title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: De Scheurbuik 98 F Tong ont leen ongeveer. Dat geen, het welke zodanige lijders met den naam van het zuur in de maag bestempelen, is geen waar zuur, maar een pikant water. Dezelfde scherpte, welke in de nieren niet behoorlijk afgefcheiden is, verspreidt zich almede door de slagader der zaadvaten tot door de zelven afzonderende zaadvogt, beroft ook dit van zijn natuurlijke en balssmachtige hoedanigheid, maakt het scherp en prikkelend, en bewerk het daardoor onder anderen die menigvuldige zaadvloeistoffen. Langzaam worden alle delen van het lichaam, die met veel bekleed zijn, met zulk een zoutige scherpte overgeladen waaruit alsdan veelerlei zware klachten gebooren worden. Wanneer men de pis van zulke lijders nauwkeurig gade slaat, ontmoet men daarin als het ware, eenen thermometer, waaruit men de vermeerdering of verminderde plaats hebbende toevallen beoordelen kan. Op dit gevoelen volgens de Hoogleeraar onder anderen, pisdrijvende balfoeileiden aan, te weten een mengsel uit Peruvianische Balzam met het geel van een ei gemengd; als ook pisdrijvende druppels uit verzoete geest van Salderer met gedistilleerde oliën verbonden. Dan beide deze middelen waren te scherp, en de maag van de lijder, kon deze volstrektelijk niet verdragen. De Scheurbuik: Onder alle geneeswijzen, die men van tijd tot tijd bij onze lijder beproeft heeft, waren enkel en alleenlijk verzachtende, inwikkende, pijnstillende middelen, verbonden met zuur brekende, en zachte speekselachtige windbrekende, de enigste, die de lijder enig nut en verlichting aanbragt. Hij bedient zich van deze middelen thans, bijna sinds vijf jaar, en geen enkelen dag kan hijzelf geheel ontbeerden. Het voornaamste middel, hetwelk altijd zijn pijnen doet bedaarden, bestaat in een Amandelmelk met Arabische Gom, Magnefis, een weinig Kanaalwater en een aftrekkel van Baldrian, verbonden met Hoffman's Droppels verzameld. Wanneer echter de pijnen zeer hevig zijn, als dan gebruikt hij in plaats van het zo even gemelde middel een melk van Maankopzaad, met Amandelolie, Arabische Gom en fytop van Althee; soms voegt men ook bij deze Emulsie een weinig sap van Bilzenkruid, hetwelk dikwijks een witneemende uitwerking doet. De verdikte soep uit zaad bereid verhoedt hem geen bijzondere verlichting, nog beter bewerkt zulks een uitmelking van Lenzenaat, en Lijngzaad, een afkoeling van de Althee vloei. Een drachem van verfische Cocoaboom in dunne hoeveelheid hoender- of kalfsvlees ontbonden, verhoedt hem veel verlichting. Wanneer een ophoping van koortsplekken in de eerste wegen plaats heeft, en de zelve zich niet vanzelf door een dunnen vloek ontlasten, als dan bevoordeelt hij zulks door het gebruik van twee lepels Magnefis, maar dat gevolg, dat dit een paar ontladingen bij hem te weeg brengt, en hij daardoor (gewoonlijk) enige verlichting bespeurt; het gebeurt echter soms dat deze hem veel meer prikkeling en pijn in de maag en het gedarmen veroorzaakt, en als dan is hij verplaatst tot zijn gewone verlichtende middelen zijn toelichting te nemen. Ten einde het zuur te doen bedaarden neemt hij soms in plaats van de Magnefis een weinig van poeder gestampte Eierdoppen of Kreeftsoogen, en tussen beide de Amandelmelk. Ik heb hem soms laten gebruiken een afkoeling van de Vlaamse Moes als een zacht middel, en hetwelk tevens vermogend was om de scherpe koorts te verweken, en door zijn bitterheid zachtjes te versterken; doch de lijder heeft nooit een bijzondere uitwerking daarvan ondervonden, en hetzelfde vaker niet zonder vermeerdering van pijn kunnen verdragen. Zeven van Kina bekomen hem doorgaans zeer Lag; en hervoor altijd vergeefsche moite, door Zulke middelen de maag te willen versterken, En de spijsverteering daardoor te bevoordelen. Even zo min kan hij Schaa-middelen Pijlmonter- En Spaaswater verdragen. De Rhabarber is voor Hem als een vergift. Zelfs het Kalkwater, dat De Scheurbuik. In veelen opzichten hem scheint dienstig te zijn, Prikkelt te sterker; met melk vermengd kan het Niet, gebruikt worden, daar hij de melk gelijk Als alle melkfpijzen volstrekt niet verdraagt kan. Het dun lijnige Gerfiennat is nog immer Zijn geliefdste en het best bekomende voedsel. Hij gebruikt ook bij afwisseling het nat van sla, de gort, gritsmeel en kerrijsop. Tegenwoordig gebruikt hij zelden of Nooit hoender- of duivennat, dewijl al het vleesnat hem bezwaar doet en in de maag tot een rot Tendend bederf scheint over te gaan; om dezelfde Redenen kan hij ook geen rauwe of dun gekookte eieren verdragen. Een paar aardappelen met een weinig vleesnat bereid, behoren Onder die soort van spijsen welken voor hem Het dienstigste zijn, soms nuttigt hij ook Een weinig verteefd visch en met veel smaak een Weinig haring, daarbij, zonder daarvan enig ongemak te gevoelen. Voor het overige leeft hij Van tamme groenten, zoals Erten, Boonen, Bloemkool, Sayooye- kool, Spinagie, Aspergiës, Scorzonieren, Andijvie enz. en wel uitgebakken Wittebrood of Beschuit. Salade kan hij in het geheel niet verdragen. Onder het eten en Na hetzelfde drinkt bij een paar glazen goede Rode Wijn, dat hem wel bekomt. Daarentegen is de witte Wijn voor hem te streven, en Hij kan denzelfde in het geheel niet verdragen. Des Norge gebruikt hij nu en dan een weis. De Scheurbuik: weinig Xereswijn, welke bitterastig en tevens een uitneemend middel voor de maag is. Rijke Kersen en Aardbeieren, paarzaam genuttigt, zijn bijna de enige Fruit die hem nuttig is. In plaats van Koffie, drinkt hij des morgens en des namiddags, een afgekelde, van gebrande Eieren en Chicorei, met bijvoeging van een weinig, Anis en Kaneel, soms gebruikt hij ook wel Cacauboonen op dezelfde wijze als de Koffie met water. Nu en dan drinkt hij ook een dunne Amandelmelk, echter altijd met een bijles van Kaneelwater, want diezelfde anders te veel opblaast. Van tijd tot tijd wordt de Onderbuik en herutruggraat gerreeken met een specerijachtige zalf, bv. van uitgepersde olie van Nootmuskaat, met gedistilleerde Olie vermengd, of ook met een soortgelijk geestvervultende Vocht. Vrijwel alleenlijk meer Olie of ook verzachtende Zalfen, brengen voor de maag en Koliekpijnen weinig verlichting aan; van meerder uitwerking nog is het vrijwel met het Liniment Volarile waarbij het Laudanum gevoegd wordt. Hij kleedt zich warm ten einde de uitzwelling niet te beleiden; echter kon hij zich niet gewennen aan het dragen van Pijnen op het bloot ligende lichaam. Bij helder en warm weer houdt hij zich voor in den zonnescherm. Voor eenige jaren heb ik hem eens bevrocht, om zijn scherpe stoof door verzachtende en te zachte A in 3. zachte prikende middelen meer naar de piswegen te leiden, ten welke einde hij een afkooksel gebruikte van Graswortel, Paardebloemen, Althee, Soerhout, en Venkelzaad, enz. doch de verflapte maag kon her menigvuldig drinken niet verdraagen. Uitgeperste sapjes van kruiden, conserven benevens anderen tegen het scheerput dienstige middelen, konde uit hoofde der al te grote gevoeligheid der maag, in geen volgende hoeveelheid gebruikt worden. Tot her zetting van etterdammaat heb ik nimmer kunnen raaden; daardoor waren, wel is waar, de scheerpe vloeistoffijn gedeeltelijk afgeleid, doch de zo ongekomen verzwakte maag geenzins gebeterd, en het lichaam nog meer van zijn krachten beroot geworden. Vruchtloos heb ik bij verschillende patiënten, naar gevallen, die naar het huidige verhaalde geleken, gezocht. Ook heb ik zelf in mijn tien jaarige praktijk geen soortgelijke aanhoudende maagpijn ontmoet. De uitmuntende Duitse Arts venti, alleen beschrijft, bij gelegenheid dat hij over de kramp en het zuur in de maag handelt, onder den Titel: Gevelingen van de Maag, een soortgelijken toetand met de volgende woorden: "Even als door een lange tijd voorduurende verkoudheid de neus, en ook de keel, door venti (Beiträge zur ausübende AENDERHIRRT: Nr. 5. 216 en 282.) Scheurbuik. "door de gestadige toevloed van scherpe." "De Vogten ontveld wordt, evenzo is het ook gelegen met de scherpe geworden maagzuur, het welk onophoudenlijk aan de inwendige randen van de maag knaagt, en dezelven niet alleen van de natuurlijke schild tegen bescherming, maar ook hier en daar de grootere plooien daarvan beroofd, die bij her langdurig aanhouden van de ziekte veroelen, en ook wel in knoestgezwellingen overgaan. Zoals nu de maag iets ontvangt dat enige scherpte, zuur, hardigheid, rauwigheid of iets anders prikkelends in zich bevat, gevoelt de lijder versterking dat zijn pijnen daardoor verergeren. Hieruit laat zich gemakkelijk beoordelen, hoe groot de nood is, hetwelk braak- of ontlastmiddelen, maag-droppels, verschillende dranken, of andere soortgelijke middelen moeten veroorzaaken, met welken het heel en halfgeleerde gemeene alle gebreken van de maag genezen wil. Zelfs moeten de zuur temperende middelen met even zo grote voorzichtigheid worden toegediend voor de maag, als voor de Pisbuis of de Oogen. Ook dient men om de leefregel de grootste omzichtigheid in acht te nemen. Een brokje niet te kleine gekeuwd stukje van brood, zelfs het doorkruisen van ongekeuwd gepastegeerde Gars heeft de pijn zeer verergert. "GEN De Scheurbuik." De al te grote aandoenlijkheid van de maag, en de vermeerderde pijn die er het gevoel van knagen en branden vergezelt, is in verband met zodanige toevallen, door welke ook afgelegenere, maar voor de maag beïrdelende delen aangetast worden, levertran, de onbetwiste kenmerken op, dat de maag door een bijtende zuur wordt aangezeten, deze toevallen zitten koude en kamen getrokken handen, koude voeren, welke dikwijks met een koud zweer bedekt zijn, een verdikking der spieren, tusken het gebeente van de hand, vooral tusken den duim en den voorste vinger; de koude pis of ook een gestaagde aandrang en pijn tot waterlozing, hevige pijn in den rug, omtrent de nieren; en bij de vrouwen opstopping of onregelmatige vloeisting van de maandelijkse zuiveringen, of in stede van die de witte vloed, welke veertijds door deszelfs verplaatsing geweldige pijnen in de maag veroorzaakt kan; roodheid der oogen, vooral der onderste en zijkanten, wat hier gezegd werd, komt met mijn ondervindingen overeen, ik kan echter aan niet minder mijn ogen, noch mijn wijze van onderzoeken leenen om aan te tonen dat ik kan verkrijgen. De scheur in de maag is niet alleen een gevolg van het aanhouden van het lijk op derzelver inwendige bekleedzelen werpend zuur van het maagpap, maar ook van alle andere daarheen verplaatste fijne spinten. Men zoude eenen lieder van de eerste voorhoofd veel meer pijnen veroorzaaken, dan een regelzalige wilde te keer gaan met Logzekisten, of zuurbreekende Aardappel-middelen, maar men moet veel eer de loop der ziekte volgen, welke de zelf genomen heeft. Waren de pijnen in de maag niet van die tijd af vrij heviger, toen dit zuur in dezelve een ontvelling te wege had gebracht? Was die volgens het ongemak niet draaglijker voor, dat het tot aan de ontvelling kwam? Zou er dus niet ook, om het voordeel over dit ongemak te behalen, vereischt worden, dat men het inwendige van de maag weer in dezelfde staat brengt, waarin hetzelfde voor de ontvelling zich bevond, dat men hetzelfde met een lichte vocht bedekken, en als het ware, overtrekken, het welke het tegen het knagen van haar zuur beschermt, en dat pijnlijke gevoel, ook onder het gebruiken der noodzakelijke geneesmiddelen door verdwijnen? Het zijn derhalve hoofdzaaklik zulke lichtgevende dranken en geneesmiddelen, door welken het zuurnier kan verhoogd worden, en die eigenlijk het zuur dempende middelen moeten voorafgaan. Diezelfde bevat in een afkoeksel van Saleb, Heemst- of Lelijworteis, een Emulsie met arabisch gom, het zogenaamd wonderbaarlijk afkoeksel van Sijidenham, een ontbinding van Deeg van Allthee, geraspt Harissa in water gekookt. Dit alles moet afwisselend naar de eigenaardigheid van het lijden en der ziekte zelf gegeven worden. bruikt worden, bij een de uitzwaaiings bevoordelende leefwijze. — Na verloop van enige dagen heb ik daarop meer herkelijkst nut de Cacao-boter toegedien, doch dezelfde moet vers bereid, en voor-al niet rans worden, of smaken en reiken naar een oude tranlamp, zo als deze ive door sommige elendige Apothekers verkogt wordt, dezelfde kan men twee of driemaal des daags in dun Kalfvleesvleugel, of meer een weekgekookt ei tor geven, en daarbij zachte loogzout in zich bevattende middelen: onder welke ik der Tinctuur van Wundteen of aan het opgeloste. uit van Wijnbeen daarom den voorrang geef, dewijl dezelste geheel geen bijzondere hoedanigheid bezitten, en naar mate zulks vereischt wordt verdund, en op allerlei wijze kunnen toegediend worden. Toevallen, welke uit Vrijzuster ziekte enz. III. rS. FOEVALLEN, WELKE UIT VRIJZUSTER ZIEKTE EN STUIPTREKKINGEN GEBOOREN WORDEN. Menigvuldigere dan wellicht ergens anders, wordden in deze landstreken opstijgingen of zogenoemde toevallen op de zenuwen, krampen der Baarmoeder, Stuiptrekkingen enz. bij de vrouwelijke geslacht en vooral bij gehuwden aangetrokken. Waaruit men, natuurlijker wijze moet befluiter, dat hier te land of het zenuwgestel bij de Vrouwen prikkelbaarder en aandoenlijker zijn moed, of wel dat in de gesteldheid van haar lichaam een meerder prikkelende stof gevonden wordt, door welken krampen en stuiptrekkingen kunnen te wege gebracht worden, dan in andere landen, of eindelijk dat beide deze oorzaken met elkaar verbonden zijn, en wel de eerste veelicht een door den tijd langzaam toeneemend gevolg van de hartestoot is. Zo veel wordt echter door de ondervinding bewaarheid, dat uit hoofde van haar buitengewone zenuwbaarheid het menigvuldiglijk kraamen veel toebracht tot verzwakking van het vrouwelijk gestel, en hetzelfde vatbaarder maakt voor zenuuzieken, en dat behalve de hier algemeen heerschende f Sarkofage, ook de menigvuldige wormen die zich in de ingewanden vissen, een prikkelende stof opleveren, welke tot deze krampen en stuiptrekkingen zeer dikwijls gelegenheid geven. De gewone loop van de aanvallen van deze ziekte, zo als dezelfde het meest door mij is waargenomen, is als volgt. Doorgaans wordt men een of twee dagen tevoren bedorven eetlust, drukking op de maag, pijn in de buik, oprisping van wind, de mond meer slijm bezet, en een kwaad smaak in dezelfde, verstopping van de buik, loomheid, een waarschijnlijkheid in het hoofd, ook wel hoofdpijn, geruisch in de oren, een roosachtige prikkeling en opgezwoltheid van het aangezicht. Alstoen verstrekt, meestendeels om de vroegteid, de aanval zelf; de lijder klaagt over mislukking, een afwisselende koude en hitte, harlekijn, begint te beven, wordt loom en zwakkelijk. Op eenmaal worden nu de armen en benen heen en weer getrokken, de afvallende koppelingen en kromtjes - ook het hoofd wordt menigmaal: door fluitwerkkingen in de spieren van den hals heen en weer geflingerd, de mond wordt samengeknepen enz. Handen en voeten zijn koud, het gezicht is rood, opgezwollen en verhit. In sommige gevallen echter is hetzelfde koud en blauw en de spieren van hetzelfde worden wonend. Stamperfioolen worden afgetrokken, afvallende spieren zich voor eenige ogenblikken van de ledematen en het geheele lichaam stijf recht uit, gelijk men zulks in de Leucanus waarnemt. De lijder is nu eens bedwelmd en buiten kennis, dan eens barst zij overal in tranen, wit klappende over pijnen in den onderbuik en in de ledematen, welke door kramp en fluitwerkkingen verrekt zijn, soms ijld zij ook, en alles wat zij spreekt is zonder samenhang, zij begint ook wel te zingen, en overal te lachen. Onverhoeds houden deze fluitwerkkingen op, en de lijder ligt geheel in faal, waarbij men wel geen verandering bespeurt, noch in de kleur van het aangezicht, noch in de pols, doch in welke men geen ademhaling gewaar worden kan. Na verloop van eenige minuten komt zij bij, wordt op nieuw door krampen fluitwerkkingen aangerast, waarbij zich dikwijks het geheele lichaam in de hoogte opricht, zo dat twee sterke lieden naar haar te kunnen houden. De lijder lijdt. Het is och aldaar op den waterpot, en loost een grote hoeveelheid rauwe pis zonder enige verlichting. — En deze toestand duurt verscheidene uren aanhouden, wanneer men haar geen hulp toebrengt, tot dat zij eindelijk van vermoedens aan het sluimeren geraakt. 'Bij wijlen bewerkt de natuur vanzelf een breking, welke of verlichting dan brengt of een vertraging, in de toevallen, welke zijn Vrijvlieger ziekte eindelijk aan de toevallen maken, de zogenoemde brok in de keel - Nodus globus histericus - werd ik bij sommige zieken zeer zeldzaam gewaar. Ter verlichting en verminderen van zulke aanvallen op de zenuwen, welke ik meer dan te veel gelegenheid heb na te gaan, en waarbij het mij bijna altijd gelukt een spoedige hulp te verlenen, maak ik zelden of nooit meer gebruik van de zogenaamde middelen tegen de opstijging, tot welke gerekend worden de denkende gomachtige harigen, denkende land, galbanum, Sagaperum, zout van Hoorn, Dippels olie, Bevergeil, Barnsteen olie, Muscus, Camfer, Safran, en de bereidingen uit de Helstpas enz., die in andere landen bij voorliggende toevallen zo menigvuldiglijk en dikwijls met een goed gerolde worden aangewend. Steeds heb ik door zulke heete middelen, waarvan men voornaamlijk in de Engelse Apotheken een menigte voorvoorzichten aan te treffen, de aanvallen meer verflimmerd dan verlicht bevonden. Zelfs die reukmiddelen welke uit denkende vlugtige dingen bereid worden, — als de Jbijrus Jalis ammon. foetidus, Acetum histericum enz. — konden zij doorgaans volstrekt niet verdragen. Enkel en alleenlijk wanneer ik, ter verlichting van deze coevallen zulks noodzakelijk lijkt oordeel te hebben mijn geneesmiddelen in de eerste toepassing tot 25, en deze tot 10 druppels met water bij herhaling gebruikt, een aftrekzalf van Kamillebloemen en Melissent, als ook verzachtende kleister, warme pap, voetbaden, vrijvingen van den onderbuik met droge warme doeken, ook wel een verzachtende en nederzettende emulsie uit zaad van Wilde Maan, Den — soms met toevoeging van het zaad van Viltenkruid — en Roos, Melisse of Kamille-water meer een weinig natriumpesta, om het aangetaste gedeelte te vrijven en om te ruiken geef ik of kragige Wijnazijn of eenen welriekende geest b.v. Aqua Regia Huisariek, zo ook om in het hartekuiltje te vrijven dezelfde geest of ook een welriekende balsem. Bijna altijd heb ik bij die geneeswijze altijd een zekere hulp gevonden, welke tegen de prikkende stof die zich in het lichaam bevindt, geholp was. Ken, behooren: 1) overladen van de maag meer bezwaarende, verte, lijmige, windrige en scherpe voedzelen. Een zeer kleine hoeveelheid van ongezonde spijzen is dikwijks in staat om in zulke tijden welke daarvoor gevaarlijk zijn. Toevallen, welke wit Vroffen ziekte zijn, deze aanval te veroorzaaken, wanneer deze misvorm tegen den leefregel des middags begaan wordt, alsdan ondervindt men gewoonlijk nog des avonds laat de uitwerkselen, daarvan. Door een bedorven spijsvertering in de maag of door een verzamelde, in de ingewanden van den onderbuik ophopende sluim, gal, zwartgallagtige, zuur, scherpe, en bedorvene vuiligheden. Daarbij voegen zich soms wormen, welke prikkeling in een reeds te voorverzwakt en anderzijds voor krampwerkzaam varbaar lichaam eerst recht werkzaam schijnt te worden. Ook zijn het niet de ronde wormen alleen, maar ook de maaijen, die dikwijks in een talloze menigte voorhanden zitten, welken zo wel bij volwassenen als bij kinderen de zwaarte stuipvlekken kunnen te wege brengen, waarvan ik genoeg voorbeelden ontmoet heb. Ongeregeld, opgevulde, of al te spaanse, gedurende de vloeijing geuite, of wel daartegen al te overvloedige, en binnen een al te kort tijdperk wederkomende maandelijke zuivering. Deze toevallen, onterecht zeer dikwijls door koude voeten, of door in een vertrek waar de temperatuur lager is dan die van de lucht. Op den tijd der op handzijnde maandelijkse zuiveringen, zo ook zal diezelfde vloeien, doch uit hoofde van een in de baarmoeder plaats hebbende krampachtige prikkeling niet behoorlijk aan de gang komen, of dan dan de zuurstof niet behoorlijk aan de lucht. De zuiveringen gebooren worden: te vertoeven dat meer blaauwe voeten bevloerd is, of ook door schrikken en onwetenheid op eenmaal geuite worden. Voor het overige schijnt in de meeste gevallen deze gebrekkige ontlasting, der maandelijkse reiniging, van de witte vloed enz. voornamelijk veroorzaakt te worden door opgehoopte onreine stoffen in de eerste wegen en verstoppen van de ingewanden des onderbuiks. Ook kan zulks ontstaan door een van elders uit hoofde van een ongevoelde overgebrachte prikkeling, waar door de omloop van het bloed in het onderlijf belemmerd wordt, of wel om dat de baarmoeder zelve opgevuld, en met sluium en scherpe stoffen overladen wordt. Inzonderheid komt hier in aanmerking de scorbultische scherpte, welke hier. De land door overerving zo algemeen geworden is en die zich onophoudenlijk en gestaag in de vormen ontwikkelt. Deze fijne schijnt door zijn prikkeling in het gehele zenuwgestel een meerdere aandoenlijkheid te wekken, en aan de spieren meer prikkelbaarheid te geven. Onder deze worden de uitwerkingen hiervan zelden bij volwassen mannenpersonen, ook niet zeer dikwijls bij ongetrouwde vrouwen, in die graad aangetroffen, dat daaruit suïcidale gedachten gebooren worden. Het tegenovergestelde heeft in het huwelijk plaats, wanneer door het bijeen slapen en de zwangerschap een meerderde van vogten naar de baarmoeder. Zoevallen, welke met pijn stekte gebracht werd, en door het menigvuldige kraak- en meer de gevolgen van hetzelfde, dit ingewand .een meerder verzwakking en verflap- ping ondergaan heeft, alsdan plaatst zich deze in het lichaam verspreid zijnde fijnheid op hetzelfde en in het algemeen op de teeldeelen, prikkelt de zeer gevoelige zenuwen van die deelen, veroorzaakt daar een ophoping van bloedstroom en de witte vloed, welke dik- wijls van een fijnen en kwaaden aard is, of verwekt kramptrekkingen en een ophoping van bloed in de vaten der baarmoeder, waardoor de maandelijkse zuiveringen in wanorde raken en de prikkelbaarheid vermeerderd wordt, — terwijl uit hoofde der grote medegevoeligheid van het gehele zenuwgestel met de baarmoeder, die toevallen gebooren worden. Ook bij ongehuwde vrouwen welken, zoals men zegt, veel temperament hebben, inzonderheid dan wanneer daaraan of geheel niet, of niet op een natuurlijke wijze voldaan wordt, ontstaan deze krampachtige stuiptrekkingen soms wel op dezelfde wijze, te weten door een toeval en ophoping van fijne stoffen in de schaamdeelen. Zekerlijk hadden de oude niet ongelijk; wanneer zij de voornaamste ziekte plaats der prikkelende oorzaak die de opkledingen te wege brengt, hoofdzaaklijk in de baarmoeder en in de schaamdeelen zochten. In alle andere fijne stoffen in staat voort te komen, zij mogen ontstaan zijn uit lucht, zinken, daauw- worm, of eenen terug gedrukt urina enz. evenwel heb ik zulks hier te land niet zoo menigvuldiglijk waargenomen, De geneeswijze die overeenkomstig met de alreeds gemelde oorzaaken door mij ter herstelming van opzwellen en fluitjesfluiting gevolgd wordt en die nimmer verlaat, bevat kortlijk hierin: Het was mij in de meeste gevallen onmogelijk om zonder een braakmiddel oogschijnlijke hulp te verlenen, Ik maak derhalve gebruik van de Ipecacuanwortel met of zonder bijvoeging van den Braakwijnsteen, in kleine eetjes, tot dat daarop braakking volgt, en ik doe tusschen beide rijkelijk van een aftrekkel van Kamillebloemen denken. Door het braakken wordt of een ruime ontlasting van onverteerde spijs, of wel van galvorm en andere vuiligheden veroorzaakt, en door de ontlasting van deze prikkelendestoffen, en vooral door een omgekeerde werking van het braakmiddel in de maag, worden de fluitjesfluiting oogenblikkelijk verminderd en langzaamhand zelfs geheel gesteld. Ook fluitjesfluiting door wormen veroorzaakt, worden door het gebruik van braakmiddelen onfeilbaar genezen, alhoewel daar door geen wormen ontlast worden. Voor en ook wel na het braakken wordt een verzachtend lichaamsolie toegediend. Waarop alsdan gemeenlijk een rustige slaap volgt, en den volgende morgen worden zachte ontlastmiddelen, naar evenredigheid der kragten ingepikt toegediend. V. een aftrekkel van een weinig Seneflabaden, met Tamarinden, een Middenzout en Manna, of ook de tinctuur van Rhabarber met Midden-zouten bij tussenpozen gebruikt, en nu en dan een weinig thee van Camellia bloemen, met eenige druppels Flosman gedronken. In gevallen waar tekenen van wormen voorhanden zijn, kan men gevoeglijk een aantal dagen toe dien her afkooksel van Wormzaad; Valeriaanwurzel, Wormkruid, enz. met poeder van Faulappe, Polischrestzout en honing van zee-ajuin vermengd, tot daarop een zachte ontlasting volgt. — Wanneer de toevallen niet van groot belang zijn, en er in de maag geen hards kleintje aanwezig is, alsdan kan men reeds in het begin in plaats van het braakmiddel van de ontlasting bevoorderende en wormdoodende middelen gebruik maken. Bij aldien de aanval ontstaat door een opstopping der maagdelijke zuiveringen, alsdan kan men, wanneer er tekenen van volbloedigheid voorhanden zijn, op den voet een aderlaating in het werk stellen, voor het overige zijn kalme voedbaden, of het welk nog beter is het zitten boven een niet al te warm dampbad, en het veelvuldig gebruik van warme en dampbedaardende middelen hier van veel nut zijn. Bijvoorbeeld een aftrekkel van Camelia met een weinig Safraan, de Hoffmans’ druppels, of wel in geval van meerdere verhitting kan men liever een commandemelk met een weinig Salverdertoe Dien. Ja, bovendien kunnen ook zware ontlastmiddelen hier met een goed gevolg worden voorgeschreven, ja zelfs is een braakmiddel in zulk een verval dikwijks heilzaam, daar hetzelfde als een zeer vermogend krampstillend middeltje, deels daar de opstooting der maandelijkse wuiveringen zeer dikwijls tot de prikkeling in de onderbuik wegen betrekking heeft. Voordat de onderbuik na verloop van een paar dagen wanneer de toevallen verflauwen, aan zijn nauwkeurig onderzocht moet worden, of de maag opgezeten is, of de rechter of linker zijden gespannen zijn, en er enige onevenwichtigheid aan de gezonde worden bespreekt, die zelfs andere bekende tekenen doen vermoeden dat er nog verouderde verstoppingen in de maagwanden aanwezig zijn. Inzonderheid behoort men oplettend te zijn en te onderzoeken of er vervuiling en ophoping van lucht in de baarmoeder plaats heeft. En indien men verzekerd is dat de vervuiling aldaar voorhanden is, alsdan moet men, indien men die geen welken aan opzwellen onderhevig zijn volmaak herstellen willen; en geruimen tijd van oplossende middelen jaar van in het vervolg, zal geprookt worden, 'ebruik maken, echter zo veel mogelijk op een verstandige manier. Toevallen, welken met een vrije ziekte geen lichamelijke weinig verzwakkende wijze. Vooral zijn. In deze gevallen, pillen wit. De Gom: Ammoniak, Zeep, bittere Extracten, Rhabarber en een weinig; Rufus. Pillen bereid mensenigmaal van een uitziend nut geweest, Hier bij zijn injecties in de scheed en in de baarmoeder, wanneer een verzwakking of ophooping, van vlees in dezelve plaats heeft, niet zelden van een gewenste uitwerking, bestaande uit een aftrekkelijke van Baldriaanwurzel, Moederkruid, Allem, Camillbloemen enz.. Somwijlen met bijvoeging van roode wijn te leiden, even lauw toege diend. — Indien het vereist wordt moeten ook te gelijkertijd zodanige middelen niet verzuimd worden, welke vermengd zijn om zo wel de scheurbuik als andere scherpe stoeken, zo dezelve aanwezig waren weg te nemen. Eindelijk, wanneer het lichaam behoorlijk gezuiverd is, kan men versterkende middelen aanwenden als Kina, bittere Maagmiddelen, Staal bereidingen, Pijlmonter en Spa- water, als ook het gebruik der koude baden, of ten minsten het waschen van den onderbuik en andere delen van het lichaam met koud water, welke het weder instoorten der ziekte verhoeden. Ondertussen zijn zij dezelfde met dat al zeer gemakkelijk, onthoofd de lijderes voor volkomen herstel, en wel een jaar lang van deze toevalsbehandeling gebleven zijn, tot nu al bij jonge vrouwen, minder bijna een jaar- kraam. Sinds dan zijn ze in geheel niet te vermijden. Men behoort daarom in tijds door de dienstige middelen den verderen voortgang van deze ziekte voort te komen, welke bij toeneemende jaaren wanneer het tijdsperk van het kraamen voorbij is, en de aandoenlijkheid van het zenuwgevoel enigszins verminderd is, door een gepaste geneeswijze en goede oppasfing waarschijnlijk verminderen en veranderen zal. Dikwijls ontstaan bij zwakke en aandoenlijke vrouwen, welke door het veelvuldige kraamen en zoogen uitgeput zijn, geduurende de zwangerschap, in de eerste dagen, na de bevalling, bij al te sterke uitzuigingen der borsten, schema de maagdelijke zuiveringen of ook door andere toevallige verzwakkende oorzaken, klachteloze flauwten en lichte stuiptrekkingen der ledematen, welken echter wegens de zwakke gesteldheid dier vrouwen niet hevig zijn. Die cliënten kunnen volstrekt geen braak- of ontlastmiddelen verdragen, indelijk soms herstel der ingewanden vereist wordt; als dan zijn in dit geval zodanige middelen dienstig, welken op een zachte wijze de ontlasting bevoorden. Bij een poeder bestaande uit Magog, room van Wijnfleen, een weinig Arcan. Duplicat en Citroen, meer Suiker, terwijl men van tijd tot tijd de Kina kan toevoegen, doch moet men voorzichtig daar alles bij houden. Tot zekere tijd, welken uit Vrijzinnig ziekte mijden, wat tot verzwakking aanleidt kan, en waar toe ook gerekend moet worden het zo genoemd der 'kinderen. Ik zal hier nog eenige zaken bijhalen, welken betrekking hebben tot den oorsprong en de verschillende voorten der opstijging en stuiptrekkingen. Menigmaal is de schrik, de ergernis of een andere onaangename gemoedstoestand, de aanleidende oorzaak van den aanval deze ziekte. De zo-even vermelde verzachtende middelen zijn alsdan gewoonlijk toereiken om dezelve te doen bedaarden, indien er niet soms wel stoffelijke oorzaken in het lichaam aanwezig zijn, welken op dat tijdstip in werking gebracht worden, en daar door de toeval of verlengen, of na dat de zelve reeds. tot bedaard zijn gebracht zijn, op nieuw, wederom, doen ontstaan, en die bij gevolg door gepaste, middelen moeten te keer gegaan worden... Ten minstent is er in de meeste gevallen, waar- in de schrik een enigzins hevige aanval, verwekt, een uitstorting van gal plaats, waar- om de volgende dag een ontlast- of ook een braakmiddel noodwendiglijk vereist wordt. - Vrij algemeen treffen we zodanige gevallen aan, waarbij de stuiptrekkingen langen tijd aanhouden; zien en dikwijks wederkerende, hun oorsprong aan eenen gelegen en geweldige schrik te schuldig zijn, en die gevallen zwaarlijk op een poëticaal wijze, te herhalen, en stuiptrekkingen geboren worden. - Veelvoudige malen heb ik ondertussen ook gezien, dat jonge meisjes, ook wel reeds volwasene, welken echter nog nimmer aan stuiptrekkingen waren, onderhevig geweest, bij gelegenheid van een schrikverwekkende gebeurtenis, bijvoorbeeld, na het overlijden van een naaste befanden, plotseling door lichte snelvliende stuiptrekkingen overvallen werden, zonder dat dezelfde verder enige nadeelige gevolgen achtervolgen. Aldus worden ook meestal kinderen, welke anderen in stuiptrekkingen zien, door dezelfde aangerast, alleenlijk door een medelijdend gevoel, hetwelk bij hen de hevige indruk veroorzaakt; zij herstellen echter snel, wanneer zij van deze aanvangstelijke voorwerpen verwijderd worden, zonder dat zij in ’t vervolg aan zoortgelijke toevallen onderhevig zijn. Een nauwlijks volwasene jonge dochter bevond zich in een zeer vrolijk gezelschap, en gedurende eenige uren lachte zij aanhoudend en uitermate. Onverhoeds werd zij onder dit lachen door stuiptrekkingen van de ledematen aangerast, en raakte geheel van zichzelf. Deze toevallen hielden wel snel op, zij kwamen echter van tijd tot tijd gedurende eenige weken weer voor het voorschin. Toen gaf zij mij haar toestand te kennen. Ik bepaarde in haar gehele lichaam geen tegengestelde sterheid, en zij was buiten deze aanvallen volmaakt gezond. Ik oordeelde derhalve dat de oorzaak alleenlijk gelegen was in een te groote gevoeligheid van het zenuwgestel, welke door een levendige aanwezigheid van blijdschap en door de fluitende trekking van het . Het zijn bij lange niet altijd zwakke en teder vrouwtjes welken aan toevallen van opwinding en fluittrekkingen onderhevig zijn. Mijn beste vriendinnen bekend, welken hartstochtelijk, vast van gevoel en op hun gezondheid van een reusachtig maakfel zijn, moeders van zes volwassen kinderen, die zij allen zonder een vermindering van sappen of kragten te gevoelen, zelf zogen, welken nogthans zedert lang sterk aan fluitrekkingen onderhevig waren. Bij zulke sterke volbloedige personen wordt dikwijks gedurende den aanval een aderlating vereist, en zij moeten alleenlijk met verkoelende middelen die geen prikkeling kunnen veroorzaaken, behandeld worden. Ik heb vrouwen gekend, welken zedert verscheidene jaren meermaals aan opwinding en fluittrekkingen onderhevig waren, en die gedurende "haar geboorte door de geringste fluittrekkingen gebooren werden. In het begin van den arbeid onttonden er wel is waar, enige trekkingen in de ledematen, doch dezelfde hielden geheellijk op, wanneer de weken terug kwamen en de verlosking volgde dan zeer gemakkelijk. Na de verlosking bleef het lichtige een nog den half uur aanhouden. Onder deze oorzaken welker zitplaats in de teeldeelen zelve gelegen is, waaruit ik soms opstijgingen zag. Onafhaand of verergeren, behoorlen nog de opstopping der kraamzuivering en der witte vloed, de uitzakking van de baarmoeder of van de scheide, een jeukte aan de inwendige schaamdeelen door scherpe stoofjes welken zich daarheen verplaatst hadden, een droppelswijze lozing van scherpe pis, geronnen bloed dat in de baarmoeder na de verlosking was blijven zitten, een agtergebleven gedeelte der nageboorte, en een vleesklomp enz. — Men kan dus vanzelf nagaan welke hulpmiddelen ik in deze een in het werk gelegd heb. Eene vrouw ongeveer veertig jaar oud, tamelijk gezond, en met een half roode kleur heb- S | Ei 3 3 bin. ### CORRECTION ### Onder deze oorzaken welker zitplaats in de teeldeelen zelve gelegen is, waaruit ik soms opstijgingen zag. Onafhankelijk of verergeren, behoorlen nog de opstopping der kraamzuivering en der witte vloed, de uitzakking van de baarmoeder of van de scheide, een jeukte aan de inwendige schaamdeelen door scherpe stoofjes welken zich daarheen verplaatst hadden, een droppelswijze lozing van scherpe pis, geronnen bloed dat in de baarmoeder na de verlosking was blijven zitten, een agtergebleven gedeelte der nageboorte, en een vleesklomp enz. — Men kan dus vanzelf nagaan welke hulpmiddelen ik in deze een in het werk gelegd heb. Eene vrouw ongeveer veertig jaar oud, tamelijk gezond, en met een half roode kleur heb- S | Ei 3 3 bin. Zij voelde, als of er iets van onder van den rug tot in het achterhoofd en de kruin opklom, oogenbliklijk daarop werden de onderhuidse spieren vliesachtige bekleedzelen van het hoofd krampachtig en met hevige en aanhoudende smeerten te schokken, zo dat men ongevecht kon voelen dat de aangedane plaats opgezwollen was. Elke beweging van het hoofd deed de pijn vreeselijk verergeren. Weezelfde aanvallen geschieden dagelijks, meestal op den middag en des avonds, en hielden alsdan verschillende uren aan. Op menige dag was de lijderes bijna nimmer vrij van deze pijnen. Telkens werd zo, als de aanval begon, in den hals en de keel een scherp, bijtend slijm afgeleid, hetwelk weelderig of uitgepouwen of door een afgebroken hoest uitgeperst werd. Het nuttigen van eenige scherpe of gezouten hesen bracht daadlijk den aanval te weeg. Deze vrouw is reeds twee jaar voor haar laatste bevalling van dit ongemak begaf geweest, hoe wel zij hetzelfde toen vrij kort in een ligten slaap gevoeld; waarbij te gelijk hevige pijn en geknipperde ogen, en vermengde opstijgenden in de ingewanden en stuiptrekkingen werden geboren. Dit alles was in het jaar 1790 bij haar laatste bevalling aanwezig, vergezeld gaande met koorhuisch scherpte. Na het speken van haar kind waren haar maandelijkse suikingen zeer gering, en bleven toen gedurende vijf maanden geheel weg. In die tijd bereikte deze kramppijn in haar hoofd haar hoogste top. De onderbuik zwolop, de baarmoeder was bij het bevoelen meer dan gewoon opgezet, en zij verbeelde zich weerom zwanger te zijn. Doch een daarmee uitgestaande geweldige bloedstorting uit de baarmoeder, die gedurende eenige maanden in een meer of mindere mate voorduurt, bewees genoegzaam, dat deze gissing ongegrond was. Op die tijd verzocht zij mijne hulp. De bloedtorting had de hoofdpijn in het minste niet verminderd. Uit de baarmoeder vloeide nu en dan een kwaadaardig, ergerlijk vlam, ondertussen zocht ze haar zelfstandigheid bij her en her uittendig aan te tonen als vol en opgezet voorkwam. Bij her en weer keek men van den onderbuik ontdekte men over het algemeen aanmerklijke verstoppingen van ingewanden, de eetlust en spijsvertering waren bedorven, en men bespeurde in de maag vene, aanmerklijke ophoping van magmal, en lag een vlaag vettig scherpe, onzuiverheden; ook open in de baarmoeder. Toevallen, welke wel vrijzinnige ziekte baarden zich, van tijd tot tijd blinde aanvallen. Het aanhoudend gebruik van oplosende en zachte ontlastmiddelen, her en dagelijks inspuiten in de baarmoeder met een weinig honing gevoegd was enz. door welke een menigte van bloed en ergerlijke floppen meer verlichting werden ontlast, bloedzuigers nu en dan aan den aars gelegd, en vervolgens klijfstrooken uit versterkende middelen samen gesteld, waren der lijderes fe in zo verre van dienst, dat na verloop van eenige maanden de pijnen in het hoofd tot eenen leugen gebracht werden. Geduurende de hevige aanvallen beproefde men te vergeefs verlichtende middelen. Het vrijen van het pijnlijke gedeelte van het hoofd met warme boomolie en opium na dat de hairen afgezonneerd waren, bracht enige verlichting. Te wege ook wel het gebruik van een voetbad, en verzachtende klijfstrooken enz. Bij zulk eenen pijnlijken aanval, toen niers im staat was eenige verlichting toe te brengen, heb ik eens een zacht braakmiddel beproefd, doch met een flegel gevolg en een ongemeene vermeerdering van smerten. — Korten tijd daarna werd deze vrouw wederom zwanger en gedurende die hele tijd onderging zij veel lichte aanvallen van haar voorgaande hoofdpijn. Na de verlossing vloeiden haar kraamzuivering zeer sterk, en ik droeg daarom zorg, dat ze zelf behoorlijk onderhouden werden. Zij zoogde toen haar kind zelf en bevond zich zeer wel. In het vervolg kreeg zij nog eenmaal geringe aanvallen van hoofdpijn; doch door het om de zes weken voorgezeten gebruik van oplosfende en zacht ontlastende, uit bittere Extracten samengestelde pillen, verdwenen dezelfde spoedig, en zij is nu al twee jaar wolkomen hersteld. — Men zal nu zonder mijn herinnering misschien begrijpen, dat de veroplossing der ingewanden des Onderbuiks over het algemeen en die der baarmoeder in het bijzonder, beneven een in het lichaam voorgetelde prikkelende scherpe stoof, de oorzaak van deze krampachtige hoofdpijn waren. Bij een getrouwde vrouw welke 30 jaar sinds van een renger zwak 'en mager lichaams u geftel was, bij welke een groote geneigdheid tot de scheurbuik plaats had, bemerkte ik op onder verschillende tijden de volgende krampachtige proeven. Zij werd eenige reizen door een festbuitige reumatiek aangetast en wel in de spieren der ene zijde van haar lichaam, welke deze spieren dikwijks verschillende dagen na een krampachtig saamengenomen, en juist daardoor het geheel lichaam naar die zijde in een geboorte gebocht houding deed blijven, en waar mee bij tusschenpoozingen hevige pijnen vergeelden waren. Soms wel toch zelden en op geen hevige wijze openbaarde zich ook eenige Toevallen, welken uit vroezige ziekte eenige trekkingen der ledemiden. Op andere tijden bespoot zij eenen kattenden kramphoogst waar bij zich in de klieren van de vloer een scherp slijm afscheiding deed, het welk haar verschillende dagen na volgend bijna onophoudelijk kwelde, en dan menigmaal plotseling in een volmaakte spraakloosheid overging, welke eenige dagen aanhield. Bij deze toevallen was het aangezicht gewoonlijk gezwollen, en tussendelen was zij, gedurende eenige uren, niet in staat de bovenste oogleden open te houden. De eerste weggen waren met dat alles zuiver, de eetlust en spijsvertering onbelemmerd, en men kon geen verstoppen der ingewanden gewaar worden. Haar maandelijkse zuiveringen waren onregelmatig, dezelven vloeiden dan eens te veel, dan wederom te weinig en werden gedurende den vloed wel 4 keer opgezwolgen. Deze toevallen kwamen gemiddeld twee of veertien dagen voor dat zij haar zuiveringen begon te voelen, en verschenen of met dezelven of werden ongemerkt verdwenen. Soms bracht ook een stemkleurig of zwakke ziekte een verlaging der toevalen te wege. — Van de eerst genoemde reumatiek. 