title: Zeitschrift für deutsches altertum und deutsche litteratur ..
creator: Haupt, Moriz, 1808-1874, [from old catalog] ed | Müllenhoff, Karl Victor, 1818-1884, [from old catalog] ed | Steinmeyer, Elias von, 1848-1922, ed | Schroeder, Edward, 1858-1942, [from old catalog] ed | Roeth, Gustav, 1859-1926, [from old catalog] ed
text: Meerman bad als Dir. Gen. d. Kuust en Wetensch. plan dit werk zeer accuraet naar dien Codex A te doen uitgeven , en bad my waarschynlyk de bezorging der uitgave opgedragen: maar de tyd is voorby en M. zelf als Senateur te Parys gevestigd. über Wiarda, aber nichts näheres, anfragen über deutsche biicher und die bib/io- theken zu Cassel und Göttingen. Ik vergat nog U te zeggen , dat van den Ourson en Valentyn eene fraaye dichterlyke vertelling gemaakt is, door Bilderdyk, Verteil, en Bomances (of Mengel- poezy, 2de Deel) Amst. Wed. Doll 1799. bl. 121 — 154. By hem vond ik ook nog Sayavedra , Spaansche Romance bl. 171 — 4, en Almanzor en Zayde, Moorsche Romance, uit de Spaansche, Zayde e Zayda, bl. 228 — 33, voorts verscheidene oude Engelsche en Schotsche nagevolgd. in Cassel 9 dec. 1811. 4) Franeker 30 jan. 1812. T. hat über die aufßndung der Com- burger hs. öffentlich berichtet: übersendet Letterbode 1811 nr 47. 1812 nr 3. Gy zult met eenige deelneming, het decreet des M. van 22 Oct. dat onze Akademie by de nieuwe organisatie uitsluir, en dus mortiliceert, vernomen hebben ; en opgemerkt, dat hetzelve ons zelfs gerne nieuwe plaalsing of pensioen, naar de billykheid, die men in Westph. gevolgd is, verzekert: voor my zelf bad ik evenwel goede hoop, en beloflen; — en wy meenden te kunnen continuceren tot de nieuwe orde ons opnam of pensioneerde: — maar juist nu kregen wy eene aanzegging, om ons als stellig, misschien wel sedert 22 Octob. gedemitteerd en zonder tracte- inent te beschouwen — en van de nieuwe orgaDisatie ziet men nog niets. Dit schetst nog slechts een gedeelte van onzen onaau- genamen toestand ; maar waarom zoude ik U verder daar mede vermoeyen, daar ik hoop dat hy op myne Studie en onze cor- respondenlie geen verder invloed hebben zal. T. bemerkt über seine besiehungen zur Göttinger societät dass sie nicht besonders lebhaft seien, fragen nach mittelalterlicher lilteratur , die T. jedoeh nur aus Nieuw algem. Magaz. v. Wetensch. kunst en Smaak kennt, über Docens Sendschreiben; den Titureltext halte auch Bilderdijk für sehr verderbt, als beilage ist noch vorhanden ein auszug aus Huet De orig, fabul. Roman. 5) Franeker 20 febr. 1812. wesentlich auszug aus einem brief von van Wijn, darin: lk bezit alieenlyk een fragmenl van den berymden Reinlje de Vos, ’t geen eene goede 1000 regels zal be- heizen. Ik zal het voor den Hr Grimm trachten de doen copieeren. dieser brief begleitet einen von Bilderdijk im namen des Holl. inst, gesandten an Grimm. Digitized by Google 170 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE iv Cassel 9 mär» 1812. v Cassel 25 mai 1812. vi Cassel 20 augtist 1812. 6) Leiden 13—23 october 1812. T. entschuldigt sich dass er auf drei briefe nicht früher geantwortet. Uw eersten , breeden en ryken brief ontving ik, nagezonden, op een reisje dat ik omstreekg Paschen door Holland deed, om myn Vader te Leiden te zien, en aldaar en in den Haag eeuige informatie te nemen, nopens het geene my, in de penibele omstandigheden onzer Akademie te doen stond. Want ik bad U, meen ik, gezegd, dat ten ge- volge der stilzwygend gedecreteerde supprcssie derzelve , by keiz. Heer. v. 23 Oct. 1811 onze publieke functie en tractamentsbclaling met het einde van dat jaar ophield (en wy ontvingen zelfs ons tractament over 1811 eerst in Maart en April 1812, en naar rato van 63 pro Cent) en wy evenwel onze private collegien voort- zetteden, slechts voor ’l gewone collegiegeld , dat op zieh zelve en by een zeer gering getal van leerlingen, onbeduidend was. Ook dit mocst met het eindigen van den cursus, met Juny of July, een einde nemen. De nieuwe organisatie bleef lang weg, en alles daarvan was ouzeker. Ik bad wel schoone beloften, ik had wel eenige reden om my te vleyen, maar kon met myne famille van 5 kinderen daarop niel wachten , en riurfde het daarop niet laten aankomen. Het resultaat van myne reis door Overyssel, Utrecht, Holland was dan ook het besluit, om zoodra onze cursus zou geeindigd zyn, de praktyk als Advokaat weer op te vatten ; eene functie die ik in 1799 — 1802 in Overyssel met genoegen, en met zooveel succes als men in de eerste 3 jaar hebben kan, had gettxerceerd, waarvan ik allyd eene aangename herinnering had behouden, en waar toe ik uu eene goede gelegenheid had te Leeuvvarden , de hoofdstad van bei Departement (de oude Pro- vintie) Vriesland, eene fraaye welvarende stad, van 14 ä 16000in- woners, alwaar voorheen het provinciaal hof, en nu een aanzienlyk Tribunal gevestigd was, terwyl de oudste en beste Advokaten, alle, of in dat Tribunal en de andere beide Tribunaux van dat Depart. aangesteld waren, of het Notariat verkozen hadden, dat met de Advokature incompatibel is; en er nu slechts eenige weinige zon- der ondervinding of credit over gcbleven waren: terwyl ook die stad slechts 3 uur van Franeker af ligt, en ik desnoods met eene trekschuit (onze oud Ilollandsche diligence) dagelyks heen en weer kon körnen. Ik had te Franeker een eigen huis, en rigtte my in dit zomer en gedurende de onzekerheid, aldus in, dat myne Vrouw en kinderen, daar hieven, ik een kamer te Leeuwarden liuurde, waarheen ik elkeweek, Maandags of Dingsdags ging, en Vrydags of Saturdags te Franeker thuis kaam : zoo wilde ik het Najaar of volgend Voorjaar afwachten , eer ik myne fainilie ook naar Leeuwarden trausportcerde en myn huis te Franeker ver- liet. Myne functie te Leeuwarden gelukle volkomcn, en myn credit Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 171 en myne bezigheid bepaalde zieh niet by het arrondissement van dat Tribunal: zoo dat, toen \vy in het begin van Augustus de günstige tyding kregen ‘dat de Grootmeester der keiz. Universit. aan de Profess, der gewezen Akad. van Franeker en Harderwyk hun halve tractement assureerde, tot dat zy weer geplaatst zouden zyn , of ander pension de retraite voor hun gefixeerd zou zyn’, ik niets liever wenschte, dan met dat halve inkomen (ruira 900 gl. Holl.) myne advokature te Leeuw. te kunnen blyven aanhouden. Maar het was anders over my besloten. Op de helft van Augustus werd de organisatie der beide nieuwe of gcconserveerde Akademien van Leiden en Groningen (die reeds gedateerd is van d. 6 July) hier bekend gemaakt, en ik vond my als Professeur du Code Na- poleon by de Juridische faculteit te Leiden gevoegd. Bedenken kon ik niet, want dan kon ik het pensioen of halve tractem. niet hehouden; en hoe zeer ik ligt op den duur te Leeuwarden als Advokaat meer had kunnen winnen als 3000 fr. waarby welligt ons tractement hier ophoudt (tewyl ook de honoraria der col- legien minder worden , daar een of twee hoofdcollegien door ieder publice gratis zullen moeten gelezen worden) zoo moest ik toch het zekere boven het onzekere, een vast inkomen boven een onzeker en wisselvallig kiezen. En Leyden had veel aanvalligs voor my. 1. als de woonplaats van myn braven, geleerden, al- gemeen geüstimeerden Vader, die 71 jaar oud, maar nog zoo vlug en werkzaam is als immer. 2. sedert myne Studie alhier 1796 tot 1799 had ik met de meeste Professoren kennis en betrekking onderhouden en affectie voor Leiden behouden. 3. de Stad is fraai, heeft lieve environs, en is in’t centrum van Amsterdam, Haarlem, Delft, Rotterdam, den Haag enz. gelegen. 4. Ik ben hier ä portie van de Leidsche Maatsch. van Letterkunde, nog eene Maatsch. van Taal- en Dichtkunde (waarover nader) het Insti- tuut enz. en de werkzame leden daarvan, als van VVyn, Bilderdvk, JScheltema, NGvanKampen, en om dus, zoo vel myn tyd slechts toelaten zal, tnyue geliefkoosde Studie van Letter- en Geschied- kunde, voort te zetten. — Maar nu begrypt gy ook, dat ik dit geheele jaar door, geen meester van myzelven en myn tyd voor letterkundige correspondentie geweest ben. Tot July toe, was ik te Franeker geoccupeerd , met myn cursus aftemaken , en myne nieuwe betrekking te Leeuw. te prepareeren: de maanden Juli, Aug., Sept. had ik te Leeuwarden de drukten van myn etablisse- ment als Advokaat, en van de zaken die van dag tot dag my werden opgedrageu en straks, na’t ontvangen der tyding mvner verplaatsing, met die zooveel mogelyk te termineren, of op een zekere hoogte te brengen , en over te dragen , en de twee of 3 dagen die ik te Franeker wekelyks doorbragt, eischte myne familie, myne Vrienden en bezigheden aldaar. Die brieven hebben steeds met 'my gereisd, in myne portefeuille en voor myne oogen gelegen, en blyven dit doen, tot ik myne geheele schuld betaald heb. . . . bittet die Sendungen für ihn nach hingen zu schicken an den prof. philol. et dir. semin. Su- ringar, der sie über Franeker weiter besorgen würde, hat Kiliaens wb. in der ausgabe von vHasselt besorgt ; zeigt das baldige erscheinen von Bilderdijks ausgabe des 3 teils von Maerlants Spieg. hist, an; hat von Volksbüchern noch auf getrieben: Fortunatus, Slenner- henke 1761, Jan van Paris 1671; Malagys nicht. — Maar om U op eens al het noodige (e bezorgen tot de kennis van het oud-en boerefriesch (behalven de gedichten van Gysbert Japiks, den eenigen autor classicus in die taal, die in Vriesland zelf zeer schaars en duur zyn: 66n dcel in 4Ü 7 ä 9 gl.) heb ik gekocht, deels op auctie, deels nieuw 1. de oude Friesche wetten, 2 stukken (be- gonnen uittegeven, met geleerde aanmerk. door P. Wierdsma en P. ßrantsma, nu beide overleden: het 3f stuk, waarin ’t vervolg, en eene geleerde Voorredc of excursus over de wetten , derzelver ouderdom, taal enz. morst komen , mankeert; doch is misschien gedeeltelyk voor de pers gereed), 2. Wassenberghs Taalkundige Bydragen voor den Frieschen tongval 1806. 2 stukken gr. 8°. 3. HoeulTts nicuwe Aanmerkingen over eenige oudl'riesche spreek- woorden. By N. 1 zull gy voegen Wiardas Asegabuch, dat grooten- deels de zell'de stukken bevat; en wiens voorrede grotendeels vergoedt helgeen wy van Wierdsma missen. Doch Wassenbergh zegt dat Wiarda zieh bedriegt ten opzigte van ’t oud en boere- friesch; en dat 1. het oudfriesch der wetten eene eigene, thans lang geheel doode taal is, onderscheiden van ’t boerefriesch. 2. dit boerefriesch is nog in dagelyksch gebruik in de geheele provincie, nu Departem. Vriesland, onder de boeren en de bewoners der kleine steden ; en veranderd en verbastert weinig of niet. maar 3. aan den Zuidkant van Vriesl. te Molquerum , Ilindeloopen enz. Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 173 is een byzonder dialect van boerefriesch in zwang; dat ook reeds sedert eeuwen het zelfde in zieh , en even onderscheiden van het gewone boerefriesch blyft. — Voor het tegenvvordige Vlaanisch cn Brahandsch weet ik geen beter handleiding dan de onlangs herdrukte Nieuwe Fransche Spraakkunst, door J. des Roches (een zeer kundig man, en weleer Sccretaris der Akad. v. Wetensch. te Brussel) ch. llanicq ä Malines 16'/2 feuill. 12°. 2 frs. (volgens bet Bulletin de l’imprimerie). Maar die taal is nog dezelfde , die zv en ons Hollandsch te gelyk — want er was toen geen onder- scheid in — voor ruim 200 jaar was. De vrywording der 7 pro- vintien viel in een tvd toen de taal door inmengsel van allerlei uitheemsche woorden (gelyk het Hoogduitsch van Thomasius, Guudling enz.) ten hoogste bedorven was: in onze republiek stonden dadelyk Letterkundigen, Taalziflers, beschavers, vormers op, straks ook groote Dichters en goede prosaschryvers , waar aan het de Spaansche, naderhand Oostenryksche Nederlanden steeds geheel ontbrak , terwyl de bigotterie hen weerhield van onze schryvers te lezen en zieh er naar te vormen. Gy zult dus voor die taal met vrucht kuuuen gebruiken de latere rederykers, Virgilius verlaald door van Ghistele, Livius (of Caesar) verlaald door Jo. Fenacolius enz. Kent gy de historie en sermoenen van Broer (frater) Cornelis? (Een fameus bedelmonnik, die met plompe burlesque populariteit tegen de Geusen en ketters, in’t begin der troubelen declameerde.) — De dagelyks in Brahand uitko- mende boeken (meesl ascetisch) vindt gy in’t Journal of bullelin de Timprimerie. — Voor de oude en grondige Nederduitsche taal zyn beroemd, L. ten Kate, Aanleiding tot de kennisse van het verhevene der Nederd. Spraeke , 2 D. groot 4° (hy werdt voor’t Nederd. geacht, ’t geen ten zelfden tyde A. Schultens voor’t Oostersch, Hemsterhuys voor ’t Grieksch waren), Tuinman’s fakkel der Nederd. Taal en Nederd. Spreekwoorden (2 D. 4°), VVinscholcn’s Zeeman (Opheldering van alle de scheepstermen, metaphoras en spreekwoorden daarvan in onze taal genomen), Opheldering van verouderde woorden in de Overzetting des Bybels (de onze is voor onze taal, dat die van Luther voor ’t Hoog- duitsch is) door Ypey en Ackersdyk, 2 st. gr. 8°. 1809 en 1811. — anfrage, ob Grimm vWijn Huiszittend leven erhalten, anzeige dass für ihn auf Bilderdkijs Verh. over de geslachten der tiaam- woorden subscribiert ist. 7) Leiden 30 octob. 1812. inzwischen hat vWijn den 2 d. des Huisz. lev. für Grimm geschickt, en een vriendelyken breeden brief voor U, en dit fragment van Ferguut, en het begin en slot van zyn fragment van den oud-Hollandschen berymden Reinaard. T. erbietet sich, wenn Grimm es wünschte, letzteres vollständig zu copieren. vWijn schrieb auch über het transporleren van’t Hollandsch Arcbief naar Parys, dat hem zeer aan ’t hart zal gaan, daar hy lOjaren lang de algemeene directie over onze Digitized by Google 174 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE oude Charters gehad , zeer veel gesauveerd of weer opgedolven , en in de historie gewigtige ontdeckingen er uit gedaan had, zoodat hy eene nieuwe geschiedenis van Holland, althans tot 1648 loe wilde geveo. lk ben zeer in myn schik met zyn plan, ora eene verzameling uit de oudste Holl, dichters te geven, en hoop slechts dat het ten uitvoer körne, maar hy belooft veel en pre- pareert lang. Dat plan is juist het uwe en myne. über die nationalisierung der alten sagen bei ihrer Verbreitung. Bilderdijks ansieht van een aeloud volk in’t hooge Noorden (ook by de Grieken beroemd als Hyperboreers) van waar de gronden der beschaving, ietteren en kunsten, door’t geheele Oosten zoowel, als door Europa, ook Griekenland en Rome zouden zyn uitgebreid en afgedaald. lk zal vWyn vragen, waar het Ms. van Lancelot, weleer van Prins Willem V. nu is? Misschien te Parys, misschien nog in den Haag, maar die soidisant publyke Bibliotheek heeft de yzerc wet, van geen boek, veelmin Ms. buiten ’t gebouw uit te geven. De fransche Ambtenaren alleen stellen zieh boven de wet. Opmerkelyk is ook ’t berigt van vWyn, van ’t herleven van den smaak voor de rederyk- kamers thans in Braband. Ik denk er dit van 1) de lieden hebben thans geen andere occupatie of gelegenheid zieh te doen op- merken. 2) het toont, ’t geen ik U laatst schreef, hoe ver de smaak aldaar nog by dien der Hollandsche broederen ten achteren is. 3) het toont evenwel eenige gisting en opwakkering van smaak en dat het geestelyk geweld der bigotterie, dat weleer die kamers onderdrukte, gebroken is. 4) die gisting en smaak hoe gering en verkeerd ook in den beginne, kan tot verdere beschaving van geest en taal en dichtkunst leiden. — By myne te laatst ge- noemde schryvers over de Holl, taalkunde heb ik schandelyk ver- geten, Huydecopers Proeve van Taal- en Dichtkunde, waar hy, by’t ongeschikt cadre eener kritiek van Vondels poetische Ver- taling van Ovid. Metam. een sebat van oude etymologie en taal- kunde heeft gebragt, zyn eene quartyn is sedert door hem en Fr. v. Lelyveld tot veer dikke deelen in gr. 8vo uitgebreed, maar vindt onder ons thans weinig lezers en kopers. vii Cassel 8 dec. 1812. 8) Leiden 31 jan. 1813. T. hat Grimms brief bei der rück- kelir von einer reise vorgefunden. . . . Myne reis was van d. 6 — 27 Decemb. naar Vliesland; ingevolge van de permissie van den Grootmeester der keizerl. Univers. om uit de Bibliotheek te Franeker voor die van Leiden te nemen het gene hier voor bet juridische vak ontbreekt. dieser absicht und der reise war der kalte winter sehr hinderlich geworden. T. übersendet den auctions- catalog der bibliothek Steenwinkels zu Uarderwijk , hat auf mehrere bücher für G. auf trag gegeben, dank für die zugesandten bücher; gerne würde er Grimms Schriften anseigen: maar onze Tydschriflen mögen geene of geen buitenlandsche werken vermelden , dan die in het Bulletin of Journal de Fimprimerie te Parys geslaen hebben. ized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 175 T. hat Bilderdijk um seine meinung über die arbeiten Grimms ge- beten. Hy schreef er my privatim nog by ( zu einigen ausstel- lungen) dat ky aldien dat laatste stuk, over de passiva, niet slechts eene losse gissing of invai, maar ky u doorgedacht en resuitaat van Studie en meditatie was, hy u een groot man moest noemenl en dat is in den mond van Bilderdyk, die alles beter weet, en op alle geleerdheid van anderen laag valt, al zeer veel. T. legt eridlich eine liste van oude en latere Liederboekjes en Anthologien bei, die JScheltema verfasst hat. 9) Leiden 2 — 13 febr. 1813. über Scheltemas bemÜhungen, als friedensrichter zu Zaandam alte liederbücher zu sammeln, zu Krommenie und Assendelft seien meer dan elders oud-Hollandsche, liever Westfriesche, zeden, woorden enz. bewaard. er suche ook te Hoorn, Alkmaar, de Ryp en Schagen, alwaar de lust van zingen, en wel uit oude liedeboeken, nog bestaat, ja excelleert. . . . Wy wachten van Bilderdyk eene Geschiedenis der Nederd. Taal, waarop reeds met f. 7 (tegelyk als ondersteuning voor den grooteu Ge- leerden en Dichter, die onder ons gebrek lydt) geprenummereerd is. Deze zal zeker origineel zyn, enden zamenhang zyner denk- beeiden over de bronncn en verwantschap onzer taal (en die b. v. van het Yslandsch en Gricksch en Lalyn) volledig voordragen; en dus nog interessant zyn naast de zeer fraaye en grondige Ge- schiedenis der Nederlandsche Taal van Ypey, Prof. Theol. te Har- derwyk, nu te Groningen, welke onlangs is uitgekomen, 573 p. gr. 8°, kost f. 4. 16. Meermau te Parys denkt in’t licht te geven een dagboek van ’t leven van Keyzer Karel V door een kamer- dienaar van dezen, Vandeuesse . . . Myne positie hier gaf my de hoop van een gerusten bestendigen werkkring, evenwei is die nog precair; door het uitblyven van tractementsbetaling, vrees voor invasie van Engelscheu, en dan revolutie, of anarchie en oorlogs-tumult. Revolutie alleen zou my niet verlegen maken; maar waar leven wy inmiddels van , tot alles weer georganiseerd is? fragen nach deutschen gelehrten und büchern, von denen T. die Grimmschen teilweise angezeigt hat. Maar onze natie, zelfs onze Geleerdcn, zyn in zoodanige apatbie en loome zelfgenoeg- zaamheid of wel mistrouwen van anderen en vooral van vreemde- lingen, dat ik my van deze publieke impulsie, welke niemand zieh in ’t byzonder aantrekt, weinig meer voorgesteld had, dan er op gevolgd is. ... Van Latynsche Gedichten over Reineke Vos heb ik niets kunnen opsporen, dan bet Liber Asini poeni- tentiarius, by Fabric. Bibi. med. et inf. Latin, v. Asinus: carmen in quo inducuntur lupus vulpes et asinus poenitentiam agenles etc. maar dat schynt my eene veel jongere en geisoleerde mo- rele ficlie te zyn. . . . über die Ulrechtsche Edda, worüber bei- lage; sowie über alte drucke der zeven wyze mannen van Rome (Delf 1483) , Josephus van der deslructien van jherusalem (Gouda, Geraert Leew, 1482), Gereons werk van den gheboden gods, van Digitized by Google 176 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHES PHILOLOGIE der biechten ende van consle te sterven (Delf 1482). Bilderdijk über die schwansage. nachfrage über briefe an Villers, Heyne, Hugo, bücherpreise. dank für Grimms mitteilungen über Jacobi und Schelling. Wat Schelliug, gelyk weleer Fichte, ook pro- testeere en appelleere, men houdt in Holland zyne philosophie voor Atheismus, juristische litteratur. Voor eene andere (disser- tation) van Dirksen was te Parys de pcrmissie van invoer ge- weigerd. Ik denk toch niet, dat die dissert. iels legen den franschen geest behelsde, en gisse dut misschien de Duitsche Schryver Dirksen op den Catal. libr. prohib. te Parys sta, en dit op dezeD rejailieert. littei'arische fragen und wünsche, z. t. nach den andeutungen in Gräters Bragur. über Eichhorns Gesch. d. litter. Men is by ons zeer geiudigneerd dat Eichh. de Nederlanders juist naast de Türken gezet heefl. Dit is legen alle pbysique mcthode en moetdus een rnoreel rapprocbement aanduiden. PS... Scheltema geeft my ook adres aan den Heer van Limburg in den Haag, als veel oude slukken hebbende . . . NB. . . . ontvang ik heden van den Hr. v. Wyn zyn precieus en uniq Fragment van Reynaert den Vos, l’t geen UHG. (schryft by my) gelieve te doen copieren voor den Heer Grimm , aan Wiens billyk verzoek ik zeer gaame, zoo als aan het uwe, mits dezen voldoe. Ik kan het Ms. missen tot half April.’ Verder: ‘’t zou my byzonder aangenaam zyn indien de Renike nog in dit jaar koude uitkomen, daar de Hr Grimm boop op heeft. Om nog iets fraais in de wereld te zien, moet ik my haesten, want ik werde in kort 73 jaren, vo- lente Deo. UHG. zal my altyd verpligten, met het byzondere voor onze Studie, dat de Heer Gr. hem meldt, my te willen communi- ceeren. Naar de Edda verlange ik zeer.’ T. bittet um angabe der bisher von vWijn mitgeteilten stücke. vin Cassel 28 febr. 1813. 10) Leiden bapril 1813. beifolgend die abschrift des vWijnschen fragments, von T. selbst besorgt. Ik vrees dal de oorlog het zelve (Grimms ausgabe des BF) weer voor dit jaar achteruit zet; en ik hoop slecbts dat uwe andere afgewerkte en gedrukte stukken niet in deze desastres verloren gaanl Het geen gebeuren kon, indien eens Leipzig by eene vyandelyke invasie zoo moest lyden als Regensburg en Landshut in den vorigen oorlog of als Weimar, Jena, Halle in dien van 1806. De Hemel verhoede dit; ook om den Duitschen Boekhandel , die reeds zoo veel geleden beeft. dank für die von Grimm übersandten bücher. Hoe ver is men onder ons voor de kennis en bewerking van onze oudste Dicht- kunde nog by die beide werken en vdllag. Grundriss z. Gesch. d. D. P. ten achteren! en evenwel zie ik aan dit laalsle werk zelf en nog meer aan de oppervlakkige Beylriige van Weckherliu, boe onontbeerlyk eene nadere kennis van onze taal en oude stukken en nieuwere werken daarover voor Duitschers is, die de oude poesie grondig beschryven en bearbeiden willen, bericht über die Digitized by Google ZUR (iESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 177 auction Steenwinkel. Caedmo en de Roman de la Rose zyn ons ontkocht door Hoekstra, te Haarlem, die in 1795 uit de regiering in Friesland geraekt zynde, in Duitschland gereisd heeft, en daar smaak en keunis van oude Duitsche Literatuur heeft opgedaen. . .. Alle de Mss. van Maerlant zyn vry dmtr gekocht door den Hr. P. v. Musschenbroek te Utrecht, die den naam heeft van wel ge- leerd en zetfwerkzaam, maar niet zeer communicatif jegens anderen te zyn. die abschrift des Ferguut könne G. behalten, von Flor, en Blancheflevr sei yelegenheit eine abschrift zur heransgabe nehmen zu lassen. . .. ix Cassel 22 april 1813. x Cassel 31 juli 1813. 11) o.o. aug. sept. 1813. Grimm ist von der mantsch, als mitglied erwählt. T. legt ein Verzeichnis der mss. und alten drucke der maatsch. bei; sowie anm. von lloekstra über das Hildebrands- lied. lilterarische fragen, lk lieh onlangs hier in den band van een hoek twee strookjes pergament gevondcn van een onhekend oud Holl, gedieht, dat niet jonger dan de 14dceeuw schynt; het is uit den cyclus van Charlemagne, over zyn oorlog legen de Saracenen; onderscheiden van het gedieht, dat in Schilt. Thes. P. 2 is, en waarmede ik denk dat de oudfransche hataille de Ron- cevaux eenige overeenkomsl heeft. Maar hchalve dat Fransche sink hehhen wy hy de Letterk. Maatsch. alliier, door een ge- lukkig loeval, een tweede gelyksoortig, F rausch dichtsluk, La hataille d’Agolanl et de Forte: dit zal ik ook op verzock van de klasse van’l Instiluut eens nalezen en er myne fragmenten in zoeken. Ze maken nu slechts 32 regels in ’tgeheel, verdeeld in 8 onderscheiden fragmenten. Evenwel heeft Bilderdyk, wien ik ze mededeelde , er my 2 hladzyden over volgescreven , welke mis- schien wel verdienden in uwe Wälder (zoo ze in 1814, gelyk ik hoop, nog groeyen en bloeyen, al gaf men b. v. slechts alle 2 of 3 maanden een stuk) te staen. ... lk heb hier leeren kennen eene Engclsche vertaling of hewerking van Reinike de Vos als Volksboek: the inost delectable History of Reynard the Fox; newly corrected, and purged from al grosness in phrase and matter. As also augmented and enlarged willi sundry excel- lent morals and expositions upon every several Chapter. London. Printed hy A. M. for Edward Bremster at Ihe Sign of the Crane in St. Pauls Churc-yeard. 1671. quarto formaat met Duitsche letter en lompe houtsnöeplaten; ongepagineerd, maar 1 alphah. groot. Het behelst in 25 kapitt. den geheelen gewonen Bcinaert, van den eersten Ryksdag en de klagte van lsegrimm en Curtois af tot het duel van Isegr. en R. en deszelfs gcvolgen tue. Maar dan volgt er in denzelfden band, en in’t zelfde formaat, ook by denzelfden drukker (in 1672): a Continuation or second part of the most pleasant and üclighlful Hist, of Kein, the Fox. lu A. F. n. A. X. 12 Digitized by Google 178 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEM PHILOLOGIE 32 kapittels, maar korter flau het voorgaamle: de Waden gaan slechls tot 0, die van’t vorige tot 0. Het schynt my van Eugel- schen oorsprong , daar ik er sporen van de Engelsclie constitutie en verdeeling van Lords m Commons in meen te vinden. De Vos woordt hier, met zyne compliccs (den koning beoorlogd en overvallen hebbende) met de gewone Engelsche straf van Hoog- verraad om ’t leven gebragt. Ik vocg hier by de Opgave van lnhoud der drie eerste en drie laatste kapittels (Op een apart papier). [dies feldt.] Gottsched Einl. s. 44 spreekt als of in 1681 die eerste Engelsche uitgave geweest was. Maar ’t was in 1671 reeds een oud gemeen Volksboek. In de papieren van wylen den in 1807 door’t springen van ’t buskruid omgekomen Prof. Kluit (van welke uitmuntende verzameling van een lang arheidznam Leven slechts zeer weinig is behouden gebleven) vond ik onlangs achter een Ms. kronyk van Holland, maar die reeds voor 300 jaren uitgegeven is, drie oude Holl, dichtslukjes, het eene tot lof van de stad Haarlem, de beide andere over scenes uit de binnenlandschen oorloogen van die tyden (eene van’t jaar 1481), het laatste is in ’t eind defect — het boek waar by ze zyn is geschreven 1483. — ... Eindelyk heb ik op myne reis het Narrenbuch, Halle 1811 (dat ik reeds byna een jaar lang gehad had) ook doorgelezen. Ik heb in’t verhaal van de Schild- bürgers slechts enkele trekken gevonden , die men in ons land aan Campen in Overyssel verwyt, welke stad een (zeer onverdien- den) blaam van zolheid heeft gekregen. Namelyk s. 175 — 177 cap. 32. Ook eenigzius, maar veranderd c. 41 s. 201, 2. Men reprocheert ook aan de Campers een toren zonder trap, insge- lyks een predikstoel in de kerke zonder trap — hetwelk eenig- zins naar het Itaadhnis zonder venslers van Schilda gelykt. — Het idee cap. Deze voor over de Zuiderzee van Amsterdam op Kämpen of Hasselt in Overyssel, liet zyne tabaksdoos over boord vallen, sneed een kerf in de boord vau’t schip ter plaatse waar hv slond , en vischte daar by zyne aankumst. De fabel c. 33 s. 178 — 182 komt by vele fabulisten voor. ein brief von Scheltema ist beiyelegt , sowie prospecte zu 2 neuen ausyaben der yedichte von GJapix; Hoek- stras bemerkungen zum Hildebrandslied. [ alles dies fehlt, da- gegen liegt das Verzeichnis der hss. und alten drucke der Leidener maatsch. bet'.] 12) Leiden 12 jan. 1814 . . . [ antwort auf einen jetzt ver- lorenen brief Grimms] teilnahme an Grimms Schicksal. Uw brief van de eerste helft van October, waar van gy spreekt, is door my niel ontvangen . . . Wy leven thans ook in eene nieuwe Digitized by Google ZUR OKSCHICHTE DER REUTSCHEN PHILOLOGIE 179 wereld door het vertrek en verjagen der Franschen en het we- deropslaan van Nederland als eigen Volk ; en , het geen hier by zeer aangenaam, en de beste troost en vergoeding der langdurige rampen is, de oude partyscheppen , de afgunst en haat van velen legen het huis van Oranje zyn uitgedooFd: men heeft eindelyk de onregtvaardigheid dier gevoelens en hehandeling ingezien , men heeft den aard der fransche hroeders en verlossers leeren kennen, en is thans overluigd dat het land alleen kan blyven bestaan en hloeyen onder een constitutioneel oppergezag der Prinsen van Oranje. Het beminnelyk karacter en de Verdiensten van dezen Prins en zyne zoonen geven hierby voor de volgende halve eeuw een vrolyk voruitzigt. Aan den anderen kant, wordt niemand wegens vorige panyschap mcer uit ambten geslotcn: en men hoorl zelfs onder de band wel eens klagten en reproches van oude vrienden van den Vorst en zyn Vader, dat men zoovele (voor- maligej franschgczinden in ambten laat of tot nieuwe aunslelt. Aan eene constilutic wordt nog gewerkt; zoo dat alles hier nog provisioneel , en de Prins Dictalor is. De Oorlogstoerusting en de binnenlandsche administratie vereischen alle zorg en geld, zoo dat onze hetaling, die uog niet eens behoorlyk geregeld was, weder nieuw uitstel lyden of karig zal geschieden. Ik was hier allein Prof, in den Code Napoleon, en ofschoon die nog niet is afgeschaft, zoo hehben tocli myne lessen sedert de revolutie ge- noegzaam moeten Stil staan , dan verscheiden Studenten de wa- ppnen hadden opgevat en men ook de afschafting van dal Wet- boek vooruitziet. Daar ik de vyfde ben in onze faculteit, die uit slechts 3 of 4 Professoren plagt te bestaan , ben ik nog niet ge- lieel zeker van myn lot, en zal, indien ik hier blyf, een nieuwen titel moeten aannemen en weer nieuw werk aanvangen. fragen und mitteilungen. Thans kan ik U eerst herigt geven op eene oude vraag, nopens de mss. van wylen Fr. van Lelyveld te Leiden. Ik heb kennis gezöcht met zyn zoou , die hier woont en van dezen vernomen , dat de Bihliotheek zyns vaders na deszelfs dood verkocht was, maar de Mss. gekomeu waren aan D. van liinlopen (groot Taalkenner; zyne Geschiedenis van de Holl. Overzetting des Bybels is van eenig belang voor de Holl. Taal- en Letter- kunde) die wederom dezelve met zyne eigene, had gelegateerd aan zyn Neef J. liinlopen (Staatsraad van den Koning, Lid der 2<‘ klasse van ’t Holl. Inst, en Vriend van Bilderdyk) maar deze is, in den bloei zyns levens, körnen te sterven, en zyne weduwe wil niets van zyne eigen gestehen of verzamelingen uit- of af- geven. ... Ik denk evenwel, dat de oude stukken, welke Fr. v. Lelyveld aanbaalt, meest, of aan de Leidsche Maatschappy behoorden, waarvan by Secretaris was, of aan Balth. Huyde- coper, wiens Mss. hy gebruikt heeft, en er veel uitgeschreven in de nieuwe Uitgaaf der Proeve van Oudh. Taal- en Dichtkunde, en de meeste dier stukken zyn thans ook by de Leidsche Maat- 12* Digitized by Google 180 ZUR GESCHICHTE l>EB DEUTSCHEN PHILOLOGIE schappy. bemerknngen zu den letzten werken Grimms ( Kinder - und hausmärchen na.). 13) Leiden 13 /an. 1814. an W Grimm , gemäfs einer [nicht mehr vorhandenen ] anweisung J Grimms. 14) Leiden 21 dec. 1814. bezug auf einen [aus Paris und im mai geschriebenen] im juli [juni? 15] empfangenen, brief [jetzt ver- loren]. In ileze laatste weken heb ik vecl tyd, maar met veel genoe- gen, gegeven aan Dr Bimsen, die met een brief van C. Villcrs aan my geadresseerd was, maar die geene andere recnmmandalie nnodig heeft, dan die van zyn eigen verstand, smaak, geleerdheil en goede hart cn zedelykheid , welk alles hy zonder eenige gemaaklheid of afleclatie vertoont. Hy is bekend met u en uwen waardigen liroeder en chargeert zieh met dezen brief en boeken. über die Organisation der holl. Universitäten ; über G.s fragen nach stellen im Reinaert , die vWijn, beschäftigt mit dem archiv und heral- dischen besorgungen, nicht erledigt hat. T. klagt dass Grimms ant- worten auf die brief e vom aug. 1813 nndjan. 1814 verloren seien, über Bilderdijk : zyn post als militairfiscaal heeft hy reeds weder afgelegd. Hy verwacht eene aanslelling als Professor in de Nederl. Taal- cn Dichtkunde te Amsterdam. . . . Hy heeft in de laatste 2 jaren vyf heerlyke bundeis Gedichten uitgegeven : 2 van Winter- bloemen, 2 Hollands verlossing. 1 AlTodillen, en nog een bun- deltje krygsliederen. litterarische fragen und mittrilnngen über büch ersendungen . wünsch , aus der Comburger hs. über die Chronik etwas zu erfahren. 15) Leiden 24 dec. widerholt nr 14; direct an J Grimm nach Wien, bezüglich des Reinaert fragments: ik beb op uw schryven gezorgd dat Zimmermann geen kopy krygt. antwort WGrimms auf nr 14) s. Reifferscheid s. 91. 1 6) Leiden 28 maart 1 8 1 5 — 4 april. [ an W Grimm ; empfangs- vermerk 12 juni.] wegen des niederl. Nibelungenliedes hat T. so- fort bei v Wijn angefragt und sofortige, wenn auch nicht befriedigende antwort empfangen. Dunsen had wel goed gehoord : maar vYVvn had geene aanteekening en slechts eene llaauwe heugenis van voor meer dan 40 jaren, terwyl hy de Nibelungen eerst veel later had leeren kennen ; en de gelegenheid om verdere recherches te doen , schynt nn juist afgesneden. . . . Hier by zende ik een, in alle opzigten zeer gemeen Volks- of liever Straat- liedboekje, waarin ik tot myne verwondering p. 45 — 48 een Volkslied vind van de oude Geschiedenis van Floris en Bianchedcur, waarvan ook nog een oud Nederd. Dichtstuk , onuitgegeven , bestaat, en eene prosa Geschiedenis in omloop is: uit welke dat lied ge- nomen schynt, hetwelk ik tot de eerstc helft der 17<le eeuw zou breiigen: zoo wel uit deszelfs eigen houding, als door de ver- gelyking met het lied p. 56 — 60, ’t welk hlykt uit bet laatste deel der Hde eeuw, na de fransche invasie van 1672, te zyn. Dil vroome vers en dat op p. 46. 65 maken een zonderling contrast Digitized by Google ZUM GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 181 met den vuileu inhoud der uieeste andere liederen. Deze verzame- ling was voor 50 jaren reeds een zeer bekend liedeboek en de litel heeft eene zekere bekeudheid in onze letterkunde verkregen door den inval van een geleerd en geestig jongeliug Eihesius (d. i. E. J. B. Schonck, Prof, aan’l gymnasium te Nvtnegen) die (alieeu de «erste coupletlen van’t eerste gedieht) uitgaf iu den sniaed en als pendaul van het Chef d’oeuvre d’un inconnu par le docleur Ma- tanasius: zeer gelukkig nagevoigd: ‘de Vennakelyke Slatuinljes cum variorum notis et commentario perpetuo Eibesii. verspricht Volksliedjes , kinderspeleti in versen enz. . .. xi W ien 5 mai 1815. xii Wien 8 mai 1815. 17) Leiden 1 jnly 1815. an die brüder Grimm, abrechnung. Met genoegen neem ik deel aan de Vereeniging, welke UEd. hebt opgerigt . . en neem . . de centrale correspondentie en ver- zameling iu Holland op my. . . . lumiddels heb ik reeds van een geliefd vriend , die Predikant is op een dorp in Overyssel by Deventer eenige kinderspelen en liedjes ontvangen. ... T. ist bezüglich der neuen gesetzgebung tätig. . . . Hetgeen de Heer JGrimin uit YVeuen schreef, is maar al te veel ook applicabel op bei gros onzer Ministers en Regenten; waarby heerschzucbt of eigeubaat de plaats en den schyn innemen van wäre populariteit en esprit public. De Y'orst is braaf en welmenend: maar vreemde- ling in zyn eigen land en kan alles niet doorgrondeu; vooral in de moeilykheid en verwarring waarin hy de zaken van dit Land gevonden heeft; waarby straks de niet minder moeilyke adtni- nistratie van de Belgische provinliöu gekomeu is. Doch vooral heeft de nieuwe apparitie van den Tyran en het oogenschynlyk gevaar van ons Land, dat zyn eersten aanval tot zieh trekken moest, en zeker alle zyn geweld en woede liadde moeten onder- vinden, my, gedurende de laatste drie maauden veel onrust en kommer gebaard; en was hy in Belgie doorgedrongen , was ik een der eersten geweest, oiu de pen voor en geweer te ver- wisselen. Maar Good heeft ons günstig gespaard en als door een wonderwerk gered en den vyaud op eens geheel ter neer geveeld. ... Ik heb reeds aan den H. YVCG. gesehreven dal alle spoor van de Ned erd ui Ische redactie van dit voortreflyk Lied l Nibelungen ] verloren is: de eenige man, die licht had kunneu geven, de Heer Gerard te Brussel is overleden. Zyne eigen papieren eu verzamelingeu zyn bewaard, want hy heeft kinderen, en zyn zwager is de Heer Raepsaet, Oudsyudicus van Oudeuaerde, een der weiuege Gelccrdcu, die zuchl hebben voor vaderlandsche Geschiedenis eu Oudheden in Belgie. Met dezen heb ik onlangs, daar hy, mede benoemd tot de revisie onzer coustitutie, in den Haag was, personele kennis gemaakt. T. schlägt vor einen terarischen aufruf in dieser angelegenheit in Belgien zu verbr thgfi oder eine reise dorthin zu unternehmen , wobei er gern die rdrimms Digitized by Google 182 ZUR GESCHICHTE OER DEUTSCHEN PHILOLOGIE begleiten würde, er werde keonis zoeken aan deu Heer de Bast te Gent, eil van Hullheni te Brussel, welke [mit Raepsaet] wel- lig! de drie eenigen zyn in Belgie , die ileze studieu beoefeneu. über die Leidener hs. des Wigalois. T. befördert die subscription auf den Armen Heinrich der br. Gr. über das Schicksal von Vil- lers. lilteratur über altholländisches recht, empfehlung für H. Heu- vens, zoou van een der bekwaamste en aanzienlyksle Weder), regtsgeleerden. 17*) Leiden 2 july 1815. empfehlungsbrief für den genannten. xiii Cassel 8 aug. 1815. 18) Leiden 25 octb. 1815. empfang der Sendungen aus Wien, sowie der circulaire tot opzoeken van oudduitsche Volkspoesie (66 n daarvan heb ik uitgedeeld aan Scheltema, een aan den Pre- ilikaul Ballot te Wesepe by Deventer, . . . 66n aan myn Broeder B. P. Tydenian, Predikant te Haarlingen in Vriesland, een aan den Pred. Bourim te Bensicheni in Geiderlaud, . . eu een aan deu Prof. Theod. van Swinderen te Groningen , die als School- opziener , vele gelegenheid tot opzamelen , door de Landschool- meesters lieeft. über arbeiten Grimms: bemerkt dass er später schreiben würde over de oude en onder ons algcineene volkstraditie van Trojaanschen oorsprong der Duitsche kustbewoners . . . über die mordsühne: ik wect dat ik als kind my plegt te verniaken niet eene reisbeschryving van’t midden der 11 dt eeuw, waariu eene afbeelding was, ik meen van een zwaan (misscliien van een hond; waut ik herinuer my dit niet volkomcn) die door deszelfs doodslager in de geheele hoogte met koren bedekt moesl werden, en daartoe opgehangen was zoo dat een eind op den groud raakle. abrechnungen wegen des Arm. üeinr. neuorganisation der Univer- sitäten. De Pred. Weiland van Rotterdam , die het groote Netlerd. Woordenboek en eene offieieele Nederd. Spraakkunsl gescbreven beeft, is tot Prof, der Nederd. Letterkunde te Utrecht aangesleld. T. selbst ist in’t algemeen Prof, juris geworden und liest deshalb röm. recht. IQ) Leiden 14 jung 1816. T. zeigt seine ankunft in Cassel auf den 5 oder ti july an. 20) 9 july 1816. WGrimm als mitglied der Leidener tnaatsch. erwählt. xiv Cassel 18 febr. 1817. 21) entschuldigungeit , T. übersendet den 3 teil seiner Mnemo- syne. Er is ook dezen winter minder werkzaamheid in onze oude Leiterkunde dan te voren eu dan ik wünschte. Hoekslra, die te Haarlem, dicht by Leiden, woonde, lieeft een ambt ge- kregen , waardoor by in eene kleine stad iu Vriesland moet gaan woneu , het geen hem zeer isoleert. Bilderdyk is ongesteld van lichaam en mistroostig van geest: hy lieeft het lnstituut, alwaar hy de ziel was der klasse van Taal- en Dichtkunde, verlaten, en is ten dien opzigle onverbiddelyk; hy schryft my weinig, en Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 183 brengt niets voort, dan eeu enkel gedieht, schoon en verheven, maar nieestal mystiek -theologisch. wie weet, welk een opgaug hy in Duitschland niakeu zoud , indieu men hem aldaar lezen en zyne, soms moeylyke poezy, verstaan konde. Hy is met Vondel de prins onzer Dichteren, gelyk met HGrotius de prins onzer Geleerden; — en toch is hy ongelukkig, en vervolgd, uit letter- kundige jalousy, politieke en theologische partyhaat enz. van Wyu heeft dit geheele najaar en dezen winter in de uieuwe Depar- temeulen van Belgie doorgebragt, om uit de archiven der voor- malige Oostenryksche Regering autlienlieke gedenkstukken voor de oude Nederlandschc Gescliiedenis op te gaderen. Scheltema werkt aau de gescliiedenis der oude belrekkingen van Holland en Rus- land. lk zeit' heb al myu tyd aau juridisch en akademisch werk inoelen geven , aan een collegie over de gescliiedenis der Nederl. Regten. ... — 20 maart |1817]. empfang des Grimmschen hriefs. . . . Bil- derdyks retraite uit het Instituut is , naar ik meen , het naast toe te schryven aan personele opvatting van misuoegen tegen som- mige leden ook der andere klassen. Doch hetgeen tot eeuwige schände van zyne geboertestad Amsterdam moet strekken , is, dal voorleden jaar aau het Alhenaeum dier stad eene uieuwe pro- fessie gecreeerd is voor Nederlaudsche Letterkunde, waartoe de koning zelf vcrklaard had, dat hy wenschte Bild, benoemd te zieu ; doch de Regering der Stad heeft een joug man aangesteld, van Cappelle, die wel künde . . betoond heeft in oude Philologie en in mathematische Studien , maar die nimmer iets in de Vader- landsche Taalkunde gedaan had. . .. xv Cassel 7 nov. 1817. 22) Leiden 30 sept. 1818. über RF. de zeer oude prosa- uitgeve kuomt met het berymde gedeelte dat te Comburg gevonden is, zeer overeen; en dit kan daaruit kritisch gerestitueerd , maar zelfs ook het tiians uog verlorne (waarvan vWyus fragmeut eeu gedeelte aanvult) weder in rym gebragt worden. Iloekslra heeft dit zeer gelukkig gedaan; zull gy U van zyu werk kunnen be- dienen? (Hy is thaus Prof. Litter. Belgicar. te Leuven: vox cla- nianlis in deserto !) . . . Rilderdyk woont sedert 1 xfi jaar hier, met rneer genoegen dan te Amsterdam: doch hy en zyne vrouw zyu beide ziekelyk en hy is te groot en te kundig om ergens of met iets regt te vrede zyn. Dit maakt hem voor de algemeeue zamenlcviug minder gcschikt en aangenaam, en maakt dat vele lieden hem hartelyk baten, uit afgonst, wraakzucht, partyschap enz. Zoo als hy op de hier hy gaande pro Memoria . . zieh uit- drukt over Ten Kate . . eveu zoo drukt hy zieh mondeling en schriftclyk ook uit over de uog levende Geleerde, Dichters, Staats- lieden. Het kan U dus niet verwonderen dat hy weinig genoegen heeft. Het verwondert my somtyds, dat men hem zyn pensioen van 1800 gl. nog behoudeu laat. Hy heeft hier een privatis- Digitized by Google 1S4 ZOR GESCHICHTE DER DEUTSCHES PHILOLOGIE siuium over de ISederlaudsche Geschiedeuis gegeven aan eeuige Studenten, ’t welke zeer uieuw eu belang ryk was: maar ouzeu voornaamslen Geschiedschryver Wageuaar behandelt by even als ten Kate. Hy heeft voorleden jaar een l)eel schoone Dichlstukken uitgegeveu : Nieuwe uitspruilsels. Dit jaar twee deelen, van hem en zyue vrouw le zamen: geliteld wil cn rood (leben en rozen — zyne grysbeid en zyuer vrouw jeugdige jareu). Eerlang koint van hem in’t licht zyue Vcrhandeliug over de Gcslachlen der Naamwoordeu ; de helft vermeerderd , eu vol dieper gramma- tische eu etymologische observalien. — Mevrouw Bilderdvk had twee Treurspeleu ingezondeu by de tweede klasse van het Insli- tuut, om naar den prys te dingen. Doch van de tien is niet een bekrooud. Er waren echter drie, en daarouder een van Mevr. Bilderdyk, die zeer wel deu prys verdiend hadden: hier scliynt intrigue by gewerkt te hcbbcu. Die twee treurspeleu komcn uu ook in’t licht: maar deze nicuwe gebeurleuis maakl Bild, niet günstiger legen ’l lnsliluul. lotterie (s. Grimm xvi) .. besuch Savignys in Leiden. Het vernieligeu van het Alhenacum te Harderwyk geeft ons het genoegen Prof. Iteuvens hier als Prof. Extraord. Litt, human, speciatiui archaeologie) aaugesteld te zien. .. xvi Cassel 15 dec. ISIS. xvu Cassel 12 mdrz 1819. 23) o. d. dank für die Grammatik. 24) Leiden 29 april 1819. ergänzunyen zu 23). 25) Leiden 24 aug. 1819. begleit sehr eiben zu einer bücher- sendung. xvui Cassel 26 märz 1820. xix Cassel 9 sept. 1823. 26) Leiden 11 oct. 1823. auszüge aus dem in xix. xx be- rührten ags. glossar. xx Cassel 15 oct. 1823. 27) Leiden 13 dec. 1823. bücherbesoryungen. klage über den rückgany des holl, buchhandeis. Voor 30 jaren was de gewoue oplagc van een Nederd. werk twee riem op elk blad, — 1100 exeni- plareu; thans slechts 1 riem, 550 ex. en dikwyls slechls 275 ii 325. . . . Hoffmann scheen zeer yverig, ‘mais il prenail trop de suflisance’: ’t was als of hy onze taal- en oude leiterkunde aan ons zeit' was körnen onldekken. . . Prof. Lulofs te Groningen schyul onze oude taal met meer yver te bestudeereu den zells onze Siegenbeek. . .. xxi Cassel 12 mai 1824 [wo z. 19 zu lesen ist: Ihr Wunsch], 28) Leiden 21 jung 1827. empfehlung für holl. Studenten. xxii Cassel 23 july 1827. xxiii Cassel 26 jan. 1S28. 