title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^^yJU^ reban, zie heban, lüAJs rebeh, los af hangend, er slap en aan flarden bij hangend, zooals een gebroken vlerk, e. gescheurd zeil enz. Mßn.'ook afgezakt van kleeren. Van de oogen == redjehj zie ald. foo^reta-reta^gemeenzaam kou- ten, over koetjes en kalfjes praten; m^reta-reta, veel praats hebben, Sj. Ard., mogelijk eene verkorting van tßrita-tßrita? y*yji^s ritin, verb. Ned. ruiten, in het kaartspel. ^j^ redja, snippers, diemenweg- werpt, van papier, lijnwaad en derg.; redja-redja ajam^ de weggeworpen deelen van een geslachte kip, zooals de pooten, de punten der vlerken enz. ausau^ redjeli, leep van de oogen, met neerhangende onderste oogleden ; ook rebeh. ^s retja? p^retja^ Batav. de lengte-stok van een vlieger, zie arkoe. H. jAj% rlljan^ snaterend geluid zooals van sommige snippen, zie ook g^rttjau. cju^ riding, e. s. v. netten of stroppen ora groote, viervoetige die- ren te vangen. d Jo; redang, moeras = paja^ Max., ZOO ook bij d. 1. Cr. (J J^) i*®^*^5 naam van e,s. v.boom, die een eetbare vrucht draagt. ^tf 4X5>^ridai, een Maleisch stoeltje? Volg. V. d. W. ridij naar C. e. s. y. draagbaar of mat. ^Ä^^j ririt, rijvannaastelkander staande voorwerpen, Päd. bovenl. \j^^\ ririk, rij van palen onder een huis, Päd. bovenl. ^jv rias, zie ^rias. gj^j. risa, waterachtig gezwel, wen, buil, knobbel. \J^jmj^\ risik, önderzoek, infor- matie, tijding, geheime mededeeling, gefluister. MÖn. gefluister; Mrisik^ fluisteren; m^risikkan, iets toefluiste- ren, H. Abd. 212 reg. 12 ^risik-risik^ mischen, d. B. yM>tjf\ risau, siecht, liederlijk, on- ordelijk, wrevelmoedig, losbandig, tot allerlei kwaad, zelfs tot moord, gen eigd ; m^ma«, een losbandig leven leiden ^p^risau, landlooper,vagebond, bändlet; m^risaukan, wrevelmoedig maken, b.v. toetvankoe m^risau akan dakoe d^ngan p^rtjintaän dan kasoe- sahan jang tiada b^rkasoedahan, gg Maakt mij wrevelmoedig door onein- digen kommer en verdriet, S. Dzoel.; rtsau p^rhatian, wroeging. Zie risoe. y*^\ risoe ; m^risoe, kreukelen, verfrommelen, gekreukeld, verfrom- i»eld, m; Cr. en S. Dzoel. M'?.) '**ftDg, strijkenmetderiemen, ^) 523 b.v. Hang ktri, paoet kanaUj strijken bakboord, ophalen stuurboord; riang soemangatj het weggaan van het be- wustzijn, duizelig worden, b.v. van iemand die van een hoogte naar be- neden kijkt, Hik. DewalndraMgng.; t^riang^ kwijnend v. boomen en plan- ten; riang -riang ^ e.s.v. krekel, ook de naam van een boom en van een kruipende plant. t* Äj^ reng-reng, zie rang, A) . rioeng, riet, Sw. v^sJb^ rengoet=r^w^oe^,gonzen, brommen, b.v. dan tagarpon Mrhoenji- Iah sajoep^sajoep saper ti orang m^- rengoet-rengoet, de donder rommelde in de verte als iemand, dieaanhoudend zit te brommen, R. Chaib. /Sju H ringik ; m^ringik, drenzen, dwingen, aan de ooren rollen, onop- houdelijk iets verzoeken of om iets dwingen. Ook Ww^^iÄ;,zie ald.MÖn.id. ^Jbj ringan, licht, niet zwaar, van weinig gewicht; verlichting van ziekte of pijn; ringan hoetang, ver- lichting van schuld, Abd. ringan kapala, vlug van begrip; ringan toe- lang, Mrat p^roet, lichte beenderen, e. zware maag, Sprw, die hard werkt heeft goed te eten; ringan sama m^ndjindjing , h^rat sama m^mikoel, samen zoo wel het lichte als het zware dragen, Sprw. met iem. door dik en dun gaan ; m^mhoewat ringan, iets licht achten; m^ringankan, ver- lichten, licht teilen, het licht met iets opnemen, ook m^tnp^ringankan, Sadj. Mal. p. 103 r. 3 v.o. ; mMngan-ringan- kan, hetzelfde voortdurend, Sail. Sal. 524 O^.) ^jb^ ringin; sapoe-sapoe ring in j e.s.Y. jongensspel, zie sajpoe, ^^fijts riap, goed gedijen, goed op- groeieo, van kinderen, jonge dieren en planten. v-^* repoet, c= rampoes, zie ald. v::;^^ repet; m^repet, babbelen, snateren, Max. onsamenhangend, Sw. lyMs repes, niets beduidende dingen verrichten jbeuzelen; zie re;?eÄ;. luj^AJs repoes, m^repoes^ samen- binden, opbinden, C. ÄÄj^ repang, het latje, dat bij het knoopen v. netten wordt gebr. ook balera, geheeten, C. en S. loAjy repek, merepek^ leuteren, praatjes zonder slot of zin houden, b.v. van oude, suffende Heden. Mal. Sam. I: 133. Jl^. ripal; ripai hajam^ e. s. v. plant, welker bladeren jeukte veroor- zaken. A^^ ripij I. of ripai? de teenen van vogels, v.d.W. II. meripi^ iets aan iemand als voorwerp van handel opdringen, te koop bieden zonder d^t hij het kan weigeren. r^j^ riak^ I. Jav. fluim,kwalster. II. kattepootjes ; m^naÄr.kabbelen, v.d.W. b.v. ajarnja d^ras hoekan sMikit^ riaknja sampai kakaki boekit, het water stroomde niet zoo weinig en kabbelde tot aan den voet van den berg. Sj, Dzoeb. ^Ju>s rioek, verwrongen, ver- draaid, verwrikt, verstuikt; patah rioek, verwrikt en gebroken, van ar- men of beenen, H. Abd. Jos reka, Skr. maatregel, verzin- sel, list; m^reka, maatregelen bera- men, verzinpen, ook kunstig samen- stellen of bewerken. 0^)0^ rekot; r. helioeng,h.et bind- sei V. metaal of rotan, waarmede het ijzer van een dissel aan den steel is bevestigd, C en S. ^Jo^ rikan, e. s. v. mat om er het ruwe sagomerg op uit te treden. JJon regol, Jav. overdekte poort in den buitenmuur. Jun l'ßjal, Port. de spaansche mat, ook rijksdaalder; thans e. denkbeei- dige munt ter waarde van twee gül- den zilver; soekoe rejal, e. halve gül- den; rejal hatoe, gestempelde stuk- ken zilver zonder bepaalden vorm, ter waarde van e. rejaal en minder; rejal t^mbaga, twee gülden koper; rejal perak, twee gülden zilver, een kroon. NB. rejal wordt soms ook ge- bezigd voor de algemeene benaming geld. Zie ring g it. 1^^ riam, snelle afloop, stroom- versnelling in een rivier; zie djeram en fjigar. ov^j^ remat; r. b^Uoeng = rekot b, Zie rekot. \^:k^s remet; m^r^me^jsuffen, leu- teren. ^juu^s rimas, overvloedig uitbre- ken van het zweet door de wärmte of dikke kleeding of dronkenschap, b.v. kUana Nala Kerta mabok itoe p^loeh- nja rimas-rimas basah m^ngapoeskan oerap'Oerapan, de zwerver N. K. is ^^; tXiöls 525 dronken, zijn zweet breekt overvloe- dig uit en de natheid vaagt zijn smeer- sel weg, Pr.Dj.; marilah kita mandi^ karena toehoeh beta t^rlaloe rimasnja^ komt, laat ons baden, want het zweet breekt mij al te zeer uit, Hik. Indra M^ng. Sj. Soelt. Jahja. In het Jav. r^mhes, id. ^j. rimau^ ook harimauj tijger. Yoor de verschillende soorten zie bij harimau. Ä4js remah, kruimel, van brood en andere zaken; m^remah-remahkarij verkruimelen. Men. id. ^o% rina, ook rahina, Jav. het aanbreken van den dag. ^j* rian, e. s. v. boom, de kre- kelboora, ambulans, ^^^ rejan, streng garen van 40 slagen op den haspel ; 40 rejan = 1 toekal en 200 rejan geven een ka'in, {^^J^s renek, tremuleerend, van de stem of een toon; zie g^renek, äJLj^ reneh, luchtblaasjes op vloeistoffen. Komt ook nog in eene andere beteek. voor b.v. ija,,.. pergi aüüs kasana sini memaaoki goenoeng orang, H. Boedj. mogelijk fout voor r^nnjah, zie ald.; m^reneh, blaasjes maken, b. v. van water dat begint te koken. y^s riau^ I. leven, rumoer,lawaai, luidruchtigheid, Max. en myn Sehr. Zie keriau. IL meriau ^mas, goud wasschen, in een kleine alluviaal-mijn, C. en S. Zie landa, (jwl^^ rewasa, == dewasa, z. ald. c ^ü) l'öwang, gieren v, e. vaar- tuig. Äj>^riah,ijdel,groot8prakig,z,na. au^ rioeh, luidruchtig, rumoerig; rioeh-r^ndah, dit rendah komt over- een met Jav. rondah, verward; rioeh- r^dahj zou dan een verward rumoer of lawaai zijn. Zie rija, ^vriüjau, e.s.v.zoutwatervisch. ÄJU) renj eh ; mer e>^;^/t,zonder slot of samenhang spreken. M.^n,z=ringik^ zie ald. rSL). rÖDJok; m^r^w/oÄ:, verfrom- melen, ineenfrommelen. ^s rßnjau, Abd. Seh. wrbk.= l^nnjau, zie ald. aU) rßnjah, druk praten,snappen, babbelen, zie «üos. ^^ rßnjai, zie bij hoedjan en ranai. \ 7a- <>|v zäd, Perz.geboorte,oorsprong. 5t>K zädeh; Perz. geboren, ont- staan; zoon, geborene, kind; asal za- deh,ede\gehoTene]haldl zddeh jwettig geborene, wettig kind ; hardm zddeh, onwettig geborene, bastaard, onwet- tig kind; sjah zddeh, koningszoon. 3fv zäni, Ar. hoereerder, echt- breker. iLuK zänijat, hoer,echtbreek8ter. ab J\ zäwiat, Arab. kapel, kleine moskee, waarin de Yrijdagsdienst niet mag gehenden worden. JjdIv zähid, Ar. iemand die zieh aan de wereldsche zaken onttrekt, monnik, eremiet. 526 <>W •; V> (>Uvzabä>d9 Arab.civet, civetkat, = dj^bat, zie aldaar. ÄJuUx zabäniah, Arab. heische Wächters, die de verdoemden in de hei branden. 4\ä.ov zabardjad, Arab. chryso- liet, topaas. W) zaboör, Arab. de psalmen Davids; kitdh zahdir^ het boek der psalmen. Yoor een enkele psalm zie mazmoer, v^AJ\ zabib, Arab. rozijnen; ge- droogde vijgen. 5 Juuj\ zoebaidah, naam eener plant, Calendula officinalis, ook de naam van eene der vrouwen van Haroenoe'rrasjid. J^^v zohal) Arab, de planeet Sa- turnuB. ^LÄ4>Ia zarädoesjti, Ar. aan- hanger van Zoroaster. aLiUv zoeräfat, Arab. giraffe, ka- meelpardel. »y zirha^ of zirahy Perz. malien- kolder, pantser; didalam Mlamhoe zirhUf achter een gordijn van schal- men of malieen,H.T.; h^rbadjoe zirka dada hoeroeng^ e. pantser, van voren als een vogelborst, zooals sommige hamassen uit den spaanschen tijd, Hik. Koris; z. ddoedi, David's har- nas, een bijz. soort v. harnas; badjoe zirka = zirka. iuuy^ zarlät, Ar. zaaizaad, zaad- bed, seminarium. lot«^) zäfarän^ Arab. saifraan« ^^^ zanggi, zie zangi. jTjiJv zakoöm, Arab. L e.g.v. ge- recht, bereid uit room en dadels, ge- mengd. IL naam v. e. boom in Arab. met vruohten als dadels, welker olie tegen ziekte gebruikt wordt. III. de helboom, welks walgelijke vruchten door de verdoemden worden gegeten. ijliv zakät^ Arab. zuivering; aal- moezen, schatting, hoofdiast ten be- hoeve der armen, bepaald bij de wet, onderscheiden van sedekah, zie ald. U^v zakarja^ Arab. Zacharijas. ^5t zaki, Ar. zui ver, rein, vroom ; foedd azzakia, een rein gemoed. jLfjfy zakijat, Arab. zuiverheid, reinheid. UoulJj zalichä, Arab. de naam van Potifar's huisvrouw. ^Lcv zamän, Ar. tijd, eeuw; za- rndn-b^rzamdrij van tijden of eeuwen her. Het komt nog in eene andere beteekenis voor, b.v. di Komala Am- bar b^rboewat zaindn? Sj. Ind.KÖsna; Mndaklak m^nari s^gala saudarOj m^ninggalkan zamdn kapadapoet^ra? Sj. Ind. Kösna; mendjadi zamdn b^r- pandjangan? voor iemand uithalen, pretmaken? id.; b^rarak nen termasa tiada t^rkira^ k^ndak b^rzamdn Sul- tkan m^ngindra^ ter eere van iem. feestvieren? Sj. Ind. KÖsna, Sj. Sult. Jahja. Volgens v. d. W. ^poque ma- ken, zie djaman. Dat zal dan wel door het geven v. groote feesten zijn. 4>ycv zamroed, Arab. smaragd. In het Mal. en Jav. verb. tot dß- m^roed. ^yov zamzam^ de beroemde Ha- gar's bron bjj Mekka. r^r^J zamharir, Arab. hevige koude, naam eei^er zeer koude plaats dicht bij de uiterste gewesten der heuvels. '^Uv zlnä', Ar. 0 verspel ; herzind' en herhoewat zina\ overspel bedrij- ven. jLjv zangi, Perz. Ethiopier, Egyptenaar, Zigeuner; ook voor reus, monsterachtig wezen gebruikt. pj* zandj, Arab. Zanquebar. ooL«w 527 5t>L\ zoewädah, Arab. leeftocht op reis; zie djoewadah. Perz. maga- ziJD, Yoorraad. Jü&vZOehoed^ Arab. onthouding, toewijding. yS^\ zahar^ Arab. schitteren van blankheid; schoon zijn; bloem. Ljöv zalirä, Ar. het vrouwel. van azhar^ zie ald. *i>st\ zolirat^ Arab, de planeet Venus als morgenster. S4>LsJ ziädat^ Ar. overvloed, ver- meerdering. jULm ziärat; Ar. bedevaart naar een heilig graf ; ook graf. vüoj) zait, Arab. olijf; yohok zait^ olpboom; boewah zait, olijven; mi- njak zait, olyfolie. ^yXji\ zaltoen, Ar. olijfboomen, olijven; boekit zaitoen, de olijf berg by Jeruzalem. iXxs zaid, Ar. eigennaam : Zaid dan Omar = ons Piet en Klaas. i\ zir, Perz. beneden ; zir bad, med( beneden den wind ^v zain, sieraad; zainoe'ddin, het sieraad van den godsdienst; zai- noeHubidiny het sieraad der dienaren Gods, beiden gebruikt als persoons- namen. fju sa, verk. van asa, een, wordt gebruikt als voorvoegsel met de be- teekenissen van een, een geheel en van een en dezelfde, ook in de betee- kenis v-an na, b.v. sat^lah, nadat; sa- p^ninggal, na het vertrek; saketika maka baginda jpon sMarlah, na een oogenblik kwam de Vorst weer bij, Indr. Poet, en in de beteek. v. naar, b.v. sakira-kira, naar gissing, Boeng. R. sakedar, naar gelang; satoeroet, naar volgens ; sa-andainja, naar het gesteld geval; sa Malaka, geheel Malaka; san^gari, van e^n stad of land, d. i. stad- of landgenoot; sa- kampoeng, van dezelfde buurt, buur; saroemah, van hetzelfde huis, huis- genoot enz. Zie de gramm. v^Lw Saba, Skr. b^rsaba, bezoe- ken, omgaan met, ook bezoeken van levenlooze voorwerpen, b. v. ada soeatoe kolam . , . tiada disaba orang, er was een vijver ... die door niem. bezocht werd, K. w. D. Jav. id.; sdba boeboe, naam van een boom met ge- neeskrachtige bladeren. v::oLui salbet, Jav. slag, slaan met een lang, dun voorwerp, striem, = s^bat, zie ald. vä^jLww saboet, vezelige bastj'Ssoo- als V. de kokosnoot, ook de vezelige 528 ::oLw »oLyw ^^ stam V. de banaanstruik; tali saboet, touw van kokosbast vervaardigd. Zie ook s^rahoet, MÖn. id. m^njaboet, käm- men of borstelen van garen; bongkok saboet, gebogen als een kokosbast, gebocheld. Zie seraboet, o^^Lw SaWt, I. sikkel, krom gras- mes; m^njabit^ met e. sikkel snijden. II. klaar aan den dag gekomen, v. daden, mogelijk het Ar. tsabit, z. ald. jdLw sabar, zie ^^00. ^Lu; Saboer, I. door elkander we- melend van strijdenden, den bliksem, vliegende vogels enz. gewemel. MÖn. scbemerachtig, niet duidelijk te on- derscheiden; m^njaboer, zieh onder e. troep menschen, inz. vechtenden, mengen; saboer limboer^ tusschen licht en donker, schemerlicht; sa&oer- m^njaboerj van den bliksem = sa- boeng-m^nj aboeng y zie ald. II. = semboer, b.v. mandi b^rsa- boer, Ibr. b. Chas. Zie semboer, III. lajar saboer^ bramzeil, PÖl. Abd. 90. IV. verwoed, Sadj. Mal. 132, ook M., b.v. orang b^rp^rang terlaloe sa- boer; b^rpagoet terlaloe saboer, ^ju^Lm sabas, van het Perz. sjd- bdsjj goed zoo, bravo I AdLiMSabailg, Lmuilbanden,kort- wieken, d. B. IL e. s. y. zeil op kleine bootjes, dat geen ander touw dan een brasje, maar wel e. soort van stut of sokong heeft. äjLa» Saboeng, tegenin vliegen ; saboeng-m^nj aboeng, tegen elkander in vliegeji, van vechthanen, den blik- sem, windvlagen, flikkeringen, le- gerscharen, geluiden enz.; kilat s^ndjatanja saboeng -menj aboeng, hei wapengeflikker ging tegen elkander in; tßhajanja saboeng -m^nj aboeng didalam asap bMü, het vuurgeflik- ker was tegen elkander in de kruit- damp; sap^rti angin pon b^rtioep saboeng -mmjaboeng, als windvlagen tegen elkander inkomen; boenjinja saboeng -menjaboeng , de geluiden klonken tegen elkander in. M. (MÖn. b^rsaboeng, met elk. vechten, tegen elk. indrijven van wölken, tegen elk. wedijveren); tegen elk. stooten van kroonen v. buigende Vorsten, H. T.; hajam saboengan, vechthaan; menja- boeng, vechten v. hanen, hanen laten vechten, e. hanengevecht houden; me- njaboeng schijnt soms voor b^rmam gebruikt te worden, b.v. menjaboeng boewah keras, e.s.v. spei met kömiri- noten, C. en S. ; menj aboeng kan, twee voorwerpen tegen elkander in slaan, b.v. m^njaboengkan kapala, de kop- pen tegen elkander slaan, nam. van twee gegrepen vganden, Pr. Dj. (^Lw sabak, I. jammeren, wee- klagen, ook berbidji sabak=meratap. II. keuken, waar het sap der pal- men tot suiker wordt gekookt, ^3jLytf sabook, gordel, stuk doek, dat men om het lichaain slaat, hetzij om de lenden of om de borsten; op Java buikband inz. v. e. man; sa&oeÄ: p^tola, zie aldaar. ^j^Iav sabÖn, Jav.telkens,==:^iap; sab^n harij iederen dag, dagelijks. c^^ IöLm 529 .%»jL*» Sabon, van het Ar. sahon, zeep; geheel wit, ook van honden en and. voorw.; wit van steengoed, b.v. pinggan sabon j e. witte schotel, orang sahon, albino, wit mensch. oLw Saboe, = s^boe, opgevuld, b.v. saboe-rajoej vervuld v. weemoed, Mob. Han. äjLa* sabah, van sjäbah, Ar. on- duidelijk, niet te onderscheiden, twij- felachtig, b.v. djangan t^rsabah hita mend^ngarkanj soepaja t^ntoejang di- soeratkan, laat het niet twijfelachtig zijn wat wij vernemen, opdat het zeker zij wat wij Bchrijven, Ibr. b. Ch. ^Lw Sabi, zie sjabi. ^jLw sabai, Zie s^bai II. VÄjldMM Satoe, een,verk. van soea^o^, zie ald.; menjatoekan^ vereenigendoor een huwelijk, Mob. Han.; b^rsatoe, eenuitmaken,vereenigd zijn,van meer dan een persoon of zaak; satoe-satoe, een voor een, een of ander; tiada satoe-satoe^ niet maar een enkele, als het 't een niet was, dan was het 't ander; satoe pon tidaky hoegenaamd niets. • oUy satroe, Jav. = set^roe, zie aldaar. ajLm satang^ Jav. lange stok, zie hoedang, «OLwi* satoll,e.s.v.zwaard,afkoni- stig van Kedah, d. B. K. ^'LwM sato, Jav. Skr. dier, beest; ^ato chaiwdn = m^rga satwa^ het wild gedielte. ^^Ui Sat6, Jav.ooks^5a^^,vleesch of visch aan speetjes; daging sat^, DL, I. zie AÄ-i** en kleine stukjes vleesch aan eenhoutje geregen en op het vuur geroost. ^LiM Sädj, Arab. de plataan. LwwSa^ja, van s^hadja^ zie ald. i^Ljd sadjang, Kw. = arak, Sterke drank; sadjang tapS, het dron- kenmakende sap van de tape, Prab. Dj. Zie tap4, s^djaky II. Jav. eigen manierofmanieren of wijze, in kleeding, spreken, zitteo, dansen, houding. ^^►La» sadji, gerecht, een schotel gereed om voorgediend te worden, aangerechte spijs; toedoeng sadjij bol- vormig deksel, dat over de schoteis geplaatst wordt ter beschutting tegen stof en insecten; m^njadjikan^ klaar- zetten, aanrechten van spijzen; sa- djian^ de aangerechte of klaargezette spijs, disch; menantikan nasi disadji- kan diloetoet, wachten tot de gekookte rijst op de knieen wordt klaar ge- zet. Sprw. *.a*.LM* Sahir, Arab. to Oven aar, goochelaar. s(>\,Mi sadar^ zie sMar. s(^\.Mt sadoer, laag metaal over iets^ s, masj verguldsel;«. perak^ ver- zilvering; s. timah, vertinsel; b^rsa- doer perak, verzilverd zijn ; m^njadoer perafc, zilver vergulden. \<>Lm» Sadir, van noesjadir^ Perz, salammoniak* iu,t>Lw Sadis, Arab. de zesde. ^(>La* sadlng, alleen in sakarsa- ding, zie ald. 84 530 OJLim ooLuM sadap ; m^njadap^ palmen aftappen; pisau sadap, mes daarbij gebruikt ; ^^:w;a(?a2?, pal msap-af tapper. (^'oLam Sadak, Lschuin, hellend, achterover hellend van mästen; m^- njadakj schuin naar boven steken met lansen of krissen. II. sadak kapoer y het fijne van de kalk, de kalk die bij de sirih gebruikt wordt. Man. sadah, id. • t^l^i Sadoe, Jav.enSkr. uitmun- tend, b.v. orang toewa sadoe pradana pada segala radja-radja, Kai. Dam,; emas jang sadoe^ Sj. Sult. Jahja. •t>Lu» sadau, I. m^njadau^ roeien met lange riemen, zonder bij het voor- of achteruitslaan een oogenblik op te houden. II. m^tijadaUj een bijennest längs de vlakte, waaraan het hangt, af- snijden. sdLam sadah, de kalk die bij de sirih gebruikt wordt; zie sadak IL j^oLw sadai, I. uitgestrektopeen hellend vlak liggen, in schuinsche houding liggen met den rüg tegen iets leunend, schuin op het droge liggen, van een bootje, een krokodil en derg, II. aanhangen, aankleven van reukwerk. *Lw sara, behoud, ontkoming aan een gevaar, redding; middel tot be- houd, b.v. een pistool of ander wapen, leeftocht, onderhoud, rantsoen,gage; aandeel der matrozen in de lading; wat met inspanning van alle krachten gedaan is of gedaan kan worden; sara-bara, overal heen, naar alle kanten zijn behoud zoeken, met in- spanning van alle krachten en op verschillende wijze; sara g^ni, Jav. vuurwapens, daarmedegewapendsol- daat, artillerist. Zie ook bij barat, vä>\Lw sarat, zwaar geladen, inz. van vaar- en voertuigen, in vol tenue, gepakt en gezadeld; boenting sarat, hoog zwanger; saratdengan hoetang, met schulden beladen; maka padang iioepon saratlah d^'ngan bangkaij die vlakte nu was bedekt met lijken, c ^La» saraug, nest, ook fig. sa- rang boeroeng , Vogelnest ; sarang Z^iaÄ, bijennest; 5. madoe, honigraat; 5. laba-labaj spinneweb; s. koewalij grof vlechtwerk van rotan, waarop men in de keuken heete potten of pannen zet; 5. ^^^rom^?«^, zeeroovers- nest: bersarang, eennesthebben, ge- nesteld zijn, ook vol gaten zijn, zooals b.v. een spons of koraalsteen, de volle uitdrukking is bersarang semoet, als een mierennest; menjarangi^ e. nest maken aan of in, b.v. akar itoe Mah disarangi olih lebah, aan dien wortel hadden de bijen een nest gemaakt, Boeng. K. p. 159; säpMi orang m^- m^liharakan dirinja dalam sarang Ubah, als iem., die zieh beschermd in een bijennest. Sprw. c )La; Saroeng, scheede, hulsel, hoesje, kokor, huisje; ka'in saroeng, ook alleen saroeng ^ de inlandsche vronwenrok, die van boven tot onder dichtgenaaid is. Hiervan bestaan vele soorten,dienaardeplaatsvanafkomst of de bewerking worden genoemd; s, Mris, krisseheede; s. fang an, hand- schoenen; s. kaki, kousen, sokken; s. djari, vingerhoed; s, s^napang, lade van een geweer; orang m^nja- roengj iemand die scheeden of over- trekken maakt, krisscheedenmaker; m^nj aroeng kan, van een scheede voor- zien, ook tot een scheede maken, in e. scheede steken, b.v. m^njaroengkan keriSy de kris in de scheede steken, c ^LwM saring, I. vast in elkander gedraaid, = spring; menjaring^ vast in elkander draaien van draden garen, zijde of touw. M^n. id. IL dun, fijn, tenger, inz. van de middel. Päd. bovenl. III. Jav. = tapiSy zie ald. door- zijgen, kleinzen, filtreeren ; sarm^an, filtreer; hatoe sarm^aw, filtreersteen, zooals op Java in gebruik is; penja- ringan^ zeef. o\L-wwSarap^ I. droog, fijn vuil, zooals b.v. het aanveegsel uit een kamer; sarap-sampah, allerlei droog vuil, fijn en grof ; s, laoet^ een stof of vuilnislaag op de oppervlakte v. het zeewater, ook drijvend vischaas. M^n. sarap oraw^,uitvaagsel v.het mensch- dom, het grauw, het gemeen; oelar sarapy een slangensoort. Zie sarpa, II. smerting, ontsteking v. de huid in de liezen enz. zooals dikwerf bij kleine kinderen en personen, die lang ziek liggen. III. zenuw; sarap perasaän, de gevoelszenuwen ; sarap pmggerak, de beweegzenuwen, v.d.W. IV. Batav. roodvonk? B. 0)L»*' Sarakjgescheidenvaniets, van elkander af, zooals bij echtschei- ^ing, spening, wegloopen enz. ook ^r 531 bij spijsbereiding de inhoud er uit nemen en met iets anders weer op- vullen; sarak herkoendang^ scheiden om overal mee genomen te worden, heet het vertrek der pas gehuwde vrouw uit de ouderlijke woning, in het Palemb. minta sarak, echtschei- ding vragen; djiikalau Mras laki Mndak sarak, als de man sterk op scheiding aandringt; ter sarak dari- pada soesoe, van de borst gespeend; menjarak anak, een kind spenen. Zie djarak. jW^Lm» sarok, strompelen, strui- kelen, Sw. jJ\Iju^ sara-geni, Jav.vuurwa- pens, daarmede gewapend soldaat, artillerist. i*)\^ sarOD,e.s.v.muziek-instru- ment, bestaande uit een honten hak, waarop raetalen staven liggen, die geslagen worden, en behoorende tot de gam^lan. • nLww Saroe, troetelnaamvoorden vogel tioeng in gevangen staat. •\Lw sarau, e. s. v. groote, grof gevlochten mand, voornamelijk ge- bruikt bij hetinzamelen v. agar-agar. 5%Lm* Saroh, e. s. v. waterplant, C. en S. ^<\L^sari, Kw. bloem;ookhet fijne van iets, de voedende bestand- deelen, de quintessens, de stampers en meeldraden in eenebloera; volgens and. het stuifmeel; soesoe sari, room? Sadj. Mal. p. t"vl 2 maal; iimah sari, zink; sang lir sa^'i, die gelijk is aan een bloem = sang lir koesoema, lief- koozingswoordje jegens eene min- 532 LT^ nares; sari moedjari, e.s.v. kleine struik met geurige bladen, die by de sirih gebruikt worden, zie moedjaru ywL*» sasa, Skr. krachtig, stevig, forsch, vol levenskraclit, aldus Sj. Madli, Sj. Ind. Kösn., ook sasan^ b.v. di-amhilnja anak h^rhau jang halk lagt sasan roepanja, R. P. Dul. 103. ^UmLwm säsän, Arab. de Sassa- niden. %iamLm sasar, I. ook sasaran^ doel, schietschijf. • II. van het Perz. sarsar^ niet wel bij het hoofd enz. IIL Jav. = s^sat; Msasar^ ver- dwaald, verdwalen; djanganlah sau- darakoe m^njasar hati hamba, H.T. mijn broeder moetmijn hart niet doen dwalen, yan streek brengen. v,a^Im» sasap^ zie soesoep, i^^\uM Sasak, I. grof vlechtwerk \an bamboe of jong hout, dienende tot wandbekleeding enz. MÖn. id. IL Jav. vlot van bamboe ;2/^raÄoe sasak, veerpont. Zie rakit, ^AM L^ sasan, zie sasa, ^Mi\,Mt Sasi, Jav. maand. jLcLm saät, Arab. oogenblik; di^- ngan sasautj in een oogenblik, oogen- blikkelijk; pada sasaut itoe djoega, op dat zelfde oogenblik. Soms wordt het met sakoetika vereenigd, b.v. d^ngan sasaut sakoetika jjapon sampailah, in een enkel oogenblik bereikte hij het, H. Boedj. cL-w sanga,schuim,vuil,droezem van metalen. si>iL« sangat, zeer ;ama^sa«^a^, uitermate zeer; m^minta sangat-sa- ngat, dringend verzoeken, H. Abd. Mrsangatan tnasjhoer, zeer erg zieh verspreiden, b.v. van laster, H. Sj. Djil. p. 46; m^mp^rsangat, het zeer op iemand of iets toeleggen, b.v. ga- djah tjilaka koep^rsangat, P. Dj. vii^ftLw sangit, Jav. sterke lacht, inz. van iets dat geschroeid is, bran- derig, zooals van gezengd haar, aan- gebrand eten enz. walang-sangit, een klein, grijs, stinkend torretje, dat veel kwaad doet aan het rijstgewas. Zie hangit. •^Lm sangoe, I. e.s.v. fijne agar- agar, II. Jav. leeftocht, mondvoorraad. ^Lm; sangai, e. s. v. deksel, be- hoorende tot de koekoesan of het toe- stel om rijst gaar te stoomen. wiLwM säflr, Arab. een reis doend, reiziger. oLjww sapa, verk. van siapU, wie; menjapa, iemand vriendelijk toespre- ken, eig. vragen wie hij is, toeroepen, V. e. schildwacht. M^n. tidak Mrsa- paän, niet tegen elk. spreken, ge- brouilleerd zijn ; in 't Jav. säpä == siapa; zie t^gor. väaSLw sapoet, I. bedekt; m^nja- poetj bedekken, van wölken enz. disa- poet emboen, met dauw bedekt. Sadj. Mal. 41. Hiervan selapoet en s^Ioepat, zie ald. II. het fluweel- of wolachtige op de hoorntakken van horten, Max. ^La* sapir, Batav. cipier en sap- peur; kantor sapir, het bureau der Genie. jiLAu sapoer z=z djamboer jCenS, m^Lm sapang ; I. sapang djarang, e.8,v. Witten doek met roode randen en witte franje, door de Mal. Yrouwen als sjaal gedragen, W,-Sum. II. kajoe sapang, zie sepang. ki\.AM saping, e. s. v. muziekin- strument, Hik. Ind. Mab. Roep. een trom = samping, zie ald. •iL^ sapau, kleine hut of afdak, voor oogenblikkelijk gebruik. JLm sapoe, vegen, veger,bezera, garde, kwast; sapoe tangan, verk. tot setangan, zakdoek; sapoe-tangan ka^ pala, ook s^tangan kapala en alleen s^^aw^aWjhoofddoek; sapoe halaman, e.s.Y. struik = s^legoeri, zie aldaar; menjapoe, vegen, afvegen, strijken, streelen, aaien, smeren, borstelen, geeselen; m^njapoekan^ iets ergens op of in wrijyen of op strijken; m^- njapoe kuhatoeHlah d^ngan djanggoet, den tempel Gods met zijn baard aan- vegen ; p^njapoe, veger, kwast, bezem; penjapoeajar'mataydiOQk om de tränen af te drogen; sapoe lidi, bezem ge- maakt van de ribben der palmbladen, stalbezem; sapoe sarang laba-laha, raagbol; sapoe idjoeky veger of stoffer van arenvezels; sapoe merang, veger V. rijststroo; sapoe-sapoe ringin, e.s.v. jongensspel, waarby men in een rij zit met de beenen recbt uitgestrekt, terwijl een der spelers over die beenen strijkt. Zie Sadj. Mgl. pag. 178. äSLm Sapili, I. halve verlamming door een beroerte. II* Jav. spenon, scheiden. ^giUwSapI, koe; minjak sapiy e. s.v.-ransig, dierlijk vet, dat door de \::/S\m^ 533 Klinganeezen en Maleiersbij despijft» bereiding wordt gebruikt, ook gi ge- naamd, zie l^mboe, i^Lw saka, I. verk. van poesaka, erfelijk, oude gewoonte; saka-haka, oude verplichtingen, van leverantien of heerendiensten gebruikt. II. Jav. paal, pilaar = Hang, zie aldaar. \:^Lm sakat, I. menjakat, kwel- len, tergen, plagen, sterker dan oesik; p^njakat, middel dat men bezigt om iets te verhinderen, veelal een toover- middel, = p^lalau, M. S. II: 213 ook dam, dijk, zie empang, II. woekerplant in het algemeen, v.d.W. Mön. e.s.v. woekerplant met breede bladen. Yolgens het bijgeloof een woonplaats van geesten. III. soekoe-sakatj zie bij soekoe. lY. schot, schut, dwarsbalk, boom ter afsluiting in eene rivier, om het smokkelen te beletten; toewan sakat, havenmeester, boomklerk, PSl. Abd. ; hilik her sakat, afgeschoten kamer; menjakat-njakat tanah, een uitge- strektheid lands in kavelingen ver- deelen, Hik, Abd. 268; djalan itoe t^r sakat, die weg is afgesloten ; tja- hang pohon kajoe jang memh^ri kasa- katan pada djalan, de boomtakken, die den weg belemmeren; zie sekat. \^uS^\.^ sakit, ziek, ziekte, pijn, moeite, kwelling; s. faoen, pest, epi- demische ziekte, ook sakit sampar; s. hati, ergernis, geergerd, ook wrok koesteren, Hik. Abd. p. 175 reg. 5 = m^naroh d^ndam; s, hoelan =zgrdhana hoelan, maansverduistering ; sakit 534 yu orang ba'ikj de kinderpokken; sakit pinang, minnepijn, liefdesmart, Hik. Abd. p. 315; sakit h^ranak^ de barens- weeen; sakit pajahj zwaar ziek, doo- delijk ziek; m^mboewat sakit dirinja, zieh ziek houden, Boeng. Ramp. bös. p. 297; d^ngan b^rsakit, mefc moeite, met kwelling, H, Abd. 69; b^rsakit, zieh vermoeien, afpijnen; m^mp^rsa- kiti, iemand pijnigen, smart aandoen; m^njakiti hendak b^ranak, de weeen krijgen, in barensnood komen] p^nja- kitj kwaal, ziekte; p, boelanan en p, kaboelanaUf maanziekte; p, toewa, de gebreken des ouderdoms; p. radja^ negenoog, pestkool, karbonkel; ook een puist in het aangezicht, Sw.; b&penjakit'p^njakit, allerlei kwalen hebben, sukkelen; kasakitan^ in de pijn zijn, in moeielijkheden verkee- ren, kwelling die men ondergaat. yS'LwwSakar, hetPerz. sjakar, sui- ker; zie ook s^kar. JkS'Lww sakal, I. schraal, tegen van den wind; menjakal^ schraal of tegen worden; m^w;'aÄ:a/A:aw, schraal maken of doen worden, b. v. poelaii itoelah jang m^njakalkan angin, dat eiland doet den wind schraal worden, v.d.W. II. afrossen, met iets hards op iets hards kloppen, = sakai II. yf\,M^ sakoe, I. verb. Ned. zak in een kleedingstuk. IL afgescheiden, afgezonderd, af- zonderlijk; menjakoekan, scheiden, afzonderen; jang tiada dapat disa- koekan, onafscheidbaar; djalan-dja- lan jang sakoe-sakoe, afzonderlijke wegen. III. sakoe-sakoe, geheim, niet open- lijk, stilletjes. .-S'LwwSaki, I. e.s.v. mand in den vorm V. e. wan, gebruikt om aarde, kalk, zand enz. daarin aan te dragen. II. Skr. metgezel, deelgenoot; be- slapen, bespringen, treden, v.d.W. III. 0. s. V. Sterken drank, die uit Japan wordt aangevoerd. ^Lw sakai, I. onderhoorige, vol- geling. II. afrossen. Mal. == sakal II. vJ'Lw Saga, naam v, een paar ge- wassen en de vrucht daarvan ; saga MndM, een plant welks half zwart, half vuurrood boontje gebruikt wordt tot het wegen van goud; saga pohon, e. grooter boontje, meer plat en ge- heel rood, afkomstig van e. grooten boom, kend^ri batang geheeten. %.^Lmi sagoer, platte kiel v. groote vaartuigen; perahoe sagoer, een kano V. een uitgeholden boomstam, Max. Sw. en d. 1. Cr. i^LwwSagang, schuin geveld van e. geweer of lans, ook schuin in den grond gestoken, zooals een stok aan den kant van het water, aan welks einde e. snoer in het water af hangt; m^njagang, schuin vollen van geweer of piek, ook op die wijze afweron, ook doer e. staak ergens voor te houden of tegen te zetten, iets aldus vrij zet- ten-^p^nj agang, het middel daarvoor gebezigd ; z. ook tanggang en toembak. \t^ \aa sagon-sagon, z. bij sago. ^L^^sagO^plantenmerg, inz. dat van den roembia of sagopalm; sago tampin, pakjes-sago, d. i. parelsago; t^L« 535 sago-rHdang^ de meer grove, gewone sago ; s, pisang, het zetmeel uit den pisangstam; s, b^landa^ de arrowroot ; sagon-sagon^ e.s.v. versnapering, ge- lijkende op sago. l'.i^LMsagoe-sagoe, e.s.v. werp- spies, bij de zeeroovers in gebraik. ^/Lu» Sagi, Jav. == s^gi^ zijde, kant, ampat pesagi, vierkant; z. s^gu -^LwSagai^e.s.v.zoutwatervisch. auAJLiM sälbijah^ Perz. salie. oJLw Salat, verlaten, eenzaam, W.-Sum. ; poeieri salat\ e. s. v. rijst- gerecht, bestaande uit e. laag kleef- rijst en daarop een laag eieren in den wasem gaar gestoomd. v:>JLa» saloet, omhulsel, bekleed- sel, beslag; kMs h^rsaloet dengan perak, kris met zilverbeslag; soerat Mrsaloet dengan soet^ra koening jhriei in geel zijden enveloppe; tersaloet dengan ^maSy met goud overtrokken ; tersaloet dengan kajoe, met hout be- kleed; saloet gigi, het email der tan- den: mhijaloet^ bekleeden,omkleeden, beieggen, o^ertrekken, ^mailleeren; penjaloetan, overtreksel, bekleedsel, beschot V. houtwerk, wagenschot enz. JLv saloer, goot van e. dak, wa- terleiding ; sa^oeran, bamboezen goot, buis, waterleiding, kanaal, zie aloer. «JLM/Salang,!. m^w;aZaM^,iemand ter dood brengen, door met de keris- pandjang door de holte v. het rech- ter-sleutelbeen naar het hart te ste- ken ; t^mpat p^njalang^äie holte boven het rechter-slefutelbeen; p^rkakas sa- langany het voor die straf noodige gereedschap; zie s^ang en s^langka. IL hevig schokken of stooten van een vaartuig, III. e.s.v. hangende horde om er voorwerpen of spijzen op weg te zet- ten, d. 1. Cr. lY. salang ali-ali^ het midden v. een slinger. M. iJLwM saloeng, bamboezen pijp om vuur aan te blazen, ook e. s. v. fluit. Päd. bov.l. (^JLai Salak, I. geblaf ; m^njalak, blaffen, van een hond; m^njalak ka- pada, iets of iem. aanblaffen. II. e. s. V. rotanpalm met eetbare vrucht. III. e. s. V. boom, die hout levert, geschikt voor binnenhuisbouw. (^JLwwSaloek; b^saloek^dooreen- gestrengeld, zooals de schakels van een ketting. MÖn, van twee voorwer- pen over elk. geslagen, gekruist in elk. grijpend, zooals b.v. twee haken, twee armen van lieden, die gearmd loopen; ook over en weer verplich- tingen hebben. Zie seloeL ^^JLm» Salok, = salak I. doch overdrachtelijk van eene vrouw, die tegen hären man raast of tiert, b.v. itoelah s^haja takoewasa^ disaloknja tiada herhenti, dat kon ik niet uit- houdon; zij raasde (blafte) tegen mij zonder ophouden. Mal. Sam. jJLm salani, e. s. v. boom, welks bladeren op die van den laurier gelij- ken en ook daarvoor bij de spijsbef ei- ding worden gebruikt; debastbevat veel looistof ; salam batoe, een soort, welks hout dient voor huis- en scheeps- bouw. 536 c^JL- iJU ^^La* salin ; m^njalin^ verwisse- len, het een door hei andere veryan- gen, overschrijven,vertaleii; Mrsalin, fats. uitdr, voor bevallen of in de kraam komen, ook veränderen b.v, van naam, titel of kleeding; p^rsa- Unart en bij verkorting ook p^r salin, wisselkleederen, inz. als geschenk v. den Yorst. Dat de volle uitdrukking persalinan is, blijkt o. a Hik. Abd, p. 35 en 38; ook wel vorstelijk ge- schenk in het algemeen; memp^rsa- Uni, met wisselkleederen of geschen- ken begiftigen. 2ÜIaa/ salah^ fout, verkeerd, niet goed, mis, mislukt, misdrijf, ongelijk, verkeerdheid ; salah d^ngar, ver- keerd verstaan; salah m^langkah, misstappen ; salah sMikit, het scheelt weinig, alleen was het jammer dat. . . ; angin salah, tegenwind; salah haU, verstoord zijn ; s. hata, zieh verkeerd uitdrukken, onjuist spreken; 5. oerat, verstuikt, verrekt; 5. rasaen s.p^ra- saän, een somber voorgevoel hebben V. e. naderend onheil, Tarn, ed Dari; djika salah sahatang, ditjaboet; djika salah saroempoen, dibongkar; djika salah saparak, dirambah, is eön plant niet goed, dan wordt zij uitgetrokken; is een geheele plantenstoel niet goed, dan wordt zij omvergehaald en is e. geheele tuin niet goed dan wordt hij opgeruimd. M6n. Sprw.; s. soewatoe, het een of ander; s, sa^orang, de een of ander; apatah salahnja, wat zou daartegen zijn? s^rba salah, niet tot een besluit kunnen komen, doordat de een dit, de ander dat niet goed- keurt, z. s(^rba; salah p^mandangan, gezichtsbedrog; b^rolih salahkapada, ongelijk krijgen van, in het ongelijk gesteld worden door, Niem. bl. 4^ dr. p. 33; bapa saoedara salah m^ndjadi, oom, vaders oudste broeder; ^mak saoedara salah m^ndjadi, tante, moe- ders oudste zuster; b^rsalah, fout hebben, e. misslag begaan, ook met fönten zijn van een geschrift, Sadj. Mal. p. 2; t^rsalah, onwillekeurig of toevallig een fout begaan, b. v. in geschriften, Sadj., Mal. p. 2, tegenover m^mboewat salah, fouten maken, be- gaan, id. p. 2. Ook toevallig mis van een klap, b.v. kapalanja ditoemboek d^ngan tangannja kanan, t^rsalah dari kapalanja k^na leher Asoed, hij sloeg naar zijn hoofd met zijn rechterhand, sloeg echter zijn hoofd mis en raakte den nek v. Asoed. de Hell. 6^ dr. p. vi; m^njalahi, z. ver- zetten tegen, tegenspreken ; samoe- wanja itoe d^ngan kaMndak Sang Jang Soekma, dimana dapat kiia sa- lahi, H. Asm. Pati, tegen iets opko- men, opponeeren, zoo ook Niem. bloeml. I 4e dr. p. 81 en and. pll.; m^njalahi pantang, geen dieet hou- den; p^rsalahan, weerstand; m^nja- lahkan, een slag of wapenstoot doen missen, ontwijken, iemand in het on- gelijk stellen, gispen, beschuldigen, aanmerkingen op iets maken, PÖl, Djin.; kasalahan, misdrijf, verkeerd- heid, beschuldiging; b^rsalahan, ver- Bchillend, onderscheiden zijn; b^rsa- lah'Salahan, onderling verschillend b.v. van kleuren, oneensgezind van lüU 537 personen; salah-salahan, wordt ook gezegd van een brik, welks achterste mast zonder ra's is; salah-sileh, al- lerlei f outen of overtredingen ; salah faham, misverstaan ; salah tatnpa, iets verkeerd opnemen of opvatten; salah kahawah doeli, majesteits- schennis. aüLw saleh, of salih, zieh ergens heen begeven, uitrukken v,e. leger of legeraanyoerder ; saleh berlanijang, op reis gaan met een lantjang, e,s,v. oorlogsvaartuig; salih b^rdoeli, op reis gaan te voet, b,v. laloe haginda salih b^rdoeli, Sj. Ind. K^sn.; salih m^ngambangj wegzweven, b. v. Sj. Ind. KÖsna en and. Hss. jJLa; sali, I. opgewassen zijn tegen iemand; sama sali, tegen elkander opgewassen zijn, voor elkander be- rekend zijn. IL verhit, brandend van hart,b.v. Sj. Sult. Jahja, ook JLö geschreven, b.v. Sj. Sult. Jahja, Ook Boeng.ramp. b^s. p. 370. Zie bij salij Ar. ^Lm# Salai; m^njalai, boven het vuur rooken, b.v. visch. (MÖn.drogen, aan zonnewarmte blootstellen,rooste- ren boven vuur), ook roosten==2?aM,^- gang; salaijan^ dat wat geroost wordt of moet worden, b.v. maka sakalian- w^a itoepon m^mboeboehlah salaijan, een iegelijk nu deed er zijn roostsel op, Pol. Djin.; mati t^rsalai, in den rook gestikt. (Mön. door buitenge- wone wärmte doodgegaan); ihan salai, gerookte visch. l»Uy sama, Skr. gelijk, even, tege- lijk, samen, eenerlei, een en hetzelfde ; in de spreektaal ooknog: met; sama banjakj even veel; sama b^ranid^ngan dia, gelijk in dapperheid aan hem^ sama manoesia, evenmensch, naaste;. sama anak tjoetjoe Adam, gelijke adamskinderen, gelijke menschenkin- deren, Djaj. Langk.; sama hamba Ah Iah, gelijke dienaren Gods, id.; sama s^n,kamp op; sama ta s^nang, eYen^ eens niet op hun gemak; radja sama-- nja radja dan dewa samanja dewa^ vorsten met hun gelijken en goden met hun gelijken; ook vorsten bij vorsten en goden bij goden; sama s^ndirinja, onder elkander; sama kadoewanja, beiden gelijk of tegelijk;. sama djoega, 't is geheel hetzelfde^ 't komt overeen uit, 't is onverschil- lig welke of wat; pada sama t^ngah,. in het juiste midden, midden in, juist in het midden; sama sakali, allen of alles ineens; b^rsamasama, geza- menlijk of gelijkelijk iets doen, te zamen zijn, het houden met, b. v. s^gala rnjainja jang ada b^rsama- sama dan b^k^rdja kapada inggriSy al zijne onderdanen, die het houden met de en gelschen en bij dezen in dienst zijn. H. Abd. p. di"1; b^rsa^ maän, gelijk zijn, van velen, gelijk staan ; sama .... sama, zoowel .... als f sama .... ataw, hetzij . . . . of ; samakah baik d^ngan djahat itoe, is goed en kwaad dan hetzelfde? Pr. Dj.; m^- njama-njama, zieh met aüderen, inz^ hoogeren, gelijkstellen, b. v. patik takoet taulat kHak Mndak m^njdma* njama, ik vrees weldra vervloekl t^ 538 r' worden, omdat ik mij wil gelijkstel- !en, Pr. Dj.; sama tara, evenbeeld; p^njamaj het deel van beiden; ha- mmaän^ gelijkheid; p^rahoe sama orangnjUj het vaartuig met zjjne be- manning. NB. in de spreektaal, inz. op Java, worden de Voorz. akan, pada en d^ngan meest door sama vervangen. M^njamakan, gelijkma- ken, gelijkstellen, gelijkachten; m^- njamai, gelijk zijn aan iets; p^rsa- maän, gelijkheid, overeenstemming, •eenparigheid. jjoLMSamar, verborgen, vermomd, niet duidelijk te onderscheiden, in- cognito; m^njamar, zieh verbergen of vermommen; m, d^ngan orang banjaky z. onder de menigte verber- gen of schuilhouden ; waktoe samar moekaj schemeravond, wanneer het gelaat niet duidelijk meer te onder- scheiden is; samar d^ngan awan^ ge- heel in wölken gehuld, b.v. van den top eens bergs, H. Boedj.; samar djinggaj oranje, vleeschkleurig; m^- njamarkan dirinja^ z, vermommen, verstellen, verkleeden; disamarnja ^oerat itoe d^ngan kam, hij verborg dien brief in een doek, R. Chaib.; •disamarkan Mrsoeka-soekaän, ver- borgen (onder den schijn van) vroo- lijkheid; p^njamar, verspieder, iem. •die zieh vermomt; kasamaran, ver- tnomming, M. w^Lm samoer, Arab. sabeldier, marter. %joLa^ sainir, aaneengeregen sa- :gopalmbladeren; kadjang 5am/r,dek- matten daarvan vervaardigd.Zij wor- den niet in tweeen gevouwen, zooals de gewone kadjang en bij bilah, niet bg hidang, geteld; samir ajar, zulke matten tot bedekking van de lading in een vaartuig gebruikt; menjamir, met zulke matten bekleeden of be- ieggen. (^w-xL-*« samiri, Arab. Samari- taansch; orang samiri, Samaritaan. ^yoLw sämri, Ar. de naam van den man, die het gouden kalf goot. ^Lm samang, I. W.-Sum. gast, commensaal; anak samang, pleeg- kind, kostganger, kostkinderon ; in- doek samang, pleegmoeder, hospita, zie indoek. II. orang samang, de naam v. e. wilden volksstam in de binnenlanden V. het schiereil. Malaka; samang boe- roek d^ngan soempit, een Samang in lompen met een blaasroer, T. T. (^äL-u* samak, L eene omzetting van masak, looien, tannen, looi ; sa- mak katja, looi of tan vermengd met glaspoeder, waarmede men de vlie- gertouwen insmeert om ze scherp te maken, teneinde bij vliegerwedstrij- den daarmede het touw v. de tegen- partij te kunnen doorsnijden; ^ö^Äraw^ samak, leerlooier; m^njamak, iets tannen, looien. IL e.s.v. boom, die goed timmer- hout levert, vooral geschikt voor bal- ken ; s, poeloet, een varieteit daarvan. jo^^La» saman, verb. Eng. sum- mons, dagvaarding, aanklacht tegen iemand, b.v. maka bapanja boedak itoe diboeboehnja saman olih orang itoe, door dien persoon werd een aan- ,^L*. O^ •L«tf 539 klacht tegen den vader van dat kind ingesteld, Sing. j^w-^L*A# sanioen, struikgewas, struikroof. (M^n. roof gepaard met voorbedachten moord; is te betwij- felen); samoen sakar, roof gepaard met geweldpleging, Oend. Djarabi semak samoen^ allerlei struikgewas, H. Abd. 389; menjantoen, struikroo- verij plegen, rooven op het land; menjamoen harang orang dU^ngah- t^ngah t^rang^ op klaarlichten dag, of openbaar, andermans goed roo- ven. H. Abd. p. 254; p^njamoen, struikroover, roover op het land; kasamoenan^herooM ; m^njamoen-me- njakar^ roof en manslag bedrijven, Päd. bovenl. Zie ook rompak, j^Lww saini, I. een priester van Boeddha. II. Arab. hoog, verlieven,heerlijk, booge enz. ^oLww Sana, I. daar, ginds ; disana, aldaar ; alsdan ; sanasinij hier en daar; kasana^ derwaarts; kasana-kamari^ her- en derwaarts. II, = angsana^ zie ald. ^^Lm sanak, bloedverwant, na- bestaande, saraentr. van sa en anak^ V. een uterus; sanak-saoedara, naaste bloedverwanten. ajLaa* Sanani, indigo, Päd. bovenl. volg. d. 1. Cr. Marsdenia tinctoria, (Papilionac^es). ^Lw sanaii,W.-Suni.=sana,z.a. ^Lm saoe, deksel van een pot of h^langa; ikan saoe Mlanga^ e. s. v. platvisch, lett. het potdeksel. ^Lmi sawa, Jav. en M^n. moeras, poel; hiervan oelar-sawa^ de python of reuzenslang, lett. de moerasslang. Ook in het Jav. heet zij oel& säwä en niet o. sawah. •Lm sawoe, e.s.v. boom met eet- bare, bruine, zoete, melige vruchten, die wel iets op onze kwetsen of wilde pruimen gelijken en ook een deugd- zaam hout oplevert; sawoemanila^de beste soort daarvan. v:i>5L« sawat, I. omgeslagen, M. erg. omheen geslagen, zooals b.v. een gordel, drijfriem enz.; pesawat, be- weegmiddel, drijfmiddel, zooals b.v. een touw aan een valluik om het op en neer te laten, een drijfriem in eene fabriek, de veer in een horloge enz. ; pesawat asap^ stoommachine ; p. Mr^ djant^ra, drijfrad, machine door e. waterrad gedreven; sawat-sandang ^ e.s.v. gordel of sjerp door den Vorst gedragen, zie sandang. ^•L*» sawar, beletsel, versperring van takken en derg. om wild of visch te dwingen een bepaalden weg op te gaan ; menjawar, op die wijze afsluiten of versperren ; p^njawarj het middel daarvoor gebruikt, M. S. IL pag. 181. c «La. sawang, I.hetinkleurver- schillende water bij de kust. MÖn. de onafzienbare ruimte rondom ons; sa- wang langit^ de ruimte tusschen het uitspansel en de aarde. II. e.s.v. boom met eetbarevrucht, die als de kUadi smaakt. Sing. iJijL«« Saoek; m^w/aoeÄ:, een band om iets slaan om het vast te houden, met den gebogen arm iets naar zieh toehalen, onder het gaan iets opra- 540 ur pen; saaek-m^njaoek, hetzelfde met verscheidenheid, ook yan touwwerk dat in elkaar hangt; saoek-saoek, schepnetje voor het vangen v. Tisch of ylinders, ook zakje of netje aan e. stok om vruchten te plukken. Mön. tn^njaoek, uitscheppen y, e. yloeistof, putten, ontleenen aan, uityisschen. ^•Lww sawan, stuipen;s.awc^Vn^, een ziekte, waarbij het lichaam met kleine paisten bezet is. R.; s. hahi en 8, gila hahij yallende ziekte ook s, kamhing ^ C. en S.; s, bangkai, be- roerte; iboe satvan^ zie ihoe; s. agoeng, e.s.y. duizeling; s, shak, stuipen met moeielijke ademhaling; s. sarap^ e.s. y.yallendeziekte;Ä:a^^r(?JoewansaM;aw, de stuipen krijgen, Sj. Madli. »•Um SÖ.06h, anker, dreg; s. t^r» bang^ enterdreg, enterhaak ; m^ntjam- paki saoeh t^rbang, een enterdreg naar een y aartuig werpen ; m^moetar s.tj de ketting of kabel yan de s.t, opwinden, om het ygandelijk yaar- tuig te kunnen beklimmen; m^netas 5. t. de ketting of kabel, waaraan de enterdreg is beyestigd, doorhak- ken; s. tßmat^ werpanker; b^r saoeh toenggal, nog maar yoor 6en anker liggen, d. i. zeilree zijn, op het punt yan te yertrekken ; saoeh s^ronggong? komt yoor in de Oend. Mal.; m^mb^ri saoeh m^ngandoeng batoe, een steen aan het anker bevestigen. SaLuf Sawah, nat rystyeld, bouw- land, dat onder water kan gezet wor- den ; s, bantjah, met stroomend wator ; 8. b^rbandar langit, af hankelijk yan den regen, Päd. boyenl. 5. rawang^ moerassige rijstyelden; s. lihat^ de yerlaten of onbebouwd liggende rijst- yelden, id.; sawahpadi, sawahs waar- op de rijst nog staat, PÖl. Abd. p. 40 zooals katnpong orang, bewoonde kampong beteekent; /jac^t sawahj rijst yan de natte yelden; w^n;aw7aÄ, rijst op bewaterde akkers telen; oelar sawah, de python-slang, beter oelar sawa, de moeras- of poelslang, z. satva; oelar sawah r^ndam^ zulk een slang, zeer groot en zieh ophoudende in stilstaand water. ,5*Lyw sawai, e, s. y. blauwachtig zwarten yogel met twee bijzonder lange yeeren in den staart. ^cXm* Sawi, I. passagier die aan boord eenige diensten yerricht; ook s^nawi. II. e.s.y. mosterdplant; bidjisawi, mosterdzaad ; de bladeren worden als groente gegeten. Op Jaya sesawi. oJöLu* Salioet, antwoord ; menja- hoet^ antwoorden ; m^njahoeti, beant- woorden, b.y. een groet enz,; di sa- hoetinja dengan ajar-matanja, zij be- antwoordden het slechts met tränen, H. Asm. Fat. ; bersahoet-sahoetan^ elkander beantwoordende, b.y. yan zingendeofroependeyogels;5aÄoe^an, antwoord , beantwoording ; sahoeU m^njahoetj elkander beantwoorden yan partijen in de muziek, I. P. o^^LkM sahit, yan het Ar, sjdhid, getuige; p^sahitan, getuigengeld, bij het sluiten y, e. huwelijk in het Pa- lembangsche. ^Lm# Sahoer^ e.s.y. yrucht. ^LuuSalLaiig^ Kw.peper,=:ifa(/a. v,jU6w» AjLw 541 ■_fl^tv^ Saliap^ den met rijst be- zaaiden grond bedekken met kokos- bladeren, Päd. bo venl. ook iets anders dekken, sluiten. Mön. sluiting, deksel; s, pintOBj vensterluik; s,p^rioek,i^ot- deksel. ^jdLoi sahan, verb. van sahan, Arab. e.s^v. grooten aarden schotel. ^Lw sahl? nalatig, v.d.W. ^{S^ ^^^^ e.s.v. rog, v.d.W. ^LwM saja, I. verk. Ya.iisehaja,z,a. II. een gelegde plooi; een stijf geplooide sarong, Batav. väoLa^ Sajat; menjajatj behoed- zaam afschillen en afstroopen van den bast eens booms, de huid van een beest enz. ; in dünne schij ven of reepen afsnijden, b.v. het vleescb van de ribben, v.d.W. Zie het volg. wrd. ooLa/ sajit, ook saitj schijf, plat stuk van iets; m^njait^ in schij ven af- snijden, kerf, insnijding, b.v. maka disajit'Sajitnja dibelakang daging Älkas Mantri saratoes doewa poeloeh empat saßt, hij maakte insnij dingen op den rüg in het vleesch van A. M. honderd vier en twintig kerven, Hik. Am. Hamz.; poesatnja pon Mah t^r- sajit, zijn navelstreng was reeds af- gesneden, Moh. Han. Ook = sajat, zie ald. en siat, JjL*, sair, zie yt^. vjLu* Sajoer, groente raoeskruid, waaronder ook aardvruchten, meloen- en komkommersoorten worden gere- kend; sajoer-majoer, allerlei groenten; menjajoer, groenten klaarmaken; me- ^jojoerkan, tot groente bereiden; sa- joer-sajoeran, allerlei groenten. jImILa^ Sais^ Arab. koetsier, stal- knecht. Te Singapoer alg. in gebr. /bLw sajang, het jammervlnden, begaan zijn met iets, medelijden heb- ben,sympathie,deerni8; sajang sakalij 't is erg Jammer, zeer te betreuren ; kasih'Sajang^ liefde en Sympathie; sajangnja, 't is maar Jammer dat....; tiada sajang, er niet om geven, het niet sparen, niet ontzien ; m^njajang- kan, iets sparen, het jammer van iets vinden, iets ontzien; m^njajangi, van iets houden, liefhebben; kasajangan, medelij dendheid ; 5^rÄ;asq/aw^a«, me- delijden hebben, medelijdend zijn; penjajang, ontfermer, zie voorb. bij kasih, ^SLw Saing, samen i'eizen, ook over land, Sj. Madli, samen varen van schepen ; persamg, medezeilend vaar- tuig, tochtgenoot. (Mön. sasatng, een gekoppeld geheel; onder ^^n dak; op een rij; tiga eynpat bidoek sasa'ing, drie, vier schuitjes op een rij naast elkander); t^rlaloe ramainja Mrso/ing- kan p^rahoe kalangkapan iioe, uiter- mate levendig of vroolijk deed men de vloot te zamen zeilen, H. T. fULfM SajOOng, aan een zijde schuin toeloopend, zooals b.v. een kluiverzeil; s, tiroes, aan tweezijden schuin toeloopend. v-ft->U« sajap, vleugel, vlerk, ook vleugel V. e. leger; sajap kanan en s. kiri, linker- en rechtervleugel v. e. leger, Pol. Djin.; sajap, ook de klau- wieren, waarmede slingerplanten z. vasthechten ; hadjoe Mr sajap, boven- kleed met lange, wijde moitwen zooals 542 VmA^Lm^ de Arabieren dragen; s, sandang, zie sandang. v-tt^Lu* sajoep, door de verte on- duidelijk voor het gezicht of gehoor; het doel onvolkomen of in het geheel niet bereikend, van een kogel of de- genstoot enz.; te laat körnend, daar de persoon, dien men wil bezoeken, juist is uitgegaan;5a;*oö^ma^a m^mandang, zoover het oog reikt. MÖn. sajoep, on- voldoende, ontoereikend, tekort, te weinig; sajoep-sajoep sampai, opeen klein weinigje na voldoende. JljLww sail, Ar. verzoekend, Tra- gend enz. sailoe's salaiin, de vraag- baak der Vorsten, titel van een hand- schr. Zie Facs. p. 42. •jLuuSajoe^ weeraoedig,nieewarig, aangedaan, geroerd; m^mheri sajoe c^iÄa^i Ä;amt, veroorzaakte aandoening in ons gemoed; sajoe-rajoe, treurig en weemoedig, Noer. Moh«; zie iba. «yLwM sajali, zie saja II. *Uwu* saba', Arab. naam van een landschap in Jemen, het Rijk van de koningin Balkis, het Scheba van het 0. Test. • hLa^ SÖMrau, e. s. v. eetbaren riviervisch, die met kunstaas kan ge- vangen worden. Sw. 2UwLum S^lbasah, e.s.v. boom, die op moerasgrond groeit en e.s.v. tim- merhout levert, geschikt voor werk van slechts tijdelijken aard. v^MuM S^bab^ Arab. reden, om,om- dat, fcer wille van, ter oorzake van; s^bah takoetj uit vrees; daripada s^- bah en olih s^bab, ter oorzake van, door toedoen; har^na s^bab, om reden; s^bab itoelah maküj daarom of daar- door is het dat . . . . ; iiada b^rs^bab, geen oorzaak hebben; d^ngan b^rse^ bab ataw tiada bers^ab^ met reden of zonder reden of aanleiding, Saif Dzoel, ; tidak satoe-satoe sebab, zonder de een of andere reden. H. Abd, p. 255 reg. 10 v. o. sebabpon ... kar^na, de reden nu waarom . . . is dat, b.v. sebabpon kakanda memanggil ioewan int, kat'^na kakanda mendengar nobatj H. Boedj. de reden nu waarom ik u hier ontbied is, dat ik de trom hoor ; m^w/e^a&Ä:an,veroorzaken,aanleiding geven tot, tot oorzaak maken van ; toe- han s^rwa sakalian nlam jang mP.ng- hidoepkan toewan-hamba sakalian^ tetapi akan sebabnja daripada hamba djoega^ de Heer aller werelden heeft u allen weer levend gemaakt, maar de aanleiding daartoe was vanwege mij, d.i. ik heb daartoe aanleiding gegeven, I. P. v-^uuA* sabat, Arab. rüsten, slapen, vieren van den Sabbath;Jaw/woß'ssa- bat^ de sabbathdag. Zie het volg. wrd. o^Aw sabtoe, Arab. rüsten , sab- bat; hari sabtoe, Zaterdag. ouu« SÖbat, I. = sepat, wrang, samentrekkendvansmaakjSterkerdan kelat Jav. sepet, id. II. slag met een rotan of ander zwiepend voorwerp; empat poeloeh koerang asa sebat, veertig slagen min een. Jav. sabet, id. 