title: Jahrbuch des Vereins für niederdeutsche Sprachforschung
creator: Verein für niederdeutsche Sprachforschung
text: 4. Een schip vaert van de 4. Ein Schiff fahrt von Embden sluis off van anderen Steden, und off van anderen Steden, unde het geval, dat het breukt. Men is dat Schiff krikt gebreuk und schuldig tho gehouden, als men vooruit, zo is men schuldig, meest mag, van den wine off van dat goed tho redden und ber- anderen geladen goederen. De - gen, zo veel als men meest kan, mester und die koopluded worden. Het syn Wyn oder ander geladen in groter twist, de koopluded goederen. Die Schippers und die tegen de mester, umme tho hebben Koopluded worden onder den anderen oer goedt; de sindt wel schuld- deren twistich, umme tho hebben dich, tho hebben oer goed, gel- öhr goet van den Schipper, so den se de vracht, zo veel als dat sinnen sie woll schuldig, tho heb- de mester genoegd. Dat gebroken ben öhr goet, want sie gelden schip sal men wedder laten be- die Vracht, zo ferne als dat denn reden, is dat ment beteren mag Schipper genoegd. Werdt ook in korte tijden. Men is des niet, dat gebraken Schiff ook gereddet, so mag het een ander schip huizen zo sal men in korte tijden weer und die vaart vol doen, und het laten bereden, kan men dat Schiff sal hebben (353) seine fracht van ook niet weer maken, so mag alle den goederen, die daer gehouden sind, in eenige manieren und die Vaart volbringen und vol doen, und het sal hebben seine fracht van alle goederen, die daer gehalten sind in eenige manieren. 5. Een schip vaert van enige havens, geladen of ongeladen, komen in een ander haven. De schipper is gekomen in een ander schip, zijn schuldig, niet voor de haven, waarin het schip is gekomen, so sinds de schipper den scheepsga nie voor geen van die havens schuldig, niet voor de haven, waarin het schip is aangekomen. 6. Het geval, dat schipperen een voorhuwelijken tijd onverlet en onvermogend een van hen vandoor gaan zonder des schep s onverlof en dronken ruzie maken en strijden of twisten, het geval dat daar iemand gewond wordt, is de schipper hem laten gaan niet schuldig, laten ze arresteren of geweld gebruiken op des schepens kosten, man moet ze uit den scheep laten gaan en huren anderen in de plaats van hem gaan. En kosten ze meer, zo moeten ze dat betalen en de schipper weerkeren, dat ze van hem ontvangen hebben. Man stelt de schipper in enigen dienst van den schip, daar ze hem vragen of wonden, men zal ze gezond laten maken op des schepens kosten. 7. Het geval, dat enig schipperen met krankheden of ziektes overkomt, het zij hem twee of drie, de tijd ze nog zijn in den dienst van den schip en mogen in het schip van krankheden niet blijven, is de schipper schuldig, hem uit het schip te nemen en in een herberg te leggen en te brengen en hem verplegen. 8. Het geval, dat schipperen aanvallen oplossen, raken of verliezen van hun eigendom, als schip of koopwaar, of het geval, dat ze iemand aanvallen oplossen, raken of verliezen van zijn eigendom, zo is de schipper niet schuldig, maar de passagier die het schip verlaat is schuldig, niet voor de schipper, maar voor de passagier die het schip verlaat, die moet het schip verlaten. Tho gaenn sunder des Schipmeisters ohrlöff. Want weer Idt sake, datt Idt Schip schaeden krege ofte vor-laren wurde by missauentür. so weheren sie schuldich, datt Schip tho beteren. Dan licht datt Schip vor Ancker mett veer Touwen, so muchten sie woll vttgaen vnnde weder kamenn by tydenn. Idt gefaltt, datt die Schip-luede sick vorhuiren tho ein seker tytt ehren Schip - Meester und einich van den schiplueden gaen vtt dem schepe sunder ohr-löff und drincken sick vull und maken Strydt ofte Twist, hett gefaltt, datt der Schipluede einer daerauer gewundet wartt, so is die Schip-Meester ehm nicht schuldich, laeten tho arsten op syne kost, dan he mach sie vtt dem schepe lassen vnde huiren ander in die stede, und kosten die ander meer, so soelen sie datt betaelen ynde den Regenten van datt Schip dat-sulue weder geuenn, dat sie van enme ontfangen hebbenn. Dan senden die Schipper und Regente die Schipluede van denn Schepe in einigen dienst und sie daer gequetzet oder gewundet werden, so sali men sie gesundt weder lassen maken op des Schippers, regenten und des Schepes onnkost. 7. Idt gefällt, dat ein Schipman, zwei oder drei mit einer Krankheit beladen werden, während sie noch sind In dem Zustand des Schiffes, und können im Schiff von Krankheiten nicht bleiben, so ist der Schipsmaster schuldig, die kranken aus dem Schiff zu nehmen und in ein Hospiz zu leggen und zu bringen und eines der Bedingungen zu erfüllen. Kein Licht ist besser, als das gesunde, und ein von den Schiffsführern zu haben, um vorzusorgen und das Vorsehen mit solchen Vorsorgen, als man im Schiff benötigt, und gütig man ihm gab, da er gesundet war, und anders nicht, wenn er den Wunsch hat und will, dass er kostspielige Speisen habe. Der Meister ist ihm nicht schuldig, zu geben, er und sie auf dessen Kosten, und das Schiff ist nicht schuldig, ihm zu beißen, den Mann zu setzen, als rede und verdient ist. Und ist das Sache, dass er gesundet wird, so soll er seine Arbeit vollenden, und stirbt er, so soll seine Witwe oder Erbfrau haben. 8. Een schip vaert van der suus off van anderen steden. Het gewalt, dat hem torment tho komt van der zee, vunde mach niet liden, zonder schade van goed tho werpen. Ze zijn schuldig, den koopman to togen vunde dat ze zegen oorden willen, dan mag men wel werpen bij avonturen, (355) dan mag men wel werpen bij avonturen, die reden tussen den koopman vunde den meester Warden aldaer ten klaersten. Vunde ist, dat de koopman niet tho laat werpen, de meester zal daarvoor geen werpen niet laten, in den dat goed dunkt hem dren van zijn gesellen tho zweren, als ze tho land komen zijn, dat ze dat deden, omdat ze dat bezorgen zijn. Dan zal dat geworpen. Bestellen Keerselicht daarbij tho zien vunde een van den schipvolgenden daarbij, den kranken tho voorwaren vunde den Kranke vunde Schipman mette zodanige spijs, als men in dem scheep behoeft vunde gelijk als men hem gaf, dan was hij gezond, vunde anders niet, Het weert dan zaak, dat de schipper wilde hem uit goedheid met andere spijs voorzorgen. Die Meester of Regent des Scheeps is hem niet schuldig tho geven, hij is dan op des schipper of Regenten kost. Ook is dat schip niet schuldig, naar de Kranke tho beiden, dan tho segelen, als rede vunde vreesdicht is. Is ook anders zaak, dat de Kranke gezond werd, zo zullen ze hebben op hun volle huizen, sterven ze ook, zo zullen dat op hun volle huizen, het hebben, zullen dat vormaanden ook, de gene echt Frouwen hebben, op hun volle huizen. 8. Ein Schiff fahrt von Embden oder von Norden, und es gefällt, dass ein Peruke hängt über der See, und macht nicht vorbei, sondern schädigt von Gott werfen, so sinnen die Schiffslüde schuldig, den Kaufmann zu toten und ahndungsgenügen, wo er etwas gegenwärtig ist, dass sie das von Gott müssen werfen, um ihr Leben zu bergen, als dann mögen sie wohl werfen; sinnen auch die Kauflüde oder Reeder gegenwärtig auf dem Schiff und wollen nicht konzentrieren oder volkswirt geben, dass werfen, so soll der Schipper oder die Regenter des Schiffes dafür dauren, dass werfen nicht nötig ist, um ihr Leben zu bergen, indessen es gut bedacht drei von seinen Bootsgesellen, die das wollen, machen, als sie das Lande gekommen sind. Digitized by Google 40 pen gut geprüst oft werdeert worden von Punde to Punde und geteilt unter den Kaufleuten up, dass gut, dass da gehalten ist. Und der Meister ist schuldig, dafür dass Gelder als von seinem Schiff oder seiner Fracht in eine Verlustung seiner Schaden. Einer Schiffsmann soll einen Vatry haben. Haben sie mehr Güter, dass soll man teilen an der Schaden, nach dass da aber jeder hat. Man ist, dass sie sich nicht erblicken verwehren und arbeiten in der Not als gute Knappe, so sollen sie keinen Dink frei haben. Und dass soll man dem Meister glauben bei seinen Eides gelübde. 9. Het geval, dat een meester van een schip karft zijn mast bij grooten onweer of storm, is schuldig, tho ropen zijn koepier. Mannen zijn daar gene koepier in een (356), zo zal hij ropen den storm en dat meeste deel van den schip kinderen in een getuigen en tonen hem, dat het van nood is, om het te houden leven, schip en goed. Desgelijks ook als men houwt de kabel en den anker laat vallen, om het leven, schip en goed te behoeden, is men schuldig, tho prijsen van ponden de ponden, als ze worden geworpen. En dan zullen de koepieren daar af gelden, eer ze over het goed uit het schip nemen. En wordt, dat het schip droog zet op of droogdorp land, is dat zij dat doen, om het te behouden schip, leven en goed, te noemen dan datgene, dat daar geworpen is, alsdan zal dat geworpen goed gewaarzegd worden van ponden de ponden en gedroogd onder die koepieren op dat goed, dat daar behouden is in het schip. En de schipper of regent is schuldig, daarvoor de gelden als van zijn schip of van zijn fracht in een verandering van schade. Elke schipper of boezengenoten zal een vat vrij hebben, wat zij meer goeds hebben, dat zal men delen aan den schade, daarin dat een ieder in het heeft. Dan is zaak, dat de boezengenoten zich niet eerlijk verzetten en werken in de nood, als goede boezengenoten zouden ze geen ding vrij hebben, des zal men ook de schipper of regent des schips geloofd hebben bij zijn eed. 9. Idt gefällt, dass ein Schipper durch großen Storm und Unwetter synen Mast müssen hohwen, wo dann synen Reder oder Koppluede im dem Schepe sinnen, den sie hier nicht, so sie den Sturm an und die vor- nemeste Boetzgesellen ersten tho erkennen geben, tot ein Zeichen und segnen, dass van großen Noten sie, als sie vor Augen seien, um die Bergung zu lyff, Schiff und gut. Hebt men die Tytt, so ist men schuldig, tho wieder van Punde tho Punde, gelyck oft sie werfen. (15h) Dann soelen die Koppluede daeraff gelden, eher sie öhr gut utt dem Schepe nemen. Weil auerst sake, dass sie Schiff drogen seten ahm Grund oder op und die mester beide umme geual off schelinge van synen lueden, und so im Schiff etwas guedt leckende wurde und utt den vater lepe, so soll die mester daer äff 9under schade bleiben und soll daer äff heben syne vracht gelyck als van anderen gliederen. 10. Het geval, dat de meester komt bij, der stede, daar het ont- geladen zal, het is schuldig, den kooplieden toe te kennen de koerden en dat getouw, daar het mee wil denken zal. En is daar yet wat aan het beteren, dat moet het beteren. Want werd daar aan een pipe wijn of ander vracht verloren bij gebrek van den getouw, dan is de meester met den schipper schuldig, den schaden te beteren, en de meester moet dat andelen auerziet, dat hij nimpt windel geldt in voorsetting van den schaden, eersten eer de momentant moeten syn gedeelt onder hem laden. Man brekt de touwen, eer dat zij de touwen den kooplieden tonen, dan zijn zij schuldig, aan den schaden te betalen. Man zegt de kooplieden, dat het getouw goed is en sterk, en daar aan toe breekt, dan is elk koeman schuldig, te delen na verloop van den schaden, elk koeman zal gelden syn deel even veel. 11. Een schip is door sleutels of in andere steden, waar wijn toe geladen, en vaart van daar geladen. En de meester of zijn schipper en verzekeren niet oostkust noch oostzee, als zij schuldig waren toe te doen, droegem land en die Regenten van dem scheep bij ongeval ofte scheelingen van zijn laden, dan in dat schip enig goed lekende werd en uit den vaten lepe, dan zal de Schipper daarvan zonder schaden blijven en zal daarvan hebben zijn Fracht gelijk als van andere goederen. 10. Idt gefällt, dass die Schiffer kummt by der stede, daer he ont- geladen shall, so is he schuldig, den Cooplueden tho thoenen dat Getouwe des schepes, daer he mede winden shall. Is daer iedt ahn tho beteren, dass raub he laeten maiten. Wante wurde daerwegen ein Vat Wyns offtest ander Fracht vor- laren by gebrechen van die Touwen, so is die Schipper oder Regente schuldig, mett seinen Schifflüten den Schaden tho betreten. Die Schipper moet dasselben außer- middels, dass he nimmt Windgeld in versetzung der Schaden, ersten eerst die Restnant müssen sein geteilt unter den lüten. Dann brechen die Touwen, eher dass sie die Touwen den Kooplueden zutreiben, so sind sie schuldig, all den Schaden tho gelden. Man segne (die Koopluude), dass Idt Getouwe stark und gut sey, und daerwegen breckt, so is ebenfalls Koopman schuldig, tho delen nach dem verlauf der Schaden, ebenfalls Koopman shall gelden seinen Teil gleich viel. 11. Ein Schiff is tho Dordrecht in Holland oder op ein anderer plaatse, unne Wyn tho laden, und die schipper offtest seine Schifflüten en vorsekeren ehrlich noch Öhr schließen nicht, als sie schuldig wehren tho doen, Idt gefällt, dass Digitized by 42 Vande gevaalt, dat storm ofte quaet weer vp kumpt vande fustele breekt vande dat vath of pipe licht den bodem vth, doch dat schip kumpt behouden over; de koelblazen segen, dat by der fustulen oer wyn verloren sy, de meester secht, dat des niet en sy; ist dan sake, dat de meester unde drie of vier van synen schipluden, de de koelblazen daer vth kiesgen, willen zweren, dat de wyn niet verloren sy by den gebreeck van den fustulen noch van sloten, so sal de meester vrij wesen vande los. Man is, dat se dat niet willen zweren, so sint se schuldig, den koelblazen tho uornugen of vervangen, vol tho doen van den schaden, want se synt hem schuldig, de fustule tho uorsekere vande tho sluiten oer sloten val vande seker, eer se scheiden van daer se legen. Een schipper is schuldig, Zijn gehuilde schiplieden toe houden in vrede en hoor mijn middel, Dat ze malkanderen doen of missdoen, Als lang als hij hen brood en wijn ter tafel lecht of geeft. De den anderen looient, De verbiet geen man looient iemand de meester of de meester een schipman, elk voorboert zodan en weert zaak, dat de meester een schipman sleut met een hout of met een just, de schipman weer schuldig, een slag toe ordelen, man sleut hij hem meer, zo moet hij zich wel verweren. Man sleut een schipman de meester, de Een storm of kwaad weer opkomt en de fustulen breken en dat water licht den Badem uit, doch dat schip komt behouden aan; Die Coopluide zeggen, dat bij de fustulen Ohr wijn voor laken zij, en de Schipper zegt, dat het niet en zij; Is dan zaak, dat de schipper of Regent van dat schip en drie of vier van zijn schiplieden, die die Coopluide daarvoor uitkiesingen, die dat willen zweren, dat de wijn niet voor laken zij bij gebrek van de fustulen noch van slooten, dan is de Schipper vrij en los wezen. Dan is het zaak, dat ze dat niet willen zweren, dan zijn ze schuldig, de Coopluide te ongelijk doen of te voort zetten en vol te doen voor den schaden, want ze zijn hem schuldig, de fustulen toe te zeker en Ohr slooten toe sluiten, eer ze scheiden van de stad, daar ze liggen. 12. Een schipper of regent van het schip is schuldig, zijn gehuurde schippevolg te houden in vrede en eenheid en, waar twist is ontstaan, als een mediator tussen hen van alle datgene, dat ze elkaar doen of misdoen, als lang als het eten van brood en wijn aan tafel legt en geeft. Die denken dat het anderen liegen en leugen, die voorzichtig zijn, doen dat; dan loog iemand de schipper of de regent van het schip, of de regenten de schipper, zo voorzichtig als het ook is. Wat belangrijk is, dat de schipper of regent een schipman slechts met een vingerbreed of 100 schillingen van zijn just of elke hand. 13. Een schip is verurechtet, door bordeaux te varen of anders waar, en het komt daar aan te laden, en maken door oorden partijen door te gaan, en de schade komt uit op den kooplieden aan de kosten van reparaties, de zeiende schade is van dat lijf de baders, en zijn klein de schade van dat menst lijf is van noordmannen, van Engeland, van Schotland, van dat menst lijf van termoordnen, van Vlaanderen dat ineen past, calmei. 14. Het geval, dat is twist tusschen den meester en den koopman bij veel schoen laken voor de schipman te doen tegen hem, daar hij straat of twist tegen heeft gehad, eer hij hem uit den scheep heeft gaan. En verder, sake, dat de schipmannen den twist en misdaad bedreigd, hoef beter tot de schipmannen zeggen van de tafelen, en de meester is zo overheersend, dat hij daar niet toe zal vallen en wil, en geholpt of met een vuist, die schipman is schuldig aan slag toe te voorden, dan slechts hij meer, zo moet hij zich wel voorwegen, dan slechts een bootsgezel den schip meester of regent van dat schip, die voorhoort of voorbreckt honderd schillingen of zijn vuist of vorderhand af. 13. Een schip is voorvracht met Lisbon tot varen, en dat schip komt daar ontladen aan, en maken toe ohr partition toegangen, en die schade komt op de koopman aan de kust van Bretagne, die ze nemen zal van dat lijf zijn baden, en zijn die schade van dat lijf tale is van Noordmancie van Engeland, van Schotland, van Vlaanderen dat men past Calais. 14. Het gebeurt, dat daar is twist tusschen de schip meester of regent van het schip en de koopman bij veel mooie lakenen voor de schipman te doen tegen hem, daar hij straat of twist tegen heeft gehad, eer hij hem uit het schip heeft gaan. Verder, sake, dat de schipman den twist en misdaad bedreigd, hoef beter tot de schipman te zeggen van de tafelen, die schip meester. Dat men liet Caleis van jermunden (Yarmouth). Dat dass man Calais passiert. Die offenbare Entstellung dieser Worte muss schon das Original enthalten haben, dessen Schreiber den franz. Text in den Rolls d'Oleron: Contens se fait en une meet entre le maître et les mariners, le maître doit ouster la toile de devant ses mariners trois fois avant que il les commande hors nicht verstand und deshalb nach seinem Gutdünken übersetzte. Digitized by Beet hem utagaen, so mach de schipman den scheep volgen, daert untlaet, unde also guedt huere hebben, off he int schip gekomen weer tho thoseggen van de van der tafelen. Und wunne de inester nicht also gueden man, als he weer, unde he dan 2 ) by eniger manieren enich guedt off schip voerloren, so is de maester schuldig, de schade tho beteren, hefft he so vele guedts, daer ha mede betalen mach. Het geval, dat een schip licht in de haven gemeert und een schip komt mit der getijd en sluit dat schip, dat daer gemeert licht, so dattet van den slag schade hefft und wind ut den bodem loopt, de schade is schuldig, tho syn gedeelt (360) by prijs van den beyden schepen. De wind oft guedt in beyden schepen iss schuldig, tho delen gemeenlijk den schaden unter den luiden 4 ). De maester van den scheep, de dat ander deel hefft, de is schuldig mit seinen schipsluiden tho z sweren, dat se dat nicht willen deden. Und dit is de sake, waarum dit recht gevonden is. Het geval, dat men een oud schip graag leegt in de vaart van de betere schepen, om van de andere alle de schade te hebben, wordt dat van een ander goed schip gebraken worden. Man als men weet, dat de schade half is ofte Regente van dem scheep is, zo auptomodisch, dat hij daar niet door zal vallen, wil, en gebiedt ehn uit te hogen, zo mag die Bootzgeselle de scheep volgen, daar dat ongeladen, en als goed huur hebben, als of het in schip gekomen weer door die toegangen van die van der Taefelen, en vond die Meester of regente niet als goed mannen, als hij weer, en hij dan bij eenige manieren iets goed ofte schip voorloren, zo is de Schipper schuldig, den schade te beteren, heft hij anders zo veel goed, daar hij met betalen kan. 15. Het gebeurt, dat een Schip ligt in een Hau, voor Anker, en een ander Schip komt met de Getijde en sleut het schip door de Wagen des Waters, daar dat voor Anker ligt, zo dat het van den slag schaden heeft, en de Wijn stroomt, de schade is schuldig, gedacht zo syn bij waardering van beiden Schepen. De Wijn, ofte goed is man schuldig te delen gemeenlijk, den schade onder de luiden. De Schipper of regente van dem scheep, die dat andere deel heeft, die is schuldig met zijn Bootsgesellen te zweren, dat zij dat niet met willen hebben gedaan. Dit is de zaak, waarom dit Recht gevonden is. Het gebeurt, dat men een oud schip graag leegt in de vaart van de betere schepen, om van alle de andere schaden te hebben, wordt dit schip broederlijk worden. *) les vyns qui sont dedans les deux neefz deibvent partir du domage entre les marchantz. Digitized by 45 vnd halff gewesen wort', so lecht men geerne vth den wege. 16. Ein schip off twe off meer schepen liggen in eenre hauen, daer luttell waters ys, so dat dat ene schip geyt sytten by dat an- der; de mester van den schepe ys schuldich tho seggen tho denn anderen schiplueden: Ghy heren, lychtet uwen ancker, want he licht vns voel tho nha, vnde wy moch- ten daer by yn schaden koemen. Vnde se willen den ancker nicht lichten. De ander mester vnde schipluede lichten oeren ancker vnde leggen beth vorwärts van hem lueden. Vnde ist, dat hem de ander verbeden vnde se dan daer schade by krygen, so synndt (361) se dat schuldich tho beteren. Ynde licht daer een ander ancker sunder boyer 1 ), de schade deyt, wes dat he sy, de ist schuldich, dat he sal leggen boechlinen vnde getouwe, dat daer nicht en feyle. 17. De schiplude van de kost van bartangen de syndt schuldich, tho hebben een maeltydt dess däges, vmme dat men tho varen vnde tho kyren wyn drincket. De noer- manne 3 ) raoeten twe hebben, vm dat se anderss nicht drincken dan borne offt water tho oeren drancke. Man alss dat schip kumpt, daer de wyn wasset, so is de mester vnde van den anderen ginge. Dan alss men weett, dat die schade halff vnd halff gewesen werdt, so lecht menn gerne vtt dem Wege. 16. Ein Schiff oder ein Boot zwei, drei oder mehr Schiffe in einer Hauße liegen, die enge ist und wenig Wasser, so dass das Schiff geinigt sitten bei dass andere; die Schiffsmeister oder Regenten von dem Schiff ist schuldig, dass er segelt und die anderen Schiffe führt: Gy Herren und Bootsgesellen,lichtet Jüven Anker, wants er licht und viel zu na, und wir (mochten) daraus verletzt kommen. Die Schiffsleute von dem anderen Schiff wollen Jüven Anker nicht lichten. Die anderen Schiffsmeister und Bootsgesellen lichten Jüven Anker und legen Bett vorwärtz von den Schiffsleuten. Und die eine den anderen voraus, und sie dann daraus Schaden zugezogen, so sind sie dafür schuldig, dass sie besser lichten. Licht darauf, dass ein Anker ohne Boier und der Schaden, was das ist, sie sind schuldig, dass sie selbst legen müssen und Getouwen, dass daer nicht ahnn feile. 17. Die Schiffsleute oder Bootsgesellen von der Koste Bretagne sind schuldig, dass sie haben einen Maltüst des Tages, um dass man sich fahren und kehren wieder winn in der Flasche. Die Normanne müssen zwei Maltüst haben, darum dass sie anders nicht trinken, als Bier oder Wasser, dass Ohren trank. Dann als dass Schiff kommt, daer schuldig, ihnen Windrücke zu betalen. 18. Het gevalt, dat een schip gekomen is tot syn rechter ontlaatstede, ofte boordlus ofte anderszijds, dan is de meester schuldig toe te zeggen, wat zijn schip te doen willen. En indien, dat ze kenselen, zulke vracht toe te hebben, alsof dat schip het, ze zullen hebben. En willen ze, ze kunnen doen in manieren, dat daar dat schip niet aan en licht is, en vinden ze aan gene vracht, zo zal de meester geen wederspoed hebben; man is schuldig, hem toe te doen en te rekenen. Dan mag elk schipman daar in leggen dat gewicht van voering, en willen ze, ze mogen daar in leggen een vat water, zo wel de schipmans als de meester. En wordt dat overbodig geworpen in de zee, zo zal dat worden gerekend als over winst en andere goederen van pond tot pond. En mochten hem de kooplieden redelijk beïggen in de zee, om koost toe te doen aan enigen kooplieden, als zulke vrede als schiplieden hebben, ook zal hebben de koopman. 19. Een schip komt geladen en behouden tot syn rechte ontlaatstede; de schiplieden willen over huizen hebben, en daar zijn sommigen, de noch bedoelen noch denken. "Dat Winn was, zo is (dat) schip-meister of Regent des Scheeps schuldig." Dann sind sie schuldig, es zu sagen, watt sie zu tun wollen. Und ist, dass sie kiesend, solche Fracht zu haben, als das Schiff hat, sie sollten haben, sie dürfen tun in Manieren, dass das Schiff nicht nachlichtet, und finden sie darin keine Fracht, so dürfen die Regenten des Schiffs keinen Widerspruch daraus haben; dann ist er schuldig, den Bootsgesellen zusagen, ob Ruim und ob Lech. Dann macht jeder Schiffsman einlegen, dass Gewicht, und wollen sie, (sie) dürfen da einsteigen ein Vett Waters, so wollen die Bootsgesellen als die Regenten des Schiffs. Wurde dass auch außerhalb geworfen in die See durch Not, so soll geregelt werden als die Wijn und andere gute von Pfunden zu Pfunden. Ein Schiff kommt geladen mit behalten guten zu seinen Rechten ontzagt Städte; die Schifflüste und Bootskinder wollen gute Huizen haben, und da sind summige. Nachteil. Einige. Digitized by 20. Een meester huert zijn schippers, dat ze met hem zullen varen en keren, de ene uit dat hij zal hebben zijn voordeel, de andere uit geld. Deze zien, dat dat schip geen vracht op vindt, tho land en tho keren, en moet toch aanvaren, ze moeten dat schip volgen. Mannen die niet gehoord zijn uit geld, dan moet de meester overhuur betalen, elke naar zijn gelijke, daar na dat ze gehoord zijn bij ter herhaling. Laat ze ook naar beteren, ze zijn schuldig, tho hebben alle overhuur. Des moeten ze weer dat schip helpen brengen, daar ze dat schip namen, zo veer de meester wil. 21. Het geval, dat een schip licht tho bordeaux of anderszijds water. Van der spijze, als men et in het schip, mogen twee schippers dragen uit den scheep twee richtingen en daar tho so voor van den broed, dat men in het scheep et, als ze eten mogen op eenmaal, man ze mogen geen drank uit dragen. En ze moeten baar elk geringe weer komen, zo dat de meester niet en laat loopt of gelet is op van des schepes werken. 21. Het geval, dat een schip licht tho bordeaux of anderszijds water. Van der spijze, als men et in het schip, mogen twee schippers dragen uit den scheep twee richtingen en daar tho so voor van den broed, dat men in het scheep et, als ze eten mogen op eenmaal, man ze mogen geen drank uit dragen. En ze moeten baar elk geringe weer komen, zo dat de meester niet en laat loopt of gelet is op van des schepes werken. 23. Int schip hebben, zo mag die schipmeister of Regent des schepes inhouden eten en drinken, uit dat schip weer te brengen, daar ze in quegemont, of veiligheid van ziekte toegestaan is, uit die vaart tho volbrengen. 20. Ein Schipmeister oftentimes regents des Schepes hütet seine Schiffer und Bootsgesellen, dass sie mit Ehre sofahren und kehren, die eine, um das Schiff zu haben, seine vorderen, die andere um Geld. Dessen Sinn, dass ein Schiff keine Fracht findet, tho land und moet gleichgültig von daer fahren, so müssen sie, dass Schiff folgen. Dann die nicht gehüteten sinnen um Geld, dann moet die Schipmeister Öhrer Huiter vorgeben, jeder nach seiner Quote, da hernach dass sie gehüteten sinnen bei Termynen. Läden sie doch neger, sie sind schuldig, tho haben ihre volle Huiter. Des müssen sie wiederum dass Schiff helfen, bringen, daer sie dass Schiff nehmen und erstens Eintritt, so fern die Regenten des Schepes will. 21. Ist geboren, dass ein Schiff ligt tho Dantzick, tho Ryga oder tho Revel, so mögen zwei Schiffsleute van der Seite, als man etliches in dass Schiff, zwei Gerichte tragen und des Scheeps, daer tho so viel von dem Brot, dass man in dem Scheep etliches, als sie essen möchten auf einmal, dann sie mögen kein Trinken vom Scheep tragen. Sie müssen auch bald und gering wieder kommen auf die Zeit, als der Schipmeister sie benachrichtigt. Wanted oder Krege der Meister Schade bei Gebrechen van Werken, sie müssen dass verbessern. Und dass sich ein Schiffsman geköstet bei Gebrechen von Hilfe, sie sind schuldig, ihm lassen tho arren und genesen und seine Gebrechen an ihm tho verbessern bei Voran dess Meisters und der Gesellen van der Tafeln. 22. Het geualt, dat een mester vervracht syn schip enen koepman vnde besprecket, by enen termyne dat schip tho ladenn. De koep- man en ladet nicht, vnde dat schip vnde luede holden se 15 dage off langer, vnde enich tydt verleest de mester syn vracht by gebreck van den koepman, so is de koep- man schuldich, den mester tho be- teren sulcke schade, alss daer vp gesath wort, vnde daeraff sullen de schipmannen hebben dat veer- dendeel vnde de mester dat dree deel, vm reden dat he hem oer kost windt. 23. Een mester vracht syn schip vnde ladeth, vm syn reyse tho doene, vnde hier bynnen blyfft dat schip lyggen so lange, dat hem gelts gebreckt. De mester mach wal senden tho synen lande vmme geldt, man he moet genen gueden Scheden vnd verlouet hefft, op datt die Schipmeister nicht belettet werde van des Schepes werckenn. Wente hadde oder krege die schip- meister oder Regente des Schepes schaden, dewile sie ouer die be- scheidene Tyt vttbliuen by gebreck van Öhre Werckenn, so moeten sie den schaden beteren. Wan sick oeck ein Schipman serigede by gebreck vann hulpe, so sindt sie schuldich, ehm laeten tho Arsten vnde genesen vnde dat gebreck tho beterenn nha Erkentnisse des schipmeisters vnde der 1 ) Gesellenn vann der Taffelenn. 22. Idt gefaltt, datt ein Schip- meister oder Regente des schepes syn schip vorfrachtet by einen Coopman vnde bespreckt dat, by einen Termyn datt Schip tho laden. Die Coopman und Ladet nicht, und das Schiff und die leidenschaftlichen Sie 15 Tage später, die Zeit vorluist und wird vorkortet, die Regenten van dem Schiff 2 ) seine Fracht durch Gebrechen und Vorsorgen van den Coopman, so ist der Coopman schuldig, den Schiffsmaster oder Regenten des Schiffes Therapy vornügen solchen Schaden, alss daerop gesetz wird, und daaraus sollen die Schiffsleute haben dass viertel Teil und der Schiffsmaster dass dritteln Teil, um rechtmäßig wollen dass er eher Kost gewinnt. 23. Ein Schiffsmaster oder Regent des Schiffes befrachtet sein Schiff und ladet dass, um seine Reise zu tun, hieran binnen bleibt dass Schiff liegen so lange, dass jemand Geldes fehlt, so macht der Schiffer oder Regent 24. Een knappe young man van een scheepje onder het ijs gehuurd, dat schip toe brengen daarvoor onderhouden zal. Het gevalt, dat in de havens zijn kleding opslagen, daar men de schepen binnen ontladen zal. De kapitein is schuldig, de schipper toe voorseen de stad, daar men de schepen in lecht, en dat touwe uitzetten, opdat de koepluiden geen schade ondervinden bij gebrek van het touwe. Scheur dat gebrek, dat moet de kapitein beteren. De leydessman zal zijn vaart gedaan hebben, al is het schip aldaar heengestapt tot de kennis van de Stad, en niet verder is het schuldig toe brengen. En dan voert blijkt dat schip op de kapitein en op de schipper. Des schepes will senden toe zijn land om geld, dan heeft het geen goeden Windt voorgeliggen; dat het, zo weer is het schuldig, de koopluiden oren te schaaden toe beteren. Dan heeft het wel kunnen nemen van de koopluiden Wijn of Andere waar en voorzover genomen zijn notrust daarop, zodat dat schip komt toe zijn rechte ontladen stad, die Wijn of die Waar, dan de Schipper genomen heeft, is schuldig gerekend toe zijn, alsof men andere Waren verkoopt zal. En die Schipper of Regent des schepes zal hebben van deze Wijn of Waar zijn volle Fracht als van andere goederen. 24. Ein Bootsgeselle oder Knappen is ein Leydes Mann van einen Scheep vnde Is gehuert, datt Schip tho bringen, daer dat ontladen sali, Het gefallen, dat in die Haue sin- nenn Keden offte sloten, daer men die Scheep binnen ontladen sali, so is die Schipmeister schuldig, den Schipman tho vorsien die stede, daer men die Scheep iniecht vnde Getouwe uuttsetten, op datt die Coopluede genen schaedenn heb- benn by gebreek van dem Touwe. Geschiedt dar auerst gebreek, datt moett die Schipmeister beteren. Die Leydesman sali syn Faertt gedaen hebben, als he datt Schip hefft gebrachtt tho Kentenisse der stede, vnde is he nicht forder dat Schip tho brengen schuldig. Vnde dan voortt blifft die sorge van dem Scheep tho bewahren op den Schipmeister vnnde denn Boets- gesellenn. Niederdeutsches Jahrbuch. VI. Digitaled by 25. Erst, weert dat een schip breekt of dat men doet ziele, waar dat weer, dachte de kooplieden, de stuurman und de meesten hoop van de gesellen goed, dat men kon maken, zou de schipper dat laten maken und bringen de kooplieden over goed, daar het dat hen gelaten had, in den goot hem spaarde voor ongeval. Unde want men dat schip niet weer terug maken mocht, zou de schipper zijn volle vracht hebben van al dat goed, als de schipper de koopman levert van de koopmans goed, maar liefst veel geld. Unde werd, dat de koopman geen geld bij hem had und de schipper wilde hem niet loon of geloof, zou de schipper van de goed nemen, datter gebracht weer, voor al dat goed, als de koopman dat zijn gift aan de markt. 26. Item werd, dat een schip niet had und de schipper begeerde, dat men dat goed werpen zou, zo en zou men niet werpen, men zou den vrachtman vragen, of het hem belieef. Unde werd, zijn wil niet und dachte de schipper, goed und hem twee of drie van de schipmans beter gedaan dan gelaten, zo zou men werpen. Unde zou de koopman, als men het land kwam, moeten over twee of drie. 25. Erst wieder, sake, dass ein Schiff breche, dass man dafür sorgen müsse, dass man das Meer mächte, durch den Coopman, den Schiffsmeister, den Steurer und den vorstehenden Bootsgesellen gut und nützlich zu sich, dass man machen müsse, so soll die Schifffahrt, dass lassen machen und bringen den Coopman und die vorstehenden Bootsgesellen hier gut, dass er hier dasselbe gelassen hatte, in dem Sinne, Gott zu sparen vor Unfall. Wenn man auch dass Schiff nicht wollte, wieder machen müsse, so sollte die Schifffahrt seine volle Fracht haben von also viel Gewänder, als die Schifffahrt den Kaufmann liefert von des Kaufmanns Gewänder. Wertt auch, sake, dass die Kaufmann keinen Geld bei ihm und hatte und die Schifffahrt will ihm nicht borgen noch glauben, so sollte die Schifffahrt von dem Gewänder nehmen, dass daer gebracht wird, vor also viel Gewänder, als der Kaufmann das gibt, ahnt seine Marke. 26. Wertt auch, sake, dass ein Schiff Not hatte und der Schiffsheer begehrte, dass man das Gewänder werfen sollte, so und sollte man nicht werfen, man sollte den Frachtmann zuerst fragen, ob es dem Kaufmann beliebt, so er dagegen widerspricht, wehren. Weil das sein Willen nicht und den Schiffsman gut und nützig, mit Rat zwei oder drei von den Schiffsleuten besser getan, als gelassen, so sollte man das Gewänder werfen. Wenn dann der Kaufmann darauf. Digitaal door 51. Drie, die in den scheepen waren en gouden knapen waren, zweren dat het nocht zake was en deed. Unde waren daar geen koeman in den scheepen, en men had niet te werpen, wanneer dan de schipper gouden duikte met de meesten deel van zijn gezelschap, dat zou men doen. Unde wat goud dat men wierp, dat zou men rekenen, alsof aan den markt geldt, pennings penninkjes werden, van alsoveel, als daar blijft, als de vracht betaalt is. Unde de schipper zal gelden van zijn schip of van zijn vracht, wess koepluiden daar blijken. Unde waar de schipper zijn schip ziet, daar mogen de koopluiden ver- mogen op een tijdstip. Unde waren, dat iemand weer een schip, daarin werp, unde had hij geldt of andere goed in zijn kisten, dat zou hij dan opbaren, eer dat men wierp, en als hij dat opbaren had, zou hij gelden, het wierpen van zijn geldt of rekenen twee penningen voor een man. Zijn daar andere goed in de kist, dat zal men rekenen gelijk andere goed, als werd hij weer. Unde waren, dat iemand geldt uit de kist nemt om zijn zijde, zo en zou men daar niet om gelden. Unde weer, dat iemand geldt of ander goed had in zijn kist en dat hij dat niet opbaarde, eer dat men wierp, en werd de kist, daar dat in is, geworpen of gehouden, zo zal men de kist niet hoger rekenen dan drie schilde, zo houden de kisten beslagen weer; man houdt de kist niet beslagen, zo zou men het gelden. Klagende, als men de lande kwam, daag zijn goed met onrecht ge- worpen was, so moest die Schip- heer met die Bootsgenoten, die daar kundig was en voorname Bootsgenoten geachtet worden, voor Oren >geboerliche Richter Tuinchies daarna doen, dat het niet nood- zakelijk was en dat ze ge- worpen hadden. Weer ook geen Coopman tegenwoordig in het scheep, en men had noodzaak om te werpen, wat dan de schipheer met de meesten Bootsgenoten goed dacht, dat moest men doen. En wat goed dat men werpt, dat moest men rekenen 1 ), als als die merken gelden, Pennings Weerde van al dat veel, als daar geworpen is en die Fracht betaalt is. De schipheer kan gelden van zijn Scheep of van zijn Fracht, wat de Coop- luden daarop kiezen; En waar de Schipheer zijn Schip zet, daar mogen de Coopluden voor- nemen op een getijde. 