title: Nederlands Muntwezen. Inwisseling der oude munten voor papier
creator: Ackersdijck, Jan
text: NEDERLANDS MUNTWEZEN INWISSELING DER OUDE MUNTEN VOOR PAPIER. J. ACKERSD I JCK, Digitized by Google // ?'2 2 6 •// - £ T NEDERLANDS MUNTWEZEN. INWISSELING DER OUDE MUNTEN VOOR PAPIER. SOOR J. ACKERSDIJCK. !< UTRECHT, C. VAN DER POST J*. 1845. Digitized by Google Digitized by Google w anneer men het Nederlandsche muntwezen ga~ deslaat, zoude men bijna moeten gelooven, dat een ongelukkig noodlot daaraan verbonden is. In bijna alle andere landen is men er in geslaagd een goed stelsel in te voeren , de burgers van een behoorlijk ruilmiddel te voorzien en een’ vasten grondslag voor de handelsbetrekkingen daar te stellen. In de meeste staten was dit evenwel met veel grootere moeijelijk- beden verbonden dan in den onzen. Engeland had een gedwongen omloop van banknooten , Oostenrijk een vloed van papierengeld , Duitschland eene ver- warring van ongelijksoortige siechte munten; bij ons was in 1813 metaalgeld, dat voor een gedeelte afge- sleten en besnoeid , maar voor een groot gedeelte nog op den ouden muntvoet volwigtig was. Hermunting konde in een’ gegeven tijd zonder zeer groote opoffe- ringen tot stand gebragt worden , en zonder eenigen schok of gevaar konden wij zoo goede munt verkrij- gen als ergens in de wereld. Wie zoude niet ver- t* h Digitized by Google 4 NEDERLANBS MUNTWEZEN. wacht hebbcn, dat wij vroeger dan andere volken in bet bezit van goed metalcn geld zouden gekomen zijn ; bet groote gewigt daarvan voor binnenlandscbeu en buitenlandscben bandel konde toch niet miskend wor- den ; ons muntwezen was ten tijde der republiek wel niet onberispelijk ; inaar in vergelijking van andere landen , was toch Holland steeds met regt om de deugdelijkheid van bet geld beroemd geweest. Doch neen , terwijl men overal elders verbetering tot stand bragt, vond bij ons onafgebroken verslimmering plaats, zoo dat wij eindelijk beschaamd mocten rondzien , en welligt tot Turkije moeten afdalen , om een’ toestand aan te treffen die nog slechter is dan de onze. Zoo is bet in ons vaderland ; en in de Oost- en West- indische Kolonien bereikte men in dienzelfden tijd de uiterste grenzen van muntverwarring. Dit verscbijnsel is de opmerkzaamheid van den staatsman en van den beoefenaar der staatsweten- schappen overwaardig. Ilet muntwezen is , zoo als men weet , herhaaldelijk een onderwerp der bemoeijin- gen van de Regering geweest. Reeds in 1816 werd eene wet uitgevaardigd, welke door onmiddelijke hermunting moest gevolgd worden ; er is meer dan zes maal zoo veel tijd verloopen dan tot die hermunting voldoende zoude geweest zijn , en er zijn meer millioenen voor opgebragt dan voor de kosten vereischt werden. Ver- beteringen (zoo men ineende) werden herhaaldelijk Digitized by Google NEDEßLANDS 51UKTWEZEN. aan de eerste wet toegevoegd. Doch alle proeven ter uitvoering , alle inaatregelen tot nog toe genomen , bragten niets te weeg dan teleurstelling en vererge- ring van het kwaad. Zulk eene reeks van uitkom- sten is te meer leerzaam, dewijl zij niet door onvoor- zienc gebeurtenissen zijn te weeg gebragt , doch als noodwendige gevolgen van gehende oorzaken. Zij leveren eene schitterende bevestiging van de beginsc- len , welke sedert lang waren in het licht'gesteld. Wij hebben gedurende dertig jaren de kcnnis van het muntwezen verrijkt met een aantal proeven , welke voortaan kennen worden aangevoerd als bewijzen uit de ondervinding om te toonen, hoe men niet behoort te handelen. Doch zoo die gang van ons muntwezen belangrijk. is voor den onpartijdigen aanschouwer , die slechts verlangt uit de ondervinding lessen voor dat gewig- tig gedeelte der staatshuishoudkunde op te zamelen ; bij den Nederlander moet zij een pijnlijk gevoel ver- wekken, wanneer hij bedenkt, dat het de welvaart van zijn vaderland .is , de achting bij vreemde natien , welke bij deze rampzalige proeven op het spei gesteh! zijn. Onwillekeurig vraagt hij zieh , waartoe dan de wetenschap beoefend en onderwezen worde, indien hare beginselen zonder eenigen invloed blijven ; in- dien men voortdurend dezelfde dwalingen begaat, waartegen zij met zoo veel kracht waarschuwt? Digitized by Google 6 ffEDKRLANDS MCNTWEZEN. Op nieuw is eene wet aan de Staten-Generaal voor- gedragen. Indien wij ons konden overtuigen, dat men eiudelijk tot goede beginselen was overgegaan, en indien wij het einde van den jammerlijken toestand , waarin onze munt gebragt is , vooruit konden zien , wij zou- den het verledene gaarne zien vergeten, en de on- dankbare taak, om misslagen aan te wijzen, gewis niet ondernemen. Dit is evenwel niet zoo. De voor- gestelde wet bevat eene nieuwe proef, welke, zoo wij vreezen, tot nieuwe teleurstelling voeren kan. En mislukt deze , zoo als alle vorige maatregelen , dan kan zij eene nationale ramp van de ergste soort ten gevolge hebben. In dien toestand bebben wij ge- meend onze bekommering niet te mögen verbergen; te minder dewijl bet ons toeschijnt, dat het gevaar door weinigen wordt opgemerkt, en dus welligt eerst gekend zoude worden, wanneer het te laat zal zijn. Met weinige woorden willen wij j ogen aan te dui- den , waarom de vroegere maatregelen zulke onge- wenschte uitkomsten moesten opleveren , en hoe wij in den tegenwoordigen bedenkelijken toestand gebragt zijn. Wij zullen vervolgens onze bezwaren tegen de nieuwe wet voordragen. Bij de wet van 28 September 1816 werd zeer te regt de voormalige generaliteits julden als munt-een- heid aangenomen, teweten 200 azen (9 grammen 613 Digitized by Google NEDERLAMJS MUNTWIZEN. 7 tnilligrammen) fijn zilver. Deze wenige standpenning was sedert anderhalve eeuw ongeschonden bewaard, hij was de grondslag van alle overeenkomsten geweest ; hij was de maatstaf van alle berekeningen. Men konde zonder onregt te doen de innerlijke waarde uiet hoo- ger noch lager bepalen. Eene hermunting op dezen grondslag zoude dus ons nvuntwezen in volkomen goeden Staat gebragt hebben. Doch men voegde er bepalingen bij , die het goede beginscl onuitvoerlijk maakten. 1°. In Art. 15 stelde men vast, dat in de Zuide- lijke Provincien de frone s zouden worden aangeno- men tegen 47 } cert/s, hetgeen zij in verhouding tot den gülden niet waard waren. Dit was eene inschik- kelijkheid voor de zuidelijke Nederlanders, waarvan de Minister beweerde, dat geene nadeelige gevolgen te vreezen waren. 2°. Men voerde naast den zilveren gülden, het gouden tiengulden stuk in. Dit was een misslag om- dat dezelfde hoeveelheid goud op den eenen trjd meer, op den anderen minder dan f 10 waard kan zijn , zoo als de veranderingen in den prijs van het goud sedert lang bewezen hadden; waarom dan ook in ons land geen goud meer tegen wenigen koers in omloop was. De feil was des te grooter, onidat men den in- houd van fijn goud voor die stukken lager bepaalde dan de verhouding van de marktprijzen der twee ine- Digitized by Google 8 KEDERLiSDS MUMTWEZEN. talen op dien tijd medebragt. Wij zullen den lezer niet met cijfers en berekeningen vermoeijen ; het zij genoeg te weten, dat het gouden geld ongeveer 2‘ ten honderd minder waard was dan het zilveren. Dit bleef niet onopgemerkt bij de behandeling der wet ; doch de Minis- ter beweerde, dat het groote geraak vau een gouden circulatiemiddel de / 10 stukken aanbeval; dat zij eenlgzins als munt van vertrouwen zouden gelden ; waaroiu men dan ook slechts * eer weinig zoude la- ten slaan ; terwijl , volgens Art. 1 1 der wet , de Rege- ring uitsluitend het regt daartoe zoude hebben ; zoo dat men tegen alle misbruik gewaarborgd was (!). De zilveren gülden zoude niet ophauden den grond- slag van ons muntstelsel daar te stellen. Met zulke redeneringen liet men zieh paaijen. Een derde misslag was wel niet zoo groot, doch wij ondervinden er juist nu de gevolgen van. Men bepaalde dat de scheidemunt (de stukken van 50, 25 en 10 cents) in verhouding dezelfde innerlijke waarde zouden heb- ben als de groote stukken. Dit was eene noode- looze verspilling, dewijl die stukjes, als mimt van vertrouwen, zonder bezwaar, wat minder innerlijke waarde kunnen bevatten ; en het heeft een nadeelig gevolg, omdat deze kleine munten , wanneer zij de volle waarde hebben , even als de groote versmolten worden ; terwijl zij niet even gemakkelijk weder kun- nen worden aangemunt ter zake der kostbaarheid , Digitized by Google NEDERLANDS MÜNTWEZEN. 9 langzaamheid en dewijl niemand dan de regering ze kan laten slaan. Deze laatste bepaling was goed te keuren, wanneer de scheidemunt van mindere in- nerlijke waarde was; zij was eene inconsequentie toen men haar de volle waarde gaf. Wat was de uitkomst van deze wet? De Regering liet voor eenige millioenen zilver slaan ; doch zoodra dit in omloop kwam , werd het naar de Fransche munt te Rijssel gevoerd, daar versmolten en in franes herschapen ; en zoo keerde het naar Neder- land terug. Dit konde men met voordeel doen, De wet was dus onuitvoerlijk. Men zoude verwachten , dat de ondervinding dadelijk van dien dwaalweg zoude hebben terug gebragt. Doch neen ; men vol- hardde tot in 1825 (wet van 25 Febr.) alvorens men den wenigen koers van 47 J cent voor den franc deed ophouden. Yoortaan gold die 46£ Cent. Nu zoude althans de hermunting hebben kunnen door- gaan ? Evenmin. De Regering had , legen de toe- zegging aan , blind voor de waarschuwingen , groote sommen goud doen slaan. In 1822 was de Brussel- sche bank, of zoogenaamde Maatschappij tot bevor- dering der nationale nijverheid opgerigt. Ilet was voor deze bank eene voordeelige operatie tiengul- denstukken te doen slaan, en de Regering raeende den bloei dezer geliefde inrigting te moeten bevorde- Digitized by Google 10 NEDEKLANDS MUMWEZE«. ren door haar ruiroe gelegenheid daartoe te verschaf- fen. Er werd dus voor vele millioenen van dit goud- geld in omloop gebragt, zonder het oude zilvergeld daarvoor uit de wandeling te nemen, hetgeen ook niet in het belang der bank lag. Zoodra dus de koers der franCs niet meer in den weg stond, stuitte men op het goud. Nieuw zilveren geld werd op nieuw dadelijk versmolten ; dewijl men in overvloed goud bekomen konde, en dan ten honderd voor- deel had 1). Intusschen had men nog een’ anderen maatregel bedacht om ons muntwezen , zoo men zieh verbeeldde, zeer te verbeteren. De menigvuldige schellingen en zesdehalven waren met weinig naauwkeurigheid ge- slagen, vele niet volwigtig. Bovendien waren zy niet io overeenstenuning met het tiendeelig stel- sel , daar zij 27^ en 30 Cents golden. Dit gebrek liet zieh in eens hersteilen : men behoefde ze slechts op den koers van 25 Cents te brengen , en aan de houders het verschil te vergoeden. Werkelijk werd bij de wet van 22 November 1823 hiertoe be- 1) Wij volgen in deze opgaaf het Rapport der Commissie van 1836. liet verschil (naschen de vraarde der gouden en zilreren munt was na- tuurlijk op den eenen tijd wat meer dan op den anderen; doch in dat Rapport wordt het op 2‘ ten 100 aangegeven. Digilized by Google NKDERLANDS MliNTWEZEN. 11 sloten, en, zoo als men weet, veranderden op woens- dag 17 December van datzelfde jaar, alle schellingen en zesdehalven in stukjes van 25 Cents. Men had berekend dat ongeveer voor 22 millioen gülden van deze muntsoort in omloop was; bij de uitkomst bleek die som ongeveer 37 millioen gülden te bedragen. Uoe veel daarvan in schellingen bestaan hebbe is ons onbekend, doch zoo dit ook verre het kleinste gedeelte geweest möge zijn, heeft de Regering toch meer dan 4 millioen gülden moeten voldoen om de houders schadeloos te stellen. En die belangrijke som werd vergeefs besteed, want door zulk een maatregel kan men geene werkelijke muntverbetering daarstellen. De scbellingen en zesdehalven waren slordig gemunt , hunne waarde was zeer ongelijk; een groot gedeelte was veel meer waard dan 25 cents, een ander ge- deelte veel minder. Die ongelijkheid bleef natuurlijk bestaan; en nu werden alle die meer waard waren opgewisseld en versmolten. Groote voordeelen wer- den hierdoor genoten, die voor de schatkist verloren waren ; en het gedeelte dat in omloop bleef was siechte munt die de waarde niet had, waarop zij nu gesteld was. Men had dus f 4,000,000 opgeofferd zonder eenige noemenswaardige verbetering te erlan- gen. De proef was mislukt. En toch hoe veel goeds had men met zulk eene som kunnen stichten! Doch wij keeren tot de hermunting zelve terug. Digitized by Google 12 HEDERLANDS MUNTWEZEN. De Regering ging in 1825 voort met goud te mun- ten ; zij , of de Brusselsche Bank , die hiermede be- gunstigd werd, bragt in dat jaar alleen niet minder dan voor 60 miliioen gülden daarvan inomloop. Zilver werd nu bijna niet rucer gemunt dan alleen scheidemunt. Hct beginsel der wet van 1816 werd hierdoor ge- schonden: de gülden hield op de grondslag te zijn ; het tienguldenstuk , dat alleen bij uitzondering , in kleine hoeveelheid zoude geslagen worden , werd hoofdmunt in de handelsbetrekkingen , de wisselkoers regelde zieh biernaar. Tegen de Bepaling, en meer nog tegen den geest der wet van 1816, werd dus bet goud de standaard van ons muntstelsel. De schade en het onregt, die hierdoor werden aangebragt, werden slechts door weinigen opgemerkt. • Het gevolg hiervan was, dat de vohvigtige oude zilveren munt, niet name de gerande guldens , die nu meer waard waren dan de gouden standaardmunt , versmolten of naar Oost-Indie uitgevoerd werden, waar men ze met opgeld verkocht. De Regering be- vond zieh zoo wel bij hct munten van goud , dat zij in dat zelfde jaar nog eene wet voordroeg, om, behalve de tienguldenstukken, ook vijfguldenstukken te slaan , ten einde het gebruik van den gouden stand- penning te bevorderen. Bij de behandeling dier wet erkende zij voltnondig , dat het goud de standaard Digitized by Google NED ER LANDS MUNTWEZEN. 13 geworden was. De Staten-Generaal hechtten hun ze- gel aan de voordragt , en bij de wet van 22 December 1825 werd het vijfguldenstuk ingevoerd. Op die wijze werd dus aanhoudend nieuwe raunt geslagen : doch dit was geene hermunting , zoo als oorspronkelijk bedoeld werd; want men liet de oude afgesletene, besnoeide munt in wezen. Deze was nog minder waard dan de nieuwe gouden munt ; en de Regering of de Brusselsche bank zouden dus geen voordeel gevonden hebben bij bet intrekken derzelve voor de nieuwe munt die men in omloop bragt. Ons geld werd dus niettegenstaande die schitterende raunt- operatien der Brusselsche bank nog aanhoudend slech- ter. Dit was te meer het geval, daar de Regering het besnoeijen der specicn met onverschilligheid aan- zag, en, toen zij eindelijk de muntsnoeijers begon te vervolgen , verschil ontstond over de vraag , of de strafwet op hen toepasselijk was. Zij werden door de geregtshoven vrijgesproken , terwijl de Minister van Justitie beweerde, dat zij behoorden ter dood veroor- deeld te worden. Intusschen konden zij straffeloos voortgaan. Eerst in 1836 werd eene wet gemaakt, die men op hen toepaste. 0 In dit zelfde jaar werd eene commissie benoemd om het onderwerp der hermunting op nieuw te over- Digitized by Google 14 HEDERI.ANBS MÜXTWEZEX. wegen. Het ligt niet in onze bedoeling hier de voor- stellen dezer commissie en wat daarop gevolgd is in de bijzonderheden voor te dragen. Wij merken daar- van alleen bet volgende op. De daadzaak , dat de Regering door het aanmunten van goud, dat toen reeds 133 miilioen gülden bedroeg 1), bet stelsel der wet van 1816 verstoord had, konde niet meer ver- holen blijven. De grondslag voor ons inuntwezen , die sedert anderbalve eeuw bestaan had, was ge- schonden. Dit was het gevolg van het aannemen der twee standaarden en van het misbruik, dat de Regering daarvan gemaakt had. Men zag geene mo- gelijkheid om die ontzaglijke som geraunt goud voor zilver , op den muntvoet van 200 azen fijn zilver in den gülden, in te wisselen. En men moest dus wel tot het voor de natie beschämend voorstel kö- rnen, om het onregt , dat aan alle vroegere schuldei- schers door eene muutverzwakking wordt aangedaan, bij eene nieuwe wet te bekrachtigen. Zij hadden regt om betaald te worden in guldens van 200 azen zil- ver ; zij konden nu betaald worden in goud , dat geene gelijke waarde had. Men zag zieh genoopt om voor te stellen , om voor de oude rnunt in de 1) Het is, Tolgens opgave, sedert tot meer dan 150 miilioen gülden gestegen , en dus tot bijoa drie maal roo veel als men berekent, dat aan oude zilveren stukken te hermunten is. Digitized by Google NKDERLANDS MIWTWEZKN. 15 plaats te stellen: of gonden tien- en vijfguldenstukken 200 als die, welke in omloop waren, of wel zilver- geld , doch van minder waarde dan de vroegere wet- tige standpenningen. Over de keus tusschen deze twee besluiten was men het niet eens. De meerderheid der commissie sloeg voor zilveren munt ; doch een der leden, de heer poelma», de tegenwoordige muntmeester , ried het goud aan. De heer Essaijeur-Generaal , be- nevens het collegie van Raden en Generaalmeeste- ren der Munt , adviseerde eveneens voor den gou- den standaard. Doch hierover was het de commis- sie met deze laatsten eens , dat men niet meer de twee metalen te gelijk als standaard moest behou- den , eene verkeerdheid , die tegen alle wetenschap- pelijke beginselen streed, en waarvan men nu reeds zulke noodlottige gevolgen ondervond. Het duurde nog drie jaren eer de Regering, ten gevolge dezer adviezen, eene nieuwe wet voordroeg, en, wie zonde het gelooven, eene wet om te doen wat door allen was afgeraden. De commissie, de Essaijeur-Generaal, het collegie der Raden en Gene- raalmeesters der Munt, allen waren van gevoelen geweest , dat men om te slagen een der metalen , goud of zilver, tot standaard nemen moest. De Re- gering vond beter op den beproefden dwaalweg voort te gaan , en de twee standaarden te behouden ; Digitized by Google 16 NEftERLANDS MUNTWEZEN. doch het zilver du zoo veel slechter te slaan , dat de waarde van den gülden ongeveer gelijk zoude staan met den marktprijs van het tiende gedeelte van de tienguldenstukken. Deze voordragt werd wel door eenige leden der Stalen-Generaal bestreden; doch de Minister gaf het vooruitzigt , dat , indien deze vvet slechts werd aangenomeD , de hermunting dadeiijk vol- bragt zoude worden , en het verdere besnoeijen een einde nemen; — de meerderheid stemde hierin toe. De wet van 22 Maart 1839 kwam tot stand, waarbij de twee standaarden behouden werden, en de gülden werd vastgesteld op 1 96^ in plaats van 200 azen ( 9 T 4 0 5 „° ¥ in plaats van 9 t VjjV grammen) fijn zilver, Deze vcrandering brengt mede, dat alle vroegere verbind- tenissen , die volgens den ouden gülden waren aan- gegaan, gekweten worden met ongeveer lf ten hon- derd minder dan waartoe de schuldenaar zieh ver- bonden heeft. Met deze korting worden nu aan de Nederlanders de renten van alle vreemde negociatien betaald; ook de rentheffers van den Staat ondergaan deze korting; en wij zouden er bijvoegen , bij het voldoen der belastingen heeft dezelfde korting plaats , indien deze niet naarmate van de behoeften der schat- kist wierden uitgebreid , onverschillig met welke soort van geld de opbrengst geschiede. Deze wet baarde niets dan nieuwe teleurstelling. Er werd zilver gemunt, rnaar voor de kolonien, om Digitized by Google NEDEUHNDS ML'NTWEZE.V 17 daar onmiddell ijk weder versmolten te worden; kleine sommen voor de Bank, doch van ander inetaal dan de besnoeide munt. Hermunt werd nagenoeg niets dan de dubbeltjes; juist wat men welligt het laatst zoude hebben kunnen doen. Deze toch werden niet meer gesnoeid ; hunne aanmunting is zeer kostbaar en neemt naar evenredigheid het meeste tijd weg. Die aanmunting was in den tegenwoordigen toestand zelfs ongeraden; dewijl de nieuwe dubbeltjes meestal weder versmolten worden, omdat zij bij den overvloed van centen bijna kunnen gemist worden , en zij de volle waarde aan zilver bevatten , zoo als wij hierboven hebben aangetoond. Zoo verliepen weder zes lange jaren, zonder dal voor die dringende behoefte iets dan eenig nutteloos werk werd verrigt. De lezer weet reeds wat nu de oor- zaak van dit niets-doen was. Eene som van 12 mil- lioen gülden was in der tijd bestemd en door de natie opgebragt voor de hermunting. Yijf millioenen waren daar van zonder nut verspild, zoo als wij ge- zien hebben. Doch het overige was aan de instelling, die men Ainortisatie-Sijndicaat noemde , in bewaring gegeven, ten einde jaarlijks door de renten le worden vermeerderd. Aan de cominissie in 1836 werd nog opgegeven, dat deze som tot tienmillioen aangegroeid en voor de hermunting beschikbaar was. De wet van 2 Digitized by Google 18 NEOERLANDS MUNT W KIEN. 1839 werd dus aangenomen, in de veronderstelling, dat alstoen tusschen de elf en twaalf millioen, en dus ruim het benoodigde, voor de hermunting zoude kunnen be- steed worden. Alles misleiding ; het vertrouwen was geschonden ; de in bewaring gegeven gelden waren voor andere geheime uitgaven gebruikt ; en er werd dus niet hermunt , omdat het fonds voor de hermun- ting verdwenen was. Eindelijk werd, in het begin van dit jaar, de wet voorgesteld, bestemd tot regeling van het fonds voor de hermunting , dat is om op nieuw een fonds daar- voor te verschaffen. De behandeling dezer wet is nog vcrsch in het geheugen. Die zieh eenigzins met het onderwerp heeft bekend gemaakt, kent de belang- rijke artikelen door den heer sukrmondt in den Tijdge- noot geplaatst, de pogingen door andere mannen, met dit vak vertrouwd, aangewend , om bij deze gelegen- heid het ongerijmd beginsel der twee standaarden uit de wet te doen wegnemeu. Met de overtuigendste redenen, met de voorbeelden van andere landen, met de nieuwste uitkomsten der wetenschappen , werd het onhoudbare van dit beginsel betoogd, de schadelijke gevolgen, die het baren moest, aangewezen. En welke redenen, welke drijfveren zijn daar niet tegenover- gesteld! Met welke hardnekkigheid heeft men vastge- houden om loch den weg niet te verlaten, die door Digitized by Google N ED EK LANDS MDNTWEZEK. 19 alle wetenschappelijke en praktische mannen van eenigen rang , door onze eigen ondervinding bewezen was , een dwaalweg te zijn. Wij blozen voor onze land- genooten bij eene zoo moedwillige verblinding. Doch genoeg, de wet van 1839 moest in stand blijven. Herinneren wij ons dit alleen nog, dat de meerder- heid der Staten Generaal bewogen werd het voorstel van den Minister aan te nemen, dewijl zij terugdeinsde voor eene verwerping , die nogmaals vertraging zoude hebben kunnen te weejj brengen, terwijl zij de her- mnnting met regt als zoo dringend noodzakelijk beschouwde. Op de stelligste wijze werd verze- kerd, dat er niets meer ontbrak dan deze wet goed te keuren ; daarna zoude oumiddelijk de her- munting plaats vinden, en in den kortst mogelij- ken tijd de oude versleten munt door nieuwe wor- den vervangen. Zoo werd de wet van 22 Mei 11. aangenomen. Het is waarschijnlijk, dat de Minister zieh de zaak ook zoo voorstelde, en wij betwijfelen geenszins de gezindheid, welke de Regering thans betoont, om met spoed te doen hermunten. Hoch, de Regering stuit weder op beletselen, die zij voor eenige maanden nog niet vooruitzag, en die haar nu onoverkomelijk toe- schijnen, zonder een’ geheel nieuwen maatregel. Deze maakt het onderwerp uit, dat thans bij de Staten 2 * 20 NKDERLANDS MUNTWKZRIf. Generaal in overweging is. Het is een middel om de hermunting te bevorderen, eene wijze om van de onde tot de nieuwe munt over te gaan, De regering stelt voor, om het thans in omloop zijnde zilvergeld te vervaogen door papier, met het vooruitzigt om dat papier in drie jaren voor nieuw goud- of zilver- geld weder in te wisselen 1). Het is dit plan, waaromtrent wij onze bedenkin- gen aan het oordeel onzer landgenooten meenen te moeten onderwerpen. Waarom acht de Regering zulk een’ buitengewonen maatregel noodzakelijk ? Volgens de memorie van toe- lichting ; omdat het anders ondoenlijk is , eene ge- noegzame hoeveelheid nieuwe specien spoedig ge- noeg te verkrijgen, om alle de oude specien op eens fegen nieuwe in te trekken. Het is dns het op eens intrekken der oude en het op eens uitge- ven der nieuwe munt , hetgeen men wenscht te kunnen bewerkstelligen. En in de ontworpen wet Staat juist het tegendeel. In art. 1. wordt van het intrekken der oude munt gezegd: het zij in eens , het zij achtereenvolgend ; en in art. 3 leest men , omtrent het uitgeven der nieuwe munt, dezelfde woorden. Zoo zegt men ook vervolgens in de memorie van toelich- 1) Slaats-Courant van 31 Octob. en 1 Not. 11. Digitized by Google NKDKRLANDS MEfiTWEZBN. 21 ting, dat dit uoodzakelijk aan het oordeel der Re- gering inoet worden overgelaten. Men is aan zulke inconsequentien in onze ontwerpen van wetten wel eenigzins gewoon; doch in dit ontwerp doet zij den geheelen grond der wet vervallen. Men kan toch Diet wel zoo redeneren : Aangezien het volstrekt nood- zakelijk is dat de intrekking der nieuwe munt op eens geschiede , bepalen wij dat zij achtereenvolgend zal bewerkstelligd worden. Dit is nu niet alleen een onlogisch besluit, maar het is juist het punt, waarop het aankomt. Indien , zoo als men zelf ver- onderstelt, de inwisseling achtereenvolgend geschieden kan , zoo is er geen grond voor den maatregel ; men trekke dan de oude munt in, naarmate men nieuwe in de plaats kan geven. De overgang geschiedt dan zonder eenigen schok, zonder eenig gevaar; juist zoo als wij niet twijfelen, dat men bij het behandelen der wet van 22 Mei 11. zieh nog voorstelde te doen. Doch nemen wij aan, dat de Regering werkelijk van meening is , dat de intrekking en de uitgifte in eens behooren plaats te vinden (in welk geval de re- dactie der wet diende veranderd te worden) dan zoe- ken wij naar de redenen , waarom dit noodzakelijk kan geoordeeld worden. In de Memorie van toelich- ting wordt gesproken van de geldsnoeijing , en wij ver- moeden dat deze de voornaamste reden is. Inderdaad wanneer het oude geld op eens wordt weggenomen , Digitized by Google 22 NKDEKLANDS MCNTWEZEN. houdt de geldsnoeijing op. Andere redenen worden niet aangevoerd; doch, aan het eind van het betoog, vinden wij nog deze woorden: »Terwijl de uitga- »ve dier bewijzen voorts een geleidelijk middel zal »uitmaken, om het anders onbereikbaar oogmerk »van herstel van het Nederlandsch muntwezen te ver- »wezentlijken.” Onduidelijker kan men niet wel spre- ken. Het is een raadsel, welke andere zwarigheid men, door de uitgave van papier, denkt uit den weg te ruimen. Wij gelooven evenwel het te kun- nen raden; althans, volgens hetgeen wij vernomen hebben , vreest de Regering , dat , wanneer het nieuwe volledige geld in omloop kwam eer nog het oude ge- heel was weggenomen , dit nieuwe zoude versmolten worden ; waardoor , zoo men zieh voorstelt , naderhand gebrek aan geld zoude kunnen ontstaan. • Wij durven dus als zeker stellen , dat deze de twee gronden zijn, waarop het plan berust, men wenscht de besnoeijing der oude en de versmelting der nieuwe munt te voorkomen. Wat het eerste punt betreft , is de tegenstelling der vroegere lange zorgeloosheid met de tegenwoordige , overgroote bekommering van de Regering, inderdaad bevreemdend. Meer dan derlig jaren heeft men het geldsnoeijen laten voortduren , tot 1836 zelfs geheel straffeloos ; nimmer heeft men eenigen grooten maatre- gel daartegeu beraamd; alles wat de hermunting be- Digitized by Google NEDERLANDS MUJiTWEZEIt. 23 trof met de uiterste traagheid, zoo niet geheele wei- keloosheid, behandeld. En nu op eens, terwijl de hennunting met volle kracht in werking is, na dat men de middelen heeft daargesteld om twee en een half maal spoediger te kunnen munten dan tot nog toe mogelijk was; nu zoude men, met schavot, gee- seling en brandmerk gewapend , dit kwaad gedurende den kortst mogelijken tijd, die voor het hermunten vereischt wordt, niet kunnen beteugelen? Is dan op eens de politie zoo onmagtig, de justitie zoo krachte- loos geworden ! Inderdaad dit valt moeijelijk te ver- klären. Men kan zieh naauwelijks voorstellen, dat de Regering, met de middelen, welke zij ter harer beschik- king heeft, de geldsnoeijing gedurende dien körten tijd niet zoo veel zoude kunnen verhinderen , dat men tot geen’ maatregel als den voorgestelden, de toevlugt be- hoefde te nemen. Doch wordt dit ondoenlijk geacht, men zie dan vooral toe, dat men voor dit kwaad niet een ander nog veel grooter kwaad in de plaats stelle. De tweede reden komt ons ongegrond voor. Het versmelten der nieuwe munt zal gewis plaats heb- ben , wanneer eene te groote hoeveelheid circulerend medium aauwezig is; doch het is dan ook geen ver- schijnsel, waarvoor men behoeft beducht te zijn. Wan- neer, later, behoefte aan geld mögt opkomen, zal men metaal tot munt doen slaan, hetgeen aan elkeen vrij- staat. De Regering behoeft den handel niet van geld Digitized by Google 24 NEDERI.ANDS MüNTWEZErt. te voorzien. Zij heeft volkomen aan hare verpligting voldaan, wanneer zij eenmaal de vermunticg heeft vol- bragt. Elkeen heeft regt, de munt, die hij bezit,te versmel- ten, en omgekeerd het metaal te doeD munten. Het tarief der muntkosten is voldoende om te voorkomen, dat hiervan geen misbruik gemaakt worde. De vrees voor versmelting kan dus geen’ grond opleveren voor een’ overgangsmaatregel. Uet is alzoo uilsluitend de vrees voor verdere be- snoeijing der oude inunt , welke ernstig genoeg moet geoordeeld worden , indien men tot eene dadelijke intrekking tegen papier besluit. Het behoeft geen betoog, dat in dit geval de inwisseling volkomen behoort te zijn, en geene besnoeibare munt in de wandeling gelaten. Anders wordt het doel niet bereikt. Men schijnt zieh evenwel den raaatregel niet in zijnen grooten omvang te hebben voorgesteld. Het kleinste muntpapier wordt bepaald op/2.50, terwijl men altbans tot de guldens toe moet inwisselen. Yoor de scheidemunt is papier niet welbruikbaar. Evenwel is die ookniet ge- heel voor besnoeijing beveiligd. Hoe hiermede te haDde- len ? Wij zouden vermeenen, datdehoeveelheid althans zeer konde verminderd worden. Het zoude ons daarom raadzaam toeschijnen dat, zonder de ged wongene in- wisseling daarvan voor te schrijven, de Regering deze munt inhield, tot dat er alleen van overbleef zoo veel. Digitized by Googli NEDKRLANDS HCNTWEZEN. 25 nls tot werkelijke scheidemunt vereischt wordt ; en dat ook niet meer, dan naar die behoefte, daarvan her- munt wierd. Het ruilmiddel nu, dat men intusschen in omloop wil brengen, vertoont bet gevaar van papiergeld, met alle deschroraelijkegevolgen, welke daaraan Verbünden zijn. Wij achten dat gevaar volstrekt niet vermijdbaar door de waarborgen . welke in de ontworpene wet zijn voorgesteld. In de beste veronderstelling, zoude het uit te geven papier gelijk staan met acceptatien of wis- sels op driejaren. Daaromtrent kan de wet wel voor- schrijven, dat zij voor vroeger aangegane schulden in betaling kunnen gegeven worden, ook dat zij in de be- lastingen zullen worden aangenomen; doch verder gaat de inagt der wet niet ; en de depreciatie voor alle latere betrekkingen kan onmogelijk ontgaan worden. Ten opzigte van het buitenlandsch verkeer en den wisselhandel, is dit reeds met volkomen klaarheid betoogd in het stukje van den heer M., dezer da- gen te Rotterdam ^versehenen. Doch hetzelfde moet noodwendig voor het binnenlandsch verkeer plaats grijpen. Het een is van het ander onafscheidbaar. Hoe zoude papier, dat in drie jaren niet opvorder- baar was, gelijkwaardig blijven met de metalen munt, die er na dien tijd voor beloofd wierd? Het ge- wone nadeel van depreciatie, onregt jegens vroege- re schuldeischers, stijging en onzekerheid in alle prij- 26 NKOERIAKDS MUNTWKZKN. zen, belemmeriDg in den omloop van alle .waren, zijn dus de gevolgen, die te wachten staan, indien men papier , dat niet opvorderbaar is , voor de bestaande munt in de plaats stell. Doch er zijn nog andere gevaren. De wet is wel opgesteld met het doel om zekerheid te verschaffen voor het depositum van de metalcn munt, die men de natie noodzaakt, in handen der Regering af te geven. Dit neemt evenwel de mogelijkheid niet weg, dat zulk een depositum geheel of gedeeltelijk kan ver- loren gaan. Ilet metaal zal in de Nederlandsche Bank worden nedergelegd. Op de briefjes zal ge- schreven staan, dat het daar neergelegd is. Kan men hieruit besluiten, dat het na drie jaren werkelijk als nieuwe munt daar zal aanwezig zijn? Men versta ons wel: wij koesteren geen het minste wantrouwen jegens de personen, welke aan het hoofd der Bank gesteld zijn , en wie zoude aan wantrouwen denken jegens den Koning of zijne Ministers? Doch, als instelling, is de Nederlandsche Bank ver van een onwrikhaar zeker be- waarder te zijn. Haar bestaan , hare regten en ver- pligtingen zijn niet, zoo als het behoorde, bij eene wet vastgesteld; door koninklijke besluiten kan zij gewijzigd worden. De voorgestelde wet kan haar ei- gentlijk geene verpligtingen opieggen. Zij zal, indien zij het goedvindt, het ingewisseld geld of het metaal, voor de Regering , niet voor de houders van het pa- Digitized by Google NEDERLANDS MCNTWEZBN. 27 pier, in bewaring nemen. Wanneer de Regering het terugnam, zoude zij onlslagen zijn. Wanneer het me- taal uit de munt van Utrecht niet tot hare kelders terug keerde, zoude zij niet verpligt zijn, het aan de houders van het papier te vergoeden. Tusschen de- ze en haar ontstaat geene verbindtenis, en zij is ook niet bij magte , het door haar bewaarde voor deze tegen de Regering te beschermen. Hare fondsen zou- den niet eenraaal voldoende zijn, al wäre zij aanspra- kelijk. Zij levert , wat hare operatien betreft, de minste zekerheid op van alle bestaande banken; zij is de eenige in de wereld, die den Staat barer kas en de hoeveelheid van haar papier nimmer openbaar maakt. De Rekenkamer, het hoogste collegie om voor de financiele belangen der natie te waken, heeft over de Rank niet het minste gezag. Dit alles möge op dit oogenblik hersenschimmig schijnen. Men steunt op de personen; op den tijd van vrede, dien wij beleven. Doch is er zekerheid, dat in drie jaren dit alles niet veränderen kan? Is het ondenk- baar, dat oorlog uitbreke, en kan in oorlogstijd niet juist zulk een bewaarde schat lokaas en prooi van den vijand worden? Zijn inwendige onlusten onmo- gelijk? Is het leven van onzen Koning, is dat van den Minister verzekerd ? Kan iemand instaan voor fi- nanciele rampen en tegenspoeden , die, in den nood, ook de gewaarborgde gelden doen verdwijnen ? Wij Digitized by Google 28 NEDBRLANDS MUNTWK7.EN. behoeven niet eenmaal het allerergste te veronder- stellen ; er is eene kracht, waarvoor waarborgen als die der voorgestelde wet bezwijken, en in geen land rnoest men hiervan meero vertu igd zijn dan in het onze, men noemt haar den drang der omstandigheden. Zij doet niet zeldeil instellingen eu personen tot hande- lingen overgaan, die men vooraf als onmogelijk zoude beschouwd liebben. Welke heilige verpligtingen zijn niet ter zijde gesteld, welke beloften, door plegtigen eed bevestigd, zijn niet verbroken. . . . door den drang der omstandigheden. Wie zoude in 1829 gewaagd hebben de zekerheid in twijfel te trekken van de som- men, welke ter bewaring gegeven waren aan het Amortisatie-Sijndicaat ; bestond niet het bestuur uit de aanzienlijkste, geachtste, vlroomste mannen uit den lande, was niet door wetten en voorschriften gezorgd voor het rigtig bestuur? En is toch dat alles niet onbestand geweest tegen den drang der otnslandig- heden? fleeft niet de openbare meening zelve de on- wederstaanbaarheid daarvan als het wäre erkend; et) de noodlottige uilkomsten aan die kracht, niet aan de personen te laste gelegd? Wanneer de metalen munt drie jaren buiten het bereik der eigenaars ge- plaatst is, wanneer eenmaal werkelijk papiergeld in omloop is; zoo kan, ten gevolge van gebeurtenissen, een drang der omstandigheden opkomen , die het inetalen geld doet verdwijnen ; — die het papiergeld Digitized by Google NEDEKLANDS MUNTWEZEN. 29 doet vermeerderen. Mögt jemand dit als ornnogelijk beschouwen, hij sla de geschiedenis op van alle de landen, welke met die schrikkelijke ratnp van papier- geld bezocht zijn geweest, en hij zal bevinden, dat er welligt geen is, waar de eerste stap op dien ver- derfelijken weg niet met dergelijke, schijnbaar volkomene, waarborgen begonnen is, als die, welke wij in het ont- werp van wet aantreffen. Het is hiermede als met het meeste kwaad: de eerste stap voert er heen. Men ontveinze het zieh niet, papier, datdriejaren gedwon- gen de plaats van geld moet vervangen, is papiergeld, en met papiergeld is niet ligt straffeloos eene proef genomen. Er is slechts eene eenige waarborg, die tegen de depreciatie en tegen de nog grootere gevaren, de meest mogelijke zekerheid oplevert ; namelijk, dat de houder van het papier altijd, op vertoon, de werkelijke waarde kan opvorderen. In het stukje van den heer M. is dit reeds voorgesteld; doch blijkbaar in onvoldoende mate. De som van f 10,000 is veel te hoog, om, voor de hou- ders in het algemeen, gelegenheid op te leveren, hun eigendom bij dreigend gevaar in zekerheid te kunnen brengen. Zoo mep al niet voor de kleinste briefjes metaal kau uitreiken , stelle men de som toch zoo laag mogelijk, b. f 20, hoogstens f 50. Doch men doe het ook volmaakt regtvaardig. De houder van het papier heeft aanspraak op nieuw volwigtig 30 NEDKRLANDS MUKTWEZEN. geld. Dit is toch reeds 1 J ten 100 minder waarddan het had behooren te zijn. Kan men hem dit niet dadelijk geven, zoo stelle men hem ter hand zoo veel metaal, goud of zilver , als dat geld, volgens de wet, hevatten moet, met toevoeging van de kosten der vermunting. Dit kan geschieden in baren of in versleten geld, dat men doorgesneden kan afleveren, om het voor ander gebruik dan om versmolten te worden, ongeschikt te maken. Dit is geene opoffering voor de Regering; en hij, die het ontvangt, wordt er door in Staat gesteld om, als de hermunting zal afgeloopen zijn, voor eigen rekening, dat metaal te laten munten. En toch, zelfs met zulke bepalingen, is het een treurig verschijnsel , dat men in Nederland, een zoo- danig middel moet aanwenden om in het bczit van bruikbaar metaalgeld te geräken; en groot zullen de ongelegenheden zijn, die er uit voortspruiten : geen beleid kan ze voorkomen. Moet men er toe overgaan ; wel nu men verzuime dan toch niets om dat kwaad zoo kort mogelijk te doen duren 1 Hier toe behoort niet alleen dat men zoo ijverig mogelijk werkzaam zij in de munt ; maar ook dat men de muntstukken kieze, die in den kortsten tijd vaardig zijn ; namelijk gouden tienguldenstukkcn. Wanneer men ten minste drie vierde van de te vermunten som in goud slaat, is er geen twijfel , of men zal meer dan twee derde van den tijd uitsparen. Wij körnen niet terug op het aan- Digitized by Google JiEDERLANDS MÜMWEZEN. 31 genomen stelsel ; wij houden het voor hopeloos, dat men alsnog den dubbelen standaard zoude laten va- ren ; — de ondervinding zal spoedig genoeg uitspraak doen over deze volharding op den verkeerden weg. Doch geheel in den geest der voorstanders van den dubbelen standaard, herinneren wij aan een dergronden, die zij daarvoor aanvoerden, namelijk: dat men bij de hermunting het gemak zoude ondervinden van de keus tusschen de twee metalen. Hier doet zieh nu de gelegen- heid op; de muntkosten van het goud bedragen vijf of zesmaal minder , en de munting kan gewis in het vierde of vijfde van den tijd volbragt worden. Niet een enkele grond kan er bestaan, om, bij de twee standaar- den, althans van deze groote voordeelen geen gebruik te maken. Diezelfde voorstanders van den dubbelen standaard hebben ook beweerd, dat de ontzaglijke goudproductie van de Russische mijnen , de waarde van het goud in verhouding tot het zilver zal doen dalen. Wordt hunne voorspelling vervuld, zoo zullen de zilveren specien toch versmolten worden, en het goud zal daarvoor in de plaats körnen. Mögt het omgekeerde gebeuren, wierd het goud meer waard dan het zilver , zoo zoude de handel eveneens de gouden specien uit den omloop wegnemen, en voor eigen rekening zilver in de plaats doen slaan , zonder bezwaar voor de schatkist. Het maakt dus voor de toekomst geene verandering, in welk metaal de her- Digitized by Google 32 NEDERLANDS MCÄTWKZEN. munting geschiede. Uet minstwaardige der twee moet oumisbaar ons. ruiliuiddel worden. Men zoude de inwisseling van het papier voor nieu- we munt zelfs nog meer kunnen bespoedigen , indien men, voor een gedeelle althans, voor het versmolten zilver, tienguldenstukkcn inkocht, welke nog in groote hoeveelheid bestaan. Imrners er moet van de 150 millioen waarde, welke in ons land van deze munt geslagen is, nog een groot gedeelte buitenslands in wezen zijn; en het zoude waarschijnlijk minder kost- baar zijn, die in te koopen, dan nieuwe gelijksoortige stukken te slaan. Wij kunnen niet bevroeden, dat 'tegen dezen maatregel eenig bezwaar zoude bestaan. Doch de bank, zegt men, verlangt, dat de her- munting in zilver en niet in goud geschiede. Het is moeijelijk eene reden voor zulk een voorkeur te vin- den; de directie der Bank heeft immers ook voor den dubbelen standaard geijverd, heeft ons de naderende daling der waarde van het goud betoogd? Yoor de Bank zoude dus zelfs de voorstelliug, dat zilver-circulatie om den meerderen overlast, dien het teilen en vervoe- ren opleveren, eenig uitzigt geeft op ruimer vertier van bankbriefjes , moeten verdwijnen voor de beden- king, dat het zilver toch niet kan in omloop blijven als het goud in waarde daalt, zoo als wij zoo even hebben aangetoond. Het verlangen der Bank zoude dus, naar ons toeschijnt, een bloot vooroordeel zijn. Digitized by Google KEDERLANDS MUNTWEZEX. 33 Zoude nu, des niet te min, de inschikkelijkheid der Regering zoo ver gaan , om, ter zake van zulk een vooroordeel of verineend belang van eene bijzondere inrigting, voor bet grootste deel der hermunting, vier of vijfmaal zoo veel tijd, vijf of zesmaal zoo veel munt- kosten te besteden? Merkwaardig is het: in 1825, toen men zilver be- hoorde te slaan , sloeg men goud , en verstoorde daar- door den grondslag van ons muntwezen , ter gunste van de Brusselsche Bank; — in 1845, nu alles het geraden maakt goud te slaan, zoude men zilver mun- ten ter gunste der Nederlandsche Bank! Wij zouden op de bijzondere bepalingen der ont- worpene wet nog enkele aanmerkingen bierbij voe- gen; doch, terwijl wij dit schrijven, vinden wij de meeste reeds in de nieuwsbladen of in het voorloopig verslag der Tweede Karner aangevoerd. Het zoude dus overtollig zijn, daarop terug te komen. Alleen dit nog. Indien de eindelijke inwisseling van het papier voor nieuwe munt, niet op eens maar achtereenvolgend plaats vindt, kan het bijna niet missen of er zal een agio ontstaan. Dit is een groot kwaad, en het geeft aanleiding tot willekeurige begunstiging, door aan som- migen geld voor papier uit te reiken, terwijl anderen nog moeten wachten. Het zoude wenschelijk zijn, dat hiertegen eene voorzieniug in de wet opgenomen wierd. 3 Digitized by Google 34 NEDKRLANDS MUNTWEZEN. 