title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: gehandeld had, verzocht AcıLsERT om vergeving, ' 914 en nam den door bem gezondenen Bisfchop , zijnen Neef LEUTBER, aan (*). ' Op deze wijze werd het Christendom onder de Aanmer- Angelfakfen gevestigd; zonder dat de Gefchiedenis ak En ons berigt, welke en hoedanige denkbeelden den bekeering Heidenen van dezen Godsdienst werden medegedeeld. De omiftandigheden van een huweliik, de invloed van cene Vorstin, eene behaalde overwinning, het gezag van cen’ Christen Koning, een of ander wonderwerk „ hetwelk „ zonder veel onderzock „ geloofd, of naderhand verteld werd, zie daar de beweegredenen, om het Christendom te omhelzen; het volk liet zich bij menigte doopen, als de Koning Christen werd. Van onderwijs in de leerftukken en voorfchriften van den Godsdienst, gefchikt naar de _ “vatbaarheid dezer menfchen „ leest men niet. Alleen fommige Vorften en Grooten en Afgodspriesters ver- geleken hunne Goden met jezus, den flichter van het Christendom „ doch hoe dit onderzoek werd in- gerigt, wordt ons niet ontvouwd; flechts zoo veel leest men, dat de Kerkplegtigheden der Christenen wer- (*) zeva d. c. GuiLieLmus Malmesb. de gest. regg. Angl. Libr. 1. Cap. 2. 03 212 KERKELIJIKE IV werden waargenomen, dat men hunne Geestelijkert BOER en Bisfchoppen eerbiedigde, welke eerbied zoo ver Afdeel, ging, dat, wanneer een Geestelijk- of Monnik rei- 1l zende op eene plaats kwam, alles rondöm hem ver- en zamelde, en van hem mer de hand of met woorden Jaar 622. gezegend wilde zijn (*). Maar de heilzame vruch- tot 814. ten van het ware Christendom vertoonden zich wei- nig zigtbaar bij deze volken. Hoe zeer zij na hun- ne bekeering nadere betrekking kregen tot meer be- fchaafde volken, evenwel waren oproeren, onttro= nen en vermoorden van hunne Koningen, bij hen bijkans nog menigvuldiger, dan voordat zij Christe= nen waren. Sommigen van deze Vorften hadden nog even tiid, om in een Klooster te ontkomen. Onderling pleegden deze Koningen onregtvaardighe- den en wreedheden, welke zii dan met het begifti- gen of ftichten van Kerken en Kloosters boeteden ; 200 liet orra, &en der vermaardfte Koningen van Mercia, die federt het jaar 755 regeerde, ETHEL- BERT, den Koning der Oosz- Anglen, die bij hem gekomen was, om zijne dochter te trouwen, mid- den onder de vreugdebetooningen deswegens, ver= moorden, en maakte zich meester van zijn Rijk, waar voor hij,aan de Kerk de tienden van alle zijne goederen, en andere rijke gefchenken gaf; ook gaf bij voor, door eene openbaring, het gebeente van ‘ den Martelaar ALBAn ontdekt te hebben, tot wiens eer hij een prachtig Klooster ftichtte ,„ bovendien deed hij eene bedevaart naar Rome, waar hij zijne {nood- [4 (*) sena Libr. III. Cop. 26. GESCHIEDENIS. 213 inoodheid volkomen door milddadigheid boette (*). IV Trouwens, hoe kon het anders, daar de Godsdienst Tr thans meest in bijgeloovige gebruiken beftond, en Afdeel, de ijverige waarneming der Kerkplegtigheden meer II Hoofdtt, gold dan ware deugd! _ nC.C. Een gewigfig gevolg van de bekeering der Angel- Jaar 622. fakfen was, dat zij fpoedig afhankelijk werden van t0t 814 den Roomfchen Bisfchop. De oude Britfche Chris- De An- tenen, die het Christendom niet van Roomfche Zen- gelfaklen delingen ontvangen hadden, hadden de vrijheid van cs hunne Kerk gehandhaafd, en geweigerd zich aan de aande Roomfehe Zendelingen , bij voorbeeld aan AucusTI- nn Nus, te onderwerpen (}). Het onderfcheid in fommige gebruiken en plegtigheden was echtermeer, dan verfchil van gevoelens, de reden, dat zij zich met hen weigerden te vereenigen; de Britren volg- den de Oosterfche tijdsbepaling in het vieren van het Paaschfeest, welke onder den naam van Quar- sadecimanen lang verworpen was; ook verfchilden zij in het fcheeren van het hoofd der Geestelijkenz hunne Priesters werden gefchoren op het voorhoofd van het &&ne oor tot het andere, in plaats dat de Roomfche zich boven op het hoofd een platte cirkel of gelijk men het noemde, eene kroon lieten fchee- ren. De eerfte wijze had den naam naar den Apos- te] PAuLus, de andere van PETRUS, (ton/ura Pe- sri et Pauli,) .de laatlte zou PETRUS "gedragen hebben als een beeld der doornen kroon van CHRIS- TuS (*) cum. Malm. Libr. I. Cap. 4. (1) Zie Deel X. Bladz. 92. 03 214 KERKELTKE IV Tus (*). Met de Zritten kwamen ook de Schofs = Sehe of Ierfche Geestelijken overeen, die veel deel Afdeel, hadden in de bekeering der Angelfakfen. ul Allengs echter kregen de Roomfchen onder de en Angelfakfen geheel de overhandz; waar toe het aan- Jaar 662. zien van Rome als de Hoofdftad der wereld, en an-. tot 814. dere omftandigheden veel toebragten, bijzonder om- dat men het voor eene groote deugd hield, naar Rome te reizen, en de graven der Apostelen pE- TRrus en PAULUS, (ad limina beatorum Apostolo= rum,) in bedevaart te bezocken ,' hetwelk inzonder- heid verfcheidene Koningen der Angelfakfen de» den (+), geliik wij reeds van COENRED en OFFA gezien hebben. St.Pieters INA, die over de Westfakfen regeerde, dus in Peming. bedeyaart te Rome gekomen zijnde, flichtte daar in het jaar 725 eene fchool, tot onderwijs voor zijne onderdanen, tot weiker onderhoud elk huis in zijne beide Rijken Wesfex en Susfex jaarliiks iet moest opbrengen. Hetzelfde voerde in het jaar 780 de Koning orra in Mercie en Oostangelen in, en ein- deliik werd dit eene algemeene belasting in Zinge- land. Men noemde dezeive weldra den Ss. Pieters- penning, (Denarius S. Pelri,) omdat zij aan den Stoel van dezen Apostel werd overgebragt. Dit was eerst eene vrijwillige gift; naderhand vorderden de Pausfen ze als eene fchatting, welke de Zirgelfchen aan dezen Apostel en zijue opvolgers fchuldig wa- u ven; (*) usser. Brittann. Eccles. Antig. P. 477. (t) sem. L.IWV.C.33.2VC7 GESCHIEDENIS. 215 ren; van daar kreeg zij den naam Romescot, of IV Roemfche Schatting. Maar de Engelfchen wilden BOFR i : 1 dezen eisch niet erkennen, en de naam varı 5, Afdeel. Pieters penning kwam weder in gebruik, tot dat, Ill dezelve in het midden der XVide eeuw geheel is nn afgefchaft. Jaar 622. Ondertusfchen was ook het verfchil over het vie, !T 814. ren van het Paaschfeest beflist, naar den wensch der Roomfche Bisfchoppen. Aan een’ van dezen, HONORIUS I, was het kort na het jaar 625 gelukt, de Schotfche Geestelijken in het zuidelijk gedeelte varı /er/and hier in tot gelijkvormigheid met zijne Kerk te brengen. Maar in de noordelijke deelen van dit eiland bleef men bij de oude gewonnte, weike aldaar waarfchijnelijik door Griek/che Leera- ren was ingevoerd. ’Er werd dan omtrent het jaar 630 eene groote Kerkvergadering gehouden, op wel- ke FINTAN, Abt var het Klooster Munnu, het . voorftel deed, om deze zaak aan het vordeel van God over te laten, zoo dat men, of de Liturgie, ( Kerkedienstbock , ) van de beide partijön in. het vuur werpen; of van elke partij eenen. Monnik in een brandend huis opfluiten, en zien zou, welk var de beide Boeken, en welke Monnik onbefchadigd zou blijven; of eindelijik, dat hij en de Abt Las- REAN „ van het Klooster Leighleune,, die 1309 Monniken onder zich had, en die onlangs van Ro» me terug gekomen, het daar gewone Paaschfeest vierde, naar het graf van eenen overledenen Mon- - nik gaan, dien opwekken, en vragen zouden, welke Paaschviering de regte was. Op dezen zeldzamen O4 voor- ' IV BOER I Afleel. Il Hoofdtt. na C. G. Jaar 622, tot 814. Kamm 216 KERKELIKE voorflag gaven de hoofden der andere partij ten antwoord „ dat zij tot foortgelijke beflisfing nier konden verflaan, dewijl FINTAN zoo verdienftelijk en heilig was, dat God hem elk wonderwerk zou toeftaan, dat hij verlangen zou. Dus fcheidde men, en het oude gebruik bleet in ftand (*). Dezelfde Zeren onderfteunden dit oud gebruik ook bij de Angelfakfen. AIDAN, FINAN, en COLMAN, allen uit dit eiland afgezondene Bisfchoppen naar Nors- humberland, bleven hetzelve niet alleen getrouw , maar zasen het ook gerust aan, dat het Paafchen fomtijds tweemaal in een jaar gehouden werd, eens varı den Koning oswy, die zich naar hen fchikte, en wat later van zijne Gemalin EANFLED, cene ge=- borene Prinfes van Äe»t, welke met haren Priester ROManUs het Roomfche gebruik volgde. Doch ALCHFRED, die met zijn Vader oswy regeerde, was door den Abt wıLrrıD, die zich eene poos te Rome en Lions opgehouden had, een aanhanger var de Roomfche Paaschviering geworden. Als nu WILFRIDS leermeester AGILBERT, Bisfchop der Westfakfen, een vriend van den jongen Koning, aan zijn Hof gekomen was, werd de twist gaande, en men befloot in het jaar 664 in het Klooster Streaneshalch, welks Abdis HILDA ook op de zijde der Schotten of I/eren was, om van dezelve een einde te maken, eene vergadering te houden. De beide Koningen en velen van we£rskanten waren hier tegenwoordig. COLMAN en WILFRID droegen hun, (*) sea Liör, II, Cap, 19. Il. 3, 26, GESCHIEDENIS 217 hunne redenen voor; de eerfte beriep zich op den IV Apostel JoanNES; deze Op PETRUS cn PAauLus, BIER ook ontweek hij het gezag van ANATOLIUS en CO- Afdeel, LuMBA, hetwelk de Zeren voor zich aanhaalden. _ 1 Eindelijk werd oswy, door de plaats, welke coL- ne na C.G, MAN aanhaalde: Gij zit PETRUS, tot de woor- Jaar 622, den: en ik zal u geven de fleuteln van het Ko-!0t 814. ningrijk der Hemelen zeer getroffen. Hij vraagde COLMAN, Of CHRISTUS dit waarliik, en of hij ook jet dergeliiks aan COLUMBA gezegd had? COLMAN moest erkennen, dat PETRuS alleen de fleutelen des Hemelrijks ontvangen had. Hier op deed de Ko- ning uitfpraak met cene deftigheid, die thans vrij grappig voorkomt: „En ik zeg u, dat hij die deur- „ wachter is, dien ik niet tegenfpreken wil; maar „, wiens voorfchriften ik, zoo veel ik weet en kan, „, in alles wil gehoorzamen, opdat, wanneer ik „, eens aan de deur des Hemelrijks kom, ’er mis- s„, Schien niemand zij, die mij opendoet, wanneer „ die gene mij tegen is, die zeker de fleutels 3, heeft. ” Tegen dit bewijs had de partij niets in te brengen, dus nam zij, eenigen uitgezonderd, die met COLMAN naar Zerland terug keerden, het Room- Sehe gebruik aan (*). De Aroon -tonfuur of Room- {che wijze van het hoofdfcheeren voor de Geestelij- ken, werd insgelijks allengs aangenomen, en boven de andere gefteld. Maar nog gewigtiger was het, dat WILFRIED, Bisfchop van York, de eenigfte Bis- fchop in Northumberland,, die van den Koning en Veis (*) gepAa Lidr. IIL Cap. 25. ! O5 s18 KERKELIKE vı verfcheidene Bisfchoppen van zija ambt ontzet was, BOEK zich in het jaar 692 deswegens aan den Bisfchop Afdeel. van Rome, acatuo wendde. Deze hield juist te Hl Rome eene Synode tegen de IMonotheliten, op welke bee hiji ook wiLrrıep met ı25 andere Bisfchoppen Jaar 622. plaats nemen, en in de Akten ftellen liet, dat hi) tot 814 zich op den Roomfchen Stoel beroepen had, en van denzelven in zijne zekere en onzekere aangele- genheden vrijgefproken was (*). | Zendelin- Uit deze Westelijke oorden van Europa, welke nn: veel later dan de meeste Zuidelijke tot het Chris- breiden tendom bekeerd waren, gingen thans naar deze en het Chris- de meer noordelijke landen vele Leeraren varı het m. Christendom uit. De eerften van dezen waren Ze ren; na de VII en Villte eeuw kwamen ’er ook Angelfakfen bij. Ook is men gewoon, onder de- zelven Schotten te tellen; maar het is zeer, waar- fchijnelijk ,„ dat de naam Schosten ,„ bij Schrijvers van de VII en VIllfte eeuw, allen van /eren te verftaan is. Want alhoewel sEDA (+) ook van Schotten fpreekt, die Brittanni& bewoonden, echter wijst hij ons, in zoo vele andere plaatfen, bijna al- tijd naar Zerland. Uit dene dezer plaatfen ($) zou men mogen befluiten , dat de Picten ten zijuen tijde in het hedendaagfche Schorland nog de heerfchende natie geweest zijn. Bovendien verzekert eene oude inlandfche overlevering, dat de Schotten eerst van id (*) seva Libr. V. Cap. 20. (+) Hist. Eccles. Gent. Anglor. L. I. Cap. 34. ($) Libr. IV. Cap. 26. GESCHIEDENIS. 219 tüd tot tikl uit Zer/and in het Noordelijk Brittannid IW zijn ineedrongen, en in de IXde eeuw eerst over MER de Picten aldaar volkomen de overhand gekregen Afdeel. hebben. MI De eerfte Zer/ehe Monnik, die zich in de Iaarfte Hoofäf, faren der VIde ecuw als verkondiger varı het Chris- Jaar 622. tendom in het hedendaagfche Frankryk en Zwaben ! 314 beroemd gemaakt heeft, was COLUMBANUS, die in carıus. het jaar 616 in het door hem geftichte Klooster Bobbio in Opper-Italiö overleed (*). Onder de Monniken, welke hij uit Zeriand medegenomen had, verwierf caL, naderhand, de Heilige GaLLus ge- noemd, die reeds in zijn vaderland Presbijter of Priester was, een’ uitftekenden roem. Zijn leven is omftandig befchreven. door WALAFRIED STRABO, een’ Schrijver der IXde eeuw, maar vol fabelen en misllagen tegen de Gefchiedenis (+). cAaLLus had ziinen Leeräar COLUMBANUS jaren lang in het Frankifche Rik , en ten laatften in den omtrek varı het hedendaagfche Bregenz in Zwaben verzeld, en hem in de uitbreiding van het Christendom on« derfteund. Eenmaal had hij zich reeds in levensge- vaar gebragt, door het verbranden van Heidenfche Tempels, evenwel waagde hij andermaal, op de ge» melde plaats, drie koper vergulde beelden, welke de in» (*) Men zie van hem Dee/ X. Bladz. 83. en 245. (t) De Vita B. Galli Confesforis Liber 1. de mira- eulis ejusdem Liber 11. in meLch. GoLDasTtı Rer. Ala- mannic. SS. aliquot vetustis Tom. I. pag» 146. /yq.et in MABILLON, Act. SS. Ord. Bened. Sec. U. pag. 227. IV BOEK Afdeel. 111 Hoofch. na C. G. Jaar 6:2. tot 814. % 220 KERKELITKE inwoners zelfs in eene Christen Kerk, als hunne oude Befchermgoden , aanbaden, voor het oog var eene aanzienelijke menigte in ftukken te flaan, en in het Meer te werpen, nadat hij eene predikatie gehouden had „ tot aanprijzing van het Christen- dom, want behalve het Latijn, verftond hij ook de landtaal. Ondertusfchen blecf hij met COoLUMBANUS aldaar drie jaren, en wanneer deze met zijne reisge- nooten eindelijk voor de ijverige Afgodsdienaars wij- ken moest ,„ kon GALLUs, die ziek was, hen naar Ztaliö niet volgen; maar zijn Leeräar hield dit voor veinzerij, en verbood hem, zoo lang hij leef- de, het Avondmaal te vieren, ( Misfam celebrare. ) Vervolgens herfteld zijinde, voer hij het Meer over naar het naburig Zwitferland, alwaar hij eene Woes- tiin of Heremitagie opzocht; deze vond hij aan het riviertje Sieina, ıhans Steinach ; tusfchen hooge bergen en enge dalen, in eene ruwe plaats, waar vele wilde dieren omzworven; hier plaatfte hij een houten kruis , waar aan hij een klein doosje met reliquiön hing van de Maagd mArıa,en de Martela- ren MAURITIUSEN DESIDERIUS „en zich voor hegzelve nederwerpende bad hij God, dat hij hem hier tot ziinen dienst een verblijf wilde bereiden. Kort daar op kwam ’er een beer van den berg; aan dezen ge= bood GaLLus, hout in het aangeftoken vuur te dragen; en hij gehoorzaamde; vervolgens gaf hij hem brood, en gebool hem, in den naam var CHRISTUS, dit dal te verlaten, maar op de bergen en heuvelen te blijven, zonder echter menfchen. of vee te benadeelen. Op geljke wijze verdreef hij de * dui- GESCHIEDENIS. ger duivelen , die hem ontrustten,. door zijn gebed, IV uit dezen oord; en de menigte flangen, waar mede "PR dezelve bezet was, verdween voor altijd. Hier floeg Afdeel. hij, omtrent het jaar 613, zijne woonplaats op, 1 i F Hoofdft, waar uit allengs het vermaarde Klooster van SA ncC.G. Gal, en eindelijk de zeer rijke. Abdij var dezen Jaar 622. naam ontitaan is. Men droeg hem het Bisdom var !* #14 Conflans op, maar hij weigerde het, gelijk hij ook weigerde Abt te worden van het Klooster Zuxen, door COLUMBANUS gefticht. Hij overleed omtrent het jaar 627, in den ouderdom van 95 jaren (*). GALLUS draagt den naam van Confesfor of Belij- der, niet als of hij om den Godsdienst veel geleden had, maar in den meer uitgeftrekten zin, omdat hij, geliik zijn Levensbefchrijver zegt, zich zelven aan God opöfferde, en zijn kruis dageljks op zich nam. Men heeft nog de Predikatie, welke hij, bij de inwijding van zijnen leerling, den Diaken Joan- NES, tot Bisfchop van Confßans gehouden heeft (+). Hij begint in dezelve met de Gefchiedenis der Schepping, verhaalt de Gefchiedenis der oude We- reld, ook_het een en ander uit de Jsraälitifche Ge» fchiedenis; maar bijzonder ftaat hij ftil bij. de ge- boorte, doop, verzoeking en algemeen bij het leven en de wonderen van cHRISTUs, bij zijn lijden en | SB: (*) pacı Crit. in ann. Baronii ad a. 627. n. 30,31. (}) S. Galli Sermo in canıs. Lectt. ant. T. 1. -pag. 81. ook onder den titel: caLLı Conf. Chrifliane doc- srine Compendium — CARP. BARTHIUS recenfuit, ei ani- madverfionum librum adjecit Francof. 1623. KILIAN, gar KERKELITKE opftanding, eindelijk befluit hij met het laatfle oor« deel, en met vermaningen daar toe betrekkeliik. De aanwezende Leeräars en Toehoorders ftortten vele tranen, en zeiden, na het eindigen der preek: de ‚ Heil. Geest heeft waarlijk door den mond van des zen man gefproken. Ondertusfchen is het niet meer dan een middelmatig ftuk werks, en derzelver waarde beftaat voornamelijk hier in, dat GALLUS onder onkundige en onbefchaafde Toehoorders een denkbeeld van het Christendom opgaf, ten groot- ften deele vrij varı Bijgeloof. Eenigen tijd na hem, kwam. in dezelfde VIlde eeuw een andere Z/er, KILIAN, eigenliik KILLIN of RYLLENA , genoemd, naar Oostfrankenland,, alwaar hij, in het hedendaagfche Wurtsburgfche een’ blij- venden grond tot de belijdenis van het Christendom leide. Zijn leven is door meer dan eenen Schrijver befchreven, De Schrijver van het eerfte opftel (*), wordt gegist geweest te zijn de Monnik EGEL- WALD, niet ver van Wartsburg, dien men in de XIde eeuw plaatst. Korter en beter is het verhaal var eenen anderen ongenoemden (+). Nog heeft JOAN GEORG VAN ECKHART een derde berigt van dezen vermaarden bekeerder der Heidenen ont dekt ($). KILIAN, die naar de gewoonte der /e- Ä ren (*) In cam. dectt. Ant. T. III. p. 175-179. (+) Pasfio Sanctor. Kilian; et Socior. ejusdem. d. c. PDag. 180-188. ($) Comment. de rebus Frautie Orient. et Episcop. Wirceburg. Tom, 1. pag. 278. GESCHIEDENIS. 903 sen varı'dezen tijd, om Bisfchoppen in te wilden IV zonder bepaald Bisdom, die eerst in uitheemfche PBOER landen dadelijk aangefteld werden, waarfchijnelijk Afdeel, zoodanig een Bisfchop was, werd eens door de _ Ill woorden van CHRISTUS getroffen: Wie mij wil gr polgen, verloochene zich zelven, en neme zijn kruis Jaar 622. op zich! Hij overreedde dus drie Priesters, eenen OT 814 Diaken, en zeven anderen,-om, volgens zijne uit- kegging van deze woorden, alles te verlaten, en CHRISTUS na te volgen. Zij gingen dan fcheep, en kwamen in het binnenfte van Duitschland, het= welk tot het Oossfrankifche Rijk behoorde, en nog heden Frankenland genoemd wordt, bij het Slot Wurtsburg „ misfchien eigenliik Wirzaburg , alwaar toen GOZBERT, Hertog van Thuringen, zijn ve bliff had; die een Heiden was, gelijk nog vele TAw- vingers „ bij welken de Afgodsdienst nog fteeds bleef ftand grijpen ,„ hoe zeer het Christendom, on- der hunne ouder Koningen, reeds bij hen eenigen 'opgang gemaakt had. Kkırıan, medelijden hebben- de met deze verblinde Heidenen, reisde in het jaır 686 met zijne reisgenooten naar Rome, alwaar de Bisfehop conon hun, in naam van den Apostel PETRUS, verlof gaf, om overäl den Christelijken Godsdienst te prediken. Daar ‘op keerde kıLıan in dit land terug, met nog twee zijner medegezellen, terwijl de overigen: zich in andere landen verfpreid- den. ‘De bovengemelde GOZBERT was en der eer- ften, die zich liet doopen; maar als KILIAN hem voorhield, dat de Christen Godsdienst niet duldde, om, gelijk hij deed, in den echt met zijn overleden broe- WILLI- BRORD, Prediker vanhet ® Christen- dom. 224 KERKELIKE: broeders weduwe te leven, leide GEILANA, dezd vrouw des .Hertogs ,„ het op het leven var KILIAN toe, en liet hem en zijne beide reisgenooten, in het jaar 637 ter dood brengen, terwijl haar Gemaal te nacC. g. Veld lag. Hier op volgden, als men de boven ge Jaar 622. tot 9814. waagde Schrijvers gelooven zal, buitengewone. flraf- fen. De moordenaar verfcheurde zich zeilven; de aanftookfter van den moord werd van een’ boozen geest bezeten; haar Gemaal werd door ziüne diena+ ren verflagen, en de Oostfranken. verjoegen zijnen Zoon. Maar daartegen bij, het graf dezer heilige mannen kregen blinden hun gezigt, dooven hun ge- hoor, kranken hunne gezondheid weder. Zeker is dit, dat KıLlan de bijzondere befchermheilig var het Bisdom Wurtsburg geworden is, hetwelk om«- trent het midden der VIllfte eeuw eenen aanvang nam. BURCHARD, de eerfte Bisfchop van hetzelve, liet hem ter eere eene Kerk te Wurtsburg bouwen, en zijne beenderen met die van zijne reisgenooten daar in plaatfen, waar bij wederöm geene wonder- werken ontbraken. Door den ijver dezer Zerfche Geloofspredikers op- gewekt, ging drie of vier jaren na de dood van kr LIAN, de Angelfakfifche Monnik WILLIBRORD, met ‚elf of twaalf anderen van dit volk, over zee, het- zelfde oogmerk hebbende. ‚aLcun heeft, op be- geerte van zckeren Aartsbisfchop , zijn leven in twee opftellen befchreven , een in Ban (*), een in zes- (*) De Pita S. Willibrordi Traject. an Liber Is Tor. ll. Opp. pag. 182-1 prM GESICHTEDENIS. Wer zesvoetige verzen (*), beide vol wonderyerhalen, IV en meer eene> Lofrede „dan’teene Levensgefehiede- PR nis. BEDA had iondertusfchen‘reeds voor ALCUIN .Afdeel. een volledig : 'verhaal van.-eze nieuwe ri ia) gegeven (T) u j nn G. EGBERT, £en-Angelfakffche Monnik en Basler: Jaat 622. vermaard’ door den roenm'van 'heiligheid, had: reeds 0 814 te voren „. de! bekeering" der .Germanifche volken rosert, willen budirhiinah ‚ en zich ten diem einde're WIGBERT, fcheep "begeven 5. :maar - werd-.door-'eenen : hevigen ae ftorm vanhet Voortzetten 'Zijher teize afgefchrike.($). Geloofs- WIGBERT eöhter, een Zimmer>reisgezellen , Zette den Predikers. togt voort,-en predikte'twee jaren lang 'het:-Euän- gelie. onder”de - Friezen , en: aan derzelver Koning RADBOUD: ' Maar zijne ptediking’deed-weinig vrucht, De Koning ;volhardde in :her’'ongeloof, en’ wigsert keerde eerlang-'in Zerland ‚terug. Eenigen' tijd :te voren had' echter wıLrrıp','Aattsbisfchop-ven Merk,. op- zijne reize naar Rome, toen hij in het jaar 677°... door den‘ ‘Koning van Nortkumberland. wir zijn Rük verdreven was, en zich eenjgen tijd bij de Zriezen onthield ,„ met vergunning’ van! derzelver. toenmaligeni Koning AD6ıLLus, aan hun: het. Euängelie gepre» dikt, en .de aanzienelijkften ‘des volks, em. vele..dui- zenden uit-den gemeenen ;hoop., tot: het Christen» dom bekterd- en Ba ) Ook zal ELIGIUS, u we reihe cs5: Liber 1. pag. 167506. 1 nt eb mn. (+) H. E. Gent. Angl. Libr. V. Cap. 10.11, ($) zeva 4 c. es Liber. IL Ohp. 27." en C*) enon Via IS, Wilfäidt inSMaBIELON. Ah SS. Xl. DEEL. P Ord, BOEK 226 .KERKIEL T-KD (21.0%:5.). Bistehop-yau:.ABdyor en Kermandtis, on» trent het: jaar 659, onder'de Priezen eu Flamingers, Afdeel. in den. omtrek vanı Iutwenpen , en kangs de geheele II Hoofäft. zeekust, waar.nog.geen.'Leerar var het Christendom na C. G, gepredikt had, hetzelve zeer gelukkig. ‚uitgebreid ‚Jaar 622. hebbeir (*).: Deze. kticius: was, een. ‚beroemd nk Gondimit en Miuntmeester des: Frankiföhen. Kor WILLE BRORD. nings, die den- roem. van heiligheid.‘verwierf, en om -zijae witmuntende. kennis en, deugd- tot Bisichop . werheven. werd. ‚Velen. langs de zerkusten, ;wonende volken: namen, np: züne: prediking-, „bet. geloof. aan. - Hij verdelgde. hunne tempelen, verbrak, hunne ab godsbeelden , ‚en bragt s_door :vriendelijke, en: ernflige vermäningen „ eene,,merkelijke verbetering äh. de 'ze- den dezer woeste.;,volken..te weegs .-Dochena zir dood of: vertrek , fchijnt,.de ‚megste ‚haop . weder sot de oude-bijgeloovigheden vervallen te zijms: °. “Ondertusfchen 'zette‘,EQBERT',. albgewei.hij zeif zijne-oriderneming niet: kon ‚ uityoeren „die evenwel gettouw. voort.... Na .de: serutgkomst: :van/!WwIdBERT ; zond hij, in het jJaar 691, eenen anderen wau zijue leerlingen, : den’ Monnik ; wiLLIBRoRDy want. Pier land» -Deze WILLABRORD :uit Northumberland: ia derland. overgegaan , was -in: een Kloostet,, ı Zerpen genaämdi, opgevoed,,ıen.'toen hij..den obdendom van twintig.ı jaren bereikt. dal s 262 ‚Priester ingewijd. Men: hiöld hem te bekwamer, ‘om het Euängelie onder de Friezen te DIecikeR, doordien hi} hunne SIiecHı re A, ET air taal Ord. Bened. Sec. W. m L. Pen 670. Wr \ " (*) .AUDANI nl ‚Dapanıs Fir. S. Bligüi L. IL ad 3+ ar i 153.4 .n GESCHIEDENIS. te wal ten vollen kuulig was. ° Hij vertrok, in het ge» Ivy zelfichap van den:’Diaken ADELBERT, en tien.of ie twaalf Monniken en Abten, em landde voorfpoedig Aldıs. aan den middelften: Raysnond. aan, die toen. nog , bij AKarwyk in zee liep, welken {room hij vervol „ac. G gens opvoer tot aan ‚Trajecrum, (Utrecht „) het- jnar 622. welk aan of ter wederzijde van. denzelven gelegen “' Eh Was. WILLIBRORD vond hier de Friezen, grooten- deels yan het geloof weder afgevallen; de Kapel of het-Kerkje, daar door den Pranki/chen Koning pa- GogEeRT I, geflicht, was door de ongeloovige Frie- zen weder verwoest, en de: Friefche Koning RAD» Boup -toonde zich gantsch ‚ongenegen, om de Pre diking der Euängelieleere te begunftigen. wır.dr BRORD , van dit alles verftendigd ,: vervoegde zich bij den Groothofimeester, van Arankryk,: pıryv van Herfal, bij wien bij alle gewenschte onderfteuning xond; vervolgens .reisde hij: naar. Rome, om: van den Bisfchop serGius. aldaar zijne goedkeuring en zegen te bekomen. . Deze ontving hem minzaam, en wijdde:hem, met den naam. van KLEMENS, in, tot Aartsbisfchop over ‚de Ariezen, met 'geen’ ander pogmerk „ dan :opdat ’er in deze landen ook. een Bisdom of Aartsbisdom ‚ZOU - zn, Whaukeie var den Room/then Stocl. Ondertusfchen verkosen ziine medchelpers, die in ZWITBERT Friesland gebleven waren, den Abt ZWITBERT} eenen uit bun .midden , in. het jaar 693 tot hunnen Bisfchop; waar toe de Bisfehop wıLFrrıD, die toen in Mercie lecfde,.hem inwijdde. Deze flichtte in de Nederlanden verfcheidene ‚Kerken ,. en. begaf zich Pa ver» Vervolg. var WIL- LIBRORD, 228 KERKELIKE vervolgens naar de Boractuarien „ nakomelingerr der.oude Zructeren, die thans tusfehen ÄKeulen en ‚ Hesfen woonden, em bekeerde velen van hen tot het Christendom. Maar toen zij kort daar na van ‚de oude Sakfer, (of bewoners van het hedem- .‚ daagsch Westfalen, ) overweldigd werden, 'moest * ZWITBERT 00k uit deze gewesten' vlugten. HS kwam toen. weder bij pıpryn, die hem, op voor- fpraak zijner Gemalin pLectrupıs „ een Eilandje in den Rhyn gaf, toen Weerd „ en federt Äeizers- weerd genoemd, alwaar hij een Klooster ftichtte, in hetwelk hij in het jaar 713 overleden’is’(*). Naar de evengemelde Sakfen waren ook twee EWALDEN, Angelfakfifche Priesters , gereisd, om hen in het Christendom te onderwijzen; maar het volk ver- moordde hen, uit vrees voor ziinen Godsdienst, eer zii bij een’ der Sakffche Vörften komen kon- den, die vervolgens. hunne dood, door her‘ uitroei- jen A geheele vlek, waar zij: vermoord waren geworden’, gewroken heeft (}). WILLIBRORD was, na zijne wederkomst‘ van Ro- me, onder de Zriezen, veel gelukkiger. PIPyNn fchonk hem tot den Zetel zijns Bisdoms het Slot Wiltaburg , dat is, de fad der Wilten,. gelijk BE- pa ($) ’er bijvoegt, in de Gallifche taal. Trajectum genoemd, van waar de tegenwoordige naam Ufrecht ontitaan is. WILLIBRORD arbeidde:vlijig, aan de bekeering der volken dezer landen. Op‘ het Zeeuwsch (*) eva Z. co. Cap. 12. (F) veoa dc. Cap. 11. ($) Libr. V. Cop. sn. EEENd She GESCHIEDENIS. 220 eitand Walcheren, de Ongeloovigen bezig vindende IV met Godsdienftige eer te bewijzen aan het Beeld POEK van NERKURIUS, die, naar men zegt, hier onder Ardeel, den naam van, Godan of Wodan gediend werd, IH. verbrak hij dit Beeld in zijnen-ijver, en verweet de hun hunne Afgoderij fcherpelijk, voorts ftichtte hij Jaar 622. verfcheidene Kerken, onder anderen te Heiligerlo !%t 814. of Heilo „ alwaar nog eene Put gevonden wordt, finr Willibrords Put genoemd, die, op zijn bevel, zou gegraven zijn, berucht door wonderwerken. WILLIBRORD werd door anderen bijgeftaan in zije WULFRAM nen arbeid, onder welken bijzonder voorkomt wuL- FRAM „ Bisfchop van Sens, im het tegenwoordig Frankryk „ die door zijne wonderen meer uitwerk- te, dan door zijn onderwijs, als men zijn’ Levens- beichrijver zal gelooven (*). Vele Friezen werden gedoopt, en onder dezen de eigen Zoon var Ko« ning RADBOUD. RADBOUD zelf was op het punt van dezen ftap te doen, toen hem in het hoofd kwam, om WULFRAM, die hem veel van den He. mel en Hel gezegd had, te vragen: op welke van deze beide plaatfen zich zijne Koninglijke Voorva- ders bevonden? wuLFRAM antwoordde hem: de- wijl zij geftorven waren zonder gedoopt te zijn, kon men hen nergens dan in de Hel zoeken; waar Op RADBOUD den voet uit de doopvonte terug ha- lende, zeide: dan wil ik liever met alle mijne voor- V2- (*) Jjonz FontaneLL. Fira Wolframi in Act. SS. Antverp. Tom. Ill. Menf. Mart. ad d, 20. Mart. et in MABILLON Achı SS. Ord, S. Bened. Sec. UL P. I. 2.355. P3 Honfdft. na C. G, Jr 622. wa rg. lletChris- Terwijl deze Zerfche en Angelfakffche Leerars 4,0 KERRELIRKE vaderen in de Het, dan met een klein getal bedes kars in dem Heinel: zijn (*) Niet lang daar na keerde WULPRAM naar zijn vaderland terug, en overleed, als Monnik, ih het Klooster Fonsenelle, In het jaar 699 zal wiLLıBKorD eene reize onder+ nomen hebben , om ander de Deenen het Euängelie te prediken, en in Jurland gekomen zijn, doch dert Koning UNGUENDO ongevoelig voor zijne prediking gevonden hebben. Op zijne terugreize werd hij door ftorm aan het eiländ Fußtesland of Fofetsland geworpen, hetwelk dezen naam voerde naar eenen Afgod van dezen naam, aan wien het gewijd was, en hetwelk men voor het tegenswoordige /7e/goland of Heiligland houdt, in de Noordzee, niet ver van de Kust van het Hertogdom S/eeswyr „ zijnde dit eiland toen onderworpen aan zekeren RADBOD. Voorts fchijnt hi; zich meest te Utrecht, en tusfchen beiden in de Abdij van Zßternach bij Trier ‚opgehouden te hebben. Hij overleed in het jaar 737, in cenen ouderdom van meer dan 80 jaren, hebbende zijn Bisdom, door milddadige giften en gefchenker van verfcheidene Grooten, op cene aanzienlijke wijze, verriikt, geljk biizonder blijkt wir zijnen uiterften wil, die nog voorhanden is (f). | het (*) Deze geheele Gefchiedenis wordt, op meer dan genen grond, in twijfel getrokken, door den Hoogleer- aer kzuir H. Crit. Comitat. Holland. et Zeland.T.1.P.1l. : (+) Ap. mınzum Cod. Donatt. piar. C. VIII. p. ı1 Verg. wagen. Vaderl, Hist. I. Deel, Bladz. 378. valgs GESCHIEDENIS a het Christendom aan den Rhyn , in de Nederlanden‘, in IV Duitschland en tot in Zwitferland voortplantten, bei BOER verden zich anderen. tot hetzelfde einde aan den Do- . Afdeel, »au, en bijzonder in het..hedendaagfche Beyeren. _ UI Omtrent ‘het midden der VIlde eeuw leefde- in het a. Frankifche Rijk een Bisfchop van eene ongenoemde jaar 622. plaats, EMMERAM genoemd. Deze hoorende, dar !0t 814 de Avaren, inwoners van Pannoniö, het heden- rendom in daags Hongarye, nog Heidenen : waren, verliet ‘zijn Beycren Bisdom, en ging, verzeld’ van een’ Priester, die de &*Predikt Hoogduitfche taal verftond, op reis flaar Duitsch- MERAN, Jand, om het Christendom vervolgens 'aan de Ava- ren bekend te maken.' Eindelijk kwam hij te -Ra- genisburg , ( Regensburg, ) in. Beyeren.. De Her- t0g THEODO aldaar, zijn oogmerk verftaan 'hebben- de, prees hetzelve, maar verzocht hem' tevens-: lie ver in Beyeren te blijven, alwaar. de nieuw bekeer- de inwoners onderwijs en verfterking noödig had. den, zelfs dwong hij ':hem. mer" geweld, om te biij- ven. EMMERAM fchikte zich naar-'de ! omftandighe- den, en werd, als het ware, -de "algemeene Bis- fchop varı Beyeren, alwaar hij menigvuldige over- blüfzelen van het Heidendom witroeide; der’ Gods« dienst beftelde; leer en leven bij zijn onderwiis paar- de; en binnen drie jaren eene geheele ‚hoofäverbe- tering te wege bragt'(*). ° Midden onder dezen arbeid, verzocht EMMERAM van:den Hertog en het | | volk (*) mecıhrrıd, Proost van Magdeburg op her’ einde der Xde eeuw,' de Fila eh virtutibus B. Ernmrerami Liber unus in camıs.' Lectt: "Ant. T.ÜL P. Ip 94 ° =. P4 a SKEREKE LI KiE - iv ‚volk verlof, om.eene.bedevaart naar: Rome te mo& BOEK ‚ten. doen. Omtrent dezen tijd was’ de Docliter ' vaı ‚Afdleej. „den ‚Hertog door den Zoon var. eenen: Onderbevel- III ‚hebber‘.bezwangerd, geworden, en beiden vreesden SEcn, wanneer de zaak' openbaar werd ‚' voor de.dood- ‚Jaar 622. ftraffe,: -Zij namen hunnen to@vlugt töt! EMMERAM , tot 814. wien zij te voet. vielen, en om raad en hulp fmeck» Ä te,. De«goede Bisfchop -vermaande tot. berouw en verzoening, en was ‚zoo' goedig,: dat hij hun vrir heid- gaf, om hem de misdaad. te last te leggen, om dus de woede des Hertögs 'van: de jonge lie ‚den. af, te. wenden,. ‚Öpdat echter zijne onfchuld _ ‚in’het vervolg zöu mogen blijken, ‘verklaarde hi alles aan eenen zijuer voornaamfte Geestelijken „ dat ‚hij, voor het misdrijf. van anderen, eene fchandelij- ke dood wilde ondergaan-, hem tevens verzoekende, den waren toedragt dezer. zaak na zijne dood alöm bekend’'te maken. _Vervolgens aanvaardde hij zijne reis naar Rome, wordende door geheel Regensburg witgeleid met tranen en zuchten. ..Kort daar op zag de Dochter des Hertogs zich. gehoodzaakt, den Schaker van hare eer' te noememy..en. zii noemde EMMERAM. Haar Vader bande haar op deze be- ‚kentenis voor: -eeuwig ten lande wit. Maar haar Broeder, LAMPERT , befloot „ zich aan_den Bisfchop te wreeken, en hem op den derden dag zijner reis inhalende, overlaadde hi} hem, met de fchrikkelijk- fte verwijtingen , waar op hij enkel antwoordde, met betuiging van zijne onfchuld, eu beroep op het oordeel van den opvolger van PETRUS. LAMPERT, zander naar ‚iet te, duifteren , liet hem aan een’ Iude 0: der N Ders % ik \ Sur ns cHrEı ad u Ypeis nn nn RM. xı.». Bladz.232. Digitized by Google GESCHIEDENIS. 233 der vastmaken, en hem de handen en voeten af- 1V houwen, de oogen uitfteeken, en alle ledematen ?OER verminken. Iu dezen rampzaligen toeftand hield hij Afdeet. niet op met zingen, tot hem de tong werd uitge- a 5; fneden, en zelfs toen fprak hij nog met ftandvas- „.C.G. tigbeid varı geest, en met voorzeggingen. Zijn Jaar 622. ‚dweepächtige ijver verbeeldde zich, op deze wijze, 0! 9!4 een navolger. van CHRISTUS te zijn, die zijn leven voor de zonden van anderen had overgegeven.: Men ftelt zijne dood, hoewel niet zonder bedenkelijkhe- den, in het jaar 652. Zijn gebeente werd naar Regensburg gebragt, alwaar hem ter eere het Kloos- ter, thans de Vorfteliike Abdij, en Keizerliik vrij Rijksfticht van $7. Zmmeram gefticht is geworden. Een Monnik uit de Xlde eeuw, in het gemelde Klooster, ARNOLF, een geboren Graaf van Cham ‚en Rochburg, heeft een. afzonderlijk werk gefchre- ven, over de wonderwerken, door welke de heilig- heid van EMMERAM bevestigd zal zijn: (*). RUDBERT, Bisfchop van Worms, verkreeg zich Door insgeliiks roem, en maakte zich verdienftelijk, door RUDBERT« de prediking van het Christendom, in die zelfde Gewesten,, zoodat men hem den Apostel van Beye- ren noemde (}). Hij kwam in het jaar 696 in Beyeren ,„ derwaards ontboden door den Hertog g THE- (*) De Miraculis B. Emmerami et de memoria culto- rum ejus Libri duo’ apud canıs. I. c. p. 103-160. (t) Men heeft van hem rwee Levensbefchrijvingen bij <anıs. Leett. Ant. eene de vita et mirac. S. Rup. T. II, P. I1.p. 282. en eene Zist. S. Rudberti Episc. Sal.p. 319 P5 .4 KERKELIUKE iv -rueopo II, die zelf een Heiden was, maar eene BOER Christen Gemalin had, en zich door hem eerlang ‚Afdeej, doopen liet. Hij.fchonk. hem eene plaats tot op- ll rigting van den Bisfchoppelijken Zetel, waar de mac. g. Kerk en Stad Sallsburg vervolgens ontftaan is, Jaar 622. alwaar.dus RUDBERT de eerfte Bisfchop, gelijk de tot 814. (jede na hem, ARNO, de eerfte Aartsbisfchop was. Kort na RUDBERT werd de Westfrank CORBINIA- nus Bisfchop te Freyfingen, die ook veel toebragt tot het vernietigen varı het Heidendom in Beyeren , en zeven jaren na RUDBERT in het jaar 730 over- leed. | Bijzon- Alle deze bekeerders der Heidenen uit de Vllde ._ eeuw werden echter ver overtroffen in de volgende racıus, Vllifte ceuw, door ‘den Angelfaks BONIFACIUS, den Apos- die de Aposiel der Duitfehers genoemd wordt 5 tel der : : Dujie- fchoon ’er voor hem reeds Aanzieneliike gemeenten fchers. in Duitschland gefticht waren, en het nog eeuwen na hem- duurde, eer geheel Duisschland het Chris= 2 tendom beleed. Ondertusfchen was hij het, die door geheel Düitschland met onbegrüpelijiken en welmeenenden ijver befchikkingen maakte omtrent den Godsdienst, Kerken en Kloosters flichtte , en zekerlijk vele verdienften had omtrent den Gods- dienst en de Zeden; maar die te geliijk den duur- zamen grond leidde van de heerfchappij des Room- Sehen Bisfchops in de landen van Duitschland, en het eerfte voorbeeld daar gegeven heeft, om door gezag en magt de vrijheid van fpreken en leeren in Godsdienftige en Kerkelijke : zaken .te onderdruk- 4 De GESCHIEDENIS 835 "De eigene vaderlandfche naam varı dezen ver- IV raarden man was WINFRID of wunreım, Hij zag POER Het eerfte levenslicht ‚.omtrent het jaar 680, of wat Afdeel. later, te Kirton, (zamengetrokken uit Crediton, _ 11 ef Crediantum „ of Crediodunum, ) een ftadje in on het Iandfehap Devonshire in Engeland. Ongetwij: Jaar 622. feld was hij van eene aanzienliike afkomst, imaar !Ot 814 onbewijsbaar is het, dat hij uit een Koninklijk ge- Berigten flacht afftamde, zoo als men -wel geloofd heeft, van zijne Reeds in den ouderdom van vier of vijf jaren toon- u de hij genegenheid voor het Kloosterleven, waar aanleg. varı zijn vader hem door bedräigingen en liefkoo» zingen poogde af te fchrikken, maar hem echter, bij eene gevaarlijke ziekte, naar het Klooster Ades- kancastre zond, hetwelk men gelooft geweest te zijn in de tegenwoordige flad Zxeter of Excester. Hier eenige jaren onder den Abt wOLFHARD opgevoed zijnde, bragt men hem in het Klooster Nut/chelle, in het Graaffchap Sosihampton, thans Hampshire. Hier, waär wıngert Abt en Opziener eener fchool Was, verkreeg wINFRID een gedeelte var die ge keerdheid, tot welke toenmaals in de Kloosters ge+ legenheid gegeven werd; dat is de eerfte beginfelen der Zatijnfche Spraakkunde, Welfprekendheid , ert Net maken varı Verzen, en Zoo al niet eenige his« törifche kundigheden, ten minften, behalve de Ge fehiedkundige Uitlegging des Bibels, tevens de vaardigheid in deszelfs drievoudige Geestelijke ver- klaring. Mer de letteröefeningen paarde hij ook handwerken, en werd fpoedig een voorbeeld voor anderen in het waarnemen van den Regel van den - Heil. naC. G. Jaar 622. tot 814, m nn WINFRID komtin Friesland. 236 KERKELIKE: Heil. BENEDICTUS..: Allengs verbreidde zich de roem varı zijne wetenfchap zoo zeer, dat vele Mon- „ niken uit andere. Kloosters kwamen, om van hem de uitlegging der 'Heil. Schrift te leeren, en ook ' Nonnen. hem daar-over fchriftelijk raadpleegden. Ook hield hij menigvuldige Predikatiön, in welken ziine welfprekendheid en ijver , met zachtmoedigheid getemperd, geprezen werden. In den ouderdom var omtrent dertig jaren ‚werd hij tot Priester ingewijd. Eenigen tijd daar na, als ’er in Wesfex wegens ze- kere- verfchillen eene Kerkvergadering werd gehou- den, en men daar van aan den Aartsbisfchop van Canterbury berigt: wilde geven, werd wInFRID bo- ven anderen als afgevaardigde daar toe verkorenz ook verrigtte hij zijnen last zoo wel, dat zijn roem hooger -fteeg; gelijk: hij ook de gemelde Kerkverga- dering met lof bijwoonde (*). De ijver, die velen in /erland en Engeland ge- dreven had, om: het Euängelie te prediken onder de Heidenen, ontftak ook wınrrıp, maar zijn Abt weigerde hem langen tijd verlof, om denzelven te voldoen. Eindelijk vergunde hi; hem, verzeld varı twee Monniken, op reis te. gaan. WINFRID ging te. Lundenwich, ( Londen,) fcheep, en landde om- . trent.het jaar 716 of 7ı7 aante Dorfet,„ waar voor men Wijk se Duurffede houdt; doch in ongunftige | tijds- (*) wıLrısaLdus de Vita S. Bonifacii Cap. 1-4. in MABILLON Act. SS. Ord. S. Bened, fec. 1ll. P. II. Pag. 1. et in canıs. Lect. Ant. T. Il. P. I. pag. 227-236. otuLo in Vita S. Bonif. in Mabill. Act, I. c. p. 28, GESCHIEDENES. EL. thdsörmflindigheid. Hij vönd nameliik, den: Wie IW fehen Koning RADBOUD , ‘die toen nog leefde, in En ©orlog met KAREL MARTEL, in welken' sure de PN ıneeste Christelijke Kerken in het Arankisch Fries IM Fand verwoest ; derzelver- Leeraren- verdreven, en de 1 CB "Afgoden en Tempels der Heiderien weder.’ herfeld Jaar 622, waren.“ "Als hij te Usreche bij dezen Koning‘ verlof !% " 814 verzocht,, om het Christendom in zijhe Länden te 'prediken,, werd’ hem zulks zoo volftrekt afgeflägen‘; ‘dat wınrrın befloot naar zijn Land terug te kee ren: Ongetwijfeld zag RADBOUD de pogingen,, om het Christendöom in zijne Landen wit: te breiden;; als eene ftaatkunde der Franken aan, die, reeds''ge- poogd hebbende, Friesland onder te brengen ,' zich van de Christen inwoners: overät meer genegenheid en minder tegenftand fcheenen :te ‚kunnes beloo« ven (*). nn Niet lang na de wederkomst. van wINFRID in WINFRıD zijn vaderland, overleed de Abt van zijn Klooster; Sprdiuge: in welke waardigheid hij, naar: het fchijut „ denzels Ar ven is opgevolgd , hoewel hij kort daar na. deze nn a waardigheid weder heeft nedergelegd , toen zün :ou* a de ijver weder ontwaakte, om eenen nieuweir togt Gonusll. ter verkondiging van'het Christendom onder de Hei- denen te ondernemen, waar toe DAVID , .Bisfchop van Winchester, hem met eenen: Brief van aanbeve- ling voorzag aan den Roomfchen Bisfchop GREGO- Rıus II, van wien WINFRID voornemens was eane volmagt te gaan verzoeken, en. met eenen ‚anderen (*) wırLısaLnih c..Cap 4. N 3 KERKELIKE Yy aan alle Vorsten,. Bisfchoppen, Geestelijken‘ en am POFR dere Christenen. . WINFRID. kwam met. züne . reisge- Afdeel, mooten: in. het. jaar 718 of.zı9,te Rame, ‚alwaar bij | Hood „von GREGORIUS mInzaamı Entvangen „ en met eenige na C., G, Heilige, ‚Oyerblfzelen ,...C Religuiön , ). beichonken Jaar 622. werd, waar na GREGPRIUS hem £ene ‚fchriftelüke Dr 814 yolmagt...ter. hand flelde,..om het. Euängelie onder de Ongeloovigen in, Germaniä te, prediken .(*), de- wijl wınrkıp.zich aan het oordeel van ..zijn Opper- hoofd nederig onderworpen.had, door het onwankel- bagr gezag ven den. Apostel PETRUS, en onder de uitdrukkelijke voorwaarde, om bij de iuwijding van njeuwe Christenen eenvoudig de fchikkingen der Room- fohe Kerk te volgen, welke hij bem in een bijzonder Bock „- (formula ofieiorum, ) ‚ fchijnt. ‚medegegever te.hebben; en met ‚belofte, ls het hem aan voor- fchriften haperde, zich tot den Apostolifchen Stogl te zullen wenden (+). Te gelijk fchieef GREGoRIUS Brieven:,; niet - alleen -aan de Geestelijkheid' en Geloo- vigen ($), maar aan. het ganfche volk.der Zhurin- gers, (**); als megde aan. ‚het volk. van het Land- fehap der Oude Sakfers (}}), onder welken men de Friezen moet achten, begrepen te zün.. Aan de eerften’fchreef hij , dat. hi; hun, naar den, wil. deg Heilands, den heiligften Bisfchop BoNIFACIWS toer- — had, die hen ac en,op den weg ‚der pr CC» (*) In Epistt. Bonfrac. BP. CXVIIL 0 > (})-wirrward Aa Capı 5,6. ($) Ep. CXIX. inter Epp. Bonifacii. (®) Ep. CXX. (it) Ze CXAl..:. ı; GES:CHIEDENAS. a9’ «tuwige zaligheid geleiden zouz:(iniet 'tijdelijk 'ge- IM ‚wins halve; maar om .hunne 'zielen te winnen; .zı; PBOE ibehoorden hem. dus gehoor.te:geven, en hem’ als Ardee, ‚wenen Vader te.eeren , :ook:echh huis:voor hem ter MI woning, en Kerken, waar zij. bidden konden ;'te „old: bouwen. ‚Zija ıweede Brief.aan de Oudfakfn i5 Jaar 6en, zamengefteld: uit verfcheidene Schriftwirplaatfen, die OU 814 naauwelijks bij deze onbefchaafde Voiken verftaan- baar konden wezen. Hij verzekert- daar in: zijinen geliefden Broederen ,. dat hi} een fehuldenaar zij bei- de den Wijzen en Onwijzen, en: dat hij groote zeorg diroeg zoo wel voor de’ genen,'.die’ het woord der yermaning van CHRISTUS aangenomen hadden;; als voor die, welke het aahnemenzouden, epdat hum- ne harten, gelijk de Apostel zegt, vertröoss werden in de liefde. .Hij-fchreef dit, opdat niemand hen werder door verhevehe rederien, („in füblimitate dic“ #ionum ,) bedriege enz. Ook behoorden zij toe te zien, dat niemand hen vervoerde door de Philefo- Dhie „en üdele werleiding; warn de Kinderen 'der-- 2 Duifternis zijn. listiger dan de Kinderen des Lichts.. Doch , het is bedenkeliik ,„ of'deze Brieven «echt :__. ; ein, ten minften zii kunnen' ıiet’ wel reeds 'z00 vroeg gefchreven zijn, dewijl de'naam - BONIPACHUS } en de titel van‘ re : eerst ‚Iater aan es is :opgedragen. m " Thuringen was thans ie eerlte Land, erde Hij pre- WInFRID Zich begaf. Hier, fehrüft wıLLısaLp (*), nn fprak .hij.; de wosensinlien en ouälten "des = yolks lieinThn- aan, ringen. . ı(*) 1 c. Cap 6: as "KERKELIKE IV BOEK ‚Afdeel. ul Hoofdft! 2C.G. ner 622. zot 814. Komt we-- ' derin Friesland, te Utrecht aan,'en' zocht:hen:tot betere kennis van den Gods dienst te brengen, welke zij, federt eenigen tijd, door flechte Leerars verleid, grootendeels verloren hadden. Velen der Priesteren. aldaar . ver&erden wel den .‚Almagtigen God zeer 'ijverig; maar anderen hadden zich door :hoererij beviekt, en. de. kuifche onthouding, welke. de -bedienaars des Altaars be- hoorden waar te nemen, verzaakt.. Deze heeft hij, door. Ewängelifche: voorftellen, zoo veel hem moge- lijk was, van hunne. boosheid »tot de regtmatige Kerkenördening . terug gebragt. Deze uitdrukkingen ‚zijn zeker vrij onbepaald, men ziet wel, dat ’er im Thuringen. toenmaals reeds vele Christenen waren; maar niet, waar in. .de flechtheid der bedoelde Leer- aren beftond, en men. heeft vrij wat,reden, om te gisfen, dat’ de: misdaad van hen .en:de Priesters, van welken hij fpreekt,, daar in beftaan -hebbe, dat zij den Ongehuwden. Staat der Geestelijken. hehben af» gekeurd. ‘Terwijl WINFRID: bier. mede bezig. us, hoonde hijj, dat RADBOUD; de Koning.der. Ariezen , overle- den, en Utrecht ‘weder. in’ de magt ‘der Franken geraakt was. - Men: oordeelde, dat hij, bij dezen dood, zoo veel..belang had, dat men hem Brieven toezond, in welken God gedankt .werd, ,, dat hij „, RADLOUD, den vijand der algemeene Kerk, als “9; voor WINFRIDS voeten. ter. aarde geworpen „ had (*).” Hi) kwam daar op in het jaar 719 of 720 _ te Uirecht, alwaar hij van wILLI- BRORD (*) Ep. srucc® Abbatisfe inter Epistt. Bonif. XXXV. GESCHIEDENIS. 241 brorn beleefdelijik ontvangen werd, dien hij die IV jaren bijftond , in het verdelgen van Afgodstempels, Ra het ftichten van Kerken, en het prediken der Eu- Afdeel, angelieleere. — Doch, in het jaar 723, keerde hij n tl naar Rome, derwaards ontboden zijnde door GRE- A corıus.If. die hem tot Bisfchop inwijdde, en zij- Jaar 622. 