title: Verhandeling over eene nieuwe wijze, om de hardnekkigste ziekten, die haare zitplaats in den onderbuik hebben, voornaamlijk de hijpochondrie, zeker en in den grond te genezen : Verhandeling over de verstoppingen des onderbuiks, en nieuwe wijze om dezelve zeker en in den grond te genezen
creator: Koning, W. J. de
text: VERHANDELING OVER DE VERSTOPPINGEN ONDERBEEK EN NIEUWE WIJZE OM DIE ZEKER EN INDEN GROND TE GENEZEN. WAAROM EN WIE ZESTIG GYALLEN - HIER TEN BEWIJDEN VERSTREKKEN. Er - " M 4 “ . u ;ä U MrGeschäft#uoor, #142, m a EN LIJDERS, = DOOR BOTH AN KANN PPEM Vorstlijken Lijfartz. UIT HET HOOGDUITSCH door WILLEM JAN oz KONING, Med. Do&or te Amsterdam. TWEEDE UITGAVE, Met eene Plaat. DRARERNDAE AARAU RAU, mn Te AMSTERDAM, bij LODEWIK VAN RS» 1811o. EL, 7 0 G GR Dec; A vs ER N fe£ gt ge Br | 7 Ms Ak = sm k E RS } we ol „ ur N D a r ur es £ r “ u 4 2 ” Ye ger Br RR Fe in ER pamor ur eh RR PR ee UBER ARRET En ® En . Ba UITRIJTER DES 52 ab FE, RR Lwagprr-. ZZ . FREEENPrOE $ ur BT u ER LER . , x E a Te GERT Te h a a } k a ’ a Kr Be en R TER, EERAITERE FREE EN LEER re Er ö Te er . g j % y 4 re ES. %“. ee ech a% Dnser ‚de meenigvuldige boeken en schriften zedert eenigen tijd over derge= liike onderwerpen handelende , dunkt ons verdient dit werk (te Leipzig binnen den tijd van twee jaaren, ten tweedemaal ge- drukt) insgelijks eenige aandacht. De naam van Kämpf zoo wel hier als in Duitsland is reeds genoeg; benevens Zimmermann en Clossius, welke laatste voornaamlijk er veel toe heeft gedaan dat de geneeswijze in Holland bij zeer vele lijders met gelukkig gevolg gebruikt te hebben. Deze heer, hoe zeer de vergiftige pijlen van de nijd door andere Geneesheeren op hem afgezonden, heeft niet te min volhard als een man van grote kunde en eerlijkheid zijn gedachten rond te borduren, en zijn geneeswijze daarna in te richtten. Hij is die man, waaraan ik gedurende mijn leven niet als met de grootste hoogachting kan gedenken, die mij een enkele keer en oog en oortuige gemaakt heeft van zijn behandeling in zijn chinen- kwijnende ziekten. Er is in ’t algemeen tot genezing van de verschillende vormen van Inflammatie volgens de manier in Duitsland gehandeld, zonder enige aanmerkingen voor de Nederlanders, latende dit over aan ’t oordeel en kunde van de Geneesheer van de lijder daar ter plaatse, vermits iedere Stad zijn eigen Apotheek heeft en de levenswijze ook merkbaar verandert. Omtrent het gebruik van de bougies, waarvan pag. 258 ook over de soorte derzelfde te vervaardigen gesproken wordt, zou ik liever die van de Elastische gom van Theden of Bernard de algemene gebruikt. Zur Geschichte der Klagen. Blatt 1—18. De Klagen von Hippokrates, dass die erste Vorprong des Todes meistens im Unterleib besteht, wurde durch viele seiner Nachfolger gründend erkannt. Zwarigheden in der gewöhnlichen Heilkunde gaben Anlass, Kampf den Alten, Gelegenheit, die Visceral-Klyfter zu entdecken. Durch das glückliche Geschick, angemutigt, ließ er seine Heilkunde durch Zymen und seine Schüler bekannt machen. Welche der Schüler, nun durch Verbesserung und durch die Parable in das Wesen der Krankheit verklüft, in das Licht setzt. Geschichte der Klyfter in Zusammenhang. Ägypter, Griechen, Araber, Spanjaren und Franzosen machen viel Arbeit davon, doch bei den Deutschen waren sie furchterlich bis jetzt noch eine Grube. Helmont und Paracelsus hatten ein Haß gegen sie. Geschichte der Visceral-Klyfter in Einzelheiten. Sie machten viel aufmerksam und wurden allgemein bekannt. Die Verteidigung der Genesenen und die Billigung der beroemten heutigen Ärzte gaben ihnen mehr Gewicht. Closius und Zimmermann machten es zu ihrem Werk, sie in Holland und Deutschland bekannt zu machen. Da herrscht jetzt noch Misstrauen gegen die Visceral-Klyfter. Pen! 4 a Eu &! R MESWYRE > en men is er om gelovig een din van de zige dikmyls geopenbaard hebbende Infarctus. Oorzaaken van het laatste. - zie a 28 Sn ee Oorzaaken van het es Aue: zes Oogmerk van Hi AI, 16 EERSTE HOORDDEEL, BLADZ. 19—62 Waarom zy meest in de poortader gevonden worden. 20 Onderafdelingen van dezelfde. : 20—24 Verscheidenheid van Infarctus der baarmoeder. 24 PEREBRETHNOS Hippokrates heeft beide afdelingen beschreven. 25 Wijze van ontstaan der eerste afdeling. > 25 — der tweede. 26 — der derde en vierde. 27 Oorzaaken der verschillende hoedanigheid van de vierde afdeling. 28 Zy bevat niet en uit bij het gal, en de schrijver dezelfde ter onderscheid dus noemt. 29 Het zuur is er als hoedanigheid van. 31 Wijze van en der nee voorstel. 32 — der tweede. 32 Zy is een der meest voorkomende oorzaaken der ziekte. 32 Waarom men hetzelfde vermorgen daarvoor vind. 33 Beftaandeelen der En Fr t Bevatende delen dans, Zi; Zn Bladz, Kr Zy gelykt dikwijls naar etter. En er; Beftaandeelen der derde voorstel — der vierde. Nog twee merkwaardige afdelingen van dezelfde: 9. 'De loop bewerkt dikwijls de verdwijning van de. Infarctus. A 40 Dikwijls bestaat de dood uit een "doch zeldzame vorm van de besonderheid. Dat Kleur en geur van de Infarctus bepalen niet altijd de boosaardigheid van dezelfde. 42 Verklaring, hoe een mensch zulk een menigte Infarctus bij zich kan hebben. 43-45 Verschillende wijzen, op welken de natuur zich vanzelf ontlast. 45 Voorboden der kritiek Van levenswijze. 46 Bij sommigen gaat zij gemakkelijk, bij anderen met de vreeselijke gevolgen af. 47 Oorzaken daarvan. 48 Er volgt echter zelfs bij de Dresiej het avallen eerder genezing en bleek onder zekere omstandigheden zelfs de dood. 49 en 50 Bewijs voor de leer der ouden van de Anachymia is ook daadwerkelijk; zelden door de daarmee gepaard gaande ziekten, bijvoorbeeld de jicht en door de Passieverdwijnen e. 2. y. bepaald; doch is dikwijls ook onverklaarbaar. 52 Veel mensen hebben geen ouderdom, noch temperament. 54 Bewijzen, dat zelfs een vrouw meer imaginaire ziekten heeft, en de een heeft meest in de vaten van de maag, der baarmoeder, en in haar heiligheid. 53 Ze verwekken vele verschillende toevallen en maken alle ziekten zwaar. 53 De Infarctus verhinderen den en omloop. 53 De weer in omloop geraakte onreine deelen verontreinigen het bloed en worden dikwijls naar edele delen gevoerd. 54 De opkomende damp is van invloed op de zenuwen. 56 Ze verwekken door de meibyan een klacht in de zenuwen, vreeselijke gevolgen, zelfs in ver afgelegen delen. 56 De ingewanden kunnen door er iets anders aanleiding zijn tot last te worden. 57 Voorbeelden daarvan. 56-59 Lijst van ziekten, die van de Infarctus kunnen afstammen. Brans. 63—116. Men kan ze niet wel in klasse velen, alles wat op vaste en vloeibare deelen zo werkt, dat de omloop belet wordt, zodat er in het algemeen gelegenheid toe is. Weivogel, Lympha en andere worden dikwijks door een in de lucht heerzame afwijzing of een soort stof verdikt, bewijs daarvan. Niet de hoeveelheid, maar de hoedanigheid van de gal bewerkt de infarctus. Oorzaaken die deze ontaamting van de gal beginnen, zijn vele ongezondheidsalijnen, het ongepaste gebruik van versterkende en zenuwmiddelen, verfijnen en tollen. Grotere ziekteklachten en verplaatsingen van ziektebeffen doen hetzelfde. Teruggeblevene of vooral geoptese borsten, werktuiglijke drukking, kwaar evertering beïnvloeden dezelfde. Kwaar evertering is ook vaak de oorzaak van de verstoppering van de darmkleppen, welke de ziekte vaak niet kent. Verlies van de vloeibare delen van het bloed veroost niet altijd verdikking van hetzelfde. Uitwerkingen van onmatige zaadontlastingen. Poorbehoedmiddelen tegen de zelfbelekking, plantenrijk ne en eieren zijn vaak de oorzaak daarvan en van de bovemaatige geilheid. Bewijs dat larynx en kenteken aan de 84-90 Kenteken aan de 90-92 Alle bovenmatige ontlastingen, kolen behandeld koortsen en pijnlijke ongemakken aan den onderbuik doen ook veel tot het verwekken van de Infarctus. 92-94 Misbruik van hitte, ideeën en middelen tegen koortsen zijn de meest gewone oorzaaken van infarctus. 94 en 95 Te vroeg verdrijven van de koorts doet meer nadeel dan het te laat verdrijven van dezelve. 95 en 96 De kwaade gevolgen worden dikwijls door de wederkomst der koorts weggenomen. 95-99 Vaar de koorts is dikwijks het krachtigst medewerking middel tot genezing van de Infarctus. 99-103 Beantwoording der tegenwerpingen tegen dit gevoelen en bepaling van dezelfde. 103-107 De slagmijdende Infarctus zijn dikwijls een verzameling van vijiligheden in het darmkanaal, even als het meconium. 107-109 Deze floppen blijft zowel tijdens jaren lang zitten en geeft gelegenheid tot verdere Infarctus. 109 en 110 Bewijs der noodzaaklijkheid van de voorbereiding voor de inenting der kinderziekte daar uit afgeleid. 111-115 Het inflammatoire van de kinderpokken wordt dikwijls veroorzaakt door de ziektestoff in den buik. 112 Galactofiele en vette vuiligheid weer ingefallen, maakt dikwijls nieuwe en schadelijke Infarctus in het poortadercomplex. 115 Oorzaeken van de Infarctus der baarmoeder. 115 en 116 UNDOLETTE DERDE HOOFDDEEL VAN DE KENTEKENS, 117-169. De sporen der Infarctus zijn dikwijks zeer dubbelzinnig en bedekt. Een groot gedeelte der langdurige ziekten en ongeregelde koortsen worden door dezelfde veroorzaakt of verergerd. Inzonderheid is de Hypochoire de oorzaak of het gevolg daarvan. Dit wordt zo wel beschouwend als beoefenend bekend. Alle derzelver symptooms aanleiding tot speculaties over de ziekte zelf hardnekkig is, kunnen dus als kenmerken van de ziekte beschouwd worden. Insgelijks hardnekkige dikwijks van geen belang schijnende gebreken der spijsvertering. Even zulk hardnekkig gebrek van eetlust, hondshonger, zoode en aan dienen mede tot kenmerken. Oorzaaken van het zuur in de maag komen dikwijks van onreine soort in den buik, doch kan alleen als een kenmerk aangegeven worden; als deze van geen behandeling komt, en met maagdansen of andere ongemakken gepaard is. Hartklopping komt dikwijls van meerder leverproblemen. Onregelmatigheid en mindeigenheid zijn vermoedens van de Infarctus. Verschillende oorzaken der troebelheid van de urine kunnen veelal zetzel zijn. Loos van en zwarte pis betekenen hoofdzaaklijk Infarctus. Zo ook kleverige en irriterende zetmes. Tekens, die van rauwheid, wormen, winden en infarctus kunnen komen. Gevaarlijk vet worden is een teken van vercorrupte gezondheid en van de infarctus. Ongeregeld vloeistof in de maag kan oorzaak en gevolg van de infarctus zijn. Derhalve kan men vele kenmerken ook onder de infarctus tellen. Dit geldt inzonderheid wanneer bein op gezette tijden komen; wijl men van de meeste geregeld weerkomende ziekten den zetel in den buik kan vermoeden. Dikwijls ontlaat zich de altekur door zulke op gezette tijden weerkomende ziekten van een gedeelte van haar last. Maar dikwijls gebeurt deze ontlastingen ook niet aangetoond. In het algemeen zijn zulke ontlastingen dikwijls omgeschreven door den stoelgang, de pis en het zweet. Wat men al verder bij het naspelen van de ziekte in acht moet tenemen heeft. Bladz. 143-145 Tekenen, welken de infarctus der lever en milt te kennen geven. Bladz. 146 en 147 Infarctus der magtigen. Bladz. 147-149 Infarctus der vaten van de baarmoeder en zogenaamde zuigers. Bladz. 149 en 150 Het zekerste teken van alle infarctus is de uitwerking van het Corpus deliciti. Bladz. 150 Uitwerkingen van de vlammagtige vlekigheid in de darmen opgehoopt. Bladz. 151 De toevallen zijn wegens derzelfde zitplaats van het lichaamlijke gevoelde en de eigen hoedanigheid der vlekigheid zeer veranderende. Bladz. 151 Tekens van dezelfde. Bladz. 152-160 Zij verwekken toevallen, welken zeer naar die der zweren gelijken. Bladz. 159 Bewijzen daarvan. Bladz. 153-157 Midden van Clofius om de tegenwoordigheid van den lintworm te ontdekken. Bladz. 157 en 158 De lintworm blijft onaangekondigd de strooming van het wormennest, dikwijks nog vastzitten, doch is dan door purgeermiddelen gemakkelijk uitgedreven. Bladz. 159 De wormen veroorzaken de toevallen niet, welke men er aan toedeelt, waarforschijnlijk nuttige van dezelfde. Bladz. 160 Meestal zijn infarctus gepaard met scherpe pijn, die alle opmerkelijkheid verdient, doch vaakstijfs moeilijk te doordringen gronden zijn. Bladz. 160 Zuure en galagtige pijn zijn gemeenlijk daarvan. Bladz. 162 Wet topping der darmseksklieren is zeer nu verwant met de vlammagtige infarctus. Bladz. 163 Waarschijnlijke tekens van dezelfde. Bladz. 164 Zekere tekens. Bladz. 165 Infarctus worden dikwijls voor razend heim, en deze voor infarctus gehouden. Bladz. 164 en 165 Voorbeelden daarvan. Bladz. 165-168 VIERDE HOOFDDEEL, VAN DE GENEZING, INZONDERHEID DOOR VISCERAALKUNST. Bladz. 170-198. Om ziekten van longen te genezen, moeten deze beweeglijk gemaakt en vervolgens uitgedreven worden, Sterke middelen doen dit bij wijlen, doch altijd met levensgevaar. Verdunnende, bemazende, weekmakende en ontbindende middelen zijn met de natuur meer overeenkomstig. Ze worden in het algemeen visceraalmiddelen genoemd en worden door de mond en door klissen ingebracht. Op de eerste wijze vallen ze in lichte gevallen. Oorzaken daarvan. Verklaarde wijze van werken der visceraalklissen. De gifting, dat haar aan uw onmogelijkheid aan het celweefsel te danken is, wordt waarschijnlijk gemaakt. Als hoofdondersteuning heeft deze wijze, om uit de analogie, een befluiter te maken, boven alle anderen den voorrang. De natuurlijke ligging der ingewanden begunstigde deze werking. Werking van deze vloek op de ingewanden. Oorzaken, waarom de plaats onder de hartkolk zeder Hippokrates tot op onze tijden de aandacht der Geneesheeren tot zich getrokken heeft. De kronkelarm moet, wegens zijn ligging, gewiginge, wel een goeden als een kwaaden invloed hierop hebben. De ondervinding doet de schrijver de visceraalklissen in zulke gevallen voor de beste werkende middelen houden. Ze verzwakken de darmen niet, gelijk de gewone klissen. Wel derzijler: warmte geringer is dan de natuurlijke, Zullen zij om die reden ook niet verzwakken. Theorie en ondervinding bewijzen, dat derzijler gebruik niet tot een gewoonte van de natuur wordt. Ze verwoesten noch derzijler bewaarplaatsen, noch verdummen het bloed niet te veel. Ze kunnen als behoedmiddelen gebruikt worden, en verdienen den voorrang boven anderen. Hoe zij tot verlenging van het leven kunnen dienen, wordt uit den toegekruinde steun des lichaams in den ouderdom verklaard. Zij doen de schoonheid der huid voorts houden. In heete koortsen moeten zij als hoofdmiddelen worden beschouwd. Oorzaaken, waarom visceraalklijsteren boven alle andere geneeswijzen te gebruiken zijn. Bladz. 195 Getuigenis van Elsner en Hannes van het nut der visceraalklijsteren. P. 196-198 Vijfde Hoordeling van de inmengsel, de toebereiding en het gebruik der visceraalklijsteren. Bladz. 199-232. Gewone visceraal middelen, die tot klijsteren gebruikt worden. P. 227, 229, 230 Tijd van derzelfde inzameling. P. 201 Oorzaaken waarom en wanneer elk middel gebruikt moet worden. P. 202 Werkingen van den Taraxacum van het hondsgras en veldkruid. P. 201-203 Van de Card. Benedictus, guichelhei, aardrook, duizendguldenkruid, drieblad, witte anenet, doorn en valkruid. P. 203-206 Waarom het laatste tot geen basiskruid genomen. P. 206 Werkingen der kamille en van het duizendblad. P. 207 Redenen, waarom er zemenelen bijgevoegd worden. P. 208 Nuttigheid van het kalkwater in visceraalklijsteren. P. 209, 210 Gevallen, waar in hetzelfde 20 minuten als de aftengal moet gebruikt worden. Regels, waarnaar zich in zulke gevallen te richten. P. 211, 212 Behandeling van zeer rotte Infarctus. P. 212 Verdere nuttigheid van het kalkwater. P. 212, 213 Gebruik van den paardwortel, geestkruid, meekrap, en resten van alfalfa. P. 213, 214 Behandeling van alle grote lichaamswijzigingen, gelijk ook van de verfroppingen, witte vlekken aan veerkragt en die van taaiheid der infarcerende stoffen. Behandeling van de infarctus, wanneer zij met zenuwziekten gepaard zijn. Het kalkwater moet op de beschreven wijze telkens verscheid klaar gemaakt worden. Bereiding van het klischter afkooksel zelve. Voorzorgen, welke bepalen, of het lauw, koel of koud moet gebruikt worden, die het gemakkelijker inhouding der klischter gerek is. Gevallen, waarin de zelve niet nodig zijn. Uitwendige middelen, die derzelve werking vermeerderen. De klischter zijn niet altijd noodzakelijk, dikwijks kan men genoemde visceraal middelen inwendig op verschillende wijze laten nemen; het best is bij dat samen te nemen. Verhalen voor schrijven van visceraal medicijn. Kracht van het ers tegen de zwarte gal, door voorbeelden bewezen en de wijze om het te gebruiken. Als het niet krachtig genoeg werkt, moet men het accijnf vo. Door zeep, ser en extra van aloe te hulp te komen. Verzorgen verschillende middelen naar verschillende omstandigheden. Omstandigheden, die het gebruik van brakke of purgemiddelen verbieden. Sterkwerkende purgeermiddelen. Omstandighenen, die deze noodzakelijk maken. Onder deze omstandigheden werken veel middelen, die meestal drastisch zijn, dikwijks wonderbaarlijk. Na de witdrijving van de infectie moeten de ingewanden weer gesteerd worden. Rijke werking van ontlastende middelen door bijvoeging van salpeter. Scherpte, die met de infectie gepaard gaat, verhoedt een gepaste leefregel en de bijgevoegde geïnstalleerde duur tegen de infectie voor te bereiden. Middelen, welke men in de portieverf scherpte kan gebruiken. Ondersteuning om de vlam van de huid naar verschillende omstandigheden te behandelen. Dit belangrijke middelen in scheerpen, die in het bloed heersen, of ingefallen zijn. Middelen tegen de venerische ziekte, tegen de korbutie, tegen de huidziekte en met de huidziekte tegen de mil of dauwworm en met dezelfde scheerpte. Middelen tegen de longontsteking, scheerpte, en tegen de hondsdolheid. Middel tegen ingedreven uitvallen met koorts, maelingen en diarree. tegen de onreinigheden, door het gefulkan bloed in de vaten van de gouden ader of van de baarmoeder, in omloop gebracht. Voorzorgen bij het gebruik van het kwikzilver en de zwavel. Middelen tegen de kwetsbare zijden, tegen de scheerpte witte zwakheid. Nut van versterkende middelen in de meeste vormen van ziekte. Behandeling van de scheerpte ontstaan uit geprikkelde zenuwen en van verschillende gevolgen van eigenaar-scheerpen. Van een haas en galvervende gesteldheid en de neiging tot zuur. Na het wegnemen van de oorzaken heeft men dikwijks nog kwaad gevolgen van dezelfde te beheersen. Oorzaken daarvan. Bewijs. Genezing van dezelfde. Proeven, om de wijze van werking te verklaren, die verzagende en tegenprikkeling veroorzakende middelen. Middel tegen de vaten van de baarmoeder. Tegen de krab van de den oorzaak van. Rangen van pijn, die voor, onder en na de ontlasting dikwijks ontstaan. De voedingsmiddelen moeten altijd met de aard der persoon overeenkomen. Bladz. 287 Heilzame voedingsmiddelen. Gebruik van het gezouten en gerookt vleesch. 288 Minder werkende voedingsmiddelen. Wat men omtrent de bijzondere lichaamsgevoeligheid in acht neemt. 288-292 Heilzame dranken. 289 Handelingwijze in overgangstoestand. 292, 293 In constipatie. 293 Nadelige voedingsmiddelen. 294 — Raar effect van een plotselinge verandering in leefregel. 296-304 Mensen die een ruwe nie hebben gehad, weten minder van de infarctus. 304, 305 Toepassing op de opvoeding. 305-308 Leefregel voor de hypochondristen. 309-311 Van de lichaams-oefeningen. 312 Van het wrijven van het lichaam. 312 Van het wasten en baden. 313 Van het gebruik van mineraalwater. 316-322 Van de zomer- en herfstkuuren. 319-316 Van het gebruik van elektriciteit. 323, 324 EN EIND DERDE Boekdeel BEVATTENDE DE GEVALLEN VAN ZIEKTEN, Bladz. 327-419 I. Geval, Misbruik van slaap veroorzaakt. Bl. 326 II. Ziektes of opklaringen daarvan. 327 III. Hysterische spiercontracties en bloedvloeisingen der baarmoeder van dezelfde en zwarte gal. 327 IV. Bleekzucht en voorboden der longontsteking van dezelfde, 328 V, VI, VII, VIII, en IX. Ziekten van Darmstollingen daarvan, van Kortondracht, van hoesten, van koortsen en dergelijke. 328-331 X. Epilepsie. 332 XI, XII, en XIII. Anfallen van Astma, van Doodsschrik en dergelijke. 334-335 XIV. Beroerte. 336 XV, XVI. Vermenging van slijm en. XVI en XVII. Valse longziekte daarvan. XIX. Nadeligheid van de braakmiddelen bij zweren van de vaten der maag. XX en XXI. Gebroken en geblokkeerd loop van slijm. XXI en XXI. Meer algemene aandoeningen. XXIV. Geregeld wederkomende koortje van zwarte gal en slijm. XXV. Schijnbare maagzweren. XXVI-XXIX. Bron en fluitblazen daarvan. XXXI-XXXV. Kamille en ijle hoofdheid van de zwarte gal. XXXVI-XXXVII. Hoornekes uitvallen, dier soort infectie. XXXIX en XL. Een soort van zwarte gal. XLI en XLII. Ongereguleerde koorts van zwarte gal. XLIII. Beletten doorwerken. XLIV. Verlamming en botbreuk van polijspaginaire infarctus. XLV-XLVII. Hypocondrie met koorts;. XLVIII-LI. Infarctus der vaten van de baarmoeder. LI-LIV. Toekans van vermenging van darm- en leverklieren. LIV. Meer algemene aandoeningen. LX. Voorzien met gelijksoortige verfstoppiing. 412 Ere geregeld koude koorts van de slijm. 416 PB DENT, | u MEN klaagde reeds, dat bij zulken, die aan langdurige ziektes, als aan heete ziekten overleden waren, de oorzaak des doods meestal haar begin in het onderste van den buik had genomen. Zij veelvuldige waarnemingen gaven hem grond om dit te kunnen stellen, hebbende hij zeer dikwijls een gezwollen milt, een gelaten, zwarten of taaijen, slijmachtige afvlokte, en een zwarte pis ontdekt. Een gewichtige waarheid, welke elke oefenende Geneesheer, indien hij in het genezen gelukkig wil flagen, wel degelijk in het onderzoek te houden. Zij heeft veelen van zijn navolgers in zoverre voorgelicht, dat zij ten minsten op de verfstopingen der milt, lever, darmkleppen, enz. v. oplettender, en wegens een zeekere geneeswijze van dit hardnekkig ongemak omzichtiger begonnen te worden. Onder deze omstandigheden, in latere tijden, mijn overleden vader inzonderheid uit, die zo wel wegens zijn ongemeene bekwaamheden en scherp doorzicht in het waarnemen, als wegens zijn liefde voor de waarheid, zijne oprechtheid en onbaatzuchtigheid genoeg, bekend is (a). Hij getrouw aan de gronden van (a) Zie Dr. Fr. BöRNERs Zeben und Naturgeschichte Het Stück in vita der praktisch lebende Artsen in Duitsland, des Tenth Bandes r deel, JOH. JAK. RITTERI als ik pas celeb, vorgang HIPPOKRATES' scheeps houdende, zegt hij de armoede van deze schier algemene oorzaken der ziekten niet alleen meervoudig, dan anderen, in de onderbuik, maar hij ontdekte ze ook, toonde ze ontegenzeggelijk aan, en vond een veel gepaster en gelukkiger werkende geneeswijze. Want, met leedwezen ziende, dat de visceraal-artsenijen, zo als zij gemeenlijk gebruikt werden, zeer zelden aan de verwachting voldeden, besloot hij, om dezelfde (doch verkregen uit het Plantenrijk) gehaald, en tot een eenigzins lijvige zelfstandigheid gekookt, zeepachtige, smeltende, ontbindende, naar omstandigheden weekmakende, verzagtende, of zagtprikkelende en versterkende geneesmiddelen door een klijfstoker, onder de naam van visceraal-klijfstoker, in de aars- en kronkeldarm te laten vallen, om daar tot volkomen verwarring en opname in het bloed opgehouden te worden, ten einde door deze kunstgreep nader en met meer kracht tot de eigenlijke zitplaats van het kwaad te kunnen komen. De gesuggedeerde, alwaar hij op de volgende wijze van hem oordeelt: "Ik leerde in Homburg de beroemde heer KAMPF, Keurvorstelijk Mentzischen Hofraad en Lijfartz, een vriend der Separatisten, die voor mij in Homburgs rechtbedienst was geweest, en eerst zedert weinige jaren uit Rusland en Letland was weer gekeerd, kennen. Zijne welverstand en zijn grote geest, voor welken het zeer beperkte veld der Geneeskunde nog te nauw beperkt was, verwekten bewondering; maar de fijne kwakzalverij, die men in hem ontdekte, mochten alle Geneesheeren van zijn voorbeeld volgen." In een grijsaard heeft zich, bijna dertig jaren lang, in zijn uitgebreide praktijk, met zulk een gelukkig gevolg van deze nieuwe geneeswijze bediend, dat hij zich verplicht heeft, zijn proeven en ontdekkingen tot nut van het algemeen bekend te maken. Want hij, desalniettemin beschoren, had zich nooit onder het getal der Schrijvers te stellen, had hij mij, als leerling, ooggetuigen en medearbeider, dit werk opgedragen, en vermeld van zijn leerlingen stof voor hun hier over handelende Dissertation pro gradu gegeven, zonder dat het hun geoorloofd was, zijn naam te noemen. Ik schreef derhalve te Bergzabern, alwaar ik mijn oom, Dr. BRUCH, eenigen tijd in de oefening der geneeskunde behulpzaam was, de hier onder aangehaalde dissertatie, welke tot de volgende denkwijze baande. Doch naderhand meer gelegenheid hebbende tot het doen van waarnemingen, vond ik niet alleen, dat er aan deze geneeskunde, wel. Kan ik niet nauwkeurig genoeg bepalen, vandaag was te verbeteren, maar het geen ik dagelijks in de verschillende gevaarlijkheid, in de wijze van ontstaan, (2) De baron Creurz (in zijn gedichten, Z, 7A. S, 271.) getuigt het volgende van hem: ‚Ik heb de geneesheer gekend, van een doorbrekend verstand en grote erzustenschap, en die bij regerende vorsten en andere grote heeren zeer bemind was, Hij kon niet bevatten, om eerste te schrijven, schoon hij niet alleen in zijn wetenschap, maar ook in staatsbedrijven boven vele anderen zou hebben kunnen uitmunten. Hij placht te zeggen: als schrijver alle aanvallen moedig uit te staan, en zwaar dapper te verdedigen, zeg je evenveel als een veldtocht tegen de Turken.” Aa In BL MEB-LN € in de kentekens en in de werkingen van de oorzaken der ziekten had waargenomen, gaf mij nog meer licht. Toen inzonderlijk de herhaalde en stevige afvallen van eenen slijmagigen aanlag, (faba) mij steeds oplettender maakte, en ik deszelfs oorsprong en zitplaats nauwkeuriger napseurde en deszelfs kwaade uitwerkelijken onderzocht, ontdekte ik wiserlijk daar in een merkwaardige ziektestoos te meer, die, bedrieglijk ziende, veel meer beklagenswaardige lijders maakt, dan men wel gelooft. Ik zou deze met recht onder de klas der infarctus (verstoppen) kunnen plaatsten, terwijl zij insgelijks geschikt is, om de vaten, waarin zij hoofdzakelijk voorgesteld word, te verstoppen; schoon het gedachte haar gewone verzamelplaats is, daar zij zich dikwijks in ongelooflijke menigte samenhoost. Het zij mij vergund, dat ik in het vervolg, Kortheidshalve, de benaming infarctus behoude, het zij dezelve de infarctus in het algemeen, of de incarcererende stof in het bijzonder betekenen. Ik zal deze mijne kundigheid, welke ik door langdurige ervaring verkregen heb, zo kort, als mogelijk is, trachten mede te delen. Doch om in het vervolg den inhoud duidelijker te maken, en de omweringen te vermijden, heb ik dienstig geoordeeld, allereerst vast te stellen, welk begrip ik van de Inspatius maak, en eene breedvoerige beschrijving van de verschillende hoedanigheden der ziektesstoff, zo als zij zich bij de ontlasting voordoen, vooraf te laten gaan. Maar, voor dat ik daar toe overga, moet ik nog iets van het lotgeval der cliënten melden. Ik hoop, dat het vele lijders, die tegen de cliënten met vooroordelen en er beverdard voor zijn, tot aanmoediging zal dienen, of de vrees en den afkeer, die zij er voor hebben, zal verminderen, wanneer zij verneemen, dat de cliënten bij vele der oude en latere Geneesheeren, en bij gehele volken in grote waarde zijn gehouden geweest. Ik zal hen dus dezelfde bij naam leren kennen. Onder vele andere voorbeelders der cliënten telt men inzonderheid: GALENUS, CELSUS, MERCATUS, HERMILIUS, PARIS, DORNCRELLIUS, MORELLUS, FERNELIUS, WEDERIUS, LENTILIUS, Sommigen van dezelfde beweerden, dat er niets had kunnen bedacht worden, dat voortreflijker, meer verzagtende, zekerer en voor elke omstandigheid, ouderdom en geslag, geschikt was, dan de cliënten; anderen zeiden, dat er geen deel van het lichaam is, aan hetwelk zij geen nut zouden kunnen toebrengen; eenigen verklaarden zelfs, dat zij zonder cliënten geen Geneesheeren konden zijn. Men voegde hier bij DECKERUS, die de buitengewone werking der cliënten op de slijmvliezen en de daaruit ontstane benauwdheid ondervonden heeft; POLZUS, die aan de verzagde en pijnstillende cliënten eene buitengewone kracht tegen de kramp- en stuiptrekkingen toefischte; HERCULES SAXONIA, die er ongeneeslijke hypochondristen door geholpen heeft; HORSIUS, die de maandstonden en pijnontlasting er weer door hersteld heeft; ETTMULLER, die er de hoofdwaterziekte door overwonnen gezien heeft; VOLKAMER, die ze met gelukkig gevolg tegen de onvruchtbaarheid gebruikt heeft; GABEL-CHOVER, die de kraamvrouwen van ongeneeslijke ongemakken, die zijzig gedurende haar zwangerschap op den hals gehad hadden, door het gebruik van dezelfde geholpen heeft; HELWIG en RONDELET, die er de blindheden spoedig door genezen hebben; RAYGER, die de barstende, maar langzaam verhinderde uitbotting der kinderpokken zichtbaar er door bevorderd heeft. Zelfs hebben de kwakzalvers, het buitengewoon nut van de cliënten. de kijkteeren opgefokt, hebbende, haar hun gelukkige mede beproefd. Atoysivs MUNDELLA klaagt zeer over zulk eenen kwakzalver, die aan haar lijders, zonder onderscheid, de kijkteeren stoutlijk, en echter meer zulk een gelukkig gevolg, voorgezegd had, dat hij er in korte tijd meer geld mee gewonnen had, dan MUNDELLA, niettegenstaande zijn uitgebreide praktijk "in tien jaren. Indien men nu van de kijkteeren, die veeltijds: flegit: eenige "minuten, in het lichaam blijven, al deze gelukkige gevolgen heeft gezien, hoe veel, kan men zich dan niet, beloven van dezulken, die ingehouden worden, eenige uren werken. De Egyptenaars gebruikten ze driemaal in de maand als een behoedmiddel; de Grieken en Arabieren bedienden er zich van in vele ziekten; de Spanjaarden bedachten ze als een algemeen geneesmiddel; de Fransen maakten wit de kijkteeren: eenen loshebberij, en zij werden algemeen in de mode; Doch deze mode kon echter bij de Duitsers geen ingang vinden, hoewel zij anders van ouds af een blind agiting, voor de Fransche mode, hoe LEN WIE DAARIN LEIDT belachelijke onbeschaamd dezelven-volk waren betoonden zich niet schaamden, nog onlangs de ongekende Gorgespothiek en Culs de Paris in Duitsland, in te voeren; zij bloosden, wanneer men dezelven flegit van hun vage. Doch zij begonnen zich al- lang meer aan de kijkteeren te gewennen. De vrijheid; er zulken afschuw voor, dat men er zelfs de toebereidzelen toe behoefde te maken, om hun een buikloop te veroorzaken; en ben van een gevaarlijke verstopping te bevrijden. Bij sommigen was de vrees voor de kijkteeren zo groot, dat zij, volgens de Ephemer. Nat. Cur. Anno 2 Dec. 2. Obs. 152. het noodig oordeelden, hunnen uitersten wil te maken, voor. dat zij zich er al vreemd toe schikten. Schoon, dus de klacht hierover sinds onherhieldelijke tijden. in eenen zeer gunstigen roep gestaan hebben, kon het eterniet schelen of zelfs de Geneesheeren moesten zo wel tegen dezelfde, als tegen het spuugen en den koortsbas opkomen, en ze verdacht maken. HELMONT en PARACELSUS wilden zelfs, dat men ze, als een schandelijkste ongerijmdste, als een beestachtig middel, hetwelk de mensen van de vogelen (den Egyptischen Ibis) geleerd hadden, uit de Geneeskunde zou verbanen. Beiden waren Dweepers, en hebben om die reden natuurlijk des te meer aanhangers en navolgers gevonden. Daar deze eenvoudige wijze van klaarmaken, tot dewelken men sinds nu dan, in dringende omstandigheden; zijne toevlucht nam, veel te veel vervolging heeft moegen ondergaan, hoe veel te meer hadden de visceraalklaarmaken, welken men dagelijks twee, driemaal, en jaaren lang voorschreef? Ik spreek bij ondervinding, en vergroot de zaak niet, wanneer ik zeg, dat de loop der zon rondom onzen aardbol met al de tegenvoeters, en de leer des duivels van Doctor BEKKER, onder de Godgeleerden, zulk een grote beweging meer veroorzaakt heeft, als de in zwang gebrachte klaarmakspuien, onder de Geneesheeren en oude Wijven. Geen nieuwe leer is in onze verlichte eeuw zo verketterd, als deze onze geneeswijze. Ik heb menig schimpfchrift daar tegen met medelijden gelezen, en den loflijken bijnaam: klaarmaktdoktor, dikwijks glimlachende aan gehoord. Doch allengs namen vele Lijders, die door Geneesheeren verlaten en door deze geneeswijze hersteld waren, derzelfers verdediging op zich. Dit maakte verfcheiden zeer fchrandere 'en onbe- vooroordeelde Geneesheeren oplettend, welken hunne ftem verhieven in de woestijn, en uit eigen ervaring zonderlinge geneezingen van dezelve pre- dikten,. Toen.de klijfteeren eindelijk. door de.be- roemdfte Geneesheeren van onzentijd, dooreenen HALLER , 115SOT , /ZIMMERMAN , CLOSSIUS, MEDI- kus e, z. v. in 'befcherming genomen werden , kregen:zij meer gewigt. Zij werden namelijk door de uitgegeven di/pp. sacadem. van mijns vaders leerlingen , ‘door de mijne, de Infar&tw waforum ventriculi. Bafil.17515 — "de infar&tibus vaforum in infimo ventre. Arg: 1752. van den heer doftor Koch; de Concrementis uteri. Bafil. 1753. van den heer do&tor scHmipt ; —— de curatione Jebr. intermittent, Gief. 1745. van den heer doctor UND ET DES EN 69 KRIECHBAUM, — en de morbis ex atrophia. Ba- fil. 1756. van mijnen broeder wjlh. LUDW. KÄMPR y welke voor eenige jaren als Hofraad en Lijfarts van den tegenwoordig regeerenden vorst van Wied overleden is, eerst regt bekend. De heer van HALLER en na hem BALDINGER plaatsten de meesten van deze Disp. in hunne verzamelingen. Niet lang daarna gaf de heer TISSOT, in zijne Epistola ad Hallerum, zijne gedachten over het gebruik der viscerale klijstersreken zeer gunstig kennen, en bevestigde derzelver nuttigheid door eigen ondervinding. Maar, het meeste bracht tot derzelver verbreiding in Europa toe de Disp. acad. in 1754 en 1755. te Tubingen uitgekomen, namelijk die van den Wurtembersche Lijfarts ELWERTS: Nov ohferv. i. de insuffiatibus venarum abdominalium, en van den overleden Tubingense hoogleeraar FABER: Ulterior exponentio nove methodi Kempfiane, curandi morbos chronicos inveteratos, precipue malum hypochondriacum. Door deze Disp. leerde mijn vriend CROSNIUS, welke toen te Tubingen studeerde, deze methode kennen, en hij beproefde ze naderhand, toen hij de Geneeskunde begon te oefenen. Zijn proeven vielen zo gelukkig uit, dat hij geen bedenking maakte, om deze geneeswijze in Duitsland en Holland aan te prijzen, alwaar de gelukkige en zeer geagte Haagse Geneesheer, doctor JORISSEN, dezelfde door hem geleerde kennen, en zich werklik nog met groot nut ervan bedient. Nog meer overtuigde, onder anderen, de heer ZIMMERMAN van derzelver voordeelen, hem te Pyrmont verschillend herstelde patiënten leidend kennen, wier volkomen genezing. door de klerken hem verbaasde. »De heer zegt-, MERMAN, die verre boven mijne lofpreiken verheven is, en dien ik wegens zijne beproefde opsteldheid, zo lang ik zal leven, eer en hoogachtend zal toedragen, werd naderhand, toen zijne eigen vele ondervindingen het nut der vijfde klieren bevestigden, zulk een groot voorstander van dezelfde, dat hij de geschriften, welken daar over handelen, tot nut der Lijders, in het Hoogduits wilde doen vertalen, en mijneidelijk vriendelijk aanzogt, om deze nieuwe leer en geneeswijze in een helder licht te stellen. Desondanks heerst het ongeloof en wantrouwen. trouwen tegen de zelve nog overal, en de meeste Geneesheren begehouden, de Infarctus, welke ik voorneemens ben, als een der voornaamste oorzaken der ziekten te beschrijven, als een zeldzaam verschijnsel. Anderen daar tegen, die met mij hetzelfde spoor gevolgd, en dergelijke proeven genomen hebben, om deze hardnekkige vijand te bestrijden, komt het geheel onbegrijpelijk voor, omdat men ziende blind kan zijn. Maar men kan zulks uit verschillende oorzaken zijn, wanneer men namelijk op elke kleinigheid niet oppassend genoeg; in het moeilijke onderzoeken en nauwkeurig waarnemen ongeduldig en te traag, en voor het proeven te kortzichtig is; wanneer men de vereiste oefening niet heeft, om de meeste, dikwijks frijdende, tekens, die eerst in den samenhang de Infarctus aanduiden, in den eersten opzicht te ontwaren; wanneer men zich laat verleiden, om elk nieuw toeval aan een nieuwe oorzaak toe te schrijven, en niet bedenkt, dat een enkel even als de Infarctus, honderd toevallen kan verwekken; wanneer men zich laat verblindt door het geen dat blijkbaar tot het uitbarsten van bedenkelijke toevallen gelegenheid gegeven heeft, voor de eigenlijke oorzaak aan te zien, welke echter van geen uitwerking zou zijn geweest indien en geen andere oorzaak verborgen was geweest, en die welke des te meer te vreezen is, zodra deze gelegenheid gevende oorzaak een gewone oorzaak van zekere ziekten is; wanneer men zich laat vervoeren om in verschillende zaken een oorzaak voortvloeiende het ene toeval voor de oorzaak van het andere te houden, en daardoor ook van de hoofdbron afgeleid te worden; en, eindelijk, wanneer men te vies is, om de afloop zelf te onderzoeken, ten minste niet nauwkeurig navraag, of er iets tegengesteld in de afloop is, en wat, het welk een beïnvloeding heeft op de verandering van de bestanddeelen des bloeds. Hoe dikwijls heb ik niet ondervonden, dat de Infarctus door bij, geval daarop werkende middelen, of door de goede moeder, de natuur, uitgedreven zijn, waaraan de Geneesheer nooit had gedacht, hoewel de Lijders, die zich naderhand tot mij wenden, het reeds lang bemerkt hadden? Aan de andere kant zijn de tekens van Gedachte verzwakken, en men eraan gewent, dat men zonder dezelfven geen open lijf kan houden, doch waarvan ik hier onder het tegendeel zal bewijzen; Aan den afkeer voor een uitvinding, die ongeoorloofd schijnt te zijn; Aan het ongeduld, om zich aan een langduurige genezing te onderwerpen; Aan het gebrek aan moed en standvastigheid der Geneesheeren en Lijders, wanneer er geen spoedige verlichting komt, en een halfjaarige genezing, die veeltijds op verre na niet toereikend is, niet volkomen aan het oogmerk beantwoord, of, wanneer na menigvuldige ontlastingen van de Infas tus de ziekte nog niet aflaat; het welk plaats kan hebben, wanneer enige ingewanden verhard of knoestagtig zijn geworden, en in gevallen van verplaatsingen, welke de Infarctus in afgelegen ingewanden, bij voorbeeld in de long, veroorzaakt hebben; Aan de vrees, van den slapenden vijand wakker te maken. Want, alhoewel het zeldzaam gebeurt, dat zulk een grondige geneeswijze te veel van de rottende en menigvuldige opstoppingen in reeds bedorven ingewanden op eens ontlaat, aan het gisten gebracht en daardoor den dood verhaast heeft; en alhoewel de waardij der klaarzijende daardoor niet verminderd is, kan het echter gebeuren, dat een voorzichtig, en anderzins overtuigd Geneesheer er door afgeschrikt wordt, wanneer hij ongelukkiglijk in het eerst zulk een geval heeft. Ik hebregs twee zulke ongelukkige gevallen gehad. Een veertigjarige Lieder, die de hypochondrie in den hoogsten trap had, stierf te midden onder de kritiek heilzame ontlastingen binnen twee dagen, aan een ontsteking der long, welke de verplaatsing der in beweging gebrachte Inflamedie veroorzaakt had; een tweede stierf, uit dezelfde oorzaak, zeer schielijk aan een beroerte. Doch bij deze beide zag men gemoedsbewegingen voorafgaan; en alasl! hoe dikwijks zijn heimlijk knagende droefheid, verdriet, toorn, bekommering, buitenbeeldigheden, als de gewoonlijkste oorzaken van de Inflamedie, derzelver heilzame genezing niet hinderlijk? Aan een kwaad en ongepast gebruik der klijftes, waar door zij bij veel verleid het vertrouwen verloren hebben; Aan de kinderachtige eitlikheid, eigenzinnigheid en den haar tegen de klijftes, die, gelijk ik reeds gezegd heb, bij menig een zo ver gaat, dat de Geneesheer dikwijks moet horen: liever sterven, dan geklijft worden. Ik ken een paar oude en dienvolgens ten uiterste Kuifsch fijmelaasters, die men tot geen bedaren kon brengen, om dat men een jong onschuldig meisje van haar naasten tot een schandelijk klijfteer verleid had. Het onbefcaamde meisje werd door haar openlijk van Ontugt, en de schaamteloozen Geneesheer verfchenderij beschuldigd. Wie zou hier kunnen geloven, dat er heden ten dage nog Geneesheeren gevonden worden, die niet veel beter denken, dan deze matroonen? Het is nog niet lang geleden, dat zulk een medicijnseun vernuft in een groot gezelschap op een verwaande wijze tegen hoofdpijnen uitvoer. Hoofdpijnen, riep hij op een spottenden toon wit — door geneesmiddelen te willen verdrijven, die men van achteren gebruikt! Dit noem ik a posteriori (van achteren) betogen en genezen! De geheele vergadering van geleerden en ongeleerden klapte in de handen en lachte luidkeels met hem! Men kan hier derhalve de Pomerfche Freule niets kwalijk nemen, dat zij, in plaats van de voorgezette klijftest voor schene hoofdpijn te gebruiken, de klijftestblaas over het hoofd stelpte. Maar is het trotsheid, die door mislukte, en naderhand, door klijftesteren, gelukkig volbrachte genezingen, en door het uitschelden van de genezenen beschaamd is gemaakt? Is het volharding in het vooringenomen spel? Is het dubbelzinnige rechtzinnigheid? Is het haat tegen de nieuwigheid? Maar genoeg, zelfs verlichte en geleerde Geneesheeren, exempla sunt odiofi, hebben hunne eigen oogen en die van hunne Liijders voor de zichtbare heilzame uitwerking der visceraalklijftesten gefloten, en dezelfde even als een ketterij veroordeeld. Dus verkoos de beroemde Geneesheer KANOLD, liever zijn leven door een tussenvoortzettende koorts te eindigen, dan het aan de koortsbas te vertrouwen zijn. Ik spreek dus niet alleen van den verachtenswaardigen hoop, die uit een strafbare staatkunde, tegen beter weten, een gronddige, en uit die hoofde veeltijds langdurige, genezing verfoed, en met voorzichtigheid verachtelijk maakt, maar in plaats van dezelfde, het kwaad in schijn geneest, of zich alleenlijk van de dagelijkse flenterpraktijk bedient, door de ziekten palliatief te behandelen, die de Lijder niet veel plaagt, en waardoor de Geneesheer in tegendeel, met weinige moite, en op een zeer voordelige wijze zijn aanzien kan vermeerderen. Er is uit mijnen eenvoudigen schrijftrant, waarin ik alle geleerde spitsvindigheden, nodeloze betogen, en overtollige aanhalingen, met zorg, woorden allen geleerden praal zorgvuldig vermijd heb; uit de herhaling en breedvoerigheid van Hij, die briefwisseling houdt met hypochondrische, met twijfelende lijders, of met zulke, die ook wegens de ziekte zware gejagd hebben, ondervindt, wat moeite en arbeid het kost, en hoe vele bladen papier men moet vol schrijven, om hun de behoorlijke opklaring te geven, hun alle twijfel en vooroordeelen, voornaamlijk tegen een nieuwe geneeswijze, te benemen, en een genoegzaam onderricht te geven, zodat zij dezelve, zonder misstap te begaan, zullen aanwenden. Ik kon derhalve deze moeilijke taak, die mij zeer veel tijd wegneemt, op geen betere wijze voor mij en anderen verlichten, dan door het geen men zo dikwijls schriftelijk moet herhalen, door de drukpers algemeen bekend te maken, waarheen men de meeste lijders kan wijzen. Hier zal dezen tevens aangenaam, troostrijk en nuttig zijn, wanneer zij de klachten tegen de welke men de meeste lijders kan wijzen. Hier zal dezen tevens aangenaam, troostrijk en nuttig zijn, wanneer zij de klachten tegen de welke men de meeste lijders kan wijzen. 