title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: II. körte, puntige uitspruitsels op de horizontale worteis van sommige boomen; körte paal onder een huis, paal onder water, hetzij de kop boven het water uitsteekt of niet. M^n. paal, stijl, balk, poot van een meubel; t, foewa, de hoofdstijl van een Mal. wo- ning ; t goenioeng, balken onder den vloer tegen de stijlen aangebracht, ook körte paal, tronk = toenggoel, Pgl. Djin., zie bangsoeng; Jav. staan gebleven tronk van een omgehouwen boom, vrpuw die van hären man ge- scheiden is. ^^^ÄJ tonggok, I, Stapel van ij^ ds:ks 27S voorwerpen, die behoorlijk op elkan- der gestapeld zijn, b.v. koffers, kis- ten, geld enz. in tegenoverstelling van timhoeriy ordeloos opgehoopt. 11^ = hang song ^Q.^s » draagmand. (gjjjb* tonggek, sterk achteruit- «tekend van het achterkwartier, zoo- als b.v, de orang laoet wanneer zij ioopen, daar zij aanboord steeds ge- iiurkt zitten, H. Abd. Sj. Madli. ^§JÜÜ tenggek; hertenggek, op iets hoogs en smals gehurkt zitten, zooals b.v. vogels en apen op een tak, ook gebruikt van menschen, b.v. orang moeda-moeda b^rtenggek ditepi kolam, de jongelingen zaten gehurkt •op den rand van dien vijver, Ibr. b. Chas. ; pakai kopijah tenggek^ het kalotje op ^en oor, opzy, op zijn Jantjes dragen; zie ook tengger. JJsij tanggal, I.afgelegd,losge- laten, afgevallen van iets dat ergens aan of in vast zat; soedah tanggal ^iginja, wier tanden waren uitgeval- leu. Sadj. Mal. I^o reg. 7 v. b. en 5 V. o,; m^nanggalkarij afleggen, uit- •doen van kleeren, wapens, versierso- len enz. ook losmaken, uittrekken van een steekwapen, dat ergens in vast is geraakt. Sadj. Mal. p. 199 reg. 7 en 198 reg. 2 v.o.; m, gigi, •een tand uittrekken, o. a. ook als straf voor scheiden, Oend.enBoenga ^s.mT^, *, penanggalan, e.s.v. vrouwe- lijk spook, dat het lichaam heeft af- gelegd en alleen met kop en inge- wanden rondwaart, om, evenals een vampier, bloed te zuigen van kraam- "^rouwen. IL Jav. datum; m^nanggalkany dateeren, ook den datum bepalen in uitnoodigingsbrieven. JjC«j tanggol; tanggol-anggol, beurtelings opwippen en weer zak- ken, knikkebollen, voor anker rijden van een vaartuig, zie ook anggol, JjJa3* toenggal, eenig, eenigst, enkel; anak toenggal^ eenigst kind; peloeroe toenggal^ een enkele kogel, zooals uit grof gesehnt, integenover- ötelling met schroot; gadjah toeng- gal^=gadjah m^ta^ e. alleenloopende olifant, die van de kudde is afgezwor- ven en zeer kwaadaardig is, vooral in den bronsttijd; pa' toenggal^ va- ders of moeders eenige broeder; ma' toenggal^ vaders of moeders eenige zuster; toenggal pojang soemhang gaw^j noemt men in het Palemb. het huwen met eene vrouw uit zijn eigen dorp; her Hang toenggal, met een mast; m^noenggal, zieh als eenig voordoen; Ä;a^öew^^a?aw, als eenig overgebleven, ge'isoleerd,b.v. van eene mögen dheid. Zie oenggal I. JJoiJ toenggoel, I. tronk,8tronk, stam zonder kroon of takken, vlagge- stok op een mast die geen steng heeft, stut of paal waarop een gebouw of dam rust, ook kajoe penoenggoel ge- noemd; overgeschoten eind van af- gebrande wierookstokjes ; haläi h^r- toenggoelkan zamroed, e. gehoorzaal op palen van smaragd, Hik. Boedj.; toenggoel dßramiy stoppeis van de rijst op het land; t, pelangi^ stukje van een regenboog, gedeeltelijke re- genboog. iS 274 JjTi XJ ^ II. vlag, banier, standaard, vaan- del; toenggoel merah uldmat Mrpt- rang, de bloedvlag tot teeken van den aanval, Pr. Dj.; <. uldmat kaha- djikan, de vredevläg, I. J.; toenggoel woeloengy een blauwzwart vaandel, Mos. Kag.; toenggoel-toenggoel angin, windvaantj e ; toenggoel pandji-pandji, allerlei vaandels en vlaggen. Jjtki» tinggal, 07erblijven, ach- terblij ven, blij ven, vertoeven, yerblijf- houden, wonen, wegblijven, liggen blij ven, voortduren; t. anak, de naam van e.s.v. vogel, welks geroep aldus klinkt; t. haik-hatk en tinggallah, vaarwel, gebr. tot achterblijvenden; t^mpat tinggal, woonplaats, verblijf- plaats; m^ninggal, heengaan, ster- ven, overlijden; meninggalkan, ver- laten, achterlaten, doen overblijven, nalaten,niet voortzetten, in den steek laten; m^ninggali, ten behoeve van iem. iets achterlaten. Sadj. Mal, p. 207 r. 2; m^ninggalkan p^k^rdjaännja, het werk staken, H. Abd. p. 168; p^ninggalj vertrek; sapeninggal, na het vertrek, na den dood, dikwerf ook peninggalan, b.v. H. T. en and.; p^ninggalan, wat men achterlaat, kinderen, goederen enz.; harta p^- ninggalan, nalatenschap; t^rtinggal, achtergebleven; in sommige brieven, waarin men dön hoUandschen stijl nabootst, komt t^rtinggal ook voor in de beteekenis van verblijve b.v. met achting enz.; katinggalan, ach- tergelaten en dus : overgebleven, verlaten. JJuLs tinggil, verb. Jav. ont- staan uit siti hinggil, galerij, gang, zaal ; p^ninggilan, e. bijzonder voor- name plaats in de astana. Komt her- haalde malen voor in de Pr. Dj. Jb^* tönggSlam, zinken, ver- zonken ; t^nggUarn dalam tanah, in den grond verzonken; t^nggMam da- lam laoetan usjik, verzonken in een oceaan van liefde, d. i. smoorlijk ver- liefd zijn, Ihr. b. Chas.; timhoel t^ng- g^lam dalam p^^rdjaän, overkropt zijn V. bezigheden; m^n^ngg^lamkan, doen zinken, d. i. iets of iem. ver- drinken ; ^^n^^^aw is waarschijnlijk ontstaan uit t^rk^lam, j^juu tanggam, e. s. v. houtver- binding, zwaluwstaart geheeten; ook betings, mar. de honten waaraan men de kabeis vastlegt na het uitwerpen van het anker; Mrtangg am, ^oor mid- del van zwaluwstaarten verbonden zijn, op die wijze gelascht, in elk. gezet, opgezet, opgeslagen van het geraamte van een huis, b.v. soedah bertanggam b^ndoelnja. Mal. Sam. 11:99; m^nanggam, door middel van zwaluwstaarten verbinden, opzetten^ opslaan, ook fig. van eene huwelijks- verbin tenis; koekoeh hoewatan hagai ditanggam, stevig werk, alsof het met zwaluwstaarten verbonden was, Ibr. b. Chas. ^jitä^tönggan, afscheiding, zoo- als b.v. aan den stam van sommige boomen, in een riem papier tusschen de katernen of boeken, v. d. W. Mo- gelijk ontstaan uit t^r en ^nggan, Zie aldaar. jt^' toenggoe, waken, wachten ;. & .üb- ikxS 275 m^noenggoe^ over iets waken, bewa- ken, wachten, toeven, Yerbeiden; (oenggoewan, wat bewaakt wordt, wacht, wachtpost; p^noenggoe^ be- waker, wachter; p^noenggoe pintoe^ dearwachter, poortwachter, portier; orang jang m^noenggoe perigi itoe bolihkah ija mati dehaga?^ kan hij, die den put bewaakt, wel sterven van dorst? Sprw. iiyS^ tönggoeloeng, = s^ng- goeloeng, zie ald. en bij gonggok. Jjuiu'tönggoeli, I. e.s.v. boom, cassia fistula, die in W.-Indie trom- melstokkenboomgeheeten wordt naar den vorm zijner peulvruchten. IL Batav. lekstroop uit de suiker. 2;üu tauggah, I. Perz. e.s.v. kleine, tinnen munt. II. penanggah en p^nanggahan, keuken bij de woning van een Yorst, mogel. van tagah = tegah^ verboden. 2Juij tanggoeh, uitstel ; bertang- goehj uitstellen; minta tanggoeh, mi- ttel verzoeken, voor een tijd verlof vragen; b^ri tanggoehy uitstel ver- leenen; t^rtanggoehj uitgesteld; b^ri tanggoeh akan harganja, uitstel van betaling verleenen voor iets, dat ge- kocht is, Chodj. Maim.; m^mpertang- goehkan, iets uitstellen, op de lange haan schuiven; hingga malam iniiah pertanggoehankoe^BlechtB dezen nacht heb ik nog uitstel, Kai. w. Dam. ^^ÄjJ tanggi, groote, Vierkante, ijzeren waterketel of waterkist, zoo- als men op schepen heeft. Sing. verb. van tankj eng. ^^^ tlnggi; hoog, hoogte, ook voornaara, uit de hoogte v. ieraanda gedrag, H Abd. 106; Jang mahct tinggij de Allerhoogste ; 2?^^^*w^^/, titel van dorpshoofden op Java; mening-- gikan, verhoogen, verheffen; kating-' gian, hoogheid, verhevenheid ; hari soedah tinggi^ voor matahari s. L, het is al hoog dag, ver op den dag; tinggi tn^ngawariy hemelhoog, Sj. Madli; djoeroe tinggi, zie djoeroe; poelau t., e. eiland tegenover de Oostkust van het schiereil. Malaka, dat dikwerf in pantons genoemd wordt. J^ tinggai ; tinggai hoeroeng, e. s. V. boom, welks hout geschikt is voor huis- en waterbouw. ^y^P^ tÖnggiri, ook tUgiri, e. s.v. zeer smakelijken zoatwatervisch, ZOO groot als een kabeljauw en met zeer fijne schubben. Soorten zijn: t baiang, t. tohok, t, toenda enz. •JUJuiLi' tönggiÜDg, ook senggi- ling, de miereneter, het Javaansche schubdier, ook e.s.v. plant; atap ba- toe sisik tenggiling, een pannendak, gelijkende op de schubben van den miereneter, zie shiggoeloeng en bij goeling. iJUu tanglong, Chin. papieren lantaarn, waarin een kaars gebrand wordt, zie ook teng, auijf ti^ngall^ midden, het midden, te midden van, half; sat^ngah, een half, de helft, de eene helft, een ge- deelte, eenige, sommige; jang t^- ngahnja, de middelsto. Yan vier kin- deren uit ^^n gezin wordt het aldus opgegeven : jang toewanja, jang i^' ngahnja, jang moedanja dan jang 276 hongsoenja^ Hik. Korisj.; t^ngah hari, iniddag, het midden van den dag, gerekend van 11 tot en met 2 nur des namiddags; t^ngah hari t^pat, juist twaalf nur op den middag; sama t^ngah^ het juiste midden; dit^ngah- t^ngah t^rang, in het openbaar, H. Abd. p. 254 reg. 5 v. o.; t^ngah naik^ ter halvor hoogte gestegen van de zon, 9 nur des voormiddags; tengah toeroen^ halverwege gedaald, van de zon, des namiddags 3 nur; tSngah na'ik tinggi^ over 9 nur 's morgens ^^^wpraÄ toeroen pandjang, ruim 3 nur 's na- middags; tengah rendah^ 'savonds 5 nur; tengah doewa, anderhalf; tengah tlga, derdehalf ; tengah tiga-MlaSy der- iiendehalf; tengah tiga poeloeh, vijf en twintig; tengah tiga ratoes, derde- halfhonderd enz.; satengah gila^ ook alleen satengah, half gek, b.v. orang sat^ngah^ een halve gek; tengah ma- kaUj juist aan het eten; m^nHgah, het midden houden of vormen, tus- schenbeide kernen, ook men^ngahan van t^ngahan^ b.v. maka datanglah AbdoellahMasUoedm^n^ngahanÄmir Hoesain d^ngan Jazedj Mob. Han.; p^n^ngahy wat of wie het midden uit- maakt, de middelste, ook van drie aalmoezen of geldstukken, die men achtereenvolgens geeft, N.Moeh. ook p^n^ngahan^ Moh. B.a.n/jpert^ngahan, halver-, midden, middelmatig, tus- sohen beiden; pertengahan djalan^ halfweg, halverwege, b.v. satUah sampaipada pertengahan djala7iy toen hij halverwege was gekomen, Ind. P.; p, vemoeVj middelbare leeftijd; Mrtengah^ op het midden van iets zijn, b.v. V. e. weg; antara doewa tengah tiga^ tusschen twee en derdehalf, d.i. driekwart dood, van een zieke. ÄÄJ> töngoll, klanknab. woord; fn^n^ngohy loeien, bulken, M. ^^AAJ) tfengiri, =i= t^nggirl, zie aldaar. -,Lft3* toefifäh, Arab. appelen. J^«La3* tafawö^t, Arab. afstand, verschil; djaoeh tafawoitnja^ dat ver- schil is groot. ija^Jij tafahhoe§, Arab. nauw- keurig onderzoek, uitvorsching, ook in gebruik voor fouilleeren, ieraand de zakken onderzoeken, zooals bij de politie, b.v. maka disoeroeh Moeham- mad tafahhoeSj maka düafahhoes olih orang didalam kandoengnja, en M. gelastte hem te fouilleeren en men fouilleerde zijne zakken. N. Moeh. Yerder ook gebruikt voor eene huis- zoeking doen, b.v. maka roemahnja si Tjeredik pon disoeroeh tafahhoes olih Alkas Manteri, en A. M. ge- lastte het huis van dien Tj. te onder- zoeken, B. R., Zed. Yerh, *,aamAj tafsir, Arab. uitlegging, verklaring, interlineaire verklaring van den Koran. jCft^* tafakkoer, Arab. overwe- ging, 0 verlegging, overpeinzing,her- denking, in gedachten verzonken zijn. ^.g,ft*i tafahhoem, Arab. het al- lengs begrijpen, begrip. v^j> top, I.klanknabootsend woord voor een ploffend geluid, zooals van een boek, dat op een ander geworpen wordt. r/ 277 IL chineeschdobbelspel; h^rmain top^ dobbelen ; orang p^topan, dobbe- laar, III. zie oJ». *^Uj töparam, I. een band voor het voorhoofd tot sieraad; m^ng^na- kan t^param ^mas di-atas dahinja, deed een gouden voorhoofd-versier- sel op haar voorhoofd. M. II. = orang doedoek diam-diam^ Abd. seh. wrdb. zie peram. ^Lä3 töpajan, zie tempajan, ouÄ-J tßpat, juist, ylak in den streek, van den wind; harat tepatj vlak West; djalan t^pat, weg die re- gelrecht op iets uitloopt; tengah hart ^^pa^, juist twaalf nur op den middag; k^na t^pai, juist in het midden ge- raakt; tikam iepat, loodrecht naar beneden steken, v. d. W.; menepat, recht op iets afgaan, b.v. een kogel op het wit. jLLaj töpörling, glinsteren,flik- keren, schitteren, zie p^rling. ^jmä3* tßpas, I. m^n^pas, sluitend bedekken, zooals b.v. een dekkleed over hetgeen in een koffer gepakt is, of over de lading in het laadruim; penoeh b^rt^paSj zoo vol, dat de in- houd op die wijze bij elkaar moet ge- henden worden, b.v. een koffer vol tot aan het deksel. II. ook t^'rpaSj kant, oord, streek, hoek, plaats, b.v. pada i^pas timoer, m de oostelijke streek; doedoek d^ngan t^pasnja, zaten op hunne plaats, M.; ^tnpat Upas doenia, de vier hoeken der aarde. (j**a5 tSpoes, e. s. V. plant, gelij- kende op de l^ngkoewasy doch grooter en welks wortel in de geneeskunde gebruikt wordt. Mön. tapoes, e. s. v. boom met gele vruchten, die aan tros- sen groeien en welker pitten oliehou- dende bestanddeelen bevatten. Zie ook tapoes, ^^^A^* töpis, I. m^W(^p5, m et de band afslaan of wegslaan, b.v. een liefkoo- zende band aldus afweren, Lang, Boew. MÖn. zachtjes met de vlakke band slaan, streelenderwijze klapjes geven; de band op iets leggen ora vast te houden, b.v. op een leuning. IL e.s.v. boom, die geschikt hout voor huis- en waterbouw levert. JL^AJ* topsil, het Ned. topzeil van een schip. mftj töpang, aanvatten, b.v. een spies om die te werpen. Zie pegang* iÄ^tÖpoengjmeel; t^poeng hasah, deeg, ook roti m^ntah, inz. brooddeeg; t gandoem en t. trigo^ tarwemeel; t. loemat, meelbloem; L h^ras^ rijste- ' meel ; t, hoemi, bootmeel, voor een moord, gevoegd bij de bangoen of den bloedprijs, M.; t^poeng tawar, geel ge- kleurd meel, dat als voorbehoedmid- del op personen of zaken gestrooid wordt en ook na het baden als zoo- danig wordt gebruikt, Prab. Dj.; t^- poeng l^mbek, een gipspap om een afdruk van iets te nemen, H. Abd. 267; men^poeng, meel maken, meel stampen van rijst; m^n^poeng tiada b^rb^rasj meelstampen en geen rijst hebben, Sprw.; daoen t^poeng tawar^ e.s.v. wijwaterkwast, zijnde een bosje 278 ^ van zeven verschillende bladeren, waarmede men het bruidspaar of pas besnedenen of zieken besprenkelt; tl^poeng boengkoes, t, hawangj t badak, t. boenga, t, manisy Pol. Abd. p. 26, t. torak, t koesoet en t. gomak^ ver- schillende soorten van versnaperin- gen; t^poengnja pon ija maoe, koe- wihnja pon ija maoe, hij wil het meel en ook de koek wil hy. Sprw. ^^^Äj töpak; m^w^^a/;,met de band afweren, b.v. een slag; m^nepak s^n- djata jang tadjam^ e.s.v. godsgericht, Oend. Djambi p. 139; zie tepis. {^^^ tßpok, I. menepok, kloppen, klappen, met de vlakke band slaan; b^?*tepok tangan, in de banden klap- pen; t^pok tarif dansend in de banden klappen; t^pok pintoe^ ook ketok p,, op de deur kloppen; mhiepok dada, zieh op de borst slaan van droefheid; bM^pok pahay zie paha\ b^rtepok- tepoky tegen elkander slaan, van de golven; andjing dit^pok kapala m^n- dßngkit ekoer, als een hond op den kop geklopt wordt, steekt hij den ßtaart in de hoogte, Sprw. ; p^n^pok kapas, katoenklopper, om de katoen te zuiveren. Zie ook k^tok. II. m^n^poeky besmeren, bekalken, b. V. een vaartuig, zie ook i^l^poek. ^jJUj tapölak, verb. Ned. tafel- laken. jva3* töpam, I, m^nepantj de vlakke band op iets leggen om het te be- voelen. II. voorover op den buik liggen, zie tangkoep en tiarap» ^'töpoe^ boordevol van een vat. tot aan den rand van een vocht, alle Zeilen bij, van een schip, zie p^noeh en tapoe, ^j t^pi; kant, rand, boord, zoom, Strand, oever, grens; t^pi laoet, zee- strand, kust; t, soengaij rivieroever; b^rdjalan mhioeroet i^pisoengai^lsings den oever der rivier wandelen; t langit, horizon, H. Boedj.; b^rt^pi- Ä;aw^ma5, van gouden ran den voorzien zijn; m^nepi, naar den kant gaan of aanhouden, uit den weg gaan; m^ne- pikaUj naar den kant of rand enz, brengen, op zijde leggen; tepian, het kantachtige, ondiep gedeelte van een water nabij den oever^ M^n. bad- plaats; tepian-oeli, de naam eener ruime en veilige baai in het N. W, gedeelte van Sumatra, welker oevers meest door Batta's bewoond worden, verbasterd tot Tapanoeli. M. iJoui* topfekong, Chin. een hei- lige, afgod van de Chineezen, door de Maleiers tot datoekpkkong verbasterd; roemah topekong, chineesche afgods- tempel. Zie k^l^nteng, fSi tak, klanknabootsend woord voor een kloppend geluid; tak-toek, hetzelfde met verscheidenheid , zie ketak, g^letak enz. i^'S toek, en tok = tak, doch dof- fer, zie ald. ^^j^* tik, = tak, doch fijner en scheller. %AAÄJ takbir, Arab. het begraven. %J4Xiü* takdir, Arab. besluit,raad- slag, voorbeschikking ; d^ngan takdir Allah, naar Gods raadsbesluit; m^n- takdirkan, vooruit bepalen, voorbe- (jMU>jLaj UOJO 279 schikken; mana jang ditakdirkan Allah, itoelah jang djadi, wat God beschikt heeft, dat geschied t; takdir Allah Mrlakoe atas hambanja, Gods raadsbesluit wordt over zyn dienaar volbracht. ||A»jJÜL> takdlS, Arab. heiliging, zuivering; m^ntakdiskan, heiligen. yityAS takrir, Arab. bevestiging, bestendiging. ^A-eiiü>tak§ir, I. Arab.nalatigzijn, tekort komen in iets, nalatigheid, on- voorzichtigheid. II. verb. Ned. taxeeren. ^^AS tikpi, Chin. e.s.v. piek met drie'punten, die van weerhaken voor- zien zijn. JuJUi* taklld, Arab. navolging, op gezag aannemen, naäping, na- bootsing. t^yÄj takwa, Arab. godsvrucht, vroomheid, onthouding v. hetkwado, zie Ukoewa, i%j Jü> takwim, Arab. vaststelling, dagwijzer, almanak. ^Äj taki, Arab. godvruchtig, ont- houdend. LO ti^ka^I. v.^^rA:a, raden, gissen; t^ka-teka en teka-teki^ allerlei raadsels die opgegeven worden; t^ka-teki t^r- bang, vliegende raadsels, nam. woor- deujwaarvan alleen de medeklinkers, of al de medeklinkers met een verlen- gingsletter, worden opgegeven, opdat naen die raden zou; soerat t^ka-t^ki t^rhang, spelboek, eerste leesboekje; t^kaän, hazardspel; ^aw^ ^mpoenja t^- kaän, de bankier van een hazardspel ; h^rtjakay t^ka-t^ki, in raadsels spre- ken, door de woorden slechts met letters aan te geven. II. tekä, Jav. komen, er toe ko- men: tP.kä bagitoe, hoe komt ge er toe? ^^Jo takalbboer, Arab.verwaand- heid, inbeelding, verhoovaardiging. «.xaJCj) takbir, Arab. het grootma- ken, het zeggen: Allah akbar, God is groot! R. Chaib. vii^wXj) tökat, borduursel, stiksel, stikwerk; t^kat b^rgambar, borduursel in figuren, b.v. op e. vlag, Sj. Madli; men^kat, stikken, borduren; badjoe t^kat b^rawan, een met wolkfiguren bestikt baadje; ^^A;a^meW(^Ä:a^, allerlei stikwerk maken, Mes. Kag. zie ook soedji en ragam. Aj^io takrim, Arab. vereeren, eerbetoon, plichtpleging, eerbied, hulde, vereering. j^JC> tÖkis, dicht aan den rand, zooals b.v. van naaisel, een weg enz., ook = njaris en tßmas, zie aid. ÄXstÖkang;m^«^Ä;a«^,bekleeden, of statten van de zjjwanden in mijn- gängen, opdat zij nietinstorten. Staat mogelijk in verband met t^gang, dan zou het stevigen zijn. ijo tökoeng = roewas, zie ald. v..ft)o tökap, ook t^koep, bolvor- mige bedekking over iets of op iets; L sampan, hout waarmede een stuk van den voor- of achterste ven v. e. bootje bedekt wordt; t linggiy het- zelfde bjj grooter vaartuigen; m^n^- kap, door middel v. zulk e. deksel of van de helle band iets dichthouden, b.v. den mond van een schreeuwend 280 v_aXä Ijli- kind of e. mousseerende flesch; 6^r- t^kap moeloety zieh de band voor den mond houden; Jav. toekoepen t^k^ntj zie tangkoep. (^.aXj tökoep, = t^kap, zie ald. ^^jXä* tökak, L het zachte verhe- melte, keelaohtervlakte, orgaan van den smaak; ook de smaak; t pajau, vuile smaak in den mond] anak t4kak^ de huig, = anak lidah; apa rasa t^kak toewan, hoe is uwe smaak? m^- nekak, voortduren van een smaak, nasmaak ; manis-manis men^kak, een zoetacbtigen smaak of nasmaak ach- terlaten. II. koppigheid, weerzin, verstokt- heid, halsstarrigheid. i^Xi* tökok, I. e. s. V. eetbaren zoutwatervisch. II. uitwas op het lichaam van een mensch, C. en S.^t^kok-t^keky eiilerlei uitwassen van dien aard, id. i^^S<3 tßkek, I. ook tokek, zie ald. II. Jav. m^nP^kek leher, de keel toe- knijpen, worgen. v-iJIJotaklifjArab.hetopleggen van een last of moeielijke taak. jjo tßkani, e.s.v. boom, die zeer goed timmerhout oplevert. ^JCS tSkan, datgene, waarop men met de band drakt, leunt of steunt, dus ook: stok, staf ; (Jav. t^k^n, id.) m^- n^an, met band of poot iets drukken, neerdrukken, aandrukken, dfukken van aarde legen eene plant om haar vast te zetten: m^n^kan tjap, e. zegel op iets drukken; dit^kan kapalänja d^ngan tangan kiri, druktezijn boofd met de linkefhand; m^n^ankan ta-' ngannja kahoemi, zijn banden op den grond leggen, van iem. die ter aarde bttigt, Mob. Han.; djalan i^kan, e. betreden päd, M.; tPkan koendai, e. s. V. gouden versiersel in het haar der vrouwen, dat om den haarwrong geslingerd wordt; m^n^kankan ka- doewa tapak tangannja kat^mpat iioe^ met de beide handpalmen op die plaats drukken. ^)o* tökoeil,volbarding,inspan- ning;&^r^^Ä:o^w,volhardend,ingespan- nen, stevig door, bij het werk; menP,^ ngar d^ngan t^koen^ met inspanning luisteren. Zie t^goen IL \^Xj tökoewa; badjoe t^koewa, e, nauwsluitend baadje met overslaande borstlappen, zooals het baadje der dorpsjavanen. Dit behoort tot de oor- spronkelijke kleeding der Maleiers^ zie H. Abd. pag. 48. In het Jav. takwa, %S'Jotökoekoer,houtduif,bosch- duif ; tPkoekoer tjiau, de meest gepre- zen tortelduif op het scbiereil. MaL C. en S.; padang t^koekoer, zie pa- dang, ^jj Jo takwin, Arab. scheppen^ doen zijn, = m^ngadakan. ajCj tökah^ e.s.v. langstaartigen aap, S. jCj töki, I. roempoet Uki^ e.s.v. gras, welks wortel in de geneeskunde gebruikt wordt. IL in t^ka-t^ki, zie fPka I. UÖ tÖga,ook%a/;,rechtop, over- eind; t^ga b^rdiri, rechtop staand; m^n^ga en m^n^gakan, oprichten^ overeind zetien, ook fig. van den gods- dienst; mlfn^gak^n kapalänja^ zijn kop rechtop houden, van een paard, Hik. Am. Hamz. m^nl^garoemah^ een liuis opzetten, bouwen, M. m^n^gakan roemah, M^n. id. Verder wordt t^ga gebruikt als lengtemaat, b.v. sat^ga, eenmaal de lengte yan iemand die rechtop staat; lima i^ga, vijf zulke lengten ; dus == sap^ndiri^ lima p^n- diri enz. M^n. t^gak; t^ga damar, e.s.v. kandelaar voor de damar-kaar- sen; t^ga-t^goen^ pal, onbewegelijk rechtop staan ; menegakan soempit ta berisiy een ledige zak overeind zetten, en menegakan b^nang basah, e. natte draad overeind zetten, d.i. het on- mogelijko willen. (jxLio tfegaroen, e.s.v. zijden kain-Upas waarvan niet alleen de beide einden, maar ook het midden met gouddraad doorweveD is, v.d.W. i^sUij tßgari, Jav. e.s.v. welrie- kend hout, aloehout, = keUmbak II. *^jt8gar,hard,onbuigzaam,stijf; fig. onhandelbaar; t^gart^ngkok,hsLTd. nekkig; t^gar haiij onbuigzaam van gemoed; iegar di-adjari, moeielijk te- recht te wijzen; tanah tegar, harde grond, harde kl ei, stugge grond; daki mata jang tegar ^ hard geworden oog- vuil; p^rhambaän jang t^gar^ harde slaverny, M. kat^garan^ verhardheid, onhandelbaarheid, onbuigzaamheid, hardnekkigheid ; m^n^garkan t^ng- koknja, den nek verharden; t^gar k^moedij stut je roer! mar.; t^gar ekoer, e.s.v. eetbaren zoetwatervißch met stijven staart, zie ook tagar. yi<j tög or^ vriendelijke toespraak, aanspraak, zachte bestraffing; m^n^- (J0 281 gorj zacht bestraifend, of onder het maken van minzame aan- of opmer- kingen, toespreken. aanmerkingen maken, berispen, vermanen; t^gor adjar, berisping; t^gor sapa, vrien- delijke toespraak; kat^goran, e.s.v. spook of geestverschijning, H, Abd. Zie ook sapa en siapa. ^^X.3 tögörang, = kmrangy zie ald. 1^*^)0 tagörak, Perz. hagel, ha- gelstorm. jj*Jo tßgÖS, Jav. beteekenis, ver- klaring, = Mi, jd<i tßgang, gespannen, strak, glad, van Zeilen, netten, de huid enz. stijf van den nek. (Mön. ook nog taai van vleesch, koppig, onhandelbaar); angin t^gang k^lat, een stijvekoelte; m^n^gangkaUj stijf spannen of aan- halon. Zie ook regang en t^gar. \^ßS<j tßgap, stevig, sterk, van het iichaam, het gemoed, een wapen enz. gespierd ; ook = tegak en %a, rechtop, overeind. Mßn. t^gap hatij vast van vertrouwen; t.p^r&tian^ va8t,onwan- kelbaar in zijne opinie; t, djandji, on- veranderlijk in eene belofte of over- eenkomst; t difaharnnja, hijweetwat hij doet, hij heeft een flinke opvat- ting; djawi jang t^gap, sterk, zwaar vee, M. ^^i^ tßgak, steil van een berg of heuvel, C. en S. =:^^^a, zie ald.; sama t^gaknj'a, van 6611 slag, van ge- l§ken rang, wat bij elkander behoort. jjjjj tSgOk, I. slok, teug; ajar sat^gok, een teng waters; m^n^goky 282 ^'S O' oiL» slokken, bij teugen drinken, inslok- ken, inzwelgen, zie gogok, IL onvolgzaam, onwillig, v.d.W. Zie t^gar, Jjo tögal, I. om reden, uithoofde, aangezien, daar, dewijl. II. Jav. een door den regen alleen bevochtigd rijstveld=Äoema, zieald. JJo tÖgil, Batav. de natuurlijke spoor van een haan. Zie tagil, ouJUo tögßliat, zie g^liat letjoekj zie jpUetjoek, ^jjj tSgOen, I. e.s.v. boom, van welks hout sloepriemen worden ge- maakt. II. onbewegelijk inpostuurofpo- sitie, stokstijf, zooals b.v. een soldaat in 't gelid, of onbewegelijk van een aangelegd geweer, v.d.W. Zie t^koen, Mön. id. onbewegelijk, pal. {jJ<^ tagoewan, de vliegende eekhoorn, d. 1. Cr. äÖ tÖgah, onthouding, weerhou- ding, verhindering. Mön. verboden zijn, verbod ; m^negah en m^negahkan^ weerhouden, tegenhouden, beletten, verbieden, inhouden van woorden of zv^UQdiTiii'^m^n^gah-n^gahkankanak' kanak, kinderen in toom houden, in bedwanghouden;p^re«^aÄ t^gahj ge- bod tot onthouding, order om tegen te gaan, te verhinderen, MÖn. p^rentah p^n^gahj tegenbevel. aJo tßgoeli, stevig, vast, hecht, sterk, duurzaam; hert^goeh^ zichver- sterken; Mrt^goeh-i^goeh dirinja, zieh versterken, van een leger, R. Chaib ; m^n^goehkan^ stevigen, hecht maken. versterken, be vestigen, gestand doen ; m, satia, zjjne trouw be vestigen; m. p^rdjandjiatij zijne beloftenakomen; m^n^goehkan djandjinja^ z. aan zijne afspraak of beloftehouden, B. R. bes. pag. 8, I. P.; tiada t^goeh satianja^ zijne trouw is niet stand vastig; di- ikatnja Ugoeh-t^goeh^ hij bond het goed stevig vast; bertegoeh-tegoehan djandji, samen een vast verbond slui- ten ; i^goeh dengan kata^ vasthoudend aan zijn woord; pen^goeh, de eerste inzet bij het weven, die sterker is dan het eigenlijke weefsel. i^J tßla, I. achterhuis aan een vorstelijke woning, dienende tot ver- blijfplaats voor zijne vrouwen en kin- deren. IL beter tala, zie ald. oo^* tßlabatjzigzagscheschre- den, waarmede hooge staatsdienaren bij feestelijkegelegenhedendeuYorst naderen om hunne hulde te bewijzen; fte'r^^^a&a^jZulkeschredendoen, v.d.W. ii**j>iL)tÖlatas,hond8gras,honds- tand, d.l.Cr., vingerkruid, M. v«ai*ik5 tßlatap, een klein vlot v, baraboe, C. en S. Ook = t^ratak b.v. hilir soengai bert^latap^ de rivier af- zakken met zulk een vlot. ^iLjtölateil, Jav. geduld, zorg voor iets, nauwgezetheid. »ji^kS tälatah, kenmerk, kentee- ken in iemands voorkomen, waaruit zijne bedoeling, schuld of onsohuld blijkt, ^SikS töladas, = tßgar IL Zie aldaar. ^jOiHjtoeladan, voorbeeld, voor- Schrift, model, copievoor den zetter; atas toeladan, naar het voorbeeld of model; m^noeladan, een voorbeeld volgen, naar een voorbeeld of model werken; ook boetseeren, M. Jg^J^ tölasang, een buikgordel, W. Sum. C. e. borstrok, R. v. Eys. (^^' tfelapak, van tapak, ook /e/ajpaÄ:aw, voetzool, palm van de band; soedjoed dibawah ielapakan, voor de voeten vandenVorst teraardebuigen; Uboe telapakafiy het stof der voetzo- len. Facs. p. 4. \S^ tßlaga, Skr. meer, vijver, put, vergaarbak, gegraven kuil om beesten te vangen; t. hatoe, steen- groeve; t, k^moedi, roerhol -^t.soelang^ walmkapje op een lamp; t, tahi, beer- put, drekput; t^laga ndraka, de af- grond der hei, M. adakah dari pada tUaga jang d0r^nih itoe mengalir ajar jang keroh? Sprw. vloeit er uit een helder meer wel troebel water? Hm'^S tilawat, het zingend lezen, hardop lezen van den Koran; over- denken, overdenking. Bioemi. Zed. Yerh. R. v. E. id. en ook nog balans van schuld. ^^'S tölajan, wijz. van nalajan, zie ald. v«JUf tölab, zie telap. vaJlj töloet, I. omzetting van loe- toet; MrtUoet^ knielen. II. verkorting van terloet, zie loet III. m^n^loet, een tak afzetten, af- leggen, v.d.W., zie anggoer en tjang- kok. Kan loet hier ook hetNed. loot zijn? UÜCUi 283 yXj tßlor, ei, van vogels en insec- ten, kuit van visch; t^lor asin, gezou- ten eendeneieren ; t. t^roeboek, gezou- ten kuit van de ind. elft, e. s. v. ka- viaar; t, boewaja^ krokodil-ei, zie botjong; t, bUangkas, de eetbare eier- stok van de belangkaSy ook e.s.v. ver- snapering van eiwit en suiker ; boenga Ulor bUangkaSy e.s.v. struikmet bloe- men, gelijkende op de eierstok van de bHangkas, v.d.W.; Mor boengkoes, zie ald.; t^lor koetoe^ neet, ei van luis of vloo; t koepoe-koepoe, vlinder-ei; poesat tUor^ tred aan een ei; bertelor, eieren leggen, eieren hebben, van een vogel enz.; p^njoe itoe b^rt^lor b^ri' boe-riboe^ sa'orang pon tiada tahoe, tetapi ajam b^rMor sabidji^ petjah saboewah negari, de schildpad legt eieren bij duizenden, zonder dat iem. er iets van weet; een kip legt er slechts een en 't gerucht verbreidt zieh door het gansche land. Sprw. fjtJ^'S tßloes, var. op t^roes, er doorheen, uitkomend aan den ande- ren kant; m^nUoes, doordringen, aan den anderen kant er uitkomen. i)ü tölang, e.s.v. klimplant met langwerpige, blauwe bloemen; biroe <^/an^, blau w als van de i^^^an^-bloem; poentja Mang^ schuine slip van voren aan een katn-saroeng ; t^lang pan- djang katnnja, Hik. Ind. Mah. Roep. H. Boed^,] boeloeh Mang, e.s.v. dikke bamboe, gebruikt voor watervaton, R. Pas 104, mogelijk beter talang, zie aldaär. uaJGÜj» tölangkoep^ van tang- koepy zie ald, en ook Moekoep. 284 Ms:kXj »S^Jj tfilengkali^ oneensgezind zijn, zie tingkah. ^XLÜt^langkai^ yan tangkai, Ziei^langgi^ hoewel dit beter is. MÖn. t^langkai, bemiddelaar, afgezant om iets te Tragen of overeen te komen; afspraak, belofte; dalam t^langkai, besproken; m^n^langkai, afspreken, bespreken, toezeggen. ^jtJÜJ tölanggi, bemiddelaar, onderhandelaar, iem. die een meisje Toor iem. ten huwelijk vraagt, kop- pelaar, v.d.W., moet t^langkai zijn. v,.ftJL5 tßlap, ingedrongen, v. het Foorwerp, waarin iets gedrongen is, gewond, gekwetst; men^lap^ indrin- gen van iets puntigs, ook van onder- wijs. MÖn. id. Zie rimau. IaJLj tölSpa^ een plat potje van glas of porselein ter berging v. reuk- werk of kleinigheden^ zie s^l^pa. ^^J^S tölöpoek, met figuren van goud, zilver of e. kleurstof bedrukt, V. geweven Stoffen of papier; hadjoe tel^poekj een neteldoeksch baadje met figuren van goud bedrukt, zie t^poek, \^^X3 tölak, leunen, met de ban- den, armen enz. ergens op steunen, L. Zie t^Ukan, ^^JLj tÖlok, baai, inham ; i^lok-^ ran^a?/, baaien en inhammen. Z. ^loek, ^^jJLs tölik, Jav. m^n^iky bespie- den van nabij of op de plaats zelf ; p^n^iky spion. ^jjjÜlS talkln, Arab. het onder- riohten ; m^mbatja talkin, een over- ledene datgene vöörzeggen, wat hij in het graf antwoorden moet als hij door de grafengelen monkar en nakir ondervraagd wordt; m^nalkinkan^ H. T., voor iem. de talkin opzeggen; sM^kah talkm, aalmoezen, die men bij eene begravenis geeft aan hen, die de talkin hebben opgezegd. ijCJU tßlökoeng, bidsluier der mohamraedaansche vrouwen. MÖn. bidkleed voor id. ^jjCb tfelökan, van tekan; Mrt^- Ukariy met de band op iets steunen, Mßn. met de banden of ellebogen op iets steunen; Mrt^Ukan loetoet, met de banden op de knieen steunen; MriM^kan pinggang, de banden in de zijde zetten; ija MrteWkan diri- baännja, Prab. Dj.; bM, dibendoel, id. ^XJU» tölökoe; b^mkoe, met de ellebogen op iets leunend; doedoek bert^l^koe, met de ellebogen op iets leunend zitten, Ibr. b. Chas.; b^rte^ Ukoe b^rtoengkat dagoe, met de elle- bogen leunend en de band onder de kin; van l^koe, zie ald. ^JUb* tßlßlai, naakt, bloot, bloot- gesteld, geopenbaard, bekendge- maakt, K. v. Eys. v...&Ajb*täläinpap5 ook pmmpap, de breedte der band als maat; b^rt^- l^mpap, bij handbreedten meten, zie tabah en t^mpap. ^i&Jü tölampoeng, het ronde, gele vruchtbeginsel in de kokosnoot, zie ook tombong, ^Jj tölan; m^nUan^ slikken, in- slikken, doorslikken, opslikken; m. toeboehnja s^rta d^ngan tahinja^ met huid en haar ins]ikken,Boeng.Eamp. p. 44; m^n^lan oental, pillen slikken, ook ongekauwd doorslikken; t^lan hatoßj zure broodjes eten; tM^lan, toevallig ingeslikt, ook ingeslikt kunnen worden. Soras perlan, ^Jb* t61oen(?) MrtUoen; m^nga- mok tiga-hari tiga malam bert^loen, C. en S.; mogelijk tekoen, Volgens C. en S. geraas, getier. JiixXs tölantar, zie hantar, iXjJb* tölöntang, plat achter- over op den rüg liggende, met de voorzijde naar boven gekeerd, Tan t^ntang; men^lentangkan^ zoo n^er- leggen of doen liggen. ^sä.aJU> tßlancljoer, te ver, te zeer, uitermate; zieh verpraten enz., zie andjoer. «äjUIj tßlandjang, ook terlan- djang^ b.v. tweemaal in de H. Mes. Prab. Dj. II. p. 68 van landjang, naakt, bloot; t. hoegil en t, boelat- ftoe^a^, moedernaakt, spiernaakt; kaki t^landjang, barrevoets; keris Mrt^- landjang, ontbloote kris ; katelan- djangan. naaktheid; menelandjang- kan en men^landjangi, iets ontbloo- ten, naakt uitkleeden. ^äjJU töloendjoek, frequ. v. toendjoek^ wijzen; djari teloendjoek^ de wijsvinger. ^aJJ tölÖnnan, Jav. hakbord, kerfplank, slachtblok, fig. zondebok. •.Jb* tölau, lichtere piek op een donkeren grond, ot'in e. bosch; ber- t^lau'i^lau, vlakkerig, met lichtere plokken; biroe ^e/aM,vlakkerigblauw, hier donker en daar licht; p^rentahy bertUautUau saperti panas dib^loe- kar, bevelen zoo ongelijkmatig als ^ 285 de zonneschijn in het kreupelbosch; MÖn. talo, id. yXj töloe, Jav. drie; hoewah keras t^loe, e. k^miri-noot met drie pitten; boewah salak t^loe, een sa^a^-vrucht met drie pitten. L^f «.JU) tßloekoep, z. tMangkoep. ^JU> töloeki, Jav. e.s.v. zijden stof, satijn; bocnga Moeki, anjelier. B. Ook bij K. V. Eys. xJLj tßlah, I. bereids, reeds ; een woordje gebruikt tot vörming v. den volkomen verleden tijd! evenals soe- dahj zie ald. ; felah itoe^ daarna ; tahoen jang telah laloe, gepässeerde jaar; tUah adaj het was er reeds, het is er geweest ; sa^^^aÄ en s^m^nt^lah, nadat; satelah üoe, daarna; sat^lah soedah itoej toen dat afgeloopen was, daarna, gebruikt tot vorming van den meer dan volmaakfc verleden tijd. II. menelah, voorzeggen; p^n^lah, voorzegger; p^n^lahan^ voorzegging, V. d. W. V JuJU) t61edoer,I. van^r(?oer,8la- perig, slaaplustig; orang feledoer^ ook alleen tUedoer^ slaapkop. II. Batav. van het Port, traidor, schelm, schoelje, vagebond. (JitXxJU) taledek, Jav. publieke dansmeid, = ringgit II. Zie ald. c jaJLj tölerang, rif, rots, bank; t^lerang ^mas^ goudhoudend rif of rots, C. en S. /^AÄfcxJLS tßlisik, uitvorschen, = selisik, Zie ald. ixJLj tölinga, oor, ook van vaat- werk en derg. kruk van een spinne- 286 v-A«.^ wiel of koffiemolen; daoen t^linga, de oorschelp, de oorlap bij dieren; tjoe- ping t^lingafOor\e\',pMipatan Minga, de rand van het oor; tahi Minga^ oorsmeer; t^linga rahat^ kruk van e. spinnewiel; t, gadjah, olifantsoor, e. s. V. breeden, platten, eetbaren zout- watervisch; Mön. t^lingapoera, schuif- ringetjes aan e. beurs of zak; t sar- wal, schuif aan e. broek; t Mdil, pan van een geweer; t. lemau, strop om er de voorschoot van een matten zeil in te leggen; volg. C. en S. t. lemariy die ook een andere definitie hiervan geven, zie bij leman; m^mMri Minga, bet cor leenen, luisteren. Zie ook eling. iimAaJU) tßlipis = joe^/pz5, zie ald. i^^AxXS tölepoek, e. s. v. water- plant met groote bladereu, e. s.v. Io- tas; t^linganja sap^rti iUepoek lajoe, bare ooren geleken op verwelkte lo- tusbladen, d. i. zij waren zoo slap, dat ze trilden bij de beweging der oor- versierselen. 1^* tam^ L ook tammaj Arab. einde, voltooid, ten einde gebracht. Zie ook tammat. Il.Perz.kataraktjZekereoogziekte. III. klanknabootsend woord voor een dreunend geluid, zie d^ntam. iv3 toem, I. = tarn III, maar zwaarder, zie l^toem. IL e.s.v. spijs van vleesch of visoh in pisangblad gekookt. ^ tom^I. verb. Ned. toom, teugel; tom doerij toom met ijzeren punten. II, Ja V. de indigo-plant = taroem. ä^ tim^ gekookt in e. hermetisch gesloten pot of bus, zooals b.v. in onze gortbus; nasi Hm, rijst met kip, aldus gekookt, voorn. als kinder- en zieken- kostje; m^ngetim, aldus koken. Het schijnt Chin. te zijn. 0L4J tömaboer, zie taboer. A^ toemara,Sj.Mans.Sj.Goemp. zie iara IL *X^3 tßmaram, zie taram. csUj tömarang, helder (van te- rang) b.v. maka boelan itoepon sedang l^rang-temarang, en de maan nu was helder licht, S. Misk. = Mnd^rang, zie ald. LäUj tamäsjäjPerz. schouwspel ; t negari, demerkwaardighedeneener plaats ; Mrma'in tamdsjd, zieh verma- ken met allerlei stukjes uit tehalen; hari tamasja, feestdag, uitgaansdag, een dag van pret. Ook t^rmasa, JL#i toemali, zie tali. *Uj tamäni, Arab. volmaak t, vol- komen, voltooid; ulaaUamdm^o^yol- maakte wijze. y^,^* tlmba^schepemmer, putem- mer, aker, meestal van oepih vervaar- digd; timba roewang, middenvak van het ruim in een vaartuig, waar het water uitgehoo8dwordt;m^wim&a,put- ten,water scheppen met een puteramer of aker, hoozen; m, roewang, het ruim van een vaartuig uithoozen; angin m. roewang, wind die van terzijde inkomt en dus gelegenheid geeft tot het uit- hoozen van het vaartuig; M8n. b^r* timba k^rang, schelpen opscheppen, fig. opzien baren, veel lawaai maken, daar dit veel geraas veroorzaakt; b^r- timhaoewangj bij grootehoeveelheden geld gebruiken ; mSnirnbakan ajar ha- laoet^ water in zee hoozen, fig. geven aan hen, die 't niet noodig hebben; daoen ümha tasik^ e.s.v. plant, Abd. seh. wrdb. *j>La^j tÖinbatar,e.s.v.paal worin. oLa^j tömtoatoe, de vrucht van den mjsaÄpalm; sap^rti t^mbatoe dt- hempaSj als een neergesmeten t^mha- toe, waarbij al de deelen uit elkander springen. M^n. e. s. v. pisang, •sLk^'S tömbarau, e. s. v. boom, welksbast dient voorwandbedekking. MÖn. e. 8. V. riet. äS'La^J tömbakang, e. s. v. eet- baren zoutwatervisch, welks kuit in- gezouten wordt. Mön. id. Ji'U^j tßmbakoel, e. s. v, eet- baren zoutwatervisch met dikken, stompen kop, dien men om zijn vorm met een hakoel of korf vergelijkt. •iL^J tömbakau, tabak; temba- kau kapala, eerste soort tabak; t, t^ng- kok^ tweede soort tabak; t, hidoeng, snuif, = s^nggroekj zie ald. -S'La^.j tßmbaki, ook s^lajar, e. 8 V*; vliegende hagedis. viUiJ) tßmbaga, Skr. koper; t koening = koeningan, geel koper; t merah, rood koper; Lp^roenggoe, klok- kenmetaal; ^. ^o^//ä, pleet, Berlijnsch zilver; t. lantak^ koper in staven; tahi t^mhagay kopergroen; kitembaga, bij- naam van de (Vornan vrucht; boenga t^mbaga, e. s. v. bloem. v::m^* tambat; m^nambaty aan iets vastbinden, vastleggen b.v. van een dier aan een paal; m^nambat tangan. njA^ 287 de banden vouwen ; p^rtambatanjyeT" band; b^rtambaian rangka^ in geslo- ten gelederen; djikalau kasih sama b^rtambat, als hunne liefde zieh ge- lijkelijk heeht, Ibr. b. Gh.; tambaian hati, band die het harte bindt. yj^ tanibar^ I. zwart, siecht, be- neden het middelmatige in witheid, van gepelde rijst; beras tambar b^r^' sihj rijst niet bijzonder wit, maar gaaf en schoon. II. = ^aw;ar, gen ezen, b.v. a(^aÄ:aÄ toewan m^tid^ngar chabar, matajang boeta bolih tambar, hebt gij ooit ge- hoord, dat blinde oogen genezenkun- nen? Sj. Madli; m^nantikan datang obat dan tarn bar, wachten op de kernst van geneesmiddelen en genezing, id. WA43* taillboer,I. Ned.trom,trom- melslager. Voor dit laatste ook toekang tamboer;soewarapatikinisap^t'titam' boer kendor, jang soedah tiada bolih dik^ntjangi lagt, mijn stem is als e. slap trommelvel, dat niet meer ge- spannen kan worden, Hik. Tj. W. Pat. II.? b.v. dahinja sap^rti sahari boelan p^noeh yx^ b^rtimbalan, B.S. yK^ timbar, krachtig opwek- kend middel, om iem. te doen bijko- men uit e. bezwijmingofom vervallen krachten weeroptewekken,mijnSchr. L rf ♦ *^ taDibßra, Batav. e. s. v, karper. R. v. Eys. tambarah^ id. *^%yj^ timbaroewang, zie bij timba, ^yj^ töiubörih, e. s. v. grooten, eetbaren zoutwatervisch, die tot een pikoel en meer zwaar wordt; ook de 288 naam van een boom. Zie ook bij malang. jjjla^? tamboes, Lorano tamboes^ de naam van een wilden, zwervenden volksstam, evenals de orang stkanak^ in de Mal. Sam. herhaalde malen genoemd. II. = timboes, zie aldaar; m^nam- boeSf met iets bedekken, b,v. met aarde, asch'en derg. iMjLij tömboes, een gat er door- heen, door iets heen gedrongen of gestoken, doorboord; ieroes t^mboes, door en door, recht er doorbeen; temboesan, wat ergens doorbeen gaat, waterleiding, tunnel, loopgraaf ; b^r- t^mboesarij op verschillende plaatsen doorboord; tn^n^mboesj doorboren, doorsteken. 1JMA4J toembas^ tot op bet laatste beetje op, sterker dan habis;in^noem' baskan, tot op bet laatste beetje op- maken, b.v. van eten. jma^J) timboes; m^nimboes, be- delven,bedekken, dichtstoppen, 0 ver- fitelpen, dichtmaken van een gat, b.v. met puin; m. rat-ratj dichtstoppen en aanstampen; m, g^mboer, losjes dichtmaken, b.v. met aarde; ditim- boes ombak^ door de golvon bedol- ven; s^gala pintoe kota ditimboesnja dtngan batoe, al de stadspoorten stopte bij dicht met puin , R. Chaib. •.Mio^' t^nibSsoe, naam van een boom, die goed beut levert voor ßcheeps-, water- en huisbouw, en aan zijn voet eetbare vruchten draagt; t. samak^ een soort daarvan met geel- achtig hout, fagraea fragrans. kx^ tambang, I. m^nambangj overvaren, tegen vracht vervoeren; m^nambangkan^ overzetten, 0 verba- len, van den wal naar boord, of om- gekeerd, brengen; p^nambang, oyer- haler, 0 verzetter, veerman; jp^raÄoe- of sampan p^nambang^ ook tambangarij overhaalschuit, overzetboot; oewang tambangan^ veergeld, overvaargeld, vracht; anak tambangan, schulte-' voerder. IL mijn, groeve. Päd. bovenl, C. en S. schrijven iambong, mogelijk de uitspr. op Malaka? tambang laboeng^ mijn, waarin bet goud door graven en L hanjoetaUy mijn, waarin het door wassching wordt verkregen; toetoa- of kapala-tambang ^ mijnopzichter ; anak tambang^ de mijnwerkers; zie ook lombong. III. m^wam&aw^Äraw, plaatsen, zet- ten, stellen, ook leggen, b.v. maka koris mengindra pon m^nambangkan tj^mboel komala hikmat itoe kaboemi^ en K. M. nu plaatste het doosje met den tooverjuweel op den grond, Hik. Kor.; m, lajar, zeil bijzetten; t^rtant' bang, bijgezet van de Zeilen. Sj. SÖl. Dal.; menambangkan ajar^ water er- gens neerzetten ter verkrijging van goneeskrachtige eigenschappen ; m, saoeh t^rbang, een enteranker uitwer- pen; m. dßratj een strik uitwerpen, R. Chaib. Moeh. Han. IV.? b.v. maka s^gala parit pon habis AMi dari s^bab mareka-itoe Mndak m^Uhatj I. P. Mogelijk tQem- bang, Zie ald. V. Mön. pen, staak, paaltje, waar- aan men dieren vaatlegt; ajam satoe Mrtamhang doewuj in het Palemb.fig. uitdrukking Yoor het onderkandelen V. e. vader met twee of meer lief heb- bers tegelijk over het geven van de hand zijner dochter. iu^ tamboeng, onbeschoft, bal- dadig, stout, vermetel; m^namhoengi^ iemand aldus behandelen. ix^J tfembang, Jav. zangwijze, gezang, lied, poezie; t^mhang-t^mha' ngaUj allerlei zangwijzen. äx43 tömboeng, I. hertemhoeng^ «Ikander op weg tegenkomen, tegen ^Ikander aanloopen. II. baten, vechtstok; mam tem- hoeng en Mrtemboeng^ batonneeren. iA^j toembang, omyervallen v. groote, zware voorwerpen; omverge- vallen; m^noemhangkanjdoen omver- vallen, omyergooien. iu^j toemboeng of tomhong^ I, nitgezakt, uitzakking, ook in de heel- kunde, b.v. uitzakking v. den uterus en den endeldarm; t, njioer, kiem van een kokosnoot; t. damar, sintels yan een harstoorts; ikan t, damar^ e.s.v. eetbaren zoutwatervisch. IL naam van planten, behoorende i;ot het geslaoht canthium. MX4J tombong, kort kanon, mor- tier, houwitser. Volg. v. d. W. = to- mong, zie ald. j^A4j timbang, tegen iets opwe- gen ; (Mön. timbang ^^nr»a,wederkee- rig van elk. in ontvangst nemen; met wederzijdsch goedvinden; contant koopen; elk. kunnen aannemen als S89 zijnde van gelijke geboorte of stand) ; m^nimbangj wegen, overwegen, wik* ken, betalen met iets als tegenwicht, het tegenwicht houden aan iets; m, sama berat, bij het wegen gelijk ge- wicht geven, ook fig. voor een onpar- tijdige rechtspraak; m. hati, rekening houden met iemands gevoelens, ver- schoonen, ontzien, ook w. rasa orang^ Dewa Indra M^ng. Sadj. Mal. p, t'^j^'v ; b^rtimbang tanda^ de verlovingspan- den wisselen; m^ngapa kamoe hendak bh'timbang nama d^ng an Ämir Harrt" zah, waarom wilt gij met A. H. van naam verwisselen? H. Am. H.; sa- timbang dengan njawa, ook timba- ngan njatva, zoo lief als zijn eigen leven; m^mb^li iimbang toenai^ met gereed geld koopen, geld bij den visch geven; ditimbang dengan rejal, tegen realen opgewogen, d. i. met realen betaald; timbangan, dat wat gewogen wordt of tot wegen wordt gebruikt, ook overweging, overden- king^daoen timbangan^weegBchaXen] batoe timbangan, weegsteenen, de gewichten, ook boewah timbangan en anak timbangan, MÖn.; timbangan hUah behagi, vermindering eener straf, b.v. wegens verzachtende om- standigheden; dan kilat pon bertimr banganlah antara laoet dan darat, de bliksemen werden beurtelings aan- getrokken door het land en de zee, Hik. Tjekel W. Pat.; timbangan p^- rahoe, bakspier, doovejut, beter = katir, Tug.; b^rtimbang dan l>^rsoe' kat, wegen en meten met de inhouds- maat ; sama timbang dengan, van 19 290 (3^^ (J-*^* gelijk gewicht met; Umhang -menim' hang ^OYer en weero verwegen, bij her- haling overwegen, wikken en wegen. f^A4>' tambak, dijk, dam, bedij- king, schoeiing, afgedamd,ingedijkte vischvij ver, dok,aangevulde pedestal, muur om e. graf, die opgevuld wordt; menamhaky bedijken, bedammen, met puin enz. aanvullen, aanaarden, dem- pen, b.v. yan een put of gracht. Mön. aanhoogen, aanplakken, leggen van zachte of weeke zelfstandigheden op eenig voorwerp, b.v. compressen, pap- pen, pleisters enz. veel versierselen aanbrengen b.v. op een kleedingstuk. (J)At? tßmboek, met een gat of gaten er in, van geweven Stoffen, mat- werk, papier en derg. ook doorboord of hol van de tanden, zie t^boek. \^^JL^ toembak, groote lans, hel- lebaard; h^rtoemhak, v. e. lans voor- zien zijn; elk. met de bovenpunt stooten V. vliegers die opgelaten zijn, Mön.; m^noemhakj iets met een lans steken; m^noemhakkan^ met iets als met een lans steken; toemhakk^ring, dorre lans, fig. voor een vrek; t. jpe- ngawinan, e. staatsielans, H. Boedj., zie bij kawin II. Ook wordt toemhak als lengtemaat gebruikt = 2 d^pa of vadem. Toemhak sagang, schoor, kraan voor het lichten van lasten; toembak b^rsoelamkan ma5,H. Boedj. lans, waarvan het omwindsel uit gouddraad bestaat; daoen toembak, e.s.v. plant die als groente gegeten wordt; t. lading, e.s.v. krom, snij- en steekwapen, d. B. e. s. v. houwer een voet lang. ^3A4Jtoemboek, Lm^noemboek, stampen, stompen, boksen, kamen; toemhoek goehal, de eersie stamping V. d. rijst; t tjeroh, de tweede of wit- stamping; dit laatste ook t, bangsai; m, lada, peper stampen; w.j^m^oe, met de vuist of een knuppel op de deur stompen, bonzen; im. ajar-soesoe, kar- nen ; toemhoek lada, e. s. v. kleine, körte, scherpe dolk, d. 1. Cr. id. volg. de Bruin Kops e. s. v. houwer ter lengte van 1 voet afkomstig van MÖnangk., zie bij toembak; toemhoek tanak, de tijd, waarop de rijst voor 't avondeten wordt gestampt, onge- veer 5 nur 's namiddags. MÖn. dja- ngan menoemhoek dip^rioek, bertanak dilesoeng^ Sprw. stamp de rijst niet in een pot en kook ze niet in een stampblok, Oend. Djambi; toemhoek- menoemhoek, elk stompen. II. verb. van toempoek; katoem- hoekan, beter katoempoekan, bende krijgsvolk, hoop volks, afdeeling v, een leger, troep van werklieden ; ook taak om af te werken voor een of meer personen. III. ikan toemhoek, e.s.v. eetbaren zoutwatervisch; t, hanir, e. varieteit daarvan. ^J^j<4!S tembak; m^nembak, schie- ten met een vuurwapen, vuren, afvu- ren; aansturen op een bepaald punt met e. vaartuig, koersen op; m. hoe- roeng,YOgelB schieten; m^nembakkan peloeroe, een kogel schieten ; m^nem^ hak ^mpat poetjoekjYiQT schoten doen^ (Mön. temhak-temhak, e.s.v. proppen- schieter); toekang temhak, fig. een» (3^^ d^ 291 oogige, ook scherpschutter; lantai diiemhak, hidoeng k^na, fig. voor een veest; menemhak sasaran, schijf- schieten, Sj. Sult. Jahja; mariam phiemhak anggor ^ mitrailleuse, M. (5.A»>* tembok, I. muur, steenen wand, beer, hoofd, wal; kaki tembok, grondslag, fondament, ook fig. ge- bruikt; m^nembok, bemuren, bedij- ken, omwallen enz. II. menemhokj heete vloeistoffen door uitscheppen en weer ingieten afkoelen. {^^jL4,'S tembek, rakelings aan het doel, het dichtst bij het doel, van ge- worpen of geschoten voorwerpen. Ju4i tambal, Jav. opgezette lap, MÖn. id., zie tampal; bapak tambal, iem. die een vrouw huwt, welke reeds bij een ander zwanger is. Ju^J tamboel, I. toespijs, inz. bij dranken, zooals b. v. bij de thee, den wijn enz. nagerecht. IL m^namboel, kunsten maken, tooverij, hekserij ^legQU] penamboel, tooverij, kunsten-vertooning. III. de vrucht van de Artocarpus incisa, d. 1. Cr. volgens mijn Suppl. temboel = koeloer, zie ald. Jcij^j tÖmboel, e.s.v. broodvrucht Miet groote, eetbare pitten = Jav. keloewih, JU4J toembal ; menoembal, haas- tig op«lokken. Ju^i* tombol, knobbel, zooals op den snavel van een gans, ziekelijke knobbel op het lichaam, knop op een deur of gong, kruk van een deur enz. zie tondjol; mata t.^ uitpuilende oogen V. d. W. lijst geneesk, wrdn. Ju^j timbal, tegen iets opwe- gend, balanceerend; iimbal maii, medegenoot in den dood, samen ster- ven, in den dood vergezellen = 6e^öf , S. Madli; doedoek b^rtimbalan d^ngan, gelijk in rang of hoogte zitten met; menimbal, opwegen tegen iets, het tegenwicht houden aan iets; b^rtim- bal, e. tegenhanger hebben; s^ligi ta- djam bertimbalj honten werpschicht, aan beide einden gepunt; ook fig. gebruikt v. iem., die zieh schijnbaar op de zijde van beide partijen houdt, om er zijn eigen voordeel mee te doen ; timbalan, tegenhanger, weerga, even- knie, wat tegen iets of iem. opweegt, Symmetrie; timbal-baliky van weers- kanten, aan beide zijden, b. v. ba- njaklah mati timbal-balik^ aan beide zijden sneuvelden er velen; laloe me- nangis b^rtimbaUbalik, vervolgens weenden zij van weerskanten. Päd. bovenl.; sUimbal, e.s.v. boom met geneeskrachtige eigenschappen. JU4.3* timboel, aan de oppervlakte komen, bovenkomen, opkomen van planten, de hemellichamen enz.; Um- boel'ienggUam^ bovenkomen en weer zinken; timboel-tenggUam dalam p^- kerdjaäfij overkropt zijn van bezig- heden; beras timboel, rijst, die door insecten is uitgevreten en daardoor bij het wasschen komt bovondrijven ; batoe timboel, puimsteen; hoeroef timboely letters en relief; soeratan timboel tengg^laniy inscriptie en bas- relief, ook die door den tijd en den 292 Ju^* u*T^ invloed van het weder weggezonken zijn, dus Yerdwenen, b.v. olih tersa- ngat lama th%ggUam*t^nggUam Um- boel hoeroefnja^ door den ergen lan- gen duur waren de letters en relief hier en daar weggezonken, H. Abd. 267; timboel boelan^ hei wassen der maan, met wassende maan, Pr. Dj.; dalam sapoeloeh behagian hoetangnja tiadalah timboel sab^hagian djoega^ er kwam van zijn schuld geen tien procent terecht, letterl, boven water; m^nimboelkan, doen opkomen of bo- ven aan de oppervlakte doen komen of doen bovendrijven; m, nama, een naam weer in gedachtenis brengen; elmoe p^nimboel, e. s. v. geheime we- tenschap, waardoor nien z. vrijwaart voor de uitwerking van slagen of steken; penimboel, Yermogen om zieh onkwetsbaar te maken, Mes. Kag. Um- boelan, een aankomend jongeling, M. Ju4j tembel, puistjeaandenrand der oogleden, strontje aan het oog. äJLa^j tömbölang, vuil gewor- den van een bebroed ei, waarin het kuiken zieh reeds ontwikkeld had. ^jJUfj tambßlan, de naam van het grootste der Natoena-eilanden in de chineesche zoe. 4^4^ t&mbam, eenigszins gere- zen, eenigszins gezwollen, dik, vlee- zig, mollig, ^jjL^ tamban, e. s. v. eetbaren zoutwatervisch, e. s. v. elft. Soorten zijn: t. dßboh en t, s^toe, y^yju^ tamboen,ook temboen^yet, goed in het vleesch, zoowel van men- schen als dieren; vetgemest; anak Umboe jang tamboen, een vetgemest kalf; m^namboenkan, vetmesten; ka- tamboenan^ molligheid, vetheid; m^- namboenkan dirinja, zieh vetmesten. ^o^j timboen, opgehoopt, ruwe hoop of Stapel van iets; b^rtimboen- timboeHj bij hoopen, zieh opstapelen ; menimboenkan^ opstapelen, ophoopen; timboenan, hoop, stapel, t^rtimboen, opgestapeld, Sadj. Mal. p. 10 ; timboefi tahi^ e.s.v. boom, welks hout sterk riekt naar menschendrek en welks vruchten, die aan het ondereinde van den stam groeien, worden gegeten, terwijl deszelfs bladeren en worteis in de geneeskunde worden gebruikt. 