title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: De Kunst, die nog de oude Duitse genestigdheid, de duurze Diamanten, en kostbare buitenlandse middelen; herinneren, verzekeren, dat hun tegenwoordige winsten, in vergelijking met die van vorige tijden, als nacht en dag verstreken. Evenzo gelijk men in de keuze der Ingrediënten, en in den voorraad van ’t geheel, spaakzaam zijn kan, zo kan men dit ook doen ten aanzien van de gegevens, waar in men het Geneesmiddel geeft. Met dat op het geen hier vooraf van het nut der eenvoudigheid gezegd is. Dat men voortrefelijk aan arme lieden geene arderde, dan goedkope, middelen moet voorschrijven, behoeft geen bewijs. Dit is echter niet altijd in de keuze van elk ingrediënt in acht te nemen. Waar Kind, Muscat en overgehaalde Olie noodzakelijk is, moet zulk een middel, hoe kostbaar het ook zijn mag, uit geen onnodige spaarzaamheid aan de Zieke onthouden worden. Maar er is niettemin in de gedaante der Geneesmiddelen enig onderscheid waar te nemen, gelijk later nader zal worden aangemerkt. Het duurde Extra van Kina behoeft men evenwel de armen niet te geven. Droppels, ongekookte Dranken, enz. zijn allemaal niet noodzakelijk. Intussen is het onze plicht, om de Apotheker de schade te vergelden, die hem onze eenvoudige en goedkope geneeswijzen over ’t geheel toebrengen, wanneer dit met een goed geweten gedaan kan worden. Aan zijn welvaart is ons, ja het geheele Publiek, veel gelegen; hoe beter het hem gaat, hoe meer hij in staat is goede waarren te leveren, en goede Bedienden te houden. Echter moet de Arts het Publiek daar toe niet meer laten bijdragen, dan noodzakelijk is. Wanneer de Zieke rijk is, moet de Arts zijn spaarzaamheid terzijde stellen. Dezelfde was dan geen deugd. Overvadig zijn moet hij niet, maar ook niet gierig. Hier is vermogen genoeg, om een goede Apotheker te betalen. Hier verkiest hij dus zulke zorgvuldige en Voorzichtige van Geneesmiddelen, die in andere omstandigheden het meest kosten. Evenwel moet hij daar toe geen kostbare bereidingen in voorraad houden, en aan de eenvoudigheid der Apotheek nadeel toebrengen. Alles wat hij aan een rijkaart voorschrijft, moet van de beste soort zijn, die aan een Man van zijn stand past. Ook wil ik hem niet raadelen, volgens de manier van HEISTER, een bijzonder water tot het innemen van Poeders, ja zelfs van een Braak-poeder, voor te schrijven; tegen walging, maag-verterkende Droppels, en tussen de Droppels maag-verterkende Wateren, en nevens de Droppels en Wateren een maag-verterkende Pillier voor te schrijven. Zulk een vermeende volksgewonnenheid is beneden zijn waardigheid, strijdt tegen zijn eersten plicht, liefde voor het eenvoudige. I. Aan leden van hogere stand kan men zeker niet gevoegelijk geven, hetgeen men aan hunne Dienstboden zoude voorschrijven. Door een te soedkoop middel brengt men zich bij hen niet in het beste crediet. Men komt tusschen de welvoeligsheid en eenvoudigheid een weinig in het gedrang. Een Geneesheer, die altijd maar eenvoudig weg te werk ging, schreef aan een voornaam Man, die anders voor een buikzuiverend Drankje een markt had betaald had, (de Bediende moest zijn Geneesmiddelen altijd Badetijk betaalen), een paar loden Engelsch Zout voor, waarmee die Heer in warm water moest laten smelten, en dan inneemen. Toen de Bediende daar mee kwam, en zei, dat het twee Schellingen had gekost, werd het met een walgelijken tegenzin, weggeworpen. Ook onder de min- vermogenden zijn er lieden, die met goedkope Geneesmiddelen zeer te onvredig zijn, dewijl zij een veronachtzaming en miskenning van hun welzijn, en, zo zij het noemen, van hun edelmoedigheid daar in vinden. ,, Spaar toch hier, lieve Heer Doctor,” zegt een klein Koopman, het 100g ter zijde op zijn zilveren theekop werpende: ,, gij hebt dat niet noodig. Ik kan, Gode zij dank, het beste betaalen, en mijn hart is niet aan het geld verkleefd. Ik zie, gij kent mij en mijn omstandigheden niet. Hoe veel kracht kan er toch wel in dat Mengsel teken, hetwelk gij mij daar hebt voorgeschreven? Lieve God, het kost niet meer dan twee Schellingen. Schrijf gij maar op, Heer Doctor, ordonneer gij maar, en laat mij voor de kosten zorgen. In FD 9, Er, El, Er, PL, voor FER, Den Armen schrijf men, bijvoorbeeld, Poeders en andere Geneesmiddelen, van weinig kostbaarheid in de bereiding en inpakking, voor ook alleen de Kruiden, enz. om Afkookzels te maken, wanneer andere redenen daarvan niet te rug houden: a. Over 't algemeen zijn Poeders die soort van Voorfijders, die het minste kosten, dewijl daar toe gene middelen tot samenvoeging, uittrekking of omwinding, geen warmte of grote moeite in de bereiding, en in allen gevalle alleen papier ter inpakking verlost worden. b. Zelfs, Geneeskundig beschouwd, kan men verhopen dat het Poeder in 't algemeen meer werkzaamheid verwachtent, dan van Slikkompoten, Conserven, Pillen, Koekjes en Verf rondingen, ja in sommige Geneesmiddelen meer, dan van gekookte Dranken en Afkookzelen. dewijl, of de Ingrediënten niet zoo veel van hunne kracht verloren hebben, of deze kracht niet zoo omgewonden is, als in Geneesmiddelen van andere gedaanten. c. Dan, de voorzichtigheid gedoogt altijd niet, dat wij Poeders geven. Het is over 't algemeen een onaangenaam, en bij den gemeenen Man, vooral bij Soldaten en Matrozen, een verdachte gedaante. De laatstgenoemden spreken dikwijls van de Poeders, die hunne Artsen hun geven, als waren het Mengsels van kleinen en beenderen. Mixtuuren hebben dagelijks meer vertrouwen, en verwekken minder afkeer. Thans zijn ook de afgetrokken Wateren niet zoo duur, of men kan, zonder buitengewone kosten, wel een Dituur maken. In allen gevalle zelfs zou men 'er schoon water toe kunnen nemen, hoe veel langer in de maag blijft liggen, dan een koud Water. Poeders en Kruiden, gehakt of gestoofde Aïds, kan men aan behoefte Lijders geven, om daarvoor Thee, of ander Aftrekwel, van te gebruiken. Daar door wordt veel verweeld. Hier echter komt het er op aan, of hij alles, wat daar toe behoort, behoorlijk gereed heeft; bijvoorbeeld, om een Aftrekwel van Houten, en vooral van Kina, te maken, wordt veel verstandigheid niet te vergeten. Wanneer Apothekers van Zieken zulke middelen bereiden willen, gaat het doorgaans zeer nalazig toe, dewijl die bereiding te lastig voor haar is, en ik schrijf dus liever een gekookte Drank van de Aftheek voor, en tracht het op een andere wijze verder uit te sparen. En dan nog eens vooral: nooit moet men het noodzakelijke ter zijde stellen, gecombineerde spaarzaamheid kan zulsa verontschuldigen: vordert de ziekte, in de hoop van een te erlangen hulpmiddel, Geneesmiddelen, die niet in een goedkope gedaante gegeven kunnen worden, moet men ze daarom niet achterwege laten. CL, Aan welgekomen lieden schrijft men de Geneesmiddelen voor in zulk een gedaante, die naar hunne omstandigheden gesorteerd is, zelfs, zoo veel mogelijk, tot schadeloosstelling van den Apotheker, inzonderheid voor hetgene hij aan Armen weggeeft; ook wel, wanneer men het zoo verlangt, in zijn kostbare gedaante. Hier van is reeds in de voorige Paragrafen gesproken. Ook bezorgen wij hier nog een hoofdreden, waarom de Arts zowel wellicht niet moet uitparen, maar zo veel de omstandigheden, en zijn verwijdering van alle Kwakzalverij toelaten, het kostbare moet bewaren. De Arts, bij ons ten minste, neemt niets van zijn onvermogenden; maar daarvoor maakt hij ook geen zwarigheid, om den welgekomen welten iets meer te laten betaalen, dan de geftekte begrooting mede brengt. De Man, door God met tijdelijke middelen gezegend, moet voor den Man, die in behoefte omstandigheden is, mede zijn zorgen. En evenzo ook de Apotheker. Die van Appen-hagen stellen den prijs der Geneesmiddelen, aan de Hospitalen te leveren, op twee derden, ja wel eens op de helft van het gebeid bij de gewone begrooting bepaald is. Bovendien bekommert een andere Arme, wiens Recept p.p. (pro paupers) getekend is, het Geneesmiddel voor Hospital-prijs; ja meestal neemt men er niets, hoe genaamd, voor. Behoort die weldadigheid hun niet op een geoorloofde wijze vergolden te worden? Zouden wij hun geen billijke vergoeding gunnen, wanneer het zo gevoelig nadeel van een derde, en zonder opzettelijke verkwisting geschieden kan? Men zij ver weg overtuigd, dat de Zieke enig recht tot het beste heeft, vooral, wanneer er Vrouw en Kinderen zijn; want bij veelen, die grote verteering maken, ziet het er na den dood schraal uit. G. Nog moet ik voor vreemde Lezers opmerken, dat, volgens onze wetten, het loon van Geneesheren, en de Rekeningen van Apothekers, even gelijk het verschuldigde aan den Koning, aan Kerken, aan Schoolen, aan Dienstboden, uit de massa van een nalatenschap, die onder gerechtelijke beheering is geplaatst, voor af betaald worden; terwijl daarentegen de andere schuldige, wanneer er niet genoeg overig blijft, zich een geoordeelde aftrek moet laten welgevallen. SAGLEL De Droppels, Mixtuuren, en andere vloeibare, gelaten, waar in Extraotlen, zuur Syrup, Olie, Tintuur, overgehaalde Wateren, en dergelijken, gebruikt kunnen worden, behooren voornamelijk hier toe. Men zal, gelijk reeds hier voorens gezegd is ge worden, de vloeibare Mengstelen altijd duurder vinden, dan de droogeen, al zijn de Ingredieneten voor het Overige gelijk. Echter kan men in de vloeibare gemakkelijk allerlei kostbare bereidingen inmengen, waar door het Geneesmiddel duurder wordt. Extraotlen, vooral de harstachtige van de Kina, maken vrij duure Droppelen. Men had voorheen dikke Exiralt.-Droppelen, welke algemeen gebruik voor den Apotheker zeer voordeelig was. Het aanhoudend gebruik van het Extra van Kina in zenuw- en hoofdpijnen, ook in zekere vormen van ziekten, kan een Apothekers -rekening merkelijk doen oplopen. Overgehaalde Olien, de Liquor anodynus van HOF MANNI, en z. doen hetzelfde. Wezenlijke Olien dienen zekerlijk nu niet veel meer tot inwendig gebruik. Maar in ziwendige Geneesmiddelen verhoogen zij den prijs zeer. Onder de Tincturen is die van Darnstein, en nog meer de zwarte Tinctuur van Spiegelglas, zijn duur, en beiden brengen weinig nut aan. Onder de overgehaalde Wateren zijn eenige samenstellende duur, en daar onder het Kaneel-water en Waier van Oranjeblossem. Onder de Syrope zijn die van Scharlaken - bespen, Kaneel, Nagelen en Ammoniak - Gom het hoogst in prijs. Afkookzels, Aftrekzels en Zaad-melken kosten, ook, uit hoofde der bereiding, meer, en zijn insgesamt geschikt voor duurere Inmengzelen. Men herinnert zich echter altijd, dat van de waarde van den Geneesheer, de waarde van het Geneesmiddel, niets behoort te worden uit het oog verloren, om den Apotheker aan schadeloosstelling te helpen. Van den prijs der Geneesmiddelen zal ter zijner plaats afzonderlijk gehandeld worden. Er is nog een goed middel om de rekening van eenen Apotheker te verhoogen, wanneer men uitwendige Geneesmiddelen, Klysteren, enz. voorfchrijft, om in de Apotheek geheel gereed gemaakt te worden. De manier der Engelse, om de Geneesmiddelen, zoo veel mogelijk, in enkele Giften voor te schrijven, behoort niet nagevolgd te worden. De Longelfe Geneesheeren schrijven zelden Poe ders, Conferven, Mengzels of Droppels voor, maar des te meer Slibrokkens en Drankje's, elk van een aparte Gifte. Men zie ook hunne Hospitaals-Apotheken. Dit veroorzaakt des te zwaardere rekeningen, en heeft zijn nuttigheid voor den Arts, die te gelijk Apotheker is. Het kan nog door, wanneer niet meer wordt voorgeschreven, dan de omstandigheden telkens voor deren, en dus geen geld verloren gaat. Maar bij de Armen is deze handelwijze, zoo verre zij onnodig en geld verspillende is, onbetamelijk. En bij gegoede lieden frijdt zulks met de zoo zeer aan te prijzene eenvoudigheid, en vastheid in het ontwerp van genezing. Vijfde Regel. Hij schrijft het Geneesmiddel in zulk een vorm voor, welke naar de ziekte is geschikt, wanneer men zich in het geval bevindt, dat hier op inzonderheid gelet moet worden. a. Zekere ziekten en omstandigheden vallen zekere Formulieren van Recepten uit, en verlangen andere. b. Dit moet de Arts wel in acht nemen, wanneer hij zich als een Man, die wel doordenkt, gedragen wil. Zoo gedooit de Watervrees geen vloeibare, en de Keel-ontsteking geen droge Geneesmiddelen. In gevallen, waar het slikken onmogelijk is, neemt men zijn toevlucht tot uitwendige middelen. a. Die de Watervrees heeft, wordt door trekkingen, en een onuitsprekelijke angst aangedaan, wanneer hij iets drinken zal: men geeft hem dus Zwelbrokken of Pillen, ter nader nood Canferven, uit hoofde van de aankleevende vochtigheid. b. De ontsteking in de keel zou door het aankleven, of blijven zitten van een Poeder, als een verdelend middel, die zich niet direct met gemak laat doorzwelgen, erger worden. c. Intussen moet men toestemmen, dat een Confex, geschikt om goed door te glijden, het beste zijn zou, wanneer men een ongemak in de keel heeft: want in zulk een geval kan men een dikke vloeibare lager door krijgen, dan een vloeibare. d. Wanneer niets door de keel wil gaan, moet men wel vloeibare Geneesmiddelen gebruiken. E. Zo danig is ook het geval in een zwelling der keel van verdikte klieren, of een verstoppende vanzelf door vreemde lichamen. Dan gebruikt men Aalstieren, Baden, en dergelijken. F. Zelfs heeft men in het laatste geval een ontbinding van Braak-wijnzeep in de handen ingewreven, of door middel van een inpuiting in het bloed gebracht, om dit middel langs een omweg naar de Maag te brengen, en op die wijze een braakking te veroorzaken. Daarentegen heeft men nu ook reeds inwendige middelen gegeven, tot bereiking van een zwellend orgaan, en welk anderzijds zwelende schijnt te versterken. Ik mee hier de Braak-wijnzeep, in ontwikkelingen, waar men de spieren verflappen wil. G. Ook in Rotskoortsen is van Baden, het versterkende dingen bereid, door vele breed opgegeven geworden. H. In doodelijke Krampen, Beroerten, in onverwachte Kwijlngen enz., waar het flikken allermoeilijkst is, in de Keel-kramp bij opklaringen, worden, naar maten van de omstandigheden, Inwrijvingen, Aalstten, Stovingen, enz. gebruikt. I. Wanneer iemand, die een Zenuwkoorts heeft, met opklaringen gekweld is, de Musculus niet kan of wil doorflikken, laat ik denzelfde met groot nut op de tong aanbrengen. J. Aan lieden, die holle tanden hebben, geeft men zeer vloeibare middelen, op dat er niets blijve zitten. CLVL VOORSCHRIFTEREN van Zesde Regel. Hij schikt zich ook naar de ouderdom van de Zieke, en geeft dan Kinderen, bij voorbeeld, geen Poeders, Pillen, of andere onaangename bereidingen of het geen grote Giften voortdurent, maar wel aangename Druppels, Mengsels; Likmiddelen, Conserven, Zaad-melken en Verzwellingsmiddelen, waar de omstandigheden zulks gedogen. a. De Poeders en Pillen zijn, natuurlijker wijze, voor Kinderen nog onaangenaamer, dan voor volwassen personen. b. Men kan hun zekerlijk door het bijvoegen van Suiker veel van die onaangenaamheid beneemen; maar altijd blijft hun de gedaante, en vooral dat lastige omzoeren, onaangenaam. c. Gekookte Dranken, Aftrekzelen, Sappen van Planten, enz. zijn hun ook zeer onaangenaam, van wegen den grooten vlok, die zij daar van moeten nemen. d. De vloeiende eindwaar van zij niet veel op eenmaal hebben door te flikken, vooral, wanneer men ze met Suiker, Syrup en Honing minder vlaag gemaakt heeft; ook des noods de Conserve, wanneer zij dergelijke Bijmengzelen hebben, gaan er beter door. Het best behagen hun de Boekjes. e. Alleenlijk moet men hier altijd acht geven op de hoofdplichten in het schrijven van Accepten, eenvoudigheid, aanwijzingen ter genezing, werkzaamheid, enz., welken men ook bij Kinderen niet moet vergeten. GENEESMIDDELEN, 197 Tegen Klysieurs hebben de Kinderen ook ongemeen veel: echter moeten zij soms de plaats van niet werkende inwendige Geneesmiddelen vervullen. a. De volwassenen zijn bij ons ook ongemeen tegen Klysieurs, hoe zeer de Fransen en de Duitse, en Deense, die met de geneeswijze van KAMP in genomen zijn, dezelfde zeer beminden. b. Men kan hun dit niet kwalijk neemen; want er is in deze bewerking altijd iets gewaagds, en er behoort veel toe, dat een Klysier, het welk niet enkel tot ontlasting bepaald is, alle die heerlijke werkingen doen zal, welken men er van hoopt. c. Met dit al moet men echter soms op deze wijze de Zieken Geneesmiddelen toedienen, die op een regelrechte manier niet ingenomen kunnen worden. d. Inzonderheid is dit het geval met de Amal bij Kinderen. Wanneer zij het Poeder niet in de mond willen nemen, brengt men hun dezelfde door Klysieren in het lichaam. Zevende Regel. Hij lette ook op de nationale en persoonlijke smaak, en de persoonlijke gevoeligheden van de zieke, voorzover zulks door ondervragen, eer men iets voorschrijft, is na te gaan. Dat een ieder zijn smaak heeft, is bekend, en dat men die smaak, vooral bij zieken, die in de harde noodzaak zijn, om vlecht woede te moeten eten, billijker wijze een weinig mee in aandeeling neemen moet, verstaat zich vanzelf. Bij sommige volken hebben hunnen eigen smaak, die moet worden beschouwd. De Fransman is een groot vriend van gekookte dranken en soepen. De Engelse is gewoon Slikbrokken en Drankjes te nemen. De Duitser en de Deen nemen allerlei; echter er zijn Druppels bij hun het meest geliefd; Nog hebben het volk zijn bijzondere denkbeelden omtrent de gedaante van zekere geneesmiddelen. Bij ons is pillen en buikzuiveren een vermaaksschap denkbeeld. Zoo ook gekookte dranken en zweeten. Wat de persoonlijke smaak, die de zieke voor zijn persoonlijke eigen is, betreft, die is gelegen in de gewoonte, gedeeltelijk in vooroordeelen. Maar daarop moet zekerlijk acht worden gegeven. Heeft de zieke eenen onverklaarbare, aangeboren en onoverwinnelijke afkeer van iets, zo noemt men dat een persoonlijke gevoeligheid, (Idiofynerafia,) en hoe die ook zij, zoo moet men het hem niet geven. Pillen zijn meestal die gedaanten, waarvan vele eenen bijzonderen afkeer hebben; ook wel van conserveerden. Van ingredienten, die voor zekere personen allerlei ondraaglijk zijn, heeft GAUBIUS een voorbeeld aan Kraaienogen gezien. Mijn is er een van Ziguur anodynus HOBMANNI, en een van Chinees-water, bekend. h.-Dewijl men dit nu niet, zonder een Profeet te zien, raden kan, en dewijl de Zieke altijd de hoofdpersoon is, zoo doet men wel, wanneer men hem vraagt, of hij het Geneesmiddel, hetwelk men noodig oordeelt, in die gedaante kan inneemen. Vooral is dit in de Praktijk bij Burgers noodig. 1. Het gevolg, wanneer men die regel van voorzichtigheid verzuimt, kan zijn, dat de Zieke zijn Geneesmiddel met waleing, misschien zelfs met kwaade toevallen, inneemt, hetzelfde ook wel in ’t geheim wegwerpt, en daar door zichzelf en den Arts bedriegt, of dat iets nieuws moet worden voorgefchreven, eer het eerste verbruikt is geworden. 2. Aan het stipt gebruik van het voorgefchreven middel is des te meer gelegen, daar anderszins de ziekte toeneemt, tot Kwakzalverij gelegenheid gegeven, en de Arts bedrogen wordt; ja, deze zelfs den Apotheker verdenkt, dat hij foute Geneesmiddelen geleverd heeft, of een middel, welks werkzaamheid hij beproeven wil, als krachteloos verwerpt, en deszelfs aanprijzers voor windbuizen verklaart. 3. Dat aan lieden van een droog gevoel voeibaar, en aan lieden van een vochtig gevoel drooge middelen zouden moeten gegeven worden, is geen onderzoek waardig. 4. Dit is nog een overblijfsel van de oude leer van het stramme en flappe; een zuurdestem, die nog steeds wordt voortgebakken. 5. Dat drooge middelen niet zonder vocht zijn in te nemen, ten minsten, dat ’er op gedronken wordt, dat aan vochtige gevoelens daarom het drinken niet verboden wordt, toont den onzin van zulk een leerstel. 6. CLX; VOORSCHRIFTEN van Er Even zo ongerijmd is het, wanneer men aan de ontlastende middelen altijd, als tot doorpurging, een vloeibare, en aan de inzuigende een droogdeel geven wilde. De bereide Zee-juice in Poeder drijft het water af, al wordt er niets op gedronken. Kalkwater is, in weerwil van desselfs vloeibaarheid, een goed middel ter inzuiging. In de daad moet niet zoveel het wafer, maar het daar in heerschende zuur, ingezogen worden. En dit komt meer in beweging met een verdund, dan een onverdund Geneesmiddel. Schrijf Hij lette op het jaargetijde, de plaats, waar het Geneesmiddel verzonden, moet worden, en hoe lang het bewaard moet worden, op dat het niet bedervt, of anderzijds nadeel lijdt. In den zomer worden de Zaad-melken door de hitte ligtelijk zuur. Dranken, Sappen, ja zelfs Afbezink en A kookzels, waar in veel suikerachtig, Manna, Honig, en dergelijke, is, kunnen ook niet klaar in de warmte staan, zonder te bederven. Hetgene verzonden moet worden, schreibt men, zoveel mogelijk, in een droge gedaante voor, dewijl een glazen fles lichtelijk breken kan. Poeders, bij voorbeeld, die lang liggen moeten, moeten in hun verpakking geen Zout hebben, hetwelk ligtelijk smelt; want anders worden zij nat en walgelijk. Droppels van Rhabarber, namelijk, de waterachtige, beschimmelen door lang te staan. Negende Regel. Hij geeft aan het Zuid- ingrediënt die gedaante, welke met desselfs natuur en gesteldheid bruikbaarheid, werkingsvermogen, en gebruik in 't algemeen, of in 't voorhanden zijnde geval inzonderheid meest overeenkomstig is. Deze hoofdregel wordt bij de afzonderlijke behandeling opgehelderd. Voorbeelden daarvan te geven is overtollig. Echter zullen wij er een enkel bijvoegen. b. Lichte zelfstandigheden uit het Spaanse Rijk geeft men liefst in Afvallen en Afkookzelen, des noods ook wel in Conserven en Versterkingen. c. Zware meer alcoholachtige, als Kwik- en Spijsglasmiddelen, in Pillen en Poeders, maar liefst niet in vloeibare gedaante, al ware het, dat zij volkomen daar in opgelost werden, en geen scheiding te vrezen was. d. Stankverwekkende dingen mengt men in Pillen. e. Vette Oliën maakt men tot Olie-melken. f. Wanneer de zware Kwik zeker en snel in het bloed moet gaan, geeft men ze liever in Poeders, dan in Pillen, aangezien het niet zeker is, dat de laatste gemelde niet te hard en onoplosbaar worden. g. Muskus, en alle andere middelen, die op de zenuwen der Maag werken moeten, geeft men zoo min mogelijk. h. Quassiehout, hetwelk men tot versterking van verzwakte darmen geeft, doet den besten dienst, wanneer het, tot een niet te fijne Poeder gemaakt, in de gedaante van een Conferentie voorgeschreven wordt. i. Braakmiddelen in Pillen te geven, is niets anders, dan de paarden achter den wagen te spannen. k. Wij zullen bij vervolg zien, welke gedaanten voor elk ruw Geneesmiddel ter bereiding geschikt, en welke nadeelig zijn. DE IONDE REGEL. Van de witwendige te gebruiken Geneesmiddelen schrijft men alleenlijk zoo veel uit de Apotheek voor, als niet zonder onzekerheid bij de Zieken zelf te bereiden kan worden. a. De zoogenaamde Chirurgia Medicamentaria is een vak, waarin de goede Heelmeester zich weinig moeite geeft, of ten minsten de grootste eenvoudigheid in acht neemt. b. Hij kan zich ook zeer wel met de Winkel-Mengzelen en ruwe middelen behelpen, en dezelven in allen gevalle tot gebruik van den Zieken geschikt maken. c. Inzonderheid worden Lydende Lendenen, Stovende Longen, Pappen, Baden, en dergelijken, niet geheel en al, zoo als zij gebruikt moeten worden, uit de Apotheek voorgebracht. d. Daar door zouden te veel onnodige kosten veroorzaakt worden, en de Geneesmiddelen ook te veel van hunne kracht verliezen. e. Inzonderheid worden dus tot witwondig agent allemaal Mengzelen voorgebracht, en het gebruik, dat daar van gemaakt moet worden, bijvoorbeeld, een Bad, een Pap, een Blaartrekkend Deeg, een Ziepil, en dergelijken meer, aan dezelven eerst bij den Zieken gegeven. f. Men wacht zich ook, dat men den Apotheker met de Chirurgia Instrumentsaria zoude laten omringen. Bij ons hebben zommigen de Kaarsjes (Bougies) tot een artikel onder de Geneesmiddelen gemaakt. De Scheidsmuren zijn het ook reeds door de Denfische Apotheek. Doch ik kan dit niet goedkeuren. Aan de Heelmakers en Badmaken moet men overgelaten, het geen hun werk is. g. Pleisters hebben men in zulk een meening in de Winkels, dat het schier nimmer noodig is een afzonderlijke Pleister voor te schrijven. h. Voorts is het voorfchrijven van samengestelde Heelkundige Geneesmiddelen, in hunne volkomen gedaante, een middel, om den Apotheker iets te laten verdienen, en kan dus bij gegoede aandeel verontschuldigd worden. i. CLXIV. Elfde Regel. Hij blijve, voor zoo verre dit met de vervulling zijner overige plichten strookt, bij goede Winkel-middelen, en dus ook bij derzelver gedaan zaken. Wij hebben reeds hier voorgenomen (zie § VIII c.) aan het zoogenaamde Wener Buikzuiverend Drankje een voorbeeld gezien. b. Koekjes, en dergelijke, heeft men bij genoegzame hoeveelheden in voorraad, om zich in de weinige gevallen, waar die te pas komen, te kunnen helpen. c. Ook staat aan te merken, dat het altijd minder kost, een zekere hoeveelheid van een Geneesmiddel, hetwelk reeds bij voorraad in 't groot bereid is, voor te schrijven, dan diezelfde hoeveelheid zelf te laten bereiden. d. Alleenlijk moeten deze Winkel-middelen in hun samenstelling en bereiding oude bijval hebben, mits zij niet oud of krachteloos geworden zijn. GENEESMIDDELEN. ZESDE AFDEELING Verdeeling der Ingrediënten, die in het Voorfchrift, van een samengeteld Geneesmiddel kunnen plaats hebben. SICKV: Een Voorfchrift van een samengeteld of gemengd Geneesmiddel vordert ten minste twee, maar denkelijk meerder Ingrediënten. a. Wij spreken hier van samengetelde Geneesmiddelen, welker bereiding tot onmiddelijk gebruik de Geneesheer bij het Recept aan de Apotheker voorfchrijft. b. Azijn van Zee - ajuin is al een samengeteld Geneesmiddel, doch hetwelk naar het voorbeeld van een Apothekers-boek bereid, en in voorraad gehouden wordt, en dus ook, wanneer de Arts hetzelfde alleen, zonder nieuwe bijvoegzelen, ten gebrink voorfchrijft, slechts een enkelvouwdig Recept uitmaakt. c. Met het vloeibare Laudanum, Tintuur van Rhubarb, en honderd andere dergelijke - eveneens gelegen. d. Maar zodra ik, al was het maar enig afgebroken water om bij zulk een samengeteld Winkel-middel te voegen, voorfchrijf, schrijf ik een samen. Geef dit recept en het voorafgaande ingehaalde van een samengesteld art. Lau= VOORSCHRIFTEN van Laudanum op zichzelf behoort tot de Dropslen; doch men kan het met water verdunnen, en in andere Giften, echter altijd Dropsels wijze laten inname: dan hebben wij Dropsels, aan te vooren, maar samengesteld. Tinctuur van Rhabarber, met daar in ontbonden Terra foliata Tartari, levert Dropselen op, hoewel samengesteld. Zelfs, wanneer ik een Recept voor het welk in zijn samenklaring met een Winkel - Geneesmiddel overkomt, zou het echter altijd een samengesteld Recept zijn. Dat er ten minsten twee Ingrediënten zijn moeten, om een samengesteld Geneesmiddel te vormen, behoef geene verklaaring. Doch, dat men gewoonlijk meerdere neemt, is bekend genoeg. Het drievoudig en meerder getal van Ingrediënten is in enkele Voorfchriften van Geneesmiddelen noodzakelijk, als, bijvoorbeeld, in Zaad- en Olie-melks. Eene Olie-melk kan niet, zonder een bijkomend Ingrediënt, uit enkele Olie en Water bereid worden. Eene Zaad-melk tot Geneeskundig gebruik, bijvoorbeeld, uit Hars van Faulappe, heeft ook ten minsten drie Ingrediënten. Wil men zelf een Pleister laten maken, zonder een paar Winkel-middelen daar toe te nemen, zoodanig worden er ook wel drie en meer Ingrediënten toe verhuisd. Een Thee, of Aftrekzalf van Kruiden, wordt gewoonlijk uit ten minsten drie Ingrediënten bereid. Gekookte Dranken en Aftrekzalfen bekomen veelal, na derzelver hoofdbereiding, een bijvoegsel, bijvoorbeeld, van een Syrup, en dergelijke. SCLXVIII Echter ligt de grond tot het veelvuldige, het welk men, helaas! zoo dikwijls in de meeste Recepten vindt, in de onkunde der edele eenvoudigheid, en in andere gebreken. Daar vat ik hier geen voorbeelden bij te brengen, dewijl dit in de volgende Afdeeling op het nauwkeurigst beschouwd wordt. $. CLXIX Naar maat de Geneeskunde zelve opgehelderd en gezuiverd is geworden, heeft het getal der Ingrediënten in de Recepten, over ’t algemeen, in denzelfden graad afgenomen. a. Dit is natuurlijk. Hoe meer het gezond mensch zijn rechten doet gelden, hoe meer de eenvoudigheid weer hersteld wordt. De Wijnbegeerte heeft het bijgeloof vernield; de verlichting doet geen Kwakzalvers meer, enz. b. De grote waarheid, dat men, naar het voorbeeld der Natuur, niet met veel doen moet, het geen met weinig gedaan kan worden, is voor elk onbevooroordeeld, geleerd of ongeleerd, allezijdig blijkbaar. c. Maar in ’t bijzonder kent men thans de ziekten beter, men verstaat meer derzelver grond, men bouwt op eenvoudiger en juuster aanwijzingen ter genezing, en laat aan de Natuur een vrijere werking over; en daar door is de geheele Geneeswijze der ziekten steeds meer en meer eenvoudig geworden. d. Het licht der Scheikunde, en vele Proeven, hebben een meervoudigheid van Geneesmiddelen thans buiten crediet gebracht; en de cine heeft in ’t bijzonder het ongerijmd in de veelvuldige samenkomsten aangetoond. e. Het zij mij geoorloofd hier bij een paar voorbeelden te voegen. Zie hier een oud Concuriet tegen de Vallen Ziekte, hetwelk de PRATENSIS nog hoogelijk zoent: Be. Confex. Anthos Zij. Cor. Citr. condit. Myrobalan. cond. 31. Zingiber. virid. Nuc. mofchat. conserveer. 43 Vi. Rad. Inulae condit. Calamus. conserveer. 43ß. Contund, in mort. lap. € adde Pulv. Cranii human. us. 31ie —— Margaritar. 31. — — Hyacinthorum. —— Saphirorum. —— (orallior. rubr. & —— — dd. A. - Macer, Cubebar. Cardamom. GENESES MIDDLEWAREN, 164 Caryophil. Piper. m@ „Sem. Majorana. . ©“ —— (ir. —— Nigel. —— Sefolis dä. Bie Amb. gr.iv. # Fol. auri. NK u, Mo/ch. gr. i. Aa Sem. Poeon. N°. XXX. " Incorporent. Ag. Lavand. q: fı Daar mee vergelijkt men het voornamste Conferventie van den schrandere FULLER: RB. Pulv. Rad. Poeon. mar. 38, » Cran. hum. , Cinab. Antim. 4. 3ii« Nuc. mofch. condit..3i. Syrup. Poeon. comp. Fils Intusfchen gebruikte FREDERIK HOFFMANN te gelijker tijd nog het volgende mengelmoes: ’ B. Conferv. Rofar. ——t Menth. ä3is Nuc. Ind. condit. Cort. aurant. cond. d. 3iils Calam. arom. cond. Zinzib. condit. 4. Zii.: Ol. Mac. 1993 0 140 VOORSCHRIFTEN valt Ol. Caryophyli. —. Cardam. ä. gütt. X Ef. Mofech. — Ambr. ä. 38. Syrup. Menthae. — — Mastiche. — — Cydon. dä. 58. Spir. Vitriol. z&» Hoe veel erger is dit wederom! — Maar ach! - Een DE GORTER schreef nog hier volgende voor: B&. Conf. Poeon. Anthos ä. 31. Majorana. Betonia. ä. Zß. Primula Ver. ziii. Buglos. zii. Sem. Card. Bened. —- Foeniculum. ä. 3i. Rad. Poeon. 3iv. Nuc. Mofchat. cond. zii. Cort. Citr. cond. Zingib. cond. ö. zVi. Galang. cond. Calam. ar. cond. ö. ziß& Cinnam, 3%. Syrup. Poeon. g» fr F. Eleötuar, LIE} Men vergelijkt hier mee het Conferve van STORCK tegen deze zelfde ziekte: %&. Pulv. GENESES MIDDLEWAREN. 141 { 3. Pulv. Valer. fylv. — — Pisi quercus. — — Cort. Peruv. ä. ZB. Syrup. Contrayerva. q. f» F. Eleohtar. En met dit al konde het zelve nog ingekort worden; bij voorbeeld: B. Pulv. Valer. fylv. Zi. Syrup. Cort. Aur. q. fr F. Eleutherococcus. Ook heeft BOERHAAV reeds eenige zeer een- voudige Voorfchriften van Geneesmiddelen; bij voorbeeld: %. Tamarind. elect. pulp. zii Crypt. Tart. pulv. Ziiie M. %. Myrrh. Oliban. ä. 31. Mell. alb. 3ii. M, Zeer eenvoudig is ook het volgende, door er RAIN opgeteekend: %. Ol. Terebinth. zii. Mel. 3i. M. Een VOORSCHRIFTEN VAN Een ander belangrijk ‘Voorfchrift is‘ minder eenvoudig: B. Cort. Peruv. pulv. zvis Calamus arom. zilie Oxym. febrif. Syrup. de duab da. f F. Eleutherococcus. Zeer nuttig zijn de Geneesmiddelen, waar in een of meer Ingrediënten een voorafgaande Scheikundige bereiding vorderen. Dit is zekerlijk alleen het geval in Winkel- middelen; echter is het volgende Confeit van ROSENSTEIN voor het Tandjeesch, het welk REUSS heeft overgenomen; eerst een. Recept gemaakt. Be. Crem. Tart. zii. Mell. fincer. 5xXivs Ag. fontan. 5xcvi. Cog. ad confist. Oxymel; B. Pul. Myrrh. zii. —— Coccineum.. ZB. Spir. vini rectif. 5xiie Diger. f. Tinctura Naturae 9: Ji Hujus Tin. Ziii. add. x Oxymel. ex Crem. Tart. 3Xiie Ol. destill. Cinnam. gutt. XXs —- Cajeput. gist, X M. $. CLXII. GENEESMIDDELEN, 149 SG CLXIII. In een goed samengesteld Geneesmiddel moet geen enkel ingrediënt gevonden worden, van welks bedoeling de Geneesheer geen rekening geven kan. a. Dit is een plicht, welks noodzaakelijkheid van zelf blijkt. Bij elk Recept komt het op de gezondheid, ja zelfs op het leven van een mensch aan; elk Recept veroorzaakt kosten; elk Recept verstrekt aan degene, die het voorf schreven, tot eer of schande. Kan er dus voor de Geneesheer iets noodzaakelijker zijn, dan een Recept met zoo veel overleg te schrijven, en vooraf van zoo veel kundigheden voorzien te zijn, dat zelfs niet het geringste ingrediënt “zonder enige bepaalde reden en doel in aande, worden ter neder gebracht. b. Doch dit is zoo gemakkelijk niet. Veel duizenden Recepten bevatten Ingrediënten, die zonder zodanigen omstand en doel in aande zijn samengesteld. c. Juist die Artsen, welke van hunne Geneesmiddelen de minste kennis hebben, mengen het meest onder elkander. De Ingrediënten van zulke Artsen schijnen zich, als 't ware, te schamen, en zich achter elkander te willen verbergen. Elk Ingrediënt, in zulk een samengesteld Recept, moet onder een van de volgende vier soorten gebracht kunnen worden. Het moet, namelijk, een hoofdmiddel, of een ondersteunend middel, of een verbeterend middel, of een gedaante gevend, of een vercierend, of een verbergend middel zijn. VOORSCHRIFTEN van a. De oude verdeeling, die alom is aangenomen, is zekerlijk korter, want zij houdt zich alleen met de vier eieren bezig; maar de thans opgegevene is vollediger. b. Er is in de daad geen Ingrediënt te bedenken, het welk niet tot de van die zorgens zou kunnen gebracht worden. Het Water, in Afkookzels en Aftrekzels, behoort tot de bereiding, en alles, wat daar toe dient, behoort tot het gedaante gevende. Het blad zilver, waar mee men Pillen verzilvert, is in gelijk een gedaante gevend, maar deels ook een ondersteunend, een verbeterend, een vercierend, en een verbergend middel. Het Hoofd-middel (Basis) is dat Ingrediënt, het welk eigentlijk aan of meer zekere aanwijzingen ter genezing moet te weeg brengen, en waarbij de overigen alleen, om het te ondersteunen, of te verbeteren, of om er de behoorlijke gedaante aan te geven, of het te vercieren, of te verbergen, bijgevoegd worden. a. Het is dus de grondlaag van het geheel, en daarom noemt men het de Basis, het Fundament. b. Dat in de meeste eenvoudige Recepten, waarin slechts een enkel Geneesmiddel voorgeschreven wordt, dit voorgeschrevene een Basis zijn moet, verstaat zich vanzelf. Echter kan het niet wel een Basis genoemd worden, dewijl er niets anders bij gemengd wordt. c. Altijd evenwel is een enkelvoudig voorgeschreven Geneesmiddel geen Basis; want het kan ten behoeve van enig ander, namelijk, tot ondersteuning, verbetering, kunstmatige gedaante, of verciering, of verberging van hetzelfde, begeerd worden. d. Zoo, kan Zaudanum, tot voorkoming van een andere zins tijdloze braak van ongezond Ontlastmiddelen; Kruis- en Muntwater, tot het inneemen van een verzwakkend Zout; Syrup van Oranje-appel, tot huiselijke bereiding van een Confer van reeds voorhandzijnde Xina, noodig gevonden worden. De baas altijd het hoofdzaakelijkste gedeelte van een samengezeld Geneesmiddel uitmaakt, dewijl zulks seigentlijk dat geen is; het welk tot bereiking van het doel in van den Geneesheer, het meeste, zelden niet alles, moet afdoen; behoeft geen verklaring. Derbalweis is geen samengezeld Recept te bedienen; het wekt geen baas heeft; het zij hersamengesteld Recept; tot behoefte van een reeds voorgeschrevene, of nog voor te schrijven baas, wordt opgegeven. Zoo werd, vroeger in die tijd, dat men alles onder door mengdeyreen Drankjes voorgeschreven; om daar meerderden Zieken een Poeder te laten inneemen. Eene goede manier voor de beurs van den Eerste. Eene aanwijzing ter genezing (Indicatie) is eene verandering welke de Geneesheer in het lichaam, ja zelfs wel in het gemoed van den Zieken, of van den geen die zich tegen een ziekte beveiligen wil, wil te bewerken. Hij wil, of ontlasting verzoeking voorstelt wegen eene andere gesteldheid te geven. Hij wil, bijvoorbeeld, bij verzoeking het bloed te verdunden. Verzagen, van eenig deel van het lichaam wegtrekken enz. Wit van eenig deel van het lichaam wegtrekken, slap maken, aan de traag veerkracht geven, en dergelijken. Alles, wat de Arts ter genezing, verzagting of voorkoming eener ziekte, in een Recept voorfeschrijft, moet zulk een verandering bewerken, en daarin aan een aanwijzing ter genezing voldoen. Zo wordt men zekerlijk van een Geneesmiddel, dat het meer dan een aanwijzing tot genezing zal te weeg brengen. 1. Zo geeft men de Crystallenvan Wijnvleugel, in sommige gevallen, zowel voor verkoeling, als voor ontlazing, en om bederf te voorkomen. De Kina moet, behalve de laatstgenoemde uitwerking, in Hoornaars alsook versterken. Het Oleum Ricini moet in de Buikloop zowel de omwinding omwinding, als de ontlazing. De Campher moet in ontstekingen, deels de prikkeling matigen, deels de verdikte vloeistoffen weer in omloop brengen, deels de uitwaaseming verhinderen. Men is, helaas! te zeer geneigd, om van een middel veelerlei uitwerking te verwachten, waar aan zo meenige Materia Medica, die van bijzondere Geneesmiddelen met zo veel lof spreekt, als een die den roem van zijn waarden op de markt uitschreeuwt, de voornaamste schuld heeft. Bij deze Basiss, waar ze niet zoodanig, als ze is, gebruikt kan worden, voegt men de verdere middelen. Van die bijvoegingen zullen wij bij de spreken spreken. Alleen blijft aan te merken, dat geen bij deze Basis gevoegd wordt, diezelfde aanwijzingen voor gebruik kan zijn; zowel tijds wel dezelfde, waar toe de Basis was voorgeschreven, zowel tijds een andere. g. Zoo is de Syrup van Citroenen, van Moorbazel, en andere zuure vruchten, verköelende en verkwikken- de, en uit die hoofde als bijvoegsel bij Salpeter of Wijnsteen-zuur, in verkoelende Mengsels, tot het oogmerk der Bacteriën medewerkende. Ook is het Ka» neel-water, indien het bij een Afkooksel van Kina Imaakshalve gevoegd wordt, instgelijks versterkend. Natuurlijker wijze strekken de bereidingen ; ten aanzien van het vermogen van genezing, zeer veel overeenkomst met het enkel gebruik van RBT;, waar van 2 stoffen. Omdat dus kan men van Moes van Fra bezien, Be gelost in Water van Fehnever beziän, en met Geest var Jenever beziän verdund, deze zelfde uitwerking verwachten. De Arts, die niet voor elke kreet van een nieuwe middel voorziet, heeft in zijn Bacteriën eene hoofdzuur aanwijzing van -genezing ten doel. Nog staat te herinneren; dat in het middel, het welk men tot vervulling van deze aanwijzing ter genezing, naar maten van de aanwijsende omstandigheden, gescheept sorteert, het 'aanwezige ind. Fer noemt. Deze vervuilde Maag is, bij voorbeeld, het zand; Indicans. Wat wijst die nu saar Dat zij door den naïven weg gezuiverd moet worden. De wanwijzing ter genezing, ( Indicatio, ) de verandering, welke de onzuivere Maag als hoofdzaakelijk houdt. wijst, is Breking. Het daar toe dien fig Geneed Ka anid 3 rs 248 VOORSCHRIFTEN van middel, of het aangewezene (Indicatum) is de Brekwijnzeef. Maar nu gebieden de omstandigheden, dat liet breken zeker bewerkt worde; maar daar toe is de Brekwortel meer geschikt: gevolgend is in zoodanige gevallen de Brekwortel het ware aangewezenes JO: asyst es: CK #3, zuDe Basismix (zie $. CLXXI.) is, of eenvoudig, of zamengeveld, en wel in tweerdelen opzicht, naamlijkt, 'ten aanzien van haar kracht of werking, en ten aanzien van de softe, waaruit zij is samengeveld. a. Van rechtswegen moest de Arts zichzelf rekening houden te geven, wat elk voorgegegeven middel in 't geheel, emine zijn afzonderlijke deelen moet en kan doen. b. Deze verplichting, om in zijn gedachten zijn Recept te kunnen ontleden, zal inzonderheid de edele Kunst van de geneeskunde zeer bevorderen. En S. CLXXII. Ten aanzien van de werkende kracht is de Basismix een Bouwing, wanneer zij slechts een aanwijzing ter genezing belooft; maar samengeveld, of tweeledig, drieledig, wanneer zij, geoordeeld wordt, tot meer dan een aanwijzing geschikt te zijn. a. Die van de eerste soort zijn de minst geavanceerde middelen; want de meesten derdergelijke kunst op meer dan een wijze van nut zijn. "Allkomstelijk komt het hier op, aan, als alle deze werkingen, in het "voorhanden zijnde, met het vertrouwen van den Arts overeenkomt. GENEESMIDDELEN. De Kina is in koude koortsen een specifiek middel; zij neemt de koorts weg, maar zij is te gelijk versterkend middel. Als zoodanig verhoedt zij dat zwakte geen instorting van den zieken veroorzaakt. Beide uitwerkingen, de specifieke koortsvrije nemen en de algemene versterkende, zijn hier met het verlangen van den Arts overkomtig, wanneer hij maar een weinig gegrond denkt. Wil hij niet alleen de terugkomst van den aanval der koorts voor het heden verhoeden, maar ook, door wegname der zwakte, den mogelijke grond tot een instorting van den zieken voor het toekomende; ten minsten voor een geruimen tijd, voorkomen, beschouwt hij in zijn Aina een tweederde, Balf. d. De witte Magnezia geeft men tegen het Zuur, en men is met haar inzuigende werking, met de verluiking van een aanwijzing tot genezing, te vrede. "Maar zij doet meer, dan dat; als een aardachtige middel zuigt, zij het zuur in. Als een middenzout, het welke zij nu daar door wordt, drijft zij hetzelfde af, en zuivert dus de erfelijke wegen. Zij verricht dus aan den Arts, die een weinig dieper dan gewoonlijk doorziet, eene tweeledige basis. In de daad gaat zij een bijzondere aanwijzing, ter genezing met ten minsten nog, aan de andere gebracht, zodat men niet wel de een bewerken kan, zonder tevens de andere te bewerken. Wanneer men bij het oppervlakkige blijft, bijvoorbeeld, om den scheurbuik weg te nemen, het bloed te stelpen, blijven deze aanwijzingen ter genezing zekerlijk een vouwdoos. Maar gaat men over tot bijzonderheden, ontleedt men de werking tot wegneming van den scheurbuik, tot het stelpen van het bloed, men vindt altijd eene meervouwde aanwijzing ter genezing. Zoo ziet men, bijvoorbeeld, dat geen geneesmiddel tegen den scheurbuik enkel op de vermenging der plassen werkt, maar dat de verbetering van den samenhang der vaten, ten minsten de wederopneming van hetgene buiten omloop geraakt is, van die werking onafschelijk is. Evenzo brengt het witte-zuur niet alleen verdikking van het bloed, maar ook verbetering van den loop en samenwerking der aderen, te weeg. Soozzoeker nu de Arts, die eene goede ziektenkunde bezit, en bij het ziekbed steeds voor ogen houdt, bijna bij elke voorgeplande basis op meer dan die aanwijzing ter genezing, op eene in de natuur gegronde samenwerking van aanwijzingen, aan 'schoon neemt; zozozoeker is het, helaas! ook, dat meenig Geneesheer, die niet zoo doorzichtig is, niet zelden van eene basis, welke slechts die aanwijzing ter genezing bewerken kan, er meerdere verwacht. G. Hier toe behoort voorzeker de ammonium, op welk verzweven vermogen men, niet minder flauw maakt, dan op haar prikkeling beneemende, kracht. Ah. Even dikwijks komt ook het tegengestelde gebrek, voor, de samen voeging van dingen, die met elkander een bassis tot hetzelfde doel moeten uitmaken. Hier van bij vervolg nader. "4, Zeer dikwijls zondigt men daar door, dat men te veel, zelfs verschillende, aanwijzingen ter genezing op eenmaal vervullen wil, en dus meerdere bassissen te zamen mengt. K. Dit kan echter goed uitkomen, wanneer het voorfcript niet te verward is, en wanneer de aanwijzingen ter genezing niet tegen elkaar strijden, of te verre gezocht zijn. l. Zoo kan het Buikzuiverend Water gevoeglijk een bijkomende bassis in verkoelende mengsels opleveren. m. Ook kunnen, gelijk reeds hier vooren opgemerkt is geworden, verschillende middelen ter ondersteuning, verbetering of gedaante-geving, bovendien tot een bassis dienen. n. Dit is het geval met de Terra Aliaria Tartari in de Tinctuur van Rhabarber. De eerste bevordert de algehele werking van de laatste, en is zelfs een opent middel. o. De zeste kwik, met Poeder van Faulappe, levert ook een voorbeeld op. Deze twee, deels een ondersteunend middel in de wormdrijvende ontlasting, deels voldoet zij aan het oogmerk, om de wormen te doden, en alzoo gescheurd ter ontlasting te maken. CHNKEV: Soms is een en dezelfde bassis in den en hetzelfde recept, naar de verschillende giften, en manier van gebruiken, dan eens naar deze, dan eens naar geen aanwijzing ter genezing gescheurd. N. 