title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: Vergeefs behaalde hij verfcheidene overwinningen op de Arabieren; deze wakkere beicherming van het Vaderland vergold het Bijgeloof, met hem den ver- achtelijken fchimpnaam te geven van KOPRONYMUS, K4 (vont- 152 KERKELTIUKE IV Cvontbeyuiler,) omdat hij, als kind gedoopt wor- BOEK dende, de doopvonte zou bevuild hebben, ook be=- Afdeeı, fchuldigde men hem var wreedheid, toen hij zich I genoodzaakt zag, tegen de oproerige voorltanders ae der Beelden geftrengheid te gebruiken ; .onder hem Jaar 623 ging het‘ overblüjfiel van het Grieksch Keizerlijk Ge- tot 814, pied-in. /raliö, onder den naam van Exarchaat be= kend, geheel verloren. Zijn Zoon Leo lH, de Cha- zariör bijgenaamd, die hem in. het jaar. 775 opvolg- de, was getrouwd met .de heerschzuchtige IRENE , welke aan de ver&erders der Beelden hare befcher- ming .verleende , zoodat. de Keizer genoodzaakt was, haar-van het Hof te:verzenden; mäar: kort:daar na overleed hij, inYhet jaar;730, hebbende. niet. langer dan. vijf jaren. geregeerd, Nu aanvaardde zijme heerschzuchtige weduwe: het befluur, ‚in 'naam van haren Zoon KONSTANTYN, die nog maar' tien- jaren oud was,. toen zijn "vader Keizer :zzo. overleed. Door het’heritellen der: Beelden de gunst” der: Gees= telijken en van het gemeen verworven;'cen: zieh van buiten tegen de Arabieren . beveiligd hebbende door eenen f[chandelijken ‚vrede, verpligtte zij den Raad en het. Krügsvolk haar als. Keizerin te erkennen, zoo lang zij leven zou. Doch haar Zoon, deze ovem heerfching mocde, nam in.het jaar 790: de regering zelf op zich, en verzond zijne Moeder van het Hof. Echter wist de heerschzuchtige Vorstin, door haren aanhang, het na zeven jaren, in het jaar 747, zoo ver te brengen, dat aan haren Zoon, op haar bevel, de oogen werden uitgeftoken, aan de gevolgen var welke mishandeling hij kort daar na overleed, waar na GESCHIEDENIS. 153 ma zij nog 6 jaren regeerde. Maar bedacht ziinde IV op een huwelijk rusfchen haar en. den: Prankifhen Br Vorst KAREL den Grooten, ten einde het Oostersch Afdeel. Grieksch Keizerriijk ,„ geliik het voorwendfel was, _ | met het door hem herftelde -Westerfche Rijk te Se -veräenigen, haalde zij zich het ongenoegen van hare jaar 602. 'onderdanen op den hals, hetwelk aan nicErorus = aanleiding gaf, om haar van den troon te ftooten, en naar het Eiland Lesbos te bannen, alwaar zij, binnen .het jaar, overleed. NICEFORUS bezat den troon van het jaar 802 tot 8ır, maar was zeer on- gelukkig tegen de Arabieren., aan.welke hij genood- zaakt was eene jaarlijkfche fchatting te beralen. Nog rampfpoediger viel de oorlog. met de’ Buigaren uit, die hem in het gemelde jaar $ıd. met. zijn ganfche leger omfingelden en in ftukken hieuwen. :'Ziin Zoon STAURACIUS werd in dat zelfde' jaar..door MICHAEL Kyropalates of Grootkamerling van de kroon be- roofd, maar ook deze bezat 'dezelv& niet ‘langer dan ‚tot,het jaar. 813, wanneer hij;, door de‘ Bulgaren in het naauw. gebragt, en zijne onbekwaamheid tot de. regering gevoelende, : het-Rijk afitond aan LEO den Armeniör, . den Krügsbevelhebber. van het.Oos- ten, begevende zieh met zijne 'vrouw- en dochter: in een Klooster, y ZN Terwijl het Griekfche Keizerrijk , op deze wijze,, Schersvan van tiid tot tijd, verzwakte, fleeg het Äalifzat , of het Ara bischRijk het Rijk der Arabieren , tot eenen hoogen top van ofKalifaat magt, niettegenftaande het ook niet vrij bleef van inwendige verdeeldheden. De: beide eerfte Äalifen, ABUBERER EN OMAR, hadden reeds aanzienelijke Kz ver« 154 KERKELIJKE {Vv veröveringen gemaakt; de derde, OTHMAN, Zzette BOEK dezelve voort, en bragt in. het jaar 651 het geheele Afdeel. Perfifche Rijk_onder zijne magt, welks laatfte Ko- l ning JESDEGERD was, Doch in het jaar 655 werd BIORR, de Äalif oTHMAN van eenige oproerigen vermoord. na C.G. Jar 622, Na zijne dood, ontftond eene groote fcheuring , on- tot 814. der de Muzulmannen, of ware Gelovigen, gelijk zich de aanhangers van MOHAMMED hoemden, niet zoo zeer over Godsdienftige leerftukken, als. wel over het regt van opvolging in het Äalifaat; het- welk fommigen meenden, dat aan aLr den Behuwd- zoon van MOHAMMED, toekwam , die ook als vierde Kalif den troon beklom, maar in het jaar 660 door moordenaren van ‘kant werd geholpen; zijn Zoon HASSAN aanvaardde wel het bewind „ maar moest er rceds in het jaar 661 afftand van doen. Sedert hebben zich alle Mohammedaanfche volken, in twee -hoofdpartijen, verdeeld, aanhangers van ALI, onder welken de Perfänen de voornaamile zijn, en vrien- ‚den der Äalifen, die MOHAMMED onmiddelük, en ‘wel gelijk hunne voorftanders beweeren, met regt, zijn opgevolgd, hoedanigen. ziin de Turken, Ara- bieren, en meer anderen. Met ALI’s en HASSAnN’S dood verviel het geflacht van MOHAMMED, en MO- AWIA, die zich tegen aLı had opgeworpen, bragt de regering over in het huis va dMmMIA, in het- welk hij dezelve erfeliik maakte. ‘De Arabieren breidden thans hunne overwinningen uit in het Noorden van Azid en Afrika, en onder den Kalif wauınp maakten zij zich federt het jaar 7ı1 meester van bijna het geheele fchieräilland, waar in Spanje Er en GESCHIEDENIS. 185 en Portugal gelegen zijn. Mäar in het jaar 750° IV bet huis der Ommiaden uitgeltorven ziinde, kwam rg het huis der Abasfiden, dus genoemd naar ABBAS, Afdeel, een’ Oom van MOHAMMED, aan het bewind. De _ I tweede Äalif wit dit huis, AL MANSUR, die van non 753 tot 774 regeerde, was de eerfte Vorst, die de Jaar 476 Wetenfchappen onder zijn volk aanmoedigde; onder !%t 622 ‚zime regering, maakte ABDALRAHMAN, uit het huis van omM1A, zich federt het jaar 755 in Spanje on«- afhankeliik. De bovengemelde Aalif AL MANSUR was de flichter var de aanzienelijke ftad Bagdat , gelegen aan den zamenloop van den Tigris en Zu« fraat „ in het midden zijner witgeftrekte landen, en | bekwaam voor den koophandel ’en zeevaart; hij gaf haar den naaım varı Medinat al Salam „ ( Prede- fad,) en maakte ze tot de hoofd- en hofplaats ven zijn Rijk. Zijn Kleinzoon HAROUN AL RA- sSCHID, die van 786 tot 808 regeerde, was de meest vermaarde en magtigfte van deze Vorften, die de wetenfchappen en kunften onder de Arabieren deed bloeijen. | HAROUNS mededinger in het westen was KAREL, Franki- bijgenaamd de Groote, Koning der Franken, en (heRik herftelder van het Westerfche Keizerrijik. Het Aran- - kifche Rijk, onder CHLoTarıus I. verenigd, werd weldra op nieuw verdeeld, onder deszelfs Zonen, hetweik tor gedurige birmelandfehe oorlogen aanlei- ding gaf, tot dat CHLOTARIUS 11, in het jaar 615, hetzelveop nieuw onder &&n hoofd bragt, maar ni de dood van deszelfs Zoon DAGOBERT, in het jaar 638, werd het in twee Koningrijken , Außrafie en Neufrie, of Frankifche Rijksvergadering tot Koning verklaard, 156 ‚KERKELTKE of Oost- en West - Frankryk, gefcheiden, in welke Rijken beide, zoo door de zwakheid van geest van „ derzelver Koningen, als door eenen zamenloop van omftandigheden , de eerfte Staatsdienaars, onder den „tel van Majores domus, of Opperhofmeesters, het. geheele bewind var zaken aan zich trokken, en aan- " houdende oorlogen voerden, tot dat pıryn, van Äe- rifal of Herfal bijgenaamd, naar een flot aan de DMaas, niet ver van Luik, eene beflisfende over- winning behaalde, welke hem tot heer van het ge- heele Arankifche Rijk maakte. Het Koninglijke huis uit den MerovingifchenStam bezat niets meer dan den naam van Koning, terwijl pIPeyvn, onder den naam van Hertog en Forst der Franken „ alles beheersch- te; hij overwon de ‚Friezen en Alemaunen; en zii Zoon KAREL MARTEL „ Of de Sirifdhamer „ maakte zich verdienftelijik, door het terug flaan der Arabie- ren, die uit Spanje in Frankryk. gevallen waren; deze. overwon ook de- Beyerfchen, en. dwong de Sakfen, om hem fchatting te betalen. Hij regeerde in het laatst van zijn leven, hetwelk hij, in het jaar 741, .eindigde ,. zoo oppermagtig, dat hij niet eens noodig oordeelde, eenen Naamkoning aan te ftellen. De Roomfche: Bisfchoppen zochten zijne be fcherming tegen de Zangobarden , welke zij van zij- nen. Zoon PIPyN den Kleinen ook dadelijk onder- vonden. Deze. ftelde nog weder eenen Koning aan vit het Merovingifche Huis, CHILDERIK IH, wel ken hij echter kort daar na in het jaar 752 weder varı den troon ftiet, wordende hij zelf toen.op eene waar GESCHIEDENIS. 37 waar toe ook de Roomfche Bisfchop zijne ‚goedkeu- IV ring gaf. Dus ging bij deze omwenteling de rege- x ring uit het ZMerovingifche in het Karolingifche Afdeel; huis over. Hij regeerde voorts tot het jaar 768 met ee a: grooten voorfpoed, en ontnam den Langobarden al- 1C. magtigd hadden, om het aan de Kerk van Rame te '* di fchenken. Zijne twee Zonen KAREL en KAROLOMAN deel- den, bij ziine dood, het vaderlijke Rijk met elkan« der. Maar de laatstgemelde in het jaar 771 overle= den zijnde, behield karEL hetzelve gehcel voor zich , met uitfluiting van de Kinderen van zijnen Broeder. Deze Vorst voerde, gedurende zijne meer dan veertigjarige regering, aanhoudende oorlogen ; met eenen oorlog van 30 jaren bedwong hij de Sak- fen, die tusfchen de Zive, Wezer, en Rhyn woon- den. In eenen veldtogt in het jaar 774 maakte hij een einde van het Zangobardifche Rijk in Zialie. Op de Arabieren in Spanje veröverde hij eene groo- te landftreek van het Pyreneifche Gebergte tot de Rivier den Zdro; de Avaren dreef hij, na het jaar 791, naar Pannonie, thans Hongarye „terug,tot aan de Rivier Raab; en bedwong bovendien verfcheidene Slavifche natien langs de Zibe en Saale, tot aan den Donau. Rome, hetwelk federt lang, alleen in naam, onder de Griek/che Keizers geftaan had , huldigde hem op voorftel van Paus LEO III. in het jaar 796; en toen hij in perfoon daar gekomen was, zette de gemelde Paus hem, in de St. Pieterskerk , op het Kersfeest, in het jaar 800, ( of 801, omdat het 158 KERKELITKE IV. het jaar toen met Kersmis een aanvang nam,) Ofk S0EK der den Godsdienst eene Keizerlijike Kroon op, en Afdeel. riep hem tot Keizer uit, waarfchijnelijk volgens een = — gemaakt overleg, alhoewel KAREL zich ontfteld en _ e Gg. verbaasd toonde. Hij werd dus aangemerkt , als de Yaar 6a. herfteller van het Westerfche Riik. Alle deze ver- sot 814. jigtingen verwierven hem den bijnaam van: den Groo- ten, welken hij zich echter, door andere voortref- felijke hoedanigheden „ ‘door het verlichten en be- fehaven zijner onderdanen, door het uitbreiden van kunften en wetenfchappen, door het handhaven var den koophandel, en de rust en veiligheid zijner on- derdanen, en door zijne pogingen, om den Chris- telijken Godsdienst uit deszelfs verval te herftellen, ongelijk- meer waardig maakte. Hij overleed in het jaar 814 te Aken, zijnde in allen opzigte ver boven ziinen leeftijd verheven „ hoewel niet zonder ge- breken. „ Onder- "Van de overige Duit/che Rijken, die zich in het Tan. Romeinfche Keizerriik gevestigd hadden, was. het gobardi- Langobardifche aanzienlijk door uitimuntend goede fcheRijk. wetten en inrigtingen. ROTHARIS, zevende Koning van dit Rük in Zraliö, na het jaar 636, gaf, aan zijne onderdanen, die tot hier toe alleen naar oude gewoonten en mondelijke regten geleefd hadden, een zamenftel van wetten, hetwelk op eenen Rijksdag te Pavia , in het jaar 644, werd vastgefteld, en nog voorhanden is. GRIMOALD, die van het jaar 662 tot 672 regeerde „ voegde hier nog eenige nieuwe wetten bij, en maakte het Aatholijk Geloof tot het heerfchende onder de Zangobarden, die tot hier toe het GESCHIEDENIS. 159 het Arianismus beleden hadden. Onder hunnen Ko» 1v ning LUITPRAND van het jaar 711.tot 743 vertoon- BOEK de zich dit Rijk in zijnen grootften bloei. Langobardifche Rijk maakte den naarijver der Aran- tt 814 ken gaande, en toen de Zangobardifche Koning Aı- Zeraiz STULF het Exarchaat en andere Landftreken den Grieken ontnomen had, werd hij door den Franki= fehen Koning pıpyn in het jaar 754 genoodzaakt, die weder af te ftaan. Eindelijk bezweek de laatfte Koning, DESIDERIUS, voor den haat der Room/che Bisfchoppen „ en hunnen befchermer KAREL den Grooten, tegen wien hij in het jaar 774 ziin Rijk verloor, terwijl hi) het regt ziiner Neven, Kinderen van zijnen Broeder , tegen denzelven wilde handha- ven. Niettegenftaande het Langobardifche Rijk op deze wijze een einde nam, bleven echter hunne wij- ze wetten nog lang ftandhouden, zoo als ook het leenregt, hetwelk bij hen plaats had, nog tot in volgende eeuwen voortduurde. In Spanje werd het Rijk der Westgothen insge- Onder- liks, in dit tijdperk, vernietigd, fchoon het zich SE YAn het West-. fpoedig weder uit ziine puinhoopen begon op te gothisch beuren. In hetzelve hadden de Bisfchoppen middel Rijk in gevonden, om zich in de landszaken te mengen, cn ae voor de Koningen geducht te worden. Zij onder- fteunden den opftand, door welken sısEnANnD in het jaar Czı op den troon kwam, en deze liet zich door hen in het Rijk bevestigen; op de Kerkverga- de- (60 KERKELITKE IV dering te Toledo, in het jaar 633, wierp hij zich a voor hen neder,.en. bad hen met tranen en zuch- Afdeel. ten, dat zii God voor hem bidden, en toch toe= “ zien zouden, dat de regten der Kerk gehandhaafd na C. G. werden (*). RECCESWINTH, die van het jaar 649 Jaar 622. regeerde, gaf hun op eene andere Kerkvergadering ot 814 ge Toledo, in het jaar 653, zijne Geloofsbelijdenis over, en verzocht hen, met de tegenwoordig zijnde Staatsdienaren, allerhande wetten te maken, welke hij bereid was te bekrachtigen (}).. De volgende Koningen poogden hunne waardigheid tegen de Geestelijken te handhaven, zoo als inzonderheid WITIZA, die van het jaar 701 af regeerde, maar die daaröm ook van de Gefchiedfchrijvers „ die meestäl van den Geestelijken Stand waren, zwart gemaakt wordt. Nu begönnen reeds de Arabieren, in het tegenoverliggend Afrika , ımagtig , en voor het Westgothisch Rijk gevaarlijik te worden. De nieuwe Koning RODERIK zou hen misfchien terug gedreven hebben, zoo hij niet met eene magtige binnenland- fche partij te kampen had gehad, omdat hij de Zo- nen van den vorigen Koning van den troon had uit- geflloten. Deze partij, welke ook door opPpas, Aartsbisfchop van Sevil/a, onderfteund werd, trad met de Arabieren in verbintenis ‚en Koning RODERIK verloor in eenen veldflag zijne kroon en leven, en de Arabiers bemagtigden het geheele Wessgothifche (*) Concil. Tolet. IV. in nano. Act. Concil, T. U. Bag. 578 , 593. /- (t) Concil. Tolet. VIII. pag. 953. GESCHIEDENIS. 161 Rijk. Alleen handhaafde de dappere rELAano of IV PELAGIUS, een Prios uit het Koninglijke Huis, in BORK de Gebergten van Asturiö geweken‘, de vrijheid, en Afdeel. zijne nakomelingen herftelden, door hunne -dapper- a ER heid, van tijd tot tijd, de vervallene zaken der »c.G. Christenen, voormamelijk, toen de Arabieren onder- Jaar 622. ing begonnen verdeeld te worden, uit welke over !t 814 -winningen de Koningrijken van Spanje en Portugal ontftaan zijn. | Gelukkiger hield zich in Britzanniö de heerfchap- DeAngel- pi) der Angelfakfen ftaande in zeven Koningrijken , Enrean 4 welke allengs tot &&ne Monarchie gebragt werden. Hunne zeden waren ten dezen tijde nog zoo ruw, dat zelfs de Koningen geene veiligheid hadden „ hoe= - wel zij in dit Tijdvak allen het Christendom- aanna- men. Onder de Vorften van dit Tijdvak muntte ına, Koning van Wesfex, van het jaar 689 tot 725, voornameljk uit, doordien hij de van hem ‚overwonnene volken, met zachtheid, en door het geven van nuttige wetten, met zijne oude onderda- nen verbond en veräenigde. EGBERT, een zljner opvolgeren, in het laatst der VIllfte eeuw, ftreefde hem nog te boven. Door den naarijver van den toenmaligen Koning van Wesfex gedwongen, zijn vaderland te verlaten, begaf hij zich naar het Hof varı KAREL den Grooten, het oefenfchool varı groo- te mannen. In het jaar 799 in zijn vaderland terug geroepen „ beklom hij den troon van Wesfex, en bragt, deels door de wapenen, maar voornamelijk door. zijne ftaatkundige voorzigtigheid, allengs de zes overige Rijken onder, zoodat hij in het jaar XI, Deet. L 827. 162 KERKELIKE:. IV 827 meester was van dat geheele deel van het ei- BOER Jand, hetwelk toen reeds federt eenigen tijd Zrge- Afdeel, /and genoemd werd. 4 ..De tot hier toe. opgenoemde Volken en Rijken Ber ftonden allen in verband met het Christendom), en Jaar 622. deszelfs lotgevallen. Van andere natien ,„ bij welken ot BL4 per Christendom nog onbekend was, weet de Ge- Staat van fchiedenis ook maar weinig te zeggen. De Noor- deNoord- pannen, die het tegenwoordige Denemarken, Zwee- er ‘den en Noorwegen ‘bewoonden, kende -men alleen Duiuch- uit hunne zeerooverijön, en door hunne invallen in d. het gebied der Angelfakfen en Franken, na het einde der Vlllfte eeuw.- — Veel bekender waren tbans reeds de S/avifche Volken. Deze bezaten eene menigte landen van de Oostzeeitot aan’ den Donau , ja zeifs tot aay de Adriatifche Zee toe. Onder de zelven bewoonden de, Hiizen het tegenwoordig Po- meren; de Obosriten het : Meklenburgfche; de MHa- griers een deel van Zo/ffein; de Polabers langs de oevers der Zibe; de Hevellers, Ukerers, en andere Slaven, de Mark Brandenburg; de Sorben DMeis- fen; de Lufiziers de Nederlausnitz; de MMilzeners Opperlauswitz; de Bohemers en Moraviirs de nog heden naar hen geuoemde Landen; de Karinthiers, Kreiners, en andere Wenden of Winden, de groote laud@reek van den Oaszenrykfchen Kreits. Twee andere S/avifche Volken, de Polen en Rasfen , be- floegen reeds een aanmerkelijk gedeelte varı die lan- den, welke nog naar hen den naam voeren. Maar naar het jaar 643 ftichtten andere Seven aan ' den Donau de Koningrijken Servie, Bosniö, Croatie, Sa» GESCHIEDENIS 1% Siavonit en Daimatii. —1De Bulparen, een volk ıY. var Hongearfchen Stam, doch..met- vele S/aven ver- BIER mengt, veröverden in ‚de Vilde eeuw het olıde Afdeel, Ddoehit, naar de Zwarte, Zee heen;;: hetwelk fedrt I naar hen Bulgarit genoemd-is , en bragten uit ‘deze Age - buurfchap de- Grickfehe Keizers, zelfs: in hunne Jaar 622. Hoofdftad , menigmalen in het 'naauw. — In 'her X 314 woorgaande- Tijdperk , waren :de- Turken , van- de Kas- Pifche zee komende:, reeds’ bondgenooten’derRomei- - nen, tegen: de. Perfen geweest j1thans ootldogden'zij,,, _ met’ de Arabieren. — Eindaliik- werd in’ dir’ tiids- verloop: het- audfte ‚van alle Räfken ,' het: Chhineefche, meer aan’ de’ A2iänen bekend, zoo als men uit een s Christelijk gedenkteeken van dezen -tijd: befluit. mr. Au ara. .? nn TWEEDE in Sa der Geleerdheid , en ae Schrijvers. Nfaneeyeiitaniie a de Barbäärfehe Volken, welke IV het Romeinfche R#k in het Westen hadden vernie-, POEK tied, federt 2} Zieh in! hetzelve ‚gevestigd, en het Afdeel. Christendom :oinhelsd hadden, ‘even daar door be- _ Il fehaafder- waren” geworden ‚en ook fmaak voor ge- . C.G. leerdheid „' kunften en wetenfehappen hadden begin- Jaar 622. den te keiigien, Snögtans werd, door de verbastering 0 #14 van het Christendom 'zelve, en ‘door het meer en Tieariee meer toenemendBijgeloof, alle ware geleerdheid ne- ftaat der dergedrukt,, hoewel zij door de pogingen van den En: La Fran- 164 KERKELIKE: v Frankifchen Koning en'Keizer RAREL' den Grooten , BOER het hoofd weder fcheen te zullen opbeuren. : a ‚In het Oosten werd door de woede der Arabieren ll geem minder nadeel in. dit Tijdperk aan de .‚ge- ie if, jeerdheid toegebragt.. De Arabieren. hadden voorheen Jaar 622, wel neiging cn fmaak. voor. de Dichtkunst en Wel- tot 814. fprekendheid getoond ,; maar: des-te-minder de eigen- deelaan lüke. geleerdheid beöefend , en de” Godsdienftige dezeive geestdrijverij, met welke zij de Christenen aanvie- ehe on.jen, kon niet ‘anders dan verderfeljk zijn voor de toege- .geleerdheid.e Onder het Kalifaat van oMAR, Vefö- bragt. werde deszelfs Veldheer amru in het jaar 640 Mex- andriö in Egypte. Hier leefde-toenmaals' de Spraak- leeräar JOANNES, die tot de Fakobitifche Christenen behoorde,en de leere van SEVERUS wastoegedaan 5 doch die, omdat hij de.leere der Christenen over de Drieeenheid verlaten had, door cene vergadering van Bisfchoppen in de ftad MWesr van zijn ambt ontzet was. Deze begaf zich tot AMRU, door wien hi om zijne geleerdheid met achting ontvangen werd, en wien hi) verzocht, om de wijsgeerige Boeken uit de vermaarde Koninkljke. Aexandryn- fehe Boekerij. voor zich te mogen hebben. AmRU gef hem te kennen „ daarömtrent de bevelen van zij- nen Oppervorst. te moeten volgen....Op -zijnen Brief desaangaande aan den. Äalif geichreven,, gaf dezen . ten antwoord: .„, 200 ’er in deze Boeken iet flaat, „dat met het Boek van God, (den Koran,) over- „., eenftemt, dan is dit genoegzaam; :maar flaat. ’er „.iet. in, hetwelk met het Boek van God ftrijdt, „; Jan hebben. wij z& geheel niet noodig.. Laat ze z, der» GESCHIEDENIS. 165 „, derhalven verbrand worden.” Hier op-liet AmRU IV alle deze Boeken in de openbare baden der ftad‘, om BOEK' die te warmen, verdeelen , en z60 werden zij binnen Afdeel, een half jaar allen vernield (*). Dewijl dit verhaal ER 2 door geen gezag van gelijktijdige getuigen onder-. c ne fteund wordt, en, indien de .daar in voorkomende: Jaar 622. jJoAnnes dezelfde. zii met JoANNES PHILOPONus, lt 814. onbeftaanbaar is met deszelfs leeftijd; als ook: dewijl het onzeker is, of deze Boekerij toen nog‘ beftaan hebbe, en niet reeds: vroeger door een’ ongelukki- gen brand, ten minften grootendeels vernield zij, heeft men, in onzen tijd, hetzelve in twijfel: begon- nen te trekken; hoewel ’er in de hoofdzaak: zelve niets ongeloofeltiks gelegen is, en het berigt van den Christen Schrijver door dat van eenen Mohamme- daan toegeftemd wordt (+). Ondertusfchen waren ’er ten dezen tijde nog vele Monni- oude Schrijvers overig, welke‘ naderhand ‚verloren Re" Re, : ziin gegaan, omdat zij verönächtzaamd zijn gewor- ken af, den, door het ongelukkig vooröordeel dezer tijden, het» (*) Dit is hoofdzakelijk het verhaal van ABULFARAD- JE Primaat der Jakobiten in het Oosten in de Xlllde eeuw. Hisz. Compend. Dynastiar. pag. 180. et Latine in pocockn Suppl. Histor. Dynast. pag. 114. Oxom 1653. 4to. waarmede zakelijk over@enkomt ABDOLLATIF, een Mobammedaanfche Arts uit Bagdad, in het begin der Xlllde eeuw. ABDOLLATIFI Compend. Memorab. Argyp- ti, Arabice e Cod. Ms. Bodleiano edid. josepH WHITE; draf. est EBERH.GOTTL. PAULUS Tubing. 1789. 8. P. 64. (t) scaröck Christi. Kirch-Gefcb. XIX. Tb. S. 37. L3 166 KERK&KELITKE‘ IV hetwelk de Heidenfche :Geleeräheid': verächtte ; de BOEKR. Monitiken -hielden-'zich ‘wel, gelijk 'nog 'vele jaren Afdeel, maderhand, vlijtig ‚bezig met het aflchrijven der 1 Handfchriften ,. deze Aflchrijvers worden Antigwarii ng .G, genoemd in de. fchriften varı creGoRIUS den , Groo- Jaar 6202. zen..(*%), maar dit is alleen van ‚de Westerfche tor ‚6 IA Monniken te verflaan, de Oosterfche..bragten, be- halve met hunne Godsdienflige oefeningen, hunnen tjd ‚door met eigenlijke handwerken, .en de vlijt de» zer Affchrijvers bepaalde zich voornamelijk tot Gad« geleerde en: Ascesifche. werken, of tot‘ Kerkgefchie- denisfen , RAR TROREN EN: en Levens der‘ Heili- gen enz. | Boekerij- Ten bewijze, dar men AN nog ie Pr oude ae Schrijveren overig had, kunnen de Boekerijen ver- ftrekken, zoo oude als in dezen tijd nicuw aange- legde, welke deze fchatten der. oudheid bevatteden. Zoo was ’er in cen paleis te Konfßamtinopolen eene Boekverzameling van meer dan 30,000 Boeken van Goddelijke en menfchelijke wetenfchappen. In het- zelve woonden ook, behalve @e&n der uitmuntendfte geleerden, dien men den algemeenen Leeräar noem- de, .nog twaalf andere voorname geleerde mannen, die op ’slands kosten onderhouden ‚en dikwijls door de Keizers geraadpleegd werden. Als de Keizer LEO, de /faurier, omtrent het jaar 730 de ver&e- ring, van de Beelden der Heiligen in zijn Rijk wilde aflchaffen, en van deze geleerden in dit voornemen werd tegengelftaan , let o rondöm dit paleis brand- | ba- ©) Dialog. Libr.. IL Ca. + GESCHIEDENIS. 167 bare ftoffen leggen, en het te gelijk met de kostbare IV Boekerij verbranden. . Zoo luidt een verhaal van vu Schrijvers uit de IXde eeuw (*), doch waar var Ardeel. .geene melding voor dien tijd. voorkomt, waaröm es u men het gerust mag verwerpen, te meer, wanneet 44C, G: men aanmerkt ,„ dat men dezen: Vorst, wegens zij- Jaar 622. nen ijver tegen denBeeldendienst, heeft pogen zwart It 814 te maken en te lasteren. Volgens zonaraAs zel-» ven (}), heeft omtrent het jaar 476 een geweldige brand te Könfansinopolen niet alleen een gtoot ge deelte der ftad, maar bijzonder de openbare Boekerij van 120,000 Boeken verteerd, onder welken zich een Handfchrift bevond der gedichten van HOME- Rus, met gouden letteren, op eene drakenhuid. van 120 voeten lang. Maar juist dit Handfchrift - Jaat KONSTANTINUS MANASSES eerst door dien brand verloren gaan, welken Keizer LEo zou gefticht hebben. Het voorbeeld van THEODERUS, die in het jaar DeGriek- 668 Aartsbisfchop van Canterbury werd, leert, dat Verde ’er ten dezen tijde nog Griekfche Boeken onder de onder de Westerfche Gemeenten gekomen zijn , van: welke Angelfak- men ten behoeve der wetenfchappen gebruik maakte, > Deze rueoporus was uit Tarfus in Ciliciö. gebo- ren; (*) ceurenus Histor. Comp. Tom. 11. pag. 450. zo- war, Annal! L. XV. T. UI. pag. 104. cLykas Ann. P. IV, pag. 217. en KONSTANTIN. MANASSES Comp. Chron. Pag. 72. alle Byzantinifche Gefchiedfehrijvers uit de Xlde eeuw; de laatfte zeifs misfchien uit de KVde. (+) Annal. Libr, XIV. T. Il, 2. 52. L4 Ookte Rome, 168 KERKELIKE ren; maar leefde als Monnik te Rome met den roem van -Latijnfche en Griekfche , Wereldlijke en Goddelij- ‚ ke geleerdheid; waar na hij, verzeld van eenen- Abt uit Campaniö, ADRIANUS, die insgelijks als een ge- ‚ Jeerd man bekend ftaat, naar Engeland overging, .en het gemelde Aartsbisdom meer dan XXI jaren * bekleed heeft. Zij.beiden gaven aan vele aankomen- ‚de Geestelijken onderwijs in kunften en wetenfchap- pen, met dat gevolg, dat men. nog omtrent het jaar 720 vele lieden op dat Eiland- vond, die het Grieksch en Latijn zoo goed als hun Angelfakfisch verftonden (*). --Dewijl de ftad Rome en een groot gedeelte varı Italiö nog eenen geruimen tijd in dit Tijdvak onder de heerfchappij van den Griekfchen Keizer ftond „ is ’er zeker in die ftad gelegenheid geweest, om Griek- fche Boeken te hebben, en daar uit de Griekfche geleerdheid te beöefenen. Ook ontmoet men onder de Roomfche Bisfchoppen verfcheidene Grieken en Syriers. Uit eenen Brief echter van den Bisfchop pauLus I, aan den Frankifchen Koning pıryn (}), in het jaar 757, kan men zich geen groot denkbeeld maken van de Boekverzameling dezer Bisfchoppen. Hij fchrijft, dat hiji den Vorst zoo veel Boeken overzendt, als hij bijeen heeft kunnen krigen, en dezelven beftonden in Liturgifche fchriften, (Anti- "phonale et Refponfale,) de Grammatica , (waarfchijn- lijk (*) zena H. E. Gent. Angl. L. III. C. 1.2. V. 21.24. (+) In cennnm Menum. Dominat, Pontif. f. Cod. Ca- sol. T, 1. p. 148. Rome 1760. 4. GESCHIEDENIS. 169 lijk moet dit zijn. Dialectica,) van ARISTOTELES, IV de Boeken van Dionvsıus den Areopagiet,, en eene a Geometrie, Spelboek en Spraakkunst. - Afdeel. Op het laatst der VIIIfte eeuw fcheen voor de z 1 geleerdheid een nieuw licht ‘op te gaan, door den nn. ijjver en pogingen van KAREL den Grooten. ' Deze Jaar 622. "Vorst had, in zijne vroege jeugd, een flechte op- ! 814. voeding gehad, maar kreeg in rijper jaren de vurig- Pogingen fte begeerte , naar kunde en wetenfchap.' Zijne vroe- VADKAREL i = FE, R denGroo- gere reizen naar Ztaliö, waar hij, in het jaar 774, ren tot eenen gelukkigen oorlog voerde met de Zangobar- herftel den, fchiinen hem daar toe het eerst opgewekt te pe A 1, hebben, want dit Land en Engeland waren thans in het Westen de eenige landen, waar de geleerd- heid haren toevlugt genomen had; in Frankryk zeif werd zij geheel niet geöefend (*). De Diaken pPE» TRUS PISANUS, en een ander Diaken, ook Monnik te Monte Casfino, PAULUS WARNEFRIEDS, die ot- der den naam van pauLus Diaconus beroemd is geworden, zullen, geliik men gelooft, de eerfte buitenlandfche geleerden geweest zijn, die hij kort na het gemnelde jaar in zijn Rijk noodigde. Maar nog voor het jaar 780 werd hij ook in Jtali& met den geleerdften man van deze tijden, den Engelfchen Monnik aLcuın bekend, dien hij kort daar na aan zün Hof nam, varı wien hij de Redeneerkunst, Re- deleer, en Starrenkunde, zoo als van PETRUS PISA- nus de Spraak- of Taalkunde leerde; aLcuın werd zijn vertrouwdfte raadsman, niet alleen ten aanzien - der (") Monach. Egolism. Pit. Car. M. ad a. 737.2: 53. Ls5 WV BOEK Afleel. u Hoofdft. mC.G. Jaar 622. tot 814. nr 1790 , KERKELIDKE. der maatregelen, om de. wetenfchappen te herftellen; maar ook in andere gewigtige belangen, welke hij zelfs ten deele hielp uitvoeren (*). Bovendien leer- de KAREL.-00k de rekenkunst,. en nam zorgvuldig de ftarren waar. Het Latijn kon hij zeer vlug fpre- ken, maar het Grieksch verftond hij meer „ dan dat hij het wel fpreken kon (+). De oudfte Duitfche Lie- ‚deren, in welken de daden en oorlogen. der alöude Koningen. dezer volken bezongen werden, fchreef hij af, en leerde ze van buiten. Ook maakte hij een . begin van het zamenftellen eener Duitfche Spraak- kunst, en gaf aau de maanden en winden Duitfche namen-($).: Maar nu zegt ons dezelve Schrijver; dat KAREL ook beproefde te fchrijven, (sentabat et feribere,) waaröm hij wasfchen tafeltjes bij zich droeg, om, als hij niet te doen had, op dezelven ziine hand aan het maken van letters te wennen, welke te laat begonnen arbeid hem: echter niet ge lukte. Doch, dit kan ‚men zeker niet in dien zit verftaan, dat KAREL in het geheel, niet zou hebben kunnen fchrijven, maar alleen, dat hij iıier fierlik kon fchrijven, waar van men in dien tijd zoo veel werks maäkte. R KAREL was vöornamelijk bezorgd, dat de Gee# teljjkheid zich meer zou toeleggen, om kundigheden te verkrijgen, ten welken einde hij in het. jaar 781 eenen rondgaanden Brief afzond aan alle Bisfchop- (*) zcınnant de Pit. Car. M.C. 25. pag. 117. ed Schmink. (}) Ibid. et pag. 116. ($) Id. Cap. 29. pag. 130: GESCHIEDENIS. 171 pen en Abten van zijn Rijk, waar van die aan den IV’ Abt van Fulda nog overig is (*), om hen daar ee toe op ie wekken en-te. vermanen; ook droeg hij Afdeel. zorg, dat. zii van..Boeken voorzien werden, waar MI _ toe arcum op zin bevel de Latiinfche Overzetting HoOFR: varı den: Bijbel nazien, en vari de fouten der Af- Jaar 622; fchrijvers:zuiveten moest (+). Ja KAREL zelf ver- !0t 814 beterde fommigen aflchriften met.zijn eigene hand ($). Hier door. werden de Bisfchoppen en Monniken aan gefpoord, om met meer vlijt en . naauwkeurigheid nuttige aflchriften te maken, en.de Kerkelijke Boe- kerijen kregen een beter voörkomen. KAREL zelf verzamelde eene aanzienelijke Boekerij tot zijn eigen gebruik. In zijn’ uiterften wil..begeerde hij , dat deze Boeken aan elk, die ze naar derzelver waarde wilde betalen, verkocht, en het. geld, dat daar van kwam, aan de armen uitgedeeld zou worden (**). In de Keizerlijke Bibliotheek te Weenen vond LAM- Becıus (ff) een afichrift der Palmen, in het La- tin vertaald, met goudenjletters op pergament, het- welk Op KARELS bevel vervaardigd was, tot een gefchenk woor den Roomfchen Bisfchop ADRIAAN, voor (*) In saLuz. Capitull. Regg. Francor. T. 1. p. 201. (t) arcvın Comment. in $oh. L. VI. T. 1. p. 591. ($) Hier van heeft LAmBEcıuUs voorbeelden gevonden in Handfchriften op de Keizerlijke Bibliotheek re #ee- nen, in Bibhoth. Cef. Vindob. L. VIII. p. 645. (**) EGINHARD /. c. Cap. 33. (tt) Commentar. de Biblioth. Cefar. Vindob. Libr. Il. ag. 261. * 172 .KERKELIKE iv voor .hetwelk een Latijnsch. vers flaat 'vai KARELS _ eigen werk, hetwelk geene: verächtelijke blijk is var Afdeeı, ’s:Vorften liefde: voor-de: Dichtkunst. Het gewig- 1 tigfte Handfchrift wit de Boekerij:: van dezen Vorst Hoofl: is de vermaarde Codex Carolingius (*), hetwelk: Jaar 622. eene door. KAREL zelven in het jaar: 791 vervaardig- (ot 814. ge verzameling is van Brieven van Roomfche Bis- fchoppen: ‚aan zijnen Grootvader,;, Vader, en hem zelven , welke' veel licht over de Gefchiedenis dezer tijden verfpreiden. | Ofde - KAREL zorgde wel voormnamelijk voor de Geeste- en Ri ljkheid, naar het vooröordeel dier tijden, als of de Parys geleerdheid alleen voor hun beftemd was; evenwel door hem poogde hij tevens in de Leeken liefde tot de weten- er er fchappen op te wekken. Hij verzamelde ten dien einde aan zijn Hof een geleerd’ gezelfchap, in het- welk hij den naam van pAavıp voerde, ALCUIN heet- te.FLACcus, en anderen van zijne Hovelingen, die ’er medeleden var waren, hadden den naam var HOMERUS, DAMETAS enz. (}). Nog gewigtiger was de fchool, welke hij in zijn paleis flichtte, en wel- ke hem overäl volgde, waar hij zijn verblüf had. In dezelve was aLcuın weder de voornaamfte Leer- aar; onder de toehoorders fchijnut KAREL zelf fom- tiids geweest te zijn; zeker behoorden daar toe de drie Keizerlijke Prinfen KAREL , PIPYN , eN LODE- Wwyk; zijne Zuster GISELA, en zijne Dochter van- denzelfden naam, enz. ($) Deze fchool hebben ve- (*) Ib. p.320. (+) arc.Ep. LXVILLXIX.XCIXCIE ($) aucuın. Epist. LXVIL, exc. | GESCHIEDENI®S. 173 wele geleerden Aangezien als den grondflag van de Uni- verfiteit of Hooge School van Parys, welker ftich- IV Er ting zij daaröm aan KAREL hebben : toegefehreven. Ali, Alleen zoo veel is zeker, dat. deze Hoffchool ook |, op Leeken ten voordeele der wetenfchappen geweikt na ER C.G; heeft, en dat ’er federt de IXde eeuw te ‚Parys Jaar 6eaL fteeds eene openbare van de Bisfchoppelijke en Kloos- terfcholen onderfcheidene fchool geweest is ‚tot.dat de eigenliike Hoogefchool aldaar zich in de Xlide eeuw heeft beginnen te vormen (*). tot 8144 — De toeftand der Scholen was in de VIlde CeUW Staatder in 'geheel Arankryk diep vervallen; te vergeefs wordt Scholen. dit daar aan toegefchreven, dat KAREL MARTEL ve- le goederen aan de Geestelijken onttrokken, en aan Wereldlijke perfonen:gefchonken zou hebben, alzoo de inkomften der Geestelijken toch altijd aanziene- lijk genoeg bleven, om voor de Scholen en het’ on« derwijs te zorgen. ‘Maar beter -gelaat vertoönden ten dezen tijde de Kloosters' in 'Zerland. Omtrent het jaar 664 gingen vele Zngelfchen .(}) van aan- zienelijken en geringer ftand nadr gemelde eiland over, om zich van de Monniken aldaar, die BEDA Scosi, (Schotten ,) noemt,'te laten onderwijzen. Verfchei- denen van ‚deze Engelfchen‘: heeft aLcuIN opge- noemd, en onder anderen den beroemden .wILLE- BRORD, den Bekeerder der Heidenen ($). KAREL leide zich bijzonder toe, om den fchoolftaat in zij- (*) rıver. Hist. litt. de la France T. IV. p. 10-250. - (t) neva H. E. Gent. Angl. L. II. C. 27. (5) Yira S. Willebrordi. L. 1. p. 185. 7. II. Opp. 4 .RERKELISKE vı: ne landen uit het.diep verval: op-te.. beuren., en BOEK wilde (*), dat in alle Bisdemmen ‘en. Kloosters Ardeel voor kinderen . van. lijfäigenen zo9. wel. als van weijlieden fcholen zouden worden aangelegd.,, om hen na C.G, Petlezen.te- leeren,;. hen in de pfalmen, zangwijzen = 622, en; gezangen, ‚de Reken- ‚en Spraakkunst te onder- 814 wijgep „.en: ook: daaf: toe.met afgefchrevene „Katholij- ke Boeken,, 200 als: de.Enängeliön, de Pfalmen, en Kerkedienften ; (.Mis/ale,) te gebruiken, , Een’Mon- nik van het Klooster St: Gel, in: Zwisferland ‚die "or whet:' jaar 985. de :Gefchiedenis- van KAREL, op - bevel van. zija’ Achterkleinzoon, "KAkB - den: Dik- ken „.befchreven heeft:.(}), voegt hier: nog verfchei- dene :bijzondetheden bij; van de genegenheid vanı.de- zen. Voast., voor .de ;bevordering: der wetenfchappeu; die-‘echter niet allen even geloofwaardig zijn. Hi verhaalt „dat twee.. Zer/che zeer geleerde: Geestelijken openbare . vrijfeholen in. Frankryk en: Zraliö hebben opgerigt. Eeumasl Jiet-Rarer de leerlingen.van de» zeiven' voor Zjch ‚komen,. en hem hunpe: opftellen yanBrieven en -‚Gediehten toonen,. -Hij: vond; dat de: leerlingen wit de. geringfte fanden uitmuntend werk „ /maar : de aanzienelüken des -te. fechter , geleverd ‘hadden. ...Daar.! op. zette... .hij ‚de eerfie aanı zijue .regter de anderen aan: zijne : flisker handy en- beloofde aan de eerfte: LO DENE: eeN« r ji Capitul. Aquisgran. S. 1. a. 789. Cap 79 ap: Bauız. Tom. I. pag- 237. (+) Libri duo de Gestis Carol‘ M, in CANIS. Lett, ant. Tem. Il. P. Hl. pag. 53. . ” = nennen FRE. Sch Da TRATEN ar N rag Bu] TE Tg TREE REIN Re Rt. Pndaise ver. dal. er Daar op zeite bij de eerlie aan zijne regiter de anderen aan zijne llinker hand, x1.D.Bladz. ır4. ee en Digitized by Google u GESCHIEDENIS '1s maal de beste Bisdommen em Abdijen, terwijl' hij de anderen beftraftie , en met eenen ‘eed 'verzekerde', dat, zoo zij het niet beter maakten, zij niets van. hem verkriigen zouden. Op een’ anderen :tijd be- klaagde kareL zich, dat de wetenfchappen in-zijn’ tiid niet zoo bloeiden, als ten tijde. der oude ‘Kerk- Be 622. vaderen, en’zou toem den wensch. geuit hebben:!0t 814. „ Had ik nog maar een deozijn zulke geleerden, als „, HIERONYMUS Ei AUGUSTINUS Waren !” Waar op ° aLcum hem zou geantwoord hebben: ,,De Schep- „, per van Hemel en Aarde heeft *er geen meer huns „, geliiken gehad ,en gij wilt ”er een dozijn hebben!” Ondertusfehen ‘waren KARELS pogingen niet vruch- teloos. Verfcheidene Bisfchops- en. Monniksfcholeh werden nog onder zijne regering vermaard ; anderen kwamen in de nmaastvolgende eeuw te voorfchijm. ALCUN „ die allen met zijn geest en voorbeeld voor- ging, flichtte te Turonum, (Tours,) waar 'hij, ih zifne laatfte jaren, Abt van:het -Klooster van den Heiligen MARTINUS was, eene School in hetzelve, welke eene der ‚voortreffelijkften geworden is. Vol- gens zijn eigen fchrijven aan KAREL (*). in het jaar 796, zocht hij fommigen met de Heil. Schrift, anderen met de oude geleerdheid , gemeehnzaam te ma- ken ; weder anderen: onderwees hij in de Spraak- kunst; dezen en genen in de Starrekunde. — Onder de Bisfchoppen was THEODULF, Bisfchop van Or- leans , dien KAREL uit Zraliö in zijn Rijk getrokken had, bijzonder bezig, om ’sVorsten wil, ten aau- ‚zien (*) Ep. XXXVIM. 7- I. Opp. 2. 53. .176 - KE'RKELTITKE iv :zien der Scholen te vervullen (*). LEıIDRAD, Aards- bisfchop var Zyons „ fchreef insgelijks: aan xa- Afdeel, REL (}), dat hij Scholen van 'Zangers had, die il ook anderen onderwäüjzen konden ; en bovendien Heoid8; Scholen van Lezers, die het zelfs in de geestelijke Teer 622. .verklaring des Bijbels reeds ver gebragt hadden, tot 814.. „Zoodanige ijver, door een groot Vorst opgewekt Staatder £M onderfteund, ‚gaf. blijde vooruitzigten . voor het Wijsgeer- toekomende; trouwens, wat het tegenwoordige be ba ‚trof , in de meeste gewesten der wereld heerschte eene dikke,duifternis van onkunde en bijgeloof. De Wijsgeerte was in eenen zeer lagen toeftand. Bj ‚het-begin der VIlde eeuw leefde Jo ANNES PHILOPO- ‚NUS'nog te Mexandriö, van wien wij in het voor gaande Boek gefproken hebben ($), aan wien de Wijsgeerte van ARISTOTELES haren invloed onder de Christenen ‚veel te danken had, maar als akobiet, en gewaande flichter van_het Tritheisme ,. verlor hi bij de rechtzinnigen zijn achting meestäl; hoewel onder . ziine geloofsgenooten deze Wijsgeerte meet opgang fcheen te. zullen maken. Een van hunne vermaardfte Leeräaren, jJacoBus, Mesropolitaan val Edesfa, federt het. jaar 651, vertaalde de dialeci- [che fchriften van ARISTOTELES in het Syrisch, mel zijne aanmerkingen,. waar van eem Handfchrift ge vonden wordt in de Farikoenfoie. Bibliothek (*)- Hon c* al XIX, in SIRMOND. Dax T IT. p- 674 (+) Ap. Laumwı de Scholis Celehr. Cap. 7. . ($) Zie Deel X. Bladz. 43.. (**) assemanı Bibl, Orient. T. 1.2. 493. GESCHIEDENIS. 177 ‘Honderd jaren na PHivoponus hadden de Grie- ken nog een’ ander Wijsgeer, JOoANNES van Damas- kus, een’ Monnik in Palefina, die tot na het jaar 754 geleefl heeft. Zijne fchriften zoo Wijsgeerige IV BOEK l Afdeel, ul Hoofdft. als Godgeleerde geven bliken, dat hij een man ge- „C,G. weest is van geene geringe geleerdheid, en in fcherp Jaar 622, denken geöefend. Onder zijne Wijsgeerige fchriften ! 814 ziin bijzonder merkwaardig ziine Jerhandelingen over de drie deelen der ziel, vier deugden en vijf krach- ten (*), en zijne Dialectica-(}). Doch wij zul- len hem .nader . leeren kennen, in de Gefchiedenis der Godgeleerdheid: Onder de Westerfche Christenen dezer EELIWEN ISTDORLS was niemand, die zich op de Wijsgeerte hoofdza- Hispalen kelijk toeleide; alleen drie geleerden, welke de ge- leerdheid-van den geheelen endergang bewaarden ; ısınonus Hispalenfis, BEDA en ALcuin, hebben in hunne werken- ook Wijsgeerige onderwerpen behan« deld. ısıporus was in Spanje in het Gewest van Carthagena geboren; In het jaar 595 werd. hf Aartsbisfchop van Zispalis, dat naderhand Sevilla genoemd, en nog eene: groote -koopftad is. Hij overlced in het jaar 636, met den welverdienden rocm van de geleerdfte man van zijnen tijd geweest te ziin. Zijn voornaamlte werk, in hetwelk- hij zij« ne kennis aan de Oude, bijzonder Romein/che Schrij« vers, openbaart, heeft dit opfchrift: Originum five Eiymolngiarum Libri XX. Hij werd door den dood | Over (*) Opp. Tom. 1. pag. 574. Paris. 1713. fol. (t) Capita Philofophica 1. c. p. 1. fa. XI. DEeL. M 78 KERKELIWKE- overvallen , eer hij dit werk voltooid had, herweik _ door zijnen vriend BRAULIO, Bisfchop te’Cefaraw- ‚ gusta, (Saragos/a, ) volbragt is. Alhoewel dit werk, volgens den titel, eigenlijk eene menigte varı ; woorden en namen verklaart, en derzelver afleiding , .‚(Etymologie, ) opgeeft, zoo bevat het genoegzasm -eene kleine Zncyclopedie in zich, 'en handelt van allerlei foort van geleerde Zaken: en -wetenfehappen.- Onder de afzonderlijke uitgaven vandit werk is die van BONAVENTURA- VULCANIUS , te Bazel 1577 m föllo (*). : Nog zijn ’er ‘van hem 'eenige werken over gelijkfoortige onderwerpens De-differemtiis, few proprietate rerum; liber glosfarum; 'de natura rerum, five Cosmographid, vel Aftronomicus. Voor- namelüjk heeft hij door zijie gefchiedkundige ' fchrif- ten der nakomelingfchap goede dienften gedaan. Zoo fchreef hij een Tijdboek der ‚algemeene - Wereldge: fehiedenis , (Chronicon ab. origine 'rerum , usqwe ad annum quintum Heraclii.) — Zijte körte Ge- fchiedenis van fommige Duitfche Volken, tot het far 628, (Gothorum, Vandalorum et Suevorum in Hispania Chronicon) (+), is’een hoofdwerk, omdat hij zelf’onder deze volken geleefd heef. — Ook is ziin Boek over.de Kerkelüke Schrivers, ( Lib. de Seriptoribus Eccles.) een vrij goed vervolg op het bekende werk van HIERONYMUS en GENNADIUS, Binden in zijn BER van de Kerkelijke plegtig- he °(*) Dit werk is ook gevoegd in DION. GOTHOFREDI Auctores Lat. Lingue p. 818. (t) In Grosii Hist. Gothor. P. 705. GESCHIEDENIS. 175 fieden, (de Eielefiasticis ofheiis hibri duo,) befchrift ıv fiij ©dezelven niet alleen, maar geeft ook de aanlei- arm ding en redefien op varı derzelver invöeriig. | "Afdeet, Door zijne geleerdheid nier alleen, welke men il echter naar den toeftand zijner tijden moet fchatten, ee maar bijzonder door zijnen ijver voor de regten der faar 6.3. Kerk of liever voor het gezag der Geestelijkheid „tot 814 heeft hij zich eenen grooten naam verworven ind” — Westerfche Kerk,, welken men ook in volgende eeu- wen misbruikt heeft, om aan verdichte ' gefchriften gezag en aanzien bij te zetten, wahr toe behoort de beruchte verzamelihg väd Brieven ‘der dudite Roöfnfehe Bisfehoppen, welke Anders niet ligt op= Bang geinaakt zou hebben; ook eene andere verzä- ieling of fijst van Kerkelijke wetten vn‘ Kerkverga- defingen en Bisfchoppen. De’ volledigfte en beste tätgave zimer werkeh is van den Benedictijnet van St. Germaih, JAKOB DU BÄRGL, Parys 1601 10 Zliö, te Keuden 1607 nagedrükt, Zesätderüg jaren na de döod van ISIDORUS, kwann BEDA Ver in het Angelfakfffehe Rift een’ ander man ter wereld,, Merabilis. die , wegens Ztjfie &eleerdheid , gerioegzaar boven allen“ van züne edifw heeft uitgemunt. nEDA, Venerabilis, of de Eerwaaräige,, -bijgenoemd, een eertitel, welke men aan de‘ Abten' Gut, ‚en welke hem wegens zijne seleerdheid, fchriften,, onderwijs -en godvruchtig le ver, bij ultemehäheid toekwam'; zonder dat men over deze benaming eenig fübelächtig berigt noodig heeft, bijvoorbeeld, dat een zijner leerlingen na zijne dood een graffchrift op hem willende maken‘, den regelt : Hae fünt in fosfa Bede, . . . os/a Ma niet na C. G. Jaar 622. tot 814. BT a 180 KERKELTITKE niet wetende vol’te maken, ’smorgens het bijvoes geljk woord Fenerabilis door een’ Eugel er inge „ vuld vond, waar door de regel nu aan de voetmaat voldeed: | Hac fans in fosfa Bede Sera 05/a» Anderen vertellen , dat deze eernaam hem gegeven zij van den Raad en het volk van Rome, voor het ontcijferen van zeker. opfchrift. met deze Jetters: PPP. SSS. RRR. FFF, welke hij dus verklaard zal hebben. Pater patrie perditus est; [alus [ecum fub- lata est; ruit regnum Rome; ferro, flamma, fame. BEDA werd geboren in het jaar 672 -of .673 ,,in het Bisdom Durham, op. de goederen van: het namalige Klooster , van S?. Pieter te Weremouth, en St. Paulus te arrow, welke als &&n aangemerkt werden. Zijne nabeftaanden zonden hem, in den ouderdom van zeven jaren, in het eerstgemelde- Klooster, alwaar bij twaalf jaren lang is opgevoed, en al vroeg den Monnikenftand verkoos; befteedende bijna al zijnen tijd aan het beöefenen der Heil. Schrift, gelijk hi zelf het een en ander. verhaalt, achter zijne. Kerke- „ljke Gefchiedenis des Engelfchen volks (*). Ina zijn XIXde jaar. werd hij tot Diaken gewijd, en. in het jaar 702, op bevel van zijn’ Abt, tot Priester. Allengs verbreidde zijn roem zich zoo ver, dat de Roomfche Bisfchop begeerde, hij zou naar Rome komen, opdat hij zich, over zekere ftukken van het Kerkbeftuur, van zijnen rand ner bedienen (}). 