title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: i)CjUb bglongkang, I. e.s.v. läge rivierschuit, Oend. Djambi. Mön. id. II. tuig voor trekossen, C. en S. iXjiJb bfelongkeng, e.s.v.kleine, eetbare zoetw^aterslak. ijCÄJb balingkong, e.s.v. lang zwaard of houwer, in gebruik bij de zeeroovers, P. ^jXjUü bglaiigkin, == belakln, zie aldaar. yi^kXj böloenggoe, boei,kluister, (Volg. C. en S. een halsring, halsband V. metaal, b.v. dan Mloenggoenja di iengkokj doch zij leiden het af van loenggoe^ en verklaren dit met voet- boeien, kluisters en zijn dus in de war); memMloengg oe,hoQien^ kluiste- ren; h^rMloenggoe^ kluidters dragen, aanhebben; tl^rbHoenggoe, geboeid, gekluisterd. {„^Xj bßlak, vlammen, zooals in (^ 175 soramig hont; b^lak majang m^ngoe- rai, vlammen die op een geopenden palmbloesem gelijken ; b^rbHak, ge- vlamd zijn; zie belang, ^^^Jb bßlok, Ned. blök, nam. het straf werktuig; m^mb^lok, in het blök sluit en ; p^mb^lokarij bloksluiting, ook het hok, waarin men in het blök ge- sloten wordt. i^^^X^ bölek, wijd open van de oogen, gapend van e. wond, C ; m^w- belek peroef, de buik openhakken v» een geslacht beest. Zie ook belek,. ^jusXi balkas, een groote zak of iets, dat van garen gebreid is, L. jusXi balkis, Arab. poetM Bal- kis, de koningin van Scheba, die vol- gens de Mohammedanen de vrouw werd van Salomo. iXXi Mißlang, staren v. d. oogen, wijd opengespalkt, het rollen van de oogen in het hoofd, b.v. van toorn enz. v.d.W. Waarschijnlijk verkeerd gehoord. Zie belalak en b^liak, jjb bölom, op Java b^lon, nog niet; bMom pernah, nog nooit; belom sakali, nog niet eens; belom lagt, nog niet; belom masak, nog niet rijp; dßka bHom, indien nog niet, vöör dat; saMlom en sabUomnja, zoolang nog niet, voor en aleer, vöör dat; b^lom . . . belom^ zoolang nog niet , , , zoolang; belom mautj b^lom matt, zoolang de dood nog niet daar is, sterft men nog niet, Spr.; b^ompai = bHom sampaij nog niet tot; bUah bUom en b^lam b^lom, e.s.v. stekend insect, gelijkende op dat, wat ranting genoemd wordt. Het wordt ook wel 176 U Üb eens hantoe s^mamboe genoemd naar het spook van de Malacca-rottitig, omdat het dikwijls bij die rotting wordt aangetroffen, C. en S. ^jUJb bilamana, wanneer, op welk tijdstip; zie bij bila. ^^LJL^ bölambaran, Jav. ook hMaharan^ een gespannen Ijjn of touw, om den toegang te beletten. Volg. C, en S., een fuikvormig staketsei in e, rivier, zie bUabar, b.v. maka raden manteri kadoewa pon menitahkan se- gala kHajan bMangkap djaring dan Mlamharan dan andjing y^rboeroe- wan^VvJ)],maka djaring belambaran pon dipasang oranglah^ id. ixjb bßlambang, e. s. v. bind- bies of hoog en grof moerasgras, dat gebruikt wordt om te binden; ook een bos van iets, dat daarmee saam- gebonden is; idjoek toedjoeh bUam- hang, zevon bos idjoek^ zie ald. ; in het Jav. b^Umb^m; zie ambang II. ^jxjb bfeloembang, = geloem- bang, zie ald. en oembang, ^jlJlj bÖllmbing, e. s. v. boom, die eetbare, zure, zeer saprijke vruch- ten draagt. Soorten zijn : bHimbing b^si^ 6. boeloeh^ b. manis, b. keris, b. gading enzl Naar de b, manis, die vijf kanten heeft, worden de vakken van een kolom genoemd, die meer dan vier zQden heeft; b^limbing, ook e. s. v. zee-Bchildpad, kleiner dan de kambar, 0. en S. ^Jb bÖlompai, zie bij b^lom. "Jb bölin, e.s.v. eetbaren aal of paling, volg. C. en S. e.s.v. vischspeer. XxJJlj bölantara, voor b^ran- tara, van antara tusschen, tusschen- liggend; padang b^lantara, e. vlakte tusschen bewoonde streken gelegen, soms ook padang antara en b^ndang b^rantara;hoeianbelantara,tuQachen' liggende wenden, Sadj. Mal. f H reg. 4 V. 0. De afleiding van v. d. Tk. houdt dus geen steek en is tever gezocht ! iw^XjJb bßloentas, ook loentasy e. s. V. heester, die veel voor heggen gebruikt wordt en welks bladeren soms rauw als toespijs worden ge- geten. ixJJb bßlfentoeng, e.s.v. boom- kikker, die zieh bij regen opblaast en oeng-oeng roept; vergel. betoeng. ÄJCjJb bölentong, opgeblazen, B. mXiX> bfelÖnting, totbarstens toe opgezet van den buik. ^jjcjJb bfelontak, e. s, v. viscb, zandspiering. L. l^jJOJbbfelontok, e.s.v. eetbaren zoet- en zoutwatervisch, /SXiJb bölantik, I. springlans, lans met springveer, die men in de bosschen neerlegt, om wilde dieren te dooden; ook een geweer met zulk een toestel. Volg. C. en S. wordt de 6, onderscheiden in 2 soorten nam. b, paoetj waarbij een achterwaarts gebogen boomtak dienst doet als veer en b, parap, die een reusachtige lig- gende boog is; m^masang b^lantik, zulk een lans of geweer uitzetten, Ihr. b. Chas.; bintang beiantik, de Hyaden, een sterrengroep, om haar vorm ZOO genoemd. II. = b^latik, zie ald. JjoJL^ bfelintoel, e. s. v. val of strik ora krabben te vangen, C. en S. ^XjJu bölantan, körte, zware knots of knuppel, ook; korfce boom- stronk, Pgl. Dj.; memhUantani^ knup- pelen. Zie ook gada en antan. ^XjJij bölantai, een lichte hout- p soort. Zie antat, ^xJb bßlandja, uitgaven, kos- ten, geld voor de bestrijdiug der kosten, tractement, soldij, pasmunt; b. dapoer^ in het Palembangsche geld, dat de bruidegom aan de bruid geeft, om de benoodigdheden voor het hu- welijksfeest te koopen, en dat in de plaats gekomen is van de afgeschafte djoedjoer. In de Str. Settl. helandja hangoes, het geld dat de bruidegom geeft aan de familie v. d. bruid, om de uitgaven voor het huwelijksfeest te helpen bestrijden, C. en S.; be- landja pasar^ marktgeld, nam. geld om op de markt inkoopen te doen; helandja memboewat roemah^ de kos- ten voor het bouwen van een huis; h, mati^ vast tractement; bUandja ne- gari itoe Snam-hUas tampang saring- git, de pasmunt in dat land is de tam- pang^ van 16 op een doUar; dengan helandja njawanja^met opoffering van zijn leven; bUandja sijam, e.s.v. kat- schelpjes, die in Sijam als pasmunt gebruikt werden; memhUandjakan^ besteden, te koste leggen; memhe- landjai, beköstigen. ^ÄA-L böloendjoer, zie bij oen- djoer. ^T^ 177 (jA^svJiJb bfelßntjas, e. s. v. rups, C. en s". iÄjJb bölentjong, Jav. lamp die bij de wajang gebruikt wordt. cVaJÜ bÖlanda,holIandsch ; n^^ar*' b^landa, Holland, Nederland; orang bPlanda, Hollander, Nederlander. sJuJLjbßlandar, Jav. dejukken, waarop de planken v. e. brug rüsten, ook dakgording. AcXjJb bölandoeng, naam van een vogel, v. d. W. ^5*t\.jUb belandoewijhollandsch, Nederlandsch. ^Jb balwa, Ar. onderzoeken door middel van een proef, proefnemen, bewijzen door proefneming, beproe- ving, wat men ondervindt, ongeluk. Zie ^^ylj- JLj bölan, I. e.s.v. eetbaren zout- watervisch. II. belau-hdaUj flikkeringen voor de oogen; zie kilau en lau II. III. Ned. blauw, de kleur. f Jb bßloe-böloe, plekken op de huid, zooals na een frisch bad, Mgn. plekken op de huid na lang baden, door knijpen enz. Striemen door slaan enz. v.d.Tn. en v.d.W. Mogelijk het Ned. blauw van de kou, enz, Jb bÖIO, Jav. veulen. ^Jb*.Jü böloe-bölai, snateren, rammelen, L. oJb bfeloelbar, schanskorf,C. en S. Ook beloeboer, oJb bßloelboer, en peheboer, groote rijstschuur, Oend- Ook de plaats in den boeg v. e. handelsvaar- 12 178 ^r*^ tuig, waarin rijst en zout worden geborgen, C. en S. Ook e. s. v. oven, waarin houtskool wordt gebrand^ id., zie loehoer. •^Jb böloeboe, e.s.v. aarden pot met grooten buik, nauwen mond en körten hals, waarin men rijst bewaart en waarmede men soms rijst meet, inhoudende 7anlO— 20^an^an^.Ook kogelflesch en dikbuikpot^ zooals b.v. de gemberpotten. sv>Jb böloedar, verb. Ned. broe- ber, e.B.v. grof gebak, koek in de pot. Ook koeweh heloedar, •\t>Jb böloedroe, Jav. fluweel, == MlMoe. j^\>»Jb bßlodak, troebel, van vloeistoffen, C. en S. Mogelyk van het Jav. hoet^k, troebel, drabbig. ^oJb bfelodot, e.s.v. zoutwa- tervisch, die er kikkerachtig uitziet en in menigte aan het Strand in den modder rondspringt. Volg. v. d. W. de smeltvisch. vjjjb biloedak; oelar hüoedak^ e.s. V. adder, zeer giftig, zie tMoeng. Jj Jb bfeloedal, e.s.v. versnape- ring, C. en S. = heloedar, ^•.Jb baloer, Perz. kristal, ook ahloer en hahloer. ^\Jb baloewarti, Port, bol- werk; ook malawati, *^Jb bßloeroe, e.s.v. vrucht met harde schil, ook seniok gen. die door de pöttebakkers gebr. wordt om de potten te polijsten v66r ze worden gebakken, C. en S. ^x^ bßloeri, fluweel, = hHe- doe, C. en S. ^j**Jb bÖloewas, e. s. v. eetbaren zeevisch. ^^J^Ju bfeloesoek, e. s. v. ver- giftige zeeslang. iöJb bal66t, Arab. esch, eik, eikel. e «.Jb balo^gr, Arab. meerderja- righeid, manbaarheid. o^Jb bÖloekoet, zie loekoeU ySmX» böloekar, I. van boekar, kreupelhout, laag hout, jong bosch; hUoekar doewa moesim^ tweejarig hakhout; Mloekar moeda, van 3-10, 6. toewa, van 10-25 jaar oud ; men^bas bUoekar^ het hakhout wegkappen. IL e. 8. V. fuikachtige inrichting aan den mond van kleine riviertjes, om visch te vangen. ^Jlj bSloekang, naam van een eetbaren zoet- en zoutwatervisch. v«äOLj bfeloekap, e. s. v. strand- boom, gelijkende op de bakau, «JJbbÖloelangjOngelooidehuid, die alleen gedroogd is; ook eelt, ek- steroog ; pemidang b^loelang^ horde, waarop zulk een huid uitgespannen gedroogd wordt; b^loelang kering^ scheldwoord, C. en S.; tali b^loelang, riem van zulk een huid gesneden; b^Ioelang sabidang, een huid of vel; tnaka soeroeh paloe d^ngan tali &^- loelang sab^las kali, en gelast hem elf geeselslagen te geven met rie- men, Oend. iJJb bilolang, e.s.v. Makas- saarsch vlerkprauwtje. L^r*^ 179 (oJJbbÖloeloekjdejongevrucht van den kahoengi^Blm Omaren in hare eerste ontwikkeling. MÖn. vrucht van den anau- of arm-palm. Volg. C. en S. wordt het gebruikt van vruchten, die in groote hoeveelheid zijn afge- vallen en.over den grond verspreid. ^iDjbböloehan, ook Mloewan, open huisje of tent op den rüg van een olifant, K. Chaib. Zie baloeh I en howdah, ^<Jb balwa, Arab. beproeving, bezoeking, ramp, van ikj. ^•J^ baloewi, = M^n. baloeih, gelijk op, bij speien met noten en dergel., waarmede men die van zijn tegenpartij op zekere wijs moet bre- ken, v. d. W. Zie het volg. wrd. ^^Jb bÖloewai, weddingschap met gelijkstaande kansen, P. zie ook loewai en baloes, ^Jb bßlah, spieet, kloof ; gesple- ten, gekloofd; bUah doewa, in tweeen gespleten; badjoe belah dada, baadje dat van voren een spieet heeft, open is; belah ketoepat, ruitsgewijs naai- werk, zooals van een bedelaarsdeken ; h^lak boeloehy gestreept, zooals van gekleurd katoen ; b^laJi loseng tßkak empat, e. bijz. wijze v.bamboe te splij- ten, ook tjoekang bakoel gen., C. en S.; kadoewa b^lah, beide kanten; kadoewa belah mata^ de beide oogen en zoo vor- der van alle lichaamsdeelen, waarvan er twee zijn; barang-barang petjah- belah^ breekbare waar, glas- en aarde- werk; sabelah^ de eene kant; mala sah^lahy het eene oog, en zoo van alle ledematen, waarvan er twee zijn; orang sabUah^ overbuur, naaste buur; sa^orang sab^'lah, ieder aan een kant; sab^lah sana, aan gindsche zyde; di- sab^lahj aan den eenen kant, aan den anderen kant; kasabelahy naar den kant, naar; sabelah mak^ van moe- ders kant; membHah, splijten, klo- ven; doewit sakeping dibelah toedjoehy ^6n duit in zevenen gespleten (voor het allergeringste bedrag); memb^- lahkan badjoenja^ opzettelijk zijne kleeren scheuren, Hik. SaiPs Sal. ; membelah behagi, ongelijk verdeelen, aan den een wat meer en aan den ander wat minder geven ; halilintar m^mb^lah^ de splijtende bliksem, voor een z waren donderslag; sabelah-me- njabelah, van weerskanten, doch is er een water tusschenbeiden dan sab^- rang-menjaberang; bersabelahan, aan dezelfde zijde, ieder aan zijn eigen kant; t^rbelahj gespleten, te splijten en in staat te splijten. Yoor dit laatste : so* orang pon tidak terbUah^ niemand was in staat het te splijten. Hik. Dew. Ind. Mgng.; b^lahan, kloof, spieet, reet; p^mbelah kajoe, houtklover; pemb^lah intan, diamantklover; jt?^m- belahan^ splijting, kloving; menjab^- lahkan, iets of iemand opzij zetten, terzijde stellen. ^.H^Jb balhoem, de Bileam des Bijbels, Arab. balndm^ zie ald. Jb balai, Arab. zeker wel. Ism. Jat. p. 42. Jb bölai ; I. memb^lai, liefkoo- zen,* troetelen ook van eene vrouw, b. V. sebab men^ngar tjoemboe dan b^lai soeaminja, op het hooren der 180 ^Jb streelende woorden en lief koozingen van hären echtgenoot, Marsd.; p^m- b^lataUj liefkoozing, troeteling. II. volgens C. en S. terMlai, tegen iets aandrijven, tegen iets aanvalleü, onderhet vallen tegen ietsraken,b.v. tegen e. tak enz., d.i. raet het lichaam, doch niet met het hoofd, want dan is het terhempas? ^JLs bfeli; memb^i, koopen; telah djadi soedah diheli^ toen de koop ge- sloten was, H. Abd. 396 ; djoewal-bUij koopen en verkoopen, d.i. handel- driJY en ] djoewal soeiera^ bell mastoeli, zijde verkoopen en zaklinnen inkoo- pen, Sprw.; harga p^mbeliarij koop- prijs, id.; p^'mbeliy koopmiddel, b.v. oewang pembUi^ geld om voor te koo- pen; beli-belian, koopwaren, dingen die men koopt of gekocht heeft; m^m- bell hau set^roenja^ het hart ztjns vijands winnen ; p^r^^^/an, magazijn, Winkel; masoek p^rbUian kompani, het magazijn van de compagnie bin- nengaan, M. LuL balia, Skr. jeugd, jeugdig, frisch; tnoeda balia^jong en jeugdig, jeugdig en frisch. ouuaJLj bßlibat, schepriem of pagaai met een blad aan weerskan- ten; memb^libat, met zulk een pagaai roeien. wa-xJLj bfelebar, e. s. v. eetbare vrucht, Abd. seh. Wrdb. ook C. en S. ^j*,,AjJb bßlibis, e. s. V. kleine, wilde eend, taling. Op Java mHiwis, JuJb baliat, Arab. beproeving, bezoeking, ramp. o^xJb bßlloet, verwrongen, van een lemmer; zie lioet en lioek. JuJb böleter, zie leter, «ÄxJb bÖlitoeng, de naam van het eiland bij Bangka, dat wij Biliton noemen. tX^JLj bfeli da, e.s.v. smakelijk zee- vischje,geschubd en gevind,waarvan men keropok maakt; apa koerang ka- pada bUida^ fig. uitdrukking, zinspe- lende op een rijkaard, daar dat vischje van alles ruimschoots voorzien is, na- melijk het heeft veel schubben, veel graten, veel vinnen, veel fraaie kleu- ren en een aangename smaak. c<A.xJb bölidang, e.s.v. zeevisch, in vorm overeenkomende met een paling. ^aJLj bÖlora, de groote spaan bij het weven. M^n. balera, id. Zie bij ani en ook repang. c vaJL^ balerang, op Java wale- rang, zwavel; baier ang abang ^ roode zwavel, d.i. zwavel-arsenicum, roode orpiment; galian baier ang ^ zwavel- mijn; memoetihkan dengan balerang, iets zwavelen, met zwaveldamp wit- maken. Zie barangan, ^.^.Jb balairoeng, de vorste- lijke gehoorzaal, zie bij balai en roeng. ^iMxJb balfeos, e. s. V. Cucurbita, d. 1. Cr. äaa^aJLj bfelisah, onrustig, angstig; memh^ri b^Usah hati, het hart ver- ontrusten, beängstigen; b^lisah hau kamati-matian^ doodelijk ongerust; zie lisah^ kelesah en gelisah. ijJb balyang, zie balijan. ijJb Jbßlioeng, e. s. v. grooten dissel, waarvan men het ijzer in den steel kan omzetten,zoodat het of over- langs, of overdwars staat en ook voor bijl gebruikt worden kan; poeting helioeng^ de punt waarmede dat ijzer in den steel zit; ook een waterhoos naar den puntigen vorm daarvan; angin poeting belioeng, een wervel- wind, de wind, die zulk een hoos vormt. MÖn. id. Zie ook bantji, patil^ tjetai en rimhas, ^^^xJb bßliak, wijd opengesperd van de oogen, gapend van een wond; ikan Mliak^ e. s. v. eetbaren zoutwa- tervisch met bijzonder groote oogen; membeliakkan , openspalken, wijd openzetten van de oogen. Zie ook Mlalak en tjUek. oJCJb bölikat, sehouderblad ; sakitpada belikatnja kiri-kanan, pijn in zijn linker en rechter sehouder- blad. oJCJb bölikßt, Jav. kleverig, kleven, zie lekat •XaJLj bölikoe, van bikoej uitge- schulpt, scherpe bocht in den oever eener rivier of van het Strand, zie bi- koe en sikoe, Hieruit zou ik opmaken, dat een zeker ikoe het grondwoord is. ^XjJb bßligO, Jav, = koendoer, zie ald. iLJ^ balila^ I. Jav. verraad, op- roer maken, afvallig worden, zie lela en beloet. II. == malelaj zie ald. (3-LJb bölelek, I. het binnenste I »aar buiten gekeerd, van de onderste oogleden. Zie lenset ^ 181 II. == bälalak; zie ald. JLJb baliloe, Jav. dorn, bot, on- noozel. &JLJbbälilah9 kokhalzen,meestal verbonden met moentah, b.v. moentah belilah, C. en S. Zie loewah ^xJb balian, I. de boom, die het ijzerhout, kajoe balian^ levert. II. e. S.v. danseressen op Borneo. III. ook e.s.v. booze geesten, die in het lichaam van dieren, inz, tijgers, wonen, C. en S. yJL bÖliau, oud of eerwaardig persoon, wien men eerbied verschul- digd is; de oude bij uitnemendheid, zooals men wei eens van zijn chef of meester spreekt. M^n. hij, van meer- deren of hooger geplaatste personen, als men met eerbied van hen spreekt; de schoonmoeder gebruikt het ook van baren schoonzoon sprekend. •^Jb bfelioe, gelubt, ontmand, M. ajam belioe^ kapoen. ^•j^JLjbfelewar, e.s.v. passiebloem, ook mentimon belanda genoemd; de rijpe vrucht is rond en oranjekleurig. Zij wordt als groente gegeten, C. en S. j^ bam, I. Arab. ook ^&am, bas, bastoon, inz. die van de gendangy waarvan de eene kant een diepen en de andere kant een hoogen toon heeft. II. ook ^bam^ dwarsbalk tot steun van het roer, de mästen enz, op inland- sche vaartuigen, steunsel, schraag- hout; ^bam Är^moßf^i, dwarsbalk die het roer op mal. vaartuigen ondersteunt; ^bam tiang, dovejut, steunhout voor e. mast; ^a^aÄ kemoedi dengan ^bam- njuj gobroken is het roer met zijn 182 <^ steunbalk, Sprw. voor: alle hoop is verloren. IIL gebruikt van kleine kinderen in de troeteltaal: liggen; m^mbamkan, doen liggen, te slapen leggen. TV, iets waarop men zit, maar wat? b.v. ada jang düatas soeatoe angga- ran^ ada jang di-atas soeatoe *Lj Hik. Korisj. ^ bom, I. Ned. boom, scheeps- boom, ook de onderste stok öf bamboe aan een zeil op een inl. vaartuig, ook rijtuigboom. II. een klein hanenvechtperk, C. en S. v-jL^^ boemata^ lichtvoetig, vlug ter been, C. y^j^ bomba, Port, pomp, brand- 8puit,lavementspuit;w^m&om&a,spui- ten, ook iemand iets inspuiten; me- megang homba^ aan de pomp staan. Pa Abd. 89. ^jpLx^j bömbaran, e.s.v. draag- stoei voor ^en persoon om in tezitten. Zie tandoe. •sU^j bömbaroe == baroe II, zie aldaar. vü^Ub4j bembet; membembet^ in de band dragen met afhangenden arm, b.v. een hengelmandje enz., iemand bij zijn oor voorttrekken. Ook bebet jj^ bimbar, te zamen met, b.v. b^rdjalan sabimbar^ te zamen gaan (?), C. en S. kx4^ bambang, I. plat en breed, zooals b.v. e. groote spiegel, ook van het aangezicht, de volle maan enz.; ikan bambangan^ e.s.v. smakelijken zeevisch, ter grootte van een kabel- jauw, doch volg. v.d. W. plat en breed ; bambangan kawan, een bijz. soort daarvan. II. sabambangan^ in het geheim het met elkander eens zijn, in onge- oorloofde betrekking staan, met elk- ander omgaan, van twee gelieven; met elkander wegloopen, er van door- gaan; bambang^ het wegvoeren van een meisje of weduwe met bare toe- stemming; anakmoe sabambangan dengan orang itoe^ uwe dochter heeft een ongeoorloofd verkeer met dien persoon. M.; Yolg. v.d.T. alleen Lam- pongsch? Komt ook in Palerab. voor. ix^o boemboeng, I. groote bam- boezen köker voor het halen van wa- ter; boemboeng doewit, spaarpot van een bamboe-koker gemaakt. II. Zie boeboeng II. ÄA4.J blmbang, I. ongerust, wan- kelmoedig, in twijfel, bezorgd, ver- liefd; ook on-gerustheid,bezorgdheid, b.v. bimbang hatikoe akan kakang Manteri, mijn hart is bezorgd over mijn ouderen broeder den Mantri, Prab. Dj., wankelmoedigheid ; m^m- bimbang^ stören, lastig vallen, Mön.; m^mbimbangkan hati, het gomoed in twijfel brengen, wankelmoedig of bezorgd maken; menaroh bimbang j zorg koesteren, vorliefd zijn. II. op Sum. feest, vermakelijkheid bij plechtige gelegenheden. M. en V. d, T. j^j^ bömbain, I. m^mb^mbam^ poffen, in de heete asch braden. II. e.s.v. vruchtboom, Magnifera taipan, C. en S. cJ^ ü-^ 183 III. e. s. V. zoetwatervisch ; ook p^naram genoemd, C. en S. ^j,A^j toömban, I. e.s.v. rotting, waarvan raanden, matten, schermen (bidai) tandeborstels en derg.gemaakt worden. De vruchten ervan zijn rood enoneetbaar.Degrootemenigtewaar- in zij afvallen heeft aanleiding ge- geven tot de uitdrukking: ajar ma- tanja Mrhamhoeran saperti boewah Mmban masak^ Pr. Dj. en ajar-ma- tanja saperti boewah bemban jang masak djafoh atas ribaännja, H. Boedj. Die Yruchten zijn dusniethet beeld van de roodheid der oogen! Bemban serahi, een bijzondere soort daarvan; simpoelan boekoe bemban, e.s.v. knoop raet drie of meer touwen, gelijkende op vlechtwerk; daoen bem- ban, b^mban-blad, lemmet van een piek in dien vorm; lemboet saperti rotan dan bemban, lenig als rotan en bemban, Ibr. b. Chas. Hieruit volgt, dat het geen soort van rotan is; MÖn. e.s.v. riet, dat een koel vocht bevat, hetwelk als geneesmiddel dient. De bast gebruikt men voor vlechtwerk. Yolg. d. 1. Cr. Magnifera thalpa (T^- rebinthacees). Yolg. C. en S. is het een boom, Quatteria sumatrana. Uit boekoe bemban blijkt dat het e. s. v. riet is. Zie ook bij toengkat. II. ikan bemban, e.s.v. eetbaren zoetwatervisch. III. e. kegelvormige vischfuik van bamboe-vlechtwerk, gelijkende op de boeboe en lokah, doch kleiner, C. en S. ,j.A4J boemban, kroon of krans, gedragen door eenbruidegom,R.v.E. e. s. V. hoofdversiersel, dat om het hoofd gewonden wordt en de kruin onbedekt laat, M. ^jjk^ boemboen, l. hut van twij- gen, waarin een jager zieh verbergt; leger van een wild dier onder strui- ken; ook bladerrijk. Mön. id. II. een mijt of hoop van rijst, zoo geschikt, dat al de aren naar binnen liggen. Deze mijten zijn slechts tijde- lijk, en kunnen alleen gevormd wor- den van rijst, die met de sabit, sikkel, gesneden is, daar de met de toewai of het oogstmesje gesnedene te kort van stroo is, C. en S. ^Ä^A4^ boemboengan^ nok van een dak. Zie boeboeng, yj^^ baiuboo^ het bamboeriet, = boeloeh, als ald.; dalam bamboe, in het geheim, vulg. spreekw. M. •.A4J boemboe, I. Jav. kruide- rijen, inz. ter bereiding van spijzen. Zie rempah, II. Jav. koker van een bamboe- geleding, Zie boemhoeng, ^'^yj^ bamboetaD, Nephelium lappaceum, d. 1. Cr. ^4j bombe^ naam v. e. eiland, en stad op de kust van Malabar door de engelsohen Bombay genoemd. l%iÄ4A^4^ boemastra^ de hemel der hemelsche vogels, C. en S. ; ruim. boeniantara, Kw.luoht- ^ bin, Arab. verk. van ibn, zoon. ^»jben^Eng. band,muziökkorps, H. Abd. ^^ boen, I. groote doos van tin 184 Lü \LxJü of koper, ter bewaring van betelbla- den of tabak. IL Ar. bes, bezie, koffieboon,koflße. III. Ned. bon, briefje, waarop iets verstrekt wordt. Uj bona, getygolf; tahi Mna^ het schuim dier golven, dat gedroogd als poetspoeder voor metaal gebruikt wordt. väjLü banät, Perz. vloerkleed van leder, vooral in paleizen, stuk leder, gespreid om op te zitten. Volg. and. e. 8. V. fijne, wollen stof, laken. M. v:yLü Mnät, Arab. meerv. van hint dochter. «jUb binatang, dier, beest, in tegenoverstelling van andere wezens, ook als scheldwoord gebezigd; hina- tang hikmaty kunstdier; b.kandaraärij rijbeest, •jLb binatoe, waschman, = mi- natoe en binara^ zie ald. \Ljü binara, waschman, kleeren- bleeker; memhinara orang^ iemand een schrobbeering geven, den mantel uitkloppen. II** Lü binasa, verwoest, vergaan, bedorven, mislukt, te gronde gegaan, verongelukt, omgekoraen, vernietigd, vermeid, in het verderf gestört ; m^m- 6masaÄ:an,tegron de richten, verwoes- ten, doen omkomen, doen vergaan, enz.; kahinasaän^ verwoesting, onder- gang, enz.; p^mbinasa, verwoester. ä^Lü binasat, Perz. hars van den terpentijnboom, o^Lo IbSuakat, de naam van e. s. V. boom in het Palemb. dUj IbÖnaga, L e.s.v. vergiftige slang, die de menschen aanvalt en vervolgt, V. d.W. mogelijk naga? IL e.s.v. boom, gomhoudend, met bochtig, hard hout, dat voor scheeps- kromhont gebruikt wordt. •JLo bönaloe, ook benähe api en api-api^ e. s. v. zeer schadelijke woe- kerplant in boomen; ook een indrin- ger, iemand, die ten koste van een ander leeft en hem ten verderve strekt. ^•K^o boenboenan, van boen- boen. Zie boeboeng II en oeboen. v;>jLj bönta, L verzwering aan het bovenlijf, ontstaan uit een kwaadaar- dige bloedvin. IL de naam v. e. scherp gepunt gras. C. en S. owJL^ bint, Arab. dochter; bint sjarif Hasan ^ de dochter van Sj. H. ; 5m^oe75aÄr,meermin,letterl. dochter der zee. ^LXaj bantara, adjudant, heraut. Doorgaans heeft de Vorst er twee; de hantara kiri en de bantara kanan^ waarvan de eerste de voornaamste is. Hij ontbiedt den bendahara en den toemenggoeng en staat op de seri-balai bij den pilaar rechts, waar men op- gaat, en draagt een tetampan over den sehender. Hij brengt de vorste- lijke bevelen over tot de onderdanen, terwijl de bantara känan de woorden der onderdanen brengt tot den Vorst. Ik houd bantara voor eene samen- trekking van b^rantara. Volg. C, en S. heeft de Vorst ook nog een ban- tara dalam en een bantara loewar; de eerste regelt de ceremonies in het paleis en de andere daarbuiten. Zij worden geassisteerd door de h.moeda^ of aspirant bantara's; h, hidangan, tafelbediende van den Yorst, lakkei, C. en S. Zie antara, •jIjUj bintaro, e. s. v. grooten boom, die een inelkachtig, giftig sap voortbrengt, cerbera, L. d. ]. Cr. id. ^^LxJb bfentangoer, e.s.v. boom met goed, taai hout, gebruikt voor scheepsmasten en huisbouw.Vandes- zelfs vruchtenpitten maakt men da- markaarsen. MÖn. wdb. schrijft bin- tangoer, Ook komt mentangoer voor. Soorten zijn: b, laoet^ b, hoetan^ b. boengaj b. djangkar, b. batoe, b, rawoen, mogelijk beter rawan, (zie merawan) en b. merah, JUcjb bßntala in de HSS. = boe- tala^ Skr. de aarde. oüjLj bantat, op JaYa.=pantat, het achterste, de billen. oJCaj bantoet, I. in de ontwik- keling of voortgang gestuit, achter- gebleven, gestaakt van een werk, onvolkomen gebleven, gestuit van een ziekte, neergeslagen van beslag of een baksel, niet meer genegen zijn tot iets; poedja banioet, gestoorde offerande aan de goden; roti bantoet^ neergeslagen brood; bantoet, ook de ßlaap kwijt zijn, doordat men daarin gestoord is? b.v. matakoe pon tiada maoe tidoer lagt rasanja, Mah soedah oyUj Hik. Koris.; m^mbantoetkanj m den voortgang stuiten, doen neer- slaan enz.; m. poedjanja, zijne offer- plechtigheden stören, doen misluk- ken. 7^ 185 II. smeden van ijzer = toekoel. vi^ÄJüboentat^ versteening, steen- achtige zelfstandigheid in boomen, vruchten, planten, die als behoedmid- del wordt gebr., oYenah goeliga^ zulk e. steen bij dieren,b.v. boentatmUoery versteende mSloer-bloem of verstee- ning in den vorm van die bloem; b, intan, diamant, door vreemde Stoffen verontreinigd; boentat, ook knobbel- tje, dat onder aan sommige bloemen en vruchten zit. Zie poenfat ouCJLj boentoet, I. achtereinde van menschen en dieren, een vaartuig enz.; volgers, naloopers, ondereinde van een sabel of geweer, b.v. boentoet pedang, het onderste van een sabel; b.perahoe, het achterschip; ada ba- njak boentoet sehaja dibelakang^ ik heb veel volgers, een heele sleep, achter mij ; b^rdjalan berboentoet, achter elkander loopen; boentoet ga- djah, het achterste gedeelte van een olifant, dat schuin afloopt; boentoet poelau^ het verste gedeelte v. e. eiland stroomafwaarts, ook ekoer poelau; pemboentoet, laatstgeborene. Bat. die het staartje vormt of uitmaakt. II. Jav. sfcaart, = ekoer, zie ald. v^^aUü bin tat, zie bintit, oJCJü bintit, ook bintat^ gezwel- letje,kleiner dan &/w^^7,bultje,puistje, zooals ontstaat door een muggebeet enz. C. en S. hebben bintat, yXXj bantar; m^mbantar, stuiten, bezweren, beletten, b.v. v. e. ziekte, gevaar, storm enz. iets dreigends tegenhouden, tegengaan; p^mbantar, 186 r^ wie of wat stuit enz. ; p^mbantaran, stuiting, bezwering. yÄJb bantßr, Jar. spoed, voort- gang; membantar biola, de snaren v. een viool aanschroeyen. yXXj bfentar, oogenblik? saben- tar, een oogenblik; d^ngan sabentar^ oogenblikkelijk ; sab^ntar-sab^ntary ieder oogenblik; dalam sabPntar- bentaran, in e. oogenblikje; sah^ntar itoe djoega, op het eigen oogenblik. yXj^ böntoer; membmtoer, bui- gen, zooals een tak, een dünne boom enz. buigzaam zijn. Zie lentoer en lempai, JaJ^ boentar, ook, en vooral op Java, boendar, rond; matahari m^m- boentar bajang, de zon vormt e. ronde schadaw, d.i. als zij juist in het zenith Staat. M^n. id. boentar pikir an, vast besloten ; b, daoen boedi, rond, wel besneden van het gelaat: &, diMping, wat in zijn geheel is wordt verdeeld, Zie ook boelat, yXXj boentoer, meer dan verza- digd, vol gegeten. ^ÄJb bintoer en bintoeh^ e. s. v. mandje om krabben te vangen; m^m- bintoer j met dat mandje visschen. y*JUj bßntas ofbentoes? komt in de Pol. Dj. voor in de beteekenis van benieh, schoppen- tegen de beenen, als spei, b.v. hamba h^ndak m^lawan dia b^rb^ntaSj en hai radja jang p^rkasa, b^ntas olih toewan hamba kakikoe, Zie benteh, /fcJuü banting, I, m^mbanting, smijtend slaan, neersmakken, bonzen van het hart, hossen van een rijtuig; m^mbanting kam, het goed, slaande op een plank of steen, uitwasschen. Mön. m^mbanting toelang, met in- spanning werken, zieh uitsloven ; sap^rti ombak m^mbanting diriy als golven die zichzelven slaan. Sprw. IL e. s. V. inlandsch vaartuig met twee mästen, inz. in Atjeh in gebruik, ook H. T. III. op de heete asch roosten van visch of bananen, C. en S. ixJü banteng, Jav. e. s. v. wild rund, zie seladang. In het MÖn. alge- meene naam voor koe. iÄJü böntang; I. membentang, uitspannen, uitspreiden b.v. een tapijt, raat, tent, zonnescherm, net, boog enz. ; b^ntang tikar pon tidak, voor ons: hij presenteerde hem zelfs geen stoel, ter aanduiding v. e. onheusche ontvangst ; b^ntangan, wat uitge- spreid of uitgespannen is, uitspansel ; b^ntangan langit, het uitspansel des hemels ; t^rb^ntang, uitgespreid ; dja- ring jang t^rb^ntang, een uitgezet net ; b^ntanglah sajapnja, zijne vler- ken waren uitgespreid ; dib^ntangkan oranglah s^gala chaimah, men zette de tenten op. Zie ook reniang en pentang. II. e. zeer ruwe buffelslede, gebr. om timmerhout te transporteeren, C. enS. «XiJ boentang, I. kam en roede bij het weven voor de bloemen, die ingeweven moeten worden. II. onbewegelijk starend van de oogen, b.v. van een doode; moeloet t^rnganga^ mata i^rboentang^ Sj.Man. Sj. Goem. en Sj. Madli, met wijd ge- openden mond en onbewegelijk sta- rende oogen. M^n. id. ixJü boentlllg,zwanger,bevrucht, drachtig, zwangerschap; hoenting g^- lapj zwanger zonder dat bekend is door wien ; hoenting padi, zwanger- schap van de rijst, als de aar in den halm besloten is. Hierbij worden fraaie kuiten vergeleken, Hik, Boedj. Djaj. Langk. perempoewan hoenting^ een zwangere vrouw ; 6. pelandoek, dwergherfcs-zwangerscliap, vergelij- king voor een vrouw die tijdens de zwangerschap nog menstrueert; kajoe hoenting, e. stok met abnormale zwel- ling of dikte; memboentingkan^zwsin' ger gaan van iets, b.v. pada masa itoe ihoe hamha memboentingkan haniba, te dier tijde ging mijn moeder van mij zwanger, Tarn. ed. Dar. ; hoenting- hantang, hoog zwanger, v. d. W. = hoenting sarat, de gewone uitdruk- king daarvoor; kahoentingan, zwan- gerschap. ijub boentoeng, Jav. = koe- doeng, zie ald. UXXj Mntang, ster ; b, timoer, de morgenster; b. barat, de avondster; b. oetara, de poolster ook b, koefoeb; b, herasap, b. h^rekoer en 6. koekoes, staartster, komeet; b, kelarat en b, terhamboer, vallende ster, d. 1. Cr., zie tjirit; b. tUap^ vaste ster; b, b^r- idar, b, b^rkihar en b, siarat, dwaal- ster, planeet; b. tPropong, telesco- pische ster; b. moestari, Jupiter; b. marich, Mars; b. zoehara, b, kadjora en 6. habt, Yenus; b, oetaridyMercM- L3-^^ 187 rius; b. 5;aÄaZ, Saturnus; b, bidoek en b, djoeng, de groote Beer; b. majang, de Maagd; b. kala, de Schorpioen ; b. kartika^ het Zevengesternte; 6. alnasj, de Wagen ; b, addjoebar, ook &. beiantik, de Orion; radja biniang, bijnaam van de zeven planeten, die om de beurt op de uren van den dag hären invloed uitoefenen; b, badjau, dekaap8chewolken;6.5a^o?^Oßs,ster- rengroep;6m^aw^-6m^aw^aw,sterren- beeld; ook doorzichtig van een dak enz.; b, laoet, zeester, e.s.v. zeedier; bintang, ookridderorde; 6. b^hadoeri, militaireridderorde; &m^an^-&m^aw^, e. s V. kleine, diepe, houten schalen met deksel, net verlakt, af komstig van Palembang, de Bruin Kops; pe- bintangan, de plaats der sterren,ster- renhemel. ^Xa^ Ibentengjlosseborstwering, fort, redoute; negarijang b^rbenteng, stad van wallen voorzien. Zie koeboe en kota. (3JCJÜ bßntoek, kromgebogen stuk van eene harde en taaie zelfstan- digheid, bocht, kromming; ook ge- bruikt als hulp-Telw. voor ringen en derg.; membentoek, krombuigen, een gebogen vorm aan iets geven; tidak terbentoek, onbuigzaam, niet te bui- gen, koppig, eigenzinnig; m^mben- toekkan kajoe, hout krommen tot kniehout voor vaartuigen; boesoer doewa b^ntoek, twee bogen. ^^_jjuü boentak, kort, ineenge- drongen, iets, waarvan de lengte niet in verhouding is met de breedte, b.v. van een ineengedrongen gezicht, een 188 ij^ JüuÜ boek dat te veel is afgesneden, ook kort en dik van een vaartuig; ikan boenfakj de kogelvisch ; infan boentakj ruwe diamant, zie boetek onder boetak II. Ook =zzboental, zie ald. en boeniar. (^j^jCwü bintak; p^rahoe bintak, e. s. V. rooversvaartuig. {^^^XX^ bintik, vlekje, stipje; bin- tik'bintik Ä:oe?^Y,zomervlekken, sproe- ten, zie tahi lalat, JjuU bantal, küssen; bantal ba- djak? vd.W. heeft vergeten de bet.op te geven; bantal goeling, rolkussen; b, s^raga^ staatsie- of pronkkussen; b. p^raboeng^ het bovenste van een stel pronkkussens. M^n. id. doch in den vorm van een prisma; b, p^- fijamboet^hei onderste daarvan; b.p^- njanggay stootkussen, gebruikt b.v. tusschen een geheschen sloep enhet scheepsboord; b, kemboeng of gern- boeng^ zie ald., armkussen, kort en dik; b. mendjaga, kuBs^n om wakker te blijven, d.i. een geschilde kokos- noot voor oorkussen gebr.; b. toem- poek kapala, küssen, dat achter het eigenlijke hoofdkussen staat; b,galang kapala, het eigenlijke hoofdkussen; b, p^ringinanj küssen der begeerlijk- heden? I. P.; b> sandaran, rüg- of lendekussen, ook het küssen in den rüg van een stoel, eanape of rijtuig- bank; ft. toewa, e, dikke boom of balk die horizontaal längs den voet der palen voor een dam wordt gelegd, C. en S. ; bantal-bantal, wat op een küssen gelijkt, hekbalk, mar.; bantal- bantal p^langi, horizontaal stuk van een regeuboog; tikar-bantal^ slaap- mat en küssen, het beddegoed van een inlander; berbantalkan tangan, met het hoofd op de band liggen, Prab, Dj.; berbantalkan lengan, met het hoofd op den arm liggen; mem- bantalkan Ungan^ den arm voor küs- sen nemen, tot küssen maken, Jüuo bßntil, zie bintil; b. soesoe^ de tepels van de borst. Jjüb boental, rond, ongeveer = boentar, b. v. van een steen, een ge- vulde blaas enz., volg. C. en S. opge- blazen, uitgezet als een blaas. Ik zou eer denken = boentU Jav. zak, bun- del, dus: ikan boental^ de zak- of bun- delvisch, de kogelvisch, die wegens den giftigen steek met zijn angel of doorn zeer gevaarlijk is. Soorten zijn: boental pisang en b, kotah JUuü boentÖI, Jav. knoop in een doek, inknoopen, ook samengeknoopt pakje of in een doek geknoopte din- gen, H. T.; boentüan^ bundeltje, sa- mengeknoopt pakje. JjCJb boentil, zak van linnen en derg. ter herging van kleederen, ran- sel, v.d. W. Mön. zak, die op den rüg gedragen wordt door bedelaars om er aalmoezen, door werklieden om er gereedschap in te bergen, knapzak, tornister; ook z=zboenteL Zie ald. JjCJb boentoel, de ring onder aan een krisscheede. JlXJb bintal, beter bintil^ zie ald. JOJLj bintoel, zie bintil. JkxJü bintil en^^w^//, pui8tje,mng- gebeet. Volgens v. d, W. grooter dan een muggebeet, meer een bult,zooals ontstaat door den steek v. een horzel; ^j-Oj ^ 189 m^mbintüj z. als zoodanig voordoen, b. V. de tepels van eene maagd of de hoektanden van een paard, v. d. Tn.; bintil soesoe, de tepels van de borst, M. Zie UntiL ^»JCaj bantan, naam van een re- sidentie op Java, door ons tot Bantam verbasterd. ^jCaj bantoen, I. memhantoen, met geweld uitrukken, b.v. een boom met wortel en al, een pijl uit e. wond, een keg uit het hout, haar uit het lichaam enz.; m. dari atas koeda, iera. van een paard rukken. M. II. e. s. V, boom met fraai geel, taai hout, waarvan men wel wandel- stokken maakt. Ook sebantoen. ^ÄJü bßntan, weer ingestort van een zieke, opnieuw ontstoken v. een wond. ^jCjü bintan, e.s.v. boom, welks sap giftig is, volg. C.enS. Cerbera sp,\ poelau bintan^ het eiland op welks zuidelijke punt Kiouw ligt. yXki bantoe; memJaw^oe, helpen, bijstaan, steunen; piembantoe en ban- toe, helper, bijstand, hulptroepen; bantoe-membantoe, elkander helpen of bijstaan. yXJo boentoe, I. versperd, ver- stopt, niet doorloopend van een weg, keerweer, verstopt van eene rivier, waterleiding enz. beperkt, geborneerd van het verstand. II. het breedste gedeelte van een spintop, C. en S. c N^AAj bintoeroeng, e.s.v. beer, Ärctitis bintoerong. Volg. C. en S. e.s.v. civet, op sommige plaatsen bin- toeroen genoemd, omdat het naar be- neden klimt? Jaijüj böntoeloe, e.s.v. zoetwa- tervisch, C. en S. witvisch. L. &aJü bantah, tegenspraak, woor- dentwist; m^mbantah, tegenspreken, redetwisten ; membantahi, betwisten ; membantahkan j over iets twisten; bantahan, twistziek, wedersprekend ; p^mbantah, tegenspreker, twister ; p^rbantahan, twist, woordenstrijd ; bantah-bentohj hevige ruzie, zie ben- toh; ada jang berbantahkan tempat, sommige betwisten elk. de plaatsen. j biatoeb, zie bintoer. bentob, verschil in meening of gevoelen, ruzie, krakeel; berben- ^oÄan, verschil met elkander hebben, met elk. krakeelen; bentohan, dat waarover men geschil heeft, de twist- appel; pembentoh, geschil-zoeker, ru- ziemaker. Zie ook bantah, aOJLj benteh; membenteh^ met het scheenbeen schoppen; ma'in benteh^ een spei, waarbij de een den ander met zijn scheenbeen tegen de kuit van het gestrekt gehouden been schopt, om dit van zijn plaats te kTijgew^ pemben- teh, de persoon die dit doet, scheen- beenschopper. ^CJü banti; membanti, nederlig- gen,* rüsten. ^XJLj bantai, nedervellen, van menschen en dieren ; dibantai, neer- geveld, neergeslagen, ook overdrach- telijk van graan, b.v. soedah djatoh b^nih habis bantai dik^marau, het zaad is gevallen, neergeslagen door de droogte, C. en S.; dibantai d^ngan 190 S^ kajoe^ met een hout neergeveld, ge- dold; b^nih habislah t^rhantai di toearang, al het zaad is neergeslagen door de langdurige droogte, C. en S.; m^mbantai, met een slag neerslaan, dooden, slachten, inzonderheid van groote beesten; pembantai, slachter, slager '^ pebantaiatij slachtplaats; ban- taian^ slachtvee. Zie banting, ^Xj biuti, zie biti. yAX^ bandjar, I. rij, gelid, reeks, b.v, van huizen, boomen en derg., die achter elk. volgen, terwijl baris meer van naast elk. staande voorw. gebe- zigd wordt ; berbandjar, op een rij ; ifa berbandjar dtrinja, zij plaatsten zieh op eene r^-^pada doewa bandjar^ in twee rijen; b^rbandjar-bandjary op rijen; toewa bandjar, iemand die het gezag heeft over een rij tijdelijke hatten bij veraf gelegen rijstvelden; bandjararij rijtje; doedoek sabandja- ran^ op een rijtje zitten; bandjaran sari^ in de HSS. de naam van het verblijf der hemelnimfen of bidiadari, den lusthof van Batara Goeroe ; ook de naam van een lusthof bij Koeripan op Java. IL de naam eener groote rivier in Z.-Borneo; bandjar masin, de zilte of brakke Bandjar, naam voor die rivier bij de monding, en voor de daaraan gelegen stad. ySXJ^ bandjir, Jav. overstroo- raing door water v. de bovenlanden; kabandjirattj daardoor overstroomd zijn. Zie ampohan en bah, ySSJi^ bondjor, Men. versterkt karapement, ook == koeboe. V «ÄAj bendjing, Jav. morgen, de toekomst. JlsäJü bondjol, I. versterkt kam- pement; verb. van bondjor , zie ald, II. scherp uitstekend, b.v. van een gezwel. Zie bontjoL Ji^vJü bindjal, e.s.v. boom, die een eetbare, zure vrucht draagt. De gom van dezen boom is zeer prikke- lend voor de huid en veroorzaakt zwelling en ontsteking, C. en S. ^äJo bandji, Chin. e.s.v. roos- terwerk van latten of porselein aan balustrades, vensters, deuren enz. boe- nga bandji,üg\xTQn op lijnwaad, daar- op gelijkende. ^äJü bindjai, e. s. v. boom met rinsche vruchten, die veel van mangga hebben; ook kemang genoemd; volg. V. d. W. veel gelijkende op kemang, ^LsxJb bÖntjana, Skr. eilendige zaak, kwelling, leed, ongeval, belee- diging, teleurstelling, bedrogen uit- gekomen; b, sjaitän, kwelling des duivels; berboewat bentjana,\QQ^ be- rokkenen; m^mb^ntjanakan, beleedi- gen, smaadheid aandoen, blameeren; waktoe b^ntjana, onzalige, siechte tijd; sedikit s^hadja bentjana, slechts eene kleine beleediging. owSV.Jbbailtjoet, Batav.mislukt, = bantoetj zie ald. vj;;^,sxjü böntjat, ook rentjat en g^ntjatj gestaakt van een werk, ge- stuit in zijn vaart of in den groei, geketst van een vuurwapen. Zie ook p^tjat o^sSüü boentjit, opgezet, V. den buik of de wangen; opgezetheid. vaA.J^Xi? crS^ 191 v:;^.:i^aj beiltJ0©t, = bentjoh^ zie aldaar. c:x.S\Jl^ bintjoet, bult aan het hoofd, buil door een val, slag of stoot. ^SUj böntjar, duizelen, scheme- ren, flikkeren voor de oogen ; b^ntjar mata memandang matahari,de oogen schemeren door het kijken in de zon; ytmMntjar mata, dat wat de oogen doet schemeren. C. en S. Ook valsch, buiten den toon, b.v. van een gebar- sten gong, id. y.<KX^ bantjar, teilen? b.v. saka- liannja soedah patik bantjari, ada sariboe jang soedah kembalL Sj. Ind. jwgiÄAJ boentjis, boontjes, Ned. voor onze spersieboonen. 4:SVjb bautjang, I. m^mbantjang, beletten, verhinderen. IL keuvelen,kouten,gemeenzaam gesprek; beharoe kita berbantjang sadja, belom ada bitjara, wij hebben er even over gekeuveld, maar er nog niet over beraadslaagd; bantjang- bantjangj gesnap, gekeuvel. Mön. membantjang , telkens op hetzelfde terugkomen, herhalen wat reeds ge- zegd is, nakauwen, leuteren, ook C. en S. ä-äJü bentjang, == pintjang, V. d. W. Zie ald. (3^oaj boen1yak,knobbel,knoest. C. en S. Jl^vJü bontjol,knobbel,knobbe- lige uitwas, zwellende verhevenheid, zooals bij het opkomen der horens bg dieren enz. JäJo bintjoel, zie bintjoet, x,.yjLj bantjjoeli; mMhantjoeh, vermengen, onder of door elkander mengen, b.v. klei met water, zout met peper, verf met olie, ook de kaarten schudden, doch daarvoor beter ä:o/?oä:, C. en S, ; pembantjoeh, dat wat er bij of onder gemengd wordt, bijmengsel ; membantjoehkan tanah lijat dengan ajarj klei en water met elkander ver- mengen, Pel. Dj. 2US\Jb bantjah en bentjah, moe- rassige grondjdrassig land,broekland, moerassig, drassig, doorweekt, door- nat, in groote mate bezoedeld. x^fSJb bentj oh, opge wenden toe- stand, die aan een scene voorafgaat, V. d. W. in een kwaad humeur zijn. Ook bentjoet. Zie bentoh en bantah. -SNJb bantji, I. hoofdgeld van de inlanders; m^mbantji, een schat- ting of contributie hoffen, ook het Volk teilen, door van ieder besneden man een kleinigheid, een mas, te vragen ; oewang bantji^ schatting, con- tributie, collecte; bantji-bantji, opge- telde som, statistische lijst der bevol- king. II.Tam.timmermansdisselmeton- verzetbaar ijzer, die dus niet als bijl kan gebruikt worden. Zie belioeng, tj^tai en patil, III. Op Java: hermaphrodiet. Ook C. en S. ^äJü böntji, haat, baten, hate- lijk; tn^mb^ntji, iemand of iets baten; p^tnb^ntßy hater; hikmat p^mb^ntji^ middel om haat op te wekken, afkeer in te boezemen; b^rb^ntji-b^ntpan, elkander baten ; katajang b^ntß^een hatelijk gezegde; itoelah bentjinja, dat 192 JUj )c3Uj is het hatelijke ervan; hentjian^ het gehate roorwerp; Ä^a&ew^/eaWjhatelijk- heid, iets gehaats; m^ndjadi soeatoe kaMntjian kapada segala orang jang baik, is iets gehaats voor alle fatsoen- lijke lieden, H. Abd. JUj banda ; banda djawa^ gierst, d. 1. Cr. Jüb bÖnda, Skr. ding, zaak, voor- werp; benda k^ras, harde voorwerpen; b^nda ^ya;Vr, vloeistoffen; b^nda Allah, ding Gods, noemt men iets, waarvan men den naam niet zeggen wil, omdat de aangesprokene wel weet wat men meent; harta b^nda, goederen, schat- ten; mata benda, kostbaarheden; ber- b^nda, gegoed zijn; bagai-bagai benda jang endah-endah, allerlei soorten V. kostbaarheden; benda toenangan, bruidschatten. Juu bonda, I. moeder, in de be- leefde en hoftaal. Door de mindere standen ook in brieven gebezigd; ajahanda dan öow^^a, vader en moeder = iboe-bapa, IL bonda, e. s. v. boom, een arto- carpus, C. en S. J JuL^ bÖndara, Jav. heer, gebie- der, meester, gebiedster, meesteres. Komt veel in de H8S. voor, b. v. bendara Madjapahit, de regeerende Vorst van Madjapahit. L^tiXAJ böndaga, == awak p^ra- hoe? Hik. Bandjar enz. Jl (Xü bandala, Port.kruithoorn, kruitkoker; kleine honten doozen om kardoezen in te doen, ook kardoes ; tali bandala, bandelier, waaraan de kruitkokers hangen; boedak bandala, legerjongens die de kardoezen dra- gen. M. Zie ook bandela en mandala, Jtjuo bßndaloe, e. s. v. vogel, C. en S. Zie beledoe, ^::i) Job baildoet,binden,vasthech- ten V. iets dat gespleten of gescheurd is, de ring, die de aring met het kris- lemraer verbindt; bandoet mariam, de banden, waarmede het gesehnt aan boord vastgesjord wordt; menjoeroeh, t^gang bandoet mariam, gelasten de banden v. h. gesehnt stijf aan te ha- len, vast te sjorren; &aw(^o^^ soendang, metalen verbinding aan een Mal. zwaard, C. en S.; memhandoet, een scheur met een band dichthouden,raet een band ondersteunen ; jpem&a?ic?oe^ de band of het middel om een scheur dicht te houden. ncXjü bandar, I. Perz. handelstad aan zee of aan eene rivier, ook fak- torg, kantoor; sjah-bandar haven- meester ; bij hazard speien : de bankier; kawan bandar, onderhoorige van den havenmeester; perbandaran, haven- kantoor; sakalian negari dan ban- dar, alle steden en handelsplaatsen; m^nghantar lada kabandar kompani, peper naar de factorij der O.I.-Com- pagnie vervoeren. IL Päd. bovenl. waterleiding op de rijstvelden; b, pemboewang, leiding voor den afvoer van het overtoUige water; poetoes bandar, ophouden der maandstonden; memhandarkan, geu- len graven voor den waterafvoer; membandarkan ajar kasawah, water leiden naar de rijstvelden ;&a^aim^m- \cXJb ^(X^» 193 bandarkan ajar kahoekü, fig.monni- kenwerk doen. %JlJLj boendar, I. = hoentar^ rond, Op Java boend^r, id. IL e. s, V. inlandsch raartuig. jiX-JLj tooendör, Ned. borstel, schuier. xm/jJUj bandarsali^ verb. yan mandarsah, zie ald. cxJkJb bßndÖrang, I. toembak b^nd&ang en lembing &., e. s. v, piek raet haar of vederen onderaan, die omgekeerd voor den Vorstuit wordt gedragen, Mal. Sam. II: 233; ook bandang; benderang kanan enft. kirij e. s. Y. beambten, in rang volgende op den bantara. II. zieh naar alle zijden versprei- dend, van licht; terang bhid^rang, helder, schitterend licht, frequ. v. b^ndang^ M^n. welk woord dezelfde beteekenis heeft; boelan bend^rang^ maan die haar glänzen verspreidt; benderang hatinja, helder van hoofd, vlug van begrip, Hik. Am. Hamz. c ^J^Jü böndöroeng, ruimtezon- der besehet tusschen twee huizen, die in de diepte aan elkander verbonden zijn; astana saratoes b^nderoeng, een paleis bestaande uit honderd, door tussehenruimten van elkander ge- scheiden, gebouwen. £ ^JkJü bandöring, Jav. slinger om mede te werpen. ^^JkJbbandÖrek, Jav. overspel, echtbreuk. £Ja^ bandang, I. op Java ban- deng^ e. s. v. smakelijken zout- en zoetwatervisch. II. slinger, M. Zie band^ring. III. = b^nd^rang, zie ald. ciXJü bandoeng, I. dichterlijk in de HSÖ. haan, zie bandoeng II. II. paar, koppel, van twee voor- werpen vlak tegen elkander aan, b.v. van huizen, bergen, eierdooiers enz., b.v, berboewat balai b^rbandoeng doe- wa^ twee open gebouwen naast elk. maken, Sj. S^l. Dal. p. 126. III. Mßn. het geluid van veel stemmen door elkander; b, ratap^ weeklagen bij een lijk. Zie ook ben- doeng, ci>Jült)ailding,evenbeeld,weerga, dat waarbij iets vergeleken wordt; tiada bandingnja^ heeft zijns gelijke niet, njets is er mee te vergelijken, het is onvergelijkelijk; membandingkaUy vergelijken, confron teeren; tiada ka- taraän dan tiada kabandmgan, zijns gel[jke en evenbeeld niet hebben, onvergelijkelijk; perbandingan, ver- gelijking, overeenkomst. M. c JOj böndang, I. vak van een bouwland, hetzij bowaterd of niet, akker. Yolgens Max. = sawah, doch hoema=tegal C. en S. ook =sawahf II. MÖn. helder, glänzend; terang- bendang^ zeer helder, klaar als de dag, grondw. van benderang II. Zie aldäar. ßi)jL) böndoeng, I. dam, dijk; m^mb^ndoeng^ afdammen, afdijken; pembendoengan, afdamming, bedij- king, afsehutting. Op Mal. niet be- kend. Zal wel alleen Jav. zijri. II. ook bandoeng en mendoeng, haan; bandoeng s^loka poetische naam 13 194 Yoor den haan,lett.haan der spreuken, omdat zgn kraaien bij het opzeggen van spreuken vergeleken wordt, Zie ook bij poepoeh, c Jüj boendoeng, e. s. v. ziekte bij de buffels, de leverbotsziekte. ^jjiXJü bßlldok = hendo^ zie ald, is eigenljjk Jav. ^•Jub bondok, I. == poenoek, bult op den rüg van dieren, zooals ossen, kameelen enz., eeltbult op de schouders van sjouwers. IL een bastaard, C, en S., is het Arab. hoendöik, zie ald. JjUb boendal, gooien, smijten, C. eH S. J«\Jüb6lldoel,I.in debouwkunde: sloof, langslegger, het honten raam waarop de wanden van een huis, käst enz. komen te staan, ook de plaats in het paleis, waar de Yorst private audientie verleent, wel te onderschei- den van de balairoeng, Zie o.a. H. T. Volg. C. en S. is de Yorst dan geze- ten op zijne slaapstede (couch).^ Zij noemen het Mndala en hebben het kennelijk niet begrepen, Zij verklaren dan ook, dat de Mal. dit Mndala niet verstaan.Geenwonder!6^wcioe?/?m^o^, dorpel, drempel van een deur; doedoek dihendoel^tijdelijk bij iem.,die meerder is, inwonen, logeeren; pak sih^ndoel, de vader van B^ndoel, de naam van ieraand, die door zijne groote dom- heid berucht is, vandaar: stommerik, domkop. IL e. s. V. vogeL M. J Jüj bandoel, Jav. sohommelen ; bandoelan, kinderwieg, sehommel. ^ Jüb bandSIa, ook handela, baal, groot pak; kapas tiga poeloeh bandela, dertig balen katoen. ^^ JUj bandan, I. Banda, een der Moluksche eilanden; hoeroeng hart- dauj e. 8, V. vogel met een kuif, H. mogelijk de kuifpapegaai of kaketoe. Il.eigendommelijke kleur of smaak, die een metaal heeft of afgeeft. • Jüb bandoe, Skr. bloedverwant, vriend, kameraad, Sj. Ardan ; zie hantoe. •(XJb böndoe, I. Jav. toorn. IL e. s. V. draagstoel, C. en S. • Jub bßndo, Jav. e. s. v. wapen, dat veel van een golok heeft, doch iets kleiner is, groot hakmes, kapmes. • JüLj bindoe, draaibank, de plaats waar de draaier aan de draaibank zit; tjintjin bindoe, ijzeren ring, die om het te draaien hout wordt gedaan, om het splijten te voorkomen; medjabindoe, het blad (? the blade) v. e. draaibank, C. en S.; pahi &., de ijzeren punten, die het te draaien hout vasthouden. ^*« JOü boendoök, Ar. bastaard, natuurlijke zoon. ^^fcXJb bfendoewan, een tot de ketting voroordeelde, kettinganger, zie andoewan, Yolg. and. v. het Hind. bMoewa. ^üdJOj böndahara, Skr, rijksbe- stierder, titel van den hoogsten staats- ambtenaar in een Maleischen staat, letterl. schatbewaarder ; ^J^r&^wrfaÄa- raäUj schatkamer, schathuis, ook be- waarplaats van schatten, Niem. bl. 4e dr. pag. 63. ^%üotXJb bßndahari, schatbe- L^<^ y^ 195 waarder, schatmeester, ook opper- ceremoniemeester; penghoeloe hHda- hart, opperschatmeester, hoofd der magazijnen, magazijnmeester, pak- huismeester;&^wc^a/ian,ookietsko8t- baars, een kostbaarheid, b.v. maka dalam tjoemboel iioe ada soeatoe Mn- dahari namanja^ adapon bendahari itoe, djika diboehoehkan pada ora^ig mati^ nistjaja hidoep poela Mmbali,,, maka di-ambilnja tjoemboel katjapoe- tlh^jang bernama bendahari itoe. Ind. Poet. ;^JkAj bendl, e. s. v. sjees of ca- leche, rijtuig op twee wielen, til- biirrie. (^4Xa^ bÖndÖ, Jav bekken, om- roepersbekken; bend^ perang oorlogs- bekken, gebruikt voor oorlogstrom. Zie tjanang, bjüb bÖndeja,Port.schenkblad, presenteerblad. 