title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Heb goeden moed, het zal nog wel komen, besje, en ze was al zestig. (Zie BESTE.) Zijt gij zestig (of: zeventig)? Dat is: begint gij te suffen! Om wel eens beschouwd als een van de dommige van welke omstandigheid deze u wijze haar aan te zien ver kan. Weinig neem ik, dat hij, die zestig oud is, zich van een dine, waartoe noemt wordt, kan verscheidend in ventig-jarige leeftijd een hoogleeraar wordt. De Romeinen een dergelijke als de onze; maar wij behoef nog niet te veronderstellen, dat. 11. &. 69, III. bl. 85,94. v. Westphalische WE bij 60. Mulder bij 439. Moderne bij 2. De tuinman I. bl. 3. v. Zutphen 1.38. v. BE 38. de Wendt-Postbans I. bij @. 5 Witsen 377. Gales bl. 29. Everts bl. 333. v. Bijk ZESTIG. ZUTPHEN doet, dat de zestig van de Latijnsche zoude ontstaan zijn. Evenminister Grand voor, om met v. BIJK, die zulks van BRENDER & BRANDIS overneemt, het ontstaan van onze spreekwijze bij de zestig Atheense narren te zoeken. ZET. Dat is een hele zet. [Die taak is moeilijk.) Dat is een Mennisten-zet. (Zie MENNIST.) Dat is een vuile zet. Hij geeft hem een’ zet. [Dat is: een' steek onder water.) ZETEL. Bij gebrek van eenen wijze zet men den zot in den zetel. (Zie GEBREK.) de heeren Doet menigen mensch het hart verkeeren. (Zie HART.) ZEUG. Aan de vuilste zeug komt de grootste drek toe. - DREK.) De baas helpt: de zog hapt naar de mug. (Zie BAAT.) Als de zog tot den trog. (Zie TROG.) Als de = zat is, dan werpt zij den trog om. (Zie TROG. Als men de zogen in den nek kietelt, gaat zij in het slijk liggen. (Zie NEK.) Den is hunne zeug vet. Dat hoort de zogen liever dan op het orgel spelen. (Zie ORGEL.) Dat past hem als de zadel aan een zogen. (Zie ZADEL.) De gewassen zeug wentelt zich in het slijk. (Zie SLIJIK.) De honing is voor de zeugen niet. (Zie HONING.) De stille zeug eet al den draf op. (Zie DRAF.) De vette zeug weet weinig, hoe de magere te moede is. De wijven hebben drie huiden, te weten: een hondenhuid, een zeugenhuid en een menschenhuid, (Zie HOND.) De zeug gaat daar om den haard. (Zie HAARD.) De zeug heet liever draf dan rozen, (Zie DRAF.) De zeug is met den tap gaan lopen. (Zie TAP.) De zeug vindt eer een’ drek dan een stuk goud. (Zie DREK.) De zeug ziet geen’ drek aan. (Zie DREK.) Bene koe (of: zeug) moet men geen' gouden huif opzetten. (Zie Goud.) Hang zulke zegels vrij boven de zogen voor het achterste. (Zie ACHTERSTE.) Hierna Mei, zei de zeug, toen sloeg haar de hagel voor den aars. (Zie AARS.) Aan de trekt de zeug den tap uit. (Zie TAP.) Het is er zoo snel af te krijgen, als een zogen van een appelmand. (Zie APPEL.) Het is er zoo wel ontvangen als de zogen bij den Jood in huis. (Zie HUIS.) Het scheidt er zich uit als de zeug uit de varkens. (Zie VARKEN.) Een slacht Wiggert Wiggerts (of: Reiger Reigers), een kenner van alle vogelen: hij zag een zogen (of: een' rog) voor een tortelduif aan. (Zie KENNER.) De Beune bij 13, Tuition bij 39. Serrillus bij 270, 499 Hij wil de zog veel te net maken. 2 Luipende zeugen eten duivels draf. (Zie DRAF.) Met de zeug door een school loopen. (Zie SCHOOL.) Wanneer men een zog een gouden kleed aantrok, zoo lag zij toch midden in den drek. (Zie DREK.) Wat de zeug doet, moeten de biggen ontgelden. (Zie BIG.) Wat maakt de zog aan het spinrokken! (Zie SPINROKKEN.) Wat weet een koe (of: zeug) van saffraan eten! (Zie KOE.) Zij zijn als een troep biggen uit een vruchtbare zuid voortgekomen. (Zie BIG.) ZEUR. Om een leur of een zeur (ook wel: Om een' dol en een leur). (Zie DOL.) ZEVEN. Alle ding is zeven. (Zie DING.) Hij brengt er drie om met een kaars, en zeven met een kandelaar. (Zie DRIE.) Hij heeft er al zeven te voren (of: boven een ander vooruit). 3 Hij is half zeven. [Dat wil zeggen: hij is zoo dronken, dat hij niet staan kan. Zijn scheef lopen, is misschien de oorzaak van dit zeggen, even gelijk het scheef staan der muts, als men zegt: Hij zet zijn muts op half elf (of: half zeven). (Zie ELF.) Hij kan er zeven doen dansen, en staan zelf niet stil. (Hij brengt alles in beweging.) Hij heeft (of Hij doet) ge: zeven. (Zie NUMMER.) Hij zet zijn muts op half elf (of: half zeven). (Zie ELF.) Zeven en zeven aan een' bak. (Zie BAK.) Zeven is een galg vol. (Zie GALG.) Zij kunnen met hun zevenen zooveel niet uitwissen, als een schoorsteenveger kan vuil maken. (Zie SCHOORSTEENVEGER.) ZEVENGESTERNT. Dat is het wapen van Haarlem, zei Gijsje, en hij zag het zevensternte. (Zie STER.) Hij weet er zooveel van als een kat van het zevensternte. (Zie KAT.) Een landsman 's middags het zevensternte wijzen. (Zie MIDDAG.) TWINTIG. Zijt gij zestig (of: zeventig)? (Zie ZESTIG.) ZEVENTIG. Het is de jongheid, zei besje, en toen speelde een zeventiger met buitelmannetjes. (Zie BESJE.) ZIEK. Als de dokter komt, is de zieke beter. (Zie DOKTER.) Als de zieken duiken.... Laten zij de apothekers bakken. (Zie APOTHEKER.) Als het gasthuis brandt, kent men de zieken. (Zie GASTHUIS.) Als wij ziek zijn, wil de geheele wereld ons een drankje koken. (Zie DRANK.) Dat is, om landziekig te worden. (Zie LAND.) De dode heeft geen vriend, de zieke eenen halven. (Zie DOODE.) De dokter gaat, als de zieke dood is. (Zie DOKTER.) Campen bl. 99. Meljer bl. 48. ZIEK. De oogen van de zieke kunnen geen licht verdragen. (Zie LICHT.) Die oud is, of ziek, of moe, Dien komt alleen het rusten toe. (Zie MOEDE.) Die te veel eet, wordt ziek. Een troostelijk woord is der ziekenspijs. (Zie SPIS.) Eet gij salade zonder wijn, Gij zijt in nood, om ziek te zijn. (Zie NOOD.) Het is nog vroeg in het gasthuis: de zieken slapen nog. (Zie GASTHUIS.) Het is te ongezond, om ziek te zijn. Hij is ziek en nooit dood. (Zie DOOD.) Hij is buikziek. (Zie BUIK.) Hij is er ziek aan, [Men zegt dit, wanneer iemand van een ziekte gaarne af wil zijn.] Hij is Hr. zwaar 15 heeft groot gebrek aan het vermogen om mee te delen.) Hij is venster-ziek, niet deur-ziek. (Zie DEUR.) Hij is wel zeeziek; maar hij geeft niet over. (Zie ZEE.) Hij is wervel-ziek. (Zie WERVEL.) Hij ziet er zoo sober uit, alsof hij zeven jaren aan de lepelzucht geleden had (of: Hij is ziek aan de lepelzucht). (Zie JAAR.) Toen de zieke weer genezen was, Was 't erger dan 't tevoren was. Wie een ding vindt, eer het verloren is, die sterft, eer hij ziek is. (Zie DING.) Wie van het minnen ziek is, zal hoenderpooten eten. (Zie HOEN.) Wij zijn al even ziek. Zal men een' zieke vragen, of hij gezond wil worden! (Zie GEZOND.) Zieken en gezonden hebben niet elke stand. (Zie GEZOND.) Zij zijn niet al ziek, die stenen. (ZIEKTE.) Als de ziekte in merg en bloed is, komt de drank te kort. (Zie BLOED.) Bij mij is de knorziekte, zei Pieter. (Zie HUIS.) Daar kan geen ergere ziekte wezen, dan die niet genezen wil zijn. De lange ziekte is de gewisse dood. (Zie Dood.) De remedie is al zoo zorgelijk als de ziekte zelve. (Zie REMEDIE.) De ziekte komt met haast gereden, En gaat met langzame ezels-schreden. (Zie EZEL.) De ziekte moet tijd hebben, om te genezen. (Zie TIJD.) De ziekte van den wolf is het behoud van het schaap. (Zie BEHOUD.) De ziekte wordt hoe langer hoe oligker. Die van een ziekte weer instort, heefteen groter kwaad. (Zie a Is de slapeloze jeugd ligt op het ziekbed, (Zie BED, Een goed gepoetst paard blijft voor ziekte bewaard. (Zie PAARD.) Geen kwaad, dat verder is verspreid, Dan ziekten en onwetendheid. (Zie KWAAD.) Het is een ziekte, die vreugde geeft. (Zie VREUGDE.) | Tuiuman I. 1.315. v. Zutphen Daivel bl. 419. Moodderman bi. 124. 500 Adag. quedam bl. 68. Proy. scriosa bl. 47. Gruterus III. bi. 176, ZIEL Hij geneest alle ziekten met hetzelfde recept. (Zie RECEPT.) Hij heeft de geldziekte (of: geldzucht). (Zie ann.) Hij heeft de hondenziekte. (Zie HOND.) Jonge kinderen moeten spelen, Of van pijn en ziekte kwelen. (Zie KIND.) Na groote ziekte zeven jaar te vrijer. (Zie JAAR.. Ouderdom is ziekte genoeg. (Zie OUDERDOM.) Rijke lieden ziekte en arme lieden weelde word men spoedig gewaar. (Zie LIEDEN.) Rijke lieden ziekte en schamele lieden pannekoek verneemt (of: ruikt) men verre. (Zie KOEK.) Tegen de ziekte zijn middelen te gebruiken, tegen en Godswil niet. (Zie GOD.) Uit groote ziekte komt men tot groote (of: lange- duurige) gezondheid. (Zie GEZONDHEID.) Van ziekte of bedevaart wordt niemand beter. (Zie BEDEVAART.) Voor de ziekte is soms baat (of: Voor alle dingen in nog eens baat), Maar voor den dood is geen raad (Zie BAAT.) Wanneer meestal de lieden zijn Bevrijd van koorts en zonder pijn: Dat ’s ziekte voor den geneeskundige (Zie KOORTE.) Ziekte drukt, maar gezondheid voelt men niet (Zie GEZONDHEID.) Ziekte spaart brood, maar geen geld. (Zie BROOD.) IEL. Als de zielmis gelezen is, vergeet men den dode (Zie DOODE. Als 't geldje in de kist klinkt, Het zieltje uit de bel springt. (Zie GELD.) Als zwemt het lijf in vollen lust, De ziel is daarbij niet gerust. (Zie LIJF.) Broeders gekijf Komt om (of: Gaat aan) ziel er lijf. (Zie BROEDER.) Brugman zocht zielen, en ik zoek geld. (Zie BRUGMAN.) Daar zit geen ziel in. Dat bewijst niets voor de onsterfelijkheid der ziel, (Zie ONSTERFELIJKHEID.) Dat gaat mij door de ziel. Dat is de ziel van de zaak. (Zie zaak.) De adel der ziel is meer waardig dan alle adel van geslachts. (Zie ADEL.) De boer zit op een cent, als de duivel op een ziel. (Zie BOER.) De duivel is een arm gezel: hij heeft noch lijf noch ziel. (Zie DUIVEL.) De mond, die liegt, doodt de ziel. (Zie MOND.) De wolf hapt nog naar het schaap, als hem de ziel uitgaat. (Zie SCHAAP.) De wolf zal geen zielen eten. (Zie wolf.) De ziel smelt, als 't lichaam kwelt. (Zie Lichaam.) De ziel is een omvlochten engel; Het lichaam is een onrein gemengde. (Zie ENGEL.) De ziel is erin verroest. De ziel rammelt hem in 't lichaam. (Zie Lichaam.) De ziel wordt met de pen niet uitgemeten. (Zie PEN.) De zonde schendt lichaam en ziel. (Zie Lichaam.) Eene goede ziel weet van alle steenen brood te maken. (Zie BROOD.) Ben goed geloof en een kurkensiel; dan drijf je de zee over (of: altijd boven). (Zie GELOOF.) Een man zonder vrouw is een keuken zonder vuur (een schip zonder kiel, of: een lichaam zonder ziel). (Zie KEUKEN.) Eerst de ziel, daarna het lichaam gehangen, dan naar deugd omgezien. (Zie DEUGD.) Eten en drinken houdt ziel en lichaam bij elkander. (Zie LICHAAM.) Geld is de ziel van de handel. (Zie GELD.) God hebbe die ziel. (Zie GOD.) God maakt de ziel in haar zwakheid sterk. (Zie GOD.) God zij uw ziel genadig. (Zie GOD.) verloren, niet verloren; Moed verloren, veel verloren; Eer verloren, meer verloren; Ziel verloren, al verloren. (Zie EER.) Het gelaat is de spiegel der ziel. (Zie GELAAT.) Het huisje van de ziel. (Zie HUIS.) Het is, alsof zijn zieltje op een kruiwagentje reed. (Zie KRUIWAGEN.) Het is een buikje vol zielen. (Zie BUIK.) Het is een grappige ziel (ook wel: een grappige duivel); de drollen hangen zijn gat uit. (Zie DROL.) Het is een lichaam zonder ziel. (Zie LICHAM.) Het is een zieltje zonder ziel. Het is een zieltje zonder ziel. Het is een zielverkooper. (Zie VERKOOPER.) Het kleefde op elkaar als de duivel op de ziel van een' monnik. (Zie DUIVEL.) Het lichaam is een stinkend kleed, dat de ziel bezoedelt. (Zie KLEED.) Het lijf der galg, en de ziel van diegenen, die ze wil, zei de deugniet. (Zie DEUGNIET.) Het moet een slechte duivel zijn, die zich van zulk een een ziel laat ontnemen. (Zie DUIVEL.) Het zijn zieltjes van potaarde. (Zie AARDE.) Hij bezit zijn ziel in lijdzaamheid. (Zie LIJDZAAMHEID.) Hij gaapt ernaar als de duivel naar een ziel. (Zie DUIVEL.) Hij hangt er met lijf en ziel aan. (Zie LIIF.) Hij beeft een stuk van een oud net gegeten, waarom hem de ziel in het lichaam verward is. (Zie LIJF.) Hij heeft een zieltje, week als was. (Zie was.) Hij houdt zijn ziel tusschen zijn tanden. (Zie TAND.) Hij is al voor lang naar de oudvaderen (of: ter ziele) gereisd. (Zie VOORVADEREN.) Hij is erbij, eer er nog een Christen-ziel van weet. (Zie CHRISTEN.) Hij is ermete verlegen als Anna met haar moeders (of: mans) ziel. (Zie ANNA.) Hij is er met lijf en ziel voor. (Zie LIJF.) Hij is moederziel alleen. (Zie MOEDER.) Hij is op de duiten, als de duivel op een zieltje. (Zie DUIJT.) Taiuman 1. bi. 160. v. Eijk III. 1.97. Bregaint 3 Servilius bi. 190°. ZUIDAARD. Hij is ter ziele. [Dat wil zeggen: overleden.] Hij krijgt (of: geeft hem wat) op zijn ziel. Hij legt er zich met hart en ziel op toe. (Zie HART.) Hij loopt met zijn ziel onder de arm. (Zie ARM.) Hij steent, of hem de ziel achter uit wou. Hij wil hem op zijn achterhoofd slaan, dat zijn zieltje op zijn rug blijft bangen. (Zie BAST.) Hij wil zijn ziel niet verbrochen. Hij wil zijn ziel niet vermeten. In de beide laatste spreekwoorden wil men zeggen: hij zal zijn ziel geen schade doen door slecht te brouwen, dat is: door slechte zaken onder zijn broodsmel te mengen, — en door slecht te meten, dat is: door geen goede maat te geven. Hij zou zijn ziel aan de duivel verkoopen. (Zie DUIVEL.) Hoe boeger hart, hoe lager ziel. (Zie HART.) Hoe komt de duivel aan een zieltje? (Zie DUIVEL.) Hoe meer zieltjes, hoe meer vreugd. (Zie VREUGDE.) Ik mag het met hart en ziel lijden. (Zie HART.) Koperen geld, koperen zielmis. (Zie GELD.) Leugen, zonder nood, brengt de ziel ter dood. (Zie DOOD.) Licht in de kamer geeft licht aan de ziel. (Zie KAMER.) Man en vrouw zijn twee zielen in één lichaam. (Zie LIJF.) Menigeen verdoemt, om vrouw en kind wil, lijf en ziel. (Zie KIND.) Met ziel en zin. Over des duivels ziel koopen. (Zie DUIVEL.) Wie rijk wil worden, moet zijn ziel een tijd lang op den tuin hangen, en als rijk is, haar er weer afnemen. (Zie RIJK.) Hart, is het lichaam, dat voor de ziel arbeit (of: Zorgt). Zie hangt hem aan met lijf en ziel. (Zie LIJF.) Zij is meerder verloren dan Judas’ ziel. (Zie JUDAS.) Zijnen buik een zielmuis doen. (Zie BUIK.) Zijne ziel in het gras jagen. (Zie GRAS.) Zijne ziel is al naar Frankrijk. (Zie FRANKRIJK.) Zijne ziel is hem in ’t lijf geworteld. (Zie LIJF.) Zij zijn één hart en één ziel. (Zie HART.) Zoek vreugd, rijkdom, Oost en West, Uw ziel weldoen is u ’t best. (Zie OOSTEN.) Zo moet God u aan de ziel raken. (Zie GOD.) Een knoopsgat maken, dat de ziel door ontvliegt. (Zie GATEN.) Hij heeft een ziel in de asch gevonden. (Zie ASCH.) ZIERIKZEE. | Dat is Zierikzeesche rechts. (Zie RECHT.) ZIFTER. Het is een muggenzifter. (Zie MUG.) Het is een hij om een zij (of: een vrijer om een vrijster). (Zie VIERT.) Is het een hij of een zij? (Zie IS.) ZIJDE. Alles is goed, zolang de zijde het vuur van de keuken niet uitdooft. (Zie KEUKEN.) Dat de dwaas zooveel niet versnipperden, zijde en laken waren beter koop. (Zie DWAAS.) Sartorius tert. I. 89. De Brune bl. 467. Sartorius fort. 11.95. ZUIDER. De hoovaardij schuilt zoowel in wollen laken ala in zijden stoffen; maar schaamte moet deksel hebben. (Zie DEKSEL.) De liefde schuilt zoowel onder de grove pij als on- der het zijden kleed. (Zie KLEED.) Eene lederen beurs zal geene zijden beurs worden, al doet men duar veel geldin. (Zie BEURS.) Fluweel en zijde is zeldzaam kruid: Het bluscht het vuur der keuken uit. (Zie FLUWEBL.) Het is niet noodig, datmen zakken met zijde naait: men doet het wel met blaauw garen. (ZieGaREN.) Het is z00 zacht als zij. 1 Het past erbij als een zijden doek op een’ varkens- kop. (Zie DOEK.) ‘ Hij zal er geene zijde bij (of: van) spinnen. 2 Men kan niet altijd zijde spinnen. 3 (Zie de Bijlage.) Overal is zijde met floret gemengd. (Zie FLORET.) Schapen en zijdewormen worden meest geeerd bij groote en kleine menschen. (Zie MENSCH.) Stap op met je zijden kousen en spaansch-lederen schoenen. (Zie KOUS.) Van grof werk kun men geene fijne zijde spinnen. (Zie WERK.) Wij kunnen niet allen zijde spinnen. 4 Zijn leven hangtaaneenen zijden draad.(ZienRAAD.) Aan iemands groene zijde zitten. Alles heeft zijne goede en zijne kwade zijde. Als de aap een houten rapiertje op zijde heeft, meent hij don Diego van Salamanca te zijn. (Zie AAP.) Als de beleefdheid (vriendschap, affect: liefde) slechts van één zijde komt, duurt zij niet lang. (Zie BELEEFDHIEID.) Als er een pendant van haar komt, dan zullen we haar aan de beide zijden van de schoorsteen plaatsen. (Zie PENDANT.) Daar kan geen ding zoo kwaad zijn, of het is ook wel ergens goed voor (ook wel: of het heeft toch zijn goede zijde). (Zie DING.) Dat ie de keerzijde van de penning. (Zie PENNING.) Dat kind gaat over beide zijden mank. (Zie KIND.) Dat mes snijdt aan alle kanten (of: aan beide zijden). (Zie KANT.) De grim aan de ene zijde zetten. (Zie GRIM.) De koos is op de rechte zijde gevallen. (Zie KOOS.) De muts staat hem op zijkant. (Zie MUTS.) Den hypocriet aan de ene zijde zetten. (Zie HYPUCRIET.) De nood voorbij, God staat terzijde. (Zie GOD.) Den zwartselpot op zijde dragen. (Zie POT.) De pollepel hangt hem op zijkant. (Zie LEPEL.) Die het eerst begint te schelden, heeft het onrecht aan zijn zijde. (Zie ONREcht.) Die matig den darm vult, van pas den nek warm houdt, en zijn vrouw verre van zijn zijde verwijdt, leeft in gezondheid. (Zie DARM.) Die schaamt en mijdt, Staan dikwijks ter zijde. (Zie ONWAAR.) Die zich met den inktpot geneert, moet den koker aan de rechte zijde hangen. (Zie INKT.) Eike medaille heeft twee zijden (ook wel: een keerzijde). (Zie MEDAILLE.) Eik speurt, aan welke zijde zijn brood best gebakken is. (Zie BAKKEN.) 6 Tuinman 1. bl. 363. 502 6 Gruterus III. bl. 138. Cats bl. 464. Meijer bl. 90. 7 Campen bl. 102. Idinau bl. 399. de Brune bl. 49, 178. Tulman 1. bl. 193, 11.bl.178. Modderman ZUIDERZAL, » zodan zal worden. (Zie BOTER.) Geef mij aan de andere zijde ook wat. 6 (Tuinman zegt, dat dit woord genomen is uit Matth. 6 : 39. Maar daar het gebezigd werd voor aangename zaken, en wit kortsen, zou het misbruik al zeer grof, en de voorstelling daarenboven onnatuurlijk zijn. ] Hebt gij een water-baasje, gij moet geen steen aan uwe zijde dragen. (Zie HART.) Het is een ondermoedige schalk: hij kan het hoofd over eenen zijde laten hangen (of: op den schouder leggen). (Zie HOOFD.) Het varken is op de rechter zijde gevallen, (Zie VARKEN.) Hij draagt den vleespot altijd op zijde. (Zie POT.) Hij hangt over beide zijden (9/: boorden). (Zie BOORD.) Hij heeft de laaglanders op zijne zijde. (Zie LAGELANDER.) Hij heeft geen’ tijd, om zijn zijdengeweer te trekken. (Zie GEWEER.) Hij heeft gierst gegeten: zijn hoofd staat op zij. (Zie GIERST.) Hij heeft het recht aan zijne zijde. (Zie REGT.) Hij hinkt op (of: gaat mank aan) beide zijden. 7 (Zie de Bijlage.) Dit spreekwoord is misschien ontleend aan 1 Kon. xviii : 21. Hij kast aan beide zijden. 8 Hij kraamt aan de zijde, daar de beurs hangt. (Zie BEURS.) Hij loert als een kat op een stuk spek. (Zie KAT.) Hij maakt zijsprongen. (Zie SPRONG.) Hij onderzoekt, wat de mensen aan de andere zijde van de linie doen. (Zie LINIE.) Hij pakt (ef: vat) hem aan zijn zwakste zijde aan. Hij steekt de lont aan beide zijden aan. (Zie LONT.) Hij zeilt hem in de zijde. (Dat is: hij benadeelt hem voorbedachtelijk op de meest mogelijke wijze.) Wanneer de voorsteven van een schip in de zijde van een ander schip stoot, wordt het aan het zwakste deel zwaar (of: Aan iemand op zijde liggen). (Zie A.) In het huwelijk moet men van weerszijden evenveel toedoen. (Zie HUWELIJK.) Leg af je zijdeweer, Gij zijt geen krijgsman meer. (Zie GEWEER.) Men moet het schip aan de ene of andere zijde sturen. (Zie SCHIP.) Met een metworst naar een zijde spek smijten. (Zie SPEK.) Nood moet de schaamschoenen aan een zijde zetten. (Zie NOOD.) Scherts ter zijde. (Zie SCHERTS.) Van zwaard- en spilzijde. (Zie SPIL.) 't Vergelijken staat u vrij: Kies de beste van je zijde. (Zie GOEDE.) Zij heeft de tasch op zijde. (Zie TASCH.) Ziet hij hem (of: heeft hij hem lief) op de zijde, daar hem de tasch hangt. (Zie TASCH.) In Drenthe betekent dat: hij is gekrankzinnig. (ZILVER.) Dat ie met zilveren pannen gedekt. (Zie PAN.) De wijn is beter, als naardat het zilver is. (Zie WIJN.) Een goede naam is beter dan een zilveren kraam. (Zie KRAAM.) Een goede vriend is beter dan zilver en goud. (Zie GOUD.) Met een zilveren hamer verbreekt ijzeren deuren, (Zie DEUR.) Het is goed, met de zilveren spil te spinnen. (Zie SPIL.) Het is zoo goed als gelouterd zilver. (Zie GOUD.) Het is zoo zuiver (rein, of: schoon) als zilver. (Zie GOUD.) Het zilver heeft een zilveren klank. (Zie KLANK.) Hij heeft ook al een zilveren lepel in den mond. (Zie LEPEL.) Hij is geschoten met eenen zilveren boog. (Zie BOOG.) Hij schiet met zilveren hagel. (Zie HAGEL.) Voor vals zilver houden. (Zie GOUD.) Ik heb alles van goud een zilver, zelfs mijn koperen ketels, zei de grootspreker. (Zie GOUD.) Met den zilveren (of: gouden) hengel vissen. (Zie GOUD.) Niets is zoo goed, zilver noch goud, als te leven buiten schuld. (Zie GOUD.) Spreken is zilver, zwijgen is goud. (Zie GOUD.) Verstand is meer waard dan goud of zilver. (Zie GOUD.) Wij zijn zoo zalig in voddenbaai als in goud- of zilveren laken. (Zie BAAI.) Zend hem naar den berg Potosi, dan kan hij zilver zien. (Zie BERG.) Hij heeft zijn zilverwerk. (Zie WERK.) Zilver is geen goud waard. (Zie GOUD.) Zilverwerk is zoo goed als geld in huis. (Zie GELD.) Alles met zinnen. Als Maria Lichtmis de klei wegdraagt, dan kalven de koeien en legt de kui: Dan gaat het den boer naar den zin. (Zie BOER.) Anders vissen, anders vinnen; Andertjes, anders zinnen. (Zie LIEDEN.) Arme lieden, arme zinnen. (Zie LIEDEN.) Arme lieden hebben eenen zin meer dan anderen. (Zie LIEDEN.) Berooide beurs, berooide zinnen. (Zie BEURS.) Boter maakt zoeten zin. (Zie BOTER.) Daar zou men arme zinnen van krijgen. Dat is een man van zijn zin. (Zie MAN.) De duivel zelfs is goed, als hij zijn zin heeft. (Zie DUIVEL.) De een heeft zin in de moeder en de ander in de dochter, en zo geraken zij beide aan de man. (Zie DOCHTER.) De monnik ligt zijn kap wel af, Maar houdt zijn zinnen op het graf. (Zie GRAF) De zin der woorden mag men in het recht aanmerken. (Zie REGT.) De mensen zin is zijn hemelrijk. (Zie HEMEL.) De vloek heeft steeds een goede zin: Waar hij uitgaat, daar komt hij gaarne weer in. (Zie VLOEK.) De vrijsters hebben eenen zin; Maar de weduwen hebben den drommel in. (Zie DROMMEL.) De ziens moeten werk hebben, zei de knecht, en bij het lapje met nieuwe hemden de oude. (Zie HEK.) Die zijn gezonde leden en vijf zintuigen behoudt, heeft God veel te danken. (Zie CON.) Die zijn vijand wil verwinnen, Die moet wezen koel van zinnen, Die moet met verlies beginnen. (Zie VERLIES.) Doe mijn zin, en doe kwalijk. (Zie AAR.) Een aart is een doolhof, zei de vrijer, als er iemand komt, die er zin in heeft. (Zie AANGEST.) Een eenvoudig van zin Voedt vreedenjaar. (Zie EENDRAGT.) Een gemeene overgang maakt een zachten zin. (Zie GEEN.) Een gramme zin, Die kropt zich in; Zoo maar de geest De Heere vreest. (Zie GERST.) Een koud begin, De beste zin. (Zie BEGIN.) Een kwade zin: Stuit in 't begin. (Zie BEGIN.) Een lelijk aangezicht is bewaard voor geile zinnen. Een vriendelijke waard en een vreugdevolle waardin maken blijde geesten, domme zinnen, kromme leden en slappe beurzen. Elk mag zijn huis wel naar zijn zin vermaken, als bij zijn buurman maar niet te na komt. Geen man had zulk een wijze zin, of daar zat wel een gekje in. Geen mensch heeft het naar zijn zin. Geen nuttiger ding voor gemak zinnen, dan stil te zijn en tijd te winnen. Gekruld haar, gekrulde zinnen. Grote weelde, botte zin; maar armoede brengt subtielheid in. Hadden wij allen een zin, wij liepen allen een weg. Het heeft hem het verstand en zijn zinnen gekost. Het heeft slot noch einde (of: zin). Het heeft veel snappen in, om van tien zinnen er vijf te maken. Het is zaak, de vijf zinnen bij elkaar te houden. Het kan niet allemaal naar onze zin gaan. Het komt mij niet eens in den zin. Uit hier kent men vrouwen-zinnen: Veeltijds spiegelen, zelden spinnen. Hij heeft zijn vijf zinnen alle drie. Hij heeft zijn vijf zinnen niet bij elkaar. Hij kan het meel niet naar den zin behandelen. Hij zet zijn zinnen op het minnen. Ik heb geen kwade zin in hem. In gramschap overwinnen, is 't werk van sterke zinnen. Kinderen, die minnen, hebben geen zinnen. (Zie KIND.) Lange kleeren, korte zinnen. (Zie KLEED.) Ledige beurzen maken kranke zinnen. (Zie BEURS.) Liever krijgt niet altijd zin. (Zie LIEF.) Losse zinnen doen het hoofd dwalen. (Zie HOOFD.) Luttel woorden en veel zin. (Zie WOORD.) Men kan het iedereen niet naar den zin maken. Men kan iemand wel minnen, Maar niet zinnen. Men leert zinnen kennen, als men bij verscheiden volk omgaat. (Zie VOLK.) ’t Geval Menschen zin is ’s menachen leven. (Zie LEVEN.) Met ziel en zin. (Zie ZIEL.) Om de zinnen wat te verzetten. Ongewoon maakt zachte zinnen. (Zie ONGEWONDE.) Onze zin was op een ander veld. (Zie VELD.) Plompe zinnen onthouden nauwkeurig. (Zie de Bijlage.) Plompe zin, Plompe min. (Zie MIN.) Tien zinnen moeten in vijf veranderen. [Zal het huwelijk gelukkig zijn, dan behoort dat zoo. Dat het echter niet altijd even gemakkelijk gaat, toont het spreekwoord: Het heeft veel snaps in, om van tien zinnen vijf te maken.] Veel hoofden, veel zinnen. (Zie HOOFD.) Waarover men desdaags peinst, dat rijst dikwijls desnachts voor onze zinnen. (Zie DAG.) Wie den baard laat wassen, die heeft eene schalkheid gedaan, of heeft er eene in den zin. (Zie BAARD.) Wie kan het allen man van pas maken? (Zie MAN.) Zijne zinnen spelen schuilwinkel, (Zie SCHUILWINKEL.) Zijne zinnen zijn uit minnen. Zijne zinnen zijn van huis. (Zie HUIS.) Zijn hart en zijn zin. (Zie HART.) Zin is koop. (Zie KOP.) Zoo blijft gij bij uwe zinnen. (Zie VERSTAND.) Zoo menige mensch, zoo menige zin. (Zie MENSCH.) Zware hoofden zijn vol doffe zinnen. (Zie HOOFD.) ZINDELIJK. Hij is zoo zindelijk, dat hij een strontje van een bank zou likken, en niemand zou de plaats vinden, waar het gelegen had. (Zie BANK.) Men zou haar peterselie in (of: op) het gezicht zaaden, zoo zindelijk is zij. (Zie AANGEZIGT.) Zindelijk maakt beminnelijk. ZINKHOREN. Hussen met een (Zie HUSSEN.) IT. Een dronk is een’ zit waard. (Zie DRONK.) ODB. Dat brengt geen (of: weinig) zoden aan den dijk. (Zie DIJK.) Een leeuwerik op een zoodle. (Zie LEEUWERIK.) Daar hebt je een heele zoodle. Eene oude hen geeft vette zoden. (Zie HEN.) A Eer men een zoodle mosselen zeeden zoude, (Zie MOSSEL.) Everts bl. 815, 3 Pros. serioss bl. 36. Gheurtz bl. 56. 3 Adag. quadam hi, 55. 4 v,d. Venne bl.7. 5 v. Eijk III. bl. 12, jer bl. 98. 504 6 Prow. serloss bl. 19. Gruterus X, bl. 1386. Meij- 7 Sartorius tert. III. %. ZORET. Het is een bakzoodle. Het is een ligt 20, 5 Het is een schraal zoodle. Hij heeft weinig vuur noodig, om in de zoodle te geraken. (Zie VUUR.) Kwaad vlees gaf nooit goede zode. (Zie VLEES.) Om de verse zoodle ter zee gaan. (Zie ZEE.) ZOEKER. Een twistzoekende hond loopt meest met gescheurde ooren (of: Bitse honden krijgen hakkelige ooren). (Zie HOND.) Het is een gelukzoeker. (Zie GELUK.) Hij zoekt spelden (g/: Het is een speldenzoeker). (Zie SPELD.) Zoekers van kunsten zijn vinders van den bedelzak. (Zie BEDELZAK.) Baat het niet, het schaadt niet, zei Jaap, en gaf zijn vrouw nog een zoen, toen ze al weg was. (Zie JAKOB.) Dat gaat goed, zei Masje van Overschie, en zij kreeg een zoen met een dubbeltje toe. (Zie PUS BELTJE.) Die winnen wil, moet wagen, zei Koen, en vocht met Saartje om een zoen. (Zie KOENRAAD.) Een zoen is maar stof; Die ze niet hebben wil, veegt hem maar op. (Zie STOF.) Iemand een paardenzoen geven. (Zie PAARD.) Indien gij gaat met bloem of groen, Dat is het voorspel van een zoen. (Zie BLOEM.) Die eerlijk oorlogt, zal goeden zoen ontvangen. Het weer biedt geen zoen. (Zie WEDER.) Hij kan den hoerenzoen wel maken. (Zie HOER.) Hij moet overal den zoen maken. Zoen voor een, zoen voor allen. (Zie ZOET.) Het is een zoetertje, vooral als hij slaapt. Hij is vol en zoet. Hij is zoo zoet, of hij met krenten gestoofd was. (Zie KRENT.) Jong is zoet. (Zie JONG.) Zoet op zoet, zei Jorie, en hij zoende zijn vrouw op een suikerkist. (Zie JORIS.) Al te zoet is niet goed. (Zie GOED.) Bij blij en zoet: Zijt blij en vroed. (Zie BLIJ.) Bij een goed partuur Vervangt het zoet het zuur. (Zie PARTUUR.) Binnen schijn van zoetheid vindt men dikwijls gal. (Zie GAL.) Brand je niet: het is koffie met zoet. (Zie KORFU.) Een wijs poëet is gelijk een bij: die kan steken, en liefelijke zoetigheid geven. (Zie BIJ.) Geen zoet zonder zuur. Het zoet en zuur van het huwelijk moet in het bewind blijven. (Zie HUWELIJK.) Het zoet wordt zuur Door langen duur. (Zie DUURZAAMHEID.) Lijd gerust, zoo 't wezen moet: Na het zure komt het zoet. Na het zure is het zoet te zoeter. Niet hoe zoet, Maar hoe goed. (Zie GOEDE.) | 8 v. Hasselt bi. 14. 8 Folgman bL 18%. 10 Onts bl. 885. de Brune bi. 458. Mergä tL3. B- chardson bi. 39. Wijsheid bi. 138. | DET. bitter, of zoet: Wat smaakt, dat voedt. (Zie BITTER.) Bed zoetigheid, die keeren kan in bitterbeid. “ Zie es) j moeten zoet en zuur met malkander deelen. 1 (Zie de Bijlage.) pet en roet verscheelt maar &öne letter. (Zie LET- TER.) et en zuur is huwelijks staat. (Zie HUWELIJK.) jetheid heeft de meeste sterkte. (Zie STERKTE.) setjes en zachtjes. (Zie ZACHT.) et op zoet, zei Joris, en hij zoende zijne vrouw op eene suikerkist. (Zie JORIS.) kur en zoet Zijn beiden goed. Zoc. bjf wit zijn kielwater, of gij raakt in zijn zog. (Zie KIEL.) at gaat al weer in ’t oude zorg. 2 5 heeft veel zorg. 3 5 vaart in eens anders zorg. 4 Het zorg is het spoor, dat een schip in het slend water achterlaat. WINSCHOOTEN noemt „'het zorg dat water, dat van het voortgaande schip na gesleept, en als van hem gezogen werd." De schrijver van de Proeve ter opheldering van enige Spreekwoorden stelt in iemands zorg varen tegenover iemand in het vaarwater zitten. Zoo bezigen ook TUINMAN, van EIJK en VAN LENNEP het varen in eens anders zorg in een goeden zin, en zou, volgens hen, deze spreekwijze niets anders betekenen dan: een ander navolgen. Zij keuren daarom de daad navolgensnaardig. Ondertussen is de onderscheiding, om in iemands zorg varen een goeden zin, en iemand in het vaarwater zitten een kwade betekenis te geven, vrij willentlich, als iemands zorg een deel van zijn vaarwater maakt, en hem zooveel eerder en meerder benadeelen kan, als het hem meer van nabij betreft. In eens anders zorg te varen, heb ik ook al veel hooren afkeuren, en alleen verwijtende wijze hooren bijbrengen in den zin van: iemands eer ten onte komen. WINSCHOOTEN denkt er evenzoo over, als hij ons leert, dat deze spreekwijze "oneigendelijk betekend: iemand hinderlijke zijn," voor reden daarvan gevende, dat "hoe veel meer zwaarte een schip na zich sleepen moet, hoe het zich minder vaart kan maken." Mand volgen in zijn zorg. Dat blijft altijd zo wat in ’tzelfde zorg. Zit eens, dan krijg je weer wat zorg. Jml zorg voor hare kinderen hebben, haar leven lang. (Zie KIND.) ZOLDBR. S het koren op het veld staat, behoort het God en zij in heiligen; als het op de korenzolders is, kan men het niet krijgen zonder geld. (Zie GELD.) S men te huis komt, wordt de reiszak op zolder opgereden. (Zie HUIS.) Het is een kabel op zolder. (Zie KABEL.) Sampen bl. 33. Leerzaan bl. 48. Wiassen bl. 518. II. 505 4 Witsen bl. 47. Winschooten bl. 369. Tainman Z. DI. 144. d’Hucury bl. 20. Schepen-Spreus. bl. 13. Vv Eijk I. bl. 168. Opheld. bl. 3. v Ln- f} ZOMER. De liefde springt hem in den buik als de karpers op onzen zolder, zei Neeltje Ligtebil, en zij werd wat gefoeld. (Zie BUIK.) De speelman gaat van het dak (of: zit niet langer op den zolder). (Zie DAK.) Het is een zolderkonijn. (Zie KONIJN.) Het is niet anders dan koorn op den zolder. (Zie KOREN.) Hij danst op een papieren zoldertje. (Zie PAPIER.) Hij heeft beter boonen op zolder dan beschimmelde raauwe erwten. (Zie BOON.) Hij heeft nog geen voering (af: geen zolder) in den neus. (Zie NEUS.) Hij houdt duiven op zolder. (Zie Duif.) Hij jaagt hem op den achtersten zolder. Hij is op zijn achtersten zolder. 5 De achterste zolder is zooveel als de laatste schuilplaats. Wanneer men iemand op den achtersten zolder jaagt, dan brengt men hem in groote nood, en wanneer jemand op zijn achtersten zolder, dan zit hij in ’t naauw.) Hij leeft ervan als een muis op een korenzolder. (Zie KOREN.) Hij raast (of: is er te huis) als een karper (snoek, of: visch) op zolder. (Zie HUIS.) Ik ben er zoo bekend, als een snoek op een’ hooizolder. (Zie HOUT.) Ik en mijnheer hebben de zolders vol koorn liggen, zei de knecht, en hij was blij, als hij zijn weekgeld ontving. (Zie GELD.) Men houdt daar kippen op. (Zie KIP.) Men mag niet eer wijn drinken, dan wanneer de ratten op zolder loopen. (Zie WINNEN.) Op je nek (of: neus) geturfd: dan heb je geen zoldertje van doen. (Zie NEK.) Op lege graanzolders komen geen kaal meer. (Zie GRAAN.) Snoeken op zolder zoeken. (Zie SNOEK. Spelden op een hooizolder zoeken. (Zie. Wat heeft de kuiper een duiven op zolder! (Zie DUUV.) Zie, hoe je de zakken op zolder krijgt. (Zie ZAAZ.) ZOMER Als het regent in den winter, is het goed planten in den zomer. (Zie WINTER.) Dat is een Michiels zomertje. (Zie MICHIEL.) De liefde bloeit winter en zomer, dat de koele Mei niet doet. (Zie LIEFDE.) Des winters regent het overal, des zomers — daar God het wil laten nedervallen. (Zie GOD.) Des winters zwemmen en des zomers op het land. (Zie LANDE.) Des zomers een wambuis en des winters een pij doet den molen goed, en bakt op zijn tijd. (Zie MOLEN.) Des zomers is het goed hoofd zijn. (Zie HOOFD.) De winter achterhaalt den zomer wel. (Zie WINTER.) De winter en de zomer zijn niet even goed: de zomer moet winnen, wat de winter zal verteren. (Zie WINTER.) De zomer is de heer; kwam hij tweemaal ’sjaars. (Zie HEER.) Noot bl. 237, 980. Schaberg bl. 66. 5 Schaberg bl. 66. 64 ZOMER. De zomer is een slaaf en de winter is een heer: de laatste wil zien, wat de eerste gewonnen heeft. (Zie HEER.) De zomer om de armen, en kersdagen om rijke lieden. (Zie ARME.) Die des zomers dorst loochent en des winters kou, liegt gaarne. (Zie DORST.) Een zwaluw (of: Een ooievaar) maakt geen zomer. (Zie OOIEVAAR.) Een mooie dag maakt geen zomer. (Zie DAG.) Ergens een zomerschen dag voor nemen. (Zie DAG.) Geen zomer zonder baden. Geld is een goede waar: zij geldt winter en zomer. (Zie GELD.) Heer! hoe wonderlijk vallen de zomervlagen! (Zie HEER.) Het is altijd geen zomer. Het is een lange zomerdag: men kan er veel in zeggen. (Zie DAG.) Het zal van nacht een koekje bakken, zei de mof, en het was Sint Jan in den zomer. (Zie KOEK.) Leg den winterrok des zomers in de kast. (Zie KAST.) Niet veel te bidden: het is zomer. [Men gebruikt dit spreekwoord al geknakkes, meneert men over een zaak vrij onverschillig denkt; ofschoon v. Duys het in allen ernst opneemt, als hij schrijft: „206 langer dagen, hoe korter gebeden. De winternood is een groot bidder. De winter uit, ’t gebed uit.' Poest in de voest is een korte zomer. (Zie VIIST.) Rosmalen is een ellendig land: ’s Winters in het water, en ’s zomers in het zand. (Zie LAND.) Te Sint Jutmis (Te Pinksteren, of: Te zomer), als de kalveren op het ijs dansen. (Zie 138.) Te winter bij het vuur, te zomer bij wijn of bier. (Zie BIER.) Vliegen en vrienden komen in den zomer. (Zie VLIET.) Vois, vois, Brammetje! ’t is zomerdag, het zal wel droogen. (Zie BRAM.) Vroeg zomer, kwaad gewas. (Zie GEWAS.) Water in wijn is een goede drank in den zomer. (Zie DRANK.) Wie ’s winters drinkt, en ’s zomers vecht, Hoeveel hij vangt, ’t is meer gemist. (Zie WINTER.) Wie ’s zomers vergaat, Die ’s winters welvaart. (Zie WINTER.) Wilde men in den winter zorgen, gelijk men in den zomer doet, Velen zouden te honger rijden, die nu gaan te voet. (Zie PAARD.) Zo dor zijn al de zomer. (Zie DAG.) Als de zon is in ’t West, Zijn de luieste op hun best. (Zie LIEDEN.) Als de zon onder is, zijn er vele beesten in de schaduw. (Zie BEEST.) Als de zon over het Zuiden is, is de boer met hem over de ree. (Zie BOER.) Als de zon zoo bleek schijnt, wil ’t gemeenlijk en spreekwoord wordt toegepast, Zegt men in de liefde vonk der verliefden.”) Als het regent en de zon schijnt, bakken de heksen pannenkoeken. (Zie PANNENKOEK.) Als het regent en de zon schijnt, is het kermis in de loopging. (Zie KERMIS.) Als het regent en de zon schijnt, is de kermis (of kermen) in de hel. (Zie HEL.) Als het regent en de zon schijnt, is het kermis voor de kippen. (Zie KERMIS.) Als men van de zon spreekt, ziet men hare stralen. (Zie STRAAL.) Daar de zon schijnt, is de maan niet noodig. (Zie MAAN.) Dat aan een zonnewijzer in eene doodkist. (Zie DOOD.) De beste lieden, die men vindt, Zijn, die de zon op ’t veld beschijnt. (Zie LIEDEN.) De een heeft de zon mee, de ander tegen. De loopende zon zal haar Westen wel vinden. (Zie WESTEN.) De maan heeft licht van de zon, hij van zijn meester. (Zie LICHT.) De miertjes leggen haar winterkoren in de zon. (Zie KOREN.) Des avonds 't zonnetje rood, Des morgens water in de sloot. (Zie AVOND.) De vruchten, die in de schaduw wassen, zijn niet van zulk een goeden smaak, als die in de zon groeien. (Zie SCHADUW.) De wind krimpt tegen de zon in. (Zie WIND.) De zon in den oogst bedriegt de meisjes in den hof. (Zie HOF.) De zon is onder (of: boven) de kim. (Zie KIM.) De zon is wel tien graden teruggegaan. (Zie GRADEN.) De zon maakt lange schaduwen. (Zie SCHADUW.) De zon schijnt in den nek, zoodat de neus ervan druipt. (Zie NEK.) De zon schijnt voor iedereen. De zon trekt water. (Zie WATER.) Die met de zon niet opstaat, geniet haar dag niet. (Zie DAG.) Die penning is in honderd jaar door zon en maan beschenen. (Zie JAAR.) Die zichzelf wel bemint, Wachte zie je voor Meartsche zon en Aprilschen wind. (Zie APRIL.) Eene vloek in de zon, Een aap op den tak, En een stoute maagd, Scheid ervan, eer je 't af beklaagt. (Zie AAP.) Een kind, dat met wijden wordt opgevoed, een vrouw, die Latijn spreekt, en een zon, die te vroeg schijnt, maken zelden een goede rekening. (Zie KIND.) Een kring om de maan: Dat kan nog gaan; Maar een kring om de zon: Daar huilen vrouw en kinderen (of: weesp en wezen) om. (Zie KIND.) Een kring om de maan Kan wel; Maar een kring om de zon Geeft water in de pan. (Zie KRING.) Eens oud' mans vreugd en de maartsche zon dienen tijdelijk waargenomen. (Zie MAART.) Er is niets nieuws onder de zon, zei Salomo. (Zie NIEUW.) Geen zon zonder schaduw. (Zie SCHADUW.) Geen zaterdag zoo kwaad, Of de zon schijnt vroeg of laat. (Zie ZATERDAG.) Het blinkt als de zon. (Zoet bl. 18. v. Alkmaar dl. 12. (Gent bl. 127.) Het is altijd geen zweet- (of: speel-) tijd, als schijnt de zon. (Zie TIJD.) Het is een hand vol zonnen. (Zie HAND.) Het is klaarder dan de zon. 1 Het is zo noodzakelijk als de zon onder de nieuwe vrachten. (Zie VRUCHT.) Het is zo zuiver als de zon, - Het is zulk een goed (of: fijne) man, Als de zon beschijnen kan. (Zie MAN.) Hij blijft bij zijn woord, als de zon bij de boter. (Zie BOTER.) Hij heeft den zonnesteek. (Zie STEEK.) Hij heeft het hem zonneklaar bewezen. Hij heeft nog in de zon, dat honderd dukaten waardig is. (Zie DUKAAT.) Hij heeft vrij licht, als de zon schijnt. (Zie LICHT.) Hij is al verder ie dan daar de zon bij Noorden scheen. (Zie NOORDEN.) Hij is in ’t zonnetje. Hij is met de noorderzon verhuisd (of: vertrokken). (Zie NOORDEN.) Hij is van groen hout gemaakt, dat in de zon is getrokken. (Zie HOUT.) Hij kan de zon niet in het water zien schijnen. (Zie WATER.) Hij komt in huis gelijk de zon. (Zie HUIS.) Hij steekt de zon een kaars aan. (Zie KAARS.) Hij tekent de zon met een houtskool af. (Zie HOUTSKOOL.) Hij vergaat (of: smelt weg) als sneeuw (of: was) voor de zon. (Zie SNEEUW.) Hij wil de zon verlichten. Hoewel de zon ons sterker en recht beschijnt, hoe onze lichamen minder schaduw geven. (Zie LICHAAM.) Hoe meer de maan van de zon afwijkt, hoe meer zij verlicht. (Zie MAAN.) Hoe meer zon, hoe meer wolken er rijzen. (Zie WOLK.) Hosoi toch, terwijl de zon schijnt. 2 Ik moet eens zien, hoe laat het is, zei Jan Uur- werk, en hij zette het naaikussen zijner vrouw in de zon. (Zie JAN UURWERK.) Ik wilde, dat gij stondt, daar van morgen de zon ing. (Zie MORGEN.) Ik zal hen uit de zon leiden. 3 Indien zon en maan twee oogen aan den hemel waren, de hemel zou scheel zien. (Zie HEMEL.) Kon hij den hemel beklauteren, hij draaide, met Jan Vos, den aardkloot om de zon, (Zie AARDE.) Liehtmis vroeg de zon aan den toren, Dan gaat al het vlas verloren. (Zie MARIA LICHTMIS.) Men bidt meest de opgaande zon aan, terwijl de ondergaande wordt gevloekt. 4 (Zie Bijlage.) Dat is: men brengt den man, die in 2 heid is verheven, alle uitwendige eere toe, die somtijds aan het afgodische grenz; maar verlaat die hoog vereerde persoon, om welke rede ook, zijn hoogen zetel, dan is de verering ten einde, en wordt niet zelden de lof sprek in een las- tering, verguizing, ja vervloeking veranderd. Het spreekwoord dagteekent van het Heiden- 2 Bartolus scc. V. 88. Winerhooven bi. 370. 8 de Bruns bl, 9, 486. Tuinman I. bi. 239. 3 Oheurts bl. 42, 4 Orsieres 11, bl. 131. de Brune bi. 160, «38. 6507 MergA bl. 8. Bel. Prov. bi. 309. Tuinman I. bi. 17. Galos bl. 13, 30. v. Zutphen I. 24. v.d. Hulst bl. 18. Scheltema II. bl. 98. Braakman IV. 3. Koning bl. 18. Mulder bl. 417. Alberdeman bl. ZONDAG. 