title: Waarnemingen omtrent de zenuwkoortsen en derzelver komplicatien
creator: Numan, A
text: E4 als, € ze als de krachtigfte opwekkende middelen kunnen worden befchouwd, bijv. de alo@, waar mede ik dikwijls beter den toon en de verterings - krach- ten der maag; herfield heb, dan door de kina. Hier uit blijkt ook, hoe onwijsgerigen hoe weinig overeenkomftig met eene verftandige praktijk men handelt, wanneer men alle purgeer - midde- len onder &ene klasfe van verzwikkende mid- delen rangfchikrt. ı De nadeclige gevolgen dezer gastrifche kom- plicatie waren de volgende: ı. De onzuivere ftoffen werkten als prikkels op het zenuwgelftel, en vermeerderden daar door de koorts, verwekten krampen, ijlhoofdigheid, ziekelijke aficheidingen en uitvloeijingen , pro- fluyia (van zweet en bloedftortingen) , als ook ‚con/enfuele ontftekingen. Zelfs gierftuitlag en petechien ontitaan dikwijls, door ecne prikkeling “ der huid uit mede - gevoel (confenfus) meı de eer» fte wegen. Ook konden zij plaatfeliijk op de darmbuis werken, en daar zelfshevige kramper, fijmtomatifche loop, welke zeer' dikwijls nadee- lig was, ja plaatfelijke onıfteking, verwekken. 2. Zij vereenigden zich gedeeltelijk „ door op- florping met de vochten, vermeerderden der- zelver prikkelende hoedanigheid ,maar nog meer derzelver neiging tot rotachtige ontbinding. Ik behoef llechts te herinneren, hoe zeer de op- | llor- ! 1; 738) florping van gal in het bloed bij geelzuchtizen, den zamenhang des. bloeds verzwakken en de neigin« van herzelve totrotting kan veroorzaken. 3. Zi) oıderdrukten de krachten;, eene zeer gewigtige omftandigheid, die men hier en daar gcheel over het hoofd fchijnt ce zien. Onzuivere floffen der eerfie wegen zijn als verzwakkende magıen aan te merken, en derzelver wegneming is wezenlijke verflerking. Men neme den fterk- ften en krachtigften menfch, laat hij zijne maag ovetladen, en hij zal zich traag en zwak gevoe- len. Zijne levenskracht is daar door niet ver- minderd, maar onderdrukt, Men geve hem.cen braak-niddel, en hij is wederom fterk gelijk te voren. (*). De middelen, welke walging ver- wekken, brengen het zelfde teweeg. Zelfs bij de ontfieking, der maag is.her bekend, dat zwakheid, tot flaauwtetoe, een eigen , parhogno- monifch toeval is. Een flag op de maag kan even zoo fchielijik den dood veroorzaken, als een flag op her hoofd. Uit dit alles blijkr, dat eene oraangename aandaening der maag en der Esz ‘ darm- 4°) Bovendien leidt ons dit nog tot eene zeer gewigti- ge praktifche onderfcheiding, waar over ik in ’t vervolg naauwkeuriger zal handelen ;,zwakheid als een wezenlük gebrek , ofmangel’aan kracht „enals enkel zenuwgevoel (Serfatio Neryofa)befchouwd. € 24°) darm.'zenuwen, üit hoofde van her fterke mede- gevoel dezer. deelen, verzwakkend op her ge. „heele geftel werken kan ‚en de onzuivere ftoffen werken dus hier op eene gelijke wijze‘ door de buik -zenuwen, als de onaangename gemoeds- aandoeningen, door de herfenen ‚ verzwakkend op het geheele geltel werken. Nog erger is her evenwel, wanneer de ftoffen van eenen rotach- tigen aard zijn. Hier moet men dezelven even zoo verzwakkend befchouwen, als eene rotach- tige befmertings-ftof, en derzelver ontlasting is ware verfterking. ; 4. »Zij verhinderen de aanwending der voed- felen, en zelfs der tonifche verfterkende midde- ‚len ‚de vertering en de herftelling des ligchaams. Het is hier de plaats niet, om den oorfprong dezer onzuivere ftoffen te onderzoeken; ook was het, war de uitwerking betreft, volkomen bet zelfde,of de gastrifche Stoffen, door overla- ding der maag' van buiten , of door vermeer- derde en ziekelijke aficheiding der fljm, der ‚gal enz. van binnen, (dus fjmtomatifch), wa. ren voortgebragt. Zij; moesten altijd als eene vreemdaardige, ziekeliike ftof worden be- fchouwd, en moesten, indien de algemeene kracht der naruur en .derzelver verhooging daar toe niet voldoende waren, door bijzendere middelen verbeterd, of ontlast worden. Ue Ei 73902 Her geen , waar op het ons hier aankomt ‚is de. prak:ifche onderfcheiding en bepaling der ge- vallen, waar in de gastrifche geneeswijze bij de zenuwkoorts aangewezen WAS. Heteerite en gewigtigfteis, altijd weltoe te zien, dat men geene fehijnbare met wezenlijke onzui- verheden verwisfele, en in het laarfte geval, niet zulke, welke alleen door äänwending der op- wekkende geneeswijze weggenomen moeten WOT- den, mer die, welke volftrekt bepaalde gastri- fche 'ontlastingen vorderen, Het is volkomen zcker, dat er vele teekenen van onzuiverheden “aanwezig kunnen zijn, zonder dat er wezenlijke onzuivere foffen der darmen voorhanden zijn; her is waar, dat ook deze, wanneer.zij al aan: wezigg zün, fomwijlen alleen door de opwek: kende geneeswijze ontlast worden; maar even zoo waar is het, dat‘ er fomwijlen onzuiverhe- den der ingewanden plaats vinden, welke door algemeene prikkelende middelen volftrekt niet, of niet dan mer Sgroote moeite en nadcel van den lijder, ontlast kunnen worden. In het eerfte geval is de aanwending van gastrifche midde- len nadeelig, in het rweede onnoodig, maar in her derde onontbeerlijk. De vraag nu is: waaraan erkennen wij zulks? Dar her beflag der tong alleen geen voldoend bewijs van onzuiwere ftoffen in de eerfie wegen zij. k:' 20) zij, ja dikwijls wit. geheel andere oorzaken ont- ftaan kan, is reeds boven aangetoond. Wan- neer echter met dit teeken, nog een gevoel van volheid en drukking in de hart-kolk gepaard- ging, offpanning, pijnen, krampachtige gewaar- wordingen omtrent deze plaats aanwezig waren, welke dikwijls mer eene uitwendige opgezer- heid vereenigd waren, (men lette vooral op de groore benaauwdheid omtrent de hart-kolk (praecordia), waar over de zieke,zonder cenen fnellen en korten adem, klaagt, en eene ge- woonli;k daar mede gepaard gaande fterke dorst, zonder eenige merkbare ontiteking ‚—twee tee« kenen, welke mij dikwijls alleen reeds voldoen- de waren); wanneer de zieke over walging en mislelijkheid klaagde, of dikwijls oprisping had- de; wanneer de kleur ven het aangezigt, Tuzon, derheid rondom den mond en de neus, in her geelachtige ‚viel; wanneer daar bij de lijder pij- nen in het voorhoofd, of duizeligheid gevoel- de; wanneer de koorts en de overige toeval- len der ziekte, in evenredigheid mer deze gas- trifche teckenen, toenamen; wanneer de vrij- willige, of ook door kunst bewerkte ontlas- tingen, naar boven ol naar onderen, eene fcha- deli;jke hoedanigheid verroonden, en verlichting der-toevalien, zelfs opbeuring der krachten, te- weeg. biagten, dan kon men met regt aannd- men ’ ie 2) men, dat er gastrifche onzuiverheden aanwes zig waren. Kwam nu nog de kennis eener -vooraf gaande oorzaak, welke onmiddelijk daar op gewerkt had, hier bij, bijv. vooraf gegane overlading der ‚maag, onverteerbare fpijzenz verdriet, of eene gastrifche gefteldheid des lij- ders, langdurige verfljming der eerfte wegen, wormen en dergelijken, z00 was men van de aanwezigheid der gastrifche ftoffen og meer verzekerd; evenwel kon men uit de afwezig- heid dezer vooraf gegane oorzaken geenszins tot de afwezigheid van onzuivere ftoffen befluiten. Maar de onzuivere ftoffen maken, offchoon het bewezen is, dat dezelve aanwezig zijn, op zich zelven, bij de zenuwkoorts, nog niet altijd eene voldoende reden uit, om wezenlijke ont- lastende middelen aantewenden; vermits het altijd eene hoofd-ftelling bleef, om, zonder drin- gende noodzakelijkheid, niets, het welk verzwak- ken kon, te ondernemen. De onzuivere ftoffen konden zelfs door algemeene prikkelende mid- delen overwonnen werden, en er konden om- ftandigheden van meer gewigt plaats hebben, welke de ontlastende middelen in den weg fton- den. Hierom vorderden dezelve nog de vol- gende meer naauwkeurige bepalingen: 1. In her begin der koorts, alwaar de krach- ten nog niet door de ziekte waren uitgepur, wa ) oh _ waren bij de bovengemelde teekenen, een braaks middel en, naar her verfchil. der omftandighe- den, andere gastrifehe middelen, zeer heilzaam, 2. In her'vervolg der-kvorts, wanneer de ‚krachten reeds verminderd waren, was her al. tijd raadzaamst, eerst door verfterkte prikkelen- de en verfterkende middelen, de ontlasting der onzuiyere ftoffen te beproeven. 3. Vermeerderden evenwel hier bij de gas. trifche toevallen,, namen de koorts en hitte toe, verwekren de verfterkende en opwekkende mid-. delen angst, beklemming, vermeerderde druk- king in’de hart-kolk , hoofdpijn, zwaarte in her voorhoofd, ja zelfs walging, of braking var fchadelijke ftofen, dan was de volgende ge- neeswijze de beste. Indien er alle teekenen varı opwelling der ftof naar boven aanwezig waren, dan was een braak-middel het. beste, en ’ik rade daartoe aan, een half ferupel braak-wortel mer twee greinen castoreum, “alle kwartier uurs te nemen, tot zoo lang er :genoegzame bra- king volge. (De braak-wijnfteen werkte te ligt naar onderen, en zonder bijvoeging van cenig krampftillend middel, verwekte dezelve ligt krampachtige toevallen, of werkte geheel nier.). (*) Bijaldien er geene duidelijke teekenen van op- (*) Ik ffa we, dar ook hier fomwijlen de braak-mid- : de- (79) opwelling naar boven aanwezig waren, zoo was het raadzaamst, met de verfterkende en prik- lende middelen zelve, gefchikte oplosfende en afvoerende middelen re verbinden , bijv.cen drank van kina met ammoniak-zout, tamarinden, of rhabarber. | 4. Wanneer er gevaarlijke medelijdige Ccon- „ fenfule) ‚of eigenlijke (idiopatifche) toevallen en 1 prikkelingen aanwezig waren, die duidelij;k ha- ren oorfprong uit gastrifche prikkels hadden en, door het gebruik van krampftillende en ver- fterkende, middelen niet beter, maar erger wier- den. Daar toe behoorden voornamelijk pleuri- tifche en peripneumonifche toevallen der borst enijlhoofdigheid. Deze zijn dikwijls noch gevol- gen der zwakheid alleen, noch ook eener ware ontfteking, maar alleen die eener vonfenfuele prikkeling, wier oorzaak in de darmen gelegen is, en ik heb reeds dikwerf gezien, dat, wan- neer noch zenuw- middelen , noch ontfteking we- rende middelen iets hielpen, een enkel braak- of purgeer-middel, of de ontlasting van wor- men, de gemelde toevallen terfiond wegnamen. Het delente gelijk werkten, door d: kranıpachtige me- degevoeligheid der darm-zenuwen omteflemmen. Dan het braak -middel bleef toch altijd. het eenige EI PR | , micdel, het welk zulks bewerken kon. 80) Her zelfde geldt omtrent pijnen, krampen en ‚ ontftekingachtige toevallen in den onderhuik. 5. Wanneer de opwekkende en verfterkende middelen geheel geene uitwerking deden, en daar bij de gemelde gastrifche aanwijzingen plaat vonden, Zoo was er geen gefchikter middel, om derzelver werkzaamheid te bevorderen, dan her zuiveren der cerfte wegen door een braak- of purgeer-middel; want hoe toch konden de verfterkende middelen op de zenuwen der maag en der darmen werken, wanneer deze mer een bekleedfel van onzuivere ftoffen bedekr waren ? 6. Somwijlen kon nog ; in het tijkperk der her- ftelling, een gastrisch middel noodzakelijk wor- den. Somwälen, namelijk, wilden, niettegen- ftaande de overige krachten toenamen, de cer- lust en de verterings-kracht niet terug komen, noch de veriterkende middelen iets uitwerken ; en zulks, zoo wel als de gastrifche teekenen ; firekte ten bewijze, dat de oorzaak daar van in. ecne nog aanwezig zijnde gastrifche ftof gele- gen was. In dit geval hielp een braak- of purgeer-middel meer tor her herftellen der ver- terings krachten en der hier van afhangende al- gemeene herftelling der krachten, dan kina en wijn. Indien er een zeer hooge trap van zwakheid aanwezig was, ZOO Was her nier raadzaam, ter- ftond ER ftond ontlastende middelen aantewenden, want zij verwekten geheel gene, of eene zoo hevi- ge weder-werking, dat, daar door de krachten | geweldig uitgepur wierden. In zulke gevallen raad ik, om altijd eerst meer. krachtige .op- wekkende 'middelen aantewenden ; het gevolg daar van is tweevoudig: of de teekenen der onzuivere ftoffen verliezen zich onder her ge- bruik dezer middelen, en er zijn nu geene ont- lastende middelen meer noodig; of de krachten worden ten minflen opgebeurd: en men kan als dan, indien ket nog,noodig is, de ontlas- tende middelen mer goed gevolg, en zonder de gemelde nadeelige gevolgen, aanwenden. Nu .nog een woord over de ontlastende mid- ' - delen zelve, en derzelver bijzondere aanwending. De braak-middelen verdienden , indien dezelve aangewezen waren, alijjd de voorkeur boven . de purgeer-middelen; maar daar bij wierd ver- eischt, dat men dezelven ook zoo aanwendde, dat zij noch te hevige, krampachtige en uit- puttende weder-werkingen verwekten,noch ook: geheel zonder uitwerking bleven. Tot voor- koming van het eerfle, ondervond ik het best re ziin, de Jpecacuana aantewenden, en daar 'van alle kwartier uurs 6 tot ı0 greinen, mer een bijvoegfel van Caftoreum „ mofchus, of van eenig ander krampftillend middel, te-geven, en | vr wan- } u 2) wWanneer "men, uit de krampachtige pijnen der precordia en andere Krampachrige toevallen, eene groote geneigdheid tot kramp veronder- ftellen kon, zoo liet ik vooraf krampftillende - zalven en omflagen overde maag en eene kramp- ftillende klisteer aanwenden. Moeijelijker is het tweede geval, indien her braak-middel ge- heel niet werkt, of, het geen nog flimmer is, eenen fterken waterachtigen loop verwekt, waar door de krachten geweldig worden uitgeput. De oorzaak dezer onwerkzaamheid is dikwijls alleen gelegen in-eenekrampachtige gefteldheid, en men neemt dezelve weg, indien men het braak-middel mer krampftillende middelen ver- bindt. Ja ik heb gezien, dat, wanneer ik cens een braak-middel gegeven had, zonder de geringfte uitwerking, en de zieke eenige uren naderhand een afırekfel van de Faleriana begon te gebrui- ken, het braken van zelf en met groote ver- ligting volgde. Somwijlen evenwel ontftaat deze werkeloosheid reeds uit eene ongevoeligheid der maag-zenuwen, uit eene verlamde, paralitifche gefteldheid van .dezelve, een geval, het welk vele overeenkomst heeft met eene vergiftiging door opium en andere verdoovende zelfilandig- heden. Hier beftaat. de genezing daar in, datmen, door vlugtige prikkelende migdelen, bijv. door wijn, kamfer, naphta, vlugtige zouten, vooral door 83) door het aanleggen van mosterdpappen op de maag , de prikkelbaarheid der maag trachte te verhoogen, en dan, terwijl her laatfte 'middel prikkeling veroorzaakt,eene gift braak-wortel mer Yinum Antimonii Hushami op een maal ingeve. Somwijlen is eene zeer taaije 'verflijming de oorzaak der werkeloosheid, in welk geval ee» nige giften ammoniakzout, mer Oxsjmel jeilliti= cum, Rad. pimpinell., Calom. aromas. en der- gelijken, de beste middelen zijn ter voorberei- ding van de maag tot het braken. Zijn purgeer-middelen noodzakelijk, zoo zijn rhabarber, de zoete opgehevene kwik, tamarin« den, of ook eene vermenging, van magnefia em Crem. Tartari, altijd de gefchiktften, evenwel altijjd in verbinding mer opwekkende en kramp- _füllende middelen, Hier bij, nogtans, moer men alcijd letten ‚op de’ gefteldheid der ontlaste fto£ en op de krachten. Zoo fchielijk als de ontlastingen waterig worden en de krachten. beginnen aftenemen, moet men mer derzelver gebruik terftond ophouden. Bijaldien wormen de gastrifche komplicatie uitmaken, zoo is zeker derzelver dooding en ontlasting tot de. Genezing volftrekt noodzake- lijk, en hetis onmogelijk, zulk eene zenuwkooorts alleen doer verfterkende wmiddelen te genezen, zonder op deze komplicatie te letten, welke E72 op» 2 (34) op zich zelve alleen reeds in ftaat is, eene al- gemeene krampachtige gefteldheid te veroorza- ken, en dus zoo veel te meer de reeds plaats hebbende moet verergeren en verlengen. Nog- ‚tans moet ik hier bij ten fterkften aanbevelen, dat men daar op lette, of’ er eene zeer frerke worm-prikkeling aanwezig zii, ofhier, Vindt her eerfte plaats, zijn er hevige plaatfelijke toeval- len in den onderbuik „of medelijdende krampen, of ook groote prikkelbaarheid aanwezig, Zoo is het niec raadzaam, om de wormen, welke hier reeds in fterke beweging zijn, door worm- drijvende middelen nog meer te prikkelen, maar men doet het best, om door bedarende mid- delen, inzonderheid zulke, welke tevens ver- zwakkend op de wormen werken, derzelver grootfte oproerigheid te ftillen; en hier acht ik, boven alle andere, de melk en de olie- achtige middelen, welke, zoo als bekend is, de wormen verzwakken en dooden, derzelver aanzuiging aan de ingewanden verhinderen ente- vens, door derzelver gevoelige oppervlakten te overdekken, de gewaarwording des prikkels ma- tigen. Men late meik drinken, krampftillende omflagen mer melk gekookt op den buik leg- gen, en klisteren van melk, olie en fuiker aan. wenden, Men geve daar bij de volgende e- mulfie: BL (5 ) BL Olei amygd. dulc. vecenter expr. Zi Aquae fonsanae 3 vi. Mucil. gumm. arab. q. [. u: fiat emuljio. adde Syr. Emuls. Zi Extr. Hyosciam. gr. ville M. D. S. Alle twee uren twee lepels vol te nemen. Men kan daar mede het gebruik der zitkkalk , als ook van her Extr. nuc. vomic, het welk worm doodende krachten bezit, verbinden; obk kan men her water, waar in levende kwik is af- gekookt, te drinken geven,— een middel, het welk ontegenzeggelijk de wornen verzwakt zonder te prikkelen, en daarom bij worm - koort- fen van groote nuttigheid is (*). In hardnek- kige en gevaarlijke gevallen, heb ik van het mh 2% 70m a (*) Dit middel, het welk voorhenen menigruldig tegen de.wormen wierd aangewend:, is thans zeer weinig meerin het gebruik. Men houdt het:alge- meen daar voor, dat het zuiver water geene de seringfte werking op de volkomen zuiver kwik hebbe,, en dat dus dit metaal niet in ftaat is, om eenige worm doodende eigenfchappen aan des- zelfs afkookfel medetedeelen; terwijlmen het zelve daarenboven, als kunnende door het lood, waar mede fomwijlen de kwik verontreinigd is , befmet zijn, als een geyaarljk en nadeelig middel be- fchouwt, C 86.) Oleum Ricini de vermogenfte hulp ondervonden. In. het twecde geval, wanneer de ktampach- tige gefteldheid minder hevig en de prikkel- baar- fchouwi (*). _ Anderen zijn van gevoeien, dat, bijaldien dit middel al iets tegen de wormen uit- werkt, zulks zou moeten worden toegefchreven aan een weinig bijgemengde onvolkomene kwik- kalk, waar mede de oppervlakte der kwik altijd bedekt is, welke door het water afgefpoeld en met het zelve vermengd wordt. Het komt ons evenwel niet onwaarfchijnlijk voor, dat ook , door de koking der zuivere kwik, door de.ontleding van eenig water, cenige, hoewel weiuige,, kwik- ‚deeien verkalkt worden; ten minflen fehiint het vermogen der kwik, om een gering. gedcelte wa- ter te kunnen ontleden, daar door bevestigd te worden, dat, wanneer men kwik aanhoudend in eene flesch fchudt, derzelver verkalking , door bij- voeging van eeuig vater, bevorderd wordt. Ten, zij zulks afhange van de zuurftof der Dampkrings- lacht, welke in het water aanwezigis. — Hier om- trent ontbreken, voor zoo veel ik weet , de proeven. Aangezien de kwik fomwijlen door lood en an- dere vreemde metalen verontreinigd zijn kan, ‚dient men zich ,„ bij elk inwendig gebruik, vooraf wel van derzelver zuiverheid te. verzckeren. x DE VERTALER.. GH) IJpx1], Introductio in materiam- medicam,P. 136. (HF)ıTRoMsporRFrF,Zakbock voor praktiferende Artfen, wit het Hoogduitfch vertaald door.den Eicer D. TIEBOEL, te Groningen bij J, gomKENS, 1807 pag. 153. (.87,) baarheid niet z00_fterk verhoogd is, kan’ nes? terftond krachtige worm-drijvende middelen aan- wenden, waar toc ik in de meeste gevallen het Semen Santonic., de ori. Geoffree Surinam. , (een der zekerfte middelen tegen de wormen), Rad. Valer, Sylv. en Mercur. dulc. gebruikt heb. ‚ Een der beste _ voorfchrifien was het volgende: x. Pulv. eort. Peruy. Zi, Semin. Santon. 38. Cort. Gesffr. Surin. Zi. .Cog- c.aq. font. Zxii. ad remant 5 viü. fub finem adde Pulv. rad. Val. Zi. Colat. adde Syr. cort. aur. AL M. D. S. Om de twee uren tweelepels volte nemen, Tevens zijn dienstig, Klisteren van olieachtige middelen en het es gebruik van war- me omilagen van Herb. Tanaceti, Abfimthil, Menth. erisp. en Flor. Chamom. rom., mer melk . gekookt, op den onderbuik, waar mede ik dik- wijls bij kinderen , die nier innemen wilden, de hevigfte worm-toeyallen weggenomen en de wormen afgedreven heb. Op gelijke wijze wer- ‚ken zalven van Oleum Hhosc.: Perroleum, Fel Taurin., Oleum Tanaceti, dikwils in den onder- buik ingewreven, Het verftaat zich van zelven, dat ter gelijker tijdde hoofd-aanwijzing, door het F4 aa- (88) aanwenden van verfterkende middelen, moet worden vervuld. Dewijl dit onderwerp zoo gewigtig is, ‚z00 veroorloove men mij, het zelve dooreenige ziek- te.gevallen optehelderen en duidelijk re maken.. » K. Eene vrouw, zijnde 30 jaren oud, van een teder ligchaams geftel, was veertien dagen te voren gelukkig bevallen en had zich federt dien tijd wel bevonden, behalve dat zij, uir ge- brek aan melk, niet zogen kon. Waarfchijnlijk door eene vroegtijdig gevatte koude, kreeg zij nu eene koorts, waar mede terftond eene fteking in de zijde vergezeld ging. Zij wierd door een? barbier adergelaten op denarm, waar door het evenwel nier beterde. Nu wierd ik geroepen., Ik bevond den pols niert zoo zeer klein, maar ongeregeld en latende zich gemakkelijk zamen- drukken; daar bij was de lijderes zeer ver- zwakt, de huid weinig geopend; zij had groo- ten dorst; de tong was weinig beflagen, het hoofd bezet; ’snachts ijlde zij zacht, maar in- zonderheid klaagde zij over een aanhoudend. fte- ken in de zijde, over moeijelijke ademhaling, welke vergezeid wierd van cen’ .droogen, prikke- lenden hoest. De voorafgegane, zoo wel als de aanwezige toevallen, toonden duidelijk, dat hier geene onrfleking-achtige, maar eene zenuw-ach- tige geiteldheid aanwezig was, en dat zelfs de plaat- FiCy.89%%) plaarfelijke aandoening der borst niet öhkktekingt : achtix zijn kon, vermits als dan de aderlating zeker eenige verligting zoude hebben toege- : beat. Ik fchreef daarom een afkookfel voor van de Senega mer Valeriana eu Spir. Mindereri, liet de bloemen van de Arnica als thee drin- ken, en eene fpaanfche vlieg, op de aangedane plaats leggen, als mede krampftilende klisteren en inwrijvingen op de. borst aanwenden. Ook deze middelen verfchaften weinig verligting ; de _pols verhief zich wel eenigzins, maar de adem- haling wierd meer beklemd. Ik konde geene an- dere gedachten hebben, dan dar de zenuw-ach- tige gefteldheid deze krampachtige pleuris on- derhield, en Jiet dus, behalve de gezegde mid- delen,fterke krampftilende middelenaanwenden, eerst mofchus, en wanneer deze niets hielp, o- piem. Dan, in plaats van beterfchap, wierd de ziekte daar door erger. Op den zevenden dag vierd ik, des avonds onverwachts bij mijne lij- deres geroepen, terwijl zij dreigde te flikken. Ik vond haar met de hevigfte fteking in de zij- de ‚waar bij de ademhaling ten uiterften beklemd, was, zoo dat zij naauwelijks liggen en nier dan afgebroken fpreken kon. De hoest was zeer srikkelende, :wordende daar door niers ontlast;z de pols was fnel en ingetrokken; de hitte en dorst waren vrij fterk; zij klaagde over pijn 15 en “Kr 30) en bezetting van het hoofd, het welk nu en dan tot ijlhoofdigheid overfloeg. War ftond nu hier ce doen? De aderlating was niet bepaal- delijk aangewezen, en her karakter der ziekte, zoo wel als de te voren zonder nut aangewende aderlating, verboden derzelver herhaling. De krampilillende en zenuw-prikkelende middelen waren uitgeputf en hadden geen’ den minften dienst gedaan, maar in 1egendeel meer nadeel toegebragt, Ik zou volftrekt niet geweten heb- ben wat te doen, en mijne lijderes was voor- zceker verloren geweest, wanneer ik geen ge- loof had geslagen aan gastrifche ziekten en aan medelijdige prikkelingen, wier oorzaak in de ingewanden gelegen is. Alleen dit denkbeeld’ kon mij, in dit ingewilkeld geval, nog een’ weg ter genezing annwijzen, en het zelve wees mij den regten. BReeds de overweging, dat .noch ontfteking, noch de zenuw-achtige gefteldheid, alleen dit toeval der borst veroorzaakten, de- wijl noch. de ontfteeking , werende, noch de. krampftillende behandeling eenige hulp. badden toegebragt, deed mij vermoeden, dat hier ee- ne plaaffelijke gastrifche prikkeling aanwezig zijn moest. Ik deed naauwkeuriger nafporing en bevond, dat de lijderes des nademiddags dikwijls over herhaald oprispen geklaagd had, dat zi; fomwijlen misfeljjk was, het welk een’ kors - one korten !tijddüurde, dat de ingewanden des bo+ venbuiks eenigzins warenopgezet, en dat zij om rent deze plaatfen drukking en benaauwdheid scvoelde ‚en dat de tong lets, offehoon niet zeer aanmerkelijk , Beflagen was. De dorst zelf firekte, bij deze gefteldheid, tor een bewijs voor de gastrifche oorzaak. Dit alles te zamen ge- nomen-deed mij terftond tot een braak - middel befluiten , het welk tevens , door deszelfs ommid- delijk, op de borst werkende krampflillende kracht, aangewezen was. Ik lie den braak-wor- tel, tot 5 greinen met castoreum, alle kwartier uurs nemen, en reeds na twee zulke giften, volgde er eene overvloedige braking van gal- achtige ftoffen, waar na terftond de beklem- ming der borst en het fteken in de "zijde ver- minderden, en de lijderes zich geheel veranderd gevoelde. Den volgenden dag was er geen {poor yan het fteken in de ’'zijde meer overig, de koorts was zeer matig, de uitwafeming begon werkzaam te worden, en er volgde eene geinak- kelijke ontlasing uit de borst. Zij gebruikte nu vervolgens nog eenige dagen een afkookfel der Senega met tamarinden en middenzouren, waar door de heilzıme ontlasting door den ftoelgang onderhouden en de lijderes volkomen herfteld wierd. Had men in het begin, in plaats van de u aderlating, een braak -middel toegediend, Zoo wa3 (9) was misfchien de ziekte in drie dagen herfteld geweest, en had ik niet op den zevenden dag nog her braak-middel gegeven, zoo was zij ze» ker niet gered geworden. H. Een man van een buiten gewoon zwaken hijpochondriek geftel ‚zijnde 32 jaren oud, wel- ke reeds federr vele jaren onophoudelijk met ‚aambeijen en’ jicht geworfteld had, en dikwijls aan hartklopping en aanvallen van bloedfpu- wing onderhevig was, wierd van eene koorts overvallen, welke in het begin van weinig aan- belang fcheen te zijn, maar weldra alle teeke- nen eener zenuwkoorts vertoonde. waar mede jichtpijnen in den linker arm en de linker knie vergezeld gingen; —de tong was onzuiver. Hier op kreeg hij eenige reizen afgang, maar den volgenden dag waren de koorts en de,hitte fter- ker, de ademhaling eenigzins moeijelijker en daar bij voegdenzich eene geringe bloedfpuwing en cen lastig oprispen. Ik kende zijne gefteld- heid reeds lang te voren en wist, dat hij zeer prikkelbare longen en eene groote geneigdheid tot opwelling van. bloed had, en dat hij dus volftrekt geene verhittende middelen verdragen kon. Daarenboven vorderden de eastrifche on- zuiverheden, welke er nog aanwezig waren, aan- houdende ontlastingen; — het geven van een braak-middel was niet bepaaldelijk aangewezen. Ik a Yk hield derhalve met her gebruik der Yaleriana mer tamarinden aan, lier klisteren aanwenden en krampftillende zalven inwrijven, als ook ee- ne fpaanfche vlieg aan her pijnlijik been leg» gen. 'sAvonds veranderde de oprisping in hik, en de benaauwdheid wierd fterker, wänneer den liider thee van pepermunt wierd voor- gefchreven. Den volgenden dag hadden dezelf- de toevallen plaats, de hik was fterk, de ont=- lastingen waren matig, de ademhaling en hoest bezwaarlijk, de jichtpijnen minder en er had eene algemeene uitwafeming plaats. Den volgen- den dag kreeg de gefteldheid eenmeer gevaarlijk aanzien; de lijder had her grootste ged£elte van den nacht in groote benaauwdheid en met een’ fter- ken hik doorgebragt, welketoevallen aanhielden, terwijl de hik ftuipachtig wierd, en elke keer de ademhaling veranderde; de polsfloeg ı20 malen - ineene minuut en was vol, maar week. Hij klaagde over fpanning in de hart-kolk, evenwel was de buik nier opgezet, het hoofd was vrij, doch zijn geest al te levendig, de huid open,de pis rood, detong nogvuil , waar bij evenwel geene walging of misfelijkheid plaats had, de jichtpijnen verdwe- nen, maar de zwakheid nam toe. Ik oordeelde, thans niet meer te moeten ontlasten, maar de wegzinkende krachten, door verfterkende, als ook de gevaarliike krampen, door krampttillen- de «HM de middelen, te hulp.te moeten komen; want teekenen van ontfteking waren er niet aanwezig, Ik fchreef dus een afkookfel van kina voor mer Valriana, tamarinden en Extr. Hyosciam. en. klisteren van den zelfden aard, en dewijl de toevallen ’s avonds niets beter waren, mofchus tier pulvis doveri. Dan hier op- volgde een els lendige nacht, vergezeld van de gewigtigfte be- naauwdheid en hik. De lijder klaagde mi) in den vroegen morgen, dat de fpanning omtrent de hart-kolk zoo geweldig was, als of her lig- chaam meteen’ iterken band toegefnoerd wierd; ook had hij dien morgenvan zelf eene gal- achtige ftof gebraakt. Ik zag nu wel in, dat hier nog eene bedorvene en onverteerbare ftof in de ingewanden-huisvestte, welke de kina en her opium .nier verdroeg. Ikfloeg een braaak» middel voor, maar het welk door den lijder vol- firekt geweigerd wierd. Ik lie derhalve ter- ftond eene halve once wonderzout, in water op« gelost, op eens innemen. Er volgden fpoe- dig drie galachtige ontlastingen, en oogenblik- kelijk waren de benaauwdheid en hik verdwe- nen. Ik lier chans wederom met den kina-drank voortvaren, welken hij nu goed verdroeg. De koorts nam nu af en alles keerde ten goeden, evenwel ontftond er, na verloop van twcee da- gen,op nieuw een aanval van hik met benaauwd- ‚heid SED heid en gastrifche teekenen, welke wederom door een laxeer - middel weggenomen wierden, en op de zelfde wijze wierd, na eenige dagen, voor de derde maal, een purgeer-middel nood-. zakelijk. Door deze onclastingen, en het tus- fchen beide voorgezerte gebruik der kina, her- ftelde de lijder volkomen. V Een mensch van 34 jaren oud,, welke mis- „maakt en zwak van lischaam was, een aanhou- ‘dend zittend leven geleid had, en daarenboven meermalen aan toevallen van kijpochondrie on- derhevig was geweest, wierd van eene koorts aangetast, waar bij terftond in her begin een waterachtig braken plaats had. De koorts hield vif dagen aan, voor hijnaarhulp omzag,en men ver- "nam alleen ‚dat hij , gedurende dien tijd, zeer over her hoofd geklaagd ennog eenige malen gebraakt had, waar bij hij niet dan eene waterachtige ftof ontlast had. Hij lag te bed, was zeer krach- teloos, klagende bij afwisfeling, dan over zeer zware hoofdpijn, terwijl hij kort daar op flaap- zuchtig wierd, dan wederom was hij ijlhoofdig, zinde daar bij vrees voor den dood en aanhou- dende bezorgdheid, dat men hem in de gevan- genis wilde werpen, de onderwerpen zijner ver- warde gedachten. De_pols was klein, ongere- geld, niet zeer fchielijk, de hitte niet buiten- gewoon fterk, de huid droog, de ademhaling On- ( 96 ) ‚ongeregeld, zuchtende, trillende, met een gevoel van. benaauwdheid. Zijn opflag van het 008 was vreesachtig, onbeftendig, fomwijlen ver- wilderd,, het ligehaam verflopt, de tong tame- li;k zuiver. Hi) had te voren aan wormen on- derhevig geweest, Men kon het zenuw-achtig karakter der ziekte nier ontkennen, en zelfs het braken fcheen van een’ krampachtigen aard re ziin. Men kon, wel is waar, veronderftellen, dat nog een gastrifche prikkel, ten minften wormen hier.medewerkten, maar de gastri/che teekenen waren te onbepaald, en’ ik wenschte ook zelf wel eens te zien, wat alleen gene opwekkende en verfterkende behandeling, Zon- der eenigzins op de gastrifche gefteldheid acht te geven, vermogt. Hij’ kreeg een afırekiel van drie drachmen Valeriana met 60 droppels Lig. anodin. m. H., om binnen 24 uren te ge- bruiken, eene openende klifteer en mosterdpap- pen op de beide armen. Den volgende dag was het niet beter, hij hield met het vorig middel aan, en her zelve wierd nog met eene halve once Pulv. Sem. San- ton. en 2o droppels Laud. Lig. Sydenh. ver- fterkt. Den derden dag, zijnde den a der ziekte, had hij een’ zeer onrustigen nacht ge- had, aenhoudend geijld, her welk ook over dag das voortduurde, de pols was’ iets opgebeurd; hij klaagde over benaauwdheid, en eenige malen wierd hij' zeer fterk door een krampachtig flik- ken, waar door hij fehier verwurgd wierd, aan- gerast, Hij had eenige malen on@sting gehad, zonder dat-zich wermen vertoondag. Er wier- den krampftillende zalven met opium over de maag, ingewreven, en omflagen van verfterkende kruiden mer wijn aangewend, terwijl met het vorige middel wierdaangehouden, het welk nog mer Ag. menth. pip. en Laudanum veriterkt wierd, Den vierden dag was wel her braken .opge- houden, maar de lijder klaagde niettemin nog over benaauwdheid en drukking in de hart-kolk, de tong wäs geelachtig beflagen, her.ijlen hield bij tusfchenpoozen aan, de pols was kleineren meer krampachtig, en de lijder ten. uiterften afgemat en moedcloos. Ik oordeelde nu, be» halve de opwekkende genees-middelen , nog fter- kere verfterkende middelen te moeten’ aanwen- ‘den, en verfterkte dus nog het vorige middel mer kina en Rad. Angelic., en liet ook de mos- terdpappen herhalen. Hij was den volgenden dag rustiger en gemakkelijker, doch over het geheel, als ook met opzigt tot de ijlhoofdig- heid, gelijk als .gister.. Den zesden dag wierd de nike meer : G ver- 0») verontfustende, de ijlhoofdigheid floeg tor woe- de over, en de lijder klaagde beftendig over geweldige. benaauwdheid, en dat hij iets door- geflikt had, het welk hem zwaar im de mang lag. Her w@ in de daad zeer merkwaardig, dat de ziel ge hier aanwezig zijnde ftoffelijke ephooping in de maag zoo duidelijk gevoelde en daar uit, als het ware, om zich zelve daar van de oorzaak te verklaren, den droom van een doorgetlikt ligehaam gevormd had, (een toeval, het welk wij in den flaap dikwijls on- dervinden, wanneer het donker gevoel van eene ‚ werktuiglijke drukking,, of eenig ongemak , dik« wijls ineen’droom of een verdichtfel der verbeel- ding wordt ingekleed). Deze dringende roep- ftem van het inftinet der ziel kon ik niet lan- ger w£erflaan, en dewijl zich tevens een aan- zienliik beflag op de tong vertoonde, en de overige toevallen hardnekkig de krachtigfte be- handeling der zenuwkoorts weerftonden, het welk alles duidelijk te kennen gaf, dat er nog eene plaatfelijke prikkeling in de eerfte wegen huisvestte, en ik daarenboven mecr belang ftel« de in de redding mijns lijders, dan in proefnes mingen omtrent het ware, of valfche van eenig ieeritelfel, zoo fchreef ık een braak:middel voor van Ipecacuan. en Tart.. Emetie. Flij braakte hier..op. viermalen eene aanzienlijke hoeveelheid van (99 ) var groene galen even z00 dikwijls.had.hij ins kenden galachtigen afgang. Hier op volgde cen rustige nacht. De ijlhoofdigheid hield van dit tijdstip af aan geheel en al op, hij gevoelde zich. opgeruimder en fterker, en de pols ver- hief zich. Hi; kreeg nu ‚her vorig afkookfel weder, en hij was na twee dagen zoo verre, dat hijin flaacwas,eenige uren vanhet bed te blijven. Nu ontflond er: een prikkelende hoest en eene ligte ontfeking in den keel, waarfchijnlijk als gevolgen van de zoo lang in de maag, terug. gehoudene gal,enik vreesde.nog voor fprouw, welke zoo ligt ontftaar bij gastrifche zenuw- achtige koortfen, wanneer de ontlastingen der eeıfte wegen verzuimd zijn, en men, in tegen- dee] , dezelven met heete, prikkelende middelen behandeld heeft. De giften der kina wierden vermeerderd, tamarinden er biigevoegd, eene fpaanfche vlieg op den nek gelegd, en voor het plaarfelijk ongemakindekeel wierden alleen flijm. achtige gorgeldranken en eene likking met borax voorgefehreven. Het gevolg daar van was, dat er geene [prouw ontftond, en dat, nadathij de- ze middeien veertien dagen aanhoudend gebruikt had, de keelziekte, het hoesten ‚en de geheele zenuwkoorts, volkomen verdwenen. 4 I. Eene vrouw van 67 jaren klaagde, gedu- rende eenigen rijd, over een’ bitteren fniaak, G 2 ge- in gebrek aan cetlust, zwaarte en vermoeidheid ‘der leden, zonder koorts; —de afgang en de 'waterloozing waren natuurlijk, de pols tamelijk vol, maar niet fnel. »Zij nam een braak-middel in, het welk niet werkte, maar eenige waterige ‚afgangen veroorzaakte, waar door zij nog meer verzwakt wierd. Den tweeden dag. Zij had dezen nacht wei- nig geflapen, bij tusfchenpoozen gezweet en had &ens afgang gehad. Bij dir alles was zij een weinig gemakkelijker dan gister. Men gaf haar. ‚Spir. Vini Camphor., om de ledema- ten daar mede te wasfchen, en daar bij: BL. Pulv. Rad. Paler. ziii Ebull. c. aq. fontan. Ziv. Col. adde Lig. Anod. M. H.3$. Syr. Commun. Xi. M.D. S. Om de twee uren twee lepels vol. nt. Herb. Trifol. Fibrin. —— Marrub. Alb. _—— Menth. Pp 238 Rad. Liquirir. zii M.D. S. Om twec lepels vol mer een pint water te laten trekken en als thee te drinken. | Den derden. De nacht eenigzins rusig, de gdemhaling vrijer ‚de pols weeker en langzamer, dan Bi GE ION) dan gister. Het vorige middel wierd herhaald. Den vierden. ’sNachts geen flaap » ‚than ‚dter- i ker dorst, de pols iets opgebeurd, ‚Voor et overigenog groatezwakheid en benaauwing 8 avonds had de lijderes:afgang gehad.. Den vijfden. De nacht was Wdenara zonder flaap, :zij ijlde zacht, de krachten namen af, de pols bleef evenwel bij aa houdendheid voller, dan hij in zulke omftandigheden gewoon is, de fmaak was bitter, de tong droog mer een wit- achtig fliim overdekt. , Zij was droefgeestig en twijfelde aan hare herftelling Zij klaagde fterk over droogtein de keel. Men fchreef haar voor: x. Pulv. Rad, Serp. Virg. an, ; edle zii Sacch. Alb. | Höhe: M. Divid. in xii part. aegual, D. S. Om de twee uren een poeder met wijn en eo droppels Lig. Anodin. te nemen, daar bij mer her gebruik der vorige uit- en inwendige middelen aan te houden. Tegen de droogte en tevens als cen gefchikt voedzaam middel, gaf men haar, van nu af aan dagelijks, anderhalve drachma. poeder van Saleb, mer melk afteko- ken, het welk de droogte.der keel het. best verzachtte en haar voor ’toverige ook voortref- felijk bekwam. Er wierden mosterdpappen aangelegd "GE. 8 Den C io ) jesden. ’*sNachts eenige Nlaap, de dorst ak waren verminderd, over het ge- 4 jderes beter , evenwel klaagde zij nog :r benaauwdheid en bedwelmins. De pols zeer ongeregeld, er vertoende zich 'wolk in de pis. Zij had voor de irflag gehad, welke zH ontdekte, het ontftgan van dezelve, verdwe- 6. Porein. 3ii. t Puly. Cantharid. 93. oe van eene boon, in den nek in te tegen den avond was de lijderes beter, de pols eenigzins voller &n langzamer. De poe- ders met win ingenomen bekwamen zeer goed, ii brasten eene Pen wirwafeming teweeg aan her bo Ategenete Ncha. Dezen mor- gen "bloedde zü eenige droppels uit den neus met verligting. Het wolkje in de pis was naar den bodem gezonken, ‘en de witflag aan her hoofd, welke in het beoin der ziekte naar binnen Ze- flagen was, kwam wederoin ren voorfehijn. Den zevenden. *Demosrerdpappen en fpaan- fehe vlieg-zulfhadden weinig rewerkt. Er volg- de desmachtscenige Quap, de pols was lets fnel- ler, ( 103 ) ler, nier klein, Er hadden nog zachte ijlhoof- digheid en benaauwdheid plaats. Zij bleef nes het gebruik der vorige middelen ‘en van den wijn aanhouden. ch. ap Den achtften. ’sNachts flapeloos, ferk ge zweet, waar door zij was algemat.; Zij. ar | eens afgang gehad, maar hard en weinig. pols was week, langzaam en klein, de. rong , weinig beflagen en eehigzins vochtig; ‚de dorst was fterker. Er wierd nog kina bij*de | kends middelen gevoegd. 2 Dan negenden. ’s Nachts eenige fa ap, groote krachteloosheid, volftrekte ter neer ge- flagenheid van geest met beftendige gedae aan den dood; de pols was klein ab week. Zij hield met het gebruik der vorige middelen aan, maar dewijl’alles hiers hielp en zij, van het be- gin af aan tot op dit oogenblik, over eene be- ftendige benaauwdheid en drukking omtrent de hart-kolk geklaagd had, en ook de bitterefmask bijbleef, zoo kreeg zij nogrwee drachmen Crem. Tart., om daar van de helft in een. las water te nemen. Heden nademiddag volgde er een gebohden afgang, waar op zij zich zeer wel bevond. Den tienden. ’s Nachts had 2ij ieh en ook eenigzins uirgewafemd. Zij bevond zich beter dan gister. De benaauwdheid verminderdes G4 de C 104 ) de pols wierd geregelder, de fimaak ' minder bitter. Zij hield met de overige middelen en met de Oremor Tart. aan. Den elfden. De nacht was rustiger en de lij- deres bevond zich beter. De fpaanfche vlieg- ad blaren getrokken, weike met Empl. ‚ verbonden wierden. Voor’t overige wierd alles aangehouden gelijk gister; — ’s nade- d ‚zij natuurlijken afgang. aa m ns ’sNachts had zij eenigen flaap remor Tarsari; — insgelijks nik nden dag. dert enden. ’sNachts eenige flaap, te- gen den morgen gezweerz de lijderes was zeer afgemat en had weinig eerlust; de tong was bruinachtig. beflagen ; de pols was langzgam en sedelijk vol; gister nademiddag had zij harden afgang. 2 'kreeg op nieuw de vorige genees- middelen, en het gebruik der Crem. Tartari wierd verfterkt. | Den veertienden. ’s Nachts goed 'geflapen, tegen den morgen eenigzins gezweet; zij be- vond zieh thans zeer wel. Er wierden, bij de. vorige middelen, nog eenige greinen kamfer bij- "gevoegds Van. Gr185) 3 Van den vijftienden tor den achttienden b&- terde de lijderes iederen dag. — Den negentien« den kon zij eenige uren van het bed blijven en zoo herftelde zij langzamerhand volkomen. Door her gebruik van een aftrekfel der falie wierd her zweeren, het welk nog bleef aanhöuden, weggenomen. vo Het volgende geval, her welk zeer merkwaar- dig is, uit hoofde van deszelfs hardnekkigheid en gevaar,en waar van de genezing, alleen door de vereeniging van worm-drijvende mer zenuw- verflerkende genees-middelen , mogelijk was, wierd van den Heer ELIAS SIEBOLD, thans Leer- aar der Verloskunde te Furzburg, in ons inti- tür behandeld en befchreven, en ik verblijde mij,van dezen mijnen voormaligen toehoorder en onvergetelijken medewerker van ons infticuut, hier ter plaatfe, een openlijk getnigenis van zij- ne voorbeeldige vlijt, uirmuntende talenten en onvermoeide werkzaamheid aan her ziekbed, te kunnen mededcelen. S. Een meisje van 6 en een half jaar oud, kwam den vijftienden Junij onder onze behan- deling. Zij had rceds federt acht dagen een’ zwa- ren doorloop gehad, waar door haar ligchaam aanmerkelijk verzwakt was geworden. De ont- ‚lastingen waren waterig en hadden menigvuldig G5 plaats; "C 106.) plaats;;' doch zijn dezelve federt gister ver minderd. Omftreeks den navel gevoelt zij in- zonderheid eene zware pijn; de finaak is zeer bitter, de tong zeer beflagen; zij heeft geen @erlust, maar heeft bij aanhoudendheid trek tot. zure dingen , inzonderheid tor azijn. Zij klaagt over fterke pijn in het voorhoofd, waar. mede> federt eenige dagen, ijlhoofdigheid gepaard gaat, 'welke evenwel zelden uirwendig kan bemerkt worden. Zij heeft eene brandende hitte, zoo wel aan de handen als in de wangen. De |ij- deres is buitengewoon zwak; de pols is fchie- Hijk en klein. Zij is te voren aan wormen onderhevig geweest. Haar wierd, behalve een braak-middel, het ‚volgende voorgefchre- ven: w Be. Pulv. Semin. Santon. Ziiis Cog. c. ag. Jonten. Zvi. Sub finemCoßt. adde Pulv. Rad. Valer. 3i. . Colaturae adde Sal. Ammon. Pur. Bil. Syr. Commun. zvi. Spir. Nir. Dule, git XV M. D. S. Om de ıwee uren een lepel vol te ne- men Bi For. Chamom. — Samnbui 3538 Her), CL 1@) Herb. Hyosciams je > — Abfinhii az iin CM-D. ö S. Om mer melk, tor eene pap gekookt, op den buik te leggen. BR. Flor. Chamom vyuls. u Verbasck “gr Räd. Alıheae ziß. Confe. coq. aq. fontan.Z vi ad Ziii ß. Colat. adıe pulv, Amyli. 5ile Ol. Lim a 3.3. M. D. S. Tot eene klisteer. ’sAvonds. De lijderes heeft van het braak- middel tweemalen uitwerking gehad, waar door meest flijm en gal ontlast is; de hoofdpijn en de bittere fmaak zijn verdwenen; de pols is fchieltljk en eenigzins vol, hebbende ı05 tor 106 flagen in eene minuut. Er ontlastte zich een groote worm met den afgang. Den zeventienden. De lijderes fliep dezen nacht tamelijk rustig, zij was niet ijlhoofdig ; ‘ de hitte is aanmerkeliijk verminderd; de pols is nog zeer fchielijk en eenigzins hard, heb- bende 110 tot 112 flagen; de tong is nog flerk beflagen en de fmaak bitter; de lijderes verlangt nog bij aanhoudendheid naar alles wat zuur is, de algang is nog watelig, ook heb- ben CH 1080) ben de ftekerde pijmen omtrent den navel fom- wijlen'nog plaats. Bij de klisteren wierden nog twee fcrupels Pulp. Rad. Valer Syly. bijge- voegd. ’sAvonds ontlastie,de lijderes wederom eenen worm; de tong is witachtig .beflagen; de bittere fmaak is geheel weg; de pijn om. den navel alleen blijft nog: bij tusfchenpoozen aanhonden; de pols is fchielijk en klein, de hit- te matig: zij blijft met dezelfde middelen aan- houden en krijgt nog daarbjj: Bu: Syr.. Commun. Ag. Fontan. aziü. Elix. Acid. Hall. git. ix. 2, -S, Om hier van 60 druppen sonder een glas water te mengen, en nu en dan daar van te drinken. Den zeventienden. De lijderes fliep dezen nacht gerust; de tong is weinig ‚beflagen , de fmaak nog eenigzins bitter; de hitte is vermin- derd; de polsis nog fchielijk en kleiu , hou- dende ııo flagen. De onderbuik is, wanneer men denzelven aanraakt, inzonderheid omftreeks den navel, zeer gevoelig. De afgang begiat wederom gebonden te worden. Den achttienden. De nacht was rustig;; de. pijnen omtrent den navel zijn geheel opgehou- den; de hitte hoydt nog aan; de lüjderes. be- vindt (C 19 ) windt zich beter. Des avonds, kreeg zij we- derom hevige pijnen in den enderbuik, welke opgezet en gefpannen was; zij hoest fomwijlen en heeft jeukte aan den neus; de hitte is fter- ker en de pols nog fchielijk en klein. Er wierden heden, bij her Sem. Santon.,nog twee drachmen kina bijgevoegd, en de volgende zalf tot inwrijving voorgefchreven: BL Ung. Altheae 3i. OR Camphor. "Zii. Peirolei. Zi. M. D. S. Om in den buik in te wrijven. Den: negentienden. De lijderes fliep dezen nacht vrij rustig; heden morgen had zij weder- om hoofpijn; ‘de pijnen der onderbuik zijn verminderd; de afgangis wederom eenigzins wa- terachtig. De lijderes gevoelt zich zeer zwak, de ademhaling is moeijelijik en fomwijlen van hoest vergezeld. Zij heeft dikwijls jeukte aan den neus; de pols flaat nog. ızo malen :in eene ‘minuut, is krampachtig en hard. De eetlust ont- breekt geheel en al. Bij her afkookfel van het Sem. Santonic., wierden nog twee drachmen ‚Herb. Tanaceri en acht greinen Exsr.. nucis vomicae bijgevoegd. Tevens bekwam zu) kli- ‚fleren met melk, en kreeg insgelijks melk om .te drinken. | ( ı ) 8. Merc. Vivi Depur. Zi. ng. c. ag. fontan. in vas. terreo clauf. %.i. per quadrant. hor. | iD. S. Om de helft tot eene klifteer re gebrui- ken, en de andere helft mer melk te duinken. ?sAvonds bevindt zich de lijderes nog gelijk als °s morgens; er hebben zich geene wormen ontlast. 