title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: p. 111; kelakoewan p^perangan, het beloop van den strijd, van den veld- slag, Prab. Dj. ; djahat kelakoewan» nja, siecht is zijn gedrag; demikian Iah kelakoewan doenia ini, aldus is de hoedanigheid dezer wereld, zoo gaat het in de wereld toe; meiihat kelakoewan poelau itoe, ziende hoe dat ©iland zieh voordeed; maka ada Iah kelakoewannja negeri itoe, die stad deed zieh voor . . . Pol. Abd. p. 100; ada Iah kelakoewanmoe sap^rti hendak mentjioem orang, je doefc alsof je iemand zoenen wilt, B. Ramp. p. 24. II. daoen-lakoe, e.s.v. klimplant met roode en groene bladeren, die door de Maleiers tegen deheete koorts gebruikt worden. ^illaki,zie^i(. 3^ laga^ botsing, stooting, vech- ten, inz. van dieren; berlaga, tegen elkander stooten, zooals vechtende stieren, bokken enz. of zooals de glazen en bekers bij het klinken, e. vaartuig tegen den wal, e. glas tegen een kruik, noten, waarvan men de 900 J-Jl J^ hardheid wil beproeven, enz. ook vlak tegenover elkander van twee plaatsen, ook tegen elkauder vechten, van hanen, H.T.; kamhing Mrlaga, gelten die vechten, ook gezegd van het slaan op een trom, de g^ndang, waarbij men van tijd tot tijd op den rand daarvan slaat; Penj^ngat Mr- laga d^ngan Tandjoeng Pinang^ het eil. Mars ligt vlak tegenover Riouw; p^rahoe tidak dih^ri Mrlaga^ takoet kan botjor sap^rti raga, men liet niet toe dat het vaartuig tegen den wal stootte, uit vrees dat het zoo lek zou worden als een mandje, Ihr. b. Ch.; bagaimana m^ndikai hendak Mrlaga dengan doerian^ hoe wil een water- meloen vechten tegen een doerian- vrucht, Sprw. dat is geen partuur. \^*^ Ittgi^ nog, nog steeds, ook, en daarbij, zelfs, raeer; lagi poela^ daar- enboven, bovendien, voorts, wijders; apa lagt, hoeveel te meer, hoeveel te minder, wat meer is; herapa lagij = apa lagt; boekannja..,. lagi,.,,y niet slechts .... maar zelfs . . .. ; tiada b^r- salahan lagi, daarin is geen verschil of onderscheid meer; tiada t^kira- kira lagt, niet meer te gissen of te berekenen zijn; se/a^t, zoolang nog; sMagi ada p^rkitaran tjakrawala^ zoolang er nog een wenteling is der hemelsche sferen; laginja, in het ver- volg; boekannja matiy lagi mati Mnar- b^nar, niet slechts dood, maar wer- kelijk dood, d. i. zoo dood als e. pier; djoega lagi^ nog maar. Komt achter aan den zin b.v, Boeng. rampai bös. p. 197 reg. 3 v. o. m^nantikan datang moesoeh djoega lagi, nog maar wach- ten op 'svijands komst. jv^y lagam^ Hind. bit van een paard, Max., Sw. en d, 1. Cr. y^'^ lagoe, zangwijs, wijsje, deun- tje, melodie, toonstuk; lagoe pantas, versneld tempo ; mUagoekan, in mu- ziek zetten, zingend voordragen, b.v. e. geschiedenis enz.; m^mbaioa lagoe , de wijs van iets inzetten, de wijs aan- geven. JÜ lala, I. e.s.v. zoutwaterschelp- dier. II. zie loeloe I en lalar, Ji!lalo©,voorbij,gepasseerd,voor- bijgaan, passeeren, vervolgens, tot aan ; tengah hart laloe^ over den mid- dag, namiddag; hari s^ninjang laloe im, gepasseerden Maandag; laloe ka tanahj tot aan den grond; gadai itoe soedah laloe, dat pand is verstaan; diboewangnja laloe, werd voorgoed door hem verstooten; t^nggUam la- loe, voor altijd verzinken, Mal. Sam. II p. 19; sa kali laloe, e^ns en dan niet meer, eens voor altijd ; op Malaka wordt laloe ook gebruikt = bolih en dapat, b.v. taHaloe bangkit = ta^ bolih bangkit; s^aloe, steeds, voortdurend, aanhoudend; t^mpat laloe napas, de luchtpijp; t^mpat laloe makanan, de slokdarm; mUaloekan, doen voorbij- gaan, voorbij voeren, uit den weg schaffen, er een eind aan maken ; m^laloei, aan iets voorbij gaan, over iets heen gaan, overtreden, over- schrijden, trekken door iets, ook iem, voorbijgaan, b.v. bjj eene aanstelling of begunstiging, h.y.patik tiada b^r- ani m^laloei anak toewankoe tiga b^r- soedara itoe, Hik. Bandj., tiada m^- laloei kata of sembahj bepaald opvol- gen of notitie nemen van de woorden, Niem. bloeml. 4^ dr. I p. 32 en and. plL; laloe-lalang ^heen en weer gaan voorbij of längs iets; t^rlaloe, buiten- gewoon, uitermate^ te, of al te, b.v. t^rlaloe djaoeh^ buitengewoon ver, maar ook: te ver, dit hangt af van het zinverband; djaoeh terlaloe^Bl te ver. NB. wanneer twee handelingen worden genoemd, die op elkander volgen, wordt van laloe gebruik ge- maakt en niet van dan, b.v. dipang- gilnja anaknja laloe masoek ka dalam roemah. v^y lalab, Jav, = oelam, z. ald. v:>Jif lalat, I. vlieg, de gewone huisvlies enz. ; Jav. laier, id. tahi- lalat, vliegendrek, zomersproeten ; lalat hinggap tergUintjir, als e. vlieg er op ging zitten gleed zij uit, of er af- Een uitdrukking om de groote snelheid v. e. vaartuig aan te duiden, C. en S. II. weigeren van een vuurwapen. J^ lalar, MÖn. uitspr. lala, uit- hiiizig; mUala, rondslenteren. Zie loeloe 1. Jif lalör, Jav. vlieg, == lalaL iJS lalang^ I. ook ilalang, het bekende hooge rietgras, op Java alang-alang genoemd. II. ook langlang, de ronde doen, rondreizen, rondgaan; laloe-lalang , zie bij laloe, v^i( lalap, Jav. lalab, = oelam, zie ald. ^^ 901 (SJ^ lalak, ontbranden, zooals kruit op de pan van een geweer, een lucifer en derg. Jil laloe^ voorbg; zie Ji(. Ji( lalau, dwarsboomen, verhin- deren, tegengaan, het doorgaan be- letten, op zijn weg tegenhöuden, b.v. een vaartuig; p^lalau, middel om te dwarsboomen, om iets te verhinde- ren, inz. toovermiddel om e. huwelijk te beletten, Mal. Sam. 213; hikmat p^lalau, de kunst om zulke middelen te gebruiken; p^lalauan, dwarsboo- ming, verhindering. «Jif lalall^ vraatzuchtig ; orang p^lalah, vraat, iemand die alles eet, rijp en groen; ook p^lahap. J*3 lall, gevoelloos, verdoofd; boekoe lali, de gevoellooze knokkel, d. i. de enkel, omdat die, door het voortdurend zitten met ondergesla- gen beenen, gevoelloos geworden is. *Jav. vergeten, = Zoejoa, Ji( lalai, I. zorgeloos, onacht- zaam, zijn tijd verbeuzelend. Mal. br. mijn facs. n^. 6, afgetrokken, zijn gedachten niet bij elkaar hebbend, onverschillig, onoplettend, slaperig, bezwijmd of in zwijm geraken; tiada lalai daripada, bestendig denken aan; m^lalaikan, verwaarloozen, ver- onachtzamen, met nalatigheid behan- delen; mUalaikan hatinja daripada doeka-tjitanja, zijn gemoed het leed doen vergeten, het leed van zieh af zetten, b.v. door een deuntje te gaan zingen of iets derg.; m^mpl^rlalaikan, verschuiven, uitstellen, verzuimen om ten uitvoer te brengen, b.v. m^mboe- 902 ^if noeh dia, daripada sa hart k^pada sa hart akoe pMalaikan, v. den eenen tot den anderen dag verzuim ik het hem te dooden, R. Chaib.; pMalai^ tooverformule, waardoor iem. zorge- loos wordt; terlalai, slaperig gewor- den, ingedommeld, in slaap geraakt, Facs. 11; kelalaian^ zorgeloosheid, onachtzaamheid. IL bras (scheepsterm) ; tali-lalai, geerde, brastouw. I»y laina^ lengte of duur van tijd, lang geleden, vroeger, vorig, oud in dien zin, langdurig; Mrapa lama^ lioe lang? doewa djam lamanja^ twee uren lang; satUah Mherapa lamanja^ na verloop van eenigen tijd; Riau lama, Oud-Riouw, het vorige Riouw; bini lamaj de vorige vrouw of de vrouw, w^aarmede men het langst gehuwd is; pakaian lama, de oude kleeren, in tegenoverstelling van de nieuwe; orang lama^ een oudgast,* iemand die reeds lang in het land is ; lama-lama^ eindelijk; lama-kelamaän^ eindelijk en ten laatste, ten langen laatste; lama d^ngan kMamaännja, langzamerhand, allengs, van liever- lede; s^lama, zoolang als, al den tijd dat; sMama ulam berhoeni, selama awan po^tih^ sMama gagak hitam, zoolang de wereld bewoond is, de wölken wit en de kraaien zwart zijn. Mön. Sprw.* Mrlama-lamaän^ om het langst, b.v. s^raja Mrlama-lamaän^ m^nßlam k^toedjoehnja, terwijl zij met hun zevenen om het langst on- derdoken. H. Ind. Poet. Lenting p. 99 ; sMamanja, ook al lang, reeds lang, ^s b.v. s^lamanja baginda Mndak meng- oetoesj reeds lang wilde de Yorst ge- zanten zenden,Niem.bloeml.II,2edr. p. 69, altijd; selama-lamanja^ op zijn langst, eeuwig en altoos; sampai s^- ^ama-?amanya,totineeuwigheid;m^m- pMamakaUj lang doen duren, doen voortduren. i^y lamailg, I. e.s.v. wapen, e. s. V. zwaard, Abd. seh. wrdb. II. e. 8. V. lekkernij, ook lemang^ zie ald. ^^y lainan^ == halaman^ zie ald. ^jo^ lamoen, mits, bijaldien: lamoen doeli Toewankoe djoega dja- ngan soeatoe peri-hdl, mits Uwe Majesteit maar geen ongeluk o.ver- korae; lamoen tidak^ zoo niet, mits niet; lamoen-lamoen 6a^aw^, het tijd- perk van het rijstgewas, waarop de Stengel zichtbaar wordt, M^n. ^^%jo^ lamin, I. kelamin, een paar, man en vrouw, mannetje en wijfje; b^rkalamin, bij paren ; p^lamin^ ver- sierde slaapplaats van de moeder van een jong meisje of van pas gehuwden, afgezonderd aan het hoofdeinde van de pHtas^ ook pelaminan, bruidsbed, Max en Sw. y^)i lanar, moddergrond in zee. «jÜ lanang, I. mUalang^ e. touw draaien door middel van e, gewicht aan het einde daarvan, dat het touw gestrekt houdt en door deszelfs snello omwentelingen de deelen in elkander draait. II. Jav. mannelijk, dapper; in 't Mal. alleen in poezio. £^ il 903 ^^ lanau, slijk, inodder,= Un- njau, ^^yj^ lanoeu, ook ilanoen, zee- roover van het eiland Magindanau in den Solok-archipel. r^if lani-lani? sap^rti kainjang loero'eh ataw hinatang lani-lani? Abd. seh. wrdb. ^y lawa, I. m^lawa, den bruidstoet beletten voort te gaan, tegenhouden tot er iets, de p^mbajar p^lawa^ be- taald is, zoo b.v. Sj. Ind. Kgsn. en Hik. Sj. Mord.; pelawa^ belet; ynem- boewang p^lawa^ het belet verwijde- ren, opheffen, b.v. ieraand, die juist op etenstijd komt en wien belet moest gegeven worden, uitnoodigen om mee te eten. Zie ook lawan en landa I. II. lawa-lawaj Jav. spin, == laba- laba^ zie ald. vä^f y laoet, zee, door de Maleiers steeds benoemd naar de aanliggende plaatsen, b.v. laoet Malaka enz.; l, api, vuurzee, de hei = ndraka; laoet r^mbang, de open zee; laoeian^ al wat zee is, de oeeaan; m^laoetj zee- waarts aanhouden, van het land af- houden, ook mUaoeti^ H. T.; kalaoety zeewaarts, naar zee; van een ander water beteeken laoet: naar het mid- den ery an] timoer 'laoet j zie bij timoer; tiada p^rnah m^noempoe laoet, nooit een voet op zee gehad hebben, M.S.; laoet bet. ook soms aangevoerd, niet inlandsch, b.v. boewah k^ras n^geri dan b. k, laoet, inlandsche en aange- voerde fcß/mW-noten. v-^.^Iawat; m^/a«^^a^, een bezoek van deelneming brengen, hetzij aan personen, b.v. aan een zieke of lern, die pas van de reis komt, heizij aan zaken, zooals b.v. een vaartuig; m^- lawati kadatangan, iem. bij zijn aan- komst een deelnemend bezoek bren- gen; m^lawat kapal, e. bezoek bren- gen aan een schip, b.v. dat pas aan- gekomen is, Ism. J. 203, S. M., H. T. en I. P. \«if lawar, I. = kalalawar, vle« dermuis. II. fijn gesneden vleesch of visch als toespijs bij de rijst; m ^law ar, a.a.n kleine stukjes snijden v. vleesch, zoo- als wij b.v. voor metworst. Jav. Ma- war, id. ^J3 lawas, I. vrij, onbelemmerd van uitzicht, ruim, niet overvuld of verstopt van de ingewanden, voor- barig van den mond of de tong, sohaarsch werdend, bijna gedaan v. vruchten op hun fcijd; berlawas-lawas, ruim baan maken, een ruimen kring vormen; m^lawas, die hoedanigheid vertoonen; zie ook loewas, IL b^rlawas 'lawas, uit elkander gaan. M^n. Zie I. A rif, laoeng; mUaoeng, met een gerekt geluid roepen, met een hui- lend geschreeuw roepen, toeroepen, praaien, b.v. ora«^ didarat ada mMa- oeng kita, soeroeh singgah, het volk aan den wal roept ons toe om aan te leggen, Sw., op Mal. id. d. 1. Cr. ^j^ lawang, I, Skr. lawangga, e. s. V. boom, welks bloem en hast in de geneeskunde gebruikt worden; boenga lawang, kruidnagel; koelit 904 ÖJ- »jü lawang, de bast van dien boom, welke naar kruidnagelen riekt. IL Jav. deur, poort, H. Boedj.; L s^kefeng, eerepoort, eereboog; p^la- wang^ ongehuwd jongman en als zoo- danig vrij van belasting; lawang pin- tasan^ de laatste poort, die onmiddel- lijk toegang verleent? b.v. mhnhoeka pintoe g^r^hang katoedjoehnjay doe- wahelas dengan lawang pintasan? H. Boed'],'^ poetaran lawang , windas, kaapstander. ^m^ laoek, toespijs bij de rijst, inz. uit het dieronrijk; laoek-paoek, allerlei toespijzen. MÖn. vleesch of Tisch. ^Jf^if lawak, I. lawak-lawak, jok- ken, gekheid maken, uit gekheid, uit jok, b.v. sehaja lawak-lawak s^hadja, ik maakte maar gekheid, I was only in play, Max.; p^lawak, hansworst, paljas, grappenmaker = orang dß- naka, Sw. zie lawah II. IL lawak'lawak, eet-of drinkbakje in een kooi, ook ruif, Päd. bovenl. ^t^ laoen, lang van duur, van een bepaalden tijd of een werk; lam- &a^-Zaoßw,langzamerhand, ten langen laatste. ^.if lawan, tegenpartij, tegen- stander, partuur, partij in eenigen strijd, maat in een spei, wedergade, persoon met wien men een gesprek voert of handel drijft; in strijd met, tegen, het tegenovergestelde; h^rla- wan dengan, z. meten met; m^lawan, tegenstaan, tegen weer bieden, zieh verzetten tegen, als partuur optre- den van, mededingen; ook soms ge- bezigd alleen voor ons: tegen of met iem. ; m^lawan hoekoem, tegen de wet ; mHawan hh^satia^ met iem. in trouw wedijveren, op iemands trouw staat maken; milawan Mrsahabaty met iemand vriendschap sluiten, Chodj. Maim.; tiada bolih dilawan Mrsatia^ men kan op zijn trouw geen staat maken, men kan hem geen vertrou- wen schenken, Prab. Dj.; milawan berkata-katay het woord tot iemand richten, om met hem e. gesprek aan te knoopen, Mes. Kag.; kaican dan lawan, medestander en tegenstander, vriend en vijand;^^/aw?aw, tegenstan- der, middel van tegenweer, ook e.s.v. boom, die zeer taai en hard hout levert; kajoe melawan todakj e.s.v. boom, waarvan het hout voor bin- nenhuisbouw gebruikt wordt; Mrla- wankan, strijden of tegenweer bieden ten behoeve van of voor iemand, S. M.; mSmperlawankan dengan, laten vechten met, 't laten opnemen tegen, b.v. maka segalajang melawan akoe koe perlawankan dengan andjing per- hoeroeankoe, allen, die mij tegenstaan, zal ik met mijne honden laten vech- ten, H.Sj. Mord., tiada tMawan, waar- tegen geen weerstand te bieden is, onw^erstaanbaar, s^gala sifat lawan-* nja, alle tegenovergestelde eigen- schappen; kMatvanan, weerbaarheid, verdedigbaarheid, H. T. jlÜ lawah) I. onbelemmerd, ruim V. uitzicht, wijde tusschenruimte,b.v. tusschen de toppen van twee bergen; p^mandangan jang lawah, een ruim uitzicht. Zie lawas. ^sSy 7^^ 905 II. jokkernij, scherts, grap, C. en Max. zie lawak I. ^(^5^ lawi-Iawi; lawi schijnt punt te beteekenen,b.v. lawi raw^^a, punt V. e. hoorn, P^l. Djin.; Kw. =:zmata; lawi'lawi apar-apar, te Kelantan en Petani, de voelsprieten v. een zee- kwal, C. en S ; voorts punten der lange staartvederen v. sommige Vo- gels, zooals de pauw, de argusfazant enz.; doekoeh lawi-lawi, zie doekoeh; p^kasam latvi-lawi? Pant, Zie ook kantjing. t^.il lawai, I. all een in madja- lawai, zie madja, II. Jav. law(?, draad, garen, stren- getje, sa lawe, een strengetje van 25 windingen om een haspel; sa lawi benang, een strengetje garen. ^j^^ü law^jan^ Jav. romp, hoof- deloos lichaam, spook zonder hoofd, b. V. maka ija pon meloempat mendja- dikan dir inj a lawijan,,, satelah brah- mana itoe m^lihat Mesa Wira Ärsa mendjadikan dirinja law4jan maka ija pon mendjadikan dirinja boeta, Pr. Dj.; laloe mendjadikan dirinja rl^ksasa^ maka sang praboe pon men- djadikan dirinja lawSjan^ id. 4Xt>il lahad, zie d<.sKl wse^lahar, ook w^lahar, een meertje. ^^D^lallir, uitwendig, openbaar; beter ySb\Jb. Zie ald. ^^ lahang, = nira, zie ald. v^o^D^lahap, gulzig in het eten; p^lahapj gulzigaard, schrok; zie ook lalah, ^jfi^ lahan, zie p^rlahan. yj)i lajar, zeil; lajar batang^Yier- kant matten zeil ; L agoeng^ het groot- zeil; L sabang^ sprietzeil; h tandja of l. toep, e. s. V. grootzeil in den vorm van een trapezium ; /. ti^rbang, e. s. v. groot, doch niet diep zeil, in gebruik op tambangan of overhaalbooten, M. ; l. seret, sleepzeil, de naam van e.s.v. inlandsch vaartuig; l. saboer, bram- zeil; L taboer, scheizeil; L dasioer^ lijzeil; L boksi^ bezaanzeil, ook lajar penjorong genoemd; L p^ngapoeh^ topzeil; /. toepang, fokzeil; L seman- dera, sprietzeil; Lboeboetan, stagzeil; /. goesi, gaffelzeil; L djib, kluiverzeil; L falandjib, buiten-kluiverzeil; L t^r- inkat^ voorzeil ; l, gawai^ topzeil ; l, tanja, het schuine zeil op een pön- tjalang ; kam lajar y zeildoek, karrel- doek; pasang lajar, de zeilen bijzet- ten; helajar, zeilen, uitvaren, onder zeil gaan, reizen te water; b^lajar masoek, binnenloopen v. e. vaartuig ; melajarkan, doen zeilen, sturen, ook Wegzeilen met, vorder zeilen; p^la- jaran, scheepstocht, reis te water, zeetocht, zeereis ; sa djam p^lajaran, een nur zeilens; bep^lajaran, bevaren zijn, bereisd zijn van personen, b.v. orang bepUajaran, bevaren volk, lie- den die zeereizen gemaakt hebben ; elmoe p^lajaran, zeev.aartkunde; s^la- jar, e.s.v. walvisoh, welks vinnen, als 7ij boven het water uitsteken, op een zeil gelijken, ook e. s. v. hagedis, zie t^mbaki; ikan lajar-lajar, e.s.v. klein vischje met dezelfde eigenschap; la- jaran of s^lajar^ e. s. v. zoutwater schelpdier. 906 f- it yj)i lajoer; m^lajoer, iets over het vuur houden om het te warmen, te blaken, te zengen of zwart te ma- ken, maar niet ora het te verbranden, b.v. een zegel boven de vlam v. hars of een kaars, om het zwart te maken en er mede te stempelen; planken boven vuur krommen voor de huid van een vaartuig of de duigen voor een ton; ook drogen of sterven van hout, wat noodig is voor het gebruik, Mal. Sara. II, p. 273; verzengend (zon); MÖn. verwelkt, verflenst, ver- lept, ook verschroeid door zonne- hitte; kelajoeran, verschroeidheid. i^Sy l^is, I. e. s. V. zoetwater- visch. IL melats, iets van zieh afduwen. äjÜ lajang, I.zweven; herlajang^ zwevend; m^lajang ^ zweven; t^r- hang mUajang b^rpangkat-pangkat^ zwevend al hooger en hooger stijgen ; Ind. Poet.; lajang-melajang, al heen en weer zweven (v. een troep vogels), Bioemi. zed. verh.; melajangkan, doen zweven ; m, sa poetjoek soerat, e. brief doen zweven, d.i. een brief zenden; m^lajangkan soerat, ook e.s.v. gods- gericht, nader omschreven in Tijds. t. 1. en vlkk. dl. 43 p. 139 en 175; lajang-lajang^ vlieger; lajangan^hQi- zelfde op Java; hoeroeng lajang-la- jang, de zwaluw; lajang-lajang boe- wih^de zwaluw, die de eetbare nestjes bouwt; ook boeroeng lajang-lajang goehttj d. i. klipzwaluw genoemd ; la- jang-lajang roemahj uitstekend ge- deelte van een dak aan weerszijde van een huis ; 7nata t^rlajang^ aan het zweven rakende oogen, dat zijn oogen die V. slaap dichtvallen, Ihr. b. Chas. II. recht van zieh af in tweeen of een schijf snijden v. e. zachte vrucht, die men op de linkerhand houdt, b.v. een mangga;^aoeÄ dilajang^ e. s. v. manggavrucht op die wijze doorge- sneden. MÖn. längs de oppervlakte afsnijden. v«Aj>if lajap^ laag bij den grond v. een gebouw, laag op het water van e. vaartuig; melajap, laag längs den grond of over het water strijken van vliegende vogels. MÖn. z wevende iiaar beneden gaan. rg^^ ]ajak, längs de rugge- graat open gesneden en zonder zout gedroogd, van visch. la.S'^ la'ik, Ar. geschikt, passend, waardig, behoorlijk, betamelijk; de- ngan peri jang laik, op een passende of betamelijke wijze; menjahoet de- ngan laiknja, op gepaste wijze ant- woorden; sekalian doedoek^ masing- masing dengan laiJcnja, allen zaten, een iegelijk zooals het aan zijn rang paste. jvjÜ lajam; b^rlajam, zwaaien, drillen met een zwaard of lans ; b^r- lajam kan pedang^ met een zwaard zwaaien; b, l^mbing, met een lans drillen, Abd. seh. wrdb. geeft op = m^nari, dus zou het een krijgsdans zijn met het zwaard of Speer? M. geeft op b^lajam, drillen, met de band be- roeren en ook zwaaien. ^i( lain, ander, anders, onder- scheid, onderscheiden zijn, verschil- lend, verschil; behalve, zonder, bui- .>^il ü^ Ä^y 907 tendien; orang lain, iem. die anders of vreemd is, geen familielid, lain orang^ iemand anders, niet deze (Dr. F.); jang lain itoe, de overigen, de anderen; latn..., Zam, sommigen.... anderen, b.v. latn diminoem^ lain di- sapoe peroet^ lain dihoewat toewam, het eene werd ingenomen, het andere op den buik gesmeerd en nogmaals het andere als droge pappen aange- wend, H. Abd. 20; lain sekali, ge- heel anders; hoekan orang la'in^ hij is geen vreemde; berlainan, verschil-. len, onderscheiden zijn van, afge- scheiden zijn van, ook onderscheid raaken en daarvan het pass. diper- latnan, b.v, hendak Iah djangan ka- moe pMa'inan lagt, door u moet geen onderscheid meer gemaakt worden, I.P,; mHa'inkanj uitzonderen, veran- deren, uitgezonderd, integendeel, behalve, maar, (na ontkenning = Duitsch sondern, Dr. F.) dan maar, niet anders dan, tenzij, inzonderheid, uitgenoraen, b.v. mMainkan menjesal djoega kesoedahannja, niet anders dan slechts berouw ten slotte: m^- latnkan ija mendapat p^rtoendjoek daripada Allah, tenzij hij een vin- gerwijzing van öodswege krijgt H. Ä.bd. 147; ook wordthetnogals ver- bumgebruikt,b.v. djanganlah toewan kMoewa mUamkan diri, gij beiden moet uzelven niet uitzonderen, Mes. Kag. : mUainkan .... s^hadja, alleen nog maar, b.v. mPlamkan m^nanti kan p^renfah s^hadja, alleen nog maar wachten op een bevel, H. Abd. 278; minta toewan latnkan hari, ik ver- zoek u den dag te veranderen; M- latnan, verschil, onderscheid; Mrm^- lainkan, bij zijn spreken of in een toespraak veel yanfn^lainkan gebruik maken, van gebrekkige redenaars. ^oit lajan, I.m€?'/q;am,iemandof iets bedienen, b.v. aan tafel, of een offer; p^lajan, bediende, helper, as- sistent. II. pelajan, hut, tijdelijke loods, kraam? M. ^O'rJ^ l^j^'*^ *^^^- vorstelijk lijk; zie lajoe. •^^ lajoe, I. verwelkt, verlept, verwelken, verleppen, v. bloemen en planten; lajoe-lajoewan, hettijdperk, waarin de rijst op het veld begint te rijpen; Mrlajoe-lajoewan, verwelken van velen, prab. Dj.; lajoe hoengadi- genggam, verwelken van de bloem, die men in de vuist houdt en lajoe roempoet di halaman, verwelken van het gras op het voorplein, fig. uit- drukkingen voor sterven of overlij- den van een Yorst; lajoe tangannja, zijn band is verdord; %'oe-^a/o6,e.8.v. boom, welks hout spoedig door de boehoek wordt aangetast, ook e. vlag. Äjif lajah, I. m^lajah, zieh sterk achterover, voorover of opzij buigen zooals een slanke boom of een indi- sche danseres; over den grond slee- pen (takken, Wilkinson); staÄ-Zq/a//, zie siah; m^lajah k^palanja, ze bo- gen het hoofd; orang ioewajang la. jah s^bab öemoernja^ een oud man, gebukt onder den last der jaren; p^- lajah, een tooverformule, om iem. voor zieh te doen bukken. MÖn. 908 «^.Üf LW. ^ II. sluier (lang kleed v. vrouwe- lijke hadji's, Wilkinson) = ioedoeng- moeka; m^ajah, sluieren, Sj. Madli; h^rgoek m^lajahj een af hangende ßluier, Sj. Haris. i&j^ länjak ; m^lanjak, met de voeten kneden, b.v. klei om die door- een te werken, een kleed om het te zuiveren ; zie lanjau. In het MÖn. ook nog gebr. tot verterking bij andere werkw., b.v. m^lanjak m^makai, iets afdragen, afslonzen. yj^ lanjau, ooklenjau, weekmet een harde korst van boven, van den grond. &j^ lanjah, M^n. modder, mod- derig. ^jjLaJ Ißbaran, Jav. het groote mohammedaansche feest na het einde van de vasten, van het grdw. l^bar, geeindigd, afgeloopen, uit zijn. Mal. hari-raja besar, Dr. F. ^LJ loeMn, Arab. wierook; L djawi, benzoe. Zie m^njan en kem^- njan. s^^ ISbab, zie l^bap, oskJ löbat, dicht, dicht bij een, v. het loof der boomen, het gezaaide, pokken, den regen, een zwerm pijlen of kogels, het haar of den baard, een haag, bloemen en vruchten op den boom enz. ^aJ löboer, I. gesmolten v. meta- len. Mön. ook verwoest, vernield, uit- eengegaan, gescheiden, oneenig; m^- Uboer^ smelten, omsmelten, ook van het geleerde, Abd. ; l^boeran^ gesmol- ten delfstoffen; dapoer- ?^6oeran,smelt- oven; atjoewan-Uboeran^ gietvorm voor gesmolten metaal, smeltkroesM. IL plompiklanknabootsendwoord voor het geluid, veroorzaakt door een groot voorwerp, dat in het water of in den modder valt; Ubar-Uboer^ het- zelfde met verscheidenheid; kal^oe- ran, zie k^loeboeran. PyJ labSrang, Batav. het want van een vaartuig, doch zonder touw- ladder; zie tani, ijj ISbang, het laatste Stadium der zwangerschap, op alle dagen loo- pen, op 't punt van te bevallen. Ook wel van dieren gebruikt. tLj^ lÖboeng, klanknabootsend woord voor een donderend geluid, zooals V. groote trommen of gesehnt. v,^A-aJ löbap, klanknabootsend woord voor een dof ploffend geluid. ^^^jj l^bak, I. klanknabootsend woord voor een dof klappend geluid, minder dof den lebap. II. dicht bijeenzaaien, om er jonge plantjes van te trekken ter overplan- ting. Zie l^bat, /S-aJ Ißboek, klanknabootsend woord voor een dof ploffend geluid, zooals b.v. van een kokosnoot, die v. den boom op den grond valt. ^ läbam, bont, paars van een zware kneuzing; biroe Ubam, bont en blauw. ^hJ löban, e. s. v. boom, welks hout slechts goed voor brandhout is, doch volgens anderen ook geschikt voor balken en planken bij huis- bouw. ^jj löboen, bedotten, door iets T^ üd 909 valsch voor echt, of iets slechts voor goed uit te geven. yxi leboe^ ook d^boe, stof, stofje, soms l^boe doeli in dezelfde beteeke- nis; herUhoe^ stuiven, met stof zijn. auJ l^bah, bij, honigbij; anak-le- bah, larve van de bij, ook e. s. v. pa- troonyan gestreept goed; sarang-U- bah, bijennest, honigraat; ajar-Ubah, en manisan-lebahy honig; lebah b^r- gantoeng, e.s.v. snijwerkaan deplank, die onder de djoeloeng-djoeloeng of nebbe van een vaartuig zit. auJ Ißbih, nieer,teveel,over,over- schot, rest, het meerdere; l^bih koe- rang, meer of minder, min of meer, ongeveer zooveel; lebih-Ubih^ boven- dien ; Ubih — lebih^ hoe meer .... des te meer; salebih-Wbih en saUhih-lebih- nja, op zjjn meest; lebihnja, het meer- dere, 0 versehet, rest v. iets; t^rl^bih, uitermate, veel met de vergelijkende trap van het Bijv.nw.; b^rlebih-l^bih, meer van iets gebruiken; b^rUMh-le- bihan, 0 verdadig zijn,ook de overhand hebbend of nemend; m^lebih, meer vertoonen, zieh als meer voordoen of aanstellen, b.v. hendak m^lebih dari jang diakoe, zieh voor meer uitgeven dan waarvoor ingestaan wordt, Pr. Dj.; t^rlaloe l^bih-Ubih roepanja, zij maakten (bij het dansen) een al te zotte vertooning, H.Boedj.; m^Ubihi, overtreffen, te boven gaan, zieh ver- heffen boven, ook m^Ubihkan dirinja daripada;in^l^bihkanfyeTmoeTäeTeii, hooger stellen, hooger schatten, b.v, toewan l^ihkan soedara toewan da^ ripada ajahandu boenda inij gij schat uwen broeder hooger dan ons, uwe ouders, Mes. Kag.; kaUbihan^ meer- derheid, iets bijzonders, iets extra's, b.v. apa-apa djoega kaUbihannja pe- landoek djinaka itoe, maka s^kalian isLrimba ini ialoekk^padanja, waarin bestaat toch de meerderheid van dat gültige dwerghert, dat alle woudbe- woners hem onderdanig zijn? P. Djin. Ibr. b. Chas. auJlÖboeh, breede straat met winkeltjesaanweerskanten,dochniet de markt; MÖn. weg, päd, straat; l^- boeh p^'karij Straten en markten, Stra- ten en pleinen. ^j I^bai, moskee-bediende, die voor de orde van de dienst zorgt; in Pinang: Indische Mohammedaan die aan partikuliere kapeilen verbonden is, afstammeling van de stichters; l^bai p^nghoeloey in het Palemb. dis- tricts-geestelijke; bagai didjilat le. baij als afgelikt door een l^bai^ d. i. schoon op. MÖn. Onder de l^bai Staat de chatib. jCuJ labbaika, Arab. hier ben ik, 0 God, hier ben ik (Dr. F.). oJ löit, I. of beter l^t, Jav. tus- schenverloop van tijd,b.v. lU sa harij met tusschenverloop van een dag; Ut s^mbilan dibedilj om den tienden man werden ze doodgeschoten ; z. ook ^lat en solang, II. = Mlat, zie ald. sciJ loet, ook eloet en m^loet, in dringen van een wapen, b.v. een dolk of kogel ; Üloet, in den grond dringen van den regen; zie ook Hoet. Ud lÖta, Skr. gebrek, gebrekkig, 910 lH^ ow.su siecht, verachtelijk, beschadigd ; aH^ta, zonder gebrek; hina l^ta, ge- ring en gebrekkig; m^mMri Wta^ siecht behandelen; nama jang l^ia, een siechte naam. Het is ongeveer = fj^lttj z. ald. en lata II. i|Ajdl6t06S; mUetoeSy openbers- ten, openspringen, met e. plof uiteen- springen, ongeveer = Wtoep, zie ald. IjwJd Ißtis; m^l^tiSy besprengen door de hand in het vocht te doopen en dan, die slap houdende, uit te slaan, zooals bij het vochten v. strijk- goed. xXS lötang, klinken, b.v. van e. stuk geld dat valt; 't geluid van e. tamboerijn (Wilkinson). &xi lötoeog, klinken, doffer en grover dan letang, ixi lÖting, klinken,fijner en schel- ler dan letang, _qyt Ktoep ;m^l^toep^ ontploffen, letoep'l^toep, e.s.v. kinderspeelgoed, dat, met den mond geblazen, een ploffend geluid maakt, ploffertje, ook proppenschieter, klapbus. j^/aJ lÖtak, I. klanknabootsend woord voor een kloppend geluid. IL m^^^^a^Ä:aw,neerleggen,zetteu, plaatsen (ook een ambtenaar, Dr. F.), m^l^takkan anak, e. kind op d. weg te vondeling leggen ; m^Utakkan pada ribaän, een kind op de schoot v. een ander leggen, Prab. Dj.; m. hoekoem, wetten vaststellen, straf opleggen; m. udat dan p^rentah negari^ de ge- bruiken en bestuursmaatregelen voor een land vaststellen, een land instel- lingen en wetten geven, eigenl. op- leggen, Saif. Dzoel.; m. harga^ den prijs V. iets vaststellen. Vergeh taroh. Ilt. = retakj berst in aardewerk enz. ; Mak sa riboe^ duizend bersten, wordt gezegd van e. kopje enz. waar- van het verglasel vol kleine bersten is. Zulk een voorwerp gebruikt men als onheil-afweermiddel. ^^^«JcJ Ißtoek, klanknabootsend woord voor een tokkelend geluid. (Si-xJ 16tik, klanknabootsend woord voor een tikkend geluid. j^^jcj lÖtoein, klanknabootsend woord voor e. dreunend geluid, zoo- als van kanongebulder. &jcJ lötah, zie het volg. wrd. äXJ Ißtih, zwak, afgemat; letih- Usoe^ zwak en afgemat; l^tih-Utah^ doodmoede, H. A. 360; l^tah-letihj hetzelfde. L:^ lÖdja, voor alles uitmaken, terdege doorhalen. yÄJ lÖdjar, doodmoe, = penat, Wilkinson. iiS\i lödjang, pijlsnel v. gescho- ten of geworpen voorwerpen, ook van het aanvallen van een slang. x^J loedjah, Arab. watermassa, de open zee, oceaan, (.-AÄ.J Ißtjat, spiegelglad; zie bij litjin. ouäJ Ißtjoet, I, schielijk voor- uitspringen, zooals een paard of een visch uit het water. IL klanknabootsend woord voor een fluitend geluid, zooals v. e. rot- ting, waarmede men door de lucht slaat, = lesoet; m^letjoet^ slaan met iets duns, b.v. inet e. rotting of kar- wats, karwatsen; maka kd^oewa pa- hdlawan üoe herletjoet kan pMang- nja, die beide beiden sloegen met hun zwaarden, Am. Rr^m^leijoetkarij met kracbt uitdrukken, uitknijpen (Wilkinson). Zie latjoet, oc^sxj lÖtjit, I. meUtjit^ met een vaart er uit springen, zooals b.v. een glibberige vruchtenpit, die men tus- schen de toppen der vingers knypt. M6n. latjit IL in= dMjit^ piepen van jonge vogels (Wilkinson). ^«SvJ Ißtjoer, blaren krijgend van de huid, waarop kokend vocbfc is gekomen; mUetjoer^ branden of schroeien door heete vloeistoffen, b.v. mUetjoer.letjoer moeloet paiik minoem ajar sangat panas^ ik heb mijn mond gebrand door erg heet water te drinken, Pr. Dj.; meletjoer- kan^ iets branden met heete vloei- stoffen. y^si lötjer, rauw, van de huid. ._fl'cvt lötjoep, klanknabootsend woord voor e. zuigend geluid, zooals ontstaat door het steken v. een stok in weeke modder of iets derg, (SiSJJ lötjok, I. klanknabootsend woord voor een geluid, veroorzaakt door het trappen in taaie modder. IL slap door het gebruik, van ge- weven Stoffen enz. Zie Utjah, Ä^J Ißtjall, doorweekt van den grond ; poel van stilstaand regenwa- ter; zie letjak, Ä^sJ lötjoeh, geschrikt, ge- schroeid van groenten, door ze even ^y 911 in heet water te doen of dat er over te gieten; ook nat en slap van ge- weven Stoffen, doch z66, dat men er geen vocht uitwringen kan. Zie Utjoer. Jk.^\J lahad^ Arab. nis of zijgang in e. graf, waarin men het lijk schuift, ook liang-lahad en soms alleen Hang, \^ r^ ^ lahak, Arab. beiendend, aangrenzend, aanpalend. H jcJ Ißdzat, Arab. lekker, aange- naam van smaak, genot, wellust; Äe- doep dengan ledzat, een lekker leven- tje leiden, weelderig leven. J lor, Jav. Noord, het Noorden, ook het Eng. lord. Mal. oetara, J lir, Jav. geheel als, gelijk; zio bij sari. 4> J lord, Eng. ook lor, ^JjJ lörak, I. boewah l^rak, de zeepvrucht, sapindus rarak. IL uit zijn verband, uit elkaar van huizen, vaartuigen enz. doorge- scheurd van geweven Stoffen, ontle- den van een beest,ook klanknaboot- sing daarvoor en voor 't gedruisch van een dier dat door ruigte dringt (Wilkinson) ; ook rerak^ z. ald. (J) J ISrik, zie d^rik. j» J Ißram, zie d^ram, j» J löroem, zie d^roem. jj J lÖrall, afgewaaid en bescha- digd van bladeren en vruchten, ver- meid van huizen, steden enz. uit zijn verband, b.v. van e. boek; ook i^- Urah; zie loeroeh. ^cyi lörai; m^Urai^ scheiden, van elkander doen gaan van twistenden of V echten den ; zie tßrai. 912 (j*J &JJLi ^wgj las, I. schielijk voorbijschie- ten, zooals de bliksena, een kogel enz.; loes4as, idem en vrij in- en uitgaan. IL hatoe-las joileen opRiouw e.s.v. poetssteen. Men wil het afleiden van het Ned. bailast en raeent dat die steen door een Amerikaansch schip aldaar is gelost. ^uj loes, Trijelijk, onbelemmerd; zie las I (loes-las). ^jmJ les, I. ook ^les, verb. Ned.lijst. II, verb. Ned. leidsei. Q^! lis, voeg tusschen steenen; p^ngUis^ voegijzer; zie sia, LwwJ lesa, z=: lasa^ gebruikt in de Samenstelling lesa4^soe = l^tih-l^soe, zie ald. Ook gebezigd van het geluid. ^La^J lisän, Arba. tong, tongval, taal ; d^ngan lisdn^ mondeling. ^jLwuJ lisäni, Arab. de tong be- treffend; hoeröef lisdni, tongletters. s-^4aJ lösoet, een fluitend geluid maken, zooals een rotting, waarmede men door de lucht zwiept. ouaJ Ißsit, een fluitend geluid maken, fijner en scherper dan lesoet, piepen zooals het fluitje van e. boots- raan ; zie ook pUhit en lasit. ö\jiMJ Ißstaka, midden van een boog. PjXmJ löstroeng, Jav. verzwe- ring in den neus, e. s. v. kanker. ^mJ lÖsar, zie Usoer. Y^i lÖSOer,/^soör-/^5ar,rui8chen van gras (Wilkinson). jmJ l^slr, wapens,die men bij het «chermen gebruikt,zooals sabeljSchild ^nz.; Mal. main Usir^ 'n zwaarddans doen (Wilkinson). YermaleischtMön. b^rl^sir, schermen enz. EmJ lÖSOeng, vijzel,mortier,lang- werpig rijstblok met e. kuiltje, waar- in de rijst wit gestampt vrordt. v«AmJ lÖSap, uit het oüg verdwij- nen of verdwenen,weg,zoek. Zie ook l^nnjap, H. Abd. 12 r. 4 v.o. ^^j.^j ISsak, I. aanhoudend van den regen; ook 't geluid daaryan en van stijf goed, l^soek-lesak, met af- wisseling (Wilkinson). II. e. s. V. boom. y^ lesoe, vermoeid, afgemat; le- tih-l^soe, afgemat en vermoeid, zie p^lasoeh. ÄAA^i 16sah, gebruikt,half sleetsch V, kleeren; m^mp^rlesahkanj verder afdragen van half sleetsche kleeren. Ook Abd. wrdb. Mßn. lasahj id. ^wwJ Ißsi, I. vernederd, vernede- ring; geheel ontraoedigd, ongeneigd om verder te vechten (Wilkinson). IL poetjat lesi^ doodsbleek ; tepoek Usij geheel verlamd; zie leseh, JCwäJ lasjkar, Perz. leger, sol- daat, scheepsvolk, matroos, ook be- diende; volgeling; zie nskar, uAxlaJt latif, Ar. uitgelezen, sier- lijk, ook van een vertelling, Chodj. Maim., liefderijk; aZ^aftfyde Liefde- rijke, van God; nhdoe Hlatif^ dienaar van den liefdergke, eigennaam. JjJ laäl, Ar. robijn; lippen eener beminde; zoete roode wijn» äUiJ länat, Ar. vloek, vervloekt; lunat Allah atasnja, Gods vloek over hem! m^lunatkan^ vervloeken. 1^ ^AJ lagftin, Arab. zangerige uit- spraak, Sj, Sult. Jah. lÜtJ logat, Ar. woord, gezegde; kitdb-logratj woordenboek, äJ lang, I, zie elang en alang; pi- sang lang, e. s. v. roode banaan. II. veronachtzamen,b.v. e. vriend, vrouw enz. III. tusschonruimte, tusschenver- loop, zie solang en lat. IV. e. 8. V. zoutwater-schelpdier. 4l loeng, I. deksel,in kistvorm, doch van onder open, dat in het graf over het ongekiste lijk wordt gelegd, ook kist, zie ^loeng IL In de Straits Settlements en opRiouw: kist, dood- kist ; loeng dalam loeng, poeHh-koe- ning dalam loeng , mal. raadsel; (Mön. üloeng, kist als bewaarplaats); l. ga^ dj ah-roengkoepy slechts twee planken die schuin tegen elkander over het lijk worden gezet en aan weerskanten met een plankje gesloten; l.p^mipis hedak, een kistje? om er Mdak mede fijn te wrij ven ! R.Pas. Zie ook laroeng en ^loeng II. II. ook eloeng, boog, kromming; b&^loengj zulk e. boog of kromming hebben, daarvan voorzien zijn; jp^r^- loengj datgene, wat daarvan voorzien is, uitsnijding voor den hals aan een kleed, de kraag; p^ngUoeng^ iets hoe- pelvormigs, zooals b.v. een crinoline, zie ook r^Joeng I, III, verkorting van soeloeng, zie aldaar, ii long, een kleine inhoudsmaat, = kalj zie ald. ^^ftj 913 UU longa, 8. 8. V. oliegevende plant, sesamum, ook bidjan, Jav. widjen, v:>aI i^ngat, mel^ngaty koken in een pot, die in water staat (au bain Marie), Wilkinson. vj>äJ Ißngit, verslagen en geheel ontmoedigd, vergelijk l^si^ Wilkin- son. ^4XÜ langdai, wadde, waadbare plaats, M. en d. 1. Cr. Zie landau JLl 16ngar,duizelig, verdoofd door een slag, stoot of val, ook dof, stomp- zinnig, H. Asm. Pati, = Jav. kel^nger. ^jjki Ißngas, klam, vochtig, uit- geslagen, b.v. van kaas; vochtig van den neus, kleverig v. de banden enz.; m^engas, vochtig worden, ook v. de lucht; m^l^ngaskan, vochten, vochtig maken, b.v. strijkgoed door het te besprenkelen of in te vochten. owamaJ langsat, zie lansat, ouwJÜ lengset, Mlengset, bin- nenste buiten gekeerd (oog), zie he- lengset. y^Jk} langsar, horizontaal lang uitgestrekt, in de lengte getrokken, lang in vergelijking met de breedte of dikte, slank, rank; zie ook lansar. yJki loengSOer, afgegleden, af- gezakt, b.v. iemand van den schoot van een ander ; m^ngeloengsoer, zieh laten afglijden, trachten af te glijden, b.v. van iemands schoot, Prab. Dj. Zie loensoer en g^loengsoer. jaJU lengser, == lenser^ zie ald. y^Ai lingsir, Jav. neigen, dalen, zakken; lingsir matahari, ter kimme neigen v. de zonyhajang^hajang ling- 58 914 LmMJ sir, de schaduwen dalen, het wordt avond; mUingsirkan tangan^de mouw laten zakken uit eerbied bij het aan- vatten van iets. Zie g^lintßr, iMJLi langsoen^, ook lansoeng, regelrecht, rechtdoor, zonder zieh op te houden; eeh doel, dat men zieh gesteld heeft, voorbijgaan; Mlandja langsoeng (?) doorloopende of voort- durende uitgavenP Yolg. C. enS. ; ttada herMlandja langsoeng^ geheel en al zonder geld om zjjn uitgaven te bestrijden. Yoorts:voor goed, om te behouden, b.v. dib^ri pakai s^hadja, boekan dib^rikannja langsoeng^ hij gaf het slechts om te gebruiken, maar hij gaf het niet voor goed, om te be- henden; hendak p^rgi langsoeng^ om voor goed weg te gaan; mUang- soengkan, iets regelrecht doen door- gaan, b.v. m^langsoengkan dj^mpana ka dalam kota^ Sj. Ind. KÖs., de baar regelrecht brengen binnen de burcht ; m^ang soeng 'langsoeng y E. Chaib. steeds regelrecht doorgaan. KA*Ji5 langsing, en langsing, zie lansi en langst. ^jii langS^p^ Jav., zie lansat ■ ^AftftA) loengsin, ook loensin, schering, scheerdraad, ketting bij het weven ; katn bMoengsin soet^ra, een weefsel met zijden schering. ^imjÜ langsai, behangsei, drape- rie; Jav. Ulangsi, gordijn, voorhang- sel; zie lansai, ^A-Jü langsi, = langsing, over iets heen gaan, over tijd of maat heen gaan, == Jav. longs^, b.v. soemangat t^rbang m^langsi awan, de levens- geest vlood de wölken voorbij, K. Tab. p. 59, ook zonder ongeval aan- komen; koembang mana datang m^- langsiy welke hommel komt daar gon- zend aanP H. Boedj. poe^^ra nan soe- dah m^langsi padang, de prins die de vlakte was overgegaan, Hik. Dewa Indra Möng. koembang pon mUangsi laloe m^nghinggapj id. de tor kwam regelrecht er op aan en streck n^er; api kUoewar dari tjakra itoe me- langsi datangnja kahadapan radja^ id. s^roeni nafiri sangat m^langsi, Sj. Madli; Mmoentjak mäligai patah m^« langsij de nok van het paleis brak af en vloog weg, SÖl. Dal. Kin. Tab. Zie lansi, ijU ISngang, stiltehebbendjgeen geraas om z. hebbend, niet veel werk hebbend, dun gezaaid (bevolking), weinig bezet (dienst), siecht bezocht (feest); goeha jang Ungang , e. een- ;same grot; ook langang. == soenji, kjki ISngoeng^ I. in gedachten,, zooals iemand, die eene zaak niet be- grijpt, suffen, verbluft zijn. IL e.s.v. boom. xUoü langkara, I. Skr.onbestaan- baar onmogelijk, onwaarschijnlijk, fabelachtig. IL e.s.v. keteltrom, bestaande uit een koperen kom met een vel over- trokken,waarop men met twee stokjes- slaat. Zij behoort tot de vorstelijke muziek-instrumenten, = nagara, XSikJ löngkara, zie l^nggara; kaUngkara, = iali p^ngoeroet lajar boeboetan? Abd. seh. wrdb. oJC&J ujgu 915 ovXk! langkat^ drie dagen later. v:>jCaJ lengket, op Java, kleven = Ukat; hUengkef^ klevend, kleve- rig ; zie UkaU JUÜ Ifengkoer, 1. melengkoerj snorken, = d^ngkoer, Max. II. naam van een zekere wijs op de viool of r^bab, Zie bij timang. jCäJ lengkar, kronkel, kromte, bocht, spiraalsgewijze rondgelegd, b.v. van een touw, slang, naaf v, e. rad enz.; lingkar peroet, de dünne darmen, M.; tali saioe lingkar, een tros touw; berlingkar, gekronkeld, opgerold zooals e. slang; b^rlingkar- lingkar sap^rti tandoek, gekromd als horens; m^lingkar, kronkelen, om- kronkelen, in kronkels leggen, op- schieten van een touw; mUingkar rotan, rotting vlechten tot een rond matje of hordie^pinggan lingkar ge- noemd; oelar niHingkar dilehernja, de slang omkronkelde zijn hals; toe- ivan opsir kapal p^rang memb^ri tali satoe lingkar, mijnheer de offioier van het oorlogschip gaf e. tros touw, M. S. iyJuÜ langkas, vurig van een paard, ij vorig, vlug van geest. Zie tangkas, (j*#JC*J lingkaSj == ringkas, zie aldaar. <£)GÜ l^ngkang, wijder gemaakt van ringen, haken en derg. meer ge- opend, verwijd. Mön. slag op het weef- toestel. iXJü ISngkoeng, I. gebogen, boogsgewijze over iets, gewelfd, hol zooals b.v. een horlogeglas, rond ge- trokken door de bitte, deuken in den kant van iets, holle zijde van iets;' lengkoeng-masdjid, koepel van een moskee; Ungkoeng djambatan, böog V. e. brug, M. tM^ngkoeng, gebogen, gewelfd, id.; l^ngkoengan boelan, halve maan, Sw. en d. 1. Cr.; pU^ng* koeng, eereboog. II, galmend van een geluid, b. v. van een klok, aanbeeld en derg. it)Ciü loengkang, I. poel, mest- hoop; zie limbah, IL ikan loengkang, e.s.v.zeer stin- kenden visch; p^rahoe loengkang, o. s.v. visschersvaartuig. ^XAJ lengkong, cirkel, al wat iets om ringt en aldus insluit; m^leng' kong, om8ingelen,omringen; lengkong leher badjoe, halskraag v. e. baadje; lengkoeng-pHangi, de regenboog; kota lengkong negara, vesting die de stad omgeeft, Ibr, b. Chas.; berl^ng- koeng kota, ligt om de stad id.; di- lengkong karang, door koraalrifPen omgeven; lengkong, ook e. boog van roode zijde of katoen, die bij optoch- ten boven het hoofd van den hoofd- persoon wordt gedragen ; kalengkong, cirkel, perk, waarin men hanen laat vechten, H. T. zie g^langgang, ijCjü lengkeng, = kUengkeng, zie ald. en bij bidara, i)Cjü lingkiDg, e. s. v. vrucht, door de Chineezen litji genoemd. ^..aJCkJ langkap of löngkap, I. kompleet, van het noodige voorzien, voltallig, toegerust, alomvattend ; ook e. kleur van honden, wit en zwart ge- vlekt, tijgerhond? C. eij S.; b^rlang» kapj zieh uitrusten, kompleteeren, v. 916 uüCiü het noodige voorzien zijn; m^langkap maity e. lijk van het noodige voor de begrafenis voorzien; mSlangkapkan, iets uitrusten, Toltallig maken, yan hei noodige voorzien enz., m^lang- kapkan harang jang koerang, het outbrekende aanvullen ; mUangkapi^ alles omvatten, in z. vereenigen, b. v. ada pon koewasa radja itoe me- langkapi atas segala anak-radja- radja dan m^nt^riy hoeloebalang dan rujat s^kalian itoe^ de macht van den Vorst omvat alle prinsen, mi- nisters, legerhoofden en het geheele Volk: sa langkap, e. kompleet stel of pak, b.v. sa langkappakaian^e, kom- pleet stel of pak kleeren ; k^langkapan^ uitrusting, uitgerust schip of sche- pen, vloot, leger; k, b^boeroe, al de toebereidselen voor de jacht, al de jachtbenoodigdheden, K. Chaib.; k, keradjäan, al de teekenen der ko- ninklijke waardigheid, de Rijks-in- signien , zie ook rangkap. langkap IL e. s. v. palmboom, sa- guerus langkap, van welks bladeren wannen worden vervaardigd, d. 1. Cr. id. Yolgens v. d. W. e.s.v. varenplant. Jav. e. s. V. wilden palm, arenga ob- tusifolia, waarvan het hout gebruikt wordt voor lansen. III. inzetbak, b.v. in een gewone sirihdoos, v. d.W.; tepak langkap, uit- geruste sirihdoos, d.i. voorzien van e. inzetbakje, id. In het MÖn. is strich langko^ (vermaleischt sirih langkap), de betel met toebehooren, IV. ook langaUy de blauwe brom- vlieg of vleeschbederver ; t^rbang- t^rbang langkap, vliegen als e. brom- vlieg, d. i. bg het lezen telkens hape- ren, riaar het zieh telkens neerzetten van die vlieg. ^sjaS^I Langkapoeri, Skr. de naam van het eiland Ceilon en de hoofdplaats daarvan. Zie S^randip, " v^XLiJ langkoep ; mUangkoep, omslaan (boot) zieh onderste boven koeren, b.v. melangkoep pada ribaän ajahnja, hij keerde zieh om op den schoot zijns vaders. B. R, bös. «„aJCäJ loengkoep, == 't vorige, Wilkinson. v«ftjCÄJlingkap,verloren,vernield, verkwist (geld of bezit) Pinang, "Wil- kinson. v^ftXjü lingkoep, van boven ge- sloten, zooals b.v. een bloem of ge- sluierde vrouw, naar boven omgesla- gen van de punt van een tafelkleed, mat enz. bMoedoeng -lingkoep, ge- sluierd zijn op de wijze der Maleische vrouwen; zie toedoeng, (^)C*J lengkak; lengkak-Uman, e. 8. V. boom, die goed hout voor scheepsbouw levert. (^jCjÜ lengkok, I. honten loods, schnür = teratak, Max. II. krom; berlengkok, krom trek- ken, krom worden; loeroeng jang lengkok, kromme paden; lengkok ka kanan, langgang ka kiri bahtra pon s^lamat masoek koewala, afwijkend naar rechts en slingerend naar links, dus al laveerend, kwam het vaartuig behenden de haven binnen; zie ook tj^lengkok, d. 1. Cr. id. . jjCtl loeugkoem, beter moeng- o^ .liü 91^ koemj bolrond vlak, zooals b.v. van e. horlogeglas of het deksel van som- mige koffers. ^jJCäJ langkan^ I. Chin. balkon, uitbouwsel v. e. huis met balustrade, portaal. II. Batav. pagarla-ngkaii, e.s,y. hekwerk met ruimten tusschen de staken. JuU langkau^ overslaan, b.v. een plaats in een boek. v. d. W. en Wil- kinson onbeschreven laten (deel v. papier). ij*^ySiMJ löngkoewas, e. s. v, spe- cerijachtigen wort el, die bij de spijs- bereiding en als medicijn gebruikt wordt, e. s. v. kurkuma. aüGÜlangkah, schrede^ stap, pas, tred, eerste schrede van een gang of reis, aanvaarding eener reis, L moe- djoer^ gelukkige eerste schrede, d. i. eeüe gelukkige ontraoeting bij het begin van zijn tocht; l, kanon ierlangkahj e. schrede kunnen doen, maar ook e. verkeerde schrede doen, toe valiig overtreden; tiada t^rlang- kahy geen schrede voorwaarts kun- nen doen; melangkahj een stap of schrede doen, overheen stappen, over- treden, b.v. wetten of bevelen, = melanggar; m^langkah laoetan, een gewaagde stap doen? zieh opgladijs hege ven ? zie Hik. Abd. p. 31 5 r. 4 en 5 ; m^langkah tiga langkah, drie stappen doen, in drie stappen/ Pr. Dj. ; lang- kah jang tiga^ een pas bij het scher- men^ waarbij men van front verän- dert, M^ö. mi^langkahkan kakinja^ zijii voet zettln, stappen, b.v. aan wai enz.; m.p^rahoe, e. bijgeloovige cere* monie aanboord bij de aanvaardmg der reis verrichten om onheilen af te weren^pi^langkah, die ceremonie; ^^- langkahdn en pMangkahan, C, en Si overschrijding, ook een gift in geld, door e. bruidegora aan zijn »choon- ouders gegeven als hij zijn bruid het huis harer ouders uitvoert, in het Pa- lemb.; m^ng^nakan langkah^ met een ander pashouden, in den pas gaan, Boeng. ramp. b^s-p. 385; orang jang pandjang /a«(7Ä*a7mJa,iemand die om- wegen gebruikt ;j3(?r^/ bßrang k^ma- na düangkahkan^gaan waar de voeten hem dragen of heenvoeren; m^men- dekkan langkahnja^ zijne schreden bekorten. bXJki longkah, losgeraakt, losge- laten van platte dingen, die aan iets vastgeplakt zitten, b.v. de schors van e. boom, het behangsei van een wand en derg. üSJki lengkah, oneensgezind,niet eendrachtig. ^^lXäJ löngkiang, kleine rijöt- schuur op palen d== r^ngkiang, J^x! Lingga, I. e. eiland ten 0. v. Sumatra, het voornaamste van den Lingga-archipel. II. mUingga^ overbrengen m. d. kluit aarde a.d. worteis (plant), Wil- kinson. oUÜii l^ng^ada, e.s.v. gekeeskr. plant (diospyros lucida.^ Wilkinson), %Ü2U ISnggara, ook s^l^nggara, zprg, die meh voor ipts he^ft; m^l^«^^ garakan en m'^nj^^nggärakän^ 2or- ?18 i^m t^^ ger^ voor, = p^Uhara en m^m^liha" rakan, zie ald. ^LÜJ lönggana, Skr. onwillig, ongenegen, weerstrevend ; m^l^ng' gana^ zieh er tegen verzetfcen, niet toegeven. ^^LÜÜ lÖilggaiian,Batav. raste leverancier, iem, bij wien men steeds koopt; zie r^kan, \^.ÜuiJ Iftnggawai, e.s.v.groote beteldöos, C. en M. een groote s^l^pa^ d. B. K. Zie bij s^/(r;?a. j2iJlaiiggar,I.stooten tegen iets, schok tegen iets;fw^/aM^^ar, tegen iets aanstooten of aanloopen, een aanval doen, overtreden; mHanggar udatj tegen de gebruiken zondigen; ?w. h^asa, tegen de beleefdheidsvormen bandelen; m,hoekoem. de wet over- treden, tegen de wet handelen; m. p^rentahy de wetten v. h. bestuur over- treden ; m^langgarij bestormen, be- vechten, weerstaan; m^langgarkan^ doen tegenaan loopen , tegenaan zet- ten ; m. p^rahoe ka darat, een vaar- taig tegen den wal laten stooten; zie langkah; p^langgaran, zaagbank, zaagbok, C. en S. IL Jav. mohammedaansche bid- kapel, = soerau, zie ald. j5^ longgar^ ruim, wijd, los van kleederen, van het gat, waarin een spijker zit enz.; m^longgarkan^ rui- nier mäken van 200 iets, opdat, wat er in is, speling heeft. Sii lenggar^ wijd uit elkander, niet opeengedrongen, vrij van dwang of nopd, vrij in zijne bewegingen, z. kunnende roeren, niet bekneld; zie long gar, ^ju£xi linggis, I. lat of andere bedekking op het boord v. een roei- vaartuig, waarop de riemen rüsten; zie rimhat. II. Jav. koevoet, breekijzer, f= pe- redjangy zie ald. en alahangka. i;ÜL5 lönggang, voor e. poos niet aan het werk, vacantie, pauze, voor een tijd stiistaan, ledige tijd, ledige plaats; ooklangang en Ungang ^ z, ald. iJoÜ langgang, in toenggang- langgang, hals-over-kop enz. zie ald. ijtjiU lenggang, slingerende be- weging van de armen, een vaartuig enz., wapperen van e. vlag; meleng- gang en bMenggang, slingeren met de armen; herlenggang p^roet, een eeremonie met zwangere vrouwen in de 7e maand der zwangerschap ; mhitjampak lenggang, opzettelgkmet de armen zwaaien, dat het de aan- dacht trekt, daarmede pronken; leng- gang boewana, fig, gesproken van een vorstelijk vaartuig; lenggangan, platte, trochtervormige bak, waarin stofgoud of diamanten worden ge- wasschen door dien heen en weer te slingeren; k^palanja dilenggang^ lenggangnja, hij schudde steeds met zgn hoofd heen en weer, S.M.; leng- gang Iah nlam k^radjaän, de konink- lijke standaard wappert. M. j^^Juü lÖnggak,achterover in den nek geworpen van het hoofd; m^Ung- gakkan lehernja, zijn hoofd achter- over zetten, z. daarmede in postuur Zeiten, b.v. van iem. die eene rede- L^ ÜU 919 voering wil houden, vergeh tjungak en longak. ^jXjÜ Ipnggak; melonggak^ om- hoog kijken, staren; hantoe Z., een booze geest, die altijd omhoog staart (Wilkinson), ^^jXiÜ longgok, hoop, Stapel, tas van levenlooze voorwerpen, kleiner dan timboen; z.tonggok en toempoek, ^5saJ lenggok, z waaiende, heen en weer bälgende beweging, van een persoon, toi enz. ; m^lenggok, die be- weging maken, b.v. Mrkata m^leng- gok^ onder het spreken heen en weer buigen; Mrtandak Iah tMenggok- lenggok^ al z waaiende of heen en weer buigende dansen, Mes. Kag. |Juü langgam, M^n. gewoonten, inrichting, manier, wijze van doen, voorkomen. jvJoÜ liüggam, rood; warna ling- gam, roode kleur; zie ook sadalin" gam, ^tXJjtjÜWnggOendi, e.s.v.struik, ziQl^goendi, yJ^JÜ loenggoe, = Uloenggoe^ boeien. ^Sm} lönggoeak, e.s.v. duif v. middelmatige grootte, tusschen poe- nai en p^rgam in, C. en S. 