title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: De zonde draagt haar eigen roede op. Die het dunste kleed aanheeft, moet met het gat van de deur zitten. Die maar een ongeluk zal hebben, kan lig rug vallen, en breken den neus. Die niet kan betalen met geld, moet betalen met huid (of: zijn rug) boeten. Die op zijn rug valt, kan toch zijn neus breken. Een vriend achter den rug is een vaste brug. Excuseer mijn achterhoofd: het is maar een boog. Gelijke borden breken niemand den rug. Je zult niet eer afleren, voor gij op den kerker gaat. Het geld wast mij niet aan mijn rug. Het geluk heeft hem rug toegekeken. Het zal hem bij den rug oplopen. Ga niet met de schop op den rug loopen; want de kat zit met haar rug naar voren. De vogels, die den bek op den rug dragen, zijn bezorgd. Met de schop op den rug, hij loopt te sterven. Hij heeft een klap achter den rug. (Zie KLAP.) Het is al veel winter achter den rug. Het is al wat meimaandjes achter den rug. Drie H’s op den rug. (Zie H.) Drie X’s op den rug. (Dat wil zeggen: hij is gebrandmerkt. Drie X’s, das is: drie kruizen, het wapen van Dordrecht. Een bloedvlek op zijn rug. (Zie BLOED.) Een breeden rug: hij kan 't al weldra weer zien: er kan veel op, of: er kan veel op komen. Een kattenrug. (Zie KAT.) Een rug als een kameltje. (Zie KAMEEL.) Geen bogehoofd: hij draagt zijn broodkar op den rug. (Zie BOGCHEL.) Het zit in den rug. (Zie de Bijlage.) Bemerk de vliegen van den rug. Spreken met het gezicht naar den rug. Een man met een rug. (Zie MAN.) Subtiel als de rug van een vlam. Als twee ruggen uit één varken snijden. Op zijn rug. Met het halve ankertje op den rug. (Zie AANKERTJE.) Het met den rug betalen. Met de scheenboorden voor het vuur, daar een zich achter zijn rug warmt. Bemachtigt den rug in tweeën slaan. Hem op zijn bast slaan, dat zijn zieltje op de rug blijft hangen. (Zie BAST.) Met den rug naar het vuur. Beeft maar van zijn rug aftschuiven (of: schudden). Als men de kat strekt, hoe hoger zij den opsteekt. (Zie KAT.) Achter den rug bepraten. Bij den rug ophalen. In den rug inrijden. Den rug meten (smeren, of: schuren). Om den rug toekeeren. Op den rug spelen. Veel op den rug. Het niet van mijn rug afsnijden. [Eene ruwe afwijzing bij aanmaning tot] "Moet de hoek naar den wind hangen, zei het, en het sloeg met zijn staart de muggen van zijn rug af. (Zie STAART.) Van spijt zich het haar uit den rug trekken. (Zie HAAR.) Paoca bl. 66. Vasteel bl. 191. De Brune bl. 479, Waesberge Prien bl. 65. Pacea bi. dl. W129. Meijer bi. 37. M.119. Meijer bi. 59. v. Eijk II. bi. 86. 11. 10 Everta bi. 234. 8 Campen bi. 83. Meijer bi. 18. 9 Bancho-Panca bi. 47. Bogaert bi. 44. 11 Tuinman J. bi. 300. Mulder bi. 439. 13 Idinau bi. 304. de Brune bi. 199. Tuinman I, bi. 279, 284, 398, 296, II. bi. 144, Everts bi. 315. RUIT. Mijn dunkt, dat mij wel op mijn rug wast. 14 Muggen hebben ook ruggen. (Zie muggen.) Neem hem op je rug, en roep er Oranje mee. (Zie ORANJE.) Niemand wil graag een ridderorde op den rug hebben. (Zie ORDE.) Schoon voor de ogen en vuil achter den rug zijn afkeerlijke gebreken. (Zie GEBREK.) Schoon voor het oog, maar valsch achter den rug. (Zie LUI.) Sint Gregorius heeft hem den rug stuk geslagen. 15 Voor het oog en achter den rug is hij dezelfde man. (Zie MAN.) Voren zijn voren; Maar op den rug groeit het koren. (Zie KOREN.) RUIFELTASCH. Het is een rappeltasch (of: ruifeltasch). (Zie RAPPeltasch.) RUIG. Hij heeft altijd een' ruige of bloote. (Zie BLOOT.) Onder de ruigen raapt men varken boven af. 16 Ruig en onbeschoren. (Zie ONBESCHOREN.) Veel ruigs en weinig wol, zei de aap, en hij schoor het varken. (Zie AAP.) RUIGBOL. Een ruigbol schreeuwt zooo leelijk als een kaalkop, wanneer men hem een vlecht haar uittrekt. (Zie HAAR.) RUIM. Onder een nauwen aars komt niets ruims. (Zie AARS.) RUIMTE. Benaudheid zocht ruimte. (Zie BENAUDHEID.) Daar het ruim is, neemt men de ruimte, 17 De ruimte kan niet schaden. 18 De stank verdwijnt zooo gezwind, als een veest in de kerk: daar heeft ze de ruimte van neusgaten. Eene gepraamde kat zal dwars door de vensters vliegen, om ruimte te hebben. (Zie KAT.) Een kleine put in de aarde, een groote ruimte (of: een groot gemak) in huis. (Zie AARDE.) In de ruimte is het goed te zijn. Ruimte kan derveren. Dat is liefelijk, zei de ruiter, en hij liep naast de meer. (Zie MEER.) Het beste paard (of: Ruiter) van stal. (Zie PAARD.) De vrees en de honger zijn de ruïne van het leger. (Zie HONGER.) Ruïn is een ruit uit een glas. (Zie GLAS.) Het is net zoo goed, alsof hij met zijn eigen drieguldens door de ruiten gooit. (Zie DRIEGULDEN.) Vuilige ruiten verraden morsige inwoners. (Zie INWONER.) Ruiter. Bij een jong paard behoort een oude ruiter. (Zie PAARD.) Daar behoort meer tot een’ ruiter, dan twee beenen op een paard te werpen. (Zie BEENEN.) Een beleefd ruiter is nog een’ oude braspenning waard. (Zie BRASPENNING.) Een nagel doet wel een hoefijzer verliezen, een hoefijzer het paard, hetwelk dan wel den ruiter doet sneuvelen. (Zie HOF.) Een ruiter zonder paard, Een krijgsman zonder zwaard, Een vrijer zonder baard — Zijn geen zeven kuiven waard. (Zie BAARD.) Hij is daar als’een ruiter aan boord. (Zie BOORD.) Hij is een oude ruiter. Hij is een zandruiter geworden. Hij is ruiter (of: ridder) te voet. (Zie RIDDER.) Hij kent nu geen schamelde ruiters. Hij ziet liever een vrouw in het bed, dan een ruiter in het harnas. (Zie HARNAS.) Iemand een ruiterlijke dienst doen. (Zie DIENST.) Men zal den re langer gedenken, dan dat men zijn schaamte ziet blinken. (Zie HOFF.) Ongewoon in ’t rijden brengt (of: Nieuwe ruiters hebben liet) smartende billen. (Zie BIL.) Ruiters maken moed. (Zie MOED.) Schamelde ruiters doen den koopman goed. (Zie KOOPMAN.) Toen bij ruiter wankte worden, had hij geen paard, — toen bij een paard had, ontbraken de steven en sporen, — en toen bij alles had, was er geen moed: ’t gaat hem als Matthijs van Dresden. (Zie MOED.) RUITERSD. Een kanonskogel noodzaakt wel eens de ruiterij, om zich buiten schot te houden. (Zie KANON.) Dat is mijn vee zoo moedig, zei de jongen, en hij voelde de zesvoetige ruiterij op zijn kop vechten. (Zie JONGEN.) RUNMORR. Geen jenever, liever een rumoerpil. (Zie JENEVER.) Hans kijkt gaarne: hij is de rumoermeester. (Zie HANS.) Rund. Een onbezocht kind blijft een wild rund. (Zie KIND.) Lamsvleesch en rundvleesch zieden niet wel te zamen. (Zie LAM.) De kind in de pop gedood. (Zie POP.) Faas je Tune op de kool, een hoer in huis. (Zie HOER.) Het is een rups van een kind. (Zie KIND.) Rust. Aan ’t hof: voor kleine lust Veel moeite en weinig rust. (Zie HOF.) Als de koffer toe is, heeft het hart zijn rust. (Zie HART.) Als het buikje vol is, begeert het hartje rust. (Zie BUIK.) Bestendige rust is geen rust. 1 Wij schreven bij 218. Tulman T. bl. 38, 189, 230. Aday, quidam bl. 54. Adag. Thesaurus bl. 37. vs Waasberge Wijn bl. 18. Bogaert bl.d4. 3 Sartorius sec. VI. 68. 3 Adag. Thesaurus bl. 38. bl. 108. 6 Richardson bl, 26. 4 31 Mei. Gruterus I. bl.109, Cats bl.47. de Bruns 5 Adag. Thesaurus bl. 18. 7 Gruterus II. bl. 143. Mergh bb 18. 234 RU Beter een droog brood met rust dan een vochtig brood met piek. (Zie BEET.) Betrouw u nimmer op soldaten, daar zij nooit in ruste laten. (Zie RIJT.) De nacht is om de rust gemaakt. (Zie nacht) Deugd is een zacht rustbed. (Zie BRD.) Die de kwaden straffen, houden de goeden aan eer. (Zie RER.) Die het kwaaat volgt, heeft geen rust. (Zie wijs) Die hoeren leidt, op ezels drijft, 't Is vreemd bij in ruste blijft. (Zie EZEL.) Die kan zwijgen en hooren, Groote rust geboren. Die zijn' tijd in rust wil leven, Moet zien, en 't beste geven. (Zie de.) Bene vrouwehand vindt nimmer rust. (Zie Elders rust. (Zie RUST.) Elk het zijne, dan blijft er rust. (Zie HOE) Het hoofd is uit het rustpunt. (Zie Hoofd) Het kleine zeil Geeft rust en heil. (Zie zeil) Het liedje van rust: de doodenzang. (Zie de) Hij beeft nimmermeer rust. (Zie VIJ) Hij is reeds in de rust. (Zie de) Hij kan geen rust vinden voor het hooge voet. (Zie HOLLIGHEID.) Hoe hoger lust, hoe minder rust. (Zie LUST.) Laat rust, daar rust is. Luchtje ouderwind brengt grote rust (of: veel vrede). (Zie ONDERWIND.) Ongemak baart rust. (Zie ONGEMAK.) Rust beauct profijt, Maar op zijn tijd. (Zie PROFIJT.) Rust is eerst zoet na den arbeid. (Zie ARBEID.) Rust, man, dat roest. (Zie ROEST.) Veel onderwind, weinig rust. (Zie ONDERWIND.) 't Volk, dat tot oorlog is genegen, Is met een rust verlegen. (Zie OORLOG.) Wie tot den oorlog belust is, Versmelt, waar en rust is. (Zie KRIJG.) Wijsheid in man, geduld in vrouwen: Het huis in rust houden. (Zie GEDULD.) Zekerheid maakt rust. Zonder rust, Zonder lust. (Zie LUST.) Zoo gij wilt in rust sterven, Laat uw naaste Den erven, Als ze 't niet te zeer verkerven. [Ons Burgerlijk Wijnboek bepaalt volgens de wettelijke erfregels, dat reeds in het leven Gegronde was. Op het bezit van goederen de regeling erfenamen onthouden waren.] Zwijgen en recht handelen, baart rust en ercht. (Zie EER.) RUSTPIL. Geen rust, geen oefening, geen doodsschichten. (Zie OEFENING.) Ik ben Ruthje. Dat wil zeggen: ik heb niet meer, om te falen: alles is op. Tuinman giste eerst, dat spreekwoord aan Ruth 1:21 ontleend zoude ja, maar ging later van dit gevoelen af, en gaf regt, omdat die tekst op NAOMI, en niet op RUTH zelf; maar was NAOMI arm, RUTH het ook, en daarom kon het spreekwoord, punt mij, heel wel in de geschiedenis van RUTH zitten oorsprong hebben. Ruw, half geplukt. (Zie GEPISKT.) Ruzie. Voorbeeld nog ruzie. [Men zegt dit, wanneer iemand in het vuur zit, doelende op een vuurtje sooken, naar zich de droes narmen zou.) De ooijevaars weggaan, komt er ruzie in de kerk. (Zie KERK.) Suikerkoekjes. (Zie KOOI.) Is in de S (Esse). Dat wil zeggen: het sluit goed, alles is in orde. In het beugelen, waarin men eenen bal over den beugel speelt, heeft "de ring," volgens de gedaante der letter nangenomen. Saaijen vent. Saaijen, te poogen aan het saaijen. [Pooien 25 zweigen, en dat doet de drinkebeurt.] Maar waarom hij dit aan het saaijen peet, is mij niet gebleken. Speelt de duivel mee, zei Saam, vier azen en een troef. (Zie AAS.) Die springt zonder pols, zei Saartje de Beier, en zij zocht een vlo in haar hemd een prikkel maken. (Zie BREISTER.) Pret entre deux, als Saar: die was nogal beleefd, zowel moeder als vader. (Zie NMAAGD.) Beeil ze aan, brood voor sabbat. (Zie BROOD.) Men ziet geld op sabbat wel bij ik denken. (Zie GELD.) onder het gevest van de sabel. (Zie GEVEST.) warm met de sabel in de vuist. 3 SAFFRAAN. Maar een greintje saffraan van noodzakelijk, om Rijkelijk het geheel een geel te maken. (Zie GREIN.) 200 keer zal saffraan. 4 aan geld, als een koe (of: een bok) aan muskus (of: saffraan). (Zie BOK.) ga verstaat zich op de poëtische termen, als een ga op z'n saffraan eten. (Zie BORR.) Gheurtz blz. 79. Harrebomde blz. 147. Waesberge Wim blz. 17. scheolen blz. 117. SALOMO. Hij wil zijn peper zoo duur verkopen, als een ander zijn saffraan. (Zie PEPER.) Mijn thee (of: peper) is zoo goed als zijn saffraan. (Zie PEPER.) Wat weet een koe (of: zeug) van saffraan eten! (Zie KOE.) SAIZOEN. Al na dat het hunne beurs of het seizoen mede- brengt. (Zie BEURS.) Vliegen en vrienden komen in zoeten tijd, en als het seizoen hard en zuur wordt, gaan ze weg. 5 Welden Isabellin in seizoen (of: 't Is steeds seizoen, Om wel te doen). 6 SALAAT. Iemand iets op zijn salade geven. [Men hield dit saluut," zegt BILDERDIJK, in zijn Verh., over de Geslachten, blz. 170, "voor een eten, en verwisselde de witdrukking met iemand iets op zijn brood te geven. Ter onrecht. De salade was vroeger een helm (zelerij in 't Spaansch), en het is, iemand wat op de helm, (dat is op de kop) geven.") SALADE. Als ik salade eet, krijg ik mijn tong vol blaren. (Zie BLAD.) Dat is wat anders te zeggen, zei de boer, die karnemelk met knikkers, en salade met hooivorken te eten. (Zie BOER.) De distels zagen de galade der ezels. (Zie DISTELS.) De droge haring met de salade. (Zie HARING.) Die kruik wil geen water houden, zei nucluiter Teunis, en hij goot een kan bier in een emmer. (Zie BIER.) Eet gif salade zonder wijn, Gij zijt in nood, om ziek te zijn. (Zie NOOD.) Hij heeft er zo veel verstand van, als een kei van salade schoon te maken. (Zie KOR.) Hij lacht als een bok, die salade vreet. (Zie BOK.) Hij wint geld als salade. (Zie GELD.) Zulke lippen, zulke salade. (Zie LIPE.) SALAMANCA. Als de aap een houten rapiertje op zijde heeft, meent hij don Diego van Salamanca te zijn. (Zie AAP.) SALAMANDER. Hij leeft als een salamander in het vuur. Van ouds meende men, dat de salamander, behorend tot het geslacht der hagedissen, in het vuur kon leven, waar hij zich verborg, maar in 's nacht op zijn prooi toeschoot. SALOMO. Als had je ook Salomo’s wijsheid. De wijze Salomo had wel een Rehabram tot zoon. (Zie REHABRAM.) Die al zijn leed met leed wil wreken, Simsons kracht (of: Salomo’s magt) zal hem ontbreken. (Zie KRACHT.) Een rijke en gierige (of: Een karige rijke) is Salomo’s ezel. (Zie EZEL.) Elk geldt zijn prijs, zei Salomo, als hij maar aan zijn plaats staat. (Zie PLAATS.) Er is niets nieuws onder de zon, zei Salomo. (Zie NIEUW.) III. 100. Schaßerg bl. 70. Gruterus III, bl. 173. de Brune bl. 5, Willems Er is onderscheid tussen Salomo en zijn schoenzolder; intussen wijze mannen doen wel eens zotte dingen. (Zie DING.) Hij is zoo wijs als Salomo’s kat, die van wijsheid de poten brak (of: van de trap viel). (Zie KAT.) Salomo is wel bij hem thuis. (Zie HUIS.) Salomo zegt: als de ouders de roede sparen, dat hun kinderen dan voor de duivel varen. (Zie DUIVEL.) SALUUT. Hij maakt een Fransch saluut. (Zie FRANKRIJK.) SANCHE. Het gebeurt meer, dat men den eenen drommel voor den anderen neemt, zei Sanche, en hij kuste zijn grauwtje voor zijn wijf. (Zie DROMMEL.) SARDIJN. Avontuur een sardijntje, om een’ snoek te vangen. (Zie SARDIJN.) SATAN. Als de satan het op kwellen toelegt, dan moet Sibylle hem de pekpan vullen. (Zie SIBYLLE.) Loop voor de satan, dan heb je eeuwig zwarten lijf-knecht. (Zie KNECHT.) SATIJN. Al kleedt ge een’ ezel in ’t satijn, ’t Zal altijd toch een ezel zijn. (Zie EZEL.) Het witste satijn is beter al eerst bevlekt. SAUCIJS. Daar zijn meer dagen dan saucijzen. (Zie DAg.) Het jaar duurt langer dan de saucijzen. (Zie JAAR.) SAUL. Dat zijn de slippen van Sauls mantel, (Zie MANTEL.) Wat doet Saul (of: Is Saul ook) onder de profeten? (Zie PROFEET.) SAUL. Dat is delicat, zei Flip, en hij at kruisbezien met een mosterd-saus. (Zie BEZIE.) Dat is geen saus voor iedere mond. (Zie MOND.) De netels maken geen goede saus. (Zie NETEL.) De saus is beter dan de visch. De saus moet zoo lang geroerd worden, tot ze gebonden is. Goede magen hebben geen oranje-sop of zure sauzen van doen. (Zie MAAG.) Het is al saus naar het komen. (Zie KOM.) Het kwaad is de saus van het goed. (Zie GOED.) Het preutse pasteitje komt met het zure sausje op de tafel. (Zie TAFEL.) Hij kookt hem de saus naar de mond. (Zie MOND.) Honger is de beste saus. (Zie HONGER.) Men moet de schotels naar de sauzen schikken. Met welke saus wilt u het liefst gebraden worden? vroeg de kok aan de haas. (Zie HAAS.) Na de spijs is, moet men de saus maken, 2 Olie met azijn gemengd maakt de beste saus. (Zie AZIJN.) Saus naar het hof. (Zie HOF.) Vangen wij eerst de gans, voor wij de saus bereiden. (Zie GANS.) Wolven-saus voor honden-vleesch: Dat is spijs naar de maak. (Zie MAAK.) Zoete kost eist zure saus, (Zie KOST.) SAVEL. Hij heeft een savel aan. 1 Moe 11.7. 9 Gheurtz bl. 59. 3 Tuinman 1. bl. 399, II. bl. 10. 4 Tuinman 1. bl. 399. 6 Campen bl. 63. Winschooten bl. 345. Tulnman SCHAAP Ik noem scapham een schip, en zeil er recht mee Daar scapha in het algemeen iets hols, en vervolgens een boot betekend, dit spreekwoord zooveel als: ik noem de bij de regten naam.] SCHAAP. De fijne schaap moet er nog over gaan. 8 Hij laat er de ruwe schaap over gaan. 4 SCHAAKBORD. Hij speelt op het schaakbord. SCHAAKMATE. Hij is schaakmatt. 5 SCHAAKSPEL. In het schaakspel zitten de zotten het dichtst koning. (Zie KONING.) SCHAAL. Beter een halve dojer dan eene heele schaal DOJER.) Het zonde-kieken moet in den dop gedood eer de schaal doorgepikt is. (Zie DoP.) Hij meende eijeren te vuur te hebben, en niet dan de schalen. (Zie EI.) at mil zeggen: hij wordt vinnig di haald. Schalen zijn hr de schubben,; mede de huid ondersteld wordt, bedeki#t Dat haalt de schaal over. Dat kan geene schaal houden.. Het is, alsof het in een goudschasaltje gewog (Zie aouD.) Hij hangt het in de schaal. Hij is eene rat, die zich op eene weegschaal (Zie RAT.) ; Hijstelt een wigtje in de weegschaal. (Zie @ Hij weegt met ongelijke schalen. Hij weet de schaal gelijk te houden. Het is een eerlijk man. ] Men nıvet hetin de weegschaal leggen (of: zet Wie dan geven wil, als de schaal van regt& die moet ook de onkosten betalen. (Zie o TEN.) j Wij kunnen het niet op een goudschealtje (Zie GouUD.) Hij zal bet wel op kleiner schaal overbrenge Hij krijgt op (Y : over) zijne schalen. D Het kan niet altijd zoo netjes zijn als vier ei op een schaaltje. (Zie E1.) SCHAAMTE. | Beter is de schaamte in de oogen, dan eene vi het hart. (Zie HART.) Bij gebrek van brood Is de schaamte dood. BROOD.) 5 Daar de schaamte schade baart, Is zı) van zotten aard (of: is ze niet dan dw AARD.) | Daar geene schaamte is, is geene eer (of 3 schaamte verliest, heeft de eer verloren, ® Schaamte kwijt, eer kwijt). (Zie BER.) 1. 61.337. JAAMTE. 237 r geene schaamte is, is geene vrees. 1 (Zie de age. Waarachtig schuilt zowel in wollen laken als in zaiden stoffen; maar schaamte moet dekken uit, de schaamte uit. Behoefte is de schaamte onnut. De overmacht doet hen daar gaan, de schaamte doet me blijven. Ze hebben wil, moet de schaamschoenen uit-ken. Heeft de schaamschoenen uit- en de hondsschoenen aangetrokken. Eeft de schaamte den kop afgebeten. Moet de schaamschoenen aan eenzijde zetten. Acht menschelijk lichaam niet schaamte overdaad. Er is geen vrees, daar is geen schaamte. Wacht, is daar is ook schaamte. Als er honger is in land, is schaamte doorgebeten, is met schande verbonden, en moet met stank scheiden. Ze weten, zonder schaamte. Schaap, denkt de wolf het schaap (of: de ganzel), klauteren zijn niet goed, om de wol van het schaap te scheren. Wanneer de herder doolt, dolen de schapen. Als de herder slaapt, is het schaap in de vrees. Op 1 Maart dansen, dat doet het schaap aan. Als het schaap blaat, zo blaten ze allen. Als het schaap over den dam loopt, volgen er meer. Als het schaap blaat, is het een beet kwijt. Als het schaap dood is, groeit de wol niet meer. a den wolf tot schaapherder maakt, is de ide in got gevaar. (Zie GEVAAR.) een schaap en een koe heeft, dan zegt ons een grote dag. (Zie DAG.) barmhartigheid voor de wolven is wreedheid tegen dagen. (Zie BARMHARTIGHEID.) niet geroepen, om schapen te voeden, laat lammend zijn. (Zie LAM.) een leeuw van een wijf, Dan een schaap van rijn. (Zie BEDRIJF.) een schaap dan een aap. (Zie AAP.) A de vonken voor de vlam; Schut de schapen MB BE Pros ER Jager Bijdr. bl. 113. _ 3 ILW.137. Mergh bl.18. Sei. Prow. 31°. de Brune bl. 24. ILAL 168. Mergk bl. 32. Verne bl. 76, Venae bl. 172, 4.3. Harrebomte bl. 134. turgh bl. 100. ster. 1.44. v. Eijk II. nad. bl. 44. de 63, 33 Moss bl. 42. 11 Berrilius bl. 83. Gheurtz bl. 8. de Brune bl.M1. Bartolus pr. IV, 64. Tuinman I. bl.366. v. Moerbeek bl. 316. » Kijk bl. 11. nad. bl. 44, de Ja- ger Bijdr. bl. 113. Modderman bl. 137. 34 Sept. 13 Pros. seriosa bl. 19. Servillus bl. HA. Campen bl. 128. Gheurts bl. 10. Zegerus bl. 11. M Jan. Gruterus I. bl. 97. Mergk bl.8. Sei. Pror. bl. 116. Bartolus sec. V.74. Tuinman I. bl. 236, SCHAAP. Voor den dam. (Zie DAM.) Dat is de herder met zijn schapen. (Zie HERDER.) Dat is zoo 200g aangeslagen, dat er de kalse of verdoolde schaapjes niet bij kunnen komen. (Zie KALF.) Dat kan een schaap (of: kalf) wel inkijken. (Zie KALF.) Dat komt uit geen schaapshoofd. (Zie HOOFD.) Dat schaap zal ons de wolf niet ontjagen. (Men zegt dit van onverschillige zaken, waar aan niemand waarde hecht. SARTORIUS, die het aldus verstaat, brengt een ander spreekwoord ter verduidelijking bij, nl.: Hier zullen onze erfgenamen niet om kijven. Daar v. EILK van den wolf spreekt, en alzoo een onderwerp maakt, dat is: een omgekeerd jagen doet plaats grappen, is zijn verklaring onjuist. De beenhouder zegt zooveel als de (Zie BEENDEREN.) De een scheert deschappen, en de ander de varkens, zei Jan: Ik heb er het haar, en hij er de wol van. (Zie HAAR.) De goede herder waagt zijn leven voor deschappen. (Zie HERDER.) De knechten scheren de schapen, en de meesters de varkens. (Zie KNECHT.) De springende wolf loopt geen schaap in de mond. (Zie MOND.) De wolf heeft het schaap aan tevelen. (Zie de Bijlage.) De wolf in de schaapskool sluiten. (Zie KOOL.) De wolf over de schapen stellen. De wolvens dood is de welvaart van de schapen. (Zie DOOD.) De schaapjes zijn hem ontdruven. De schaapkens in de lucht zijn water of wind. (Zie LUCHT.) De schapen, die tusschen lagen en doornen weiden, laten er van hunne wol. (Zie DOORN.) De schapen moeten zich wonderwel voorzien, waar de wolf rechts is. (Zie REGTER.) De schapen zijn zijn vrienden niet, Gelijk men aan hun kleuren ziet. (Zie KLEED.) De wolf beweent het schaap, en dan eet hij het. De wolf eet wel getelde schapen. (Zie de Bijlage.) De wolfen hadden schapen, zouden eer vrienden worden. De wolf hapt nog naar het schaap, als hem de ziel uitgaat. De wolf heeft altijd het oog op het schaap. (Zie WOLF.) De wolf zal zijn vacht wel boven, maar het schaap moet gestroopt zijn. De wolven zijn vurig in 'tscheuren van het schaap. De ziekte van den wolf is het bevallen van het schaap. (Zie BEHOUD.) Die heb ik wel voor een maand den jongens achter de schapen hoorden zingen. (Zie JONGEN.) SCHAAPVILLER. Bartorlus so. VII. 94, Reingert 61.297. v. Eijk 11. bl. 97. Bartorius so. VIII. 33, Willems Reinaert bl. 395. v. Kijk II. bl. 56. de Jager Bijdr. bl. 116. Bogaert bl. 98. Serrillus bl. 344. Cats bl. 537. de Brune bl. 75. Prov. bl. 116, 199. Bartorius so. VIII. 33, Willems Reinaert bl. 395. v. Kijk II. bl. 56. de Jager Bijdr. bl. 116. Tuinman II. bl. 134. v. Eijk II. bl. 96. SCHAAP. Die om een schaap pleit, zal een koe verliezen. (Zie KORB.) Die zichzelf schaap maakt, bijten de honden. (Zie HOND.) Die zichzelf zootje schaap maakt, wordt van de wolven gegeten. Een goed herder zal de schapen wel scheren, maar niet villen (maar het vel laten houden). (Zie HERDER.) Een schaap bij een schaap, Een aap bij een aap. Een schurftschap maakt er meer (of: veel, nog wel: bederft de hele kudde). (Zie KUNDE.) Een woedend schaap is erger dan een wolf. Eerst een raaf, en dan een schaap, daarna een koe, en dan naar de galg toe. (Zie GALG.) Elk schaap bij zijn gelijke. (Zie GELIJK.) Er gaan veel tamme schapen in een hok; maar nog meer wilde, die kruipen op elkander. (Zie HOK.) Er loopt al ligt een zwart schaap onder. [Men herft meestal in elke familie een onwetend lid.] Geen zoo schurftig schaap, dat de wolf lust het wel. Gekoppelde schapen verdrinken. (Zie KAAS, TUINMAN en anderen denken hierbij aan het spreekwoord: Gemeen goed gaat meest verloren, volgens MULDER zegt: „te veel omzichtig, te veel helpers doen er noodzakelijk mislukken.” Ik ben, denk ik, door v. RICH den zin juister opgevat, als hij „in bedenking geeft, af in het spreekwoord niet het dwelmtaal van gekoppelde/armelijke wordt bedoeld.” Zoo althans versta ik het volledig DE BRUNE, als hij, in zijn "Banschet-werck" handelend over het "huwelijks", een vader op de vraag: „waarom zijn zoon, zijnde een frisch jongen, 200 lang ongekend bleef?” aldus doet antwoorden: „mijn zoon is te kort van memorie, want hij bleef gedurig declineren, zonder dat ik kon conjureren komen. Ook zei hij, dat hij zulks wel mocht lijden, denkelijk hij gezien had, dat gekoppelde schapen lichtelijk eet." Gemeente schapen eten de wolven. (Zie KAAS.) Getelde schapen dolen wel. (Zie DOL.) Getelde schapen gaan uit 't hok. (Zie HOK.) Gij zijt de man niet, om wijde poten aan een schaap te zoeken. (Zie MAN.) Haastiglijk, gelijk de wolf het schaap eet. (Zie HAAST.) Het ene schaapje volgt daar het andere, en meent, dat de herder altijd voor is. (Zie HERDER.) Het ging er op een schaapskertser. Zieverbland, met TUINMAN, in dit spreekwoord te zien: de „handeling van kooplieden en krijgers met mensen, die als weeroze schapen in hun handen vallen,” of, met 1 Mots bl. 60. Gheurtz bl. 13. Gruterus II. bl. 134. De Brune bl. 373, 399. Merga bl. 11. Set. Prw. dl. 2. Tuinman I. bl. 388. Folie I. 33%. Rabe ner bl. 16. v. Eijk II. bl. 45. de Jager Bijdr. bl. 113. Mulder bl. d10. Motschausen bl. 93. Vee teelt bl. 135. 3 Cats bl, 509. de Brune bl. 2913. Merga bl. 51. Tuinman I. nal. bl. 7. v. Eijk II. bl. 80. Mulder bl. 4231. Vee teelt bl. 1%. 3 Cats bl. 510. Merga bl. 81. Tuinman I. LI. 356. mare bl. 183. 5 Servilius bl. 94. 7 A-t: bl. 47. 8 v. Kijk II bl. 59. 11 Motz bl. 40. SCHAAT VIEK, te denken dat 'men er op wist om ervant te trekken," zou wiens mening zijn, dat met te zeggen: Het ging er op een schaap rennen, zich voorstellen, die zich op dat soort wat te gaan doen, zich brasserende gasten, gelijk dit althans wit het gedrag & NABAL, | Ka xxv, wel is op te maken. Het is ter waar, de wolle te geven dan beter schapen. 74 Het is een gek schaap. 8 Het is een goed (geduldig, af: gedwee, onnazel) schaap. 9 Het is kwaad dobbelen en spelen te hoeden. 1 Het komt juist aan als schapenherder pap. (HERDER.) Het makkelijke schaap wordt van alle lammeren zogen. (Zie LAM.) Het schaap, dat de wolf toebehoort, moet hem dienen. 1 j Het schaap, dat in de weide is, zoekt de kruiden. (Zie KRUID.) Het schaap en het lam herkennen elkaar bij hun geur. (Zie GEBLAAU.) Het schaap gaat bij de wolf te rade. (Zie NUL) Het schaapje van de eerste tijd: men vond beter. 12 Het schaap van de herder sterft niet. (Zie HERDER) Het schaap wil de wolf bijten. 18 Met een ander spreekwoord zegt men van dezelfde betekenis: De kinderen willen zich tegen hun vader verzetten, en proberen vergeefsche hondenklappen, als men zogenaamd verkeerde wereldbeeld heeft. Het schaap zou daar de herder willen prezen. (Zie HERDER.) Het verloren schaap is te rechts. : [Dit spreekwoord is ontleend aan de bijbel, te vinden: Matth. xviii : 12 en 18 Luk. xv : 4-6.] Ä Het zijn schapen zonder herder. (Zie HERDER.) Het zijn wolven in schapenvel. 14 [Dit spreekwoord is ontleend aan de bijbel: 15. Hij blaat als een schaap. 15 | Rij doet gewin als Maarten die gaf drie zwerf schapen voor een wit. (Zie GEWIE) Hij heeft de schapen geweid om de keutels, (KEUTEL.) Hij heeft het schaapje lief. 16 Men vindt betrekkelijk dit spreekwoord TUINMAN: „Dat zegt men van eenen maan! 't Zweide kan wel op de liefde tussen JACOB en RACHEL, dat een zwerf, het der schapen, beduid. Genesis xxix : 18.” Hij heeft het schapen-vlees wel lief, die zijn vel met de wol verspreidt. (Zie BROOD.) Bar. b1.113. 14 Tuinman II. bl. 128, v. Eljk II. bl. 138. % 1.10. Feetselt bl. 126. 15 v. Eljk II. bl. 79. 16 Tuinman I. na bl. 5. v. Eljk II. bl. U. TR Keeft schapen aan den dijk. (Zie DIJK.) Heeft zijn koeien (of schaapjes) op het droog. Heeft zijn schaapjes geschoren. Kuilt met de wolven, waarmee hij in het bosch speelt en blaat met de schapen in het veld. (Zie BECH.) Is een regte schapenkop. (Zie Kor.) Haat schaap kwijt. 17 [De Beer kan niet in beverking werden gebracht, omdat de gelijkenis van het verloren schaap, naardien men erdoor te kennen geeft, dat men geheel van een aantrekkelijke zuidaf is, die onherstelbaar heeft verloren. Door naar iets anders te trachten, raakt men ook kwaad, wat men vroeger bezat.] En zwerf dom als een os (schaap, of: varken). Zo mak als een schaap; je kunt hem wel in je slaapmuts vangen. (Zie MUTS.) Hij is al te schaapachtig. 1 100 wreed als een schaap. 2 Kan uit een' schapen-schouder zeven gerechtjes maken. (Zie GEREGT.) Zo zacht als een schaap. 3 Denkt den wolf het schaap te ontjagen. 4 Moet wel gaarne schapenvleesch eten, die zijn dan de poke dupt. (Zie de Bijlage.) Een gast met een schaapshoofd. (Zie de Bijlage.) Mat, alsof bij een schapenhoor in zijn zak. (Zie de Bijlage.) Bij den schrijver der Groninger Spreekborden vindt men te dien aanzien: „Men mag dit spreeknoord zeggen: hij spreekt met gezag, en ziet zijn toehoorders voor onmogelijke aan, waarvoor hij u wilt weren;” en deze verklaring heeft heel veel als men zich iemand voorstelt, die de wangmiddelen ter overreding bij zich draagt, hier voorgesteld door een schaap in zijn zak, als om dadelijk tot de schering over te gaan. Het schaap, dat er de wol afvliegt. 5 Eet het schaap, zonder dat het schreeuwt. 6 Een echappeter. (Zie HERDER.) Een schaapje te scheren. Mijn altijd vijf pootjes aan een kalf (of: schaap). (Zie KALF.) En baat schaap niet bijten. 7 Met als een schaapje, waarnaar de wolf loopt. 8 "Schurfter schaap, hoe harder geblaat. (Zie de Bijlage.) Sterven als oude schapen. 9 (Zie de Bijlage.) Naar het schaap, dat hem ontsnapte. (Zie BEBAAD.) Kunnen zij geen schaap missen, dat ze ten minste van de wol mededeelen. Leer de schepen hoeden; wat onderwindt gij u! 11 Meent ge uw schapen wel, 'Scheer dan de wol, maar niet het vel. 12 Men moet de schapen scheren, al nadat ze wol hebben. 13 (Zie de Bijlage.) nr Men prijst de dik gewolde schapen, Want bij de ruzie is 't goed gaan sapen. 14 Men zoekt het schaap om zijn wol. 15 Met schapen is 't kwaad wolven vangen. 16 Met welke eenen kunt u het schaapje scheren? (Zie KAM.) Neem een Brabantse schaap, een Gelderse os, een Vlaams kappen en een Friesche koe. (Zie BRABAND) Niet om mijn wil, zei de wolf, maar de schapen waren best in die weide. 17 Omdat ze dolen, die den weg weten, Ziet men den wolf 't zuurst schaapje eten. 18 Om de wol scheert men de schapen. 19 Om een kleine zaak bijt (of: eet) de wolf het schaap. 20 Onder mijn schapen zijn kooldieven, zei de pastoor van Monk. (Zie PIER.) Paar geen schapen met de wolven; maar schuif uwe schade. 21 Prezen, met het schaapshoofd: zij zullen het niet weer willen nemen. (Zie HOOFD.) "Rompslomp, vijf schapen, twintig voeten. (Zie ROMPSLOMP.) Schaap blijven. [Aan een' koop blijven hangen, of gebrekig kooper zijn. In den laatsten zin wist het schaap blijven vroeger 200 algemeen, dat er straf be- alingen tegen vastgesteld werden. Zie KOK, ad. Woordenboek, op het woord schaap.] Schaap en kapoen Is kostelijk vennetoen. (Zie KAP- OEN.) > Schaapsmoeder stierf nooit al. (Zie MOEDER.) Schapen en zijdewormen worden meest geëerd bij kinderen en kleine menschen. (Die MENSCH.) Schurftige schapen bleten meest. 22 Schurftige schapen hebben veel lappen van doen. (Zie LAP.) Sluit de stal; de wolf heeft deschapen gegeten. Spelen is geen schapen hoeden. Sta op, lui beest, zei Gerrit de Snapper, en hij zag een dood schaap in een weidenveld. Terwijl de wolf speurt, loopt het schaap weg. Terwijl de wolf vertoeft, wordt het schaapje uit de vrees gehaald. Twee wolven eten, ligt een schaap (of: zouden wel een schaap eten). Proverbium serissa b1. 36. Motivum bi. d. Gruterus IX. Gebeurtz bl. 50. Cats bi. 515. de Brune bi. 208. di. 160. de Brune bl, 3482, Morgen bl. 26. Tuin-, H v. Ryk 11T. bl. $. Mergk bi, 56. v. Alkemade bi. 13). Tuinman de man TI, bl. 287, II. bl. 184, Verz. 18. Willems Baachopahca bl. 87. 5 bl. 190,38. v. Rijk 11. bl. 80, III. bl. 31. Qui- Reinaert bl 298. v. Rijk 11. bl. 87. v. Vijlkenkesa Al. 18. Veetasit bi. 183. bl. 309. Harrebomde Esopus bl. Wil. 78) 14 Tata bl. 461. 21 v. Nyenborgh bl. 32. KIM. v. Rijk Il.mai. bi. 45. deinger 15 Bervilius bi. 76. Laßt Am, Bijdr. di. 113. Cats bl.521. Sei. Prov. bl.140. Richardson bl.38. WIR Zubrend IL. bi. 308. 16 v. Nyenborgh bl. 18, 33 Metz bl. 19. Campen bl. 98. Bartolins sec. VII. 85. Meer 24 Gruterus 11. bl. 163. MergA bl. 39. Bene N. 687. Bartolins tert. IX. 36. ° bl. 46. Willems Reinaart bl. 396. de Jager 35 Moss bl. 9. de Brune bl. 894. 18 Gruterus III. bl. 163. Melle bl. 110. 22 Mosebl. 14. Campen bl. 195. de Brune LL.130. Zoet bl. 7. vloodschild bl. 8. 378. Willems Reinaart bl. 2W. SCHAAP. Veel herders bij de schapen zullen maar te langer slapen. (Zie HERDER.) Verandering van weide doet de koeien (of: de schapen) goed. (Zie KOE.) Wanneer de wolf honger krijgt, is ’t noodig, dat het schaapje zwijgt. (Zie HONGER.) Wanneer het schaap schurftig is, moet de herder het van de gezonde kudde afscheiden. (Zie HERDER.) Wanneer men schapen tegenkomt, is men welkom; wanneer er schapen met ons medegaan, is men onwelkom. (Zie ONWELKOM.) Wij moeten elkaar geen schapenkeuteltjes voor lange rozijnen in de hand stoppen. (Zie HAND.) Zij loeren op hun prooi, als de kraaien op een ziek schaap. (Zie KRAAI.) Zij meenen hem het schaap te ontjagen. 1 Zij doen vergeefsche actie Zij mond is van geen schaapsleer. (Zie LEDER.) Zoo lang als het schaapje gras eet. (Zie GRAS.) Zooveel lammeren worden er geslacht als schapen. (Zie LAM.) SCHAAR. Avontuurde gij uw laken, ik avontuurde mijne schaar, zei de kleermaker, en hij sneed erin. (Zie KLEERMAKER.) Daar hangt (of: steekt) de schaar uit (of: Daar staat eene schaar boven). 2 Dat is net, alsof het met een schaartje geknipt is. Het is door het oog van des anjonders schaar getrokken; daar trekt wel meer door. (Zie OOG.) Het laatste draadje komt de schaar toe. (Zie DRAAD.) Hij eet zichzelf als een schaar. 3 Dat wil zeggen: denk verteerhelm. Een schaar verslijt, al snijdend.] Hij gaat er met de grove schaar over. Hij heeft schop en schaar verloren. 4 Hij is alles kwijt, wat er noodig is, om in zijn behoeften te kunnen voorzien. Hij praat, alsof hij een schaapschaar in zijn zak heeft. (Zie SCHAAP.) Hij zond het om de tuinschaar. 5 Hij zoekt de dagschaar. (Zie DAG.) Om dat lapje geen dief, zei meester Eendarm, en bij haalde een broek door het oog van de schaar. Zij scheuren nu en dan een' Franschman de muts af; maar zoo nabij kunnen wij die buitenlanders niet onder de schaar krijgen. (Zie BUITENLANDER.) SCHAARD. Zij doen eenerlei. Schaard ts potscherf.] SCHAARDE. Al te scherp maakt schaarden. Hij zal de schaarden uitslijpen. SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] SCHAATS. De wereld gaat op schaatsen. [Men zegt dit, wanneer belangrijke zaken gingen beginnen verlopen.] Een schacht is beter in de hand, dan zeven tweintig ganzen op het strand. (Zie GANS.) SCHADE. Als je dat zonder schade verkoopen wilt, moet je spoedig tot besluit komen (of: ga snel bij zije, wel: Indien je daarop winnen wilt, moet terstond verkoopen). [Van een gezegde bij het hooren prijs van b] Als het huis verbrand is, wil men de schade lezen, met de spijkers op te rapen. (Zie HUIS) Als men je dikwijks bij de neus grijpt: dat geen schade. (Zie NEUS.) Als uws buurman huis verbrandt, is 't uws voor de brand. (Zie BUURMAN.) Beter kleine toorn dan grote schade. (Zie TOORN.) Daar de schaamte schade baart, is zij van een aard (of: is ze niet dan dwaasheid). (Zie SCHAA Daar de schade is, is het hart; daar de hand de smart. (Zie HAND.) Daar weinig is, wordt de schade het groot. (Zie WEINIG.) De schade, die men zelf doet, moet men niet aantijgen. (Zie AANTIJKEN.) De schade gaat voor de baat. (Zie BAAT.) Die de schade heeft, heeft den spot toe (of: behoort voor den spot niet te zorgen, ook wel: Schade gaat gauw samen). (Zie SAMEN.) Die de schade heeft, heeft de schande toe. (Zie SCHAND.) Die de schade veroorzaakt, moet ze vergelden. Die het goede ziet, en het kwade neemt, oorzaak zijner schade. (Zie GOED.) Die in de handeling van het geld is, komt ervan schadeloos af. (Zie GELD.) Die leent, heeft schade of schande. (Zie LEEN.) Die met zijn hoofd wil boven uit, Die doet schade, en rigt niet uit. (Zie HOOFD.) 15. Grueterus IL. bl. 138, IIIL. %. 137. Meerph. A DE. Een strijd, Meer schade lijdt. Schade en schande wordt men wijs (of: Men leert met schade of met schande). (Zie Bijlage.) Kennis is zonde, schade en schande. (Zie ONKENSCHAP.) Indië peard zou daar geen schade doen. (Zie PERD.) Booze tong brengt dikwijks veel ongeluk (of: veel schade) aan. (Zie ONGELUK.) Gevonden schat is geen schade. Baat, Jongen raad, Heimelijke haat Doen wereld de meeste schade. (Zie EIGENBAAT.) Ieder zich voor schade: niemand is te betrouwen, of daar is een schade tegen. (Zie TROUWE.) Zie, die u schade zal zijn. (Zie AARD.) Zat hem als vrouw Davion: hij leeft van zijn leefdeel. (Zie DAVION.) Schade, dat hij dwaalt, die den weg kent. Van al het beste, Welks winst niet doet schade. (Zie GOED.) Schade, zoo hem leed wedervoer. (Zie HARM.) Soms winst gedaan, en het viel schade voor. (Zie HAND.) Niemand een hennenei schade. (Zie EI.) Schade van, en den spot daaren- tegen de schade. Dat wil zeggen: de zeeschade, door schip of anderszins geleden, wordt gelijkelijk tot behouden goed geleden, als zulk een scheepswrak meestal niet ten behoeve van een profijt behouden kan. (Zie PROFIJT.) Geen schade. Dat is: mijn staat is zo gering, dat ik geen schade kunnen lijden kan, of ik leg mezelf ondersteboven. (Zie NUL.) Mannieren, doen manieren schade. (Zie MAAN.) Het is de schade, zoo niet, gelijk men de baat (Zie BAAT.) Komt wel schade. Aan: IJver), zonder verstand, is schade de band. (Zie HAND.) Ik moet baat hebben (of: rijk worden) uit wunder schade. (Zie BAAT.) Ik vond ooit meer baat dan in zijn schade. Baar.) Gast gaan of te nooden, is het beste middel, Zo te zijn voor oneer, schade, spijt en (Zie GAST.) Winst, rechtvaardige schade. 10 Vele schapen met de wolven; maar schut. WAR, Oompje bij 17,3. Gheurtz Logeras 1.43, 44. 18 Pebr. Idinau bij. » 2. bij. 226, 11I. bij. 199. Ontbijt bij. Iras bij U.307, 07. Bel. Proef. DI.7, 78, pr. IV. 89, sort. X.15. Tulman Gheurtz bij 16. Gheurtz bij 68. Nots bij 4. Witpen bij 518. ML178, 981, II.dBI.174. Adag. quadam Felqman W136. Aeg. Thesaurus bij. ZXXIUI. Magazijn 43 aan 11. bij. Inne 37. Everta bij. 328. Fakkel bij. LALWS, Manwis bij. 121. Modderman Bogaert bij 81. Gruterus Z bij. 144. Winschooten bij. 219. Gruterus III. bij. 168, de Brune bij. 465. Bartolus tert. IV. 3%. Gruterus III. bij. 197. Cats bij. 498. v.d. Venne bij. 40. de Brune bij. 88. Asd. Provinciale bij. 14. Meijer SCHADE. Uwe schade. (Zie SCHAAP.) Schade scheidt vriendschap. 11 Schade, zorg (of: Onrecht) en klage was allen dag. (Zie DAG.) Spot en schade komen niemand te staan. 12 (Zie de Bijlage.) Spot en schade mogen kwalijk te gader. 13 Strooi en geen hooi van het land is scha voor de hand. (Zie HAND.) Ten minste schade en ten naasten weg. 14 Te veel aan 't hoofd is schade voor de hand. (Zie HAND.) Ver van huis (of: van zijn goed), zit bij zijn schade. (Zie GOED.) Waar weelde en hoogmoed vooruit gaan, komt schande en schade achteraan. (Zie HOOGMOED.) Wat doen drie vingers in het schrijven tot zijn schade of baat? (Zie BAAT.) Wat men verzuimt of laat, daar heeft men zelf de schade van. 15 Zie zelf te hepen zonder andere lieden schade is prijselijk. (Zie LIEDEN.) Zo gij leent, wacht dan schade of toorn. 16 (Zie de Bijlage.) SCHADELIJK. Geadelijk met schadelijk. (Zie GADELIJK.) SCHADUW. Als de zon onder is, zijn er vele beesten in de schaduw. (Zie BEEST.) De eer gelijkt de schaduw: die volgt dengenen, die ze vliedt, en vliedt dengenen, die ze volgt. (Zie EER.) De vruchten, die in de schaduw wassen, zijn niet van zulk een goede smaak, als die in de zon groeien. Volgens dit spreekwoord wordt dit spreekwoord toegepast op praktische manier in tegenstelling van kamer-geleerde-: De zon maakt lange schaduwen. Die tegen een goede boom leunt, heeft goede schaduw. (Zie BOOM.) Eene schaduw omhellen. Een gevallen boom geeft geen schaduw meer. (Zie BOOM.) Eer is de schaduw der deugd. (Zie DEUGD.) Geene zon zonder schaduw. 