title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Het Bewind in den Haag gaf inmiddels doorslaande be- wijzen, zoodanige verdenking van Engelschgezindheid niet te verdienen. „Hier, zoo meldde van DER vors omstreeks het midden van October, houdt men zich verzekerd, dat de Lan- ding dit jaar nog zal ondernomen worden. Onze toerustin- gen worden met den grootsten ijver doorgezet, en naar mijne informatiön, zijn deze vrij meer gevorderd dan in Frank- rijk 1), Zeven-en-twintig duizend man, zoo Frauschen als Bataven , moeten zich gereed maken om ingescheept te kun- nen worden: zeer denkelijk is de eerste coup op Jerland gemunt. Het zal een groote kunst zijn de desertie zoowel onder de Franschen als de onzen te prevenieren, want de soldaat over het algemeen, heeft weinig genegenheid om kennis met de zee te maken 2).” Intusschen terwijl men zich bij voortduring in gissingen verdiepte of de Landing al dan niet en op welk punt, nog v66r het einde des jaars zou beproefd worden, terwijl de staat der Finantien van de Republiek hoe lang 200 grooter bekommering baarde, dasgde eensklaps in den laten avond van 22 November, de Schout-bij-nacht ver aueıı. uit Bou- logne door den Eersten Consul herwaarts gezonden 3), voor den verwonderden blik van onze Staatslieden op. Hij kwam, zoo luidt het berigt van vAN DER GOXS aan SCHIMMELPEN- NINOR, „met ample magt en Instructie om, hetgeen wij ons verbonden hebben voor de Expeditie te leveren, bijeen te zamelen en te commanderen, en den Eersten Consul door 1) Aan ScHINMELPENNINCK, 12 October 1808. 2) Dezelfde aan denzelfde, 14 October 1808, 3) Verg. BOnaPaurE’s brief aan VER HUELL (25 Brumaire 12° jaar) en de Instroctiön betrekkelijk de organisatie der Bataafsche flottille, in de Bijlagen tot het Zeven en karakter van CAREL HENDRIK, Graaf VER BUELL, I, 178— 182, 367-869, " 15 onmiddelijke rapporten au courant te houden van den staat der zaken alhier te dezen opzigte !).” De Ambassadeur was van dien eervollen en gewigtigen last reeds verwittigd en had al dasgs te voren zijne hartelijke gelukwenschen over de be- noeming tot „Commandant en Chef der flottille te Vlissin- gen” aan VER HUBLL uitgedrukt. SCHIMMELPENNINCK twij- felde niet aan het genoegen, hetwelk dit uitstekend blijk van achting en vertrouwen van den Eersteu Consul in ver #veLr’s schranderheid, kunde en ijver, „bij alle onze Land- genooten” geven zou 2). Vuriglijk hoopte hij, dat de pogin- gen van den Vlootvoogd „ten beste van ons veeg Vaderland met den gelukkigsten uitslag mogten bekroond worden; dat VER HUELL” eens eenmaal de zoetste belooning mogt vinden in de beschouwing van het na zoo vele orkanen, behouden schip van Staat. „Mogten wij nog eens te eeniger tijd, 200 ging de Ambassadeur voort, in geruster en blijder oogen- blikken, met genoegen op de overwonnen en voorbijgegane gevaren van ons Vaderland kunnnn terugzien, en het voor- uitzigt aan onze kinderen overlaten om, in een gelukkig Land, de vruchten te plukken van zooveel zorgvolle uren, door hunne Ouders ten beste van dat Laud zoo pijnlijk door- gebragt 3)” De zending van den Schout-bij-nacht was een veelbeteeke- nend feit, en laadde al dadelijk een nieuw bezwaar op ’sLands schatkist. Want de zieuswijze van de onpractische Leden 4) Brief van den Secreiaris van Staat voor de Buitenlandsche Zaken, 28 November 1808. ° 2) raızus, Hist. du Consulat et de T’Empire, T. IV, L. XVII, p. 495. »Sur le rosa exprim& par le Premier Consul qu’on ni döp&chät un offleier distingu6 de Ia Marine hollandaise, on lni arait envoy6 le contre-Amiral vER mueı. Frappd de Vintelligence et da sang-froid de cei homme de mer,” enz. %) Eigenhandige brief van soHIMMELPENNINcK, Parijs 21 November 1808, saan den Vice-Admirsel YER HUELL te” (in blanco). Medegedeeld door Mr. A, VER BUELL. 16 van den Bataafschen Raad van Marine !), wat de middelen van uitvoering van „de beraamd wordende Expeditie tegen Eingeland” en onze daarbij te bezigen „navale magt’” betrof, moest van de eischen van den ervaren Held van Doggersbank nog al verschillen. In dezen had zomararte den Man ge- vonden dien hij zocht 2), en die van de mogelijkheid der Landing volkomen overtuigd, en naar krijgsroem dorstende, met zijne voortvarendheid en veerkracht het log raderwerk van ons Zeewezen zou weten te bezielen. Na zijne eerste gesprekken met den Consul en den Minister van Marine pecpks 9), had vER HUELL zich gehaast te 's Hage de vraag voor te leggen, op welke hij zelf een onmiddellijk en voor- barig antwoord vermeden had, teregt beseffende dat beloften hier meer dan ergens schuld zouden maken. Wanneer en waar zou het Bataafsch Eskader van de middelen van ver- voer voorzien, stellig gereed liggen *)? Het was met onze toerustingen niet zoo vlot gegaan als men VAN DER GOES had verzekerd en deze op zijne beurt, aan SCHIMMELPENNINCK had berigt. Vandaar teleurstelling en wrevel bij BonArARTE, die nu door dubbele opofferingen en inspanning moesten uitgewischt worden. Hoe ons Bewind ten gevolge van de komst van VER HUELL en van den ge- vreesden indruk van zijne mededeelingen aan den Eersten Consul, in verlegenheid was gersakt, het schrijven van den 1) «Dat de Raad der Marine, niet die vigilantie getoond heeft in de toe- bereidselen, die ik verwacht had.” van DER GoEs, 4 Dec. 1808. 2) VAN DER GOES san SCHINMELPENNINCK, 25 Norember 1808: »In goen Kabinet schünt men tot nog too geloof te slsan san de Expeditie tegen En- geland: de vrienden heben zeker met VER HUKLL niet gesproken; want die man heeft de compleetste convictie en van de onderneming en van de rewssite.” 3) »Tö geljker tijd zijn mij, meldde vr HUELL, namens den Eersten Consul im seerelesse eeuige pointen ter beantwoording opgegeven.” (11 Sept. 1803). 4) „A quelle Spoque pröcise et dans quel liew sera röunie Vescadre Balave avec les moyens de transport?” ven HUBLL man den Raad van de Marine der Bataafsche Republick, 11 September 1809. 1 Secretaris van Staat aan onzen Ambassadeur, toont het on- dubbelzinnig. „Het voornemen van voornoemden Schout-bij- nacht, zoo meldde hij 1), is om onverwijld zijn eerste Rapport over te zenden, en daarbij den staat van zaken naar waar- heid te doen kennen; dan, vermits er eenige onoverkomelijke zwarigheden zich opdoen in de uitoefening van een gedeelte der verlangens van den Eersten Consul, zullen die zwarig- heden in dat Rapport ook niet worden verzwegen 2); en dewijl het mogelijk is, dat de Eerste Consul u daarover hetzij direct of indireot onderhoudt, is goedgevonden u bekend te maken met het Rapport van ver HurıL. Doch alleen tot uwe particuliere informatie en om u in staat te stellen, onze belangen in deze voor te staan.”” Het verslag was evenwel niet »66 spoedig voltooid als men berekend had; eene hevige koorts overviel den wakkeren zeeman: zijır geneesheer beval hem ernstig alle werk te staken, en een buitengewone koerier vertrok naar Parijs met geen ander doel, dan om BONAPARTE’S ongeduld te matigen door hem van ver HuRLL's ziekte ken- nis te doen dragen, en op dien grond het achterblijven van het Rapport te ontschuldigen 2). Het leod nog eenige dagen alvorens de Schout-bij-nacht zich zoo vör hersteld gevoelde, dat hij den Eersten Consul schrijven kon. Van hetgeen hij wegens den staat van zaken had gemeld, kreeg van DER 6083 eerst daags daarna inzage, zoodat deze de klagt niet onderdrukken kon: „tusschen ons gezegd, schijnt mij de brave vER HUELL 200 niet ombrageus, ten minste zeer cau- 3) Asn schiiweurenninck, 23 November 1809. ®) Later, den 6 Deceinber, melde van DER os: sDat vEa HUELL aan den Eersten Consul geschreven heoft, dat men’hier verder gevorderd had kun- zün, is soer mogelijk, want het is maar 200.” — En imeo dagen vrooger (4 December): »Bij hot berekenen der kosten voor de exeenlie van de Oon- wentie, is wol degelijk gerekond op de manscheppen voor de vaarinigen: un zegt men, is het onmogelük manschappen 16 lovoren.” 3) Aan SCHINMELPENNINoK, 28 November, »klokke 9 uren”. 25 November: »De Heer ver mustı ligt nog in dezelfde koorte.” 2 18 teleus,” en niets evenwel kwam hem, VAN DER aoxs, in die tijden noodzakelijker voor dan dat zooals hij zeide, „onze Rapporten coincideren 1).” Weldra ondervend men het ongerief van de uiteenloopende beschouwingen en voor- stellingen. De met geestdrift en bewondering voor BONa- PARTE’S ontwerp hooglijk ingenomen Schout-bij-nacht had niet kunnen nalaten de onvolledigheid der toebereidselen, die hij opgemerkt had, met zekere afkeuring te doen ken- nen; onze Staatslieden, die meenden dat reeds maar al te veel van de Natie gevergd was, of die van deze aangele- genheden kwalijik onderrigt, zich al’ wonder dachten afge- sloofd te hebben, bevonden zich op een verschillend stand- punt. Hoe duur Spanje en Portugel hunne neutraliteit in dezen oonlog gekocht hadden 2), zij benijdden aan die Rijken zulk een voorregt, en becijferden angstig met anze benarde Finantien voor oogen, den nog veel meer drukkenden last, welken de Bataafsche Republiek te torschen had. Zonder Anglomanen te zijn, lachte hun de vrije en onbelemmerde Zeevaart, de herleving van den handel meer toe dan een met het verlies van hunne Koloniön of schepen gekocht uit- zigt op de verdelging van den gevloekten nabuur. Wat hier- vaı zijn mogt, reeds in het begin van December verscheen eene in allerijl overgezonden Note van den Minister TALLBY- RAND, die, naar men giste, te wijten was aan hetgeen vER HUELL „in stille” aan den Eersten Consul had medegedeeld. vIk zeg in stilte, — 200 luidt de brief van van DER Goms aan SCHIMMELPENNINCK 9); want den dag dat hij een koerier afzond, was ik des middags bij heın zonder te ontwaren dat 1) Ann sORINMELPENNINOK, 29 November 1808. 2) »Volgens de Iaatste brieven uit Madrid, beisalden Spanje en Portagal 4 millisenen Livres ’smaande voor de Neutraliteit; waarin Portugal can derde. De historie, de verliezen daaronder gorekond, zal oms vrüj was meorder kos- ten.” VAN DER GOES aa SCHINMELPKNNINOK. 29 Noreubor 1803. 3) 6 December 1808. 19 hij voornemens was dienzelfden avond een’ koerier af te zen- den: die achterhoudendheid kan schadelijk worden.” — Als verzachtende omstandigheid der begane misslagen werd door den Secretaris van Stast aangevoerd, dat men aan de Vrede- taal, die de Fransche Ambassadeur säMONVILLE eenige we- ken geleden had gehonden, te veel galoof hechtende , de hoop had gevoed, „dat de Expeditie dit jaar althans geeu’ voort- gang zoude hebben ').” Hot kwam er mu op aan, BONAPARTR’s toorn te verbidden, waartoe op de „talenten en het credit” van SCHIMMELPBNNINOK een beroep werd gedaan. Er waren nog andere zaken in de jongstverloopen maanden voorgeval- len, die over en weder kwaad bloed haddeu gezet, en waarvan de naweeön zich nog verder zouden doen gevoelen. Zoo was zeer onlangs tot Lid van het Staatsbewind ver- kozen de onverzettelijke Zeeuw c. 6. BYLEVELD, die in de vervulliug van zijne ambispligten aan de Fransche gewelde- narijen op Walchereu moedig het hoofd had geboden, de- zelfde, schreef van DER 60%8, „die door den Genersal MONNET gearreeteerd is geweest 2).” Natuurlijk had de Frausche Ge- sant die keuze niet lijdelijk laten geschieden, maar bedek- teljjk tegengewerkt. „skmonviLLe schijnt zeer bedaard op te nemen, meldde de Secretaris van Staat, dat zjjne zijdeling- sche insinualie bij het Wetgevend Ligehaam geau effect gehad heeft. Dit doet mij thans vermoeden dat die henoe- Ming , waarover zooveei gedispuseerd is, stil zal doorgaan 3).” Terwijl aldus de nationale, anti-Fraysche partij in de Rage- ring met eene krachtige stem gestijfd werd, verxstontte zij 4) Aan SchimmeLrEnninck, 6 Dovember 1803. 2) Asn scmmsurenninex, 14 October 1808. 3) Ann scnmmmgrennuer, 25 Ootober 1808. Maar den 9 November schrüft van DER GOxs nader: "BIALEYELD zal aooopteren, niektegenaiaande stwonvızız alle onderhandsche ressorfs laut spelen om hot ic pressnieren.” a nog 11 November 1803: »sEMONvILLE beweogt aich ap onder de hand mei Üjver Over BIALEVELD” car. PL 20 zich nu en dan, voor al hetgeen men leed en ten offer bragt, aan de oude beloften, die al van 1795 dagteekenden, te herinneren. „Om aan de begeerte van het Staatsbewind te voldoen, moet ik u in consideratie geven, vroeg VAN DER GOES aan SCHIMMELPENNINCK, of u het oogenblik niet geschikt voorkomt, om van een Commercie-Tractaat te spreken 1)?” De behoefte aan eenige waarborgen van den Nederland- schen en van den neulralen handel tegen de willekeur en knevelarijj der Fransche Agenten, was ontwijfelbaar. „Zoo ik geinformeerd ben, klaagt de Seeretaris van Staat in diezelfde dagen, wilde de Fransche Commissaris te Amster- dam, met de aldaar binnenkomende schepen handelen, zoo- als in Rotterdam geschiedt, alwaar de Commissaris reeds f 111000 in sacco heeft; doch men is geresolveerd, zulks met fermeleit tegen te gaan.” Indien hij desniettemin de onbeschaamdheid had zijne aanınatiging door te drijven, zou men den Ambassadeur in staat stellen „onder het oog van den Eersten Consul te brengen de manigances van zijne Geömploijeerden 2).” Doch welverre van in deze en andere gevallen regt of verligting te verkrijgen, werd het getal der officiele bespieders en roofvogels ook te Helvoetsluis net zekeren sanzr vermeerderd, die onder den frasijen titel van Sous-Commissaire des Relations commerciales 3), „parti- culier voor de espionnage” geplaatst scheen te worden, en in die hoedanigheid zijn Gouvernement ook wel dienen kon zonder het exegualur hetwelk skmonviLır voor hem ver- langde, en, 200 begreep VAN DER GOES, zelfs voor den Franschen Commissaris te Rotterdam, tallooze onaaugenaan- heden en haspelarijen na zich zou slepen #). ta, p. Zie wijders Bijlage (IIe Deel, Irte Stuk) XXATIT, bi. 110 volg., en aldnar het Vertoog van Febraarij 1801. %) VAN DER GOES tan SCHINMELFENNINCK, 18 October 1809, 3) Eigenlijk Vioe-Consal, %) Aan SCRINMELPENNINCK. 24 Febranrij 1804. 2 Het ontbrak niet aan twisten, onder dit alles, ook over nietigheden, maar die nogtans de gemoedereu weinig min- der verbitterden. „De Fransche Officieren van het Haagsche garnizoen, meldde van DER GoEs, beginnen wat veel den baas te spelen, bijzonder in het Theater, alwaar gister avond wederom een violente scöne voorgevallen is. Indien daarsan geen perk wordt gesteld, zal men moeten reclameren het Artikel van de laatste Conventie, waarbij met ronde woorden bepaald staat, dat er geen’ Fransch garnizoen in den Hage wezen zal !).” Waarom, mogt men vragen, die eerste in- breuk op het Tractaat toegelaten en niet liever van stonde aan mannelijk gekeerd? Nu moest men nederig op eene aan- beveling van hooger hand tot wijzer gedrag, door tusschen- spraak van SCHIMMPLPENNINCK aandringen. Van denzelfden stempel ongeveer was eene diplomatische beuzelariji. „Ik ben zeer onsangenaam geoccupeerd, zeide VAN DER GOES 2), om is ’t mogelijk, te arrangeren een disput in 't Corps Diplomatique, over de pretentie van den Franschen Amnbassadeur, dat zijne collega’s op zijne groote theepartijen gekleed met een degen komen. Tot nog toe is hitte aan weerskanten, omdat ik merk dat er blazers zijn. Ik spaar geen moeite omdat ‘ik voorzie dat, bijaldien de zaak niet spoedig bijgelegd wordt 8), de gevolgen zeer fächeus kunnen worden.” En middelerwijl, door zulke vodderijen gekweld, had hij zich het hoofd te breken om hatelijke aantügingen in de Nota’s van TALLEYRAND over onze Engelschgezindheid, bon- dig en tevens met waardigheid, te wederleggen; en kwaın men gestadig al meer en meer tot de ontdekking van listen en lagen, van hier door aanbrengers en verklikkers ") Aan scHiMELrEnNIneK, 18 October 1803. 3) Aan schnameurenninck, 27 Januar 1804. 3) Den 31 Januarij kon hij de minnelijke schikking aankondigen. 22 te Parijs, aan het Bewind gelegd !). Wat de bewering be- trekkelijik onzen handel met Engeland aangaat, stMONVILLE zwoer dat hij daarover aan TALLEYRAND maanden lang geen enkel woord had geschreven; van DER Gors ontveinsde hem evenwel niet dat de depöche welke de Ambassadeur hem over dat punt had Iaten lezen, „van hier gedicteerd was.” Daarop noemde skmonvinLe zelf de bron, te weten MARIVAULT, met wien wij al vroeger onze ontevreden Landgenooten za- gen heulen. „Het is ongelukkig, roept onze Seoretaris van Staat uit, dat men eeuwig met kleine canailleries te vech- ten heeft 2)!” Het euvel van die lasterlijke en partijzuchtige aangiften en mededeslingen, wies met den dag nadat de Generaal MARMONT, jegens sommige van onze Bewindslieden na de mislukte geldleening te Amsterdäm, reeds niet bijzonder welwillend gestemd, op zeer jeugdigen leeftijd hier te lande met groot gezag bekleed, het middenpunt was geworden, om hetwelk onze misnoegden van allerlei rigting rich schaar- den. Die krijgsman heeft in zijine Gedenkschriften met vrij wat ijdelheid doen uitkomen, wat hij door een aanmatigen- den, gebiedenden toon, van onze lieden gedaan had kunnen krijgen; hij, wien naauweljks dertig jaren oud, het geluk der wapenen in een vreemd Land, plotselijk boven grijze Regenten en andere Mannen van aanzien had verheren 3). s£MonvıLLe had zich even te voren bij den Secretaris van Staat voor de Buitenlandsche Zaken als verdienste willen aanrekenen, dat hij aan die pligtvergeten Nederlanders een 1) Aan schiumeırenninox, 18 October 1808: » De Coll. wartusvirz heoft ook weder een fraai stuk naar Parijs gezonden: de minute dearvan is in han- den van het Gourernement. De rast is in allo opsigten verre van one.” 3) Aan SCHIMMELPENNINCK, 4 December 1808. 3) Mimoireı du Mardchal Marmont Duc de Raguse, T. 11, L. VI, 1.219: »J’accoptai lo commandement qui m’stait ofert. C’6tait au mois de Mars 1804: je füs uomm& General en Chef da camp d’Utrecht, et je n’arais pas encoro trente ana.” 23 weinig genegen oor had geleend; welke betuiging van DRR sozs in hare waarde en onwaarde liet. Van de woelingen der heethoofden gewagende, deelde dese mede wat hij daar- van vernomen had. „De Amsterdammers, schreef hij, zouden hunne conciliabules hebben bij den Franschen Commissaris soHIErR, en de Hagenaars bij den Heer Hann !); ook is de Fransche Ambassadeur mij gister komen informeren, dat eenige van dat soort van misnoegden (zonder personen te noemen) bij hem geweest waren, en hem onder de grootste vleiteal voor den Eersten Consul, hadden te kennen ge- geveu, dat de principiön verguisd werden en de vrijheid te veel beperkt; dan, dat hij Ambassadeur daarop alleen geantwoord had, dat het hem een groot genoegen was te vernemen,, dat men voor den Eersten Consul eene wöl ver- diende hoogachting voedde, doch dat BONAPARTB een man was, die altijd een grooten stok naast zich had om daar- mede duchtig toe te takelen degenen die beweging maakten, of onrust zochten te verwekken.”” Op die beschamende toe- spraak souden zij hunne papieren weder ingepakt hebben, en verlegen zijn afgedropen. SkMONVILLE — wij sagen het hierboven, had goede rede- nen om het Bataafsch Bewind, dat hem bezoldigde boven hetgeen hij van zijn Vaderland genoot, te wriend te hou- den; MAxmont daarentegen 2), scheen al vroeg het gewigt van het zwaard in de schaal te willen leggen, en deels de rol van DAENDELS, deels die van AUGRBBAU te hebben aan- vaard. „Wij hopen, merkte van DER coxs bij de komst van den nieuwen Opperbevelhebber aan, dat de Generaal mar- %) Aan scunomurenxınox, 7 Februarüj 1804. 2) VAN DER GOKS aan SCHIMMELPENNINCK, 14 April 1804: »Do Genorsal MARNORT had aan SENONYILLE gesegd, dat hij de Memorien van klagten die hem waren ter hand gesteld, hier zonde ezamineren; doch, zoo ik geinfor- moerd beu, heaft de Generaal de stakken zonder eramen naar Parije gezonden.” Groot was het misnoegen over de nienwe inrigting van den Asiatischen Rand, en het uitrallen van. wısKLIus. 24 Mont niet te veel pretensiön zal voeren 1).” De vrees werd spoedig en wel in die mate bevestigd, dat de Secretaris van Staat de klagt niet smoren kon: „de menschen van dit Land “ kunnen zich nog niet gewennen aan den grooten toon van dien braven Generaal 2);” en van daar dat zij, die een omme- keer van zaken beöogden, alligt waanden in hen den eer- zuchtige gevonden te hebben, wiens steun hunne inzigten bevorderen zou. „De goede man,” zegt van DER GoEs half schertsend, „wordt verschrikkelijk asngevallen door alles wat misnoegd is; alle hoop van die Vrienden is, dat hij het Gon- vernement zal doen springen 3).” Populair intusschen had de hoogdravende vreemdeling zich niet weten te maken: „tegen den Generaal MARMOoNT, 200 heet het in een brief van ]1 Mei 1804, wordt verschrik- kelijik geschreeuwd. Indien ik, oordeelt van DER GoRs #), aan het vierde dat mij gezegd wordt, geloof moet slaan, zoekt hij hier te lande op alle wijzen de onrust te bevor- deren om zich grooter magt te doen opdragen. Hoe dit op den duur gaan zal, weet de Hemel: het was te wenschen dat hem van hooger hand wierd te kennen gegeven, dat hij in geen geconquesteerd Land commandeert.” MARMONT, die BONAPARTE in Egypte had vergezeld, had zich eene Turksche willekeur eigen gemaakt, nergens min- der dan in het vrije Nederland te huis: „De aanhoudende violente klagten der Utrechtsche ingezetenen, schreef de Secretaris van Staat al eenige weken vroeger 5), hebben aan- 3) Aan SCHIMMELPENNINCK ‚14 Vebruarij 1804. (Ex staat bij vorgissing 1808). 2) Aun denzelfde, 8 April 1804; 8 Mei 1804: »dat do Genersal wanmoxt en eonsorten de Batsafıche ingesetenen minder arbitrsir zullen behandelen.” 3) Aan denzeifde, 6 April 1804. 4) Aan SCHINMELPENNINcK, 11 Mei 1304, $) Aan scHImuzLrEnnınck, 38 Maart 1804. En den 14 April daarsau- volgende: «De Syndicus van MABFTEN had hei eorsio geval van Manmonz in Utrecht, aan den Leidschen Conrantier (Gazette de Leide 6 Avril 1804) gesuppeditserd, en staat dus in slechten gear bij den Franschen Generaal.” 25 leiding gegeven tot het Bealuit, dat ik u, te gelijk met dezen, officieel toezend. Wij vertrouwen dat de Eerste Con- sul de laatste Articles convenus in onzen zin wel zal willen expliceren.” BONAPABTE , dacht men, kon het toch wel niet goed keuren, dat zijne Generaals daden van geweld pleegden, die — 200 drukte van DER GoEs zich uit, „den Franschen naam meer en meer doen vervloeken !).” Te weten, mAR- woxt had te Utrecht negen groote huizen, onder bedreiging van zware 2) inkwartiering gevorderd, hetgeen niet enkel in die stad, maar overal de gemoederen vreeslijk had op- gewonden, daar men zich hier nog maar niet aan het denk- beeld kon gewennen, dat men onder eenigen Regeringsvorm, het regt zon kunnen hebben, „de menschen uit hunne woningen te jagen 8).” Doch al dit schrijven aan den Ambas- sadeur SCHIMMELPENNINCK werkte weinig uit: het tijdstip waarop de klagten te Parijs inkwamen, was niet geschikt om den Alleenheerscher, eerlang Keizer der Franschen, die in het bloedig regtsgeding van den jeugdigen Hertog van Enghien, met dat van Pichegru en Moreau zamentreffende , na onverholen den Dwingeland had geopenbaard, in nog boozer luim te brengen. Die gebeurtenissen hadden alom afschuw en huivering verwekt, en zij, die tot hiertoe den 1) 20 Maart 1804. — Articles Convenms Titro VI, Art. 7: «Les offciers se Procureront lear logement euz-mömes, en traitant de grd 2 grd avoo les habi- tans, su moyon de Yindermnit qui leur eat aonordde par le Tarif” onz. 2) »Schrikbarende.” 3) Met de oude woniog van den Graaf van wassau, Panshuizen, was MAR- MOXT niet,tevreden geweest. »Lo Conseil Municipal, prees6 de cette manidre, se dötermina ü faire quiöier A Mr. VAX WESTREENEN VAN STERKENBURG, &a maison pour en eöder Yanage au Göndral on Chef, Cette maison dtait lune de eelles, qui avaient 616 destindes, par la voie du sort, A fournir des loge- mens militaires, et dont le nombre est eatim6 A plus de soizante-dir” In de Gazette de Leido van 10 April vindt men eene verklaring van het Ge- moentebestunr van Utrecht, dat het ingezonden berigt was »fanx dans presqne toates ses parties.” Waarin onjuist, werd niet gezegd. -- Zie voorts de Bijlngen. 26 Eersten Consul opregtelijk hadden vereerd, ondervonden eene smartelijke teleurstelling. van ner coxs kon in de eerlijk- heid van zijn hart, dat gevoel niet onderdrukken. „De dood van den Hertog van Enghien, meldde hij aan sommmuer- PENNINCK 1), heeft hier en zooverre ik reeds van andere Lan- den weet, groote sensatie gemaakt. Men verhaalt tot de kleinste aneodotes welke dien spoedigen dood verzeld heb- ben; voor de glorie van Bonaparte wenschte ik dat Hij die zaak anders behandeld had. Het is jammer dat een van zijne Vrienden hem niet geraden heeft dien Prins aan Engeland present te doen, en hem met een Cartel-schip te laten over- steken. Mij dunkt, dit ware een fraaije trek in de historie van den Held geweest.” Dat de roem van NaroLBoN door niets zoo zeer als door het verwijt van de moordenaar van Eughien geweest te zijn, bezwalkt is geworden, getuigen de Geschiedschrijvers als uit eenen mond. Maar het verschaffen van eene schuilplaats aan den jeugdigen Vorst in het Rijk, dat als de stook- plaats en het broeinest van alle zamenzweringen tegen het leven van den Eersten Consul,, in de gedienstige bladen werd ultgekreten en geschandvlekt, — in het Rijk, waarmede men in vollen oorlog was, en met hetwelk alle gemeenschap zorgvuldig werd belet, zou eene wel wat vreemd klinkende edelmoedigheid hebben kunnen heeten, en lag minder voor de hand dan eene Staatsgevangenis. Asn uitstrooisels van briefwisseling met Engeland, die onze lieden bij de Fran- sche Regering in verdenking moesten brengen, had het in de laatste maanden niet ontbroken ; — men doelde inzon- derheid op den smokkelbandel, die met dat Rijk gedreven werd, en waarvan in het aanhalen van goederen of in het onderscheppen van paketten, de onloochenbare bewijzen wer- den geleverd. Want dat tusschen de Kabinetten van ’s Hage ") 14 April 1804. 27 en Londen niets staatkundigs kon verhandeld worden na het afspringen der dubbele Negotintie van SCHINMELPENNINCK gelijk van Lisron, was duidelijk. Het zal wel overbodig zijn dit nader te betoogen, als men den brief heeft gelezen, dien de vaderlandlievende HENDRIK FAgrL omstreeks dien tijjd aan vax DER Goxs schreef. „Onlangs, dus luidde de aanhef dier letteren uit Londen, van den 14 Julij 1804 1), het geluk gehad hebbende het ontslag van eenige Schevening- sche visschers, welke hier te lande als krijgsgevangenen ge- detineerd werden, te verkrijgen, heeft mij zulks aanleiding gegeven om te trachten de vrijlating van alle de Holland- sche visschets zich in hetzelfde geval bevindende, te bewerken. Ik heb mij daartoe sedert eenige weken alle mogelijke moeite gegeven, z00 bij den Heer Eersten Minis- ter ırr 2), als bij den Lord metvILLe, die tegenwoordig aan ”thoofd van het Departement der Zeezaken is. Een tijd lang heb ik alle reden gehad mij met een gunstigen uitslag te vleijen, gemelde Ministers zich niet ongenegen toonende om aan mijn verlangen te voldven; doch, niettegenstaande alle mijne anngewende pogingen, heb ik dezer dagen het leedwezen gehad, dat mijn verzoek finaal van de hand ge- wezen is, hetwelk ik meen voornamelijk te moeten toe- schrijven aan de weilerom overhand genumen hebbende ge- ruchten van eene Expeditie tegen deze Rijken, tot bevor- dering en voortzetting van welke sommige lieden hier mee- nen, dat deze visschers ontslagen wordende, en naar huis gekeerd zijnde, geprest zonden kunnen worden. Intusschen hebben de herhaalde reptesentatiön van de armoede en ellende, wasarin de huisgerinnen van deze ongelukkigen gedompeld ?) Naar den oorspronkelijken brief. (Verz. van DER Gozs). 3) 2. wegens het hoog sansien, waarin H. PAGEL on zijne broedern bij de Britsche Ministers on Diplomaten stonden, de Bijlage. Verg. ook orer da toigeralien der Leden van dit aan Nederland en ONınsz getroum geslacht, Sirtema de Grovestine, Le Baron ROBERT rackı, La Hayc. 1857, p. 10. 28 zijn, zooveel te weeg gebragt, dat mij hoop gegeven is dat de noodige ordres gesteld zouden worden, ten einde aan deze visschers vrijheid vergund worde om langs de Engelsche kust, in Eugelsche vaartuigen te visschen, en hetgeen zij daardoor zullen mogen verdienen, aan hunne vrouwen en kinderen in Holland over te maken. Het smert mij niet in staat geweest te zijn om meer voor deze 'arme lieden te verkrijgen, doch ik wil hopen dat de bovengemelde ver- gunning werkstellig gemaakt wordende eenigzins zal mogen strekken tot verzachting van hun lot. Ik heb niet willen af ziin u hiervan kennis te geven. Sedert lang geen andere betrekking meer hebbende tot de Politiek dan die van toe- sohouwer, zal ik het mij echter steeds tot een waar genoegen rekenen, wanneer de omstandigheden en de relatiön die ik in dit land heb, mij in staat stellen, om, hetzij bij deze of eenige andere gelegenheid, aan het Land mijner geboorte, of aan mijne Landgenooten eenige dienst te bewijzen.” Deze regelen van den regtschapen Staatsman voeren ons tot de Expeditie terug, tegen Engeland beraamd, met de ontzaggelijke opofferingen welke men van onze Republiek vergde. Een nieuwe bron van oneenigheid zou hier uit den naijver tusschen de Bevelhebbers bij Texel en te Vlissingen, tusschen de Afdeeling meer onmiddellijik aan de zorg van MARMONT opgedragen !) en die over welke VER HUELL ge- bood, onwillekeurig ontstaan. Maar hetgeen wel de meeste bekommering moest baren, was de niet langer te verbloe- men toestand van ’sLands geldmiddelen, die in 266 druk- kende bezwaren ten behoeve van den oorlog, niet meer konden voorzien. Wij hebben hier vooraf met een enkel woord ge- wag te maken van den bijstand, dien BONaraRtz krachtens ") van DER GORS berigtie aan schinMeLeemNInc« den 17 Februarij 1804 wegens de komat van MARMONT: sovermorgen vertrekt hüj van hier om de aan hem toebetronwde Tezelsche Expeditie te inspeeieren, en volgens mine informatido zal hij dezelvo in gooden staat vinden.” 29 de beide Conventien van Junij en November, eischen kon, en dien men had beloofd omdat ınen onder de pressie der Fransche legermagt, die in het hart der Republiek den on- derhandelaren schrik aanjoeg !), den moed niet had gehad zich tegen zulke onredelijke vorderingen te verzetten. Hol- land had zich verbonden een corps van 18000 Franschen en van 16000 Hollanders, te zamen 34000 man, te onder- houden en te betalen. Het zou moejjeljk vallen na te cijferen, hoe hoog de som zou hebben kunnen loopen, die daarvoor' op de 'Fransche Staatsbegrooting had moeten uitgetrokken worden. Em toch dezelfde Staatsman, die deze aanmerking maakt, wil zijnen lezers opdringen, dat alle kundige en welmeenende Nederlanders, met SCHIMMELPENNINCK aan de spits, die voor- 3) zuıuas, Hist. dw Consulat et de P’Empire, T. IV, 884. »1l (le Premier Consul) avait A P&gard de la Hollande Zs foros, puisque nos iroupes ocen- Ppaient Fleseingue et Uirecht.” Zie de Conventie van 25 Junij 1808 bij DE @annzs, Hist. göner. des Traitds de Paiz,-T. XII, 185188, ook door deu Minister der Italinansche Republiek MARzscHALont onderteckend, 2) Onder den Admirsal vER HURLL, El} waarden door den Eersten Consul, met misbruik van zijne magt, aan een zwakken Bondgenoot opgelegd, als billijk zouden beäsmd hebben 1)! Verre vandaar. SCHIMMELPEN- NINCK moge van het beginsel zijn uitgegaan, dat zijn gedrag moest bestuurd worden door den eerbied welken hij, zooals hij zich uitdrukt, „aan het doorluchtig Hoofd van een magtig Bijk verschuldigd” was, hij begreep tevens dat dit ontzag gepaard behoorde te zijn met „die openhartigheid en cordaatheid, welke, terwijl zij een der eerste pligten van eenen Ambasssdeur moet zijn,” hem daarbij onafscheidelijk voorkwam van het karakter van een’ onafhankelijk man 2). Hoe zou een Gezant, met die gevoelens bezield, lafhar- tig den mond tot onopregte vleitaal hebben geplooid? Neen, bij kwam bij soxararız telkens „op de volstrekte noodza- kelijkheid terug om onze uitgaven te verminderen, op de onmogelijkheid om het gaande te houden, op de zekerheid dat wij er onder zouden bezwijken:” hij voegde er her- haaldelijk de waarschuwing bij: „vous aurez le chagris, Premier Consul, de nous voir succomber, vous devez ie eraindre aulant que nous; c'est mon devoir, qui m’oblige & vous le predire 3).” Hij hield hem, den Beheerscher van Frankrijk, met waardigheid voor, dat ınen z66 hoog ge- plaatst, te verheven en te edel behoorde te denken om de wederzijdsche gesteldheid van de contracterende partijen bij het aangaan van de Conventie, waarvan BONAPARTE MU onverbiddelijk de stipte uitvoering eischte, voorbij te zien. „Wij — voegde soHImMELPENnınok hem met gevatheid toe, ?) TRIERS. t. a. p.: »Du reste, ü Amsterdam, tous les esprits 6olaires et vraiment patrioles, M. DE SCHIMMELPENNINCK en töle, pensaieul comme le ‚Premier Consul. On n’eus donc pas de peine 3 se mellre d’acord.” Ook GAPRFIGUE, P’Ewrope Jendant le Conmiat ei l’Empire de waroızon, T. VI, (1840), p. 302 noemt SCHINMELPENNINCK: »homme d’ssprit et de tact et aome- Bittement dboont auz intfröte de la France.” %) Aanspraak tot BpXaPantk, 8 October 1808. Gedenkschriften, T1, 54. 3) 25 November 1803. Gedenkschriften, II, 55 volg. 81 om den zedelijken dwang die gepleegd was, scherp en treffend te doen uitkomen — wij hadden gesn Hollandsch leger op uw grondgebied : 200 iets geaft veel gewigt aan de argumenten van eenen onderhandelaar 1).” Hij perste den Consul daarmede de betuiging af dat deze geen voornemen had om van zijne gesteldheid misbruik te maken; dat hij gedacht had dat de schikkiugen billjk waren! Wat den staat der toerustingen tegen Engeland betreft, kosten noch inspanning werden daaraan gespsand. Ten gevolge van de eerste twisten over de ongunstige Rapporten van vaR HUALL, met dien Vlootvoogd, gelijk met den Eer- sten Consul niet zonder moeite bijgelegd, had men zich sedert beijverd den indruk van het verleden door den meesten spoed en voortvarendheid uit te wisschen. Maar ook hier had men, un en dan, den verlammenden invloed der heer- schende tweespalt in de Bepubliek te betreuren. „De ja lousie van sommäigen, schrift vam DER Sons 2), tegan ver uueLL en de praedilectie van anderen voor MARMONT, maakt dat men veel ijveriger schijnt voor de Texeische .dan voor de Vlissingsche Expeditie.” En iets vroeger klaagde de Secretaris van Staat: „Ik had gaarne gezien dat men aan VER HUBLL wegens zijn goed gedrag tegen den vijand, den rang van Vioe-Admirasl gedurende den oorlog had aange- boden 3); dan de Heer zesıeR cum oc. hebben zich daar- tegen ten sterkste verzet: ik vind deze verzetting allezins im- politiek. Ook ben ik niet gezind om dit geheel los te laten.” Te minder kon van par Gozs besluiten hierbij lijdelijk te blijven, daar hij zelf vz& suxır in de levendigste bewoor- dingen met de wel volbragte taak had geluk gewenscht. mUw laatste overtogt naar Ostende, zoo schreef hij den Ad- miraal, heeft zoo hier als in Parijs nieawen luister aan uwe ") schmmmenrenninck,, Gedenkschriften, II, 51. 3) Aan SOHIMMRLPENNINCK, 6 Jalij 1804. 3) 5 Janij 1804. 32 reeds wel gevestigde reputatie toegebragt. Keizer NAPOLBON heeft zich daarover aan onzen Ambassadeur SCHIMMRLPRN- NINoK op de welmeenendste en vleijendste wijze uitgelaten, hetgeen aan ons oflicieel is overgebragt 1).’’ Deze letteren waren ook in een ander opzigt belangrijk, en nog minder den Vlootvoogd tot wien zij gerigt waren, dan de droe- vige gesteldheid des Vaderlands betreffende, op welke men hoopte dat de ongehoorde verhefling van BONAPARTE tot erfelijk Monarch met weidschen titel, van weldadigen invloed zou zijn. „Gister, meldde de Minister van Buitenlandsche Zaken, heb ik aan sCHIMMELPENNINCK per extra-koerier cre- dentialen voor Keizer waPoLEoN afgezonden. God geve dat uit dit evönement waarover ik ten hoogste verheugd ben, goede gevolgen voor Europa en bijzonder voor ons lieve Vaderland mogen geboren worden. En ook, dat de groote man zich met den eerste, op eene energique wijze zal pro- nonceren tegen de Jacobijnen in dit Land; want zoo dit niet spoedig gebeurt, zal al wat eerlijk en fatsoenlijk is, zich aldra den dienst van den Lande onttrekken. Ik heb veel reden om te vreezen, dat de brave Generaal MARMONT door hen wordt weggesleept; zeker is het dat die klanten sterk op hem vertrouwen en ook rekenen.” Toch leefden er nog Nederlanders, overtuigd dat on- derlinge eensgezindheid, welke onze Voorvaderen in staat stelde, zich tegen vreemde overheersching met den besten uitelag te verzetten, ook nu nog het eenige middel was, om het Land van den rand des verderfs te redden, en diehoe- wel zij onaangename waarheden niet verzwegen, zich voor den geest van partijdigheid trachtten te hoeden; die kwaad kwaad en goed goed noemden. Nog leefden er die voor de beantwoording der benaauwde en ter nederslaande vraag, !) Brief van den Secrelaris von Staat nan VER BUELL, 29 Mei 1804 (medogodeeld door Mr. a. ver nusun). 33 welke men in dat tijdstip algemeen hoorde: „wat zal er van oms zinkend Gemeenebest worden?” niet terugdein- zende, die vertwijfeling openlijk beschaamden en moedig de leer verkondigden, „geen Volk kan ooit in het geval zijn, van aan alle middelen van behoud te moelen wanho- pen }).” In een tijdstip, waarin ook zij, die 200 wäl dachten, in het tafereel van de Bataafsche Republiek welke zij poogden te redden, de ongunstige trekken niet konden loochenen; — waarin naar zij oordeelden, de Gods- dienst had opgehonden het steunsel van den Staat te zijn, waarin het Land met schulden was overladen, met ontevre- denen opgevuld; waarin de geldmiddelen waren uitgeput, koophandel, zeevaart en andere middelen van bestaan kwijn- den; waarin de krijgshaftige zin des Volks was uitgedoofd en de liefde tot het Vaderland bij velen niets dan een ijdele klank was; waarin de belangzoekende intrigue den edelen ijver onderdrukte, en het toenemend zedenbederf hei verlies der voorouderlijke deugden deed betreuren, — in zulk een tijdstip, zoo akelig en hagchelijk tevens, dat de eendragtige zamenwerking ter afwending van de dreigende schipbreuk ten heiligen pligt maakte, was gewis geen gevaar grooter dan dat der heerschende verdeeldheid, die den even sluwen als ontzagwekkenden Bondgenoot telkens het gereed voor- wendsel aanbood tot tusschenkomst in onze huishoudelüjke geschillen. Het was nu eenmaal de noodlottige hebbelijkheid gewor- den of liever de invretende kanker, die aan het Gemeenebest den dood zou berokkenen, beurtelings voor den Gezant of voor den Opperbevelhebber der verbonden Legermagt, voor SEMONVILLE Of voor MARMONT, de dikwerf nietige redenen %) 2 de franije Inleiding tol De loesland van Nederland in vergelij- king gebragt met die van enige andere Landen van Europa, door Mr. R: wwreLerkane (Rotterdam, Gonda 31 Maart 1804), bl. IV, 1-8. 3 34 van al die twisten bloot te leggen en zich tot het indienen van Ontwerpen van Stegtshervorming, te laten verleiden 1). Voor eene inlijving bij Frankrijk was het uur nog niet ge- slegen, maar reeds was NAPOLEON op maatregelen peinzende, die dit uiterste zouden voorbereiden. In den loop van den zomer (1804), 200 verhaalt MARMONT in zijne Gedenkschrif- ten, kwam de Keiger te Ostende. Hij wilde Holland niet bezoeken, daar zijne inzigten met dat Land nog verholen moesten blijven; „maar ik ging hem zien 2).” Het was bij die gelegenheid dat naroLzon met den Generaal over ons and en zijne bestemming sprekende, zeide: „Er blijft geen andere keuze, dan Holland bij het Keizerrijk in te lijven, of wel een Franschen Prins aldaar aan het hoofd der Ragering te plaatsen 3).” Een verhaal dat dnidelijk genoeg door sen officiele verklaring van den Mowiteur bevestigd wordt, in welke men de opanbare meening scheen te willen polsen, en de toekomstige inlijving in het verschiet voorspiegelen. „Men zegt, zoo dorst men terstond na de herlaving van het Westersch Keizerrijk en de verheffing van den nieuwen KAREL den Groote, in het Franseh Regeringsblad onbewimpeld schrijven #), — men zegt, dat de Keizer eerlang de Italiaan- sche Republiek, de Ligurische Republiek en die van Lucca, het Koningrijk Etruriö, de Staten van den Heiligen Vader, en als een noodwendig gevolg, Napels en Siciliö, met zijn Gebied zal vereenigen. Aan Zwitserland en Holland voor- apelt men hetzelfde lot 5). Ook zegt men, dat de Keizer ') Verg. in het Proefschrift vau Mr. sııLem, te Leiden verdedigd, de Memorie van G0GKL aan MARMONT (4 October 1804) bi. 36-46. 2) Mimoires dw Mardohe) manuorT, Due de Raguse, T. 11, 227: »line vonlat pas venie on Hollande, ser owor sur os pays me pouvank encore ätre döclardes.” 3) »Iln’y a quo deux choses & faire: ou da rdunion & P’Empire, ou Ini don- ner un Prince frangeia.” (}. a. pp. 228). *) Overgenomen in de Leidache Nonvelles Politiguer, 17 Julij 1804. %) «On dit, que In Suisse et Ia Hollande anront le möme sort,” Geen won- 35 met het inlijven van het Land van Hannover, een middel zal vinden om Lid ven het Duitsche Rijk te worden.” Die beweringen met opaigt tat Italiö en Zwitserland werden ont- kend en bestreden, maar hetrekkelijk ons Vaderland, op eene zonderlinge wijse veelser versterkt dan ontzenuwd. „Indien, 200 heette het in den Moniteur, Frankrijk had be- geerd Holland in te lijven, zoude dit zoowel als Belgiö, reeds Fransch zijn, Dat Holland nog een onafhankelijke Mogendheid is, heeft het daaraan te danken, dat Frankrijk met opzigt tot dat Land even als met Zwitserland, heeft begrepen, dat de plasiseliike behoeften een zelfstandig aanzijn en ven bijsondere huishoudelijke inrigting vor- derden 1). Kon men het stouter en zonder omwegen uitdrukken, dat ons Volksbestaan reeds toen van NaraLzon’s ongenade of welbehagen afhing? Destijds evenwel nog niet vasl geze- teld op den pas bestegen troon, ging hij nog met te veel beleid ‘te werk om den vermetelen sap te durven wagen. De listig besproken heersghauchtige planen konden helder- ziende Staatelieden waarschuwen, de verwezenlijking dier omtwerpen moest voor alanog worden hemanteld. En terwijl de Keizer naar Ostende was vertzokken, en de Ambassadeur SCHIMMBARANNINCK, tot Kommandeur van het Legioen van Eer benoemd, na dit ontvangen gunstbewijs van een ver- kregen verlof gebruik had gemaakt om zich in het galiefd buitenleven van de beslommeringen der Diplomatie te ont- der dat van DER GOES aan SCHIMMELPENNINOX achreef: whet Artikel in den Monitenr, Les om dit, hecft geswrpreneerd: mijne hoop is, dat de verwijde- wing daardoor niet zal vergroot worden.” (17 Juli; 1804). 1) „Si la France eüt eowds rönnir la Hollande, ia Hollande serait Fran- gaise comme ia Belgique. Si elle est Puissanoe ind6pendante, c’eat que Ia France a senli A l'ögard de ce Pays, ainsi que pour la Suisse, que les loca- Hits exigenient une existenos individuelle et une organisation partieulidre.” (Hoxiteer, 10 Juillet 1804); Nouvelles Politigues (Leidsche) 17 Julij 1804. 3* 36 spannen |), zag RUTGER JAN zich in de eerste dagen van September, ten gevolge van een hierhaald opontbod, verpligt Overijssel te verlaten en den Keizer te Aken te gaan zien. 