title: Staats- und sozialwissenschaftliche Forschungen
creator: Gustav Schmoller
text: Ende seggen dat waer is, ende niet en can ontkent wor- den, dat de buy tenlandtse drappiers de arbeyts- loonen beter coop hebben als de drappiers hier te lande. Maer daer en tegen connen de drappiers hier te lande hare wollen beter coop ende uyt de eerste handt in- coopen, tijt ende gelegen theyt waernemen wanneer de vlooten ende schepen aencomen, ende sulcx haer van de beste waren «nde laegste piysen dienen voor andere buytenlandtse drappiers. Ter contrarie moeten de buytenlandtse drappiers hären tijt met reysen ende vletten consumeren, in reys ende teer costen vervallen, ofte facteurs tot hunnen coste ende laste houden, ende boven dien groote costen doen met het versenden van hunne gecofte wolle, die sij ordinaerlijk oock moeten coopen uyt de tweede handt. Gelijck mede de arbeyts loonen in alles soo veel niet en verschillen, ja in sommige bijnae geen verschil is, namentlijck in t'loon van de laeckenbereyders gasten, gemerckt men doselve alhier t'Amsterdam voor dachloon betaelt 18 stuyvers, ende in de omleggende steden noch min, daer in tegendeel (gelijck bij de voorsz. deductie wert geseyt) in de naburige landen voor loon betaelt wort 20 stuwers s'daeghs, in voegen dat in desen deele t'arbeytsloon van laeckenbereyders gasten, hier te lande beter coop is als buyten s'landts, contrarie t'geen bij de voorsz. deductie wort geseyt. Daer en boven werden wij onderricht, dat de voorsz. buytenlandtse drappiers, niet gewent sijnde als grove laecke- nen te niaecken, soo goede fijne laeckenen niet en maecken, als hier te lande gemaeckt worden; zijnde daer too hare gotouwen, rieden ende andere gereetschappen Digiti zedby Google 86 X 3. niet geapproprieret, oock de handelingh van groff ende fyn goet te wercken metten anderen niet overeen comende. Soo datter sijn die daer fyne laeckens hebben laten maecken, maer nu niet meer en doen. Gaende het in desen, gelijck het over 30 ende meer jaren gedaen heeft, met de Vlaemsche laeckenen^ want alsoo men doen hier te lande eerst b^ost laeckenen te maecken^ ende de rechte handelingh daeraff noch niet en hadde, soo wierden in Viaenderen tot Bell^, Meenen ende daer omtrent goede quantiteyt fijne laeckenen gemaeckt, die oock vrij waren van alle schattingen ende lasten in Viaenderen, en om cleyn loon gewerckt wierden, oock hier redelijck wel vercoft enae begeert; maer onse drapperye van handt tot handt beterende, wierden daer nae niet meer getrocken door haer quade fabrijcq, als groff ende bol van draet zijnde, soo dat se in veel jaren hier niet meer en sijn gebracht. Waer uyt blijcKt, dat wij in geenderley maniere de buytenlandtse drapperie hebben te vresen, ende dat t'seeckerste middel omme de drapperye hier te lande te honden ende te doen aengroeyen, is op t'werck wel te passen, goet werck te maecken, ende alle middelen aengeleyt tot bedrogh (gelijck men eenigen tijt geleden, in- sonderheyt tot Leyden, gedaen heeft) te weeren, oock mal- kanderen de knechts, onder belofte van hooger loon, met te ontrecken want hier uyt niet als t'verderff ende onder- gangh van de drapperye te verwachten staet Boven allen desen staet mede te letten, dat het niet d'oncosten van arbeyts loon op een fijn laecken soo nauw met en comt, alst maer curieux ende wel gemaeckt is, want een fijn laecken, wel oft qualijck gemaeckt siinde van een en deselve wolle, can een gülden of meer op d'elle verschillen. Dien volgens moet men toestaen, dat ait landt groote be- quaemheyt heeft van negotie ende coophandel te waeter ende te lande en dat de welvaert van dien daer in meest bestaet; doch dat het de gelegentheyt soo niet en heeft tot de weverye, als andere landen; evenwel in fijne laeckenen. die wat connen verdragen, sal niemandt ons te boven gaen, door ons wel maecken, ende dat de wolle coopmanschap in ons landt is, ende bij anderen van ons moet werden gehaelt. En soude de laecken drapperye in dese provincie oock grootelijcx stijven en doen toenemen bij aldien de Heeren Staten Generael gelieflfden te ordonneren dat onse inlandtse laeckenen niet alleen in Hollandt, maer alle de Geunieerde Provincien door, vrij van impost mochten sijn. Ende t'behoorde (onder verbeteringe) oock te geschieden, om dat de laeckenen in Vrieslandt, Digiti zedby Google X 3. 87 Groeningerlandt, Utrecht, ende eiders binnen dese Geunieerde provincien gemaeckt, alhier geen impost betaelen, overmits men die van onse inlandtse laeckenen qualijck can onderscheyden; ende in tegendeel onse laeckenen in Vrieslandt comende, moeten betaelen den sevenden pen- ningh, ende comende in Utrecht off Groeningen, moeten aldaer mede betaelen de costen aldaer gestelt. Doch dat men de buytenlandtse laeckenen rou in te brengen soude verbieden ofte belasten (sijnde een van de middelen bij de voors. deductie voorgestelt) en connen wij, onder correctie, niet goet vipden, want daer door soude men de bereydery en verwery hier te lande grootelijcx te cort doen, desgelijcx oock den coophandel van allerhande verffstof- fen, als cousenille, indigo, alluyn, wijnsteen etc. Behalven dat de buytenlandtse drappiers, op andere plaetsen, daer soodaenige beswaernissen niet en sijn, evenwel souden worden gedijent, ia hen soude noodsaecken selffs bereyderyen ende ver- weryen op te stellen, ende soo t'God den Heere gelieft dat het vrede wort, souden tot Antwerpen ende eiders gaerne gerijft worden, wat schade sulcx voor dese landen suode geven, ende in t'bijsonder voor dese Stadt, t'eenemael in negotie bestaende, willen wij U achtbare in bedencken geven. Sooveel t'verbodt van t'inbrengen van bereyde ende geverffde laeckenen aengaet (mede een mid- del bij de voorsz. deductie voorgestelt) daer in is alreede hij placcaet van haere Ho. Mog: voor- syen, ende behoeft maer geexecu teert te worden, dat op t'hoocnste nodich is. Gelijck mede nodich is, dat de witte laeckenen, die van buyten ingebracht worden, geteeckent worden met een loot, daerdoor die connen worden ge- kent voor onvrije laeckenen, om dienvolgens den im- post te betaelen. Ende hoewel men oock sustineert, dat de buyten- landtse drappiers haere laeckenen beter coop connen maecken als de drappiers hier te lande, soo dunckt ons (onder correctie) evenwel g a n 1 8 ondyenstigh deselve te verbieden off te beswaeren, want dus doende, soude men, om een ambacht in dese landen seecker te bcveäti- gen, weder bederven off verjagen de heele negotie van den laecken handel, daer bij de drapperye in t'duysendste deel niet en is te compareren; Indien men nu de goedcoop laeckenen van die soort zoo de Digiti zedby Google 88 X 3. buytenlandtse drappicrs maecken, wilde weeren, soude men bij gevolgh oock weeren den handel ende vertieringh daervan niet alleen, maer lichtelijek van den geheelen laeckenhandel, die sonder sulcx niet wel en can worden gedreven, endo daerenboven causeren onuytspreeekelijeke schade in allerley coopmanschap van verwen, grooten affbreck in de bereyderyen, verweryen etc., ende sulcx t'geraoene landt, ende d'ingesetenen Viin dien meer schade als proffijt toebrengen, ende bijsonder- lijck dese Stadt, alleenlijck door de negotie bestaende. Dat men hier tegen wil voorwenden, dat de diversie van de voorsz. handel soo licht niet soude gebeuren, om dat op andere plaetsen geen grossiers sijn; daerop dient, dat die haer wel haest daer soude laeten vinden, want gelijck de schaduwe 't lichaem volgt, soo volgen de coopluyden tVoordeel. Vorder wort bij de voorsz. deductie tot een raiddel voor- gestelt, de wolle hier uyt gaende, met vijff guldens op de hondert pondt te beswaren, twelck een saecke is die strecken soude tot grondelijck verderff van de geheeh» negotie, ende handel van de wolle, daer dese landen soo merekelijck aengelegen is, dat in consideratie van dien de beeren Staten Generael in den jare 1614 alle incomende wolle hebben vrij gestelt van alle be- swaernisse, Nu gelijck de negotie van de wolle, door soo- danige vrijheyt, alle andere landen ontrocken, ende geheelijck hier te lande gebracht is, oock soo datter genoeghsaera hier de Stapel aflf is, zoo en heeft het geen twijffel, off door con- trarie middel, namentlijck beswaeringe ende belastinge der wolle sal den selven handel weder werden verjaeght ende verdreven, te meer alsoo notoir is, dat alle de wolle hier te lande niet en can werden geconsumeert. Dat men voorstelt t'exempel van die van Engelandt, daer den uytvoer van haer wolle wort verboden, t'selve er comt hier niet ten propooste, aengesien dat d * I n - gelse wolle is een vrucht van haer eygen landt ende dienvolgens nergens eiders can worden be- coraen, maer hier ist soo gelegen dat de Spaensche wolle ende andere bij anderen soo wel als bij ons can werden vercregen, en over Calais en Viaenderen nae Brabandt gevoert. Behalven dat de voorgestelde be- swaringe te weten vijff gülden op de hondert ponden wolle, niet all een seer inegael is, overmits de diver- siteyt van de prijsen; maer is oock heel groot, gemerckt om soodaenige winst selffs de fijnste ende pretieuste wolle menich- mael vercoft, ende aen den anderen ov^ergelaten wordt; ende belangende de grove wolle, die hier seer abondant uyt oosten comt, ende moest wederom versenden wordt; deselve te be- ßwaeren met 5 gülden op de 100 pondt wolle, soude wel 20 ten hondert bedrogen, ende daer beneffens benemen, de Digiti zedby Google X 3. 89 vertieringe van onse eygen inlandtse wolle, op de Veluwe in de Betuwe ende andere quartieren van ons landt vallende, dewelcke alle meest buyten s'landts werden versenden, oock souden selffs die van Leyden haer wolle niet connen uytsen- den, omme in Viaenderen ende Walslandt harer ketenen te laeten spinnen, sonder de welcke sij hare manufacturen niet connen maecken, sulcx dat uyt dese beswaernisse mede lichte- Ivck soude werden veroorsaeckt de ruine van den handel <Ierselver manufacturen, daeraen nochtans soo veel gelegen is. Te seggen dat de wolle volght de drapperie t'selve is wel waer, voor soo veel daer van doen is om te verwercken, maer geensints om een geheel magasijn ende negotie te mainteneren. In voegen alles wel o vorwogen sijnde, connen niet an- ders bevinden, of de middelen van verbot en beswaernisse, bij de voorsz. deductie voorgestelt, souden de laeckenhandel ende veel andere handelingen ende neeringen opt hooghste schade] ijck sijn. Digiti zedby Google m. Aktenstücke zur Reform des Zolltarifs 1683. (Stadtarchiv Amsterdam L. C. 8. No. 6.) A. Opgestelt den 27. September 1683. Maximes geohserveert in hei formeren van nieawe lyste van convoyen en licenten. 1. Dat alle manufacturen van buyten inkomende in dese landen van wat benaminge deselve mögen sijn, 't sij van gout, silver, sijde, garen, wolle, hayr, yzer, koper off van eenige andere Stoffe, doorgaens op het inkomen raet acht ten hondert en meerder ßijn belaßt, uytgesondert dat op de instantien vande beeren van Rotterdam eenige weynige engelsche manu- facturen wat leger belast sijn; en op het uytgaen sijn alle de voomoemde manufacturen met een off ten hoogsten met twee ten hondert belast Hieronder sijn evenwel niet begreepen de silesiger lijnwaeten en papieren en eenige weynige andere manufacturen die als waeren van commercie en als niet mis- baar aengeslagen sijn. 2. Dat de fruyten van buyten inkomende met twaelf ten hondert sijn belast uytgesondert eenige die specifiquelijck inde Convoylyste sijnde geexpresseert met tien ten hondert aengeslagen sijn, alle de voomoemde fruyten op het uytgaen belast wesende met 4 ten hondert. De amandeien sijn belast met vijff ten hondert op het inkomen en op het uytgaen met een ten hondert 3. Dat hetgene gevist is met schepen binnen dese landen te vischerije uytgeseilt op het inkomen vrij is gestelt, en met andere schepen, belast met 24 ten hondert, doch op het uyt- gaen is het gevischte als traen baerden etc. met 2 prcto beswaert en alle gesoute visch in voegen als gemelt gevangen en rivier visch sijn op het inkomen insgelijx vrij gestelt, en op het uytgaen woynich doch onderscheydentlyck beswaert. Digiti zedby Google X 8. 91 4. Alle vette waeren van buyten inkomende syn met 25 ten hondert aengeslagen en de uytgaende boter is beswaert 't vat van 300 ft en de andere vaten naer advenant met 12 Z^ en de uytgaende kaes de 100 U met 2 7^. 5. De oostjndische waeren betalen naer het verord dat dien aen^iende is gemaeckt 6. I)e graenen siln beswaert te weten de tarruw het last f 4 : 10 op het inkomen en f 1 : 10 op het uytgaen en de andere graenen naer advenant 7. De houtlatten sijn beswaert gebleven als van outs te weten met acht stuyvers het last en insgelijx de matten tot beneficieringh van de scheepsbouwerije en navigatie. 8. Alle manufacturen buyten 's lants bereyt en geverft verboden intebrengen. 9. De magere ossen off koeyen inkomende vrij, en de vette tien guldens per stuck beswaert, en beijde op het uyt- gaen aengeslagen met f 1 : 10. 10. De wijnen sijn inkomende belast bij het vat te weten de rijnsse met f 5, de fransje met f 3 en de Spaensche met f 4 : 10 en de brande wijnen by het oxhooft tot f 2 : 5. — 11. De ingredienten van manufacturen sijn niet of seer weynich belast doch onderscheydentlijck gaende doorgaens derselver belastinge tot een off anderhalv ten hondert jmmers niet boven twee prcto. 12. De waren en koopmanschappen die werkelijck in commerce bestaen, sijn op het inkomen doorgaens belast met 2 off uyterlijck door tien ten hondert en op het uytgaen met 1 prcto. 13. Alle waeren inde lyste niet geexpresseert, en niet verboden maer gepermitteert Zijnde suUen betalen van de waerde van vijff guldens vier stuyvers op het inkomen en drie Z^ op het uytgaen. 14. En is voor leckage van alle natte waeren uyt Vrank- rijck en de Rivieren de Maes en Rijn afkomende Seestux toegestaen 12 procto. uyt Spagnien en andere quartieren 14 ten hondert, uyt Engeland Hamburg en Bremen ses procto, van traen 12 en van walvisch spech 6 procto, en van teer 12 procto. Voorts is bij resolutie van haer Ed gr. mogende vande 21 aug. 1682 goetgevonden en verstaen dat de voomoemde nieuwe lyste tot een proeve sal werden in treyn gebracht voor den tijdt van een jaar, benevens de placcaeten en In- structien tot een equale en exacte practique van de middelen te water gearresteert, en dat aenstonts en sonder ophouden sal werden gebesoigneert om te sien wat mesnage soude kön- nen werden gepractiseert off geintroduceert in de respectieve CoUegien ter admiraliteyt soo wel ten aansien van haere do- mestiquen lasten en huyshoudinge als ten respecte van de Digiti zedby Google 92 X 3. Convoyen die tot protectie van de Commercien moeten werden gegeven. Dat binnen ses weechen naer de expiratie van het voor- noemde proefjaer een soo naeuwen overslach als eeniehsints doenlijck sal werden geraaeckt van het inkomen vande Col- legies ter admiraliteyt en van derselver lasten. Dat onder het inkomen suUen werden gereeehent het montant vande voornoemde nieuwe lyste en de niiddelen ver- vat in het 27. artikel van de Instruetie voor de Collegies ter admiraliteyt en dus de eonliscatien en muleten over fraude en Contraventien jegcns de voornoemde lyste gepleecht buyten de prijsen te water, mitgaders de selver vrachten en alle andere inkomsten en middelen van de voornoemde CoUe- gien van wat nature die oock souden mögen sijn dat in de com tatie van de lasten ingevolge van haer ed. gr. mögenden resolutie van de 27 maert 1681 gebracht sullen werden de renten en intressen der penningen tot laste van d«; CoUegien ter admiraliteyt op interest lopende, en de on- kosten gerequireert tot het doen van twee convoyen de jaers bder van twee schepen naer de Levant Smirna daer onder iregrepen, mitsgaders het onderhoud van de schepen van oor- och tot laste van den staet gebout en de tractamenten van de hoge en andere ofäcieren te water. En indien naer de voornoemde overslach soude mögen werden bevonden dat de voorsegde lasten uyt hot voornoem- de inkomen niet souden können werden vervallen dat men als dan onophoudelijck sal besoigneren hoe het surplus sal können werden gevonden 'tsij dan met venneerderingh off verhoginge van eenige ofF van de meeste specien in het in- komen ofte uytgaen respectivelijk en in gevalle de leden malekanderen daer over binnen ses weecken naer expiratie van het voornoemde proe^aer niet souden können verstaen, dat alsdan ten eynde van de tweede ses weechen van de waerde van de inkomende en uytgaen de gaederen (de waerde van het voornoemde kort te vinden bij den staet genomen werdende naer de cours ofF prijs die de voornoemde goederen alsdan waerdich sullen wesen en blijven de echter den koop- man de faculteyt om deselve waerde in het aengeven selfs te verclaren) equalijck en generalijck sal werden geheven een soodanich gedeelte als tot verval vande vooraoemde lasten van de gemelte Collegien ter admiraliteyt nodich sae wesen niet dat het vornoemde gedeelte de belastinge op de voor- noemde nieuwe lijste daer bij gereeehent sijnde niet alleeii niet sal mögen excederen 't geen deselve goederen voor desen in de ordinaris convoy derde verhoginge en veylgelt hebben gecontribueert maer selfs ooch niet vijff ten hondert in 't in- komen en uytgaen te samen schoon eenige vande voornoemde Digiti zedby Google X 3. 93 goederen in het voornoemde ordinaris Convoy derde verho- ginge en veylgeet meerden souden mögen gegeven hebben. en subsidien in 't geheel off deel souden mögen hebben ge- diverteert. B. Remarque van de differentie tusschen de convoy lyste van de jaere 1655 en de nieuw geprojecteerde lyste. 1. Dat de vruchten van buyten inkomende weynieh ini- mers niet van Consideratie sijn beswaert. 2. dat de manufacturen van buyten inkomende als waeren van Commercie sijn aengesien en das seer weynieh betaelt sijn. 3. Dat de natte waeren van buyten inkomende sijn aengesien als commercie. 4. de ingredienten van manufacturen sijn oock niet seer geavantageert op het inkomen, dan voor sooveel deselve met een sijn aengesien voor waeren van commercien als bij exempel het turx-garen. De wolle alleen is op het inkomen vrijgestelt. 5. de graenen sijn op het inkomen weynieh en op het uytgaen hooch belast. 6. Inde belastinge van de houtwaeren is geen immers geen notable differentie. 7. de vette beesten sijn op het inkomen vrij gestelt. 8. De Specerijen sijn specifiquelijck belast tot omtrent . . ten hondert 9. de visserije is boven die van vreemde natien niet geavantageert. 10. De wijnen sijn bij de belastinge van de ordinaris lyste gereeckent sijnde het extra(ordinaris) bij nae op een voet als bij de geprojecteerde lyste belast. 11. Waeren van commercie sijn doorgaens by de voor- segde lyste hier weynieh en niet hoger als bij de geprojec- teerde lyste belast. 12. Manufacturen buyten 's lants bereyt en geverft ver- boden intebrengen. 13. Waeren en koopmanschappen in de lyste niet geex- presseert beswaert op het inkomen met 4 Z^ en op. t uytgaen insgelijx met 4 TH^ van 't U vlaems. 14. van Leckage wert niet gerept. By resumptie gedelibereert zijnde op 't advis van de Heeren haer fedele Groot Mog. Gecommitteerden , lebbende in gevolge en tot voldoeninge van der selver Resolutie Com- missoriael van den 18 deses, ge-examineert , hoedanige be- lastinge tot verval van de onkosten ter zee, en de sterckinge van de Middelen van dien, souden behooren te worden inge- Digiti zedby Google X 3. 95 willight, breder onder de Notulen van den 19. October des voorleden jaers 1685 ghementioneert, hebben de Heeren van dö Ridderschap ende Edelen, mitsgader de Gedeputeerden van de respective Steden, in den name en van wegen Bur- germeesteren en de Regeerders van de selve steden, gecon- senteert ende bewilHght, gelijck haer Edele GrootMog. Con- senteren ende bewilligen mit desen in den opheff van de or- dinaris Lyste der Convoyen ende Licenten, mitsgaders in de verhooginge van de helft van dien ; ende dat voorts tot sterc- kinge van de voorssegde middelen alle soorten van Waren ende Koopmanschappen die op de voorszegde Lyste vrj sijn gelaten. Dat de Inlandsche Tabacks-Bladeren in het uytgaen suUen werden beswaert met drie Stuyver, op yeder pondt. Digiti zedby Google 96 X 3. Dat de Wijnen, Brandewijnen en Azijnen, soo wel in het inkomen als in het uytgaen, suUen werden aetigeslagen in Conformitö van de voorssegde nieuwe Lyst; ende dat de leckagie, die van de voorsegde Wijnen, Brandewijnen ende Azijnen, mitsgaders andere Goederen bij de Geinteresseerdens wert genoten ende geproffiteert, praeciselijck ende na de Letter van de Plaeaten ofte Resolutien, dien aengaende genomen, sal moeten werden gereguleert ende gevordert sonder eenighe dispensatie ofte conniventie: Dat voorts alle Koeyen en Oasen, van buyten inkomende, op de respectieve comptoiren der Convoyen ende Licenten oprechtelijck en sonder eenige verswyginge suUen moeten werden aengnegeven, op verbeurte van de Beesten die niet oprechtelijk aengegeven of verswegen souden mögen zijn, ende daer cn boven een boete van drie hondert guldens voor yeder Beest dat verswegen ende niet aengegeven is. Dat voorts alle de voorssegde Beesten van buyten in- komende, van den eersten Juny tot den laetsten Maert respec- tive suUen worden geconsidereert en gereeckent als vette Ossen of vette Koeyen, (de magere Melek-Koeyen die op dat instant dat aengegeven worden, getrocken ende ge- molckcn können worden alleen uytgesondert) ende dat van yder de voorssegde Beesten voor inkomende recht geduyrende den voorssegde tijdt van lOmaenden sal worden betaelt 20 Ca- roli guldens; dat oock aen de selve CoUegien ter Admirali- teyt tsal worden toeghevoegt het Middel van het kleyn Segel, voor sooveel 't selve sick over de Saecken van de Zee exten- deert, met scodanighe impliatien en Verbeteringen daer op, des nodigh geaeht souden mögen werden : Ende dat de opheff van 't Middel gesteh op de Granen, soowel inkomende als uytgaende, sal sijn en blijven ghereguleert op dien selven voet ende wijse daer op 't voorssegde Middel althans gegeven wordt ende dit alles tot ende met den Jare 1687 in duys; ende dat alle debvoiren ter Generali teyt suUen worden aengewendt, ten eijnde bij haer Hoogh Mogende gelijeke Resolutie mach worden genomen. Digiti zedby Google IV. Kurze Übersicht über die von der Stadt Amsterdam aufgebrachten Staatssteuem 1671 — 85. (Stadtarchiv Amsterdam L. K. G. No. 2.) Korie Staeiy ofte notitie van 'tgene de Stad Amsterdam geeonfribueertj opgebracht, ende effecti- vdyk gefurneert heefl^ tot bevorderinge, ende Sub- sistentie van den Staet deser Landen, sedert den Jare 1671 tot den Jare 1685 beide incluySy Soo am Ordir naris <ds Exiraordinaris Lasten, Als 1. heeft de Stad Amsterdam ten Comptoire generael van Holland betaelt wegens Verpondingen van de Huysen in den Jare: . .. 1671 . . f. 380358 : — 1672 . . „ 382 680 ; 1678 . . „385 347 ; — 1674 . . „387 067 : — 1675 . . „389 065 ; — 1676 . . „ 391 629 , — 1677 . . „ 395 543 ; — 1678 . . „ 401 261 : — 1679 . . „ 405 504 ; 1680 . . „416168 j 1681 . . „416 343 : — 1682 . . „416343 : — *^ 1683 . . „416 343 j 1684 . . „416 343 .~^ 1685 . . „416343: — Te samen . . — f. 6016337: — N* Het Quohier van de Verpondingh over de stad Amster- dam in den Jare 1666 geslooten monteert te Somme van FofTMlraiigmi (44) X 8. — Priofsheim. 7 Digitized by VjOOQ IC 98 X 8. f. 416343: — dan vermits daer onder oock gerekent sijn de Huysen^ die noch geen 14 Jaren gestaen hebben, is onder Kortingn van de selve 14 jarige vrijdom aen t Land over Verpondingh betaelt, 'tgant van Jaar tot Jaar hier nevens Staat. Ten tweeden heeft de Stad Amsterdam betaalt ten voorn. Comptoire Generaal van Holland wegens Verpachtinge van de Gemene middelen in den Jare 1679 .... f. 1825613:0: — En tgunt bij col- lecte van de Wij- nen noch ont- fangen is . . . „ 115 570: — 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1680 .... f. 2106672: — van do coUecte van de Wijnen als boven . .. „ 148894: — Van'tZout,Zeep, beere en redem- tie-gelt. . .. „ 195000: - van de Verho- gingh vant ge- maal voor 4/m. „ 53500: — 1681 .... f. 1932396: - van de collecte van de Wijnen. „ 131720: — Zout, Zeep en Co. „ 203360: — Verhogingh van 'Ige maal voor een iaer „ 183000: — 1682 .... f. 2 249623: - Zout Zeop etc „ 207879: — 1683 . . ., , f. 2336520: — collecte Wijnen, en brandewynen „ 169194: Zout Zeep Co.. „ 166788: — l 2089 740 136S378 1684 724 2582 710 2274 880 2515 685 2383805 2073 705 1941 183 : — 2504 066; 2450476: — 2457 502 : — 2672 505 : Digiti zedby Google i X 3. 99 1684 .... f. 2070 531: CoUecte wijnen en brandewijnen ^ 98989:- By Collecte van de turf en kolen „ 357500: Transport f. 28 994 359 : — 1685 f. 2 527 020 „ 2 571 122 Te samen: f. 34 092 501 N*- Dat er wegens Zout Zeep te noch eenig gelt betaelt moet werden twelk in de f 166 788 : niet mbegrepen vermits hetselve noch niet oiitfangen is. N*- Dat by collecte van de wijnen en brandewijnen noch eenige penningen staen ontfangen te werden en by gevolge niet gecomprehendeert onder de nevenstaende somme van £98989:0: — Ten derden heeft de Stad Amsterdam voldaen aen 't Comptoir Generael van Holland wegens den 20, 40 en 80ste penningh mitsgaders boeten van de ongefundeerte processen in den Jare 1671 .. f. 136 057 : 1672. ff 79 577 : 1673. n 45 278 : 1674. ' r» 79 779 1675. j» 74 213: 1676. y) 50 864. 1677. Y) 81599 1678. • n 93189 ► 1679. ■ jf 147 090 1680. n 147 228 ; — - 1681. • » 128 197 : — 1682. * j? 104 899 ; — 1688. • w 106 560 ; 1684. • » 88152 — by gissingh .. 1685. • 1» 88152 • Te samen: f. 1 450 834 : Ende ten vierden, heeft de meer gemelte Stad, als bovdn gefumeert over 't reght van 't kleyn Zegel in den Jare 1671 . , f. 29 101. 19 761. 1672. • V — 1673. J) 21559; , 1674. y% 25 340 —. 1675. 1i 26 086 , 1676. ' n 25 061 : — 1677. n 56 702 ; — 1678. • jj 78 592 j —. 1679. » *i 84 094 : — Summa f. 366 296 Digiti zedby Google 100 X 3. Transport f. 366 296 : — 1680 . . f. 84 079 : — 1681 . . „ 74196 • — 1682 . . , 79145 — 1683 . . „ 73 479. 1684 .. „ 76 368: — by gissingh . . 1685 . . „ 76 868: — Te samen: f. 829 981 — 16. April 14. Jiily Behalven de hier voorenstaende gespecificeerde ordinaris Lasten heeft de gem. Stad Amsterdam noch betaalt de vol- gende Extraord. Lasten als 1. Wegen» verscheyde 200 Penn en Caple Leeningen by haer Ed: groot mo: van tijd tot tijd geconsenteert, te weten, op den 26. February 1672. 1. 200 Penningh gevensgelt ... f. 1672 2. 200 Penn. En by resolutie van 27.Aug.l672geeo- verteert in Capi- tale Leeningen te betalen in Gout en Silverwerk . „ 1672 2 Capitale Lee- ningen te betalen als boyen . . . „ 26. Decembr 1672 1. reeel voor a<> 1673 Capitale Lee- ningh . . . . „ by de voorn reso- lutie was ook ge- consenteert in ^U part van de Trac- tementen daer voor de Stad betaalt heeft ^ 1673 1. reeel, zynde Ca- pitale Leeningh . „ 1673 2 reeel utsupra ge- vensgelt . . . „ 1673 1 reöel gevensgelt „ 1673 1 reöel gevensgelt „ Noch wegens den 200 Penningh ge- heven werdende van de Tractemen- Transport f. 7 274 277: 6: 8 1353 000:10: 1353 000:10: — 657 937: 9: 4 9. Maert 15. Juny 8. October "22. Decemb«" 27 356 : 18 : — 655 775:ia: 2 1295308: 0:12 644035:15:14 641362: 7: 8 Digiti zedby Google X 3. 101 1674 ■{?i; Transport ten der Officianten bij gissingh also noch niet verre- kent is . . .. 4 Capitale Lee- ningen .... 1674 2 Capitale Lee- ningen .... 1674 2 200 Penningen gevensgelt . .. 1675 2 Capitale Lee- ningen .... 1675 2 200 Penningen gevensgelt . .. 1676 2 200 Penningen. 1677 2 200 Penningen. 1677 1 200 penningh. 1677 1 200 penningh. 1678 1 200 penningh. 1678 1 200 penningh. 1679 1 200 penningh. 1680 1200 penningh reeel 1681 1 400 penningh. f. 7274277: 6: 8 11000: — 2706001: — 27. Maert 28. July 24. Decembr. 24. Mey 20. Decembr- 15. July 19. Maert 31. July 22. Decembr. 8. April 20. Augusti 29. Maert Mey Decembr- ' Te Samen f. 22 433 420: 8:12 Boven t' gene voorschreven is, is nogh in den Jare 1672 op den 16. April by haer Ed. Groot mo: extra ordinaris geconsenteert in een halve verpondinge, ende by de Stad Amsterdam over hare huysen te sage »chreven betaelt f. Ende op den 28. July des Jaers 1674 is een gelyke halve Verpondinge geheven, en is by gevolge door Amster- aam gefumeert een gelijke somme van ^ Te samen { „ 1353000: „ 1422208: „ 1410 089: „ 1373 642: „ 1362 055: „ 1330031: „ 661 633 : „ 652 409: „ 649 697: „ 647170: „ 640 203: „ 630 000: . 310 000: 10: — 8: — IG: — 4 7 7 9 14 2 6 11 0 9 9 9 voor- 208 171 : — 208171: 416342: — Somma Totalis Van de Verpondingh zedert 1670 tot 1686 „ 6 016 337 : Gemeene middelen utsupra . . „ 34 092 501 : 20, 40, en SOste penningh utsupra „* 1 450 834 : Van 't kleyn Segel uteupra . „ 829 931: — Te samen f. 42 389 603 ^ Dese 2 posten zijn by gissingh genomen alsoo deselve nogh niet vcrrekent sijn. Dat onder het V* part vao de Tractementen ter Somme van f 27 356: 18: — hier boven gespeciiiceert, niet begrepen sgn, de Trac- tementen dewelke by de Oostindische Compagnie, oy de admiraliteyt tot Araeterdam , en by d' Ontianger van de gemene Middelen deser Stad, betaelt werden. Digiti zedby Google 102 X 3. Transport f. 42 389 603: — Somma Totalis van tgene de Stad Amsterdam in de voorzegde Jaren aen Ordinaris Lasten heeft opgebracht . . „ 42 889 608: — Somma Totalis Van alle 200 pen- ningen en Capi- tale Leeningen dy Amsterdam betaelt zedert de voor- noemde Jaren . £.22 483 420: 3:12 */« Verpondingen „ 416 342: — f.22849762: 3:12 Ende zal over Ordinaris en Extra- ordinaris Lasten, de somma van . . . „ 05239365 : 3 : 12 N* Dat onder de voornoemde somme van f. 65 239 365 : 3:12 by de Stad Amsterdam zedert t' begin van den Jare 1671 tot 1685 incluys, opgebracht, niet begrepen is, 't geen de Admiraliteyt binnen de selve Stadt, van de goede gemeente van Jaar tot Jaer zedert deselve tijd» heeft ontfangen, we- gens Convoyen en licenten met de ^/8 verhogingh , mitsgaders Last en Veylgelt, t' welk Jaarlijs al een seer merckelijke somme komt te import^ren. B. Memorie van eenige Imposten op ordre van de Lande onverpacht gelaten, waer van ten Comptoire van den Heer ontfanger de Wilhem penningen zijn gefoumeert als volgt. Op de Wijnen tot laste van de Tappers is boven de 37 000 — bv Verpachtinge uytgeloost door den Commis Jacob van Campen betaelt op de voorszegde impost van 'tjaar in gegaen pr-^ October 1679 f, 37 068: 6: 6 door Barent Frits en Johannes Basse op de Quoti satie Wynen van den selven termijn „ 78 501 : 19 : 9 f. 115 570: 6: 3 door den Commies Jacob van Kampen op de Wijnen en tot laste van de tappers van 4 jaer' ingegaen pr« Octobris 1680 betaelt „ 59836:13: 6 Door Fritz van Basse op de quoti satie Wij- nen ingegaen pr« Octobris 1681 betaelt . „ 89 057 : 10 : — f. 148894: 8: 6 door den Commies Jacob van Kampen op de Wijnen van 4 jaer ingegaen op pr^ Octobris 1681 betaelt .• • « 49 860: — door FritK van Basse op de quotisatie Wijnen Ingegaen pr« Octobris 1681 betaelt „ 80 958: 8: 6 Noch door Basse op de 3 voorszegde imposten van den Jare 1679 1680 en 1681 betaelt „ 902: 8: 4 f. 131120:11:10 Digitized Dy * X 3. Op de Pacht van de Wijnen, van 4 jaer ingegaen pi* Octobris 1683 is GtecoUec- teerd en betaelt f. 156993 Brandewijnen ^ 12 204 f. 169197 op de Pacht van de Wijnen etc. van 4 jaer Ingegaen pi* Octobris 1664 in- gecoUecteert en betaelt „ 93 589 Brandewijnen „ 5 400 f. 98 989 de verhoging van 't Qemael voor -i in- Saende 8. april 1680 eyndigende ult^ uly 1680 is gecoUecteert en betaelt . - „ 53 500 de verhoging von 't Gemael, voor een Jaer ingaende pi* Augusti 1680 utsupra geeyndieht ult« July 1681 is betaelt ut . „ 183 000 Nota de CoUecten van 't Sout en voor de jaren 1680, 1681, 1682 ende 1688 .. Of de Impost van de wijnen, mee en azynen van 4 jaar ingegaen pr* Octobri 1683 gecoUecteert en betaelt „156 993 op de brandewijnen als vooren van 'tzelve „ 12 204 als voor op de wynen , mee , azynen van 't jaer ingegaen pr<> Octobri 1684 . . . „ 93 589 op de Brandewynen uts „' 5 400 ; 103 Digiti zedby Google V. Aktenstüöke über die Gründe des Verfalls der Seidenindustrie und die Mittel, die zur Hebung derselben dienen können 1774. (Stadtarchiv Amsterdam Lade Z. 9 Nr. 8.) A. Memorie (onder verbetering) op een on-een-zijdige wijse, bij propo- sitie voorgestelt wordende om, als eene der hoofdzaken voor- waardig te dienen, ter Herstel, en meerder Debiet hier te Lande, en op een gepermitteerde Wijze van hier na eiders buytten Lands der goude zilvere en Zijdefabriquen hier te Lande wordende gefabrieeert, dog dit voorstel alleen werdende gedaan, onder wel uytdruckeliike reserve, vooraf, dat het- geene de minste Legie, off benadelinghe soude kunnen ope- reeren (by zo verre de zaaken daarin vorkomende en aan de meerdere kundigheid, ter Juyster beoordeeling geheel on- der geschikt werdende overgelaaten) aan de Hoog en Wel Ed. Oostindische Compagnie deere Lande, nog hen Wel Ed. waar belang, en interest, in een off ander opzigt, aangaande het product, hunner oostindische Zijde tot net fabriceeren, hier te Lande van voornoemde Stoffen benodigdt. En dus: onder de opgemelde voorbehoudingh van in geenerlij wiJze te zullen benadeelen en indrang veroorzaken ter verkorting van voornoemde belang en interest werd wii'ders nader voorgestelt : off niet in de aller eerste en hoofd- zakelijke plaats, ter Herstel en meerdere Debiet, den voors- Digiti zedby Google X 8. 105 segde fabricquen hier te Lande van bet meeste gewicht, en aanbelang te considereeren soude zijn, so wanneer met en onder de hoog günstige voorstand Approbatie en goed- kenningh van zijn doorluchtige Hoogheid den Heere Prince Erfistadhouder der vereende Nederlanden, bijzonder en derselvB hooge digniteiten in en ter zaake, der wel Ed. oostindische Maatschappije hier te lande, en van die der verdere Hoog aanzienlijke, interressanten, en hoofdparticipanten dien gedagte O. C*^- en door hun hoog en wel Ed. goet gunstige Intercessie, bij den Soevrijne deezer Landen bij wijse van eene onder handeling, mogte worden beraamt en toegetredten ten einde (waare het mogelijk) ten nutte en behoeften vervuUen, van d^- Fabrikanten en Zijdehandelaars tot voortsetten den gem(elde) fabricquen en handel by den octroije van welgemelde Hoog en Wel Ed. 0 : C : mogte worden beraamt vastgestelt, en ver- ^ndt, alwaar het maar provisionelijk voor zeeker getal . .. Jaaren. in yder dien Jaaren (mits de gelegenheid, ten inkoop doorde ordres, van gedagte 0 : C®- in de oostindien, dooral daar gewegzaame quantiteijten van de verscheydenen Soorten van zijde, van den zijdewonn aldaar afkomende ende des- wegen«, voordelig uytvallende recolte der zijde, daartoe be- kwaam waare; maar eerder nog anders niet) een seekere vast gestelde Quantiteit in Elk dier Jaaren voor hunnen Fabrikeur en Fabricquen handel genoegzaam en zulcx van de diverse Sortimenten van zijde door hun Hoog en Wel Eds. ordres telkens in Yder dier Jaaren uyt de Oost Indien met de Compagnies Scheepen herwaards na deeze Landen over, en inkoomende €n dus in yder Jaar Een Quantiteit van • — >ommedus (voor zooveel na geleegenheid ende favorable om- standigheeden als voor zogt in de oost. Indien zig daar toe gunstig op, en voordoende aan de ordres aldaar daartoe heb- hende van gemeide Wel Ed. 0 : Co. hier te lande den gedagte inlandsche Fabrikeuren en Zijdehandelaaren (soo het doenlijk mögt sijn) pro yder dien Jaaren van de benodigde Zydegoet günstig te voorzien. En ten tweeden, dat also bij aldien zulx aan hen vooroot gunstiglijk konde en mögt weezen toegestaan of op een off andere wijse Zij Fabrikeuren en Zijdehandelaars ten einde 4ils boven instant mogten koomen) afzo dat er in allen ge- vallen successive met de herwaards overkomste der gedagte scheepen van de dus meer of min hier te Lande inkoomende Oost Indische Zijde in voomoemde Jaaren ende op vijlingen publicque verkoop door de ordres van de Wel Ed. O : Co. alhier ten kamere en bij hun Wel Ed andere kamen, dat <lan alleen maar provisioneel vor do . . . . Jaaren de prijzen ter inkooping voor hen Fabrikeuren en Zijdehandelaaren zo- danig modicq mogten gesteh en gecalculeert worden en dus Digiti zedby Google 106 X 3. ter inkoop aan hen toegestaan, dat zij alzo Aanvankelijke in beettere apparentie konden geraaken van in Staat te sullen koomen in het Debiet en vertier van A? hun fabricq en handel. En dat dus tot dien aankoop Zij fabrikeuren en Zijde- handelaars, daartoe volgens die vooraf vergunde Priis calcu- latie mogten en altoos (op yder dier verkoopingen binnen de voomoemde Jaaren) na, en volgens dito scni&ing en calcu- latie mogte gehenden worden . to zijn gepraefereert tot het doen van den Inkoop van alle die soorten van zijde, bijge- dachte Wel Ed. Oost Indische Comp, en dat voor off met ter zijde Stellingen van allen buyten Landeren daer toe admissie te mögen hebben, des ten opzichten van d? inkoopers onder den anderen, en eenyder van hen voorzig, met volle vrijheid om telkens bij i? opvijling hoger opbot, voor dito Zijde te- moogen doen, en die daar voor te moogen ontvangen ako meede om van ydere soört dier sijde, zo veele quantiteyten. op d** vijlinge te mögen inkoopen als dezelve voor zig beno- digd mogte hebben. En mits dat de Inkooper, in cas van weder verkoop, dien zijde, voor die zelve inkoopsprijse ^ (onderling met den anderen dan staande de vijling nader te bepaalen), dan ook, daartoe praeferentie quaame te verleenen aan gedagte hunne meedefabriekeuren en handelaars in zijde alhier te Lande woonagtig boven de toelaating dien aangaande van buyten Landeren daarvoor aan hen prijs biedende. Een voorts ten aanzien van hen fabriekeuren en Zijde- handelaars hier te Lande gezaamentlijk genoomen dat dezelve dns dan ook gehenden en verpligt souden sijn, omme met den anderen telkens die op te vijlene partije Zijde bij ge- melde Wel Ed. O. Co. te moetten oon dito vooraf daartoe ten hunnen behoeven bepaalde prijse tot inkooping, inkoopen. Waar van den door een ijeder vas hen, bij schikking onder den anderen telkens die op vijlde Zijde voor hun reekening soude werde gelaatten, ten ontvangst, van en voldoening dien koopsprijse aan wel gemeide 0. C**, van aisulke quantiteiten als yder kooper mögt koomen intekoopen. Maar des daarenteegen zo soude dito fabrikeuren en handelaaren in zijde, bij wijse van remplacement aangemelte Hoog en Wel Ed. Partieipanten en geinteresseer dens van en in meer gemeide O : C". van het geene aan hun Wel Ed., bij d^ vijling en voorszegde inkoop der zijde in voomoemde Jaare minder mögt hebben opgebragt als ter voorziening en vergoeding van hun Wel Ed«- belang en interest in gedagte O. C**- mogte vereijseht worden, ten goed- doening der kosten so wegen de door hun Wel Ed^- ordres in de Oost Indien p'- hun Wel Ed«- gestabileerde Negotie Comtoore daar te Lande als vervolgens op deze toere her- waards na deeze Lande voorgevallen, met het Expireeren van Digiti zedby Google X 3. 107 het Laaste der gemeide Jaaren aan me te meer ge- dagte Wel Ed. O. C^- door ydere Fabrikeur, en Ziidehande- laar, Pro rato van het geheele montant of somma dier zijde- welke dezelve bij de opvijling der zijde, by gemelte O. 'C\ mögt hebben ingekogt, van jder zulke partij Zijde afsonder- lijk gereekent, Voor eens geeven geldt boven den inkoopsprijs van d?' partij, nog moetten opbrengen en zonder eenig het minste mancmement terzet off uijtstel ter Eerster vordering en aanspraak T'- de ordres van deselve Wel Ed. O. C^- aan dezelve moetten bij wijse van ophoogingh boven den geaccor- deerde prijs, voldoen, een interest van .... per C^- En dat Elk, dier Inkooperen deswegens vooraf en een opvijling finaal soudeweesen afgeloopen ter kamere daar sulx soude werden gedaan, ten vollen genoegen van Welgemelde Wel Ed. 0. O- voor die te doene verhoogde opbrenging, alle vooraf bij den Oetroye te beveelen securiteit en seekerstellingen zoude moetten doen onder soodanige Paenaliteid in cas van wijge- ring off nalatigheidt als daar bij mögt worden bevoorwaardt. En OD dien grondslag, den verder (voor onderstelt dat daartoe ook ten faveure van d?- Fabrikeuren en Zijdehandelaaren hier te lande ter respectieve kamere van verkooping van d*** O. C®- de bedonigde ordres mogten en Waaren gesteh) dat in cas van hooger biedinge van priize voor d'*- Zijde, door off van wegens buytten Landsche FaTbrikeuren en Zijdehande- laars dat dan nog den Fabrikeuren en zijdehandelaars hier te lande (mits zig binnen zeekere bepaalde tijt, vooraf daar toe aan Een door meergedagte O. C^- te vergunnen ende bepaalen) aan of terplaatse van ae opvijling derwegens na behooren declareerende de voorkeure mögt werden verleent, omme voor d^- hooger opgeboodene prijze van gern*- Wel Ed. O. C^- telkens zulke' partije zijde als praeferente Inkoopers te moogen ovemeemen^ Edog in dat cas, dan ook, aan de andere Zijde, te aan-' zien van hen binnen Landsche Fabrikeuren en Zjjdehandelaaars, dat dezelve van wegens gemeide Wel Ed. O. C**- of hunne ordres in het zeekere mogte worden geinformeert dat dien hooger opbot van prijse tot inkoop der Zijde in den daat waare gedaan door off voor rekening van buyten Landsche Fabrikeuren en Zijdehandelaars berustende dus l''. Het hierboven (onder verbetering) voorgestelde alleen op de navolgende vooronderstellingen Namelijk: Dat bij de opgemelte Hooge en Illustre Souvrijne deeser Lande met welgedagte Hoog en Wel Ed. O. C*- de vorge- stelde zaaken in de tegenwoordige omstandigheden goet gun- stig in Zeflexie mogte koomen 2\ dat dan nog (sulx verworven Zijde) bovendien in cas van die begünstigende schikkingen in en ter zaake als Digiti zedby Google 108 X 3. 