title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Bedenkt eens, dat gij u aan rebellie hebt schuldig gemaakt en streng kunt gestraft worden.” 1) Een donkere wolk trok over de aangezichten van de Boeren-Voor­ mannen, bij het hooren van deze woorden; bliksem-schichten flikkerden 1) Plaatsgebrek heeft den schrijver belet om de aanspraken van Sir Bartle Frere ten volle hier te geven; derhalve kan hij slechts korte uittreksels er van geven. Aan den anderen kant zijn de antwoorden van Kruger bijna woordelijk teruggegeven. 529 kwam waarheen de Boeren trokken, want zij bleven toch Britsche onderdanen. En nu woonde men in een vrije Republiek, die niet aanspraak maakte op de geheele wereld. Als andere machtige Staten zulks verlangden, dan konden zij dit doen, maar hij zag niet in, waarom de Republiek hen dan in hunne handelingen zou ondersteunen. Moet men een kleine zwakke Republiek daartoe verplichten? Spreker wenschte dat iedere burger van den Staat zijn plicht zou doen, doch wij moeten ronduit zeggen, dat wij niet verantwoordelijk zijn voor de daden van mannen die op hun eigen risico den Staat verlaten. Binnen de grenzen der Republiek zullen wij alle verkeerde daden straffen, maar als een persoon verkiest den Staat te verlaten en doodgeschoten te worden, dan komt dit op zijne rekening. Als een burger de Republiek verlaat om kwaad te doen en daarna terugkomt, kunnen wij hem straffen; anders niet. Doch eene proclamatie die den menschen zegt dat zij niet mogen trekken of zelfs niet er over mogen praten of het aanmoedigen, was te streng en ging te ver. De heer Rhodes, die nu Premier van de Kolonie was, ging zoover als de macht van zijn geld hem toeliet. Ook de heer S. W. Burger sprak sterk tegen de proclamatie en meende dat de grond, waarheen men trekken wilde, in dispuut was. ZHEd. hield vol dat het zijn plicht was om te beletten, dat in zijn Staat eene beweging werd op touw gezet, die een vijandige bedoeling tegen een anderen Staat had. Nadat ook den volgenden dag de discussie was voortgezet werd het volgende voorstel van de heeren Roos en Wolmarans aangenomen met 16 tegen 5 stemmen: „De Eerste Volksraad, gelet hebbende op de corres­ pondentie met Harer Majesteits vertegenwoordiger, en in aanmerking nemende, dat de Raad niet bewust is van het feit dat de Trek hier georganiseerd is, met het doel om een Republiek in het Noorden te stichten, en de noodzakelijkheid inziende, ingeval zulks waar is, om eenig kwaad te voorkomen, besluit de proclamatie en de voorgestelde straf- clausule goed te keuren, en draagt verder aan de Regeering op om het Koloniale Gouvernement te verzoeken te beletten dat eenigen van Harer Majesteits onderdanen door de Transvaal zullen gaan om zich bij den Trek naar Banyailand aan te sluiten, ten einde hierdoor samen te werken om de proclamatie uit te voeren.” Als men deze zaak op de keper beschouwt, dan moet men wel erkennen, dat President Kruger voor het oogenblik misschien verstandig deed om aan de eischen van de Britsche Regeering toe te geven, doch kan men ook niet ontkennen dat de handelingen van den Hoogen Commissaris wel eenigszins onbillijk waren, en voelt men zich geneigd 34 266 jaren geleden heeft onze Volksraad besloten, als boven is gezegd, en in naam van het Volk der Zuid-Afrikaansche Republiek herhalen wij die verzekering plechtig: in alles wat tot eendracht en welslagen van de verschillende Staten van Zuid-Afrika kan strekken, willen wij mede­ werken, nu en altoos. Ten slotte, indien bij Uwe Majesteit eenige twijfel mocht bestaan of wij werkelijk de overgroote meerderheid vertegenwoordigen, zijn wij gelukkig Uwe Majesteit te verklaren dat niets ons aangenamer zal zijn, dan door stemming der burgers dit te laten beslissen. Wij hebben de eer ons te noemen Van Uwe Majesteit de onderdanige dienaren Namens het Volks-Comité, M. W. Pretorius, ) T Voorzitters. M. J. VlLJOEN, | Kleinfontein, 16 April 1879. W. Eduard Bok, Secretaris. Deze memorie werd op den 16den April te Pretoria aan Sir Bartle Frere overhandigd, en deze zond ze naar Engeland onder begeleiding van de volgende depêche. Pretoria, Transvaal, 17 April 1879. Den Right Honourable, Den Secretaris van Staat, Koloniaal Kantoor. Mijnheer, Ik heb de Eer UEd. te doen toekomen een rapport, opgetrokken uit nota’s door een snelschrijver genomen, omtrent hetgeen voorviel op eene bijeenkomst, welke Kolonel Lanyon en ik zelf hadden met een Comité van de Transvaalsche Boeren Vergadering, nabij de plaats van Erasmus, omtrent zes mijlen van deze stad. Ik heb ook de Eer UEd. te zenden eene Memorie, sedert dien tijd door de Commissie aan mij overhandigd, ten einde die aan Harer Majesteits Gouvernement voor te leggen. Op speciaal verzoek van het Comité (een verzoek waaraan zij blijk­ baar groote waarde hechten) heb ik hun beloofd om in mijne eigene woorden, ter informatie van Harer Majesteits Gouvernement, de argu­ menten weder te geven, die zij jegens mij hebben gebruikt, zooals ik ze begrijp, en die ongetwijfeld uwe ernstige consideratie zullen hebben. Zij beweren, dat hunne onafhankelijkheid op onrechtvaardige wijze van hen genomen is, door de daad van annexatie, een daad, die zij zeggen 18 Kolonie om den oorlog te doen eindigen, doch dit niet voor het einde van 1835. De Grensboeren waren zoo goed als geruïneerd, doch waren gereed om met onversaagden moed weder aan den arbeid te gaan. De vredes-voorwaarden, door den Gouverneur Sir Benjamin D’Urban aan de Kaffers geschonken, waren van dien aard, dat zij als in het werkelijk belang der Kolonie konden worden beschouwd. Maar Sir Benjamin D’Urban had zonder de zendelingen en zonder de Engelsche philanthropen gerekend. De zendelingen verzetteden zich tegen de regeling van zaken door den Gouverneur gemaakt, en de welbekende Dr. Philip, toen het plaatselijk Hoofd der Londensche zendelingen, in Zuid-Afrika, een man die bezield was met een ontzettenden haat tegen de Boeren, begaf zich naar Engeland, vergezeld van eenigen zijner zoogenaamde bekeerlingen, om de agitatie daar aan den gang te zetten. Hierin werd hij geholpen door Sir Andries Stöckenstrom, destijds in Engeland, en deze twee mannen brachten het zoover dat Lord Glenelg, de Engelsche Secretaris van Koloniën, zelf een echte negervriend, alles vernietigde wat Sir Benjamin D’Urban met zooveel moeite en verstand geregeld had. De Kolonisten hadden slechts ééne opinie in de zaak, namelijk, dat de toestand thans onhoudbaar zou zijn aan de Oostelijke grenzen; de Engelsche Regeering had als het ware, de Blanken aan de genade van de Kaffers overgeleverd. Deze laatste handeling van het Engelsche ministerie, eene handeling waar Engeland later zwaar voor geboet heeft, was misschien de directe oorzaak van den Grooten Trek, als men het zoo mag noemen. Doch er waren nog meer oorzaken geweest, die alle hebben samengewerkt. Eerstens werd in 1822 eene Ordonnantie uitgevaardigd dooi- het Britsche Gouvernement dat van 1 Januari 1825 alle officiëele documenten in de Engelsche taal moesten geschreven zijn, en dat na 1 Januari 1828 geen andere taal mocht worden gebruikt in de Gerechtshoven dan het Engelsch. Dit was eene duidelijke verbreking van de voorwaarden, waarop in 1806 de Kaap aan de Engelschen was overgegeven, want toen was aan de Kolonisten hunne eigene taal gewaarborgd. Deze maatregel veroorzaakte natuurlijk veel ontevredenheid en zooals Theal terecht aanmerkt was er niets meer geschikt om de Hollandsch-sprekende Kolonisten tegen de Regeering in het harnas te jagen. Verder waren de zendelingen sinds 1820 erger dan ooit bezig de Boeren te belasteren, en de verhalen die naar Engeland gezonden werden, zouden belachelijk kunnen genoemd worden, indien zij niet zoo krenkend voor de Kolonisten waren, en niet zooveel leugens bevatten. Het gevolg hiervan was, dat tengevolge van deze aantijgingen, die vooral door Dr. Philip in een dik boek werden gemaakt, en trouwens ook geen Britsche onderdanen 553 verlossingswerk te gedenken, tot u wend ik mij thans in de eerste plaats? Wat wilt gij doen? Gr ij zult zeggen: Ik ben opgekomen om voor den Heer mijne geloften te betalen in tegenwoordigheid van het gansche volk. Ik heb u in het begin mijner rede gezegd: „alle menschelijke roem is uitge­ sloten”. Hier is de plaats om, willen we recht feest vieren, ons te vernederen voor God. Laat ik u echter op het volgende punt opmerkzaam maken op grond van Gods woord. De menschelijke natuur is zoo geneigd om de oogen op anderen te slaan en zoodoende komt de mensch zelf niet tot vernedering voor Gods aangezicht. Ik wil u een eenvoudig voorbeeld geven. Als ge een huis hebt gebouwd met een kombuis er aan, maar ook met prachtige kamers er in, wat recht heeft dan de kamer te roemen tegen de kombuis, daar de maker alle eer moet hebben. Roem dan niet, want wat hebt gij, wat gij niet ontvangen hebt? ’t Is God, die ons dit feest bereid heeft ter Zijner eer, en Hij de Maker moet alle eer hebben, opdat alle menschelijke roem vernietigd worde. Ik zeg het hier in uw midden, let op uwe gedachten, keert tot u zelven in, mijne broeders en zusters en gij gansche schare tezamen, opdat deze plaats niet tegen ons getuige in den jongsten dag, want mocht dit een wereldsch feest worden, zoo zal God niet meer bij ons wonen. Laten we tot ons zelven inkeeren en ons vernederende, tot Hem komen. Wij hebben samen gevraagd: „Heer! maak mij Uwe wegen door Uw woord en Geest bekend.” Laten wij nu teruggaan en op des Heeren werk, zooals in het oude verbond, letten, om u het tegendeel te bewijzen van wat de booze natuur, de wereld en de ongeloovigen die roekeloos met God en Godsdienst spotten, ons willen leeren dat God niet meer aan Zijn volk wil doen als in het oude verbond. Laten we onze geschiedenis daartoe nagaan en daaruit zullen we zien dat God onveranderlijk is. Hij verandert nooit. Nu dan, oud volk van het land, nieuwe inkomelingen, vreemdelingen, roekeloozen die met God en Godsdienst spot, ja zelfs moordenaars en dieven, ik noodig u uit, wendt uwe ooren tot mij, om uwe gedachten te bepalen bij wat God in Zijn woord aan ons zegt en gij zult zien dat niemand voor Hem is uitgesloten, indien hij naar Zijne stem hoort. In het oude verbond zegt God aan Abraham: „Het verbond dat ik met u en uw zaad en allen die gij gekocht hebt, niet één uitgesloten, heb opgericht, zal blijven voor u en uw zaad hier namaals tot in eeuwigheid.” Let wel op die beloften, en merkt dan op of de Heer veranderlijk is in Zijne wegen. En wie is uitgesloten? De roekeloozen en moordenaars en dieven zult gij zeggen. Neen, ze zijn in hetzelfde verbond opgesloten. Daar wordt ook voor u, moordenaars en dieven, een vrijstad in Christus gesteld, 561 tot de handelingen der Regeering, en te Ermelo werd ZHEd. scherp ondervraagd, vooral omtrent zekere beweringen door den heer Loveday gemaakt in de nieuwsbladen. De President zeide dat het onwaar was, wat de heer Loveday gezegd had, namelijk dat het land door Dr. Leyds geregeerd werd, en, voegde ZHEd. er bij, het werd tijd dat er een wet gemaakt werd, waarbij de drukpers belet werd zulke leugens te verspreiden. Zoo een wet was op last van ZHEd. opgesteld, doch thans beschouwde hij het onwenschelijk die te publiceeren, met het oog op de aanstaande Presidents-verkiezing, want dan zou men maar zeggen, dat hij zijne fouten niet wilde laten bekend maken. Ook te Wakkerstroom en Utrecht werd ZHEd. scherp aangevallen, en ZHEd. begreep zeer goed waarom, want op eerstgenoemde plaats zeide hij ronduit dat aangezien de verkiezing op handen was, er nu allerlei leugens omtrent hem werden verspreid. Het is van belangrijkheid ontbloot als wrij hier de aanmerking maken dat juist in nieuwsbladen als de Star en consorten, al die onaangenaamheden haarfijn werden gepubliceerd, en geen passage werd weggelaten, die den indruk zou kunnen geven dat President Kruger zeer onpopulair was, en dit alleen om een zeker deel van het publiek te misleiden en de handen der partij van Generaal Joubert, den progressieven man, van wiens maatregelen, zoo hij gekozen werd, men veel verwachtte, te sterken. Ook Johannesburg bezocht de President op 25 Maart en hij werd hier thans op zeer eervolle wijze ontvangen, nu hij voor een spoedige ver­ binding met het Zuiden, door middel van een spoorweglijn gezorgd had. Doch dat de Johannesburgers nog niet geheel tevreden waren, dat bewezen de menigte adressen van Deputaties, waarvan ieder de eene of andere grieve voor te brengen had. Op een diner dien avond ZHEd. aangeboden zeide deze o. a. dat de Regeering verwachtte, dat Johannesburg zelf de gelden, zou opbrengen die er voor het beheer der Goudvelden vereischt werden, en dat voor het oogenblik hij de belastingen niet kon verminderen; er was nog veel te doen, maar men moest niet te gauw willen gaan. Daarna werd door advokaat Leonard een scherpe redevoering gehouden, die schitterde door Jingoisme. Hij beschuldigde de Johannesburgers van te weinig belang in hunne politieke rechten te stellen, en zeide dat het gekheid was om van eensgezindheid te spreken, want de dagen wanneer men met de Regeering zou kunnen samen werken waren nog zeer ver af. Doch zooveel was zeker dat hij de Transvaal niet kon beschouwen als een geheel, maar slechts als een deel van Zuid-Afrika, en dat hij hoopte den dag te aanschouwen wanneer alle Staten en Koloniën van Zuid- 36 445 President vijf jaar lang een kiesgerechtigde burger moest zijn en tot de Hervormde Kerk moest behooren. Die verandering werd dan ook. in allerijl door den Volksraad gemaakt, in dier voege, dat alles wat vereischt werd, was, dat de President 30 jaar oud moest zijn, tot een Protestantsch Kerkgenootschap moést behooren, en geen onteerend vonnis achter zich moest hebben. Zoodanig persoon kon dan door de meerderheid der stemgerechtigde burgers gekozen worden. Voor de Volksraad verdaagde stelde hij twee kandidaten aan het volk voor: Hoofdrechter Harding van Natal, en Thomas Frantjois Burgers, toenmaals Predikant te Hanover in de Kaapkolonie. 10 902 geven, ’t Is te begrijpen, dat zoo iets misschien wel een kolfje naar de hand van de heeren Chamberlain en Rhodes zou zijn. Doch de groote vraag is thans of deze twee heeren nog heel lang iets in de politiek van Zuid-Afrika zullen te zeggen hebben. Er zijn namelijk sinds Mei 1898 dingen voorgevallen in Engeland zoowel als in Zuid-Afrika, die aantoonen, dat het Imperialisme misschien spoedig zal verdwijnen op de Zuidpunt van Afrika, en die een beter tijdvak voor het Afrikaanderisme beloven. In Engeland blijkt het ten eerste dat de Conservatieven, die er thans den boventoon voeren, en het Ministerie Salisbury ondersteunen, steeds meer en meer grond verliezen, daar bij elke neven-verkiezing (bije- election) de Liberalen zetels winnen, zoodat het geenszins tot de onwaar­ schijnlijkheden behoort, dat bij de volgende Algemeene Verkiezing voor het Parlement (in 1899) de Liberalen de overwinning zullen behalen, hetgeen natuurlijk den val van het Ministerie ten gevolge zou hebben. Verder zijn er steeds meer en meer blijken van een zeer gespannen verhouding tusschen Lord Salisbury, Eersten Minister van Engeland, en den heer Joseph Chamberlain, welke spanning zoo groot geworden is dat Lord Salisbury, door de benoeming van een assistent voor Afrikaansche zaken, feitelijk den heer Chamberlain machteloos, althans ten deele, heeft gemaakt. Duurt deze spanning voort, en wordt de macht van den heer Cham­ berlain gebroken, dan valt daardoor een der groote steunpilaren van het Imperialisme en — van den heer Cecil Rhodes. Doch zoo deze feiten, die in Engeland hebben plaats gevonden, van belang zijn voor Zuid-Afrika in het algemeen en voor de Z.-A. Republiek in het bijzonder, nog meer zijn zulks de gebeurtenissen die in de laatste zes weken in Zuid-Afrika, en wel in de Kaap-Kolonie hebben plaatsgevonden. Het is niet noodig hier in bijzonderheden te treden omtrent den poli­ tieleen toestand, die in de Kaap-Kolonie heeft geheerscht sinds Januari 1896. Het Ministerie van Sir Oordon Sprigg, dat aanvankelijk welgezind jegens de Transvaal scheen, bleek spoedig niets anders te zijn dan een soort van kussen-warm-houder voor den heer Rhodes, en telde dan ook onder zijne leden een man als Sir James Sivewright, die bekend is als een sterk voorstander van den zoogenaamden Afrikaanschen Napoleon. De Afrikaner partij bezat voor het oogenblik geen macht genoeg om het Sprigg Ministerie te doen vallen; eene poging, in 1897 met dat doel gedaan, mislukte, doordat de Speaker van de Wetgevende Vergadering (hoewel daarin geheel gerechtvaardigd) zijn stem ten gunste van het Ministerie gaf, toen de stemmen op een motie van wantrouwen staakten. 629 van belang is, en licht werpt op de grieven-kwcstZe, zoo geven wij er eene vertaling van. 4) MANIFEST VAN DE NATIONALE UNIE. Zoo ik diep gevoelig ben omtrent de eer mij aangedaan door het ver­ kiezen van mij tot Voorzitter van de Nationale Unie, ben ik tevens diep bewust van de verantwoordelijkheden die aan die positie verbonden zijn. De kwesties, die in dit land moeten beslist worden, zijn van zulk een belangrijk karakter, dat men tot het besluit gekomen is, dat vóór het houden van eene publieke vergadering, een overzicht van den toestand van zaken in uwe handen behoort te worden geplaatst, ten einde u in staat te stellen de zaken bedaard in uwe woningen na te gaan. Men heeft verder besloten, dat het verstandig is om de bijeenkomst, die op 27 December zou plaats vinden, uit te stellen tot den 6den Januari e.k. Op dien dag zult gij tot een besluit zijn gekomen aangaande de ver­ schillende vraagstukken aan u voorgelegd, en wij zullen u dan verzoeken, ons den in te slanen weg aan te duiden. Het is bijna onnoodig al de stappen na te gaan, die door de Nationale Unie genomen zijn, en ik zal mij daarom bepalen tot een zeer kort overzicht van hetgeen gedaan is. De constitutie van de Nationale Unie is zeer eenvoudig. De drie doel­ einden die wij ons voorgesteld hebben zijn: 1. De bewaring van de onafhankelijkheid der Zuid-Afrikaansche Republiek; 2. De verkrijging van gelijke rechten; 3. De opheffing der grieven. Dit kort, maar veel omvattend programma is nimmer uit het oog verloren, en ik geloof dat wij zonder vrees iedereen kunnen uitdagen om ons tegen te spreken, wanneer wij beweren, dat wij op constitutioneele wijze en eerbiediglijk steeds getracht hebben onze doeleinden te bereiken. Gij zult u herinneren dat verleden jaar een eerbiedige memorie, verzoekende om het stemrecht, geteekend door 13.000 mannen, met verachtelijk gelach en uitjouwing door den Volksraad werd ontvangen. Dit jaar trachtte de Unie, om niet van mindere zaken te spreken, drie dingen te doen. 1. Ten eerste werd ons verteld, dat er zich een progressieve geest openbaarde; dat er twaalf uit vier-en-twintig leden van den Eersten Volksraad moesten worden gekozen, en dat wij in alle billijkheid konden hopen op hervormingen tengevolge van de klasse van mannen die gekozen zouden Avorden. Het werd derhalve besloten, dat wij ons uiterste zouden 1) Deze vertaling is een origineele volgens den tekst die in liet Engelsch verscheen in de Cape Times van 27 December; quasi getelegrafeerd uit Johannesburg. In waarheid was een advance-copy aan den heer Garreit gezonden. 316 dorpen van deze Provincie om vele redenen gevaarlijk en geheel onwettig zoude zijn, en den openbaren vrede in gevaar zoude brengen, en in het oog houdende de moeielijkheden om zoodanige gewapende verzamelingen van menschen te controleeren — zoo gelast Zijne Excellentie de Admi­ nistrateur bekend te doen maken, dat aan alle gewapende partijen van menschen belet wordt eenigerlei dorp in deze Provincie binnen eene mijl te naderen of binnen te trekken. Op last van Zijne Excellentie, George Hudson, Koloniale Secretaris. Intusschen was Generaal Cronjé naar Potchefstroom gegaan, en was zonder een schot te vuren, het dorp binnengetrokken, de noodige maat­ regelen nemende om de Proclamatie te laten drukken. Vroeg in den morgen van 16 Dec. werd het eerste schot door de Engelschen, die zich in het Landdrost-kantoor en de naburige gebouwen verschanst hadden, op de Boeren gevuurd, en die eerste kogel trof en brak den arm van Kommandant Robbertse. Piet Cronjé had nu vrij spel; hij had zijne orders stipt uitgevoerd en geen de minste vijandelijkheid zijnerzijds gedoogd; 'doch nu de Engelschen begonnen, was hij niet de man om verder praatjes te maken, doch ging hij direct tot den aanval over. Toen de tijding Pretoria bereikte dat de Boeren Potchefstroom waren binnengetrokken, en men ook bericht van het bezetten van Heidelberg had gekregen, vaardigde Sir Owen Lanyon, die thans duidelijk zag dat dit oorlog meende, de volgende proclamatie uit: PROCLAMATIE. Door Zijne Excellentie Sir W. Owen Lanyon, enz. Nademaal een groot lichaam van gewapende en bereden manschappen een lagei ge\ ormd heelt in de nabijheid van Potchefstroom, de straten gepatiouilleerd, en getracht heeft bezit van genoemd dorp te nemen; En nademaal het ook blijkt, dat een groote partij van gewapende en beleden manschappen het dorp Heidelberg binnen getrokken zijn en bezit genomen hebben \an de Publieke Kantoren aldaar, en van alle registers en andere papieren op het Landdorst-kantoor; En nademaal gezegde partijen van gewapende en bereden manschappen, onachtzaam zijnde op haar plicht en getrouwheid als onderdanen van Hare Allergenadigste Majesteit de Koningin, op den 16den dag van December 1880, te Heidelberg, in deze Provincie, de herstelling van een Gouverne- 149 door President Brand aangeduide veranderingen in de Constitutie van beide Staten er door te krijgen, en waren die eerst gemaakt, dan kon de Vrijstaatsche President toch geen enkele reden hebben, om niet alsdan ook het Transvaalsche Presidentschap op zich te nemen, en den weg tot vereeniging der twee Republieken te banen. Dat dit zijn doel was, blijkt uit een zeker document, Toelichting genaamd, en door hem aan een aantal Yeldkornetten ter informatie der burgers gezonden. Dat document luidt namelijk als volgt: „Waarde vrienden en landgenooten! Het is ter uwer kennisse dat de heer Brand de betrekking van Staatspresident niet kan aannemen voor de vereeniging van de twee Staten geschied is en dit kan niet geschieden of gesluit worden binnen twee jaren, volgens de Wet van den Vrijstaat, en onze Staat kan niet zoolang door een fungeerenden President geregeerd worden, en daar het onze begeerte en bedoeling is om buitenslands een President te kiezen, zoo is ons verplicht voorloopig één te kiezen, opdat wij tijd hebben onze zaken door te werken. Zoo luidt de requisitie ook, en die ons kiezen zal, is het eens met ons. Zoo vertrouwen wij dat de burgers eens zullen zijn.” 1) Kruger deed alles wat mogelijk was, en schreef zelfs brieven aan de Veldkornetten, die hij in zijne capaciteit als Kommandant-Generaal onderteekende, eene ietwat gevaarlijke handelwijze, waartegen de Transvaal Advocate (toenmaals de eenige courant in de Republiek) opkwam, zeggende dat hij geen invloed op de verkiezingen mocht uitoefenen, of zelfs orders daaromtrent aan Kommandanten of Yeldkornetten mocht geven. Werd er in de Kolonie voor Burgers door diens vrienden gearbeid, zoo kwam er uit diezelfde Kolonie ook geduchte tegenstand, en dat wel van wege de Synodale partij. Di. A. Steytler en J. H. du Plessis gingen omtrent April 1872 naar de Transvaal, wel op eene zuiver kerkelijke zending, maar toch lieten zij de gelegenheid niet voorbijgaan om de Kandidatuur van Burgers tegen te werken. Zoo hield te Potchefstroom op 23 April 1872, in het midden van een kerkvergadering Ds. du Plessis tweemaal een scherpe rede tegen Burgers, hem een ketter enz. noemende, en dit op zulke wijze dat beiden Di. van der Hoff van Potchefstroom en van Warmelo van Heidelberg daartegen objecteerden, als ongepast, en als gedaan met het doel om invloed op de toen aan den gang zijnde stemming uit te oefenen. 2) 1) Dit document is in dezen tijd in de Transvaal Advocate gepubliceerd, volgens zeggen, op verzoek van Kruger zelf. Ik heb slechts hier en daar de redactie veranderd, om het beter te laten lezen, of liever ik heb de spelling verbeterd. 2) Ds. T. Lion Cachet ontkent dit zijdelings op pag. 447 van zijn „Worstelstrijd.” Dat de 211 en P. J. Joubert afgevaardigd, ten einde nogmaals dat protest en hunne memorie over dat onderwerp voor te brengen. In het uitvoeren van de wenschen van hare lastgevers, is het de plicht van deze deputatie, op een duidelijke wijze onder de aandacht van Harer Majesteits Gouvernement te brengen zekere feiten, met betrekking tot de lastgeving, opgedragen aan Harer Majesteits specialen Commissaris, Sir Theophilus Shepstone K. C. M. G. in de opdracht van de Koningin, gedateerd te Balmoral, den 5den October 1876, alsook met betrekking tot de omstandigheden, welke de volvoering er van door hem kenmerkten; en verder ook die, waardoor Harer Majesteits goedkeuring op zijne daden werd verkregen. Eene nauwkeurige overweging van deze omstandigheden zal, volgens de overtuiging der deputatie, haar rechtvaardigen voor Harer Majesteits Gouvernement, voor de Zuid-Afrikaansche Koloniën, en voor de geheele wereld, met den maatregel dien zij nu neemt, en die volgens haar geloof, tengevolge zal hebben, de verkrijging van de herstelling, welke zij in het oog heeft voor haar en voor haar land. In de lastgeving, welke Sir Theophilus Shepstone aanstelt, en die hem de macht verleent, om, onder zekere voorwaarden, tot den uitersten maatregel van annexatie over te gaan, wordt het volgende, als een daartoe noodzakelijke voorwaarde, vereischt, namelijk: Ten eerste: „Dat geen zoodanige proclamatie door u zal uitgevaardigd worden, met betrekking tot eenig district, grondgebied of staat, tenzij gij overtuigd zult zijn, dat de inwoners daarvan of een genoegzaam aantal van hen, of de wetgeving daarvan, wenschen onze onderdanen te worden/’ Het is op dit oogenblik niet onze wensch, om te treden in de beschou­ wing van de aangevoerde bewijzen, of van de middelen door Sir Theophilus Shepstone te baat genomen, om Harer Majesteits Regeering te bevredigen, dat deze voorwaarde vervuld was geworden. Het was in de vaste over­ tuiging dat die voorwaarden alzoo vervuld geworden waren, dat uw voorganger, Lord Carnarvon, weigerde met de vorige deputatie in eenige discussie te treden met betrekking tot de gepastheid van de annexatie zelve, en het was op een zoo verren afstand voor de deputatie niet mogelij k, ofschoon het feit tegensprekende, om eene bewering te weder­ leggen die met zooveel vertrouwen voortgebracht werd. Sedert dien tijd hebben er echter gebeurtenissen plaats gegrepen, die het buiten eenigen twijfel stellen, wat de gevoelens zijn van de groote meerderheid der stemgerechtigde kiezers, en welke duidelijk zullen blijken uit de volgende documenten, waarvan wij de eer hebben copieën in te sluiten. Het accoord is van alle kanten hetzelfde. Ik denk dat de wagens met kost eerst over twaalf of vijftien dagen te Potchefstroom zullen aankomen, en dan tegen dien tijd zullen wij wel een meer gedetermineerden oorlog of vrede hebben. Wij zullen toch gehouden zijn de kampen op andere manieren als door uithongering te nemen, want ik verneem nu dat die kampen nog voor negen maanden kost hebben, en dat hebben wij niet. UHEd. moet nu de door mij verplichte kennis aan alle kampen over­ eenkomstig ons accoord sturen. Geef tevens een uitleg dat de menschen nu nog meer dan ooit ferm moeten staan, en roep nu alle mannen op om met UHEd. op Zaterdagavond hier te wezen. Ik heb aan de menschen, die Zaterdagavond weer hier konden wezen, verlof gegeven, maar onder strenge orders om Zaterdagavond hier te wezen en UHEd. hier te ontmoeten. Laat toch nu alle mannen opkomen, zooveel als maar mogelijk is. De menschen moeten nu begrijpen dat, als zij nu wegblijven, dan verliezen wij weder alles wat wij tot hiertoe gewonnen hebben. Laat toch opcommandeeren en opkomen al wat maar komen kan. Breng meel en ook slachtvee, want wij lijden hier honger en gebrek; onze gekwetste menschen sterven bijna van honger.” De aankomst van dezen brief op den avond van 9 Maart te Heidelberg, \ eroorzaakte eene groote ontroering onder de Regeerings-leden van het Boeren-Gouvernement. Men kon niet helpen om Generaal Joubert te blameeren voor het sluiten van dezen wapenstilstand, en vooral onder zulke voorwaarden. Het was, meende men, duidelijk dat Joubert zich had laten verschalken door Sir Evelyn Wood, en dat gedurende den wapenstilstand de positie der Engelschen veel beter zou worden, dan dat der Boeren. Want in dien tusschentijd konden de groote versterkingen van het Britsche leger, die reeds gedeeltelijk te Durban geland waren, of binnen eenige dagen daar verwacht werden, naar de Transvaalsche grenzen oprukken, en zou Sir Evelyn Wood dus na afloop van den wapenstilstand over een groote macht hebben te beschikken, terwijl die dei Boeren meer ol min dezelfde zou blijven. Ongetwijfeld was dit het ge\al, en geen wonder dan ook dat er te Heidelberg bittere teleurstelling \mh! ge\ oeld. Doch zooals Generaal Joubert in een conlidentieelen brief sclneet was zijn toestand zeer onaangenaam. Dezelfde geest van onte- medenheid, die zich vóór Amajuba had voorgedaan, begon zich weder ondei de burgers te vertoonen. en zooals uit bovenstaanden brief blijkt, heerschte er honger en gebrek in het lager. Was de vrede niet gesloten geweest, dan was de positie van den Boeren-Generaal zeer hachelijk 28 dit overdreven schijnen, maar toch is het niet zoo. De trekkei s \ an 1836 waren levende in de 19de eeuw, doch hunne gedachten waren die der 17de eeuw, zooals de heer Theal het ergens geheel juist uitdrukt. En als men dit nog duidelijker wil zien, dan leze men de aanspraak van den President bij de Feestviering te Paardekraal op 16 December 4891,1) en daarvan vooral het volgende. „Daarin wil ik u Gods weg aantonnen, en u bewijzen dat het Gods hand is, die ons uit de Kaap-Kolonie heelt uitgeleid, en die ons de vrijheid gegeven heeft. De Trek was niet lang over de grenzen of men riep een bijeenkomst op om regeerders te kiezen, die het bestuur zouden hebben, want men wilde geen kwaad onder de menschen toelaten. Tot zoover over den jongen Kruger. Thans moeten wij beschrijven wat hij op jeugdigen leeftijd zag en beleefde. Wij hebben gezegd dat een aantal der Emigranten de Vaal waren overgetrokken, en eenige kampjes hadden gevormd in het tegenwoordige district Potchefstroom. Onder dezen waren dan ook de families Kruger, waarvan eenigen dicht bij de Vaal-Rivier waren gebleven, hetgeen o.a. het geval was met den grootvader en den vader van den jongen Paul. Commandant Potgieter gevoelde even als Trichard en Van Rensburg hadden gedaan, dat men communicatie met de zee moest hebben, en waarschijnlijk kwam ook de Delagoabaai in zijne gedachten. Hij verliet dus Sandrivier, waar zijn kamp stond en ging met 14 anderen, waaronder zijn broeder Hermanus, eene verkenningstocht maken naar het Noorden. Zij lieten de laatste kampen benoorden de Vaal-Rivier achter zich en drongen door tot aan het lager van Louis Trichard, die zich toen nog in Zoutpansberg bevond. Hier vernamen zij dat de Van Rensburgs reeds naar de Delagoabaai waren vertrokken, doch nog geen tijding van hen was ontvangen. Na eenige dagen het land bezien te hebben, waarvan zij de pracht en vruchtbaarheid bewonderden, namen Potgieter en de zijnen den terugweg aan, doch toen zij op 2 September 1836 bij de voorste kampen kwamen, vonden zij dat er een vreeselijk tooneel in hunne afwezigheid had plaats gevonden. 1) Deze aanspraak, zoowel als eenige andere, is met verlof van ZHEd. dit werk, in een aanhangsel overgedrukt. aan het einde van 212 a. Besluit van den Achtbaren Volksraad van de Republiek, gedateerd 22 Februari 1877, de Regeering opdragende te waken voor de onaf­ hankelijkheid van het land. b. Besluit van den Uitvoerenden Raad d.d. 11 April 1877, protesteerende tegen de dreigende annexatie, en benoemende eene deputatie, ten einde het protest Harer Majesteits Regeering voor te leggen. c. Het protest van den President van de Republiek, gedateerd 11 April 1877. d. Een verzoekschrift tot ondersteuning van het protest, geteekend door 6591 kiezers uit een geheel van 8000, en gedateerd 7 Januari 1878. Aangezien het aanwezig zijn van de hierboven genoemde hoofdvoor­ waarde beschouwd moet worden als noodzakelijk om de daad van annexatie te rechtvaardigen, en, zooals de genoemde documenten zonder eenigen twijfel bewijzen, dat, wel verre dat die voorwaarde werkelijk aanwezig was, de Wetgevende Macht, de Uitvoerende Raad en bijna zeven achtste gedeelte van het volk, zooals zij nu getoond hebben, tegen de annexatie waren, zou het onnoodig schijnen nog verdere bewijzen bij te brengen voor eene zaak, reeds zoo duidelijk bewezen. Maar Sir Theophilus Shepstone heeft zich niet vergenoegd met die gronden, doch heeft het noodig geacht een menigte andere beweegredenen tot onder­ steuning van zijne handelingen aan te voeren. Derhalve zijn wij genood­ zaakt dezelve in aanmerking te nemen. Behalve de vraag aangaande de wenschen van de bevolking, zijn de hoofdargumenten, door den Commissaris aangevoerd, om zich zelven te rechtvaardigen, en die gevonden worden in de inleiding van de proclamatie der annexatie, de volgende: 1°. Dat de waarborg van onafhankelijkheid, gegeven door het Britsche Gouvernement aan de Boeren-Emigranten, was geschied onder een zekere hoop en geloof, welke sedert zijn teleurgesteld geworden. 2°. Dat er een algemeen verval van macht en achteruitgang in gezag in den Staat zelven bestonden, en een meer dan daarmede overeen­ komende vooruitgang in macht en zelfvertrouwen onder de inboor­ lingen, waardoor eene sterke verleiding voor de naburige Naturellen­ stammen ontstond, op den Staat aanvallen te maken, en deze die door zijne zwakheid niet had kunnen weerstaan, en tot dusverre daarvan gered was door den weêrhoudenden invloed van het Britsche Gouvernement, uitgeoefend van uit Natal door Harer Majesteits vertegenwoordiger in die Kolonie. 3°. Dat de mislukking van den oorlog met Secoecoeni voor de eerste maal de oogen van de Naturellen buiten de Republiek, van de Zambezi tot aan de Kaap, geopend had aangaande de groote verandering, die 738 Charter der Chartered Company, die, indien zij niet plaats heeft, een dreigend gevaar zal blijven opleveren voor de rust en den vrede van de Republiek en daardoor ook voor geheel Zuid-Afrika.” Tot dusverre deze merkwaardige depêche, die krachtig en duidelijk uiteenzet de geheele buitenlandsche politiek van Kruger, en in één woord kan uitgedrukt worden: „Het verkrijgen van de geheele en onbeperkte onafhankelijkheid der Republiek, zooals vastgesteld bij de Conventie van Zandrivier. Dat is en blijft het streven van Paul Kruger, en dat doel verliest hij geen oogenblik uit het oog. Eerst daardoor zullen de gevolgen van Shepstone’s en Engelands verraderlijke daad der annexatie worden uitgewischt. De heer Chamberlain, die nota bene in een vorige depêche gezegd had, dat hij zich niet met de binnenlandsche aangelegenheden der Republiek wilde bemoeien, en niet op de aanname zijner voorstellen aandrong, en ze dus feitelijk terugnam, komt echter in een telegram van 5 Maart aan den Hoogen Commissaris, dat als antwoord op de vorenstaande depêche van den President moest dienen, weder op het oude thema terug. Hij zegt daarin o. a.: 1°. Daar echter geen beslissende en bevredigende regeling kan worden verkregen, die niet insluit herstel van erkende grieven, hoop ik, dat ik mag aannemen dat President Zuid-Afrikaansche Republiek zelve, met dat doel voorstellen zal aanbieden, en dat die voorstellen het onderwerp van vriendschappelijke besprekingen mogen vormen. 2°. Dat zelfs wanneer er een nieuwe Conventie zou worden aangegaan, art. 4 der bestaande Conventie daarin zou opgenomen moeten worden. En met verregaande brutaliteit, wat aangaat de schadevergoeding omtrent den Jameson-inval, antwoordt de Engelsche Secretaris voor Koloniën, dat Harer Majesteit Gouvernement nog nooit schadevergoeding heeft ontvangen voor de kosten gemaakt tengevolge van de invallen van vrijbuiters in het land Gosen, Stellaland, Zululand enz. Alsof dit in de ^eiste verte op éen voet stond met den Jameson-inval! Onder dato 17 Maart zond de Staatspresident een tweede depêche, waarbij hij aan zijn eenmaal genomen politiek standpunt vasthield. Doch nu kwam de aap uit de mouw van den heer Chamberlain. Op 26 Maart zond hij nogmaals een lang telegram over de zaak, en daarin gebruikt hij de volgende belangrijke zinsnede: „Harer Majesteits Gouvernement maakt geen aanspraak op eenig recht ondei de Conventie om de bijzondere binnenlandsche hervormingen, die in de Zuid-Alrikaansche Republiek gemaakt behooren te worden, voor tt sehiij\en, maar het weet uit beloften en verwachtingen aan de 343 onze wapenen ondervonden te hebben, tot de slotsom te moeten komen: er is geen oor voor recht en billijkheid in Engeland. De Right Hon. W. E. Gladstone sprak van „de eer der Kroon”; indien Lord Kimberley de zuivere tolk is van de laatste en onveranderlijke gevoelens der Engel- sche Regeering daarover, dan is het van nu af aan duidelijk, dat de eer der Engelsche Kroon onbestaanbaar is met de eer van andere volken; dat die eer een afgod is, waaraan goed recht, goede trouw, kracht van heilige tractaten, geloof aan eenmaal gegeven beloften, zonder aarzeling moet worden opgeofferd. Dan is het duidelijk dat wij ons bedrogen hebben; dat wij, die nergens voor strijden dan voor ons goed recht, hetwelk over de geheele wereld erkend wordt, dat wij, burgers der Zuid- Afrikaansche Republiek, vertrapt, vernederd, beroofd en vermoord moeten worden, om te voldoen aan „de Eer der Engelsche Kroon”. 23. Vermoord, zeggen wij, want indien de oorlog wordt voortgezet, is het van den Engelschen kant niet langer een eerlijke oorlog, maar een verachtelijk werk van onderdrukking, waarin de officieren en soldaten de rol van gehuurde moordenaars vervullen. Er is niet de minste veront­ schuldiging voor Engeland van nu af. Wij willen den vrede en bieden dien aan. Wij willen de minsten zijn, ofschoon wij tot nu toe overwin­ naars waren. Wij nemen de Suzereiniteit van Hare Majesteit de Koningin aan. Wij zullen onze positie bij Langenek verlaten. Maar dit is voor Engeland niet genoeg, en het wijst den vrede af. 24. Wij zullen alzoo den krijg voortzetten. Onze God, die ons tot nog toe geholpen heeft, zal ons niet verlaten. De Heer zal het voorzien. 25. Maar wij doen twee ernstige verklaringen: Aangezien het nu blijkt, dat de wapenstilstand onder valsche voor­ stellingen, en met bedriegelijke redenen ons is afgedwongen, verklaren wij ons in geen opzicht daardoor gebonden, en wij zullen de levensmiddelen met naar de belegerde kampen laten gaan, maar die verbeurd verklaren. Ten tweede: de geschiedenis leert ons hoe een volk zich tegen een tiran verdedigt. Wat Willem III van Oranje, die Koning welke Engeland verlost heeft van de tirannie, in 1672 zeide: „liever een bedorven land, dan geen land,” toen hij order gaf om de dijken van Holland door te steken, en het land onder water te zetten; wat Rusland deed toen het m 1812 bevel gaf Moskou in brand te steken, zal ons leeren wat wij te doen hebben. Wij zeggen: „indien gij ons land wilt hebben, neemt het, maar over onze lijken en de puinhoopen van have en goed. 26. En eindelijk, broeders in Zuid-Afrika, strijdt met ons! Wij roepen u nu allen met vrijmoedigheid op om nevens ons te strijden. Onze strijd ls van nu af een strijd voor recht en waarheid tegen een gemeenschap- 119 had Cetywayo reeds meermalen getoond dat hij geen vriend van de Blanken was, en in de voetstappen van zijn oom Dingaan wilde wandelen. De vrees was voor het oogenblik zoo groot, dat al de Boeren van de Zuid-Oostelijke districten „in lager” trokken en Kommandant-Generaal Paul Kruger in Juni 1865 met een sterk commando naar Wakkerstroom ging, om, zoo de Zulu’s een inval waagden, hen terug te slaan. Doch Cetywayo ontbond zijn leger, en verzekerde den Boeren dat hij geene vijandige bedoelingen had. Tusschen den Oranje-Vrijstaat en de Basuto’s was het eindelijk tot een openlijken oorlog gekomen. Het gedrag van Moshesh was zoodanig geworden, dat President Brand zag dat het bestaan van den Oranje-Vrijstaat niet verzekerd kon worden, tenzij de macht van den grooten roover-kapitein gebroken werd, en na vergeefsche pogingen om met Moshesh tot een vergelijk te geraken, vaardigde ZHEd. op 9 Juni 1865 de oorlogsproclamatie uit en riep de burgers op. Het is hier niet de plaats om het verloop van dien oorlog te beschrijven, die immers tot de Vrijstaatsche geschiedenis behoort; doch later bleek het dat de Zuid-Afrikaansche Republiek ook in dien oorlog zou gewikkeld worden. De Gouverneur der Kaapkolonie, Sir Philip Wodehouse, een man die alles behalve sympathie had voor de Afrikaners, liet dadelijk een strikte neutraliteits-proclamatie drukken, waarin hij alle Britsche onderdanen belette zich bij een der oorlogvoerende partijen aan te sluiten of hen te ondersteunen. President Pretorius echter gaf te kennen dat die van de Transvaalsche burgers welke dit verkozen, hunne Vrijstaatsche broeders konden gaan helpen, en hij moedigde hen zelfs aan dit te doen. Doch hoewel eenige Transvalere ook gingen, meenden de meesten der burgers, dat hun eigen land zich in gevaar bevond vanwege de Zulu’s, een vijand misschien ruim zoo machtig als de Basuto’s. Op den 27sten Juni echter werden een aantal Transvalere op de Drakens- bergen vermoord door de Basuto’s. Het waren karreweijers, die met vrachten van Durban naar Pretoria gingen. De namen der vermoorden waren Pieter Pretorius, een oom van den President, zijne zonen Jan, Albertus, en Jacobus, en Andries Smit, benevens eenige kleurlingen, Het leven van de vrouw van Pretorius en dat harer twee kleine kinderen was gespaard geworden, en na ontzettende ontberingen bereikten zij twee dagen later Harrismith. Op dat oogenblik was juist Paul Kruger met de zijnen te Wakkerstroom aangekomen, maar daar men toen elk oogen­ blik een aanval der Zulu’s vreesde, kon hij onmogelijk wraak voor dezen moord nemen. Eerst in Augustus 1865, toen het gevaar van den kant der Zulu’s geweken was, kon President Pretorius een boodschap aan Moshesh zenden, uitlevering vragende van de moordenaars, zoowel als 309 trouw opkomende b. v. als jurymannen om de handhaving van het recht te bevorderen. 13°. Die toegeeflijkheid van het Volk is slecht beloond. Twee depu­ taties, die het in 1877 en 1878 naar Engeland zond, werden wel zeer beleefd ontvangen, maar haar werd nooit vergund het punt der annexatie aan Harer Majesteits regeering voor te leggen. 14°. Toen na het uitbreken van den onrechtvaardigen Zuluoorlog, welke oorlog zeer gemakkelijk te vermijden was geweest, de Hooge Commissaris, Sir Bartle Frere, ons land bezocht, trachtte deze hooge ambtenaar het volk te bewegen van zijn verzet af te zien, maar te vergeefs. Een kamp van meer dan 4000 burgers zond hem zijne ver­ tegenwoordigers, en ZEx. vond zich genoodzaakt openlijk te erkennen, dat het verzet der burgers tegen de annexatie algemeener was, dan hem wel door de ambtenaren was voorgesteld, en dat de hoofden der bewe­ ging de beste en voornaamste mannen van het land waren. 15°. Sir Bartle Frere nam uit de handen van het Volk eene memorie aan Hare Majesteit de Koningin aan, waarin onomwonden werd gezegd, dat het Volk geen onderdanen van Hare Majesteit wilde zijn, en hij deed deze memorie vergezeld gaan van eene depêche waarin hij verklaarde, dat de voorstellingen van het volk de ernstigste overwegingen van Harer Majesteits regeering verdienden. Hij las deze depêche ter goedkeuring aan de Commissie van het Volk voor, en de duizenden burgers, ditmaal vertrouwende dat hun goed recht eindelijk een verdediger had gevonden, gingen op nieuw vreedzaam uiteen. 16°. Intusschen schreef gemelde hooge ambtenaar in een privaat schrij­ ven aan Harer Majesteits Secretaris van Staat voor Koloniën, dat het hem speet geene genoegzame artillerie te hebben, om dit kamp van burgers uiteen te jagen. Deze brief is in dezelfde dagen geschreven, dat hij het onderhoud met de Commissie van het Volk had. 17°. De Regeering van Hare Majesteit, misleid door Haren Hoogen Commissaris, heeft nooit een antwoord op die memorie van het Volk gezonden — en toen Sir Garnet Wolseley onze grenzen bereikte, drukte hij het algemeen gevoelen uit van Engelands regeering, die den toestand van zaken niet kende, dat zoolang de zon schijnt, de Transvaal Britsch grondgebied zou blijven. 18°. Het antwoord van het Volk op die verklaring is vervat in de besluiten van de algemeene Volksvergadering, d.d. 40—17 December 1879. (Hier volgt het reeds hierboven aangehaalde Volksbesluit van 15 December 1879). 19°. Het Comité gaf hiervan officieel kennis aan Sir Carnet Wolseley, 435 Smith die aan zijne zijde vocht met 30 vrijwilligers en een aantal Zulu’s was nu juist niet de geschiktste man om de zaken in orde te krengen. Luitenant Bower deed dan ook dezen lastigen kerel gevangen nemen, wegens een vroegere aanklacht tegen hem, en maakte hem op die wijze althans tijdelijk onschadelijk. De positie van de Transvaalsche Regeering tegenover deze kwrestie was zeer moeielijk. De heer Rutherford, toenmaals waarnemend Britsch Resident te Pretoria, had een aantal depêches aan den Hoogen Commis­ saris verzonden, waarin hij het onbewimpeld als zijne meening te kennen gaf, dat de Transvaal niet alleen met de Rooigronders sympathiseerde, maar dat zelfs met voorkennis van het Transvaalsche Gouvernement een aantal Boeren van Witwatersrand naar het land Gosen gingen, en de agenten voor dat land overal in de Transvaal paarden opkochten. De Transvaalsche Regeering zond dus Generaal Joubert als specialen Commissaris naar de grenzen en toen de heer C. J. Rhodes op 25 Augustus te Vrij willigers-Rust eene bijeenkomst met de Rooigronders had, vond hij den Generaal er ook. Wat er tusschen die twee mannen overeengekomen is, is tot heden nog duister, doch het schijnt dat de Generaal zekere beloften heeft gemaakt of verzekeringen heeft gegeven, waarvan hij zich als fatsoenlijk man later niet kon ontslaan. In allen gevalle zeide hij aan de Rooigronders dat het Transvaalsche Gouvernement niets kon doen buiten de grenzen door de Londensche Conventie bepaald, en dus ook hun land niet kon annexeeren. Ook met Montsiwa had de Generaal een gesprek, en later is een brief van Montsiwa geproduceerd, geadresseerd aan den Generaal, gedateerd 30 Augustus 1884, waarin Montsiwa verzoekt om een onderdaan van de Transvaal te worden. Het is beweerd geworden door sommigen, dat die brief een vervalscht document was, een zaak die hier niet kan beslist worden. 1) Nadat de heer Rhodes de Gosenieten aan hun verstand bracht, dat indien zij voortgingen met Montsiwa den oorlog aan te doen, zij waarschijnlijk met Engeland zouden te doen krijgen, vertrok hij naar Stellaland en ontmoette de Stellalanders en Mankoroane op 8 September 1884. Hij zeide aan den laatste dat Stellaland in dezelfde positie zou blijven waarin het thans was, n. 1. een Protectoraat van Engeland, tot tijd en wijlen dat de Kolonie het later kon aannemen en hij gaf tegelijk Mankoroane den raad om te gaan ploegen en zaaien in plaats van te vechten. In het algemeen schijnt de heer Rhodes een goeden indruk in Stellaland gemaakt te hebben, en zoo vredelievend te 1) Zeker is het echter dat Montsiwa zich aan de Rooigronders onderwierp, en als hoofd van een onderafdeeling der Barolongs tot een gebied van vijftien plaatsen beperkt werd. dat men niet moet aannemen, dat alle ambtenaren verdorven zijn. Dank zij God, 1) zijn er nog bekwame en eerlijke mannen, en het moet bitter voor die mannen zijn om te vinden dat het geheele karakter van den publieken dienst weggenomen wordt, en dat zij onderhevig zijn om ook in de algemeene afkeuring begrepen te worden. Doch er kan geen gezonde toestand bestaan in eene administratie, en de publieke moraliteit moet er noodwendig onder lijden, wanneer dingen zooals de Smit-zaak, en de onlangs plaats gevonden hebbende zaak van Stiemens kunnen geschieden, zonder dat men kennis er van neemt, of de schuldigen straft. 