title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: <L9\\(y darat, land, in tegenover- stelling V. water, vaste wal, vastland, ook hooge, droge grond in tegenover- Stelling van natten grond of moeras- grond; ook de begane grond in tegen- stelling met den huisvloer. N. Sum. 2ie datar; ook binnenland en binnen- landseh, inlandsch, b. v. kam t^noen darat, doek r. inlandsch weefsel, M.; ^arat-daran, in pl. v. darat-daratan^ Allerlei vast land, C. en S.; b^rdjalan darat, overland gaan; b^rdjalan Uhih kadaratj meer naar het binnenland gaan ; m^ndarat, landwaarts aanhou- den, van een vaartuig; daratan, wal, vaste grond] p^ndarat, meertouw,b.v. maka pada malam itoe djoega radja hadji pon m^n^tas p^ndarat laloe h^r^ lajar, Atoer. Satia. Yolg. v.d.W. p^n- darat, touw of iets dergel. waarmede iets, dat in het water ligt, aan den wal vastgemaakt is; tiang p^ndarat, meerpaal, dukdalf. ^^s\*> darok-darok, e.s.v. zoet- watervisch, C. en S. ^%\\i> daroe-daroe en dewadaroe^ Skr, e.S'V. pijnboom, die welriekend en goed timmerhout levert voor bin- nenhuisbouw en chineesche doodkis- ten, welk hont ook onder de wierook gemoDgd wordt. Yolg. d, 1. Cr. d^roe- deroe, Zie dewadaroe. 5Jv> darafa, bloed; Jav. rah en ^raÄ, id.; (^araÄ^oß^iÄ,edelegeboorte; orang jang h^rdarah poetih, iemand van edele gebeerte; makan darahj zijn bloed vreten van kwaadheid, kwaadaardig zijn; ook woekeren, bloedzuigen ; darah nifäs, kraamzui- vering; darah p^ngiring boedak, na- bloeding v. e. kraaravrouw; daging- darahj bloedverwant; mendjadi da- ging darah, vleesch en been worden met iemand; sadaging- darah, v. e^n vleesch en been; toempah darah, bloedstorting; m^noempahkan darah, bloed vergieten; t^mpat toempah da- rah, geboorteplaats; b^rdarah,\AoQd hebben, ook bloeden, bebloed zijn; p^rkarajang Mrdarah, dierlijk voed- sel, H. Abd. 115; m^ndarah, bloedrijk 440 '^;' o>.«j *,b zjjn, ook zieh zeer voor iets inspan- nen; Mrdarah hidji mala ta^dapat sapoeloeh oewang^ al schreit men ook bloed, men krjjgt er geen tien dub- beltjes voor, M. S.; p^ndarah, e.s.v. zeer bloedrijken zeevisch, ook e.s.v. boom met roode gom, yan welks hout men krisscheeden maakt; mabok da- rahj flauw door bloedverlies, ook bedwelmd door het zien van bloed; menghisap (^araÄ, bloedzuigen, woe- keren. Ji> dari, zie dari-darL ^^^}iJ uaii, zie ^4>; e.s.v. zoetwater schildpad, C. en S. i^s\i^ darai, hermaphrodite, d. 1. CrV ^j4li> därain^ Arab. tweevoud van ddr^ zie ald. jurflt> dasa^ Skr, Jav. tiental; sa- dasa, tien. M^n. = djasa, zie ald. ^^Iv> dasar, I.grond,grondkleur, b.v. van geyerfd lijnwaad enz., na- tuurlijke aard van iemand. IL Jav. vloer, begane grond; om- dat, dat komt ervan, dat is omdat. ..; m^'ndasar^ op den grond uitleggen of uitpakken, b.v. van koopwaren; dasar t^mpat tidoer, de onderlagen van een bed; m^ndasarhan^ bevloeren. v::i>t^l(> dasarata^ eigennaam, de vader van Söri Rama. i^MtSö dasal, e. s. v. boom met harsachtig hout. ^jaA»l4> dasoen, e.s.v. witte uien ; dasoen toenggal, St.-Jans-ui. Skr. lasoenaj zoo ook in het Bat. Makas. en Boeg. _«w(4> dasi, ISTed. halsdas. ^^[gilt> dangok; rn^ndangok, met de kih op iets, b. v. op den voorarm, leunen en voor zieh staren, v.d»"W. y^\(^ dangoe^ Jav. stengel van de arenbloem, Pr. Dj. ^|<> dangau,Pad.bovenl,enMaL hut in een boseh of in veraf gelegen rijstvelden, ook karbouwenhoeders- waehthut. MÖn. huis buiten de kam- pong, in het veld, aan de helling van een borg enz.; dangau-dangaUj kraampjes op de markt; pMangau» warij verzameling van zulke hatten, gehueht. ^t<> dangai, e.s.v. versnapering van'meel en suiker, in kleine vorraen gebrand, v. d. W. olo dapa, slaaf als gift van den bruidegom aan de bruid, v.d.W. Zoo ook Abd. seh. wrdb, ^rfinja: orang dihantar kapada jang h^ndak dihoe- wat bini. 0^1(3 dapat, vinden, kunnen,in- staat zijn, bevinden, verkrij gen , in zij n macht krijgen, in de macht komen, in bezit genomen, ingenomen,gevangen genomen, gevonden, verkregen wor- den. (Het schQnt e. pass. bet. te heb- ben, b.v. djikalau terhang sakaliporij dapat (en niet di of t^rdapat) djoega olihkoe, Pol. Djin.; hoeroeng serindit s^rta dapat laloe diberikannja, Mes* Kag.; boewah madja, s^rta dapat di- soewapnjaj id. zoo ook de Holl. 5e dr» p. 36 r. 5 V. 0.) m^ndapat barang jang ditßhari^ het gezochte vinden; dapat ditjaboet, kan uitgetrokken worden ; dapat pada akalnja s^ndiri, kon zij door eigen vinding, Mes. Kag.; dapai hUadjaVy instaat zijn te leeren; da- :ifj\i> d\i> 441 patkah toewan m^ngohati poet^ri, zijt gij instaat om de prinses te genezen? dapatlah negari itocj die stad werd genomen; dapatlah keris itoe kata- ngannja^ die kris viel hem in banden; dapatlah sMikit daripada tiada sa- kalij een weinigje is betet dan in bet gebeel niets, P^l. Djin.; harang sa- dapatnja en dengan sadapatnja, zoo- veel bij kon of waartoe bij instaat was; ta^dapat tiada, ook verkort tot dapat tiada, bet kan niet missen, bet moet volstrekt, bet kan niet anders of...; ada jang dapat, somtijds; 5a'- dapat-dapatnja, zooveel mogelijk; herdapat dengan, aantreffen, ontmoe- ten; mendapat hati, aanraatigend, hoogmoedig worden; mendapat hati orang, iem. inpalmen, iem. gunstig voor zicb weten te stemmen; berda- pat'dapat, bijna gekregen, bijna in- gebaald, Mön. Yolgens de Sadj.Mal. pag. 128 scbijnt bet bij voortduring verkrijgen, te zijn. Ook bet pass. is in gebruik, b.v. sa'orang fabib beharoe didapat, Sj. Msdli; maka tiadalah didapat olih Franki itoe, H. T., maar de H. T. beeft, evonals de pandjiver- halen, een Jav. kleur. Daarentegen in betzelfde HS. ditanjamja Franki jcing dapat itoe!; berolih ist^ri di- dapat didalam hoetan, Prab. Djaj.; 'fi^^ndapat hajdi orang, iem. bij zijn leven gekend bebben, in zijn tijd geleefd bebben; mendapat oentoeng, winnen, een gelukje bebben ; p^rgi ^endapatkan, gaan tot een persoon a^ is hy ook tegenwoordig b.v. gr. bloeml. van mij p. 146 r. 10 en 9 v. o. gaan opzoeken; m^ndapati, bevin- den, snappen, betrappen, bemacbti- gen; mendapat rahasia, acbter een gebeim komen, een geheim ontdek- ken, uitvinden; pendapat,hQyindingy gevoelen, begrip, vinding, vinder^ nitvinder; pada p^ndapat kita,TiSi2iT ons gevoelen, naar ons inzien, naar onze be vinding; pendapatan, voor- deel, inkomsten, iemands inkomen; ook vervallen aan, in bet bezit ko- men van, bet eigendom worden van, b.v. orang jang memboenoeh nacho- danja mendjadi pendapatan negariy zij, die bun gezagvoerder dooden^ vervallen in eigendom aan bet land; kadapatan, betrapt, gesnapt, gevan- gen; kadapatan boedinja, zijne stre- ken kwamen aan bet liebt; kadapatan dengan, iemand toevallig aantreffen^ b.v. kalau kita p^rgi ini kadapatan dhigan kakanda itoe soedah doedoek dengan ratoe Hom, als wij nu gaan en treffen onze zuster aan reeds ge- buwd met Ratoe-Önom, Pr. Dj, ^lt> dapoer, stookplaats,keuken^ Oven; orang sadapoer, Heden uit een gezin, die van een stookplaats ge- bruik maken; dapoer soesoe, de streek vlak onder de borsten, ook dapoer dada en poesoe-poesoe genoemd ; da^ poer-dapoer, komfoor, ook pan van e. vuursteengeweer; toekang dapoer ^ kok. R. ^^\ö dapan, zie hadap. vi'lj daka, de plank, waarmede bet zijdelingscbe gat in een' graf^ waarin men bet lijk scbuift, gesloten wordt; m^ngarak daka, die plank 442 /f. fonddragen, fig. uitdrukking voor willen sterven, van oude lieden, die niet willen deugen, gebruikt als •e. s. V. vloek. S\iy dakar, zijne krachten over- «chattend, vermetel, roekeloos, kra- keelig; zie dzakar en d^gar. ^yjS\(> dakoes; m^ndakoes^ klap- peren Yan de tanden, Päd. bovenl. Zie d^koes, v«ftJtt> dakap, zie d^kap. yS^i> dakoe, mij, wijziging van <ikoe na den caus. uitgang kan en na de Voorzetsels akan en d^ngan. ^\(> daki, I. huidvuil, huid- «meer, ook het vuil onder de nageis; daki mata, oogvuil; daki koeda^ paar- destof. II. MÖn, m^ndaki is fout; zie min- dakif beklimmen, b.v. van een berg. vj'lt> daga; m^ndaga, bestrijden, -de spits bieden aan. Mön. overtreden, z, verzetten tegen de gestelde macht «f verordeningen; daga-dagiy verzet en oproer tegen de overheid, weder- spannigheid en verzet, Oend.Djambi. Zie dahagi. jS/"l4>dagang,vreemd,uitheemsch; orang dagangen anak dagang^Yreem- deling en, aangezien vreemden meest kooplieden zijn, is Mrdagang^ han- deldrijven en orang- Mrdagang ook koopman ; p^rkataän dagang^ vreem- de woorden, die tot de taal niet be- hooren, Sadj. Mal. 1; nasi dagang^ zie bij nasi; Mrdagang diri, z. naar den vreemde begeven; Mrdagang loewar^ op eigen houtje handel drg- ven; m^makai berdagang loewar^zich naar welgevallen kleeden, inz. voor den Vorst verschijnende een sjerp dragen over het baadje, hetgeen alleen aan den B^ndahara en den ToemÖnggoeng veroorloofd is; da- gangan, koopwaar; samboetan daga^ ngan, koopgoederen in consignatie; mendagangkarij tot e. voorwerp van handel maken. jj^ft> daging, vleesch, ook van visch en vruchten en soms ook het hont van boomen; daging kantjing, spier; d. Mras 6^A:aZ, muskel tusschen duim en voorsten vinger; d, m^nem' pel, moesje, wrat op de huid; mati (?ö^m^, koudvuur, v.d.W.; d. darah, vleesch en been, bloedverwantschap, zie bij darah; nama daging^ geboor- tenaam, ter onderscheiding van bij- naam of titel; sadaging, ook uit ^en stuk, b.v. van een ton: niet uit dui- gen; soedah m^ndjadi daging-darah kapadanja^ het is bij hem vleesch en been geworden, fig. voor: hij heeft dat geheel in zieh opgenomen of z. er mee vereenzelvigd; berdaging, v. vleesch zijn. MÖn, t^r daging^ tot in het vleesch, fig. diep gegriefd of zeer getroffen zijn; bagai doeri dalam daging^ onaangename herinnering van iets hebben, pijnlijk aangedaan worden, geergerd worden. d!^\^ dagoe, de kin; dagoe Untik^ bebbekin; dibawah dagoe, ondörge- schikte; main dagoe of m^ngajoen dagoe, den doodsnik geven, MÖn. S\ö dagi, zie daga, d^haga en d^hägi. i5\i> dalang, Jav. yertooner van de wajang, ook iem. die naar welge- vallen regeert, evenals zulk een wa- jangvertooner over de poppen; m^n- dalang, naar welgevallen regeeren. Mön. dalang, idioot, goedige dwaas. ^^l4> dalik, zie dolak. j^lt> dalam^ I. diep, diepte; pMgi jang dalam^ e. diepe put; p^rkataän dalam-dalam^ diepzinnige gezegden; tiada hSrhingga dalarnnja, oneindig diep; tiada t^rdoega dalamnja^ on- peilbaar diep ; m^ndalam parit^ een gracht uitdiepen, Hik. Korisj.; her- dalam-dalam, ernstig, van belang, van een geschil; mendalam^ dieper worden, v. wonden enz.; m^ndalam- kariy uitdiepen, dieper maken. II. Voorz. in, binnen; dalam roe- tnaÄ, in huis; cZtf^a^aw, in, binnen in; didalam muloem, onderworpen aan de leiding van; kadalam, naar bin- nen; dari dalam, van binnen; dalam p^kan en dalam pasar, op de markt ; hadjoe dalam, binnenbaadje, onder- baadje^. 6^rac?oe dalam tirai Mlamhoe, achter de gordijnen slapen; dalam pekerdjaän orang, in iemands dienst zijn; dalam perentah orang, onder iemands bevelen staan; dalam sapoe- loeh asa, van de tien een, d. i. een tiende; dalam saratoes tiada satoe, van de honderd niet ^en; dalam satoe ^lo harganja, per el is de prijs...; dalam doewa-t^ngah tiga, dubbelzin- i^ig V. woorden; dalam t^rang Mndak hersoeloeh, vragen naar den bekenden Wog; dalam roemah memhoewat roe- ^ah, in dienst v. e. ander zijn eigen ;3^f4> 443 voordeel zoeken ; kadalam hoenjinja, binnensmonds, H. Abd. 164. III. Bijw. terwijl, onderwijl ; (Za^aw ija doedoek makan, terwijl hij zat te eten; dalam pada itoe, intusschen, onderwijl, ook dalam antara, lY. Jav. beter daUm, vorstelijk verblijf; orang dalem, iem. van het hof, hoveling; Mhasa daUm, hoftaal; pMal^man, de plaats van den daUm, Jto daloe^ I. Jav, nacbt. IL daloe-daloe z=Mnaloe, zie ald. isJi\ö dalih, uitvlucht, voorwend- sel, betichten ; berdalih, voorwendsels gebruiken; tiada Mrdalih lagi, geen uitvlucht of voorwendsel meer heb- ben; m^ndalihkan, tot voorwendsel maken of nemen; Mrdalih'dalihan, met elkander kibbelen, de schuld op elk. werpend, elkander betichtend. yjo\^ damar, hars, toorts, fakkel; d, batoe, de gewone hars, die men onder de boomen aan brokken vindt; d, k&oejoen, een zachtere soort, M.; d, lilih, druiphars, ook e.s.v. zwaard met kort lemmet. N. Sum. ; d, mata koetjing, e.s.v. fijne, doorschijnende hars uit de tßngal- en rn^rawan-hoo- men; damar tiris, figuren van blad- goud of verguld snijwerk, ook een zeker randversiersel aan e. gebatikt kleedje; m^ndamar, hars inzamelen; pMamaran, fakkel, toorts, ook plaats waar veel hars gevonden wordt. ^E^t(> damak, blaaspijltje, pijltje van een blaasroer. MÖn, anak damak, id. Hieruit zou knnnen volgen, dat damak blaasroer beteekent en soem- pitan daarvoor slechts e, bijnaam is. 444 cJucb Ju»l4> damal, siecht roeiend of zeilend van een vaartuig, luie zeiler. ^jolt> daman, I. schoot yan een Zeil, == Mlat IL e. 8. V. vogel. ^t4> damai, vrede, als einde v. twist of oorlog; m^njorong damai, yredesvoorslagen doen; mendamai^ vrede maken ; m^ndamaikan en mein- perdamaikan, bevredigen, tot vrede brengen, verzoenen; beperdamaikan, daarmede bezig zijn, aan het bevre- digen zijn. H. Sj. Djil. p. 16; herda- mai d^ngauj in vrede zijn met, ook raet elkander verzoend van pas ge- huwden ;pendatnaij vredemaker, vre- destichter; ^^rc^amaian, de vrede, die gesloten wordt of is, bevrediging, verzoening. ^j|4> dan, Voegw. on; zio over het gebruik de grammatica. ,j|j dana. Skr. gift, gave; in poezie ook: milddadig. yäf4> danoer, lijkvocht. ^tt> danam, ossejuk. Komt ook in de Oond. voor. ^|4> danau, meer, poel, stilstaand water van eenige uitgebreidheid. JLoli> ddnijäl, Daniel de pro- feet. VÄ>.lt> dawat, = hL4> zie ald. t>5lt> D&öed, David. 0.l4> daoep^ e.s.v. gewas, bau- hinia, M. (JUl J daoek, Jav, ijzerschimmel, sohimmelgrijs, van paarden. t* J|l4>daöel-daöel, Jav. verward van het hoofdhaar enz. ^j/j fv> dawÖggan, Jav. == d^gan^ zie ald. ^%\ty daoen, blad, loof; plantje inz. met breede bladeren, kruid, groente; daoenan, nagemaakt blad ; daoen-daoenan , gebladerte; daaen- daoen kojoe, boombladeren ; maka?i sadaoen, samen van een bord of uit eene schaal eten,naarhet pisangblad, waarvan men vroeger at en ook nu nog wel eet; daoen naratja en d, Uni' bangan, weegschaal ; d. boedi, e. s. v. versiersel in den vorm der bladeren van den heiligen vijgeboom; daoen koetjingan, Jav. e.s.v. kruidje roer- me-niet ; ikan daoen baroe^ e.s.v. eet- baren zoutwatervisch, mogelijk om- dat zijn vorm overeenkomt met een baroeblad; d, renda, loovertjes aan kant ; d. t^linga, het blad van het oor, oorschelp; d. petita, het schoteltje voor e. inl. lampje; d, hidoep^ kruidje- roer-me-niet; d, medjahj tafelblad; d. pintoe, de eigenlijke deur, die den ingang sluit, terwijl de ingang pintoe genoemd wordt'. d, tjeki, chineesche speelkaarten; d, b^rgetah^ Symplocos (Styracees), d.i. Cr.; mendaoen kajoe, in raenigte zieh voordoen als boom- bladeren; daoen koenjit, kurkuraa- bladen, die tot niots dienen ; mendaoen koenjit^ onnutte dingen doen, ijdele klap uitslaan, doelende op die bladen. i5«l4> dawai, metaaldraad, = ka- watl zie ald.; menghoenoes dawai^ draadtrekken. jft|<> dahar, Jav. eten, van aan- zienlijken, = santap, /Sjßlj dahak^ flüim,slijm,roohel, kwalster;6er(^aÄa/b,kwal8teren.Volg. R. V. Eys. ook gahak, en bet. ook waterachtige Stoffen in het liciaam. ^I4> daham, beter deham, h'm; mendaham, h'm roepen, kuchen, M^n. id. ^^^Ij dahan^ I. dikke boomtak, zware tak; mSndahan, dikke takken krijgen, die takken vormen; harimau dahan, e. s. v. tijgerkat. II. pHdahan, e. s. v. werpspies. ^Ij dalli, voorhoofd; dahi reU" daK^ een laag voorhoofd, R. Chaib,; dahi lajaVj bovenvoornok van een Vierkant zeil; memhoehoeh tangan pada dahinja^ de band op zijn voor- hoofd leggen. äui£>t4> dahijat, Ar. ongeluk, on- gelukkig toeval, tegenspoed, onheil. ^\^^ daja, I. list, kunstgreep, be- drog, hulpmiddel ; tiada berdaja lagt, er niets meer op weten, ten einde raad zijn; ook habislah segala daja; daja-oepaja^ hulpmiddelen, ook de middelen, die men aanwendt, om z. aan iets te onttrekken, H. Abd. p. 245 ; menijehari daja-oepaja, allerlei hulp- middelen bedenken, ontwerpen sme- den-, tipoe-daja^ allerlei listen, bedrie- gerij; sadaja^ v. dezelfde listen, aan een lijntje trekkend; w^'wp^r(ia;aÄ;aw, bedriegen, verschalken, foppen, op- lichten 5 tiada Urdajahan^ er niets op gevonden kunnen worden, Atoer. Satia; t^p^rdaja^ göfopt, verschalkt, l>*v. t^p^rdajalah ija d^ngan s^bab b^raninja, zijne driestheid heeft hem gefopt, speelde hem parlen, H. Gr.; bahwa sasoenggoehnja t^p^rdajalah & !;> 445 kami sakalian ini, voorwaar wg allen zijn gefopt (of er in geloopen), B, Ramp. kötj,p.23; tiada t^p^rdajakan^ niet gefopt kunnen worden; perda^ jaän, bedriegerij, fopperij. II. barat daja^ ZmdwQst'^ barat- barat daja, West-Zuid west ; s^latan dajüj Zuid-Zuidwest. De beteekenis van dit daja is nog niet bepaald. Mogel. beteekent het: uit de richting, afgeweken = dae^^ Mßn. 5yj !(> dairah, Arab. omtrek, cir- kel, grondgebied, environs; d, tuloky onderhoorige landstreken. ^Myu>l4> dajoes, hoon, spot; men- dajoeskan^ honen, bespotten, belee- digen, Sw. Zie dajoets, ^^yj^t^» iS\t> daing, I. gedroogde visch. d.sepatj gedroogde s^a^visch; k^tam berdatng, gedroogde krabben, R.Pas. 69. NB. van dit woord leidt v. d. Tk, het Jav. dendeng af ! MÖn. m^ndamg, in groote stukken snijden. II. titel van boegineesche grooten. ij>ti> dajang, jong meisje, jonge dochter; dienstdoendemeisjes aan het hof, hofjuffers; ook gebruikt ora een onbekend meisje aan te si^reken* pen- dajang^ hofjuffer, b.v. p^ndajangnja mandi dikolam ^mpat, hare hofjuffers baadden in de vier vijvers, Ibr.b.Ch.; p^ndajangan^ de gezamenlijke hofjuf- fers, de vrouwelijke bedienden aan het hof. Äj!t> dajoeng, roeiriem, borstvin van visschen; b^t'dajoengy roeien, van borstvinnen voorzien zijn, mHßa- joengkan p^rahoe, e* vaartuig voort- 446 (J^J*> roeien; m^näajoeng Mrdjalan^ M8n. langzaam voortgaan, b.v. v. vermoei- de personen?zie doejoen; p^ndajoeng^ de riemen, ook de roeiers; p^rahoe dajoeng-dajoengan, roeiboot, galei; dajoeng Ä^ftas, lange, zwiepende riem; d. golekj rollende riem, d. i. een riem, die zieh in een dol vrij beweegt; d, toedoeng Mlanga, riem met cirkelvor- mig blad, vergeleken bij een pot- deksel ; d. geheng j riem, waarvan het blad op den steel is vastgespijkerd; hatang dajoeng en toelang dajoeng, steel voor een roeiriem ; d. p^ming- gang, zie pinggang. iSoti^ dajak, naam der be woners van Borneo's binnenlanden; orang dajak, Dajakker. Jo |4> daik, naam yan de hoofd- plaats van bet eiland Lingga, de resi- dentie van den Suithan. f^}(y dajim, Arab. altijddurend, voortdurend, eeuwig. ^^(^ dajoe; m^ndajoe, kreunen, klagen, Ibr. b. Chas,; rommelen van den donder in de verte, b.v. goeroeh Mrhoenji m^ndajoe-dajoe antara ada d^ngan tiada, de donder rommelde nauwelijks hoorbaar in de verte, Mes. Kag. M^n. weeklagen. jL>lt> dajah, Perz. min, zoogster, voedstervrouw. Äjl4> dajoh, Jav. gast, bezoeker. Li^ dibädj, Perz. Ar. gebloemd zijden stof, brocade, goud- of zilver- laken ; voorrede van een boek. s^t> doeb^ Ar. beer, het gestarnte van dien naam; aldoehoe* lakbar y de Groote Beer; aldoeboe^lasgrar, de Kleine Beer. Ui> doebba^ Arab. kauwoerde, pompoen. äJUj doebalang, = hoeloeha- lang, legerhoofd, ook agent van po- litie en voorvechter. ou-Jt> dÖboet, klanknabootsend woord voor het geluid als van een veest; m^ndthoet, dat geluid voort- brengen. o»> döbar, klopping van het hart ; d^bar nadi, aderslag; b^rdPbar, klop- pen, poperen van het hart ; ^^nc?^6ar, hart, dat licht klopt; p^rd^baran, popering, kloppen vaü het hart, zie d^boer. ^O döboer, klanknabootsend woord voor het geluid v. iets zwaars, dat in het water valt, plomp! Mön. als het bonzen op e. deur, ook van de golven, vallende kokosnooten en an- dere zware voorwerpen, en voor het bonzen van het hart, zie d^bar. yj(^ doeboer, Arab. achterste ge- deelte v. iets, = belakang. Zie o^O. Q^^y^ö dabarno^s, Arab. vol- gens de legende de naam van een der zeven slapers. ^u*j<> dÖboes; berd^boes,=zb^rd^' bar-, ook dreunen, met hevige vlagen aankomen, van wind of vuur. y^4> d^bs^ Arab. dadelhonig. jtji4> dÖboeng, klanknabootsend woord voor een bulderend geluid, zooals van zwaar geschut, e. groote trom en derg.; m^nd^boeng, dat geluid voortbrengen. UJU(> v«3(>(> 447 »_fl .^t> döbap, klanknabootsend woord vöor een geluid als ran een boek, dat plat op den grond valt; m^nd^bapj dat geluid voortbrengen, ploffen. .{^^^f> dßbak, klanknabootsend woord Yoor een geluid als van een slag met de vlakke band op iemands schouder; m^nd^bak^ dat geluid voort- brengen; d^bak^d^boekj dat geluid met verscheidenheid, helderder en doffer, f^j<> dßboek, klanknabootsend woord voor een ploffend geluid, zoo- als V. e. kokosnoot die van den boom op den grond valt; m^ndMoek, plof- fen, zie d^bak, i^^(> dßbek, =: ^mbek, het ge- blaat V. schapen of geiten, C. en S. {^^^(> döbik, klanknabootsend woord voor e. geluid, fijner en scher- per dan d^bafc en deboek, b.v. van 0. bundel papieren, die op den grond valt. y,^^ A^hoe, =leboej stof ; berd^boe, stuiven; d, tepoeng^ meelbloem. M. &j<> däbah, van het Ar. dzabah; mend^bah, slachten; p^nd^bah, slach- ter. aüv> dÖboeh, Bat gehjk in kracht, tagen elkander op wegen, van v ech- tenden, H. vAJ4> dabir, Perz. schrij ver, secrö- taris, notaris, M. en v. d. W. Volg. P. doebü\ (jmJ>*(> dötas^ klanknabootsend Woord voor e. geluid als van papior en bladeren, die doorgeknipt worden. yMJv> dStoes, knal, knap; klank- nabootsend woord voor e. geluid als« van een salvo uit klein geweer. ^O dßtak, M6n. het geluid van krakende meubels, = d^bar, Päd. bovenl. Lö4> datia, reus, zie -J>it>« JLä.4> dadjäl, Arab. valschaard,. bedrieger; almasih addadjdl,de val- sehe messias, de antichrist. aULö^^ didjlat, Arab. de rivier Tiger. vÄAÄ-t> dÖtjit; b^rdHjii^ piepen,, zooals jonge vogels, muizen en derg.; serta laloe koetjing^ tikoes pon tidah berdHjit lagt, zoodra de kat voor- bijgaat, piepen de muizen niet meer,. Sprw. w&.«> dötjoer; m^nd^tjoer, e. ge- luid voortbrengen als van een val- lenden waterstraal; zie tjoer. ^&£^0 dÖtjing^ klanknabootsend woord voor het geluid van klein geld,. dat YaXt'^b^rd^ijingj dat geluid geven. JuÄt> dacbil, Arab. binnenste,. inwendig, ingewijd, een ingewijde in een geheim enz. ^|<>t> dödaIoe(?) dMaloe apiy. e. s.v. kruip- of klimplant met roodfr bloemen. C. en S. Zie benähe. %00 dßdar, eenigszins ziekelijk warm van het lichaam, gloeierig, bi^ lichte koorts. (^t>t> d^das; m^/e(?^(^a5,eenknet- terend geluid maken, zooals klein ge- weervuur; aanhoudend manen; p^n- dMas^ aanhoudende maner; p^ndMa-^ san, aanhoudende maning. Zie das. £(>(> dSdoeng, zie dadoeng. Oi>4> dödap, I. e.s.v. snelgroeien- 448 tjoü !;. den boom, die voor schaduwboom in de koffietuinen wordt geplant. Op Java dadap. Soorten zijn: d. wangi^ d. mlnjak en d, tjoetjoek; hoelit dMap, de bast van dien boom, welke als geneesmiddel gebruikt wordt. IL e. s. V. Schild, zie dadap. (Ji<>4> dÖdak, zemelen; d^dak loe- nakj e.s.v. fijne zeraelen; makan de- dakj a.Tm^ behoeftig zijn; hagai api makan dalam dedak, fig. inwendig door toorn verteerd worden, v.d. Tn., Jav. dM^k. ^jSöö dßdÖgan, Batav. moer, droesem. Zie d^gan. ,t>j dädau; mendedau, hüllende schreeuwen. •)«J(> dödoro, e.s.v. boom met eetbare vruchten. ^jJL) j^oo dfedoerenan, Jav. e. s. V. plant met vruchtjes, die op de doerian gelijken. Zie ald. 5(>(> dMah« open, openstaan van een deur; onbedekt van een gerecht. ^öty dÖdal, onregelmatige troep V. menschen of dieren ; b^rdMai^ zieh in onregelmatige troepen befinden, v.d.W.; MrdMai'd^dai^ golven, stroo- men v. e. groote menigte menschen. Het is een variant op d^rai en komt in beteekenis overeen met doejoen. *<> dariy Yoorz. van, van af, van den kant; gemaakt van, afkomstig van, uit, door, bij, als Bijw. v. tijd, des, ten, b.v. dari pagi-pagij des mor- gens vroeg; daripada zamdn holanda^ ten tijde der hollanders, H. Abd.p.130; <?aW roemaÄ, van huis of van hethuis; dari dalam, yan binnen; dari loewar, van buiten; dari mana, van T^aar? dari sanuj van daar ; daripada = dari en ook: van af, bestaande uit, be- staande in; daripada, . . dan, zoowel. .. als; dari en daripada, ook dan bij den comper. der Byv. nw.; daripada intarij van diamant; batk daripada, beter dan; daripada mas,perakdan permata, bestaande uit goud, zu- vor en edelgesteenten ; daripada b^sar dan ketjil, zoowel groot als klein; daripada laki-lakidanperem- poewan, zoowel mannen als vrouwen, Ind. Poet.; roemah daripada batoe, een huis gebouwd van steen; b^ras dari B eng gala,rijst afkomstig van Bengalen; dari takoet, uit vrees; dari s^bab, ter oorzake van, tenge- volge; dari kasihan, uit medelijden; dari atas djambatan. over de brug gaan; b^rg^rak dari an^iw, bewegen door den wind; masoek daripada pintoBy door de deur naar binnen gaan; daripada djalan lain, längs e. an- deren weg; menilik orang b^sar da^ ripada orang k^tjil, de grooten meer ontzien dan de geringen; daripada s^dikit ini baiklah djangan sakali, in plaats van zoo weinig wäre het beter in het geheel niets; tMindoeng daripada wa^a, verborgen zijn voor het oog; m^nangkap dari ekoernja, bij den staart grijpen, H. Abd. 258; laloe daripada roemah, gaan v o o r b ij het huis; dari Ml, over de zaak van; lain daripada, behalve, Uo dfera; m^nd^ra, tüchtigen, kastijden, geeselen; d^ra, ook slag, b.v. kami m^maloe dikau d^ngan sa- ratoes d^ra, wij zullen u geeselen met honderd slagen, Sailoe's Salatin. Man. met kracht, met vaart en de vuist vooruit op elkandertoeloopen; mendera memhUi^ duchtig koopen; minder a makan, duchtig eten. ^Uö doerrädj, Ar. hazelhoen. |jt> diradja; maha radja di- radja ^ opperkoning, zie radja en üdiradja, 2Lfl>Lt> doerrädjah, Perz. lang opperkleed, met lange, wijde mou- wen, zie doerrdut ben. R:^K(> darädjat; Ar. sport, trap, rang, graad, Vsgo v* ^^^ omtrek eens cirkels, astronomische graad ; ook e. snoer van een halssieraad, b.v. her- haloeng leher Mherapa darddjat^ Ibr. b. Ch. R^K(> doerräät, Ar. lang wollen opperkleed, van voren open en met eene rij knoopen. ijits<> doräk, Ar. aarden water- kruik met een oor, langen en dünnen hals en puntigen bodem, die men op een cirkel met pooten plaatst, waar- door het water koel blijft. j^|.4> dÖragöm, Jav. donker- bruin, kastanjebruin van een paard. ^jUo dörana, Skr. geduldig. A\(^ dßrawa, Jav. en Skr, stroop. ^\ö darab, Arab. bergkloof, öauwe straat, engte. Zie ook derap. vä>hv> döroet; Mrd^roet^ een dof schrapend geluid maken; ineenkrim- pen van het hart door onvriendelijke bejegening, v.d.W. Hiermede rijmt fiiet : behausj pon soedah boenji b^r- Ü^^ 449 d^roet, Ihr. b. Ch. Hier schijnt het gonzen of suison te beteekenen. Mgn. rommelen, rammelen. %0 doerdja, Skr. gelaat, aan- gezicht, alleen in poezie; menHiang doerdja jang poetihj een blank gelaat aanschouwen; volg. v. d. W. d^rdja. jjL^N<> doerdjana, Skr. siecht, boos, eig. siecht mensch, van doer, siecht en djana^ mensch; sidoerdjana, die booswicht. ^)f> dardji, verb. v. het Perz. ,^)\0, kleerenmaker. >l(>xO dardär, Ar. de olmboom. ^J^^\ö dars, Arab. daras, Mal. het lezen, doorlezen, bestudeeren, inz. van den Koran ; mendaras^ den Koran hardop lezen voor iemand, die den tekst naziet. U*,*(> döras, I. snel, ras, gezwind, sterk, van alle beweging, zooals van gang, opvolging,stroom, regen, wind, ook zwaar v. den dauw, vorder snel V. woorden, lezen, leeren enz.; men- deras, snel enz. handelen; ^^wrf^ras, wie of wat snel doet zijn, pisdrijvend middel, toovermiddel, waardoor de slagen of stooten, die men doet, snel en sterk worden, of waardoor men gezwind kan loopen of e. kind voor- spoedig en snel kan doen groeien; 2?^wc^^rasan,stroomversnelling in eene rivier. II, klanknabootsend woord voor een ritselend geluid, zie ras, ^jusö dßroes, klanknabootsend woord voor een geluid, doffer en zwaarder dan d^ras. 29 450 b' ßs(^ dSrang^ klanknabootsend woord voor een geluid als van meta- len bekkens of van ©en groot stuk geld, dat op e. steen valt; m^nd^rangy dat geluid voortbrengen, klinken, rinkinken. Mön. d^rang-derang^M^nQu met klinkende en rinkinkende voor- werpen, die men over de rijstvelden spant, om de vogels te verjagen. c %t> dßrong, e.s.v. mand, die op den rug wordt gedragen, zie ambong, c %4> äÖring,=(^^raw^,dochfijner en helderder; mend^ringy rinkinken van geldstukken, borden, een bei en elk ander scherp geluid voortbren- gen, b.v. het krassen van e. parkiet, en ook het trompetten v. e. olifant, C. en S. Bij den actieven vorm me verliest dit woord wel eens de d evenals dengar, b.v. p^rkataän m^- njoekakan hati dan meneringkan te- linguj woorden, die het hart verbeu- gen en de ooren doen weerklinken, Boeng. R. bös. p. 41, ook gesjirk; p^ndering, e.s.v. krekel. 0;v> dÖrap y klanknabootsend woord voor e. knappend of krakend geluid, zooals van e. roeiriem in den dol, de vingerleden, die men uitrekt, tabak, die gekorven wordt enz.; Mr- d^rap, knetteren van geweerschoten, C. en S.; m^nd^rap, dat geluid voort- brengen; derap-d^roepy dat geluid met verscheidenheid. Ost> dörftp, I. Jav. dichtbij, te- zamen, ook == k^r^p. IL Jav. padi snijden. \Ji\ö dÖrak, klanknabootsend woord voor een krakend geluid, zoo- als V. hout en bamboe, dat gespleten wordt; m^nd^rak, dat geluid voort- brengen. (^O dßroek, = d^rak, maar doffer. (Jf»t> dßrik, = d&ak, maar hel- derder. \3\<y doerga, eigen naam van de gemalin van Siwa; in de Mal. HSS. dikwerf doerga nata, de naam van een godheid. »L^a dargäh, Perz. paleis, hof. ^L^^ dirgahajoe, Skr. een lang leven, voorspoed, geluk, als zegenwensch voor den Vorst, = daulat, Arab. J*4>dferel,peletonsvuur, e. salvo uit klein geweer; mP.nderel, ook fusil- leeren. Verb, van het Ned. drillen. ^vO d^ram, I. klanknabootsend woord voor een brommend, dreunend of gonzend geluid, b.v. van veel tam- boerijen, Sj.Madli; gesehnt, Sj. Abd, Moel.24; m^wc^^ram, brommen,grom- men, zooals een hond of tijger, ook wel eens mPneram^ o. a. Pol. Djin. II. dPram-d^ram, e. s. v. koekjes. j»4t> dßroem, I. klanknabootsend woord; menderoem, bulderen, doi kraken, zooals geschut, vallende boo- men enz., ook donderend van stem- men, b.v. hoenji soewaranja m^nde^ roem-deroem sap^rti goenoeng roen- toeh. M. hunne stemmen donderden als instortende bergen. II. tn^nd^roemj knielend liggen van groote dieren, zooals e. olifant, kameel, leeuw enz. S. M. bij M. enz.; m^ndProemkany knielend doen lig- r)' ^)' 451 gen, S. M. pag. 114. Jav. djeroem^ id. ^^4> dSrma^ I. Skr. aalmoes, lief- degave, gunstbewijs; d^rma karoenia = Mlas-kasthaUj medelijden en ont- ferming, van Torsten, Sadj.MaL 60; halai derma^ liefdadigheidsgesticht ; mend^rmakan, tot aalmoezen maken, uitgeven, besteden ; dermawän, mild- dadig, II. Skr. darmaj in eigennamen, b.v. darma hajoe^ Pr. Dj.; sang darma dewi^ de naam v. e. hemelsche nimf of hidadari. Zie v.d.Tk. verslag HSS. Asiatic Society pag, 15. d\jOsi> dörmaga, Batav. kaai- muur, zeehoofd. äx^<> dßrömoeng, e. s. v. boom, die siecht hout levert en kleine, groene, zoetachtig wränge vruchten draagt. ^xs(^ dörmaii, Kw. gelukkig, voorspoedig ; hederman , gelukkig , voorspoedig zijn; ta'pederman^ niet gelukkig of voorspoedig zijn, Boeng. Ramp. bgs. p. 120. ^jjo^4> dÖrmen, geleding van een rijststengel, door insnijdingen tot e. mondtrompetje gemaakt. ^*v> d^rni; d, pintoey dorpel, drempel van e. deur, ook dwarshout boven een deurpost, R. v. Eys. •jt> döroe, I. m^nd^roe, loeien, gonzen, v. vuur, golven, een menigte nienschen, den storm enz., mischen van een zwaren regen. MÖn. id., ook hat rommelen van den donder, snor- rend geluid van een wiel. II. m^nd^roej verdragen, verduren, van een onaangename renk, v. d. W, Zie d^rita, III. deroe-d^roe, zie daroe-daroe. ^K(^ dferau , klanknabootsend woord voor e. ruischend geluid, zoo- als van naderenden regen, een uit- geworpen net in het water enz.; m^n^ d^raUj ruischen. v.d.W. Zie d^roe I. *«\0 döroema, een strenge straf voor vrouwen, Maxw. maar welke? ^ß^,y)0 darwisj, Perz. bedel- monnik. 5^1 (5 d6rah, Arab. worin g van het kwaad, verhindering; aanval, over- valling, zie p^nder ah, \J\,^sö doerhaka, Skr. onge- hoorzaamheid, verzet tegen gestelde machten, b.v. tegen God, den Vorst, de overheid, ouders, onderwijzers enz.; m^ndoerhaka kapada^ opstaan tegen; orang doerhaka en pendoer- haka, oproerling. f^>ö dirhain, Arab. e.s.v. klein, zilveren muntstuk, drachme; ook voor geld in het algemeen. ^^t> diörai, I. kletterend geluid, zooais van den regen tegen de glazen, erwten vallende op e. planken vloer, het snorrend geluid der vleugels van een vliegendenvogel, rommelen enz.; minder aiy dat geluid voortbrengen, kletteren, v. d. W. II. groote menigte, stroom, van vallende of z. voortbewegende voor- werpen; toenggoel pandji-pandji dan pajoeng danulam h^rderaijan^ vaan- dels, vlaggen, zonneschermen en standaards bewogen z. als e. stroom voorwaarts, R. Chaib, Man. Mrd^rai^ 452 ^)^ ^3"UH> uit elkander, in stukken, rul, kor- relen; h^rd^rai-d^rai, bij stroomen Valien, yan den regen, bladeren, trä- nen enz. bij stroomen zieh voortbe- wegen of elkander opvolgen, van menschen, vaandels, zonneschermen enz. Zie ook dedai. LjsO darja, Perz. zee, oceaan, rivier. oo^t> dÖrita, Skr. mend^rita, uit- staan, uithouden, verdragen, verdu- ren ; m^nd^rita kasoekaran, moeilijk- heden verduren; tiada terd^rita, niet uit te staan of te houden, onverdra- gelijk; in de Päd. bovenl, schijnt het ook = tahan^ tegenhouden te betee- kenen, b. v. tidak kami m^ndalih menderita lagt, H. Sj. Djil. p. 11, ^i*o^c> doerias, e.s.v. gebloemd, fijn neteldoek. Jb^t> döringoe, Jav.kalmuswor- tel, zie dßringau. ^^^t> doerian, Mal. en doeren, Jav.^ zie bij doeri, jt*^4> das, knal, sehet, b.v. kami pasang hedil tiga das, wij deden drie schoten met het geweer, M. S.; hormat lima belas das, een eerbewijs van vijftien schoten, Zie dMas, (ojL^J dosanak, naastbestaan- de, bloedverwant; dosanak kandoeng, hetzelfde van moederszijde; d, iboe en d. hapa, van moeders- en vaders- zijde; d, nenek iboe en d, nenek bapa, van grootmoeders- en grootvaders- zijde. K:iKmf^ doesta, Skr. leugen, leu- genachtig, onwaar, valsch; alangkah doestanja badak ini, wat kan deze rinoceros geducht liegen I Pol. Djin.; b&doesta en mhidoesta, liegen; ber- boewat doesta, leugens op den mouw spelden, id.; m^ndoestakan, heeten liegen, logenstraffen; m^ndoestai, be- liegen; pendoesfa, leugenaar. ^Uua*v> dfestär, Perz. hoofddoek, die in een of meer wrongen om het hoofd geslingerd wordt; d,pandjang, e. lange hoofddoek, die bij feestelijke gelegenheden wordt gedragen; d* berenda doewa, dubbel geplooide hoofddoek; d, beraniing-aniing en d, berapi-api, hoofddoek met gouden loovertjes; d. pelafigi, rood, zwart en blauw gestreepte hoofddoek. Päd. bovenl. yXj^ö dastoer; lajar dastoer, lij- zeil, een zeil dat bij weinig wind nog naast de razeilen wordt gehangen. ^4> dßsar; berdesar, kraken, van deuren, vensters, luiken en derg. ook e. sissend geluid maken, zooals water op heet ijzer of een mat, die voort- getrokken wordt. y*M(> dfesoer, een sissend geluid, doffer dan desar, zooals b.v. van regen op de boomen of van een ankertouw, dat door de kluis schiet. yMf<y dÖsir, een sissen.d geluid, fij- ner dan desar, b.v. van een uitgaand nachtpitje enz. of v. bakken,braden, schroeien ; ook ritselen van bladen. <^t«...<u/(> dasarata, Skr. eigen- naam van den vader van S^ri Rama, Ä-wv> dÖsing; b^rdMng, tuiten, suizen v. de ooren, fluiten v. d. wind. ^^Jhu<4> dösak, I. b^rd^sak, dringen, verdringen ; b^rd^sak b^rtindih, ver- dringen en verdrukken, v. e. menigte toeschouwers, H. Boedj. zie asak en sesak, II. een krakend geluid, zooals van fijn papier, dat in elkander gefrom- meld wordt. ^j^i> dgsoek, = desak II, maar doffer. y^^^ däsau, een vlymend geluid, zooals V. e. mes, dat ergens in snijdt; berdesaUy vlijmen van e. mes; dida- patnja sahilah pisau, djika dihiris- kan makan Mrdesau^ hij vond e. mes, dat vlijmde als hij er mede sneed, Ibr. b. Ch. Volg. v. d. W. e. ruischend geluid zooals van water op gloeiend ijzer enz. Zie ook sau, ÄA«4> dÖsah, e. geluid, zooals van een mat, die voortgetrokken wordt of van den regen in de boomen; rnende- sahj dat geluid voortbrengen. Lftt> döa, Arab, gebed; het vrije gebed, in tegenoverstelling van s^m- hahjang, het verplichte of ritueele gebed; ook bezweringsformule; dVa djahat, verwensching; meminta dda^ een gebed doen, bidden ; m^n(?öaÄ:an, bidden voor. lyiO däwä en ^^•X4>, Ar. rechts- vordering; er op staan, beslist verlan- gen, eischen; menduwdj e. rechtsvor- dering insteilen, volhouden,beweren, zijn recht handhaven ; m^nduivdi en w^ndnwdkan^ aanspraak maken op; ^^mp^rduwdkan, opeischen in rech- ten; duwd-menduwdj tegen elkander een rechtsvordering instellen ; jang k^na ddwn, ook j. ierduwd, de ge- daagde; jang empoenja dnwdy ook y^^ 453 j, m^nduwdj de eischer; karena du- wdnja hendak Mrdjalan m^lihat ka- kajaän Allah, hij stond er op, om op reis te gaan en de wonderen Gods te zien, B. R. ä«^i> däwat, Ar. oproeping, dag- vaarding. i^y^(> däwa, zie L^j. g(> dang, titel van aanzienlijke vrouwen, inz. v. hofjuffers, ook dara- dang genoemd. Het is hoogst waar- schijnlijk eene verkorting v. dajang, evenals toen van toewan. Ook wordt het van gehuwde vrouwen gebr. b.v. H. Toew. Niem. bl. 1« st. p. 1; dang lela, een hofjuffer, die eenige voor- rechten heeft. In fabeis, waarin vis- schen persoonlijk optreden, komt dang voor den naam van den visch, b.v. dang kakap, mevrouw of mejuf- frouw kakap, terwijl daarin voor an- dere diernamen sang komt, b.v. sang tikoeSy sang koetjing. ^jöLft4> dßnganan, Batav. gevest van kris of degen. c<X^O dangdang, I. ook dan- dang^ e.s.v. grooten, koperen ketel, zonder hengsel, tuit of oor, met een trechtervormigen hals, waarop in e. kegelvormig mandje de rijst wordt gaar gestoomd. II. Mrdangdang masaky hier en daar rijp, van de rijstaren op het veld, Päd. bovenl. III. Zie d^ndang, y^O dßngar, hooren; mendengar en menengavy iets hooren ; d^ngarkan en tn^nd^ngarkan, hooren naar, luis- 454 (JmÜ^^ ^c teren; d^ngarkan ißrit^ra hoeroeng^ anak dipangkoe di lepaskan, luiste- rende naar het verhaal des vogels, het kind, dat men op schoot heeft, loslalen. Sprw.; memp^rd^ngarkan, iets laten hooren aan; t^rdengar, toe- vallig hooren, ter ooren komen; ka- d^ngaratiy gehoord worden, hoorbaar zijn, vernomen worden; d^ngar-d^- ngaran, luisterachtig, ook telkens het oor leenen, zie voorb. Holl. Mal. Wrdbk. 2« dr. op oor, telkens hooren naar, ook gehoorzaam, gewillig, en zieh verbeeiden iets te hooren; pen- di^ngar, gehoor, het zintuig, pende- ngaran^ wat men hoort, het gehoorde. iu^t> dangsa, yerb. Ned. dansen; pesta dangsa, danspartij, bal. ^ujx.i> dÖngoes, gekreun, gekerm, gesnik, geblaas door den neus, Sj. Ind. Kesna b. v. ramai mend^- ngoes dajang sakalian m^nd^ngar tita\ al de hofjuffers snikten luid bij het hooren dier woorden; mhi- d^ngoes, snuiven, de lucht schielijk door den neus uitstooten; ook knor- ren van varkens. i^ö döngoeng; Mrd^ngoeng, dreunen, loeien, weergalmen,e. weer- klank geven of echo, gonzen, snor- ren, brommen, b.v. van den storm, e. vlieg, tor, kogel, de scheepstouwen bij storm, v. e. grot of gfewelf, Langl. Boew. ; ook door den neus brommen en vandaar (^e/i^oew^,neusklank,Bost, 'Ikat. ^^4> döngak, scheef, V. zitten ; m^nd^ngak^ bij het zitten e. scheeve houding aannemen ; djangan ^ngkau doedoek m^nd^ngak, je moet niet sißheef zitten. i^^ö döngok, klanknabootsend woord voor het geluid zogals van een stomp of trap tegen het lijf; d^ngok'd^ngiJCj hetze! fde met ver- scheidenheid. (o^4> dSngik, = dengokj maar helderder. jC^j dangkar, I. ondiep, ver- zand, = dangkaL II. m^ndangkarj oprollen v. mat- ten, tapijten en derg. yS^i^ döngkoer; Mrd^ngkoer en mendengkoerj snorken, renken ; deng^ koer koetjing, spinnen v.e. kat, v.d.W. (JJCfct> dongkgrak, verb. Ned. dommekracht. jMXftt> dingkis, e.s.v. eetbaren zeevisch met groote kuit en giftige stekels, iets gelijkende op haring. ÄXß-O dangkang; mendangkang, geluid geven van een krabbel Päd. bov.l. Mön. het geluid v. harde voor- werpen tegen elk. b.v. een hamer op ijzer. jüCDi> dangkoeBg, e. s. v. me- laatschheid, waarbij de gewrichten verkrommen. iXftt> dÖngkongjdof geluid, zoo- als het grof geblaf van een grooten hond, het dof gekwaak v. een groo- ten kikker; m^ndhigkong^ dat geluid voortbrengen. ijCfr4> döngkeng, zie tßngkeng. ^^ j doogkang^ Batav. e. s. v. padde. uS<c<> dengkang^ zie dengkoL uaX£(> jjiiO 455 UijC^O dangkap; h^rdangkap, om vatlen, beetpakken, v. vechtenden ; zie tangkap en d^kap. ^jjCft4> dangkak, M^n. orang dangkak pandak^ in het Palemb. een dwerg. JjCßi> dangkal, I. van binnen hard of versteend, van vruchten, en daardoor oneetbaar; ook wreed,hard van gemoed, nijdig, boosaardig van hart; sial-dangkalan^ heel ongeluk- kig; zie dingkiL II. == dangkar, ondiep, verzand, van een rivier; ajar c?., wadde, wed, ondiepe, doorwaadbare plaats. JjC^t> d^ngkoel^ L Jav. knie. II. kot, hok, zooals b.v. een dui- venhok. JkjC^<> dongkol, ook doengkoel^ kort en krom gebogen, v. e. krisge- vest, horens enz. kort en gebocheld. JjC&O dengkol, krom van spre- ken, = teloer, krom naar beneden ge- bogen V. horens, ziekelijk verkromd van ledematen, v. d, W.; dengkang- dengkolj een arm en been of armen en beenen gekromd hebben, v. d. W. JXfc<> dfengkol, misvormd, kort en krom, gebocheld; zie dongkoL J^<> dengkel, dun of mager v. vleesch on v. vruchten, ook schraal, mager van kinderen, v, d. W. JX^O dingkil, bedriegelijk van e. vrucht, die van buiten rijp schijnt, maar het niet is; zie ook dangkal en dengkel, v3iXßi> dingklik^ Jav. voeten- bankje, zeer laag zitbankje. ^JIX^4> döngkfeli, balk of zware plank längs den binnenrand van het hellend dek op vaartuigen; hoofd v. een kuil of luik. jCd(> dangkoe^ e.s.v. boom met eetbare vruchten, ^5C^t> dSngki^ ^Ö^i^j wan gun- stig; nijd, haat, wrok. Heeft ook de bet. V. valsch of geniepig handelen bij een wedstrijd. Pol. Djin.; kad^ng- kian, nijd, afgunst, wrok; pend^ngki, nijdigaard. M8n. dangkis, id. ^^^ d^ngan^ I. Voorz. met, doch moet soms met e. geheel ander Yoorz. f ertaald worden, b. v. dengan tiada, zonder; dengan perentah^ op last; dengan sendirinja, bij zichzelven; dengan sa'' orang dir inja,inzijn eentje, alleen; dengan sangkanja, naar zijne meening; dengan sasoenggoehnja^ in waarheid, in ernst; dengan tahoenja, met zijn medeweten of voorkennis; dengan gagahnja^ met geweld; de. ngan doekanja/\n droefheid; dengan toewanja, in zijn ouderdom, zoo oud als hij was ; dengan sapMinja, naar behooren, behoorlijk, zooals het be- hoort; dengan m^mhawa soerat, een brief medebrengende; dengan sahari djoeway in e^n dag; Mrtßrai dengan j scheiden van ; Mrt^moe dengan sä'O' rang, iemand ontmoeten ; Mrchahar dengan, nieuws mededeelen aan; mati dengan penjakit^BterYQn aane.kwaal; dengan h^hasa M^lajoe, in het Ma- leisch; b^rdiri dengan kakinja, qp zijne beenen staan; dengan harga jang patoet, voor een behoorlijken prijs; p^rgi dengan p^k^rdjaän, gaan 456 yhc^ ^t> in dionst, d. i. op last van ; p^rang ini d^ngan koewat orang doewa itoe^ deze strijd hangt af van de kracht dezer beide personen; d^ngan karena AUahj ter wille van God, om Gods- wil, om niet; d^ngan salangkap, geheel kompleet; sMa d^ngan en beserta dengan, met en benevens, tezamen met, in gezelschap yan; b^r- sama-sama d^ngatij tezamen met, gezamenlijk met; baginda dengan segala pengiringnjajde Vorst en zijne volgelingen ; b^sar dengan tingginja, dik en groot of hoog; dengan takdir Allahj naar het raadsbesluit Gods, dengan kedarnja, naar zijn (of hun) vermögen; dengan kodrat Allah, door Gods alvermogen; dengan alpanja, door onachtzaamheid. Yooral ook voor bepalingen van wijze wordt dit woord gebruikt, b.v. dengan p^r- lahan, langzaara; dengan d^mikian, op die wijze; bagitoe dengan bagitoe, zus en ZOO doende; dengan Ml jang d^mikian, onder dusdanige omstan- digheden; dengan tiada t^rklra-kira, onberekenbaar, zonder het te gissen of te vermoeden; dengan laparnja^ hongerig; dengan hidoepnja, levend; dengan Mahnja, vermoeid, enz. enz. Zie vorder de grammatica. II. metgezel, dienaar, Mön. slaaf ; p^kan c^^wpraw, slavenmarkt; ook: ik, wij ; p^nghoeloe dengan, het hoofd der dienaren ; m^ndengankan, tot iemand spreken met dengan van zichzelven, M. S.; d^nganan, greep v. een kris, sabel enz. ook verzeld van, ß. P. y^(y dSngoe, I. onaangenaam v. lucht, b.v- van een massa menschen, van sommige insecten enz. II. m^nd^ngoßj den adem lang in- houden, zie rawoe. III. onnoozel, dwaas, stompzinnig; zie doengoe, MÖn. doengoe, id. jXSö daftar, Perz, lijst, register, boek, katalogus, journaal; daftar be- hasa^ woordenlijst; daftar harta^ lijst van de goederen; daftar isi ki- tdb, inhoudsopgave van een boek; mendaftarkan^ katalogiseeren, een lijst van iets opmaken, op de lijst zetten, inschrijven. ^Liv> dafti, Arab. rozenkrans, paternoster. äJÜO dafnah, Perz. de laurier- boom. 0(> dap, zie Map. y4> depa, vadem, gewoonlijk zes voet, d.i. de afstand der vingertoppen bij uitgestrekte armen, = 4 hasta of elleboogsellen ; mendepa, bij vadems meten, vademen. M^n, berolih sa- hasta, hendak sadepa, een el krijgen, en een vadem willen hebben, Sprw. = geeft men hem den vinger dan wil hij de heele band; pendepa, dat wat gebruikt wordt om vadems af te meten. -jlJv> dipati, zie adipati, i^^ d^pang; m^ndepang, iem. op iets bevestigen met uitgestrekte armen, kruisigen, ook een toegang met uitgestrekte armen afsluiten; p^nd^pang, kruis om er misdadigers aan te bevestigen, v. d. W. \jJt> dSpan, verkorting van ha- dapan, zie hadap. v^ ^JSO 457 ^sO döpoen; pend^poen, boord- sel aan de binnenzijde v. een kleed; Urd^poeUj van zulk e. boordsel voor- zien zjjn. ^wuJtS4> dßpisi, Ned. divisie. ^*4> doek, Jav. de harige vezels van den arenpalm,==icyoßÄ, zie ald.; iali doek^ touw daarvan gemaakt. ^•0 dik, L verk. van adikj zie aldaar. II. Arab. fijn, dun, teeder; de te- ring, teringkoorts. yj3i> doktÖr, Ned. dokter, meestal toewan dokter voor een europeesch geneesheer; dokter djawa, de inland- sche vaccinateurs en geneeskundi- gen, door het Gouvernement opge- leid en aangesteld. Ijuw34> daksina, Skr. het Zuiden, = s^latan, ;^Jjuj4> dakik^ Arab. fijn, ondeel- baar. \Si> doeka, smart. Zie u5'.4>. siyb dikara, zie adikara, ^Vfö doekana, wulpsch,v^ellu8- tig, zedeloos, ontuchtig. v::^t> dßkat, dichtbij, nabij ; d^kat dan djaoehj van dichtbij en veraf, heinde en ver, hier en ginds; b^rdekaf, zieh dicht bij elk, houden; Mrd^kat- dekat dengan^ zieh al dichthoudende ^ij H. Abd. 301; m^ndUatkan, nabij drangen, in de nabijheid brengen; "^end^kati, uaderen tot, dichtbij iets of iemand gaan ; m^nd^katkan djalan, den weg bekorten. Zie hampir. vä^4> dÖkoet; m^nd^koef,koeren, Wen, kikken; ook vogels, zooals kennen, duiven, kuikens, door middel van zulk e. geluid lokken; boemboen d^koety e. hut voor de jacht op vogels ; b^rdekoet, kikken, e. kik geven, b.v. samoewanja diam^ tiada b^rd^koety. allen zwegen en kikten niet, Ibr. b.. Gh.; laksana ajam tidak m^ndekoety als een kip, die geen kik gaf, id.- poenai d^koet, de kir- of koerduif, e. s. V. wilde duif; dekoet boeroeng poe- nai, een instrument v. bamboe, waar- mede men het geluid van een duif nabootst om haar in den strik te lok- ken, d. 1. Cr. Zie ook tekoekoer en perkoetoet. v::^Ä5b doekatjita, z. v:i;csvXi>. ^^j(c> doekri, e.s.v. hoofdbedek- king van mannen, maar welke? b.v.. dan menghempaskan r£>-j>Lf3 dart kapalanja^ Hik. SÖr. Bajoe en wier- pen met geweld hunne hoofdbedek- kingen neder. y^S't> dökoes; mendekoes, blazett van een kat of tijger. Zie ook dakoes, iS(> dßkoeng, klanknabootsend woord voor een geluid als van een gong enz.; mendekoeng, dat geluid voortbrengen. v«Ä5^t> däkap^ ook dakap; mend^- kap, de armen om iets heen slaan^ omarmen, ook de pooten om iets heenslaan, zooals e. beer: berd^kap tangan, met de armen over elkaar ge- slagen; sapend^kap^ zooveel als men met de beide armen omvatten kan^ sid^kap bersikoe toenggal, met ^en over de borst geslagen en ^en, vanaf den elleboog, opgeheven arm, eene houding bij het gebed der boetedoe- 458 \3^^ ners of orang Mrtapa^ b. v. maka jpandji Wira Soekma pon m^moedja ^id^kap Mrsikoe toenggal m^nghadap matahari hidoep; Bangbang Djaja- m^rta dan Djaran Adi Pdt&a me- masang doepa^ Pr. Dj.; d^kapan, om- «.rming, in het Jav. sidak^p; bersi- dak^p == b^rpeloek, Zie bij sikoe en jpeloek, i^^Sö dÖkok; b^rdSkok, grom- fnen, knorren van een Yarken, |vSj dßkam, nederhurken van e. roofdier, voor het zijn sprong doet, O,, kruipend, sluipend, b.v. ija ber- djalan berdekam-d^kam saperti hari- mau h^ndak men^rkam, sluipend ging hij daarheen als een tij ger, die zijn prooi wil bespringen. K. Tab. p. 54, ^jS^(> dßkan, e. s. v. rat, de bam- boerat, C, en S. a5^i> d^kah; m^ndekah, schate- ren, bij het lachen een galmend ge- luid laten hooren. y^j d^gar , klanknabootsend woord voor e. daverend geluid, zoo- als van een donderslag, kanonschot, •e, deur, die met geweld wordt dicht- ^eslagen enz.; m^ndegar, daveren. ua51> dÖgap, I. mend^gapy schie- lijk op- en neergaan, zooals b.v. de borst en de äderen in de strotgroeve. IT. klanknabootsend woord voor 'Oen klappend geluid, zooals b.v. van planken, die op elkander geslagen worden; mendegap^dat geluid 7 oort- brengen; (^^^a;>-(i^^oe2?,hetzelfde met verscheidenheid. \^aS6 dßgoep, = d^gap, maar Koffer, zie ald. J^v> dögil, hardnekkig, koppig, weerspannig; op e. roep of uifcnoodi- ging moedwillig zwijgen. M8n. dagi^ oproerigheid ; dagi-dagi, verzet en oproer tegen de gestelde machten. Zie daga, ä^^^ dägam, klanknabootsend woord voor een donderend geluid; mendegam, dat geluid voortbrengen; degoem-d^gam^ hetzelfde met ver- scheidenheid; d^gam-d^gap) zie d^- gap II. ^ö dßgoem, = deganij doch d offer, zie ald. ^/o dSgan^ Jav. halfrijpe ko- kosnoot, waarvan het vleesch nog zacht is en het vruchtwater wordt gedronken. Jv> dil, I. zeker spei, waarbij men een bal met e.s. v. kolf slaat, M. Dit moet raogelijk bermam dil zijn en het woord zelf bal beteekenen,waar- van dan bedil kan afgeleid zijn, nam. b^rdilj iets waarin een kogel of bal zit. Hiervoor pleit 00k: ada jang bersepak mandala^ ada jang m^lam- boeng du, er waren er die ronde schij- ven met hun voet in de hoogte sloe- gen, 00k waren er die ballen in de hoogte wierpen met de banden, H. Boedj. Ind. Mah, Roep.; boewah dil, de kolf bal; p^moekoel boewah dil^ de houten kolf. M. IL Jav. het geluid van ontploffend kruit. Jt> doeli, Skr. zie J^4>. ^^(> doelapan^ acht, samentr. van doewa en alapan, twee afnemin- gen, nam. v. de tien; doelapan-b^las. Ji(^ i^'> 459 achttien; d, likoer, acht-en-twintig ; d. poeloehj tachtig; kadoelapan, de acht, ten achtste; jang kadoelapaUy de achtste; doelapan ratoes koerang satoe, zevenhonderd negen en ne- gentig. Jifo daläl, Arab. middelaar bij koop en verkoop, makelaar. RJif4> dalälat, Ar. bewijsvoering, betoog, argument. Zie dalik ^^^.^)}(^ d^lamak^ een gestikt kleedje over e. toedoeng sadji, Mön. id. JjJo doeldoel, de naam van e. wit muildier v. Mohammed; de naam van het paard v. Ali, in de gedaante van e. vogel, b. v. maka doeldoel pon mengembangkan sajapnja laloe ija ierhang, doeldoel nu ontplooide zijn vleugels en vloog vervolgens heen. R. Chaib. jjtxJj dölinggani en sedeling- garrij menie, vermiljoen, ^jjlaJc> dalftn, Arab. de dolfijn, ook de naam van een gesternte. v^J4> dSlap, I. vuur en rook, uit een afgeschoten vuurmond. II. onbeschaamd, schaamteloos ; mendelap, zieh zoo aanstellen, zoo handelen. gJulJ4> dßloendoeng, Linsang gracilis (viverrides) d. 1. Cr. y}(^ daloe, Arab. emmer; naam van het sterrenbeeld de Waterman. £^0 d^loewang^ Jav. papier, bereid uit boombast, ook boombast fcereid voor kleedingstukken, Pr.Dj. = dßloewang, äJ4> dSlall, naam van e. eetbaren zoutwatervisch. ^(> delli, de naam van e. plaats in het N. 0. van Sumatra, ook van een stad in engelsch Indie, de voor- malige residentie van den Groot- Mogol. ^4> doeli, zie ^^4>. JuJt> dalil, Arab. bewijs, betoog, argument, inz. door aanhaling uit den Koran; wegwijzer, leidsman; a$ap itoe dalil op/', rook is het bewijs voor het aanwezig zijn van vuur; dalil jang sah, een geldig of echt bewijs; m^ndaUlkan, met bewijzen staven, tot bewijs bijbrengen. Zie daldlaU j^t> dalima, Skr. de granaatap- pel. Soorten zijn : d, katik, d, tnerah en d, poetih; dalima wanta, H. Boedj. volg. v.d.W. de naam dien de genees- kundigen aan denjireh geven; volg. Jav. Wrdb. d, wantah, e.s. v. gra- naatboom, die wel schoone bloemen draagt, maar geen vruchten, e. mid- del tegen den lintworm; hoenga da- lima, granaatappel-bloem, ook e,s,v. versiersel, daarop gelijkende; &. da- lima toenggang halik, dat versiersel met de bloemen bij afwisseling recht op en n^er en het onderste boven; Mrsikoe kUoewang h. dalima toeng- gang halik, datzelfde versiersel zig- zagsche wijze; sap^rti dalima m^r^- kah, als een opengebarsten granaat- appel, hierbij wordt een fraaie mond met tanden vergeleken ; dalima^ ook e.s.v. aarden pot, C. en S.; d, s^rikaja, annona squamosa, e. vrucht met zoe,t, vlade-achtig vleesch; d. soesoen, de dubbele granaatappel ; d. katai, de dwerggranaatappel ; d, koening, de 460 \:i^dfö gele; d.gangga^ e. s. waarvan de bla- den en worteis in de geneesk. gebr. 