title: Historisches Jahrbuch
creator: Görres-Gesellschaft
text: Item, het moet uitgaan en verifiën al onrecht goed, dat het iemanden synnes met onrechte bezittet, en gehoort het met valsheid, met geweld of met enige onrechtelijke punten. En dit, hij doet dit niet, zo en kan hij niet vangen dat eeuwige saligheid wilt. Item, hij sal wel weer geven al eerstel, dat hij van zijn ouders en anderen personen het gehad gehad tegen recht; waarom dat ook gekregen hebben met werk, met roven, dat moet hij uitgaan, zal hem genade bescheinen bij God. Een schuld, voor het beroep in de zaak van het boek, bij de lezer, in het boek zelf, blad 1, aan het begin. Hierbij komt de uitleg van de probleemstelling en de vertaling van de tekst van dit stuk. Hier, bij de afsluiting van de vertaling van de zegen, hetgeen op de 2de bladzijde staat, niet op de 3de. De wertvollen lude doet grote arbeid in den weg van deze werf, als de compleet gaat menigvuldigen bisteren, welch onder en waaghenaar leven, daar morden zij, op dat zij gunst en prijs der heren verdienen; maar zouden zij een witte penitentie doen, zonde laten, rechtverdelijk leven, dat doch veel lichter is, daar vergaan zij en werden moede. Dat is last boven last, daar zij eeuwig goed, eeuwig leven en vreunchap des oversten godes met verdienen mochten. Dat en zijn niet de rechte eigendom, want zij en zollen dat salighe willen niet stedelijke en ernstelijke. Zij keren soms wel aan dat willen, maar zij en zijn niet vast in den weg van godes; zij zouden goed also denken, dat zij nog aan andere genoegens mochten maken. Se en zollen gode niet ernstelijk, daarom vijanden zij en niet vriend. Zij zouden gerust breed eten, maar zij en willen niet met stedelijke ijver jagen. Zouden zij de vrede laten worden en arbeid aanvangen, dan zouden zij ... Alle die er voorzien, dat nat en kool maken, zij mogen winnen; maar waarom dat kusken zal week worden en op een gouden wagen het hemel varen, die en is geen kooskind en zal zij zeggen vangen. Zo is alle gifer blijft bij gebaar, maar vaak zonder succes, een bannennoemer wordt man te duiven jacht (taube 399). Duiven lachen komend van twee situaties: een is als dat wilt snel is en niet geloofd, etc., als hadden de honden en de jagter alles dat ze mochten. Aldus valt dat vaak gestelene kosteloze jachten, wanneer ze allen vijlen; ze zoeken met allen erachten en vermoeden, dat zijn honden, ze zetten panden, etc., ze doen er beste, dat ze graag ineen waren en genade ontsnigd mochten maar ze blijven soms al koud, omdat dat wilt een komedie niet te horen. Als hij vele arbeid na haar gracie van god en woude graag wilde eten op grote feestdagen, hij moet vaak hongerig blijven; als weer paschte dag, hij moet even leiden met spek en koel. 168. Ook komedie doove lacht van verschillenheid des eigbers of der honden. Daar omheen zal de eigenaar een zelfde vaak aandacht en merken of hij ook de juiste kunst heeft. Dierentuin: Alle ambacht en alle kunsten hebben een meester, daar men zich van leert moet: pelsers, schilders, schrijvers. Een bister incalculeren (onvermoeibarak) — 2) verlagen (verlagen) een faal betalen. — 3) doren (dorsten) wagen. — 4) pant (groot) dier. — 5) liden (begnügen). — 6) ambacht (moment). Digitized by Google 5j)rci unBcTanntc bcutfd^c ©d^riften öon Sol^^nnc« J^cgl^c. 38d moten em leren laten, mer god to soeken nnde de hillighe schrift an to gaen, dat wil ellick na synen hovede ancliven.^) Daer omme sal de iegher em oeck onderwisen laten. Item he sal syne hunde somtyt op ropen nnde holden capittel mit em. Alle syne lede, synne nnd erachten sal he verhören, hevet dat oghe wat ghesien, dat onhetemelick was , dat oer achtersprake of synes selves lof mit ghenochten gehört, de tnnghe achtersprake daen etc. Ende wen he merket schaldich to wesen, de dat edele wilt nicht ghenselike ghevolghet en hevet, mer op dat aes is ghehleven, den sal he also ntrichten mit heronwen, mit bicht nnde heteren, dat he op een ander tyt daer op dencke. Also slaet he de hnnde over de oren. . . 170 f. Item de hlomen van den haghedorn, als se in den meye rnket, so doen se den hunden dat sporen verleisen. Dat is de rust^) desser werlt, de bloiet wal, recht of dar vrncht na qneme, mer de vrncht is allene nntte den swinen, dat is den onreynen menschen : se bloiet herlike, mer it is dar al vul dornen. Bi desen roeken verlesen vele hnnde er wilt nnde dat rechte spoer. 172 f. 9lad& bem Sud^cn fommt baö ginbcn, baö in ntc^rfad^cr SBcifc gcfd^icl^t: Somighe vinden god mit dat natnerlike oghe des Verstandes yn allen creatnren; wante ellick creatner, da sy luttick ofte groet, is en voetspoer, dat god dar ghewesen hevet nnde dat ghemaket hevet. So- mighe vinden dit wilt in den geste nnd in der waerheit, wanner god syne gnetheit, vrentschap, genade nnde zoticheit vertonet synen ynnighen.. Na desen dren maneren wer onse wilt gevonden. De eerste wise behoort tot allen redelijken mensen; na den andere vinden ze hem in de innerlijke godsdienst, in de heilige sacrament, yn de geest en in de waarheid; meer dan die derde, die is de hogere godschouwer. De arme vlucht boven alle vogels en maakt de zon aanziend. Als hij gezien werd, naderen gevonden, het moet de vader zijn. Zo zal de zoon zijn winden laten aanlopen, die dat willen aanschouwen. God heeft de zelen gegeven drie dingen, met welke hij geschrekt werd aan God naderen, geboekt of gevuld aan dat overste: dat is geloof, hoop en liefde, dat is drie winden lopend aan dat hoog, snel wil. Geloven loopt aan. Als Plautus zegt: Als de aan God willen gaan, de moet geloven dat hij een God is. Hij loopt aan, wanneer die vader alle zijn troost zet aan de genade en goedheid van God. Deze twee winden lopen volgendmaal. De eerste, de aan God willen gaan, de moet geloven dat hij een God is. De tweede, dat is de hoogste, snelste wil. Geloven loopt aan. Als Plautus zegt: Als de aan God willen gaan, de moet geloven dat hij een God is. Hij loopt aan, wanneer die vader alle zijn troost zet aan de genade en goedheid van God. Deze twee winden lopen volgendmaal. Aan dat wil de boten, dat aan naderen roert, maar die houden dat niet. Veel mensen zijn wel gelovig, dat God is, ze hebben de twaalf artikelen van het geloof - ja, de duivel geloof ook en het hemel voor God - maar omdat ze zondig leven, zo ontloopt dat wil. Item, de hoop des santiën menschen is ook een kracht, dat sterke wil te houden. Want zijn leven kwaakt is, zo is de hoop een jeld. Dit boek is in 1848 door J.G. Wolf te Berlijn gedrukt. DAR AF SECHT DE WISE MAN: "HOPE DES SUNDERS IS ALS DE FLOCKEN OFT." DE PLUMEN DES DISTELS, DE LICHTELIJKE VERWEET IN DEN DREK, HYR OMME MOETEN DESE TWEI WINDE DEN DERDEN METE HEVIGEN, DAT IS DE LEEFSTE, DE MAG DAT WILST HODDEN IN EWICHET. PAULUS: DE LEEFSTE EN YEI^AET NUMMERMEER. DESSE WYNDE GIFT DEN TWEE ANDEREN KRAAKT ONDER MOET. ENDE WANNER DE LEEFSTE NICHT EN WERKT, SO IS DES GHEBLOVE DOET... DE DOODE WYNDE EN KAN DAT WILST NICHT GHETEHOLDEN. ITEM DE HOPE IS LAM MIDDEN EEN VOET. WANNER DE WYNDE HINCKT, SO ONTPAAT EM DAT WILST. HOPE STAAT OP TWEE VOETEN, ALS OP GODES WERKEN EN OP DE GENADE GODS. WE NU NICHT GODES EN DOET, DEN IS DE ENE VOET KRANK: DE WYNDE EN MAG NICHT LOOPEN. HYR OMME SOLLN DESSE TWEI WAT SCHICKEN MET DE WERKEN, SO MOT DE LEEFSTE DAAR HI WESSEN. DE DERDE WYNDE IS DE LEEFSTE ONDER STAAT IN TWEE DINGEN, ALS TE DONE WAT GOD WIL - DAT SYNT DE TIENT GEHOORDE TE VOULLINGEN - ONDER TE LATEN, WAT GOD NICHT EN WIL - DAT SYNT DE ZEVEN DOETLIJKEN ZONDEN TE VERMINDERN. WE NATUURLIJK DES ANDERE GEVRENT WIL WESSEN, DE MOT EM TE WILLEN WESSEN IN DONE ONDER IN LATEN. - 180. §AT BERE SDE JERE BAÖ 2 BIT B OEFENNGEU, FOR MUSE ER IS FE STÄLTEN. ALS IS DE IEGHER VLEIITCH, DE HUNDE TRUWE, DE WYNDE SNIJDE EN STARK, NOCHTAN MOGTE ZIEN DER HAAR SLAGEN. DAAR OMME MOT DE IEGHER ZIN WIL TE EVEN, OFTE HINDEN, DAT HE DES WETTE SI. DAAR AF SPRAC DE MINNEND ZELE IN CANTICA: ICK HEAT MYN LEEF STEVUNDEN, ICK SAL EM HODDEN ONDER NICHT LATEN VAREN. 185. Dann jeigt ber Saßer mit Änderungen und Gefallen, Sonnen und Einbinden mit Aufnahme und bringt beim Stillen in die Reihen, die gebotenen Wach, Da oder geschehen, was getan worden ist, Macht, Da oder gelegen, befragt ein Stück lieben Bearg. So tuurft zum Binnen entfaltet und trügerisch. Es sind vier Winde, die über diese Welt blasen und wehen: Osten, Westen, Süden, Norden; dessen sollen unsere vier flammige machen. In den Osten ist der Sonnen Aufgang. Den Osten Wind soll der Kock lassen blasen, dass er flüchtig andenken sein Aufgang oder sein Ursprung. Gott hat seine Leide, seine Sünden, seine Erachtungen ebenso allzeit und gesund gemacht. Auch was sollte ein Mensch tun, um zu helfen. Van der Hand treffen mit Glück. - Zu weihnachten, alt, feilbinnen. Streich unbekannte Begebenheiten, schriftlich oder mündlich, und gedenke, was man tun sollte. Die Sonne und der Regenfall. Die Wahrheit ist, dass ein Mann, dass er wieder hören möchte. Item in flüchtiger Nostalgie soll der Kock den Osten Wind wehen lassen in den Winter. Auch wenn man viele Menschen verantwortlich macht, so freuen sie sich, sich zu erniedrigen, mit Süßigkeiten etc. Wahrhaftig, er hat verstanden, dass er noch sein und meinen darf. Wie wird er das verstehen, dass die Leute seinen Sweet und Blut für das Haus bringen, dessen er gebraucht und nicht arbeitet. Wahrhaftig, er sollte dankbar sein, dass er ein Brot ist und anderen Menschen, dass er denen ist. Item der Westwind soll ebenfalls blasen, als er denkt, der Stund seiner Sterbenszeit. Die Sonne will noch untergehen, das Dach will einen Abend haben. Dann muss er sterben, gleich einem anderen Menschen und als bloß unter der Erde liegen, und alle Freunde, Macht, Ehre und Gut, das stand ihm dann ab. 3)cr 9lorbmnb Gebeutet, biefem, l^ci^en %tvitv fohl, baö 2Bi(b, gebraten, luerben. 5)aj, gejd^ie()t, burd^, bie Setrad^tung, beö Selben, 6I)ri[ti. Als de mensche alle dit andencket, soe steket he syn wilt an dat spit und specket dat etc. und dreigthet und wendt dat menighe typ bi den vår synre innychet. He sal och sin barst ^) begeiten mit seinen tränen, wante de barst wert alte seer droge und dorre. Item de kock steck och in den barst mit seinen messe, op dat daer alle blut und vuchtigkeit aus lopet etc. Aldus sal he dencken, wu onsere heren seine side waert dor ghesteken und dar aus leip water und blut. 203 f. 2lbcr, in ber Ätd^e b. 1^, in bicfcr 3BeÜ, Menschen, \m, bodi, nicht gefertigt, TDerben. De kock macht daer op stippen und licken, oft erprobt, mehr in dessen eilende blivet elic, hungherich. in der kocken ist viel roh, de vensteren sind duncker, mehr in, den hohen, klarer saele, des ewigen koninges, daer sal de brade ersten sat machen. Thomas: Eldk mensche sal in den toekomenden leven godei gebrucken, na de dat he meest beghert, hevet. Recht als to een fonteyne, de nummer en mach, ut geputtet werden, daer gaen veel menschen to umme water toe halen: de een hevet een grote krucke, de ander een clene kanne, de derde een tunne, de vierde een grote wynvat: elike vullet sine mate und elken genug, wante syn vat voll is und he een kan nicht meer lassen. Alsoe och: we meest hunghert, sal meest versadeg, nemen etc. Seringt man ben Sraten auf bei eifcl, jo n)irb er untergegen; jene gebcauf; atso ist e^riftuö in biefem (Stenbc für und becauf im Gaframntc. Och wat solde eyn blinde wal doen um egen oghe? Marientrost 144. ST) meyen mägen. — 2) harst Slencf, Oraten. — 3) licken leden. & 5 versadege Sättigung. Digitized by Google 392 %x. Sofie. aber im oberflächen Glaube folgen Aufgaben abgenommen werden behalten un behandelt sein ton? Langte gsttdgt gu 2. Situation. Die Etikettigkeiten bei Stücken wir außführlich besprochen. Jeden Etikett behält ein Gebet an, was sich in 1. Schrift findet, ein Schrift nimmt, loise füon aus dem großen Gedicht ist, die Poesie einen darunter an, ber und zuengt mehr gesagt. Gran toirb teblascht an Geister, /Isafen im Pfeffer, erinnert. Pbben füg ebenso danach Etten, g. 93. C. 42: Klar wie an eine Lebeweise hier ist, solven der älter edelste Fisch, aufgewachsen nach seiner Menscheit in Wasser unser sterblicheit, gevangen, gekreuzt, gekerbt, geschmolzen mity mannigerlei Quellen sein Lyden in seinen Leben und trennen letzten gebraten nach der Röstung seiner Kreuzes auf das Wasser der älter meisten Pein, alle heil gar binnen und außen. In seinen Freude treibt der Geist ben Servet, fetten so auf bei die SJunge, aber die Lebendigen Macht, „die Väter waren von Geduld und gehemmt vermeid sie vordert diese heilige Geist, dort welke sei gewachsen und war gedacht sind", und Mon beren fieben und jedem leichten Erklärungen gelacht sind (223, 230 ff.), wird man stoerlich gefasst, finden. (Stirn lat feinen Schritt auß dem Tribut nicht ging, der gefragt, und Anforderungen nie die oben bar man ilm barer Glauben. ettoa« 9id]^erc« über ben »erfaffer, über 3«'* ^tt*> Ort ber (Snt* fte^ung biefer beiben ©c^riften td§t fic^ unmittelbar auö i^nen nic^t ge* «innen* 9iur ba^ läßt fic^ mit ©id^er^eit fd^tiefeen, bafe ber a)iarientroft für Älofterteute gefc^rieben, bie ©eiftlic^e 3^gb auc^ i>on folc^en bcnufet loorben ift (t)gl. bie Ueberfd^rift). SBir lonnen alfo nur inbirect gum 3irte gelangen, ©ö obliegt mir babei ein 3^^^if^^f^ i^ ben)dfen: 1) 2ine brei ©c^riften l^aben benfelben SBerfaffer; 2) biefer ©erfaffer ift 3o^. »eg^e. 3n Setreff ber ?lutorfc^aft be« Wyngardens glaube id^ ni^t mel^r fcl^r toeit Dom3irie entfernt gu fein ; baburc^ ba§ i^ fd^on mel^rfad^ auf feine Uebereinftimmung mit ben ^rebigten aSegl^e'« öeüoiefen, l^abe ic^ bem nod^ auöftel^enben S3en)eife fd^on vorgegriffen. (Sbenfo foQ aud& im golgcnben ber Äürge falber bie Seanttoortung beiber gragen, tt>o e« möglich ift, gugleid^ gegeben n)crben. e« ift etwa« fe^r Seid^teö, au« ©d^riften berfelben Kategorie eine Slngal^l übereinftimmenber ober bod^ »erlaubter ©ebanlen, SBenbungen unb 2lu«brüdfe l^erau^gugiel^en. 2lu« ber Sibel unb ben Äird^enfd^rlft» Digitized by Google 5)rci unbcfanntc beutfd^c ©d^riftcn toon 3'>^tttt^* SJcgl^c. 393 ftcllcrn l^aben fl^ im Saufe bcr Sal^rl^unbcrtc 3bcen, aSorjlcttunacn, äsitbcr unb 9lu«brutfc im ©cifte befonbcr« bcr S^cologcn feftgcfefet; ol^nc ba^ biefe jtc!^ im eingelnen ^^aQe bed Urf)>runge9 nod^ beiou^t ftnb. @ie fmb ©cmcingut geworben, derartige ^araUclen jlnb ©trol^^atme, an benen fi^ eine ipijpotl^efe nic^t gur SBal^rfd^einü^Ieit, gefd^weige bcnn jur Oewi^l^ett cmporjiel^en ld|t. StDc Uebereinftimmungen, bie l^ierl^er gcl^ören ober bod^ l^ergcl^Srcn fönnten — id^ lann ba« nid^t immer cnts fd^eiben — la|e id^ ba^er bei ©eite. S)ie bcigebrad^ten ?lu«jügc l^aben fd^on l^inldnglid^ g^i^igt; ba^ bie SSerfaffcr eine burd^au^ eigentl^ümlid^e 2lrt ber ©arftcffung, eine beftimmte, f^arf ausgefragte fd^riftftetterlfd^e ^^^fiognomie l^aben. ©ie betoegen [xä) nid^t in ausgetretenen ©eleifen, gebraud^en leine 9Qenbungen uub SSilber, bie l^unbert anbere )Dor unb neben ii^nen ebenfo gut gebraud^ten. S)aSf elbe gilt t)on bem ^rebiger ißegl^e. © Ott er alfo ber aSerfasser fein, so müssen sich gang d^arafterstifd^e Ueber* bestimmungen beibringen taffen, und so doch atlein jtnb e«, bei id^ l^ier berücksichtigten ttjitt. ©otjiel l^aben xoix bereit gefeiten: SDie 3lrt ber JBe^anblung ist l^ier n)ie bort biefelbc, bei SSitber jtnb überatt oM einem eigenen l^ümuden und iWQX aus bemsetben SoIge gefd^ni^t, in berfelben Lanier gearbeitet und in i^ren 3ögcn so d^nlic^, ba^ n)lr, öon atten anberen Umjtdnben auch gang abgefallen, bod^ gteid^ auf bei ndmtid^e äSerIsttte fd^Iie^em 9luf ben erften Stnbürf fände man freilich auch an entlel^nungen beulen^ SBenn man es aber auch bamats mit dem Uterarifd^en (Sigentl^ume nicht so genau n^m, so muss bei ndl^erer @rtt)dgung bicfer Schanle bod^ fd^toinben. ©o arbeiten 21bfci^reibcr nicht, toie l^ier gearbeitet ist SBdre ber aSerfasser beS SWarichtroftcS g, 33. ein anberer al« ber bc« Wyngarden, so m^fte er biefen gelaunt l^aben. @r l^dtte bann aber fd^toerlid^ ber SSerlodfung toibcrstanben, bei 2luSbeutung grünlid^er öorgunel^men. 9Äan^eS, da^ bciben ©c^riften gemeinfam ist^ gel^ört auch offensichtlich nicht urf^)rüngUd^ in ben aial^men beS Wyngarden; bort ist es nur ber SWed^felung toegen nebenfdd^üd^ eingefügt; im 9Jiarientroft aber ist es es unentbel^rlid^ und mit bem (Sangen) organifc^ üerbunben. Der Serfasser beS Wyngarden toar aber gett)i| nicht ber SWed^reiber; todrc er lehsfähig fd^5^)ferifd^eS SEalcnt, fol^dttc er ftd^ enger an bei der Vitis mystica angefd^Ioffen, bei i^m mel^r bieten sonnte als ber 9Jiaricntroft. ©benso toenig ist es es tjal^rfd^einlid^; ba^ SSegl^e für seine ^weigten befannte beutf^e Sudler in ber Beife ausgebeutet l^dtte. Die Übereinstimmungen sind auch und der)ettnifemd|ig so gering, dass der Serfasser seine besondere Selbstbedeutung blass abgef^)rod^en toerben. SDÖenn auch l^ier und bort ein schilderlich ober SSergleid^ enttel^nt ist, so bett)eifl bod^ ber @]^arafter beS ^angen, ba^ er es ebenso gut ^tte selbst machen t(nuen. ^ftorifc^t« ^thua^ 1886. 26 3a^ blc Ueberreichung führen meinen berufen berufe barin berücksichtigen einen Beiften, forder ben neunzehnten Herausforderungen; ber seinen Stoff hat so hast so formt. Genüsse ärglichen und feilen beide anbergen fordern auch gefüllt, treten in Macht zur die Regel, er herrschen die nehmen, beneiten freiließ nicht wenig umgeformt aber bod so, bar die Fertigkeit nicht gut erfinden ist. Die Gegensprechanlage auch ber Statur und Äehlt, die gut SBergleiden Herausforderungen herben, bedeutet er nicht immer im selben Sinne, in ben SBerechtigten sagt er beneiten, bar die ober jene „up dessen Typ" die ober Jene erforderlich formt; vam tl^ut benSBBorten genug leinen Slang an, nein man barin bar 93etoutsein ausgeproduktet stetig, bar er anbergen ben Gegensprechanlage auch anber gebeutet l^abe Und bod ist in ber Stelle ber ganz. 3d^ beginne nunmehr bamit, die gemachten Stellvertreter gur Sicherheitsabsicherung gegenüber gut steuern. Wjugarde 37 ff. Naturliche als die lüde to wer- schoppe gaan so gedenken sie ein myt ernten besten gedenken unter wahrheit. Sie waschen ehr hande, sie lesen benedicite, sie prunken umme das niederste Sitten, leicht wilden anderen über ein setzen. Sie sitten by der tafeln, sie essen genugleich myt vro- lichkeit, sie lesen gracias, sie danken den weerd, sie denken das sie ein weder te gaste bidden sollen •. Dara na lest men benedicite. Natürlich in erste siecht een benedicte, das ist benedikt die speise; alle seggen sie dann wieder: dominus, das ist die here benedigt derselben speise. Warlike das ist alto rechte an to zeen in den werden billigen sakramente . .. Marientrost 169 ff. Oh meine Zelte, wohl te gaste gaan nunder essen mytten großen könig, soe motestn sie er war bereit wesen. Du moet je wassen, je handen, mond, angesicht etc. benedictie lezen, zitten bij de tafel, appétit hebben, de spijzen nemen, brood snijden en ten slotte dankzeggen. Daarna sal men lezen de benedictie over het brood. Een zegt: benedictie, dat is spreken gezondheid; alle antwoorden zei: dominus, dat is, de here zal gezondigen. Ook dat is al recht! De here zal bedanken. Als dit is gedaan, zo na dat benedictie, gaat men zitten. Zitten ze bij de tafels ... Natuurlijk als iemand zit, zo als jij bij het bidden, zo zijn je benen, voeten en alle deel je lichaam behoorlijk verzorgen, zodat je na het sprinkelen, verstandig springen. Na het bidden, zitten je bij de tafel, je voeten, onderlijf, benen, borst, harten staan boven de tafel en doen elk je werk. Aldus geestelijk zal jij zitten bij de tafel van je heren: also dat je ondersteuning snel en gestoeld na je vermogen, meer je andacht je kennen, je gevoel, je vermogen, je wezen zal je in al je doen en laten schuiven aan desse spijzen op de geestelijke tafel. Daarna zul je genoeg hebben gegeten, zo moeten je hebben een goeden appétit, dat is honger naar spijzen. Erst komt honger van gezondheid: kranke mensen kunnen wanneer ze iets niet eten na grootte van de ziekte, gelijkwise gezonde mensen wel eten... Item, honger komt na lange vasten. Item, honger komt van veel arbeid. Item, honger kommet in goede gesellschaft, want in gelach in gesellschaft daar eten en bet en drinken meer dan iets bij hemzelf. Item, honger kommet soms van kostelijkheid der spijzen. En hebben ze nog gearbeidet, nog gegeten, nog in gesellschaft, nog drinken, nog lachen, toch worden veel mensen wakker toegestoken tot eten, als een komma lekkere, sierlijke, gezonde spijzen. Nederste lichaam rustig en still, meer banden, mont, toch doen nog altijd werken. Aldus aan deze tafels zullen de celebre ondersten erachten stillen wezen en naar binnen, meer de oversten zullen werken. Ook zal men dat eten met haast dat is met appetiet en begeren en verlangen dat hoort. Natuurlijk richt een mensche appeteit om vele zaken. Eerst komt de honger na lang vasten. Ook maakt gesellschaft appetiet, als een hadden ze nog gegeten, nog gewerkt, nog kostbare spijzen. De gesellschaft in gelach doet een beter eten en meer drinken. Nog werd des menschen eten natuurlijk appeteit verwekt van edelheid en lekkertjes der spijzen, als een had hij nog geen vasten noch gewerkt. Tomich, tot vijf. Natulijk na het eten zal men danken lezen... Als men wel gegeten heeft, moet men danken lezen. Beide bij de sloot met een dagelijkse lekkere maaltijd in de keuken aan een oorspronkelijke plaats, zullen de tegenstellingen worden opgeheven, bij aan begin van de dag leidt. Wyngarden gaf bij de theepartij aan de hoofdmenu aanvullingen, benadrukte het belang van een gezond lichaam, hield het kort en was toch nooit ooit tevreden; de maaltijd was toch nooit voltooid, wat een meer breed aanbod behoort te zijn; dat is de maaltijd volgens Wyngarden, maar het publiek heeft liever in de gewone tijd een maaltijd. De voorzitter liet de volgende dag in het nieuws weten dat Wyngarden op de veiling van de kunstwerken een zitplaats had gekocht. 1851. De ynnighe iegher sal em holden nicht mit onghenadige als de loden, mer als men enen lefliken vrent plecht toe toeven unde dat gheschaet manniges synnes. Ersten blivet de leflike gast toe male gherne, wanneer deweert alle dinghe koste- like heyet bereit, sachte beddinghe, edele gerichte, schone tymmer. Item een iverent mach worden, als men merkte, dat em syn iverentlike werd alsoen intermaten puint to holden. Item somtyt holdet men den iverent mit macht, als men grote werke doet umme god. Item somtyt werd he getoeyet mit cloves, als men em wat onrecht, dat syn is. Aldns sal de ynnighe iegher doen, op dat he syn edele wilt houden: he sal onsen heren onthullen synen staf, dat is syn cruce, sinen hoed, dat is syn corone, syne hanschen unde schoenen, dat is de neghele, sinen onderrock, dat yssyne gekleedet, synen mantel, dat is dat purpurene kleed. Desse und ander kleinoden. Marientrost 251. Dinen bruidsgom, Christos machten toeven op de borst dyns harten mit somighen puntjes, alst ghewont-uck is een leyen iverent to holdene. Eerst nm dat daar alle dingh wel bereit is, haes, kamer, hof, bedde, kost, drincken... ook mach men een iverent toeven mit herteren begherten. Ook blivet een iverent bi den anderen um bede willen. Oeck bliyet he yan dwange ... 0 myn arme zele, slntet in de kiste syns herten liden, sinen hoet, hant- schoen, staf, mantel, hemet, boeck, swert, glayie;^ dan slntet de kiste toe unde de yynsteren, porten nnde de tochbrngghe trecke op, soe moet he bliven op dyn borch, al is daer snode kost, bedde. Eerst nym em synen hoet, dat is de dornencrone, de sette op dyn hoyet teghen koelde, snee, regen, wynt, storm, hagel, dat syn manigherleie anstoete yan worden, dar bistu yry yor. . . Item syn hantschoen, dat syn de naghelen dor syn banden gheslaghen; trecke se an dine banden, dattn ghene bla- 1) beddinghe ßagerftätte. - 2) verfetten aufhalten. - S) onthuden öcr« bergen. - ^) glavie fianse, Dom prormtcalift^en glavi (altfrana. glaiye) gladios. Digitized by Google S)rel unBcIanntc bcutjd^c ©d^riftcn i>on So^annc« SBcgl^c. 397 aal he sluten yn de kiste sines deren en krighest an dine weke, lierten, danbliyetlhesasaltogherne dnnne banden; dan sal dl alle ar- myt em . . . beit liebt werden. Item synen staf, dat ys syn crace, daer mede salstu slaenden bantnt derkokene nndop dat velt alle ondeiren^) verdryven.. ©er barauf im 9)?arlentroft fotgcnbc 3lbf(j^nitt fcl^ft in bcr ©cifttid^cn Sagb, Icl^rt aber lurj im Wyngarden \oithtx, freiließ an gang anberer ©teUe; bei bcr ©elegenl^eit ndmtic!^; n)0 öon ber ©teOung 3Rarien« im J^immel bie 9lebc ift. Wyngarde 119« Marientrost 145. Item, alle rente, psalmen, tienten, pac, and alle betalen aan des konings boek, daar snel des lands moeten worden toe geworden, wordt gewrocht, en boven brengen, daar werden daar ont-meten. Als dan arme lade, snelle vangben, in recht mate, dat welke niet moeten brengen, wordt daar aan getal. Wanneer dan toe kleine straffen, ... tot zij dat genade-brengt, of niet en betaalt de waarde zoals verbeden wordt gependt. Item, aan des konings boek komt Ten los, is gewoonlijk dat men allerlei behoefte, elke aambeeld, troost, alms, en allen syn nodig, en te bidden daarvoor, al hetgeen daarvoor. Als daar dan iemand barmhartigheid daar om is nodig, dat zij daar en is, wordt zij droevig, zonder bekendheid, vrienden maken, de troost als zochtend weer, aambeeld daar toe doen, hebben: waar den onbegaande, konden! In grooteren artikel, die lezer geïdentificeerd zijn, fonzie een verklaring dat de overige eenheden, prediking, nog aan een tegengestelde zijde, predikten 255 f. Mer nog aan, oft des nodig was, wordt desse inbelijding, dat is de dood, der zonden reinheid, de wal len, wassen mijn, tot den water des grooten, en des harten water. Wyngarde, Dat water zal ik balen, mijn troost. Marientrost, Alle onrechte zal afgewaschen in de heilige beroepen, oft alle ander, mijn handen wassen, mijn rechterhand heiligt. Het water was troostvolheid. Och, dat (water) ziet er het beste, is nodig, zo zij bent de openen nimmer oog, die is gewonnen, de onbesloten, lekker, daar de asch der sterfelijkheid Gedachte dat oude asch zal worden. Waarom den bas Davides, daar en maggen waschen. - 8) behoYich bedürftig* - ^) patte Snmnen. Digitized by Google 398 gr. Softe«. 86 aal Be wasBchen myt den water der inwen- digher sotidieit, der inwendigher vuricheit, der inwendigher yn- nicheitnnd oickderin- wendighen ande gheest- liken yrolicheit. Men vynt wal vele wyse eyn kleed reyne unde schone to makene; want isset noit, so mot men dar scharpe loghen to maken nnde de wesschet vake alder best. Men mot dar oick somtyd scharpe sepen to ghe- brnken, sal eyn kleet reyne nnde schone wer- den. . . aSgl. 227, 80. Desse innffer sal oick weten de knnst man- nygherleye weterken to makene, dat to was- schene deynt: eyn we- terken der träne, de komen nnde spryngen nth den borne der yn- nicheit, der ynricheit. .... Item isset noit, se sal können maken gnde scharpe loighen grnntlikes leetwesens beronwens , bichtens, schamens, beterens . .. nnde dar na de vlecken synt kleyne of groet nnde dar na dat se lichtlike äff gaet offte vaste klevet, dar na mot men in den was- deder van allen vle- cken. Och dyn water is heet, ja etiskostel scharpe loghe,ghelecket dor de assche nnser menscheit. Dar nmme en kan dar gyn vlecke Wesen also oelt, styf of verbacken, se en worde over al ghewasschen overmydst de heeten loghen dyner mynne- licheit. Wyngarde 114. Na den rechte en mach nemant nnder- slaen noch solven be- holden, dat he gevnn- den heft, mer als eyn gnet mensche icht vyn- det, dat brenget he in ghemeyne stede, in de kerken of in den wech, dar ellick hen gaet. Wyngarde 348. De "quade" thinghe is "ghelyck" een "rasenden" hond: al dat "hybet", "Woord" ook "mede" rasende, "ten" sy "diät" em "snellike" geholpen wordt. De "tornige" hond, de "over" al "lichtelijk" "boste" wordt, "onde" veel "blaffen", wordt "meestelijk" "rasende". Item, "zeer" der "vetten" onder "scharpen" "penitentie", de "wesschet" nog "best", meer "zal" "smelten" "yntheete" "water" der "leugen". Marientrost 277. Als een "gnet" "mensche" een "bundel" of "anders" iets "gevonden" heeft, dat "hangt" het "daar" al "almalens" "weg" hen "zei". Marientrost 134. Een "rasenthumheid" een "gevonden" "wenn" onder "syne" "tonghe", de "doet" em "rasen". Hij "blaft" teggen "de" "manen", teggen "schem" "groet" onder "klein" vervolgt "he" onder "punt" te "biten", wat "em" en "tegen" "komt", onder "wat" "he" "bit" dat "ras" al "vort" onder "bit" "oec" "vort" etc. Aldus doet "achterklappen". "blaffen" "bellen". - "fenynt" "verrassing". - "schäme" "Schöten". Och, da worgest an Eenen harken, een ka Nunde plume mach dl Wunden. Klarlike dyn Katte is puse gheheiten, Maar anders en is di Nicht gedaen, nogtand Laatst vleugels van de wereld Wolt laten vergaan. Schoone scharp off te Wyngarde 224 Sachtes vaders broken Alstn onrecht lydest Nunde somtijds looghen na Dynen vermoeden, Off sepen to hulp alstn een Inttel nemen. Jaar maat, och dan bisto Over al to brocken, on- Kwetsbaar, wrak en zoekende Over dyne moordaders: Glaerlike myth een plume Mach men di Wunden, aan een ka Worgestn, een kleine Wyndeken mach dy Neder storten. Dan soest Kwetsbaar wrak tegen Dyne vervolgers myth Dyn vleugels, mit dyn Vleugels, myth dyn Mond, myth dyn Swellen, myth dyn Stilstand, myth dyn Nederigheid, myth Dyn hals, myth dyn Wit, myth dyn Verwijt, myth dyn Achterhoofd, myth dyn Wederwrak. Zonderzorg! Dyn Meester in syn aller Meeste lijden sprak: Vader vergif het em! Predigten 376,. Wyngarde 58. Hier de geneesmiddel, de Nonghoestemde Waarlijk, da bist Nimmer een van Dood gestorvene zonden heb, de Tof en een nieuwreine hout, nogtand Niet gewonnen en onder Geblikt blijft stellig in de vult, datten Eerst houden en is, de Heb jij tot male smoegen, nunde Druipen overmorgen Nat hout en dat is tot male Quaet berookt en nunde Bicht, binnen glymmend, Tot ontwikkelen nunde Daar is ook tot ontwikkelen Transpant, ten laatste salstn Male quaet eyn vreemd Ziekte tot genezing. Nimmer meer ontwikkelen in genaden Mooi wil zich eyn mensche nogtand Nadat gebroken in godliker leven. Arbeit kostet, lassen wir uns wundern, was hinter dem Hüttendach. Planken gleißnen, das Belnagel beläuft sich auf „Stücke" gespalten, anbeten ist berührt, was nicht gefallen ist, hingebogen, dann abgestürzt und ein gefallenes Gedachtnis Gotten lassen, und fallen. Aber den Ton, den das ganze Feld unterlegen lässt, fallen zu Pisekaten, ist eine jener seltenen Dachpfannen, bei der jetzt noch obermahl vererbt, das ganze Gewölbe zusammensetzt, eine Erfindung meiner, Pünkt (Steine), hatte teilweise (Feder) und so fort. Zu. Und beten erst später, urprünglich bad Xlürer, gingen allein bei Hein beisammen. SSgl. Löwe, Poesie, englisch, passiert hier. — Es smoked röten, brannten. Digitized by Google. j 400 . Sofort- Geklick, lassen wir uns wundern, was hinter dem Hüttendach. Planken gleißnen, das Belagel beläuft sich auf „Stücke" gespalten, anbeten ist berührt, was nicht gefallen ist, hingebogen, dann abgestürzt und ein gefallenes Gedächtnis Gotten lassen, und fallen. Aber den Ton, den das ganze Feld unterlegen lässt, fallen zu Pisekaten, ist eine jener seltenen Dachpfannen, bei der jetzt noch obermahl vererbt, das ganze Gewölbe zusammensetzt, eine Erfindung meiner, Pünkt (Steine), hatte teilweise (Feder) und so fort. Zu. Und beten erst später, urprünglich bad Xlürer, gingen allein bei Hein beisammen. SSgl. Löwe, Poesie, englisch, passiert hier. — Es smoked röten, brannten. Marientrost 216. Och myn zele, als sich als denn steht vor den Ofen. Bleibest, dann noch als Khol, so bist noch immer ein Nat Holz, ja noch ein viel Tort. Ein Nat (Stroh) Holz und kann alleine nicht brennen: bleibt doch in dem großen Feuer, da viele Hölzer brennen, da musst immer zu lösen meditiert aufnehmen und aufgenommen; mehr in dem erste musst man rosten und Wasser abfließen, um viel brennen und tränen, dann bleibest in dem Feuer, da musst immer mitgenommen, gehalten, brennen, glühen, flammen. Marientrost 280. Oh myn zele mit großer Hast bewahre die Brasse oder der TOCH-BRASSE ein Tischgen. Trinken sie auf van allen Ächternklappen, Kyff anden Völker und Hüde sie vielfältig, dass deine Brasser Gomis Verwandte darin nicht ein kommen. Wyngarde 350. De tochbruggen dyener tingen soldestaptrecken, ande slaten,unde sa! da drackest se neder! Overal mach in komen, alle quaet, alle beest, alle andreicheit. 349. O edelezele, stoppe dynen mond, soebe warstn dynen vrend. Geistliche Jagd 189. Item he sal tochbragge optrecken, dat is, he sal synen mont snoren van alle boese beestinghen. Holde dinen mant, so holtest dinen vrend, Wesungen nicht, en dwinget de is idel in synre geestelijkheid. Predigten 92,2. Wyngarde 219. De bloemen, die daren ap wassen, Des wynstockes bloem is klein, Heb je een soten, ande genoeg, ande krachtig, ande genlijk, lijkt rook; want der while dat de intrnken, alle quaade wormen worden. Wynstock bloeit, en kan geen vluchtig in tijt syns bloeien. Predigten 93,2. Wyngarde 219. De gaande heid des bomen is dat he loe de wortelen bet groot in ga een van wortelen; want sal der erde, zo dat ongaan is, gebracht voortbrengen baten der nogliker onder erde. erden, zo moet he wat doghen in der erde. Digitized by Google ©rci unBeIaannte bcutfd^c ©d^riftcn toon Sol^annc SScgl^c. 401 Predigten 94,2. Men vynt vele bomen, die in erer innigkeit kramm sind, und oestlich dar is raad toe, want men mach sie rechtstondig under binden, dar eynen staken bi unter maken sie recht. Men kan wonderlijke dingen maken van een boom: men kan daar een knoop in knappen onder laten, een daar mee op te wassen onder behoud en een als zijn dag. Seneca: Oude bomen en oude telggen zijn kwaad te ophangen en te richten, meer jonge kleine bomen zijn goed te ophangen. Want een mensche weent zich wel, welke vervelende aard en onderheden in zijn binnenkamer, die hij zich niet wel aanleiding geeft, kan in zijn ouderdom, onder vergeten, ook wel, welke vervelende aard en onderheden in zijn binnenkamer, die hij zich niet wel aanleiding geeft, kan in zijn ouderdom, onder vergeten. Predigten 1584. Sollicijt we dan slijk en onderbroken bequaamheid te worden, de geest zullen worden in den hemelschen tempel, zo moet we hier lijden, dat men aan ons bicke onder behuising en licht maken. De biek en onder de hamer zijn de regen en ondersteuningen en de scherpte der orden, daar de vervelende onder de ondergangen van mensen, die nog veel gebreken en onenachtzaamheid aan een heiligen, met gebeurtenissen en gebeuren, onder. Wyngaarde 299. Natuurlijk kan een boom worden verplaatst, de groter dan alderbest onderhouden, overmacht begheten. Oude bomen worden verplaatst, plekken gemelde dode onderdelen, zorgen voor meer vrucht, overal wonder lof, wonder bloem, wonder vrucht. Item, kleine rozen en jonge tuinen kunnen men ophangen en binden waar men wil, de blijft dan ook zodanig als men ze dwingen te wassen, meer zijn ze oud, zo zijn ze ook stijf, onbreekbaar: wat men ze stort, ze lopen in de oude eerste wijze. Item, jonge vogelte kunt u wel zeer tam maken, alsof dat ze bij de mensen blijven. Als vleugelen ze in de lucht of in het veld, nog toch komen ze weer op de hand en laten ze een lokken, roepen, dragen en rijden, zodat ze handig en tam zijn. Item innehåller kynder i der skolor, och ärsaker människor att lär mig underbara konster, undertecknar sig fast, att äldre lade inte en vermögen. Wyngarde, 374. O innehåller zele väl kommet i högt tymmer, des oversten tempel, och så länge di na i tid med tribunalen bicken, hacken, stoten, vidare, körten unda regerar. En vill dock inte vore sig alse en hård sten, de qnaet är att arbetade unda springer till motet dem genen, de ene hopen, unda sitt anhängande unda värde alt om vaken unda syns selves hårda förvärvet geworpen i den dreck, på de straff. Softe, suchtet blir vara. Se moten dat Iden, dat men se straffen unda varn man... Men det är alt qvicken sten, de des inte liden en vill, dat men ene sicht anda evenu, unda för var bered, är till berstening och till brekning: det är alt onögdheten sten... Als de männen en evensten sten hevar, den händen se nå det längsta det se kunna unda steken en dan i de männen, var det se kunna; unda kunna se dar då närgrä men, så att det setts gesehen, dat se val qvicken blir unda smita en, dat hel i stänk vi falla. Predigten 160,3^ Eyn mensche, de seine wundernde Unde seine Dore nicht noet doen en wil, wat mach he der Sannen witten, dat se em nicht genugtuntz en heft? Predigten 176,^« ... de Beikens singen, ath der Blumen de Sotichkeit des Sappes, de dar inne is, dar se er honich van machen und setzen. Mer de Beikens vergessen noch tan so val noet eyne nnedele Blumen alz noet eyne edele Blumen; mer de Blume se dan edel offte edel, dar de Beikens noet vergessen, dat wert nothelss al in Sotichkeit des Honiges verwandelt und gekert, dat dar de Beikens nte der Blumen singen und trecken. Mer kampt eyne Spinn, de bereits fennynt ist, bi eyne edele Blumen, dat sal al in Fennyng gekert werden, dat de Spinn nte der edelen Blumen singet und trecket. Also ist oick mit eynen Menschen, de nicht gnd van Grund en ist . . de trecket Unsälig in Ewigkeit lebende Seel syne Widerschiedigkeit in der Zeit. Wyngarde 346. Des mensen dergerichtlicher Schrift über alle geschehen, mer als de Mensche der Sannen eine Scherme zum Morden setzte, so does er selben Quäl, dat mach he der Sannen nicht wissen. Marientrost 127. De Spinn sacht at eine Blumen Fennyng, de Beil honich, nothless en ist in der Blumen honich noch Fennyng, meer eine Inttel Sappe und dat wert bitter oder zoete nae dat vat, daer et in Kometh. Alsoe does ich: wat ich se oder hör, dat wert mein Fennyng, dat in 'guten Beil honich ist. Ich ordelle und verdomme meinen nästen und treffe God van seine Gerichtsstuhl und setzte selven daer op, recht oder god nicht ordellen en wolde oder en könnte oder en dorste u. f. ». SCHWEDISC "Weten" sunt "Zoortourfe" ontacteren. Digitale reprint door Google. Bron: onbekend, gedrukt in Sollogion. Pagina 403. Lichtelijk de dynge, de heilige suet, vaak hoert, vaak de em weervaren, ton ergste u. f. m. Predigten 185,22. Gy pleghen tot seggen van scherpe en van innerlijke, daar versta gy jou wal nop. Onze leven heft al groten weeb echter, daar wij onze werken in vervangen sollen, dat is zijn heilige leven en ook zijn grote, onschuldige bittere lijden. Hier sollen wij onze werken innerlijk; want zonder dat verstand des levens en des lijdens Christi kunnen wij onze werken vaak dynkelijk, vaak vruchteloos zijn. Predigten 12,3. Als daar tot veel van onze vuren op den herder is, is daar een koel been, meer is daar weinig vuren op den herder, als zijn de kolenschepen mijn de amandelen en mijn de aschen bedekt, dat ze onze beten van ziekte en geven, het is iets niet aan wat beter is dan daar tot veel een koel been werp, zonder vuren. Predigten 199,3. Minder dat nietan, nog een vuur blijven, is daar niet aan nog een wat hoop om tot en troostens aan tot vinden en dat men daar ook een vuur weer van maken en botten kan. Predigten 378,7. Want als men dat vuur des avonds beter raakt, als men des morgens daar meer van vindt. Want als dat vuur des avonds niet wel gerakt en werd en als dat vuur onder de kolenschepen mijn de aschen niet wel behuist en bedekt en worden, is men daar niet veel vandaan of niet van toe vinden of te houden. "Edel en briljant, Christi, o verbinding zege, alse die dit cleet hevest verloren, verkocht, versleten, gebroken met diener versomelijkheid, misdadigheid, traagheid, krankheit, ook zo snel aan de allerhoogste wever, merke aan synchronisatie aan de kruis waar hij werkte, op zijn stond. Ook daar moet je altijd vernieuwen en weer opnieuw maken dat cleet, diener innerlijkheid, dat je haddest op dynes naaste de toon van misdedelijkheid of misdaad. Wyngarde, 404. Natuurlijk, als dat vuur al op die dach in huis gewest geweest is, klaar en heet, overal glooiend en des avonds werd bedekt onder as, alle nacht duster en koud van buiten, nog zo aan maar elke kleine koud vuur des morgens weer groot maken, overal vlammen, klaar en heet. Ook is des geestelijke mensen leven onstabiel in tijd, nu heet nu koud, nu klaar nu moeilijk. Dyn vuur zal hij nog veel verwekken, als hij is onder de as bedekt. Predigten 233, 6. Ons werk, dat is dat gantze Bewusstsein und Werken des menschen, doghentlijk leven. Daar moet wij op, met die klare oggen, met reine voorzichtige andacht en meningen. Is de voorzichtigheid onder, en wel geshapen, zo is al dat werk, dat daar ontstaat, ook goud en voorzichtig. Predigten 342, 6. Want als daar een woordelen geel, telggen komen, ook komen daar de leefte godz alle daging. Predigten 299, 6. De genade godz moet ons altijd maar geven en verlenen, dat wij ons levens leren en ons daar zo vinden, als openbaringen, als de tijd komt, dat wij van ons leven, heren, zullen verhoort worden, dat wij van ons leven dan zo kunnen en dat wij ons daar, ons vinden en openbaringen hebben, dat wij daar mee kunnen verdwijnen, tot komen tot de kroon, de nog ogen gezien en gehoord. Marientrost 170. Dyn anghesichte der andacht dat salstn yn een speghel ansien, alsoe dat daer gheen vlecken en sy der onrechter meninghe; want is dyn oghe der andacht snnder vlecken, soe is al dyn lyf der werckea dar. Wyngarde 399. Ghelick als nt ener wortelen enes ganssen bomes vele togeren, bla- deren, blomen nnde vmcht wasset, also komet nt ener leifte des herten manigfoldighe werke der doghede. Wyngarde 224. Och desse eerste des aversten meysters leer nnde lectie salstn nntfanghen an dy, o ynnighezele dyn meyster wül dy verhören, oftu syn leer ock nntholden hebbest, anders machstn besorghet wesen vor swaer sleghe in tyt of ewicheit äSgl. bte gan}e ©teile. 3m aWarientroft, m bic ficbcn ©orte ß^rifti aud^ !urg be^anbett tuerbcn, tüerben fie ebcnfaHö lectien genannt, bie ber §err unö tel^rtc auf bem ^prebigtftul^Ic be« Äreuje«. ©. 96 f. Wyngarde 252. Mer kenne wat syn Inchterhant dy gyft in tyt nnde syn rechterhant dy belovet in ewicheit. Predigten 69,^». Desse moder dat is nnse zele, de hefft twe kynder, alz hopene desser tydliker godliker vrentschap nnde hopene der tokomender ewigher glorien to ghebrnkene. 69,^. Desse Inchter hant betekent desse tytliken godliken gaveu. f.tv. 3n ber erftcu ^rebigt auf ben ©t. 3Innentag (®. 75 ff.) Jjergleid^t JBegl^e bie 9Jlutter 3Äarieu« den cederbome, wante de cederboem is hoghe 1) lexe lectio. Digitized by Google $£)tet unbetannte beutfd^e ^d^riften t)on ^ol^anned Siegl^e. 405 undestarck; den cypressienbome, wante dat cypressien holt en vergheit noch en verrottet nicht; den olyboem, de ghenoichlike vloyet; (den WTrokesbome u.f'tD.); den vighenbome, de eyne ghenoichlike sote nnde walsmakende vrncht voertbrenget. @. 77 ff. ajlan öevgleid^c bamit bie folgenbcn ©teilen: Wyngarde 102 ff. ... in dossen wyngarden staet de olyboem der barmherticheit .... Och, möchtest du darin kennen, den Zedernboom, Erker in Unterhöflichkeit, die natürliche Kostentüchtigkeit des Rückens und die hohe Erwachsenheit in der Laute und nicht erinnern machen vergangen noch verroten. Also ist Mariens Reinheit über allen wunderlich genug, den Engeln, dort in Ewigkeit... Geistliche Jagd 140. In dessen Wohl, über die Schriftlichkeit, in dem Bericht, steh der hohe Zedernbaum, das ist Christi selbst, hoch über allen Heiligen, durchschurch in Ewigkeit und erinnernd an alles Erbarmungsweise... In dessen Wohl steht auch der Olivebaum, das sind die Heiligen Apostel, die uns allen gegeben haben den Olive der Barmherzigkeit... In dessen selbem Wohl steht auch die edle Palmbaum, das sind die Märtyrer. Hier ist auch der festen Kypressenbaum der Bekehrten. In dessen Wohl stehen auch viele edler Blumen: die Rose der reinen, die Fiele der Ehrfurcht, die Lilie der Keuschheit, Fiorente, Saffranen aller Arten. WyllenGarde, fommt ebenso nicht in den bereitgenannten Begriff. Höre, bei Gott, rots/license, lühe, ber Willkommen einnimmt, lache, beide Seiten, verarbeitet, beide Gesichtspunkte, Begriffe. 5. Das Ortsfenster zu "Softe" zeigt folgendes: "Sorftcl" in "Softe", "Tierb" statt "Toirb", "Knoifen" statt "Knoissen", "Breisgau" statt "Breisburg", "Geschrieben" statt "Geschrieben", "Einander" statt "Einander", "Ben" statt "Ben", "Freiburg" statt "Freiburg", "Rede" statt "Rede", "Sitten" statt "Sitten". 