title: Ontsluijerde geheimen van alle handelsvoordeelen en verfraaijingskunsten der paarden, om bij den in- en verkoop van paarden met voordeel te kunnen handelen en zich tegen schade en bedrog te hoeden ...
creator: Entrup Bavink, Th. G., translator
text: de zweep van den eenen paardenhandelaar , „terwijl hij zijne paarden aanspoort, ook die van zijn’ buur- man mede in,beweging brengt, en hetalgemeen aların , het geraas en gedruisch van de markt de paarden be- zielt, en zoo lang dit rumoer duurt, worden zij in eenen opgewekten toestand gehouden „ die voor hunne voorstelling zeer gunstig is. Zoo laat MOSES AARON ziine domme paarden gepeperd, gespoord, duch- tig gezweept naar de schouwplaatsen van de goochelaren en dergelijke tenten brengen ,„ waar ge- druisch en muzijk hen toch cenigzins opmerkzaam maken. ! | Heeft nu de handelaar een paard, dat, hoe leec- lijk „ lusteloos , traag,, gebrekkig ,„ krachteloos , enz. het ook is, door het gedruisch , door de sporen , de zweep, de peper, enz. al deze hoedanigheden ech- ter verzaakte, zich dus geheel anders voordeed, en daardoor voordeelig verkocht werd, en wel aan iemand, die dit alles niet wist te waarderen , het kunstmatige niet van den natuurlijken toestand wist te onderscheiden en den opgewekten toestand voor den natuurlijiken nam, dan heet het; „ Ziet eens aan, daar heeft de paardenverkooper N. N. den heer N. N. toch ontzettend bedrogen, en hem met een paard misleid, dat niet de helft van den koop- prijs waard is.” Doch ik vraag: wie heeft dan ei- genlijk bedrogen : de kooper zich zelven, dat hij zich voldoende kunde en bekwaamheid in een vak toe- schreef en zich kennis van den paardenhandel aan- vertrouwde, waarvan hij niet het geringste verstaat en waarin hij zeer onkundig is; of de verkooper,, welke niets anders deed, dan dat hij toevallig den kooper midden in een. rumoer, enz. zijne paarden toonde en deze nitwendige, dikwijls niet eens van AA hem afhankelijke dingen enkel slechts tot zijn voor- deel wist te gebruiken (*)? 9.) Her afpoetsen, afwisschen en kammen der paarden. Geen paard mag cp de monsterplaats komen,„ zonder telkens op het zorgvuldigst te zijn gepoetst, z0o als dit vroeger bij de verpleging van handelspaarden uit- voerig is behandeld; want niets ontsiert en mis- vormt een paard meer, dan morsigheid en ver- ward en in een’ ongeregelden toestand zijnde haar. Bij gevolg moeten, behalve het gewone poetsen, ?’s morgens vroeg en des middags, de paarden „ telkens wanneer zij op de monsterplaats geleid worden, op nieuw met een’ vochtig ge- maakten lap afgewischt, en hunne manen, haartop- pen, enz. uitgekamd en vochtig gemaakt worden. Het kan niet missen, dat, bij zulk eene zorg- vuldige verpleging, de paarden in den stal des han- delaars zich geheel anders voordoen, dan in het vervolg in de stallen van de meesten hunner koo= pers of nieuwe eigenaren, in dewelke de vlüt, de orde en de zindelijkheid niet te huis zijn; waarom het dan thans op nieuw heet: „Ziet eens aan, hoe mij de paardenhandelaar N. N. bedrogen en be- nadeeld heeft; want hoe zeer heeft het naauwelijks voor eenige weken van hem gekochte paard in’ deugd en schoonheid verloren ; gelijkt het thans nog naar het dier, dat ik toen heb gekocht ?” — „Ja ,”’ voegt de luije oppasser er bij, welke misschien van den verkooper geen geschenk of buitengewoon halstergeld (zoo als men dit noemt) ontvangen heeft, „het dier gelijkt zich zelf in het geheel (*) Is dit niet even zoo eerlijk, als wanneer jemand in schemerlicht toevallig glas of kristal voor diamant verkoopt ; is dit dan bedrog ? A5 niet meer.” Hetwelk wel is waar niet te ontken- pen valt; want bij den paardenverkooper werd het gepoetst en zindelijk onderhouden ; hier bij den nieu- wen eigenaar, in tegendeel, gelijkt het thans meer op een varken, dan op een paard. 10.) Het voorleiden op de monster- plaats. Op her opbrengen of voorleiden komt het zeer veel aan, en in de wijze hiervan zijn meer handelsvoordeelen gelegen, dan men, oppervlakkis beschouwd,, zoude denken. Hier is het zaak, zoo als bij het voorrijden, de gebreken, zwakheden en fouten van het paard zoo veel mogelijk te ver- bergen, de geringe deugden en weinig beteekenende voorregten zoodanig te doen uitkomen, en in zulk een licht te plaatsen, dat zij voor zeer bijzonde- re goede hoedanigheden en voor sterren van den eersten rang doorgaan. Hij derhalve, die een paard goed wenscht voor te stellen, moet al de zwak- heden en gebreken ,„ zoowel als al de deugden van het dier kennen, en door eene behendige bewe- ging, door eene vlugge kunstgreep de eerstgenoem- de weten te verbergen, en de laatstgenoemde dub- bel in het oog loopende te maken. Derhalve is het opbrengen of voorleiden der paarden op de mon- sterplaats niet zoo zeer de taak der koppelknechten h dan wel die van den berijder of voorrijder bij den paardenhandelaar , bij wien men vooronderstelt en van wien men met regt kan verwachten, dat bij een praktische en ervarene paardenkenner is, en ‚ bekwaamheid, vaardigheid en oefening genoeg be- zit, om een paard van zijne gunstigste zijde voor te stellen, dat is, welke de talenten heeft, die de kleinhandelaar onder den naam van eenen goeden verkooper verstaat, een mensch, welke niet alleen de tot het verkoopen zoo noodzakelijke kunst van vlug te spreken en zich juist en krachtig uit te druk- ken, maar ook nog daarenboven waren - kennis be= zit, om deze op de beste en voordeeligste wijze 16 te toonen, hetwelk, zoo als ligt is te begrij- pen, niet eens ieders zaak is. die men duur betaalde, tot zoogenoemde doodeters of stalhoeders en eene waar worden, van dewelke A7 men verheugd is, dezelve eindelijk nog zelfs he- neden den inkoopsprijs kwijt te worden „ waartoe de gestadige wisseling in de levende bewerktui- ging, de vele invloeden der buitenwereld veel bij- dragen, welke het eene pıard beter en het andere slechter maken, of, zoo als de paardenhandelaar zich uitdrukt, „waardoor het eene paard wint en het andere wverliest.” Hierom moet dan ook de private of afzonderlijke monstering voor den hande- laar zelven van tijd tot tijd herhaald worden; eens- deels, om de nieuw ontwıkkeide goede hoedanighe- den, alsmede de verkregene of tosgenomene zwaklıe- den , gebreken of fouten zijner paarden te leeren ken- nen en schatten, om hunnen prijs daarnaar te bepa- len; anderdeels ,om aan zijne lieden „naar bevind van zaken, nieuwe‘ voorschriften en regelen ter gun- stige voorstelling der gemonsterde paarden te kun- nen geven. Want de handelaar, welke de niet uit te leerene studie zijuer paarden, en hunne voordeelige behandeling bij den verkoop niet voort- zet, zal nimmer goede zaken maken, en bij het voor- en achteruitgaan der dierlijke natuur in zijae handelszaken telkens verachteren; terwijl hij bij paarden „ welke slechter geworden zijn, dus verlo- ren hebben, den ouden prijs behoudt, voor welken hij dezelve niet kwijt kan worden, ‘of terwijl hij diegene, welke verbeterd zijn, dus gewonnen heb»- ben, niet in prijs opslaat, en ze veel goedkooper wegdoet, dan zij thans waard zijn geworden. Overigens kunnen hier alle voorschriften en rege- len, hoe een paard moet worden opgeleid, opdat het op de voordeeligste wijze voorgesteld worde, even zoo min worden opgegeven „ als de voordeelen en. regelen, waarnaar men een paard, om het voor- deelig te presenteren, voorrjjden most. Genoeg, bij beiden moet men uitgaan van het beginsel: „tracht in de eerste plaats de eigendommelijkheden n de goede en slechte hoedanigheden van het paard 48 naauwkeurig te leeren kennen, de laatste dan door eene geschikte leiding en aanwending varı alle te dienst staande hulp- en strafmiddelen te verbergen , en de goede hoedanigheden in het ware licht te plaatsen.” De uitvocring zelve is een gevolg der praktische rijkunst, der vaardigheid en behendigheid , der ligchamelijke geschiktheid, der ondervinding , van beleid, menschen- en wereldkennis , die een paardenhandelaar, wanneer hij zich wil beijveren , om zijnen handel te doen bloeijen, even zoo min verruimen mag, als de kennis zijner paar- den zelve. 1) tet voorriiden. Wordt er reeds tot het opbrengen of voorleiden der paarden naar de monster plaats praktische paardenkennis , oefening en bekwaam- heid in eene goede voorstelling vereischt, zoo is zulks bij het voorrijden der paarden aldaar nog veel meer het geval, en men kan vrijelijk beweren, dat tot eenen goeden berüder of liever voorrijder bij eenen paardenhandelaar meer behoort, dan tot eenen ge- wonen berijder of stalmeester , voornamelijk zOo0- danigen, als men hen voor het grootste gedeelte heden ten dage ziet, ofschoon men slechts van hem verlangt, dat hij ieder paard goed voor te stellen verstaat, minder echter om het te berijden of tot de rijdienst te dresseren. Maar juist in dezen eisch ligt her moeijelijke, en veel gemakkelijker is het, in een? geruimen tijd een paard zoo ver te brengen „ dat het den rijder in alles onvoorwaardelijk gehoor- zaamt en zijnen wil geheel opvolgt, zeer mak en werkzaam is, dan om slechts in schijn te toonen, als ware het dit alles, terwijl het nog geheel ruw en onbeschaafd is. Een onderwijzer, welken men tijd geeft, om een kind te vormen, heeft eene moejjelijke taak ; maar nog duizendwaal zwaarder is de taak van een’ 200- danigen, wanneer hij hetzelve, ook slechts voor eenige oogenblikken , beschaafd , dat het evenwel in 49 het geheel niet is, moet voorstellen. De zoogenoem- de berijder des paardenhandelaars heeft het moeije- lijke raadsel op te lossen, om elk, ook het ruw- ste en minst gedresseerde ,„ zelfs het weerspannigste , meest menschenschuwe en kwaadaardigste paard zoo- danig voor te stellen, als ware het een zeer arbeid- zaam „ ja het vroomste, aan de menschen meest ge- wone en gedresseerdste paard, en bovendien het nog zoo te toonen, als had het niet‘ &&ne fout of niet een gebrek en als waren de weinige goede hoedanig- heden,, die het misschien bezit, zeer buitengemeen en eenig in hare soort, terwijl zijtoch niet meer , dan zeer gewone zijn en naauwelijks middelmatig ge- noemd kunnen worden en niets minder, dan bij- zondere voorregten zijn. "Inderdaad een moeijelijk vraagstuk , tot welks ge- lukkige oplossing niet alleen zeer veel bekwaamheid , oefening en ondervinding in de rijkunst behooren , maar ook voor alle dingen een schielijk en juist over- zigt, eene praktische taktiek in de paardenkennis en verder de kunst, om al datgene met den eersten blik aan het paard te ontdekken,, wat voor het oog des bezigtigers zoo veel mogelijk verborgen en wat daaren- tegen opgvijzeld en in het licht geplaatst moet worden. Daarom laat DavıD bij MOSES AARON zijnen kop- pigen zwart-bruinen over de darridre springen „ maar door vriend B. van den muur afhouden, opdat de kooper het vaste karakter van den gegradueerden , zoo als M. A. zegt, meer bewonderen kan en waagt het liever, de menschen op de wandelplaats om ver te rijden, opdat de oflicier het soldatenpaard erken- nen zal. ‚ Reeds de ondervinding, dat het veel moeijelijker is, aan eene zaak naar den schijn een aanzien te ge- ven, dat zij werkelijk geheel niet bezit, dan dezelve te vertoonen zoo als zij wezenlijk is, leert ons, dat de kunst en wetenschap van een’ voorrijder bij den paardenhandelaar niet achterstaan kan bij de weten- 50 schap van een’ werkelijken berijder, die niets geeft, dan wat er is, en dit weinige veelligt slechts zoo, als de kok het slechte vleesch met eene smakelijke , kruidige saus goed te bereiden verstaat; terwijl de voorrijder des paardenhandelaars , om in deze gelijke- nis voort te varen, bedorven kalfsvleesch in smake- lijk roszdeaf verandert en deze verandering ook on- der de oogen van den waarnemer en kenner verrigten moet, welke hem daarbij even zoo op de vingers ziet als de toeschouwer op die van den goochelaar. Dit is dan ook wel de oorzaak , dat men kokken van de eerste soort, of berijders, zoo als zij ge- woonlijk zijn, veel overvloediger vindt, dan kokken van de laatstgenoemde soort, of geschikte en be- kwame voorrijders eens paards. Mij zijn ten minste, als een’ ouden paardenhande- laar, slechts‘ weinige voorgekomen , maar deze wei- nige stonden , met voorbij zien van theoretische kun- digheden, even zoo hoog in mijne oogen, als alle berijders en stalmeesters van hunnen tijd, van va- LENTIJN TRICHTER , den Hertog van NEWCASTLE en WINTER VAN ADELAARDS VLEUGEL tot Op HIN- NERSDORF , KLATTE, ANDRAR EN EIERER. Het ergste dwaalt men, wanneer men gelooft, dat ieder berijder, voornamelijk wanneer hij in zijne kunst. bekwaam en ervaren is, ook even zoo goed een paard moet weten voor te rijden en voordeelig voor te stellen; want dit is zoo niet, in tegen- deel, de gewone berijders, al behoorden zij ook werkelijk tot de bekwaamsten van hun vak, stellen een paard het slechtst van allen voor en worden, wat het misleidend uitoefenen der kunst van paar- den voor te stellen aanbelangt, zeer dikwijls door den eersten besten koppelknecht overtroffen; want zij weten zich volstrekt niet van den schoolmeesters toon te ontdoen , corrigeren , berispen of vormen , zwenken en zwaaijen, alles kunstmatig, wanneer zij enkel het paard op de voordeeligste wijze voorstellen moeten. 51 Niets in de wereld doet zich echter goed voor, wanneer het nog onder de handen des makers is , of geliik de onderwezen wordende aan den leermeester de les voorzegt. De paardenhandelaar wil echter vol- strekt zijne paarden niet vormen en dresseren la- ten, hij wil ze alleen goed en voordeelig voorge- steld hebben en als wisten, kenden en verstonden zij dit reeds alles volmaakt, wat hun de berijder eerst bijbrengen,, eerst leeren wil (*). De paarden des handelaars met hunnen berijder komen mij derhalve voor als een gezeischap van jonge lieden, die wel is waar niet beschaafd zijn, doch toch ook niets minder „ dan door den thans bij zich hebbenden hofmeester beschaafd „ maar slechts aan het overige gezelschap reeds als lieden var verstand en fijne manieren voorgesteld willen zijn. Een werkelijke berijder echter gelijkt op eenen ou- den, door zijne dienstverrigtingen knorrig geworden hofmeester, welke het vitten en berispen niet laten kan, dien de schoolvosserij tot eene tweede na- tuur is geworden en niet vergeet, wanneer zijn kweekeling reeds lang volwassen en zelfstandig handelende is, dat hij hem van den eersten kinder- tijd af gekend, berispt en bevolen heeft en thans dit bedrijf in latere jaren uit gewoonte voortzetten wil; terwijl de gewezen kweekeling geen’ lust meer heeft, om te leeren, al gevoelt hij ook zelf, dat hij niets of nog maar weinig weet, maar slechts in het gezelschap wil verschijnen en hier hoog- stens door den hofmeester voorgesteld, maar niet gecorrigeerd wil zijn, waarbij hij zich, even als n 2 In weerwil hiervan echter prees Moses AARoN den er der paarden van den Vorst van L. zeer, toen ze zijne paarden probeerde. „Ziet, hoe deze beroem- de paardenmeester (pikeur) een paard rijdt! Thans ontdek ik deszelfs waarde, en geef het niet voor 100 Louis d’or !” — Het spreekt van zelf, enkel uit eerlijkheid ! 52 alles, wat onder de tuchtroede en de meestersplak staat, eene slechte vertooning zoude maken,, terwijl hij schitteren wil. $ Dien ten gevolge voegen de berijders even zon min tot de voorstelling der handelspaarden, als de hofmeesters voor volwassene jonge heeren; beide de handelspaarden en onze volwassene jeugd, wil- len slechts schitteren , zich doen gelden , eenig ge- wigt en een voornaam aanzien geven en doen zich met een’ blooten gezelschaps voorsteller of bege- leider, of hier voorrijder „ beter voor, dan met een’ hofmeester of een’ berijder, die nu beide eens voor altijd het berispen niet kunnen laten, Men zie.b. v. slechts den berijder een handels- paard voorstellen ; altjjd rijdt bij daarmede in de volte, rigt den kop en het kruis regts, of gaat zelfs wel met hetzelve in de school /epaule en dedans over. Zal echter wel onder deze lessen , die zoo veel krachtsinspanning van het paard vorderen , een nog jong en zwak paard, zoo als gewoonlijk de han- delspaarden zijn , zich goed en voordeelig voordoen ? Zal daardoor niet des paards onkunde, zijne ruw- heid, alsmede zijne krachteloosheid , of eenig ander gebrek zelfs in eene dubbele mate te voorschijn komen en worden niet zelfs zijne weinige goede hoedanigheden nog daarbij verborgen en onderdrukt ? terwijl onder den voorrijder des handelaars de bewe- gingen van het paard geheel natuurlijk blijven en als ware het slechts het bewijs, ‘den schijn var polituur en. dressering bekomen „ waarbij evenwel’ al- le dwang, alle buiging , persing en krachtsinspan- ning vermeden worden, waaronder de fouten en ge- breken van het paard slechts meer in het oog zouden loopen. Maar in deze schijnbare tentoonstelling van een ruw paard, als ware het een gedresseerd , ligt juist de kunst en de bekwaamheid des voorrijders, in welke de bekwaamste paardenberijder hem niet 85 evenaart, die echter, wanneer hij geen waanwijze zot is, zoo als de berijder der paarden van den Vorst van L., juist door zjne rijkunst de kunst van MOSES AARON neutraliseren kan. Even zoo min is cen kavallerist, al wordt hij ook bij zijn regement voor den besten ruiter gehou- den, geschiki, om de taak eens voorrijders van eenen paardenhandelaar waar te nemen; want zijne manier van zitten, zijne leiding , zijne streelingen en bestrafingen zijn vecl te stijf, veel te werktuigelijk en worden daardoor bemerkbaar. Hij is nog altijd aan het kommandowoord gewoon , doet weinig uit eigene aandrift, behandelt het paard met eene mili- taire discipline, let daarbij in het geheel niet op deszelfs kracht, temperament, bouw, 'wil, enz., poogt niet, in overeenstemming met deze te han- delen en heeft nog minder bekwaamheid, om de ze gebreken aan ondergeschiktheid (insubordinatie) voor de oogen der toeschouwers als eene gehoor- zaamheid ten gevolge der streelingen van den ruiter uit te geven. Zoo handelt de geoefende, bestu- deerde voorrijder van den paardenverkooper bij alles , wat het paard doet, niet, maar laat alle bewegingen en elke houding meer van het paard, dan van hem uitgaan , terwijl die echter, door zijne bekwaamheid , die van deze willekeurigheid naar de krachten , naar den aanleg en het temperament „ naar den bouw, enz. van hetzelve een verstandig gebruik maakt, als een vrijwillig opvolgen van den wil des rijders voorge- steld worden. \ Zoo b. v. valt het ruwe paard onder eenen be- kwamen voorrijder, wel is waar zonder de gering- ste hulpmiddelen daartoe gebezigd te hebben , in ge- lop, doch de voorrijder weet deze willekeurige han- delwijze van het paard zoo behendig te veranderen , eene andere rigting te geven en naar den schijn in de grootste gehoorzaamheid te doen overgaan , dat men het voor het gedresseerdste en volgzaamste 54 paard houdtz; terwijl bij. tevens, bij deze of gene an- dere willekeurig ondernomene en thans door hem als een. gevolg van dressering uitgegevene beweging , van deszelfs krachten , temperament, bouw „enz. be- hendig gebruik weet te maken en het zoo altijd zonder dwang, krachtig en van de voordeeligste zij- de weet voor te stellen. Kortom, hij volgt in de voorstelling van het paard meer den wil van het dier, dan den zijnen, verstaat het echter dezen op die wijze voor te stellen als ging die van hem uit en geeft aan het paard, dus doende, den schijn van volgzaamheid en gehoorzaamheid, welke goede hoe- danigheden het evenwel geheel niet bezit, waarbij hij echter deszelfs wezenlijke goede eigenschappen , talenten, natuurliike vlugheid, waaraan het zich vrijwillig overgeeft „ van de beste zijde toonen en in het voordeeligste licht plaatsen kan. Van dit alles verstaat de bloote militaire ruiter weinig of in het geheel niets, maar verlangt slechts, naar het alge- meene grondbeginsel van zijnen stand , eene onvoor- waardelijke onderwerping van het paard,, welke on- derwerping zeer goed kan zijn , maar volstrekt niet op de monsterplaats des paardenhandelaars te huis behoort, waar alle paarden — om de gelijkenis we- der op te vatten — als de slechtst opgevoede en on- gemanierdste kinderen onder de leiding van een’ hof- meester of gouverneur, welke menschen - en wereld- kennis in praktijk weet te brengen, zich evenwel als de. fatsoenlijkste en beschaafdte kinderen moe- ten voordoen, alhocewel hij dikwijlls van hunne ongehoorzaamheid, hunne ongewilligheid tot eene schijnbare gehoorzaamheid en wellevendheid gebruik maakt en aan hunne zotte invallen, hunne losban- digste wildheid het voorkomen van naiviteit en van moed weet te geven. De belangrijkste regelen, die ik uit mijne veelja- rige ondervinding in den paardenhandel den paar- denverkooper en den voorrijder, ten opzigte eener goede , voorstelling. der paarden op de monster- plaats onder den rijder kan geven en welke daarbij de voornaamste handelsvoordeelen mede uitmaken , zouden omtrent op de navolgende nederkomen: 4.) De voorrijder moet terstond elk gebrekkig gedeelte in den bouw, elke fout, elke zwakke plaats, iedere verscheidenheid in het temperament der paarden, door het gezigt en ‚het gevoel in het zitten en in de hand, weten op te 2: en zoo veel mogelijk bij de voorstelling en het voorrijden te verbergen, even zoo als hij daarentegen ook elke 56 sterke en uitstekende plaats, elke bekwaamheid , elken goeden natuurlijken aanleg, met &&n woord, iedere goede hoedanigheid des paards even zoo schielik moet weten te ontdekken en dezelve be- hoorlijk te gebruiken , te voorschijn te brengen en te doen gelden,, waarin eigenlijk het hoofdvoordeel van ecene goede voorstelling is gelegen. Intus- schen is dit gemakkelijker gezegd „ dan praktisch uit- gevoerd, en er behoort in beiden zeer veel toe, wanneer men iets bijzonder goeds hierin ‚wil verrig- ten. Maar ook de kooper, wanneer hij zelf pro- beert, moet een’ behendigen roskammer tot zijnen berijder weten te stempelen.-— „Nu DavınD!” zegt MOSES AARON, „Pas nu op, hier kunt gij wat lee- ren, gijj onhandige bengel! zie, hoe de heer Gene- raal zijn paard leidt, en of het däär zoo als bij u in het ijzer slaat, gij vlegel! Ik verzoek u, heer Generaal ! zoo goed te ziin, om het jonge mensch het voorbeeldige voordeel van uwe manier van rijden te toonen.” — Deze doet al wat hem mogelijk is, en DAvıp wist het vroeger dan hij, daar het reeds lang was afgesproken. mi Voorbeelden hiervan zijn ongeveer de volgende: Het paard heeft een zwak achterdeel, maar een ta- melijik vast, krachtig en zeker vorendeel; dan moet, bij het voorrijden van hetzelve, het in de hoogte rigten van kop en hals, zoo als over het algemeen het ineendringen des paards, het op de schoften zetten van hetzelve vermeden worden, en men moet het paard, zoo als men zich volgens de taal der rijkunst uitdrukt, slechts op de schou- ders laten gaan, alle schielijke paraden, het snel wenden, het heen en weder rijden van het paard vermijden ,„ bij al hetwelk zijn zwak achterdeel zoo veel te meer bespeurd zoude worden, en het paard moet over het algemeen zoo veel mogelijk uit el- kander en slechts op het vorendeel , als zijn sterk- ste deel, gereden , zoo als over het geheel genomen 57 slechts meer van ter zijde voorgest@ld worden; biedt het zich in den gang geheel van zelven tot den galop aan, zoo moet men deze beweging slechts in zoo verre pogen te bestieren, als zij over het kruis, of valsch (op het linker dijbeen) ge- schiedt, dezen loop niet lang 'voortzetten, en er niet mede pronken, maar in eenen anderen loop b. v. in een’ stap of draf overgaan. En zoo omge- keerd: heeft men een paard onder den rijder voor te stellen, dat een zwaar en sterk achterdeel , maar daarentegen een reeds zeer gebruikt, geteisterd of zwak vorendeel heeft; zoo moet men den hals en den kop zoo veel te meer omhoog heffen en de ge- heele zwaarte des diers zoo veel mogelijk op het sterke achterdeel' zoeken te verdeelen; zulke paar- den mag men zelden in den draf, nog minder in den stap, maar „ zoo veel als het slechts immer doenlijk is, in galop toonen en wel zoo, dat het niet, zoo als men zegt, op de schouders, maar ge- heel op de schoften galoppeert en pareert en men kan bij zulke paarden hunne sterkte des achterdeels door schieliijke paraden, wendingen, zwenken, carriere-loopen, enz, te voorschijn brengen en zoe- ken te toonen , waardoor ook nog het eerst de blik des bezigtigers van elk gebruikt of zwak vorendeel van het paard wordt afgeleid. Is het paard b. v. aan den regter schouder of het regter dijbeen lam of ook slechts zeer zwak , zoo moeten, zoo veel als doenlijk is, alle wendingen op de regterzijde, zelfs het produceren in eene groo- te of wijde volte (het rijden in eene kringvormige 58 rijbaan) op de regterhand vermeden en alle bewegin- gen meer links gemaakt worden. Op de regterzij- de van het paard moeten gedurig de zweep en de sporen- aangewend worden, om ‘het meer of minder terug blijven van het dijbeen vooruit te drijven en het in eene gestadige onrust en be- weging 'te houden en altijd moet het paard, zoo het zich doen laat, slechts van de linker - en niet van: de regterzijde getoond worden; en al deze regelen moeten omgekeerd worden opgevolgd , wanneer het paard aan het linker dijbeen kreupel, zeer zwak of veel gebruikt is. Is het paard het meest beschroomd voor voor- werpen, die ‘zich aan zijne regterzijde bevinden , zoo poge men deze bij het voorrijden op de linker- zijde van het paard te bekomen , en zoo omgekeerd , wanneer het paard meer beschroomd aan de linker- dan aan de regterzijde is, en aan deze zijde het oog bijzonder zwak schijnt te zijn. Is het in het algemeen zwak en krachteloos , zoo vermijde men elke vermoeijende inspanning, alsmede elken dwang van hetzelve, waardoor anders zijne algemeene zwakheid nog meer uitkomen zoude, en volge el- ken loop, elke beweging van het dier schijnbaar op, als had men het zelf daartoe bepaald , zette den loop niet lang voort en toone- het niet in eene houding en beweging, waartoe veel kracht en sterk- te van rug behoort. Een paard van een levendig temperament behandele men zacht, bedaard en los in de hand; bij een lui gebruike men onophoudelijik, doch ongemerkt, de zweep en de sporen en trachte het ook tevens ge- lijktijdig, door het sterk aanhouden van den teu- gel, oplettender , vlugger en levendiger te maken. Op deze of dergelijke wijze moet men dan alle gebreken , fouten ‚en zwakheden der paarden trach- ten te verbergen en moeten zij altijd ‚slechts van hunne goede zijde, in hunne beste eigenschappen 59 aangezien en beschouwd, vertoond worden , waar- door hunne voorstelling op de beste en voordeelig- ste wijze geschiedt. 6.) De voorrijder moet al de bekwaamheden , vatbaarheden ,„ uitstekende eigenschappen en hoe- danigheden „ waardoor het eene paard boven het an- dere bijzonder uitmunt, weten op te sporen , in het behoorlijke licht te plaatsen en daarop, zoo als men zegt, opmerkzaam en geldend te maken. B. v. een paard, dat een vrij vooruitstekend schouderblad heeft, een’ zoogenoemden stekenden of drijvenden stap in den draf heeft en zich in deze beweging het voordeeligste voordoet, moet hij zoo veel mo- gelijk altijd slechts in dezen loop rijden, het daarbij door aansporende hulpmiddelen en liefkoze- rijjen nog meer zoeken op te wekken, terwijl hij den kop en den hals een weinig in de hoogte rigt en den zadel ver achteruit legt, opdat de schouders zco veel te meer vrijheid in de bewegingen erlan- gen en zoo veel te minder door den last van den ruiter bezwaard worden. Hij moet een zoodanig paari niet in de volte (kringvormige wijze van rij- den), waarbij de vrije schouder - beweging niet zoo gezien en bemerkt wordt, maar op eene regte lijn toonen en den bezigtiger op zijde plaatsen, bij wien hij dan voorbij draaft. Paarden, die veel aanleg tot galopperen ,„ een sterk achterdeel, maar juist niet eene regelmatige beweging der voorbeenen hebben,, stelt hij weder meer in den galop, in sprongen „ ‘in gestrekten ren, enz. voor en weder- om anderen, die veel en gemakkelijk ademen , veel ligtheid , eene vrije beweging en veel volgzaamheid in het achterdeel hebben , worden het meest en carriere getoond. Weder anderen, die sterk , behendig en vlug in bewegingen te gelijk zijn, een? voelbaren (zach- ten) bek hebben en gehoorzaam aan de te bezigen bulpmiddelen in het algemeen zijn, worden in sterke en zware bewegingen gebragt, enz. Anderen met 60 eene trotsche houding , eene ruime, vecel gronds weg- nemende beweging in den stap, toont hij weder in dezen gang, enz. Hierbij is echter op te mer- ken, dat c.) de voorrijder zich naar den wensch, den smaak en de behoefte van den kooper rigte en b. v. Een handelsvoordeel, dat zeer gewigtig is en dat door den handelaar zoowel als door den voor- rijder bijzonder behartigd moet worden (*). Zoo moet hij verder voor zulke koopers, die slechts nog ruwe en weinig beredene paarden koopen willen, deze dieren bij het voorrijden zoo voorstellen, als waren zij eerst onlangs voor de eerstemaal bestegen geworden, al waren her ook werkeliik oude, afgekeurde kavalleriepaarden. An- dere koopers, die weder volkomen beredene paarden zoeken, moet hij de ruwste zoodanig po- gen voor te stellen, als waren zij reeds lang ge- dresseerde paarden, wit eene groote manege af= (*), Daarbij wordt deze en gene misleid, weike juist deze beweging zeer bemint, — „Maar de pool gaat im- mers noch in eenen zuiveren stap, noch in een’ zuiveren draf”” zeide de dikke pachter tegen MosEs AARON, „wat is dan dit voor een’ gang?” — „ Dat is de gang (luidt hier- op het die alle aanzienlijke en rijke Bojaren in Woldau, Wallachije de Krim, Bukowine en Tartarije rijden, 50 wersten in een’ dag met gemak, van Bucharest naar Jassy!” en de stramme, afgebruikte pool wordt aan« genomen, 62 komstig. Bierin is echter mede de grootste kunst en bekwaamheid van den voorrijder gelegen en is gewis een der grootste handelsvoordeelen voor den paardenverkooper. Deze kooper zoekt een stil en bedaard, gene een levendig en moedig paard,, al is het ook juist niet zeer gehoorzaam; want hij zelf houdt zich misschien in het rijden voor bekwaam genoeg, om het gehoorzaamheid te leeren en voor beiden moet een bekwame voorrijder een en hetzelf- de paard zoodanig weten voor te stellen „ als beant- woordde het volkomen aan den wensch van een? ie- der; waarlijk niet de gemakkelijkste taak voor hem,, tot wiens vak even zoo veel paardenkennis , als be- kwaamheid, geschiktheid,, oefening en beleid in het rijden en vooral in het voorrijden op de monster- plaats behooren. Ja hij moet het zelfs verstaan , om den eenen kooper een paard als het krachtigste en vu- rigste dier van de wereld te toonen , hetwelk hij aan een’ ander’ als een kracht- en moedeloos paard weer voor te stellen, daar de eerste een jong, krachtvol man, de andere daarentegen reeds een zwakke grijsaard of zwaarmoedige ruiter is, welke zich niet door de kracht des paards wil beheerschen en overwinnen laten. Hij, die de wenschen des koopers in alles zoekt voor te komen, heeft den handel met den- zelven reeds half voltooid en de eigenzinnigheid bevredigd, die dikwijls bij den paardenhandel niet minder kleingeestig is, dan die van een kind, wanneer het een rood speelgoed verlangt, daar het blaauwe toch veel beter was; maar zoo is de mensch : hij blijfft zich van de jeugd tot aan de grijsheid overal geljk en toont bij de keuze eens paards dikwijls even veel eigenzinnigheid en vooroordeel, als bij de keus van een spel of van eene vrouw. Kleine paarden moeten derhalve, om aan den wensch des koopers te beantwoorden „ tot groote en groote tot kleine gemaakt worden en wan- neer men mij vraagt, hoe dit mogelijk is, zoo wijs ik slechts op de ondervinding, dat men met eene maat veel en weinig, met den’ elstok lang en kort kan meten; dat men, volgens eene regis- kundige stelling, naar een en hetzelfde wets - arti- kel regt en onregt kan vonnissen en toch in alle gevallen regtvaardig te werk gaat. De paar- denhandelaar wil h. v. het eene paard bij het me- ten klein en het andere groot voorstellen, zoo doet hij in het eerste geval niets anders , dan het dier zonder hoefijzers en nokken en bij afgesne- dene hoeven, in een’ weeken, zandigen grond , waar het been zich indrukt, met een’ band of een lint zoo te meten, dat hij dien niet tot aan de schoft aan het paard legt, waarbij hij tevens de sterkte der schouderspieren, de vetstof van dezelve, enz. in zijnen cirkelomvang niet zal meten, maar hij houdt de maat slechts regt tegen- over de schoft „ en bepaalt in ziine gedachten tot zijn voordeel slechts eene lijn tot de maat en 200 meet hij terstond verscheidene duimen van de 64 grootte in; terwijl hij een en. hetzelfde paard voor even zoo vele duimen naar de maat grooter uitgeeft, wanneer hij het met hoefijzers en nok- ken, op eenen harden grond staande, waarin de hoeven niet weg kunnen zakken, zoo meet, dat hij de bandmaat tot aan de schoft legt en zoo de ge- heele dikte der vleezige schouders mede omspant, waardoor natuurlijk eenige duimen in. de grootte ge- wonnen worden, naar het. wiskundige stelsel: de boog is langer, dan de snaar. Overigens meet hij met edne maat, in de beide gevallen , voor de oogen des koopers en in beide, naar de wetten, regt- vaardig. () .. minste in zoo ver, als hij waande nier bedro- gen te worden, | % © 65 d.) De ‘voorrijder moet, door de wijze van voorrijden , alle gebreken en fouten des paards zoo veel mogelijk trachten te verbergen, en der- halve b. v. een paard, dat weinig schouderbewe- ging, maar veel kniebogt heeft en mogelijk nog wel bovendien schopt of slaar, dat ruim of eng loopt, zich strijkt en kruist, niet op eene regte ljjn toonen en zoo, dat de bezigtiger voor, achter of zijwaarts van het paard staat, bij welke voorstelling des paards en de standplaats van den onderzoeker al deze gebreken het meest in het oog vallen; maar hij moet een paard met dit gebrek in houding en beweging, zoo veel als mogelijk is, altijd slechts in eene niet te groote volte (kringvormige rid) voorrijden „ in welke de be- schouwer midden in staat, en hij het gebrek aan vrije beweging der schouders, een’ scherp in het oog vallenden stap, als ook te veel kniebogt, het scheppen , striken, kruissen, enz. het minst bespeurt. Daarentegen moet hij wederom een paard, dat zich door eene vrije schouderbeweging , een’ ujitstekenden, vrijen stap bijzonder onder- scheidt, op eene regte lijn voorstellen, waarbij deze hoedanigheden het meest in het oog loopen, maar niet in de volte, waar door de gestadig voortdurende wending deze vrije stap, gestremd en onmerkbaar gemaakt wordt. Reeds eenigen tijd gebruikte en stijve paarden mo- gen dan eerst den kooper vertoond worden , wanneer zij reeds eenigzins bereden en zoo als men zegt, in den loop of in het trekken gebragt zijn , als wanneer men dan het onzekere, het stijve, het gebrek aan vrijje beweging der beenen minder bespeurt. Gewone paarden van weinig kracht, gebrekkige beweging , met een’ zwakken rug en een zwak achter- deel, maar van een’ fraaijen vorm, eene bevallige kleur of teekening, zoogenoemde verblinders , die zich in den staat van rust, zoo als de bramaarbas 66 (snoever of praler) bij eene flesch 'wijn achter de warme kagchel, waar hij tegen elk gevaar bevei- ligd is, of zoo als de theoretische doctor, ver van het ziekbed verwijderd, op de katheder van zijne kollegiekamer, zich het best voordoen , moet men, zoo veel als immer mogelijk is, altijd in een’ rustigen toestand, ten minste in geene aanhoudende beweging en "slechts wanneer zij uit den stal komen en niet wanneer zij reeds eenigen tijd “geloopen hebben, toonen, will zij in het laatste geval zich dan slecht zouden voor- doen; terwijl men weder de edelste en beste raspaarden, die zich dikwijls in den staat van rust, ‘niet minder dan voordeelig voorstellen,, slechts in de beweging en hier eerst dan toonen moet, wanneer zij eerst eenigen tijd geloopen heb- ben , waarbij zij dan in het loopen en trekken in het regte gebruik hunner krachten komen, de aders uit de teedere huid als ware het te voor- schijn komen, de omtrekken der spieren zigtbaar worden, en alles, vorm en beweging, kracht en temperament de edele rassen te kennen geven, van welke zij afstammen, ja bij welke dikwijls eene kleine fatigue daartoe behoort, alvorens men hen. voordeelig kan toonen, die den gewonen verblinder , half dood of althans geheel ongeschikt, om voorge- steld te kunnen worden, zoude maken, indien men niet op den eersten blik zijne zwakheid, zijne al- gemeene krachteloosheid, zijne gemeene afkomst terstond verraden wilde. | Paarden met een zwak achterdeel moeten meer op de voorbeenen — paarden met een sterk achter- deel of krachtvolle schoften en zwakke of afge- bruikte voorbeenen meer op het achterdeel voorgere- den worden ; bij lompe en onbuigzame, moet men de snelle wendingen — bij paarden met weinig adem , het schieljk loopen trachten te vermijden. Dem- pige paarden moet men. niet terstond na het voede- 67 ren en met een’ vollen buik, die het vrije spel van hunne buitendien zieke longen nog meer verergert — en domme paarden niet in heeten zonneschijn met een’ omhoog gerigten kop, vastgezadeld en in enge gareelen toonen, waardoor de aandrang van het bloed (met welke uitdrukking de stille- of dom- kolder der paarden door de Joden gewoonlijk be- stempeld en verbloemd wordt) naar den kop nog vermeerderd en de ziekte van dat deel nog ver ergerd wordt. e.) De voorrijder moet het zadelen en optoomen der paarden, tot hunne voordeelige voorstelling op de monsterplaats ten nutte zoeken te maken. Hiertoe be- hoort voornamelijk het een weinig terug leggen van den zadel, waardoor het paard niet alleen schijnbaar een’ langeren hals bekomt, beter uitgezet en zijn voorstel bevalliger te voorschiin komt, maar ook zijne schouderbeweging vrijer, zijn stap ruimer, min- der stampend en minder ongelijk wordt, Ja het vrijie spel, de vrije beweging der voorbeenen van het paard onder eenen bekwamen voorrijder op de monsterplaats, ’t welk dikwijls den kooper zoo aan- trekt, en waarvan evenwel her paard, zoodra hij het gekocht en in zijn’ stal gebragt heeft, onder hem zelven of onder eenen anderen rijder geen be= wijs meer te kennen geeft, is hoofdzakelijk in het ver terug zadelen, in gebrekkige hoefijzers en in eene voordeelige voorstelling door eene wel ingerigte rij- ding te zoeken, hetwelk alles het dier bij zijnen nieuwen bezitter verliest. Verder draagt het optoo- men van het paard veel tot deszelfs goede voorstel- ling bij, indien de stang of het gebit naar de gevoe- ligheid en den bouw der laden en van den bek over het algemeen is gekozen ,„ hetwelk voornamelijk daarin bestaat, dat het mondstuk liever te ligt en te zacht, dan te scherp — te wijd, dan te naauw is, meer laag, dan hoog ligt, en de stangen met korte boomen en breede kinketting voorzien -zijn ; 68 terwijl' men het er altijd voor moet houden ,„ dat men meer jonge en ruwe of ongeleerde, dan bere- dene paarden op de monsterplaats voor te rijden heeft. Esne gewone trens- of posthoornstang ($i- monsstang), met of zonder rolbitten , korte boomen en eene breede pansermaliön kinketting voorzien, is derhalve de beste wijze van toomen bij het voorstel- len van ionge, nog ongeleerde paarden op de monsterplaats , wanneer men hen op den stangen- toom vertoonen, en niet op eene gewone trens voorrijjiden wil, wat zich bij den handelaar niet zoo zeer naar het paard, en den graad van zijne dres- sering en vorming tot de rijdienst rigt, zoo als het eigenlijk volgens de regelen der rijkunst wel zijn moest, maar hier enkel naar de wenschen en het verlangen des koopers bepaald wordt; want zoekt deze een reeds eenigzins in het rijden ge- dresseerd paard, op hetwelk hij zich, als geen des- kundige in de rijkunst zijnde, zeer spoedig zelf zetten kan, of dat hij in zijn werk, of tot zijn vermaak voor eene chais of een ander rijtuig ge- bruiken wil, en derhalve een paard verlangt, dat zich op den stangtoom laat leiden, zoo moet het paard, om aan dit verlangen te beantwoor- den, ook reeds op den stangtoom voorgereden en door eene geschikte leiding (met onderlegtrens en stang), als rceds tamelijk in het rijden gevorderd , een weinig bereden, en aan den stangtoom gewoon getoond worden, opdat het onder eenen bekwamen voorrijder den schijn van een in het rijden reeds eenigzins ‚gedresseerd paard bekome. Verlangt ech- ter de kooper opzetteliijik een nog ruw of onge, leerd en ongetoomd paard, dat hij uit eigenliefde - of uit het bewustzijn van zijne werkelijke bekwaam- heid hiertoe, om het zelf het rijden te leeren , zich toe- vertrouwt — van welke gevallen echter het eerste meer dan het laatste plaats heeft — of dat hij hetzelve door een’ ander” wil laten aanbrengen, zoo. moet ook het 69 paard als een geheel ruw en ongeleerd dier op de mon- sterplaats getoond , en enkel op eene gewcne trens voor- gereden worden. Nog is bij de optooming der handelspaarden voor de monstering onder het oog te houden, dat in de eerste plaats de voorkopsriem (sztirnriem) hoog naar boven wordt geschoven „ om aan lange en af- hangende ooren eene regte en meer regtopstaande rigting te geven, en ten tweede, dat de neus- en keelriemen geheel los gegespt zijn, opdat zoo veel mogelijk elke dwang vermeden worde, en het nog ruwe en ongeleerde paard, zelfs onder den stang- of gebittoom, zich nog als vrij, onafhankelijk van den rijder en niet enkel onder dwangmiddelen staande gevoelt. „Weet gij dat niet, gij domme dnivel !” zeide MOSES AARON tot zijnen DAVID, „ik dacht, dat gij dergelijke kleine onschadelijke handelsvoordeelen toch wel in de drie jaren, die gij bij mij zijt, zoudt geleerd hebben. Wanneer gij op een ander maal niet met meer beleid en ver- stand te werk gaat, zoo zal ik u uit mijne dienst jagen, verstaat gij mij?” — Even gelijk is het met karper- en snoekruggen , opdat de bezigtiger deze beide gebreken niet zoo bespeure, Overigens moet de zadel, voornamelijk evenwel de Hongaar- sche of Oudduitsche zadel bij de voorstelling van een paard vermeden worden ; want de zadel kleedt en versiert een paard nimmer zoo goed als een rood dekkleed met een boordsel van eene andere schitte- rende en als ware het gloeijende kleur, waaronder zoowel de paarden met licht als met donker haar en bij elken vorm en elken bouw het best uitkomen : weshalve de voorrijder bij den paardenhandelaar voor- namelijk in het rijden op een dekkleed bijzonder geoe- 71 fend eu hier in bekwaam moet zijn. Want niet alleen, dat een paard, zoo als reeds gezegd is, = een bont dekkleed zich beter voordoet dan onder een’ zadel, al was die ook nog zoo smaak- vol opgetooid, zoo is ook reeds het zadelen op zich zelf voor de monstering en den handel hinder- lijik, daar het zoo omslagtig is, veel meer tijd ver- eischt, dan het opleggen van een klein voorrijddek- kleed, en de kooper gewoonlijk niet zoo veel ge- duld en tijd heeft, om de langwijlige verrigting van het zadelen af te wachten ; waarbij nog komt, dat alsdan verscheidene gebreken en fouten van het paard eerder te voorschijn komen „ dan bij het op» leggen van het dekkleed, als b. v. het kribbebijten , het bijten naar den oppasser of knecht,, enz. 