title: Schlüssel zu den Aufgaben in dem Lehrbuche der holländischen Sprache nach Ollendorff's Methode
creator: J. Gambs, Heinrich Gottfried Ollendorff
text: Zyt g^ een tieCbebber yan bet scboone ?•*— Ja, de waar- aebtig goede mensch moet een liefbebber van het scboone en bet goede z^.*--Ztjn er immer nog mens«h^ die aan bet. läge en bet kwade dan aan bet schoone en verberene de YOQrkenr geven?— Er zijn, belaast meiffldien, ^ het läge en bet kwade doen, en den mond yoI van het ver- berene en het goede bebben. — ^Lieve kinderen, mijdt zorg- vuldlg bet batel^ke (leeU^e) en bet oolijke. — Wy allen jsterven eens; de gezonden ea de kranken, de rjjlBen en de jurmen, de voomamen en de geringen (lagen), de gelukki- gen en de ongelokkigen , de ouden en de jongen»-^Mijne kinderen, zijt geboorzamer en mäßiger !-^Moedei^ef, wy willen de allergdioorzaaniBte kindora s^gftt-rt-.Daa z^ gQ — 4ö — mÖBe aMerli«fete Mndtren, en ik de gdnkkigste moederl Kar^ is eeii willige knaap; Willem is williger dan hij; de wütigste echtei* is m^n Pieter.— Welk is het Yoorzlg* tlgate dier? — Indäi^ii de kat niet ket allervoomgtigste dier is^ ZOO is disselve vooer Iwt minst e^n derzelver; dezelve is zeer vo(»ziglig.-^De kleinsten sallen de grootsten, en de eersten zollen de laatstea z^jn.*— Welke arbeider verkiest g^ ? — ^De trage en langzame yoorzeker niet; van de matige» vMjtige en spaarzame houd ik veel.*^Gij hebt nietongeUjk; ößze Bjn de beste. — Scbaam n awer traagheid en lang- zaamheid, ni^jn zocm!'— Lieve vader, ik ben voorzeker niet de traagste van nwen zoonen; Hendrik is veel trager dan ik. — neen! Hendrik is de vroegste en de laatste aan den arbeid. — Moedtelief! z^t gij tevreden met uwe Mn- ders? — Niet g^eeü—Waarom niet, lieve moeder?— Gy zsjt allen een weinig traag in denarbeid en in het leeren; Frederik is het minder; gy anderen zi^t het meer; m\|ne Kaatje is bekend als een van de praatsnchtigste meisjes; mijne Loniza eindelgk zal een benuinnenswaardig kind zijn^ wanneer zy geene snoepster meer zal zijn. — Moederlief, gij hibt niets van uwe Mar^ gezegd? — ^M^ne Mary is de kleinste van mijne dochters en de jongste; zij heeft noch eene deagd noch eene ondeugd. — Is zij daarom niet het gebikkigste van nwen kinderm? — Neen, lieve Looiza; ge- Inkkig kannion w\j slechts dan zijn, wanneer wij weten, K^a^ en hoe wij zijn. 37. Moedige trek van den Aartsbiasdiap vaa A.iieh.*} Eons öntstond er een brand in Auch in een zeker huis. Zoodra de Aartsbisschop hiervan berigt ontving, snelde faij *) Spreek flansch: öohe. — 46 — derwaarts. Hij vraagde (vroeg) tentond, of alle inwcmers gered waren? Ach! jammerde eene hopelooze moeder, mijn arm kind is nog in de kamer, die reeds brandde, wanneer men mij nit de vlammen haalde; en bij (met) deze woorden wees zij naar de tweede verdieping van het Iniis. Hij gebiedt oogenblikkelijk eene ladder te stellen tegen het aangewezen venster, en, beloofde twee doizend kroonen aan dengenen, die het Idnd redden wilde. Nie- mand dnrfde het te ondememen. De heilige kerkvoogd windde zieh terstond in eene natte deken, v^oog de spor- ten op, ijlde door de vlammen, en bragt op een(en) oogen- , bMk daama het kind behoaden beneden, onder het gegnich en de zegeningen van al het volk. De onders wilden |zich aan zijne Toeten werpen, maar hij zeide: „Hoort, vrien- den! ik heb de twee doizend kroonen verdiend; nu is het billijk, dat ik den geredden knaap voor mijnen zoon aan- neem; ik maak hem de twee daizend kroonen." Na deze woorden maakte hij zieh weg, om den alg^neenen dank over dezen trek te ontwi|jken. 38. Waar zijt gij gisteren geweest? — Wij waren in den tnin van mijnen neef. — Wat is nw neef? — Myn neef is herbergier en heeft eenen grooten tnin, waarin altijd vele etende en drinkende gasten, beeren en vrouw^ z^n. — Des zondags ziet gij ook dansendö jonge Ueden. — Yerhengt het u, dansende menschen te zien? — Ja wel! het verbeugt mij, aan werkdagen arbeidende, en aan alle zondagen ms- tende, zingende en vrolijke menschen te zien; het is een verbeugende aanblik (schouwspel). — ^En ^6n hebt gij ver- geten.— En watis dat?--De biddende vromen.— Wat hebt gij in onze school gesäen? — ^Ik heb daar zeer schoon le- — 47 — zende en sdi^jrende jongens en meisjes gezien. — ^De pen« neu van de kinderen vennakende, leerde de sehoolonder- wijzer zyne scholieren en scholietsters. — Wanneer irillen de beeren N. hun rertrek in hnnne nieuwe woning nemen? — Den körnenden maandag. — Waarom verlaten de nichten van Meyroaw 0. hare fraaiJQ woning op den dam? — Zy können daar niet ongestoord (ongehinderd) arbeiden (wer- ken). Zy booren 's dags slecbts razende jongens, rollende Wagens, babbelende meisjes aan de pomp, krakelende vron- wen op de markt, blaffende honden, dravende paarden, kortom, een geraas om dol te worden. — Wel is waar, dit is te veel Yoor boorende ooren , en voelende harten! — En in bare nieuwe woning ? Zollen zij zieh over niets te be- klagen bebben. — Daar zollen zg rookende scdioorsteenen zien en stoommachinen booren kngcben; daartoe duizen- den yan snorrende raden (wielen) en maauwende katten op de daken rondom. — Er zljn twee soorten van menseben: bezittende en wenscbende; een ieder wenscbt, wat hij niet beeft ; vorder verliezende en zoekende, en naaawelijks heeft ^n gevonden, of hy reeds meer zoekfe— Ik zal morgen met mijne familie vertrekken. — ^Waar gaat gij heen (he- nen) ? — Wy gaan op bet land, en booren daar onze lieve- lingsmnziek: blatende scbapen, kirrende dniven, flnitende vinken, krage nde banen en bloegende boomen. — Bloegende boomen? Is dit ook mnziek? 39. Er was eens een man, die Gnlliver beette, en in den tijd zgns levens vele reizen gedan bad. Deze man Yoer eens te scbeep. Daar kwam een storm, en bij moest scbipbrenk Igden. Gnlliver alleen redde zieh aan den oever. Hg was van bet zwemmen zeer vermoeid, eid — 48 — sdeh in het grm en sliep in. B&ar kwam een gezelschap van dwergen , lieden zoo groot als het vingertje van mijn zoontje, hieren voor schrik een geschreuw aan, en Hepen al kriijtende Toort. Zij berigtten aan hunnen koning, een mannetje, hetwelk een kroontje op zijn hoofdje had, en na aaniiooring van het y^rhaal met het donderende stempje van eenen kever het hevel gaf , dat een gedeelte van zgn heer (leger) aitrnkken, ketenenen tonwenmedenemen. enden renzen aan pinnen in der aarde vastbinden zouden. Gtdliver werd al slapende met duizend vadems gebenden. Ik ge- k)of, dat een znlk tonw gel^k als een vadeinpje van eene spln tusschen zijnen nens en zijnen mond gespand was, en hem kittelde; kortam, hij niesde, dat de aarde beefde, en de manneQes op de nensjes «tortten, en de rijdertjes onder banne paardjes lagen. Eindelijk ontwaakte hij, en stond op. Daar zag hij ontelbare hoopen van kleine scbepseltjes voor hem heen kmipen, en bukte zieh om zulk een diertje op te nemen en nadw te beschonwen (be- zien), Hij zag met verwondering (verbaasdheid) dat het een soldaatje was, hetwelk sabeitje, geweertje (snaphaantje) droeg , en een kleedje van alle kleuren aanhad. Op het hoofdje zat een hoedje met een vedertje, en aan zijne voetjes had hed zwarte laarsjes met spoortjes, Gulliver stelde het wederom op de aarde en verhengde zieh aan het gewemel (gewriemel) van deze dwergjes. Hy deed eenige schreden (stappen), en zag eene stad voor, of om eigentlijk (eigenlijk) te spreken, onder zieh. Het was de hoofdstad van het dwergvolkje. Hnisjes vonnten straat- jes en Vierkante ( — ige) plaatsjes; hij zag gebottwtjes, de- welke grooter waren dan andere, en giste (vermoedde), dat het paleisjes, kerkjes en slotjes moesten zijn. Een rivier^e met grootere en kleinere scheepjes ^ met zeiltjes en wimpeltjes van alle klenren, doorkrtdsde de stad. Gnl-- — 49 -• liyer naam ?raar, dat de lieden in de stratea hanne kleine halsjes nitstrekten , en naar hem zagen. Het was in het algemeen een groot opro^r beneden hem. Allengskens kwamen de soldaatjes aan, en zamelden zieh vor het koninkligk. paleis. 40. Intusschen waren kleine zwarte mannetjes in het paleis geloopen, om met den koning raad te plegen over hetgene, wat met het gedrogt te beginnen zij. Het werd besloten, hem een gezantschap af te zenden , en hem te verzoeken, het land te verlaten. Zes van de zwarte mannetjes (manne- kens) traden thans uit het paleis, en de overige hieven met den koning achter de vensters het gezantschap nastarende. Dezen zwaaiden met de hoeden, en gaven aan Gulliver te verstaan, dat zij hem iets te zeggen hadden. Hy greep eenigen op, hield hen aan ziju oor, en nadat hij hnnne kommissie vernomen had, antwoordde by hen, dat hij hun landje te verlaten wenschte, en dat hy honger en dorst had. Daarop keerde het gezantschap in het paleis terug. (^Uiver bukte zieh .en hoorde, dat klokjes, die hem schelletjes schenen, in alle kerkjes luidden. Terstond kwamen van alle kanten mannetjes, die tonnetjes voor zieh rolden (wentelden), en osjes te zamen dreven. Deze wer- den geslagt en geheel gebraden. Daarna werd hij van hetzelfde gezantschap ten eten en ten drinken oitgenoodigd. Nadat hy in een oogenblik (in een ommezien) alles ten lijve gejaagd hat, zeide hij hen, dat hij inderdaad (in waarheid) nog lang niet verzadigd was, (doch) echter zieh verwijderen wilde. Daarop hoorde hij een gonzen en luiden (schellen); hij luisterde, en naam waar, dat door de heermuziek van schelletjes, trommeltjes en p^pjes het §oa. ©c^Iüffel. 4 — 50 — gewekene gevaar gevierd werd. Hij ging weg, en beyond zieh weldra aan den oever der zee, waar luj een sclüp zag, dat hem opnaam. 41. De menschlievende pastoor« De pastoor van een dorp, digt bij Bordeanx gelegen, bevond zieh in deze stad, toen derzelver geheele omtrek onder water stond. Zijne eerste zorg was, om zyne beeren ter holp te snellen! Maar eene onmetelijke zee scheidde hen van hem af. Van verre de huizen van het dorp verzweigen ziende, bood hij dadelijk vijf en twintig Lomsd'or aan dengenen, die de ongelukkigen , dewelke poogden zieh of bannen daken te behouden, te redden zoade trachten. Eindelijk doet er zieh een op, en gaat met zijne schnit ter zee. Maar deze beangstigd ras terug keerende (kernende) , dnrfde geen mensch het meer wagen. Toen zeide de pastoor: „Wil dan niemand de 25 Lonisd'or verdienen? welaan, dan zal ik doen, wat ik kan". Hij spreng daarop met nog eenen anderen mau in de schnit, waagde zieh op de wuedende golven, en onderging alle mogelijke gevaren. Aan het verzweigen dorp aangekomen, voer hij van huis te hnis, en keerde weldra, zonder ongelukken met zeven en negentig per- sonen, zoo mannen als vrouwen, naar Bordeanx temg. 41. (5.) Rotterdam, 1. Julij .... Den Heer Filips Veelnemer te Eenlen. Mijnheer ! Wij hebben de eer ÜEd. te berigten, dat wy alhier een Handel -en Conmiissie - hnis opgerigt hebben, onder de — 51 — firma^ van Z. & C. met oogmerk, om on& voornamelijk o^ het iaatstgenoemde vak toe te leggen. Toereikende (genoegzame) fondsen, yereenigd (gepaard), ZOO w^ mögen yertrouwen, met de noodige kennis, zollen ons in Staat stellen, de belangen onzer begnnstigers, welke ons met derzelver vertrouwen gelieyen te vereeren, in alle deelen te behartigen, en het zal ons aangenaam zijn, dat UEd. ons in de gelegenheid gelieve te stellen, om dit met daden te bewijzen, znllende w^ ook met genoegen onze vrienden die faciliteitcn doen genieten, welke redel^ker wijze können verlangd worden. Wij verzoeken yan onze onderstaande handteekeningen (onderteek.) nota te nemen, en aan geene andere geloof te slaan. Wyders ons in UEd. günstig aandenken beyelende, heb- ben wij de eer met wäre achting te zijn, Mijn Heer! UEd. Dw. dienaren Z. & C. 42. Hoe yeel grossen staalpennen hebt gij gekocht?— Ik heb slechts vijftien grossen gekocht.— Hebt gij de Soldaten zien yoorbij marcheren?— Ja wel, Mijnheer, ik heb hen gezien, en zelfs geteld.— Hoe yeel waren er?— Ik hel^ er geteld zeven honderd drie en zestig paarden, twee doizend acht honderd yyf en tachtig man voetvolk, vier batteryen kanonnen en drie eli vijftig troswagens.— Is deze beer een van owe vrienden? — neen; hy ia zooonwetend en dorn, dat hij niet tien kan teilen.— Is hij boitendien een goede mensch?— Ik zeg o slechts, dat hij een speler is, en dat — 52 — Sfl genoeg ; bij heeft onluigs meer dan zeven hondm*d daal- ders in het spei verloren. — Gij hebt gelijk; speien is een wraakbaar tijdverdrijf; baitendien springt met den (der) tijd elk (iegelijk) speler yan den os op den ezeL — Men heeft mjj onlangs van eenen (een) heer verhaald, die yele dnizenden yerspeeld had, en geene kontanten meer hebbende, zijn hertogdom of vorstendom op het spei zette. — Wat is nw banrman (nabuur)? — Hij is een rijke man; hij had als aanyanger in den handel eene kramerij, en verkocht allerlei lekkem^jen en andere eetwaren (spijzen, levens- middelen, viktaalie6n) ; thans heeft hij een fraai hais, gonden en zilveren gereedschappen (hoisraad); b^na de geheele nabnorschap is z^n eigendom. Hij wilde onlangs zelfs een graafschap koopen. — Wat is dat voor eene kerk? — Het is de zoogenoemde oade kerk, en het groote hnis daar naast, is de grootste drakkerij van onze stad. — Können wij er niet ingaan?— ja, zoQ het u gelieft; het orgel speelt nog, — Maar ik zie geen altaar. — ^Het is hier gebroik, dat niet slechts de Hervormden, maar ook alle Lutherischen geen altaar hebben. Maar in« dit heiligdom vindt gij eene heerlijke schilderij van Van Dijk. 43. De keurvorst van Keulen te Bruel zijn hof houdende, en eens vernemende, dat- er in de stad een man met eenen grooten Sterken leeuw rondliep, om denzelven voor geld te laten zien, kreeg lust om dezen leeuw tegen eenen stier te laten vechten, ten einde den Prins van Orai^e bij deze gelegenheid eens te bespotten. Hy^berigtte zijnen hove- lingen, dat, als zij den volgenden dag een kluchtig schouw- spel wilden zien, zij zieh slechts aan het hof hadden te begeven, wyi (dewijl) hij den Hertog van Alva en den — 63 - Prins yan Orai\Je tegen elkander 2oade laten rechteiif hoa- deDde dea leeaw voor den eerstea, en den stier yoor den laatsten. Ondertnaschen liet hg den leeaw eenen ganschen dag Yitöten, ten einde hem des te hongeriger en wreedaar- diger te maken. Deze beide dieren in het str^dperk ge- komen, zagen elkander eenigen tgd van verre aan. Ter- Yolgens viel de leenw den stier aan , en scheorde hem een stak ^ vleesch oit het lijf« De stier begon vreesseligk te brnllai en ontweek den leenw; doch deze hem een en andennaal aanvallende, geraakte tevens eenige keeren op de horens yan den stier, en werd zoo hoog in de lacht geworpen, dat hg eindeljjk den lost verloor, om den strgd te herratten. De verwoede stier yalt na zelf den leenw aan en jaagt hem yah den eenen hoek yan het perk tot den anderen, zoo dat men genoodzaakt is om den stier dood te schieten, ten einde den leenw in het leyen te be- henden. De strgd eindigte dns tot schände yan den Spaansch- gezinden Eenryorst, maar tot blijdschap yan yele aanschon- wers, die den Prins yan Oraige znlk eenen goeden nit- slag ynrig toewenschten. 44. Schrgft gg met mijne pen? — Ja, mgne lieye, ik schrgf met de nwe. — Waarom nemt g\j mgne pen, zonder mg om yerlof geyraagd te hebben? — Ik had dezelye niet ge- nomen, Indien ik de mgne geyonden had. — Ziot gg de- zelye niet? Daar ligt ze.— -Hebt gg niet den slnitel yan mgne moei geyonden, Mcgofvroaw? Men zeide mg dat gg denzelyen gehad hadt. — ^Neai, Mijnheer, ik heb slechts den mgnen; maar mg dankt, dat ik den hären in hare kamer, op hare tafel gezien heb. —Jan! Wat yooreene flesch hebt gg mg gebragt ? Dat is slechts de flesch yan mgne kinderen. -- 54 — Breng mij toch mjijne blaanwe kristalen flesch en mijnen zilveren bokaal. — Is dit niet uwe flesch? — Indien ik de- zelve kende, zon ik n de nwe, en nwen kinders de hnnne gebragt hebben.— Gij, meisjes; waar gaat gij heen? — Wij gaan na in de school. — Hebt gij ook alle nwe boeken, schrijfboeken, pennen, teekenpennen en breizakken? — Ja,. Ueye moeder, eene iegeligk heeft de bare. — Hoe ho^dt gij nwe pen, mijn kind? — Gij znlt noch fraal noch schoon schrijven. Zie hoe nw broeder de zijne, en nwe znsters de hare honden! Gij moest dezehe ook dns honden. — Hoe maakt het de kleine Earel? — Hij is nog ziek. Het zij nn dat hij onr^p froit, of dat hij er te veel gegeten hebbe, kortom , hij is nog niet hersteld. — Indien ik wist, dat mijne Mnderen niet Tolmaakt gehoorzaam waren, ik zon hen niet in mijnen tnin laten gaan, ik zon denzelven opslniten. 44. (6.) Becommandatie- brief« Den Heer Eruidenier te Londen. Rotterdam, 5. Maart .... De overbrenger van dezen brief is een n4jner neven, die Yoornemens is, een reisje door England te doen, niet alleen met het oogmerk, om al het merkwaardige in de steden en dorpen te zien, maar hoof dzakelijk , om de fabrijken en bergwerken te leeren kennen, en met den koophandel aldaar zieh bekend te maken. Ik neem der- halve de vrijheid, hem bij UEd. aan te bevelen, en zal alle beleefdheden, die UEd. hem zal gelieven te bew\jzen, aanmerken, alsof dezelve mij gedaan waren, terwgl ik Ü — 55 — tevens (teffens) de verzekering geef, dat UEd. ndj steedi tot wederdienst bereid zal vinden. Ik heb hem te geüjker tigd met eenige Orders voor UEd. belast, die ik hoop dat dezelve tot de gelimiteerde pr^zen zollen kunnen oitgevoerd worden, vooral de meekrap, de krenten, de (kmid-) nageis, nootmnskaten, het potlood, het stijfsel, en de witte zeep, waarom ik op dit oogenblik zeer verlegen ben. Mögt dit echter hei geval niet zijn, ZOO wenschte ik eerst berigt daaromtrent te ontvangen. De tydingen, die men ait de Zoid-Amerikaansche Staaten bij voortdoring ontvangt, bewijzen allen, dat er vooreerst nog geene geregelde orde van zaken in deze landen te verwachten is, en dat alle handelsspekolatieän daarheen met groote voorzigtigheid begonnen moeten worden, ten einde zieh niet aan de grootste verliezen bloot te stellen. Ik ben met de meoste achting UEd. Dw. dienaar, Godlief Geldliet ^ 45. Ik heb hier onderscheidene soorten van boitenlandsch (bnitenheemsch, uitheemsch) geld; weet gij mig niemand aan de band te doen, b^j wien ik dezelve tegen Neder- landsch mnnt zoade können verwisselen? — ja, Mijnheer; kom met mij naar genen wisselaar ; het is de beer Kreeft, een van onze vomaamste kenners van vreemde mnntspecigen. — Zijt gij Mijnheer Kreeft?— Om o te dienen. Wat wenscht gij, Mijnheer? — Ik heb hier eenige Proissische pistolen, kroondaalders en andere doitsche montsoorten; wilt gy mij wel Nederlandsch geld er voor geven? — Zeer gaarne; laat ons zien hoe veel het is. — Hier hebt gij alles; gelieft het o na te teilen? — ^De derde qjksdaalder is — 56 — TÜsch, de achtste ook; ik moet dezelve uitschieten ; de twaalfde van deze louisd'or is niet volwigtig. — ^Wildet gy mg wel en speciekoersje over het geheel maken? — Hier, Mijnheer, is hetzelve, benevens de prijzen, tot welke ik de muntsoorten kan annemen. — Ik moet mij wel na deze be- rekening voegen, schoon (ofschoon) n^j eenige soorten als te laag genoteerd voorkomen. — Ik heb nw geld naar den loopenden koers berekend. Welke soort van geld wenscht gij daarvoor te hebben? — Geef mij een derde in neder- landsche banknoten (bankbriej^^s) Tan honderd tot twintig gülden; de tweede derde in gouden tiengoldenstokjes , en bet^overige half in grof zilver en half in klein zilvergeld. — Wat is dat voor een stuk? Het is koper. — Het is een dait,- de achtste van ^n stniver, en dit hier is een Cent, de vyfde van 6en stniver of de honderdste van 66n gülden. 46. Waar komt gij van daan, mijne kinderen? — Wij komen van de school. — Wat voor lessen hebt gij gehad? — Wy hebben eene rekenles en eene schrijfles gehad. — ^Wat hebt gij gerekend? — Wy hebben met brenken gerekend. — Ktint gij breuken optellen? — ja lieve moeder.— Ik wil n eens op den toets zetten. Ik heb geld gehad; daarvan heb ik nitgegeven het derde, het vierde en van daag nog het zesde; na heb ik nog twintig gülden; hoeveel had ik?— Honderd gülden, lieve moeder. — Neen, myn zoon ; gij hebt niet nagedacht ; gij hebt geraden ; na slechts een oogenblik gerekend te hebben, geeft gij mij reeds antwoord. — Tachtig gülden! — Regt, m\jne dochter! — Kunt gij ook aftrekken? — ^Wij knnnen aftrekken, vermenigvüldigen , en deelen. — Indien ik honderd gülden hadde, en gave n drie en dertig — 67 — en eenen derden er van, welke deel ran de honderd golden zon overig blgven? Na mi dit gezegd, en uw dichtstnk van boiten geleerd te hebben, zal ik u ieto geven te verdeelen, dat u neg me^ zal verheogen, dan het deelen der breoken. — Ik zal het tentond hebben, lieve moederl — Yan ni^n zoonlje moet ik altijd zeggen: Yeel gescbreenw, maar weinig wol! Yerkoop de beerenhuid eerst na den beer dood geschoten te hebben! 47. Zelfopoffering van Jan van SchalTelaar. Wilt gij ons niet iets verteilen, lieve vader? — ^Nu wel, ik wil u eenen trek oit de geschiedenis van ons vaderland verbalen. (redorende Filips des Tweeden minderjarigheid kregen de KabeUaanwBchen in geheei Holland de overhand. — Wie waren deze Kabeljaanwschen ? — ^De Hoekschen en Eabel- jaauwschen waren twee politissche partyen, die omtrent het midden van de veertiende eeuw in Holland ontstonden, ^n wier oorsprong ik u een ander maal wil verteilen. De eerste waren meest edellieden; er waren er maar ook onder de andere part^j. — Yele Hoekschen waren naar Utrecht en Amersfoort geweken, en wreekten zieh bij elke gelegenheid fei op de Hollanders. De moedige Jan van Schaffelaar, met acht of negentien Soldaten, de kerk en den toren van Barneveld bezet hebbende, gaan de Hoek- schen met eene groote overmagt op Schaffelaar los. De zwakke bezetting, na eene kloeke verdediging geene kans ziende, om het beleg uit te houden, spreekt van zieh over te geven, doch krijgt tot antwoord: „t>eene genade voor Schaffelaar; werpt eerst dezen uit de torengaten tot ons — 58 — naar beneden, of vreest allen den dood!'' Zyne dappere en brave krijgsmakkers, grawende van zulk eene snood- heid, zeggen : „dat zij liever allen willen sterven, dan zieh aan zulk eene afgrijzeHijke misdaad schuldig maken/' De edele Schafifelaar, getroffen oyer zulk eene gehechtheid, en tevens met het lot der zgnen begaan, nadert ongemerkt den trans des torens, en zegt tegen zijne dapperen : „Broe- ders! ik moet eens sterven, en reken mij gelukkig thains door mijnen dood u allen het leven behouden te hebbenl" De banden nu in de zijden zettende, springt hij naar be- neden; waar de verbitterde vijanden hem, dewijl hij nog teekenen van leven geeft, verder moorddadig afmaken» Wie vereert hier niet Schaffelaar 's ongehoorde zelfopoffe- ring die het leven van anderen boven het zijne stelde? Maar men bejanunere deze tijden, waarin, door verbittering tegen elkander, alle gevoelens van mensch enlief de schenen uitgedoofd. Te regt zegt echter onze uitmuntende Yan Kampen, dat de edele daad van Schaffelaar aan Holland's eer ter ver- goeding strekke, voor al de gruwelen van tijd tot tijd door de Hoekschen en Kabeljaauwschen bedreven. — £n nu, mjjne kinders, wat zegt gij er van? Is zulk eene groot- möedige daad slechts voor het aanschouwen ? 48. Temgkeer (terngkomst) van Hoskou. God, welk eeen terugtogt! Het krachtigste penseel, de stoutste dichtgeest, is niet in staat, meer dan flaauwe trekken te schilderen (malen) van dat alles wat in veer- tig dagen tusschen Moskou en de Niemen is voorgevallen. Daar ligt het gebeente van drie honderd duizend Fransche — 69 — en andere beiden en roemrgk gelikteekende Veteranen, gemengd ook onder de tallooze geraamten van geslagte of door honger en koade gesneuvelde paarden, alles bedolven onder de versperde brokken van in den steek gebleven knjgs-en voertnig. Daar beeft de roekelooze barbaar eene zee .van martelaarsbloed doen plengen, waarvan de breede vlakten rookten, en de rivieren rood geverwd waren. . Daar hebben sieden, dorpen, bntten zelfs, kortom alle sporen van menscbelijke bevolking opgebonden te bestaan. Daar giert tbans de noordewind als een bnilend spooksel been (henen) over eene levenlooze wildemis, over een onmetel^k, met bekkeneelen en nffen overdekt kerkbof. Daar ligt de roem m trots van den geweldenaar, de glorie z^ner veld- beeren, de bloem van Frankr^ks, Dnitschlands, Italiö's, Hollands en Polens jongelingscbap, en al deze beerbijk- heid van legers, twintig jaren lang gewoon te zegepralen, veracbtelijk begraven! — — AI wat de gescbiedenis vermeld van Farao's, en Sanberib's, en Xerxes' nederlagen, Staat by dit tafereel in de scbadnw geplaatst, en bet eilendig overschot van eene beermagt, waarvoor de wereld even te voren geknield en gesidderd had, kwam temg als eene bende naakte, uitgemergelde landloopers, de spot en vergoizing van bet laagste gemeen ! 49. 4 De Erukken. De inwoners eener groote stad allen op krokken te zien gaan, is een gezigt, betwelk bijna niet nalaten kan gelach te verwekken, en een ongekrukten aanscbonwer nieaws- gierig te maken, om de reden van zolk een verschijnsel te verstaan. — 60 — Zoo ging het Doctor BaJph, toen hij naar (te) Oondar^ de hoofdstad van Haheseh, kwam, waar hij zieh eenigen tgd wilde ophoaden: gel^ hij in de beschrgying van dat rgk verhaalt. Groot en klein — alles liep te Gondar op krakken. Dit vreemde gezigt trof den Doctor geweldigljjk. . Bij zijne eerste intrede in de stad meende hij dat het slechts kortswijl was: doch wel haast werd h\j van deze dwaling genezen; en hij vernam, dat de menschen, te Qimdcur, nooit anders dan op kmkken liepen. Z^n dan, vroeg (vraagde) h\j verwonderd, de menschen hier allen te gader (altegader) krenpels? — Neen! was het antwoord, zij zijn niet krenpels. Altans zij komen, gezond van lijf en leden ter wereld, even als de andere menschen: doch, zoo haast de hinderen loopen leeren, worden hnn, door de onderen, kmkken gegeven, welken z^ nimmer in hnn leven weg- werpen. — Maar, hemam Bälph, waartde toch deze Yoor- zorg? Wil men dan hier wijzer zijn, dan de natuur, die (aan) den mensch twee beenen geeft, om daarop te gaan? — ^De man, (aan) wien hij deze vraag deed, was met het antwoord eenigzins yerlegen, en verwees den Doctor naar een' ander', die den naam had yan zeer gdeerd te wezen. Deze poogde aan Bälph te beduiden, hoe onontbeerlijk de krakken zijn, om aan geen gevaar van vallen blootge- steld te wezen. H|j beriep zieh, tot dat einde, op de onde oyerleyeringen zijns volks, en sprak van een zeker' man, dien big zijnen stamvader noemde, wiens beenen , zoo hl} zeide, bij nitstek stevig geweest waren, en die echter, eer hij nog op krakken ging, wel degelijk gevallen was. Baiph yerzekerde, daartegen, dat hij verscheiden krukken- looze menschen kende, die, na hunne Mndsche dagen, nog nimmer op eene aanmerkeUjke w^ze gevallen waren; dat altans dit gevaar zeer gering, en al vast niet groot ge- — 61 — noeg was, om ter afwering (e) van hetzelve, de nataar door deknnst te Terstommelen , en dat men, in allen ge- val (gevalle), ook op krnkken kon nitglijden, en amen of beenen breken. Eortom: Bdlph kon het met den Geleerden niet eens worden, &k elk bleef bg zijn vorig gevoelen. 50. Yervolg Tan Doetor Balphs ayontunr. De gewoonte is des ('s) menschen tweede natnnr. Zoo was het ook in dit opzigt, met de inwoners van Gondar gelegen. Eenmaal aan de krukken gewoon, beschouwden zij na dezelyen als een wezenüjk bestanddeel van elk braaf mensch, en als een oBontbeerlijk holpmiddel, om in het gaan niet te vallen. Dit hun vooroordeel was zoo diep gewortdd, dat zij eenen mensch, die geene krokken droeg, niet konden verdragen, ja zelÜB viyandeQjk behandelden: weshalye zij slechts zelden eenen kmkkeloozen te zien kregen; dew|jl niemand der nabnren het ligtelijk waagde, om op gandarschen bodem, zonder krokken te versehy^- nen: ten einde zieh niet aan beschimpingen en mishande- lingen van groot en klein gemoen prijs te geven. BxH/ph echter waagde het, dit te doen. Misschien wel bad men vergeten, hem van deze gewoonte t^diglijk (tiijde- lijk) kennis te geven. Altans hiü was zonder krokken in de stad gekommen. Zoo vieemd hij te kiijken stond, even ZOO vreemd werd hij door een iegelijk aangekeken. Jong en ond liep nit, en gaapte hem aan , als of hij een zeld- zaam dier was. Terwijl hij met dien Geleerden op de straat had staan praton, was er reeds een hoop volks rondom hem vergaderd, om te letten op, de beweging van ' - 62 .- zijnen beenen, hoe hij namelgk dezelyen zonder kragen zou Toortzetten. Met moeite drong hg door deze menigte heen, en geraakte eindel^'k in eene herberg, waar jjde g<n4r den kruk^^ op een aithangbord geschilderd stond.. Het gerächt, aangaande de aankomst yan eenen vreem- deling zonder krukken, die zijnen intrek in „de gouden hru¥' genomen had, yerspreidde zieh al spoedelijk door de geheele stad. Coaranten, Nieuwsposten, allerlei papie- ren gewaagden van dit verschijnsel. Elk wilde dezen man zien; en altijd stgnd er, ten minste in de eerste dagen, een hoop nieawsgierigen voor „de gouden hru¥^ op hem te wachten. 51. De krakken. Tweede yervolg. Toen de Geleerden yan Qondar de aankomst yan Baiph yemomen hadden, begonnen zij weihaast oyer hem te phi- losopheren, ja zelfs twistschriften (str^dschriften) te schri^j- yen. De eene twijfelde, of hij wel een mensch wäre, en üiet yeel eer t'hnis behoorde onder het geslacht der apen. Een ander beweerde, dat hjj waarschijnelijk een afgevallen enget zonde wezen. De meesten echter hielden hem yoor een mensch yan eene geheel hijaondere soort. Terwijl de Geleerden das oyer hem twisteden, hield de groote hoop Ongeleerden hem yoor hetgene hij werkel^jk was, te weten voor een gewoon mensch^ doch die — zonderbaar genoeg! — geene krukken gehruikte. Onder de Geestelijken yan Qondar waren eenige man- nen, die yan het bjjgeloof omtrent de krakken eenigzins genezen waren. Doch het getal yan dezen was yerre het kleinste. De meesten ^jyerten voor de noodzakel^jkheid — 63 — van bet krukkengebroik , zoo driftelijk, als of er bet welz^jn (de welvaart) van bet ganscbe ffabesch van afhing (afbong). Yan deze laatsten vooral bad Doctor BaJjph veel te Ijjden« Eerst strooiden zij onder bet volk nit, dat by geen mensch was, maar een duivel, aan wien slecbts de bokkenpooten ontbraken. Yerrolgens, van bet tegendeel overtnigd geworden zijnde, yerzekerden zij, dat bij ten minste een zeer slecbt menscb, en vermetel scbepsel was, en in de stad niet beboorde gedold te worden, dewijl bij op eigen beenen, zonder krokken ging (gong.) 52. De krakken. Derde vervolg. „£en yan beiden, zeiden zij; die yreemdeling moet Gondar ruimen, of bij moet toelaten, dat meiv bem krokken onder de armen binde. In de staten van den grooten Nagusch^ mag zieb geen krukkelooze nestelen. Wy, Priesters van Vischnou, vindeh ons verpligt daar- Toor te waken. Het belang zoo wel onzer kerk, als ook van den Staat zelven, vordert dit van ons." — Ook onder de Begtsgeleerden waren eenige, nit redenen van Staat- künde, van betzelfde begrip. — Zelfs verklaarde zieb een enkele geneeskondige voor de kmkken, om reden, dat dezelven, zoo men meende, de gezondbeid bevorderen, en eene al te groote inspanning der spieren en zenawen, en daarait ligtelijk ontstaande afmatting, voorkomen. Op zekeren tijd, na dat Ralpb reeds eenige weken te Gondar bad doorgebragt, en men bem meermalen ver- geefs getracbt bad, krnkken onder de armen vast te maken, bad bij eindelgk de bnvoorzigtigbeid , om zieb in — 64 — het openbaar legen de krokken oit te laten, en het volk te vermanen, om loch de knikken weg te werp^ als eea onnatnurlgk en noodloos werktuig, waardoor- het yr\je gebruik der ledematen gehinderd werd. „Neemt, sprak hij, er zelven de proef yan. Ik verzeker n, dat gij binnen kort ZOO goed als ik, zonder krokken znlt knnnen loopen/' Beze woorden werkten zeer tot Ralph's nadeel, toen zij bekend raakten. De haat tegen hem vermeerderde , in- zonderheid toen hij een klein opstel over dit onderwerp, in 't licht gaf. Staatkundigen en Priesters vereenigden zieh, om hem, als een geYaarlijjk schepsel, uit den weg te mimen. — Arme Balph! gij hebt in een Wespennest ge- stoken; en dit doet men niet straffeloos! Het dnnrde niet lang, of de Boctor werd bij den kraag (kop) gevat, en in een' donkeren kerker geworpen. Men stelde hem voor, om binnen eenen bepaalden tijd het ge- schrevene openlijk te herroepen, of anders z^ne straf op het schavot te ontYangen. 63. De krnkken. Beslnit. (Binde.) Nu begon Ralph in te zien, hoe dwaas het z^ (is), in het land der krnkken, kmkkeloos te willen loopen. Zal ik nn, zeide hij tot zieh zelven, in dit krnkkenland, een martelaar worden voor het gezond verstand? Neen! dit nooit! Mnndns vidt decipi; decipiatar jergo! (De wereld wil bedrogen zijn, zij möge dan bedrogen worden.) Qeeft m\j krnkken, riep hij, om daarop te loopen; geeft schryf- gereedschap; en ik zal alles herroepen. Ik zie na dulde- lijk, dat men hier, zonder krokken, niet kau voortkomen. Welaan ! Krokken, krokken, zeg ik. Wel moeten zij varen, die krokken voortaan! J — 65 — Binnen weinig tijds kwamen de krokken te voorschijn, die men Bälph onder de armen bond; en nn herriep hy zjjn Schrift, geliijk men van hem begeerde. Dit alles verrigt en bekend geworden zijnde, joichte •de gansche stad; en een ieder, inzonderheid de heilige Priesterschaar, sprak tot lof van den nienwbekeerden. Ralph zelYe maakte, bij deze gelegenheid, een liedeken Yol van de fijnste ironie, hetwelk tot zijn gelok, slechts door weinigen regt begrepen werd. Het gemeen vond het liedeken zebr fraai; en Ghndar's straatzangsters , die de bekeering van Boctor BcHph allerwegen rondriepen, zongen betzelve op alle hoeken der strateH. De geestelijken na- men Bälph na in hinn b^zonder opzigt, om hem in het gebmik der krokken te onderw^zen. Baiph maakte gropte vorderingen. Echter kostte hem het ttvaalfnuidl in de rondte slingeren, na drie schreden vooniit gedaan te heb* ben, yeel moeite, eer hij eenige vaardigheid in deze knnst gekregen had; en hij beweerde wel eens, zedig^k, tegen een' vertroawden vriend, dat de krokkengang in der daad niet zeer gemakkeligk is. Zoo haast hjg kon, vertrok Bälph nit Gandar^ na zjjne schnldeischers betaald te hebben. Op krukken ging hjji de stad uit, onder de tocgoiching der menigte, die hem te voren, toen hij op zijne beenen ging, verfoeid had. 54. Het ontbreekt niet aan b^jzondere trekken, die ons aan- leiding geven, om günstig van des Eeizers Earel regering te denken, Indien hy dezehe tot het einde van zgn leven hadde (had) willen behartigen. Schoon zjjne beden zwaar en menigvnldig waren, nogtans kan men aanmerken, dat niemand onder alle vorsten de trage toestemming der statem «ofl. 6(§IflffeI. ^ — 66 — hunne weigeringen, en het' gestadig krakeelen over den omslag der penningen met zoo veel geduld verdragen heeft. — Hebt gij u zelven reeds geyraagd, of gij uw noodlot geduldig verdraagt? — Ik, voor mij (wat my betreft), ik was niet immer (altgd, altoos) geduldig ; en gij waart het ook niet immer. — Ib het niet dikwijls :^aar, zijn noodlot te verdragen? — Zeer dikwijls; want ik zeg, dat niet slechts het ongeluk, maar zelfs het geluk dikwijls zwaar te ver- dragen is. — Hebt gij over hetgeen nagedacht, wat gij daar zegt? — Wyze mannen hebben hetzelfde gezegd, — Gelooft gjj wel, dat g\j weiniger ongelnkkig geweest wäret, Indien gij uw geluk haddet knnnen verdragen? — Het is met u gegaau, gelijk mijne beide neven; z\j war^ rijk, en heb- ben hun geluk niet kunnen verdragen ; thans zijn z^ arm, en gevoelen zieh ongelnkkig. Wees thans w^zer, en leer in uwe laatste jären zoodanig te zijn, als gij in de lente van uw leven niet waart. Beter laat dan nooit! — ^Ware het lot van alle dienstboden zoo gunstig, als dat van de mijnen, alle zouden tevreden zijn; er waren geene klagten; maar, Indien ik hen als dieren wil behandelen, zollen zij dieren zijn. Schoon een mensch arm is, zal. ik hem nooit over de schouders aanzien. 55. Zelden werden de . beden ingewilligd , zonder dat men eenige gunst of voorwaarde, tot vergelding, daartegen wist te bedingen. De steden waren veel magtiger dan ooit te voren; zij wilden zulks voor den vorsten ontveinzen, die, zonder hierover gestoord te zijn, op maatregelen bedacht was, om. met behendigheid den dekmantel op te ligten, en hoewel hg in eene zaak van dat belang zgn oogmerk nooit bereikte, is echter zijne liefde voor het volk geena- — 67 — zins verkoeld, veel miiv hem aangezet, om door geweldi^e middelen zieh te verzekeren, van hetgene hij door zacht- heid niet verwerven kon. Zijn T)ntwerp bestond voorname- lijk in het heffen des honderdsten pennings van alle oit- gaande koopmansgoederen (koopmanschappen), en des tien- den Tan de inkomsten der vaste goederen, als mede van de jaarlijksclie winst der kooplieden. Bit was zeer wel nitgedaclit, om het voorgestelde oogmerk te bereiken ; maar het ontmoette zoo vele zwarigheden, dat de Eeizer zelf den honderdsten penning terstond wederom afschafte, en de nalatigheid op het inyorderen des tienden, welke in de meeste steden zeer groot was, door de vingeren zag. Dus kan men yan hem zeggen, dat hij tasschen alleenheersching en dwingelandg onderscheid wist te maken. — De Eeizer Earel heeft in der daad (werkelijk) belang in zijne. volken gesteld, en zijne liefde tot dezelye was niet geveinsd; in- dien zjjn zoon geweest wäre als hij, zonden de Nederlan- ders een gelnkkig yolk geweest zijn. Men heeft dezen den spaanschen Tiberius genoemd, en heeft daarbij niet ongelijk. üit alle zijne handelingen zou (zoude) men ge- oordeeld hebben, dat dezelye geen ander einde bedoelden, dan te beproeven, wat er noodig wäre, om een allerzacht« moedigst volk tot ongedald en wanhoop te tergen. 56. Alva in de Nederlanden. In het jaar den duizend vijf honderd zeven en zestig kwam Alya met een magtig leger uit Spanje. Door zyne aannadering w^d reeds de schrik aan alle zijden verspreid; maar hij ging in wreedheid de verwachting nog verre te boven ; zyn trotsch gedrag werd ook wel haast ondragelijk — 68 — voor de landvoogdes, die daarop naet weinig moeite haar ontslag van den Koning yerwierf, en deze landen verliet^ Straks daarna vertoonde hij zieh aan de sidderende inge^ zetenen, met de nitgezochtste trekken van ongenadeen dwingelandij. Reeds tevoren waren de graven van Egmond en Hoorn benevens vele andere voomame beeren door hem gevangen genomen, om hen vervolgens op het schavot te brengen, Nu stelde hij op zijn eigen gezag eenen Kaad van Beroerten aan, die nit twaalf willekeurigen regters bestaande, geene schadnw van wetten of voorregten meer overliet. Bit was de Bloedraad, die naderhand aan elk Nederlander reeds in zijne wieg pnder dien hatelijken naani bekend geworden is. Yargas, aan het hoofd van dezen raad gesteld, kweet zieh met vangen en spannen als een waardig dienaar van zolk eenen beer. Niets^^werd gespaard, rang noch Staat, könne noch onderdom; zelfs de znlken niet, die nooit eenen stap van den roomschen godsdienst waren afgeweken. Een iegelijk, op wien meji eenigzins verdacht kon hebben, werd voor deze vierschaar gedaagd, en zonder regtsgeding ter galge of ten vare verwezen, met verbenrte z^ner goederen. Das waande men door den roof der oitgemergelde landzaten des konings- schatkist te vernjken, die inderdaad, door 's lands welvaart slag op slag te krenken, eerlang tot^armoede gebragt werd. 57. Alva in de Hederlanden. Eerste yervolg. Want vele duizenden waren reeds nit het vaderland ge- weken, en het getal der vlngtelingen werd dagelijk groo- ter; vele anderen, door de vonnissen des bloedraads van himne erfgoederen beroofd, vonden zieh buiten Staat om — 69 — eenig nut aan de maatschappg toe te brengen ; 6& 2oo &og vermögende lieden van het geval verschoond werden, die hadden in zolk eene angstyalligheid geenen last, om hon* nen overvloed ten algemeenen natte gangbaar te maken, dewijl zolks niet geschieden kon, zonder zieh te ontdekken, waardoor de gretigbeid der spaanscbe dwingelanden verder moest oitgelokt worden. Dus (aldns) verviel de koophan- del tot eenen Staat van kwjjning, waarvan niets anders dan eene doodeljjke oitkomst te verwachten was. Niettemin naar Alva's gedachten, alles wel gaande, en het werk veilig op dien voet vervolgd zullende worden, moesten de steden door opgeworpene bürgen (bürgten) en kasteelen ter vol« komene onderwerping gedwongen worden. Maar, als wäre de koophandel niet genoeg geknakt, dacht hij (hij diacht) nog schadelijker vonden nit, waarin niet (geene) mindere dwaasheid dan heerschzncht doorstraalde. Zeker word door Alva's voorbeeld zonneklaar bewezen dat de treffelijke hoedanigheden van een groot krijgsman, geUjk hij was, niets gemeen hebben met de deagden die tot het gelokkig landbestaur, waarin alleen de vracht der overwinningen bestaat, vereischt worden. Onverzadeüjk in zijne gierigheid, begreep hij, dat het weinig was, de ingezetenen van hnnnen rijkdom te beroo- ven, zoolang deszelfs afgelegenste brennen ongestoord (onaangeroerd) hieven ; maar I4j begreep niet, dat het stremmen van deze brennen een onvermijdelijk en aller- schadelgkst gevolg van zijne onregtvaardigheid 20a wezen. 58. De dwingeland, die door den koning in den Nederlanden was gezonden, durfte niet slechts de inwoüers van bannen rgkdom berooven, maar 00k naar hunne hartader steken. — 70 — door htinnen koophandel grootö belastingen op te leggen, en das de bron van hon l^en te stremmen. Hg hadde dit nooit mögen doen!— Indien gij dürft jegens iemand, wie het zij, r^jk of arm, voomaam of gering, onbeleefd zijn, gij zondt door mij gestraft worden. De kinderen en jongen lieden behooren het onderdom te eeren, en bet onderdom behoort de jengd met liefde te behandelen; maar niemand mag de palen te boiten gaan.— Ik ben van gedachte een boek in het licht te geven. — Zal hetzelve weldra het licht zien?^-Ik heb het voomemen (ik ben Yoomemens) om hetzelve binnen kort te doen het hebt zien. — Den koophandel bepalen, heet naar deszelfs hart- ader steken , en denzelven doen kwijnen. Yeeleer mögen wij eenen boom doen wassen, hoe het ons gelieft. — Er zijn waarheden, die men slechts zeer bezwaarlijk de men^ sehen doet begrijpen. *tls het bezit van rijkdom, die ons de kracht der waarheid doet verzetten, en niettemin knn- neti Aiillioenen ons de waarde van de waarheid niet ver- vangen. 58. (7.) Informatie-brief. Nijmegen, den . .. Den Heer van Baard te Delft, De beer Y. heeft mij eene zeer ^oote commissie op onderscheidene artikelen opgedragen, die ik evenwel niet denk uit te voeren , voor dat ik mij van zyne soliditeit heb verzekei*d. UEd. zou my dus ten uiterste verpligten, door my omtrent den gemeiden (genoemden) beer de noo- dige informatien te (willen) geven. — 71 — Te geljjker t^d meldt mij Heer van Doorn, dat hjj met zijnen correspondent alliier niet zeer tevreden, en dien ten gevolge Toomemens vras te veränderen. Hij stelt VBöi derhalve voor, in het vervolg mij met z^ne Orders op deze plaats te belasten, en geeft mij UEd. adres op, om bjj U de noodige inligtingen wegens zijne omstondig- heden en karakter te können inwinnen. Daar ik ook dezen beer volstrekt niet ken, (ook deze beer nüj volstrekt onbekend zijnde), wenscbte ik zoo spoe- dig mogeUjk, eenige bepaalde berigten omtrent bet ver- mögen en de denk?rijze des Heeren van Doorn te ontvangen. Van de stiptste gebeimbonding beboef ik U wel geene verdere verzekering te doen, zoo min als van mijne be- reidvaardigbeid, om U van mijner kaut (op mijne beart) alle diensten te doen, die in nuijn vermögen zijn. Hopende (in de boop) met een ^[>oedig antwoord ver- eerd te zijn, beb ik de eer mij te noemen UEd. Dw. dienaar P. Simpel. N. Verdere bandelsbrieven z. acbter de lezestnkken. 59, AlTa in de Nederlanden. Tweede vervolg. Hij eiscbte dan vooreerst, in plaats van op de gewone manier (w^s) eene bede te doen, in 66ns den bonderd- sten penning van alle goederen en scbatten, betwelk op eene som van meer dan vier millioenen berekend werd. Daarenboven werd door beib met kracbt op eene altoos- durende belasting gedrongen, namel^k op de verkooping van alle, zoowel roereüde als vaste, goederen, waarbij men — 72 — van de eerste eenen tienden, van de laatste eenen twin- tigsten penning zou moeten betalen, zoo dikwijls als zij verkocht werden. Bit was den koophandel onmiddel^jk naar de hartader gestoken, dew\jl alle koopsommen hier- door ZOO veel moesten verhoogd worden, dat het niet meer mogel^'k zon z^n met vreemdelingen te handelen , of de gemaakte (gefabriceerde) Stoffen tegen den prgs van vreemde koopma&schappen (waren) bniten 's lands te vertieren. Toen was het geen tijd meer om te zwijgen; men ver* zette zieh van alle kanten tegen zolk eene ongerijmd- heid, en de hertog werd voor de eerste maal gewaar dat z^n gezag ten minsten eenige palen had. Echter was hij verre van te zwichten, gedoogende niet dan na bmg en lastig aanhoaden, dat deze schatting in sommige provincien door zware sommen werd afgekocht, terwijl l^j onder- tnsschen openlijk beweerde, dat onderzaten niet eens be- hoorden te weten hoe veel zij aan bannen vorst opbragten. Zijn geest, onnitputtel^k in trekken van dwingeland^^, gaf daarvan ook bg deze gelegenheid een bl^jk, dienende Om de vriijmoedigheid der utrechtsche geesteliiken te . straffen. Deze goede vaders, van meening z\jnde, dat het hun, vol- gens zekere bulle van den paus, niet vnjstond, in de ge- melde schattingen bniten (zonder) deszelfs toestemming, tc bewilligen, hadden deze bnlle door den drok in het licht gegeven. Bit was niet zonder voorkennis van den gehei- men raad nitgevoerd ; maar de hertog achtte zieh Merdoor ZOO veel meer beleedigd. 60. AlTa in de Nederlanden. Beslait Hij besnoeide terstond door een streng plakaat deze zoo — 73 -- natuurlijke vrjjheid, «n stelde eenen scherpen censor (on- derzoeker) aan, zonder wiens verlof geen geschrift hoe ge- noemd (genaamd) het licht mögt zien. Welke middelen gebruikt de heerschzucht niet, onder voorwendsel om de algemeene rast te bevorderen? Zachtere geesten dan Alva hebben naderhand wel eens gel^ke dwangmiddelen voor- geslagen ; maar dien (dezen) moeten wg het regt doen van te gelooyen, dat zg, onbedreven in de grondbeginsels van de dwingelandJij , zijn voetspoor blindelings hebben aange- prezen, zonder te beseffen, waarop het (waar het op) nit- loopen zonde. De tiran, al verder voortgaande van de eene tot de andere geweldenarij , en verwonderd over den rostigen wederstand (tegenstand), dien hij overal ontmoette, dacht nog dat het werk niet haperde dan door zijne zacht- moedigheid. Hij nam dan het beslnit, om te Brüssel den tienden penning met geweld te vorderen, en er een voor- beeld van strengheid te geven , hetwelk de Nederlanders eens voor al mögt verleeren aan zijne oppermagt te twg- feien. Wat Viglius, Barlaimont, en anderen, zijn eigen zoon zelfs, hiertegen ook inbragten, het was ijdel. Het bevel werd afgekondigd. Terstond^stond alle nering en handel stil, zoo dat zelfs de winkeliers hunne winkeis sloten, hetwelk geschapen stond, om eenen (een) ijsselgken oproer onder het gemeen te baten. Alva,^ die dit wel voorzien had, en niets liever* wenschte, bragt het krijgs- volk in het geweer, en gebood den beul een genoegzaam aantal stroppen gereed te maken, om elk, die weigerig bleef, in zijne denr op te hangen. Maar op he^ oogen- blik dat dit akelig tooneel stond geopend te worden, kwam er eene onverwachte t^ding, die hem als een donderslag in de ooren klonk, en de arme bnrgenj verloste. De Wa- tergenzen waren in den Briel gevallen. 