title: Over Oude en latere Drinkplegtigheden: Vooral der Scandinaviërs, Germanen en ...
creator: Derk Buddingh
text: Ook de iocver-gift' en 7«V/rfe-d ranken, die, in wcerwil der christelijke bcschaving en der he- dendaagsche verlichting, in het Tolks-bggeloof uog niet geheel vergeten zijn j mögen almede ten bevrgze strekken, ^velke kracht en reelom- vattende beteekeni»het heidendom gehecht heeft aan het drinken. Ik kan en mag dat alles hier niet uiteenzetten , hoewel er over die vroegere en latcre toover- gift* en /f^c/^-d ranken , nog al ?rij wat zoude in het midden te brengen zljn: ik noem dil een en ander siechts als ( 12) echten leelt , ?an het heideDSch begrip en de godsdienstige denkbeeldcn , die men aan het drinken gehecht heeft. (7.) De oude ondeugd of zucht lot dronkenschap bij de Germanen en Bataviercn , waarvan Tagitus gewaagt , Tcr- schijnt hierdoor in een geheel ander daglicht: ook deze ontleende , e?en als hunne geprezeue gastvrgheid , en het gebruik om hunne beraad- slagingen in een heilig woud , bij drinkgelagen , te houden, uit godsdienstige bron baren cor- spreng.* (8.) De o^er-malen, bloed-o^er^ en rfWwA-gelagen der Noordsche Volkeren waren diensTolgens van godsdienstigen aard , en in hunne mythen- of godsdienst-Ieer gegrond. Laat mg eene dier mylhen , die het veel-drinken ten voerbeelde steh, hier mögen mede deelen. Ik ga hier Yoorby de mythe ran AegirV drinkgelag ^ (9.) terwijl ik opzettelLjk eene andere verkies om * Jammer slechts, dat die zucht ook op rele hunner naneven u OTergegaan, en dat bij het Terzwakken Tan dat godsdienst- begrip die neigingnielineTC'nredigheidisafgeDomen; — Toorieke- 7onden ttij dan geene Matigheids-genootschappen , en Brochuren legen de dronkenf chap , behoeTen! ( 13) de verbazend overdreyene voorstellingen der Noordsche ?oIkeren , nopcns de bekwaamfaeid hunner goden in het drinken\ tedoen beseffen. Deze mythe betreft namel^k den Tervaarlgk Sterken Thor , (den Donar der Germanen) » den god desdonders, en is, volgens de Edda-leer, Tan den navolgenden inhoud : Thor was eenmaal naar Jothunheim (het land der reuzen) getogen , om de reuzen te bestrij- den. Daar trad hg met deszelfs beheerseher , ÜTGA.RD-L0KE, in onderscbcidene wedstrijden , en onder anderen ook in eenen w^dstrijd van drinken, Utgard Loke Traagde den inagtigen Thor, in welke kunst hij yäch onderscheiden wilde P — Thor antwoordde, dat hg den wedstrgd met een ieder wilde op?attcn in het drinken. Toen beval Utgard-Loke om den drinkhoorn binnen te brengen, waaruit bij feestehjke gelegen* heden gedronken werd. Hierop . zeide hij tot Thor: «het heet wel gedronken, dezen hoorn In Eenmaal te ledigen; menigeen drinkt hem in tweemaal nit; — doch niemand is zulk een ( 1* ) siecht (Irinker, die hem niel in drie teugen ledigt.» — Thor bezag den hoorn, hij scheen hem toe niet te grool te zijn , hoewel hg ongemeen (en indieu de maat juist is opgegeven: zeven mglen, zegge zeven mylen) lang was. Thor nameene geweidige teug daaruit, en dacht, dat hg den hoorn moest geledigd hebben ; doch hat vocht was slechts in zoo rerre verminderd , als zgne lippen gereikt hadden. UTaARD-LoKE sprak hem moed in. Toen legde Thor den drinkhoorn andermaal aan zijne lippen in de hoop Tan nu de rest te zullen ledigen; — doch ook ditmaal ging er slechts zoo Tee! af , dat menden hoorn dragen kon, zonder dien over te gieten. Men begon het onTermogen Tan Thor te bespotten. Toen werd Thor toornigy (d. i. hij gevoclde dat hij Thor was) zette den hoorn andermaal aan zgne lippen , en dronk uit alle magl , zoo veel en goed hij kon , maar ook toen hij er in zag , had het Tocht alweder slechts weinig afgeno- men. Thor gaf thans den drinkhoorn terug en wilde niet meer drinken. (10.) ÜTGARD LoKB stcldc hcm toen eenen nieu- (15) wen wedstrijd voor, om namelijk zijne hat van den grond op 1e tillen. — Hierover echter kan ik thans niet Terder uitweiden, evenmin als mij in laten met den geheel natuurkundigen inhoud en de beteckenis dezer mythe. (II«) Alleen voegt hier de aanmerking, dat het ons niet behoeft te rerwonderen, dat een Yolk, hctwelk zulke Toorbeelden in zgne gewijde boeken bezat , er eene cer in stelde veel te drin* ken\ en gezcgd >\ordt tot dronkenschap ofer te hellen. Die oYerhelling tot drank en drinken werd, ZOO als Tvij thans nieenen genoegzaam aange- toond te hebben, uit het geloof en de godsdienst** leer dier Yolkeren geboren. Ook uithunne feesten en dripkplegtigheden blgkt deze waarheid ten volle , en het zal derhalve hier wel de geschikte oTergang kunnen genoemd worden, wanneer ik thans overga om ( 16) II. EKNIGK HUN?TER FEESTEN EN DRINRPLEGTIGHEDE5 NADER TE KUIVNEN OPHELDSREJ , DAN TOT niERTOE GESCniEO IS. Onder die feestcn , welke hier door mij bedoelcl worden , reken ik het OsTRA.-feest (thans door ons Paasch*fcest ver?angen) , het vrolgke Mei- feest, en de daarbij gebruikelijke meidranken, het middeö-zoraer-feest of het feesl van Bal- durs lijkbrand (ons St. Jans- of PInksterfeest) , en het midden-winter-feest , dat den naam voert van Juh'Jola- of /oe/-feesl, en >yelk laatste vooral door offer-eu rfri/i^-plegligheden gehei- Hgd en in vrolijkhcid gevierd werd. Dit feesl begon steeds in den zoogenoemden valkennacht, zijnde de midden winter-nacht, of de nacht van den winter-zonnekeer op den 21 tot den 22 December. En aangezien ik op dezcn zelfden avond deze Stoffe behandel , vertrouw ik , dat het u niet geheel onaangenaam zal zijn , dat ik mij bij voorkeur bepaald tot ecne raeer uitvoerigc beschrijving van dit Joel-teest en de daarbij plaats gchad hebbende offer- endrink- ( >7 ) plegtigheden. Wie last heeft ook het belang der andere feeslen en feeslelijke plegtigheden te leeren kennen , die ik daar zoo even noemde , ^erwijsikbescheidenlijk naarde aanteekeningen op mijne gedrukte Verhandeling over deNoord- ^che Godenleer. (12.) Hei /o^'Y-feest dau — in tegenoverstelling van hei midden-zomer-feesl , ook midden-winterfeesl geheetöB , — was even als op IJsland en in het geheele Scandinavische Noordeu, zoo ook in Duitschland, en gelijk ik aantoonen zal, vö6r de inyoering des Christendoms, vcrmoedelijk ook in ons land , een algemeen volksfeest yan hooge achling en godsdienstig. karakter. En geen wonder : zomer en winter staan in de N. Godenleer legen elkander oTcr , even als dag en nacht , of verpersoonlgkt als de god Balduk en HöDUR. Dit feest gold op IJsland ^ in Noor- wegen^ Zweden, Denemarken^ Germanie , enz. , tevens als het oude Nieuwe-jaarsfeesl, en ontleent daarvan ook zijne benaming. Bij deNeder-Britlen in Cornwalles, hecl hiaul oihouly (ons hui, heul) de zon, (13.) enbij de Wenden yiSisJul^ Juelecn rad of wiel , — de wielen der zon hadden zieh ge- (18) wead, zcidemeii. DU feest werd in bijna gehecl het Noorden , door den Koning en den adel , zoowel als het Tolk, met offers generd , bestaande uit eenen everztoijn^ welke dan onder plegiige feestdronken in yrolgkheid en raet godsdienstige plegtigheid werd verteerd. Ook bij de Thüringers heeft iets soortgelijks met bakwerkplaats; terwgl het bg de oudeSaksers, die insgelgks den längsten nacht als moeder nacht ^ met vrolgkheid vierden, heette: «YrouwHsaA (Hertha) vliegt » namelijk met geschenken. (19) Dat dit feest almede in hcidensche tgden , ook in oos land , onder de Friesen en Bataviercn verbreid was, en sporen daarvan in onze taal heeft n^gelaten, zoude reeds kunnen blijken uit de uitdrukkingen : hij of zij is joligy — joelig $ [julen^ heel vrolijk, jokerig zij n,yocaW) ook de VI oox Aenjoelen , gejoel , van eene groote volks- menigte gezegd, komen niij ?oor van di( oude /oeWeesl ontleend te zgn, — en, even als in Denemarken en eiders , is bij ons dit heidensch feest , in ons Rersmis-en Nieuwe-jaarsfeest ver- anderd of.althans daardoor vervangen, en naar Ghristelijke begrippen en geloofsleer gewgzigd. Ook laten onze St. Nicolaas-varA^n^r ofkoeken, dcduTekaters, en onzeNieuwe-jaarsgesehenken, zieh uit die oude feestgebruiken en feestvreugde genoegzaam ophelderen. (15.) Yroeger vloog Yrouw Hera rond, thans is het St. Nigolaas, die door den soboorsteen komt, en met weg- neming Tan de bandvol hooi uit den klomp voor zijn paard bestemd , zijne gesehenkcn daarin achterlaat. Dit echter slechts in het voorbij gaan , om de feestplegtigheid zeWe nader te leeren kennen. (20) Bij zoodanige feestelijke gclegenhcden werd , (althans tcn lijde van K.oning Sigürd in Noor- wegen was dit het geval,) hei bloed der ge- slachte dicren [Hlaut genoemd) in eenen ketel (Hlautbollar) opgevangcn, en daarmede, met den wijkwast [Hlautteinar) in dat bloed gedoopt, de voetstukken der afgodsbeelden of Stallana, be- nevens de hof- of tempelwanden , zoowel van binnen als van buiten , gelljk ook de feestvie- rende raenigte, besprenkeld. Het vleesch des everzwijns werd tot offerspljs gekookt; daartoe hingen te midden in den hof (of het tempel- woud) ketels over het vuur, waarin ook de feestdrank gebrou wen ofbereid werd. De offer- priester [Höfdingi geheetcn) zegende dan het offer-vleesch , en den gevulden drinkhoorn of feest'beker in, door het teeken vanTnoR's hamer- *lag y dat hier tevens niet oneigenaardig , de afspiegeling was van den geweidigen dood des offerdiers; want alleen de geweidige dood, hetzij van mensch of dier, was verzoenend en heiligend , naar het geloofsbegrip der Odins- leer. Door den geweidigen dood, dien beiden stierven, verkregen deze all^^n toegang tot (21 ) Vaihalla, en aaodeel aan het Valhalla-maal. De eerste volle beker of boorn werd dan bij het ledigen gewgd aan den god Odxiv , aan den Koning en diens overwinningen het welzijn des lands, en Oßiw's-yi/Wgeheeten. Wijders dronk men de goden Freijk en Niörd ter ecre , om zegen voor het aangebrokene jaar en om vrede. Ik zeg het aangebrokene ']di^Xy met opzet , omdat het denkbeeld van aanbreken, gewcld niaken bij het nieuwe jaar, den nieuwen dag, geheel eigenaardig tot de geloofsleer der Germanen behoort , en nog in uitdrukkingen ,als het jaar, de dag, het feest breekt aan , valt in , in onze taal bigft voortleven , en alleen uit de vljan- dige houding, waarin zomer en winter, dag en nacht, tot elkander stonden — zieh laten ophelderen. Veelmaals dronk raen nog daaren- boven den beker BKkGrA-full genaamd, tot aan- denken aan beroemde beiden , wier bedrijven door den god Braga, of althans onder zgnen invloed, door Skalden-liederen vereeuwigd wer- den. (16.) Bij zoodanige feestelijke offers en drinkpleg- tigheden dronk men veelal ook ter eere vanden ( 22 ) god öf der goden, die men bijzondere huldc toebragt , meer dan ^^nen beker of hoorn. Dit noemde men dan m/nnt-drinkcn, hetzij datmen dat minni afleidt van minnU^ olie, meede, — van 9ninnis den hoorn , waaruil men dronk , ofvan minnia^ full^ d. i, vol , den hoorn of beker vol. Zoodanige gevulde hoorns of bekers droegen dan den naam van den god ter wiens eere men dezelve ledigde, als; THORS-minni, Ooiws-minni en FREiJA-minni. (17.) In de Her- raudhaaga^ Gap II. komcn deze drie alle voor, cn >vlj zouden buitendien nog verscheidene andere voorbcelden dier mtnm-bekers of hoorns ter eere der goden kunnen opuoemen, Indien wij dit y na de aangehaaldc , nog mogten noodig achten. Ook afwezendc betrekkingen of af- gestorvenen, hetzij dan beiden, vrienden of betrekkingen van bloedverwantschap, die thans, in het Protcstantism'e veel meer dan in het Gatholicisme , vergeten worden , werden bg fees- teigke plegtigheden of gastelijke maaltijden , als deze, herdaeht, en hun aandenken door menigen hoorn of beker , minni genoemd, vereerd. üit deze niet onbelangrijke omstandigheid of feest- ( 23 ) gebruikelijkbeid zoude men misschieu dit minni door memoria^ en hct ?erbum minna door recordari kunnen yertalen. Wij lalen dil echter voor clks nadenken in het midden , cn gaan wijders over om IIL EENIGE DAARHEDE IN VERBAND 8TAANDE , OF HIXBEKEÜDE VADEHLAüDSCnE DRlNKPLEGTIGnEDE.f Elf FEESTDRO?!- KE5 TE BESCnOUWEür. Vooraf echter moet ikhier aanmcrken, dat, even alsheidenscbefeesten lotchristelijkefeesten zijn overgegaan of daardoor yerYangen , zoo ook heidensche feestdronken en drinkplegtighcden tot christclgke feestdronken zijn gewijzigd of veranderd. En geen M^onder: het heidendom was de algcmeene grond , waarop het Christen- dorn is oyergebragt ; — om , de gemoederen voor dit laatste te binnen hebben de eerste Evangelie-predikers, veelal siech ts gewijzigd, niet altgd kunnen uitroegen , wat eenniaal sedert (24 ) eeuwen zoo vast in de gemoederen geworleld was. — BeLeod is het b. ?. dat het oude Panthion te Rome, voorinaals aan alle heidensche godeii gewgd , door Paus Bonifagius IY. (610) , na de geloofsverandering , die tempel aan alle Heiligen ti\ Martelaren \^ gtheWigA geworden. Zoo ging ook in ons land en eiders , waar het Christen- dorn de plaats der heidensche geloofsbegrippeu verving, hetgebruik der heidenen, om hunne tempelwouden en tempels aan goden te wilden , over op christeiy ke tempels en kapeilen , zoo b. v. de STAvo-tempel te Stavorcn , de WoDAWs-kapel teNijmegen, de NEHALEiriciA-tempel teDomburg, waarvoor de toewijding aan heiligen in de plaats trad, ZOO als de St. iYf eo/aa#-kerk te Stavoren , de St. SlephantM-kexk te Nijmegen, de St. Mar- ^ßn^-kerk te Utrecht, en anderen uit vroegere en latere eeuwen der Ghristenheid. Zoo Ter?ingen ook in het noorden , engelen en heiligen de plaats der goeddoende Alfen (Voettir), en af- gescheidene beiden , en ons 1«'« NoTcmber-feest of dat Tan j^llerheiligen^ nam door Christen predikers gedeeltelijk de plaats in Tan het Troe gere heidensche winterfeest, waarbg de strgd (25) tusschen goede en booze geesten, tusschen warm te en koude , tusschen licht en duisternis ten gronde lag. Het /ro-A/ö^ of Freijrs offerbloed , werd daarom ook eiders door Engelen-bier vcr- vangen ; want aan Freur , den zonnengod , en aan de Yoettir, bragten de oude heidenen hunne oflTers. De voorgaande dag of avond , wanneer dit feest inging, de Altfangdagr of aanvoer- dag is dus ook d« eigenlgke Vigilia, Zelfs de allerzielendagtdieden 2 November invalt, heeft dergelijke, heidensche doodenfeesten en cere- monien voor de afgestorvenen , tengrondslagc. Ik zou ditinsgeiykskunnen aanmerken omtrent onze Paasch- , Mei- en Pinksterfeesten , en de daarbij gebruikelijke feestvuren en feestdranken, b. T. de meid ranken , meibaden, enz.; doch ik houd het aangevoerde bereids voor genoegzaam, om u te doen gevoelen, dat Tele dier oude godsdienst-instellingenen gebruiken in het Chris- tendom zijn overgegaan, en naar de tijdsom- «tandigheden, of de toen opkomende Ghristelijkc beschavingy zijn gewijzigd, geworden. (18.) Zoodanig is ook het geval met de plegtigo fee^tdronken: de Odins- , Thors- en Freija- (26) minni , zgn in latere eeuwen door RaisT-minni , MiGHAeLS-minni 9 St. jANs-minni, MARiA-minni, vervangen« Ter eere der beidensche goden no^ te blijvendrinken was niet meer geoorloofd onder betChristcndom, dat hunne beeiden omverwieip, hunne gebeiiigde wenden , of tempels omyer- baalde, of deze laatste in Gbristentempels ber- scbiep en aan beiligen wijdde ; — docb bet gebrnik zelf was daarom niet afgescbaft. JHen dronk nu ter eere van Christus , Maria , den H. MiGHAeL, St. Jan en andere beiligen; en men doopte den beker of drinkscbaal, die ook nu door bet teeken des kruises, ter plaats- vervanging van bet vroeger bamer-teeken van Thor, werd ingezegend, niet dcnzelfden naam van minni. In bet Noordcn dronk raen behalve St. Hl- RiKs< en St. ERiKs-minni, ook tot nagedacbtenis van Koning Olaüs en Ganut , Olaüs- en Canuts- minni; — alzoo niet siech ts ter eere van bei- ligen, maar ook van zoodanige vorsten en personen, wier aandenken bg den volke in hooge aebting stonden. (19.) Wat nu in bet Noorden van de vroegere (27) goden op latere heiligen is overgegaan, dat was ook in de Nederlanden het geval. Men dronk hier ter eere van de H. Trinileii otDrie- vuldigheidy ?an St. Martbn , St. Willebrobd , St. Odolf , bencyens St. GEERTEN-minne enSt. jAHs-geleide. Vatt Alkehade, vAir derSchellixc en Huy- DBGOPER, hebben ons nopens deze Nederlandsche feestdronken eenige berigtcn nagelaten; echter Termoed ik , dat het hier niet ongepast kan geacht worden , dat ik de yerstrooide Stoffe bg elkander breng, en in eene körte beschouwing trede der opgenoemde en andere feestdronken, waarvan de oorsprong thans niet meer ondui- delgk is. Nopens den feest-dronk of de drink-instelling ter eere der H. Triniteit of Drievuldigheid ^ vindt men alleen aangeteekend , dat de Abt Za&dus V , Tan het klooster Marien-hof in Fries Und, uit hoofde zijner liefde tot matigheid, en ook om de klooster «broederen in het drin- ken te beteugelen , den regel instelde , om niet meer dan driemaal ondor den maaltgd te drin- ken, ter eere zekerlijk van den Vader, den (28 ) Zioon cn deo H. Geest. Hoezeer het nu wel denkeiyk is, dat dit klooster-gebruik , eveo als het spreekwoord: alle goede dingen driemaaly algemeen in zwang zai zijn geweest, zoo heb- ben wij echler geene gcnoegzame bewgzen daarvoor aangetroffen. (20.) Meer algemeen bekend, zoowel in het Noor- den als in de Nederlanden^ gelijk ook in Frank- rijk, was de St. Martijits of St. MARTBics-dronk, welke heilige voornamelijk als schutspatroon of bescher mheilige van Utrecht en het geheele bisdom , zoodanig in hooge achting stond, dal men nimmer naiiet bij pleglige gelegenheden of gastelijkc bijeenkomslen en maaltijden, den gewijden St. MA.RTEws-beker , ter eere van dien heilige le ledigen, wiens feest op den 11 van November of slagtmaand , invalt, en wiens aandonken door de legende van z'ijnen manteJ, door den St. Martens-gans cn de St. Martens- vuren , vooral in Gelderland en Maastricht , raaar üok in N. Holland en Friesland » bij het land- volk nog in achting blijft. Teen inde XII eeuw het kettersch geacbte gevoelen van zekeren PiBTER Waldo, uit Frankrijk , ook in de Neder- ( 29 ) landen doordrong, en de Dominicaner-geloofs- onderzoekers , zoo hier als eiders, daartegen y Verden , behoordehet onder anderen ook onder de Tragen Tan hun geloofs-onderzoek : «Will «gij wel drinken in den naam en ter eere Tan «St.Martijn?» (21.) Ook den H. Willebrord schignt zoodanig eene onderscheiding in de Nederlanden te beurt tc zijn gevallen, en zoo iemand der heiligen, dan kwam hem, hier te lande, die feestdronk of minne-beker toe,Tvelke als een der Tverkzaara- sle Evangelie-predikers bekend , door de legende als wonderdoener Toorgesteld , en met de at- tributen van put , vFijnvat en kruik afgebeeld wordt. Ik vind echter eenen feestdronk ter eere van St. SalTators-kerk , iivas , — als drinkschaal vervan- gen te zijn geworden. (23.) Van alle mtn^t^-dronken in de Nederlanden , is er evenwel niet een zoo algemeen bekend gebleven, als de reeds vermelde St. GiE&TBif- minne en St. JAifs-geleide. Ik geloof echter niet die meerdero algemeene bekendheid , aan de hoogcre vereering dier beide, te moelen (31 ) toeschrijven, maar ik schrijf die hoofdzakelijk toe aan twee omstandighedcn, die daartoe heb- ben bijgedragen , namelgk bei St. Geerten- roinne drinken door Graaf Floris V. , eu zijne verradelijke dischgenootcn , waarvan Melis Stö- KE in dezer voege gewaagt ; — de Graaf sprak : Heer Gisebrecht, hier inne Sal ic U s'inte Gherdeo minne Geven, eer \fi henen riden, enz. M. Stokx, XI V». lY. p. 343. Door deze vermelding is Sgrive&ius , Wage- yAAR , MATTHABrs , Vaic Alkemade en vooral 00k Huijdegoper geleid tot onderzoek en ophcldering van dien feestdronk , en dit heeft aan het licht gebragt, dat men thans weet, dal de plegtige dronk van St. GEERTEN-minne, en dedronk ter eere van St. Jaw, dikwijls zijn verwisseld , of ook wel te zamen zijn genomen geworden, onder de woorden: ^<St. Jansgelei en St. Geerlruids-min». (24 ) Eene tweede om- standigheid is deze , dat deze feestdronk meer dan e^nen middeleeuwschen dichter heeft ge- vonden, die het aandenken daarvan in zijne gedichten tot ons hebben overgebragt: ik be- ( 32) doel namelijk deo veelschriJTer WrLLEiti tak HiLDEGAE&TSBEKCH , wieus DagelatcDe gedichten nog ten getale van 117, en daaronder een van Sinte Geertruden min , in H. S, hestaan , en door m^ zijn geraadpleegd geworden. (25; Dit gedieht gaf de Heer Aric. Jag. Glignett , tot nieuwe berigten en de uitgave van dat stuk aanleiding (26) ; terwijl eindelijk ook HoFFHAif n yAV Fallerslebetc , onderdenzelfden titel: Tan St. Gheertruden-minne, nog een ander hand- schriftelgk gedieht of lied der middeleeuwen bekend maakte, en daardoor teyens eene niet onbeTallige legende aan het licht bragt, die "waarschijnlgk tot dien feestdronk aanleiding gaf, en u ongetwgfeld niet onaangenaara zai wezen, ter dezer gelegenheid, te vernemen. (27.J St.. Geertruida was , zoo als bekend is , de dochter ?an Pepiv van Landen ^ major domus van Frankrijk, en zustcr der H. Begga« de stichteresse der Begijnen. Naar haar zou Geer- truidenberg genoemd zijn. Als geestelgke werd zg de stichtster eener adelgke abtdij ?an Nivelle in Zuid-Braband , alwaar zij omstreeks 659 of 664 gestoryen en begraven is. Zoo wel (33) in de Z. als N. gewesten stond z^ in booge Tereering. De bedoelde legende zegt: dal de Jonkvrou^e Geeiltrvida. de wereld yerliet eu nonne werd. Een Ridder, die altijd naar bare band gedongen had, geeft daarom toeh bare liefde Toor baar niet op; bij bad in bare dienst zijn vermögen tot biertoe niet gespaard: orn haar te Terblijden en te yerceren, begiftigde h^* nu rijLelijk bet klooster , waarin zij leefde. Zoo verkwist bij zijn geld om barentwille, en wordt een arm man. Toen bij nu eenmaal des- wege in eenen duisteren avondslond vol droef- beid en verlwijfeling , over ecne y^^oeste beide, waar de weg bem onbekend was , ronddwaaldc^ toen kwam , omtrcnt middernacbl , de booze , de vijand , tot bem. Deze raadt oogenblikkelyk de oorzaak zgner droevige omstandigbeid ^ en belooft bem OTervloed Tan rijkdommen en sehats, wanneer bij daaryoor zijne ziel aan bem (of wat betzelfde zegt: aan de hei) verpanden wil. De Ridder draalt, wel is waar, doch neemt dan tocb bet aanbod aan, en begeert daarbij ftog zeven jaren levens. Met zijn bloed sebrijfl bij een contract op perkament , waarbij bij (34) zonder eenige achferhoodenheiil zijne ziel den duivel belooft (zoo lief had hij de JoDkvrouwe) , en nu wordt bij door dezen en zijne gezellen , weder als Toorheen, een rljk man; rijker zelfs dao brj ooit geweest is. Doch die beerlijkbeid gaat na zeven jaren ten eindc: bet laatste jaar, de laatste maand, de laatste dag zelfs ver- scbijnt. Gedachtig aan de schriftelijke bloed belofte om in bet middcrnacbtelgk nur ter zelfder plaatse op de beide te verscbijnen , neemt bij weemoedig afscbeid van bet klooster en van zijne geliefde Jonkvrouwe ! Toen verzocbi bem Geertruida , nog een- niaal te drinken : SL Jans-geleide en hare minne, Hij dan nam den drinknap op zifne band en ledigt dien ten bodem. Nu begecft bij zicb op de woeste beide; — de vijand komt, en , — treedt verscbrikt terug, want bij kan zijn offer niet mcde voeren , en zegt: — Si.sillet daer achler op uw paert^ Die u alrelestwcrf drinken gaf ,. Van haer so bin ic also seer v^rweert, Si bevct mi benomen alle minc macht. (28) De duivel geeft bem bet bloed-conlract terug (35) cn verklaart den Ridder rrg en frank. Deze keert verheagd weder, en is Toortaan eeu yroom man. Hlcrom drinct al Sint-Jans geleide, F.er d' een al van den anderen sceide , Als ghi enighe reise bestaet, Daartoe haer minne al onversmaet, Die Sinte Geertruut was ghehcten. (Van HUdegaerabercb.) (29) Uit deze legende nu bigkl, dat St. Jans- geleide en St. Geertenminne , als plegtige af- ^eheÜM-dronk \?erd aanbevolen. De St. Geer- tenminne was niet slechls in de Nederlanden, maar 00k in Duitschland gebruikelijk. Mcu vindt feTens geboekstaafd , dat het op alle vro- lijke maaltijden en bij plegtige gastergen, onder Prinscn, grootcn en de Toornaamste edelcn des lands, gewoonte was, eenen vollen berke- meijer, eene brave teug of goeden dronk tcr harer eere te nemen. Dit St, Geerten-minnc drinken (Graaf Floris had daartoe eene prach- tige drinkschaal) is waarsohgnlijk nog tot in bei midden der XVI ecuw in de Nederlan- den in stand gebleven; althans in de XV eeuw (36) was dit gebruik nog algemeen in zwang. (30.) Ncmen wij nu de oTerdragtelijke eu edele beteekenis der St. Geerten-minne en St. Jans* geleide , en denken wg daarbg aan de plegtige betuiging vanhartelgkheid, vanliefde en vriend- schap y die men elkander met die drinkschaal toebragt, gepaard met den heiligen wcnsch, dat eene onzigtbare band of magt de tafel- of dischgenooten mögt beschermen voor alle ramp en leed op de levensreize ; — dan zult gij ze- kerlgk met m^ willen instemnien , dal het te bejammeren is , dat deze drinkinstelling onzer ?rome räderen, van voor de hervorming, thans met zoo Tele anderen, geheel in onbrnik is geraakt, en door den lafTen, niels belecke- nenden afscheidsgroet Tan een glaasje aan den wagen , te scheep of op den valreep is rervan- gen geworden. (31.) Als naaste oorzaak Tan dat Terral geloof ik de herTorming te mögen noemen, die niet slccbts in godsdienstige grondstellingen , maar ook in zeden en gebruiken, Terder en dieper heeft aangegrepen, dan men welligt gelooTen zoude. Met regt beschouwl men haar als zgnde eene (37 ) helaDgrijke stap verder in de onbeperktc ont- wikkcling en godsdienstigc , vrge beschaving des menschdoms; doch inen zal hct tevens, onbevooroordeeld erkennen , dat zij niet overal en altijd met diezelfde omzigtigheid is te werk gegaan, waarmede zclfs de eerste Evangelie- predikers sommige gewijde gebruiken en alge- meen geachte feestplegtigheden ontzien, en in eenen Christelijken zin Teranderd hebben; — de hcrvorming heeft veel afgebroken , wat in hären geest en hoogeren zin, had kunnen be- houden blijven en Teredeld geworden zijn: zoo ook met dezc drinkplegtigheden, waara£\n hct niet ontbrak aan een krachtig geloof van hei- lt gh cid en gewijde zal?ing. Wij gaan hier wgders voorbij den feestdronk l&iLHiA'fninne j waarvan ons wel bewijzen en sporeninDuitschland zijn voorgekomen, alwaar, yan oudshcr de FREUii- dienst en de Tereering der maagdelijke reinheid steeds in zulke hoogc achting stond. (32.) InNederland echter hebben wij dien feestdronk, die er toch ook zekerlijk wel zal bestaan hebben , niet aangetrofien ; daaren- tegen wel eenen Ghristclijken liefde-heker (33.) (38) [poculum oharitatis)^ en ecii glaasje na de gracie , de wet van Bonifacie , welke echter almede zoo hier als eiders door de hervoriuing zLJn in onbruik geraakt. (34.) Als plaalsvervanger der genoemde Febija- eu MAAiA-mfTin«, waarby de Germaansche denk- becldcn der aardmoederltjke yruchtbaarheid , en inaagdelgke reinbeid ten grondslagcliggen, achten wij den J^rouwen-toast , waardoor men bg gasteiyke disch?ereenigingen , onze ?rouwen enjonge schonen, gedenkt; — of waarbij men onder het vrolijke lied : zet het glaasje aande tippen^ enz. , onder de aan wezige vrouwen en schonen , het glas laat rondgaan , en terwyl men haar de regterhand geeft, dien dronk meteenen zoen vcrzegelde. (35) — Ik twgfel zelfs niet of de oud-HoIIandsche drie-dronk. en het klaoerblad, waarbg menige eerbare zoen werd gewisseld , was voornamelijk der yrouwen en jonge schonen gewijd. (36.) Ik wil al vorder niet uitweiden over den jamalerlijken invloed der Franschen op onze zeden en gebruiken, of hun laffe niets be- teekenend : ä vous , ik salueer-je^ waarmede nog (39) wel in onze dagen sommige verfranschle Neder- landers elkander gelievcn toe te drinken , in plaats van hct rond Hollandsch: gezondheiden het verstrekkeutotg€2ondheid. Met voorbijgaan van deze , en dergclijke drinkbetuigingen , als den alom bekenden Doctor Snely — of des Doc- tors Nel , waarvan ik beluig den oorsprong , evenmin als van het klinken , le kennen, (37 ) — wil ik nog eenen oogenblik vertoeven bij eenige andere Nederlandsche feesldronken , die, faoewel dan niet dien v?aas van heiligheid en wijding bezittende, als de behandelde , evenwel als echt Nederlandseh zijn aan te merken , waarin het oude, degclijke en gulle volkskarakter zieh uitdrukt , en die reeds daarom in eere dienden gehenden te worden, en daarom ook eene na- dere beschouwing waardig zijn : ik bedoel den echt Vaderlandichen Vorstendronk^ en den heldenheker ^ bij plegtige gelegenheden ; den molendrank] wijders — de hruidttranen bg huwelijks-partijcn Hansje in den kelder , — het afloopen vun het icheepje y en den Fan-heher of iTane^Z-bokaal bg huisselijke feestelijkhedcn. — (40) Het gebruik om ter eere van Vorstcn of Tors- telijkc personen en beiden le drinken , was rceds in het oude, krijgshaftige Scandinavie, en on- gelwyfeld ook in hei oude Germanie , in zwang , en de hoorn CAicüTS-minni , ERics-minni stond met de bovenvermelde heilige bekers of minni- bekers aan goden en heiHgen gewijd , in verband cn op gelijken rang. Ook bereidsin dcgrafelijke üjden, was die Vorstcn- en beiden beker in ons land in zwang, voorbeelden zouden ditkunnen beve.stigen. Maar geen feesldrouk , geene drink- instelling of toast is welligt ooii in de Nedcr- landen met hartelijker genegenheid gedronken, dan die aan den doorluchtigen Willem I, en diens Koninklgken afstammeling , gewijd. Die dronk , bereids in vroeger tijd gepaard met het oude, thans steeds met het vernieuwde Wil- helvtiu* van Na^sauwen , of Wien Neerlands hloed door d^adren vloeit , enz. , en in plegtig- lijk staande houding aangeheven , herinnert ons Taak aan onze feestmalen , aan die oude , gods- dtenstige feestplegtigheden, waarvan dezelvede afschaduwing is. Toen in trjden van Spaansche onderdrukking en den hagchelijksten toestand ( 4> ) des lands, in 1568, de nederlaag van Graaf Adolf van Nassau bij Heiligerlee , en de mislukte togl van Willem van Oranje naar de Nederlanden, de gemoederen onzer vaderen waren nederge- drukt, \Tas die vaderlandsche dronk en dat lied vaak geschikt, den moed der vaderlanders op te beuren , en die electrieke too verkracht behielden beide, gedurendemeer dan derdehalve eeuw onder bet Nederlandsche volk. MeniguwerlasindeberigtendaarTanongetwijfeJd de uitdrukking van eigen gevoel en hart. (39.) De Geuzen-napje* j die almede fn vroegcr dagen gcencn geringen invloed op de stem- ( 42 ) niing des volks hebben uitgeoefend , doch thans bij de algemeeue verdraagzaainheid in oobruik zgn geraakt; (40) — beneyens de glazen klok- je^ , waarmede men Duc D'albe, te dezer stede , beeft uitgeluid , en waarvan nog een enkel zeldzaam exemplaar Yoorhanden is , (41) ga ik alweder ?oorbij : niet omdat het ontbreekt aan belangrijke steife tot uitweiding over dezelve; raaar omdat beide minder behooren tot de natio- nale, meer tot de bgzondere, en louter tgde- lijke drink-instellingen , die wcldra, na voran- derde staatsbetrekkingen , zyn verloren gegaan. Algemeen was daarentegen de oude Helden-^ heker, die men bereids in het Noorden aantreft, en vooral in onze middelecuwsche gesehiedenis den bloeitgd der Ridders, tot aandenkeil aan vroegcre, of ter eere van nog levende beiden in, zwang was. Het protestantisme verzet zieh, ZOO als het ons voorkomt, tegen het denkbeeld, om afgestorvene beiden raetplegtigen feestdronk te huldigen , hoewel ons nog de berigten versch in het geheugen liggen van zoo raenigen toast, als men voor eenige jaren met echt vaderlandsch gevoel by feestelijke plegtigheid te Albany , in •( 43 ) Noord-Amerika , aaa NeSrlands vroegere land* , zec- en ook letterheldcn , ter hulde-bieding heeft ingesteld. (42«) De drinkbetuigiDgcn , benevens zoo menige plegtige teug , als wij lazen, dat in onze dagen ter cere ^an denhcld van Waterloo , Hasselt en Leuven, zoo wel in het nabnrige Engeland, als Tooral in Neder- land y. en ook bg de jongste feestviering zijn ingesteld geworden, bewgzen genoegzaam hoe- zeer nog die oude helden-beker blijft Toort- leveu; zoo dan al niet ter gedachtenis der ge- sneuvelden , toch ter eere Tan nog levende beiden. Möge het vaderland in dagen van nood steeds beiden binden als genoemde ; zoo lang zal zeker ook die oude belden-beker met geest- drift gedronken ivorden , en in bij ons zwang blgven* Dat wenschelgke lot kan ik echter niet voor- spellen , aan den straks genocmden molendrank^ de hruid*-tranen y Hanye in den kelder^ en den Vati'heker oi Kaneel-bokaal, Wat de molendronk was , achtik mij bereids gehouden u te verklären , zoo zeer is dezelve in onbruik geraakt: ook omdat ik daarvan bij (44) onzen Van Alkemade , cvenmin als van de bruidfiranen eenige vermelding vond. Men vulde namelijk den beker , die voor zoo- danigen mo/«n- dronk besterod en van molen- wiekjes Toorzien was, raen zag dan met gCT noegcn door het blazen door een pijpje de wiekjes ronddraaljen, — en, terwijl nieu den vollen beker met de ronddraaijende wiekjes ophief, herhaalde. men vrolijk in het rond: zoodraai de tnolen I On- der het draaijen der wiekjes, moest dan de beker geledigd worden. Stonden zij inmiddels stil , dan moest de dronk worden herhaald, tot zoo lang, dat de teug met draaijende wieken gelukte. Met dien feestdronk Staat ohgetw^feld in verband het spreekwoord ; «koren op zijnen molen » , en men bedoeldemet dien toast elkanders welzijn en dat der zijnen. Immers , ik hehoef het niemand te verklaren , wat het zeggen wil : koren op zijnen molen te hebben? Terwijl men dan met den gevulden molen-beker elkanders welvaren toe- dronk, herhaalde men vrolijk in het rond: zoo draai de molen! (43.) Ik zal mij thans in geen onderzoek naar dien huisseiyken gullen feestdronk inlaten ; maar (45) meen te mögen vcronderstellen , datdezelve wel niel dagteekent , yan v66r de uitvinding der wind'korenmolens in Nederland , en alzoo niet wel ouder kan zijn, dan van hct midden der XVI eeuw. Ouder zijn misschien de bruidstranen\ en leveren ook bereids daarom, maar boofdzake- lijk oradat wij het gcbruik oni bruidstranen te drinken, als echt Nederlandsch beschouwen , grond op tot gverige wenschen, dat zij niet ge- heel mögen opdroogen! Doch v6ör dat ik daar- Tan gewage , moet ik hier het vrolijkc glaasje de inclinatie vermelden, waarmede men de wederzijdschc neiging der geliefden , en den voorspoed in den gelukkigen vrg-tgd dronk. Enwordt dan die tijd . naar wensch , zonder spaken in het wiely ten einde gebragt, dan wordt de vrgster hruid ^ en de bruidstranen kernen aan de orde van den dag. Hoezeer nu de bruidstranen of Ypocras ook al niet regtstreeks behooren ondcr de eigenlijke fcestdronken; zoo mag men toch de vermelding daarvan ter dezer plaatse niet als geheel onge- past aanmcrken : zij behooren zeer eigenaardig (46) bg buwelgks-feesten te huis. Immers ig herio* nerea de bniid aao het ophanden xgnde ver- trek uit hei oaderigke huis , hetwelk wel niet gebeel zooder tränen geschiedt, zoo wel om het afscbeid zelf, als om de onzekerheid, wat de huweiyks verbind teuis voor den ganseben leeftgd van een der beide echlelingen zal op- teueren. Het glaasje bruidstranen gaat dan ook gemeenlgk ?an wenschen vergezeld, dat de tränen , die de brnid schreit , spaarzaam mögen herhaald worden in de hawelgks-schutt; of wel, dat deze tränen niet siechts als tränen der brnid, maar ook als aanstaande huisvrouw, harelaatste tränen mögen wezen.(44.) Intusschen zoodanig wenschelijk lot is wei weinigen be- scheren. Doch spoeden wg ten einde: — de bruidsdagen houden op ; de lof der bruid is vermeid , of wat hetzelfde zogt, de bruUoft is gevierd, en de jonge echtgenoot voert zgne wederhelft mede uit het ouderlgke huis. Het heeft altgd iets treffends en plegtigs, maarook iets verblgdends , wanneer twee menschen door de innigste banden van Itefde en vriendsehap , zieh plegtig en onder vrolgke deelneming van (47) Trienden en bloedverwanten vereenigen ; en wanaeer wij daarom roetScHELTEMA het in on- bruik geraken Tan huwelgksplegligheden en feesten, het niet vieren van bruiloften, waar de omstandigbeden dit toelaten, bei niet drinken Tan bruidsiranen , en, inbelalgemeen, bei ver- loren gaan van echt, oudHollandsche feestelijkhe- den en gebruiken afkeuren, dan doen wij dit niet minder omtrent het in onbruik geraken van andere huissel^ke en feestelijke drinkinstellingen , on- der naast-verwandten en vrienden betrekkingen. Zoo althans is ons gevoelen en onze denk- wijze nopens den ouden Ransje" s-heher ^ waar- niede inen bij huisselgke of familie-feesle- lijkheden Hansje in den kelder dronk$ een beker of drinkinstelling, die welligt thans in over-verfijnde , en over-fijn gevoelige kringen , in de elegante wereld , meer aanstoot , raeer ongenoegen , zoude verwekken , dan heiligen ernst en hartel^kheid , wegens deelneming aan den toGstand , waarin de jonge vrouw zieh be» vindt. Wat men door Hanye te verstaan hebbe , achtte reeds van Alkeuabe noodig met dez.e woorden te verklaren : (48) (( Dat is degene , die niet allcen raedgczel , c<maar met de moeder vereenigd ea lotgemecn; « doch als Qog ?erborgen en onziglbaar is. (45) » Dit Hanye daa dronk mcn der moeder toe , ^ — en het verbeugt ons, te kunnen getuigen , dat het ia deftige, degelijke, bürge rhuisgezionen ook nog wel geschied l; — vroeger veelal met ecneo bijzoaderea beker, die daartoe opzettelgk ingerigt, nergens echter beschreven is , en dit eigcnaardige bezat, dat, wanneer men den- zelven met wgn vulde, zeker Hansje, door de drukking van het vocht, daaruit te voorschga sprong. (46) Het gelukkig afloofen van het Scheepje, is misschien een plaa tsver vanger van dezen Hansjes-beker des onzigtbaren. (47.) En was dan eenraaal, volgens wensch, het tcheepje gelukkigigk afgeloopen , of Hansje in het groole levenslicht getreden, dan was het in een ander huissclijk feest de F'an-beker of Kaneel'hoksial , meestal met een vollen flesch Rijnschen wijn gevuld , waaraan de suiker en de kaneel-stok niet ontbrak, die onder de be- langstellende gastvriendinnen rond ging. Ik zal mij hier in de naams-beteekenis van den (49) Fan-beker niet inlaten , eneycnmin uitweiden ovcr het inenschelyk beeldje , dat in dien ka- neel-bokaal, den kaneelstok sierde , waaraan de ouderwetsche baker-taktiek haar belang wist te yereenigen : yaic Alkbha.de is over dien naams oorsprong uitvoerig, en yerbaalt, dat men aan de vrouwen en yriendinncn , die de kraamyrouw en denjonggeboren met eenbezoek yereerden, dien Fan-heker aanbood , waar- mede men dan dronk op de spoedige herstclling der kraamvrouw, en het groeijen en bloeijen yan den jonggeboren. (48) Misschien echter heeft de kaneel-bokaal in Gelderland meer eene eigene plaats op doopmalen en bij dooppleg- tigheden ingenomen; doch zooveel is zeker , dat deze oude kaneel-bokaal aldaar in deftige huisgeziniien nog in gebruik is en in achting Staat, eyen als in Groningen de'brandewijns« kop. (49.) Wanneer wij na hier ten slotte yan ons on- derzoek de regtmatige klagt herhalen , dat yelc dier oude, eerst gewijde en heilige drinkinstel- lingen, en huisselijke feestdrotiken in onbruik geraken , dan yerheugeu wij ons echter ook , 3 (60) dat nog ^^ne, uit den grijzvn tgd der vöör« christeiyke beschaying , hoewel dan in zwakke afspiegeling van wat ^ij vroeger was, in de ineeste onzer huisgezinnen blijft Toortleyen. Ik bedoel namel^k , het gebruik om ouder eigen huisgenooten, of wel met ?rienden en bloed^ verwanten vereenigd , het oiide jaar uit- , en het nieuwe , zoo als het heet , «w- te drinken^ De oorsprong dier huisselijke feestelijkheid ^ zai , ZOO ik Tertrouw , bg de behandeling van het oude Jola-feest, niet ondaidelijk gebleken zijn. (50.) Intusschen,', welk een aantal wijzigin^ gen magwel deze oudefeesldronk, in den loop der e^uwen , in de yerschillende tijdperken des Christendoms ondergaan hebben. Vao heiden- sche beteekenis bij het doordringen der geopen^ baarde leer, — Tan mystieke kracht in de middeleeuwen; Staat zij thans ontdaan vanhare vroegere heidensche en latcr mystieke kracht en beteekenis, bg christelijk welgezinden, we- gens den yeredelden zin en bedoeling steeds in achting. Qf heeft het niet iets treffends , wanneer een huisgezin , waar liefde en eendragt woont , zieh in gepaste feestvreugde rereenigt (51 ) aan den arond van het afgeloopen jaar, — en de laatste oogenblikken vän heUelve wgdt aan bcrinoeringcn van züur '6'n zoet/ in etnen yoI- Jen jaarkring uit de hand der Voorzienigheid genolen ? Is het niet den Christen waardig, zieh daarbg te herinneren dezulken, wier ledige plaatsen, welligt door andere huisseigke be- trekkingen weder zgn aangeTuId? en wier her- denking altgd iets goeds te weeg brengt in het christeiyk gestemde hart. AA]NT££K£!tI]!t6E!r. -(1.) Zie Gabri£L Peignot^ recherches historiques et philologiques sur la phiJat^sie ou Msagea ä boire ä la sanU chez les anciens, au nioy^n dge ei ches ks modernes. Dyon 1836^ p. 1.^ alwaar wij lezen : «Tout meei 6fi ressort de Perudition^ mdme les objets les plus ucommuns^ les plus frivoles en apparence: bien plus^ «le philologue scmble quelquefois s'attacher de prefe- «rence a ces sortes d'objets^ parce que son emulation u est excitee par la difliCulte de leur restituer , a force « de recherches^ une certaine ünportance^ un interSt dont « le vulgaire ne se doutait pas ^ — et que de la resulte (( parfois un contraste assez piquant eutre la minimiti du « suj«t qu'il a choisi , et le nouYean jour sous lequel il le (( presente au public.)) — Het is dit aangenaam geschreyene werkjc y bevattende een Extrait des mimoires de VA- cadimie des sciences , arts et belle s-letires de Dyqn (54 ) (annee 1835) , hetwelk de philoi^sie geschied- en let- terkundig behandelt , dat mij , tot mijn onderzoek aan- leiding gaf. Bij de behandeling van deze stof Tolgde ik echter eenen geheel tegcnovergestelden weg , als gemelde schrijvei*. — - Deze begint hoofdzakeUjk in het Oosten^ gaat Tan de Grieken tot de Romeinen, van deze tot de eerste tijden der Christenheid , verder van de Lon- gobarden tot de Franken y vervolgens tot de Franschen over, waama hij er nog cenige drinkinstellingen (/oo^fen) der Engeischen bijvoegt. — Mijn onderzoek daarentegen leldde mij door het^noorden^ Scandinavie^ Denemar- ken, tot de Gertnanen en de Nederhnden, waar ik op eigen grondgebied^ inzonderheid vroegere en latere drinkplegtighejen heb trachten op te helderen , cm aldas een tegenstukje van het vermelde Estraii te knnnen nitmaken. (2.) Vertaalde woorden van denzelfden geleerden Ga- briel Peignot. «Toutes Ics nations, tons les peuples, «toiis les hommes^ sauvages ou polices, ont regarde « la societe conviviale , comme la plus agreable des reu- «nions; le repas forme une.espece deföte, etcompose, « pour ainsi dire, une famiHe de tous ceux qu'il rasscmble; tn\ fait djsparaltre^ Sans manqner aux ^ards, toutes « les distinctions d'in^itntions et de prejug^s ; il förtifie « et developpe ce penchant que les hommes ont a se (55) «regarder comme freres, Cest la qu'ils sont dans leor <( etat naturel ^ qu'ils sentent lenr egalit^ , c'est ]k qa'ils « oublient leurs mauz , que les haines s'eteignent ^ qne <( les inimities cessent , que ramitie se reserre davantage , » etc. Voyez : Recherches hUi. et philoL sur la phHo- tisie , p. 4. (3.) De geleerde Fb. Jos. Monb heeft elden onder- zoekiDgen nopens de godsdienstige ^ of liever mythische en symbolische beteekenis van bei drinken en de ver- flcbillende drankeo medegedeeld, geüjk hij zelf zegt^ in de Heidelb. Jahrb. 1819. s. 134 , 695 , en in bet Archiv, der Gesellsch. für teuische Gesch. 11. s. 105 , 115. Bij gebreke aan die bronnen^ bebben wij biei* geraadplec^d zijne Symbolik und Mythologie, of Ge- schichte des Heidenth, im Nördl, Europa, II. Tb. s. 31^ 32. y alwaar men leest : « der J^luttrank ist GegensatM (( zum Milchtrank , mit dem Trinken fangt das Leben <( an y und hört es auf, und Milch und Blut sind « Bilder für die Gegensätze Geburt und Tod, n (4.) Zie. MoiiB, Geseh, des Heidenth. 1822. s. 361. meede en trt/n waren hoofdzakelijk godendt'anken , hier en water der menschen agendom, zoodat bet dan ook niet aan Yoorbeelden ontbreekt , dat de goden of äsen , zieh aan de eersten vergast hebben. In de Hymiskvida of ( 56 ) het gezang van Hymir, stal Thor den grootcn brouw- ketel, van eene mijl diep, om daarin aul, oel , d.i. olie , meede , goden-drank, te brouwen, D^. Legis, Fund- gruben, 8. 206, enz. — Op Aessi godendrankVomGti vdj echter later terog. (5.) Versen door D»". Legis aangehaald: War ste*^ nicht werth^ so reine Seligkeit wie diese ^ Dasz man nach ihr mit Blut und Leben rang. Nopens Odin's weee^e-drank , de Stutfung-meede , gelijk ook nopens de hier en verder vermelde goden, OdIx\, Thor , Braga , enz. , benevens dezes laatsten wel- komsf gcoet aan de beiden in Falhalla , en nopens Falhal- la zelf, zie men mijne Edda-leer of handboek voor de Noordsche Mythologie (ütr. 1837.) bl. 12. 31 enz. , waarin voornamelijfc Fikn MAGWiJSEa's Lexic, Mythol, Bor^alimn, benevens D^. Legis, Fundgruben des alten Norden^ en andere daar genoemde bronnen, gevolgd zijn. Ook de Grieken en Romeinen hadden hunne bij- zondere godenspijzen en goden-drank , n. 1. de ambrosie en nectar, door Homerus en Yirgilics vermeld, welke drank men daarom met de godeti-meede (aul) van het uoorden zou kunnen vergelijken. Deze spijs en drank der Grieksche goden streelde alle zinnen, schonk jeugd en kracht , maakte het leven volkomen gelukkig en onster- felijk. Le Franc heeft over dezelve gehandeld onder den (67 ) titel . Essai sur le neciar et s0r Pambrosie. Even zoo zoa mcn de htfpocrenen-htoa met de Noordsche mymsrs-^ bron kuimen vergelijken. Uit beide dronk meniwijsheid , en werd men door dei'zelver drank tot dichtkmirt bezield. 