title: Historie van het verbond en de smeekschriften der Nederlandsche edelen, ter verkrijginge van vrijheid in den godsdienst en burgerstaat, in de jaaren 1565-1567 / 3. (1795). - 558 S
creator: Water, Jona W. te
text: Tseeraerts blijkt, dit hij een dolleman was, beter foldaat dan Bevelhebber, wien het geluk meer gunstig geweest was, dan ziine ervarenheid en beleid. Zujn volk b>- ftondt uit nieuw bijeengeraapte benden , ongewoon aın de noodige krijgstucht, die ‘ - | - - . . E in de belegeringe van Goes, misichien „ hun eertte procfftuk van dien aarı geven zouden ; maar in die ftad gehoodt Ifidoro Pacheco, cen wakker, en doorilepen krijgs- inan, die met oplettendheid en beleid ’x kleine geral zijner geoefende manfchıp op zijn pas wist ıc fparen en te gebruiken, en teffens de misflagen der belegeraars zich % r ä tu (i) Alle onze Nederlandfche Historiefchrijvers gewagen van deze onderneminge tegen Ges. De voornaamften worden aanzehaald door ’s GRAVE- ZAnDE bl. 255, 276. Duch men leze vooral den Hoere VAN DE SPIEGEL, aangch. pl. bl. 147— 168. | (k) Ik fpreke van den Heere van DE SPıf- ‚GEL, aangel, pl. bL 148, 168, 109. E 2 Hij ontdoet zich van ’t 246 VERBOND EN SMEEK-» ten nutte te maken. Tseeraerts werdt van kundigen en onkundigen gefchandvickt, dat hij den vermosiden vijand bij zijne aun- komfte niet overvallen, of hem ten min- ften des anderendaags beter ’t hooid gebo- den hadt. Zijne eigene krijgsbenden , de fchuld hunner latheid op den Bevelhebber werpende, verweten hem, dat hij heime« ijk verftand met den vijand hie'dt, Hier bij kwam het herdinken zijner vorige ramp- fpoeden in den oorlog, en dat cenigen van zijne naasgbeftaanden ’s vijands zijde aan- kleefden. Zeker is ’t, dat hij en zijn on. geoefend volk niet konden halen bij oude foldaaten, gelijk de Spanjaards waren, en bıj de ervarenfte Veldheeren , onder wel= ken d’Avila en Mondragon te recht geteld werden. Het ongunstig oordeel over zijn gedrag maakte Tseeraerts zoo ongeduldig, bewindover dat hij ’t bewind van Walcheren overdroeg Walcheren enzoektzichaan Jakob Smit, Heer van Baarland, Bail- te verdedi- gen ]iu van Vlisfingen. Toen begaf hij zich, naar Medenblik bij den Prinfe van Oranje, " om zich tegen zijne befchuldigers te verde» digen, en toonde zich bereidvaardig, om ziinen goeden naam, of inrecht „ of met den kling , dat is, ın cen ıweegevecht , voor SCHRIFTEN DER EDELEN. 347. voorteftgan. Hij dagvaarde , in cen ge- drukt gefchrift, allen, die hem achter zij- nen rug lasterden, om het in ’s Prinfen bij- zijn te doen (J). ’Doch niemand kwam te Bljfrgezien roorfchijn ; en de Prins vondt geen zwaa-®) Orange. righeid, om zich, federt, van hem in den krijasdienst te bedienen. Ten tijde van tn’ beleg beicg van Haarlem , kwam hij in ’t vuur,,” en werdt gewond (m). ' Zijn verblijf tegswond. - Leijden, waar herenhij zich begeven hadr, was kort van duur: want, na dat Gcer- „4 Ca. truidenberg door ’s Prinfen volk ingenomen verneur var was, werdt hij tot Berelhebber der vestin- _ ge aangefteld. Eerlang vondt hij hier zijn graf. Her breken der beelden in de kerke willende bel.tten, werdt hij, in cenen op- loop, door ’t balddaadige krıjgsvoik onge- Bis: bragt (n), na dat hij flegs weinige (0) wurd. mi #8 E07 000" weken (1) aor VI boek, bl. 286, 287 [393—395]. (m) »or VI boek, bL 322 3y ]-. HOOFT Vill.boek , bl. 322.. r 3.2 [45 \ rPp (n) zor VI bock, bl. 336 [457]. (0) Geeiiruilenberg was den 31 Aug. 1573 inzenomen, en in ’t jaar 157.4 ftaat als Gıver- reur bekeud Christoffel van Isf..feis, die aan Isee.aeııs opgevol'gd wıs. uw f 4. Turck. 348 VERBOND EW SMEEK- 'weken of maanden ’t krijgsbewind over die ftad gevoerd hadt. ALEXANDER TURCK (p), Geldersch Er deiman (*), zoon van Jasper Turck, Hec- Ic ) Hi 's, zonder twijfeh, dezelfde perfoon, die clders Sander Turck ot Torch genozind wordt. (*) Her gelacht 7 urck , in de zesticnde ecuweook Zurck eheten , geliik die naam naderhand beitend'ghjk gefchreven E was oerfpronglijk wit Gelderlaud Hieroim fchriite nor XXI bock, bl. 23 [713], dat Lubbert Turck een yan de yoornaumjte Edelen yan Gelderland was, en MOOFT XXV bock, bl. 1064, noemt hem een hzofdtak yın den Gelderjchen, Adel, en die Mzaılijk yermaugfchapt was. Sominigen van die. geilacht bleven, in de XVl eeuwe, met de woen in Gel- derland. Ten tijde van Alva, werden de guederen van oost Turck , van Saltboınmnel, aangeflagen. Anderen zet- teden zich in Holland neder, Onder dezen was Jouker Jas- per Turck , Drosfanrd van Gorinchem en Afperen, wıens goederen Alva ook decdt aanflaan." MSS. Aanteck, va den Ticere'yan der Craght, Deze Jasper wos de vader van den Bondgenoot Alexander Turck, die, volgens *t vonnis von Alva tegen her , ook te Gorischem woonde. Uit de Genealogie van Aamend, laatftclijk door FERWERDA uitgcge- ven, 1 deel ı ftuk, ziet men, dat Margareta van Egwond, eerst getrouwd met Johan van Merode, nadcrhand , ten’ man nam Geurt Turck, Kastelein van Buuren, en Stalinees- er van haaren vader, Willem van Egmond, Stadhouder van Gelderland, ' Hij liet ıwee zoons na, "Willem "Turck , £e= trouwd met eene dochter van den kivere van Nijenrode, en Lubbert Turck, die bij Haleweij, Vrouwc van llemert, yer- wekte (1) Tan Turck, Dom- kanonik te Utrecht overieden 15425 (2) Hiillem Turck, Heere van Ilcesbeen bij Heuscden a welke liceriykpnid hij van den Hecre van Zevenbergen in °% jaar 1555 $C ocht hadt , volgens MSS. Aant. van den Heere yan der Craght. Wij hadt in echt Berte Pieck van “Wolfswaard, en won einen Zoon, Lusbcrt Tarck , in den jnare 1559 verlijd met Hecsbeen ,„ en dlure dochter, Fliza- be", getrouwd met Gijsbert van Coevverien, naar ’t bee richt van dien z.!fden Ilcere. (3) Tredsik Darck, Meere van Heincıt, die .e vader van din Bondgınoor was, als mr dc van SCHRIFTEN DEK EDELEN. 349 re van Aalst in 't jaar 1557, en van Joanna van Lijnden (g), was Hopman in dienst Dient onder van Prins Willem den I, holp de flad Graa- *" Prinse ve, in ’t jaar 1568, bij verrasfinge innc- men, en werdt nıar den Haage door den Prins gezonden , om de burgers tor önder- werping: te brengen. (r) Sententien van Alva, bl. 26, 28, 31. VAN METEREN lbl boek, bl, 49. Ä van Yan Terck ,„ Heere vaıı Zinderen, gchuwd mct Erm- gard van Merode. De Bondgenoot, Zubbert Turck, hecft tiree zoons nagelaten, Fredrik Turck, Heerevan Hemert en Delwijnen, die in den jaare 1599 trouwde met N. van Golt- ftein, en Jan Turck, die ter vrouwe kreeg de dochter van den Heere van Wilich en Kervendanl. Volsens de MSS. Aan- teekeningen van den Here yan Haerfolte tot JYrst, is uit Lubbert Turck in rechte lijn nedergedaald de tak van 't ve= Pacht Torck in Gelderland, waar aan zeer veele heerlijkhe- den, ’t zij door huwelijk, 't zij door koop, 700 in Gelder- Icnd, Oostltiesland en elders, als in Holland, in deze etii« We wwekwamen, 353) VERBOND EN SMEEK- 2 BR flagen (s). Zijn verder wedervaren is niet tot mijue kennisfe gekomen, L.Turck. _LUBBERT TURCK, Heer van Hemert (t), was cen zoon van Fredrik Turck tot Zindc- ren, en van Maria van Wittenhorst (u). Geeftde Jammer was’t, dat hij, als Bevelhebber van Sad Graave \, ; i Mn (Graave, zich liet bewegen, om die ftad, in den jaare 1586, zonder dringenden nood, bij verdrag, aan Parma overtegeven. Leij- cester, ook op aandrang der Staaten van Holland , deedt hem gevangen zetten, en Dit kot zijn Bedieg fcherpelijk onderzoeken. In een’ Per buitengewoonen krijgsraad, werdt hij, hoc- wel niet betrapt op verraderije ,„ hebbende echter uit ontijdige verzaagdheid zijnen ecd en pligt te laijk berracht , ter dood ver- wezen. Men verwachtte, dat Leijcester het vonnis of vernietigen of verzachten zou. Turck zelf deedt eeu aanbod, met zoo vee- | le (s) MSS. Aant. van den Heere van der Cragbt. (t) Geleren in den Lande van Arkel en Alte- na, tegen over Heusden „ en derhalven niet ie v.rwarren met Gpper- of Nedert- Hemert in Gelderland. (u) MSS, Aant. van den Heere van Zaerfäl- se tot Z’/rst. SCHRIFTEN DER EDELEN. 35t le jaaren dienens op eigen kosten, als de Koningin van Engeland hem opleggen zou, ziin leven te betalen, en de behaalde fchandvikk , met rustig wagen zijns per- foons, hier of elders, te lande of te water, atiewasfchen. Maar noch dit, noch 't bid- den van bloedverwanten, noch 't fmeeken van achtbaare vrienden , noch erbarming over zijne bedrukte gemaalin, eenige doch- ter van aanzienlijken huize (v), golden ge- noeg , om de genade te doen plaatfe grij- pen. Hij kwam op ’t fchavot; hij beken- de, door mededogen mer kermende -vrous wen en xinderen, in bloodigheid verva’len te wezen, zich van ontrouwe ontfchu'di- gende; hij werdt ftaande onchoofd, en zijn a5 ljjk „ met groote pracht en geen mindere 1586, rouwe, te Hemert begraven (w). AUKR “ (v) Jofina van Salland, dochter van Johan en Delia van Stepraedt, Ms$, Aant. van Denzelf den, In de (renealogie van Zgmond, 21 genera- tie, wordt zij verkeerdelijk Joßna van Pallands genoeind. (w) Dit geval wordt uitvoerieliijk verhaald door BIR ÄXI bo:k, bl. 21, 22, 24, 25 1507, 708, 712, 713], en HAFT XXIV bock, bl. 1093 „ 1064 YVerE. WAGENAAR Va» ceıl. Bist. VL deel, bl. 126— 12%, die Lub- beit Yun van Ü. 37% VERBOND EN SMEEK- AUKE VAN uNIı (X) tot \Wirdum was herkomftig uit een oud en cdel getlacht in Friesland (*), en een kloekhartig vooritan- der Hert Turck noemt een song Edelman. Hoewel HOUFT,, DM. 1094, vok fpriekt van zijue beilaag- ltjke jonkbeid, woet hij echter, nu, omtrent 4Q jaaren oud geweest zijn, als beiivord hebbenue under de verbonden Edelen in den jaare 1505. (x) Deze Auke of Aucko wordt in’ Lätijn geheren Arfoniusi C*) Niet gcflacht yarı Unia, of van Unije, dikwerf alleen- ljk Unie genoend „ is zeer oud en aanzientijk in Friesland, De ftamlijst is b1) FERWERDA I deel ı ftuk, bl. 115 119. Zij begint ınet Kewpo van Unia, die in ’t Jaar 1445 lechde, en eindigt met Hobbina Emilia Jullana van Unia, welke in den jaarc 1756 trouwde mer Ernst Frans van Aljlva, Ik zul hier het cene en andere bijvoegen, z00 van elders, als vuor- nhamlijk wir de MSSs Aatiteekeningen der Hecren £. DL en U. yan Lurmania. Niemand twijtelt, of dit geflacht was lang voor ’t jaar 1443 bekend,. Reeds in de dertiende ceus we bezat herzelvc.te L,eeuwarden cen Iluis of Kastecl ; vol- gens GAUBEMA vcrhaal van die Stad, bl. ı0, 11. Ook wu ren de Unia’s,. van den aanvang af, betrokken in den Fric- ' fchen tweefpalt cusfchen d& Veikoopers en Schieringer? , eıf.' hadden daar op, in ’t laatite der veerticnde ceuwe, grooten invlocd ; gelijk de Friefche Gefchiedfchrijvers ecupaarizlijk sctuigen. De kleinzoon van den eerstgeroumden in ’t gc= flachtregister , ook Aempo of Kempe van Unia geheten, en die «le overgrootwader der Bondgenooten was, is mij voor- gckomen in Chartiers van 1477 en 1479. Zie Charierbock vaı Friesland I deel, b!. 672, I decl, bl. 69, Wwiar de waam Aninghe gefchreven wordt, Noch meer bLekend is zijn zoon, Auke yan Unia, vu wien de Friefche gedenkfchriften op ’t jaar 1498 vecl fpreken, Zie cassema verhaal van Leeuwarden „ bl. 1389, 217223, 230, ei HOINCK VAN PAPENDRECHT in zotis ad yitam Pigliial Alftta pag. 59. Hij Lade in buweliik Ansk Walta, en uit dien hoctlle tot zwa- gers Juw Jongama en Tjeik Wale. Zie Charterbock van. Friesland 4 deel, bl. 760. Zijn broeder, Werp of Worp van Unia, gerrouwd met Ter van Burmiania, maakte zich acer bekend; bij beZat her Unia » huis te Lecuwarden , doch. Live SCHRIFTEN DER EDELEN 353 der der Vrijbeid, De haut, van Alva, die hem Oedag naır Antwerpen liet dagvaarden en bande wird, 1508, (y), kon geen veranderinge in zijne denk- wijze veroorzaken. In’t jaar 1572 was hij 7,7%; P cen der vier hopimannen van de burgerije te Prijheid, Z Sneck , 2 (y) wınsemius li. 11 Histor. pag. 114. Chartetbock van Friesland Ill deel, bl. 733. ’t welke hij verplicht werdt aan den Hertoge van Saxen overtereven, on dat het te nabi) was aan de plantfe, waar ’t blokhuis zou gebouwil worden. GABBEMA aanz. pl. bi. 185, 189, 222, 236 —238. —— Ritske yan Unia verwekte bij Margareta van der Marck van Aremberz , natuurlijke dochter des Stadhouders van Friesland, clf kind eren, var \welken, zoo veel ik wete, alleen Karel yen Unia zijn g0- lacht voortgeplant heeft. 1lij was getrouwd met Aldegonda van Achleni, welker mocder was Womk van Mockcıma. In een oud MS. , berustende ter Griffie te Leijiien vindt nen deze kwarticren van hem cn Zijne vfouwe op<egeven: U nia, Juckema, Marck Aremberg, Pallandt ; Walta, Avsga» na, Egmond, Naaldwiik; m Achlem. Vosels, Mocke= ma, Hering 32; van den Rullen, Bolx, Schiverda, Jon zemas Dit heb ik "seleerd wit G. van Rıjckhuijica MS. yellacht en wapenbock Ill deel,, bl: 76 en 77. == Uit de ftamregis- ters van Ailya, 13 gener., en van Burmania, 14 en I5 gc- her., bY FERWERDN I deel ı fEuk, ziert mer, dat noch af- ftammelingen van dır geflacht , van moederlijke ziide, in Friesland overgehleven zijn, waarvan eefigen ook ‚en naam van Unia levendig gehouden hebben 5; be v. Julius Hobb« Unia van Burnama » Gricman ovır QOost-Dongeradec] , broeder van Ulbo van Barrmania, Grietman van Leeuwarde- radeel, aan wien ik, bij de uitgave van dit werk , Z00 gror - ce, verplichtinge kreeg, — \Wie Kampe van Unia gewecse z'j, wiens huis te Lesuwarden, ten tjjuc der Ns :derlandiche heroerten, tot cen sevangenhuis voor de vrijhcidlieveuden gelchikt werdt, volgens j. cAroLUS Zi. Ul. pre. 173, is mil nier in ’t zekere gebleken. = Hicr boven maakte ik gewag van een Ifuis of Kastecl der Unmia’s te Leeuwarden; — Behalven ’t kasteel, te voren gemeld, bezat dit geflacht ver- fcheiden andere ftinzen , als re Wirdum, Beers, bij Nije- hove, Steens en Märstunn In ’t Geographisch woordenbock van Iriesland „ in ’t jaar 1756 gedrukt, wordt geiproken van de virwoeste Unia -flare iu den omtick van sEkimarı)p- 254 VERBOND EN SMERK- Sneek , en vleide zich, met de meefte Fries fche Edelen, geheelenal aan 's Prinfen zij« de (z). Hij begaf zich in huwelijk mer Anna van Tjaarda ; doch overleedt zonder kinders nateläten. HORATIUS VAN UNTA Was mij cetst al- leenlıjk bekend uit zijne dagvaardinge naar Antwerpen (a); wordende niemand met dez:n voornaam in de gedrukte en gefchre- vene geflachtregisters gevonden. Doch iecs mand, der Friefche zaken doorkundig (b), deedt mij opmerken , dat misfchien deze Horatius dezelfde geweest is met Ritske of Ritfcoo van Unia , zoon van Juw van Unia en Aclke Jukema, en derhalven een broeder varı Auke, zoo aanftonds vermeld. Ik twij- fele eenigzins ;, of hij , die op A'va’s last gedagvaard was „ nıderhand wel Drost var JJsfelmuide en van ’t kasteel te Genemui« de, wegens den Koning van Spanje, ge- worden of gebleven zou zijn. Dan, in die hoedanighsid is Ritske ons bekend in | de (z) j. carorLus Äb. 1, pag. 65, 70. - (a) wınseMmius/.c. (b) De Grietman U, van Burmania. “r SCHRIFTEN DER EDELEN,. 355 de Friefche gefchiedenisfen des jaars 1572, wanneer ’t gemelde kasteel in handen der Watergeuzen geraakte, en Ritske op ’r Land ıu- blokhuis te Leeuwarden gevangen gezet Er la en, een’ geruimen tijd , gehouden werdt, niet tegenitaande hij zich ter zuiveringe aan. peboden hadt(c). Hetkonechterzijn, dat het fa 2 - huwelijk van Ritske met Margareta ‚natuur- eene naguur- li lijke dochter van den Graavevan Aremberg , .—. Zijne vroezere misdaad, te weren, van zich er van bij de verbonden Edelen te voegen, zal heb-"" ben doen vergeten, en hemdien eerpostdoen verkrijgen, Zeker gaaı her, dat,doordithuwe- lijk van Ritske, ’t geflacht van Unia tot on- zen tijd, in 't vrouwelijke, voortgeplant is. BARTHOLOMEUS DE LA VALLE was den A.dela RT FRE. ? r.] Italiaan, wiens naam door de Nederland- da iche Gefchiedenisfchrijvers verf[cheidenlijk opg.geyen wordt ; doch zij allen bevesti- en, dat hij een der Bonigenooten was , welken Alva, zoo fpoedig ’t hem mogelijk o: hootl, was, te Brusfel liet onchalaen (d). 24 un) AR J. vA- ,.6c) J cAroLus lb. tut, fag. 217. v. AB AıJTTa epist. CLVL ad Hopperum , pa2. 666. (d) Men zie de Schrijvers, aangebald jn tuk , F.Varick. 3f6 VERLÖND EN sMEEK- J. vaxıck zal, zonder twijfel, behoord hebben tor her geflacht van dien naam, uit Gelderland ooripronglijk , doch waar van een tak zich ın Brabant, en elders, u:iıge- breid heeti (*). Indien de voornaam door de 31 Stuk, bl. 143en 144: bij welken.ik hem ge= noemd vinde de Fall, du Val, Kurtbolomeus Piemontois, euz. ‘*) Tet is boven alle bedenkinge, dat her geflacht yaz Yurick, in de oudite tijden ook geheten Fanderiek en Fade zick, vorfpronglhiik in Gelderland t’ huis behoorde. De n.anı is ontleend van de Heerlijkheid Varik, of, gelijk zij weleer genoemd werdt, Vaderik, in de Thielerwaard gelegen. Te echt ,„ heeit wacenaar aangemerkt, in den Tegenwoordi- gen ftaat van Gelderland bl. 235, dat de Heeren van Varick zcer verinaard zijn de Gelderfche gefchiedbocken. Het is ıneer dan waarfchijnlijk „dat tot dit geflscht behvorde G005- vAjo van Varick, die, in ’tjaar 1366, zich mecster van Bommel maakte, doch genoodzaakt werdt die ffad weidra te verlaten, en ’t geviar mer inoeite ontkwan, en die, cenige jaaren laater , Thiel ionam. Meu zie ponTanus /ib. VIE list. Gelr. pass 277, 283, Kb. VI pag. 308 , VAN SLICH sEnnonst Geld. veich. VII bock, bl. 143, Vilk bock, bie 755, Chronivon Trelenfe pag. 376, 377, 806, waar de aan- teckeningen van den Jleere vAN LEEUWEN verdienen gele- zen te worden. Zijn nanın wordt in vericheiden Charters van dien tijd gevonden, ook bij MATTHAEUS de iure gladit, ?ag. 130, 436. In cene MS. Genealogie, mi) medegedeeld door den Heere yar Spue» yarı U.rdenfiein, vinde ik aange- teekend, dar Johen van Vanderick, Ridder, ook de gemelde Gooswijn, en zijne beide zoons verwekt uit N. van Ros- fen, in de Gelderfche Ridderfchap ten jäare 1377. warem- Volgens dat geflacktregister was ook in 1369 bekend Alard van Varick , getrouwd met Machtilde van Hocmen of Moemmen, mede wir een oud Geldersch geflacht. Zie Stuk , bladz. 466. Zij lieten na Goosfeu van Varick, Hce re van Varick, die in echt nam Machtile, dochter van den Jdder Joban vaı Brakel, en won Hendrik van Variok 5 wiens cenige dochter Henrika Poscthuma ten man krecg Waka. ven vaı Ilaeften „ Ridder, overleden in 1478. Oin vecie anderen nier te melden, vm welken Porzanus Op ve jJaaren 2419, 1426, 1430, 1444, 1472, cuz. fpreckt, ca mi; al- " live“ SCHRIFTEN.DER EDELIN. 557 de letter J. behoorlijk aangewezen wordt, zou men konnen denken aan Josan van V4- rick, zoon van Goosfen van Varick tot Waaijenrade en Klara van den Eruice , die 23 ge “ leenliik te bepalentor den tak, waar toe zij, die onder de erbonden Edelen konnen geweest zijn, biuoorden; zul ’k hier aanmerken, dat Guoswiin yan Varick, federt den jaas te 1866 bekend, naliet Yı Aod, die "antrene het eine der veertiende ceuwe retrouwd was met ecne dochter uit den size van Culcuborz. Zijn zoon,, Goosfen yan Varik, ee ; Heer van Wanijenrade, trouwde Maria van Veijen van Herwen, en won Johan van Varick. Duze is nıct Waaijenrade in 1431 beleend, Uit zijn huweliik met Mar;riet ,„ dochter van Willem van L]zendooin en Auriana Cock van Neeriinen „ ı5 relproten (wos/en var Farich, Ambtman van de Thieier-en Bommelerwaard wien uit Johanna , dochter van Johan van denPoll en Maria vanSirijen vanZevenber- gen, zeburen werdtGoes/eu van FVarick, dieter vrouwenanı Klara van den Cruice, en bi) zijinen dood, ıa 1557 voorgevallun, naliet (1) Kornelis von Varick, Hecre van Waaijenrade, g- frouwd mer Anna du Jardin de la Motte, volgens anderen, de I.arinoij. Zij hadden dincen zoun, Goos/en yan Vurick, in den texe vermeld, die vie Geertruid van Gelre verwekte Karel, Jakıb , en Filips, Kolonil eu Goyvensieur van En- merik, die in echt nam Lubberta van Gulftcin, jo en Margriets van Hoemen dochter, eg die won Kornelis, Rapi- tein en Kommandant der Schans van Voorne, overlvien 1662, en Anna, welk@ ten man kreeg Fredrik van Eslonr tor Langeler, Raad des Hofs van Gelse, ca in 1677 flort. (2) Goosfen van Verick , Drest van Buuren, van wien in den text reeds peiproken is. Deze won uit zZijı tweede huwc- liik, behbalven Goosfen ,„ kinderloos vver.eden, en twce dochters, Jofine, getrguwd met Adriaan van Malfın , en Margariet, gehuwd aan Don Sanchez de Leva, Gouverncur en Kapitein Generaal van Cambraij, opk Hendrik van Va- rick, Marksraaf van Antwerpen, wiens afitammelingen , tot den tegenwoordigen tiJd toe , in, de gedrukte Gencalogien naauwkceurig opgegeven worden. (3).2ülips van Varick, eerst gerrouwd ınet Aleid Bentink „ naderhand met Gecr- truid de Ruiter, en Jaatftelijk met Anna van Steenbergen „ dochter van Karel en Geertsiiid van Renesie. Wit ziin ecrfte kuwciijk was Klara, welke in haarc kindsheid ftori', waar door vecle leengoederen, te voren aan de geilachten Beutivk en Appeltern tocbehoor.l hebbende, op haaren vader geval- len zijn. (4) Johwn yan Varick, van wicn ik, Rn ä a, 359 VEREOND EN SMEEK- [ Tr }, getrouwd was met Maria, dochter van Joost van Erp en Margriet van Galen; doch anders, aan zijn’ brder Gussfen van Va- rick, eerst Drost te Ruuren, naderhand te Diest, eindelijk Amman van Antwerpen s die tervrouwekreegReine „dochter van Dirk van Asfindelft van B:zoijen en Adriana van Nasfau, en, na haaren dood, in echt nam Konktantia v van Berchein 3 , dochter van Hen- drik den text, gewag maakte, (5) Peter van Varick, door an- deren Pontus- geheten, Gouverneur van Oranju (5) 70- hauza, Geetteljke, (6) Margriet, welke drie mans gehad heeft, Adolf Benemk tot het Loo, Winand vaı Zalland , en Floris van Boekhoelt. — Mer dit uittrckfel der MS. Ge- ncalorie dient vergeleken te worden, zeo de gedrukte ge- Nlachtlijst, te vinden in Nobiliaire des P. D. tum. Il, page sr— 584, en in Suite du Supplement au Nobiliaire des P»- 5. tom. V, 20g. 101 — 112, als ’t gene omtreut dit gefacht gemeld wordt bij curıstıyn Jurispr. Her. part. I, pag- 352, in Quwartiers Gencalogiques tom. 1, pag. %8, 154, 178, 5055 841» VAN LEEUWEN Bat. ill, bl, 1107. — De MS. Ge-, nealogie, gclijk te voren gezegd is, begint met Gooswijn, in de Gelder[che gefehiedenisfen d des j jaars 1366 bekend ; het gedrukte ılamregister neemt een’ aanvang ınet Gooswijn A Ridder, die in den jaare 1270 leefde; doch ik vinde, dat Herman van Varick ais Ridder op bet Tournoijfpel te Hlaar- lem verfchcen in den jaare 1235, volgens BUTKENS Annales d: la malfon de Lijnden, preuyes Pag. 13. — De Heer van LEEUWEN nut. adChron. Tielemfe , pag. 376, fchrijft niet te wc» ten, dat iemand uit dit oude Gelderlche gelacht , ten min- ften die onder de Edelen gerckend wordt, in ’t jaar 1789 ıneer overig was. Metzelfde meste ik zesgen , z00 veel Gelderland aangaat. Dan, niet lang geleden, woonde te Leijden jemand uit het seflacht I vrfijden m Varick. Men verzelijke Swite du Suppl. Dat wmecr is, men ziert aldaır, par. 107, 112, en vom. Ill, pa. 65, dat dit geflacht noch onlangs ın ARENA ander de “ Bdelen en iu hoog aanzien was, SCHRIFTEN DER EDELEN. 359 ’ drik en van Margriet van der Werve; of (c) aan Filips var Varick, die, door zijne huwec- lijjken, naauwe beirekkinge haut op de ge. flachten van Bentink en Renesfe, waar uit, te voren, ons cenige Bondgenooten voorge- komen zijn; of, cindelijk aan Gonsfen van Varick, Hecere van Waaijenrade, Raad en Rekenmeeflter van Gelderland, gehuwd met Geertruil, natuurlijke dochter van Ka- rel van Gelre ,„ bıj welke hij verfcheiden kinderen won; gelijk uir de onderitaandg aanteekeningen blijken kan. BZ Ik twijfele niet, of hier wordt jemand, ,, 7 bedoeld uit her bekende geflacht DE vEn- erh. DEVILLE (*), hoew:} de naam onderfchei- denlijk uirgedrukt ituar, zoo op de lijsten Z4 der (e) Naar de gisfinge van den Heere van Spaen van Hardenftein, Yepdeyille ontlcende zijnen naam van <en dorp, dus geheten, ci vier mijien van Kamer'ik gele- gen, en was federt den jaare 1700 in groot aanzien. De eerampten, door 't zelve bekleed, en de echtverbindtenis- fen mer de oudfte en edelfte huizen,, zijn hier tot getuigen. Men zie LE CARPENTIER Ill part. pre. 216, 2539 451 » 1052, 1055» Ointrent den tiJd van ’t Bondzenootfchap leef- de Johannes de Vendeville , die eerst liorelecraar in de Rechten was, en ten laatften Bisfchop van Doornık. Men zie van hem FOPFENS Bibl. Belg, tow. II, pag. 744 In- dien bij tot die zelte Ic, \ geeu vriend der vrijheid, Dit bleek wir zijn vertrek varı " Donai;, (*) Net geflacht de F Ifde geflacht hehoorde , was hij echter - .- era 569 VERBOND EN SMEEK- der verbonden Edelen (fj, als bij de Schrijvers (g), die ons berichten, dar een Vendeville, nevens anderen, op den ecriten van zomermaand des jaars 1568, ter vorza- ke van liefde voor de Vrijaeid ,. zijn Jeven op 't fchavar te Brusfel verloor. Deze wordt ergens (h) genoemd Louis, en befchreven als Thefaurier des Konings te Gent. Noch vinde ik aanzereckend (i), dat hij, als getuige tegen den Graave van Hoome , in de gevangenisfe gehoord is. Dan, indien ’er maar Een van dezen naam 'onder de Bondgenooten geweest is, blıjkt ee ei ey v. ders ‚J (f) Bij voorb. Wendeville, van de ville (g) Aangehaald in ’t ll Stuk, bl 143, 144 (h) Antwerpfche Chronijk , bl. 164. Zijn ge- Nachtnaam wordt aldaar, zeer gebrekkig, opge- geven, Devinde, (i) Procs criminels des Comtes d’ Egmont ge. som. |, pag. 239, waar hij genoeind worat /e Sr. de Vendeville, prifonnier, | Douaij, ma dat de Nasläufchen in die ftad de overhand pe- kregen hadden,, en uit zijne verkleefiiheid aan Don Jan van Osstenrijk, gelijk ook aan Koning Filips van Spanje. Ten gevalle van welken laatften, hij zich liet zien in de weder- brenginge van Artois en liencgouwen aan 's Konings zijde ; voigens DE TASSIS ÜB. V commentar. pag. 295. In de hrie- ven von Figlius yan Ajtta wordt, op verfcheiden plastfen, tor lol van dezen Vendeyille gefproken, SCHRIFTEN DER EDELEN. 361 ders (k), dat hier gezien worde op dien Heer de Vendeville, die, den cenentwin- tigiten van flachtmaand 1567 , door dem Rand van Vlaanderen uit alle’s Konings Landen, met verbeurte van alle zijne goe- deren ,' om’ de Geuzerije gebannen wer!t, zich toen drie mijlen boven Kamerijk in ’t Fransch gebied ophoudende, en die, den achtentwintigften van oogstmaand des vol- genden jaars, door eenige Spanjaards gevan- gen op een’ wagen binnen Gent gebragt werdt , zijnde wegens de ondcerteekeninge van ’t Verbondfchrift te voren gibannen , en omtrent een jaar te Halle gevangen ge- houden, doch nu, tot meerdere zekerheid, in 't nieuwe kasteel gezet, om dat de Spıanfcuen Halle mocesten gaan verlaten. H »e het verder met hem afliep, herinnere ik Am; niet aangeteckend gevonden t te hebben. 22 | flacht,, dr (k) Gentiche BREIT I deel, bl. 103, 12%. r I) Dus wordt zijn naam opgezeven in MS, Mewmorisil van M. VAN DER 'HOUVE bl. 392. Bor woemt hem Yerdus. ... Ver Pa merije. Le Conte de Vıede. 362 VERBOND EN SMEEXK- flacht, kan ik geen zekere berichten geven, Voor de gisfinge, dat iemand uit het beken- de geflacht van der Dusfen zou bedoeld worden, vinde ik geen gronds genoeg. Mij is wel gebleken, dat, ook amtrent dezen tijd, her geflacht van vernENnBURG in Brabant en Gelderland luisterrijk was (m'; doch niet, of deze Bondgenoot daar 1oe be- hoorde, Twee Bondgenooten , VAN YRAMERIJE genoemd, ftaan op de hijsten; doch z1j bi.- ven mij in alles onbekend. | Wie deze Graaf DE VREDE geweest zij, wete ik niet. Een geflacht van dien naam was, in’ begin der zeventiende ecuwe, te " Gro- (m) curıstıpn Jurispr. Her. part. 1, pag 291, LE CARPENTIER part. Ill, pug. Soc. IK vinde dit geflacht ook Firnenburg genvemd in eene MS. Genealo,;ie, mij door den Heere van Spaen tot Hardenflein verltrekt. Zij begint met Hermannus van Vırmenburg, Leenman van Trier in ’t jaar 1107, en eindigt ‚met Filips Graave van Virnenburg, die in ıg35 flarf vror zijnen vader, Cuno, die Heer var Satlenberg en Sombref was, ter vrouwe hadt Jofina van der Marck, en floik in den Jaare 1545. = SCHRIFTEN DER EDELEN. 363 Groningen bekend (n), doch her voerde den Graaflijken titel niet. Deze aanmer- king zou ook gelden, al wilde men de /rem- de \ezcn ,„ en aan ’t adelijke Vlaamfche ge- Nacht van dien naam (0) denken. | De naam van dezen Bondgenoot, wien ik... Br denborg- op eene der lijsten opgegeven vinde waar- DENBORG, wordt elders gefchreven Waren- burg (p), en Waerdenburgk (q). Hij zal, denkelijk, geweest zijn uit het Gelderfche geflacht Waardenburg , dat zijnen naam droeg naar ecn adelijk flor, waar van de over- blijfiels, bij het dorp Hiern, in de Thiclerr waard, noch te zien zijn, en dat mer den Huize van Brederode vermaagichapt was (r). Het is niet onwaarfchijnlijk, dat de- ze Bondgenoor dezelfde is, van wien de a Re © Graf (1) Genealogie van Ten Berge, ı gener., bij FERWERDA Il deel ı ftuk. (0) L’ESPINOIJ Ziv. I, pag. zı5, div. II pag. 980. Nobiliaire des P. B. sum. 1, pag. 152, (p) Bij Bor in de naanılijst der verbonden E- delen. . ( q) Door m. van pzr-HnouvE MS. Meine- riaal bl, 392. (T) waGEnAAR in den Tegenw. flaat van Gulderland, bl. 236. Wear- 364 VERBOND EN SMELK Graaf van Culemborg zich bediende, om eene nadere verecniginge van Geklerland mer Holland en Zeeland te bewerken (s), hoc» wel hij in de oorfpronglijke gedenkitukken, waar uit dit verhaal ontleend werdt, Weer« denburg genoemd wordt. \ A. de Wal ADRIAAN DE WALL vun Proneflcin , uig nee een bekend Utrechtsch geflacht (*) gefpro- | | m Do 7 IeNy (5) Zie hier boven, bladz. 216 — 219. (*) Zeker genoeg is 't, dat her geflacht de Wael uit het Sticht van Utrecht oorfprongl'jk was , ten minften uldaar Bekend en in aanzien [edert het einde der veertiende ecuwe, In eene MS. Genealogie, waar van ik ’t gebruik verfchul- dizd ben aau den Hiecre van Spaen yan Hardenflein, wordt de oorfpsong van dit geflacht guzocht in Engeland, waar Thomas Wale, Ridder, omtrent het begin der vecrtiendd eceuwc lecfde,„ en wiens zoon Lubbert gezex.i Wordt met de Engelfche Prinfesfe Eleonnra naar Gelderland Br a te zijn. Dit zou omtrent den jaare 1331 moeten gewecst Zijty Men zie PONTAnNUus lib. VII Zlise. Gelr. pas. 215. War hier van zij, ’er.is geen twijfel aan, dat dit seilacht zich in twee voornaame takken uitbreidde, die den tocnaam van Afoers’er- gen en Vroneflein kregen. Tot welken tak- fommisen, in de veertiende en vijftiende eeuwen vermeld door MATTHAEU$ de nobilitate, pap. 700, de lure ladit, taz. 38, 182, 4365 BURMAN Utr. Jaarb. II deel, bl. r2, en elders, behoord bebben, kan ik niet bepalen. In de gemcldce Genealogie begint de tik van Aoersöergen met Dirk de Wael, bekend van 1477 tot 1500, en eindjet met Katharina Maria ‚erfdoch- ter van Adolf de Wacl of van de Wacl, Heore van Moers, bergen , die in ’s Lands sefchiedenisfen genoeg bekend is, Door haar buweliik wer Johan van Ooftrum, is Moersberger. in die geflacht gekomen, Verg. Comuoisfance de la Nobl, Utrecht, pag. 29, en den Tegenw. ftast van Utrecht II dcel, bl. 312, 313. Ik vinde, dat deze tak in huweiik verbonden gewecst is mer de geflachtu var Drakenborch , Baikel, Zurisa vos Vleuten, Ocm van Wijngaerden Brie- nea, Ripperda, cn, —— De tik de Wucd yan Vrenefeig ncemk. SCHRIFTEN DER EDELEN. 365 ten, zoon van Lubbert de Wacl, Heere van Vroneftein (t), en van Maria van Raephorst,, doclıter van Johan en Heilwig van Culemborg, betoonde zich een’ vriend | der (t) Met deze heerlijkheid werdt hij in ’t jaar 1523 beleend, en zijn zoon Adriaan in den jaare 1547. Zie Connoisfange de la Noblerfe d’Utrecht, dag. 30. Vroneltein, of Vroniyliein, was federt 1412 tot 1692 onder de bezittingen van dit ge- Nacht , volgens den Tegenwoordigen ftaar van Utrecht il veel, bl, 180. neemtecn aanvang met Louis, zZoon van I.nbbert, bovem. gemeld , die de voor-bet-oud-overgrootvader van dem Londgenoot was. Zijn zoou en kleinzoon voerden ook den wnam var Zowis. De laate hadı ter vrouwc Machteld van Wulven. Deze , of ziju vader, fchijnt Vroneftein cerst im bezit pekregen te hebben. Men zie Conmoisfüunce de la N. dUrrecht, pag. 530, en Tegenw. ftaat van Utrecht II deel, bl. 180. Hijliet, behalven andere kinderen, na Zubbert de Wael, die, uit Alida van Driebergen, verwekte Willem de Wael , in ’t jaar 1520 en 1521 Hovldicheut van Utrecht „ volgens gemelde LConnoisfance , pag. 68. Deze won, bij Heilwig van der Borch , Zubberr de Wael, getrouwd met Maria van Raephorst , en vader van den Bondgenoot, die verfcheiden broeders en zusters hadt: onder welken waren Willen, eerst getrrouwd met Kormelia van Renesfe van Moer- ziont, naderhand met Maria van Winsfen; Margrier, welka tcn man kreeg Steven van Brakel. Zij overleedt in ’t jaar 1604, en ia ’t MS. Geflacht- en wapenbock van 0. vAaN RIJCKHUIJSEN IV deel, bl. 175 vinde ık haarc vier kwartie- reu te recht opgegeven: de Wael van Vroneftein, van der Borch; Racphorst „ Culemborg. De Bondgenoot nam ter vrouwe Beatrix de Voocht van Riineveld, en lier zwee zvons na. De jonefe, Lublert de Wael, gchuwd met Ka- tharina de Juse van Hardinxveld,, dochter van Arent en Maria Boilot, liet verfcheiden kinders na , doch die allen , eine dochter uitgezonderd, den zoogenaamden geestelijken ftagt der Roomiche kerke omhelsden. Onder dezen was vok Willem, van wien FoppENs {preckt, tom. 1 Billiorhs heizı göfe 425, doch die vier vermeld wordt in ber Zro- jecium Gevangen. Zijne be- #5 VERROND EN SMELI- C> der Vrijheiden van den waären Godsdienft. Dit bragt hem in de gevangenisie en op ’t fchavot. Terwijl hij, te Utrecht, gevan- gen zat, werdt hij als getuige gehoord te«. g.n den Gräave van Hoorne (u). Hij zelf werdt [ u) Procks criminels des Comtes DE mons | "8 Egc. sum 1, pag. 240. et cr we Eruditum van BURMAN. De nuafle, Fredrik de Wael ecit, uit zijnen echt met Johanna van An.ftel van Mijn, den, nagelaten Gerrit de Wael, Heere van \Vronchtein em Woudenberg. In den jaare 1608 kreg hij ter vrouwe Wil- leınina van Amtftel van Mijnden,.dochter van Joost, Hee» re van Loenäerlloot,.en van Willemina . van Voorst. var Doornenburg „ en verwekte negen kinderen , Fredrik, Ar Wıican, Fcost met wiens dochter de MS. Gencalogie ein, dist, Willen, Johan, Johns, Beatrix, Filipotte, en noch eene ongenaamde dochter , -welke 1679 overleden cn te Utrecht inet zestien kwartieren begraveu is. DBehalven de gemelde, vinde ik noch de huwelijksverbindtenisfen var den tak de Hael, yan Vroneffein wer de gellachten van dez Linden, van Voorn van Vianen, Grocnewoud, Alendorp „ Leeuwenberg, Zuijlen van Nijevelt, Broeckhuijlen , Cuijck, Evcerlingen, van Lijnden „ Horion „ Itterfum „ Geloes „ Scherpenzeel. tot Rumpt.. — Beide de takken des geflachts de Wael worden gezcgd uitgeftorven te zün, in Connois/an- ce de ia Nob. d’UÜtrechs pag. 30, 62. Niet onbewust Zijn+ de, hoc hachelijk het zij, van eig uitzebreid geflacht. met verzekerdhexkl .te zeggen „ dat hetzelve in ’t manlijke seheclenal uitgeftorven zij, late ik. dit gezegde voor reke- ninge van. dien Schrjjver. Men zou, echter, vruchtcloos, danr tegen inbreuzen,, dat fummigen,, die den naam de Wael voerden, noch in deze cenwe onder de E.delen bekend waren ,„ volgens Wobilietre “cs P. DB. tm. 11 pag- 792 5 want uit de opgave van ’t wapen „en van elders, Llijkt enoegzann , dat zij beboorden tot een ander adelijk vc- eht, de Waele, de Wael, of de Wale geheten, in Vlaan- deren en Brabant ceuwen lang bekend, cn wasr toc de Leijdfche Hoogleeraars Walaeus „ vaderen zoon, behoorden. Mean zie Yita A. Walaei, praefixa ipfius operibus , pa 7, en uUE LA RUE Gelett, Zeeland, bl. 261. SCHRIFTEN DER EDELEN. 367 werdt door den Provoost des Hofs van U- fehuldigin- trecht befchuldigd, dat hij mer zekere ver- 5°" bonden Edellieden eene verbindtenisfe ge- maakt hadt, ftrekkende ten achterdeele vari ’s Konings hoogheid, wijders, dat hij daar - enboven, zelfs gewapend 2ijnde, ter predi- katie van de nieuwe Religie geweest was, en zich anderzins mer de voorgaande beroer- ten gemengd had. Om welke redenen hij, als fchuldig aan de misdaad van ge= | kwetfte majefteit en opftand , veroordceld gap . j | er ai I werdt, om, op uitdrukkelijken last vatı 1568. Alva en zijnen Raad, met den zwaarde ge- dood te worden, onder verbeurte van alle zijjne goederen (v). Ik heb aangeteekend gevonden (w), dat Adriaan de Wael, in den jaare ıf4f, een’ vergifnisbricf van Kei- zer Karel ontfing, die hem veileend werdt, om dat hij, ten rijde der wervinge varı Maarten van Roffem, in Gelderland en op het huis ter Leede geboren was. Door zijn huwelijk met Beel of Beatrix de Voocht van Rijneveld, is deszelfs geflacht voort- geplant ; doch, zoo veel ik wete, lecft ’er (v) Sententien van Alva, bl. 324. BRANDT Hist. der Reformatie I deel, bijvoeglelen bl. 56. (w) MS: Genealogie, Wasbey. T, Wales. 369 VERBOND EN SMEEK- ser nu niemand meer van zijne afitammc- lingen, . De meeste naamen der Bondgenooten zijn op delijst, van waar ook, DE WASBEQ ont- leend is,. zeer gebrekkig of bijna onlees» baar gefchreven. Van hier mede zoo vcele verfchillende lezingen van dezen naam; ge- hijk ık elders (x) aanteekende. Deze on. zekerheid houdt mij terug van alle gistin- gen. TJERK WaLLes (y), Burgemeester te Leeuwarden , heeft veel roems in de Frie- fche gefchiedenisfen van dezen tijd, in wel- ke zijn naam, federt den jaare 1562, onder de bezunstigers der Vrijheid en van den ge- zuiverden Godsdienst meermaals met groo- ten ophef gemeld ftaat. Gelıjk hij reeds te voren hadt doen zien (z), dat de algemee- ne belangen hem ter harte gingen, zoo bleek (x) Bijuagen, bladz. 28, (y) In Latijnfehe fchriften wordt hij Targei= nius Falleffus of Valehus genoemd. Eer ık hem beter kende, gaf ik ook zijnen naam dus Op , in tl Stuk, bi. 257. (z) winsemius Ab. 1 Zissor, Pag. ale SCHRIFTEN DER EDELEN. 369 bleck dit allerduidelijkst, deels, door de on- derteekeninge van ’t verbond der Edelen en zijne ftandvastige verkleefdheid aan die ver- bindtenisfe, deels; door zijnen ijver voot den Godsdienst, in welks beoefeninge hij zijnen ftadgenooten ten voorbeelde veritrek- te. In herfstmaand des jaats 1566, deedt Fe = hij, in eene plegtige vergaderinge Op 'tyoorj) 24 — Raadhuis , dit gewigtig voorftel : „ Dat en wij u Iner ontboden, hier perste ons de hood toe; en ’t was uwer vroomheid te kort gedaan, poogde ix u daar in te onderrichten. Zelts is ’t u Overgenogzaam bewust, dat de tijd rijpt, om te denken op herft« linge van Stads welvaart, de veiligheid var 't gewisfe,, ’t handhaven der wetten, en de behoudenisfe varl goed en leven; die, door de onbepaalde heerfchappije en dın opge- b:azen’ hoogmoed van de Spaanfche dwin- gelanden, ftaan vernierigd te worden. Vec- le woorden over dit fluk den hals te bre- ken, fchat ik onnut, doch een fpoedig hulp- middel niet ongeraden, Aanvang te makerı met de zorge voor onze zielen, als ’t op- perft€ goed der menfchen ; is een heilig werk. Mijn rad houdt derhalven , dat wij ’tprediken van sons Woord, dus lang Aa In 3790 VERBOND EN SMEEK- “in ’theimelhijke gedreven, Zonder ahsst, zon- ‚der omzien van Hof of Stadhouder , in ’t openbaar aanvaarden, Her is dan hoognoo- ‚dig, dat wij den beeldendienst atfchaffen, en dien wit onze oogen, harten en kerken weren, op dar wij alzoo eene plaarle ver- werven, gezuiverd van alle birgeloof en af- goden-ecer, en volkomenlijk öntheft van de vurligheid der mispapen, Om &.,D met een’ opiechten pligt, rot gerusihied van ons ge- wisfe en de eeuwige zaligheid, te luven. Gelegenheid is ’er nu roe gefchapen, om die zelfde mer den Paus en zijne onfchrift- matige bijpaden ten Lande uittedrijven. Een rechtvaardige ijver en ’t afzijn van A- remberg leiden ’er ons als met de hand he- nen, De knechten, diem wij de poort voor ’t hoofd floren, Zullen ’tnier ftoren, en ’t gevoelen van de Gemeente ftemt het toe. Eenige weinigen mogen ’t wraken, maar hebben geen kracht, om het re ftueiten, indien wij ijlen en ons bedienen varr het voordeel des tijds. Dus is mijne meening, dat wij ’t ten naasten nacht aanvangen, eny op dat de moedwil van ’tongeregeld graauw geen hinder geve, de fchutterije daar bjj-. voegen. ‘Dock ’t zij den gilden veroorloofd | hun« SCHRIFTEN Dix EDELEN. S5S7I hünne fchilderijen, tafelen, duäalen, kande- _ Iaars en dergelijke dingen, alvorens wegte- dragen: het overige word«, ten believe yan de uitvoerders van dat werk, afgebro- broken. , Hoe nu uwe harten dit mijn op- zer beaangenamen, verlange ik te hooren”, Zijn voorftel werdt goedgekcurd en ter uit- yoer gebragt. Eerlang begon de openbaa- Prtäh re prediking var ’t Euangelie en de bedie- Gozdienit, ning van ’t Nachtmaal, naar de wijze der Er Kalvijnfchen, Walles was daar bij tegen- beci. woordig, en de eerfte, die ’: Avondmaal in de kerke genoot (a). Het kon niet an- ders, .of zijn gedrag mbest aan Arcmberg op ’thoogste mishagen: _Hij bieef echter ftandvastig;, eh binnen Leeuwarden , 200 lang hij kon. Wanncer de Hervormde Pre- eikanten gedwongen werden, die ftad te verlaten, fchroomde hij niet, dezelven uit- ' \ .. geleide te doen en te bemoc.ligen ı b). Bın- nen weinige dagen moest hıj hen volgen. Want, de heftigfte ijveraar voor den vrijin Feram en openbaaren dicnst van GOss Woord z en | Aaa ziin- Ca ) GABBEMA Verhaal van Leeuw. , bl. 45 — 454, 457. wınseMius Jib, 1 Hiffor. pag. 79. (b) winsemius 4 c. pag. Sc, 8ı. 972 VERBOND. EN SMEEK ziinde, en een groot voorltander van ’t tije delijke en eeuwige welvaren var de gemce- ne burgerichap, voorfpelds hij zich niet vcel goeds van Arembergs onverzettelijken toorn, die hem dagelijks met het eene of andere dreigde; hij verlier dan Leeuwarden, Mord en begaf zich naar Amfterdam; hier werdt no hem, in naam van den Raad, door den dam. Burgemeester Joost Buijk , gevolgd van twaaf lijfirauwanten, bij herhalinge aan- gezegd, eerst op eene geldbocte, nader- hand bij lijts verbeurte, de flad te ruimen; Komt g toen vertrok: hij, over zee, naar Embden, - eg en vondt hier een: aantal van zijne Land- Mur en Stadgenooten, melde wit vrecze voor 1567”. den nadruk van Arcmbergs grimmende woede derwaards geweken (c). Na zijne komfte im die ftad, vinde ik niets van hem Word gemeld, dan dat hij, op last van Alva, meer Say Bere dan eens ingedaagd werdt, vervolg-ns open- nen, 1568. 1jk gebannen, met aanplakkinge van zijnen naam, en met waarfchouwinge aan clk, om zich voor eenig verkeer met hem te wachten. Zijne misdaaden werden dus op- getell en van den Raadhuize afgelezen. Ä Hij (c) sarsenAa bl. 486, 487. WINSEMIUS it. 1, pag. 90. SCHRIFTEN DER EDELEN. 375 #11) was de rocrvink van alle mosijenisfin, die ‚Befelruldi- cenigen tijd binnen Leeuwarden in zwang‘, En vr gingen; hij hıeldt de hand aan "t nieuwe verbond en den versch opgeworpen’ Gods- dienst; hij was de infteller van de Quip- vergaderingen des volks, en cen verwocs- ger van kerk- en godshuizen; den foldaar hadt bij het inkomen ter poorte verhinderd, ten fpijt en zelfs in ’ı gezicht van den Stad* houder, bevelende de fleutels en derzelver hocde aan ’t oproerige graauw; de valfche Leeraars hadt bij ter kerke en cp den ftoel gevoerd, met de wapenen in de vuist, die ongeoorloofd zijn te voeren, dan bij last en tot befcherminge van zijnen Landsheer, wien zoo dier een «ed van trouwe geltaafd was (d), In hoe verre die befchuld:gingen al of niet gegrond waren, kan uit her ver- haalde genoegzaam opgemaakt worden, Wa- sen de cigenhandige aanteekeningen van de- zen veraienstlijken Burgemeester noch in wezen (©), of mij onder ’t oog gekomen, Arz YA] (d) canzEmaA bl. $cB, winsemius /jjb. IT, Pag. 99, ug. Charterboek van Friesland Il deel, bl. 726, 753. (e) Ik zie, dat GABBEMA, bl. 457 en gr>, zich 374 VERBOND EN SMEEK- zij zouden ons, zunder twijfel, nn merk- waardigheden, hem en de gefchieder.isterf van zijnen tijd biuieflende, konnen ople- veren. 