title: Staat- en aardrijkskundige Beschrijvin van het koningrijk der Nederlanden of der XVII. nederlandsche Provincien, het Groot-hertogdom Luxemburg : Met eene geheel nieuwe Kaart
creator: Kampen, Nicolaas G. van
text: 379 afftamtnelingen van Grave jan , den bevorderaar der Utrechtsche Unie. Verfcheidene dier helden , ernst ' . en hendrik casimir I. vielen in den ftrijd voor ’l vaderland ; Graaf joan willem friso. werd Prins van Oranje door het kinderloos aflterven van Ko- ning willem III., daar hij door de vrouwen ook van willem I. afftatnde. Zijn zoon willem karel hendrik fiuso, of willem IV. werd Stadhonder der zeven Vereenigde Geytesten , en het is deszelfs doorluchtige kleinzopn uit den echten Frieschen ftam , wien wij thans als Koning der gezamenlijke Neder- landen mögen begroeten. De bevolking is in Friesland in de achttiende eeuw zeer aanraerkelijk aangegroeid. In 1744 teide men er I35^133> vier jaren later 135,191 , in 1811 onder de Fransche regering 175,375, eindelijk op 1. Januarij 1826 205,016 zielen. Doch in ditzelfde jaar werd het gewest door eene vreesfelijke plaag bezocht, te weten, eene befmettelijke ziekte, die eerst in het naburige Groningen uitbrak , en zieh vervolgens ook op het platte land van Friesland (veel meer dan in de Reden) verfpreidde ; geheele dorpen lagen ziek , of de menfchen waren althans te krachteloos ter oppas- fing; dan de Nedcrlandsche milddadigheid en hulp- vaardigheid beeft zieh ook hier weder werkzaam ge- toond : niet alleen geld en geldswaarde werd tot on- derfteuning gezonden, maar ook uit onze Iiooge- fcholen beijverden zieh verfcheidene menschlievende jongelingen , oui het lot der lijdende mcnschheid door de genezing der kvvaal (met levensgevaar) te ver- zachtcn. Zells buitenlandfche geneesheeren kwainen hier Digilized by Google 3ßo BESCHRIJVING DER NIEDERLANDEN. hier om de ziekte te leeren kennen , en tevens om hunne ongelukkige natuurgenooten bijteftaan. Met het begin van 1827 verdween de befmetting allengs. Volgens de oude ftaatsregeling gold ln Friesland (even als in Ovcrijssel en Gelderland , waar men Gemeenslieden of eene zoogenaamde gczworene Ge - meentc kende) in de verkiezing der regeringsieden de volksstern; in de Districten of Grietenijen ftond d e"Grietman ter keuze des Stadhouders, uit eene lijst van drie perfonen , door de flemgeregtigden in- geleverd. De Grietman was geen leenheer, gelijk de Edellieden overal elders, maar regter in het bur- gerlijke; het getal dier perfonen was dertig. E<5n of meer uit de edelen , en ddn of meer uit de eigen- erfden, werden door de fterageregtigden ter Staten- vergadering gekozen , hetwelk dan te meermalen op den Grietman allddn viel. (Er zijn th'ans weder Grietmannen door den Koning benoemd.) De Ma- giftraten in de elf Reden verkoos de Scadhouder uit lijsten, door de Vroedfchap zelv’ ingeleverd. Oos- tergo , Wester go , Zeyenwolden en de steden waren de vier ledcn van Staat. De aard der Friezen , als van een oud en oor- fpronkelijk volk, heeft zieh nimmer geheel verloo- chend. Liefhebbers eener geregelde vrijbeid , dap- per , gefleld op eigene zeden , manieren en wetten , gelijk zij (om van geene andere voorbeelden te fpre- ken) even na de omwenteling van 1795 getoond hebben , toen zij de Hoping van het oude ftaatsge- bouw het langfte tegenhielden , en na de tegenom- wenteling van 18x3, toen eene menigte hunner bun goed Digitized by Google I FRIESL.AN'D. , 381 goed en leven aan ’t vaderland aanboden , zijn zij 00k opregt, gulhartig, en geenzins valsch of vleijend van aard, wars van hoograoed, bekwaam in bedrij- vcn , die ’s lands ligging vereischt , zoo als molen- en fluisbouw, dijkwerken, en vooral fchaatfenrijden , waarin geen volk ter wereld hen in vlugheid even- aart, zoo als 00k hunne fchaatfen bij velen voor de beste gelden. Ook tot kunften cn wetenfchappen zijn zij bijzonder opgelegd , vooral tot de wiskun- dige , gelijk velen . hunner, vooral in de jongfte tij- den en onder het nog levende geflacht , getoond hebben. Hunne taal is een tak van het aloude Nederduitsch in de ruimfte beteekenis des woords, doch heeft zieh , door tneerdere afzondering van den landaard , minfler dan het Nederlandsch en Neder-Saksisch van zijnen oorfprong verwijderd. Men vindt er nog ve- le fporen van overcenkomst in met het oude Angd- « Saksisch , de moeder van het Engdsch , als welke taal door hunne naburen en ftamgenooten gefproken werd. De eenige algemeen beroemde fchrijver in' het land- of boeren-friesch (want in de grootere fteden fpreekt men algemeen , en in de kleinere meest Hol- landsch') is de dichter gijsbert japiks. Ook jan althuizen , een later dichter, verdient in den * tweeden rang na japiks te worden geplaatst. Friesland bevat elf fleden, twecendertig Griete- nijen of kleine landelijke Districten , en zendt vijf le-' den tot de tweede kamer der Staten-Generaal. Het werd van ouds (behalve de fleden) verdeeid in drie kwartieren, Oostergo , Westergo en Ztvcnwoldcn , of de Digitized by Google 3Sa BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. de noordkusty de westkust, en de zuidkust met de hinncnkmdeu. Volgens de latere verdeeling waren er drie andere kwartieren of Arrondisfementen , Leeu- •paf-den , of het noorden , Sneek , of het zuidwesten , en Heerenveen , of het zuidoosten. Deze verdee- ling thans weder afgefchaft zijnde , zullen wij de ou- derc behouden. L Oostergo , alwaar veel weide- eh graanbouw is , bevat twee fleden , Lceuwarden en Dokkum , en de volgende elf grietenijen: Lecuwarderadul met 5781, Ferwerderadccl met 6589, Westdongeradeel met 5464, Oosldongeradeel met 6135, Kellumerland en Nietswkruisldnd met 5109, Achtkar speien met 5820 , DantttnUidcd met 5350 , Teekjerkstcradcd met 6800, Smallingerland met 5699, Jdaardera- dttl met 3596, en Kamrwerderhem met 1962 in- ■woners , te zamen 58,305 zielen op het platte land. De hoofdftad LeewNtrdtn (Friesch Lieuwerd) , eene zeer aanzienlijke en wel varende plaats van 18,670 inwoners , is de zetel van het beftüur der Provincie , aan den zamenloop van verfcheidene vaarten gelegen, door welke zij bijna met het ganfehe gewest geraeenfehap heeft, zoo dat haar marktdag een der aanzienlijkfle in ons vaderland is, waarop wel 150 groote marktfehniten liggen. De (lad wordt 00k door vele grachten doorfneden , en heeft op de wallen buitencingels , den Prinfentuin , en verfcheidene aangename wandelingen : tondom de (lad zijn fchoone weilanden, doch weinig of geen geboomte. De beftrating was eertijds zeer (lecht, en tene zoo welvarende ftad geheel onwaardig : thans is de- zelve verbeterd , de ontfierende luifels vöor de huizen zijn »fgebroken , en derzelver gevels veelal vernieuwd , zoo dat de Digitized by Google F R I E S L A N D. 383 de ftnd een geheel ander, hier en daar zelfs bij uitftek ffaai aanzien bekomen heeft. Veie aanzienlijke Frinche fa- \ milien honden hier , vooral des winters , hnn verblijf , en Voormaals was Leeuwarden 00k de hofplaats der Scadhou- deren uit het thans regdrende Hois tot op willem IV., Welke het Primenhof bewoonden. Het raadhuis, in 1715 nieuw gebouwd, en in 1760 vcrgfoot ; het genoemde Prinfenhof, tot 1765 door de Prinfesfe weduwe van Oran- je , moeder van willem IV. bewoond , tegenwoordig een koninklijk paleis ; de drie Hervormde kerken , waarvan de groote of St. Jacobskerk de fladhouderlijke graftombe bevat- te,die in 1796 verwoest is , en de tombe van den beroemden opvoedkundigen nieuwold ; de dikke, hoöge en ftompd O'denhoofster toren (waarvan de kerk niet meer bdftaat), van welken men een fchoon gezigt over de landerijen tot In zee heeft; de kanfelarij, waarvan in den- omwentelingstijd de papieren geroofd of verbrand zijn ; het blök- of ge van - genhuis; het tnchthnis, het Collegie, waar thans het be. ftunr der Provineie , en het lnndshuis , waar de regtbank vergadert , zijn de voornaamfte gebouwen. Voorts hebbert de JVahche Hervormden , de Lutherschen , Doopsgezinden en de Joden elk eene, en de Roomschgcrinden vier kerken td leeuwarden. De ftad, in 1190 bemuurd, werd driehonderd jaren daama door de partij der Schieringert uitgeplnnderd , doch heeft naderhand weinig oorlogsrampen meer onder- gaan. Zelfs onder de overheerfcbäng bloeide zij door bin- nenlandfchen koophandel , allerlei fabrieken en ambachten , meer dan de meeste HoUandsche fteden. De oogst van 181Ö elders mislukt zijnde , terwijl die in Friesland over ’t alge- meen gnnftig geweest was, verlevendigde znlks de koren- niarkt van Leeuwarden buitengemeen ; de boeren der otn- ftreken kwamen hier hnnne waren afzetten, en Hannen over- vloed befteden , hetwelk vooral de goud. en zilverfmeden deed Digitized by Google 384 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. deed welvaren. — Er zijn thans nog kalkbranderijen , fteeu- en pottebakkerijen , zeepziederijen , loojjerijen, lijmkoke. rijen , olie- , koren- , pel- en houtzaagmolens , enz. Dokkum, eene kleine ftad ten noorden, vier uren van Iseuwardcn , lag voorheen aan een’ zeearm, her Dokku- mer-diep genoemd, die federt 1728 bedijkt is, zoo dat de zee thans ruim een uur van daar verwijderd is; echter ge- leidt er nog eene vaart, met fchoone fluizen voorzien, derwaarts , waardoor fchepen van zekere grootte aan de ftad kunnen körnen, Met Leeuwardcn heeft zij 00k door eene trekvaart gemeenfchap. De buitenlandfche handel, voor- maals hier zeer bloeijend , is aanmerkelijk vervallen ; er wordt echter nog veel in rundvee, in de beste Friesche kaas , en wol gehandeld ; 00k wordt er zout geraffineerd. De bevolking der ftad bedraagt 3600 zielen, Zij is de oud- fte van Friesland, en zou volgens fommigen reeds in ’t jaar 240 na C. G. gefticht zijn , waarvan men echter natuurlijk geene befcheiden heeft. De bekende bonifacius, Apostel der Duitschers genoemd, werd nabij deze ftad in 754 door de Heitknsche Friezen doodgeflagen. Er zou van hem nog een eigenhändig gefchreven boek. der Evangelien te zien ge- weest zijn , doch beftaat nu niet meer. In 1 572 werd Dok- kum door de Spanjaarden ingenomeii, half uitgemoord cn verbraud, waarbij wel 400 huizen in de asch gelegd werden. Deze plaats heeft boven andere zwaar gedeeld in de oniangs heerfchende ziekte. — Dokkum ligt zeer hoog, en is met fchoone korenlanden omringd. Het ftadhnis is een deftig ge- bouw, Te Dokkum zijn onder anderen de groote regtsge- leerde ulrik huber , de gefchiedonderzoeker l. van aitze- ma , de dichter ernst willem. higt geboren , en de deugd- zame d. r. kamphuizen befloot er zijne moeijelijke loopbaan. Onder de dorpen en vlekken van Oostergo verdienen mei- ding: Zwickern of Zuichem, hoezeer flechts een gebucht, als ge- Digitized by Google F R I E S L A N D. 385 geboorteplaats van den beroemden viglius van aytta ; Jel- sum , waar de zelfdenker balthazar bekker het eerfte levens- licht zag, beide nog in de grietenij Leeuwarderadeel ; Korn - jum , met een lusthuis , waarop de Friesehe Edelen verga- derden, om met den eigenaar, duco martena, het Spaan- sche juk aftewerpen; Fenverd, met 1000 inwoners, hecwelk den naam aan de grietenij Ferwerderadecl geeft ; Hallum met 1850 zielen; Hohverd, een groot dorp met 1470 zielen, in eene korenrijke ftreek; IVierum en Engwierum ; Buiten- post ; Kollum , met de onderhoorigheden bij de 2000 zielen , in eene aangename ftreek, en door een kanaal met de Dok- kummer - vaart gemeenfchap hebbende; men heeft er eene bloeijende wekelijkfche markt, en groote jaarlijkfche paar- denmarkten ; in vroeger’ rijd was er eene Latijnsche fchool , en de plaats was in de zestiende eeuw als militaire fteliing bekend; Gerkensk/ooster met bijna 700 inwoners; Bergum , een groot en fchoon dorp met bijna 1200 inwoners, om- ringd van aangename buitenplaatfen , bosfchen en wandelwe- gen : digt daarbij ligt eene heide , en het vischrijke Bergu- mermeir , gelijk in deze geheele grietenij Tietjerksteradeel ,- die bijna het hart van Oostergo beflaat, vele meiren vol visch gevonden worden. Bergum heeft 00k eene goede jaarlijkfche paardemarkt. Nyega , Noorder- en Zuiderdragten , twee dorpen , die te zamen wel een unr lang zijn , bijna 3000 inwoners teilen , en thans ddne kerk hebben , aan de grenzen van Zevenwolden , tusfchen de veenen (de veendor- pen zijn doorgaans fterk bevolkt) , doch tevens van bouw- en weilanden omringd, waarvan veel hooi gewonnen wordt. Hier zijn vele Doopsgezinden. Rauwerd, Oostermeer, in de- zelfde grietenij , een klein dorpje , voorheen bloeijend door de veenen , doch zieh thans , gelijk verfcheidene omliggende dorpen, met de linnenweverij gendrende. Grouw met 1640 inwoners, in den zuidwesthoek van bet landfehap, tusfchen B b kos- Digitized by Google 386 BESCHR1JVING DER NEDERLANDEN. kostelijk weitend , meiren en moerasfen gelegen , waar men voorheen flechts te water kon körnen : vroeger was er zeer veel fcheepsbonw : er wordt nog met boter en tonnevleesch gehandeld ; If'arrega , digt bij een naar dat dorp genoemd QVarregaster) drooggemaakt meir, en andere meer. II. IVestergo , waar de fchoonfte en vruchtbaarfte bouw- en weilandcn zijn, en de meestc handel en lfchecpväart gedreven wordt , beflaat de westkust van Frit slatuJ. De Reden daarin zijn : Harlingen , Fra- nc ker , Boisward , Sneck , IJlst , Stavorcn , I linde- lopen en Workum ; en de negen grictenijen: Menal- dumadccl met 5917, Franekeradcel met 3095, Bar- radeel met 4486 , Baardcradcel met 3774 , lleti- naarderadcel met 4748, fVonseradcel met 8127, Wijmbritieraded met 6375, Ilemelumer Oldephacrd en Noordwolde met 2550, en het Biidt met 5860 inwoners , te zamen 42,932 op het platte land. Harlingen, voorinaals in rang de zesde, doch in aanzien, bevolking en welvaart zekerlijk de tweede der Friesche He- den , aan de noord westkust der Provincie , met 7640 inwo- ners. Zij werd in het jaar 1234 eerst uitgelegd en met ftads voorregten voorzien , zijnde te voren een dorp ge- weest-, aan de beide fitmilien harliger en ham toebehoo- rende. In 1469 werd de (lad in de burgergefchillen door die van Franeker geplunderd, en in 1472 brandde zij bijna geheel af. Harlingen is de voornaamfle zee- en handelftr.d van dit gewest , met eene haven , die in twee groote kom- men (ladwaarts inloopt (men moct echter de zware fchepen in zee ontteden). Hier, en 00k op andere plaatfen der llad , vindt men fchoone gebouwen ; vooral munten de groo- te kerk , het (ladhuis , het gebouw der gewezene Admirali- tät van FHcsland, en eene aanzienlijke febeepstimmerwerf uit , \ \ Digitized by Google F R I E S L A N D. 387 uit, waarop thans vele fchepen gebouwd, en degene, wel- ke met fchade de Zuiderzee inloopen, her (leid worden. — Her verlies der Admiraliteic , en de ftremmmg van den zee* handel heeft de (lad zeer benadeeld , die echter thans weder herleeft. Vrij groot is haar handel in vlas, bennip, bout, pik , teer , enz. vooral in granen , boter en kaas op Enge- land. Hier komt veel hout , pik , hennip en andere Oos'r- zeesche waren aan , en worden door de Provincie heen ver- zonden. Er zijn olie- en houtzaagmolens , zoutketen en branderijenr men vervaardigt er zeildoek, het zoogenaamde Harlinger hont., garen, en buiten de (lad zijn fteenbakke- rijen en kalkovens, meer dan ergens in Friesland. Er ü veel visfcherij in de Zuiderzee, doch eigenlijk bij Harlin- gen niet ; de visch wordt door lieden aangebragt , die eldcrS en längs de zeekust in gehuchten wonen , of aan den voeti des dijks. De Zuiderzee is anders voor de (lad eene ge- vaarlijke nabuur, en heeft weleer geheele ftukifen van haar afgefpoeld , zoo dat men dit gebrek deels door zware dij- ken heeft moeten voorkomen, deels door de uitlegging en inlijving van het dorp Almenum vergoeden. ' Men vindt hier vele vermögende Doopsgezinden. Harlingen is het vader* land van den als gefchiedfdhrijver , dichter en ftaatsraan uit- muntenden s. werden , zoo als coccejus , noodt , a. schulting , albert SCHULTENS , T. HEMSTERHUIS , VALCKENAER , B. VOORDA , eOZ. Aan Utrecht fchonk Franeker van eck en Wesseling, vi- tringa, vENEMAt v. huber, en andere nennen verkozen op deze planes , in wedrwil der fchitterendfle aanbiedingen , te blijven. Nog heeft Franeker den vermaarden c. coop- mans en j. mulder opgeleverd , beide door hunne fchriften vermaard. Reeds onder de eerfte Hoogleeraren muntte de zoo geleerde als gemntigde drusius uit. Hei gebouw en de kerk der Acadcmie , de bibliotheek, de fnijkaraer , het fcheikundig Laboratorium , en de plantentuin muntten in be- kwamen aanleg, doordien alles in een kort beflek bijeen was , boven alle andere ’s lands Hoogefcholen uit. Doch deze nuuige flicht ing werd, even als die van Harderwijk, door een willekeurig befluit van den overweldiger buona- PARTE in iSii afgefchaft, maar in 1815, in den vorm van een Athetteum , welks bloei door de nationaliteit der Friezen pp den duur gehandhaafd wordt, herfleld. De zeer goede bibliotheek en gebouwen werden aan het Atheneum gege- ven. — Voorts dryft Franeker nog eenigen handel in koren; men maakt er fäyet , en buiten de flad zijn fleen- en paune- bakkerijen. De vyandeling op den ftadswal is zeer aange- naam, en heeft een fchoon uitzigt. Franeker lige aan de trekvaart tusfehen Harlingen en Leeuwarden. Hier is het beroemde Planetarium van den Heer eysinga , door Z. M. den Koning gekocht, doch met onbekrompene milddadigheid aan den voormaligen eigenaar tot aan zijn’ dood toe gelaten. . Bohrard of Bohverd , eene , oude en kleine , doch vrij nette flad, omtrent midden in IVeuergo , met bijna 3550 inwoners , die zieh meest met de vervaardiging van fayet , den binnenlandfchen handel in boter, enz. gendren , waar- toe de vele vaarten , die hier te zamen loopen , goede ge- legenheid geven. Oudtyds was de handel van meer belang. Digitized by Google FRIES LAND. 389 en de plaats was eene Hanzeftad. Önder de gebouwen munt de kerk, en in dezelve de fraaije en rijkverfierde predikfcoel, en voorts het ftadhuis uit, hetwelk van buiten met fieraden een weinig ©verladen is. Hier leefde in de zeventiende eeuw de beroemde Friesche volksdichter cys- bert japiks of Jacobs als fchoolmeester , voor wien in 1823 in de Hervorinde kerk een marineren borstbeeld met veel fraank op een voetfcuk geplaatst , en door liefhebbers der oude volkstaal plegtig ingewijd is. Sneek (in ’t Boerefriesch Snits) , eene ruitne en bloeijen- de koopftad, in de gedaante van een’ onregelmatigen drie- hoek , met 6380 inwoners , die de grootfte boter- en kaas- markt van Friesland bezitten. De omftreken zijn laag en moerasfig, en in de nabijheid zijn verfcheidene meiren , onder anderen het vrij groote Sneekermeir. Men heeft er twee kerken. In de groote is de vermaarde , doch wreede Friesche Zeefchüimer lange pier begraven. Ook hier zijn vele Doopsgezinden. De find heeft in 1825 meer dan eeni- ge andere van de heerfchende zlekte geleden. IVorkum , eene opene ftad , een vierde uurs van de zee waarmede eene lange haven de gemeenfchnp onderhoudt, en te midden van verfcheidene vischrijke meiren en vruchtbare weilanden, met 3250 inwoners, beftaat Hechts uit ddne lan- ge ftraat of gracht , zonder zijftraten , heeft tamelijk veel’ fcheepsbouw, en fchelpkalkbranderijen. Aan de zee liggen verder zuidwaarts de twee kleine fte- den Hindetopen en Stas’oren. Eerstgenoemde , eene opene ftad, die bijna 1300 inwoners telt, wordt van drie zijden door de zee omgeven, en moet dus door zware dijken in ftand gehouden worden. Zij heeft zeer-veel in oude partij- fchappen en door den brand des jaars 1500 geleden , en is daardoor tot de tegenwoordige laagte gekomen. De inwo- ners, waaronder ook eenige Doopsgezinden, gen£ren zieh - B b 3 van / Digitized by Google 390 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. van de zeevaart , en zijn in taal en kleeding, die zy nog van hunne voorouders ongefchonden bewaard hebben , van de overige Friezen onderfcheiden. De welvaart Ls er zeer vervailen. Stavoren , de oudfte , en oudtyds , zoo men wil , de hofftad van Friedand, tegenover Enkhuszcn , dreef ook voorheen bloeijenden koopbandel; dan tegenwoordig is de plaats diep vervailen , en telt naauweiijks 600 inwoners , ter- wiji de hooge zee hier geheele ftukken van ’t ftrand fpoelu De zandplaac Vrouwczand ligt in zee een eind wegs van de (lad , en is thans min droog dan voorheen , doch heeft tot vervat van den koophandel, uit hoofde van den afftand, weinig bijgedragen ; maar de geweldige overftroomingen , de vexnieling door de Spanjaarden in 1572 , en de opkomst van andere plaatfen hebben Stavoren zoo diep doen zinken , dat aldaar thans byna niet dan arme licden wonen. IJlst of llu (bij de boeren Driltt) , een half uur van Sneek , heeft ruitn 1100 inwoners: het is onbemuurd, doch heeft ftads- tegten, en is door den bloei van Sneek zeer vervailen. Er zijn hier nog eenige fcheepstimmerwerven. Het plaatsje ligt aan het water de Gceuw,. Op het platte land van JVeuergo vindt men voomamelijk de volgende dorpen en vlekken : Molbverum , met niet meer dan 400 inwoners , doch van ouds merkwaardig uit hoofde der zonderlinge fpraak , kleeding en levenswyze der inwo- t ners, die geheel van de naburige landlieden, zelfs van de reeds zoo zonderlinge Hindelopers, afwijkcn. De huizen flonden er zoo verward onderödn , dat men het den Friesc/ien doolhof pleeg te noemen,. en een vreemdeling er naauweiijks teregt kon komen. 766 was het vöör vyftig jaren ; thans heerscht Cr nog wel verwarring, doch er is zoo veel ge- floopt , vervailen en veranderd , dat het geen doolhof meer kan genoemd worden. Ook begint de kleeding meer naar de algemeene Friex/u te werden gefchikt: Hechts eenige vrou- wen Digitized by Google F R I E S L A N D. 391 wen volgen nog de Hindelopers na. Het dorp ligt tuslcheu Stavoren en Hindelopcn, in den zuidweschoek des kwartiers, binnendijks, op een fchiereiland door de zee en eenige mei- ren omgeven , waarvan er echter twee bedijkt zijn. In de bloeijende tijden der fcheepvaart waren de mannen hier « ' ’ • * meest altijd van huis. Warm , een half uur van daar; hct dorpje Schorl, bij ’t welk men den berg 't roode kltf ziet. Koudum , met rijke korenvelden boven op de terpen; Balk , met houtteelt en graanbouw» Heeg, aan het Heegermeir, waarin de inwoners paling vangen , en die wijd en zijd naar Holland en ze(fs naaf Engeland verzenden; Makkum, aan de zee , een aanzienlijk vlek met 1680 inwoners, nit eene lange ftraat beftaande, wanr men zeevaart, zoutketen, knlk- ovens, (teen- en pannebakkerijen aantreft, doch verminderd ten gevolge van het vervni der Friesche vrachtvaart; Berli- n kirn , voormaals aan zee gelegen , vöör dat het Bilde , eepe aauzienlijke ftreek nieuw aangewonncn land ten noorden van die kwartier , bedijkt was , thans nog bekend door zijne paardemarkten ; Kormeerd , Surig, Wommel , Miedum ,~x Pie- ter sbie rum , Oosferbicrum , waar een voorname paardemnrkt is ; hct Bilde zelve (oud en nieuw), met deszelfs bedijkee pdders, heerlijfee wei- en korenlanden, en Vrouwenbuurt en Vrouwcnparachie (1690 inwoners), St. Zinna en St. Jacob op het Bilde, drie fchoone: dorpen; Wieuwert , een ge- hncht , doch bekend als verblijf van de gezinte der Laba- disten in de zeventiende eenw, onder welke 00k da be- roemde anna maria sciiuurmans behoorde , welke daar 00k geftorven is en wier graf men er vertoont. Hier is een grafkelder, waarin de lijken niet vergaan, maar opdroogen. Witmarsam, tusfehen Harlingen en Bolsward, waar de be- roemde menno simons, ftichter van de broederfchap der Doopsgezinden , weleer Rooinsch Priester was, doch die Bb 4 kerk Digitized by Google 393 BESCHR1JVING DER NEDERLANDEN. kerk in 1536 verlier. Hier ftond 00k weleer her ftamhuis des oud-adeiijken geflachts van aylva. III. Zaerrwolden draagt den naam naar de bos- fchen , die het meer dan de twee andere landftreken heeft; er loopt door het midden van dit gedeelte des lands eene reeks läge zandheuvelen. Ook vindt men er zeer veel veenland en veenplasfen. Dit kwartier beflaat zoo vvel de zuidoostkust , als de binnenlanden der Provincie , en heeft flechts ddne flad, Sloten , doch den grietenyen, Utingeradeel met 3151 , Dingverden met 0179, Doniaverstal met 0198, Ilaskerland met 4995, Schoterland met 7497, Lernst er land met 3995, Gaasterland met 2928, Op- sterland met 908t, Ooststellingwerf met 33*1, en Weitst ellingw er f met 7408 zielen, te zamen 46,743. (Deze opgave van bevolking, gelijk mede die der beide vorige kwartieren, is officieel, doch flech'.s van 1. Januarij 1825, en dus vödr de vemielende ziekte van 1826, die zoo velen in ’t graf heeft gefleept.) Sieten is zeer klein , en telt niet meer dan 750 inwoners ; het ligt rondom cusfchen meiren en andere wateren, zoo dar het in vroegere tijden zeer fterk was. Wijkel, een kwartier uurs van Sloten , alwaar de groote vestmgbouwkun- dige, koehoorn, vauban’s tijdgenoot en mededinger , in de kerk begraven ligt. Voorts heeft Zevenwolden eenige zeer aanzienlijke vlekken en dorpen , waaronder de Lemmer , aan de Zuiderzee , met fcheepsbouw en 2280 inwoners , waar zeer veel doortogt is van fchepen en reizigers , die uit Hol- land naar Friesland en Groningen gnan ; dagelijks körnen hier beurcfchepen van en naar verfchillende oorden af en aan. Het Digitized by Google FRIES! LAND 393 Het Heerenveen , een zeer bloeijend vlek midden cusfchen de hooge veenen , met vele aanzienlijke huizen en iuscplaat- fen, eene regtbank en 1420 grooiendeels welgeftelde inwo- ners (*) , bij welken veel weelde heerscht, en voo“i des winters vele partijen van vennaak plaats hebben , waarora het waarfchünlijk den bijnaam van Friesche Haag yerkregen heeft. De Joure , een zeer aanzienlijk vlek met 2320 inwoners, in het westen des kwartiers tusfchen meiren en veenlanden ge- legen. Akkrum en Oldeboorn , twee dorpen, het eene met 750, het andere met 1050 inwoners, aan he: rivie.tje de Boorn. Gorredijk , een vlek, waar zware hndel in boek- weit gedreven wordt, met 1470 inwoners. Welcer was , hier het vorftelijk lusthuis Oranjewoud, met fchoone wan- deldreven , door albertina agnes , docluer v:n FreoeaiK hendrik, en echtgenoote van Graaf willem freder u , aan- gelegd, doch is na 1795 ge.loopt, en bet heerlijk boom- gewas 00k meestal verkocht cn gehakt. Het overfchot van ’t planefoen draagt nog den oud-n naam. fVolvega , w.ar de groote Nederlandsche fiaatsman en dichter o. z. van hä- ren zijn leven in letterkundi^e rust ei.ieigde, welke lartfte nogtens door allerlei hem berokkende rampen , onder ande- ren een geweldigen brred , die zijne bcekerij verteerde, niet weinig gef.oord werd. Hier fchreef fcij zijn onfterfei jk hel- dendit’it de Geuzen. Voor de Friesche kust vindt men de eilenden Amelr.nd en Sch'.ermomikoog , waarvan het ecrf.e rr.ia 2000 inwoners, en de drie dorpen Hollum, Ealium en Nes bevat, en voor- heen (*) De Heer Graaf van hogendorp fchat in ziJne Bijdragrn tot de Haishonding van Staat (V. D. 2. St. bl. 248.) de bevol- king van Heerenveen op vijfduizeni zielen. Hier tnoet een mis- verftand plaats liebben: want de mj} fcbriftelijk medegededde of- iieicle opgave in den tekst komt 00k met andere berigten overeen. Mislcbien beduelt de Graaf de geheelc , onder Heerenveen beboo- rendc ftrcck. Bb 5 Digitized by Google 394 BESCHRIJVING DER. NEDERLANDEN. fceon eene sowereine Heerlijkheid van de Heeren van cam- minga was , thans lands-doraein is , met duinen en weilanden. ScUermonnikoog heeft flechts ddn dorp, en telt niet meer dan 1000 inwoners. De ingezetenen der beide eilanden gendren zieh meest van de vischvangst , en zijn in de cijden van de fluiting der zee aamnerkelijk verarmd, Schier mon- nikoog drijft nog eenigen zeehandel. De Zuiderzee heeft bij hare vonning ook deze eilanden van het vaste land afge« fcheurd. $ • 1 XV. Digitized by Google O V E R IJ S S E T„ i 395 I XV. DE PROVINCIE OVERIJSSELi De Provincie, of voormalige Heerlijkheid Overijs- scl grenst ten Noord westen aan Frieüand , tenNoord- oosten aan Drenthc, ten Oosten aan de Duitsche \ _ : j landen van Bentheim en Munster ( Hanoversch cn P musisch) , ten Zuiden aan het Gelder sehe kwartier van Zutphcn , ten Westen aan den IJssel , die het van Gelderland fcheidt, en aan de Zuiderzce. De lengte wordt (van het Zuidoosten naar het Noord- westen) op ruim ao , en de breedte (van het Zuidwesten naar het Noordoosten) op io 1 12 uren gerckend, doch ten Noorden is het landfehap zeer naauw tusfehen de Zuiderzce en Drenthc ingedron- gen , cn beflaat niet veel meer dan twee uren. De oppervlakte kan berekend worden op 62 Duitsche Vierkante mijlen. De grond is meest zandig of veen ; men vindt er dus vele moerasfen, en het veen le- vert eene menigte bevvijzen van vroegere omwentc- lingen op, niet alleen onderaardfehe boomflammen , wier toppen alle, zuidoostwaarts gekeerd waren , en dus van eene overftrooming getuigen ; maar 00k eene walvischrib , bij Oldenzaal gevonden , en vele ver- fleeningen. Bij den IJssel, doch niet vorder dan een uur van dien vloed , is kleigrond , waarfchijnlijlc een gefchenk der rivier , en daar , alsmcde längs de zec , is goed bouw- en weiland ; omtrent het laatfle fiaat het beröemde Mastenbroek tusfehen den IJssel , het Digitized by Google 39« BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. hct Zwarte Water en de Zuidcrzcc (in 1363, doch waarfchijnlijk , volgens deskundigen, te vroeg be- dijkt) , en vele plaatfen in de ftreken van Vollcnho- ven , met de beste weilanden van ons vaderland ge- lijk. Door de overftrooming van 1825 overdekt , is het daaruit met vernieuwde vruchtbaarheid te voor- fcliijn gekomen. Het Kamper - eiland is mede een der vruchtbaarfte oorden. Eiders nogtans is de wei- de fcbraal, en de gemeene weiden , die zieh geheele uren verre uitfirekken, en zeer onvrucbtbaar zijn, beflaan de laagfte gedeelten der talrijke onbebouwde velden.: overmaat van regenwater doet dus hier de- zclfde nadeelige werking als clders gebrek aan be- fproeijing door de hoogte, welke de landen voor het water der rivier ontoegankelijk maakt. De vry aanzienlijke afhelling is van het Zuidoosten naar het Noordwesten. Bergen vindt men niet, dan eene reeks heuvelen , die het midden der Provincie , van het Zuiden naar het Noorden , doorfnijden en Hechts op twee plaatfen zljn afgebroken ; de Lcmekrberg , daartoe behoorende , is ruim aoo voet hoog. Oost- waarts is nog eene kortere keten van heuvelen. Nog- tans veroorzaakt de nabijheid van de Zuidcrzcc en den IJsscl , die te meermalcn de bijgelegene landen overflroomt , en de veenplasfen in het midden en Oosten der Provincie , zoo wel als de naburige van Drtnthe , eene doorgaans vochtige luchtsgefleldheid , die echter geheel niet ongezond is ; integendeel kun- nen fommige ingezetenen van dit gewest zieh rnoeije- lijk aan de Ilollandschc lucht gewennen, hetwelk met Holländers omgekeerd het geval is. In wefirwil de- zer Digitized by Google 397 OVER IJ SSE L. zer gezonde luchtftreek is het land , naar evenredig- heid van andere gewesten , niet zeer bevolkt (*) , waartoe de vele onvruchtbare en getneene gronden wel het meeste bijdragen. Immers de opgave van ’s lands gefreldheid heeft ons dit reeds getoond. Hierbij komt gebrek aan mest ; want zoo de zand- gronden daarmede wel voorzien worden , geyen zij goede oogften. De voornaamfte voortbrengfelen zijn boekweit, rogge , tarwe op de klei , aardappelen (doch niet genoeg tot eigen gebruik), verfcheidene groenten en boomvruchten , en veel turf. In het kwartier van Vollcnhove en omftreeks Maitenbrock zijn läge veenen, en de veenplasfen, welke in dit kwartier gedurig toenemen , zijn in meer dan een op- zigt vry fchadelijk, — De hooge veenen tusfchen de Vecht , de Drentsche grenzen en elders zijn veelal door gebrek aan vaarten onbruikbaar, vooral ten Zuiden der Vecht , en ten Oosten der Regge. Doch met loffelijken ijver heeft men zieh federt eenigen tijd toegelegd op het graven van kanalen , waaronder de Dedemsvaart , het werk der Heeren van marle en den Baron van dedem tot den berg, uitmunt.; dezelve valt te Hasselt in ’t Zwarte Water (f). In de afgebrande bovenkorst der hooge veenen (welke brand den ^ecr onaangenamen veenrook, die fotji- tijds (*) De 162, 791 inwoners zijn over 6z Vierkante raijlen verfpreid, mnken dus 2652 voor elke Duiische Vierkante mijl : in Holland is dit getal boven de 4000. (t) Zie daaroratrent de belangrijke berigten van den Gra- ve van hogendorp , Bijdragen tot de Huishoudtng van Staat , V. D. 2. St. r Digitized by Google 398 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. tijds hct zonlicbt cfoet tanen , veroorzaakt) komt de boekweit zeer goed voort. Hout is er geheel niet overvloedig ; de eikenfchors , tot run dienende , plagt echter veel naar Engeland te worden uitgevoerd , en is nog een voortbrengfel van eenig belang voor dit gewest. Niettegenftaande de vetheid der Masten- broeker weiden, is echter de uitvoer van horenvee naar eldcrs althans van geen belang. Hetzelve heeft op vele plaatfen geen hooi , en moet zieh met ftroo , aardappelen, wortelen, enz. voeden. In die ftre- ken, vooral in Tventhe , is het rundvee dan ook zeer klein. In 1817 fchatte men het aantal runde- ren op 66,884., dat der paarden op 12,700, der fehapen op 91,980, en der varkens op 14,957 Ituks. — Klein wild valt er overvloedig in de fchaars bewoonde binnenlanden; de hazen zijn er zeer talrijk , en de konijnen worden geheel niet ge- acht; men zockt die uitteroeijen. Men vindt er vosfen, bonfems en Otters (laatstgemelde niet tal- rijk). Ook wild gevogelte vertoeft hier in menigte , vooral patrijzen ; houtfnippen zijn er zeldzamer , en korhoenders worden enkel in het noordelijkst gedeel- te naar de Drentsche grenzen gevonden. Watervo- gelen zijn er, uit hoofde der hoogte, minder dan in andere gewesten, en, wegens de toenemende be- bouwing en vermindering der plasfen , niet zoo veel als in vroegeren tijd. Aan riviervisch is overvloed, en de kustbewoners der Zuiderzee gendren zieh met voordeel van het vangen van zeevisch. De rivieren van Overijssel zijn : de reeds meerge- melde JJssel , die bij Kämpen met verfcheidene mon- den I I Digitized by Google 399 OVER IJ- S S E L. den in de Zuiderzee valt , en door overftroomingeti veel nadeel doet , vooral federt de verlaging van den Stiippelingsdijk bij Deventer (die ter lengte van aaa Rhij nlandsche roeden tot eenen overlaat gemaakt is) en van een gedeelte van den Lijmer sehen Rhijndijk. Deze nadeelen zijn zekerlijk niet met zoo vele on- lieilen en gevairen verzeld als in de Betuwe , doch aan den anderen kant te grooter , doordien het water zelden de dijken doorbreekt , maar overstroomt , en dus van de oppervlakte weinig bevruchtend flib met zieh voert. De andere rivieren zijn : de Fecht , die uit Munsterland' door het Bentheimsche komt, en, aldaar met de Eems door een kanaal vereenigd zijn- de , gelcgenheid tot binnenlandfchen handel tusfehen Zwol en Munster geeft: haar loop is bogtig, en des winters zeer fterk, zoo dat alsdan de dijken door den grooten toevloed van water dikwijls be- zwijken , doch des zomers is zij zeer laag : dezelve valt in het zeer bevaarbare Zwarte Water , ’t welk , uit vier voorname en eenige mindere Wateringen in de nabijheid van den IJssel ontfpringende , noord- waarts voorbij Zwol in de Zuiderzee valt; de Reg- ge , die uit de Schipbeek beneden Ommen in de Vecht , en de Schipbeek , die bij Dev enter in den IJssel valt ; de Dinkel , aan de Munstersche grenzen; voorts het Meppeler-diep , waarop veel turf vervoerd wordt , en dat in het Zwarte Water valt, en eenige andere beekjes , die doorgaans den naam van Aa ( eau , wa- ter) dragen, en naar de namen der plaatfen, die zij voorbijvloeijen , onderfcheiden worden. Wat de gcschicdenis van Overtjssel betreft, dit ge- Digitized by Google 4oo BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. gewest kwam van de tiende tot de vijftiende eeuw - onder het Sticht van Utrecht , en, werd het Oyer- sticht genoemd. In 1046 kwam D ey enter , en in 1086 het GraafTchap Islagouwe of de benedcn-IJsscl door keizerlijke giftbrieven aan de Utrechtsche kerkvoog- den. Tw ent he en de andere gedeelten des lands vielen hun achtervolgens in 1248, 1331, 1407 en 1452 ten deel. De veelvuldige oorlogen der Utrechtsche kerk- voogden hadden dus 00k gedeeltelijk invloed op Overijssel , en mogelijk heeft de omftandigbeid , dat het eene afgelegene , en dus verwaarloosde Provincie van een ander gebied was , vvel iets tot de gering- heid der bevolking, en den minderen bloei van het gewest in vroegere tijden bijgedragen. Doch de zee- en rivierfteden Kämpen , Zwol en Deventer namen , ten tijde van het Hanzeverbond , opgerigt in het tnidden der dertiende eeuwe, aanmerkelijk toe in koophandel en vermögen. In 1528 onderwierp dit gewest zieh, gelijkelijk met het Neder - Sticht , ten gevolge van den langen oorlog met Gelderlandy aan Keizer karel V. als Heer der Ncderlanden. Ver- volgens trad het gedeeltelijk door overreding, ge- deeltelijk door geweld van den toen nog ftaatsgezin- den Groninger Stadhouder rennenberg (die De- venter en Kämpen Heilig belegeren moest), de Ut- rechtsche Unie in 1579 bij. In 1672 gaf het gewest zieh, zonder noemenswaardigen tegenftand, aan den Bisfchop van Munster over, en bleef tot 1674 be- zet. De Provincie , weder bij de Unie aangenomen zijnde, verleende den Stadhouder meerdere regten, die na het ftadhouderlooze bewind, in 1747, aan Prins Digitized by Google 401 0 V E R JJ S S E L. Prins willem IV. werden opgedragen, doch in 1787 zeer vcle gefchillen deden ontftaan, daar Oyer- ijssel gelijkelijk met Holland , Groningen , en een gedeelte van Utrecht , de voorregten van den Stad- houder zocht intekrimpen. Dan bij de nadering der Pruissen voegde zieh de Provincie , zonder flag of ftoot, bij den wil van de meerderheid der gewesten. Overijssel heeft drie eigenlijke deden , vierenvijftig fchoutambten , en zendt vier leden naar de tweede kanier der Staten-Generaal. Van ouds her waren hier drie kwartieren, even als in Gelder latid , natnelijk Salland (misfehien land der Saliers , een gedeelte der Franken , toen waar- fchijnlijk aldaar gevestigd) längs den IJssel en het Zwar- te Water , Vollenhoye , aan de zeekust, en Twenthe binnenslands gelegen. Naderhand (onder de Fransche regdring) werden er drie Arrondissementen gevormd , Deventer , Zwo Ile en Almelo, doch op 24. Novem- ber 1815 herftelde Zijne Majesteit de oude lands- veideeling, alleen met dit onderfcheid, dat het ge- wezen hoogfehoutambt Hassclt , dat te voren onder Salland behoorde , thans onder Vollenhoye is gebragt. 1. KWARTIER VAN SALLAND. Hetzelve bevat de drie groote (leden Deventer , Zwolle (thans de hoofdplaats van het gewest) en Kämpen , benevens zes kleine , Gramiber gen , Har- denberg , Ommen , Wilsum , Graf hör st en Genemui - den , voorts vijftien fchoutambten. Deventer , eene der drie voornaamfte (leden van Overijs- sel , en voormaals de eerfte in rang , lige op een’ verheve- C c nen Digitized by Google 402 BESCHRIJV1NG DER NEDERLANDEN. neti grond aan den IJael, waar de Schipbeek in dezelve vale , doch wegens de meerdere hoogte door eene Anis gefchut wordt , en eene ijzergieterij aan den gang houdt , drie nren ten noorden van Zutphen. Zij is thans eene ves- ting van eenig belang , die ook oudcijds vcle wisfelingen der i'ortuin heeft doorgellaan , d^r zij de oudfte flad van dit gewest is. ln 882 werd zij door de Noormannen ver- ■* brand; in 1334 brandden weder twee derden der (lad rf. ln 1457 werd zij door Ilertog filips I. van Bourgond'-c belegerd, en, zoo men wll, in 1495 eene vrije Rijkstlad. In 1510 verdreef de bnrgerij den Hertog van Gelder van hare muren. Omflreeks en vdör dien tijd was Devcntcr bene aanzienlijke Hanzertad , die grooten koophandel dreef. In 1579 nam rennbnberg haar voor de Staren in, doch in 1587 verried haar de Engtische bevelhebber Stanley aan de Span aarden, tot in 1591 Prins maokits haar na een kort beleg weder op de Staatschc zijde bragt. In 1672 viel zij met de ganfche Provincie den Munstersoken in handeh. In 1813,, door; de Erotischen . in haait verllerkt zijnde, leed zij eene blokkade van de zijde des Nedcrlandschen landftorms , van November 1813 tot April 1814, wanneer zij nog flechts ten gcvolge der Fransche ftaatsomwenteling overging; de burgerij leed daarin niet zeer veel , doch de fraaije omllre- ken en wandelingen , vooral de IVorp , uit zware boomen beftaande , werden deerlijk verwoest. De flad is digt be- timmerd, en telt 9540 inwoners. Er zijn twee Hervormde kerken , de groote of Lebuinus- en de Bergkerk. Eerstge- melde, een groot en zwaar gebouw, heeft een’ hoogen toren met een klokkenfpel. De Bergkerk, op het hoogfte der (lad llaandc , kan van zeer verre gezien worden. Vier pleinen vindt men hier , de Brink , de Nieuwe Markt , de Stroomarkt en het Groote Kerkhof. Het marktveld de Brink is zeer uitgeftrekt , beflaande de geheele breedte der ftad, doch Digitized by Google 403 . 0 V E R 1J-S.SE L. doch onregelmatig gebouwd. Men heeft daarop de groote , doch ouderwetfche ftads-waag. Er is veel welvaart en ver* tier in deze ftad, vooral door den handel per ns mec Duitschland en vervolgens längs den IJssel; men doet er in alle foorten van tabak, wijn, koffij en andere coloniale goe- deren , granen , leder , enz. en er is eene ijzergiecerij , waarin het ijzeröer of erts, hetwelk raen in den omtrek der ftad zelve vindt , tot kagchels , potcen enz. bewerkt wordt. Buicendien zijn er vele fabrieken en trafieken, eo men vindt er fchatrijke huisgezinnen. Het Deventcr-bter en de Dffvrttfer-koek zijn bekend. De ftad heeft ook eene doorluchtige fchool of Atheneum met vijf Hoogleeraren , door haar in 1630 uit een legaat van anna twickelo opge- rigt, en thans mec een gedeelte der Hurderwijksche boek- verzameling verrijkt; eene ceeken-aeaderaie , een natuur- en fcheiknndig genootfchap, en nog andere wetenfchappelijke vereenigingen. Reeds voorheen (in de vijftiende of zestiende eeuw) bloeide liier een Gymnasium , vooral onder Alexander hegius , leermeester van erasmus. Zij bezat voormaals het muntregt. De gcmeene weiden rondom de ftad aan beide zijden van den IJssel dienen ten gebruike voor hare burgerij. Ommen , een vervallen plaatsje met ruim 800 zielen , aan de Vecht bij de Regge ; heeft eene vrij aanzienlijke brug over de rivier , een groot uur van daar is eene fchans ; Harden- berg , ook aan de Recht , waarover mede eene brug is , en dus op den weg van Zwolle naar Duitschland , hetwelk aan deze plaats eenig vertier geeft, telt 820 inwoners; Har- denberg heeft een flot. Een brand, in den jare 1708, -ver- melde de plaats bijna geheel. Hardenberg zoowel als Om- men ligt bijna rondom tusfehen hetden en weilanden. Gram- bergen, een klein ftadje, met de onderhoorigheden 1450 in- woners teilende, in welks nabijheid in 1227 Bisfchop otto van Utrecht in een gevecht met de Drentenaars fnenvelde. C c 2 Okt Digitized by Google 404 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. Ölst met 2800 , en Raalte met 4500 inwoners , en goede nmdermarkten. Diepenveen met 2400, en IVijhe, in de vruchtbaarfte ftreek der Provincie , met 3000 inwoners , zijn dorpen en fchoutambten in dit kwartier. Wikum met 400 , en Graf hörst satt 290 inwoners, fchoon van ouds met ftads- regten voorzien , zijn niet meer dan kleine dorpen aan den IJstei, door landlieden, visfehers en mattenmakers bewoond. ln 1276 vindt men Wilsum nog in een brief van Grave ftORis V. van Holland, gelijkelijk met de drie groote fte- den , en wel als eene koopftad genoemd. Getiemuiden , aan den mond van het Zvrarte Water, heeft 1300 inwoners en aanzienlijke bezittingen , veelal uit nanwinften op de zee be- ftaande. Hier wordt veel handel in booi gedreven, en de ingezetenen maken en verzenden vele vloermatten. Zmlle , thans de grootfte en voornaamfte ßad van Over- ijssel, waar 00k de Srntenvergadering hare zittingen houdt , met 13,370 inwoners, ligt aan ’t Zwarte Water, een half uur gaans van den Jßsel, omtrent de Vecht , en heeft dus gemeenfehap met de Zuideizee, waardoor zij vrij aanzienlij- ken handel drijft, zijnde aan dien kant eene ftapelplaats tus- fchen Holland en Duitschland, hetwelk haar zelfs bij den ftilftand des zeehandeis nog goed vertier bezorgde ; zij ligt drie uren van Kämpen en zes van Deventer. Een kanaal naar den Jßsel, de Willemsvaart , bevordert ongemeen den handel der ftad, door aan de fchepen den omweg over Kämpen, de Zuiderzee en ’t Zwarte Water te belparen. De ftad is net bebouwd , zeer zindelijk , en heeft vele aanzien- lijke huizen. Zij is op verre na zoo oud niet als Deven- ter; eerst in 1233 kreeg het toenmalige dorp ftadsregten. 