title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: $ DLXEV: Re. Magnef. alb. zvie = Pulv Qual]. ii. Syrup. Menth. 3ii. Ag. Cinnam. vin. g- fr F. Eköar. ten. D. S. Zoo dikwils het noodig is, een goede iheelepel vol te neemen, en het Conferf, wanneer het noodig is, met Kaneel- water weder te verver/chen. Men gebruikt dit Con/erf tegen het zuur. Het wil ligtelijk hard worden, en men doet dus best, om het van tijd tot tijd weder te verdunnen, ZE- .GENEESMIDDELEN. 4% “ er ° r nn. 2 eu. r fj« alpRl 97 al Tau ur. f Sa \ L} Slam. sb 350 yo EN TIGER ide Fan n Sihrkken, Gau, Buccella)» E e | 5 R Y | «lo nm I net: ss) y\ 0) Kon BR 3 \ Ya £ Burn „s DEZXVL, Ea. Shikbeok is. ‚gene ein y: on ae diker van een Conferf, ‚doch; alleenlijk. voor. .&ene , Gifte .gefchikt. - Het is echter. een-weinig, vaster', SA.MEER see om niet vloeibaarı te Wasgen) Tec a E35 DLXXVIL De fofe is dus dezeifde, als in Conferven; alleen« lijk Be men 5; dar ‚zij iets dikker worde. Nut r. ar 5 DLXKYIR... u De Gipei is van een Diächmi, en ten hoogien. Fer awee sy; WanBeRt Br ‚Bofe: ARRABT, As. ” r. r e r - ) 590 895], En DLXXIK... u golod on riid De At Toten ef, gelijk ook. di bifzondere of de ‚Gifte, zijn. dene en dezelfde, dewijl, ‚de kijder Jechts den Slikbrok ‚bekoomt. .-- - De Enrgelfche manier, om verfcheiden Slikbrokken Op eens voor te fehrijveh, in plaats van een Conferf te Fh2) vVOORSCHRIFTEN! KAn te geven, en de Lijders de Giften te laaten afdeelen , is bij ons in ’rgehieel geen gebruik. Dit heeft ook wel daar in zijnen grond, datde Zngel/chen van ver- Thea ED Tu Gr Re ITEN DLR (inmt uhr) „eiredänz an Onder het Recept fehrijft men ook, behalven het gewoone, of het in een ouwel, of in een blaadjen zilver, omwonden;, Vene Dihzerbvan Zoethout ,„ Sui- ker, enz. beftrooid moet worden; als mede of heri in een pötjen, of im'ech päpier), gegeven’ Hhoet worden. „Het! best is,’ om -denzelven in een klein potjen voot te:fehrijven 3 het weik’ ten echter’meestal verglaasd,, of van Engelsch maakzelneeme. "IH geväl var 'nood verkiest men ’er 2 wu een fuer flesjen toe, ei DLAXXL naglig wa no” 3 ınale . uh 25 So afl De Stenardhhe Bevit'niets len "dän aheön de bepaaling, of het middel enkel, of in een ouwel ge- wonden, genomen | \ möet Krsrden,? Men moet ook melding maaken van het geen moet woran toege- Arörnken.‘ 333-UI- DM N a. Het winden in -eetl''ouwel'is,) ten’ aanzien vah dceze gedaante, bedenkelijk, dewijl daar door de ont- binding belet wordt, die,-/vooral bij kleverachtige zelfftandigheden, buiten dien moeielijk genoeg is. sup Wanneer het echter -zijn moet, gefchiededit in- winden-het.best imeen ouwel. ' Wij Hebben daar om+ nn. reeds op gene andere nes onze ‚geduchten ge 1 EEE 25 $. DLXXKIL GENEESMIDDELEN.‘ 433 MERKEN De nuttigheid deezer form beftaat hier in, dat een Poeder , het welk.de Lijder op eenmaal neemen moet, onder deeze gedaante eenigermaaten verborgen wordt. a. Ik hezhaale_ nogmaals, dat .zij .bijsons van een zeer zeldzaam gebruik iS, en dat in ’t bijzonder eene meerderheid van Slikbrokken int. geheel niet, maar liever in een Conferf, het welk door den Zieken in twee of.drie gedeelten verdeekd wordt, wordt voor- gefchreven,. \ b. Ik weet ook, dat de meefte Dr liever een Poeder in’ zijne waare gedaante neemen, dan zig het zelve ei te laaten EOCRÄEN ERS; ob rl st s DEXKKIIN (Bee Pu; RabdrB! gr: xv. high ıD. 22379 Falapps gr rer19 Rt UERISBIIWT Mercur. due. "geöVIASS OR NOV say 33 Syr. Cort. Aurant. g. nr, U: F. Bolus D.- in Wütr.lS. Een worm- af- er Geneesmiddel: ”’smorgens op eens in wrhenin Ze ımeemen.y neh veaisThge; en herr > be. erdrinken. 93 55 © Yr A129 + Die isiimdesdaad flechts een® im: #on een lEuRGrf Zekenij is .hetvuit vier Ingrediönten‘ zamengefteld ; fchoot *er eigentlijk £&m kan "ontbeerd worden ,'na- melijkl, het .Poeder van Rhabarber ‘Sf van Faldppe- «Ik heb ze echter beiden’te zämen gevoegd, dewijl’de U mij' geleerd heeft;dat ‘het dene te E 1j 484 VOORSCHRIFTEN van lijk, en het andere_te langzaam, het darm - karaa] doorwandelt; en het Geneesmiddel moet evenwel „eenigen tijd hebben, om op de wormen te werken. Nerptr >: non | $ DEXIXIV. Be "Puly. Ipecacuanh. 1 iR Tartar. emet.'gt.i. Oryfkall! Tartar. gr. x Be Syrap- Cort: Aurant. 9: [- OoV Ue'Fs Bois D: ad Vier. S. Een 2. ‚del: op eens in te EemEnz en zer Thee toe 2 rg inken. °° 5 m STE ERZER smart ME! 7 . x a SiS R8 ) „11933 MS w In deezen 'SWkbrok is hökt a ei en og Braak - wijnfteen ligt genoeg omwonden, om fchielijk weder op de Maag te/künnen werken. De Wijnfteen- krijstallen, een bijvoegzel, het welk als een ontbin- dend middel werkt, en, de Gifte, vergroot, kan ook weggelaaten worden;, maar,dan verliest de Slikbrok te veel van zijne BekHgRAUI EFOATIEmn: Ba . um SUR 5 DLXXXV: SuUie hetsgeeh win, Nah er Zn en 1 Slikbrokken en hebben, is de eenvouwdige\bereiding gemak- kelijk na te gaan. .,,3@ Het hoofdmiddel: moet;'zoo &envouwdig'als mo- : gelljk» zijn; hoezeern-@A UBLUS:C Zegt, odat.men.in Con/erven welteen:weinig-meer magizamenftellen.. ‚db: Men; neemey.\zoo, veel ‚mogelijk, senket zulke ons ddkleny «die:of.in ’v geheel) geen; hulpmiddel, of verbetering van.fmaak en 'reuk- vorderen, en zoeke dee- es «GENEESMIDDELEN.’ 435 deeze eigenfchap in allen gevalle in de bijvoeg: zelen.— x c. Deeze bijvoegzelen, of gedaante= gevende In« grediönten, zijn gemeenlijk een Syroop, of een Slijm en een Water. Een Syroop is dikwils voldoende; en de Söijm van Gom en het Water kunnen ook be= Jchouwd werden, als tot her zelfde einde te dienen. d. Geöliede Suikeren, Esfentiön enz. , tot verbete= fing van finaak of reuk ’er bij te voegen, is zelden noodig, vermits de Sy#oop dahr naar gekozen kan wot= den, en ’er welriekende Wateren genoeg zijn: e. Men houde mij deeze eenvouwdigheid ten goede, Ik geef (om mij zoo eens uit te drukken) den voor» ‚rang aan gezonde Boerenkost, boven de konftige be» reidingen van eenen Kok. - $. DLXXXVL Thans gaan wij over tot de vierde onderdeeling der dikke Mengzelen, namelijk, de Deegen, en wel die geenen, die droog, en vaster dan Pappen zijn. $. DLXXXVIL Doch wij gaan weder de Heeikundigen voorbij, en bepaalen ons enkel tot de Geneeskundigen. $. DLXXXVIIL De tot inwendig gebtuik beflemde Deegen zijn als - leenlijk swee; de Pillen en Koekjens, Ki AGT 435 VOORSCHRIFTEN van AGT EN TWINTIGSTE AFDEELING, "Van Pillen, ( Pilula, Catapotia)s $. DLXXXIX. D. Pillen zijn een, tot inwendig gebruik beftemd,, droog, meestal taai Geneesmiddel, het welk uit eene Zamenhangende ftoffe in de gedaante van'rönde böllet- jens gebragt wordt, en gemeenlijk uit- werfcheiden zulke kleine bolletjens beftaat, waar van de Gife, zoo fpoedig mogelijk, wordt doorgelflikt. Door haare kleinte, dewijl zij niet boven de drie ‚Grein uitmaaken, en doör haare herhaalde bepaalde ‚Gifte, die dadelijk doorgeflikt wordt, onderfcheiden zij zig van andere Geneesmiddelen. van dien aart. .i$£ "DIXICL 2 Tot de fofe behoort alles, wat zig als een hoöfd- middel in deeze gedaante laat brengen, en imitsdieh van een taajjen aart is; als mede de hier vooren Op= gegevene bijvoegzelen.. e & DXCH In °t bijzonder behooren hier toe de Gom- harften en Harfen, de verdikte rh de Extraöten, enz. e de Dee- GENEESMIDDELEN. 487. “a. Deeze allen kennen wij reeds uit het hier voo- ren verhandelde, en zullen daar van geene lastige her- haaling doen. Genoeg is het, dat zij, ofop zig zel- - ven weck zijn, of door de bereiding ligtelijk ER worden. ‘ 2. Zij moeten echter niet zoo week worden, E 2ij wegvloeijen, en haare gedaante verliezen.: Het best is, om deeze zelfftandigheden als hoofdmiddelem. te neemen, Waar toe zij ook eigentlijk behooren; en ‘ van de bijvoegzelen.zoo veel te gebruiken, als daar aan de noodige vastheid geeft. © 6. GAUBIDS telt de Gommen ook hier onder; doch 2 verwerpe dezelven, dewijl zij de Pillen al te klei erig en moeielijk ter ontbinding maaken, ke De Exiraöien zijn ongemeen voor deeze a gefehikt, % DXCTE Voornamelijk behooren hier toe de poederachzige zelftandigheden, die in eene geringe Gifie werkzaam, en zwaar van gewicht zijn. a. Als daar is Fijlzel van Staal, zoee Kwik, bij- iende Sublimaat, enz. b. Wanneer men deezen, met Extraöten en zoort- gelijken, in Pillen geeft, moeten zij met geene zelf- ftandigheid, die haar al te vast zoude kunnen om- winden, of geheel van een fcheiden, vermengd wor- den. $. DXCIIL. Van Zousen wordt niet ligtelijk iets in Pillen geno- men, dewijl zij voor den zamenhang nadeelig en te eg ligt 48 VOORSCHRIFTEN van ligt ziin. Echter kan men, ten aanzien van het MM- neraal Loogzout , eene Uitzondering maaken. De meefte Midden- zouten worden tot een Scrupel of aalf Drachma gegeven, en zijn dus tot bijvoegzels veel te ligt. Kleverachtige dingen worden daar door. ook meestal ontbonden. Het plantachtig Loogzout trekt de vochtigheid naar zig, en: verdraagt zig dus niet met deeze gedaante. $. DXCIV. Daarentegen worden ‘de Geneesmiddelen, die in kleine Giften werkzaam, van kwaaden reuk en fmaak,, of van Gomharstachtigen aart zijn, gemeenlijk in dee- ze gedaante gegeven, wanneer de Lijder ze niet an- ders neemen kan. a. Dit heeft plaats met de Duivelsdrek en Bever- geil, namelijk, wanneer de Lijder dezelven niet anders neemen kan, en zij niet op de Zenuwen werken moeten. In geval van opftijgingen is-het niet raadzaam, dezelven op die manier te omwin- den. b. Met opzicht tot andere fcherpe dingen, en die de Maag ligtelijk tot braaken aanzetten, zien wij eeri voorbeeld in de bereide Zee-ajuin, als welke niet zelden in Poeders gegeven wordt, op dat zijde Maag doorglijde, en naar de Nieren gaa. $. DXCV. Tor de bijvoegzels behooren de Honig, de Brood. kruimen, de Syropen, de Doijers van Eijeren, de Sijm van Gommen, de Brandewijn, enz, Ook kun nen GENEESMIDDELEN. 489 zen zomwijlen Zsfentiöen, Elixirs, Tin&uuren, als mede Poeders, daar toe genomen worden. a. Verfche Broodkruimen zijn op zig zelven reeds var de lijvigheid van Pillen, en kleverig. Van een Doijer van Eijeren kan voegzaam iets in Pillen geno«= men worden, dewijl deszelfs, tot bederf hellende, natuur zig nu niet vertoonen kan; en ’er ook weinig toe van nooden is. b. Ten aanzien van de Skjm van Gommen moet ik aanmerken, dat dezelve niet te dik moet zijn, > dat de Pillen niet onoplosbaar worden. 6. De Esfentien, Elixirs, en dergeliijken, worden mede gebruikt, om de harstachtige zeifftandigheden te ontbinden, en de neodige dikte te bewerken; en de Pillen in dien ftaat te brengen, dar ’zij het middel ter overdekking beter aanneemen. d. De Poeders worden: gebruikt, om aan het geheel de noodige dikte te geven; terwijlzij, zoo veel mo= gelijk, aan het hoofdmiddel gelijkvormig moeten zijn; bij voorbeeld, bij Zxtraöten., en verdikte Sappen von Planten, het Poeder van die Planten, om de Pillen mede te beftrooijen. 9Zq $. DXCVE Wanneer Poeders het hoofdmiddel uitmaaken, zoe bedient men zig meestal van een onfchadelijk Zxera&s: bij voorbeeld,, ‚het: Extratum Liguiritiae, om ze daar mede tot Pillen te maaken. : De Zeep is juist niet zeer dienftig. 4. Het Extrad van Zoethoyt is zomtijde ook niet raadzaam, wanneer de Lijder voor het verwekken var hoest bevreesd is, ' < li 3 be De «90 VOORSCHRIFTEN van \b. De«Zeep zoude:ook: het middel’kunnen doen var Cen fcheiden, waar toe echter in zulk eene- taaije ge= daante, weinig: vrees.iss ‚Evenwel ‚moet ’er niet veel in komen, want.anders zouden de Pillen, na seraeh ver RUHE Mess Gi ya veroorzaakene 0.0, zisisw Joo SD DXCVIL. k trt BIN isn De, orde richt zig: gemeeniijk naar het hoofdwiddel en de .bijvoegzelen s idie.stogi«bewerking van, het; Pillen- deeg dienen. Overnitialgemeen is zulks, wit hoofde, van de eenvouwdigheid der forın, BERKER einer te bezeffen..- ©. soir a. Op. het hoofämiddel volgen de er die, het ontbinden;: vervolgens die ’er de noodige dikte ‚aan geven; eindelijk de,:zulken , -die.nog tot- ui ding zouden. mogen : moodig zijn.. .. b. Zoo ergens eenvouwdigheid noodiip iS; op ‚dat, men:zijn eigen werk. nietbederve, of zig:bij;den Apo- theker ROhouslh Sa is het. hier. _ ©; j $. Dxevim De grootte der Pillew is in alle Landen niet dezelf- de. Bij de Duitfchers en Deenen is zij niet beneden &en-Grein, en niet boven drie Grein. Men-richt zig int algemeen naar de omftandigheden. :' ; | a. Wanneer de Pillen vzeer ligt zijn, , fchrijft. men; ze ‚yool. van den Grein; anderzints van.\rwee: of drie: Grein. ob: Hoe kleiner zij zijn, des te gemakkelijker! wor- dem zij.ingenomen en ontbonden , des tewerkzaamer- zijn zij; ook zal, wanneer het Pillen - = deeg zeer ligt N Hl is, . GENEESMIDDELEN., ag is, het groot getal Pillen aan gen Zieken niet zeer behaagen. m? c. De Muskus, die in de Wlasapmeses zonder eenig Wocht mot gegeven worden‘, laat zig met een’weinig Water in’ een Pil van vijf, zes ‘of meer "Grein breni» gen, in welk&'gedaante her met een gepast) Poeder be- ftrooid"wördt; op dat het BR sehe dan ar Zieken geen afkeer verwekke. d. De’ Pillen, waar van een langduurig gebthile, ge- maakt moet worden, moeten, Zoo veel doenlijk, van de grootfte zijn; anders döet inen best, om veele'Pil- len te geven, wanneer men met den gemeenien Man te doen heeft, als die de kracht der Een naar a getal beöordeelt. es Wahneer de Pillen te’ hard gewirdeih zijn ,..z06 dat men ze niet meer gebruikeni kan, zoude’her raad- zaam zijn,’Öm ze met een‘ gefchikt‘ bijvoegzel weder om te werken‘; "doch dir 'zoude allermoeielijkst:we- zen, wänneer de Slijm der Gom dezelven als verfteend heefe. > Men’ heeft wel eens 'aangeraden, om ze: met een mes''tot’een Pöeder te maaken, en dat’ Pbeder‘;, of wel de brokjens der ne in allerleie WVehicula in te neemen, id .f- Wanneer zij te fchielijke aan nuitl PEPEDER is zulks meestal de fchuld van den Geneesheer ;' die zete weck en niet afgefeheiden genoeg’'heeft voorgefchreven, Het verzilveren, en alle middelen ter overdekking, moeten behoorlijk gebruikt worden; maar de berei- ding der Pillen op zig zelven moet ook in orde zijn. Meenigmaalen echter is het_ook de fchuld van den Zieken, die de Pillen in den zak draagt, of dezelven Op eene Andere wijze aan de warnte bloot ftelt, . .... u 49% VOORSCHRIFTEN van N IBECTE De Gifie zij, bij verftandige lieden, liever een weis nig te klein, dan te groot; het gemeene Volk denkt °er anders over. Naar het gewicht moet men van een Serupel tot een half Drachma neemen, 'Deeze Gifte gaat men niet ligtelijk te boven. a, Dat de Gifte tot de werkzaamheid niet te klein moet zijn, fpreckt van zelf. Over ’t a'gemeen koomt dit meerdere of mindere van de Gifte meestal op de bijvoegzelen aan, gelijk in -bijna alle zamengeftelde gedaanten het geval is, b. In fterke ontlasting - verwekkende hoofdmiddelen Ichikke men zig. naar. derzelver werkzaame Gifte, en wagte.zig, om deeze nooit uit het oog te verliezen, ‘c». Dus.herinnere men zig, hoe veel van zulk een hevig: werkend..middel.in het geheele Pillen- deeg ger vonden wordt, en hoe veele Pillen tot eike volkomene Gifie-behooren, dewijl men dan gemakkelijk bepaalen kan, hoe veel:de Lijder telkens neemen moet, het zij eene volkomene, ‘het zij eene gemaatigde Gifte. Zedert onheuchelijke tijden heeft men de Pillen in een ongelijk getal gegeven, het welk ontwijffelbaar zijnen eerften oorfprong in bijgeloof gehad heeft. Bij gerim ge Giften is men 00k wel :gewoon ’er twee of vier te geven. Dec. De hoeveelheid van ’t geheel heeft geene vaste be» paalingen. _Ontlasting-verwekkende Pilen worden meestal voor &ene keer voorgefchreven, en dan is haa- xe algemeene en bijzondere Gifte &&ne en dezelfde. De au 'GENEESMIDDELEN. 1499 anderen kunnen tot gen getal van honderd gegeven worden; ja zelfs laat zig dit niet bepaalen. 4. Doorgaans is men gewoon van agt tot veertien dagen lang den Zieken van de noodige Pillen te voor- zien. b. Over ’t aldi is zij geene gefchikte form voor fchielijk afloopende ziekten, (Morbi acuti,) maar wel voor fleepende ziekten, (Morbi chro- nici). ec. Van buikzuiverende Pillen fchrijft men meestal anderhalve Gifte op eenmaal, ten einde de Lijder na- derhand nog eene: Kleine Gifte neemen kan. Ook is men niet zelden gewoon zwee-of drie Giften voor te fehrijven, wanneer kort op elkander een en middel moer genömen worden. d. Wanneer de Pillen in eene kleine hoeveelheid z00 krachtig zijn, dat flechts dön Pil op eenmaal geno- men wordt, gelijk men de Pillen van Aloe in -dier voegen kan inrichten, fchrijft men ’er op’eens zoo veel voor, als voor eene geheele maand noodig is, echter zorge dragende, dat zij niet te hard, noch te droog worden, DE; Men ftelt onder het Recept, in de eerfte plaats, dat het Pillen zijn moeten. Men zet tot dat einde 7. F, Pil., of, wanneer het Recept met g. f.. geöindigd is, fchrijft men, Ui fant Pilmlae, (Ui, f. Pil). 4. Deeze form heeft dit bijzondere, dat men op- geeft, wat ’er van gemaakt moet worden. , Wij zul- len dadelijk zien, waarom dit gefchiedt, li z $. DCH, 9 VOORSCHRIFTEN: van RR, SB LEEREN 1 Ra 95 079 Aa „.Vervolgens, geeft.,.men.op, ‚of het getal der Pillen, die gemaakt moeten BEN, of de cher welke zij, hebben maeten.... ; a. Men. fchrijft, ‚namelijk, .M. Ban; Pilulae , of s wanneer de omftandigheden het vorderen , Urt .fant Pilulae, Numero III. Numero XI. Numero XXI. (Ut Fe Pil N well N XI N XXL). enz.; naar maa- te men: ’er veelen; hebben wil» »‚Deeze. is de juilte ma- nier, van afdeeling., welke, echten » - de meenikrs groot, iS... niet, agugant. - ı .b.,Men vergeete niet, de ligtheid- ‚of. BES van het Pillen - deeg hier bij wel in aanfchouw,te neemen, op.dat de. Pillen: Het te. groot,. ‘noch- ıs8: klein wor- a Bf; es Ofzsin au van a Da te zetten,, Gehriffe men ook wel ,.dat,Zij Z00.,:0f Zoo,zwaar mpeten zijn, namelijk ;; ‚Ponderis gr. 1. ‚of, Ponderis gr. 1l. of Ponr deris gr. III. (Pond. gr» Ligr. lo gr. UL). 00, d. Doch dan moet men de hoeveelheid van-het gehee] in ’t oog houden, niet Zoo zeer om met zwee of drie Grein uitte komen, als ‘het welk hier eene bijzondere en nuttelooze naauwkeurigheid zijn zoude; maar om zulk- &ene wijze van voorfehrijven“ te kunneh wet- tigen. «e. Deeze laatfte mähier,, om de Pillen naar haar. ge wicht te bepaalen‘; heeft'alleen dan phaat$ , wanneer het niet wel mögelik‘, of te vergen is, dat de Arts het getal der Pillen juist en’ naauwkeirig. opgeve; bij voorbeeld, wanneer'het- geheel' ineer“dan .een paar Drachma beloopt. f Er | ‚GENEESMIDDELEN.., ss f. ’Er is ook nog een derde manier, door, name- liik, voor te fchrijven, ‘ex fingulis Drachmis, Nu» mero XX. of Numero XXX. of Numero LX. (ex fing. Drachm No RX N EXXX. N% LX.). 0 Dit laatfte getalwordt'echter zeer zeldzaam voorgefchre- ven,-dewijl als. dan) de Pillen: eene: verbaazende mee= nigte zouden uitmaaken. Men zet ook: wel, ex fin gulis Scrüpulis, Numero’XX. of ‘Numero XIV. ‘of Numero VlI. »Cex eng. Scrup. Ne. XX. N: XIVo N. VIL) 53 ''g. Het is altijd: best, "wanneer de’ Arts'niet zoo los weg voorıfchrijft, maar alles: wel overweegty dat de hoeveelheid van ’t:geheel met.de Giftenr vanı drie of vier uwitkomes en dat hij her getal'der Pl len, waar van je Me ge bij zig zelven RR opgeve. - A. Het fpreskt = van ‚zeif, Ei er afdeeling niet Re eene- groöte: mechigte gefchieden "moet; wanneer de Pillen iets bevatten,.'het welk' fterke ontlasting ver« wekt, of zeer' werkzaam is, en dat'men dan vooral de Gifte nooit haar gisfing bepaalen'moet. af 4. Wij zullen ‚een 'voorbeeld van Sublimaat- Pillen: gevdn, waar uit te’zien is, hoe Ru de laatstr sgemelde raad'kän"wörden opgevolgd: : S.,DEHL Hier. op.wordt.’er bijgevoegd,, waar mede de Pillen mgeten omwonden. of beitrooid ‚worden , op dat zij niet aan elkander. kleeyen., ‚Het eerfte, on met Ob- ducantur , CÖbdur,), en, het tweede met Con/pergan- zur „.(Confperg. ), aangeduid, on, 2 s. DEV. 46 VOORSCHRIFTEN van $. DCIV. "Tot omwinding dienen blaadjens goud of zilver. a. De blaadjens goud of verguldzel worden door omzigtige Artfen. niet gebruikt, dewijl zij met koper, vermengd zijn. 'b. Deeze omwinding moet de Pillen genoegzaam overdekken, maar niet bij vlokken in.de Pillen - doos te vinden zijn. , ce. Zij:heeft die nuttigheid, dat zij de flechte kleur van het geheel;; als mede gedeeltelijk den fmaak en; reuk verbergt; de Pillen voor het vervliegen van haar geneeskrachtig vermogen, voor verfmelten, breeken, indroogen, en bard worden, bewaart, d. Daarentegen kunnen Pillen ook, wanneer zij te, ‚lang ftaan, befehimmelen ,) vooral, wanneer ’er be- ftanddeelen vam Zoutz Zeep of Kwik in zijn, dewijl dezelven dan ontbonde. worden. e. Ook moet men zorge dragen. voor. het Bande 2 ken der Pillen, en dit juist niet alleen door het vers zilveren voor te komen, dewijl ‚zulks.altijd. aan ‚de fpoedige ontbinding een weinig: hinderlijk is... fi Men zegt: Obduecantur. folio., argenti, Obdue. fol. argent.)« %. DCV. Tot het beftrooijen neemt men of de algemeene din- gen; als Zaad van Wolfsklaauw, Poeder van Zoethoüt, Poeder van Kaneel, Poeder van Kina, Poeder van Mastik, ook wel Vermilloen; of zulke Poeders, die in geneeskracht met het. hoofdmiddel over&enftem- men. | # He GENEESMIDDELEN 47 “4. Het meest gewoone Poeder, het welk men daar. toe neemt, is het Zaad van Wolfsklaauw, ( Semsn Lycopodii ,) als het welk de vochtigheid niet ligtelijk aanneemt. Men beftrooit daar mede de Pillen zoo rijkelijk, dat: ’er nog iets in de doos blijft liggen. Het Vermilloen wordt alleen bij Awikpillen gebruiktz men kan met weinig zeer veel uitrichten. b. Van Poeders, die in de geneeskracht over&&n- ftemmen, hebben wij een voorbeeld aan de Pillen var Scheerling, die met Poeder van Scheerling beftroeid worden. c. Deeze Poeders behooren geene de minfte onaan- genaamheid te hebben, dewijl zij door de tong on middelijk worden aangeraakt. Zij mioeten ook tot een fijn Poeder gewreven, en niet klonterig zijn. d. De Pillen, die al te droog zijn, om eene om- winding aan te neemen, kan men, wanneer zij voor *%t overige niet walgelijk zijn, zonder eenige omwin- ding of beftrooijing laaten; dan, dewijl zommige van die Pillen naderhand in de warmte aan &en bakken, of aan ftukken breeken„ doet men best met ze te om- - winden, waar toe dan eene zagte bevochtiging, met een gepast Tındtuur, meestal de Tinfura Proprieta= tis, dienftig is. Hier van maakt men in het Recepe geene melding, maar de Apotheker doet dit van zelf. %.. DEVTI. Eindelijk wordt ook onder het Recept gemell, waar in de Pillen gegeven en bewaard moeten wor- den. Gemeenlijk neemt men daar toe een doosjen, of een fuiker-flesjen; zeer zelden wordt ’er een fluk Papier toe voorgefchreven, Men #8 VOORSCHRIFTEN! van +:Men drukt‘ dit meestal uit door To: in Wr. of D. in Scatul. $: DEVAIE De Signatuur vermeldt eerst den Titel van het mid- del, welke van de geneeskracht wordt afgeleid, wan- neer zulks behoort te worden aangewezen. Men zie de voorbeelden. ‘ Het zoude niet voegen, om in de Signatuur te vermelden, dat het een mid- del is tegen eene Venerieke kwaal, ter bevordering van de vloeijing der Maandftonden, enz, E.DOYVITE / Vervolgens maakt men melding van de‘ bepaalde "Gifte der Pillen, en van den tijd, op welken zij moc= ten worden ingenomen. a. Ik heb reeds gezegd, dat men meestal een onge- lijk geral van Pillen laat neemen. Ik voege hier bij, dat men de meeften des avonds laat neemen. b. Van buikzuiverende Pillen is men gewoon, een geringer getal des avonds, en een grooter getal des morgens daar aan volgende, te neemen. c. Hier valt wel te herinneren, dat de omwinding der buikzuiverende Pillen koddktie moet worden inge- richt, dat men door de langwijlige ontbinding niet misleid worde, en ’er. dan eene zweede Gifte. op laat volgen „ die eene onmaatige werking te weeg brengt, $. DCIX. Zomwijlen wordt ook wel gemeld, hoedanig gedrag men daar bij hebbe in acht te necmen, Doch GENEESMIDDELEN. 499 ‘Doch dit gebeurt zeldzaam ‚"vooral, dewijl men nier gewoon is Pillen als een zweetmiddel te geven. R ‘ q 8, DCX. Eindelijk apein ook nog van het aan en onei gentlijk Yehiculum -gewaagd , hamelijk, dat geen, waar mede de Pillen worden ingenomen, wanneer zulks noodig is,’ als mede het Ben de ie moet zoedrinken, a, Hier is de juifte plaats, ‘om ‚väri het eigentlijk en oneigentlijk Yehiculum te fpreken, want hier vindt het eerite zeer dikwils, en het andere altijd, plaats. b. Het eigentlijk Fehiculum is dat geen, waar me- ‘de, of waar in, de Lijder'zijne Pillen neemen moet, Dit beftaat of in een Ouwel, of'een-paar dunne fneed- ‘jens versch Brood over de Pillen heen gelegd, ofeen groote gekookte Rozijn, of een gekookte Pruim, ofeen angenaam Sap, of een lepel vol kowden Drank. c. Het oneigentlijk Yehicnlum is het geen toegedron- 'ken wordt, om den fmaak weg te fpoelen, waar door -dan ook de fpoedige ontbinding der Pillen bevorderd A | d. Echter-wagte men zig, om niet te -veel toe te Bei en alzoo de onkhinding der Pillen te weeg "te brengen, wanneer‘ deeze van’ dien aart zijn, dat ze de Maag niet behooren aan te tasten, maar eerst in het gedarmte volkomen en langzamerhand opgelost "moeten worden , om 200 in ’rbloed te komen, gelijlc «bij Pillen van Zee - ajuin en anderen het geval is. e. Daarentegen kan men, zoo fpoedig mogelijk, de -ontbinding en werking.bevorderen, wänneer kwalijk fmaakende of kwalijk riekende dingen alleenlijk in de A ger $09 VOORSCHRIFTEN van gedaante van Pillen gebragt worden, Op dat zij in def mond geene walging verwekken, en in de Maag, z09 dra mogelijk, haare kracht betoonen mogen. Dit geldt ten aanzien van alle krampftillende middelen die in deeze gedaante gegeven worden. $. DCXL De nuttigheid der Pillen beftaat eigentlijk in het verbergen van onaangenaame Geneesmiddelen, vooral van zulke dingen, die anders in de gedaante varı Poe- ders gegeven moeten worden. In heete ziexten wor- den zij niet gegeven. Zij zijn voor veelen volftrekt walgelijk, en verftandige Lijders bezeffen, dat men door de bijvoegzels in Pillen alleen het hoofdmiddel vermeerdert, of een ongefchikt middel verkiest. a. Ik heb hier niets verder bij te voegen, dan dat ik, zedert een geruimen tijd, van Pillen geen gebruik maake, waar door ik mij aan den fmaak mijner Lij- deren zeer verdienftelijk doe zijn. ° 5. Dat men met het verbergen van Geneesmiddelen ook te ver kan gaan, toont het voorbeeld van BOER- HmaAvE, die den Braak -wijnfleen in Pillen ‘gaf, {choon dezelve in fchoon Water veel beter gegeven wordt. c. Het doorflikken van eene ongekaauwde vaste zelfftandigheid, die bovendien uit onderfcheiden ftuk- ken beftaat, gevalt een ieder niet. Doch ik onthou- de mij van dit ftuk iets meer te zeggen, OM geen ver- wijt van wijdloopigheid te hebben. Ik zal alleenlijk , tot eere der Deen/the Geneeskonst, zeggen, dat de meelten onzer Artfen van deeze form weinig gebruik maaken. $. DCXI. GENEESMIDDELEN, 501 DEHFE" I. Terebinth. co. 3ii. Poly. Rhabatb. 3i. M. fant 1. a, Pilul. N. IX. Cinfberk. Pub. Liquirit. D. in Scatul. S. Pillen, om’er alle avond en morgen drie of vijf van te neemen. a. Deeze Pillen zijn, zedert den tijjd van BOER= HAAVE, in gebruik, meest tegen het einde van den Druiper; hoe zeer ik van gevoelen ben, dat men ze niet noodig heeft. b. De gekookte Terpentijn is hier, in ass van de raaswe, geplaatst, dewijl dezelve minder verhittende is, als zijnde daar aan reeds het oieächtige benomen. ‚De Apothekers zijn gewoon, met behulp van een warm gemaakten ijzeren Tpatel‘, denzelven ‘met de "Rhabarber te ee Daarom heb 3 ’er Lege ‚artis bijgezet. c, Dit is een model van eenvouwdige Pilen; want de Rhabarber is het eenige bijvoegzel, het welk, om de kleverigheid van den Terpentijn, wel noodig is, & DCXI. B. Gumm. Ammon. in lacr. fele&. 3iiß, Extra. Aloes gumm, ziß. Limat. Mart. 3i. Ag. Cinnamom. vin. g. [. | U: F. Pill. Ne. XC. Obduc. Fol. argent. D, in Scatul. S. Openende Pillen: om viif fFuks, des avonds bij het naar bed gaan, met Wijn in je neemen. Kk Dee« 503 VOORSCHRIFTEN van Deeze Pillen dienen, om het vloeijen der Maand- ftonden te bevorderen. Het Gom- Extraöt der Aloe doet wel het meefte; het Pijlze/ van Staal is een ver- fterkend middel ; de Gom- Ammoniak is een algemeen openend en prikkelend Geneesmiddel, en maakt hier ook het eigentlijke gedaante - gevende middel. Het geestrijk Kaneel-.water dient tot ontbinding van de Gom- Ammoniak. $. DCXIV. B. Mercur. corrof. fublimat. EereÄ gt. Vv- Ag. fimpl. 38. et Affund. Mic. pan. alb. rec. shi. gi Evapor. ad confißßent. Pilular. adde. Extr. Gramin. 3iiß. F. Pilul. Ne..©. Obduc. Fol. argent. D. ad Scatul S. Bloedzuiverende Pillen : ’smor- gens en ’savonds vijf fluks met. Havergort- water in te neemen.. a. Deeze zijn de beste Sublimaat - Pillen, welken ik kenne. Zomtijds worden dezelve met eene verbaa- zende zorgeloosheid bereid. ‘. b. De Sublimaat is het hoofdmiddel, het welk alles bewerken most. Het koomt ’er op aan, om dezelve met Broodkruimen tor Pillen te maaken, en door hei geheele Deeg der Broodkruimen gelijkelijk te verdeelen. Dus moet men dezelve eerst in Water ontbinden, en de hoeveelheid moet toereikende zijn. Wanneer de "ontbinding volkomen en naauwkeurig verricht is, ZOO ‚wordt zij dadelijk op de ligtere Broodkruimen SCR0- ten, zoo dat elk ÄAruimelijen, om zoo ie fpreken, var GENEESMIDDELEN. sog var 'de ontbinding van Sublimaat doordrongen ,'en daar mede gedrenkt worde, Men laat het Water ver- volgens weder uitdampen, terwijl de Sublimaat ove-» rig blijft, mits de warmte niet te fterk zij. Hier van nu maakt men Pillen; doch, dewijl de Breodkruimen na verloop van een korten tijd brokkelen, voeg ik ’er het Exiraö van Graswortel bij, om de juifte lijvigheid en kleverigheid te erlangen c. De Lijder moet niet meer dan een vierde van een Grein op eenmaal bekomen. Men berekent dus. het middel op twintig Giften. _Daar toe neemt men #wee en een half Drachma Broodkruimen, en even:zooveel Extraöt van Graswortel; deeze maaken te zamen:wjf Drachma’s, of drie honderd Grein. Hier van:laat: ik Pillen maaken, ieder van drie Grein, en dus honderd Juks. Van deezen laat ik ’er telkens vijf neemenz dus heb ik zwintig Giften, die elk een vierde van een Grein Sublimaat bevatten. $. Dexv. Br. KRefin. Falapp. gr. x. Amygd. dule. excort.. gt. XV, Trit. fubtil. add. Sapon. Hispan. q. f. Ur -f. Pilul. N». VIL con/perg. Pub. Cinna- mom. D. in Scatul. S. Buikzuiverende_Pil- len: "smorgens op eens in te neemen, en Ha» vergort - water toe ie drinken. Men befpeurt in deeze Pillen een voorbeeld van een- vouwdigheid, . De $alappe is het hoofdmiddel; zij Kka wordt 504 VOORSCHRIFTEN van wordt met de Amandelen fijn gewreven, om de n00= dige hoeveelheid tot een Pillen- deegte maaken; en de Zeep is het noodig bijvoegzel, om ze tot Pillen te vormen. s EDCXVL Uit het gezegde kan menafleiden, al het geen om- trenı de Pillen in aanmerking koomt. a. Deeze form wordt zeer misbruikt, en het Pu» bliek in den waan gebragt, dat Geneesmiddelen moe- ten verborgen worden. b. Dit verbergen vinden zommige Geneesheeren zeer moeielijk, en ftapelen daarom de bijvoegzelen op elkander. Anderen voegen ’er bijkomende : Bafes, hulpmiddelen , enz. bij, en verheugen zig recht, dät op die manier zulk een mengelmoes in het lichaam gebragt worde. ‘6. Aan den Apotheker moet het onder &&n men- gen van zoo veele dingen angst verwekken; en men geeft dikwerf daar door gelegenheid, om ol" de, bedorvene, ranzige dingen in de Pillen te men- gen. d. Om deeze redenen ben ik zeer tegen Pillen, en ben zeer te vreden, dat ik zoo zelden noodig hebbe,, ze vöor te [chrijven. e. Ik durf rond uit zeggen: in de meefte gevallen is een Arts, die met de gedaante van Pillen veel op heeft, een vriend van zamenflanfen, en die dat is, heeft de beste gronden van ftudie niet. Bijna zoude ik het harde gevolg durven trekken; dat veel zamen te ftellen, eene onkunde in de Scheikunde, en zelfs in de Maieria Medica, aan-den dag legt. f Doch GENEESMIDDELENDY ss: -f Doch moet het zijn, dat ’er ‚Pillen worden voor-+ gefchreven, zoo herinnere men zig, dat eene veel- heid van Ingredienten voor de\aanwijzingen ter ge- neezing zeer nadeelig is, wanneer zij, her welk altijd .geen .plaats nee naar ‚behooren ontbonden werden... -g. Het opzettelijik aan elkander Pr kleeven der Ingrediönten, is juist de''grootfte belemmering voor de geneeskracht. h. Moet men Pillen geven, men laate het bij wei- nige Ingrediönten Be en verkieze daar toe niet boven de drie of vier. Meer kunnen ’er onmogelijk noodig zijn. Zelfs, wanneer men een hoofdmiddel aangewezen vindt, zal men ligtelijk het noodige mid- del ter oplosfing vinden, het welk ook het gedaante- gevende middel tot het maaken van Pillen kan ople= veren. i. De Zxtraöten en verdikte Sappen van Planten zijn de beste /ngrediönten voor Pillen. Zij vorderen flechts een weinig van een oplosfend middel, en daar mede is aan de form voldaan. Deeze behooren dus ook alleen tot Pillen gebruikt te worden. Alles wat geen verdikt Sap of Extraä is, wordt te on- recht, en met geweld, in deeze form gebragt. Wij hebben ook zoo veelerleie Zxsradten, dat men des noods Pillen van allerleien aart daar varı maa- ken kan. %. Inzonderheid lette men ook, dat de bijvoeg- zels niet te veel op den geftapeld worden. De Sy- ropen maaken zommige Pillen te kleverig. Over ’t algemeen is het niet noodig, in deeze form op goeden reuk en fimaak te letten; want de gedaante van Pillen is zelfs een middel, om den fmaak te . Kk3 be= 306. VOORSCHRIFTEN van beneemen, en zelfs den reuk gedeeltelijk te omwin- den. 1. Omtrent de Pillen ftaat nog aan te merken, dat het Gemeen doorgaans gelooft, dat zij voornamelijk tot het verwekken van ontlasting beftemd zijn. Ik herinner mij een Man bij ons, die geene Pillen ge- doogen wilde, wanneer zij noch braaking, noch ont- lasting, noch afdrijving van pis, noch zweet ver- wekten. NE- ‚GENEESMIDDELENY #9 NEGEN EN TWINTIGSTE AFDEELING. Yan Koekjens, (Trochifei, Pafili ). ,DGXVIL, D. Koekjens zijn zulke Pillen, die grooter, dan de gewoone zijn, en Jangzaam in. den mond gehouden worden, eer men ze doorflikt; als mede eene andere gedaante hebben. a. Zij worden ook een Eclegma folidum genoemd, want zij zijn bijna van maakzel,, als de Zikmiddelen. b. Het is allerzeldzaamst, dat zij voorgefchreven worden. Men behelpt zig meestal met die geenen, welke in den Winkel voor handen zijn; hoe wel deeze gemeenlijk te droog zijn. $. DCXVII. De fofe is of een He Poeder, of een Extra, een Pap, eene geöliede Suiker, welken men met eenig afgetrokken Water, Wijn, Wit van Eijeren, of an-, der Yocht, vermengt. Alle de Ingrediönten moeten van dien aart zijn, dat zij ligtelijk ontbonden worden, in den mond fmelten kunnen, en niet walgelijk zijn. ‚4. Wij hebben deeze meefte punten reeds aange- roerd, en houden het dus voor overtollig, om ze hier weder te doorloopen, | | & : Kk4 b. Dat 508 VOORSCHRIFTEN van b. Dat ook Syropen, Honig, Slijm van Gom- men, enz. hier toe behooren, fpreekt van zelf; want de bijvoegzels moeten aangenaam zijn. c. De Poeders zijn gemeenlijk een gewoon Mee/, of moeten ten minften daar mede veel gelijkheid heb- ben, zoo als de Magnefia. Vooral echter moeten zij ‚niet zeerbitter, ofeenigzints walgelijk zijn d. Geen van de Ingrediönten moet ook eenen lee- liiken reuk hebben; dewijl onder anderen deeze form zomwijlen verkozen wordt, om eenen ftinkenden adem te verbeteren. $. DEXIX. [4 De Zouten kunnen in deeze form niet toegelaaten. worden; zoo min als dingen, die fcherp zijn, eene fterke ontlasting verwekken, en te kleverig of te hard worden. $. D C X x, De orde is dezelfde, als ten aanzien der Pillen is gezegd geworden. & DOEXAL De grootte van elk Koekjen gaat van vier of vijf Grein tot het gewicht van een Scrupel $. DCXXIL De grootte wordt doorgaans naar de gedaante ge- fchikt, welke men gewoon is ’er aan te geven. De- zelve is rond, plat, vierkant, langwerpig, of van Pa} N ' eene GENEESMIDDELEN. 509 eene andere gedaante; zomtijds koomt zij over Een met die van Erwien, Boonen, Hazelnooten, enz. - =: DEXXIIE “ De Gifte is meestal, wit hoofde der onfchadelijke werking van zulke Koekjens, niet bepaald; echter is men niet gewoon meer dan een half Drachma voor eene Gifte te geven. ADC LTV. De hoeveelheid van ’t geheel is meestal een Aa/f Or- ce, ook wel anderhalf of twee Oncen, wanneer zij fpoedig genoeg opgebruikt worden. $. DCXXV. Onder het Recept wordt gefchreven, IM. F. Tro- chifei, of, naar de omftandigheden, wanneer het met een g. [. eindigt, Ut frant Trochifei. $. DCXXVI. Vervolgens bepaalt men het gewicht ofde grootte der afzonderlijke Koekjens. a. Bij voorbeeld, Pond. granor. V.— Pond. gra- nor. X. enz. Of men zet ook wel: Magnitudinis Pifi majoris, Fubae, Avellanae, wanneer elk de groot- te van een Erwi, Boon of Hazelnoot hebben moet. b. Wanneer het gewicht genoemd wordt, en niet de grootte, zoo geeft men zelfs de gedaante in het er op, als: Figurae orbiculatae, tejfulatae enz= s Kkszs was 510 VOORSCHRIFTEN van wanneer :zij rond, | plat,. vierkant,.enz. zijn moe- ten, . EEE $. DCXXVIIL Laatftelijk meldt men in het Recept, waar in het middel moet afgeleverd worden, het zij in een fles- jen, of een doosjen; ofichoon ’er ook een papier to@ kan genomen worden. &. DCXXVIIL De Signatuur is bijna dezelfde, met eenige veran- dering, als van Pillen. S. DEXXIX. “De nuttigheid ftaat bijna gelijk met die der Zikmid- delen, uwitgenomen dat hier de gedaante niet vloeibaar is. Zij worden gebruikt ı°.) tegen de ziekten van den Mond, inzonderheid van de Keel en Luchtpijp, als mede van de Longen. 20.) Tegen eenen ftinken- den adem. 3°.) Tegen eene befmetting; het welk echter de beste manier niet is, want daar bij moet het fpeekzel uitgeworpen worden. 4°.) Tegen zuur in de Maag. 5°.) Tegen allerleie ongemakken in het ge- darmte. 6°.) Tegen den dorst; doch waar toe men Citroen- fehijven, en andere hulpmiddelen, met meer nut bezigt. a. De Sprouw is mede begrepen onder de ziekten van den mond en van de keel. b. De oorzaaken van den flinkenden adem moeten wel onderzogt worden, eer men zijne toeylucht tot. dit GENEESMIDDELEN, sit- dit middel van verbetering neemt.- Afgebrokene wor tels van Tanden,, inwendige Zweeren , een bedorven, Maag, enz. kunnen veroorzaaken, dat de adem ftinkt; Intusfchen, wanneer de oorzaak ongeneeslijk is, kan men dit hulpmiddel beproeven. c. Aan Kinderen geeft men een middel van, deeze gedaante niet, dewijl zij meestal te,ongeduldig- zijn , om het Geneesmiddel. in den mond te laaten fmelten, en dus het zelve kaauwen, waar door het tusfchen de tanden blijft kleven, N %;. DEIXX 3. KMMagnef: alb. Sacchar, alb. ä. 31i. Mucilag. Gumm. Arab. 9. [. Ut f. Trochife. N’. XU. Figur, orbiculat. D. in Scatul, S. Koekjens iegen het Zuur: om. in den mond te laaten fmelten, en dan door te flikken. a. Deeze Koekjens zijn ongemeen krachtig tegen het Zuur, en de daar uit voortfpruitende branding in de Maag, welke men meestal des nachts in het bed ge- voelt, en waar tegen, zonder licht te ontfteeken, en Geneesmiddelen in’ te neemen, anders niets te doen is. In zulke gevallen is het nuttig, zulke Koekjens in een doosjen voor het bed te hebben ftaan, en zig daar mede tegen het Zuur te helpen. b. Deeze zamenftelling is allereenvouwdigst. De Suiker dient alleen, om de Magnefia in bekwaame hoeveelheden te kunnen verdeelen, en een middel tot verbinding met de Slijm van Go däär te ftellen. Men, wag- se’ VOORSCHRIFTEN var wagte zigechter, om de Slijm te taai te neemen, op dat de Äovekjens niet te hard worden. $. DCXXXL EZ. Cryfall. Tartar. Ziii. Puw. Gumm. Arab. 31. Pulp. Tamarind. g. f. Ur F. I. a. Trochifei N. XI. Fig. globof. D. ad Scatul.S Verkoelende Koekjens: om van tijd tot tijd op de tong te laaten [melten. a. Om den dorst te lesfchen, en de tong zuiver te houden,, zijn deeze Koekjens zeer dienftig. Ik heb ze van GAUBIUS ontleend, en ze flechts een weinig eenvouwdiger gemaakt. ” b. De Wijnffeen- krijstallen zijn het hoofdmiddel; de Arabifche Gom is het middel ter verbinding; en het merg van Tamarinden dient bovendien om te verkoe- len, en aan het middel gedaante te geven. $. DCXXXIL %. Pulv. Rad. Liquirit. 3iiie Sacch. alb. 3V. . Mucilag. Gumm. Arab. 9. f: M. F. Trochife. Pond. gr. xv. Fig. Pif. D. ad Scatul. S. Koekjens, om de fluimen los te maaken: alle zes uuren een in den mond te’ neemen, en gejmolten zijnde, door te flikken. Dit borstmiddel is wel niet van de besten; want men verkiest daar toe liever de vloeibaare gedaanten; “doch GENEESMIDDELEN.' ss; doch het heeft ook zijne beminnaars. Het Poeder var Zoerhout is het hoofdmiddel, de Suiker is een hulp- en verbindend - middel, en de S/iym geeft de gedaante. $. DCXXXIIL Uit dit kortelijk opgegevene blijkt genoegzaam, wat van deeze Äoekjens te zeggen valt. a. Zij zijn bijna geheel wit de manier, en men bes helpt zig, in geval van nood, met die, welke in den Winkel gereed zijn. Uit hoofde van die zeldzaam- heid zijn ’er de Artfen ook niet aan gewend. ; b. Wanneer men ze echter naar behooren zal voor» fchrijven, verkieze men een hoofdiniddel, Suiker en Slijm van Gom; en op die wijze neemt men in deeze Form de eenvouwdigheid in acht. $. DCXXXIV. Thans komen wij tot de vijfde en laatfte clasfe der Mengzelen, namelijk, de drooge Mengzelen, (.Mi- feelae ficcae,) die, droog zijnde, niet aan elkander zamenhangen. © DEXZLY. Deeze zijn wederom Genees- en Heelkundige. De Geneeskundige, tot inwendig gebruik beftemd, zijn wederom twee: /jne en grove Poeders. Die tot wir- wendig gebruik beftemd zijn, gaan wij hier ter plaatfe voorbjj. DER, s4 VOORSCHRIFTEN van DERTIGSTE AFDEELING, er „Van: Poedersy' ( Pulvis, Pulis internus). ißes«DEXKXXVL. Een Poeder is eem inwendig Geneesmiddel, droog em zoo fijn als: Meel, ‘het welk tot- dene-of meerdere Giften wordt voorgefchreven, en>met:eenig:/ocht, of in een ander Fehiculum, wordt ingenomen. a. Door het inwendig gebtuik onderfcheidt: het zig van het eelkundig Poeder, en door de fijnheid van het grof Poeder ; d6ör de dröogheidjen het ontbreeken van allen zamenhang onderfcheidt het zig van de voo- rengemelde Geneesmiddelen, %b., Dewijl geen regel\zonder uitzondering is, heb ikea eene Franfche: Dansferes gezien, die alle Poe- ders, hoe droog zij ook waren, dooriliieteg N $ DEXxXvM. De £ofe tot een Poeder is alles, het geen droog, en niet te taai is, om tot een Poeder gewreven te kun- nen worden, als mede in eene Gifte van ten hoogften een half De werkzaam is. Dus worden hier on- der gerekend niet alleen de meefte enkelvouwdige middelen uit de drie Rijken der Natuur, maar ook onder de bereide middelen , fchoon op zig zelven niet tot GENEESMIDDELEN. 515 ot Poeders gefchikt, die Jochten, welke,, met: ande- re Poeders behoorlijk gemengd zijnde, deeze gedaan- te aaıneemen , Bra Seel wederom verloren te gaanı -a. Van dien aart zijn voor eerst alle Äruiden, War telen, Houten, Zanden enz., als mede allerleie droo- ge zelfl?anaigheden uit het Dieren- rijk ; voorts de mees- ze Mineralien, als Aarden, Onzijdige en Midden- -zöuten, Metaal=» kalken en Metaal-zouten; en PEN Jijk de brandbaare Lichaamen. - :b. Maar hier toe behooren ook die zelfitandighe- den, die op zig zelven vloeibaar, of niet van.dien ‚dart zijn, dat zij; in Poeders gegeven zouden kunnen ‚worden. Waänneer deeze met drooge dingen,, vooräl “met Suiker , vermengd: worden „ leverenm zij; eene 88 fchikte fofe tot Poeders op. T gDCXXXV IM. 'Däarentegem dienem hier toe geene Gommen'en' Slij- men, als welke;ligtelijk zig weder tot deegachtige „brokken vormen ‚of zelfs een deeg maaken; behalven dat Gom ook moeielijk.tot Poeder te wrijvenvis, © as De zuivere Gom heb ik wel eens in Poeder zien geven, als in gevalvan Buikloop; maar ik heb daar „van eene zwaare benaauwdheid gezien, die niet eerder ‚ophield,. dan na .dat de Gom, die in’ een täai deeg veranderd was, weder ontbofden werd. De Ge- "neesheer' had' zig verbeeld „:dat'de fappen‘in de Maag, -em het. gedarmte, de 'Gom zouden oplosfen, en ver- -der heen voeren ;imaar'hij had''niet bedagt, dat eene :Gom,; om verdeeld: em opgelost te kunnen worden, eerst in zulk eene fliimige gedaante gebragt -inoekt wor= 516 VOORSCHRIFTEN van worden ,: die de ver&eniging met andere Fochten ge makkelijk maakt. | b. Het zelfde heeft plaats ten aanzien van de Slij- men, als welke reeds vochtig zijn, en dus uittermaa- ten veel poederachtige dingen vorderen , om deeze ge» daante aan te neemen; terwijl ’er altijd.jets nats over- blijft, het welk met geene Poeders ftrookt. c. Daarentegen is de vloeibaare, en, hoe zeer wel drooge, echter eenigermaaten vochtige gedaan- te, met Gommen en Slijmen zeet overeenkomlitig, zoo als wij reeds gedeeltelijk hier vooren gezien heb- ben. d. Wanneer zelfs de Gom, als een bijvoegzel, in "het Poeder koomt, wordt zij echter, uit haaren aart, in de Maag deegachtig, en op geene evengelijke manier ontbonden. 2 $ DCXXXIX. Dingen, die zeer ligt van gewicht zijn, maaken te groote Giften, en moeten dus , of in ’t geheel wegge- laaten, of met een hulpmiddel, het welk in eene klei. ne Gifte werkzaam iS, verwisfeld worden. a. Van dien aart zijn de meefte Kruiden, Bloemen, en andere deelen: van Plantgewasfen , die derhalven zeldzaam tot Poeders gebruikt ‘worden. Wanneer zulks zijn kan, bedient men zig van de Praeparaien yan dusdanige dingen. bh. De Kina, die voorzeker ligt genoeg is, maakt eene uitzondering ‘van deezen regel, namelijk, in tus- fchenpoozende Koortfen, waar in de bekende bij- voegzelen geene genoegzaame, noch zekere werking doen. c. De GENEESMIDDELEN,. 517, t» De Bloemen van Piauter , de Kermes, en derge- lijken, zijn ook zeer zagt en ligt, maar derzelver werkzaame Gifte is ook zeer klein; zij worden flechts tot een half of den Grein gegeven. Ten miniten heb- ben mij de Bloemen van Piauter, in kleine Giften, al= tijd den besten dienst gedaan. d. Schoon de gemelde Plantgewasfen, uit hoofde “van de groore Gifte, tot een inwendig Poeder niet ge- fchikt zijn, heeft men wel den raad gegeven, om ze als een grof Poeder te neemen, waar van de Gifte grooter is, en niet zoo fijn behoeft te zijn, $. DCXL. De Harjten moeten, of in °t geheel niet gebruikt,,; of tot een uittermaaten jr Poeder gemaakt, en door ‘migdel van een gepast /ngrediönt verdeeld worden. a. De Harst van Salappe , die de meest gebruikelij- ke is, wordt met Amandelen, op het allerfijnst, ge- raspt, terwijl het olieächtige derzelven de Harsz eeni= germaaten ontbindt. Het wordt, zoo fijn mogelijk, ‘tot een Poeder gemaakt, om in de kleinst mogelijke hoeveelheid op &&n punt te kunnen werken. b. Dewijl men het Poeder van Salappe heeft, waar in de Harst natuurlijk, en dus op de beste wijze, ver- - vatis, zoude dit Poeder zekerlijk den voorrang ver- dienen, ware het niet om deszelfs ellendigen fmaak, welken men echter met Swiker tamelijk verbeteren kan. De Gifie van de Harst zelve wordt, door de noodige bijvoegzelen, groot genoeg. c. Men heeft zig ook wel eens van een Loogzout be- diend, om Harst, die men in Poeders geeft, in on- ze vochten oplosbaar te maaken. Ook de Swiker, de Li 0p- —n gt VOORSCHRIFTEN van opflorpende „Poeders „ıde OJie en Zeep ,„..zijn daar toe gebruikt geworden. d, Dat men de Harst van Pokhout met Wijnfkeen- krijstallen, een zuur., in ‚Poeders zamenvoegt , is een zeer. onfcheikundig:Mengzel, IX bediene ‚mıj van dee- ze zamenvoeging in ’t geheel niet, maar geve liever de Harsı in .eene.. vloeibaare gedaante ,. of-in. ouden Rum ontbonden, of mer Slijm van Gom en.Suiker op het allerfiinst zamen gewreven. { SS: DCALL: Onder de opflorpende middelen wordt van rechts= wegen niets anders, dan de wiite Magnefia , als het yeiligfte, in Poeders genomen. Maakt. men gebruik van Oesterfchelpen , en andere dierlijke Jarden, is het nuttig, dezelven. niet tot. een al te %jn. Poeder te maa- ken. 