title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Majoor Warden in Bloemfontein hoorde van deze expeditie en in zijne brieven aan den Gouverneur ergert hij er zich vreeselijk over, en zegt dat 129 steeds, spande hij zich te veel in en bezeerde hij het been weder, zoodat het bijna tegen het einde van het jaar was, voor hij weder ordentelijk kon loopen. Pre tori us had 1200 man opgecommandeerd, doch verscheidene Veld- kornetten weigerden aan de oproeping gehoor te geven, en slechts iets meer dan 500 burgers verzamelden zich. Kruger had het bevel over het commando aangeboden aan Th. Pretorius, den kommandant van Mooi- Rivier, doch deze bedankte voor de eer, en ten slotte moest President Pretorius zelf het bevel op zich nemen. Er werd echter niets door het leger uitgevoerd, doordat de burgers volstrekt geen lust in de zaak hadden, en toen nu de Kafferstammen elkander begonnen te beoorlogen, en het dadelijk gevaar voor de Blanken geweken was, was Pretorius heel blij, dat hij het commando kon ontbinden en de burgers naar huis sturen. Middelerwijl had hij eenige veranderingen in het ambtenaarspersoneel der Zoutpansbergen gemaakt, waardoor hij hoopte de twisten tusschen de Blanken te verminderen. Albasini was uit zijn post als Superintendent van Naturellen ontzet en Landdrost Jan Yercueil was vervangen gewor­ den door den heer Van Nispen. Doch de vrede zou toch van korten duur zijn, want reeds in het begin van 1867 maakten de Kaffers vrede onder elkander en begonnen zij het den inwoners van Zoutpansberg weder lastig te maken. 9 833 van 3 Augustus 1881: welke laatstgenoemde, zoolang zulke bekrachtiging niet zal zijn geschied, in volle kracht en werking blijven zal. Artikel 1. Het gebied der Zuid-Afrikaansche Republiek zal het land Grenzen v. De Delagoa-baai feestelijkheden zijn een voorbeeld van roekelooze terzijdezetting van eene som door den Volksraad toegestaan. £ 20.000 werd bestemd voor die nuttelooze feesten, omtrent £ 60,000 werd in werkelijkheid uitgegeven, en ik geloof dat zekere begunstigde heeren uit Holland afkomstig, het voornaamste voordeel er van getrokken hebben. Men zegt dat £ 400,000 van ons geld naar Holland is gezonden voor het eene of andere buitengewone doel. Onlangs is, naar men zegt, £ 17,000 uit het land gezonden met Dr. Leyds voor geheime diensten, en het publieke auditeeren der rekeningen schijnt een bloote vertooning te zijn. Toen de progressieve leden trachtten om eene verklaring te krijgen omtrent groote geldsommen, werd hun het zwijgen door de meerderheid opgelegd, die daartoe door President Kruger waren opgestookt. De administratie van den publieken dienst is een schandaligen toestand. Omkooping 1) en een rotte toestand heerscht overal. Wij hebben het geval gehad van Raadsleden, die ingevoerde spiders en horloges bij hoopen hebben ontvangen van personen, die applicatie voor concessiën maakten, en hebben het veelsprekende feit dat in elk geval de persoon, die zulke geschenken ontving, ten gunste van de concessie stemde. Wij hebben den President openlijk hooren zeggen, dat de aanname van zulke geschenken volstrekt niet zedeloos was. Wij leven in een toestand, waarop de tijd der samenkomst van den Volksraad beschouwd wordt als een vol gevaar voor onze belangen, en het is een welbekend feit dat er een klasse van personen in het aanzijn geroepen is, die steeds in gezelschap van de Raadsleden zijn, en wier speciale bezigheid schijnt te zijn op de eene of andere manier invloed op de leden uit te oefenen. Het wordt in het openbaar gezegd dat ontzettende sommen uitgegeven zijn, sommigen om ongeoorloofde doeleinden te bereiken, anderen om nieuwe aanvallen op gevestigde rechten af te weren. De Volksraad passeerde een wet, waarin hij plechtiglijk de omkooperij in den publieken dienst al keurde. Een man, (hij was geen ambtenaar) werd onder die aa et gestraft, maar sinds dien tijd is er niets gedaan om het kwaad uit te roeien. Ik geloof, dat duizenden van u overtuigd zijn van de omkoopbaarheid \an ^len van onze ambtenaren. Ik wensch er echter tegen te waarschuwen 1) De heeren van de Nationale Unie moesten liever hun mond omtrent dit onderwerp hebben gehouden, en gedachtig geweest zijn aan het spreekwoord: „De Heler is zoo goed als de Steler.” 803 ontzettende werkkracht, en hij verwacht ook dat de andere leden hun deel van het werk zullen verrichten. Jn de oude dagen der Republiek toen dit systeem ingevoerd werd; toen er weinig ambtenaren waren, en de bezigheid der Regeering weinig was, kon men er mede klaar komen. Doch thans, onder de veranderde omstandigheden, vertraagt zij de Regeerings-machine. Er behoort zonder twijfel meer verantwoordelijkheid op de Hoofdambtenaren te worden geplaatst, en slechts de controle behoort in handen van den President en den Uitvoerenden Raad te zijn. Nog beter zou een systeem zijn, dat voorziening maakte voor Ministers van Departementen, direct verantwoordelijk aan den Volksraad. Het is echter welbekend, dat President Kruger ten sterkste hierop tegen is. Men heeft gezegd dat dit is, omdat de President vreest, dat op die wijze zijn macht en invloed zullen verloren gaan. Daar mag iets van waar zijn, omdat Paul Kruger begrijpt, hoeveel persoonlijke invloed onder de Afri- kaanders telt. Doch, onzes inziens, is het meer te wijten aan het feit dat de President van jongs af met dit systeem is opgegroeid, dat een groot deel van het Boeren-idée van eene Republiek uitmaakt, en voor iemand als Paul Kruger, die ongetwijfeld wat men noemt, conservatief is, is het uiterst moeielijk, ja, men kan zeggen, onmogelijk om zich van dat oude systeem los te rukken. De President weet wat hij doet, en hij weet insge­ lijks hoe gevaarlijk het is de Regeering in een jongen Staat en onder de omstandigheden, waarin de Zuid-Afrikaansche Republiek zich bevindt, geheel toe te vertrouwen aan de ambtenaren. „Wees getrouw, maar ver­ trouw niemand”, is de levensspreuk van Paul Kruger. Hij heeft die spreuk dikwijls genoeg aangehaald, en wij weten uit den mond van eenigen zijner vrienden, dat dit werkelijk de eenvoudige levenswijsheid van den frans- vaalschen President is. Het is eene pessimistische beschouwing van het leven en van de menschheid; het is de wijsbegeerte van een man, die zelf voor geen plicht terugdeinst, maar steeds vreest en twijfelt ot anderen hun plicht doen. Het is een spreuk, die slechts hij kan nakomen, die zich een lijnrechten weg door het leven heeft afgebakend, 'an welken hij noch ter rechter zijde, noch ter linker zijde afwijkt; maar het is juist daarom een spreuk, die weinige menschen als de hunne zullen of kunnen aannemen. En ten laatste is het een spreuk, die geschikt is, om hem, die haar aangenomen heeft, achterdochtig te maken. Nu i* achterdocht, die niets anders is dan eene overdrevene voorzichtigheid, een bepaald deel van ons Afrikaansch Boeren-karakter. Een Afrikaander Boer schenkt niet gauw zijn vertrouwen aan iemand, en vooral met de Transvaler. Dit veroorzaakt dat zij iets stugs over zich hebben, dat den vreemdeling, welke voor het eerst met hen in aanraking komt, pijnlijk aandoet. Deze 126 daarna bracht President Pretorius een bezoek aan Zoutpansberg en deed een onderzoek naar den toestand van zaken, met dit gevolg dat hij Monene eene locatie aan wees in de nabijheid van Schoemansdal, en hem onder de jurisdictie van den heer Jan Yercueil, Landdrost van Zoutpans­ berg, plaatste. De heer J. Albasini schijnt erg verstoord te zijn geweest over deze handeling, die hij als een inbreuk op zijne rechten beschouwde. Hij vond dus spoedig aanleiding om eene zware aanklacht tegen Monene naar Pretoria te zenden, en de President en de Uitvoerende Raad voelden zich verplicht, ten einde een einde aan deze twisten te maken, om te gelasten dat Monene met alles wat hem toebehoorde moest gevangen genomen worden en naar Umzila gezonden. Deze lastgeving werd aan Albasini gezonden, doch voor hij dezen last kon uitvoeren was Monene ontsnapt door grove nalatigheid van Landdrost Yercueil en Veldkornet Stephanus Janse van Rensburg. Albasini meende, te recht of ten onrechte, dat het nu zijn plicht was alle middelen te baat te nemen ten einde Monene in handen te krijgen; en hiertoe gelastte hij Kommandant Venter met een macht van Blanken en Knobneuzen naar het gevluchte Kafferopperhoofd te zoeken. Deze stap schijnt een voorwendsel voor Albasini te zijn geweest om een aantal kleine Kafferkapiteintjes den oorlog aan te doen en de namen van acht dezer werden aan Steph. Venter, den Kommandant, opgegeven, als mannen die voor de Europeanen gevaarlijk waren en een aantal geweren van de Blanke olifant)agers in bezit hadden. Venter trok in April 1865 eerst naar de kralen van Paco en Lehotto en hoewel de Kommandant van Kaffervrouwen vernam, dat Monene daar niet was, maar reeds den vorigen dag naar Swaas vertrokken was, liet hij, zonder Monene formeel op te eischen, een aanval op die Kralen doen. Paco werd even als Lehotto geheel verslagen, en bij beide gelegenheid schijnen heel wat wreedheden te zijn gepleegd, zoo niet door de Blanken zelven, dan door hunne gekleurde hulptroepen. Albasini ging toen met een ander commando naar een opperhoofd Magor genaamd, die door hem beschuldigd werd zijne belasting niet te willen betalen, en in samenspanning te zijn met andere Kafferkapiteins die den Blanken kwalijk gezind waren; eene beschuldiging die later sterk door Landdrost \ ercueil werd tegengesproken, en waarvoor Albasini dan ook niet de noodige gronden heelt opgegeven. Bij Magor gekomen, zond omtrent Kafferzaken gegeven, een groot misverstand onder bovengenoemde ambtenaren plaats greep, uit "elk misverstand, gepaard met het gevoel van gekrenkten hoogmoed en verbeelding dat den een zijn macht en heerschappij over de Kafferstammen grooter was dan den ander, de grondslag is gelegd, tot de thans bestaande onheilen.” Hij was op den besten voet met de Regeering van Hare Majesteit. Er waren geschillen ontstaan tusschen zijne Regeering en Engeland, en zij waren geslecht door correspondentie, op de meest vriendelijke en voor­ komende wijze gevoerd. President Brand kwam de eer van deze Confe­ rentie toe. Hij had steeds op de noodzakelijkheid er van aangedrongen. Het kon niet anders of deze Conferentie moest de positie van beide Republieken versterken. Zij waren thans klein en onbeduidend, maar ,,groeiden steeds uit hunne baatjes”, en zouden den weg van vooruitgang betreden tot dat zij met eer hunne plaats onder de groote natiën der wereld konden innemen.” Op den 10den October begon de Conferentie. Eerst stelde de Oranje- Vrijstaat een concept-traktaat voor, in algemeene termen, dat echter beantwoord werd door een ander concept van de zijde van de Z. A. Repu­ bliek, dat duidelijk bewees waar President Kruger heen wilde, want reeds Artikel I daarvan luidde als volgt: „De Oranje-Vrijstaat verbindt zich zelf geen spoorweg te bouwen of toe te laten, tusschen een van de Koloniën of Staten van Zuid-Afrika, aan den O. Y. S. grenzende en de Zuid-Afrikaansche Republiek, zonder daartoe de speciale toestemming van de Zuid-Afrikaansche Republiek te hebben bekomen.” President Brand weigerde op zoo iets in te gaan, en schreef, dat door zoo iets aan te nemen, hij de vrijheid van handelen van den Oranje- Vrijstaat zou beperken in eene zaak, die van het hoogste belang voor den Staat was. Van zijne zijde sloot President Brand een nieuw concept- tractaat in, waarin het plan van eene politieke federatie der twee Staten in bijzonderheden uitgewerkt was, doch geen melding was gemaakt omtrent eenige overeenkomst aangaande spoorwegen of tol-unie. Kruger was echter niet van plan om zijne spoorweg-politiek op te geven en in een langen brief gaf hij te kennen, dat hij het noodzakelijk beschouwde dat de beide Republieken één spoorweg-politiek zouden hebben. Hij gaf verder te kennen, dat hij zou toestemmen in een lijn Bloemfontein—Pretoria, doch niet in een lijn die Bloemfontein met de Kaap-Kolonie zou vereenigen, ten minste niet voordat de Delagoabaai- Spoorweg zoo goed als klaar was. Aangaande het federatie-plan gaf hij te kennen, dat zulks in de eerste jaren onuitvoerbaar was en men slechts een tractaat kon aangaan, waarin men elkanders vrijheid waarborgde, met eene bepaling er in, dat, indien de onafhankelijkheid van een der beide Staten bedreigd werd, zulke Staat vrijwilligers van den anderen Staat zou kunnen oproepen, ten einde te helpen in den oorlog of den opstand te onderdrukken. 481 kunnen zeggen: „alles is verloren, behalve de eerhij rekende het zijn plicht, als President, om deze laatste daad voor land en volk te doen. Shepstone dacht dat het een bloote formaliteit was, want in eene depêche naar Engeland schreef hij nog dienzelfden llden April: „Er zal een protest gemaakt worden door de Regeering tegen mijne daad van annexatie. Gij behoeft u daarover niet ongerust te maken, het geschiedt alleen om den schijn te bewaren.” Dr. Jorissen meende, althans toen, dat het protest ook eene „doode rot” was, en het toch niets zou helpen, „maar in allen gevalle was het fatsoenlijk zulks te doen.” Geheel anders was de opinie die zijn mede-Commissielid, Paul Kruger, over de zaak had. Voor hem was dit een heilig document, waarin de Regeering voor en namens het volk protesteerde tegen een daad van geweld, en waardoor het volk dan ook plechtig verklaarde geen afstand te zullen doen van zijne vrijheid, onafhankelijkheid en rechten. Hij zou niet rusten vóór dat protest erkend en gerespecteerd werd; vóór het volk de ontnomene kleinodiën had teruggekregen; dat had hij vast besloten, zelfs op dienzelfden llden April 1877, toen hij het protest teekende. Toen Sir Theophilus Shepstone in de reeds vermelde depêche naar Engeland schreef: „dat het hem voorkwam, dat zulk een protest het volk later onder de verplichting zou kunnen brengen, om zich tegen de annexatie te verzetten, was hij heel wat dichter bij de waarheid, dan hij toen zelf wel dacht: anders zou hij dit protest niet zoo koeltjes hebben aangenomen, en niet „die grove fout” (zooals Sir Bartle Frere het noemde) hebben begaan. Op den 12den April stapten de heer Osborn, de Secretaris van het Gezantschap, met nog zeven andere heeren van Shepstone’s gevolg naar het Kerkplein en lazen vóór de Gouvernements-kantoren de proclamatiën van Sir Theophilus aan eene kleine schare voor, meest uit Engelschen bestaande, die natuurlijk (zooals de heer Shepstone op 17 April aan Lord Carnarvon schreef) die met drie hoera’s voor Hare Majesteit begroetten. De heer Juta, lid van den Uitvoerenden Raad, las toen het meergemelde protest voor. alsmede de volgende proclamatie van President Burgers: „Nademaal Harer Britsche Majesteit’s speciale Commissaris, Sir Theophilus Shepstone, in weerwil van mijn plechtig protest op gisteren gelegd tegen fijner Excellentie’s voornemen, mij per missive d.d. 9 April medegedeeld, goed heeft gedacht dat voornemen uit te voeren en heden het gezag van Harer Majesteit’s Regeering heeft geproclameerd over de Zuid-Afrikaansche Republiek; En nademaal de Regeering besloten heeft voorloopig onder protest te berusten, ten einde intusschen een gezantschap naar Europa en Amerika le zenden in de personen van de WelEdele heeren S. P. J. Kruger en AANHANGSEL IV. Het beroemde antwoord. Het volgende is de tekst van het beroemde antwoord der Transvaalsche Regeering op de Suzereiniteits-Depêche van den heer J. Chamberlain. Dat antwoord is het laatste voorname werk geweest van Dr. W. J. Leyds, Staats-Secretaris van de Zuid-Afrikaansche Republiek. Als diplomatiek stuk is het misschien een van de beste of zelfs het beste ooit door ZEdGestr. opgesteld, 1) en maakt dus een waardig einde aan het nuttige werk door ZEdGestr. in de Republiek verricht. Tot heden toe is de depêche nog niet door de Engelsche Regeering beantwoord. R. A. 2081/97. Aan zijne Excellentie Gouvernementskantoor den Hoogen Commissaris, Pretoria, 16 April 1898. Kaapstad. Excellentie, 1. Ik ben geïnstrueerd de ontvangst te erkennen van een afschrift der dépêche van den 16den October 11., door Zijn Hoogedelgestrenge, den Secretaris van Staat, aan Uwe Excellentie gericht. 2. De Regeering kan het zich tot haar leedwezen niet verbergen dat dit antwoord van den Secretaris van Staat op de meest belangrijke punten van de dépêche van den 7den Mei laatstleden, haar zeer heeft teleurgesteld. 1) Hetzij echter hierbij aangemerkt dat Dr. Leyds in deze zaak geassisteerd werd door den bekenden rechtskundige Dr. Farelly. 111 niet beviel, en toen in Mei 1863 de Volksraad bijeenkwam, gaf hij te kennen, dat wegens het gering aantal stemmen uitgebracht, hij zich niet gerechtigd voelde de keuze aan te nemen, en gaf aan de hand dat eene nieuwe Presidents-verkiezing zou worden uitgeschreven. De Volksraad stemde hierin toe, en eene nieuwe kiezing werd bepaald; de stembriefjes moesten bij de Landdrosten worden in geleverd voor 1 October 1863. In April 1863 had M. W. Pretorius definitief zijn ambt als President van den Oranje-Vrij staat nedergelegd, en was naar de Transvaal terug­ gekeerd, waar hij nu weder kandidaat voor het Presidentschap werd. en zijne aanhangers deden geducht hun best om zijne verkiezing te verzekeren. Stephanus Schoeman was gevlucht en hield zich eenigen tijd bij Moshesh op, maar de aantijging alsof hij dit opperhoofd zoowel als Panda zou hebben aangespoord om een inval in de Transvaal te doen, is blijkbaar valsch. en strijdt ook zoo tegen het karakter van een Afrikaner, dat weinig verstandige menschen er geloof aan zullen hechten. Dat de onvoorzich­ tigheid van Schoeman, om zich onder de omstandigheden naar Mosheslfs Berg te begeven, aanleiding tot deze praatjes heeft gegeven, dat is echter zeer begrijpelijk. Omtrent het einde van Augustus 1863 echter keerde Schoeman met zijne vrouw, zijn zoon Hendrik en zijne jongere kinderen terug naar het district Kroonstad in den O. V. S. en daar hij hier nog tal van aanhangers had, begon hij weer een dreigende houding aan te nemen, zoodat Kruger in September het geraden vond om een gewapende demonstratie te Potchefstroom te maken met 150 man, ten einde zijn tegenstander eenig ontzag in te boezemen. De tegenwoordigheid van Schoeman in het district Kroonstad, die natuurlijk alles in rep en roer hield, stond den toenmaligen Landdrost van dat district, den heer Olof John Truter, volstrekt niet aan, en deze verzocht Kruger, die nog te Potchefstroom was, om hulp te verleenen ten einde Schoeman te vangen. Kruger zond 80 man te paard, doch Schoeman en zijn oudste zoon slaagden er in te vluchten. Schoeman's vrouw en diens kinderen werden echter gevangen genomen en naar Potchefstroom vervoerd. Deze daad kan nauwelijks, het spijt ons zulks te zeggen, gerechtvaardigd worden. Ongetwijfeld meende Kruger de vrouw en kinderen te houden als gijzelaars voor het goede gedrag van Schoeman, doch de stap was onverstandig, en zijne tegenstanders hebben tot heden toe nog niet opgehouden om Paul Kruger deze daad te verwijten. Er moet echter bijgezegd worden dat mejuffrouw Schoeman niet in de gevangenis werd geplaatst, doch slechts werd bewaakt, en anders vrij wel behandeld. Doch al het vee en de goederen van Schoeman in haar bezit gevonden, werden geconfiskeerd, en zij was in diepe armoede. Slechts één ding had zij onder in haar 320 inwoners van Hollandsche afkomst in Zuid-Afrika tegen het Britsche bestuur in het harnas gejaagd hebben, en had men dus het gevaar kunnen loopen om een ontzettenden en bloedigen nationalen strijd in geheel Zuid- Afrika te doen ontbranden. Er werd wel gepraat over vrijwilligers, die de Kaapsche Regeering tegen de Boeren zou zenden, tot zelfs in den trein door den toenmaligen particulieren Secretaris van den Eersten Minister; maar deze, die de Transvalere als rebellen beschouwde, was toch te ver­ standig om zijne handen in een wespennest te steken; en buitendien, de Basutooorlog en die in de Transkei waren uitgebroken, en om daar­ mede klaar te komen had men al het volk noodig, dat in de Kaap­ kolonie verkrijgbaar was. Engeland kon natuurlijk gebruik maken van den steun van eenige Naturellen-stammen, zonder juist zijne principes te verloo­ chenen, want in de vroegere oorlogen met Amerika en elders hadden de Engelschen bewezen, dat zij niet te kieskeurig op dit punt waren. Er zijn gege­ vens genoeg om den geschiedschrijver te doen denken, dat b.v. in het geval der Zwasies en andere stammen, er werkelijk daartoe pogingen zijn ge­ daan door Sir O wen Lanyon. Doch de Naturellen in en om de Transvaal waren veel te scherpzinnig om op die wijze zich te laten verschalken. Zij kenden de strijdkracht der Boeren, en meenden over het algemeen, dat dezen wel tegen de Engelschen opgewassen waren; en het kwam meer met hunne gewone politiek overeen om bedaard en op onzijdige wijze den strijd aan te zien, en het dan, als de gelegenheid zich opdeed, den verzwakten overwinnaar lastig te maken. De Boeren namen reeds van den eersten dag van den oorlog af de noodige maatregelen, om alle troepen die in de Transvaal waren onschade­ lijk te maken. Te Potchefstroom stond Cronjé; H. Schoeman (en vóór hem Frans Joubert) sloot de Engelschen in Pretoria op, en ook Standerton Lijdenburg, Marabastad en Rustenburg, die alle Engelsche militaire bezettingen hadden, werden omsingeld met een cordon, dat alle mogelijke communicatie met de buitenwereld onmogelijk maakte, zoodat zelfs de slag van Amajuba gewonnen was één maand voor men in Pretoria er iets van wist. Hoewel deze insluitingen bijna 2800 man der Boeren bezig hielden, was het een zeer groot voordeel voor de Transvalere, daar zij thans al hunne verdere strijdkrachten konden concentreeren om de Engelsche versterkingen, die uit Natal moesten komen, het hoofd te 307 van den Uitvoerenden Raad over het Driemanschap aannemende, verkoos hij de volgende leden daartoe. Paul Kruger, tevens Vice-President, Piet Joubert, tevens Kommandant-Generaal, en Martinus Wessel Pretorius. Daarop werd de heer Jacob Maré gekozen om met de andere leden (Chr. Joubert, Bok, P. J. Joubert en Jorissen) den Uitvoerenden Raad voltallig te maken, en laatstelijk eenige noodige financieele maatregelen genomen. Nog dienzelfden dag stelden Dr. Jorissen en de heer Bok, de eerste proclamatie op, die om 9 ure des avonds werd goedgekeurd. Die procla­ matie, inderdaad een historisch document van groot gewicht, luidde als volgt: PROCLAMATIE! In naam van het Volk der Zuid-Afrikaansche Republiek, onder biddend opzien tot God, doen wij, S. J. P. Kruger, Vice-President, M. W. Pretorius en P. J. Joubert, door den Volksraad in zijne zitting van den I3den December 1880 aangesteld als het Driemanschap, dat voorloopig het opperbestuur der Republiek voert, weten: 1°. Dat op den 16den dag van Januari 1852, tusschen H. M.’s Commis­ sarissen, de heeren W. S. Hogge en C. M. Owen, en de afgevaardigden der Emigranten-boeren een tractaat is gesloten, bekend onder den naam van de Zandrivier-Conventie. (Hier volgt het geheele tractaat in extensó). 2°. Bij dit tractaat werd de volkomene onafhankelijkheid der Republiek zonder eenige restrictie erkend, en trad zij als onafhankelijke Staat onder de volken op. 3°. In den loop der tijden werd zij als zoodanig, behalve door Enge­ land, erkend door de groote mogendheden Frankrijk, Pruisen, Amerika; door Portugal, België en Holland. 4°. Nooit is door de Republiek eenige inbreuk gedaan op de bepalingen van dit tractaat, waardoor aan Engeland zelfs de schijn van recht zou gegeven worden, zich aan de naleving van dit tractaat te onttrekken. 5°. Hoewel van verschillende zijden dikwijls aan de Republiek ver­ weten is geworden de slavernij te bevorderen, is de onwaarheid dier beschuldiging schitterend aan het licht getreden, juist door de annexatie; de vertegenwoordigers van Hare Majesteit in ons land hebben geen gelegenheid gehad eenig onrecht aan de Kaffers, door de Boeren aange­ daan, te herstellen, om de eenvoudige reden dat er niet één begaan was; in het gansche land is geen enkele slaaf vrijgemaakt, omdat er geen enkele was. 373 Op den 9den December stierf te Richmond in de Kaap-Kolonie Thomas Francois Burgers, die nog vóór zijn dood de annexatie, waarin hij zulk een belangrijke rol had gespeeld, zag vernietigen door de mannen wier raadgevingen hij in der tijd in den wind had geslagen. Volgens besluit van den Volksraad zou elk jaar omtrent of op 16 December eene vergadering van het Volk plaats hebben te Paardekraal om een dankfeest te vieren voor de herkrijging der vrijheid. Dit feest vond dan ook in werkelijkheid dit jaar reeds plaats, en eene groote schare verzamelde zich daar, om den Almachtige voor Zijne hulp te danken. Van tijd tot tijd zullen wij gelegenheid hebben om de verschillende ernstige en dikwijls kernachtige aanspraken van Paul Kruger hier weder te geven. Nauwelijks was men het nieuwe jaar 1882 ingetreden of er begonnen geruchten vernomen te worden omtrent de wenschelijkheid om het Driemanschap te doen vervangen door een President, en men beweerde in eenige kringen zelfs dat er onder het Driemanschap niet die eensge­ zindheid heerschte, die men graag had willen zien. De Volksstem wijdde meer dan één artikel aan de zaak, en toen een praatje rondging (dat zijn oorsprong had bij een zekeren heer Bosman in de Paarl) dat de heer J. H. Hofmeyr, toen een der meest geziene en invloedrijkste Afrikaners in de Kaap-Kolonie, en die juist kort te voren zijn zetel in het Ministerie Scanlen aldaar had opgegeven, verklaarde de Volksstem zich ten sterkste tegen diens kandidatuur. Van achteren gezien, valt het niet te betwijfelen of de heer Hofmeyr, die trouwens zelf het optreden van Paul Kruger als President raadzaam achtte, zou een ontzettende en bijna onmogelijke taak hebben aanvaard. In Maart 1882 was een zekere Calvein of Calafyn, een klein opperhoofd, die gemengd was in de onlusten op de Zuid-YVestelijke grenzen, zoo parmantig geworden, dat de Regeering zich genoodzaakt zag Generaal Joubert en Kommandant Ferreira daarheen te zenden met een klein Commando, waarop het opperhoofd het geraden vond „zoete broodjes te bakken”, en de hem opgelegde boete te betalen. Het was echter de Regeering bekend, dat er meer achter de zaak zat, dan wel voor het oog bleek, en dat dit Kafferhoofd opgestookt was door andere en machtiger opperhoofden. Twee maanden daarna begon Mampoer, een onder-kapitein, op zijn poot te spelen, doch toen ook tegen hem een tamelijk sterk Commando gezonden werd, hield hij zich rustig, zonder dat het tot dadelijkheden kwam. In Mei kwrnm de Volksraad voor zijne gewone zitting bijeen. Gedu­ rende de eerste maanden viel er weinig voor, dat bijzondere aanmerking verdient. Doch op den 7den Juli werd in den Raad de volgende brief van 227 discussies te heropenen, maar omdat die aangelegenheden aantoonen, hoe ver het Britsche Gouvernement er van af was om zich door eenige ergernis of uittarting, van de zijde van het Gouvernement van de Republiek ontvangen, te laten verleiden om de geschonkene concessiën te herroepen. Het was niet voordat de ineenstorting van dat Gouvernement alles met een dadelijk gevaar dreigde, dat het Britsche Gouvernement tusschen- beide kwam, om de teugels van het bewind in handen te nemen in een streek, waar het vroegere Gouvernement opgehouden had te bestaan, behalve in naam. Op een ander punt neerkomende, merk ik op, dat in uwe memorie beweerd wordt, dat het slechts was toen de Britsche troepen de Trans­ vaal binnentrokken, dat Cetywayo genoopt werd een dergelijke beweging naar de grenzen te maken. Hieruit zou men de gevolgtrekking kunnen maken, dat Cetywayo meer gezind was oorlog te maken met Groot- Brittannië dan met de Transvaalsche Republiek. 1) Het is moeielijk omstandigheden te bespreken, welke nog niet hebben plaatsgevonden; doch het komt mij voor, dat er zeer veel grond voor het geloof bestaat, dat, wanneer de Britsche troepen de Transvaal niet waren binnengetrokken, Cetywayo reeds vroeger de Transvaal zou hebben ingenomen en bezet. Ik kan van dat deel van de zaak, dat op Cetywayo betrekking heeft, nog niet afstappen, zonder de hoop uittedrukken, dat ingeval zulk een uitleg aan uwe woorden moet gegeven worden, dat men vermoeden moet dat Sir Theopbilus Shepstone Cetywayo zou hebben aangemoedigd tot vijande­ lijkheden tegen de Transvaal, elke intentie daartoe ten sterkste moet ontkend worden. Het is een feit, dat, zoolang Sir Theophilus Shepstone een ambtenaar was van het Natalsche Gouvernement, hij Cetywayo in vroegere jaren heeft bedwongen in zijne vijandschap tegen de Transvaal, en daarvoor is de Transvaal grooten dank aan Sir Theophilus Shepstone en aan het Natalsche Gouvernement verschuldigd. Het feit waarnaar gij refereert, dat de Boeren-Emigranten vele jaren geleden Dingaan over­ wonnen hebben, bewijst volstrekt niet dat zij nu in staat zouden zijn, zich met Cetywayo te meten, omdat het in bezit krijgen door de inboor­ lingen van vuurwapenen de verhouding van Kafferoorlogen geheel heeft veranderd. En de omstandigheden van den Basuto-oorlog, waarvan gij ook melding maakt, moeten eerder beschouwd worden als aantoonende, hoeveel beter dit land kan omgaan met inboorlingen-moeielijkheden. 1) De gebeurtenissen, die vijf maanden later plaats vonden, bewezen, dat ware deze gevolg­ trekking gemaakt, zij volstrekt geene verkeerde geweest zou zijn. 799 wenkbrauwen hebben doen samentrekken, en de rimpels zijn voorhoofd bedekken, zijn de oogen eenigszins verkleind, en geeft dit het gelaat een eigenaardige uitdrukking. Wordt ZHEd. echter opgewonden, vooral als hij spreekt over iets, dat hem belang inboezemt, dan opent hij de oogen heel wat meer, en dan bemerkt men dat er vuur en kracht in die oogen zit, en iets gedetermineerds, dat tot u zegt: „Zoo is dit.” Een ietwat groote neus staat boven een zeer scherp geteekenden mond, waarvan de onderlip, waarschijnlijk van het jaren lang houden van de geliefde tabakspijp, eenigszins hangt; doch de hoeken van den mond zijn vast gesloten, en vermeerderen die forsche uitdrukking, die de kentrek van den President is. Als hij diep denkt, verdwijnt die uitdrukking echter op merkwaardige wijze, en dan zou men voor het oogenblik niet gissen, dat er in dat, alsdan half droomerig gelaat, zooveel kracht kan zitten in andere tijden. Een ijle baard omgeeft het gelaat van ZHEd.; volgens oud-vaderlijke gewoonte draagt hij geen knevel of snorbaard. Dat zijn lichaamsbouw krachtig is, dat bewijzen een paar groote handen, waarin de uwe bijna schijnt te verdwijnen, als ZHEd. u groet. De last van jaren, zware zorgen, en in zijne jonge jaren een zeer vermoeiend en werkzaam leven, doen thans den President eene voorovergebogene houding hebben; doch het is nog niet zoovele jaren geleden of ZHEd. was zoo recht als een kaars. Daar hebt gij een korte beschrijving, lezers, van den man of liever van het uiterlijke van den man, dien waarschijnlijk velen uwer persoonlijk kennen. ZHEd. gaat, daar het zijn ambtelijke dracht is, steeds in het zwart gekleed, met hoogen hoed en lange gekleede jas. Het is ons verteld geworden, dat eerst in de laatste 8 of 10 jaren de President de nieuw­ modische soort van broek draagt; vroeger droeg hij steeds de oud-vader- landsche „klapbroek”, zooals die, gelooven wij, nog in sommige plaatsen in Holland gedragen wordt. President Kruger woont in zijn eigen huis in Kerkstiaat-W est, te Pretoria. Eenige jaren geleden heeft de President het laten \ ei bouw en en het maakt thans een netten en aangenamen indruk en heeft iets van een middelmatig grooten „cottage”. Een ijzeren tralie met steenen pilaren is aan den voorkant van het huis; dit is insgelijks door eene „veranda tegen de scherpe zonnestralen beschut. Tusschen de traliën en de veranda rechts en links van den ingang liggen de twee steenen leeuwen, door den heer Barnato aan den President ten geschenke gegeven. Of het Bntsche leeuwen zijn weten wij niet; maar de Leeuw van Rustenburg slaat dikwijls met welgevallen op die steenen bewakers van zijn huis, deels 569 Johannesburg eene dreigende houding aannamen, President Kruger de thans historische woorden gebruikte: „ Wacht maar tot de schildpad zijn kop uitsteekt, dan zal de Regcering wel weten wat te doen.” Wel, gedurende de Raadszitting van 1892 werd de schildpad te Johannes­ burg geboren. Op den 13den Augustus werd een zeer groote vergadering in de Goudstad gehouden onder voorzitterschap van den heer John Tudhope, evenals advokaat Leonard een verongelukt lid van een Kaapsch Ministerie. Die vergadering besprak de noodzakelijkheid om municipale instellingen te Johannesburg te hebben, en hoewel het moet erkend worden dat de vergadering zeer ordelijk was, was het toch duidelijk voor de ingewijden dat er een ei aan het uitbroeien was. Dat ei broeide uit op 22 Augustus 1892, en daaruit kwam „De Transvaal National Union.” Op dien datum namelijk, werd eene vergadering van een aantal invloedrijke Johannes- burgers gehouden, en men besloot eene Unie met dien weidschen naam op te richten met het doel: a). De onafhankelijkheid van de Republiek te bewaren (sic!); 1) b). Om door alle constitutioneele2) middelen gelijke rechten voor alle burgers te verkrijgen, alsmede de verwijdering van alle grieven. (N.B. Dus een Transvaalsch millenniumtjej. Er werd een voor- loopig Comité aangesteld met namen, die men bijna allen terugvindt onder de Reformers van 1895, en waarvan wij slechts Jas Hay, Chs. Leonard, S. W. Jameson, W. Y. Campbell en J. Tudhope zullen noemen. Op 29 Augustus werd eene tweede vergadering gehouden, en daarop beraamde men plannen tot uitbreiding en sterking der Union. En hoe deed men dit? Door terstond een Europeesch voorbeeld te volgen, en het meest heillooze beginsel mogelijk in Zuid-Afrikaansche politiek in te voeren: door het trachten te winnen van de sympathie van den werkman. Op 3 October hielden de heeren Tudhope en St. John Carr een aan­ spraak tot eene groote vergadering van werklieden, en daarop besloten de werklieden de Union te ondersteunen. Maar — pas op, er zit hier meer in, dan men denkt — een wonderlijke vraag werd dien avond aan den heer Tudhope gedaan, door een der werklieden, nl.: — Was het waar dat de heer Rhodes iets met de Transvaal National Union te doen had? De Heer Tudhope ontkende dit op eene wijze, die den lezer doet 1) Men maakte zich wat onnoodiglijk bang over die onafhankelijkheid van de Transvaal. Die werd uitmuntend bewaard door ZHEd. S. J. P. Kruger, die het werk alleen wel af kon, zooals te Doornkop bewezen is. 2) Constitutioneel. Volgens welke Constitutie? Zeker werd hier de Engelsche Constitutie bedoeld, want omtrent zes weken later hield advokaat Auret in eene vergadering der Unie eene lezing, waarin hij eigenlijk tot het resultaat kwam dat er zoo iets als eene Grondwet der Zuid-Afrikaansche Republiek niet bestond. 352 Generaal Wood (die, nu Generaal Robberts, die door Engeland uitgezonden was om het opperbevelhebberschap te aanvaarden, naar Engeland was teruggezonden, tamelijk zeker was, van de leiding der militaire verrichtingen te krijgen) alles in zijn macht deed, om het sluiten van een definitieven vrede te verhinderen. Het nam den verstandigen en gematigden Hoofdrechter der Kaapkolonie al zijn tijd, om den voortvarenden Engelschen Generaal in toom te houden, hetgeen Sir Henry zooveel te moeielijker viel omdat Sir Hercules Robinson, zich aan het uitspreken eener opinie niet waagde, en om zoo te zeggen, een nul in het cijfer was. Gelukkig werd Sir Henry sterk ondersteund door den Yrijstaatschen President, en Sir Evelyn Wood moest erg tegen zijn zin zijne positie opgeven, hoewel hij later, bij het finale rapport van de Commissie, een soort van Minoriteitsrapport inleverde, waarin hij op eenige punten met de andere leden verschilde. Ten laatste op den 3den Augustus 1881 werd de finale Conventie tusschen Engeland en de Transvaal geteekend. Dat document is niet noodig hier in zijn geheel te worden teruggegeven, en wij zullen dus slechts de voor­ naamste punten er van aanstippen. Art. 1 bepaalt de grenzen der Republiek, waardoor ten Oosten Zwasiland aan de Republiek onttrokken werd, en men ten Westen de lijn volgde, zooals omtrent nedergelegd bij de Keate Award, waardoor ook een aanzienlijk stuk grond voor de Transvaal verloren ging. Het was vooral deze westelijke grensbepaling, die later groote verwikkelingen veroorzaakte, want reeds gedurende de zitting van de Koninklijke Commissie had het opperhoold Montsiwa zich erg lastig gedragen, en had men op de westelijke grenzen niet alleen een aantal burgers moeten plaatsen, maar was het Boeren-Gouvernement zelfs verplicht geweest om Generaal P. J. Joubert daaiheen te zenden, om eenigszins de rust te bewaren. Dat van den kant dei hngelschen, d. w. z. van de loyale Engelschen in de Transvaal, invloed op Montsiwa zoowel als op andere Kafferhoofden uitgeoefend is, daar udt niet aan te twijfelen, al zijn natuurlijk de directe bewijzen er niet voor te leveren. Art. 2 bepaalde de rechten Harer Majesteit om een Britschen Resident tt benoemen, troepen door het land te vervoeren, en het opzicht over de buitenlandsche betrekkingen der Republiek te hebben. Alt. 3 legde neder, dat de wetten door de tusschen-regeering gepasseerd, 'an bracht zouden blijven, zoolang niet door den Volksraad herroepen. Art. 4. Alle Staatseigendommen enz. zullen aan de Republiek worden teruggegeven. Alt. o. Alle vonnissen, gedurende de tusschen-regeering gepasseerd, zullen behoorlijk uitgevoerd worden. 106 der twee tusschenbeide, en een Hof van zes man, drie van elk commando, onder Voorzitterschap van Pretorius (die weder opgedaagd was) werd aangesteld om een uitweg uit de bestaande moeielijkheden te zoeken. Dit Hof besloot: 1°. Dat er een nieuwe Volksraad zou moeten gekozen worden. 2°. Dat het bestaande Gouvernement (onder Schoeman) aan het bestuur zou blijven tot de nieuwe Volksraad bij een vergaderd was. 3°. Dat er intusschen geene vervolgingen voor politieke misdaden zouden plaats vinden. 4°. Dat beide partijen hunne commando’s dadelijk moesten ontbinden. Hoewel deze beslissing niet gunstig was voor de Rustenburgsche partij, onderwierp Kruger zich daaraan zonder eenig morren, aangezien hij alsnog ongewillig was om de zaak tot het uiterste te drijven, zoolang er nog eenige kans was om den vrede te bewaren. Schoeman hield op een manier den boel eenigszins in orde gedurende dit interregnum en dat niettegenstaande er verschillende moeielijkheden ontstonden, vooral in het Zoutpansbergsche, waar niet alleen de Kaffers lastig waren, maar ook een deel der Blanke inwoners, die er onder aanvoer van zekeren Geijser een onafhankelijk Staatje wilden vormen. In April 1862 kwam de nieuwe Volksraad te Pretoria bijeen, en de partij van Kruger was er sterk in vertegenwoordigd. Schoeman werd dan ook uit zijne betrekking ontslagen evenals de Gouvernements-Secretaris, Schubart, en ditzelfde lot deelde Jan Steijn, de Landdrost van Potchefstroom. \V. C. Janse van Rensburg werd als waarnemend President aan gesteld, en eene nieuwe stemming voor een President verordend, waarvan de stembriefjes voor 14 October moesten ingeleverd zijn, op welken datum de Volksraad weder zou vergaderen. Een nieuwe Uitvoerende Raad, Staatssecretaris en Staatsprocureur werden ook tijdelijk benoemd, alsook een Kommandant-Generaal. Tot verbazing van Paul Kruger weigerde Schoeman zich aan deze beslissing te onderwerpen. De reden hiervan was echter, dat de Volksraad de heeren S. J. P. Kruger en Cornelis Potgieter als kandidaten voor het Presidentschap hadden gerecommandeerd. Schoeman had nog een sterken aanhang, vooral daar Steijn, de pas ontslagen Landdrost van Potchefstroom, zich bij hem aansloot. Toen in Augustus Van Rensburg Potchefstroom een bezoek wilde brengen, belette Steijn hem dit gewapenderhand. De Uitroeiende Raad hield toen zitting te Rustenburg, doch de onrust was zoodanig, dat Kruger het noodig vond om met 100 gewapende manschappen daarheen te gaan ten einde dat lichaam te beschermen. Nog ééne poging wilde de Rustenburger Kommandant wagen om den OD Doch spoedig bleek het dat Ohrigstad volstrekt niet gelukkig gekozen was. In den zomer van 1845 brak de koorts op hevige wijze onder de Emigranten uit, en velen hunner vonden aldaar hun graf. Het veld bleek ongeschikt voor het vee dat ook in grooten getale stierf, en daarbij kwam dat, wegens den grooten afstand van de Kolonie, men ook gebrek aan de noodigste levensmiddelen kreeg. Reeds het volgende jaar vertrok men naar eene meer zuidelijke en geschikte plaats, en stichtte daar een nieuw dorpje, dat men Lijdenburg noemde. Doch niet allen trokken daarheen; want Hendrik Potgieter trok met een aantal menschen naar Zoutpansberg en vestigde zich daar. Voor wij verder gaan moeten wij eenige jaren achteruit, om voor een oogenblik en slechts kortelijk te verhalen hoe het in den tegenwoordigen Vrijstaat er uitzag. In den trek der jaren 1836, 1837 en 1838 waren er een aantal Emigranten geweest die niet tot aan Winburg waren doorgedrongen, doch zich hadden nedergezet deels in de districten Philippolis, Faure-Smith en langs de Caledon in het tegenwoordige district Smithfield. Deze Emigranten bedroegen verscheidene honderden familiën. Ten oosten van hen bevonden zich de Basuto’s, toen reeds eene machtige natie, die onder het bekwaam bestuur van hun geslepen opperhoofd Moshesh steeds in macht toenamen. Te Philippolis woonde Adam Kok en zijne Griqua’s, en deze Kapitein, die wist dat hij den steun der Engelschen had, liet zich niet weinig op zijn waardigheid voorstaan. Ook met Moshesh sloten de Engelschen een verdrag waarbij hem nog al de som van £ 75 per jaar als toelage door het Engelsche Gouvernement werd betaald. Om de waarheid te zeggen was dit het werk van de Zendelingen en voornamelijk van den bekenden Dr. Philip. Over het algemeen waren de Boeren in die streken niet bijzonder tegen het Engelsche Gouvernement gekant, en waren zij tamelijk „loyaal.” Doch Kommandant J. G. Moeke die met een aantal der zijnen in 1842 Natal had verlaten, begaf zich toen naar de Caledon, en hij was nu juist niet de man om zich goedwillig onder Engelsch gezag te buigen. Daarbij kwam dat Adam Kok zich een soort van souvereine macht over de Emigranten wilde toeëigenen, doch daar wilden dezen natuurlijk niets van weten. Hendrik Potgieter, die toen (1844) nog in Winburg woonde, werd met dezen toestand van zaken bekend gemaakt door Kommandant Jan Koek, een voortvarend en dapper man, doch die ook geen bijzondere liefde voor de Engelschen koesterde. Potgieter vaardigde nu eerst eene proclamatie uit, waarin hij bekend maakte dat hij zich niet gebonden achtte door de overeenkomst, die Pretorius in Natal met de Engelschen had gesloten, 387 wil in de keuze van haren Staats-President en voorganger, leg ik de verkiezing in uwe handen. En verblijve, hoogachtend, Uwe dw. dn. S. J. P. Kruger. Het zou misschien zeer interessant zijn, om hier ook de antwoorden van Kommandant-Generaal P. J. Joubert op zijne requisitiën te geven, en de politiek dier twee mannen met elkander te vergelijken, doch plaatsgebrek belet ons dit te doen, en wij moeten dat overlaten aan den schrijver van het leven van den dapperen Transvaalschen Kommandant- Generaal, een leven dat voorzeker alleszins eene beschrijving waard is. Hoewel wij onzen tijd niet willen vooruitloopen, moeten wij tot slot van dit Hoofdstuk mededeelen, dat het resultaat der Presidents-verkiezing was als volgt: S. J. P. Kruger ...... 3431 stemmen. P. J. Joubert.1171 „ Stephanus Johannes Paulus Kruger was dus de gekozene des Volks, en de eerste, die na de herkrijging der onafhankelijkheid de groene, met het Transvaalsche wapen versierde sjerp over zijn linkerschouder kon hangen. 734 Hoe gaarne echter de Staatspresident genegen mocht zijn aan dit verzoek te willen voldoen, is dit hem bij voorbaat onmogelijk geworden door het vooraf publiceeren van genoemde depêche te Londen. De Regeering, ofschoon de aankomst van die depêche van Harer Britsche Majesteits Regeering afwachtende, gevoelt zich nu reeds verplicht op te merken, dat zij het ongewenscht en onraadzaam acht vooraf publiciteit te geven aan de zienswijze, die het Britsche Kabinet vermeent te kunnen innemen op eene wijze zooals nu heeft plaats gehad. Daardoor is in de meening der Regeering de positie van zaken zeer bemoeilijkt, en wordt de Regeering genoodzaakt niet alleen op te merken, dat zij geene bemoeiing en inmenging, hoe welgemeend dan ook, kan gedoogen, wat betreft de binnenlandsche aangelegenheden, waarvan in genoemd telegram en depêche van den heer Secretaris van Staat melding wordt gemaakt, maar ook wordt zij verder genoodzaakt dit schrijven door middel van de Staats-Courant publiek te maken. De pogingen tot dusverre door de Regeering aangewend om op matige en vreedzame wijze de uiteindelijke regeling van eene goede verstand­ houding tusschen de Republiek en Engeland te verkrijgen, zullen volgens hare meening zeer verzwaard worden, tot groot gevaar van de rust en den vrede, niet alleen van de Republiek, maar van geheel Zuid-Afrika, door opnieuw de gemoederen der inwoners op te wekken en in beroering te brengen.” Dit antwoord was krachtig en duidelijk, en het werd, zelfs in ofücieele kringen in Engeland, gevoelt, dat de heer Chamberlain een leelijken tik op de vingers had gekregen, zoodat deze zelf later moest bekennen dat het eene waarschuwing was „voor lieden die op een nieuwe wijze diplomatiek wilden voeren.” Op 16 Februari haast de Engelsche Secretaris voor Koloniën zich echter om zijn aanbod op een half-dubbelzinnige manier terug te trekken. In een telegram van dien datum zegt hij namelijk: „Ik hecht echter geenerlei belang aan het voorstel dat als eene poging werd voorgebracht om een speciaal doel te bereiken, en wanneer het niet goed ontvangen wordt zoowel door de uitlanders of den President van de Zuid-Afrikaansche Republiek, dan heeft Harer Majesteits Gouvernement niet de minste bedoeling om het door te zetten.” En daarop geeft de heer Chamberlain zeer naiet, en in lange bewoordingen te kennen, dat het niet de heer Rhodes was, die invloed op hem had uitgeoefend, hij het opstellen der depêche en dat al gaat de heer Rhodes naar Zuid-Af'rika terug, hij zulks in zoodanige positie doet, dat het absoluut ónmogelijk voor hem is om KWAAD TE DOEN. 