title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: d.i. 24r Europ. karaat, louter goud; ^. Mredjang, goud in stukken, dat voor geld dient; ^. oeroeng^ zwavel- ijzer; galian emas, goudgroeve, goud- mi^n'^ parü emas, goudwasscherij raet waterleidingen; benang emas, goud- draad. Zie ook mas en pineremas, U^xjf amis, Jav yieze stank] meng- amiskan^ e.yiezen stank doen hebben, iem. stinkend maken, Sj. Madli. ^L-uajoI iinsäk, Ar. vasthoudend- heid, karigheid^ gierigheid. i^cf aniang,I.men^ama7i^-aman^, dreigen '^ pengamang^ dreiger en drei- gement. Ziegatnak, oegoet en geretak, II. de onsraeltbare deelen van erts, zooals b. V. tourmaline, Wolfram en titanium, C, en S. Zie hidjih. v«ftx)t 6mpa, zie hhnpa, JLäxjI anipaloe, zie halau. Aajo\ oempama, = oepama^ zie aldaar. viiiwAÄl ampoet, ook hampoet; in de Pol, Djin. en and. =^ög/a, vrou- wel, scbaaradeel; mengampoet^ besla- pen, den coi'tus uitoefenen. o^l fempat, vier; mengempat^ de vierde zijn, b.v. van een kind; ber- ^mpat^ met zijn vieren zijn; b^rempat- ^m;?a^,bij vieren, telkens vier ;^er^m- patj vierdedeel, kwartiertje, ^/ van een inhoudsmaat, b. v. disoekatnja poedi dengan per^mpat^ Sj. Ind. Kes.; perempatan, viersprong, kruisweg, kruisje als handteekening; op Java prapatan; kaempat, vierde, de vier, ten vierde; hnpat-^mpatj alle vier, vier aan vier; ^mpat-belas en sapoe- loeh empatj veertien; empat likoer^ vier en twintig; empat-poeloeh, veer- tig; mengempat poeloeh hart, op den veertigsten dag na iemands overlij- den een doodenmaal houden; empat persegi^ vierkant. owÄx>( oempat, ook oepat, laater; mengoempat^ kwaadspreken, achter- klappen, iemands goeden naam be- zwalken; p^ngoempaf, kwaadspreker, achterklapper; oempatan, achterklap; pengoempataUj kwaadspreking, ach- terklapping. M^n. tiada oempat jang memhoenoehj tiada poedji jang w§- ngennjangkan^Bi^rw, er is geen laster, die doodt; er is geen lof die verza- digt. ov^l empet, zie hempet, JjkAvol ampßdal, zie hampedal •cXä>oI ampSdoe, zie hampMoe. 'aa\ empar; mengempar, dwars afdrijven door stroom of wind; peng- empar j afdrijver, een siecht gebouwd vaartuig, dat altijd afdrijft, geen koers houdt, ook wat dwars doet afdrijven, b.v. wind, stroom. Aa\ eniper, Jav. afdak. yAjo\ ampir, zie hampir, ^sla\ ampas, zie hampas. ^^Jo] ampoes^ op Java == apoes; mampoes, dood, verdelgd; op Malaka 60 (JmA^oI ;3äxi| = kapoes, C. en S. Zie ^mpoes en lampoes. ^ju,ijo\ Ömpas, zie Mmpas. ^jMÄ^t fempis; ^mpis moesang ^ = lamdoek paij e.s. v. slingerplant met geneeskrachtigen wortel. jjMÄ^f Ömpoes, Jav. gepoetst; detva k^mpoesan^ een gepoetste god- lieid, die plotseling verdwenen is, b.v. maka hilanglah roepa jang sap^rti dewa kempoesan, H. Asm. Pat. Zie h^mboes en hapoes, jmA>c| impÖS, Jav. afgedaan, af- betaald van een schuld, vereffend; zie ook himpas. ift^cf anipang, = gampang^ zie aldaar. iAxJ ampong, licht in gewicht, C. en S. licht, drijvend = apoeng^ zie aldaar. iÄ^I Ömpang; mengempang ^y^v- sperren van een weg, rivier enz. bar- ricadeeren, afsluiten, tegenhouden, Prab. Dj. H. Abd. 271'^ peng^mpang, versperring, barricade, verhakking, dam, dijk; vijver voor vischteelt, zie empang; ömpang djaring^ staketsel- net; ömpang ikan, e. dam gelegd om visch te vangen; §. paja, een dam ge- legd om land onder water te zetten; ^Jamhoen kotak, e.dam zwaarder van constructie dan de gewone ömpang; ^. boeroeng, een dwarsstokje in eon vogelkooi. M. Zie empang, Mön. am- pang, ook tegenhouden met uitge- strekte armen, een stok of touw, ver- hinderen, dwarsboomen, beletten. Zie ook pampang. ^Axl empang, Bat. visch vijver. VÄxl amping, zie damping^ M. iAx\ 6mping,jongeriJ8tof ander graan in den bolster geroost on daar- na gestampt; g. b^rantah, zulke rijst, waarin nog ongepelde korrels zijn, ook fig. gebruikt van iem., die door ijzer niet gewond wordt; padi hn- pingaUj rijst, bestemd voor emping, ook padi perempingan; mengemping^ dat rijstgerecht gereed maken. iAx>| femping'? ph'hnping kaki, de zijde van den voet, C. en S. Yer- gel. amping en damping. f iiLol ODipang-ompang, wat van een reis raedegebracht wordt, om tot geschenk te dienen. »..ÄAxI Ömpap, L m^ngempap^met of van een zwaar voorwerp, b.v. een balk, van boven naarbeneden treffen, b.v. iem. die er juist onderdoorgaat. IL vast op, of tegen, of in elkan- der gedrukt, b.v, vleesch in een ton, boeken op een rek, nat linnengoed op een stapel; mengempapkan tangan kapada dada^ de band tegen de borst drukken. Staat wel in verband met I. Zie ook peUmpap en ümpap, /S^t Smpok,!. of em/)oe^,melig, kruimig, maisch, mollig, zacht van vleesch en rijpe vruchten; licht bre- kend van touw enz., vermolmd, ver- gaan, brokkelig van hout en derg. m^ngempok^ die hoedanigheden aan- nemen, melig enz. worden, vermol- men. II. ^mpok en empokka^iy slaan, kloppen ; ^mpok-ampai, heen en weer ^3*^' yu Lot 61 zwiepen, zooals de boomen door een storm, C. en S. i^^Ajo\ ampok, Batav. plaatje van zilver voor de schaamdeelen van nog naaktloopende meisjes. Op Bali am- pok-ampok. ^^^^1 ^mpoek = empok I, z. ald. (oA^of ompok; mengompokkan, kleedjes met figuren bedrukken, ook iets in vormen drukken, om er eene gedaante aan te geven. i^(3Xjot oempak-oempak , de groene vliegende hagedis. Zie bij soempah, jSiüol oeinpoek; mengoempoek- kan^ een rand omzoomen, b.v. van een mat tegen het uitrafelen. Mal. ^^§^1 ^mpik; mengempik, sterk naar iets verlangen, dringend verlan- gen, zooals een zuigeling naar de borst, een gastheer, dat zijue gasten toch zullen eten. iSm\ amp6^; Jav. aamborstig, kortademig; darapig van een paard. Zie hengik, Jlä^I ampoel; mhigampoel,zYf ei- len, gedijen, groot vv^orden,van vrucb- ten. JkÄjol Ömpoel ; mhigempoel, zieh op dezelfde plaats blijven bewegen zonder vooruit te komen,b.v. van een vaartuig dat door w^ind en stroom wordt belemmerd, zwalken. J^l ampil, Jav.bestuur,bewind; m^ngampilkan pMati, een wagen be- sturen, Mes. Kag. op vele pll. Zie ook kapala. J^l Oenipil; m^ngoempü, wrik- ken, door middel van een riem of pa- gaai, die als hefboom in het water wordt heen en weer bewogen, voort- stuwen van een vaartuig; ook met een spaak als hefboom iets voortbe- wegen ; pengoempil, hefboom, spaak, riem, koevoet enz. ikiLol ampßla, Batav. = ampedaly de maag van vogels. v. d. W, geeft op: bolvorraig, hard stukje vleesch in de ingewanden van vogels; 'tis eetbaar! H. iwmJLä^oI ampßlas, zie Mmp^las en mempMas. *.JLä>o! anipfelam, zie m^mpUam. ^^1 ampoen, vergiffenis, ver- geving, excuus; mengampoen^ verge- ven in het algemeen, ook: verlof vra- gen om heen te mögen gaan; m^ngam- poenkan^iei^ vergeven; m^ngampoeni^ iemand iets vergeven, ook iets ver- geven aan iemand zie o. a. Marsden op dat woord en Hik. Abd. p. 15 r. 2 mijner uitgave; makan ampoen, zie bij makan. jjXot oempao, aas, lokaas, lok- spijs, voeder, inz. voor dieren, die men onderhoudt; m^ngoempan, met aas lokken; kena oempan, door lokaas verleid; Mor oempan, lokei, ei dat men in een nest legt, opdat er bijge- legd zou worden. cXaa>oI ämpanda, e. s. v. boom, welks hout geschikt is voor binnen- huisboQW. yM^ ampo, Jav. e. s. v. eetbare aarde of klei. Zie napal en nampal. ^f ampoe, I. wat ondersteund wordt; mengampoe, ondersteunen , opdat het niet zakke of valle ; p^ti 62 ^Xol itoe toeloeng ampoekan dari bawah, help die kist yan onderen te steunen, tegen te houden. Voorts op de beide banden dragen; beheeren, besturen, onder voogdij hebben; m^ngampoe soesoe^ de borsten met de banden on- dersteunen; ampoewan^ wat onder- steund wordt; t^ngkoe ampoewan, titel van 's Torsten eerste gemalin; p^ngampoey wie of wat ondersteunt, voogd, regent, beheerder; pengampoe soesoe, kleedingstuk om de borsten te ondersteunen, lijfje, keurslijf, cor- set. Yan dit ampoe wil v. d. W. ook p^r^mpoewan, yrouw, yrouwelijk, en poenja, bezitten, afleiden ! II. m^ngampoej het water, nit een tuit of kraan loopende, met den mond opvangen. ^1 ^inpoe, I. een hoofddeksel als teeken van rang. II. Jav.hoofdknoljWaaromheen de kleinere zitten; de meester, om wien de anderen heen zitten; titel van oude dichters en wapensmeden, Men. ampoe tangan, de duim voor iboe tangati, ampoe kaki, de groote toon voor iboe kaki, Mogel. is dit ampoe het grondw. van p^rhnpoewan ; ampoe koenjit^ de uitwassen van dekurkuma; sa'ampoe^ een duimbreed, N. Sum. grootmoeder. 5^^! ömpoeroe, e. s, v. vogel, v.d.W. maar welke? mo^oi, poejoeh? J^l ßmpoeloer, zieh^mpoeloer en m^mpoeloer. ^,yM\ ampojan, het haspeltje aan een vischhengel, waarmede het snoer wordt opgewonden. 0. Mal. ^^^1 ämpoeiga, en poenja, be- zitten; jang empoenja, de eigenaar, bezitter, beer van; jang empoenja diriy de persoon zelf; m^mpoenja'i^ bezitten, in het werkelijk bezit van iets zijn ; p^,ng^mpoenjaän, toeeige- ning. Zie poenja. ÄAX)| ampoeh, het overstroomd zijn der velden; ampoehlah padavg itoey die vlakte werd overstroomd; ampoharij overstrooming == a/ar bah; mengampoehkan negari, h. land over- stroomen. -Axf ampai, L = sampaien kam- paiy*0YQT iets heen hangen; m^ngam- pai^ iets over iets heen hangen; ter- ampai dßmoer, te drogen gehangen in de zon; ampaian, kapstok, rek, droogstok. Zie sampai II. II. lang en dun, tenger, slank; djai'i ampai, geeselroede; ampai-ampai, e. s. V. zeekwal, wier aanraking bran- dende pijn veroorzaakt; ook e. s. v. klimplant, C. en S.; pohon ampai- ampaiy e. s. v. boom met hard hout. Zie lampai. Ajc^ ßinpai(?) ^mpaikariy met e. s. vi* sikkelvormig mes het onkruid tusschen de jonge padi wieden. 0. S. /Sjuiuct ömpenak, ook penak; m^ngempenak, met zorg opvoeden of grootbrengen, van kinderen; iemand goede woorden geven, belezen ; poe- djoek (voor boedjoek) empenak, aller- hande goede woordjes, allerlei vlei- taal; p^ng^mpenak, wie met zorg opvoedt; anak-penak, zie bij anak; sap^rti boeroeng ajahanda perdjinak^ didalam doekoeng pUihara danpenak, als een vogel beeft vader u tarn ge- L^l 63 maakt, op den rüg gedragen en met zorg grootgebracht, B. S. /jxt amok, woedenderaoordjook doUe woede van dieren; mengamok, woedend moorden, alles overhoop- steken wat menontmoet,uitnioorden, afloopen van een schip, een bloedbad aanrichten, PÖl. Ab. ka Djoed. Ook van kogels gezegd : razen, regenen, C. en S.; pengamok, iemand die zulks doet, woedende moordenaar; &^r- amok-amokan sama s^ndirinja, ender elk. woedend moorden, Ind. Poet.; kapal jang di-amok orang^ een schip datmenafgeloopen,uitgemoordheeft. ^^1 ^mak, ookw?a'enmöÄ:,raoe- der, moedertje; ook als aanspraaks- woord jegens oude vrouwen en lief- koozingswoord jegens kleine meisjes; ma' lanang, de moeder van Lanang; wa' saoedara, moei, tante, vaders of moeders zuster; ma^ toewa en md* oewa, vaders of moeders oudere zuster; ma^ moeda^ wordt Sj. Madli de tweede vrouw V. den Vorst genoemd door zijn dochter v. de eerste vrouw; ma' moe- da, ma* oeda, ma' hongsoe of ma^ ketjil, vaders of moeders jongere of jongste zuster; ma' tengah, ma^ ngah of ma' alang, vaders of moeders middelste zuster; wa' toenggal, vaders of moe- ders eenige zuster; ma^ soesoe ofwa' tetek, zoogmoeder; wa' tiri, stiefmoe- der; ma^ enang, e. s. v. vrouw elijke beambte aan het hof, v. d. W.; wa' 6a/^a, vader en moeder, ouders; ma' wan, mevrouw, mejuffrouw, samentr. van ^mak toewan, B, ^\Xjo\ ImkäD^ Arab.het verlee- nen van macht; het machtig maken, ^il^xl imla', Arab. het dicteeren van een geschrift. ^jMJL^t amlas, Arab. zoet, zacht, ^^1 anian, Ar. vertrouwen, ge- rustheid, veiligheid; poeieri menggen- tas koentoem jang atnan, de prinses brak af een rüstige of veilige knop? Sj. Ind. K6s. of himafif zie ald.; me- ngdmankan, iets aan iemand toever- trouwen, Zie ook bij ddr en amdnat. ,^sIa^Xx>] amansari, e. s. v. ver- snapering, bereid uit het meel van groene boontjes en op het vuur ge- roost, C. en S. Äx! amoeh, willen, Päd, bovenl. jo^^xt imhän, Ar. het verzwak- ken, krachteloos maken, vernederen. x,f ammi, zie ^c,. Lei oemmi, Arab. leek, iemand die niet lezen of schrijven kan, igno- rant; ook: volk, lieden, H. T. Door de Maleiers ook ammi uitgesproken, ^jyol amfr, Ar. opperhoofd, aan- voerder, bevelhebber; amiroe ^Imoe- minina, opperhoofd der geloovigen, de titel der Khalifen, ^Sy^^\ am^rikan, Amerika, amerikaansch, amerikaan. wx>o| amm, Ar. amen, getreu w; amin tsoemma amin, amen ja amen l mengatakan amin, amen zeggen, ook m^ngoetjap amin; mhig amini, amen op iets zeggen, met amen bevestigen. jjl ana^ Hind. ^j eener sikka ropij. ^t io, Arab. indien, b. v. insja^ Allah, indien het God behaagt. ^t zie ^1 en ^f. 64 bf ,U3f bt inna^ Arab. voorwaar wij, b.v. inna Ullahiwa inna ilahirddji öena, voorwaar wij zijn van God en voor- waar wij zullen totHem wederkeeren. yAj^Ul Önanas, zie nenas, ^,^1 SnSb^ Jav. bezonken, bezin- ken. MÖn. stil, van water, geluid, wind enz.bedaard,zwijgend;m^n(5r^n^feÄ:an, verzwijgen, stilboudon van een zaak; meng^n^bj bezinken. Zie endap, v:>3t anta, I. Skr. aard, natuur; heranta indera, een goddelijke natuur hebbend; heranta loka^ een aardsche natuur hebbend; heranta sMj een glanzende natuur hebbend, b.v. van de maan; anta koesoema, veelkleurig, gebloemd, van kleeding; madoe her- <intay een fraaie eigenschap der tan- den, b.v. giginja madoe Mranta^ Pr. Dj. maar welke? manis sap^rti madoe heranta, zoo zoet als natuurlijke ho- nig? Sj. Madli anta p^rmana, zie jp^r- mana II. II. brak, zilt. Zie antah II. III. einde, het wäre einde; anta» heranta, juist tot het uiterste einde. O. en S. owil Onta^ Hind.kameel; boeroeng onta, struisvogel. Volgens ß. v. E. is onta ook een boete van vijftig Spaan- «che matten; onta m^nßrahkan diri- nja, Sprw. voor ons: met hangende pootjes terugkomen. Mön. berouwvol zijn schuld bekennen, nederig, oot- moedig zijn. vÄxjf zie ^l xljCJt autara, Skr. inter, entre, tusschen, tusschenruimte, onder, on- dertusscheD,tuaschentyd;aw^ara^/^a hart sakalif om de drie dagen eens, P61.Djin.,onderlinge afstand, ruimte tusschen, onder, ongeveer op de hoogte van, b.v. antara pasar, op de hoogte V. d. markt; jpac^a antara kMai itoe^ op de hoogte van dien kraam; antara kapalatija, op de hoogte van zijn hoofd, Radj. Chaib.; saboewah poelau antara Pelembang ini, e.eiland ongeveer op de hoogte hier van Pa- lembang. H T. maka sampailah an- tara hoedjoeng Sawang, en kwamen op de hoogte van kaap Sawang. H. T.; di-antara negari Zainoen, op de hoogte van het land Z. Ind. Poet.; antara . . . dengan, tusschen . . . en; antara tidoer d^ngan djaga^ tusschen slapen en waken; antara pada itoe^ onderwijl, Ind. Poet.; semantaraj terwijl, gedurende; semantara se- hadja, slechts tijdelijk, H. Abd. pag. 243; barang semantara^ eenige tus- schentyd, slechts tijdelijk, Sj. Söl. Dal. p. 67; semantara ook = het Jav. sawatara^ eenige, zie samantara ; tiada htrantara lagt, geen tusschen- ruimte meer hebben; antara kadoewa pehak, tusschen beide partijen; an- tara doewa t^ngah tiga, tusschen twee en derdehalf, d. i. tusschen leven en dood, Tan een zieke; beber- apa lama antaranja, na een tusschen- verloop van eenigen tijd; mengantara^ tusschenbeide komen, als bemidde- iaar optreden; p^ngantara, tusschen- persoon,middelaar; p^rantaraän, t.us- schenruimte; p^lantaran^ tusschen- plaats boven den grond, breede gang boven den grond tusschen twee plaat- ::aaj( >feXit 65 sen, houten brug over een sloot öf beek, Stelling, steiger. v. d. W. Zie p^lataran bij latar II; h^rantara en Mlantara, tusschenliggend; padang Mlantara^ tusschenliggende vlakte, onbewoonde vlakte tusseben be- woonde streken, en in dien zin woestijn; tiada h^rantara lagi pa^ dang itoe, er was geen tusschen- ruinate meer op die vlakte. Zie ook bantara^ Mal. Sana. I. p. 243. owJC^I oentoet^ waterzuchtige zwelling van het onderbeen, v.d.W. elepbantiasis = kedal andjing^ Abd. Seh. Wrdb. Max. en M,, ook v.d.W. lijst geneesk. wrdn. oentöetan^ honig- dauw, brand in bet koren. M. v-^xjl intit, zie bij iwat, ^ä3| antar, I. zie hantar. iL antar -antar^ riJ8tstamper,laad- stok, L. heiblok, aanzetter, Batav. stormram, ook C. en S.; antaran^ een rolrond stuk bout, ter lengte van na- genoeg een arm, dat bij het weven gebruikt wordt, G. v. W. Zie ook aw^aw. v^UwJül intisäb, Arab.zijnnaam bebben van iets, zijn oorsprong van iets afleiden. sL-äOjI intisjär, Arab, behagen in iets scbeppen, in vleeschelijkelust ontstoken zijn. iX3| antang, e. s. v. tnand van boomscbors; mengantäng, in zulk een mand dragen. iXj\ anting; m^nganting^ slinge- tend afhangen; hatoe anting^ iets zwaars, b.v. een steen of kogel, aan iets slaps, om het naar beneden te trekken, zinkstuk öf steen aan een inlandsch anker; anting -anfing^ oor- hanger, oorbel, slinger van een uur- werk, ook schietlood, dieplood, Sw. ; anting -anting^ oorbellen; anting-an- ting tauge^ oorbellen in d. vorm v. ge- kiemde boontjes; ontang -anting ^ns^&r alle richtingen slingerend afhangen; antingan^ e. s. v. heester, welks blade- ren den vorm v. oorhangers bebben. ixil öntang, I. = t^ntang^ zie aldaar. II. = Utak. zie aldaar. mXiS Ontang, zie bij anting, iiX^\ oentoeng, voordeel, winst, geluk, fortuin, lot, kans; oentoeng hatkj voorspoed ; o. djahat of o. ma- lang, tegenspoed; oentoeng sahoet timboel, oentoeng hatoe t^ngg^lam, het lot der kokosschil is om naar boven te komen en het lot van den steen om te zinken. Sprw.; sama sa'' oen- toeng^ lotgenoot, Sj. Merd.; oentoeng nasibj lotsbedeeling, wederwaardig- heden, zie bij adoell-^ m^ng oentoeng- kan^ doen gelukken, bescheren; di- oentoengkan Allah, door God bescho- ren worden, door ö-od goschonken worden; m^ngoentoengi, bevoordee- len; oentoeng djoega^ 't was maar gelukkig dat; oentoeng -oentoeng^ in een gelukkig geval, bij geluk, als het moeloopt; beroentoerig, winst be- haleii, gelukkig zijn; kaoentoengan, voordeel, winst, die wordt verkregen. iX3l oenting, I. mengoenting, in een rechte lijn of vlakte brengen, van twee of meer lichamen, richten, mikken, waterpassen ;' oenting-oen- ting, schietlood, waterpas, vizier; 66 ^ i\ oenting pMßra, vizierkorrel op een vuurwapen; m^ngoenting boeloe kam» hingj wolkaarden. II. strengetje, van zijde of goud- draad; Mnang ^mas beroeniing, goud- draad aan strengetje8;^wpa^ oenting Mnang emas, vier strengetjes goud- draad ; oenting -oenting ^ kwast aan een vlieger. iJLi! enteng, Jav. licht, niet zwaar. Zie ringan» ^Jk^'A antap, vast ineengedron- gen, compact, zwaar voor den ge- ringen omvang of in vergelijking met de gewone zwaarte, specifiek zwaar. v. d, W. heeft antah ! '_aA>t antoep, Jay. angel van een insect, zie s^ngat. »^.ftJL3| Intip, Jav. gluren, in- kijken, loeren, zie hintai, j^jjOl antak, stampen v. e. vaar- tuig. Zie anggoet en ^ntak, ^^JjCjI antoek, mengantoek, sla- perig zijn, vakerig zijn, dommelen, eigenlijk knikkebollen, zie het vol- gende woord; pengantoek^ slaapkop, dutter; orang m^ngantoek disorong- kan hantalj een slaperig mensch een küssen onder het hoofd schuiven, Sprw. Zie ook ajitoL i^Xj\ antok; m^ngantok, tegen iets aanstooten; t^rantokj toevallig stooten tegen iets; t&antok kakinja kapada batoe, hij stootte zijn voet aan een steen ; batoe t^rantok^ steen des aanstoots; singgah terantok, toevallig aan wippen ; t^rantok boekit sama boe- kitj b.v. by een aardbeving ; kapala t^rantok kapada dinding, het hoofd stootte tegen den w&nd'j p^rahoe t^r- antok kadjambatanj het vaartuig stootte tegen de brug, C. en S.; doe- doek t^rantoky haastig gaan zitten. Zie antoek. De grondbeteekenis van beiden is dezelfde. /HÄ^t 811 tak, m^ng^ntak, zieh op iets laten vallen, b.v. op een stoel; op den grond stooten, van een vaartuig, steken van een bloedvin; m^ngentak^ entakkan kaki, stampvoeten, trappe- len; met de hiel stampen zonder de teenen v. d. grond te ligten. C. en S.; mengentak'^ntakkan^ ook stampen m. een inhoudsmaat, om die goed gevuld te doen zijn; ber^ntak kaki, stamp- voetend; t^rentak-^ntak, op en neer- gaan v. e. ruiter op een galoppeerend paard; p^ngentak, stamper, heiblok. /SJül Oentoek, aandeel, wat tot iets dient, wat voor iets bestemd is, ten behoeve van, Mal. Sam. II: 275 om te, voor, b.v. oentoek makan esoekj om morgen te eten; sa^oenioekj zoo- veel als noodig is voor iets] sa'^oenfoeky makan, zooveel als noodig is om ge- geten te worden; masing-masing ada dengan oentoeknja, een iegelijk met het hem toegekende deel; m^ngoen- toekkan, toebedeelen; serta m^madat dengan jang tUah di-oentoekkan pa- damoe, en u tevreden stellen met hetgeen u toebedeeld is. i^X^\ ßntoek, Batav. laag van ingang zijn. /HJCjI entak = sentak; mengen-- ^aÄ, afrukken,losrukken,wegrukken, ontrukken, schielijk terugtrekken van de band, met een ruk aan ieta i3^ aOil 67 trekken, b.v. aan eeu schelkoord, (A y*^t ontak; Mrontak^ Batav. opspringen, capriolen maken. ^a«Juj| illtik, vertraging ver- hindering; t^rintik, vertraagd, uit- gesteld. ^•^Cxil antakoesoema, zie bij anta. Juil antal, een soort Tan boom, die geneeskrachtige gom levert. J^Ajt antoel; m^ngantoel, terug. springen, afkaatsen, afstuiten, v. een veerkrachtig lichaam, bal, pijl, kogel enz.; p^ngantoely wat terugspringt enz. stuiter. JjCjI oental, I. pil, balletjes van eenige weeke zelfstandigheid; meng- oental, pillen draaien, balletjes ma- ken; p^ngoental^ pillendraaier, zie ook gentel. II. Batav. mengoentaly inslikken, uit het Jav. Jjül oeiltil,I.m^n^om^i7,slinge- ren, beieren, van kleine lichamen; oentilkan Mkerdja, langzaam werken, niet vlot zijn van werken, C. en S.; kontaUkantil en mhigontaUngantil^ heen en weer slingeren, b.v. van de borsten eener vrouw onderhet gaan. IL bolletje, balletje, knoop in een zakdoek, knopje onder aan e. beursje of netje. jujbcil antölas, verb. van atlas^ satijn. 1^1 antam^ I. zie hantam. II. vleeschelijke gemeenschap oefenen, paren, M. ^jJül antan, stamper voor een rijstblok, vijzel enz. Mön. lat aan den onderkant v. een dak. Zie aloe. ^jüt antoen, I. in orde, in de puntjes, netjes, van spreken, klee- ding, werk, enz.; orang antoen, een fat, pronker, salet-jonker, C. en S. II. Jav. achterblijven, z. kantoen. ^ y >| intan, diamant; intan mentahy ruwe diamant; intan sailan, Ceilonsche steenen. j^lXjt antoi, een soort v. bloem- dragenden boom, die veel heeft vaa de kenanga, 2Uül antah, I. ongepeide rijst- korrel onder de gepelde. C. en S. geven op: de dop v. e. rijstkorrel; b^ras h^rantahj rijst met nog onge- peide rijstkorrels er in. MÖn. atah, ook fig. iemand van minderen stand onder een aantal aanzienlijken. II. Batav. uit het Soend. brak, zilt; is anta of hania. jL-Ä-il anteh, Jav. m^ngantehy garenspinnen; zie pintaL aUjf ßntah, of, in twijfelaehtig vragende beteekenis, b.v. ^ntah ija matl, entah hidoep, tiada s^haja tahoe, of hij dood is, of leeft, dat weet ik niet. Hiervan komt het achterv. tah, zie de gramm. Soms moet het vertaald worden met: ik weet het niet, b.v. soedahkah ija Mrlajar, is hij reeds uitgezeild? ^ntah, ik weet het niet; ^ntahkan, eene samentrekking van ^ntahy met akan; ^ntah-entah, bij berekeningen 1/ gedeelte van een aboesy dat weder 1/ gedeelte van een timah of kepeng = V duit is ; ^w^aÄ-J^re«ifaÄ,ontelbaar,onbereken- baar,onschatbaar,buitengewoon,ook: 68 aüül Afstammeling in den zesden graad. Dus gebruikt men entah-entah daar, wäar de berekeningen in het dwaze overgaan, b.v. entah-her^ntah kaka- jaännja; Mr^ntah-entah^ buitenge- woon. V. d. T. Zie ook antah, M^n. wbk. xJLil Öntlh, gemeenzaam voor poetihy alsaanspraakswoord. LgXil intiha, Arab. einde, slot Wordt gebruikt als slotwoord van een brief. ,-Jlp| loti, geraspte kokosnoot met"suiker gekookt en gebruikt als Tulsel van de koekjes onde-onde, of als toespijs bij gekookte kleefrijst. .^Ajl antai; antai boekitj e. s. v. boom, die timmerhout levert voor binnenhuisbouw ; antai paja, een varieteit. .-JCit oentai, I. ook koentai; menyoentai^ los neerhangen, beieren, zie djoentai en roentau II. M^n. streng van een halve toekalj v.d.Tn. Xil intai, zie hintau yi«^JLj| antero, Port, geheel, gansch, het gansche. ^^aXjI antimon = timoen en mentimoen, zie aldaar. ^\ andja, val, e. s. v. touw op sebepen; andja yqjoeng^ schuif van een zon- of regenscherm. ^\ indja^ alleen in sawan indja^ stuipen by kleine kinderen, waarbij het hoofd gloeit, en in herindja singa^ e. s. V. spei, H. Boedj. maar welk ? Zoo ook Hik. Ind. Mah. Eoep. indja pajoengj e. s. v, kruidje-roer-me-niet, R, Zal wel andja päjoeng zijn, zie andja, o^^^Ot fendjoet; m^ngendjoet, door een zachten ruk in beweging brengen, zooals een visch den viech- lijn; eventjes oplichten, zooals men doet met het lood aan een loodlijn ; zieh ineendringen en weer uitstrek- ken, zooals iemand op een schommel, dien opwerkende; de hiel even op- lichten en weer neerzetten, terwijl de teenen op den grond blijven; endjot^ Batav. wippen. Zie ook dennjoeL j^VjI andjar, Arab. anker. siSVJI MiAjoer; meng andjoer^Yoor iets uitstoken, naar voren uitsteken, buiten de rooilijn uitsteken, vooruit- gaan, vooropgaan; mengandjoer ka- laoety in zee uitsteken, van een kaap; andjoer-mengandjoer, hier en daar uitsteken van huizen, niet in de rooi- lijn liggen, Sadj. Mal. p. n\^ en nt; berandjoer-andjoej'an perlahan^ zieh langzaam voortbewegen van eene menigte, M.; mengandjoerkan tangan padUj de band uitsteken naar, z.ook bij sorong '^ mengandjoerkan pekerdjaän^ het werk voortzetten; mengafidjoer- kan saldm, een groete overbrengen; pengandjoer, aanvoerder, gids, voor- hoede, spits; hintang pengandjoer^ Yenus als morgenster; telandjoer^ te ver om nog terug te kunnen, zieh verpraten; ielandjoeran soedah djadi saoedara, reeds zoover gekomen dat men zuster is geworden, H. Dewa Ind. Möng.; moeloet i^landjoerjlsing' tong, flapuit. ^Äil andjir, Perz. vijg. pSKJ ;i5X3f 69 jäjI oendjoer, ook Jwendjoer^ uitgestrekt, niet gebogen of gekromd, inz. yan een been; meng oendj oer kein , uitstrekken ; doedoek heloendjoer, met uitgestrekte beenen zitten,wat oneer- biedig is; hUom doedoek Mloendjoer dehoeloe^nog niet gezeten zijn de bee- nen al uitstrekken, Sprw.; ook van lijken,b.v.6ac?an segala manoesiajany matt itoe saperti hatang pisang Ml- oendjoeran^ de lichamen van alle men- schen, die dood waren, lagen uitge- strekt als banaanstaramen. Hik. Sj. M^rd. SyS^^I andjörah, Kw. zieh ver- spreiden van een geur, ook v. licht- stralen,b. v.maÄ-a boelan sedang ierang andjerah, en juist verspreidde zieh het licht van de raiaan, Asm. Pati. Het schijnt ook schitterend schoon te beteekenen, b.v. Mes. Kag. en Kin. Tab. Zie dßrah. iÄj| andjang, I. gemeenzaam voor pandjang^ lang. II. andjang-andjang^ e. s. v. eet- barenzoutwatervisch;Ä:^^ama?iQ[/aw^- andjang^ e. s. v. zoutwaterkrabbe. III. andjang-andjang^ e.s.v. plant, Elseocarpus. ÄÄjf andjoeng, e. s. v. opkamer aan de zijde van een huis, waarvan de vloer slechts een paar voet hooger is, ook hilik andjoeng en mandjoengan of p^rmandjoengan^ Sadj. Mal. p. 115; andjoeng -andjoeng en andjoengan, e. s. V. uitbouwsel op den achtersteven van een vaartuig ten behoeve v. den gQZB,gYoerderz=djempoe'dj^mpoe, zie aldaar; m^ngandjoeng, in de hoogte houden, ophouden, b.v. een signaal, vlieger enz. ook: ophemelen, in de hoogte steken, in het zonnetje zetten van een persoon; m. diri, zichzelven verhelfen. M^n. sandjoeng^ id. iÄj! andjing, hond; a. ajal<;, canis rutilens, d. 1. Cr.; a. pemhoeroe en a. p^rhoeroean^ jnchthond; a, hoetan of a. rimba, de wilde hond, boschhond, jakhals; a, ajar, e. s. v. Otter; a, tanah, e. s. van vliegend insect, dat in den grond leeft, de veenmol; M^n. andjing-andjing, op- passer, volgeling, looper, lakei; ha- gai andjing hPranak enam, fig. voor er mager en ellendig uitzien; hagai andjing kadehoeloeän^ als een hond, dien het wild vooruit is, d.i. door te groote voortvarendheid zijn doel missen, v.d.Tn.; koetoe andjing, vloo; saoedara andjing, broeders of zusters van dezelfde moeder, maar v. andere vaders; andjing dit^poek kapala m^n- djhighit ekoer, als een hond op den kop geklopt; wordt, steekt hij den staart op, Sprw. ; saperti andjing mereboet toelang, als honden, die om een been vechten, Sprw.; andjing- andjing en poeki andjing = nam- nam, een soort van rinsche, eetbare vrucht. «^vjt Oendjang = roendjang; m^ngoendjang, ruw en wild naar iets steken, inz. van boven naar beneden. ä^VjI oendjoeng; mhtgoendjoe- ngi, iemand eer bewijzen door een deelnemend bezoek; m^ng oendjoeng - kan kadam, een bezoek brengen aan de voeten, een bezoek van hulde en 70 v.A^t ^j4^\ onderdanigheid brengen, P. Djiri. Zie ook koendjoeng. »._ft5\>l indjap, I. trechtervor- mige ingang in een fuik, gevormd door elastieke staafjes, die zieh openen als de visch er in komt, en daarna weer sluiten. II. herindjap^ het druk hebben, vooral door het komen en gaan van veel bezoekers. Mogelijk bestaat er verband tusschen het eerste en tweede. rj^^Ol andjak; mengandjak, van zijn plaats wijken; volgens C* en S. verplaatsen, van de eene plaats naar de andere dragen of vervoeren. Ook: overplanten van de rijst van het zaad- bed op de velden; elok di-andjak, geschikt om overgeplant te worden, Päd. bovenl, ^Hä^I Öndjak; endjak-^ndjak, van toorn stampvoeten. ^q^>t indjak, volg. v.d.W. en- djak; m^ngindjakj vertrappen, vertre- den, neertrappen. Mön. ook indjak^id. indjak'indjak^ stijgbeugel; terindjak, onder den voet gekomen, vertrapt. Zie pidjak, ^S.Ä3t oendjoek; m^ngoendjoeJj^j overreiken,aangeven,aanreiken,over- handigen, aanlangen, betoonen, aan- bieden, Dikwerf ook verkeerd ge- bruikt voor toendjoek^ aanwijzen, zie o.a. H. Abd. p. 300. Mengoendjoek tnata^ een wenk met de oogen geven ; m. tangan, de band toereiken; m. poewariy de b^telschaal toereiken; m, tangan kamoeloet, de band naar den mond brengen; m^ngoendjoekkan d^ngan sahatk-baik hormat, met de meest mogelijke eer ontvangen, zeer deftig recipieeren; m^ngoendjoekkan katangan, in de band stoppen, b.v. een fooi, Hik. Adb. p. 48. Jc^ül andjal; I. mengandjal, in den vorigen toestand terugspringen, van elastieke voorwerpen; zieh be- wegen, van de ongeboren vrucht. II. flikkerend, sehitterend; Mran- djalj flikkeren, sehitteren; b.v. van juweelen(?) C. en S. Ik denk eer dat het endjal is, vast ingezet. Zie endjal. J.;^^( ßndjal; m^ng endjal^ met kraeht in iets steken, boren, duwen, b.v. een dolk in een liehaam, een kurk in eene fleseh, ^ Z)^ <x s\ ? b. V. toehoehnja ^^^^SVif, gezet, zwaar? R. Chaib. ^LsOl öiidjölai, zie dßlai. jv^vjI oendjam, ook en meest hoendjam; mengoendjam^ loodreeht met een vaart in den grond steken, b.v. een gepunte paal; van boven naar beneden steken of stooten met lange puntige voorwerpen; mengoendjani' kan loetoet nan doewa, zieh op de knieen werpen, MÖn.; teroendjam, in den grond gestooten, ook: in den grond geslagen, v. een afgesehoten pijl. Ind. Poet.; beroendjaman, van vele voorwerpen aldus in den grond gestooten zijn; toembak terlaloe ba- njak berhoendjaman dalam darah, H. Boedj.; pengoendjam tanggala^ ploeg- schaar. Zie roendjang en geroendjam, ^Äif andjan, Sing, naam van een boom met siecht hout, v.d.W. ^j.^Ol oendjoen, ook hoendjoen; m^ngoendjoen^ met geweld aan iets rukken, b.v. aan iemands arm, ecn zwaar touw enz. Am. Hamz, ^äjI indjin, Eng. engtne, ma- chine. Ook as V. een wiel, de Bode; kajoe indjin, het roode harde hout van de hakau, K^^\ indjeh, gebruikt als pron. 2^ pers. door jongen jegens ouden uit eerbied. &^Ot Oendjah, Batav.en ngroen- djahj Jav. steigeren van een paard. ^Äil ondje, Batav. e. s. v. ge- was," gelijkende op langkoewaSj dat als zuring in de groente gebruikt wordt in de plaats van tamarinde. JU^rsOl indjil, Ar. het Evan- gelie, het N. Testament, ook kitdb indßl; memasjhoerkan indjil en mhigchaharkan indjil^ het Evan- gelie verkondigen; pesoeroehan In- djilj evangelist, zendeling, evan- gelie-verkondiger. ^^jt^ot andjiman; kapal an- djiman oostindievaarder, schip van het grootste charter, van het Eng. indiaman. ^ "A intja, L klaar, helder weder, L. II. intja-bintja, in wanorde, ver- warring, H. Abd. 511, plundering. o^.A3t intjat, I. terinfjaty in den groei belemmerd, Sw. Zie intjoet. II. de pit van een vrucht, de pupil van het oog. Päd, bovenl. v;:xSV3t oentjit, afgebroken, niet gestadig, aan iets werken; oentjang- oentjit, in drukte, nu dit en dan dat doen, in drukte heen en weer loopen; & ^Sul fl p^ngoentjitj wie gewoonlijk afgebro- ken aan iets werkt, wie geen zit- vleesch heeft. oc^ül intjoet, scheef, kreupel, mank, van vorm of gestalte of gaan ; verkeerd, met een vreemden tongval, van de uitspraak, b.v. intjoet roemah itoe, dat huis staat scheef; terintjoet- intjoet ija berdjalan, saperti orang melompat lakoenja^ hij loopt kreupel als iemand die springt; intjoet la^ fadlnja, boekan teloer, zijn uitspraak was vreemd, maar niet gebrekkig; intjang 'intjoet, scheef, kreupel, mank op verschillende wijze, op ongelijk- lange pooten staan, yan een stoel, tafel, enz. v::a.SVJ| intjit, weg! van hier! voort ! scheer je weg ! menginfjit- kan, wegjagen, verdrijven, verban- nen, verstooten; karena ija terintjit dari negari itoe, want zij werden uit dat land vordre ven. Zie hintjit. ocSVjI entjet, zie intjoet, %,s\.jt antjar, Jav. de gifboom, de oepas-hoom. ysS^\ antjoer, zie hantjoer. y^^\ intjar, drilboor, waarbij de beweegkracht op en neer gaat; mengin tjar, met een drilboor boren. *iS!ol enijer, Jav. dun van brij- achtige zelfstandigheden = tjajir, zie aldaar. ^^ol antjing, sterk riekend, pislucht, bokkelucht, ook de lucht van de stinkboonen petai en djering, &^^\ Öntjang; m^ngHtjang^ met geweld op iets trappen, vertrappen. k^^\ oen^ang, I. reiszak, reis- 72 (*^f tasch, ndcessaire, ook beurs, d. 1. Cr.; Mön. zakje voor sirih benoo- digdheden. II. voorraad v. bamboe om kunst- hanesporen van te maken^ Seh. III. alleen in oentjang-oentjit^ zie oentjit k^^\ intjang, intjang-intjoet^ krom en scheef, zooals de stijlen van een huis, die niet behoorlijk gericht zijn, b. V. tiada di-oenting roemah itoe, maka intjang-intjoet kalihatan- nja, dat huis is niet behoorlijk ge- richt, daarom ziet het er krom en scheef uit. Zie inijoeU ^ssof autjak, I. e. s. v. klein, rond vlechtwerk, horde, van bamboe of kokosbladnerven gemaakt, vroe- ger voor borden, thans voor kleine offergaven gebruikt; ook: een horde op staken voor het drogen van ge- wasschen vaatwerk of zulk een hor- de, opgehangen in de woning om er spijzen op te zetten, opdat de kat er niet aankome. C. en S. of opgehan- gen met offers in een boom, a. per- hengkas, of neergezet aan de voeten van een kranke, a. p^loenoes, id. id.; pinggan antjakj vischschotel met gaatjes; memhoewang antjakj zulk een vlechtwerk met oflPergaven aan den weg plaatsen of op het water laten drijven. Bij avond heeft zulk een drijvende antjak een brandend kaarsje, wat bij stil weder en in menigte er wel aardig uitziet. IL e. s- V. vijgeboom, die te Bata- via kajoe hoedi heet, v. d. W. ^^^...sot an^oek; paren, co'ire, minder plat dan ampoet, doch platter dan ajoek^ v. d. W. Mgn. id. . (3.^^t ßntjok, Batav. doorste- ken, doodsteken. ^ <a. >t entjok, Batav. mank gaan; rheumatiek, C. (jÄit öntjik, zie '^^^äj!. Jk.s\.3t antjal, voorgeven, voor- wenden, C. en S. Jc.sXol entjol, Batav. in de war zijn. J^:;S!ot antjolj Batav. uiistekende landpunt, kaap. I* Jc!flüt ontjal-ontjal, njgsnoer van bloemen. L. J^^ol entjel, of intßl^ de betee- kenis hiervan heb ik nog nietkunnen vaststellen. Yoorb. hertali leher toe- djoeh b^lit,herkamr perboetvatan tjina her entjel- entjel naga sakawan, Mes. Kag. ; p^rsalin sapoeloeh peranggo- wan, pakaijan langkap dengan entjel- enfjel sekar soehoennja, Pr. Dj. Dit laatste tot tweemalen toe. jvSXjf antjam, Jav. mengantjam- antjam^ dreigen; penganfjam^ drei- ger, dreigmiddel; pengantjaman, dreiging. Zie amang en oegoet' i^w^flot oentjoewi, Chin. een chineesehe tabakspijp. -öul antjai, I. totaal bedorven, ontredderd, ontramponeerd; mengan- tjaikarij totaal bederven, enz. II. losjes, loslaten wat men vast heeft, b.v. djangan di-antjaikan pe- gangan itoe^ houd niet losjes vast, wat ge in de band hebt. C. en S. ^^-Äil ßntji' en entjik^ titel voor "fatsoenlijke Maleiers, zoowel vrouwen als mannen; ^. djantan, en e, heiinüy de heer en de vrouw des huizes; e, oenggal, het eenige kind des huizes; e, engkoe^ titel Yan de afstammelingen des Onderkonings; e, tvarij titel van de afstammelingen van den Böndahara en den Toem^ng- goeng. Het woord is oorspronkelijk chineesch en beteekent oom, 4>«H-^3l anachoda, zie (j^^U. <Xil auda^ Skr. = dßbat en kas- toeri; anda moesang^ de beide klier- zakken van de civetkat; anda setoeri^ e. s. V. versnapering. 4V«-3t Onda, gemeenzaam voor hondaj zie aldaar. v^ljül andaka. Skr. dhäka, een wilde stier, Maxw. en ook C. en S. = s^ladang, ^\iX^\ andalas, Mön. e. s. v. boom. Zie luJtXjl inäaloes, \tX3l andor, I. in Perak de naara van een buifelslede, gebruikt cm de oogst van de velden te transportee- ren. C. en S. II. hellend; mengandorkan, een steile plaats hellend maken, om het beklimmen te vergemakkelijken. C. eu S. wV ^t oendar, Jav. boor om geweerloopen enz. uit te boren ; oendar-andir^ Batav. zieh kronkelen, slingeren. sOül Oendoer, achterwaarts gaan, retireeren, terugtrekken, afdeinzen, wijken, zieh verwijderen, van iets afgaan, b. v. van een voornemen; oendoer boentoet^ achteruit loopen; oendoer-inara, avanceeren en reti- y)Jol 73 reeren, zie mara II; oendoer makan en oendoer daripada santap, v. tafel opstaan, uitscheiden met eten. Mes. Kag. oendoer ^daripada nijatnja^ van zijn voornemen afgaan; m^ngoen^ doerkan, verwijderen, achterstellen^ doen afdeinzen. si\b\ fender, Soend. e. s. v. fen- kel, die soras als groente gebruikt wordt. KtXil indÖra, Skr. de god Indra^ ook: e.s.v. geesten die het luchtruim bewonen;Yorst, titel van aanzienlijke personen; indera bongsoe, titel van een manteri^ die in rang op den Toe- m^nggoeng volgt; indera roepa^ e.s.v» plant, die onbruikbare katoen voort- brengt ; indet^a poera, naam van een plaats op de W.-kust van Sumatra en op het schi ereil. Malaka; seri tri' dera poera, de glans van Indrastad^ bijnaam van het rijk Sijak; indera giri^ naam van een rijk op de O.-kust van Sumatra en van eene rivier, die dat rijk doorstroomt; indera laksana^ e. s. V. heester met boonen, die een lijmstof bevattende schil hebben; mhigindh^a, alleen in titeis, zieh als een indera voordoen; ka'inderaän,, het verblijf of de hemel der indra's^ ook goddelijk, b.v. Pol. Djin.; indera kila^ Pßl. Djin. de naam yan een borg, waarop Ardjoena als kluize- naar geleefd heeft. In het Skr. is het een fabelachtige borg; indera loka^ de wereld of het verblijf van Indra» ^•Jsjül indßrapoera, de naam V. e. landstreek op h)Bt schiereiland Malaka en van een onafhankelijken 74 O;^' Staat op de Z.W.-kust van Sumatra. ^•\dül andßrak, valkuil om oli- fanten te vangen, R. Pas p. 12 == k^loehoeran. ^yjSyd<j\ indßragiri, de naam eener groote rivier in het oosten van Sumatra. iimOoI andas ook handas; m^ng- andas, op een onderlaag leggen om er eenige kracht op uit te oefenen, zooals het hoofd van iemand op een blök, om het af te houwen. Zie landas en kandas. ^urfjol Öndas; mew^^nc^as, iemands hoofd op iets hards stooten, b.v. op een tafel. Jav. endas^ hoofd. Zie andas. ikwjül Indas; in^n^m(?fl[s,naderen met een vijandig oogmork, b.v. een vaartuig een ander; op hetlijfrukken. ^Jot andang, I. toorts, fakkel, gewoonlijk van droge kokosbladeren, brandfakkel, om iets in brand te ste- ken. Zie soeloeh, II. andang andang, ra; b^randang- andangkan Msi, ijzeren ra's hebben; andang-andang atas of perbahoe, de bovenra; andang-andang bawah of perkaki, de onderra. III. spat, spikkel, moedervlek. C. en S.; Jav. an4^ng'an4^ng, moesjes. t* ctX-i! ? b. V. dadanja laksana f^Jül Hik. Korißj. ^Jul andoeng, I. e. s. v. boom, volg. C. en S. een struik en volg, M. een heestergewas, e. s. v. nihoeng met zeer körte geledingen en taai hout, dat voor piekschaften gebruikt wordt. Men plant hem soms op begraafplaat- sen; soorten zijn: a. hidjauy a, merah en a. batoe, II. een mantel, C. en S. c Jüt endoeng; mengendoeng, in de kindertaal : zieh bij iemand over iets of iemand beklagen. c Jül oendang, I. Jav. roepen, ontbieden, noodigen ; koendangan, genoodigde op een feest. Hiervan waarschijnlijk : II. oendang-oendang, wetten ; küdb oendang-oendang , wetboek; oendang- oendang laoet, de zeevaartwetten ; meng oendang kan^ nader bepalen of toepassen van de wet, Oend. Djambi, wettelijk vaststellen of bepalen, af- kondigen, waarvoor het volk wordt opgeroepen. III. oendang- oendang, hekwerk, b.v. van een balustrade; 0,-0. tingkap, e.s.v. Maleisch vensterraam, voorzien van snijwerk. cjol endang, Kw. vrouwelijke boeteling, e. s. v. nennen, vrouwe- lijke bediende van een pandita. Mes. Kag. Djaja Langk. cjüt indang; mengindang,hori' zontaal iets heen en weer schudden b.v. rijst op een wan, om de goede korrels v. de anderen af te scheiden, op deze wijze wannen, ziften; m- dang -indang, wan? Zie njiroe. clXjI Indoeng = m(Zog^,lichame- lijke moeder; indoeng k^rbau, kalf- buffel, moederbuffel; indoeng madoe, honigraat; 1. kastoeri, de muskuszak; i, soet^ra, pop van den zijdeworm; indoeng moetiara, parelmoer ; indoeng Hang Toewah akan salama ini doe- doek dekat^ z66 lang reeds heeft de moeder van H. T. hier dichtbij ge- woond, H. T.; p^ngindoengan, in het Palemb. loon voor de moederzorg; indoeng-indoeng, troetelnaam Yoor een jong meisje, Prab. Dj.; meng- indoengkan wadon sadjagat, noemt men in het Palemb. ontucht plegen met een beest; tnaka anak panah itoepon mendjadi indoeng-tahoehan m^nßngat Sjah Djohan^ Hik. Korisj. Wordt ook dendang genoemd en hier- voor geeft men op e. s. v. Spaansche vlieg. Zie dendang II. SjGf inding, m^nginding^ stil op iets wachten, b.v. op een aalmoes en dergel., leeren op iets, dat men denkt te ontvangen, zooals b.v. een hond op een brok; stil naar iets luisteren, dat men niet hooren mag. ^ Jul endoeng,Bat.m^w^6W(?o6J«^, buiten'ßhuis slapen van iemand, die bij een dansmeid op de markt blijft. c Jol oendoeng, e.s.v. doek, die de vrouwen over het hoofd slaan, om zieh te beschermen tegen de zon, hul- ledoek. Päd, bovenl. oJüt aildap,MÖn.en Jav.z.^nc?a;p. O Jol Öndap ; m^ngendap^ bukken om zieh aan het gezicht te onttrek- ken, gebukt op de loer liggen, Hik, Abd. 494 en 497; kleiner worden van een vlam, tot bedaren komen van een hartstocht, bezinken, neerslaan van beslag, naar binnen slaan van een huidziekte ; hidap-endap^ een verbor- gen persoon, iemand die zieh schuil- houdt; si'^ndap-endapj die onzicht- hare, die wegschuiler, Pr. Dj. Zoo ook : oJ^I 75 hagaikan rasa Mndak mPngendap, iharat p^njakit hendak m^ngidapÄhr. b. Chas. ter^ndap'^ndap^ heimelijk, in het verborgen. Hiervan m^ndap, zie aldaar. (JiJüt andak, I. wijziging van pandak; mengandak, reven, klein zeil maken, zieh in zijne uitgaven wat beperken. IL andak-andak, somtijds. Pol. Abd, Zie kadang, (^*Jot andoek; mengandoek, äoor een band ondersteunen, in een band dragen, b.v. een gebroken arm, de borsten enz. Zie andoeh, l^'Jül ßndok, vertrouwelijke be- naming van vriendinnen onderling, of van de vrouw door den man, of van kleine meisjes; fn^ngendokkarij iemand met ^ndok aanspreken, kin- deren daarmede in slaap süssen. ij Jol indak = tidak, Päd. bo- venlanden, \3Jot Oendak, I. ook hoendak; mengoendak, niet van zijn plaats ko- men, niet vorderen, blijven dobberen, van een vaartuig; p^ngoendak, vaar- tuig, dat met den minsten tegenwind niet vooruit wil, zware zee die een schip belet te vorderen. II. oendakariy Jav. paard, gebruikt vö6r eigennamen in het Jav. ijf Jol indoek = indoengy licha- raelijke moeder; indoek kastoeri ^mvi^» kuszak; i, mac^oe, honigraat; i.soet^ra^ cocon V. een zijdeworm; perindoe'än^ al wat van ^^ne moeder is, broedsel, gezin, familie; indoek s^mang^YTonw die voor lichtekooien zorgt. M^n. 76 O' Jüf ClJüf heer, meester, patroon, meesteres; de persoon die er koßtgangers op nahoudt. Zie bij samang. (Jfjul indik; m^ngindik^ neder- hurken en onmiddelijk weer opstaan, eeu Toorwerp, waarop men staat, door een wippende beweging neer- drukken. Mön. nederdrukken, naar beneden duwen == tindih, (JiJül Oendoek, I. oendoek-oen- doek, het zeepaardje, dat door de Maleiers als amulet gebruikt wordt. 11, oendoek-andaljin groote drukte en beweging door velerlei en snel op elkander volgend werk. III. Zie moendoek, Jjül andal, I. zie oendoek II. II. andalan, geloofwaardig, Ter- trouwd, van een persoon, pand, borg- stelling. Het is het Jav. andel en andelan, JjOt feudal; mengendaljinduwenj instoppen, b.v. gras in een mand, goed in een koffer enz. Jjof andoel, Kw. e.s.v. bloem- dragende kruipplant, Prab. Dj. = soengsoen, Jav. Jjül endel, e. s. v. pas bij het dansen, waarbij men een zwaai met den eenen voet maakt; memhoetvang endeJ, deze pas maken, Ibr. b. Chas; ook door vrouwen onder het voorbij- gaan gemaakt, als zij uit eerbied voor iemand uitwijken. ^j*^Jjol öndßlas, e. s. v. onscha- delijke slang, waarmede men wel speelt. ^j**Jj6t indaloes of andaloes, eigenl. Andalusie, Spanje, doch in verschillende Hss. wordt Sumatra ZOO genoemd. Zie y*J|jk3|. *Jül andam, I. Perz. mengan- danij in orde brengen, schikken, met juistheid sameuvoegen, ook eflfenen, in orde brengen van een weg b.v, djalan itoe hagai di-andamkan orang^ C. en S. ; mengandam soerai^ het haar opmaken van Vorstel. pers. en v. e. bruid; m. misai, de knevels opstrlj- ken; pengandam ramhoetj kapper; andamarij wat netjes en juist ge- schikt is; andaman ramboet, kapsei. II. ponny-haar, idiotenfranje,haar afhangend op het voorhoofd van pas gehuwde vrouwen en prostitues, C. en S.; saperti anak-dara mahok andam^ als e. maagd die toevallig die hären op haar voorhoofd krjjgt, Sprw. wordt gezegd van iem. die zeer preutsch is, C. en S. III. een schuil- of vrijplaats zoe- ken; andam karoemah radjn^ een schuilplaats in het paleis des konings zoeken (tegen vervolging); mengan. dam^ een schuilplaats verleenen. M. H Is M^n. en beteekent, gebenden of veroordeeld zijn om altijd op dezelfde plaats te blijven; anak andaman^ e. maagd, die tot aan haar huwelijk, steeds in huis gehouden wordt. *cXil andoem, e. s, v. vogel, C. en S. maar welke? jOtX^t andan, wit mensch, albino, = orang sahon, Zie salon en halar, jocXjI andon, Jav. = naik, gaan verrichten, gaanvoeren,b.v.?«maÄaH lagi kita herdjalan, kakang hendak andonperangjMeB.K&g,FT.Dj,'^peng' .oü^^t \5^t 77 andon, de uitvoerders? b.v. peng- andon naik perarakan empat poeloeh^ mengiringkan perarakan besar, id. ^Jül oendan, L beroendan^ zieh. lang met iets bezighouden, b.v, raet baden, eten enz.; beroendan dengan nasi^ lang over zijn eten bezig zijn, kieskau wen; beroendan dengan orang ulim, zieh lang bjj een geleerde op- houden. IL boeroeng oendan, e. s. v. peli- kaan. Yolgens Sw. e. s. v. zwaan en volgens v.d.W. e. s. v. wilde gans! • Ool 6üdau^ naam eener plaats onder Pahang. JLcVil andawali, e, s v. plant, Cissus papulosa. ^^tX-if andoewan, Skr. voet- kluister, voetketting, zie bendoewan. jjjol andah? b.v. tatkala itoe Tinak-netah pon ada berdiri dibawah »Jol, Beeng. R. bes. p. 132. »Jof andoeh; mengandoeh, zwe- vend houden of dragen, b.v. een over den schouder geslagen doek, e. zieken arm, ook den boog van een vlieger spannen door de uiteinden met een touw te verbinden; tali andoeh^ hei touw, waarmede de stokken worden vastgemaaktj die op een vaartuig de dekmatten tegen opwaaien be waren; andoehan, draagband, b.v. voor een zieken arm ; andoehan sekotji^ de stroppen, waarin een sloep hangt in de davids. l'sjol ondeh-ondeh, v. d. W. op Java ondi'Ond4^ e. s. v. boUetjes, gekookt van kleefrijstmeel, soms ge- vuld m. geraspte kokosnoot en suiker en van buiten bestrooid met widjen^ door de Maleiers boewah Melaka ge- noomd en een weinig anders toebe- reid; memboewang ondeh, metzulke balletjes (naar ik meen van klei), bet lot werpen. Zie oendi, 5tVit endah, fraai, kostbaar, in- teressant, vreemd, curieus, belang- rijk, prächtig, b.v. b^ndajang endah- endahj allerlei fraaie of kostbare zaken; chabar jang endahj een be- langrijk bericht; endah chabar dari roepa, het gerucht is belangrijker dan de zaak zelf. Sprw.; akoe ta* endahj ik geef er niot om, ik stel er geen prijs op; apafah endahnja ka- padakoe, welk belang heeft dat toch voor mij; mengendahkan, iets fraai, kostbaar, van belang achten, op prijs stellen, zieh voor iets interesseeren, om iets geven; kaendahan^ fraaiheid, kostbaarheid , belangrijkheid, ge- wicht. Jav. id. ^ Jol andai, mogelijk geval, mo- gelijkheid; andainja en sandainja, samentr. van sa en andainja, veron- dersteld dat, bijgeval, indien bijvoor- beeld; berandai-andai, de gebeurlijk- heden bespreken, het voor en tegen overwegen, overleggen; mengandai- kan, als mogelijk stellen, veronder- stellen; mandai-mandai, in gelijke- nisson spreken; andai-andai, e. s. v. plant, grewia oblongifolia, ook de stagen, waaraan men het touw van een zeil vastmaakt tegen de ver- schansing van een vaartuig, C. en S. ^ Jol oendi; mhnboewang oendi, loten, het lot werpen, stemmen bij 78 JoJot (JM verkiezingen; soerat oendi, stem- briefJG. Zie ondeh-ondeh. iXjcX-^I andika, Jav. beleefd Vrnw. van den 2^«» pers. enk. ook: spreken, bevelen, van een hoogge- plaatst persoon ; p^ngandika^ woord, gezegde, bevel. MÖn. andika, titel van een familiehoofd. ^jL-Mfc-il insän, Arab. mensch; anak-anak insdn^ de menschenkin- deren, het menschelijk geslacht; in- sdnij menschelijk. v::^^! ensoet^ zie ingsoet, jaao! ansoer, zie angsoer. ^Ua^jI Insang, ook ingsang^ de kieuwen van een visch, de weef- klieren van spinnekoppen, rupsen en derg.; oerat insang, haiein] i, pari, de kieuwen van een rog; roempoet L pari, e. s. v. eetbare plant. Juwot ©nsil = eng Sil, verb, Ned. hengsel, Scharnier. "^LÄof insja', I. Arab. indien hij wil; insja'' Allah, zoo God wil, indien het God belieft, of behaagt. II. Arab. het voortbrengen, schep- pen. \Löj| angär, Arab. meerv. van jacIj ndsir, helper, verdediger; alan- sdr, de helpers, de eerste hulptroepen, die Mohammad vanuitMedinaonder- steunden. oLail in§äf, Arab. van \^Jjia^, recht, gerechtigheid, billijkheid, na- denken, ©verwegen, billijk beslissen, billijk behandelen; bSrboewat insdf, recht doen, recht laten wedervaren, de billijkheid betrachten; m^ngambil insdf ^ op zichzelven toepassen, over iets denken met toepassing op zich- zelven, overwegen; insdf akan diri- nja, tot zichzelven inkeeren, H. Abd. 421, overwegen, H. Abd. 100. j»ljül iuääm, Arab. gunst, wel- daad. tUj\ anang, wijz. van anak als aanspraaks woord : kindjelief. Ook enoeng in gedichten, mogelijk om het rijm, b-v. Ibr. b. Chas. ^1 aning* I. afstammeling in den 7en graad. IL m^nganing, in hinderlaag lig- gen; kena aning, door e. hinderlaag belaagd, daarin vallen; penganing, hinderlaaglegger, lagenlegger. III. aning-aning, een klein soort van bij, die honig levert, C. en S. iJ^\ 6nlng = Mning, op Java Mning, een samentr. van Mr'^ning, klaar, helder, doorschijnend, klaar- heid, helderheid, ook v. h. gemoed; mengening, klaar, helder worden. ^arfLftjl anfäs, Arab. meerv. van luju , zie aldaar. ^jmJij\ anfas, Arab. kostbaar, toeh- fatoe H-anfas, 'een kostbaar kleinood of geschenk. Gebruikt in de poedji- pöedjian van brieven. 