title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: va> J' kßrit, I. een krassend geluid zooals van een schrijfpen; kMt da' joeng^ e.s.v. krekel, die een krassend geluid maakt als dat van roeiriemen, welk geluid als e. voorteeken wordt beschouwd van den terugkeer yan iemand, die op reis is; Hritan apij strijkhoutje, lucifers; mengeritkan gigi, knarsetanden, Sj. Ind. K^s. II. Mrit'Mrit^ e. s. v. kruipende plant, die als groente, tot bindsei en in de geneeskunde gebruikt wordt. c^yS* köret, Batav. hard over iets heentrekken of strijken; kh'etan apiy lucifers, zie kerit I. ijujjS kartas, zie ^^mIö JJ. ^^XAM3yS kartasari, e.s.v, bloem, ook als eigennaam. ijyS körtang, Lbemorst met vuil, dat opgedroogd is, b.v. etter en derg, II. e. s. V. zeevisch. \^jS kßrßtap, klanknabootsend woord voor e. klappend geluid; kere- iap'k^retoep, hetzelfde met verschei- denheid, zooals van vele deuren, die dichtgeslagen worden of v. e. knet- terend vuurwerk. i^'Sjf körötip, klanknabootsend woord voor e, krakend geluid, zooals van een slot, waarin e. sleutel wordt omgedraaid. {^'SJi kferÖtak, klanknabootsend woord voor e. krakend geluid, zooals van een stuk hout, dat doorgebroken wordt, rammelen zooals v. noten, die men uit een zak schudt; knarsen van de tanden; k^r^tak-k^r^toekjhetzeUde met verscheidenheid, b.v. van e. hoop borden, die men bijeengaart of van de wielen van een wagen. Zie g^r^tak. i^jS körgtök, Jav. brug, in het Mal. alleen in gedichten, b.v. sam- pannja masoek kahawah k^ret^k^ zijn bootje kwam binnen onder de brug, Sj, Dzoeb. ^3* r körötik, = kMtak, doch scherper, b. v. van een krakenden stoel ; kerefak'k^retiky hetzelfde met verscheidenheid, b.v. van e. instor- tend bamboezen huis. Zie ger^tik. ^* l'kßrtau, de moerbezie-boom. yjy J^kfertO, Port, speelkaarten. jCjöji' kfertika, Skr. hintmig Mr- tika, het zevengesternte of de Ple- jaden. jS kördja, Skr. karja, werk, bezigheid, arbeid, bedrijf, handeling, feestviering, drukte door feestvie- ring, de toebereidselen voor e.feest; Mrdjajang Zai'Ä;, passend werk; kh^dja 6orow^, aangenomen werk; leMrdja^ werken, bezig zijn, arbeiden, toebe- reidselen voor e. feest maken, feest- vieren; orang hekerdja, werkvolk, H. Abd. 68; m^ngerdjakan^ verrich- ten, ten uitvoer brengen^ in dienst zijn van, e.feest geven voor, uit den weg ruimen van iemand, iemand ver- moorden,Sadj.Mal.364;Ism.Jat.l25; m^ng^rdjakan goep^rn^men^ in dienst zijn V. het gouvernement; Jaw^ soe- kar meng^rdjakan, dat moeilijk is ten uitvoer te brengen; m. tnait en m^- ng^rdjai mait^ alles verrichten wat er \J^f 773 bjj een l|jk te doen valt; p^k^rdjaän, werk, het werk dat verriebt wordt tegenover kerdja^ werk in het alge- meen; bezigheid, de werkzaamheden tot voorbereiding van e. bruiloft of ander feest; datang hamha dari sana k^lah kita moelai p^k^rdjaän toewan^ als ik vandaar terugkom zuUen wij direct beginnen met de voorberei- ding van uwe bruiloft; dengan pe- k^rdjaän, in dienst van, Niem. bl. I p. 64, 4e dr.; pekerdjaän, komt ook dikwerf voor in de beteekenis van zaak = hdl of p^rkara, o. a. H. T. H. Abd. enz. ; apa fadloelimoe akan pe- kerdjaänkoe ini, wat gaan u mijne zaken aan, Tarn. ed-Dar. ? p^k^rdjaän jang demikian b^lom pernah koeUhat, de uitoefening van dusdanige (straf) heb ik nog nooit gezien. H. Abd.; memasoekkan p^k^rdjaän, in dienst nemen, in het werk nemen; kh'dja- moe djoega ^ngkau kerdjakan,hGmoei je met je eigen zaken, Tarn. ed-I?ar.; sama pekerdjaän^ medearbeider, col- lega. Äc^^kÖrödjang, I. emas kM- ^j<^^gi goud in stukken van verschil- lende zwaarie, dat in den handel als geld dient en telkens gewogen en getoetst wordt, P.; zie k^radjang. II. mengdrMjang, steigeren v. e. paard, Sw. oä^ körtjoet, e. s. v. biezen, waarvan men zakken.vervaardigt. ^^Ä.^y^archl, bjjnaam van den vromen sjaich Maroef, wiens volle naam ^^yS o^^jl« men met gespa- tieerde letters op het adres van brie- ven schrijft, om de goede bezorging daarvan te verzekeren. v-)t>wj'kördoet, kleine rirapel ; zie k^doeL ^<>^5^k6rgdaiig? e.s.v. groote dieren,maar welke? naar de omschrij- ving zou men aan olifanten of rhino- cerossen denken, b.v. ja toewankoe^ itoelah kawan keredang, PÖl. Djin. (J)4>^k6rdak, vulg. bezittingen, vermögen, spullen; ook merdoek, Jt>vS' körödil, dwergachtig, in den groei gestuit, inz. van personen. ^öJS kßrÖdam, een galmend ge- luid, b.v. van iets, dat in een ledig vertrek op den grond valt. ^öjS körödoem, — kMdam, maar d offer. jg^y5^ karsä^ Jav. wensch, wil ; karsaning dewata moelia-raja^ de wil der groote en heerlijke goden. yj^^5^k6ras, hard, hevig, sterk, straf, streng, geweld; k, kapala, kop- pig, stijfhoofdig; k. Äa^^', eigenzinnig, zijn eigen wil volgen, Niem. bloeml. 4^ dr. p. 66; ook hardvochtig, P^l. Abd. p. 18 r. 3. k,peloepa, erg vergeet- achtig, H. Abd. 422 ; k. lidah, dik v. tong, belemmerd in de uitspraak; boe- wah k^ras^ een olie-houdende noot, op Java k^miri geheeten; matn hoe- wah Mras en menjaboeng b, k,^ e.s.v. spei met die noten ; ft^rÄ-^ras-^^rasan, met elkander worstelen, beproeven wie de sterkste is ; ook een woorden- strijd met elkander hebbefl, waarbij de een den ander tracht te over- 7v4 wf i/ schreeuwen, Ind. Poet.; m^ng^ras- ng^raSj met geweld iets doen, b.v. dik^rasUMras m^narik tali hoesoer^ met geweld aan den boogpees trekken, Ind. Poet.; m^w^^ra«*, geweld aan- doen, dwingen, streng zijn jegens, b.v. lagt m^ng^rasi akan orang jang doerhaka, ook was hij streng jegens alle opstandelingen ; mengeraskan^ veel werk van iets maken, nauwgezet in ieta zijn, vast de band aan iets hou- den; m^ng^raskan hawa-nafsoey de harstochten of driften voedsel geven, stijven, H. Abd. 294; kakerasan, ge- weld; ook kramp, stuiptrekking; d^- ngan kak^rasan, met geweld, met hardheid, H. Abd. 485; p^ng^ras en pek^ras, middel om er kracht bij te zetten, inz. bij een toovermiddel, het loon aan een tooverkol onder den scbijn, dat het daarvoor moet dienen; H. Qr.] pengerasarif geweldpleging ; k^ras makaSy hard en ongaar v. spij- zen, hard en onrijp van vruchten. fj^Ji^ k6ris,kris, de indische dolk; k. pandjang, de lange kris; ook wel k, landen, Jav. en k, landajan genoemd, Prab. Dj. ; k. tßrita, een kris met gol- vend lemmer, waarin meer dan negen bochten zijn; ä;. sempana, een geluks- kris; kMs p^ndoewa, de bijkris^ nam. een kleiner kris, die nevens de groote soms wordt gedragen ; m^ntjahoet k^- riSy de kris uit de scheede trekken, ontblooten^ m^mboeka Mris, de kris van den gordel losmaken, terzijde leggen; main MrMris, met de kris schermen. -jLwwJ^karsaiii, zie chorasdnL ou»,^^ kSrSsoet^ een geschaafde gleuf of groef in planken, = parit. AtXa^^yS köristam, e. s. v. indisch katoen, v. d. W. i^^rkßrsang, I. droog, dor, ver- ward overeind staand van het haar, raagbol; van den grond: droog, dor, onvruchtbaar. Zie tanah kasang bij tanah. II. zie keronsang, i^^^yS karsik, grint , grof zand, ook zand in 't algem. ook de droge bladen van den banaan of pisang; boemi jang bekarsik, steenachtige grond, Sailoe's Salatin; ä;. boelan, grof wit zand; k, loemat, gewoon donker zand. ^^S^koersi, Arab. stoel, troon; koersi p^ngudilan, rechterstoel ; zetel des gerichts ; koersih oekoem, rechter- stoel, rechtbank. ^AA^wS'kßrsai, rul, kruimelend, brokkelend, van gekookt graan. cyi'kßraug, I. e.s.v. zeeschelp- dier ook schelpdier in het algemeen. Dat het werkelijk kerang is blijkt o.a. uit de H. Asm. Pati. Soorten zijn: k, b^toel, k. boeroengan en k. boeloe; ke- rang-kh^ang an, allerlei schelpdieren; m'^ntjehari kerang-kerangan, schelp- dieren visschen in zee, H. T.; peke- rangan, al de schelpdieren, schelp- gedierte, alles wat tot het geslacht der schelpdieren behoort; b^rk^rang, schelpdieren zoeken = m^moengoet kerang. Ook komt bh*Mrang voor in de beteek. v. visch vangen, Pol. Djin. II. grof, van porselein of aarde- werk, grof be werkt; Mön. pinggan karang, e,s.v. grove borden. III. klanknabootsend woord voor een rinkelend geluid, minder helder dan Mring, IV. kerang-keroep^ e.s.v, sirihdoos van goud of zilver raet gouden toe- behooren, die door den Vorst aan hooge beambten of aan de leden der vorstelijke familie wordt voorgezet; zie poewan en djorong» A ^kferöng, Jav.norsch,wreed, ruw, bits, grimmig. Zie garang, ß S köroeng, holte, zooals in e. kopje of lepel, komvormige krom- ming, zooals aan de leuning van som- mige stoelen; k, leher^ uitsnijding voor den hals aan een kleedingstuk, '6yJ kßrong, klanknabootsend woord voor een geluid als van noten in een houten doos, rammelen. ä jS kgring, I. droog, dor ook op het droge zitten v.e. vaartuig. Boeng. R. bös, p. 24 ; k. kerontang, z. Mron- tang ; k. rasa hatikoe^ ik ben er van ontsteld ; k* darahnja, zijn bloed stond Stil ; k, ringkai, kurkdroog van hout, bouwmaterialen, land enz. ; tiada M- ring dengan o/ar-wa/a, nietophouden met schreien; Mrkering ajar lioer^ tevergeefs praten, overreden of raad- geven, een drogen mond hebben van het praten, zijn keel droog praten ; m^ng^ringkan en m^ngeringi, droog- maken, droogleggen; mhigMngkan kam^ linnen drogen ; mhigeringi sa- wahy de rijstvelden droogleggen door het water daarvan te laten afloopen; ¥ 775 kak^ringan, uitgedroogd, droogge- loopen, opgedroogd, drooggeloopen grond, land, dat bij laag water boven- korat, op het droge zitten gebleven V. een vaartuig; (Mön. ook nog zonder geld of levensmiddelen zijn) ; toelang keringj het scheenbeen; pasang ke- ring, laag water. II. klanknabootsend woord voor een rinkelend geluid, zooals b.v. van bellen en derg.; sakalian koeda her- genta berkering-kering goemer^ntjing hoenjinja, al de paarden hadden klin- gelende bellen aan die rinkelden, LP. ouR^ körÖDgoet ? b.v. berdjoe- bah \4y*^*.J. Sj. Mans. Sj. Goemp. ßU^yS^ kßrongsang, zie keron- sang. liX^J'kferaiigkangje.s.v.krabbe. ^SJs^yS körangkeng, Batav.hok, kooi enz. voor gevangenen; kh'ang- kengan, schuur om padi in te bergen. iK^J k^rongkong^z.rotigkong; kerongkongan, de keel, slokdarm. v^^^k6röngga,I.mogelijkbeter g^rangga, e.s.v, groote, roode mier, welks beet sterk brandt en die op de boomen leeft, Jav. ganggrang, id. II. kerengga-moenggoej e.s.v, spe- cerij-achtig zaad. ^jtxJ'koeringgijheidenschebe- woner van de kust van Koromandel. O^ körap, I. dikwijls, dikwerf, vaak, kort op elkander in tijd, dicht naast elkander in ruimte; kerap kalt, dikwijls; k^rap gaw^, in het Palemb. ongeoorloofden omgang h'ebben v.e. man of jongeling met andere vrou- 776 ¥ r/ weniJierhaaldelyk ontucbt plegen; Mrap patij sluipmoord, id. II. klanknabootsend woord voor een knappend gelaid; k^rap-keroep^ hekzelfde met verscheidenheid, zoo- als b.v. yan iemand die beschuit eet. OyS^tÖroep5=Ä:era|?, doch doffer. Oj^körip; m^ngMp, knagen, knabbelen aan iets, zooals muizen. ^•UyS'kferpati,Jav.veeluis,volg, Mrsd. k&aptij het kribbebijten der paarden. j^yTkärßpas, klanknabootsend woord Yoor een ritselend geluid, zoo- als wanneer b. v. een buffel gaat door struiken. li^'ijS karpoeSjPort.bonteslaap- muts, ook ezelsboofd aan mästen. fwSS kßrßpis, = k^r^pasy doch helderder. (KJ^ k^r^pak^ klanknabootsend woord voor een krakend geluid, zoo- als b.v. wanneer een olifant door een suikerriet-aanplant loopt. ^^köröpok, = kMpak, doch doffer. ^Hij^kferpek, Jav. mand, i?alies, porte-manteau, sluitmand, gevloch- ten van bamboe met hengsels van rotan, om reisbenoodigdheden of koopwaren in te bergen; zie Mpek, AjS karpal; patroontasch. ^^kferak, aanbrandsel, aange- brande korst in pot of pan ; Mrak nasi, aanbrandsel van de rjjst, ook e. s. v, welriekende klimop. ^S kßrok, I, klanknabootsend woord voor een krabbend of krassend geluid, doffer dan kMk; m^ng^rok, uitkrabben met vinger^, klauwen of nageis, zooals de laatste rijst uit een pot of de oogen uit het hoofd; MÖn. p^ngh'ok p^rioeky een snoeper, pot- tenlikker. II. Jav. roskam ; ngerok^ roskam- men. In 't Mal. garoek. Zie ald. \JjyS körik, klanknabootsend woord voor een krassend geluid, hel- derder dan kerok; m^ngerik^ uitkrab- ben, afschrapen, radeeren; Mrikan^ schijf in een hijschblok. SjS koerkoer, zie koer, vj^^kßrökap; kMkap-kM- koep^ klanknabootsend woord voor het krakend en knappend geluid als dat V. e. hond, die beenderen kauwt. j^'wJ'koerkoem, Arab. mastik, safraan, kurkuma. ^jSjS karkoen, Perz. hoofd der schrijvers, secretaris. »SjS körökahl; m^ng^rekah^ iets kraken, knauwen met de tanden, ook verscheuren, van wilde dieren. ^iTkarki, Ar. de kraanvogel. kijS kferling ; m^ngMingy van terzij aanzien, e. zijwaartschen blik toewerpen, ook m. dengan ekoer matay even van terzij aanzien. Soms ook gebruikt voor flikkeren v. den blik- sem ; z p^rling en dßlmg. Ism. Jatl8. v^^ kärlip ; sakMip matay een oogwenk, M. zie k^lip. ^^karama, Ar. verhoerhjken ; Ali, karama Allah wadjahoe, Ali, öod verheeriyke zijn aangezicht. Jux^.S' körambll, Jav. de kokos- noot, = k^lamhir, zie ald. p^ ^^körainbodja, Skr. e.s.v. meloen ; zie ook Mmhodja. oLAw^J' kßramsoet, z. ou*^ j?. iuoyS kßrömang, e. s. v. boom welks hout spoedig door de boeboek wordt aangetast. jCjLo J* körömangka, e.s. v.boom, V, d. W., zie tjiamau, ^ Uxf^k6rgmpagi,Tam.scheer- mes. Man. zakmes. ÄJWU.S" kferömpoeng, de onder- buik op de hoogte v. de blaas, R. Pas. Dul, 104. Jav. kempoeng^ id. MÖn. kerampangj tusschenruimte tusschen de beenen. (3>c^5'kgrgmak; daoen keremak, e. s. V. kleine, lange bladen, die veel gelijken op uienloof en ook zoo sma- ken. Yolgens Abd. seh. wrdb. o. s. v. gras. Het wordt in de geneeskunde gebruikt; raogelijk zee-ajuin? iXJueyS' karamoenting, ook k^- moenting^ e. s. v. heester met eetbare roodzwarte, ronde, zoete vruchtjes. fc^S kßrömi, Jav. aarsmaden, z. k^roewit en kerawit, ^^kßran, e s v. komfoor, vuur- pot of test met langwerpig uitsteken- den aschbak; zie anglo, ^jS köron, verb. Ned. kroon, lichtkroon,b.v.Äawc?j7 dan Hrow,kan- delaren en kroonen, Sj. Madli. ^^*i^ kören, zie ng^ren, vao%5^ köranta, e.s.v. luizen, die in het laatste tijdperk eener ziekte, Cf^i 777 even voor den dood bij den mensch te voorschijn komen, M^n. id. iX^JS körönting, klinken, zooal& b.v. een glas, waartegen men met e» mes tikt. kXjJ kferontang, klanknaboot- send woord voor het geluid van een leegen aker, die op den bodem v. e. leeg watervat stoot; k^ring kerou' tang, droog en ledig tot op den bo- dem, van watervaten enz. zoodat het schepvat dat geluid laat hooren. ijOJ'kferoentingjhoutenbel of klok, zooals de buffels om den hals hebben. iLjO^ körinting, gedroogde schelpdieren; kerintlngan = kel^nti- ngan^ zie Unting I. ^xj J' kgroentoeng, frequ. van k^ntoeng, een bamboeschacht met e. spieet in het midden, gebruikt als spaarspot, H. Abd. 435; op Java een hol blök van hout of bamboe met e. gleuf in het midden, in de wachthui- zen gebruikt om er alarm op te slaan, ook op Malaka; Mön. mandje, bakje, in *t algemeen e. voorwerp, dat dient om er i eis in te bewaren ; &an;aÄ: b^nar orang itoe m^tig^roentoengkan pitiSy die man heeft zeer veel geld gespaard ; zie k^ntoeng. i^X^S kßrintiljin menigte af han- gend, zooals vruchten aan een boom» owÄ^ji^körandjat, =:p^randjaty zie ald. &^'j>yS körandjang, grof, ge- vlochten mand v. bamboe^ pakmand^ schanskorf, knaster; zie randjang. 778 J.Ä3/ Jlä3 J" körindjal, de nieren, = hoewah pinggang* -sjO^ k^randji, e. s. v. boom met zwaar,hard, bruin hout, geschikt Yoor huis- en waterbouw, en met rin- sche Yruchten. ÄssOwT köröntjang, klankna- bootsend woord voor e. rammelend geluid, zooals van een ankerketting, 4ie gevierd wordt. ^Ä^wS' kgrontjong, helle rin- gen om de enkels, met steentjes er in of belletjes er aan, ook bellen, zooals om den hals van paarden; gelang kerontjong, klinkende of ram- melende armbanden. Volg. de Br. K. ook de groote armbanden eener bruid. ÄÄ3j5körontjailg; ^mas keron- tjang^ klatergoud, dun bladgoud; zie Mredjang» iÄi^S'kßrentjeng, e. triangel, het instrument. Zie kentjeng IL Jcij-S' kÖranda, Skr. doodkist; M^n. id. ook käst of kist om levende of opgezette dieren daarin te bewa- ren; k, harimau, kist voor 'tvervoe- ren van een tijger; zie larong. ^ Jüj/karendang, e.s.v. braam- «truik; e. laag heester-gewas, tot het geslacht der bramen of rozelaars be- hoorende. M. • ßLy^yS kßronsang, borstspeld, breche ; ook Mrsang, jjS körnoe, Port, como, kruit- hoorn. ^yjS koernia, genade, gunst, ^ie \^^[S. ^jS kärnai; m^ng^mai, aan klei- ne stukken snijden of hakken, b.v. vleesch om er gerechten van te maken. vÄAjJ*.^ kßrÖnnjit, de wenkbrau- wen fronsen, het voorhoofd rimpelen. Zie kennjit, ou^ij.S'körÖnnjoet, knarsen van de tanden, deuren, boomen enz. ook grommen, snauwen, Maxw. iAJj.S'körßniijingjgrauwenjSnau- wen, grommen, Max. ^j^Ji kSr^nnjau^ krakend geluid van iets ongaars bij het kauwen, juO^S' kßrönnjih, grijnzen, aan- grijnzen, Sw. oo. jS' kferoelboet, e. s. v. plant, de Rafflesia Arnoldi. ^, S kSroeboeng, Jav.pass. van roeboeng^ samengestroomd op of om iets; MrMroeboeng j samengestroomd zijn van een menigte, b.v. om naar iets te kijken; m^ng^roeboengi, op iets in menigte samenstroomen, iets in menigte bedekken, zooals bijen,mie- ren, wölken, een menigte krijgslieden enz, b.v. saperti kawan lebah menge- roeboengif evenals een zwerm bijen op iets samenstroomt, H. Boedj. mega Mndak m^ng^roeboengi, wölken zou- den hem bedekken, Ind. Poet. Zie roemoen en keloeboeng, i^^^yS kßrobak, vol litteekens, pokdalig. roj*^ kßrobek, tn^ng^robek, bij kleine stukjes afscheuren, afplukken, v.d.W. Zie robek» ^.^rköroebi, —p^njengatjAhd. seh, wrdb. Zie s^ngat. ^j^ju^yS^köroeMon, Ä.rab. che- rubijnen. Zie keroeb. VÄ^^yS" ll^VOQWitltjatjlng keroewit, aarsmaden. Zie ker^mi en Mrawii, owJu^S' körotot, gegroefd, van groeven of diepe lijnen voorzien, zoo- als een vijl, een pokdalig gelaat, een ruwe schil enz. Zie ook keretoet, v^>* S' kßroetoep, klaaknaboot- send woord voor een dof knappend of knetterend geluid, zooals van zout in een heete pan. M^n. keroetoes, id. {^i^yS köroetak,M6n.m^ny^roe- tak, knabbelen of knagen aan een been enz. i^^^S' körotjoiig,schelletje,bel- letje. d.l.Cr. Zie kerontjong, ._fl^^.< k6roetjoep,peperhuisje. ^2». .^S'kßrotjok, rammelen zoo- als bagel gescbud in eene flesch. v-j4>«5iS' kßroedoet, geplooid,zoo- als doek, dat men raet een rijgdraad heeft ingehaald, Max. Zie kerdoet. f^^^^yS kferOSOk, ritselen, schui- felen; ook g^rosok. ä^yS kferoewing, e.s.v. boom, die een olie, minjak keroewing, levert, waarmede men vaartuigen teert en, vermengd met harpuis, de naden van vaartuigen stopt. Het hont wordt ge- bruikt voor planken. ^j**S. j.rk6roepis, == k^ropas^ z. a. [j»*i^yS kferopas;Ä;^ropa5-Ä;era^es, allerlei kleinigheden, nederig gepro- ken van eigen huisraad, spullen; ook verrichten van allerlei onbeduidend werk. I^^jS köroeping, korstje, roofje c);;^ 779 van een wond ; m^ngSroepingy de korst- jes of roofjes afplukken. Mön. id. (ji^yS^kgroepoek, I. e.s.v. toe- spijs bij de rijst, bestaande uit het binnenste, vleeschachtige gedeeUe van koe- of bufiPelhuid of ook wel de Z*^//c?a-visch, in olie gebakken, zoodat het bro3 en knappend is; ook een ge- bak van deeg, bestaande uit fijnge- maakt vleesch, gekookte visch en wat sagomeel. II. zie bij ker^pah viiaS* .^köroekoetjl.krul of kroes van de bladen sommiger planten; de frequ. van koekoet^ zie ald. II. verrekt van een spier of pees; volg. M. gekrompen, samengetrok- ken, b.v. dikeroekoetkannja koelit; kaki'tangannja soedah m^ngeroekoetj Ibr. b. Chas. Zie kerekoet en koekoet. M:/S^yS kßrokot, I. Jav. de poste- lein, daar in het wild groeiende, doch te wreed om als groente te kunnen worden gegeten. IL Jav. knagen, knabbelen, Okvo.wS' kgroeillit,knabbelen,Sw. fj**jo^J^ kßroemoes, terdege küs- sen, mokkelen. ixu f köromong^stel vantwaalf diepe, koperen bekkens met knop, be- hoorende bij de gam^lan. fj^^yS kßroemoen; h^rMroe- moen, krielen, in menigte op iets toe- stroomen, zoowel van menschen als dieren, ook zwermen van bijen; m^- ng^roemoeniy op iets samenstroomen, Facs. pag. 19. Zie k^roehoeng» ^^^yS köroewan, Jav. ^k^tahoe- 780 ^/ wan, van w^roeh^ = talioe^ zie aldaar. ^^.^^köroejoek, Batav. kraai- en, = Mioer oek, zie ald. 5^5* k^rah; m^ngerahkan^ oproe- pen, bijeenroepen van onderhporigen voor opeubare werkzaamheden, het Volk verzamelen. Hefc onderscheid tusschen meng^rahkan en m^ngam' poengkan blgkt b.v. uit: maka ratoe Djadjaran Sari pon m^nitahkan s^- gala poenggawa Mrlangkap sendjata dan m^ngerahkan s^gala mjat dan m^ngampoengkan gadjah dan koeda^ de Vorst van Djadjaran Sari nu ge- lastte allen oflScieren om de wapens in orde te brengen, al het volk op te roepen en olifanten en paarden bij- een te brengen, Pr. Dj. gong p^ngerah, een bekken, dat geslagen wordt om het volk op te roepen ; angin b^rk^rah, de wind wakkert aan, lett. is aan het verzamelen; djoeroe-Mrah^ e, dienaar van den hatin^ die het volk oproept, ook p^ng^rah^ opzichter, dryver,aan- drijver bij een of ander openbaar werk, = mandor op Java. »yj* kÖroh, I. troebel van vloei- stoffen, vuil van kleuren, onzuiver v. taal of styr of den inhoud v, e. boek ; ook drab, droesem; keroeh dip^rdß" r^nihj het troebele in een holderen toestand brengen, fig, voorgeschillen of twisten bijleggen, partijen verzoe- nen; m^ng^rohkan^ troebel maken. IL Perz. een lengtemaatvan onge- veer twee engelsche mijlen, meestal k^roh hoetniy b.v. adaiah ^mpat Mroh boemi djaoehnja^ de afstand was van vier zulke lengteraaten, 8 engelsche mijlen, Am. H., ook p^hg^roh, Volg. M. is het karoewah en zou het ook p^ngaroewah kunnen zijn; zie roe- wah I. ajS'kÖreh;Ä;^reÄ-Ä:^reÄ,metmoeite. iJS koerat, Arab. bol, bal, kogel, spheer, zone; koeratoeVzamhariri^ de ijskoude zone. ^S kör^j Jav. == Udai I. zie ald. ^y^kferi, sikkel, grasmes, ook troffel; m^ngh'i^ met e. sikkel vormig grasmes snijden of wieden. \^jf köria^ I. ook koeria, e. s. v. koekjes. II. in het Palemb, karja, een titel voor onderdistrictshoofden, samentr. V. kjahi en a7*ja, IjyS korja, Port, een twintigtal, inz. in den manufactuurhandel, P. ij^jS kßrebang, zie kelebang IL owj^S' kareta, Port, rjjtuig, wa- gen, äff uit, ook garenklosje; ikan ka- retay e.s.v. inktvisch met acht voel- sprieten, doch volgens v.d.W. e.s.v. eetbaro zoepolyp. Dit is een verbas- tering van goerita Skr., zie ald.; ka- reta sorong^ duwwagen, handwagen, krui wagen; kareta set^^a, huurrijtuig; b^rkareta, een toertje met een rijtuig maken, per as uitgaan; kareta tarn- bangan, omnibus, v. d. W. ; b^nang kareta, garen opklosje8,klosjes garen; mariam d^ngan karetanja, een kanon met deszelfs affuit. oJü jf kferetoet, ook k^rotof,YeT- groeid, verkromd, klein en kromge- groeid, van vruchten, personen enz. ; orang k^retoet, dwerg, kort en krom ventje. iXj)^f k^ritang; e. s. v. zoutwa- tervisch. iJiitj^ köriting, kroes van het hoofdhaar. JcÄjyS^kÖritjal, slaafofdienaar van een patjal, zie ald. jHwJojS^ kÖridas, e. s. v. gierst- uitslag. M^n. e.s.vi schürft. j^'Jo^rkferedak, aangedroogd kleverig vuil, b. v. deeg aan de banden, vuil aan borden en vaatwerk, etter aan de buid enz. (^*Jo^S^ köridik, = tj^tjak koe- boeng^ e. s. v. vliegende bagedis; ke- ridik p^san-pesarij e. soort welksbeet, Tolg. de ongegronde meening der Maleiers, doodelijk is; zie p^san. {^j^,yf koeririk, e. s. v. krekel, W. Sum. e.s.v, zeedier, M. ouwuo^irkßrisoet, frequ. van ki- soet^ rirapel, frons. i^,jS kferising, grauwen, snau- wen, grommen, Msix, =k^rennji7tg en k^r^nnjoet, e^MO^S' körisik, grof zand, grint- zand, ook de droge bladen van de banaan, v.d.W. Zie karsik. ^mo jf kßrisi, e. s. v. zoutwater- viscb, spiering. oJb J^ köringßt, Jav. zweet, = p^'loeh, zie ald. v^j^S^kÖrijap, zie ngMjap. ^&a>S köripoet, I. gerimpeld, b.v. doorlitteekens. MÖn. kMpoes^id, II. wartaal praten, kletsen, v. d. W. Mön. Mrk^ripitj snateren, rad spreken. {j*mS kferepes; m'^ngi^repes^ in oo^J 781 het rond zoeken, b.v. naar iets op een tafel. iJ^AJiyS köripik, ook Mrepek, e. 8. V. droge, platte, ronde koekjes van sagomeel met suiker; k.pisang, dünne scbijfjes gedroogde, onrijpe banaan in olie gebakken. ^^yAjjS koeripan, Jav. (van o^r/p, leven),hetland van levensonderhoud. Aldus heet in de H. S. S. het land, waar de held Pandji thuis behoort. v-Jo y^kferekoet, verkromd door ziekte, b.v. Tan een arm; ineenge- trokken van het lichaam, b.v. bij het liggen slapen, J^jGyJ^körikal, groote, vlakke schotel of presenteerblad met voet, ook toelak bahoe genoemd. JJoj5^kerikil, kleine keisteen, grint,kiezelsteen; de groote heet ke- rakal, S.^S k6rikam,e.s.v. grof indisch linnen; kasar saperti kain k&ikam^ ZOO grof als k^rikam doek, B.S. j^^karilU, Arab. edelmoedig, milddadig; alkarim, de edelmoedige bij uitneraendheid, d.i. God; kira^ moeHkitdb, de engelen, die der men- schen woorden en handelingen op- teekenen. ^^S kferiau, schreeuwen, rumoer maken, Pool. Pin. Hiervan de naam van de stad Riouw. Jy^S kÖrfewM, Batav. kervel, verb. Ned. v-^^S' kÖrfeüjoet, knarsen van de tanden, een deur enz. jS kferönjit, het voorhoofd c;/-5 rimpelen, M. Zie kennjit. 782 ^^5- ^^k^rSiyail^ klanknabootRend woord voor een krakend geluid, ver- oorzaakt door het kauwen van iets ongaars, b.v. een rauwen aardappel. ^Mwi^koes, klanknabootsend woord voor een blazend geluid, zooals b.v. dat van een kat of tijger; ook d^koes, zie ald. [mS kösa, van v.d.W. bestaat niet. Het grndw. is äsa en niet esa, en de afleiding kasa, in het Jav. kasä; zie asa en ons aas in het kaartspel. y::j^MtS k6sat,Lruw,ruig,oneffen, stroef, zooals b.v. gezaagd hout. M^n. = kasar, ruw, grof. II. mengesat, afvegen, b.v. e. tafel met een doek; kam kesat, vaatdoek. Op Java shkakj zie sikaU III. = toekang, b.v. kesat pemba- soeh kam, v^aschman, bleeker, B. R. v-;uA*S^koesta, Skr. I. melaatsch- heid, waarbij de uiterste ledematen afvallen; syphilitische kanker, Soor- ten zijn: k, pari, k, hoenga, k. Um- hoeng, k, dangkoeng, kanker in den neus; orang herpenjakit koesta, een melaatsche, Sadj. Mal. 2 ; pokok koesia, hura crepitans, een plant, welks bla- den tegen de lepra gebruikt worden, door het Gouvernement ingevoerd en de aanplant er van aangeraoedigd. IL Port, casta, geslacht, af komst, ouA*i^k08ta, Soend. de kust van Koromandel; hatoe kosta, niarmer; lada kosta, e. s. v. peper; tjaö^ kosta, zie tjaöe. ;5 Ju^kastaria, zie ^ jcAJ^ *wX,AA5^koestail,e. waterkruik^L. ^Xm*S kasto^ zie kaatoda. (^s^XmS kastoeri^ Skr. muskus; hoeroeng kastoeri, e. s. v. parkiet; H- koes kastoeri en ook t, toeri, muskus- rat, stinkrat ; limau kastoeri, e. s. v. liraoen, naar ik meen = dßroek wangi op Java, H. Abd. 441 ; boenga kastoeri, e. s. V. woekerplant met zeer welrie- kende bloemen, in het Jav. angg^rek geheeten, zie ald.; endoeng -kastoeri, de muskuszak; kajoe kastoeri, e. s. v. boom, welks welriekend hout in de doepa en andere reukwerken gebruikt wordt; kajoe kastoeri boenga, e. o. v. geel hout; oepama kastoeri, karhia baoenja, maka hilang njawanja, Sprw. t>^X>wyykastoda?H.T.heeft^;c^, ZOO ook H. Asm. Pati, e. s. v. kleed, vervaardigd van boombast en door de adjar-adjar of heidensche priesters gedragen, b.v. maka adjar Darma Djaja pon menjembah laloe memboe- wangkan kastoda öyX,A^^deloewang, maka m^makai pakaian noegeraha, de priester Darma Djaja nu maakte een s^mbah, vervolgens wierp hij het kleed van boombast van zieh en trok de geschonken kleederen aan, Pr. Dj. Deze lezing uit de Pr. Dj. is mogelijk; kasto dMeloewang, zoodat die ö bij dit woord behoort. JkAXAAfcl^kastila, Kastilie, Spanje, spaansch. Zie ook katela, jj.jötjuu.5^ kasoedahao, einde, laatste, voleindiging; daripada per- tama datang kapada kasoedahan, van de eersto tot de laatste. Zie }hXjm» byj^ kesrah, Arab. het bekende klinkerteeken,in hetMal.&ar/5 bawah genoemd, Zie de grammatica. K_ftw^ k6sip;m^w^^5/^,smakkende aan iets zuigen, b.v, aan een klontje; uitzuigen, b.v. een beentje. yJ^MtS kßsak; meng^sak, opschui- ven, opschikken ; Msak hakanan ^^ohik wat naar rechts op. ^^^^wy^kÖSOk; Ä;^50Ä:-Ä;^saÄ;,klank- nabootsend woord voor een geluid als van papier, dat in elk. gefrommeld wordt. jjmJCww.S' koeskoes, I. smoezen, fluisteren. zie koesoe, II.m^w^oe5Ä:o6s,luchtblazen,zooals de visschen soms doen. III. e.s.v. buideldier, d.i. Cr. en M. Zie koekoes, J5Cm*J kßskoel, Perz. koesjkoely etensbakje, drinknap, knapzak, J^AiuwS'kesfel, Jav. vermoeid, afge- mat, het land bebben. ^^^AA^^kÖSÖlioe', zie lioek ^s14,amS kasmaraiijJav.verliefd; zie asmara. ^_;L♦.AAAi'k6soemba, Skr. e. s. v. plant, die een roode verfstof, het or- lean, leverfc, ook de wilde saffraan ; k, hoenga, de gedroogde bloemen van die plant, die als verfstof in den han- del komen; b^nang poetih kita ke- soemba^ het witte garen w^ordt door ons rood geverfd, Hg, uitdrukking voor: in bloed doopen, rood verven met bloed, Sj. Ind. K^sna. Soorten zijn : k. Mling^ k, djawa, k, merah en k, moeroep; kesoemba tahi kambing, die verstof in keutelvorm. ^^jL^.MJ'kßsimlboekan, e, s. v. plant, die in de geneeskunde gebruikt wordt. Jav. k^shnboekkan, id. ^y*^ 783 ^^A4^ koesambi, e. s. v. ijzer- houtboom, op Mal. id. d. 1. Cr. ^^^^luwyi'k^smak, e.s.v. chineesoha vrucht, die gedroogd in den handel komt. ^ ja^amS* kasmiri, Cachemir, ca- chemirisch, ook e. cachemiren sjaal^ Sj. Madli. ^.^ kfesaB,spoor,indruk,afdruk^ b.v. van de band op een glas, de vin- gers op een boek, Ibr. b. Chas., de voeten opdengrond; Är^san Ä:aÄ:*, voet- spoor; berkesan^ de sporen dragen v. iets; vertoonen dat iets indruk ge- maakt heeft, van het gelaat; tiada b^rMsan moekanja dinista orang^ hij wist van bleeken noch blozen toen hem smaadheid werd aangedaan. C. en S. beweren dat het e. verkorting is van b^kasan (grndw. b^kas)? Da» zou een grondwoord kesan niet be- staan ! Zie bekas II. In 't M^n. is^ echter kasan ook spoor, indruk. La.^.S' kösna, Skr. verbastering^ van den eigennaam Kr^sna^ een in- carnatie van Wisnoe, den Vorst van Dwara Wati. c(XA.AA^5^ kösandoeng, Jav. zie sandoeng, y^S kesau, zie bij tarah. ^J^^iM^^kasoewari, de casuaris. syJS kfesoewoer, Jav. alom be-^ kend, beroemd. ^•.M^koesoema, Skr. bloem; in het Mal. fig. gebruikt voor schoon, liefelijk v. eene vrouw, edelgesteen- ten enz.; saper ti jang-jang koesoema^ gelijk de liefdegodin. Zie toes III. Soms fout voor soekma, zie ald. 784 ^y^J ^^•UAfcS^kßsoewi, I. zeer moede, zeer vermoeid, v.d.W. mog. k^soewdy Jav. IL t^poeng kesoewi, e.s.v. versna- pering. 2Uwk$^k@sah, kreunen, stenen, ge- steen, gekreuD, meestal in de samen> Stelling MrkHoeh'k^sahf züchten en stenen. MÖn, kaloek-k^sah^ in hooge mate ongerust, gejaagd, bezorgd, jUw^kÖseh, grijnzen, zooals de apen. JLu^ kisilan, zie kisil. ^^amS kasihail, zie bij kasih, wa*a*Iä^ kisjtäsab, Perz. naam van den Perzischen koning Darius Hystaspes, ^£ jXmuS ksjatria^ Skr. iemand uit de käste der krijgslieden , edelman, prins van den bloede, XÄwS'koesjti, Perz. worsteling; i^rÄ:oes;7i, worstelen; koesjti gir^ wor- stelaar. Zie goesti, ijij^ kasjk^ Arab. gerstebier. J^JCäJ koesjkoel, Perz. beker, kelk. Ook k^skoelj zie ald. »„jOCAf kasjkin en kasjkinat, Perz. gerstebrood, boonenbrood, bij broodsgebrek in gebruik. ^jÄ..^^kisjfnisj, Perz. k. besar, rozijnen; k, k^tjU, krenten, e. s. v. druiv^en zonder pitten. jvA-A-J kasjim, Arab. gesneden, gelubd; m^ngasjimkaiij snijden, ent- mannen. au*> käbah, Arab. vierkant ge- bouw; alknhah, het vierkant, de tem- pel te Mekka, ook kubatoeHlah, ge- noemd. jiS kang, I.groote waterbak; kang mandi, badkuip. II. = k^kang, hit van een paard; tali kang^ toom, teugel, leisel. Zie k^kang. III. Jav. verkorting van kakang^ oudere broeder, en gebruikt als aan- spraakswoord. i^koeng, of kong, klanknaboot- send woord voor e. holklinkend ge- luid, zooals v. e. gong of van zwaar geblaf enz. Zie sipoet, pS kong, I. Chin. waterdicht be- schot van zware plankon in sommige inlandsche vaartuigen. flierdoor wor- den die in waterdichte vakken ver- deeld, welk stelsel nu ook op onze schepen wordt toegepast. II.bovendorpel,=rawi&an^c^2-a^a5, C. en S. III. verkorting v. langkong ; b.v. kong p^langi voor langkong p^langi, de regenboog. M. ifkeng, klanknabootsend woord voor een gillend geluid zooals v. e. hert of ree, ook van een hond die aanslaat of zieh bezeerd heeft. ^jXiS kangten, verb. Ned. kan- tine. ^*JkS kongsan, huif, luifel, af- dak boven een raam. ^M^Jkongsi, Chin. maatschappij , vereeniging, verbond, genootschap, compagnieschap. JoW kangka, zie pangkalan, vi^jCkS' kiügkit, Jav. e.s.v. zeer kleine limoen, zoo groot als e. knik- ker, waarvan men confijt maakt enz« ^ X 785 taan iXJIS'kangkang, wijd openst^ van een deur, de beenen enz. wijd- beens; m^ngangkang^ wijdbeens loo- pen, schrijdelings zitten; kangkang kojak^ ZOO wijdbeens dat de saroeng er van scheurt; kelangkang^ de plaats tussehen de beide dijen; ditjelah ke- langkang, tussehen de beenen, S.Dz.; rantai kangkang^ voetboeien, Sw.; kangkang katoep, e. s. v. vogel, naar zijn geroep aldus genoemd. M.^n,kang' kang, wijdbeens. uSdS kangkoeng, e.s.v. kikker, naar zijn geroep zoo genoemd; sajoer kangkoeng^ kikkermoes, e.s.v. kruip- plant, die als groente gegeten wordt; helah kangkoeng, e. bijzondere wijze van twee stukken goed aan elkander te naaien, «Xi^kongkang, I. e.s.v. vier- voetig dier, de zoogenaamde luiaard, stenops tardigradus, ook kamalasan genoemd. II. mengongkang^ kluiven, knab- belen, knagen. iXi^kongkong^zwaar voorwerp, Mön. e.s.v. blök, dat aan een ketting of touw raisdadigers of dieren om den hals gehangen wordt en dat zij overal moeten meedragen; m^ngongkong^ v. zulk e. voorwerp voorzien, b.v. maÄ;a soeroeh kongkong lehernja sipentjoeri itoe, bawa sapandjang pasar^ laat dien dief een blök om zijn hals hangen en voer hem de geheele markt over, Oend. ^JulS'keilgkailg, op den rüg lig- gen met ^en been recht uitgestrekt en het andere opgetrokken, zoodat de voetzool op den grond staat. ^i)ui5'kengkeng^ I. m^ngengkeng^ een poot oplichten, zooals een hond doet. Mön. mmgengkeng^ druipstaar- tend wegloopen. II. = tßngkeng, zie ald. LftS^kafa, Ar. ^^Ä:a^,voldoende zijn. i\LftS^kafärat, Ar. dat waardoor een zonde of misdaad geboet wordt, zoenoffer, dat wat gegeven of gedaan wordt om z. van zijn eed te ontslaan als men dien niet wil of kan vervul- len, b. V. kasi kafdrat7ija toedjoeh ekoer lemhoe maka Upaslah soempah itoe, S.Dz. ä^nftS^kafarat, Ar. mrv. van kdflr, zie ald. en kaparat I. JiyJiS^ kafsögar, Perz. schoen- riiaker. ^}jiS kafal, Arab. sehabrak, dek- kleed op een rijbeest. ^siS kafan, Ar. lijkkleed, doods- kleed; soms ook kleed in het alge- raeen en droogdoek voor badenden, b.v. adajang mendjawat saroeng dan kafan, ada jang mendjawat hoelang hoeloe, ada jang mendjawat kafan tetap toeboehj bij een officieel bad, H. Boedj.; mengafani, van e. doodkleed voorzien, in e. doodkleed wikkelen; mengafankan, tot doodkleed maken, daarvoor gebruiken; p^ngafan, wat ter bezorging van een lijk gebruikt wordt. M. b^rsalin kafan^ van klee- deren verwisselen, poet. ^ÄS^kafoe', Arab. zie koepoe I. 50 786 ^ Jt!^ kafl, Ar. voldoend, genoeg- zaam. JuiS^kafilj Ar. borg; naxk kafil, als borg optreden. x^Jfkap^ L een touw vastmaken, beieggen. II. Ned. kap, huif; kap kareta^ rijtuigkap. ^..ftS^kop, kap boven de zitplaats Tan den ruiter op een olifant, Sijam. ka-pa, zadel voor een olifanfc. v-j^LÄTkaparat^ I. van het Arab. kafarat, meerv. van kafir, ongeloo- vige, als scheldwoord gebruikt. Zie ook kafdrat, II. zoenoffer voor het niet houden of nakomen v. e. eed, of tot boete voor andere overtredingen. Zie kafdrat. ^-^Uykßpasai, Parkia macro- carpa (Mimosees) d. 1. Cr. JLlS' kapala, Skr, (in het latijn cephala. Het echte mal. woord schijnt hoeloe te zijn) hoofd, in alle betee- kenissen, bovenste of voorste, voor- naaraste, eerste kwaliteit, opperhoofd, voorzitter,voerman,aanvoerder,knop op iets; k. ajar^ ook lidah-ajar, het voorste gedeelte of begin van stroo- mend water, v. d. Tn.; k. halok^ Hik. Abd. p, 30 de kop v. e. balk, waaraan hij voortgesleept wordt en dien men er later afzaagt; k, bandar^ de bron, vanwaar de leidingen het water naar de rijstvelden voeren; k. kodi en k. 'p^kodian^ z. kodi-, kapala katn, hoofd of gebloemde rand aan een gebatikt kleedje; k, soerat, hoofd v. e. brief, doorgaans een körte spreuk in het Arabisch; k, poelaUj het hoogste ge- deelte van een eiland; ä:. ;p^c?öf^/, kar- re voerder, voerman van een kar; k, pprahoe, de kop of het voorste ge- deelte V. e. vaartuig; k, hatoe, stijf- kop, koppig; k. berat, onbevattelijk, moeielijk iets kunnen leeren, Hik. Abd, p. 190; k,jang m^m^rentahkan, het besturend of bevelvoerend hoofd; k, soesoCy room; k. koia, zie bij kota; jang kapala, de of het voornaaraste; k, sakali, aller voornaaraste, prima kwaliteit, eerste soort, ook kapala- kapala,'H.,Ahd,102]m^ngapalayYOor' zitten, presideeren, voor aanvoerder of voerman fungeeren; m^ngapala- kan, hetzelfde raet object,b.v. menga- palakan pMati, een kar als voerman begeleiden, voerman zijn v. een kar, Prab. Dj., zie ook ampil; m^ngapala- kan rujat, aan het hoofd staan van het leger; m. gadjah, een olifant, op zijn nek zittende, besturen; m, boe- lalainja, zijn snuit achter over den kop leggen, van een olifant, ä)La,5' kfepalang, ontoereikond, onvoldoende, ten halve; zie alang II. ^^\JS k^paja, zie bMk, \«5>LaS' köpajang, e. s.v. grooten boom met flauwe, doch eetbare vruch- ten, die een bittere en bedwelmende pit hebben, vandaar het Sprw. oem- pama boewah k^pajang, dimakan ma- bok, diboewang sajang. Deze vrucht, in warm water geweekt, zet z. zeer uit en levert, vermengd met bidji soe- lasihj Buiker en water, een verfris- schenden drank, tjintjaoe, genaamd; zie ook bij mangkok. v;:^ J^ 787 r^i^ bi^pit^ geklemd tusschen den arm en het lijf of tusschen de vin- gers, H. Abd. 338 reg. 1 v. o., of met de banden tusschen de beenen, MÖn. m^ng^pit, iets zoo dragen, b. v, een boek enz.; napsoe Mras^ fangan di- kepit, fig. iets graag willen hebben, doch er geen moeite voor doen. M^n. Zie apit en MmpiL JcAJ^kapada^ naar; meng^pada- kan, aan iets de richting geven naar, dirigoeren naar; zie JL». yfiS kßpar, e. s. V. eetbaren zoet- watervisch, Mal. ouwuÄ-S* kapista, Skr. papisfha^ goddeloos, siecht. «jUMi.A5^klpsiau, Chin. grijze aar- den pot met tuit en steel, gebruikt om water te koken voor koffie en theo. «A^kßpoeng; meng^oeng^ om- singelen, omringen, insluiten, belege- ren; k^poeng g^ndang, afsnijding van den weg naar voren en naar achteren ; p^ng^poengan^ belegering, omsinge- ling. ^iiAS^kSping, of kepeng, iets plats en duns, een plat en dun stuk, ook gebruikt als hulp-Telw. bij de opnoe- ming V. het aantal geldstukken, plan- ken, borden, stukken papier, grond enz. Mrkeping-kepingy aan stukken, aan flarden,in spaanders, in vlokken b,v. van haar. I^^aS' köpak, I. vleugel, vlerk; m^ng^pak-ngepaky klapwieken, ook met de armen tegen het lijf slaan bij het dansen, b.v. laloe hangkitlah mt- nari m^ng^pahng^pak sap^rti Mlang Mndak t^rhang, vervolgens stonden zij op om te dansen, sloegen met de armen tegen hun lijf als e. sperwer, die wil opyliegen; Mndak t^rhangy tidak Mrk^pakj fig. voor iets willen verrichten, waarvoor men de midde- len niet heeft. II. zeer vermoeid, afgemat, uitge- put door lichamelijke inspanning. ^^jJi5^kfepok, helle cylinder van boomschors tot herging, voornamelijk van rijst, doch ook gebruikt bij het maken van gambir, kepok-kepok^ een stijve kraag aan een Mal. baadje. i^iJ'köpek,I. e.s.v. groote,over- dekte doos v. bamboe met twee heng- sels V. rotan, waarin men zjjne reis- benoodigdheden pakt. Jav. kerpek, II. plat ingedrukt, inz. van den neus, doch ook v. andere zaken, b.v. petjah saroeng k^ris kita dan p^ndoe^ wanja pon Mpek^ de scheede v. onze kris brak en de bijkris werd gedeukt, Mes. Prab. Dj.; dadanja kepek-kepekj druk de borst plat; zie kepek, r^A^ köpik, e. s. V. groene, zeer stinkende tor. \^JJ kßpoek, I. grove deuk; meng^poekkan, deuken. II, e.s.v. boomkatoen, ongeschikt voor 't spinnen, zie kapoek. JcAS'kapal, Tam.schipjOver walsch vaartüig, in tegenoverstelling v. p^- rahoCj het inlandsche vaartüig; k. p^rang, oorlogschip; dibariskannja ^nam-Mlas kapal p^rang, brachten zij zestien oorlogschepen in linie vau bataille, H. Abd.; k. asap, stoom- 788 J^ schip; k. dagang, vreemd schip; k. tiga Hang, vol schip, driemaster; Mr- kapal'kapal, bij scheepsladiDgen, H. Abd. 303; zie bij Hang, J^köpal, Jav./i:^^^^,klont,kluit, gekneede bal, b.v. van gekookte rijst, ook hoop van drek of stront, b. v. maka kata radja gadjah . , . . dengan saMpal tahikoe tertimpa ka-atas ka- palanja pon, nistjaja ratalah dengan boemi ini, toen sprak de koning oli- fant: Als hij slechts e. boop van mijn drek op zijn kop krijgt, dan wordt bij bepaald met den grond gelijk (zoo plat) P. Dj.; meng^palj tot kluit of klont kneeden, samendrukken, ook samonvouv^en en drukken van de banden zonder daarbij de vingers te kruisen; herkepal-kepal, aan klonten of kluiten, ook de banden om en om aldus samendrukken; kepal-kepal, e. s.v. koekjes; z. ook Jc^poel engoempaL JkA5' köpoel, dicbt, dik, gepakt, van rookwolken ; m^ngepoel, zieh zoo voordoen, die boedanigbeid vertoo- nen, ook zwellen van de Zeilen. JcÄf kßpil, vlak bij iets anders of tegen iets aan, zij aan zij; meng^piU kan^ meren, aanleggen, van vaartui- gen, aanklampen, ook vlak bij iets doen opbouden of vastleggen van een olifant, iets dicbt tegen bet Jijf bou- den, b.v. een kind; terkepil, vastge- meerd, vastgelegd; zie ook dampiL \S%^ kßpoelaga, ook poelaga, kardamom, e, s. v. aromatisch zaad, dat tot verbetering van den adem ge- kauwd wordt. Ook poewar gen. (3JUf köplek, JsLY, zie tßmp^lek. Jua*aJU5 köplesed, Jav. uitge- gleden, zie gHintßr. jvÄ5^köpaill,verlegen,verstikt,b.v. van lijnwaad, rijst, laken enz. door lang liggen. ^Slx'iS' köponakan, Jav. broe- ders- of zusterskind. ccXaäS' k6poendoeng,Mön.e.s.v, zure vrucht, die veel op langsat ge- lijkt. Jav. naam v.e. boom, die best timmerbout en zuurzoete vrucbten draagt. H Jüi^ köpmding,W.Sum.wand. luis, zie pidjat. c4>^äS' kfepodang, e. s. v. wiele- waal. ^\y^ kepoeroen, pap van sago- meel. ^^ köpoejoe^e.s.v.vischjAbd. scb. wrdb. Zie bij poejoe, Äj«iJ köpoejoeh, zie poejoeh. ääJ^ kSpah, e. s. V. platte en br eede, eetbare zeemossel; k.gading, een va- rieteit daarvan. ääJ' kÖpoll, vol, overdekt met iets b.v. met stof, vol van de zeilen ; lajar p^ngepohj bet bovenste vierkantezeil, boven-bramzeil. _Äf köpai, = kepak, zie ald. JUaS^ kapialoe, samengesteld uit kapi en eloe, erge zwaarte in bet boofd, zware boofdpijn, zie Jav. wbk. op kapi; demam kapialoe, beete, ty- pbeusekoorts;Ä;.n;'amaw,degeelzucht.' v«^waa5^ kÖpiat, de uitgeperste ve- zels van geraspte kokosnoot, gewoon- lijk hampas njioer genoemd. iJUÄf kßpiting^ook^e^m^, e.s.v. eetbare zeekrab; eig. Mtam Mpiting; batok Hpitingj de schaal van een krab. Batay. ^AXÄ^^kapitan, Ned. kapitein. yXfiS^ kopjor^ Jav. inwendig tot pap, eene eigenaardigheid ran sora- mige vruchten, die daarom voor bij- zonder fijn worden gehenden, b.v. mangga kopjor^ helapa kopjor enz. ^j^.aäS' kapiran, Jav.bekaaiduit- gekomen, teleurgesteld. jjjiuÄS' köpingin, Jav. naar iets verlangen, zie ingin, i^^iaÄS" kÖpiri; kam kepiri^Bervet- goed, wit damast, H. mogelijk eene verbastering van ons keper, lj;uAAi5^ kßpinis, zie pindis, 2UA$^kopiah, Arab. hoed, chako, pet, chineesche muts, kalotje; kopiah pendjaltHj een kalotje van rotan ge- vlochten. Zie ook kamMli; seri ko- piah^ titel van den keizer van China in de H.T. (Ji* kak, verkorting van kakak^ zie ald. (Ji' kok, zie jf^. \^ kik, weefgetouw. ^LXiTkßkara, e. s. v. tweejarige plant met witte bloemtrossenenpeul- vruchten, die als groente gegeten worden. Ä^LX^kgkasIh, beminde, gelief- <ie ; zie kasih. ÄSlX^r kgkapah, of Ä:^Ä-ö^a,scha- brak ? N. Moeh, volgens R. v. E. zadel, paardetuig, Siam. ka-pa, zadel voor een olifant. (j^lXTkökawin, Jav. e. gedieht jjcr 789 opzeggen, zingend voordragen; zie kidoeng, oJCS' kßkat, afge Valien bladeren die in zee of op de rivieren drijven; halik kekatj eb, afloopend water; mati kekat = p^rbani en pasang gondah, zie perbana, L;cXy kakatoewa, de witte kuif- papegaai van de Molukken, kaketoe; op Java ook nijptang. JSsS kökar, uit elkander, van elk- ander, van spijs, een bloera of knop enz. m^ngekary uit elkander doen, van elkander doen, uitspreiden, door om te roeren, zieh openen van een bloem- knop; pengekar^ scheedetang chir. M^n. mengakar, verspreiden, uitsprei- den, uit elk. doen van datgene, wat op e. hoop gelegen heeft, uitstallen. Ook van de knevels, b.v. mtsai dik^- kary Sj. Madli, ^jM.iy kÖkas, I. zie kakas, II. in het Palemb, e. strook open grond tusschen e. nieuw aan te leggen tuin en een reeds bebouwden akker. Ä5Crkßkang, ook kang, bit voor een paard; berk^kang^ van een bit voorzien zijn, fig. niet kunnen doen wat men wil; tali kekang^ leidsei, teugel; mengekangkaUf de beenen om iets heen klemmen om niet te vallen. Yergelijk kangkang. JkXS^ kfekal, bestendig; blijvend, duurzaam, eeuwigdurend, onvergan- kelijk; berkekalan^ bestendig, voort- durend, aanhoudend, blijvend; k^kal sampai salama-lamanja^ tot in alle eeuwigheid ; m^ng^kalkan ,' bestendi- gen, voortzetten, doen voortduren; 790 ^ m^ng^kalij bij iem. aanhouden, hem voortdurend lästig vallen, M. i)SS kökßlang, zie kelang. jjÄxXS^kÖkeiitjeug, = tMpat gorengan, braadpan. Zie Tcentjeng II. jaJCTkakanda^ zie kakak I. •XJ' kökau, onwillekeurig uit den slaap opyliegen, van honden, v.d.W. zie igau, ^t>yCr kökoedoeng, Jav, iets over het hoofd dragen bijwijze van sluier == herkoedoeng^ Mal. syS<S kÖkoera, zie koera. nsjCS kakoroh, e.s.v. vlieg, Eng. eye fly, Max. iJ jCy kakolong, e. s. v. koperen ringen aan de uiteinden van de ikat- pinggang of gordel der Mal. vrouwen, Mid. Sum., die ring kan zijn van koper, zilver of goud. sjCS^k^kah^ I. m^ng^kah, uit elk- ander doen van vuur; zie kekar, II. e. s. V. langarmigen aap. H.T. kakah. JaXT kokila, Skr. de vogel, die op Java hejo genoemd wordt, gracula religiosa. JLjjCy kßkili, = kili-kili^zieold, J^yCr kagoengan, Jav. groot- heid, van agoeng II, zie ald. Jc^kal, I.. ook leng^ een inhouds- maat voor ryst van V2 tjoepak of 2 tjatoh II. kal'kal, naam, dien men geeft aan de afstammelingen van een ban' tara kan an, (}S koel =ztßroely s^7'oelenp^roely zie ald. C. en S. ooikS' kölaböt, I. Jav. boks- hoornzaadjfoenumgraecum.Hetarab. halbah. II. langkah k^labat, bij het dan- sende scbermen, oip^ntjak^een aantal passen vooruit zonder zieh op te houden. ibiky kÖlabang, I. Jav. duizend- poot, van kala en abang, zie Upan, IL Jav. vlechten;Ä:^/a&aw^awrawi- boet^ haarvlecht. yjy<S kölabau, e.s.v. zoetwater- visch. mS^ kölaboe, grauw,grijs,asch- kleurig, van aboe, asch; een vlies of vlek op de oogen. M. boeroeng k^la- boe, e.s.v. kraanvogel, d.l.Cr. id. ^'i^kßlati, schaar voor de be- telribot, Sw. zie katjip, ^*4>ik5^k61adak, droesem, moer, bezinksel ; k, peroet, laatste, zwart- achtige ontlasting van e. stervende. •4>i^rköladaii; mengeladau, hoe- den, oppassen, zorgen voor iets. Zie ook biladau. ^^OikS^kÖIadl, e.s.v. plant met grool; blad en eetbaren knol, die op vochtigen grond groeit; zie oebi, ykS kölara, zie sembilang, uyji^kßlarat, zie bintang, »^ü^y k^larah, e. s. v. kleinen houtworm. ^^ikJ'kglarai, ruitsgewijs vlecht- werk, weefsel of naaiwerk, ook geke- perd van doek, mafc- of mandewerk; hain k^larai en b^latjoe k^larai, ge- keperd katoen, keper. ^'ikS' kölasa, I. bult van een ka- meel of andere dieren. *^Mfjkj iJ^Mf ^y :i^ 791 II. Mläsaj Jav. vloermat, zitmat. ^j^ik5' kßlasak, I. = Masa II, V. d. W. II. e, s. V. lang, houten schild, in het midden smal, in gebruik bij de ilanoen en de Timoreezen. auwik^kÖlasah,e.s.v.verworming in houfc, zie Mlarah, ^ywikS' kalasi, L verb. van het Perz. chalasji^ matroos; zie lasjkar, II. e. s. V. aap, de neusaap. III. ajam kelasi = a, soelasih, kip met zwart-achtig of paars vleesch en beenderen. ^^S* kiiailgan, e.s.v. doorn- struik. Päd. bovenl. oi^^ kÖlapa^ Jar. de kokos = njioer; boenga soesoen k^lapa^ e. s. v, keestertje met witte bloemen. Ä^iky kölapoh, tweede huid on- der den bast, b.v. kelapoh pisang^ de tweede huid van de banaan, d. B. yS'^S kölakar, grappen maken, Sj. Madli, Ibr. b. Chas. grover dan s^^oero^Ä, jokken, «chertsend onwaar- heid zeggen. ^ib^kölakaii? b.v. d^mikian lagi Mkim dan ^f^ dan ^jul*^ m^mhitjarakan ndat negari? Oend. Mal. Zij schijnen even als Mkim een ambt aan te duiden. J'ib'kölagar, Perz. wat e. kleur donkerder maakt of den smaak der spijzen verhoogt, ^jiS'^ kSIak^pan^ Jav. telkens gapen of geeuwen. oJikrkÖlaloet, ook k^hloet en k^- lolot, onverstaanbare woorden uiten. iJi^y kölalang, in de HSS. aar- den waterkruik met wijden buik en nauwen hals, = gamoh, J)iS kaläm, Ar. woord, rede, ge- sprek; Ära^am ,O^Z/clÄ, het woord öods, de Koran; ^Zmoe kaldm^ bovennatuur- kunde, scholastische filosophie; tarn- matoeHkaldm^ einde van het woord of der rede, gewone uitdrukking aan het slot van brieven en andere ge- schriften; akan djadi ganti hersam- hoetan kaldm^ ter vervanging van een mondgesprek. Niet te verwarren met ^XS. ^jjoik^ kSlamin^ paar, man en vrouw, mannetje en wijfje, ook dat- gene wat er aan ontbreekt ora een paar uit te maken, b.v. djikalaii boe- roeng itoe ada kelaminnja, als die vogel gepaard was, H. Bocht.; berke- lamin, bij paren, paarsgewijze; huis- gezin, familie, v. d. W. Zie lamin, ^iki" kölana, I. zwerven; orang kelana, zwerver, landlooper, ook ke- lana tandang desa, zwerver die het platte land afloopt. II. boegineesche prinsentitel; eng- koe k^lana, titel van den aangewezen opvolger van den Onderkoning. ooiU' kßlanit; m^ng^lanit^ iets wegwerpen omdat het te onbeduidend of te weinig waard is; zie Mlonet, %.iL^kÖlawar, = kalalawar, zie aldaar. jjgjikS^kÖlawi, e.s.v. vrucht, de broodvrucht met pitten = soekoen bidjij b.v. boewah k^lawi dan boewah barangan salapan boewahbanjaknja, Hik. Am. Hamz. Van den binnensten 792 »ilLT bast dezes booms vervaardigt men e. s. V. linnen. »^ koeläh, Perz. hooge muts, zie ad/. ^ik^kalahi, Scr. twist; komt als grondw. herhaalde malen Yoor in de Hik. Sj. Djil. o. a. p. 8; s^bah her- kalahi d^ngan perigij achirnja mati d^haga^ door met den put te twisten, sterft men ten slotte van dorst ! ! Sprw.; berkalahiy twisten, vechten, plukharen. Hiervan ons bakkeleien : perkalahian, vechtpartij. (3^iJ^ kölajak, verb. v. ^ikÄ., zie ald. ^^ik/k6Iajoe, e.s.v. boom, welks worteis een middel tegen de spruw zijn; k.hifam, de z warte k^lajoe, welks worteis worden gebruikt ora de Spie- ren te verzach ten. v^JLS' kalb, Arab. hond ; alkalb, Sirius, het sterrenbeeld. oxA/kfelfeboet, gereedschap om er hoofdbedekkingen optezetten; k. kasoetyleestYOor schoenen of laarzen. j^JLTkölöboer; t^rkeUboer^ tot stof teruggebracht, C. en S. Zie Mloe- boeran, ^jjJS kölfeboek, zie bij ara. ^^jJ/kalboe; laoet Kalboe, hier- mede wordt in de Hik. R. Chaib. tel- kens, naar ik gis, de Perzische Golf aangeduid, b. v. sampai kabandar mn- moer ditepi laoet Kalboe itoe. y^syfJ^ köloeboeran, diepte, af- grond, valkuil ; zie koeboer. Dat de afl. van koeboer is blijkt hieruit, dat het op Malaka koeboeran is, d. 1. Cr. ^^.jy kölaboesoeng, bekleed- sel, dat over den rand van iets heen- hangt; dekblad, zooals b.v. van de ma'is ; zie k^longsong. oJlS^kÖlat, I. schoot, bras,mar.; tali kelatj een touw, waarmede men op een schip de ra regeert; djoeroe kelat, schieman; angin tegang kelatj stijve koelte; mengelatkan lajar, de Zeilen reven, Sw.; meng^lati^ de schoot aanhalen, Sadj. Mal. 157; me- narik kelat, aanbrassen, scheepst. II. samentrekkend, wrang van smaak; kelat benar pinang ini, deze ar^kanoot is erg wrang; pisang k^latj e.s.v. banaan, die, jong zijnde, erg wrang is; niet goed geopend, nog slaperig, van de oogen. III. e. s. V. boom met hard, rood hout, dat zwaarder is dan zeewater en gebruikt wordt voor huisbouw, doch minder goed is dan embalau, Soorten zijn : k, lapis, k. merah, k, poetih en k, rawang, lY, ook gebruikt voor een kleur, mogelijk naar de kleur van het hout, zie III, b.v. berikat pinggang werna jang k^lat, Sj. Madli. M^n. eene wijze van doek te verven. v-Jl/k61it; b^rkUit, z. schielijk achter iets verbergen ; berkelit-kelitj zieh hier en daar verbergen. JcJ/kÖlßtar, schudden, sidde- ren ; zie kMar, jUJl/kfeWtang, ook Mientang ^ het klinkend geluid van zware stuk- ken geld, die op een steen vallen. ijcJ/kfelötoeng, zie k^Untoeng. i;diykfel6ting, klanknabootsend woord voor een klinkend geluid. Zie Unting. I^^^jd^kölötak, klanknabootsend woord voor een geluid als van hei kloppen met een hamertje op een steenen vloer, frequ. van ketak. ^JJCJLS' kglötoek, frequ. V. k^toek. ^xXi kölßtik, ook geletik, spar- telen, zooals b.v. de afgebroken staart eener hagedis. i^JoifJ^Jli'kaladjgngkiiig, scher- pioen, samengesteld uit kala, z. ald. en djengking, het achterste opsteken. v^.äJL.5' kelfedjap, knipoogen, frequ. van kedjap, zie ald. s()dS kölfedir, vulg. uit de holte treden van de oogen, hangen van de huig. • jJiykaldoe, Port, vleeschnat, ju, bouillon. (^ Jü^kaldai, Tara, kaloedai^ ezel; Jav. koeldi^ id. ^iS kölar, I. kerf of vore in iets; mengelarj kerven, b.v. visch of iets, dat men doorbreken wil; kelar-kelar papan penjesah kam, de kerven in e. waschplank. II.Jav.kunnen,instaat,bij machte zijn. %JLS^kÖlir, Jav. scherm van wit katoen, waarachter de dalang de wa • jangpoppen vertoont, Pr. Dj. H. T, (j^Ji^kölas^ I.m^nj^'^ZaSjeventjes in e. heete pan schroeien v. vleesch of vet, om het daarna vorder te be- reiden. e 79S II. mengelas, stilstaan van het wa- ter tusschen eb en vloed. tujS kßlis, I. met de punt opzij uitsteken, b.v. van een pen uit een bos pennen; mengeliskan kaki, met de punt van den voet opzij schuiven. IL m^ngelis, knippen met de oogen. jj^JL^köloes, afgestroopt, van de huid beroofd. LwüJL5^k61esa, e. s. v. zoetwater- visch. ^jUjuJLS' koela-sßntana. Skr. nakomelingen, maagschap,familie; in het Jav. afhankelijke verwanten van een Vorst. j£jL5^k61ang, = s^^aw^, zie ald. Bij Max. kelang-kUang, tusschen; kekelang^ op N.-Sum. tusschenper- soon bij een te sluiten huwelijk, die de besprekingen voert = telangkai^ zie ald. iJLS^kÖloeng, I, in het midden omgebogen, van lange dünne voor- werpen, zooals b.v. rotan, zoodat de einden evenwijdig loopen; m^ng^loe- ngi, met iets dat aldus oragebogeu is omgeven, b.v. den hals met e. los- hangenden doek, ook omsingelen v. een vijand, PÖl. Djin. Zie long II en eloeng I. II. e. s. V. langwerpig smal Vier- kant Schild, bij de lanoen ingebruik. III. Batav. hol, uitgehold, diep V. e. bord, waschkom, enzr, piring k^- loeng, e. diep bord; mPngeloeng, id. iXS köling, Skr.Mm^^öf,de kust van Koromandel; orang Mling, Klin- 794 ^ ganees, moor; b^hasa Ä;., het tamil en Moegoe; djamboe k^ling=dj» merah, de roode djamboe-vrucht; ikan k^- ling^ e.s.v. visch; kain Mling^ onge- bleekt katoen. JUTkÖlöngÖr, Jav. bezwijmd, fiauw govallen. Zie l^ngar. ÄMJiJLTkölongsong, omhulsel, 20oals dat van de mais en de peper, Mön. de biaderige stof, die de rotan- planfc omvat. xLXÄJlfkalÖngkara, z. lengkara. kSLkJS kölangkang, de wijdte tusschen de beenen, = kangkang^ zie a,ldaar; m^ngUangkang ^ M^n. dwars- boomen. 