title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Eene schoone vrouw, eens mans kort leven. (Zie LEVEN.) Eene schoone vrouw en een fijn kleed ontmoeten altijd een’ spijker op hunnen weg. (Zie KLEED.) Eene schoone vrouw is haast bemind, maar eene leelijke laat men links liggen: de schoone willen 't waard zijn. (Zie de Bijlage.) Eene verstandige vrouw weet wel, dat de man de broek aan moet houden. (Zie BROEK.) Eene vrouw, die geeft, biedt haar eer; eene vrouw, die neemt, verkoopt haar eer: eene vrouw, die in eer wil leven, mag noch nemen, noch geven. (Zie BER.) Eene vrouwborst is sterker dan eene dommekracht. (Zie BORST.) Eene vrouw, een huis en een hoef is genoeg voor een mans behoefte. (Zie BEHOEFTE.) Eene vrouwehand vindt nimmer rust. (Zie HAND.) Eene vrouw kan meer. Eene vrouw neemt geen oude man om Godswil. (Zie GOD.) Eene vrouw staat nooit verlegen. Eene vrouw versiert zich van nature gaarne, (Zie NATUUR.) Eene vrouw zonder man is eene vrouw zonder ziel, (Zie MAN.) Eene vrouw, een huis vol vrede. (Zie HUIS.) Eene wijze vrouw is tweewerf zot. Eene zotte vrijster en een dronken vrouw zijn twee open deuren. (Zie DEUR.) Eene vrouw kent men aan haar rokje. (Zie ROK.) Eene zuinige vrouw is een middelbaar pachtgoed. (Zie GOED.) Een God, een vrouw, maar veel vrienden. (Zie GOD.) Een goede man maakt wel een goede vrouw. (Zie MAN.) Een huis is gemaakt, maar een vrouw is nog te maken. (Zie HUIS.) Een jonge vrouw en molenrad, Daaraan ontbreekt gemeenlijk wat. (Zie MOLEN.) Een jonge vrouw en oude wijf: Die zijn bekwaam tot vrolijk zijn. (Zie VROLIJK.) Een kind, dat met wijn wordt opgevoed, een vrouw, die Latijn spreekt, en een zon, die te vroeg schijnt, maken zelden een goede rekening. Een kleed, te veel aan ’t lijf, een vrouw, te veel gezien, zijn beide niet te veel gezien. (Zie KLEED.) Een kring om de maan: Dat kan nog gaan; Maar een kring om de zon: Daar huilen vrouw en kind. (Gruterus III. bl. 148.) (Zie KIND.) Een man heeft weinig ere, als hij een vrouw slaat is zij boos, zo helpen ze niet, en is zij vroom, zoo doet hij haar onrecht. (Zie EER.) Een man zonder vrouw is een keuken zonder vaj (een schip zonder kiel, of: een lichaam zonder ziel). (Zie KEUKEN.) Een naaikussen is een vrouwenlesenaar. (KUSSEN.) Een oud man en een jonge vrouw Blijft zelden daar met groot berouw. (Zie BEROUW.) Een schoone vrouw en zoete wijn, Die zullen heimelijk venijn. (Zie WEN.) Eens mans leugen is een vrouwes troost. (=LEUGEN.) Een vervaarde man kreeg nu ook een schoone (Zie MAN.) Een vrijer kan wellicht vrouw, Wis slechts, waar hij vrijen zou. (Zie VRISER.) Een vrouw draagt meer uit met een lepel, een man inbrengt met een schepel. (Zie LEpel.) Een vrouwenhaar trekt meer dan een mars zeil ( kabeltouw). (Zie HAAR.) Een vrouwenhaar trekt meer dan zeven paaen (of: dan honderd paar ossen). (Zie HAAR.) Een wijze vrouw is ’s mans behoed. (Zie BEROUW.) Een wild paard en een schoone vrouw — Zullen niet een’ dag dan met berouw. (Zie BEROUW.) Een ziek wijf en een kranke vrouw. Dat wel zeggen: van welken kant, het is hetzelfde gebrek. Men zegt dit van dingen, die, hoe men ze wendt of heft, altijd een slechte zijde vertonen. Eindelijk komt Jan in het wambuis en het warme bed. (Zie BED.) Een kunnen kan kwaad vrouwen temmen, behalve die ze moet houden (of: die ze heeft). Er groeit veel onkruid in vrouwenschoenen. (ONKRUID.) Fier gelaat van mooie vrouwen heeft menig man aan het dolen gebracht. (Zie GELAAT.) Fistel, bij Fistel, zei de vrouw, wij moeten malkander niet. (Zie FISTEL.) Gapen en geeuwen komt nooit uit zonder welbevinden, tenzij het van honger, dorst of vrouwenlust. (Zie DORST.) Gebroken beenen en eerbare vrouwen mogen sten en kamer houden (of: mogen het huis bewaren). (Zie BEENEN.) Geen beter loog dan het vrouwen-oog. (Zie LOO.) Geen ding zoo schandelijk of zwaar, dat een of een non niet begaat. (Zie Ding.) Geen zieke vrouw zonder kranke wijf. Dat men zegt: of men het gebrek al een anderen naam aanduidt, zodanig dat de zaak daarom niet verandert. Geen twee katten aan een muis, geen twee vrouwen in een huis. (Zie HUIS.) Geile vrouwen, die schoon zijn, Heet men juist bij het zwijn. (Zie JUWEEL.) Belust als gij uw kinderwoudt, Zie, dat gij zulk een vrouw trouwt. (Zie KIND.) Kijk de vrouw, over welke niemand spreekt. Gelukkig is de man, Die de vrouw kunnen verkeren. Zie MAN.) van vrouwen is ramp in de beurs. (Zie BEUR.) Je mag niet alles hebben: een mooie vrouw. En deze ik ben u Een dit spreekwoord: aan een man, Die een vrouw trouwt, aan haar aanstand. Het denkbeeld, dat een mooie vrouw Zelf rein zuiver nieuw gepaard gaat, maar het be- Zit van de eeuw een gemis van het laatste ten Gevolge heeft, wordt nog sierker uitgedrukt, Als men zegt: Hoe mooier de vrouw, hoe vaker Men de vrouw, help man, Help al, wat helpen kan. (Zie MAN.) Blijft hem aan de vingers hangen, als de goede Vrouw de aalmoes. (Zie AALMOES.) Ga hem als vrouw Davion: hij leeft van zijn Schade. (Zie DAVION.) Gebeurt uit liefde, zei Jeroen, en hij zoende Zijn vrouwen billen met den schuimspaan. (Zie BILL.) Belpt niet, of de man het er al met de schop Isbrengt, als de vrouw het er waar met den wagen uitvoert. (Zie MAN.) Is allerliefst mooi weer, zei de vrouw; ja, wel Allerliefst mooiste nachtvorstjes, antwoordde de Man. (Zie MAN.) Het is een bescherming voor een vrouw, dat zij een Klein kind heeft: dan mag zij aan de deur staan, (Zie BESCHERMING.) Het is een brave (of: lustige) tas van een vrouw. (Zie TAS.) Het is een parel van een vrouw. (Zie Parel.) Het is een vrouw, die niemand van zich weert, of Het moest een mug zijn. (Zie MUUC.) Het is geen vrouw: zij heeft aars noch borsten. (Zie AARS.) Het is gemakkelijker, een troep muizen naar Jeruzalem te drijven, dan twee vrouwen te bewaken. (JERUZALEM.) Het is een ontzien vrouw te zin; maar kwaad, de weduwe. (Die Onbekenden.) Het is verzien, zei Baax; toen lag hij bij de vrouw. (Zie BAAX.) Het is vrouwen-deeg. (Zie DROOG.) Het is wel een verloren zoon, daar de beesten niet paren, de vrouw brast, de zoon dobbelt, de dochter loopt, en de meid zwanger is. (Zie BEEST.) Het kwaadste van een man is beter dan het beste van een afgestotene. (Zie AFGESTOTEN.) Een meisje wil geen man hebben; maar zij is gaarne bij het volk, dat haar een vrouw kan kennen. (Zie MAN.) Het oog van de meester maakt het paard (of: de kudde) vet, en dat van het vrouwtje de kamers met. (Zie KAMER.) VROUW. Het oog wil ook wat hebben, zei de man, en toen sloeg hij zijn vrouw een blauw gezicht. (Zie AANGRIJKT.) Het overleggen is 'tal, zei de vrouw, en zij braadde het spek in de boter. (Zie BOTER.) Het paard loopt aan een losse lijn, gelijk de man aan het draadje van de vrouw. (Zie DRAAD.) Het streelen der vrouwen Moet men als venijn sehouwen. (Zie VENIJN.) Het zal hem rouwen, Die looft de vrouwen. Hetzij voor mannen of voor vrouwen: Beter naar 't voor dan 't oog te trouwen. (Zie MAN.) Hieruit kent men vrouwen-zinnen: Veeltijds spelen, zelden spinnen. Hij is dwaas, die een vrouw meer betrouwt, dan als het pas geeft. (Zie DWAAS.) Hij is ertoe gereed als een man, om zijn vrouw uit te lenen. (Zie MAN.) Hij is in een vrouwenhemd op. (Zie HEMD.) Hij is in onzer vrouwen gild. (Zie GILD.) Hij is, zoo als Plato zegt, een groot beest, sprak Koen, die geen vrouwen hield, al was het ook een boeren-meid. (Zie BEEST.) Hij kan geen vrouw los krijgen. Hij ligt bij zijn vrouw thuis. (Zie HUIS.) Hij ligt nog achter zijn vrouwse batterij. (Zie BATTERIJ.) Hij mag met zijn vrouw wel op een ton dansen. (Hij mag van geen vrouwen hooren. Speelt met zijn vrouwens japon; maar dan zegt hij erin. (Zie JAPON.) Hij wint daar aan als vrouw voor. (Zie SOER.) Hij ziet liever een vrouw in het hemd, dan een ruiter in het barnas. (Zie HARNAS.) Hoe meer een vrouw bidt, hoe meer zij tegenge- stemd handelen zal. (Hoer is een vrouwenaam. (Zie HOER.) Hoe schooner vrouw, hoe vuiler aars. (Zie AARS.) Hoe schooner vrouw, hoe vuiler zuivel. (Zie ZUIVEL.) Ho, dat gebrul moet ophouden, zei Jaap, en een buurman zoende zijn vrouw. (Zie BUURMAN.) Honden-muizen, mans aarden en vrouwen-knieën zal men zelden warm zien. (Zie AARD.) Hou je gat stil, zei Bartel tegen zijn vrouw, en haar bend stond in brand. (Zie BARTEL.) Hupsche en nette vrouwen dragen zak naald en parfum bij zich. (Zie GAREN.) Elke kust zijn vrouw op een eigen manier. (Zie MANIER.) Je zou zeggen! zei vrouw Streep. (Zie STREEP.) Zotte vrouwen maken zotte kamers. (Zie KAMER.) Ik heb er wel honderdmaal op gelet, dat het op Palmzondag regende, zei de vrouw, en al was veertig jaar oud. (Zie JAAR.) Ik kan mij niet begrijpen, dat de orgeliste weer begon, zei de oude vrouw, wij waren aan het laatste vers. (Zie ORGELIST.) Ik moet eens zien, hoe laat het is, zei Jan Uurwerk, en hij zette het naaikussen zijner vrouw in de zon. (Zie JAN UURWERK.) Ik moet vrouw koning ook eens zien, zei Geertje-moei. (Zie GEERTJE.) Ik versta je wuiven wel, je zult vanavond niet thuis komen, zei de vrouw, en zij zag haar man aan de galg bangen. (Zie GALG.) Ik versta uw weifelen wel, zei de goede vrouw. (Zie DEUGD.) Indien de man is hupsch en zoet, vergeef de vrouw haar eigen bloed. (Zie SLOB.) In geld, in vrouwen en in wijn is deugd vreugd, maar ook venijn. (Zie DEUGD.) In vijf dingen is vreugd: lange maaltijden, jong vleesch, oude visch, een schoon vrouwtje en wijn op den disch. (Zie DIN.) Jonge vrouwen, die niet schoon zijn, hebben behoefte aan leelijke kamers. (Zie KAMENIER.) Jonge vrouwen zijn de paarden, waar oude mannen op naar de hel rijden. (Zie HEL.) Is uw vrouw goed en uw been kwaad, houd ze beide van de straat. (Zie BEENEN.) Ken de vrouw voor de trouw. (Zie TROUW.) Koeien hebben plekken, en vrouwen hebben vlekken. (Zie KOE.) Kom, geen vrouwenzuk dan wel beraad. (Zie JUK.) Kom niet aan vrouwen: daar is geen eer te halen. Koop onbezien, het zal u rouwen, en meest in handel met de vrouwen. (Zie HANDEL.) Kosters, priesters en vrouwen zijn nooit te vertrouwen. (Zie KOSTER.) Kwalijk zal men ontmoeten: schoone vrouw zonder sproeten. (Zie SPROETEN.) Laat het maar open, zei de man, en het vrouwtje had vergeten, het kraantje van de koffiekan te sluiten. (Zie KAN.) Luttel spreken en stille zwijgen, doet de vrouw veel eer krijgen. (Zie EER.) Maakt een vrouw den man zeer rijk, zoolt groeit er twijfel in het huwelijk. (Zie HUWELIJK.) Malkander geen Elizabeth te noemen: dat is een vrouwennaam. (Zie ELIZABETH.) Man en vrouw hebben een soort troon. (Zie MAN.) Man en vrouw hebben geen verschillend goed. (Zie GOED.) Man en vrouw zijn zonen, zei Jochem; maar in de Delftse schuit betalen zij voor twee. (Zie DELFT.) Mans eerbare, vrouwe deugd. (Zie DEUGD.) Meenen — dat bedroog de vrouw, verwend met een vreemd getrouwd. (Zie GETROUWD.) Meisjes worden gaarne vrouw. (Zie MEISJE.) Men bergt eer duizend mannen in een pothuis, dan twee vrouwen kunnen leven in een groot huis. (Zie HUIS.) Men verdoemt, om vrouw en kindergevallen, lijf en ziel. (Zie KIND.) Men kan het niet al hebben: veel boter en een vette jonge vrouw. (Zie BOTER.) Men kan zich vergissen, zei de vrouw, en zij smeet twee loden gemalen peper in de koffiekan. (Zie KAN.) Men kent de vrouw niet aan haar rokje, noch aan den wijn aan het zwikje. (Zie Wijn.) Men moet een huis kiezen, dat in orde is, en een vrouw, die men naar haar hand kan zetten. (Zie HAND.) Men moet vastenavond met zijn vrouw, en Pasen met zijn pastoor honden. (Zie PASSEN.) Men roept geen vrouwen tot een ambt. (Zie AMBT.) Men wordt veel meer bedrogen in vrouwen en peertjes dan in andere dieren. (Zie DIER.) Men zal een vrouw niets heimelijk zeggen, want zij kan niet zwijgen. Met een man met een baard is een vrouw bewaard. (Zie BAARD.) Met heksen of geleerde spraken Zelf zich geen vrolijk beminlijk maken. (Zie SPROAK.) Met wel te dienen en zij a getrouwen Geraakt de schildknaap aan de vrouw. (Zie SCHILDKNAAP.) Mijn geest getuigt zulks, zei Jeremias de Kwaker, en hij ontzette een vrouw voor de vredereger. Naberouw is vrouwen berouw. (Zie BEROUW.) Nabij de tafel en verre van de vrouwen, wilt u lang een oude man blijven. (Zie MAN.) Niets ergers is ter wereld te vinden Dan kwade vrouwen en valsche vrienden. (Zie VRIEND.) Of de vrouw min of haat, Zelden houdt ze maat, (Zie MAAT.) Om de man welbehagelijk te maken, moet men de vrouw tot vriend hebben (of: houden). (Zie MAN.) Op naakte bolletje, zei de vrouw, en zij zuchtte, dat haar mans hoofd kaalgeschoren was. BOL. Op schoon bloem en vrouwen is niet te veel: beider eerbied is te groot. (Zie BLOEM.) Oude kleding en schoone vrouwen blijven overal aanhangen. (Zie KLEED.) Oud geld en jonge vrouwen — Wilt dat wrij in duister hangen. (Zie DUISTER.) Overal zit bedrog in, als men maar kans ziet, gel in mijn tijd, (Zie BEDROG.) Peterselie (of: Peper) helpt de mannen te peerd, en de vrouwen onder de aarde. (Zie AARDE.) Reist vrouw of maagd in bedevaart, Zij kracht ab wijlt een kwade aard. (Zie AARD.) Schoone vrouwen binden de huiszorg aan de kaai: (Zie HUIS.) Schoone vrouwen en paarden doen het geld veel verteren. (Zie GELD.) Snuivende manlui, Fluitende vrouwtje En brekende koe zijn zelden goed. (Zie KOE.) Straf of streel uw vrouwe niet, Daar't iemand boort, of iemand ziet. Vrouwen en kannen — Deze drie dingen zijn te winnen, zei de vrouw in alle eenvoudigheid. Terwijl het vrouwtje klaapt, verliest zij een steek: (Zie STREK.) Toen ik eene maagd was, toen waren er veel dingen, zei de vrouw. (Zie MAAGD.) Toen mijne koe stierf, bood niemand mij een aardere aan, zei de boer; maar mijne vrouw werd: Pas dood, of elk wist mij eene nieuwe te bezorgen. (Zie OVER.) Van vrouwen, 't hinken van honden en de oostenwind duren geene drie dagen. (Zie DAG.) Uns broers vrouwen kijven veel. (Zie BROEDER.) Oogen zijn niet genoeg, om eene vrouw te kiezen. (Zie OOG.) Liefde voor den ridder kost de vrouw den schildknoop. (Zie LIEFDE.) Van vader (of: den man) komt ere, van moeder (de vrouw) gemak. (Zie VADER.) Van vogelen, honden, wapenen en vrouwen: Voor tijd vreugd, welduizend rouwen. (Zie BEROUW.) Vervaarlijk is der vrouwen twist, Gelijk de pest, die in 't vernielen niet en mist. (Zie PEST.) Vissen en jagen Zijn vrouweplagen. (Zie PLAAG.) Vee en vrouwen zijn nergens beter dan onder den buik (of: aan den staart). (Zie BUIK.) Vrouw korte vrouwen moet men buigen. Maar ia, waar is de moeder der wijsheid, zei Joris, en hij leidde, terwijl zijn vrouw sliep, een half dosijn eieren onder haar aars, om uit te broeden. (Zie AARS.) Vrouwen en bomen, als zij ver van huis gaan, dolen ligten. (Zie HEN.) Vrouwen en kinderen weten wel, dat van Compostella geen goed compost komt. (Zie COMPOST.) Vrouwen en peren, die niet kraken, Die plagten allerbest te smaken. (Zie PEER.) Vrouwengemoed, heerenlust, April-weder en goed kaartspel veranderen dikwijls. (Zie APRIL.) Vrouwen-banden hebben oogen: ze gelooven 't niet, of ze moeten 't zien. (Zie HAND.) Vrouwen-hart is geen steen; niet afstaan is mannelijk. (Zie HART.) Vrouwen hebben lange kleederen en korten moed. (Zie KLEED.) Vrouwen hebben te veel stonden, dat haar tot meedganger list brengt. (Zie LIST.) Vrouwenklap is niet gade te slaan. (Zie KLAP.) Vrouwenkleding dekt wel. (Zie KLEED.) Vrouwenliefde is roerend goed. (Zie GOED.) Vrouwenlist gaat boven alle list (of: is kwaad te doorgronden). (Zie LIST.) Vrouwen met gekrulde haren hebben wormen in het hoofd. (Zie HAAR.) Vrouwenoren hebben gaarne smeekenden galm van strijkende monden. (Zie GALM.) Vrouwen, paarden en vliegen zijn de trotsste (of: stoutste) dieren der aarde. (Zie AARDE.) Vrouwen rouwen wordt klein geacht, als 't een oog weent en 't andere lacht. (Zie OOG.) Vrouwen, wijn en koopmanschap zijn een der tweelingen van tarra (ook wel: onverwachte of bedriegelijke waar). (Zie KOOB.) Vrouwen zijn de engel. (Zie ENGEL.) Vrouwen zijn twijfelmoedig van harte. (Zie HART.) Vrouw! bouw je kat het huis; want het gaat regenen. (Zie REGEN.) Vrouw! Is dat hem in: hij is mij zeer gelijk. (Zie GELIJK.) Vrouw, maak mij toch den beker eens nat, zei de zuiper, hij is zoo droog als een meelzak. (Zie BEKER.) Vrouw! neem je kat in huis; want er is donder aan de lucht. (Zie DONDER.) Vrouwtjes, die gaarne hier en daar een offer ontvangen, Moeten haren mans de blauwe hoed ombrengen. (Zie HUID.) Vrouwtjes moet men zachtjes handelen. Vrouw, zijt gij arm of rijk, Brengt geen hoofd ten huwelijk. (Zie HOOFD.) Wanneer een man zijn vrouw 100 maal slaat, slaat bij haar meer. (Zie MAN.) Wapenen, vrouwen en boeken behoeven dagelijksche behandeling. (Zie BEHANDELING.) Warener geen vrouwen, het ware al niet. Warener geen vrouwen, waar zon de mannen blijven! (Zie MANSCHAP.) Wat de vrouw niet en mag, komt zelden voor den dag. (Zie DATG.) Wat doen de vrouwen in den oorlog! (Zie KRIEG.) Wat gij de man doet, dat doet gij zijner vrouw. (Zie MAN.) Wat gij de vrouw doet, dat doet gij haar man. (Zie MAN.) Wat is dat voor plukhaard, zei Goosen, en hij zag zijn buurman met zijn vrouw worstelen. (Zie BUURMAN.) Wat kan de liefde niet al doen, zei de boer, en hij stak zijn vrouw in een brouwketel, opdat zij van geen dokters-banden sterven zou. (Zie BOER.) Wat vrouwen denken, is niet groot. Wat vrouwen zullen er tegenwoordig haar hemd om laten scheuren! (Zie HEMD.) Waar is vrouwelijk, niet afhouden is mannelijk. Wel onthaalde vrouwen is een huis vol vreugde. (Zie HUIS.) Wel te spreken, goede vrouwen. Wie kent er ooit, naar rechten eist, Meloenen en het vrouwenvlees? (Zie MAAGSCHAP.) Wie diet of vrouw zonder gebreken zoekt, zal stal en bed wel altijd ledig zien. (Zie BED.) Wijsheid in mans, geduld in vrouwen: Dat kan het huis in rust houden. (Zie GEDULD.) Wijze en kloke mannen zijn wel door een vrouw omgebracht. (Zie MAN.) Wilt gij voor u een vrij of schoone paardenhalie, Zo kies ze nimmermeer dan uit de naaste en. (Zie PAARD.) Wintersche nachten, Vrouwen-gedachten En gunst van heeren Ziet men weldra keeren. (Zie WINTERNACHT.) Zeg niets aan een vrouw, dan dat gij aan al de wereld wilt en. Zij heeft maar nn. (Zie VLEESOH.) Dat is zei Smitje; toen was zijne vrouw verdruakt: (Zie SMITJE.) Zijn paard, zijn zwaard, zijn wijn en vrouw — Die prees geen man dan met berouw. (Zie BEROUW.) Bel. Prov. Di. 171. VROUW. Zoek een gemaakt (bereden, of: gedresseerd) paard, maar een ongemaaide (onbereden, of: onge-dresseerde) vrouw. (Zie PAARD.) Zoet op zoet, zei Joris, en hij zoende zijn vrouw op een suikerkist. (Zie JORIS.) Zonder vrouwen, zonder wijn Kan niemand (of: Kan men niet) vrolijk zijn. (Zie VROLIJK.) Zoo lang de vrouw wascht, krijgt de man geen goed woord. (Zie MAN.) Zoo lang de vrouw wascht, krijgt de man geen goed woord. (Zie MAN.) Zoo lang de vrouw wascht, krijgt de man geen goed woord. (Zie MAN.) Zoo lang de vrouw wascht, krijgt de man geen goed woord. (Zie MAN.) Zoo lange leeft hier vrouw en man, Als hij de kaas verdouwen kan. (Zie KAAS.) Zoo veel haven, Zoo veel vrouw. (Zie HAVEN.) Zoo wat entre deux, als Saar: die was maagd, vrouw noch moeder. (Zie MAAGD.) Zwangere vrouwen hebben al wonderlijke lusten. (Zie LUST.) VROUWENDAG. Het is daar altijd Vrouwendag. Het is Vrouwendag van dag. (Zie DAG.) VROUW. Aan de vruchten kent men den boom. (Zie BOOM.) Alle boomen, die mooie bladeren hebben, dragen daarom geen goede vruchten. (Zie BLAD.) Alle vrucht smaakt naar haar boom. (Zie BOOM.) Bloemen zijn geen vruchten. (Zie BLOEM.) Daar is vrucht noch loog in. (Zie LOO«.) Dat is een lust zonder vrucht of nut. (Zie LUST.) Dat zijn de vruchten van den oorlog. (Zie OORLOG.) De aarde, die het zout uitgeeft, heeft geen andere vrucht. (Zie AARDE.) De boom, waar gij nu vrucht van leest: Die is wel- eens een ruis geweest. (Zie BOOM.) De geweldige eiken van Bazan dragen vrucht voor de zwijnen. (Zie BAZAN.) De vruchten, die in de schaduw wassen, zijn niet van zulk een goede smaak, als die in de zon groeien. (Zie SCHADUW.) Die eens van de verboden vrucht heeft geproefd, blijft ervan eten. [Met de verboden vrucht te proeven, bedoelt men hier, onkuischheid bedrijven, en zinspeelt den boom der kennis bes je endeskwaads, en past dit spreekwoord toe op meisjes, die een ongelukje gehad hebben.] Die van zijn akker oogsten wil, moet hem bezaaien (of: Onbebouwde akker draagt zelden goede vrucht). (Zie AKKER.) Een boom, die gedurig verplant wordt, gedijt zelden (of: draagt zelden goede vrucht, ook wel: kan geen wortelen schieten). (Zie BOOM.) Een goede boom brengt veel, maar een kwade boom brengt kwade vruchten voort. (Zie BOOM.) Goede en nuttige vruchten, Rijpt nimmer in de vlugt. (Zie VLUGT.) Een mensch zonder opvoeding is een boom zonder vruchten. (Zie BOOM.) Geduld is een bitter kruid, maar draagt echter goede vrucht. (Zie GEDULD.) Het gebed is zonder vrucht, waar de ijver ontbreekt. (Zie GEBED.) Het is nieuwe vrucht. Het is zoo noodzakelijk als de zon onder de nieuwe. PREE DERRER, Jan. Gruterus I. bl. 124. Cats bl. 425. Bogsert bl. 69. Gheurtz bl. 61. Mergk bl. 47. Willems III. 111. Modderman bl. 137. Pros. Sertosa bl. 11. v.d. Venne bl. 814. Servillus bl. 166. Ots bl. 418. Bartorius tert. VIII. 33. vruchten. Het zijn de slechtste vruchten niet, wasemen wespen knagen. Hij plukt de vruchten van zijn arbeid. (Zie BEID.) Hij plukt vruchten op den Helicon. (Zie HEL) Hooge boomen geven meer schaduw (Zie BOOM.) Mager vee geeft mageren mest, en magers schrale vruchten. (Zie MEST.) Naardat men den akker bouwt, draagt hij (Zie AKKER.) Of al de os van ’t ploegen zucht: Een ander de zoete vrucht. (Zie OS.) Ontwortel je boom, Indien je wilt, dat geen vrucht van je boom’, (Zie BOOM.) Tucht Baart vrucht. (Zie TUIN.) Van de grofste stammen krijgt men de fijnste ten. (Zie STAM.) Van die boom plukt men wrange vruchten. (BOOM.) Verboden vrachten zijn de zoetste. Waar men vruchtboomen zet, valt niet altijd vruchten te rekenen. (Zie BOOM.) Welke vrucht is, daar is ook schaamte, (SCHAAMTE.) Weinig hout, veel vruchten. (Zie HOUT.) Zo de zucht, Zo de vrucht. 1 Zulk zaad gezaaid, Zulke vrucht gemaaid. 3 Vvız. Bij den vuile leert men stinken. 3 Brassers zijn vuilmonden. (Zie BRASSER.) Den vuile valt het vuile. 4 De vuilste moet kok zijn. (Zie KOK.) Het is eene vuilpeuk. [In Vlaanderen genoemt men alzo morsige vrouwen.] Hij is zoo vuil, dat hij zijn eigen drek wegtrekt. (Zie DREK.) Vuilmonden hebben wat te vegen. VUILNIS. Als het op een vuilnisvaart uitkomt. Dat oude vaal verbleekt. Dat pronkt als een vlag op een modder- (of: vuilnis-) schuit (of: praam). (Zie MODDER.) De varkens komt de drap en vuiligheid toe. DRAF.) De vuile valt het vuile. (Zie VUIL.) De wolf veegt het vuil van het laken af, zei Drantel, en hij had zijn hemd bek..., met zijn mantel afveegde. (Zie HEMD.) Eigen vuil verlaat niet. Er is geen vuiltje aan de lucht. (Zie LUCHT.) Er is vuil aan de knikker. (Zie KNIKKER.) Het is al oud vuil. Het is een smeervlek in de vuilnis. (Zie Het zou vuil van de vloer zijn. (Zie VLOER. Hier wat vuil en daar wat kuisch, leert wel hoe je 't houdt. (Zie KUISCH.) Hij heeft het met vuilen geklaard. Hij kan zijn vuiltje met een ander uitpakken, 11 de Bijlage.) 9 Talinman 1. blz. 177, 356. 10 Tuinman I. blz. 80. Mulder blz. 435. 11 Ghourtz blz. 38, 44. Sartorius ers. I. 8. VUILNIS. 425 maakt een' soldaten-ransel (of: een vuilnisvat) van Zijne maag. (Zie MAAG.) Het stinkt van vuiligheid. Bij wilde graag zijn vuil met mij afwisselen. 17 wil zich schoon wassen in het vuil van een ander (of: Met een ander wil hij zich schoon maken). 3 Tot vuilnis, een ander smijt het al gauw op den mesthoop. (Zie HOOPEN.) Hij moet, om het vuilnis te reinigen, den vloer niet laten drijven. (Zie HUIS.) Hij heeft geen vuilnishoopen. (Zie HOOPEN.) Is bij kuisch, en mors bij vuil; Valk met valk, en uil met vuil. (Zie KUISCH.) Kaar rijdt hij met een kabriolet, later zal hij het met een vuilniskar doen. (Zie KABRIOLET.) Geld kan veel vuil deken. (Zie GELD.) Het maakt vet. (Zie VET.) Keurboom zoekt, moet dikwijks met vuilboom te reden zijn (of: die eens vindt). (Zie BOM.) Vist heeft een zwak man een groot zwaard in de vuist, hij zal daarom niet te harder slaan. (Zie MAR.) Kun je voisten maken van zijn bakhuis een tiktakbord. (Zie BAK.) Kun je paard dat wel in zijn vuist vatten. (Zie PAARD.) Kijk, die billen met vuisten slaan. (Zie RIL.) Dat is een man voor de vuist. (Zie MAN.) Dat is een wildvang, die het met de vuist houden wil. Kwam met de sabel in de vuist, (Zie SABEL.) Lacht in zijn vuist. Will het al voort met de vuist verdedigen. Maakt uit de vuist maken (of: beslaan). Doet voor de vuist doen. Als hij er maar alleen den vinger inkrijgen, hij krijgt er ook spoedig de geheele vuist in. (Zie VINGER.) Kijk eens eene vuist, zooals ge geen hand hebt. (Zie HAND.) Fen loopt daar tot vuistjes om klein bier. (Zie BIER.) Ken voert er het recht in de ynist en in de scheede. Oneupen bi. 54. Osmpen bi. 96. Beven XXIV. Bartolus sec. VIII. 18, ser. V.9. Berzelius bl. 287°. Gheurtz bl. 31. Zegerus bl.39. Med. ldimau bl. 31. Gruterus I. bl, 112. Sar- bl. 80. Campen bl. 100. Tulman I. bl. 280. Tulman I. bl, 390. Bartolus pr. III. 60. Tulman I. bl, 306. Adag. quaedam bl. 41. Adag. Thesaurus bl.39. Erorts VUUR. (Zie REGT.) Met gemak, zei Roorda, en hij kreeg een vuist in 't oog. (Zie GEMAK.) Poest in de voest is een korte zomer. Dat wil zeggen: in de handen blazen geeft weinig warmte. Poest is blaast, en voest is vuist,. Het spreekwoord behoort in de graafschap Zutphen t' huis.] Regt voor de vuist zijn. 9 Sla toe; maak van zijne vuist een kegel. (Zie KEGEL.) Van iemands vuisten proeven. 10 Voor de vuist spreken. Vuistlook eten, dat de oogen overloopen. (Zie LOOX.) Wie staan de vuisten in de lomuzakken laat blijven, houdt die zijn handen ook recht? (Zie HAND.) Wil hij hooi over den balk eten, zoo geef hem vuist- look. (Zie BALK.) Danst op hare vuisten. 11 Zijne vuisten jeuken. Zoo als de oude wijven, zei Maarten, als men haar met een' vinger aan den aars krabt, besch... ze de geheele vuist tot dankbaarheid. (Zie AARS.) VULLING. Het op de vulling. 12 Dat is: „Neemt me van de vulling-plan," zegt Witsen. Op bl. 514 geeft hij op, dat „vulling komt van het woord vullen of vullen,” en voegt erbij: „Het zijn gangen planken, die men buitewaarts tussen houten stelt; ook binnen in 't ruim, halverhoogde, daar men een opening laat, tot dat het hol van 't schip gebonden is, om de stellingen daar in vast te zetten, waarop men timmerd; ook om water tussen de houten bij in te schieten, op dat men weet, of het schip dicht is. Het is geen houtvulling. (Zie HOUT.) Vuur. Aardsche vreugde is vuur van stappenden. (Zie AARDE.) Alles is goed, zolang de zijde het vuur van de keuken niet uitdooft. (Zie KEUKEN.) Als een vuurpijl naar de hoogte, als een stok naar de laagte. (Zie HOOGTE.) Als het vuur in de bus is, rijdt de duivel op de klooten. (Zie BUS.) Als het vuur rookt, verwacht men de vlam. (Zie VLAM.) Als het vuurtje gestookt is, giet hij er olie in. (Zie Olie.) Als je in 't vuur gaat, heb je een schot te wachten. (Zie SCHOT.) Beter aan een klein vuur te warmen, dan aan een groot vuur te branden. Beter door het vuur gevlogen dan gekropen. Beter met kakken te loopen, dan zijn voeten in het vuur te verbranden. (Zie KAK.) Beter van zwijgen berouw te krijgen, dan door veel spreken een vuur te ontsteken. (Zie BEROUW.) Bij eens anders vuur is het goed warmen. (Zie BIJ.) Bij het komfoor steek ik nooit mijn pijp aan, zei Holtmans, wel bij het vuur. (Zie HOLTMANS.) Sancho-Panza bl. 34. Bogaert bl. 11. Tuinman I. bl. 58. Tuinman I. Bl. 128. Witsen bl. 49%. Gunterus II. bl. 151. Mergh bl. 28. Bij het vuur zijn de handschoenen 't warmst. (Zie HANDSCHOEN.) Blus het vuur, eer het ten dage uitslaat. (Zie DAK.) Daar is een pot te vuur. (Zie POT.) Daar is geen rook zonder vuur (of: Waar rook is, is ook vuur). (Zie ROOK.) Daar men in zulke haardsteden vuur stookt, moet een geweldige rook opgaan. (Zie HAARD.) Daar zou ik mijne hand niet voor in ’t vuur willen steken. (Zie HAND.) Dat gaat zoo gewis als een ontsteld vuurslot. (Zie SLOT.) Dat heeft bij uit het vuur gered. Dat is met aan vuur in den oven. (Zie OVEn.) Dat vuurtje brandt voort, gelijk de koffie loopt in ’t potje. (Zie KOFFIE.) Dat vuurtje heb ik BESDEL, zei de gans, en zij schrok op het ijs. (Zie GANS.) Dat vuurtje heb ik gestookt, zei de gek, en hij had zijn moeders huis in brand gestoken. (Zie BRAND.) Dat zijn rijkdommen, die aan een kooltje hangen. (Zie KOLEN.) De aap gooit de kastanjes in het vuur, en laat ze er de kat met de pooten wier nithalen. (Zie AAP.) De brand van dat vuur is nauwelijks uitgeblust. (Zie BRAND.) De een schreeuwt om vuur, de ander om water. (Zie MENSCH.) De rug aan ’t vuur, de buik aan tafel, en in de hand een goede wafel. (Zie BUIK.) De pot aan het vuur beeft een deksel van doen tegen het roet, dat uit de schouw valt. (Zie DEKSEL.) De rook van het vaderland is aangenamer dan een vreemd vuur. (Zie ROOK.) De tang ligt in ’t vuur. (Zie TANG.) De zee, een wijf, een vier: Elk is een kwaad dier. (Zie DIER.) Die des winters met een’ bonten pelsrok bij het vuur zit, weet niet dat het buiten vriest. (Zie BONT.) Die een kool vuur in stukken wil slaan, moet zich voor de vonken wachten. (Zie KOLEN.) Die er zijn kostje met spinnen wil winnen, moet maar wat zuinigjes teren: ’s Avonds een potje met melk bij het vuur, en de boter wat dunnetjes smeren. (Zie AVOND.) Die haardstede is niet voldoende, zei Leendert, en hij stookte een vuur op het ie. (Zie HAARD.) Die het best gekleed is, naast het vuur. (Zie KLEDING.) Die het dichtst bij het vuur zit, warmt zich het best. (Zie SIT.) Die het in het vuur verloren heeft, moet het in de asch zoeken. (Zie ASCH.) Die het vuur in het bosch gestoken heeft, heeft geen herinnering aan het licht. (Zie BOSSCH.) Gheurts bl. 14. Gruterus II. pl. 135. Mergh di. 18. Tuinman II. bl. 116. Rabener bl. 17. 5 Provinciale Archieven bl. 33, Zegerus bl. 25. 10 Jund. De hout vuur van de haard moet het vuur van doen helpen. (Zie haard.) Die het vuur van doen heeft, zoekt het met de vinger. (Zie vinger.) Die het vuur wil hebben, moet de rook verdragen. (Zie rook.) Die het vuur wil hebben, zocht het in de asch. (Zie as.) Die in het vuur blaast, dienen vliegen de vonk de ongen. (Zie vlieg.) Die naast het vuur staat, brandt zich het eerst. (Zie brand.) Die te dicht bij het vuur zit, brandt de scheen. (Zie scheen.) Die van was is, moet bij het vuur niet komen. (Zie was.) Die vuur vreet, schuurt vonken. (Zie vonk.) Die zijn hand in ’t vuur steekt, moet gewiss zijn vingers branden. (Zie hand.) Door het vuur te veel te stoken, steekt men wijlings de schouw in brand. (Zie schouw.) Door in het vuur te kijken, zal de rook in de schoorsteen. (Zie schoorsteen.) Eene kleine vonk ontsteekt wel eenen grooten brand (een groot vuur, of: een grote vlam), of een geheel bosch. (Zie bos.) Eenen vuurpijl laten opgaan (of: afsteken). Een gedwongen vuur zal door en vensters verden. (Zie deur.) Een goed vuur aan de haard versiert een huis, dan een bekken in het middenstuk. (Zie rek.) Een goed vuur maakt eenen snellen kok. (Zie kok.) Een houtje aan 't vuur is niet genoeg, het wil gezelschap. (Zie gezelschap.) Een ijzer, lang gewreven of geslagen, geeft op het laatst vuur. (Zie ijzer.) Een kleine pot met weinig vuur maakt welg getier. (Zie getier.) Een langzaam vuur maakt het beste brood. Een man zonder vrouw is een keuken zonder vlees (een schip zonder kiel, of: een lichaam zonder ziel). (Zie KEUKEN.) Een pot, die lang te vuur gestaan heeft, is altijd goed, om een andere toe te dekken. (Zie POT.) Een verkwister is een vuurpijl, die op eens uitgaat. (Zie PIJL.) Een wakker generaal, die zijn manschappen in vuur brengt, maar ze er ook weer weet te redden. (Zie GENERAAL.) Eigen vuur en haard kookt best. (Zie HAARD.) Fluweel en zijde is zeldzaam kruid: Het blad heeft het vuur der keuken uit. (Zie FLUWERL.) Gebrande kinderen schuwen (of vrezen) het vuur. (Zie VRESEN.) Gedeeld vuur brandt kwalijk (of: duurt niet lang). Geef aan de kok een plaats bij het vuur. (Zie KOK.) Gij komt om een kooltje vuur. (Zie KOLEN.) Goede soldaten vrezen geen vuur. (Zie SOLDER.) Groen hout maakt heet vuur. (Zie HOUT.) Het gaat voort als een lopende marlie. Het hart brandt van vinnig vuur. (Zie HART.) Het jeugdige vaur is eruit. Brune blad 44,470. Mergh blad 15. Sei. F 53. Tuinman II. blad 33. Meijer Di. 76 2 DU. ii. 6 Tuinman II. blad 38. Zwerfveld BL 348. WUR. "Hij is in het vuur. (Zie IJZER.) Het is beter, dat het vuur verteert dan de maag. (Zie MAAG.) Het is een kwade rook, daar geen vuur is, (Zie ROOK.) En vuurtje van stro. (Zie STROO.) Het is gemakkelijker twee haarden te bouwen, dan één vuur te stoken. (Zie HAARD.) Het is gezond, in het vuur te stappen... Het is zuur vaur maken van eeuwolders turf. (Zie SURF.) Het is het ergste vuur, dat op het water brandt. (Zie WATER.) Het is kwaad koekjes bakken zonder vuur of vet. (Ze KORK.) Bis ik een lustig, van hagel en sneeuw te koud, als men bij een goed vuur zit. (Zie HAGEL.) is olie in het vuur. (Zie OLIE.) te Te, water te werpen, als het vuur in spinrokken is. (Zie SPINROKKEN.) is vuur van gisteren. (Zie GISTEREN.) is water in het vuur. Kunst werk bij het vuur. Dat wij zeggen: het is een licht brandbaar of bij het vuur brengen, om daardoor den brand nog erger te maken. Werk is ineengezweden vlas of hennep. Men bezigt dit spreekwoord, als iemand stof geeft tot twisten. Daardoor verklaart men ook: Vuurbij werk ontsteekt haast, zoo mede: Werk dient niet wel bij ’t vuur, gelijk ook: Men kan het vuur met het werk niet uitdoen. Zo onmogelijk, als vuur te voeden in het kruid ontbrandt niet, voor het met vuur in raking komt. (Zie AANRAKING.) Staal wordt in het vuur gehard. (Zie STAAL.) Vuur en de liefde zeggen niet: ga naar uw werk. (Zie ET.) Vuur, hoezeer ’t ook lag versmacht, Wordt door injurie publiek gebracht. (Zie INJURIE.) Vuur is altijd gezond. Vuur is nuttig en goed alle maanden van het jaar. (Zie JAAR.) Fern komt haast in de stoppels. (Zie STORREN.) Het vuur moet gestookt worden, terwijl de pot op de hangt. (Zie POT.) Het vuur onder den wind steken. Het vuur prikt hem uit de ogen. (Zie OOG.) Het vuur wordt hem al zeer na aan de scheenen (van de voeten) gelegd. (Zie SCHOEN.) Het regenen; want de kat zit met haar rug naar ’t vuur. (Zie KAT.) Het gaat om vuur. Er zooveel om, alsof zijn vuur uitgaat. Hij heeft de vuurproef ondergaan. (Zie PROEF.) Hij heeft een kluitje te vuur gelegd. (Zie KLOOT.) Hij heeft weinig vuur nodig, om in de zaak te raken. Hij is de kat, die de kastanjes uit het vuur haalt. Rijkerus III. blz. 156. Tolman 11. blz. 71. ‘Oorsierus III. blz. 155. Meijer blz. 107. ‘Servilius blz. 238. ‘Raters III. blz. 171. ‘Servilius blz. 190. ‘Van Alkemade blz. 153. 427 Vuur. (Zie KASTANJE.) Hij is in het vuur geweest. Hij is in het vuur verguld. Dat is: hij draagt al de uiterlijke teekenen der dronkenschap; zijne kleur duidt zijne misaan. Hij is nog gekker dan Hulsappel: die was te gek, om bij het vuur te zitten. (Zie HULSAPPEL.) Hij is te dom, om alleen bij het vuur te zitten. (Zie DOMME.) Hij is voor een heet vuur geweest. Hij is zoo wel bewaard, alsof hij met de beide benen in de asch (of: in het vuur) zat. (Zie ASCH.) Hij kan de vuurproef niet doorstaan. (Zie PROEF.) Hij kan goed vuur stoken. [Men doelt hier, gelijk in de meeste andere spreekwoorden, waarin van vuur stoken sprake is, of waar men daarop ziet, op den “ twistzoeker of op den man, die er zijn werk van maakt, om twist te verwekken, — figuurlijk bij den vuurstoker, als een stokend brand, ken. Hij komt bekaamd uit, die een vreemd vuur nastuurt, zonder te weten, wat land er voor staat. (Zie LAND.) Hij krijgt vuur in het hoofd. (Zie HOOFD.) Hij leeft als een salamander in het vuur. (Zie SALAMANDER.) Hij legt palen in het vuur. (Zie PAAL.) Hij legt palm in het vuur. (Zie PALM.) Hij loopt, alsof bij het vuur in de aars (of: in het ijf) had. (Zie AARS.) Hij loopt het vuur uit de sloffen. (Zie SLOF.) Hij meende eier te vuur te hebben, en hij had niet dan de schaal. (Zie EI.) Hij mijdt de asch, en valt in het vuur. (Zie ASCH.) Hij moet altijd de kastanjes uit het vuur halen. (Zie KASTANJE.) Hij rekent eens anders vuur in, en laat het zijne uitgaan. Hij slaat in (of: spuwt) vuur en vlam. (Zie Vlam.) Hij staat met de schenen voor het vuur, daar een ander zich achter zijn rug warmt. (Zie RUG.) Hij vat spoedig vuur. Hij wil het vuur met olie blussen. (Zie OLIE.) Hij wil met mij vuur stoken. Hij wil water met vuur mengen. Hij wordt vuurrood onder de oogen (of: Hij wordt 200 rood als vuur). (Zie OOG.) Hij wordt zoo driftig als boter in de pan, die op het vuur komt. (Zie BOTER.) Hij zal het vuur (of: een houtje) ondersteken. (Zie HOUT.) Hij zet daar ook een pot te vuur. (Zie POT.) Hij zit met den rug naar het vuur. (Zie RUG.) Hij zit tusschen twee vuren. Hij zit tusschen vuur en water. Hij zit voor een warm vuurtje. Hij zou hem op de handen door vuur en water dragen. (Zie HAND.) Hij zou het vuur onder je vandaan nemen. Dat wil zeggen: hij is zeer bij de hand, niet maar gunt u daarenboven niets. Campen bl. 96. Meyer bl. 44. VUUR. Hij zou voor je door een vuur loopen. Hoe kleiner vuur, hoe sneller het wordt uitgeblust. Hoever meerder men het vuur bedekt, Hoever meerder hitte dat 't verwekt. (Zie HITTE.) Hoe nader bij het vuur, hoe heetter, 2 (Zie Bijlage.) Hoerenliefde is vuur van stro. (Zie HOER.) Je braadt peren, en het vuur is uit. (Zie PEER.) Iemand een vuurtje stoken. Jemand het vuur geven, Ina is: hem goedwillig zijn.) Iemand het vuur op de hilde brengen. (Zie HILDE.) Iemand water en vuur ontzeggen. Dat wil zeggen: alle gemeenschap met hem afsnijden. Bij de Romeinen, van wie wij de spreekwoorden waarschijnlijk hebben overgenomen, sprak de rechter een bannissement uit onder het symbool van water en vuur ontzeggen, welke noodzakelijk het vertrek van de veroordeelde ten gevolge had.) Ik heb wel voor heeter vuur gestaan, zei Lammert, en hij stond tot zijn keel toe in het water. (Zie KEEL. Ik wil niet van dit vuur, dat verwarmt noch ziedt. 3 Indien het vuur van kwaad gezelschap u niet brandt, de rook van hetzelve zal u ten minste zwart maken. (Zie GEZELSOHAP.) In een kleine schouw stookt men wel groot vuur, en in een grote schouw klein vuur. (Zie SCHOUW.) In het vuur blazen. 4 Kinderen, die met vuurspelen, in hun bed. (Zie BED.) Kleine takken ontsteken het vuur, en grote onderhouden het. (Zie TAK.) Koken moet kosten, zei Flipje, en hij bad een roggelever te vuur. (Zie FLIP.) Kwade wijven kunnen goed vuur stoken. 