title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 3) „Autant par l’insuffisance des pouvoirs, que vous avez confiés que par les différences exagérées et parfaitement raisonnables, qu’étaient vos Envoyés.” 4) Voorstel der Gedeponeerden van Gelderland ter Generaliteit, om de In- 181 van hartelijk en meer dan ik het kan uitdrukken, dat Gij hoe eer zoo liever en zonder zan en enkelen dag te verzuimen, de hinderpalen, die tot dusverre deze voor de Bataafsche natie 200 aangelegen zaak hebben belemmerd, uit den weg ruimt. — Degenen uit uw midden, Burgers Representanten, die met mij te Amsterdam zullen willen komen spreken !), zal ik met het grootste genoegen afwachten. Zij zullen in mij de openheid vinden waarmede ik met verscheiden Leden der Staten-Generaal dikwijls van gedachten heb gewisseld, en wat ik steeds gezegd heb, zal ik hun herhalen: Spreekt rond- borstig en maakt aan de zaak ten spoedigste een einde 2). Doch gelieerd wel in het oog te houden, Burgers, dat daar ik van de Fransche Regering met opzicht tot de Negotie van staatkundige aard hoegenaamd geen machtiging of volmacht heb 3), onze Conferentie niet meer dan een eenvoudige ontmoeting kan zijn, bij welke gelegenheid ik met belangstelling zal hooren al wat Gij mij zult willen zeggen, maar zonder dat ik U een officieel antwoord geven kan.” — Waarop dan vok H. H. Mog. hadden besloten: dat vermits geen mondelinge conferentie met Alquier kon worden aangelegd, men zich tot die Representant bij een Memorie zou rigten. — Ten zelfde dag benoemden de Representanten van Holland tot Leden van een Commissie van Buitenlandsche Zaken, de Burgers JOHAN GERARD TULLINGH VAN OLDENBARNEVELD 9), actie van de Ministers BLAUW en MEYER, om de indemnisatie voor de Fransche Republiek te verhogen, Decreten van Holland, 3 April 1795, fol. 61. 1) „Ceux d'entre nous qui voudront venir causer à Amsterdam.” 2) „Parles franchement et terminez bien vite.” 3) „Que n'ayant aucune autorisation, aucun pouvoir du gouvernement Français relativement aux négociations politiques, notre conférence ne sera qu'une simple entrevue, dans laquelle j'entendrai avec intérêt tout ce que vous voudrez me dire, mais dans laquelle aussi je ne ferai point de réponse officielle.” 4) Advocaat-Fiscaal van de Generality en schrijver van het Onderzoek af de Bestuursbrief voor de Militie van den Staat van den laatsten Februari 1579 Kracht van wet gehad hebben? Utrecht 1788. 9* 132 LONCQ, STAPHORST, LIEVENSON, PAULUS, HAHN EN VAN LEXDEN. — Een vreemden indruk maakt op ons de voorziening dier Commissie in de zorgelijke dagen, waarin het bestaan der Republiek te Parijs op het spel stond, en BLAAUW schier den moed op een redelijke uitkomst had laten varen, om den oude diplomatieke luister van Nederland door vier Gezantschappen tegelijk, in Zwitserland, te Hamburg, in Denemarken en in Zweden op te houden. — Geen onstaatkundige maatregel, zo verre die het ernstig besluit openbaarde, om zich als zelfstandige Mogendheid te doen gelden, en zich door de Conventie te Parijs niet uit het Statenstelsel van Europa lijdelijk te laten schrappen. — Als Minister tot het werk van de Capitulatie, moest san DE WIEL bij de Zwitsersche Kantons, de in schijn zieltogende, maar in een nieuwe gedaante herlevende Republiek vertegenwoordigen; de te Hamburg gevestigde BALTHAZAR ELIAS ABBEMA zou aldaar onze Minister zijn; naar Denemarken zou HENDRIK CORNERUS als Minister-Plenipotentiaris gaan, terwijl C. A. VAN MISSE als Agent werkzaam moest zijn; en voor het Hof van Zweden werd A. B. G. VAN DE DEM VAN DE GELDERS bestemd. Dat voor het overige Nederland nog niet tegenover vreemde Magten, het onafhankelijk volksbestaan had verloren, kon eensdeels uit het regelmatig inkomen ter Generaliteit, yan de dep6ches onzer Gezanten , ook uit de Nieuwe Wereld blijken; anderdeels uit de klagten en Vertoogen van de te ’sHage steeds 1) Deereten 2 April 1795, fol. 46; 6 April fol. 86 heet de Commissie Comitd. 3) Decreten 6 April 1795 fol. 86. 3) Verg. hiervoren bl. 73. 4) raıck meldt uit Hamburg den 23 Aug. 1709 aan zün Vader (Brieven bl. 97, 1795—1843, 2° UDitgave): „De Minister ABBEMA — houdt hier de er der Natie zeer wel-op; doch bemint geenszins de Hamburgers, qui, an reste, le Ini rendent bien.” 5) costerus bedankte. Deereten van Holland 13 April 1795 fol. 310. 133 aanwezige buitenlandsche Diplomaten 1). — Zoo wendde zich in diezelfde dagen, de Portugesche Envoy6, Ridder D’ARAUIO, met een krachtige Memorie tot H. Ho. Mog. 2), ter zake van aanhouding van schepen door de Franschen te Amsterdam, gelijk ook de Charg6 d’affaires van Rusland novicor ®) wegens gelijksoortige feiten, als schennis van het Volkenregt bestem- peld, voldoening eischte. — Inmiddels kwamen onaangename tjdingen van VAN DER GOES uit Spanje, van VAN REEDE uit Berlijn. — De eerste meldde uit Aranjuesz den 3 Maart 1795, dat op alle Nederlandsche schepen op last des Konings een embargo gelegd was; een maatregel nogtans bij een’ be- leefden brief van den Minister, Hertog van Alcudia met de verklaring ontschuldigd, dat dit niet uit vijandelijk6 oogmer- ken, maar enkel uit voorzorg wegens het lot der Spaansche eigendommen hier te lande, was geschied #). Het was dan niet zonder grond, dat het Comité van Koophandel en Zeevaart, beducht voor de onberekenbare schade, welke onze ingezetenen uit de respresentaties der Regeringen van Spanje als van Engeland, Portugal en Rusland te wachten hadden ten gevolge van al hetgeen in strijd met het veelbelovend Decreet van 1 Pluviose, (20 Januarij) door de Fransche Representanten tegen de eigendommen van de Mogendheden, met welke men in oorlog was. Verg. de Instructie voor den Minister woûz, Bijlage VI, blz. 35: „les Ministres étrangers & La Haye sont ceux des Bins-Unis, de Sudde” enz. Resol. der Staten-Generaal 4 April 1795. Decreeten van Holland, 12 April 1795 fol. 241-248. Note Verbale, 7 April 1795; Resol. Staten-Gen. 18 April. Decreeten van Holland, 22 April 1795, fol. 480 volg. Decreet 16 April 1795 fol. 344. Rapport der Gedep. ter Generaliteit, 15 April. Verg. ook de fraaie Memorie van den Zweedschen Minister v. LÖWENHURM bij de Staten-Generaal den 18 Februarij 1795 ingediend, in den Franschen tekst te vinden, Decreeten van Holland 20 Febr. 1795, Eerste Deel, fol. 409 volg. In van hare onderdanen of ingezetenen, in Nederland was te werk gesteld, op het door onze Ministers te Parijs 200 mogelijk te weeg te brengen ontslag van alle schepen en goederen van bijzondere personen van welke Natie dan ook, bij of na de intrede der Fransen alhier aanwezig, met den meesten ernst aandrong. — Wat anders dan klanken had men met dat hooggeroemd Decreet van onze herstelde Vrijheid ontvangen? hoe had men onze onafhankelijkheid geteisterd, en de veiligheid van personen en van bijzonder eigendom gehandhaafd? — Beroep was men begonnen de opgave te vragen der schepen en der daarin geladen goederen, met bevel over die aangegeven eigendommen niet te beschikken; daarbij had men de lossing der goederen, waaronder zelfs vele Hollandsche eigendommen, op de trouw der verklaringen aan boord der schepen gelegd, verboden en nu hadden de Franse Representanten zelfs bij Publicatie de opgave geëist der goederen die ontladen mogen zijn uit schepen, toebehoorende aan de ingezetenen der Gouvernementen, die met de Franse Natie in oorlog waren. — Wat moest in zulken stand, van den Koophandel en Zeevaart van het Gemeenebest worden? — Wat van de gezindheid van het Pruisisch Kabinet, door VAN REEDER gemeld werd, was zoo al niet krenkend voor onze stoffelijke belangen, althans voor de eer van den Staat grievend. — De Gezant zag zich genoodzagt aan H. H. M. te bevestigen, dat hij niet in de mogelijkheid geweest was, zich van den last hem door de Staten-Generaal opgelegd, bij het Hof van Berlijn te kwijten. — "Eenige redenen hobbende om te vermoeden, dat de mededeeling, die ik dezer dagen hier stond te geven, niet wel opgenomen zou worden, heb ik gemeend, zeide hij, vooraf onvoorhaands te moeten." 2) Resolutie van 24 Febr. 1795. 135 ten onderzoeken, hoe diezelfde ingezien en beantwoord zoude worden; en weet thans met zekerheid, hoezeer van ter zijde geinformeerd, dat het Ministerie vast bepaald heeft, mij tot antwoord te geven, dat in de actuele Zagen der zaken het- zelfde een diergelijke mededeeling niet aan konde nemen, veel min diezelfde beantwoorden. — Dit zoo ziende, en de waar- heid dezer waarschuwing niet in twijfel kunnende trekken, heb ik gemeend mij niet bloot te moeten stellen, een on- aangename boodschap aan te nemen en ook over te brengen.” — De omzichtig Diplomaat had derhalve de Staats- resolutie onder zich gehouden zonder er gebruik van te maken. — Hij besloot zijn depèche van den 4 April, met de regeling: „Hoezeer de stilstand van vijandelijkheden tussen Pruissen en Frankrijk vastgesteld scheen te zijn, en men altijd in het publiek van een »algziende Vrede spreekt, moet een koerier door den Heer v. HARDENBERG gezonden en voorgisteren aangekomen, niet anders dan de narig van zijn aankomst overgebracht hebben; ook sedere geeft men te ver- staan, alsof er menige punten waren, die de Negotiatie nog zouden kunnen vertragen. 2).” — Doch in hetzelfde uur, dat deze depèche in de Vergadering van Holland ter tafel kwam, deelde de President DE KEMPENAER mede, hoe hij van goede hand verwittigd was, dat er bij H. Ho. Mo. die eigen nacht een koerier van de Fransche Representanten AL- QUIER, COCHON EN BAMEL was aangekomen, kennis gevend van het tussen Frankrijk en Pruissen gesloten Vredes-Tractaat, behoudens de ratificatie door de Nationale Conventie. De Vergadering besloot onverwijld die gewichtige gebeurtenis aan het Comité tot de Buitenlandsche Zaken te doen weten, met verzoek uit te vorschen, „op wat voet deze Alliantie” — binnen een uur reed schreef juist daags voor het beruchte Tractaat van Bazel. De Beteren van Holland 15 April 1795, fol. 308. De Beteren 15 April, fol. 290. De onheilspellende Vrede wel heeten — was aangegaan. — Men bleef desgewegen niet lang in onzekerheid daar HET STEVENSON en HUBER, door de Staten-Generaal benoemd, om de Fransche Representanten met dit Tractaat geluk te wensen, reeds den volgenden dag den inhoud der Vrede-Artikelen bij hun verslag der gedane pligtpleging mededeelden. Maar zodan de bekommertheid over het verdrag met het Hof van Berlijn bij nadere overweging bedaarde, lieten andere alarmisten weinige dagen later, zich door den argwaan van den tusschen Frankrijk en het Hof van St. James als aanstaande aangekondigden Vrede, op nieuw verontrusten. Het gerucht vond bij Hun Ho. Mo. zo veel ingang, dat overeenkomstig een voorstel van de Friesche Gedeputeerden, BLAUW en MEYER werden aangeschreven, om alles aan te wenden, ten einde casu quo het Fransch Gouvernement de teruggave van onze schepen zou bedingen, in de Britsche havens „zoo gewelddadig” aangehouden, onverminderd de schadeloosstelling der eigenaren. Tegelijk werd het Comité van Marine gelast, met het oog op de te Ramsgate verzamelde Zeemacht der Engelsen, in het Amelander-gat een gewapend vaartuig te doen plaatsen, en een kleiner tusschen gemelde eiland en Schiermonnikoog, om in de Noordzee te kruisen; — alle voorzorgen, die de bestaande en vrij algemeen heerschende vrees voor een aanslag van buiten, te midden der kwelling die de Negotiatie met de Franschen ons zijde reeds veroorzaakte, genoegzaam aanduiden. Doch men zal thans verlangen te vernemen, hoe het aan de Minister van Buitenlandse Zaken, Lauw, gegund bestek van slechts tien dagen, ... De secretarissen, 16 april 1795, fol. 455, Lezenswaardig wegens de telkens en nog lang daarna herlevende vrees voor Pruissen is van LIMBURG BROUWER, Zeven Canons wisseling, blz. 68, 66-68. De secretarissen, 20 april 1795, fol. 701. De reis heen en weer naar Parijs, daaronder begrepen, te 's-Gravenhage werd besteed; in welken geest, onder voorlichting van VALCKENAER, aan de onderhandelingen met het Comité de S.P. een nieuwe richting werd gegeven. — Toegeeflijkheid op deze en gene punten, onbuigzaam verzet op andere, schenen in den drang der omstandigheden, waarin men verkeerde, beurtelings raadzaam. — Op voorslag van VANVELD, werd den 15 April ter Vergadering van Holland, tot een plegtige Commissie van twaalf Leden niet alleen bij de Staten-Generaal, maar ook bij de Provincie van Zeeland besloten. Den volgenden dag ving de Deputatie, met genoemden als voorzitter aan het hoofd bij monde van die Burger, hare treurige taak aan met een rondborstigheid, die een beteren uitslag kon doen hopen. De zaken der Republiek verkeerden in een buitengewoon staat, als waarvan sedert den tijd des Spaanschen Dwingeland, geen voorbeeld was. Vandaar dat een openhartige blootlegging van den benauwenende toestand, maar tevens de aanwijzing van middelen om het Vaderland te behouden en, indien mogelijk, uit de diepe vernedering eensmaal te herstellen, noodig was gekeurd. „Elk der Leden van deze aanzienlijke Vergadering zal gevoelig aangedaan zijn door de proposities, ons van wegen de Fransche Republiek gedaan, als vooraf te bepalen Preadvocalen, om tussen beide Republieken een Alliantie te vormen; — Proposities inderdaad, welke men na zoovele voorafgegaan been bedragingen, niet had kunnen verwachten; als welke toegestaan zijnde, de ons gelaten, zoogenaamde Vrijheid en Independentie buitengewoon precair zouden maken, zodat 2) Decreten van Holland, 16 April 1795, fol. 833, 3) De nevegiers den Spreker noisVELD afgevaardigde Leden waren GEVAERTS, SPOORS, WISELIUS, V. STAPHORST, P. GEVERS, DE LANGE VAN WIINGAARDEN, VAN DER JAGT, VAN DER VELDEN, LIEBEHERR, BRANGER en GOUDSBLOM. geen regtegaand Batavier, dezelve voor een vrijeid en onafhankelijkheid zou kunnen houden. — Maar neen, Hoog Mogende Heren, God verhoed, dat de Volksrepresentanten der zeven Verenigde Gewesten ooit tot zulk een stap besluiten! een stap, die ons voor het oog van Europa verachtelijk, die ons bij onze eigen Natie, welke haar vertrouwen in ons gesteld heeft, onverantwoordelijk maken zou; doch ook een stap, waartoe wij, Gode zij dank, onbekwaam zijn! Edelmoedige zielen kunnen, wanneer de nood het vordert, alles lijden, wat de willekeur van de sterkste haar doet overkomen; maar ook onder het grootste ongelijk en in de diepste vernedering, behouden ze moed genoeg, om de toestemming te blijven weigeren aan wie het ook zij, die zíne lichamelijke macht misbruikt, om zaken te vorderen die niet behoorden geëist te worden; en die, wanneer zij gegeven worden, met geen mogelijkheid kunnen worden toegestaan. Men kan de zwakkere alles onthouden wat men wil, doch men kan, indien hij niet wil, hem niet dwingen het te geven. Tot dusverre beaamt de lezer de mannelijke toon van dit protest der verontwaardigde Vaderlandsliefde. — Maar hoor, hoe inschikkelijk de taal van de Redenaar verder luidde. — „Pecuniale opofferingen zijn van eenenigszins anderen aard, indien ze slechts eens voor altijd geschieden. — De Vrijheid en Onafhankelijkheid is dat waardig, en een dankbare Natie is uit zichzelf geneigd, erkentenis te tonen aan een Volk, dat zo veel zweet en bloed heeft besteed, om een Volksvrijheid in Europa te vestigen op zulke fundamenten, als waarvan de vorige generaties geen denkbeeld gehad hebben; aan een Volk, dat deze Republiek door zegepralende wapenen geholpen heeft het juk, waaronder wij allen, met een smaragdjk gevoel onze vertrapte waardigheid zuchtten, af te schudden, en ons alzo deze gelegenheid verschaft heeft, om in deze wijdberoemde zaal, vrijelijk te raadplegen, zodat wij het onvergenoegd oog van eenen Meestör behoeven te duchten.” — En zo volgde dan na een heftige klaag over de „allerverderfelijksten oorlog,” door het Staats-Stadhoudersch Bewind ten koste der „onschuldige Natie” gevoerd, die alle bronnen van welvaart had gestopt, van Zeevaart en Commercie, van Visscherij, Nering en Handwerk, terwijl ’s Lands kas was uitgeput en het openbare geld was verdwenen, — de betuiging van het leedgevoel, dat er nauwelijks eenig uitzicht overbleef, vanwaar men een genoegzame som zou bekomen, „waardig, om als een erkenning aan de Franse Republiek — te worden aangeboden.” Aangeboden! Zooveel reeds had men van den vreemdeling geleerd, dat zelfs de Vertegenwoordigers der Natie jegens haar een diplomatieke list bezigden, die beter tegen het geweld van buiten had kunnen gekeerd zijn. En toch zelfs het Natuurrecht werd ingeroepen niet om het Nederlandsche Volk tot den schier wanhopigen strijd op het voorbeeld der Vaderen op te wekken en de noodweer tegen pururs in het geheugen te roepen, neen — om gedwee en gezamentelijk, zonder aanzien van Gewest, op den eisch der Fransen de beurzen te openen en tot den bodem te ledigen, om alle goud en zilver door het nijver voorgeslacht bespaard, aan de hebzucht der Verlossers ten offer te brengen. „Als het vermogen, Hoog Mog. Heeren, van alle de ingezetenen der Republiek, wordt, 200 sprak Boswell, ten dienste van het gemeene Vaderland vereist. Elk individu, evenveel in welke plaats van het Vaderland hij zijn woning heeft, is Jure Naturae verplicht, naar zijn eigen financieel vermogen, daartoe het zijne bij te dragen; alle huisgezinnen loopen hetzelfde gevaar; alle moeten dus gelijkerhand toeschieten, om het af te wenden. waarom de nieuwe Vergadering van H. Ho. Mog. niet eerder aan de Ministers te Parijs heeft in mandatis gegeven een zeker som tot indemniteit aan de Fransen op te offeren. VAN DE SPIEGEL bij zijn missive aan BRANTSEN in dato 15 Januarij 1795 voelde wel, dat het daarop neer zou komen, en dat men daar onmogelijk buiten kon blijven. De Vergadering van H. Ho. Mog. uit de requisities die de Generaal PICHEGRU gedaan had, kon weldra zien, als zij oogen had, dat de Vrijheid en de Broederschap niet gratis zouden geschonken worden. — Het is zeker, dat als de Ministers te Parijs, bij de komst van den Minister MEYER in mandatist geheimhouding hadden gehad, en bij secrete Resolutie waren geautoriseerd geworden, om bijvoorbeeld een som van 50 of 60 miljoenen toe te zeggen, zoodanig men naderhand in de maand April 1795 de Schrijver bij zijn komst in den Haag bij secrete Resolutie heeft geautoriseerd, de Ministers dan zeker in staat waren geweest een heel andere koers aan de Negotiatie te geven, en dat zeer zeker een offerte van die aard, met beleid gedaan, een grote sensatie ten voordele zou hebben moeten maken. Dit is dus zeker een voorname grief die H. H. Mog. op die tijd hebben gehad; — "hav wil zeggen, dat men dit verzuim of liever dit gebrek aan inzicht van de ware staat van zaken te Parijs, aan de Vergadering met grond kan wijten. — Wat hij verder van onze zijde in onbestemde uitdrukkingen toe te zeggen schadevergoeding mededeelt, mits de Bataafsche Republiek niet een vermindering van grondgebied leed, maar integendeel Zuid-Holland. 14% waarts vergroot en uitgebreid werd, is te belangwekkend, om het niet met de eigen woorden van den bedrogen Staats- man te staven. — „Het spijt den Schrijver zeer, vervolgt »LAuw, dat hij de Instructie van H. H. Mog. onder zijne papieren nergens gevonden heeft; hij herinnert zich, dat in die Instructie de Ministers gelast werden een agrandissement van territoir aan den kant van Brabant te vragen !), en dat in het slot gezegd werd, dat na dit alles geobtineerd te hebben, men van een indemniteit kon spreken, zonder uit te drukken, waarin het dedommagement of indemniteit bestaan moest. ’s Lands independentie en integriteit van territoir, maakten, zooals men denken kan, een der hoofdartikelen uit. De Schrijver herinnert zich zeer wel, dat toen hij die Instructie gelezen had, hij de Minister meyer opmerkte, dat men van die Instructie, hoe zeer wel gesteld was, geen ‘minste gebruik kon maken. MEYER, die met de opinie even als BRANTSEN gekomen was, dat hij in acht dagen op zijn langst de eer zou hebben een Tractaat te teekenen tusschen de beide Volken, kon zijn Collega volstrekt niet gelooven; doch na twee, drie gehouden Conferenties met de Fransche Verlossers, was hij van die waarheid compleet overtuigd. — Onbegrijpelijk daarentegen was de verblindheid der Staten-Generaal of van het Seecretarie Besogne gebleven, zo klaagt BLAUW; men maakte zich te ‘s Gravenhage deeds, dat men de Franschen door bondige, klemmende Verklaringen zou kunnen overreden en beter stemmen; men scheen maar niet het goede vertrouwen op het gevoel van recht en billijkheid, te kunnen laten varen. — Op alle hunne depêches, verhaalt BLAUW, ontvingen de Ministers (hij en meester) ‘niet dan zeer wel gestelde geëxtendeerde Resolutien, die de brave paulus zich aftoostte in het midden van alle zijne andere be.’ Grafisch tekortkomend om te schrijven; alleen geschikt om het belang van Trankrijk te betoegen en de dwaze argumenten, die men hier (te Parijs) deed, te refuteren. — Maar hier was het te doen om geld en om territorium ; volstrekt niet om argumenten, en men prepareerde zich om het eerste met geweld te wagen, of te nemen. Aldus met eischen en bedreigingen der drie onderhandelaars SIEYES, REWELL en MERLIN bestormd, en uit Holland zonder toereikende volmacht gelaten, had BLAU, gelijk hij zelf erkent, om de afdoening van zaken te bespoedigen, de list (ruse) bedacht van zich bij zijn vertrek uit Frankrijk en het overbrengen van het Ultimatum, een ostentijlen brief aan de Staten-Generaal te doen overhandigen; hij begreep dat hij dat stuk volstrekt noodig had, om die rampsalige Vergadering van H. Ho. Mog. en hunne Commissie- ten om zoo te spreken, tot een besluit te noodzaken; want hij vreesde, dat zijn representatie nog niet van genoegzaam effect zouden wezen! Die voorzorg bleek bij zijn komst te ’sGravenhage dubbel noodig te zijn, daar men aan de Provincie tot dat tijdstip „nog geen de minste kennis’’ van den staat der Negotiatie had gegeven. En zodanig groot was nu de verlegenheid der Leden van het Secret Bewind en van het Comité Diplomatique van Holland, dat hij BLAU zelf, die „met een half zieke en afgematte lichaam” herwaarts gekomen was, de Circulaire aan de Provincies moest opstellen en voor de onmiddellijke verzending van die onrustbarenden brief per koerier, zorg droeg. Bij zijn terugkomst had hij ziek gevonden, evenwel een weinig aan de beterhand, — althans in staat om terwijl BLAU in den schoot van zijn gezin te Deiden teruggekeerd, enige dagen verpozing genoten. 2) Memorie, fol. 86. 144 gestaag Conferentie met den Representant zamenestadig te houden. — In welke gemoedsgesteldheid het „openhartig getrouw verslag” van onzen Minister de andere Leden van het Secretariaat en van het Comité Diplomatique gebracht had, heeft het niet kunnen verzwijgen. — „In die Besogne, schrijft hij, waren Leden die zo benauwd waren voor Pruisen, dat zij bijna alles zouden gegeven hebben.” Te vergeefs bezighield de Minister alle redenen om hen te bedaren en hun moed in te boezemen; toen dit niet hielp, verklaarde hij, dat hij liever de Pruizen weer in het Land zag, dan dat hij ’s Lands oneer en geheelen ondergang zou onderschrijven! Dat het Land volstrekt en voor altoos bedorven was, als men zulk een Tractaat tekende. Doch hetgeen hiervoren reeds in ’t algemeen, van de edele en onwankelbare standvastigheid door de Representanten van Zeeland in hunne Vergadering te Middelburg aan den dag gelegd werd medegedeeld, bevestigt Blauw met gelijken lof van hunne Afgevaardigden ter Generaliteit. „Sterk ja allersterkst werd hij, volgens zijn eigen erkenning, ondersteund door den Zeeuwse Gedeputeerde sonsBEEK, die naderhand nog opgevolgd werd door andere Zeeuwen: dagelijks had ik met hen conferenties, en het was op zijn aanraden, dat die Deputatie van ERMEETS en L’ANGE (naar Parijs) in de wereld kwam; die, hoe het ook liep, nimmer kwaad aan de zaak kon doen.» Het is hier niet ongepast in het voorbijgaan met een enkel woord melding te maken van nog twee andere Commissieën in die tijd uit Holland te Parijs, nevens Blauw en Meisner aanwezig, en van welke althans de eene met den bestemden wil, niet officieel werkzaam heeft kunnen zijn. — Er is boven van twee lastige onderwerpen gewaagd, die 1) Memorie, fol. 85. BLAuw en MEISER. 2) Memorie, fol. 85, 36. 145 Terstond, bij den aanvang der Negotie met de Fransche Republiek, meer bijzonder aan de aandacht van PIETER PAULUS waren aanbevolen, te weten de omloop der Assignaten en "het werk der Hollandsche vlugtelingen," onder vijf andere hoofdpunten door BLAUW gerangschikt. Wat deze Minister van den oorsprong van eerstgemelde zending naar Frankrijk heeft medegedeeld, toont dat de nieuwe Regering te 'sGravenhage zo wel haar gunstelingen had als het te dien zake nog onlangs zoo vinnig aangevallen Staats-Stadhouderlijk Bewind. De Heer Meyners van Rotterdam, zoo luidt het verhaal van BLAUW, die van den beginnen der Revolutie het hof had gemaakt aan PIETER PAULUS, brandde van verlangen, om een buitenlandsche Commissie te hebben, en PAULUS was zwak genoeg om te geloven, dat die man een geregelde Conventie met de Fransen zou kunnen sluiten over het werk der Assignaten. — Men voegde hem dan van Amsterdam toe, die zeker wat meer voor zulk eene missie berekend was. De Bataafsche Ministers, toen nog niet als zoodanig erkend, gaven na de aankomst der beide Gedeputeerden, "van die nieuwe extra-ordinaire Commissie" kennis aan het Comité de Salut Public. — Maar hoe Meyners zich teleurgesteld zag in de zucht om een half-diplomatisch last te volbrengen, bleek na eenige weken uit de klaag van zijn Ambtgenoot PONTOIS, die den 30 Maart 1795 aan H. Ho. Mo. meldde, dat naar alle waarschijnlijkheid, de Commissie hem en Meyners opgedragen, geen voortgang zou hebben, daar onze Ministers tot daartoe voor hen Commissarissen, bij het Comité de Salut Public niet eens gehoord hadden kunnen verwerven; terwijl zich daarenboven eene menigte "omstandigheden" voordeden om hen te verhinderen met enige vrucht werkzaam te zijn, zoolang die Ministers zelf niet wisten, waaraan zich 10 146 te houden met opzicht tot hun publiek karakter. Weshalve hij posteur, als van weinig nut te Parijs aan de Republiek kunnende zijn, voornemens was binnen veertien dagen naar Holland terug te keeren, tenzij een stellig bevel van H. Ho. Mo. hem langer aldaar deed verblijven. Wil men vernemen, welke omstandigheden hem de over- tuiging van den onvruchtbaren uitslag hunner pogingen al vroeg had moeten geven, men hoort wat BLauw dien- aangaande berigt, — en wat boven al het reeds te boek gestelde, de onbeschaamde baatzucht der Fransche Verlossers naakt aan het licht brengt. In eene van de eerste bijeen- komsten van MEYNERS en PONTOIX, onder anderen met CAMBON gehouden, die na onder ROBESPIERE de geldmiddelen van Frankrijk bestuurd te hebben, nog een veelvermogend Lid was van het Comité van Financiën, durst die Jacobijn onzen Bataven vragen, „of zij lust hadden nog enige millioenen van die Assignaten te ontvangen? dat hij ze gaarne voor geld geven zou; dat Frankrijk geld noodig had; dat alle met alle protestaties lachten; dat er geld, ja geld en altijd geld moest wezen. — De uitval van CAMBON was voor PONTOIX een duidelijke wenk: deze vroeg onmiddellijk zijn ontslag, en toen het antwoord van H. Ho. Mog. te lang draalde, vertrok hij zonder dit af te wachten; verklarend dat hij niet van zich verkrijgen kon, in zulke omstandigheden, 30 1) Resol. der Staten-Generaal 4 April 1795, fol. 470. 2) Memorie van BLauw, fol. 46. — In de despatche van 31 Maart 1795 aan den Gier quaants melden BLAUW en METEOR, dat in de Conferentie van 26 Maart bovorens „een der Commissarissen en wel diegenen, welke... Men zal dit het meest zon verwachten, (het was SIEYES) — de onbeschaamdheid had om als 'ware den spot te steken met de Proclamatie, die in Holland relatief de Souvereiniteit, gedaan zija; en openlijk zijne Machiavellistische grondbeginselen in zo verre beleed, dat volgens zijn oordeel — de principes door een Professor op een Academie, aan jonge lieden konden worden gedoord, maar dat dezelve nimmer tot een richtsnoer voor de handelingen eens Staatsmans konden dienen. 147 gulden daags van het Land te trekken, zonder er iets voor te doen. — Mayners daarentegen bleef en hield het nog twee maanden lang uit: „de 30 gl. daags, merkt BLAuw aan, waren niet te verwerpen.” Eindelijk zegt hij, kwam het op ontbod van H. H. Mog. en merkte, 200 beweert hij, kocht voor zijn daggelden, een aantal koopmanschappen, met welke hij zijn rijtuig opgepropt belaadde, en die hij bij zijn komst in Holland, „met verdubbelde winst verkocht!” Wat de Assignaten betreft, het middel door onze Ministers bedacht, om onze Landgenoten of den Staat voor de minste schade door dat scheurpapier berokkend, te behoeden, schijnt al met onwaardig der vergetelheid te worden onttrokken, al werd het dan ook zo wel als andere tijdige raadgevingen, in den wind geslagen. — BLAUW en MEYER schreven aan het Comité diplomatique, dat hunnes inziens, „het enige middel om van die Assignaten in tijd en wijde enig nut te trekken, daarin bestond,” dat men die hoe eer hoe beter, bij alle Collegie op eist, en terstond naar Parijs zond; dat zij Ministers twee „solide Bankiers” zouden aanstellen met last om voor de hun vertrouwde waarde, voor 's Lands rekening nationale goederen te koopen. — „Zou men het geloven, roept BLAUw met bitterheid uit, als men het niet wist, dat aan deze zoo heilzame Propositie nooit enige gehoor is gegeven en dat alle die Assignaten nog in 's Lands schatkist liggen te verrotten? — Als men die transactie op die tijd gedaan had, is het thans bewezen, dat het Land weinig of geen schade zou geleden hebben, daar de nationale goederen sedert aanmerkelijk in waarde gerezen waren. 148 Afschaffing van de gedwongen omloop der Assignaten in Holland, te verzoeken, en ontveen zij hunne verwondering niet over die kostbare omslag, de verrigtingen der andere Commissie, die tot het werk der uitgewekenen, werden met een meer gewenschte uitkomst bekroond. — Doch de tot die taak bestemde personen, J. VAN STAPHORST en P. xUVEL, waren door de Bataafsche Ministers zelve gekozen, wier tegenwoordigheid te Parijs gebiedend gevorderd niet gedoogde, zich gelijktijdig met de behartiging der belangen van hunne ongelukkige mede-Broederen te $. Omer, Duinkerken en verdere plaatsen, te belasten; — bepaaldelijk om hun op eene doeltreffende en voor ’s Lands kas minst bezwarende wijze, de middelen te verschaffen om naar het Vaderland terug te keeren. — Ruim 800 uitgewekenen, onder welke verscheiden hoofden van talrijke huisgezinnen, zagen zich door de ijverige tusschenkomst der Commissarissen in staat gesteld, hunne bloedverwanten en vrienden na een veeljarige omzwerving, op den naar zij waanden, thans vers losten geboortegrond, weder te omarmen ; een menschlievende last was derhalve waardiglijk vervuld. Wij komen van die uitstap, op de eigenlijk staatkundige Negotiatien en het te beantwoorden Ultimatum terug. — Hierbij had Jhr. PAULUS natuurlijk een voorname taak te volbrengen; dat het aandeel van die Leider der om- wenteling aan het ontwerpen en stellen der stukken, welke BLAUW voor zijn afscheid werden overhandigd, niet gering zal geweest zijn, laat zich uit de warme ingenomenheid af- meten, waarmede de Bataafsche Minister de nagedachtenis van die Staatsman huldigde. — „PIETER PAULUS, erkent 1) Tegen negen stuivers. Resol. der Staten-Generaal 15 April 1795, fol. 585. 2) Depêche van Blauw en Merel 13 Maart 1795; Resol. der Staten-Generaal 18 April, fol. 560, 561. 3) Resol. der Staten-Generaal 17 Juli 1795 (Brief van v. Staphorst en xuver 14 Juli) fol. 1197. Hoewel hij zijn groot, uitmuntend talenten had, kon Peter Steyn de ware belangen van zijn Vaderland goed begrijpen, en zeer wel de verschillende Staatskunde van de Hoven. Hij was actief, naarstig en voortvarend: hij kon van bekrompen geesten geen tegenspraak lijden, maar hoorde met bedaardheid aan mensen, wien hij talenten toekende: in één woord, als een PIETER PAULUS was opgevolgd aan PIETER STEYN in plaats van die intrigeur, PIETER VAN BLEISWIJK, er is bij mij geen twijfel of ons Land zou thans in een geheel andere staat wezen. Wij willen de eenigszinds avontuurlijke waardering der verdiensten van Paulus, bij vergelijken met de Raadpensionarissen, VAN DE SPIEGEL’s Voorzaten, geenszins laten gelden, maar toch zij kan enigermate tot maatstaf strekken van de begaafdheid van den Zeeuw, die zulk een hoogen dunk na zijn vroegtijdig afsterven, bij zijn Vriend BLAUW had nagelaten. Wat hiervan zijn moge, het gewijzigde Concept-Tractaat hetwelk den Minister bij zijn vertrek naar Parijs werd meegegeven, was het uitvloeisel zoo van andere bijeenkomsten en overdenkingen, als in ’t bijzonder, van het door Paulus gevoerde overleg met RAMEL. BLAUW maakte, gelijk hij schrijft, geen bedenkingen op die stukken: zij werden „hem ook niet gevraagd; doch wat de hem verleende volmacht tot de Negotiëring betrof, verklaarde hij in het Secret Bewogen van H. Hoge Mogendheid, dat men wel verzekerd kon wezen, dat hij er hoegenaamd niets zou bijvoegen.” Behalve de aan te bieden som tot schadevergoeding of voor oorlogskosten, die tot zes miljoenen mocht gaan, kon Noot 1: Memorie, fol. 40. — In de despatche van den Franschen Gezant DE VERAC. 6e Sept. 1785) leost men, nit vroegere dagen, deze getuigenis: „Mr. PAULus, Fiscal de l’Amiraute de la Meuse, un des plus sages, et en même temps des plus fidèles de nos amis, est venu ce matin me rendre compte de toutes ces constantes (Orangistische worden), et m’exposer, selon ces nouvelles de verité, que d’urgence à la table des malheurs," enz. -— (Rijks Archief), 2) Memoires, fol. 36. 150 men zich te ’s Hage vleijen, dat ook de inhoud van het Commercie-Tractaat, tegelijk met de Alliantie der beide Re- publieken, op de Franschen een gunstigen indruk zou ma- ken. — Tien jaren vroeger onder het Bewind van vERGEN- nes, hadden de Nederlandsche Oost-Indische Bezittingen herhaaldelijk den begeerigen blik uit Parijs getrokken ; onder den glimp van bondgenootschappelijke verdediging tegen den aanval der Engelschen, zocht men in onze koloniön vasten voet te krijgen, en van daar den gemeenen vijand te be- stoken. Met onverzettelijken tegenzin was uit Amsterdam de toelating van een’ Consul van Frankrijk te Batavia be- streden en belet. — Niet zonder grond had die eisch arg- waan gewekt. — In depöches van een’ zendeling van veR- GENNES, den Graaf DE GRIMOARD, aan dien Minister van Buitenlandsche Zaken en aan den gewezen Ambassadeur der Republiek bij het Hof van Frankrijk ‚srantsen, vindt men de sporen der wijdstrekkende, voor Nederland bedenkelijke inzigten van het Kabinet van Versailles. — „De Pensionaris DE GIISELAAR !) heeft mij uitgenoodigd, zoo schreef hij den 18 November 1785, eenige dagen te Dordrecht te ziinen huize te vertoeven, om al wat de Hollandsche kolonien be- treft, grondig te behandelen. — Zij staan van het grootsche en tevens van het hoog belang van ons Ontwerp versteld.” — Geen wonder: men sprak van niets minder, dan van het beramen der middelen, om bij het weder uitbarsten van den pas geöindigden krijg, de Engelschen uit Indi6 te verjagen,, Groot-Britanni& tot gelijk verval als waarin Denemarken en Zweden zich bevonden, te vernederen en de Vereenigde Ne- derlanden tot de toongevende Mogendheid in Aziö te ver- 1) „Le Pensionnaire GIZELAER m’a engagd A venir passer quelgues jours chez Iui & Dordrecht pour oouler A fond tout ce qui concorne les colonies hol- landaises. — Ils sont frappds de la grandenr et de l’importaneo du projet.” (Aan venaznnns 18 Nov., 2 December 1785) Rjike Archiefs 151 heffen !), hetgeen hen in Europa tot den hoogsten rang zou doen klimmen : gaf men in dit opzigt, den wensch van Frank- rijk gehoor, zoo zou de Republiek bovendien, in haren eigen boezem den Britschen invloed geheel en al dooden. — cor- NELIS DE GISSELAAR had bij nadere beschouwing, met die stoute plannen minder op dan zijn vurige Amsterdamsche Ambtgenoot van BEROKEL; hij had zijne achterdocht voor den Franschman niet verborgen. 3) „Vous avez la prevoyance de rediger l’Art. X du Traité d’Alliance de manière, qu’immédiatement après la ratification dudit Traité, vous pourrez, M. le Comte, autoriser ministériellement M. le Marquis de Vera à demander des Éclaircissements relatifs à la situation militaire des Colonies de la République. Cette demande fera le prétexte de faire rendre compte aux Administrateurs, et comme ils n’auront rien de faisant & alleguer, on sera autorisé à expulser de l'administration ceux contre lesquels on a des griefs. Le Sieur BOERS et trois ou quatre autres mauvais sujets se verront congé donné," enz. 152 hebbers rekenschap te vorderen: deze zouden zich niet volledig kunnen verantwoorden, en zodoorft de gelegenheid daar om hen over wie men zich te beklagen had, van het Bestuur te verwijderen. — De Advocaat der O. I. Compagnie BOERS en nog drie of vier andere „deugnieten” konden dan ontzet worden en men had langs die weg, de handen ruim om het koloniaal stelsel der Republiek te hervormen !). Tot dat einde hield zich GRIMOARD met VAN BERGEL bezig, de grondslagen der nieuwe orde van zaken te overwegen 2); de Pensionaris van Amsterdam moest de voor-naamste Regent der Republiek zijn 3), en voorzien worden met de macht om den aanhang van Engeland en van den Stadhouder geheel te verpletteren. De luchtkasteelen mochten met de omwenteling van 1787 instort zijn, het gewicht der Nederlandsche kolonien, vooral zooverre deze de middelen konden aanbieden om de Britse heerschappij in Hindostan te stuiten, en de toeleg der Regering van Lodewijk XVI kon niet aan het doorzicht, noch aan het geheugen der Bewindslieden te Parijs in 1795 ontsnappen. — Zij hadden zich slechts de aanspraak der uitgeweken Hollandsche Patriotten in de Club der Jacobijnen, vier jaren te voren gehouden, te herinneren. — Al wilde men alle aanslagen tegen Groot-Britannië een oogenblik uit het hoofd zetten, welk nut kon niet de Franse koophandel en scheepvaart, uit den vrije toegang tot de Nederlandse havens in Oost-Indië en elders in Azië, in Afrika en Amerika? 1) „Alors on s’occpupe de la réforme à opérer dans le système colonial de la République.” 2) „Le mardi den 6 dec, avec M. VAN DER ROOIJ een lange conferentie dans welke wij hebben geexamineerd alle basis van het project betreffende onze Kolonies. M. VAN DER ROOI is veel minder defainerd dan M. DE GIZELAER.” (9 Dec. 1785). 3) „Le premier persoon van de Republiek. rika trekken! De Fransen overal op den voet van Landgenoten te ontvangen en te bejegenen, hun niet hoogere rechten van in- of uitreis op te leggen dan onzen ingezetenen, moest dan wel een zeer welkom voorstel zijn; — de toelating op alle reeden, ook in de Zeeuwsche havens, bood des verkiezende, aan het Fransch Bewind de gelegenheid aan, of liever zou de bevoegdheid en het recht geven, om daar schepen uit te rusten. — Welke dienst de Fransen zelve zich van het bezetten van een of anderen post op Ceylon beloofden, men heeft het hiervoren uit een Concept-Artikel bespeurd; ook betrekkelijk de Kaap de Goede Hoop. Dat in ieder geval de diplomatieke antecedenten uit het tijdperk van Lodewijk xviii te Parijs niet wel in het vergeetboek konden geraken, daarvoor strekte den Franschen tot waarborg de zichtbare invloed op de Buitenlandsche Zaken, van GERARD DE RAYNEVAL, voorheen onder het Ministerie van VERSENNES en MONTMORIN Eerste Ministers, en die in de aangelegenheden van onze Republiek destijds al bedrijvig, mocht bepaaldelijk ook gezegd worden „een plan omtrent de Nederlanden te hebben opgegeven,” dat bij aanleiding en MEYER levendige bekommering had gewekt en aan het naar 's-Gravenagel overgebrachte ultimatum niet vreemd zal gewest zijn. „De vrije navigation door de possessions Hollandaises in de Grote-Indies, is voor de Fransen een object van een onmeetbare belang, omdat dit hen in bezit stelt van het handelsverkeer met de Bataven," enz. Bijlage X, bl. 69. „De faculteit en het recht om er wel te equiperen aan wilens," enz. T. a. p. Bl. 108. Despatche aan kwaats van 31 Maart 1795. In 1787 stuurde Frankrijk naar Londen en La Haye als geheime envoyé M. de Rayneval, om een accommodatie te zoeken. Dit negentigtal, slim en eclairé, stond bij de Decade historique of Tableau politique de l’Europe (4de ed., Paris 1824) T. I. 114; vergeleek het vermoeden met de werken van Torius, Staatkundige Geschriften, 8de druk, blz. 91 volgg. Supplement aan Prijzen authentische documenten over de besprekingen tussen M. de Rayneval en de heren de Nassau en de Verschueren. — Zo, wijders DE Rassan, Geschiedenis van de Diplomatie francaise. T. VII. 450 e.v. Toen Rayneval terugkwam, wat hij met het antwoord uit Londen en 's-Gravenhage op de onredelijke eischen, weer voer. — Men zal zich in zijn moeilijke toestand te eer kunnen verplaatsen als men aan de tactiek der Leiders in Parijs denkt, die het gerucht lieten loopen en voedden „dat de Oranje-partij geheel niet te meeprijzen was en zelfs de pluraliteit zou uitmaken, terwijl anderen voorgaven, dat Holland maar 50% last zou worden, en men zich daarvan ten beste voordeel moest ontdoen;” — alle stellingen en gevoelens, die niet dan „uit een zeer slechten hoek” voortkwamen, en die gevoegd bij de dubbelzinnige Negotiatie met Pruisen, niet konden nalaten verdenking te baren. En dan wat men van den zoo-even genoemden veelverstandige raadgever der mannen van den dag, RAYNEVAL, vertelde, die sterk vermoed werd aan Engeland verbonden te zijn en de Fransche Republiek, naar men verzekerde, tot Rusland zocht te neigen, terwijl hij Zweden en Denemarken in den steek wilde hebben gelaten, en daarentegen de geweldsbedrijven door KATHARINA II in Polen gepleegd, met de daad poogde te doen "vergelden", — het een zoo wel als het ander had BLAUW voor en gedurende zijn gedwongen reis, met bekommertheid vervuld. Zelfs al voor de ontvangst van het ultimatum, had hij, die van de verachtelijke beginselloosheid der Fransche vrienden alles wat de baatzucht meest verkieslijk predikte voor het Vaderland duchtte, "ook om die reden" willen overkomen, en den Leden van het Bataafs Gouvernement van alles de noodige inlichtingen geven. Als wilde men terstond de hoop op een meer zeker en betrouwbaar resultaat hebben. 