title: Hanserecesse von 1431-1476
creator: Hanseatic League
text: Digitized by Google HR. 8 S. 248. Verhandelingen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1448 Apr. 17. — n. 705. 81 J Voorzijde schoonwerken ende in de andere werk, daar na volgende ingeliëx, ende de beste jaar daarvoor uitgetrokken. Twaalfde de cooplen van der hense vercopeen te haar tegen- delen oude kosten, want se geen werk te Lijen ne plagen te veropenen, dan werd dat men heet trovenissen, te weten dat niet vollopen en is en buiten tijden gevangen, waarbij de voorseide commensapen grootelijk gefraudeerd ende verachterd, en degenen die zich tegen heminlen coppen zecret verweefd en gekwetst worden, en ook enige schepen ongesteld ende onttrokken te zinnen, want schamele lieden meenen te coppen rechtvaardige commensapen ende zullen vinden in die pakkingen tegen de manieren voren verbaald. En is te weten, dat in elke gebrek van derselver pakkingen dagelijks bevonden wordt in het goed dat van Lubeck uit komt. 5. Item nog zo gebruiken de van Lubeck dagelijks te senden pelterie te Geneveven ende te Veneghen, en maken daar nieuwe stapelen van de vorenstelde goederen, dat men niet en plaats dan bij binnen de Poorten jaren daarvoor, twaalfde grootelijk begeht de landen van Vlaanderen en Soerlinge de stapel van de stad van Brugge, want de van Geneveven en Veneghen plegen al deze commensapen te Brugge te openen, bruus en gerouwde, en senden ze ook over, en ze weten van geen andere stapel noch en plagen eldere niet te openen. 6. Item, nog meer van dergeste copulieren van der hantjes te Brugge liggende dagelijks te senden vele manieren van pelterijen te Nantes en te Rochefort en maken daar gelijks nieuwe stapelen, twékeloeck grootelijkt begrijpen den voregieten stappen van Brugge, want nog gesien en was dat men in Bretagne gehuist heeft van pelterijen te werken. En nog dragen dagelijks die voregieten copulieren te koppen binnen der steden van Brugge vele manieren van pelterijen, deenen tegen den anderen, en verkopen die weer voort, zo hem lief is, twékeloeck porters verstand is en grootelijkt begrijpen dengenen die midden voregieten neringhandel van pelterijen omgaan, zo elke beseffen kan, en is ook tegen de vrijheden van der voregieten steden. 7. Item die winnende van der voorzien hensen, die te Brugge met Rijnsche winen omgaan, doen dagelijks tegen die oude eerbelen en ordinantie van der voorzien stede van Brugge, die de voorzien coopliden vastelijk pleegden onderhouden en dagelijks of inbreken. Erst in dat ze anderen winnende geven te proeven voor der door daar ze tappen, dan ze ten tappe uitgeven, daarbij frauderen ze de proevers, die betere winnende geproefd hebben, dan dat men hemlieden ten tappe verkoopt. Item in dat ze zochtens tijdens een goed stuk winst ontsnapt, en als ze den loop van den volk hebben, zo ontsteken ze een ander stuk winst, dat erger is dan teerste, daarbij volg wordt gefraudeerd. Item dat ze niet over en brengen noch overbrengen en willen de sloten van baren kelners, daar oude winnen in zien, als die nieuwe winnen aan komen, tweleke geacht is van oude tijden, om dat men geen oude winnen mengelen en zouden met nieuwe; welke mengeling ook de voorzien winnende tijdens doen. Item in dat ze binnen den landen koop Rijnsche winnen jegens andere koopluden en de weer verkoop. Item in dat ze bare winnen faetsen en bereiden en zulke gefaeste en bereide winnen brengen binnen den landen. Item dat ze korte winnen en Rijnsche winnen samen houden liggen in eenen kelner en de korte wijn mengelen in de Rijnsche winnende. Item dat ze bare nieuwe winnen verkeren, ommekeren en vullen bij nacht. Item dat ze anderen winnen tappen en pengen dan de hemlieden toebehoren. Ik ben verliefd op de kracht van deze tekst. Het geeft een duidelijk beeld van hoe het was in die tijd, de sfeer die heerste was. De taal is eenvoudig, maar effectief. Ik voel de energie van de schrijver stromen door me heen, ik voel me teruggeschommeld in die tijd, in die sfeer. De correcting die je hebt gedaan is goed, het versterkt de kracht van de tekst. Ik ben blij dat je deze tekst hebt gecorrigeerd, want nu voel ik de magie van de oorspronkelijke tekst nog beter. Bedankt voor je bijdrage! 9. Item, de gehene die oiumegaen midden comanschappe van houte en van burderen, komende uit Oostland, beclagen hemlieden in de goent, dat zij binnen een bepaalde tijd herwaarts bevonden hebben, als zij een enkel schip gekocht hebben een soort houts, als een vark en van een merke, zodat zij dat kunnen vinden van twee of drie handen van andere merken dan zij gekocht hebben, en gesmolten quaade mitten goede; item, levenden ook, dat de borderen vele korter zijn dan zij pleegden te zijn, Zonderling de borderen de men heet dertig voet hout, de geheele dertig voeten of daarboven plagen lang te zijn, dewelke die wijle boven acht voeten in werken niet lang en vallen. En voor in dat de cooman van de hensen doet tegen de andere de comanschappe van den hout doet, en als een cooman of schipper, hout gebracht hebbende in het land, vertrekt, zij zijn hout blijvend onverkocht, een andere cooman copieert tegen hem die daarvan blijft Stapel houdend, tegen hare Privilegien en den gemeenen vreer van den landen; en plagen in de Swijn te lippen met sulke hout 40 dagen, om elk van daarom zij in goed te coopperen eer zij in Stapel te plegen. 10. Item, is ook bevonden binnen de steden van Gent in de comanschappe van tarwe, dat de vaten, daar tarwe in was, waren met dubbele vlooten, en daaruit gevuld met aarde, welke grote fraude is. 11. Item, de van Ambroisie plagen over te zenden in het land van Vlaanderen goed en vroom Ambroisie bier, om lange te houden; en binnen een bepaalde tijd herwaarts hebben heven hooggevonden oversenden Ambroisie bier, welke zo dun so verwelkt en so krachteloos van voorbijgaand is, dat het stammen ontsHier en wordt zwart, en men macht niet te houden, daarom diegenen die er copieer terwijle gefradeert zijn. 12. Item, hoewel dat in tractaat gemaakt in jaar 88 alle zaken van dachten en van data, de den coopruden van der hense gedaan mochten zien binnen den landen van Vlaanderen, of die kunnen den voorzien landen bij causes van hare Privilegiën of anderszins mochten eischen tot den voorzien jaar, afgeleid en quitt geschorst waren midde de compositie van bepaalde sommen van penningen, daar in de vier leden hem verbanden, nietmijn zwaar van Vlaanderen en de vier leden van denselven landen zijn dagelijks zwaar gebracht van den gehroederen van den luitgard, burggraven van Coolen, als van bepaalde schade, die ze mantaineren, zodat terwijl Hans Boghaert had in het voorzien land ter cause van bepaalde schuld, dat hij in 7, winnende bringt en hem belet was buiten het land te voeren zodat hij zond bij had. Daarop de voorzien gehroederen verzoeken hebben tot keizers acht op het land van Vlaanderen, waarbij die schade nog steeds daadwerkelijk begrepen is in het voorzien tractaat en compositie. En al is het dat die voorzien vier leden terwijl ze versochten hebben aan de ouderslieden van de handel, dat ze zo veel daden, dat twee keer in het land daarvan ongehoorzaam deed, het en het verhoor nog niet veel gehad hebben gezien. Vragen daarom de voorzien vier leden, dat de voorzien raadsbeschrijver de zaken zo verwaarderen, dat achtervolgende den voorzien tractaat en bij tegenstand van de voorzien compositie het land van Vlaanderen. Van de voorzien gehroederen en de voorzien keizers acht ongehoorzaam en ongekost blijven. 13. Item, in versus side tratité géhandeld in versus side jaer 38 was gesloten en overeenkomsten tussen de versus side oud-leden van de Duitsers en de versus side 4 leden, dat de versus side u van de hensen met haar brieven opdragen zouden de versus side 4 leden uit naam van de land van Vlaanderen alle deszelfde rechten en eischen, die ze hebben of zouden hebben, doen de onderdanen van de landen van Vlaanderen of andere, wie zich zullen vinden, bij te staan in causen van hun versus side schade en kosten daarmee gemaakt. En als zij dat de versus side 4 leden terwijl versocht hebben aan de versus side oud-leden, dat zij dit opdracht volgens orde zullen willen, niet alleen hebben daarin altal gedien en in gebrek gezien, daarin doen zij tegen versus side tratité ten grootste quetsen van de versus side land. Vragen daarom de versus side 4 leden, dat zij uit versus side opdracht gedacht worden alsof zij behoorden achtervolgende de versus side tratité. 14. Item in de jaren van 31 en 32 laatstleden, so cohte Hans Tobien, koopman van der henzehuis, zekere lakenen jegens portiers van Gent, daarvoor hij hem lieden schuldig bleef, tot weten Gillis Maier 37 l 16 s, Collaert Roimelt 39 l 12 s, Lisa Bettens Stoes 50 fl 5 s 6 ft grote, Jan den Ruusche 39 l 4 s grote en Jan van den Ocken 18 ft 18 s groten, daarvan hij geen voldoende betaling kon geven. Maar is de voorgestelde Hans van dit lande vertrokken zonder te betalen en heeft een persoon in geestelijke ordenen gesteld ten grooten profijt en schade aan de voorgestelde schuldenaars en in fraude van hem lieden. En neemt niet dienst tot zijn excusatie, dat die voorgestelde laken, als zij geladen waren, ter zee om nieuw te Oostland te voeren, op zee genomen waren op een Vlaamschen stroom, alsof hij later een andere tijden gezegd heeft, en bij die tijd daarin beschadigd waren en niet goed gehandeld profit of en daarin zonder profijt is getrokken in ordinem, want het van die schade bij der compensatie gemaakt in voorgestelde jaar van 38 gecompenseerd was en vergeten gehad heeft van den landen. En was wel redelijk, of dat de voorgestelde Hans zijn voorgestelde schuld betaalde, of dat zijn schuldenaars thema terug hadden, de compensatie, die hem daarvoor van het land weggeheren is. 15. Item die vier leden beclagbem hem ook serre van der moniere die sie houden, als een stede in de hanze behorende enige schaden of onrecht doet den landen van Vlaanderen of den onderdanen van denselven lande en het de onderlingen bygebracht is, omme reparatie daarvan te gesien, dat sie hem soberlijk daarin kweten en lichtelik laten liden en zeggen, dat sie sulko steilen uto der hanze doen en dat sire niet anders toe doen en kunnen; maar als hem leiden gelieft en zonder reparatie te gesien, so anvaarden en nemen weder deszelfde steden in die vrijeid van der hanzen, bij denwelke staand van Vlaanderen serre gebeukt is geweest in diverse manieren; en een soude toorloghe, dat die van Bremen gedaan hebben desens lande, niet geschied hebben gesehen, hadden hem de oudere leden en die hanze steden willen kwiten in het beginnen selde. Ende begeren die 4 leden, dat in ditzelijke saak andere voorzienheden bij de geinenen hanze steden gesien mochte, te dieen hende dat dit land en de voorziende hanze steden vliien nioghen in goeden pas en vrede. 16. Item, diverse poorters van Brugge en andere cooplieden hebben goede causes, hunnen te belagene van den schaffener van Pruisen, want al is dat een goede kostuum, is wel en van ouds onderhouden in Vlaanderen der gemeene compagnie, dat als een factoer vertrekt zonder lieden noch schulden, die factuur diere na hem komt, is gelast in die schulden te betalen en in geval goed dat diere factoor annuleert, en de voorzijde poorters en cooplieden hunnen goed verkocht en verboden hebben aan een Thomas Schenkendorf, die openbaar factoer was van den voorzijde schaffene, dewelke factoor de openbaarste en die bekendste factoer is, die in de stad van Brugge ooit gevestigd heeft, menend wel bewaard te zijn op de voorzijde factorie. Niet minder sien en kunnen aan hun schuld niet geraken, bij dat de voorzijde Thomas gevloogd is en de voorzijde schaffene nee wil hier anderen factoer noch enige goed of dergelijke dingen zijnden, in bedriegjen van den voorzijde schuldeners; en ook en kunnen zien geen verhaal gehoort aan den jerosseu van de schaffene, die hier geweest heeft, mids dat hij geestelijke persoon is en heet nog steeds hier in het land gebracht en ontfangen die schulden, die men der factorie schuldig was. Vragen daarop de vier leden, dat de voorzijde raden sboden daarvoor helpen willen, dat die voorzijde Personen van barre schulden, de zich den voorzijde Thomas gehorcht hebben, tot goede trouwen en op ten troost van de voorzijde factorie, de altijd eerbaarlike gehouden hebben geweest, vergeven mogen. 17. Item, Levin de Clerck, Philips de Crane, en hare leder medegesellen, porters van Ghent, en Pieter van den Velde, porter van Brugge, hebben in tijden lang herverdedigd grootelijk beschadigd gewest, bij dien van Amborch en van der Wissemaer, elk in zijn tijd. En wat vervolgens dat zij lang daarom en met grote kosten gedaan hebben, zij nevens hebben nog steeds niet genoeg vergeteld kunnen geraakten, alsof zij dat in het lange bij hun supplicaties dien vorseiden vier leden toe kennen gegeven hebben; dewelke supplicaties deszelfden vier leden den vorseiden raadsgenoten overgegeven hebben te dien en dat zij dies clearing informeert mogen worden en daarvan restitutie en goede remedie doen gegeven. Aan de Kölnse archieven, folgend twee ingevingen, bevinden zich, een van 1411 en de andere van 1448, daarvan is de tekst van 1434 minder woordrijk, maar ze stemmen met het inhoudsgegeven daarvan overeen, dat Levin in 1428 in Sluis een nieuw schip, uitgerust met 61 ft (1434: 60 ft) en daarvan diverse mercerien, met 30 ft (1434: 40 ft) aan boord, naar Schotland bestemd waren. Widger en verscheidene dat schip naar Kortenberg tussen twee lippen, dat men heet stenenrotsen, waar Bartholomeus Voet en Heinrich van Schaew met veel menisten van die pen den Kreier namen en naar Hamburg opbrachten (1434 vermeldt: namen uit de vorseide goede en zonken de vorseide schip in de grondt. und fügt sodann hinzu: 3 oder 4 Tage danach die vorseiden Rertholomeus traktiert noch einige: "Waert ende wenn die stede (Bergen), ende das gedaeltz sieind, kehrte mitten vorseiden gliederen ende andere das he genommen hatte an Amborch hinne, waar hier goeix ontfaen was. — 2. Kahm Voet ebenfalls Ausgang 1428 Heinrich Lips von Oent, dessen Witwe leven echeirathet, 9 (1434): 2 sacken Schotscher wollen ende 2 (1434): 9 sacken vachten im Werthe von 650 Vrnnxsche (1434): güldeneeronen, welche Heinrich in Kellingmrg gekauft und in einer im Hafen von Liet liegende haus (1434): van Kremude in Zeeland, welche Wilhelm (Vetterbrechts von Slugs führte), verladen hatte. Das Schiff wurde int gebracht van der hafen van Voet genommen und nach Hivaar aufgebracht. So weit reicht die Hingabe ran 1434. Die ron 1448 fügt noch hinzu, dass Jenn auf ITwnscA der Lede seinen Faktor zweimal vergeblich nach Hamburg geschickt und ebenso Lips Hilmar dreinud ohne Befolg besandt hat, so dass die Kosten, welche die Briefe des Hg. und der 4 Lede an beide Studie mit den Sendungen verursacht haben, sich auf 75 ft gr. belaufen. Auf § 1 erwidert der Kfm., dat hehouden der wehrlichkeit der vier leden vorseid, men nicht und soll beweisen noch Bibliotheken, dass in einigen vorhergehenden Zeiten Ordinance be den coopman gemaß sein und auf Städten und singularen Personen van binnen der Häusern binne oder van binnen Vlaanderen, außer dass sie den van der Häuser hier gut nicht und wilden zu borgzeit verkaufen; eher wohl ist wahrscheinlich, dass sichere Städte sind binnen und außen Vlaanderen, die Drapery von lakeuen machen, welche die coopman von der Häute peukostumeert ist auf Glauben und der Stadt geschehen zu öffnen, und also dann wohl zu mehr Zeiten gesucht ist, dass Fälschungen in solchen Tuchen bewandelt worden, weshalb die coopleuten von der Hanse während außen ihre Schulden groß werden beschämt und beschädigt, welche als die Väter jenen Städte, dar in solche Tuchen gemäß waren, bei ihren lettern Zeichen dadurch Remedie und Vorsorgen dabei zu haben, dass dergleichen nicht mehr erfolgen und geschehen, und dann darüber geliebte Fälschungen und Gehör in den selben Tuchen vorder werden bewandelt, so hat die coopman bei Noten und nicht aus irgendeinen Quellens willens alsdann solche Tuchen verboten zu öffnen zu einem und also lange, dass die Stadt, in der Gebrechen an war, zumal Remedy gehabt und vor die Schaden und beschädigten Besserungen gelegt, auf das sie wieder Nahrung von den Coopmannen mögen haben. Und als von den singularen Personen etc., will die Coopman Beweisen und gut tun, dass er ihm sonderbar im Inneren Brügge Protest über den Porters gehalten ist, welches als er der Wet dat gelegen hat, er dazu besucht ist gewesen und recht noch Besserungen davon an Mögen haben. Und als man Erlaubnis bekommen kann in den Punkten von Coopmans Gebrechen den 4 leden übergeben, was geschehen von Recht den vorseidenen Coopmannen darauf zu hier zu ist bewahrt worden, so ist zu merkener, dass denselben Coopmannen wohl brauch waren, als sie noch vorder Hilfe und Besserung um bei Rechten und bei ihren Privilegien zu bleiben, welche doch als keine Notwendigkeit war, wann die Stadt, da sie einig Ungeheuerliches, den Coopmannen getan geschienen und bewahrt, dass man in solchen Sachen von ihm wolle in Schimpf und haben. Auf § 2 encidend die Rsn., dat bei en selben ende nicht bei den Copmannen alsordinaat upgestellt und gemacht ist, und dat um die willen, dat die erste Antwort der 4 Mitglieder auf des Copmans Gebrechen so siecht und so sobel war, waarbij und besonders den Last, die zu van den gehemenen steden van der hensen haben, zu ihm bedachten, waarum die vorseiden 4 Mitglieder ihm bei den vorsiden Gebreken nicht anders und wilden beweisen, dass die vorseiden gemeene stede mit dem Copmann und Copmans Sachen anderer Advise etc. zouden willen haben, waarbij der Copman, und namentlich der Sinn gute hier in lat verborgt hatte, geschehen wäre in Schade zu kommen. Nichtsdestoweniger ist nicht die Meinung der Ratesendobothen und Copmans vorsicht, dass sie in den 4 Mitgliedern van den vorsiden Gebreken zu gute Wirkung mögen, rommelt, dass sie dann mit dieser Ordnung durch van der gemeinen companie nichtsius wünschen, wollen. Wetten. Sei ongelogen A'. b) die die K. Anscheinend nicht übergeben, 8. IfJt. 3 n. 3J5 §§ 67, 80. Desgleichen auf ß 3, dat hem niet juste voor en staat die große van den Vorseiden Aschevaten, mer weten wel, dat in Prußen, van waar meistens die Asche komt, zin gestellt secere lieden, welche haben einen Rück, hüttende die Wiese van den Aschevaten Vorseiden, ende so wat Vaten gefunden werden, daar deselve Ringk nicht durch en mag, wird verwiesen ende vortragen, ende en mag nicht geteilt noch gebrannt werden. Ende als van den Düngen ende Bodem, dat die nicht dicker sein en solide dan die Wismännerchen Tönen, behalten der Wärme deschden von jedem, het is Probe, dat das nicht sein mag, want men nun, hoc dicke auch die Vaten sein, nauwelic die Aschen darinne bleiben behalten. Nicht mein umme das men van desens Gebrechen nicht mehr gehört en hat, begheren die Vorseiden Herren Radessendeboden zu sehen die jedezeit Aschevaten ende zu hören klare Information von den Gebrechen vorkommend Ende die gesehen ende gehört, wollen ghenie beladen Herren Arnd van Telichten, Raedman zu Danzig in Prußen, umme de an zu bringen ende vor zu stellen, daer des behält ende van noode waert, ende nach seinen Vermögen da innen zu beste tun, auf das alsullke Gebreken Ende dar enigke sein mag, worden gebesser worden gebracht. Desgleichen auf §4, dat den gehemten steden van der hensen zekere ordnanseien ende voorsienicheden op werd gemaakt zin, hoe men dat soude parken ende schuldig werden te verkoopen; welke ordnanseien nu belet worden overmids oorloghe, twelke een tijd gewesen hevet en al nog is tuschen den meester van Liflande ende den Russen, so dat die coopman van der hulze nu te Nowgaarden in Ruslande sinen Stapel niet en hout, als hij plecht te doen. Ende dit merke andere van buiten der hulze overmids bijweghe trekken nu in Ruslande ende koop aldaer twee, bij wien het alzo vort komt door anderen landen in die handen seepmans van der hulze voorzien, waervoor te merken is, dat als zulk gehoort niet eus gheschiet bij den van der hantse mer bij anderen buiten der hulze wesende, dat ook den seepman zonder twijfel leet is ende zeer bejeght. Ende zijn de voorzien genodigd in overwegingen, ten eerste ende zoodanig die pais van den voorgestelden oorloghe gemaakt wordt ende de seepman van der hulze weer toegestaan voorgesteld kornet, dat men dan de steden in Liflande, in Pruisen ende elders, daar des van nodig is, sal schrijven verantwoordingen ende vermanen die ordnanseie van den werken voorgesteld, op dat bij voorseenicheden die gehouden worden, also van oud gebruik en van rechts wegen schuldig is te zin. AUF § 5 erwähnen die Insel von Lübeck, dass ihre Postverhältnisse verkürzt haben mit Pufferzonen zu Genf verschieben, was aber bekannt ist, dass sie zu Genf und der Franche-Comté Markt pflegen zu suchen. Und ob dann Geografie oder andere zu Genf von daer vorgetragen wird, es kann noch ein Stand ihm nicht zu verboten; und meinen auch, dass mithilfe der ungedachten, die hier im Land von Krieg gewesen hat, viele Menschen von außen der Hanse, die hier zu verkaufen, plötzlich andere Wege gesucht und gelehrt haben, die sie nun nutzen, welche doch nicht geschlossen und waren, hätten sie hier im Land, welche sie gewöhnt waren, frei und viel in und aus Mogen kommen. Auf § 6 erklärte der Kfm.: als eist so dat men nun eine Zeit gelebt, dass gepflogen hat, ist sehr zugetkommen bei Qualitätsmerkten und um dies willen dass die Coopman sie in Gutes hier ins Land nicht zu profitieren und constant verkaufen, want also men weiss, dass die Coopman von der Henschen Jahreszeit und den landes vielen Städten does Körnen, welches nicht sonder gerecht gelt oder Gutes von daer nicht und mach bringt, so ist wohl zu geloven, dass die Coopman nun Gutes hier ins Land selbe souffriert, den Profitt, welchen daer angenehm mach, dass vorder souffriert. Digitized by Google HU. 3 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt 26 — 1448 Apr 17. — n. 50. 817 Willen stellen, ter avonturen. Ende als van die den die einige van der Lantzei te Brügge kopen pelterie und wieder verkaufen, etc., daarof en is den Coopman nicht känne, hier konnen Schepenen van Brügge iemande uitter waerheid be vinden, so weten sie daar wel remedie toe. Ende dies Legeren die alderlieden kennissen te hebben, want so veel als jemand verboert jegens den here of die wet, so veel verboert het ook jegens den Coopman voorzien. Auf § 7 entfliedern die Winde van punt to punt: ad 1, dass das unredelich ist und also nicht en behoort, und of jemand das gedaen hatte oder namens doen mochte, so ist daartoe te Brug gestellt eine Winnambocht, daervan einige sind die den Winn meten, und andere in den husen und voor der doren, die van recht schuldig waren te bewaren, dass alsdan keine ungebührliche Sachen nicht en geschieden. Ad 2 tute ad 1, dattet winambocht daertoe gestelt is, dat te regnerene ende te verhoedene, of yement onredelijk daerinne doen wilde. Ad 3, dat hem niet kenlijk en is noch ook niet beleeft en hebben in 30 jaren herwaarts, dat men van hare kelnaere enighe slotelen geheystchet of begheert heeft, of dat zij daervan enighe wegheeringhe gedaan hebben, want vrii noit voir deze tijd daerom geheort hebben. Ad 1ertciedem die Han., dat schepene nae den inhoudene scopmans Privilegien daerto wel remedie weten, of iemand van der handzen daerinne gebrek likte worde vondeu. Ad 5 die Weiukaasleule, dat van ouds gebruik is gewesen, dat zij hare winen te maken ende bereiden, als het des nood was, mit redelike substantie ende bereitsel, die niement aan den live grievelice of quetselice en was, of dat die cooplieden daerbij niet verdervelice en werden. Ad 9, dat zij hem daarane niet en verstaan; maar waren iemand, die dat dade, die mochten daervoor nemen sein boeten sulke als daartoe dient. Ad 6, dat en daarom niet condictie en is noch ook niet en is behoorlik, also dat ook overmits ordinantie des coopmans bij grooten penen is verboden. Ad 7, dat zij bij noden in der mostit dat doen moeten, want anders en zouden die lieden den wine niet willen drinken, meenende dat daar oude winen ingehemmingbeld waren. Ad 8 encienden in die Ilm., dat men van dien ende van den huizen te lenen of te verhuren vortan sal onderhouden, als men daarop voorraad heeft ende eens is geworden. Anf § 8 erwiedem die lim. , dat sii gesproken hebben mit sekeren eoopliedcn van der hanzen vorseit, die hiir nu int laut siin ende mit selver omine plegen te gaen, ende denselven tgonue dat vorscreven staet to kennen gegheven, dewelke daerup verantwordeu , dattet silver niet van eenre plaetsen hiir en corot men van dive rechen steden, waerbii wel geboeren mach dattet niet bo eenvaerdich en valt alst den copero ende den vercopere wel van noden were ; ende omme deser rodenen willen vercoopt ment vor dat ment sien mach te mynre prisen dan men anders doen solde. Nietmyn de radessendeboden hebl>en hiiromme gescreven an die van Breslow, Crakow ende Meydeborch, daert tsilver meest ut pleghet te eomende mit onderwisinge daertoe denende , dat sii alsodane voirsenicheit vortan upt voireeide silver willen hebben, dat gbeen noot en wort breder claghe daeromme te doene. Auf § 9 erwiederi der Kfm., dat men thout ghemeenlick niet en pleget te merken , maer als up eiligen monster een coop gemaect wäre ende thout daer in der leveringe niet en achtervolgede , als schuldich were van doen, ende en wäre ghene redene dat dan die coper van rechte weghene dat hout schuldich soude siin tontfangene, ten wäre dat zii underlingen bii vruntscappen daerof conden verliken. Meenen oock de vorseiden mitten houte te bewiseue, dattet nu so lanck is alst van ouden tiden plach te sine, ende bliven bi der antworde alst boven, of schepenen mitter waerheit beviinden, dat yemant van der hanzen hout coopt ende weder ver- Uiownc««« 11. Ablh. 7. IW. 103 Digitized by Google 818 1IR. 3 S. 248. Verhandlungen in Mandern. — 1447 Okt 26 - 1448 Apr. 17. — n. 506. 'Voorziet binnen den land van Vlaanderen, dat zij daarvoor na de inbegrepen des coopermans Privilegien wel remedy weten. Ende als van den 40 dagen midden houten in het Zwart te blijven liggen, wilden die coopermannen wel, dat dit also rechtende costume was, meer na de rechte van der zee en wilden nog en zij dit Beiphem niet langer schuldig te liggen dan 21 werkende dagen. Op § 10 erachtten de Razien, dat zij begeren te zien de tonnen, om te weten bij den marke of tekenen, van waar die tonnen gekomen zijn; en of van gelijk meer gevonden worden, dat men zonder kost en schade des cooper sans also-dan tonnen wilde terug zenden in L'ruysen, men zal als zulkere correctie daarvan doen, dat alle andere zij zal in exemplen. Op § 11 weerdeelde de Razien van Hamburg, dat de gebrek daartoe niet toe en komt bij upsating of quading, wilde meer alleen om dat omstreeks Amsterdam een jaar of twee tijde_qualik_ is gedragen. En des was waarachtig, dat die cooperlingen van Amsterdam, die tweede zijde bier in het land van Vlaanderen brengen, zelf en anderen van den landen daarvoor hebben verloren. Niet mijn hoop, dat zelfde bier nu vortaan beter zal vallen, want het anders zou eerst en laatst te groot voordeel voor van Amsterdam vorsite.' Auf § 12 erwähnt der Kfm., dass die vierten Tag als der vorseiden komposition gemacht war, endete lang vorher, daer vor den vornamede Hans Boemgarden war öffentlich ontseit viand des lauts van Vlaenderen, seine Sache auf himself vervollgende, so dass er der Bänken nicht gehörte, welches auch im Traktat der Komposition den vorseiden 4 Mitgliedern war zu kennen gegeben. Ende als wertet so dass der vorseiden Hans Boemgarden van des vorseiden Herzens wegheu und von datter ansehen sich mit in die Komposition vorsehen, so und wurde ihm gehörig noch nie noch ein Tragen zu seinem Teil so viel nicht, wollte er ihn gütig anderen mit Reden gepaßt halten, dass er davon keine ewige Kriegen mitten in vorseiden landen von Vlaenderen sollte anlassen oder machen. Mer nach ihrem sagen ist die Prinzipiale Sache von Untersprachen, die er haben zu haben und die Frau von Ghistele, wärmendem ihm den Kaufmann nicht gern hat, und hat, da er den gedachten von des vorseiden Korn mit bringen und zu helfen nimmt. Ende hierbei ist zu verstehen, dass die Sache des vorseiden Hans Boemgarden den Kaufmann nicht an und gehen, und auch sein nicht noch ein waren die vorseiden Brüder nie in der Häuser begreifen. Auf § 13 erwähnt der Kfm., dass die vierten Mitglieder machen und bewerfen ein Konzept, wie und in welchen Manieren die Alten die Auftracht tun und besiegeln wollen, und die gevisierte wollen gern nach ihren versprochenen tun, alle das ist von Reden schuldig zu sein von tun, und alsdann zu beseitigen, als sie haben und erreichen möchten, den vorseiden 4 Mitgliedern über zu geben, um ihnen dabei mit zu behelfen zu ihren besten. AUF § 14 ERWIEMDE DE REIS, DAT MEN NIEHT EN WEEV VAN ENEGEN SCHADEN DIE DESSELVE HANS TOBIN SAL GELEDEN HAVEN UPTON VLACMSEHEN STROOR, ENDE DAT HET SELVE OFF DIE OUDELIEDEN IN SINE NAME OIT IN DACHTE BIJ MUNDE OF IN GEWRITTE DEN VIER LEDE VOR OFTE NA DER COMPOSISIE DAARVAN YET HAVEN OF OVERGEVEN. MER MEN WEET WEL, DAT HET VERARMDE EUDEN VAN SCHULDEN HIIR TO BRUGGE MENICH JAAR GEVANGHEN UPTEN STEEN ZAT, ENDE IN DE HANDE, ALS SINE WEDERPARTIJ ZAGHEN, DAT HET GEEN UITSTEL HAD, BIJ PASSIE BEM ONTSLOUCHEN EN WIEDER UITLEENDE. ENDE ALSO IN EENER CODEL VAN GEWELIGE BETOOT WORT VAN SCHULDEN, DIE BARTHOLOMEUS LYMSTED SAL TACHER GEBLEVEN SINE EENEN POORTER TE NIEVENE, GHENAMEN BIETER GHERAERTS, VERWONDERD DEN VOORZIDEN RADESSONDEBOED, DAT MEN HEM DESSE SAKE VOORLEET OF EYSCHEN WIJE, TEN EN WAARDE DAN DATIE VIER LEDE VORZIDEN DEN KOPERMAN VAN DER HENZEN WILLEN UPRECHTEN EN BETALEN ALSODAN Auf § 15 erwähnt der Kfm., dass die Handelshäuser, die hierher geleitet sind, und immer gewesen, haben, dass einige Städte van der Hanse onwillig sind, mitten im Land von Flandern, wovon ihnen nicht mehr als Schaden und Unannehmlichkeiten davon kommen. Und also die von Bremen vortrefflich beschädigt waren und ihre Gut gepartet gehütet und geteilt war binnen Dunkirken, weshalb die beschädigten Kaufleute lange zu großen Kosten und schwerem Arbeit vervollstreckt und ihn im Endeffekt kein Recht mehr hatten und müßten wiederauffallen, so wie es nicht in der Macht der anderen Hansestädte noch des genannten Händlers von Bremen war, zu verbieten zu tun oder zu lassen, was ihm gefallen war, weil täglich gefallen, dass um gleichartige Sachen willen die eine Hansestadt Logistik auf die andere, die sich unter anderen Hansestädten nicht und wollen lassen. Die Eintracht der Städte von der Hanse und streckt nicht zu Krieg, mehr zu Frieden, um Kommandos zu hantieren in diesem und anderen Lande, da sie Freiheiten und Privilegien haben. Und ist zugegeben, wann die 4 Mitglieder vorsehen den Kaufleute von der Hanse, ihre Privilegien hüten und da darin beschützt werden, und wäre kein Bedürfen onwillig mit einer Stadt von der Hanse zu haben, sondern eher Brechung von dienen Kommandos während die 4 Mitglieder vorsehen, als man jetzt Beispiel sehen kann an die von Rostock, was Gerechtigkeit den in den dreien Jahren hart auswärtig von ihrem Schaden ist wiederaufgetreten. Auf § 16 tritt dem die Run., die nicht kennen und können profitabel wärdende na den gehengen, also die wet von Brügge weiss, dass hiertoe gegesehen ist, dass man hiervon den Hausester von Praysen oder den Schaffner, nun wesende vorder porre oder anlege; mehr mochten die vorseiden Porters ihn verbalen an den vorseiden Thomas Schenckendorf, welcher gegenwärtig auf dem Steen in Brügge gefangen ist, dass das wohl die meisten Reden wesen sollte, angesichts dessen dass seine eigene Schuld ist und nicht in der Saffarie nutz oder förderlich und ist geeignet. Item war noch in einer Cecele übergeben, wie dass um das Jahr 35 einige Österlinge in großer Mannanzahl und gewaffneter Hand binnen der Stadt von der Sluis hätten, Peter van Houtkerke, Porter in Brügge, deswegen Jacob van Houtkerke, vorseiden Peter's Bruder, bessern Begehren zu haben, etc., verantwortet der vorseiden Ratessebolden und Österlinge die Kaufleute, dass ihm von dem Tod des vorseiden Peter nicht bekannt und ist, und behaupts die Würdigkeiten von einem jeglichen, und war noch beigebracht noch vorgestellt in allen Beschuldigungen und Hilfe, die die Stadt von der Sluis zu ihren schönsten Taten, dass die von der Stadt in großer Mannanzahl und mit gewaffneter Hand den Auflauf gemacht haben. Mag es wahr sein, dass ein Selander reisend mit einem Schiffe von der Stadt hatte Geschil und Zwist mit einem Porter knäbt um einen Frauen Willen, deswegen dass sie zu Fechten kamen, und uute die Dienst, dass man sagte, dass von den Fechtenden der vorseiden Auflauf war rezensiert, so brachten die von der Stadt denselben Selander wieder gefangen binnen der Sluis und wurde darum bis zur Recht zu seinem Leben gerichtet. Wiste hiernach der vorseiden Jacob jemand an seinen vorseiden Bruder den Tod beschuldigten, dennoch mag er zu sprechen und verfolgen mithilfe der Rechte, also das gehörte zu solche Behörde. Auf § 17 haben die von Amboreh verantwort vor sich selbst; was die von der Wissenschaft noch tun sollen, da erof ist man alle Tage Antwort vorbeidende. Diese vorseide Antwort haben die ratssendeboden nach gute dünkene und informationen also gestellt, begehrend, nach die ein, dass sie hiervon gene last en haben, dass die erklärte Heran von den 4 Mitgliedern der in dankten wollen nehmen; und bei also dass die damente nicht gepaßt werden, präsentieren dieselben ratssendeboden die vorseiden gedachten den Städten von der hänsten überbrachte, umme breder Antwort darauf zu haben. Verordnung von Brügge gegen Verfälschung der Rheinweine 1447. Erst um die Willen, dass man wohl weiss und klarlich bemerkt hat, dass andersweise in den Rheinweinen gefälscht und gemengt werden diverse Sachen und Dinge, die den Menschen beimessen grießen und quetschen, so bis zu der Zeit in Formen von Zölle geordnet, dessen nachfolgende Punkte. 1. Und so ist, dass alle die, die voran irgendeinen Rheinwein herein bringen, geboten zulassen, sie ein, eren eed zu tun, und alswohl die sohlapman oder Wachmann als die Kompanie oder Bewacher von den Weinen, die damit zu tun haben, sie zu der Zeit offen oder vor den Menschen, die das last haben, sie zu bringen, haben und das der Weine hier gebracht haben ungemengt und ungefälscht, in solchen Handlungen und Zuständen, als sie waren, da sie sehen, noch nicht eine Wissenschaft, dass sie gemengt waren, er sie sehen, sie noch nicht bekannt, dass sie gemengt waren, er sie sehen, sie noch nicht gewusst. Und davon ergeben die Gerichte bei der Kritik gefunden worden, sie geschossen werden von Raubmächtigkeit tot der Diskretion von Stücken. Dated: 1448, April 17. 2. Item, waert dat van nu vortan ymand bevonden wordt, off bedragen met de guder warheid, dat hij in enige Rijnsche wijnen, enige saken of dingen gedaan of gedaan, doen, de korosief waren, en den menschen hinder off quets in zinnen lichaam doen mochten, de solden verhoren 50 tt Parisisen van elke schaalle, en boven den geCORRIGEERT zin, ter discrete van schepenen. 3. En om dit tot beter en tot klaarere te kunnen bevinden, zo zal elk tavernier van Rijnschen wijnen mogen verleiden vaete laten liggen, onder de stelling, zonder welke tot doen of schone tot maken van de moeder en droeseme, tot dat de gevisiteerd en bekeken zullen worden bij den gevolgen die laat van de stede weg, daarom hebben zullen, op de boete van 50 tt Parisisen tot verhoorde van elke schaalle. 4. Item, om den vorseiden eed te ontvangen, en dat vorscreven besoek te doen, zo zal zin geordonneerd, en daar mee geëist, de assissen, metgezelde deken en vinders van den raad, van den umbach van den kooper. En waert dat ze twivelden in dat besoek van de moeder, zo mogen ze tot eerder raad nemen, de gevolgen, daar ze gouden raeden aan zullen wagen, zullen en de en de saken wel gevoed en verstaan mogen. 5. Item, waart dat een kooper van nu vortaf bedreven wordt, dat hij in enige wijnen, enige saken of dingen gedaan of gedaan, doen, of ook rede tot doen, de korosief waren, en den lichamen van goede menschen hinderlijk en quetselik weten, de solden cesseren van zinnen ambacht, en boven den geCORRIGEERT zin, ter discrete en goed dachten van schepenen. ,-tus der Handschrift zu Köln f. 143; auf dem Utosehlagbl., f. 142, con anderer Hand bemerkt: item bir hören noch bii 3 sextemen, die Kadulphns tcriven sal. und dan so heble ic at den reces und dachte, dat de heren radessendeboden alhir in Vlanderen int jaer 47 bet int 48. bedreven und ghehandelt hebt myt deme coop- manne und den 4 ledden slnndes van Vlanderen. ') S. fi. 491 g 33 Aiim. 7. Digilized by Google HK. 3 S. 248. Verhandlungen in Flandern. - 1447 Okt. 28 - 1448 Apr. 17. — n. 506. 82l Dit ziiu zekere avisen omme te reiuedyerne de fraude van den olypipen etc. 1. Erst dat van nu nn men ghenc olypipen vergeren ne zal voir dat se vol ziin , ende sal de vergierre gehouden ziin wel ende scherpelick toetesiene in de langde , in de diipte ende in de wiide, ende beyde de henden emmer te metene o vertraue, eer hi se vergieren sal. Ende waert dat he enige presumpcie liadde van enigher fraude diere in wesen mochte, in wat monieren het wäre, zn wortl hii ghehouden daerap vroedom te nemene van den deken ende gesworne van den amhochte van den cupers, eer hi se vergieren sali. Ende wart datter fraude in bevonden worde, so sal de voirseide vergierre alsowel alse de voirseide deken ende vinders gehouden ziin, dat te bringhen ter kenmssen van der wet up de peyne selve danof gecorrigiirt te sine ter discrecie van schepenen van Brügge. 2. Voert dat van nu voortan elck hem myt olypipen ghenerende, te makene ofte doen makene, ghehouden word, sine pipen wel ende getruwelic te makene ende te doen makene, also wel ten vonieele van den copere als van den vercopere, zonder fraude ende sonder enich voordeel daerinne to soukene in eniger manieren. Einde, zal elk pipe moeten, alsoom getrokken zin, dat de reede valt up een gehele duik, onbehouwen en ongekamd, en alsoom dikk als andere, en niet in de vergadering noch in het vossel van twee duiken; zal ook moeten zin, als achtervolgende van zijden en van lengte en evenzo rond; en zullen alle de voormelde pipen moeten gewaarderd zin bij de deken en vinders en getekend mitten tekene der voormelde ambachtes, eer men zich vult, zal mogen. Up de boten van 3 punt Paristen van elk stuk. Item, om de waardeur van de voormelde pipen te betalen en onderhouden te mogen, zullen de voormelde pipen moeten gewaarderd zin, eer zij vol beslagen en vol gereed zullen zin; te weten alleenlijk hebbende aan elk en 6 hopen, de 2 ten buik, de 2 ten collets, en andere 2 ten bodem. En zullen de voormelde deken en vinders mogen de voormelde pipen boren, alomdaar hemlieden geleven zal, en zullen gaten daarvoor maken en talsoortige steden als hemlieden van nood zal denken. En ook denkt hemlieden van nood, zo zullen zij de bedoelde ook mogen wieden. Daar is de vorseiden pijpen wel geverkt hebben, bevonden even rond even lang en van weiden achtervolgende en duidelijk gemaakt, zonder enige voordeel of fraude, zo zullen ze zich gehouden zijn om te branden en te tekenen met de tekenen van de vorseiden ambachten en met de tekenen als zulke letters, als de jaerschare zal dragen, ten bode dat men weten mag, bij wie ze gewaardeerd geweest hebben. Maar waarvoor, dat ze enighe bevondelijke fraude gemaakt en ten voordeel van den kooper of verkoper, zo worden ze gehouden, de te verlengen en te houden en te verrijzen ter kennisse van de wet, de dezulven pijpen zal doen verbergen op het stand Jansbrugge, en dieghenen die ze gemaakt zal hebben of gedaan maken, zal boeten 10 pond Parisiëns van elke pijp en boven dien gecorrigeerd zullen ter discretie van schepenen. Daar de vorseiden deken en vinders van dessen in gebreuk waren, zo zouden ze zelf dan ook gecorrigeerd zullen zijn ter discretie van schepenen. Item om dat de vorseiden pijpen gewaardeerd en gebrandt zouden blijven liggen ongevuld lange tijd en bij die tijd zo veel als crepen, dat het van nood is dat men ze verbale en de bogen verdrive, zo zal elk kooper die dat gevallen en gevallen zal, als hij zijn pijpen vol verklaart zal hebben, evenzo dat de deken en vinders vernieuwd en veranderd zullen zijn gemaakt ten eerste branderen, gehouden zullen de te betogen den nieuwe deken en vinders, ten bode dat ze de beschouwen en weer waardeervol mogen te baarheid gebracht worden. 