title: Taalkundig Magazijn : of Gemengde Bijdragen tot de Kennis der Nederduitsche Taal / 1. (1835). - 11 Bl., 394 S
creator: Arie de Jager
text: den kring der huisgesinsen, het nij deer.de mindere verkeering, welke de gemeene volksklasse in de ste- den en de bewoners van het platte land in het alge- meen met de grooie wereld hebben; Woorden: uit andere ıalen. ven vealken, die het oorlegsteaneel, voor een’ korteren of langeren tijd op den vederlandschen bodem deed verblijven, zoo als bijv. de Franschen , ziin ook niet zeldzaam in dezelve overgebleven , ter- wijl. de elgemeene en zachte anmerkbane nresgang.van ‚het eene tot hei anilere,: die overal in de: .netmur plaats heeft, ook bij de talen en tongrallen kan-op-. “ gemerkt worden , daar men aan de grenzen eens lands > de vermenging van de eene tnal mes deszelfs grensna- buur opmerkt. Deze algeıneene waarheden zijn op alle > tongvellen en dus ook-op.deu Geldersalien tongval.toe- passelijl. ' Mur daar ker 16 uivgebruid zöude zijn, em deze .algeımoche waarheden in de kleinste bijzonderhe- dem ie staven‘, zoo:meen ik, tot eemebesahrijving‘ van den ‚Geldersetien tongval „ het: best te-doen door dien womgval, zoo als ik demzelven in het Kwartier Zur- phren heb’teeren kennen, volgens mijne' opmerkirgen to beschouwen, door op te gevens' 1, De Kukvorwisselingen ;„ die in demselven pi ‚ ''kebben, 2. De fonen‘, die nen volgens den ogenwoordi- ‘gen stmatı onzer moederiaal in denzelven meent ' ®p: 18 merken, ofsulioon vele dier eigendomme- Nkheden, welke men nu als feuten kan nan- '.iefkei,;oveirwenkomst toenen met de taal on- © 4 zer voörduders voor eenige seuwen en met de ‘Mal onzer -Duitsche gremsnaburen. :&. Eenige ‚woorden en spreekwijzen , dis het bir : sonder: eigendom van denzeiven schijnen te zijn. 4: Beunige benamingen van zaken, die. alleon im . Gelderland „ of in het Kwartier Zutphen te buis | behvoren.. EJ I. KLANKVERWISSELINGEN. Dr Kankverwiselingen , die men in den Geldetschen tomgrel . opmerkt „ 200 als derelve in de oostelijke stre- ken ‚van. ıde Brovineie Gelderland gesproken wordt , kommen 'grooseltiks oversen met. die in andere tongral- len , welke in de oostelijke of landprovincien van ons . aderlapd gesproken worden, Ofschoon sommige der- > 100 zeive niet in alle woorden plaaıs hebben , kan men de- zelve eehter in het-algemeen ı0t de volgende brengen, ‘1. :De. klank @,. het zij die als iang of kart .voor- komt, wordt over het algemeen verwisseld in den langen of korten klank e,.en van hier is her, datmen zegb FERDEN wwoor paarden, HERD voor haard „.PEDIE ' veor! pic, uns. Woanneer deze klank oshter voor .de 2 komt, wordt denelve: verwisseld inet eenen klank , die naar den tweekleuk eu zweemt, zöodat men zegt EULTIE , PEULTIE, MEULTIE voor Aaltje, paaltje , maaltje: (1) emz. , 00 ook HEUR voor hear. :4u: De: sschwlange klenk e wordı meestal als kort uitgesproken, zoodat mem z0gt WERELD, KEREL, WERE, enz. of verwisseld iw-ei,..bijw. MEISTER ,:HEISTER , enz, "3. De: klank ie word: veelal zuiver ‚nisgegproken; terwöl: men demzelven -altijd voor de Istter.4j ge- bruikt , en dus zegt men MIEN voor mijn, ZIEN voor zijn, LIENZAAD voor Üjnzaad, enz, (2). 4. : De scherplange o, wordı in woorden, waarin ‚dezelve voorkomt, met ex verwisseld; doch de zacht- lange wordt niesstal zuiver uitgesproken.- 5, De uu wordt verwisseld in den tweoklauk oe, en omgekeerd de oe in us, zoodat men zegt ZUEn in plaats van zuur, en ZUUT in pläats van zoet (3). (1) Het hier gezegde toont overeenkomst met de Duitsche verklein- woordjes en is niet alleen dp den klank a tepasielfib -! . ».-- 2) De verniskeliiig der f} eh de hueftin ie diakeoten enger landr pierind&n pluats, en dit verschijasel wordt verklaasd wit deno0rr sprong der ij. (3) Het gezegde omtrent den klank us, wat betrelt de verwig« seling in oe, is ook voor het Groninger dialect waar, gelifk. ok de_ a 101 6, »De :tweektenk .. ou. wondt:'geweonlijk verwisseld in’ ol: of al ou S},5:bijr. ım KOLD; ZAbT, VERBIEB, 3 ..: 9 Dantweehlimk’ui spreekt ınen aduigl uit, als den lanpen:'klauk u,” zoudat men negt. BuUsinaor hie ERUUS itoor-Äruds , 'MUDS :vOOR MnES , EUBDa 17 mn Sl die Gulderseheplaawen, ‚welkenimer re: Eiwamsche liegen , "z00!äbe Gussterm , Nede; «de onder :Berkule behsorende:-buwrtschappen, Eibergen , enz. verwis- selt‘: men: dein kiank: deriwu met .de've, zeoodat..mew zegt HOES, OBTEBROKKEN, OETEKOMMEN , SLOES (s/nis), 8. De rweehlank ads: wordt verwisseld ‚in: en.om van hie hostt "men: algemees MELJEN ;: DEREN, -ERBI. voor maaljen; aanljen, krani, em g.. Be: iweeklank 000 wordt verwisseld in e eu bi, HEU, vöpw:Adol;, #n2; vorwijl: men in .hei.gebruik van D00 wERR Yoor!.dovi.weer , een bewijs:vind« van de verwisseling met 0 (I, — . ' \ ‚ II, FOUTEN 'y DIE MEN, VOLGERS DEN TEGENWOORDIGEN STAAT. ONZER MOEDERTAAL, Meet op TE MERKEN, De fouten > die men in, dezen tongval, Jegen de taal- regels opaparkt, zijn, zoo als reeds aangemerkt werd, overblijfsels uit de taal onzer voorouders, zoo als die voor een paar eeuwen en vroeger gesproken werd, toen zij meer overeenkomst had met de aanverwante. verwisseling van ni in un en oe, Echter verschilt dit ook in de pise; Groningen nalir «de yarschillende. distieten, Da vervineling vam un oe behontt ook. in Twenthe te huis-. (#) Wat hier orntrent de dal en oöi voorkomt, is eyk ap Qryr- ijssel, Drentbie en Groningen van toepassing- Doo wezr heb ik ech- ter öcit-kklers ; Hat: Im Weiderland gehoord. / a 12 talen. Het aantoonen van den oorsprong. derzelve .nir de oude gesteldheid onzer moederspraak „ zaude deela te uitvoerig en deels onvolledig zijn, amdaı men thaus ‚nie tot in de kleinste bijzonderheden weet, hoe “men vroeger in..ons vaderland sprak. Eenige frag- menten uit.de schriften van vroegere eenwen,.dip voor. den xoest des tijds zijn bewaard gebleven , kup- nen ons hier alleen voorlichten. ‚Die taalfauten ‚zel- va kan men volgens gedane opmerkingen. ıoı.. de volsen brengen. . In hat gewone, spraakgehruik verwigselt:men, al- gemeen den eersten. naamval met den vierden „ het- welk zigtbaar is in. het gebruik van den voor man- neliike =. n. w., die als. onderwerp voorkomen. (s) Men zegt dus: DEM doctor het ezegd, DEN burgemees- ier was niet te huus, DEN varkoop. is bedankt , DEN hond is kwaad, ena. a, Dit gehruik van den in den eersten naamval strekt zich niet alleen nit tot gemeene, maar ook tot eigene z, n. w,, daar men dit verbogene lidw. ook voor eigennamen van personen van het mannelijk ge- slachs gebruikt of, met andere woorden, voor manne- lijke persoonsnamen, bijv.: DEN ‚Derk is en goeijen jonge , ven Klaas drinkt graag enz. ()) 3. In sonimige sıreken van Gelderland ontyangt van zamengestelde bijv. n. w. het vaorste en niet het achtersie deel. dier ‘woorden , het teckon ‚van. VORAn- (1) Bat dit de soogenaumde aedrukbeiijke Sana ig, beit geen betoog. . (2) Het hier opgemerkte taont oraroeukomst met bei Durtsch« — DEZE u dering ‚ wandeer men dezelve' in trappen van verge- lijking witdrukt , 200dat men’ zegtr" GORLIERDOR BE- TERKOOP en -BESTKOOP {1). “ : "4. In de zoogenaamde piatte völkstaaf‘ ten ‚platten lände , gebruikt men in de pläaıs"van ednen vrouwe- lijken ' elgennaam ; en wahnneer meh van bezittingen vih vrouwen of meisjes spreekt , "geene persoönlijke ew bezfttelijke voornaamwoorden van het vrourelijke‘, maar van het mannelijke gesicht sr zoo als BJ; ZUM 9 enz. (2). | u 5. Het wederkeerende voornaamw. sich wordt: : 'Overtollig gebruikt in 'spreekwijken ;. .uls: Ä -:den verkoop bedraägt ZicH duisend gulden , =" de groolie der heide sad ZICH ... ‚ mörgens a. Bedragen. " d Algemeen gebralke in den ‘zin'van kai : der, bijv. 2 hebt zich .esiagen , in plaaıs ot iygre si) hebben elkander geslagen';: daar :- «hier. de werking niet: önmiddelljk' op’den 2 0°" Werker zelven, maar- van. den eenen: A Were | ker op den anderen -overgaat. (8% "6, De eerste en: derde ‚persoon vati hei werkw. „wesen: of zöjn , in het meerv.: van den onv. verl. rijd 0) Dit pleit voor BILDERDIJKS geroelen i in het bekende’ geichilpunt "anligaandle deze woorden. :(d)} Het in den tekst. opgemerkte entzent. de verwiemilsg van mannelijke en yrouwelijke, bezittelijke en persoonlijke voornaam- \woorden heeft ook in andere streken plasts, tem minste ik heb het« zelfde verschijnsel in Overijssel wedergevonden,. “ De verwisseling van wich en elkander is ook Oranijsschich, 2» 10 & (wij en:.sij waren) , gebruikt men verkori ofzamanr gessokken tot wear, voor .die zeifde personen in het enkelvond. Men zegt bijv. #- waaR er geweest, voor: ik ben er geweest, en: WAAR Aij er ank? voonn.was Aij er ook? (1) Ä m 2a 7. Eene gelijksoortige font , - omtrent:hret: gebauik var dem 2ersien. en derden persoon van. hat.enk. kan den: tegenw; sijd van. wesen of zijn , -heefk. imımele sireken der Betuwe plaaıs, waar men genelde, wm even zoo witspreekt, als of zij in de aanvergende wwijs vonzkossen en zagt:.ik ZIJ er geweest, ik zis er gister, gekomen , onn yo ale lo: -8. De werkw. in den eersien en derden persoon van het meervoud des tegenw. tijds, worden. alger meen in hat enkelr, gebruikt, bijv. se SLANE er deur s se ZUME er , se BUNT er. . .. 9 Vele werkw. krijgen in de onbepaalde wijs heu scheiskhaze «wooer. ds. voor zieh , ofscheen sij ‚dis wolr gens di.zegelmant der .anl.niet behorfden:se kebben, en. tauımen hiäsdoor ‚overeaukormst met her. Duimsch , bijv. ik durf het niet TE doen. 1%.: Werkw. , die. het .scheidhare ‚woorw. wen. bij zich hebben, krijgem ia deu:Geldensahemtongval her voorz. af, bijv. ik heb er niets ar ekregen, ik weel ar mact AB a ih eat er ‚niet AR. 12x. Daurenboven komt dit voorz. afı..ia sormwige spreekwljzen „ waar het de ‚plaats van-2an niet. ver-, vapgt, als everigNig, voor; dewil mep ‚het in derelve.. (1) Deze fout heb ik -inzonderheid wit den mmond ‚van oude ‚6. 772 ” dersttien' "ppenderkt.- a Fe Da Ge SEC Fer Su ZZ Ze Au? u 7 an N m 105 nievılsehoorde.te gehruiken „ want men .zegt:bijv. Ast is hem tehoud ır„ de rok ss hem te groot AP 35 one: 22. Het onscheidbare voorz, te, zamengesteld mer het vegenwuordige deelw., wordt algemeen veswisseld: met ge, hijrv. het Auis, schwur en erwe.'mol. Gaanki GEBOSREWENN Auf, en, : : on Dr Deze. zelfde verwisseling gebsurt someijde och ki. 'de:mat: be .zumengesielde verledane of. dijdende:,sloei- werden „ıbiiy. de haf @EuOORT.er niet. bh : - .9n- "33. wem als de Gooningess hei Toorvoegsel ge voor verledene deeiwoonden verzwügen, esen z00 Iamen de 4Gelderseben in hat algemesn voor werledene deel- woorden sloehts . de eukede :e. in.ıde ninprak hoo- znf). 7 2‘ . Bes schijut , dar men dese anlfout ads her over blijfsel ımoet beschouwen vam «nm gabrek of. liewer eene eigendemmediäjkheid , die reeds voor meer Ann twes esuwen in: een of’'mecrudesien mu mus rwaler- land, in de’ malıdes gemmsenen levons.hestemd , zip: bijv. de Kiuckt van Dannsh0s Symer sonder sotligheidi All. EENIGBNGENMODAMELIIKE : WODRDEN EN SERERE- on esse GBEDERSCHERNI "RONG Frhr: mt „Woorden,,. "Daar' de zeifst; nasm- en werkwöorden als de .na- men’ van"de zelfständigheden en de uirärukkingen der wijzigingen , die 'het' bestaan van deze kannen hebberi, un Er. (1) Hethier (ei omtrensde dotiw. inock voor . Orepiieel wur. de hoofdssörten vaıl onze reilöderken uitmuken , zul- ion ter dern: basdioawien.. 3: "" ] aaa A ‚®. Zelfstandige naamwoorden, ... , rg 03 vr Van de afleiding der =. n. w.' van werkw. en: bfiv. ndamW. , strmoet men o6k veelvuldige sparen in den Gelderschen töngval,' #8 "User dezw'als. overbiijfsels van 'onze moederwmat:in de grüze uudheid ımoeten be- schouwd worden’; worät:ide door den Heer BILDERDISK vöorgsäfsgene siellicg, \orntreikt. de «Beiding dezer v wöor- Zeuuoat, ook hierdvor gesund, ei: - 'De volgende: weorden bewijzäs\inde'ecrsre nun de afleiding van werkwoordens -Garaven „ dat hier voor 'vene dot gehruikt "Wordt, fs: och zigılmar- fkumstig vÄn:her -werkw. gruwant, dar ‘de’ werking witdrekt ,; g’ ‚wasrdoor® nen de’ sloot verkrijgt. -:: -. :* ME TE RE PESIEEE Vera ':De nankl (ETOOEPOOEL,. Abunusens hier fi het.alge- mäden: voor sodfsppal wehruikt, ksıht- af>Yan stodiirs-, de werking, die roofvogels doen, om hunne’pesal: ke "bemagtigen. s engl BDe- Abepols'‘, äe: neh oın vaarweiik' K gebrathez/nodtik men BANDELS, of de werktuigen , die men-gedrkikt oth ‚te dinden, eu het wourd dandels ıcont Aus: WPfflaar deszeifs afleiding van het werkw. Büwden, -' anibivb --GREEP, de algemeene Haam ‚voor ecke Hrerärk ink 3.1amden , tocht de afleidieg- van heriiwerkw| grüfpde ‘ol veiten, en beisekent duss- heı werktedg y. a of waarmede men gr3jpt. "GEwanTn, gebreikt ‘voor geweenie, bliikeiorentnoo N m 407 afgeleid. 48: 3iin vanıhet . werkw, gewannen , als de woorden GEZIT en ‚GEVAAR , die afkomten. van silder en waren of vuren (een woord , dat algemeen voor rijden in gebruik is) en algemeen voor ftplansen in rüusgen gebruikt worden. .- - : in ay +. Bon da... 4ueede.: plesis zijn er gerige © woarden s- die - afgaleid sin. vau- :bijv._ .naamw., of in, diew- sig..ge- braikte..bijwonrden , ‚zeg als DE. KoLbE. Dir. zelfst, BRSTAW« s. waaumede men it het algemoen de kgaris- be- DARF zntoans Anideliik , das har afkomsug is van-kond. Vroeeyaan, Dit gebrniks men- in het algemem arr, lenfe pls nonrjaar 90 men.benosmt er ‚dus het jaargetijde mede, dat presg.in her jaar kom. - «.- ‚:DNORUB, Dit woord, waarmede. men een schran- daz...o£, veraufkg , mensch heuanın ‚: is, afgeltid: van her, bijv.. naaw.. VOEL, dat de Geldenischen viel mat schrander , loos of vernuftig verwisselen. Anden de selfst« maamım, ,. die an hijzonder- dgen- AR, VAlı- deren. angyal witmahen,. kan men » vorder Megsäpenun ii. .o lower tn De. woorden HooP , JAGT, TRor, SLOMP ,.. die in kesoalgempan.digusn : am ee: :grone hasreniheid: uit AR. Akten an on nor EEE u E Zee rn DROPBELEIE 38, danrentegen eeu woord, dat ter aanı duiding van, aene, kleine hoeveelheid dient, zon. dat GAR ABBORBERTIE veiks,. aaa DRABBELINE :Boomen ‚dene ‚kiöine heavenlbeid nenschen en..boomen witdruk«.: . Be ‚woprä..ZAAR: wordt in zenen algemeenen zin voor koren gebruikt (r). Sa N a Fe m, „® j % ‘y (N)38mn keit indian sin pok in Ormeigdkswonns . > ©. B b m 305 KLUUN is zen woösrd, wasrinede nveit bijna oteral de surf benvemt, die niet geiteden wörän VELOBOENDEREN is de wlgemeere naala der Dairkjs sen ; terwäl men sarkens of verkehs HBBir smißieh hoort noemen, en jonge »arkehs, KEURBN En FBUGEN en kosijen algemeen BEESTEN hoeiht. " LARDTER is ech wöord ver benbeihihg van dien er- genaur Sf Jähdheer van eetie Boerehplänts of van wuwland (1). Mewer is ven Algekheene neaih voor Imudde of sat, Mor komt +oot als den kelfkt. nadktie, IH (en Ya ra mist en kin als stimwaond bischiiwä wör- den van her kijiw. naram.' MORE TA) Voor een vertrek uf voor eeiie kimer gebruikt men her woord TeHax., Wisschies öfidlat are Bemark geh uf 1dt Yeriff Aledr. Op dezelfde wilze- als men her wonrd GRARF; Kir euae verkeriing Jan Bereedichwp is, er At kigehlijk sileen witdrukt, ih eenen ulgeiheeren zih bfj toepas- sing gebruikt voor allerlei zaken (als het wäte tet een (1) Laupren of zanezn hoort men in Overijssel ook ; wrmn ef Massen, voor den bewoner eener gepachte plaats, schijnt alleen tot Orerijssel en Drenthe te behooren. (2) Hetgene de Heer HALbeRTskA in zijn Overüjsselsch Woorden« bockje, Yalrent hot en rn den inot hebden kanıkerkt, is vok Geldetsch. Er is echter in Orerijssel ook 'ech woord wor, als bijw. in gehruik in denzelfden zin als bet Geldersehe srıx , b. v. vah ic» mand, die heel ziek is, zegt men: hi is nor slechte. Het z. n. wu wor, in den zin van mist, is ook ih Oyerijssel bekend, In Gro= ningemw noemt ieh 'mist, Dock. | m 109 stopwoord), gehraikt men het weord TuuG asemeen voor kitederen. Kısrestute beteekent in her Geldersche de beste kleederen , die iemand heeft om bij bijzendere gele» genheden aan te trekken en die daarom in de Aist- bewaard worden. Bij wepassing gebeuikt men imsgelijks et. woord VERMANING, afkomstig van vermunen, waarschuwen, om eene binnenkoorts uit te drukken, die men krijgt voor het begin der eigeulijke kourts of nadat men deze eenige malen heaft gehad. Bij toepassing &ebruikt men verder het weoord WICHT „ zonder ondersekeid van sekse , voor kisine kinderer (1).- DEERNE is ein bijzondere naam vour meisjes > eten als meinst ,„ heiwelk niets anders dam seme letierver» wisseling. ven skeisje. schijut. Als namen, die men hier bijzonder aan eenige kletdingstukken gesft, kun« (1) Dat wıcur in Gelderland (en ook in Overijssel) zonder: on- derscheid van sekse gebruikt wordt, was voor mij als Groninger opmerkenswaardig, omdat Ätze Jongens en wichter onderscheidt, Ook verdient het naar mijn inzien upmrerkiäg , dat wıcat in den zin van kind in Gelderland en Qwerijssel meer als vaam van. ver- achting voorkomt, b- v. ‚wanneer men zich over de kinderen beklaagt, terwijl het in Groningen wel eens het vertrouwelijke - woord. wordt , waarinele een man zijne vrouw, een jongeling zijn inbisje dengemt. Mijn wıcter, in Groningen gebruikt om eenen grooten graad van vertrouwen uit te drukken, zoude in Gelder- land of Orerijssel het tmeisje, dat dit. toegevoegd Werd, een küs- noegd gezigt doen trekken. In Gelderland heeft Pärkn en: VErnaH- zın dezelfde ®er van een wobrd 'van hooge vertrouwelljkbeid, als ia Grosfingen min Wıcht. | Bba m 205 8 KLvum is zen word, waerinede nen bijna oreral de twrf benvemt, die niet geiteden wordt VELDROENDEREN is’ de elgemeere anala der Pairijs sen ; terwäl men sarkens of verkehs nBBir smineh hoort noemen, en jonge varkeh3, KEUNEN En POUGER en kobijen algemeen BEESTEN hoeiht. " LaNprer is ech wöurd ter benbeinihg van dien &i- gefiwur of Jähdfiecr van eetie Wooromptants of va Wwuwland (1). Meer. in een Algesieene iin Voor Mmdde of mu, MoT komt voor als Ben kelfit. nehhtwi äh den Un vah mist en kan Als stlmwaord Deschotiwä wir den van her bijw ram. Weir ta) | u Voor ee vertrek uf took eeiie kimer ebrtrkt men her Woord veiax , wrlsschieh Smlat ae demeh geeh W.rdt ger eh. 2 Op dezelfäe wilze- als mhen Ber wosa anıry ar wune varkorting Yon Bereediöhiie fnz- eh Ar eiper atlevn witdrukt, if eeneh alperäteheh EPh bj ' sing gebruikt voor allerlei zaken (als het..wä Ik —— —. vwise ni ‚jeen Ideirem = at het FE. mn Gronin- ol una toepassing a 3 m Kemer 2 al wat VER- ser. er) schijnbsar wm zn... ıarvoor men het ‚»ord. ‚In andere Fe ı dezen vogel met Gamma anna ‚am STORK (Storch. ) = Em. m [7 es 7) in sommige streken bee! mm dns. us oor mazelen (op zijn Over- en als roodkas zoowel in Gro- ssel en, ook in: sommige streken kent een stuursch , onvriendelijh daarvan afgeleide BODDIG stuursch, kingen van twee lettergrepen tot eene .ain de-algemeen gebruikte 2. n, w. LEER voor, un nn > 110 8 nen.de woorden : TES, BEUREE en. TUKKE in autımer- king komen, welke men algemeen woeor'zaä in.een of ander kleedingamk .gebruikt , :zoodanig zelfs,, dat - men in die siscken,. waer men eenen zak , TUK heet, een?’ zaidaek den .zaam gevft Yan TUKDOEK. ‘De zakken , .die vrouwen op zijde dragen, moemt nien daarentegen den NAASTZAK of bij verkorting:'NALAX ; ale ;eem:: zuky dien men op- zijde en dus aaast Zich draagt. (1) en De voorsehoot of boesehtar , die vronwen of meit- jes dragen , noemt: men. niet. angepast SCHURTELDOER , als een doek, dien men kan opschorter „:serwijl ‚men in..dit woord verens .cen bewäs vindt van 'de afleiding van ten werkwoord (2). Ä er DrE ‚De ‚woorden SCHOER en BIR3B. gebruilii men ter aktıh- duiding van eene dw, imet.dit. omlerscheid „dar men ket:: eerstie woor eene dander-, het laätste ‘voor dene gewone regenbus gebruikt (3%: - .. sr" Ci Onder de bijzondere benamingen , die miepn -han eenige ‚voprwerpen ‚geeft, en die onmogelijk- alle kan- nen opgeteld worden, behooren verder ‚ook die, vol. gens welke men kapellen en »linders. onder den alge- meenen naam van SPANNEVOGELS, en nagels en spjj- kers zonder onderscheid onder dien van NEGELS ‚be- grijpt, terwijl men den naam MOMMER (mombeir) u met pooge ‚ BESSEVAAR en BESSEMOER ° met grootvader en . + Dez ." (1) Haupearsus schijnt. (vie z1jn Orerisesch Woordaahackie) bij nazak aan naadzak te denken. ‚" (2) Een suHoRTEL»oER kent men ook in Overijssele (3) Men zegt daarom wel DONDZRSCHOER , Inaar noOit DOWDIRSIEEN: “ u 111 x groolmoeder , en WIEZEMOER met »roedvrouw verwis- selt. :Op gelijke wijze noemt men eene smederij een SMID,, gene siede sen IESKAAR , een Äorf BEN. Verder sckijne sTıve een zelfst. nnamw., dat het woord stijfsel in de volksspraak vervangt. Lo0& ia de algemeene naam der uijen, in Gronin- gen onder den naam van sipels bekend. VERSCHERING beteekent voorraad en bi) toepassing. hoop , vooruitzigt , b. v. te Mei ha’k nog al wat VER- SCHERING , maar de regen bedarf ’t stik. Ulver (iu het Overijsselsch heiluiver) schijnbaar eene zamentrekking van oozjevaar, waarvoor men het gehruikt, is ook een Geldersch woord. In andere streken van Gelderland noemt men dezen vogel met den aan hei Duiısch verwanten naam STORK (Storch, I - TURKER berigt men voor kneu. . NORBBAT (bif- of foeyoegsel) in sommige streken voor toespijs in gebruik. | ECHTELS voor bloedzuigers. . EIWRRSEN of IEWERSEN voor maselen (op zijn Over- ünelsch bleekens.) "Bene SPINDE kent men als broodkas zoowel in Gro- ningen als in ‚Overijssel en , ook in: sommige streken yan "Gelderland, | „Een BPDDE beteekent een stuursch , onvriendelijh ' man ‚ even als het daarvan afgeleide BoDnıG stuursch, 'onvriendelifl.: Zamentrekkingen van. ıwee lettergrepen tot eene onimmortanen in de.algemeen gebruikte 2, n, w. LEER voor, > 113 ladder , EEK voor edik of aziju, GART voor Gerrit, GARTIE voor Gerrilje , PEPPEL voor pepulier ehr. db. _ Werkwoorden. Even als vele zelfsı., naamw, hunnen oprsprong aan een werkw, te danken hebben, zoo zijn er wederkee- rig ook werkw., die van z. n. w. afkomen, gelijk ie- der weet, die eenigzins met de afleiding der woorden bekend is. Deze ontmoet men veelvuldig in de Gel- dersche volkstaal, en het schijnt , dat men den naama der zelfstandigheid bij verkorting alleen gebruikt met verzwijging van een daarbij behoorend werkw., en het z. n. w. dus als werkw, voorkoms. Voorbeelden hiervan ontdekt men in de volgenda woorden:. NEU- TEN, BROMMELEN , BLADEN , KOEKEN, KAARTEN en dergelijike, daar de eerste woorden het afplukken van noten, brommels, bladen. te kennen. geven, KOEKER het bakken van Aocken, KAARTEN kaartspe- len uwitdrukt, terwijl de uitdrukking, die men wel eens een’ boer hoort doen: wat hebben mien kinder VERSCHOOLD , of ik heb var mien leven lang ESCHOOLD dit insgelijks toonen, daar men hier VERSCHOLEN als een werkw. doet optreden, dat van school? afkomt. Het gebruik ven de werkw. gaan, durven, mogen, kunnen , laten enz. voor en niet, zoo als in andere streken , achter de onhepaalde wijs vam andere w. we, bij welke men die bezigt, schijnt men ook als ewme eigendommelijkheid van dezen tongval te moeten be- schouwen. (1) (1) Het in den takst genoemde onderscheid is opmerkelijk.' In | m» 113 De werkw., die men inzonderhaid in. de gewone volkstaal der Geldesschen meelvuldig konrt ” kan men, ‚hoofdzakelijk tot de volgende brengen : LANGEN, in dem ain van geven. AYBEUSEN, in tegenovensielling van opbeuren ' ' Ku1saRen, en in andere streken KALLEN, in den ein van redenoren , spsekon of pratem . ' TEE Het w. w. BIJSTAAN vervangı ook wel de peu van duursaam af Jangdurig aijn. b. v. de winter smıiet oma m0g al DIS, 00 rd OVBRENX, in. den.zin van ists ovor' fe wännen, i " '" TOBSsaN , in den zin van rwiden. 1 - GRISREN oh GRINNEN voor sahretjen, DE Ze - DRANZEN , N0@p prangen. vo -KRAAUWEN , ter uitdrukkiag var hes Hnderge s _ _ TuBen: (ja de swsaben van het kwartier. Zusplep: j wear men ma. den kor&aoogsi , SPMFTIE Zaait „ om: daar- auede tot lanı in dem kann de korijen ie voaden), in dau air zeu weiden s z00 das eune. kas TURBN tılais anders zegt, den rzene kae ap de spursio to Inten weiden. Het drukt eisenlik sen zernienumnd, farkaald Binden at (1) " % PRDERRNS in den ain von lfm ‚Gtoningen zegt men: dh sol men schoene maman Ların, TR Zal 't at aaa Iayen; in Gelderland altijd: "A auf min schauen LAs0gT MAKEN, ENZ., (4) Wear spurie in Mrerijuel verbaand weids, kens nien wok BURDN, TUSBIESH ER TFHWAHHBER, even als in Gelderland en wel- ligt ook op de zandgronden van Brenähe. 12 ‚BEiSEN , beteekenende het regt duigen van. stokken , Da dezelve door het: vuur gehaald te kebben , (ei- genlijk warmen). Kertsen , voor »uurmaken, door middel van het slaan met eenen vuurslag op eenen vuursieen. . Turf, die ligt vuur vat en van hier ook in. de plaats van zwam kan gebruikt worden , noemt men KETSTURF. ‚De werkw.. GAAN en LOoopEN eindelijk komen in dezen tongval bestendig als synonymen voor , waar- yan het eerste zacht of Jangzaam , hei tweede hard of schielijk loopen uitdrukt. Het bijw. schik wordı veel samangestold met heb- ben, en SCHIE HEBBEN kan men dus als een werkw. heschouwen., dat: men dan gabruikt , wänneer jeıs voorspgedig gaat,. of eenen goeden wanrigang heeft: y 'hijv. het. vlas HEEFT GOEBER-SCHEK, , OR. (1). ‚Het. werkw. kunnen.in cem der - verleden tijden voprkomende, wordt verwisseld, in KOSTEN ,.hijv..dzj KOST niet. gaan, EAST. wi.de schop te Isen Ikrlegen? GRONSEKEN beteekent Ainneken . innde In sommige .sireken. gehruikt men de werkw. im&- den, raken, vragen, zeiten en mischien:nog meer andere als ongelijkvl, ,-roedat men Legt; SIRE EN, VBIEG en Aij ZıT zich neder. Ä 7 Irw ‚.Vau ‚de. kracht, die. hei seorz.. (a als vorkendh, (hetwelk bijv...in Zergan.-gaheel met ‚het: werkm::/em- ii BE ! : (4) Scuı, ook in het Hollandsche dialect bekend , wordt in het Overijsselsch. dikwijls vexwisseld met DEEGE, waaryan de zamen-, hang wet dijen en.deog kenbaar is. Be > 415 gen is zamengevloeid) ontmoet' men" een voorbeeld in het algemeen gebruikie Tr BROKEN , heiwelk eene grootere inate van Ödreken, (het geheel verbreken ; sermorselen) schijnt te moeten uitdrukken , bijv. hi het den urm te snoKkKEN: Dit komt in het spraak- gebruik ‘ook dikwijls voor in den eenvoudigen zin van gebroken (1). c. Bijvoegelijke naamwoorden en karten. | Onder deze: beide woordensoorten , die wij bij elk- ander zullen beschouwen, omdat ei) in aard en strek- king veel overeenkomst hebben, zijn (vooral, wan- neer :men.:de tal beschouwt ,„ zoo als die naar de: grensen van het Munstersohe word: gesproken) er vele,, die een: Duiische herkomst verraden, terwijl weder andere, sehoon meer zeldsaam gebruikt, van Fran- schen oorsproug zijn, em als gevesiigde overblijfsels von, de.Frausche 'overheersching zijn aan te merken. ‚In die. dorpen, 'weike in de nabijheid der Mun- giersche grenzen liggen, merkt men niet alleen in het gebruik van ONT en WAAL voor en en wel, van JIM- MER en JEDER voor immer en ieder en in vele an- dere woorden de nabijheid van Duitschland op; maar in het algemeen heeft men in den Gelderschen tong- val verschillende bijv. naamw. en bijw., die van ‚dese overeenkomst ten bewijze kunnen strekken. De volgende woorden kan men hiertoe inzonderheid re kenen. (1) Dit 28 anoxzu is het eenige woord in den Gelderschen tong- val, ten bewijze van de kracht van het voorz, te als ver (zer). m 116 . De weorden GsNsEH , GAaR en SIE gehmikt men. in plaats vau het in deze sıreken mwer seldzame ger hoed. om. ker leawte inzondeshaid ala een .bijw.. ter bepslieg vun ‚con. ander ‚bijvoeg. .naamwaond. Men zogt bijv. kei is eene GANSCHE menigte , hei is CAhR weinig, es is niet STIK (j uist) con meolder, hebanoı der was STIE (geheel) vol, ’ VEERPIG, VERDIEG, ‚wordt gebruikt in den zin van gereed, en komt dus overeen met het Duitsche fer- tig, kijv. ik kan er niet VERDBIG med worden, -: SteE gehruikt men: voor bot of emp. viren mes is SLEE. He® en weun kan men als. een bijwoord beschou- wen , dat: heimelfde- beteekent als even of’: gedurende eenige 'oogenblikhen, bijv. ga eens HER K- WERR bij, ik zal-ecens HEN EN was bi} u komen, : Won, of BORWISSE , beteeken wei seker. _ SPOGTERIG beteekent vreesachtig > verschrikt. ' | . ONBEHENSD is een bijv. naamw, , dat heizelfde be teekent als onhandzaam, ongemakkelijk „en de gie genschap door hatzelye uitgedrukt , wardı dus dan aan eene zaak tgegeschreven, die ongemakkelijk in de behandeling of moeijelijk ıe bearbeiden is. dos zegt men van land, waaruit men met, veel moeite het onkruid moet werens dat is ONBEHENSD land. Bu Fo@s eu npasıc sija bijv. paamy., die heszeifde, Bit drukken als ligt, bijv. die grond is. F00s (ligt),. FO sIGE kluun verleert gaauw. PonTaaıs is een hijv, naamw. , dat dient a om dyn m 117 = toestand van iemand uit te ärukken, die niei rogt gezond of een weinig ziek is, . e . Drısst wordt verwässeld met trossch , Aongmoodig , zoodat men van eenen trotschaard zegt, die ziolsnaer het uiterlijik voorkomen dus doet kennen : was:äs Af DREEST, a BEE Ze: Baın word: hier als «en kijw. gebezigd in de be- teekenis van Zouier, suiner, niet dan „ bijv. dat is BAAR vet, ik heb BAAR oerdappels ehad.. VaöstrıG is een bie. naamw., dat gevoeär voor de houds betsekent, bijv. ih deu vRösTRıG, d. i.ik Besrios hasst van koude. “ EEN STORM is eene uitdrukking, die in gemgden alss con sworm praten,, kif hef or eon heeion STORM werä aan, voorkomt als een bijw. van tiid3 BIE STOR- MEN beteekent zu en dan, (Owerijssel sr00T), EEN HEEL SBETIB-is eene uiıdrukking, die zee veel zegi als reeds seo}, senigon jd, kijv. hei is BEN HPEL, BERTJB over 12 , wil zaggens hei ds reeds lang over 12. | TERBETEFoonT verwisselt men algemeen met het bijw. van sijd mu of tegenwoordig , bijv. Ai is TE- REGTEVOORT von slechte (icd,. Een paa:d, dat gemakkelijk te besturen is, moomt men hier niet, zoo als elders, mah, masr ZimmiIG. Immer gebruikı men wel voor allijd Nooss wordt als onikennend bijw. gebruikt ta den zin van ongasarne, bijv. ik zie hei 200 NOOBE , das men en ander plnagl. BREKHAFTIG,, dat even als fertig een Duitseh woerd > 118 x is , wordt gebruikt in.den zin van zwak , Jangasem, ' gebdrekkig, bijv. ik bin old.en BREKHAFTIG. ‚ Bskwaam komi voor in den zin van geschikt Lot een seker einde, hijv. dat hout is BEKWAAM dal ri» ben, sporen, emz. Het bijv. naamw. GIFTIG wordt eindelijk , evam als bij de Duitschers, ‚gebruikt in den zin van bassaar- dig ‚ kwaad, drifüg, bijv. tiven hi mi dal ze. wer ik GirTıc en sluug den körch. ZO VRUL a8 is eene uitdrakking- , die mean voor zelfst, naamw., bijv. naamw. en warkw.,„.als hei. wure tot een stopwoord gebruikt, bün. 4 die. is W :NRBL:\AS opzigter-- i dt De bijv. naamw. en bijw., dien men > verder. als hat bijzonder eigendom van de volkstaal in Gelderland kan beschauwen , zija de volgende:.: » . :: .3 Fink , in den tin van dest, uimunland.: ı «.:;. Loos drukt zoa veel uit als s/echt, seo. dak: EAZE" boekweit, WIZE kaarten „ slechtp hoekweir ‚an sienhte‘ kaarten beteekenen. 1.0 Manks cn VAST zijn bijw., die in den zip van in- iusschen gebruikt worden, bijyv. ga maar MANKS bin-' nen, ik zal ’t MANKS doen, ga maar VAST hen. _ GEWELD en GEWELDIG wordt gebruikt in plaats van verschrikkeäjk , vreeselijk, of dan, wanneer: men zijne verwondering over iets wil te kennen geven. VBRNEmsTIc „ als: de gemeigdheid (ot: vernamen uitdrukkende, komt van hier zop wei in den zinvan opmerksaam als van nieuwsgierig. voor ,- ‚bij tsepas- sing schrender ; kundig. - ‘ = 119 .HewriG : droht eemen grooten- irap van. schoonheid of grootheid'uiu 0. .RESTSCHAPEN wordt in den sin van goed, in de hoogsie mate;- niet alleen gebruikt van. ınensoken en dieren, maar ook van andere zaken, b.-v: dat'is een REGYSCHABEN mis. | ro - ‚Sesos ‚is een‘ bijw. in den zin var omand weh epr of. in. vroegeren tijd. Heısch komt , in. den zin van zeer of: geheel); bi bijr. naamw. om eene groote mate eeuer eigenschap of hosdanigheid.-op zieh zeive en niet in vergelijking met'änderd zaken aan te duiden (even als stıK), BiESTER, ook in Overijssel bekend , wordt missehien her best verklaard door enbestendig, onstuimdg > bir. BIESTER weer, GEER komt voor els bijw. van plaats, ter ultdrak- king van. Jets afpgelegens ‚: op rich zelven ef-in'te- genstelting van Aier en das in den zin van daar. ° ..BEöK fs Gen: bijv. neamw: in den «io van slap; onveerkrachtig. | N "" ONZELIG en ONZELICHEID beteekent oniuiver, on- rein, onzuiverheid, enı. Noxs komt voor als bijw. in den zin van hevig , vurig » b.v. hi het ook nors ‚eorüjd. „NERIG beteekant jjverig.- ‚Doow (in Nijmegen en dien omtrek) beteekent Bi of nabij en DOONER , nader. "Zwax heeft in Gelderland den zin van lerig; sdar- ‚dig, vlug , vermoedelijk de oorspronkelijke beteekenis. m 120 Lose komt er ook voor in den zin vum Zion, zeer (zie STIK), b. v. dat is LOMP seul d. i. sure vech Het Hoogduitsch zmsonst , te vergeafi , is ok in dien zin in het spraakgebruik aauwezig , wordend« uitgesproken ON SUNS. LANGSHEN , eene zamenstelling van Jdanz oh Keen, $gobruikt men in den zin van operal, vobr de voet weg, bijv. te veuren zag mer de Doekweit niet: in mielen ko de tereglevoort, haar rien kit men "t LANGSHEN, Te Saar, beteekemt je samen of met eikander , alı zameugewokken uit ie gader. Van TosvVERsaN is ecne uitdrukking voorköikende in den ein ven allengs , van lieverdede. ALLEBOT , beteekent telkens, ieder mual. Bazio wordt gehruikt voor uiimensend, Eindelijk zijn dr eewige ‚weorden van de nu beben- delde söorten , die men ai$ verkortingen of zamen- treikingen ven hudvre woorden diem 'aali t® Me ken, als: “ Zoo STOND, dat men algemeen gebruikt vgor “un- stonds, bijv. ik kom 200 SToND. TogKE, zamengetrokken van en zoo veel beteeke- hende als toekomende of aanstaande, bijv. ik kom TOEKE weke bij oe. ALLins, eigenliik alle’ eens, dat men verwisselt met het bijw. van vergelijking gelijk , bijv. alle men- schen denken niet ALLINS, - „Het .bäw.. DUK wohin: eene verkerting van Akwizls en bereekent hetzelfäe, bijv. dien weg hed ik DUK egaan. > 121 "Reste, invden zia van awivor, zindelijk , (eeme verkorting van redelijk) b. v. de weg is nou RELLIK om te.gaan. a Er Ge Ze wen Zr E Zu og d. Veomsamwovorden : :.« Omtrent de. eigendommelijke voornaamwporden van den Gelderschen tongval, valt niets anders P te mer- ken, dan: . ‘ ı. dat men in plaats van ı het voorn, w. gU van ' den aen persoon,, zoo als hetzelve. in den ıen gagm- val voorkomt , het woordje ve sehrnikt, .exen ‚als.da Groningers dou. on a. Dat men, ‚wanneer dit yoorn,: w. in, den, gen naamv. of als voorwerp voorkomt, :daarvoor et woordje oe beeigt, even als de Groniugers .dij. en.de Hollanders uıpe. . rn 3. „Dat men, in alle steden,. zelfs in ‚kleine, 200 als Doetinchem en ’s Heerenberg , het voorn. w. zonder eenige verandering of vervorming, in het da- gelüksche spraakgebruik bezigt.. ... en 4. Dat men algemeen in plagts. van self. zeive ‚of zelven, het woordje EiIGeNs gebruikt; büv.. ik .aad er EIGENS naar loc ‚gaan. B Spreekwijaen. ade deze Schötten de volgetide den Gtderschen tongval eigendommelijk toe te behooteh : | Te' moor Gaak bereckent in de man den Berkel grönzende dorpeli z6o veel als te zamen gaan en !i m 122 309P, hednidt ‚dan in.dien zin fezamenı. net .alkan- ‚der. nniuber Het:is of was er GROOT VAN DOEN is. @eisıapretk- wiüs ,„ die beteokent :: hei. is of was hoogss nonllig;:- Ben SPAEIDEN en HUW -VITKERREN. züjn -spneckwip; zen om het maken van het best: en. hei wegen varl het huis aan te wijzen, Daar ARREMOED of ARMOED, volgens deszelfs 00r- spronkelijke ‚beteekenis, serdries.en. gehrek uitdrukt‘, moet. men het veelal in deszelfs eerste. beteckenis van - verdriet opvätten in spreekwijzen, als: ik heb er ARRE- MOED enog var, en dergelijke, terwijl 'het in andere spreekwijsen weder zarg beteakantı | ..:, had .?F- SAN .’T WERL DOER is gene apreakwijs.„',die. ie teekent : het kam wel 500 wesen of warden af’ opk het kan wel gebeuren , het is mogelijlu. . u. ı=... : ORDEER PRATRN is cene apreukwijs , wAsndoor men het "preken over ieis onwelroegeljke. we kennen. geoft. :' un °P 26 MIS:HOL NILT NEST BEDIEND is’ ecne; 6, pkanke wijse, die zoo veel: ts kennen geefi als: hatschilt mij nog niet best, hei is hiel nel geschähl »oor shäje' "PesDING: DOEN of LATEN .nowe., 'beteekent >sijdieg staren ol zenden, lalen seggen , 'doem: Boiischant pen. . 1210 Wanneer men eenen anderen vraagt; of hip deta an ernst meent, gebruikt men de spreekwijse m zınzan- HEID ? oft IN WiE.BEID, Haar eu HOT, zija spreekwijzen, mosrden.oe kunst« termen, die bij het rijden-of mennen in. -aanmerking m 123 komen, en waarvan het laatste regis, het’eurbte links beduidt, De spreekwijs: VAN DEN GAVEL IN DE GREEP LOOPEN, beteekent zeer juist, van het mindere tot hei meer- dere overgaan, en Zinspeeit op de: ‚werktaigeii g die men in hetzelve benoemt,, daar een guüsel:awee, en eene greep drie tanden heeft. en BE Zr Zur Er rag] IV. äknıcs BENAMINGEN VAN ZAKEN,' DIE ALEREN IN GELDSRLAND ÖF HET KWARTIER ZUTPLIEN K: au . nuts BEHOOREN, ” BEE “ } “ Fe .,% 1“ Key Onder deze begrijpen ii niet :alleen waren van zaken ‚die men: slleen“ in Gelderland of’her Kwar- ver Zutphen aamtreft, maar ook namen, - welko men daar aan zakett geeft, die‘ ook in andere stecken ger vonden’worden , en" als roodemig | kan men de vol- gende besehouwen, Eene geheele sıreek bouwland wordt i in de zuid, wöstelägke‘ streken van het voormalige Graafschap Zut- pllen een! ENE'genvemd , terwijl ıhen die:in de noor« delöike:.deelen‘ van Gelderland, haar de grenzen. van Osdrüjisel: en“ het z6ogenanmde Munsterlaud, even ala: dn:.de peovincie Drenthe, .eene Es. naemt, ‚Eene vereeniging van deze beide namen vindt men in den naam-wan: let erve. ESSINK, dat. eane ss aan den enk gelegen: beterkent;. .. 5 En 'VeLD of VELDIE, de lgemamne. Basım eener gr00- tensıof kleistenrscheide, wardt: im aeuzpigersizehten ook meriden azam. van amk- terwibseld, : =! ' | 4 Ge m 224 Namen van boerenerven of boerenhuisen eindigen in genoemde streken gemeenlijk op ENK , INK. of HORST. . nn VLosLanp, afkomstig van »liegen , is land, dat verstrooid ligt of onder geen erve behoart. - :.. Eene weide, amringd met boomen , wordt. came MAAT genoemd ; is zij met.elzen hezet, dem nagmt men derelve eeme PAS. Eene streek weideland, of elzen bosschen midden i in de heide, noemt men onder Zelhem DE MEERE. Eene opene plaats of markt in eere stad, büv. te Deventer , of eene opene plaats midden in eene buurt ‚ noemt men BRINK , en van hier eindigen de namen van vele buurten ap drink (1). ' Lagen moerassigen geond noemt men eene STROET of STROETGROND. ELoo is eene lage sıreek lands, en als ı uitgang van dorpsnamen, duidt het de lage ligging derzelve of de ligging van eenig water aan, bijv. Hengelo, Dinz- perlo, Ruurlo , Borculo , Groenlo. Eene steeg of dijstraat noemt men in Nijmegen _ een GASKE (Duitsch) ; VOORT of VoORDE beteekent ee- ' nen lagen of smallen doorgang of eene straalt ; over- blijfse]s van dezen naam ontmoet men in de namen der stadjes Lichtenvoorde ,„ Bredevoort enz. 'Eene TIEL of TisL bewekent eene rij, ven dasr de naam der stad Tiel, en zoo zegt men ook im eenige streken van het Kwartier Zutphen, hijv. 1) Bess is. ook Wrenisch. Zn. Overijssel is dit woord: ook bui« ten Deventer bekend, | > 225 x wenharg. het kanen- in:garven. ok hokken op-.het nd staat z „hoc wel TIEL is er? d.i. bee verkwijem ...:. Een HAAM is een stuk hont, met leder overtsok- ken,. dat: de: gedannse heeft van. eenen paapdenkals. cn door de twee:. houten:ooren:op hetzelse,. er, nitarlijke als het. hoofd uimie, Boven in: hetzelve .zika.cwee ringen voor het zoogenaamde leidscel, Yulk.ecn Aaam hebben de paarden in de oosteljke streken van Gel- derland en vooral in het Munstexsche, tot gemak in het ınskken, op den nek. - Een HAAL is een ijzeren werktuig, om daaraan den pet of ketel orer het vuur te hangen; van daar EAALBOGH , voor den boom , waaraan de haal of ook de ketting hangt (1). | . SEE of SBOST is cen melfst. nasmmw., dat. men voor eenen maallijd of een maal gebruikt , welke ter be- iooning. yan iets wordt nangerigt. Van daar spreekt men vbn STRENSECHT „ voor eenen maaltijd , nangerigt voor. ‘ deszulken, die voor den gastheer , sonder hetaliny , steenen halen. MESTWEK of MESTSELSHT dient even 200 ter aaudniding van eenen maaltijd, voor het voor niet halen of geven van mest, .. Ben GAS? is eene hopveelheid van vier. : Een VIMME is honderd garven of bossen. ‚Een bosje viss noemt men een BOOT; twee en dertig paren hiervan worden een SCHAT genoemd. : De groet. van een’ boer is altijd met zZAAM ver- zeld , al ontmoet hem ook maar &&n mensch; het is (1) Zie over Aaal ook uanskarsya, Overijselsch Woordenbockje, | Cca > 126 x altijd: godm dag ZAAM , of goEn morgen ZAAM , goer avend ZUM.. Een vAARs, in de gewone uitspraak VEERS of VEER- ZE, ‘is eene koe, die nog geene kalveren of slechts een kalf gehad heeft;' in sommige sıreken noemt men die MAAL. "UUTGAANDE TIED is de benaming , waarımede men. veelal de Zente aanduidt. a ve . ‘ VEROUDERDE.. EN MIN GEMEENE WOORDEN, In DEN STATE N-BDD BEL VOORKOMENDE,; DO.OR Mm. . M WOBUREM , x‘ \ ?. ‘+ VEROUDERDE EN MIN GEMEENE WOoOoR»D BEN, In un STATEN-BNU BAM VOORKOMENDE; tor aanvulling op de Werken der Heeren YPEIN zn. DE JAGER. AANGESICHT.: Job, VI, a8 , leest men: » Wendet u tot mij: ende het zal voor ulieder aangesichte zijn, of ik liege.”. Aangesicht is hier niet »ullus, maat tonspectüs, en beteekent dus nanschouwing. It de vertaling van LUTHER is hei ansichüg sein. In de Liesveldsche Bijbels heet hete »Siet op mij of ick voor ü met logenen bestaan sal.” ACHTERSTE ZEE, Jo, II, a0, voor de zee, die in het westen van het a 130 & land is, In den Bijbel bij w. VORSTERMAN, 1528, en bij H. PETERS staat: »sijn aansicht tegben die oosıa zee en zijn wterste tot die leste zee.” In de Lies- veldsche Bijbels heeft men? » sijn aansicht teghen die Oostersche zer ,' ende zijn achterste deel: tot .dat ach- terste der zee toe.” In de laatstgenoemde Bijbeis least men Deus, ZA, lett. c: »alle plaetsen die de sole ya uwe voeten sullen trede, dyo sullen u aijn van die woestine aen, en ook van den berch Liba- nons van de water Phrat tot aen die wierste zee sul- len uwe palen sijn.” VORSTERMAN heeft hier wierste weste zce, de Swten-Bijbel achterste .zee, BAKKEN wordt ongelijkvloeijend gebruikt 2 Sam. xun, 7% Men‘ vindı biek ook bij BREDERO, u BEGRAAVING, ol voor ‚omwalling , verschansing, Luc. XIX, 43. Zie . van hetzelve de Nieuwe Bijdragen, a D. bl. 39, BOL. Een bolle broots komt .meermelen voor in ause Bijbelvertaling „zie sranınG , Bäjbelsch Woordenbock; op bolle. Even als wij kreniebollen, warme bolien enz. zeggen, noemen de Zweden een rond brood dulla. Bij KIL.- is Bol overgezet panis roiundum In. het. Brunswijksche is Bude grof tarwen-brood; wasrschiju- ljk behoort hiertoe ook ons bollebeisjes. Te Leiden heeft zekere soort, van kock, omder den.naam 'van Aij” m 131 Zk- (di. Auwelijk-) maker bekend , den naam van Leidsche Bul. BUSSEL, ‚Math, ÄIII, 30: » Vergadert eerst dat onkruyt , en bimi het in Busselen.” .Dit woord, hoereer verou- derd „.is echter in de Baronie van Breda nog zeer in zwang; zie mijne Proeve yan Bredaasch Taalkigen, op het woord. 5 DAT. In eene der verhandelingen van Z. H. ALEWIJN, in de Werken der Maaisch. van Nederlandsche Leiterkunde ie Leiden , leest men de verdediging der spreekwijzen:: DAT is de many .DIT is de zaak, ik ben WET, enz. Dezelve zijn zeer oud, In de Angel-Saksische vertaling. van Joh. XIII, ı9, vindt men: » that ic # com,” d. i. »dat ik Aet ben.” Zoo heeft men ook Marc, VI, 3: »is dat niet de timmerman?’” GEWROCHT komt in den volm. verl. en meer dan volm. verl. tijd voor, Ruth, II, ı9, van het'oude werkwoord wrich- ten. De. ouden zeiden gewracht voor dit gewrocht. GLAD was.’ oudiijds, even als nog bij de Engelschen,, bij. ons ook jucundus, hilaris. Kır. speli het glat. Hij heeft het ook in de beteekenis van dlandus, in welke. het misschien most opgevaı worden Spreuk. V, 3: ! aD 132 « Want de lippen der vreemder '(vrouwe)- deuypen, honig-zeem ende haer gehemelte is gladder dan olie.’*. 