title: Hanserecesse von 1477-1530
creator: Hanseatic League
text: Koningsge sendeboden, latighen tid, voorbij had dat raen en, in de Engelsen nog in acht dagen niet en komen, orlefs tho huizen, de drekken wolde geven etr. Hiir op de radessendebaden, na langere bespreking laten antwoord, dat ze daar alzozo niet doen en konden, want de van Lubeck waren dat het hoedet der hanze. Ook hadden ze deme heren koning van Engeland den dag van de stede weg schreven en geloofden; daar ze dan vervolgen scholden, twedracht en negen eenheid daaruit vormerken en alle ding daar door zowat geworpen worden; daarom de van Lubeck voor vorder vordacht wilden wissen. Item was besloten, dat de koopman en alderman van Londen nog huidig een rijdende boden naar Brugge en naar Kaiserslautern zouden sturen, uit te voren aan te duiden, of die konings' sendeboden overgekomen waren of niet; en ook die een der steden en des koopmans van Londen boden onderweg begeleiden, dat die boden zich met deme mochten terug om te komen. Item werd voorwerp besloten, dat de radessendeboden alle ama maandag na de komende voor den raad naar Antwerpen gaan, dat het konings' van Engeland brief daarvan op die dag aanhangend lezen laten, wilden en daarvan protesteren, ze die dag en tijd gewaarderd. Zo lang daarbij hier geleghen en genoeg gedaan waren, beëindigend, en daarop bewijs zowel geven. En werd meester Gherd bevalt, bij die raad voor te stellen de radessendebaden ama maandag naar de hoereuden, ook geloofde dat de sindicus van Lubeck, de doctor van Köln, een van Danzig, een van Hamburg en meester Gherd daarop wilden samenwerken, in welke vorm men die van Antwerpen dat beste zou willen geven, en ze daarop met de morgen en de zondag van de heilige drie-eenheid willen voorhoosten. Item, deze voorbereide protestatie bleef daarom, omdat men was verhinderd kennis te krijgen, dat de Engelsen sendeboden naar Brugge zouden vissen. 107. Item de Engelse zendelingen sendeboden, kwamen aan op de tweede dag van de heilige drievalt, om middag te tusken een en twintig de Antwerpen. 108. Item aan de vijfde dag, morgen om acht uur vooroordelingen, die van Lubeck synthec de radessendebaden en de algemene en afgevaardigde kwamen, uit Brugge en Londen, vertegenwoordigd. Daar door den regerenden burgemeester van Lubeck werd verteld, onder lang verhaal, dat de heer koning van Engeland sendeboden nu gekomen waren, waar men zei, hebben, oefen aan zee schikken, dat nog heden aan dat zien wilde, etc. 109. Hierboven is besloten, dat men de dingen nog beter houde, tot vier uur zou willen zien; schikkingen die onder de tijd bij niemand van de radessendebaden, dat deze de afgevaardigden van de koopman van Engeland bij zich hadden, willen geven, en uit zichzelf zouden geven tot erkennen, dat oefen ze enig verstand aan de radessendebaden hadden, dat zouden ze de sendelingen geven, tot erkennen geven; en dat de afgevaardigden van de koopman, waar en waarom bijgehouden, na dit saulven de radessendeboden in de kerk zouden willen terugbrengen, etc. Dat zo werd geloofd. 110. Item kwamen de van Napoleon voor. Dan werd van de axis en de beweringen op het Oostzee kanaal en de Hamburgse beurt en andere belastingen, die van de koopman en de stad van de hanze privillegia opgesteld waren, in. 111. Hierdoor is de van Iprent vervolgens geantwoord, dat ze er de zaak niet hadden gehad, gevonden, dat ze er veel machtigheid toe beschreven, dat ze er veel machtigheid over hadden, mochten senden; dat geloof was, dat ze de volmachtigheid voor hadden om die zaak te vervolgen, en dat ze veel machtigheid over hadden om te doen wat ze wilden, dat was de bedoeling van de missie. 112. Daarna kwamen twee permanente edelen of heerlijke heren van Engeland aan, de raadslieden en de seevazenden van het koninklijk huis, om te horen hoe de radessendeboden, die op bevel van de koning waren gestationeerd, het land verdedigden. Ze wilden weten of de radessendeboden, die op bevel van het koninklijk huis hier waren gekomen, in staat waren om in de stad en tijd voor te komen, daarover kon men spreken en doen wat men wilden, kwamen ze hier voor. 113. Hierop antwoordde de raadslieden, dat, als de koning zijn ambassadeur hier had gestationeerd, zij wel zouden komen, al zouden de radessendeboden graag komen. Ze zeiden, dat ze wel ghedacht hadden aan Jacoberynnen, daar wel redelijker en bequemer zou zijn; geleven en morgen, de acht daarvoor, zou het wel edel en bequem zijn, daar wilden de raadslieden verschijnen. Welke de heerlijke heren wilden aanbrengen. 114. Daarop kwam de stad Nijmegen aan met een bericht, dat het van de allerheiligste stad was uitgezonden, om op de dag van de avond in hetzelfde handele, te zijn en het beste raad en hulp te bieden. 115. Hierop antwoordde de edel, dat hij wel zou zoeken naar jaar en ere, en dat hij er veel zou zijn gewest, hebben. HC. Na mannygherley bewaghe, szo de heerschup de borghermeister und den raedt tho Nymweghen satte, och na deme he sulves bekande, hee nicht inn deme raede were, och szo de van Nymweghen, ere sendeboden hiir tho desser dagsvardt tho hebbende, nicht gevoerderdt, sunder alleyne den van Deventer, ere macht und procuratorium tho erlanghende, übergeschrieben were, och so men nicht en wuste, was bevelesz und macht he hatte, darumme worden de alderlude tho Brugge daer tho gevoeghedt, was macht und beveles he hatte tho vortastende, als de raedessendeboden affghinghenn. Item darnach quemen de herolde wedder begherende van den raedessendebaden van erer mester weghenn, dat se de plekken, dar men tracterenn scholde, inn dem swarthen kloster bes[temmen]c mochten; dat was wahr behauptet, und mester Everdt Koester, des koepmans tho Brugge cleric, was dar mede heenn gevoeghedt. Was wahr behauptet, vor etlike borgher tho Dantziike etliker genamen ghudere ann denn herenn könig van Frankriik tho schrivende, och bewoghenn, dat idt nuette were, dath men eynenn vorstendighen man inn Frankriik hatte, de der stede van der hanze sake anbringhenn und verdedenghenn mochte, gheliick de van Campen dar hatten etc. Hiirtho wolden de stede uppe behach erer ältesten vorder verdacht wessenn etc. Ithem vörder was wahr behauptet, vor etlike van Hamburg sönmygher genamen ghudere ann de van Beerveldt, daer gespartet und gehütet, tho vorschrivende simme restitutien. 122. In thema daer na quemen de herolde in der van Lubeke herberghe gevende tho erkennende, dat des koninghe sendebaden der plecken in deme swarten closter thovredenn, avers begheerdenn se, zo idt morghen tho achthenn syn scholde, dat idt tho neghen uren vondaghe wesenn mochte; dat so warth beleefd. 123. In thema tho drein uren vorige dagher vormiddag wedder de raedeszendebaden. Daar deme heren borghemeister van Lubeke der heemlde inbryngliendt was verhaaldt, zo voorgeroort is; des de raedessendebaden thovreden waren, morghen tho neghenn tho vorige dagher. 124. In thema werd daer eyn concept gelezen aanghaande etlike van Danstijke aan denn koning van Vrankrijk samenkomende gehad. 125. In thema vorderde werd gerichtsfaling, waar men de dingen zoude voordragen mijn den Engelse, onder waar men ziek bij den machtbreven houden zoude etc. Daar de van Lubeke zwaar tho waren, erent machtbrief van alle hanzesteden wegenn over tho auditeren, omme sake te willen; ook werd daarop de artikel van des recesses, waar dat thor laatste dagh vardt tho Utrecht gehouden vorgenoemen waren, gelezen onder langte en velleme handeling derwegenn gehad etc. 126. Hierop werd besloten, dat men de Engelse sendeboden eerst hooren, waar ze de dingen voortbringen zouden; als ze dat dennen tho de macht queme, dat ze de gezien zouden, dan mocht men vorderen in te spreken; daarop bleef dat berouwen. 127. In thema certificeerde Lutter Stael, borgher tho Oszenbrugge, na een briefje van mester Gherde overgeheveld, was een de Engelse gehad. 128. Ithem ghaflf doctor Vastert, der van Coellen doctor, voor, als ze men nu myth denn Engelszken thor sprake scholde komen, waar men ziek wordt-houdendes halven wolde hebbenn; zeede vroder, war de vriih- unde rijksteede tho samen quemen. Daar hadden de van Coellen dat voorhandel unde dat wordt-houden; hopen, zie hiir dath ook scholden hebbenn; idt waren anders den van Koellen, eren heren, de ze uthgesandt hadden, der ere, staat unde waarheid, de ze voorwaren moesten, idt en ghulde eren personen niet, anders vele tho nha; unde also deme so niet bescheghe, protesteerdenn ze daarvan begrijpende, ensodanes aan tho thekende; onder veel langen reedenn etc. 129. Hiir entheghenn de bürgermeister van Lubeck antwoorde, dat de van Lubeck tho allen voorhandelingen der hanzestede dath voorhandel gehad unde dat wordt gehouden hadden, daar ze niet van dechten tho trenden; unde welde de stad Lubeck daarvan neyne bathe, zonder jaarlijks grote kosten unde schaden gehad, nog aan scholde men ze daarvan zo niet dringen; zie moesten unde wilden ook eren Stad ere, geholfen unde redelijkheid voorzorgen, daarvan ze ook protesterden; zeede vroder, dat desse dagh van deme heren koning van Engeland aan de van Lubeck als ze dat hoevedt der hanze waren voorzekend, de 130. Hier komt nu naar voor, zwa te hoher bespreken van beide partijen en het gesprek der andere raadsleden en afgevaardigden des koopmans, nu voorhalen van de voorgescreven zaak, die door de eerste heren, Herman Langheneken, burgemeester van Antwerpen, dat de stad begeert, dat iederman zijn recht zou weten en de van Lübeck bij je woord houdbare macht blijven tot de tijd, de gemeente van de handel voorgedragen. Ieder manne nuchter in zijn rechten; de raadsleden daar zijn ende gekweten, dat een niet toegevende noch dem andere was te nemen; zij waren ook te zwak en te klein, daar toe, de zaak hier te bescheiden; begerden nog, beide partijen van de afgevaardigden wilden weten en de dingen heroveren, laten etc. 131. De burgemeester van Lübeck zei, dat hij daar van gehoord had, dat ze wilden weten, zo had hij in bevel, uit de raad toe te geven en de zaak te bestaan, toe te laten; dat hij ook zo dacht, toe doen; zei voorts, dat hij om die woordhoudbare, Diester Albert Krautze, erename-sindicum, daar mee had, de een voor, daarop er meningsverschillen moeten ontdekken; dat hij zei, dat de van Lübeck van die woordhoudbare, en hoevedes van de hanze stad in bezitting waren, over langere jaren, dat niet anders in menselijke gedachten was; begerde, ze daarbij toe te laten; zei ook, dat de van Lübeck anno etc. negen en zeventig jaar ongeveer dat gehad, opgezicht, daar ze de gemeente van de handel gehad, gebeden en gedicteerd, daar bij te blijvende; zei ook, dat het idetijd met de vrij- en rijksteden, en met de hanze steden niet een gelijke ordening waren; begerde daarom, dat de van Coellen daarop ten volle verdedigd wilden weten, etc. 132. De doctor van Coellen antwoordde onder lang gehem, voorhale, dat anno zeventien en vijfentwintig in voorzegging der gemeenten havestede daarom tussen en bijden ok twist gevezen, en de zaak bet tot anderen dag gewarde utgesteld waren; waren nu de van Lubeck van den Steden daarom gebeden en daar toe geordineerd, dat waren de van Coellen onwetend, en waren daar toe niet geëist noch geladen; daarom mocht en dat onbescheidelijk wesen etc. 133. Hier Diederik Huep antwoordde, waarom de van Coellen desse ding in voorzegging der laatste dag gewarde anno etc. zeventien en tien in Lubeck niet gehad voorgehaan etc. 131. Waar op de raadessende bedaden der andere stede beghorden, bijde partijen zonder voorde argumenten, de de ding toch bij te dragen, nog tot rede brengen wilden waren; daar op bleef het berouwende. 135. In de thema van de voorgestelde, de daar was de avond corpus Christi, de negen uren in den Jacobinerklooster voorhanden erden de Engelse zendelingen, als zodanig naamelijk Wilhelm Rose, priester van Kaiserslautern, meester Jorenke, doctor Merten, doctor Matthias en de denne boven aangezocht worden; des beteen voorde handel de raadessende bedaden van Lubeck, van Hamburg, de alderliefste van Brugge en de alderliefste van Londen, de daarbij denkende handel de raadessende bedaden van Coellen, van Danzig, van Münster en van Deventer. 136. Daar denen onder lang gehem voorhale de Engelse doctor voorzegd, ende clausule. Folgt voorstel voor een raadessende beda voor Antwerpen. — 1191 Mei 1. — n. 496. Drie eendt eyn eitlik konyngk, foersc unde ander syn onderstaende plichtig waren tot voerdedinghende etc.; des waren des koenynghes van Engelandt onderstaende voor synen genaden erscheinen undde sieck der stede van der hanze oevervaelt unde beschadigd baven eewigen ghemakende unde vervangende vrede, thymelie r melen hoichlik beclaght hadden, daar uit, ummc sodanes ann beyden zijden bij de leggende, dessen dagh waren voorafgemacht unde behept, begrijpende, so de raadssendeboden deszelfde hier waren gelijkheid, daaght sze ere macht voorbracht undde lezen wilden lagen etc. 137. Hier is op de raadessendebaden door meneer Albert Krantz, de van Liboke is, leden antwoordt: dat iederman zijn onderlagen voorbedeelde en voorzien, was goed, billijk en behoorlijk; zo beclaghten zij, die in de hanzesteden onderdanig waren, vele hogere en verlankte eerbewijzen en beschermingen, leven en goede keer en van den Engelsen werdervaren; zo dankten zij, dat de koninklijke majesteit, dat het de hanzesteden geleide boven groet onrechterlijke klachten, die de Engelsen in Engeland beschuldigden, en de privilegiën bevestigd en in datzelfde rijk gehandhaafd hadden, dat men geen gerechtigkeit wilde voeren; doch zo hier de misverstand half een dag op de eerste dag van mei te houden, werd geloofd, des te de raadessendebaden over van grotere angst, vrees en koste heerkomende hadden gewaard, zo waren de Engelsen op de holde dag van mei hier eerst gekomen, des te de stad ziek, zo niet gehad voorbereid, zonder ze des daghe na voorbeschrijving van de heeren koming van Engeland en op de tijd hadden gewaard, zo waren doch vele luiden nog onder de tijd over gekomen, zo hadden ze ook wel overkomen, etc. De procuratie halve zegde, dat men in den handel ging, de gebroeders, en ook men was tot een besluit gekomen, scheidden de deelgenoten van de koninklijke twaalfvoudige vrijheid, de stad, de over en zo verent wegen hier waren gekomen, zonder macht hier niet verschijnen, de ze deze wel worden voerbracht. 138. De Engelse kennet an te laten en aan te woorden en zij etlikker mathet des uithe blieven, dat van vann windes, waters en onzekerheid waren voorbleven, ont schuldig waren; voor de zenden, gezien, dat de heren koenink, den koopman van de handel, had gevoerd, des men syn genade dankte, hoorden ze erg graag en hadden, dat van syn genade zo nog voorstaan; der macht halven zenden, zie, dat en nog beducht, billijk, de voor ho toe brengende; wan de houde men in den handel, der sake gaan, oefen des was woord besloten, scholde men deze de macht eerst vertonen, daar de macht deze niet nog zaaimelijk en waren, alsdan waren alle handel voor gehad; begerden daarom, de steden ere macht eerst wilden produceren. 139. Hierboven de raadessende bespraken, oefen gezien een procuratorium of ieder man syn procuratorium op en antwoordde wilden, daar de van Kolvenburg merkkelijk ontweek waren, dat gezien den van Lübeck niemand geloofde doen, nog ere macht overgeven wilden; doch werd geloofd, een procuratorium overhoop antwoordende en deshalve nog niet verloren dag hoorende, dat die van hoorn over de voorbereidingen voor gebracht; waar de Engelse in antwoord gegeven, dat zij overboeding waren, als ze de Engelse ere macht en hoedanigheid, deze zouden de steden ere macht ook voortbrengen. 140. Waarom werd geloofd, onder de Engelse begerden, nog gewardet te zijn. 141. In them ver in men nhamyddaghe inn des coepmans huse synth de raedessendebaden voerghadderdt. Daer de here Meergroeder van Lubeck der macht halven voerthalde, dat deszhalven twee weggen werenn, der weggen ein men moeste wanderenn; de ein weggen waren, öfft yderman syne macht wolde upp andt-wordenn; szo waren doch, dat dat meystendee van den hanzesteden ere macht hier nicht hadden geschecht; dat andere, dat men ein gemeine macht under der van Lubeck ingehole mochte upp andtworden, und dat der anderen stede raedessendebaden daar upp ere macht überantwortet worden und gehalten deden, öfft dat der van Lubeck daar uth wes entstünde, und dat uthdraghen tho hel-pende etc. 142. Uppes, <lath erste warth bewahrgenn, all hadde men aller hanzesteden macht hier, dat dat denne noch nicht nutze waren, de überantwortet worden, um men mannigfach stei willen, und dat de Engelsen daar uth mochten vormerken, szo szeg lang begherd had, wo vele der hanzesteden waren, und wende in de hanze behoorde edder nicht etc. 143. Uppes dat andere warth bewahrgenn beest tho synde, eyn procuratorium upp tho andtworden, gehalten tho Utrecht beschien waren, und dat eyn jeder sein procuratorium daar upp übergeben und de van Lubeck, gehalten voermals beschien waren. Öfft werd beslothen, dat tho hielende vorsicherde, und öfft jemand das nicht wollte annehmen, den naemkundig der königlichen majestät tho machende, dat de der stede rechtsgeltigkeit alsdan nicht sollte genügen, daarmit de hanzestede och entstanden wären etc. Und wo wohl die anderen steden alle dit belevend, syn doch die van Köln hiirtho sere schwer gewesen daar entgegen manigfach reede gebraucht, doch uppets letzte upp underweisung der stede gehabt sehen dat mede belevet etc. 144. Ithem ame frühdaghe nha corporis Christi synth de raed essend ebaden voer achten inn deme closter we«lder ersehenen, daer sehe noch bii der eynen macht over tho andtwordende bleven. unde den van Lubeke ere macht over tho ghevende, unde woerde wes beslothen, dat tho voersoYgende belevedenn. 145. Ithem nha manningherleye voerhalinghe, arguacien unde disputacien upp de macht unde procuratoria wart in dathe lateste beslothen, dat de eynen macht tegen de anderen warth ghelesen. 146. Darnha seden de Knghelszkenn, dat nicht dan veer personen inn de macht uthgedrueckedt werden, szo betuigde en nutte, myth den unde nicht den ghantzen hupenn tho handelinghe tho kamende; wannhe vele hoevede inn eyn tho bringhende, were swaer unde nheme vele tijd. 147. Hiir upp wardt gheandtwordet, wo wal de raedessende baden in de macht nycht alle benhoemet werden, szo hadden sehe doch vollmacht, yder-mann bii sich, unde sehe werden ute den Steden, der coeplude meist inn Engeland voerkerden; szo were van nooden, dat sehe in deme handele werden, wannhe oefft daer wes woerde beslothen, yo dathe meher beleveden, yo idt beter were etc. 148. Hiir upp nha besprake de Engelsklen andtworden unde ere macht inn eyneme articule lesen voermeldemle, dat sehe macht hadden upp desser dagh-wardt myth vollermacht ersehenen tho tracterende. szo mochten sehe ute erer macht unde bevele nicht gaenn etc. ») Juni J. Digitized by Google 473. Unwer, vielen reden und Widersprachen warth beleuchtet, dass beide Seiten der Macht, halben und auch erster eine dem anderen davon Kopie übergeben, und deshalb war der vorderste Sprecher der kamenden Männer in einer kleinen Rede, der vier Uhr morgens nach dem Mittag wieder wollte, übergehend; daer war der raedessende Baden, vorgingen, Alberde Krantz, der Doktor von Köln, Herrn Herman Langhenbeck; und Bürgermeister von Lübeck, Johann Bersenbrücken, so der des Handels, wo dass vortiides beschein, und hinein waren, daer mit dem deputierenden; dass so warth beleuchtet. Im thema waren vier Uhr morgens waren die vorbenommenen Deputierten der Stadt mit dem sendeboten der Engländer in dem Kloster, der samt und besonder. Darin die Kopie der Machtbreve gegen die Originalien gelesen wurden; deswegen nahmen die Engländer die Kopie der von Lübeck Prokuratorium von der Hanse wegen entzogen und gegeben, Kopie der Macht des Herrn Königreichs, der Deputierten auch über, dass eine um das andere; und die Engländer beglücken, daer auf er-e beraedt betucht, am Morgen der neunte Aren, beleuchtet auch, offensiv den raedessenden Baden in dem anderen, erachtet der sind geheime, um das und die Dinge in das bringende Gedachte mit an und das sprechende waren siehe bewegt. Deswegen die raedessenden Baden und die älteren vorgestellt wurden, morgen der neunte daer waren sie, etc. Im thema am Sonntag der neunten waren die raedessenden Baden in dem einen und die Engländer in dem anderen reventheer. Daer die Deputierten den Prokuratoren gegeben, den ein ghynghen; und wo wohl die Engländer und die raedessenden Baden Macht, die nicht gehüdt gehorch, waren vorgestellt, war ein gehach von der Stadt Deputierten, dass man die Argumente und Disputationen (Wergen und in den Handel ghynghen, wurden daer was entschieden, alsdann waren die Macht nicht gehüdt gehorch, man blieb hold, dass weiteren; dass die Engländer so beleuchtend. Voerder vragen de Engelsen, waar men de dingen nu zou willen voornemen, als ze in den dachten, dat men de in schriften in Latijn moest stellen, unde we de voorclagen schoud hebben. Dat dan deze bij de Engelsen werd gestalte, de beleving, de raadessendeboden de voorclagen mochten hebben; welke de deputaten aan de raadessendeboden brachten, de beleving, de dachten in schriften toestellende. Zonder de voorclagen halven hervogen de raadessendeboden nut, dat de Engelsen eer clagen ook in schriften mochten stellen, om dat een tegen dat andere over toegemoei, op de Engelsen, als ze zagen ons dachten hadden, eer dachten daar niet konnen voerhogen, unde ook dat een om dat andere tot voerantwoordde etc. Dat de deputaten so aan de Engelsen brachten, de dat belevden. Unde begherden de raadessendeboden, men dat zou willen spuien, omdat de stad Mir langt gehouden gehad gehad etc. Ithem, de vijfde dag, na corpus Christi voor maart, werd Johannes Bersenbrugge, tot de Engelsen gezonden, gesproken, en tot voorlichtende, dat de steden, onder raadessendeboden, schrift en klagen bereid waren, begherende van de raadessendeboden weg, dat men wilde beleving, morgen, de middag, tot acht in deme klooster, waar de een klaagschrift om de andere tot gelijk, zodat voorlaten waren, over tot geven etc. Hier, op de Engelsen, na beigedragen, antwoordde, dat er eerder klachten. Verhandelingen tot Antwerpen. - 1491, mei, de eerste - n. 496. Veel waren; zodat ze hadden, gezien, dat de steden nog niet bereid waren, begherende, participeren tot hebbende etc. Johannes Bersenbrugge antwoordde, dat de Engelsen een tijd, tot de steden, wilden uithen steken, met den eerste, zonder de raadessendeboden hier langt gehouden gehad gehad etc. 156. Aldus bezighouden de Engelsken, bete en donderdag toe achten patiënten toe houdende, welke Johannes aan de raadsvaderden seda toe bringende. 157. Dit thema nha middag toe dren, al zoolt de raadsvaderden voorboden waren op de compagnie huizen, hooft Johannes Beisenbrugge den voorgerorde handel myth de Engelsken gehad ingebracht; des de raadsvaderden toe vrede moesten werken. 158. Dit thema daarnecht zijn ider mens dachte, zoolt in dat reyne waren geschreven, gelezen en gehoord geworden. 159. Dit thema op aan donderdag en morgen tussen acht en negen uren sint de raadsvaderden en Engelsken in dem closter gezien. Daar de deputeersden der stad toe de Engelsken gehingen, eer de gedachte de een tegen de andere overhande werd, daar sielijk de Engelsken op begherden toe beraden; des de deputeersden toe vrede waren biddende, zoch de dingen mochten sporen, wanneer de raadsvaderden hier lang hadden geleegd. 160. Hierop de Engelsken nha besproken antwoordde, dat men nha middag toe drieën weer hier toe samen wilde komen, oft enige artikelen in den gedachten dunder waren, eer een den anderen daarop onderichting toe doende; dat zo werd geloofd; welke ingebracht was waard en zo geloofd; en de raadsvaderden deputeersden daar toe meester Albertus Krantz, den doctor van Coeln, her Herman Langenhoven, den secretaris van Danswijk, meester Geert en meester Gherwinus. 161. Dit thema zoolt werden de van Ieper gehoord van der asie weggenomen dat Oostereke beer geschaud, de denne seden, myth de andere leden van Vlaanderen toe spreken en dat beste gerne toe gedaan etc. 162. Hierbij wordt de naam van de stad Ypen onder de lange tijd van overheersende was behandeld, dat zowel die halve myth de andere leden niet spreken mochten, want de zaak van de stad alleen aanging. De privileges waren van de heer van Vlaanderen gegeven, meer dan gewoon stukje voor de toren van de beier in het centrum. Zodoor hadden ze ook een gelijksoortig Privilegie voereghelde; begerden de radessendeboden, van en tot wetende, dat ze de privileges wilden houden of niet; want daar zouden ze de niet wilden houden, dan moesten de steden daarvoor tot andere voorstellen besluiten. 163. Het is dan ook vele handelingen waard, dat de van Ypen zowel nog als tot het huis mochten brengen bij de oudste, de derde zaak en binnenwerken; werd ook geloofd, en een herinnering daarop tot het heden, dat ze de dingen aan de oudsten brachten en een antwoord daarop tot de radessendeboden myth de eerste weer wilden schrijven. 164. Het was ook geloofd, aan de van Leiden voor Coert Endeman, de schrijvende, als ze volmachtig waren, procuraat belasten Wolters van Lelene, drie tot het verlies om te gaan. Verhandelingen in Antwerpen, 1491, 1 mei, nr. 496, blz. 475. 166. Ithem, ame, vriihdaghe1 en morghen, tho, achten in yeghenwaerdicheidt, der raedessendeboden, bracht mester Alberdt in, dat de deputheerden des anderen dages myth den Engelsen, nha, myddaghe, der claghe, tho, spraeke wilden, syn gewesen; zo had dat den Engelsen voerwonderd, dat de stede so vele personen daer toe gevoegd hadden, zegghende, dat het zie niet meer dan myth den veer personen, nha, voermoeghe, eres procuratorii handelen mochten, unde daer om de handel afgeven; ze hadden ook der voerworde, unde belevynghe, de macht, betreffende, veroorzaakt etc. Hiir, upp de raedessendeboosten, besloot, dat ze bij de Engelsen gaan, unde een der macht, bewillinghe, voorgeven, wilden laten, begrijpen, des so nog overreden, tho, wesende, unde de sake, in bijwonen, der raedessendeboden, alle nog thor handelingen, kwamen, tho, lathende; woerde, was, gelijk, besloten, de raedessendeboden, werden de macht, gegeven, doende; unde dat het, men, dat, deze voorzorg, so, des, waren, van nood. De Engelsen, antwoordden, niet, tho, staande, der beleving, van der macht; zie, wilden, myth den veer personen, in der macht, benoemd, dedingen unde nicht, myth deme, gevantzen, hopen; zeden, ook, vele, hoeven, in eyn, tho, bringende, waren, zwaar, ook, dat, men, eyn, dat, regement, hebben, should, etc.; allegerde, daarbij, mannelijke, schrijft, ook, Aristotiles, den heidense meester, sanctum Augustinum: de Tita heremitarum, voormeldende, dat, de, eensaamheid, zeer, gegeven, was; zegde, ook, dat, in, ongemeen, grootheden, taal, volk, mannelijke, wonderlijke, unde eyn, deel, boos, hoeven, waren, de, deze, so, wel, niet, in, eyn, stunden, tho, bringende, etc. 169. Hier, op de raadessende baden, na inbringing en besproken, laten twee heren begherende, de Engelsen, der macht, nog overreden wilden, iets van in de handelingen gaan; werden vastgesloten, dat alsdan er ene den anderena na moet denken; sindsdien, dat ze over vereenzamen weg, eindelijk over zesde en tweede hundert Duitse mijlen, eindelijk mijn hier waren gekomen onder grooten kosten, storten en waren; zo waren ze zo slecht, dat zonder macht hier waren gekomen; ze wilden ook ziek zijn, want ze een lichaam hadden; idet was ook niet van nood, en de heidense meester, Augustinus, nog andere scholing, en voor zijn dood liggend; idet was des dinegen niet geheel gelijk; men mocht ze ziek des welken houden en de dingen, die tov genade en vrede te kennen, voorhemen, want de raadessende boden, de toch regerers en de "Wersten in ere van Steden en van deme koninkrijk ook hier voor schreven waren, hier waren gekomen; onder vele meer redenen. 170. De Engelsen antwoordden na besproken, dat ze in den handel mijn van Lubeck eerste en daarna in der handelingen mijn van andere in bijzonderheid gaan wilden; sindsdien verder, dat de here koning aan een belevening syn onderzettingen niet doen mocht, etc. 171. De raadessende boden lieten antwoorden na alse voor, dat de steden Verhandlungen tot Antwerpen. — 1491 Mei 1. nicht would ghescheiden noch ghetwyet wesen; avers so de gelike macht uppe der daghwardt to Utrecht ware tho gelaten, dar de sake denne nu swarer waren gewesen, scholde nien des ok nu billiken tovreden wesen; dar se ok de macht vorbrachten, dat de insetene des landes, so wes se deden, tracterden und handelden, beleveden, so se doch sulven seden, de koningk anders nicht doen en mochte, denne would se to de macht ok vorder vordacht wesen etc. Sälen vorder, dat de radessendeboden an den heren koningk van Engelandt hatten geschreven sich des langhen leghers beclagende; so se des denne hatten entschuldiget, so waren ore entschuldigungen nicht gheliick myth des konynghes schreibende, so se myth dem brief wol mochten bewisen etc.; begherden noch, myth denn sendeboden alle in den handel tho ghande. de tijd nicht unnütigen tho tho bringhende, wante se hier langhe hatten gheleghen etc. Hier up nba mannygerleye handel, besprake, rede, voorandwoordingen und wedenede de Engelszken beleven de raedessendeboden alle in den handel mede to synden und waren overbodig, in den handel van stund to gaende; doch stelden se dat uth beth morgen to achten; dat also werd beleefd. Item namyddage to dren waren de radessendeboden und deputierte des kopmans uppe des kopmans huis vorgaddert, dar der Engelszken clage werd gelesen, dar up eyn yewelik punth werd geradslagt, wo men dat wolde voorworden etc. Item werd heren Philippus monsseniors brief gelesen hörende van vörbode van deme körne, syne vyanden nicht to sterkende, und besloten, dar up vordacht to synden etc. 175. Ithem eame samen szonnavende tho achten syn de Engelsen unde raedessendeboden unde deputaten der alderluide wedder tho samen eame in deme reventheer ersehenen. Dar de Engelsen upp der stede overgegeven e schriift de privilegia belangende unde upp de inbrekynghe antworte jo thor tiidt dree artikel vorhalende, welke punte nha veel handele alle visitert unde vorhoert syn. Doch synth dre punte reserveert, dat het eerste van den lakenscheringhe in Engelandt, dat ander van den Engelsen in den hanzeesteden unde in Praggen, myth ydermanne früh tho koetslaggende, dat derde, dat de koeman van de hanze nieuwe waren noch kopmanschap in Engelandt scholden bringen, zonder de in eren Steden unde landen waren gevallen. Unde alze id spade, omme trendt tho eynem na middag was, begherden de Engelsen, thor maaltijd to ghande unde en maendag tho achten hier wedder to synden unde denne tho eren overgegeven dachten ock tho antwoordt. Dar meester Albert upp antwoordt, dat se tho den anderen dachten ock vorth antwoordt, want id alle eyn lybel unde tho eynertijd overgegeven waren. Doch de raedessendeboden waren des tho vreden, upp ere dag hok tho antwoordt, unde hadden wel gezien, dat men nog dallingk waren wedder to samen kamen; dat de Engelsen afstalden zeggend, dat men ook God voor ogen hebben unde billiken deinen moeste etc. 176. Ithem eame maendag en morghen to achten vo vroegen begherden de oratoren des heren koningraad van Engelandt myth den deputaten raedessendeboden der stede van de hanze unde den deputaten van den alderluden to Brugge unde Londen. Dar denne der Engelsen dachten alle na een ander worden voorantwoordt; dar men zich unschuldig zeide, unde dat de stede voor alle niet schuldig waren. Juni 11. Juni 13. Digitized by Google Verhandlungen zu Antwerpen. 1491, Mai 1. - n. 496. 477 Oesterlinghen nicht pflichtig waren, though sie antworten; man sollte auch in der gedachte Billigkeit Namen und Tönen, ja, Zeit und Stelle etc. ausdrucken. Die Englischen waren sagen, dass sie die Namen und Tönen wolleutfragen, wollten auch die Stücke ein bisschen bringen und beweisen; dass sie das nicht tun konnten, müssten sie beruhigen lassen. 177. Aldus war beliefen, dass die Engländer der Ratesendeboden und Stelle gedachte Nacht Mittag wolleintworten, und ist belangen, der Wege dazu drei Nacht Mittag wieder dazu vorgedachte. 178. Am anderen Tag, zu dritten Mittag, wurde vor den Ratesendeboden gelesen ein vorrausgehendes Amt den Römischen König anbelangend, dass man Nacht seine Begehren den Kaufmann, seine Residenz zu Antwerpen haltend, befehle wollte. 179. Als die Engländer gekommen waren, wurden die von Lübeck und dann die von Hamburg Klagen vorgebracht und da darauf einander geantwortet; und nach dem Iten, was dem itt. Spa war, ist belangen, morgen zu achten hier wieder zu sein. 180. Am anderen Tag, dem fünften Mittag, wurde der von dem Stralsundischen Klagene und Schaden vorgebracht und vorgeantwortet; und die Klage, den in der Gemeinschaft Stunde, da hin und her Namen und Tönen, ja, Zeit und Stelle etc. ausgedrückt. Darauf wurde geantwortet, dass, wenn das also vorkunftschappe und bewiesen wurde, man das vorwärts zu antworten etc. 181. Item, dat de Darmstadt, geven de Engelsen, sendeboden voor, dat ze nu goed schulden gehad toen van Coellen, klacht; aver, zo ze deze niet voorzeker waren, zouden ze in de hanze worden of niet, want geen lucht van een artikel van Utrecht besloten waren ze dan de butten van de hanze gebleken, ze wisten ze niet, of ze dan zelfs in de hanzesteden voorzichtig en weer in de hanze ingevoerd worden; des overhaupt de koninklijke majesteit van de hanzesteden niet waren voorzeker, dat mensen van dezelfen artikel, daarom ze de van Coellen niet laten, noch een voorstelende gedachten, er ze voorzeker worden; ze hadden ook wellicht etliche privilègeia, daarvan ze zelf niet en wisten etc. 182. De raadessendeboden lieten antwoorden, dat de van Coellen gevangen waren om met een vertrouwde tijd van vier jaar; daar waren de koning daarop gewaarschuwd en gecertificeerd, dat de van Coellen weer in de hanze zouden worden gevangen; ze waren ook voor deze dagvaarten voorzien door de heren koning, die deze twee malen in dezelfen brief bestond, dat ze in de hanze waren, zo ze met dezelfen koninklijke brief mochten bewijzen, de gelezen werd; vervolgens werd voor de gekozen, dat ze in de hanze met een vertrouwde tijd van vijf jaar lang weer waren, gevangen gehouden, myth de andere kooplieden van de hanze op het stadhuis gebleken en de privilègeia van de hanze geleidelijk aan anderen genoten hadden; waren ze niet weer gevangen en de koning daarop voorzeker, waren ze daar niet vertrouwd. 183. De Engelsen wilden dat niet geloven, waar wel de andere raadssendeboden dat toestonden, ook meester Gherde en anderen zodanig voorzochten en de koopman van Brugge deshalve twee brieven, een gesloten en een open certificaat, brief aan de koopman tot Londen, om de koning te vragen het vertrouwen van de van Lubek te bekomen, die toen antwoord had, overgehaald had etc. 184. De Engelsen sedan förder, vi de bode varit gewesen und vi se upp gehäntwervet hade etc Folgt: waar, KDDW3. b) vot, KDDWS. e) waar, DDlDt. w.ren A'. a) m d nicht, KDim. Juni 14. Vgl. I, n. 169, 179 § 30. Vgl. I, n. 195. Digitized by Google 478 Verhandlungen zu Antwerpen. - 1491 Mai 1. - n. 496. 185. Daerupp varth gehörte, de briefe waren dem herenn cancellier in dem gemeinsamen raed upgehörte. 186. De Engelsen sedan, dat men alsulker brief in des königlichen cancellie noch registrieren nicht befunde; könnten de van Collen dat so na bringhen, dennnen wolden se se für eine leitende der hanse thostaden. Unter vielen reden wart es gesagt, worden alsulcke briefe ute des königlichen cancellie verloren, so mochten de kopien ute der van Lübeck cancellie och verloren wesen; doch sedan en de van Lübeck, öfter se de kopien dar van gefunden, dennnen wolden se en de benalten etc. 187. Unter so diesen de Engelsen der van Collen klage dar umme anstanden lagen und nicht übersehen en hatten, begherden se, der van Dantzig klage vorthonomende, umme de zeit nicht unnötigen to tho bringhende; des de van Collen waren thovredenn etc. 188. Unde alse denne der van Dantzikke schripte unde claghe eyndels vör-halet, daruppock van den Engelszken gehandtwordet, van den van Dantriike replicert, unde id spade alze twelf ure was, begherden de Engelszken, thor mael-tiid tho ghaende unde morghen tho achten hiir wedder tho kamende. Unde wo wol de raedessendeboden wol begerden, so se hiir lange hadden gheleghen, tho nhamyddaghe wedder to vorgadderen, umme de dinghe tho spoden etc.; de Engelszken seden, dath se nha maeltiidt merkliken to donde hadden, ock wolden se der Koellener claghe oversehen unde wolden siick morghen de beth spoden; begherden noch, des thuvreden to wesende etc. Dat denne belevedt warth. 189. Ithem nha myddaghe to veren worden de raedessendeboden vobodeth upp de coepmans huses, umme de(n) Studenten van Pariis tho hörende. 100. Ithem bracht deselde meester van; dat syn meester, meester Johan Lobbe, den de van Campen tot Pariis liggende hadden, also de ere van de Fransen genomen waren, ere saak voor dem koning toe volgen, dat deselde syn meester grote arbeid gedaan voor de van Campen en de gemeinen handzestede, etlike merklijke brieven gehouden had, waarin reservert waren, waar de van der Duitschen handel negen borg en nog panden hadden, dat ze deze ere saak myth ede bevesten mochten, de uit tot draggerende en toe volgende; dat andere, dat men de stede van de handel nu meer moest geloven geven; dat derde, dat etlike lichtere, en zonderges in Normandië dat een tot geset werd waar men zo.seek negen rechten voor had kunnen bekomen, daarom nu een ander rechter toe Paris gezet was; welke brieven grote gelth gekostet had, dat de van Campen betaald hadden; wilden nu de stede den van Campen daarvoor vast te hulp geven, ook synen heren, meester Johan Lobben, voor zijn grote vlugzellen arbeid waar mee erkend, stelde hij toe de radessendebode. 191. Deze naam besproken meester Albert Krantz en meester Gherd Bruns tot een uitvragen vragende, vroeg hij ook was meer begeerd edder in bevel had; hij had geantwoord, dat zijn meester overbodig was, de stede van de handel zaak, zodat idet en belevde, des jaars om een redelijk geld tot voorstaande; dat zo ingebracht werd. 102. Hierop werd antwoord en demselven meester bedankt werd zijn vlugzellen en erbedingen, welke de radessendebode aan zijn oudste vrienden en met dem besten voorzetten wilden; bestelden doch bij de coepen. Digitized by Google Verhandlungen in Antwerpen. — 1491, Mai 1. — Nr. 496. 479 Manne, dem Studenten den Wein zu schenkende, eine der Herbergen zu quitende und Bibel zu gebende, und dass man darauf, so wohl widerwas ist von nöden, vorausgedacht werden. 193. Die thema ame mittwochen 1 zu achten vorgedrungen, die Engländer und rädelsführende in dem Kloster; daar der van Dantzik die dachte in dass erste und da nach der van Campen Klage und Schaden und van den Engländer geschehen vorauslag wurde. Worsnipel van Joris van Winden. 194. Item geben de van Hamborg vor, dass Herr Philippus van Cleve und Ravensteyn Knechte und Umliggere van der Slues ein Schiff den Engelskern genannt, dar welke Engelskern inne gefangen, damit sie in der Störme nicht verloren van Hamborg gesegelt hatten, dar dass Schiff geblieben und die Gefangenen tor Steenborgh gesetzt; die sie denen los gekregen, und in der Stadt gekommen waren; dar sie denen etliche Knechte hatten gefunden, die dar mit gewesen; die sie zu den Engelskern begehrt gefangen lassen und noch sitzende hatten; deshalten die Engelskern er worden, die nun gestorben waren, hatten vollmächtig gemacht; darum die van Hamborg in England an den Kappe hatten geschrieben, dass die Partie dar jemand sollte senden, die Lüde zu vorvolgen, sie wolden sie helfen, was recht war; des sie denen Vorwärt Sicherung vor Leben und Gesundheit wollen; dar auf und die Kappe hatte vorankundget wordet, dass sie in ein Hamburger Schiff Stegen, so sicher die waren, sollen sie auch sich, und dar mit hin segeln; des sie nicht tun hatten wollen, sondern drohen, sodann an die van Hamborg zu vorhaltende und sie zu nennende; begehrden, die Engelskern dar noch wenn loswärdig Macht schicken, sie wolden sie vorhören und widerstehen lassen, was recht war, wollte sie die Lüde so nicht in der Länge sitzende mögen halten; dass hatten auch große Herren vor die Knechte geschrieben; und öfter die Engelskern dar ein oben die van Hamborg nehmen, so dachten sie die Engelskern wieder zu nennende etc. 196. Dafür die Engelskern antworteten, dass die Partie das Nennen van dies König verboten, auch verboten sich die van Hamborg genug, des sie vor- dacht wolden wesen. 197. Item, in der Mitte des Tages, trat der Kölner Rat vorhalet, mit mehrere Rede und Gegenrede; und wurde beslossen, am Donnerstag, morgen um acht, des Kaufmanns von Brügge, vorhinein kommende. 198. Item, beim Bürgermeister von Lübeck, nach dem Vortrek der Engländer, dass es notwendig wäre, dass morgen um sieben, eine Stunde vor der Ratsbeschluss, vorgedrungen und die Dinge übersehen, wo man sich später darum wolle, hätte. Das war so beleuchtet. 199. Item, am Donnerstag, den 8. nach Viti, morgens um 7, schach vaste bewachtet, wo man die Dinge vortan wolle, anstellen. Warth beleuchtet, dass man die alderluhe und Kaufmann zu Brügge, ersten wolle, hören, dass nach etliche reservierte Artikel vornemen. Das beleuchtet wurde. 200. Item, als die Engländer gekommen und des Kaufmanns, Klag vorhörte und darauf geantwortet war, ließen die Stadt in das erste vorgabene, dass die Engländer, manchmal, als der Markt wesen sollten, die Bevölkerung, dar die Kaufmann von der... Digitized by Google 480 1491 Mal 1. - n. 496. hatten, ihre Güter in Geschäft hatte, rosteren und belaßen tor Zeit, die Engländer, ihre Güter vor in den Märkten hatten, dem Kaufmann zu großer Not und Schaden. 201. Zum anderen, als die Engländer, manchmal von der Hanse schuldig waren und sich deshalb zu Recht getragen, wurden diejenigen, die sie vorausboten, dass sie Schulden hatten; darunter die Engländer, einen Weg gefunden und der Kaufmann, so des seinen Quittung wurde. 202. "Tom derden clageden de radessendeboden, dat id in sommigen lüden geboren, dat en gudere geschepen und breve darbey gesant worden; so vorcustumeden se de gudere na lüde der breve, und gevelle somitides, dat de gudere nicht in dat, sondern in ein ander schip quemen, so mochte de kaptein de gudere immer wieder vorcustumieren etc." 203. "Uppet erste antwoordde de Engelszken, sodan es vort gestellende, dat solche kummer mochte vorblyven." 204. "Uppet dat ander seden se, dat de knechte, de deme kaptenne seine schulden also entbrachten, dar vor billigen solden werden gehalten." 205. "Uppet derde van der custume halven antwoordde se, dat de Engelszken solche gud, dar id also geboren, tome anderen male sulvest vorcustumieren moesten etc." 206. "Vorder clageden de radessendeboden, dat alse ere kapten beschädigt worden und darumme groot voorvolg dede, mochte hij sich rechtens noch nicht bekomen. Hier toe de Engelszken antwoordde, dat se solche myt dem besten vorstellen wolden." 207. "De Engelszken clageden, dat se noch de ere in de stede van der hanze und in dat land to Prutzen nicht mochten komen und ere koppenchap myt ydermanne zekerlijk mochten banteren na lüde des ewigen vredes, begerden, de stede darupp wouden voorzekerun maken. Na besproken seden de van Danziike den radessendeboden hier merklik in, dat se dat over dat gantze land to Prutzen gehad hadden, so mochten se en dat ook nicht tolaten. So werd den van Danziike van den radessendeboden gevragt, of de Engelszken myt eenem ydermanne in deme land to Prutzen ook vormals kopen hadden mögen; dar se neyn to seden." 