title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: -.L^ söhadja, I, Skr. ook sadja, slechts, eenvoudig, alleen maar, dan maar; hers^Jiadja, eenvoudig, zoo maar; dhigan bers^hadja-sehadja^zon- der plichtplegingen, zonder ceremo- nieel, onverrichter zake, b.v. masakan ija maoe kembali b^rsehadjasehadja, hoe zou hij onverrichter zake willen terugkeeren, Niem. bl. 4^ dr. p. 79; s^hadja pon diielannja akoe iniy si^ha- dja koeberilah ija t^lariy als het hem slechts te doen is om mij op te slok- ken, dan zal ik hem dat maar toe- staan, P^l. Dj,; makin bers^hadja^ makin manis-manis roepanja, hoe eenvoudiger (gekleed), des te liever ziet zij er uit, Pr. Dj. ; menjamboet soerat d^ngan s^hadja-sehadja, een brief zoo maar ontvangen, zonder ce- remonieel ; toeioan-toewan jang b^r- sehadja-s^hadja, ge wone beeren, Sadj. Mal. p. 117. II. opzet, in dezo beteekenis dik- werf sengadjüj b. v. dengan s^hadja, opzettelijk; m^nj^hadjakan, het op iets toeleggen, b.v. m^njehadjakan matinja^ het op zijn leven toeleggen; nienj^hadjakan masak, het op rijp- heid toeleggen, d.i. beginnen te rij- pen, van vruchten; s^hadjakan^ uit- loopen op, b.v. kahidoepan kita di- doenia s^hadjakan mati^ ons leven in deze wereld loopt op sterven uit. 8NL.guu;Saharah, e.s.v. groote kist, waarin men rijst bewaart, provisiekist met e. deksel, waarvan de eene helft vastgespijkerd is en de andere helft kan geopend en gesloten worden. ,<Lg.AA^ sßliaja, Skr. ook saja^ die- naar, slaaf; ook in gebruik als pers. Vrnw. le pers. ik, wij, uw dienaar, wanneer men beleefd spreekt en als Bijw. V. bevest. ja, jawel; sehajanda, en de verk. sanda, hetzelfde in de hoftaal; bersehaja, bij zijn spreken v. zichzelven s^haja gebruiken; diper- s^haja = diph'hamba^ die als die- naar of slaaf bezeten wordt, d. i. uw slaaf of dienaar. Sj. Madli. Zie ook bij hamba, ^^jLäww sahajan, de naam van e. fabel acht] gen vogel in de HSS. tX.Ä«u/ Sahda, en sahdoe, Arab. schoon, bevallig, sierlijk. Soms sMoe- sedoe geschreven, zie sjahda, J^k^ sahingga, zie hingga. J^^ sahlan^ Arab. wel bekome het; sahlan beka, wel bekome het u. ^^ saham^ Ar. aandeel in den buit, portie, lot. 'iy^JM sahwat, Ar. driestal, drie- voet, stoeltje met drie pooten, stee- nen bankje, ß. Pas. Dul. 52. M, si, voorvoegsel, dat men voor eigennamen en bijnamen plaatst die eene hoedanigheid te kennen geven, ^ ^AAa 627 in de geringschattende, doch niet bepaald verachtelijke, beteekenis v. ons die, b.v. si Uli, die Alie; si pandjang, die lange*, si pentjoeri, die dief, die schelm; si anak mati diboe- noehj dat kind des doods ; siapa, zie ald.; si-anoe, een zekere, N.N. jM sia, I. sia-sia, ijdel, onnut, tevergeefs,onzin,zorgeloos,roekeloos nonsens; kasia-siaän, ijdelheid; disia- siakan, verijdeld, verbeuzeld worden II. Yoeg tusschen steenen ; menjia voegen, de voegon aanstrijken ; volg. V. d. W. siar^ zie ald. III. sia-sia, naara van een zout- watervisch. Volgens C. en S. e. s. v. zoetwatervisch. 5\Lx^ sajärat, Arab. hintang sa- jdratj dwaalster. &a*.La^ siäsat, Arab. straf, lijfs- dwang-, scherp onderzoek doen, in- spanning bij werk, de Holl. 4^ dr. 347, 5« dr. p. 293; menghabiskan si- dsat^ alle dwaügmiddelen uitputten, aanwenden; menjidsatkan, dwingen, kwellen, martelen. oLam; siapa, wie?, barang-siapa, al wie; siapa pon, wie ook; tiada siayaj niemand hoegenaamd; siapa- siapa^ wie alzoo. In de spreektaal op Java ook verkort tot sapa en daar- van tegor-sapa, zie bij tegor, Bij het vragen naar den naam v. iem. wordt steeds van siapa en niet van apa ge- bruik gemaakt, b.v. siapa dinamakan anakda ini? hoe zal dat kind genoemd worden? Mes. Kag.; siapa namanja, hoe heet hij, hoe is zijn naam? nie- njapa, iemand toespreken, vragen wie hij is, werda! roepen. v^ftS'Lu*. slakap, zie kakap II. äJLa^ sialang,bijennest; sialang jang telah berboewah, een bevolkt bijennest; s, boedjang, een dat nog niet bevolkt is. «xLaaw siamang, I. e.s.v. langar- raigen aap, volg. and. de groote, zwaiH:e gibbon. II. ookpasir lotong, mangaan-ijzer in den vorm van fijn, zwart zand, dat als strooizand gebruikt wordt. Wa- pens van mangaan-ijzer gemaakt zijn giftig en dus zeer gevaarlijk, v.d.W. ü^Vj^Mi Sianang, naam van een zoetwatervisch. v^^aj^aa; seba, Jav. zijn opwachting maken bij, verschijnen voor een meer- dere, voor hem zitten met de beenen gekruist onder het lijf = menghadap; paseban, tweede of laa^ste estrade van een balai of gehoorzaal, die als een breode gang de seri-balai om- geeft en waar de mindere hoofden links en de geestelijken rechts zit- ten ; vloer voor eene estrade. *.AAA« sibar, aangezetzijstuk, aan- gebouwdstuk,neerhangendboordsel, aangenaaide rand; in 'tMÖn. ookok- selschrooi en kruis in e. broek; moe- kanja ber sibar, zijn gelaat is uiter- mate vol, lett. heeft nog een rand bovendien. ^A-w Siboer, kokosdop met steel, gebruikt als waterschepper; tangan- nja diboewat siboer, zij gebruikte hare band voor waterschepper; si&o^r^wcts, zulk een schepper van goud; siboer- 628 L3''^^ '•»^•^ siboer, glazenmaker, e.s. v. insect, dat overhet water vliegende,telkens daar- uit schijnt te scheppen. ^3-A.A.-iv Siboek, druk, drukte, groote levendigheid. OW.A.AA/ siat; menjiat. horizontaal läppen afsnijden, b.v. van vleesch of visch, opensnijden van eenboek, van elkander nemon of scheuren van platte dingen, die op elkander liggen of ge- plakt zijn, zooals papier, lijnwaad enz. ow-A-^ sioet, klanknabootsend woord voor een suizend of fluitend geluid, zooals van een rotan, w^aar- mede men door de lucht slaat; me- nßoet, slaan met iets, dat zulk een geluid maakt, o^A**^ Sita, I. dagvaarden, dag- vaarding, bot fransche citer. II. afgekookt; menjitOj af koken; siiaäUj afkookseL III. ZielÄ^. O.AAW Sitoe, samentr. van sa en itoßj daar; disitoe^ aldaar; zie itoe, ääaaa* Siting, e. s. V. vogel, C. en S, maar welke? fä.ÄA^ Sitak^ zak, bedelzakj va- lies. j^AAM* Sitoen, zwarte, verglaasd aarden pot met dikken buik en nau- wen mond. ^ÄAAw SOtail, satan, duivel, zie •.äam. setoe, omzetting van estoe\ Jav. in de HSS. meest s^toe^ zie ald. ^Xaaw siti, Jav. land, grond, bo- deni* = tanah» cXa^ Said, Arab. beer, Vorst, titel, die gegeven wordt aan Moehamraed en aan zijne afstammelingen. Zie saijidanij saijidoena en saijidu Jcaaa/ Sida; m^njida^ snijden,lub- ben; sida-sida^ de gesnedenen, eunu- chen, doch in de HSS. soms ook als titel van hofbeambten, die gehuwd zijn en kinderen hebben, S. M. Skr. siddha^ priester, geleerde, Maxw. jjIJl-a-m; saijidani, Arab. twee beeren; assaijidaniy de twee beeren, nam. Hasan en Hoesain, de beide Zo- nen van Ali en Fatimah. vu^cXaam sidat, ring van leder of stof met een talisman er in voor den bovenarm. c(Xa.*a^ Sidang, vergadering, ge- meente; sidang djoemdut^ vergade- ring van de gemeente der mohamme- danen. cJs.AAA/? b.v. ^^iXxj^y^ roepa M- lat sendjata^ Sj. Ind. K6s., zoo ook: ^^^cXa^vJ yerisai sakalian ra^a, id. mogeiijk sidang == serang^ voor de oo^^en flikkeren of scbemeren, zie ald. c cXa^ Siding, I. e. s. v. net, ge- vlochten van rotan en gebruikt om er horten mee te vangen, v.d.W. Zie riding. Ook bij d.l.Cr. siding^ IL scherpe kant van iets, b.v. van een plank; zie sanding. (JjJcA.«*» sedak, losse hoepel om den rand van trommen, taraboerijnen en ketolinstrumentenomhetdaarover liggende vel te spannen. MÖn. sa- dakj id. (JitXA.u* sldik; mmjidik^ ond^r- zoeken, doorsnuffelen, naspeuren; si- dik-menjidik^ aan alle kanten onder- zoeken; selidik, zeer nauwkeurig on- derzoeken; sidikj MÖa. = tj^rMik^ slim, geslepen. v^1^lV.a.am sidakfep, Jav. de armen over de borst kruisen, een teeken v. grooten eerbied. Zie d^kap. bjcA^ saijidoena, Arab. onze beer, komt dikwerf voor de namen v. Mohammed en de eerste kaliefen. ^Jcaa*» Sidai; m^njidai, luchten van kleeren en derg., drogen zonder aan bitte bloot te stellen ; zie sadai en salai, i^cXam« Saijidi, Arab. mijn beer. ^AAwSair, Arab. krijgstocbtjStroop- tocbt. yAjM sira, I. menjira^ wentelen in iets kleverigs, b.v, gebak in stroop. II. Jav. gij. Ook gebr. voor titeis van aanzienlijke personen evenals in het Mal, seri b.v. sira Pangeran^ B. Ramp. p. 77. yAAw siar, I. voeg tusschen stee- nen; m^njiar^ voegen, de voegen aanstrijken, soldeeren. II. menjiar, ijzer rood gloeiend maken. M^n. verbranden, in brand steken; menjiar'inemhakar ^ brand- stichting, Oend. Djambi. Ook siar- bakar, id. III. menjiar, open neer wandelen, b.v. in een galerij, ook in e. hof, b.v. hersiarsiar koeliling iaman^ Sj. Madl. Mogelijk is hierv. pasiar, wandelen, eene verbastering. ouw Sioer, I. links of rechts afwij- ken;nieestalYerbondenmetsm^a«^. Zie ald. II. sioer-sioer, e.s.v. olieachtige, bedwelmende vrucht. ^^ 629 c^yA-wu sirat, I. m^njiratj samen- binden, knoopen, breien, een web weven van spinnen; siratan gigij de rand van het tandvleesch, waardoor, naar het schijnt, de landen aan elkaar verbonden zijn. IL siratan koekoe^ kloof in e. hoef ; siratan lengan, gekloofde, d.i. sterk gespierde, armen, R. Chaib. ; sMa ditikamnja koekoenja jang tadjam kapada siratan koekoenja radja ga- djah itoe, Pol. Dj. IIL Zie serak, v:l^-jc^ seret, I. Jav. seredy slepen ; menjeret^ sleepen ; lajar seret, sleep- zeil; ferserety slepend, gesleept; zie heia, II. Jav. gekleurde of vergulde rand om iets, kring of streep om iets heen, b.v. om een zonnescherm. cjijXa«? ^'SyX^Ji? e.s.v. wapen? b.v. bersilangan roepa ^^X.3^x,M^yJs Hik. Korisj. c y^A*^ serang, wijd uit elkander van de mazen v. net- of vlechtwerk, opgespalkt v. de oogen. MÖn. serang pemandangan, staroogen, b.v. door het kijken in fei zonlicht, niet zicht- baar door het feile licht, dat op het voorwerp valt; kaserangan^ de toe- stand van iem. die iets niet goed kan zien, b.v. als men in schuine richting op een glimmend bord ziet, zie serau, ä jAam Serong, schuin, scheef, van de rechte lijn afwijkend, b.v, van een regel schrifts of een naad v. e. kleed ; berdjalan serong^ uit de flank .mar- cheeren, H. Abd. 116; serong goen- ting, schaar-scheef, d.i. van de ge- 630 t7^' u;^ wone richting O.W.of N.Z. afwijkend V. de lengte-as van een huis. N. Sum. Zie hoedjoer en lintang; seronghati, onoprecht ; serong Upatnja, scheef ge- Touwen; langkah serong^ een zij- waartsche pas bij het schermen; serong -m^nj er ong^ naar verschillende richtingen en bij afwisseling scheef; kam serong^ een bijzondere wijze v. de hain ora te slaan, zoodat de eene sfip wat langer hangt dan de andere ; serong^ ook schuin vande oogen,b.v. matanja serong m^ngarling manis^ Sj. Madlf ; memandang dengan mala se- rongj van ter zijde aankijken, C. en S. Zie hoedjoer en lintang, p Y^^Mi siring; menjiring^ behoed- zaam het bovenste afscheppen van vochten, die men heeftlaten bezinken; menjiring kapala soesoe, de melk af- roomen. o*.aa4# sirap, I. aan een kant op- gelicht, zooals b.v. een dakpan door ' den wind, opengaan van het hart, dat door iets bekoord is. II. Jav. honten dakbedekking e. s. V. kleine plankjes, waarmede men daken dekt, = atap papan, III. Jav. sir^pj middel door dieven en anderen aangewend om iemand in slaap to brengen, meestal een toover- formulier, dat opgezegd wordt, b. v. maka dibatja dalang TjitaPatera si- rap adß, laloe ditioepkan pada orang jang doedoek itoe^ maka samoewanja pon habis tidoer b^rkaparan^ en door den wajangspeler Tjita Patgra werd het slaaptooverformulier opgezegd, vervolgens blies hij op de Heden, die daar zaten en allen zonder uitzonde- ring lagen verspreid te slapen, Pr. Dj. lY. stilstaan van het bloed, b.v. t^rsirap darah didada^ het bloed hield Stil in de borst, gewone uitdrukking voor entstellen, schrikken. Päd. Bov.l. OyA-yw Sir06p? maka dikenakan siroep o.^j^a-w nag^ beroekir-oekiran^ H. T. mogelijk si roepa ? OvA.**; Sirip^ vin van een visch; hersiripj gevind, van vinnen voorzien zijn. ^JfyAM* serak, in wanorde ver- spreid, verstrooid, van zaken, die bij elkander behooren, ook verspreid van een gerucht; menjerak^ in wanorde uit elkaar gooien, verstrooien, ver- spreiden. i^>^ serok, I. kleine inham of baai, zijtakjes eener rivier, ravijn; serokan^ kanaal, waterleiding; anak serokan, duiker, kanaalsluis; maka haginda sampai pada serokan negari Hindi, S. M.; maka Indra Poetra be- berapa m^laloei serokan dan h^b^rapa m^laloe'i soengai. Ind. Poet. II. ook sero, e.s.v. fuikachtig sta- ketsel van bamboe om vischte vangen. (J)j.A^ serek, ontzien, tegen iets opzien, b.v. tegen een werk. f*^A^ siram; wew;Vram,sproeien, gieten ; siram b^rkasai, stortbad met welriekend water; b^rsiram^ z. baden van Vorsten ; mMjirami, besproeien, begieten ;^^rs/rawaw, badplaats voor Vorsten. iO>A-ww serail, I. naam van het eiland door ons Ceram genoemd. II. streep in een kleedingstof, ge- 57^ 631 streept; Mrseran h^nang ^mas, met streepen van gouddraad, H. T. •^X4A/ serO, zie serok II. tji'.wuw serokan, kanaal, zie se- lokan en soesoekan, 5wyww serah, I. helder van kleur, b.v. van kleedjes. M^n. rood: serah toewa, donkerrood, donkerbruin enz. = merah. IL sirah, Jav. hoofd; p^sirah^ districtshoofd of hoofd v. e. marga^ in het Palerab. ^f*^ sirih, betel,e.s.v.klimplant, welks bladeren bij het betelpruimen gebruikt worden; 5. hoetan de wilde ßoort; s, tjarang^ de bladen van de loten, die zacht en maisch zijn; s. M- rakapj de bladen van den stam, die droog en hard zijn; s. kaki merpatij sirihbladen met rooden steel ; s. masakj klaargemaaktebetelpruim,bestaande uit een sirihblad, besmeerd met wat natte kalk en daarin gevouwen een st ukje arekanoo t en een stukj e gambir, daarnevens tusschen de lippen een pruimpje fijn gekorven tabak, ook sirih satampin^ zie bij tampinengobek, S' ?e/cr^,klaargemaakte betelpruimen, die het bruidspaar bij den plechtigen omgang worden nagedragen ; s, hakik :=z s, hoetan; s, Mrsoeloer^ zie bij 5oe- loer; s» hoewah, e.s.v. plant, overeen- komende met de sirih, doch waarvan niet de bladen, maar de vruchten ge- kauwd worden; s, kakap, een soort met gelebladnervenengroote bladen; sirih tanja, MÖn. e.s.v. toovermiddel, waarbij men iem. in zijn slaap vraagt naar hetgeen men weten wil; sirih pers^mbab, tot allerlei figuren ge- maakte sirih, die bij een huwelijk wordt aangeboden, Sj. SÖl. Dal. ook sirih p^noeloeng aldaar genoemd ; ma- Ä;aw5mÄ,betelkauwen,sirihpruiraen, den betel gebruiken; oewang sirih, fooitje,zakgeld;s.5aÄ;a/?oer,^enb^tel- i^rmmi^]e]sakapoersirihlamanja,zoo- lang een sirihpruim duurt, tijdsbepa- ling, ongeveer tien minuten; s. udat, de officieel gebruikelijke sirih, Hik. Boedj. Hik. Indr. Mah. Roep.; s. pi- nangjhoetQ voor verwonding; sMra- djah, b.v. ada jang makan sirih bera- djah, er waren er die betelbladen, beschreven met een tooverspreuk, aten, Sj. Merd. Zulke bladen worden ter genezing ook op wenden gelegd. Zie ook kennja. »Vam; Sirat, Arab. verhaal; gang, /•• • koers, reute. ,<wu*M sirai, I. in orde, niet in de war, van het haar; zie soerai, II. naam van een böom,behoorende tot de m^c^aw^-soorten, iju,KAu Sais, Perz. stalknecht, rij- knecht, koetsier, alleen gebruikt in de Straits-Settlements. jwy^jUAi sisa, Skr. overgebleven of overgelaten rest, overschot, overblijf- sel, kliekje; ook het overschot v. e. leger of volk, de niet gesneuvelden. Ook in 't Jav. sisa hoenoeh, overge- blevene uit een moord of slachting. Sadj. Mal. p. {"av; m^njisakan, doen overblijvenofoverschieten,overlaten. ^jA»juA# Sisi, zie ^amiJua*. ouwMüu« Sisit, =^ sisipj zie ald. sisir, Jav. kam, ook bij een 632 <mAyiMtKMf weefgetouw, egge,kainvormigoncler- deel van een tros bananen ; sisir karap, fijne kam, M. boenga sisir, e.s.v. bloem; m^njisir, kämmen, eggen; menjisir tanah, den grond harken of eggen; menjisir ramboetj het haar kämmen; sisir an, bij kämmen, ook kammetje; p^sisir, Jav. he^strand; ^^r^i kape- sisir, naar den wal gaan, door onze matrozen Terbasterd tot ,jgaan pas- sagieren"! zie sikat en panfai. v«ftAAfcAAw slsip; menjisip, tusschen iets steken, b.v. de kris tusschen den gordel; onder iets steken, inboeten v. planten om de gestorvene te vervan- gen ; herstellen van vlechtwerk door nieuwe rotan of teenen, van een atap- pendak door atap op de beschadigde plaatsen tusschen te steken; dip^r- sisipnja chandjar pada pinggang, hij stak de dolk tusschen zijn gordel, Am. Ham. kasisipan, een splinter in het vleesch hebben zitten. ^aa<wjua> sisik, I. schubbe, van visch of andere dieren, harde schaal, zooals v.e. schildpad, krabbe enz., ook e.B.v. zeeschildpad, kleiner dan de Miimhing, C. en S. Chelonica imbra- cata, die het schildpad levert; Mrsisik, geschubd, van schubben voorzien zijn, zulk een harde schaal hebben; Mrsisikkan etnas, gouden schubben hebben; m^njisik, schubben, van de schubben, den hast of de dorens ont- doen; m^njisik ikan, visch krabben of schubben; m^njisik hajam, de deugdzaamheid v. e. vechthaan naar de schubben aan zijn pooten beoor- deelen; m, Mris, hetzelfde van een kris naar het damasceersel, dat bij schubben vergeleken wordt; ikan sisikj e.s»v. zeevisch met zeer dikke schubben; p^sisik, iem., die bekwaam is in het beoordeelen v. vechthanen, of van blanke wapens. II. met een steen afgeslepen van de tanden, b.v. giginja beharoe ber- sisik, hare tanden waren pas afge- slepen met een steen. Pr. Dj. Volg. M. en and. sisoek, ia.AM.AjM sisoek, zie sisik II. JkAAfcAAA^ sesel; menjesel, ontbloo- ten door achteruit te stroopen dat- gene, waarmede iets bedekt is. v .d.W. &m«jum sisill, verschuifbaar? Prab. Dj.; m^njisih, opzij gaan, b.v. om voor iem. plaats te maken; aan iets voor- bijgaan, zooals e. projectiel aan het doel, v.d.W. Zie sisi. Ook Sadj. Mal. p. 198 reg. 4 en 6 heeft menjisih en niet mänjisi, . -AA<wJu« Sisi, zijde of kant van iets ; sisi jang ka^masan, de rechterzijde van e. Vorst, lett. de vergulde zijde; disisi, aan de zijde, naast; doedoek disisi, zitten naast iem. of iets; t^ga bersisi, rechtop zij aan zij; djangan ^ngkaii berg^rak dari sisikoe, verroer u van mijne zijde niet; doewa orang b^rdiri disisinja, twee mannen ston- den naast hem; b^rsisi, zij aan zij, naast elk.; menjisi, opzij gaan; m^- njisi awan, strijken längs de wölken. ixMt singa, Skr. leeuw; singa- poera, leeuwenstad. ixMi siang, I. dag, in tegenover- stelling van nacht, daglicht; schoon. helder door opruiming; maka hart' pon sianglah, en het werd dag; siang malam, dag eu nacht, volgens H. Abd. p. f f en ^^ malam siang; mem- persiang^ uitkappen van een bosch, wieden van velden of tuinen, schoon- maken van bladgroente en bloemen, Ind. Poet; kasiangan^ te lang, van slapen in den morgen, b.v. kita tidoer ini kasiangan^ daar hebben we nu te lang geslapen! lett. door den dag overvallen, Pr. Dj.; poetjat sap^rti hoelan kasiangan hart, bleek als de niaan door het daglicht besehenen, Hik. Dewa Ind. M^ng.; tersiangkan sedikit dindingnja^ de wand was een weinig opengeraakt, zoodat het dag- licht er door scheen, H. Gr. II. siang-siang^ e. s. v. roofvogel, die een dergelijk geluid laat hooren, iA-fc«Si06ng, L fluiten, suizen ten gevolge van e. snelle beweging door de lacht, b.v. van een kogel. IL Jav. slachttand, = ^aW«^. Ook' de Segmenten van knoflook of de partjes van oranje-appels eu dergel. b.v. dalam satoe baivang poetih ada hanjak sijoengnja, owjUaa* senget, ook singit, uas.r een kant overhellen, b.v. van een muur, gebouw, balans, vaartuig, den schou- der, het gemoed enz., schuin staan van een hoofddeksel, Sj. Ind. K6s.; van de lacht, b.v. roepa oedara ang- kasa sMoe-sMoe senget^ Hik. Koris, het luchtgewelf scheen droevig neer te hangen; m^njengetkan d^star, de hoofddoek schuin of op e^n oor zel- ten; mhtjengetkan hahoe^ den schon- \»y^fl;\,vy 633 der nederbaigen; m, kapal, e. schip opzij halen om het te repareeren ; h^rsengetan, overhellen, schuin staan van vele voorwerpen; zie sendeng, sh*endeng en tjondong. JcÄA^w singel, e.s.v. diadeem, al- leen door vrouwen gedragen in de Päd. bovenl. Pist. Jav. hoofddoek = ikat, Ulkj>m saif, Arab. zwaard, sabel, degen. uAA^ Siap, gereed, klaar; siap akan berlajar, zeilklaar, Hik. Abd. p. 112 reg. 7 v. o.; menßapkanj gereed of klaar maken, ook menjlapi, b.v. maka disiapi akan siti Sjamah d^- ngan Mherapa perhiasan^ en men maakte mejuffrouw Sj. gereed met allerlei versierselen, S. Dz., ook H, Riau I p. 16 reg. 2 v. b. siapkan ma" kanan, spijzen gereed maken; daoen siap'Siap, e.s.v. geneeskrachtige bla- deren; sedjoek siap, ijskoud. v;>^^jua^ sipat, het Arab. sifat, lijn, regel, afmeting, liniaal; tali sipat, richtsnoer,timmermanslijn;m^w//pa^ kan, afmeten, beschrijven, een voor- stelling van iets geven, Fase. 29, zie vorder sifat, o^A^ sipoet, algemeene naam voor eenschaligo schelpdieren ; s. tjongkak of s, Mlandja Siam, e.s.v. kleine katschelpen, die bij het tjong- Ä;aÄ:-spel worden gebraikt en op som- mige kustplaatsen van Sijam ook als pasmunt worden gebezigd; s. hoelan, een zeeweekdier met schoone, bruin- gevlekte horenschelp; s. pandjang, id. met lange spiraalhoorn ; s, timha, 634 id. met een horenschelp, die op een inlandschen aker gelijkt; 5. Mlitoeng^ zeeslak; s. lintah^ de gewone slak, die op de boomen leeft; s. serai, de kleine huisslak;5.^^n(iaw^,zee-weekdiermet lange, smalle horenschelp ; s. batoe, s. lada^ 5. lada doerl, s, poltert, 5. hoetauj deze laatste met citroengele horenschelp; sMnga,metzQQT groote, schooD.e horenschelp; 5. hinai^ met fraai rood en wit gevlarad horentje; s, koengy met groote, getande horen- schelp; s. beli^doBj met geelachtige horenschelp, paars aan den kant; 3. apsil, met geribde horenschelp; s. keiim, e. s. v. alikruikje; s, rangkik mata ddtjing^ met fraai zwart en wit gevlekte horenschelp; 5. Mlang sa- wahj id. eenigszins anders geteekend; s.hanloe /aoö^, met groote, fraai bruin- gevlekte schelp, welke de inlanders in een zuur leggen om haar geheel parelmoer te maken, door de euro- peanen wel als bloeraenhangers enz. gebruikt; 5. gonggong djantan^ s, g, b^tina en s.g, boegis^ drie soorten met gevlekte en getande horenschelp ; s, bidji Äorma,met e.glad horenschelpje, dat op e. dadelpit gelijkt; .s. boewah tanahj met geribde schelp; s. banang, s, djoreng, s, sanggoel, welke laatste er uitziet als e. haarwrong; s. soesoe dara, s, p^ngg^roes', de kauri, welke voor het glänzen van kleedjes wordt gebezigd; s,pasir, s,nipah, s.darat, de tuinslak; 5. kilar, e. soort, die door de Chineezen veel gegeten wordt; s, djenggoet doejoeng^ e. soort die op Riouw in den handel wordt gebracht; s,gewangj de parelmoerschelp; koelii sipoet, schelp, slakkehuis. v-AÄJLu; sipit, fijn gespleten, half gesloten van de oogen, zooals b.v. de Chineezen die hebben. {^^Lkm» sepak, trap met voet of poot achterwaarts of opzij uit, trap of slag met den poot van paard, koe of ezel; menjepak^ aldus trappen of slaan; berdjalan m^njepak, met naar buiten uitslaande beenen loopen; m. sila, met de binnenzijde van den voet Schoppen; w. singkoer, met de bui- tenzijde v. den voet zijwaarts Schop- pen; sepak raga, e.s.v.balspel, waarbij e. van rotan gevlochten bal met den rechtervoet in de hoogte geschopt wordt. «^juvSipOO, zedige beschaamdheid of verlegenheid uitdrukkend van het gelaat; kasipoe-sipoewan maloe en maloe th'sipoe-sipoe, zeer verlegen en beschaamd. la^ftA^ sipoa, Chin. een rekenma- chine met ringen. küaam sipah, wanordelijk liggen, b.v. barang.barang jang t^rsipahj goe- deren die in wanorde ergens neder- liggen. ^^XM^ Sipl, van het middelpunt af naar den kant toe ; klein gedeelte v. een werk, dat nog te yerrichten is; m^njipi, naar den kant toe gaan van al wat geschoten of ge worpen wordt. Zie 00k t^pi. ^XMi Sipai, I. Bengaleesch sol- daat; beter sipahi, zie ald. IL 00k simpai en tjipai^ zie ald. ykAxjM Sipir, Ned. cipier. /ja^ siak,L waterdrager en aan- veger eener moskee, een op kosten der geloovigen levende arme. MÖn. en Mal. id. II. siak'siakj e.s.v, gras met wel- riekende worteis, die in de doepa ge- mengd worden. III. de naam v, e. maleisch rijk op de Oostkust van Sumatra. jCxM^Sika, I. hadjoe sika^ het oor- spronkelijk Maleische baadje, v.d.W. Hiervoor geeft Abd. hadjoe tekoewa, op. Zie sekak, waarmede v.d.W. het verward heeft. II. hier; disika = disini, alhier, in gedichten, van ika. MÖn. id. oJCx-«^ Sikat, kam, egge, schuier, borstel,boender;sJÄ:a^s^/?a^oe,schoen- borstel; s. ramhoet, haarborstel, ook kam; pisang sasikat, een kam, d.i. een onderdeel van een tros, bananen; pandai sikat, borstelmaker; menjikat, kämmen, schuieren,borstelen, eggen; zie sisir, v^ft^Cx**; sikap, I. lichamelijke ge- stalte, postuur, houding; bersikap di- rinja, zieh in postuur stellen, soras fout voor bersiap, zie siap ; m^mboe- wang sikap, zijne gestalte goed of voordeeliglatenuitkomen.MÖn.se^ajp. IL badjoe sikap, v. het Jav. sikep^ en badjoe sik^pan, e.s.v. nauwsluitend baadje, e. baadje met taille, Zie I. III. Jav. dienstplichtige arbeider. IV. boeroeng sikap, e.s.v. kieken- dief of Mlang. I^jXam» sekak, I. Boeg. hadjoe sekak, baadje, reikende tot aan het ^Xaa 635 midden der dijen met knoopen aan de borst en mouwen; zie sika en 5^*- kap II. II. orang sekak, een zwervende Maleische stam, die alleeu in vaartui- gen verblijf houdt en zieh ophoudt bij de eil. Bangka en BÖlitoeng, zooals de orang s^kanak bij Lingga. JJou« sikil, Jav. voet = soekoe, zie ald. jCawwm sikoe, elleboog, uitsprin- gende hoek, tlmmermans rechthoek; 5. t^ga, reehthoek; s. rehah, stompe of seherpe hoek, v.d.W.; 5. rehah aloe lesoeng, middelmatig stompe hoek; s, keloewang, zigzag, ook eenversier- sel bestaande uit hoeken, stomper dan die van poetjoek r^boeng, zie ald. en ook bij dalima-, sikoe-sikoe, de kromhouten in een vaartuig, knie- houten, geweerkolf ; b^rsikoe, met e. elleboog, d.i. met gebogen arm; her- sikoe toenggal, met een arm gebogen of met e^n elleboog, een houding bij het bidden der boetedoeners oi orang bertapa; v.d.Tuuk wil het verbeteren met soekoe toenggal, op een been staan, doch alle teksten, die ik ge- raadpleegd heb, hebben sikoe, b.v. sad^kap h^r sikoe ySixM*yj toenggal, Mes, Prab. Dj. Pd. Djin.; m^moedja bh'at dan membakar doepa istanggi, doedoek ^^-a-m/^-j toenggal s^rta mentjita Batara kala, Mes. Kag. Seri Pandji Wil. Koes. NB. hier zit men er bij, hoe kan het dan op ^en been staan wezen?! m^moedja b^r^ sad^kap ..Xa^o toenggal, Mes. Prab. Dj. Zoo ook Hik. Asmara Pati, Als 636 »S<Xm JiAa het soekoe is wordt difc ook duidelijk geschreven en volgt er h^rdiri op, zie voorb. bij soekoe; sikoe loeroeng^ hoek Tan een straat; m^njikoe^ een hoek vormen, b.v. van een rivior of weg; zie ook sUekoh, kC/^jm sekah, I. van een flink voorkomen van een goede houding, zooals b.v. een flink militair. Ibr. b. Chas, II. sekahy Jav. afvegen met een doek of iets dergelijks. jCaai» Sigar, I. hoofdtooisel voor een bruidegom, bestaande uit een breeden, kostbaar bewerkten band. II. Jav. gespleten, == bUah, ook een halve duit. «)Ca-w sigoeng; m^njigoeng^ zij- waarts stooten met den elleboog. Zie sikoe, ii^AAv segoeng, bunsing, d.l.Cr. of sigoeng, dit is niet uit te maken. ^35Ca4a* segak, een fat of dandy, 0. en S. = begah ^^jjClm» sigek, een gezegeld stuk V. d. Vorst = soerat tjapy C. en S. äJ^AJM sigani, dof godruisch van een menigte menschen, die evenwel Stil zijn, in de taal der djindjang ra- dja, v.d.W. Deze opgave kan niet juist zijn, b.v. djikalau haginda Ür- s^ndja dimedan goemoeroehlah hoenji sigamnja radja! Het schijnt eer on- der elk. praten te beteekenen. Het komt in de HSS. meermalen voor o.a. Hik. Korisj. jCuai Sigi, I, m^njigi, uitpeute- ren," b,v. een pit van een lamp, gra- veeren van kleine dingen, uit vorsehen van een zaak« II. fakkel van harshoudend hout. M^n. bamboespaanders als fakkel ge- bruikt. -^aa; sigai, I. dwarshoutjes of pennen in een paal aangebracht om het beklimmen daarvan gemakkelijk te maken; Hang sigai^ paal metzulke dwarshouten, gebruikt voor ladder; zie ook senikai en toepai, II. m^njigaiy gebreken aan iets vinden, aanmerkingen op iets maken; endahnja iidak dapat disigaij aan hare schoonheid zijn geen gebreken te vinden, Ibr. b. Ch. = tjer^tja, III. e.s.v. zee-schaaldier, welks schelp vijf punten in den vorm van een ster heeft. Juuw sial, ongelukkig in zijne on- dernemingen, tegenloopen, onheil- spellend van gelaat; orang sial^ on- geluksvogel; sial dangkalan, heel ongelukkig; moedjoer dan sialy mee- en tegenloopen, M. S. slalarij onge- lukkig, noodlottig. J.AAW sioel; Mrsioelj fluiten met den mond, ook het fluiten van vogels en van een stoomfluit; boeroeng sioel, e.s.v. klein vogeltje; m^nßoel, naar iem. of iets fluiten. Ju-w sela, I, Jav. steen; mMang sela, gekristalliseerd gips. II. sella, Port, zadel ; ioekang sella zadelmaker; zie p^lana, Juuu» Sila, Skr. goed gedrag, ze- deiyk gedrag; b^rsila, op fatsoenlijke wijze, d. i. met onder het Igf gekruiste beenen, zitten; m^ngalihkan sila, op ,^%y<xjM jV^A- 637 eene andere wijze gaan zitten; Mr- sila panggoeng, of b, angkat, zitten met een been onder het lijf en het andere been op de tegenovergestelde dij, Prab. Dj.; hersila tangaUjinetde banden op den scboot gelegd; m^nji- lakan en mempersilakan^ een aan- zienlijk persoon uitnoodigen om iets te doen; silalah en silakanlah^ wees ZOO goed, als het u belieft, b.v. sila- kanlah toewan masoek, weeszoo goed, Mijnheer, en ga binnen ; silalah ambil, neem, als het u belieft Zie ook bij alih en rapat. ^'^^ Sailäü, Perz, Ceilon. ^j^aaa/ sajalän, Arab. vlioten, vloeien, watervloed. o^JLjua^ silat; m^njüat^ pareeren van een slag of stoot met een wapen ; bersilat, schermen; bersilatkan kaki tangannja, met armen en beenen pa- reeren, vechten; silat-rnenjilat, elk- anders stooten afweren, schermen. (MÖn. bersilat kata, toespelingen op elk. maken, elk. steken onder water geven; menjilat, met overleg ver- richten). v::AiJLuu» siloet, modderig van een weg, S. ^Xaav silir, Jav. zacht van den wind; angin sili}\ zacht koeltje ; an^m 5/^/r-5oem^7^r, aanhoudend zachtkoel- tje; ook heen en weer fladderen van iets b.v. dilarikan koedanja silir-soe- rnilirroepalantjingnja^'Kes.KsigAeed zijn paard draven, zoodat zijn broek voortdurend fladderde; silirsoemilir poentja saboknja dilarikan koedanja^ id., de einden van zijn sjerp fladder- den door het doen draven van zijn paard; zoo ook Sj. Mans. Sj. Goemp. k)<KMi Silang, schuin gekruist, zooals de Striemen op den rüg van e. gegeeselde,tweesabelsterversiering, V. de beenen, enz.; maka kakinja pon t^r silang pada taitgga pMang^ zijne voeten nu waren gekruist op een lad- der van zwaarden, Ind. Poet. (MÖn. twist, verschil, oneenigheid;) djalan silang empat^ kruisweg, viersprong; silang -m^nj Hang ^ elk. kruisen, van veel wapens, Sj. Mans. Sj. Goemp. silang selisih, twisten on geschillen, twist en tweedracht. MÖn. ^Xx^A^Silap, I. gezichtsbegooche- ling, kunstgreep. (MÖn. verblind, duis- ter, staroogend, b.v. als men in teschel licht komt); silap djalan^ zieh ver- gissen in den juisten weg, een ver- keerden weg inclaan; silap mata^ goochelarij; s. bilang, vergissing bij het teilen, zieh verkijkou, verteilen; orang bersilap^ goochelaar; ziesoeZa^. II. voor het Arab. childf^ fout, mis- slag, dwaling. III. menjilapj bloemwerk of bloem- randen om het geschrevene teekenen. (H.JLAA«selak;m^/yß^a^,opzijschui- ven, V. gordijnen, takken, kleeren om te ontblooten, opschorten v. e. kleed; menjelakkan^ iets opschorten; zie singkap. i^\.xjiM siloek, naam van e. s. v. boom. jJLxaa/ Silam^ volkomen donker, zoodat men niet zien kan, het ineest donkere gedeelte van den nacht, ook alleen duisternis, donkerheid, b. v. 638 ,jm1aa*i sinar pon hampir berganti silam^ de stralen maakten plaats yoor de duister- nis, Sj. Ind. KÖsn. en niet schemerig zooals v.d.W, opgeeft. Zie silau, jO^JLaav selan, het eiland Ceilon. •.JLaam siloe, aangedaan, geroerd, getroffen, gevoelig; s- badan, ijzen, kippevel krijgen; mhijiloekan^ doen huiveren. M^n. onaangenaam gevoel, b.v. als men een zaag hoort scherpen oLde tanden gevijld worden, het wee gevoel als men den elleboog stoot, enz. Zie peloe en rawan. JLa^ silau, door licht verblind of schemeren voor deoogen; mata silau, verblind door het schelle licht; me- njilau, tegen het licht inkyken met de band voor de oogen ; penjllau mata, oogklep, v.d.W. lijst geneesk. wrdn. f äJLa^ silah-silah, verb. van het Arab. silsilah, zie ald. äJLam» silih; menjiUh, vergoeden, goedmaken, herstellen. (M^n. id. en ook nog: vervellen, ruien, verwisse- len, in de plaats geven); menjilih roegi, schade vergoeden, ook m. karoe- gian; pedang silih, eerez waard,dat we- gens Verdiensten geschonken wordt; silih mata, wat alleen voor het oog gedaan wordt, b.v. een boete, die men later terug ontvangt; memakaisilih' menjilih, dikwijls van kleeding ver- wisselen. aJlAAw sfelfeh, Jav. neerleggen. *.AAw siam, Slam, Siameesch; boe- nga siam, e. s. v. welriekende bloem, ook boertga tongking genoemd. jvA-wM sima, Jav. tijger. j^aaai Sernan, verhinderd, mis- lukt door een ongunstigen invloed er op;Ä;asemawaw,bedorven,beschadigd, verongelukt, niet tot stand gekomen van een kooksel, baksel, brouwsel, niet tot ontwikkeling gekomen van eene uitslagziekte of bloedzweer. ^H^ju« sinioen, e. s. v. gebloemd sits, afkomstig van Madras, waarvan men baadjes maakt en schaamgordels. di^juw Semah, bezweringsoffer, zoenoffer, offer tot afwering van booze geesten; menjemahkan, iets als zoo- danig offer en,. Sj. Sult. Jahja. ^A-u; seil,Ned. Cent; ook gebruikt voor een dollar-cent ter waarde van 2V2 Cent Ned. ^xu; Siüi, hier; orang sini, He- den van hier, die hier thuis behoo- ren; sana-sini, hier en daar; kasini = kamari, naarhier,hierheen,z. ini, ^^yxAM sena, I. Skr. leger; sena- pati, legerhoofd. II. == tjenonokj zie ald. Laam/ sina, Arab. toersina,de})erg Sinai'. ^AAAAA/Siantan, een van de Anam- bas-eil. in de Chin. zee. jJIa.w sinar, lichtstraal; 5. mata- hari, zonnestraal; bersinar, stralen V. de hemellichamen en edelgesteen- ten; 5. terang, dageraad; bersinarkan tjehaja, e. glans doen stralen of uit- stralen; b^r sinar -sinarkan panas, de stralen der zon weerkaatsen, Hik. Koris; sinar-menjinar, van alle kan- ten stralen; djalannja terang disinari boelan, zijn weg was verlicht, besehe- nen door de maan. Bid. S-; sinaran, e. prachtig hoofdsiersel^ bestaande in vergulde bloemen, die kunstig be- ^Yerkt ziju en bijzonder door danse- ressen worden gedragen, R. y. Eys. ^^JUm. Sinoehoen, Jav.deaan- gebedene,v.so6Äoe« met inge voegd in, Ä.AM* Siau, genoegzaam bekoeld van vloeistoffen ora er de band in te kunnen steken, van beet ijzer om het aan te kunnen vatten ; ookkoortshitte, V. d. W. M^n. glimmend, glänzend, scbitterend; glans, weerschijn. I^x-ww sewa, I. huur, pacbt, buur- geld, Pachtgeld; menj ewa^ huren Yan zaken, pachten; sewa-tanja^ het on- dervragen van een slapende om achter de waarheid te kernen; rnenjewahan^ verhuren. Ook m^mpersewa in gebr. b.v. Oend. Voor werkvolk beter me- ngopahj van opah, loon. IL = seha, zie ald, Jt^j^u*/ sewala^ Jav. = seha, zie aldaar. ^^AAu Siwar, = siwah. I. Zie ald. )y^^ Siwoer, Jav. = sihoer^ zie aldaar. ^ytt*^ sewak, e.s.v.rood,Ä:^5ö^m- 5a-rood. La3^xav sajogja, zie jogja, J^A-w Sewal, ongeluk,onheil,ramp- aanbrengend, onheilspellend van een droom, schadelijk van een geneesmid- del, v.d.W. Zie sial, ^x)^-ui Sioeman, zieh bewust, tot zichzel ven gekomen, ontnuchterd, bijgekomen uit eene bezwijming, uit dronkenschap of krankzinnigheid; obat sioe?nan, raiddel om uit eene bezwijming weer bij te komen, het iÄ4A-w 63& tegenovergestelde van obat behausj, ^y^f^ siwah, I. = siwar, e. s. v. krommen dolk. II. e.s.v. vogel; deze opgave be- rust alleen op de plaats in Niem. bloeral. 46 dr. I pag. 97 door Pijn ge- geven. Ik geloof dat hier de god Siwa is bedoeld, R. Chaib. ÄA^ Siah; mmjiah, opzij strijkeny b.v. van haar, dat in het gezicht hangt, opzij du wen van een stuk drijfhout, dat ons tegemoet komt. M^n. z. ver- wilderen, afdruipen; menjiaJikan^ ver> drijven, verwijderen, wegjagen, z. ennjah; siah-lajah, opzij gaan en buk- ken door den wind, van hoog graan, enz ; wankelen van een kind, datnog niet goed loopen kan; karena hamba ini terhang hendak menßah langii sakali, want ik vlieg om den hemel meteen voorbij te strijken. Tam. ed Dar. ÄA-ww Sijoeh, woord, waarmede men honden of hoenders wegjaagt. M^n. id. ^A^ Sinjo, jongeheer, ongehuw- de zoon van een Europeaan of daar- mede gelijkgestelden, van het Port. senhor. ^^ satlja; in balnva-sanja^ ver- korte schrijfwijze van bahwa sasoeng- goehnja, voorwaar, waarlijk. yXjM Sfenjar, zie sennjar. wAm* SÖDJor, zie s^nnjor. v-ftA^ SÖOJap, zie sennjap. I^am/ SÖnjoem, zie sennjoem. <-ft.,4-A„**^ sÖnjanipang, zie sen-^ njampang. 640 LT LT *Lä SJa', Arab. hij heeft gewild; in sja^ Allah, zoo G-od wil; tna sja* Allah, hefcgeen God gewild heeft. jlÄÜLxwSJäMsj, Perz. goed zoo! braaf zoo! voortreffelijk! ^^Lww själr, Arab. dichter. ^ÄiLui SJäWi, naam v. den stich- ter van de sekte der sjafei'eten; ook sjafeXtisch en sjäfeiet. {}ji\,Mt SJäkÖ^I, Arab. slinger v. een uurwerk enz. JLä själ, Perz. sjaal, mantel zon- der mouwen, zooals de Moh. bedel- monnikken dragen. f»Lw> SJäni, Arab. Syrie; raeestal b^noewa sjdm; orang sjdm, Syrier; sjämi, syrisch. »La SJäh^Perz.koning, heerscher, Vorst ; sjah ulam, Vorst der wereld ; sjdhhandar, havenmeester. Volgens de Oend. Mal. schijnt de sjahbandar ook belast te zijn met hefc binnenbren- gen der vaartuigen, en dat wel per- soonlijk. Van een loodswezen is in de Mal. landen geen sprake; sjdh mohrah, een steen met bovennatuur- lijke eigenschappen, die, naar men meent, wordt gevonden achter in den kop van slangen. cX^La« SJäWd, Arab. tegenwoor- dig, aanwezend, getuigend. (^J^l^ SJähik, Arab. de havik. ,j.a5öL^ SJaMan, Perz. de witte koningsvalk, de edelvalk. R.^aXw SJoelbahat, Arab. gelijke- nis, overeenkomst, twijfel, onzekor- heid. (5^ BJabi, Perz. herad, nacht- hemd. Zie s^bai, ÄAA-wSJabiah, Arab. die gelijktof gelijken, Boeng. Ramp. bÖs. en Sj. Madli. 5*.Ä-& sjadjarah, Arab. stam- boom, geslachtsboora, genealogie. y^ SJar, Arab. siecht, slechtaard, boosaardig. ^K^ sjaräb, Arab. drank, sterke drank, wijn, koffie, siroop. &iL.4Ä SJaräfat, Arab. Hoogheid, titel voor hooggeplaatste personen. vy wÄ SJarb, Arab. drinken, roo- ken b.v. een sigaar. R«jy— .jÄ SJarbat, Arab. drank, drankje; in Indie een specerijachtige, vorwärmende drank, de sorbet; 5;ar- bat banggij koppige sorbet, diedron- kenmsiSikt^h.y . diberinjaminoem sjar- bat banggi, soepaja kaloewarlah se- gala rahasianja, hij gaf hem koppigo sorbet te drinken, opdat al zijne ge- heimen er uit zouden komen, B. K. isww SJarat, Arab. teeken, ken- teeken, kenmerk; document, bewijs, b.v. van eenebedevaart; aanduiding, wenk. io^jM SJart, Arab. voorwaarde, beding, voorschrift, reglement, in- structie, sjari djabatan, instructie voor een ambt ; dhigan sjart, onder voorwaarde. c yj&i sjarä, Arab. goddelijke wet; godsdienstige voorschriften; pada hoekoein sjaru, naar de uitspraak van het goddelijk recht. Sadj. Mal. p. 48. Zie ook bij udat. OwÄSJaraf,Arab. verhevenheid, hooge rang, uitstekendheid, adel. {J^yj&f sjarak, Arab. zon, opgang der zon, zonlicht, het Oosten. 8j^ sjarah^ Arab. begeerte, lust, inz. naar spijs. Rju«^ SJariät, Arab. godsdien- stige instelling, voorsclirift, inzetiing. y^yMi sjarif, Arab.adellijke titel, inz. Yoor de nakomelingen van Mo- hammed. d^^üy^ sjarik, Arab. makker, maat, deelgenoot. 2Üo^^ sjarlkat, Arab. deelge- nootschap, inz. in den handel; Mr- sjarihat^ voor gezamenlijke rekening handel drijven, gezamenlijk een werk verrichten. JaAwSJatar, Arab. zijde,bladzijde. ' >SJatrandj,Perz. schaak- ^tVOA^^ä 641 spei. ^jLoLÄ SJäbän, Arab. de achtste maand van het Moh. jaar, jX^ SJäir, Arab. sjlr^ poezie, ge- dieht, in het Mal. bepaald heldendicht ; ook soms gebruikt voor het spreken van personen van goddelijke afkomst H.B.; bersjuir-b^rperij snappen en praten van vogels, PÖl. Djin. facs. p. 69; menjnirkan sjuir, een gedieht voordragen, id. p^ngarang sjuir, dich- ter, verzenmaker. ^A*/ä SJeir, Arab. gerst. JJlä SJOegroel, Arab. bekomme- ring, beslommering, drukte, zorg, be- zigheid, angst. Zie tjinta. iLcLi-jÄ sjoefäät, Arab. voor- spraak, tusschenkomst. RÄA^ SJafakat, Arab. medelijden. jCä SJak, Arab. twijfel, achter- docht, ergernis; tiada sjak lagt, daar is geen twijfel raeer aan; tiada sjak barang sadzarah, er is geen ziertje twijfel aan5lbr.b.Chas.;m(^waroÄ5;aÄ:, twijfel koesteren; sjak b^rsjak, van weerskanten geergerd. Mal. Wet. jCwwSJakar, Perz. suiker =^oe?a. ^•.)Cc^ SJOek66r, Arab. dank, dank- baarheid, jegens God, ook gebruikt als uitroep; Goddank! mengoetjap sjoe- kö^rj dankzeggen aan God. O^Lw sjaläd, naam v. e. persoon, Mak. R. 20. Wie deze persoon is.^ XjUjä sjamätat, Arab. leedver- maak. ^jmh^ SJaiKS, Arab. de zon, ook helder zijn, schitteren van den dag bij zonneschijn; koetika sjams, op klaarlichten dag als de zon in haar volle kracht is, H. Abd. 13. Zie nöh\ Kxj^4,Mf SJamslat, Arab. zonne-, in Samenstellingen, b.v. tahoen sjam- siatj zonnejaar; hoerö^f sjamsiatyZon- neletters, namelijk waarvoor de l van al wegsmelt, zie de graram. j.x^^ sjamsjir, Perz. zwaard, Jf«^ SJawäl, Arab. naam der tiende maand van het Moh. jaar. Sv>L^ sjahädat, Arab. getuige- nis ; kalimat assjahddat, het woord der getuigenis, d. i. het Moh. geloofs- formulier; djari sjahddat,de voorste vinger v. de rechterhand, lett. vinger der getuigenis. xjUA^xi sjahbandar, Perz. ha- venmeester, zie bij sjdh. 41 642 <X$^ 0<A^ sjahda^ zie sahda» ijtc>>4.A sjahadän, en, met na- druk, en ook, verder, Yoorts; volgens v.d. W. ontstaan uit saha^ Jav. en dan, die beiden en beteekenen. Die gis- sing wordt bevestigd in de Hik. Ko- ns, waarin het steeds sahaddn is. 1*«Jl^? b.v. dan angkasa pon sjahdoe-sjahdoe? Hik. Dewa Indra M^ng, Zie (X^. ^.^^ sjahr^ Arab. nieuwe maan, maand. 8y4Av SJOhrat, Arab. roem, faara, beroeradheid, vermaardheid. 8ft.^ww sjahwat, Arab. begeerte, lust, inz. tot den bijslaap; de teel- deelen. tXA4^ sjahid, Arab. getuige, ge- loofsgetuige, martelaar; matt sjahid, als getuige, d.i. als martelaar voor het geloof sterven, inz. sneuvelen in den krijg tegen de ongeloovigen. .Ä» sjai, Arab. ding, zaak; sjai lillahi, zaak die God toebehoort, wij- len, zaliger. y^juvjÄ sjaib, asjaih en sjaiha\ Ar. iemand, die witte hären heeft, grijs- aard, een grijze. ^ax« sjaich, Arab. adellijke titel, gegeven aan de afstammelingen van Mohammeds helpers; lett. eerwaardig man, grijsaard, geleerde, oudste, aan- voerder, gids, '^L^Ja^ sjaitän, satan, duivel, booze geest; hasjaiidnan^ v. den dui- vel bezeten, Hik. Tjik. Wan. Pat. == kamasoekan sjaltän, dirasoek sjatfan- en diharoe sjaitdn. c UO 5 od jj^HiLö gäbOö, Arab. zeep; wit v. steengoed, b.v. pinggan sabottj witte schotel; orang sdborij albino. ^L^ §ält)i, Arab, Sabaeer, rene- gaat, apostaat. v«>äL-o §ähib, Arab. beer, eige- naar; sdhihoe Hhikdjaf, de eigen aar van het verhaal, d. i. de auteur; door de Maleiers overgezet met jang em- poenja tjeritera. ^*t>Lö §ädik, Arab. waaraehtig, oprecht, rechtvaardig. -iLö §äfl, Arab. helder, klaar. ^ilj^ sälih, Arab. vroom, recht- schapen, braaf man. . JL^ §äli, Ar, verhit, verwarmd, verbrand door vuur, Zie salai, ^j^ goeboeh, Arab. dageraad ; s^mbahjang soeboeh, het morgenge- bed, het eerste van de vijf verplichte gebeden, *.A^ §abar, Arab. geduld; mema- barkan, geduld met iets of iem. heb- ben, oefenen, verdragen; pandjang sabar, lankmoedig. ^^ §abi, Arab. jongen, knaap. ^Lub^ §oebjäll, Ar. meerv. van sabi, knapen ; moeulim soe&/aw,school- meester, onderwijzer van knapen. ^^^ §ah, Arab. geldig, in orde, echt,vertrouwbaar,netto; cÄaSar^ait^ sah^ een vertrouwbaar bericht; m^w- sahkan, collationeeren, in orde bren- gen; v. e. kind, echten, adopteeren. &jI^V«o 5iLo 643 &^Lä^ §aMbat, Arab. vriend ; Mrsahdhat 6?^w^aw,bevrieiid zijn met; sahdbat'bersahdbat^ zie sohbat, iUss.^ gohbat, Ar. vriond, mak- ker, gezel; sohbat-b^rsohbat, onder- ling be vriend; 'ph'sohbatan^ vriend- schap, ook de gezamenlijke vrienden. ÄS^^ sehhat, Arab. gezond, ge- zondheid; mensehhatkan^ gezondma- ken. äLftA.S3Co sahffat, Arab. bladzijde, brief, beschreven vel. ^Jufl sadr, Arab. borst, voorste, begin, voorzitterschap. 2ü)cX^ sadarijah, Ar. vest, buis, wambuis, zooals de hadji's dragen, Sj. Msdli. &^*(Xo SÖdÖkah, Arab. vrij willige aalmoezen, godsdienstige maaltijd; s, koeböer, begtafenisfeest; sedekah arwah, doodenfeest, doodenmaal. Zie zakdt. ,a.^<Xo sadik, Arab.oprecht; op- rechte vriend. -Ä»L.*ö sörahi, Ar. flacon, flesch met langen hals en wijdenbuik; ook \ drankzetje,likeurstellefje,veldfle8ch; ook een platte, ronde doos voor de sirih, Abd. ^L*o §irät, Arab. weg, brug, inz. die over het midden der hei ligt. J>lj^ §6rani, Arab. christelijk, Nazareensch; orang s^rani, Christen, inz. Portugeesch of Roomsch; ma- soek s^ranij tot het christelijk geloof overgaan; mens^'ranikan, Christen maken. Oj.^ §arf, Ar. verandering, ver- buiging; elmoe assarf^ spraakkunst. R^^j«.^ §arihat, Arab. zuiver, onvermengd, Sadj. Mal. 376. jxkac sagrir, Arab. klein, gering. \,^A^ safj Arab. rij, rang, gelid; bersaf-safj in gelederen, aan rijen; doedoek bersaf-saf, in rijen achter elkander zitten, ook bersaf-safan, H. T. v—a-oLft-o safa§af, Arab. gladaf = rata^ b. v. disambar garoeda . . . safasaf saHsi desa^ Sj. S^l, Dal. Sadj. Mal. ySiAO §afar, Arab. naam van de tweede maand v. het Mohammedaan- sche jaar. JiJuo SOfrah, Arab. kleed of stuk leder, dat men uitspreidt om er het eten op klaar te zetten en er van te eten, Saif Dzoel. en and. HSS. de Holl. 5e dr. p. 111. Rä^ sifat, Arab. hoedanigheid, attribuut, eigenschap; sifat jang rohdni, geestelijke eigenschappen ; s. jang hina, siechte hoedanigheid ; s, jang maha tinggij de voortreffe- lijkste hoedanigheden; sifatnja lang- kap toedjoeh laksana, zij bezat de zeven eigenschappen der schoonheid, Sj. Sei. Dal. ; m^nsifatkan^ beschrij- ven; tiada Ursifatkan^ onbeschrij- felijk. suo sali, Arab. oprechte vriend. jL*jua..o §aflat, Arab. zuiver, rein, oprecht. iLö§aläh, Ar. in goeden Staat, vrij V. gebreken, goede staat, vrede ; vroomheid, braafheid. ii%>/a §alät, Arab. gebed, forrhu- liergebed, mrv. salawat. 644 C5^ ^jJLo goelM, Arabv lendenen ; ibnoe soelbihij de zoon zijner lende- nen, zijn eigen zoon. •t^ljJL^SOldadoe^Port. soldaat ^Lo §alla^ Arab. in salla allahoe ulaihi wa salarrij God zegene hem en geve hem vrede, zegenbede na het noemen van den naam des profeets. A.J1JL0 verkorte scbrijfwijze voor: |vJL^ 2uJLä äJUI JLöjbovenstaande zegenbede. S JLo galawat, Arab. gebed en aanroeping van God, de formulier- gebeden; mengoetjap salawat akan, die gebeden opzeggen voor, Sadj. Mal. p. 21. v.>aX^ §allb, Arab. kruis; m^nsa- UbkaUj kruisigen. Zie palang. ^aJLo §alih, Arab.vroom.braaf, rechtschapen. *.A4.^ sainlni, Arab. zuiver, on- vermengd. ^'JOLo ^andik, Arab. mrv. van soendoek^ käst, kist. Zie sandik, j^|^AO§awäb,Arab. dejuiste waar- heid. Zie bij wa. ^yo goefj Arab. wol, geitehaar, karaelot, sergie. -i^i^ soft, Arab. wijs, verstandig, ervaren. ^^y^ §Oeli, zie soeli II. *Lx^ sijäm, Arab. vasten. xijyö §igrah, Arab. vorm, ge- daante. mxj6 dloeböe, Arab. hyaena. j^sx-o dloha, Arab. tijd van den dag, waarop de zon zieh reeds verhe- ven heeft boven de horizon, des mor- gens als de zon reeds hoog staat en in hären vollen glans is, ongev. 10 nur. (Ow^ dlarab^ Arab. slag met een zwaard, verslaan. R. Chaib. 5\«jna^ dlaro^rat, Arab. noodza- kelijkheid, nooddwang, drang der omstandigheden ; dlaroSrat diboenoh akandia, is het noodzakelijk dat hij gedood werde. Zie gelora, LiAAju^ dlälf, Arab. zwak, on- machtig, broos. Zie Umah, 'ik}Dk^ dlalalat, Arab. dwaling. Ä4-^ dlam mah, Arab. het bekende klinkerteeken, in het Mal. baris diha- dapan genaamd. Zie de grammatica. y/^ dlamir, Arab. geest, ge- moed; geheime gedachte, wat op den bodera v. h. hart ligt. ;3^Lb täbakjAr.presenteerblad; e.s.v. groote koperen schotel, gebruikt tot het serveeren van groot gebak als nagerecht, dat men mee naar huis neemt met een daarbij geschonken doekje om het toe te dekken; panga- nan tdbak, dat gebak. ^yiLb täöen, Arab. pest, epide- mie, de cholera. ILfrUb täät, Arab. gehoorzaam- heid, vrome verrichting ; m^ngerdja- kan idatj vrome daden verrichten. Ib. b. Gh. ' yS^\Ja tähir, Arab. zuiver, rein, onbesmet; fahir alldhir, uitwendig rein; iahir albäfin, inwendig rein; m^ntdhirkafiy zuiveren, reinigen. oüUd täif, ronde, nacht wacht. v^jw^ tib, Arab. geneeskunde.. ^ÄA^ tabei, Arab. natuurlijk, aangeboren. J^aJö tabal,Arab.troni,keteltrom, die bij de inhuldiging van een Vorst geslagen wordt; Mrsiram tabalj het bad voor de inhuldiging; mentahaU kan, inhuldigen, bij troramelslag be- kend maken. v,^AJb tabib, Arab. geneeskun- dige, dokter, arts; elmoe tahib de ge- neeskunde ; behasa tabib, de dokters- taal; soerat tabib^ recept. lütxAJb tabljät, Arab. natuurlijke aard, inborst, karakter, constitutie, eigenschap, ook van levenlooze voor- werpen; memboewang (abtjut^ zijn ka- raktertrekken vertoonen, inz. van een stervende; tabiat toeboeh memanff, aanleg v. h. lichaara tot een ziekte, v.d.W. ^juuJo tabii, Arab. natuurlijk, aangeboren; elmoe tabi'i^ natuurwe- tenschap. ^^jwiiAj Jb tarbantin, Arab. ter- pentijn. \J*y^y^ tarbofej, Arab. muts van rood laken met een kwast, de zooge- naamde fez der Türken. Sj. Madli. Zie karpoes. O^iotaraf, Arab.rand,kant,zijde, omtrek, grenzen, tot aan, == sampai, ijLjio törijäk, Arab. tegengift, inz. tegen slangenbeet, theriakel. ÄÄ^^ tarekah, Arab. voetpad, ^)Lb 645 weg, leefregel die eigen is aan een religio of secte. Axio taäm, Arab. eten, gerecht, maal. iJiiLb taläk, Arab. verstooten v. zijne vrouw, echtscheiding; m^neboes idlak, de echtscheiding koopen door eene vrouw tegen den wil van hären man; soerat taldk, scheidbrief. jvmJIJö tilsam, Arab. talisman, tooverkrachtige figuur. lütJLJ^ talät, Arab. uiterlijk voor- komen = roepa, ikjio tamä, Arab.inhaligheidjbe- geerigheid, gierigheid, hebzucht; tamn akan harta orang ^ begeerig naar het goed van een ander. ol^Jb tawäf, Arab. rondgaan, een omgang doen, inz. om de kaba in Mekka. ^^^tööba, Arab. L geluk, wel- vaart, heil. II. Arab. naam v.e. boom, die naar men zogt in het paradijs groeit. syh tö^r, Arab. borg ;fJ^5^wa, de Sinai'. j^üJb tofän, Ar.orkaan,typhon. JJbtaul^Arab.vertoefjlangdurig, levensduur. 8\Lg.b tahärat, Arab. reinheid, zuiverheid, zuivering, reiniging. yA^ tair, Ar.vliegen,doorvreug- de bewogen, vlucht: voorteeken, ge- nomen uit de vlucht van vogels. ! \0 I^JUblälim, Arab.onrechtvaardig; i>rang Idlim^ dwingeland, tiran, Ver- drukker, wreedaard. 646 yS^Ub yS^\Jd lähir, Ar. uitwendig, uiter- lijk,zichtbaar,openbaar; geboren wor- den; meldhirkanj openbaren; sifat lahir wa hd(in, uiterlijke eninnerlijke hoedanigheden. Jl^ 111, Arab. schaduw, lommer, jJLjJI ^ aJUI cjJdlil Allah fialualam, de schaduw öods op de wereld, titel aan sommige mohamraedaansche Tor- sten gegeven, o.a. aan dien van Atjeh. aw>iUb lalämat, Arab. onrecht- Yaardigheid. RjLbloeloematjArab.duisternis. y^iö lohor, Arab.niiddag;w?a^^oe lohorj het middaggebedsuur, het tweede der yijf verplichte gebeden. £ .-- 4X-?Lä äabid, Ar. aanbiddend, vroom, godsdienstig. J4>Ld äadll, Arab. reehtvaardig; kauadilaUj rechtvaardigheid; leoer si p^ngmdilan, rechterstoel. 8t>Lfr äadat, Arab. gewoonte, ge- bruik, wet en recht op gewoonte ge- grond, voorvaderlijke instellingen; ook het is de gewoonte of het gebruik = Uadailah; Uadat poesaka, erfelijke gewoonte; ua. n^gari, landsgebruik, landswijs. In de Päd. boven.l. onder- scheidt men de Uadat in drie soorten, nam. Uadat saMnar-Mnar^ datis die, welke met de koran overeenkorat; Uadat jang kawi oijang t^ruadat of jang i^rpakai^ uit den grijzen voor- tijd en eindeigk uadat moewdfakat of istiuadat, het gebruik bij overeen- komst. Kapada uadat zooals gewoon- 5JU lijk; loeka ini kapada uadat s^ndjata kabanjakan, tiadam^ngapa^ bolih lagt di'Obatij deze wond,naar de gewoonte der meeste wapens, heeft niet veel te beduidon, die kan nog genezen worden. Prab. Dj.; loewar uadat en salah pada uadat, in strijd met het gebruik of de gewoonte;^e(9'an^Cfac^a^, z. aan de gewoonte of aan het ge- bruik houden; uadai doenia, de ge- woonte der wereld, 'swerelds loop; uadat ajar-masin, het eigenaardige van het zoute water; uadat perbeha- saäUj het spraakgebruik; uadat lern- baga, geijkte gewoonte, ook de eigen- aardige gewoonten of gebruiken in een land. Pgl. Abd. ka. Mek. p. 90; orang beruadat, de gewone lui, Pijn. ik gis, op grond van Sadj. Mal, p. 118, dat het beteekent: lieden op officieele wijze, met de teekenen hunner waar- digheid enz. ; radja beruadat, de Yorst, plechtig audientie verleenende; t^m- pat jang b^ruadat pada salamanja bagainja, de plaats die gewoonlijk altijd voor haar bestemd was, Saif. Dzoel.; koerang uadat, onbeschoft; melanggar uadat, de gewoonten over- treden, sehenden ; masa uadat, de tijd toen de udat nog geldig was, dus voor Moh. of Christ, bestuur en rechtsbe- deeling; uadat b&s^ndi sjaru, sjaru b^rs^ndi uadat, de uadat moet de godsdienstige wet en deze de uadat tot gewricht, d.i. totsteunhebben, Sprw.; tn^mbawa uadat, de stonden hebben, M^n,; m^ngUadatkan, tot gewoonte maken; m4nguadatkan istiudat, de gewoonten kracht van wet geven. o%U^ äarif, Arab. ver&tandig, die Sent, die weet, die onderricht is, kenner, bekend; mrv. uarifin. gjtsl^ äarijat, Arab. iets wat ge- leend of geborgd is; hoehoem uarijat, wet op de schuldvorderingen. ^j^Lr. äasjlk, Arab. verliefd, zeerbegeerig; kausßk-uasjikan, zeer sterk door liefde aangedaan zijn, zeer begeerig of verlangend zijn; d^ngan uasjiky met liefde, met lust. oL^ ääf, Arab. reinheid, onbe- vlektheid, zuiverheid. Facs. p 72. aUiLft äafljat, Arab. gezondheid, welstand, hersteld, beterschap, d^- ngan salamat dan uafijaf, in gezond- heid en welstand; mengufijatkan, doen herstellen, Sadj. Mal. p. 243, r. 12. äUsL^ äakibat, Arab. ein de, af- loop, uitkomst. ^JLft äalam, Arab. wereld, van geesten, engelenen menschen, heelal; ualam m^nangkahau^ het Rijk van Menangkabau; ^mpat nalam^ verk. van ^mpat pendjoeroe ualam, de vier hoeken der wereld, d. i. de geheele wereld; tiga ualam, de drie werelden, d. z. de bovenwereld, de menschen- wereld en de onderwereld, dus het gansche heelal; Ualam h^rzach, het doodenrijk; ualam doenia, de geheele wereld; ualam jang t^rpandang, de zichtbare wereld; ualamoe Hddjsddi, de stoffelijke wereld ;?ra^amoe7arw?c^Ä, de geestenwereld. A.JLft äalim, Arab. geleerd, wijs, verstandig; Allahoe ualim,QtodwQei het 'tbest; orang ualim, geleerde; meerv. Delama, o\x& 647 iUjLft äalimiat, Ar. de staat van kennen, weten, d. i. het islamisme, in tegenoverstelling van djdhiliat, zie aldaar. JLft äala, Arab. hoog, verheven; Uala koelil Ml, zooveel te beter, C. en S. f&uala, zeer verheven. 