title: Historische en godgeleerde verhandeling over de sprinkhanen, derzelver Aert, Eigenschappen en Verwoestinger, in oude en latere Tyden, tot in de Jaren 1748 en 1749. Met een aenhangsel over de spyze der Israëliten in de woestyne, gemeenlyk kwakkelen geheeten
creator: Rathlef, Ernst Ludewig, 1709-1768
text: 5. Dat God dit* Heirleger van Sprinkhanen had aengevoert , erkent eindelyk Farao en zyn Volk zelve. Had men toen , ten aenzien de¬ zer Dieren , verder niets opgemerkt , dan ’z gene men by andere tyden ontrent dezelve had ondervonden; zoo zou men zieh niet tot Mozes gekeert hebben 5 op dat hy van zynen God een fpoedige bevryding dezer Plage mögt afbiddem 6. Hetblyftderhalven een Goddelvk Won- derwerk , dat de Egyptenaren door Sprinkha¬ nen [(«) Ket was in de Lente en niet in den Zomer, want de Ifraeliten trokken uit op den 14 der Maent JSJijan , die gedeeltelyk met Maert eil gcdeeltelyk met April overeenkomt, en de Plagen troffen den Egyp¬ tenaren vroeger.] ( b) Exodus, XI. 7, de SPRINKHANEN. m nen geplaegt werden. God had niet noodig eerft Sprinkhanen re fcheppen , hoewef hy die even gemakkelyk als by de Eerfte Scaepping had kunnen doen ; maer hy beeilende zieh \7an de Sprinkhanen , die ’er reets waren , ea voerde insgelyks door zynen rnagngen Arm een Heir derzeive naer Egypten* om aldaer* zynen wil uit te voeren. liier in' handelt God naer zyne Wysheit , die niets onnoodigs noch overtolligs onderneemt, of iets nieuws voortbrengt , wanneer het reets gefchapene genoeg is , om zyne Oogmerken uit te voeren. § 3- Eer ik tot de overige Schriftuurplaetfen o- verga , moet ik ten opzigt dezer Eerfte noch iets aenmerken. Wy weten5dat ’er gewoon- ly k een Peil volgt , wanneer de Wint de Sprinkhanen in Zee werpt (§ tfo.), Hier op zoli men kunnen vragen , of men geen Naricht vint,dat ’er in dien tyt een Peil onder de E- gyptenaren gekomen’is? Ook zou men kun¬ nen denken ,dat deDootder Eerftgeborenen , die terftont op de Plage der Sprinkhanen volgde, die Peil kon wezen, welke door de Sprinkhanen , die in de Schelfzee waren ge- worpen , wert veroomekt. Men zou zieh hier by kunnen erinneren 5 dat die Peil, wel¬ ke in de laetfle dagen van David (a ) door eene buitengewoone Schikking van God den Joden overkwam , onder het Zinnebeelt van ©en ilaenden Engel wort voorgeftelc., gelyk ook («) II, Samuel XXIV. UZ VERHANDELING ovbr / ©ok de Heeke verbeelt wort als omgaende. door Egyptenlant om de Eerflgeborenen der Egyptenaren te dooden. Men zou ook kun- nen denken, dat God dikwils gewoone Mid- delen gebruikt om ongewoone zaken en die zyne Majefleit betamen, te verrichten. Men ton ook de Uitdmkkingen van J o z e« fus ( a ) kunnen voorwenden, die in zyne Outheden zegt, dat de Eerflgeborenen door een zware Plage florven. Hoewel nu in de- ze Gedachten niets te vinden is , ’t welk ftryd tegen het Gezag der PL Schrift en Gods Grdotheit by het ombrengen der Eerflgebo¬ renen; zoo zou men echter krachtige Tegen- werpingen te beantwoorden vinden. Men zou niet alleen vooraf den Tyt bepalen moeten, die 'er tuffchen de Plage der Sprinkhanen en het ombrengen der Eerflgeborenen was ver- loopen , en narekenen of "er in dien tuffchen- tyt'een Pell uit de Sehelfzee tot den Egypte- fiarenkomenkon.Maer voornamelyk zou men moeten aentoonen , waer het by toekwam dat die Peft juiffc de Eerflgeborenen onder Men- fchen en Vee en wel op een zelfden tyt en in eenen Nacht heeft omgebraeht, § 4* In het Boek Levitikus , Hoof xd. XL 12 , vin* den wy, dat het den Joden geoorlooft wert het Dier Arseh te eten. Dewyl nu, onder die woort Arbeh, ’t welk in de Hoog en Ne- derduitfehe Overzettingen Sprinkhaen ver- taek (&) Fl. Jozefvs Joodfchs Quthed. B. II. H. 5, de 3PRINKHANEN. 1x3 taelt wort, een Dier moet verüaen worden , ’t welk in het Joodfche Lant te bekomen en eetbaer was , moet het nootwendigeen Sprink- haen zyn. Want die Geaierte komt dik- wils en by Menigte in het Joodfche Lant (§§ 10, ii, 14,58.) en wort 00k van de Joden noch tegenwoordigaldaer gegeten (§ 8.) en door hen,te dezerUur Arbeit, genoemt (§ ) Menheeftopgemerktdat God zyne Goedheid tegen zyn Volk 00k bewezen heeft, door zy¬ ne Bevelen ontrent het gene hun geoorloofc of verboden was te eten. Dit vinden wy 00k in de GoddelykeVergunning omSprinkhanen te eten. Want zy worden by de Gofterfche V olkeren voor een goed Voedfel gehouden , eil de Arabifche Medicynmeefter Avicenna toonc derzelver Gebruik aen,in Waterzuchc en an« dere Ziekten (a). ik heb reets aengetoont (§52), dat de Dieren , welke Mozes, in het Vers van den aengehaelden Test, verder opnoemt , onderfcheidene Dieren zyn moeten«, die in ’t Beloofde Lant bekent waren., § 5- 4 < In hetBoek Numeri, Hooftd. XIII. 33. Zy willen ? ten naeften by , zoo veel zeggen : Wy zyn ten opzigte der Enakiten minder dm klei¬ ne Kinderen , ja als Wonnen , te rekenen. Mozes telt dit Dier onder het Gevogelte, ’t welk den Jooden geoorlooft is te eten (a). 1 <5. N » Mozes dreigt in het Boek Deuteronomium, Hoofid. XXVIII. 38. den Joden : Gy zult veel zaets op den Akker uiibr engen ; maer gy zult weinig inzamelen , want de Sprinkhaen zal bet verteeren . Dit is het rechte werk van dit Ge- dierte (g 60.) Het kon gemakkelyk uit Arabie in het Joodfche Lant körnen (g 58.), en God liad zieh van het zelve wel eer bedient om een V olk te ftraffen. In (ft) LfiVITIK, IX. 22. de SP RIN KHAN EN. ~ ny s ?. ; ; ° In het Boekder Richteren, Hooftd . VI. eit Hooftd. VII, worden de Midianiten en A- imalekiten Tweemael by Sprinkhanen verge- leken. In de Eerile dezer Schrift uurplaetlen llaet: vs. 3. Als Ifrael gezaeit had% k warnen de Midianiten en Amalekiten , en ' vcrdorven de opkomfie des Lants . . . en lieten geen Leeftogt over in Ifrael 5 . . . Want zy kwamen op met hun Fee en Tenten , gelyk de Sprinkhanen in Menigte $ dat men hen en hunne Kemelen niet teilen hon , en zy kivamen in het Laut , om datte verderven. In deze Woorden ziet de Heilige Sehryver op Twee Eigenfehappen der Sprinkhanen. Voor Eerlt, op hunne ontelbare Menigte (§ 56.) en vervolgens op hunne Gewoonte van alle Gewalten te verderven ( § <5o. ) Men had de Sprinkhanen in 7t Joodfche Lant in groote Menigte als Lantverwoefters gehad, en der- halven kan men , uit de Ondervinding , de Vy- andenby hen vergelyken. De andere Schrif« tuurplaets luid : De Midianiten en Amalekiten lagen in het Dal, gelyk Sprinkhanen in Menigte. In het Bergachtig Joodfche Lant, vont men in deDalenhet belle Grasende fchoonfteVruch- ten, waerom de Sprinkhanen hier meeffc ne» dervielen. Dewyl nu de Vyanden der Joden zieh in de Vlakten milchen de Bergen neder- lloegen , zoo wort hier hun Leger by Spring hanen vergeleken. § 8. In het I. Boekder Köningen, Hooftd. VIIL 37. en in het II. Boek der Rronyken, Hooftd. H 2 VI* xi6 VERHANDELING oveü VI. 28. bid Salomon aldus : Als 9 er Honger in het Lant wezen zal , als ’ er Pefi wezen zal , als ’erBrantkoren , Honigdauw , Sprinkhanen , Keve- ren wezen zullen , ä/j' 2772 Vyant in het Laut zy- ner Poorten hem belegeren zal , of eenige Plage , of eenige Krankheit wezen zal: alle Gehed , alle Smekinge , die van ecnig Mcnfch , rj^m <3/ ww Volk Ifrael gefchieden zal; als zy erkennen een iederde Plage zynes härteren een iederzyne Händen in dit Huis uithreiden zal: Hoort gy dan in den Hemel ! Salomon verhaelt hier alle de Plagen , waer aen zyn Ryk onderworpen was , en telt hier onder 00k de Sprinkhanen. Dit wort door onze Narichten beveftigt ; waer uit wy leren, dat de Sprinkhanen de zwaerfle Plagen zyn , die een Lant treffen kunnen (§ 60), en dat zy dikwils in het Joodfche Lant geko- men zyn (§§ 9, 11, 14.) God antwoordde op dit Gebed aen Salomon, volgens II. Kro- nyken, Hooftd. VII. 13. Zoo ik de Sprinkhanen gehiede het Lant te verteeren en myn Folk zieh Zal veroßtmoedigen y . . . zoo zal ik uit den He¬ mel hooren en hunnc zonde vergeven en hun Lant genezen. Maer dewyl God hier het Woort Arber niet gebruikt , zoo moet ’er een ander Gedierte door verftaen worden , dat insge-» Jyks de Vr lichten des Veits kan verderven. § 9- In het Boefc van Job, Hooftd. XXXIX. 23* leeft men, volgens de Nederduitfche Overzet* ting, ZuJt gy het Paert beroeren als een Sprink - taenS of volgens de Hoogduitfche ; Zult gy iet Pae$ doen verfihrikken als een Sprinkhaen ? be SPRINKHANEN. 117 Volgens de laetfte Vertaling, zou men kun~ nen denken dat hier op de Gewoonte gezien wort van de Sprinkhanen , door hoog opge- hevene Vanen , Gedruifch en Gefchreeuw van zyne Grenzen te rüg te jagen (§ 64) , en dan zal het zeggen willen ; een moedig Paert kan aldus niet worden afgefchrikt ; ’t welk niet kwalyk zou overeenftemmen met het vol- gende, vs. 25, het belacht de Hreeze en wort niet entfielt en keert niet wederom van wegen het Zwaert. Doch , ten deele het oogmerk van Gods Aenfpraek , en ten deele het Hebreeuw- lche Woort, dat in ’t Hoogduitfch door dom verfchrikken , is overgezet , vereifchen eene andere Uitlegging. God houd aen Job, in de geheele Aenlpraek , de Eigenfehappen van ver- Scheidene Dieren voor , en toont hun aen, dat zy die van Hem, hunnen Schepper heb- ben, en het onvermogen van den Menfch om hier iets te kurinen byvoegen. Wy zullen alleen nu by het Paert blyven. God vraegt insgelyks , voor onze Woorden: Zult gy het Paert ■ fierkte geven ? kunt gy zynen Hals met Don * der bekleeden ? Hier voegt God te gelyk eene andere Vraeg by: kirnt gy het doen verfchrik¬ ken als een Sprinkhaen ? Deze Vraeg ftemt, naer myne gedachten, volgens deze Verta¬ ling, met de voorgaende niet wel overeem In tegendeel is de Samenhang volkomener , als men den zin aldus neemt : Zult of kunt gy een Paert fpringend maken , gelyk een Sprinkhaen? Dk Woort beteekent zoo veel als zieh zehen of iets anders bewegen , of , gelyk wy in de Nederduitfche Vertaling vinden ' beroeren. En het Hebreeuwfche Woort Hi risch, ’t H 3 welk u8 VERHANDELIN G over welk God hier gebruikt , beteekent zoo veel als maken , dat zieh iets bewege, beroere . Voor Eerft, wil God dan zeggen: Kirnt gy , o Job, wel maken dat het Paert zieh beroere , bewege ? Doch de Gelykenis, die God hier byvoegt, toont aen welk eene beweging hy meent; God kan niet wel op de Vliegende Sprint« hanen zien, want vele andere Dieren bewe- gen zieh fneller. Ongetwyffelt ziet.Godop de beweging, die den Sprinkhanen in ’t by- zonder eigen is , namelyk het fpringen in de hoogte. Aldus wil God dan zeggen : Kirnt gy het Paert wel doen fpringen , gelyk een Sprinkhaen fpringt ? en in deze Eigenfchap is een bekwame Overeenbrenging milchen een Paert en een Sprinkhaen (§ 48)» § io« De LXXVIIL Psalm behelft een Optelling van Gods Wonderen en Weldaden aen Is¬ rael bewezen ; en hier onder wort in vs. 46. gerekent dat God den Arbeicl der Egyptena-. ren , of gelyk ’er in de Hoogduitfche Over-, zetting ftaet , hm Zaet aen den Sprinkha¬ nen gegeven had . Dit wort 00k in den CV Psalm, vs. 34, tot Gods Eere gezongen. 'Van deze Werken Gods hebbe ik reets gehandelt» § 11. In den CIX Psalm, vs. 23 , zegt David: 2k gä heen gelyk een Schaduw , wanne er ze zieh neigt , ik w,orde omgedreven als een Sprinkhaen. Vele Omftandigheden ontdekken , dat David ei ’ " de- I de SP RINKHANEN. 1x9 dezen Psalm gedieht heeft toen hy voor zy» nen Zone Abfolon moeft vlieden. De Ko» ning beeit hier deze Vlugt af. Niets is hier vlugger en onbeftendiger , wil hier David z eg» gen, dande Schaduw , enäldus ga ik 00k he» nen als een Schaduw. Hoe onbeftendig is de Sprinkhaen , die van de eene Plaets naer de andere fpringt? en even zoo ongeftadig ben ik mede, terwyl ik gejaegt worde. Ja noch meer. Dewyl uit de Gefchenken, welke Bar- fillai aen David bracht, blykt(a), dat de Vlugt ontrent den tyt des Oogfts vo.orviel , en de Sprinkhanen ontrent dien tyt wel gewoon zyn vreemde Velden te zoeken, zoo kan het zyn, dat ’er in dien tyt, aen den Jordaen , daer David gevloden was, Sprinkhanen uit Arabie gekomen waren. Men vint meermael in de Heilige Schrift , dat de Gelykeniflen genomen worden van zaken , die op dien tyt tegenwoordig zyn. . , § 12. Salomon gedenkt aen de Sprinkhanen, in zyne Spkeuken , Hooftd. XXX. 27. Hier zegt hy : Dg Sprinkhanen hehben geenen Ko * ning; nochtans gaen zy alle uit , zieh verdelen - de [in Hoopen _ ]. Wy weten uit onze'Verha» len datdit G edier temetgroote Hoopen in een gefchikte en beftendige Orde van de eene Plaets naer de andere voorttrekt , zonder een Aenvoerer of Vor 11 te hebben , die hen in deze Ordening fchikt. Daerom zyn zy kloeker H 4 daß (a) II. Sam. XVII. 28. 120 VERHAN OELING over San de Wyzen, zegt de Koning, en der Men« fchen Rinderen, die zelfs niet met Gewelt en cloor Wetten van hunne Overheden in Orde kunrien gebracht worden. ' . ! J 1 ■ > • . » 5 13* Volgens de Hoog-en Nederdaitfche Over- zettingen van den Pkediker , Hooftd. XII. 5. lezen wy hier : dis de Amandelboom zal blöden en de Sprinkhaen zieh zehen een laß zal ■wezen. Men vint echter , in de Gronttaie van den Prediker , hec Woort Arbeh niet, ’t welk, gelyk wy meermael gezien hebben , eigen - ]yk Sprinkhaen betekent ; maer het Woort Chagab , ’t welk insgelyks een Soort van Ge- vleugelde Dieren is , dat den Ifraeliten geoor- looft was te eten (a). Koning SALOMONmaelt in dit Hooftdeei , niet levendige kleuren en onder vele Gelykeniffen , de Oude Luiden a f, ’t welk veel Duifterheit in het uitleggen van dit Hooftdeei veroorzaekt , dewyl het niet ab tyt even duidelyk blykt , hoe zyne Vergely- Idngen overeenftemtnen. Hier by komt , ten aenzien van deze Woorden, dat ons het Hier Chagab , en gevolglyk de Eigenfchap , waer in het den Ouden Luiden gelykt , onbekent is. Bochart (h) vint hier geen Dier , maer de Arabifche Chagab a, welk Woort deTwee uitwendige deelen der Heupen te kennen geeft.. Hierom gelooft hy, dat Salomon hier door den moeilyken Gang der Oude Luiden ver- ’ ‘ ' flaeL (a) Li vit. XL 22.. (b) S. Bochaut. in Hierozoko, Lib, II. p. 494» de SPRXNKH A NEN. 121 ftaet. Deze Uitlegging heeft echter hare be* denking, dewyl de Koning alle de overige Laftigheden van den Ouderdom niet met: klare Woorden, maer onder Gelykeniflen , voorftelt. De Uitleggers, die hier een Sprink- haen verflaen, zyn van Gedachten , dat de Koning den kromgebogen Rüg der Oade Luiden, onder het Zinnebeelt van den krom- men Rüg der Sprinkhanen, voorftelt. Hier in echter dwaelt- men , dewyl dit Gedierte een rechten vlakken Rüg heeft, en het by- gevoegde Woort komt weinig te pas by de^ zeGelykenis. DicWoorc, inhetHebreeuwfch Ist abel, (0) beduid zoo veei , by draegv zieh zehen , dewyl het van Sabal, by heeft ge- dragen , afftamt. Indien men zieh aen de beteekenis van Sprinkhanen wil houden , zoo zou de Koning kunnen zinfpelen op die Twee groote en om hoog uitftekende Ach- terpooten der Sprinkhanen ; met welke zy zieh , als met Krukken , in de Hoogte op- heffen en voortfpringen (§ 48.) Eveneens, wil dan Salomon zeggen, gaet het den Ou* den. Zy kunnen zieh zeiven langer niet meer opheffen ; maer moeten zieh van Krukken bedienen en op die Hef boomen voortgaen. Aldus zou Salomon eene Gelykenis gebrui- ken , die in zeer Oude tyden cok door ande¬ ren gebruikt is. Want van Tithon , die veel in Ethiopie, het Lant der Sprinkhanen geweeft is, wort verhaelt (Z?), dat hy in zy- nen hoogen Ouderdom een Sprinkhaen wert, H 5 ’c (O ‘-Drei komt van “DD- ( b ) Tzbtzes in Lycophron., vs. iS. i2i VERHANDELING over ’c welk niet anders beteekent , dan dat hy in zyne hooge jaren zoo zwak wert , dat hy zieh van Krukken moefl bedienen. § 14. De Profeet Ezaias melt, volgens de Hoog« duitfehe en 00k volgens de Nederduitfche O« verzetting , Tweemael van Sprinkhanen ; maer In beide de Plaetfen wort het W oort Arbeh niet gevonden. De Eerfte Plaets vinden wy Harftd.XXX III. 4. alwaer volgens deNederduit- fche Vertaling gelezen wort. Dan zal ulieden Buit verzamelt worden ; gelyk de Revers verza - mell worden , men zal daer in gins en weer buppelen . Volgens de Hoogduitfche Over- zetting ftaet ’er. Dan zal men u eprapen , gelyk een Buit , gelyk men de Sprinkhanen op - raept . In het Hebreeuwfch ftaet het Woort Chasil, waer van de Beteekenis moeilyk te bepalen is. Wy vinden andermael de- Sprink. hanen in Hooftd . XI. 22, daer gezegt wort: God zit hoven den Kloot der Aerde en derzcl- ver Inwoners zyn als Sprinkhanen In het Hebreeuwfch vint men wederom het Woort Chagab , waer van wy voorheen (§6.) gefproken hebben Dit moet een zeer klein Schepfel zyn , dewyl hetdikwils gebruikt wort, om eene geringe Grootte te beduiden, gelyk wy onder anderen gezien hebben , dat de Verlpieders van het Beloofde Lant zieh hier by tegen de Enaks Rinderen vergeleken. De Profeet fpreekt hier in den zelfden zin , en wil zeggen, dat God zoo groot is, dat de Menfchen voor hem als Chagaben waren. De de SPRINKHANEN. 123 § if. De Profeet Jeremias fpreekt van den Ar- 3 eh of den Sprinkhaen ; Hooftd. XLVI. 23. daer hy van de Vyanden der Egyptenaren zegt: Zy zyn me er der dan de Sprinkhanen , zog dat men ze niet teilen kan . Vermoedelyk doelt de Profeetop degroote Heirlegers der Sprink¬ hanen , die naer Egypten gekomen zyn 5 de- wyl nu dergelyk een Heir niet kan getelt wor¬ den (§56.), zoo vergelykt de Man Gods de groote Menigteder Vyanden by cen Heir van Sprinkhanen. § 16. Nu volgt een zeer merkwaerdige Schrif- tuurplaets over de Sprinkhanen , waer in der- zelver Eigenfehappen op de levendigfle Pro- f etifche wyze worden voorgeftelt. W y vinden ze by Joel in zyn I en II. Hooftdeel. Wy hebben dezelve in onze vorige Verhandeling (§11) reets aengehaelt, en zullen ze nu uit onze Verhalen? van fluk tot fluk ophelderen. Hooftd. I. vs. 2. Neemt ter ocren 9 alle In- woners des Lauts : Is dit gef chic d in uwe da - gen ? of. 00k in de dagen uwer V ideren ? Het is ganfeh niet onwaerfchynlyk dat dergelyk een grootHeir vanSprinkhanennoit te voren in het Joodfche Land gekomen is ,inzoiaderheit op een ty t , wanneer even te voren een andere Plaeg, en kort daer naTVee Nieuwe Plagen ditLant *24 VERHANDELING over hebben aengetaft. Want zy plagten noit ten len tyde in zalk een Menigte te komen, vs. 4. Wat de Rupfe he oft evergelaten heeft de Sprinkhaen afgegeten , en wat de Sprinkhaen heeft overgelaten enz. Joel gebruifet hier het Woort Arbeh, zoo dat wy deze Plaets van den eigenlyken Sprinkhaen verftaen moeten. vs. y. Waekt op , gy Dronkenen , en weint in huilt alle gy Wynzuipers % om den Nieuwen Wyn , dewyl hy van tmsn ?nonde is afgefneden. Wy weten,uit onze vorige Verhandeling, dac de Sprinkhanen menigmael den Wynftok ver- fchoonen, ongetwyfelt om dat hy een wrang blad heeft. Maer, wanneer hunne Menigte zeer groot is, verderven zy 00k den Wyn- gaert (§21). Joel fpreekt hier in ’t byzonder van den Nieuwen Wyn of den Moll, die ze- kerlyk zou ontbreken. vs. 6. Want een Volk is öpgekomen over myn Lernt; magtig en z'onder getal. Zyne Lan¬ den zyn Le eww standen en het heeft Baktanden eens ouden Leeuws. Wy gelooven dat men inet reden dit en het volgende niet van een Krygsheir, maer van de Sprinkhanen moet verklären, die de Profeet, om hunne afgrys- lykheic en fchade levendig voor te Hellen , by een Krygsheir vergelykt. Want wy vinden niet alleen overal alle Eigenfehappen der Sprinkhanen , maer wy ontmoeten 00k zulke Woorden , die niet op een Krygsheir toepas- felyk zyn, gelyk de Baktanden geenszins toe- pasfelyk zyn op een Soldaet, maer zeer ge* voeglyk op de Sprinkhanen. Ja in het vol¬ gende Hooftdeel vs. 25. fpreekt Joel noch- maei« van de Sprinkhanen, met byvoeging be SPRINKHANEN. ii$ dat God de fchade vergelden zou, die deze Dieren hadden veroorzaekc. Die na, meene ik , is een vaft bewys , dat de Profeet te voren van Sprinkbanen moet gehandelt heb* ben. Wy kunnen nu op vafter gront met bei ophelderen der Woorden van den Profeet voortgaen» Voor Eerft ftaet "er een magtig Volk is opgekmnen. Het is zeer gebruiklyk een talryke Menigte van Dierea een Volk te noemen. Solomon noemt de Mieren en de Konynen, een zwak , een onmagtig Volk (aj* Dewyl na de Sprinkhanen groote Schade ver« veroorzaken , noemt de Profeet een magtig Volk . Hy zegt; zy zyn tpgekomen , ’t welk wederom den Sprinkhaen eigen is , die nie htm Vaderlant , als eengroot Krygsvolk, optrekken. Het Joodfche Lant legt hooger,dan het laeg Egyptenlant, en andere aenpalende Kyken , waerom het Woort opkomen hier zeer wel gebruikt wort/ Verder ftaet ’er een Volk zonder getal , en hoe waei het mogelyk eea Heir van Sprinkhanen te teilen (§ y6)? Joel Ipreekt van hunne Tanden als van 1 Leeuwentan* den en als van Baktanden eens ouden Leeuws • Wy hebben van de harde en fchadelykeTanden der Sprinkhanen gefproken (§ 48).. vs. 7. Het heeft mynen JVynfiok gefielt tot een V erwoeftinge en mynen Vygeboom tot fchuim : het heeft. hem ganfchelykontbloot en nedergeworpen 9 zyne Ranken zyn TVit geworden . Hier zien wy wederom een Werk, den Sprinkhanen eigen, die alie Boomen aentaften , de zoete Vygen verflinden , van de Wynftokken de Ranken en van de andere Boomen de Schorsfen afkna* gen. («) Spr j*k, 15 , 2$. 1 26 VERHANDELING over gen , zoo dat zy Wie worden en verdorren , dewyl debuiteniteBuisjeshunner Sappen wor¬ den afgegeten (§ 60). vs. 8 en 9. Kermt als een Jonkvroinv , die met eenen zak omgort is van wegens den Man ha- rer jeugt . Spys offer en Drankoffer is van den Huize des Heeren afgefneden. De Prießers , des Heeren Dienaers tr euren. Joel wend zieh van het Joodfche Volk in ’t algemeen tot de Joodfche Kerk en derzelver Voorflanders in yt byzonder, De Kerk vergelyke hy by eene Jonkvrouw, gelyk dikwils, beide in hec Ou~ de en Nieuwe Teflamenc, gefchied Hy zegt dat zy reden heeft om te kermen of te weenen , dewyl haer OfFer is afgefneden. Men had menigerlei Soort van OfFerhande. De Eerftelingen der Vruchten moeflen opgeof* fert worden en hoe zou deze OfFerhande kunnen gefchieden , dewyl de Sprinkhanen alle de Vruchten verteert hadden? By de OfFerhanden wert Meel , Olie en Wyn ge- bruikt. Hier tegen hadden deze Vyanden de Granen, den Olyf boom en den Wynflok ver- woeft- Tot de OfFerhanden werden gezon- de en welgevoede Dieren geflagt, en waer kon men die vinden als de Sprinkhanen het Voedfel hadden afgegeten ? En al was ’er het Vee tot de OfFerhande , volgens de Wet, echter kon het niet geofFert worden , dewyl de Wyn, Olie en het Meel, dat ’er toe be- hoorde, ontbrak. Derhalven mögt de Pro- feet met recht zeggen, dat de Joodfche Kerk door de Sprinkhanen van haer grootfle Sie- raed, namelyk het OfFer berooft wert. Hier om wend hy zieh 00k tot de Priefters en be- vedc hun te treuren. Want hoe kon het hun de SPRINK HANEN. 127 hun onverfchiiligzyn, wanneer zy Gode geen Öfter konden toebrcngen ? Dewyl God hun , by de V erdeeling van het Beloofde Lanc , geen byzonder Lantfchap had gegeven, maer hen door het ganfche Laut verdeck , en hun in plaets der Landeryen, de Tienden en Vruehten en hun deel aen de Offerhanden had toegewezen ; zoo moeften zy noot wendig gebrek fyden, als de Sprinkhanen de Vruch- ten , waer van Tienden gegeven wert , ver- woeft , of de Offerhanden vermindert had- den , of in ’t geheel doen ophouden. vs. 10. Het Feit is verwoeft , het Laut treurt ; want het Koren is verwoeft , de Mofi is verdroogt , de Olle is flaeuw. Deze Woorden dienen tot Opheldering der voorgaende. Want hier toont de Profeet aen zyne Kerke enPrie- fierfchap de oorzaken hunner Tranen. Na¬ me! yk alles, wat de Offerhanden en den Prie- Her ontnomen wert , behoorde toen aen de Sprinkhanen. Hy noemt in ’t byzonder Drie zaken, die tot de Offerhande noodig waren, het Koren tot Meel , den Wynftok tot den Wyn , en den Olyfboom tot Olie ; welke de Sprinkhanen nu alle verdorven hadden. vs. 11, 12. De Jkker Heden zyn hefchaemt , de Wyngaerdeniers hnilen , om de Terwe en om de Ger ft ; want de Oogft des Fehs is vergaen. De Wynftoh is verdort 9 de Fygeboom is flaeuw; de Gr anaet- appelboom , 00k de Palmboom ; alle Boomen des Felts zyn verdort , ja de vrolyk.beit is verdort van de Menfchen Rinderen . Nu keerc zieh de Profeet tot hen , die met den Akker- bouw zieh geneeren , en toont hun aen wat de Sprinkhanen op hunne Velden en in hun- f»g VERHANDEL1NG over ne Hoven hebben uitgericht. Hy noemt hier vele zaken, die dit Gedierte gewoon is op te eten. Hy zegt , dat ook de Palmboomen , die by Jericho wasfen, niet verfchoont wor¬ den, en ook ontrent deze Stad plegen de Sprinkhanen te komen (g 8. ). vs. 13, 14. Omgort u en rouwklaegt , gy Prieflers , huilt , gy Dicnaers des Altaers ; gaet in j ver nacht in zakken , gy Dienaers mynsGods ; want Spy soffer en Drankoffer is gcweert van den Jluize uw es Gods. Heiligt een Faßen , roept een Verbodsdag uit , verzamelt de Outften en alle In- woners des Lants , ten Huize des Heeren uwes Gods; eu roept tot den Heere. Hier fpreekc de Profeet andermael de Prieflers zyns Volks aen. Tot hier toe had hy de Ongevallen zel- ve voorgedragen, die hy eerfl aen het gan- fche Volk ( vs. 2-7.), vervolgens den Prie- Heren (vs. 8-10) en eindelyk den Akkerlui- den (vs, 11, 12.) voorhoud. ln dit alles had hy van de Schade gefproken , die door de Sprinkhanen voortkömt, Nu komt hy tot het Middel, ’c welk zyn Volk tagen dit Ge¬ dierte zou in ’t werk Hellen. De Profeten hebben hunne Bocken niet in een nette Tytorde opgeftelt ; maer nu en dan , by de gelegenhe- den , welke God hun aenwees. Aldus begint JoeL met het 13 Vers een nieuwe Reden voe« ring. Hy toont namelyk aen, hoe men zkh regen de Plage der Sprinkhanen zal gedragen, Hy keert zieh tot het Friefferdom, en raed hun een grooten algemeenen Boetedag in te Hellen , om God te bidden , dat hy de Plage der Sprinkhanen en de Rampen , die Tr uit Ron¬ den te volgen < wilde afwenden. Want men BE sprinRUa^em, I , men zal lichtelyk hebben kunnen ontdek- ken , dat die Plagen noch aenftaende waren« Men had reets een grootc Daune gehad, gelyk , uic vs. ii.,is af te nemenr maer dt Rupfen , de Sprinkhanen en de Revers en de Kruitwormen moeften noch eerft körnen- Dit toonen cenige Spreekwyzen, welke wy reets gehad hebben, genoeg aen, en de vollende Woorden bewyzen - het noch ■ krachtiger. Maer Joel doet noch meer. Hy vermaenc niet alleen tot-Vaften, tot Boete en tot hec Gebed : maer hy fchryft ook voor, hoe men bidden zai. Dit Gebed volgt dan : ' vs. if. Ach dien dag ! want de dag des Heeren is naby , en Zal als een Vervooeßing® körnen van den Almagtigen y Wy zien by den aenvang van die Gebed ; Voor Eerft , dat de Dag des Heeren, de, Tyt der Bezoe» kinge, de Plaeg der Sprinkhanen noch ko» men zou. Ten' anderen leert de- Profeec den biddenden Joden, dat zy de gedreigde Plage, als een Werk des Almagtigen had» den aen te zien. Waerom zy verpligt wa¬ ren, zieh ’Ook om de Afwending derzeive tot den Heere hunnen God te keeren. vs. 1 6. Is niet’ de Spyze voor onze oogen ofgefneden? Blydfchap en Verhtuginge van den Huize onzes Gods ? Joel ziet hier op de gfoo» te Droogce, .die ?er kort te voren gew-eeffc was Hy wii , met den Joden, God bewegen om hen te verfchoonen , door hem de groo- te Hute der Zonne als te erinneren : deze had , hen genoeg geplaegt en eindel^k-toc dtze tegenwoordige Boeidoening aengezet. Bet Volk moeft dan: bidden, dat het» den I . Hilfe- tSO VERHANDELING over Heere mögt behagen de gedreigde Sprink- hanen hun niet toe te zenden. De onver- draeglyke heete dagen hadden reets Gebrek onder de Menfchen en zelf in hec Huis Gods en op zynen Altaer gebracht. vs. 17. De Granen , of anders de Zaden , zyn onder banne Kluiten verrat > de Schathuizen zyn verwoefi , de Schnuren zyn afgehroken ; want bet Koren is v er dort , of bedorven . Hec ver¬ rotten is geen gevolg van een brandenden Zomer, Veei eer beteekent die: Het Graen of het Zaet is onder de omgeploegde Aer- de , door de groote Bitte bedorven en on- bekwaem geworden om op te körnen. Of het kan oök beteekenen; het Graen is in zyne Airen in zyne Schüien verdort en niet ryp geworden. Het overige behoeft geene Opheldering. vs. 18. Ol hoe zucht het Fee! de Runder - hadden zyn bedwelmt , want zy hebben geene Weide: 00k zyn de Schaepskudden verwoefi ! De ongewoone Bitte had naemlyk al het Gras in zynen groei te rüg gezet. vs. 19. Tot u , 0 Heere, roepe ik : want een Fuur heeft de W dt de der JVoeßyne ver¬ te ert , en een Flam heeft alle Boomen des Veits aengeßeken . Tot dus verre hadden de Jo¬ den, in hun Gebed, aen God hunnen nood gekiaegt. Nu volgt het Gebed zelve: Tot Uwe Hulpe, 6 God, nemen wy onze toe- vlugt. By eene groote Droogte zien 'er de Weiden verbrant uit,en de Boomen vertoo- nen zieh, als of zy door de Vlammen ver¬ mengt waren. vs. 20* Ook Jchreeimt clk Reefi des Veits de SPRINKHANßN, *p tot u; of volgens de Hoogttaitfche Overzet. ting ; Ook Jchreeuwen de 'Wilde Dieven tot ui Want de PVaterßroomen zyn uitgedroogt , en een Vuur heeß de Weiden der Woeßyne verteert. De Profeet gaet in zyn Gebed bv trappen* Eerft draege hy God de Elende der Menfchen voor, vervolgens komt hy tot den Nood van het tamme Vee;en eindelyk voegt hy ’er ook de Elende by,die de Wilde Dieren Jeden. Het uitdroogen der Waterftroomen geeft genoeg te kennen , dat de rcecs gelederje groote Droogte en niec de bekommering voor de Plage der Sprinkhanen in die Gebed aen God voorge fielt wort. Het was niet nieuws dat in ’t ßeloofde Lant, de Waterflroomen, by groote Droogten , uitdroogen. Die was voor« heen ook in de Dagen van Elias gebeurt (a Hooftd. II. vs. i. BJaefi de Bäzuine leSion 9 en roept luide op den Berg myner Heiligkeit ; laet alle Inwoners des Laufs heroert zyn ; want de dag des Heeren komt ; want hy is naby. Die behoort niet meer tot het Gebed 5 maer be¬ helft eene nieüwe Verkondiging van de Pia» ge der Sprinkhanen. Het fchynt hier uit, als of Joden op de Goddelvke Vermaningen van Joel geen acht gegeven hadden. Der- halveö raed hy, dat men onder de Joden op nieuws en met aendrang bekent zou maken , wac God over hen befloten heeft. Men tnoeft op Sion met de Bazäine blazen , om het Volk te doen vergaderen, en hetze) ve met eene verh'evene Hemme toeroepen : Siddert : I 2 t- gL (a) 1, Koninö, XVII* Io I31 V ER HA N DE LIN G ovee alle gy Inwoners des Lants; de Dag desHEE* rem, de Dag 9 op welken gy opnieuwstnetee- ne Fiage zult bezogt worden , komt reets , en is zeer naby. Het was het Gebruik onder de Joden dat men op de Bazuine blies , wanneer het Volk moeft to famen komen. Aldus liet Äbfolon op de Bazuine blazen om het Volkby een te vergaderen (a)a En Joab bracht het verftrooide Ifrael door het geluid der Bazuine weder by een (b). Ook liet men door ’t Ge- fchal der Bazuine het Volk, by de Aenkomfi; der Vyanden-, gelyk ook de Sprinkhanen wa^ ren , waerfchouwen (e). vs* 2. Een dag van dutfi ernisfe en donkerheit , gen dag van Wolken en dikke düiflerkeit , als de Dageraet uitgefpreit over de Bergen : eengroot jen magtig Volk , desgelyks van outs niet ge- weeß is , en na het zelve nict meer zyn zal tot in Jaren van vele Geflachten . Dit Vers en alle de volgende moeft na het Gefchal der Bazuine, <op den Heiligen Berg, worden uitgeroepen. Een groot Onheil wort in de Heilige Schrift wei by een duifteren dag vergeleken: maer hier ziet de Profeet op de Sprinkhanen , die in zulke groote Zwermen zouden komen aen- vliegen-, dat het Licht der Zonne niet zigt- haer zou zym Zulke Duifternisfen had men dikwils by de Aenkomft der Sprinkhanen , . vol- gens onze voorgaende Verhandeling (§ 56;). Hy ileltvervolgenshunnekomftdoor eene Ge- lykenis voor en zegt* gelyk de Dageraet zieh op (a) -ITi Samuex. XV. 10. (b) II. Samuel. XVIII. 16. (c) Ezechiel. XXXIII. 3*' ; de SPRINKHANEN. ;3S op de Toppen der Bergen in het Joodfche Lant uitbreid, zoo zal ook een uitgebreide Zwerm Sprinkhanen over deze Bergen heea komen. Om de ievendigheit dezer Gelyke- nis te doorgronden, moet men zieh erinneren dac de Sprinkhanen, uit Arabie (§ e en § 58) en aldqs nie het Ooilen, daer de Üageraet opkomt, in het Beloofde Lant aenkomen. Jo¬ el noemt ze hier, gelyk in het voorgaende Hooftdeel een grooc en magtig Volk, gelyk zy ten aenzien van hunne Menigte en de Scha¬ den , die zy veroorzaken * ook waerlvk zyn (§ 56 en § 60). Wanneer de Profeet hier by- voegt : desgelyks van outs niet geweefl is9 en na het zelve niet meer zyn zal 5 tot in jaren van vele Geflachten , wil hy niet zeggen , dat’er nimmer een Heil* van Sprinkhanen ge- ?ien was : maer hy wil ’er mede te kennen geven, dat ’er in het Joodfche Lant noit der- gelyk eene Menigte Sprinkhanen gezien was, als 'er ditmael komen zou. vs. 3. Voor het zelve verteert een Flair , en achter het zelve braut een Vlam. Het Lant is %ir voor het zelve als een Lußhof > maer achter het zelve een JVoefle Wildernis , en ook is J er geen entkörnen van het zelve . Het verteerend Vuur dat voor de Sprinkhanen gaet, is de groote Droogte , die alle Vrtichten verteert had. Door de brandende’' Vlam , die achter dezeL ve volgt, wort aengetoont, dat zy de Vel¬ den en Boomen zoo kael zouden eten , als pf ze door Vuurvlammen weggezengt wer¬ den. Dit was ook de Uitwerking der Sprink* hanen in ’t Jaer 1337 (§2,7). Wanneerde Profeet verder zegt, dat het joodfche Lant 1 3 voor* iS 4 VERHANDELINGohr voorheen een Luflhof was ; zoo ziet hy of öp den toeflant , waerin het Lant voor de Droogte geweeft was, of hy wil te kennen geven dat het Lant na die Droogte weder in ftaet gerader was. Din iaetffe is zeer waer» fehynlyfe ; want war konden de Sprinkhanen* yerwoeftt n , mdien alles noch dor was en 3er geene Granen of eenige Groenie aen de Boomen waren overgeb’even ? Wyders kun- neo de Sprinkhanen een Paradys wel in ee¬ ne Woeflyne veränderen , en banne Tan- den verfchoonen niets , gelyk cte Pfofeet zegt, vs. 4 De Gedaente der zehen is als de Gedorn¬ te van Paerden , en als 'Ruit er s zullen zy loo « fena Hier inoeren geen eigenlyke Ruicers of het Krygsvolk dat te Paert zit , verflaen worden: maer hunne Paerden* In onze Ver- < * handeling §48) hebben wygezien dat de Kop van een Sprinkhaen veel gehkenis heeft met Paertshooft (a). Hun fpringen vergelykt de Profeet by het rennen van een Ruiter. vs.’ '5 Zy zullen daer henen fpringen als het Gedruifch van PVagenen , op de Hoogte der Ber¬ gen ; als het Gedrui fch eener V uurylam , die ftop* \felen verte er t , als een magtig Folk , dat in Slagorde gefielt is. Joel vervolgt zyne Ge- Iykenis afgenomen van een Krygsheir. Voor Eerfl: zegt hy; zy zullen daer henen fprin- gen over de Bergen, De Sprinkhanen , die uit Ärabie in het Joodfche Lant invailen , moe- (<z) Dit bewyft 00k Bochart in Hierozoico. Lib», II p, 474. En Theodor etus fchryft over deze plaets Tan Joel : Indien men den Kop de Sprinkhanen naeu~ keurig' befchouwt , Zal men zien dat ze veel gelykenil heeft naer een Paertshooft ; de SPRINKHANEN. 135 moeten over vele Bergen derwaerts komen ; en in die Lanc zelve moeflen zj vele Bergen overtrekken. In het Jaer 1748, zyn zy ins- gelyks uit Tartarye by Kroonftad over de hoogfte en ten deele met; Sneeuw bedekte Bergen in Zevenbergen ingedrongen ( § 73) In het Jaer 1336, vlogen zy 00k van het Gebergte neder in de naby gelegene Valeien (S }? )' Hier op beelt Joel hetGedruifch der Sprinkhanen door Drieerlei Gelykenisfen af. Eerflelyk vergelykt hy dit by het Gedruifch der O öfter fche Krygswagens, vervolgens by het Gelnid van een krakenden Vuurvlam in de Stoppelen, en eindelyk by het Gedruifch van een Oofterfch Krygsheir , ’t welk op den Vyant wil aenvallen, Dit wort 00k door onze Narichten bekrachtigt, in welke dikwils van ’t Gedruifch van een naderenden Zwerm Sprinkhanen gefproken wort (a). ^ vs. 6. Van het Aengezigxe deszehen zullen de Vollen in pyne zyn; alle Aengezigten zullen fotrekken ah een Pot , Of korter volgens het Hoogduitfch : De V olkeren zullen zieh over hen ontzetten ; alle Aengezigten zyn zoo bleck als Pötten. Dit wil zeggen ; de Menfchen zul¬ len er van _ verfchrikken en bleek worden. Pliniüs getuigt 00k in welk een Schrik dit Gedierte de Menfchen brengt. Franciscus Alvarez 5 die inEthiopie de Sprinkhanen gg- zien had , fchryft (£). ,, 3k heb Mannen 9 5, Vrouwen en Rinderen onder de Sprinkha- 3, nen als half doot zien zitten» Ik vroeg hen* I 4 hoe (a) Plintds noemt het Stridorem Pennarum. (b) J. Ludolf* Biß. fEtbiop. hib, II. p. 174, 33 33 33 ?3 33 33 33 VERHANDEUNG ovei hoe zit gy dus ? als ter doot verwezen f, waerom ilaet ge deze Dieren niet doot, want al wat doot is zal geen fchade doen? Doch hy bekwam alleen dit Antwoort : Wy zynt’eenemael wanhopend, en binnen deze Plage niet verzetten , die God ons orn onze zonden toezent”. vs. 7,8. Als Heiden y of, volgens het Hoog- cluitfch; als Reuzen zullen zy loopen , als Krygs- Ueden zullen zy de Mauren beklimmen; en zy zul¬ len äaer benen trekken, een iegelyk in zyne We¬ gen 5 en zy zullen hunne Faden niet verdraeien ; Ook zullen zy de een den anderen niet dringen ; zy zullen daer henen trekken elk in zyne baue , el vielen zy op een Geweer , zy zouden niet Ver¬ mont morden. D001* het loopen als Reuzen of als Helden wort de Schielykheit , waer mede Sprinkhanen eten , aengetoont , ’t welk de voor verhaelde Berichten beveftigen. Dewyl Joel feen ook by Krygsvolk vergelykt, zoo xegt hy ook van hen , dat zy de Muuren be- Idimmen. Zy komen namelyk ook in de Ste¬ den , orn hier ook de Boomen en alle Groen* te op te zoeken ; waer van ook Voorbeelden zyn bygebracht. Hier op toont de Profeet aen dat zy de grootfte Orde in hunne Togten 'waernemen , dat ieder Sprinkhaen zyne eigen plaets houd , dat zy niet door malkander loo¬ pen. Dit had ook Hieronymus van de Sprinkhanen in het Joodfche Lant opgemerkt (§ 14). Eindelyk voegt ’er de Man Gods by; Al vielen zy op, een Geweer , zy zullen niet Vermont worden. Dit beteekent dat, wanneer men hen met Wapenen te keer gaet, zy de- zelve niet fchuwen zullen ; maer door dezelye faeen fr « de SPRINKHANEN 137 heen vliegen. Men heefc de gewoonte ge- had van tegen dit Gedierte m et Wapenen op te trekken (§65). Plinius fchryft uitdruk- kelyk , dat men in Syrie , waer toe 00k het joodfche Lant gerekent wort te behooren„ het Krygsvolk tegen de Sprinkhanen afzont, Mogelyk heeft men 00k dit Gebruik reets in de dagen van Joel gehad. vs. 9 Zy zullen in de Stad omloopen , of, volgens het Hoogduitfch ; omryden ; zy zullen loopen op de Muuren , zy zullen klimmen in de Hutzen t zy zullen door de Fenßeren in- komen als een Dief . Indien men, volgens de Hoogduitfch e Overzetting, Omryden behoud," komt het zeer wel overeen met de Gelyke- nis der Sprinkhanen by Ruiters. Maer in het Hebreeuwfch flaet fpringen. Wyders be- veftigen Hieronymus en anderen , dat de Sprinkhanen in de Huizen en in de Karners komen. vs. 10, ir. De Aerde isberoert voor deszehen Aengezigte , de Hemel heeft ; de Zon en Maen worden zwart , en de Sterreh trekken baren glans in. De Heere verheft zyne Stemme , vnor hun Heir hencn ; of , volgens de Hoogduitfche Overzetting : de Heere laet zyn Donder voof zy n Heir benen gaen , want zyn Leger is zeer groot : want by is magtig , doende Zyn Woort , of zyn bevel aitvoerende ; want de Dag des PIee* ren is zeer groot en zeer vreeßyk , wie zal hem vcrdragenl Zoomoeilyk als deze laetfte Woor¬ den voorkomen , zoo gemakkelyk worden zy, wanneer men zieh uit onze Berichten erinne- * re , dat de Sprinkhanen met Wint en Storni Gverkomen (§ 59). Schoon het wel waer is; 1 ‘‘ • ~ I 5 dat f 3 8 VERHANDELING over clat zy door hunne groote Menigte de Zonne verduifteren (§ 56). zoo verdonkeren zy ech¬ ter de Maen en de Sterren niet. De Woor¬ den voor deszelven Aengczigte , dat eenvoudig beteekentj^ow /;<?m , bewyzen genoeg, dat de Profeet iets wil te kennen g'eve'n, dat voor de Aenkomft der Sprinkhanen zou gebeuren. Die namelyk, dat de Aerde zou beroert worden of fidderen en de Hemel beven ; dat de Zon, de Maen en de Sterren inhaer fchynfel zouden weerhouden worden , dat de Heer zynen Donder of zyne Stemme zou laten hooren. Dit is een Befchryving van een zwaer On- weer. By het zelve beven de Woningen en zelfs fchynt de Hemel, by het woeden der Winden, te bewegen. Dikke Wolken vlie- gen by dag voor de Zon heen , en benemen dezelve hären Glans en Licht; by nacht kan men noch de Maen, noch de Sterren zien. 