title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Vele anderen volgden hem en de beschrijving die Di Neethling en Louw, in dat jaar op last der Synode een rondreis door de Transvaal doende, van den toestand te Rustenburg geven, is allertreurigst. Paul Kruger en zijne familie, die toenmaals reeds op de plaats Boekenhoutfontein in het district Rustenburg woonde, ontkwam aan de ziekte. Doch niet alleen ziekte teisterde verscheidene deelen der Republiek; er bestond een ontzettende tweedracht, en het smeulend vuur dreigde elk oogenblik in lichtelaaie vlam uit te barsten. De jonge Pretorius scheen alles behalve genegen, de raadgevingen, vervat in den brief van zijn vader, op te volgen. Hij was toenmaals omtrent 30 jaar oud, en eenigszins heftig van aard. Hoewel hij even doortastend was als zijn vader, miste hij diens bezadigdheid, en ook diens wilskracht. De oudere Pretorius bediende zich van den raad van anderen, waar hij dien noodig had, doch liet zich nimmer door anderen aan den leiband nemen, de jonge Pretorius miste den slag om zijne eigene opinies te vormen en daarbij te blijven, en luisterde te veel naar de raadgevingen van anderen, 571 heerschte. Er zouden drie candidaten zijn: Stephanus Johannes Paulus Kruger, Petrus Johannes Joubert en John Gilbert Kotzé. Het is nog heden een alles behalve uitgemaakte zaak wat Hoofdrechter Kotzé in 4892 bewogen heeft om candidaat voor den Presidentszetel te staan. 1) Reeds in Juli van dat jaar, toen hij te Potchefstroom gezegd had, dat hij er in toegestemd had om requisities te ontvangen, ging het praatje rond, dat hij dit met geen ander doel deed dan om, hetzij de stemmen voor Kruger, hetzij die voor Joubert te splitsen, dus als een soort van hulp voor één dier twee candidaten. Is dit werkelijk het geval geweest (en wij moeten erkennen, dat wij geneigd zijn het aan te nemen) dan moet de candidaat te wiens faveure hij in het midden kwam, er van geweten hebben. Nu is het ten hoogste onwaarschijnlijk, dat Paul Kruger op die wijze zich zou verbonden hebben met den Hoofdrechter, want er kunnen niet alleen zaken aangehaald worden, die bewijzen dat President Kruger persoonlijk nooit het ware vertrouwen in Hoofdrechter Kotzé heeft gesteld, doch ook de incidenten van latere jaren hebben bewezen, dat eene Kruger—Kotzé- combinatie reeds lang voor 1892 eene onmogelijkheid was op politiek gebied. Men zou dus tot de conclusie moeten komen, dat Hoofdrechter Kotzé werkelijk een eigene politieke rol had willen spelen of de Joubert- partij ondersteunen wilde door zijn optreden. Dat Generaal Joubert echter een geweldig tegenstander zou zijn voor den President, dat begreep ieder. En waarom ? Omdat nu, evenals zoo dikwijls vroeger geschied was, politieke en kerkelijke kwesties hand aan hand in de Transvaal zouden gaan. Zoowel op kerkelijk gebied als op politiek verschilden de twee voormannen van elkander en het was de kerkkwestie, die de voornaamste oorzaak was van de ontzettende en betreurenswaardige bitterheid, waarmede de electie-strijd van 1892—93 gevoerd is. Mannen als Ewald Esselen, die zich aan het hoofd van het Verkiezings-Comité van Joubert plaatste en daarbij zijn politieke loopbaan ruïneerde, zagen dit in en maakten er gebruik van. Terwijl het antwoord van Kruger op de requisitiën (met 7440 handteekeningen) hem aange­ boden, behoorlijk zijn politiek verklaarde en het manifest van het Krugers- 1) ’t Is wonderlijk. Wij hadden nauwelijks deze zinsnede geschreven of wij kregen het bericht, dat de heer Kotzé door President Kruger van zijn ambt als Hoofdrechter ontzet was. Welk eene coïncidentie! 408 Aan ZHEd. S. J. P. Kruger, Staats-President, Ds. S. J. du Toit en Generaal N. J. Smit, Leden der Transvaalsche deputatie. Hoogedele Heer en Leden der Deputatie, Wij, de ondergeteekenden, Zuid-Afrikaansche studenten in Edinburg, nemen de vrijheid om u te verwelkomen bij uwe aankomst in dit land. Als inwoners van hetzelfde land, waarvan het welzijn ons dierbaar is, kunnen wij niet nalaten onze diepe sympathie uit te drukken met alle pogingen die gedaan worden om de welvaart van ons geboorteland te bevorderen. En daar wij verzekerd zijn, dat niets zooveel toedoen zal aan de welvaart en den bloei van ons land als een goede verstandhouding tusschen Engeland en de Zuid-Afrikaansche Staten, voelen wij de grootste vrijheid om den wensch te uiten dat uwe werkzaamheden in dit land met een goeden uitslag mogen bekroond worden. Verder hopen wij dat uw verblijf in dit land een aangenaam moge zijn, en wij zouden het als een eer beschouwen als wij u in Edinburg zouden kunnen zien. J. Murray, B. A. G. D. Malan, en anderen. Op dit adres zond de deputatie het volgende antwoord: Mijne Heeren! W ij danken u hartelijk voor uw welkomst-adres bij onze aankomst in Europa. Dit bewijs van uwe vaderlandsliefde was ons dubbel welkom, daar wij in u, Mijne Heeren, de vertegenwoordigers zien van de verschil­ lende Staten en Koloniën in ons Zuidelijk Halfrond, en als afkomstig van de verschillende rassen waaruit onze natie bestaat; en ook omdat wij op uwen studentenkring nederzien als het middelpunt waar mannen worden opgeleid, die in den loop des tijds een voornaam aandeel zullen nemen in de ontwikkeling van ons land en het bestuur van ons volk. Mij wenschen onzen dank nog duidelijker uit te brengen, door aan uw vriendelijk verzoek gehoor te geven, om Edinburg een bezoek te brengen, indien dit eenigszins mogelijk is, en ook door u in onze woningen welkom te heeten, bij uwe terugkomst in ons Vaderland, na den afloop uwer studiën. Dat stuk zet op een verstandige en gematigde wijze de gronden uiteen, waarom gij, als afgevaardigden van een gedeelte van de bevolking der Transvaal, er op aandringt dat de Vertegenwoordiger van de Koningin, met Harer Majesteits troepen en burgerlijke ambtenaren, terug geroepen zouden worden uit de Transvaal, en de vroeger bestaande Constitutie zou hersteld worden. De aanmerkingen, welke ik maakte bij onze samenkomst zullen u reeds voorbereid hebben op mijn antwoord; namelijk, dat dit een voorslag is, waarin ik niet kan treden; maar het is, èn billijk jegens u, èn dienstig tot de juiste verstandhouding die wenschelijk is voor de ware belangen van de Transvaal, dat, voor en aleer ik overga tot de overweging der bijzonderheden in uwe memorie vervat, ik zulks duidelijk verklare. Het is onmogelijk, om vele gewichtige redenen, waarvan de meeste grondig onderzocht zijn geworden in vroegere briefwisselingen, dat Harer Majesteits gezag nu zou worden verwijderd uit de Transvaal. Harer Majesteits Gouvernement wil evenwel niet gaarne onopgemerkt laten voor­ bijgaan eene voorstelling, waarvan de strekking is, het te doen voorkomen, alsof zijne handelingen eene onrechtvaardige uitoefening van grootere macht zijn geweest; noch kan het onverschillig zijn voor eene mogelijke verkeerde opvatting met betrekking tot de gegrondheid van de redenen, waardoor des- zelfs politiek bij een of andere gelegenheid werd gerechtvaardigd. Het is om die redenen, dat ik nu zal overgaan de beweringen en argumenten in uwen brief vervat, meer in het bijzonder na te gaan; en ik hoop aan te toonen, dat het noch overijld, noch onrechtvaardig, noch zonder nood­ zaak was, dat Harer Majesteits Gouvernement tusschenbeide kwam in de zaken van de Transvaal. Gij legt nadruk op het voorbehoud, voor­ komende in de opdracht aan Sir Theophilus Shepstone op den 5den Octo- ber 1876, waarbij hem werd opgedragen, niet over te gaan tot de annexatie van eenig district, grondgebied of staat, tenzij hij overtuigd zou zijn, dat de inwoners daarvan, of een genoegzaam aantal hunner, of de wetgeving daarvan, zou wenschen onderdanen te worden van de Koningin, en op den voorgrond stellende dat gij nu niet de middelen in twijfel wenscht te trekken, waardoor Harer Majesteits Gouvernement overtuigd was, dat die voorwaarde vervuld was geworden, zegt gij, dat het in die overtuiging was, nl. dat zij alzoo vervuld was geworden, dat mijn voorganger weigerde in eene discussie te treden met de- vorige deputatie, met betrekking tot de gepastheid der annexatie. Ik acht het nu niet noodzakelijk bij de ontvangst te blijven stilstaan, welke Sir Theophilus Shepstone en later Harer Majesteits troepen, ten deel viel, als bewijzen, dat de Proclamatie van Harer Majesteits gezag 630 doen om te assisteeren in de kiezing van de beste mannen, voorgesteld in de kiesafdeelingen; en alles wat de wet ons in dit opzicht toeliet, werd door ons gedaan. Het resultaat is niets anders dan teleurstellend geweest, zooals het verslag van de debatten en de stemming in den Volksraad bewijst. Wij werden verder geïnformeerd, dat de publieke aanspraken in Johannesburg gehouden, de progressieve leden hadden verhinderd om de meerderheid in den Raad naar onze beden te doen luisteren; dat de booze gevoelens waren wakker gemaakt, en dat, als wij slechts onzen mond wilden houden, er hervormingen zouden plaats vinden. In alle loyauteit besloten wij derhalve om geen opgewonden gevoelens meer aan te wakkeren, hoewel wij nimmer erkenden, dat wij, hetzij door daden- of woorden, eenige reden aan onze wetgevers hadden gegeven, om recht aan allen te weigeren. Dat was de oorzaak van ons lang stilzwijgen. 2. Wij gebruikten al onzen invloed om den Volksraad te doen besluiten de Spoorweg-Concessie over te nemen; doch, helaas! de President ver­ klaarde, met tranen in zijn stem (sic!), dat de onafhankelijkheid van het land met de vraag verbonden was en een onderdanige Raad wierp de memories onder de tafel. 3. Een groote poging was de petitie voor het stemrecht, met de gema­ tigde termen, waarmee gij allen bekend zijt. Deze petitie was geteekend door meer dan 38,000 personen. Wat was het gevolg? Men noemde ons ongetrouwen, omdat wij ons niet lieten naturaliseeren, hoewel naturalisatie meent, dat wij ons oor­ spronkelijk burgerrecht zouden opgeven, niets er voor in de plaats zouden krijgen en ons aan onbevoegdheden moesten onderwerpen. De leden van den Volksraad hadden de koelbloedigheid om te beweren, zonder daartoe eenigen grond te hebben, dat de handteekeningen vervalscht waren en wat het ergste was, een lid daagde in een opgewonden toespraak ons uit om voor onze rechten te vechten; en zijne opinie scheen de algemeene goedkeuring weg te dragen. Dit is het teleurstellend gevolg van onze eeilijke pogingen om eene vereeniging tot stand te brengen tusschen de bevolking van dezen Staat, alsmede die ware unie en gelijkheid, welke alleen de grondslag kunnen zijn van voorspoed en vrede. Gij weet allen dat, zooals de wet thans luidt, wij werkelijk voor altijd van het stem- iecht verstoken zijn en door een boosaardige slimheid heeft men onze kindeien, hier geboren, beroofd van de rechten van burgerschap, tenzij hunne ouders den eed van getrouwheid afleggen, die niets anders dan onbevoegdheden met zich medebrengt. Wij maken bij verreweg de meerderheid in dezen Staat uit. Meer dan dt helft \an het land is ons eigendom en de totale waarde in aanmerking HOOFDSTUK XLIX. Cecil John Rhodes en de Chartered Company. Het was, meenen wij, in 1878, dat schrijver eens met een welbekend Kimberley-inwoner door de straten der Diamantstad liep, en zijn vriend of kennis hem een persoon aanwees, met de vraag: „Weet gij wie die man is?” En toen schrijver erkennen moest niet de eer te hebben, den aangeduiden persoon te kennen, was het antwoord: „Dat is Cecil John Rhodes, de knapste man in Zuid-Afrika, die nog eenmaal Premier van de Kaapkolonie zal worden.” De voorspelling is bewaarheid, en nog niet lang geleden herinnerde schrijver zijn vriend aan De vervulde profetie. Het is niet ons doel om hier een levensgeschiedenis met alle bijzonder­ heden te geven van den man, dien sommigen den „Napoleon van Zuid- Afrika” hebben genoemd, een naam die voor hen, die de geschiedenis van den waren Napoleon kennen, nu juist niet zoo heel eervol klinkt. Doch een paar woorden moeten toch over zijn levensloop gezegd worden, al is het maar om den grooten tegenstander van President Kruger, diens karakter en levensdoel, behoorlijk in het licht te stellen, zoover er licht over zijne daden te verspreiden is. Cecil John Rhodes is een der jongere zonen van een Engelschen predikant in een klein dorpje in Engeland. In het jaar 1871 kwam hij op nog jeugdigen leeftijd naar Zuid-Afrika en begaf zich naar Natal, waar een zijner oudere broeders toen katoen-planter was. Reeds het volgende jaar ging de jonge Rhodes naar Engeland terug om zijne studiën aan de Universiteit te Oxford te volbrengen. Eene aldaar gevatte koude, die dreigde in een ernstige longkwaal te ontaarden, verplichtte hem echter om reeds het volgend jaar naar ons werelddeel terug te 167 De Engelsche Minister van Koloniën onder het Kabinet van Lord Beaconsfield, was Lord Carnarvon, en deze schijnt van het oogenblik af dat hij zijn ambt aanvaardde, bezeten te zijn geweest met eene soort van monomanie, namelijk dat er geen heilzamer middel voor Zuid-Afrika was dan Confederatie van alle staten en koloniën in dat gedeelte der aarde. Het is niet waarschijnlijk dat de Edele Lord reeds toen een uitgewerkt schema had, hoe en op welke basis zulk eene Confederatie moest geschieden, doch ongetwijfeld had hij het oog op hetgeen korten tijd geleden in Canada was geschied, waar de verschillende koloniën zich ook gefedereerd hadden. In zoover was de Zuid-Afrikaansche kwestie op dit punt verschillend van die van Canada, als men daar slechts met uitsluitend Engelsche Koloniën te doen had, maar in Zuid-Afrika rekening te houden had met twee vrije Republieken, wier onafhankelijkheid door Engeland erkend en zelfs, in zekeren zin, gewaarborgd was. Doch öf Lord Carnarvon meende dat die Republieken wat blij zouden zijn om de zegeningen (sic) van het Britsch Bestuur te genieten, of geïnfluenceerd door mannen als de heer John Paterson, toenmaals lid van het Kaapsche Parlement, en een aantal Londensche kooplieden die hunne handelshuizen in de Kaap-Kolonie hadden, meende hij dat er wel een middeltje zou gevonden worden om de Republieken, zoo zij op zijne plannen niet wilden ingaan, daartoe te dwingen. 1) Ten einde de verschillende Koloniën en Staten te polsen zoowel als om zijne plannen bekend te maken, zond Lord Carnarvon den geschiedschrijver Froude naar Zuid-Afrika, en deze bereisde gedurende geruimen tijd het land, zonder echter in de Republieken veel approbatie te ontmoeten van de ideeën van den Engelschen Minister, hoewel men zegt dat de heer P. J. Joubert, toenmaals waarnemend Staats-President der Z. A. Republiek, zich persoonlijk ten gunste van Federatie had verklaard. Wel, de Transvaal wou dus niet! Nu, dan moest men een plan bedenken 1) In het Februari-nommer van 1881 van het Engelsche Tijdschrift The Nineleenth, Century verscheen een stuk van de hand van Sir Bartle Frere opatrent de annexatie der Transvaal, en daaruit zou men moeten afleiden dat het origineele doel van het Confederatie-plan van Lord Carnarvon niets anders was dan den invloed van Duitschland in Zuid-Afrika tegen te gaan, en te beletten dat een groot deel van den handel in Duitsche handen kwam. Ten minste Sir Bartle geeft dit op als „een gevaar dat ieder duidelijk voor oogen stond, hoewel er in de officieele rechtvaardiging (van de annexatie) betrekkelijk weinig van gezegd is.” Is dit werkelijk zoo, dan heeft Dr. Jorissen zeker gelijk, als hij op pagina 22 van zijne „Herinneringen’ zegt, dat „het gebeurde in Januari 1896 veel licht werpt op de daden van 1877.” 846 dat gij met uwen Schepper dagelijks te rade gaat, en wij als Christenen gaan gedurig met U op dit punt samen, om den Heer te vragen om verstand, wijsheid en kracht. Wij weten het wat het is, als de mensch geen oogenblik meer doorziet en menigmaal is het oog zoo verdonkerd, dat het schijnt alsof er duistere wolken voorhangen, maar God heeft ons altijd weer het licht getoond, en ons ook altijd getoond onze Raad­ gever te zijn, die ons leidt naar Zijnen raad. Met dat vertrouwen op God en met die bewezen verkleefdheid van het Volk aan Uw persoon, denk ik, dat gij heden op dezen dag getroost zult zijn. God schenke U, waar hij IJ bijstand verleent, ook Zijne genade en zegen. Het volk is steeds getrouw aan U en blijft bij U staan. Daarom, Hoogedele Heer, wensch ik U, namens de Volksraden, Gods besten zegen toe en ik wil hopen en vertrouwen, dat de Heer U in ons midden moge sparen, U de krachten mogen schenken, die gij noodig moogt hebben en dat mijn gebed moge verhoord worden, opdat gij door Gods kracht in staat gesteld moogt worden om uwe moeilijke taak te vol voeren. Wij, en het Volk vertrouwen immers ook, dat God U leiden zal, en dat gij de rechten van het Volk, zooals de onafhankelijkheid van het land, die in uwe handen gesteld zijn, zult bewaren, zooals gij steeds gedaan hebt. ZEd. de Voorzitter, zich thans tot de verzamelde menigte wendende, sprak als volgt: Ingezetenen van het Land, 4 olk van de Zuid-Afrikaansche Republiek. Ik stel U voor ZHEd. Stephanus Johannes Paulus Kruger, Staatspresident der Zuid-Alrikaansche Republiek, die op dit oogenblik opnieuw als zoodanig zijn eed voor den Eersten Volksraad heeft afgelegd (driewerf hoera). Lui gei s, ik geloof, dat dit voor U en mij een plechtige dag is. Hier 749 was, dan de buitengewone opwinding, veroorzaakt door Dr. Jarnesons inval, een algemeene verwarring in Johannesburg zou veroorzaakt hebben. Het wordt voorgegeven, dat wij Kaffers gewapend hebben; dit is geheel onwaar, en wordt ter zijde gezet door het feit, dat gedurende de crisis meer dan 20,000 Blanken aanvraag bij ons deden voor wapenen en niet in staat waren ze te verkrijgen. (Dus een kwestie van onmacht, niet van onwil). Op Dinsdagmorgen, den 31sten December, trokken wij de vlag der Zuid- Afrikaansche Republiek op, en ieder man verbond zich zelf de onafhan­ kelijkheid der Republiek te handhaven. Denzelfden dag trok het Gouvernement vrijwillig zijn politie uit de stad terug, en wij bewaarden volkomene orde. Gedurende den avond van dezen dag stelden de heeren Marais en Malan zich voor als afgevaardigden van den Uitvoerenden Raad. 1) Zij kwamen (om hunne eigene woorden te gebruiken) om ons den olijftak aan te bieden, en zij verhaalden ons, dat indien wij eene deputatie naar Pretoria wilden zenden, om eene commissie te ontmoeten, door het Gouvernement aangesteld, 2) wij naar alle waarschijnlijkheid alles zouden verkrijgen, waar wij in ons manifest om verzocht hadden (sic!!!). Onze deputatie ontmoette de Gouvernements-Commissie, bestaande uit Hoofd­ rechter Kotzé, Rechter Ameshoff,- en den heer Koek, lid van den Uitvoe­ renden Raad. Van onze zijde erkende onze deputatie openlijk, dat zij kennis droeg van Jarnesons tegenwoordigheid aan de grenzen en van zijn voornemen, bij schikking, met ons bij te staan indien het tot het uiterste mocht komen. Met de volle kennis van deze schikking, met de kennis dat wij gewa­ pend waren en op onze rechten aandrongen, gaf de Gouvernements- Commissie ons de volgende resolutie van den Uitvoerenden Raad, inhoud waarvan luidt als volgt. (Hier volgt de reeds vroeger aangehaalde resolutie). Wij handelden volkomen te goeder trouw met het Gouvernement, 3) vertrouwende, dat het zijn begeerte was, evenals de onze, bloedvergieting te voorkomen, en geloovende, dat het zijn voornemen was om ons herstel van grieven te geven, begrepen in de „earnest consideration of grievances’. 1) Dit wordt ontkend. De heeren van het Comité mochten dit gedacht hebben; de heeren Marais en Malan hebben nooit te kennen gegeven dat zij eene officieele positie hadden. De zaak is doodeenvoudig dat het Comité verschalkt werd, en dit te laat uitvond. 2) De heeren Malan en Marais kunnen dit onmogelijk gezegd hebben, want de Commissie werd eerst aangesteld, na dat de afgevaardigden van Johannesburg in Pretoria waren aange­ komen, en daarvan aan de Kegeering hadden kennis gegeven. 3) Als dit werkelijk zoo wTas, waarom gaf het Comité dan niet aan de Kegeering kennis, dat het op zijn eigen houtje reeds twee telegrammen aan den Hoogen Commissaris had gezonden om diens interventie te verzoeken. opgelegd, bestaat volgens de duidelijke woorden van Lord Derby, in zijn meer aangehaalde depêche van 15 Februari 1884, in de toepassing van de bepaling, dat geen tractaat met een buitenlandsche Mogendheid van kracht zal zijn zonder de goedkeuring der Koningin. 10. Onder de regels van vertolking van internationale overeenkomsten zegt Woolsey onder anderen: „If two meanings are admissible that is to be preferred which is least ,,for the advantage of the' party for whose benefit a clause is inserted. „For in securing a benefit he ought te express himself clearly. The „sense which the acceptor of conditions attachés to them ought rather „to be followed than that of the offerer. Odious clauses such as involve „hard conditions for one party are to be understood strictly, so that „their operation shall be brought within the narrowest limits. 1) De toepassing dezer regels op de kwestie van het bestaan van suzereini- teit is duidelijk. Indien de Britsche Regeering suzereiniteit had gewild in de conventie van 1884, zoowel als in die van 1881, dan was het ook voor de Britsche Regeering noodig geweest hieromtrent tot een besliste en duidelijke overeenstemming te geraken. Zoodanige zware verplichtingen der Zuid- Afrikaansche Republiek als overigens bestaan, moeten strikt worden uitgelegd en naar de meening dezer Regeering vooral niet door een voor de Republiek bindende uitwijzing van den Britschen Secretaris van Staat voor Koloniën. Naardien het der Regeering voorkomt, dat de Secretaris van Staat de toepassing der beginselen van internationaal recht aan de uitlegging der conventie van Londen wenscht te ontzeggen, wenscht de Regeering met betrekking tot dit punt nog aan te stippen, dat voor zooverre zij is geinformeerd de boven aangehaalde constructieregels identisch zijn met die der Gerechtshoven van Engeland ten aanzien van alle overeenkomsten. 11. Deze Regeering wenscht nu eene vergelijking van den tekst der conventies van 1881 en 1884 te submitteeren. Zij vindt hiertoe vooral aanleiding uit de technische contentie in de dépêche onder beantwoording als zoude de inleiding (preamble), van eene vroegere conventie van kracht 3) Indien twee beteekenissen kunnen worden toegelaten, dan moet die de voorkeur hebben, die het minst in het voordeel is van de partij ten wiens voordeele een clausule is ingevoegd. Want als hij zich een voordeel wil verzekeren, behoort hij zich duidelijk uit te drukken. I)e zin dien de aannemer van voorwaarden er aan hecht, behoort eerder te worden gevolgd, dan die van den aanbieder. Onaangename clausules zooals die welke harde voorwaarden na zich slepen voor eene partij, moeten strikt worden verstaan, zoodat hunne werking binnen de nauwste grenzen zullen worden gebracht. 606 deze zaak met den Secretaris van Staat voor Koloniën, toenmaals een tamelijk zwak Staatsman, Lord Ripon, had gesproken, wist na zijne terug­ komst het zoo aan te leggen, dat hij de opdracht kreeg om eene nieuwe Conventie met President Kruger aan te gaan en met dat doel had ZExc. dan ook in het begin van December 1894 met ZHEd., Dr. Leyds, den heer Shepstone en eenige anderen eene conferentie te Yolksrust. Het resultaat was, dat op 11 December 1894 een nieuwe Conventie geteekend werd, waarbij men overeenkwam, dat tot tijd en wijle deze nieuwe Conventie door den Volksraad (die daartoe tot een speciale zitting zou worden opgeroepen) was goedgekeurd, Zwasiland weder onder het geza­ menlijk bestuur van Engeland en de Republiek zou staan. Werd deze Conventie door den Volksraad goedgekeurd, dan zouden Harer Majesteits ambtenaren dadelijk het land verlaten en de Transvaal kon dan Zwasiland in bezit nemen. Zoo kreeg toch, na zooveel jaren strijdens, Paul Kruger zijn zin. Zwasi­ land behoorde thans zoo goed als aan de Republiek, al vormde het niet een integreerend deel er van, en al waren zekere conditiën aan de bezit- name van het land verbonden. Toen de Volksraad op 12 Februari 1895 in buitengewone zitting verga­ derde, werd reeds den volgenden dag deze Conventie goedgekeurd. Dadelijk gal de Regeering hiervan aan Groot-Brittannië kennis en binnen veertien dagen waren Generaals Joubert en Smit met de Artillerie en een Com­ mando burgers Zwasiland binnengetrokken. Men wenschte echter, indien eenigszins mogelijk, een botsing met de Zwasies, die steeds trouwe bond- genooten waren geweest der Republiek, te vermijden; en daar de heer Hulett en de andere lastposten, nu zij zagen dat Engeland niets van hunne diensten begeerde, het land verlieten, kwamen de zaken dan ook werkelijk tot eene geheel vreedzame oplossing, dank zij de tact van de twee Generaals. Op 17 Maart werd op zeer ceremoniëele wijze Koning Bunu tot Koning der Zwasies door de Generaals gekroond, onder het bulderen der kanonnen en het spelen van het Muziekkorps der Staats-Artillerie. Toen bedaarde alles en is in Zwasiland de Regeering der ambtenaren, dei Republiek een zeer verstandige en gematigde geworden. Er heeft zich in drie jaren tijd niets bijzonders voorgedaan; een duidelijk bewijs hoe goed de Republiek met inboorlingen-stammen kan klaar komen. V/as men er in geslaagd om tot een vreedzame oplossing van de Zwasie- kwestie te geraken, met spoorwegzaken was dit lang het geval niet. De Sivewright-Conventie liep ten einde en de Transvaalsche Regeering voelde zich met het oog op de positie van de Zuid-Afrikaansche Spoorweg- Maatschappij, die thans in den heer Middelberg een uitnemend knap 340 der finale schikking, en het zal hun plicht zijn te zorgen, dat geen partij den toestand gebruikt ten nadeele der Boeren. 17. Dit beteekent: 1°. De Koninklijke Commissie zal geen leden van onze zijde bevatten. Zij zal alleen eene Commissie van onderzoek zijn zonder eenige volmacht. 2°. Lord Kimberley behoudt aan zich het recht ten finale te beslissen. Over den tijd binnen welken hij zulks, zoo al, gehouden zal zijn te doen, geen woord. 3°. Van de Transvaal zal worden af gesneden bij den 30sten parallel . oosterlengte, zoodat Zoutpansberg, de houtbosschen, Marabastad, Secoecoeni’s land, Comati, Lijdenburg en Nieuw-Schotland worden afgescheurd. Bovendien vindt Lord Kimberley het wenschelijk voor ons, dat Utrecht en Wakkerstroom van de Transvaal zal worden afgescheiden. 4°. Van een Gouvernement onzerzijds is geen sprake. Lord Kimberley brengt, als wij uiteengegaan zijn, in plaats van het autocratisch civiel bestuur dat tot in December ons land regeerde, een puur militair bewind, tot tijd en wijle eener eindelijke schikking. 5°. Voor de naleving dezer overeenkomst, of laat ons liever zeggen (want nergens in dit telegram is er van eenige autoriteit of Gouver­ nement onzerzijds sprake), voor de volvoering dezer beloften is absoluut geen waarborg. 18. Er zijn nog een paar zaken, die onze aandacht verdienen. Voor­ eerst de aanhef: „dat het denkbeeld eener Koninklijke Commissie van den kant der Boeren kwam.” Zoover wij weten is dat denkbeeld uit de Kaap-Kolonie afkomstig, maar nooit door ons gevraagd. In ons onderhoud van 15 Maart meende Sir Evelyn \\ ood den 4 ice-President Kruger voor den voorsteller van dit denkbeeld te moeten verklaren en verweet hij hem inconsequentie, alsof deze later van gedachten veranderd was. De heer Kruger wees op zijn briet van den 12den Februari aan Sir George Pomeroy Colley. M ei had de heer Kruger recht om in dien brief te schrijven: „Excellentie, wij weten het dat al onze bedoelingen, brieven of wat ook nog, steeds het w are doel missen, omdat zij verkeerd voorgesteld en verkeerd begrepen worden door de Regeering en het volk van Engeland. Het is om die leden, dat wij zelfs vreezen UEd. deze regelen te doen toekomen.' Die vrees is gerechtvaardigd. Van een brief waarin ZHEd. duidelijk ' ei klaart. „niet te kunnen ophouden den eenmaal ingeslagen weg van zelfverdediging te vervolgen,” en „den laatsten droppel bloeds te geven 706 die ik ontmoet heb verklaard, dat het bovenstaande mijn eenig doel is, en dat ik verlang om dan dadelijk naar het Protectoraat terug te gaan. 1) Ik hen, enz. Jameson. Een paar uur later ontving de Doctor per twee rijwiel-ruiters het volgende van Johannesburg: Waarde Doctor! Het gerucht van moorden te Johannesburg dat u deed vertrekken om ons te helpen, was niet waar. Wij zijn veilig. Er heerscht een sterk gevoelen. Wij hebben een groot aantal lieden gewapend. Ik zal zeer blij zijn om u te zien. Wij zijn niet in bezit van de stad. Zal ik u eenige manschappen zenden om u den weg te wijzen? Gij zijt een fluksche kerel. Ik wensch u geluk toe. F(rank) R(hodes) Wij zullen een glas met u drinken. L(ionel) P(hilips). 31 sten ii .30. Kruger heeft een paar onzer gevraagd om over te komen en over een wapenstilstand te onderhandelen. Zij hebben er in toegestemd. Mijne gedachte is dat zij bang zijn te Pretoria, en dat het verkeerd was om van deze zijde toe te stemmen. F. R. Na een kort onderhoud met Willoughby gaf Jameson het volgende antwoord aan de wielrijders. „Zeg aan Kolonel Rhodes dat het met mij goed gaat. Het zou echter misschien goed zijn om mij een escort te zenden, zeg een paar honderd man, om mij binnen te brengen, net om te bewijzen dat ik niet als een roover kom.” Ongelukkig ~\oor den Doctor werd deze boodschap niet aan Kolonel Rhodes afgeleverd, want de twee wielrijders werden door de Boeren gevangen genomen. Tot nu toe had de expeditie rustig haar weg vervolgd, hoewel een troepje Boeren het achtervolgde, doch op een goeden afstand bleef. Doch bij Kru- gersdorp stuitte men op tegenstand. Hier lagen de Rustenburgers onder Kommandant Malan en de Potchefstroomers onder Kommandant P. A. Cronjé. 1) De geheele toon van dezen brief bewijst, dat Jameson van gedachte was, dat door ie eene of andere toeval Chamberlain nog niet in staat was geweest de noodige orders aan den Hoogen Commissaris te geven.” 627 terwijl haar buitenlandsche politiek de naburige Staten in het harnas gejaagd heeft, waardoor het mogelijk is, dat groote gevaren ontstaan voor den vrede en de onafhankelijkheid van deze Republiek. Het gevoelen van het algemeen is een staat van toenemende ontevre­ denheid. Al de verzoeken van het volk zijn geweigerd met min of meer minachting, en bij de bespreking van het verzoekschrift voor uitbreiding van stemrecht, geteekend door bijna 40,000 personen, daagde een der leden de uitlanders uit om te vechten voor de rechten, die zij vroegen, en niemand sprak daartegen. Om niet in bijzonderheden te treden mogen wij zeggen, dat de Regeering alle elementen in het leven geroepen heeft, die noodig zijn, om een gewapend conflict uit te lokken. Het eenige wat de menschen hier verlangen, is gelijk recht, de handhaving hunner onafhankelijkheid en de bescherming van die publieke vrijheden, zonder welke het leven geen waarde heeft. Het Gouvernement weigert dit, en kwetst het nationale gevoel der Engelschen telkens. Wat wij onder de oogen moeten zien is, wat de stand van zaken zijn zal, zoo er een uitbarsting mocht plaats vinden? Duizenden ongewapende mannen, vrouwen en kinderen van onze nationaliteit zullen overgeleverd zijn aan de genade van goed gewapende Boeren, terwijl eigendommen van ontzaggelijke waarde in groot gevaar zullen verkeeren. Wij kunnen ons niet in de toekomst indenken zonder den grootsten angst, en wij gevoelen, dat wij gerechtigd zijn om eiken stap te nemen, die bloedstorting voorkomen en meer rechten verzekeren kan. Het is onder deze omstandigheden, dat wij ons genoodzaakt zien u te verzoeken ons te hulp te komen, zoo hier onlusten mochten uitbreken. De omstandigheden zijn zoo dringend, dat wij geen anderen uitweg weten, en wij kunnen slechts gelooven, dat gij en de mannen onder u niet zult nalaten ter hulp te komen van menschen, die er zoo aan toe zijn. Wij staan borg voor alle onkosten, die redelijkerwijze door u gemaakt zullen worden, door ons te hulp te komen, en vragen u om te gelooven, dat niets dan ijzeren noodzakelijkheid ons er toe gebracht heeft om dit beroep te doen. 1) Wij zijn uwe getrouwe, Charles Leonard. Francis Rhodes. Lionel Philips. John Hays Hammond. Geo. Farrar. 1) Het origineel van dezen brief is natuurlijk in het Engelsch geschreven; ik heb de vertaling van het Transvaalsche Groenboek (No. 2, pag. 41) gevolgd. 866 matieke en Consulaire Corps aan ZHEd. voor, die de gelukwenschen der vertegenwoordigers der vreemde mogendheden met blijkbare belangstelling aanvaardde. Met onvermoeide taaiheid maakte President Kruger de ceremonies der receptie door; twee uren lang hoorde ZHEd. de talrijke gelukwenschen aan, telkens de begroetingen beantwoordende. En toen de officieele receptie geëindigd was, bleef de stroom, ofschoon verminderd, nog aanhouden. Groote waardeering verdienen de Commissarissen van orde, alsmede de heer Schutte, hoofd der politie, aan wie de moeilijke taak was opgedragen om de menigte tot ZHEd. toegang te verschaffen. Mevrouw Kruger ontving in de kleine receptiekamer ruimschoots felici­ taties en was welvarend en welgemoed, evenals President Kruger, wiens ijzeren gestel door elkeen bewonderd werd. President Kruger heeft natuurlijk ook een groot aantal gelukwenschen langs telegrafischen weg en door de post ontvangen, die wederom bewezen in welk een hooge achting onze grijze Staatsman niet alleen in Zuid- Afrika, doch ook in heel de wereld staat. Het aantal telegrammen gisteren door ZHEd. ontvangen, wordt op ruim 200 geschat, ongerekend de vele brieven en kaartjes. Onder deze telegrammen waren er twee, die wij hieronder in hun geheel laten volgen. Het eerste is van den Staatspresident van den Oranje Vrijstaat en luidt als volgt: „Namens den Volksraad, den Uitvoerenden Raad en het volk van den Oranje Vrijstaat en ook mijzelf, wil ik U, HEd. Heer, bij hetgeen u door onze afgevaardigden mondeling zal worden overgebracht, van ganscher harte gelukwenschen met uw verkiezing voor de vierde maal en beëediging als geliefd hoofd onzer zusterrepubliek. Moge de Algoede UHEd. wijsheid en kracht schenken om den bloei en de welvaart en de onafhankelijkheid van de Zuid-Afrikaansche Republiek te bevorderen. Moge de reeds bestaande banden tusschen de twee Republieken nauwer worden aange­ haald ter behartiging der onderlinge belangen.” Vooral dit telegram deed ZHEd. goed als een nieuw blijk der hartelijke sympathie van den Vrijstaat in het algemeen en van President Krugers ouden vriend in het bijzonder. Uit Natal werd in den loop van den dag het volgende telegram ontvangen: Van Aan Eersten Minister ZHEd. den Staats- Xatal. % President. De Regeering van Natal wenscht U van harte geluk op dezen gelukvoorspellenden dag. 876 Ad lm. De onbevoegdheid der Zuid-Afrikaansche Republiek om direct te onderhandelen met eene buitenlandsche mogendheid, wordt terug­ gebracht tot de verplichting om hare buitenlandsche tractaten te sub- mitteeren ter goedkeuring van Harer Britsche Majesteit; het recht van afkeuring alleen te worden uitgeoefend binnen zes maanden en in geval het buitenlandsche tractaat in strijd zou zijn met de belangen van Groot- Brittanje of van een van Harer Majesteits bezittingen in Zuid-Afrika. Alle macht om te onderhandelen, waarvan wordt gesproken in de dépêche van Lord Kimberley van den 31sten Maart 1881 en in art. 2 van de conventie van 1881 als toekomende aan Harer Britsche Majesteits Gouvernement, komt weder aan de Zuid-Afrikaansche Republiek. De voortdurende practijk nu als een uitoefening van rechten (bijv. het benoemen van eigen diplomatieke en consulaire vertegenwoordigers) der Zuid-Afrikaansche Republiek is na 1884 geweest het volgen eener gedragslijn, onbestaanbaar met het bestaan van suzereiniteit. De Regeering der Zuid-Afrikaansche Republiek heeft consulaire ambte­ naren benoemd ook in Groot-Brittanje en aan die ambtenaren is door het Britsche Gouvernement het Exequatur verleend. Maar niet alleen dat, er is meer: — de Britsche Regeering heeft consulaire ambtenaren in de Zuid-Afrikaansche Republiek benoemd en heeft bij de Regeering der Republiek om het exequatur voor die ambtenaren aangezocht. Ook dit feit toont duidelijk aan dat de gevolgen van de afschaffing der suzereiniteit door de Britsche Regeering sedert 1884 zijn aangenomen. Ad 2m. De Britsche Resident, aangesteld onder de conventie van 1881 die groote macht van controle bezat over de buitenlandsche en eenige der binnenlandsche zaken der Zuid-Afrikaansche Republiek, verdwijnt na de conventie van 1884. In verband met de kwestie van suzereiniteit is dit eene belangrijke kwestie, wanneer de verplichtingen van dien Resident, zooals in de conventie van 1881 omschreven, in aanmerking worden genomen. Ad 3m. De macht om troepen door het grondgebied van de Zuid- Afrikaansche Republiek te voeren, vervalt op de gewone wijze door weglating van het desbetreffend artikel. Uit deze overwegingen blijkt dus, dat al deze zaken onder de vóór 1884 bestaande suzereiniteit zijn teruggebracht tot de verplichting om, ingevolge art. 4 der conventie van Londen, te handelen in verband met het aangaan van tractaten of verbintenissen. Onder dat art. 4 onder­ handelt de Zuid-Afrikaansche Republiek met buitenlandsche Mogendheden zonder Hare Britsche Majesteit te raadplegen, sluit ze overeenkomsten zonder zulks te doen, en de eenige verplichting haar dienaangaande 128 Er was geene politie en het ging niet om toen dadelijk een commando op te roepen, want het commando tegen Moshesh was eerst in October teruggekomen, en men had daar gezien welke ongelukkige geest er onder de burgers heerschte. Bovendien meende een groot deel der Transvalere dat men zich niet bemoeien moest met de onderlinge ruzies tusschen de Kafferstammen, die ze maar onder elkander moesten uitvechten, en dat het ook niet billijk was om de partij op te nemen der lage klasse van Blanke avonturiers, die in vele gevallen de schuld van den bestaanden toestand waren. Pretorius trachtte zoo goed mogelijk, met praten, orde te herstellen, doch het schijnt dat de verschillende Blanken hunne vriendjes in Pretoria of althans in Regeeringskringen hadden, waardoor de handen der Regeering verslapt werden. 1) Na terugkomst van den President te Pretoria werd in het begin van 1866 een Hoog-Gerechtshof naar Schoemansdal gezonden, bestaande uit de Landdrosten W. J. Otto en R. A. van Nispen en den toenmaligen Staats- procureur, den heer A. J. Munnich. Doch ook dit Hof voerde niets uit, en moest onverrichter zake terugtrekken. De reden, waarom dit Gerechtshof geen zitting nam, was volgens de bevinding van de Volksraad-Commissie, de grove nalatigheid van het Postwezen, waardoor de akten van beschul­ diging en andere documenten niet bij tijds waren aangekomen. Toen de Volksraad in Februari 1866 bij elkander kwam, besloot hij een commando te laten oproepen, om de zaken in Zoutpansberg in orde te brengen, en in Juni riep President Pretorius ook werkelijk zulk een commando op. De Kommandant-Generaal Paul Kruger kon echter niet samengaan. In Maart van dat jaar was hem een zeer ernstig ongeluk over komen. Op weg zijnde van Potchefstroom naar zijne plaats in een kar door vier muilen getrokken, schrok een der voorezels voor iets dat langs den weg lag, met het gevolg dat het span met de kar op den loop ging. De weg leidde langs een diepe sloot, en Kruger die zag dat de kar zou omvallen, sprong er af. Ongelukkig echter raakte hij in de leidsels verward, en werd een heel eind ver door de hollende muilen voortgesleept, met het gevolg dat hij zijn knieschijf brak en andere verwondingen bekwam, die hem verplichtten geruimen tijd het bed te houden. In Juni was hÜ zoover dat hij op krukken kon loopen, doch rusteloos van natuur, zooals 1) Door den waarnemenden Staatsprocureur D. F. J. Steijn werd tenminste voor de Commissie van den Volksraad geklaagd, dat hij met zijne aanklachten tegen zekere personen niet kon \oortgaan, doordien hij vermeende dat het uitvoerend gezag als agenten voor de beschuldigden optraden. 567 ambtenaren die men later uitschold. Dat er dingen hebben plaats gevonden onder ambtenaren, die het daglicht niet kunnen verdragen; dat er gevallen van knoeierij en omkooperij te vinden waren, daar is niet aan te twijfelen, maar in welk land vindt dit niet plaats? En als men den toestand op dit gebied in de Transvaal vergelijkt met die welke van tijd tot tijd hebben geheerscht in groote Republieken als Frankrijk en Amerika, dan is die der eerste niet met die der laatsten te vergelijken. Zulke dingen zijn op zich zelven geen bewijs van de verkeerde Regeering van het land; zij zijn het gevolg van het Mammonisme, dat natuurlijk een grooten invloed heeft in een land als de Transvaal, en van de maatschappelijke toestanden die in gouddelver ij en heerschen. Geheel vrij van blaam is de Regeering in de Transvaal zeker niet, aangezien er eene tamelijk hooge mate van Nepotisme heerscht; doch toch is met al de losse stories die van tijd tot tijd in de nieuwsbladen verschijnen, het nog door niemand bewezen dat of ZHEd. President Kruger öf Dr. Leyds, of zelfs een der leden van den Uitvoerenden Raad een aandeel heeft gehad in een der kwestieuse transactiën, die in de Transvaal hebben plaatsgevonden. Den 29sten Juli verdaagde de Tweede Raad en de Eerste Raad hield zich daarna bezig met het bespreken van het rapport van de Zuid- Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij, dat zeer scherp aangevallen werd door den heer Loveday, den gezworen en alleszins bekwamen tegenstander van de Maatschappij, die echter niet bestand was tegen de kalme en onomstootelijke logica van Dr. Leyds. Die oppositie tegen de Hollandsche Maatschappij uit zekere oorden, eene oppositie die jaar aan jaar toeneemt, doch die jaar na jaar schipbreuk lijdt op de flinke politiek van de Regeering en de bekwaamheid van de hoofd-ambtenaren der Zuid- Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij, heeft zijn ontstaan te danken aan nationale jalouzie, zoowel als aan de hebzucht aan handelskringen eigen. Was de spoorweg in de Transvaal door eene Engelsche Maatschappij aangelegd, dat had men lang niet zooveel aanmerkingen uit zekere kwar­ tieren gehoord, en dan was, wat nu voorgegeven wordt een blaam te zijn op de Maatschappij, een bewijs van goed begrip van „business” geworden. Dat de spoorweg vandaag niet in handen eener Engelsche Maatschappij is geraakt, daaraan heeft de Transvaal nog heden het bestaan harer onafhankelijkheid te danken; wat eene Engelsche Maatschappij zou gedaan hebben en had kunnen doen, ten tijde van den Jameson-inval, zullen wij hier maar niet opnoemen. Het feit, dat het Transvaalsche Spoorweg-systeem onafhankelijk van en ongenaakbaar voor Engelsche politici is, is hun en de hen ondersteunende Jingo-partij 259 allen de vraag wilde doen, zouden zij u antwoorden dat zij allen vrijwillig bij elkander zijn ter wille van hunne onafhankelijkheid.” De Hooge Commissaris trachtte nu aan te toonen, dat er geen kwestie kon zijn, dat de annexatie herroepen kon worden; Harer Majesteits gezag moest gehandhaafd worden. Hij sprak thans op minder hoogen toon, en gaf te kennen dat het Britsche Gouvernement alles in zijn vermogen zou doen om de Transvalers tevreden te stellen, en zij zouden wel tevreden worden als zij maar eerst dat Gouvernement beter kenden. In één woord — de Transvaal zou en moest Britsch grondgebied blijven. Kruger zag in, dat men niet veel met Sir Bartle Frere vorderde, en meende thans de naakte waarheid aan dezen te moeten voorleggen. Hij zeide dus: „Het is met diepe droefheid dat ik tot de conclusie moet komen, dat ik naar het Volk zal moeten terugkeeren, zonder hun den minsten straal van hoop te kunnen geven. Uwe Excellentie denkt misschien dat het Comité voor zichzelf spreekt, maar u zult bevinden dat het de gezamenlijke stemmen van het Comité en het Volk zijn, die hier gehoord worden, en die trachten hunne onafhankelijkheid terug te krijgen. Tot op dit oogenblik heeft het Comité getracht om het Volk voldoening te geven. Ik meen dat het thans de plicht van het Comité is, om het in de handen van het Volk te laten, wat er verder gedaan moet worden, want ik sta nu stil voor het gebod van de Wet, daar er voor ons geen recht te verkrijgen is.” Sir Bartle viel den spreker hier in de rede, zeggende: „Mijnheer Kruger en gij andere heeren, vergeet niet dat zij die het volk tot op deze hoogte hebben gebracht, verantwoordelijk zullen worden gehouden voor wat het volk mocht doen.” Fier en onverschrokken antwoordde de Leeuw van Rustenburg: „Mijn geweten zegt mij, dat ik verantwoordelijk ben voor mijne daden, en ik zal mij ook daarvoor verantwoorden. Ik schuif die verantwoordelijkheid niet van mijne schouders op het volk; maar tot nu toe heb ik getracht om de scherpe punten in de zaak te verzachten. Het spijt mij van harte, dat Uwe Excellentie zegt te willen werken voor recht en gerechtigheid, en niettegenstaande dat, weigert ons in deze zaak te helpen. Of de wereld het weet of niet, zooveel is zeker, dat ik steeds getracht heb om het volk binnen de palen der wet te houden, al moge Uwe Excellentie denken dat wij de wet overschreden hebben, totdat zij Uwe Excellentie hadden gezien, met het doel om uwe ondersteuning te erlangen. En ik zou graag wenschen dat Uwe Excellentie de zaak nog eens in beraad wilde nemen; want hier is het einde van de zaak.” 459 Zooals gezegd, waren de financiën van het land op eenigszins beteren voet, doch nog steeds was het geld onder de burgers zeer schaarsch; want al was Barberton een soort van markt voor hunne producten, zoo was de weg daarheen zoo lang en zoo moeielijk dat een aantal menschen zich de moeite niet wilden getroosten hunne producten zoo ver te brengen. Vooral in het zuiden van de Republiek was de toestand erg. Contant geld was er bijna niet te vinden, en de Boeren moesten zelfs hun vee tegen de belachelijkste prijzen verruilen om koffie, suiker en zulke hoogst­ noodzakelijke behoeften van de winkeliers te verkrijgen. Doch, zonder dat men het wist, was de redding nabij. 725 van Johannesburg, maakt het nu de Regeering mogelijk om voor den Volksraad op te treden met de leuze: Vergeten en Vergeven. God behoede Land en Volk. Gegeven onder mijne hand ten Gouvernements kantore te Pretoria, op heden den 10den dag van de maand Januari 1896. S. J. P. Kruger, Staats-President. C. van Boeschoten, wd. Staats-Secretaris. Dat waren de woorden van den man, wiens land men hem ontnemen wilde; wiens volk onderdrukt zou geworden zijn, en wiens geluk geruïneerd zou zijn, als de plannen van Rhodes, Jameson en al de anderen die achter Johannesburg zaten waren geslaagd. Dat waren de woorden van den man, die men dom, hardnekkig, autocratisch en wie weet wat nog meer noemde. Geen woorden van verwijt; geen teeken van haat; geen zweem van wraakzucht. Slechts eene vaderlijke vermaning aan allen, met de zeer billijke kennisgeving dat de leiders van het oproer zouden terechtstaan, niet voor een Speciaal Hof, zooals zoo dikwijls, b. v. door Engeland in Ierland is gedaan, maar in termen van de gewone procedure. Wat het lot dier leiders was; hoe zachtaardig men met ze gehandeld heeft; dat zullen wij zoo straks zien. 