title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 2) Maart 1772; met Bijlage: Exiraits de diverses feuilles publiques concernant la Re- volution du Danemarc. 3) 13 en 17 Maart, 14 April 1772. — Eene gedeeltelijke herroeping vindt men in de Gazette de Leide, van 3 Maart 1772. „Pour observer une exacte impartialit€, nous temoignons volontiers au Public,’’ etc. 63 van den Baron vAN REISCHACH, Minister van het Hof van Weenen, en van den Baron van CREUTZ, Minister van Sweeden, zouden nog van verschen datum kunnen worden bijgebragt.” — Reeds vroeg was de Leidsche Courantier met de Fransche Staatslieden in aanraking geweest. — »J’ai eu plus d’une fois l’'honneur,” schrijft hij aan den Secretaris van Legatie DESNOYERS, tijdelijk Zaakgelastigde 1), »d’exposer mes sentimens et mes idees & Mrs. vos Predecesseurs, en dernier lieu & Mr. 1’Abbe DUPRAT, et toujours j’ai eu la satisfaction de les voir approuver 2).” — »Comme je l’ai d&ja dit, sous tous les Ministeres de France, y compris celui du Cardinal DR FLEURY, qui sürement £toit le plus grand Politique, je ne dirai pas de son tems, mais peut-&tre de tout le siecle, et dont la severiteE toujours mälde d’une prudente quite, a ete universellement re- connue®, je n’ai jamais regu des reproches tels que j’essuye aujourd’hui 3).’— Als tolk der openbare meening van zijne pligten doordrongen, sloeg hij tegen de onbillijke vorderingen des vreemdelings een hoogeren toon aan. »M’assujettir & ne repeter pour ce qui regarde la France, que la seule Gazette de Paris, ce seroit faire appercevoir au Public frangois une re- tenne qui produiroit un effet contraire & celui qu’on s’en promet. — Deja depuis quelque tems l’on ne s’appergoit que trop des mönagemens que j’observe. D’ailleurs toutes les Cours de l’Europe n’ont-elles pas le meme droit d’exiger que je ne copie que ce que leurs gazettes publient des aflaires interieures sous leurs yeux? Or, Monsieur, je vous le de- ande ä vous m&me, si cela avoit lieu, quel cas feriez-vous de ma Ga- zette? Quel cas en feroient ceux qui ne veulent que le tableau actuel des affaires du monde? Si les faits qu’on rapporte sont faux, si les piöces qu’on communigue sont supposees, ces faits, ces pitces ne sgau- roient se soutenir devant un Public &claire; si les faits sont vrais, siles pieces sont authentiques, il n’y a aucun motifde les supprimer, et l’exiger ce seroit se deshonorer. — Il me semble que ce raisonnement est trop simple et trop naturel ponr le rejetter. — La Gazette de France, Ecrite par autorite et sous les yeux du Ministere, trace elle-m&me la route que doit tenir un Annaliste publice Voyez, Monsieur, ce qu’elle dit des pays etrangers, surtont de la Pologne et de tout ce qui concerne la conduite de la Russie. Consultez par exemple, l’Article de Dantzig, dans la der- niere qui vient d’arriver. — Cette Feuille est Ecrite non en languede ce pays, mais en Francois, j’en conviens, mais vous voudrez bien convenir aussi que la langue frangoise est depuis longtems une langue universelle, 1) Bij afwezigheid van den Ambassadeur, Markies DE NOAILLES (Gazette de Leide, 27 Maart, 7 April 1772). 2) 27 Mei 1772. 3) 5 Julij 1772. 64 que par toute l’Europe un homme de naissance ou de quelque Education se pique d’entendre presque aussi bien que sa langue maternelle, et ce n’est pas le petit peuple, qui raisonne de la politique ou dont on craint le jugement. Ce n’est pas que j’aie la moindre demangeaison de mendier le zuffrage ou l’empressement du Public par des assertions hardies ou qui sentent la satire. Ce ne fut jamais mon caractöre et co ne le sera jamais. S’il ’oüt die, j'aurois transcrit dans mes Nouvelles de Pologne bien des cho- ses, qui, vraies ou fansses, n’anroient certainement pas fait plaisir au Ministere de France. Enfin, Monsieur, au cas que quelque malhenr m’arrivät, le nal conscire sibi fera toute ma consolation. Pardonnez au reste, si je vous parle avec tant de franchise; pardonnez & la sensibilit€ d’un homme qui a blanchi dans sa profession; qui croit avoir appris ses devoirs par une experience d’un demi-siecle, et qui se voit dans la triste necessit€ de justifier des droits, qui ne lui ont jamais eteE contestes. Agreez,” enz. Worden in onzen tijd niet zelden »officiele klagten en reclamatiön van vreemde Gouvernementen” wegens het misbruik der drukpers, aan den Minister van Buitenlandsche Zaken gerigt, en door dezen »direczelijk” ter kennis van den Minister van Justitie gebragt, ten einde »200 daarioe termen zijn,” eene geregtelijke vervolging ingesteld worde, (Wet van 28 September 1816, St. Bl. n°. 51; Belgische wet van 20 December 1852, relative & la r&pression des offenses envers les Chefs des Giouvernements diran- gers) de omeigtigheid in dergelijko aangelegenheden weleer door den Raadpensionaris van Holland betracht en de bescherming, welke de schrjjver, redacteur enz. doorgaans bij de Begering tegen ongegronde eischen vonden, schenen te dezer plaatse wel herdacht te mogen wor- den. — Maar, welk dagblad zoude thans als de Gazette de Leide, roem kunnen dragen op cene zoo onkreukbare politische eerlijkheid, die hare berigten nog heden door de beoefenaren van het Volkenregt, met name door CHARLES DE MARTENS in de Causes celedres du Droit des Gens, als gezag heeft doen erkennen? BJLAGE XX. Bladz. 58. Dep&ches van OLDENBARNEVELT. — De zeld- gaamheid der Fransche brieven van den Advocaat, in de schaars voorkomende Memorials of affairs of State, Yol. III, 192, 207 geplaatst, beweegt ons, die stukken hier in te vlechten. »Monsieur BARNEVELT t0 Sir RALFH WINWOOD, 26me de Juillet 1610 s. n. MonsiıKUR, Je vous remercie bien humblement de vos advis des 15me et ı9me de ce mois, esperant que bientost par l’une ©u l’autre voye on viendra au bout de cest affaire, et croy que vostre sagesse et prevoyance aux gran- des affaires, le juge convenable, voire necessaire, et m’aseure que vous y tiendrez la bonne main. BENNINCKHAUSEN 1) est arrive ce soir d’An- gleterre, avec grand contentement de sa depesche de Sa Majeste de la Grande Bretaigne. — J’ay lettres de Paris du 20ne; on advise que quel- ques grands Seigneurs se tenoient alors armez en leurs logis, craignans d’estre surprins de leurs adversaires, estans les parties respectivement enflees de courage ou rage, depuis l’arrivement de Monseigneur le Prince DE COnpk. Peu de temps nous esclaircira: cependant je prie l’Eternel qu’il soit en bien. — Sur ce Monsieur, je prie nostre bon Dieu de vous mainc- tenir en sa saincte et divine protection. De la Haye. Vostre bien-humble Serviteur, JEHAN D’OLDENBARNEVELT 2). 1) Elders wordt de naam gespeld Bunickhausen, Buwinckhusen, Buinckhuysen, Buinck- hausen, Benichhuisen, Gezant van den Hertog van Wurtemberg en der overige Protcs- tantsche Vorsten van Duitschland. 2) De Engeische uitgever heeft hierbij de zinsneden uit DU MAURIER, Memoires de Hollande, p. 367 aangeteekend : „Jamais homme ne fut si sage ni si vertueux que Mon- sieur DR BARNEVRLD. Il avait une presence majestueuse, et disoil beaucoup en peu de paroles, avec une eloquence grave et succincie.’’ 66 Monsieur BARNEVELT to Sir RALPH WINWOOoD, 22 d’Aoust 1610 8. n. MonSIEUR, Mon voyage en Noorthollande a retarde la responce sur la vostre du zme, Vous remerciant des advis, je croy qu’& present vous esies e8- clairci de l’intention de Monsieur le Mareschal DE LA CHASTRE, et que biensost Juliers ne sera plus le subject de la dispute. — Hier soir nous receusmes advis de Grave et Heusden, des preparations du secours; mais sans Continuation je ne le puis croire. Les advis de France portent, qu’apres la prise de Juliers, M. le Mareschal doibt retourner avec les secours en France. Si les Princes pouvoient demeurer possesseurs de Juliers eı tous lcs pays, on pourra mettre la decision des differents au juges neutres }), tant de l’Electeur de Sare qu'aultres pretendans contre les Princes. Si les Villes Imperiales oppressees en leur libert& et droicts, tant au faict de la Religion qu’aultrement, pouvoient estre restitu6s et redintegres, je jugerois & propos la restitution des places prises en l’Evesch€ de Strasburgh, pour remettre Alemaigne en repos. — Vostre project pour le faict des Princes possedants entre eux je troure bon, mais pour le filz de trop dure digestion. J’entens qu’eulx mesmes ont dresse quelque aultro project. — Les advis d’Italie et Alemasgne portent assembl&e de tres-grandes forces au Milanois; que le Duc de Savoy a recommode ses affaires avec le Roy d’Espagne, et que les dictes forces menacent Alemaigne et les Pays-Bas. Vous estes sur le lieu, oü les advis sont plus seurs. Sur ce vous baisant bien-humblement les mains, Monsieur, je prie l’Eternel, etc. JEHAN VAN OLDENBARNEVELT. 1) De afdruk is blijkbaar slerdig. Terug FE m. BWLAGE XXI Blade. 60. »Italiaansche dep£ches. — Tusschenkomst van een’ vertaler.” In 1856 heeft te Leipzig het licht gezien het Eerste Deel van pHıLı- BERT DU BOIs, Diplomatische Berichte an den Fürsten Ludwig zu Anhalt von 1605 dis 1620, herausgegeben von FRIEDRICH W. EBELING, I. Abthei- lung: zur Geschichte der Niederlande. Bl. XIII der Voorrede verhaalt EBELING, dat OLDENBARNEVELT de bekwaamheid van den Vertaler vu 8018 bij CHRISTIAAN I, Vorst van Anhalt, uitbundig zoude geroemd en verzekord hebben, dat men zich van hem bediende »weil keiner im Haag gefunden, der so wie er der französischen, englischen, italieni- schen, spanischen und deutschen Sprache mächtig. Er fungirte mithin als Translator ohne — was merkwürdig genug — jemals vereidigt zu wer- den, und empfing bald ein grösseres oder geringeres Honorar für seine Arbeit.” — Hij verkeerde gemeenzaam met de Geschiedschrijvers van METEREN en UBBO EMMIUS, met VORSTIUS, DOMINICUS BAUDIUS en andere geleerde of hooggeplaatste mannen. — Niet alleen van de Nederlandsche Regering, maar ook van den Franschen Ambassadeur BUZANVAL, van dien van Veneti& te Londen, CORNARO, geliik van onderscheidene Vor- sten, trok hij jaargelden of ontving hij andere belooningen voor de mede- deeling of vertolking van staatsstukken, meest Nederlandsche »aller- hande resolutiones, Jdesignationes, Iysten und Fürschläge in der Regierung, die mit allem Fleiss jedesmal der königlichen Majestät in Frankreich zu- gefertigt worden.” — (XVI volg.) — In 1607 werd hij Resident van Hessen en van Anhalt te ’s Hage. — Het thans verschenen Deel bevat slechts de berigten van 1605 en 1606. — In het Aanhangsel, bl. 202— 286 volgg. ziin Fransche, Hoog- en KNederduitsche, ook Italiaansche depeches der Staten-Genereal nit die jaren bijeengebragt. BIJLAGE XXII Bladz. 63. »Nagelaten papieren van een‘ Diplomaat, — eigendom zijner erfgenamen.” VAN BEUNINGEN, tot Extraordinaris-Gedeputeerde bij Koningin CHRISTINA benoemd, klaagt in siju’ brief aan ps wırr, van 13 Aug. 1652, dat hij »onder de Erfgenaemen van den Heer ANDRIES BAKER !) niet anders ge- vonden had dan drie Verbaelen, een van ’tjaer 1628, een van den jaere 1635, ende een derde van den jaere 1645; soodat ick, merkt hij aan, nogh sal van node hebben de gene die gehouden syn van de Ambassade in Sweden van den jaere 1640 ende meer als eenige anderen.” — Hjj verzocht dus ten spoedigste van een afschrift van dat Gezantschapsberigt voorzien te mogen worden 2). — Tot een ander einde dan dat van eigene voorlichting en het verkrijgen van grondiger inzigt der aanbevolen Staats- belangen, verlangde de Ambassadeur w. BORELL in 1662 de mededee- ling van het Rapport der Legatie naar Frankrijk, onlangs door denzelf- den VAN BEUNINGEN en zijne Ambtgenooten VAN GENT en DE HUYBERT uitgebragt. — Hij oordeelde dat men te Parijs niet onverschillig zoude zijn voor de daarin voorkomende lofspraak. »Voor desen — schreef hi) aan den Randpensionaris 3), hebbe sen Uw Ed. Gestrenge vermaendt, dat men hier aen ’t Hof pertinente kennisse hadde, van de substantie der relatie %) die d’Heeren Extraordinaris Ambassadeurs ter harer Ho. Mog. Vergaderinge hadden gedaen van haere handelinge alhier, over de ge- maeckte Alliancie; en dat de maniere, soo als haer Ed. het Rapport hadden gedaen, ook in 't vermanen van Syne Majesteyts Koninghlyke Deughden, hier gepresen ende geheel aengenaem is. En alsoo dat Rap- 1) Zal moeten zijn BICKER, in 1652 overleden. scHeLTemMaA, Sitaalk. Nederl. in !. ANDRIES BIKKER. 2) Brieven ran DE WITT, V. .2. (Antwoord van DE wITT 17 Aug.). 3) DE wırt, Brieven, I. 5489 (20 Jullj 1662). 4) Dit herinnert de Relazioni degli Ambasciatori Veneti al Senalo, enz. 69 port misschien provisioneel in geschrift aen haer Ho. Mog. Vergaderinge overgegeven sal syn 1); soo sal met permissie ende onder vertrouwen, daerom seggen ende versoecken, dat het dienst sal doen, indien ick ten eersten moghte met de copye werden versien, om 't selvo te communice- ren, daer ick kan weten, dat seer gedesireert werdt, sonder intermediis personis; en indien het niet schriftelyck en ware overgegeven , 300 me- riteert het de moeyte, dat het nogh gedaen werde, ende my toegeson- den,” enz. 2). — BOREEL ziet men, kende de ijdelheid van LODEWIJK XIV. 1) Gemeenlijk hielden de Instructiön der Geranten sen Artikel in, naar luid van het- welk zij „op haer wedercomste, het succes van haer Negociatie, ende haer wedervaren mondelingh te rapporteren en daernae schriftelick Verbael over te leveren” hadden, 23) Z. nader de brieven van DE WITT, 27 Julij, en van BORRBL, 3 Aug. 1662: I. 650, 5855. BIILAGE XXIII Bladz. 719. pe wırr. — Beginsel: vrij schip vrij goed. — Wi meenen met het volgend getuigenis in het jongste werk van ROBERT PHILLIMORE, Commentaries upon International Law, Vol. III, 261 (London, 1857) te kunnen volstaan. »It is to the Dutch that must be ascribed, not only the introduction of the principle, »tbat free ships shall make free goods,” in the first Treaty in which this was recognized between two Christian Powers, but their steadfastness of purpose in negotiating for this privilege was the occasion of its ever having been at all generally stipulated in Trea- ties between European Powers. The carrying trade, one great source of their commercial wealth and maritime importance, evidently had its security incalculably augmeuted, and its value proportionably heighte- ned, by an arrangement which allowed the Dutch, when neutral, to carry on the commerce of all States at war, at a time when war was the rule, and peace the exception, among the States of Europe. DE wırT made the attainment of this privilege the constant aim of his negotia- tions in France and England. But he never thought of claiming this principle as a right; his whole aim was to obtain it as a privilege; and his negotiators endeavoured to procure this stipulation, by offering in return, invariably, that the goods of Neutrals found on board the ships of enemies should be lawful prize to the captors.” Mmannına’s Law of Nations, pp. 250—1. Z. voorts PHILLIMORE, p. 247, 259 volgg. — Van 1650 tot 1713 noemt hij zeventien Tractaten op, in welke het beginsel gehuldigd werd. — Het eerst evenwel was dit in het verdrag van 1646 1) tusschen Frankrijk en Nederland verkondigd, schoon niet in even ruime en onbekrompen beteekenis. 1) 18 April. — Kult, Hist. Feder. Belg. Federati, p. 24%, rar BIJLAGE XXIV. Bladz. 83 volgg. »raıuLus Burg — niet bemind.’” Zteeds vöör het ongenoegen, dat hij den Engelschen Landvoogd gaf, den 26 December 1585, schrüjft LEICESTER aan WALSINGHAM: (Correspondence of Robert Dudley, Earl of Leycester, during his Government of the Low Countries, in the years 1585 and 4586 edited by sonun BRUCE, F. S. A. Treasurer of the Cam- den Society, London 1344, p. 33). »PAULE BUYS 1 find greatly envyed and myslyked; but he must nedes be had, albyt all devyces ar used to putt him out from being a coun- cellor,”” — Ongerveer eene maand later, den 22 Januarij 1586, meldt hij: (p. 74) »PAULE Buvs, I lern, certenly was putt from his oflyce in Hol- land only for standing agenst the French, and preferring England al- weys, and indede Ae passeth them all for skyll and judgement.” — Reeda vroeger had hij zijn ijver voor ELIZABETH geroemd (31 December 1585 p. 47): »and PAULL BuYs hath donn his parte thorowiy” enz. — Maar dit verleden niet langer indachtig, vaart hij een half jaar dasrna (10 Junij 1586) woedend tegen hem unit. »PAULE BUYS is a very knave, even to her majestie. — He is a devill, an atheist, and the onlie boul- sterer of all papists and ill men, and of late used a most daingerous and detestable practice against me, in respect of religion, and to please the papists. But, give me countenance, his head shall pay, perhapps, for it and other villanous parts towards her majestie, which shalbe justi- fied when my authority shall serve. — T’he whole countrey, save his col- leages, detest him !)” — Eenige dagen later herhaalt hij zijne klagten. »PAUL BUIS, a most lewd man as ever lired, and a most haled man to all sorts here. — rAuL Bus doth flatly favor all the worst papistse, and utterlie mislike all honest protestants, either ministers or councel- 1) P. 803. 12 lors !);” ens. — Wij zullen in ’t vervolg bij LEICESTER’3 grieven stil- staan, en het gedrag van Burs pogen op te helderen. Bladz. 87 volg. »surs — Oranje’s medearbeider.” — Register van Holland, 17 Maart 1581. »De Staten in tegenwoordigheid van Syne Excellencie voorgehouden zynde het Concept van de Instructie, dasrop den Advocaat van den Lande gehouden soude zyn, te vergaderen, heeft den Advocast BUTS Syne Exc. ende de Staten verhaal gedaan van den eersten aanvang sü- ner diensten, in wat respect, qualiteit ende diligentie by hem den dienst als Advocaat van het Land is aangenomen ende bedient, met wat ge- trouwigheid hy hem daarinne heeft laten gebruiken; refererende hem diesaangaande tot Syne Exc., sonder dat hy meer voor sijnen dienst heeft ontfangen dan den voorgaanden Advocaat van het Land, nogte ook sijn particulier profyt 2), giften nogte gaven daarinne heeft gesogt; ende ten ware Syne Exc. hem begift ende vereert hadde met de inkomsten ende profyten van het regt van de Zegelen, denselven Advocaat niet mogelyk geweest soude zyn hom op syne gagie te gedragen; ende daar- omme denselven Advocaat de voornoemde geconcipieerde Instructie niet en behoorde aan te vaarden, maar in dienst wel begeerde ten minsten voor sekeren tyd te continueren op de Instructie, die den voorgaanden Advocaat van den Lande heeft gehad ?). Waarop den Advocaat vertrok- ken zynde, heeft Syne Exc. opentlijk verklaard, hem bekent te zyn, dat den voornoemden Advocaat van den beginne hem in syn Öfficie altyds naarstelyk, goedwillig en getrouwelijk in de gemeene saken heeft gedra- gen ende gequeten. — Is — dus leest men verder — de voorsz. sake van den Adrvocaat uitgesteld tot op morgen; om middelertyd te sien de Instructie van den voorgaanden Advocaat van het Land.” 1) P. 310-312 (18 Junij 1586). 2) Verklaring van BoYs (28 Maeart 1531): „dat, alsoo by jemand in nadenken soude komen dat by hem eenige goederen sonder behooriyken titul souden zyn ondergeslagen'' enz. — Dit zag op de opdragt van een Leengoed door WILLEM I, hetgeen opspraak had verwekt. 3) Z. het Register v. Halland, 11 Nor. 1560. (Conditien van den Adrocaet van des gemeene Landis Oommissie.) Holland onder de Regering v. Keiser kınzu den Pijfden, enz. (Amsterd. 1791) VI. 523—526. 13 Bladz. 90. »Nieuwe Instructie.’”” — Register van Holland, 23 Maart 1581. Instructie, waarna den Advocaat van het gemeene Land van Holland hem in sijnen dienst sal hebben te reguleren !). I. In den eersten, ten einde het gemeene Land gestadig van den Advo- caat gedient mag worden, 500 en sal hy geene Öfficien benevens het Advocaatschap binnen ofte buiten Holland mogen bedienen. u. "En om in alle saken synen dienst en advysen te mogen gebruiken, sal hy hem in alle saken, soo van de Quartieren, Steden, Dorpen, Col- legiön, als particuliere ingezetenen van lIolland ende andere Provincien of Landen, neutraal en onpartydig houden, niemand ten dienste staan, advis of consultatie geven, of ook egeene pensioenen of gagien nemen. III. Sal gehouden wesen, na syn uiterste vermogen te besorgen, dat de Privilegien, Geregtigheden, Coustumen en Usantien van den Lande van Holland, mitsgaders de behoorlijke authoriteit van de Staten, in alles geconserveert en bewaard werden. IV. Item, sal deselve neersteljk en getrouwelijk alle Processen, die het Land van Holland heeft of namaals gedurende sijnen dienst krijgen sal, doen vorderen en avanceren. Vv. Ende opdat de Staten tot allen tyden mogen werden onderregt, wat Processen sy uitstaande hebben, sal hy gehouden wesen, van deselve Processen goed Register t6 houden, ende alle drie maanden de Staten rapport doen van den staat van deselve Processen, en voorts tot allen tyden als sulks noodsakelyk wesen sal. 1) van Gorns in het Politiek Werioog bl. 227 volgg. spreekt van de Instractiön der Raadpensionarissen van 1626, 1658, 1663, 1668, 1689, 1720, 1727, 1787. — Bij Mr. P. SIMONS, JOHAN DE WITT, viudt men die van 20 Maart 1641. (Iste Deel bl. 237 volgg.); bij den Heer vam TETS (aangehaalde Dissertatie), die van 17 Maart 1620. VI Sal gehouden wesen, alle Dagvaarden van de Staten precise waar te nemen op den dag tegens welke de beschryvinge is gedaan, en op de gewoorlüke ure gedurende de Dagvaart in de Vergaderinge vam de Sta- ten compareren, ten ware hy door siekte of andere noodsskelijke ende wetteljijke saken niet mogte compareren, op gelyke poene als tegens de Edelen en Steden by de Ordonnantie van de Vergaderinge en besoignes van de Staten is geordonneert. vo. Item, hy sal eenige van de Edelen, in of naast den Idage residerende, ten minsten acht dagen voor dat de Dagvaart is verschreven, in geschrifte le- veren de Poincten daarop de Dagvaart sal dienen, ten einde de ZEdelen een dag voor de Vergaderinge met den anderen daarop mogen delibereren. vm. Als de Edelen en Steden Staatsgewyse sullen syn vergadert, sal den Advocaut op de eerste Vergaderinge sommierlijk verhalen de Poincten daarop de Dagvaart dient, en daarna deselve Poincten ordentelijk vol- gens de beschryvinge oplesen. IX. En na het oplesen van elk Poinet sal hy de Edelen en de Steden daarop haar advis en opinie laten verklaren, sonder iemand van deselre in het geven van haar advis en verklaren van haarluider opinie te inter- rumperen, of zyn advis te verklaren, ten ware van hem by de Staten sulks werde versogt, X. Sal de Edelen of Gedeputeerden van de Steden, tot wiens laste in elke Vergaderinge staan sal te besorgen dat de Ordonnantien op de besoignes van de Staten gemaakt, wel onderhouden werden, de opinien laten om- mevragen, eude sal een ieders opinie annoteren, ende Ommegavrasgi zynde verklaren, wat de meeste stemmen zyn of opinien, omme daarna de Resolutien gemaakt te worden. XI. Item, in het voordragen van de andere saken, die in de Vergadering® van de Staten gehandelt aullen worden, sal hy hem na de voorsz. Or- donnantie op het besoigne van de Staten gemaakt, gehouden wesen le 15 reguleren, ende op elke Vergaderinge Memorie leveren van de sanken die in de voorgaande Vergaderinge in advis zyn gehouden geweest. , XII Item, hy sal besorgen dat een pertinent Register gemaakt en gehouden worde van alle de Resolutien van de Staten, mitsgaders van de Appoinc- tementen op de Regquesten de Staten gepresenteert, met sommier verhasl van het versoek by deselve Requeste gedaan. XIII. Sal gehoudeu wesen alle Ordonnantien, Acten, Placaten, Consenten en andere Depechen van inportantie, self te extenderen ende doen re- gistreren, en voor het hoofd van elke Depesche het sommier inhonden van dien annoteren, mitsgaders de Praesenten ter Dagvaart geweest synde. XIV, En sal mede besorgen, dat ten langsten binnen agt dagen na elke Dagvaart tot kosten van het gemeene Land een iegelijk van de Staten, als Edelen en Steden, gelevert werde copie van alle de Resolutien in de Dagvaart genomen, mitsgaders van alle Acten van Consenten,, 6n eens des jaars copie van alle het gebesoigneerde van hetselve jaar van alle saken. XV. Sal eens des jaars de Staten overleveren Inventaris van alle Boeken, Stukken, Chartren en Papieren het gemeene Land toebehporende en on- der hem berustende, ten einde de Staten daaruit tot haren believen mo- gen doen ligten alle soodanige die sy agten sullen dat in des gemeenen Lands Archives behooren nedergeleid en bewaard te worden. xVI. Item, sal den Advocaat secreet houden en niemand ter waereld reve- leren de opinien die by eenen iegelijk gegeven zyn, en ook de redenen daartoe geallegeert, mitsgaders alle saken in de Vergaderinge gehandelt, die bevolen sullen worden secreet te houden. xvil Sal mede gehouden wesen alle de commissien en reisen, die hem by de Staten binnen de geunieerde Landen te laste geleid sullen worden, naarstelijk en getrouwelijk te agtervolgen; en reisende in commissie sal hy syn last nemen by geschrifte, geteekent by een van de Edelen ende twce van de Gedeputeerden van de Staten, ordenteljjk by beurtc. 16 XVII. Item , sal gebouden wesen (des geinsinucert zynde) te compareren in bet Collegie van den Rade, Finantie en Admiraliteit, en hetgene hem by deselve, hetzy omme de Staten te beschryven op eenige extraerldi- naris Poincten,, of omme andere Depeschen te doen, te laste geleid werd, naarsteljjk te effectueren, en sal sijn ordinaris woonplaatse houden in den Hage !). XIX. Voor welke diensten den voornoemden Advocast een jaarlöks pen- sioen of gagie genieten sal uit des gemeenen Lands inkomsten, ter somme van twaalf honderd caroli guldens 2), dasrvan t’elken vierendeeljaars een vierendeel sal werden betaald. X. En reisende in eenige extraordinaris besoignes door last en commissie van de Staten, sal bovendien des daags hebben voor hem en sijnen Die- naar binnen Holland 3 guldens, en buiten flolland des daags 4 guldens, boven schuit- en wagenvragt. XXI. En sal den voornoemden Advocaat de Staten Eed doen dat hy hem na alle de voorsz. Poincten sal reguleren, en voorts alles tot dienste van den Lande van Holland doen dat een goed en getrouw Advocaat schuldig is en behoord te doen, sonder eenige giften of gaven, klein of groot, ook niet eenige esculenta of potulenta, ook die men in weinig dagen mag consumeren,, te ontfangen nogte gedoogen dat jemand van siinentwege deselve ontfange, op poene van infamie en privatie van sjj- nen staat. 1) Die van Leyden verklaren vooris, dat den Advocaat niet precise behoord gedwongen ie werden in den Hage sijne residentie ie houden. (Men herinnert zich dat Buxs Pen- sionaris van Leiden was). 2) Register, 28 Maart 1581: „Welverstaande, sooverre by den Advocaat swarigheid soude werden gemaakt omme denselven last aan te vaarden op de gagie van 1200 pon- den van 40 grooten ’s jaars, dat denzelven nog 1, 2 of 800 guldens daarboven toege- voegt sullen mogen werden." BWLAGE XXV. Bladz. 91—99. Bredasche Vredehandel. — Berigt van DE LA MOTHE FENELON. Vroeger, den 19 Januarij 1575, had de Gezant gemeld: »Mr. wıLson a escript de Flandres, que les choses s’y tournoient fort disposees & 1a paix, s’estant le Grand Commandeur laysse entendre que le Roy, son Mestre, pourroit condescendre de retirer les Hespaignols, et laysser & ceulx de la nouvelle religyon la libert€ de conscience sans exercisse, et de remettre toutz les anciens privil6ges du pays, et confirmer le gou- vernement de Ollande et Zelande au Prince d’Orange, et de luy rendre son filz qui est en Espaigne; et qu’& cest effect il y avoit des depputes devers ledict Prince tant de la part de l’Empereur, comme entremeteur , que ung du Conseil d’Estat du Pays-Bas, pour en dresser des articles” 1). Nog schrijft hij den 21 April 1575 aan den Koning van Frankrijk: »L’ung des prineipaulx entremeteurs de la paix des Pays-Bas a escript & ung sien amy, en ceste ville, et j’ay veu la lettre, que, encor que les choses semblent estre accrochdes & des difficultez non petites, et meg- mement au poinct de la religyon, et & la tenue des Estatz, et & fere sortyr les estrangers hors du pays, si voyoit-il neantmoins qu’on en viendroit, & la fin, en accord. Et semble bien ä ceulx-cy que la nou- velle qu’ilz ont comme l’Empereur s’en va conclurre le mariage du Roy de Hongrye, son filz ayne, avec la fille da Duc de Saxe, facilitera da- vantage le dict accord, et buillera ung grand moyen au dict Roy de Hongrye de parvenir ä l’election du Roy des Romains” 2). — Verg. met deze uitzigten op den vrede, de zinsneden uit de. Archives de la maison d’Orange (van den lleer GROEN V. PRINSTERER) bijeengebragt door RORG- NET, PHILIPPE It ei la Belgique (Bruxell. 1850), p. 90 suiv. — WILLEM I 1) Corresp diplomatique, T. VI, 350. $) T.a p., bl. 415 volg. 18 betnigde niet onversoenlijk te zijn, maar waarborgen te verlangen »tant au regard de la liberte politicque que pour le faict de la conscience.” Instructie voor de Gedeputeerden op het stuk des Vredehandels. Mynen Genadigen Furst ende Heere, myn Heere den Prince van ORANGE, Ridderschap, Edelen ende de Gedepunteerden van de Steden, re- presenterende de Staten van Holland ende Zeeland, met die van Bommel ende Buren, mitsgaders andere hare Geassociserden, gehoort hebbende het rapport aan henluiden gedaan van wege hare Gedeputeerden, jegen- woordig wesende binnen de stad #Areda, van hetgene henluiden soo by monde als in geschrifie geproponeert ende bejegent is van de Heeren Commissarissen van wege den Koning van Spagne, in de Vredehandel aldaar bescheiden; hebben gesamentlijk gesloten, ende senden hare voor- noemde Gedeputeerden voor Instructie hetgene hierna volgt. I. In den eersten sullen de voornoemde Gedeputeerden, alvoren in verder communicatie te treden, versoeken, dat Capitein JULIAAN DE ROMERO 8ig - sal gaan begeven in gyselinge binnen dese stad Dordrecht, ten ware dat de H. H. Commissarissen, ‚voldoende ten gelofte, gedaan by Doctor ELBERTUS LEoNTUs, uit kragte van sljne Credentie, by handschrift wilden beloven, indien den voornoemde Gedeputeerden iet aangedaan wierde, boven ofte jegens den teneur van hun Pasport ende saufconduit, daarvoren in te staan, ende persoonelyk te komen sisteren by Sijne Furstelyke Genade. II. De voornoemde Gedeputeerden en sullen in desen Vredehandel niet proponeren ofte aanhooren, dan in presentie van den Edelen Hoog Geboren Grauf van SWARTZENBURG, als uitgesonden by de Keiserlijike Majesteit; sooverre Syne Genade daartoe mag of wil verstaan, opentlyk verklarende t’haarder eerste Versamelinge met de Commissarissen van de Koninglijke Majesteit, dat alle Propositien, Antwoorden, Repliquen ende anders wat er by monde geseid sal zyn, gehouden sal werden als niet geproponeert, geantwoord ofte gerepliceert, ten ware dat hetselve by geschrifte mede overgeleverd wierde; ende hiervan sullen de voorschreve Gedeputeerden nemen solemnele Acte. III. Sullen voorts seggen, alhoewel de Propositie by den Heere van RAS- SINGEN mondelinge gedaan, ende by geschrifte overgegeven op den der- 19 den deser maand van Maart, ten opsiene van den voornoemden Heere Prince, Ridderschap, Staten ende Geassocieerden, geheel calamnieus ende buiten de expectatie derselver is, soo men die t’harer beswaarnisse hadde willen interpreteren, ende in sulken gevalle oorsake genoeg soude heb- ben gegeven omme de t'samenkomste te scheiden; dog nademaal de toe- komsto der verderffenisse van dese Landen, by de schriftelyke Ant- woorde van de voornoemde Gedepnteerden overgedient op den vierden en volgende, genoeg ontdekt werd, niet alleenlijk tot ontlastinge dersel- ver, nemaar t’haardergrooter sere, daar benevens dat de voornoemde H. H. Commissarissen 1), de voorschreve Antwoorde gesien hebbende, genoeg uit eenen monde verklaarden,, egeenen last gehad te hebben om deselve sulks te doen, ook mede dat het hare meeninge niet en is, den voornoemden Heere Prince, Staten ende Geassocieerden eenigsints daar- mede te actioneren ofte beschuldigen; — dus aangesien en Compense- rende op dese tyd de Autwoord ende Verklaringe van deselve Commis- sarissen met hare voorsz. Propositie, sullen de voornoemde Gedeputeerden deselre beleefdelijk verklaren, dat sy daaraf voor alsnog geen verder vermaan en doen. IV. Nemaar voortvarende ten principale, soo by de slotreden der voor- schreven Antwoorde begost is, sullen de voornoemde Gedeputeerden re- verentelijk insisteren omme te hebben een vrugtbarig ende ordentelijk sppoinctement op hare Supplicatie, waaraf na het seggen der voornoemde Commissarissen, den persoon van Syne Majesteit copie behandigt is, alles mede na luid der Volmagt, soo wel van de eene als de andere zyde, sonder eenigsints in voldoeninge te nemen de Appostille 2) op een an- dore Copie der voorschreven Supplicatie, by de voornoemde Commissa- sissen, usurperende ’s Konings naam, op den vyfden deser binnen Breda yeduan stellen ; gemerkt boven de nulliteit, deselre geenderhande disposi- tief ten propooste ofte op het versoek van de Supplianten mede en brengt; sulks dat op alles wel gelet, ende hetzelve gecombineert met den eersten 1) Behalve «Messire MAXIMILIBN VILAIN, Baron DE RASSENGIEN, Gouserneur ‘de Lille, Doway et (rchies, ei en absence du Comie DE LA ROCHEB, Gouverneur et Capitaine Ge- neral du Pais ei Oomis d’Artois,’’ waren in 's Konings Volmagt als Comimissarissen ge- noemd „Messires ARNAULD SASBOUT, Chancelier de Gueldre; CORNEILLE SUYS, Sr, de Ryswyck, President d’Hellande, et zLarnt ıLEonın, Docieur ei Professeur ds Droits en ’Umiversile de Lowain.’” — Z. over den Baron Di RASSENGHIEN, GAOHARD, Corresp. de suıL.aume le Tacit. IV. 23. 2) Verg die Appostille in het Register van Holland, 7 Maart 1575. 80 Vredehandel, door den Heere van CcHAMmrACnTYT |) aangevangen , den voornoemden Heeres Prince ende de Staten alsnog niet en kunnen speu- ren, dat men ter goeder ırouwe met hen in desen wil handelen. V. Item, op hetgene de voornoemde Commissarissen by hun Geschrifte, nevens de voorschreven Supplicatie ende Appoinctement den Gedeputeer- den overgelevert, seer dringen omme te hebben specifique verklaringe by een volumen, van alle hetgene waaraf syluiden hen sonden mogen beklagen, ende meer dan de Supplicatie inhondt, alsof sulks behoorlijk ware, onder het deksel van de subsequente clausule gestelt in de Com- missioe den Doctor ELBERTUS by den Groot-Commandeur zgegeven omme dese Vredehandel te bewegen, allegerende eenige inconvenienten, etc. sullen de voorschreven Gedeputeerden seggen, hoe dat na het ontzet der stad Leyden, vöör dewelke de voorschreve Supplicatie 2) aan den Heere VAN CHAMPAGNY geschikt ende by hem wederomme gesonden is geweest, als deselve niet dervende presenteren, overmits de redenen in sijnen Brief verhaalt, den voornoemden Doctor Pasport verkregen hebbende, by den voornoemden Prince ende Staten verschenen is, vertoonende Com- missie van den Groot-Commandeur, by dewelke deselve verklaarde Sijne Majesteit tevreden te zyn Commissarissen te depnteren, omme de voor- schreven Supplicatie te beantwoorden, waartoe deselve als geaffectionneerd tot Vrede, ende beminnende het welvaren van S. M. ende haren Vader- lande, geerne hebben gecondescendeert, ende is met denselven Doctor daarop afscheid, dag en plaatse besloten, soo men in scriplis sien mag. VL Ende wat nu belangt de subsequente clausule, mentie makende var andere Poincten ende Articalen die syluiden souden willen vertoonen 3), sullen de Gedepnteerden verklaren, dat den voornoemden Prince ende Staten verstaan deselve daarby gevoegt te syn, ten einde syluiden facul- 1) FREDEKIK PERRENOT, broeder van den Kardinaal DE GRANVELLE. 2) Verg. den inhoud van dit Verzoekschrift bij Bor, Oorspr. der N ederl. Beroerten, VIle B. fol. 834 volg.; niet te verwarren met het Smeekschrift aan den Koning van Spanje, PHILIPS IT — 0p naam van WILLEN ı en de Staten van Holland, en andere zijne geirouwe onderzaten deser Nederlanden in 1573 in ’t licht gegeven, en herdrukt bij KLUIT, Inwijingsrede, Bijlage A, bl. 1—53. 8) «Pour — oulr et entendre ce que par nosdits Commissaires leur sera respondu, tant sur le contenu de leur Regqueste, que d'sutres points et Articles qu’ils voudroient re- monstrer.” — (Volmagt des Konings uit Antwerpen, 9 Febr. 1574) Register v. Holland, 7 Maart 1575. 81 teit ende magt souden hebben, of hen iet anders of nieuws gemoetede ofte in de sinne quam vöör den bestemden dag van de Versamelinge, ofte gedurende den Tractate, hetwelk in de voorschreven Supplicatie niet begrepen en staat, omme van hetsolve te mogen doleren ende re- medie te versoeken, dog alles by ordre, en de een na de andere: ende alsoo den voornoemden Heere Prince en de Staten voor de hand niet meer en weten te versoeken, 800 deselve mogelijk wel sullen verhoorende wat op hun Supplicatie goedlijiks gedisponeert sal zyn, verhopende nog- tans dat neen, dus reserverende aan hen de voorsz. faculteit, sullen de Gedeputeerden blijven insisteren 800 boven geseid is. vu. Sullen voorts wederleggende de inconvenienten, in het voorschreven Geschrift van de Commissarissen vermelt, mogen seggen, dat omme dese Landen in het generaal wederomme in ruste, eenigheid, vrede, ne- ringe ende welvaart te brengen, insgelijks de vervallen ende vertreden Iustitie en Politie in deselve wederomme op te regten, waarinne dog S. Mts. dienst, eere ende reputatie meest legt, hoognoodig is, dat S. Mt. volgens Eed ende oud herkomen daartoe neme advis van de Generale Staten, doende deselve onder gewarige versekertheid daartoe wettelijk vergaderen, soo syne Edele Voorouders, Hertogen ende Graven respec- tivo in gelüke, ja veel minder saken wel plagen te doen. VIU. Ende wat nu raakt die van Holland en Zeeland met hare Geassocieerden in het particulier, sullen de voornoemde Gedeputeerden mogen seggen, met groote blydschap verstaan te hebben, dat S. Mt. van de desolatie 1) derselver Landen en Provincien onderrigt is; versoekende daar benevens of er iet aan de volle informatie mogte gebreken, ende insonderheid van de toekomste ende oorsaak van hetgene dat er tot hiertoe gepasseert is ende waaromme men de wapenen heeft moeten aannemen, dat de voor- noemde Commissarissen , als alle aansienders geweest, ende eensdeels hebbende moeten executeren de inique sententien ende ongehoorde nieu- wigheden van den Hertoge van ALVvA, sijner vreomdelingen ende aanhan- geren, hetselve uit hare wetenschap suppleren. Ende dat mitsdien den voornoemden Heere Prince en de Staten niet en twüfelen of S. Mt. (te 1) Verg. de Apostille van 5 Maart. In de Volmagt stond: «desirans singulierement la reduction, tranquillit&, rep6s et ancienne prosperitö de tous nos subjects, et les veuil- lans clementement traiter, accommodant les affaires par les meilleurs et plus convena- bles moyens que faire se peut, pour faire cesser tous troubles, divisions et guerres civiles.” F 82 voren ignorant geweest hebbende van alle oorsaken ende geschiedenissen) en sal op ende in alles by goeden ende getrouwen raad wel kunnen remedieren; welke remedie den voornoemden Heere Prince en de Staten volbodig sya onderdanigljk te aanhooren, in alles onverdroten aan te nemen, ende na hun vermogen te volbrengen, wes in goede conscientie strekken mag tot vermeerderinge der glorie Gods }), dienst, eer ende roputatie van S. Mt. versekerde vrede, eenigheid ende welvaren van den Lande. IX. Ende indien de voornosemde Commissarissen niet gesint en zyn, de voorschreven Supplicatie van S. Mits. wege ordentelijk te beantwoorden, nog eenige redenen te proponeren, waarmede men de gebreken die hen dog alle bekent zyn, soude mogen genesen, soo sullen de voornoemde Gedeputeerden hun afscheid nemen, en hen addresseren aan den Edelen, Hooggeboren Graaf van SWARTSENBURG; sullen S. Gen. bidden, deselve wil van al hetgene in dese communicatie geschied ende gehandelt is, getronwelijk rapport doen aan de Keis. Mt., onsen aldergenadigsten Heer ?), enle deselve van wege den voornoemden Heere Prince, Staten en Ge- associeerden hooglijk bedanken, van dat het S. Mit. belieft heeft S. Gen. hier te. senden, om na de toekomste der beroerten vereischen, deselve te stillen, ende de verdere bederffenisse van dese Nederlanden te doen cesseren; demoedelijk ende onderdanigliijk biddende deselre S. Mt. als naaste verwant van den Koning Onsen Erf-Heer, wil genadelijk (aan- siende den beklaaglijken staat van dese Nederlanden) eenig redelijk mid- del doen roorwenden, waardoor den ondergang en geheele bederffenisse derselver voorgekomen ende geobvieert mag werden. X. Ende daarna addresserende de voornoemde Gedeputeerden hun propoost aan de voornoemde Commissarissen, sullen soggen, dat het den voor- noemden Prince, Staten ende Geassocieerden hertgrondelijk leed is, dat dese t’ samenkomste in deser voege ende by gebreke dat men hunne Sup- 1) Volmagt des Konings : «a I’honneur de Dieu , nostre service et bien publicq de n0ß dits Pais.’’ 2) Memorie der Koninkl. Commissarissen 1 April 1575 (Register v. Holland 3 April) Art. IV: «Wesende niettemin tegens de hoogheid van S. Mt. (puıLıps ıı) — dat de Len- den van Holland en Zeeland zouden geagt wesen van alle oude tijden een Graaffelijkheid ofte Graafschap van het (Duitsche) Rijk , aangesien S. Mt. ende sijne Voorsaten als Sow- veraine Heeren ter contrarie altoos daaraf — zyn ende geweest hebben in paisible PO®- sessie ende gebruik.”’ 83 plicatie niet en heeft willen pertinentelijk beantwoorden, sal moeten scheiden. Hetwelk hen oorsake geeft by desen opentlijk ende ten aan- hooren van alle de wereld te verklaren, dat desniettegenstaande syluiden ayn ende begeeren ten eeuwigen daye te blijren goede onderzaten van den Koning van Spaigne, als Grave van Holland, Zeeland etc. 1). Volbo- dig wesende, S. Mt. in alles te gehoorsamen, soo syluiden en hare Voor- zaten van alle oude tyden gedaan hebben, soolang als men hen in hare besworen Regten, Privilegien, Costumen ende Vryheden heeft willen maintineren; hebbende nu van Eeds ende devoirs wege, soo ten opsiene van haren schuldigen dienst aan 8. Mt. als aan haren lieven Vaderlande, bedwongen geweest de wapenen aan te nemen, omme te wederstaan ende beschermen bare personen, hare huysvrouwen en kinderen, voor de onsprekelijke gewelden, oppressiön, concussien , moortdadige schofferingen ende andere ongehoorde tyrannye tegens God en de voorschreven Regten en Vrijheden. Ende in gevalle deselve S. Mt. de bittere beklagten van siine goede getrouwe onderzaten dog geen geloof en wil geveil, nog ook tot de uiterste bederffenisse der Landen voorsien, soo willen den voornoemden Heere Prince, Staten en Geassocieerden God Almagtig, als een vertrooster ende bystander van de geoppresseerden aanroepen, hem biddende, hy wil het herte van den Koning vermurwen ende tot mededoogen van alle de ellenden bewegen. — Dog of de voornoemde Gedeputeerden verstonden, 8. Mt. Aldus gedaan ende geresolveert by mynen Genadigen Furst ende —— 1) Die onderscheiding was van groot gewigt. — In de Apologie van wWILLEM ı Jeest men : «On respondra qui) (PHibips ı1) est Roy, et je dis que ce Roy m’est incognu. Qu’il le soit en Castille, en Arragon, & Naples, aux Indes, et partout oü il commande &ä plaisir. qu’il le soit s’il veut en Jerusalem , paisible dominateur en Asie eten Afrique; tant y a que je ne cognois, en ce pays, qu’ un Duc et un Comie, duquel la puissance est limitee selon les privilöges,, lesquels il a jures en la Joyeuse-Entree. — Z. die rege- len aangehaald bij ROTHOMB, Essai historique et politique sur ia R&volution beige (3 Edit- Bruzell. 1834), p. 57, en meer over het streven van PHILIPS naar een onbeperkte heerschappij in Nederland , GROEN V. PRINSTEBER , Archives T: IIl. 26, en ALTMEYER, Une succursale du Tribunal de sang (Bruxell- 1858) p. 26, 171—175. 2) «Comme aussi de nostre cost& , nous sommes icy r&soluz de ne quicter la deffence de sa parolle (van God) et de nostre libert6 jusques au dernier homme.”’ WILLEM I aan. Qraaf JAN v. NASSAU bi] GROEN V. PRINSTEIER, ‚Archives V, 27, BORGNET, t« 2. P.,p. 93 % 84 Hcere myn Hecre den Prince van Orange etc. Ridderschap, ZEdelen ende Gedeputeerden van de Steden van Holland ende Zeeland, met Bommel, Buren ende Geassocieerden, staatsgewyse binnen de stad Dord- recht vergadert, op den negenden Maart vijftiien honderd vier en seven- tig I), na het schryven ’s Hofs van Holland. — u |— Bl. 92. »scuwarzpune’s Zoffelijke bemiddeling.”’ - - Uit meerdere proeven van zijn welwillenden ijver slechts deze, de brief door hem aan krauzsens gerigt. (Register van Hol- land 13 April 1575). 