title: Die Pilgerfahrt des Ritters Arnold von Harff von Cöln durch Italien, Syrien, Aegypten, Arabien, Aethiopien, Nubien, Palästina, die Türkei, Frankreich und Spanien wie er sie in den Jahren 1496 bis 1499 vollendet ; beschrieben und durch Zeichnungen erläutert hat
creator: Arnold Ritter von Harff
text: Item van Roscheto zo Foya vunfftzich mglie voeren wir den Nijl off. dae tusschen saegen wir gar fruchtbar lande zo beyden sqdengar mit selsem oefftz ind fruchten die alle 10 jair tzwey maill in deine jair wassen ind dan noch seiden dae regent. dat kumpt also bij: der Nijlus heyfft an zo wassen all jairs in dem anbegynne augstmaent alle dage eyn fuyst hoich ind weest tzweyn maent bys an anbegyn octobry ind wirt soe groyss dat he oeuer alle die boert geyt 15 ind bedeckt dat gantze lant van Egypten, dae mit hewessert boume benden ind acker. dan in dem october begynt he alle dage eyn fuyst hoich zovallen tzweyn maent lanck, so dat he in deme december gar kleyn is, dat mich seer be- fremt, want dan alle wasser hie zo lande groiss sijnt ind in 20 dem august dat aller kleynste. die vnderrichtonge wye dat zoe kumpt wyl ich noch hernae settzen, as ich kome an den vssprunck des Nijli. Item als nu dat wasser in dem November aeff gelouffen is, so sedan zij in die mode korn weg hauer ind ander frucht. Die is dan binnen dem maand rijf afgesneden ge-dresschen myt gar kortzen stroef drie spannen lang. Item dar na omtrynt den april hauens zij off dem Nijl gar vil wasser moellen stayn die oessen om drijven ind dat wasser van dem Nijl off dat land werfen, dae met zij wesen ind acker versieren ind doynt yem als voor geveen. Also weijst die frucht all jaar dae twee maal regen, item suit man ook desens Nijl off langs die boort off dem heeten zande liggen gar groote wasser slangen, die om der groote hytzden wil van dem wasser gekroven zijnt, vunfftzien ader zeventien voeten lang mijnre ader meer ind heetse kalktrilie ader kokodrille. Zij hebben gesteltenijss na een re edissen ader lyntworme mit vier kortzen voeten, eenen gar groissen munt mit eenem gar grotesken gezicht. Verhoutje is geen gar hard ind oeverdeckt mit grote dicken schubben, so dat men jemel met eenem armburst niet geleten en maich. Ook zijnt zij nieuwe off dem rukt van der groote wal drie spannen breed mit eenem gar grote langen zwantz in deze gestalt. 5 10 15 20 Item in deme swans hait he gar groisse erafft, so dat he esell mule cameil ader buffelen die in den Nijll wyllen gayn dryncken vnder dem wasser vmb die beyn veidt ind sleyt so stercklich mit dem swans zo ruck weder das deyr, dat he idt zo valle brenget in dat wasser, dae he idt dan 25 vertzert, dat ich geseyn hane an eynem groyssen buffel den wir saegen in dat wasser neder slayn, den wir dar nae nyet me zo seyn konten krijgen. item as nu- deser koco- drull dat deyr vertzert ind verdeuwet hayt, so hait he geyn hynderst indmoyss dat vertzerde guyt weder zo deme munde 30 vss werffen. item dese deyr wonent ouch nyrgens dan in deme Kyll, want idt gar eyn gesunt ind suess wasser is, as man in der rontheyt der werlt fynden maich. item dese schyfflude vangen irrer gar vill off dem lande die sich ver- strichen hauen vss dem rechten stroume, wanne der Nijll 35 in sijme wassen ist. die huyde laissen die koufflude dan dürren ind brengen sij in dese lande zo verkouffen ind sa- gen, idt sij eyn huyt van eyme lyntwonne, dat geloegen is, as mich zo Rorae gewijst wart in der kirchen ad Mariam de portecu eyne groisse huyt eynes kokodrulli in yseren 40 ketten hangen indsaichten mir, idtwere eyn huyt van eyme lyntworme, des ich doe geloecht, bys dat ich it geloegen vant. Item van Rosscheto zo Foya xl mijlie, Voeren wij den Nijl off wan wij goeden wynt hadden, anders wan wij contraryen wynt hadden, zo trokken ons de perde Langs dat boert off. Item in desem weg laigen acht gelustige stede omringd eyne halve duitsche mijle eyne van dez anderre zo beyden zijden des vloot Nijli. Idt zitten aber neyt stede omringd as in desen landen, dan drij of vier duizend fustede bij eyn andern volk in die Huishoudens met erden off gesatzt, as idt zouden dat regent. Item in desen steden wassen gar veel reis of rorze dat men suiker van maakt. So hebben zij in eenlijk stat eyn groots ge- huis dat zij den suiker inne bereiden, as in desse wijze. Sinds snijden den rijkvinden ander erden aef, der gar suisse L5 is ind snyden yn zo kleynen stukken eyns vingerglang ader mynnner. dat werffen zij dan in grof breide steunen serk, dae inne zo mytzen gemaakt is eyn brei te moellen steen, den oessen off der schijven om te drijven, so dat de steen die stukker gar klein maalt, vervolgens nemen zij dan dat gemalen royaal ind schudden idet ingrosse lange kessels houden havende nuyn ader zeven aemen daar onder eyn fijl licht, so dat zij idet zeggen wie men Salpeter in deze landen gebruikt ind schuimen alwege dat bovenste aef dat zij in tonnen . ader fasser geyssen, dat heet dan suiker honing dae mit zij in den landen allerlei speise koken, als zij da geven botteren houden, die da vervolgens smelten om der grotere hytzen willen. dat nu dat onderste in dem kessel blijft, schudden zij in spitsschijnige potten, dae inlassen zij idet koud worden, dat verwerkt ind worden die suikerhuis, die men in deze landen veel brengt. Item de eerste staat dae wij aanwaken heetst Berryburch. da onder lucht eyn klein straal uit dem Nijl off die lijken hand aef na Brulis eyn goede poort des mers. item de tweede staat heetst Menya. item de derde heetst Motobis. item de vierde Delph. item de vijfde heetst Defena. item de zesde heetst Deruty. item recht daar overlicht de zevende staat, heetst Schandion. item dan komt men zodan de echte staat heetst Machera, dae macht man gar veel suikers. dit zijn de echte steden die gar fruictbaar ind lustig liggen langs den Nijl bij een ander Item, Foya is gar een schoon groote lustige stad, liggend aan de linkerzijde des Nijl in, houwend een groot aantal schone heidense kerken, ongemskikt genaamd. In deze stad mag men groot vuurwerk. Item, onder deze stad, aan de rechterzijde houden ze een gouden gemaakte vaart naar dem Nijl, wel veertig mijlen lang tot aan de stad Alexandria, zodat de Nijl groter wordt. Er is een groot straatje door den grauen waterende de gehele provincie van Alexandrië. Item, in de grens van Foya, is een klein eiland in de Nijl, houwend een Duitse molen genaamd Getzera de Heppe, dat is gezien in heidense taal een eiland des gouds, want ze gebrachten jaarlijks, op de dag van de drie duizend Duitse gulden lossen, want van dit eiland zijn groot vuist vol des rijks, daar van man den suiker mag in de andere veel soort fruiten. Item, van Foya tot Alkayr, een hundert mijlen voort, dan volgt men de Nijl af, tot aan een groot dorp, liggend aan de rechterzijde Terra Nana genaamd, daar lagen we twee dagen stil, zodat onze vaart aan dat land ging met mijn troepenman en gingen voort onze land suiderwarts, tot twee kleine Duitse molens aan een groot gewiltensies, waarbinnen stonden veel kleine kruisen onder de aarde, waar eigen, waarin voorzijden zijn, Anthony, Paulinus, Macharius en veel andere heiligen gelegen hebben penitentie geleerd, daar we nog binnen etzelijke kruisen, Grieken eenzijdig of heiligen vonden wonen, Kolossi genaamd, met zijden lange kleedjes, zwart gekleed en met lange grijsen broden in deze vorm. Digitized by Google Item wir gingen wederzoorden und von sem schiff in den Nyl off by so Alkayr, unter der Stadt zwei wellische, die Jungfrau lief ein grosses strengness dem Nyl off die linke Hand nach Damiette, ein grosse heidnische Stadt, ein gute Hafen des Meers. Item als wir nun zu Alkayr an das Land quer men, mussten wir unser Schiff verlassen und den grossen Trutzmann zu verfolgen, der wir von gingen, dass gelegte wurden wir ganz bald gekregen um mein Trutzelmans Willen der dann bekannt war. Item als wir nun von dem Schiff off das Land traten stunden off dem Werfe ein Zollhaus, da mussten wir all unsere Sachen lassen sein. Die Kaufmannschaft, die innen hatten mussten von hundert den Zehnten geben. Darum mussten je einzelne einer vor gelegt Geld gegeben zweyn Ducaten, aber ein Pilgrim musste gegeben einen Ducaten. Ich ging mit durch vor einen Kaufmann, der hatte sich gewiss, ich habe Leben und Gut verloren. Item man führte uns vor in die Stadt in des grossen Trutzelmans Haus zu berufen, da in man uns wies zwei in zwei in eine Kammer. Das waren Locher wie Stell, da in man nichts ent vant dann Bisse Erde, daer off mussten wir schlafen und ganz vor die Strasse und gelden, was uns notwendig war, zu essen und goldenes Wasser aus dem Nyl zu trinken. Item dieser Trutzelmann war ein Mameluik, das ist ein Verlechner Christ von Genua geboren, hier hatte vier ältige Frauen in sein Haus. Item Alkayr ist ganz eine grosse Stadt voll Volke, nicht um Macht, sie liegt off die linke Hand neben dem Nyl. item dese stat hay t dri j namen, die eyne heischt Babylonia, die ander Thayr, die is vurtzijdcn um murt geweest asmen noch an etzlichen eynden dat aefte gemuyrs suyt. die drytte heischt Maschera. Item, ich vant in dieser Stadt zwei deutsche Namen, der eine war bürgerlich von Basel und der andere heißt Heinrich mit seinem christlichen Namen Conrad von Basel, der andere war von Dänemark geborenen. Diese beiden bewiesen mir große Freundlichkeit, sie führten mich in der Wahrheit darin, dass wir in der heiligen Zeit in der Wunde dranken, auch bei whilst in der jüdischen Haus und der christlichen Suriani, da heißt, dass wir auch heimlich in den Hausert in dem Wundensaure dranken, als die Heiden ihre Wundensaure dranken. Aber etlich, die reich sind und die großen Herren, die tranken Wasser, dass durch Zucker und andere kostliche Speizereien gelungen ist. Item, führten mich auch diese beiden deutschen Namen durch die Stadt als dunkel Wale zo beschein. Erst vorher wurd mir von meinem Herren dem Sultan frei Straße geleitet, dass er mir schriftlich durch alle sein Land Zuryen, Ägypten, Arabien, das heilige Land, das Königreich von Aleppo und das große Armenien durch so zwei mit anderen sein Lande dar über er gehört hat. Item, als der Sultan dieses gehört hatte, wie ich war in fremden Landen, ließ er mich vor sich kommen und tat mir Fragen, ob ich mit diesen zwei deutschen Namen, off der Herkunft Frankreich, mein Land war, auch ob er stark war mit Volk und mit Geschütz und ob er viel Länder dieses Jahr gewonnen hätte und war er fürder weiter. Ich bald die Rede vernam, was ich wahr hatte hören sagen, wie alle Lande umgegeben des Meeres in Sorgen waren, wie König Karl von Frankreich das neueste verlegt Jahre Napolen und Kalabrien gewonnen hatte, dass er dieses Jahr vor zwei Jahren would in die Heidenhaft und gewinnen das heilige Land, das ich in der Wahrheit in der Heidenhaft und der Türkei erkannt das sie in großer Unruhe sich dar vor fruchtend, ich antwortete in halb mit lügen Reden und nach meinen Wünschen beurteilen, want ich doch eigentliche des Königs von Frankreich geschehen nichts wusste. Also schied ich von dem Sultan und führte mir geleitet durch alle sein Land, dass mir doch gar übel gehalten wurde, want dieser Sultan war noch ein junger von sechzehn Jahren und war des alten Sultans Katubee Sohn, der in zwei verletsenen Jahren gestorben war, so dass großes Krieg um sein Wille in den Landen umging, dass sie nicht viel auf den jungen und alten. Sey tzoegen vs die studelijn dae der balsem an woisse, sy braechen die wasser rader dae men den garten myt pliecht Digitized by Google 88 zo wesseren ind naemen die oessen die de wasser rader pJegen vmb zo drijuen, soe dat mir dae gesaicht waert ind ich myt ougen saich dat an den neisten tzeyn jaeren geyn balsem me dae en weyst. also tsouch der Kamsauwe Has- mansmea des anderen daichs nae Gazera. item in desem wege durch dat gewyltenysse Alhyset begegentjeme eyn groisser here van den mameloicken der Thodar geheyschen myt groissen volck, der in wyllen was zo Alkayr zo tzeyn sich laissen zoldain zo maichen ind he vernam dat deser Kamsauw Hasmansmea ouch gherne zoldain geweest were ind datjeme neyt geluckt en was. van stunt an maichden sij eynen strijdt in deme gewyltenyss, so dat der Thodar sloich den Kamsauw Hasmansmea zo doide myt vunfftzich groisser heren ind vill ander sijner diener. item in deme so tsouch der Thodar vort zo Alkayr ind legerde sich vur dat sloss des jungen zoldayns in meynonge dat he zoldain wuldt syn. as he nu drij dage dae vur gelegen hatte kreich der junge zoldain des naichtz heymelich vil volcks in dat sloss, die des morgens froichvss traetten mitwenich volcks ind groissem geschrey ind sloigen dem Thodar vil volcks aeff, soe dat hee ouch weder zo ruck fleyn moyst na Gazera. item dar nae oeuer eynen maent vergaderde der Tho- dar me dan tzwentzich dusent man ind tsouch weder na Alkayr vur dat slos drij weken lanck lygen, so dat sij sich all dage sloygen sturmden ind streden, doch behielt der junge zoldain oeuerhant, soe dat der Thodar fleyn moyst. dan hette der Thoedar zwei Kortauen oder Slangen gehabt mit gerechtigkeit in diesen Landen, hier hatte das Schloss in zwei Tagen über hauptsächlich geschossen, item als nun der Thoedar violett lief, des jungen Zoldayns Mameluken her anhief ind siegen, alle die zehn toten, die des Thoedar Partei gehalten hatten, ind plünderten alle Ihre Häuser, so dass der große Thrutzehnte, ich bei leich, auch des Thoedar Partei gehalten hatten, siegen, sie in ihrem Haus niedermettelten, einiger sind gerecht gut, dar umher schlugen sie auch meine Kammer off daer inne ich verbürgte leich, mich vyngen mit viel Stücken ind siegen ind nehmen mir alles gereyden ich bei mir hatte, doch in dem dritten Tage Hessen sie mich wieder gänz, als sie wüllten wissen, dass mir der junge Zoldayn gegeüert gegeben hatte, aber was sie mir in den drei Tagen diden und verwacht, nenne ich jetzt viel zu schreiben und neues christliches Leiden und solle, dar um ich unterwegs lasse. Item alsus behielt der junge Zoldain Kathubee sein in diesem Jahre überhaupt, aber wie es irgend jemand darauf gegangen ist, mir ist unkundig. 5 Item dese tweyne Duitse mameloeken vortten mich in dat slot des zoldains, mich dat wael laissen besien. So hield ik het wael daar voor, dat dit slot wijder is dan Duyren ind lijcht off eynem kleinen stenachtigen berge, man moest door twaalf portalen ingaan, e man aan dat rechter pallas komt. Item als man zo der eerste poort in komt so staat off die rechter hand groot geheust, daarin staat vil groots gebeeld, daarin die jonge mameloeken hebben twee en drie meester, die zij leren schrijven lezen vechten met de lanciers daar zoe zich verdedigen met de bukes, schieten met de handboog, zo deme ziel en allerlei gerechtvaardigheid zo drijven. Ik heb gezien de jonge mameloeken vijfhonderd in dat geheugen die alle stonden weder een voor opgerektte arm äf wilden zij de muur met handen en voeten op geklommen hebben, ik deed vraagden waar om zij zich zo gaar gekleed hadden. Ik wachtte onderricht, off dat zij in jaren armen en andere lichaamsdelen gebonden werden, item voert ging man door de eerste poort daar tussen wonen allerlei handwerkers lui en ook die den Zoldain degenoten verwachten, item voert gingen wij door de tweede poort, daar zeiden wij off de lichte hand groot een mooie mes- kit dat is een heidensche kerk kostelijk getimmerd, daarin de Zoldain met zijn grooten heeren degenoten jaren ge- beden heeft aan hemelrijk en Machomet jaren profeet voor- gaan. Item voert gingen wij door de derde poort en kwamen off een groot vierkantig plein, daar off alle die mameloeken des Zoldains diensten om tering sees- tzien duizend zo desetijd drie dagen in de week voor- och met de zonnen off gaankomen moesten. Daar zat de Zoldain mannen hoeden onder een gezetel groot off een kostelijke tapeten, dat zijn kostelijke doucher en haït zijn voeten onder zich geslagen als de schilders in deze landen off jarenarbeid taferelen zitten. Item stonden neven mij zijn twee overste hoofdlieden, off de rechter hand de armerigo en off de linker hand de Thodar en voert ander zijn rede, dat gaar staatlijk oude grijs geworden mannen waren van de mameloeken. Digitized by Google "Darzo worden sie alle Manente wohl bezahlt, so werden die der Mamme Löwen Knauen die ich hielten. Item wir sagten unter dem Schloss der Palast südlich warz ganz voll Steinen boegen van der Nil zu dem Schloss ganz. Des warte ich 5 unterrichtet, dass die offen gelegten Kallen durch Wasser von der Nil mit Meistertüren den Berg off in die Palast gelegt waren. Item sie führten mich nach Süden zu einem Berg, daher off man echt in die Palast und über die ganze Stat sei, so dass man die ganz große Boddem van einer Stat zu Süden. Als sie mir zeigten dass diese Stat hette rund um ganz weit, und dreißig römische Meilen. Item auch südlich man off diesem Berge südlich warz den Palast, Garten, auch den Vloth des Nils und südlich westlich sah man ganz hohe Türme, der drei heissen 15 Kasser Faraonis von welchen ich noch hernach schreiben werde, auch übersüßt man hier bei nach der ganze Land von Ägypten, item man sah, dass der Berg und Schloss des Zoldains liegen in Arabien, so nach west das Land von Arabien an diese Stat die da liegen in Ägypten Land. 20 Item hernach will ich schreiben einige wunderliche Geschehnisse von dieser grossen Stadt Alkayr, die in unseren Landen ganz ungewöhnlich sind, so hörte ich diese zwei Dutzend Mamme Löwen vorerst von Orden zu Orden in dieser Stadt." BETZELET. Item bynnen Alkayr sind zweintzehn zwanzig dreißig hunderd oder tausend Gassen und 25 oder Straßen. Da und denen sind zweintzehn zwanzig hunderd Hauptstraßen. Der ist eine zweieinhalb große deutsche Meile lang, die von Materien kommt, da der Balken ist, und geht durch die Stadt an Ende von Babylonien. Item dann sind die anderen Straßen meine, von anderhalb deutscher Meilen, von einer deutschen Meile, von einer halben deutschen Meile. Auch sind viele Straßen unter den vierzehn zwanzig hunderd, die gar klein sind. Item einstellige Straße schlüss man des nicht zu hindern und vor zuo mit hohen Düren umgepolt, will der Mann Millionen. Nun zelle, dass Alkayr nicht einmal ein hundert dutzend Portale hat. Item auch so hingegen all Gassen all nicht ein Wasser in um sicher und um pulten will. Nun zelle aber, dass innerhalb dieser Stadt nicht einmal zwei und zwanzig hunderd Menschen sind. Item auch ist eine einstellige Gasse besser besucht ein Koch und zwei Brotbäcker, so sind in dieser Stadt zweintzehn zwanzig hunderd Köche und achtzehn hunderd Brotbäcker. Wie weil das sind viele Straßen die genauen Koch oder Brotbäcker und haben, so sind doch darin viele verschiedene viele Gassen die hundert, anderhalb hundert Köche und Brotbäcker inne haben. 5 ja deser koetsen moissens ook vill zijn, want die heiden in yeren huizen zegden koetsen. ja ook moissens dat vill broodbeekers zijn, want dat brood moissens heilig is van dem ovens gegeten worden om der grotere heiden wyll van der zonnen, die idt binnen drijn vrijren stein hart maakt, zo dat mens dan niet wel eten en maak. item deze koetsen koken alle of der straessen. etzliche dragen fijr met gesneden hoenere rtze in andere koetsjerijen of yeren hoofdern door die stat verlei. item deze koetsen koken alle met kamelen mijn, want ga nieht hout in den landen weist, as men dat hout van andere landen brengt, van Kandyen in Cyprus, dat men dan daarmee dem pondje verkoopt item men vindt geen ander hout in Egypten of Arabië dan datteleen hout dat is ga fijll hout met zo bouwen. item bij deze koetsen vindt men ga veel gesneden en gebraakte hoenere vlees. dat komt ook zo. men spreekt in eenvoudige reden, idt is een haan binnen Alkayr, der hebben onder elkaar veertig twintig hennen en een kikkervlees bruut des jaars twelfmaal in zo een jaar twaalfmaal drieduizend kuiken zo samen, daar om moissens wel daarmee veel hoenders gegeten worden, ja idt is waar. de haan dat is de zoldaj, de heeft onder elkaar veertig in twintig hennen, dat zijn bakoven inhoudend ga veel gaten ingesprongen met ronden kachels, daar in ze dan de eieren leggen, daar na stapelen ze den oven rondom in om met mijn zo in stouwen ga een laag fijr daarvóór, zo dan dat fijr, de heste mijn in die heste locht van den landen die zo samen binnen drie weken uit den eieren kuiken maken, de koetsen ik ook veel in deze landen as in Hispanië Gamoto en in Barbarië geacht hebben. Item die ghemeyn straessen binnen deser stat Alkair moyssen all daighs drey mayl mit wasser begießen um der groisser hytzden ind Stoffs wyll, as die gassen unter 20 neyt gesteinthoch en sind, anders inoysten die lüde in dem stoeve versticketen, item dit wasser ind alle dat wasser dat sie in yeren huizen bruychen mit wesschen ind drynken moyssen all wss dem Nijll dragen ind off kamelen voeren. soo waert myr waaraechtig gesaicht dat waren meer dan tzventzig duysend kamelen, die neyt anders alle dage en doynt, dan zo beyden zijden in grossen geyen huisden wasser uss demNijl in die stat dragen. dar zoe sindnoch waal tzeyn duysend man die des daags all vren off yeren rucken in geyen huisden wasser uss dem Nijl brengend in die straessen veill ind geuent eyn kleyn poegen voll um eiren kufferen pennink, op dat sie volck lage van der groisser hytzden. item noch dar zoe hauens die reiche heiden almoessen gemaicht, um goetz wyll vp vil order der gassen. dae stunden grosse kroege die si vol wassers hielten, dae mochten christen juden ind heiden um goetz wyll dryncken. anders moesten viel volcks van deme stoeve in van der groisser hytzden versticketen. Item off den gemeynen orden van den gassen steet et voll sellen per camelen ind muyle voer um z verhuren, man ind frauwen van eyme huis in van eynre straessen zo der anderen zo rijden um der groisser hytzden wyll. aber christen noch juden moesten in deser stat neyt rijden, wye waall ich duck mit desen twee duysenden mamme- loicken durch die stat reyt. dat was der oirsaichen, ich waas gekleidet in der gestalt wie si ryden. Digitaled by Google Item die Hussaren wohnen dieser Stadt Alkayr sind gemütlich von einem Bussessen sehr hesslich und boese gebauet, aber wohnen die Häuser sind sehr schön und kostlich mit Gold alle überstreicht. Auch sind sie unten gepaust mit kostlichen kleinen Marmelsten Steinen von allerlei Farben in einem anderen mit kostlichen Historien und Blumen gearbeitet, dass man sich im Pavillon wältsigen kann. Darin liegen sie noch daroff kostliche Tapeten, dass sie kostliche Seiten gestickte Tücher darin. Darum as man in der Haus ein kommt, so muss man um die kostliche Will des Pavillon schön trampfen oder pantufeln usf. So gehen sie dann daroff die Tapeten sitzen as die Schneider in diesen Ländern tun, essen und trinken spielen oder reden mit einem anderen und dass alles sündig groß geschreit. Item auch schlafen sie offen auf eigenen Betten, dann offen dieser Tapeten. Wie reicher ist wie man unter sich leicht. Aber das gemeine Volk schlafen sogar offen den Decken offen eine Nacht oder vor seinem Haus offen der Laden, auch Frauen und Mann schlafen also bei einem anderen und tun sich beim Nachtschlaf usf dann wann sie weise ihre Anstalt tun. Item, jaar sekte hield dat zij mochten nemen zodan der ee sees x. of twintig wijven, zoveel als een ieder voor- den maakt, als dat geschrift hield dat een ieder i een huisvrouw alle dag geven moest drie maanden, daar zij den twee seesindt twintig eenentwintig, voor beide geld in jaar auentz essen, des morgens moesten zij aan hun eigen ditch essen, daar zoveel moesten hier houden een zwarten verkoop- ten jongen die zij zouden worden moesten. Item is dit dan saai dat de man van een i zijn huisvrouw niet deel of gegeef- ten als voorzien en wilde meer wijven nemen dan hier gevoerd kan, wilde zij dan zo treedt zij voor de rechter en beklaagt ienen met de waarheid, zo wordt hij van stam aan geariseerd, daar zoveel maakt zij zich van iemand scheiden en nemen met haar ienen met gebruik gaan. Item, ook hebben die vrouwen in het hedenschap meer vrijheid, dan mannen kunnen esel part allerlei geschenken, daar zoveel alle koosmerkschap aan alle steden dorpen, orden, zoll en trjbuit geven moesten, zonder alleen die vrouwen. Item, zo heeft de gemene man niet dan een vrouw en een man de twaalf of twintig wijven dan moesten onder ienen gein kiff zijn dat mans zeggen vernietigd, dat mijt ga snel bevrijdt. Item verschillend volk woont in deze stad in een huis, twaalf partijen. Ook zijn in deze stad woonachtig dertigduizend christen van allerlei soort, negen secten aanwezig, waarvan de meesten Italiaans. Daar wonen in deze stad ook tweeduizend joden, want een ieder hoefte vorige jaar drie duizend gulden te betalen. Item, deze christenen zijn Grieken, Jacobieten, Surijanen die hebben in deze stad een Patriarchen die ze eerbiedig zijn naar de geestelijkheid, net zoals we in Parijs zijn. Ook zijn er een eigen straat voor de christen en een voor de joden in deze stad die ze niet naar zich toe sluiten. Item, er zijn ook rijke christen en joden in deze stad dertigduizend duizend gulden houwend, item, men kent de christen, heiden, Turken en joden aan deze gestalte, als hieronder geconterfeit staat, zodat de christelijke driehoek om zijn hoofd een lange blauwe sluier heeft gewonden en de heiden driehoek een lange witte sluier om zijn hoofd gewonden, daar onder het hoofd heeft een plat stijf gehuwd hoofdgen. Zo heeft de Turks een lang spits afvallig hoofdgen dat daar om het hoofd een lange witte sluier draagt en de joden een lang gouden sluier om het hoofd gewonden. Auch kan man diese Vier Nationen in der Stadt sehen, bei denen die Semper-Kaffee der in der Stadt Alkair Seß-Sachtisch werden, gemeinlich hatten dreißig Viertel Duzend. Aber viel von den reichsten, die hatten dann zweymal hundert Duzend Dukaten, das gar logisch lief, wie welches ist wirklich, da alles Silbergeld, geslagen und ungeslagen, da man in diesen Ländern findet und sichtet, man bringt all Jahre von diesen Ländern mit dreymal hundert Duzend Dukaten in die Hoheit. Aber sie schicken uns kein Geld wieder herüber, dann get essenspijs enzelen gewehnt, darum haben sie auch Silber und Gold in irgen welche Länder genug, dass sie in dem Sande finden, da van ich noch hernach schreiben werde, auch werde ich selbst mündlich bei dir, Leser, ich würde dir dies Punkte besser untersuchen. Item in der Stadt Alkair sind gar viele köstliche und lustige Badehäuser, die Männer besonders und die Frauen besonders. Diese Häuser haben drei oder vier kleinere Badehäuser, ein Mann in die Rechte kommt und ein eine wärmer als die andere, diese Badehäuser sind alle unten und besonders mit Marmelsteinen gekleidet, auch werden diese Badehäuser alle mit heißem Wasser gewärmt, das gewärmt wird mit Kamelmissach für die Badehäuser in großen Kesseln. Dann wird es gelegt durch das Gefühl in die Stouen und Felder in 40 schönen Marmeladen Serpentinen, die viel in den Stouen stehen. Digitized by Google 97 In einer Maße Gänse sitzen hauptsächlich ein Wasserbad nach Ihm kürzest. So könnte der Roß des warmen Wassers die Stouen warm, sie hauen da ein und gut bedrungen, die Einen nieder legen, keren und wenden mit allen Kräften Der Geleder off eine ausgewaschen sei oder nicht, dar um sind Die Gerüchte in der Stadt gebürgt, da hier zu Lande, auch sind Diesen Stouen überwältigt mit vielfältigen runden Glasern, so dass man so klar darin geht baden, und ghinck eine off der Straße. Item ist Regenz gar fein in dieser Stadt off hier um Tryst in Ägypten oder Arabien. Sie wissen nicht zu sagen Tan Regen donner hagel oder blitzen, dar zoh suhr man Seiden in der Lichte Wolke trieben, dann allwege große Hitze. Item diese Heiden wollen hier nicht gelebt, dass ein Mensch besessen sein wird mit dem Teufel, als es nie Da gefreist ist worden, dann sie werden wall raufen durch Mysterien. Auch wollen sie nicht gelebt, dass ein Seele nach Dem Tode der Erde sein möge, dann sie gelebt, welche Menschen will der Teufel hernach gnaden, leiten in- Fangen, aber der Gute die Seele sal meme sein Lohn dar nach Werden und dass alles süßlich nach dem Tode, dar um ge- Lebt sie nicht an das feurige Fyhr. Item von Jahre Krankheit will ich auch unterrichten. 25 sy hauen gemeynlich all die vallende suychte. etzlichen als ich geseyn haue in yeren gebede sij neder viellen ind waeren besuycht. da spraichen die vmbstender: sich der man is versuyckt woirden in sijne geyste in Machometz henden. as he dan weder zo sich seluen kumpt, so fraegen die vmbstender, waer he geweest sij ind wat he geseyn haue, so sijnt etzliche dae vnder qwaede schelck ind sagen, sie synt zeder zo Meka bij Machomet yerm propheten ge- weest mitjeme gesprochen, dat jen is verboeden nae zo sagen, den halden sie dan vur eynen heyligen man. Item der die krenckten der vallender suycht helfen mocht der erwurue wayl krefftich gut in desen landen, ich waert gebeden in raijnre herbergen tzwen heiden zo helffen. got gaeff mir geluck dat sie gesunt woirden mit reyngen van claen der ellentter dier ind mit benonyen wor- tzelen des ich steetz bij mich droighe, dar durch sie mir groisse frundschaft ind eere bewijsten. dit kwam vur den zoldain der mich liess bidden die kunst zo leren äss dae blijuen zo wonen, sulde mir geltz ind guetz genoich geuen. ich antwort as eyn kouffinans knecht, daer ich mich tut vss gegeuen hatte, wanne ich zo Damasco gheweest were bij mynen heren eyn kouffman van Venedich ind hette yem rechenschaff gedayn, weulde ich weder komen. sie laichten mir gar vil strycke vur mit gelde ind mit schoynen vrou- wen, die degelichs bij mich kwamen. die hetten mich gerne derbij gebraicht. dat was mir aber allet vur weder- raiden gheweest. hette ich mit yerre eynich zo schicken gehadt, hedde ich mijn geleyde gebrochen ind dar durch ich dan angegriffen were woirden ind mich dan eynen mameloicken gemaicht, as ich noch naemails wael innen wart. Item ich habe auch an jen gesienen viel melancholische Lüde, darum diese neue Krankheit die man nicht Schätze. Item dar kommen auch über vierzig Jahre die Pestilenz in das Land, besonders hart in diesen Krankheiten, als mir in der Wahrheit gesagt wurde, dass in den zehnten Jahre vorleden ein Sterbensware gewesen von der Pestilenz binne Alkair während drei Monate lang, so dass in den ersten Monat stürzte alle Tage 10 12 Tausend Mann. Das war jen kleines, das schreibt man nicht oft. Den andern Monat stürzte alle Tage 20 24 Tausend Mann. Dazu musste man alle Morgen das Geld zahlen beschreiben bringen und in den dritten Monat stürzte all Tage 30 40 Tausend Mann, dass der Zäune weiter und besorgt das die Stadt voll wäre gestorben sind. Seine Diener sprachen: Herr Truvet neigt nicht. Es sind noch zwei lange Straßen die Länge von fünf Meilen, da innen noch kein Mann gestorben ist oder auch daerinnen ein Toter liegt. Dann sah ich mir wahrhaftig, dass in den drei Monaten mehr als zwanzig Meilen hundert Tausend Menschen in Alkair gestorben waren. Item die Nachte werden zunächst kürzer dann wegen des Gehens des Monats des gesterns und der Himmel säulen alle Wege in ein gleichsackliches Land zu erkennen. Ich habe auch ein Astrolabium bei mir, die Höhe der Sonnen des Monats des gesterns und der Himmel Säulen alle Wege in ein gleichsackliches Land zu erkennen. Digitized by Google 5 Item in der langer straße binnen Alkayr als man nach dem palais ginge, wilst, so steht münzt in der straße, da man nicht umtritt münzt in der Stadt, eine schöne hohe poerts mit zwei hohen toren koestlichen off gemürt, daer man unter hien wandeln muss. As ein here oder ein mameluckischer misdeut, so hängt man zwischen diese zwei toren off, da man mallich wohl besinnt. Nachdem. Item etzwas van yeren geloven,aff van yeren secten zo schrijven deze mensen die men hier heet heidens. 1 5 andere gezinden, fruit van het groot lamm, want zij al dagen jong en oud vijfmaal op die erde vallen, iets wat in die kus,ga in die erde en werpen dan de grond over zich en roepen: o, alle tranen, dat is gesproken: God ontkleed je, mijn rei. Maar zij zeggen daar bij: ook al lijen zij de maan, dat in mij denkt dat zij gans irrationeel, want dat is gesproken: Here God ga ik in grooter respect profeet Machemet. Item des vrijdag houden zij yeren zondag. Zodoor ga ik, malloch in jaren vermengd, dat zijnt kerken, je gebet zo doe ik. Als zij in die kerk komen hebben zij gemeenschappelijk fonteinen daar in staan. Daar op ga ik zitten en wasche dat lichaam met zij den dag, want zij menen dat zij zouden je niet gezondigd hebben, want zij vermenen dat zij zouden je niet gewild zijn, God aan te bidden. Als dat geschied is, ga ik op koetselijke manier en tapeten zitten met den vissen onder zich geslagen, zoals de snijder in deze landen zitten en bidden zich zier innig met veel kussende de aarde, zodoor zitten je paffen oostwaart boven aan ook in de gestalte en zingen je gezangen in morris, dat is in heidense taal heel vreemd klinkende en je paffen zijn heel vreemd aangetoond met witte gekleed met lange en hoge spitzen op het hoofd. En aan het laatste gingen zij een brief, deme doe ik aan grote eerbowedende mij tegen de grond, als mij gesagt was, zodoor daar binnen geschreven die tien geboden die Mozes op de berg Sinai ontving. Item in deze vermengde of kerken staan nog steeds heidense idolen, afgezonderde godsdiensten, noch met steenen noch met gerechtsmiddelen, dan hangen daar heel veel brandende lampionnen voor het eerenslag en binnen in je vermengde. Item, man zag mij in de waarheid, de ik meestal deel waal gezeld hane, dat in deze staat Al Khalij waren gezellen vermengd, dat zijnt heidense kerken en drieënhalf duizend. ist dan saiche dat si zich wael regieren in wijsheid strijden ind vechten, so worden si dan des zoldans diener ind komen all daags zo grootsmoedig gehoer. Item ich hoor in der waarheid sagen, dat de aide zoldan Cathubie der in twee vürledenen jaren gestorven was, uit Schyrkassen land geboren, bij zijn vader zijn leeftijd vijftig jaar een schaaf herd was en laag of een tijd bij zijn schaepen met een ander jongen zich houden en waarf in slaap vallen. Toen hij ontwaakt sprak hij zijn gesel: hoe meer ik gedroemd had, dat ik was een grote here en al de wereld voor mij onderdanig was en jij was mijn overste dienaar, met andere veel fantasie. Ze gingen bij een andere saissen en hadden deze rede zo samen, kwamen vier mamaloecken gereden en vingen zich beide en volgden ze zo Alkmaar daar ze beide verkocht waren voor veertien ducaten. Deze een Cathubie tierde zich zo wel met strijden vechten schermen en zich overwindend in de wijheid, zo dat hij alledag zo hoger stond dan en zo de laatste een zoldan gekozen werd. Toen bewees hij zijn metbroeder grote vriend en maakte hij een armingo in Alexandria. En dit zoldan Cathubie broeder was een timmerman, die hij bij zich had hoefde en maakte hij zo een grooten heer, als ik hem jeenzelf heb gezien had bij die jongen zoldan dat hele land zo regeren. Item, de gheyn geboerent heyde in des zoldayns lande, moess regement hauen, dan alleyn dey gefangen verluchende christen, die man daer heystt mammaloicken regierende des zoldayns lande. Die mammaloicken kentman aan deze gestalt: het haat aan een wijss gekleed lijn, klein lanck bij zijn voeten. Het gaat barbarynsch met twee hoge trappen, om des heisen sandz wijl ind het aan een hoge boedel een langen rood hoed, een upslaag waal drie spannen hoog met langer wollen waal een spannen lang, hingend, doch zo... Digitized by Google 104 havet die groote heren van de mammaloicken loicken wan sie off der staessen gayn ader rijdent, hauen sie allwege eenigen großen stock in jere hant ind eenen tzebel off der sie den. wacht een heyde, christen oder Jood en etzwat rueret, den slagen sie zo der erden, so dat mallich een off der straessen plaats moess geven. Ik heb gezien dat een mammaloick off der straassen meer dan honderd heiden verjoeg. Sie en dörsten sich niet weren. Man suitt ouch gheynen heiden met z elven geweer off der straessen dragen. Dar um vint man zijden dat een mensch daar dood ge- slagen werd, dan in kreisch leefde. Item, deze mammaloicken gaan ookmaal openbaar bij een heidenes vrouw, hij en daar niet veel daar intgayn gezien, ind deze mammaloicken hauen ook gau suur lief hengsten ader peer, die stedelijk in den heisen sande liggen moesten sunder stoorde hoed. Item, een van een momaloekje stijl so 30 symmetrie der zoldan all zijn goed in al wat he hondel, sich leist en hette he zien kinder, die en even niet, want zij zijn gebooren heiden. doch even der zoldan door gunst iets geven wuld, dat mochten zij houden, die zelf kinderen mochten nummer zo regering komen. item 35 „Men zegt in deze landen, dat een christen verleidt der een momoaloeke wier, zo moet hij onze heeren Jezus ver- lucken met zijn moeder en daar zoveel dat kruis spuugt en laat zich een kruis onder de voeten snijden door smaaktheid daar om zo te treden. Ik zeg je, nee, dat is 40 niet waar. Deze momaloeken, als zij eerst gevangen werden- off der straten zo nae te trekken aan Digitized by Google 105 dent van christen landen, zo worden zij verkocht aan heidenen. dan worden zij daar zoveel gedrongen dat zij deze woorden spreken moeten: hola hylla lalla Mahomet reschaar hola; dat is zo Turks gesproken: god is god, sal van eeuwig blijven, 5 Mahomet is der gewaarheidsboodschap van goed. dan besnijden zij een en geven een een heidenschen naam, als onze dri in die gevangenissen niet meer vergeleken of gedragen waarde, als ik nog hier na schrijf, dan ik zeg je in de waarheid, dat de heidenen niet van ons- 10 heren Jezus en van onze lieve vrouwen wijzen zo zeggen, als men in jouw landen niet prediken en moet. als ik idt in der waerheit wael dar vor houde, dat men in deme lande prediken mocht, zij waren balde zö bekeren, als zij garage lichtelijk geloofden. want in korte vorgangene 15 jaar was in deze landschap een eme ten Dorf bij Belbeis een staat in Egypten een quade verloopen jood, die zich aan naam, heer van dem almighty guten gesant zoolt dem volk zin z te leren, dat zij hadden gezonden die boeken Moysis, dat zij aan iets geloofden moesten bewijzen hen zin door zijn grosse boerijve veel wonderen. als hij zijn simpel naaste zoolt gastvrijheid loodt, sloeg hij een ei in een panne indi satchte zin zijn naaste: mijn vriend, mijn moest u lijden, ik en heb niet mee, dan heeft God iets beters voor u, dan had hij een hultzen lepel der door boert was. daar had hij vier aders van een stok gevat en met was te gekleed. als hij dat um zou doen ruïneren in de panne waart dat was te weich en zo veelden die eieren in de panne. hij sprak: zet mijn goede vriend, dat ook God door mij niet laat zitten en wil, ook had hij dan een gat in de duif dat zin gat had, wanne hij as dat zij eenmaal op zijn schouder vlocht en een van zijn oren afstak. als dit bij deseen goede vrienden geschiedenis was, sprak hij: zet dat is goetz geest die mij alle denkt zegt hoe ik me regieren sal, deze boerijven dreef hij garage veel een half jaar lang, zodat garage veel volk aan volgde en zij van jaren profeten Machomet volgten. sij wouden ons veel geldes schenken en geven, des wouden hij al het meest nemen, daar door hij geacht was en niemand voor zijn ontslag, oft eens bij hem tien duizend ducaten hinder een rijke koopman wist daar hij stedelijk plaats zo goed zolang de naam en toekomst weg was dat niemand en wist waar hij bleef. Dit schaamde zich dat volk heel erg dat zij zo lichtvaarig van je erfeloon geven waren en vonden dat door geboren lef en de gezamenlijke duiven in zijn huisje dat met het grote boergeverij had, daarbij is zo'merken dat dat volk lichtvaarig leefte en ging zo bekeren waren. Item de vrouwen in deze staat en landschap werden heel niet gehoord van je erfeloon mannen, want zij gingen de straten door gaan en rijden zo hadden zij alle zwarte netjes voor je anzielt dat men je niet herkennen en mag weten, ze herkenden zich anders mal en waren alle gelijk met een witte kleidje omhangen en dat netje voor je anzielt is zwart, zo zij dan deden de mannen wit maken en hiezen of roepen in de beide stouwen zo gaan, vinden zij overal orden der gassen, muildieren af en zitten daar overal zij in rijden langs je erfeloon man zo verstoort, zo dat je eigen man ze niet en kent en rijdt bij een melookje drie of vier vrouwen speuren, alsof zij die vrouwen heel grote boergevier wie niemand van de mannen gehoord kunnen worden, als ik dat dier meegemaakt met mijn ogen gehad heb. 