title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Dä6r of liever te Keulen zon hij vernemen 2), welke veran- deringen in den Regeringsvorm hier te lande, de Beheer- scher van Frankrijk volstrekt noodig keurde, en welke plaate hij verlangde dat ScHIMMELPENNINcK zelf bij de stichting van een nieuw Bewind, zou innemen. Doch alvorens in nadere bijzonderheden over dit onderwerp te treden, moet van eene zaak melding gemaakt worden, die NAPOLEON’s besluit gewis had verhaast; — namelijk van de juist om- streeks dien tijd toegenomen verbittering der gemoederen onder de Staatslieden in den Haag, zoowel over het einde- ljjk geteekend Tractaat met den Stadhouder, als over de geweigerde ratificatie en nakoming van dat verdrag. „FAGEL en vvoY, had VAN DER 60ES nog gedurende SCHIMMELPEN- xınor’s verblijf te Parijs berigt 3), zijn weder in den Hage gearriveerd, om de zaken met oransz finaal te termineren, dat uu binnen kort zal kunnen geschieden.” Moest die komst en de goede uitslag der Negotiantie de eene partij bevredigen, zij ontvlamde den haat der andere. „Ik heb, dus ging de Secretaris van Staat voort, Yvoy van meer dan nen kant doen raden, zich hier niet op te houden, dewijl de Heer s(zsıer) verklaard heeft, dat indien hij eenig ver- blijf maakte, hij BRsıER op nieuw aan de Vergadering zoude !) Nouvelles Politigues, 17 Augustus 1804. 2) Verg. SOHINMELPENNINCK’s Gedenkschriften, II, 87 volgg. (depäches Yan hei Staatobewind aldaar, van 3 en 10 Soptember 1804): „Hoe (vie wij- dere bl. 95) ongaarne ook het Staatsbewind ame rust wil toren, nopen ech- ter de perieliterende belangen der Republiek hetselve, om u ten ernstigete uit te noodigen, dat güj op de ontvangst dezer depäche, indien mogelijk, zonder ‚het minste tijdoerewim, op reis gnat en den Keixer te Kewlen of elders op- zoekt.” 3) 20 Iuniy 1804. 37 proponeren, om hem van de straat te ligten en over de frontieren te brengen !) Wat de Heer zesıer zoekt, is mij onbekend, doch dit weet ik zeker, dat de Generaal pumon- czau zich stellig heeft uitgelaten, dat de Heeren BEsıER, VALCKENAER En WISELIUS aan het hoofd van het Bestuur zouden worden geplaatst.” Maar nog andere Leden varı het Staatsbewind, wie men van die eerzucht niet verdacht, on- der deze de Zeeuw sısLeveLp, lieten hunnen hartstogt den vrijen teugel: zelfs terwijl zijn Overijeselsche Ambtgenoot afwezig was, stelde hij aan de Vergadering „met veel ijver en drift” voor, om ’s Prinsen onderhandelaar binnen 24 uren den Haag te doen ruimen. Bij gemis aan een genoegzaam getal Leden, kon geen Besluit vallen, en middelerwijl — wat hoe lang zoo meer de waardigheid en het gezag der Rege- ring moest ondermijnen, — trokken s£monvILLe en de Pruis-. sische Minister DE Caesar openlijk, tot zelfs in den schouw- burg, partij voor den Baron n’yvoy 2). En diergelijke blijken van minachting (vAn DER GoRs noemt ze historiön) onder- vond men dagelijks van hen, die anders met het mild ver- leenen van den titel „Vos Excellences ?),” aan de twaalf 1) Zoo werd bij Publicatie van het Staatabewind van 6 Julij 1804 (Polled. Werzamel. XIl, n°. 418) tegen het schrüven, drukken en verspreiden van schotschriften, pasquillen en libellen, in welke „de Mogendheden van Europa, en andere uithoomsche Hooge Personaditn Gealliserden, Vrienden en naburen deser Repabliek,” kmwaadaardig waren beleodigd of voorgesteld, de gewesen Predikant te Koedijk FiLirpus VRRBRUGGE bodreigd met hat bevel om „den- zelven onder militaire escorle over de grenzen dezer Republick te doen 2) „De eerate (stmonviLne) hoeft hem naast zich in zijne Loge in *t Theater geplaatst.” Asn scunnsiramninck 3 Jalij 1804. 3) Z. Ile Deol, Ir Stak, Büjlage AXVIII (17 Junij 1804) den Brief van XArOLEON aan het Staatebewind, door SEMONVILLE overhandigd: „Vons priant d’sjonter foi entiere ä tout ce qu’il vous dira de nofre part, et surtout lors- qu’il sons entretiendra de lint6rät que nous ne cesserons jamais de prendre nm succhs de volre Gouvernement , & volre prospdrild personnzlle” eos. 38 Leden van het reeds zoo deerlijk geknakt Bewind, de ijdel- heid in slaap wiogden ! Nooit had dit veelhoofdig Collegie den Bersten Consul behasgd: noch hij noeh zijne Vertegenwoordigers alhier kon- den welwillend gestemd zijn jegens eene Burgerlijke Over- heid zonder eenheid van raad of daad en die tegen buiten- landsch geweld niet bestand, voor willekeur tegen weerloo- zen niet terugdeinsde, met al den eigenwaan der versleten Oligarchie, de beginselen der Omwenteling van 1795 met den voet tredende. Schoot de tweedragt wortel onder die twaalf Leden, waren er in hun midden sommige die stand- vastig en steleelmatig aan de steeds klimmende eischen van Frankrijk pasl en perk poogden te stellen, terwijl anderen de moed ontbrak of ontzonk en zelfzucht ried naar een vei- lige haven uit te zien, 200 niet hunne eigenliefde bekoord werd door de hoop op nog hooger onverdeeld gezag — hoe moest niet zulk eene Regering ieder oogenblik wankelen en voor het einde van haar leven vreezen? Wat vermogt zij tegen het onverzettelijk besluit van den Man in wien de meest, verschillende en strijdige eigenschappen, alle groote en tegelijk alle kleine driften, die voor de openbare rust noodlottig waren, vereenigd schenen? Wat vermogt zij tegen hem, tegen dien eenige, wiens persoonlijk karakter geen uur bijna kon slingeren of het werkte op de toekomst van Europa terug? tegen een’ trots, in zijn vurigen, onderne- menden en woeligen aard, door een geheime, innerlijke vrees kwalijk bedwongen? Wat vermogt zij tegen het kit- teloorig wantrouwen van eene Overweldiging, wel is waar geheiligd maar ook gehaat, en niettemin zoo geducht en gehoorzaamd ? tegen de beneveling en bedwelming van een even verwonderlijk als onverdiend geluk? tegen de stout- heid, den eigendunk en de halstarrigheid van eene grenzen- looze eu gevierde magt, gepaard net hetgeen in de volheid van het Staategezag het meest ijzingwekkend is, de ouafge- 3 broken en rustelooze bedrijvigheid va eene ınisdadige en nimmer te verzadigen heerschzucht 1)° Zulk een Gebieder liet zich niet vermurwen, en wat be- teekenden in zijn’ mond de nu en dan, afgeperste of arg- histig gebezigde vieijende en gerustellende betuigingen? van hem wiens luim of gril wisselend, als de wind, geene Trac- taten eerbiedigder Wat baatte het of de eene Deputatie na de andere, nu buitengewone Ambassade gehesten, den Keiser der Franschen, door den Paus gezalfd, hare nede- rige, ootmosdige hulde bragt? Zij moesten het ondervinden, die zelfs in z66 heugelijke dagen, er niet in konden slagen den toorn van een door ongehoorden voorspoed uitgelaten Dwingeland te verbidden. „Wij naderden alstoen Zijne Majesteit met drie buigingen, 200 luidt het berigt van die bejegening bij naroLson op den 18 November 1804 in de dep&che der Extra-ordinaris Am- bassadeurs van de Batasfsche Republiek, van den 28" daaraanvolgende, — de Keizer stond in het midden van de zasl, en was op cene distantie door eenige personen van zijn hofstoet omringd. De Heer arantenn maakte — vol- gens dit zelfde verhaal uit de pen van van DER Goms — met veel deftägheid en gepasten nadruk een oompliment, en 1) Dese karakterchets van NAPOLEON is aan WILLIAN PITT, zja groolen tegenstander, ontleend. EX. het fragment bij Lord STANHOFE, WELLIAM FITT et son iemps (Paris 1868), 1. IV, p. 224 suir. m... 40 overhandigde onzen credentie-brief aan Zijne Majesteit. De Keizer beantwoordde dit compliment in beleefde termen en betuigde „met veel hartelijkheid bij herhaling, dat de be- langen van de Bataafsche Republiek hem dierbaar waren,’” en dat Hij ook ons Gemeenebest bij deszelfs onafhanke- ljkheid zoude bewaren, waartoe men echter ook zelf moest medewerken.” Tot zoover was het naar wensch gegaan , maar hier lag de steen des aanstoots; in eenige nadere bij- zonderheden omtrent de gesteldheid van het Vaderland tredende, aarzelde hij niet aan twee Leden van het Stsats- bewind, die zich wel hadden verwaardigd hem te Parijs te komen begroeten, zonder omwegen te verklaren, „dat de te- genwoordig plaats hebbende orde van zaken niet geschikt was om die kracht aan de Republik te geven, welke zij moest hebben; dat eene Vergadering van twaalf personen te talrijk was; dat de belangen naar buiten dikwijls uit ver- schillende oogpunten beschouwd werden; dat ook het geheim daarin niet zooals behoorde, kon bewaard worden; met een woord, de redenering en uitdrukkingen, welke Zijne Ma- jesteit aanvoerde en bezigde, hadden alle tot oogmerk om de noodzakelijkheid van eene andere en nieuwe Constitutie te betoogen.” Van ons Finantie-wezen sprak NAPOLEON enkel in het voorbijgaan, hetgeen den Ambassadeurs aan- leiding gaf, hem in den geest van hunne Instructie, voor te houden „den enormen last, waaronder ’s Lands ingeze- tenen gedrukt waren en de volstrekte onmogelijkheid. om, zonder hulp of een aanmerkelijk soulaas, de onkosten van den oorlog verder gaande te houden. Dan Hoogstdezelve liet zich, zeggen de Gezanten, daarover weinig uit; hoewel het: hun voorkwam zoowel uit de woorden, die de Keizer bezigde, als uit zijne houding in ’t algemeen,” dat hij door de voorstellen van den Ambassadeur SCHIMMELPENNINCK , in bijzondere conferentiin aan hem gedaan, van de waarheid en gegrondheid van die representatien volkomen overtuigd 4 was. 42 lieden die nagenoeg 36 pet. van hun vermogen hadden be- taald 1), te zacht behandelde en niet sandurfde! Doch 's Keizers grieven,, hoe onbillijk,, bepaalden zich niet tot het gebrek aan veerkracht en voortvarendheid, het was bovenal de oogluiking jegens den handel met Engeland, die zijne gramschap gaande maskte en hem tot de buitenspo- rigste geweldenarij vervoerde. De briefwisseling tusschen de beide handlangers van die willekeur, tusschen den Am- bassadeur shmonvirLe en den Opperbevelhebber marMonT, met de uitvoering dier maatregelen belast ®), inzonderheid die welke zij gedurende de afwezigheid van den Secretaris van Staat-Extraordinair Ambassadeur van DER GOBs, met elkander hielden, maalt onzen ten ondergang neigenden toe- stand met de zwartste kleuren; — en hetgeen de Generasl zelf van de onaangename taak die hij te vervullen had, in zijne Gedenkschriften erkent, wettigt het strengsis ‘oordeel over de hatelijkheid van narouzon’s onverbiddelijk doordrij- ven. „Generaal, zoo schreef sfmoNVILLE 3) aan MARMONT den 3 November 1804, ik heb het bevel ontvangen met u ter zake der gemeenschap, welke dit Land met Eingeland onderhoudt, nader in overleg te treden aangaande de maat- regelen die wij reeds noodig hadden gekeurd. Niet alleen kunnen wij ons dus bij voorraad van Zijner Majesteits goed- keuring verzekerd houden, mar wij zullen bovendien het genoegen smaken Hoogstdezelve te melden, dat wij al Hare bevelen waren voorgekomen. Zijne Majesteit beseft daarvan t) Z. in de Bijlagen t. a. p. bet geheim Besluit van het Staatsbewind 30 November 1804. En verg. wijders Mr. 8. VAN VOORTHUNSEN, De directe Belastingen, inzonderheid die op de inkomsten, Utrecht 1848, Hoofdstuk VI De Acfingen in Nederlund van de Besitlingen en Inkomsien, inson- derheid van 1795 tot 1804, Ile Deel, b}. 190, 211384. 2) marnonT klaagt dat hüj in sEMONVILLE een slappen medewerker hadı aangstroffen. „J’ötais, beweert hij, pew soufenu par ’Ambassadeur de France.’ Mömoires, T. 11, 248. 3) Mömoires du Duc us rasuse, T. 11, 276 suis. 43 zooseer de noodzakelijkheid, dat zij er den last bijvoegt van in de gansche uitgestrektheid van het Bataafsch grondge- bied, de zich aldaar bevindende Engelsche koopwaren in besiag te nemen en het Bataafsch Bewind te dwingen I) Publiestiön in allen deele aan die van Frankrijk gelijk, te- gen de Neutrale schepen uit te vaardigen, die in de havens van Engelend souden hebben vertoefd en met Engelsche koopwaren mogten beladen zijn. Wat dit tweede gedeelte der bevelen van Zijne Majesteit betreft, kunnen wij ons wei niet vleijen dit stipteljik ten uitvoer te doen leggen; meer dan ooit schjnt het Bataafsch Bewind in zijne opzet- teljke traagheid te willen volharden en uwe maatregelen te verlammen, door aau zijne ambtenaren te verbieden tot de uitvoering daarvan de hand te leenen. Zoo even echter heb ik aan dat Bewind Zijner Majesteits wil verkondigd, en verklaard dat het uitsluitend verant- woordelijk zal zijn voor de gevolgen, welke die dwaze kop- pigheid na zich zou slepen 2). Doch wat de inbealagneming der Engelsche koopwaren aangaat, de middelen om die ten uitvoer te leggen, zijn in uwe magt, en ik kan, Generaal, niet beter doen dan mij te gedragen aan hetgeen uwe omzigtigheid u zal aanbevelen om door de vormen in acht te nemen welke gij daarbij zult voorschrijven, de hardheid van een’ ınaatregel te temperen, die zou hebben kunnen achterwege blijven, indien het Ba- taafsch Bewind niet zoo hardnekkig doof ware geweest voor onze vertoogen en klagten 3). ') „Et de conireindre le Gouvernement Batave ä prendre des dispositionn de tout point analogues & celles prescrites en France.” 2) „Je vions cependant de lui nofifier des volonids de Sa Mujestt, eu lui annongant qu'il vera Soul responsable dee snites que son fol entfiemens poutra entrainer.” 3) „Si ie Bonvornement Batave edit moıns obstindment ferme Poreille A non Toprösentations et & nos plaintes ” 44 Zijne Excellentie de Minister van Buitenlandsche Betrek- kingen !) zendt mij eene lijst van onderscheidene Huizen (dertien uit Amsterdam en vier uit Rotterdam), die, naar luid der te Helvoet onderschepte briefwisseling, den invoer van Engelsche koopwaren op het Vasteland schijnen te be- vorderen. Evenwel is die lijst alles behalve völledig; men treft er zelfs niet eens de namen aan van de Huizen, die het meest bekend zijn als doorgaans met den vijand in betrekking staande. Uw verblijf, Generaal, in de Bataafsche Republiek heeft u bovendien gewis al de overtuiging gegeven, dat na- genoeg geen enkel handelshuis onberispelijk zou zijn, zoo niet alle zich tot hunne verschooning, op de schuldige toe- geeflijkheid van hun Bewind konden beroepen. Die oogluiking gaat z6över, dat de verzendingen van boter en kaas des te menigvuldiger geworden zijn sedert aan den Handel kennis is gegeven !), dat de Frausche gewapende magt de smokkelarij mede zou helpen stuiten. Men heeft zich gehaast gebruik te maken van den tijd die natuurlijk verloopen moest tot de aankomst der troepen, die ingevolge uwe bevelen, op verschillende punten der kust werden ver- deeld, en ik ben stellig onderrigt dat Huizen te Londen zelfs nu nog op kooplieden te Amsterdam, voor aanzienlijke inkoopen van boter in de Provincie Friesland crediet ver- leenen, vermits men diär veel gemakkelijker dan overal el- ders, aan het toezigt der troepen kan ontsnappen. Welligt, Generaal, zult gij het in zulken staat van zaken nuttig ach- ten iemand die uw vol vertrouwen geniet, naar den Haag te zenden om mij uw plan te doen kennen, teneinde wij ) TALLETRAND. 2) Hierop schijnt ie doelen wat waRMonT verhaalt (Möwoiree, 11, 246): „’arais regu, dds Pannde precgdente, les ordres les plus rigoureuz contre le commerce de la Hollande avec Pangleterre; je ler — fe publier, afın de mettre les nögoeiante en mesure de #’y conformer.” Zie wüjders de Bijlagen. 45 gezamenlijk de Instructiön voor de op de kust geplaatste burgerlijke en militsire \genten, beramen en vaststellen.” Tot de middelen, welke marmont had bedacht, behoorde het plaatsen van twee Fransche brikken !) aan den mond van de Maas, die onmiddellijk op zijn verlangen en in overleg met de Ministers van Marine en van Oorlog te Parijs, her- waarts stevenden, terwijl bovendien nog cenige kanoneer- booten tot die dienst werden bestemd, indien gemelde oor- logschepen ter voorkoming van den sluikhandel niet toerei- kend wierden geacht 2). MARMONT zelf beweert met gematigdheid, ja met zachtheid ’s Keizers last te hebben volbragt 3). Berst had NAroLEoN aaı de Engelsche manufacturen den krijg verklaard en de koloniale waren vonden in zijn oog nog genade. „De Kei- zer, zegt hij, kwam tot het uiterste van mij te bevelen dat ik alle zich in Holland bevindende koopwaren van Engelsch fabriekaat in beslag zon nemen, dat ik die ınoest doen ver- koopen en de opbrengst ten voordeele van het Leger be- steden. Dit beteekende in zijne taal *), dat ik geregtigd was daarvan een deel in gratificatiön weg te schenken en } zelf te behouden. Het gold eene waarde van meer dan twaalf millioenen.” marmonT verzekert, dat hij weigerde een 266 hatelijken maatregel en daarbij zoo stuitend onregt- vaardig, ten uitvoer te leggen. Die koopwaren Hollandsch eigendom geworden zijnde, ware dit iminers eene plundering en roof geweest, op Vrienden en Bondgenooten gepleegd. ') Le Phadton en Le Polligewr. 2) De Minister van Oorlog aan wanwont, Parija 11 November 1804 (Mimoires, 1, 379). 3) „Je les exbcutai anee donzewr.” Mömoires, II, 246. 4) „Dans son langage, c’6tait m’autoriser d en donner une partie en gra- tißeations et A en prendre les troin quarts pour moi: il y en avnit ponr plus de donze millions.” Mömoires, 11, 247. „Je me refiai & executer celte mesure odiense, d’une injnstice rFvoltante.” 46 Frankrijks eer zou er voor eeuwig door bezwaikt zijn ge- worden !), want de Volken die het sterkst aan hun geld gehecht zijn, sijn dikwerf nog het meest gegriefd door de wijze waarop men het hun ontrooft, In dezen maatregel Ing niet enkel aulk een onregt maar ook zooveel grilligheid en minachtende gewelddadigheid 2), dat de Hallanders daarover veel meer dan over hun verlies geörgerd zouden zijn ge- weest. MARMoNT verklaart derhalve zieh te hebben verge- noegd met het verbod te doen afkandigen van voortaan eenige Engelsche manufacturen te ontvangen, met bedreiging van verbeurte der koopwaren die men zau hebben gepaogd in te vooren. In alle havens stelde hij een streng toe- zigt. Eenige vaartuigen die het verhod hadden geschonden, werden in beelag geuomen en verkocht, en de sluikhandel,, 2zegt hij, hield geheel op, De opbrengst der verbeurdver- klaring werd aan het Leger uitgedeeld 3) eu de soldaten werden daazmede verrijikt. Mag men den Gomeraal geloo- ven, 200 ware de kooplieden, de pexsoonlijk belanghebbeu- den over die harde mastregelen veel minder ontevreden dan het in zijn gevoel en ten aanschouwe der Natie diep be- leedigd Batasfsch Bewind #). MABMONT ter bijwoning van de krooning des Keizers naar Parije ontboden, liet gelijk hij het voorstelt, door dit ver- trek aan de zwakke en versleten Regering 5), die ham wel zijdelings had bestreden maar niet openlijk zoolang hi) in 1) „Un pillage: — lo nom frangais en efit 614 entach6 d’une manitre&ternelle.” 3) „Il y arait dans celni-ei une injustice caprieiense, une violenee möpri- wante, dont les Hollandais anraient &16 plus irrites que de la perte prounde.” %) „Le produit de In eonflscation fat dietribue & Parmde, et los soldate — devinrent riebes pour plusieurs campagnes.” Mömoires, II, 248. 4) „Con mesures, malgre lea adoncissaments, bieseaiant profondämeat le Gonvernement hollandais.” t. a. p. 5) „Ce Gouvernement faible et cadas fut — plus d’ane fois tont? d’etahlir une Jutte avec moi; mais il n’ona jamais le faire em ma prösence ct se con- tenta de se r@pandre en plainten.” 47 Holland was, het hoofd had durven bieden, de handen vrij. „Zoodra ik, zegt hij, het Land had verlaten, bragt het Be- wind het leng beraamd plan ten uitvoer, en nam het een Besluit, wagrbij aan de Batanfsche krijgsmagt werd verboden mi) te gehoorzamen in hetgeen op senigerlei wijze de uit- voering van: dem last omtrent het tnezigt op den Handel mogt betreffen 1). Zoo was dus de regeringloosheid dädr, nu de Bataafsche officieren gerospen werden tot eene uitspraak over de ‚gevallen, in welke zij moesten weigeren te gehoor- samen.” Haf de ijdele Conventie over de trots den gedurig voorge- houden geldnood, aan het Huis van oRanız uit te betelen millioenen, ’s Keizers heftigen toorn gewekt, em hem tot de zending van vse HunLı naar 'sHage gedreven om in overeenstemming met de tegenstanders van het Tractaat in het Weigevend Ligchasm, de ratificatie te voorkomen en de gehsele zask in duigen te doen vallen 2), hier son de wraak- zucht van den in zijne eer gekwetsten of lierer naar gijne opvatting, openlijk gshoonden Opperbevelhebber, bij waro- Leon in blakende gunst, niet rusten v66r hem de schitte- rendste voldoening was gegeven 3). Naauwelijks had man- Mont met een buitengewonen koerier van den Chef van zijn 1) Verg. hiermede SCHIMMELPENNINOK’s depfche van 11 Docomber 1804 (Gedeukschrifden, 11, 106 volgg.) aver Ja note soandaleuse (van 27 Novem- ber jl.) door het Departement van Buitenlandsche Zaken aan SEMONVILLr: werhandigd, „iahoudende eene communicatie van wkere bij hat Bawind ge- nomene mature, ter coniremandering van door den General en Chef ge- gesene order.” 3) Varg. dese Gensbiedenig, 11* Del, Irt* Stak, bi. 198 volg. (Verklaring van sewomvıuug, 21 October 1804, bij Mr. u. mosscha, Gesch. der Staals- omwenteling - is 1818, aldaar vermelä), en Bilage XVIIT, t. a. p. 3) „Dat, zoowel dat besluit, als de inhoud dezer oommanicateira Nofe in Zijner Majesteits gecat de heogste indiguatie hadden verwekt; dat Z M. -— gedatermineerd was daarran eeue convenahele satifaclie te hebben,” (Depäche van SCHTMMBLPENNINCK 11 Desember 1804). 48 Staf, den Generasl vıcxoL£, den inhoud van het Besluit van het Staatsbewind vernomen, of hij beklaagde zich leven- dig bij den Keizer en werd hij dien ten gevolge gemag- tigd !) de herroeping van het Besluit en tegelijk het ontslag van vier der vijf Leden van het Bewind te eischen, die dat Besluit hadden geteekend. En zoo gaf deze gebeurtenis weder te Parijs een welkome aanleiding om, nu door de af- treding van die Leden, de Regering schier werd opgeheven,, den draad der onderhandelingen, door NAPOLKON met SCHIM- MELPENNINCK Over een nieuw, in zijn persoon te vestigen Oppergezag der Republiek, eenige weken vroeger te Keulen geopend, ınet te sterkeren aandrang te hervatten. Laat ons thans zien, hoe de mededeelingen vaı den Staatsman, die hunne plaats moest innemen, door de Leden van het Bewind waren bejegend en in welke stemming zij sedert, eerst bij het uitvaardigen van het voor den Fran- schen Opperbevelhebber aanstootelijk Besluit, daarna ten ge volge van MArmonT’s hooggaande verbittering, verkeerden. Zie hier wat skmonvıLLe aan den Generaal wegens den oor- sprong der Resolutie meldde 2). „Deze lieden (zoo bestem- pelde de Ambassadeur het Staatsbewind) zijn niet enkel gek, zij zijn bovendien even lafhartig als weerbarstig, en geene maat kennende, zoeken zij om hun gekrenkten hoogmoed te wreken, dien luide te doen uitbarsten”” 3). Verlangt de Natie de namen dier onzinnigen of liever dier Vaderlanders 1) SEMONVILLE aan MARMONT, Mömoires dw Duc Dr macusz, II, 289 (13 December 1804): „j’stais dejü inform, par le Göndral vIanoLx, qni m’avait envoy6 son aide de camp MEYNADIER, du mecontentement de l’Em- pereur et de sa resolution d’exiger le rapport de Pindboent Arröie du 23 Novembre dernier.” 2) Mömoires da Due DE RACUsE, T. 11, 280 (M. DE SemONVILLE A Mar- monT, La Haye, le 8 Deoembre 1804). 3) „Ces gens-ci ne sont point simplement des fows: ce sunt des poltrons r6ooltös qui perdent toute mesure, et qui cherchent am delaf pour venger leur orgueil humilie.” T. IT, 281. 49 te kennen, die de verbolgenheid van den vreemdeling niet langer ontzagen, en die zoo schaamteloos werden door het sbjk gesleept, de Mannen die genoodzaakt werden het kus- sen te verlaten, waren SPOORS, GOCKINGA, BESIER en BIJLE- verD 1). Doch wij willen stmonviLte laten uitspreken. „Bij zijne terugkomst uit Keulen, heeft de Heer scHIMMELPEN- sınck ’s Keizers inzigten over de zaken alhier geopenbaard : men kon dit niet wel Iaten; welligt ware het wel zoo voor- zigtig geweest geen vonnis over personen te strijken, vöör en aleer deze het overschot van hunne magt hadden verloren. Tijdens de eerste conferentie met den Heer schummeL- PENNINCK, 200 gaat SÄMONVILLE voort, heeft de verbazing onderwerping afgeperst. Hierbij kwam, dat ieder onzeker was of niet de Ambtgenoot, naast wien hij zat, gehoorza- men zöu; of deze niet reeds zijn koop had gesloten om df op het kussen te blijven, of wel om een’ anderen post te krijgen; men gaf derhalve aan den Heer schimMELPENNINcK volle megt om voor den wil van Zijne Keizerlijke Majesteit te bukken 2). Maar allengs is men van de verwondering bekomen ; men heeft met elkander openhartig gesproken, en zoo heeft elk Lid de overtuiging gekregen, dat de ongenade hen nage- | noeg alle zonder onderscheid zou treffen. Zoo was dus eerst besloten te gehoorzamen; vervolgens, 1) Jonroal Politigue de Leyde 25 Decembre 1804: „On donne ponr cer- tsin que la röparation, faite an General en Chef MARMONT par le Gonver- nement Batave — # 616 renduo encore plus delatante (sur la demande de l’Empereor des Frangais) par la dmission de quatre membree da Gonverne- ment, Mrs. SPOORS, GOCKINGA, BESIER, ei BILEVELD ainsi que par celle du Ministre (eizwan), qui s’eat empremd de signifer PArrdt# da 28 Novem- bre dernier.” 2) Gedenkschriften van SCHIMMELPENNINCK, II, 92, 96: „Bij beslait van 27 September (1804) met de geheele leiding dor onderhandeling belast;” — van welke nogtans de Extraordinaris Ambassadeurs BRANTSEN, V. HAERSOLTE ea VAN DER GORs dnarna deelgenooten worden. (t. a. P.). 4 50 te laten begaan, en daarna, een voor een, zoodanige maat- regelen uit te vaardigen, die eer tot eene vogelvrijverkla- ring dan tot een bloote ambtsontzetting moesten leiden ; omdat de vogelvrijverklaring met eenigen roem vergezeld gaat, en de schande integendeel hen onafscheidelijk volgt, die zich zonder eenigen tegenstand laten wegjagen 1). En zoo, mijn waarde Genersal, is het Bewind langzamer- hand tot het toppunt van razernij gestegen, waarop gij het thans aanschouwt. De tijd die inmiddels is verloopen en de zaak heeft vertraagd, de ziekte van SCHIMMELPENNINCK , het uitstel der krooning en de termijn die nog verstrijken moet vöör hij alhier terug is, het een zoowel als het ander heeft dien loop uitnemend begunstigd. — Zoodanige taktiek is steeds die van alle Regeringsoollegiön geweest, aan welke men den tijd liet om zich te bezinnen in plaats van hen, zooals men had besloten, onmiddellijk te verdelgen; en gelijk ik den Minister 2) deed opmerken, men herkeni dasrin de handelwijze, nu twaalf jaren geleden, door de Geestelük- heid, de Parlementen 3), den Adel en tot zelfs door de kleinste Baljuwschappen in de Provinciön gehouden. Sints drie weken heb ik dien voortgang bespeurd, en her- haaldelijik aan den Minister geschreven ten einde uit al mijn vermogen, de terugkomst van den Heer scHIMMEILPENNINCK te bespoedigen. — Evenwel toen het berucht Besluit dat alles in de war poogt te sturen, verscheen, was ik nog ver 1) „Parco que la proscription est aocompagnde de quelgus renomnde, ei que la honte, au oontraire, eat la compague fiäle de ceux qui souffrent qu’on les meite & la porte sans mot dire.” Mdmoires du Duo Dx naauss, II, 28. 2) TALLErBanD. 3) „NEMONVIELS (CHARLES LOUIS HUGVET DE) fat regu opmeeiller aux en- qußtes en 1777, A peine Ag6 de dir-Awif ans.” Hij had dus al vroag de parlementaire hebbelijkhoden leeren kennen, maar roede onder MONToREN gaf hij de regterlüke loopbaan op. oarzriauE, P’Europe pendant Is Bdvolusion frangaise, 1, 51. Zie ook nurın, Mömoires, 1.42. „L’obligeant Marguia de S6monville, ancien parlementaire,” enz. 51 van zoo iets te vreezen, en ik zal u de reden zeggen: deed ik dit niet, gij zoudt mij al voor een bijster onbekwaam Ambassadeur moeten honden !), en ik zou toch niet kun- nen lijden dat gij mij daarvoor aanzaagt. De zaak is deze: ik had van het karakter van PYMan een beteren dunk, en ik kende hem een weinig meer veer- kracht toe. — Ik meende dus dat hij jegens U zou han- delen op den voet als de Onder-Secretaris BossoHA, wat de Buitenlandsche Zaken betreft, te mijnen aanzien had ge- handeld. — Te weten: toen deze laatste bemerkte dat het Bewind razend werd, heeft hij zich voorgenomen al het ge- schrijf, alle protestatiön en besluiten die mij moesten over- handigd worden, te verdonkeren. Hij vergenoegde zich die aan den Ambassadeur SCHIMMBLPENNINCK toe te zenden, eerst officieel, maar begeleid met vertrouwelijke brieven, die hem onderrigtten dat van die stukken geen gebruik was gemaakt, en dat, daar deze toezending enkel voor den vorm geschiedde, de Heer souımMmeLpaNNnInoX die alleen had te lezen om op de hoogte van ’s Lands toestand te zijn en de noodzakelijkheid in te zien van zijn spoedige wederkomst. Dit gedrag van BosscHA doet eer aan zijne goede bedoe- lingen, vooral wanneer men let op de ondergeschikte be- trekking, waarin hij werkzaam is. Ik mogt onderstellen dat FıMan hetzelfde zou doen of liever dat hij die Minister is, verder zou gaan en met aanbieding van zijn ontslag, zou 1) „Vons penseriez que l’Ambasandenr n’est gu’an s0f, ot je ne venx point vous Inisser cette id6e.” Na, daarvoor is SENONVILLE nooit in zijn Vaderland ‚gehouden, hij die bij carkrıaue heet: „lo spirituel Ambassadenr, aux fagons moquenses,” en die onder anderen, eons zoucH£ bij het Ministerio van Politie scheen te zullen opvolgen. (Z’Zurope pendant le Comsmist et U’Empire de sarouion, T. XV, 207). Elders noomt carkrIaUE hem, „ie spirituel can- wear.” L’Burope pendant la Bivohstion franpaise, T. 1, 187. Hij ie deselfde die nog in 1880 in het regtsgediag der gewezen Ministers van KAREL x, als getsige bij het Hof der Pairs, cene zecr gemigtige verklaring gef. Verg, het Procds des Ministres de ounnızs x (La Hayo, 1881), p. 209218. 4* 52 weigeren te gehoorzamen. Die bedreiging alleen zou zulk eene beraadslaging hebben äfgesneden. — Hoe groot was derhalve mijne verwondering , toen ik hoorde dat het door B0SscHA geheim gehouden Besluit des ochtends door pyman zou verzonden worden! IJlings begaf ik mij tot hem, maar de dwaasheid was reeds gepleegd.” Het kwam er dus nu op aan, voor SEMONVILLE niet min- der dan voor de angstige meerderheid der Leden van het Staatsbewind, het bedreven kwaad te herstellen, indien men niet weuschte den wrokkenden MARMoNT zooals hij dreigde, eerlang te ’s Hage met zoodanigen gewapenden arın te zien opdagen, die hem met geweld regt zou verschaffen 1). — Doch om nog eenigen schiju van vrijheid van beraadslaging voor het oog der Natie te bewaren en alsof men voor de uitdrukkelijke begeerte van den Keizer alleen, niet voor den overmoed van den jeugdigen en heerschzuchtigen Generaal had gebogen, trad de gedweeö meerderheid van het Bewind, die zich na eenige tegenstribbeling, liet overreden het Be- sluit van 23 November in te trekken en de vier Ambtge- nooten op te offeren, met den Ambassadeur in overleg, in welken vorm van eene door hem in te leveren Nota, de zaak het voogzaamst in te kleeden ware. Ook hier riep SfMONVILLE, en niet zonder vrucht naar hij mededeelt, Bos- scHa’s beleid en aandrang bij de meest stijfhoofdigen in 2). En zoo onderging Nederland de smadelijkste krenking, welke het als onafhankelijke Staat, van de zijde eener andere Mogendheid lijden kon, toen niet slechts een Regeringsbe- 1) stmonvIsLE aan Manont, 8 December 1804 (Möm. T. IT, 288): „sans avoir Pair de odder A In lettre dans laguelle vous parles de votre voyage ü La Haye avcc une assistance convemable, C’est cette menaoe d’asaistance qui & produit son offet; mais on ne vont point l’aroir vue, et om demande Note officielle & l’Ambassadenr.” %) „Aprös avoir fait agir BoscHa de son mieux aupräs de ces entälde.” Mnoires, T. IT, 284. 53 sluit als ouberaden werd herroepen 1), maar ook zij , die in- gevolge de Constitutie, tot de hoogste waardigheid verkozen, nog kort te voren, door NAPrOLBoN’s Gezant oflcieel als plaatsbekleeders en vertegenwoordigers der Souvereiniteit waren begroet, nu openlijk gedwongen werden af te treden; eene gebenrtenis die in de algemeene, diplomatische taal aan Europa werd verkondigd! — De Bataafsche pers zag zich verpligt eene Nota en een nader ophelderend berigt in hare bladen op te nemen en tegelijk met de schande van een nog vrij Volk, den Generaal marmont de kroon op het hoofd te zetten, wiens Opperbevel men — zoo luidde de verklaring — in strijd mel de Traciaten, bij het Besluit van het Staatebewind had besnoeid! Maar dit viel dan ook voor in de dagen, in welke zoo als SCHIMMELPENNINCK asnmerkte, „men te St. Cloud van eene alles te bovengaande gerustheid en vertrouwen op zijne krachten is; dat men niet alleen niets vreest, niets mena- geert, maar nu tot die hoogte gekomen is, van hiervoor, zonder eenige reserve, openlijk uit te komen. De uitwer- 1) „Note. € Amsterdam. Le Gouvernement Bataye avait, par des informa- tions perfides des Ennemis de font ordre, täch6, par son Arrät# du 28 No- Veubre dernier, rendu public par ses ordres, de restreindre le Commande- ment superienr, dölfgus par les Trails au General en Chef Frangais, sur les tronpes Bataves; mais mieuz comvaine de ses obligations ainsi que de co awexige lintördt de son Pays et moins ozeit6 par la passion partionlitre de queiques hommes connns de leurs ooneitoyens, il #’est empres& de douner une röparation belatante au Göndral Frangais, en annalant son premier Ar- ret6, ainsi qu’on le verra par la disposition snivante, extraite da Regitro des Arröt&s du Gouvernement d’itat de la Röpnbligue Batave. En Assemblde extraoräinsire. Mereredi 12 D6c. 1804. Sar la proposition fite & Y’Assembl6o, et pour des causes y dötorminantes il a dt6 arrätd d’an- muler deßnitivement P’Arröt6 da 28 Novembre dernier. Le Seerstsire d’tat poar Ye Döpartement de la Guerre est chargs de porter ootte disposition A la oomuaissance des Chefs et antres officiera de ’Armde Batave, et de donuer des ordres ponr son exöcntion.” (Supplment an Jonrnal Politigue de Leyde, 25 Der. 1804). 54 king van de 200 totaal geschokte balans van krachten heeft zich sedert lang doen ontdekken, maar nimmer zoo gewel- dig en ongereserveerd doen gevoelen, dan op dit tijdatip.” — Door dien ijzeren onme£dogenden wil van NAPOLEON, die voor den krijg tegen Groot-Britanniö te lande en ter zee niet enkel goed en bloed wilde hebben opgezet, maar tal- looze andere offers afperste, was de Republiek, schreef de Bataafsche Ambassadeur, „even als vele andere door dit Rijk geinfluenoserde landen !), in eene zoo vernederende sitastie, dat, ingeval die positie niet als passager wordt geoonsidereerd, ik zulke soort van Nationale existentie het fataalste zou achten waarin een Land zich met mogelijk- heid kan bevinden.”” — Geen andere Politiek schoot er naar het begrip van dien Staatsman, voor het afgefolterd Ge- meenebest over, dan bij den dag te leven, zich alles te ge- troosten, uit vrees voor nog erger rampen, en op eene of andere onvoorziene uitredding, de hoop te behouden. „Al wat men voor het moment kan uitwerken, bestaat’”” zeide hi, „nsar mijn inzien, daarin, om zooveel verwarring en ongelukken voor te komen, als mogelijk is, alle pogingen te doen, welke van ons afhangen om ons simulacre van eene Nationale existentie le conserveren, en de kans van gelukkiger evenementen te kunnen afwachten 2)” Het was dan ook het tijdperk, waarin al v66r men tot deze laagte gezonken was, de toekomst niets anders dan eene inlijving bij Frankrijk naar de meening der scherpst zienden, voorspelde, zoodat de jongeren van jaren onder ouze onverbasterde Landgenooten, die zich „aan de con- scriptie, aan de mandaten van den Grand-Juge, aan de venaliteit der eerste besmbten’”’ wel nimmer zouden ge- t) „Und in Europa kein Mann mehr als canxor allein; hatte ich Unrecht iho so befig zu vorehren?” riop 8. G. NIEBUHR uit. (Aan den Graaf ADAM souree nit Kopenhagen, 31 Mei 1804). Ledensmachrichten, II, 45. 2) Gedenkschriften, 11, 98, 99 (5, 18 November 1804). 55 weunen, hunne gedachten over eene verluiziug naar een ander Werelddeel lieten gaan !), naar Java of naar de Kaap, of wel, daar onze Kolonien, tenzij door de Engelschen ver- overd, waarschijuliik het lot zouden volgen van het Moe- derland, naar de zich 200 verbazend voorspoedig ontwik- " kelende Vereenigde Staten. „Noord-Amerika," zoo schreef FALCK aan zijn boezemvriend, „is mijn Canaän, mijn be- loofde land. Die wetten en gebruiken convenieren mij beter dan die, welke men ons zal willen opdringen; en ligt zal ik in Opper-Pensylvanie, in Kentucky, of in Louisiane bij de beschouwing van eene stijgende welvaart, kunnen ver- geten de gewelddadigheden en de heerschzucht die de wel- vaart vaıı den grond mijner geboorte hebben verbannen.”” — Maar zijns inziens, was er vooreerst, hier geene energie genoeg om tot eene eenigzins algemeene verhuiring te be- sluiten, en ten andere, schoon het helass! niet voorbarig was, aan emigralie te denken, zou de uitvoering van zulk een ontwerp eene misdaad zijn, zoolang het hopen aan het behoud van het Vaderland geene dwaasheid was, zoolang het gevreesde ongeluk niet werkelijk was gebeurd. „En zoover is het Goddank, besloot FALCK, nog niet gekomen 2).” Inderdaad — de vereeniging vau de Bataafsche Republiek met het Keizerrijk, hetzij dan eene volslagen aanhechting naar het voorbeeld van Belgie, hetzij eene gewijzigde naar 1) Publicatie van het Staatebewind 27 April 1804. (Polled. Fersamel. XI, a0. 416) tegen het oerlaten deser Republiek door cenige ingesetenen, alvo- rens genoegsame borglogt voor derzelver verschuldigde in de onderscheidene gearresteerde en nog ts arresteren Geldhafingen ie hebben gosteld: „Dat bet altijd gerekend is, en der grootste voordeelen van de Burgerlijke Vrüheid te zn, dat de ingesetenen door geene prohibitive Wetten, hosgensamd, in de kouse hunner woonplaats, konden worden belemmerd,” ens. (get. a. #. 2. E. VAR HABRSOLTE, ol.) z. ook Mr. 2. VAN VOORTHUNSEN, De Direote Beiss- tingen enı., bl. 208, 228. 3) San n. 2. van ıunner (Aranjuez, 16 Junij 1808). Brieven, bl. 147—149. ri 56 dat van het Noordelijk Itali& 1), hiertoe had naroLEox ons nog niet gedoemd. — In de verheffing van een eenvoudig Nederlandsch burger, tot hoogste Overheid, wien hij ver- trouwde naar zijne hand te zullen zetten, vond hij voor het oogenblik eene, voor zijne berekeningen voldoende, en naar hij zich kon vleijen, het Bataafsch gevoel bevredigende uit- komst. — Werd ons niet meer dan eene redding, werd ons niet in de keuze welke de Corsiksan op SCHIMMBLPENNINCK had laten vallen, een gelukstaat beschoren? Het buitenland roemde het veelomvattend verstand, de welsprekendheid, de deugden en opregtheid van den Gezant 2), wiens milden en verzoenenden geest het Vaderland te midden van de woede der partijschap had leeren waarderen, wiens verdraag- zasm, welwillend karakter z00 eenig, geschikt was de scheu- ring en verdeeldheid tot zwijgen te brengen, en alle be- kwame medeburgers, zonder aanzien des persoons, tot be- vordering van ’s Lands heil te doen zamenwerken. — Zou niet misschien de zon van vroegere welvaart ons weder be- strlen? — „De Bataafsche Republiek, — zoo spiegelde men in een uit het Fransch vertaald geschrift den bedrukte gemoederen voor — de Batasfsche Republiek kan haren ondergang nog ontkomen, en haar maatschappelijk gebouw weder op nieuwe grondslagen bouwen, welke tot hare grootheid van nieuws den weg zullen banen, en hare duur- zaamheid verzekeren. Het is door de wijsheid eener Staats- regeling, door de kracht van haar Bestuur, door de goede ?) „Gelijk de Cisalpina.” rarck, t. a. p. 2) Mömoires du Due DE Racuss, T. II, 249. „Le Directoire (het Staate- bewind) dat öiro remplacs par un Magistrat unigue, avec lo titre de Grand Pensionnaire. Le choix tomba sur M. SCHINMELPENNINO, depuis plusieurs anndes Ambassadeor A Paris, autrefois avorat eglebre. C’älait un komme d’un esprit etendu, loquent, plein de vertu et de candenr, mais (roegt de Maar- schalk er bi) peut-Stre un peu cr£dule pour le lemps et les circonstances oil il a Veen.” 57 hoedanigheden der maatschappelijke instellingen, door het herstel van haar Finantiewezen; het is door het handhaven van de beginsels eener onverzettelijke regtvaardigheid, door het verbannen van nationale dwalingen en vooroordeelen, door het vereenvoudigen der raderen van het staatkundig werktuig, door het invoeren van meer eenvoudigheid in alle deelen des Bestuurs; door alle bijzondere belangen in het algemeen belang te doen versmelten, door allen geest van tweedragt en verbittering te vernielen ; het is door hare verbindtenis met Frankrijk, en in haar vertrouwen op NAro- LBon, dat zij tot eene wijze en gelukkige hervorming zal kunnen geraken 1). Wat al gronden van hoop en troost in de regtvaardigheid en bemiddeling van xaroLzon, dien edel- moedigen Beschermer van zwakke en ongelukkige Natiön, en in de deugden van den Heer scHIMMELPENNINCK, dien wakkeren Verdediger van de regten der Volken en de mensch- lijkheid! De een zal voor het lot der Batsafsche Natie waken door de kracht zijner wapenen, en den indruk van zjnen naam; de ander door zijn vernuft en zijne vorige liefde voor het welziin van den Staat. naroLzon en de Heer SCHIMMELPENNINCK zullen zich vereenigen 2), om den nationalen wil te beschermen, en om die wetten en inzet- fingen te doen uitvoeren, welke het Bataafsche Volk tot zijn geluk en vrijheid zal vaststellen en afkondigen 3).” 1) „Cest dans son alliance avec la France, et dans sa oonfianer envers saroLfon, qu’elle pourra parvenir A une sage et heurense rög6neration. — Que de motife Wesperance et de consolation dans la justice ot Ia mediation de Naroısor, ce gönereuz protecteur des Nations faibles et malheureusea!” ?) »xaroufon et M. SOHINMELFENNINOK oe räuniront pour ädfendre la vo- 'onte nationalo,” enz. 