title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Een vroom man zei, dat de nachtloop zijn man timmerde aan de kerk. (Zie KERK.) Anton bl. 16, Pros. Sertosa bl. 18. De gierige en loze waren daar vergaderd. (Zie GIERIGHEID.) Hij is zo los, dat hij wel twee tongen in drie pannen kan bakken, zodat er in iedere pan een tong is. Een raadselachtig spreekwoord, waardoor men het toppunt van loosheid wil uitdrukken, gelijkt iada met de vertelling: "Er was een bok, die wit glazenmaken zou gaan. Ken jij 't? Neen. Dan slacht je de bok, die kon 't ook niet." Als de tongenbakker zijn eigen tong medeltelt, dan komt de zaak in orde. Het spreekwoord bevat dus een woordspeling, en wordt tot beschaming van snoevers gebracht. Loos moet hij zijn, die tapt, maar nog looser, die met 't gelag wegloopt. (Zie GELACH.) Zoo draait de wereld, zei de losse, en hij keerde den schotel naar zich toe. Zoo lang de gierige leeft, heeft de losse geen gebrek. (Zie GEBREK.) Loosheid. Dat niet met kracht wil zijn gedaan, moet men met losheid wel bestaan. (Zie KRACHT.) Loove(r), Daar is liever nog loof aan. (Zie LIEF.) Lorette. Zij gelijkt naar onze Lieve Vrouw van Lorette: Zonder buik of zonder tepels. (Zie BUIK.) Loos. Alles, wat los en vast is. Vroeg los, vroeg vast. Lossen. Die meer bestaan wil, dan hij kan, dat is een losbol van een man. Op de gebreken van anderen zien de menschen als de losch; maar op die van zichzelf als de mol. (Zie GEBREK.) Lossing. Een jaar rente is honderd jaar rente; een jaar losging is honderd jaar losging. (Zie JAAR.) Hij is van Lotje getikt. Aan schot noch lot onderworpen zijn. Dat is een lot uit de loterij. Eens domine’s lot is een vrouw, die rijk is, gierig of zot. (Zie DOMINE.) Het lot is geworpen. Het lot is zoo goed als die keur. (Zie KEUR.) Het lot spaart niemand. (Zie de Bijlage.) Het lot valt op Jonas. (Zie JONAS.) Hij dreigt gewillig schot en lot. Hij heeft het hoogste lot getrokken. [Men zegt dit, wanneer iemand mee een 16 Tuinman JI. bl. 156 17 Sartorius sec. 11. 83. 18 Idema bl. 902. 19 van Waenberge Geld bi. 167. 20 Cats bl. 418, Merga bi. 67. 8L Cats bl. 507. Tuinman I. 3.272. Bogaert bl. 83. 32 Gruterus Ill. bl. 356. Meljer bl. 82. 18 Sartorius pr. VIII. 3, sec. III. 8, LOT. 38 isje geengageerd ss, dat men niet rijk is aan “= Poieren: maar aan deugd aan huiselijkheid. Hoe treuriger lot, Hoe dichter bij God. (Zie God.) Leiemand aan zijn lot overlaten. 1 In twijfelachtige zaken scheidt het lot. 2 Zij delen schot en lot. Schot is eigenlijk de belasting, en, de toegang, alles wat men aan ongeld en verteringen, om in zulke be te voorzien, moet uitgeven, en lot iemand staat in leven, door de Voorzienigheid hem toebedeeld, in 't algemeen dus alles, wat tot de geschiedenis van iemand leven behoort. Deelen zij schot en lot, dan zegt dit dus: er heeft in alles gemeenschap plaats, zoowel in de uitgaven als in de inkomsten; aan schot noch lot onderworpen zijn, de tekenen: onafhankelijk zijn, en draagt iemand gewillig schot en lot, daar betaalt hij af wat hij schuldig is, zoowel als dat hij ter zekerheid is, met heen men hem voor zulke werkzaamheden. Als het zo wezen moet, patientie! zei de Kwaker, en hij kreeg tijding, dat hij duizend gulden uit de loterij getrokken had. (Zie GULDEN.) Bij loterij-geld is geen zegen. (Zie GELD.) Dat is een lot uit de loterij. (Zie LOT.) De loterij is een hoeren-nering, zei Jan de Bandert; want wat men in die een wint, verliest men in de andere. (Zie HOER.) Hetgeen hij heeft, is al zooveel, als schipper Jan uit de loterij kreeg: dat was een groote niet. (Zie JAN.) Het geluk is de wereld nog niet uit, zei de Jood, toen hij iemand acht stuivers en een vrijbriefje uit de loterij te huis bracht. (Zie BRIEF.) Het is een ongelukkige speler in de loterij. Hij klopt als een collecteurs knecht, die het loterij-geld te huis brengt. (Zie COLLECTEUR.) Kom eens bij de Haagse loterij. (Zie 's GRATENHAGE.) Loos. Hij zit daar als verdomde Louis. Dat is het beeld der onnoenzelheid. en ziet hier op koning LOUIS, die in alles van zijn broeder NAPOLEON afhankelijk was, en dus alleen als werktuig, kan beschouwd worden. Twee stuivers in een trommel maken meer geraas, dan als zij vol is met louis d’or. (Zie GERAAS.) LOURENS. Dat is strekkelijk kost, zei Lourens, en bij dat blompap met uijen. (Zie BLOEM.) Dat proef ik, zei Loutje, en hij dronk een’ pot met pis uit. Het geluk wil mij niet verlaten, zei Lourens, en hij vond een’ Kleefschen stuiver. (Zie GELUK.) Initje (of: Loutje) leeft nog! Nu heb ik het Heidelbergsche vat gezien, zei Lourens, en hij zag een voeder wijn van schtudl stoop. (Zie HEIDELBERG.) Viel de schuit met zulk volk, ze zouden mij beroven, zei schipper Louwe, en hij had partij varkens scheep. Wie kan het keeren, reis Lourens, en hij kreeg bal in zijn oog. (Zie BAL.) Lourens Köster. Als Loutje de klok hoort slaan, dan kijkt hij (Zie KLOK.) LUBBERT. Dat is lekkere peen, zei Lubbert, en hij at al vleesch op. Het zijn al geen quinten, die op een viadroep spannen staan, zei Lubbert, en hij hoorde bas bespelen. (Zie BAS.) Hoe zou dat van gat gaan? vroeg Lubbert, hij vond er nergens vat aan. (Zie GATEN.) Nu is er nog kans, om het spel te winnen, zei Lubbert, en bij was al zijne schijven kwijt. (KANS.) Schep op, Lubbert! met den grootsten jepel, de heeft een gat. (Zie GATEN.) Louvreur. Al verandert men van luchtstreek, men niet van gemoed. (Zie GEMOED.) Amsterdam heeft lucht noch water goed. (Zie STERDAM.) Beter is geenen vogel in de hand (of: in ’t net) dan in de lucht (of: over ’t land). HAND. Brabantsche lucht, Zeeuwsche renten. (Zie BAND.) Daar is geen lucht zonder wolken. Daar is wind aan de lucht. Daar zijn meer pannen op de daken, dan donder beitels in de lucht. (Zie DARK.) Dat is niet de lucht (of: de wolken. Dat niet, zei Jan van Speyk, dan liever in de stad (Zie JAN VAN SPEYK.) De lucht is daar niet klaar (of: helder, ook zuiver). Des arends onvermoeide vlucht Dringt zelfs door een stijve lucht. (Zie AREND.) De schaapkens in de lucht zijn water of wind. De vissen bewonen de diepten der zee, de de zweven in de lucht, — men kan de met een haak, de laatste met een pijl maar ’s menschen hart is op geringen afstand te doorgronden. (Zie AFSTAND.) Die veel over zee gaan, veranderen wel van land maar niet van manieren. Die zwanger van lucht is, wat kan hij anders dan wind baren ? Er is geen vuiltje aan de lucht. Er is onweer aan de lucht. Er is ter wereld geen gezondere lucht, Er komt een luchtje. Gebraden duiven vliegen niet in de lucht. (Zie DUIVEN.) Ur lacht 2 stukken slaan. 1 Er is een liefde op rovers, die konnen TICRSn Pr water als. Er is een houw in de lucht. (Zie Houw.) is een vogel in de lucht. 2 Ik weer kriek met een betrokken lucht. Kan wel varkens regenen: de lucht ziet zoo fnachtig. 3 (Zie de Bijlage.) kwaad komt uit, al zouden het dekraaijen (of: vogels uit de lucht) uitbrengen. (Zie KRAAL.) saweer is niet van de lucht. zijn lichte vogels, die ligten van lucht en land zanderen. (Zie LAND.) gaat om een luchtje (of: Hij is om hals getanzt). (Zie HALS.) klaagt zich aan de lucht vast. 3% 200 vrij als een vogel in de lucht. dat niet de Jacht vallen als een aangeschoten (Zie Gans.) maakt luchtsprongen. 4 'heeft een luchtje. vermant in de lucht (ook wel: in het honderd, de wind, af: in het wilde). (Zie HONDERD.) ziet in de lucht. maakt een gat in de lucht, (Zie GATEN.) steekt den kop hoog in de lucht. (Zie Kor.) droomt in de lucht. net eerder een mug in de lucht, dan een’ os denarde. (Zie AARDE.) e soch vorst bleef ooit in de lucht. (Zie HITTE.) een in de lucht (of: Luchtkasteelen) bouwen. aan de kasteel lacht vreemd, vangt geen vissen in de lucht. De wereld, ten ware 't een vogel in de lucht, is klaar. Pa en mijn zonder breken, zei de alligator tegen de arend, als ze daarvan in de lucht opgenomen werd. Neem je kat in huis; want er is donder aan de weg, heeft de keizer van China ooit gezegd. (Zie DONDER.) De vaste gronden zijn de elementen van oude en kinderen vinden in lucht en water meer vermaak. (Zie ELEMENT.) Weet je niet, van welke kant de wind waait, geen steen, maar een veer in de lucht. Kant. Zie ik eenmaal malkander. Komt de kou uit de lucht. (Zie KOUDE.) Hij wil lucht zien. Deze lucht, zei de bagijn, en de paus liet er een zegen over. (Zie BAGIJN.) Hij heeft de lucht van zijn voornemen gekregen. (Hij krijgt er de lucht van in den neus). [Zeven als het spreekwoord: Hij heeft de lucht van zijn voornemen gekregen, bezigt men dit, wanneer men een zaak ziet aankomen, en zich van den uitslag ervan verzekerd houdt.) Ik heb er geen lucht op. (Zie LUCHT.) Een woekeraar, een molenaar, een wisselaar en een tollenaar zijn de vier evangelisten van Lucifer. (Zie EVANGELIST.) Het is de wagen van Lucifer. Hij ziet er zoo zwart en verbrand uit, alsof hij familie van Lucifer was. (Zie FAMILIE.) Hij zit in nobiskroeg, onder Lucifers staart. (Zie KROEG.) Lucretia. Het is een Lucretia. Zij draagt het kleed van Lucretia. (Zie KLEED.) Luiaard. Dan zal de luiaard het gebraal niet verslapen. (Zie GEBRAAD.) De luiaard vindt veel uitwegen, om niets te doen. De luiaard voedt het gebrek. (Zie GEBREK.) De luiaard zal verscheurde kleederen dragen. (Zie KLEED.) Een luiaard (of: Ledigheid) is des duivels oorkussen. (Zie DUIVEL. Ga tot de mieren, gij luiaard! en word wijs. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk. vı:6.] Het is u stil gezeten, dan het werk voor lui-aards te doen. Hij is te lui, dat hij uit zijn oogen ziet. Hij is te lui, om zijn adem te halen. (Zie ADEM.) Hij is te lui, om zijn eigen aars te beschouwen. (Zie AARS.) Hij is 200 lastig (of: lui), als hij groot is. (Zie GROOT.) Hij is zoo lui, dat men hem wel uit de beenen zou schudden. (Zie BEEN.) Hij schiet den luiaards boog af. (Zie BOOG.) Luiaards zijn gelijk aan afgesleten machines. Luifel. Zij kakelt als een hen op een luifel. (Zie HEN.) Luiheid. Arbeid verwarmt, Luiheid verarmt. (Zie ARBEID.) Armoede is luiheid's loon. (Zie ARMORDE.) De luiheid gaat zoo langzaam, dat de armoede haar schielijk inbaalt. (Zie ARMOEDE.) De luiheid komt niet, daar zij iets wil. De luiheid ziet hem uit de oogen. Geen ding is erger dan luiheidlekker. (Zie DING.) Hij stinkt van luiheid. Hij weet van luiheid niet, wat hij doen zal. Luiheid en een lekkere bek is desleutel van gebrek. (Zie BEK.) Luiheid is de aanvang van allen laster. (Zie aanvang.) Luiheid loont met armoede. (Zie armoede.) Luiheid met nijd fokt luizen als kameelen. (Zie kameel.) Tuinman I. bl. 290. Sartorius sec. VI. 57. Adag. quadam bl. 17. Cats bl. 656. Bogaert bl. 70. Tuinman I. bl 286. Tuinman I. bl. 339. Cumgen bl. 108. Campen bl. 108. LUIHEID. 40 Lui, lekker en ligt Zijn de drie voornaamste deugden van het hoogzinnige Sticht. (Zie deugd.) Lui, lekker en veel te veel te veel Zijn drie dingen, die niet deugen. (Zie ding.) UIK. Die te Gent is geboren, te Utrecht ligt ter school, en te Luik leert zijn Waals, Is een muitzer door zijn hals; En komt gij dan nog wat kort, Zoo moogt gij aanspreken die van Dordrecht. Die te Gent was geboren, Aan de Liga had gezworen, Of te Luik was opgevoed, Heeft het muiten in zijn bloed. (Zie bloed.) Er is te veel geld dan gezond verstand. (Zie geld.) Hij kan Luik en Hamburg op. (Zie Hamburg.) Noordenwind, Akens kind, Luiks bloed: Nooit deed zulks goed. (Zie Aken.) Zet legen een bankje, en spelen schaak naar Luik of naar Vianen. (Zie bank.) LUILEKKERLAND. een Luilekkerland. gaan naar Luilekkerland dooreten. Het is daar ook Hij wil den brij (Zie berg. In Luilekkerland zijn de huizen met pannekoeken gedekt, en met re ingeregen. (Zie huis.) Eeden, op het bed gezworen, zijn maar minnelijke dingen. (Zie bed.) Hij heeft mede zijn goede luizen. Hij ligt op zijn luizen. Men moet zijn goede luizen waarnemen. Om niet begeerd hij wijze raad, Die op zijn kletsvleugels staat. Al evenwel knipluis. Als dat niet goed voor de wandluis is, dan weet ik niet, wat beter is, speelde en zong de muzikant, en zijn huis stond in brand. (Zie BRAND.) Als de eksters op de varkens vliegen, dan is het voor de luizen te doen. (Zie EKSTER.) Als de haren geschoren zijn, dan dansen de luizen op de stoppels. (Zie HAAR.) Als een ding maar wezen wil, dan zou een luis een mens de keel afbijten. (Zie DING.) Als iemand veeg is, dan zou hem een luis dood bijten. Als men uit de luizen is, dan komt men in de neten (of: Die al van de luizen verloren zijn, worden nog van de neten geplaagd). Beter een luis in de pan dan geheel geen vet. Beter een luis in den pot dan geheel geen vlees. (Zie de Bijlage.) Daar is groote liefde in 't gasthuis, als de bedelaars elkaar met luizen werpen. (Zie BEDELAAR.) Daar kan men wel een luis op geesen. [Men zegt dit van dingen, die zeer kaal zijn.] Daar kom ik wel af, zei de bedelaar, en hij kreeg 33 Folie I. 180. v. Eijk II. nal. bl. 83. de Jager LU twee blanken voor een papiertje met luizen. ( BEDELAAR.) Daar komen luizen, moeten luizen komen. Daar zit niet veel gras op de weide, zei Teeuw de boer, en hij zag een luis op een kalende graaf. (Zie BOER.) Dat avanceert als een luis op een presenteerblaadje. Dat is een mooie vangst, zei Lijs de Smid, en zij ving negen en twintig luizen in een griot. (Zie GREEP.) Dat is een leven als een luis op een zeer boeiend boek. (Zie HOOFD.) Dat is een zoet lief beestje, zei Pieter de Noormans en hij zag een platluis. (Zie BEST.) Dat is maar luizenzalf. Dat pareert als een luis op de behoef van een domme dier. (Zie BEP.) Dat schikt als een luis in een teerton. De kleedingmaker is moordzuchtig over de arme luis. (Zie KLEED.) De lombard is een vlooienkist en luizenkast. | KAST. De eis hebben het hard, zei besje, hij zag een luis knippen. (Zie BESIE.) De voorzichtigste mens kan wel een luis in de brauwhok laten vallen. (Zie BRUIJ.) Die een luis in de asch verliest, verliest maar kraken. (Zie ASCH.) Die met een bedelaar vecht, wint niet dan laken. (Zie BEDELAAR.) Doe een bedelaar goed, dan wordt gij met leiden beloond. (Zie BEDELAAR.) Een aap, een paap en een weegluis zijn drie dieren in een huis. (Zie AAP.) Een luis is menselijk, maar een vlieg is beestelijk. (Zie BEEST.) Eik heeft zijn bijzondere plagen, zei Piet, hij had platluizen. Elk moet zijn eigen luizen vangen. Er loopt hier een luis over zijn lever. (Zie LEVER.) Heb je mij gebracht, ik zal je voor bruid, zei Aart, en hij brak een luis de tanden uit. Mond. (Zie AART.) Het is onmogelijk, dat vlooien en luizen kunnen sterven, zei Jochem de bedelaar, en hij klopte zijn kop. (Zie BEDELAAR.) Hij banketteert als een platte luis op een grasveld. (Zie GRAS.) Hij glorieert als een luis in het schurftje. Hij heeft een luis (of: vlo) in het oor. (Zie de Bijlage.) Men past dit toe op iemand, die niet heeft... Hij heeft niet een luis in de mars. (Zie MAR.) Hij is daar te huis als een luis in een spiekprik. (Zie SPIEK.) Hij is geen luis waardig. Hij is vuiler dan een wandluis. Bedroefd, alsof hij een luis in de ashtoren had. (Zie ASHTOREN.) Kaal als een luis. Veeg (ook wel: vrij) als een luis op den kam. (Zie KAM.) Vlug als een luis in een strooppot. Geen luis van de trappen schoppen. Of hij een luis in 't oor had gebeten. Het komt voor (of: De zaken gaan er voort,) als een luis op een teerton. Actie van een luis, een schildpad. Of een luis in zijn eigen pels. Het is hem een luis in zijn pels. De platluizen, die worden er ook vet op: als een vuile ei, met luizen gelardeerd. weet te meten: een luis op een duim breed (Zie DUIM.) wordt getroeteld gelijk de varkens van de kraai- die nee lijden, dat men hun de luizen doe. (Zie KRAAL.) gelijk een luis tusschen twee nagelen. 8 half breed als een weegluis. 4 een luis doden, om er de huid van te nemen. (Zie HUID.) villen, om het vel daarvan te op een luis dood blijven. (Zie DOODE.) zoo, dat de luizen hem op den (Zie KOP.) komt een bedelaar aan luizen! (Zie BEDELAAR.) jagen de goddeloozen om den val der vro- a, zei een goed knecht weleer, En er tuimelde keel schavot met speetluizen van boven naar. (Zie GODDELOOS.) vlooien: je wilt je zelf niet verklikken. heb het wildbraad bij me, zei Geurt de jager, bij haalde een hand vol luizen uit zijn hemd. GEURT. luis (of: vloo) is meer wonder op te merken in een olifant. schoon hemd nestelen, wel luizen. (Zie HEMD.) niet pelzen kan men ook wel luizen vangen. Hers wapen: drie luizen op een rood lapje. (ZIE KLEEDERMAKER.) is is nog niet al dood. 6 kad met nijd fokt luizen als kameelen. (Zie KAMEEL) ver (ef: Hongerige) vlooien (of: luizen) bijten VER. de Bevoll! een luis in den pels te zetten (of: ) luizen onden wel in den pels, al zaait men zaat. 8 (Zie de Bijlage.) een luis niet meer benemen dan het le- Raum gl. Ren MER Bertolone pr „II. 68. v. Alkemade Witsen 311. gerlems di. 18. Gheurtz bi. 18, 19. 14 Jan. 1b 368, III. b2.187. de Braune bl. 491. kon LASL Wassenaar bl.91. v. Moer- ae Fuge XXXV. v. ELK 1103.00, Meijer bl. 87. 392 Folie I. 8. 8 Bervillus bl. 187°. Campen bl. 87. Gheurts bl. 48. Zegerus bl. 40. 11 Jan. Gruterus I. bl. 118, II. bl. 168. Oats bl. 450. de Brune bl. 477. Mergkh Lm bl. 4. Bartorins tert. 111.75. v. Alkemade bl. 154. Tainman I. bl.91. v. Eijk II. bl. 60. 10 Campen bl. 44. Meljer bl. 11. 11 Gruterus II. bl. 140, II. bl. 167. Mergk bl. 16. LUKAS. ven. (Zie LEVEN.) Men komt lichter uit de luizen dan uit de neten. 9 Met een' grote kwast is 't kwaad een luis te schilderen. (Zie KWAST.) O vermoorde onnocentheid! zei droevige Willem, en hij zag een luis op een' kam geknipt, (Zie KAM.) Ruilen is geen zonde, zei kromhakige Dries; hij stal een koe uit de weide, en zette er een luis voor in de plaats, (Zie DRIES.) Veel tanden zijn der luizen dood. (Zie DOOD.) Vertrek met uwe luizen. Wat beter is dan een luis, Neem dat mede naar huis. (Zie HUIS.) Wet van apen komt, wil luizen (of: Apen-jongen zoeken graag luizen). (Zie AAP.) Wie zegt het der luizen zoo spoedig? 10 Zelden een oude pels (ook wel: een oud man) zonder luizen. 11 Zij groeien in eens andermans zeer als de luizen. 12 Zijne eigen luizen bijten hem. 13 Zulke loopen er wel onder, zei de meid, en zij had een platluis tusschen haar vingers. 14 LUISTER. Die luister is oorzaak van groote pijn. 15 Het geluister is zonder luister. (Zie GELUISTER.) Maagd! wilt gij staan, of eerbare, of glans? De luister komt u van de mans. (Zie EER.) Wie de kaars te diep snuit, Blust haar? luister uit (of: Wie de kaars te ver snuit, berooft haar van licht). (Zie KAARS.) LUISTERAAR. Een luisteraar aan den wand Hoort vaak zijn eigen schand. 16 Loir. Het is een dronken Luizje. 17 Het is van hetzelfde, wat Luizje pijpt. 18 Ik zal u de zang van Luizje doen zingen. Laat ons elkaar geen Luizje noemen: Hans is een goed man. (Zie HANS.) Luizje (of: Loutje) leeft nog! (Zie LOURENS.) Dat is een ezel aan de Luiz gesteld. (Zie EZEL.) Luizje. Die Luizig is, wordt licht schurftig. 19 Lukas. Dat zijn er (Zie EI.) Het is niet secundum Lucam. 20 [Dat wil zeggen: de zaak, waarover gehandeld wordt, is niet behoorlijk onderzocht, en kan alz00o weinig vertrouwen geven. Het spreekwoord zal wel gegrond zijn op Luk. 1: 3 en A4. Ook het volkstevredenwoord 18 daar aan ontleend, en geeft te kennen, dat de persoon, die iets mede deelt, verre van voor onfeilbaar is te houden, en daarom in ’t minst niet met Lukas kan vergeleken worden. ] 18 Puinmean L bl. sl. v. BIjk IL, DI... Bogsert 1.71. 14 Folie 11. 61. i 15 Adag. quadam bi. 16. 16 Winterv. bl. 46. 17 Tuinman I. bl. 139. Dec. 25. 18 Gheurtz bl. 69. 19 Prov. seriosa b1. 19. v. Duyw DI. 196, Bogaert bl. 68. 6 % Tuinman I. bl. 8, [1.21.19. vr. Eijk X. nar a LUKAS. Lukas schrijft daar he 1 (Zie de Bijlage.) UL. Hij houdt geen lul. 2 " [Dat is: hij heeft niet bij zijn stuk. Lul is hier maat of kadans. Zie BILDERDIJK, Nieuwe Taal- en Dichtk. Verscheidenheden, 11. bl. 112-114.] Hij zet fort en lul bij. (Zie ver.) Luns, Eer gij voortrijdt, zie naar de luns. 8 Hij begint de luns te dragen. Dat wil zeggen: hij geeft geen acht op zijn zaken. Die de lunch draagt, en niet voor het rad steekt, laat het rad afloopen, en de wagon valt om. Het lunch-dragen in het volgende eekmoord heeft een geheel andere oorzaam: het geschiedt het uit gemakzucht, en wel ten koste van een ander.) Hij draagt de lunch heen den het rad. URF. Jemand bij de lappen, de vodden, de mouw, of de krachting krijgen. (Zie KRAAK.) UST. Aan 't hof: voor kleine lust. Veel moeite en weinig rust. (Zie HOF.) Aanzien verwekt snoeplust. Als de mensch is vol en zat, Wordt hij van den lust gevat. Als het lijf in vollen lust zwemt, De ziel is daarbij niet gerust. (Zie LIJF.) Arbeid moet den eetlust maken. (Zie ARBEID.) Bezie den lust en zijn beleid, Niet zodanig die komt, maar zodanig die scheidt. (Zie BELEID.) Daar is lust noch leven in. (Zie LEVEN.) Dat is een lust zonder vrucht of nut. De beste oorlog, die men voert, Is, al men zijn lusten snoert. De kosten doen den lust vergaan. (Zie KOSTEN.) De moeite zet den lust. Die de lusten heeft, moet ook de lasten dragen (of: Alle lusten hebben hun lasten). (Zie LAST.) Die drinkt zonder dorst, eet zonder honger en kust zonder lust, sterft zeven jaren te vroeg. (Zie DOBST.) Die weinig eet en minder drinkt, Die is het, die de lusten dwingt. Gapen en geeuwen komt nooit uit welbehagen, tenzij het van honger, dorst of vrouwen-lust is. Geen dorst wordt door den drank gebluscht: Hoe meerder drank, hoe meerder lust. (Zie DORST.) Geen vreugd of lust, Die niet onrustig is. 10 Het is haast genoeg gepijpt (of: gefloten), voor die lust heeft tot dansen. 11 LUTHER: Het is ter wereld de grootste man, Die meest lust bedwingen kan. 12 Het oog is leidsman van de min, En brengt voorst de lusten in, (Zie LEIDSMAN.) Het verbod doet den lust ontstaan. 13 (Zie DELAAGE.) Hij heeft eene groote begeerte en weinig lust, (Zie BEGEERLIJKHEID.) Hij heeft wel lust tot soppen, die zijn brood in goot (ook wel: in den mosterd) doopt. (Zie BROT.) Hoe hogere lust, Hoe minder rust. Laat u drank en eten geven, Niet uit lust, u om te leven. (Zie DRANK.) Lust lokt lust. 14 Lust maakt den arbeid licht (af: Lust en liefde maken de moeite zeer gering). (Zie ARBEID.) Zelfs aan gaat voor al. 15 Ongelijke dingen maken den lust. (Zie DIN.) Onrust is u winst en just. 16 Overdrijven lust is der nieren kwaad. 17 Scheidt uw vader uit den tijd, Kind! den ziekte uwe eeren kwijt; Maar indien uw moeder niet Dan verliest ge uw hartelust. (Zie ZER.) De veel kussen verdrijft de lust. 18 (Zie Bijlage) Uit lust volgt onrust. 19 Volg de lust, en hij baart onlust. %X Wat is van lust of magtig goed? Niets beter een stil gemoed. (Zie GEMORD.) Wat is van rijkdom, lust of eer? Geen ware mkb dan in de Heer. (Zie BEER.) Wat met moeite verkregen wordt, wordt met bezeten. 21 (Zie de Bijlage.) ‘s Werelds lust is onlust. 22 Wie aan zijn kind of knecht wil lust en vre zien, Die moet nooit volle gunst aan de eer ander bijten. (Zie GUNST.) Zijne lusten botten vieren. 23 Zonder rust, Zonder lust. 24 Zwangere vrouwen hebben al wonderlijke lust. 25 (Zie de Bijlage.) LUTHER. Voor het vagevuur behoeft men niet meer te zien; want Luther heeft het uitgep. LUTHERSCH ORHELIUS. Hij liegt, alsof hij Luthersche psalmen zong. 9 Dumman doet, terwijl hij de van dit DES onderzoekt, een vragen, die ik ongaarne bevestigend zou woorden, omdat ik niet wil liegen, al Luthersche psalmen zong. Hij had er ook geen vrede mee, daar hij eindigt mee gen: „Ik laat andere dit raaden.” Mijn inzien heeft men den grond van het woord te zoeken, niet „omdat die psalmen zich ongetrouw waren,’ zoals v. DUYSE: maar omdat men ze voor ongetrouw hield. Luthersche psalmberijming verschilt daar 1 Campen bl. 56. Mergk bl. 6. Dumman IL bi. 19. v. DUYSE bl. 197. 9 Sartorius soc. V. 58. 3 Cats bl. 528. Bogaert bl. 86, 4 Guikema II. 16. 6 Campen bl. 32, 7 de Brune bl. 110. Willems VIII. 133. B v. Waesberge Frissen bl. 64. Harrebomde Kind DI. 314, 9 Cats bl. 531. v. Waesberge Min bl. 16. 10 v.d. Venne bl. @. 11 Campen bl. 43. 38 July. Gruterus I. bl. 108. Tuinman IL. bl. 85, Meljer bl. 28. 28 27 Apel, 1 Jnd. Gruteres I. bl. 108. de Brune bi, 20. 38 April 53. ® 13 Mots bl. 11. de Bruns bl. 188, 339, 348. 14 v.d. Venne Tytel. 15 v.d. Venne bi 12. 16 de Bruns bi. 464. Sartorins tert. VIL. 87. 17 Gruterus III. bl. 165. 19 Cats bi, 544, 31 April. Gruterus I. U. IM. N v.d. Venne bl 10. de Bruns WM... berge Frijen bi. 64. 23 Campen bi. 32. 33 v. Lennep bl. &l, % el. Pros. bi. 306. 35 Gruterus III. bl. 158. 3 Tuisman I. bl, 198. v. Mjk 11.76 v. 198, i MERSCH. Wetenschappelijk van de Gereformeerde, dat zij met zeer uitgebreide bewerking en omwerking van het tekst bevat, zoodat dikwijls niet veel meer dan deze idee van het oorspronkelijke h in 't geloof en Luthers in den zak. gekwoord, wanneer een der vrouwen onder het papieren kleed wit steekt. De oorsprong van het gekwoord heeft men willen zoeken in de on- schaamde leugens, dat LUTHER zijn vrouw, ook ROR CATHARINA VON BORA, zou schaakt hebben, en dat, toen hij haar onder juk mantel wegdroeg, de zoom van haar kleed daaruit zigtbaar werd. — Niet dat men den oorsprong van dit spreekwoord de onderrokken der Evangelisch-Lutherse wesmeisjes, welke onderrokken wit draagend daar- aan gedragen wordende zwarte tabbaarden, die borduurmen korter waren, voor een gedeelte werden. — Eindelijk zeggen sommigen dat het spreekwoord oorspronkelijk van een te Luzenberg zich bevindend portret van den grooten hervormer, in welk portret een rood kraagje boven het zwarte vest te voorschijn komt. — En meer waarschijnlijkheid zal men den vorm van dit spreekwoord in den staart des tekens hebben. LUTHER geloofde, net als de meening van andere hervormers, veel aan den duivel in symbolische voorstellen, waaraan vooral de staart niet ontbreken ; waarom men een voorwerp met een' bok- bakop en pooten bijvoorbeeld, en van een' staart zwang, afteekende, zeggende: ziedaar de vel van LUTHER. Daarom is ook, naar die meening, een slip, onder het kleed der vrouwen hangende, de staart des duivels, en zegt van die vrouw zelf: Zij is Luthersch. — En is het, dat men, in Luthersche geschriften duivel afbeeldende, dien steeds een' streek gaf, hoewel niet uitsluitend in werken aan de oorsprong. Minder naar, dat de mening gegrond zoude zijn, dat LUTHER aanleiding zoude gegeven hebben. Hij schijnt het tegendeel uit LUTHERS geschrift te blijken. (Zie SCHULTZ JACOBI, over de afbeelding van den duivel met staart, in het mengelwerk der Vaderl). tanto. van 1842, n°.1, 51.37-41, vervolgd de Navorscher, iv. bl. 225-229, in welke 6 onderscheiden voorbeelden van naakte en gevallen duivels zijn te vinden zijn. Omdat men duivel afbeeldde als het een of ander dier, zowel dierlijk of gedroogd, kon ook de staart niet ontbreken, mogelijk een orm niet, naardien de staart, als nasleep, zelf kwalen en kwellingen van het booze wezen kon voorstellen. „Hoe in ’t algemeen,” zegt SCHULTZ JACOBI, „de Satan aan een’ staart samen, is nauwelijks een vraag; hij ontleende dien van de Satyrs, waarmede zijn naam Bam 6 Gheurts bl. 17. klim 1. 119. v. Moerbeek bl. 266. 7 Gheurts bl. 64, 67. 8 Man bl. 338. MAAG., eenige overeenkomst had." LUTTEL. Dat verschilt een span op een lutje. Een luttel duurt maar een luttel. 1 Een luttel helpt een' lekkerbek wel. (Zie LEKKERBEK.) Het zijn al katjven, die om lutje kijven. (Zie KATJF.) Wees geen hond om een luttel. (Zie HOND.) Lvur. Dat is een mondje: men zou er een besch..... luur in spoelen. 2 De parten, die de kinderen in de luren hebben, worden er niet ligten uitgewiegd. (Zie KIND.) Eene luur is geen kakstoel. (Zie KAKSTOEL.) Hij heeft hem in de luren gelegd. 3 Hij heeft het zoo druk als mans moeder met de lui- jermand. 4 Hij wil het kindje niet de luren bezien. (Zie KIND.) Uit iemands luren geschud zijn. [Zemand volmaakt gerust.) Verstel nog eens uw kinderluren, Zij gaan nog een jaartje duren. (Zie JAAR.) LUXE. Hij brengt meer luxe dan geld. (Zie GELD.) Lyanokus. Hij is scherpzinniger dan Lynceus. Toen DÄNÄUS, koning van Argos, de vader der DANAIDEN, zijn 50 dochters had doen zweren, haar mannen in de bruiloftsnacht te vermoorden, was HYPERMNESTRA de enige die hieraan niet voldeed. Zij beminden haar echtgenoot LYNCEUS oprecht, gaf hem kennis van het bevel van haar vader. LYNCEUS, wien het geluk alleen gediend had, ontvluchtte de moordslag zoon schoonvader. De mythologie schrijft dit evenwel aan zijn eigen scherpzinnigheid toe, doet hem een leger werven, en met hetzelfde DANAUS verslaan, om rustig bezit van de troon van Argos te nemen. Het is deze daad, die aanleiding tot het spreekwoord heeft gegeven, dat verder in zwang is, wanneer er scherpzinnigheid aan de dag wordt gelegd. Alle rijke lieden zijn voor zichzelf. (Zie LIEDEN.) Een goede buur is beter dan een verre vriend. (Zie BUURMAN.) Een goed vriend is beter dan een goede buur. Giften en gaven maken niet alleen maar leugen. (Zie GAAP.) Hier komt het varken onder zijn magen. Hij deed, waarover mannen en magen klagen. Hij heeft vrienden noch magen. Hij is de scherpste van zijn magen niet. Hij moedigt vriend en maag om hulp. "Man en massa is leenman en bloedverwant," zoo als 't meermalen bij MELIS STOKERVOORT komt. Als de maag niet meer wil koken, wordt het lichaam haast gebroken. (Zie LICHAM.) Als de maag niet meer wil koken, wordt het lichaam haast gebroken. (Zie LICHAM.) Al te vies maakt walgelijke magen. Dat ligt mij te hard in de maag. Dat zit hem dwars in de maag. De brokken zullen hem in de maag niet schimmelen. (Zie BROK.) De honger maakt een graag maag. (Zie HONGER.) De kat zal met zijn lege maag niet wegloopen. (Zie KAT.) De mot is in zijn maag. (Zie MOT.) De ogen zien verder (ook wel: zijn altijd groter) dan de buik (of: de maag). (Zie BUIK.) Die koude magen hebben, zijn gemeenlijk met een heete lever gekweld. (Zie LEVER.) Die op warme drank drinkt, verkreukt zijn maag. (Zie DRANK.) Eene goede maag verwerkt alles. Eene holle maag is zelden gevuld. Eene volle maag gelooft niet aan geen honger. (Zie HONGER.) Goede magen hebben geen oranje-soup of zure sauzen van doen. Het is beter, dat het vuur verteert dan de maag. Het is eene regte giermaag. (Zie GIER.) Het is in de keel en de maag (of: in het keelgat en den buik) vakantie. (Zie BUIK.) Het is in die struismaag al verteerd. Het valt nuchter op zijn maag. Het water is gevaarlijk in de maag: het steekt dijk- en en dammen door. (Zie DAM.) Hij blijft er nog in zijn maag zitten. Hij heeft een hoen maag. (Zie HOEN.) Hij heeft een struisvogelmaag. Hij heeft een vasthoudende maag; en meet nooit na. LA geeft nooit terug, wat men hem leent. Hij heeft het al in de maag. Hij heeft zauw water in zijn maag. Hij heeft zijn conscience laten doorslaan, om een ruime maag te hebben. (Zie CONSCIENTIE.) Hij heeft zijn maag overladen. Hij heeft zwell in de maag. (Zie ZWELLEN.) Hij maakt een soldaten-ransel (of: een vuilnisvat) van zijn maag. Hij slacht de koekoek: hij kan met geen lege maag zingen. (Zie KOEKOEK.) Hij zal er zijn maag niet aan overladen. Jemand etwas in der Magkeit stoppen. Meine Magkeit jeucht... Um Eisen zu verdauen ist eine Struhsack nötig. (Zie EISEN.) Zu viel belastet die Magkeit; ein wenig kannst du tragen. Für eine langere Magkeit ist Bet preken nutzlos. (Zie HUNGER.) Vreemde spu iz deert de Magkeit; Neuigkeit ist ’t Tuinman I. bl. 110, 225, 393. Modderman bl. 61, % v. Eijk Il. nal. 99. 3 v. Eijk II. dl. 62. 4 de Brune bl, 1. 5 v.d. Venne bl. 239. 8 Set. Prov. bl. 3. 6 Gruterus III. bl. 153. Meljer bl. 90. 7 Sancho-Panca bl. 43, MAAG land een plaag. (Zie LAND.) Zand schuurt de Magkeit. Zijne maag is zoo hard als een spijker. Al kwam Sint Ursula met hare elfduizend maagden. Dat wil zeggen: ik vrees niet, dat die m'n in haar net zullen krijgen, of aas voor een engel vangen. In de 16e eeuw werd, ere van Sint Ursula, een vrouwen-orde gesticht, zich onthoudende met de opvoeding van jonge mensen. Het aantal van elf duizend maagden is echter, zowel voor de stichting als voor hem die het spreekwoord gebruikt, al te groot. Bregt is gestorven maagd, omdat het haar niemand gevraagd had. (Zie BREGT.) De eer kost zo veel, om ze te behouden, ze goede maagd. (Zie EER.) De maagd is bezet. (Men zegt dit als geknoopt van een zwaveldraadje.) De neemt geen maagd. (Zie DEKSTER) De trouw der maagd moogt breken, de minste kan zich wreken. De vrouw eens jongensmans en de kinderen zijn altijd wel onderwezen. (Zie KIND.) Die man heegt al, van dat zijn moeder maagd was, en zegt dit van de taamie op zulke wijze: dat vindt hij de meest vereernde beil. Dit touwtje is nog maagd, wil zeggen: er is niets voor diegenen gebracht. Het is afgeleid van de vis die nog niets heeft gevangen. Zoo aan morgen degenereert nog maagd, als daar idool volwassen nog niet op de cl is gesteld. Vaan menschen, die ergens zonder kleerschab af komen, heet het: zij zijn er maagd gekomen. Eene jonge maagd brandt zich niet gaarne. De vuurproeven, die men in de middernacht aanwendde, om de schuld of onschuld van toverij te aan te doen ken, hoorde bij het spreekwoord: Het is een handige zaak, om aan te tasten. Ook werd dit gebruik om over de oneerbaarheid van ontucht besmette vrouwen te oordelen, dat door v. An Made aldus wordt medegedeeld: „De getrouwde vrouwen, die van onmatigheid, hebben te bukken gegaan, waren van oudsher pligt, om met haar voeten eenige trepen op gloeiende platen te gaan, af met een gloeiend ijzer te dragen, welke dan, zalf bestreeken en met een doek omwonden, verzegeld, na 3 dagen van de rechter te ondersogt; zoozegend werd bevonden, werd vrijgesproken, 200 gebrand, werd ze geslagen als een hoer of overspeelster. Ziet onze boeken, die getuigen, dat zelfs koninginnen deze proef hebben wijgedragen.” Eene maagd is ongezien, als zij zijdig wordt geholpen. Eene maagd maakt geen dans. (Zie dans.) Een aap op de ton, En een stoute maagd, Scheid ervan, eer je het beklaagt. (Zie aap.) Een jonge maagd wordt ras gevraagd. "Wat te doen voor het bed van deze maagd?" Bed. Eene en maagd dienen niet roekeloos gewaad. Zij is een oude maagd. Een minnaar van de elfduizend maagden. Dat wil zeggen: hij houdt veel van de vrouwen. Duyslje wijst op "het verkeerde gebruik" van de woorden: Ursula et Decemilla Virgines, dat is: URSULA en DECEMILLA VIRGINES, waarvan zal gemaakt zijn: et decem mille Virgines, dat is: URSULA en de tien duizend maagden. Zoo tien hier elf wordt, blijkt aan de context. Dit is mijn niet gekomen en, die gaarne men badden, die te laat, een maagd in haar eer te herstellen. Het is niet zo hoor mee. Mensen moeten goed kijken om te weten, wat een maagd in haar eeren deugd behaagt. Komt uitsluitend van maagden-aard: Zij dienen Te lang bewaard. Een maagd is wonder teer: Eens verloren, keert nimmer weer. Lust gaat voor alles. Weigering is vrijers-geluk. Maar dezuchten zijn maar kluchten. Een maagd! wilt gij staat, of eer, of glans? De luister komt u van de man. Vragen vijf. Dit is het werk van verneem-allen, zegt Tuinman. Het komt mij echter voor, dat men hier maag voor maagd te lezen heeft, en het spreukwoord een verbastering is van: Man en mang en zie BILDERDIJK, Nieuwe Taal-en Dichtkunst, Verscheidenheden, boek 1, blz. 197. Een maagd haar eeren rood, dan is zij dood. Een maagd van twintig, en een vriend van honderd jaar. De belofte, maar ’t besluit Maakt van een bruid. Lees dient er min gewaagd Dan een terne maagd. st vrouw of maagd in bedevaart, Zij krijgt al Egt een’ kwaden aard. (Zie AARD.) ste maagden en bloode klerken Doen zelden goede werken (of: deugd bemerken). (ZieDEUGD.) m ik eene maagd was, toen waren er maagden, zi de vrouw. 7 ermeken is het naast, zei de maagd, en zij ver- looe haren mangdom. 8 den eene schoone maagd zonder geliefde. (Zie GELIEFDE.) MAAITJE VAN OVERSCHIE. Zij ie maagd als eene koe, die zeven kalvers gehad heeft. (Zie KALF.) Zij is zulk eene reine maagd Als Jordens koe, die jongen draagt. (Zie Jong.) Zijn degen is nog maagd. (Zie DEGEN.) Zij ziin er maagd afgekomen. 9 Zoo wat entre deux, als Saar: die was maagd, vrouw noch ınoeder. MAAGDOM. Al proevende (of: Met goed vertrouwen) verloor het meisje baren maagdom. 10 Als de meiden alleen huren, veilen zij den maag- dom. Il Ik geloof, det haar maagdom al lang binnen Parıjs in den lombard staat. (Zie LOMBARD.) Verzoeken is het naast, zei de maagd, en zij ver- loor haren maagdom. (Zie MAAGD.) Zi) heeft haar’ maagdom nog. [Men zegi dit, wanneer een meisje zich laat negen, en zwaarder is, dan men dacht. Mo- gelijk ziet het op het negen van toovenaars en tooveressen, waartoe heizer KAREL V. aan Oudewater het regt gaf.] MAAGSCHAP. Regt gaat boven maagschap. Spuwsel is strots maagschap. 12 Wat maagschapt, vrijt wel. 13 (Zie de Bijlage.) Weinig maagschap, goede vriendschap. 14 Wie eene goede vrouw heeft, is wel vermaag- schapt. 15 Maar. Als de maaijen uit de kaas springen. (Zie KAAS.) De meid doet als de maajjen: zij springt van weelde uit het spek. 16 Het bederf van het vleesch is het leven van de maaijen. (Zie BEDERF.) Hij is al zoo bloot (of: arm) als eene maai. 17 fAAIJER. Een slecht maaier heeft nooit een goede zessen. 18 Honderd twintig treën en twintig zwad is een maaier's mat. 19 (Het hooiland wordt in Groningen bij het mat gerekend. In dit spreeknoord wordt een land bedoeld, ter lengte van 120 treën en ter breedte van 20 zwad, dat is: afgemaaid regels.) Op Sint-Jansdagnag de eerste maaier aan. MAAILJIG. Hij ziet er heel maailig uit. 20 AARTIE. Hansje in de kelder en Maaitje in ’t schapraatje. (Zie HANS.) Het is jonge Maaitje en oude Maaitje. Ik kom uit het kleiland, en houd veel van de kluten, zei Maaitje. (Zie KLEI.) Wat bruit mij de platter, zei Maaitje, en zij kreeg een schol voor haar gat. (Zie GAT.) MAAITJE VAN OVERSCHIE. Dat gaat goed, zei Maaitje van Overschie, en zij kreeg een zoen met een dubbeltje toe. (Zie DUBBELTJE.) Gelijk men, wanneer eene zaak juist gebeurtd is, zegt: Het is vlak in mijn oog, zei appelgroen, en bij het ontmoeten van eenig geluk: Vlak in mijn oog, zei Lekkerbeetje, 200 gebruikt men het spreekwoord: Dat is vlak in ’t oog, zei Maaitje van Overstroom, wanneer zich een nieuw gezichtspunt voordoet. Dat zal wel altijd in de maak blijven. Hij is in eenen maalstroom van denkbeelden. (Zie DENKBEELD.) Hij weet er niet beter uit te komen, dan een schip uit een maalstroom. Hij haalt een maal uit, zei Jurrien, en hij vond den kop van een' pekelharing. (Zie HARING.) Dat is een zondagsmaaltje. Dat is het galgenmaal. (Zie GALG.) De gekken geven gastmaaltijden, de wijzen nemen er nota van. (Zie GAST.) Die al zijn kost verslindt ongeveer het middagmaal, Vindt, als het avond is, zijn keuken bijster schraal. (Zie AVOND.) Die op de fortuin wacht, is van zijn middagmaal niet zeker. (Zie FORTUIN.) Een weervermaaltijd (of: Een weermaalt) geven. Een gastmaaltijd zonder wijn is een toverlantaarn zonder kaars. (Zie GAST.) Een kort gebed en een lange maaltijd. (Zie GEBED.) Een vastendag maakt drie gulzige maaltijden. (Zie DAG.) Er is geen arme waard, of hij kan een gast een maaltijd brood borgen. (Zie BROOD.) Er is geen duurder maal, dan dat men buiten ’s huizen eet. (Zie BUITEN.) Er is geen maal zoo dienstig of zoet, dan dat men thuis gebruikt. (Zie HUIS.) Gij komt te maal vroeg toe. (Zie VROEG.) Het is een banket (of: maalt) voor een koning. 