title: Staat- en aardrijkskundige Beschrijvin van het koningrijk der Nederlanden of der XVII. nederlandsche Provincien, het Groot-hertogdom Luxemburg : Met eene geheel nieuwe Kaart
creator: Kampen, Nicolaas G. van
text: Oostende , drie uren van Brügge , aan de Noordzee , eene aanzienlijke vestmg en haven, met 10,000 inwoners. Het oude Oostende , zoo men wil reeds in 1072 een klein plaats- je, waar robert de fries alstoert eene kerk deed bou- wen, vverd in 1334 d°°r de zee verzwolgen. In 1372 was het tegenwoordig Oostende eene visfchersplaats met een bouten ibketfel omringd; doch in 1445 deed filips de Goe- de deze plaats met muren voorzien , en de haven verrui- men, die naderhand nog veel verbeterd is. Oostende, als eene f-laamsche (lad , bleef getrouw aan den Gentschen vrede tegen de Spanjaarden, en als zoodanig was zij, door wil- lem I. in 1583 verfterkt, een boiwerk van het nieuwe Nederlandsche Gemeenebest, tot zij na eene driejarige be- legering, die van 1601 tot 1604 duurde , voor de wape- nen der Spanjaarden onder Aartshertog albert moest zwich- ten. De langdurigheid van dit beleg , waarin men wil , dar 50,000 man van de Staatsche , en wel 80,000 van de Spaan- sche zijde gefiicuveld zijn , heeft men daaraan toe te fchrij- ven , dat de Holländers meesters der zee waren , en dus de bezettmg en voorraad telkens ververfchen konden , terwiji de Spanjaarden er een punt van eer in (leiden, om de (lad, teil welken prijze het wäre , te bemagtigen , ’t welk 00k , door de uitputting van hunne fchatkist , gedeeltelijk oorzaak van het twaalfjarig befland . werd. — Na dien tijd zijn de vestingwerken der toen bijna in een puinhoop veranderde ftad iets herlleld, en vooral door overftroomingen gedekt geworden , daar het läge doorfnedene land bij den vloed ge- heel onderloopt. — Echter bleck in later tijd , vooral aan deze find , de verbeterde wijze van belegeiiug. Oostende M 3 we4r- S~ Digitized by Google :i8a BESCHR1JV1NG DER NEÜERL ANDEN. weörftond in 1706 den bondgenooten , in plaats van drie jaren, flechts veertien' dagen, wanneer zij zieh na een fterk bombardement op den 6. Julij aan den Holiandschen Veldmaarfchälk ouweukerk overgaF, en tot in 1715 Hol- landsche bezetting moest inuemen.- Nog heviger was het bombardement in 1745, door de Franse, 'ten, waarbtj de meesce huizen in de asch gelegd werden, en ’t welk niet roeer dan zes dagen drnirde. — Het verval van Antwerpen h«d voorheen den zeehandel der Oostenryksche Neder landen genoegzaam tot Oostende bepaald ; dezelve is aanzienlyk , en in de haven, die in het laatst der vorige eeuw tot eene yrt/e haven verklaard , en zoo zeer vergroot is , dat dezel- ve meer dan 70,000 voet bevac, en door eene vuurbaak verlieht wordt (doch voor groote fchepen flechts bij en- kelde winden en vlocd kan dienen , en waarvan de invaart door eene zandbank naauw en gevaarlijk is), liepen gedu- rende het eerfte jaar van den Engelschen oorlog (1781) on- der begunftiging der onzijdige vaart 2636 fchepen in, en liepen van daar 2440 uit (bijna zoo veel als te Amsterdam in gewone jaren). Na den vrede van 1783 verminderde dit getal weder tot 1694 in- en 1806 uitloopende fchepen. De vaart op Ltmden is aanmerkelijk , en men heeft een 'paketboot tusfehen die beide fteden, die meermalen den overtogt in vierentwintig uren gedaan heeft. Hier werden , in de lente en zomer van 1815, de talrijke Engelsche man- fchappen en krijgsbehocften ontfeheept, die zoo krachtda- dig tot den val van Napoleon hebben medegewerkt. Kei- zer karel VI. wilde hier 00k in 1723 eene Qostindische fcandelmaatfchappij , op het voorbeeld der Nederlandschc en Engelsche, vestigen, tegen welk ontwerp nogtans ons Ge- meenebest en Engeland opkwamen, zoo dac de Belgiers, wier voornaamlte zeeftad reeds nutteloos geworden was, nu 00k dezelfde uitfluiting van den Indischen koophande! 011- der- Digitized by Google IVEST-VLAANDEREN. 183 dervonden, die Koning filips III. aan de Nederlanders , even vddr het twaalfjarig befand , had willen voorfchnj- ven. OfTchoon er dus reeds zes bewindhebbers benoemd waren, en een fonds van z es millioenen bijeen was, werd nogtans de Maatfchappij in 1737 gefchorst, en in 1731 voor goed opgeheven , ’c welk het verhuizen van meer dan 2000 inwoners ten gevolge had. Het ihdhuis, in de bombardd- ring van 1706 afgebrand, is in 1711 in een’ beteren fmaak herbouwd. Daar de bloei der ftad van late dagteekening is , vindt men er minder ouderwetfche praalgebouwen , ker- ken, enz. dan elders in de grocxe Belgische fteden. De ihd werd in 1826 door eene hevige uitbarftiog van een kruidmagazijn voor een gedeelte in een’ puinhoop veran- derd, waarbij echter gelukkiglijk niet vele menfcben om- kwamen. Men heeft hier vele Engelschen, en eene niet onaanzieniijke Protestmtsche gemeente. Er zijn houtzaag- molens , lijnbanen , zeildoekmakerijen , fcheepstimmerwer- ven, zoutkeeten en fuikerraffinaderijen. Oostende heeft ge- brek aan versch water, ’t welk men van Brügge doet komen. Verder behooren nogonder Oostende: Breedene met 2000, Eerneghem met 2020, Ghistelles met 2020, Rot'teghem met ' 2500, Moore met 1000, Oudenburg met 1100, en Slijpe met 1000 zielen. 3. HET DISTRICT VEURNE. Nieuwpoort , Neoportum, met 3120 hiwoners, heeft dezen naam, als zijnde een nieuwe haven ( portum , port') van de voormalige ftad Lombardshcjde , die federt, doordien Graaf lodewijk hare regten aan Nieuwpoort in 1414 verkocht, geheel vervallen is. Nieuwpoort ligt een kwartieruurs van zee, drie uren van Oostende, twee van P'eurne , vier van Duinkcrken, en zes of zeven van Brügge en IJperen, met welke fteden zij door vaarten gemeenfchap heeft. De vis- M 4 fche- Digitized by Google 184 BESCHRJJVING DER. NE DERL ANDEN. fcherij is hier aanzienlijk, en de hoofdbezigheid der inwo- ners, die echter ook nog zeildoek en touw bereiden, en branderijen - bezitten. Sedert 1781 had deze ftad eenige vrijheden, die den rrynw/w-handel begunftigen. De haven loopt mec de ebbe bijna ledig , doch is bij den vloed meer dan twaalf voet diep ; hare voornaamfte verdediging beftaat in de fluizen , die het omliggende land kunnen onder water zetten , en in twee fterkten , waarvan de eene Nieuwendam getiaamd wordt. De lucht is zoo ongezond , dat men* de krijgsbezettingen van tijd tot tijd verleggen moest. Bij Nieuwpoort , hetwelk in 1583 aan de Spanjaarden overging, werd in i6co de beroemde veldflag geleverd, waarin Prins maurits den Aartshertog albert , die hem afTnijden wilde , met verlies van 2000 dooden, 1000 gevangenen, 130 vaan- dels en ftandaarden , uit het veld floeg ; zijnde dit na den dood van Don jan de eenige algemeene veldflag in den lan- gen Spaamchen oorlog geweest. Vcurne , Fr. Farne s , de hoofdplaats van het District , eene kleine en voormaals welbevestigde ftad, die door hären moerasfigen grond zeer ongezond is , doch daarentegen door vier vaarten geraeenfchap met IJperen , Nieuwpoort , Duin- kerken en St. IVijnoxbcrgen heeft. Zij ligt een uur van zee, en lag eertijds aan derzelver ftrand. In 1668 werd zij aan Frankrijk afgeftaan ,• bij den eerften vrede te Aken , doch in 1692 weder verlaten. In 1693 belegerden haar de Flanschen op nieuw , en toen moest zieh de Hollandsche bezetting overgeven. In 1713 werd zij bij den Utrcchtschen vrede door Frankrijk afgeftaan, en werd. toen eene van de zoogenoemde barriere - plaatfen , welke de Staten der Veree- nigde Neder landen voormaals, volgens het trnctaat van 1715, met krijgsvolk mogten bezetten , ter fchutsweere tegen Frank- rijk, doch wanruit zij in 1781 hunne troepen moesten terug ontbieden, wanneer josepii II. de vestingwerken deed flech- ten. Digitized by Google WEST-VLAANDEREN. 185 ten. De ftad heeft goede fabrieken, handel in zuivel en granen, en telt 4250 inwoners. Nog heeft dit District de aanzienlijke dorpen of vlekken Alvcringhen met 2770, Houthem met Doome 1280, Leyse/e met bijna 2000, Stavele met 1200, en fVuheringhem met 1020 inwoners. 4. HET DISTRICT DIXMUIDEN. Dixmuiden, een (lad je ten Zuidoosten van Niempoort , voorheen aan een’ arm der zee , thans een uur van dezelve verwijderd, aan de rivier ljperlce , viel in 1695 en 1744 in ' handen der Fransc/ten. Hier is een vermaarde vee- en paar- denmarkt , en men maakt er de beste boter van Viaanderen. Het plaatsje is zindelijk, doch ouderwetsch gebouwd, en heeft 3100 inwoners. Hier werd in Be/gie het eerfte De- partement der Maatfchappij tot Nut van ’t A/gemeen op- gerigt, doch door lichtfchuwe Priesters vernietigd. Nog zijn hier ten platten lande Clercken met 2330 , Cor- temarcq met 3460, Eessene met 1730, llandzeeme met 3250, Leke met 1020, Loo met 1630, Merken met 2950, Pollinckhove met 1500, Reninghe met 1950, Pleds/oo met 1800, Woumen met 2640, en Zarren met 1780 inwoners. Onder Reninghe behoort het fort de Knokke, voorheen eene der barriere-plsatfen , waarin de Staten bezetting leiden , fe. dert 1781 geflecht. Deze gewezene fterkte ligt aan de ri- viertjes JJperen en her , en viel met Veurne in 1744 in handen der Franschen. Er is veel handel in wollen Hof- fen , en in den omtrek groeit hop. 5. HET DISTRICT IJPEREN. Poperingen , een groot en aanzienlijk vlek aan de Framche grenzen , met 9620 inwoners , drie kerken , fabrieken van wollen goederen, handel in hop, enz. JJperen, Fr. /pres, drie uren van Brügge, en vijf van M 5 Kort- Digitized by Google 1 86 BESCHR1JVING DER NEDERLANDEN. Kortrijk , eene der aanzienlijkfte Vlaamsche fteden, aan het riviertje JJperlee , ’t welk, tot eene regtuitloopende vaart gemaakt , haar met de groote fteden van JVestvIaanderen ge- meenfchap bezorgr. Dit water lcrijgt toevloed nit de mei- ren van Dickebosch en SiUebeeke. Ook loopen van hier zes ftraatwegen naar andere fteden. JJperen was onder de Spasti- sche en Oostenrijksche regörlng een Bisdom, waarvan onder anderen de berocmde jansenius Bisfchop was, naar Wien de Jansenisten den naam hebben ; en eene vesting , die van oudsher vele oorlogsrampen heeft doorgeftaan. Zij dagtee- kent zieh nit het begin der tiende eei:w , en werd in 1128 door Konmg lodewuk VI. ftormenderhand ingenomen, en daarbij de halve ftad in de asch gelegd; in 1213 viel zij andermaal in Fransche handen, werd in 1214 verfterkt, en brandde m 1240 en 1297 gedeeltelijk af. Met dat al was deze fchade in de veertiende eeuw, de gouden tijd voor Viaanderen door de lakenndring, niet alleen geheel herfteld, nrtar de ftad zelfs zoo toegenomen, dat men dezelve tot eene nitgebreidheid , welke de tegenwoordige driemaal over- treft, moesc uitleggen, en in 1342 telde men 200,000 in- woners. In 1383 werd deze ftad door de Gentenaars met behulp der Engelschen vergeefs belegerd, waarvan zij nog tot op de omwenteling de gedachtenis vierde: doch de in- woners brandden zelve de voorfteden af, die niet weder herfteld zijn , en dit beleg was het begin van haar verval. In 1388 werd JJperen door Hertog fiups den Stouten ver- fterkt. In 1584 dwong haar de Hertog van parma door honger. De gevolgen der Nederlandsche beroerten deden hare weefgetouwen van 4000 tot 500 verminderen. Onder lodewqk XIV. werd zij in 1648 door cond£ , in 1658 door türenne , en in 1678 door den Koning in perfoon ingenomen, en hij behield haar bij den vrede te Nymegen , doch moest haar in den Utrecht sehen vrede van 1713 als bar- Digitized by Google WEST-VLAANDERßN, 187 larricre - plaats aan de Staten voor Oostenrijk afltaan. In 1744 viel zij weder in Fransche handen, doch werd bij den vrede te Aken in 1748 ceruggegeven, Op den a6. Jung 1794 gaf zij zieh over aan den beroemden Flanschen Gene- raal moreau ; de bezeteing bleef krijgsgevangen. Het ftad- huis, waarvan de bouw in 1343 begonnen werd, is een groot en zonderling gebouw in den ouderwetfehen tränt, inet een’ aanzienlijken toren. De hoofdkerk is aan St. mar- tiNüs gewijd, en buitendien zijn hier nog vijf kerfpelkerken , behalve de voorroalige kloosters. De ftad heeft nog eenige bleekerijen en goede fabrieken , vooral in linnen , fiamoifen , en fergie. Ook wordt er kant , lint , enz. vervaardigd. Het getal der ingezetenen rekent men op 15,100. De lucht fchijnt uit hoofde der moerasfen niet gezond te zijn. In de nabijheid is het uitgeftrekte Nonnenbosch, waarin voor- maals vele kloosters waren. IFcrwici , een ftadje aan de Leije, ract 5320 inwoners. ^ Hieromftreeks was in 1793 het hoofdkwartier der Hol/an- ders, onder onzen tegenwoordigen Souverein, toenmaligen Erfprins van Oranje-Nassau , en omftreelcs deze plaats werd deszelfs heldhaftige broeder, Prins frkderik van Oranje, in een hevig gevecht gekwetst, waarin de Holländers , door de Qostenrijkers onder den onbekwamen beaulieu onwaar- diglijk in de fteek gelaten , en door de Framche overmagt na eene heldhaftige verdediging verpletterd, of tot den te- rugtogt werden genoodzaakt. Comines aan de Leije, voorheen eene vesting; thans nog Hechts door hare fluizen van eenig belang, met 3040 in- woners. Haar naam is vereeuwigd door den Franschen Ge- fchiedfchrijver fiups , naar deze zgne Heerlijkheid de Co- mines geheeten. IVarncton of l Haast cn , mede aan de Leije, inet 5300 in- woners , een ftadje van ouds aan het vorlielijke Huis van ORAN- Digilized by Google iS8 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. oranje toebehoorende , was ook eene van de bairiere- plaat- fen, doch zeer vervallen. Voorts nog Becelaere met 2110, Boesinghe met 1730, Ditkebusch met 1320, Elverdinghen met 1250, Gheluvett met 1140, Gheluwe met 3580, Houtem met 1120, Kemrnel met 1420, Langemarck met 5715, Messines of Mecssen met 1200, Nieuwkerke met 2780, Oostvleteren met 1400, Plas- schendaele met 3780, Proven met 1350, Reninghetft met cooo, Vlamertinghe met 2310, Foormezele met 1000, PFest- outeren met Eexken 1160, JVestvleteren met 1430, IVijt- tchaete met 3000, PFottocn met toio, Zourebeke met 2120, eu ZiUebcke met 1270 zielen. 6. HET DISTRICT KORTRIJK. {Ten Zuidoostcn aan de Leije.') Kortrijk, Fr. Courtrai, Lat. Cortoricum, aan de Lijs of Leije , eene ftad zoo fommigen willen uit de Romeitische tijden , had voorheen den vijfden rang onder de Vlaamsche fteden; zij Iigt omtrent vijf uren van Rijssel , IJperen , Door- nik en Oudenaarden, en acht van Brügge en Gent. In 1290 werd zij van muren voorzien. Ree'ds onder filips den Schoonen , Koning van Frankrijk , in 1 302 , was hier -het tooneel van een’ geweldigen veldflag der Flamingen tegen de Franschen , welke laatfte hier geheel verflagen werden , 6000 foldaten, en wel 1200 Edellieden verloren; daar de laatfte gouden fporeri droegen, werd deze veldflag die der Sporen genoerad. — In 1382 daarentegen verloren de Fla- mingen bij deze ftad wel 40,000 mau. Het kasteel werd in 1385 door filips den Stouten begonnen, de ftad uitge- legd, en federt de vestingwerken verbeterd. In 1643, 1646 en 1667, werd zij door de Franschen veroverd en hun bij den Akcnschen vrede afgeftaan; qa nog verfcheidene lotgevallen kwam deze gedurige twistappel eindelijk weder bij Digitized by Google WEST-VLAANDEREN. 189 bij den Rijswijkschen vrede aan Spanje. Gedurende den fchitterenden voorfpoed der Framchen in Viaanderen, ten jare 1744, was Kortrijk hpnne eerfte verovering. In 1792 werd zij weder door de Frame hen bezet, doch 00k fpoe- dig ontruimd. In 1794 werd zij 00k raeer dan eens geno- raen en hernomen. In den omtrek dezer ftad wordt het beste vlas van Viaanderen geteeld , waarvan men keurig lij- , waad vervaardigt , en in het bleeken de Haarlemmers op zijde ftreeft. Het Kortrijksche damast en tafelgoed zoekt nog zijn wedergä. Voorts heeft men hier nog garen- , kan- ten- , wol- en katoenfabrieken , en 1 8,500 inwoners. Meenen, Fr. Menin, eene ftad met 6640 inwoners, ten Z11 id westen van Kortrijk, mede aan de Leije , was voor- heen eene fterke vesting, in 1658 en 1667 door de Fron- sclin genoraen, en door vauban aanzienlijk verbeterd. In 1706 werd zij door de Bondgenooten hernomen. De Flan- schen , die de werken na de bemagtiging dezer plaats had- den aangelegd , deden dezelve in 1 744 fpringen , doordien zij de noodzakelijkheid der teruggave befpeurden. Op den 2 6. April 1794, wanneer de Franschen Meenen en Kortrijk bezetteden, maakten de Hanoverschen onder den Generaal iiammerstein van hier een’ ftouten afcogt. Het bier van Meenen is beroemd. Ruijslede , een aanzienlijk dorp met weverijen. _ Verder zijn de aanzienlijkfte plaatfen in dit Districn Aelr beke met 2050, Anseghem met 3880, Autryve met 1040, Avelghem met 4090, Bavichove met 1000, Bellcghcm met 2900, Beveren met 1320, Caester met 1280, Cueme met 2220, Deerlijck met 4500, Desse/ghem met 1620, Dottig- nies met 3760 , Espierres of Spirre met 1020 , Gulleghem met 3370, Harlebeke (waar veel lijwaad en kant gemaakt wordt , gelijk in meer dezer bloeijende plaatfen) met 3450 , Hcrseaux met 1950, Heesten met 2500, lielchin met 1000, Heu- Digitized by Google »90 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. Heule met 3240, Hülste met 2080, Ingoyghem met aooo, Jseghem met 8170, Kerkhove met 1200, Lauwe met 1810, Lende lf de met 3570, Luigne met 1320, Marcke met 1300, Moen met 2180, Moorzeelt met 3950, Mouscre met 4990, Ooteghem met 2230, Reckens met 1500, Rolleghem met 2100, St. Genois met 3360, Sweveghem raet 4580, Thieg- hetft met 2130, Fichte met 1130, Five St. E/oy met 1000, Waereghem met 6090, Waermaerde met 1250, en Wevel- ghem met 3450 inwoners. 7. HET DISTRICT ROUSSELARE. Dit, benevens het volgende, ligt in het midden vmi Westvlaanderen. Rousselare, Fr. Roulers , eene oude plnnts met ftadsregten en 9380 inwoners. Voorts: Ardcrye met 6770, Beveren met 2750, Cachten met 1560, Dadizeele met 1560, Eme/ghem met 1720, Gits met 3280, Hooghlede met 4030, Ingelmunster met 5510, Lcdeghem met 3240, Lichteweide met 5280, Moorselede met 5640, Oost-Nieuw- kerke met 2200, Ouckene met 2020, Rolleghem-Capelle met 1260, Rumbeke met 6430, IFest-Rozebeke met 1940, Sta- den met 4070 , en Wijnkel St. E/oy met 2550 inwoners. 8. HET DISTRICT THIELT. Thielt , voorheen een dorp , thans eene ftad , met linnen- weverijen, en 11,440 inwoners. Voorts de fteden en plaat- fen Aerzeele met 3200, Coolscamp met 2320, Caeneghem met 2000, Denterghem met 2310, Eeghem met 1710, Meu- lebeke met 8630 , Oesselghem met 1030, Oost-Roozebeke met 4100, Oyghem met 1050, Pitthem met 5380, Ruysselede met 5850 , de ftad Thourout met 6790 , Five St. Bavon met 1760, Wacken met 2200, Wtlsbeke met 1810, en Wijn- ghene met 6060 inwoners. IX. Digilized by Google HENEGOUWEN. 191 IX. DE PROVINCIE HENEGOUWEN. Deze Provincie (voormaals het Franschc Departe- ment de Jemappesj grenst ten Noorden aan Oost- Vlaanderen en Zuid-Braband , ten Oosten aan Na- men , ten Zuiden aan Frankrijk , en ten Westen aan Wcst-Vlaanderen. Zij bevat nog niet volkomen de helft van het oude GraafTchap Henegouwen , waar- van de wederhelft 1659 in den Pyrenecschen vrede en in den Ny meeg sehen vrede van 1678 aan Frank- rijk moest worden afgeftaan; doch heeft daarente- gen het Doorniksche ( ’Tournaisisj van Viaanderen , Charleroi enz. van Namen gewonnen, zoo dat het gewest zieh nu veel ,meer van het Oosten naar het Westen in de lengte , dan van het Zuiden naar het Noorden in de breedte uitftrekt. Den naam heeft dit gewest van het riviertje Haine (*) , ’t welk het- zelve van het Oosten naar het Westen doorfnijdt, en bij Condi in de Schelde valt, zijnde in 1814 voor tamelijke fchepen bevaarbaar gemaakt (door middel eener onder het Fransche beftuur reeds begonnen onderneming) , hetwelk den binnenlandfchen handel, en het vervoer der voortbrengfelen van Henegouwen ongemeen bevordert. Deze voortbrengfelen worden door (*) Namelijk in ’t Fransch Hainaue , en in ’t Nederduitsch Henegouwen , zoo veel als gouw of landstreek der Haine of llene. Digitized by Google 19a BESCIIRIJVING DER NEDERLANDEN. door de gcfteldheid des lands, hetwelk ten deele bergachtig, ten deele vlak is, gewijzigd. De ber- gen verfchafFen jjzer, lood, leijen, marmer, vuur- fteenen en fteenkolen. Ook vindt men er kalk en zeer veel houtgewas, waardoor de mijnen aan den gang gehouden worden. In de vlakte groeit graan (meest rogge) en hop. Ook zijn er fchoone wei- landen. — De lucht is koel , maar gezond , en door- » gaans helder. Bchalven de Haine vloeijen hier ook nog de Schel- de längs den westelijken, en de Sambre längs den oostelijkcn Zoom der Provincie. De Dcnder be- fproeit de ( noordergedeelten , en loopt van daar Viaanderen in. In de Haine valt de Truillc , of Trouillc , in de Sambre de Pieton. Op deze rivie- ren worden meest granen, ijzer en fteenkolen ver- zonden. Hct llenegouver ijzer zou volgens fommi- gen beter zijn dan het Zwcedsche , hetwelk echter tegen het algemeene gcvoelen ftrijdt: doch de fteen- kolcn niet zoo goed als de Luiksche (*). Onder de fabriekgoederen munren de Doornihche tapijten , wol- le- en linnegoederen uit. De bleekerijen van garen , en linnens zijn ongemeen bloeijend, de katoenfabrie- ken talrijk , men heeft vele branderijen, en over ’t geheel is de nijverheid in de Provincie uitftekend. De volksaard der ingezetenen zweemt door de lan- ge nabuurfchap , en de twintigjarige heerfchappij van Frankrijk , zeer naar het Fransche karakter. In de taal ten minfte zijn hier rceds alle fporen van het ' Ne - (*) Tegenw. Staat van alle Volken , X. D. bl. 60. 61. , Digitized by Google / *93 H E N E G O U W E N. Nederduitsch verdwenen, en ook het JValsch körnt hier veel meer met het eigenlijke Fransch overeen , dan in Luikerland. De ingezetenen waren oudtijds de beroemde- Nerviers , die dappere Belgische volks- ftam, welken cesar met zoo veel moeite t’onder- bragt , en daarbij zelf in levensgevaar kwam. Daar- na viel het, met geheel Nederland , in handen der Franken , wier Köningen in de vijfde eeuw, vöör den veroveraar clovis, hunnen zetel te Doornik hielden. Ten tijde van het verval des Rijks onder de nakomelingen van karel den Grooten , in de ne- gende en tiende eeuwen , kwam Henegouwen onder eenen Graaf, met name reinier, die het land aan zijne kinderen achterliet. Naderhand kwam hetzelve door huwelijk aan een’ zijtak van de Graven van Vlaandcren , die ook het bewind over laatstgemelde Graaffchap verkreeg. In de oorlogen wegens de kinderen van zwarte margareet bleven die uit haar eerlte bed in het bezit van Henegouwen. Dit was het Huis van Avesnes , waarvan Graaf jan in 1299 ook Holland en Zeeland erfde. Deze drie Graaf- / fchappen bleven federt bellendig vereenigd onder de Huizen van Avesnes, Beijeren en Bourgondie , tot karel V. alle de Nederlanden onder zijn beftuur bijeenbragt , doch hernamen onder zijn’ zoon filips II. liunne verlorene regten , welke de beroemde Gent- sehe bevrediging des jaars 1576 moest (Wen. Dan ongelukkiglijk deed Henegouwen , benevens Artois, in 1579 den flap, om zieh aan den Spaanschen be- velhebber, Prins van parma, op zekere voorwaat- den te onderwerpen , uit overdrevene verkleefdheid N aan Digitized by Google 194 BESCI1RIJVING DER NEDERLANDEN. aan de Koomsche Godsdienst , en vrees , dat die doör de Noordelijke Provincien last zou lijden , iets , het- welk de herovering van alle zuidqüjke gewesten , en den tweehonderdjarigen doodflaap buflner yerftande- lijke ontwikkeling ten gevolge had , terwtjl de Noor- dclijke gewesten, juist datzelfde jaar (1579) tot be- bend hunner vrijheid vereenigd, weldra het bloei- jendfte Gemeenebest der aarde , en de zetel van ge- leerdheid en kunften werden. • Hcntgouwcn bevat eenentwintig fteden, vierhon- derd vierentwintig laudgemeenten , zendt v'ijf leden tot de tweede kamer der Staten - Generaal , en i$ yerdeqld in zes Djstricten: Bergen , Soignies , Door- tiik , Aath , Thujin cn Charleroy. , 1 ' .■ • I. HET DISTRtpT BERGEN. Bergen, ter onderfcheiding bijgenaamd in llencgoiwcn , Fr, Moni (welke laatfte benaming wel de algeraeenfte is) , de hoofdftad van geheel IJenegouwcn , ligt op en aan eene hoog- te, aan de rivier Trouille , die kort daarbij in de Haine valt, omtrent tien uren van Doornik en Brussel, en dertien van Namen. Men rekent daarin 4600 huizen, en 21,970 inwoners, die zieh hoofdzakelijk van linnenbleeken , kant- bereiding, muzijkinrtrumenten , fiibriekvverktuigen , hoeden, handfehoenen , het maken van bordpapier, jeneverftoke- rijen, wolfabrieken , katoenlinnendnikkerijen , katoen- en vlas-fpinnerijen en weverijen, fabrieken van fiamoizen, Bi- jouterien , rnesfenmakedjen , looijerijen , liqueurfcokerjjen , pot- tebakkerijen , olieflagerijen , fuikerraffinaderijen , verwerten , wapenfabrieken , het zadelmaken , den handel in fteenkakn , ijzer , vee , en andere voortbrengfelen van het Iand , gendren. Ila- Digitized by Google HENEGOUWBN. *95 Haren oorfprong dagteekent zij uit de zevende eeuw , doch , in 1 1 1 2 genoegzaam afgebrand zijnde , werd zij herbouwd » in 1148 bemuurd, in 1293 en 1416 uitgelegd, en van 1460 tot 1469 bijna geheel herbouwd. Zij was voorheen eene belangrijke vesting, die door hare liggiug de fleutel tot Braband was. In 1572 werd zij door Grave lodewijk van Nassau , »broeder van willem I., door middel van als wijn- koopersknechts vermomde foldaten overrompeld , hetwelk alva’s leger naar die kwartieren trok , en aan de Hallanden en Zeeuwen tijd gaf, hunnen afval regelmatiger te bewerk? ftelligen ; de Spanjaarden hernamen haar echter nog datzelf- de jaar bij verdrag. In 1691 moest zij zieh na een hevig bombarderaent aan de Franschen overgeven ; doch werd in 1709, na den (lag bij Malplaquet , en na bijna eene raaand berend te zijn , door Prinfe joan willem friso , die haar voor de Bondgenooten belegerde, bij verdrag ingenomen. In 1746 viel zij daarentegen weder in handen der Flan- schen , die daarin 3000 man , meest Holländers , krijgsgevan- gen namen. — De voornaamfte fierkte der ftad beftond in de overftroomingen , aan de oostzijde door het riviert- je , aan de andere zijden door läge en moerasfige gronden , die men ligtelijk kon onder water zetten. De vestingwer- ken , in vroeger tijd geflecht , zijn thans herfteld. Van hier naar Brussel geleidt een fteenweg, en hier is 00k de ge. wone doortogt van daar naar Parijt. Bergen mit hären omtrek was oudtijds een Graaffchap, en de zetel der Gra*- ven van Henegouwen, naderhand die van den Gouverneur eo Raad van dat gewest , en onder de Fransche reg^ring van den Prefekt van Gemappe. De kerk van St. IValdetrude , in 1449 bij de Voormalige Kannonniksabdij van dien nacra gebouwd , prijkt met marmer , jaspis en een praalgraf. De toren, het kasteel van Bergen genoenid, en in 1662 ge- bouwd, is een der fchoonfte en hoogfte van Ne der! an 4. N 2 Het Digitized by Google i96 B ESC HR IJ VING DER NEDERLANDEN. Hec flndhuis is bezienswaardig. De ftraten zijn breed en de markcen ruim. Dnar deze ftad voor de Nederlanden van zoo veei belang is, zoo heeft haar omtrek te meermalen ten bloedigen too- neele van de worftelingen der Europhche Vorften tegen de aanvallen van Frankrijk verftrekt. Bij het dorp St, Denii werd in 1678 een hevige, doch onbefliste flag> tusfchen Prins willem III. en den Maarfchaik van Luxemburg ge- leverd ; bij Malplaquet op den 11. September 1 7°9 ^et flagveld met meer dan 25,000 dooden , zoo van de Fran- schen als Bondgenooten , bedekt , doch behielden de laatften de overwitming. De Hollanden, onder Prins joan willem friso van Oranje, overgrootvader van onzen tegenwoor- digen Monarch, deden daarin wonderen van dapperheid, en weken nict, fchoon het Fransch gefchut hunne rijen afgrijsfelijk dundp. — Op de hoogten van Jemappes eindelijk behaalde dumourier , de bekende Generaal der eerfte Fran- uhe Republikeinen, op den 6. November 1792 eene be- langrijke overwinning op den Oostenrijkschcn Vorst van Sak- sen-Tcschen , waarbij omtrenc 3000 man van elke zijde vie- len , en welke nederlaag der Bondgenooten het eerfte ver- lies van Braband in dien oorlog ten gevolge had. Naar dezen flag werd het tegenwoordige Henegouwen het Depar- tement van Jemappes genoemd. St. Guislain, met .1270 inwoners, voormaals eene fterke vesting, door lodewijk XIV. in 1655 ingenomen, door de Spanjaarden in 1657 hemomen, en in 1677, 1708 en 1709 nogmaals genomen en heroverd. Er was alhier eene be- .roemde. Benedictijner Abdij , in de zevende eeuw gefticht door Sc. gislenicus (St. guislain), waardoor het plaatsje ontftond , en aan de Abdij toebehoorde. Binch, eene ftad met 4750 hiwoners, had weleer een paleis door maria, Koningin van Uongarije , zuster van ka- 1. REL Digilized by Google HENEGOUWEN. ft *97 rel V., gebouwd, en in 1554 door de Fr arischen verbrand. Hier zijn goede ijzerfmederijen en mesfenrrakerijen. De landftreek is gezond en vruchtbaar. Lens, met de onder- hoorigheden 2000 inwoners teilende , een groot dorp. Pa- turages , met Cul de Quevaux 4300 inwoners. Quivirain met 1850, Dour met 5000 inwoners en fteenkolenmijnen. Men maakt hier veiligheidslampen van davy voor de mijnwer- kers. Boussu, met kalkovens, looijerijen en 8300, Cuesmes met 1500, Elouges met 1750, Eugies met laao, Framersies met 5300, Genly met aooo, Havri met 1700, Herchies met 1800, Nimj Maisilres met 1500, Quaregnon met 2600, Rurnes met 2600, en Sirauä met 1670 inwoners. 2. HET DISTR1CT SOIGNIES. Soignies , eene (bd met 5300 inwoners , reeds in denegende eeuwdoor Ae Noormannen verwoest, in 1150 met wallen , en in 1360 door onzen Graaf albert van Beijeren met muren voorzien. Naast met 1100, Petit-Enghien met 1600, Bii_ veni , een groot vlek met 2300 inwoners, heeft zoutketen. Braine le Comte , tusfchen Bergen en Brussel , een (lad je van 3640 inwoners, met een’ hoogen kerktoren. Zij werd in 1424 en 1583 door den oorlog verwoest. Roeulx, eene ftad met bijna 2400 inwoners. Steenkerken met bijna 1000 -".inwoners, alwaar Koning willem III. in 1692 ddor den Maarfchalk van Luxemburg geilagen werd. Ecaussines d Eng- kien, met kalkovens en 2130 inwoners, Marcq met 2000, Houdeng met 2250, Gottignies met tooo, Hornues met 2360 inwoners en eene groote ijzermijn , en Marche les Ecaussines met 1400 inwoners. 3. HET DISTRICT DOORNIK. Dit District maakt het oude Tournaisis of liet Doornikschc uir , hetwelk wel eens als eene afzon- N 3 der« Digitized by Google 19« BESCHRIJVING DER NEDERL ANDEN. derlijke Provincle befchouwd is, doch eigenlijk tot Viaanderen behoorde. Doornik , Fr. Tournay , Lat. Tomacum , aan de Schelde , in den Zuidoosthoek van het voormalig Oostenrijksch- Viaanderen , vlak *an de Framche grenzen , tien uren van Bergen en vijftien van Brussel, eene nloude en zeer beroemde ftad, zoo men wil fle hoofdftad der alonde Nerviers. Zij was onder de oudfte Fransche Köningen vödr clovis de zetel hunner heerfcbap- pij, waarvan in 165s nog verfcheidene oude gedenkpennin- gen, wapenen, ftukken bewerkt goud, en andere merk- waardigheden zijn opgedolven; onder anderen de gedaanten van bijen, het oude wapen der Franken. Doch zij werd In 880 door de Noormannen vemield. In de latere middel- ieeuwen werd haar aanzien door de bloeijende koopfteden van Noord- en IVest viaanderen verduisterd. Reeds in 488 was de ftad een Bisdom , ’t welk een grooten omvang had t rot in 1559 de Bisdommen Gent en Brügge het aanmerkelijk befnoeiden. Thans beftaat het nog. In de twtalfde en der- tiende eeuwen vlamden de Franschen op het bezit dezer «aburige ftad; in 1513 was dezelve in hun bezit, doch werd toen door Koning hendrik VIII. van Engeland kige- «omen , die er een (naderhand vervallen) kasteel deed bou- wen, doch de ftad in 1518 weder aan Prankrijk verkocht. Drie jaren later werd zij door den keizerlijken Generaal , Grave van Nassau, heroverd. De beeldftormers bedreveu aldaar in 15 66 vele buitenfporigheden , en vernielden in de hoofdkerk het fchoone praalgraf van Hertog adolf van Gelder. In 1581 gaf zij zieh, na den heldhaftigften tegen- ftand van maria de lalaing, echtgenoote van den Hertog van Espinoy , aan den Prins van parma over, op den eigen’ dag, waarop hendrik VIII. en karel V. haar in diezelfde eeuw hadden ingenomen. — In 1667 viel zij in handen van LO- Digitized by Googl HENEGOÜWEN, * 99 lodewijk XIV. , die haar het volgende jiar bij den Aken, ichen vrede behield, en er eene zeer goede citadel deed bouwen , doch in 1709 nan de bondgenooten verloor , ert in 1713 bij den vrede van Utrecht moest afftaan. Sedert was zij eene barritre- ftad. Zij werd in 1745 door de Framcheii belegerd , en , nada: zij in hare nabijheid den (lag bij Fon- tenoj gewonnen hadden, ingenomen, waarop de vesting- werken geflecht werden. Op den 22. Mei 175)4 werd hier een bloedige flag geleverd tusfchen de Framchen onder pi- chegru , en de Oostenrijken onder den Prins van coburg , waarbij zieh Keizer frans II. in perfoon tegenwoordlg be- vond. De ftad wordt door de midden doorftroomende Schelde in de oude en nieuwe verdeeld. Längs de rivier is eene breede dijk van 1300 voeten. Het getal der inwoners bedraagt 24,460 , wier fchoone ftbrieken , vooral van wolle goederen , koufen en uitmuntende tapijten , voorts van katoen , kamelot- ten , lijwaad , batisten en porfelein , bekend zijn. In een ft- briekgebouw zijn 900 perfonen met het vervaardigCn van tafelkleeden en vloertapijten bezig, en nog 4000 anderen buiten dat gebouw , tot die 66ne fabriek beboorende. Zelfs voor kinderen van zeven jaren en afgeleefde grijsaards wordt daarin gezorgd De porfeleinftbriek is door Z. M. orizen Koning uit eigene middelen van den ondergang gered. — Voorts heeft men nog fabrieken van aardewerk, vergold brons , behangfei- en meubelpapier , garen , katoen- en liii- nenweverijen , cotonetten , katoenfpinnerijen , katoendrukke- rijen , bleekerijen , flanellen , hoeden , mutfen , bijouterien , kagchels , dekens , ftbriekwerktuigen , chocolade en cidho- rei , looijerijen , lijnbanen , tnuziekinftrumenten , fteendruki kerijen , feftfeepstimtnerwerven , fuikerraffinaderijen , verwe- rijen, wapenfabrieken , handcl in was, zeepziederijen ert N 4 zout- tT Digitized by Google *oo BESCIIRIJVING DER NEDERLANDEN. zoutketen. In den omtrek zijn dijk- en kalkfteengroeven , en kalkovens. Doomik heefc ook een Athcnium. Het fter- ke kasteel is geflecht. De hoofd- of Lieve - Vrouwekerk , ln een’ massiven tränt gebouwd , heeft vier klokketorens. In 1782 als vesting geheel en al geflecht, is Doomik thans weder verfterkt. Ligne , een ftndje en oude Baronnie , naderhand Prins- dom , met 800 iuwoners , van ’t welk de laatst ovcrledene Prins door zyne uitftekende begaafdheden , en deelneming aan de gebeurtenisfen der vorige eeuw beroemd geworden is, Hij woonde meest te Wernen. Fontenoi, een dorp met 600 zielen, berucht door de ne- derlaag der Bondgcnooten op den 11. Mei 1745, welke daarin 15,000 man verloren tegen de Franschen onder den beroemden Maarfchalk van saksen. Te Leute, verder oost- waarts , ’t welk met Oud-Leuze 4850 invvoners heeft , viel in 1691 ook een (lag tusfclien de Holländers en Franschen voor. Blandain, een vlek, met vlasfpinnerijen en 2500 in- woners. Blaton met mutfenfabrieken en 2000, Celles met linnenfabrieken en 2330, Gaurain-Ramecroix met 2800, Pecq met 2000, Templeuve met 3500, Felaines met 2160, Wien met 2700 inwouers. r Antoing , een uur van Doomik, op eene hoogte aan de Schelde bij het flagvcld van Fontenoi , eene oude Heerlijk- heid met 1850 inwoners; Ramegnies-Chin met bijna 1000, en Warcoing met Dinge rnede met omtrent tooo inwoners. 4. HET DISTRICT AATH. Aath of Ath , een ftadje met 8000 inwoners , aan de Dender, zes uren van Bergen (waarheen een ftraatweg geleidt) , zeven van Doomik en Oudenaarden , en den van Brussel. Aath werd onder Ilertog albrecht van Deijercn, Grave van Hol- land Digitized by Google HENEGOU WEN. not lande n Hcnegouwen , toen het zeer bloeide, vergroot en mec wallen voorzien. Het werd in 1 667 door de Framchen inge- nomen , en aanzienlijk door den beroemden vauban verfterkt ; doch in 1678 teruggegeven. In 1697 werd het door den Fran- schen Maarfchalk catinat, in 1706 door den Hollandtchen Veldmaarfchalk Graaf van nassau-ouwerkerk , en in 1745 weder door de Framchen ingenomen. — Dit plaatsje is wel bevolkt, heeffc goede mutfen-, katoen- en linnenfabrieken , bleekerijen , fäbriceert handfchoenen , hoede'n , en metalliek- linnen (uit den asbest). Zij is de eenige plaats in de Ne- derlanden , waar die fcbriek beftaat. Zij drijft 00k handel in granen. — Brugelette , met bleekerijen en 1320, en Quevaucamps met 1420 inwoners. Lessines of Lessen , eene ftad aan de Dender, met 4150 inwoners , in ’t Noordwesten van Henegouwen , op de gren- zen van Viaanderen , waar veel linnen gebleekt wordt. Hier vindt men eenige der reeds bij Doamik genoemde fabrieken. Enghien, een ftadje en Hertogdom, met 3300 inwoners!, naar ’t welk voorbeen de zonen des Prinfen van cond£ in Frankrijk den naam droegen. De groote coNDi behaalde als Hertog van Enginen zijne voornaamfte ovenvinningen , en de laatfte fpruit van dat Huis werd in April 1804 door buonaparte van een onzijdig grondgebied opgeligt, en door eene krijgs-commisfie ter dood veroordeeld. Enghien ligt tusfchen Brussel, Bergen en Doomik, omtrent vijf of zes uren van elke dier fteden. Thans behoorc het aan de Her- togen van arrmberg en aarschot, die aldaar een aange- naam lusthuis met fchoone wandeldreven in den ouden tuin- fmaak h ebben ; ten gerijve der vreemdelingen , die hetzelve körnen bezien , heeft de Hertog een groot gebotiw doen oprigten, met name Hotel Royal, waarin wel honderd per- fonen te gelijk plaats vinden. Er zijn hier goede hoeden- en vooral kantfabrieken, • . - N 5 Chi- Digitized by Google *oa BESCHRIJVING DER NEDERL ANDEN. Chiivm, met 2750 mwoners , van waar eene beroemde familie den marn heeft, waartoe ook de opvoeder van ka- rel V. behoorde. ( ChUvret is beroemd door hare paarde- tnarkt.) Pmtnereuil , op de Frantche grenzen, met 1200 inVvoners. Peruwelz, eene ftad met 6500 inwoners. Basi- ckti met fteengroeven en 1660 , Flobecq met 4530, eil Moustier met 140b inwoners. * » » 5. HET DISTRICT THUIN. Thutn , een aloud en voormaals Luiksch ftadje, met 3300 inwoners, hetwelk in vroegere eeuwen een twistappel met Hvnegouwen was. Fontaine fEvcquc met 2500 , en MarcUetma au Pont met 1200 inwoners, twee ftadjes, op eene lijn tusfchen Binch en Charleroy. De eerfte was lang een twistappel tusfchen Henegouwen en Lttik. . Merbet le Chäteau , met een kasteel op eene hoogte en 1000 inwoners, Beaumont, ’t welk fommigen thans begin- nen Sckxmenberg te noemen , met 1720 , Barbatifon met 700, Natinnes met 1450, Solre-sur-Sambre met 1100, Ren- lies met 500, Vergniet en Erpion met 300, Seloignes met 1000 , Chimay (met een flot en den titel van Prinsdora) met 2320, Buvrbmei (met ijzerwerken) 1000, Cam&res met 1550, Froid-Ckapelle met 1400, Lobbet met 1900, en Mor- ianwe/z met 1380 inwoners, zijn plaatfen m het gebergte der Ardemet , die bij den vrede van 1814 aan Frankrijk overgelateh, bi] dien van 1815 aan Nederland zijn terugge- geven , en belangrijk zijn wegens ijzer- , fteenkolen- , mar- iner- en fteengroeven. • • 6. HET DISTRICT CIIARLEROY. Charleroy , eene vesting aan de beide oevers der Sambre, in 1666 gebouwd door den Spaamchen Gouverneur castel ro- Digilized by Google HENEGOUWEN. 203 rodrigo, naar eijnen Kotiihg karrl II. genoemd, en door lodewtjk XIV. vergroot , werd zoo dikwerf als eenige ilerkte der Ntäirlanden (in 1 667, 1693 en 1746 door da Franschen , in 1672 en 1677 door de HoUatukri) belegerd, en in 1746 grootendeels geflecht. De Franschen belegen den dezelve, na de herftelling der vestingwerken , in 1794 onder charbonnier en jourdan tweeraalen vergeefs , doch ten derdenmale gelukte het hun , dezelve even in cijds te vcr- overen , om het ter hulpe toefchietende leger van den Prins van Coburg en onzen tegenwoordigen Koning, toen Erfprins van Oranje, te doen wijken. — Charleroi heeft 4760 inwoners, die badlakens, hoeden en wapenen ver- vaardigen, glasblazerijen , houtzaagmolens en leigroeven be- zitten. Fleurus, met 2370 inwoners in eenevlakte, vermaard we- gens vier grooce veldflagen: de eerfte in 1622 tusfchen de Spanjaarden en de troepen van den partijganger mansfeld , die daarbij geflagen werden; de tweede in 1690 tusfchen de Bondgenoocen onder waldeck en de Franschen onder Luxemburg, die aldaar, gelijk in Junij 1794 op den Prins van Saksen - Coburg , de overwinning behaalden ; de vierde in 1815 tusfchen napoleon en blucher, waarbij de laat- fte moest wijken. Senefe , met 3050 inwoners, een groot dorp, alwaar in 1674 een onbeflisce, doch hevige (lag tusfchen den zcs- tigjarigen held condjS en den vierentwintigjarigen Prins wil- lem III. van Oranje plaats had. Cosselies , een fcadje met 4400 inwoners en fäbrieken. Arquermes, een dorp met fteengroeven en 1350, Boisieux met kolenmijnen en 600, Chapelle - Harlaimont met 1150, Chatelineau met fteenkolenmijnen en 1000, Courcelles met bleekerijcn , wolfpinnerijen , fteenkolenmijnen en 2350 , Far- ciennis met 1100, Feluy met 1450, Frasnes met 1700 , Ju- mclz Digitized by Google ao4 B ESC HRIJ VING DER NEDERLANDEN. metz met veleriei fäbrieken, trafieken en 5000, Lodelinssart met 1000, Mar eine Ue me: 1000, Mont -sur -Marchtenne met lioo, Montigrrj-sur-Sambre mec 2700, Mont ignj-le-Tt Heul met allerlei ijzerwerken, alsmede fpijkerfäbrieken en 1200, Pont ä Celles met 1700, Ransart met 1700, en Souvret met 1000 inwoners. itp x. Digitized by Google NAMEN. i ao$ X. DE PROVINCIE NAMEN. Dit gewest grenst ten Noordwesten aan Zuid- Brabatid , ten Noordoosten aan Luikerland, ten Zuidoosten aan Luxemburg , ten Zuiden aan Frank - rijk , en ten Westen aan Henegouwen. Het beflaat van het Fransche Departement der Sambre en Maas flechts het noordwestelijke gedeelte, daar het groo- tere, of zuidoostelijke, tot het Groot - Hertogdom Luxemburg behoort. Van het oude GraafTchap Na- men is Charleroy aan Henegouwen gekomen , daaren- tegen is Dinant van Luikerland met deze Provin- cie vereenigd, die nogtans eene der kleinfte van de zeventien is. De grootfte lengte is 14, de groot- fte breedte 12 uren; doch ten Zuiden is het land zeer (mal. De rivieren zijn de Maas , die eerst uit Frankri/k körnende noordwaarts fixoomt , bij Namen de Sambre -ontvangt , die uit Henegouwen komt , en zieh dan oostvvaarts wendt: voorts de Mehayne # die uit Luxemburg , uit het Zuidoosten , komt , en in de Maas vait, gelijk de Orneau in de Sambre. Het land heeft vele bergen en bosfehen, en is dus niet zeer vruchtbaar in weilanden en tuingewasfen , maar heeft tamelijken graanbouw, kleine paarden, en voorts uit het mineraalrijk ijzer-, lood-, koper-, zwavel- en fteenkolenmijnen , groeven van wit en zwart marmer, leijen en andere fteenfoorten, zelfs eenige wijngaarden , waarvan de wijn echter zeer rnid- * Digitized by Google #o 6 BESCHRIJVING DER NEDERLANDEN. middelmatig is. Van daar, dat de voornaamfte nij - verheid der ingezetenen in den mijnarbeid beftaat, alsmede in het vervaardigen van vele metalen gue- deren, en het bewerken der andere voortbrengfels uit het rijk der delfftoffen. De lucht is frisch en fijn. Nergens in de Nederlanden heeft men groot- fcher natuurtooneelen. De Maas van Namen tot t Luik , en nog meer opwaarts van Dinant tot Na- men breekt hären weg door een gebergte heen , ge- lijk de Rhijn van Bingen tot Koblentz , en levert dus , hoewel op eene kleinere fchaal , dergelijke par- tljen. Hooge rotlfen fchijnen over den vloed neder te hangen , die door zijne kronkelingen elk oogen- blik nicuwe gezigten biedt. Van ddär, dat deze ftreken federt de vereeniging der Nederlanden door reizigers uit de noordelijke gewesten fterk worden bezocht. De geaardheid der inwoners komt veelal met die der naburige fhnegouwers , meer dan met de Lui- kenaars overeen. De oude inwoners van het Graaf- fchap waren de Eburoncn (die een gedeelte van ce- sar's leger geheel en al vermeiden) en Tongeren. Het- Graaffchap dagteekent zieh nog vddr het jaar tooo van onze tijdrekening. De veelvuldige om- wentelingen , aan dezen kleinen piek gronds in de fniddeleeuwen door twisten over erfenis , huwelijk , leen- en pandregt overgekomen , zullen wij niet boe- ken, Genoeg , in het laatst der twaalfde eeuw wer- den Namen en Luxemburg , onder den ftrijdbaren en woeligen Graaf henbrik den Blinden vereenigd , we- der gefcheiden , eti Afa/nen kwam aan het Fransche huis der Digilized by Google NAMEN. 