title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: 6. DCCLXXXIE Men maakt ook Onder het Recept melding van de zuivering, waar zulks noodig is, of door het laaten ftilftaan varı het vocht, of door het doorzijgen of laaten doorvloeijen van het zelve. a, Het is niet noodig eene zwivering te doen, warn neer de ftoffen niet al te ligt zijn, zoo dat men de- zelven kan afgieten, en het overige door eene zeef of een vloeipapier kan laaten doorloopen. b. Zij is derhalven ook niet noodig in Afirekzels yan Kruiden, waar men het vocht voorzigtig moet afgieten, of door eene voor de tuit of pijp gebondene fchoone lap linnen laaten doorloopen, gelijk ten aan- zieh van zulke Äruiden en Bloemen , die fijne vezelen mer 2ig voeren, gebruikelijk is. c. Wanneer men een wel verzadigd AZfirekzel ver- langt, en ’er zig niet aan bekreunt, of het een wei- nig troebelis, vooral wanneer de hoofdmiddelen veel u van GENEESMIDDELEN. 65 yan het aftırekkend middel inzuigen , 200 laat men des zelven, na het doorzijgen door een wollen lap, nog uitdrukken, om alle kracht te behouden, al zoude zelfs her Aftrekzel daar door een weinig dik wordens Dit is her geval in waterachtige Aftrekzels, en in Wijs nen, die op fvecerijachtige dingen gerrokken hebben,, De laatstgemelden zijn thans niet meer in gebruik. > d. De geestrijke Aftrekzels laat men meestal door vloeipapier doorloopen, en dezelve worden daar door z00 helder gemaakt,, als mogelijk is, e. Men wagte zig echter, om de Aftrekzels, die niet zoo warm gebruikt moeten worden, niet eerder door te zijgen, voor dat zij koud zijn geworden, op dar zij niet te veel van hunne vluchtige deelen verlies zen, u, DECLELITE Onder;het Recept vermeldt men wijders de bijvoeg- zelen, tot verbetering van den fmaak, en vermcerde- ' ring der geneeskracht; en laarftelijk het vat, waar in de Apotheker het middel geven moet., .a. Het verftaat zig, dat de bijvoegzels, die deeze eigenfchappen hebben, zomtijds onder de /ngredien- sen zelven, die uitgetrokken worden, te vinden zijn, gelijk het Zoeshout. b. Het vat is natuurlijker wijze een glas of een fles, of zelfs zomtijds meer dan een, $. DCCLXXKXIV. Dewijl het intusfehen dikwerf gebeurt, dat alleen- %jk de hoofdmiddelen nit de Apotheek worden voof- g% d2a VOORSCHRIFTEN van gefchreven,, en het Afirekze] aan ’t huis van den Zie« ken bereid wordt, zoo wordt van het opgegevene in $. DCCLXXVII. tot $. DCCEXXXI. in het Re cept als dan geene melding gemaakt, daar het zelve geene-plaats kan vinden. - @.. Dit is vooral niet noodig, wanneer eenige Krui- den, om af te trekken, worden voorgefchreven, als : welk Afirekzel door den Zieken :of zijne huisgenoo- ten bereid wordts »» b. Andere Afirekzels kunnen ook ‚door den Zieken bereid. worden, gelijkvooral mer Äruiden, op Wijn of Brandewija getrokken, plaats heeft, -c. In zulke gevallen wordt de onderrichting, welke men anders gewoon is aan den Apotheker te geven, den Zieken mondeling medegedeeld. DECLXIRV. - Het blijft dus in zulke gevallen meestal' bij het Voorfchrift, om de hoöfdmiddelen te flooten en te fnijden, Zomtijds ook om dezelven in een zakjen te binden, wanneer men dit laatfte noodig vindt in de Apotheek te laaten doen. a. Wanneer de Äruiden, enz. moeten Klein gefne- den worden, zoo fchrijft men: /ncidantur , (incid. ). Wanneer zij moeten geftooten worden, noemt men het: Contundantur, (Ccontund.). Weanneer dit beide noodig is, wordt het beide aangewezen door de woor- den, incid. & contund. b. Wanneer- het binden in een zakjen in de Apo- theek gefchieden moet, zoo fchrijft men: /nc/ludan- «tur in findonem;, 00k wel, Includantur in nodulum, Cinclad. in: findon. of-inciud.. in nodul.). c. Daax „GENEESMIDDEEEN.’ ea - ts. Daar: op noetmnt men het papier of de doos;,; waar in de Äruiden, tot een grof' Poeder gemaakt, moeten afgegeven worden. ' Men zet dus: D. in chart. a D. in featul. d. Het Mifce o£ M. wordt er zelden if bevolen; dewijl het van zelf fpreekt. e. Zoo weet ook de Apotheker reeds, zonder dat men her behoeft' aan te. wijzen, dewijl de Sigzaruur hem het gebruik ‚der Äruiden leert, dat dezelve niet »tot een zeer fin. Poeder gemaakt moeten worden. Wil men het echter aanwijzen, zoo zet men: Inci« dantur & contundantur gro modo, ( incid, & con- zund. gr. mod. ). SSEHBECLXIAVE De Signatuur:wijst voor eerst ‘de benaming der Kruiden of van het Aftrekzel aan. a. Wanneer het alleenlijk Äruiden zijn: openende KÄruiden, maagverfterkende Kruiden, enz. b. Wanneer het een gereed gemaakt Afirekzel is: een ontlasting-verwekkende‘Drank; een bloedzuive- "rende Drank ; maagverfterkende Kruiden-wijn, enz. (. DCCLXXXVII Ten aanzien' van de eerstgemelden wordt eerst de wijze van bereiding, en vervolgens de wijze van het gebruik, opgegeven; doch bij het laatstgemelde wordt blootelijk aangewezen,' hoe“het gebruikt moet wor- den. a. Wanneer de Zieke of zijne aanhoorigen het Af- trekzel zelve bereiden moeten, en men het niet.op ' eene 628 VOORSCHRIFTEN var «ene mondelijke onderrichting wil laaten aankomeii; 200 zet men onder het Recept, hoe men daar mede moer te werk. gaan; bij voorbeeld, hoe veele uuren het trekken moet; met welke uittrekkende middelen het'moet worden gereed gemaaktz; of ’er Swiker, en dergeliike, bij moet genomen worden; en al het geen verdef de wijze van gereed maaken betreft. b. Daar op volgt de wijze,. om het middel te ge bruiken; de Gifte; de tijd; en het geen verder n00= dig zoude mogen zijn, te herinneren. c. Het geen ’t gebruik betreft, moet.ook gemeld worden ten aanzien van Afirekzeis, die geheel gereed vit de Apotheek komen. $. DCCLXXXYVII. + De nuttigheid der Aftrekzels is zeer groot, doch Kinderen en vieze Menfchen vinden ’er zelden behaä- gen in. Zij zijn uirneemend gefchikt, om de werk- zaame deelen uit de PJanten uit tetrekken „ zonder dat‘ dezelve tevens geperst worden. Dewijl zij dus alseen Drank ingenomen, en gemakkelijk onder'on- ze Fochten vermengd worden, doen zij in die geval- len, in welken zulks vooral nood>akelijk is, heerlijs ken dienst, fchoon °er echter eenige tijd toe behoort. Wanneer een vaardig en krachtig- werkend middel xereischt wordt, zijn zij zekerlijk de meest gefchik- te'niets a. Zeer nuttig is deeze form in fleepende ziekten, in welken het op de opening der ingewanden, op de aanhoudende bevordering der ontlasting, op de vet- fterking der vaste deelen, op de verzagting der pis, enZ. aankomt. b . B j j« GENEESMIDDELEN. 623 2. Bijzonderlijk in. den Druiper is de nuttigheid van een weekmaakend en verzagtend Aftrekzel aller- duidelijkst, en in veele honderde gevallen door de on- dervinding bevestigd; waar toe ontwijffelbaar zoo wel de form, als het Geneesmiddel zelf, het hunne toebrengen. c. Daarentegen wordt het door het herhaald gebruik zeer ligt walgelijk, vooral wanneer het of in ’t ‚86 beel niet eenigzints zoet gemaakt is, of het zoet.’er tor walgens toe is bijgevoegd; het zij dat de Zieke zig tegen dit onaangenaame inzet, of ook in eene ze= kere bekommering over zijnen toeftand is, zoo ‚dat bij blijde is, als hij maar beter wordt, Dit is het ge- val in den Druiper, waar in de Lijder de voordegli- ge uitwerkingen der Aftrekzels, met mijne wijze van behandelen zoo zeer overeenkomftig, ondervindt. d. De Lijders in de meefte fleepende ziekten willen ook gaarne aan de bereiding hunner Geneesmiddelen eenig deel hebben, en voor zulken is deeze form, wanneer het Aftrekzel niet geheel in de Apotheek be- reid wordt, zeer gewenscht, en zij vermaaken zig recht met hunne Thee, Äruiden-wijn, enz. :DECKZEIZ IK. Zie hier een paar voorbeelden tot opheldering der gegevene onderrichtingen. Br. Cort. Peruv. opt. 3i. Rad; Gentian. rubr. zVie Flaved. Cort. Aurant. zii« Incid. D. S. Verfßerkende Kruiden, om mes zen fes Wıjn drie dagen en nachten lang te laa- sen ts} VOORSCHRIFTEN vaAk ten ırekken, en dan 'twee maalen daags een roomer vol zagt af te gieten en in te nees men. a. Dit is ‘het bekende Voorfchrift van den beroem- den WHYTT, mer cene kleine verandering. b. Alle drie de Ingrediönten zijn hoofdmiddelen ; en wel van een verlterkend ' vermogen. De Win,’ waar van men zco veel afgiet, als men noodig heeft, om de Äruiden in de fles te doen, is het middel ter afırekking. d. Men kan het ook meesräl als een voortreffelijk middel ter verfterking befchouwen „ wanneer men daar toe goeden ouden Rhijnfchen Wijn neemt. e. Men heeft hier o0k de gewoone manier niet n00= dig, om, namelijk, een papier over de fes te bin? den, en daar i in garen te prikken. 4 $.. BCEXC; ». : Fol. IMalv. Ziv: Rad. Altheae. 31. Semin. Cannab. 3iil. Inc. & cont. D. in chart. 'S: Een bloedzuiverend Aftrekzel; een goede &ei- lepel vol, op vier of zes kofhjkoppen Water; voor en namiddags langzaam te drinken. a. Deeze is de’ fewoone Drank in den Druiper, die, zomwijlen met eenige veranderingen , bijna dage- “Jijjks’door mij voorgefchreven wordt; en bövendien bij eene meenigte Zieken, die ’er_zig van bedienen; zons "SENEESMIDDELEN. 625 %onder eens een Geneesheet om an te vfaagen, in gebruik is. b. Van dit middel maak ik in die drie de tijdper- ken van den Druiper gebruik, verits het in elk der- zelven van dienst is. ER ec. Het ware hoofdmiddel is het Zennipzaad, het 'welk even 200 veel uicwerken kan, als derug andere dingen, en dus ook door mij, in zulke omftandig- heden, aan de gemeene- lieden wordt. aangepre- zen. d. De beide ändere Ingrediönien zijn bijkomende Bafes; alom bekende, flijmachtige, weekmaakende en verzagtende Plantem e. Ik neem dezelven daat bij, 6p dät het Dennip= zaad niet op zig zelven flaa, en ik deeze Kruiden met meerdet voegzaamheid onder de anders ongefchika te benaming van Aftrekzel zoude kunnen brengens DCTEXCH x. Rad. Gentian. rübr. Siv. Flaved. Cort. Aurant. 3iiis - — Cür. Sie Inc, gr. m. infund. in Ag. fervid. 3xiie Macer. fer ıı hör. Cols f. eipre]], D. S. Een maagverfterkende Drank; alle möra gen en avond een kleine theekop vol te nee- MER. #. Dit is, met eenige verandering, het Zondensch bitter Aftrekzel, het welk tot her opgegeven doel&in- de uitneemend gefchikt is. 2 h SS [2 De 656 VODORSCHRIFTEN- van b. De Gentiaan- wortel en Oranje - [chillen zijn bij» komende Bafes, of, zoo men wil, de laatften zijn een hulpmiddel van de eerften. c. De Citroen - fehillen zijn. een middel ter verbete= ring; want zij geven eenen aangenamen fmaak. ..d. Hier is ook gedacht aan den regel, dat de Zn» grediönten te zamen een rond en effen getal moeten uitmaaken. e. Dit Aftrekzei wordt geheel en al.in de Apotheek bereid. ZE«& &ENEESMIDDELEN, Gap nn) ZEVEN EN DERTIGSTE AFDEELING: Pan de gekookte Dranken, (Decoftüm; Apozema ): $. Decexcii D. gekookte Drank is een inwendig en vheibauk Geneesmiddel, het welk dan het Afirekzel' zeer ge- lijkvormig is, doch door kooken bereid wordt. a. Hier- in verfchilt dezelve van het. Zfirekzel, al$ het welk zonider eenig kooken, ten hoogften door een zagt opkooken; beteid wordt: s b. Men nöemt het ook wel een Afkookzel; in ’t Hoogduttsch , Abfüd; het welk echter niet 2do ver- ftaanbaar is, en het ARE gebrüik niet aan+ wijst. c. Het wordt oök wel eeh Drank ( Haüfßus of Po- 8io) genoemd,; wanneer het flechts in &öne Gifte be- Staat. Ik zie echter niet, waatom het, uit verfcheis den Giften beftaande, ook niet den naam van een Drank met gepastheid Zoude künnen voeren: d. Wanneer her met Brandewijn bereid is, noemt men het ook wel eene Tin@uut; welke benaming ech- ter gehieel ongefchikt is, dewijl men dok in de Apo« theck Tinuüren heeft, doch die van de eerstgemel- den zeer onderfcheiden zijn, als eeniglijk droppeis« Mijze genomen wordende. Sr | e Wa 628 VOORSCHRIFTEN var e. Wanneer zij met dierlijke zelfftandigheden bes reid worden, noemt- men ze 00k wel Soepen, ( Jus- cula,) doch deeze zijn bij ons niet meer in gebruik. f. Wanneer de hoofdmiddelen nog eens opgekookt worden, noemt men dit een tweede gekookte Dratik , ( Deco&tum fecundarium of Bochettum ,) hoedanig die geene is, welke van de overgeblevene Sarfaparil nog eens gekookt wordt. g. Wanneer een gekookte Drank, om te drinken, genomen wordt, heet dezeive ook wel Prifana; doeh deeze benaming is geheel buiten 'gebruik geraakt. h. Van de uitwendige Decoöten onderfcheidt de ge- kookte Drank zig daar door, dat de laatstgemelde beftemd is om gedronken te worden. De uiswendige Decocten. ontfangen ook hunne benaming naar der» zelver gebruik, als Stovingen, Baden , enz. $. DCEXCHL -De foffe is hier dezelfde als in de Afirekzeis; na«= melijk, het hoofdmiddel, het welk gekookt wordt; en het aftrekkend middel, waar mede het gekookt wordt. Men kan daar bij ook rekenen de twee£rleie bijvoegzels, van welken bij de Aarekzdls gewag ge« maakt is, $. DECXciV. De hoofdmiddelen worden uit alle de drie Rijken der Natuur genomen; zoo dat zelfs, bij voorbeeld, de Hartshoorn en de opflorpende Aarden zomwijlen daar toe genomen worden. Over ’t algemeen kunnen die zelfftandigheden, weike, of bijua niet, of in ’ 2 ger -GENEESMIDDELEN. &iy geheel niet, in een Afirekzel haare geneeskragt me- dedeelen, tot gekookte Dranken gefchikt zijn. a. De 'hoofdzakelijkfte zijn altiid dingen uit het Plantenrijk, en wel de hardere en digrere, die hunne werkzaame deelen niet zoo ligt door enkele aftrekking laaten vaaren, hoedanige vooral de Aouten, als mede zekere Basten en Wortelen zijn.’ Zelfs de Tslandfche Mosch is gefchikt om gekookt te worden, fchoon zij enkel wit B/aderen beftaat. - b. Uit het Dierenrijk bedienen zig de Franfchen zeer veel van Adderen, Kreeften, enz. tot 2 doch welke bij ons niet in gebruik zijn. e. De Harsshoorn verfchaft zekerlijk een meer of min geleiachtigen gekookien Drank , die ook in zeke- re gevallen zijne bijzondere iadshöden heeft, doch gemeenlijk aan het huis van den Zieken bereid wordt. d. Uit het Rijk der Mineraalen worden.-zomtijdis de opflorpende Aarden tot gekookte Dranken genomen, gelijk dit in het verbeterde Decodtum album Sydenha= mi plaats heeft: ook zijn nog eenige Artfen zeer voor den gekookten Drank uit levende Kwik, waar in zij misfchien ook. wel gelijk hebben. Van het Spiesglas verwagt ik geene andere geneeskrachtige uitwerkze- len, dan die men met veel meer zekerheid doör mid« del van andere bereidingen bekomen kan. . DEEXE W De uittrekkende middelen zija vooral de waterach- ige. De Wijn wordt zelden tot deeze form geno- men. De geestrijke zijn thans- niet meer in gebruikz dewijl Wijn en Brandewijn door het kooken te veeh verliezen, Ss 3 4. Hct 6a VOORSCHRIFTEN van a. Het Water is natuurlijker wijze het beste, alg het welk door het kaoken zijne kracht niet verliest, fchoon het wel in hoeveelheid vermindert; waarom men ook zomtijds geflotene vaten gebruikt, of het verminderde door nieuwe bijgieting aanvult, wanneer zulks noodig is. b. Dewijl echter dikwils het einde der afkooking daar door bepaald wordt, tot dar eene Zekere hoeveel- heid Water verkookt is, wordt het wegdampende niet altijd weder aangevuld, en aan het kooken in opene vaten de voorrang gegeven. c. Een afgetrokken Water dient niet tot bereiding van eenen gekookten Drank, dewijl de kracht daar. van. door het kooken verloren gaat. d. Men neemt meestal Rivier-water, of goed Re- gen-water , tot het kooken van Dranken, dewijl de=- zelve geene drabbige floffe in zig bevatten, die voor de ontwikkeling der werkzame deelen juist niet gun- ftigis, hoe zeer het kooken dusdanige ftoffe zeer ver- betert. | e. Honig daax in te mengen, om de Mulfa der Ou- den voort te brengen, is niet raadzaam, en ook niet gebruikelijk, dewijl zulks den gekookten Drank win- derig maakt, en zelfs aan gisting blootftelt. F. Wijnem en geestrijke Dranken neemt men thang in gekookte Dranken niet meer, ten minften uitterma« ten zelden, en, het geeft altijd eene wanftaltige ges daante. g. Met Most. wordt bij; ons niets bereid. h. Het moeielijk kooken in fcheikundige ftesfen ig even min gebruikelijk. $. DCCXCVE GENEESMIDDELEN C5B FEFUOCKLVL, Het kooken is gedeeltelijk dienflig om de werkza- me deelen naar buiten te brengen, gedeeltelijk ook nadeelig, wanneer men te fterk kookt, dewijl daar door veel verloren gaat, en meenigmaalen deelen uit- getrokken worden, waar RE de Zieke niet ge- diend is. a. Eene zachte kooking, fchoon wat langer duu= rende, verdient dus altijd den voorrang, b. Wannker het zig fehikken kan, behoort men zig van zoodanig middel te bedienen, waar door de ver- langie deelen het voegzaamst worden vitgetrokken. et Water trekt de gomachtige en zoute deelen uitz de Brandewijn de harst- en olieachtige; doch de Wijn trckt de eerstgemelde en gedeeltelijk de laatstgemel- de uit, naar maate dezelve veel Wijngeese in zig be- vat. <. Vermits de Wijn en Brandewijn het kooken niet verdragen kunnen, zonder zelfs gedeeltelijk hun ver- mogeu van uittrekken te verliezen, zoo moet men zig daar van enkel tot een Aförekzel bedienen, het welk in geflotene vaten,, door Sina van warmte, bereid wordt. d. Dewijt echter dit middel van. euch niet al« tijd gepast.is, dewijl het op zig. zelven reeds hitte verwekt, en de koorts vermeerdert enz., zoo tracht nen ten minften het gevaar, 'waar mede een geestrijk wittrekkend middel ons bedreigt, ‘voor te komen, en Jaat dus, door middel van’ kooking mer Water , or gemelde deelen uittrekken. e. Men honde echter hier ’bij in ’r oog , het Seel hier vooren gezegd is van de affcheiding der hasstach” Ss 4 Ür 633 VOORSCHRIFTEN van tige deelen in een kookend of warm waterachtig Af- irehzel, wanneer het zelve koud wordt, $. DECXCVIE Dikwils is het maaken tot een Poeder, of het vooraf weeken in koud of warm Water , gefchikt, om de, boofdmiddelen door een maatig kooken te doen uit« trekken. a. Wanneer. eene zelfftandigheid. tot een ja» Poe« der gemaakt is, zoo kan natuurlijker wijze het wa- Zerachtig uittrekkend middel. gemakkelijker in het zel« ve indringen; ten minften moeten de harde. en digte deelep dusdanig eene werktuiglijke, voorbereiding on- dergaan, gelijk vooral het geval is in de Houten, die daarom geraspeld gebruikt moeten worden, b. Ook is het weeken voor. het kopken in harde zelfitandigheden gebruikelijk „ dewijl dezelve daar door, vooraf zacht, gemaakt , en tot eene gemakkelij kere uittrekking voorbereid. worden. & DECXCVIN, In gekookte Dranken let men ook op den aard van, het hoofdmiddel, of het flerk kooken verdragen kan, zonder veel te verliezen, o£ eerre geheel andere natuur aan te neemen. a. De fpecerijachtige.middelen, en vooralhet krach- tige gedeekte darzelven, vervliegen, door.het kooken. b, De Uijen, de Alazenoos,- bladeren, waar die nog gebruikelijk zijn, verliezen door het kooken hunne fcherpte, en, werken 'enkal tor afdrijving van. het Hatten. 6 Zoche GENEESMIDDELEN. T 633 o& Zoethout wordt door lang kooken bitter. d. Senebladeren moeten flechts eenmaal opkooken; doet men het meermaalten, zullen zij krimpingen vera wekken, en niet zoo zacht‘ de‘ ontlasting bevorde- ren. e. Rhabarber, lang gekookt, wordt meer Zamen, trekkend,. f Slijmachtige dingen van Wortelen, Zaaden, enz, worden, door lang kooken , zeer-taai.. g. Bittere dingen worden, door. het lang of erk kooken, ongemeen uelanlifk. Ah. De Kwik verliest, door het: fterk kooken. ia opene vaten, haare bolletjes. „4. Verfche Kruiden ontwikkelen hunne harstachtige deelen in eeng mindere warmte, dan wanneer zij Rec ‚oud zijn. k. Wanneer men in deelen kookt, ale het gebeuren, dat het &&n de ontwikkeling van.het ander belet, en dat zij ongeliik uitgetrokken wor- den. Zoo is het ongefchikt, om zeer dichte en har- de Houten te zamen mer verfche gn wecke Äruides te kooken, $. DCEXCIX Nopens de bijvoegzelen van, beiderleien aard gelät het zelfde, het geen wij van de Sirekzels gezegd kebben. g. Decc. Wanneer een gekookte Drank eene lea Aftrekking vordert, wordt dezelve, een Decodto-/n- Ss5 Fin e# ‘: VOORSCHRIFTEN var. Jufum genoemd, doch ik zoude het een sagen en gekooksen Drank noemen. g. DCcck. Onder de zelfftandigheden, welken men tot gs kookte Dranken gebruikt, is een groot onderfcheid ir den tijd, dien zij tot kooken veräisfchen; het geen. men wel in ’t oog'moet houden, wanneer .’er ver ur in een Kookdrank gedaan worden. - . Wanneer Zwaves, Sieenen, enz. gekookt wer: den; zouden zij eenen langen tijd van vier, zes or meer uuren veräisfchen, Zur b. Even zulk een lange tijd is *er noodig tot Halte, hoorn, en zoortgelijke zelfftandigheden uit het Dieren- rijke De harstachtige, maar digte, harde, en niet werfche Houten, Basten, Wortelen, 'neemen mede. g00 vecl tijd weg, en wveräisfchen zomtijds eene voorafgaande weeking, ce. Die zelfde dingen uit het Plantenrijk, die niet zoo hard en digt, en meer versch zijn, 'hebben dei oftwee uuren noodig. d. Eveneens is het ook gelegen met Pexlvruchten en allerleie zoorten van Graanen,: welken men tot verzagten, verdikken, Water afdrijven enz., g&- bruikt. e. De zagtere dingen wit het Plantenrijk, bij voor beeld, de weeke, verkoelende, voedende, openen- de Wortelen, gelijk ook eenigen ,„ die meer hntaruaks tig zijn, worden naauwlijks een uur gekookt; als. mede de mergachtige, zoete , zuure, fcherpe Fruche ten. £ De Aruiden en Kishiree die een weinig vaster Zi. GENEESMIDDELEN. 6% sin, en tot weekmaaken, verdikken,. verkoelen, ‚openen dienen; zöortgelijke, maar niet flijmachtige Zaaden, Houten, Wortelen en Basten, die van eene niet gemakkelijk te ontwikkelen fpecerijachtigheid ‚voorzien zijn, zullen binnen een half uur hunne werkzame deelen van zig afgeven, g. De teederfte deelen der Plantn, als de Bhoe« nen, de Specerijachiige en Wondkruiden;, de Zaaden, Beziön enz., die van gelijken aard en van een week maakzel zijn; voorts de Senebladeren, Rhabarber en Zoethout , ende Wortelen en Zaaden, die veel Nijm ‚geven, moeten Nacht een vierde van er uur Be worden. Ah. Zommige van dezelven, -vooral ide görTähe en weeke, moeten.eerst bij den gekookten Drank gedaan worden, wanneer die van her vuur genomen, maar nog heet is, ten einde daar mede te kunnen worden sfgetrokken. | 5 DCECIE % De orde, waar in de Ingrediönten geplaatst wor- den, wordt naar de langduurigheid van het kooken bepaald: dien overeenkomftig worden het allereerst genoemd, die het Iangst kooken moeten, tor dat men, al afdalende, komt tot die geenen, welke flechts een vierde van een uur gekookt, of onder den van het vuur afgenomen en nog IRERSN Kookdrank Be- mengd worden, a. Dit is zekerlijk regelmatig; maar hoe veele Art- fen geven ’er wel acht op? Juist de zulken, die het meest voor het mengen zijn, weten °’er het minst van, en zijn doorgaans in de Kruidmengkunde er Ks 646: VOORSCHRIFTEN van kundigften. Het is dus geen wonder, wanneer .dee= ‚ze regel ter zijde gefteld, en de Ingrediönten naar het grooter en kleiner gewicht gerangfchikt worden. b. Dewijl intusfchen de onderfcheidene zelfftan- digheden, die tot gekookte Dranken gebruikt worden, eene ZOO zeer verfchillende langduurigheid van ko6- ken, en een hemelsbreed verfchillenden 'graad van ‚warmte, vorderen, zoo dat zij niet anders, dan op onderfcheiden tijden, op vuur gezet moeten worden, het geen den Geneesheer behoort bekend te zijn; zoo ‚bezeft men gemakkelijk, dat niets, 200 zeer tegen de misflagen van dien aart beveilist, als de eenvouw- digheid. Want, wanneer men veelerleje dingen poogt -onder @&n te'mengen, ziet men deeze wezentlijke ver- -fcheidenheid ligtelijk over het hoofd. c. In ’t bijzonder echter verdient een gering a ‚van /ngrediönten, en van de zulken, die men wel kent, noodwendig den voorrang, dewijl het vuur *er altijd eene zekere verandering aan toebrengt, en de= zelven, of krachteloos, of zelfs fchadelijk maaken kan. d. Een hoofdregel fhaae nog in aanmerking te nee- men: dat de Senebladeren niet met den Kookdrank gelijk moeten kooken, maar eerst, als de Drank van het vuur genomen is, ’er onder gemengd worden, of ten hoogften eenmaal: daar mede moeten opkoo- ‚ken. Op dit punt vergist zig. meenig Geneesheer, en overlaadt zijnen gekookten Drank mer de fchade- lijke en harstachtige deelen der Senebladeren. e. Even noodzakelijk is het optte merken, dat de flijimbevattende middelen flechts weinig kooken mo&= ten, om geen taai fliim, of zelfs eene olie af te ge- ven, het welk anders alleen door het persfen veroar- zaaka GENEESMIDDELEN 537 aakt wordt. Zulke dingen moeten dus nooit in ges‘ kookte Dranken komen, of ’er moet Zeer voorzigtig mede worden Omgegaan. f Dit gaat echter niet door ten aanzien van reeds ontwikkelde en als verharde Gommen, bij voorbeeld , de Arabifche Gem, welke niet, zonder opkooken a tot eene gelijke ontbinding gebragt wordt. 8. De Planten, die Specerijn bevatten,, of de Spe= cerijön zelve, moeten niet te lang kooken, of zelfs in ’t geheel niet kooken, dewijl zij anders te zeer vervliegen. $. DCCCIIL ® Hoe latig de hoofdmiddelen gekookt moeten wos den, wordt op tweeörleie wijze bepaald: of naar de vroegere of latere ontwikkeling der geneeskrach- ten; in welk geval, gelijk gezegd is, de hardere en digtere over de twee, vier en zes uuren moeten koo= ken; terwijl de verdere Ingrediönten, naar maate zif hun werkzaam vermogen mededeelen, daar bij ge- voegd worden; ‘ook wel het verkookte Water, door eene geävenredigde .bijgieting, weder wordt aange- vuld; of door het verkooken van het Water tot eene zekere hoeveelheid, waar uit men afneemt, dat da begeerde uittrekking bewerkt is. 4. Deeze tweeledige manier moet wel in aanmer« king genomen worden. In kortduurende afkookin- gen, bij voorbeeld, van de Kina, Graswortel en Wortel van Paardenbloemen enz., is het verkooken het gewoone kenmerk der genoegzame uittrekkinge Doch ten aanzien der Houten, in welken eene zcer Verzadigde uitdamping verlangd wordt, wordt wi er 65» VOÖORSCHRIFTEN FAR het kooken ‘naar den tja afgemeeten, ‘en. het Watch alüijd aangevuld.. b. Men kan het voor het ovetige op den Apothe=: ker, als: in deezen meest kundig:en ‚geöeffend, laaten aankomen, en door de weinige letteren, 7. 4., aarı hem te kennen geven, dat men’ het op hem laat-be= rusten. Ten. minften dit is beter,; dan eenen misflag te begaans ‘. DECciV; Op het vat komt oneindig veel aati, /nämelijk; of het gefloten is of niet; of men het in een waterbad bien of ’er koolen onder legt, enzs $ Decch De eventedigheid van het Wzier, of verdere- ges woone middelen ter uittrekking, tot de hoofdmidde-+ ' len, als mede de evenredigheid der, bijvoegzelen- vati de eerfte of tweede zoort, is ten naaften bij dezelf- de, als ten aanzien der Aftrekzeis is Opgegeven ges worden; alleenlijk -is zij doorgaans jets grootery vooral wanneer. van het Water een weinig verloren gaat, zonder weder aangevuld te wordens %.DECCYR Een tweede Kookdrank ( Decoltum fecündariurn) bereidt men, wanneer men op de tot den eerften Drank gebruikte Äruiden nog een derde meer Water giet, en dan een derde over de helft verkookt, gelijle zomtijds bij, bloedauiverende Houten plaats heeft, $: DICCVIR -BENEESMIDDELEN. «9 e $. DCCCVIL “ De Gifte en geheele hoeveelheid hebben ook niets bijzonders, uitgenomen dat de Gifte gewoonlijk niet zeer fterk is, en uit hoofde, der moeielijke Dereiding niet weinig op eens gemaakt wordt. a. Dewijt door het kooken meer ontwikkeld wordt, en wel zulke dingen, die van eenen harstachtigen aart zijn, en dus met omzigtigheid gegeven moeten worden, zoo is de Gifie meestal een weinig klei- ner. e 5. Men is gewoon van gekookte Dranken ten mit- ften een fles vol voor te fchrijven, %.:. DECECYVIR. Her geen onder het Recept gefchreven wordt, wijkt einig af van het geen nopens de Afirekzels is aan » bevolen. ' 4. Het binden in een zakjen is zomtijds hier nog ‚noodzakelijker, wanneer de JIngrediensen niet veel zwaarte hebben, ‚.b. Ook dient te worden adngewezen, wanneer een Infufo- Decoltum, of Afirekzel en gekookte Drank, tevens bereid moet worden, .&. Het vat wijst men aan, of laat dit aan den Apo«= theker over; men moet ’er echter geen van koper nee« men, ten zij het behoorlijk vertind is. d. Noodzakelijk is het te vermelden, of ’er eene Bagte of fterke kooking moet plaats hebben. De graad van warmte en de wijdte van het var moeten hier zeer in aanfchouw genomen worden. & Ein« 66 VÖORSCHRIFTEN vAn e. Eindelijk wordt. ook het.einde van het kookei hangewezen, namelijk, of door eene zekere vermin« ‚dering. der hoeveelheid, dan wel door de langduurig- heid van het kooken, ‚de uittrekking bepaald möet worden. | f. Wanneer het noodig is, wordt oök het glas of de fles opgegeven, waar in de Drank gedaan moet worden. $. DECCHK Ten aanzien der Signaiaur valt niets te herinine® ren: %. Decck. De nuttigheid der gekookte Dranken verfchilt niet veel van die der Aftrekzels. Echter. worden de ge- kookte Dranken minder gebruikt, dan de Afırekzeis , vooral de Äruiden, als Thee getrokken, dewijl zij in °t algemeen walgelijker zijn om in te neemen, en naat haaren aard meer verhittende. i a. Tot blöedzuiverende Dranken, vooral bij vene- rieke Lijders, hebben zij hunne nuttigheid. b. Ook wordt de Ana meenigmäalen in deeze ges daante gegeven. c. Eindelijk zijn ook de Re Dranken van de öpenende Wortelen eeit beproefd hulpmiddel in kous de koortfen. $. DCCcXL Tot voorbeelden kunıen de volgende Formulieren dienen. ; BR Cort« GENEESMIDDELEN. Si B. Cort. Peruv. fe. gr. m. cont. Zvii. Rad. Seneg. Virgin. 3i. "Cog. cum agu. fimpl. 3xii. ad reman. 3x: colat. add. Syrup. Altheae 3iie “Ds S. Een borstloozende en BerRenhende Drank H rächen daags een Re vol te neemen. a. Diti is het beste middel, om aan eene er gach= tige zinking-hoest een einde te maaken. db. Men moet van de fterk prikkelende Senega niet ineer dan een agtfte gedeelte bij de Kina voegen.'‘ ce. Zoo wel de Basi als de Wortel zijn elk op-zig zelven eene Bafis; de eerfte om te verfterken, en de tweede tot het bevörderen der uitracheling, of-liever als een eigennartig middel in borstziekten. d. De Syroop dient tot omwinding van de Senega; "en tot verbetering van den fmaak; zelfs is Zij gedeel« telijk-een Onderfteunend middel,;dewijl ‘zij altijd als borstloozende befchouwd kan worden, \ e. De hoofdmiddelen maaken hier, Zoo als gewoon-+ lijk een vierkant getal, Mae agt Drachma’s of Wen Once, te zamet; $ Deccxin - ie Rafur. Lign. Güajac. $ivs Rad. Chin. ii. ; Infund. ag. fimpl. Fervid. bxii. Pof macerat. per nod. tog. ad reman. 1b Vilie Colat. d. in Lagen. S. Een fles vol, dagelijks te gebruiken; met Melk aangelengd. ı Tı # Dea« 644 VOORSCHRIFTEN van a. Deeze Kookdrank is bij venerieke Lijders zeer dienftig. vb. Het Pokhout is natuurlijk het hoofdmiddel, doch de China-wortel een onderfteunend middel, hoe- wel zwakker dan het Pokhout.. Twee Oncen van dien Wortel maaken intusfchen zoo 'veel uit als drie of vier Oncen Hout, dewijl het zelve zoo zwaar niet is. c. Zij worden beiden geraspt voorgefchreven, ver- mits zij tot het gewoon fnijden te hard zijn. d. Het Pokhout en de China-wortel zijn zoo hard, dat zij eene voorafgaande weeking behoeven, waar toe men kookend heet-/F/arer neemt. e. Des morgens verkookt men het Water , het welk des nachts te vooren met het hoofdmiddel gerrokken heeft,. tot op twee derde, en zeigt het dan door, met behulp van eene uitdrukking, op dat niets van de kraeht van het middel verloren gaa. ' f Dewijl ik, tot het zoet maaken en:tot beter ge- bruik van deezen Drank, Melk genomen heb, zoo is het Zoerhout, het welk anders dezelfde Siena doet, onnoodig. g. Ik laat vier maaten, of voor vier dagen op eens gereed maaken, dewijl het middel duuren kan, en niet Zoo zeer aan bederf onderworpen is. Men kan zelfs voor eene geheele week in voorraad maaken. Echter fchrijven veele Artfen en Drank elken avond voor. ir $. DCCexmm. Hier mede befluit ik ‚mijne Verhandelink van de Re cepten in het bijzonder „ voor zoo veel dezelve tot inwendig gebruik dienen, of eigentlijk Gemeeskundig zijn. a. Men GENEESMIDDELEN. 645 "#. Men hefinnere zig nogmadls, dat ik de een- vouwdigheid, :als de ziel van elk Voorfchrift van Geneesmiddelen, befchouwd heb, en dät de voor« beelden van Recepien, welken ik hier vooren heb op- gegeven, uit dien hoofde aan veele Lezers misfchien een weinig mager zullen toefchijnen. b. Terwijl ik dit fchrijf, ondervind ik nog doof Zekere voorbeelden, die den titerlijken fchijn van grootheid hebben, dat eenvouwdige manieren niet ge- heel zijn in den fimaak van zommige Artfen, die thang noög den toon geven; doch dit maakt mij niet geme- Hjk, en belet mij niet; en de waarheid te Zeggen. “ce. Ik gaa zelfs nog verden? ik beweere, zonder &enige menfchenvrees ;' dat de beminnaars van veels vuldige Ingredienten in een Recept,, als mede het ijdel trachten naar nieuwe, of liever oude opgewarmde 'Ge= neesmiddelen, en inzonderheid het aanhoudend afe Wwisfelen der geneeswijzen, eenien Arts verraden, die "In het edelfte gedeelte van zijn beroep, in de Behand deling der ziekten, niet volkomen rijp en vast is; , & DCCCKIV. Ik gad nii Over tot die Recepten, welken men #it- wendig gebruikt, en die, uit dien hoofde, Heelkun. dige genoemd worden. Ik kan dezelven veel korter behandelen, dewijl zij wit het voorgaande gemakkelijk begrepen worden, en, op eenige weinige na, bijna nog eenvouwdiger zijn, dan de Geneeskundige , j% grootendeels uit Winkel- middelen beftaan, welken men in een zöogenaamd enkelvouwdig Recepr a is voor te aa Ttg 8. Men %44 VOORSCHRIFTEN van a. Men rekent ook onder de uigwendige middelen de Gorgel-wateren, de Infpuitingen, de Klijstee- ren enz., met den woord, alles, wat niet wordt doorgezwolgen. b. Dewijl men tot de wirwendige Voorfhriften. ge- meenlijk niets anders neemt, dan het geen tot de be- doelde geneezing gepast, is, en men niet zoo zeer op den fmaak en reuk behoeft te letten, zoo zijn de Heelkundige middelen bijna allen nog eenvouwdiger, dan de Geneeskundige« - c. Gewoonlijk worden de meeften voorgefchreven, zoo als zij in de Apotheken gereed zijn, waar toe voornamelijk allerleie Zalven en Pleifßers, ook de. Lood-middelen, het: Kalkwater, de geest van Kam- pher .enz., en allerhande Äruiden tot SUREN en dergelijke, behooren. ..d. De tijden zijn voorbij, dat men den Foeleuagr, gen, die zijne leerjaaren voltrokken had, een Pleifer liet koöken; dit werk is geheel van hun beroep afge- fcheiden. Thans geeft men den fneeften tijd alleen- lijk zulke Pleißers en Zalven, als in de Apotheken in voorraad gereed zijn, en laat ten hoogften een paar derzelven bij elkander fmelten, of op eene andere wijze zamenvoegen. ...& ‚Dat de eigentlijke Heelmeefters zoo _ongemeen zeldzaam nieuwe Pleiffers, Zalven, enz, leveren, dat zij meestal blijven bij het geen reeds in.voorraad of ligt uit te fchrijven is, moet voorzeker de Geneeshee- ren niet laag op hen .doen nederzien. Hunne kunst» vordert de heeling door Geneesmiddelen enkel als eene _ bijkomende zaak; de bewerkingen met de handen de verbanden maaken het edelfte gedeelte van die kunst vit. g $. DCCCKXV. -GENEESMIDDELEN. ca DECCHN, De vJoeibaare floffen, die tot witwendig gebruik ge- bezigd worden, en, uit dien hoofde, Heelkundig ‘zijn, zullen wij alhier achter elkander behandelen. $. DCCCXVI. De zeodanige zijn e/fin getal: Wasfchingen, ( Lo- tiones). -Stovingen, (Fomenta). Baden, ( Balnea). Dampbaden, (Vaporaria). In/puitingen, (Injeltio- nes). Oogwateren, (Collyria). Niesmiddelen ,„ ( Er- rhina). Reukmiddelen, ( Balfama odorata). IMond- fooelingen, (‚Apophlegmatismi). Gorgelwateren, (Gar- garismata), En Älijsteeren, (Ciysmata, Enemata). "Fra AGT 646 VOORSCHRIFTEN- van ! AGT EN DERTIGSTE AFDEELING. Van middelen tor Wasfching» $. DCECXVIL E D: is een middel, om een gedeelte van het lichaam daar mede te wasfchen, zoo dat het flechts een tijd lang nat blijft, en de vochtigheid vervolgens ver vliegt. Hetis dus van het middel tot fmeering (Li- ‚simentum‘) onderfcheitlen, Het heet een middeltot Wasfching , in het Latin, Lotio, Zutyra R PaVREYABR $. DCCCXVIIE De floffe is eemvouwdig Water,‘ afgetrokken Wa- ter, Wijn, Brangewijn, Geest, Olie, Zuuren, ont= bondene Loogzouien, onzijdige Zouten, Zeep, en Al dere meer. $. DCCCKXIK, Wanneer fterke in &&n gedrongene dingen daar toe genomen worden, bedient men zig, naar derzelver verfchillende geäardheid, van eene waterachtige, geestrijke of olieächtige vloeiftoffe, om ze te ver- dunnen, giR $. DOCCRX. GENEESMIDDELEN. 47 5 DECERR, De evenredigheid en de hoeveelheden, zoo wel de bijzondere als van het geheel, zijn verfchillende, naar maate van de grootte van het deel, het welk gewasfchen moet worden. Gemeenlijk wordt van swee Oncen tot &ön- Pond voorgefchreven, Si DCECHKXL Het geen, ten aanzien van een zamengefteld Wasch- water, onder het Recept gefchreven wordt, betreft doorgaans alleen de menging , dewijl men meestal en kel vloeibaare dingen daar toe neemt, die in de Apo- theken genoegzaam voor handen zijn. $& DCCCKAXIL De Signatuur is uit het voorgaande gemakkelijk naar te gaan. Meestal ftelt men, gelijk ten aanzien van alle Heelkundige middelen, enkel: zoz witwendig gebruik; offchoon het altijd beter is, in plaatze var dien te fchrijven, een Water tot Wasfching, vooral wanneer het middel ligtelijk zoude kunnen. fchijnen . een Drank te wezen, gelijk dikwils in heldere en geestrijke Yochten het geval is. $. DCCCXXI. Uit deezen hoofde is het niet ondienitig, om aan het Wasch-water, den Wasch-geest, Wasch -wijn eU2., door bijmenging van het &&n of'ander, het welk met | Tıg de % VOORSCHRIFTEN van de aanwijzing ter geneezing overeenkomt, zulk een voorkomen te geven, dat men de beflemming, tot uitwendig gebruik , daar aan kennen kan, a. Daar toe dient alles, wat eene zekere dikte heeft, waar in echter op het gebruik van het middel ınoet worden acht gegeven. b. Olieachtige Wasch-middelen zijn alleen u ZzOM- mige gevallen dienftig. c. Dit zelfde kan men ook van de a, Zeggen, d. De Lood-middelen maaken meestal in het men- gen eene fchijnbaare dikte, - 'e. Het Rozenwater is, in dit opzigt, gemeenlijk het gefchiktfte, offchoon ook de meefte Geneeskundige Geeften door den reük hunnen aart verraden. / -$&. DCCCXXIV, De nuttigheid der middelen tot Wasfching bepaalt zig meestal blootelijk tot verftuikte en verrekte dee- len, als mede tot het verdrijven van ongediarte ; evenwel kan men ’er ook wel in andere gevallen g& 8“ hei van maaken, g. DCECCKKXV, Dewijl de im deezen noodzakelijke inwrijving van het middel tot Wasfching even. zoo krachtig is als de Wateren, Geeften enz., welken men op eenig deel laat liegen, zoo volgt, dat deeze form zelfs eeniger- maaten de gefchiktfte is. a. 'Zij verfchillen daar in van de laatstgemelde mid- delen, dat zij niet blijven liggen,; waarom 2 ook fterker zijn. moeten, Dit " GENEESMIDDELEN. » 5. Dit kan ook niet gefchieden, wanneer het lij- dend deel van zulk eene geäardheid is, dat op het zelve niets kan blijven liggen. e. Wanneer de dingen, welken men op deeze wij- ze inwrijft, verfterkende .en prikkelende zijn, laat men ze echter ook op het ar liggen, j $. DECEXXVL" BR Tot voorbeelden kunnen de volgende dienen; 2 Mercur. Yühlimat. corrof. gt. iii Ag. Rofar. iii. j M. D. S. Een middel tot Wayfching; twees maalen daags te gebruiken. a. Dit is een beproefd en zeer gefchikt Voorfchrift tot vitdelging der platluizen; zelden is het meer dan eenmaal noodig zig daar mede te wasfchen. BOER- HAAVE heeft reeds dit Recepr. b. Men ziet wel, dat het niets meer, dan eene ont- binding van Sublimaat in Rozenwater is. Intusfchen geeft dit Water, door zijnen reuk, genoegzaam te kennen, dat het alleen siswendig gebruikt wordt, 5 DCECKKXVI: x. Sapon. Hispan. alb. 38. Spirit. Rosmarin. 3xi. Solut. D. S. Een verdeelende en verfterkende Pr Geest, om driemaalen daags daar mede te waschen. Tıgz a. Dit » \ 659 VOORSCHRIFTEN van a, Dit is een zeepachtige Geest, die dezelfde dien- ften doet, als en Franfche, maar veel eenvpuwinlb- ger is. b. Het nut van denzelven is bekend; bar. dient in werrekkingen, na dat men eerst warmen Wijn ge- bruikt heeft. ‘ c. Men kan,denzelven ook, door het veranderen varı de hoeveelheid Rosmarin-geest, dikker of dun- ner maaken. d. De Apotheker bedient zig ook wel van warmte, om de Zeep in Rosmarin-geest op te losfen; doch het kan ook zonder warmte gefchieden, wanneer men %er goed mede weet om te gaan. NE GENEESMIDDELEN. 651 we... gl NEGEN EN DERTIGSTE AFDEELING. Van Stovingen, ( Fomenta). $. DCCCXXVIIL 2 tovingen zijn die vloeibaare floffen, die uitwendig op eenig deel warm worden aangebragt en blijven „liggen, maar niet uit een Pap of Deeg beitaan. $. DCCCKKIKX. Zij worden ook Epithemata of Omflagen genoemd, wanneer zij koud, of ten hoogften warm gemaäkt , .gebruikt worden. De warme Stovingen worden meestal Forus, Fomenta, Fomentationes, genoemd». $. DCCCKXX, .., De Roffe is dezelfde alsin de Wasch-middelen: al» .lerleie waierachtige, geestrijke, olieächtige, zautach- tige en [pecerijachtige Vochten, en veelerhande toebe- „rTeidzelen van zoortgelijke middelen, die, naar het verfchillend gebruik , zeer onderfcheiden zijn , doch allen eene-genoegzame dunheid hebben moeten. 6. DECKER. 632 VOORSCHRIFTEN- van : $. DCCCXXXL De keuze, de evenredigheid, de orde, de hoeveel- heid van het geheel, en de Gifte, richten -zig naar de verfchillende omftandigheden; het geen hier niet, zonder te groote Pa oppigueld, herhaald kan wOr- den, S. DECCKKXKIE Men lette echter, zoo veel mogelijk, daar op, dat het Yocht naar het bedoelde oogmerk gefchikt zij, en aan het deel, waar op..het unse wordt, geen ‚nadeel RER a. Men behoort niets ER onder eene $to- ving te mengen, het welk daar aan een klonterig voorkomen geeft, maar het moet alles van het Yocht opgenomen worden, inzonderheid, dewijl het in een linnen of wollen doek moet intrekken. 2. Het doet ’er weinig toe, of het eenigzints dik ‚of dun zij; echter bedoelt men dan eens eene dunne Stoying, wanneer zij fpoedig indringen, en vooral verflappen moet; dan eens eene dikkere, wanneer zij, bij voorbeeld , eene weekmaaking ten doel heeft. e. Het fchaadt intusfehen niet, wanneer eene S20- ving , des noodig zijnde, als een Afirekzel of gekook- -te Drank bereid worde, mits men maar zorge drage, dat de niet »vJoeibaare Ingredienten voor het gebruik weggelaaten worden. d. Zoo is men, bij voorbeeld, gewoon eene ver- deelende Wijnfoving veel krachtiger te maaken, wan- neer men eenige Specerijen, als Kaneel, Nagelen, en der- «x. .‚GENEESMIDDELEN, 6 dergelijke, vooraf in den Wijn laat trekken, en Zulks, dan tot eene'Szoving gebruikt. e. Men zorge echter, om, ten aanzien van Stovin- gen, de gefteldheid- van het deel niet uit het: 0og te verliezen, dewijl het &&ne deel meer. verdragen kan, dan :hst andere, zoo .dat-‚de. Stoving zomtijds draaglijk is, tot dat-het. deel, werkeloos wordt, tere wijl zulks op‘ andere Ba groot, nadeel zauda, toen "brengen. .„-' rf Dit heeft hist in de aid ren Wijnfoving, die, aan: den balzak- aangebragt zijnde, ontfteekingen veroorzaaken kan; terwijl zij daarente- gen in kwetfingen en blaauwe. bloedplekken, aan al lerleie ‚wiswendige deelen, zelfs-aan. es 008, ei lijk en-met.nut gebruikt Ne N Ta -g+ Men. ‚geve voornamelijk acht, ‚dat men ae: fcherpe dingen: in Szoyingen ‚gebruike, waar de huid zeer dun is, of wanneer, de Zieke tot roosachtige ontfteekingen geneigd is. Men, moet derhalven. zeer voorzichtig zijn, offchoon deeze dingen niet inwen=- dig gebruikt worden. h. Zoo zoude men zig ook mörkelifk vergisfen , waänneer‘ men; zekere overgehaalde Oliön, die. een wormdrijvend vermogen bezitten „ onvermengd, in eene ferke Gifte, op den buik liet liggen. i>Ook bedenke men, dat, vooral aan zekere deer len van het lichaam, de huid ongemeen inzuigende is, en.dat derhalven de Stovingen aldaar dikwils op de onderliggende. ingewanden, ja zelfs op het geheele zenuwgeltel, ligtelijk te, fterk kunnen werken. + R. »Dit heeft vooral.plaats;ten- aanzien van-den on- derbuik, waar de omtrek van de Maag zeer fijn , ger voelig, en tevens medelijdend is, waarom. ook..de | Ki- . > ä 634 VOORSCHRIFTEN var Kina, op dit deel aangebragt, met de’daad zomwij« len de koorts geftild heeft, en de 7abak niet zelden eene braking veroorzaakt, enz. 4. Daarom is o0k de Sublimaat tot witwendig ge: Bruik 200 veilig niet, als men wel denkt. m. Oök: moet ik waatfchuwen, om het Zeulfap; in pijnftillende Stovingen, voorzigtig te gebruiken, op dat her’ geene gevaarlijke uitwerking doe. n. Maar vooral waarfchuwe ik voor den ellendigen flenter van zommige Geneesheeren,, die blindeling en. zonder overleg handelen, door bij ‚alle gelegenheden het Lood-water te gebruiken, als 'waar- uit de verdrie- telijkfte en gevaarlijkfte gevolgen, waar van ik alleen de verharde zaadballen noemen zal, Ontftaan kunnens De Lood- middelen werken over ’t algemeen fterk, en het is zeer moeielijk den: graad der heilzame uitwer- king zoodanig te treffen, dat- zijde behoorlijke eind« paal'niet te buiten gaany’ em fchade ala, _waar 2ij hut moeten aanbrengen.- $& DCECCXXXHn 'Dewijl men noch op den reuk; noch op den finaak let, zoo kan men alle middelen ter verbete- ring weglaaten; echter kan het niet fchaden, dat men tot de gemeenlijk meer of min Wijn neemt. a. De Wijn is op zig zelven verlevendigende, op- losfende, verdeelende, verfterkende enz.: dus kan zij zelfsin veele gevallen eene heilzame Stoving zijns De Wijn is ook niet ftrijdig met de verflappende en weekmaakende middelen, die tot dit oogmerk ge- bruikt kunnen worden. Derhalven is dezelve in de MEE- GENEESMIDDELEN. 6 meefte gevallen, waar de aanwijzing: daar toe niet ftrekt, evenwel.een onfchuldig middel. b. De Wijn heeft tevens eenen aangenamen reuk, en geeft niet zelden aan het Mengzel/ eene.'behaag- lijke kleur; dus is dezelve' in Siovingen een goed middel ter verbetering, en tot de meefte doelein- "den medewerkende; ten minften.bij ak: - ders. ’ ; c. Dit ftrookt in % algemeen ı meest ten aanzien van den witten Wijn; doch: de..roode kan tot verfterkende en zamentrekkende Szovingen zeer wel genomen wor ‚den, en verdraagt zig. > met le Kent toe DEN“ era middelen. 5522 $ DECExKKI.. | Her geen Fe he Recept gefchreven rt is ligtelijk af te neemen uit het geen nopens het inwer- dig gebruik der vloeibaare offen: is: gezegd geworden. Wanneer de Ingrediönten tot eene' Stoving , door den Zieken zelven te maaken, voorgefchreven werden, zoo wordt daar mede gehandeld als in de EN en gekookte Dranken. 2 gi DECCXXRW- nabrovr s201 De Stindinoei is hier dezeifde > alsi in er meefte uiter- lijke middelen: zo2 vitwendig gebruik. Het is zeker- lijk beter, wanneer het gebruik nader bepaald wordt, gelijk bijzonderlijk-is-in Acht te neemen, wanneer eene misvatting daar bij zoude kunnen plaats grij= pen „ vooral, dewijl ik aanprijze‘, om Wijn u e* Mengzel te voegene : Ar Men 656 VOORSCHRIFTEN väAR 2.!4. Men vergelijke hier mede het geen hier vooreti (zie $. DCCCXAIL ) is gezegd geworden. - 'b. Het komt voornamelijk daar op aan, of alleen ‚een gedeelte, of het geheel tot de Ben wordt ni. €. Het behoort ook bepaald te worden; waar de Seoving moet worden aangebragt; men weet echter wel, welke deelen zulk eene aanwijzing niet gedo= gen. Doorgaans geeft de Arts hier omtrent eene möndelijke onderrichting, en fpaart zig daar door wveel moeite. Ir “ - d. Tot eene: volledige alter behoort zekerlijk mede de opgave, hoe de Sioving moet worden aatı- gebragt. Daar onder zijn begrepen de doeken,. van linnen of wolle, waar mede de Srowing wordt aange- legd; hoe zeer daar toe ook wePeen bloote fpons , zomtijds ook een-blaas, die alleen BeichE gevuld moet zijn, gebruikt wordt.. :&.. Het o0g wordt zomwijlen in een bijzonder glas er kopjen met:koud Water bevochtigd, wanneer.het werlterkt moet worden; doch ik heb tegen deeze ma. nier van handelen' gewiehtige ERROR te maa= ken. f. Nog is de vraag, of de Stöving koud of warm moet worden aafiselegd, waar’van het geneezend ver« mogen in de daad zeer veel afhangt. Wij kunnen ons .daar: mede niet inlaaten, zonder'al te WÜRDE te zuge | rk nk DOCCHLENE ! Het nut\der Stovingen is zeer groot, dewijl zij, onder anderen, ook zeer dikwils de plaats van in- Weil "GENEESMIDDELEN.: E77 wendige Geneesmiddelen bekleeden, uit halkte dat de Vochten, aan ‘de huid aangebragt , voor een groot gedeelte ingezogen worden. a. Zij worden zeer dikwils gebruikt tot weekmaa- ken, verflappen, verdunnen, verzachten,, verdee- len, verkwikken, verfterken, verkoelen, verwar- men, tot rust brengen, flaperig maaken, opwekken, prikkelen, afleiden, terug drijven, enz. b. Doch door een verkeerd gebruik , vooral, wall« neer zij niet goed gekozen of aangelegd worden, kunnen zij ook veel nadeel toebrengen. e. Voor kinderen zijn ze niet zeer dienftig, ten zij in den flaap, dewijl de kleinen anders te ongedul- dig zijn. d. In ’talgemeen zoude men van deeze uitwendig Voorfchriften een geheel Boek kunnen fchrijven, wanneer men alles, wat hier toe behoort, wilde uwitputten. 8. DOCEXXXYVIL Tot voorbeelden van Stovingen kunuen de navol- gende 'verftrekken: B. Acet. vin. ZVie Sal. ammon. depur. ziii. 