title: Grondbeginselen der physiologie van den mensch
creator: Hermann, Ludimar, 1838-1914
text: naar mate de aandrang sterker is. Wordt omgekeerd gene ver- zwakt (door prikkeling van den vagus), dan worden eerstens de inademingen gestadig sneller en kleiner, ten laatste tetanisch,, ten tweede verdwijnen alle actieve nitademingen, in geval deze werkelijk bestonden. Wordt eindelijk de prikkel versterkt, d.i. wordt het bloed armer aan zuurstof, dan moeten klaar- blijkelijk inademing zoowel als uitademing in veelvuldigheid , intensiteit en aantal van..de daarbij werkende spieren toenemen (resp. actieve uitademingen tot stand komen, die vroeger niet aanwezig waren), — dyspnoe (bladz. 72). Deze feiten, die, ofschoon nog op hypothetische grondslagen berus- tende, hoogst belangrijk zijn voor onze, wel is waar pas ontluikende kennis aangaande de centrale processen, kunnen het best met behulp van de reeds bladz. 330 opgegeven voorbeelden opgehelderd worden; alleen in dier voege gewijzigd dat men den gasstroom door eene verdeelde buis i in twce vloeistof- fen laat stroomen; de eene, die men zich voor den normalen toestand zeer dun moet voorstellen in vergelijking met de tweede, stelt den inspirato- rischen, de tweede den exspiratorischen we£erstand voor. Aan de prikke- ling van den vagus beantwoordt verdunning, aan die van den laryngens verdikking van de eerste vloeistof. Aan de dyspnoe beantwoordt vermeer- dering der drukking van het instroomende gas. De blazen, die in de eerste vloeistof opstijgen, beantwoorden aan de innervaties der inspiratie, die in de tweede aan de innervaties der exspiratie. Tevens leert ons het voor- beeld, dat om een eenvoudige reden voor de gevallen, dat in beide vaten blazen opstijgen (actieve in- en uitademing) deze nu eens in het eene, dan eens in het andere vat moeten opstijgen. 2. Het centrum der vezels van den vagus die de beweging van het hart regelen. De plaats daarvan is nog niet met zekerheid bekend. Dit centrum is bij warm- bloedige dieren automatisch-tonisch (tetanisch) werkzaam (bladz. 52). Zooals evenwel* (ter zelfder plaatse) gezegd is, kan men zich ook de werkzaamheid daarvan, in plaats van tetanisch, in een matig snellen rhythmus voorstellen (v. BezoLp). Doch wij bezitten geen middel om te beslissen hoe het in de werkelijk- heid met de zaak gesteld is. 3. Centrum voor bilaterale epileptische kram- pen. Wanneer men den slagaderlijken bloedtoevoer van de her- senen afsluit (door onderbinding van de vier hoofdslagaderen: ca- rotiden en vertebrales, of vernaauwing daarvan door prikkeling van de vasomotorische zenuwen), volgen oogenblikkelijk stuipen, die veel op vallende ziekte gelijken, en, zoodra men het bloed weder vrijen toegang geeft, ophouden (KUSSMAUL en TENNER). Däär deze ook na verwijdering van alle voorste hersendeelen voor den dag komen, en alleen door verwijdering van de pe- duneuli cerebri en van de c. c. quadrigemina een weinig zwak- ker worden, zoo moet men haar hoofdcentrum in het verlengde inerg aannemen, Volgens een andere meening zou dit centrum ook door congestie werkzaam worden, en alsdan de oorzaak zijn van ware epilepsie (SCHROEDER V. D. KOLK). REFLEXIEPROCESSEN. 339 De overige bekende centra van het verlengde merg kun- nen niet als automatisch beschouwd worden, omdat hunne wer- king alleen door reflexie of door den wil tot stand komt. — Zij worden daarom later besproken. Ook op de beide eerstgenoemde centra kunnen zoowel reflexie- (zooals bij het centrum van de ademhaling is me- degedeeld) als zielsverrigtingen invloed hebben. Bekend is het, dat de ademhalingsbewegingen willekeurig in rhythmus, in diepte en in uitbreiding gewijzigd en tot op een zekeren graad willekeurig afgebroken kunnen worden. Op dezelfde wijze oefenen de gemoedsbewegingen een grooten invloed uit op den rhythmus der hartbewegingen, waarvan men, ofschoon zonder afdoende bewijzen, vermoedt dat hij niet regtstreeks op de gan- gliöen van het hart, maar door tusschenkomst van het verlengde merg en den vagus wordt uitgeoefend. Daaroın moet men eene verbinding van deze centra met de zielsorganen der groote her- senen aannemen (zie beneden bij de geleiding). Vooralsnog heeft men in de hersenen zelve geen eigen- ljjk automatisch centraalorgaan ontdekt. 2. RBeflexieprocessen. Gelijk wij reeds meermalen gezegd hebben, worden alleen die centrale processen reflectorisch genoemd, waarbij op eene bepaalde centripetale opwekking, een bepaalde of althans volgens wetten verschillende centrifugale opwekking volgt, zoo- wel motorisch, als secretorisch, enz. Reeds deze begripsbepaling toont aan, dat de reflectorisch tot stand komende bewegingen (reflexiebewegingen) onwillekeurig plaats hebben. Doch de ervaring leert, dat van den eenen kant de prikkels, welke reflexiebewegingen opwekken, meestal tegelijker tijd waarge- nomen worden, en dat van den anderen kant de reflectorische bewegingen grootendeels ook willekeurig kunnen ontstaan. Het is‘ in het algemeen een eigenschap der gecoördineerde re- _ flexiebewegingen dat zij den toestand opheffen, waarvan de aan- ig zich door den gevoelsprikkel openbaart (zie bene- en). Aangezien het reflexieproces eigenlijk slechts als eene ge- leiding van de opwekking van eene centripetale op eene cen- trifugale vezel moet beschouwd worden (bladz. 329), zou men zich kunnen voorstellen, dat de eerste in het centraalorgaan , b. v. in het ruggemerg, eenvoudig regtstreeks in eene centri- fugale vezel ombuigt, of zelfs, dat er een overgang zou kun- nen plaats hebben van de opwekking eener centripetale vezel op eene daarmaast gelegen, niet met haar zamenhangende centrifugale vezel (dwarse geleiding). Sinds lang heeft men de DR 340 REFLEXIEPROCESSEN. laatste hypothese laten varen, omdat zij in strijd is met hetgeen nieuwere onderzoekingen hebben geleerd. De eerste is om vele redenen hoogst onwaarschijnlijk: 1. de tijd, dien het reflexie- proces in het centraalorgaan noodig heeft (en die op de bladz. 333 aangegeven wijze wordt gemeten), is veel te groot voor eene eenvoudige geleiding door vezels (Y,,—'4., Seconde, HELM- HOLTZ). — Bij de eerste hypothese zou men voor elke plaats van welke uit eene reflexiebeweging kan opgewekt worden, be- halve de gewone sensible nog bijzondere centripetale vezels moeten vooronderstelden , die in bijzondere centrifugale over- gaan, derhalve nog een bijzonder zenuwstelsel aannemen; en men heeft een zoodanig stelsel inderdaad gedurende een geruimen tjd, doch zonder daartoe door de ontleedkunde geregtigd te zin, aangenomen en als „„excitomotorisch” betiteldl; — 3. Klaar- blijkelijk moest bij elke prikkeling van eene plaats, van welke uit over het algemeen reflexies vrijgemaakt kunnen worden, ook altijid eene reflexiebeweging, en wel altijd dezelfde, tot stand komen, — twee postulaten, die beide met de waarneming in strjd zijn. — Men moet daarom aannemen, dat de bemidde- ling tusschen beide, bij de reflexie werkzame, vezels door een of meer gangliöncellen plaats heeft, die van haren kant wederom in verbinding staan met andere gangliöncellen, onder andere ook met zielsorganen (de — sensible — gangliöncellen, die het eerst door de centripetale vezel worden opgewekt, verbinden zich met percipierende zielsorganen, welke de cen- trifugale vezel het eerst opwekken — motorische — met orga- nen van den wil). In de laatste hypothese ligt tevens eene verklaring opgesloten niet alleen van de reflectorische opwek- king van verschillende centrifugale vezels door dezelfde centripetale en omgekeerd, — maar ook het feit (zie bo- ven), dat vele indrukken die reflexie opwekken tegelijkertijd waargenomen kunnen worden en vele reflectorische bewegingen ook willekeurig kunnen ontstaan. Tevens komt deze hypothese het meest overeen met hetgeen de ontleedkunde geleerd heeft (zie beneden bij de geleiding). Bij deze hypothese doet zich nu in de eerste plaats de vraag voor, door welke invloeden de weg bepaald wordt dien eene centripetaal aangekomen opwekking verder moet volgen: 1. of zij den reflectorischen weg van de sensible gangliöncel tot een of meer motorische, of dien, welke tot percipierende zielsorganen leidt, inslaat, en 2. in geval van reflexie, van welke der vermoedelijk talrijke voor de hand liggende geleidingen zij gebruik maakt, of hoeveel daarvan gelijktijdig, d.i. welke of hoe ver verspreide reflexiebewegingen tot stand komen. De eerste vraag is reeds bladz. 332 in het algemeen be- antwoord, toen wij de reflexie-bevorderende invloeden REFLEXIEPROCESSEN. 341 hebben opgegeven (zekere narcotica, pathologische tetanus, het wegnemen van de zielsorganen, b. v. onthersenen of decapiteren van een dier; over de reflexiebewegingen, die hierbij tot stand komen, zie beneden bij de verrigtingen van de ziel). Als invloeden die de reflexie belemmeren worden nog de volgende opgegeven: a). Gelijk reeds opgesloten ligt in hetgeen wij zoo even hebben gezegd, bezitten de psychische werkzaam- heden van de ziel, en in de eerste plaats de wil, het vermogen om talrijke reflexies te onderdrukken. Bij aanraking van den oogappel sluiten zich in den regel de oogleden door reflexie (on- willekeurig); het is echter bekend, dat men dit door den wil kan beletten. Daarom hebben de reflexies in den slaap zeer regelmatig plaats. Er bestaan evenwel talrijke reflexieverschijn- selen, die aan dezen invloed niet zijn onderworpen, b. v. de vernaauwing van de pupil bij verlichting van het netvlies, de ejaculatio seminis bij prikkeling van den penis, enz. — b.) In de hersenen zou een automatisch orgaan voorkomen, dat een vertragenden of belemmerenden invloed op de reflexieprocessen uitoefent; bij den kikvorsch zou het bij voorkeur in de lobi optici zijn gelegen; ook de eigen werkzaamheid daarvan zou reflectorisch opgewekt of versterkt kunnen worden door alle gevoelsindrukken (SETSCHENOW). De tijd namelijk, die tusschen de prikkeling van een huidplek en de afwering door reflexie verloopt, wordt kleiner, als men de betreflende deelen der hersenen afsnijdt, — grooter, als men ze door keukenzout (dat men op een van voren gemaakte dwarssnede legt), — en nog meer vergroot (ook bij den mensch) als gelijktijdig andere gevoelsindrukken inwerken. De tweede vraag wordt, ofschoon nog niet geheel voldoende, door zekere reflexie-wetten (prrücsr) beantwoordt, die groo- tendeels uit pathologische waarnemingen zijn afgeleid. Volgens deze komen reflexiebewegingen te voorschijn: 1. als de opwek- king aan eene zijde voorkomt: slechts in die helft des ligchaanıs , waarın de opgewekte centripetale vezel gelegen is („gelijkzijdig”) ; 2. als zij aan beide zijden voorkomt: op de andere, altijd sym- metrisch aan de eerste; — 3. als de opwekking op beide zijden niet even sterk is: altijd sterker aan de opgewekte zijde; 4. ge- woonlijk (vergel. sub. 5) komt zij in spieren voor, waarvan de zenuwen in een (bijna) gelijk niveau ontspringen als die welke centraal zijn opgewekt; strekt zich de reflectorische opwekking van hier op vezels van naburige niveau’s uit, dan heeft dit altijjd plaats in de rigting naar het verlengde merg; 5. zij ver- toonen zich Of algemeen (in de geheele musculatuur des lig- chaams, stijfkramp) of tot &ne plaats beperkt; in het laatste geval öf in het niveau der centripetale vezels (resp. die, welke zıch van hier verspreiden, zie sub 4), öf in zenuwen van het w 342 REFLEXIE-ORGANEN IN HET RUGGEMERG. verlengde merg (kramp van de kaauwspieren — trismus —, krampen bij het slikken — hydrophobie —, ademhalings- krampen, enz.). — In het algemeen strekt zich de uitgebreid- heid van de reflexieprocessen over des te meer centrifugale vezels uit, naar mate de prikkel en de reflexie- -opwekbaarheid sterker zijn (zie boven). Voorts is het hoogst waarschijnlijk, dat bijna altjjd bij de vrijmaking van een reflex veel gevoels- vezels in het spel zijn, dat de combinatie van deze den weg bepaalt, waarlangs de reflexie geleid wordt. Van de hier genoemde invloeden en wetten bezitten wij natuurlijk nog geen verklaring. Voorloopig kunnen wij ons de meeste der onderwerpelijke punten onder het reeds dikwijls genoemde beeld voorstellen, dat de opwek- king in elke motorische gangliöncel, die zij moet doorloopen, een zekeren weerstand ontmoet, en dat deze weerstand vermindert door strychnine, door ziekelijke invloeden, enz., doch vermeerdert door den invloed van vezels, die van de organen van den wil of van de bladz. 341 genoemde belemme- ringscentra der reflexieprocessen naar de gangliöncellen gaan. Wanneer men zich verder voorstelt, dat de opwekking, om uit eene sensible cel tot eene motorische te komen, het kleinste aantal cellen moet doorloopen, als de motorische in een gelijk niveau en op dezelfde zijde als de sensible is ge- legen, doch meer cellen als zij op de andere zijde voorkomt, en des te meer cellen naar mate het niveau van beide meer verschilt, dan volgen daaruit eenvoudig de vier eerste wetten van PFLüGER. Om de vijfde te verklaren zou men nog moeten aannemen, dat in de motorische ganglien van het verlengde merg de we£rstand zeer gering is, of dat zij door eene bijzondere regtstreek- sche geleiding door vezels met cellen van alle niveau’s zijn verbonden. A. Sympathische ganglien. Hoogst waarschijnljjk hebben er in sympathische ganglien talrijke reflexieprocessen plaats; doch eerst in den laatsten tijd zijn zij met onbetwistbare zekerheid aangetoond. Vroeger haalde men wel als bewijs voor eene sympathische reflexie het feit aan, dat uitgesneden darmstukken door prikkels zich peristaltisch beginnen te bewegen, zonder dat het echter uitgemaakt is, of dit resultaat niet van eene regtstreeksche opwekking van den motorischen toestel afkomstig is. Het eenige afdoende bewijs voor eene sympathische reflexie is de bladz. 90 genoemde inwer- king van de gevoelszenuwen van den mond op de afscheiding van de onderkaaksklier, die ook nog plaats heeft, als elke za- menhang met het cerebrospinale orgaan (ten gevolge van door- snijding“ van den truneus tympanico- -Jingualis) is opgeheven (BER- NARD), 200 dat men eene reflexie in het ganglion submaxillare moet aannemen. Voorts beweert men nog, ofschoon zonder eenig bewijs, dat de zeer regelmatige vaatvernaauwing bij prikkeling van gevoelszenuwen een reflexieproces zou zijn, waarvan het centrum in sympathische ganglin is gelegen (BERNARD). B. Ruggemerg. Het ruggemerg bevat uiterst talrjjke reflectorische centraal- REFLEXIE-ORGANEN IN HET RUGGEMERG. 343 organen, en het is zeer waarschijnlijk, dat alle gangliöncellen die in de grijze zelfstandigheid zijn gelegen, bij de reflexie werkzaam kunnen zijn, en wel in dier voege, dat de cellen van de achterste horens, in de bladz. 340 genoemde beteekenis, als „sensible,” die van de voorste horens als „motorische” func- tioneren. Het naast voor de hand liggend bewijs daarvoor is, dat van uit elke huidplek reflexies vrijgemaakt kunnen worden, dat dus in elk niveau van het ruggemerg reflexies kunnen te weeg gebragt worden (vergel. bladz. 341—342), en dat van elke wil- lekeurige gevoelszenuw uit op elke willekeurige bewegingsvezel eene reflexie kan tot stand komen, als eenvoudig beide door een stukje ruggemerg hoe klein ook, dat voor geleiding vatbaar is, in verbinding staan. Daarom kunnen ook reflexies van eene ligchaamshelft op de andere zijde plaats hebben, als beide door eene mediane snede gescheiden helften van het ruggemerg alleen nog door eene kleine brug, "die men gespaard heeft, aan de eene of andere plaats zamenhangen. Men moet dus aannemen, dat in het algemeen elke gangliöncel van de achterste horens, die met eene centripetale vezel zamenhangt, met elke (motorische) gangliöncel van den voorsten horen van denzelfden kant door tusschenkomst van een kleiner of grooter aantal cellen (welk getal afhangt van den afstand, zie bladz. 341) in verbinding staat, en dat in elk niveau ook verbindingen met de voorste horens van de andere zijde bestaan; voorts dat elke gevoels- en elke bewegingsvezel regtstreeks of insgelijks door tusschen- komst van cellen met de organen der ziel en belemmeringsor- ganen der reflexie (bladz. 341) in gemeenschap staat. Al deze punten worden niet alleen door de reflexieverschijnselen, maar ook door de ontleedkundige onderzoekingen en de waarneming over de geleiding in het ruggemerg bevestigd (zie beneden). In den normalen toestand zijn bij de reflexiebewegingen altijd slechts weinig spieren, dikwijls in eene geregelde opeen- volging werkzaam, zoodat gecoördineerde bewegingen ontstaan. Zooals reeds opgegeven is, hebben zij het karakter van afwering van eene hinderlijike inwerking of van een gevaar of iets dergelijks of van het verhelpen van het een of ander gebrek, dat door centripetale zenuwen zich openbaart. De eerste soort van bewegingen kan men het best bij slapende personen . of bij onthoofde dieren (zie bladz. 341) waarnemen; ingrijpin- gen, die in den toestand van bewustheid als pijnlijk zouden worden waargenomen, worden in zulke toestanden door doel- matige bewegingen (het wegvegen van eene bijtende vloeistof, wegduwen van een knijpend ligchaam, zelfs locomoties van het geheele ligchaam om te vlugten) afgeweerd. Evenwel is het in veel gevallen moeijelijk of onmogelijk, deze doelmatige bewegin- gen voor het resultaat van een eenvoudig reflexie-mechanisme 344 REFLEXIE-CENTRA IN HET VERLENGDE MERG. te houden, en daarom heeft men gemeend aan het ruggemerg psychische verrigtingen te moeten toeschrijven; zie hierover be- neden bij de werkzaamheden van de ziel. WVoorbeelden van reflexiebewegingen der tweede soort zijn de onwillekeurige ont- lastingen als de blaas of endeldarm is gevuld, de zaadvloeijin- gen bij overvulling van de zaadblaasjes, de „reflexietonus” (BRONDGEEST) der buigspieren, wanneer men een zoodanigen mag aannemen enz. Voor al deze gepraeformeerde reflexies, moet men aannemen, dat op den weg, dien de opwekking in- slaat, de veronderstelde weerstanden van de gangliöncellen ver- reweg het kleinst zijn. — Indien echter b. v. door vergiftiging met strychnine de weerstanden algemeen verminderd worden, dan komen op elken, zelfs den geringsten gevoelsprikkel (tetanische) zamentrekkingen van alle spieren des ligchaams te voorschijn; deze blijven dikwijls veel langer bestaan dan de prikkel zelf (reflexiekrampen), zoodat men moet aannemen, dat zekere organen, die door reflexie tot werkzaamheid zijn gebragt, auto- matisch een tijd lang blijven voortwerken. C. Het verlengde merg. Niet alleen de reeds genoemde automatische centra van het verlengde merg kunnen reflectorisch in eene verhoogde of ge- wijzigde werkzaamheid gebragt worden, maar er bestaan ook bijzondere centraalorganen, die eenvoudig reflectorisch schijnen te werken. Dat de centra van het verlengde merg inzonderheid gemakkelijik van elk ligchaamsgedeelte uit reflectorisch kunnen worden opgewekt, toonen reeds de bladz. 341 aangehaalde re- flexiewetten. 1. Het ademhalingscentrum kan, de reeds genoemde wer- king van den vagus en laryngeus sup. daargelaten, van het sliimvlies van het geheele ademhalingskanaal (neus, strottenhoofd enz.) reflectorisch tot eene gewijzigde werkzaamheid gebragt worden, zooals het hoesten, niezen enz. aantoont (zie bladz. 73). Meer is over deze processen niet bekend. Volgens andere opgaven (scHırr) zou de prikkeling van elke gevoelszenuw wijzigingen van de ademhalingsbewegingen te voorschijn roepen, die niet verschillen van die, welke bij prikkeling van den la- ryngeus sup. ontstaan; evenwel is bij de proefnemingen in kwestie de invloed van den wil niet genoegzaam buitengesloten. 2. Het centrum der regulatorische vezels van den vagus voor het hart kan (bij den kikvorsch) door matig sterke rhyth- mische schudding van den buikwand, of door eene sterke schud- ding van het geheele dier reflectorisch opgewekt worden, zoodat het hart zelfs stil staat (GoLTz). 3. In het verlengde merg is het centrum voor de sui- HALFRONDEN VAN DE GROOTE HERSENEN. 345 kervorming in de lever, over de reflectorische verrigting waarvan bladz. 137—138 gesproken is. Afgescheiden daarvan, doch in de onmiddellijke nabijheid schijnt een ander centrum ge- legen te zijn, waarvan de prikkeling (analoog aan de diabetes- steek, waarmede zij ook gewoonlijk verbonden is) eene vermeer- dering van de pisafscheiding (bladz. 104) ten gevolge heeft. 4. Het in ’t verlengde merg gelegen centrum der slik- bewegingen (zie beneden bij de geleiding) wordt door de bladz. 117 genoemde zenuwen reflectorisch in werkzaamheid ge- bragt. D. Hersenen. Op het gebied van de hersenzenuwen komen even ver- spreide en volkomen dezelfde reflexiebewegingen voor als bij het ruggemerg. Als voorbeelden (waarvan de meesten reeds ge- noemd zijn), mogen dienen: het sluiten der oogleden bij aanra- king van het bindvlies (bladz. 294), de vernaauwing der pupil bij prikkeling van den n. opticus en trigeminus (bladz. 266), de vermoede reflexieverschijnselen in het oor (bladz. 298), de vermeerderde traanafscheiding bij prikkeling van het neusslijm- vlies. 3. Zielsverrigtingen. Psychische verrigtingen heeft men tot nu toe alleen aan de centra van het cerebrospinale orgaan toegeschreven. Doch bewezen zijn zıj alleen in de halfronden van de groote herse- nen, terwijl zij voor de overige deelen der hersenen en het ruggemerg nog betwist worden. Halfronden van de groote hersenen. Dat aan de halfronden van de groote hersenen zielsverrig- tingen moeten worden toegeschreven, wordt door het volgende bewezen: 1. In het dierenrijk zijn de groote hersenen des te meer ontwikkeld in vergelijking met de ligchaamsmassa en de geheele hersenen, naarmate de verstandelijke vermogens met die van den mensch meer overeenkomst hebben. De graad der ont- wikkeling wordt door het gewigt bepaald, gelijk ook het aantal der kronkelingen, omdat eene vermeerdering van de laatsten de betrekkelijke grootte der oppervlakte en dus de hoeveelheid van de grijze zelfstandigheid, die alleen in aanmerking komt, ver- meerdert. Aangezien de beteekenis van de verschillende hersen- deelen bij veel dieren nog niet bekend is, zijn de vergelijkend ontleedkundige resultaten onzeker. 2. Bij aangeboren kleinheid 346 HALFRONDEN VAN DE GROOTE HERSENEN. der halfronden van de groote hersenen (mikrocephalie, cretinis- mus), bij ontaardingen daarvan (hydrocephalus enz.) zijn de hoo- gere zielsverrigtingen overeenkomstig verminderd (onnoozelheid). 3. Beleedigingen, zamendrukking, ziekten van de groote herse- nen zijn bijna altijd met bewusteloosheid, bevangenheid van het hoofd, slaapzucht of psychische opwekking verbonden. 4. Het wegnemen van de halfronden der groote hersenen (bij vogels en zoogdieren) veroorzaakt een op slaap gelijkenden toestand, waarin alle willekeurige bewegingen alsmede alle teekens van waarne- mingen der vier „hoogere” zintuigen ontbreken. Evenwel be- staan er nog reacties tegen meer grove indrukken (zie beneden). Wanneer men genoemde deelen laag voor laag wegneemt, zou- den alle zielsverrigtingen langzamerhand afnemen (FLOURENS) , eene aanwijzing, dat zij niet aan eene bijzondere plaats van de hersenen gebonden, maar gelijkmatig verdeeld zijn. De opgaven omtrent het gebonden zijn van bepaalde (overigens willekeurig vertakte) zielsstreken aan bijzondere afdeelingen der hersenen, inzonderheid de phrenologische, berusten alle op eene dwaling. Men beweert buitendien, dat de verschillende graden van verstandelijke vermogens bij den mensch op eene verschillende grootte, ontwikkeling en ge- wigt van de groote hersenen berusten; de uitkomsten der wegingen rijmen evenwel niet met deze bewering. De hoogte, breedte en welving van het voorhoofd is afhankelijk van de ontwikkeling der groote hersenen. Een maat voor de welving wordt ons. geleverd door den aangezigtshoek, welke gevormd wordt door eene lijn welke door het meest uitpuilende punt van het voorhoofd en de bovenkaak en eene andere die door de grondvlakte van den schedel is getrokken. Hoe scherper deze hoek is, des te meer ge- lijkenis heeft het menschelijke aangezigt met het dier. Ook aan de overige deelen van het cerebrospinale orgaan (middenste, kleine hersenen,, ruggemerg) worden psychische („sensorische”) verrigtingen toegeschreven, ofschoon van een anderen aard als die van de groote hersenen. Het organisme, dat van de groote hersenen is beroofd, zou zich in denzelfden toestand bevinden als in den slaap (zie beneden), met andere woorden: er zouden alleen na aanwijsbare gevoelsopwekkingen willekeurige bewegingen plaats hebben, die dan nooit een ander doel hebben dan een dreigend gevaar of eene onaangename gewaarwording af te weren. Natuurlijk is men geneigd aan te nemen dat bij zulke processen de ziel niet werkzaam is, dat die verschijnselen dus blootelijk reflexiebewegingen zijn. Doch hiermede staan de volgende feiten in strijd (prrüser): 1. er komen ook bewegingen voor, waarbij een gevoelsindruk niet of slechts zeer gedwongen kan aangetoond worden; 2. de reflexie- mechanismen, die men moet aannemen om deze bewegingen (alsmede die van slapende individus, bladz. 343) te verkla- ren, moeten hoogst ingewikkeld zijn; 3. dezelfde gevoelsop- wekking heeft naar gelang der omstandigheden verschillende HALFRONDEN VAN DE GROOTE HERSENEN. 347 bewegingen ten gevolge, die voor elken toestand van het orga- nisme zoo doelmatig zijn ingerigt, dat men willens of niet willens geneigd is een, ofschoon duister, bewustzijn (sensorium) aan te nemen (zie beneden). Op grond daarvan nemen vele psychologen ook in de overige deelen van het cerebrospinale orgaan geringe sporen van zielsverrigtingen aan; doch zij moe- ten alsdan ook elk stuk daarvan hoe klein ook als daarmede bedeeld beschouwen, omdat ook stukken van dieren, die slechts eene kleine afdeeling van het ruggemerg bevatten, gelijke ver- schijnselen opleveren (PFLüGER), De voornaamste waarnemingen, waarop de bovenstaande gevolgtrek- kingen berusten zijn bij onthoofde (PFLÜüGER) of alleen onthersende dieren gedaan, of ook bij zulke bij welke men tusschen ruggemerg en hersenen (gal- vanokaustisch, GOLTZ): eene insnijding heeft verrigt (inzonderheid bij kikvor- schen). De voornaamste onder deze verschijnselen zijn: 1. de dieren nemen eenigen tijd na de operatie hun gewone (kikvorschen b. v. de zittende) posi- tie in, en trachten, onder abnormale omstandigheden, b. v. als zij vertikaal zijn opgehangen, nog als eene zwakke buiging (bladz. 335) ze terug te krij- gen. Wanneer men dit verschijnsel voor een automatische spiercontractie („tonus” zie bladz. 334—335) wilde houden, dan moest eerst aangetoond wor- den, dat de zamentrekking ook nog bestaat, nadat het dier de positie heeft aangenomen, dat hoogst onwaarschjjnlijik is. Over de verklaring als reflecto- rische zamentrekking („reflexietonus”) zie bladz. 335. 2. 341), die voor de ontwijfelachtige reflexiebewegingen gelden; men ziet dit het duidelijkst bij eene vergelijking met dieren, die door strychnine enz. ver- giftigd zijn: de afgesneden staart van een vergiftigden aal trekt bij prikkeling altjjd de spieren van de geprikkelde zijde zamen en slaat daarom, als de prikkel uit eene vlam bestaat die men van ter zijde doet naderen, juist daarin; de niet vergiftigde aal daarentegen verwijdert zich van de vlam, terwijl hij de andere zijde zamentrekt; — c. de bewegingen kunnen naar de behoeften van het oogenblik gewijzigd worden, het dier heeft dus eene keus onder verschillende middelen van afwering. Heeft men b. v. het been, dat het dier gewoonlijjk gebruikt om het azijnzuur af te vegen, geamputeerd , dan bedient het zich na eenige thans vruchtelooze bewegingen van den stomp, van een ander. De stäart van een aal, die vertikaal is opgehangen, trekt, als men eene vlam van ter zijde doet naderen, niet de spieren van de andere zijde zamen (zooals bij een staart die horizontaal is bevestigd) maar die van dezelfde zijde, omdat bij de eerste beweging de verplaatsing van het zwaartepunt hem juist in de vlam zou doen slingeren.— Zij, die sensorische verrigtingen in het ruggemerg ontkennen, beroepen zich daarbij op proe- ven, welke van het gezigtspunt uitgingen, alle bewegingen van onthersende dieren met die van niet beleedigden (zij werden slechts blind gemaakt om de willekeurige bewegingen te beperken) onder moeijelijker omstandigheden te vergelijiken en voornamelijk te onderzoeken, hoe ver de keus in de bewe- gingen tot afwering gaat en gebruikt wordt. (GoLtz),. Ten opzigte van het eerste punt werden in plaats van plotseling inwerkende prikkels zulke aangewend, die meer trapsgewijze werkten, en tegen welke alleen het niet onthersende dier zou reageren; voor het tweede werden kunstmatige verplaat- sıngen van spieren of huid in het werk gesteld, zoodat de gewone bewe- 348 PSYCHOPHYSISCHE BETREKKINGEN. gingen van afwering niet tot het doel konden leiden; in weerwil daarvan zouden in deze gevallen de vruchtelooze of zelfs ondoelmatige bewegingen voortgezet worden. Doch de eerste proefneming bewijst niets meer dan dat onthersende dieren over ’t algemeen eerst op sterkere prikkels reageren dan niet beleedigde dieren (want prikkels, die men trapsgewijze laat inwerken , werken overal zwakker dan die plotseling hun invloed uitoefenen ; vergel. bladz. 187 en volg., 238); het tweede experiment is wegens het ingewikkelde der voorwaarden voor geen verklaring geschikt, en hierbij vooral toonden de niet onthersende dieren dezelfde doelmatige bewegingen. Wanneer men zich nu houdt aan hetgeen bladz. 331—332 is opgegeven, dan ziet men reeds duidelijk in, dat deze vraag nooit opgelost kan worden. Want daarnaar zou er met betrekking tot het verschijnsel geen scherp onderscheid bestaan tusschen reflectorische en bewuste bewegingen ; beide zouden geregeld en naar bepaalde wetten plaats hebben; of echter de centrale processen al dan niet met voorstellingen verbonden zijn, waarop toch alles aankomt, — begrijpt men van zelf dat dit door experimenten bij een vreemd organisme niet beslist kan worden. > Beschouwen wij de plaats der zielsverrigtingen verder in meer bijzonderheden, dan ontmoeten wij alleen nog de reeds dikwijls genoemde waarschijnlijkheid, dat er voor elke vezel van een gevoelszenuw bijzondere percipierende zielsorganen bestaan, dat men dus b. v. zielsorganen moet aannemen, waarvan de opwekking niet alleen de voorstelling van het licht, maar die van eene bepaalde kleur en van cene bepaalde plaats te voor- schijn roept. Met veel minder zekerheid weten wij, of ook de organen van den wil zoo gerangschikt zijn, dat elk daarvan met eene enkele bewegingsvezel zamenhangt, zijne opwekking dus b. v. de voorstelling veroorzaakt, dat deze vezel zou kun- ken verkort worden. Wıj hebben veel meer grond om te ver- moeden (zie beneden bij de geleiding) dat er hier meer inge- wikkelde tusschenapparaten bestaan. Wij weten zelfs niet het geringste aangaande de zielsorganen, die wij ons moeten denken te bestaan tusschen de organen van de gewaarwording en van den wil, en nergens is het veld der hypothesen meer uitgebreid dan bij de vraag of de opwekking van elk afzonderlijk zielsor- gaan (gangliöncel) met eene bepaalde voorstelling of slechts met voorstellingen van eene categorie verbonden zijn, en welke categorieen in het laatste geval bestaan. Psychophysische betrekkingen. Daar men van het wezen der voorstelling geen begrips- bepaling kan geven, bestaat er, gelijk men ligt begrijpt, ook geen regtstreeksche maatstaf daarvoor. In wecrwil daarvan heeft men in den laatsten tijd in dat gedeelte der voorstel- lingen, hetwelk het meest voor eene naauwlettende beschouwing vatbaar is, namelijk de gewaarwordingen, door eene kunstgreep eene soort van meting uitgedacht, waardoor schijnt bewezen te ziin dat er eene bepaalde betrekking bestaat tusschen den aanwas van den opwekkingstoestand in het zintuigsorgaan en n PSYCHOPHYSISCHE BETREKKINGEN. 349 den aanwas van de daaruit voortvloeijende vermeerdering der voor- stelling (der gewaarwording). Wij moeten echter niet over het hoofd zien, dat er tusschen het stoffelijk proces in het zintuigs- orgaan en dat in het zielsorgaan eene groote reeks van vrijma- kingen bestaat, van welker onderlinge betrekking nog niets bekend is, zoodat men volstrekt nog niet weet, werwaarts men de gevonden betrekking verplaatsen moet. Men noemt ze de „psyehophysische” betrekking (rFEcHxer). Men vond de psychophysische bemiddelingen door den kleinsten nog door percepties waar te nemen opwekkingsaanwas op te zoeken, d. i. den opwekkingsaanwas, welke door de klein- ste zich nog openbarende gewaarwordingsaanwas veroorzaakt wordt. Deze prikkelingsaanwas is binnen zekere grenzen altijd evenredig aan de reeds aanwezige prikkelings- grootte (E. H. WEBER), d.1i. hoe sterker een prikkel (b. v. eene drukking) reeds is, des te meer moet zij versterkt worden, als eene versterking zal worden waargenomen. Deze wet geldt voor alle zintuigsorganen (FECHNER, VOLKMANN). Noemt men bij gevolg een prikkel P, de daartoe behoorende gewaarwor- ding 7, den minimalen nog merkbaren prikkelingsaanwas dß, en den daardoor veroorzaakten kleinsten gewaarwordingsaanwas dy dan is het quotient 2 een constante; daar men verder ge- ee waarwordingsaanwassen dy aan het quotient ma evenredig kan stellen, zoo is (K een constante zijnde) : NR, ne a Integreert men nu deze vergelijking, door de gewaarwording y als de som van veel kleine gewaarwordingsaanwassen te beschou- wen, dan ıs: dr = [Fi —K. log nat #. Vermits wijders eene prikkelingssterkte, om in het geheel waar- genomen te worden, reeds eene bepaalde waarde b moet heb- ben (de zoogen. „Schwellenwerth” van FEcHNER), zoo moet men in de laatste formule in plaats van £ zetten: n dus (om een willekeurig logarithmenstelsel te kunnen kiezen komt in de plaats van K de met het stelsel varierende factor k in de plaats) : ß Y=k. log. = waardoor uitgedrukt is, dat 7 eerst dan begint positief te wor- 350 SLAAP. den, als #3 b; want „—k (log g — log b). De formule voor y („maatformule,” van FECHNER) toont dus aan, dat de gewaar- wordingen toenemen als de logarithmen van den prikkel die naar de waarde van b is berekend, en wijst in het algemeen aan, dat, als de! prikkels klimmen, de gewaarwordingen (overeenko- mende met de logarithmen) eerst snel, daarna steeds langzamer toenemen. Wij kunnen hier niet nader spreken over de verdere vereenvoudiging en toepassing van deze maatformule, omdat wij nog niet genoegzaam kunnen beoordeelen, hoever zich de waarde van deze afleiding uitstrekt. Met betrek- king tot de waarde van b (zie boven) van den prikkel willen wij nog opmer- ken, dat, aangezien de werking van een prikkel van vele omstandigheden afhangt (intensiteit, duur, verdeeling over veel of weinig pereipierende elementen, snelheid, waarmede zij voor den dag komt, enz). ook de waarde van b op verschillende wijzen kan voorgesteld zijn. De prikkel van een toon kan b. v. beschouwd worden als het produkt van het aantal trillings- prikkels, waaruit hij is zamengesteld en de intensiteit daarvan; de waarde van b van een hoogeren toon zal daarom bij eene geringere intensiteit liggen dan die van een lageren. Slaap. In de zielsorganen wisselen twee verschillende toestanden , waarvan het wezenlijk onderscheid onbekend is, met eene zekere regelmatigheid af, het waken en het slapen. Er schijnt eene soort van slaap te bestaan, waarın de ziel geheel werkeloos is, zoodat alleen de automatische en reflectorische centraalorganen werkzaam zin. De verrigtingen, die op deze werkzaamheid berusten: bloedsomloop, ademhaling, afscheidingen enz. hebben geregeld ‚als altijd plaats, en de overigens nog aanwezige reacties tegen uitwendige prikkels, die volkomen dezelfde zijn als die bij onthoofde dieren (bladz. 347), kunnen evenals deze zeer goed beschouwd worden als reflexiebewegingen of als het uit- vloeisel van een nog aanwezig overschot van zielsverrigtingen , om het even of dit in de groote hersenen, dan wel misschien in bijzondere zielsorganen (van het ruggemerg, enz.), die niet aan den slaap deelnemen, plaats heeft. Of er gedurende den slaap voorstellingen gevormd worden kan niet anders dan door &@n middel beslist worden, namelijk door de herinnering. Deze nu leert ons, dat er zeer dikwijls onvolkomen werkzaamheden van de ziel gedurende den slaap plaats hebben, de droomen. Zij zijn verbonden met per- ceptie-voorstellingen zonder objectieve oorzaak (zinsbegoocheling) , wils-voorstellingen zonder effekt (bedrog van met een zeker doel gepaard gaande, doch onmogelijke bewegingen) en denkprocessen zonder de gewone logika van den wakenden toestand (schijn- bare oplossing van vraagstukken, die bij de herinnering daar- van onzin blijkt te zijn). Er bestaat geen middel om te be- palen, op welken tijd van den slaap wij droomen. Kiene zeer GELEIDING IN DE CENTRAALORGANEN. s5l dikwijls gedane waarneming schijnt aan te wijzen, dat misschien de meeste droomen eerst in het oogenblik van het ontwaken of althans als de slaap plotseling minder diep wordt, plaats hebben ; want dikwijls eindigt een droom met eene gewaarwor- ding, waarvoor eene objectieve oorzaak bestaat, en waardoor tevens het ontwaken tot stand komt; te gelijkertijd volgt hier- uit, dat met het droomen zeer veel vergissingen ten opzigte van den tijd gepaard gaan. Het ontwaken schijnt meesttijjds door eene gewaar- wording tot stand te komen, die des te sterker moet zijn, naar mate de slaap dieper is. Men kan de diepte van den slaap uitdrukken, door in de bladz. 349 afgeleide formule de waarde van b, d. i. de sterkte, die een prikkel moet heb- ben om eene voorstelling tot stand te brengen, zoo groot aan te nemen dat bij gewone prikkelingen , negatief wordt. Regt- streeksche metingen hebben geleerd (KoHLSCHüTTER), dat b, en bij gevolg ook de diepte van den slaap, van het begin des slaaps af eerst zeer snel, dan langzamer toeneemt tot ongeveer het einde van het eerste uur, nu weder afneemt, cerst snel, ver- volgens zeer langzaam, om bij het ontwaken de gewone waarde te bereiken. Dikwijls wordt de slaap zonder bekende oorzaken ligter, om daarna weder dieper te worden. Hoe dieper de slaap over het algemeen wordt, des te langer duurt hij. Hoe dieper de slaap, hoe grooter dus b is, des te sterker moet natuurljjk de prikkel ? zijn, waardoor eene gewaarwording, der- halve het ontwaken tot stand komt. De meest geschikte voorwaarde om in te slapen is het zooveel mogelijk verwijderen van alle prikkels, bij gevolg de stilte en duisternis van den nacht. De slaap schijnt voorts des te gemakkelijker in het midden te treden en des te dieper te zijn, naar mate de voorafgegane inspanningen van de zielsorganen grooter waren *). Gedurende den slaap heeft er eene restitutie van deze, eene herstelling der vermoeide, nu grootendeels verslapte spieren plaats. Wij kunnen de vele bekende bijzon- derheden over slapen en droomen hier met stilzwijgen voor- bijgaan. | 4. Geleiding in de centraalorganen. Behalve de oorsprongspunten der centrifugale vezels, die zich naar arbeidende organen verspreiden, behalve de ae van de centripetale vezels, die van zintuigsorganen komen , be- vatten de centraalorganen ontelbare intercentrale vezels (bladz 248), waardoor de gangliencellen met 'elkander verbonden Mor: Het gebeurt evenwel nie zZ t jui d or * t elden da juist na overs p j a € g £ ö $ x X ee annıng J n eest le slaap niet kan gev at W orden door na-V oorstellingen ın onze hersen en.] ir iz 352 GELEIDING IN DE CENTRAALORGANEN. den. De witte zelfstandigheid van de hersenen en het rugge- merg bestaan uitsluitend uit vezels. Van de intercentrale vezels zijn reeds vroeger genoemd : l. de regulatorische vezels, d. i. zulke, die in een auto- matisch centraal orgaan den rhythmus wijzigen (bladz. 330); zij hebben öf eene centripetale rigting, Öf gaan van een ander centraal orgaan uit; 2. de vezels die men moet aannemen om de reflexieprocessen tusschen gevoels- en bewegingscellen te verklaren (bladz. 339 en volg.); 3. moeten er, — wanneer men toestemt, dat dezelfde centripetale vezels, welke reflexie ver- oorzaken, tevens gewaarwordingen kunnen tot stand brengen, en dat de reflectorische opwekbare centrifugale vezels ook wille- keurig kunnen worden opgewekt (bladz. 339) — nog bijzondere vezels bestaan tusschen sensible gangliöncellen en pereipierende zielsorganen, alsmede tusschen motorische gangliöncellen en organen van den wil. — Wij moeten nu hier nog melding maken van eene vierde soort van intercentrale vezels die men coördinerende vezels zou kunnen noemen. De verschijn- selen van de medebeweging en medegewaarwording leiden ons tot de aanneming daarvan. l, Medebeweging, gecoördineerde beweging. Op vele plaatsen des ligchaams ziet men, dat bewegingen, die op zich zelf afzonderlijk kunnen plaats hebben,, in den regel gezamenlijjk, hetzij gelijktjjdig, hetzij in eene geregelde opeen- volging voorkomen. Slechts voor zeer weinige gevallen is hier eene werktuigelijke verklaring mogelijk (b. v. de peristaltische beweging van den darm door de bladz. 117 gestelde hypothese). In den regel moet men een zamenhang in de centraalorganen van de beheerschende zenuwvezels aannemen, waardoor de opwek- king zich Of van de eene gangliöncel aan de andere meödeelt, öf gelijktijdig naar alle (door reflexie of den wil) overgebragt wordt. — Bekende voorbeelden van gecoördineerde bewegingen zijn: 1. de elkander regelmatig opvolgende zamentrekkingen van de afdeelingen van het hart, 2. de peristaltische bewegin- gen van het spijsverteringskanaal, slikken enz., 3. zamengestelde bewegingsgroepen, die willekeurig plaats hebben, b. v. de be- wegingen van den oogappel, het gaan, kaauwen, enz. Daar blijkens de ervaring al deze bewegingsgroepen ook door reflexie volkomen in dezelfde opeenvolging kunnen worden te voorschijn geroepen, zoo is het hoogst onwaarschijnljk en ook vreemd aan ons bewustziin, dat elke afzonderlijke spier die hiertoe behoort inzonderheid onder den invloed van den wil staat (verg. bladz. 348). Veel juister komt ons de hypothese voor, dat de afzon- derliijke centraalorganen van de bij elkander behoorende vezels (motorische gangliöncellen, bladz. 340) onderling door intercen- trale vezels tot een coördinerend centraalorgaan verbonden zijn, GELEIDING IN HET RUGGEMERG. 353 dat in ziin geheel öf door den wil öf door reflexie in werk- zaamheid wordt overgebragt. — Het bovendien meesttijds als „medebeweging” aangehaalde verschijnsel,- dab met eene opzet- telijke beweging tegelijkertijd eene andere onwillekeurig tot stand komt, is eenvoudig een niets afdoende wijziging van dit alge- meene principe. 2. Medegewaarwording, irradiatie, inductie. Deze verschijnselen berusten hierop, dat met de opwekking van eene gevoelsvezel te gelijik andere, meestal naburige of die daartoe op de eene of andere wijze behooren, opgewekt zijn, d. i. gewaarwordingen veroorzaken, die in hare eindorganen gelokaliseerd zijn. Van dergelijke verschijnselen hebben wıj reeds melding gemaakt bij het gezigtsorgaan (bladz. 277) en bij den tastzin (bladz. 323); wij kunnen er nog bijvoegen, dat prikke- ling van den uitwendigen gehoorgang digt bij het trommelvlies ınet eene kitteling in het strottenhoofd gepaard gaat, en meer dergelijke voorbeelden. Door deze verschijnselen wordt het waarschijnljk, dat ook sensible centraalorganen onderling za- menhangen en misschien vele gemeenschappelijk een indruk naar de ziel overbrengen. Hiervoor pleit ook, dat de eind- ‚organen der gevoelszenuwen niet regtstreeks in de organen der ziel (groote hersenen), maar in andere deelen zijn gelegen (zie beneden). Nu is het de vraag, waar men deze verschillende soorten van vezels en coördinatie-organen in de centraalorganen moet zoeken. De ontleedkunde alleen geeft ons daarop geen ant- woord, omdat de onderzoekingen op dit gebied nog te onvol- ledig zijn. De voornaamste steunpunten ter beantwoording van deze vraag, moeten wij dus ontleenen aan de proefneming: doorsnijding en prikkeling, welke ook met veel moeijelijkheden gepaard gaan en buitendien hoogst onzeker ziin. Men moet dus de volgende opgaven als hoogst onzeker beschouwen. Over den sympathicus volgt het voornaamste in het aanhangsel. A. Ruggemerg. Men kan de wortels der ruggemergszenuwen (bladz. 255) tot binnen in de grijze zelfstandigheid volgen, waar de voor- ste in groote multipolaire gangliöncellen van de voorste horens (bewegingscellen), de achterste in kleiner cellen van de ach- terste horens (gevoelscellen) eindigen. Het is nog twijfelachtig, of een gedeelte daarvan, in plaats van binnen in de grijze zelf- standigheid te dringen, regtstreeks in de witte ombuigt en hier vıa rectä naar de hersenen verloopt. Tusschen de gangliöncellen van de grijze zelfstandigheid vindt men alle met mogelijkheid denkbare intercentrale verbindingen, zooals: in hetzelfde niveau 7 23 354 GELEIDING IN HET RUGGEMERG. dwarse, gekruiste en sagittale, en dezelfde combinaties tusschen verschillende niveau’s, eindelijk verbindingen van de cellen met overlangsche vezels van de witte zelfstandigheid. Uit de prikkelingsproeven volgt nu (BROWN-SEQUARD, SCHIFF, VAN DEEN), dat de prikkeling van alle ruggemergsdeelen zon- der effekt blijft (noch bewegingen, noch gewaarwordingen tot stand brengt), met uitzondering van de wortelvezels die dwars of schuin door de witte zelfstandigheid heen loopen. Daar echter niettemin de zelfstandigheid van het ruggemerg eene ge- leidende werking heeft, moet men aannemen, dat hare vezels en cellen wel is waar geleiden, maar niet regtstreeks opgewekt kunnen worden: de onopwekbare motorisch geleidende deelen noemt men „kinesodisch ,” de onopwekbare sensibel geleidende deelen ‚aesthesodisch.” Door doorsnijdingsproeven , alsmede door pathologische waarnemingen, is wijders gebleken: a. doorsnijjding (of stoornis in den zamenhang door ziekelijke ontaarding) van het geheele ruggeinerg vernietigt onder de plaats der doorsnij- ding de gewaarwording en willekeurige beweging; in het alge- meen geleidt dus het ruggemerg de sensible en motorische vezels van den romp naar de hersenen; b. de overige doorsnjj- dingsproeven (halfzijdige snede in &&n of meer nivean’s, door- snijdingen van enkele strengen, gedeeltelijke doorsnijdingen van de grijze zelfstandigheid enz.) leveren naar de hoogst volledige, ofschoon nog niet bewezen opgaven (scHIFF) de volgende uit- komsten op: de geleiding van de gevoelsvezels heeft alleen door de witte achterste strengen en door de grijze zelfstandig- heid over hare geheele uitgebreidheid plaats. Tusschen deze beide wegen van geleidingen bestaat het volgende onderscheid : de grijze zelfstandigheid geleidt niet geisoleerd, d.i. ge- deeltelijke doorsnijdingen. veroorzaken geen plaatselijk beperkte gevoelloosheid, maar verzwakken en vertragen in alle ligchaams- deelen, die onder de plaats der doorsnijding zijn gelegen, na- genoeg gelijkmatig de gevoeligheid; ook heeft de geleiding naar alle rigtingen plaats, zooals de proefnemingen hebben geleerd, waarbij de overigens geheel doorgesneden gerijze zelfstandigheid alleen door eene "willekeurig gelegen brug haren zamenhang nog behoudt; dien overeenkomstig. zou de grijze zelfstandigheid alleen dienen om het gemakkelijk irradierend pijngevoel, doch niet om de naauwkenrig gelokaliseerde tastgewaarwordingen (en het spiergevoel, bladz. 325) te geleiden, "zoodat hare doorsnijding „analgesie” veroorzaakt, d. i. gewaarwordingsvermogen voor aan- raking, doch niet voor pijn (zooals na het toedienen van chloroform); de geisoleerde geleiding der tastgewaarwordingen enz. zou op rekening ‘der witte achterste strengen komen, waarvan de gedeeltelijke doorsnijdingen of ziekelijke ontaar- dingen plaatselijke anaesthesieen en stoornissen im het spier- FE Di EEE GELEIDING IN HET VERLENGDE MERG. 355 gevoel veroorzaken. Beide zelfstandigheden zijn „aesthesodi- sch” (zie boven). 