title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: Den 19. Vormittags haben sie dem Grafen d'Avaux den Inhalt der Digitized by Google 28 I. Die Albanische Zeitung 1675. Unterredung mit Graf Wittpenstein mitgeteilt und ihn um seine Meinung gebeten, wie die verlangte kurfürstliche Erklärung den Schweden zu eröffnen sei, Toff deselben in drei Grade, und ob nicht die Alternative von Anfang an eine Kompensation für den Kurfürsten in sich beinhaltet habe. D'Avaux berichtet, Salviati bestehe noch wie vorher auf ganz Pommern: und habe versprochen van Avaux war von Anfang nicht damit einverstanden, nicht zu gehen per gradus, in der Hoffnung auf die Reaktion der Schweden recht nicht zu sagen, dass der Kurfürst annahm die Alternative; dass bei gradus gehend die Schweden Sukcessionssolidarität aufnehmen für einen Vorwand, sonst die Annahme von der Alternative zu verwerfen, und dass Schweden keine Vergütung hinaus würde, sondern allein Ämter. Dies mitgedeutet, dass der Kurfürst versprochen Respekt zu senden an die Königin von Schweden, um zu sehen ob sie wirklich will, lassen an den Kurfürsten Option von Stockholm zu behalten gegen 1,2 Millionen Reichsthalern, und der Königin Sukcessio wegernd, dass der Kurfürst dennoch von nun an annahm, Stockholm zu lassen an Schweden. Eintelich wurde versprochen, dass man sich ebenfalls würde gehen bei dem Grafen von Wittpensteins, um zu beraten, in welchen Wesen die Sache bei den Schweden würde werden genögt. Amsterdam, Nachmittag. Kommt d'Avaux mitzuteilen, dass er von Fromhold ein Schriftstück, die Intention des Kurfürsten in Bezug auf Pommern enthaltend, empfangen habe. In welchem Schritt hielt er von voreingelesen allein zwei Punkte, die er sich hernach zu mischagen, het erste räckendes het aannehmen von der Alternative, dass daar in was geexezeert het Eyland Wolin, het zweite räckendes die Recompense, dass daar in was geheischt Minden, nicht het Grafschaft Schauwenburg und zu bauenden Osnabrück während den Zeit, dass Magdeburg souverän werden; dass nach seinem Rat die Alternative beabsichtigt einfach zu werden angenommen, bedingt Zeit um an die Konvention zu können versuchen gräziosse Restitution von Wolin, und für Recompense zu erhalten geheil Achter-Pommern mit het Bisdom Cammin, 1. 2(XM) WH), ttijcdaeld. Das Bisdom Halberstadt, het Erz-Bisdom Magdeburg in eventum und während des Abwarten von der Vakanz zu bedingen usum fructum von Minden. Darauf by den Gedeputierten gediskutiert werdend, ob, nach gedachter Declaratio von zu akzeptieren het erste Punk von der Alternative, die Schweden räckendes ihre Satisfaction soliden zu befriedigen sind zu kommen zum Beschluss von Frieden und sollten grand ihr vor die Recompense für den Kurfürst, sagte der Herr von Avaux, dass die Schweden sollten annehmen die Satisfaction, um zu kommen zum Beschluss, därendelsta sei ein, nur für die Recompense allein zu Hullen Büros zu tun, sondern die selber zu garantieren. Und ist by Konzert gut gefunden gleich. 29 te genen by de Chur-Brandenburgsche, alwaar gekomen synde, de voorsz. brief van Avaux heeft gelezene brief van de Zweedse, daarin de alternative was gesteld tot opriek van den Churfürst, sonder verzekering van de compensatie, en weerom in effect beletsel verbaal zijn boven geschreven bedenkingen op voorsz. schrift van de heer Fromholt. Dan dat de alternative alsof simpelrijk behoorde aangenomen te worden, om geen aanstoot te geven bij de Zweedse en Keizersche, die den eisen van Wolyn gesteld buiten de alternative zoude aanvaard moeten syn, om deren eisen op te nemen voor refus van de alternative, en Osnabrugge als een Katholiek Staat niet koste toegestaan worden van den Keizer en de Katholieke Steden, en Vrijland daarin inede twijfelachtigheid zoude in feite komen. De Brandenburgsche, eerst bij zichzelf zelf besproken, verschootten daar na afzonderlijk te spreken met de Geleuterden, die baar in bedenking stelden, dat de compensatie niet diende gescheiden van de alternative, maar deszelfde aanvaardende, dat te gelijk moest verzekering zijn van de compensatie, daarover aanstoots onder een genoegzaam met de Keizerse gesprekken met anders de renunciatie van Voor-Pomeren te doen in de alternative zoude kunnen aanvaard en de compensatie in de winter geslagen en de Churfürst gefrustreerd worden. En vervolgens werd den heer van Avaux versucht door de Chur-Brandenburgsche, uit te leggen aan de Zweedse, dat de Churfürst aanvaardt het eerste punt van de alternative, mits te mogen verschoeken aan de Koninginne genadige restitutie van Wolyn, en dat aan den Churfürst zoude gerestitueerd worden Achter-Pomeren met het Stift Cammin en voor compensatie zoude gegeven worden 1,200,000 Rijksdaalders, het Stift Minden met de vorstendom Schouwenburg, en te mogen verschoeken aan de Koninginne, om Stettin tegen aanname van de voorsz. 1,200,000 Rijksdaalders te restituëren, en afwachtende de vacante van Magdeburg te genieren usu fructum van enige Land, daar toe indien de heer van Avaux zoude voorstaan bij de Keizerse het Vorstendom Osnabrug in Silesien. Na het scheyden van de conferentie, die laat in den avond had geduurt, werd bij de Gedeputeerden goedgevonden aan de Vroomholt op 't subject van de alternative te senden aan de gesloten Missive. Dat Schreiben was voorzien van 8 oktober, om aan de französischen Gesandten gericht, dat Osnabrück, 25. November 1714, en bevatte de Alternative: entweder neemt de Kurfürst Hinterpommern met Kolberg en Cammin aan, of hij krijgt niets. In de brief raadt men de brandenburgische Gesandten aan, zich op de Zweedse Alternative niet te beistemmend te verklaren, tot men in Betreff van de Reparatie, Compensatie of Sicherheit empirisch wordt. Digitized by Google 30 * Die Allianz von 1655- Den 20. Oktober, den avond, is de beer van Fromholt gekomen bij de beer van Loenen, segnende, dat hij had gewenst de vooraf, Missive van gisteravond een half uur vroeger te hebben ontvangen, da de beer van Avaux in bet scheldende van de conferentie bad zijn Secretaris bij hem de beer van Fromholt gelaten, die persoonlijk drong op de voorzien. deelratier te hebben in sehrift en de sehe mogelijk geschreven, zijnde bad niet gemeld, waar van lij de Minute vertoonde en vorgelesen, houdende daarbij voegde: Dat aangaande de woorden "Pomerania anterior cum annexis" zij baden goedgevonden te blijven bij den inboedel van den Sweedse brief, inboedende de voorafgestelde alternatief, zonder daarbij te doen enige interpretatie of extensie, die zij eerst van de Sweeden wilden verwachten. Dat de Graaf van Witgenstein goed bad aengevallen met de Graaf van Trautmansdorff te praten: De Graaf Trautmannsdorf heeft gesagt, de Compensatie zou tot excessief en van hogere einkomsten als ganz rouinement; dat Erzstift Magdeburg komt alleen fast de ganse Mark Brandenburg gleich, wat er aan de cijfers der Römische delegatie te bewijzen gesucht heeft. Wittgenstein heeft hem echter tegengenoten, dat men bij de lijfeigenen tussen de einkomsten des Bisschops en die van het Kapittel onderscheid moet maken, dat bij Halberstadt de eerstgenoemde alleen een dritje betragen en van dit Bisthum de Grafschap Hohenstein den Orde van Schwarzburg en de Grafschap van Ascanien (Asecherschen) de Fürsten van Anhalt, obwohl ongegrunde, anspruch maakten. Fromholt versnobte echter, dat de Gedeputeerden nog een dag of twee wilden verblijven ondanks baar te assisteren, probeerde hij aan te sturen, indien dat stuk Minden niet absoluut kon worden verleend van de Keizer voor een deel van de compensatie, of dan usus fructus van het stuk Magdeburg mochten worden bedongen worden gedurende het interim van Magdeburg. Daarop werd geantwoord, dat de Gedeputeerden niet waren gequalificeerd om te mogen raden of adviseren, maar dat de Kursters en hun Ministers moeten zien, of niet die tijd, dat ex neccssitate tempora moet worden gehandeld over het verlies van Pomerland, met vereiste minder compensatie te accepteren, als geen beter te bereiken is; dat de Gedeputeerden op baar verschoeide nog wel een dag of twee nog zouden blijven. Den 21. Vormittag kommt Graf Wittgenstein zu ihnen und berichtet, dass die Schweden, auch nachdem ihnen d'Avaux die Annahme des ersten Teils der Alternative durch Brandenburg mitgeteilt, auf ganz Pommern bestehen; er ersucht nun die staatsgästlichen Gesandten, die brandenburgische Sache bei den kaiserlichen, französischen und schwedischen Bevollmächtigten zu unterstützen, was sie auf sich nehmen. Am Nachmittag gehen sie auch zu den Kaiserlichen und stellen vor, nachdem Brandenburg die Alternative angenommen und gewählt habe, liege es in den Händen des Kaisers, durch Bewilligung eines Aktualentschiedens den Frieden im Reich zu festigen: worauf geantwortet wird, dass die Schweden nicht zufrieden sind mit dem Akzeptieren der Alternative, dass sie Kaiserliche hatten verwiesen an die Chur-Brandenburgische zu Zustimmung het Bisdom Cammin, Stift Halberstadt und Erzbisdom Magdeburg, gereserviert vier Ämtern an Kur-Sachsen, und dass aus dieser Kompensation den Kurpfürsten genügend Satisfaction durch Hessen; dass nach der Reichsmatrikula die vorbenannten Stifte in Revenu egale seien geheelt Pommern, und von Anfang an hätten verlangt an die Chur-Brandenburgische die Alternative sofort angenommen um an Schweden keine Gelegenheit zu geben von zurück zu gehen, und nun hätten verlangt sich zu zufriedenstellen mit der vorbenannten angebotenen Satisfaction von Halberstadt und Magdeburg, vorab die vier Ämtern an Sachsen und gegeben Satisfaction an Hessen, so als der Kurpfürst es befände sich, und die Petition von 1,200,000 Gulden. de verlaten; dat anderszijde de Zweden ziedende, dat de inkomsten van de voorzien. Stiften gelijkeren het incomen van geheel Pomeren, zouden nieuwe gelegenheid nemen om geheel Pomeren te willen behouden. Hier tegen worden verhaald de reden van de Chur-Brandenburgse, dat in het Stift Magdeburg de Kapitelen dragen twee derde parten van de Roomse chin en de Bisschop een derde part en alsof de inkomsten na afvallig zijn geniet, en in Halberstadt een derde part van de inkomsten is voor de Bisschop en twee derde parten voor het kapittel, dat ook de Churfurst behalve het profijt en gezag van de Pomerse Zeehavens wel 00,000 Rijksd. jaarlijk stelbaar zou te kort komen. Wordt gereplikeerd, dat de Bisschoppen als privé ontvangen de gehele tax van Roomse chin en sukker alles gerekend wordt om de inkomsten te reguleren; dat Brabant, vermits den ontvangevan bericht van de Zweedse zeer is geen geagert als de Keizerse, om te procureren bij de Zweedse, de aangeboden optie van de alternative gestaut te doen, dan dat de Zweedse scheen te verachten interpositie van de Keizer, Brabant en verder is herbeconoideert den Religievrede in Duitsland en restitutie van de Palts, als twee principale fundamenten om de vrede te uitwerken en te bevestigen. Hierop verklaarden de Keizerse aangaande de restitutie van de Religievrede en van de Kedepalts te blijven bij voorgaande optie, maar dat geen restitutie van de Overpalts was te verwachten. Eenvoudig zeiden. Darauf gehen sie zum Brufen d'Avaux und halten ihm vor, dass Frankreich durch seine bisherigen Schritte doch verpflichtet sei, dem Kurürsten ein Äquivalent zu verschaffen und die Oder als Grenze festzuhalten. Er antwortet in diesem Sinne, dass die Oder niemals zu Schwedens Eigentum gehören und dass sie überhaupt nicht heißt haben, sie zu haben, vorgetragen hat das Engagement von Frankreich und mit allen Mitteln zu haben gesucht, sich zu disponieren, machen zu vergessen, persistierend die Schwedische bei heel Homeren; dass er, habende erwarte, nachdem Antwort, ware bei ihm gekommen die Bären Oxenstier allein, persistierend bei der Weigerung und dass die Kur-Brandenburgische geparsiert worden, wohl weiter sollen kommen und heel Pommern verlassen. Und als der Bär van Avaux hatte zwischen geworfen, die Intercession von Seiner Majestät, hatte der Bär Oxenstern gesagt, dass Seine Majestät diese nicht in das Genre aennehmen, sondern allein der Prinz von Oranje. Vervolgens, in allen beweisbare, redlichen, und Religionssesen in Deutschland, als das sicherste und feste Mittel zu Frieden in dem Reich; gleichso nicht die Restitution des Baren Paldграafen zu seiner Dignität, Landen und Leuten, dass wohl verschieden Vorstellungen gemacht waren von dem Niederpalz zu restitieren und achtte Churfürst zu machen, darauf die Kaiserliche so zu Munster als zu Osnabrück sich gegen die plenipotentiären von Seiner Majestät erklärt, verklagt, aber die Sache bleibt in ewiger großer Unsicherheit, davon, ohne effektive Hilfe von Frankreich, nicht zu erwarten war, irgendeine fruchtbare Übereinstimmung. Das Antwort auf beide vorgenannten Punkte bestand in generellen Komplimenten. Endlich erklären sie d'Avaux ebenfalls, dass sie abreißen werden, da ihre weiteren Anwesenheit ohne Nutzen sein werde. Am Abend besucht sie der Gesandte des Herzogs von Meklenburg und bittet, die Staaten möchten für die Restitution Wismars im Interesse des eigenen Handels mit tätig sein, für das zwar Schweden dem Herzog die Städte Stralsburg und Osnabrück anbietet, das dieser aber um der Freiheit der baltischen See willen nicht in Schwedens Händen lassen möchte. Am 22. Vormittag erhalten sie Respekt von den kaiserlichen Gesandten als Erwiderung ihrer Abschiedsvisite. Dieselben erzählen, Schweden wolle Pommern vollständig incorporieren, was für das Reich von ihnen großen Gerechtigkeiten, Consequenzen sein würde, und verlange auch noch die freie Reichsstadt Bremen; sie baten die Staaten dies mit zu verhindern zu helfen. Sie fügen hinzu, in der Religionssache könne der Kaiser nichts tun: die Protestanten hätten Schweden mit ihrer Vertretung beauftragt, und dies verweigerte jede Verhandlung über die Religionsfragen vor Feststellung der eigenen Satisfaction. Daer nae ist bei der Deputation vorgestellt, off nicht in Instruente pacis niemals gehörte te precavieren die ärgernisse van alle neuen Belastungen der Commerciën en herstellen van den freedom derselben, en suelex nicht allein de laten aankomen op 't gene van betreffen den freedom der Commerciën zoude gesteld worden in investitura, met welke investitura alleen den Keyser, en stellende in Instrumento pacis, 't gehcele Rijk zoude verbonden syn vor het onderhoud. Daerop verklaart werd den Keiser te syn van sulch intentie en niet anders te sollen worden gezeigt. Nachmittags lässt ihnen d'Avaux sagen, die schwedischen Gesandten seien von ihm geschieden mit der Erklärung, Schweden werde ganz Pommern behalten, Brandenburg solle dafür entschädigt werden. De Heer de Kuuijt des morgens früh vertrocknet, sind nach Munster, syn de andere Gedeputierten geganen bei den Schweden, reitend, dat de Kurfürst op de Proposition von de France plenipotentiär. had eengevonden het eerste gedeelte van de alternative bij de Zweden zelf gesteld tot des Churfürsten optie, daarop dan bij de Keizerlijke genegeerd, synde op de compensatie deszelfde zich der mate hadden verklaard, dat nu in de Zweden banden is de vrede en oorlog in 't Kijk, en alzo de Geleutete van wegen U.H.M. verwachten en wensen, dat de gedachte interpositie zo veel wordde gedeferreerd, dat zij des Churfürsten verklaringen plaats gevend de Zwedische satisfactie alzo met Voorpomen stellen. Bij antwoord vroegen eerst, of de heer van Avaux had gecommuniceerd hare verklaringen hadden gedaan, en deze vraag tot twee reizen geherhaald, dan onderzocht zijnde, dat in en gisteren met de heer van Avaux had geconferreerd, maar niet en wist wat huiden tussen beide Kroon was gepasserd weg van de Pomersche zaken, vermelden, dat al nog hare mening was zo als van aanvang geheel Pommern te behouden, dat Magdeburg volgens de Rijksmatrikule zo veel contribueert als heel Pommern, met welke Erzbisdom den Churfürst voor altijd zoude zijn Directeur van de Nederlandse Kerk, dat de Oder geen eindpunt kan winnen en sulcus niet overeenkomt met de eerst voorgezette alternative; dat hare brief was geschreven aan de France plenipotentiëring, niet om te insinueren aan de Brandenburgse, maar aan de Keizerlijke, en de zelf sulcus hebben bekrachtigd aan den Churfürst door de heer Plettenburg hadden ontfangen afslagig antwoord, en vervolgens met de Keizerlijke waren overeengekomt op heel Pommern in weerwil. Wil van den Churfürst te behouden; dat Voorpomeren zich uitgetrokken wijd over de Oder, en zij hebben verstaan, alsof te stellen terminium vat voor een Abdyce genaamd (N.) in een eertje aangevangen tot recht na de zee, daarbij worden ingesloten een gedeelte van 't Stift Camyn, dat zulk is voor de securiteit van Sweden, welke niet anders engte geasseureert syn tegev. de Poolen, die mogelijk anders snuden soeken zich op de Oder vast te maken. Bij de Gedeputeerden wordt gereitereert, dat de alternative bij de Zweedse zelf voorgesteld was, de Churfürst met haar concert afzlagge antwoord had gegeven aan de heer Plettenberg, tot de alternative was gedisponeert, op aanvraag des heer van Avaux simultaan en serielijker had gedaan zijn verclaringen over het aanvragen van het eerste lid der alternative, ook bij de fransche Plenipotentiërs, bij de Churfürst en bij de Gedeputeerden was opgenomen, de Oder te hebben progeteinem. Zijde de heer Oxenstiern: Achter-Pomeren zal zo gering blijven, dewijl zo veel lands aflieft, behorend tot Voorpomeren, dat voor de Churfürst niet overblijft als de enige haven van Kolberg en enige weinige ambten; dat de wyder negen condities, bij den Churfürst gedaan voorstellen, zulk zijn, dat daarop zoude kunnen vergeleken worden, indien in enig coste eens zijn over het Land; maar indien hij ware Kaizer van den Churfürst, zoude hij willen raden te verlaten heel Pomeren en daarvoor te bedingen recompense, daarvoor zoude Sweden moeten goede officiële doen en andere plaatsen genoeg zijn als Halberstadt, Magdeburg, Minden, Osnabrück. Daar wordt bij de Gedeputeerden gerepeteert, dat, de alternative in wegen als voortsz. voorgesteld en geaccepteerd zijnde, de reden vereist daarbij te blijven, om welk te effectueren Vrankrijk was geëngageerd, doch evenwel dat Vrankrijk in 't Stift Osnabrück niet zoude inbreken. Verklaarde wederom de heer Oxenstiern, dat voor den Churfürst dienstbaarder is verschoeide recompense van heel Pomeren, daarvoor dan boven de voortsz. plaatsen van Halberstadt, Minden, Osnabrück, andere in 't Rijk den Churfürst wel gelegen zijn. Daarop by de voorz. Gedeputeerden werd gesproken, dat zij den laatste van Z.H.M. hebbende geopend hadden verwacht, dat hetzelfde interesse zou zijn in achting genomen; in werkelijkheid niet zijnde moesten afschrijven nemen tot vertrek, om rapport te doen, en afschrijvende nemen de Swedes tussen beide geworpen, dat het tractaat tussen Spanje en Z.H.M. nu zo ver weg gebracht was, zijnde voor haar geen tijd meer was, over de Pomersche zaken te delibereren: is aan haar wederom verhaald, in wat voor manier met de Spaanse provisionele...'J Name staat niet. Wohl das Kloster Colmar bei Grafenhausen. Digitale door Google De Gesandten verabscheidden zich. 35 waren geadjusteerd de artikelen, die sollten geïntereerd worden in het huidige inname Tractaat en dat zulks in verscheidene papieren was vervat, na dat op elk dag de artikelen respectief waren overomen en met reserve van het belang van Frankrijk, en daarneer afgegeven. Eodem aan de Kurfürst Brandenburgse in de lange gerapporteerd, wat in de conferenties was gepasseerd met de Keizerlijke, Franse en Zweedse, als mede Kursachsen, Saksen-Altenburg en Würzburg, en dat van de Zweedse geen andere verklaring was verkregen, als heel Pomeren te behouden. Het antwoord was, dat de Stenden van het Erz-Bistum Magdeburg, als mede de Brunswijkse Afgesanten (zijnde een Prins van Brunswick gestelde Co-adjutor van Magdeburg) en de Sohn van Kursachsen, Erzbischof van Magdeburg, denselven dag hadden gevormd oppositie tegen de translatie van Magdeburg, welke tot compensatie van Kurfürst Brandenburg zou kunnen geschieden; doch dat Kursachsen behoudend de vier Apen in Magdeburg zich zou moeten te mogen echeruwende, en vervolgens afschrijvend genomen. Eodem die avond van beer van Avaux bij de Gedeputeerden gekomen en deszelfde geveldoceert, de welke aan hem verhaalt, heeft wat baar van de Zweedse was wedervonden, zei, gelijk antwoord van dezelfde ontwaakt en zich daar tegen getaalmaatgezet, te hebben; dat de Zweden hem hadden gezegd, de Kurfurst soude voor recompense van heel Pomeren een aantal gezien Groot-Glogau en Sagau in Silesien, dan der Zweden voorstel van Osnabrück en Münster waren tegen het vredesvertrouwen tussen beider Kroon, en de Kurfurst eisende recompense voor heel Pomeren zou niet hebben als Castellieu in de lucht; dat hij nu aanstonds had gezegd aan de beer van Fromholt, de Oder niet te zijn gesteld pro termino, maar de alternatief aan te nemen was moet men verstaan zich te extenderen op alle plaatsen over de Oder, die tot Voor-Pomeren behooren. Daarop is gezegd te zijn vertegenwoordigd aan de Zweden, dat tot Achter-Pomeren behooren mede wel landen gelegen aan deze zijde van de Oder, en ten opzichte van Osnabrück te zijn gezegd, dat Frankrijk zou beletten; dat hij heer van Avaux zelf had verklaard tegen de Gedeputeerden te verstaan, dat de Oder zou blijven pro termino. Ten slotte probeerde de beer van Avaux, dat de Gedeputeerden wilden vermanen de Kurfurst niet te bedreigen op de afhankelijkheden over de Oder in de alternatief begrepen, om alle ongerichtheid te benemen aan de Zweden van meer te reculeren. Probeerde eindelijk dat de plenipotentiären van Z.H. M. alle tot Münster wedergekeerd zijnde, dapperlijk wilden handelen over de verschillen tussen de twee Kroon, hobbende Am *3. Morgens* kommt der polnische Resident Hr. Cracau und holt sich über den Stand der polnischen Sache Auskunft. Darauf nach den Schwedischen und den Geleutenden kommen Komplimente über die getane Interzession von Romanern und ihre Such an der Königin, um stillen Bericht zu erstatten. Und an dieselben nochmal die römische Sache und Restitution von der Raiti kommandiert, säye, verlässend auf 't Le als noch zu verhöpen gute ausgestellte, auf 't 2* zu Milten cooperation, auf die Restitution von der Churfürstlichkeit, Dignität und Oberpfalz, zumindest vor eine gedachte, vor die Brüder von Bruns und Karel Lodewijk, aber von Frankreich wenig Hilfe haben zu erwarten, als nie erklärter Inklination für Beieren. Allnoch gekommen den Grafen von Wittenstein verständigt, dass gegen die Translation von Magdeburg sich Opposition hält verklausuliert der Erzbischof, Sohn von Chursachsen, da die Brunswiek, daer van eine Prinz ist gestellt Coadjutor, das die Brunswiek sich opposedert die Kedersaxische Kreis, in welchem der Erzbischof von Magdeburg Directorium hat; dass der äußere letzte Last über Romaner war geoffenbart und nicht anders Kolonnen tun, dass apparentlich der Churfürst ihr Salz kontrollieren wird, um keine mehr vergebenswerte Kosten zu tun und von daer sehende zumindest nicht zu müssen hohe Begehren zu tätschen; und hat also Absehen genommen. Es folgt nun der Bericht über die Verhandlungen mit den evangelischen Ständen, um zwischen den Lutherischen und Reformierten Einigkeit herzustellen, den Letzteren die Anerkennung als Augsburger Confessionsgenosse und als jus reformandi zu verschallen, welches viele lutherische Stände den Reformierten bestreiten und nur sich allein vorbehalten wollen. Der Fürst von Anhalt habe sie durch seinen Gesandten ersucht, dafür mitzusorgen, dass er, wenn Halberstadt an Brandenburg gegeben werde, seine Rechte an der Grafschaft Ascanien behalten. De Gedeputeerden van het Hooghearn Oordeel staande op haar vertrek zijn meteen begroet van de heer Vulteius, Hessische Afgesant van Munster aangekomen, in bedankingen voor gedane officieren in de Religiezaak, alsmede voor de Langravijn en in de zaak van Romeren, doch dat op de satisfactie des Churfurst van Brandenburg Hessen zich zoude oplossen tegen het Graafschap Schouwenburg, Leen van Hessen. Verelcht voor de Landgravin te zijn in zulke staat, dat schoon Pruisen vermeerderende de subsidies evenwel den aanstaande Somer niet zouden kunnen te velde komen; dat de Hessische satisfactie door den Keizer en door Pruisen voorgesteld te vinden uit Halberstadt, zo wannen 'tzelfde zouden kunnen aan Chur-Brandenburg, was een opzet, om alle satisfactie te vinden tot lasten der Evangelische, als zijnde Halberstadt niet een Evangelische Bisdom, en de Gereformeerden onder in te sluiten te stellen in oneenigheid. Beëchtte zich mede niet veel heftige woorden, dat Pruisen niet ter harte neemt de satisfactie van Hessen en van Pruisen daar in niet heeft te verwachten. Is bedankt voor de communicatie. Na verrichtingen van 't voorsz. syn zijn de Gedeputeerden van het Hooghearn Oordeel den 23e Januarij des middags van Osnabrück vertrokken, tot Lengerich vernacht en den 24e op den middag tot Munster weer aangekomen. Na de zelfde weerkomst hebben aangaande de Pomerense zaak verstaan, dat op den 21 Januarij des morgens tusschen Zweeden en Brandenburg was verdrag over Pomeren bij interpositie des heeren van Avaux, die na middag aan de Chur-Brandenburgse had verlaten, dat de Zweedse plenipotentiären zich na dacht en geheel Pomeren wilden behouden en onderhouden in spijt van den Keizer en alle andere, die het machten lieft of lieten zeggen. Hier uit aulen U H. M. gelieren te oordelen, in wat termen gesteld syn de Religionssaken in Duitsland, het Interest van S.C.D. van Brandenburg aangaande de satisfactie van Pommern en de restitutie van de Kurfürst Paltsgraf, en wat aan de intercessie van U H. M. is gedoekt en hoe wit dezelfde is in achting genomen. Actum in Munster, den 3. Februar 1047. Bartolus van Gent. Johan van Matheness. Adriaan Pauw. J. de Knuyt. F. van Donia. N. Ripperda. Adr. Clant. Resolution der Generalstaaten. Dat. 22. Juli 1647. Die Deputierten für Gelderland erklären, dass sie bereit zijn, een algemeen verbaal met Brandenburg te sluiten; dat zij van hun Staaten beauftragd zijn, den Generalstantu een Confederatie mit den protestantischen Fürsten und Ständen des Reichs zu empfeelen, welcher durch die Gesandten des Staats in Munster eingeleitet worden kann. Die Deputierten der anderen Provinzen übernehmen es in dieser Angelegenheit die Intention ihrer Staaten einzuholen. Am 27. Nov. 1647 wordt de vom Kurfürsten von Brandenburg im November 1646 persönlich übergebene Allianzentwurf von den Generalstaaten einer Commission überwiesen, um ihn zu prüfen und darüber Bericht zu erstatten. Am 21. Dec. wird dieser Bericht verlesen und von den Generalstaaten aktenzeilen. Die Allianz von 1655. Staaten beschlossen, noch einmal von jener Commission Bericht über die engeren oder weiteren Bestimmungen jenes Allianzentwurfs, im Vergleich mit den früheren Bündnissen, einzufordern. Dieser Bericht wird am 1. Februar 1648 den GeneraIstaaten übergeben und dabei die Einleitung von Allianzverhandlungen auf Grund jenes Entwurfs empfohlen (Auszug bei Aitzema III. 201). De brandenburgischen Gesandten Mostelst und Moll an de Generalstaaten. Übergeben 28. Febr. 1648. (Glückwünsche zu di-in Frieden von MilnsKr. Bitt«, ihre Macht und Autorität zur Herstellung dos Frieden« in DeutscIiUnd zu verwenden. Gesuch, ihnen üeputirtc su weiteren Eri'ift'nungen zuzuweisen. J 1648. Hooge Mogende Heeren. S. C. D. van Brandenburg, onse genadigste h. F. hr Heer iienDeu ons genadigst gelastet V II. M. des selffs vrientnabuyrlycken groet en welgenegen willc bchoorlycken te vermelden. Ende overmit« S. 0. P. op U H. M. altoos een besonder vertrouwen gedragen ende soo wel II H. M. sanicntlyck als oock liare vornainc Kepublycquc alle ge- wenste geluekelyckc sucecssen ende prosperitcyt uyt getrouwe nabu- rige welmeyninge tocgewenst en gegunt hebben: Soo is S. C. D. tot sonderbare vreueht en contentement oidangs voorgeeomen, dat U H. M. Den sooi veel jaareren niet groot reputatie en triomfantelijke wapen gevoerd. Oorlog en die ook nu eenigen tijd herwaarts tot Munster gecontinueerde, nieuwsgierige en hoogwaardige Verdragen gelukkig syn te boven gekomen en deze hier so verre tot een gewenst eind gebracht hebben, dat het Instrument van vrede ten beide zijden onderschreven en niet meer overig is, als de voorzichtige verwachtingen van allersynt ratificatie en de publicatie van een sooi lang gewenst en hoogwaardig Vrede. Tot deze Republiek onsterfelijke eeuwigdurende lof en glorie en derselver Ingezeten hoogste vreuzen en troost. S. C. D. Onze genadige Heer hebben zich niet langer onthouden kunnen, om U II. M. dank over te vieren en te congratuleren, gelijk zij uit oprechte tegenover U H. M. en deze Republiek dragende aflectie door onze weinige persoon met desens, den Genadenrijk God bidende, dat gelijk hij deze Staat bij deze tachtendertig jaarigen Oorlog zo inachtig beschermd en aan denzelfde zo veel en extraordinaire, ja miraculeuse genaden bewezen heeft, ook in de toekomende gelieve over deszelfde ceu gesta dijk wakend oogen te houden, den gegeven Vrede naar zijn Goddelijken wil te perpetueren, U II. M. regering met inwendige rust en eenigheid. Dese gantschelycke toeversicht, gelijk dese Republiek is geweest een bergrivm van zo veel tiisenden door desens Crych onderdrukt en verjaagde ingesetenen van het Roomsch Roomsch Rijk, dat ook alzoo U H M hare mededeelende zorgvuldige reflectie nemen zullen op deze en andere derselve Nabuuren, dewelke onder die langwergende strafe van eenen onsaligen Crych bijna tot gronde gaan, en aan de zelf niet alleen gunnen, dat zij sodanigen gelukkigken rust hebben mogen deelachtig zijn, maar ook hare hierdoor meer en meer verregenere macht, autoriteit en vermogen in alle manieren daar toe aan te wenden, opdat ook dat bijna overweldigde Duitsland door hare veel vermogende vermiddelingen en krachtige medewerkingen van de dertigjarige Crycksmisrigen eenmaal ademhalen en in voorige rust en Vrede hersteld worden mag. Daar door zullen U H M de zegen van God over zich en deze Republiek vermeerderen, hare glorie, hoog luister en lof bij de gehele wereld uitbreiden en ook hare Staat merkelijk bevestigen en bij gedurige prosperiteit conservederen. Daar andersom te beducht zijn, dat de volken van het verterende vuur in 't Rooms Rijk bij langer continuïteit ook over deze Staat komen of doch aan de Commerciërs, daarop hare florissante Republiek gegrond is, zo wanneer Duitsland ganz verwoest zoude zijn, grooten aflopende lijden mochten. Op een zodanig vast vertrouwen verschoeide S C D aan U H M seer vriendelijk en nabuurlijk, dat diezelfde deze aangeboorde en raar andere hare wijheid bijwonende overwegingen bij hare wil en plaatsen laten nemen en hare Plenipotentiarissen tot Munster daarvoor mee instructie en bevel geven, dat zij zich de Vrede traktaten in Duitsland alsof getrouwen en yverig mochten aan nemen, dat die tegenwoordige bezorgde voorhandene ganschelyke ruptuur en separatie tot geen effect komen, maar veel meer de ware vrede door hare machtige en ansienlijke assistentie verwekken en herstellen worden mag. Einde alsoo wy in de selve materie van S.C.D. genadigst gehost syn, aan U.H.M. over eenige puntjes particuliere en naderere openingen te doen, soo is ons behoorlijk versocht, dat U.H.M. gemakkelijk, de Alliantie van 1655. Hefte syn mogen, enige uit hun middel tot zodanige conferentie te committeren. 8. C.D. taten V.I.M. hier tegenover zeker, dat zij op het hoogste haar zullen laten aangeleggen, een zodanige hoge coro, favor en willebondige betoning met reciprociteit Vrijheid en alle aangenaamheid in voorvallende occasie te erkennen en te verschuldigen etc. Die brandenburgische Gesandten aan die Generalstaaten. Dat. 's-Gravenhage, 2. Mei 1648. (Is gelezen in de Vergadering van H.H.M. denzelfde dag) Sicherung der Clevischen Lande und das evangelische Cultus daehal. Die Clevischen Festungen. 2. Mei. De Gesandten van S.C.D. van Brandenburg versuchen H.H.M., dat over de 11 artikelen van Alliantie voor die overgegeven het Navolgend in overweging genomen te worden: Der 1., 2. und 3. Artikel blijven, ook der 4., behalve dat tot meerdeel declaratie na de woorden „Landen ende Luijden" daarbij gevoegd worden: Heerlijkheden, Gerechtigeden, Domeinen ende revenuen, in speciaal de Vereinigde Nederlanden S.C.D. bij haar Kerke. ende Marck-Brandenburgse, Prussische, Clevische en andere daar toe gehoorige als ook nu bij de Generale Vrede Tractaten des Rijks. Ook de 5. Artikel, behalve dat de woorden „zo geven haet al daerom" daarbij vervangen worden door „zullen geven en daarmee einde zijn". Rijks toegedeelde Pommersche Landen, en de Stichten, en daarna tegenover S. C. D. de vereenigde Nederlandse Provincies, tegen elk een, welke deszelfde niet Oorlogen ofte soort in andere manieren zouden willen overvallen, en dienvolgende, gelijk voorgemeld, een deel het andere conjunctis consilis et armis tegen alle en hver, zo een ofte ander deel in barre Landen, lieden, heerlijkheden, domeinen, Gerechtigden, commercie en navigatie door Vleiten, Imposten, Tollen ofte andere Innovatie enige prejudicie wilde toevoegen. Post verba: „te beschermen, etc." addatur: en geweld met geweld standen helpen, welke hulp nog een deel aan het andere als dan doen zal, wanneer in een ofte ander deel Landen het Evangelische wese door Oorlog ofte niet geweld aangevochten en het vrije Exercitie van religie en speciaal in de Cleve, Gulick en Berische eude daartoe gehoorige landen tegen de verhalen betreffende zouden worden, tot dat de aangedane geweld en belsetsel genomen en die geen, die ons Oorlog overleefd hadden, als dat geen dat zij ons afgenomen, volledig gerestaureert en voor alle ons toegedeelde schade in zodanige vogen als wij ter wederszijde voor redelijke erachten, satistfaction geduurd hebben. Den 5. en 6. artikel wegen Fonheimer en het Graafschap Ravensberg komen te cesseren. Den 7. blijft. Bij den 8. Artikel kan bij mondelinge conferentie gesproken worden in wat een deel aan het andere in cas van nood voor hulp vragen zal, gelijk ook geschied is bij de alliantie tussen de Kroon Zweden en Z.H. H. M. opgericht. Bij den tolvsten artikel post verbum: „maintenement et addatur: ook met geen ene Tolen en licentie ofte andere nieuwe en hogere impositie en ongeclen, hoe deszelfde ook mochten genomen worden, beswaerven, noch in 8. C. D. Landen enige feitelijke proceduren, presseren ofte repressien doen, noch aan hare onderdanen te doen toestaan, maar aan de justitie barren volle koers te laten. De 13. artikel blijft en kan bij mondelinge conferentie van restitutie der Steden en plaatsen in het Land van Cleef gesproken worden, nadat de Vrede tussen de Koninglijke Majestiet van Hispanie en H.H. Majestiet gesloten is. De 14. Art. blijft. Memoire der brandenburgischen Gesandten Horn, Bernsau und Portmann aan de Generalstaaten. Dat. 18. Mei 1648. In volgende tot hun Proposition vom 17/27. April is hun Deputatie van 18. Mei den Generalstaaten toegeordend worden, met welke zij op 30. een Conferentie gehad hebben. Er is echter sindsdien van de Deputatie geen Alliantieentwurf vorgelegt worden, zoals versprochen is. De Kurfürst wünscht snel bescheid te hebben, dat in Münster en Osnabrück een Krise ingetreden is, en dat men Frieden, maar ook weer Krieg kunnen hebben, en hun Hoogheid ziet voor alle Fälle durch Alliantie mit anderen Staaten zu sichern wünscht. Er ziele es aber voor, als es mogelijk is, zich voordien met den Generalstaaten te alliëren, en zij werden dan om snelst voorlegging des Alliantieentwurfs gebeten. Op 23. en 25. Mei werd in de Versammling der Generalstaaten van 23. en 25. deren Commissie een Alliantieentwurf vorgelegt, in dem die von den brandenburgischen Gesandten geänderten Artikel folgendermassen gefast sind: I. Die Alliantie van 1655. 4. In het bijzondere sal ik yder een hera laten aangelegen zijn des anderen Landen en Luijden, Heerlijden, donieijnen en reveennen te verdedigen en te beschermen en niet te laten geven, dat des eenes of des anderen Commerden en Navigatie, 't zij op de Oost ofte Noordzee respective ofte op beiderdrie Zeën, door Licenten, Inposten, Tollen ofte andere Innovatie worden beswaard ofte versparget. 5. Ende sal ik ook deze mutuele defensie plaats grijpen en houden, wanneer in de een of ander deel Landen het Evangelisch leven door openbaar Oorlog ofte ander geweld worden geassailleerd, zodat het vrije Exercitie van het Evangelisch geloof daar door zoude worden geturbineerd en belet, en insonderheid wanneer in de Cleefsche, Gulicksche en Bergsche als ook andere daartoe behorende Landen den Kurs van het opgenoemde geloof sondes worden gestuurd, welverstaande dat die geen van partij, die eerst zal worden aangevallen, ter plaats en ten oordeel als vooren, gehouden zal zijn om zich na te melden aan dengenen die niet en zal zijn aangevallen, de welke als voorens secours te doen zal kunnen, hem moge emploieren om te doen repareren het aangevallen ofte de Trouble en desturbants, die zouden kunnen zijn gedaan, en vervolgens moge vergemachtvoldoende een accommodement tusschen den aanvaller en aangevallen binnen den tijd van ses maanden; dan in casus de aanval ofte problemen niet promptelijker en zoude worden gerepareerd en daarover een accommodement tusschen den aanvaller en aangevallen en zoude zijn gevonden binnen den voorgestelde tijd, in sodanig casus zal diegenen, die niet en zal zijn aangevallen, direct na de expiratie van ses maanden het voorgestelde secours aan partij aangevallen moeten sturen, zonder enige langer uitstel ofte dilaij. 11. (12.) Der Zusatz wordt aangenomen. 12. (13.) Gelyck ooek mede door het onderhouden van de guarnisoe- nen in de voorsz. Steeden, Korten ende Plactsen II. II. M. egeen recht ofte gerechticheijt sullen comen t' acquireren, veel min sali S. C. D. ende desselffs naercomelingen eenich prejuditie daeruijt koomen t' ontstaen, maer sullen alle deese Steeden, Porten ende Plaetsen, wan- ueer H. H. M. niet langer noodich sullen achten1) deselve met guar- ' i Die brandenburgischen Gesandtcu beantragten am 30. Mai hier wrnigsteus fol- genden Einschub: d' welcke beede deelc te voeren in besitt gehat ende S. ('. D. door de Vreden» handtlinge in 't Romsche Rijck toegedeilt sijn. *) Am 12. Juni WAS verglichen sich die «taatiHehcn ( ommissarien mit den bran- deuburgiachen Gesandten über folgenden ZuaatE: wanneer H. H. M. Eslat buyten perickel van oorlog met Spanien ia ende S. C. D. ende H. H. M. nict langer noodig aullen achten etc. Digitized by Google Die RHuraung der Clcvischen Festungen. 43 - nisoenen te versien ofte continueeren, in banden van S. C. D. worden gerestitueert; ondertusschen sali aen de Gouverneurs, Commamleurs in sulcke Furten ende Steeden well expresselyck ende scherpelyck belast worden, van den onderdanen in S. C. D. Landen niet uieer te eysschen ofte vorderen als in de Geunieerde Provincien gebruyekelyck is. 13. (14.) De Navigatie, Transport en Commercie sullen tussen onderdanen van weerszijden sonder eenige hinder ofte belet gebracht worden ende zullen onderdanen, schepen, waren ofte Koopmansschappen respectieve niet hoofterdaan anders in des eenen of des anderen Landen respectieve worden behandeld, als de onderdanen ende inwoners ter plaats zelf behandeld ende beschermd worden, en sal de den volgens beider deelen ofte hunnen onderdanen schepen vrij staan en geoorloofd zijn, respectieve havens uit en in te lopen en staat daar in te nemen, voor zo veel de zelf op de Noord en Oostzee respectieve zijn responsende, om te trafiequeeren op sodanige plaats als ieder onderdaan het gewoon is te doen. Resolution der Generalstaaten. Dat. 30. Mei 1648. Na berichterstattung der staatsen de Deputirten over hun Conferentie 20. Mei. Zu ersuchen, mit den brandenburgische Gesandten weiter zu conferiren en te vraag te stellen, dat H. Ij. M. gantsch niet en kunnen toestaan, 't gene zij sustineren, dat niepende de restitutie van de Cleefse steden, Forten en Plaatsen met Garnisonen van desen Stadt beset in het te maken Tractaat soude worden ingeseerd, en van haer wedervaren rapport te doen. Resolution der Generalstaaten. Dat. 2. Juni 1648. Die Herren Cappelle, tho Rijssel, Vosbergen en Mulert, eer- 2.Juni. statten Bericht über ihre Conferenzen mit den brandenhurgischen Gesandten über die Allianz und die Räumung der clcvischen Platze: doch dat de ge- melten Heeren Ambassadeurs hebbeu verclaert, daer van niet te con- nen wijcken, als bij 8. C. D. contrario gelast sijnde, doch datse dien onvermindert door eenige uijt den baren daer over met C. D. sou- den laten communieeren ende daer op tegens Donderdach ofte Vrijdach naestcomende sich nader verclaren. Die Resolution wird ausgesetzt. Digitized by Google 44 I. Die Alban« von 1«55. Der Kurfürst an die Generalstaaten. Dat. Cleve fi. Juni 1648. f». Juni. Ersucht sie die Abschliessung einer Allianz zu befördern, für die seine Gesandten neue billige Vorschläge über die diflerenten Puncto vorlegen würden '), und sich freundnaehbnrlieli zu bezeigen. Die brandenburgisehen Gesandten Horn, Hernsaw und Port- mann an die Generalstaaten. Dat. Juni 1648. Juni. Da der Kurfürst gleich nach der Taufe (des Kurprinzen) zurück nach Polen müsse, weil dort der König gestorben, so bäten sie, dafür zu sorgen, dass die Allianzangelegenheit von den Provinzen sofort berathen und ihnen binnen vier Wochen Bescheid ertheilt werde. Memorial des brandenburgiseben Gesandten Christ. Moll an die Generalstaaten. Dat. 23. Juli 1648. (Am 22. in der Versammlung der Generalstaaten mündlich vorgetragen.) 23. Juli. 1) Die Generalstaaten möchten dem Kurfürsten die Truppen, welche sie jetzt zu cassiron beabsichtigen, überlassen, 2) ihm zur Unterhaltung derselben eine freiwillige Beisteuer bewilligen, 3) 200,000 Thlr. oder aller- wenigstens 100,000 Thlr. gegen 5 — 0 Proc. leihen gegen Verpfändung der Wasserzölle im Clevischeu oder der Pillauer Seezölle. Christ. Moll an die Generalstaaten. Dat. 23. Juli 1648. 23. Juli. Obgleich das Allianzprojekt zwischen den Vereinigten Niederlanden und Brandenburg schon seit dem 24. Juni im Umlauf sei, bei den Provinzen, und die Staaten von Holland und Westfriesland schon so lange versammelt seien, hätten diese trotz seiner vielen Bitten noch keinen Beschluß darüber gefasst. Da nun die anderen Provinzen auf sie warteten, so möchten die Generalstaaten dieselben zu einem baldigen definitiven Beschluß ermahnen. Christ. Moll an die Generalstaaten, Datum 28. Juli 1648. 28. Juli. Da er auf seine am 22. mündlich getane Proposition noch keine befriedigende Antwort erhalten habe, weil die Mitglieder der Generalität erst mit ihren Principalen in den Vereinigten Provinzen sich beraten müssten, inzwischen aber die Krone Polens sehr bedrängt werde und vielleicht widerstandsfähig gemacht werden könnte, so möchten die Generalstaaten dem Kurfürsten erlauben, von ihren Truppen so viel in seinen Dienst zu nehmen als zur Unterstützung Polens nötig sei. Sie forderten im Namen des Kurfürsten zunächst mir die Räumung von Gennep und Emmerich, die der übrigen Plätze erst in sechs Jahren. Allerhöchste Königliche Entschließung. Pufendorf Buch III. 24. Über die Überlassung von Truppen und Anleihe für den Krieg in Polen. Provinzialadvis der Deputierten von Overijssel über die mit Brandenburg abzusehende Allianz. Datum 3. Aug. 1648. Die Bestimmung über die Restitution der Clevischen Festungen und den Zeitpunkt derselben (Art. 12) muss den Niederlanden allein vorbehalten bleiben. Durch einen besonderen Artikel soll bestimmt werden, dass die Allianz dem Xantener Vertrag und den übrigen Erklärungen der Generalstaaten, die Jülich-Clevischen Stände bei ihren Privilegien erhalten zu wollen, nicht präjudizieren. Die Allianz soll den Generalstaaten nicht ihre Rechte auf die Hofysersche Schuld und die Restitution der auf die Clevischen Städte verwendeten Kosten schmälen. Christi. Moll an die Generalstaaten. Datum 5. Aug. 1648. Bitte um Einlassung der Truppen. Wiederholung des Anliegens. Hohe und Würdige Herren. Ich denke an den Nachmittag und van wegen SC. D. van 5. Aug. Brandenburgischer Gnädigster Herren, werden Sie mich bei Ihrer sichersten Unterstützung, viele gedienstliche Versuche, an SC. Höchstgegenwart. C. D. von allen und jeder Ihrer Compagnieen zu Fuß und von allen Ihrer Compagnieen zu Pferd 4 Mann oder zumindest 3000 Mann zu Fuß und 400 Ritter, welcher SC. C. D. in Ihrer Grafenschaft von der Mark in guten Quartieren legen und ihre da selbst logierenden Truppen zu Fuß und zu Pferd aufheben und in der Krönung von Polen zur assistenten gegen die noch continueerende Invasion der Korsaken und Tataren gebrachten will. Hiernevens versuchen sie, noch mehr hochstgedacht SC. C. D., dass Sie uns Hohen Herren gemäß Ihrer eigenen schriftlichen Resolutie von den 2. Juli auf in jene Proposition, in Ihrer Herren Versammlung von den 22. monatlichen Gedachten und schriftlich überreicht, den gesamten niederländischen Provinzen, welchen Kopien davon versandt hatten, an zu sehen und zu ersuchen, dass dieselben zu schnellsten Willie bringen und ihre Provinzialen Advise, ob SC. C. D. gegen die in jene geheime Proposition gerepresentierte nicht hinlängliche Hypotheke der Sonne von 200,000 oder zumindest 100,000 Rye. xd. zu einem Entreatement von SC. C. D. Soldaten und notwendigen Annatur zur gegen den gepröbsteten Interesse, namentlich 100 zu hundert, bei der Leihung sollten geässimilien werden können. Darauf SC. D. sich festlich zu verlassen, und zwecks alleinig Unabhängigkeit von der Angelegenheit große Interesse en profit, die U H M. Estus daer uit kunnen toegewezen worden. Zu der am 2. August vollzogenein Taufe des Kurprinzen erschienen in Namen der als Pathein eingeladenen Gelehrten, die Herren van der Capellen, Jacob van Wassenaer van Opdam und Cornelis van Staten. Ihr Geschenk bestand in zwei goldenen Tassen und einer goldenen Dose, einer Hentenbriet von 4000 fl. enthaltend. Die staatslichen Gesandten verhandelten mit dem Kurfürsten auch über die Allianz und die geforderte Anleihe, um deren schnellste Erledigung der Kurfürst dringend bat. (Ihr Rapport bei Aitzema III. 281.) Proposition Christ. Moll's an Bürgermeister und Räthe von Amsterdam. Dat. 19. Aug. 1648. [Bitte um eine Anleihe, für die der Stadt der Pijnmeer Zoll verpfändet, ein "Koll. Interesse Amsterdams" an dem freien, unbehinderten Handel in der Ostsee.] 19. Aug. Der Glücklichste Hohe Geborene Fürst und Heer Friedrich Wilhelm Markgraf von Brandenburg, des Hohen Botanischen Rijkskamerer und Kurfirst, meine Genadigste Herren, ontbiete Ihnen Willkommen. Edelheden, gegenwärtig Bürgermeister und Rat der Stadt Amsterdam, seine gunstige und sehr freundliche Grüße. Und sie zweifeln nicht, ob die Herren Bürgermeister und Räthe der genannten Stadt allein den Inhalt und den Sinn meiner vorgestellten Proposition, welche Sie nac kürzestem Nachfolge bei der Versammlung von HH M. den Herren Staaten General der Vereinigten Provinzen auf dem letzten vorhergehenden 22. Juli in 's-Gravenhage durch meine untertänigste Person haben lassen, wohl und überflüssig verstanden und angenommen haben. Deweil sie nun meine hohe und würdigste Herren zuerst gelegt haben auf die Ordnung von der hohen Königreiche von diesen Staaten und zu ersten haben ihre welgefondene rechtmaßige desideria bei der Generalität von HH M. proponeren laten, zo hebben deszelfde nu meer ook naerder en particrieerder nieuw de Heeren Burgemeesters en Kadetten deser innerwelgegenomen Stad door uitgenomen onderdanige persoon sukkcessief representeerven laten willen: Ten eind dat de welgenijde Heeren Burgemeesters en Kadetten geluiden met bare wijheid waarzien en op het spoedigste te vernieuwen de recht principalijke goederen desseinen en occasien, de welke S.C. bij de tegenwoordige instelling der Kroon van Vollen, door de Tartaren en Cossaken geschoten, zo well tot behoudenisse en conservatie van bare hoge Dorphetisthe Huys als ook tot grote profiten en interesten van desen geheele Stadt der vereenzelde Provincien en principalijk tot overgroote avancementen in de Trafficquen en Commerden van deze machtige Stadt Amsterdam met uitgeklite hoochfurstelijke wijheid en dexteriteit geresolveert hebben bij de hand te nemen: Alsoo versoukt nu S. 