title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: 0a. Het is eene hoofdvraag bij een Älijsteer , wat het eigentlijk bewerken moet. Want de meesten moe- ‚ten‘, volgens hunne bedoeling,, een tijd larg in het ‚lichaam blijven, qm daar door des te nadrukkelijker «en langduuriger te werken. »ı-b.:Doch eenige moeten , zoo dra mogelijk , aan ons oogmerk voldoen; en van dien aart zijn de ont- lasting verwekkende Älijsteeren ; vermits de Lijder ’er belang bij heeft, om Ipoedig vörligting te beko- men, c. Intusfehen is het zomtijds niet zoo overijlend in zijne werking, maar men verlangt veel eer, dat het een tijd, bij voorbeeld, omtrent een vierde van een uur, in den onderbuik blijve, om inmiddels in de dikke darmen rond te loopen , de harde ftoffen week te maaken, en alzoo des te beter ontlasting te bezorgen. d. Zomtijds wordt het Älijszeer meer dan eens in- gefpoten, wanneer de zieke her geheel, het welk men noodig oordeelt, niet op-eenmaal verdragen kan. ; e. Die Alijsteeren, welken de zieke eenen gerui- men tijd bij zig moet houden, gelijk het vocht, waar in een niet enkel ontlastend Geneesmiddel gemengd is, moeten flechts van twee, drie, of vier oncen ziin, op dat 2ij niet „ door de uitfpanning var het gedarmte eene prikkeling veroorzaken , die dadelijk eene uitzakking van den darm ten gevolge heeft. f Wanneer de aanwijzing ter geneezing het veroor- looft, kap men ook een weinig. Hewl/aPy of Lauds- num, daar bij voegen, als waar door belet “wordt, dar het Alijsteer niet zoo fterk tor onrlasting prik- kele, g. Bet u 72 VOORSCHRIFTEN van 8. Het best is, vooraf een ontlastend Klijsteer te zeiten, om den darm van de prikkeling der drekftof- fe te bevrijden, Ah. 'Tevens wordt het gedarmte daar door gereinigd, en het Alüjsteer „ het welk uit Geneesmiddelen be= ftzat, en dadelijk na de uitwerking van het eerfte wordt ingebragt, kan dan beter op de zenuwen wer« ken, en in de inzuigende vaten doordringen. 6 DCCCXcV. . Het geen ender het Recept gefchreven wordt, is ingericht naar den aart van het geen yit de Apotheek wordt voorgefchreven. a. Bij ons wordt thans zelden een gewoon Älijsteer in de Apotheek gereed gemaakt, dewijl men meestal de daar toe noodige dingen in huis heeft. b. Doch wanneer de zieke in zulke omftandigheden is, dat men bij hem in ’t geheel geene gelegenheid daar toe vindt, zoo kan men het geheel voorfchrij- ven: men ftelt dan alleen M. D. enz. c. Van een Älijsteer wordt zeldzaam eenige mel- ding gemaakt, dewijl men dit natuurlijker wijze voor onvoegzaam houdt.: even gelijk in'alle uitwendige Voorfchriften, die vooral de teeldeelen betreffen, en zelfs eene Venerifche ziekte. mogten doen vermoe- den, insgelijks plaats heeft. d. Het zamengeftelde middel‘, het welk men tot een Älijsteer uit de Apotheek voorfehrijft » wordt, naar deszelfs aart , aangeduid , als eene Emo ie, Idengzel, enz. $. DCCCXCVL GENEESMIDDELEN. 208 & DCECCXCVE ; 4 De Signatwur \nidt eenvouwdig: zor uitwendig ge Brnib: 4. Het kan echter gebeuren, dat men bij een kind Er wel den naam van een Klijsteer op het Recept plaatst. b. Wanneer het Geneesmiddel, het welk daar toe gebruikt wordt, niet zeer veilig, noch onverfchillig is, kan het al noodzakelijk zijn, dat de Signatuur het Älijsteer „ benevens de werking, die het doen moet, behoorlijk aanwijze , ten einde alle misver- ftand en verkeerd gebruik worde voorgekomen. c. Dit is inzonderheid raadzaam ten aanzien. van het Heul/ap , of. Laudanum , van ontlasting verwek- kende en andere fterke Älijszeeren , vermits dezelye ‚tot Klijsteeren in eene ruimere Gifte, dan men an- ders bij een inwendig gebruik waagt, gebezigd wor- den. d. Anders was zekerlijk nog aantemerken , hir. ;geen bij het gebruik van een Äüijsteer is in acht te .nemen, vooral ten aanzien van den graad van warm- ‚te, die nooit te heet, en flechts in zeer weinige ge- ‚vallen, wanneer het tot verfterking,, om ’t bloed te ftelpen, enz. noodig geoordeeld wordäg koud zijn ‚moet. e. De Spuit „ of Blaas met een Pijp „ die daar.tee vereischt wordt, behoorteigentlijk bier ter plaatfe niet ‚#huise { $. DCCcxcvI. De nuttigheid der Khijszeeren is zeer groot, en blijkt uit het bovengemelde. .; a. Ik ''7e&4 VOORSCHRIFTEN van a. Ik moet evenwel bij deeze gelegenheid erken« zen, datik in mijne Pra&tijk bijna nooit van dit Voor- Schrift gebruik maake, uitgenomen in het geval, dat een Geneesmiddel, in deeze gedaante, in het lichaam gebragt moest worden, het welk echter allerzeld- zaamst noodig is. b. De ontlasting bewerken meestal de overige „in 'elk geval gepaste, Geneesmiddelen, het zij zagt, het zij fterk ontlastende middelen, die van tijd tot tijd tusfchen beiden gegeven worden, gelijk dan ook nie- 'mand een grooter vriend van deeze manier zijn kan, “dan ik, vooral in koortfen. c. De ontlasting verwekkende Geneesmiddelen, welken men inwendig geeft, hebben die nuttigheid, “dat zij het geheele gedarmte ,„ van boven af, zagt ‘fchoon maaken, dus meerder ftoffen wegdrijven, en grooter nut doen, dan de Klijszeeren, dewijl de wer- king der laatstgemelden zig tot de dikke darmen be- paalt. d. In ’t bijzonder voeren zij de vuile ftoffen met meer nadruk af, dan de XÄlijsteeren, en ik fchrijve daar aan voornamelijk het geluk toe, dat mijne Lij- ders zoo zelden ijlen. Echter heeft het dikwijls op- ftaan uit het bed, waar op ik zoo zeer gewoon ben aantedringen, wanneer een heilzaam zweet, of ande- . re gewichtige omftandigheden het niet verbieden, hier aan ook wel het grootfte aandeel. es Aan de andere zijde kan evenwel niet ontkend worden, dat een Älijsteer „ des avonds gezet, zoo dat het zijne uitwerking voor middernacht gedaan heeft, doorgaans eene ongemeene verligting,, en eene heilzaame fluimering teweeg brengt. | f. Van de Älijsteeren van KÄMPF heb: ik:die ver- wag« CENEESMIDDELEN. 768 Waägting riet, welke anderen zig daar van beloven; Nooral daar zij meestendeeis zoo zamengelteld zijn. 8. DECCXCVIIE “-Bilzondere voorbeelden van Älijszeeren te geven, achte ik onnoodig, Intusfchen zal het volgende niet ‚ overtollig zijn: R. Cort. Peruv. fubiil. Zie, "Ag: Ceraf. 5Xi. .. ZLaudan. liquid. gutt. xii. DM. D..S. Een Roorts-breekend Klijsteerg een vierde gedeelte op eenmaal te gebruiken. = a Lifder wordt veronderfteld een kind te zijn; en. d Is is, de Gifte yan twee drachma alle agt uuren Voldoende. } b. De elf oncen Kersfen- wait maaken:, met de @ene once Poeder van Äina, een in vieren deelbaar getal van twaalf oncen uit. c. Het Mengzel moet wel omgefchud, en het Poe« der iu het Water verdeeld worden, op dat de volko- mene Gifte door de” Tnfpuiting kan N naar bin« nen gebragt: d. De Spwit moet dikker..dan seen en wel uitgeboord zijn „ Zoo dat her dik Infuitzel ’er ge- makkelijk doorgaat, zondet de Spiit te verftoppen. e. Voor het eerfte Küijfßeer geeft men een ander, het welk door ontlasting den darm fchoon maakt, op dat het tweede Atıjsteer, wit een Geneesmiddel be- Ttaande, lang genoeg in bet lichaam biijven, en zijne werking doen kans ESERRFRN- A f. Het i6 VOORSCHRIFTEN va f. Het geheel wordt in vier Giften verdeeld, or na cene tusfchenpoozing , telkens van agt uuren y ge= bruikt te worden, op dat de Xina lang genoeg zou- de kunnen werken, en de Lijder door een herhaald toedienen van het Älijsteer niet te zeer geprikkeld werde ; als mede eenen goeden flaap, wanneer het tijd is, genieten moge. 'g. Her weinig Laudanum wordt ’er bijgevoegd, om des te meer voortekomen, dat het geneezend Klijffeer niet te vroeg weder wegloope. Doch be- ter is het, wanneer men dit bijvoegzel niet noodig heeft. 38: DEECXCIX. Thans gaan wij over tot de tweede onderdeeling der Mengzelen, de Sappen, die de dikte van Honig hebben, waar van flechts d&ne zoort, namelijk = Smeering, gebruikelijk is. NEGEN GENEESMIDDELEN. 507 % \ NEGEN EN VEERTIGSTE AFDEELING, Van. Smeeringen, ( Linimentum „ Litus.) 8. CN; es is eigentlijk eene weeke zoott van Zalve, die iets dikker is, dan Olie, en iets dunner, dan eene ge= woonlijke Zalve, (Unguentum,) doch doorgaans de dikte van Honig heeft, en gewoon is ingefmeetd te worden. a. Dewijl eene Zalve dikker is, en tot [meeren niet gebruikt wordt, ziet men daär nit , hoedanig dezel- ve van een Ziniment of Smeering onderfcheiden is. b. Van de dikkere Geneesmiddelen is dezelve door de mindere-gebondenheid, en door het gebruik, dat namelijk de deelen daar mede gewreven worden, on- derfcheiden. : c. Het zelfde kan men ook van de Reuk - balfens veggen. 6 CML De offen beftian in Oliör van allerleie zoort, Yei= figheden, Slijmen , gekookte Dranken ,„ Aftrekzels , Sappen, Balfamen, Wijnenen Geesten, allerleie zout- achtige Vloeiftoffen , Extraöten, Zeepen , gefimoltene Gombarften, en Honig. . ZZ 2 Br De 70% VOORSCHRIFTEN van a. De Oliön kunnen zekerlijk van allerleien aard zijn, doch meestal gebsuikt men de vitgeperfte.' b. Ook kunnen Walfchot „ Kampher , Wasch, tot deeze Geneesmiddelen gebruikt worden. cs ‚Wat de veitigheden berreft ,„ zoo ziin voorma- melijk hier onder te rckenen Smalt, Talk, Merg, Boter , Terpentijn, en zelfs Pomade. * d. Onder de zoutachtige vloeiftoffen telle ik het Ammoniac-zout, en andere onzijdige Zouten , vluch- ‚sige Zouten, als mede. Azijn, en andere Zuuren. e. De Zalven, die men in de Winkels heeft, zijn zeeds zelfs zamenftellingen. RE SSCHLIE Poederachtige zelfftandigheden kunnen Hier niet ge- duld worden, ten waare zij door de overige Ingre- diönten opgelost, of ten minften innerlijk daar mede vermengd worden. a. De lood -bereidingen zijn grootendeels zeer ge- fehikte Ingrediönten tot Smeeringen. "5. De bereidingen wit Kwikzilver worden tot een zeer fiin Poeder gemaakt , en zeer naauwkeurig ver- mengd, wanneer zij zig ook niet wederom affchei- deır. c. De bereidingen van Piauter worden ook tot Smeeringen gebruikt, en gen zeer gewichtige diem ften. : ‚ds Alle deeze Poeders zijn van eenen- mineraalen aard; die uit het Planten- en Dieren- ijk, den MMus- kus uitgezonderd, ‚worden allerzeldzaamst daar toe genomen. 5 $. CMIU; GENEESMIDDELEN. 789 rem $. CMIIL *Er ligt zeer veel aan gelegen, dat eene Smeering week , niet klonterig, maar volkomen gelijk gemengd zij, en dat zij haare behoorlijke gebondenheid hebbe a: Derhalven moeten Wasch, Talk ,„ Terpentijn , Gomharften, en andere zeer dikke of vaste zelfitan- digheden , of in ’t geheel niet, of in eene zeer ge- singe maate, in dee Smeerinzen gebruikt worden , op dat zij niet te dik worden. b. Ook moeten deeze dingen met de overigen be- hoorlijk kunnen vermengd worden „ op dat niet de. minfte ongelijkheid worde befpeurd, en zij dus ge- makkelijk tot fmeeren te gebruiken zijn. e. De Oliön, vooral deuitgeperfte‘, zijn de eigenäar- tigfte Ingrediönten der Smeeringen, en kunnen zelfs geheel alleen gebruikt worden. } d. Men zorgt,, dat vloeifioffen van eenen waterach- tigen aard, met de Oiön, door behulp varı eenig Slijm, behoorlijk ineen gelijk Mengze] gebruikt wor- den; echter is het niet raadzaam een ‚gewoon Water te nemen, dewijl zulk een Mengzel van Olie en Wa- ter zig fpoedig weder van din fcheidt. e. Het v/uchtig Zout kan echter in eene waterach. tige gefteldheid,, hoewel behoorlijk geconcentreerd, zig met de OJiön verdragen „ dewijl het eene zoort vau onvolkomene Zeep verfchaft, J. De Zeepen zelfs zijn, naast de Oliön, de beste Ingrediönten der Smeeringen, en worden gewoonlijk ‚met eenen Geest vereeniod, gelijk in den bekenden Geest zen Zeep, waar van men, naar goeddunken, al» Jerleie veranderingen kan voor fchrif ven. &. Gekookie Dranken en Afırekzels kunnen ook tor r ZZ 3 zul» l 710 VOORSCHRIFTEN van zulke Smeeringen gebruikt worden; echter moet men ze niet mer OJiör vermengen, maar met eene dikke Slijm. Zij zijn uit zig zelven zamengeftelde midde- len, en cene Smeering , daar mede gemaakt, wordt al te Bi en nee $. CMIV. Het is niet gebruikelijk , dat men eene Smeering. gebruikt , die door het inwrijven geheel en al ver- dwijnt,, en geen fpoor agterlaat, maar zij wordt zoo- danig bereid, dat zij eensdeels ingewreven , en Ale derdeels nog in de wollen of linnen lap ingezogen en opgelegd kan worden. We a. Dit is het gewoone gebruik, Vermits zij nog op het deel bliift liggen , kan zij blijven voortwerken; waarom ook de Worm-zalven ,„ de prikkelende en verfterkende Smeeringen, enz. alıijd op deeze wijze ‚gebruikt worden. b. Waterachtige , en enkel geestrijke dingen, die zeer ligt vervliegen, kunnen derhalven niet wel in Sıneeringen, maar moeten tot wasichingen gebruikt worden. .. CMV. De Gifte wordt bepaald naar de grootte van het deel, waar in de Za/ve moet worden ingewreven. $.,CMVIl. De hoeveclheid van ’tgeheel bepaalt zig, naar mate ‚het gebruik dikwils herhaald moet worden, a. De t GENEESMIDDELEN. sit a. Dewijl dit middel natuurlijker wijze zeer indrin- gend, en dus ook meer of min: vloeibaar zijn moet, ‚en de uitgeperfte Okönr ligt ranzig worden ; fchrijft men zelden , wanneer het deel niet reeds op zig zel- ven eene groote hoeveelheid vordert , zeldeh Meer _ dan twee of vier oncen voor, b. Dit Geneesmiddel is zelden onder die geenen, welken men langen tijd gebruikt, ten waare in bui- RU gevallen. c. Over ’t algemeen zijn de me fingih we] werk- zaam „ doch hebben gemeenlijk eene weiflappende irking: ’ $. CMVIL Het geen onder het Recepr gefchreven wordt, ver- ftaat men uit her geen voorafgaat, en uit her reeds gezegde. a. Gewoonlijk fchrijft men alleen 2ot uitwendig ge= druik. Zelden maakt men melding van eene Smee- ring: db. Het wordt gemeenlijk in een flesjen voorge- fchreven ; de potjens worden meer tot Zalyen ge= bruikt, $. CMVII. De Signatusr wordt ook meestal kort gemaakt, dewijl men zig op de gemaakte aflpraak verlaat. a. De inwrijving van eenig deel mer de eigene , of met eene vreemde hand, wordt meestal daar bij aangeprezen; hoe zeer adelye altijd zonder geweld gedaan moet worden , en gemakkelijk genoeg is, Lz 4 wane zıı VOORSCHRIFTEN van wanneer de’ Sineering van behoorlijke effenheid er dikte is. b. Bene blaas ’er over heen te leggen, is bij ons niet in gebruik. GAuBLIUS zegt: dat hij bet eene Stoving noemt, wanneer eene vochtg gemaakte blaas gebezigd wordt. c. Een compres , of een doe »k daar.over hen te leggen, en die nog met een nieuw gedeelte van de Smeering te bevochtigen, houde ik in ’talgemeen voor noodzakelijk. ; d. Het ingefmeerde deel onbedekt te laten, zoude zekerlijk niet raadzaam zijn. R e. Dit moet alleenlijk plaats hebben ,„ wanneer in- wendige deelen, bij voorbeeld, het tandvleesch „met Smeeringen behandeld moeten worden. en $. CMIX. ', De nuttigheid der Smeeringen is zeer groot. Zij dienen om week te maken, te verflappen „ te ver- ‘deelen „ te zuiveren „ te verlterken, te verzagten, wormen aftedrijven, enz. a. Uit,hoofde van den doordriugenden aard der meest gebruikelijke Ingrediönten ,„ en de nog voort- duurende werking der Smeering „ die op her deel blijft liggen „ behoort dit middel onder de werkzaamfte en kragtigfte, die men in de Geneeskunde heeft. b. Bijzonder is haare plaatfklijke nuttisheid Zeer groot ten aanzien der gewrichten, in gevallen, waar de inwendige Geneesiiddelen geene hulp aladte kun nen aanbrengen. c.-Ook zijn: zij; in zekere omftandigheden, dien- flig ten aanzien der teeldeelen, en vau de ’buik- hol- x tes GENEESMIDDELEN. rıy te, wanneer zij doordringend genoeg gemaakt- wor- den. d. De Kampher, het Äwikzilver „ het Sap van dolle „Kervel, de Ammoniac-gom, de Olie van Camille- bloe- ‚wen, de Muskus, enz, zijn ook op de inwendige deelen werkzaam. e. Ik durve mij, in allerleie ze e van den onder- - buik „even zoo groote, zoo niet grootere, nuttigheid daar van beloven , als van de zoo zeer geroemde KÄlijsteeren van RÄMPF, f. Daarom is ook dit middel altijd van een zeer vyoornaam gebruik geweest „ en zal het ook beften- dig blijven. — Her is dus geenzints overtollig, om onderrigting te geven van het geen bij het voorichrij- yen eener Smeering noodig is. Er M x. Tot voorbeelden dienen de volgende: Zu» Ol. Olivar. zvii. Spir. Sal, ammon. cauf. 31. M..D. S.. Tot uiswendig a .@. Dit is een Re Smeerfel, en in de Genees- konst zeer gebruikelijk. = b. De vereeniging met den vw/uchtigen Ammoniac- geest ,„ wordt door omroering teweeg gebragt ; het ‘best doet men, wanneer men het in een gefloten vat wel amfchudt, £ De Olie is enkel een gedaante-gevend middel; maar de bijtende Ammoniac-geest maakt de Bafs uit. d. Men kan 00% de evenredigheid van het laatstge- Za.5 mel« yı4 VOORSCHRIFTEN var ‚melde tegen de OJie grooter , en-daar door het mid- del fcherper maaken, wanneer men het noodig oor- deelt. e. Even 200 kan men ’er een paar drachma Kam- 'pher bij doen, wanneer het nog dikker , witter, en veel kragtiger wordt. f. Voor ’t overige zijn de bereidingen deezer yJuch- tige Zalve zeer verfchillende. Eenigen nemen, in- plaats var Boom-olie, Olie van zoete Amandelen ; zelfs Ter- pentijn met Pomade is door zommigen aangeprezen. g. Het dient als een prikkelend middel, her welk ‚eene ziekte-ftoffe van het lijdend deel heentrekt naar de plaats, waar de Zalve aangebragt wordt. h. Men wrijft eerst het deel daar mede, en laat. het dan, door middel van een wollen Jap, op de daar mede gewrevene plaats liggen. i. Men verkiest ’er echter toe een uitwendig deel, het welk geen uitflag, ontfteeking, enz. heeft, en aan het lijdende deel zoo nabij mogelijk gelegen is. k. Ik zelf maak, zedert eenigen tijd, bijna .alleen van de groene Zeep gebruik , als welke even 200 prik» kelende is, en niet zoo Ichielijk vervliegt, & CMXL Een ander voorbeeld moge dit zijn: Be. Effent. Cantharid. Spir. Sal. ammon. vinof. 4 31. Ol. Menth..co&. Zii. ’ M. D. S. Eene zenuw-verfßerkende Olie, a. Wij hebben hier eene zeer dienftige Smeering voor GENEESMIDDELEN 93 woor eene lamme hand ,of een ander verlamd lid, het welk echter met eenige omzichtigheid moet nike “worden, dewijl het anders de huid ligtelijk open bijt. h. De Esfentie van Spaanfche Vliegen en het vluch- tige Loogzout, zijn beiden eene Bafs tot prikkeling. Het eerfte werkt alleen op het gevoel; het andere dringt dieper door, en maakt eenigermaten levendig. c. De gekookte Ole van Äruis en Munt is het ge- daante-gevend middel, het welk de beide fcherpe zelfftandigheden opneemt ; het heeft insgelijks eene zenuw - verfterkende kragt. d. Wanneer men het hebben kan, verdient zeker- lijk een gedaante-gevend middel, het welk ten aan- zien van deszelfs kragt met de enkele of dubbele Ba- fs overeenftemt, altijd den voorrang. e. In dit en het bovengemelde voorbeeld „ moet men het juist getal der drachma’s en oncen wel opmer- ken, het welk maar al te ligt in deeze Voorfchriften verzuimd wordt. $. CMXI. Wij hebben bier boven (8. LXXXVIT.) gezegd, dat de Smzeringen om met een Penceel te beftrijken, enz. ook hier onder gerekend kunnen worden , en Vo&« gen dus dezelven hier nog bij. NR 716 VOORSCHRIFTEN van ‚ VIJFTIGSTE AFDEELING. " Yan Smeeringen , om met een Penceel te befrij- ken, (Litus oris.) $. CMXI. a deezen opzigte merken wij alleenlijk aan, dat het in de Sprouw, als mede bij eene verbrande tong gebruikt wordt. $. CMXIV. Het kan dus ook als eene ‚Smeering bereid wor- den; fchoon het niet tot inwrijven gebruikt wordt, maar alleen over het lijdende deel wordt heengeitre- ken. $. CMXV. Deeze zoort van Smeering moet, wat derzelver fofe betreft, uiw geene vertigheid ,„ maar enkel uit. zagte, evenwel ook, des noods, uit zuiverende mid- delen, beftaan. a. De Honig , vooral de Rofenhonig, is het meest gewoone, dat men ’er toe neeut. b. In de Sprouw komt ook een bijvoegzel van 7 Mizs ‚SENEESMIDDELEN. 1 # ineraal- loogzout zeer te pas 5 als een afvaagend middel. ec. Wanneer zweeren in den mond voor handen’ zijn, die men inzonderheid bij de kwijling gewoonlijk ont- moet, is de Zs/entie van Myrrhe Fer in ge- bruik. d. in eene ontvelde tong voegt men de S/ijm van Kwee- - pitten en de Rofen-honig te zamen. e. Bij venerifche chankers aan den hals kan het wel gebeuren, dat men eene dunne ontbinding van bij« tende Sublimaat onder de Rofen-honig mengt; doch men moetaltijd, eer het befirijken gefchiedt, en ook daar na, eene omwindende S/ijm van Zavergort laten , drinken. f. De Lood-middelen zijn, in deeze gevallen, zel- den noodig, en worden dus niet gebruikt; gelijk zij ook fchade zouden kunnen doen, wanneer zij niet met de uiterfte omzigtigheid gebruikt , maar dodr« gellikt werden, $ CMXVL.: De overige Artikelen zijn uit het voorgaande van zelf blijkbaar. $. CMXVIIL Het volgende voorbeeld kan tot opheldering dienen B. Melil. Rofar. Ag. calid. a. 38, i Borac. depur. 38. M. D, S. Om mede te befrijken. a. Hei n& VOORSCHRIFTEN var 4, Het warm Water wordt te hulp genomen, oM de oplosfing van den Borax te bevorderen,, het meng- zel eenigzints dunnerte maken, en om ook de omlig- deelen te-kunnen aanraken. b. De Rozen-honig wordt ’er bijgevoegd, als eeri aangenaam , gedaante- gevend middel ,„ Iret welk te- vens, uit hoofde van deszelfs zutverähde en genee- zende eigenfchap, eene Bafis is. c« De Borax is, van wegen het vast Mineraal- Ioog- z0ut, waar med het zoo rijkelijk verzadigd is, de ag Bafis, tot het doen afvallen van de Sprouw. "de De Borax wordt bijna geheel in het vochz opge- lost, z00.dat het niet noodig is, om daar van iets minder te nemens $. CMXVIIE - Wit dit Denfeel-fap laat het zig gemakkelijk bepad- len, wat van andere vochten „ voor den mond en voor wonden dienende „ te zeggen valt; mits men zig flechts herinnere, dat daar toe zelden zeer fcher- pe dingen te hulp genomen worden, en dat deeze middelen zoo eenvouwdig zijn moeten „ als nroge- lijk iss \ $&. CMXIX, De Rozen -honig,, met de Esfentie van Myrrhe, is Yet gebruikelijkfte middel bij alle kwetfingen in den mond; de zuure Geest van Zout, in Honig omwon- den ,„ is het beste middel tegen fcheurbuikig tand- vleesch; echter kan her /7zriool- zunr deszelfs plaats vervullen; de Wijn en Honig zijn een zeer eenvouwig middel tegen wondens “a 7 $. CMXXK GENEESMIDDELEN. fio $. CMXX. Van de vochten, die tot In/puitingen gebruikt wor« den, behoeven wij niets bijzonders te melden. $. CMXXIL Wij gaan thans tot de derde onderdeeling’der Meng- zelen over, namelijk de Pappen, ( Pultes,) die tus- fchen de vochten en deegen het midden houden, en - waar van men alleenlijk twee uitwendige zoorten heeft, namelijk de gekookte Pappen van Brey, en de faauwe of ongekookie Pappen. EEN ar c$6 VOORSCHRIFTEN van EEN EN VIJFTIGSTE AFDEELING ' Van Pappen, (Cataplasmata. ) $. CMXXIL ku: Pap- is een freute middel, het welk door koken bereid wordt, zamenhangende, en bijna van de dikte van Drey is. a. Ten aanzien van derzelver vitwendig sebruik ; en grootte, is eene Pap het zelfde, het geen een Conferf ten aanzien van deszelfs awenfip gebruik en in ’t klein is. b. Zij heeft-ook die onderfcheidende eigenfchap ; dat zij door de wartite niet week en vloeibaar wordts gelijk bij Za/ven, Pleifters, enz, plaats heeft. $. CMXXIIL Zij wordt, gelijk gezegd is „ door koken bereid; wanneer zij nog raauw en ongekookt is , zoo dat zij geene Arey oplevert, behoort zij onder eene andere ‚Afdeeling. a. De eerfte is de waare Pap, (Cataplasma,) en van deeze zullen wij tegenwoordig handelen. b. Het is veel beter, dat wij deeze twee zoorteni yan Pappen van elkander fcheiden ,„ oflchoon wij p ($. XCH ) GENEESMIDDELEN. bis ($. XCI.) beloofd hadden , om die te Zamen te behandelen. Bi: \ $ CMXXIV „.Door;het koken worden de deelen ,-waär tit Zif beftaat ‚meer ontwikkeld en verfiind , ook kleverig en zamenhangende gemaakt. De warmte maakt haar ook meer werkzaam ‚en is als een vehicu/um van de- zelve. Kae 2 $ CMXXY. De foffe is, deels eene vJoeißofe, die tot koken dient, deels eene of ahdere vloeibaare, wecke of vas« te’zelfftandigheid, die door her koken in eehe »/oei- ' foffe overgaat, Men verdeelt dezelve düs in de Vieiltoffe, de zelfftandigheid, die daar mede gekookt wordt, en de bijvoegzelen (Accefforia.) _ 4. Onder de v/oeifßoffen behooren voornameliik 72. ter en Melk, als welke beiden, door het koken, in ”t ‘ Yehreel niet veranderd,, 'maar wel in haäre werkzaam- heid , overeenkomftig het. bedoelde oogmerk , ver“ ‘Sroot worden. | 1 ae “.b. De’ Melk wordt wel door het koken van haare Waterachtige deelen voor een gedeelte beroofd; maar dit hindert niets, en zij is altijd de beste v/oeifßoffe tot Pappen, die weektnäkeh, rijpen, of verzagten moe« ten, ce. Uit hoofde der kosten wordt echter zeer dikwils ‚eenvouwdig Water genomen. cn ‚ 4. De Huy en gekarnde Melk ziin thats weinig in gebruik , em de laatfte heeft boven de Me/k niets Nooruit, . & N Aaa « De ‚22 VOORSCHRIFTEN- van age De Wi in verliest in het koken te veel-yan zijn eigenaartig vermogen; hij kan echter gebruikt wor- den „ wanneer Sordeeliie en verlevendiging noodig is, wordende ’er dän alleenlijk bijgevoegd, en niet van het begin af met de Pap gekockt. " f De-Wijn is ook meestähte kostbaar; doeh men kan tot Pappen eene: goedkoope zoort van wijn ge- bruiken. .g. Azija is tor dit docleinde. zeer gefchikt; de wijl dezelve door het koken niet merkelijk verzwakt wordt. h. Böter en andere Versigheden, als mede Harfen, en zoortgelijke , worden zelden, daar toe „gebruikt; zelfs de Olien neemt men ’er. bijna in ’t geheel niet meer toe, zoo ınin als de ‚2008 : om van de, Pis, die ‚ Onvoegzaam en walgelijk is, niet, te gewagen. =... 5. Gedestilleerde Wateren, Brandewijn, Jbecerijach- jige Olien te koken , zoude zeer on epast zijn. Ik heb echter eenien Arts gezien ,. die alle Voorfchriften zoo kostbäar mogelijk maakte, en tot. zijne mer kunst zamengeltelde Pappen „ gedestilleerde Wateren gebruikte. A. Dat het vocht, tot de PAppen gebruikt worden- de, 200 veel. mogelijk overcenkome met de aanwij- zingen ter geneezing, is allezints, wenfchelijk; en dat het door de overige /ngrediönten niet aan her fchiften moet geraaken „ is aan alle kundige Artfen bekend. = d. In ’t bijzonder moet men zorge dragen, dat de Melk niet ftolfe, als waar door zijtot haar bedoeld oogmerk ongefchikt wordt, ‘m. De te koken zelfftandigheden moeten, of reeds week zija ,„ of door koken week worden; waarom .v00f8 Nam t l GENEESMIDDELEN; 303 vöornamelijk Broodkruimen ; allerleie Meel- en Koorn. srugten, als mede des noods fappige Wortelen en Zaa- den, en andere zelfitandigheden wit het Plantenrijk daar toe genomen worden. n. Haärde dingen zijn ’er niet gefchikt toe, ten waare zij klein gemaakt en geftooten worden, om door de overige Ingrediönten te kunnen worden op« genomen. | \ 6. De. Lood-middelen : worden buiteti noodzaak in deeze gedaante niet ...—. maar: wel bij koude omflagen, 9. Zekere zelfftandigheden vit het Dieren«rijk, wel. ken ik niet noemen zal, gelijk:00k :zwaluwren - nes« ten,. en lichamen, tot het rjjk der mineralen behoo# rende, worden thats niet meer gebruikt. 244 De bijvoegzels zijn veelerleiey en bijna' niet op« tegeven; echter verkiest men,‘naar mate van de aan» wijzingen ter geneezing, daar toe alleenlijk de vloei= baate, weeke , of ligtelijk week wordende zelfftan» digheden, als Zeed, Wit van Bijeren, Olie,.enz; ->#. Men wagte'zig echter, om in de’ Voorfchrifterni Yan:dit middel ; "even gelijk in alle anderen, eeriige Ingtediönten te brengen, die Fe vit zig zelven zas mengefteld zijn. s. In plaats van een | \bijvösgzel var Olie, bet weik voor veele geftellen nädeelig „ en over ’t algemeen een weinig onzuiveris, meene menliever Honig. $. Dewijl het oogmerk in gekookte Pappen gemeeii- ijk is week ‘te maken en te verzagten „zoo wordt diks wils ook een weinig Safraan te hulp genomen, i Aaa q $; CMÄXVL 72% VOORSCHRIFTEN! vAx 1 Ir 5 CMXXVL' USER a) un ve vrr > Fe Gifie wordt 2 naar de grootte van. het deel, v waar ‚OB; de Fe: Be wordt. » F > CMXXVIR. nis? De oevzsikeid van Hip RR vördert ten minften : een half’ pond „tor twee,en meer pohnden , welk laatfte vooral noodig is‘; "wanneer‘de Pap bij: NER moet worden opgelegd. - a. Natuurlijk moet hier eene groote verfeheidenheid plaats kebben ,'naarımate-het deelz:: waar op de’ Pap gelegd. moet worden,’ eenen BrarkEeeR of RAINER: [0 SDYanE hecft. 5.) Wanneer "men derzelver ekiraie een "tijd Ye herhalen" wit, en ditzaan des lijders 'huis gefchiedt, fchrijfv' men liefst meer dan &Ene, Gifte voor , en meestal zoo veel, eo voor ednen dag $ hanger toerei= kende is. tat ‘'c. Men merke op , dat eeikend de noodige ine: weilheid van de Pap versch gewarmd en omgeroerd moet worden; het welk beter is,-dan de. Pap, die eenmaal gebruikt is, een of meermalen op nieuw te m. een men dikwils gewoon is te doen. .: gi CMXXVIIL Onder as Recept geeft men de. a der Rofe, met het middel ter ontbinding ,„ op; en zulks zoo. kort mogelijk ,„ wanneer de Apotheker de Pap moet gereed maaken. Ar Derhalven wordt hier melding gemaakt,, dat zij ; gr GENEESMIDDELEN. 725 ‚geftooten , 'gefneden , seweekt, en vooral eerst ven zuiverd mo&t worden, naar mate derzelver geaard- "‘heid medebrengt. b. Ten aanzien van het koken wordt gezegd, waar mede,„ en hoe veel, of hoe lang. c. Wanneer de Arts in dit ftuk genoegzaam bedre- wen is, en aan de bedienden van den Apotheker eene sgoede onderrigting geven kan „ doet hij wel, met door'zulk eene opzettelijke opgave eens vooral zijue achting te vestigen. .d. Doch Het zoude een weinighet voorkomen heb- "ben „ als of hij mer zijne artzeneimengkundige be- "kwaamheden wilde pronken,wanneer hij het telkens deed , zonder dat eene verandering van Apotheek a noodzakelijk maakte. e. Men lette.op het geen wij daaromtrent in ’t al- gemeen hebben aangemerkt; echter is het Taadzaamst, den Apotheker, zonder noodzaak, niet eenigermäten laagheid aan te doen, door hem zijne geheele behan- »deling, tot de minfte kleinigheden toe, uartelgur- ven. f. Dikwils worden alleen de Ingrediönten te zamen "woorgefchreven , die tot eene Pap, met deeze of gee- ne fofe,, ten huize van den ziekan gekookt moeten “worden, alwaar men dan het verdere flechts heeft optegeven. A g- Wanneer ’er in die Ingrediönten fteelen voor- komen , die niet genoeg geweekt kunnen wot« den, maake men melding van het ziften of doorzije gen. h.'Wat het vat RER waar in eene gereed ge- »maakte Pap uit de Apotheek verzonden wordt , het Zelve is meestal een pot, (sie) of een glas, (ri- „gg Aaaz trum, ) 726 VOORSCHRIFTEN va frum,) offchoon gelijk reeds gezegd is, de bereiding in eene Apotheek allerzeldzaamst gefchiedt. i. Hoe met de Äruiden,/welken men tot eene Pap \ voorfchrijft, gehandeld moet worden, blijkt uit het hier boyven opgegeveng, $. CMXKXIX, De Signatuur verftaat men reeds uit het geen zoo veele maalen gezegd is; echter is her doorgaans niet overtollig, dat men het oogmerk tevens vermelde. a. De Äruiden, die men tot eene Pap neemt, kun» nen genoemd worden : Ingrediönten to eene warme Pap. | b. Eene gereed zijnde bereiding wit de Apotheek wordt te recht genoemd: Zene Pap, om warm op te leggen. c.:Voor ’t overige is er nog veel aantemerken om« trent het regt gebruik der Pappem. d. De warmte. moet niet te fterk zijn; men legt de» zelve niet eerder op, dan wanneer het lid van het ge- floten oog de warmte kan verdragen. ...e, Eene gekookte Pap, die evenwel kond mpet op- gelegd worden, is iets allerzeldzaamst, en men doet zeker beter , wanneer men zich daar toe van een koud bad of.wasfching bedient. f. De Pap wordt ook meestal in een lap oud lin- nen opgelegd, om niet zoo onmiddelijk op de kuid te komen, het welk zeer morfig zijn zoude, g. Men wagte zig wel, datzij niet op de huid koud worde , waarom ook, 200 dra men ’er de geringfte koude aan waarneemt, eene verfche hoeveelheid ges ‚ward moet worden, % Er GENEESMIDDELEN. a2$ ©‘ Ef kan een weinig Warer, Melk, enz. bijge- voegd worden, wanneer zij te hard eu te Rijf is ge- ’ worden. e \ $. CMXXX ‘ De nuttigheid van dit Geneesmiddel is zeer groot. Het wordt voornamelijk gebruikt, om week te mad- ken, te verzagten, rijp te maaken, enz. Men be. dient ’er zig van in ontftekingen, die tot verettering moeten overgaan, ia verbrandingen, kwetrfingen, in - hevige pijnen door fpanningen veroorzaakt, als mede in de dhimofis en paraphimoflse a. In de laatstgemelde gevallen is zij den der beste middelen; want men moet niet denken, dat de week- makende uitwendige middelen nöd eene veret- tering ten gevolge hebben. Wanneer men door ver- flapping de prikkeling der fpanning wegneemt, bevor- dert men de verdeeling. lets anders is het, wanneer »de ontfteeking reeds zoo verre gekomen is, dat ’er geehe verdeeling meer plaats kan hebben; maar als- dan zullen de Pappen nog, als rijpmakende midde- ‚len, haare nuttigheid aanbrengen. b. Ook in Älapooren (bubones) is dusdanige Pap een dienftig middel, om de natuur of in de verdee- ling, ofin de rijpmaking te onderfteunen. Wanneer de aard der kwaal nog eene yerdeeling gedoogt, en de inwendige hulpmiddelen tot dat doeleinde ftrek- ken ; zal men niet bevinden, dat de Pappen eene veret- tering te weeg brengen. c. Wat zij in /Danningen doen kunnen, om eene verligting var Er en toevallen te .. , is befend. Azaayg d. Over mb WVOORSCHRIFTEN van d. Over ’t algemeen ben ik overtuigd „'dat men met het Heulfap , in uitwendige kwetfingen, en -an« dere ongemakken , thans veel te fpoedig bij.de hand is, terwijl de weekmakende middelen dikwils denzelf« den dienst doen zouden.- - e.. In de blinde aambeijen, vooral die met era: len van ontfteeking vergezeld gaan, doen de Pappen het meest af; zij bevorderen de opneeming van -het vloeijend bloed, en brengen de overgeblevene dikke knobbels tot verrettering, welke dan fpoedig , en zon« der moeite, plaats heeft, $. CMXXKXL En Tot voorbeelden kunnen de volgende dienen i \ %. Farin. Tritic. —— Lin. ren 4. 3ii. Ag. fimpl. q. Jr Sub agitat. cogu. ad confifßent. pult. adde Puip. Cep. aflat. N°. ii. D. ad Fittil. S. Eene weekmakende Pap, alle vier uuren warm opteleggen. #. Dit Voorfchrift is, met eenige veranderingen, van BOERHAVE zelven ontleend, en zeer gepast, wanneer eene rjjpmaking bewerkt moet worden, b, Het Rogge- meel wordt onder bet geftooten Zijs- gaad-gemengd, dewijl het laatfte van eenen al te olie- achtigen aard is, c. Wanneer de meelachtige dingen met Olie. ge- kookt worden, maaken zij eene al te yerze Pap „zoo | dat IGENEESMIDDELEN. 129 dat de Olie door het linnen heendruipt, en de huid, zonder noodzaak, onzuiver wordt. d. Vettigheden zijn niet noodig, om het' deel week te maaken ; het met /Yater gekookte Meel is daar toe voldoend@, en ik raade zelfs niet aan, dat mem het Lijnzaad ’er toe gebruike ; doorgaans bedient menzig vw van Havergort of Witiebrood. e. De Uijen voegt men ’er bij „.uit hoofde van derzelver prikkeling; ik ben echter daar mede fpxar- zaam geweest, dewijl prikkelende middelen; wel de verettering bevorderen., „ maar ook meerder pijn ver- oorzaaken. Fr Dat de Pap in eenen zamengevouwen doek op« - gelegd moet worden , verflaat zig van zelf, g. Nog ftaat te Saklen „ dat men bij ons fchier nooit deeze Pap uit de Apotheek voorfchrijft, maar gan ’t huis van den zieken laat koken. K $. CMXKXXIL &. Mic. Pan. alb. 3ii. Laß. dule. gef. Cog. ad confift. pult. e Verfus fin. add. Croc. 38. D.S. Eene verzagtende Pap, om warm op teleggen. a, Deeze is de zoogenaamde Franfche Pap, die in, de daad de plaats vau alle anderen vervullen kan, en, in linnen opgelegd „ zeer zindelijk is. b. Zij is vooral wit hoofde van de ‚Safraan,ten Aaas hoog- 730 VOORSCHRIFTEN var hoogiten verzagtende; echter kan zij ook tot rijpma- ken gebruikt worden, e. Men kan ze ook met Water gereed maaken, zon- er dat zij veel van haare weekmakende .kragt ver- liest. d. Zij wordt duizend maalen buiteri de Apotheek gereed gemaakt. e. Hoe eenvouwdig zij nu reeds is, kan 2ij ech- ter nog eenvouwdiger worden, wanneer men de Saf jraan weglaat. \ g CMXXKXIIL Nog zal ik ’er eene bijvoegen, waar van " A — gezien heb. %. Farin. Tritic. 3; v Acet. vine g. S. 'Cog. ad confift. pult. D. S. Eene warme Pap. L #. Hier hebben wij een voortreffelijk uitwendig hulp- middel , het welk reeds oud is, maar zeker nog al- tijd eenen uitmuntenden dienst doet, en wel na eenen zwaaren val op de groote knobbels van het opper- fcheenbeen , waar het van het grootfte belang is, dat zoo dra mogelijk. eene verdeeling worde te weeg ge=- bragt, en de kwetfing geene verettering ten gevolge hebbe; waarom men ook tot eene aderlating en eene ontfteeking - weerende geneeswijze zijne toevlucht neemt. Ik heb daar van de beste uitwerking ge- zien. b. Ook in Andi gevallen „ in welken men ‘dene yer- , GENEESMIDDELEN, 931 verdeeling bewerken wil, is dezelve nuttig, en zij zoude, met goed gevolg, dikwils kunnen gebruikt worden , waar men anders Balfem van Zeep, en an- dere Geriinarde Geeflen, te hulp neemt; zoo als, bij verftuikingen , in den beginne maar al te veel ge- beurt. c. De ongemeene eenvouwdigheid varı dit IMeng- gel is tevens een goede grond ter aanprijzing. De Azijn doet in de daad het meest ter zaake, en wordt door het daar mede gekookte Roggen - "mei, tot een Pap gemaakt, ns veel kragtiger. TWEE 75? VOORSCHRIFTEN van TWEE EN VIJFTIGSTE AFDEELING. 2: Van Mostaard- Pappen , CSinapismi.) \ $. EMXXXIV. Es Deeze zijn Deegen van eene gelijke. zoort, doch die, zonder koken, bereid worden uit A den, die de huid or maaken. a. Er worden gemeenlijk twee te gelijk aangelegd, - namelijk onder de voetzoolen, of, wanneer deeze te hard zijn, aan de kuit van het be - b. Zij hebbende bijzondere eigenfchap, dat zij en« kel door mengen, zonder koken, bereid worden. $. MCLXXXV. De fofe is gemeenlijk drievouwdig ; namelljk , Zuurdeeg , Mostaard, en Azijn. a. De Mostaard is eigentlijk het hoofdmiddel, het welk de huid rood maakt, mits zij behoorlijk ge- ftooten is. b. Het Zuurdeeg is insgelijks een weinig roodma- kend en prikkelend; doch dient meest, om de Mos- taard te omvatten, en tot de gedaante van eene Pap te brengen. c. De Azijn onderfteunt de MMostaard en het Zuur- yet deeg -GENEESMIDDELEN. 238 deeg in derzelver-vermogen van eene zachte prikke- ling; echter heeft hij vooral die AMELIE; dar hij het Mengzel behoorlijk tempert» ne + $. EIERN Men gebruikt: Funkihin ook: wel’ zekere Harfe Zeepen, de Campher , endergelijke; Sag Heeze. priks kelen een weinig te veel. © a, Daar toe behoort' voornanielijk de Gom=/faga- peen, .de Gom=-ammoniac., en zoortgelijke, waar van ik nu en dan!ook wel gebruik heb: moeten maaken. b.:Dewijl het doelwit van deeze: Mostaard-pappen gewoonlijk niets anders: is., \dam'om: eene plaatfelijke prikkeling in» de»sonderfte deelen te bewerken , 'waar door het bloed van het hoofd wordt afgetrokkenz zoo wagte men.zig voor Zulke’fterk-werkende, en haare prikkeling verre uitfpreidende harften, die niet lang: kuninen’ blijven liggeny za 2 doorganis al te verhittende ziin. 0 3. Piel ‚cs‘ De: Mostaard - RER onden fööedig! .droog en ftijf, waar toe de warmte. van:het lichaam zeer veel toebrengt; ‘doch ondertusfchen;hebbenizij;haare wer- king gedaan‘,‘en daar bij; vindt men zijne rekening. d. Over ’t algemeen is het best, om bij deeze drie gingen.te' blijven , en de Mosiaard-pappen bij.den zieken zelven te laten gereed maaken, dewijl'het.bij- voegen van Harffen, Campher, enz. enkel uit eene ongepaste lust tor zamenftellen voortvloeite $. CMXXXVU; 7374 VOORSCHRIFTEN van ie: 2 F «& CMIXXVI De Gife wordt door her gebruik bepaald, efi teils kens wordt eene verfche hoeveelheid daar toe ges bruikt, gemeenlijk tegen den nacht." a. Van zulke Deegen worden zekere weeke Plei- ers) over elke voetzool heengeftreken z'of in plaatfe van dien op: de kuiten gelegd. 5. Vluchtige dingen zijn meestal inpeichikt; om te-meermälen gebruikt te wordenz daarom: worden ook :de Mostaard- pappen.telkens versch: bereid. .: cs Des avonds laat legt men ze meestal aan, dewijl gewoonlijk ‚de: koorts: dan fterker opzet. 'Tegen.den wmorgenftond ‚ wanneer:zij .droog geworden zijn, hou» den.de Aanrelen Ken sonen vanı.zelf ie: rentleienete “nn AVdir ; $ h Hetgeen onder het Recept nenne wordt, is vit het voorgaande aftenemen, en over ’t algemeen zels den: noodzäakelijk „ dewijl men ze meest als een Dar middel.laar gereed maaken. ‘4. Wanneer iets van dien aard wietd Voprgeichres ven, zoude men het,jook een Bang GPasta) kunnen noemen. b. De Artfen noemen her ook. wel MER ae ee of BPRERRE he: (CMXXXVII, i $ CM XXXIX, De.Signatuur wordt ook ingericht, als bij de Oves rige uitwendige middelen ; echter kan men het ‚ge bruik meer of min opgeven. ° # Mes GENEESMIDDELEN. 235 #. Men meldt, bij voorbeeld, dat dit Deeg, wan« neer het, uit hoofde van zijne koude, onaangenaam zoude zijn; vöör het gebruik een weinig gewarmd moet worden. b. Ook zijn zoinmige gewoon, de voetzoolen eerst met Azijs te wrijven. . CMXL % ’ De nuttigheid deezer Mostaard -pappen is in de daad niet groot ,„ want zij werken te zwak , of te fterk, en zijn meest in gebruik uit hoofde van het vertrouwen, het welk ’t Volk daar in telt. a. Wij hebben reeds gezien, dat zij gebruikt wor« ‚den om van het hoofd aftetrekken, dewijl men zulks van haare prikkeling op de voetzoolen of kuiten ver- wagt, alwaar zij ook eene vluchtige roodheid veroor- zaaken. b. Men ziet echter niet , dat dit roodmaken veel ongelegenheid veroorzaakt; want de meeste zieken gevoelen bijna niert eens de werking van zulke Pap-« pen; zij werken dus te zwak. c. Inzonderheid ziet men daar van een bewijs in de ingeönte kinderpokjes, waar van ’er zeer weinige in den omtrek van deeze ‚Mostaard- pappen gevonden worden. d. Wanneer men deeze Pappen te fcherp RE wanneer men harften, enz. daar onder mengt: zoo werhitten zij het geheele lichaam. $, CMXLL 7,6 WÖÖRSCHRIFTEN van ERCMXLL ‘ Een voorbeeld van Moszaard- pappen is eigentlijk onnoodig, dewijl men gemeenlijk her Zuurdeeg va Bakker’laat haalen ; ‚en, zoo veel, als daar van n00- digis, met Mostaard en Wijn=azijn tot eene koude Pap mengr. Om echter een voorbeeld te geven, zul« len wij ’er hier een, plaatfen, het welk men in ge- val van nood, in eene Apotheek kan laten gereed maaken. EURE er FR . a pan. J ‚Sem. Sinap.. contuf- .deet. Vin. 9: [. BR. > Bern F. Paft. moll. extend. fuper Lintea = . chart. involut. ‚D.:8..Eene. Paß, om onder de. beide voetzod- len te leggen. ss». 2 f het dan eens een kind, dan.eens een volwasfen mensch kan zijn, die zulks noodig heeft. b. Men veronderftelt dus, dat den Apotheker ken« nis gegeven worde, voor welken zieken hij ze maa- ken moet. | "ce. Doch fchrijft men enkel het Deeg uit de Apo» theek voor, zoo kan men voor een volwasfen mensch drie of vier oncen Zuurdeeg, half zoo veel geflooten Mostaard-zaad, en g. f. van den Wijn-azijn voor« fchrijven , en dan in de Signatuur zetten: Ut F. \ Pafl. moll. D. vd Fi&ilh S. Tot Pappen onder de poeten. r d. Doch men doet altijd best , wanneer men ze ! “ | ” bij @..Men kan de hoeveelheid niet bepaalen, dewijl er , GENEESMIDDELEN, 73 bij den vr aan huis maakt = dewijl alle diie de: Ingrediönten gemakkelijk te bekomen 28 3. eh alles “beter gefchikt kan worden. e. Ik moet hier nog bijvoegen, dat het niet raad- zaam is, een dikke wellen kous over deeze opge= legd& Pap-heeh te trekkeri, als waar door de zieke nog meer verhit wordt: Een drukdoek, vast gebon# den zijnde, is volkomen voldoende; Bbb 0 DRM e 9:83 VOORSCHRIFTEN van | Fer - ._.DRIE EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Van allerleie andere Pappen, en Omflagen. x $. CMXLIL E; zijn nog allerleie andere Omflagen van ouder- fcheidene, doch meestal van eene weeke gebonden«- heid, die ook uitwendig.worden opgelegd, en Dee- gen, (Pafae,) of enkel Omflagen ( Epithemata ) ge- noemd worden. $. EMXLIIE Daar toe behoort voor eerst de zoogenaamde Ra- phanismus,, of de Pap van geraspte Mieriks-wortel , gewoonlijk met Azijn befprengd , welke in reuma- tieke pijnen zomtijds‘gebruikt wordt, en doorgaans fterk trekt, zoo dat men ze niet lang kan laten lig= gen. a. Zij wordt-zoo nabij mogelijk aan de lijdende plaats uitwendig opgelegd „ en wanneer zij de huid rood gemaakt heeft, weggenomen; ook wel op eene nabijgelegene verfche plaats wederom opgelegd. 'b. Men legt zein een lap linnen,, als een klein kus« fentje toegevouwen, op de-lijdende plaats. s. Zij veroorzaakt niet zelden pijnen, en veel on- rusts GENEESMIDDELEN. +9 küst, vermits het een zeer prikkelend middel is; zom- «tijds trekt zij zelfs bläzen, of maakt de huid open, en werkt dus bijna als cene blaarirekkende Pkifter, zelfs veel fpoediger. d. Ik zoude echter aan de gewoone oplegs ing. genek Blaartrekkende Pleiffer boven dit hulpmiddel bijna al= | tijd den voörrang geven, dewijl de eerstgemelde, '20d dra zij "bladders getrokken heeft, meestal verzagtiii 8 aanbrengt, ten minffen niet meer 290,pijnlijk is; ters wijl daarentegen. de ‚Mieriks-wortel , hoe langer hi ligt,. des te meer phikikelte en invreet, 4 % Be: EMXLIV. Eerie tweede zoort is de oplegeing var eene PaB van Broodkruimen , met Lood-water befprengt, die bij gezwollene zaädballen om den balzak gelegd wordr. a. Het vereischt veel omzigtigheid, om toetezien, dat zij niet te nar, of te hard zij , of te (terk druk- ke, waar doot de kwaal ligrelijk zoude kunnen ver- Hin inmeren. D. Nog veel meer ‚omzigtigheid, en zeifs een raadı zelachtig vermogen is ’er noodig, om de juiste maat var het Lood-water , gedevehredigd aan den graad der onıfteking, te treffen ; ; terwijl het ’er zeer veel op aankomt, om die behooflijke N te vin= - den. Naar mijn inzien behoort ’er'even Zoo veıl ‚geichiktheid ‚of om berer te ‚zeggen, geluk toe, om de zaadballen. met. Löod middelen te verdeelen, als ’er noodig is om een klavier te flellen. ‚c. Niet flechts het midcel in het algemeen,. mar ‘ook. deszelfs, geduur aamheid is allermopeielijkst te be= paalen , 00 dat het niet te kort, noch ook te lang Bbbe were #0 VOORSCHRIFTEN -van "werke, Voörwaar'eene fraaije verdeeling , die nader- hand eene verharding van het lijdende deel ten. gevol- ge kan hebben. d. De Lood-middelen werken altiid, of ten goede, of ten kwade ; derzelver gebruik is dus nooit onver- Tchillig. » en ehr !.zeer dikwils een tweefnijdend zwaard in de hand van..eenen krankzinnigen. Ik heb van derzelver onvoorzigtig gebruik treurige gevolgen gezien. ; .e. In de ontfeking, der zaadballen , vooral in eenen Opaeftopten Druiper „ maak ik das nooit gebruik van Omflagen met Lood-water , maar van de gewödne Kwikpleifter, waar-over ik eene zoogenaamde Frar- fehe Pap leg, welke deels weekmakende, deels ver- deelende genceswijze, ‚„ de, ondervinding mij geleerd heeft. wi Bij liesbuilen is het morsfen met oe omflagen maar al te zeer in gebruik „ en men is zeer in zijn fchik,, wanneer men de fchadelijke ftoffe ‚„ als den wolf in de fchaapskooy , heeft opgefloten, of zelfs het venus-[met in het lichaam' gejaagd. In deeze ge- wallen verdienen weekmakende middelen den voorrang boven de geweldig zamentrekkende, en vooral moe- ten de gepaste inwendige "middelen niet verzuimd worden, gelijk men voor weinige jaaren, op eene al- leronvoorzichtigite manier „ zoo maar los weg ge= fchreven heeft, en waar. van ik thans, terwijl ik dit fchrijve, een treurig voorbeeld zie. g. Niet minder wordt, in verfcheiden uitwendige toevallen, het Zood- water gebezigd, als in 00g- ont« ftekingen „ en vooral in die gezwellen, waar uit men niet wijs, kan worden, en waar tegen men dus iets overitelt, met het welk men niets goeds kan uitrig- tem GENEES SMIDDELEN. za ten. Wanneer. men de kwaal niet kent, moest men ten minften geene geweldig werkende middelen "ge- bruiken. + S. CMXLV. Eene derde zoort is de Omflag van fpecerijachtige dingen, alsı Muskaat - nooten , Citroen- [chillen , Ka- neel, Wijn, enz. die, tot her ftillen eener braking op de maag gelegd worden. $. CMXLVI. 