title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^^^JLa^ bilik, I. ook JCJLaj, kamer, vertrek; omhulsel,kleiner dan de opih; bilik b^rsakat, afgeschoten binnenka- mer; bilik tidoer, slaapkamer; b, pera- doewan, vorstelijk slaapvertrek; bilik andjoeng, e. opkamer,zie bij andjoeng; b, menoelis, studeervertrek. IL m^mbilik'bilik, iets dat men in de band houdt, heen en weer draaien. Sing. Zie belek, ^JLu belon, bjj het spei galah pandjang de toestand van den speler, die door den vijand heen en terugge- drongen wordt, zonderge van gen ge- nomen te worden ; fig. doorgeworsteld hebben, v. d. W. yXxJ l5^^ 233 JLo Miau, zie bij katjau, jULaj bilah, spaander^dun splijtsel van bamboe, ook gebruikt als hulp- Tel w. voor platte en scherpe voorwer- pen, zooals z waarden, messen, dolken, pijlen, lanspunten, planken, naalden, enz. Naalden worden daarmede ge- teld, omdat men vroeger, en ook nu nog wel eens, met een bamboespijltje naaide. äJLaj beloh, onverstandig, onbe- zonnen, onbedachtzaam, v.d.W. M^n. krom spreken, de letters verkeerd uitspreken of yerwisselen. JLaj bilai, = &g/oer, zie ald. MSn. m^mbilai, aanhechten. j^Aj Wma, Skr. schrik, afgrijzen, de naam van Siwa; bima-sakti, Skr. de meikweg, ook alleen bima. ^^^^ bena, zie bahena. ^ju baina, Arab. = antara^ zie aldaar. ^jo bean, een verkorting van p^ejan, zie bij beja, ^xj bain, Arab. duidelijk, blijk- baar, klaarblijkelijk; membainkan, duidelijk maken, te kennen geven, == menjatakafiy zie jo'-^» ^^* mogelijk beter is. äJLo binang en binoeng, e. s. v. plant, Bucida, C. en S. jUaj benoh, een draai of krom- ming in een weg; m^mbenohj zieh krommen, zulk eene kromming vor- men, C. en S, ^Aj bini, echtgenoote, vrouw, waarmede iem. gehuwd is; van aan- zienlijken is het isteri, zie ald.; b^r- binikan, tot vrouw hebben ; m^mp^r- binikan, tot vrouw nemen, iem. een vrouw geven, doen huwen; bini ga- hara^ de wettige vrouw, zie gahara; bini adjij bijwijf. yxj bejo, Batav. de vogel bejo, gracula religiosa, die bekend is we- gens zijn geschiktheid ora te leeren praten, = tioeng, zie ald. ^yxj bioer? kambing bioer gadis? Hik. Am. Hamz. ol««x_^ b^wafa, Perz. ontrouw, verräderlijk, b.v. p^rampoewan jang makar biwafa ini^ Sailoe's Salatin; b^wafakan soewaminja^ hären man ontrouw zijn. Ot^ biwak, bivouak. •kAj bewak, = biawak, zie ald. •^•jwj bioekoe, e.s.v. landschild- pad, die zeer flauw uit hare oogen kijkt; vandaar mata bioekoe, kwij- nende, verliefde oogen^ en ikan bioe- koe, e. s. V. eetbaren zoet water visch met zeer flauwe oogen. Jyx^ biola, Port, viool, het mu- ziekinstrument; b^rmain biola, viool- ß^eleu] penggesek &., strijkstok. J^y^A^ beliausj, Perz. in zwijm, bezwijming; obat behausj, zwijmel- drank, slaapmiddel, bedwelmings- middel wanneer het bij inademing geschiedt; poekau als het ingenomen wordt, C. en S. Dit houdt geen steek. Zie poekau» vsAAAJ benjoet, zie bengoet; eroet benjoet, zie e7*oet. »Sjuo benjek, kle vorig, zooals rijst die overgaar is, kleverigheid, papperig; minjak benjek, olie, ge- maakt van rotte kokosnoten, v. d.W. 234 X^ {3^^ Mogelijk omdat zulke olie pappig is. «Sjo bönjik, e. s. v. boom met eetbare, kastanje-achtige vrucht, on- derscheiden Tan gajam en toloh, ^^bÖDJai, aan kruim, verkookt, los/zooalsb.v.aardappelen in de soep; V. e. handeling: flauw, zonder ener- gie; van een maatregel:halfbakken, V. d. W. M^n. slap, week, zacht, lus- teloos, krachteloos. v::^ Ta, **L» ta', ook te en ti^ niet, on-, b.v. ta^ oesah^ soms ook alleen oesah, niet noodig, onnoodig; ta^dapat tiada^ het kan niet missen, het moet volstrekt; dikwerf verk. tot dapat tiada; ta^kan^ samentr. van ta* en ahan^ b.v. ta*kan djangan, het mag niet dat niet, d.w.z. het moet volstrekt dat....; maoe ta'maoe, willen of niet willen, goed- of kwaadschiks; haih ia^haik, hetzij goed of kwaad ; sakali ta^sakali, een- maal toch; sakali ta\ sakali Ija^ dan weer niet en dan weer wel ; soewang ta^ soewang^ hetzij gemakkelijk of niet, eenmaal toch. Op Java is het tra^ een samentr. van ta en ora? oÜ taboer, gezaaid, gestrooid, verspreid, verstrooid; menaboer, zaaien, strooien; m^naboerkan raha- sia, e. geheim verbreiden, Am.Hamz ; tn, boenga rampai sapandjang djalan, welriekende bloemen den geheelen weg längs strooien; tnenahoeri^ be- zaaien, bestrooien; taboerilah mait kakanda d^ngan &oßw^a,bestrooi mijn lijk met bloemen; taboeran, het ge- zaaide ; b^rtaboeran en b^rt^laboeran, verspreid^ verstrooid van een groote menigte; p^naboer, zaaier, strooier; ook schroot, hagel, d. 1. Cr. id., b.v. habis penaboer Palembang td'alah, het schroot is op en Palembang niet vermeesterd, Sprw.; mentaboer-tebarj naar verschillende richtingen uit elkander gooien; lajar taboer^ zie bij lajar. yjU> tabir, voorhangsel, gordijn ; tabir moeka, voorhangsel voor een slaapplaats; ^a&erma5/r, allerlei voor- hangsels; kaki tabir ^ onderste rand van een voorhangsel of gordijn. mj\j täbl, Arab. volgeling inz. van Mohammed. «jLj taboeng, een bamboegele- ding om het een of ander in te bewa- ren, b.v. water, geld, kunsthanesporen enz., gemeene opiumpijp, bamboeklos, waarop men de zijde windt voor het weven; spaarpot, openbare kas, b.v. taboeng negari^ gemeentekas; t, mes- djidj moskeekas. Päd. bovenl. MÖn. taboeng kopi, bamboekoker, waaruit koffie geschonken wordt, t, pitis^ spaarpot van e. bamboegeleding met een keep er in; taboeng beroek, kan- nekeskruid, de nepenthes, = daoen kendi; m^naboengkan^ als spaarpen- ning wegleggen, potten, ^^U tabak, zie tabak^ Arab. r^Li tabok, Jav. slaan, kloppen, band- of vuistslag; ikan taboek, e.s.v. zoetwatervisch. Zie tepok f^\j tabik, groet, begroeting ; wees gegroet ! verlof, verschooning, compliment; minta tabik, vergiffenis, Job a:^J 235 verschooning vragen; met uw verlof, b.v. djikalau ada kiranja chilafbebal sehaja, mUainkan s^haja minta tahik hanjak'hanjakj verondersteld dat ik fouten of d waasheden heb begaan, dan vooral vraag ik zeer veel verseboo- ning, Mal. hv.-^pasang tahik = minta tahik, b.v. Hik. Tjek. Wan. Pat. ; memh^ri tahik, een compliment ma- ken, feliciteeren, groeten; tahik di- perhanjak-banjakj vermenigvuldigde groetenissen. JoU* tabal, e. s. V. damspel met 16 roode en 16 witte scbijven. ^jljtaban, Le.s.v.grooten boom, die een goede guttapercba oplevert. II. MÖn. uitspr. van t^rban, zie ald. ^^U taboen; menahoen, zieh ko- lomvormig verheffen, van rook. "^.jÜ taboe' = t^hoek, zie ald. v:i>«jlj täbööt, Arab. honten kist, koffer; de arke des verbonds der Is- raelieten. xjIj tabah, I. breedte der band over de vijf vingers, als maat; tahah empat djari, hetzelfde over de vier vingers; menahahj met de breedte der band meten. Zie ook tempap. IL standvastig,ferm; standvastig- heid, omzetting van hetah III? äjÜ taboeh, körte stok met dik- ken, peervormigen knop, die soms met leder bekleed is en gebruikt wordt om er mee op slaginstrumenten te slaan ; ook een trom, bestaande uit een stuk uitgeholden boomstam met geitevel bespannen, waarop men alarm slaat of waarmede men het volk bijeenroept; m^nahoeh^ met zulk een stok slaan, slaginstrumenten bespelen; tahoeh- tahoehatiy allerlei slaginstrumenten; tahoeh larangan, trom, waarop alleen bij bijzondere gelegenheden mag ge- slagen worden; tahoehan, e.s.v. wesp die ZOO heet, om den vorm van haar achterlijf en het op en neer gaan daar- van of omdat zij in haar hol een gon- zend geluid laat hooren gelijkende op dat van een gam^lan in de verte, V. d. W. zie ook bij pinang ; kin ta- boehan, eigennaam der heldin van het bekende Maleische gedieht ; ook en beter tamhoehan, Jav. een onbe- kende, welks af komst men niet weet, daar dit met haar het geval was. Juo^^ü» tääbid, Ar. ulaHtduhid^ voor altijd; zie ahad. Ci>Ü tata, Jav. orde, regel; nata, ordenen, regelen. fCS\j tatang; menatang^ op de palm van een of van beide banden dragen, iets in de holte der band houden of opvangen ; menatang sata- hoen hoedjan dilangit, ajar-laoet ma- sakan tawar, al vangt de zee ook een jaar lang den regen van den hemel op, toeh zal het zeewater niet zoet worden. Sprw. Langl. Boew.; dita- tang saperti minjak jang penoeh, op de band gedragen als iets, dat vol olie is, Sprw. d.i. met de grootste zorg en voorziehtigheid iemand be- handelen. Mj\j tating = tatang; m^natingj in de band houden met de palm van de band naar boven gekeerd, in de band wikken, op de vlakke band dra- gen, opbrengen enz.; oplichten, op- 236 L§-^^ nemen, optrekken, b.v. toeloeng m^- nating medja ini kasana, help mij die tafel oplichten en daarheen dragen; tatinglah makanan itoe kamedja, draag het eten op tafel. G.v.W.; ha- gai m^nating minjak jang penoeh, Sprw. zeer voorzichtig behandelen. Zie tatang, \M^ tatap, I. m^natap, nauw- keurig opnemen, in oogenschouw ne- men, met aandacht bekijken, b. v. hanjaklah kitdh ollh Ibrahim dihalik ditatap, veel boeken werden door I. omgekeerd en nauwkeurig be- schouwd, Ibr. b. Chas. Zoo ook Ism. Jat. 8 en 101; poet^ri diiatap lengan dan djari^ nauwkeurig beschouwen. Sj. Abd. Moel., zie tUap, II. makan tatap, vlijmen, zeer scherp zijn van een mes. III. = t^fap II, zie ald. tatapanzr= tefampanj zie ald. Het komt voor in de H. Naja Koes. Jk^ljJ tatal, spaander; tatal k^tam, ook alleen tafaly schaaf krul, houtkrul. •jU tato©, Jav. gewond; tn^natoe, wonden, zie loeka. Äi'ü> tatah, I. inzetsel, inlegsel; t. koendaiy e. gouden versiersel in het haar; menatah, inzetten, inieggen, van edelgesteenten, goud, zilver enz. ditatah d^ngan ptrmata^ met edelge- steenten bezet; hertatahkan ratna moetoe mdnikam^ bezet met paarlen, juweelen en robijnen. II. Jav. beitel ; m^natah beitelen ; emas ditatah^ gedreven goud; zie pahat, Zal wel met I in verband staan. &3L^ tatih^ wankelend, zwak, on- zeker, van den gang, stap voor stap; h^rtatihj wankelen, waggelen; &^r- tatih dalam loempoer, in den modder voortsukkelen, Sadj. Mal. 3; herdja- lan d^ngan b^riaith-taUh, wankelend gaan; menatih^ kleine kinderen aan de band of aan een leiband leeren loopen; iemand het eerste onderwijs geven, iem, de eerste beginselen onderwijzen. *.ajU tätsir, I. Arab. het druk- ken van een spoor op iets, het door- dringen. II. meerderheid,voorrang ; invloed. >s>\jS tadjoer, lang en smal ko- raalrif, dat zieh ver in zee uitstrekt; staart van een fuik; menadjoer, zieh lang en smal in zee uitstrekken;een fuik van een staart voorzien, ook een lijn, die van den oever loopt naar een vischlijn, aran genaamd, welke in den stroom ligt, C. en S.; zie andjoer. ^UftädjirjArab.koopmanjhan- delaar, Hik. öroel. k^\j tadjang, zie bij th^adjang, <iuÄfc.L> tadjoeng, e. s. v. zijden weefsel bij de ßoegineezen. iS.-:^Lj> tadjak, seherp gepunt werktuig om den grond om te woelen, ploegijzer, wiedijzer, sehoffel; mena- djak, den grond daarmede be werken. ^^^U tadjoek, I. van het Arab. tadjoe, kroon, kraus, e.s.v. kapsei met bloemen in het haar; tadjoekgedabahj een bijzonder versiersel in het haar van bruiden; menadjoekkan, als in- st eeksel in het haar gebruiken. II. uitsteeksel boven boord, van de 8JU 237 Spanten, oplanger; tadjoek gantoeng^ de inhouten v. de losse verschansing 5 t, Z^7a^, windvieren, bovenste gedeelte van de achterste inhouten ; t, sangga galah, nasiV buiten gebogen oplanger; toetoep tadjoek^ potdeksel, nam. zoo heet de plank of lat, die de uitste- kende punten van de tadjoek bedekt. j^^U tadjam^ scherp, v. wapens, gereedschappen, het gezicht en het verstand; t, ukal, geslepen, slim; t. h^rtimhal, tweesnijdend, aan weers- kanten scherp; t. moeloet, scherpe ui fcdrukkingen gebruiken; manp^r- tadjamkan segala 'sendjata, al de wa- pens scherpen, R. Chaib.; tadjamnja sap^rti gelas makan diramboet ter- bang, scherp als glas dat een zwevend hoofdhaar doorsnijdt, om de hoogste mate van scherpte aan te dulden; penadjaniy wat scherp maakt, wel;- steen enz. jÄ^lö tadjau, e.s.v. groote, aar- den pot uit den ouden tijd, zooals die nog wel op sommige plaatsen, b.v. te Riau-lama, uit den grond wordt gegraven, kleiner dan de padena, zie ald. Ism. Jat. 100, Si Misk. Ook een groote aarden pot, waarin gekookt wordt, Mgn. ^U tadJ06^ I. vooruitstekend, iets dat vooruitsteekt; ooklangenagel van zilver of goud als versiersel aan de vingers gedragen ; menadjoe, voor- uitsteken. IL Arab. kroon, diadeem; tadjoe ^ssalafinj de kroon der koningen of sulthans, == makota segla radja^ titel van een Maleisch geschrift. 2;:>ü> tadjah, grasmes met lan- gen steel. Zie tadjak, '^y '< tadji, kunstspoor voor vechthanen; lancet, vlijm; t, golok, rechte kunstspoor; t bengkok^ krom- me id. Zie ook ifik. ^U tatjoe, Bat. = pegorengan, braadpan; zie tadjau. ys>^\j tächoer, Arab. terugblij- ven, achteraankomen. y^\j tächir, Arab. vertragen, uitstellen, verdagen. 5t>lj) tadah; menadah, iets opvan- gen door er iets onder te houden, hetzij de handen of een of ander vat; m. ajar hoedjan^ regen water opvan- gen; menadahkan ^aw^^an, de handen opheffen met de palmen naar boven gekeerd, de houding by het gebed; menadahkan amtn, met opgeheven handen amen zeggen; m. moeloet, den mond ophouden om er iets in te ont- vangen, H. T.; m, loetoet^ deknieen bij elkander houden om iets op te vangen; tadah emboen^ noemt men de bovenste kam v. e. tros bananen; tadah p^loeh^ de rugvoering in een kleed; djikalau kasoekaran menadah ramboetj ba'ik menjoekoer dia^ als het te lastig is het haar op te houden, dan is het 't beste dit af te scheren, M. menadah orang atjih dalam negari Padang, de Atjihers in Padang op- houden, id.; p^nadah ajar hoedjan^ dakgoot; menadah Idjaren b^rtadahy overstag gaan, voor den wind omgaan, over den anderen boeg gaanliggen; tadahan, dat wat opgevangen wordt; ajar tadahan^ opgevangen water. 238 cö\j \§o\j tadi, ook t^hadij pas, zoo- even, daarstraks, onlangs; malam tadij gepasseerde nacht; beharoe tadij zooeven pas. v^ajOU* tädib, Arab. onderricht in goede manieren, zeden enz. opYoe- ding; mentädihkan^ onderwijzen, op- leiden, opvoeden. %Lj tara^ I. effen, gelijk, vlak, niet hellend, even hoog,evenbeeld,gelijke, weerga; tiada taranja^ er was zijns of haars gelijke niet; doedoek satara, gelijk in rang zitten; satara dengan, gelijke zijn met; satara toewan soe" kar ditjeharlj uw gelijke is moeilijk te Yinden. M^n. werktuig om lijnen in het hout te krassen, regel, liniaal raet een spijker aan het niteinde; menara^ op die wijze lijnen maken; p^naraj de vlakke rand rondom het kuiltje in een rijstblok of l^soeng, C. en S. zie tarah; tiada kataraän^ zijns gelijke niet hebben, niet gelijk gesteld kunnen worden. Zie ook tera, II. Jav. k^tara, blgken, gebleken zijn, duidelijk aan het licht gekomen, = njata. Zie ook toemara, ^j»^s\j taras, zie t^ras, jA»^L> taris, verzameling v. ban- den, waardoor iets zoodanig omgeven wordt, dat het gemakkelijk kan ver- voerd worden ; m^narisy raet banden omwoelen, omwinden^ v. d. W. c \Lj tarang, nest voor vogels, zie sarang ; petarangan, Jav. gereed- gemaakte korf voor eene kip, waarin zij hare eieren legt, c \ü> taring, hoektand, oogtand, slagtand, hondstand; scherpe punt van een werktuig; s^rampang jang Mrtaring tiga^ een harpoen met drie punten, een drietand. OsÜtarap, Jav.orde,regelmaat, rei, b.v. djikakan soelfan m^nolih ka- kanan äJLS^Ijo s^mhah dari kanan, djika haginda menolih kakiri kX^s ü)0 s^mbah dari kiri^ als de sulthan naar rechts blikte, maakte men ordelijk aan de rechterzijde de sömbah en keek hij naar links dan deed men dit aan de linkerzijde, Hik. Korisj. o\U taroep, of taroeb^ Jav. tent, hut, loods. 1%^ tarak; bertarak, zieh ont- houden van eenig genot, ingetogen leven; pertarakan, onthouding, in- getogen levenswijze. M^n. lang op dezelfde plaats vertoeven, zieh af- zonderen ter bekoming van eenige wetenschap. ^\Lj> taroök, uitspruitsels van boomen, planten en gras; bertaroek moeda, jonge uitspruitsels krijgen, hotten. ^\Lj tarok, e. e. v. boom, welks hast voor kleeding dient, Midden Sum.; orang b^rka'in tarok^ een arm en behoeftig mensch. Volg. v. d. Tk. = t^rap, zie ald. ijslj tarik, I. trekken, getrok- ken; ook ont-, uit-, of van iets ne- men, M^n. goela tarik, kokinje; tarik oesoel, de regelmatige inbeslagne- ming; t. ijaboehj inbeslagneming op eigen gezag; t. sangkoetan, inbeslag- neming door middol van list, Oend. Djambi; menarik, iets trekken; m. oeri^ hard naar zieh toetrekken v. het r; b 5nIJ> 239 tolkoord bij het opzetten; m. kambi, uitrekken; m. hoetang, schuldvorde- ren; m. Mlaf^ aanbrassen, scheepst.; m, napas, züchten, diep ademhalen; m, njawa en m. djiwa, zieltogen; m. njanji^ een gezang ophalen; m. yan- ton, een liedje inzetten; m. ka^idat, een gedieht zingend aanheffen; m. lajar^ de zeilen hijschen, Hik. Dewa Ag. MÖl.; m. panton s^loka, spreuk- dichten aanheffen, Ibr. b. Chas. ; pe- narik, middel om iets voort te trek- ken; mempertarikkan ^ iem. of iets wegslepen, voortsleuren, H. Gr.; ta- rikan, trekijzer voor metaaldraad, Mön. Zie eck t^rik, II. de buitenplanken van e. vaar- tuig boven de knieen. M. *\lj taram, betrokken van de lucht bij maanlicht, ook van het ge- laat; niet helder schijnen, van de maan en sterren; taram-temaram, overalbetrokken;jp^waram,pasteitjes van garnalen, vleesch of visch. ^x\j taroem, de indigo-plant, waarvan twee soorten : t daoen ha- loes, met fijne bladen en t, daoen lehar of t akar, de kruipende, met groote bladen. .^U taroe, Kw. boom, geboomte; naga taroe, de boomdraak? H. T. {(^Lstarah^ gelijk af, glad af, b.v. van hout op de kanten, e. steilen af- grond, van de gevijlde tanden enz.; m^narah, hont of steen de eerste ruwe bewerking doen ondergaan met bijl of dissel of beitel, bekappen om het voor de schaaf gereed te maken, b.v. batoe itoe ditarah litßn, Pgl. Abd., die steenen v^orden glad bewerkt ; penarah en patil penarah, dissel, die voor dat bekappen gebruikt wordt; tarahan, bekapping, vrat bekapt is, ook de naam van den ^oeÄ:aw^-vogel, die 's nachts een geluid laat hooren alsof hij aan het kappen is, volg. Tug. juist overdag; tarah kasau, gölijk afgesneden, van de tanden, Mid. Sum. Zie ook tara I. 54U) taroh; m^naroh^ leggen,zet- ten. plaatsen; opzetten, inzetten bij spei of weddingschap, toevertrouwen, deponeeren ; er op nahouden, hebben ; koesteren, ook bewaren, b.v. ada ka- kang taroh akan toewan, die heb ik voor u bewaard, B. R. bös. p. 21 7, r. 6 ; menaroh diri, zieh behoorlijk gedra- gen; hertarohkan diri^ zieh geheel toevertrouwen, Sj.Madli; memp^rta- rohkan p^kerdjaän, werkzaamheden iem. opdragen, H. Sj. Djil. edd. p. 54, ook iets aanbetrouwen; menaroh oewang, geld hebben; m, kamhing, er gelten op nahouden; menaroh dt- bawahpahanja, onder zijn dij leggen, b.v. een brief, ten bewijze van ver- achting. Am. Hamz.; bMaroh, met elkander of met iem. wedden; djika b^rtaroh pon akoe lawan, daar durf ik wel wat onder te verwedden, Prab. Dj. letterl.: ook als er om gewed wordt, neem ik de weddingschap aan ; bMarohkan, over iets wedden, PÖl. Djin., ook opzetten van geld bij een spei, b.v. b^rmam djoedi tiadalah ija bh^tarohkan oewang lagt, mUainkan b^rtarohkan doekoeh, r antat, 0lang enz., Hik. Indra M^ng. bij het dob- 240 ^/ ^U belen zette hij geen geld raeer op, maar halssieraad, gouden kettingen en sLTmha.nden'^ petarohan^ enbij ver- korfc. ook petaroh^ pand, onderpand, inzet, inleg, ook pHarohan^ toever- trouwdpandjAsm.Patijbewaarplaats, depot; tarohan, wat als iets bgzon- ders er op wordt nagehouden ; pakai- Jan tarohan, feestkleederen; anak tarohaUj het meest geliefde kind; tjintjin tarohan^ ring alleen Yoor bijzondere gelegenheden. MÖn.; be- p^tarohkan diri kapada, zichzelven tot onderpand geven aan iemand; hep^tarohkan anaknja, zijn kind als pand aan iem. toevertrouwen, I. P. en Langl. Boew.; adapon petaroh- koelah anak kita Hoesain kapada Mndahara dan segala orang besar- Msar, onzen zoon H. vertrouwen wij als pand toe aan den rijksbestierder en al de rijksgrooten. Sadj. Mal. p. flßt**. Zoo ook Hik. Poespa Wiradja; menaroh kasih, toegenegenheid koes- teren; m, kasehan, medelijden koeste- ren; m, dMdam^ wrok koesteren; m, gaw^^ de eerste stappen doen tot het plegen van ontucht, in het Palemb. Zie ook tjagar, ^\\3 tarl, dans; menari^ dansen; ook huppelen van dieren ; t^poek tari, dansen en daarbij in de banden klap- pen; t^rtari'tari^ aan het dansen of huppelen raken; m^nari diladang orang ^ op een andermans grond dan- sen, d. i. goede sier maken ten koste van een ander; m^nari-nari, ook stei- geren van een paard, Am. Hamz.; h^rtari djoega, al maar door dansen, Sj. Madli; p^narian^ een danspartij. ^^^U tärich, Arab. jaartelling, tijdrekening; jaarboeken, geschied- boeken ; datum, dateering ; U 7nasehi, de christelijke tijdrekening; t.hedjraty de mohammedaansche tijdrekening; t penghabisan kitdb ini, de datum, waarop dit boek geeindigd is. H. Abd.; m^ndrichkan, dateeren, ook den datum van iets opteekenen, Saif Dz. ä^Lj täsi, Arab. negende, »Oia^mIj tasak, bloedstelpend mid- del ; m^nasak, zulk een middel aan- w^enden, b.v. het uitgeperste sap van de ^*a/)a-plant en penawar djambi, zie tawar I. (o-u^Ü) tasik, meer, binnenzee, soms ook voor zee gebruikt. iw*Älj tangas, stoof, dampbad, warm bad; b^rtangas^ zieh stoven, z. koesteren, Kin. Tab. 65; m^nangas, aan eene dragelijke wärmte blootstel- leu, stoven, in een warm bad, in war- me damp, broeien onder een deken enz.; p^nangas, het middel daartoe gebruikt; penangasan, stoving. j^cÜ tangis, geween; menangis, weenen, schreien, huilen; m. pidjar^ bitter weenen, zie ald. ook m. ter- sMih'Sedih; b^rtangis-tangisan^ met elk. weenen; tangis-menangis^ over en weer weenen; m^nangisi^ bewee- nen; b^rtangiskan^ weenen over; ta- ngisan, geween, geschrei. ^iUtangan, band, banden arm, mouw, voorpoot van dieren en niet alleen v. apen; kaki-tangan^ banden en voeten, van dieren: voor- en ach- XilS XkS Ü\J 241 terpooten; tangan Mtnoedi, roerpen, helmstok Tan een roer; t badjoe, de mouwen v. e. baadje. In Perak ook de twee schuine armen die den in- gang tot eene vischstaketsel vormen, C. en S.; tangan naik, de veine heb- ben,bij hazardspelen; tangan toeroen, de veine kwijtraken; tangan rahat, de kruk van een spinnewiel; tangan pandjang^ diefachtig; tangan singkat, gierig, vasthoudend ; tangan men^taky bahoe m^mikoel, de band hakt en de schouder draagt, Sprw. voor ijverig in de weer zijn, C. en S. ; iboe tangan^ de duim; ta'pak tangan^ de palm v. de band; bandteekening, voor dit laatste ook tanda tangan; hati tangan^ de muis van de band; hoewah tangan, gescbenk, dat men bij zijn tbuiskomst medebrengt, kleinigbeid, meege- bracbt voor de kinderen, NoerMob.; mhnasok tangan, de band ergens in- steken of bebben, aan iets meedoen ; tn^mimpin tangan, iem. bij de band geleiden; m^njamboet tangan, met bot geven van de band ontvangen, H. Abd. p. 247; kam sapoe tangan, zakdoek; wordt ook verkort tots^^a- ngan; s^tangan kapala, boofddoek; menangani, de banden aan iets of iem. slaan, met de banden zitten aan, C. en S. bebben ook nog p^nangan, bet werk der banden, de verricbtingen ? ifXi^j tafatah, Perz. e.s.v. zijden stof, taf. ob* tapa, I. Skr. bitte, (ook aan de zonnebitte blootgesteld, in de zon gedroogd ; daging tapa = dendeng, ^•en S.); boetedoening, oorspronke- lijk door zieh aan de bitte van de zon of van vuur bloot te stellen; godsdien- stige afzondering, ascese; bMapa, de tapa bebben, boete doen, in heilige afzondering leven, meestal om boven- natuurlijke krachten deelacbtig te worden; m^mp^rtapakan, boete voor iets doen, door boetedoening trachten te verkrijgen; m^ngikat tapa, de boe- tedoening aanvangen; m^mbongkar tapa, de boetedoening afbreken en een gebeel andere daarvoor in de plaats beginnen; meroesakkan tapa, de boetedoening stören, nutteloos maken; p^rtapa, boetedoener, klui- zenaar, asceet; pMapaän, de plaats waar de boete gedaan wordt; ook boetedoening en kluizenaarschap ; tapa-tapa, stukken visch, gezouten en in de zon gedroogd. IL ikan tapa, e. s. v. wonderbaar grooten visch, vermeld in de P^l. Abd. ka Kai. A[JS tapar, e.s.v. eetbare vrucht. U^iU) tapoes, e. s. V. vrucht, die gelijkt op de kastanje, M. Zie t^poes. Elaterio spermum tapos (Euphorbia- c^es) d. 1. Cr. iwmJLj tapis, I. m^napis, doorzij- gen, kleinzen, zeven, filtreeren; tapi- san^ filtreertoestel, bet doorgezijgde; boewah tapis^ e.s.v. vrucht, die eenige gelijkenis heeft met de kastanje. II. =r tepls, zie ald. III. tapiskan tangan, in de banden klappen; ^.so/ap, klapwieken.M.enL. iSU) tapoeng, I. Boeg. badjoe tapoeng, e.s.v. lang, nauwslaitend baadje. 16 242 (3^U oi^U IL Jav, in de stoom gaar gekookt V. rijst enz. ook die rijst of wat aldus gaar gestoomd is. ^JLj tapak, palm van de band, zool van den voet, ook als maat; tapak ani, zie bij ani; t itik^ MÖn. opgelegd of ingezet stak aan de pij- pen van een Mal. broek, dienende tot versiering; t koeda, rond bijge- sneden van het baar, ook naam v. e. plant, V. d. Tn.; tapak-tapakj honten scboeisel, ook scboeisel in 't alg. ; satapak djangan laJoe^ satapak dja- ngan soeroet^ geen voet voor- of acb- teruit, vast op zijn stuk blijven staan, V. d. Tn.; tapak tangan, handpalm, bandteekening; L tjatoer, vak v. een scbaakbord; b^rtapak tjatoer, met groote ruiten, van lijnwaad; tapak toekoel, ruw, onafgewerkt, ook ruwe bejegening,Hik.Abd.41 6; c^Jrtw^awZaÄ dihohongkan segalä perkataännja^ kar^na tapak toekoel ladang hUoe- karnja adaiah sakarang ini, H. T., beter tepok?; t tjanai, netjes afge- werkt, fijn werk; doelapan tapak ha- jang-hajang, als de schaduw acbt voetpalmen is, ongeveer 8*/^ nur 's morgens; t^ngah tapak hajang-ha- jangj bet nur, waarop de scbaduw e. halve palm lengte beeft, ook w^ktoe garoeda alah olih oelar gebeeten; tapak solaiman en t. koeda, twee kruipende planten; m^napak, met palmen afmeten, de voetzolen op den grond zetten, de eerste wankele schreden doen, van kleine kinderen, ook hMapak, den voet zetten, b.v. djikalau Mlom akoe binasakan n^ga^ rinja, tidak akoe k^mhali bertapak kab^noewa M^kah^ Indien ik zyn land nog niet beb verwoest, zet ik geen voet meer in bet landscbap Mekka, Am. Hamz. Ook gebruikt als be- leefde uitdrukking voor ergens kö- rnen, b.v. bijarlah doeli Sjah Alam bertapak djoewa kamari, laat Z. H. slecbts bierbeen komen, id. en and.; tapakan en katapakan^ breede optred onder aan een trap, ook trap over de gebeele lengte van een gebouw; tapak'tapak^ beuten voetklossen of Sandalen; de zeester; t^lapak en telapakan = tapak, voetzool, band- palm. ij^\,3 tapoek, kroontje, zooals op sommige vrucbten; dekseltje, zoo- als op sommige borenscbelpen. ^jiÜtapan, Callicarpajaponica, (Yerbenacees) d. 1, Cr.; tapan laoet, e. s. V. m^liacee, id. •iLj tapoe, vol ; ^rlinja phioeh apa-apajang di-isi, Abd. scb. Wrdb.; angin pon tedoeh, lajar pon tapoe, alle Zeilen bijgezet, Sj. Söl. Dal. pag. 72 reg. 1. Zie tepoe. »,s\j tapah, e.s.v. eetbaren zoet- waterviscb; tapah k^ra, e. bijz, soort daarvan. Zie tapa IL &jl3* tapih, vrouwen onderrok ; s^loewar tapih j onderbroek. ^U) tapai, I. e.s.v. versnapering V. gekookte rijst, die men beeft laten gisten; bet daaruit verkregen vocbt is bedwelmend; op Java tapd^ id. IL konijn, = kaweloe. -SU tapi, = ti^tapij maar, docb. CixJLj takoet, vrees, vreezen, ook /u *ru 243 ontzag, en het kon zijn dat .... takoet manoesia, een der namen van het kruidje-roer-me-niet; takoet akan^ vreezen voor, dikwijls samengetrok- ken tot takoetkafiy b.v. takoetkan han- toe, i^rpUoekkan bangkai, uit vrees voor een spook een lijk komen te omhelzen, Sprw. ; takoetkan toema^ dihoewangkan ka'in dari hadan, uit vrees voor luizen de rok van het lijf gooien. Sprw. takoet diri sakalian tiada pertjaja akan kami, 't zou kun- nen zijn dat ge allen ons niet ver- trouwdet. Kai. Dam.; m^nakoet, iets vreezen, Facs. 47, vrees aan den dag leggen; penakoet^ vreesachtige, laf- aard, bangert; m^nakoeikan, bang- maken; m^nakoeti, vrees aanjagen, b.v. boUh ditakoeti orang olih s^hah disiksakan, H. Abd. 131; katakoetarij bevreesd,bevreesdheid,ook iets vree- selijks, H. Abd. 421 en and. pl.; me- ngatakoeti, bevreesd zijn voor, b. v. katakoetilah olih kamoe^ vreest gij- lieden voor, M. K. 109; pada t^?npat jang dikatakoetinja, op eene plaats, waarvoor hij bevreesd is. Ji\3 takar, drinkvat, drinkkroes, aarden vat om water te halen; in- houdsmaat voor droge en natte waren, inz. voor rijst en olie; menakar, met die maat meten; takaran, het meten ön gemeteno, ook bij de maat; zie soekat, ä5'Ü) takang, versterking van takik, zie ald. ÄS'Ü takoeng, bezinken, bezon- ten, bezinksel; minjak takoeng, olie van de kokosmelk door bezinking ver- kregen; m^nakoeng^ laten bezinken. ,^^Lj takak; m^nakak, twee stuk- ken lijnwaad met de lange zijde aan elkander naaien, zooals b.v. voor bed- delakens wel gesehiedt. {^{j takoek, keep, zooals men b.v. in den stam van kokospalmen hakt, om ze gemakkelijker te kunnen beklimmen. Mön. insnijding, keep, kerf, inz. als teeken ter vaststelling of van overeenkomst; t, kajoe^ cere- monie bestaande in het maken van gewoonlijk drie kerven in een stuk hout ten teeken van overeenkomst; menakoek^ bepalen, vaststellen; zulke inkepingen maken. ^S'ü) takik, kerf, inkeping; ta- kik'takang^ allerlei kerven of inke- pingen; m^nakikj een kerf in iets maken, iets kerven, b.v. om het te merken of te teekenen. MÖn. inz. om de sap, gom of hars uit eenig voorw. te krijgen. Zie het vor. wrd. ^}Jl'S takal, I. Ned. takel, katrol, blök; takal oelang, los takel. Zie kerek, II. toekoe-takalj naam v. e. boom, welks bladeren als afweermiddel van booze geesten worden gebruikt, v. d. W, Zie tangkaL ^^yS^^^'S ta'kan, eene samentrek- king van ta"* en akan, zal niet, zuUen niet; ta^kan djangan, het zal niet niet zijn, d. i. het moet bepaald geschie- den; ta^kan hamha lari, ik zal niet wegloopen; zie bij ta\ ifS\j takah, I. verhevenheid door inkeping verkregen voor en achter S44 J^ ii\j aan de kiel; sampan Mrtakah^ een bootje met zulke inkepingen. IL = tingkah^ streek, kuur; ta- koeh'takah, allerlei kuren en streken. JS{3 taki; menakiy redetwisten, disputeeren, een meening of Stelling bestrijden, betwisten; p^naki^ rede- twister, bestrijder, betwister, v.d.W. Zie ook t^ka\ Y^Lj tagar, zwaar krakend van den donder. MÖn. dof, rommelend ge- luid van verren donder, onderaardsch geluid bij aardbeving; sap^rti tagar membelah hoenjinja^ het geluid ervan was als van een krakenden donder- slag die den grond doefc splijten. Zie ook t^gar. ^Lj> tagoer, stoeien, inz. in het water; hertag oer^ bij het baden elkan- der met water begooien. j^ji'b tagak; menagak^ tegen eenig gevaar of hindernis inloopen, daaraan het hoofd bieden, trotseeren, braveeren. JiJ^ljJ tagal, steenen, die bij zwa- ren storm door de golven op het Strand zijn geworpen. J^b* tagil^ hanespoor. Zie %//. ^^b* tagan, bijdrage, inschrij- ving, contributie, inzet, wat bij een spei opgezet wordt om er naar te werpen. äJ Ü» tagih, I. eterke trek, lust in of verlangen naar iets, waaraan men gewoon is, b v. een kop koffie, borrel, opium enz.; katagehan, raet zulk een trek of lust bevangen zijn, trek krijgen. II. menagihj manen, schuld vor- deren, opeischen; tagih-m^nagih jhier en daar of bij deze en gene manen; jang m^nagih oep^ti, die de cijns op- eischen, M. Zal wel met I. in verband staan. JU) tala^ I. Skr. menala^ stemmen van muziek-instrumenten ; p^nala, Stemmer, stemhamer, stemvork; sa- tala, van dezelfde stemming, gelijk gestemd; zie ook tPla II. II. Skr. diepte, kuil, hol; rasatala, de onderwereld; paiala, de onderwe- reld, de hei; zie patala en pratala. Jutalar, openlijk, onbewimpeld, ronduit, op den man af ; menempUak- kan orang hertalaran, iem. openlijk bestraffen; dikatakannja dengan her- talaran, hij zeide het onbewimpeld. jjmJU talßs, Jav. de naam van e. s. V. aardvrucht, waarvan sommi- gen gegeten, anderen niet gegeten kunnen worden. MÖn. id. = kUadi, iJU* talang, I. e. s. v. eenigszins vergiftigen zoutwatervisch, die, ge- nuttigd, een jeukte veroorzaakt als van de netelroos, II. bosch, afgelegen dorp of ge- bucht. III. makelaar, koppelaar, bemid- delaar in koopmanschap; talang an ^ makelaardij, Courtage. M. ook Sing. Zie IV. lY. Jav. goot, dakgoot; boeloeh talang^ zie boeloeh; talang tjatoe?^, door middel van een derde met iem. spreken ; zie ook telang. V, M^n. e.B.v. dünne bamboe, die veel waterdeelen bevat; t. perindoe = boeloeh perindoe. zie ald. ^^ ^^ 245 /SJIj talak, I. m^nalak, iemand naar hartelust zijn zin laten doen. II. verbast. van faldk, Arab. zie aldaar. ^sJljtalik; m^nalik, met oplet- tendheid nalezen, collationneeren. |v3U> talam^ groote metalen scho- tel of houten bak, gebruikt als pre- senteerblad; L toelak bahoe^e, grooter soort, die op den schouder gedragen wordt; yanganan talam^ e.s.v. koek- jes, bestaande uit drie verschillende lagen op elkander. ^U* taloen; hertaloen^ weergal- men, weerklinken, eig. taloeän van taloe^ zie ald. jjJU talen, Jav. afgel. van tali; tiga talen, drie kwartjes. Zie bij tali, JU taloe, begin; Mrialoe-taloe^ bij herhaling; kapal datang hertaloe- taloe^ bij herhaling kwamen er sche- pen; ook taloe-b^rtaloej telkens weer opnieuw, achtereenvolgens. JU tali, touw, band, koord, lijn; talt'ajar^ bed v. e. beekje, waterlijn, lijn ter versiering, b.v. op den rüg v. boeken, op vazen en derg. ook de bil- naad; tali agas, volg. C. en S., te Perak en Sölangor: het touw dat van het dak af hangt boven het bed eener kraamvrouw en waarmede zij zieh op- richt gedurende de 40 dagen harer afzondering na de bevalling; te Ram- bau heet het tali kala, te Singap. t. senam, op Malakka O.-kust, t. kaMah, op Sumatra, t, singkil en op Java, t. k^ndolan; tali andjing, e. s. v. plant; i* ctpi, lont voor het aaneteken van sigaren. Mön. t, aroeng, halster; t. &e7aZaw^, e.s.v. kleinen boom, die boo- nen voortbrengt in roode schachten. De boonen en bladen worden als een middel tegen de pokken gebruikt, C. en S.; t,aroes, stroomdraad: t, Mnang, buikband, v. d. W. ; i, besi, kabel of koord van ijzerdraad; t, sipatan of b^nang arang, zwart gemaakt koord om lijnen op hout te maken; t, dahi lajaVy geitouw, los eindje onder aan de ra van een inl. vaartuig; t,datjing en t, doega, dieplood; t. Mlisip pisang, touw van de stamvezels van banaan- struiken; t, leher, halssnoer, collier; t. leher toedjoeh pangkat, collier van zeven snoeren, H.Boedj., bertali leher tiga b^lit, Prab. Dj. ; t. idjoek, touw van de harige vezels van den aren- palm; t, koeloe, Zie ald. t, koelit, riem van leder; t. kang en t, ^om, teugels; t. oelang, looper, touw dat tusschen twee of meer katroUen loopt; t. leng- ^aw^, slingerpardoen; t p^ndaratj boegseertouw; t, pending ^ e.s.v, cein- tuur van garen of metalen schakels; t. peroet, buikband, de darmen; t. poesat, de navolstreng; t.p^nganggoky voorstag; t, p^ngandak, rifseizing; t, p^noendoek, touw om den nok van e. Vierkant zeil naar beneden te halen ; t, pendondang, rakketali; t, ramih, henniptouw; ^sara,MÖn. e.s.v. spring- teugel ; t satoe lingkar, e. tros touw, een rol touw, i.^oedoen^, keelbanden van e. zonnehoed, ringbaard ; t, anak^ bijtouw, neventouw, b.v. kawan di- soeroeh m^ndjaga saoeh; bMali-anak kapohon paoeh, Ibr. b. Chas. ; t'tahan toeroet, achterstag; tali- tali, e.s.v. 246 ^^ wilde plant; <^ma^i,touw,dat tusschen de strengen van geslagen touw inge- strengeld wordt; talUtemali^ allerlei touwwerk, het gezamenlijke touw- werk van een vaartuig; hoenga tali- tali^ e.s.v. winde met roode bloemen, op Java sangga-langit genoemd; m^mhWi tali, opwinden van een uur- werk enz.; b^rtali-tali, op ^en iijn achter elkander, van eilanden, spoor- wagens enz.; satalt, '/^ gülden, naar het koord met 75 pitis, dat vroeger daarvoor gebruikt werd; tali iiga lemhar ta soewang-soewang poetoes, een driedraadsch touw breekt niet ligt af. Sprw. . Jlj talai; menalai, dralen, tal- menmet een begonnen werk, v.d.W., zie lalai, uaaJU tälif, Arab. samenstellen, ordenen; mMdlifkan soerat, een ge- schrift of brief samenstellen. ^''{3 ta'ma, Arab. splitsing; me- na^ma, splitsen v. touw en dergelijke. ^^U tameng, Jav. e.a. v. schild, waarmede men de slagen met de toja afweert; 00k slikbord, B.; tameng hoeJca lawang, een geschenk in geld van den bruidegom aan zijne schoon- ouders, in het Palemb. Zie p^risai, f^yAj tailiok, e. s. V. eetbaren zoutwatervisch, kleiner dan, doch ge- lijkende op de djoempoel, JuoU» tftmmoel, Arab.aandachtig beschouwen. ^jolS taman, lusthof, bloemen- tuin, meestal voorzien van e. vijver en eene balai; taman Wangon, Jav. hof om in te wandelen, wandelpark. In het Jav. 00k Mangan van langen iets tot vermaak, zieh vermaken; taman larangan^ een hof, waarvan de toegang aan het mannelijk ge- slacht is ontzegd en die dus alleen toegankelijk is voor vrouwen, •joÜ tamoe, Jav. gast; m^tiamoe, onthalen, tracteeren, zie djamoe, 8s«^U tämo^rah, Arab. hart- vlies; cel van een monnik, leger van een leeuw. x>olj tamah^ zie ramah, i3Ü> tanang ; m^nanang, dragen op een of op de beide banden, v.d.W. Zie tatang. rajUtanak; m^nanak, rijst ko- ken in een pot met water; pertanak, p^tanak en penanak^ koking v. rijst; 00k gebruikt als tijdsbepaling, b.v. sap^rtanak nasi lamanja, zoolang als noodig is voor een rijstkoking; bPr- penanak'p^nanak, rijstkokingen lang ; minjak pertanak, kokosolie door ko- king verkregen; Ä;q;oö petanak^roji^' hout voor de keuken; toekang tanak en djoeroe tanak 00k penanak, kok, soms bijkok ter onderscheiding van den djoeroe masak; bagai bertanak di koewali, fig. tegenover iom. al te vrij- gevig zijn, hem al te veel zijn eigen zin laten doen, hem in hoogen graad bederven, enz. MSn. jviLj tanam ; m^nanam, planten , begraven,in den grond zetten,leggen, plaatsen; m. katoemboehan^ de pok- ken inenten; t^rtanam, geplant, be- graven, ingezakt, ingezonken; t^rta- nam sahingga pinggangnja, tot zijn middel er in gezonken ; dagoenja t^r- &3< iU T^}' 247 ianam, zjjn kin was ingezonken, d. i. hij had nagenoeg geen kin. M^n. m^nanam p^nghoeloe^ een hoofd aan- stellen; m, batoe, steenen plaatsen ter grensbepaling; tanam ook fig. gebr. b. V. tnoerka ditanam didalam tjita, de toorn wordt begraven in het gemoed, Sj. Madli en K. Chaib.; tanaman^ aanplant, het geplantte, plantsoen; p^tanaman, plaats waar aanplantingen zjjn, plantage; mena- namkaUj iets planten, uitplanten; m^nanamij beplanten; tanam- m^na- nam, allerlei aanplant verrichten. Ä^U tanah, I, aarde, grond, land, grondkleur; tanah-ajar, vaderland, landstreek, landsdouwe, b.v. Pol. Abd. ka Dj. p. 90; tanah hata^ MSn. gras- zode, mogelijk ook plagge; t Ujat, klei; t matt, niet meer bebouwde grond, verlaten grond; t mala en t poetihj pijpaarde; t. mengandjoer^ schier-eiland, landtong, in zee uit- stekend land; L negara^ bebouwde grond, S. M. ook landstreek, lands- douw, bebouwde of tot bebouwing geschikt gedeelte van borg of heuvel ; t> baik, vruchtbare grond; t, laboe, zeer vruchtbare grond; t, kasangjäe Mön. uitspr. van Mrsang, zie ald. hellende grond met weinig humus, niet zeer vruchtbaar; tanah raja^ zie raja; t, hidoep, bebouwde grond; tanah radja, Mön. domein, onzijdig grondgebied op de grenzen der ne- gorijen, vroeger gebr. tot beslechting v^geschillen; tanah s/nÄ,roodezand- grond; tanah noeroeng en t» njoeroeng^ in het Palemb. aangeslibde grond? ook : vroeger bewerkte doch verlaten grond, waarop de bezitters hunne aan- spraak behenden ; andjlng tanah, zie andjing; ikan tanah, e. s. v. eetbaren zoetwatervisch ; katjang tanah, zie katjang; oelar tanah, e. s. v. kleine, zeer giftige slang, die zieh in den grond ophoudt; b ei' tanah, wortel ge- schoten hebben; ada ditanah, over den vloer zijn, op zijn, aanwezig zijn; did^ngarnja soenji didalam roemah; sa'orang pon tidak ada ditanah, hij hoorde, dat het in huis stil was en dat er niemand over den vloer was, B. Ramp. b^s. 363. II. een lengtemaat = een vadem of depa, Hik. Abd. 441. .^[3 tani, I, scheepswant met touwladder. II. pintoe tani, buitenpoort eener vorstelijke woning, P. III. Jav. planten; orang ^aw«,land- bouwer, == het mal. tanam. Jj tawa; ^^r^aw^a, lachen ; ^^r^aw^a besar en t. gUak-gUak, hard, luidkeels lachen; djanganlah t^rlaloe tertawa- tawa djoewa,\a.ch. maar niet al te veel, Ind. Poet.; tertawa kamatl-matian, zieh doodlachen, voor ons : zieh ziek lachen, ß. Chaib. ; tertawa m^mbatoe- roeboeh, algemeen luidruchtig ge- lach; menawakan^ Saif Dzoel. en and. en menawai, om iets lachen, uitlachen; dit^rtawakan en dit^rta- wai, uitgelachen worden. Zie ook tawak, y^*lj taöljo, Chin. e. s. V. toe- spijs, bestaande uit kM^lai in zout, e.s. V. soja. 248 15^5^ ^s^»L) taötji, Chin. e.s.v. bruine zilte pap, bereid uit Tiscb. R. sJ.'J tawar, I, flauw, smakeloos, krachteloos, zoet van water, beroofd van kracbt van vergif, bezweringen, schadelijkeinvloeden enz.; tawar hati, ontmoedigd, moedeloos; t^poeng ta- war^ meel, waarmede men personen of zaken bewerpt tot afwering van onheil: ikan tawar, e.s.v. eetbaren zoetwatervisch; setawar, e s.v. heester raet geneeskrachtige bladeren en wor- teis, welke laatste tot bereiding van het t^poeng tawar worden gebruikt; m^nawar, krachteloos maken v. ver- gif, kwade invloeden, tooverij enz., met tegengif behandelen; m^nawari, betooveren, verleiden van eene vrouw of een meisje; ditawarinja mata anak- njay hij betooverde de oogen van zijn kind, Prab. Dj.; menawarkan hatij ontmoeäigeiijOokin^mberi tawar hati; penawar, geneesmiddel, tegengif, an- tidotum; ook fig. gebruikt voor iets, dat eene weldadige uitwerking heeft op bet gemoed, b.v.; kalakoean jang haik itoe penawar hati s^gala manoe- sia, een goed gedrag heeft een wel- dadige uitwerking op het gemoed van alle menschen, H. Abd. ^%Q\ penawar djamhi, de haarachtige vezels van e. s. V. varenplant, die als bloedstel- pend middel worden gebruikt en voor- namelijk van Djambi worden uitge- voerd; tawar-mawar en tawar-amhar^ flauw met verscheidenheid. II. m^nawar, dingen, bieden, een bod op iets doen; bij voorbaat tot iets aannemen, engageeren,afdingen; m^- nawariy te koop bieden aan iemand; tawaran en p^nawaran^ bod, aanbod, aanbieding; bidan tawar ^yroedYTOuw die besproken is; Mrtawaran dengaUj over den prijs onderhandelen met, b. V. maka ija Mrtawaran d^ngan orang tn^ndjoewal itoe, M. ly^Jj» tawas, aluin; tawas koehoe^ e. s. V. plant. c »Lj tawang, = tawak-tawak^ zie aidaar. c «Lj taöeng, e.s.v. hoos, die zieh als een gordijn neerlaat en de opper- vlakte van het water doet bruisen en koken, ^^^ tawak-tawak, e.s.v. ko- peren bekken of gong, waarop met e. elastieken knuppel geslagen wordt om het volk op te roepen enz. Zie tawang. J.U laöel; wewaöeZ, lange riemen opvangen met een strop, die aan het boord bevestigd is, om ze niet in het water te laten slepen. Zal wel het Eng. thowl zijn. ^jäU* tawan, ge van gen in den krijg of bij roof, krijgsgevangen, buit ; m^nawan, gevangen neraen, krijgs- gevangen maken, innemen van eene stad; orang iawanan, krijgsgevan- gene; harta tawanan, oorlogsbuit, buitgemäaktegoederen,deHoll.5edr. 105; tawanan karang, Strand vondst, zoowel personen als goederen en vaar- tuigen. ^j^Utawon, Jav. honigbij, bij in het algemeen, zie l^ah. Jo%U» täwil, Arab. uitlegging; m^ntdwü, uitleggen, verklaren. ytU ^b 249 ySt[3 tahar, hertahar^ het hoofd bieden aan e. gevaar, leed of moeie- lijkheden; iets derven, dat men ge- woon is te ontvangen; m^naharkan, doen derven, onthouden van hetgeen iemand gewoon is te ontvangen; zie tahan, isb\j tallang, I. ravijn,bergkloof, nauwe doorgang. II. Chin. kuip, bali, tobbe; tahang penjiraman^ gieter. Jk.jöLj> tahil, = hoengkal, zeker goudgewicht, in zwaarte overeenko- mende met twee doUars en waarvan 16 gelijk zijn aan een kati; tahil = 8 koepang; m^nahilj met dat gewicht wegen; satahil sapaha^ een en een vierde tabil. De tahil wordt bij be- palingen van boete veel gebruikt en vandaar de M^n. uitdr. tahil g^nap voor fiat executie; di-oedji sama me- rahy di'tahil sama Mrat, M^n. fig. voor elkanders gelijken zijn; t.perak = 16 Mex. dollars. C. en S. ^^Ij tahan, ui thouden , tegenhou- den, verdragen, standhouden, duur- zaam zijn ; tahan lama^ duurzaam, het lang uithouden ; tahan oedji, den toets kunnen doorstaan; menahan oedji dan bakar, alle toetsen kunnen door- staan; m. soela d^ngan rMjam, aller- lei wederwaardigheden ondervonden hebben,tegen velerlei onaangenaam- heden bestand zijn, v.d.Tn.; hertahan, standhouden; dar ah Mrtahan, ophou- den met bloeden; Mrtahan Mlandja, zijne uitgaven beperken; b^rtahan Mjara, het oordeel opschorten ; kam- ha tiada bolih tahan lagi, ik kan het niet langer uithouden; tiada t^rtahan lagt mUihat hdl anaknja^ konden den toestand van hun kind niet langer aanzien; tiada teriahan olih karhauy. de buffel kon het niet uithouden; menahan^ iets tegenhouden, zieh van iets onthouden; uitzetten, opvangen^ b.v. tn. hawa napsoenja, zijne driften beteugelen; m, daripadajang dit^gahy zieh van het verbodene onthouden; m, randjati, voetangels uitzetten; w. lokah, fuiken uitzetten, Sadj. Mal. 75; m, b^lat, id.; m, binatang, dieren op- vangen;w^wa/ianÄ:a«^^Zm^a,deooren opzetten; menahankan hati, z^n leed verkroppen, Sj. Maus. Sj. Goemp.; menahani, iets uithouden, tegenhou- den, aan iemand onthouden ; c?«7aÄa«« hatinja hendak lari^ zij onderdrnkten de begeerte om te vluchten, B.R. bös.; karbau hamba ditahani olih orang iioe^ mijn buffel is door dien man aangehouden; ook iemand ophouden,. b.v. djangan toewanhamba m^nahani hamba^ karena hamba int disoeroeh- kan olih Amir Hamza^ mijnheer moet mij niet ophouden, want ik ben door A.H. gezonden; tahan binasa, e.s. v. boompje met geneeskrachtige eigen- schappen; p^nahan^ middel om tegen te houden, geschenk tot wegneming V. bezwaren bij e. huwelijk. N. Sum» p, temberang, mar. langszaling; p^ kasoengai. middel om diarrhee te stoppen. ^5tU tahoen, jaar en mogelijk ook jaargetijde, terwijl tnoesim ook soms voor jaar wordt gebruikt, o. a. in dateering van brieven ; tahoen ma- 250 ^U y»\j sehi^ heb christelyke jaar; tahoen hedjratj het mohammedaansche jaar; bertahoen- tahoen, vele jaren zijn er over verloopen; tahoen moesim, een jaar van 12 maanden; tn^nahoen, een jaar of jaargetijde op eene plaats oyerblij ven; m^nahoen moesim dingin, overwinteren ; Mrtahoen-tahoen, ook bij jaren, jaren lang; satahoen sakali, •eens in het jaar; tahoen b^haroe,mQuW' jaar; hart tahoen, verjaardag; hoenga satahoen, e. s. v. paarsche bloem = boenga ratna; boeroeng tahoen, de rhinoceros-vogel = enggang; tahoe- nan, jaarljjksch, bij het jaar; tnena- hoen, ook onderhouden of arbeiden bij het jaar, M. (?) ^Ij tahoe^ I. weten, kennen, ge- woon zijn, verstand van iets hebben, het kunnen, bewustzijn van iets heb- ben, ook iets begrijpen, b.v. maka ioen Kastoeri pon tahoelah akan Lak- ^amana berchalwat itoe, en heer K. begreep, dat Laksaraana zieh had afgezonderd, Niem. bloem. 4^ dr. I, pag. 98. Ook kundig, b.v. orang jang tahoe, een kundig man, Pol. Abd. 71, r. 7; orang toetva tahoe, het hoofd, dat van alles kennis draagt; tahoe makan, tahoe simpan, weten te eten en weten weg te bergen of tebewaren, Sprw.; tiada tahoe, niet weten, iets niet ge- woon zijn, b.v. tißda tahoe makan daging, niet gewoon zijn vleesch te eten; akoe ta tahoe,\}si weet het niet, wordt beleefdheidshalve vervangen door s^haja koerang p^riksa; b^lom tahoe, nog nooit iets gedaan hebben; tahoe pada elmoe gadjah, zieh op de olifantenkunst verstaan, d.i. olifanten weten te vangen en te temmen; lagt hanjak tahoenja, hij heeft veel erva- ring, namelijk in het vechten, Niem. bloembl. 4:^ dr. p. 61; tahoe erti, tot oordeel des onderscheids gekomen zijn, b. V. angkau lagi Mtjil, bUom tahoe ^rti, de Hell. 5^ dr. pag. 88 ; jang maha tahoe, de AI wetende ; mem- Mri tahoe, kennisgeven, soms zonder Voorz. kapada gebruikt; tahoe keris dan toemhak, met spies en dolk weten om te gaan; akoe tahoe angkau s^- hadja, ik stel er jou alleen voor aan- sprakelijk; radja poenja tahoe, dat gaat den Vorst aan,dat moet de Vorst weten; akoe tahoe ada s^hadja, ik wil van niets anders weten dan dat het er is; toewan jang t^rUbih tahoe, mijn- heer weet er alles van; tahoe- tahoe, iets weten zonder te weten hoe, b.v. tahoe-tahoe ditanah djawa s^hadja, wij bevonden ons op Java zonder te weten hoe; bertahoe-tahoe, meenen van alles verstand te hebben en daar- door veel op eigen houtje doen; ta^ hoeän, door kennis of ondervinding slim, voorzichtig geworden, inz. van Vogels enz. v. d. Tn. ; tahoe-tahoean, al vrij wat weten van zaken, die eerst ouderen of gehuwden begrijpen, b.v. siapa garangan m^ngadjari anakan- da ini, maka ija tahoe-tahoean, maka Mrlaki s^ndirinja tiada d^ngan pe- rentah orang toewa, wie toch heeft onze dochter onderricht, dat zij de dingen al zoo goed weet en zelf een man ueemt zonder de bestellingen harer ouders, H. Boed.; satahoe, me- ^\J ^u 251 deweten, het geheele weten, b. v. mana satahoe raden enoe dan s^gala kadaijan djoega, hij liet alles aan den prins en zijae volgelingen over; d^ngan satahoe bapanja, met mede- weten van zijn vader; satahoekpe^ wat ik er van weet, naar mijn beste weten; tiada dengan satahoekoe, het 18 buiten mijn weten ; satahoe op Java ook als samentr. van siapa tahoe^ wie weet, ik weet het niet; meng^iahoet, met iets bekend zijn, iets weten, van het ongebruikelijke k^tahoe, bekend, gQkend]ketahoetlah olih toewan^mi^ri' beer wete, möge weten, u zij bekend; katahoean, geweten worden, het be- kend zjjn; tiada katahoean en tiada berkatahoean^ het kan niet geweten worden, er is geen wetenschap van, d.i. onkenbaar, H. Abd. 387 = in het Jav. ora karoewan, ook niet te bepa- len, niet te zeggfin, onbeschrijfelijk, onzeker, onbestemd, ongeregeld, on- zedelijk van gedrag, wanordelijk, in de war van een huishouden, eene woning enz., het laatste met b^r slaat meer op den persoon, die de weten- schap van iets heeft, dus met ver- z wegen subj. orang; p^ngetahoeaUy wetenschap, kundigheden; b^rp^ng^- fahoeariy wetenschappelijk, kundig; tiadaberp^ngetahoeanjOnwetensGhai^' pelijk, onkundig; masing-masing m^- ngaloewarkan peng'etahoeannja^ een iegel.bracht te berde wathij wist,zette zijn beste beentje vooruit. Facs. p.96. II. Chin. de naam eener spijs, ver- vaardigd van katjang of v. garnalen. ^Ü tahi, drek,stront,vuil,roest; t mata, het vuil der oogen; t, tUinga^ oorsmeer; t, angin^ windveercn, losse wölken die van een bui overblijven; toetoer t. angin, ijdel geklap, nonsens; roempoet t. angin, e.s.v. geneeskrach- tig mos; t. b^si, ijzerroest ook hamer- slag en ijzerslakken ; t boeroeng, e. 