title: Jaarboeken van het Koningrijk der Nederlanden : (1814-1822)
creator: Stuart, Martinus
text: Het voor de zeevaart zoo belangrijk kust-licht, Ktmlfcht opgerigt aan de Helder in het fort Kijkduin, werd Jj*" Je Hel ' op den 29lten October, voor de eerlle reize, ont- ftoken. Hetzelve was geplaatst op eenen (teenen toren, hoog 44 Nederlandfche eilen (140 voeten) gebouwd midden in het fort , beftaande uit een’ koperen koepel en een verlichtings-toellel van zes- en-twintig lampen , welke geplaatst waren voor pa- rabolilche zilveren geplette lichtkaatlers , in navolging van het, in het jaar 18 18, uit Engcland ontvangen en op den toren van West-Cappclle, op Walcheren, geplaatlle kustlicht , vervaardigd. De geheele toe- ftel , bchalve de lichtkaatfers, (uit de fabrijk van den Heer //. de Heus te Amllerdam afkom(lig) , was , voor het ecrst hier te lande , vervaardiga door den Rijks-gefchutgieter Mariis te ’s Gravenhage. Aanhoudende zeerooverijen bragten in dir jaar aan Schade door de Nederlandfchen fcheepvaart vvederom , mecr dan «efchui- eenmaal , aanmerkelijke Iiindemis toe. racr5 * Onder andere werd de Nederlandfche goelet de Onderneming , Kapitein Domeni van Cettc naar Antwerpen belfernd , op den i8den Februarij op 33® Dd s / Digitized by Google JAARBOEK van i8aa. 426 42' breedte en 8o° 30' lengte , door een’ kaper van 16 kanonnen en 40 man equipagie aangevallen en, na aan boord geklampt te zijn, van zeilen, levens- middclen en andere voorwerpen van waarde , waar- onder de horologien van den Kapitcin en vorder fcbeepsvolk , op het fchaamteloost beroofd. — Ook her fchip de Vrtendfchap , gevoerd door den Kapi- tein J. Hartwijk en met potasch van Livorno naar Duinkcrke beltemd , werd, op den aoften Junij, ten Z. W. van Kaap Parkes door eenen zeeroover aan- gevallen en , na vruchteloozen tegenftand , over- mand. De roovers den Kapitein genoodzaakt heb- bende de luiken open te breken, doch gecne kans ziendc om zieh van de lading, uithoofde van der- zelvcr zwaarte, meester te maken, vorderden, onder de zwaarfte bedreigingen cn mishandelingen , geld en goed , plaatfende het fcbeepsvolk in het fchip , onder verzekerde bewaring, en haalden hetkooigoed en de kisten van den ftuurman op iiet dek, waaruic zij , opengebroken zijnde , alles roofden en benevens andere goederen wegvoerden. Na hun vertrek be- vond de Kapitcin zieh ontbloot van genoegzaam alle zijne kleederen , benevens geld , horologie , kaarten, kijkers, kompas, enz. alsmede van eene aanzienlijke voorraad levensmiddclen , verfcheidene zeilen, eene Hollandfche vlag, touwwerk enz. Nadien de roo- vers zelfs eenige einden van het loopend tuig hadden afgefneden , was de Kapitein genoodzaakt te Gibral- tar binnen te loopen , ten einde de geledene fchade te herftellen en nieuwen voorraad in te nemen. fnromterheid Zr. Ms. brik de Merkuur , Kapitein de Quar- in de west- t cl ^ van Bonnaire körnende, verfcheen op den ipden i" 1 "• Maart voor de haven van Curacao , nog denzelfden dag naar Maracaybo zeilende , ten einde aan ver- fcheidene vaartuigen , zieh aldaar bevindende en tot voorraelde haven behoorende , befcherming te ver- leenen. De goede ftaat, waarin het vaartuig ver- fcheen, na het volbrengen barer cerfle reize, federt eene aanzienlijke reparalie , bragt algemcene voldoe- nhig te weeg, terwijl haar bijzondere fnelle gang aan den bevelhebber vecl genoegen verfe hafte. — De Digitized by Google 4^7 JAARBOEK van i8aa. volkomene blokkade van Puerto Cabello maakte het oraftreeks dezen tijd voor weinige vaartuigen rnoge- lijk , om naar dezc plaats of Coro te ltevenen , zoß* der gevaar van genomen te worden (i). De fchoo- ner Generaal van Starckenborg , welke van Cura- cao naar de kust vertrok, kwam den 4den April in eerstgenoemde plaats terug, hebbende kort te voren voor de oorlogs-vaartuigen der onafhankelijken van Columbia moeten bijleggen , welke voor Puerto Ca- bello kruisdcn en het gemeld vaartnig afwczcn. Ilet- zelve kwam op Bonaire ten anker , alwaar bet drie andere Columbiaanfche vaartuigen vond. lntusfchen lcheen het, dat de blokkade ter zee niet zoo Ilreng was , of zij konde , althans door de Spaanfchc ge- wapende vaanuigen, die zieh nog aan de kust be- Vonden , gemakkelijk doorgebroken worden. De brik Hercules en de fchooner Venus voeren tusfchen Cu- racao en Puerto Cabello bijna onafgebroken af en aan, toiettegenlfoande de aanhoudendc berigten , welke men van andere zeevarenden , wegens de fterkte des blok- kerenden eskaders ontving. — Na het in bezit nemen echter van Coro door de Columbianen was de voor- melde Spaanfche brik de Hercules , op den 28flen April, van Curacao, met levensmiddelcn voor Puerto Cabello , hetwelk in de magt der Spanjaarden was , onder zeil gegaan , genoodzaakt kort daarna weder te Curacao binnen te körnen, uithoofde der aanzien- lijke magt, waarmede de Columbianen Puerto Ca- bello aanhoudend blokkeerden. Den 28(ten Mei daaraanvolgende zeilde de gemelde brik , bcnevens het Spaanfche fregat Ligera en de gewapende ichoo- ner Morillo van meergenoemde haven naar Puerto Cabello , hebbende verfcheidene koopvaardijfchepen onder derzelver konvooi , welke , zoo als mede de öorlogfchepen , een’ grooten voorraad van mond- behoel'ten voor het garnizocn van Puerto Cabello aan boord hadden. (i) Eene bekendmaking deiwege van den Generaal der Columbianen Soubiete, gedagteekend den 2often February , vindt men in de Amlterd, Cour. N°. 165. Digitized by Google 4a8 JAARBOEK van i8aa. Benneming Tot Gouvernements-Secrctaris op het eiland Cu- op Curajao. ra ^ ao wer( j ( ] 00r 2. M. benoemd de Heer kV. Prin- ce , Sekretaris van den Raad van Politie en het Kol- legie van Commercie en Zee-zaken aldaar. Tc Surina- In gelijke betrekking werd door Z. M. in de Ko- “ c ‘ Jonie Suriname aangefteld de Heer J. C. Guichcrit , tot dus verre ad interim deze functie waargenomen hebbende. Aaikomjt De Heer A. de Vccr, tot dus verre Gouverneur ttdaar van d er cilanden Sint Eultarius , Sint Martin en Saba, y "er . CCr ‘ bij Zr. Ms. befluit van den aölten October des vori- gen jaars tot Gouverneur der Kolonie Suriname be- noemd, kwam, op den 2Ö(lenMaart, aanboordvan de brik van oorlog de Zwaluve , Kapitein-Luitenant J. de Jorig, binnen den mond der rivier Suriname aan. Den volgenden dag, omllreeks 4 ure, werd door kanonfehoten van het fort Nieuw-Ainllerdam de aantogt van gemeld fchip aan de ingezetenen verkon- digd , hetwelk kort hierop het anker voor de ftad liet vallen cn het fort begroette door falutfehoren , die hetzelve dadelijk beantwoordde. — Na de noo- dige voorbereidfelen landde Z. Exc. op den litten des morgens ten 9 ure , onder het losfen van het gefchut, wordende bij het uitllappen uit de floep door eene kommisfie van beide de Hoven en Mili- . taire Staf-oflicicren ontvangen , en voorts , tusfehen de gefchaarde rijen van burger-militie en < verdere gewapenden , naar het Gouvernements-huis geleid , alwaar de altredende Gouverneur ad interim , de Heer C. R. Vaillant , benevens de gezamenlijke Jeden der beide Hoven van Politie en Ci viele Jufti- tie enz. Z. Exc. met allen luister ontvingen. pie’tipe op den ilten April had de plegtige inltallatie van den* Gauver- den Gouverneur plaats. Terwijl de Schutterij en het neur. Militaire garnizoen zieh reeds vroegtijdig op het Gouverncmentspletn onder de wapenen had verza- meld , en de fchepen op de rivier met vlaggen en wimpels prijkten , vergaderden de Hoven van Politie en Civiele Jultitie des morgens ten half negen ure op het Gouvernements-huis. De Heer Raad-fiskaal der Kolonie Mr. E. L. Baron van Heeckercn , bc- Digitized by Google JAARBOEK van i 84 a. 4-29 nevens de Heeren Raden Brutjning cn Pcrvet-Gen - til , uit liet Hof van Politie , en de Heeren Mi- ramlolle en Graafland uit het Hof van Civiele Ju- ftitie, vergezeld van de Sekretarisfen der beide hoo- ge Kollegien , werden uit deze Vereenigde Vergade- ring afgezonden , om den Gouverneur van deszelfs verblijf af te halen. Z. Exc. , benevens de gemel- dc Heeren , kort hierop aangekomen zijnde , werd ter Vergadcring binnengeleid en door den Heer Vail- lant met eene gepaste aanfpraak begroet, vvaarin Z. Hoog- Ed. Geftr. tevens zijne waardigbeid ue- derlegde en een treffend affcheid nam. Deze aan- fpraak werd door den nieuwen Gouverneur op eene zeer doelfnatige wijze beaniwoörd , Waarna Z. Exc. in handen van den attredenden Gouvcrneur-Gcnc- raal , den ecd , bij het regeringsrcglemcnt der Kolo- nie voorgcfchreven , aflegde. Z. Exc. hierop de plaats van den Ileer Väillaut ingenomen hebbende , gefchiedde door den Raad-fiskaal eene körte doch toepasfelijke aanfpraak , welke wij alhier in derzcl- ver gehcel zullen laten volgeu : Hoog-Edele Geftrenge, Wel-Edele Achtbare, Wel- Edele Geftrenge Heeren! Het zoude weinig van onze belangftclling in de ge- wigtige plegcigheid van dezen dag getuigen , indien wij geene behoefte in ons zelven gewaar wierden , om de ge- voelens , welke ons op die oogenblik bezielen , naar bui- ten te openbaren , en door woorden ruimte te geven aan onze diep geroerde gemoederen. — Door den rang, wel- ken ik de eer lieb in deze Kolonie te bekleeden , geroe- pen , om van deze gcvoelens de tolk te zijn , zoo zij het nsij allereerst vergund aan U , Hoog-Edel Geftrenge Heer! die, na eenen bijna zesjarigen dienst, mve hooge waardigheid , als opperhoofjf van deze völkplantbg, hebt nedergelegd , ten einde eerlang naar het geliefde moe- derland cerug te keeren , ons hartelijk leedwezen over uw verlies te becuigen. Gewis , wij zijn te dikwerf ooggetuigen geweest van utve onvermoeide zorgen voor bet algemeen vvelzijn ; wij weten het te wel , hoe gjj , met opoffering van eigen rust en genoegen , n fteeds op de naauwgczetfte wijze van uwe belangvolle pligten hebt Digitized by Google 43 © JAARBOEK van i8ga, gekweten , om nict met eene treurige weemoedigheid op dit oogenblik , hetwelk uwe openbare betrekkingen tot dezen ßaat heefc opgeheven , neder te zien. borge verftrekken en voor de doelmatigheid der inidde- len , welke Uwe Excellentie ten dien eindc zal in ha werk ftellen, en voor den welbeßuurden ijver, waarme- de zij aan deze onze lastgeving zal willen voldoen. Indien intusfchen eenige zaak ons regtmatig leedwezen over het verlies , hetwelk wij ondergaan , zoude kunnen vcrzachten , het is voorzeker ’s Konings goedgur.flig be. finit , waarbij hoogstdeszelfs vertegenwoordiger op St. Fuftatius tot het opperbeftuur van Suriname is geroepen. Gelyk wij van den eenen kant in dit befluit eene nieuwe proeve zien van Ziiner Majefieits gezindheid , om geene aan het Vaderland bewezene dienften onvergolden te la- teu , maar dezelve integendeel , zoodra zieh daartoe be- kwatne gelegcnheden aanbieden , door doeltreffende be- Digitized by Google 43 » JAARßOEK van i8aa. looningen te doen achtervolgen , zoo mögen wij van de andere zijde over de gelukkige toepasfing van deze Zij- ner Matelleits gezindheid op het welzijn der Kolonie dankbaar verblijden. Immers door haar zien wij aan der- zelver hoofd gelteld eenen man , wiens vroegere Ioop- baan geheel aan de Koloniale belangen was gewijd , van Wiens verkregene ondervinding wij ons fchier de beste gevolgen voor Surinamens voorfpoed mögen beloven, en o puren: wiens perfoonlijke hoedaoigheden wij liech« eene Hera , die der algemeene hoogachting en vereering, zieh alomme hooren verheffen. — Wij wenfehen ons zelveu alzoo , Mijne Heeren t op goede gronden met ’s Konings kenze geluk, en, terwjjl wij door dezelve eene heilrijke toekomst te gemoet zien , betuigen wij asn Uwe Excellentie , wien wij thans als Gouverneur dezer volkplancing huldigen , onzen gevoeligen dank , dat zij hare overige beftemming met hären tegenwoordi- gen Hand heeft willen verwisfelen en verklären daarbfl tevens plegcig, dat wij, elk in zijnen krlng, met nieu- wen moed en ijver ons zullen aangorden , om door eene naauwkeurige betrachting der ons opgedragen beroeps- pllgten , tot den geregelden loop der openbare zaken , en daardoor ook tot vermeerdering van uw levensgence- gen bjj te dragen. — Möge het Uwer Excellentie ge- beuten, immer met welgevallen terug te kunnen zien op het oogenblik, waarop zij befloot aan ’s Konings roeping gehoor te geven! en zij het bellendig haar deel , om ook ter dezer plaatfe alle die toegenegenheid en liefde te ondervinden , welke zij in voormalige berrekkingen van hare onderhoorigen Heeds heeft mögen ervaren , en waarvan de ondubbelzinnigfte bljjken haar nog oniangs -op eene aandoenlijke wijze , bij bet vertaten van St. Eu- .(tatius , zijn gegeven t — Dat dezeifde magtige hand , die Uwe Excellentie op de kusten van het woeste Afri- ka en op de Zuster-Kolonien van ons fchoon Amerika, gedurende vele jaren , heeft befchermd , U ook hier geleide en behoede 1 en dat ’s Hemels beste zegenittgen zieh over uwen perfoon, huisgenooten en befchikkingen overvloediglijk uitdorten. Zoo is dan , Wel-Edele Achtbare en Geflrenge Hee- ren ! de belangrijke zank, welke het doelwit was van de- ze onze vereenigde bijeenkomst , ten einde gebragt. Mögt deze plegtigc iohuldiging tevens hebben geftrekc om onze belangftelling in het welzijn van deze , in zoo vele opzigten voor het moederland onfehatbare Kolonie, levendig te houden of op te wekken. — - Mögt zy door \ Digitized by Google 43» JAARBOEK van i8aa. de heritinering aan hetgene ook wij eentiml hebben ge- zworen , ons eenen krachtdadigeii en onverdelgbaren ' ijver hebben ingellort , om dien eed onverzcttelijk ge- trouw te blijven f En mögt deze vereenigde Vergade- ring aan onze medubtlrgers tot een zeker onderpand verllrekken van onze vtirige gezindheid , om ons allen Heeds te blijven vereenigen ter nitbreiding van ülgemeen welvareA en die wenfchelijke eensgezindheid , welke de lens was onzer groote Vaderen , die door haar de Nc- dörlandfche wimpels alomme hebben doen oerbiedigen , en de vcrst gelegene landen aan zieh ciinsbanr hebben gefteld! Op zoodaiige wijze zullen wij voorzeker ons het vertrouwen waardig betoonen , ons gefchouken door den herlleller van Nederlandsch onafhankelijkheid , on- zen geliefden en hoogstgeeerbiedigden Koning(i)." Na bet eindigen dezer aanfpraak begaf zieh de Gouverneur , met de gezamenlijke kden der Verga- dering onder de galcrij van lict Gouvernemcnts-huis, alwaar door den fungerende Gouverncmcnts-Sekretaris, bij proclatuatie, aan de ingezetenen van de plaats ge- had hebbende iiiftallatie vverd kennis gegeven, welke voorlezing door een algcmeen falut der ter reede •tilgende fchepen cn door het aanheffen van het krijgsmuzijk der Schutterij en Militairen werd vervan- gen. Vervolgens defileerdcn beide deze troepen voor Z. Exc. , welke daarna door de Jeden van het Hof van Politie en Civiele Jullitie naar zijne woning .werd terug gebragt, alwaar verder alle burgerlijke en militaire autoriteiten , de Gecstelijkheid der on- derfcheidene kerkelijkc gezindheden en andere inge- zetenen van aanzien ten gehoor werden toegclaten. 'De plegtigheid van den dag werd met een luister- rtjk middagmaal, door den altredcnden Gouvcrneur- Gencraal gegeven, en waarbij zoowel het regereud liuis als de betrekking der Kolonie met het moeder- land in zeer toepasfelijke heil-teugen werd gedacht, op eene zeer gepaste wijze belloten. De leden van het hof van Politie en Jullitie der gemelde Kolonie aan den Heer Vaillant , voor des- zelfs Ci) Arnb. Cour. N B . 68. Digitized by Google 433 JAARßOEK van 1812. zelfs kort op handen zijnde vertrek , een bcwfjs willende gevcn van hunne hoogachtiug en erken- tenis, onthaalden Z. Exc., te dien einde, op den 4den daaraanvolgende , insgelijks op een’ feeste- lijkcn en luisterrijken maaltijd, welke tot algemeen genoegen afliep,'en door Z. Exc., den Gouverneur- Generaal , de Hoofd-oflkicren en Kapiteins van het Militair garnizocn en der fchutterij , de leden van het Hof van Civicle Juflitie enz. werd bijgewoond. Z. Exc. de Gouverncur-Gencraal deed, onder Bekcndmi. dagtcekening van den 2 1 lten Mci, opcnbaar maken een Koninklijk befluit , gegeven in ’s Gravenhage Regten, den 8(ten Maart, en de navolgcnde bcpalingen be- heizende : ' Art. t. Te beginnen met den eenlen dag der maand, volgende op die , in welke die befluit ter kennis van het 1 Gouvernement der Kolonie Suriname zal gekomen zijn , zullen de uitgaande regten der goederen, van daar her- waarts gezonden wordende , inoeten worden betaald in wisfelbrieven op bekende handelshuizen ln de (leden Amfferdnm , Antwerpen , Rotterdam of Middelburg. 9. De voormelde wisfelbrieven zullen moeten getrok- ken worden in Nederlandsch courant , op twee maanden zigt , door hen , welke anderzins verpligt waren de uit- gaande regten der afgefcheept wordende goederen in Surinaamsch Courant geld te betalen , en wel aan de Or- der van dien ambrenaar in de Kolonie , welke door het Gouvernement aldaar zal worden aangewezen. 3. De prijzen der goederen, waarnaar de uitgaande regten berekend worden, zullen van drie tot drie maan« den , door Gouverneur en Raden , in Surinaamsch cou- rant , zoo als tot dus verre heeft plaats gehad , worden bepaald en bij publieke annonce , zoo als in de Kolonie Suriname gebruikelijk is , aan de ingezetenen dier Kolo- nie worden bekend geinaakt. 4. Nadat het bedrag der verfchuldigde uitgaande regten, in Surinaamsch courant, door den ambtenaar met dat werk belast, zal zijn opgemaakt , zal hetzelve door hem in Nederlandsch courant , volgens den alsdan bertaande wisfelkoers , worden herleid. 5. Ingeval van verfchil over den koers van den wis- fel, tusfehen den ambtenaar, met het opmaken van de verfchuldigde uitgaande regten in voege voormeld be- J. B. van 1822. E e Digitized by Google Nidere publicaiie dejwege. ,434 JAARBOEK van i8aa. last, en den belanghebbende, zal de Convernetir, zoo- dra hem zulks ter kennis zal gebragt zijn , en dat door denzelven de Raad contra-rolleur van financien zal zijn gehoord, dien koers bepalen. 6 . Van alle goederen , uit de Kolonie Suriname naar bet Moederland wordende gezonden , welke tot dus ver- re aan eene belasting van twee en een half percent uit- gaande regten , met een tiende verhooging en bet zegel- regt voor de kwitantie onderhevig waren , zal met den dag van het in werking brengen van dit befluit moeten worden betaald drie percent uitgaande regten zonder meer. 7 . Aan den Gouverneur der Kolonie Suriname wordt vrij gelaten , om de wisfelbrieven , welke in voege voormeld zullen getrokken worden , te verkoopen, of wel dezelve herwaarts aan het Departement voor het Publiek Onderwijs, de Nationale Nijverheid en de Ko- lonien te remitieren , naar gelang hem zulks voor het belang der Kolonie meest geraden zal vootkomen en in het laatfte geval zal het hem vrijftaan , om , voor het montant van het gereraitteerde , wisfelbrieven op drje maanden zigt op hetzelve Departement af te geven. De wisfelbrieven , welke door den Gouverneur van Suriname zullen worden geremitteerd, zullen door Onz^n Minister voor het Publiek Ouderwijs , de Nationale Nij- verheid en de Kolonien, aan de Nederlandfche Bank te Amflerdam worden overgemaakt en daarvoor bij die Bank worden geopend eene rekening van uitgaande regten hi de Kolonie Suriname, bij welke 1 ank de wisfelbrieven, door den Gouverneur getrokken wordende , ter betaling uit die rekening door Oczen Voormelden Minister zullen worden gedomicilieerd. 8 . Deze voormelde bepalingen zullen provifioneel in Hand blijven , gedurende den tijd van twee jareu , gere- kend van den dag , dat dezelve in de Kolonie Suriname in werking zullen worden gebragt, of zoo veel korter als wij , voor het algemeen belang , zulks raadzaam oor- deelen. Op den elften daaraanvolgende werd van wege Gouverneur en Raden van Polirie bekend gemaakt : „ dat , naar aanleiding van het derde artikel vanlo- venftaand befluit, de prijzen der goederen, waarna de uitgaande regten thans werden berekend en voor het vervolg zouden moeten berekend worden en be- Digitized by Google 435 JAARBOE'K van 1822. taald , bij voorraad bepaald bleven , zoo als , bij notifkatie van den aSIten Januarij dezcs jaars , door liet Hof was vastgefteld, met uitzondering van de fuiker , waarvan de bedoelde waarde bepaald werd op vier ltuivers het pond , met den dag der be- kendmaking te beginnen.” De Heer A. van Murten werd door Z. M. be- Benoeming; poemd tot Sekretaris bij liet hof van Civiele Juftitie ,e Suri n*me. der Kolonie Suriname. Tot Gouverneur der eilanden St. Euftatius , St. Nienwe Gon- Martin cn Saba , werd , in plaats van den I leer de verneur van yecr , door Z. M. benoemd de Heer IV. A. yj‘ e ^ uftati " Sj>rcngler , lid van den Raad van Civiele en Cri- pjiueele f nflitic en Havenmecster te Curajao. Tot Kommandeur der Nederlandlche etablisfemen- Op Goinei. ten op de kust van Guinea werd benoemd de Lui- tenant-Generaal Poolinan , in plaats van wijlen den Heer P. C. E. Oldenburg. De ftad Amfterdam leed iiT-dit jaar, zoowel in inftorting het algemeen'als inzoederheid wat baren bandel betrof, J^ 1 ßuuLi?" een gevoelig verlies door het indorten van eene der u’uis. aanzicnlijkde geboinvcn dier Rad, geplaatst op de voormalige Oost-lndiiche Kompagnie’s werf, aan het einde van de groote Oostcnburger-flraat , voor- heen bekend onder den naam van het Oost-Indifche ßuitenhuis en thans tot eene bcrgplaats voor granen ftrekkende. Reeds des morgens van den i3den April ontdekte men eene fcheuring , welke veel be- koramernis verwekte en hand over hand toenam , zoodat reeds dien zelfden middag ten half vijf ure de regter vleugel van het gebouw, met een ijsfelijk gekraak, inviel, cn den volgenden nacht een gcdeelte van den linkervleugcl , benevens den toren , insge- lijks naar beneden ftortte. Ongelukkig had men hierbij den dood van eenen korendrager , die eene wedmve en acht hinderen naliet , te betreuren, ter- wijl van de overige , welke op het oogenblik , waar- op het ongeval plaats had \ in het magazijn werkten, vier min of meer zwaar gekvvetst raakten. — Eeni. gen tijd later werd met zeer gepaste voorzigtigheids- maatregelej , zoowel van wege ecue daartoe benoem - E e 2 Digitized by Google TAARBOEK van 1822. 43 <S de Kommisfie van kooplieden en faktoren in granen, als van wege de daartoc van ’s Rijks en Stadswegc benoemde perfonen , de gcheele ontruiming van bet overblijvcnde gcdceltc des gebomvs bewerte fbelligd , vvaardoor dadclijk eene aanzienlijke hoeveelhcid van 1263 lasten voor de refpektieve eigenaren werd ge- red. ßij de wegneming van her puin was men ins- gelijks bedacht, door het leggen der noodige brug* gen , met aanwijzing der vereischtc geboinven tot bergplaats der materialen , alle verdere ongelukken voor te komen en de onder liet ingellortte gebouvv bedolvene granen en zaden , eene hoeveelhcid van 1656 lasten uitmakendc , te redden. — Daar , naar men oordceldc , een ieder door de befchouwing van de puin zieh kon overtuigen , dat niets aan het gebouw was gclpaard om hetzelve Berk en duur- zaam te maken , zoo kon de cigenlijke reden der inftorting voor als nog niet met genoegzame zcker- lieid opgemaakt worden. Staat der Te Amllerdam kwam , gedurende dit jaar uit zee fciieepviart. binnen 2159 fehepen, waaronder 21 van Batavia (1), 5 van Berbice, 2 van Canton , 8 van Cutaijao, 9 van Dcmcrary , 1 van St. Euüathis, 1 van St. George dcl Mina, 3 van Kaap de Gocde Hoop, 1 van de Molukfche eilanden , 2 van i’alembang , 4 van Samarang , 54 van Suriname. In de Maas , te Goerce en Maasflufs bedroeg liet geral der ingekomene fehepen 1312, zijndc 96 meer dan in het verleden jaar, en dat der uitgezeilde 1325, zijude 65 meer dan in 1821. — Ter reede van Vlisfingen kvvamen 580 fehepen aan, tervvijl 544 uitzeilden. — ln de haven van Ostende zag men 492 binnenkomen en 310 uitzeilen. Te Antwerpen k warnen 58Ö fehepen binnen, wier (1) Het Nederlandsch fregat-fchip de Javapaket , ge- • bomvd door den fcheepsbonwmeester E. Deutz , en den i8den Mei des vorigen jaafs uit Texel in zee geloopen keerde op den 8ften Maart van Batavia terug , hebbende deze reis , heen en weder, raet het noodig verbliif en eenige dagen vertoevens aan de Kaap de Goede Hoop , in minder dan tien maanden voibragt. Digitized by Google 437 JAARBOEK van 182a. Jadingen hoofdzakelijk beftonden in koffij, cacao, huiden, katoenen , indigo , peinenc , peper , rjjst , fuiker, tabak, tliee , rum , pot-, paarl- en weed- asch. Voorts leverde het een bewijs op voor den ijver, waannede .de vrachtvaart op den Rijn, inzonderheid door de Seliippers uit Amfterdarh werd gedreven , dat uit gemelde (lad 48 en uit Utrecht 29 bcurt- fchepen , gedurende dit jaar , te Keulen binnen kwa* men. VVegens het verongelukken van het fchip Colum- bus , gevoerd voor rekening van de Heeren de Fries en Comp, te Amfterdam , door Kapitein J. Greve * link, en met eene iading van koffij, fuiker enz. , benevens een aanzienlijk transport militairen en eeni- ge pasfagiers , van Batavia naar Amiterdain beltemd , kwainen de volgende bijzonderheden ons te belang- rük voor om met liilzwijgen voorbijgegaan te wor- den Van Batavia uitgezeild, werd , na dric weken bevige llormen te hebben doorgeftaan, op het Kaap- fche Rif het roer van voormcld fchip in llukken geilagen , de groote en bazaansmast over bourd ge- worpen , alsmede verdere aanmerkelijke fcliade, zoo- vvel aan romp en kiel als aan het tuig, toegebragt. In dezen (lant werd het fchip, op den 23Üen Julij , op 35 0 xi' Z. breedte en 25 0 39' Oostelijke leng« te van Parijs, aangetroffen door Kapitein P. Dcsfe körnende van Bordeaux, vanwaar hij den 8 den Mei bevorens met eene brik van 160 tonnen last,‘ge- naamd la Julie , eu bemand tuet zestien koppen, was onder zell gegaan. Nadat hij de Columbus genoeg- zaam op zijde was gekomen , ten cinde gehoord te worden , vernam hij wcldra een luid gefchreeuw van een groot aantal ftemmen , zijne hulp inroepen- de, oifchoon met moeite gehoord, door de vrees- felijke normen, welke hem verhmderden het fchip nader bij te komen, veel min oin eene boot ter redding in zee te zenden. Het hartverfcheurend tooneel echter van wanhopige moeders hunne kin- deren tot hem opheffende, alsmede van mannen op hunne knieen den Hemel om hulp fmeekende , Iprak Viart op den Rijn. Sclilpbreuk van de Co- lumbus. Digitized by Google 438 JAARBOEK van i8aa ’ duidelijk genoeg om door den kapitein begrepen te worden. Door middel van een’ roeper beloofde hij liun bijiland , hetgeen hij telkens herhaalde , wan- neer de nood nijpender werd , te gelijk radende , des nachts zoo hoog mogelijk een brandend fein te jiouden, terwijl hij, ook van zijn’ kant zulks doen«t de , zijnen koers naar het vuur van hun fcliip zou- de rigten. Op den 24ilen het vaartuig ter ihiur- boordszijde willende naderen , werd hij weldra door eene hevige windvlaag cn ftortzee hierin belet , wel- ke aan boord van de Julia een der booten verbrij- zelde en andere groote fchade aanrigtte. Niet an- ders denkende of de brik was verzvvolgen , gaf de manfehap, aan boord van het verongelukte fchip, zieh op nieuvv aan de vrcesfelijkitc wanhoop over ; doch de wind , kort hierop , bedarende en de zee minder hol gaande, zond men van hetzelve eene boot in zee , waardoor de Kapitein van het Fran- Iche vaartuig van de omitandigheden tot de Colum- bus betrekkelijk onderrigt bekwam, met dringende bede , uit naam van kapitein en pasfagiers , van de- zelve niet aan hun lot over te laten en bij zieh aan boord te willen nemen. Kapitein Desfe ftelde hun hierop de zwarigheden en het nog grooter gevaar van zoodanig eene overfcheping voor oogen en , vo or- al , van op zijn zwak vaartuig een zoo groot aantal menfehen aan boord te nemen, welke flechts van eenen zeer geringen voorraad water cn mondbehoeften voorzien waren. Hij zond den opperilcn zijner onderhoorige manfehap , den Heer Cio , welke zieh bij deze gelegenheid insgelijks op het lofwaardigst gedroeg , aan boord , met aanbod van het noodige fcheepstuig te verfchaffen , ten einde de reize naar de meest nabij zijnde haven , onder zijn gelei- de , voort te zetten , terwijl hij echter aanjioudcnd mocst weigeren de manfehap over te nemen, welke hij , zoowel fcheepsliedcn als foldaten , bemoedigde om alle hunne krachten in te fpannen , ten einde zieh zclvcn en hun vaartuig te redden. Een officier, met deze tijding belast, aan boord van de Colum- bus teruggekeerd , bragt met dit weigerend ant- woord aldäar de groodle verflagenheid te weeg, ter- Digitized by Google JA ARB OE K van 1822.1 439 wijl jammcrteekcns en fmeekingen verdubbelden, dat hij hcn toch ton niintte, gedurende den nacht, niet verlaten zoude. ’s Anderen daags , den 27ften Julij , fchreef Kapitcin Grevelink op nieuw aan dien van de Franfche brik , hem te gelijk den twee- den bevelhebber de Jong zendende , om zijn verzoek tot redding van tiemzelven en zijn onderhebben- den te herhalen , tevens verzekerende dat zijn fchip voli\rekt reddeloos was en dat zij aan eenen zekeren dood ten prooi Itonden, indien hij hen ver- liet. Kapitein Desfe begaf zieh hierop zelf aan boord van de Columbus, ten einde in per- foon den ftaat van het vaartuig te onderzoeken , waarop Kapitein Grevelink en het volk hem zoo dringend om redding baden en hij het fchip werkelijk in zulk eenen hagchelijken ftaat vond, zoowel uit- hootde van de moedeloosheid der equipage , als wegens de aanmerkelijke fchade, dat hij niet langer doof voor hunne gebeden konde blijven , en beloofde aan hun verlangen te zullen voldoen, in- \ dien zee en weder hem zulks toelieten. Op den 28ften, ten 8 ure ’s morgens , gelukte het hem wer- kelijk , na vijf dagen en vijf nachten , in het grootst gevaar en den nijpendften angst doorgebragt , de 92 tnenfehen , welke zieh aan boord van de Columbus bevonden , bij zieh aan boord te nemen, zijnen koers naar het eiland Bourbon voortzettende , ter- wijl hij zoowel de lading van het fchip, als de goederen van het fcheeps- en krijgsvolk aan de ge- nade der golven mocst overlaten. Het gelukte hem allen , na achttien dagen zeilens , te St. Denis op het eiland Bourbon aan wal te zetten. — Vreemd was het echter , na alle deze omftandigheden, f welke wij , gedeeltelijk uit eenen brief van Kapitein Gre- velitik , gedeeltelijk van Kapitein Desfe zelven ont- leend hebben;, tcrwijl eerstgenoemde, in eenen brief aan den redakteur van het dagblad van het eiland Bourbon, gedagteekend van St. aanzienlijke fchadevergoeding en toegezegde belooning werd gcweigerd, naar her lchecn ten gevolge van een berigt der Lloyds-lijst van London , gedagtee- kend uit Port-Louis den loden Occober en aldus luidende : „ Het Fransch vaartuig Caraibe kvvam alhier den 2den jongstleden uit Marfeille aan, be- rigtende van op den 1 7den September , ter lioogte van 35° brcedte en 36 0 oostelijkc lcngte , den ge- heel ontmasten romp van een vaartuig jce bcbben drijvcnde gevondcn, welke, nadat hij denzelven bij de avondfcbemering nog juist nabij genoeg had kunnen naderen , blcek te zijn de Columbia van Amlterdam. De kapitein van het Franfche fchip verklaart , dat de duisternis cn het onftuimig weder hem verhinderde hetzelve aan boord te körnen. — Uit hoofde der omftandigheid , dat het fchip zoo langen tijd vlot was gebleven, kan (nen ntet grond on- derrtellen, dat hetzelve buiten noodzakclijkheid was verlaten geworden.” — ■ Hoe het zij een hierop gc- volgd arbitraal vonnis, waarbij Kapitein Grevelink werd vcroordeeld aan den Heer Desfc , kommande- rende de Julia, eene fomme van tienduizend driehon- derd vier en zestig piasters vijltig Centimen of fr. 51822.50 C., als l'chadeloosftelling enz., uit te be- talen, gaf aanleidingtot een verder regtsgclchil , wclks vermelding echter niet tot onze taak behoortCi).' — ■ Z. M. fchonk aan Kapitein Desfe het ridder-teeken- van de Orde van den Nederlandfchen Lccuw , als bewijs van Hoogstdeszelfs tevredenheid wegens zij- nc edelmoedige zelfsopoffering , welke door de Ka- rner van Koophandel te Bordeaux, naderhand, iusge- lijks met eene eeremedaille werd beloond. Verflag wegtns den Staat van het Volks onder- 'vrtjs. Van den aanhoudenden bloei van het hooger en tniddelbaar , zoowel als van het lager, Ondcrwijs CO Zie Ferzaireling van Stukken betrekkdijk het ver- onge/uktc fchip Columbus , gevoerd geweest door Kapt. j. grevelink , uitgcgeven door de vries cd Comp., Boek- houders en ined’reedcrs van hetzelve fchip. Te Amller- dam bjj Ten Brink ett de Fries, 1823, Digitized by Google 44 1 JAARBOEK van i8aj. getulgde , onder andere , het verÜag , overgelegd aan de Staten-Generaal , op den i 7 den Augustus , hecwclk alüus luidde : LAGER ONDERW1JS. Het bczoek van eene we! ingerigte fchool laat noolt na eene hoogst aangename gewaarwording tc verwekken bij den weldenken mensch , die een vriend is van kinde- ren , van befchaafdheid en van deugd. Dij de imrede in de fchool ademc raen gemakkelijk en vrij in een rujra vertrek , dac lnchtig is, en welverlicht. De war.den en de houcen vloer zijn re.n , de zoldering is hoog en de venfters laten van boveu de noodige ver- fche lucht in. De hinderen zitten in klasfen verdeeld, op banken of voor halve lesfenaars ; aan weerszijde , längs de rycn , is eene opene plaats , genoegzaam tot doorgnng voor meestei en leerlingen. Alle de kinderen, ook de arrafte , zijn behoorlijk gereinigd en zijn zindeüjk gekleed. Hun gelaat toont tevrcdenheid en aandacht. Schoon -velen in getal , wordt er in de fchool geen gedruisch gehoord ; de ftilte heerscht. Allen zijn aatihoudend bezjg ; er zijn geene tusfchenpozingen van werkeloosheid. De ondervvijzer heeft een befchaafd en innemend voor- komen. ln zijnen omgang is zijn toon met de kinderen bij uitneniendheid vriendelijk en zacht. Ook beminnen zij hem evenzeer als zij hem achten- Zijne goedkeuriug is de beste belooning , zijne ontevredenheid de ergfte flraf. Leerzucht is overigens de piikkel, die hen drijft, en zoo zij boeken of andere zaken teil gefchenkc ont- vangen , moedigt hen dit wel aan , maar doet hen niet jt liehen , dat zij hunne makkers hebben ovenvonnen. Niets geeft lof in de fchool , dan braaf en leerzaam te zijn , uic dien hoofde vvoerhoudt hen ook de fchaatnte voor hunne makkers van iets kwaads tc doen. Let men naauwkeuriger op den geest van het onder- wijs , zoo ziec men duidelijk, dat het den onderwijzer niet te doen is om te fchitteren of om zijne leerlingen te doen fchitteren, maar dat hij hen grandig wii leeren alle kundigheden , welke zij noodig hebben , zonder meer. Alle deze kundigheden en alle begrjppen tot de- zelve behoorende heeft hij zieh vooraf zoodanig ont- leed en eigen gemaakt, dat hij van de meest eenvoudige beginfelen aanvangt, trapswijze voortgaat, en zoo zijn onderrigt bevattelijk maakt voor de minst vluggen. Hij rast ook niet tot dat allen alles volledig hebben begrepen. Digitized by Google 44 * JAARBOEK van 1822, Vooral echter wordc hec geheele onderwijs zoo door hem gegeven , dat hun deugdzame beginfels worden ingeprent. Tot oefening van het verftand , maakt hij bovenal zijn werk van de rekenkunde, en roemt den invloed, dien het geznng heeft op het harc der kinderen. Ilij acht zieh gelukkig, dat juist deze twee' vakken , de rekenkunde cn de zangkunst , raeer dan eenige andere, in de laatfte jaren , wat de leerwijze aangaat , zijn verbeterd , zoo dat zij thans even geraakkelijk als grondig aan de kinde- ren können geleerd worden. Verlaat men nu de fchool en kan de mecster u zijne nette woning en tuin wijzen, u verhalen , hoe een amb- tenaar, van gemeenteswege , de fchoolgelden invordert en uitbetaalt; hoe uit dezelve de verwarming der fchool en alle de fchoolbehoeften worden gevonden; hoe de ar- men kasfen of gemeentebefturen het fchoolgeld van ar- men en bchoeftigen voldocn en hoe eene jaarwedde aan. vult, watnogaan de inkomften te kort fchiet; ja kan hij u verbalen , hoe hij de hoop voedt van 00k in zijnen ouderdora zieh niet verlaten te zien, noch zi.jne weduwe en kinderen na zijn overlijden, dan gewis prijst men het land gelukkig , waar zulke fcholen zijn en waar zoo voor de onderwijzers wordt gezorgd. Wenfcheiijk wäre het, dat het fchoolwezen op dezen voet door het geheele Rijk wäre ingerigt. Reeds mag men zieh gelukkig achten, dat in vele Provincien een groot aantal fcholen raet het gefcheifte tafereel genoeg- zaam overeenftemmen. In andere ProvinciCn, bijzonder in die, waar de fchoolverbetering eerst federt weinige jaren aanving, ftaat het min gunftig gefchapen. Doch het Gouvernement blijft ftandvastig bij het voornemen, om meer en meer tot de volmaaktheid te naderen. In de Noordelijke Provincien zjjn, federt lang , door het lands befluur fchoolopzieners aangefteld, belast met het toezigt over een zeker aantal fcholen, welke zij gehou- den zijn meermalen in ieder jaar te bezoeken. Zij zijn gefteld om te waken, dat de wetten en verordeningen op het onderwijs worden nagekomen ; zij moeten de on- derwijzers te regt helpen, voorilaan en aanmoedigen. Zelve geene bevelen gevende, moeten zij aan degeftelde magten of bevoegde kollegien de noodige voordragten doen omtrent de inrigting der fchoolvertrekken , de in- komften der onderwijze.s en omtrent alle verdere maat- regelen , die ten beste van het fchoolwezen verdienen te worden genomen. Zij zijn in zoo verre gelastigden van hets Land beftuur, om voor de voortgaande verbe. Digitized by Google 443 JAARBOEK van 1829. tering van her onderwijs te zorgen. Tot hiertoe werk- ten zij op zieh zelve, hetzij ieder fchoolopziener afzon- derlijk in zijn diftrikt, hetzij allen, voor zoo verre zij tot ddne Provincie behooren , te zamen onder den naam van Provinciale School- Komwisfie, -Doch bij ’s Konings be- fluit van den sollen Maart 1821 , is aan de Gouverneurs der Provincien het voorzitterfchap opgedragen bij alle Vergaderingen van fchoolopzieners. Dit befluit heeft reeds veel goeds gefticht, Het geeft gelegenheid , dat de fchoolopzieners overtuigd können worden van de ad- miniilratieve bezwaren , welke foms beletten , dat het goede zoo fpoedig wordc verwezenlijkt als men zoude wenfehen. Het heeft ten gevolge , dat het provinciaal beftuur Heeds nabij bekend is met de belangen en be- hoeften van het fchoohvezen. Het neemt , eindelijk , alle misverftand en wrijving weg, die tusfehen de fchool- opzieners en dit belluur mögt kunnen ontllaan over den Zin en de handhaving der wetten. Dit heilzaam toezigt , door de fchoolopzieners uit te oefenen , waarmede de fchoolzaken in voormelde Pro- vincien zoo wel zijn gevaren , is door den Koning, bij befluit van den asflen Maart 182t , mede ingevoerd in de Provincien Limburg en Antwerpen. Bij die gelegen- heid zijn de voornaamfte en heilzaamfle bepalingen der fchoolwet van den ßden April 1806 bijeen verzameld en* ln den vorm eener voorlocpige inßructie voor de fchool- kommisfien in de Zuidelijke Provincien, vastgefleld. In laatstgenoemde Provincien beftaan , federt den jare 1817, tijdelijke jury’s voor het middelbaar en lager on- derwijs. Dezelve hadden voornamelijk ten doel om de zaden van het verbeterd onderwijs te doen wortel vat- ten, om de oprigting van goede fcholen te bevorderen en aan te moedigen, om aankomende onderwijzers te doen opleiden en van hen een examen af te nemen ; eindelijk om den toefland van het fchoolwezen in al des- Zelfs bijzonderheden te doen kennen. Een eigenlijk opzigt over alle reeds gevestigde fcholen en een geregeld be- Zoeken van dezel/e valt niet in den werkkring dezer ju- ry’s. Naarmate zij aan het doel hunner inftelling loffe- lijk zullen hebben beantwoord , zullen zij, even als die van Limburg en Antwerpen, eervol worden ontflagen en herfchnpen worden in kommisfien van onderwijs en fchool- opzieners. Als zoodanfge zullen zij eenen wijderen werkking erlangen} met het toezigt, van ’s lands wege , over alle gevestigde fcholen en met het geregeld bezAe- ken van dezelve belast zijn, en meer bepaaldelijk moe- x Digitized by Google 444 JAARBOEK van 183a* ten waken voor de handhaving der bertaande verordenin- gen op het fchoolwezen. Door de goede pogingen van vele fchool-kommisfien en jury’i , mitsgaders door de gunftige medcwerking van de provinciale en getneentebeliuren , is die jaar weder op een groot aantal plaatfen deze beiangrijke zaak aan- merkelijk vooruic gegaan. Uit de meesce Provincien is het berigt ingekomen , dat een aantal fch'oollokalen op nieuw werden opgebouwd of herfteld of van nieuwe meubelen voorzien. Jammer , dat hier en daar de ge- meente befturen niet taadplegen met den fchool-opziener of jurij, en dat, uit dezeu hoofde , wel eens de kosten ondoeimatig worden belleed. Voorts getuigen de ont- vangen berigten, dat in alle de Provincien het getal van bekwame onderwijzers toeneemt en dat ook, hier en daar, hun inkoraen van gemeenteswege is verbeterd, ln die laatfle opzigt zou , vooral ten platten lande , tneerder zija gedaan, bijaldien deszelfs bewoners in gunftiger om- ftandigheden hadden verkeerd. Deze mag ook de oor- zaak zijn, waarom, bij de Gedeputeerde Staten van meer dän eene Provincie , hangende zijn gcbleven de beraad- (lngingen, van welke in een vroeger verflag aan Hun Edel Mögenden werd nielding gemaakt , over de verbe- tering van bet inkomen der onderwijzers en ter regeling eener meer doelmatige inning der fchoolgelden. Wat het gouvernement, ten aanzien van de fchoolge. bouwen en de onderwijzers-jaarwedden , buitengewoou heeft gedaan, kan blijken uit de tabel , litt. A, hierbij gevoegd. Ouder de beiangrijke raaatregelen van het algemeen befiuur moet nog gerekend worden het befluit van Z. M. 