title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Ik zocht in zgne ziel naar de beeiden der aangenaamste herinneringen, yertelde hem wat er na zgn verlrek in het hnis zgner ouders zoo wel in het kleine als in het groote had plaats gehad » yerleyendigde het aandenken aan ons zamenzgn op het landgoed yan zgnen yader, yertelde hem, terwigl ik alle geyaren en moegelijkheden die ik doorgestaan had, niet stilzwijgen yoorbgging, hoe ik op eens na eene twintig- jarige scheiding mijn' ouden Tader had wederge?pnden , en .279 toen ik merkte t dat niettegenstaande al de roatigingy waar> niede ik deze wedcronlmoeting Terhaalde, evenwel de ge- schiedenia hem al te zeet trof, ging ik fot eene schilderiDg Tan een of ander komiek Toorval nit mijn en Marij's Zi« gennerleven oyer; tusschen beiden las ik hem, wijl zulks hem het meest gerast stelde, eenige psalmen en andere plaatien uit Gods woord Toor. De herstelling Tan mijnen vriend ging in faet ongonstig klimaaty in het welk wij ons toen bevonden, vrel langzaam, tnaar toch zeker; ik zorgde ?oor hem en voor alles» wat fag bij de allengs weder ontwakende beboefte gebruikte, met eene naauwgezette zorgyuldigheid , en wanneer de tei^ moeidheid des ligcbaams mg somtijds'rust gebood, dan ver- Tuldemgn rader mijne plaats, dien mijn vriend zieh dadelijk in de eerste dagen na het terugkeeren Tan zijn bewustzgn, bad doen Toorstellen« »Dat is immers de man," zeide mijn Triend, »die mgn' Tader het leven gered heeft, en nu heefl zgn zoon ook mg' bet leTen gered; gij zijt beiden engelen Toor onsi en door God gezonden.'' Reeds kon mijn zieke Tan tijd tat tijd bet bed Terlaten, reeds mögt ik hem , op zekere uren Tan den d»g , het genot der Trge. lucht TeroorloTen, die Tan den zeekant oTer de digte boomgroepen Tan den tuin T^aaide. Toen op zekeren dag , mijn Triend en ik onder ons beiden , op faet balkon Tan het huis zaten , Terschafle deze mg eene Terkwikking Tan eenen zeer eigendommelgken , bgzonder krachtigen aard; om dezeWe echter regt te können beschriJTen, moet ik Tooraf melding maken , Tan hetgeen hij mg uit. de schriftelgke be- rigten uit Amsterdam reeds Vroeger medegedeeld had* Toen ik op den dag , waarop een ziekenbezoek mg naar Medenbhk geroepen had, niet meer aan het huis Tan Tan R nit er kwam, waar men mg toch Trg zeker Terwacht had, weet men zulks daaraan, dat ik laat te huis gekomen was. Toen echter den Tolgenden morgen de sehcepskapiiein , die 19* 280 mlj de brieTen uit Jara toe?ertrouwd had, reeds bg (gds den beer Tan Ruiter bezecht ea zieh op de ?ermoedelgk nog gisteren afgegerenii brieyen beriep ; toen de bediende , dien mg n wel- doener naar mgn hliis zond» cm de briefen te halen, met het berigt terugkwam , dat ik gisteren en ook nog heden niet we^r teruggekomen M^as; toen de postknecht zonder mg teruggekomen en dacht dat ik reeds lang te huis was p wgl ik hem haastig tooruitgetreden was , toen kwam den heer Tan Ruiter de zaak bedenkelgk Toor en zond dadelgk eenige rgdende boden uit om mg te zoeken. In het eerst had men aan de mogelijkheid geloofd , dat ik in zee Teronge« lukt wasy doch men was spoedig op het regte spoor gekomen • toen een medemakker der zielverkoopers mgne kleedereip en mgn horologiei dat een geschenk Tan den heer Tan Ruiter was» in eene der Toorsteden Terkoopen wilde» en de naauw- keurige beschrgTing dezer Toorwerpen » die mgn weldoener OTeral » benoTens de toezegging eener groote belooning Toor den ontdekker, bekend gemaakt had, de opmerkzaamheid Tan den kooper tot zieh trok. De onderhandelaar Tan den zielTerkooper werd Tastgehouden ; door hem werd men de geheele toedragt mijaer gewelddadige ontToering gewaar. Maar wat hielp het nu , dat de daders gestraft werden » wat hielp het, dat de edele Tan Ruiter dadelgk door zgne correspondenten in alle haTens der Westküsten Tan Europa en eiders last gaf , op elk fransch schip dat er mögt binnen komen , onderzoek naar mg te doen en aanstonds » het mögt kosten wat het wilde, te doen loskoopen; zijne lastgCTingen kwamen te laat; ons schip was reeds lang uitgezeild, toen de correspondenten te Bordeaux het berigt ontTingen; mgne met potlood geschroTene regeis , bencTens de daarbg geToegde bricTen uit JaTa bragten het eerste zekere berigt Tan mg en mgn lol. De Toorzorg Tan mgnen grootmoedigen weldoener Toor mg strekte zieh nu nog Terder uit, in de zuidelgke en oostazialische zeeen; ook hier werden in all^ haTens onderzoekingen naar het schip gedaan, dat- mg medesleepte en welks naam en Tlag men nu eerst naauwkeuriger kende ; 281 tegelgk echter werden met de nasporingen overal de noodige middelen ter mijner bevrijding in het werk gesteld. Zelfs aaa het opperste bestuur der fransche marine wendde zieh de Teel yermogende Kornelius Tan Buiter. , Doch toen nu al deze bemoeijingen nieis anders ten geroige hadden, toen, bgna een jaar daarna de Ig'ding en eenigen tijd laler dt bevestiging daarvan inkwam, dat het schip, op het welk ik my beTonden had , niet in Oostindie aangekomen en jpok nergens eiders gezien was^ toen treurde men in van Rui- ters fauis om mij, als om een' eigen zooi^. » En weet gij wel," zeide naijn vriend, terwijl wjj zoö a}Iee& met elkander op het balkon zaten , en hg nu ook over dezo deelneming zgn^r verwanten aan mijn lot sprak, »wie het meest van allen om u getreiird heeft? Gij weet het; maar desniettemin wii ik het u zeggen , want gg faoort het toch gaarne: mgne zuster lllarg heeft om u getreurd, als om den dierbaarsten vriend hares levens, ja , gelijk men om een' geliefde, om eenen bruidegom treurl, en zg doet dit npg aanhoudend even zeer en met dezclfde getrouwheid. Gij hebt mg mi , gedurende mijne ziekte menige laTtng , menig geneesmiddel gereikt; het is eene geringe vergelding daarvoori wanneer ik u ook eene laving voor uw hart aanbied , want uwe harteigke genegenheid Toor mijne zuster is mij reeds lang niet meer onbekend." Mijn vriend overhandigde mij den laatsten brief , dien hij kort voor zijn ziek worden van zijne zuster gekregen had; zij schreef daarin aan den liefsten en vertrouwdsten harer broeders , wat haar hart haar ingaf, en ik heb de plaats uit den brief , die op mij betrekking had zoo dikwijis en met zulk eene warme belangstelling gelezen f dat ik ze van buiten ken ; zij luidt als voIgt : »Gij kent immers, lieve broeder, den wensch van onzc lieve dierbare moeder, dien zg sedert jaren gekoesterd heeft; den wensch , dal ik hären neef , den zoon harer zuster , den jongen Tan Kerkern mijne band schenken zal. Ik had Troeger TOor dezen regtschapen man wel is waar nimmer dt 282 minste geoegenheid , echter ook geen' tegenzin in hem gevoeld; ik wist niet anders , dan dat het nu eenmaal voor mg bestemd iivas, de Trouw ran van Kerkern te worden t alleen dit Terzocbt ik mijne lieve ouders en zg stonden mg ook mgo Terzode toe : dat ik ten minste nog eenige jaren ongetrouwd ^n in hnn huis bltjven mögt. Sedert ik reeds te Pargs 2oo dikwgls en gaarne aan den Triend mijuer kiodschheid» die immers ook uw Triend is, aan Martijn dacht, met zoff groot Terlangen naar zgn wederzien herwaarts reisde en sedert ik het ongeluk T^rnam , dat mgn' licTen Martgn (legen u 'durf ik hem immers wel zoo noeroen) OTergekomen is , heeft zieh ieU in mija hart geopenbaard, dat ik Troeger nimmer zoo kende. Niet waar, lieTO broeder, gij \?eet ook» hoe Troom» hoe opofferend goed, hoe getrouw en bekwaam Martgn is; hg is wel arm , maar was onze lieTe Tader dat ook niet, Toordat hij moeder huwde, en is niet Martgn's groote bekwaamheid een zekerder kapitaal dan al de sommen en waren Tan ons han- delhuis? Ik belijd u openhartig, ik zou danheer Tan Kerk em niet alleen geen half, maar zelfs geen gering deel Ton mgn hart mede TOor het trouwaltaar brengen, en wäre dit niet mg bezondigen aan den braven man ? Mijne geheele bruidsliefde , als ik het zoo noemen mag, behoort aan Martgn, daaronoL dunkt mg, zou het TOor mg be^t zgn, indien ik hem niet trouwen zal en mag, lieTer geheel ongetrouwd te bIgTen. Ik heb dit ook reeds dikwgls aan moeder gezegd, wel is waar, iondev daarbg van Martijn te spreken , maar zij antwoordt dan , dat dit maar grillen zgn, die nog wel uit het 283 hoofd Kullen gaaii, en ik geloof, dal zlj er rceds veel slerker bg mg op zou hebben aangedrongen , om ran Kjorkem, mens gezelschap , ja, wiens aanblik ik seder t cenigen tijd op eene bij&a kindeFachtige wijze Tlied , nign jawoord to geTCD, ZOO niet mgn yader op eene mij onbegrgpelijke ^ijzei altijd nigne partg koos en de liefderijke aandrang mijner moeder onder allerhande voorwendsels van rog afweerde. *fig begünstigt zeIf8,zoo dikwijis hg zulks gevoegel§k doen kan , mgne vlugt voor van Kerkern." »Na, Heye broeder, heb ik dan geheel roijn hart Toor u opengelegd, zoo vnj en naluurlijk als een Zigeunermeisje« — - Het zonderlinge hart; nu eeds doet het mg schregen, uit bezorgdheid, om den nog steeds niet gevonden Martgn, dan weder innerlijk jaichen, over de zekere, ja waarlijk zekerc hoop , dat ik hem we^r zal zien ; wajot M a r t ij n zoo weitab ik, wij zijn yan onze kindschheid af zeer bijzondere voedsterlingen der voorzienigheid en ik geloof yast, dat wij TOor elkander bestemd zijn. Maak toch, lieve broeder, dat gij eindelgk ook eens wcSr bij ons ie huis komt. Gij zgt de lieveling onzer moeder ; gij yermoogt veel , ja alles op haar« Eq zoo gg eindelgk voor uwe arme zuster kondet bewerken , dat zg oagelrouwd eü als meisje in het huis harer ouders en veryolgens in het uwe bigven mögt , zou zg u daarvoor «euwig dankbaar zgQ. Ik ben yoor eenige dagen eens regt verständig geweest. Ik heb op herhaald verzoek van onze lieve moeder de toezegging gekregen , dat zij mg niet tot een beslissend woord jegens van Kerkem zou bewegen , voor dat gij te huis gekomen waart. Want ik' weet wel , gij komt niet sieehts als een gewoon raadgever, maar als ^en trooster en redder; als de beschermer eener hartelijke nei- ging, voor welke de kiem. m'et door menschen maar door Gods wondervoUe beschikking in mijn hart gelegd en daarin 100 vastgegroeid is , dat ook geene menschen , maar alleen Gods hs^ld ze er uit kunnen roeijen." Zoo ver de woorden mijner lieve Marij over mij en hare Jiefde tot mij. Dat deze woorden voor mijn hart een evei\ i 284 soo krach tige bakem en genezende drank wareo i als allen, mrelke ik ooit eenen zieke toegediend had, zal wel ieder, die eens zoo bemind heeft als ik, yan zelf begrijpen. iHet was niet alleen mijn verlangen naar bet raderland, bet was ook de geneeskundige zorg TOor mijn berstelden vriend^ wien de teragkeering tot de vaderlandsche lucbt de krachtigste Ter* sterking beloofde, wat mij aanzette, om met allen iJTer naar eene scbeepsgelegenheid TOor Europa om te zien. Hei boUandsche schip, dat mg en mgnen Tader Tan de Tolkplanting op de Admiraliteitseilanden berwaarts geToerd had, kon nög in geene maauden Tertrekken, doch er was nog een ander, dat leeds bezig was, zieh zeilree te maken. Hgn Triend bad weder in zoo Ter zgoe krachten Terkregen, dat de zeereis met de haar terstond Terzellende luchtsTerandering bem slecbts TOor- deelig zgn , niet schaden konde ; wat zou ons beletten y tbans in bet TOor zoodanige zeereis gunstige jaargetgde, de ge* legenbeid waar te nemen. Onze goede loots, de Deen Hittelstett, werd door mgnen Tader en mg rgklßlgk begifiigd; wg moesten den eerlgken man onze gaTO opdrin- gen, want zulks was, zeide bg, immers de Terkeerde wereld; hg had het beboud Tan zgn IcTen aan ons te danken, en kon ons , indien hg een rgk man was , met al zgne goederen onze weldaad niet beloonen, en nu wilden wg bem nog be- loonea. In plaals der menigTuldige ongemakken, die ik op mgne 285 herareis van Europa naar Oostindie ondervonden had, had ik op de terugreis loater geluk en ?reugde. Reeds na Tier maanden liep ods scbip de haven yan Rotterdam binnen, Wg hadden , op eene zeldzame wgze door weSr en wind begun- stigd, .200 spoedig gereisd, dat er geen brief uit Oostindie» die onze komst meldde , had kunnen aankomen ; het laatste berigt, dat de beer van Ruiter Tan z^'nen zoon ontTangea bad, was zeer bedroeTend geweest; de brief kwam Tan een^ correspondent op JaTa, en was gescbreTen op een' tgd, dat de jonge Tan Ruiter in de boosaardige koorts zwaar ziek lag , zonder dat echter het geTaar nog den hoogsten graad bereikt had. De correspondent benam den ouders wel in geenen deele de hoop op redding Tan den zieke , maar trachtte hen oTenwel ook tcTens op het ergste geTal Toor te bereiden. Sedert dien tljd had MeTrouw Tan Ruiter meni* gen slapeloozen nacht gehad » en de gedurige bezorgdheid aou. misschien nog nadeeliger op hare gezondheid gewerkt hebben, indien de onzekerheid langer geduurd had; no echter ' had ons schip het andere , dat den zorgwekkenden brief o?erbragt en aan de kaapstad iets langer had moeten TerteeTen, .bgna ingehaald; het berigt Tan de bedenkeigke ziekte des zoons kwam 'siechts tien dagen Troeger in Tan Ruiter 8 huis, dan de eigenhändige brief Tan den zoon zeWen, die Tan Rotterdam gedateerd en door een^ bode afjgezonden werd. Hgn Triend beschreef in dezen brief al het gevaar , dat zgn leTen bedreigd had ; » een jonge arts /' Toegde hg er bg, zonder te doen Termoeden, dat ik het was, »had hem met eigen leTensgeTaar , raet eene dag en nacht Toortgezette inspanning , het IcTen gered ; dezen wel- doener, aan wien aUeen de ouders het behoud Tan hunnen zoon te danken hadden , bragt hg mede en Terzocht bg Toorraady dat men hem als een^ eigen geliefden zoon zou ontTAUgen.' ' Na eene rust Tan weinige uren , die mtjn Triend noodig bady Tcrtrokken ook wg Tan Rotterdam« Toen wg te Legden het huis Toorbg kwamen , waar mgn oude , Tfome hospes 286 gewoond bad en OTerleden m^as , zag ik omhoog naar de yensters; »ja/' seide ik, »g§ hadt loch gelgk mgn sauge Triend ; uwe spreuk , die gg mg tot een aandenken naliet » is en blgft waarheid : hon , die God lief hebben » moeten alle dingen ten beste dienen. Hoe weinig geleof hechtte ik aan deze spreuk , toen de zieiverkoopers ittg voortsleepten » eenen weg , dien ik niet wilde gaan , maar tocb gaan moest , want ik heb op dezen weg mijnen lieven vader, de gelegen- beid om mgneu vriend het leren te redden , en , ik zeg bei in aangename ▼erwachtingt de band van Marg gevonden." Mijn dierbare vader was nog eenigzjns vermoeid van de reis , daarbg gebeel onbekend in bet praebtige bnis van den beer van Ruiter; op zgn verzoek lieten wg bem eerst te Legden achter; hg wilde ons den anderen dag nakomen. Wg voer« zagen ons van paarden, want wg hadden in bet logement te Legden vernomen, dat de faniilie op bet landgoed te Loenenburg was; wg kozen den naasten weg, waaraan zieh menige aangename berinnering voor mg verbond. De beer van Ruiter en zgne gemaJin, benevens zgn eene zeon, waren ons op den grooten weg te gemoet gereden en hadden ons gemistt alleen Marg was te buis gebleven. Toen wg door geen' der bedienden bemerkt bg bet landbuis afstegen , zeide ik tot. mgneo vriend * » gij hebt mg op eene schelm- sehe wgze als een* vreemdeling aangekondigd, sta toe datik mg ook als een vreemde gedrage. Ik wil u en de u^en in de eerste oogenblikken des wederziens niet stören. 6a gg regtstreeks naar bet tuinhuis, ik wil een* omweg door den doolhof nemen , in welken ik als jongeling ATa r g bet eerst wederzag/' Alles scheen mg buitendien toch aan bet oogenblik te willen berinneren, dat zoo diep in mgn hart gegrift was« De rozen bloeiden juist we^r, de vogels zongen even als toen; doch ik liep thans niet, maar ging langzaam en nadenkend, want ik dacht met de diepste ontroering mgns harten aan de waarheid van ipgne geerfde spreuk.* Ik wilde juist om eenen rozenboek draagen , het v^as misschien dezelfde » bg welkeii ik 287 Toor zes jaren Harij ootmoette, daar stond zij werkelijk ia levenden Igve Toor rn^. Zij zag mij mel yerheugde verbazing aan; »zoo. heeft mga hart mij dao loch de waarheid gezegd, gl) zijt de jooge arts, die mijn' broeder hat leven redde?'* Ik be?esügde hat, ea Marij reikte mij in varrukking bare haad en zeide: dan wees mij duizendmaal welkom, mijn Heye Martijn, mijn bruidagom." »Hoe," zeide ik , »uw bmidegom?" — »Ja," heroam faet meisje , » want ik weet immers , dat gij mij lief hebt « an hoor slechts hoe het toeging. Toen baden yoormiddag 4ie brief mijns broeders kwam , waarin hij ons eerst het groole gevaar beschreef en yervolgens dat hij door een* jongen arts gered was, dien hij beloofde te zullen tnedebrengen eil yer- zocht denzelven als kind in huis op te nemen , loen was ons gansche huis uitgelaten yan yreugde«. Ik giste dadelijk , dat gij de )onge arts zoudt zijn , en in vervoering yan mgne vreugde ontviel mij het woord , dat ik bij andere gelegen- beden wel yoor mij zelye zou gebouden hebben : »Vader, Indien nu de redder van mijnen broeder de goede Hartgn wäre, en indien die mgne band mögt willen hebben, mögt ik ze hem dan geyen?" Top meisje, zeide mgn yader, lerwgl hg mg in de band sloeg, ogij moogt ze hem schen- ken." Ik zag mijne moeder yragend aan, zij was yerrast &ti yerlegeo. Wij traden band in band het tuinhuis binnen, bg bare geliefde ouders» die reeds lang teruggekeerd en onbescbrg- felgk gelukkig waren , dat zg baren lieven zoon weder badden. Mijn Heye rriend bad intusschen» zonder te weten, wat Harij, in de bedwelming barer vreugde, zelve reeds gedaan bad, ook op zoodanige wgze ten gunste mijner nei- ging gesproken, dat dit misschien reeds alleen in staat zou geweest zijn , om het besluit der ouders te bepalen. Toen wg ZOO 9 met een door Treugde bestraald gelaat binnen kwamen, zeide Mevrouw van Ruiter in zulk eene schert- sende luim, als ik anders nog nimmer aan haar bemerkt bad : » Zie daar ons Zigennerpaar I" en beide de ouders omarmden *mij als hunnen Heyen zoon, de broeders als faunnen broeder. En dat werd ik nu ook weldra, in den Tolsten zin. De beer yan Kerkem had er niet yeel tegen, dat Marij bare band aan een' ander gaf. Deze bad TQorzeker nimmer door een' bhk noch door een woord zgne genegenheid opgewekt of geyoed, daarom was misschien deze genegenheid , indien hg zoo iets yoor Harg inogt koesteren , niet bgzonder sterk geweest; hg betoonde zieh zoo onyerschillig toen hg het berigt yan onze Terloying ontying, dat Meyrouw yan Ruiter er zeer oyer geergerd was. »Wel, ik meende, dat mgn neef eene zeer Sterke Hefde yoor u koeslerde ," zeide zg tot Harg, » en nu komt het mg yoor , als of het hem meer om uw geld , dan om u te doen geweest is.'' Daarentegen kon ik wel bemerken, dat de goed^ moeder zieh er allengs meeiT en meer in yerheugde, dat bare eenige dox^hter het hoogste geluk op aarde , het geluk door en in eene liefde geyonden bad , die baren besten wortel in de liefde tot 6od heeft en juist daarom een' yoorsmaak der hemelscbe yreugde yerscbaft, wgl zg zelye yftn hemelscbe af komst is. 289 Mgn oude vader wevd aanstonds den Tolgenden morgen in den fraagen wagen yan den heer Tan Ruiter uit Legden afgehfiald en zoo waren er thans, behahe het gelukkige paar geliefden» in het huis Tan mijnen weldoener ook twee paren regte harteTnenden : de beide Taders en de beide zonen, namelijk mijn trouwe Hugo Tan Ruiter en ik. Ik had spoedig na mijne terugkomst met gelukkig geToIg mijne geneeskundige praktijk we6r begonnen; mgn Tader had zgne paarlen Toor eene zeer aanzienlgke som Ter- kocht; op de Tan het eiland m^degebragte schalten maakte, op de onmiddellijk te Lissabon gedane nasporiugen Tan den heer Tan Ruiter, de regering zelTe als erfgenaani aan« sp^ak; Tolgens do gebruikelijke wetten des lands kwam mgnen Tader als den Tinder Tan dezen sebat een aanzienigk aandeel toe , en ofschoon er Tan dat aandeel nog Teel afging , kwam er toch nog zooTeel Tan in onze banden , dat men in Amsterdam de familie Reize r onder de rijke huizen begon te teilen. Het pensioen, dat mgn Tader zelfs Toor de jaren zgner onschuldige afwezendheid als acbterstallig werd üitbe- taald, schenk hg aan ecn weeshuis, en hetgeen hg TOOr zgne nog oTerige leTensjaren ontTiog, behield hü, zooab hg zieh uitdrukte , als zijn eerlgk handwerksbrood ; doch vaSj gaf hg tot aankoop en Stoffe ring Tan een huis Toor mg en Harg het grootste gedeelte Tan zijn oTerig vermögen Tan den paarleuTerkoop en Tan de portugesche erfonis« Ik wachtte niet tot dat het nienw ^gekochte huis Tolkomen ingerigt was, maar reeds in de derde maand na mgne terug- komst sloot ik , met toestemming der wederzgdsche öuders , het-Terbond der trouw met mijne geliefde Marg. De predi- kanty die onze Terbindtenis inzegehde/ een zeer eerwaardige gi^saard , aan wien ik Teel Tan pagne lotgeTallen Terhaald had , sprak Toor de inzegening Tan ons buwelgk zeer schoon oTer de spreuk 9 waarran ik zelf de waaAeid* in zoo ndoie mate onderTonden had : dat diegenen , welke God lief hebb^n alle dingen ten be3te dien^^n moeten* Ikben dU' reeds meer dan Tgftien jaren de gelukkige echtgenoot Tan mgne hartelgk 290 gehefde M arg, omringd door a^ht goede, en door 6od naar siel en ligchaam wel gevormde kinderen, met welke onze echt gezegend is. Wij hebben in den tgd tan ons huwelgk frei is iraar ook menig huiskruis , namelijk door ziekten en door de smart over den dood onsser beide vaders gehad , echter leeft nog rogn geliefde schoonmoeder, Mevronw ran Ruiterf in eenen gelukkigen rüstigen ouderdom, afvrisse- lend bg hare kinderen, doch het meest bg Harg en mg. Hgn' ouden pleegTader, den prcdikant Goedheer Tond ik bg mgne temgkomst ook nog in leven, en God heeft mg de Treugde versehaft , dat ik den edelen grgsaard nog menige dankbaarheid konde betoonen« Omslandigheden , die ten deele in de tegenwoordige tijden Tan oorlog gelegen waren, hebben mgnen geliefden zuvager, Hugo van Ruiter, bewogen, het handelhuis overtenemen, dat mgn o?erleden schoonyader te Kenlen bezat« Toen de beide yaders gesloryen waren , «bekroop mg ook het heimwee naar mgn goed duitsch Taderland, en daar het mg altgd Toorkwam , als of mijner Heye M a r g de zware lucht in de streken der zeekusten bg hare somtgds zeer weifelende gezond« heid nadeeliger was , dan die in een Terder Tan zee afgelegen landschap, heb ik mg ook te Keulen een hnis gekocht en leef daar meest in het mg door God gegcTen beroep, als praktizerend arts. Thans ben ik op reis naar Zwitserland om OTereenkomstig mgn' pligt als zorgdrägende Tader met eigen oogen een opToedingsgesticht te zien en te onderzoeken, -naar hetwelk ik^, zoo God wil, in het aanstaande Toorjaar .mgne beide oudste zonen zenden wil. Dit is nu mgne geschiedenis , die , zooals ik bemerk , reeds al te lang geduurd heeft, zoodat wg misschien thans Teel digtfer bg den morgen dan bg den aTond zgn. <— Even als de jongeren Tan hunnen Heester zeiden, hg heeft alles wel gemaakt, zoo moet ook ik» wanneer ik mgne afgelegde l^Tens' baan nadenk, Tan den Meester, die al migne lotgeTallen t^ heerlgk bestuurd en beschikt heeft, zeggen: Hg heeft alle» 291 wel gemaakt » en ik zau , zoo ik duizend tongen had , ze alle gebruikeo, om hem te loven. -^ » Uwe geschiedcDis » . mgn dierbare , waarde doctor R e i- zer,'' zoide Ridder Koenraad» verwekte in ons midden onder bare goddelgke panoramabeeiden menig- goeden tekst en menige goede melodg op; doch hei slot, dat gg zoo even maaktet » geeft de woorden en de wgze van een lied aan , dat wij n(^ lyel , Yoor dat vig slapen gaan , als avond- of zoo gg wilt als morgenlied met elkander zingen kunnen. Bg deze wdorden ging de blinde ridder. naar zgn klein huisorgel. speelde en zong het lied: »0 dat ik duizend tongen hadde/\ en al de aanwezende gasten eH vrienden » ook diegenen , welke het lied in het geheel niet of ten minste niet Tan buiten kenden , stemden met den tekst , dien de armenvriend hun in de band gaf en met de eenroudige schoone melodg Tan harte en met luider slem in* De vier gasten hadden zieh bg het nog aanhoudend siechte weder door den Ridder laten OTerhalen , om ^og den Tolgen- den dag bg hem te bliJYen; zij bevonden zieh nu in de Trge herberg reeds zoo wel en zoo behagelgk alsof het hun «igen huis was. AI de anderen hadden de lotgOTallen Tan hun leTcn Terhaald, slechts de ondste van hen, de reeds boTcn Termelde Tierde gast, wiens grgs hoofd alleen reeds den j engeren eene zekere achting gebood, had nog weinig gesproken. Toen men des aTond weör bg elkander zat, rigtte Ridder Koenraad het gesprek tot hem en zeide: ik weet 9 wel is waar t mgnen Tierden lieTen gast nog niet bg zgnen naam te noemen , maar uit vele zgner uitdrukkingen heb ik wel opgemerkt , dat wij OTerigen in ons hart niet alleen met hem bekend , maar ook Terwant zgn. Ik doe daarom 4>ok jegens hem het oud gebruik Tan mgn huis gelden, en Te^zeek hem uit mgn' en uit mgner OTerigen dischgenooten naam , ons als krachtig nageregt eenige trekken uit de ge- schiedenis zgner in- en uitwendige onderTindingen mede te deelen. 292 De geschiedenis yan Jakob Werner. Uoe kan ik anders daD mij gaarne en gewillig naar uwe wenschen te schikken. Hgne medegasten hebben oqs en xich zelven gisteren aTond, zooals Ridder Koenraad zeide, den tekst tot menig loflied in het hart gegeven; waot zg hebben ons met hunne lerensgeschiedenissen eenen regt aan* genämen blik in de diepte Tan Gods barmhartigheden laten werpen; daarom is het Toor mg een dubbele pligt Tan dankbaarheid jegcns 6od, die immers ook aan mij en mijn leTen al zijne geoade en trouw bewezen heeft , en jegens de Triendelijke Tertellers» dal ik, zoo goed ik kan, hun Toorbeeld Tolg. Wel is waar moet ihgne geschiedenis » bg die wg gisteren gehoord hebben slechts zeer onbednidend schgnen ; want ofschoon ik naar allen schijn onder de hier aanwezigen de oudste ben, en daarom reeds den längsten yreg op de leTensbaan heb afg^Iegd» wasmgn lange weg, ten minste in mijne rgpere levensjaren, nogtans zoo eenTormig, dat er zeer weinig OTer te zeggen Talt* Het ging mg zeer dikwgis als iemand, die OTer de wgde zee Taart, waar men niets dad lucht^ en water ziet, onder en neTens mg waren enget wgfeld Tele baren Tan nood en angst, echter Tertoonden zieh ook steeds de starren, naar welke ik den koers rigten kon en nog gedurig rigten zal, tot dat de haTen der rust zal bereikt zgn* Mgn naam is Jakob Werner; ik ben thans niet Ter meer Tiam ' mgn zeTentigste leTensjaar , want in het begin Tan de twintig jaren dezer eenw, toen reeds de Tlammen Tan den dertigjarigen oorlog zieh tot eenen algemeenen brand TerhieTen , die naderhand o?er geheel ons daitsche Taderland zieh uitbreidde , ben ik geboren. Mgne geboorteplaats was een dorp , dat zgwaarts Tan den weg Tan Stendal naar Ooster- burg in de nabgheid Tan de EWe lag y de Terwoeslingen Tan den oorlog hebben het geheele dorp, gelgk 2gne meeste be^ 293 Toners Tan den grrjsaard tot aan den zuigeling Tan de aarde Terdelgdy siechts Tan de kerk en den toren staan nog de onderste muren; toen jk Toor eenige jaren nog eens door de plaats kwam , kon ik onder distelen en doornen , die er sedert opgeschoten zgn ^ naau weigks nog de * plaatsen ont- dekken, waar de haizen Tan mgne ouders'en Tan roijn' ouden grootTader , gestaan hadden. Mgne ouders hadden eene boerderg , waarop zg Tlijtig en eerlgk de kost wonnen; mijn grootTader Tan moeders zgde was schoolmeester Tan de plaats, en bg hem ben ik in mgne kindsehe jaren het meest geweest, want ik had hem ZOO liefy dat ik, met toestemming mgner ouders, bgna den ganschen dag bij hem doorbragt en ook des nachts dikwgis in zgn huis sliep. Hg was geboortig Tan Ballenstädt en had zgnen landsman, den oTerleden Johann Arndf zeer goed gekend: ook las hg, naast Gods Tvoord, de Schriften Tan Arnd het Tigtigst en liefst. Ilign grootTader, zoo Ter ik mg hem kan herinneren i was. bijna altijd ziek; hg leed aan een zeer pijnlijk graTeel, waarbg nog in zgne laatste dagen de waterzucht in de borst kwam , die hem groote benaauwdheden Teroorzaakten* Wanneer hij echter met mg op zgne knien bad 9 of wanneer hij met de scboolkinderen bad en deze Tan Christus, den Heer, Tertelde, dan konmen geene ziekte of angst aan hem merken; hij was dan ZOO Tergenoegd en welgemoed. Hij woonde, als ik hem geen gezelschap hield en zijn gast niet was , geheel alleen in zgn huisje; want mgne grootmoeder, CTen als al zijne kinde« ren, behaWe mgne moeder, waren OTerleden> doch mijne moeder en zuster bezorgden zijne kleine huishouding. Toen in het jaar 1627 Wallenstein met zijn groot leger in onze streken kwam , staken de Kroaten en andere ^ woeste Trgbuiters in onze nabuurschap de dorpen in brand, Toerden het Tee weg en bragten Tele menschen cm. 0ns ' dorpje , dat Trg Ter Tan den weg af en in het woud Terholen lag , was nog Terschoond geblcTen ; doch de beeren uit het 20 294 oordy als ook mgae oudera achtten het noodzakelgk, zoo spoedig mogelijk op redditig Tan hunne roerende goederen en hun letrcn bedacht te zija. Baarom poogde xngn ?ader, ia gczclschap van eenige naburen, zgn vee en zgne beste goe- deren in eeae woudstreek aan de Ehe te verbergen, wer- waarts , wegens de Tele moerassen « niet gemakkelijk een ander, dan die met het oord bekend waS| den weg Tinden kon; mijn' ouden grootrader, die deslgds reeds zgn einde nabg was , iegden zij , in eene half zillende houding , in een bed op een wagentje en mijne moeder bragt hem zelTe bg nacht OTer de beide , naar een digt dennebosch in eene afgelegene kolenbrandershut« Ik als het jüngste barer kin- deren en mijne zuster als het oudsle en daarom tot onder« steuning Tan mijnen grootvader het bruikbaarste , Terzeiden mgne moeder; mijne broeders waren bij mgnen Tader. Toen wij op weg naar het hosfih waren , bemerkten wg naar Tcr- schillende kanten aan den hemel den Tuurgloed Tan bran- dende dorpen ; wg hoorden ook schieten , doch God bewaarde ons Toor de haoden der Tijanden. Mijn grootTader was door het stooten en hutseien van den wagen , die OTcr stok en steen, bijna allijd längs ongebaande wegen^ gelrokken worden moest, ZOO aangetast» dat hg door groote afgematheid bgna geen lid Terroeren kon; mijne moeder en zuster droegen hem, bgna reeds als een* doode , in de hut en wg zagen ieder oogenblik zgn einde te gcmoet. Toen echter de heldere dag door de opene deur op zgn leger scheen , kwam hg we6r geheel tot zieh zelTen en zag ons allen dankbaar glimlagchend aan. Mgne moeder weende uit groote bezorgdheid om hären man , bare kinderen en baren doodzieken Tader ; doch mgn grootTader troostte haar pn zeide:.»het smart mg waarlgk inniglgki dal ik u, mgn eenig kind, te midden Tan zulken grootep rampspoed als de tegenwoordige moet ach- terlaten , want het komt mg Toor , alsof niet alleen uw haTe en goed , maar ook uw leTen met groot gevaar bedreigd werd^ doch houd u siechts Tast aan het woord' van dat 295 gegronde geloof : dat deze tgd yan Igden niet opweegt legen de heerigkheid , die ons zal geopenbaard worden , en dat ons immers niets , geen rampspoed , noch benaauwheid , noch zwaard , geen dood noch leven , noch het tegenwoordige noch het loekomsHge scheiden kan ran de liefde Gods, die in Christus Jezus is y onzen Heer. Daarom , mgne dochter , draag uwe ziel inf uwe band en zie op , midden in nood en benaauwdheid y tot hem den oorsprong en Toleinder Tän ons geloof. Weldra zullen nvg zijne medeerfgenamen zgn, nadat wij vooraf nog een* kleinen tijd met Hem en in het gelöof aan Hem zullen geleden hebben." Gedurende dezen dag sprak, zoo dikwljls zijne krachten het hem yeroorloofden , mijn grootVader nog menig troostelijk wöord met mgne moeder; zij hoorde hem met tränen eener stille onderwerping aan. Toen de avond kwam en zg nu we£r met haar wagentje naar ons dorp wilde gaan , waar zij berigten omtrent de baren in te winnen, en eeoige leyens-* middelen te halen dacht, gaf mijn oude grootvader haar eerst nog den zegen ; zijn zegen luidde echter , zoo als ik mg wel herinner, meer als zulk een, die men over een* stervende uitspreekt, welke in de eeuwigheid overstapt, dan over een' le- Tende, die eene kleine nachtelgke reis naar zgn dorp Toorheeft. De doodzieke grijsaard ontving bij deze gclegenheid zooTeel kracht , dat hg regtop zitten en met eene luide ?erstaanbare steip spreken kon. Hgne moeder weende zeer bij het af* ' scheid van baren rader; zg kustc mij en mijne zuster onder het störten Tan duizeud tränen en wij hebben haar sedert nimmer weörgezien. Ik was destgds bgna zes , mijne zuster echter dertien jaren oud. Toen mgne moeder yehrokken was, hield mijn groot- yader nos: een gebed met ons , waaryan ik de woorden wel niet meer weet, maar welker indruk ik nimmer yergeten zal« Het was mg, alsof door de kracht yan dit gebed de hemel zieh boven »ons arme, yerlalene weezen" opende en goede , magtige eogelen tot ons nederdaalden , die zieh 20* 296 als Wächters om onze hat, als beschermers om ons bed plaatsten. Op het sachte mos, dat mgne goede 'moeder en mgne Buster gedarende den dag in de hut gebragt hadden » viel ik| aan de zgde ran mijnen groot?ader in eenen gerosten slaap, ook mgne suster wist den volgende morgen niet>, of grootrader geslapen of gewaakt had, wgl zg zelre geslapen had« Moeder was er nog niet we£r, toen wg ontwaakten > ofschoon zg ons gezegd had , dat zg met het aanbreken van den dag we£r bg ons zou zgn. Ik was bekommerd o?er mgne moeder en misschien ook wel wegens het ontbgt , dat zij rag anders gewoonlgk bragt ; toen zag ik mgn* grootvader aan. Hg was wakker en zag er ZOO Yrolgk» ja, zooals ik het thans zon noemen, zoo zalig uit, als ik nog nimmer iemand heb aangetroflen. Hg ver* zocht ons om een weinig water , en ik liet het mg niet uit de banden nemen , want ik had hem immers ook , als ik bg hem in zgn huis was , zoo bediend : ik spreng met het kruikje naar buiten naar de bron , die tusschen de elzen- struiken uit het aardrijk te yoorschgn drong , en bragt mgn* grootvader den f risschen drank. Hg scheen.er bigkbaar zeer door gelaafd te worden , zag mij vervolgens aan en zeide - mijn lieTe Jakobl ik zai nu weldra daar zgn, waar het ligchaam geen* dorst meer heeft, zooals reeds mgne ziel het water des levens geproefd heeft , dat Yoor altgd de smart stilt« Hg leunde achteroTer , en scheen een* tgd lang in zeer aangename droomen te sluimeren, want zgn gelaat zag er daar- bg zeer yrolijk uit. Daarop riep hij mgue zuster Magdalena en mg tot zieh en zeide : knielt hier naast mg neder , liefe kinderen , want uw grootvader wil nog voor de laatste maal met u bidden. Daarop plaafsfe hg zieh met behulp van mgne zuster op zgae knien, en bad ten naasten bij deze woordeii:. » Loof den Heer mgne zieL Ja , goede God , die mg mgne zonden verge?en en mgae gebreken genezen hebt; gg, die mg in mgn gansche , lange leren igkelijk rerzorgd ander- houden en als op adelaarsvleugelen gedragen , mg gered hebt 297 uit alle gevaren des ligchaams en der ziel» loodat ik nu yrolijk UYfe trouw kan roemeni heb dank Yoor alles; dank Toor alle yreugde en Toor alle lijden. Ik was reeds zeer zalig door uwe liefde op aarde en zai het nu eeuwig bg u zgn in den hemel. En neem nu ook eindelgk deze arme weesjes 9 die ik in uwe lieve trouwe band oyergeef , in genade tan mg aan. Wg beide kinderen schreiden bitter 9 want nu hadden wg Tolstrekt niemand meer tot onze bescherming en troost. Moe- der was niet teruggekomen : waar onze Tader en beide broeders waren, wisten wg Tolstrekt niet. Mijne zuster in- zonderheid weende zeer laid ön was ontroostbaar« Ik zeide tot haar in mijn' kinderigken zin : »lieve zuster, schrei toch niet ZOO luid» opdat gg grootvader niet stoort in zgne rust. Moeder en Tader zullen immers we^rkomen en wanneer zg ook nimmer we^rkomen, dan weet ik zeker, dat thans de Heere Jezus ons grootvader zijn zal en vader, moeder en broeder.*' Wg kwameu hierop gedurende een paar dagen niet weinig in nood. Moeder had wel eenige zakjes piet gort meSgenomen , maar wij konden ze niet koken , omdat wg geen Tuur maken konden. Brobd hadden wg maar eenige kleine , harde stukjes ; want de menschen in het dorp hadden sedert Terscheiden dagen niet dur?en bakken, opdat niet de Tan den bakoTen opstggende rook ons plaatsje aan de Tganden mögt verraden , daarenboven zouden zg bezwaarlgk tgd tot zulk eene bezigheid gevonden hebben, want ook bg mgne moeder stond het deeg reeds daags le voren 1 298 dat wg na^r hct woud giogea» in dea trog en kou niet gebakkeo worden. Wij weckten daarom den eersten dag de stukjes brood beneyens cenige gort in koud water en gebruik- ten het zoo. Ik wilde iü het begin volstrekt niet yan m^n' grootTader af, want ofschoon hg nu dood en koud was , was ik toch niet bang Toor hem , maar bleef ab een getrouw hondje y dat zrjnen beer zelfs in het graf niet verlalen kao , by zgn bed zitten en keek zelfs, wanneer ik at » naar hem cm 9 of hg zieh ook verroerde. Toen het tegen den avond ging zeide rogne zuster tot mij : och kom toch Jakob» laat ons moeder een weinigte ge- moet gaan , ik ben zoo vreesachtig bg, het Igk van grootvader« Wij deden de deur Tan de hut toe en gingen een eindweegs door het woud naar den kant, waar ons dorpje lag. Toen wij aan de opene beide kwamen» zagen wij den rook, en toen het een weinig donker werd» ook den vuurgloed Tan het dorp opstggen , en wg hoorden ook schieten. Wg zagen er met betraande oogen heen» maar Tertrouwden ons niet» verder te gaan. Ik Troeg mijne zuster slechts , of Tader en moeder dan ook in het Tuur Terbrand waren ? deze wist ech* ter noch antwoord 'noch raad. roor ons ; wij hoorden een schot op de beide Tallen en een schuwe stier kwam op het woud toerennen 9 toen gingen wij ook we^r in het kreupelbosch op» Wg wilden naar onze hut, maar in het donker hadden wg den weg gemist; eindelijk konden wij nißt Terder, maar legden ons tusschen het jonge Tarenkruid op den zandigen grond neder. Toen het den anderen dag geheel licht geworden was, gingen wg weder op weg, om onze kolenbrandershut te zocken. Wij wisten nu echter in 't geheel niet meer , of wij regts of links , Toor- of achterwaarts moesten gaan. Eten hadden wij ook niets bg ons en waren toch zeer hongerig. Gelukkig TOor ons waren jüist de heidebessen rgp , en deze Terschaften ons laving; wg Tonden ook een' struik met Tele rijpe frambozen; mijne zuster beproefde het, om de kleine gele paddestoelen te eten, die zg\ anders wel TOor onzen 299 grootvader gezochl had. Mg smaakten zij niel en mgner £uster bekwamen ze ook niet goed. Toen de middag reeds voorblj i/vas , kwamen wg op eene plaals , waar het bosch ten einde liep. Wij zagen rond , het nvas echter Toor ons eene geheel onbekende streek ; oök zagen 'wg geen dorp, wanl de dorpen waren allen afgebrand. Ter- 'wgl wg ZOO stonden . zagen wij in de Terte ruilers aankomen ; wg Terstaken ons in het kreupelbosch , de ruiters kwamen digter naar ons toe ; het waren menschen van een woest voor- komen , met roode rokken , lange baarden en vreemde mutsen, zij hadden eene lange , scherpe spies in de band, Daarbij kwam nog iets» dat yerschrikkelijk was om te zien: ^ij hadden menschen, vrouwen zoowel als mannen, met de handen aan banne zadelknoppen gebonden, die op deze wijze mede voort- gesleept werden , of even zoo snel als de paarden nevens dezelve moesten loopen; zij hadden maar weinig kleederen aan , maar naar deze kleederen te oordeelen moesten het boeren of burgers uit ons landschap zgn ; het Jammergeschrei dezer arme menschen klonk yerschrikkelijk. De ruiters had« den ook groote honden bij zieh , die op het kreupelbosch , waarin wij ons verstoken hadden, toesprongen en zoo legen ons blaften , als de honden gewoonlijk doen , wanneer zij het wild in zijn leger ontdekt hebben. Daar echter hunne mees- ters, waarschgnlijk wegens het Jammergeschrei der gebondene menschen, het blaflen niet hoorden en er geen acht op sloegen, maar steeds yoortreden op het vlakke veld , lieten de dieren eindelgk van ons af en Tolgden de ruiters. Zoodra wg bemerk len dat wij vrij waren , kropen wg uit het kreupelbosch te voorschgn en spoedden weör in het woud op. Ik was echter door den eersten schrik en door be- naauwdheid zoo verraoeid geworden, dal mgne zuster mij bg de band leiden moest, Het werd donker en wij troffen geen menschen aan , die ons raad en hulp zouden hebben kunnen verschaffen, en onze hui konden wij ook niet weör- vinden. Wg gingen onder een' ouden boom zitlen en schreiden ; ik bad al de kleine spreuken en verzen, die ik 300 kcodo , want mijo overleden groolYader bad gezegd : als de kinderen aandachlig bidden , dan is onze lieTe Heer en zgne heilige eogelen in hunne nabijheid , en ik bad immers zeer aandachlig in mgn* nood , toen ik dos eindelgk nog h^t avondgebedje opgezegd had , hetwelk luidl : »beveel uwen engel^ dat hg kome en ons» uw eigendom, bebake ," fiel ik weldra in een' genisten slaap en mgne zoster sliep ook. Deze wekte mg echter nog Toordat het geheel dag was , en zeide : Jak ob 9 hoorl gg niet, hoe de honden in de verte blaffen 7 Ik luisterde ook en werd bang^ want ik dacht aan de kwade honden y die de ruiters bg zieh hadden; toen het echter lich- ter werd en wg weder moed kregen , bemerkten wg wel « dat hetgeen wij Yoor hondengeblaf hielten sleuhts het plas- schen Tan een beekje was, welks kleine waterstralen orer de steeneh op het andere water nedervielen. Zoo hadden wg dan nu toch iets te drinken , dat ons zeer goed te pas kwam 9 want wg hadden den yorigen dag niets te drinken gehad. Mijne zustcr zeide : laat ons het beekje volgen , dan komen wg misschien wel bij eenen molen. In het vorige jaar, toen moeder en ik stroo zochten en in het bosch verdwaald raakten, Tolgden wij ook een beekje en kwamen spoedig bij eene weide, waar de Karsdörfer molen Staat» Wij arme kinderen wisten niet , dat indien wij ook werke- Igk in de omstreek , van welke mgne zuster sprak , geweest waren, wij er toch geen' molen meer zouden gevonden hebben ; want ook deze hadilen de vijanden in asch gelegd. Daarbg kwam , dat wij uit onwetenheid in plaats van neder- waarts dei^ afloop van het water te volgen , opwaarts gingen en hierdoor dieper het woud ingingen. Eindelgk, na verloop van ettelgke uren^ zeide ik tot mijne zuster: zeg, lieve Leentje, is dat niet de bron, uit welke ik grootvader water gehaald heb ? En dat was werkelgk het geval : wg keken rond en nu bemerkten wij weldra in de nabgheid de kolenbtandershut. De deur Staat immers open, zeide mgne zuster j^ zou er misschien iemand in wezen? Wij luistefden eenige minuten 301 in hei kreupelbosch , toen wg echter niets hoorden , gingen wg er heel Toorzigtig naar toe. Toen wg er in kcken werden ^ zeer Terschrikt , \?ant onze oyerleden grootvader lag ter zgde gekeerd op den grond ; h^t beddegoed , waarop brj gelegen bad , was weg » en een gedeelte Tan zgne kleeding- stukken bad men bem ook ontnomen ; bet Igk droeg ecbter reeds teekenen van bederf , zoodat bet ons gsde, nader te treden. Een poo8Je daarna zocbt mgne zuster in de but rond naar het zakje met gort en grutten , want wg zouden ze gaarne |B bet water geweekt en gegeten bebben , maar het was alles iveg; er was niets meer in de but, daiv het Igk en^bet mos , waarop wg den eersten nacht geslapen badden; wg wisten niets aan te Tangen, dan ons in de schaduw der but neder te zetten en te schregen. Mgne zuster bad groot medelgden met mg. Ik was door honger en kommer zoo Termoeid , dat ik naauwigks opstaan kon; zg zeide tot mg: blijf hier maar zilten Jakob, ik wil 11 eenige firambozen gaan balen« Zg ging , maar zg bleef lang weg ; toen werd mgn angst zeer groot f ik stond op ^en zag naar alle kanten in bet woud rond ; maar ik kon mgne zuster niet zien , en ik durfde ook niet Tan de but afgaan 9 want ik dacht , dat ik we6r zou verdwalen. Toen begon ik uit alle krachten mgner ziel te bidden; en ik bad niet mgne van buiten geleerde Terzen en spreuken , maar ik bad Tan harte f met de eigene woorden, die mijn nood mg ingaf. Trouwens bet was, alsof er een gedeelte Tan de krachten des geloofs Tan mgn' oyerleden grootTader op mijn hart was oTer* gegaan ; ik beb destgds zoo zeker en toI Tertrouwen met mgnen lieTcn Heer gesproken , als een kind met zgnen Tader spreekty en ik gcToelde en wist ook zeker, dat hg m^ hoordcj toen ik bem zoo om zgne bescherming enhuIp.TQor mg en mgne zuster bad« Wanneer ik aan die oogenblikken Tan eilende terug4enk , dan moet ik wel zeggen , dat bet Toor mg zeer zware beete ^ijden Tan beproeTing waren ; cTenwel zou ik ze niet Toor Tele, ja Toor al de genoegelijke oogenblikken mgns leyens 302 willen Terruilen. Want hoe jong ik ook was , had ik desigds toch reeds den regten ankergrond, midden in de zee des ramp- spoeds gevonden « waar de ziel des christens in alle ge?aren Yan ziel en ligchaam zieh redden kan. Het is waar, er kwam later eea tgd voor mg , het was de droeyigste mijns levens , in welken ik mg uit die veilige havcn had laten lokken , en een stroom mg oTerviel, die mg'ae ziel in doodsge?aar bragt ; maar ook toen ondervohd ik 9 wat ik reeds in mgne kindsch- heid ervaren had: dat er eene hulp in de nabijheid was,, die het ernstig noodgeschrei te gemoet kernt , tot een leidend touw , dat mij tot mgn" ankergrond terugToerde. 