title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Als de koffij Toor den ouden beer klaar was, riep de keukenmeid mg gewoonlijk , om ze naar mgnheer toe te brengen, en zoo gebeurde het nu ook. Toen ik den trap opging, werd het mij loch we6r benaauwd om het hart, want ik vreesde maar al te zeer voor de woede Tan den jongen beer;- ik sidderde, zoodat ik bgna het koffijbordje zoude hebben laten vallen. Toen ik binnen kwam bg den heer Kolk er, en ik hem nu zijn ontbgt klaar gezet had , bleef ik nog staan, en mgnheer merkte yast aan mg, dat ik iets op bei hart had , hg zag mg verwonderd aan en yroeg mij» »hebt gij mg iels te zeggen, Jozef?" 41 j* •«'. Hierop haalde ik mijne tien guldens te Yoorschijn, legde ze voor faem op tafel, en verleide hem alles, verzweeg ook mgoe vrees voor den loorn van den jongen beer niel. De hecr Kolk er schudde fael hoofd nog bedenkelijker , dan de eerste maal , toen ik bem bet geldzakje bragt; bij trok zijne muts lieen en ive^r en dampfe zulke schielgke en sterke trekken uit zijne pijp , als of bij zeer boos was. » Weet ge wat Jozef," zeide bij eindelijk legen mij , »ik zai de tien guldens aannemen en er nog Iwinlig bgleggen, en schrgven u bier in mijn boek derlig gülden le goede , waarvan ik u interest zal betalen en die gij eenmaal bebben zult , als gg ze zelf weet le gebruiken. Hier bebt ge ecbler nog een reispenningy want gij kunt nu in mijn buis niet meer blijven, wijl ^ wel eens wat ergs kon o?erkomen. Ik zal u als scheepsjongen op een mijner Rijnscbepen zelten, dal nog beden naar Maintz verlrekl. Blijf sleeds getrouw en eerlijk , dan zal bet u welgaan. Docb roep mij nu mijn' buisknecbt." Ik nam dankbaar afscbeid van mijnen goeden beer, dien ik van mijn leven niet we^r gezicn heb, en deed zoo als mg bevolen was. De buisknecbl bleef vrij lang boven , zoo dat ik zeer bevreesd werd , wgl ik dacbl , dat de jonge beer intusscben konde opstaan , en mij vragen of ik zijnen vader iets gezegd bad? Eindelijk kwam de buiskneebl, beval mg zeer vriendelgk , dat ik mgne kleederen bgeen zou pakken , waarbij bij mij zelf nog eenig linnengoed sebonk, en bragt mij daarop dadelgk naar bet scbip, dat reeds klaar lag om af le varen. De oude man beval mij in naam van zijnen beer den scbippers aan , dat zij mij als jongen opnemen en ordelijk bebahdelen zouden , gaf mg nog eenige grossen op reis mede en scbudde mg bij bet afscheid bartelijk de band. Het reisgeld , dat mijn beer mg gegeren , en de grossen , die de buisknecbt mg geschonken bad , maakten te zamen eenige guldens uit, daarenboren wist ik immers ook , dat ik dertfg guldens bij mijn beer te goed bad; wie konde rgker zijn , dan ik toen in mijne oogen . was. De beer Kolk er bad gezegd, dat ik dertig gülden bg bem op rente zoude bebben; ik wist destgds niet, wat dit beteekende, docb een oude Israeliet , die met ons ran Göblenz naar St. Goar roer, en dien ik er naar rroeg, zette mg de zaak zoo uit elkander en berekende mg terens , boeveel intere^t naar lands gebruik dertig gülden gedurende een jaar, ja maan- deigks opbragten , en boe de interessen , wanneer men ze bg bet kapitaal liet , w^er interessen deden , dat ik er gebeel orer in de wölken was, want nu bevond ik mg immers reeds, naar mijn dünken, gebeel op den weg, om een rgk man te worden , en wel op eenen gebeel regten gebruikelijken weg. Toen wg te Maintz aangekomen waren, bleef ik eerst / 43 nog eenige weken op het schip'; toen dit echter vve^r oaar Keulen terug?oer, beral men mij op bestel van den heer Kolk er, die in cen' zgner brieven ovei mij geschreven had, in bet handelhuis, dal de heer daar te Maintz had» achter te blgyen , en de dienst van boodschaplooper te Ter* ngten. Hier had ik het nu in alle uiterltjke opzigten , viel is waar, we^r even zoo goed als te Keulen, maar ik miste er een' raadgever en Triend , als de oude huisknecht bij den heer Kolk er was; ik had onder mijos gelijken met nie ik bestendig moest omgaan , louter ligtzinnige lieden om mg toe, en zoo werd ik ook zelf weldra ligtzinnig. Hetgeen mij deze keer verleidde , was wel boofdzak^lijk mgn oude wensch, om een rgk man te worden; Ik had gexiea » dat mgne kameraden , zoo dikwijls zij Trgen tijd hadden 9 zieh met het dobhelspel en dambord bezig hielden , en dat z^ dikwgls daarbg wonnen , dikwijls ook yerloren. Ik had hun spoedig afgezien, hoe deze spellen gespeeld werden ; nu plaagde mij de verzoeking 9 om ook eens mijn gelak te beproeveu , en ik we^rstond ze niet. Tot mgn wezeniyk ongeluk , doch zoo als ik toen meende , tot mgn geluk 9 won ik dadelgk in de eerste speien en had ook ver- volgens, ZOO als mgne kameraden zeiden, zulk eene geluk- kige band, dat ik altgd meer won dan verloor. Binnen körten tgd was het geld, dat men mg als teerpeoning in Keulen had medegegeven, en dat ik onaangeroerd gelaten had, wgl ik immers alles ontviog, wat ik YOOr mijne behoeften nöodig had, door mgn speelgeluk tot het drie-, ja tot het Tierdubbele aangegroeid, doch daarmede tegelijk ook mgne speelzucht, die mij oogetwgfeld spoedig in het verderf zoade gestört hebben, zoo niet onze lieve Heer mij aan.het groote geyaar ontrukt had. Een nieuw wambuis met zilveren knoopen 9 dat ik mij Toor mijn snood speelgewin aanschäfle , had mgne gereede pCiuningen zoo verminderd, dat ik er gverig op bedacht was , om het verlies weSr te winnen. Ik was nix reeds zoo driest geworden in mijne speelzucht» en ▼erliet mg zoo zeker op mgn geluk, <lat ik, toen ik zoo 44 e? en aan Jiet einde- des yierendeel jaars mgn loon ontvangcn bad» en jnist Trg Tan het werken was,' in een w^nhüis ging, naast het pakhuis, waar gewoonlijk seer groote spclers zaten, die om Teel hooger gewin en yerlies speel- den , dan mgne kameraden. Ecnige malen was het mg hier ook reeds gelukt, en ik dacht, die veel* waagt, die veel winl; hier kunt gg 'top ^^n' avond yerder brengen, dan bg het spei om penningen ofkreuzers in eene maand. De eerste worp viel rgkelgk Toor mg uit; het hart klopte mg Tan drift, ik moest meer bcproeven. Dan, om kort te gaan: het was nog lang geen avond, toen ik reeds mgn loon en alle mgne nog overige penningep tot öp den laatsten - heller verloren had. ' Treurig ging ik uit bct wgnhuis weg en dacht er over na, oi ik niet mgne nieuwe buis verkoopen en met de opbrengsl daar?an nog eens mgn geluk beproeven zou? Toen kwam mg buiteh, bg het pakhuis; de schipper tegen , met wien ik het vorige jaar van Keulen naar Maintz gevaren was. »Weet gg 'tal, Jozef, dat de oude beer Kolk er plotselgk overleden is , en zgn eigen zoon , die in Holland was, is reeds eenige maanden vroeger overleden, waarover de oude beer doodelgk bedroefd was. Nu beefl de stief- zoon het handelbuis aanvaard; de oude huisknecht is dadelgk uit zgne dienst. gezonden; hij kwam nog bg mg aan boord en belastte mg , dat ik u zoude zeggen , dat gg zoudt maken , om uit Maintz weg te komen , dal het u anders , als de jonge beer met eenige dagen hier in de stad komt, nog siecht konde afgaan. Dit berigt klonk mg als een donderslag in de ooren en sneed mg door het hart. 6g dobbelaar en dambordspeler , dacht ik, behoeft u niet zelf, met eigene band, te ver- spelen , gg zult wel zondet uw loedoen verspeeld worden. Thans kwam ik mg< met mijne speelzucht zeer yerachtelijk en laag voor; de boodschap van den dood van ragnen goeden beer Kolk er had mg nooit op eene heilzamer wgze kunnen toekomen , dan juist thans , nu mg werkelgk daiardoor met 45 den Vriend tevens een vgand afstierf ; Girant ik kun u ?er- lekeren, mgne heeren, sedert dat oogenblik heb ik nooit wedr, noch op faet dambord, noch met de kaart, noch met dobbelen gespeeld. Ik liep dadelijk naar disn Commissionair van ons handel- fanis, die altgd zeer yriendelgk tagen mg geweest was, en Troeg hem , hoe het nu in hejU VQr?olg met mijn dertig gülden zou worden, die de beer Kolk er mij in zgn koop- mansboek te goede geschre?en had. Hoe Staat het daarmede, Troeg de Ciommissionair mg , hebt gij zwart op wit ; hebt gg er sch^if t van ? — Dat had ik nu niet, en de Commissionair (rok met de schouders en zeide , dat , zoo ik niet längs geregteljgken weg mgn regt wilde zoeken, waarbg zeker ook veel minder hoop op ontvaffgen dan op uitgeven zoude zgn , bg mg niets konde beloven. Zoo als ik naderhand ben gewaar geworden , had bg de menigerlei gevallen , die in mgn' tijd en reeds vroeger in het handelhuis van den beer Rolker plaats hadden, niet alleen de stiefzoon , maar ook zijne moeder , de tweede vronw van den ouden beer, de band mede in het spei gehad, daarom was het altgd zoo moegelgk geweest om AaauW* keorig gewaar te worden, hoe de zaken stonden. De eigenlgke zoon van den beer Kolk er, die in Holland den bandel van faet huis waarnam, moet een regtschapen en goed beer geweest zgn , doch toen hij en zgn vader gestorven waren , heeft nog wel een' tgd lang de oude glans der firma stand gehenden, doch is vervolgeos weldra getaand en geweken. Dan , ik heb ^t slechts in het voorbggaan willen zeggen , wgl het mg steeds opmerkenswaardig voorkomt, hoe het spreekwoord »eerlgk duuft het langst" overal zoo waar bevonden wordt. Het mgn »r^k worden" scheen het thans eensklaps wedr geheel uit te zgn. Mgne dertig gülden bg den beer Kol* ker, benevens de Interessen, waren onder de tegenwoordige omstandigheden zoo goed als weg; mgn loon met al mgn overig haar geld had ik verspeeld, van al mgn fortuint • 46 4at ik tot hiertoe ver^orven had, was mij nieta overgeblereo, dan het buis met ziWaren kooopan en de kleedingstukken , die de beer Kolker mij reeds in Keulen had laten maken. Daarbij was het nu maar de vraag , om zoo schielijk mogelgk uit Maintz weg te raken, opdat iny de wraak van mjjnen jongeo beer niet achterhaalde. Buiten » aan den oe?er ?an den Rijn , liep ik, met mga pakje , waarin mgne goederen waren , onder den arm , been en weSr; daar boordc ik dat een oude scbipper een' ander, die juist naar de stad ging» achterna riep: zie eens of gg ^en' roeijer of sebeepsknecht voor mg buren kunt, want ik moel morgen met bet aanbreken van den dag weg. Hierop gipg ik z^f naar den scbipper toe en vroeg bem, of bij mg niet huren wilde » ik wilde bem wel dienen. Ik was toen een sterke vlugge knaap Tan 16 jaren, had daarbg reeds als scheepsj engen op een Rgnscbip gediend , bet kwam mg dus goed yan pas , dat de oude knorrige scbipper dadelgk zeide, dat ik maar op zgn yaartuig zoude overstappen; bg wilde het, zeide bij, in de boop dat het goed zou gaan, eens met mg beproeven. Ik had bet vporzeker nu niet zoo gemakkelgk , als ik bet sedert eenige jaren gewoon was. Er bcvond^ zieh in ons yaartuig noch kajuit, noch eenig ander overdekt rnim ; dadelijk in den ecrslen nacht trof mij een regen , waartegen de ledige zak, dien de scbipper mg als dek gegeyen had, niet yeel beschermde. Den anderen dag werd ik braaf in bet roegen geoefend, kreeg echter van mijnen oudeo scbipper niets te ^ten, dan e^n stuk bard brood; mijn drinken kon ik mg ^If met bet honten boosvat uit den Rijn scheppen. Intus- acben behoefden wg yoor deze keer niet zeer lang te yaren, want mijn scbipper woonde in de omstreken van Bingen, fO zijne gewone bezigheid was , om reizigers , die te yoet j^w^meji p of landlieden met bunne korven en andere waren, h«en en wedr over den Rijn te zetten. Daarbij moest ik rpi^gen, terwgl de oude aan bet roer zat; in de eerste dagen H9fi b«t er #rg mat mgne banden uit» doch ik had er sobielgk 47 ' [ soo veel eelt in gewerkt , dat ik niets 'meer voelde. Den ganseben dag yan den Troegen morgen tot den laten avond moesten wg klaar staan; de arbeid duurde met weinig verpoo- xing Toort , en zelfs op zondag , die ?oor andere menschen een rustdag is, hadden wij 'tliet drukst. Tot loon voor mijae moeite had mgn .oude schipper my maandelgks dertig kreu* zersy dat IS een kreuzer daags, toegezegd; want, ziedehij, gg zgt nog een jongen, die het roegen nog eerst leeren moety en zgt niet eens zoo veel loon waard; ik kreeg sei- den iets anders te eten dan watersoep en gekookte erwten of linzen; alleen op feestdagen een stukje kaas bg mgn zwartbrood, Dit alles zou ik mij nog wel hebben laten welgeyallen, bgaldien mgn schipper niet zoo een alleronvriendelgkst en in den grond siecht mensch geweest wäre. Daar?oor was bg in de geheele buurt bekend , en die het nog niet wist l)ehoefde maar een nur lang te zien, hoe hg zieh in zgn huis gedroeg , waar hij zgoe oude vrouw 9 die hem geen het minste leed deed , a]s ook zijne dochter , die niet regt bij haar verstand was , gedurig met goddelooze scheld- woorden en slagen trakteerde. Op zekeren dag, na den wgnoogst> ^wam er nog tegen den avond » als wg nog in de hut zaten, een vreemdeling, met een zwaar valies op zijn' rüg en wenschte overgezet te worden. Jlet was onvriendelgk regenachtig weder, en er woei een stevige wind; mijn oude schipper misleidde den vreemdeling en zeide, dat hg hem nu niet m^er kon bedienen, lig moest w^cbjtefl tat morgen« De vreemdeling 48 hield aan met zgn dringend yerzoek en deed z warte Hans zulke geldelgke aanbiedingen , bgaldien hg aan zijn ver- langen wilde Yoldoen, dat hij läet langer weSrstaan kon; hjj beyal den yreemdeling zoo lang in de hut te gaan, en ging met mij naar buiten, om, zooals hij zeide, de bank in de boot te regt te maken. Toen wg echter buiten waren zeid« hg tot mij: Jozef, thans is er meer te verdienen, dan anders in een geheel jaar. De man heeft een zwaar valies bg zieh , en ik heb hem reeds meer gezien : hg is een rgke Tent , die altgd veel geld bij zieh heeft. Wannecr wij midden op het waler zijn, werpen wg hem over boord en deelen zijn geld; wij strooijen dan uit, dat de storm onze boot heeft omgeslagen en wij beiden ons met zwem- men gered hebben ; wees verzekerd , dat die rangst u zoo Teel ophrengt, dat gij een rgk man wordt. Het bloed stolde mij in de äderen, toen ik mgnen schip- per, den zwarten Hans, zoo hoorde spreken. Het is waar, de lieden in die omstreken zeiden hem reeds meer zulke moorden na , en ook mij waren de geruchlen daarvan ter ooren gekomen , doch ik had er nimmer geloof aan gop slagen. Het was mij , alsof een booze geest mg met den wensch Tan mgn hart om rijk te worden bespotte, en ik kan wel zeggen, sedert dat oogenblik kreeg deze wensch eenen bitteren , walgelijken bgsmaak , dien ik langen tgd in den mond hield, Ik zag mijn' schipper, geheel ontsteld over zgne ?orderiog, aan en zeide : » meester doe toch zoo iets niet." In dezen oogenblik trad de yreemdeling de hut uit en de zwarte Hkns mompolde mg noghoogst gramstorig de woorden toe: Indien gg niet zwggt, zijt gg een kind des doods. Ik kan niet zeggen, dat ik op dat oogenblik voor dien wanhopigen booswicht bevreesd was. Ik dacht bg mg zelyen: kom maar, oude, ik heb ook Tuisten, die vast sterker zgn dan de^ uwe, en de yreemdeling is ook geen kleine jongen. Toen wg een eind yan den wal af waren, zelte ik mgne yoeten yoorbedacbtelijk op den roeispaan met 49 deo gzereo haak , wijl ik mg kon Toorstellen, dat de schip- per denzel?en bg zgn' moorddadigen aanslag zou willen gebrniken; daarbg sloeg ik elke beweging van den oude gade. Het begon zeer donker te worden , en harder te regenen , men kon geen tien schreden Toor zieh uit zien« Op eens sprong de zwarte Hans op , wilde naar den riero grgpen , doch daar ik denzeWen Tast hield , nam hij den groolen honten slegel, dien wg gewoonlgk tot het inslaan der palen gebrnikten, en ging daarmede op den yreemde- ling toe. Ik riep dezen uit al mgn magt toe: »weer. u, mgnheer, het geldt uw leiren"» en greep tegelgk den rieni) waarmede ik den schipper gelukkig afweerde. Ook de rreemdeling haalde Tan onder zgn' mantel eene pistool te Yoorschijn , die Troeger niemand van ons bg hem had opgemerkty en riep den schipper toe dat hg dadelgk weSr bg het roer zoude gaan zitten en er geen band Tan zon afslaan , dat hg hem anders zou nederschieten. Uit boos- aardigbeid wilde de Zwarle Hans ons in het Bingener gat Toeren, waar wij waarschgnlgk allen, of ten minste de Treemdeling , die in H geheel niet zwemmen kon , zouden zgn omgekomen, hg stuurde het Taartuig raeer stroom af dan stroom qp. Ik bemerkte dit gelukkig nog bg tgds en seide het den Treemdeling , die den schipper, terwgl hg hem met zgne pistool dreigde, dwong met mij te ruilen,, zoodat ik nu aan het roer kwam» en het Taartuig met Gods hulp belioudcn aan de oTerzij aan wal bragt. Oogenblikkelgk sprong de Treemdeling aan widi en ik Tolgde hem, terwgl ik zgn Taliea, dat de man in zgnen angst Tergat, op mgn hoofd droegy doch de zwarte Hans mas^te ziph ^poedig met zgne bopt uit dß Toeten^ Daar T?g nu buiten geTaar wareji, omhelsde de Treem- deUng mg en zeide: gg hebt mg het leten gered. Te Rudesbeim was mgn reiziger wel bekend ; want bg was een koopman uit Epstein , met name Weidner, en kwam dikwgis dezen weg längs. Hg verbaalde den waard en aan de daar aanwezige burgers, wat hem overgekomen was; deze verwonderden zieh groofelijks, toen zg hoorden, dat bij zieh door den zwarlen Hans had laten overzetten, en zeiden, dat niemand hunner zieh ooit aan hem zou toe- ifertrouwd hebben« Doch bet is goed , zeiden zg , dat de booswieht eenmaal op zalk eene daad befrapt is. Mg prees 'men zeer, dat ik zoo wakker geweest was en den vreem- den beer geholpen .bad. Daarbij hebt gg teyens uw eigen ligchaam Terdedigd, want op den terngtogt, of bg eenc andere gelegenheid zou de zwarte Hans u ook hebben omgebragt en in 't wat«r geworpen, zoo als raen zegt; dat hg reeds yerscheiden zjjner bootsgezellen gedaan beeft. In allen gevalle zgt gg een brave jongen en hebt dezen beer bet leyen gered. De Treemdeling noodigde raij , met heni te eten en te drinken, want hij gaf bet plan, om nog verder te reizen, nu toch op. . Na bet eten yroeg hij rag naar mgne om^ standigheden , en ik verteldc hem alles. Het is Jammer Toor u, zeide hg, dat gij geen ordelijk handwerk geleerd hebt, waar gg den kost mede verdienen kunt. Het brood, dat een sehippersknecht heeft, is zoo kommerlijk als ge- vaarlgk. Intusschen zou het voor u ook nu nog tgd zgn, om iets degelgks te beginnen, gg zgt jong en sterk. Hoe komt het u TOor, als gg eens met mij naar Epstein giBgt en bij rogn ouden neef, die een lakenwever is en thans juist een' leerjongen gebruiken kan , ' de lakenweverg leer- det? Ik nam het voorstel dadelgk aan, en dankte er den heer Weidner met band en mond ' voor. Zoo vrolgk was ik in lang niet ingeslapen als dien avond. Den Tolgenden morgen deed de heer Weidner nog eene aanklagt vooc het geregt wegens het voorval van 51 gisteren. De zwarte Hans is ook kort daaraa opgepakt eo in het tuchthuis gekomen; doch mijne fraaije nieuwe buis^ met zilveren knoopen, die ik in zijne hut achtergelaten had, kon ik van de geregtshoven en dievenleiders niet wedr terugkrggeny maar alleen mijn linnengoed; bij bet Terlies van de buis dacht ik , zg inras gekocht voor het geld , dal ik met het spei gewonnen had , en * op zulk goed kan geen zegen zgn, en het spreekwoord zegt er Tan : zoo gewonnen , zoo geronnen ; kwade arbeid , kwaad loon. De schrik van den vorigen dag had den beer Weidner toch sterk aangetast ; hij kon siecbts met moeite gaan. Ik maakte hem echter het verder reizen gemakkelgk» door dien ik zgn zwaar valies op mgne jonge, stevige schou- ders nam, en zoo kwamen wg reeds den anderen dag Troegtgdig te Epstein aan , waar ik reeds na weinige uren ifl hei huis van den ouden lakenwever als leerling opge- oomea werd. In vergelgking van het leven in de hut van den zwarten Hans kwam mijn rerblgf in Epstein mij als een waar paradgs voor. Mijn oude meester was een zeer goed man; in zgne vrouw, die veel jonger was dan hij, bicef wel is WAar , veel te wenschen over , evenwel liet , zg mg geen gebrek Igden, ik had wel niijn' dagelgkschen arbeid doch daarvoor had ik ook ruim mijn dagelgksch brood , eu deed mg midden in den kouden winter , die nu inviel , des daags in het warm gestockte vertrek , en des nachts op eeD goed bed , wat te goede. De leerjaren gingen schielijk voorbij. Hetgeen hierbij , als ook bg mgne aanneming tot gezel moesi betaald* worden, » dat had de beer W e i d n e r voor mg voldaan. Het was wei* nig, want mgn onde. meester had mij datgene, wat hem zelven betrof , geschonken; trouwens ik werd in alle opzigten als kind Tan huis aangemerkt. Toen ik gezel geworden was , had mgn meester mij geheel nieuw gekleed , opdat ik . mg tocii ook onder mgns gelgken z6u durven laten zien , zoo als 4^ 52 hg zeide. Ik kwam echter, fafehaive des sondags itidekerk, slechts zeldea ondfer de menschen, maar ging met een' kiiaap iiit Maintz, die Tan mgne jaren en ook een stil menseh was, bg schoon weder het land in of in de omstreken rond. Ik was nog naauwelgks een jaär gezel geweest, toen mga oude nieester overleed. Zgne yrouw, die.nog jong en vlog was , ham het huis en het heroep over. J o z e f , zei ze tot mg, indien gij bg mg blgven en goed voor mgne belangen zorgen will, zai het u niet berouwen, en wie weet, wat geluk u nog te wachten Staat. — Ik had er niels tegen, om nog eenige jaren bij mgne meesteres te blgven , en zg Tcrtrouwde mg al harc zaken , zoodat ik nu eerst gewaar werd, hoe welvarend mijn oude meestt?r geweesl was, Tegelgk werd ik echter, ook gewaar, dat zgne vrouw juist niet zoo heel bedroefd orer zgn afsterven was. Z.g was zeer opge- ruimd , en gedroeg zieh ook jegens mg zoo , als eene mees- teres zieh jegens baren ^zel niet behoorde te gedragen , en op zekeren feestdag, na het middagmaal, toen de leer- jongen uit was, zeide zg tot mg: »Hoor, Jozef," wat dunkt er u van, als gg eens geheel bij mij bleeft. Mijne huishouding kan zonder een^ huisvader niet bestaan. Ik ben wel ouder dan gg , maar ik hoop nog lang het opzigt to kunnen hebben over alles wat mg toekomt, en gij komt Toorzeker in een fraai huis met een winstge?end bedrgf, dat na mgn' dood alles op u overgaat. Ik was oVer dit Yoorstel niet weinig verlegen, en wist niet aanstonds , wat ik er op zou antwoorden. Meesteres , zeide ik , gg weet het best , wat mg al ontbreekt. Ik ben geheel arm , en zelfs de kleederen , die ik aan het Igf draag , heb ik Tan uw overleden man. Daarbg duurt het nog lang eer ik meester kan worden. De Tro«rw lief zieh echter dooi mgne bedenking niel van haar 6tuk brengen. Bedenk u wel , zeide zg tot tii^' , en schop* uw getuk niet met Toeten ; alles wat gg , om meester te worden en tot Terkrgging van het burgefregt in dit oord noodig bebt , laat tiaj dkatveoi 53 a fflai^r zorgea , maar houd mg niet laag met nuttclobze rede- Deringeo op. Er trad du eene buurvrouw de kamer binnen, om mgne meesteres te bezoeken , en maakte een einde aan ons gesprek« Ik ging naar bniten in het yrge veld en overlegde de zaak bg mg zelven. Mijn oude wensch, om een rgk man te worden , was nog niet geheel verdwenen , dat merkte ik wel. Dat zou nu voorzeker , dacht ik , de beste weg zgn , om welgesteld te worden« Ook was de ?rouw uiterlgk' wel te Igden , bgaldien er maar geene andere hinderpalen geweest waren , waaraan ik mg echter in dit oogenblik , dat ik siechts - op uiterlgk roordeel bedacht was, niet bgzonder veel stoorde/ Ik ging naar den beer Weidner , want op dezen durfde ik mg wel verlaten , en yerhaalde hem alles , wat mijne meesteres mg gezegd had« Jozef, zeide hij , gg zoudt dwaas handelen, indien gij deze gelegenheid om uw fortuin (e maken Tan de band weest, want zoo iets wordt u niet zoo spoedig we^r aangeboden » en bet is thans moegelijk zonder eenig geld voort te komen ; gg zoudt lange jaren om knecht- fenloon moeten dienen , Toordat ge u siechts het meester- en burgerregt kondet koopen. Ik ging naar huis; mijne meesteres scheen te Terwachten, dat ik ons vorig gesprek we6r zou aanknoopen; ik was echter te beschroomd en zg zeide mg geheel yerdrietig goeden nacht. Toen ik op mgne kamer en in mijn bed kwam , ging ket mg bgna eyen zoo weSr als destgds in Keulen , toen ik de tien guldens in denzak en de yrees yoor de bedrei- gingen van mijäen jongen huisheer in het hart had. Ik kon niet slapen, want ik droomde mg met wakende oogen als eigenaar yan een huis en winstgeyend beroep, en daarenboyen als burger yan Epstein. » Wanneer gij eerst eenige jaren ,'* dus dacht ik, »het bedrgf uitoefendet, dan zoudt gg het nog wel beler doorzelten; gg uaamt nog eenige knechten, cn irokt zelf met uwe waren op de markten; binnen weioige jaren zou er bez waarlgk een burger in Epstein zgn , die u \ 54 in vermögen kon evenaren." Dan, boe behagelgk mg ook deze overleggingen mgns harten voorkwamcn , zoo bevond zieh nogtans in hetzelve iets anders , dat mg daarover be* strafte en ongerust maakte. Het doet mij leed , dat ik den beeren van een' persoon , die mg anders veel goeds bewezen heeft, en die reeds gestorven is, zoo iets moet openbaren 9 raaar ik \?]1 er siechts mede bewijzen, dat ik wel reden had, in dien nacht ongerust te zijn: mijne meesleres namelgk, ik bad zulks reeds bij. het leven van hären man bemerkt , was jegens hem niet getrouw en braaf geweest ; zg had zieh ook een en andermaal jegens mg zoo ondeugend gedra- gen, dat ik daarbij aan ^e geschiedenis van Potifar*s wgf en Jozef denken moesf. Wanneer dus in dien onrustigen nacht de overleggingen , hoe ik door de band dezer vrouw rgk wilde worden, eens zoo luid waren als het klapperen eens windmolens , zoodat ik deswege geene andere gedachten hoorde , en de wind hield dan we^r op , zoodat de molen stilstaan bleef , dan kwamen toch ook de andere bedenke- Igkheden aan het woord. De band dezer vrouw, dus dacht iky is geene eerlgke band, daar kan toch geen zegea of voorspoed bij gedgen , en het is altgd beter in armoede bij de trouw te wonen , dan in rgkdom met ontrouw te huis« vesten en zamen te wonen. Eindelgk werd ik het met mg zelven eens : ik kan deze vrouw niet nemen , maar ik \iril den wandelstok nemen en vertrekken. Toen werd ik rüstig en sliep in. 55 De vyouw werd over nagn antwoord zeer verstoord , zoodal ook fle andere Iiedeo, toen zij hierop tot het ontbijt en den arbeid binnen kwamen , wel konden bemerken » dat er iets onaangenaams tusschen ons had plaats gehad. In hare eerste drift , want zij was oploopend van aard , 'zeide zij mg oog deHzelfden dag» aanstonds na het eten, de huur op; ik kan u niet meer gebruiken , zeide zij tot mg , gg moet dadelgk naar cenen anderen meester« omzien« Het smartte mij , dat ik ten laatste nog met onaangenaam- heid uit een huis moest gaan» waarin het mij zoo goed gegaan was. De heer Weidner trachtte mij ook nog tot andere gedachten te brengen, en ik kon wel merken, dat het siechts aan mij stoqd , om aanstonds we6r met mgne meesteres in te schikken , doch ik bleef vast bg mgn Yoornemen. De laalste dagen werden mij door de kwade laimen der Trouw nog cenigzins bitter gemaakt; toen het tot afrekenen kwam , trok zij i^ig alles van mgn loon af , wat haar overleden man in mijne leerjaren aan kleederen en aoderzins voor mij had te koste gelegd, zoodat mij siechts weinige kreuzers^ van mijn loon overbleren. Desniette- min schreide zij bitter, toien ik afscheid van haar nam, en het deed mij ook geweidig aan. Ook de heer Weid- ner zag mg met leedwezen vertrekken. Doch ik ging welgemoed en n^et een opgernimd hart mijnea weg , want ik dach^: gg hebt niets kwaads gedaan en God zal u niet Terlaten.. Mgn buidel was niet zwaar, want ik had juist niet veel have en goed , hei w^er was ook schoon en het was kort Toor Hichiel, wanneer het op het best is te loopen , daarom zong ik onder het voortgaan over borg , en dal menig yrolgk Hed , en ik was sedert jaren niet zoo wel te moede geweest als op den dag, toen ik mijne reis begon. Schoon gg ook weinig of geen geld hebt , dacht ik bij mij zelven , zoo hebt gg toch een göed handwerk geleerd , waarmede gg overal den kost kunt verdienen ; de heele wereld ligt thans voor u open , jongeling ; er zal altgd nog 56 wel andere hnisvesting voor u cgn. Ahn hei hm uwer meesteres te Epsleio. Mgn plan was eigenigk, om naar Hamburg op de hoogte te gaan, waar, zooak de beer Weidner mg gezegd had, juisl loen hei gemakkelgst werk voor mgn beroep te viaden was; toen ik echter des avonds te Kroonberg in de herberg kwam, trof ik daar een* gezel aan , die er erbarmelgk uitzag. Of hg zieh in het zweet geloopen en daarop te veel koud water ged renken had« of dat hg zieh nog op eene andere manier had te builen gegaan; hg had ihans eene koorts, dat hg klappertandde , en des nachts kreeg hg eene bitte , waarbg hg raaskalde en gedurig uit het bed springen wilde« De herbergier terzocht mg , om bg den zieke te blgven , wgl hg ook een lakenweyersgezel was, even als ik , en ik deed het gaarne , doch het was een erge, onrustige nacht. Den Yolgenden morgen had ik ook pgn in het hoofd, zoodat ik meende, iiat ik de koorts had, doch de herbergier diende mg een hqismiddeltje toe , en ried mg eenige uren te slapen , toen werd ik we^r frisscher en de zieke gezel Tond ik ook we^r beter. Deze zeide mg 9 als mgne ouders te Ortenberg maar wisten , dat ik in dezen toestand was , dan zouden ze mij wel te huis laten halen , want mgn vader heeft paard en wagen; indien gg schrgven kunt, yriend» schrgf dan voor mg naar huis, aan mgncn vader , den lakenweyer F a I k e r , en zend den brief maar met een' bode weg , mgne ouders zullen het u Tergelden. Ik kon wel een weinig schrgyen, en stelde dus den brief op ZOO goed als ik het geleerd had , en nam yervolgens we£r de verpleging yan den zieken knaap getrouwelgk op mg. Na yerloop yan eenige dagen kwam de oude beer F a I k e r zelf met z^n' wagen , om zgnen zieken zoon af te halen. Toen de yader hoorde , dat ik zoo veel moeite met zgn' pieken zoon gehad had , en dat ik een lakenwevers gezel was» bood hg mg aan , om in zijn' winkel , tegen goed loon te arbeiden » hetwelk ik gereedelgk aannam , ea ik liep eyen zoo snel als zg met hun rgtuig, zoodat wg den geheelen weg altgd bg elkander blevcn. 57 In het hais Van den beer Falk er werd ik weldra göhec^ TcriroQ^elgk en bekend , want de man zoowel als leijne vroaw waren goede » godvreezende lieden , bg wie ik zulke goede dingen faoorde, als ik vroeger, bebalve yan mgne moeder , nog yan niemand geboord bad* De lieden leefden als Trome kinderen met elkander » en bet was mg even ate of ik nog eens in eene school gekomen was , waar ik reel andere en.betere dingen leerde, dan ik anders wel in de scbool geleerd bad. Bg den beer Falk er leerde ik ook Grods W0Drd kennen en ik las er met genoegen in« Ik had den man zoo lief als eenen vader, en eenige jaren later werd bg ook mgn vader , wat ik trouwde met zijne doobter en zette ^mg te Ortenberg met der woon als lakenwerer neder. Hgn sc&oonyader, die een welgesteld man was, had in bet stadje twee buizen, bet eene, groofste derzelve bewoonde mgn zwager — dezelfde, dien ik gedurende zgne ziekte te Kroonberg verpleegd bad, die nu ecbter weer geheel bersteld «ras. Beze betoonde meer lust tot den bandel , en begon nog I^' zgn vaders leven cen goed bedrijf ; docb ik bleef bg mgn handwerk en bewoonde met mijne vioow bet andere, hnis. Hgne oude moeder (want mijn Väder was overleden) liet ik ook met de eene nog ongetronwde zoster, bg mg kora^n 'en wij leefden allen zeer eendragtelgk te zamen. Hgne s^boonouders stierven eenige jaren daarna kort na elkander ; eerst de moeder , toen de yader, die ons op zgn sterfbed met zeer dringende woorden tot liefdo vermaande en zegende. Mgne Trouw en ik leefden zeer gelnkkig met elkander , ofscboon onze lieve Heer oqs dikwgis met ziekten en andere rampen bezocht; want wij verloren Terscheiden kiaderen, tn met de vgf, die wg in Hieven htelden, hadden wg ook menigTuldige zorgen. Ook verloren wg veel vee in eene Teeziekte, die destgds in bet land kwam, en in een tgdAestek 'Tan weinig -jaren bragt de bageblag ons twee maal Teel scbade toe aan ons veldgewas. Ik -bad echter nu reeds een 'vast Tertrouwen op God gekregen, en-Uet mg in mgne liefde tot faem en in mgn' vrede niet meer van bet 58 regle spoor breogen , en mijne vrouw dacht eTen zoo als ik. Mgn' zwager scheen het met zgoen handei, wel is waar, beter te gelukken ; hg won veel » en daar hjj Yfht » dat hg mg ifel gebruiken kon, haalde hg mg over» om, in plaats ▼an Treemde helpers, die hem reeds menig nadeel hadden berokkendy hem in zgne werkzaamheden bg te staan. »Ik zai reizen en den uitlandschen handel op mg nemen» gij zult inmiddels het opzigt en besluur der zak^n te huis tvaarnemen ; hetgeen wg dan winnen , daarvan wil ik u gaarne een gedeelte afstaan, want gg zgt immers mgn vleesch en bloed." Ik nam den Toorslag ^an ; het gclukte mg, door eene gelukkige onderneming met wol onze gemeenschappe- Igke zaken goed in den gang te brengen , zoodat mgn zwager mg uit dankbaarheid eerst een derde, vervolgens de helft ran het jaarlijkseh gewin gaf. Thans begon het er werkelgk naar te gelgken, dat mgn oude wensch om het rgk worden^ zou yeryuld worden , want ik had reeds een zeer aanzienlgk kapitaal in den handel mgns zwagers. Daarbg leefde ik met 'mgne Trouw en kin- deren, wat eten, drinken en kleeding aanbelangt, nog op denzelfden eenvoudigen voet voort als vroeger toen ik Tan de lakenweverg leefde , behalve dat ik mgne oude moeder , die toch in haar leTen eilende genoeg had doorgestaan, menigmaal iets bgzonders Terschafte, en mgne zuster, die te Ortenberg getrouwd was, en die het in het begin niet al te Yoordeelig ging , nu en dan iets liet toeikomen. Ik hield oqk nog altgd een' knecht en werkte in mgne Trge uren nog altgd mede, zoodat mgn winkel mg yast eren zoo yeel opbragt, als mgne huishouding kostte. Doch met mgn' zwager ging het anders. Die had naar geld en fraage klee- deren gevrgd, had zieh uit Frankfort aan den Main eene yrouw uit een yoornaam en ^sisii^hg tamelgk yermogend huis genomen, die hg met extra post naar ons klein Ortenberg bragt, en, ten einde zg zou meenen, dat Ortenberg ook eene groote stad was, yolgens afspraak met den yoerman eerst door alle Straten en Stegen rgden liet, yoordat hg 5» met haar voor zijn huis stil hield« Doch de jonge Yrouw merkte vreldra het onderscheid ; hare groote , schoone vader- slad lag haar aan het hart; zg wilde zieh haar heimwee door allerhande uitspanDingen laten yerdrij?en, mgn zwager moest eene. kostbare equipage benevens bedienden en gezelsohaps« juffers Yoor haar aanschaffen ; zg red^n met elkander na oaar Wetzlar , dao naar Hanau , en te Frankfort bleef zg dikwgls geheele maanden lang. Daarenboven rerlangde zg ook , e?en als voorname lieden , een buiten , en mgn zwager was ook werkelgk zoo tojege^end , dat hg een boerenhuis bg Ortenberg kocht , hetgeen hij omverwerpen , en daarroor een bont steenen kaarteuhuis zetten en in plaats van het boomgewas en de velden een' franschen Insthof met fon* teinen aanleggen liet. Hgn lieve broeder , zeide ik op zekeren dag tot hem , als zgne yrouw wedr naar Frankfort aan den Main yertrok- ken was, en, zoo als het gerucht liep , yan daar een pleizierreisje naar Parijs zou doen , gg weet , dat wijlen uw yader ons op zijn sterfbed tot broederlgke liefde jegens elkander yermaand heeft, en ik geloof, dat ik tot dus yer niet in gebreke ben gebleyen, u deze liefde naar mgn vermögen te bewgzen. 6g weet ook, dat ik, toen ik in 60 uw huis kwam vohtrekt niets bad, maar een dood arm mensch was. Alles, wat ik thans bezit: mgn huis, tuinen akker, rooral echter ingn huissclgk gelok met trouw en kinderen, dat heb ik loch naast 6od aan umt oyerleden vader en u te danken. Nu heb ik , wel is waar , thans zes of zeven jaren voor u in uwen handel gearbeid, en gg hebt mg voor mgne moeite een zoo groot loon toegekend, dat het tot een aanzienlgk kapitaal is aangegroeid, doch ik heb daarbg in mgnen winkel toch ook nog zoo veel kunnen verdienen, dat ik met de mgnen leven kon. Daarom neem en behoud gg, wat het uwe was ; ik wil niets uit de opbr engst Tan den hanc^el hebben, dan hetgeen ik misschien, (het zal juist wel niet veel zgn) nu en dan van dit verdienst in mgne huishouding gebruikt heb. Wanneer gg datgene, wat ik u gaarne en willig geef, zorgvuldig bg elkander houdt en vooral de neigingen uwer vrouw beteugelt, dan zult gg als eerlgk man leven en bestaan kunnen, doch anders loopt het met ^uw geheel bestaan op spol en schände uit; want wanneer gg berekent, wat reeds thans niet meer het uwe is, maar aan een* ander toebehoort, dan zal u uwe ligtzinnigheid en het trpetelen uwer vrouw wel Tergaan. Mgn zwager schreide en wilde eerst mgn aanbod niet aannemen; ^' had zieh in zgne ligtzinnigheid zelf de oogeii verblind , en in de gedurige vermaken , waartoe zgne vrouw hem verleidde» was hg er sedert jaren niet meer toe gekomen, om zgne bocken eens grondig door te zien. Doch ik had hem nu eenmaal, waar ik hem reeds lang wilde hebben; ik liet hem niet we^r los , voordat ik hem den geheelen stand der zaken haarklein uiteengezet had. Hg had nu toch eindelgk begrepen, dat ik met mgne vroegere waar- schuwingen en vermaningen gelgk had. Mgn broeder, zeide ik tot hem bg het weggaan, ik schenk u al mgn verdiend aandeel in het geen wg tot heden toe gewonnen hebben; ik schenk u al het geld, dat mg in uwen hatidel toekwam ; maar ^^n ding neem ik er toch uit en schenk ik u niet : dat is mgn eerlgke naam , mgn goed 61 gewetea jegens God en menschen« Zorg gg loch, dtat gg ook Toor God en den naasten regtschapen handelen en eer^ ^ Igk blgren moogt., Wanneer gg ?erder, even als tothiertoe awc vroEw h$ren ml geeft; dan laat gij de zonde over vt en uw huis heerschen, en waar die regeert, daar is geen legen, noch hier, noch hi^ namaals. Mga zwager gaf mg er de hand op , dat hg van nu äf zgne zaken beter zoa behartigen, en reeds dadelgk ook tgne rrouw het kostbaar reizen wilde verbieden. Hoe lang en in hoe ver hij zgn goed voornemen naarzgn. eigen Yermoge» zoade zgü nagekomen , weel ik niet ; want God , geljjk zulks meermalen geschiedt , kwam zgne zwakheid te hulp en deed het meeste, ja alles voor hem. Zrjne rrouw kwam namelgk eenige weken daarna ziek uit Frankforl temgf bleef sedert dien tgd ziek , zoodat zg na eenige maanden stierf. Op haat sterf bed heeft mgne Trouw haar meermalen bezecht , en het is te hopen , dat deze bezoeken niet yer- geefs geweest zgn. Mgn zwager verkocht daarop, enge* twgfeld met groot verlies zgn lusthuis , dat hg op het laad hady betaalde zgne schulden en begon we6r een' bandet in het klein, waarvan hg nog op dit oogenbiik bestaat« Zoo was het dan op eens we6r met mgn rgk worden gedaan. Ik was daarbg intusschen zeer wel te moede , want ik had mg nu reeds langzamerhand tot zinspreuk gekosea: wees tevreden^ indien gg onderhoud en kleederen hebt. Ook mgne vrouw was met alles , wat het lot ons beflchoren had , zeer wel tevreden , want zg is niet o]^ grootheid gesteld, en God zegende mg daarbg rgkel^k, ook hadden wg met oBKeife kleinen veldbouw en onze vee^ hoederg eenige zulke goede jaren, dat ik in ptaats van ons oud, eenigzins bouwvallig huisje, een schöon nieinr^ huis, benevens eene nieuwe. stalling vbor het veQ zetten kon« Hiertoe was, wel is waar, ons baar geld niet geheel toereikendt maar ik moest er iets toe opnemein. Intusschen was het boawen noedzakelgk, en zoo vertrouwde ik op Gods hulp en zegen, ving er echter, ten einde mgne schuld 62 eerder te kunnen afdoeo , eene kleine koopmanschap by aan. Bens voerde mg dit bedrgf naar boiten ia het Sak- siscbe, en ik faad toen juist alle reden om regt teTre- den te zga, wijl ik mgne waren goed afgezet, en menige twgfelachtige post, die ik uitstaan bad, gelukkig ingekre- gen bad. 