title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: De stoet bewoog zich door twee dichte rijen Boeren, die zonder een teeken van goed- of afkeuring te geven, zwijgend hunnen bezoeker aan­ zagen', en zelfs den hoed niet voor hem, den directen vertegenwoordiger van Engelands Koningin, afnamen. Ieder was een Wilhelm Teil, die weigerde zich te ontdekken voor het symbool der dwingelandij. Lang­ zaam naderde men de groote tent waar de overige leden van het Volks- Comité hem beleefd maar koel ontvingen. Een kort onderhoud, waarop weinig van belang werd besproken, vond plaats; en daarop kwam men overeen, dat Zijne Excellentie op den 12den April eene Conferentie zou hebben met een aantal afgevaardigden van het volk, en zulks op de plaats Erasmuskraal, gelegen aan Hennops-rivier, omtrent 6 mijlen ten Zuidwesten van Pretoria. Nadat men deze afspraak gemaakt had, reed 322 Na den goeden afloop van dit gevecht, meende Joubert eenigszins stoutmoediger te kunnen zijn, vooral daar er berichten inkwamen dat Colley versterkingen uit Maritzburg zou krijgen, en er een groote trein met proviand en ammunitie reeds op weg naar diens kamp was. Joubert, na zijn krijgsraad geraadpleegd te hebben, zond dus „Vechtgeneraal” N. J. Smit, een man van onversaagden moed en goed krijgsbeleid, (zooals in der tijd in den Secoecoeni-oorlog van 1876 was gebleken) met een macht van 205 Boeren te paard, om door de bijna ontoegankelijke kloven van het Drakensgebergte, langs een aanzienlijken omweg, zich een weg te banen tot zuidelijk van Newcastle, dat de basis van de Engelsche krijgsverrichtingen was, en daar te trachten den proviand- trein te overvallen en machtig te worden. De taak, Smit opgedragen, werd ontzettend bemoeilijkt door het feit dat door de hevige regens de grond zoo week was, dat op sommige plekken de paarden letterlijk wegzakten, en men slechts zeer langzaam kon vorderen, zoodat, vóór Smit door de bergen heen was, hij slechts 160 man bij zich had. Colley schijnt op de een of andere wijze het plan van Joubert ontdekt te hebben, en was zijnerzijds met eene macht uit zijn kamp vertrokken, om het verwachte convooi te ontmoeten en te beschermen. Bij Schuins- hoogte, nabij de rivier Ingogo, stieten deze twee afdeelingen, de kleine macht der vermoeide Boeren, en de eenigszins sterkere macht van Colley (die daarenboven nog -4 stukken geschut had) op elkander, en een hevige strijd, die van elf uur in den morgen tot ’s avonds donker aanhield, vond plaats (8 Februari). In den nacht trok Colley zich terug, 66 dooden en B>9 gewonden op het slagveld achterlatende. Smit, die nog vroeg op den Aolgenden morgen versterking ontving, onder persoonlijke aanvoering v an Joubert, werd door den slechten toestand van het weder belet, gebruik te maken van zijne overwinning, en trok terug naar Laing’s Nek. Het verlies der Boeren in dezen slag bedroeg acht dooden, en verscheidene gewonden. Joubert zond kort daarop Generaal Smit met omtrent 400 man naar tien zoogenaamden Biggarsberg, om aldaar een pas te verdedigen, die de Engelsche versterkingen moesten doortrekken. Dit plan werd echter latei opgegeven, daar Joubert vreesde daardoor zijne strijdkrachten op den Nek te veel te verzwakken en reeds op 18 Februari was Generaal Smit bij het groote lager terug. De strijd, die door het dappere Transvaalsche volk met zooveel helden­ moed en zelfopoffering gestreden werd, wekte door geheel Zuid-Afrika < ene groote sympathie voor hen op. Reeds op den 24sten December 1880 maakte eene tweede Deputatie, aan wier hoofd de heer Merriman stond, 527 Volksraad te maken had, doch waarop toch al de leden zoowel als ZHEd. en bijna alle ambtenaren tegenwoordig waren. Dit was de plechtige weder-ter-aarde-bestelling van de overblijfselen van Kommandant- Generaal Andries Pretorius, de man die de onafhankelijkheid der Republiek op hare grondvesten geplaatst had en aan wiens geestkracht men de Zandrivier-conventie te danken had. Deze plechtige verrichting en eerbe wij zing van een dankbaar volk aan zijn grooten voorman vond op den 13den Mei plaats. Op den 19den Mei vond er een zeer belangrijk debat plaats omtrent den Adendorff Trek. De zaak was reeds door den Volksraad in eene geheime zitting eenigszins besproken, doch daar eenige nieuwsbladen (o. a. De Star en De Advertiser) hadden geïnsinueerd, dat in die geheime zitting de Regeering den Trek had ondersteund, zoo besloot de President om thans de zaak in het openbaar te behandelen en liet met dat doel eene gecombineerde vergadering van beide Volksraden houden. Voor deze vergadering werd een uitvoerend raadsbesluit gelegd, ten efïecte dat die Raad besloten had den Trek naar Mashonaland niet toe te laten, den Volksraad te verzoeken de door den President uitgevaardigde proclamatie goed te keuren, en eene straf, niet te bovengaande eene boete van £ 500 of één jaar gevangenisstraf, te bepalen voor allen die tegen die proclamatie handelden. Uit de telegrammen, gewisseld gedurende de laatste dagen tusschen den Hoogen Commissaris en President Kruger, bleek het thans dat de Britsche Regeering inderdaad gereed was om, zoo de Trek voortgezet werd, die met geweld van wapenen te beletten de Limpopo te over­ schrijden. Troepen waren van de Kolonie met dit doel naar het Britsche Protectoraat gezonden, en de Hooge Commissaris gaf te kennen dat,' indien het gevaar voor een inval van gewapende mannen geweken was, de troepen naar Kaapstad zouden worden teruggeroepen. Onder datum van 12 Mei zond de Hooge Commissaris eene belangrijke depêche. ZExc. zeide daarin, dat hij verzekerd was dat President Kruger het met hem eens was, dat geen steen onaangeroerd moest gelaten worden om het dreigende gevaar dat bestond voor de vriendschappelijke betrek­ kingen tusschen Harer Majesteits Gouvernement en de Republiek af te wenden. Om dit doel te bereiken, meende hij dat eene vrije mededeeling van elkanders inzichten de beste weg was. De President had alreeds door zijne proclamatie geheel de verplichtingen van zijne Regeering onder de Conventie van 1.1. Augustus erkend. Van zijne zijde verzekerde ZExc. dat Harer Majesteits Regeering de verplichtingen die op Haar onder hetzelfde document rustten, in allen deele zou nakomen. ZHEd. had eenigen 251 de Engelsche vlag, en indien gij dit doet, kunt gij alles verkrijgen wat gij wilt. Doch, het oog slaande op de geschiedenis van Zuid-Afrika, voel ik mij niet in staat u dit aan te raden. Sir Bartle Frere heeft ons ver­ zocht u te doen weten wat wij in Engeland gezien hebben. Wij erkennen dat wij gezien hebben dat Engeland machtig is, zóó machtig, dat men zou denken dat wij ons evenmin tegen Engeland kunnen verzetten, als met de hand aan den hemel te raken. Engeland kan ons verpletteren; maar liever laat ik mij in het stof verpletteren, dan van mijne vrijheid afstand te doen. Ik steun op Hooger Hand en Gods hulp. Ik heb ten duidelijkste aan Zijne Excellentie gezegd, dat het Volk zijne onafhankelijk­ heid wil terug hebben, en met niets minder zal tevreden zijn. Doch wij moeten tot het uiterste trachten, ons doel langs vreedzamen weg te bereiken. Of wilt gij u misschien onderwerpen? Die vraag is eene die het Volk zelve nu moet beslissen.” Na eene korte aanspraak van Pretorius zeide Paul Kruger. „Wat de zaak nu voor de Vergadering betreft, moest hij zeggen dat hij, als lid van het Comité, geen leiddraad van het volk verlangde. Niet dat hij dacht dat het Comité nooit eene aanwijzing kon noodig hebben, maar thans had het er niet om gevraagd, en men moest het werk van het Comité niet vooruitloopen. 1) Wat het Comité verlangde was het hoofd­ doel van het volk te vernemen, en dat was in het volksbesluit van gisteren uitgedrukt, waar het volk besloten had om alle vreedzame pogingen aan te wenden ten einde de annexatie vernietigd te krijgen, doch liever te vechten en te sterven, dan onder de Engelsche vlag te bukken. Het voorslaan van de middelen tot bereiking van dat doel moest men aan het Comité overlaten, en beveelt het Comité vreedzame middelen aan, dan behooren die wel degelijk in aanmerking te worden genomen. Besloot men, bijvoorbeeld heden, om te gaan vechten, dan zou ik er tegen zijn, want er kunnen nog vreedzame middelen gevonden worden tot bereiking van ons doel. 668 worden, en de instructies moeten zeer duidelijk zijn, daar hij zwak is, en geen verantwoordelijkheid op zich wil nemen. 1) Helaas! op het laatste oogenblik liet de heer Chamberlain zijn vriend C. J. Rhodes in den steek. En dit deels omdat hij niet genoeg bekend was met de zaken en onder de opinie verkeerde, dat Johannesburg niet samen werkte; deels omdat hij, toen de zaak op den man af kwam, gevoelde, dat per slot van rekening alle verantwoordelijkheid op hem, Chamberlain, zou rusten. En zelfs Joseph Chamberlain durfde die verantwoordelijkheid niet op zich nemen. Hij maakte dus Volte Face en trad tegen Rhodes op. „Ja, ’t is alles waar. Jameson heeft mijn appelkar omgegooid,” zeide de heer Rhodes op theatralen toon tegen den heer W. P. Schreiner, toen deze met de telegrammen in zijn hand, de Bibliotheekkamer van „Groote Schuur” binnentrad. Dat was niet waar; en Rhodes wist dat het niet waar was. Joseph Chamberlain had de appelkar van Rhodes omgegooid — niet Jameson. Jameson is de ledepop geweest op wien men al het kwaad heeft gepakt; hij werd tot zondebok gemaakt: hij werd gestraft en moest maanden in de gevangenis doorbrengen en dat alles — omdat hij zich aan zijn accoord had gehouden. Het gaat niet meer voor ons, nu wij de ware geschiedenis kennen, om Dr. Jameson te verafschuwen. Hij heeft ongetwijfeld groote schuld aan de zaak en is waarschijnlijk de man geweest, die eerst het plan der samenzwering heeft geopperd. Maar het feit, dat hij lijdzaam en zonder morren al de straf heeft op zich genomen om zijne superieuren te beschermen en zooveel mogelijk de Eer van Engeland voor schande en smaad te bewaren, doet ons hem veel vergeven, want er is iets edels in de zelfverloochening, die hij bewezen heeft. De Hoofdschuldigen, de heer Joseph Chamberlain en Cecil John Rhodes, hebben niets geleden, behalve een paar harde woorden. De straf, die zij zoo wel verdiend hebben, is nooit op hen toegepast. Maar „eüe Wereld­ geschiedenis is het Wereldgericht,” zeide de groote Duitsche dichter Schiller; en het nageslacht zal, als het eenig idee behoudt van wat eerlijkheid en recht­ vaardigheid beteekenen, de nagedachtenis van die twee mannen verfoeien. Zij zijn de Judassen van Zuid-Afrika! 3) Het E ngelsch luidt: „Unless you can make Chamberlain instruct the Iligh Commissioner to proceed at once to Johannesburg, the whole position is lost. High Commissioner would receive splendid reception, and still turn position to England’s advantage, but must be instructed by cable immediately. The instructions must be specific, as he is weak and wil! take no responsibility.” Dit telegram maakt het effect op iemand als dat van den laatsten kreet van den drenkeling- 695 De heeren van Pretoria stonden verbaasd; zij konden hunne ooren niet gelooven! De President en de Kommandan t-Generaal geloofden het dadelijk; zij verloren niet hunne bedaardheid; de noodige orders werden juist en zonder overhaasting gezonden. Men wist dat allen gereed waren. Eén woord was genoeg; uitvoerige hevelen waren onnoodig. Zie hier slechts één telegram om te bewijzen, dat men zich voorbereid had: Van Komman dan t-Generaal, Aan Kommandant Potchefstroom. Aan de Kegeering is nu gerapporteerd dat een troepenmacht de grenzen der Republiek overgekomen is van af Mafeking en Malmani doorgetrokken zijn. Telegraafdraden zijn afgekapt, zoodat geen bericht door kan. Gij moet derhalve onmiddellijke oproeping doen van al uwe burgers. Intusschen moet gij dadelijk uitvinden waar de troepen zijn en hen te keer gaan, en zooveel mogelijk rapport zenden. Gij zult een goede macht noodig hebben, indien alles de waarheid is.” Volgens den heer Garrett ontving Johannesburg het eerste bericht van Jamesons inval van Pretoria en dit werd ’s middags om twee uur bevestigd door een telegram van Kaapstad aan den heer A. Bailey, als volgt: „De Paardendokter is naar Johannesburg vertrokken met goed paardevleesch, en steunt zichzelven voor zeven-honderd.” De tijding kwam als de slag van een onweer op de leden van de Unie. Er waren mannen als de heer Hays Hammond die er woedend om waren, en beweerden dat Jameson geen recht had zoo iets te doen, tegen hunne uitdrukkelijke orders in. Doch men gevoelde dat men thans moest handelen; voor disputen was het thans niet de tijd. Jameson had Johannesburg gecompromitteerd; Johannesburg zou thans in zijn lot deelen. Dienzelfden avond, na de terugkomst der deputatiën van Pretoria, hadden de aanvoerders eene bijeenkomst in het kantoor van de „South African Gold Fields,” dat thans het Gouvernementskantoor der revolutie werd, en daar vormde men het thans beruchte Reform-Comité. Dat men zich in een netelige positie gevoelde valt licht te begrijpen. Hoe en waarheen? was de vraag. En volgens onze opinie en onze berichten was het thans Kolonel F. Rhodes, die aan de hand gaf, dat men zich in de armen moest werpen van den Hoogen Commissaris. Kon deze naar Johannesburg komen tegelijk of kort na Dr. Jamesons aankomst, dan was de positie gered. En dan was — dat wist de slimme Kolonel wel — het plannetje van Rhodes op den besten weg om te slagen. Onder de bescherming van Engelands vertegenwoordiger was men veilig. Was Sir Hercules Robinson éénmaal te Johannesburg, dan zou men geen moeite 404 ontslagen werd, quasi op grond, dat „hij de noodige kwalificatie voor het ambt van Staatsprocureur niet bezat.” Het verwondert den geschiedschrijver wel een weinig, dat President Kruger deze ongetwijfeld onbillijke behandeling van Dr. Jorissen, zoo stilletjes heeft laten doorgaan. Wij zeggen „onbillijke behandeling”, niet omdat wij op eenige wijze de partij van Dr. Jorissen trekken, of zijne handelingen al dan niet verdedigen willen; doch omdat, al had Jorissen welke fouten ook begaan, de wijze waarop men hem ontsloeg, hem onnoodiglijk moest krenken, en hij dat in allen geval, wegens zijn gedrag in den Vrijheids-oorlog niet verdiend had. Het is echter wel bekend, dat behalve Ds. du Toit, ook anderen in de zaak gemengd waren; en wellicht liet de President, om een publiek exposé te voorkomen, de zaak haren loop 1). Gedurende de zitting van den Volksraad werd de noodzakelijkheid besproken om de Conventie van Pretoria te doen wijzigen. De moeilijk­ heden op de grenzen en andere zaken hadden duidelijk bewezen, dat die Conventie onbestaanbaar was, en daar Dr. Jorissen in het begin van Juli bericht had gezonden, dat Lord Derby eene deputatie zou ontvangen, werden Paul Kruger, de heer Nicolaas J. Smit (de held van Ingogo) en Ds. du Toit, Superintendent van Onderwijs, als zoodanig afgevaardigd, met den heer I. Elofï als Secretaris. Deze deputatie zou zoo spoedig mogelijk vertrekken, en gedurende de afwezigheid van President Kruger, zou de Vice-President, de heer P. J. Joubert, de teugels van het bewind voeren. Behalve het doen wijzigen der Conventie had de deputatie verder de taak om in Holland eene leening te sluiten, en ook maatregelen te nemen omtrent het aanleggen van den Delagoa-Spoorweg. Voor het vertrek der deputatie, bezocht zij, op verzoek van den Con­ cessionaris, den heer Nellmapius, de „Eerste Fabrieken”, waar de Trans- '\aalsche dranken vervaardigd werden, en die nu in vollen gang waren. Bij deze gelegenheid hield President Kruger een aanspraak, die eenig licht op zijne ideeën omtrent drankgebruik werpen, ideeën waar, zooals in de Volksraadszitting van 1897 gebleken is, hij nog steeds aan vasthoudt. 1) In liet beoordeelen dezer zaak heb ik ook andere bronnen gevolgd, dan alleen het verhaal van Dr. Jorissen zelven in zijne „Herinneringen”; doch het is niet noodig om meer dan „de koppen der oude koeien uit de sloot te halen.” Ds. du Toit heb ik in deze zaak niet be- of veroordeeld; dat heeft ZEerw. zelf gedaan door zijne 23 artikelen van beschuldiging, die in de Patriot destijds tegen Jorissen verschenen, en die veel te gemeen zijn om hier aangehaald te worden. Du Toits gedrag in de Transvaal was over het geheel voor een onbevooroordeelde net walgelijk, en toch ontbrak het hem niet aan helpers; maar President Kruger heeft hem betrekkelijk vroeg uitgevonden, en vandaar de woede, die de man der „onvervulde profetie” ook nu nog tegen hem aan den dag legt. 751 hebben wat in onze menschelijke macht is, om beide, den Staat en Dr. Jameson te beschermen voor de gevolgen van de daad van laatst­ genoemde ; dat wij geene overtreding der wet gepleegd hebben, die niet bekend was aan het Gouvernement ten tijde dat de ernstige overweging onzer grieven beloofd was. Wij ontwapenden op het verzoek van Harer Majesteits Hoogen Commis- missaris, maar waren gevangen genomen en zijn aangehouden als gevan­ genen gedurende bijna vier maanden; borgtocht werd ons geweigerd. Wij kunnen nu slechts de naakte feiten voor het Hof leggen, en ons onderwerpen aan het vonnis dat over ons zal worden uitgesproken.” Dit document was onderteekend door de heeren Philips, Rhodes, Farrar en Hammond; een ander kort geschrift, door de andere 59 beschuldigden onderteekend, bevatte hunne goedkeuring er aan. Advokaat Wessels hield een zeer bekwame en uiterst zakelijke rede­ voering ten gunste der beschuldigden, en werd daarna opgevolgd door den Staatsprocureur, die beweerde dat de Rechter verplicht was om in het opleggen der straf de Romeinsch-Hollandsche wet te volgen. Dit meende de doodstraf voor de vier hoofdschuldigen. ZEdGestr. Rechter Gregorowski verdaagde daarop het Hof tot den volgenden morgen, ten einde zichzelven de gelegenheid te geven, de documenten zorgvuldig na te gaan en zijn vonnis te overwegen. Wel een bewijs, dat er geen overhaasting bij de zaak was. Dinsdag-morgen, 27 April, was het Marktgebouw, waar de terecht­ stelling plaats vond, propvol van toehoorders, en men was zelfs dwaas genoeg om een aantal der echtgenooten van de beschuldigden aldaar toe te laten. Het was iets vóór elven toen de Rechter, onder eene doodsche en pijnlijke stilte, zijn zetel innam, het Hof opende en daarop zeide: „Philips, Farrar, Rhodes en Hays Hammond staan terecht wegens en hebben schuldig gepleit aan hoogverraad. De anderen hebben schuldig gepleit aan de mindere misdaad van Gekwetste Majesteit, welk pleit door den Staatsprocureur is aangenomen. Deze laatsten hebben derhalve de punten 3 en 4 van de akte van beschuldiging erkend, namelijk dat zij wederrechtelijk geweren hebben rondgedeeld, manschappen hebben aangeworven, en zulks met het doel om gewelddadig weerstand te bieden aan het gezag. De vier eerste beschuldigden hebben schuldig gepleit aan de misdaad in de akte van beschuldiging vermeld, en welke door de wet het zwaarst wordt gestraft. Zij hebben den raad genoten van de beste rechtsgeleerden en den bijstand gehad der bekwaamste advokaten. Onder die omstandig­ heden kan dit Hof dus niet aarzelen om, in verband met de getuigenis 456 daarmede blijkbaar bedoelende wederzijdschen vrijen invoer van lands- producten. Daar had het Kaapsche Ministerie geen ooren naar, en haar antwoord was dat een Tolverbond iets geheel anders beteekende, iets waar het ook volkomen gelijk in had. Toen echter Staatssecretaris Bok over de zaak een nieuw telegram zond, was de heer Upington onver­ standig genoeg dit door zijn particulieren secretaris te laten beantwoorden; en die onbeleefdheid zou de Kolonie duur te staan komen. In de eerste maanden van 1886 verspreidden zich geruchten omtrent twee Boerentrekken; de eene in Zwasiland, waar later wel iets van waar bleek te zijn, doch waarvan wij het verhaal later hierin zullen geven; de andere omtrent een Trek naar Mashona- en Matabele-land, waarvan het rechte niet uitkwam. 1) In Maart 1886 bracht President Kruger een bezoek aan het Noorden der Republiek, en ook aan de goudvelden te Barberton, die thans reeds een aanzienlijk aantal inwoners telden. Te Lijdenburg sprak hij eene groote vergadering toe en daaruit bleek het dat hij eerstens ten sterkste gekant was tegen een spoorweg van Kimberley naar Pretoria en tweedens dat er eene concessie aan een zekeren heer Albrecht was toegestaan tot het oprichten van een Munt. Wat gemelden spoorweg aanging, zoo moet gemeld worden dat reeds vóór het einde van 1885 die zaak „op de proppen” kwam. De Spoor- weglijn van Kaapstad en Port-Elizabeth had thans haar terminus te Kimberley gevonden. Doch Kimberley was niet meer de groote Diamantstad van vroeger. Niet dat de Diamantmijnen uitgeput waren; doch door toedoen van den heer Rhodes en eenige andere kapitalisten hadden de verschillende Compagniën met elkander geamalgameerd, en hadden de rechten van de kleine Maatschappijen en van de individueele delvers voor het meeren- deel opgekocht. Daardoor had de handel met Kimberley zeer veel geleden, en de Kaapsche kooplieden begonnen naar andere centrale- 1) Ei ligt nog een zware nevel over de ware toedracht van dien Trek, die zich nog niet opgeklaaid heeft. Over de praatjes dat de Duitsche Regeering er iets mede te doen had, zullen wij maar niets zeggen. Het schijnt echter dat een aantal Boeren, onder aanvoering 'an zekeien \ iljoen, werkelijk naar Matabeleland heen wilden trekken, doch de man die zulks belette, was de heer Cohen (thans Baron Matalha) de toenmalige Portugeesche Consul te Pretoria, die namens zijne Regeering representaties maakte dat Portugal reeds voor zeer langen tijd, aanspraak had gemaakt op Matabeleland. Dat de Boeren echter het oog op Lo-Bengula s land hadden, blijkt uit een brief van Generaal P. J. Joubert, die deze schreef aan den Matabele-koning, en die Selous voorgeeft later gezien te hebben. Zooveel is zeker, dat de Boeren het volkomenste recht hadden om zich naar het noorden uit te breiden, en jammer is liet dat President Kruger van de gelegenheid niet heeft gebruik gemaakt, want in het volgend jaar gingen Chapman en eenige anderen, waarschijnlijk door toedoen van den heer Rhodes, naar Lo-Bengula, en werd de eerste steen gelegd van de Chartered Company. 600 commissie ze noodig had, ze dan er inzage van zou kunnen krijgen ter Griffie, waaruit men de stukken niet kon verwijderen. De Tweede Raad was „danig” verstoord, toen dit hun gemeld werd, en men liet den Hoofdrechter roepen. Deze verscheen, doch toen men hem vroeg om de redenen van zijn gedrag, verklaarde ZEdGestr. rechtuit dat hij als gewoon burger steeds gereed was om den Volksraad met zijn advies te dienen, doch dat als Hoofdrechter hij geen verantwoording aan den Raad verschuldigd was, eene positie, die de Heer Kotzé onge­ twijfeld het recht had in te nemen. De Volksraad scheen half lust te hebben, de zaak met geweld door te drijven, doch de President kwam nu in den Raad, en waarschuwde de leden om zich niet te bemoeien met de plichten van de Rechters. Zij waren onafhankelijk en moesten ondersteund worden, ten einde het karakter van de Hoven der Republiek op te houden bij de buitenwereld. Het was onmogelijk, dat rechters hier ter verantwoording werden geroepen op punten waarop zij later onaf­ hankelijke uitspraken moesten geven. Dit zou een verkeerd beginsel voor den Raad zijn om aan te nemen, en de Raad behoorde in zulke zaken zich liever tot den Uitvoerenden Raad te wenden. De zaak eindigde daarmede dat de Tweede Raad besloot, dat alle ambtenaren verplicht waren om documenten, door Commissiën van den Raad geëischt, te produceeren, en dat ook de Registrateur (Griffier) van het Hof zulks moest doen, wanneer daartoe opgeroepen. Een lastige kwestie was ontstaan omtrent de Indiërs. Een wet was door den Volksraad gepasseerd, dat de Indiërs en andere leden der Aziatische bevolking in locaties moesten wonen, iets wat ten zeerste wenschelijk was met het oog op den gezondheidstoestand der steden en dorpen. De Koelies of Indiërs verzetten zich hiertegen, op grond dat zij Engelsche onderdanen waren, en onder de Conventie dus op gelijken voet met de andere Engelsche onderdanen waren, zoodat men ze niet onder speciale restricties kon plaatsen. De kwestie veroorzaakte veel wisselen van depêches tusschen de Regeeringen van Groot-Brittannië en der Republiek, en ten slotte kwam men in Juli 1894 overeen om de zaak te onderwerpen aan de beslissing van Hoofdrechter M. de Villiers van den Oranje Vrijstaat, die, daarom gevraagd zijnde, het arbiterschap in de zaak opnam, en in April van het volgende jaar een uitspraak gaf, die grootendeels de Republiek in het gelijk stelde. Een binnenlandsche kwestie, die heel wat „bohaai” op de Goudvelden veroorzaakte, was de Zondagswet. Reeds vóór 1890 had men zulk een wet gepasseerd, doch deze was bijzonder streng, en de mijnbestuurders 707 Wij zullen niet de bijzonderheden beschrijven van het gevecht. Jamesons bommen en de kogelregen uit zijn Maxims brachten weinig schade aan de Boeren toe, daar deze steeds schuiling achter de klippen vonden. Den geheelen Woensdag achtermiddag werd af en toe gevochten, waarbij menig lid van de Expeditie gedood of gewond werd. Jameson en Willougby sloegen dien nacht hun lager bij Randfontein op; den volgenden dag trokken zij over de spoorweglijn naar Potchefstroom en reeds vroeg in den morgen was het hun duidelijk, dat zij in een val waren geloopen. Zij vochten dapper, maar het hielp niets. De Maxims brandden vast; de ammunitie voor de groote kanonnen raakte op; de Boeren kwamen al naderbij; al meer en meer zadels werden geledigd; en toen iets over acht uur de Staats-Artillerie hare verschijning op het slagveld maakte, begrepen Jameson en Willoughby, die een vierde hunner manschappen hadden verloren en die vergeefs naar hulp uit Johannesburg hadden uitgezien, dat er niets anders voor hen overbleef dan om zich over te geven. En toen werd het historische voorschoot van de Ilottentotmeid als een witte vlag opgestoken. Zoodra de vlag door de Boeren bemerkt was, staakten dezen het vuren. Eenigen van hen gingen toen naar den vijand en Kolonel Willoughby gaf aan een hunner het volgende briefje (in het Engelsch.) 1) Aan den Kommandant van de Transvaalsche krijgsmacht. Wij geven ons over op conditie, dat gij ons een vrijgeleide uit het land verzekert voor ieder onzer manschappen. John Willoughby. Kommandant Potgieter van Krugersdorp was de man, die dit briefje ontving, en hij zond dadelijk het volgende antwoord: 2) Officier! Gelieve kennis te nemen, dat ik dadelijk onze officieren bij elkander laat komen om over UEds. rapport te besluiten. Kommandant. 1) Met het oog op wat later gebeurd is, hebben wij het van belang gevonden om het verhaal der overgave zoo zuiver mogelijk te geven; vooral daar wij in opinie van anderen in deze zaak verschillen. 2) Het facsimile (of afdruk) van dit briefje en het volgende van Kommandant Cronjé verschijnt in het boek van den heer Garrett; het is eenigszins onduidelijk, doch de inhoud is gepubliceerd in het eerste Groenboek en komt met het facsimile vrij wel overeen. 570 denken aan een gezegde van Shakespeare, dat men iets te sterk kan ontkennen, en zulks suspicieus is. Zekerlijk is het „recht snaaksch,” zooals wij Afrikaners het uitdrukken, dat reeds toen in 1892 de heer Rhodes in één adem genoemd werd met de „National Union/’ en daarom zou men tot de conclusie kunnen komen, dat de Jameson-Raid en alles wat er bij behoort, geen snel bewerkt plan, maar een behoorlijk fijn, listig, sluw en langzaam opgebouwd schema uit het brein van den eigenaar van Groote Schuur is. En daarom zeggen wij dat de Schildpad op 22 Augustus te Johannesburg geboren werd. In alle geval is het zeer vreemd, dat die gedachte zoo plotseling in de hersenen van dien werkman opkwam, en er moet iets in de lucht zijn geweest, al waren het maar losse praatjes, of „bar-talk,” die hem aanleiding tot die gedachten gaven. Waar er rook is, moet er vuur zijn. Werklieden opstoken; de lagere klassen op zijn hand krijgen; het gemeen later opruien; de laagste passies van het menschelijk karakter te voorschijn roepen; op Engelsche werklieden invloed oefenen door het gebruik van zulke mooie Engelsche uitdrukkingen als Bight to vote, equality in the eye of the law, taxpayers’ privileges, enz. enz. — ja, dat was een mooi plannetje! Eene repetitie er van is een beetje meer dan een jaar geleden gezien te Saltriver, en nu wordt het een gewoonte van Kaapsche politici, zooals wij dezer dagen (Februari 1898) weder gezien hebben. Wee hem, die dit plan het eerst bedacht heeft! Wee hem, die dat systeem het eerst in Zuid-Afrika heeft ingevoerd! Het Zuid-Afrikaansch nageslacht, de mannen en vrouwen en kinderen, die na ons in dit schoone land zullen leven, zullen hem éénmaal terecht vervloeken! Eigenlijk gezegd moest Johannesburg in plaats van Unions op te richten, zijne erkentelijkheid aan het Transvaalsche Gouvernement in een anderen vorm hebben bewezen. Op 15 September immers 1892 stoomde de eerste Kaapsche trein de Goudstad in onder het gejuich der menigte. Op den dag te voren was President Kruger te Johannesburg geweest om de Joodsche Synagoge te openen, en was er bij die gelegenheid goed ont­ vangen, hoewel er geen politiek werd besproken. De bemanning van het schip was onrustig geworden; er waren velen die beschouwden, dat de maatregelen van den stuurman tegen den nade- ïenden storm verkeerd waren; die wilden hebben dat hij meer met den sterker wordenden wind moest meezeilen, in plaats van rustig bij te leggen, en met neêrgelaten mast, den storm af te wachten. „De stuurman deugt niet, wij moeten een anderen hebben!” riepen er eenigen uit. Dat was de geest, die er bij de ophanden zijnde Presidents-verkiezing 120 schadevergoeding voor de vernielde goederen, die op de transportwagens waren geweest. Moshesh gaf hierop geen antwoord, en daarop procla­ meerde Pretorius de krijgswet in de Z. A. Republiek, en deed alle burgers opkommandeeren. Tweehonderd man onder bevel van Komman- dant Marthinus Schoeman, werden naar de Zoutpansbergen gezonden, terwijl Kommandant-Generaal Paul Kruger met een macht van bijna 1000 burgers tegen de Basuto’s optrok, bij welk commando President Pretorius persoonlijk tegenwoordig was. Het eerste begin van den strijd was ongelukkig, want op den 29sten September deden de Basuto’s, nabij Nauwpoort, een onverhoedschen nachtelijken aanval op het commando, waarbij het hun gelukte zes burgers te dooden. De Transvalere herstelden echter spoedig van den schrik, en sloegen daarop de aanvallers terug, die met verlies van bijna 60 man dooden, op de vlucht gingen. Op 6 October vereenigde Kruger zich met het Oranj e- Vrij staatsehe leger onder Generaal Fick en kwam men overeen om gezamenlijk Leribe, de stad van den Kapitein Molappo, aan te vallen. Doch de Basuto’s achtten het niet geraden het thans meer dan 1200 man sterke commando het hoofd te bieden, maar staken hunne stad in brand, daarna de vlucht nemende. Het vereenigde leger trok nu zegevierend een groot deel van Basutoland door, totdat men op 23 October op een sterk impi van den vijand stootte, in de nabijheid van Cathcarts- drift, aan de Caledon. De Basuto’s weerden zich dapper, doch waren niet bestand tegen het herhaalde stormloopen der Boeren, die een hevig vuur op hen openden. Na een gevecht van nog geen uur sloegen de Kaffers op de vlucht, onder achterlating van vele dooden, terwijl 770 paarden, 7954 beesten en 4150 schapen in handen van de overwinnaars vielen. Het was bij deze gelegenheid dat Paul Kruger een nieuwen krijgsregel verordende, die meer dan iets anders het eigenaardig karakter van den man aantoont. Het was steeds de gewoonte der Boeren geweest, dat wanneer vee in den oorlog werd buit gemaakt, elk burger kon aanspraak maken op alle vee dat van hem gestolen was en dat hij onder den buit kon herkennen, mits hij daarvoor de noodige beëedigde verklaring aflegde. Paul Kruger was van gevoelen, dat dit een zeer gevaarlijke manier van handelen was, waardoor men, als het ware, min eerlijke menschen verleidde tot het afleggen van een valschen eed. Hij verordende dus, dat vee, in het bezit des vijands gevonden, voor de vorige eigenaren verloren was, en dat de veroverde buit ten nutte van het commando moest worden verkocht. 1) 1) t Is eigenaardig, dat toen in den Kafferoorlog van 1834—1835, de Engelschen een derge- lijken maatregel inroerden, dit de oorzaak was van groote ontevredenheid onder de Afrikaners op de grenzen. De Engelsche regel was echter in zoover verschillend, dat het buit gemaakte vee verkocht werd ten voordeele van de schatkist. 20 doortastende maatregelen. Het Parlement aldaar besloot dat van 1 December 1834 af de slavernij in de Kaap-Kolonie zou ophouden te bestaan. Dientengevolge werden er in de Kolonie eenige Commissarissen aangesteld om de slaven te waardeeren, en na een streng onderzoek werd hunne waarde geschat op iets over de 3 millioen Pond Sterling, en op die basis werden alle slaven op den genoemden datum vrijgesteld, doch moesten als zoogenaamde „apprentices” hunne meesters nog eenigen tijd dienen. Men zal zich de verbazing begrijpen toen omtrent het midden van 1835 de tijding in de Kolonie aankwam, dat uit de 20 millioen Pond Sterling slechts £ 1.247.000 aan de Kolonie was toegekend als schadevergoeding aan de eigenaars, dus omtrent 40 procent van de getaxeerde waarde. Een ontzettend verlies voor die eigenaars, voorzeker! Doch hier kwam nog iets anders bij. Het geld was betaalbaar niet in klinkende munt, maar in Engelsche Schuldbrieven, en niet in de Kaapstad, doch in Londen. Onze boeren konden natuurlijk niet naar Engeland gaan om hun geld te ontvangen, en in een korten tijd werd het land als overstroomd door agenten, die de rechten der Boeren opkochten tegen grooten afslag. Wij kunnen de gevolgen hiervan niet beter beschrijven dan door de woorden van Dr. Tlieal aan te halen, die o. a. zegt: „Het is moeielijk zich een denkbeeld te vormen van de ellende veroorzaakt door deze confiscatie van eigendom ter waarde van twee millioen Pond Sterling onder eene kleine en niet zeer bloeiende bevolking. Sommige familiën kwamen het verlies nimmer te boven. Oude mannen en vrouwen die nooit gebrek hadden gekend, gingen in armoede ten grave, en honderden van de beste familiën van het land werden in ellende gedompeld. Behalve dit, waren de koren- en wijnboeren niet in staat om hunne produkten naar de markt te brengen tengevolge van de schaarschheid van arbeid.” Als men denkt dat de Grensboeren door den oorlog van 1834 bijna totaal ten gronde waren gericht, dan kan men zich verbeelden, welk effect deze onrechtmatige handeling op hen moet gehad hebben. Er zijn nog een tal van mindere redenen, die de Boeren reden tot ontevredenheid gaven, en niet het minst was de Ordonnantie van 1828, welke bepaalde dat het onnoodig was voor Hottentotten en andere vrije kleurlingen om passen te hebben, wanneer zij door de Kolonie trokken. Als een gevolg werd de Kolonie een nest van landloopers, die om aan den kost te komen, menig schaap of beest van de boeren stalen, of zich in locaties vestigden, die ware rooversnesten waren. Te vergeefs trachtte men de Regeering er toe over te halen, een behoorlijke landloopers wet in werking te zetten; de zendelingen maakten er objectie tegen, en zooals gewoonlijk wonnen zij het. 835 van de Isilotwani-bergketen en gescheiden van het hoogste punt van de bergketen Inkomokazi (een scherpe kegel) door een diepen nek (baken I). (Op een bergrand in de rechte lijn tusschen bakens I en II staat een tusschenbaken). Van baken I loopt de grenslijn naar een heuvel over de Komati-rivier en van daar langs den top van den heuvelketen bekend als de Makongwa die van het noordoosten naar het zuidwesten loopt naar Kamhlubana-kop; van daar in een rechte lijn naar Mananga, een punt in de Libombo-keten en van daar naar het naaste punt in de Portugeesche grenslijn op de Libombo-keten; van daar langs de hoogste toppen van de Limbobo-keten naar het midden van de poort waar de Komati-rivier er door loopt, de onderste Komati-Poort genaamd; van daar in een richting noord bij oost naar Pokioens-kop, gelegen aan de noordzijde van de Olifants-rivier waar zij door de bergen loopt; van daar omtrent noord-noordwest naar het naaste punt van Siërra di Chicundo; en van daar naar den samenloop van de Pafori-rivier met de Limpopo- of Krokodil- rivier; van daar langs den stroom van de Limpopo-rivier naar het punt waar de Marique-rivier er in vloeit. Van daar langs den stroom van de Marique-rivier naar Derde Poort, waar zij door een lage heuvelketen, Sikwane genaamd, loopt, en op den afzet van genoemde keten dicht bij en ten westen van de oevers van de rivier is een baken (N°. 10) opge­ richt ; van daar in een rechte lijn door deze baken naar een baken (N°. 9) opgericht op den top van dezelfde keten, omtrent 1700 yards verwijderd van baken N°. 10; van daar in een rechte lijn naar een baken (N°. 8) opgericht op het hoogste punt van een alleenstaanden heuvel, Dikgagong of Wildebeestkop genoemd, gelegen ten zuidoosten van en omtrent 372 mijl van een hoogen heuvel, Moripe genoemd; van daar in een rechte lijn naar een baken (N°. 7) opgericht op den top van een alleenstaanden heuvel of „koppie,” het oostelijk uiteinde uitmakende van de heuvelketen Moshweu genaamd, gelegen ten noorden van en omtrent twee mijlen verwijderd van een grooten alleenstaanden heuvel Chukudu-Chochwa genaamd; van daar in een rechte lijn naar een baken (N°. 6) opgericht op den top van een heuvel een gedeelte uitmakende van dezelfde keten Moshweu; van daar in een rechte lijn naar een baken (N°. 5) opgericht op den top van een spits toeloopenden heuvel in dezelfde keten; van daar in een rechte lijn naar een baken (N°. Doch daarvoor hebben wij noch tijd noch ruimte, en wij zullen ons slechts bepalen tot het aanhalen van eenige opinies daaromtrent, die gegeven zijn door Engelsche schrijvers, welke in staat waren over de ware positie te oordeelen. De heer F. R. Statham, in zijn reeds aangehaald artikel in de National Review, die deze zaak tamelijk diep onderzocht heeft, zegt o.a. meer of min het volgende, aangaande dit Manifest: Dynamiet-Kwestie. Deze zaak was niet zoo erg als ze voorgesteld werd. Het was simpel een kwestie, wie het Monopolie zou hebben. In 1894 zeide de heer Lionel Philips in het Rapport der Kamer van Mijnen, dat er een Dynamiet Monopolie Maatschappij moest gevormd worden, waarvan de verschillende Mijn-Maatschappijen de aandeelhouders zouden zijn, met verstandhouding dat Dynamiet zou verkocht worden tegen een minimum 1) van 90 sh. per kist, totdat een 10 pCt. dividend drie jaren lang zou worden verklaard. Steenkool-Kwestie. De prijs van steenkool in den Rand is 15/- per ton, en zelfs als de Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij 50 pCt. met haar vrachtloon er op af kwam, dan zou dit slechts een verschil van 2/6 per ton (2000 <8) maken; geen som om er een revolutie over te beginnen. Spoorweg- en Invoerrecht-tarieven. Als men deze nauwkeuriglijk nagaat, en ze met die van de Kaap-Kolonie vergelijkt, zal men bevinden dat ze in de Transvaal niet liooger waren dan in de Kolonie. Directe Belasting op de Mijn-Industrie. 2) Het totaal bedrag van het kapitaal in de Goudmijnen in de Transvaal gestoken, bedroeg in 1895 £ 37,491,012. Het bedrag der Delvers- en prospecteer-licenties (de eenige directe belasting) wras in datzelfde jaar £ 185,711. Dat is 0.49 pCt. op het kapitaal. Op een andere wijze kan men het ook berekenen. In 1895 had de 1) Het maximum van het bestaande Monopolie was ook 90 sh. 2) Wat de belastingen over het algemeen in de Transvaal aangaat, werd daarovei een mooi licht geworpen door den heer Chs. Leonard zelf, in zijne getuigenis voor het Engelsche Parlements Comité. In antwoord op een vraag, zeide hij, dat hij gemiddeld zoowat £ 10,000 per jaar verdiende als procureur enz. Men vroeg hem toen hoeveel belasting hij betaalde, alles te zamen genomen. Na eenig heen en weêr praten, moest de heer Leonard erkennen dat in het geheel, direct of indirect, hij op zijn hoogst £ 150 belasting per jaar betaalde, en het Comité wenschte hem hiermede blijkbaar geluk.' In Engeland betaalt men voor Inkomsten-Belasting alleen een bedrag van £ 250 op een dergelijk inkomen; en zouden alle belastingen voor een persoon, die in die positie is, niet veel onder de £ 1000 zijn. Men ziet dus wat dit geschreeuw over zware belastingen in de Transvaal meent. Oogenverblinderij! HOOFDSTUK LVII. Doornkop. Het is niet ons doel om hier een fijn uitgewerkte schets te geven van de militaire bewegingen van Dr. Jameson, nadat hij Pitsani Potlugo verlaten had. Het officieele verslag van Kolonel Willoughby, den mili­ tairen bevelhebber van de expeditie is verschenen in het Juni-nummer 1897 van de Nineteenth Century en kan door hen, die Engelsch verstaan, gelezen worden; de heer Nico Hofmeyr heeft in zijn reeds meermalen aangehaald boek een uitmuntend en niet te verbeteren verhaal er van geleverd van uit het standpunt der Boeren. Derhalve zullen wij hierin ons slechts tot de allervoornaamste punten bepalen. De eerste maatregel, dien Dr. Jameson nam, was het laten af kappen der telegraafdraden. Zooals wij gezien hebben moest Dr. Wolff de draden rondom Pretoria kappen; was dit alles gelukt, dan is er geen twijfel of Dr. Jameson was zonder slag of stoot Johannesburg binnengetrokken. Doch Dr. Wolff verstond de boodschap van Jameson niet, of zag geen kans ze uit te voeren; hij bleef werkeloos. Dr. Jameson had van zijne zijde politie vooruitgezonden om de telegraaf-draden te kappen. Doch wat wilde het ongeluk of liever het geluk? Hoewel de lijn, die Pitsani en Mafeking met Kaapstad verbond, op twee of drie plaatsen afgesneden werd, gebeurde dit niet met de voornaamste lijn, die over Zeerust en Rustenburg naar Pretoria ging. De soldaat, die dit moest doen, had te veel brandewijn bij zich en werd dronken, en in plaats van de telegraaflijn door te snijden, sneed hij de draden af van een heining van een veld, waarin eenige koeien liepen. En zoo kon men van uit Malmani over Zeerust het reeds aangehaalde bericht van den inval naar Pretoria zenden. Dr. Jameson had 512 man bij zich, 8 Maxims, twee 7 ponder-kanonnen 849 heerscht op de goudvelden, en het meest onder de armen en min­ vermogenden. Ik geef U de verzekering van mijn deelneming in hun lot, en ik vertrouw, dat die zware druk spoedig voorbij moge gaan. Van de zijde der Regeering wordt gedaan wat ze kan om de goudvelden te steunen, en de bewijzen daarvan zijn, ten eerste, de vermindering van het spoorwegtarief met £ 200,000; ten tweede, de vermindering der invoerrechten met ongeveer £ 700,000 op eetwaren en andere zaken, die direct in de mijnen benoodigd zijn; ten derde, de regeling, die opgetrokken is om inboorlingen van Mozambique in te voeren als werklieden, ten einde de mijnen te ondersteunen; en ten vierde, de prijsvermindering van het dynamiet. Gij weet allen, dat toen in 1893 het contract was opge­ trokken ter oprichting der dynamietfabriek, het dynamiet tegen ongeveer £ 6 per kist werd ingevoerd. Door de Maatschappij werd die prijs gebracht op £ 5, welke prijs langzamerhand tot op 85s. per kist is gekomen, en nu weer gebracht is op 75s., en ik hoop en vertrouw den prijs nog lager te brengen. Daarmee ben ik nog bezig. Zooals ik op bijeenkomsten gezegd heb, is de dynamietfabriek niet opgericht om onze mijnindustrie te verdrukken, doch om ze te ondersteunen en te helpen, en voornamelijk de zwakke mijnen, en ik hoop, dat zij zich zoolang zullen staande houden tot ik zoover ben, want zoowel mijnindustrie als dynamietfabriek, beide behooren aan den Staat en moeten elkaar onder­ steunen, en men zal overtuigd raken, dat ik van die loopbaan niet zal afwijken, doch zoover zal komen, dat het dynamiet goedkoop is voor de mijnen. Tot mijn diepste leedwezen verneem ik, dat op de goudvelden eenige banken en andere inrichtingen zijn, die de armen en minvermo­ genden totaal ruïneeren. Toen nl., voor eenige jaren geleden de mijnen vooruitgingen, hebben zij geld geleend en zooals mij bericht is, onder goede securiteit, om de werkzaamheden uit te breiden en nu de druk daar is, worden hun de verbanden opgezegd en moeten zij het geld terugbetalen, hoewel de securiteit nog even goed is als van te voren, en worden zoodoende hunne eigendommen verkocht onder hunne waarde. Indien dat waar is, dan kunnen zulke banken niet anders gebrandmerkt worden dan als goddelooze en onchristelijke; immers zij brengen hongers­ nood en verdrukking op de armen teweeg en werken alles in de handen der rijken. Achtbare Heeren! Wij hebben reeds de Diamantvelden als eene waarschuwende les en indien, wat mij bericht is, waar is, dan zal de Volksraad maatregelen moeten nemen om die armen en minvermo­ genden te beschermen en zal het Gouvernement genoodzaakt worden om aan zulke banken de licentie op te zeggen of ze niet te vernieuwen, want zoo zijn zij meer ter verdrukking en onderkruiping der armen, dan 54 821 Januari 1896 zag het geweld. Die maand zag de aanbidders van den Mammon zich vereenigen, om, met behulp van den Leeuw van Engeland, de vierkleur van haar staf te scheuren, en die onder de voeten te ver­ trappen. Ijdele hoop! Ontzettende verblinding! Uw dwaas verraad was nutteloos, gij kinderen van Mammon; uwe benden stoven uiteen als kaf voor den wind, Cecil John Rhodes; uwe geweren en maxims, verraderlijk en tegelijk zelf verraden Johannesburg, moest gij afgeven. Geen Hooge Commissaris, geen Chamberlain zelfs kon u aan uw lot doen ontkomen. Binnen twee honderd uren, een armzalig kort tijdje, stondt gij als smeekelingen voor dien kleinen schaapwachter. God had hem en zijn geliefd volk weder beschermd. Smeekelingen waart gij, al erkent gij het niet! Paul Kruger had u kunnen verpletteren; hij had geen been in uw lichaam behoeven heel te laten; geen haan zou naar u gekraaid hebben. Want Paul Kruger en zijn Transvalers hadden het recht aan hunne zijde, en wat meer is, in deze ontaarde tijden, zij hadden de macht ook. Hoe heeft de schaapwachter u behandeld ? Genade heeft hij u geschonken. Vrij heeft hij u laten gaan. Met uw bloed wilde hij zijne handen niet bevlekken. Neen, met reine, onbevlekte handen wilde hij tot zijnen God genaken, en ootmoedig den Almachtige vragen: „Heer, heb ik wèl gedaan ?” Voorbij zijn de jaren van het Verledene. Wij zijn thans in het Heden. Is de Transvaal wat zij wezen moet? O neen, lezers, op lange na niet. Er is veel, zeer veel daar, dat nog moet verbeterd worden. De inwendige toestand van de Transvaal is, men zal het moeten erkennen, in geenen deele gezond. Ongelukkig is dat de groote fout in de Regeering van President Kruger. Geheel zijne persoonlijke fout is het niet, hoewel zelfs zijne vurigste bewonderaars niets anders kunnen doen dan met ons samenstemmen, wanneer wij zeggen, dat President Kruger zich ontslaan moest van die vampyren van concessie-jachters, en baantjeszoekers, die van den vroegen morgen tot den laten middag het Gouvernements-gebouw omringen, en die men zelfs op de stoep van het woonhuis van ZHEd. aantreft, want niets is te heilig of te privaat voor dat slag van lieden. De ambtenaren moeten onder strenger controle staan, en de zaken die onlangs gebeurd zijn, behooren niet meer plaats te \inden. Het is nuttig en noodig, het is zelfs zeer prijzenswaardig als de Regeering tracht om de openvallende betrekkingen van allerlei aard met Afrikaners te ’s uilen, hoewel wij de eersten zullen zijn, die aan den anderen kant zullen erkennen de gewichtige diensten aan de Transvaal bewezen door het Hollandsche ambtenaars personeel. Niet alleen door den Staats-Secretans 347 en dat het Gouvernement van het land overgegeven zal worden binnen zes maanden na dezen datum. , VIII. 