title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 2) Depêche van den Secretaris van Legerpen, 18 April 1797. Zijnde zonder Financiële en Ceylon, onze bezittingen in Oostenrijk. Indisch zeer onzeker.” Wat de Kaap de Goede Hoop betrof, hoewel voor ons van minder regelrecht belang dan Trincomalee, kon die echter in handen der Engelse zeer gevaarlijk zijn, en indien men derhalve die Volkplanting ter verkrachtung van meer wezenlijke voordeelen zou opgeven, moest dit niet anders geschieden dan onder de stelligste verzekering, dat de Kaap niet in het bezit der Mogendheid zou vallen. En hoe begeerlijk Antwerpen en de linkeroever van de Schelde voor de Republiek mogten zijn, welk redelijk vooruitzicht bestond er dat een zegevierende Mogendheid zou liggen te bewegen zoude zijn tot het afstaan van enig Land dat reeds bij haar gebied was ingelijfd? Voor het overige vleide zich de Commissie, dat de kunde der Hollanders en hunne goede, algemeen erkende trouw in handelszaken, de nadelige gevolgen die uit de vrije vaart op de Schelde zouden voortvloeien, meerendeels zouden voorkomen. Maar dat was de Commissie doordrongen van het hoog gewicht om bij den Algemeenen Vrede uit te werken, dat de Franse Republiek afzag van het gemeenschappelijk gebruik der haven van Flessingen, dat telkens zoo gemakkelijk aanleiding kon geven tot geschillen en tot vermindering strekte van onze onafhankelijkheid, die het ware belang van Frankrijk zelf vorderde, dat in volle kracht hersteld werd. Moeilijk viel het te bepalen wat het wenschelijkste was, dat de Rijn of Maas tot Frankrijks grens werd gesteld; in ieder geval oordeelde de Commissie dat er in Secularisatie genoegzame stof tot vergoeding gevonden zou kunnen worden. Zij had er daarom niets tegen dat het Huis van Oostenrijk voor het verlies der Nederlanden een schadeloosstelling bekwam, maar moest die in Bologna en Ferrara bestaan? Kon een Republiek, hoe dan ook in Italië werd opgericht, niet nuttig zijn? en was het niet bedenkelijk aan het Kabinet van Wenen meerder middelen aan de hand te geven om zijn invloed in Italië te herkrijgen? Als Engeland met Oostenrijk verbonden was, kon immers die aanwinst van Bologna en Ferrara aan eerstgenoemde Mogendheid in de Middellandse Zee kracht bijzetten? Het denkbeeld om aan het Huis van Nassau een schadeloosstelling te bezorgen, mits niet ten koste der Republiek en van haar grenzen verwijderd, juichte de Commissie zeer toe. Bamberg en Würzburg schenen wel een equivalent voor de Stadhouderlijke waardigheid. Doch de verwonderlijke Adelaarsvlucht van den toen onverwinnelijken BONAPARTE, de gebeurtenissen sedert den 25 Februari 1797 in Italië voorgevallen, hadden de verwezenlijking van het ontwerp van den Batafschen Diplomaat reeds voor het einde van Maart verijdeld. „Men heeft mij geschreven, meldde Lauw nog uit Venetië, dat men op het punt is geweest, den Keizerlijken Minister te Turijn te disgratieren, omdat hij de waarheid had durven zeggen en den Vrede als het enige middel om het Land te behouden, had aangeraden. De Keizer zal menselijkerwijze eerlang gelijk zoovele anderen, zijn schande en dwaasheid moeten ondertekenen. Met zulk een Hof en zulke goddelooze Ministers is niets uit te richten.” Daar wilde hij dus voortaan geen vreemd, met het daadwerkelijk omschreven grondgebied, Art. VII en VIII. (Dagboek der Handelingen van de Nationale Vergadering VII. 672). Als opmerking van v. LEIDEN, t. a. p. Depicht 18 April 1797. (Verz. CORIOSET v. TOULON). De heren van penning hebben verspild of gewaagd. Men beweerde dat de Britse Gezant Eden er maandelijks 25000 guineas aan corruptie-gelden besteedde. Tegen zulke sommen was niet op te roeren. Oostenrijk liep gevaar van de rang van eerste Mogendheid tot de tweede te vervallen. In zulk een crisis moest men zich wel wachten een enige stap te doen, die ons Land van die zijde kon compromitteren. Te Wenen was de kans verkeken; er bleef niets over dan de vergoeding, die de Republiek vorderen kon, bij Frankrijk zelf te zoeken, en wellicht bij de Negotiatie met Engeland, het Kabinet van St. James onder de hand met beleid te doen voelen, "dat een gedeelte der Belgische Landen" in ons bezit minder gevaarlijk was dan in dat der Franschen. Maar nu dan niet verder te Wenen, maar te Parijs bedektelijk moest worden gehandeld, kon onder de leiding van den geheimen Batafschen Agent aldaar "van veel nut zijn" een nog jong man van grote verwachting, die plant zelf in Italië had gebruikt, en wiens talenten hij "zeldzaam" noemt. "Hij was vroeger, voegt hij er bij, de lieveling van den eerlijke Staatsminister MONTMORIN, die hem op zijn 23e jaar tot de gewigtigste zaken bezigde." Eindelijk duidt hij die persoon als "niet geheel vreemd aan ons Land" nader aan, "gehuwd met een Nederlandsche vrouw, die nog enige bezittingen in de gewezen Generaliteits- Landen heeft." Laat ons thans terwijl Oostenrijk in de engte werd gebracht en het uitzicht op den Algemeenen Vrede met iedere dag 3) Dit eenige Latere document van Blauw uit Paris, 4 Mei 1798 schijnt te beïnen dat de bekwame vereffening nu aan de Batavische Legatie verbonden was, Velelicht dezelfde, die voorheen Secretaris bij de Granzau, later in dezelfde betrekking bij de SCHIMMELPENNING. Verg. 2. 3. SCHIMMELPENNING en enige gebeurtenissen van zijn tijd, 1. 116 volg. 18* 276 verminderde, het kluwen der Pruisische Diplomatie jegens Nederland weder ontwarren en de moeilijkheden schetsen, die zij zich door de lang verborgen maar allengs en onvermijdelijk uitlekkende Conventie van 5 Augustus 1796, op den hals had gehaald. „Ik ben in secretesse geïnformeerd, schreef BOURDEAUX, die nu even getrouw jegens de Batavische Republiek zijn plicht vervulde, als hij de medehelper van VAN REDE was geweest, en die aan zijn gewese Chef gehecht, een zware proef had doorgestaan, ik ben geïnformeerd, schreef hij den 25 Februari 1797, dat nog kortelings een geheime Agent des Prinsen van Oranje de sterkste pogingen aangewend heeft om dit Hof te overtuigen te willen concurreren gedachte Prins wederom als Erfstadhouder te herstellen;” dan men had aan die voorslag geen gehoor gegeven, maar die ten eerste van de hand gewezen. Ook bij den vermaarden Prins Huyser van Pruisen had de Agent het hoofd gestooten, niettegenstaande de teruggave van „alle Batavische Bezittingen door de Engelsen veroverd,” als met die Restauratie onafscheidelijk gepaard werd voorgesteld. Noch die Vorst, noch het Ministerie hadden tot dat einde een stap te Parijs willen doen, „daar men, merkte BOURDEAUX aan, meer dan ooit in de beste harmonie met Frankrijk schijnt te wezen.” En toch woonde de 3) In de volgende depêche van 4 Maart 1797 gaf hij diens naam op, „een Hoer van DER Maas.” — Dit eenige depot in cijfer aan v. DEDEN te Stockholm (22 Juli 1797) blijkt dat het verblijf van den Heer vourz te Petersburg dezen ook had doen verzekeren aldaar voor de belangen van de Prins van Oranje werkzaam te zijn. („ce que fait Mr. vourz & St. Petersbourg, et surtout s’il est Agent secret du Prince d’Orange).” 4) Depêche van BOURDEAUX, 4 Maart. 277 Koning weinige dagen daarna, den doop van „den jongst-geboren zoon van den Heer Erfprins van ORANIE,” dat is van zijn eigen schoonzoon bij. Zoo broos was de waarborg die een dubbel Pruisisch huwelijk in de berekening van een feilebare Staatkunde, voor de handhaving van het Erfstadthouderschap aanbood! Moet een gevoel van schaamte tegenover die nabestaande ballingen den Koning van Pruisen niet zelden hebben bevangen en gepijnigd, in diezelfde dagen bevond hij zich ten gevolge van het heulen met Frankrijk, zelfs jegens den op 200 grooten afstand verwijderden Keizer PAUL I, in niet geringe verlegenheid. Kort na diens bestijging van den troon en op de eerste opening welke de Pruisische Gezant Graaf v. BRÜHL van het verlangen des Konings gedaan had om zich nader met het Hof van Petersburg te verbinden, zou, naar men verzekerde, Zijne Keizerlijke Majesteit rondborstig te kennen hebben gegeven, dat dit bij de Hoven van Wenen en van Londen het grootste ongenoegen zou veroorzaken, wijl zij den Koning ten sterkste mistrouwden en verdacht hielden in geheime verbindeling met de Fransche Republiek te staan, ja zelfs met haar een geheim Tractaat gesloten te hebben. Op welk verwijt FREDERIK WILLEM in een eigenhandige brief het bestaan der Conventie van 5 Augustus zoude erkend hebben, maar tevens hebben verklaard dat die alleen eventueel was en indien de Rijn Frankrijks grens bleef. Voor dat geval zou hij ook hebben beleden tegen het 1) 10 Maart 1797. — Zoon van Prins der Nederlanden, was den 28 Februar geboren. (Depotche van BOURDEAUX, 11 Maart 1797. „Die junge Prinz hat den Namen bekommen von WILHELM FREDERIK CARL").” 3) Regering III aan rijk 28 Febr. 1797. „Si nous sommes fidèles A nous-mêmes, que none agissions avec vigueur, et que none ne nous laissent pas inquiéter par les avances insidieuses de la Prusse” enz. 3) Depachter van het Binnenland, 14 Maart 1797. 278 Het bezit van het Bisdom Munster, zijn Kleefse landen aan Frankrijk te willen laten. Verder, had de Koning beloofd de Bataafsche Republiek te erkennen indien Frankrijk daar-entegen de hand wilde bieden om de Bisdommen van Bamberg en Würzburg te doen seculariseren en aan den Prins van Oranje af te staan, die alsdan even als de Landgraaf van Hessen-Kassel, met de waardigheid van Keurvorst zou worden gekleed. Geen wonder, dat na deze mededeeling en zelfs nog vóór dat BOURDEAUX een afschrift van de Conventie van 5 Augustus naar ’s Gravenhage had kunnen overzenden, de wens om aan de onzekere verhouding met Pruissen nu weldra een einde te maken, aldaar te levendiger werd. „Gij kunt goed beseffen, schreef van LEYDEN den 21 April daarnaar aanvolgende aan BOURDEAUX, en hebt ook uit mijn brieven kunnen ontwaren dat de Republiek een grooten prijs stelt om door den Koning van Pruissen erkend te worden.” Dit was dan ook oorzaak dat onze Minister te Parijs meer bij herhaling was gelast geworden bij het Fransch Gouvernement op krachtige medewerking bij het Kabinet van Berlijn tot dat einde aan te dringen; ook had het Directoire op de laatste vertoegen, bevelen in die geest aan OATLLARD gezonden. „Dit heeft, zoo ging VAN LEYDEN voort, de Commissie van Buitenlandsche Zaken gemeend dat te uw kennis te worden gebracht, ten einde ge daarover den Minister CAILLARD zoudet onderhouden, en hem het gewicht der zaak voor ogen stellen,” dat Pruissen ons als een vrije en onafhankelijke Staat aanmerkte en bejegende. BOURDEAUX zich van die last kwijtende, ontving van CAILLARD. 3) Het schijnt hier niet ongepast, op de nog te beantwoorden Prijsvraag te wijzen: „Welke beginselen zijn men sinds den Munsterschen vrede tot den jongsten tijd verkondigd, in het erkennen der onafhankelijkheid van vreemde vochten Volken of der verandering van Regeringsvorm, en in hoever deze beginselen werkelijk toegepast ?” (Provinciale Utrechtse Genootschap). Ten antwoord, dat niemand oprechter dan hij wenschen kon of met meerder ijver dan hij gearbeid had om die erkenning van het Ministerie des Konings te verwerven, dan dat de omstandigheden, en „bijzonderlijk de teederheid van FREDERIK WILLEM voor zijn zuster en dochter, altijd een hinderpaal waren geweest;” hoewel anders Z. M.'s goede gezindheid jegens de Bataafsche Republiek meer dan eens, onder anderen uit het Tractaat met Frankrijk gesloten om de Neutraliteit van het Noordelijk gedeelte van Duitsland te verzekeren, ondubbelzinnig was gebleken !), vooral uit Art. VI waarvan hij mij den inhoud had medegedeeld. Dat hij onlangs nog door het Directoire Executief vermaand nogmaals op de formele erkenning van onze Republiek aan te dringen, daartoe bij het Ministerie alle middelen van overreding had aangewend; maar dat die gewis niet eerder zou volgen, dan nadat de schikkingen aangaande het Huis van ORANIE buiten twijfel gesteld waren. Dat de gehechtheid des Koning aan zijn bloedverwanten hem van een zoo beslissende stap zou terughouden, zolang hij hun niet tegelijk de bewijzen kon geven, dat hij voor hun aanstaand lot gezorgd had. Dat van het oogenblik af waarop dit punt geregeld was, alle bezwaar tegen de erkenning zou vervallen, ja dat men alsdan te Berlijn niet ongenegen zou zijn, met onze 2) Nog den 3 Juni 1840 herinnerde de Minister VERSTOLK VAN SOELEN (Handelingen van de Regering en de Staten-Generaal, over de Herziening van de Grondwet, 's Gravenh. 1840, IIe Deel bl. 163): „In 1795 geraakte de Republiek, buiten haar toedoen na den intocht van het Fransche leger, daadwerkelijk in oorlog met den Keizer en het Duitsche Keizerrijk, doch de vrede van Basel, tusschen Frankrijk en Pruisen van den 5 April 1795 en de Conventie tusschen die Mogendheden, den 17 Mei 1795 te Basel, en 5 Augustus 1796 te Berlijn- geleekend, verwijderden voor de volgende jaren het kruge-tooneel van de Nederlandsche grenzen door een lijn van demarcatie en neutraliteit. Bij Artikel VI der Instentie werd bepaald dat het Noordelijk Duitsland geen vijandelijkheden zouden plegen tegen de Vereenigde Nederlanden.” 280 Republiek een Alliantie te sluiten. Nog daags te voren had de Minister van Zwieten hem dit verzekerd. BOURDEAUX maakte de opmerking dat de erkenning der Republiek in de tegenwoordige omstandigheden meer waarde zou hebben dan op enig ander tijdstip, en dat men die nu, terwijl de voor- spoed der Fransche wapenen te meer nadruk aan de Ver- toogen van den Minister bijzette, te lichter zou verkrijgen; dan CALLEIJN kwam op de noodzakelijkheid der voorafgaande schikkingen ten behoeve van den Prins van ORANIE terug, die toch niet lang meer zouden achterblijven, daar men dezer dagen reeds de tijding van den stillstand van wapenen tusschen den Keizer en Frankrijk ontvangen had !) en derhalve een spoedige Pacificatie kon verwachten. Hij zei voorts nog dienzelfden dag naar Parijs te willen schrijven om het Directoire te bewegen, de geheime Conventie van 5 Augustus aan het Bataafsch Gouvernement voor te leggen ten einde dit in staat te stellen om daarvan onder zekere beperking gebruik te maken, en tot bedaring der gemoederen den za- kelijken inhoud in de nieuwspapieren te plaatsen 2). „De Burger CALLEIJN, meldt BOURDEAUX, was niet weinig verwonderd, (voorzeker ook wel wat beschaamd) wanneer ik hem het Extract van voorsz. 3) Z. overigens nader wegens het voorband tussen de Conventie van 5 Aug. 1796 en de erkenning der Bataafsche Republiek door Pruisen, de Nota van Cameron van 4 Juli 1797 in de Bijlagen. 3) Verz. CORR. V. TOULON. 281 van den Minister v. ALVENSLEBEN 1), die BOURDEAU zeer op het hart drukte dat zij alleen als particulieren met elkander gesproken hadden, terwijl hij desniettemin de strengste geheimhouding aanbeval, gaf OLLARD thans de stellige verzekering dat het Hof van Berlijn de erkenning der Bataafsche Republiek niet zou verschuiven totdat de Prins van ORANIE werkelijk in het bezit gesteld was van de hem toegedachte schadevergoeding 2); maar dat zodra hij OLLARD door het Directoire gemagtigd zou zijn officieel te verklaren, dat Frankrijk zich wilde verbinden bij den Vrede aan den Prins een behoorlijke schadeloosstelling te verschaffen, de Koning geen verder zwarigheid zou maken, de Republiek formeel te erkennen 3). Doch nu ontstond de vraag, op welke wijze BOURDEAU in een officieel karakter bij het Pruisische Ministerie en wederom de Zaakgelastigde van het Kabinet van Berlijn te ’s Gravenhage, v. BIELEFELD, zouden optreden ; — welke moeilijkheden eerst in Julij daaraanvolgende uit den weg werden geruimd. Te weten, toen VAN REEDE in 1795 teruggeroepen, uit ’s Gravenhage den last had bekomen om tegelijk met de overhandiging zijner brieven van rappel, BOURDEAUX als Charge d'affaires van de Republiek voor te stellen, had het Hof van Pruisen geweigerd gemelde brieven aan te nemen, en was dan via de voorstelling van BOURDEAUX nagelaten 4). Ten opzichte van Bielefeld integendeel stond vast, dat deze een aan en woed op den 16 Juli 1794, voorgesteld was geworden om bij afwezigheid van den Graaf van Kerzer de belangen van het Hof van Pruisen waar te nemen; na heen- en wederschrijven, werd eindelijk BOURDEAUX van brieven van Over de zaken van den gewezen Landschrijver der Heerlijkheid Millingen (alderdere depesche van Boursault, 20 Mei 1797). 2) Depesche van BOURDEAUX aan den Minister van Buitenlandse Zaken 13 Mei 1797. 3) Depesche van Boursault, 16 Mei 1797. 4) Depesche van BOURDEAUX aan den Minister van Buitenlandse Zaken 18 Mei 1797. — 2. wijder(s) een brief van Harn in het Dagverhaal der Nationale Vergadering, 3% Juni; 1797, VI. 256. 282 introductie, voor zooveel noodig, voorzien, en zou CAILLARD hem bij den grijzen Kabinet-Minister Graaf van Finkenstein, een streng observateur der formaliteiten,” inleiden ?). Maar schoon hiermede dan nu de betrekkingen tussen Nederland en Pruisen regelrecht hervatten waren, zo hield men nogalis op raad van CAILLARD en overtuigd, dat „die stilzwögende erkenning der Republiek zeer veel aan het vaderlijke hart des Konings gekost” had, voor ’s aanschouwende officiële mededeeling van het Haagsch Tractaat van 16 Mei 1795 terug, die de Commissie van Buitenlandsche Zaken wenselijke had geacht. Het eerste Artikel immers hield de vernietiging van het Stadhouderschap in, tot welks handhaving FREDERIK WILLEM zich vroeger uitdrukkelijk had verbonden. In denzelfden hinderlijken toestand, waarin BOURDEAUX zo lang had verkeerd, bevond zich nog te Wenen de Staatsman, die in hogeren rang onder het Bewind van van DE SPIEGEL, het Congres over de aangelegenheden van het Oosten had bijgewoond, de Minister van Harreren, Hij, die met de Vertegenwoordigers van Groot-Brittannie en Pruissen, weinige jaren geleden, de bemiddelaar van den Vrede tusschen het Keizerlijk Hof en de Porte was geweest, had zich in ’s Lands belang, tot de taak van opmerker en berichtgever, in den jongsten tijd moeten bepalen. In geen onmiddellijke aanraking meer met de Leiders van het Kabinet, immers niet officieel, kon hij slechts uit de verte gewaar worden, — al mogt hij zich dan ook tot de zekerheid. 2) Blijkens de depot van "gouverneur, 17 Juni 1797, het oordeel nog altijd iets aan de zuur; — waren "de directe politieke reactie — tusschen beide Staten" hersteld, maar zonder diplomatieke erkenning, — een enkele formaliteit, -- "tot welke dit Hof vroeg of laat zich toch zal moeten verstaan, en die in de grond op de politieke existentie van de Republiek geen invloed kan hebben." De heid van zijn kanalen verlaten, gedurende zijn lang verblijf in Oostenrijk verkregen. "Wat een formele erkenning van mijn karakter aangaat, schreef hij op 17 Juni 1797, komt het mij voor dat deze afhangt van nieuwe geloofs-brieven." Maar zouden die aangenomen worden? Dit moest, dacht hij, afhanken van "de verderde gang der Negotie tussen het Hof en Frankrijk; welke laatste Mogendheid in de andere Negotie altijd getracht heeft, zooals hij herinnerde, de Bataafsche Republiek alsmede de andere geallieerden in de Tractaten te begrijpen." Zeker zou er een Congres gehouden worden, en daar scheen het dan de plaats over de wederzijdsche belangen, en natuurlijk over de erkenning van de Republiek te spreken. Wel had men in den beginnen gezegd dat die "reeds in de Preliminairen" was geschied, maar hij van HAARLEEN had "tegenwoordig reden om te geloven" dat die tijding voorbarig was geweest. -- Hoe kon te Wenen aan een Congres gedacht worden? Hoe was men er toe gebracht, Preliminairen met de Franse Republiek te sluiten? Hoe had men zich kunnen laten verleiden, den getrouwen Bondgenoot, Groot-Britannie af te vallen? Nog in het voorjaar van 1797 schenen de banden tussen het Keizerlijk Hof en dat van Londen "al te vast te zijn om zó lichtelijk te kunnen verbroken worden." En de nederlagen welke Oostenrijk in Italië geleden had, hoe treffend, kwamen echter niet onverwacht voor; "zinde naar hetgeen VAN HAARLEEN destijds schreef, de middelen die het Hof al weer daartoe wist aan te wenden, ongelofelijk"; hetgeen te gemakkelijker viel naarmate de oorlog, te voren door vele lieden afgekeurd, nu echt nationaal geworden, "door alle klassen der ingezetenen van de Monarchie" werd onderschreven, terwijl het Ministerie bovendien 2) Depêche van van Haaren 1 Maart 1797. 234 op den geldelijken bijstand van het Hof van Engeland kon bouwen, Intussen kwamen eenige dagen daarna van elders allerlei tijdingen, dat zich donkere wolken samenpakten, die het Huis van Oostenrijk den ondergang dreigden. BUONAPARTE, meldde men, na den Paus te hebben gevangen genomen en Rome bevrijd te hebben, zou met een talrijk leger door Frioul en Görz in Carinthie trachten door te dringen, na alvorens Triëst te hebben genomen, en zo naar Weenen voortrukken. Een tweede Fransche krijgsmacht zou onder het bevel van MASSENA uit Tirol opdagen, en een derde onder MOREAU langs de Donau denzelfden weg nemen ; een vierde leger eindelijk onder HOCH, zou langs den Nederrijn en de Main te werk gaan en de grenzen van Bohemen naderen, “ om ook aan die zijde de Keizerlijke Erflanden te bestoken. Bovendien scheen men Zhrendreitstein en Mentz ditmaal be- paald te willen belegeren, hetgeen enkel geldgebrek in den vorigen veldtocht had belet. Indien dit veelomvattend plan wel werd uitgevoerd, liep het bestaan der Monarchie in die zomer grootelijk gevaar. — Wat wij hierboven uit de depêches van VALCKENAER mededeelden, kon ten blijk strekken, dat zelfs in het afgelegen Spanje de toestand des Keizers als uiterst hachelijk werd beschouwd. Men was verrast en eigenlijk min of meer teleurgesteld toen men den inhoud der Preliminairen van Zweiëden vernam. De reden geeft VALCKENAER beknopt aan in zijn depêche aan Lobb: “De Preliminairen, schrijft hij uit Aranjuez den 1e Mei 1797, zijn den 18 April getekend, doch nog niet gepubliceerd. 15 voor, als De Raad van Bogelskamp, Minister der Bataafsche Republiek bij den Landgraaf van Hessen-Kassel. — Zijn wegens de overhandiging van de geloofsbrieven van den Hessischen Envoys Bosskr, het Dagverhandeling VI. 825 (28 Aug. 1797.) Bij een vergadering van de tweede Nationale Vergadering te ’s-Gravenhage op 24 Mei 1798, werd bericht gedaan dat een Congres in Bern zal gehouden worden, dat binnen drie maanden de Vrede tot stand moet brengen. Dit bericht werd met het grootste gejuich ontvangen, al was dan ook sedert de Neutraliteit van Pruisen en het Noordelijk Duitsland, de oorlog niet meer, dan in naam, een Rijks-oorlog geweest, daar een groot deel der Staten zich daaraan had onttrokken. Had Oostenrijk, dat nog onlangs onder het beleid van Trurust onwrikbaar tot het uiterste scheen te zullen volharden, deels door den nood geperst, deels uit zelfzuchtige berekening het Britse Verbond verzaakt en de schatten door Napoleon ten offer gebracht, 200 slecht vergolden, de hervatting van den afzonderlijken Vredehandel tussen Londen en Parijs, was het onvermijdelijk gevolg van die onverwachte trouwbreuk. Maar zouden de Bondgenoten der Franse Republiek, Nederland en Spanje, van de Negotiatie uitgesloten blijven? Dit kon immers niet, en zo benoemde men onzerzijds tot Commissarissen, W. A. Lestevenon, De Beveren (die evenwel bedankte) en van Marseille van Amsterdam, Secretaris bij de Directie van den Levantschen Handel. Intussen was de onderhandeling van het Directoire met Lord Elliot al een mislukking. De tijding van de uitwisseling van de ratificaties van de Preliminairen, ontstond de Eerste Nationale Vergadering op 14 Juli 1797. Dagboek VI. 406. 3) Redenen van den Minister verspreid, 3 Juni 1840, t. a. p 4) Depatch van VALCKENBURG aan Löff, uit Madrid 25 Juli; 1797. (secret en confidentieel). 5) 2. bij oe cnaïmór, Perzamel. van Plaatsen enz. V. 309-318 een Vertoog van Directeuren van den Lerantschen Handel en Navigatie aan de Staten-Generaal (12 Maart 1788), get. TUEOD. TAN MARSELIS. MesBuRY te Rijssel „voor alsnog, schreef VALCKENAER, zonder de wederzijdsche Geällieerden” aangevangen, en merkte hij aan, „ik geloof waarlijk dat dit beter is, en eerder aan de zaak een einde zal maken. Dat einde stel ik op het laatst van dit jaar, niet veel vroeger. De wederzijdsche pretentie loopt hemelsbreedte uit elkander. Ik kan u met zekerheid zeggen, dat de Engelsen bij de eerste Conferentie, Pisle de la Trinidad, de Kaap, Ceylon, en Cook hebben gevorderd, doch dat het Directoire, ge- trouw aan de verbindtenissen, zulks gerefuseerd heeft. Van de andere zijde, zou men gaarne den status quo voor den Utrechtschen Vrede willen herstellen” Zoo meldde de Bataafsche Minister vertrouwelijk aan den Consul Lob, de hoofdpunten van het geschil. Maar zag hij juist, als hij beweerde: „de Engelsen hebben nog geen regten ernst?” Hoe? reeds het jaar te voren in 1796, hadden HARRIS en LOBES het hoofd gestoten, en nu zonder in ernst naar den Vrede te haken, zouden zij de waardigheid van Groot- Britannie, hunne eigen eer andermaal aan de kans hebben gewaagd van een nationaal hoon te ondergaan? Was dit bij scherpziende Staatslieden aannemelijk, en hadden zij zich niet veeleer, even als de hooghartige GEORGE II, door den inwendigen toestand van Engeland, door de eischen van een bijna uitgeputte Natie, gelijk door de verraderlijke samenspanning der Ieren met de Fransche Republiek, tot een tweede vernederend aanzoek te Parijs gedrongen gezien? „Ik geloof, zoo schreef de Koning weinige dagen voor de Preliminairen van Zeven, aan den Eersten Minister prij, dat dit Land reeds ter bekoming van den Vrede alle stap- pen, hoe krenkend ook gedaan heeft, die de ijverigste voor- standers van zulk een handelwijze konden verlangen, terwijl men bij den vijand een zoo minachtende bejegening heeft ondervonden dat, naar ik hoopte, voor goed van pogingen van dien aard was afgezien; zoo groot was mijne vrees het weinige dat onze Natie van de oude geestkracht had over- gehouden, te zien vernietigen. Zeker luiden de tijdingen uit Italië ongunstig; maar zij zijn nog te versch dat wij daarop zonder nadere berichten uit Wenen, enig ernstig besluit zouden kunnen gronden. Wat den staat van onze geldmiddelen betreft, ik kan niet beslissen, in hoeverre zij ons kunnen toelaten Oostenrijk te helpen. Na de debatten van jl. Dinsdag had ik mij gevleid, dat de Heer parr daarin geen bezwaar zag; maar vergis ik mij hierin, ziet Oostenrijk zich gedrongen den Vrede te verzoeken, zoo erken ik, dat ik die Mogendheid liever een afzonderlijken Vrede zou zien sluiten, ten einde wij de vrijheid behouden om met minder opofferingen te onderhandelen dan wanneer bij een gemeenschappelijke Negotiatie, onze veroveringen zouden moeten dienen om het grondgebied van Oostenrijk te herwinnen. Zoo betoogde Koning Albert den 9 April 1797, en toch reeds den volgenden dag moest hij, tot zijn grievende smart, in overeenstemming met het eenparig gevoelen der Leden van het Kabinet, in een nieuwen vernederenden stap bij het Directoire bewilligen; terwijl de tijding der Preliminaire van Leoben in het begin van Mei naar Londen overgewaaid, het verlangen van parr en diens Ambtgenoten naar den Vrede te meer versterkte. Vandaar op den 15 Juni daaraanvolgende, de verklaring van Lord GRENVILLE in een brief aan den Franschen Minister DELACROIX, dat het oogenblik gunstig scheen tot eene Negotiatie. En twee was dan eenige dagen later, Rijsel tot plaats van bijeenkomst der onderhandelaren gekozen, — waar na meer dan een gehaspel over punten van vorm en andere, die de onbougzame GRENVILLE niet had willen toegeven, eindelijk den 24 Juli Lord MALUESPURY aankwam. Er is na dit alles, wel geen redelijke twijfel of de zucht tot den Vrede was bij de Engelse Staatslieden oprecht en welgemeend. Maar in de Negotiatie zelf was nog weinig toonadering te bespeuren. „Van Rijssel weten wij niets met zekerheid, meldde VALCKENAER aan LOB den 5 Augustus, dan dat het Contra-Project der Fransche Gevolmachtigden te Londen niet gesmaakt heeft, en de fondsen aldaar geleidelijk zijn. Men verhaalt te Parijs, alwaar een momentane kalmte heerscht, dat de Engelsen alles willen restitueren, mits de vrije vaart op de Spaansche West-Indische waters; — dat ik voor ik moeite heb te gelooven. Ik heb meer grond om te denken, dat de nieuwe Minister 1) Zie bij Lord STANHOPE, WILLIAM PITT en de tempe, T. III. 50-52. 2) GAORGE zur aan Pre, 10 April 1797, t. a. p. III. 480, Identieftse, goedgevonden en zal zeker ook bij ons (in Holland) worden bevestigd. Wij willen hier terloops gewag maken van het oordeel, in een Fransch tijdschrift, over het rapport van MEISER, den gewezen Ambtgenoot van BLAuw, in die dagen uitgesproken. Dit ontslag en de keuze van zijn opvolger in 't bijzonder werden aan de onuitroeibare familie-regering in Nederland geweten, aan de zucht om ook aan de nieuwe Bataafsche Republiek een volstrekt Aristocratische vorm van Bewind te geven. „Zij laten niet na, klaagde de Publicist, om aan het Volk onophoudelijk de gevaren voor te stellen van een volstrekte Volksregering en een tafereel voor te hangen van de onheilen van Frankrijk. Vandaar begeven zij 1) 3. 4. DE VOS. — Dagverhandelingen der Tweede Nationale Vergadering VI. 8, 358. 2) vaucnznaeR uit St. Ildefonse, 18 Aug. 1797 (Secrétariat): „Le citoyen Zertevenon ayant demandé zijn demissie van zijn missie te Zelfde, vee valt worden vervangen door de Citoyen VAN DER GOES, mijn opvolger hier. Mijnheur en VAN MARSEILLE zijn al in Parijs. Nog altijd kom ik mijn nieuws van 9 Aug. te Lille, deze conferenties nemen niet plaats." —- Bij afwezigheid van VAN MARSEILLE werd D. 5. VAN LENNEN ad interim tot Secretaris der Directie van den Levantschen Handel aangesteld. Dagverk. der Tweede Nat. Verg. VII. 602 (11 Sept. 1797). 3) La Fribonne publique. — Verg. de Republikein, IIIe Deel n°. 171, bl. 496. (data over het rapport van den Minister meer uit Parijs.) 19 290 reeds alle ambten aan hunnen begunstigden. Vandaar hebben zij hunnen Gevolmachtigde in Frankrijk den achtingwaardigen MEIJER, reeds door eenen ander doen vervangen; ofschoon hij een vriend zoowel van regeringloosheid als van willekeur, nimmer iets anders heeft behartigd, dan de ware belangen van het Volk, dat hij vertegenwoordigt, zonder dat een partij hem daarin heeft kunnen omzetten. Het Bataafsche Volk is zijn onafhankelijkheid geheel verschuldigd aan het eerlijk karakter van deze kundige en waardige Minister, en zijn belooning is terugroeping! Nederland bedriegt zich geweldig in het staatkundig samenstel, dat het is toegedaan. De regering der voornaamsten heeft zich in Zwitserland en Venetië kunnen staande houden; zij kan het misschien blijven doen in eenen Alleenheersching: die tijd is thans echter voorbij. Nadat Frankrijk den toon heeft gegeven en de wet gesteld heeft, heeft zij geen hoop meer op haar bestendigen zetel. En het is inderdaad een zeer ongelukkig middel, om het vertrouwen te winnen van het Fransche Bestuur, dat men eenen Minister terugroept, die bij hetzelfde volkomen geacht is, en wiens Republikeinsche grondbeginselen bekend zijn, en hem deed vervangen door eenen ouden Edelman, die ofschoon een vijand van den voormaligen Stadhouder uithoofde van bijzonder belang, nimmer een Republikein geweest is. Hoe zou dus Nederland zich, zoo besloot de vreemdeling, zich van zijn voortdurende rust, op deze wijze, kunnen verzekeren? Wij mochten die overdreven lofspraak op den ijverigen medearbeider van BLAU niet terughouden, al ware het slechts om te doen zien, dat de verduistering der verdiensten van deze Vaderlander, ons dit stilewijgen verdacht moet maken. 1) Zijn 50ON AREND DE VOS VAN BTEENWIEK TOT NYENROOD. Verg, DE gewone, Verzameling van Placaten, Resoluties, enz. Z. Register in V. 2) Dat is in de zin van de Fransman, een Democrat. Zeker is het, dat zelfs al lang op het appel van MEISER had aangedrongen, op de noodzakelijkheid der benoeming van „een kundig Minister, die, zei hij, met echte oogen ziet, om door wijze raadgevingen ons Land te bewaren voor de schokken die alhier plaats kunnen hebben.” (Depêche van 18 Sept. 1796). — En stond dan niet een BARMAS oud-Burggraaf, aan de spits van het Directoire? en had niet juist een Edelman van de oudste, Vorstelijke afkomst, de vroegere Bisschop van Autun TALLEYRAND-PERIGORD, in diezelfde tijd de Minister van Buitenlandsche Zaken DELACROIX vervangen? Nauwelijks was de leiding der Fransche Diplomatie aan de Staatsman toevertrouwd wiens sluwheid in onze eeuw ten spreekwoord is geworden, of op den eigen dag der stemming in de Grondvergaderingen over het Plan van Constitutie den 8 Augustus 1797, kwam bij de Nationale Vergadering een brief van de koning in, behelzende de mededeeling van eenige tot hem gerichte depêches van TALLEYRAND, die de aanname van dit ontwerp, hoe blijkbaar dan ook van een Aristocratisch geest doortrokken, ten sterkste aanbeval. „Ik heb, schreef hij, met deelneming, Burgers gelezen de Nota welke het Directoire Executief u gelast had bij de Nationale Vergadering in te dienen, in welke gij uitdrukt het deel, dat het in de voltooijing van hare constitutionele werkzaamheden genomen heeft en den wensch te kennen geeft, dat een antwoord, de goedkeuring van hen die wel oordeelen, wezenlijk waardig en ter verzekering van het geluk van hen, voor wie het dienen moet voldoende, gunstig door hen aangezien en in een Grondwet voor de Bataafsche Republiek veranderd worden. Liste chronologique des Ministres des affaires Étrangères, waar als 32e Minister (sedert 1589) voorkomt „Charles Constant de La Croix (6 Nov. 1795— 19 Juillet 1797), ministre plénipotentaire, mort en 1805;” als 33e, de in 1888 overleden Tallemann (19 Juillet 1797—19 Juillet 1799). 19* 292 allen, — dus ging hij voort, die aan de Franse République niet vergeven, dat zij deze zegepraal der vrijheid in Holland begunstigd heeft, kunnen het vreemd vinden, dat het Franse Gouvernement aan de Bataafsche Constituerende Vergadering de vriendschappelijke betuiging van haar genoegen en van haar wensen heeft medegedeeld. Ik herhaal u bij deze de last, om geen gelegenheid te laten voorbijgaan ter betuiging van het belang, hetwelk het Directoire in de aan- neming van het Ontwerp van Constitutie stelt. Alle onze pogingen en wensen strekken alleen, om de Bataafsche Républiek een regeringsvorm te doen verkrijgen, die haar in staat stelt weer die rol aan te nemen, welke haar onder de Mogendheden van Europa toekomt, en met de voordeelen van haar herkregene vrijheid, die van de bloei van haar Zeevaart en Koophandel te vereenigen. Zoo grooten ijver als het Franse Bewind had aan den dag gelegd, om dit Ontwerp van Staatsregeling te doen bekrachtigen, zoozeer, zeide men, was rrrr in de weer om het te doen vallen. „Dat een vijandig Staats-Minister, die de vrijheid in Europa den ondergang had gezworen, riep zelfs de bedachtzame PAsrEuR, de eerste President der Tweede Nationale Vergadering, in de zitting van den eersten September daaraanvolgende uit, vrij in zijn vuist lagche, en denke dat hij het is, die door zijn invloed die verwerping heeft te weeg gebracht; dat de inlandsche vijanden der Omwenteling en der vrijheid vrij wanen, dat het Bataafs-... Sche Volk door hunne machinatie op die wijze altogether van een vasten Regeringsvorm, op vrijheid gegrond, zal verstoken blijven. Dat zij zich verheugen in het mislukken van dat Plan: zij zien niet, dat diezelfde verwerping een waarborg is voor de vrijheid van dat Volk, dat zij aan de oude kluisters wenschten te zien geklonken.” Pas voor reeds meer dan eens tot Commissie in het buitenland gebruikt, kon wel op de hoogte zijn van diplomatieke kunststukjes en doelde waarschijnlijk op hetgeen men door een brief van ABBEMA, uit Hamburg te weten was gekomen. „Ik heb, schreef die Minister den 18 Augustus 1797, bij mijne laatste, van de komst van den Heer Pas van in de Republiek, kennis gegeven. Nu ben ik in mijn vermoeden omtrent de reden van die komst bevestigd doordien ik van goede hand geinformeerd ben, dat gemelde Heer werkelijk door de Pruisen afgezonden is om in de Republiek te intrigeren en zoo mogelijk een opstand ter gunste van WILLEM te bewerken. Te gelijkertijd en tot hetzelfde einde is nog een ander persoon naar Holland vertrokken, dewelke mij gezegd is VAN DIJK of ZANDIK genaamd te zin. Ge kunt op de waarheid van dit nieuws staat maken. Mijn vertrouweling te Cuxhaven, meldde hij aan het slot, is mij gister alhier komenverrassen, zijnde genoodzaakt geweest ijlings van daar te vlugten, om niet van de Engelsen vermoord te worden.” Stonden Engeland en Frankrijk op dit punt van de be- vestiging der nieuwe orde van zaken in onze Republiek zoo scherp en lijnrecht tegen elkander, een op dat tijdstip door de dagbladen verspreide bericht, hoewel onecht en verzonnen, bracht in en buiten de Vergadering te ’sHage, een gewelddige opschudding te weeg. „Heden hebben wij alhier, 1) Zie boven bl. 87-96, en Dagverh. IV. 258 (19 December 1796). 3) Aan de Commissie van Buitenlandsche Zaken. (Verz. cRoIser—v. Fouion). 3) Advies van 1. c. vomK (7 Aug. 1797), Dagverh. der Nationale Verg. VI. 679; VII 146 (Advies van w. a. ockense, 14 Sept. 1797), 294 200 briefdelers uit Parijs naar Leiden over, twee aangekomen tijdingen ontvangen: de een, dat BUONAPARTE in zijn Brief aan het Directoire de verzekering geeft, dat de Vrede met den Keizer binnen een decennium (tien dagen) definitief getekend zal zijn. De andere tijding behelst, dat de Vredes-onderhandelingen te Rijssel met den Engelse Minister niet afgebroken zijn, maar op een zeer goeden voet staan, en dat alleen de Conferentie uitgesteld zijn, totdat men uit Holland de gewichtige tijding van het al of niet aannemen der Constitutie in Nederland ontvangen zal hebben, — over welk onderwerp men zegt dat heden door den Batafschen Minister een koerier naar ’sGravenage afzonden is.” Nog levendiger waren de parlementaire debatten, toen een maand later, na de afstemming van het Ontwerp van Staatsregeling, de vraag rees of en zo ja, in welken geest en vorm aan het Directoire kennis van die verwerping zou gegeven worden? een vraag, die door de Commissie van Buitenlandsche Zaken met de diplomatieke bijeenkomst van Rijssel, door sommige Leden der Nationale Vergadering met de gebeurtenissen van den 4 September 1797 in verband gebracht en nog meer verwikkeld, ten slotte bevestigend werd beantwoord. Op den 11 September was namelijk bij gemelde Commissie een koerier aangekomen, door den Minister meer uit Parijs afzonden, het bericht van die verachtelijke Staatsgreep overbrengende met een depêche van deze aanhef: „De Republiek (te weten de Franse) is nog eenmaal gered!", en ik denk, dat Zulks voor altijd zijn zal: de crisis, welke ik lang voorzien heb, is dan eindelijk uitgebarsten, en gewiss het was hoog tijd, want misschien heden zou het Directoire door de Royalisten ernstig aanvallen geworden. In den nacht tussend. (11 Sept, 1797). Schen den 342e en 4de September heeft men, nadat de Generaal AUGEREAU alle zijn maatregelen wel genomen had, en alle toegangen en voornaamste posten wel bezet waren, de Inspecteurs van de zaal, juist bezig om hunne conspiratie ten uitvoer te brengen, en gestaag nieuwe schurken te vervolgen en alzoo in fluitende delict gearresteerd, alsmede verscheidene andere Royalistische Representanten, en enige particulieren. Carnot, Lid van het Directoire is gevlucht, en BARTHELEMY wordt bewaakt. Het Directoire heeft gisteren morgen alle de stukken van het verraad, waaronder de Correspondentie van PICHEGRU, en tevens de sterkste Publicatie tot stilte en rust laten aanplakken. De beide Raden, op aanwijzing van het Directoire in een ander lokaal vergaderd zijnde, hebben verscheidene gepaste Decreten genomen, en gaan daarmede voort. Het Directoire is gelast, alle gepaste middelen tot handhaving der inwendige rust, in het werk te stellen Ingevolge van dien, heeft het alle de steden in staat van beleg gesteld en de straf des doods geproclameerd voor hen, die het Koningschap, of de Constitutie van het IIIe jaar zullen uitroepen. — Dit evenement, zoo besloot de Bataafsche Minister, heeft geen druppel bloeds gekost, en geen de minste onordordes veroorzaakt. Parijs is in de volmaakste rust, en ik ben verzekerd, dat zulks zal voortduren, zoowel hier als in de Departementen: de Republiek wordt daardoor, zoo ik denk, voor altotje geconsolideerd.” Zoo luiden het verhaal en het voorbarig oordeel van MEIJER, die toch al zooveel in de eeuwig woelende hoofdstad had beleefd. Of waren niet na den zoo het scheen, beslissende dag van den 13e Vendemiaire en de samenzwering van BABOEUF uitgebarsten en de aanslagen van andere Anarchisten, die de krijgsmacht van het Kamp van Grenelle hoopten te verleiden!), met moeite bedwongen? hadden niet Supplément. De Pensee van Lauz uit Paris, 18 Sept. 1796 (aan VAN LEIDEN). Verz. CROISET—V. TOULON. 2) De Leden van het Directoire. %) Ben lid (voor Len) riep uit: „Bravo! Bravo! wel voorgaan, doet wel volgen.” Dagverhandelingen VII. 66. 297 wensen. Maar niet 200 ligt verwierfd zij de goedkeuring van den voorslag tot kennisgeving dat het Plan van Constitutie was afgestemd. Reeds was daags te voren een warme strijd in de Kamer gevoerd over de klacht van noël tegen de Fransche Leidsche Courant !), waarin een zeer ongunstige beschouwing van den 4de Fructidor, den toorn van die Gezant had gaande gemaakt 2). Daarin was over die Coup d’Etat- het vonnis gestreken, als in de uitkomst met den beruchten 31 Mei 1798, den val der Girondins gelijkstaande ; zoodat, merkte noël aan, de tegenwoordige Hoofden van het Fransch Bestuur, de eerste beleidders van den dag die hunnen roem onsterfelijk maakt, met die verfoeilijke dwingelanden worden vergeleken, die ten dienste van ROBESPIERRE, MARAT EN COLLOT D’HERBOIS den dag van den 31 Mei voorbereidden. Kan, vroeg de Minister, deze overmaat van ongerijmdheid of van onbeschaamdheid, kan dit hatelijk bedrijf met onverschillige oogen worden aangezien door een Bewind, dat de vriend en bondgenoot van Frankrijk is?” En hij beweerde, dat die Coup d’Etat de Bataafsche Republiek zelve, niet minder dan de Fransche gered had. Wes halve hij vorderde dat den Redacteur der Leidsche Courant zoodanige duchtige waarschuwing zou gegeven worden, als geschikt ware „om de valschheid, het beleedigende en de kwaadaardigheid van zijn geschrijf binnen de behoorlijke palen te houden 3)” Bij de debatten over den eisch van noël 1) Nouvelles extraordinaires de divers endroits, 12 Septembre 1797. 