doe eene eed, ZOO ik haar kreeg onder mijn handen, al waar 't haar lief dan ofte leed, ik zou haar brengen in schänden. 4., Nu heb ik haar buiten in dat veld alleenig na mijnen zin gevonden, waar ik haar met zulke groot geweld haar eertjen heb geschonden. ö. Dat meisken viel op bei haar knien zugten en weenen en droevig kennen. ik hadde een herte als een steen, ik wist van geen ontfermen. 6. Nu heb ik mijn booze wille volbragt, dat valt mij, eilaas! indagtig. ik en heb te voren niet wel gedagt, helaas! nu valt zij klagtig. 7. 's Morgens vro'eg, het wierd sehoon dag, mijn kapitein kwam na mijn vragen, toen ik der nog vaste in mijn rüste lag, de deür wierd op geslagen. Nu moet ik een gevangen man zijn, zitten op een zooo hoogeren toren, in boeien gesloten, het doet er mijn pijn, ik geef de moed niet verloren. 's Morgens vroeg, zonder respijt men hoorde de kogels vallen, de Zwitzer werd buiten de poort geleid, een uur voor den dag begint. Zij brachten hem aldaar voor het gerecht, alwaar veel franse beren waren. "Mijn liefje, die mijn hart ook te minnen plegt, komt mij ter dood bezwaren. 't Is er mijn vader en moeder groot schandaal, dat ik zo ver hier kom verzeilden, ik geboren uit Zwitzerland van drieduizend mijlen. Hij trok zijn beste kleederen uit en zei: 'daar mijn vrome soldaten, dat schenk ik u alle voor mijn laatste buit, mijn trouwe kameraad. De Zwitzer moest knielen voor het graf, men zag het bloedig slagzwaard blinken, zij hielden hem straks zijn hoofd af, zijn jonge leven zag men kronken. 'Voorlof, gezellen, wie gij zijt, en wilt dit lied dan wel onthouden, ik sterf voor geen schelm of dief, ach wat een spijt! maar om het gerijf van de jonkvrouwen. Holländisch: De oprechte Zandvoorder Speelwagens, Volkslied, stammt aus dem vorigen Jahrhundert, als noch die Schweizer überall in fremde Kriegsdienste gingen, wie jetzt nur noch beim Papste und König von Neapel. Das Lied, so sehr es an die Kunstdichtung streift, hat doch ganz die Farbe des Volksliedes: vernachlässigten Versbau, schlechte Keime, veraltete Wörter u.dgl. Auffallend, dass der unglückliche Schweizer nicht nach Soldatenbrauch erschossen, sondern mit dem Schwert hingerichtet wird. C 1, 2. dwalen, irren — 1, 4. nederdalen, sinken, zu Grunde gehen — 2, 3. trouw, eheliches Versprechen — aandienen, ankün- digen — 5, 2. k er men, jammern — 5,4. ontfermen, erbarmen — 6, 4. klagtig Valien, klagbar werden — 8, S. boei, Fessel — 9, 1. re spijt, Aufschub — 10, 4. bezwaren, beschuldigen - 11,2. yerzeilen, Vorsegeln, stranden — 13, 1. knielen, knieen — 13, 4. krinken, kren- ken, dahin schwinden, vergehen — 14, 4. d. h. weil ich mich mit den Jungfrauen eingelassen habe, gerijf, gerief, Nutzen, Gebrauch, Dienst. 179 f Nr. 80. Wie die That so der Lohn. 1. Zekeren deugeniet van 'nen Wael^ sprak een weinig onze tael. hy was wel meer als dertig jaeren in de dievery ervaren. Ach beer! ach heer! wilt gy niet hangen, en steelt niet meor! 2. Op eenen keer hy wierd verrast en men pakte het Waeltjen vast, dat ZOO zeer begonst te beven en te schricken voor zyn leven. Ach heer! ach heer! wilt gy niet hangen, en steelt niet meer! 3. Als hy was op H Steen geraekt, dan heeft men zyn proces gemaekt; zyn vonnis dat wierd gelezen, dat hy moest gehangen wezen. Ach heer ! ach heer ! wilt gy niet hangen, en steelt niet meer! 4. Het was justement den toer van eenen pater Minnebroer, aen wie dat den Wael moest bichten, die hem ook moest ooit gaen lichten. Ach heer ! ach heer ! wilt gy niet hangen , en steelt niet meer ! 5. ^'L faut penser ^ mon koei kameraed, dat kei rekt ten hemel kaet. ce soir kei zult zoo verre keeren, aeec les anges kei zult soupeeren.' Ach heer! ach heer! wilt gy niet hangen, en steelt niet meer! Mon pire, sprach den Wael al ras, 'imms irez bien dedans mon place. Zoe Rivh'ence, zoe moet ke weten, que ce soir z'en kan ik niet eten." Ach heer! ach heer! wilt gy niet hangen, en steelt niet meer! Den pater sprach in gutem fatsoen: 'Amice, zou dat kere doen, mais notre règle kernt te belasten, que ce soir zoo moet ik vasten,' Ach heer! ach heer! wilt gy niet bangen, en steelt nicht mehr! Het Waeltjen dat sprach nicht mehr, den beul die stiet hem van de leer, by maakte noch eenige kapriolen, mais beil nooit niet mehr gestolen. Ach heer! ach heer! wilt gy nicht hangen, en steelt nicht mehr! Den pater bad him wel verstaan, by had lang op termijn gegaan, by wist den bal weer om te kaetsen, want sy komen op alle plaatsen. Ach heer! ach heer! wilt gy nicht bangen, en steelt nicht mehr! Übersetzung: Büsching und von der Hagen, Samml. deutscher Volkslieder, Anhang Nr. 11. Aus Brüssel, 1795 aufgezeichnet. Der Text dort nicht sonderlich, die Erklärungen oft ganz falsch. — Str. 6 — 7. spricht der Wallone mit dem Pater flämischem und französischem durch einander, das erstere mit franz. Aussprache: koei voorgooje, goede; kei für je; kere für geern; rekt für reg; kaet für gaat. 1. deugeniet, Taugenichts — Wael, Wallone — 2. 1. verrast, überrascht — 3. 1. Steen, ein Gefängniss in Brüssel — 3. 3. vonnis, Urteil — 4. 1. toer, das frz. tour, die Reihe — 4. 3. Bij echten, bechten - 4, 4l lichten, aufrichten, troosten - 7, 1. Fazoen, frz. façon - 7, 3. Belasten, auferlegen - 8, 2. Beul, Büttel, Henker - Leer, Leiter - 9, 2. Op termijn gaan, terminieren, Almosen sammeln - 9, 3. Den Ball wieder um Käufer, den Ball zurückschlagen, sprichwörtlich wie das franz. reveiller, einem nichts schuldig bleiben, ihm wiederum eins versetzen. 181 Nr. 81. De zwarte Räuber. 1. Te Leiden op het galgenveld een paal deed zij mijn wezen daar hebben zij mijn straks aan gesteld om te dansen met vrees. Meester Hans die speelde lustig op, hij gaf mijn al van dat geestesop, ik heb het zoo weinig geprezen. 2. Nu ben ik weer in zwaar verdriet, ik kwam op 's baren wegen, de baren van Taagsveld ken mijn niet, hij zag mijn aan ter degen, hij heeft al door zijn los beleid mijn op zijn wagen gekregen. 3. Van Noorddorp werd ik gebracht, naar Hartekamp gezonden, daar hebben zij mij met goed verdacht zeer wreed en streng geboden, zij brachten mijn ook zeer fraai ten toon tot Alkmaar in de stad zeer schoon: ik moest het al gehangen. 4. Tot Alkmaar kwam er een groot gerucht de ruiter is gevangen. veel mensen kwamen daar te vlucht, een ieder had verlangen, daar kwamen menigvuldig van lid en dat was al om mijn te zien, of ik straks zoude hangen. 5. Des zaterdags bracht zij mijn weer uit, ik moest het weer gehangen, zij brachten mijn in Keesooms schuit naar Haarlem te brengen. nu zit ik tot Haarlem ten toon en dat voor alle man een schoon: ik moest het al gehangen. Ik zit tot Haarlem in het gat, al daar in 's heeren banden, ik zou ik weer tot Alkmaar zitten al daar in 's heeren handen, maar liever wil ik op dit pas, dat ik op de groene beiden was, dan mocht ik spanjeeren gaan! Holländisch: Scheltema's Sammlung, Anf. des 18. Jahrh. mit der Überschrift: „Een Nieuw Lied, van de Sensitive Ruiter, Op een aangekomen Vois." 1, 6. geeselsop, Peitschensuppe, Oiësselhiebe — 2, 2. weil ich kam auf die große Heerstraße d. h. ich wurde wieder gefangen — 2, 4. ter degen, gehörig, von oben bis unten — 2, 5. los beleid, schlimmer Anschlag — 5, 8. verdacht, Bedacht — 5, 4. wreed, grausam — strek voor sterk — 5, 6. fraai, hübsch — ten toon, zur Schau — gehengen, sich gefallen lassen — 4,2. ruiter, Räuber, Wegelagerer, der auf der Landstraße raubte, darum im Engl. high way man — 5, 1. zat er dag, Samstag — 6, 1. gat, Loch, Gefängniss — 6, 5. op dit pas, dies Mal. Nr. 82. Rosen lesen. 1. Ik hebbe gedragen wel zeven jaar een pakje van minnen, tvalt mij te zwaar, ik ben bedrogen. ic waande den wilden val te hebben gehangen, hi is mi ontfloogen. Joncheer, wil je daar loon af hebben, so komt nog avond tot mijn bedde, zijt zeker, dit is mijn verlies. Joncfrouwe, gij hebt zo felle honden, oft zij mij met beten diepe wonden, wat is dat lief? Op uw mans bedde en kom ik niet, wat mijns gescheids. Jonchere, mijn honden sal je doen binden, aan geen groen beide daar staat een linde, in een boomgaard daar zullen wij twee genoeglijk wesen, stout onvervaard. In een boomgaard dat hij kwam, in zijn armen dat hij nam. Hij riep: Haar mij! Dat ik u ooit zo lief geschreven, zeer rouwt dat ik niet meer. Jonge frouwen, en roept niet zo serieus! Gij zult een goede vrouwe weeromkeren tot uw man, en zegt, dat gij waarachtig rozen leest in het zoete dal. Rooskens te lezen is bij manieren in een veldje, zo menigvuldigieren, des zijn zeker zeg! Als zoude mijn man zijn ogen uit kracht, hij is mijn quint. 2. Rooskens root aan eenen crans: wij een stadsboekje heeft die mag wel vrolijk dansen, en des en hebbik arm ruiterken niet, des moetie ruiten en roven, en Stelen als een dief. 3. Ruiten en roven is geen schande, dat doen die heren al de besten van den lande, daar om zo waggen si haer lijf en goed zij leidt met in den horten, ja die met zingen doet. Weimar. Hs. 1537. Nr. 43. — Hs. 1, 4. Tadeusche macht — 3, 2. fehlt al — 3,4. nach ende noch achterhof, or, 1, 3. dure, mhd. tiure, selten, gar nicht zu haben — 1, 4. moeten, begegnen — weidelijk, mhd. Weidelich, stattlich — 2, 6. 3, 1. ruiten en roven, plündern und rauben; reiten, Raubzug tun, auch bei uns im 15. und 16. Jahrb., s. Schmeller Wb. 3, 160. Vgl. Uhland Nr. 146. 185 Nr. 84 Pflanze deinen Mai da draußen! 1. Och lich di nu een slaap, mijn uitgevorceerde bloem? Och lich di nu een slaap in uw eersten droom? Ontwijk u, suiker lief, wilt door uw winter komen! Sta op, lief, wilt ontfaan den mei met een bloem. 2. Wat ruist het daarna die muis, dat met mijn rust berovet? Die met tscheiden maakt zuur, die ligt hier op gehouden in mijn arm so vast, wij kunnen niet ontsluiten. Mijn beddeken heeft zijn last: plant uw mei daar buiten. 3. O suikerlijk jeugd, wilt nu uw rusten laten? Doet op dijn winterkijn en komt uw lief ter spraken! Al om te winnen troost, zo ben ik hier tot u gevallen. Sta op, lief, wilt ontfaan den mei met zijn bloem. 4. Als stond ik daar tot morgen, ik ga u niet in laten. Mijn boel ligt hier verborgen, ghi en conditie mij niet vermakken. Mijn harteken op u niet en past nog op geen spei van luiten. Mijn beddeken heeft sinten vollen last: plant uw mei daar buiten! Ik zie de lichten dach al door die wolken drijven; ik zie de bloemkens schoon al uit de aarden springen; ik zie de sterren daar, die verlichten in de troon: sta op, lief, wilt ontwaken den mei met een bloem. Waat ghi dat ik nu slaap? Het is anders dat ik dacht: de mei houdt mij in wacht, daar na mijn harteken wacht is niet als in de aarden was, rozenbloemen of andere vruchten. Mijn beddeken heeft sinten vollen last: plant uw mei daar buiten! Autu. LB. 1544. Nr. 132. Dr. 5, 7. en wil 6, 5. fehlt is. 1. 5. ontweken, erweken 2. 4. Erlaubnis, Bewilligung 3, 1. eacht (Dr. inecht), Jagend 4, 5. niet en passen op, sich aus etwas nichts machen 5, 6. verlichten, erleuchten 6, 4. naer iets wachten, auf etwas warten 6, 6. virtuiten, heilkräftige Pflanzen. Nr. 85. Pflanze deinen Mai wo du willst! 1. Schoon lief, hoe ligt gy hier en slaapt in uw eerste droom? Wil opstaan en den mei ontwaken, hy staat hier al zoo schoon. 2. 'Ik en zou voor geen mei opstaan, mijn vensterken niet ontsluiten: plant uw mei waar 't u gereed, plant uw mei daar buiten! 3. Waar zou 'k hem planten of waar doen? 't is al op 's heeren strate. Winternacht is koud en lang, Hij zou zijn bloemen laten bloeien, Wij zullen hem begraven Op het kerkhof bij de eglantier, Zijn graf zal roosjes dragen. Schoon lief, en om die roosjes Zal het nachtegaal krekelen, En voor ons bij in elke mei Zijn zoete liedjes zingen. Willems Nr. 136, zonder Angabe der Quelle. Das Lied ist alt, es komt al ready to End des 16. Jahrb. zur Bezeichnung der Melodie eines geistlichen Liedes vor. Nr. 86- De eenst der Liebste was! Die vogelkens in der mutte Ze zingen hare tijd Waar sal ik mij onthouden? Ik ben van mijns liefs qwit. Waar sal ik mij onthouden? En ik haer zo gaam aan zie. Als spreekt ik van liefde zo zeggen, Ik schijn van mijn hart te zijn verheven. Ik ging nog gisteren avond Zo heimelijk eenen ganzen Al voor mijn liefkens deur, Ze wist mij van deinen dans. Staat op, mijn alderliefste, Staat op en laat mij binnen! Ik zweer uit op al mijn trouw: Ik had nooit liever dan dit. Schoon lief, laat u denken, Dat ik eens die liefste was En lach in uwen armen, Nu ben ik een onwaardige gast. Als hebt u mij nu begrepen, Nog draag ik eenen hupschen moed. Die liefde bleef winter en zomer, Dat de koos moik niet en doet. Hij toonde van zijn banden Van goud een vingerpje: Houdt daar, mijn alderliefste, Daar is die trouwe van mij! Mehr oft iemand vragt, Wie u dat vingerpje gaf, Antwoordt hem met hupsche woorden: Die eens die alderliefste was. Willems Nr. 86. Willems Nr. 136, zonder Angabe der Quelle. Das Lied ist alt, es kommt al ready to End des 16. Jahrb. zur Bezeichnung der Melodie eines geistlichen Liedes vor. Ik hoorde gisteren avond zo lustig een zang! Mijn liefke die gaat huwen, ik en weet haar genen ondanck. Al heeft zij met nu begonnen, nog draag ik een hupschen mee: die liefde blijft winter en sommer, dat de koos me niet en doet. Die dit liedje heeft gezongen, was een ruiterijn, zijn hartelijke gang gaat in het lichte met schone vroken. Dit liedje heeft hij gezongen ter ere van zijn liefste, in spijt van de nijders tongen, zijn naam is Jonghenstein. Antw. LB. 1544. Nr. 28. (bij Willems Nr. 94. uit HB, 2, US). Dr. 3y 4. nu ben ik geworden — 1, 1. mute, muite, vogelkooi, frz. la mue — 1, 4. quitt zijn, verloren hebben — 1, 8. fier, trots, wohlgemut — 4, 2. 6. vingerhoorntje, vingerring, bing — 5, 3. huwen, huizen, heiraten — 6, 7. in spijt, zum Ärger. Liebessehnsucht. Ik weet een vrouw die wel bereid is, mij haar hart te geven met haar hele lichaam. Ik en kan haar niet ontsnappen, haar moet ik dragen: haar gevoel is zo wel gedragen, zij staat in mijn behagen. Schoner wijf, en zag ik nie, dies wil ik met vermeten, 't is recht dat ik haar vriendschap bij, want zij doet mij mijn druk vergeten, zo rein zijn al haar sinnen, mij is te baar dat ik die allerliefste, die ik bevat, haar mondje, haar oogjes, haar lichaam, het blinkt als kristal. Mocht ik haar spreken of komen naar haar, dat ware mijn begehr, al mag ik niet, dat doen die kwade klappaert tongen, och! zij brengen ons in verdriet. Dat vrouwtje is mij te hoog geboren, dies ik wel mag beschrijven. Als heb ik ze in mijn hart verzonken, het is al in erebaarnheid. O, laat die lachende zee ons dragen, waar de rook van onze schepen verloren gaat in de oneindige ruimte. Ik wil nog leven, ood ik hopen mag, trek mijn druk alleen. Die liefste, die kan ik niet begrijpen, zij staat zo vast in mij, dat ik geen twijfel kan hebben, het is recht, dat zeg ik, dat zij dat verstaat, dat ik haar getrouwen zou kunnen zijn, waar al mijn tranen zijn geveerd. O, Venus, vrouw, zie mijn staat, door alle jonge vrouwen eer, gij zijt mijn troost, mijn toeverliefde, ik bids u minnelijk ernst, gij zijt, mijn liefste, dit wel verdedigen, dat ik u dien mijn leven lang, schoon liefste, als gij op mij begenst. Dit liederje heeft hij gehakt, het kwam uit de rechter minnen, al en heeft hij het niet ten recht gehakt, men schrijft in de beste versieren, het was zo hopelooos, een nieuw liedje, ter ere van mooie vrouwen, heeft hij dit liedje gedicht. Antw. LB. 1544, Nr. 91. — Dr. 1, 3. gansscher — 1, 6. jongste moet ik — 6, 3. al — 6, 4. eere (eer). Ik wou dat alle de boomken bloeiden, die daar in de wilde wende staan, behalve een klein boomken, dat er geen bloemen ontfaan. Wat zoude ik bloemen dragen, ik en heb er geen wortelkijn, mijn zoete liefde is uit den lande, hoe zeer verlang ik naar haar! Ik en mag ze zien noch horen spreken, hoe quaal klappers die benijden dat het mijne is. Ik woed dat alle de quaa nijders en quaa klappers waren over den Rijn! En ik, met mijn zoete waarde lief, waar gesloten in een duister kamerkijn, hoe luttelig zoude ik vragen, hei! wanneer het schoon licht dag zoude zijn! Het dage in het Oostnoordoosten, hei! dat wanneer mijn jong hertje zo weinig: te scheiden van mijn zoete lief, hei! dat brekte mijn jong hertje aan twee. Ten einde van mijn Helens hoofden, hei! daar staater noch een koffieijin, en daar ligt in besloten, hei! mijn zoete liefjes trouwetje van mijn. Ten einde van mijn zoete Helens voeten, hei! daar staater noch een flesje met wijn, en daar en zal niemand uit drinken, of het zal de alderliefste zijn. Ten einde van mijn liefs bogaarde, hei! daar staander noch twee boomkens fin, den eenen draagt nooten muschaten, hei! den ander die draagt nagelen fin. Die nagelen smaken alzo zoet, o de nootjes benen alzo rond: ik hoop nog t' avond te küssen, hei! mijn zoete liefjes rooder mond. De nagelen, nooten, muschaten, hei! dat is er zoo goed malenkruid, dat zullen wij de mooie meisjes schenken, wanneer zij zullen zijn de bruid. Nordhollandisch: Scheltema's Samml., Anf. des 18. Jahrhunderts. Das Lied wird in der Ueberschrift ein kaltes nor d holländisches geannt. Es scheint bei Verlobungen oder Hochzeiten gesungen zu sein. Gewürznagelin und Muscaten wurden bei solchen Gelegenheiten der Braut geschenkt, wie der Schluss (10, 3. 4.) deutlich ausspricht. Das malenkruid findet dadurch auch seine Erklärung, es ist an kein mal-kraid (Bilsonkrant) der hentigten Sprache zu denken, sondern vielmehr ein altes malenkruid, dem mal-schat entsprechend annehmen. Es fragt sich, ob sich nicht am Ende das Kr an t in „Kraut n. Wein“ Theophilus I. 265. (meine Ausgabe S. 41.) auch so erklären lässt? Wenn nicht bessere Texte zum Vorschein kommen, wird das Verständnis dieses Liedes schwer zu erreichen sein. Str. 6 — 9. finden sich auch häufig in deutschen Volksliedern. 1, 4. loveren. Ms. ron loof, wie Lämmers von Lamm nicht mehr üblich — 3, 2. klapper, Klaffer, Verläumder — 4, 3. Intte-Hjk, sehr wenig — 9, 1. nagelen, Gewürznageln, weil die Frucht die Gestalt der Nägel hat. Nr. 89. Wie du mir, so ich dir. Het sprühen drie boomkens in genen dal alleine, boven breit, beneden klein. So, mijn liefste, so! Boven breit, beneden klein, daar op so rust die nachtegaal. Och nachtegaal, klein vogelkijn, woudt daar mijn boden sind? Hoe Boudewijn uw boden sind, ich bin so deinen vogelkijn. Al sidde klein, ghij vliegt so snel, ghij voert daar mein briefje wel. Hi nam dat briefje in zijn mond, hi voertet al over dat groene woud. Hi gab dat venster open enen stoet: 'Slaapt ghij, lief, of zijt ghij dood?' Ich slaap also vast niet, ich hör al wat mijn lief entbiet. Uw lief entbiet u goeden prijs, hi wil gaan trouwen een ander wijf. Wil hi gaan trouwen een ander wijf, so wil ich gaan trouwen een anderen man, besieh Wiecht eerst berouwen sal. 11. Nu "biddic" god ende onse lieve vrou, dat het mijn liefken eerst berouwt. Weimar. Ha. 1637. Nr. 36. — Ha. 1, 1. hulmken — 3, 2. trolsiw — 4, 1. fBoe (hoe) — 4, 2. «in (ben) — 5, 1. »int gif (sidi) — 6, 2. furenni — 8, 2. entboeu — 11, 1. ende (äh). Meine Lesart 1, 1. boomkens rechtfertigt sich durch Sonderliedekens 2 66. Daer spricht ein boom in genen dal. Auf dem Niederrhein lautet das Lied also: Auf dem Kirchhof steht ein Rosenbaum, darauf setzt sich Frau Nachtigall. 'Frau Nachtigall, klein Vögelein, willst du Herzliebchens Botschaft sein? Herzliebchens Botschaft kann ich nicht sein, ich bin ein klein Waldvögelein.' 'Bist du klein, so bist du hell. So trag meinem Lieb die Botschaft schnell! Nimm du den Brief in deinen Mund und flieg davon in einer Stunde. Sie flog den Berg, das tiefe Tal, bis dass sie am Schlafzimmerfenster kam. Sie gab dem Fenster einen Stoß: 'Schläfst du, mein Lieb, oder bist du tot?' 'Ich schlafe nicht, ich bin nicht tot, ich höre was mir mein Lieb entbot.' Er hat geschrieben einen Brief, er hat getraut ein anderes Lieb. 'Hat er getraut ein anderes Lieb, so wünsche ich ihm viel Glück dazu. Das erste Jahr ein Söhnenlein, das zweite Jahr ein Töchterlein, das dritte Jahr noch eins dabei, bis dass es fünfundzwanzig sein.' Vgl. Simrock Volkslieder Nr. 86. und (J. B. Longard) Ausführliche Märchen und Liedlein Nr. 31. — Die ersten Strophen finden sich auch in einem hoch- und einem niederdeutschen Lied, s. Uhland Nr. 16. A. und B. Ein Bruchstück hat sich noch jetzt davon erhalten. Hör. Belg. P. II. 193. Wiener, mijnheer, de brief zit hiermee, "Mijnheer, de brief wil ik wel zien." Hy nam den brief in zijn bek, hy vloog er mee over 't hek. Hy vloog er mee tot zijn liefste deur: "Slaap je wel of wakker of zit je dood?" "Ik slap niet en ik wakker niet, ik ben getrouwd al een half jaar." "Zit je getrouwd al een half jaar! Het deed me wel duizend jaar." YlUniisch: Willems Nr. 96, aan mündlich Übertragung. 1, 2. Stekendoodje, bij de Stekeldren, Rhemannus, de Hagedorn. Nr. 91. Von ihr bin ich geschieden. Gestudeerd, innig dragende ik altijd, dies lijdt mijn beroete pijn. Mocht ie nog zijn van baar verblijt, hoe vrolijk zoude ik zijn! Tot haar zoude ik met keren, geen ander lief begheren, want zij is die alderliefste van mij. Is niet een drukkende leven te verdragen die ik min? Ik had me toe begonnen, ik was niet dan een kind; ik deed in kortere uren dat ik lang moeten besuren: Eilaas was ie was zo snel blauw! Doen ik laatse met ogen aanschouw die mijn hartekening heeft beïjtogen, doen was ik vrolijk nacht en dag, en nu is al gedaan: van haar ben ik getrouwd, allen druk moet ik verbeiden, ik kan wel wat minder gaan. 4. Mijn schip is mi ontdreven, jninen anker en leit met rast, mijn lief heeft mi begheven recht als een onwaert gast, eilaes tis buiten minen schulden! nochtans moet io mi verdulden^ al in mijn hert lide ic verdriet, 5. Die dit liet heeft ghedicht, dat was een ruiter van droefheit, sijn lief is hem onthelt, tis haest ghenoech gheseit, eilaes van haer is hi ghescheiden, allen druc moet hi verbeiden, is hi niet ghenoech gh^ijuelt? Antw. LB. 15i4^ Nr. ^3* (^über^ ^er wivoUflt&ndig Hör. belg. 2, 144. Willems Nr. 153.) f 1, 1. ghestadich, bostrlndig — 2, 1. druckelijc, betrübt ^- 2, 6. iets besuren, für etwas leiden — 3, 1. laeste, lest, neu- lich — 3, 6. verbeißen, g^ewftrtig sein — 5, 3. onthelt, abgeneigt, von beiden, hellen, neigen, geneigt sein* 13* 196 ^ f Nr. 92. Dann ist guter Rath theuer! 1. Als de jonghe meiskenB hijücken, wat isser dan bereit? een huilende schreiende kindeken, datter in de wieghe leit. 2. Een huilende schreiende kindeken, daer toe een dronken man: mijn beursken isser also piat van gheldeken^ ghesellekens y wat raet ons dan? 3. Daer twee goe liefkens kijven al om een pennincsbroot, de liefde isser also deine, de hongher isser also groot. Holländisch: Oudt Amst. LB., Schluss eines Liedes: Het reder een riddertje uit jaghen. f 2, 4. wat raet, was Baths? was zn thnn? I 9 I f Nr. 93* Ade, schön Hannchen! 1. Gm een die Uefste die ic beminne moet ic daechs roor haer deure sta^i. si is so amoreus van sinne, het sal mi aen mijn leven gaen, si cost mijn herte so menighen traen, want ic noit schoonder lief en vant. adieu, schoon Janneken, tot op een wederkeren! adieu I ic vare naet roomsche lant. 2. Schoon, soete lief, waarde bequame, dat ghi mi gaft een troostelijc woord, certain, geen ander boelken joos en naam, al zoude mi ook aan mijn leven gaan. Help mi, Maria, mijn druk verslaan! Ik heb verloren mijn beste pant. Adieu, schoon Janneken, tot op een wederkeren! Adieu! Ik vare naar roomsche land. 3. Deze naders tongen gaan voor mijn ogen en achter mijn rug stammen zij quaet; zij doen mijn jonge jeugd verdroogen, dat zal ook aan mijn leven gaan, het kost mijn hart so menig tranen. Hier en elders aan elken cant. Adieu, schoon Janneken, tot op een wederkeren! Adieu! Ik vare naar roomsche land. 4. Prinselijk lief, hoe veelde ik vergeten? En ik was altijd zo gerust, en dat ghi mi dus wilt verstoppen, dat valt mijn hart aan te wreet. Mijn lijf, mijn goed was voor u berekend, want ik nooit schooner lief en vond. Adieu, schoon Janneken, tot op een wederkeren! Adieu! Ik vare naar roomsche land. Antw. LB. 1544. Nr. 123. -- Dr. 3, 6. fehlt — 2, 3. Je en nuile certain, geen ander boelken kiezen — 3,5. Tertekens. In 2, 5. verslaan, verlenen, besluiten. In 3, 6. eiders, anders wo — aan elken cant, allenthalben — 4, 2. ghereet, berekend, dienstvaardig, dienstfertig — 4, 3. versteken, verstoßen — 4, 4. het valt mi wreet, es ist mir schwer. 