title: Hanserecesse von 1431-1476
creator: Hanseatic League
text: 6. Krst in dat vorscreevne privilege van grave Lodewich van Nyvers staat dese clausule van werdne to wortel: „item quod nullus eorum mercatorum possit forefacere bona alterius, sed malefactor pro suo delicto secundum ius scabinaginum et legem terrae satisfaciat et puniatur. Item in ende van derselver privilege staat dese clausule van werdne to wurde ludende aldus: „in omnibus vero aliis, que in presentibus non sunt expressa, standum est consuetudine et terra nostra legi“. Rii welke clausulen de prince wil, dat de Oesterlinglie sullen staan und gheneiteu van den costumen und van der wet van den lande van allen maken, de niet expressiert en zin in eren Privilegien. Und want de vorscreevne lm in eren Privilegien nicht utleggen en is, und datte ook clair is, dat men dickwile ghecostumeerd heft, lüde omme eren misdaat willen to hanneie ute den laude van Vlandren, so is vort clair, dat de prince in dat privilege wil, dat de vorscreevne van der heuze blyven under de costumen van to moten gheneiten de ban, als se des verdenten. 7. Item men heeft gezien meer dan eens, dat personen van de vorscreevne heuze gebannen hebben gebleven omme eren misdaden bij der wet van Brugge, und ook bij andere wetten van dessen lande, und zouden meer gezien, waren se niet zo herlijk van leven, dat se des seiden verdenten. Mer tegen die tijd seeghen de vorscreevne alderluden, dat sulke banne gesehen en gedaan hebben gebleven bij den consenten und volkomen van deme compagnie en anders niet; zodat welke wijsen, zien bij als dat tegen ere privilege waren, se een zouden des niet geconsenteerd hebben. Ook so een staat in eren Privilegien niet, dat de wetten bij den consenten van de alderluden bannen mogen de personen van de heuze, de des verdenten. 8. Item, up dat ghenne dat se sick beclaghen, dat de vorscreven ban gedaen was boven dat ghenne, dat pays was tusschen partijen, und boven dat enighe gude lude eter naam van den vorscreven Johanne Horst presenteerden van alder misdaat, de he gedaan mochte hebben jeghen den heren of tegen de stede, eme to submittirene und to geven in des heren genaden, in de wet etc.: zie, dat van gelijkend dictent ghescheen is in de stede van Brugge, want al is dat pays gemaakt met der partij, noch al is het nog niet bewaard dat ghenne, dat schepeene schuldig zin to besorgde, to weten sulke misdaden, to pijnigen, om dat andere sick daarane spiegelen zullen. Ook al presenteren een enighe misdade to submittirene und to blijven in de wet, en is niet gegeostsument, altoft elk in submission und blijfenschap eder in genade to entfangen, als en dat niet redelijk noch profitabel, en duister, also en dat hier doorchte'. 9. Item, in de vorscreven jaar op de 25. dag in oktober, na langhe sterke voorvolgende bij de vorscreven conclusie gedaan, door quemden des grootsteheiligste heren hertogen van Bourgondië etc. gedeputeerd und de 4 leden des landes van Vlaanderen, und geven de vorscreven gedeputeerden over een geschrift, luidende van werd to werd su hierna volgt. Daar de vorscreven gedeputeerden op verantwoordelijkheid, se wilden de schriften gern to sick nemen und aan ere oversten, den gebaren heren van den henzesteden senden, unde so was en daarop gevestigde to verantwoordelijkheid, elke to due, dat solde en wel tot kennen konden, etc. 10. Dit navolgende is de volgende schrijft, daarbij de stad van Brugge to den tijden den compagnie eindigende in de stad to parden bij middelen der voorafgenoemde berekeningen und den 4 leden: "A. Item, op alsde dachte, als de aldenmans van de Juitsche liene vortgestellt hebben tegen de gude lieden van de stad van Brugge, en eerst op datgenomen "lat. zeggen, dat een gehalte lohau Horst, kapman van de Juitsche liene, en ongehoord en ongeopend bij de wet van de voorafgenoemde stad, voorzien van de wet de on, gebouwd is 6 jaar uit de landen van Vlaanderen van autoriteit, voerstander, voerhoudende, densulven ban wezend en een nieuwe grote, begeisterde veel punten van Privileges, daar eil niet meer en een stand to liiden; welke punten se overgeven bij verdraagdheid en geschreven, verzoeking van verliesen to ziende en alsdan reparatie en verbetering alsof van gelijk niet over en geëindigd daarop burgermeesters en schepenen van de stad van Brugge, de tegenwoordelijke zin, verantwoordelijk, dat se menen datgenomen, dat er voorzien hebben gedaan in de zaak voorafgenoemde, dat waren gedaan na de wetten volgens de voorafgenoemde stad van Brugge en na de gewoonten in gelijke zaken van alderlei tijden in Vlaanderen gehouden, en dat se zich gequiret hebben door middel in erende zaken, de se daarvoor gedwongen hebben gevecht. En een konden niet verstaan, wat te betekenen is in eenige manieren begeestigend den Privileges ofte vrijheden van de compagnie van de voorafgenoemde liene, want dat was ongehoor en elk kundig, dat de voorafgenoemde lohau Horst een goede man, jorger van Brugge, was zonder gestoord en onbeschaamd had, daarom dat een de correctie toebehoort en een ander; en zegden, dat se niet wilden kwetsen de Privileges van de voorafgenoemde compagnie meer de gehouden en Sterken, als se dat van rechts weghen schuldig waren van de anderen. B. To weten, eerst van dat de vorscreeven van der heuze begijijden und In /i*H IT. Vgl. die Antwort des Kfm. in Brügge hierauf IT. 2 n. 4/4. Digitized by Google HR. 3 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1-147 Oct. 20 — 1-140 Apr. 17. - n. 492. 743 Esche is to hebben reparatie und betering van dat de vorscreeven Julian Horst gehandelt was in kwetsen van eren vorscreevende Privilegien, also see secghende: dat deselve reparatie niet doenlijk en waren, gemerkte dat deselve van den raad naar eren verståßen gehoort point van Privilegien glieden en liefhebben noch to ere kennisse gekomen en is, daarom dat de vorscreevende van der heuze liefheeft, dat so clacer und sulk zii, dat beletten of geen maken den vornommenden van Brügge sulke ofste gelijke kennisse to nieuwene, mids dat de persoon, daarop de vorscreevende Johan Horst de misdade gehad, van der vorscreevende huis niet en was. Maer omine des willen, dat alsulk banne, alsse gescheen bij euer stiller ofte heviger waarheid, uugheseen zin in vele landen und nicht gefundert up gescrevenen rechten, want partijen nicht geropen en worden, woever dat eue generaal und gineine wonheid is in den landen van Vlanderen und van der zijde; ghemerkte, dat men de vorenomen van der henze schuldig is vriendelijk und goedkijk to hanteren, als dat ere Privilegien uitwijzen en verklaren, und och dat de vorscreven gewonte verre ghaet van gescreven rechte: so dunkt den vorenomen van den raad, dat inen vortan bij sulken banne, also gescheen bij der doorgehaalde waarheid, de vorscreven van der henze companie, coppartelijk in den landen van Vlanderen wesende und over sulke bekend, zonder fraude ofte bedrieg, niet meer corrigeren ofte ingevingen een sal. Mer waar dat gevelle, dat enig van der henze sulke als vorscreven is volkomen bedreogen wordt in euer dergleichen waarheid voor enighe wetten bijgenomen den landen van Vlanderen, so sal de wet, daar dat gebevalen sal, gehouden zin, den alderman van der henze vorscreven to kennen to geven, dat sulke een verzoeking van der henze bedreogen is; und bij also dat men de weghe vindt kunnen, dat deszelfde persoon, de als bedreogen is, paigne hebbende tegen partijen, op dat teren enig is, ook bij middel van den alderluden verleken kan met dem berek en met der wet, so cessierend und hoorde de questie en daghe. Meer op dat ettelk glaubworte, dat ze zo niet verenigen noch verzoeten kunnen, so sal nog de vorscreven bedreogen persone van der henze openbaarlijk to wette geropen worden, online to horen dat ghene, dat men eme oplichter is en bedrieg worden, online daarop to verantwoorden, als zij een raad geloofd sal; und dan zullen de vorscreven wetten de onderdanige, de daarop weten te spreken, volkomen to verklaren, en vort na eeschene en informatie, de ze daarop liefhebben zullen, wijze dat ghene, dat ze van Godes und rechtelijke wegene schuldig zin to wijzen. Digitized by Google 714 HR. 3 S. 24#. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt 26 — 1448 Apr. 17. — n- 492. Geschrieben herren van den henzesteden hat verantwort und geschehen, ten ersten wegen der vorsereven ere here, de de do to den tijden buiten landes was, weder in land of weine, als hij nu lang bezig been binnen landes gevest is, daarvoor wilden helpen und vor den vorsereven eren heren und bij de stad van Brugge dat bearbeiden, en de vorsereven bouw und alle andere des compartiments gebrach sohlen gehalte worden ete. Hierin is niet gegeven en is, waarvoor de vorsereven heren van den henzesteden und de compagnie dat aan de vorsereven 4 ronden und aan de stad van Brugge versocht en begeerd hebben, so hopen zij doch altijd de vorsereven heren van den henzesteden bij serfietsen und den compagnie mijn goed worden verantwoord en afgesteld, und luiders euvallig hebben zij daar niet toe gedaan, Und daarom zweifel ik aan dat een zoon des compartiments gebrach niet vermindert sondern grootelijk alle dag herviert en grooter geworden tegen de compagnie privilege. Ik laat wel weet daarbij toekomzet, dat de vorsereven 4 leden zorgen horen merken en tasten, dat de vorsereven heren van den henzesteden aan zichzelf sterk ic schrijf und de compagnie sterke vervolging, daar niet naar en gezien und dat daar anders niet toe gedaan en waard, und also blijven zij in erger bosheit verhardt. Bittende und een willen des compartiments gebrach niet helpen beteren. 12. Hierin volgt dat voorheen verordorde privilege, dat de 3 leden Gent, Brugge en Yperen samenlijk of ten minsten twee van hen daarbij bij den ede vinden, die de samenstelling gebrach hebben, gehouden zijn, dat zij des compartiments gebrach zullen helpen beteren en dat de Privilegiën worden gehouden en uitgelezen aldus. Volgt Hans. UB. 3 n. 498. 13. Item, vorderer, erbarme, vorsorgende Herren, womit des Wunsche, dass die Stadt Burgsvest sie und verantwortlich, und die Compagnie die Hansetad priviligiiert, haben, darauf vertraut, dass mit der Vorsernigung das vorherige Bann, die Deutsche leider, die während gesehen, bis jetzt und niemand, gleich das die vorherige Compagnie geschehen ist, also habe die Compagnie alle ihre ernstliche Bemüht, davon getan und habe übergesehen alle ihre geheimen und privillegiierte, also dass die in dessen Jahre gefunden hat, einen Vertrag, besiegelt mit fünfzig Zeugen Autentizität von einem Privilegium, die Compagnie angenommen bei der Gräfin Margarethe und ihren Herren Egon, Guido Grafen von Flandern, darin die Compagnie die Hanse unter vielen anderen Punkten von Privilegien, bevorteilt und versichert ist, dass man ihre nicht bannen, einen machen noch über ein geschehen oder getan, einen werden, gleich das selbe Privilegium innehaftet von worden zu worden hieran folgt und ludet, also folgt Hans. UB. 1 n. 42V. 14. Hieran folgt das Instrument von dem Preis und Einigung, die gemacht und bedingt war, bei Herren Nikolaus Langbeard, ihrer Pastor, Herren Gerhard Roebs und Jakob Roebs, zwischen ihrem Wappen, Mann und ihren und auf der einen Seite und den vorgenommenen Johann Horst auf der anderen Seite, welche Einigung und Instrument ludet, also folgt n. 490. 15. Hieran folgt Johann Horst's eigene Hant geschrieben, in dem er vor allen Leuten bekannt gemacht, alle Dinge, wo die vorgenommenen Sachen, darunter er sich verbannt, woran die vorgenommenen Urteile, und was daran den vorgenommenen Schuldigen und Parteien vorgenommen, und dass er eine Gerhard Roebs zugeteilt hatte, ohne Furcht, zu seiner etc. Folgt n. 491. Willemert und gesegnet (in vigilia b. Johannis bapt. 1301) durch abbas ecclesiae In-ati Bartholomei de Exilium in Brügge totunique quisdem loci capituluni, supprior totusque conventus fratrum ordinis predicorum, neenon et gardianus totusque conventus fratrum minorum ibidem. Digitized by Google HU. 3 S. 243. Verhüllung in Holland — 1447 11kt. 26 — 1443 4. 17. — n. 493. 745 493. Verzeichnis der von dem deutschen Reich 1438 — 1444 auf dem flämischen Strom erlittenen Schäden. Kaus der Handschrift aus Köln f. 155—158. Dies ist die Schade, die deine Kaufleute von der Deutschen Hanse seit den Zeiten hier wieder von Antwerpen zu Brügge in Flandern erlitten haben, welches und nach der Zeit, dass die Kommissar von 8000 pond großen Geschenken und Besiegelte war, auf den flämischen Strom gedenken und geschickt counterfeitiren ihre Privilegien, geliickt biernach volgt, dass eine Partei soll gut getan und bedeuten mit guten Informationen und Zertifikate belohnt wird und behornt. In den Jahren 1438 und 1439 nahmen die Holländer und Zeelandener Schiffe, Heyne van Hove, Porter ter Sinus, auf den Fluss, als bei van Amborsch quam, durch den Übergang, da Werner Grambeke, Ropman von der Haasse, in hatte 18 toisen Amburger Biers wertig 10 ft 16 ß große. 2. Het jaar 1439, op vastenavond, namen de Hollanders en Zeelanders uit de Vlaamsche streken schepen, te weten van Els, van Koningsbergen uit Pruisen, van der Duitsche hensen, daar kapiteins van waren Jan Spuilet van Amsterdam en Claus van der Kerken, welke schepen schip, als een vrijer, wel weerdig was, 60 tot gr. Item was daarop geladen 14 last aschien, elk last 14 noblen, maakt 59 tot 16 ß gr. ; item 32 last touwenmeel, elk last 5 ft 8 ß, maakt 173 11 14 ß gr. ; item 500 grote rolle lappen, elk hundert 5 tot maakt 25 // ; item aan seltenen leder, droog leder, botter van buccellen samen 16 tot, waarvan de somme in al gedraght, zonder des schepens vracht, 333 H 10 ß. Item had nog in den vroesiden schepen Hinrick van Vreden van Deventer 18 last meel, mijn een tonne, 16 tonnen voor een last gerekend; item in huid, kleederen en andere papieren, waarvan de somme, zonder dat meel, wel liep 12 tot gr. Item had nog in den vroesiden schepen Andries van Dörpmünde van Danzig 63 tonnen meel, 28 vaten ascheklaven, 14 tonnen seltspezen; item nog in kleederen, liassen, armboorden en andere papieren ter somme van 3½ tot gr. 3. Item: Uptenaam 20 dach in februario, naamse van de vorseiden, uit Holland en Zeland, uptenaam Vlaamschen streem schipperen, Hinrik Meyncken van Dantzig, uit Pruim, welks schipperen hulck werdich was 200 tot gram; item, had de schipper dairinne 6 last roggen, werdich 50 tot gram; item, so drouch, de het beschei had, 148 tot gram; item, nog 1 last sackmeel, werdich metter overwichte 12 tot gram; item, 250 reinen, maakte 10 tot gram; item, 4 schock moy, naar iden 7 tot gram; item, 150 clap-holz, 7 tot 4 ß; item, nog een kiste hennisch und cleeren, 16 tot. Item, Kerstiaen van der Markte, had in de vorseiden schipperen 17 last tarwen, gerekend voor 316 hok, elk bondert tot 65 tot, maakte 205 tot grote. Item, Haus Sasse, had dairinne 10 last roggen. Item, Hans Schotte, had daarinnen 10 last roegenu. Item, Paulus Herder, 512 last roggen. Item, Jollui Elbeke, een scymmese und 1 pakke bucleven. Item, Syvart l'elkouw, des vorseiden schipperen stuerman, 12 tonnen nieles und 14 vaten barreclaouw, beide parchele werdich 9 11 8 ß gram. Item, Claus Bäcker, als mitten barde, 5 tonnen travelmeels, seine cleerkisten und auf gehle up 4 tot gram. Item, Basse van den Holme, had in Hinrik Meynkees hulke 6 last roggen, 43 tonnen meels, seine kisten, dederkiste und haroasch und armborst, samen werdich 76 tot gram. Item, Magnus Schaack van dem Holme, had dairinne 4. last aschen und een tonne, 6 tonnen meels, een tonne vleesch, an ellendes huid, buchselven, harnasch, kleeder und een amborst, samen werdich 21 kg. Item Claus Schulte van Hantsike had daarinnen 1 last meels, 90 lot vischen, 5 Arnoldus goud, een kist en kleeder, samen werdich 17 fl 12. Item Bertold Ghist van Hantsike van huiden en voeringlien 2 fl gr. 4. Item, op die vroegergenoemde tijd, doen nemen die vroegergenoemde Hollanders en Zee-landers op de Vlaamschen stroom schippers, lierman Vischer, Johannes Hauier had in die vroegergenoemde schippers 19 last roggen en een soepketel, 36 vat aschen, harem-laue en in eeuw kisten 3 stuk linwaafs, samen werdich 171 fl gr. Item Jacob Westphael 4 tonnen meels, 2 tonnen terren, 1 kist en een halve huid samen 3 ft 10 gr. 5. Item, in die vroegergenoemde jaar, op de eerste dag in mei nemen die vroegergenoemde Hollanders en Zee-landers op de Vlaamschen stroom schippers, Herman Rutger synen creyer. Item daarinnen had Luder Valebergh 28 last Wissomaers bier, de last werdich 13 noblen; 4 last gewichts meels, de last werdich 9 fl gr.; item 7 tonnen meels, niet geweright; item 5 last aschen, de last 14 nobelen; item 300 wachtkeschots, dat is 60 lichte gouden, door een lichte onder den coorman en een andere een bewysing van der stad Lubeck besegeld, daarinnen Luder vroeger en andere die bovengenoemde dingen hadden geweright en waren gehangt. 6. Item, op die vroegergenoemde dag, nemen nog dieselen Hollanders en Zee-landers op de Vlaamschen stroom schippers, Jans Vinke uit Pruisen sinen creyer. Ile weenlich was 50 ft gr.; item sine eracht 60 ft. gr.; item 2 last teers 12 ft gr.; item 20 tonnen tuets 10 fl gr.; item een hondert wagenschoten 3 fl, item 3600 clipeelap, elk 100 4 / facit 7 fl 4 /; item sine kiste und cleder 5 tt. Item Gherd Bussouw und Hans Wiijman hadden daarinnen 1600 wagenschoten, elk 100 3* fl facit 48 ff gr.; item 10 last barenklaauwe, elk last 4 fl 10 ß facit 45 ft gr.; item 28 tonnen teers, elk tonnen 10 ß facit 14 ft; item 50 steen plassen 12 ft; item 2 tonnen koperrods, elk tonnen 4 fl, facit 8 ft gr.; item 8 tonnen joplienenbier 3 tt; item au haruasche und cleder 5 ff gr. Item Johan Steenoord had daarinnen 7 tonnen meel 3 tt gr. 10/. Summa dat die schipper verloren liet was 147 tt 4 /; summa dat die compagnie verloren had was 138 fl 10 /. Item in den vorigen jaar upten 8 dag in de tuiven jagden die Hollanders und Zeelanders schipperen Claus Sweder met zijn creyer omtrent Blauwhaven aut laut, ende als beslag, dat zij dat schip met een niet kriegen conditie, stuurde zich dat voor in hetzelfde schip, also dat zij schipperen tot schaden had aan denzelfde peet en vracht 84 tt gr. Item upten anderen dag in mei, anno als boven, namen die Hollanders en Zeelanders in de Suède schip Johan Grooduijve ene anker om en kabel, waardig 3 tt gr. 9. Item in dem jahr onze lieren 1442 up ten 22 dach in aprille qwcnien voir de alderluden desse nabescreven schipheren und cooplieden, ringende und seggende, wo dat se up ten Vlaemschen ströme bosrhedigkeit waren und ere schepe und gud genomen etc., nae iuholdene der schipheren und coopulen certificacien uuder der stadt ingesegele van der Sluis, und datte schipheren selven und een itlick coopman liiir benoempt also vele gui-des hiirnae volgheude in den schepon hadden ende also vele toe der tit weerdich was, soe se dat alle bi haar eede verclairden gheliick hiirnae volghet, und dat oock niemand par noch deel van buiten der hausen wesende dairanen en hadde: Item Hans Krogher 2 braute biers van Hamburch, 4 siden specks, 1 Räuschen gulden, dien hem die rovers nemen Digitized by Google HR. 3 S. 348. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt 26 — 1448 Apr. 17. — n. 493. 747 uter buizen; und elk brüte galt toe der tit ter Sluis 6 tl Viani es, maakt tosiutien 12 tl 11 ß 4 b- Item Claus Missener van Amburch een bmte biers und seine clederen, weerdich samen 7 fl gr. Item Tideke Voghe van Amburch een brüte biers 6 tl; item deselve voir speck 10 ß Lubccs. Item Diderick Gruter van Hamburch 18 tonnen biers 3 tl 15 ß gr.; an clederen genomen 3 tl gr., item 4 siden specks 4 ß gr. Item Claus Went van Hamburch 1 brüte biers 0 tl gr.; item voir speck und clederen daaroff die weerde is 3 tl gr. Item Claus Krogher van Amburch 4 tonnen biers und seine clederen, weerdich samen 2 fl 8 ß gr. Item Wilhelm Huffcken van Hamburch 2 broute biers 12 tl gr. Item Tideke Moleneer van Amburch een brüte 0 tl gr., 50 quartier knarreholtes 30 fl gr. Item Albert Ottouw van Hamburch een brüte biers 6 tl gr. Item Henninck Vrese van Amburch 2 brüte biers 12 tl gr. Item Henninck Wolters een brüte biers 1 fl gr. Item, Johannes van den Holt en Amburch, 1 brutto 6 tl gr. Item, Wolter Bishop, 10 siden specs und harnmen, werdich 4 tl gr., und sine cleedere to 4 ß gr. Item, Hannan van Bergheu van Amburch, 1 last 10 nobileu und sine cleederen 4 ß gr. Item, Dirck Castorp in Bernde, Buckes, hadde Godeke Was geschehen 1 brutto biers, 1 last gorte mitter bussen gerekent 8 tl 10 ß. Item, cruce signati non juraliter. Item, upten vorseiden dach in Claes Lemmen schip nae twijfelde sine certificatie, de hee daarop hevet den vier leden van Vianden to Brügge geweest, worden dessen onbeschreven compatrioten upten Vlaemschen straße geroofd nae inhoude sine certificatie et juramento suprascript. Item, schipper Claes Lemmen hadde even ever, daarinnen hee selves hadde 2 last Amburger biers, 2 oosthuizen, 40 pond talges, 2 vaten linzen, mitgaders sine zeehonden und dat sein propper was ende weer mit sine vracht 70 fl gr.; und zwoer dat daar nemelijk van buiten der hensen daarane part noch del hadde. Item, Hinrick Hoyer van Amburch, 31 tonnen Hamburger biers 5 ß gr. Item, Claes Hoep van Amburch van schinken, van vlammen und bier, daar sick van de waarde liep tot 34 kliokarde. Item, Pieter Bekeman van Amburch, 2 brutto 3 tl gr., und van anderen goede werdich 13 ß gr. Item, dessen waren dessen schippers hinderen und boesmans. Item, Albert Sei Hing van Amburch, 2 brutto biers 12 tl gr. Item, Willem Husken van Amburch, 2 brutto heils 12 tl gr. Item, Tydken Molver van Amburch, 2 brutto 12 fl gr. Item, Cord Reder van Amburch, 2 brutto 12 fl, een hundert, waghescots werdich 30 ß gr. Item in jaar 42 doe nemen die van Diepen ons voor het Zwin en voor de Ontdekking van Vlaanderen, daar ze losmans hadden ingenomen, in het Zwin te Konijnene, schipbreker Claus Lemmen een schip van 35 lasten Hamburger bier. Item doortuin namen ze van Bergen naar Buck een bussenschip van 40 lasten bier. Item in jaar 43 nemen ze van Tideman Borgher een schip met 40 lasten bier. Item nog doortuin nemen ze van een kreeger binnen Suips, daaraf die schipper heette Audrees Parijs, en daar nemen ze met 6 lasten bier. Item nog wilden ze in diezelfde jaar hetzelfde schip, van 50 lasten Hamburger bier, dat ze naar Jagden in Zeeland en moesten lossen in Antwerpen, daarom die schipper heette Claus Herder. Item in jaar 44 nemen ze voor dat Zwerve 3 schepen van Hamburg kornend, en om die wil dat ze die wind tegenwielen, zodat ze die niet weken en constant brenghen, zo nemen ze daar 10 lasten bier. Item hadden ze genomen op diezelfde tijd een bussenschip kornend van de Wismar, en hadden in 70 lasten bier, en daarvan die schipper heette Hannan l'eghel. Verhandelingen in Flanderen. — 1447 Okt. 26 - 1448 Apr. 17. - n. 493. Item hebben ze uiteindelijk nog genomen, daarom die schipper was Luder Grotewal, en had in 70 lasten oesters bier; daarne ze 7 man afgeslagen, en daarne ze de Bisschoppen en zijn volk jammerlijk verwondeten; en om die reden dat ze dat schip niet weken mochten, zo vercogten ze daar weer den coördinaten voor 100 nielen. 18. Item, heblicn up de vorseide tijd, die utliggers der van Depen genoemen schippen, Heyn Cainman, siiven bulck mit bier en anderen costeliken goede vor deine overganghe vaste au tlant, daarmit see voren te Hiezen waert. 10. Item, desgheliex, hebben se genomen noch voir deine overganghe au tlant van Vlaenderen schippen, llelmich van Kentelen, van Amborch, een coge met bier en anderen costelen goede geladen. 20. Item, zo, hebben noch dieselve genomen schippen, l’eter Bruen, commandeerde ute l'ruysen. 22. Item, upten letsten dach in julio, do nemen die utleggers van Hiezen Hiezen Zwen bynnen Schorenhueck een jileite met bier en andere Brusken goede geladen, daaroff schippen was Paridam Lutke, und de vischers voreden en geleden de rovers in ene ut, daar se waren, bij gedwange van on. 494. Eingabe des deutschen Kaisers zu Brugge an die vier Leden von Flandern. 1447 vor Mai 18. Kaus iler Handschrift r Köln f. 59—Cdj, überschnellen: Negocia mervatnris. Auf 51 — 57 geht eine lateinische Übersetzung von n. 494 bis 1 — 45 vorauf, bez.: Conceptum (domini K[rancon]i Kedekrn, doctoria, mit zahlreichen Korrekturen. Erbaere wiise eude vorsenighe heren van den vier leeden slands van Vlaen- dren, uwer discrecien es ghenoeeli keulic van den poeuten, dwelke ongetermiuiert buten staende hieven in den jaere .18, als die copman van der hanze inet ziinen live ende goede vau Antworten weder quam bynnen den lande van Ylaendren, ende hoe die belovet ende hezeghelt waeren te betereu ende doen beteren, ten ersten dat oase ghenade liere ende vrouwe vau Bourgouyeu etc. quameii bynuen «lesen landen vorscreven, twelke doch noch niet gesciet en es, lioewel bynnen 8 jaereu vorleden onse vorseide genadighe liere ende vrouwe diewile bynnen «lesen lande hebben gewesen; mer also uwe wiisheit weet hoven den vorseiden gebrekeu bynnen «lesen 8 jaeren vorscreven den gemenen copmanne van der hanze vele meer bezwaringlien ende vercortinghen contrarie ziinen Privilegien ziin ghedaen ende wedervaren, waeroinme de coopman vorscreven u heren te vele tiiden ende stunden claghelike heft vervolcht, angheropen ende vennaent te ziinen swartu costeu ende achterdele der partien, online bescenninghe der Privilegien eude van «len daer wii inne verkortet waren restitucio eude wederkeringhe te hebbenc, dat ons *) Verglichen tcurtle die mut. taut, gleichlautende Eingabe des Kfm. zu Brügge an den Hansetaif zu Lübeck , s. oben S. 7.77 , tcelchc uns dieselbe Handschrift zu Köln f. 13 — 32 (bis § 39). und das StA Danzig, fkhbl. IS n. 24, flandr. Abschrift mit der Adresse: Bit scal hchticn de raed tu llantziike (bis § 51), auflmcahrt haben. Sie unterscheidet sich wn unsetm Aktenstück urseutlich nur dadurch, dass am Schluss der meisten Barographen die einzelnen Sätze der Privilegien , über deren Verletzung geklagt wird, wörtlich eingerückt sind. Sie sind in der Haufitsache den Prim teepen ron 1392 entnommen , s. Koppmann, HB. 4 n. 111 ff. Ausserdem hat die kölner llandsthrifl am Schluss der Paragraphen regelmässig die dem Kfm. wn den 1 Allen ertheiltcn Antworten mit- grtheilt; in der Danziepr (D) sind diese fortgelassen. Sie folgen in den Au in , ebenso wie die sonstigen erheblicheren Alnceichunepn, unter Kl 11, während die eien Privilegien entlehnten Stellen in Kl 11 um so eher fortiielassen werden konnten , als sie sämmtlich im l.uh. VB. 4 n. 557 ff. ab- gedruckt sind und im Hans. UB. zum Abdruck gehnuien u-erden. Iler Text im Lieb. VB. entbehrt leiiler der Paragraphirung, sonst hatte ich auf die einzelnen Paragraphen verwiesen. Digitized by Google HK- 3 S. 2-1*. Verhandlungen 10 branden. — 1447 Okt. 26 — 1448 Apr. 17. — 511. 749 Zie desens taghe toe, also gi hen heren zelven weten, niet en liefste mogen wedervaren. So gelieve u bereid te weten, dat die gemeene steden van der hanze op onzes bereid ascensioens daarbij naest commende bynuen der stad van Lubeck willen vergadreden, om te traktement van saken der hanze aan te gaan, daarvoor zie roopman felic anderent gedempt en verboden is te gemeen en met hem daar te brengen alle kerken, die hij heeft en hem gegeven zin in desen en andere landen contrairie vrijheid en privileges voorzien, twaalfde roopman niet voorleghen en mag, maar in onderdanigheid niet volbrengen. Kunt also uwe wijheid dan val meer zien, dat de gemeene roopman altijd is beginnend en tegenwoordig te vriendschaps vertrouwen en vrede, en nachtelijk den vijanden steden van de hanze een plotselinge berichting van oorlog doet, ten onzen groote kwaad, en waren bij andere leger, zo dat hem vijand rechten inbrengt, oorzaak van oorlog of wedervaren, hierom stappen zo vijand vreev zin in u bereid nog over in beschrijving hieraan volgend, als zulke verbrekingen en verzekert op ons privileges, alsof op deze tijd liegen en weten, oorspronkelijk beherende en met een beste biddende, dat u bereid wilt geloven, antwoorden ons ten ingeprikt hierin en goeden wil en bij uw wetten wijst geloof zo veel te doen, dat de voorzien verbrekingen worden geneerd en geholpd worden, opdat de vriendschaps banden en gemeene welvaren, zowel desens landes als der steden en scoopinaus van de hanze, daarbij vermeldt en niet vergeten worden, want wij dat, God kent, niet anders en begeren. 1. In eerste hegemonie, de koopman, wierde dat in het jaar 1425, Witken van der Molen en Willem zijn zonen, beide van Nimwegen, kooplieden van der hane, laden in schip het Clais l’eele, zo veel Rijnse heren wijn, die eerste koppen ge-costeerde badilen 2284 Rijnse heren gouden, welke wijn op nieuwjaarsdag voor den Vloer aan der Vlaamse zijde van den Impelsteen werden verkocht, die doch de heer van der Veer met den van Broodwerken en andere onzen heer van Bourgondië etc. ondersaten weerkrachtigde. Hoeveel die voorzijde Willem met hulp van dit koopman daarom vervolgens, zo en heeft hij doch daarvan geen verrichting of letaling mogen hebben, contrariër des koopmans Privilegieën en zonderling, want die voorzijde wijn op den Vlaamse stroom fenomen en bij den ondersaten onzen voorzijde heren van Bourgondië etc. waren hebbenden. Item, in den jaar 37, quam een schip van Lissehonen uit. Zwin, daarvan was Peter Keiser; in welken schip, Hemian Wolliin, koopman van der Hanze, had plaatselijke olijven, wijn, en zoem, waarde voor samen van 168 gulden pro truck. Vlaams. En in diezelfde Herman zoon voorafgeschreven poedel, upscoopde, zo hebben ze Symon de Lalein, kapitein, en Parent Fane, baljuw van den water in de tijd. Der Eingang lausei in KID: Dat zijn de gecodeerde en verkorte versies, de den gewomen koopman van der Hanze tegenover zonen vrijheid en Privilegien binnen den landen en stroom van Vlaanderen zoon gebracht en geacht, daarom de voorafgeschreven koopman dikwijks tot grote kosten, kosten en arbeid bevestigd vervolgt voor de verleiden des voorafgeschreven landen van Vlaanderen, om beter te zorgen voor te hebben, dat om die toch tot deser fit tot niet ene hevel mogen verwachten, men staan nog ongelijkheid buiten, zo de vervolgt en in geschreven overgebracht zoon in manieren als van punt tot punt hieraan volgt. In KID folgt der correspondende Abschnitt de/ de Privileges twee 1392, koopman h, TIR. 4 n. 119, s. daarbij n. 39 § 1, en in KI Item dit is dat antwoord, dat de 4 leden dis landes van Vlaanderen tot lang leven veel vervolgt op dat voorafgeschreven punt dem koopman beleefde gegeven tot gebruik in der kamers, daar ze door rijke ter daagward vergadert waren in dem jaar 1442 den 20. daarbij in februari. Item op dat voorafgeschreven punt aangaande Wijn van der Molen, etc., zo dachten de leden, dat de alderlijkste gebene geloofsbereid hebben, de wijn tot essentie dem land van Vlaanderen meer den Koning zien, de deselven wijn naieve. Digitized by Google Books 750 HR 3 S. 249. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1446 Apr. 17. — n. 494. De Sluis, Hat angebracht vor Limburg goest, ernte boven «lat de vorseide Herman «tat wetlio ende in te rechte de arrestiren, online bewiis daarvan te doen, hem dat onbrukelijk ende ongehoorlijk gemaakt, waarom de vorseide Herman in te helpen des computers te groten kosten veel ende lachen vervolgt heeft ende en causa ook daarvan te gebeurt eindelijk of beschermd gecommitteerd, hoewel gij heren van den vier leeilen weten, dat gij na den inhoud van ons Privilegie daarinnen zit gehouden. 3. Item in den vorscreven jaar, vor der tijd dat oorlog tussen der proeven van Engeland en andere landen afgelopen, had Gerlaeh van der Leeuw, roopnood van der hauze, legerafschrijver en schrijver Gosen l’eterssoen, poorter van de Sluis, te Londen in Engeland te zenden; en als hij al zin goed van Brugge de Sluis vergeveld had, toe weten hij laat enig een vat aschen barrelnavel, 800 gewechtschoten en een droogte tonne met werken of peltieren, tegen de asch schadelijk 78 tot grote, zo waard dat vorscreven oorlog uitgeroepen, daaruit paren Fane, baliu van den water vorsel, en laten de Vaek anvaarden en niemand dat voor Engeland en over verboden goed leven den pas de Sluis, niet jegensstaande dat zichzelf Gerlaeh bijbracht en goed lade, dat hem dat vorselde goed sonder argument toegevallen, als men ook nog wel kan bewijzen. Hoeveel de vorselde Gerlaeh te grote zwaren kosten met helpen des coomans hierom vervolgd en u heren, de vier leden, heeft vernietigd en aangebracht, zo en hoeft hij doch geen schuld, wellicht oorlog of vergeef van zijn vorselde gude inogevlij hemiten, daar gij heren na uitwijzing van de vorselde Privileges ook in zit gehouden. 4. Item, de here van den Gruythuse, up dezelve tijd, kapitein van Cortrijk, ongeveer en genomen twee tonnen Salpeters, toebehorend aan Kerstiaen van Munlem, koopman van der hantje, die hij te Cortrijk voor had gescreven, binnen gebracht. Hoeveel diezelfde Kerstiens schulden, de koopman daarna vervolgd heeft, is niet bekend, maar dat de voorseide here van den Gruythuse die schuldeigenaren, daarvan men tot ghener wederherstel of betaling heeft moeten zien, ingevuld hebben, daarin heeft men zich terughoudend gehouden. 5. Item, in het jaar 1438 namen sierheren Johan Nagghe, Claeus Voort en Simon Peterssoen, poorters van ter Sluis, niet 'even een scape rondomende uit Engeland, maar uit Spanje, waar ze lange tijd verblijven hebben. V) Die ebenfalls 1442 erteilte Anordnung der Stadt lautete nach KJ: Diese von 4 Personen begleitete Wachsamkeit über den Namen von den Spaniern, die mit den strengsten von Herman Wolf in Zwei kamen, und gehörte zu hinein, was oben de 10 delen, dass die Anordnung hieß, geschehen von den anderen 9 Teilen; begleitet och zu seine, dass halten von der Exekution von der Stadt Amsterdam, daraus die Punkt gewacht gemacht (musst in einer früheren Eingabe geschehen) und um alle wohl verstanden und übersichtlich den vorsorgendem Alternden Hilfe und Beistand zu leisten, vor und nach unserer gnädigen Frau, als heilige in diesem Regiment von Flandern, dass ein in der vorsorgenden Sache reden und schreiten geschehen soll. Die hier ist die mittlere: Auf das vorsorgende Punkten, angespannt larent Fane, gebürtig in den Herren von dem Rat, Jeggen Gherlag von der Leyen etc., so denkt den 4 Personen, dass das Land von Flandern hierin nichts gehalten und ist, angenommen dass das Gut hier genug gehalten wurde, gefalle in die Hände larent Fane, aber hier denselben larent Fane, also Bailu von dem Wasser, als Königreich gut sind, da ein Teilien gekommen ein zu rechte vor den vorsorgenden Herren von dem Rat, damit die vorsorgenden Gherlach wohl schuldig ist gehalten zu sein; und was standische Rechte die 4 Personen ein tun möchten, um Exekution zu vermeiden von seinen verkauften Besitz, das wollen sie gerne tun und It. Die 4 Personen sollen hier gerne aufsprechen mit meinen vorsorgenden Herren von dem Gruethuse Linde damit mit unserer gnädigen Frau, auf das das notwendig ist, und dazu helfen nach ehrlichem Vermögen, dass die älteren Personen von dem vorsorgenden Salz alle Rodungen und Beschränkungen gehalten werden. Digitale verhalen van landen. — 1447 Okt 26 — 1443 Apr. 17. — Nr. 494. 751 De lucht schrijver was Hendrik Bulscamp, een pak Engelsche lakeuen toebehoren, Jo- hann Cleihorst ende zijn gezelschap, alle van der Duitse handel, in welken pakke waren 28 lakeuen, 5 kirsyën ende 32 gouden nobelen, die toen samen in Engeland gerijst baden ende waar waren 138 fl. 11 d. 11 Sterlinge, daaruit de voorziende Johan Cleihorst met het besluit des coopmans zo lang vervolgd aan onsen heren ende vrouwe van Bourgondië etc., dat hem brief gegeven waren van gebod ende bevelingen, dat men hem dat voorziende pak liep ende al weer zoude leveren. Ende loevel dezelfde Johan met de voorziende brief dat ter SIeuus versocht had, ende u heren, de vier leden , diezelfde ende te veel stonden bij de coopman dat e een geweld ende geklaagd, daarinnen gij geloofd hebben in stand te doen, zo en heeft doch de voorziende Johan Cleihorst van de voorbevolkte pakke noch uit weer mogen hebben, te zin groten achterdeel roostende ende schadende ende in vormijninghe des coopmans Privilegie, daar gij heren, also voorzien staat, in zin gehouden. 5 a. (Item, op deszelfde tijd was Johan Edelkind, coopman van der handel, bij de voorziende Johan Nachgen ende zijn gesellen Uten zelfde scei« genomen 24 Engelse nobelen, ende bij den van Dunckerken uit eenen schipper genoemd. Gerard Wal van Dordrecht, een pak garns eend twee baar schrijfelijk papiirsi waar- dicht 205 Engelse gouden, hieraan was kapitein ende uittreder Willem Joost in de Engel to Dunckerken voorzien). Item ä in tiiden vorleden als dat orloghe augeuc met den lughelschen, was Sripher Johan Iluenlans van der hanze mit seinen hulke tor Sinus int Zwei liggende metgaders zwei anderen Sripheren gearrestiert om onsen heren van Bourgonyen etc. up soudie te dienende, welke soudie hem beloofd was volkomen te geven. En die liefde de voorzien seepaarden also waren ende lughen to des voorzien onses bereid wilde ende die beste val 4 maanden laag, soo een heeft de voorzien Johan Kuerdans niet dan 12 H grote up rekening ontfangen, waarlijf hi j t od verderflijke schade es gekomen ende en mag nog hoe veel ende lange hi daaromme vervolgt to geen recht vergeldingen of betalingen gekomen. Item heeft de koopman over menig jaar geluchtig over die onredelijke die hem wederverwacht ende geschied in den tolen ter SIuus, namelijk als een koopman een dayn papier, dat men dragen mag, brengt onwetendes te lande ende in den toie vragend, wat hij daarvoor schuldig is te geven, zo hebben die tolnagers een gewoonte zegend, dat hij 5 ß grote verboort heeft, ende moet geloof een moordenaar een havelaar snyden, welke zij doch met recht niet en vennouge, geniet dat de koopman in Privilegien heeft, dat hij zijn goed bij zijn eede mag verdelen, en is dit geloofd zonder voorraad opslagen of te zien, hoewel dat niet voor ogen en is; veel meerder en beter rede is. De Lede erwiedert: Dat voorzien vier Leden achtervolgende den geenen, dat s den alderduits to Brussel toeseiden, sollen gherne en dat liest doen, om dat niemand to der excuusien geleid to zijne, in er anders een wetten s dat niet dan dat zij hieraf er stukken gebruikt hebben. In der ersten Satz bis dem ghcvncn lautet in Kl: Item in dem jahr 1496 do lach in dem Zweiten eine vltc vol van 90 Oesterscher schcp, de de here hertoge van Ilourgondieu etc. al dedc arrestiren, undc wantc do dat orloghe utgchgaen was tüsechen de kronen van Kngland und denselven heren hertogen, so beheilt he ut allen den schepen dre, die eine best genugden, waaraus schiphere Johan Korcdans de eine was, ellen ghclovet wort en* soldie und loen vollkommen to ghevende. So en beben se doch elk nicht unter dan 12 ft gr. up reckenschop entfangen. Kl. Die Jss: de entiederten, sie würden liiirup gerne sprechen, inet unser gnädigste vrouwen und den heren van den ruede, und enluden al doen dat se liii eren breve en belovet hatten. Kl. Digitized by Google 8. Item, hiest die co-omijn ooc over langen tiden ende meneer vervolgt vervolgens die pacificatiën van de heer gelde ter Sluis, die van elkren tonnen bier in de hanze stad gebrouwen willen hebben ende ook 2 grote, waarde men zie ook hen voortgevoerd. Ende hoevel de koopman te andere tijden van onser heren hertogen van Bourgondië etc. raad en ook van u heren de vier leden is voor recht gewonnen en toegewezen, dat wij van den vorseiden heer gelde zullen blijven ende onbelast blijven, zo en niet vermindert doch de kooplieden van de hanze daarmede uitgevoerd en meer de vorseiden pacificatiën geen van beide noch de 2 grote als zulken vorgedaan hebben, welke beperking zeer de vorseiden Privilegien, want men op ons grond geen nieuwigheid maken noch zetten en zal, meer zullen ontstaan niet te betalen van onser goede de heren zullen rechten toebehoren. 9. Item, heeft die koopman ook lang vervolgd en geklaagd over die bescherming en verkorting, die hem geschied en gedaan werd van de pacificatie van de heer gelde, die welke geen van elkren tonnen bier in de hanze stad gebrouwen en grooten van grof geld, des doch die koopman van oudste, zodan nog wel in kenmerken en herinneringen der leden is, niet gegeven en heeft en na den inhouvan zeinre Privilegien ook niet schuldig en is te geven. 10. Item, ingezondene heeft die koopman ook dit gewilde geclacht over dat onrecht en verlengde, die den van der hanze ter Sluis geschieden van den packiezers van den ballast, van der was en van den wind. En hoewel vermids lang vervolgde bij onse heeren van Bourgondië etc. en u heren van den vier leeden gewis is, dat zul de van der hanze daarvan ongehoorzaam zullen laten, zo en mag dat alle niet helpen of baten; want als zwijgen zul ze soms daarvan een maand, zo hebben ze weder uitgeteld tijden hem dat geloof; waarvan die schippers van der hanze zonderlinge grote meedogenzaamheid schaden en overlast hebben, des dat doch geen nood en waarheid, wanneer gij heren daarvoor en anderenamentement u ernstig wilden bewijzen. 11. Item, er is te meer tijden bij u heren van den vier leeden ontscheiden gewezen, dat die gemeene koopman van der hanze vrij ongehinderd en onbelast zullen zijn van der passagie ter Sluis, dat dat doch niet zo gehouden, want die pachters en diegenen die de voorzien, en laten niemand van der hanze daarover gaan zonder geld daarvan te nemen. Ook hebben ze bevolen, dat die schuitlieden mummelen van den laad of up land moeten zetten in of uit den schoep, die te Holland, Zeeland of Friesland wordt worden, willen, of van daaraf ronnen, waarbij die lieden geduwd werden, bij middelen over die passagie te gaan en dat voorsaid geld te geven; welke een nieuwheid is, dat zo van ouds niet en placht te zijn. 12. Item in den jaren 1439 verdrong een schieper van de hanze tussen den Damme en de Sluis, die over hem had 5 toepassen grote, behorende aan her Bertold. Die leden erwezen: Hierop aangetreden di kopie van de rekening is opmerkelijk gehoor, en de 4 leden zullen graag volgen dat de gevisiteert worden en geutert worden. Die leden erwezen hierop dat hetzelfde als in § 7 en 8, zij het informatie gehoorde van de oudste schippers, beurkopers en schutters, die daarvan willen tot spreken of inderdaad. Hierop volgen voor den beren en een van de akten informeren, wat daarvoor voor en is gekomen en gevallen is. Die leden antwoorden hierop als in §§ 7–9. Tot anders en een is tot de voorgeschreven punten niet verantwoord, de voorzien is, dat de copman daarvoor ongekloegen sal blijven, en althans dat gehouden, zijt Kl. Daarboven wordt het gehoorsrecht toegekend aan de gesuggereerde leden, zodat zij aan het woord kunnen komen. 13. Item, hebben de balie van den water ter Sluis en die captainie van Grevelingen, den cooperator van der hange belastet en beswaard met een nieuw ongehoorlijke tol of geleidegeheime, dat zij genomen hebben en nog nieuw te moeten.musten den 50. penningen van alle goede, dat zij van der balie to water of te laade in Engeland zenden of van daer commende ontvangen; waarop den cooperator groot vervolcht gedaan heeft, online van der nieuchichtigheid te wesen ontslagen en dat vorens de schuld, dat hem als te onrecht genomen is, weer te hebben, dit doch den cooperator niet en heeft kunnen wedervaren tegen de Privileges, want men geeft nieuchichtigheid op ten cooperator of zin goede zetten en mag, teilt en is met zin willen en consensie afgegeven. 14. Item, in den oorlogh tussenwerf tussen den landen Holland, Zeeland en Vriesland aan de ene kant en de Wendsche steden, als Lubek, Hamburg, etc., aan de andere zijde, hadden die uitputters van Hamburg genomen twee buisen, laren en openbrieven, waarbij zij van weerstand en winden noodgedwongen kwamen in het Zwin. Welke vorens de twee buisen, Joos Hoen en Josias Hoen, balie van den water ter Sluis, met voorzichtigheid van hem en lieten alle die gevangenen vrij lopen; dat hij doch met groten onredenen daden, gehinkt dat die van Spanje te andere tijden schiep in het Zwin gebracht hebben, die zij den van der hange, die doch hare ontseyde vijand niet en waren, gehomen, welken hij goud die te partten buiten en verboden, nemend daarvan den 10. penningen, dat hem de vorens de schuld van Hamburg ook gemeent soliden hebben gegeven. 