title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Weer met de Galeoten naar Porto Bello, en van daar over land naar Panama zou ik reizen, en indien ik lucht had naar de Filipijnen gaan, zou ik dat aan mijn wensen. Maar, ik moest in 't voorjaar van 1698 nog eens een reis naar Holland doen voor mijn Patroonen. Ik kwam Amsterdam komende, reisde dan verder naar mijn lieve Vader, maar die goede Man was voor ongeveer acht weken overleden. Ik kwam tot Amsterdam komende, schreven aan mijn Vriend, (want nu was ik waar hij woonde) dat, indien hij niet te verzuimen had, of hij dan bij mij tot Amsterdam geloofde te komen, zodat ik via over... Beschrijving van het Koningrijk zoveel als acht tot twaalf dagen weer naar Spanje moest vertrekken. Ik wilde hem zeer gaarne over mijn aankomende reis eens spreken, want van Texel naar Spanje, van Spanje naar Amerika, en van Amerika naar de Filipijnen, was een zeer fijne reis, en wel goed raad en bedenkens waard. Hij kwam op mijn schrijvend verzoek tot Amsterdam in onze oude Herberg te vinden, hij was vermoeid om dat hij weer op zee had gehad. Hij had wat gegeten, en wat genuttigd gehad, vroeg ik hem waar hij nu van de Zuidland ontdekkers gehoord en vernomen had? Hij zei dat het voorzeggen was waar geworden, dat zij zonder iets te halen, het Zuidland hadden verlaten. Ik vroeg hem waarom? Hij antwoordde, om daar zij goede Zee-luizen waren, zonder meer, zij konden de kuiken als goede Zee-luizen vinden, zonder meer uit te lichten. Vooreerst: Dampier, een man van de Zee-manschap, was opmerkelijk en vervaarlijk, verwekte veel opschudding, hoorde toe. Hij kwam aan het Zuidland, hobbende gebrek van water, dat hij daar ook niet bekomen kon, bij zag een Zuidlander, dien hij wilde vangen; doch hem dat mislukkende, kwamen daar dagelijks tien Zuidlanders, daar hij een man met een houw op afzond, die kwaad krachtig, schoot Dampier een Zuidlander onder de voet, en moest doen zonder water weer vertrekken. Dit was nu wel op zijn Zee-mans, of op zijn Soldaat gehandeld, maar niet om water te krijgen, of om het Land inwendig te ontdekken. Zij in plaats van een Zuidlander te vangen, moesten twee dikke Tee-bussen met Spaanse wijn gevuld hebben, en daar nog aanhangen, een Linie, Schelletje, Beilyje, Kettingje, Korraalje, of een Spiegeltje, of wat anders. Hebende de van verre staande Zuidlanders teken gegeven van te blijven staan, dan mocht een man alleen uittreedende, zulk een met Spaanse wijn gevulde, en vorder toegestoken Tee-buis, tot op de Engelsen en Zuidlanders (als een geschenk) neergezet hebben, dan een Zuidlander gewenkt, geroepen, of geweldig, dat hij dat zoude halen, dit gesignaleerende, en de Marrons weer naar zijn Volk keerende, dan zoude een Zuidlander die Tee-bus immer halen, en die bij zijn gezelschap brengen. Dampier dat ziend, moest haar dan uit zijn Tee-bus toegedronken hebben. De Zuidlanders deden Spaanse wijn proevende, zouden die haar beter gefaakt hebben als zij dat hadden. De beschrijving van het Koningrijk In een water, daar op moest Dampier weer een man gezonden hebben, half weg, met een 'twee pijpen Tabak, die weer een Zuidlander konde uitgewenkt hebben, om te zien, of hij als de Noorder-Amerikaanse met hem de vrede Calumet wilde rooken en dan weer schieten. En op honderd andere manieren kon Dampier vrede en water van de Zuidlanders bekomen hebben. Hij kon aan de Zuidlanders laten zien, goud, zilver, geiten, stoffen en andere zaaken, of koopmanschappen. Indien zij dat kenden, zou van drie zaaken eene waar zijn; als er thun Land moest dat voortbrengen, of zij hadden buitenaalde handel, of het was uit een gebleven Schip daargekomen. Daar Dampier zijn zaaken dan moest na hebben gezecht, hieruit kon je zien dat deze ontdekkingen niet tot de ZeemanSchap behoorden, maar een geheel andere grond en studie moeten hebben. Belangend nu de Yamink, ik heb mensen gevraagd die er zijn gewest, welke mij vertelden, dat ik in het gedrukte Journaal niet en vond aangetekend; te weten, dat domijn die den kloeken Zee-man de kuft van het Zuidland aan deed (dat wel een minder feest, dat ze hadden.) dat hij zoo verheugd was, dat hij, om zijn blijdschap te betonen, zijn Schuit rondom los brandende, vuurpijlen opschiette en vuurwerken liet aanzien. Welke de Zuidlanders zodanig verfchrikten, dat zij geen een mensch konden te zien of te spreken krijgen. Doch zij kregen nog eens gelegenheidswaren Swaanen, welke zij den Gouverneur van Batavia vereerden, die dezelfde zeer gunstig onthaalde. Had nu de Yamink, gewogen wat wonderen hij met zijn bliksemende en donderend Buskruid kon doen, hij had dat zoo liggend niet gedaan zien en horen aan de Zuidlanders. Die Zeeman had niet gedacht wat die stroom het Buskruid gedaan had aan Francisco Ybarra, die door kunstjes en Buskruid, een grote schat vergaarde uit de Stadt Elvaporay, ja die was zowel aanmerkelijk dat Don Villa Garcia meest daarom de gezegde Stadt aandeed, welke was gelegen in de Provincie Paria in Zuid-Amerika. Die een vreemd Land wil ontdekken, daar de Menschen als wilden geen ofte weinig politie hebben, die moet voor zulke Menschen schroomvallig, en wonderlijke Miraculen kunnen doen, op zijn tijd en wijze. En daarom maken hem zulke angstelijk, als een die door valse Miraculen een nieuw Religie zoude willen bevestigen. Zie ik de Print-verbeelding op het titel, daar is bij mij een grimmige Leeuw, een Slang, Vos, en Aap. Deze dieren, moet een Land-ontdekker hem kunnen maken, 'en hem als Sirene veranderen, hem naar den tijd voegen. Maar een vreemd Land aandoende, daar de Inwoners naar goede wetten, en zeden leven, daar moet men anders handelen. Het komende van den dag mijn Kooplieden, beletten ons verder van deze zaaken te spreken. Wij blijven nog twee dagen bij elkaar in Amsterdam, als wanneer mijn Vriend weer moet vertrekken, naar zijn huis. Ik beloofde hem een dag verhaal in mijn aanstaande Reis te schrijven, en vooral veel van de Philosophynen te zullen opstellen, en overzenden, indien ik daarhearts trok. Dus scheiden wij als goede vrienden van een, wel verlangend elkaar als verlangend was. Ik vertrok na twaalf dagen naar Texel, aan boord van een Spaans-vaarder, waarin Patroonen deel aan hadden, zoo wel aan 't Schip als aan de Lading. We lagen in Texel nog dertien dagen, terwijl de wind goed waaide, en we in Zee raakten. Ik nam in die tijd geleerde besluit, om de Texel- Froom,zelfs Stranden, en Hoofden met aandacht te biechten, te meer om dat men mij zegde dat de Texel-froom hoe langer hoe groter, ofte wijder werd, dat mij dagelijks dat zeer schadelijk konde zijn voor Noord- en Zuid-Holland, voor Vlaanderen en Gelderland, zoo wel als voor Overijssel als Friese land. Dat men in die zaak in zover het mogelijk was, behoorde te voorzien. En dat men zorgen behoorde te dragen, dat de Zeegaaten niet groter, en de Eilanden in de Zuidzee, Urk, en Enf niet kleiner werden. Ik sprak soms met enkele Loodsen over deze zaak, welke in 't gemeen dat ondoenlijk oordeelden, en nog zo veel zwaarder als het Texel.froom wijder werd. Ik schreef dit alles nog uit Texel aan mijn Vriend, ten einde hij daar voordeel uit moest trekken, omdat hij veel zijn werk maakte van nieuw vindingen, zoo van zulke als van andere zo dat ik van hem gehoord en gezien had. Hij zond mij voort een antwoord met een Vis-kaag wederom, met stellingen, die hij mij schreef uitgevonden te hebben, maar wilde die nog, om redenen niet bekend maken, maar dat hij op een tijd, als het hem goed dagtekwam, die zoude demonstreren, goed of geen geld. Zijn stellingen waren waarlijk goed; maar zijn demonstraties heb ik niet gezien, zoo dat daarvan niets kan oordelen. Sijne stellingen luiden van woord, dat woord als volgt. - E. Eye Stellingen welke de persoon meende te kunnen demonstreren, en daar door te kunnen tonen, dat vele erin schuiven kunnen verminderd worden, van die jaarlijks tot behoudende variatie de Noord-Hollandse kaap, en Hoofden in de Texelse room worden beschreven.. Daar toe zal ik het volgende demonstreren, op condities goed, of geen geld: 1. Hoe, een van onderen gebroken Hoofd kan hersteld worden, daar men niet bijven kan. 2. Hoe men andere beschadigde Hoofden herstelt moet.. 3. Hoe men een Hoofd kan onderzoeken, en recht weten wat daar aan schort. " 4. Door weinig onderzoeken te ondervinden, of het mogelijk is in de Texelse room Land te winnen, en te kunnen behouden, dan of men verliefd moet.. 5. Dat men weet kan met alle winden, op welke platen aan de kust, en welke hoofden het meeste moeten lopen. Te tonen kan zulks voorzover komen as met de minste kost. Als ® : j f | Krinken Kesmes. 49 6. Als ook, dat men toont kan, wanneer een nieuw boeing van enige werken, of verbetering van enige onde in Texel zal gemaakt worden, wat kracht of witwerk die kunnen of moeten hebben ser men die bood. | 7. Dat het ook klaar kan aangetoond worden, welke soort en maakzaamheid van hoofden het best, noodzakelijk is, en profitabel zou zijn. Als meer op welke plaats men de from van het brand zonde konnen werken, dan of zulks onmogelijk is. Te toonen, de voornaamste werken die tot het bovenstaande wit te voeren, bekwaam ik heb geleefd, oordeelden die zeer dienstig voor den lande, en wanneer mijn vriend die tot genoegen kon demonstreeren, dan kon hij daar een goede vorm mee winnen. Ik schreef derhalve aan hem, dat hij daar mee voort zou gaan zeilen; doch kreeg tot antwoord, dat hij geen vrienden had in de Regering, maar dat hij dit alles mechanisch kon demonstreeren en uitvoeren, goed of slecht geld. Ik raakte na dertien dagen aan 't Texel, vandaarin Zee, en veertien dagen zeilen in de Baai van Cadix, Alwaar ik van mijn oudste Patroon zeer minachtend werd ontfangenen. Ik reisde verscheidene malen heen en weer van Cadix naar Sevilla, om over mijn aanstaande reis iets vast te stellen. Na vele overwegingen besloten wij, dat ik na Kartagena, van daar naar Porto Bello, en verder naar Panama, en zocht het goed dagtegen om de Filipijnen te gaan, met vele Koopmanschappen. Ik zoude nu een groote partij in deze Negotie hebben, alles naar mijn eigen wens bepalen en behandelen, mits beloofd dat ik op mijn reis niet zoude trouwen. Alle Negotie op Amerika van mijn beide Patroonen, daar ik nu ook deel in had, bepaalden ik op hun Kantons. In het Jaar 1698 was alles klaar, onze goederen ingeschept in het Schip waar Jesús, dat eerst op Kartagena moest lossen. Ik, nadat ik alles orden gehecht had, hield met mijn beide Patroonen en hare vrienden, met nog enige Kooplieden die ook op Amerika handelden, vrolijk afscheidmaal, daar waar wij uitsluitend ons verheugden. Daags daarna nam ik mijn afscheid van alle mijn goede bekenden, en kwam na drie daagen aan boord, daar van de Kapitein Don Rodrigues de Paix en verdere Officieren wel werd ontvangen. Wij raakten na weinige daagen in Zee, en behoelden tot Cartagena. Hier vond ik een verwarde staat op ons Komtoir, om dat de Boekhouder of onze directeur aldaar overleden was; daarom had ik veel werk om alles weer in order te brengen, en enige pleitjes die daar door kwamen te richten, voort te zetten. Dat niet minder dan in tien maanden werd afgedaan. Het Komtoir weer met een braaf Man voorzien hebbende, vertrok ik naar Porto Bello. Daar ook enigen tijd moest blijven, voor dat ik naar Panama konde vertrekken. Doe alles weer tor een goede staat gebracht hebbende, begon ik mijn Colombiaanse handel, als voordeel, met tijdschaats Porto Bello en Panama te winnen deed, want alle jaren zond ik merkwaardige zaken over, en weer andere koopmanschappen ontvangende, was ik altijd zeer ijverig, tot in het jaar 1702. Als wanneer ik tot Panama zondefond daar een schip van de provincie Mexico dat op de Filippiïnen bevraagd was. Ik had een komptoir tot Panama toegeleend, daar ik twee knechten hield, ik nam uit hetzelfde tien duizend stukken van agaten in baar geld, en verliet daar mee na de Filippiïnen te gaan, om daar Chincees en Japans waar te koopen, alwaar grote oppen; mijn komptoir zond ik met de twee knechten naar Porto Bello, waar van verlangen tijding kreeg dat wel aangekomen waren. Ik heb in mijn voorgaande verhaal geen dag-register gehouden van dag tot dag, en meen in dit volgende dat ook niets te doen is, alleen mijn ontvanger maar is, aan mijn vriend bekend te maken, wat ik (bij geluk of ongeluk in het Zuidland komend) gehoord en gezien heb. Laat ik alle die voor mij daarvan geschreven hebben, in haar geheel, elk zijn geloof en oordeel vrij stellen, dat mij niet kan scheelen. Als ik mijn vriend zijn vermaak voldoen, en hij dit met een goed herten van mij aanneemt. Wanneer onzen kapitein alles klaar had, gaf hij order om desanderen de volgende morgen te zeilen; alle man moest aan boord, en kwamen nog enige vrienden ons aan boord bezoeken, die, na dat in de kajuit wel geëindigd waren, des avonds weer naar Land voeren, met ons alle een hartelijke vaar-wel en behouden reis te wensen. Den volgenden morgen met den dag was het tanker op, wij raakten onder zeil "onze koers West stellende, dat met goed, en weinig kwaad weer zo al heen liep, tot wij na vijftig dagen, het Eiland Pedro aan deeden, dat ruim tien. Pedro ligt beneden de Midlijn leidt, hier kregen wij goede ververzing, zo van water, vrugten en ook eenige vis. Hier lazen wij elf dagen om ons te ververdelen, en uit te rullen. Wij gingen van St. Pedro naar weer onder zeil, dog na vier dagen zeilen kregen wij de wind uit den N.W. de lucht beschutting, en begon te regenen, met een zware donderbui. Onze bovenzeilen werden straks ingenomen en beflagen. De Zee ging Hemel-hoog, de wind nam hand over hand toe, dat wij voor de wind moesten af laten lopen, als wanneer de wind in het N. liep, en even hard bulderde. Hoewel het Beeld van S. Jago voordendag moet, en waarom een voorbeeld daar mee de aandacht, komt hier niet te pas om te verklaren, dog S. Jago wilde geen wonder doen, de wind werd hoe langer hoe harder. Nu liepen wij ten zuiden, dansend op het water, wat weliswaar weinig westelijk, hebbende altijd een betrokken lucht. Dit weer bleef ons ongenegen daarom konden onze stuurlieden niet weten waar wij waren; de meeste vrees was dat wij aan de kant van Panama zouden op het een of ander land kunnen vervallen. Ik dacht wel vele malen, of het was ik weer tot Panama. Den vijanden nagt bedaarden het weer, en zagen met den morgenland eenige sterren en land aan stuurboord, vast mijl van ons, daar wij naar toe hielden. De lucht trok weer, zoo dat wij geen hoogte konden nemen, dog beteekten des aanstalten dag een schoone haven, waarin een nuttige rivier haar ontliefde, hier vonden wij goeden ankergrond. Ik was blij, en ik niet bedroefd. Hier werd goede wacht gehouden, en de geheele nagt een man in de grote, en een man in de fokker-maat op de uitkijk. Elk verlangden om het zweet naar den dag. Des morgens als het ligt op dag, vertoonde hem aan ons een zeer luchtige land-douwe, zagen vele vogels aan land, en ook vele vis om ons schip van verschillende soorten. In den raad werd besloten, dat men met de boot dertien wel gewapende mannen aan land zou zetten, om het land te ontdekken, of het vast land, of een eiland. Eiland waar, en of het bewoond was of niet, zij zouden besluit voortweven gaan meedenemen. Onderzoek zou men met de Boot en Sloep, met onze kleine zeegen, aan strand gaan visten, terwijl vijf-en-twintig wel gewapende Mannen de Vissers zouden dekken. Wij brachten onze dertien Mannen aan Land gehabdende, we marcheerden landwaarts in, naar een Berg die naar verhalen vier of vijf uur gaans waren van het strand, doen wij gezellig groen en zeer gezellig op. Wij gingen terwijl aan het Vissen, met Sloep en Boot, allemaal wel op onze hoede zijnde, zo met Schildwachten uit te zetten, als anders. Wij vonden in drie trekken een geheel Scheep, waar wij alle genoeg aan hadden te eten. Hier zag ik verre scheepen, vreemde vlaggen, van Vissers, die wij niet en kenden, waar onder ook waren Haringen, Aal, Snoek, en Zalm, waar mee al het Scheepsvolk haar zeer vrolijk maakten; en werd besluit den volgenden dag weerder te vissen, dat ook met dezelfde uitflag geschiedde. Het vierde glas in de agtermiddags-wacht kwam ons uitgevonden Walvis weerom aan strand, die wij zeer haast aan boord haalden. Welke zeiden, op den Berg gewezen te zijn, maar hadden geen Steden, Huizen, nog Mensen gezien; maar dat egter meenden een stompen Torens gezien te hebben, zo verre het oog bereiken kon, doch zonder zekerheid, alzoo van geen verrekijker voorzien waren. Wy maakten ons weer vrolijk met de Vis. En de her weer helderde op, en wierd in de Raad bevolen, dat ik des aankomende morgen, met wel gewaapende vier-en-twintig mannen die gezien toren zoude zo mogelijk was, ontdekken, alle de kapiteins had in den Oorlog gediend, en zouden incas van aanval door een oud ervaren Sergeant gecommandeerd worden; mijn was de ontdekking en Commando daar toe aanvertrouwd. Dog des morgen zeer heldere Zonneschijn zieninde „ wierd belucht ons reis tot des achter-middags te staan, zo lang tot ons Stuur- lood de hoogte genomen hadden; het welk des middags geschweden, en bevonden dat wy waren recht onder Tropische Capricorn; dat is driehonderd twintig en een halve graad zuiden de Middellijn, op de lengte van honderd vier-en-twintig graden, rekenende den eersten Meridiaan door de Pic op Teriffin. Hier uit werd bevolen, dat wy aan, of ontrent het Zweiland moesten volgen. VIERDE — en Drie Zwarte Koningen. VIERDE HOOFDSTUK. Ontdekkers van het Land, witgezonden 80e- Ruslinge van den Schrijver. Ontdekken een Stad. Spreekt Volk, Komt in de Stad Talosjaal. Drinkt Akalon. Het Eiland werd Krinke Kesmes genoemd. Bedschingen van den Garbon. Allerlei Europese en Aziatische Talen op Krinke Kesmes bekend. De Garbon belast den Schryver alles aan te seckenen. Ä Br tot deefe togt uitgekoofen waaren, 9 boven geroepen, en elk een Tas als een FHlandgranadiers-tas op zijd gehangen, waar in fes pond Bifchuit, nevens, Kruid en Lood, mcede wierd ons gelangd elk cen - Snaphaan „ cn Scheeps-houwer , met twee vaadem Lont om ’t lijf, om daags vuur te N: het middagmaal wıerden alle die . hebben tot te rooken. My wierde door een Slaaf mijn provifie naagedraagen. ‘Dog = den raad = mijn ouden vriend, voerden ik voor mij zelf mee een kleine leatheren weide-tas, in drie delen verdeeld, welke ik altijd wanneer ik aan Land ging, om koffie of land te beschermen, met een platte leatheren riem over mijn rechter schouder onder mijn rok droeg. Hierin had ik mijn geraadpleegd altijd te dragen in een wel toe- gebonden blaafe, een koopmans doosje van zeventien en twintig stuivers, daar in is een compactie, brandglas, en spiegeltje, dat zoude ik leggen in een zilveren becketje met een kese; in een ander blaasje zoude ik een koopmans doosje hebben, dat men aan beide zijden kan op doen, aan de ene zijde met poeder gevuld, in de andere zijde een langwerpig vuurstaaf, drie vuurstaafjes, een stukje koosbal, om altijd koosbal te kunnen maken, nevens vijf aan zes koosbalstokken, wat bindgaarne, met zes naalden spijkers; in de derde verdeeling van mijn tas moest ik houden een verrekijker, nevens drie à vier biscuitjes, met een flesje van blik vol brandewijn. Op mijn wandelstok in plaats van een knoop had ik een knap handbijl, daar achter een hamer aan was. Verstandig dat ik met deze montuur niet aan Land ging daar steden of dorp waren, want dan liet ik mijn tas te Scheep, maar mijn handbijl was altijd mijn wandelstok. We gingen naartoe aan Land, voor alles wat dienen kon zeer wel voorzien, vijfentwintig man sterkt, nevens drie Slaaven die nog enige noodzaakelijkheid droegen, Krinken Kesmes. 959 We marcheerden ook naar het oosten aan tot op de gezegde Berg, die geheel met Bomen begroesd was van veelderlei soort, we gingen de Berg over, alnaar ’t W. ongeveer twee uur, tot dat hij naar ’t W. daalden. We om door 't vuur niet te verraden of verstoost te worden, keerden een half uur weer Boswaard in, waar we een goed vuur maakten, daar rondom gingen zitten, en goede Schildwagten uitzetten. Onze 'Slaaf droeg een bijle mee, die ons zoo wel als mijn handbijl en houwers te pas kwam. Nu deed het ingewand van mijn kleine Weıtas al dienft, want hier kon ık-terftond (fwaavelftok maaken ,„ dat ons wel kwam, op mijn compasje waaren wy door’t Bos gc- raakt, van mijn verrekijker hadden wy ge: de ver wagting &c. | Hier ruften wy deefen nagt op goede bed- den van takken, by een goed vuur, wyver- naamen geen onraad ; wy waaren nu fesuuren gaans van onfe Scheepen. In den morgen- itond gaf ık order, dat. niemand zou fchie- ten buiten mijn laft, om: niet ontdekt te worden. Den ftompen tooren’ ‘die daags te vooren gefien was, vernaamen wy niet. Wy trokken den Berg neederwaarts,‘ daar “een. fchoon Bofch ftond‘, naa drie uuren gaans kwaamen wy ten einde en door het zelve, nz aan ı 60 Befchryvinge van het Koningryk aan een groote hadrondom ho befet, dat een zeer vermaakelijk gefigte was. Wy fe te ruften, enteceten. Hier cen uur ver- Vlakte met goed gras bewaf- - en, met Rivieren doörftroomd ; dit dal oge Bergen, alle met Bofichen ten ons op de rivierkauc om toefd hebbende „- beflooten wy naa en op den hoogiten berg te trckken, die N.W. . van ons lag. van den Berg weeder in cen Bofch ‚ naa vier Wy kwamen aan,den voet uuren gegaan te hebben. Fler was nu ruim middag, wy hadden nual feeven uuren ge- marchcerd , cn eenige begonden mocde: te worden, wy beflooten dien dag daar te blij- ven, en des avonts, een half uur N. w. aan, in het Bosch, den berg op te marcheren. Het was onze bedoeling ons legerplaats voor de komende nacht daar te maken, om den aankomende dag daar te ruimen. We zagen boschwaard in enkele verkens, herten, bokken, en eenige dieren die we niet kenden, als ook verfchiede groote slangen. We lieten die alle gaan, om dat we niet wilden schieten, waar door we ligt ons zelven ontdekken konden of de inwonders verrassend of toornig zouden hebben kunnen maken. We zagen ook verfchiede vogels van veel soort, en onder andere twee grote als reigers, die hoog in de lucht vlogen, dat van ons een zeer witte klif, ik mijn verrekijker Kesmes. Dat wel een half uur duurde en ons groot vermaak toebracht. Op de vijf uren marcheerden we een half uur boschwaard in den Berg op, daarbij dag op de kant van een rivier ons legerplaats uitgekozen hadden, we maakten voort vuur, en hielpen takken voor bedden. Hier waren we nu dertien en een half uur van ons schip, we resolveerden om nog eenmaal zover landwaard in te marcheren, en dan niet vindend, weer naar boord te keren. Ik zette drie schilwagens uit, en liet nog ongeveer een half uur gaan om ons legerplaats te reconogniceren, dog deze brachten niets nieuws, als dat zij veel wild hadden gien, zowel bekend als onbekend. Na 't saaien een pijp gerookt te hebben, gaf ik op de schilwagens, die alle half uren zouden aflopen, daar mee we ons te ruisteren leiden, en liepen geruist tot aan den dagerraad, na 't gebed gedaan was, kreeg elk een klein sopje, van dat ongeveer Slaaven mee droegen. We marcheerden den berg op in oostnoordoosten. aan, een lange, als wanneer wij op zelfs hoogte waren, hier hielden wij halt, en keken zorgvuldig uit, zagen recht over de kreek, 'Beschrijving van het Koninkrijk' ker krijgende, zag zij op een stuk van een kom op Tooren, op of achter de kloof, mijn verrekijkers rond, elk was nieuwsgierig, doch wij konden niet daarvan besluiven, om dat de afstand te ver was. Wij rookten eens, en blies in de naad van de bocht om geen stroom te houden, wij trokken den berg af, door de vallei, tot in het bosch, daar wij vijf uren over deden waren. Nu in het bosch wachtend, 'konden wij de witte klip of heuwel niet zien. Na zulke sterke marschen begonnen enige over haar voeten te klagen. Wij werden verzegd, de volgende dagen den aankomenden nacht hier te ruisen. Hier ruistende bij een kleine rivier die uit het westen kwam, beslootten wij dat een van onze slaven, de aankomende morgen goed tijd de Rivier zoude langs gaan zo hij konde, tot aanzelfs oorpronk, en zo hem die toren buiten het Bosch bracht, en hij de witte klip konde begaan, dat hij daar zoude opklimmen, wel geduurig toefiend aan alle kanten of hij ook mensen zag, indien hij mensen zag, zou hij voortgebracht waardig in vlugten, en de rivier langs weer bij ons komen; die slave heette Pedro Raffo, hij was een goede vlijg en getrouwe slaaf. Ik gaf hem wat Tabak, een pijp, en een fluitje lont, met wat Bischuit, belovende hem nog een foopje op morgen. Hij zei dat niet moede was, dat wel' voort wilde gaan, maar verzocht een houwer meede te nemen, dat hem toegegeven werd. Ik gaf hem een foopje, daar mee te gaan Pedro Raffo te gang. Op een drie slaaven droegen ze een kort met Arrak, en Tabak, een met wat Olie, Brood en Zout, de derde had Kruid en Loom. Ik had in mijn Wetas ook al een doosje met thee, en daar in vishocken. Wij om tijdverdrijf maakten Lijnen of Snoeren van bindgaren, daar hoekjes aan doende met wat spek, vongen een braaf zoetje, maar konden die niet kooken, maar braken die aan houten spiesen, en draaiden enige voor 't vuur aan bindgaren, tot ze gaar waren, wij aten die met goede smaak. Des nachts sliepen wij gerust, en des morgens vingen wij weer een zoetje, sommige van ongevisten, andere maakten die schoon, voorts werden die gebraden, en straks op gegeven. Mijn horloge stond nu op tien uren, waarop Pedro als verbaasd tot ons kwam lopen, roepende van verre: Een Stad! een Stad! een Stad! Wij allen op een rij, rond, waren nieuwsgierig hem te hooren, maar hij hijgde door zijn keel, herhaalde zo vaak, dat niet veel kon worden gepraat, ik deed hem aanvankelijk niet antwoord, maar hield hem aan om hem te laten zitten, en een soepje te geven, als of hij wat bedaard was, en begon dan te fluisteren. Ik ging stappen langs deze rivier, die bracht me aan de witte klip, daar zij haar oorpronk uit noemde; ik klom de klip op, en zag een stad zo mijn droom, het was al vrolijk, ik ging in het gras neer zitten om een weinig te rusten, als wanneer het nog vrolijker werd, (want de Maan was nog niet op) doordat ik veel licht zag, ook veel dingen bewogen, als of er mensen met licht over de straat gingen, ik dit geksichtigheid, vertrok weer in 't Bosch, daar ik me onder een grooten Boom te slapen leidde; de Maan ging op, ik weer op de klip, doch kon dan niet zien, ik weer in het Bosch, en verlangde zeer naar de morgen, als wanneer ik met de daglicht weer op de Klip klom, hier bleef ik zitten tot de Zon opkwam, toen kon ik de stad zeer wel zien, daar zijn verschillende torens, alle boven stomp of plat, vele grote en kleine huizen, ook boven plat, deze zijn alle van steen gebouwd. Aan de Oost-zijde van de stad zag ik een brede weg daarover passeerden vele mensen met beerten. Ik weer van de klip, at mijn biscuits, wagte nog een uur, keek nog eens van de klip, als ik een man uit de stad zag komen, deze ik vertrok, en ben nu hier gekomen. Wij bleven naar langzaam geplaatst te hebben, naar de witte Klip te gaan, en te zien hoe men 't maken zou. Zo gezegd, zo gedaan, wij verzetten onze koers, en Pedro vooruit, trokken voort, nu was 't elf uur, ten twee uur waren wij uit het Bosch, en te half drie op de Klip, nu waren wij vier-en-twintig en een half uur van ons schip op mijn horloge gegaan, en drie en een half uur van het schip geweest. Wij op de Klip komend, vonden dezelfde met gras bezomen, gingen zitten en rookten sigaretten, en verwonderden ons alle over de goede gezondheid, daar omheen, wij waren nu nog een half uur van de stad, en konden van hier de stad vlak zien, doch door mijn verrekijker nog beter, met groot vermaak. Wij zagen (als Pedro gezegd had) torens, grote en kleine gebouwen, alle boven plat, en van steen gebouwd. Beschrijving van het Koninkrijk over al! terstond was elk met zijn roer op, en waarom terstond vijf geleden, elk van vijf-man gemaakt, want elk wilde zijn plaats, waar hij wezen moest; hier stonden achtien of twintig Menschen bij ons, maar zonder beweer. Zo ons zoo haagig, als verbaasd ziende op rijzen, begonnen te lachen, en wij, om dat zij geen geweer hadden bedaard haat. Onder mijn Volk was een Arabier, die meedevolmaakt Turks, en ook Perzisch sprak, ik sprak Hollands, Spaans, en Indi- Aans. Ik belaakte de Arabier, Zelink ge- heten, dat hij haar zoude aanspreeken, en haar vragen, in wat Land wij waren, hoe de Stadt genaamd was die voor ons lag. Hij vraagde daarom: Arabisch, Perzisch, en Turks, dog niemand antwoordde. Deze inwoners bezaaiden ons met bewondering, niemand van haar sprak een woord. De troepcommandeerde, had een zwarte pluim op mijn hoed, een van haar trad naar mij toe, hij groef mij met een buiging, en zag de pluim, enscheen daarvan alsof verwonderd te zijn. Ik dat merkte, nam die vliegende van mijn hoed, hem die beleefdelijk aanbiedende, maar hij weigerde die aan te nemen. Ik verleidelde, en zei tegen een van hen: "Als dat achter mij stond, in ’t Spaans, als konden aan deze mensen verstaan, zij zouden een eerlijke luisteren te zin. Daarom om- hielden zij dezen man; hij vroeg mij in goed Spaans, van waar wij gekomen waren? van wat Volk? en wat wij hier in deze Landen zochten. Ik spring op van vreugde! en antwoordde, wij komen uit Europa, afgezonden van de Republiek of Regeering van Gens, om vreemde Landen te ontdekken, met die inwoners in vrede en liefde te handelen, en voor ons meegebrachte Europese waren te ruilen, of voor geld te koopen van des lands Koopmanschappen, die wij noodzakelijk oordelen. Ik zal niet zeggen dat wij Spanje, Portugal, waren, want die Länder zijn in vele platsen niet al te wel gefaamd. De Zuidlander zei, dat aanvankelijk geen van ons komst aan de Regering zou doen, welke dan op alles order zouden stellen. Zij vertrokken, wij bleven. Na twee uuren kwam de Man weer met een waagen, daarop voor ons eten en drinken was, dat afgeklaard werd. Onder het afklaaren zei de man, gij zult zien, of gij tezamen weer naar uw Schip wilt keeren, of met ons naar de Stad gaan, beide flauw uitgevonden, en u liegen geven. Ik verzocht een weinig tijd van beraad, dat toegezegd werd. Het Volk in een ronde kring om mij stellende, namen raad, en werd beflooten, dat ik met zestien man in het Schip kon gaan. De Stadt zou gaan. Ik zoude bij mijn nicht, de Quartiermeester, die lange met de Engelsen, en ook met de Franse gevaren had, spreken daarom goed Engels en Frans, onsen Arabier sprak Arabisch, Turks, en Perzisch, onsen Ondermeester sprak Latijn en Jeziaans, een Matroos die lang in Indië gewest had, kon goed Maleis, tot de eis nam ik nog twee brave Soldaten bij mij, ons ander Volk zoude weer naar het Schip keeren. Dit befluit bekend gemaakt hebbende, werd goed gekeurd. De Nederlander zeide „men zal u leiden Leids-mannen meede geven, die zullen u door een kortere en betere weg, als die is waarlangs u hier gekomen zit, brengen, zullen u onderhoud en herberg doen hebben, u Schip zal visiteert worden, enig, nog zullen u niet te vrezen zijn, u zult met vriendschap onthaald en bejegend worden, zo bij Schip-breukelingen zit, dan moet u alle niet, zult u weer vertrekken, zonder dat u leed of onrecht zal aangedaan worden. Nu was ’t op mijn horloge vijf uren, achtermiddag, wij gingen zitten eten, men schaften ons in houten bakken gefoteerde gebraadde vlees, vis, ook gekeukt rijst, nevens schoon water om te drinken. Na de Maaltijd stonden wij rond, en kregen elk ontrent een mutsje Arrak. Terstond werd alles opgenomen / en kwamen drie Mannen “hebbende elk een lange witte stok in de hand, deze tellingen onafgebroken Mannen in zes gezelschappen, de slaven lepen daarbij, zij begonnen terstond voort te lachen, wij hadden geen tijd haar meer te zeggen, als onthaald die Menschen wel. Achter haar reed een Mannen, hebbende elk een kistje op de zijde, aan een brede riem hangen. Wij vermoedden dat het schrijvers waren. Wij werden ook voort na de Stadt gebracht, waar wij vele toekijkers vonden, elk was nieuwsgierig ons te zien, doch werd haar ruim baan gemaakt, wij werden in een braaf huis gebracht, daar wij tot onverwachte verwondering een Tafel met Stoelen om ons vonden op de Europese wijze: in de kamer stond een Leunenkant, meerbedoelde, Deken, en behangsel wel voorzien, aan de muur een Spiegel, en nog vier Schilderijen. Ons leven Leidman, heette ons welkom, en zei wij zouden goed zijn, ons zou geen kwaad verwachten, hij zou gaan ordenen op ons onderhoud, en wat verder te doen vinden. Na verloop van ontrent twee uuren, kwam hij weerom met drie Slaaven, die aan mijn volk uitdeelden, deze dikke deken, met een houten blokjes tot een hoofdkussen, (op fijn Japans) dat was elk fijn koos, ik kreeg laat op ’t dek aan te richten. Pen, Inkt, en Papier werd op de tafel gelegd, en ons gezegd, dat zo wij iets begeerden, wij dat mochten op schrijven, dat aan een Slaaf geven, die dat zoude brengen daar ’t wassen moest, en ons Leidsman zou ons den volgenden morgen komen en.. Wij gingen zitten roken, hadden verder verschillende onderzoeken onder elkaar; wij eisten water om te drinken, doch zij brachten ons kookwater, met enige wortelen, dit werd getrokken als thee, welke drank ons bij uitnemendheid verfristte. Wij hadden nu drie nachten onder den blote hemel geslapen, deze verlangden elk naar zijn riet, wij deden een gebed, en begaven ons te koop. Wij sliepen alle zeer gerust, tot wij des morgens met den dag door een Slaaf opgewekt werden, die ons weerom die warme drank voorzette, en daarop elk wat arrak gaf. Kruidige Kruidjes voorzette, en daarop elk wat arrak gaf. Ik verlangde ons Leids man te zien om uit hem te verstehen, de geleentheid, en naam van dit Land; ik vroeg ook wel te weten, de natuur, zeden, en handel der inwoners. Een uur na zon opkomst kwam ons Leids man tot ons, vragend of wij wel gefaapt hadden? Wij antwoordden ja, hij vroeg verder of wij al Acalos gehad hadden? Wij zeiden ons was warm wortel-water met Arrak gegeven. 'Dat is goed,' zei hij, 'zulke wortels noemen wij hier' Acalos. Voorts vroegen wij, of het mij geoorloofd was, hem te vragen naar de geleentheid des Lands, deze Stadt, zijn naam, naar enkele zeden en handel der inwoners; Ja, zei de man, vroeg alles wat u belieft, ik zal u antwoorden wat ik weet. Mijn heer zei ik, ik wenste dan te weten, of dit vast Land, of een Eiland is, en welke naam het draagt, hoe deze Stadt heet, Talosjael. Mijn naam is Kafchn. Mijn bediening is Gabron. Het woord Gabron is Opfender te zeggen, mijn doen is, dat ik alle fakkies, stegen, weegbruggen, fonteinen, rivieren, enz. zowel in deze Stad, als een half uur daar buiten moet befigtigen, al waar daar aan schorttefont doen maken: ook zowel wanneer hier Vreemdelingen komen, die te doen oppakken, daarvan kennis aan de hooge Overheid geven, en haar bevelen na te komen. Ik zei verwonderd te zijn, dat ik hier een kamer zag, welke op de Europese manier gemeubileerd was, want ik had gefaamd in een welbehangen ledekkant, op een Europisch bed met fijn toebehoor, ik zag tafel, stoelen, spiegel en schildenset. Hoe! zei de garden, je zult je nog meer verwonderen, wanneer je hoort dat hier alle Europische en Aziatische talen gesproken en geleerd worden, men zal je boeken laten zien die in het Perzisch, Spaans, Frans, Italiaans, Hoog- en Nederduits, Engels, etc. Boeken in het Perzisch, Maleis, Sinees, Japans, etc. En nog is verbooden bij straf van de dood, dat geen van ons natie mag buitenlands reizen. We zenden geen mensen met Perzische kleding uit, om te weten wat in Europa of Azië te doen is. We hebben alle volmaakte kennis van haar godsdienst en zeden, daar zij zoo op strikt. De wetten van Mozes, de geboorte van Christus, de Hegira van Mohammed, zijn van ons alle bekend. Ik vond als verbasd! en zei hoe is het mogelijk, indien geen een van u Natie mag buiten ’t land reizen, dat gij al die kennis van zoo vele zaken, in zoo verre gelegen Landen hebt. Ik zal ’t u zeggen, zei de Garbon, maar zo, zegt mij u naam en doen eerst. Ik heette zijde ik, Juan de Pozos, mijn Vader was uit het Dorp Martos in de Sierra de Ronda, in de Provincie van Andalucía, maar ik ben in Holland geboren en opgevoed, ik heb mijn eigen Koopmanschap. Zoo spreekt gij dan ook Hollands vraagde hij. O, was ’t antwoord, dat is mijn Moedertaal. Dan zal ik u bij kunnen brenten die met u Hollands, gelijk ik met u Spaans spreeken zal. Doen vraagde hij waar mijn doen was ? Ik ben een Koopman die mijn eigen Negotie doet, ik betaal mijn zei ik voor de tweede maal. Daar op hij - zei, mij dunkt dat gij eerlijk en nieuwsgierig zijt, ik zal u voldoen zooveel kan. Daar staat Pen, Inkt, en Papier, schrijf alles wat gij hoort en ziet in ’t kort op, zelf onvermengd. O, dat is diffuse, schrijven, die gij kunt, weer te Scheep zinde, in order brengen. De meeste reis- beschrijvingen worden uit korte opstellingen gemaakt, ook veel uit de memorie, maar daarom zijn de zulke de beste niet. VYFDE HOOFDSTUK. De Schrijver tekent alles aan: Groot van ’t Hoofd-Eiland. Hoe de Zuidlanders aan de Taalen gekomen zijn. Twintig der Geloften gegeven. Nieuw Geloof door Sarabijla opge- steld, en door Cham Hazi bevestigd. Epos Rave, Twee algemene Kloosters of Eilanden. Beschrijving van het Eiland Nem- nan, en WONderen. Van de Ziel in ’t ge- voelen. Of Zuur in ’t Lichaam komt. Spreuken van hunne Godsdienst, en de Opvoeding. Met mijne vergunning te gebruiken, nam ik pen en inkt, en begon aan te schrijven wat tot nu toe alles gepasserd was, en vraagde hem, hoe wij ons discours zouden beginnen? Hij antwoordde, dat Godsdienst en wijsheid bevat alle in Spreuken, die wij uit Griekse en Aziatische boeken hebben uitgepikt. Hij zal ik u eenige ter hand stellen, en dan een Landbeschrijving van dit ons Land met zijn kleinere Eilanden. Dog voor af zal ik uw nieuwgierigheid voldoen, van te zeggen, hoe die zaken aan ons in dit Land zijn overgebracht, en hoe wij aan onze Godsdienst gekomen zijn. Dit Eiland Krinke Kesmes met zijn onderhoorige Eilanden, zijn zeer machtig, want Krinke Kesmes is alleen 400. uren gaans in zijn omtrek, want het is omtrent vierkant, en elke zijde, tweehonderd uren gaans lang. Dit is alzoo lang bewoond geweest als Sina, want wij rekenen onze Koningen van twintig-duizend jaren volgens onze Chroniken. Wij geloven niet als de Europese, dat de Wereld voor vijf duizend duizend jaren zou bestaan, waarover zij twijfelen. De eerste Natu aanbad in vorige tijden de Zon, Baloon, en hunnen Koning, zonder meer andere Goden te kennen. Tot dat na een uw rekening van de geboorte Christi duizend en dertig jaar, als wanneer hier een Persisch Schip kwam te stranden, welke Schip van Bender Abazi of Kambran bevragt was naar Mecca, met veel kostbaarheid, onder andere waren daar op veel boeken van verschillende talen en faculteiten, gelijk als Persisch, Arabisch, Turks, Latijn, Italiaans, en vele andere. Ook vond men daar onder Hebreeuwse Bijbel. 