title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: c. Dat bij de gewone Giften der Droppelen, om de ongekiktheid van de inneming voor te komen, het zink of ander ocht noodzaakelijk is, spreekt van zelf. Een Drankje (Potio, Hauss), is een gemengd Vocht, tot inwendig gebruik bestemd, hetwelk doorgaans alleen tot een, tot een paar Ouncen wordt voorgeschreven, en op eenmaal, zonder bijvoeging van eenig ander Jacht, ingenomen. a. Men zoude het ook een Slang of Teug kunnen noemen, zoo als het bij de Singelschen ook gewoonlijk een Draught geheeten wordt. b. Dit Formulier is zeer gebruikelijk in Onzaligmiddelen: het bij ons zoo in zwang gaande Ayurvedische met Bitterzout wordt in die vorm gegeven. c. Vericheiden malen laat men een Drankje in meer dan twee Giften neemen; doch dit strijdt niet met de zoostraks gegevene beschrijving. d. Vermits de grootte van den Zeug, is het niet noodig, om het middel in enig ocht te vermenigen. Een Drank, (Fulepus, Fulapium), is een gemengd Vocht, helder van kleur, van behoorlijke dikte, reuk en smaak, die tot geheel, worden voorgeschreven, en even als een andere Zieken-drink, met Thee-koppen en dus, zonder bijvoeging van iets anders, op gepaste tijden wordt ingenomen. a. Over deze naam van Fulapium is men beter eens. Doch het is mij genoeg, de gemelde beschrijving daarvan gegeven te hebben. b. Een zeker Heer van aanzien nam, vele mannen achter een "een Mengsel uit aangenaam overgehaalde Wateren en Syroop. Wat was dit anders, dan een Julapium? c. Wanneer ik aan iemand, die de Koorts of gebrek aan lust heeft, zijn Drink uit, de Apotheek voor schrijf, wat zal dit anders dan een Julapium zijn? d. Door de grootere hoeveelheid onderscheidt zich een Julapium van een Mengsel en Lekmiddel, die daar aan, voor het overige, zeer nabij komen; en door de bereiding en klaarheid is hetzelfde van de Zaad-melk onderscheiden. EEN MENGSEL (Mixtura) is een Vocht, tot inwendig gebruik bestemd, hetwelk tot verschillende Geneesmiddelen, en Lepels-gewijze, of bij halve Teekop-gewijze, op bepaalde uuren, zonder bijvoeging van iets anders, gegeven wordt. a. Door de grootere hoeveelheid die op eenmaal voorgeschreven, en de verdeelde Gifte, die daar van genomen wordt, onderscheidt het zich van een Drink en. b. Door de geringere hoeveelheid in 't algemeen, en inzonderheid door de kleinere Gifte, als mede de bepaalde tijden van het gebruik, wordt hetzelfde van een Drink of "Julapium onderscheiden. c. Hoe hetzelfde verschilt van de Olie-melk, blijkt uit de volgende Paragraaf: EEN OLIE-MELK (Emulsio oleosa) is een Vocht, tot inwendig gebruik bestemd, waar in een geperfekte Olie met waterige RHEUM door middel van een derde zelfstandigheid, tot een gelijk Mengsel vereenigd wordt, en waar in dit Mengsel de hoofddeel aan doch voor het Recht een Mixtuur wordt. a. Van een Mixtuur onderscheidt zich de Olie-melk zekerlijk door de Odour, die daar in volstrekt noodzakelijk is. b. Echter zullen wij, om de eenvoudigheid te behouden, diezelfde daar van niet afzijdig te houden. De Potten voor de Heelkunde zijn twaalf in getal. BERNARD om te Waschen, te Stooven, te Baden, te Dam. GENEESMIDDELEN. Dammen, Intepstullen, te Drinken, tot gebruik voor de Oogen, Oprezen, te Ruiken, den Mond te reinigen, te Gorgelen en te Kieken; Daarna, omdat alle deze plaatselijk of uitwendig te gebruiken Vochten van de Heelkundige Afschrijvingen en Dranken niet veel onder verschillen zijn, zochten wij de behandeling van deze Afdeeling billijk tot het laatst, wanneer van Waschen, Stooven, Baden, Dammen, enz, gesproken zal worden. De tweede onderdeeling der Mengstelen, (zie $LXX tot LXXIII) de Likmiddelen, (Eclipses, Electuaria liquida,) zijn die de dichtheid van Honig hebben. Hierdoor onderscheiden zij zich van de Vochten, als welke dunner van zelfstandigheid zijn, zodat zij gemakkelijk uit het Gas uitvloeien. Zij verschillen ook van uitgeperste Sappen, (zie $CXXVII) door enkele menging, zonder het kneuzen van enige ingrediënten. Men heeft daarvan alleenlijk twee soorten: de tot Geneeskundig, een ander tot Heelkundig gebruik. VOORSCHRIFTENVan LIQUOR Het Likmiddel tot Geneeskundig gebruik (Likum, Liqueur, Loog, Loch,) is een Sap, tot inwendig gebruik bestemd, (zie $LXXXIV) hetwelk tot weinige Ouncen vroeger geschreven, en Theelepels gewijze, zonder bijvoeging van enige langzaam wordt doorgefluisd. Door het gebruik scheidt het zich van de andere soort. Zometuizen, doch zeldzaam, wordt een Eerlepeltje vol genomen; maar dan is het geen waar Likum meer, Het is ook, even als de Mizuur, nu en dan een olieachtig Mengstel. Niet zelden wordt het door witpeperschaam of uitwrijving uit Zaad bereid, vooral uit Kweepeulien. LIXAVIE Het Sap, tot Geneeskundig of uitwendig gebruik, bestemd, is de Smeering, (Linimentum, Litus,) en komt met het Likmiddel in alles, overeen, uitgenomen in het gebruik. a. Van de Zalf (Unguentum) kan de Smeering zich door de meerdere duur, en de bereiding zonder smeltende warmte, welke in de meeste Zalven vereist wordt. b. Tijds, vooral, waar het deel; hetwelk gesmeerd moet worden, groot is, wordt ook wel meer, dan eenige Ouncen, voorgeschreven. c. Het Sap om te besmerken, om te zuren, om te vullen, en anderen meer, rekenen wij mete hier onder, om niet te veel soorten te maken. d. Voor krachtige komt het gezegde in $. LXXXIII hier met in aanmerking: $ LXXXIII De derde onderdeeling der Mengstelen levert ons de Pap (Pultes) op, uit welke benaming men reeds over derzelver dikte kan oordeelen. Zij zijn tusschen nat en week, en hebben de dikte tusschen Smeeringen en Deegen. LXXXIV, Men heeft van dezelve insgelijks twee soorten, namelijk tot Geneeskundig en Heelkundig gebruik. De soort, tot Geneeskundig of inwendig gebruik bestemd, is het Confectie, (Eleutherium,) en bestaat in een Pap, die tot weinige Ouncen voorge schreven, en met een Theelepel, of op de punt van een Mes, zonder bijvoeging van iets anders, wordt ingenoomen. Men kan het ook Eleuarium malle of medium noemen, om het eensdeels van het Likmiddel, (zie $. LXXXVI.) en anderdeels van de Koekjes, die ook Eleutherium salida genoemd te kunnen onderscheiden. Voor VOORSCHRIFTEN van De Slikbrood (Bolus, Buccella,) is eigentlijk niets anders, dan een voorfchrift van een Confectie, in een enkele Gifte. Wij gaan dus hier voorbij, om niet te verre uit te weiden, maar zullen die in de afzonderlijke behandeling optiesemen, zoo als ook, ten aanzien der Olie-melk, geschieden zal: De Pap, tot het Heelkundig of wittewendig gebruik beïndemd, (Cataplasma,) maakt de andere soort uit. a. Deze wordt meestal door koken bereid. b. Wij zullen dus bij vervolg alle Pappen, gekookte en ongekookte, in dezelfde Afdeeling behandelen. De vierde onderdeeling der Mengstelen bevat in de Deegen, (Pasta,) welker dikte uit den naam zelf blijkt. Zij zijn tussen droog en week, en hebben eenen vasteren samenhang, dan de Pappen. Bij de Geneeskunde en Heelkunde zijn er vier, doch van de laatste vier. a. Geneesmiddelen. b. Heelkundige middelen. De eerste Geneeskundige, of tot inwendig gebruik beïndemde soort van Deegen, zijn de Pillen, (Pilulae; Catapotia,) namelijk, kegelvormde, en of meer groeven zwaar zijnde, brokjes Deeg, die altijd in een meerder getal worden voorgeschreven, zelden in het enkelvoudig getal een volledige Gifte uitmaken, en zoo geheel als zij zijn, met of zonder bijvoeging van enig Vocht, doorgelikt worden. a. Dewijl zij zoo klein zijn, kan niet wel een enkel Gifte worden voorgeschreven, hoe zeer de Lijder Schen dit niet zelden doen. b. Hoe de Pillen van de eremede onderafgescheiden worden, zal EN blijken. De tweede soort van Geneeskundige, Deegen, zullen, en Slikkoojen; (Lientus solidi,) eigentlijk Pillen, maar die groter zijnde, ieder afzonderlijk ingenomen, en eerst, nadat zij in den mond gesmolten zijn, doorgelikt worden. a. Men noemt de zelve ook Prosthetiek en Pasta; maar beide die benamingen kunnen ook op andere Deegen toegepast worden. b. Dat zij juist niet kegelrond, maar als een... Tijzen, enz. behooren gemaakt te zijn, is in ’t geheel niet wezenlijk. c. Hoe zij zich van de Pillen onderscheiden, blijkt genoegzaam. F g. XCIXI 82 VOORSCHRIFTEN var NY XCIXI De eerstest 2007 der Deegen, tot uitwendig gebruik bedoeld, zijn de Mond - koekjes, (Trochisch masticatortijen,) die van de Slijker-Rockjes (zie $ XCIXI) alleen daar in onderscheiden zijn, dat zij, na dat zij in den mond gesmolten zijn, uitgepoot worden. - . "Er zijn eenigen, die, na dat zij hun plakje hebben gedaan; gemakkelijk doorgegaan kunnen worden. "D. Zij zijn ook, ten aanzien der Ingrediënten, veel de Slijker-Rockjes onderscheiden. Sobladstapre ing XCIXI De tweede soort is de Zetpil, (Suppofitorium, Nodus,) een klein stuk Deeg, naar een tap van een vat gelijkende, het welk in den Endeldarm, of in de Moederlijke gebeen ingebracht wordt. “Men heeft dus daar van twee soorten, Zetpillen voor bevordering van den Stroomgang, en anderen voor de Baarmoeder. BACIR, De derde soort bestaat in Rook-brokken, (Mastic fumans;) zijnde Deegen, die men door de hitte laat vervliegen of verbranden, om daar door rooking te verwekken. “Haar vorm en grootte is zeer verschillend. Zij Zullen, benevens de overige Rook-middelen, te zien behandeld worden. as S. u "GENEESMIDDELEN, S goc. De vierde soort der Deegen is de Trek-deeg, (Phygimus,) die uitwendig aangelegd wordt, om de huid rood te maken. Hier toe behoort voornamelijk de Mosterd-deeg (Sinapismus). CL De vijfde en laatste onderdeeling der Mengstelen (zie $ LXIX. en LXXI.) bevat de droog Mengstelen, (Miscele fecae,) die geheel droog zijn; en geen samenhang hebben. \ $ CX Daar van hebben wij twee Geneeskundige en twee Heelkundige soorten. De eerste Geneeskundige soort van droog mengsel is het Poeder, (Pulvis internus,) dat is een mengsel, zoodanig als meel, het welk tot een of meer gisten wordt, van welke gisten elk doorgang een theelepel, of een punt van een mes, vult, en met het een of ander vocht doorgeftokt wordt. Dit inwendig poeder onderscheidt zich van het uiterlijk alleenlijk door het gebruik. De tweede soort, het grof poeder, (Tragelus, Tragemus, Dragetum,) is van het inwendig poeder alleenlijk door de mindere fijnheid, en vermits het zonder bijkomend vocht ingenomen wordt, onderscheiden. Het behoorde meer in gebruik te zijn, dan de Mode met zich brengt. De Gelei is eigentlijk alleen een bereiding van de Winkel, die in het strepel der recepten niet gewoon is voor te komen. DE GORTER heeft ze echter; en zij behoorde werkelijk meer manier te zijn, dan ze is: in de Scheurduif is zij een der beste Voorzchriften. De eerste Zeelkundige soort van droog mengsel is het Strooi-poeder, het welk van het inwendig poeder alleenlijk door het gebruik verschilt. Ten aanzien der ingrediënten echter is het Strooi-poeder van het Stel - Poeder zeer onderscheiden. Het geraakt voor het overige thans zeer uit de Mode. De tweede soort, die tot uitwendig gebruik bestemd is, bestaat in ingrediënten tot Matrasjens of Zakjens, (Species pro facculo,) als mede gehakte Kruiden, enz. die in de gedaante van Matrasjens of Zakjens opgelegd worden. Hier toe behooren ook de Kruid-muffen, en dergelijken. De Geneesmiddelen, waar mee allerlei Ziektes, en zoortgelijke, als mee allerlei Stovings, enz. bereid worden, komen onder deze Arsikelen, in de afzonderlijke behandeling, voor. De tweede hoofdklasse der samengebrachte Geneesmiddelen bevat de Verstuikingen, (Confecties). Hier is meer dan Menging. Hier moet, tot bereiding van de Suiker, de hitte van het kooken medewerken. Dezelfde zijn samengebrachte Geneesmiddelen, waarin den of meer Ingrediënten geheel in een week-gerookte Suiker opgenomen, en daar mee droog geworden zijn. Van de Koekjes van beide soorten onderzocht zich door de stijfheid, die de gekookte en weer hard geworden Suiker aan dezelfde geeft. Deze klasse van Geneesmiddelen is alleenlijk tot Geneeskundig gebruik bestemd, en heeft twee soorten. In 't wezen der zaak zijn deze beide soorten niet onderzocht; echter zullen wij ze opgeven. De eerste soort der Verstuikingen zijn de Koekjes of Plaatjes, (Morphyli, Tabellae,) namelijk, droog, harde, platte Suiker-kokjes, van die grootte, dat zij een volledig mondvol uitmaken, die in een meerdere getal voorvoorgeschreven, en afzonderlijk gegeten worden. Men ziet daarom; hoe zij zich ook in 't gebruik van de Suiker- en Mond-kokjes onderscheiden. Zoveelwijver worden zij in stukken, tot meer dan een Gietje, voorvoorgeschreven. Zulk een Koek in 't groot noemden de Oude Pandaleon. De doorgezogen stukken dragen ook de naam van Tessellae, Lozangiae, enz. De Koekjes zijn ook Eleutherium solium genoemd geworden. De tweede soort bestaat uit ronde Koekjes, (Rotule, Orbiculae,) die van de eerstgenoemden (zie $CXLII) daar in verschillen, dat zij plat rond geïnaakt, niet zo groot, uit fijnere en meer oplosbare Ingrediënten samengezet zijn, en dus eerst in de mond smelten kunnen, eer zij doorgegaan worden. Zij komen dus zeer nabij aan de SAR-Koekjes, uitgenomen, dat zij anders bereid, en door de ene hard geworden zijn. GENEESMIDDELEN. De Winkel-Pastijtjes, (Pastiche,) alsmede de ingemaakte en geconfijte dingen, (Condita, Confetions,) behooren hier niet toe. Wij komen tot de derde hoofdklasse der samengenomen Geneesmiddelen, namelijk, de SamenSmeltstoffen, (Colliquationes). Deze zijn de bereidingen, waarin, door middel van een smeltende warmte, de Ingrediënten volkomen tot elkander overgaan, en onder elkander verdeeld worden. Zij onderscheiden zich dus van de Mengselten, alleenlijk, vermits bij de laatsten geen warmte nodig is. Ook worden de Ingrediënten hier, allen of gedeeltelijk, onder elkander verdeeld, het welk bij Fermenteringen geen plaats heeft. Men heeft daarvan twee soorten, die beiden tot witte, ongebruikte zijn. De Ingrediënten gedogen geen inwendig gebruik. Het zijn grove verfijningd, gedeeltelijk ook sterke planten, waarvan die, inwendig genomen, groot gevaar veroorzaaken zouden. De oude Drinkzavel (Unguentum potabile) is thans geheel verworpen. De grond van de verschillen van deze twee soorten beïnt in de meerdere of mindere dikte. Wij beginnen met de dunste. De eerste soort der samenSmeltstoffen is de Zalf, (Unguentum,) een door samenSmelting bewerkt vetachtige Mengsel, hebbende de dikte van een fijne, dikke Pap, die in de warmte wel smelt, maar echter een weinig gebonden blijft. a. Zij onderscheidt zich van de smeeringen (liniment) door de bereiding, en de meerdere dikte. b. Er worden ook wel zalfen zonder warmte bereid, die tamelijk dik zijn; maar deze moet men onder de smeeringen tellen. De tweede soort is de pleister, (emplaaster,) een door samenmelting bewerkt mengsel, hebbende de dikte van wasch, ook wel van pik, die in de koude stijf, ja zelfs hard, maar taai, in lichte warmte rekbaar is, en in sterke warmte smelt, doch echter gebonden blijft. Hier uit blijkt, dat zij zich voornamelijk door de dikte van de zalven onderscheidt. Men heeft ze ook het ceratum solidum genoemd. Wanneer er pik in is, heet zij dropax, pictio. De waschpleister, (ceratum, cerotum, ceraeum,) welke hoofddeel uit wasch en wasch bevat, bevat het midden tussen zalven en pleister, en maakt derhalve of een dikke zalve, of een dikke pleister. Wij gaan deze dus, volgens het verlangen van GAUBIUS, te recht voorbij. De balzamen, (balzamen,) voorzover zij samen gepercelt worden, behoorden, of tot de smeeringen, of tot de zalven, of tot de reukmiddelen. De laatste hoofdklasse der samen gekoide geneesmiddelen behelst de uitzuuren, (extrapolaties). Deze zijn de bereidingen, waarin één of meer ingrediënten, zowel gedeeltelijk, in de overigen worden opgenomen, zodat altijd iets, het welk tot een geneesmiddel onbruikbaar is, overblijft. Daar door onderscheidt zich deze klasse van de drie voorgaande. b. De benaming van Exzraöt heeft dus zin, omdat in dat men uit zekere hoofd-ingredienten het geneeskrachtige afscheiding. S.C.K.V. Er zijn van dezelfde zes soorten, waarvan vier enkel tot inwendig, maar twee tot uitwendig gebruik bestemd zijn. - CXXVI. Vier van deze soorten onderscheiden zich door de manier van bereiding. Deze soorten zijn Zaad-melk, Eerste Sappen, Aftrekzelen en Afkookzieken. $CXXVII De eerste Geneeskundige soort is de Zaad-melk, (Emulgio,) zijnde een naar melk gelijkend Saap, hetwelk, door het wrijven van zekere zaaden met water, verkregen wordt. a. Men noemt deze ook Amandel-melk, doch welke benaming niet altijd de gepaste is, dewijl ook andere zaaden daar toe genomen worden. b. Van de Olie-melk onderscheidt zich de Zaad-melk door de grotere gelijkvormigheid met melk, de bereiding en het verblijfsjaar. c. Men neemt ook wel Harst van Gom, dat niet zonder zaaden. $CXXVIII De tweede Geneeskundige soort is het uitgeperste Saap, (Succus expressus,) namelijk, een Vocht, door middel van kneuzing en uitpersing uit zelfstandigheden, tot het P/anten- of Dierenrijk behorende, voortgebracht. a. Van de Zaad-melk onderscheidt het zich door de in 't geheel niet melkachtige gedaante, en de verasschte kneuzende en persende kracht. b. Door de wijze van bereiding, als mede door het overblijvende der Sappen, die tot de Mengzels behoren. $CXXIX De derde Geneeskundige soort is het Aftrekzelen om te drinken, (Infusio pro potu,) bevestigend in een Vocht, hetwelk op allerlei zelfstandigheden getrokken wordt, en tot inwendig gebruik bestemd is. Ik noem het een Aftrekzel, dewijl het zocht met de zelfstandigheden, zoo als men dit noemt, getrokken wordt, Dit, Aftrekzel onderscheidt zich daar door van de Zaad-melken en uitgeperste Sappen, dat geen kneuzen of uitpersen daar bij te pas komt. Want het enkel zuiverend uitpersen van het geen reeds afgetrokken is, moet met het kneuzen der zelfstandigheden, tot het maken van Aftrekzels gebruikt worden, niet verward worden. Voor het overige is hier, ten aanzien der bereiding van het Aftrekzel, met of zonder warmte, meer Water, Wijn, enz. een groot onderscheid. Na dat het middel van afreiking gebezigd is, heeft men de zoogenaamde Kruider-thee, enz. De vierde en laatste Geneeskundige soort der Uitrekzels is de gekookte Drank, (Decoctorum,) bestaande in een soort van zelfstandighenen afgekookt, en tot inwendig gebruik bestemd. Door het kooken onderscheidt zich de gekookte Drank van het Aftrekzel, waar mee zij anderszins zeer veel overeenkomst heeft. De beide Geneeskundige soorten zijn het Aftrekzel en Afkooksel, plaatstelijk gebruik, welke van de vorigen (zie $CXXVIII. en CXXIX,) allen door het gebruik verschillen. Dewijl die beiden nu alleenlijk tot Zoovingen enz. gebruikt worden, zo verwijzen wij daar toe. Verzorging Drankjes, en andere dergelijke, bestaan ook over 't algemeen in Uitrekzels, Afkookzels, Zaad-melken of witgeperste Sappen. Dan, zulk een in elkander loopende reeks van Formulieren van Geneesmiddelen is onvermijdelijk. Ook is het om de verschillende bereiding voornamelijk te doen, en die orde zullen wij volgen. Tot een gemakkelijker overzicht van het geheel zij het mij gegund, de hoofd-classes, onderdeelingen en soorten alle te laten volgen: A. VOCHTEN, -(Miscela). Droppels. . Drankjes. . Dranken, . Mengsels. . Wasvloeien. . Stoofpoten. . Baden. . Dampmiddelen. . Middelen tot inspuiting. . Middelen om te drinken. . Oogmiddelen. . Snuifmiddelen. . Riekmiddelen. . Mondspoelingen. . Middelen om te gorgelen. Klijfstoffen. . Poeders. . Smeerpakken. B. LIJM-VOORSCHRIFTEN van 219% LIJMIDDELEN, (Zelema). Dunne Lijmiddelen. . Smeering. . Pappen, (Pultes). . Droog Mengsel, (Miscela secca). . Poeders. . Grove Poeders. . Poeders om te strooien. . Middelen tot het maken van Matrasjens. . Koekjes of Plaatjes. . Ronde Koekjes. . Zalven. . Pleisters. . Zaad-melken. . Uitgeperste Sappen. . Aftrekzelen. . Afkookzelen. Mensen zal dit Selzef aan de ene zijde volledig; en aan den anderen kant niet verwarrende vinden. Ten minsten is het tot het gewichtige doel, om in het schrijven van Recepten zich met het bereiden van Geneesmiddelen voornamelijk bekend te maken, meer geschikt, dan de tot hier toe bekende Selzels. VOORSCHRIFTEN voor 95 GENEESMIDDELEN . De Voorzchrifter van Geneesmiddelen, die veel tijd vorderen, kunnen derhalve eenen Apotheker, wien het aan tijd, geduld of bekwaamheid ontbreekt, of die Zig laat overhaasten, tot eenen misplaats in de beoordeling verleiden. dit is in 't bijzonder ligtelijk het geval, wanneer een lang en geduldig mengen of uittrekken gevorderd wordt; wanneer, bijvoorbeeld, iets weinig van zware metalen zelfstandigheden door een grote lichtere massa moet worden gewreven; wanneer ruw Kwikzilver in een Zalve geheel en al van zijn metaale gedaante beroofd, en zoete Kwik door een Pillen-deeg in gelijke mate verdeeld moet worden; wanneer Aftrekzels en Afkoekzels volkomen verzadigd, uitgeperste Sappen behoorlijk gezuiverd moeten worden. Wanneer de Knecht, die het Geneesmiddel wegbrengt, moet heen gaan, en naderhand zelfs een andeel weder komt, kan het zeer wel gebeuren, dat de Zieke het juiste Geneesmiddel niet bekomt. Dit geval is mogelijk; maar het is zeer moeilijk, dat men zich vergist, wanneer de Knecht er nog is. Het ware dus te wensen, dat de Knecht niet van de Apotheek wordt weggezonden, en dat de Schrijver van het Recept zulke gemakkelijk te bereiden Formulieren verkoos, die, zonder dat men er lang naar behoefte te wachten, bereid kunnen worden. Zekerlijk gebruiken de Apothekers in Koppenhágen alle mogelijke voorzorgen, dat er geen misser gebeurt; maar in alle andere groote Steden kan zulks bezwaarlijk plaatshebben. Dat de lange bereiding des te meer kost verfpilt, Wals GENEESMIDDELEN. Wanneer de Knecht ver bij 'en te gaan is, Verstand zich vanzelf. Wanneer er gevaar bij de Zieken is, moet niets anders, dan het geen spoedig te bereiden is, worden voorge schreven. Dwaas zouden het, bijvoorbeeld, zijn, om in een benauwde zinkink-ziekte een langwijlige Mengsel, of ook Zaad-melken, en dergelijken, of in een rode koorts Afteekzels van Kina, of in een doodelijke kramp een Kwikzalve, van een Gelei Beet voor te schrijven. In zulke dringende gevallen neemt men liever het gemakkelijkst te krijgen, allereerst voorzienlijke Bereidingen of Winkel-mengzaan, Over 't algemeen is dit de voordeeligste zijde ter beoordeling van Bereidingen en Menscheiden, die in de Apotheken in voorraad gereed zijn, schoon zodanig anders door het vooraf gereed staan, ligtelijk bederven of hunne kracht verliezen. De hoofd- en naimelijk, de Menscheiden, en onder dezelfde inzonderlijk die Droppels, Dranken en Mengzels, Sappen en Drankjes, die uit ziet vloeibare en gelijkzoortige, als mede de Poeders, die witte Ingrediënten, welke reeds fijn genoeg, bijna even zwaar en droog zijn, bereid worden, hebben, ten deze opzichte, den voorrang. In de drie andere hoofd-classes wordt, of een middel ter ontbinding of ontwikkeling, of waarheid, of beiden, of een eene werktuiglijke bewerking verlangt, De Voorzorgsvoorschriften van Geneesmiddelen, die veel tijd vorderen, kunnen derhalve eenen Apotheker, wien het aan tijd, geduld of bekwaamheid ontbreekt, van die zaak laat overhaasten, tot eenen misplaats in de bereiding verleiden. Dit is in 't bijzonder ligtelijk het geval, wanneer een lang en geduldig mengen of aftrekken gevorderd wordt; wanneer, bijvoorbeeld, iets weinig van zware metalen zelfstandigheden door een grote lichtere massa moet heen gewreven worden; wanneer zwaar Kwikzilver in een Zalve geheel en al van zijne metalen gedaante beroofd, en zoete Kwik door een Pillen-deeg in gelijke maat verdeeld moet worden; wanneer Aftrekzels en Afkookzels volkomen verzadigd, uitgeperste Sappen behoorlijk gezuiverd moeten worden. G. Wanneer de Knecht, die het Geneesmiddel wegbrengt, moet heen gaan, en naderhand zelfs een ander weer komt, kan het zeer wel gebeuren, dat de Zieke het juiste Geneesmiddel niet krijgt. Dit geval is mogelijk; maar het is zeer moeilijk, dat men zulke vergissingen, wanneer de Knecht er nog is, maakt. A. Het ware dus te wensen, dat de Knecht niet van de Apotheek wordt weggezonden; en dat de Schrijver van het Recept zulke gemakkelijke te bereiden Formulieren verkoos, die, zonder dat men er lang naar behoefte te wachten, bereid kunnen worden. Zekerlijk gebruiken de Apothekers te Kopenhagen alle mogelijke voorzorgen, dat er geen misserij gebeurt; maar in alle andere grote Steden kan zulks bezwaarlijk plaatsvinden. Dat de lange bereik van het meer te meer cliënten verplicht, waarschijnlijk. Wanneer er gevaar bij, de Zieke is, moet niets anders, dan het geen snel te bereiden is, worden voorgeschreven. Dwaas zou het zijn, bijvoorbeeld, zijn om in een benauwde zinking-ziekte een langwierige Mengsel, of ook Zaad-melk, en dergelijken, of in een rode koorts Aftrekzelen van Kina, of in een doodelijke kramp een Kwikzalf, van een normaal peuzel, voor te schrijven. In zulke dringende gevallen neemt men liever het geen het gemakkelijkst te krijgen is, allerlei vouwen formeel te krijgen. Over 't algemeen is dit de voordeeligste zijde ter beschouwing van Bereidingen en Mengzels, die in de Apotheken in voorraad gereed zijn, schoon zij anders door het vooraf gereed staan, lichtelijk bederven of hun kracht verliezen. De voor het hof, namelijk, de DEER en onder dezelfde inzonderheid die Droppels, Dranken, Mengzels, Sappen en Drankjes, die uit zweet vloeibare en gelijksoortige, als mede de Poeders, die uit vlagristen, welke reeds fijn genoeg, bijna even zwaar en droog zijn, bereid worden, hebben, tech dezen opzichte, den voorrang. In de drie andere hoofd-classes wordt, of een middel ter ontbinding of ontwikkeling, of waarheid, of beiden, of een een werktuiglijke bewerking verlangd. Afirekzels, Afkookzels en Zaad-melken vorderen een middel ter ontbinding. Perfumeringen kunnen niet gemaakt worden zonder vloeibare gemaakte Suiker. Samensmeltingen veronderstellen een sterke hitte, en Afkookzels en Perfumeringen vorderen, behalve de middelen ter uittrekking of ontwikkeling, boven dit nog vuur. Zaad-melken hebben veel wrijven noodig. Bij Perfumeringen en Samen-smeltingen is niet zelden een SIRUB door omroeren noodzakelijk. Afirekzels moeten niet zelden, en Afkookzels altijd doorgezogen worden. Deze moeten nog verkouden, eer zij gebruikt worden. Deze verkoeling is ook in de Samen-smeltingen noodzakelijk, op dat zij hun behaaglijke dikte bekomen. Uitpersen vorderen het hakken, eer dat de persing en drukking plaats heeft. Dit zelfde grijpt ook stand in de meeste Afrekzels, Afkookzels en Perfumeringen. Onder de Mengzels verlangen Conferven, Pillen en, Koekjes, des te meer arbeid, naar mate de dikte der Ingrediënten ongelijk is. Tot Pillen en Koekjes wordt nog bouwendien, tot de afdeeling en het maken van ieder stuk op zichzelf, tijd verlangd. Wanneer Droppels, Mengzels, en dergelijken, spoedig gemengd zullen worden, moet geen Extra, Zout of Gom onder de Ingrediënten zijn, welker ontbinding tijd wegnemt. GENEESMIDDELEN. Aal 1. Daarom zijn ook de Oude melken van geen zeer fijne bereiding, dewijl hier tegenstrijdige Ingrediënten moeten verenigd, en daar toe vooraf een Sleuf bereid worden. 2. Wanneer een Poeder niet veel tijd zal weg nemen, moet alles reeds gereed zijn om te mengen, doch het welke, bij voorbeeld, met de Camfor het geval niet is, welke eerst een wrijving, en mitsdien tijd vordert. 3. Zal zoute Kwik, Kermes Minerale, Zink bloemen, en andere Mineralen, onder lichtere Ingrediënten als verf worden, zoo behoort daar toe een voorzichtige behandeling. Eerst wordt al het overige gemengd, met een gedeelte van dit Mengsel wordt het Minerale te zamen gewreven, vervolgens meer en meer van de lichtere massa daar bij gevoegd, en zodoende langzaam de gelijke doormenging te weeg gebracht. Hoe veel tijd daar mee weggaat, verstand zich van zelf. 4. Een gelijk voorbeeld hebben wij in de Terra fosliata Tartari, de Rhabarber, een olieachtige Suiker, en anderen meer, wanneer zoiets in kleine Giffen door een zoo licht Poeder, als de Kina is, verf wordt. 5. Lijmige Olie, met Suiker gewreven, vordert ook meer tijd, dan een Poeder, waarvan de Ingrediënten van gelijken aard zijn. 6. Smeeringen, waar in levendige Kwik is, vorderen meer, dan een dag arbeid, gelijk reeds eenmaal is gezegd geworden, vermits het Metaal zoodanig verdeeld moet worden, dat het voor inzuiging vatbaar is. 7. Insgelijks rood Praecipitaat, en dergelijken, moeten lang gewreven worden, op dat zij allezins gelijk verdeeld worden, en het een of ander gedeelte van de massa niet te sterk werken zal. 10. Van Voorfchrijven van Heelkundige Recepten zei ik hier niet veel. Zelden worden zij in dringende gevallen voorge schreven, om in de Apotheek vers bereid te worden; men vergenoegt zich als dan met de Winkel-bereidingen; bijvoorbeeld: Aqua Sypressica, Oleum camphoratum, Linimentum volatile, Balbum vitale externum, Balbum sapponaceum, Aqua fellepckaria. Alle deze bijzonderheden, die ten voorbeeld bijgebracht worden, zal men zekerlijk niet overtollig vinden, wanneer men op mijn hoofd-doel acht geeft, namelijk, de bereiding. Acht geeft, en bedenkt, dat voor eerstbeginnenden niet ligtelijk te veel voorbeelden, en te nauwkeurige en omstandige als ik je opgegeven kunnen worden. SOERKKIN Tweede Regel. Van een Voorfchrift, het welke niet schielijk gereed gemaakt kan worden; maar waar geen men echter gaarne hebben zoude, schreven men slechts zoveel veel voor, als voor het ogenblik noodig is, om daar door tijd te sparen. Dit echter kan in Aftrekzels en gekookte Dranken geen plaats hebben. Dat een kleine hoeveelheid eerder bewerkt kan worden, dan een grotere, spreekt van zelf. Inzonderlijk is dit het geval in Pillen, welke Ingrediënten van ongelijke zwaarte zijn. Dat echter Aftrekzels en Afkookzels een evenveel tijd wegnemen, het zier men weinig of veel daarvan voorfchrijft, bevestig men ligtelijk, dewijl er even veel tijd toe behoort, om uit weinig of veel Ingrediënten de kracht uit te trekken: alleenlijk maakt het in het middel tot uittrekking, of de warmte, enige verandering. Derde Regel. Men bevrijdt zich op de gouden eenvoudigheid in de keuze van de Voorfchrijven der Geneesmiddelen. Hier in is eigentlijk de ware gelegenheid voor de Arts, om te tonen, door welken geest hij gebracht wordt; of hij nog met den oude zuurdeegsysteem van mengelmoes en samenpersing besmet is, of niet. b. Ex simplicity decus met de uitgekozen spreuk van den Geneesheer moeten zijn. Het Simplex duntaxat & unum van Vader HORATIUS geldt ook ten hunnen opzichte. c. De eenvoudigheid verdenkt alle mogelijke voordeelen, welken de begeerdende Geneesheer immer verlangen kan. d. Zij doet hem eer, zij toont, dat hij geheel is aan de Natuur, De Natuur doet nooit met veel, het geen zij met weinig verrichten kan. De Natuur is in alle haar werkingen eenvoudig, en zichzelf gelijk. Haar Dienaar, haar Zoon, haar Liefhebber, de Arts, zij haar met gelijk. e. Vader HIPPOCRATES was een vriend der eenvoudigheid. Met weinige, maar wel gekozen dingen deed hij alles. Zijne opvolgers vervielen tot een soort van afgoderij; zij verliezen den dienst der Natuur, en offerden aan de Kunst; maar aan welke Kunst? Due GA Kunst? Die door inbeelding en een overdreven lust tot nieuwe vindingen gereeld, door Kwakzalverij aangekweekt, door geen zuivere ondervinding, en een mannelijken geest van waarneming bezield, noch door gezonde verstandsterken geworden was. Thans naderen wij meer en meer aan dit groot model; thans stellen wij er een eere in, om Hippocratische Artsten, dat is, vrienden van de eenvoudige, te zijn. Het gaat met de liefhebbers van zeer samengebracht Geneesmiddelen, als met niets beduidende praatten; hoe meer de eenvoudige mengen, en hoe meer de luchtige klappen, hoe meer zij van den weg afgezaken. De Arts, die de eenvoudigheid bemint, toont daar door, dat hij zijn middelen beter kent, dat hij meer zeker van zijn zaak is, dan hij, die alles onder elkander mengt. Uit de geringe meerzijdigheid der Geneesmiddelen, die hij gebruikt, uit het klein getal der Ingrediënten, waaruit elk middel bestaat, blijkt zijn vertrouwen op het gekozen; daar integendeel de vriend van mengelmoes altijd een gebrek aan richtige kennis der voorgeschrevene middelen, altijd een onkunde omtrent het geen eigentlijk helpen moet, altijd een wantrouwen op elk ingrediënt in het bijzonder aan den dag legt. Hij geeft altijd het dan aan het ander tot een hulp: moest hij ze niet allen te zamen voor kwaad en onvoldoende houden? Uit het eenvoudige blijkt dadelijk een mannelijke vastheid, een zekere volkomenheid, die alles anders en roert en mengt, toont zich verwijfd, kinderachtig en bespottelijk. Een weinig hier van, een weinig daar van te nemen, is beneden de waardigheid van de Geneesheer. Dat eeuwig halveren ontöert hem, en hij kan op die wijze niet instaan voor de werking van elk ingrediënt, wel min van het gehele Geneesmiddel. Je. Maar zou dit misschien niet het lange Recept, de dikwijze veranderde gedaante der Geneesmiddelen meer vertrouwen bij het Publiek ontmoeten, dan het korte Recept, en het eenvoudige? — Voorheen wel, thans niet meer. Men is verlicht. Alleen de gemeene Man mag zich door deze Kwakzalverij later misleiden. Verstandigen doorzien, op welke ellengronden dat samenmengen, en dat eeuwig springen van het een op het ander, berusten moet. En dan zal de vastheid in het ontwerp van genezing, het vertrouwen op de daar toe gekozen middelen, door den Geneesheer aan den dag gelegd, den Zieken zekerlijk meer gerust stellen, hem in de troostrijke gedachte, dat de Man voorzeker zijn ziekte kennen moet, wel meer dergelijke Lijders gehad en genezen heeft, sterker bevestigen, dan al dat dagelijks veranderen en vermenigvuldigen, het geen altijd het vermoeden wekken moet, dat de Doctor de kwaal niet recht kent. Onbevoegdheid in de behandeling verraadt onzekerheid in de kennis. Elk nieuw Recept berektt tot beschimping van het voorgaande. Meer zie men hier omtrent in mijnen Unterhaltenden Arzte, Boek IV. Nog moet ik aanmerken, dat in de Recepten van eenen vriend der eenvoudigheid een gepaste openhartigheid heerscht, die men bij de Voorschrijvers van een ophopingen van Geneesmiddelen niet vindt. Men kan de geneeswijze van hem, die weinig voorschrijft, beter nagaan en overzien, dan van jemand, die een dozijn Geneesmiddelen overhoop haalt. De eerste onderwerpt zich aan het oordeel van kundige mannen, zonder de minste achterhoudendheid. Hij verbergt zijn middelen niet. Men volgt ze van hem en met eenige verandering volgt men hem na. SCLAVEN Men verkeert derhalve die inrichting der Voorfchriften, welke de eenvoudigste waarheid is aangemerkt geworden. Daar door wint men voor eerst, dat het minder tijd kost, en dus schielijker te zijn is. Ook dit behoeft geen opheldering, na het geen reeds is gezegd geworden. Alleenlijk zullen wij aanmerken, dat in die Voorfchriften, waar een ontbinding of uittrekking verlangt wordt, als in Afkookzels, Afkookzels, Zaadmelken, en in zekere Smeeringen, Zalven en Plasters; of een inwikkeling, als in Verzauweringen; of een samenbinding, als in Olië-melken en Conserven, minder eenvoudigheid plaats heeft, dan waar iets dergelijks niet noodzakelijk is. Ook kan men alles, het geen warmte, en andere bijzondere toestellen van bereiding vordert, met het samenjettend gelijk aanvaarden. GENEESMIDDELEN. Ten tweede is een eenvoudige gedaante van het Geneesmiddel, al zijn de Ingrediënten voor de overige gelijk, "beter koop", dan een stelde. Dit komt natuurlijk daar van daar, dat de hulpmiddelen, tot de laatstgenoemde verlangt wordende, grootendeels ook geld kosten, en dat tijd en moeite aan de Apotheker vergoed moeten worden. Men ziet slechts in de begrootingen van de prijzen der Geneesmiddelen, hoe voor dergelijke moeiten bij de bereiding zekere prijzen bepaald zijn. Een zeer duidelijk voorbeeld levert de Aankoop op. De eenvoudigste gedaante, waarin zij gegeven kan worden, is het Poeder. Ik stel, twee lood daarvan met een half drachma Terra fossiata Tartari, kost rien of twaalf groszen. Men schrijft dit nu voor in de gedaante van een Confectie, dan moet reeds voor die samenvoeging meer betaald worden. Men maakt met eenig afgetrokken water een Mixtuur daarvoor, dan heeft men de kosten van het water, en de moeite der bereiding. Men laat er een afgerekend Drank van maken, dan moet men betaalen voor vuur en moeite. Nog een voorbeeld is in het Phaler von Falappe met zoete Kwik. Moet dit Poeder tot Pillen gebracht worden, dan kost de samenvoeging en de moeite daarbij iets meer. De Ingrediënten tot het maken van een Aftrek-zel, uit de Apotheek voorgegeven, om door de Zieken zelf bereid te worden, kosten ongelijk minder, dan wanneer men het Aftrek-zel, gereed gemaakt zijnde, voor schrijft. De drooghe Ingrediënten tot Maagkoekjes, van de Deense Apotheek, kosten vier Schellingen per once; met Suiker tot Koekjes gemaakt, zijn viermaal duurder. Ten derde is de eenvoudige gedaante niet zoo lichtgevaar van bederf of tegenstrijvige werking bloot geplaatst, en men kan beter over de zuiverheid der ingrediënten oordeelen; terwijl ook de kracht van het onbereide middel in het samengebrachte gedeeltelijk kan verloren gaan. a. Hoe meer de gedaante samengevoegd is, hoe meer het middel, over ’t algemeen gesproken, kan bederven. b. Olie-melken en Zuivelmelken, bijvoorbeeld, verschillen zich ligtelijk af. De laatste genoemden worden in den zomer schielijk gaar. c. Conserveermelken worden ligtelijk droog: zijn zij te dun, dan kunnen zij, wanneer er Syropen, en dergelijke, onder zijn, tot gisting overgaan. Afirekzels en Afkookzels duuren zolang niet, als de Ingrediënten, waarvan zij bij den Zieken zelf bereid worden. Ook deze gaan zometijds, door bijvoeging van Syropen, en dergelijken, tot gisting over. Hoe meer Ingrediënten in de begeerde samenstelling bij één komen, hoe lichter het één aan een ander in zijne werking kan belemmeren. Dat men bij een meer samenstelde bereiding niet zo goed van de echtheid der Ingrediënten kan oordeelen, is klaar genoeg. In de eenvoudige Voorfchritten zijn de Ingrediënten niet zo omkleed, maar het uitgeroffene zelfs nog geheel voor handen. In Conferven, en vooral in Pillen, is meestal een Ingrediënt raadzelachtig verborgen. In Afkookzelen en Afkookzelen is vaak één of twee der bestanddeelen van de Hoofd- ingrediënten overig, en men kan dus altijd niet oordeelen, van welken graad de echtheid van het den of ander geweest is. In bereidingen, die warmte veroorzaken, gaat meer of minder van een vluchtige deel der a. verloren. Dit is veelal het geval in gehalveerde Dranken, bij voorbeeld, van de Kina: In het Afkookzelt is deze bijna geheel iets anders, dan het Poeder; ten minsten is het laatste in koude koortsen ongelijk werkzaam, dan de gekaukte Drank. Verfijning en dikke omwonden Prikken in Conferven, verzwakken insgelijks de werkzaamheid van verscheidene Geneesmiddelen. Wanneer men bij dit voorfchrift gaarne blijven wil, en men van zaken zeker is, moet men ook de zieken, en die tot hem in betrekking staan, vooraf onderrichten, dat men, in volkomen vertrouwen op de kracht van het middel, als naar de omstandigheden geschaakt, en te meermaals ondervonden, van deszelfs gebruik niet zal afgaan. Gelijk hier voorheen gezegd is, zal dit ook het vertrouwen van den zieken verwekken en versterken; Maar in dit geval is het dan ook raadzaam, om geen te kleine hoeveelheid op eenmaal voor te schrijven, op dat des te zeldzamer aanleiding gegeven wordt, dat de zieken om andere genezen verzoeken. Die hoeveelheid moet niettemin zo groot niet zijn, dat ze de zieken beangst maakt. Men schrijft alleenlijk zo veel voor, als in scherpe ziekten voor een paar dagen, en in fleepende voor acht dagen toereiken. Breeder zullen wij daarvan spreken in de Afdeeling van de hoeveelheid der Geneesmiddelen. Wanneer wij alle de voordeelen hier van wilden optellen, zou de uitsparring voor behoeftige zieken ook daar onder kunnen gerekend worden. Hij schrijft ook nimmer, zonder dringende noodzaak, te gelijke tijd, voor dezelfde zieken, Geneesmiddelen in verschillende gedaanten voors. Dit is een hoofdregel, Door dagelijkse, ja elk uur, herhaalde veranderingen van Geneesmiddelen, en door vermenigvuldiging van dezelfven, willen de windmaakers, huichelaars en pluimveefokkers, onder de beoefenaars der Geneeskunst, zich in de gunst inbrengen. Dit moet den naam dragen van dienstvaardigheid, waakzaamheid, geduldigheid, werkzaamheid, en aanwending van bescheidenheid, wat den mensch mag schenken. GENEESMIDDELEN, - 3. Zoals ze is dit der Geneesheer tot een Kwakzalver, die op de markt schreeuwt, verlaagt; 'zo duur als die voor de beurs van den Zieken te staan komt; 200 nadeelig is het ook voor de werkende Natuur, Deze wordt daar door geschorst, en het Geneesmiddel breekt af, een geen 't andere heeft opgebouwd. c. Elk Geneesmiddel moet het hebben om te werken, en in die tijd moet het alleen werken; geen ander moet zich in deszelfs werking tussen mengen. d. De Natuur zelf volgt, waar zij slechts kan, altijd een vast ontwerp. Vele dagen lang kan men bemerken wat zij ten doel heeft, waar zij heen wil, en eindelijk ziet men, hoe zij het tot stand brengt. Dit echter geschiedt alleen dan, wanneer geen wind haar hindert; wanneer zij, en haar hulpmiddelen, tot het zelfde einde aan en hand aan hand gepaard gaan. e. Zulke hoor je van Geneesheer Stelans over de noodzaak, om meer dan den Geneesmiddel voor te schrijven, op dat hij, die zich van raad bedient, genoeg voor zijn geld bekomt. f. In het loopende, en aanloopende asielgen daar van vinden wij in de Warneemingen van Hester. Zelden heeft hij aan degenen, die hem om raad vroegen, minder dan zes eer op voor gescheven. g. Het volgende geval verdient te worden opgetekend. De Zieke had een ongemak aan het been. Hester schreef hem voor: In 't midden van Juni. Kruiden om als Thee te drinken. Een verdelerend Poeder. Een water, om het Poeder mee in te nemen. Een verdelerende Stoving. Een geneesende Balsam. Een verdelerende Zalf. Kruiden voor een Voetbad. Een Amandel-melk, Wermutterkruidentinctuur. Maag-droppelen. Den 30: Juli. Een Verzachterende Bruidscap Den 3. Augustus. Verdeelende Kwiek-poeders. Pillen tot ontlasting. Een versterkend Water. Den 4. Augustus. Een verkoelend Zalfje. Den 13. Augustus. Een zuiverend Strooispoor. Den 16. Augustus. Verdeelende Pillen. Den 18. Augustus. Een Oog-water. Den 20. Augustus. Pillen tot buikzuivering. Den 22. Augustus. TER GER PI Een verkuizen Water. Den 24. Augustus. Een Maagpleister. Een Mond-water. Een Snuit-poeder. Den 28. Augustus. Een temperend Poeder. Den 29. Augustus. Een bloedzuiverend Poeder. Den 3. September. Eene versterkende Amandel-drink. Nog een ander Snuit-poeder. Den 5. September. Laudanum. Den 6. September. Bloedzuiverende Pillen. Den 8. September. Een vlamachtige Vocht. Den 9. September. Extra om tot buikzuivering. Den 16. September. Verdeelende Kwiek-pillen. Dus drie en dertig Recepten in de tijd van de maand, en dat nog voor een uitwendige ziekte. Dat hij in het verkozen Voorfchrift zelf, zo veel mogelijk, de eenvoudigheid in acht neemt, zal bij vervolg meer dan eens worden aanbeelden. a. Dit is en blijft de eerste hoofdregel in het schrijven van Recepten. — Non multa, sed multum! moet den Arts tevoren voor ogen zweven. — b. Maar hoe grof, hoe schändelijk, wordt niet dikweren tegen deze regel gezondigd. Niet alleen veel meerlei mengelmoes wordt onder den geroerd, maar zelfs zeer samengestelde Ingrediënten worden daar toe genomen. En dan moet het Recept juist een eenvoudig aanzien hebben! Niet meer dan vier Ingrediënten! Maar beziet men het nauwkeurig, dan bevat den 2 Hoofd Ingrediënt weer uit vier, ja zelfs vijf keer viermaal vier Ingrediënten. c. Daar van is dan ook niet zelden het gevoel, dat het Geneesmiddel klonterig wordt, een zakzelf maakt, dat zich iets aan 't glas zet, ja zelfs opbruisching, gisting, springen van het glas, en andere dingen meer, zich tot schrik van den Zieken vertonen. d. En daar door kan dan lichtelijk veroorzaakt worden, dat men te onrecht den Apotheker in verdenking brengt, als of hij zijn konst niet beheerst, of slechte waaren levert. Mis ik een voorbeeld bekend, dat een zeer goed Apotheker voor een Jongeling van aanzien een Mixtuur bereiden moest, waar in zulk een mengelmoes was, dat het Eene Ingrediënt, het andere vernielde, en daar door een kleine aanzetting aan den hals der fles te weeg gebracht werd, uit hoofde waarvan de Geneesheer zelf verklaarde, dat het niet gerust te gebruiken was. Dit gebeurde zekerlijk wel sub roos; maar de doorn, onder die roos verzonken, stak echter den Apotheker. E. Maar ook de zieke zelf kan door zulk een mengsel zeer veel nadeel lijden. Een zeker arts had gehoord, dat men ook wel braakwijnvaten met rhubarbaris samenwoudt, om een braak- en ontlastmiddel op eenmaal te verkrijgen. In zijn grote wijsheid wou hij dat eens recht fraai maken, en mengde daarom de braakwijnvaten onder de waterige tintuur van rhubarbaris. Daar door werd nu de regulus van het wijnzuur ontbonden, en werkte als een safran voor metaalen. Alle gevallen hier op te tellen, zou ons te ver doen afdwalen. Ik zal echter in een kleine apotheker, die ik zelf bezig ben te bewerken, bij elk geneesmiddel aanwijzen, met welk ander het zich niet verdragen wil. CAABLIUS heeft van deze gebreken, die in onwetendheid der scheikunde en van de kruidmengkunst hunne grondlag kunnen hebben, veel gezegd, doch in verre niet alles uitgeput, vooral, dewijl de scheikunde nog dagelijks door nieuwe ontdekkingen wordt uitgebreid. En over 't algemeen moeten wij veronderstellen, dat de schrijver van recepten behoorlijke scheikundige kennis bezit. Vierde Regel. Hij lette op de omstandigheden van den zieken, om een goedkoop of kostbaar voorfchrift te verkiezen. Over 't algemeen moet de arts zich op eenvoudige recepten toeleggen. Die kosten veel niet, als de samen gesetelde, gemengde, en met elks ingekachte recepten. Dit behoort gevolgelijk mede tot het karakter van een goed en gerechtvaardigd arts, dat hij hulp verleent, zonder den lier op vele kosten te jaagen. Hier in vertoont zich de uitmuntende waarde der latere, of liever der herstelde geneeskundige praktijk. 