title: Gedenkschriften, in de hedendaagsche talen, van de derde klasse van het Koninklijk-Nederlandsche instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten
creator: K. Nederlandsch instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten, Amsterdam. 3. klasse
text: De Portugeesche taal niet magtig zijnde, zie ik eerst uit maken den op maken polen, niet 516, dat de x bij hen klinkt als de Engelse schrift, en de m aan het eind, als ng. Sonderbraten maakt doorgaans verbeelding van alle de vervlechtingen der goden en derzelver verfcheste schrijfwijze: Ook dood, History of Hindostan (I. p. LXV.) » levere een lange lijst van godennamen, raad geschat echter voor dieper onderzoek, dan voor de aanvankelijke beoefening. Wij (leiten), in die Hollandsche geschrift, de oe in plaats van de Engelse, Italiaanse en Duitse u, de Franse ou en de Engelse ou; en de sj (bij nas aangenomen in de woorden ansjovis, jong, jongen, zaag en Zuid) voor de Engelse zaag, Franse sa en Duitse sa; eindelijk de tj voor de Engelse sa, Franse sa en Duitse sa. De Engelsen hebben, in hun spelling van Indiase woorden, de Italiaanse uitpraak der klinkers volg en algemeen aanvaard. Het is bekend, dat deze spelling ook de onze is, op de c*, voor u na, en op de verlenging na der *, door e (je"). Eene grote zwarigheid blijft echter altijd over in het uitdrukken van de Sanskritische medeklinkers, zonder klinkers, welke de Engelsen, volgens wil met een korte doch andere met een lange aanvullen, schrijvend dus voor Parvati, Purvati. Deze klank zou bij ons misverstaan het Baaste door een zachte e worden nietgedrukt; doch, de oorspronkelijke taal niet magtig zijnde, durft de schrijver van deze verhandeling zulks niet voorstellen. Körte gefchiedenit der btoefening van Indißht audkcden. > , • • » • • • / aanwezen van Indifcbe godcnbeelden in de Nederlanden en dcrzelvcr bcfchrijving in onzc moedcrtaal is, voor zoo ver wij wecen, eene geheel nieowc verfchijning. De (hat dezer we- tenfchap toch is tcgenwoordig van dien aard, dar de Engel fchen <Je meeste en voornaamfte bouw Hoffen lcücjeo, zoo wel, in.vw-^ bandelingen over de Godenleer der Indiers , en uitgaven van de ge^ fchriften van dat belangrijke en oode volk, als in bcfchtijvingen en platcn van tempelen, of beeiden (*), — dat de Tranfcheo eenige der Eageiruic i>uu*»n.Min.u, »«« w»; n igo «igene, bearbeidco tot een gemakkelijker te oravatten geheel (b); — en de Duitfche ge- O) /tfiäiick Reftarchts y ,en Bombay Transactioat; Hitopadefa; inflitutes of Menü; GitaGovinda; Ayin-Akberi' % Ramajana; daniell** Vieit in Hindost an; uoor's Hindu Pantheon etc. Vgl. polier/./). 14a. (£) Polier, sonnerat, lanoles. — Dübom rekenen wt t meeste tot de Engelgen, als hebbende bij de Franse omwenteling zijn vaderland vaar- wel gezegd; zin boek over India is ook het eerst in Engeland uitgege- ven. Polier was eigenlijk een Zweiter van geboorte. A 3 Digitale bronnen 4 C. J. C. REEVENS, OVER DRIE geleerden eindelijk alle deze bronnen grootendeels afleggen tot bane tegenwoordig geliefde symboliek, metaphysica en zelfs mysticismus. Maar de bruikbaarheid van de onderdeel Nederlandse bronnen tot de kennis der Indiaanse fabel- werken, onderzoek geschiedenis en kunstwerken, verdient wel, eer wij ter zaken overgaan, eerst met een woord vermeld te worden, Indien al de vroegere Portugeesche schrijvers, voornamelijk barros en zijn vervolger Diego de Couto, eenige berichten omtrent den toestand van sommige Indische tempels, en onderzoek de godsdienstplegingen hebben medegedeeld, het schijnt niec niec (a) Kann, waoner, coerres, creuzer, hüller. Griec romeinse, zeggen wij: want bopp en a. w. von schlobel, die het uitgeven van den Noblat en een stuk des Mahabharata en van den Romans aan durven on- dememen, verdienen een ere ondersteuning. C*) Wij rekenen dit zoo veel te meer behoorlijk, omdat de beroemde HEEREN, Wiens algemene geschriften tot op den loop der ge- Geschiedkundige stuidie een zoo grooten invloed hebben, aan onze landgenoten in dit opzicht geen recht laat weder varen. Zoo veel wij ons herinneren, worden in zijn geheele werk over de Indische oudheden '(Ideen /. ß, a, abth.) grote namen van Hollandsche schrijvers aangehaald: beter echter bij de berichten over den Ramayana en Mahabharata aldaar op 464 9 wel noodzakelijk zou geweest. (0 De juffrouw por j. de gebroers en diego de couto LOUIS 1552—1602, 4 vol folio. Herdruk aldaar 1778 en vrg. in klein 8vo. Larons heeft een beschriving van Elefanten van de coupé overgenomen. Mm 4t PHind. IL /. 164. Digitalel door Google JAVAANSE REDELIJK. INLEIDING. 5 In dat rij eenig overig verhaal omtrent den godsdiens der Volkeren liepen uitgegeven (4). Holland heeft daarvan de eerste eer gehad, en een geheele reeks van schrijvers voortgebracht, die ook nu nog buitenlandse, bij de weinige geleerden welke enkele werken kennen, in achting staan. Abraham Rocetius, predikant te Patiakatte, gaf de eerste keer De open-deure tot het verborgen Heidendom, te Leyden 1651, 4°. (na zijn dood) gedrukt, welk werk in het Latijn, Fransch en Hoogduits is vertaald geworden (2). Hierna verscheen Baldacus, een Devenhaar, predikant op Ceylon, in het jaar 1671, met een overige verhandeling over de Indische filosofie (3); wiens beschrijving weder aangevuld en vooral met een uitgebreid verlag over de Boedisten verrijkt werd door de Dordrechse predikant, Valckentijn, die op Java zetelde. (1) Zie de voorrede van Rocetius. Ook worden er geen vroegere schrijvers van dat land aangemerkt door Moretus. Zie (2) Naamloos not van het boek de Conversio Indorum et Gentilium van Leydus, 4°. 1723. (3) Balbaus Beschrijving van Malabars en juffgedeelte van de O. Ind. Viechten, Amstel, 1672, fol. Valentijn Oud en N. O. Indien, Dordrecht 1714, 5 d, fei, Vooral het eerste deel: Commandant, Ceylon en Malabar, C. R. E. V. E. R. S., OVER DRIE De laatste belangrijke werken, twee kostbare onderzoekingen, kwamen in het licht te gelijkrijden dat de bloeiende Nederlandse boekhandel de liefhebbers van platen beschonk met de negen delen in folio, der Ceremonies et coutumes religieuses de tous les peuples, met platen van u. v. Scallart, waarin het eerste en tweede deel vele Indische goden beelden bevatten en vele gebroken opbeelden (a). Waar na zagen de Oostelijke delen der oude wereld in de laatste helft der achttiende eeuw voor het eerst, zo veel inwoners wisten, eene Europese wetenschappelijke vereeniging, en wel door Nederlanders, in hun midden ontstaan: zijnde het Bataviaasch Genootschap, opgericht in het jaar 1778. Hebben de latere schriften van Raffles, Crawfurd en anderen, gedeeltelijk met Nederlandse bouwstoffen vervaardigd, een veel groter licht over de oude Javaanse leer en godsdiens verspreid, dan die van het Bataviaasch Genootschap, tot nu is meer (a) Amsterdam, 1713— 1728, 8 * en 9 B. enz. fol. Zie hierover het Manuel du Libraire van Brunet. Over de eerste twee exemplaren van Rostergius kunnen men de opmerkingen van Crawfurd en Marshall nalezen in de Polyhistor I. p. 128; II. p. 6, 173. — „Ouvrage exact, curieux, et trop peu connu," zegt Langlet (II. p. 183, not. a); „a work of authenticity and of great merit," meent Marsden op *i. p. 179 (Lutiful. 1818. 4°. not. 134a). „Le magnifique ouvrage de Valentijn." Langles (II. p. 183, not. d). Ook St. Mark, in zijn Travels, is met Valentijn wel bekend, maar ik kan de aanhalingen niet terugvinden. Van baldwin heeft men dan een Duitse en een Engelse vertaling gezien. LAVAANSCHE BEURDEN. INLEIDING. meer aan gelegenheid om aan Haatsornstigheden en aan den veranderde loop der tijden in Europa, dan aan andere redenen, toe te schrijven. In den doolhof der oude godenleer, en in het duistere gebied van de geschiedenis van weinig bekende feiten, hebben men twee voorname leidraden, twee vaste punten, waaraan alle onderzoek kan worden aangeknoopt: vooreerst in de oude en meest oorspronkelijke geschriften, en ten tweede in de ongedode monumenten, voornamelijk die van bouwkunde en insgelijks van de beeldende kunsten. Wat betreft het eerste punt, betrekt men de studie van de oude talen, in dit geval voornamelijk het Sanskriet. Ik moet met leedwezen bekennen, dat onze landslieden in de studie van deze taal altijd achterlijk gewest zijn, niettegenstaande reeds in de 17de eeuw Riccius Roth en in het laatst der 18de eeuw Paulinus a S. Bartholomeus, beide Duitsche roomskatholieke zendelingen, zich geleidelijk hadden opgewassen aan de bronnen van de Indiaanse letterkunde, toen in de laatste jaren veel Engelse geleerden hun werk hebben bekendgemaakt. Maar ik vind enige verheffing hierin, dat de Hollandse zendelingen niet zo diep in India schijnen doorgedrongen te zijn, en dat het vooral eerst in latere tijden gewest is, dat de Indische pandieten tot de Europese geleerden zijn toegenaderd en hunne meest heilige boeken hebben C. J. C. REVOET, OVER DE DRUK Willen mededelen (a~). De geleerden der Maatschappij van Wetenschappen te Kalkutta, welke zes jaren jonger is dan de Bataviasche, hebben ons voormaakelijk enige kennis aan de oude Sanskritegeleerde werken, de Vedas, de Puranas, de heldendichten, enz. medegedeeld. Ten andere: de zeker om uitvoerige plaatwerken over de oude gebouwen van zulke verre gewesten te bezitten, is niettegenstaande het voorbeeld, reeds vroeger door onze beroemde reiziger de Bruyn en door de Franse chardin gegeven, eerst in het midden der achttiende eeuw recht aangewakkerd, vooral in Engeland, door de fraaije plaatwerken over Palmyra en Baalbeck, Oor in dezelfde tijd gaf ook het krachtige genoemde van Winckelmann aan de loop der archeologische studie een andere richting; en deed, bij vele boekgeleerden, het verdoofde gevoel voor schoonheid van een beeld, en daarmede het verlangen naar de overblijfselen der oude beschavingen omwakkerd. Aandacht werd de beoefening der archeologische monumenten algemeen in Europa, en vooral die der oude bouwkunde in Engeland, respect en meer noodzakelijk geacht. En ook, deze nieuwe loop der studie op het aan gedenkstukken zoo rijke India toepassend, hebben de Kalkuttaanse maatschappij, en later de Bombayse veel meer grond gewonnen, dan onze vlijtige schrijvers baldarus en valentijn, of het Nederlandse genootschap te Batavia, zouden hebben durven voorspellen. In ons vaderland zelf toch had het onderzoek der oude gedenkstukken nog weniger dan hierover. Nog geen geven voet gekregen. Veelgevallig, waren de Oosten weleer, in plaats van door geestelijken, door eenen schilder, zoals onze David (Joz) bezocht en beschreven; wij, Nederlanders zouden nog aan Europa de les over Indië geven, die wij nu van de schilders Canaletto, en van den raadsman Moor, die liefhebber is, moeten ontvangen: en de werken van den Amsterdamse burgemeester, en van de Franse geleerden Montfaucon en Castlus, zouden geen onverklaarde, en waarschijnlijk voor Grieksche werk opgegevene afbeeldingen van Indische goden veroordelen. Indien men nu bij deze meer verwijderde oorzaak nog de nadere en meer afdoende voegt van ongelukkige oorlogstijden, en verlies van volkswetgeving, welke de werkzameheden des Genieters tijdelijk hebben beperkt, ja zelfs van het in de beste tijden meer beperkte bezit van Java, in vergelijking van het gezag, welke wij thans over dat land uitoefenen; dan zal men een beeld krijgen, dat aanduidt, hoe sterk de omstandigheden bij de eerste inwoners van Indië, en bij de eerste nederzettingen, en bij de eerste maatschappelijke verhoudingen die zich in die eilanden en landen ontwikkelden, waren tegengekomen en tegengelegen, en hoe moeilijk, en zelfs hoe onmogelijk, het was, aan de reeds thans zo gewone dingen, als een regelmatige rechtvaardige regeering, onderwijs en zo, volkstrekking, of zelfs alleen maar een onafhankelijke zelfstandige vervolging van de eigen belangen, volledig voldoende te genieten. Het is zonderling, maar tevens jammer, dat de oudere reisbeschrijvingen in het algemeen, ook vooral die van Vasco da Gama en Abel Tasman, opgevuld zijn met afbeeldingen van moorden, en wreede lichaamsoefeningen. Dienen dergelijke platen om de geschiedenis en het karakter van de Volkeren bij de lezer diep in het gebeuren te prenten, betekent voor de kennis, daar door verkregen, in gewis zeer veelzeggend en veel nuttiger dan de platen derzelfde schrijvers, die gewoonlijk voorstelen, en volgens de bedoelde teekeningen. Bijvoorbeeld in Tasman's Reizen der Grote Zee (Oud en Nieuw Oost-Indië, IV, Deel VI. Hoofdstuk.) 10 C. 7. C. REUTINS, OVER DRIS Zal het vooral duidelijk worden, van waar het komt, dat de overblijfselen der oudheid op Java het eerst door vreemden hebben moeten beschrijven worden. Inderdaad vinden wij hiervan een merkwaardig bewijs in de werken van het Bataviaasch Genootschap zelf. De naam en ligging van Brambanan, en daargestelde uitgebreide gebleken van oude tempels, waardoor hetzelfde thans zoo beroemd is, gelegen tussen Sotrakarta, residentie van den Soefochoenan of Keizer, en Jokjakarta, residentie van den Sultan, was in den jaar 1784 nog niet bekend aan den iewege van peren, van wien wij hier nader zullen spreken, die beweert, dat niets moeilijker was, dan zulke nasporingen bij de Javaanse raad vrucht te doen. Maar op eigen grondgebied, en onder meer gunstige omstandigheden, had men, niet ver van Batavia, ijverig, schoon te vergeefs, naar oude inscripties te graven te plaatsen waar men de overblijfselen bespeurt van de aloude stad of vesting, pagger. Het bestaan van zeer ruwe beidwerken in diezelfde distrikten is niet onaangetekend gebleven. Van 1820 tot 1830 vermeende verscheidene volgende jaren, voor het verlies van Java, zijn er verzamelingen van Indische godenbeelden nie( a) Bat. Genootsch. II, D. bl. 071-173, noot 9 en n. Aan de andere Javaanse tempels aangelegd, en niet de enige, gelijk raffles ziet uitdrukkelijk maar doet afgeleiden van die verzamelingen was die van de heer bangblair, gouverneur van Java's Oosthoek. Zeggen wij hier in het voorbijgaan, dat het enkel aan de overhaasting, waarbij eens reizigers dagboek gezaaid wordt, opgefikt wordt, kan eenvoudig de wijze zijn, dat een achtendertigjarige Engelse gekrede, die gedurende vele jaren, tot voortzetting zijner studie, ondersteund door de Nederlandse regering heeft genoten, het aanleggen der verzameling van de heer bangblair in een ongekunstig dagelijkse doen voorkomt. Het is op aanleiding en gezag van de heer bangblair, daar in 1796 en 1797 het eerste onderzoek is gedaan naar de oude dingen van het gemeente Brambanan, en in 1806 en 1807 de eerste beschrijving en tekeningen daarvan gemaakt zijn door de toenmalige luitenant, nu luitenant-kolonel, die van welke stukken ook raffles heeft gebruikt. En volgens de beschrijving van Brambanan van de heer Cornelius, van 1807, waarvan raffles nader, heeft een groot deel van de tempel Tanar Asfoek bij Brambanan, waar vele beelden door de Europeanen weggevoerd, die in hun museum te zien zijn, volgens die beschrijving van Brambanan van de heer Cornelius, van 1807, waarvan raffles nader, heeft een groot deel van de tempel Tanar Asfoek bij Brambanan, waar vele beelden door de Europeanen weggevoerd, die in hun museum te zien zijn. Cd) Zic II, p. 6, waar hij den heer Cornelius niet noemde. Plaats 4 en 6, zijn naar teckeningen van den Ingenieur, volgens de eigenlijke opschrijving. Ist C. 7. C. REUVENS, OUD DRIE en die ons door de goedheid van den hoogleraar reinar Wardt, gewezen directeur van landbouw, kunnen weten op Java, ten gebruikt zijn medegedeeld. Maar dat onze landgenoten het andere punt, hier opsporen der inlandsche geschriften, geschiedverhalen en jaarboeken (der Javanen naar het licht, waarvoor zij zich moesten behelpen,) niet geheel verstandelijk hadden, blijkt uit het voorbeeld der heeren van Iperen, en middelsoort. De verzameling van den laatstgenoemden heette aan raffles een deel van zijn bouwstoffen voor de oudste geschiedenis van het eiland opgeleverd (a), gelijk door de zorg van den eerstgenoemden, reeds in de eerste decennia van het Bataviaasch Genootschap, een vertaling verschenen was van de Sadjara Radja Java, een Javaansch geschiedboek, van de fabelachtige tijden af beginnende, waarvan raffles slechts een oppervlakkige samenvatting met de oorspronkelijke teekeningen en den tekst dus ook plaat 7. Eens vooral moet ik aanmerken, dat, niettegenstaande de platen van raffles niet genomen zijn, ik dezelfde, korthoudend uitleggen volgens deorde van de platen van het Javaanse gebied, zal aanhalen. De luitenant kolonel Mackenzie, die zich in 1812 drie dagen te Brambanan bevond, en van die oudheid een oppervlakkig bericht heeft medegedeeld, maakt, in het Bataviaasch Genootschap VII Deel, p. 9, insgelijk melding van de genoemde memorie van den heer Cornelius. JAVANSCHE SCHRIFTELEN. INLEIDING. 13 Maar wanneer na Raffles, Crawford, Mackenzie, Horsfield, en anderen, toegerust met een werkelijke kennis van Indische talen, gedenkstukken, godsdienst en zeden, welke zij uit de oorspronkelijke bronnen, op het vasteland van India, hebben kunnen putten, hier op Java door onze landgenoten aangevangen onderzoek verder hebben gesteld, en uit de vruchten van dat onderzoek een meer uitgebreid en samenhangend geheel hebben gevormd; dan kunnen en willen wij gaarne, als leden van het gemeenebest der wetenschappen, waar in geen ondergeschikt van volk te pas komt, ook deze schrijvers den vereischolden toit van dankbaarheid niet onthouden. Kort samengevat de Indische godsdienstleer. Welke ook de oorsprong van de Indische godsdienst mag wezen, het zij deels inderdaad een eenig stukje van geloven van zinbeelden van zinbeeldige betekenis, waarin zich enige trekken der geschiedenis van India's oude bewoners gemengd hebben; het zij die godsdienst, in verschillende vormen en stammen, en in verschillende eeuwen gevormd, na deszelfs geboorte door gedeeltelijke of algemene vereenigingen van stammen tot een gecombineerd gehalte gebracht zij, — het carpert altijd, welke de Europeaanse uitlegger van Indische leer of gedenkstukken te doen heeft, is, die leer, zoals ze daar ligt, niet alleen in het groot, maar ook in de bijzonderheden, na te gaan, en zich eigen te maken. Gelijk echter deze verhandeling geenszins of de ontvoering van die leer, of zelfs een volledige opgaaf der bronnen, waaruit ze geput wordt, kan beheizen; zoo zal het echter, duidelijkheids halve, nut zijn, ons in een kort bestek de voornaamste punten voor den geest te brengen. De oude godsdienstleer is in de Veda's vervat, en bevat niets dan de dienst van het vuur, van de hemelgoden, en de krachten der natuur: en zodanig dat alle deze werden voor uitvloeiselen van een opperwezen, de algemene ziel, gehouden werden: alsmede de dienst der afstammelingen voorouders. In deze boeken vormt een groot gedeelte van de personen der latere fabelwereld reeds voor: inzonderheid Indra, de lucht; Agni, het vuur; ook Brahman, enz.; doch allen als eenvoudige benamingen der natuurkrachten of der eigenfeiten van God. De bloedige offerandes echter maken van den dienst der Veda's een welbekend kenmerk uit. Drie goddelijke wezens onderscheidt het latere, tegenwoordige nog bestaande, eigenlijke Brahmanische pantheon, grootendeels op de Puranë's (de Indische cosmogonieën en theogonieën) gegrond: Brahma, de schepper; Vishnu, de onderhouder; Shiva, de verderver. Doch geenszins houden allen evenwel het opperbewind. In feit zijn er wel twee hoofdtakken van geloof in de oorsprongstrekte Indische landen: Shivisme, die alle blijken draagt van ingeboren wreedheid en ruwheid, door de vermeerderde beschaving eenigszins verzacht, behagenschepende in de bloedige offerandes der Veda's, en in den Linga (phallus) dienst waarvan de Veda's geen speling raken; en de dienst van Vishnu, uit zijn aard van een zachter en vriendelijker aanzien, doch hier en daar nog suit de vergelijkende ruwheid van den onbeschaven mensch verraakt: grootendeels bestaande in den dienst van de vergoden menschheid, die de secte van Vishnu hebben gegrondvest: en onbloedige offerandes, bij voorbeeld van planten, verlangende. Brama schijnt geenszins de godheid des volks, maar in een zeker opzicht het zinnebeeld des priesterdoms van beide de grote feiten te zijn, en heemt noch feit, noch tempel. Siva en Vishnoe worden, elk door zijn eigen ereeringers, als voorbrengers van het heelal beschouwd, en worden, voor het volk, in plomp en ongerijmde fabelen als zoodanig vuurgedragen. Maar de waarheitsgezochte Indiaan voelt, dit is zonder twijfel, nog boven deze, een aalmoezig wezen, hetgeen de mensch niet dan met de gedachte kan bereiken, en dus niet kan af beelden, noch uitwendig dienen: aan dit wezen geeft hij den naam van Brama, een woord van het onzijdige geslacht. Wil men nu eens met den meer verlichten Indiaan de drie genoemde godheden Brama, Siva en Vishnoe, als verzinnelijkte beelden van het eeuwigheids wezen aannemen, en daarvoor de overblijvelden van den ouden Veda-dienst vermengen; dan kan men driederlei soorten onderscheiden onder het ontelbare godendom, en onder de oneindig verbeelde fabelen: boven-natuurkundige, etherische en geschiedkundige; zonder dat echter de lijn van grenspaling altijd zeer juist kan worden getrokken. De godheden hebben zich op de barbare meest vereeuwde. Het scheint echter meer bepaaldelijk bij de feiten van Visjnoe, dan bij die van Sha te zijn, dat deze neerdalingen der godheid (incarnaties) , avataren genoemd worden. Deze avataren bedoelden wij met te zeggen, dat de dienst van Visjnoe grootendeels bestaat in de vereering van de vergoden aanvoerders der feiten. Visjnoe is het eerste avater, als varken, als kameleon, en als zwijn, om de heilige boeken der Veda's, die door een monster gestolen waren, terug te bezorgen, om de drank der onsterfelijkheid en de attributen der goden te herwinnen, en om de aarde, die door een ander monster vernietigd werd, te redden; verder als mens en leeuw en als dwerg, beiden zijn gelijks het kastijden van een hooggevoleerde vorst, schijnen, hoe ruw ook deze verhalen zijn, op de geschiedenis der godsdienst-oorlogen te zien, waarin de gehalede feiten der Visjnoe-visiten door zulk een zinnebeiden wezen wordt voorgezet. Slechts de tweede avater zal een algemene uitspelling zijn van de Invocren van het tegenwoordige godsdienstige zelf, en van de beleving dienst. De avataren in de gedaante van de twee Ramayana's, en van Kriens, beroemde beide, waarin hoge daden met Oosterse grootspraak in de geachte heldendichten, den Ramayana en den Mahabharata. JA VA AM ICHS BRSLDEN. INLEIDING. Zij zijn begraven geworden, laten zien lichamelijk herkennen als bepaalde personen, die dergelijke godsdienst-oorlogen gevoerd hebben. De negende avatara, als Boeda, heeft geheel betrekking tot den godsdienst, zonder inmenging van staatkundige gebeurtenissen: als welke namelijk ten oogmerk had een nieuwe sekte te stichten. De tiende avatara zal uiteindelijk, moet nog komen in de gedaante van eenen krijgsmaker te paard, om aan het tegenwoordige geblok aan een klap te maken, en een betere eeuw te begunstigen. Maar is het, aan de ene zijde, duidelijk, dat de meeste van deze voorstellingen hun grond in de geschiedenis hebben; niet minder zeker is het, dat ook staatkundige gebeurtenissen naderhand daaronder vermengd zijn geworden: hetwelk vooral met de verdichtselen, die Krishna betreffen, betekent geval is. De onmiddellijke verschijning van Siva of Brahma, in menselijke zaken wordt instelijks wel met de benaming van Avatara, doch minder eigenlijk, bestrafeld: men kent van die soort de namen van Daksha, Virabhadra, Bheesma e.d. Wij zullen in den loop onzer verhandeling aantoonen, dat ook deze avatara's waarschijnlijk geen bepaalde menschelijke persoon geweest zijn, maar eenvoudig symbolen der geheele secte. Gelijk de dienst des Ungarns, aan de secte van Siva eigen, oorspronkelijk geheel symbolisch is, voor de voortbreedende kracht der natuur; zoo bevat er ook een afdeling van deze secte, die de zoon het tegengestelde des Ungarns, vereert, en deze dienst verzinlijkt door deze aan te fluiten aan de vrouwen — eigenlijk de werkkracht, de shakti — der goden. Wij zeggen der goden, want zij bepalen zich niet tot Siva's vrouw, Devi, maar strekken zich ook uit tot die van Krishna, Laxmi en anderen. Sommige sectes. lingamhten (of lingisteri) en omvatten feiten die bepalen, rieken tot een beter begrip, een duidelijk beeld geven van diensten; anderen wellicht de meesten, hoe oever tot de schandelijkste buigen voorigheden. Wij merken hierbij nu nog op de geheele reeks van wezens uit het gebied der hemelbevenden en verfijnste velen, als Indra, het uitspannen of de Jucht boven ons, Surya en Tsjandra, zon en maan; verder de planeten, de winden enz.; dan de onzichtbare legioenen van goede en kwade geesten, die alles bezielen, de Sura's, jiva's, Raksjasa's, Gandharva's enz.; en eindelijk verschillende soorten van heiligen, die vooral in de schilderachtige verhalen van de schepping der mensheid voorkomen, de Manus, Risjie's, en Muni's enz.; dan hebben wij reeds een oppervlakkige overzicht van het geheel des Brahmanisme zelfs. Maar er bestaat nog een ander veel uitgebreidere godsdienst, dat der Boeddhisme. Gelijk de Brahmanen het grootste deel van eigenlijk India bevolken, zoo zijn de Boeddhisten in bezit van bijna alle Indië's landen voorbij den Ganges, met Tibet en vele Mongoolse bezittingen ingeflossen, zelfs denkbaar met een gedeelte van China. Ook zijn zij geheel te huis op Ceylon. Deze verwerpen de verdeeling der kasten, den hoofdtrek van de inrichting des Indiase staatkundigen en godsdienstige zelfs; en verwerpen de Vedas en de Puranas en dus het geheele Brahmanistische godendom. De godheid bij hen wordt vergeven met niets; maar Boedda, hun heilige, is de hoofdpersoon van hunne vereering. Ingebracht te leven, en niets te doden, zijn hunne voornaamste voorchriften. Hunne priesteren, uit alle standen verkiesbaar, heeten rahans, en zijn onder opppriester. Met de Boeddhisten komen de Jainas nader overeen; zij schijnen: AVAANICHE BEELDEN. INLEIDING. "9 Nen op denzelfden staam genoemde. Het groote onderverschil tussen beide sekten bestaat daarin, dat de laatstgenoemde de vier Bramisten kasten behouden heeft. Haar priesters zijn dan ook Bramisten, doch aan een opperpriester onderworpen. Deze sekte is in Opper-India en in het midden van Dekkan, het fchier eiland, gevestigd. Denkelijk is Boeda de heilige der Boedisten, dezelfde als de voorste vader van Bhinoe. De Boedisten schijnen door de Brahmanen, men weet niet in welke eeuw, uit het eigenlijke India verdreven te zijn. § 3. Beeldingen der Indische goden. Driederlei soort van afbeeldingen heeft men voornamelijk: de in steen gewerkte, het zij gebeeldde beelden, het zij basreliefs; de in metaal gegoten; en de op papier getekende. Hebben wij, boven, ons leedwezen betuigd, dat onze door bruin Indie niet bezocht, en door zijn penseel niet verzinnelijkt heeft; velen lof zijn wij aldoor aan Baldjeus schuldig, wiens uitvoerige verbinding niet althans nog altijd, behoudens enige verdachtmaking van eigene namen, met veel minder als een leerboek kan gebruikt worden, daar die ook denkelijk de eerlijke is geweest, die bruikbare Indiase teekeningen der den avocaten heeft medegedeeld? Een- (a) Robens gaf wel op zijn reisje eenige goede afbeeldingen, maar weinige in getal, en, zoo ver ik zie, zonder uitlegging. Echter heeft hij een aantal bruikbare Indiase teekeningen der den avocaten medegedeeld. Eenige andere platen naar teekeningen , ook naar bronzen , of mar* iticrcn beeldwcrk , zijn verfpreid in de vcrfchillende werken der Maatfcfiappijcn van Kalkutta., en vooral van Bombay ; in de Seramposrfche uirgaaf van den Ramayana; in de reizen, en plaatwerken van Indifche gebouwen,van sonnerat, paullinus a s. Bartholome (a) y lord valentia (ihans iord mountnorrisT, «alt, daniell, en langi.es; in majer's Mythologifchet Lexikon, en onlangs in Müllers Glauben* Wisjen und Kunst der alten Hindus, Maar bec volledigfte, dut wij tot nog toe bezitten, zoo wel voor de godenlcer, welke uit de beste werken is bijeen verza- meld, als vooraamelijk voor de afbeeldingen van onuitgegevene teekeningen en bronzen beeldjes, is het Indifche Pantheon van moor, Wiens loffelijkc vlijt, naauwkeurigheid en opregtheid, aan de kennis van Indifche oudheden de grootfte dienften hebben bewezen. E ER« kircher (A*. 1667) de eerfle teekeningen der avataren van Visjnoc me- degcdtcld; maar het is broddelwerk. (Men vergelijke moor, Hindu Pan- theon p. 189). Hij heeft de avataren, zoo wel in tetkening, als in de befchrijving, onder elkander verward, en za! waarfchljnlijk de uiileggingen van zfinen zegsman , den zendcling Roth , doorcen gehaspeld hebben. t» Het doet den fchrljver van deze verhwxWing leed, de reis van son~ »erat nict dan in de 8°. uitgaaf, waar de oudhcidkunJige platen ontbre- ki-o , cn de werkin van fra p aolin o in het geheel niet te hebben kunnen gebruiken. Zie de voorrede. E ERSTE AFDEELING. VERKLARUNG der DRIE BEELDEN. Voorhopige befchrijving. voorwerpen, welke aanleiding geven tot de tegenwoordige verhandeling, zijn drie beelden beide, bijna in levensgrootte, of weinig minder: ommakende, volgens het officiële bericht, in de Bataviasche Courant, de helft van een verzameling, afkomstig uit de bouwvalken van Malang, een der oostelijke districten van Java. Deze beelden waren te voren in bezit van den beer n. Engelhardt, die dezelfde, ter vermeerdering van 's rijks verzamelingen, wel heeft willen afstralen. Men ziet, in de afbeeldingen hierbij gevoegd, dat een der deze beelden, N°. 1, een mansbeeld is, met vier armen, gezeten op een viervoetig dier; N°. 2, een beeld met een olifantskop, volgens de Bataviasche Courant, overeenkomstig met de berichten van raffles, bij de Indianen Ganegra, en bij de Javanen Kaja Demang of Gana Singa Jaya genomen; N°. 3, een liggend beeld, Hier, de Nandi, volgens dezelfde opgaven. Het is, gelijk de heer Rinwardt ons wel heeft willen mededeelen, een vergis van ondergebrachte arbeidscnici, dat, in plaats van de godin Durga, staande op een buffel Makara, en de ondeugd bestrijdende, waarvan in beschreven berichten melding wordt gemaakt, het beeld N°. 1, voornoemd, is ingeschreven geworden. Ingebrach hebben wij ons over deze vergis geen vanzelfs betekenis te bedroeven: het overgezonden beeld is, in tegenoverstelling van de Durga, welke bij raffles is afgebeeld geheel ongevaarlijk; van de zelfde was nog niemandwelijks melding gemaakt en veel minder was een tekening daarvan gemaakt, en welke nu, in verhouding met het vervolg van deze verhandeling aantonen, dat men, in verhalen opzichte, nog wel iets leert van de Javaanse en Indische oudheid. Hetmaal toch, in de tegenwoordige staat van onbekennis de Indische leer en beschriften, wel onnodig zijn we te bezien, dat deze drie Javaanse flakken voorwerpen zijn van de Indische godsdienst, welke bij veel van onze vrienden, die niet bekend zijn met de verfchil der secten, onder (1) Fol. II. PL 14 : gelijk zoiets niet tegengestande het onderzicht der plaat, (Iraks zullen verfchil maken, (2) Niet dan behalve de crawfuro of fatiek wij losgelegd hebben ver- melden. JAVAANSE BEELDEN. I. AFD. § 1, 3. 33 onder een algeheel algemeen naam, Brahmanse godsdienst genoemd wordt. Een ieder, die de platen van moor's Hindoe Pantheon of zelfs van raffles en crawfurd voor zich beziet, kan zich daarvan op het bloote gezicht overtuigen: en inderdaad is zulks algemeen genoeg aangenomen, ofwel ons van wijdloopig bewijs te ontbeelden (1). Het gaat ons dus voornamelijk te doen, is, zoo wel een onderzoek naar de voorstelling van het eerst beeld, welk nog onbeschreven is, als een korte uitlegging van de twee andere, reeds bekende. Oorspronkelijke plaatsing der beelden in Singa-Sari. Daar, voor de invoering der leer van mahomed, de ruwe en bloedige leer van Siva, te gelijk met de zachtere secte der Boeddha, die alle bloedige offeren haat, in zwang geweest was, is door crawfurd tot grote waarfcrujnlijkheid gebracht. Wij kunnen (hoezeer wij) van hem in sommige bijzonderheden zouden verfchil- len) de lezer gerustelijk tot deszelfs algemeen betoog verwijzen. De zes beelden van den beer Engelhardt waren afkomstig van de bouwvallen van Malang, onder welken naam bij onze reconstructie (1) Ook is zulks door ons voorloopig ongeduid in westendorp en RSUvbns van Antiqulltittn. II. D. i ß. U. 139. Indische archief. II, 208, 518. Dr. Leyden, die, naar het verhaal, referent van het p. 108, aan de Javanen den dienst van Indra, Soerja en Vjaynoe toe, schrijft, bekent zelf, weinig oorkonden te bezitten kunnen gebruiken. 34 C. S. C. REUVENS, OVER DHE regering de geheele provincie verstand wordt (behorende onder de residentie Pasuruan), waarke vele, wijd verspreide, oude Indische gebouwen moeten bevatten. Het blijkt na, uit de vergelijking der berichten van Dr. Horsfield bij Raffles, met die van Raffles zelf, en van Crawfurd, dat de hoofdtempel en geheele omvang van het heiligdom van Sirtga-Sari de piek is, welke deze beeldwerk, van een merkwaardige grootte, en bijzonder uitvoerige behandeling, heeft opgeleverd. Deze tempel behoorde aan de sect van Siva. Alle beelden, welke daar gevonden zijn, wijzen zulks uit. Laat ons eerst de drie stukken beschouwen, welke meer bepaaldelijk het onderwerp van ons schrijven uitmaken. Het eerst bekomen wij Bhairava; allerwaarschijnlijkst is dit hetgeen door Crawfurd met den naam van Kala of den dood bezeichnet wordt. De beschrijving en het bewijs van die gissing zal nader volgen. Dat Ganesha en Nandi de namen zijn van de beelden N°. 1, en 3; en dat ook deze beelden tot de sect van Siva behooren, kunnen wij als bekend veronderstellen. De lezer, wien de Indische fabelwereld vreemd is, zal inzelflikst, te zijner plaats, het een en ander tot opklaring vinden. Maar het schijnt twijfelachtig, of zowel de Ganesha, op de plaat 1 van Raffles' antitie, als de Bhairava, op de plaat 15, N - . 5, van dat deel voorkomende, dezelfde voorwerpen zijn (a) Ter plaatse, welke wij (Kraks zullen aanleunen. JAVAANSCHE BEELDEN. I. ATD. S t. ft£ Rijns als ooze N*. * eh 3. De omniaanvullende wijs, troefens, waarop raffles de platen van zijn boek aanhaalt en beschrijft, geeft dikwijks een verwarring, welke bij verschillende platenbaar blijkt kunnen bewijzen: aldus vermeldt hij T. II plant 3, N°. 1, op de een plaats als een beeld van Brambanan, en elders als een beeld van Boro Bodor (p. aa en 09); en plaat 19, N°. 3 en 4, zitten volgens het onderfchrift, van Boro Bodor, naar, volgens den tekst (p. 31), van Gunong Praauw afkomstig. Dan des schrijvers woorden (p. 55 en 56) bewijzen, dat, in dergelijke gevallen van schijnbare tegenstpraak, geenszins een en hetzelfde, maar twee volmaakt gelijke beelden hierdoor verklaan moeten worden. Tweemaal wordt dan ook de titelplaat van Gansefa beschreven, p. 42 en p. 55: op de eerste plaats als door Dr. Horsfield nog in 1815 te Singa gezien, en als kolossaal; op de tweede plaats, als reeds voor 1820 door de Heer Engelhardt in de tuin der residentie te Samarang geplaatst, en als levensgrootte. Hierbij moet men voegen de opgaaf van Crawfurd, in zijn beschrijving van den Indischen Archipel, die in 1820 is uitgekomen: "dat, voor eenige jaren, van Singa Sari weggevoerd " waren de beelden van Siva, Kala of de dood [Bhairava, volgens ons] Durga, Nandi en Gansefa" t€ C. *. C. REYBACH, OVER DRIE BRUGEN Indien het waar is, gelijk al deze tegenstrijgende opgaven schijn te blijken, dat er wel eerder twee Gaften te Singa Sari hebben, dan is het ontwijfelbaar beter voor de jate 1811 weggehaalde stuk, welk thans naar Amsterdam is gekomen: als zijnde die wezenlijk af konjunctie nie de verzameling van den Heer Engelhardt. Het verhaal vertelt, aan de ene kant, dat de Ganesha en de Durga, welke afbeeldingen hij in plaat levert, van de collectie van de Heer Engelhardt zijn. Op de andere zijde waarzelfde platen in het complete werk de enige zijn, op een groote schaal behandeld, (hieruit volgt dat de kunstenaar meerder gemak en meer tijd bij de Heer Engelhardt had, dan bij de woeste bouwvallei van Singar). Hier nemen we in de tekst aan, dat de Durga van Mangar zeker afstamt van Bramban en niet van Singar, zoals op de plaat zelf gelezen wordt: het bewijst zich hier volgen. Vooreerst is het duidelijk, dat het boek van raffles, hoewel met een goed wetenschappelijk oogmerk uit verhalen van andere origineelde ambtenaren en vreemdelingen, samenbracht, echter in de uitgave met geen enkele nauwkeurigheid is behandeld: zodat de plaatjes hierdoor zeer moeielijk kunnen worden te vergelijken. Ten andere doet de Bataviasche Courant alle de zes beelden van de heer Engelhardt uit Bali langs afstammen. Vindt men in waarschijnlijk lijkt transport van zulk een zwaar stuk van Brambanan gebracht te hebben, naar Singarang zeer moeilijk, maar van Singar Sari naar zee, en aan boord van een schip, vrij gemakkelijker. Wij kunnen bijna tweemaal twijvelen, of wij de tweede opgave van raffles (Q. 55) houden, en de plaat zelf beschouwen aan overeenkomsten tegenoverzetten. Maar verandert het gelegen raet den, Nattdi, ons beeld N°. 3. De Afans, afgebeeld op de plaat, raffinade 15, 2V 9 . 5* wordt uit den tekst zelf eenmaal beschreven (J. 4°0, CO wel als doof hoorspel in 1815 en de teekening is, evenals de overige, toen nog te Aswan, bestaande uit een sokkel, welke op die plaat gevonden worden, op een kleine schaal uitgevoerd. En beschrijft dan zelf geene reden om die stuk tot een en hetzelfde te breken, vreemd een stuk, dat nogsteeds waarschijnlijk, met de overige, reeds vroeger 1811 van Singa Sari was weggevoerd. - En een algemeen onderzoek in de vulling der achterpooten, in het ruige vlees van de hals, en in de gestone, brengt deze redenering bijna tot zekerheid. Het is verder duidelijk, dat het beeld, dat in 1815 te Singa Sari stond, nog heden aldaar te vinden is, en waar de zelfs kolossale grootte niet heeft kunnen worden vervoerd. Voorbeeld van twee, of meerdere, afbeeldingen, elkander gelijke beelden, tot ver schillende hoornblazers beoorende, hebben wij zo-even reeds vermeld: er is een met een Dorga vattend. Bram- Men ziet, op welke kleine schaal de beelden van Brambanan, van 4, 6, 9 ja 12 voeten hoog, getekend zit, op plaat 3. De Brama, even klein, op pl. 15, N°. 1, is denkbaar de levensgrootte van het beeld dat zich thans te Leiden bevindt. Zie verder M, 31. Daar In de collectie van C. R. van Ewens, over de Brambanan en een te Koewlrang (a). Bij een en denzelfden hoorn blazer laat men zich, behalve de reden van Symmetrie, wanneer de beelden tot bouwkundig sieraad dienen, bijvoorbeeld de beelden van te Borobudur, of de Brambanan, of wel de (tempelwachters) ook nog de aanmerking toepassen: dat in elken Indische tempel twee beelden derzelfde godheid geplaatst zijn, één buiten voor het volk, en een binnen voor de dienst der priesters (ty). Maar de voorbeelden van herhalingen van dezelfde voorstellingen in de grote tempels van Elephanta en Ellora zijn zoo menigvuldig, dat wij, zonder vruchteloos te raden naar de reden van zulke herhaling, die misfeiten enkele willekeur is, alleen ons tot de daadzaak willen bepalen. Voor het overige zal het genoemde kolossale Gattesfa-beeld, dat zij in een aparte kapel, gelijk hoesbeeld heeft, hoewel in de open lucht, tevens met de andere beelden, welke na nog onbedekt in het bos gevonden worden, tot den buitensten omlijsting van het heiligdom bekleed hebben: terwijl de omstandigheid, door Horsfield opgegeven, dat de drie nissen in den buitenmuur des hoofdtempels, op order van de baron Engelhardt, van hunne beelden zijn beroofd geworden, en dat er in den tempel zelf een grote ruimte, in den vorm Sonnerat, p. 51. Raefles, p. 41. Van een basreliëf of diergemaakte, op zijde was geworpen, en te diepe kuil daarbij gegraven, gevoegd bij het geraffineerde verzamelen van Crawford, ons denkt denken, dat een paar der vijf of zes weggevoerde beelden, daar een paar van onze stukken, miskennen in de buiktenste nissen der muren van den hoofdtempel zijn geplaatst geweest. Trachten wij thans na te gaan, welk het zetwerk der verzameling van den beer Engelhardt kan wezen. Onder de teekeningen, welke de boekenraar Reinwardt den schrijver wel heelt willen mededeelen, bevinden zich drie stukken, waarop vijf beelden onmiskenbaar door een en dezelfde band, en denkbeeldig te gelijktijdig, zijn getekend. Indien men mag aannemen, dat de kunstenaar enige weinige details heeft overgeslagen, zou het waarschijnlijk zijn, dat vijf der zes stukken van den heer Engelhardt in die teekeningen zijn afgebeeld. Dezelfde zijn: Bheireva, en Ganefa: op een vel papier. Dotrga (Raefles pl. 14): doch ongezonden. S'tva % (b) en een stuk terug: weer op een vel. Hier Ook zelf van dezelfde band een wagen met vier paarden te zijn, welke Raefles (pl. 13, 3, van boten) heeft uitgegeven als afkomstig van, of zich nog bevindende op het Quinta Larga gesbergte, Of het eigenlijke van die teekening ook in het bezit van den heer Engelhardt is gekomen, is ons niet bekend. "CA" Ecen *en lang bezig ik gedacht, dat de Sita op de punt van de stok van de waterman te zien was. Boven het water, schrikkelijk nieuw, zag ik de krachtige stier, Nandi-, die de geestelijk leider was wellicht niet voorzien, maar onverwacht wellicht waardig gerekend, had ik me 2000 voegen bij de bovenlaag niet opgegeven, zal de zomer even vermelde tempel achterwege zijn. Mogelijk was na deze aantekeningen nog vele niet vermelden, dan zouden wij hier nog een opgave willen bijvoegen, zoowel van alle de beeldwerken, welke verder tot de tempel behoorden, als van de plaats, waar dezelfde zich thans bevinden, volgens den leidraad van het beschrijving. Het in eene der drie buikten van de hoofdtempel, een beeld thans omver liggende, zonder hoofd: "Verdwijn beeld". Op het terras, twee tempelwachten, 3 voet hoog, of gebeeld. Crawford (p. 87) waar onder Aattt wabadbwa (biva) /« *A* karakter van een devoot uit een gigantisch beeld in een van de tempels van Brambanan, dezelfde was, met die door Crawford op 8 beschrevene, als weggevoerd van Singa Sari. De woorden van de gedrukte tekst zijn exact dezelfde, en het woord Brambanan gaat er onmiddellijk voort, zodat de lezer, de tekst volgende, zich niet zou vergissen, evenmin in het voorbedeelde, bt. a, um, aangehaald. Maar toch, bij vergelijking van den Siva destijds tekening, in onze tekst vermeld, met de plaat van Jürgen, welke barbaarlijk een verfchillend beeld van Siva voorstelt, verander ik van gedachte, en beslis ik den groter voor die van den beer Engelhardt, en den uitgezette op de gelde plaat (indien er gebracht andere vergissing plaats heeft) werkelijk voor een vermeerdering bovendien onze kennis aan Brambanamshi beeldwerk. JAVAAV8C0B BELDEN, I. AFD. 5 3. C. In het hasch een verzameling van beelden, waarvan het eerst te beschrijven in het midden ligt: namelijk 1. De tweede Nandi afgebeeld bij raffels PL 15, N°. 5; 2. Een tweede Siva, met anschrift op een vijver: aldaar PL. 1; 3. Een derde, vermoedelijk dito beeld, beschreven als een Bramin: niet afgezien; 4. Een wagen van Soerja, de zon: denkbeeldig gelijk aan eenen van die van het Onderafgebergte, PL. 23, N°. 5, behalve dat de paarden in een snellere loop zijn, en uitgegufte haren, hebben geen boorden tussen bebben. . N°. 6 daarentegen van die verzameling, de Bramin, bij raffels PL. 15, N°. 1, is waarschijnlijk dezelfde, die onlangs in het Leidse Museum is geplaatst. Dit beeld toch is, volgens mondelinge opgave van den hoogleeraar Swell aan de schrijver, inderdaad van Mulang afkomstig; en de draken van onder elkaar juist datzelfde aanzien als op de bewuste plaat. Echter bevat er in het beeld een klein verchil, dat aan een overbodige verandering kan te wijten zijn. 