title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 2) Depfche 18 Maart 1798 (uit Aranjnez). 3) Deptche van »auw nit Parijs 4 Maart 1798 (Verz. oROISET Y. TOuLon). 34 mij in andere gevallen van zeer veel nut is geweest, is aan de Legatie geattacheerd 1). Nu sta ik er voor in, dat er geen broddel of verkeerde aanleg zal of kan plaats hebben. Ik voorspel zelfs, dat men al spoedig hier eene groote ver- andering in de Memorien en Nota’s zal ontdekken, dat niet kan nalaten zeker opzien te verwekken, die zoo al niet ge- heel ten goede uitloopt, ten minste veel kwaad zal tegen- houden. Vergelijkt de Nota over Yliwingen 2) met de vo- rige en gij zult eene zigtbare verandering bespeuren. Het zal nu zuivere staatkunde worden, daar niet veel tegen te zeggen zal vallen. De Burger MEISER schijnt nu met mijne komst tevreden, en vooral dat ik het eımploy van dien man goedkeur: hij was aan mij uitsluitend verbonden, en mogt geen engagement zonder mijne voorkennis aangaan ; dan ik vergeet gaarne personele irregulariteiten, als de dienst van het Land daar slechts door bevorderd wordt. Die man heeft ondertusschen eene goede smpulsie noodig en deze zal hem gegeven worden. De Burger mEIseR wil door het Fransch Gouvernement paspoorten voor mij aan het Hof van Weenen laten vragen. Men gevoelt daar ligt de reden van; dan er zal wel een geruime tijd verloopen, eer dat zijn beslag krijgt, terwijl Zemporiseren zonder jalousie te verwekken,, in deze de Staatkunde vordert. Wij zullen binnen kort alles tot een hoogte trachten te brengen, dat wi) zullen kunnen weten, waaraan men zich te houden heeft.” — Uit dien brief schijnt voor het minst te blijken, dat zıauw liever te Parijs gebleven ware en meıser had 1) Verg. hiervoren bl. 275.. 2) Zie bij het Arrêt van het Fransch Directoire, 5 Febr, 1798: „Considérant, que la République française dorant exercer, en commun avec la République Batave, tous les Droits de Souveraineté dans le port et bassin de Flessingue, il est nécessaire d’y établir un Reçuvenr et des Préposés Français, pour la perception des droits de douane et l’application des lois relatives à la prohibition des marchandises Anglaises” (9 Artikelen; ondertekend BARRAS; LAGARDE) Gazette de Leyde, 16 Febr. 1708. Vervangen, dat hij ingevolge de benoeming tot Minister bij het Keizerlijk Hof, reeds door de Tweede Nationale Vergadering op zijn uitgebracht, naar Leopoldinen vertrok. Afkeer van het Uitvoerend Bewind, weigering van dienst of samenwerking is er gewis niet in te ontdekken. En toch is het waar, dat niemand bij de lieden van zijn partij door zijn kort daarna gehouden gedrag, meer dan BLAUw in haat is gerankt; uitgekreten als een „weerwaaan, als de voornaamste bewerker van hun ongeluk door zijn geheime, maar als nu (zooals zij beweerden) bekende schrijvigheid. Van Brauw zelf is een hoogst opmerkelijk, hem veelzins vereerend en vertrouwelijk schrijven aan VALCKENAER voorhanden, waarin hij den Bataafschen Staatsgreep vinnig doorstrijkt en ophaalt, hoe hij in tegendeel meer verzoenend had willen te werk gaan. 'Nooit, dus luidt zijn klacht op den 23 October 1801, heb ik met U kunnen geloven, dat de zaken bij ons dien loop zouden gehad hebben. De vrijheid, die meer VREDE in zijn dwaasheid en weinige Staatkunde en menschenkennis met zoveel obstinatie heeft willen doordringen, heb ik altijd als onvermogend beschouwd, en mij niet van de evenementen, maar in 1797 deswege bij verschillende brieven verklaard met aanwijzing en. Zie de Memoires van Rechten der Burgeren CORN. VAN DER HOEVEN, en Jan ETKENBROER, met het Bericht betrekkelijk die zaak, van den Hoogewoorde over de vroegere Gewesten Holland en Zeeland (In den Haag 19 Januari 1800) bij 56. Verz. Luzac. Allerzonderlingst is de indruk bij wie het geboekt en die nog in 1808 niet verwerken kon: "Es war mir lustig", heet het in de Circularbriefe aus Holland (Amsterdam 1 Januari 1808), wie er tegen de Predisten eiferte, welke den 22den Januari 1798 enige 20 Deputatie van deze Zaueren Revolutionairen uit de Versammlung stelten en verhaften lieten en daartegen de Verhaftung des Rathpensionairs VAN DE SPIEGEL en andere Orangisten, een uiterst glimpvolle Maatzregel noemde, omdat — man ze niet guillotineert heeft! — Nachgelassene Schriften B. O. NIEBUHR'S niet philologischen inhalt, s. 22, (Hamburg 1832). voorspelling van de gevolgen, welke dat gedrag eenmaal zou hebben. Nadat ik Frankrijk heb leeren kennen, en vooral de personen die successief dat Land geregeerd hebben, ben ik overtuigd geworden dat iedere geweldige stap, dien de Patriotten deden, hun invloed moest verminderen, en eindelijk hun totalen val bewerken; ik ben overtuigd geworden dat iedere stap van die aard een nieuwe inbreuk op de nationale onafhankelijkheid moest te weeg brengen. Dit was de reden, dat ik Hemel en Aarde bewogen heb, om den 22 Januari te prevenieren. Een aantal menschen kunnen het getuigen als zij maar willen. Toen dat onmogelijk was en ik die akelige dag met een beklemd en bedroefd hart had bijgewoond, — zoo besloot de beproefde welmeenende Vaderlander, — heb ik een ieder zoo mondeling als schriftelijk bezworen zin en steun en vastigheid te zoeken in een gepaste soberheid, en in een goede keuze der personen, die men employeren wilde. Men heeft mij mistrouwd en soms beschouwd: men heeft zijn vertrouwen blindelings geschonken aan een slechte Fransche kerel, die even zooveel begrip had waarin de vrijheid bestond, als de Eerste Vizier te Constantinopel, en die alleen door REVOLUTION afgezonden was, om ons te beroven en te verdeelen, om vervolgens allerlei absurde pretenties te kunnen doen gelden. De gevolgen van dat alles liggen nu voor onze ogen, en wij zullen reden hebben tevreden te zijn, als het nog maar niet erger loopt. Ziedaar in korte woorden, mijn gedachten over het gehele werk. En dat hetgeen hier drie jaren na het gebeurde door een Vriend aan een Vriend, in de uitstorting des gemoeds werd meegedeeld, geheel met de waarheid overeenstemde, toont de brief van BLAUW vol goeden raad in dat zelfde jaar 1798 geschreven, gematigdheid en een bevrediging van partijen predikend tegen den geest van uitsluiting, waarvoor anderen het Bewind verleidden. Voor het overige, indien men te ’s Gravenhage oordeelde meest niet langer als Gesant in Frankrijk te moeten behouden, scheen de keuze enkel op een der beide Mannen te kunnen vallen, die Parijs en de toongevende Staatslieden aldaar het grondigst hadden leeren kennen, namelijk op BLAUW of — VALCKENAER. 1) „Deze (schreef srauw uit Parijs 11 Junij 1798) wil de lange man (weren?), gene wil de jonge DEPEA (tot de Gelder), een derde LESPINASSE, een vierde GRASVELD, en ik weet niet hoeveel Candidaten: het komt mij voor, dat hoe gevaarlijker de post is, hoe meer ambitieusen er zijn, om ze te vervullen: ieder beeft zijn kleine factie en intriges.” Memorie door de Leden van ’t Intermediair Vito. Bewind, enz. bl. 191. De regering in blanco gelaten ambten, hetzij de Legatie te Parijs slechts bij voorraad door Buys te aanvaarden, of wel bij diens definitieve aanstelling aldaar, de portefeuille van Buitenlandsche Zaken voor VALCKENAER bestemd werd? Niemands keuze zou het Bewind, ginds of wel hier in Holland, met uitstekender bekwaamheid hebben opgehoord en versterkt; — niet zachtmoedig als BLAUW, zou VALCKENAER de richting van den 22 Januarij met hart en ziel aanklevende, zonder de eenheid van het stelsel te verbreken, met zijn helderen onbenevelden blik het schip van Staat voor de klippen hebben kunnen behoeden waarop het nu in al te driftige vaart bestuurd, moest stranden. VALCKENAER zou althans twee grove misstappen hebben ontraden: hij zou DAENDELS, een der bewerkers van den 22 Januarij, niet tot het uiterste hebben gedreven, en aan den beruchten, hem uit Frankrijk bij persoonlijke ervaring welbekenden Ducange, het vertrouwen niet hebben geschonken, dat het Bewind te Parijs zoowel als in Nederland, in de openbare mening ondermijnen. „Men zegt, schrijft VALCKENAER den 5 Juni 1795 aan ok, dat de Generaal DAENDELS zich een bestrafting van het Uitvoerend Bewind op den hals heeft gehaald, dat hij deserteur van zijn vaderland verklaard en naar Parijs gevlucht is. Zulke voorvallen bedroeven mij zeer.” Maar treffend is het, dat hij, na zich een en andermaal geörgerd te hebben, dat men hem uit ’s-Graven-gezien noch de aangekondigde Brieven van Rappel deed geworden, noch verder wegens den stand der dingen in Holland inlichtte, terwijl hij van Meiser vernam dat deze eerst in September te Madrid dacht te zijn, — treffend is het dat hij juist op den beslissenden 12 Juni, in een ontboezeming aan of zijn argwaan blootviert in de eigen woorden, welke hij in zijn depêche aan het Bewind had toegevoegd. „Vreest men, zo had VALCKENAER ronduit gezegd, dat mijn tegenwoordigheid het licht van sommigen zal bedimmeren, ik ben bereid een paar jaren, een ambteloom leven te leiden.” Intussen moet ik u melden, — zo ging hij in zijn schrijven aan LoBis voort, dat de bedrieger en intrigant Ducange, mij zeer wel bekend als een escrook, die mij dertig duizend Livres tournois gekost heeft, den eerlijke on. LA croIX heeft verschalkt, en denzelfden in diverse passen geönviteerd, waarvan DAENDELS onder anderen de slachtoffer is. 1) Men z. hierboven bl. 74 volg. wat wij aanzagen dezen Charge des affaires de Commerce in Spanje, hebben medegedeeld, en ver. Bulaag XXXVII. 2) Welk nut daarentegen kon het trekken van die geheime Agenten te Parijs, die zonder eenig aanzien van stand of afkomst, zonder eenige antecedenten, zich met het onbeperkte vertrouwen van het Uitvoerend Bewind vereerd zagen, ja gehandhaafd tegen het Fransch Gouvernement zoolang dit eenigermate kon geschieden ? Wat vermogten een EVKEN-BROEK EN EBERSTEIN tegenover een MEIER en BLAUW, een VAN DEDEM en WISELIUS !), tegen den vertoornden en naar wraak dorstenden DAENDELS? Moesten niet MEIJER en BLAUW, ofschoon in tweedracht levende, onmerkbaar weer tot elkaar naderen en beide zich gekrenkt achten door de buitengewone zending van den Agent suys? Men wilde MEIJER ontzien, wiens vertrek naar Spanje van dag tot dag werd verschoven, zodat VALCKENAER begon te denken dat men voornemens was deze in Frankrijk te houden, en men verlengde den onaangenamen toestand van BLAUW om den een zoowel als den-anderen, vervolgens voor het hoofd te stooten! Men koos een Diplomaat, aan de spits van het Departement van Buitenlandsche Betrekkingen geplaatst, die na een verblijf van ettelijke weken te Parijs, daags voor den val van het Bewind, nog geen plegtig gehoor bij het Directoire had kunnen verwerven! De Vertegenwoordiger bij uitnemendheid der Bataafsche Republiek, die toevallig en als om de vernedering der Natie te vergrooten, den eigen naam en voornaam droeg van den beroemden. 3) Vere. ?. VAN LIMBURG BROUWER, Zeven van WISELIUS, bl 112 volg. 2. Instructie voor 5. EYKENBROED, geheim Agent te Parijs (Art. 9): „Hij zal den Minister MEISTER informeren van de aanstaande komst van BLAUW te Parijs, en hem te kennen geven, dat onze instructie niet is, om hem in iets het minste te desobligeren, of aan het vertrouwen dat hij meriteert ons kort te doen, daar BLAUW niet in het openbaar verschijnen zal; wij echter zullen zien zullen dat de goede harmonie tusschen hen beide hersteld wordt, en waartoe BLAUW ook aan ons de plegtigste verzekering heeft gegeven.” (get, ®. vaxrpe). Bijlage 24 a tot de Memorie door de Leden van het Intermed, Into. Bewind enz. bl. 175. Pensionaris van Amsterdam 1) voor wiens onhandelbaarheid de trots van LODEWIJK XIV had gebogen, behoefde nu de edelmoedige voorspraak en bescherming van BLAUW om 200 mogelijke, ten laatste te worden geaccrediteerd! Nog eens, het was een dubbele mislag, zoo men BLAUW niet begeerde, VALCKENAER voorbij te zien, die hetzij als onderhandelaar bij het Directoire of met de portefeuille te ’s Hage belast, door zijn veerkracht, ordelijkheid en verwonderlijke, alles omvattende werkzaamheid aan het Departement in korten tijd, ziel en leven zou hebben gegeven en althans de deur gesloten voor vreemde en gevaarlijke gelukzoekers en oorbaaiers, wier dupe hij niet zou zijn geweest. Nogtans, zoo het Bewind in de keuze van personen blijkt hier en daar te hebben misgetast, eene verdienste mag men het niet onthouden, die van het Bureau van Buitenlandsche Zaken reeds in volkomen werking te hebben gebracht. De Diplomatie had met de meeste Staten een geregelden gang. De Republiek werd bij de Mogendheden, die niet met haar in oorlog waren, genoegzaam overal — met uitzondering van haar grooten Bondgenoot — met achting behandeld. — Als Secretaris bij het Departement trad een sedert in volslagen vergetelheid geraakt 3) man op, met den 12 1) WILLem BUYS, onvergetelijk door de Memoires de M. DE Tocqueville. 2) VALCKENAER aan LoB?, 15 Junij 1798. „Quoique mon désir de finir toutes mes affaires pendantes ici et le peu de temps que j’espère rester, ne m’en laissent guère le loisir. Je vois assure que je travaille Enormément; mais l’apathie Castillane et le climat sont des obstacles terribles. J’ai plus de 200 offices remis; et j’ai des Ministres teil, plus de 150 réponses, pendant le court espace de temps, que résidant dans cette Cour. Je suis matin et soir dans les Bureaux, et en outre je passe encore dans les domiciles des Commis des divers Départements. J'ai l'accès très-libre auprès des Ministres.” enz. 3) varogenaeer aan Long, 6 Julij 1798: „En vous prévenant en même temps, que le cit. v. D. coxs a remplacé le cit. Chandon, comme Secrétaire de l'Agent des affaires étrangères.” Junij van het tooneel verdwenen, de Burger PIERRE FREDÉRIK DANIEL CHANDON 1); — wiens zoowel als den Agent van Buitenlandsche Betrekkingen, en den Ministers-Plenipotentiarissen van den Staat, bij voorkomende gelegenheid, de steeds wakkere ORISET en VAN TOULON in het verstrekken van nieuwe of gewijzigde diplomatieke cijfers gelijk tot het ontsleutelen der ingekomen depèches, hunne dienst leenden; — in ’t bijzonder ook waar het pas gaf, hunne wenken en raadgevingen niet spaarden. Sedert het vorig jaar was bij de Commissie van Buitenlandsche Zaken, de toekomstige Secretaris-Generaal bij het Departement onder Koning WILLEM I, A. LE CLÉROQ 2), insgelijks werkzaam; en uit de Verantwoording van een der Leden van het Uitvoerend Bewind ®), is de plaatsing van diens zoon bij dat Bureau in 1798, als ondergeschikt Ambtenaar, ter wederlegging van een aantijging van favoritisme, bij de Natie meer algemeen bekend geworden en gerechtvaardigd. Twee punten kunnen hier niet onaangekrocht blijven, namelijk de post van geheime uitgaven en het onderhoud van het diplomatisch personeel buitenslands. Van het onbeschaamd geboefte waarmede wij sedert 1795 te Parijs te doen hadden — want welken anderen naam aan Staatslieden van dien stempel te geven? hadden ook de Leden van het Uitvoerend Bewind wel zoveel ervaring reeds gehad, dat zij met hetgeen men vroeger Correspondentie-penningen zou genoemd hebben, niet al te karig mochten zijn. Men herinnerd zich als Commissarissen ter Nationale Vergadering de post van geheime uitgaven, beheerd door de Heer VAN VLIET 3), die, met een karakteristieke opsomming van de uitspatserijen van dien afdeling, een einde maakte aan een systematisch loonzettingenwiel, dat de Staatskas wel steeds nie benut wilde hebben. 3) Verantwoording van BIETER VREEDE, bij 56 volgend. „En nog is deze sanctie aan mij omgegaan.” 4) Paulus VREEDE, sedert Secretaris van Legatie bij den Minister der Batavische Republiek te Stuttgart, STRICK VAN LINSCHOTEN, en bij diens ontslag in 1801, gedurende enigen tijd Chargé d'affaires aldaar. In de innerlijke zich slechts welke middelen van overreding zelfs de ronde ERMERINS, had moeten gebruiken: klinkende munt vond bij SIEYES, REWBUCK, GAMBACkReS en anderen meer ingang, dan de bondigste Vertogen. Een Lid van het Bewind had reeds als Representant de treurigste leer verkondigd, volgens hem op de kennis van het menschelijk hart gegrond, „dat alle menschen omkoopbaar zijn, als men den prijs maar weet. Die prijs, zeide hij, is niet altijd goud en schatten, maar strekt zich uit tot alles, waarop wij enige zwak hebben 1).” Tot de Regering geroepen, meende hij met zijn Ambtgenoten, die leer vooral op diplomatisch gebied zonder gemoedsbezwaar te kunnen toepassen. „Wat men over de zedelijke geoorloofdheid van vele dezer zaken, en meer bijzonder over die, welke een geheime wilgabe ten gevolge hebben, mag denken, zeker is het — zoo stelde hij — dat zij, sinds de Italiaanse Statenkunde in de Hoven van Europa is binnengeslopen, genoegzaam onvermijdelijk, soms voor de belangen des Vaderlands zeer noodzakelijk zijn geworden” 2). Maar of bij die praktijk, de maat niet al te zeer werd overschreden ? Het schijnt te blijken, wanneer men den geheimen Agent over meer dan twee tonnen gouds ziet beschikken en die persoon daarna volmacht verzoekt 3) om de waarde van vijf em Zwintig lonnen te mogen besteden, delen in geld, delen in goederen of koopwaren! Dat die dwaze eis zou ingewilligd zijn, hiervan is gelukkig geen bewijs en de som zou in ieder geval eerst betaalbaar zijn geweest bij de vervulling der vier te bedingen voorwaarden. Het is al te walgelijk in die modderpoel te wroeten, maar de zaken zelf welke de geheime Agent indien mogelijkerwijs beschikte. 3) Kopie van een geheime Instructie voor den Burger BROEDBROEDER de Parlement, door hemzelf opgesteld en overgestuurd; Bijlage nr. 24 B tot de Memorie door de Leden van ’t Intermediair Uitvoerend Bewind enz. blz. 176 volg. 355 Bij, na overleg met den Minister MEISER, moest uitwerken, verdienen vermeld te worden. Het waren de navolgende punten: 1°. De bepaling van een voordeelige grensscheiding der Batavische Republiek; 2°. Het sluiten van een reeds zoolang voorgespiegeld Tractaat van Commercie, en wel 3°. De beveiliging der schepen en lading onder Neutrale vlag, aan Nederlanders toebehoorende; 4°. De vermindering der Franse krijgsmacht in onze soldij 2). Daarin zeker had het Uitvoerend Bewind zich niet bedrogen, dat hoewel het onderwerp der bepaling van de grensscheiding eigenlijk met de regeling van enige andere belangen te Rastatt behoorde, de afdoening dier zaken in waarheid van den wil of onwil te Parijs afhing; dat men daar moest handelen; dat vandaar de bevelen werden verwacht; dat men daar de Negotiatie kon bevorderen of wel stuiten en afbreken; een ondervinding, welke anderen eerst later, na vruchteloze pogingen te Rastatt aangewend, zouden verkrijgen 3). En wat die verachtelijke geldverspilling in Frankrijk betreft, alvorens die te scherp te veroordeelen, herdenke men wat hiervoren van de kunstgrepen van Pitt te Weenen en te Berlijn, maar ook bij het Directoire is medegedeeld. Zeer juist heeft 1) Men schreef uit Parijs, „dat men koorn moest zijn om de Batavische grensscheiding naar wensch te doen uitvallen.” (Bijlage nr. 21 a; 27 Januarij, 3 Februarij 1798). — Bericht van den geheimen Agent EBERSTEIN, „Theophile, eertijde Jod;" blz. 165. 2, Z. de briefwisseling van den lateren Generaal sanssens, toen Eerate Commissaris voor de Fransche troepen, met KYKENBROEK en VAN LANGEN, 1 Mei 1798, 2 Nov. 1799 in de Memorieën van Rechten enz. bl. 50 volg.; — 2. ook sommige persoon's Gedenkschr. J. 178 volg. 3) „M. VAN GRASVELD repartit, (aan DEBRY en BOBERJOT) que son gouvernement avait fait un plus long séjour de son ministre à Rastatt inutile, puisque la République avait persuadé que tous ses intérêts devaient être traités, même dans leurs détails, & Paris.” van DIJK, Précis des négociations p. 161. een onbevangen tijdgenoot aangemerkt: „Geld is er wel zeker, voor en na 22 Januari, naar Parijs en naar den Ambassadeur alhier gegaan, en dat geld is zeker wel door de Natie opgebracht. Maar wat mag aan de tegenpartij de 12de Junij wel gekost hebben ? en zou de latere verandering van ons geheele stelsel in 1801 door werkelozen en zijn Minister gratis geaccordeerd wezen ?” Kon het Bewind, waarom het te verbloemen ? noch met zulk wel of kwalijk besteed geld, noch met geheime Agenten wier bedrijf soms met dat der Gezanten van den Staat in botsing kwam, eer inleggen, in het stuk der uitrusting en der bezoldiging van hare Ministers bij vreemde Hoogdheden, “ week de Bataafsche Republiek niet af van de onbekrompenheid van het voorgeslacht. Mogt door de Nationale Vergadering in de Zitting van 8 November 1796 een Commissie benoemd zijn tot herziening van het Reglement, bijna een eeuw geleden, door H. Ho. Mog. opgedragen de Ambassades en andere Commissies buiten als binnen ’s Lands vastgesteld, in weerwil der sedert 1796 jaarzijdelijk veranderde omstandigheden, bleef het nagenoeg bij het oude. Onder de betalingen in 1795 en 1796 voor de Algemene Zaken van het Bondgenootschap, vinden wij voor de posten van Defreyementen en Gedeputeerden buiten 's Lands en van het Comité tot de Buitenlandsche Zaken, tezamen meer dan een half miljoen uitgetrokken, schoon een 2) Zie de Bijlage XXXVIIT, Staat der kosten voor de Bataalse Ministers en andere Gedeputeerden der Republiek, ontleend aan de Algemeene Begrooting der Staatsbehoeften voor de Bataalse Republiek, over het jaar 1802. In den Haag, ter Staten-Drukkerij; 1802. 3) Op voorstel van jhr. Z. mijn Bijdragen tot de Geschiedenis der Omwenteling van 1795-1798, De Eerste Nationale Vergadering; Amsterdam 1851. Dagverhandelingen III. 562 volg. aantal Legatieën destijds onbezet waren. Bij gelegenheid van de straks besproken buitengewone zending van den Agent naar Parijs, van van DEDEMA als Minister-Plenipotentiaris bij de Cis-Alpijnse Republiek en verdere Italiaanse Mogendheden, alsmede bij de verplaatsing van den Minister naar het Hoofd van Spanje, deed het Uitvoerend Bewind aan de Constituerende Vergadering een voordragt, over welke de tegenwoordige voorstanders van redding door bezuiniging, bedenkelijk het hoofd zouden schudden. Aan wijzier b.v. werd een daggeld toegelegd berekend tegen twintig duizend gulden jaarlijks, en veertig gulden daags bovendien, wanneer het Hof zich uit Madrid naar een der buitenverblijven zou begeven; met de bevoegdhed, om voor een Secretaris, Spaanschen klerk en giften aan behoeftige reizigers afzonderlijk een zekere som te declareren; voorts met het genot van vijf duizend gulden equipage-geld, en voor reiskosten van zijn persoon, gevolg en bagage, bij wijze van uitkoop, Zesalf duizend gulden! De voordragt werd na beraadslaging en ingewonnen Advies van de Generaliteits-Rekenkamer, onveranderd goedgekeurd. Declaratie van sommige Commissarissen der Republiek bij onvruchtbare Conferentie, gelijk die van Rüssel, lokten wel eens klagten uit. Meende men derhalve de waardigheid van den Staat door het uiterlijk aanzien van onze Vertegenwoordigers te moeten ophouden zonder al te angstig te cijferen, een andere uitgave, tot dit tijdperk behorende, en enkel uit de buitengewone omstandigheden. Drie dagen te verklaren, werd streng berispt. Wij hebben hiervoren een en andermaal uit de despatches van Blauw verstaan, welk gewicht die Diplomaten aan het winnen der Fransche pers in ons belang, hechtten; hoeveel nut een of meer dagbladen zouden kunnen doen, door de openbare meening ten behoeden der Bataafsche Republiek voor te lichten. Zich van die vroeger herhaaldelijk gegeven wenk bedienende, kwam het Uitvoerend Bewind er toe, uit zelfbehoud, den 16 Mei 1798 den Extraordinair Minister Plenipotentiaris Buys, „aan te schrijven en te gelasten om de verkeerde denkbeelden te corrigeren, welke de Fransche Dagbladen te Parijs — ten aanzicht van het inwendige der Bataafsche Republiek, den geest van het Gouvernement der Leden van hetzelfde verspreiden; — hetzij hij noodig mocht oordeelen een Fransch Dagblad te die bijzondere einden te doen aanleggen — hetzij door iemand te engageren, die zorge dat de hem door den Minister urs ter hand gestelde stukken, door de Redacteurs van Fransche nieuwsbladen worden geplaatst.” Hij streven tot dat oogmerk, volle macht „zoodanige uitgaven te doen,” als de aard der zaak zijns inziens mocht vereischen; — en vijf dagen later, om den invloedrijken Predikant Marron en „de bekende Dame van Meyer,” zoo mogelijk in het belang van het Bataafsche Bewind te krijgen, althans te bewegen „om stil te zitten!” Reeds toen derhalve — ruim 3 weken voor den 12 Juni, spande de nood zeer, hoewel tusschen den Franschen Gezant de La Croix en het Driemanschap, de eensgezindheid niets te wensen liet. Geen enkel maatregel immers van enige betekenis, en wel dezulke die het Bewind te ’s Hage het. 2) Depèche van het Uitvoerend Bewind 21 Mei 1798 aan den Minister met bijlagen nummer 28, blad 186 volgt. MARRON was met den Staatsgevaanger 7. D. FASTEUR zeer bevriend, meest in opspraak en ongunst bracht, of zij waren met den Vertegenwoordiger der meer dan ooit naar het scheen, bevriende Mogendheid overwogen 1); wat onlangs of vroeger gelijksoortigs te Parijs had plaats gevonden of als middel was aangewend, werd bij ons tot aanprijzing gebezigd. Men mocht het trachten te verbloemen en als een zelfstandig berekend, door den drang van het oogenblik gerechtvaardigd besluit te doen beschouwen, of wel ruw en naakt erkennen: „Wat willen wij doen? het zal evenwel moeten doorgaan; Frankrijk wil Aet 2); er is zelfs gisteren een hevig dispuut tusseen DE LA CROIX en VAN DER HOEVEN geweest, en het kan nu niet anders,” — ontegenzeggelijk is het, dat de meest aanstootelijke Decreten, die van 17 Maart en 4 Mei 1798 8), „de begrenzende van het Fransch Gouvernement waren 4).” En toch schroom dat Gouvernement „nimmer, hetzij van ter zijde, hetzij rechtstreeks” aan het Batavisch Bewind „enig het geringste blijk van ontevredenheid” te kennen had gegeven, veelmin te ’sGravenhage aangedrongen had, „om van maatregelen te veranderen” 5), kon het onmiddellijk na den nieuwen Coup d’État van 12 Juni van zich verkrijgen, het Nederlandsche Volk aldus toe te spreken. „En jij, Bataven,” zei een officieel tolk 6), „heb je de gevolgen van buitenlandse oorlogen wel begrepen?” 1) Zie onze in zijn eigen Zevensschets (Gedichten III. 317) schrijft: „De Minister laat onorthoog — heftig mij hiertoe zelfs niet met Bedreigingen kunnen overhalen.” 2) „Het Fransche Gouvernement wil het volstrekt hebben.” (Gezegde van WARTENS). Verklaring van u. COSTERUS, Lid der Constituerende Vergadering. 3) „Het Fransch Gouvernement wil het volstrekt hebben.” (Gezegde van WARTENS). Verklaring van u. COSTERUS, Lid der Constituerende Vergadering. 3) 2. hierbij Prof. Tozwan, Proeve van verdediging van de Staatsgebeurtenis van 22 Januari 1798, enz. bl. 29-82. 4) Memorie van Rechten, enz. van J. V. D. HOVEN en J. EYKENBROEK, bl. 64. 8) Verantwoording van PIETER VREEDE, bl. 34. ©) Observations sur les troubles qui se manifestent dans les nouvelles Républiques, nos Allez, in Le Réformateur van 20 en 28 Juin 1798, overgenomen in de Gazette de Leyde van 29 Juin, 3 Juillet daarna volgend. Schenken invloed reeds ondervonden ; gij hebt die geest van bezadigdheid versmaad, waarmee de Franse Regering U steeds op den weg der Omwenteling geleid heeft. Zij liet U eindelijk, naar hartelust, in die Democratische buitensporigheden omdolen, van welke de vijanden van het Volksbestuur zelf de ijverige predikers zijn. Het Uitvoerend Bewind der grote Natie waarschuwde U, dat de Vrijheid op een naauwgezette betrachting rust, die men niet straffeloos overtreedt en dat onbesuisde geestvervoering nimmer tot de Vrijheid leidt. Maar gij hebt die taal miskend, en de losbandigheid heeft haar bijtend vitriool in alle aderen van uw Staatslijchaam doen stroomen. Uwe Overheiden zijn de overweldigers van uw rechten geworden; uwe Vertegenwoordigers hebben hunnen lastbrief verscheurd en zich eigenmachtig tot uw meesters opgeworpen. Gij zijt tegen dat gezag der Dwingelanden opgestaan; een constitutioneel Bewind zal U thans die krachtige Staatsgesteldheid schenken, welke het voorgeslacht U nagelaten had. Alsof niet de conversie der Constituerende Vergadering in de beide Kamers van het Vertegenwoordigend Lichaam, ten gevolge van een in bijzijn van DE LA CROIX genomen, 200 niet door hem gedreven Besluit, had plaats gehad! Maar hooren wij nu uit het bericht van den eerlijken en gemoedelijken opvolger van DE LA CROIX, den jeugdige Minister LOMBARD DE LANGE, hoe beginselloos en wisselvallig de loop der gebeurtenissen is! „Dat de Burger Frissen hem daarop gezegd heeft, (Verklaring van mr. costzaus dat er de vorige avond in 't Hotel van 't Uitvoerend Bewind een Bespreking had plaats gehad, tussen hen Directeuren en een aantal Leden van de Constituerende Vergadering, in tegenwoordigheid van de Franse Minister DEzACROIX, en dat aldaar besloten was, enz. Memorie door de Leden van 't Intermediair Uitvoerend Bewind, enz. bl. 69 (3 Mei 1798. De gewezen Minister LoMBaRD, welke een geruimen tijd en — gans niet zonder aan 't Gewonevent dezer Republiek aangemeten te zitten, alhier heeft geresideerd. Memorien van Rechten der Burgeren Y. D. HORYEN en EIKENBROEK, bl. 88. — Zie voor het volgende Bulletin XXXVI. Het Directoire zich al verder in onze zaken ging bedrijven. De pas aangekomen Gezant, die als Lid van het Hof van Cassatie had tot Ambtsgeleerde-Statman naar het Congres van Rastatt, in vrije republiken wel eens van gedachten had gewisseld over de Staatkunde der Mogendheden en geschilpunten van Volkenrecht, had de genegenheid van het toekomstig Lid van het Directoire in die mate verworven, dat TREILHARD hem de door het ontslag van DE LA CROIX opengevallen zending naar 's Gravenhage opdroeg. Sedert de verovering van Holland — zo verhaalt LoMBaRD — waren de Staatsinstellingen en Regeringsvorm aldaar eenigmate op de leest van die van Frankrijk geschoeid. — Er was een Uitvoerend Bewind nevens twee Kamers van Vertegenwoordigers; en sedert de instelling van dat Bewind en van die Kamers hadden er reeds Staatsgrepen plaats gehad. Men vond er aanwezig van Oranje, Republikeinen, Anarchisten, heerszuchtigen, nieuwigheidzoekers; in ’t kort, factie van alle kleuren. Van alle die lieden en facties van Holland zelf had ik niet het flauwste begrip toen ik gekozen werd om die te keer te gaan. Hij deelt verder mee hoe hij eensklaps uit de rechtzitting van Cassatie bij het Directoire ontboden, de vijf Leden van het Bewind, met den Secretaris-generaal LAGARDE en den Minister van Buitenlandsche Zaken TALLEYRAND vergaderd vond en in dezer voegen werd aangesproken. „Het Directoire heeft u tot Minister van Frankrijk te ’s-Gravenhage benoemd. Het oogenblik eist spoed; nog deze nacht moet gij vertrekken. De Minister van Buitenlandsche Zaken zal u een schriftelijke instructie geven. Maar zie hier onze mondelinge Instructie. Er hebben in Holland onlusten plaats gehad; ten gevolge van die woelingen, zijn de Leden van het Bataafs Uitvoerend Bewind veranderd, eenige worden gerechtelijk vervolgd, en men heeft ons verwittigd, dat een hunner VAN LANGEN, gevaar loopt onthoofd te worden. Die nieuwe Regeringsvorm is in Europa nog zo vers, en geeft zulken aanstoot en vrees aan de Mogendheden op het Vasteland, dat het voor deze een genoegen en derhalve zeer ontstaanswaardig zou zijn, haar het schouwspel van een Lid van het Bewind, die het schavot zou beklimmen, te verschaffen; hij behoort daaruit ontscheurd te worden. Aan uwe bescheidenheid laten wij het over, welke middelen gij daartoe bezigen wilt. Fone zaak staat vast: VAN LANGEN mag niet ter dood gebracht worden. Ons leger in Holland is toereikend om uwe handelingen te ondersteunen. De Opperbevelhebber en de overige Generaals hebben reeds den last ontvangen u in alles en tot alles te gehoorzamen; beschik over de krijgsmacht, handel en wij zullen u onderschragen. Een schoone, edele taak was dus voor den onervaren maar weldenkende Diplomaat weggelegd. Een leven te behouden en de woorde rak der partijen voor bloeddorst te hoeden, voorwaar, van den kant der Fransche koningsmoorders nog zoo fel in het feestelijk vieren van den afschuwelijken 21e Januarij 1793, een zonderling bevel maar op het gerucht dier zending, werd de verbeelding der aanhangers van het op den 12 Juni gevallen Bewind verhit door hooger strevende uitzichten. 1) De aankondigers van den 22e Januarij te ’s Hage mistrouwen de inlichtingen van het Diretoire dat wellicht met de Bataafsche Republiek als met de Italiaanse zonde willen omspringen. Hierop antwoordde een Correspondent te Parijs in dezer zin: "Omtrent de vrede voor het Cis-Alpingen kunnen wij niets positief zeggen, dewijl wij de geheime Instructie van 1. (omsaRD) niet magtig hebben kunnen worden, zijnde dezelve nergens geregistreerd, Memorie van Rechten, enz. blz. 54. Ten dan die zich tot den persoon van Van Langen bepaalden. Men wist dat het Directoire in denkwijs aangaande de gebeurtenissen van die dag verdeeld was; men verspreidde althans dat Merlin van Douay het gedrag van DAENDELS, had afgekeurd; — zoowel als het Batavische Volk zelf daarover niet eenstemmig dacht. “De een, zei men, juichte die gebeurtenissen toe, als zeer heilzaam voor de Republiek; de ander meende daarin een stap tot onderdrukking der Volksvrijheid te vinden.” Er waren er, die beweerden dat Lombard zich de snoeverij zou hebben gegeven, dat hij van het Directoire volkomen macht had, “om onze Dwingelanden uiteen te jagen en Patriotten in de plaats te zetten, maar dat hij hun liever voet voor voet wilde betwisten zodat zijn werk naderhand niet geëerd zou worden.” Wat de argeloze Minister zocht, even met ongekunstelde nederigheid te beleiden, moet de waarheid van dat geraucht doen betwijfelen. Maar het is ontegenzeggelijk, dat Lombard onmiddellijk bij zijn komst in Holland door de woordvoerders der misnogendenden bestormd werd, die bij hem in Parijs het Hoofdkantoor, de bewerkers van den 12 Juni verdacht zochten te maken. Men hield den Franschen het gevaar voor, van een Engels-gezinde Batavische Republiek; men overhandigde 4) „De faire connaître au Gouvernement Français l'esprit de notre République Anglo-Batave, le danger de la République Batave, dominée par les Anglo-Bataves; — et faire connaître les ennemis de la France; L'attachement des Gouvernants au système Angloman; la destitution des Patrioten, la désolution des listes van schepen, met Engelse producten en koopwaren bevracht die met goedkeuring en toelating van het Bewind, vrij en onverlet binnen onze havens waren gekomen; men beschuldigde dat Bewind van trouweloosheid in het nakomen van zijn verplichtingen jegens Frankrijk, met opzicht tot de Emigranten, die hier trots de vertogen van DE LA CROIX, een veiligheids- en schuilplaats vonden; men klaagde over verkrachting der Constitutie, ter gunste der Stadhoudersezinden, waardoor in de Grondvergaderingen onwettige keuzen waren geschieden; in ’t algemeen, over de verdrukking der aanklagers van de „Volkszaak,” die ten behoeve van Oranje lieden van hunne posten waren ontzet, alsmede over de ontwapening der Patrioten, die voor de Volkszaak hadden durven uitkomen, en meer aantijgingen van dien aard. Indedelijk het ware niet onnatuurlijk geweest, indien de jonge Gezant zich door die partijzuchtige verklikkers had laten verschalken. Reeds daags nadat hij te ’s Gravenhage was aangekomen, ontving hij een briefje door vijf heethoofden, welke hij Jacobijnen noemt, onderteekend, waarin zij hem verzochten, hen des avonds te elf uur te willen afwachten. Zij weidden over hunne grieven uit en zwaaiden hem lof toe wegens de zuiverheid van zijne vrijheidszin, maar Lombard bleef bij al die holle klanken ijskoud, en spottend konden zij zich overtuigen, dat „de Vriend,” in wien zij hunne hoop gesteld hadden, „de Man” niet was, van wien zij iets te wachten hadden. Te bedenkelijker aan organisatie de la Garde Nationale en verschillende plaatsen en te geven de lijst van verschillende schepen, die in droogte van de Engeland met verboden marchandises, de naam van de kapiteins van de schepen; van welke plaats van Engeland zij kwamen en waar zij zouden lossen, en in geval alle trappen tegen de Republiek Frankrijk en die Batavier. Memorien van Rechten enz. bl. 70 volg. "Ik was van marmer," zegt hij zelf, Zes Souvenirs p. 298. Memorien van Rechter bl. 60. Nu scheen het een heerlijk verwijt tegen de Bataafsche Bewindslieden en om de ogen te Parijs te openen, daarvoor stijving van den opstand in Brabant, Engelse wapenen over ons grondgebied, derwaarts waren vervoerd. Een geestverwant der Haagse misnoegden meldde voorts uit Brussel: „Het oproer op het platte Land is nog niet gedempt: dagelijks vallen er schermutselingen tusschen de militairen en de boeren, waarin de laatsten steeds geklopt worden, hetgeen aanleiding geeft om te hopen, dat de Rebellen spoedig zullen uitscheiden. De postillons worden door gewapende manschappen geëscorteerd, ter beveiliging der malen met brieven. Heden nacht zijn hier verscheidene suspecte burgers, waaronder Geestelijken, geëxamineerd geworden. Gij ziet dus dat er hier wat meerder activiteit plaats heeft, dan in die ongelukkige Bataafsche Republiek.” Doch al die Verwoeningen bleven zonder uitwerking. Wat wel het meest Lombard aan het wankelen zou hebben kunnen brengen en hetgeen ten bewijs strekt van die beginselloosheid welke wij in het Fransch Bewind zoo even laakten, was, naar Juid van het eigen verhaal van die Minister, een door twee Leden van het Directoire onderteekend geschrift, 1) „La dernière révolte de la Belgique (woegens de conscriptie in het Departement der beide Nooten) était si sérieuse, elle eclata si promptement, zegt Lombard, Les Souvenirs p. 302. 3) 1 November 1798. Memorien van Rechten bl. 62 volg. 2. Non ozer, Hist. des Belges à la fin du XVIIIe Siècle T. II. 364 (2°), des colonnes mobiles parcourant nos campagnes et trainant à leur suite la famine et la désolation; des tribunaux militaires faisant flébir, après on similaire de procès, les malheureux que leur donnaguent les commissaires de Directoire — tel est le triste tableau qu’offrit la Belgique pendant les derniers mois de 1798 et au commencement de 1799. waarbij ik, zegt LOMBARD, uitgenoodigd werd ten spoedigste een tegenomwenteling te bewerken en de Jacobijnen op het kussen te herstellen; ik dacht dat zij mij dit wilden diens maken. Behoud dit geschrift, hernamen zij daarop: zond een vertrouwd persoon naar Parijs en onderzocht de zaak. Ik wil met dat geschrift, voegde hij hun met vastberadenheid toe, niets te doen hebben; ook zal ik niemand naar Parijs zenden; dit kunt u zelf doen als het u goed dunkt. Het Fransch Directoire bestaat uit vijf Leden; er zijn dus drie noodig tot de meerderheid: als u mij drie onderteekeningen terugbrengt zal ik zien wat ik met dat Besluit en wel met een geheim Besluit, zal moeten doen; maar tot daartoe zult u wel doen, weg te blijven. Op dit antwoord wierp mij een hunner, de minst groote die ook de oudste was, gramstorig een dreigenden blik toe: zijne vrienden die het zagen drongen hem naar de deur, zij verwijderden zich en ik zag hen niet weder. Dit bericht, eenvoudig en onopgesmukt, draagt na al. Het voorgaande, de onbetwiste kenmerken van geloofwaardigheid; voor zover noodig, wordt het van elders bevestigd. „Daar zijn hier informatie, had men al den 31 Augustus 1798 aan RUTGER JAN SCHIMMELPENNINCK uit ’s-Gravenhage naar Frankrijk geschreven, dat de Anarchisten (te weten de Bataafsche) in Parijs sterk woelen, en dat de apathie van de goede partij, groot is. Tracht het ware te ontdekken. De samenkomsten der kwalijkgezinden alhier zijn menigvuldig, en zij schijnen hoop te voeden.” 2) En nog vroeger hadden de woelingen van den naar Parijs in allerijl teruggekeerde pe ij1 cRonx dermate de bezorgdheid der Leden van het Intermediair Uitvoerend bewind 1) van 12 Juni gaande gemaakt, dat zij daarover naar Parijs hadden geschreven om met den invloed van TREILHARD 2) daar aan zoo mogelijk paal en perk te stellen. De toon waarop bij deze gelegenheid, van den nog onlangs zooveel vermogende Leider der Fransche Diplomatie, voor wiens aanmatiging Lord Mansbury had gezwicht, met blijkbare minachting gesproken werd, was een opmerkelijk teken van de onbestendigheid van het wereldsch aanzien, aan de wisselende macht der personen verbonden en daarmede staande of vallende. Maar toch zoo diep geworteld was bij de komst van LOMBARD hier te land in het najaar van 1798 de vrees dat deze de voetstappen van zijn voorganger zou drukken, dat ook MARTEN VAN DER GOES, de nieuwe Agent van Buitenlandsche Zaken zijn argwaan niet ontveende, en eerst ten gevolge der rondborstige handelwijze van den Franschen Minister, die vooringenomenheid liet varen. LOMBARD zelf met die edele bescheidenheid welke wij reeds in het licht hebben kunnen stellen, droeg nog op gevorderden leeftijd roem, dat hij zooveel jonger, het vertrouwen en de genegenheid van den ouderen Hollandschen Staatsman had verworven en hij verlustigde zich in een geliefd beeld uit de. 