title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: De grootste zondaar kan heilig worden. (Zie HEILIGE.) Hij staat daar als een arme zondaar. ZONDAG. De zon heeft uitgeschenen. Zonder zon is het kwaag rijpen. Zon en maan is hem tegen. (Zie MAAN.) Zoo hem zon en maan altijd mee is. (Zie MAAN.) Zoo vast als boter in de zon. (Zie BOTER.) Zulke poppetjes zijn gelijk aan boter in de zon. (Zie BOTER.) Deze periode uit onze geschiedenis, daar het genomen is volgens de gewoonte der Batavieren, om de zon, en wel bepaaldelijk de rijzende zon, godsdienstig te vereeren. Men zet hem altijd in 't zonnetje. Dat wil zeggen: hij wordt bij elke gelegenheid ten toon gesteld; ook wel: men houdt hem steeds voor den gek. Die in 't zonnetje gezet wordt, is voor elkeen zichtbaar. Men ziet zelfs vlekken in de zon. (Zie VLEK.) Men zoekt geen lamp, als de zon op is. (Zie LAMP.) Na donker werd breekt de zon door. (Zie WEDER.) Na regen komt zonneschijn. (Zie REGEN.) Na zonneschijn komt gaarne regen. (Zie REGEN.) Niemand ooit zoo klein iets, pijn, Of het kwam wel aan de zon. (Zie de Bijlage.) Nooit is de zon schooner, dan wanneer zij uit de eclipse rijst. (Zie BOLIPS.) Regende het bij hem, dan regende het bij mij, en scheen de zon bij hem, dan was het ook bij mij zonneschijn. (Zie SCHIJN.) Twee verschillende zonnen kunnen niet aan de hemel zijn. (Zie HEMEL.) Veel zon, veel koos. (Zie KUIJON.) Waar de zon haar schijnen heeft, brandt ze allermeest. (Zie SCHIJN.) Zij kijken zich blind, die op de zon willen staren. Zij mag haar kinderen wel met een wand in de zon zetten. (Zie KIND.) Zijne zon heeft uitgeschenen. Zonder zon is het kwaad rijpen. Zon en maan is hem tegen. (Zie MAAN.) Zoo hem zon en maan altijd mee is. (Zie MAAN.) Zoo vast als boter in de zon. (Zie BOTER.) Zulke poppetjes zijn gelijk aan boter in de zon. (Zie BOTER.) ZONDAAR. De grootste zondaar kan heilig worden. (Zie HEILIGE.) Hij staat daar als een arme zondaar. ZONDAG. Als ik u weer bid, zullen er wel twee (of: zeven) zondagen in de week komen. (Zie WEEK.) Als Paschen komt op een’ zondag, is elk een kind van zijn’ eigen’ vader. (Zie KIND.) Dat gaat als een lier op den zondag. (Zie LIER.) Dat is een dag, of’t zondag is. (Zie DAG.) Dat is een zondagsmaal. (Zie MAALTIJD.) De zondag maakt de week. (Zie WEEK.) Een zondagssteek duurt geen week. (Zie STEEK.) Het is een zondagskind. (Zie KIND.) Het is wel besteed: die vrijdag lacht, dat hij zondag weent. (Zie VRIJDAG.) Het lijkt alsof een kraai op een’ zondag. (Zie KRAAL.) Het vaart al kwalijk, wat men zondags spint. Hij geeft niet meer om een leugen, dan een kraai op een’ zondag. (Zie KRAAI.) Hij heeft zijn zondagsgeld alle dagen aan, en zijn’ schat in de zak. (Zie DAG.) Hij is beek op zijn zondags. Campen bl. 68. Gruterus 21. bl. 147. 6 v. Kljk III. bl. 97. 7 Proeve serlosa bl. 43. Gruterus III. bl. 170. ZONDAG. Hij kijkt, of hij zijn zondags (of: laatste) oordje verschoept had. (Zie OORDJE.) Hij ziet er wit, dat men hem zijn zondagsduitten te bewaren zou geven. (Zie DUUT.) Hij zou er zijn zondagsoordje voor uitgeven. (Zie OORDJE.) Op den eersten zondag, die midden in de week komt. (Zie WEEK.) Vrijdag weer, zondag weer. (Zie VRIJDAG.) Zij maken van den zondag een’ zondag. (Zie DAG.) Zondag en werkendag. (Zie DAG.) Zondagswerk duurt maar een dag. (Zie DAG.) ZONDE, Alle vergeten zonde kwijt. 1 Als alle zonden zijn verzoend, dan blijft de gierigheid nog jong. (Zie GIERIGHEID.) Al wat bezijden valt, is zonde. 2 Arm te zijn, is geen schande (of: zonde). (Zie ARME.) Dat is voor zijn pekelzonden. (Zie PEKEL.) De bestraffing der zonde is de dood. (Zie BEZOLDING.) De eene zonde trekt de andere. Der heeren zonde, der boeren boete. (Zie BOER.) De straf voor onze zonden is door berouw verlichten. (Zie BEROUW.) De tijd is kort, de dood is snel: Wacht u van zonden, zoo doet gij wel. (Zie DOOD.) De zonde draagt haar eigen roede op de rug. (Zie ROEDE.) De zonde genereert de dood. (Zie DOOD.) De zonde is zoet in 't begin; maar het einde is zuur. (Zie BEINDE.) De zonde scheidt niet van het hart dan met vastheid. (Zie HART.) De zondescheiding ziel. (Zie LICHAM.) De zonde wordt zonder toorn niet uitgeblust. (Zie TOORN.) Die de zonde doet, is der zonde dienaar. (Zie DIENaar.) Die het niet gelooft, doet daarom geen doodzonde. (Zie DOOD.) Die zijn uiteinde overweegt, ontledigt zijn hart van zonde. (Zie EINDE.) Dronken drinken is geen zonde. (Zie DRONK.) Dronkenschap is zonde, schade en schande. (Zie DRONKENSCHAP.) Een leugen om bestwil is geen zonde (of: schaadt niet). (Zie LEUGEN.) Een hypocriet lijdt geen zonde. (Zie HYPOCRIET.) Een kusje is geen zonde, maar een afvegen. (Zie KUS.) Eer deed meer zonden, zoo er geen God was, en men niet moest sterven. (Zie GOD.) Geen zonde dan armoede. (Zie ARMOED.) Het berouw komt uit de zonde. (Zie BEROUW.) Het is zonde en jammer, dat zulke handen rotten moeten. (Zie HAND.) Het zonde-kieken moet in den dop gedood worden, eer de schaal doorgepikt is. (Zie DOP.) Hij is altijd de zondeboek. (Zie ZONDEBOEK.) Hoe nauw de mensch op alles past, Nog wordt hij val de zonde staan verrast. (Zie MENSCH.) 1 Prov. serlosa bl. 4. 3 Kwertz bl. 348. 3 Bervillus bl. 218. Willems V.3 508 Grote zonden maken nieuwe schanden. «4 Winschooten bl. 283. 5 27 Nov. Gruterus I. bl. 121. &el. Pros. bl. 193, ZOON. Ik haat het gelijk mijne zonden. 8 Kwaa voorgang erf zonde. (Zie VOORGANG.) Ledigheid is de oorzaak van veel zonden. (Zie LEDIGHEID.) Liefde bedekt alles (of: vele zonden). (Zie LIEFDE.) Namen noemen is zonde. (Zie NAAM.) Na zonde komt berouw. (Zie BEROUW.) Niets, dat de zonde meer kan krenken, Dan dikwijls aan den dood te denken. (Zie DOOD.) Nieuwe zonde, nieuwe boete. (Zie BOETE.) Om het stelen en andere zonden Worden er wetten en galgen gevonden. (Zie GALG.) Onwetendheid is geen zonde. (Zie ONWETENDHEID.) Op eenen stond komt straf en zonde. (Zie STOND.) Oude zonde, nieuwe penitentie. (Zie PENITENTIE.) Ruiken is geen zonde, zei kromhakige Dries; hij stal een koe uit de weide, en zette er een luizen voor in de plaats. (Zie DRIES.) Ruim wegen is geen zonde. 4 Verbetering is geen zonde. (Zie VERBETERING.) Vermaan van sterven Doet zonde derven. 5 Waren er geen zonden, Er waren ook geen plagen. (Zie PLAGEN.) Wat geen zonde is, dat is geen schande. (Zie SCHANDE.) Zie, aan den zondag een' zondag. (Zie DAG. Zijn reuk is zoo fijn, dat hij de zonde wel kan ruiken. (Zie REUK.) Zonde u bedreven, Weer spoedig vergeven. Zonde smart. Zond woont te Roermond, en lapt schoenen. (Zie ROERMONDE.) ZOOGSTER. Hij kust het kind om de zoogster wille. (Zie KIND.) Om het kind niet mag, dat mag de zoogster. (Zie KIND.) Wat het kind niet mag, dat mag de zoogster. (Zie KIND.) ZOOL. Aan de voetzolen des meesters hangt de beste mest. (Zie MEESTER.) Al dien je hem de zolen uit de schoenen af, de schoenen van de voeten. (Zie SCHOEN.) Al zou het de zolen van mijn schoenen kosten. (Zie SCHOEN.) Bij zijn hoed, zeg je: Zou deze spreekwijze haar oorsprong bevinden in de oudheid bestond gerucht, dat een aangegane verbindtenis door het uittrekken en overreiken van een' der schoenen bevestigd werd! Deze handelwijze werd bij de Israëlieten althans als heilig geacht, en stond met het doen van eenen eed gelijk. Zie Ruth iv:7 en B. Of zouden wij deze spreekwijze van de Engelse op die vroeger bij ons dienst waren, hebben afgelikt? Die tech zeggen: by my soul (spreek uit: soul) wer bij mijn ziel. Ga aan 't werk. Leg me die zolen onder de schoenen, zei Govert tegen zijn schoenlapper, en hij bracht hem twee goede koestrompetten. (Zie GOVERT.) Nu zal er een kunststukje komen, zei Crispijn, en hij maakte een paar schoenen zonder zolen. (Zie CRISPIJN.) Wat je aan de voorzolen wint, verlies je aan de achterlappen. (Zie LAP.) Wij zullen halve zolen en achterlappen eten. (Zie LAP.) ZooN. Opzoomen na: dat is de langste (of: laatste) naad. (Zie NAAD.) Sterke zoomen zijn kwaad te scheuren. Zoon. Daar heb je den verloren zoon. 1 Doelende op de gelijkenis van die naam, bezigt men deze spreekwijze, wanneer men iemand ergens lang heeft gemist, en hij dan onverwacht binnenkomt. Dat is toekomende jaar een jonge zoon. (Zie JAAR.) De oude man leerde zijn zoon: daar hij 't verloren had, dat hij 't daar weder zoude zoeken. (Zie MAN.) De vader spaart, en de zoon verteert. (Zie VADER.) De verloren zoon is te recht. De wijze Salomo had wel een Rehabeam tot zoon. (Zie REHABEAM.) De zoon schoot op des vaders leest. (Zie LEEST.) Die een goede dochter heeft, verkrijgt wel eenen zoon. (Zie DOCHTER.) Die maar zonen zoon heeft, gedenkt zich daarom vaak. 2 Die maar zonen zoon heeft, maakt hem zot; die maar een varken heeft, maakt het vet. (Zie VARKEN.) Domine's zonen en dochters zijn de ergsten. (Zie DOCHTER.) Een zoon en een dochter is rijke lucht's wensche. (Zie DOCHTER.) Geef aan uw zoon veel in den darm, Maar geef het weinig aan den arm; Uw dochter aan den arm veel, Maar spaar 't daar liever uit de keel. (Zie ARM.) Geef mijn zoon mijn naam maar, zei Hans, ik zal mij zonder naam wel behelpen. (Zie HANS.) Gij zult mijn zoon (of: mijn neef) niet langer zijn. Het is een goede zoon: hij wil zijn vader deszelfs goeden naam niet benemen. (Zie NAAM.) Het is wel een verloren zoon, daar de beesten niet de vrouw brast, de zoon dobbelt, de dochter loopt, en de meid zwanger is. (Zie BEEST.) ZORG. Hij is moeders hartlap (liefste kind, of: zoontje). (Zie HARTLAP.) Je dochters deugen niet, en je zoons nog veel minder. (Zie DOCHTER.) Ik ben een zoon van ’s konings lijfpaard, zei de muilezel; maar hij vergat te zeggen, dat zijn moeder een ezelin was. (Zie EZELIN.) Ik ben geen profeet, noch eens profeten zoon. (Zie PROFEET.) Mijn zoon! gij zult epinazie eten. (Zie SPINAZIE.) De moeder, wier zoon te Sint Jan de mis leest. (Zie MIS.) Zoo de vader is, 200 is de zoon. (Zie VADER.) Zoo PIER. Dat is een bitter zoopje, zei Krelis de boer, en hij dronk alsemwijn. (Zie ALSEM.) ORG. Als die en komen, komen die plagen (of: zorgen). (Zie PLAAG.) Als het hoofd is zonder zorgen, kunt gij slapen tot den morgen. (Zie HOOFD.) Als ik naar bed ga, laat ik de zorg in de kleding. (Zie BED.) De morgen baart ook zijn zorgen. (Zie DAG.) De zorgen brengen grijze haren voort. (Zie HAAR.) De zorgen groeien dwars door zijn hoed. (Zie HOED.) Die den een vriendschap doet, bereidt den ander zorg. (Zie VRIENDSCHAP.) Die mij liefde bewijst, bereidt mij een zorg. (Zie LIEFDE.) Een pond zorg kan nog geen ons schuld betalen. Eik blijft de zorgen aanbevolgen. 8 Elke dag brengt zijn zorgen mee. (Zie DAG.) Gebied, en draag geen zorg, daar zal niet gebeuren. 4 Geen zorgen (ook wel: ellende) voor de tijd. (Zie ELLENDE.) Gij hebt veel vreemde zorgen: wees niet bedroefd, dat zal zich nog wel schikken. (Zie BEDROEFD.) Groot schip, groote zorg. (Zie SCHIP.) Heb zorg, om te winnen; want gij zult het met de tijd uit moeten geven. (Zie TIJD.) Het is een zieltje zonder zorg. (Zie ZIEL.) Het tijdelijk goed wordt met moeite vergaard, met zorg bewaard, en met rouw verloren. (Zie GOED.) Hij draagt veel zorg voor zijn lieve ik. (Zie IK.) Hij is door de zorg. [Dat men zegt: hij is niet meer bezorgd; want hij heeft zijn bezinning verloren. Men zegt dit van den dronkaard.) Hij laat de zorg met de slofjes voor ’t bed. (Zie BED.) Hij leeft uit den korf zonder zorg. (Zie KORF.) Hij zet de zorgen naast zich neer. Hij zorgt, dien de zorgen bevolen is. 5 Is de zorg al pligt, nog komt er bij velen weinig van, tenzij alleen bij hem, dien de zorgen bevolen is; daarom zegt de onbezorgde man: Laat ze zorgen, Die ons borgen. 5 In de meeste weelde ligt de meeste zorg. (Zie WEELDE.) Jong veel waken en oud veel slapen, doet zorgen maken. (Zie JONG.) Klein huis, kleine zorg. (Zie HUIS.) Onnoodige zorgen maken vischgraten. (Zie GRAAT.) Onnutte zorgen doen vroeg verouderen. 1 Penningen doen den man zorgen. (Zie MAN.) Schade, zorg (of: Onrecht) en klagen Vallen alle dagen. (Zie DAG.) Schoone vrouwen binden de huiszorg aan de knieën. (Zie HUIS.) Spin in den morgen, Grote zorgen. (Zie MORGEN.) Te veel zorgen breekt het glas (of: ijs). (Zie GLAS.) Van onnodige zorgen kreeg heeroom winterbonen. (Zie HEBROOM.) Veel van Groot goed, veel (groote) zorg. (Zie GOED.) Voorzorg komt achterzorg voor. (Zie VOORZORG.) Vreemde zorgen doden den ezel. (Zie EZEL.) Vrolijke bazen, hartjes zonder zorg. (Zie BAAS.) Wilt gij zorgen, Stel u borg (of: Voor een ander borgen, Brengt in grootere zorgen). (Zie BORG.) Zij zijn tusschen hoop en zorg. (Zie HOOP.) Zonder zorg vaart niemand wel. Zorgen breekt geen stroo. (Zie STROO.) Zorg scheidt strijders. (Zie STRIJDER.) ZORGVULDIG. De liefde zoekt vier dingen: wijs, alleen, zorgvuldig en geheim. (Zie ALLEEN.) Wees zorgvuldig en verteer lucht, gij zult rijk worden. (Zie RICH.) ZOT. Als de boonen bloeien, De zotten groeien. (Zie BOON.) Als de zotten (af: kinderen) ter markt komen, krijgen de kramers geld (of: zoo vliegen de schijven). (Zie GELD.) Als de zot zwijgen kan, houdt men hem voor wijs. (Zie WIJS.) Als het werk gedaan is, dan is het den zot lelijk. (Zie LEELD.) Al te wijs kan niet beginnen; Al te zot kan niet verzinnen. (Zie WIJS.) Antwoord den zot niet naar zijn dwaasheid. (Zie DWAASHEID.) Beraden en raad volgen is wijselijk gedaan; Maar de zotten willen ’t zoo niet verstaan. (Zie RAAD.) Beter een oude zot dan geen. Bij gebrek van eenen wijze zet men den zot in den zetel. (Zie GEBREK.) Daar een zot loopt, daar loopen er meer. Daar helpt geen praten van de mans, Het wijf moet aan den zotten-dans. (Zie DANS.) Daar is niemand zoo wijs, of hij doet soms des zotse werken. (Zie WERK.) Daar steken twee zotten onder een kaproen. (Zie KAPROEN.) Daar zijn wijze zotten en zotte wijzen. (Zie WIJS.) Dan te zot en dan te bot. (Zie BOTTE.) Dat had een klapper haast gezegd, Maar ook een zot welhaast beschreid. (Zie KLAPPER.) Prov. serlosa bl. 36. v. Vloten bl. 389. 9 Sept. Gruterus I. bi. 125. 8 Sept. 53. Pror. serlosa bl. 8. Campen bl. 179. Meljer bl.36. De Bruns bl. $. De Brune bl. 176, 198. De bout zit een' zot is haast geschoten. (Zie BOUT.) De jongen zal men leeren, De ouden eeren, De wijzen vragen, De zotten verdragen. (Zie JONG.) De mond is een schalk (of: zotje): biedt men het wat, hij neemt het. (Zie MOND.) Dert zutten hart ligt in den mond; Dert wijzen mond in ’s barten grond. (Zie GROND.) De wereld is een kooi vol zotten. (Zie KOOI.) De wijze vraagt de zot om raad. (Zie RAAD.) De zot snijdt zich met zijn eigen mes, En maakt zich dronken van zijn eigen flesch. (Zie FLESCH.) De zotten behoeven veel berekening. (Zie BEREKENING.) De zotten dragen het water niet, en de wijzen vangen de visch. (Zie VISCH.) De zotten maken de feesten, en de wijzen hebben de genoegens. (Zie FEEST.) De vis weten niet naar de stad te gaan. (Zie STAD.) De zot wil liever wagen Dan twijfelen en vragen. Die een zot trouwt om zijn kot, verliest het kot, en houdt den zot. (Zie Kor.) Die ergens veilig (of: wel gezeten) is, is een zot, 200 bij van daar gaat (of: zich verplaatst). Die geen hoer, arme of zot in zijn geslacht heeft, is geboren van de lamp of het lemmet. (Zie ARME.) Die lacht om een' scheet, is zotter, dan hij weet. (Zie SCHOOT.) Die meer wil doen, dan hij kan, is een zot. Die tegen zijn' overheer wil steken, is een zot. (Zie OVERSTE.) Die te veel lacht, heeft eens zots natuur; die niet lacht, beeft eener katte natuur. (Zie KAT.) Die wijs is, draagt de zotten, ofschoon ze met hem spotten. (Zie WIE.) Die zich schaamt, om iets te leeren, is een zot. Die zich van een hoer (een kwaad wijf, of: een' zot) af doet, een goede dagreis. (Zie DAG.) Die zotternijen vertelt, hij is zelf een zot, of degene, wiens hij die vertelt. Dikwijls ziet men, dat de zotten met de wijze helden spotten; Maar wie zich naar wijsheid stelt, laat de gekken ongekwaald. (Zie GRIK.) Eenen zot dunkt zijn kaproen zeer kostelijk te zijn. (Zie KAPROEN.) Een rijk man moet wijs zijn, al is hij ook een zot. (Zie MAN.) Een witte muur is der zotten papier. (Zie MUUR.) Een zot, die er zich aan stoort. Een zot en zijn geld (af: zijn woord) zijn haast gescheiden. (Zie GELD.) Een zot gelooft niet, voor hij gevoelt, Een zot beeft geen bellen van doen: hij laat zichzelf genoeg hooren. (Zie BEL.) Een zot is een zot (af: Een aap is een aap), al ware het paschdag. (Zie AAP.) Een zot is terstond met zijn oordeel klaar. (Zie OORDEEL.) Een zot is wijzer in zijn eigen huis, dan een wijs man in dat van een ander. (Zie HUIS.) ZOT. Ben zot weet niet, wat hem ’t leven geldt. (Zie LEVEN.) Eer zingt de zot dan de paap. (Zie PAAP.) Geen’ zottepraat, of gij moet de kar af. (Zie KAR.) Gewoon een’ windeltot den pot: Een jagthond wordt een keukenzot. (Zie HAZEWIND.) Groot genoeg behoefte hij eenen zot, die van zichzelf den zot (of: zichzelf tot een’ zot) maakt. (Zie KAPITEL.) Het gebrek van wijzen Doet de zotten rijzen. (Zie GEBREK.) Het geluk is eene weldaad voor den dwaas, maar een vloek voor den zot. (Zie DWAAS.) Het is al verloren, wat men eenen zot geeft. (Zie VERLOREN.) Het is dwaenheden, eenen zot te kastijden, die den raad, dien men hem geeft, niet gelooft. (Zie DWAASHEID.) Het is een zot, al had hij ook het huis vol geld. (Zie GELD.) Het is een zot, die al spreekt, wat hem invalt of voorkomt. (Zie BEL.) Het is een zot, die het vlees laat om het been. (Zie VLEES.) Het is een zot, die het zekere voor het onzekere laat varen. (Zie ONZEKER.) Het is een zot, die in het zand (of: voor de voeten) werpt, hetgeen hij vast in de hand heeft. (Zie HAND.) Het is een zot, die van zijn vuist een beitel maakt. . (Zie BEITEL.) Het is een zot, die zichzelf vergeeft, en zijn beten aan anderen Belt. (Zie BERT.) Het is wel noodig, dat de wijze den zot op zijn schouderen draagt. (Zie SCHOUDER.) Het veeleken is geen zotje: het weet, wanneer het rimpelen moet. (Zie VEL.) Hij behoeft wel bruin (of: meel) met grote (of: volle) koppen, Die allen klappers (of: zotten) den mond zal stoppen. (Zie BRUIN.) Hij is penning-wijs en pond-zot. (Zie PENNING.) Hij is wel onwijs, die van eenen zot wijsheid verlangt. (Zie ONWIJZ.) Hij is zot, die in de wapenen springt, daar hij zelf in verminkt. (Zie WAPEN.) Hij is zot, die meer verteert, dan zijn land waard is. (Zie LAND.) Hij is zot, die op broos ijs timmert. (Zie IJS.) Hij is zot, die zich betrouwt op dengeenen, daar hij eens van bedrogen is. Hij is zot van natuur, En wijs in Schriftuur. (Zie NATUUR.) Hij is zot van wijsheid. (Zie WISDOM.) Hij slaat niets uit dan zotteklap. (Zie KLAP.) Hij wordt zot, zonder dat hij het weet. Hoe langer hij leeft, hoe zotter hij wordt. Hoe ouder, hoe zotter. (Zie OUD.) Hoe zotter, hoe gelukkiger. (Zie GELUKKIG.) Iedere zot is zijn marie. (Zie MARIE.) In het schaakspel zitten de zotten het dichtst bij de koning. (Zie KONING.) In woorden zonder slot is 't kenmerk van een zot. (Zie KENMERK.) Is er iemand zot geboren, Meester niet: 't is kost verloren. (Zie KOSTEN.) Men kan van een zot geen half werk vorderen. (Zie WERK.) Men zal geen zotten te veel toegeven. Met wijze zotten is geen doen te hebben. Nergens wordt het spek voor de honden geworpen, dan daar zotten wonen. (Zie HOND.) Om eiers te koken, is er een zot van nood. (Zie IJ.) Om 't goed der wereld te beurt: Een zot is hij, die armoedig leeft, om rijk te erven. (Zie GOED.) Om zijn fraaije kleding Ziet men de zot eeren. (Zie KLEED.) Schoone woorden maken de zotten blij. (Zie WOORD.) Schriften van zotten Zijn voor de motten. (Zie MORT.) Steek geen zot uw vinger in de mond. (Zie MOND.) Stront, vuur en zotten willen niet geraakt zijn. (Zie STRONT.) Ter zijner pre Bemint zot en wijs (of: hoort elk gaarne). (Zie PRIJS.) Tussen boert en ernst zegt de zot zijn mening. (Zie BOERT.) Uit vrees voor de rook sprongen de zotten in 't vuur. (Zie ROOK.) Veel te goed is half zot. (Zie ADE.) Vroeg rijp, vroeg rot; Vroeg wijs, vroeg zot. (Zie RIJPE.) Wat doet de zot met geld en goed; Hij weet niet hoe hij 't gebruiken moet. (Zie GELD.) 't Water doet de palen rotten: Die 't dan drinken, zijn maar zotten. (Zie PAAL.) Wat nieuws verblijdt, zei de zot, en hij draaide zijn muts. (Zie (Zie GELUK.) Zet den zot op de bank: bij trommel met de voeten, of zingt enig lied. (Zie BANK.) Zijt gij wijs of zijt gij zot, Heb geen’ koffer zonder slot. (Zie KOFFER.) Zijt gij zot, zoo laat u binden. (Zie BAND.) Zoo alle zotten kolven droegen, men vond geen hout genoeg, om zich te warmen. (Zie HOUT.) Zotten blijven zotten, Al drinken zij niet gouden potten. (Zie GOUDE.) Zotten handen Beschrijven alle wanden. (Zie HAND.) Zotten werpen gemeenlijk recht. (Zie RECHT.) Zotten zijn zotten, al hadden zij gouden kleederen aan. (Zie GOUDE.) ZOTTERNIJ. Armoede is tegen zotheid goed. (Zie ARMOED.) Beter te zwijgen dan zotheid zeggen. (Zie FEEST.) Bij alle feesten dient een zotje. (Zie FEEST.) De kleine boeten de zotheid der grooten. (Zie GROOTE.) De zotheid is het eenige ding, dat de jongheid vertraagt en de oudheid verjaagt. (Zie DING.) De zotte moest eens uit de mensch, hetzij door de voor- of achterdeur. (Zie DEUR.) De zotternij doet hen daar gaan, de schaamte doet hen blijven. (Zie SCHAAMTE.) Die oude dijk in zotbeid. (Zie DIJK.) Die verstaat zich wijs, heeft van zotternij de grootsten prijs. (Zie PRIJS.) Die zotternijen vertelt, hij is zelf een zot, of degene, aan wie hij die vertelt. (Zie ZOT.) Eiken heeft een zotje. Het is zoo zot, dat het kwart is. Het is zotternij, de ploeg te spannen voor de ossen. (Zie OS.) Het zotste, dat men vindt, is een moeder met haar eerste kind. (Zie KIND.) Hieraan ziet men uw zotternij. Korte zotternijen, de beste. Men behoeft niet altijd naar de Botermarkt te gaan, om zotheden te hooren. (Zie BOTERMARKT.) Wat een ander in wijsheid wegwerpt, zal hij uit zottheid niet oprapen. (Zie WIJSHEID.) Zottheid doet lang jeugd houden. (Zie JEUGD.) Zotternij maakt vreugd. (Zie VREUGDE.) Zouw. Als men zout op een sla opsmijt, zoolt zij in haar eigen slijm smelten. (Zie SLAG.) Daar ligt de haas in het zout. (Zie HAAS.) Daar mag wel wat zout bij gedaan worden. Dat ei heeft wat lang in ’t zout gelegen. (Zie EI.) Dat zijn bokkingen met zout. (Zie BOKKING.) De aarde, die het zout uitgeeft, heeft geen andere vrucht. (Zie AARDE.) Die kwaad doet, wint eenen wagen zout; die wel doet, wint eenen wagen hooi. (Zie HOE.) Een ei met zout maakt een pikje als een hout. (Zie HOUT.) Een kusje zonder baard, een ei zonder zout. (Zie BAARD.) Er is peper en zout in. (Zie PEPER.) Er ligt wat voor u in het zout. Geen smaak boven zout; Geen waarde boven goud. Het is een gedekte tafel zonder zout. (Zie TAFEL.) Het is een recht zoutzak van een mensch (of: Hij zit in elkander als een zoutzak). (Zie MENSCH.) Het is er een zonder zout. [Het is een laffe vent: daar mag wel wat zout bij gedaan worden, gelijk men mei een ander spreekwoord zegt.) Het is vuil zout en vuile boter. (Zie BOTER.) Het is zout in het zeure oog. (Zie OOG.) Het zout moet eerst op tafel staan, vóór men mag aan tafel gaan. (Zie TAFEL.) Hij gelijkt de visch, die nog modderig noch zout wordt, door de onstuimigheid en door het zout der zee. (Zie MODDER.) Hij mocht wel willen, dat bij dat woord met zout gegeten had. (Zie WOORD.) Hij schrikt, alsof er een zoutvat omviel. (Zie VAT.) Hij verdient het zout in de pap niet. (Zie PAP.) Neem wat zout. Men moet dat met een greintje zout opnemen. (Zie GREIN.) Men moet den vogels wat zout op den staart leggen. (Zie STAART.) Men moet op alle slakken geen zout leggen. (Zie SLAK.) Men zal niemand vriend noemen, eer men een maaltje zout met hem gegeten heeft. (Zie UN.) Nog eerder zoude ik zout en brood eten. (Zie BROOD.) Toen men met zout kwam, waren de eieren al op. (Zie EI.) Wat in het zout ligt, zuurt niet. Wees van zout en brood voorzien, eer gij awalieren in stukken slaat. (Zie BROOD.) Zij heeft een boontje voor hem in ’t zout liggen. (Zie BOON.) Zout en zuur kreukt de natuur. (Zie NATUUR.) Zout is beter dan goud, als men ’t droog houdt. (Zie Goud.) Zout, suiker en hoeren kan men goedkoop uit Cyprus voeren. (Zie CYPRUS.) ZUUR. Bij de zucht. De zucht tot stelen zit hem reeds in de vingers. (Zie VINGER.) Eet lariekoek met vijgen, totdat de keizucht over. (Zie KOEK.) Hij heeft de geldzucht. (Zie GELD.) Hij ziet er zoo sober uit, alsof hij zeven jaren aan de lepelzucht geleden had (of: Hij is ziek aan de lepelzucht). (Zie SAAZ.) Zoo de zucht, zoo de vrucht. (Zie VRUCHT.) Die niet heeft, geeft nogtans een zucht. Die zwarigheid is van ’t hart, zei Kwak, en hij loosde eenen zucht, die van benauwdheid achteruit passeerde. (Zie BENAUWDHEID.) Er komt een zuchtje in het zeil. (Zie ZEIL.) In twee (of: drie) vloeken en een zucht. (Zie VLOEK.) Maagzuchten zijn maar kluchten. (Zie KLOMP.) ZUIDEN. Als de zon over het Zuiden is, is de boelen met hem over de ree. (Zie BOELEN.) ZUIDWESTEN. Hij heeft er den haat op als een Zeeuwse schipper op een Zuidwester storm. (Zie HAAT.) Zuidwest, Regennest. (Zie NEST.) Zuidwesten wind, Noordoostenwind in zee. (Zie NOORDOOSTEN.) Dat is een onwankelbare zuil, zei Flip, en bijzonder een’ zwavelstok overeind staan. (Zie FLIP.) In het eerst zuinig te wezen is beter dan op ’t laatst. (Zie ZUINIG.) De ek (of: zuinigheid) bedriegt de wijsheid. (Zie GIERIGHEID.) De zuinigheid brengt rijkdom in. (Zie RICHTOM.) Waar de zuinigheid huishoudt, groeit spek aan de beenen. (Zie BALK.) Zuinigheid met vlijt bouwt hun huizen uit kasteelen. (Zie EENHOORNS.) Zus. Hij is aan de zuip. Een vuil ei bederft een geheel zuipen. (Zie Ei.) Kwaad hoen, kwaad kuiken; kwaad ei, kwaad zuipen. (Zie Ei.) Zuiper. Er zijn meer ondezuipers dan oude artsen. (Zie ARTE.) Vrouw, maak mij toch den beker eens nat, zei de zuiper, hij is zoo droog als een meelzak. (Zie BEKER.) Zuipvaart. Uitvaart, zuipvaart. (Zie UITVAART.) Zuivel. Al is het brood mager, het zuivel verzoet het. (Zie BROT.) Gij moogt niet alles hebben: een mooie vrouw en rein zuivel. (Zie VROUW.) Het is een vlakte zonder zuivel. (Zie VLAKE.) Het zuivel te raad houden. (Zie RAAD.) Hij is zoo vol ondeugd (of: leugens), als een ei vol zuivel. (Zie Ei.) Hij is zoo vol reden als een ei vol zuivel. (Zie Ei.) Hoe schoon een vrouw, hoe vuller zuivel. (Zie VROUW.) Twee zuivels op een brood: Dat geeft hongersnood. (Zie BROOD.) Veel koks maken onrein zuivel. (Zie KOK.) Wat kan men beter hebben, zei zinneloos Jantje, dan lekker zuivel en een mooie boerin. (Zie BOERIN.) Zuivel op zuivel is ’t werk van de duivel. (Zie DUIVEL.) Zuiver. Hij is niet zuiver op de lever. (Zie LEVER.) Wie voor zijn 20°. jaar niet zuiver is, voor zijn 80%. jaar niet sterk, voor zijn 40°. jaar niet verstond; en voor zijn 60°. jaar niet rijk, aan die is hoop verloren. (Zie HOOP.) Alle harren harten zijn gezusters, alle beurzen - broers. (Zie SARA) Dat is de zusters hooi, dan regent het ook. [De erg loopende zaak te Zeist, betreft de zusters evangelische Broedergemeente daar, en wordt meestal door de uitkomst bevestigd.] Echtstaat is de grootste orde, daar zoveel bedroefde zusters in is. (Zie ROHTESTAAT.) Jaloezij is de zuster van de liefde. (Zie JALOEZIJ.) Slaap is de zuster van de dood, en de doden spreken niet. (Zie DOOD.) Motten en een goede conscience zijn broertjes en zusjes. (Zie BROEDER.) Neem een zwarte zuster aan den hals breken. (Zie HALS.) ZWAAN. Een ongeluk heeft liggen een broertje of een zusje. (Zie BROEDER.) Het is een broertje met een zusje (of: Het is er een broertje van). (Zie BROEDER.) Het is mis met zus. Het is zoo flauw, alsof je met je zusje ten doop gewkenkten. (Zie DOOP.) Hij heeft zijn zuster verkocht. [Dit sprookwoord gebruikt men, wanneer de drunkard 200 lang geproefd heeft, tot hij zijn bezinning heeft verloren. Men zegt dan ook wel: Het is mis met N Je zuster gekust van een' kaaiman, dan krijg je een' modderman tot je zwager. (Zie KAAIMAN.) Men vindt veel broeders, maar weinig beurzen- gezusters. (Zie BEURS.) Wel zuster, zit oud geworden, zei Kees de Oost-Indie-vaarder, en hij had haar in geen zeventig jaren gezien. (Zie JAAR.) Zij is de beste zuster (of: juffer) niet. (Zie SUR-VROUW.) ZUTPHEN. ZWAAN. Deventer is een koopstad, Zutphen is een loopstad, Lochem is nog wat, Maar Borculo is een hondengat. (Zie m) BIJ. Bij een goed partuur vervangt het zoet het zuur. (Zie PARTUUR.) Geen zoet zonder zuur. (Zie ZOUT.) Het zoet en zuur van het huwelijk moet in het huwelijk besloten blijven. (Zie HUWELIJK.) Het zoet wordt zuur door langen duur. (Zie DUURZAAMHEID.) Hij heeft het zuur. [Men zegt dit van een iegelijk, die reden heeft zich over een' gedanen stap te berouwen. Het zuur te hebben, is een gevolg van het niet goed verduren der spijzen. Lijd gerust, zoo 't wezen moet: Na het zure komt het zoet. (Zie ZOET.) Na het zure is het zoet te zoeter. (Zie ZOET.) Wacht u van het zure van zoeten wijn. (Zie Wijn.) Zij moeten zoet en zuur met elkaar delen. (Zie ZOET.) Zoet en zuur is huwelijks staat. (Zie HUWELIJK.) Zout en zuur krenkt de natuur. (Zie NATUUR.) Zuur en zoet zijn beiden goed. (Zie ZOET.) ZUURKOOL. Dat is juffrouw Zuurkool. (Zie JUFvROUW.) Dat is zoo min goed als een stuk roet in een' pot met zuurkool. (Zie POR.) ZWAAN. Dat je zwaantje wel zwemmen mag. Dat is een zwart zwaan. Dat wil zeggen: die zaak is al zo goed mogelijk, of men kan er zo goed niets vermoeden; dat zij de voorgestelde gevolgen zal hebben, als er mogelijkheid bestaat, om een zwart zwaan te aanschouwen. Zoo sprak men, loen men meende, dat overal het lichaam der wilde zwaan wit, dat der tamme zwaan zelfs sneeuwwit is; sedert men weet, dat Australië glinsterend zwarte zwanen oplevert, gaat die vergelijking niet meer op.) De zwaan is wit van pluimen, maar haar vlees is zwart. (Zie PLUIM.) Eene musch is met bare pluimen zoowel gedekt als een zwaan. (Zie MUSCH.) Eene zwaan heeft zoowel haar pluimen noodig, als een musch haar vederen. (Zie MUSCH.) Hij zingt zijn' zwanenzang. (Zie ZANG.) Hij heeft eenen hals als een zwaan. (Zie HALS.) WAAR. Hij is zwaar op den arm (of: de hand). (Zie ARM.) DE KRIJGER LAAT NIETS ACHTER, DAN DAT HET TE HEET OF TE ZWAAR IS. (Zie HEET.) Het grofste (of: zwaarste) is nog achter. (Zie GR0F.) Het zwaarste moet meest (of: het zwaarste) wegen. (Zie WEGEN.) Hij weet te lichten noch te zwaren. (Zie LIGT.) Laat liggen, wat u te heet of te zwaar is. (Zie HEET.) Ligt en zwaar, dient geen paar. (Zie LIGT.) Schuw, dat zwaar is; trouw, dat paar is; scheer, daar haar is. (Zie HAAR.) ZWAARD. Al heeft een zwak man een groot zwaard in de vuist, hij zal daarom niet te harder slaan. (Zie MAN.) Alwaar het epintheum dwingt het zwaard, daar staat het kwalijk met den waard. (Zie SPINROKKEN.) Beproef uw vriend, beproef uw zwaard, dat is u groote (of: meer dan) schatten waard. (Zie SCHAT.) De booze wijven voeren het zwaard in den mond; daarom moet men ze op de scheeden slaan. (Zie MOND.) Een leugenaar snijdt meer dan een zwaard. (Zie LEUGENAAR.) Een oude hoer, een nieuwe waard, die enigen meer dan enige zwaard. (Zie HOER.) Een ruiter zonder paard, een krijgsmansson zonder zwaard, een vrijer zonder baard — Zijn geen zeven oordjes waard. (Zie BAARD.) Een woord is soms een zwaard. (Zie WOORD.) Hem hangt een zwaard boven het hoofd. (Zie HOOFD.) Het een zwaard dwingt dikwijls het andere. Dat is: die vrees heeft voor den slag, die hij ziet aankomen, wordt daardoor tot bezagiging gebracht. In gelijke zin zegt men: Het een mes houdt het andere in de scheide. Het harnas wordt te laat gegespt, als het zwaard uit de scheide is. (Zie HARNAS.) Het zwaard kent geen vrienden. (Zie VRIEND.) Het zwaard roept om de vuist. (Zie VUIST.) Het zwaard zonder genade. (Zie GENADE.) Bij wil met twee zwaarden vechten. Hij zou in de hel gaan met het zwaard in de hand. Honger is een eet zwaard. (Zie HONGER.) Hoog van moed, Klein van goed, Een zwaard in de hand — Is het wapen van Gelderland. (Zie GELDERLAND.) Een land met zijn eigen zwaard te doden. (Zie LAND.) "Prov. seriosa bl. 43. Campon bl. 98. Gheurts bl. 40, 68. 5 Jan. Gruterus I, bl. 185. de Brune dl. 490. Zoet bl. 5. v. Alkemade bl. 2. Tulnman bl. 101. v. Vloten bl. 309. Roodhuijzen bl. 88. 3 Prov. seriosa bl. 143. @. 2188. 3 Servillus bl. 97, 4 Campen bl. 130, 5 Gheurts bl. 59. Tuinman I. bl. 4. v. Zutphen I. 4. Braakmanburg I. 4. Koning bl. 9. v. Duyse bl. ZWAK. [Dit spreekwoord is ontleend aan 1 Sam. xviı:51.] Kwade tongen snijden meer (of: scherper) dan zwaarden. (Zie TONG.) Mijn paard, mijn zwaard, mijn vrouw: Die hond ik voor mijn eigen lijf. (Zie LISF.) Te vuur en te zwaard. (Zie vuur.) Van dronkenschap zijn er meer bedorven, Dan mensen onder ’tzwaard gestorven. (Zie DRONKENSCHAP.) Van zwaard- en spilzijde. (Zie SPIL.) Waar men om het zwaard bidt, daar staat het scherp. Wie alle dingen verdedigen wil, moet nimmer het zwaard insteken. (Zie DING.) Wie het zwaard neemt, zal door het zwaard omkomen. [Dies spreekwoord is genomen uit Matth. XXVI:52.] Wie voor het algemeen vecht, die vecht met een houten zwaard. (Zie ALGEMEEN.) Zijn paard, zijn zwaard, zijn wijn en vrouw — Die prees geen man dan met berouw. (Zie BEROUW.) Laat je zwaard vallen. (WINSCHOOTEN, volgens het woord zwaard, verklaart deze scheeps-werktuigen door „die beweeglijke houten werktuigen, die aan stijven buiten aan het schip werden aangehecht, om door hun behulp bequaamelijk met klein en middelbaar vaartuig te kunnen laven.” Laat je zwaard vallen, zegt men tot de man, die daar al laverend heengaat. Het is een gelijke waarzegging, als wanneer men de dronkaard toevoegt: Zet je zeilkant, of Schipper! hond roer recht.) WAARMOEDIGHEID. Te veel op de lichte pluimen liggen, maakt zwaarmoedigheid. (Zie PLUIM.) ZWABBER. Het is een oude zwabber. Hij gaat zwabbers halen. (Dat wil zeggen: hij valt op zijn achterste. Een zwabber is een scheepsdweil.) ZWAD. Honderd twintig teren en twintig zwad is een maijers mat. (Zie MAAIJER.) ZWAGER. Geen zwager wil het weten, wie zijn zwager gewest is. (Zie KERK.) Je zuster gekust van een kaaiman, dan krijg je een modderman tot je zwager. (Zie KAAIMAN.) Spaar, spaar! Voor uw zwager of voor uw snare. (Zie SNAAR.) Zwager, hond. (Zie HOND.) Zwagers zijn nooit beter vrienden dan ver van elkander. (Zie VRIEND.) ZWAK. De sterkste stopt de zwakke in de zak. (Zie STERK.) ZWAK. De zwaksten moeten het bekoopen. Die zwak is, eet moeskruiden. (Zie KRUID.) Ergens een zwak voor hebben. Hij heeft hem in zijn zwak getast. ZWAKHEID. God maakt de ziel in haar zwakheid sterk. (Zie GOD.) Als de zwaluwen wegvliegen, blijven ons de mus- schen. (Zie MUSCH.) Eene oude zwaluw weet haar nest. (Zie NEST.) Eene vette kerkmuis, eene witte zwaluw en een rijke De ziin drie zeldzame dingen. (Zie DING. Eine zwaluw (of: E&n ooijevaar) maakt geen’ zo- mer. (Zie 00IJEVAAR.) Een vriend, die vriend isom ’t profijt, Een zwaluw, die in de oogen sch... (Zie 00G.) Het is eene naakte zwaluw. 1 Het is zwaluwen-cement. (Zie CEMENT.) Hij rept vast met eene doode zwaluw. 2 [Dat is: Ai) Arüjgt niet, wat hi) zich voor- gesteld heeft. Men zegt hier heizelfde als met het spreekwoord: Hij verblijdt zich met eene doode mees (of: musch).] Met de zwaluwen komen (of: verhuizen). 3 Op Maria’s geboort Trekken de zwaluwen voort. (Zie GEBOORTE.) Wanneer de zwaluwen laag vliegen, is het een tee- ken van regen. (Zie REGEN.) ZWANG. Dear gaan groote kuiperijen in zwang. (Zie KuI- PERIJ.) Dat is in zwang. 4 ZWARIGHEID. Daar ligt de zwarigheid. Daar schuilt dikwijls veel zwarigheid onder een’ mantel, wat men van buiten niet ziet. (Zie MAN- TEL.) De vrouwen sterven van blijdschap, de mannen van zwarigheid. (Zie BLISDSOHAP.) De zwarigheden eens van het hart spoelen. (Zie HART.) Die zwarigheid is van ’t hart, zei Kwak, en hij loosde eenen zucht, die van benaauwdheid ach- teruit passeerde. (Zie BENAAUWDHEID.) Geene meerdere zwarigheid , dan er geene te hebben. Geene zwarigheid op den nacht. (Zie NACHT.) Het heeft geene zwarigheid, zei de bakker, en hij had zijn brood te ligt gebakken. (Zie EN Het beeft zijne zwarigheid, zei Hans, en hij vond honderd pond lood. (Zie HANS.) Hijzoektzwarigheden, daar ze niet te vinden zijn. 5 Last ons nu van geene wijsheid (of: zwarigheid) kallen. (Zie wissHeıD.) Niemand komt in zwarigheid, of bij helpt er zich zelven in. 6 ZWART. Dat is de cousin van den droes, zei Goris, en hij zag een’ zwart. (Zie COUSIN.) Dat is iemand, die zwart van den honger is, zei Roelof, en hij zag een’ moor gaan. (Zie HONGER.) Winschooten blz. 305, Tuinmann blz. 38, 11.04.98. v. Eijk II blz. 100. Harterius sec. II blz. 30, sort. VI blz. 21. de Jager Audr. BI. 17. Oeberus blz. @. Sartorius sec. V blz. 51. Witsen 33. Adag. yvadam blz. 326. Adag. Thesaurus blz. 3. ZWAVELSTOK. Hij is zwart en hard. (Zie HARD.) Hij is zwart van magerheid. (Zie MAGERHEID.) Hij liegt, dat hij zwart wordt. (Die liegt, dat hij zwart wordt, is een aartsleugenaar, die zijn leugens met kracht en geweld volhoudt. Zwart (hetzelfde als blauw in het aangezicht wordt men door grooten schrik of sterke inspanning, waardoor het veneuze bloed blijft stilstaan. Het laatste wordt bij dit sterke kiesprikkel ondersteld, het geval dat zijn.) Hij lijdt honger, dat hij zwart wordt. (Zie HONGER.) Alle zwart is geen leelijk. (Zie LEELIJKHEID.) Boven God is geen heer; boven zwart is geen kleur. (Zie con.) Daar gaat onze confrater, zei de amid tegen den schoorsteenveger, op een’ predikant wijzende; want hij is ook in ’t zwart. (Zie CONFRATER.) Dat scheelt zooveel als wit en zwart. (Zie WIT.) Die aan wit en zwart kent, mag niet meedoen. (Zie WIT.) Het is een witte met een zwarte. (Zie wit.) Het wit en zwart hebben Venetië rijk gemaakt, dat is: katoen en peper. (Zie EAuchan) Het zwart in het wit zetten. (Zie wit.) Het zwart zal wel zwart blijven. 8 Hij heeft zwart op wit. (Zie wit.) Hij staat het noch in het wit noch in het zwart. (Zie zwart.) Hij noemt wit zwart (of: zwart wit). (Zie wit.) Hij ziet wit noch zwart aan. (Zie wit.) Iemand in het wit noch in het zwart mogen lijden. (Zie zwart.) Men zoude hem wel wijs kunnen maken, dat wit zwart is. (Zie wit.) Wie meest gerust zit? Die heeft zwart op wit. (Zie WIT.) ZWARTHEID. Een zakkenfabrikant, die in kolen werkt, behoort den schoorsteenveger zijnezwartheid niet te verwijten. (Zie DRAGER.) ZWARTSEL. Den zwartselpot aan: zijde dragen. (Zie POT.) WAVELSTOK. Dat gelijkt wel den tweeden brand van Troje, zei Jochem, en hij zag een' bos zwavelstokken branden. (Zie Bos.) Dat is een onwankelbare zuil, zei Flip, en hij zag een' zwavelstok overeind staan. (Zie FLIP.) Dat is een mooie vondst, zei de boer, en hij spleet een' zwavelstok in zestien. (Zie BOER.) Dat is een voltigeersprong, zei de boer, en hij sprong over een' zwavelstok. (Zie BOER.) Die een vlammetje wil maken, vindt wel een' zwavelstok. (Zie VLAAM.) Die met zwavelstokken of palingvellen omloopt, doet al wat voor de kost; maar wie met zingen voort kan raken, wint die met de mond. (Zie KOST.) Een zwavelstok in drieën (of: vieren), en een borreltje te meer. (Zie BORREL.) Hartjelief, wat wordt dat vet, zei Lijsje aan haar' man Fobert, je krijgt beenen als zwavelstokken. (Zie BEENEN.) Tuinman II. bl. 46, Idema bl. 134. Tuinman I. bl. 198. Folie I. 178. Gales bl. 35. van Eljk 1. na bl. 37. Bogaert bl. 6. 8 de Brune LI. 19. ZWAVELSTOK. Het is een koopman van zwavelstokken. (Zie KOOPMAN.) Hij geeft geen vijf vierkant voor een, maar Kanst een zwavelstokje in vieren. (Zie EL.) Met dit vleugje naar bed, zei de man tegen zijn familie, en hij leidde een’ zwavelstok op het vuur. (Zie BED.) Mijn oom mag graag zijn ingebrande pijp met een zwavelstokje weer op de juiste wijze brengen, zei Jochem. (Zie JOCHEN.) ZWEDEN. Het is een Zweedse huishouding. (Zie HUISHOU- DING.) De een wil zeggen: er is overvloedige gelegenheid voor Bernd om zich te verrijken, en voor de vijand, om zich te beangstigen. Het spreekwoord kent zeker van den tijd van GUSTAAF ADOLF of KAREL XII.] ZWEEP. Dat is een vrouw als een zweep. (Zie VROUW.) Die voerman geweest is, kent het klappen van de zweep (of: is het klappen van de zweep gewoon). Een oud voerman hoort nog gaarne het klappen van de zweep. (Zie VOERMAN.) Haar bek gaat als een wagenmans zweepje (of: als een tellenaars aars). (Zie AARS.) Als hij heeft onder de zweep. (Zie ZWEEp.) Hij is zoo wakker als een zweep. (Zie ZWEEP.) Men zegt dit van een vlugge man, omdat aan een zweep, als zij in werking is, alles leeft. Tuinman voegt dit spreekwoord bij, als hij van een vent als een water spreekt, en men er blijkbare dezelfde betekenis aan gehecht hebben. Hoe hij dus zwak voor wakker schrijft kon, begrijp ik niet, daar het spreekwoord: hij is zoo zwak als een zweep, een redelijke betekenis, veel minder die van vlug handelen hebben kan. Hij legt er de Duitse zweep overheen (of: Hij slaat den Duitse slag). (Zie DUITSE.) Hij loopt als een Beier voor de zweep. (Zie PAARD.) Hij moet met de zweep geregeerd worden. Huurpaarden en geleende zwiepen: Geen wonder, dat ze hard liepen. (Zie PAARD.) Men mag er wel met de zweep achterheen trekken. Waagt u' wagen, ik waag mijne zweep. (Zie WAGEN.) Wat men aan het hooi bespaart, moet men aan de zweep weder toegeven. (Zie HOOI.) ZWEEf. Als de zweer rijp is, vereist zij de vlijm. (Zie VLIJMJ.) ZWEED. ZWEET. Aan elk haar hangt een druppel zweet. (Zie DRUPPEL.) Daar zal een zweetje op zitten. Het lichte zweet komt eruit. Het zweet van de paarden is de beste mest voor de boekweit. (Zie BOEKWEIT.) Oorspronkelijk in: Drents Volksmonumenten, uitgegeven door de Drentse Gemeente Dendrans in verband met de Nationale Tentoonstelling 1889, blz. 512 t.e.m. 516. 