title: Hosea, de man des geestes [microform]. Proeve van psychologische schriftbeschouwing
creator: Visser, J. Th. de (Johannes Theodoor), 1857-1932
text: Vast staande in het geloof in den God der vaderen , die Israel zooveel genade heeft betoond en nu ook op eene wijze, met Zijn wezen in overeenstemmig , vereerd worden wil, is zijne eigenaardige natuur als de vleugelslag, door welken zijn gemoed steeds dichter nabij God wordt gevoerd; noopt hem zijn 26 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. ontwikkeld geraoedsleven tot eene steeds nauwere aansluiting aan God. En hoe meer vreemdeling hij zich gaat gevbelen te midden van zijn volk, dat zulke gansch tegenovergestelde neigingen heeft en zoo gansch andere wegen bewandelt; hoe meer hij zich in zijne liefde tot dat volk teleurgesteld ziet, des. te nauwer wordt de band met welken hij aau zijn Jehova ver- bonden is en des te vuriger wordt zijn strijd voor Jehova, Vandaar dan ook die voortdurende zekerheid, dat wat hi) spreekt, Jehova's woorden zijn, vandaar eene vereenzelviging van zichzelven en Jehova in zijne profetie, als bij geen enkel prefect in zoo sterke mate wordt gevonden , vandaar het hoogst zeldzame ,,Jehova spreekt" en het goddelijk Ik zonder meer gedurig sprekend ingevoerd ! Vandaar dat de uitleggers van zijn: geschrift somwijlen twisten of Jehova of hij zelf spreekt a). Hij is ziener in den engen zin des woords. Zijn geschrift bevat dan ook weinig vermaningen van zijne zijde, maar is eer ecu doorloopend getuigenis Gods. Het specifiek religieuse treedt er daarom op den voorgrond, het ethische op den achtergrond, Is dat intieme leven van den prefect met Jehova het bewijs van zijne diep voelende natuur, zijn zich gevend en tegelijk ontvangbaar gemoed, niet minder blijken deze laatste uit de gestadige afwisselingen , de geweldige overgangen, de schrille tegenstellingen van toorn en liefde die zijne profetie een geheel eigenaardige kleur geven. Gelijk de Johannes des Nieuwen Verbonds met een Johannes gemoed een Boanerges natuur openbaarde, zoo is het ook met den Johannes des Ouden Verbonds, den profeet der liefde. Zoo sterk is het gemoeds- leven bij deze profeet ontwikkeld, dat wij bij hem nooit een a) z : 4 vv. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 27 scherp betoog of geleidelijke ontwikkeling van gedachten aan- treffen : ja hij eer de band van het logisch redeneerend verstand wegwerpt , als zijn gemoed vol is en hij in de oogenblikken van den hoogsten Pathos zich eveumin aan de eischen der taal, als aan die der logica gebonden gevoelt. Wie dan ook bij Hosea eene theologie in den engeren zin des woords of stof voor zijne dogmatiek gaat zoeken, zal een schralen oogst bin- nenhalen. Hij was ook de man met , deze te geven. Hij was een man van den hartstocht , gesteld in den dienst van het Hoogste a). Bij het licht Gods, dat schijnt in zijn binnenste, ziet hij Israel's zonde : daarbij gevoelt hij levendig wat God voor dat volk was , dat aldus handelt. Zijn hart begint te koken van heilige veront- waardiging en in dien heiligen toorn ervaart hij iets van het ontzettend misnoegeu van God, wien dit alles persoonlijk betrof, en in ontzettende taal verkondigt hij zijne tijdgenooten dan het oordeel, dat hen wacht. Maar hoe de profeet ook ijst van des volks zonden, het loslaten kan hij niet; hij moet het, zoo hij het eenigszins kan , redden van den afgrond ; maar overwint zijne liefde zijn toorn, kan God dan laten varen, wat het werk Zijner handen is , en moet Zijne allesbeheerschende liefde niet Zijn toorn bedwingen, ja de kastijding zelfs besturen? En dan predikt hij op aandoenlijke wijze in echt evangelischen zin weder de liefde van God. Zijn hart zal op het eene oogen- blik u van zijn onstuimigheid doen terugdeinzen en in een anderen stond de teederste snaren in uw binnenste raken; dat hart zal nu eens van toorn branden , dan weder in liefde ontgloeien , dat hart is nu eens gelijk aan den waterstroom, die schuimend en bruisend uit de hoogte over alles , wat hem in zijn vaart trachtte a) Zie daarvan een sterk sprekend voorbeeld in 9 : 14. 28 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPIKG. te keeren, in de diepte stort 10 ), dan weder aan een rustige weide boven welke een rustige blauwe hemel zich welft. Die afwisselingen volgen elkander zoo snel op n ) dat wij gedurig den indruk bekomen : hier hebben wij met een man van diepe indruk- ken, van een levendigen aard, van een teeder gevoel te doen. Datzelfde blijkt uit de algeheele toewijding aan de belangen van zijn volk , aan hetwelk hij zich met al de aanhankelijkheid zijus harten verbonden weet. Al gevoelt hij zich een vreem- deling te midden zijner natie, al moet hij de bitterheid zijner hem vijandige tijdgenooten verdragen^), hij denkt er echter niet aan, zijn land te verlaten 12 ) en elders als profeet op te treden , waar hij wellicht beter bejegening ondervinden zou. Hij blijft in het midden van zijn volk lijden om zijns volks wil. Hij blijft de trouwe Wachter van Israel, wiens lot en leven met dat van het tienstammenrijk op het nauwst verbonden is. En dat doet hij , omdat zijne ziel van teedere liefde voor dat volk blaakt. Zoo staat zijne persoonlijkheid ons voor oogen, als een vurig, licht opvlammend, in diepe geestdrift blakend gemoed ; een natuur , die , bij uitnemendheid receptief , voor de hoogste indrukken bovenal vatbaar is; een aard, die behoefte gevoelt zich te geven en die uitsluitend leeft voor Hem , aan wieu hij zich geeft ; zoo is hij een individu , die zich de tegenstellingen des levens in zijn scherpste klaarheid voor oogen stelt. Neen! het beeld der bleeke sentimentaliteit is hij evenmin als dat der schelle heftigheid , de gelijkenis der teedere maagd vertoont hij evenmin als die van den ruwen krijgsknecht , een held is hij , in de ware beteekenis ; een held , die als een kind kan weenen, maar die strijdt als een man als het moet, a) g: 8. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 29 en die zich met opoffering van alles slechts in dat eene verliest , het belaug van zijn Koning en zijn Vaderland. Deze man des gemoeds was tevens een man met een rijken geest. Zijn scheppend genie openbaart zich zoowel in den inhoud als in den vorm van zijn geschrift. Hij was de eerste, die de verhouding van Jehova tot Israel als die van man en vrouw , bruidegom en bruid , in de bekende allegoric heeft nitgewerkt. Bovenal heerlijk is dit bij een profeet, die zoo diepen indruk van Gods heiligen toorn over de zonde en van de eischen Zijner gerechtigheid bekomen had. Hoe ontzettend toch de straffen waren , die over Israel zouden komen , de zekerheid dat God's hernieuwd liefdebetoon en Israel's eindelijke verlossing het slot van alles zouden zijn , geraakte geen oogenblik aan het wankelen. En om deze idee bloot te leggen, koos hij het schoone beeld der innige betrekking van man en vrouw , welke ons in den vorm van allegorien (Cap. i en 3) is bewaard. Die vorm is een vrije schepping zoo goed als de inhoud ; beide zijn een waardige aanvang van het schoon geheel, dat ons vooral naar den vorm den rijk begaafden dichterprofeet doet kennen. Die geheele verdere voordracht gelijkt op een krans uit de menigvuldigste bloemen gevlochten : de eene bloem plukt hij en werpt hij weg om terstond weder eene andere te plukken ; als eene bij vliegt hij van de eene naar de andere bloemknop om den honig uit de menigvuldigste sappen te zuigen , hij hecht in een woord voortdurend beelden aan beelden, vergelijkingen aan vergelijkingen 12 ). Israel is eene ontuchtige vrouw, eene halsstarrige koe a) ; een eenzame woudezel b] , waar het hulp bij a) 4: 16. b) 8: 9, d. i. een woudezel, die de plaats, waar de gansche troep rondzwerft , uit het oog verloren hebbende, huiverig rondzwerft. 30 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. Assur zoekt; zijne liefde is als eene morgemvolk en een vroeg wegtrekkende dauw a). Daarom zal het wind gezaaid hebbende storm oogsten ) , zijn als de kranke , die geene genezing vindt voor zijne kwaal c) , als een koek , die niet is omgekeerd d} , als een vat zonder schoonheid e) , als een oud man wiens haar is vergrijsd/) en zal zijne heerlijkheid vervliegen als de schil van den dorschvloer en de rook uit den schoorsteen ^). Voor dat volk met zijne priesters die op eene straatbende gelijken /i) , met zijnen koning , die als een afgehouwen tak zal zijn z) , met zijne vorsten, die gloeien als een oven/') is Jehova een leeuw, een panther, die het op zijnen weg beloert, eene beerin die van hare jongen beroofd is en verscheurt k). Zoo zal Efraim de afgerichte koe, die er van hield te dorschen, omdat zij zich dan vrij kon bewegen, het juk over den hals krijgen en bereden worden , Juda ploegen en Jacob eggen /). Maar eindelijk als God's toorn is afgewend, zal Jehova als een bruidegom met Israel zich in ondertrouw begeven m), als een leeuw , vooruit- gaande, "het den weg banen 11) en terwijl het Hem als een duif zal volgen o) , zal Hij er een dauw voor zijn , en zal het bloeien als de lelie en zijn wortelen uitslaan als de Libanon p). Welk een schat van beelden ! Het eene volgt het andere onmiddelijk op. Hosea is als de schilder, die bij het ontwerpen der schilderij slechts omtrekken schetst en zich geen a) 6 : 4. 6) 8 : 7. c) 5 : 13. d) 7: 8, d. i. een koek, waaraan men derhalve niets heeft. Zoo is ook Efraim's beteekenis voor goed verdwenen. De uitdrukking correspondeert met vs. eft gelijk vs. 8 a met 9 a. e) 8: 8. /) 7: 9. g) 13: 3. h) 6: 9. z) 10: 7. /) 7: 4 vv. k) 13 : 7, 8. /) 16 : n. Wiinsche t. p. m) 2 : 21 , 22. ;?) n : 10. o) n: n. f) 14: 6, 7, 8. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 3! tijd gunt de kleuren er bij te doen. Voor hij het eene heeft uitgewerkt, volgt weder het andere l4 ). En a'l verhoogt dit niet altijd de schoonheid van zijn geschrift, het levert ons het bewijs van 'smans-geestrijkheid. Hij is in een woord de rijk- begaafde dichterprofeet. En die gemoedsman met zijn rijken geest is tegelijk iemand van uitgebreide kennis. De geschiedenis van Israel's verleden vindt in hem een degelijk beoefenaar en practisch verwerker; die van het heden staat hem in de kleinste bijzonderheden voor den geest. Hij kent de zonden van Mizpa en Thabor a) even goed als die van Gilead en Gilgal , Rama en Gibea en is ingewijd in de plannen omtrent het vragen om hulp aan vreemde vorsten ). Hij weet wat er aan 's Konings hof geschiedt c) en verstaat de raadslagen der priesters, die niet het belang van Jehova maar dat van zichzelven zoeken d}. Het bedrog in den handel is hem niet ontgaan e) en Israel's hoogmoed is voor hem geen geheim /). Wat er voorvalt in de vier hoeken des rijks is hem even goed bekend als hij de overleggingen zijner tijdgenooten doorgrondt. Van het kleinste trekt hij partij voor a) 5: i; ?j: 8; 4: 15; 5: 8. Mizpa in het oosten, Thabor op de grenzen der stammen Isachar en Zebulon: dus het oostjordaansche en het vvestjordaansche. De naam Gilead komt misschien met uitzondering van Richt. 10: 17; n : i nooit als stadsnaam voor. Het is steeds die van het gebergte op de noord- en zuidzijde van de Jabbok , in engeren zin het gebied van Ruben-Gad en het zui- delijk deel van Manasse. Hier is wellicht een ons onbekende stad van denzelfden naam in het gebergte bedoeld. Het ,,Gilgal," waarvan hier gesproken wordt, is waarschijnlijk dat, hetwelk tusschen de Jordaan en Jericho ligt (i Kon. 7: 16; ii : 14 enz.). Rama ligt noordelijk van Jeruzalem in de richting van Bethel; Gibea tusschen Rama en Jeruzalem. b] 7: 12. c) 7: 3 vv. d] 4: 8. e) 12: 8. /) 5: 5. 32 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. zijn doel. Helder is zijn oog , groot zijne kennis , frisch en rijk zijn geest, warm zijn hart en wat meer bij het lezen van zijn geschrift te bewonderen is, de beeldrijkheid van den vorm of de kernachtigheid van den inhoud, weten wij niet. *YYt Zoo staat hij dan voor wij als het beeld van den vromen Israeliet , den trouwen vereerder van Jehova , den teederen ,, diepgevoeligen mensch , den krachtigen Godsgezant. De Johannes liefde niet minder dan het Petrus vuur vervult zijne ziel : hij is de zoon des donders en de zoon des vredes. Op Jesaja gelijkt hij , waar hij als de adelaar stout naar omhoog zich verheft : veel heeft hij van Jeremia , als hij , den nachtegaal gelijk , zijne klaagzangen doet hooren. Een blik op zijn volk zou hem tot den sombersten pessimist hebben gemaakt: de blik op zijn God doet hem optimist blijven. Het liefst vergelijk ik hem bij de zee,, die mi eens effen , dan onstuimig , immer den hemel weerkaatst. Door de aandachtige beschouwing zijner persoonlijkheid is de beantwoording der vraag gemakkelijker gemaakt: wat is eigentlijk de oorzaak van Hosea's optreden als profeet ge- weest , van waar kwam de aandrang , door welken hij , die potentieel profeet was, als zoodanig zijne stem deed hooren? Gemakkelijker gemaakt , zeg ik met nadruk , omdat waar Amos ons bericht bij welke gelegenheid hij tot profeet werd geroepen en Jesaja ons het gezicht verhaalt aan hetwelk hij de bewustheid zijner profetische roeping ontleende, zoo Hosea ons wel nergens de eigentlijke oorzaak van zijn optreden mededeelt, maar juist zijne persoonlijkheid ons de juiste ver- klaring hiervan schenkt. Bij het licht der kennis Gods ziet hij Israel's zonden. Hij ziet den eeredienst, die den mensch moet opvoeren en ontvoeren aan de macht zijner lagere hartstochten ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 33 in den dienst dier hartstochten gebruikt; priesters en profeten, die leidslieden des volks moeten wezen, dat volk verleiden; koning en vorsten , tot handhaving der theocratic geroepen , zwelgen en ten. eenenmale hunne roeping verzaken ; den geest der lichtzinnigheid steeds grooter omvang beschrijven en straks in de anarchien de revolutie op den troon : en eindelijk op al die zonden het zegel gezet door het verkregen bondgenootschap met Assur en het gewenschte bondgenootschap met Egypte en daarmede de Jehovaverwerping ten toppunt gestegen. Diepe verontwaardiging maakt zich bij den blik op dat alles van zijne ziel meester, want wat is Jehova niet geweest voor dat Israel, dat Hem aldus verguist? Maar toch ook diepe smart bij de gedachte wat er van zijn volk moet worden , dat nimmer straf- feloos Gods's geboden kan overtreden. En waar beurtelings de toorn hem gloeien en de droefheid hem schreien doet, daar wordt hij tot spreken genoopt, verzekerd dat God's liefde zijn volk niet loslaat en eindelijke redding nog mogelijk is. Ge- voelde het trouw en. eerlijk gemoed van Thekoa's veehoeder Amos, in heilige verontwaardiging ontstoken over het onrecht, dat in Israel geschiedde, zich met kracht uit den Hooge aan- gegord , om Gods oordeelen daarover aan te zeggen ; de onder de zonden zijns volks lijdende en van liefde tot hetzelve bran- dende ziel van Hosea moest zijn tijdgenooten den heiligen toorn en de onmetelijke liefde van Jehova prediken; zijn mond kon niet zwijgen waar zijn hart vol was, en door een heilige vocatie, trad hij als profeet op. evenzeer gevoelde Hosea, te midden van zijn volk levend, de be- hoefte om te getuigen , ontwaken ; zelden deed dan ook een prefect zich hooren , nadat hij door de geschiedenis of de ervaring van zijn leven tot de ontdekking van het een of ander was geleid. Neen , het geestelijk inzicht in wat Jehova gevoelen nioest aan- gaande Israel's toestand , die door Hosea met geestelijke oogen was onderzocht en gekend werd; het levendig besef, door de gemeenschap met Jehova, van Gods misnoegen over de zonden des volks en van Gods liefde voor datzelfde volk; de heilige overtuiging ,,zoo moet Jehova zich openbaren" deed hem door liefde tot zijn volk gedreven, optreden als profeet. Met zijn God verbonden en Zijne Raadslagen kennende, moet hij deze openbaren aan zijn volk, opdat het de oude paden vaarwel zeggen mocht. Wat zijn innige godsvrucht hem had geleerd, namelijk, dat Gods gerechtigheid een gericht over Israel noodzakelijk maakte , maar ook dat God's liefde in die kastijding Israel's redding bedoelde, dat moest dat volk hetw.elk hij zoo vurig beminde, weten! Hij kan er niet langer van zwijgen en treedt op als profeet. Is het ook niet waarschijnlijker dat een man, zoo uitmuntend door oorspronkelijkheid, frischheid van geest , stout- heid van vlucht , uit eigen beweging in Gods kracht is opgestaan , dan dat hem van lieverlede door huiselijke omstandigheden de oogen voor den last des Heeren zouden zijn ontsloten geworden ? Is het niet begrijpelijk , dat hij, de dichterprofeet zijn beeld- rijk geschrift met eene aangrijpende allegoric aanvangt, als om zijne lezers terstond van de dringende noodzakelijkheid van zijn optreden te verzekeren? Maar, zoo roepen ons de voor- standers van het bestreden gevoelen toe , de eerste hoofdstukken van Hosea's profetie laten zich niet anders verklaren dan als ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 35 de afdruk eener historische werkelijkheid en aangezien de profeet ze uitdrukkelijk aanvangt met de woorden ,,Het begin van het woord des Ueeren door Hosea" is het duidelijk, dat in die geschiedenissen de oorzaak tot zijn profetisch optreden ligt. Voorzeker; is het eersle waar, dan ook het laatste: zijn die verhalen een stuk geschiedenis van Hosea's leven, dan ligt in hen de oorzaak van zijn optreden als profeet. Maar zijn die Cap. i en 3, afdruk eener historische werkelijkheid? zie- daar de vraag, waarop het hier uitsluitend aankomt. De stukken die deze vraag betreffen, luiden: In het begin, toen Jehova met Hosea sprak, zeide Jehova tot Hosea: ,,ga, neem u eene vrouw van hoererijen en kin- der en van hoererijen, want het land hoereert geheel van achter Jehova". En hij ging en nam Gomer, de dochter van Diblalm en zij werd zwanger en baarde hem een zoon. En Jehova sprak tot hem : ,,Noem zijn naam Jezreel want nog weinig tijds , zoo bezoek ik de bloedschuld van Jezreel aan het huis van Jehu en maak ik een einde aan het koninkrijk van het huis Israel's. En te dien dage geschiedt het dat ik den boog van Israel in het dal Jezreel verbreek". En zij werd wederom zwanger en baarde eerie dochter en Hij sprak tot hem : ,,Noem haren naam ,,Niet-begenadigde", want Ik zal niet langer Mijne genade aan het huis Israel's betoonen, dat ik hen vergeef. Aan het huis van Juda echter zal Ik mijne genade bewijzen en hen helpen door Jehova hun God en Ik zal hen niet helpen door boog en door zwaard en- door oorlog en door ruiterij." En zij speende de ,,niet-begenadigde" en werd zwanger en baarde een zoon. En hij sprak: ,,Noem zijn naam ,,Niet-mijn-volk" want gij zijt mijn volk niet en Ik zal de uwe niet zijn". En Cap. 3. En Jehova sprak tot mij : ,,ga nogmaals en 36 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. bemin eene vrouw , die bemind is door een rainnaar en overspel bedrijft gelijk Jehova de kinderen Israel's bemint en zij wen- den zich tot andere goden en beminnen druivenkoeken." En ik kocht haar mij voor 15 zilverlingen en een chomer gerst en een letech gerst. En ik zeide tot haar: ,,vele dagen zult gij nu voor mij nederzitten , gij zult niet hoereeren en geen< man toebehooren en zoo (zal) ik ook (zijn) tegenover u." Reeds terstond moet het onze aandacht treffen hoe groot verschil er tusschen de voorstanders van de historische werke- lijkheid bestaat 1G ). Allereerst vermelden wij het gevoelen f volgens hetwelk het Jehova zeide" in letterlijken zin moet genomen worden 17 ) en Hosea op last des Heeren eene ontuch- tige vrouw, met kinderen in hoererij geboren, gehuwd heeft.. Door die verbintenis moest de betrekking van Jehova tot het afgodische Israel worden afgebeeld. Onzedelijks bevatte die keuze niets, want het doel van het sluiten van dien band met die vrouw was hare bekeering, even als Jehova bij de keuze van het huis van Jehu , Israel als eene ontuchtige vrouw met kinderen in de hoop op zijne verbetering tot zich genomen had. Zelf verwekt de profeet bij die vrouw 3 kinderen, wier onheilspellende namen de voorboden der aanstaande gerichten over het volk van Israel en die zelf de straffende getuigen tegen het ontuchtige drijven der moeder zijn. Want de vrouw ,. door hem gehuwd , valt in haar zondige leven van vroeger terug , verlaat haren gemaal , maar geraakt in zoodanigen nood: en ellende, dat zij zelfs onder de meest vernederende voor- waarden bereid' is weder te keeren. Haar echtgenoot neemt haar terug, verzorgt haar, maar houdt haar onder strenge tucht, opdat zij tot beterschap moge geraken; ook hierin het beeld van Israel , dat om zijn zonden een tijd lang van al de ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 37 middelen om zijn godsdienst uit te oefeneii zal beroofd en door Jehova verworpen zal zijn , alleen om het wel door gestrengheid, maar toch eigentlijk uit liefde getrouwheid te leeren a). Nauw aan dit gevoelen grenst dat 18 ), krachtens hetwelk de .prefect de verhouding des Heeren tot Israel van de wetgeving tot het einde in twee huwelijken voorstellen moet. Eerst moet Hj eene ontuchtige vrouw met ontuchtige kinderen huwen, ;gelijk zich de Heer tot Israel , dat in Egypte afgoderij bedreef , door de wet in betrekking stelde. Bij anticipatie wordt door de namen der kinderen het lot van Israel voorgesteld. Want dat Israel zulk een lot verdient, wordt eerst in het tweede liuwelijk Cap. 3 (want vrouw en kinderen zijn een in de sym- Tjoliek) vermeld. In het eerste wordt Gomer noch haren kinderen iets ten laste gelegd. In het tweede wordt in hetgeen met de vrouw geschiedt, de bondsbreuk van Israel en de straf tot tuchtiging en betering uitdrukkelyk uitgesproken. De eerste vrouw is getrouw, het beeld der heilige rest, die den Heer getrouw blijft; de andere is het beeld van dat deel, 't welk de afgoden dient. Daarnaast staat een auder gevolen, hetwelk met groot talent door verschillende bekende geleerden uiteengezet en verdedigd is 19 ). Hosea zal er door de goddelijke Voorzienigheid toege- foracht zijn, Gomer te huwen, die eene trouwelooze bleek, de a) In hoofdzaak komt met deze verklaring die overeen, welke door E. Bohl '{Christ, des O. V. biz. 173 vv.) is voorgestaan. Het ,,Jehova zeide" neemt hij in denzelfden zin, maar de kinderen van hqererijen beschouwt hij als na het .huwelijk geboren en in Cap. 3 den man als weduwnaar latende optreden, laat .hij dezen met een ander huwen, die van haren man weggeloopen, en der ;armoede prijsgegeven , door hem opgenomen en tot haar beterschap getuch- .tigd wordt. 38 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. moeder werd van kinderen, in ontrouw geboren, toen haren man verliet, in ellende verviel, voor een slayenprijs teruggekocht " werd , en door haren man met groote trouw , die zijne liefde bewees , werd geleid , opdat zij tot beterschap zou worden ge- bracht. Het groote onderscheid tusschen dit -en het eerst vermelde gevoelen is in hoofdzaak , dat hier voor Hosea zijne huiselijke ervaringen het beeld der verhouding van God tot Israel , ja een ordonuantie Gods worden , waardoor hij tot pro- feet werd geroepen , daar Gods verhouding tot Israel door zijn- huiselijk leven moet worden afgebeeld en Hosea daarbij tegelijk zijne roeping ontvangt ; met andere woorden hier besluit hij uit de geschiedenis in zijn huis tot zijne roeping als prefect; daar besluit hij uit de roeping als prefect tot zulk een huiselijk: leven; hier is het huwelijk de grond, daar het gevolg van ziju optreden als profeet. Daarbij worden hier de kinderen der hoererijen geacht na, daar v66r het huwelijk met Hosea te zijn geboren. Deze verklaring van beide plaatsen telt steeds meer aanhan- gers. Daarnaast vindt men weder eene andere verklaring,. volgens welke Hosea I op historische werkelijkheid rust, maar Hosea III, vrije bewerking daarvan moet worden genoemd. Maar ook waar dit wordt aangenomen, zijn de voorstanders. nagenoeg even sterk onder elkander verdeeld, als die van het eerstgenoemde gevoelen. Hier moest de keuze dier ontuchtige worden gedaan om door een huiselijk schandaal, dat de op- merkzaamheid trekken zou , het volk een spiegel voor te houden waarin het kon zien , hoe het tot Jehova en hoe Jehova tegenover het volk stond 20 ). Daar ontstond , toen Hosea's vrouw zich tot echtbreuk begaf, in den profeet de van God afgeleide voor- stelling, dat deze echtbreuk eene hoogere beteekenis had, dat ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 39 hij namelijk Jehova en de vrouw het volk te vertegenwoordigen had, Cap. 3 is dan eene bewerking van vrijen aard, gelijk haar het eens bekende beeld en de veranderde toestanden in het tienstammenrijk aan de hand deden 21 ). Eene opvatting aan deze twee genoemde grenzende is die, volgens welke het geheel vrije omwerking is van iets, dat door den profeet is doorleefd, maar in dien zin , dat alles wat op de vrouw betrekking heeft , historisch is, maar wat de kinderen aangaat, hunne namen en de orde , in welke zij worden opgenoemd (zoon , dochter , zoon) zuivere zinnebeelden zijn in passende volgorde en in een juist getal opgegeven 22 ). Weder anderen aannemende , dat het ver- haal op werkelijke feiten uit het leven van Hosea berust, oordeelen, dat hij deze alle met wijsheid gebruikt heeft tot zijn doel en daardoor niet meer kan worden nagegaan wat eigentlijk historisch is of wat niet 23 )! Nog moet ik een gevoelen vermelden, volgens hetwelk de verbintenis van den profeet met zijn volk een echtverbintenis is , gelijk het verbond van Jehova met zijn volk , en wel omdat de gezant van God een middelaar Gods is. Gevoelt hij de roeping met Israel in echtelijke gemeenschap te treden , zoo moet hij zich met eene hoer verbinden; want geheel Israel heeft de echtverbintenis met God verbroken en met vreemde goden geboeleerd. En zie! zijn eigen vrouw is niet rein, in de algemeene schuld vervallen en dus in persoonlijken zin de vertegenwoordigster van het geheele volk. Drie kinderen heeft zij hem voortgebracht , twee zonen en eene dochter ; hij moet hen kinderen uit een ontuchtige echtverbintenis noemen en hun symbolische namen geven , die op de straf van trouw- breuk wijzen. volk: in zijne vrouw zien wij de zonde, in zijne kinderen haar vrucht 24 ). De onderlinge verschillen tusschen de voorstanders der histo- rische waarheid van Cap. i en 3 bewijzen de onzekerheid of liever de onvoldaaanheid, die de meening met zich brengt. Deze weet uit de gegevens een volkomen sluitend verhaal samen te stellen; een ander, hieraan wanhopende, spreekt van een vluchtige schets ; een derde de werkelijkheid niet willende prijs geven , denkt toch eigentlijk aan een allegoric. Daaruit reeds volgt de noodzakelijkheid des onderzoeks of niet eene andere verklaring meer bevredigend is. Die welke ik bedoel is de allegorische of symbolische 2s ). Veel is er dat voor deze spreekt. Het gedurig herhaalde ,,want" dat het feit en zijne verklaring onmiddelijk aan elkander verbindt a); het , ; ga wederom en bemin eene vrouw" waar een andere dan Gomer moet bedoeld zijn , omdat de zin naar eene nieuwe handeling heenwijst en ware Gomer gemeend er ,,ik kocht haar terug" had moeten staan 2G ) ; de vermelding der verloving van Gods volk als Gods bruid met Jehova op het eind van Cap. 2, welke onverklaarbaar is, als Hosea's vrouw nog ver van beterschap was verwijderd; en onmogelijk is , wanneer , zooals de voorstanders van het andere gevoelen wenschen , juist in dien tusschentijd de grootste schandaad der vrouw , het wegloopen van haren man , waarvan bovendien nergens iets vermeld is, plaats had; eindelijk het ineenvloeien van deze zoogenaamde geschiedenis in wat symbolisch is, het herhaalde gebruik dierzelfde idee in de profetie, de geest van Hosea, die beeldrijk is en blijkens zijn geschrift veel van zinnebeeldige uitdrukkingen houdt. Maar wat .a) i: 2; 4, 6, 9; 3: 4. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPESTG. 41 meer dan dit alles zegt, de gezonde verklaring der beide ge- deelten bewijst het bestaan van twee allegorien a). In de zonde der vrouw ligt niet het zwaartepunt van het eerste stuk 27 ). De vrouw treedt daar zelfs geheel op den achtergroud. Neen, daar is het om eene schets van het gericht als gevolg van den afval van God te doen: het gericht is de hoofdzaak, in de vermelding der kindernamen duidelijk uitgedrukt, maar vast- geknoopt aan zijn oorzaak , de zonde van het zich verwijderen van Jehova , duidelijk uitgedrukt door de woorden ,,neem eene vrouw van hoererijen en kinderen van hoererijen." Dat gericht wordt in telkens krachtiger bewoordingen vermeld. Dat het huis a) In Cap. i : 2 is het bevel in een vorm gehuld , waarbij de ondervinding van het bevolene verondersteld wordt. De profeet moest eene vrouw nemen, maar dat zij eene vrouw van hoererijen was en de kinderen in hoererij opgroeiden, ja daardoor verwekt waren, kon eerst later blijken. (Dat dit dan ook de bedoe- ling is van den profeet, blijkt duidelijk uit vs. 3 in verband met vs. 2). Toch wordt in het bevel die hoererij op den voorgrond gesteld, omdat deze de oorzaak is van de ellende en Israel's lichtzinnige afgoderij het oordeel verwekt. Maar omdat in die schets de straf de hoofdzaak is , wordt nu verder met geen letter over de zonde der vrouw gesproken, noch van de kinderen iets anders dan hunne geboorte en hunne synibolische namen medegedeeld. Op dezelfde wijze moet Cap. 3 worden verklaard. Vs. i is het bevel in een vorm gehuld, waarbij de ondervinding van het bevolene verondersteld wordt. De profeet moest eene vrouw nemen, n beminnen" wordt hier gezegd, natuurlijk, want de kastijding als gevolg der liefde is hier hoofdzaak. Dat zij eene overspelige was , zou later blijken. Dat woord ,,overspelige" wordt hier gebruikt en niet ,,hoererij" omdat de zonde hier niet als onreinheid, maar als trouwbreuk allereerst moet geschetst worden. In het bevel wordt dit nadrukkelijk op den voorgrond geplaatst , omdat de liefde het beginsel is van de kastijding der trouwelooze; Jehova 's liefde de straf over zijn volk leidt. En om nu die liefde nog sterker te doen uitkomen , zegt de profeet in vs. 2 eenvoudig niet: ,,ik nam ze" maar ,,ik kocht ze voor een slavenprijs", ik nam mij dus eene slavin tot vrouw (gelijk Jehova Israel , de slaaf van Egypte , zich tot een volk had aangenomen). Maar omdat in die schets .de kastijding de hoofdzaak blijft , wordt nu verder met geen letter van de zonde der vrouw gesproken , maar eenvoudig de tuchtiging , die de vrouw (dat is het volk) treft, medegedeeld. 42 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. van Jehu gestraft en het koninkrijk wordt weggenomen , voorge- steld door den zoon , die den naam Jezreel d. i. God verstrooit draagt , den naam ook van het dal waarin Jehu zijn zege op het huis van Omri behaalde , een naam wiens overeenkomst met dieii van Israel in het oog valt. Maar dat is nog het ergste niet, Jehova bewijst zelfs geene genade meer aan zijn volk : dat duidt de naam der dochter ,,niet begenadigde" aan; ja erger nog, Hij verbreekt den band , die Hem er aan bond , gelijk de naam van den tweeden zoon ,,niet mijn volk" bewijst. In de tweede treedt ook de ellende de kastijding van Israel op den voorgrond , maar als vrucht eener liefde, die het daardoor zoekt te verbeteren.. Het volk zal alles ontbeeren; in een volkomen staat van dienst- baarheid verkeeren , maar dit is een werk der liefde door hetwelk Israel's heil wordt beoogd a). Dit stelt Hosea ons helder voor in de beschrijving yan den staat, in welken hij eene vrouw, die hij zich verwierf, maar die zich ontrouw betooude 2 % hield. Daarin miste zij de voorrechten van het huwelijksleven en de rechten der huisvrouw. Maar het was een daad der liefde, door welke hij haar op den goeden weg wilde leiden. Israel wordt gestraft om zijner zonden wil; die straf wordt bestuurd door Gods liefde! ziedaar de twee grondgedachten in de beide allegorien vervat. Wat vooral in Hfdst. 2 en verder in de gansche profetie van Hosea zoo gedurig en nadrukkelijk uitkomt , aan Israels's ellende hebben zoowel Gods gerechtigheid als Gods liefde deel : door de eerste wordt al het leed verwekt , door de laatste bestuurd: God moet als de Heilige het kwaad straffen, maar beschouwt tevens de zedelijke verbetering als a] Eens zal Jezreel (ook = ,,God plant") het dal der blijde hereeniging zijn. Lo-Ruchama , Ruchama ontfermd , en Lo-Ammi , Ammi = mijn volk heeten- ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 43 hun hoogste doel, dat heeft de profeet in deze twee hoofd- stukken , als in eene heldere teekening , vooraan geplaatst. Vooral in Cap. 2 heeft hij deze beide bestanddeelen uitvoerig beschreven , waarom het ook mijne meening is , dat de beide allegorien naar aanleiding der eerste prediking van den pro- feet, in genoemd hoofdstuk vervat, zijn ontstaan. Donkere wolken ziet Hosea boven zijn volk samenpakken : hij staart naar dat volk en hij wordt tot de uitroep gedrongen: dat is het loon uwer ongerechtigheid ! hij ziet op naar den hemel en het is als hoort hij eene stem: het doel der kastijding, die komt, is liefde. Door deze van zelf sprekende verklaring is de historische opvatting geoordeeld. Volgens haar toch ligt in de zonde van Hosea's vrouw het zwaartepunt van het eerste gedeelte en is het den profeet in beide gedeelten te doen geweest om de liefde Gods tegenover de zonde des volks te teekenen, gelijk zijne liefde machtiger was dan de ontrouw zijner vrouw. En dat nu kan niet waar zijn, aangezien Cap. I niet de zonde der vrouw, maar de namen der kinderen, niet Israel's kwaad,. maar Israel's ellende de spil is, om welke alles draait. Is de allegorische verklaring gevolg eener gezorider schrift- uitlegging , zoo moeten de bedenkingen tegen haar ingebracht , kunnen worden wederlegd. Dit is dan ook het geval. Dat de allegoric onzuiver zou wezen , omdat God er nu eens als man f dan weder als vader in geteekend wordt, stem ik niet toe. Blijkens 4: 14; 5 : 17, .in verband met i : 2 was voor den* geest van Hosea het volk in het oude en jonge Israel gedeeld ; het oude (de vrouw van hoererijen) dat het slechte voorbeeld gaf; het jonge, dat zulks volgde en opgroeide in de zonde > waarom hij ook i : 13 dit laatste vermaant het kwaad van het 44 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. eerste te bestrijden, opdat het gericht over alien worde terug- gehouden. Naar gelang dus de prefect een dezer beide op het oog heeft , wordt Jehova man of vader genoemd. De tegen- werping, dat, aangezien Hosea de eerste is, die zulk een beeld ~voor de betrekking van God tot Israel gebruikt, zijne levens- ervaringen, dit hem aan de hand moeten hebben gegeven is van niet veel gewicht, wanneer wij overwegen, -dat, uitge- izonderd Amos en misschien Joel, Hosea de eerste profeet is, van wien wij iets schriftelijk bezitten, het denkbeeld dat afgoderij ihoererij is , vroeger was uitgesproken a) , en dat de blik op de onzedelijkheid yan zijn volk toch even goed als die op de ouzedelijkheid zijner vrouw de gedachte, daarin uitgedrukt, kon doen geboren worden. Het noemen van twee zoons en ee"ne dochter kan even goed dienst voor de eene als voor de andere verklaring doen: ten voordeele van de allegorische kan men zeggen , dat de profeet zoo tot een niet ongepaste afwis- seling of ook tot kenschetsing van het gansche Israel, zoowel van mannen als van vrouwen, handelde. En wat de naam Gomer, dochter van Diblalm betreft 29 ), waaraan wel het krachtigste bewijs tegen de geldigheid der alle- gorische verklaring ontleend is; geven deze woorden natuurlijk vertaald ,,voleinding, dochter van vijgekoeken," d. w. z. vol- einding, vrucht der afgoderij (vijgekoeken behoorende bij den afgodendienst , als beeld daarvan gebruikt), ontbinding van Israel's volksbestaan , als yrucht van zijn afval van Jehova, juist in verband met de door ons noodzakelijk geachte ver- klaring van het eerste deel geen treffenden zin? Waren alzoo Jehova's heilige toorn en Zijne onmetelijke .a) b. v. Num. 14: 33. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 45 liefde de hoofdgedachten van Hosea's prediking, de dichter- profeet heeft deze in de beide allegorien Cap. i en 3 met aangrijpende trekken in een kort bestek geteekend. Daarmede heeft hij ons bij vernieuwing doen zien, hoe zeer zijn eigen gemoed, met diepe verontwaardiging over en toch ook met eene aandoenlijke genegenheid voor Israel was vervuld; maar teveus hoe diep geworteld zijn geloofsleven was, waar zijne eigene verhouding tot zijn volk hem het. uitgangspunt van zijne beschouwing omtrent Gods verhouding tot Israel werd. De man, die zoo diep gevoelde, zulk een levendige belangstelling koesterde in zijn volk, met zoo grooten eerbied jegens Jehova was vervuld, in een woord zoo in het leven met zijn God en de liefde tot zijn volksgenooten zijn lust vond, moest zich wel gedrongen gevoelen zijne stem te verheften, waar hij het ont- zettendst lot over Israel om zijn afval van Jehova vreesde en bij ervaring wist, hoe goed het was nabij God te zijn! In zijne persoonlijkheid , gevormd door den Geest van Jehova lag de mogelijkheid van, in den toestand zijns volks de naaste aan- leiding tot zijn profetisch optreden. De samenstelling en de inhoud van zijn geschrift, in. Wanneer wij thans nauwlettend Hosea's geschrift bezien, wordt het ons duidelijk, dat al is het naar den vorm een geheel, de prediking daarin besloten, zich in twee scherp ge- scheiden deelen splitst, tusschen welke een betrekkelijk groote tijdruimte ligt. Cap. i 3 wijst ons naar eene prediking in het midden van Jerobeam's regeering en i : 2 naar den aanvang zijner profetische werkzaamheid heen, Cap. 4 14 verplaatsen ons in den tijd van Menahem of Pekahia , althans in het laatste tijdperk van Israel's bestaan, toen zich de teekenen der nade- rende ontbinding overal openbaarden. Wellicht maakte de prefect telkens nadat hij gesproken had korte aanteekeningen van zijne rede , althans wij vinden in zijn tegenwoordig geschrift ,,de kern van zijn voor het volk uitgesprokene redevoeringen" tot een welsluitend geheel gevormd 1 ). Het spreekt van zelf, dat dat geschreven woord, vooral wat stijl en zinbouw betreffc , eenige afwijkingen van het onder invloed van Jehova's geest bij wijze van improvisatie gesproken woord bevatten moest 2 ). Ja wij treffen zelfs een paar stukken aan , die voor mondelinge voordracht minder geschikt , door hem om zijne lezers beter in de ziel te grijpen , in het geheel zijn opgenomen. Ik bedoel de DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD VAN ZIJN GESCHRIFT. 47 hoofdstukken i en 3. Het komt mij toch voor, dat zijne prediking in Cap. 2 vervat, welke eenerzijds het strenge oordeel over de zonde, anderzijds de liefde van Jehova be- helsde, die de straf ter genezing aanwendt, door de twee allegorien Cap. i en 3 meer helder en duidelijk is gemaakt, van welke de eerste juist zich met dat oordeel , de tweede zich met die liefde bezighoudt 3 ). Mag wat het laatste gedeelte Cap. 4 14 betreft iedere indeeling onzeker heeten 4 ) , het komt mij toch waarschijnlijk voor dat met Cap. 4 8 voornamelijk de schets van Israel's zonden, Cap. 8 n die van Jehova's straffen , Cap. 1 1 tot het einde die van Jehova's liefde en Israel's herstel is bedoeld. Is er alzoo (gelijk naderhand bij de bespreking der eigen- aardigheid van Hosea overtuigend zal blijken) op grond van den inhoud een onderscheid tusschen Cap. i 3 en 4 14 te makeu , hetzelfde blijkt op een punt uit den vorrn van het boek. Het eerste gedeelte is een geheel, ingericht overeenkomstig de eischen der taal- en verraadt den kalmen , talentvollen geest v der profeten, die vooral in het tweede hoofdstuk den lyrischen dichter gelijk schijnt; in het tweede stuk zijn, hoezeer zich ook daarin de genialiteit van Hosea openbaart, zoowel de regelen der taal als de eischen der verstaanbaarheid vaak veronachtzaamd 3 ). Hoe dieper wij echter in het zieleleven van den profeet trachten door te dringen, des te begrijpelijker zal ons dit worden en ons juist de innigheid zijner liefde tot zijn volk doen waardeeren, die hem kalm deed zijn toen er nog op redding viel te hopen , maar hem onstuimig maakte toen zich de zichtbare teekenen van den naderenden ondergang vertoonden. Maar is in dat tweede deel ook al het paralellismus , die gebrui- kelijke vorm van hebreeuwsche poezie vaak verbroken, ofmoeilijk 48 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD na te speuren ook waar de tekst correct is, de rijthmus, die de stijl van zoo menigen profeet aan die des dichters doet nabij komen ), blijft hem bij naar het woord: 1'energie oratoire f qui se ne dement jamais, s'eleve de temps a autre an niveau de 1'enthousiasme lyrique 7 ). Legt hij immer in korte saamge- drongen volzinnen zijne gedachten neder , vooral echter op het laatst draagt zijn schrijven een stootend en afgebroken karakter. In een woord indien bij iemand dan is bij Hosea de stijl hij zelf. De verschillende vorm der beide gedeelten van zijn geschrift is de zuivere openbaring en weergave van zijn zieletoe- stand in de beide tijdvakken zijner profetische werkzaamheid. 