title: Hosea, de man des geestes [microform]. Proeve van psychologische schriftbeschouwing
creator: Visser, J. Th. de (Johannes Theodoor), 1857-1932
text: 43 Class '" Book. University of Chicago Library GIVEN BY ^ Besides the main tofiic this book also^treats of Subject No. On $age Subject No. On j>age I , f HOSEA, DE MAN DES GEESTES. Stoomdruk van J. VAN BOEKHOVEN, Utrecht. HOSEA. DE MAN DBS GEESTES. PROEVE VAN PSYCHOLOGISCHE SCHRIFTBESCHOUWING DOOR Dr. J. Th. DE YISSEE, Predikant te Almelo. UTRECHT C. H. E. BREIJER 1886. 7523 VOORREDE. Overtuigd dat op christelijk gebied, vooral in onzen tijd, niets zoo noodzakelijk is als gezonde bijbelkennis , bied ik hier- nevens eene studie over den prefect Hosea aan. Ik liet daarin den profeet voor zichzelven spreken , en plaatste mij daarna , bij de beoordeeling van zijn persoon en geschrift , op zijn standpunt , dat des geloofs in de openbaring Gods. Bij een en ander maakte ik dankbaar gebruik van het licht door de wetenschap ontstoken , verzekerd dat de christen hiervoor niet vreezen mag en niet te vreezen heeft , maar integendeel van hare zuivere resul- taten de bevestiging van zijn geloof en de verheldering van zijn geloofsblik heeft te verwachten. Polemiseeren was mijn doel niet ; een van Israel's grootste profeten , in zijn leven en zijn werken, te doen kennen, dat beoogde ik. Indien toch die kennis, uitgebreid tot al de profeten des O. V. , ons deel wordt, en wij ophouden alleen enkele losse plaatsen uit hunne geschriften , die op den Heiland doelen , terwijl dan voor al VIII VOORREDE. het overige de oogen worden gesloten , in het hoofd en het hart op te neraen, dan zal eerst blijken welk eene groote gave Gods ons in de verschijning der profeten en in het ver- schijnsel der profetie geschonken is. Dan zal ook het heerlijk woord van Dr. VAN OOSTERZEE in zijn vollen rijkdom worden verstaan : ,,Soms is het ons, als varen wij in het schip der kerk op een donkere, onstuimige zee, terwijl zich de stormen ver- heffen en Jezus slaapt in het vaartuig. Maar zie, daar ginds schemert een lichtbaak die ons heenleidt naar een veilige haven. Zij staat vast, al slaan de golven tegen de rots, die haar draagt; zij wordt met uitgebluscht door den killen adem der stormen , al wordt zij enkele malen door een sluier van nevelen aan onze oogen onttrokken. Zij wenkt, zij wijst den vasten anker grond aan. Die lichtbaak is het Profetisch woord *)." Nog een woord. Om het den lezer gemakkelijk te maken, plaatste ik de zuiver wetenschappelijke aanteekeningen aan het eind van hel geheel. De getallen in den tekst verwijzen gedurig, voor ieder hoofdstuk afzonderlijk , daarheen. ALMELO , 5 Augustus 1886. D. V. i) Christologie i e deel bldz. 73, 74. I N H O U D. Biz. INLEIDING i I. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID 4 II. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING 21 III. DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD VAN ZIJN GESCHRIFT. 46 IV. ZIJNE BETEEKENIS IN DEN GANG DER GODSOPENBARING. 65 AANTEEKENINGEN . 73 INLEIDING. Indien de geschiedenis der leerstellingen van het Christendom nauwlettend beschouwd wordt, moet het de aandacht trekken, dat beurtelings de eene of andere zijde der christelijke waar- heid bij voorkeur critisch beschouwd , bestreden en verdedigd is geworden. Nauwelijks toch was door de kerk de triomf over eene dusgenaamde ketterij behaald , of er dreigde weder eene andere op den voorgrond te treder en de leer der kerk te belagen. Zoo kent de laatste helft van deze veelbewogen eeuw ook haar eigenaardig strijdpunt en zal over korter of langer tijd in de geschiedenis der dogmen, bij de bespreking onzer dagen , een hoofddeel aan den strijd over de Bibliologie , dat is, den kamp over de leer aangaande de Heilige Schrift worden ingeruimd. Wei is het een eigenaardig verschijnsel , dat in een tijd, in welken de bijbel het minst wordt gelezen en als bedolven wordt onder den stortvloed van couranten en brochures , juist het feist over de Schrift als zoodanig gestreden wordt; maar het is een feit, dat de vraag ,,wat durikt u van het geheel der Schriften des Ouden en des Nieuwen Verbonds" overheerschende is. En indien ergens dan zien wij hier twee beginselen scherp tegenover elkander staan, maar ook aan de andere zijde het oude spreekwoord bevestigd dat de uitersten elkander raken. Aan de eene zijde toch eene strooming , die de INLEIDING. natuur, de raenschheid, het individu, de Schrift geheel en al bindt aan wetten , welker eenheid men misschien den naam van God geeft; een zucht om de schakels van den keten der geschiedenis , ook van die van Israel, zoo in elkander te doen sluiten, dat de plaats voor mannen, die ,,naar deri drang van hun hart een eigen ideaal trachten te verwezentlijken en staan boven en werken op hun tijd" al enger en enger wordt; eene neiging om gelijk alles in de natuur tot een product der natuurorde, zoo alles in het midden der menschheid tot een voortbrengsel eener bewustelooze of bewuste wereldorde te maken. Daar tegenover eene fractie, die de menschheid, het individu, de Schrift laat beheerscht worden door God, dien men slechts kent als eene Wet; eene begeerte om het begrip ,,God en Zijn Raad" zoover door te trekken dat er van zedelijke vrijheid, van een eigenaardige geestesgave, van een bijzonder karakter, van vrije beweging der personen, ook der Godsmannen niet veel overblijft en vergeten wordt dat Johannes immer een Johannes en Petrus een Petrus bleef. Scherp voorzeker is de tegenstelling tusschen deze beide; daar wordt alles beheerscht door eene wet, die God is; hier door een God, die eene wet is ; daar moet alle godsdienst zich naar de natuurorde schikken ; hier treedt de godsdienst als beheerscher zelfs der natuurorde op. Toch naderen deze twee zoo verschillende beginselen elkander hierin, dat er bij beide voor de zedelijke vrijheid, de erkenning der persoonlijkheid , het zelfstandig optreden, het waarlijk mensch zijn, geene plaats overblijft. Daarom kan het niet anders dan toegejuicht worden, dat eeue derde beschou- wing zich meer en meer baan breekt, eene, die met volledige erkeutenis der openbaring en der besturing Gods, de vrijheid niet te kort doet en liever voor het probleem der vereeniging INLEIDING. van beide blijft staan , dan een van beide gegevens te kort te doen , eene beschouwing die toegepast op de schriften des O. en N. V. , het licht laat vallen op de personen , die optreden en bet eigen- aardig onderscheid hunner werken. Deze beschouwing , die de psychologische zou kunnen worden genoemd, wil in den geest der personen zoo diep tnogelijk doordringen, zich hun beeld voor oogen stellen , de eenheid en verscheidenheid onder hen opsporen, de plaats leeren kennen, die zij in het geheel der Godsopenbaring innemen en zoo de waarheid staven, dat God niet tenkoste van menschen, maar door menschen, de wereld voor den waren Menschenzoon heeft bereid. Ik zeide, zij wil in den geest der personen zoo diep mogelijk doordringen , maar om dit te vermogen, is het noodzakelijk op denzelfden levens- bodem met deze mannen.te staan, het zielsoog "zich te hebben zien ontsluiten voor datgene, voor hetwelk het hunne geopend was, een orgaan ter appreciatie dier dingen te bezitten, voor welke zij geleden, gestreden, in een woord geleefd hebben. Eene proeve van wat ik bedoelde, wensch ik te geven in de beschrijving van den persoon en het werk van een der Gods- mannen der Oude Bedeeling, namelijk Hosea. En zal iemand het gevaarlijk achten, juist eene studie over den moeilijkst te begrijpen persoon uit den kring der kleine profeten te geven, nevens meer , dat ik tot rechtvaardiging zou kunnen aanvoeren , vermeld ik alleen dit: wij vinden ons somtijds tot dezen of gene aangetrokken , op grond dat wij in hem vinden, door hem hooren uiten wat in ons eigen hart als het hoogste leefde , zonder dat wij er eenen bepaalden vorm aan geven konden , en zie dat was voor mij , in meer dan een opzicht met Hosea het geval. De tijd zijner werkzaamheid, Zal op een geschrift van een profeel een helder licht vallen 7 zoo moet ons de tijd bekend zijn, gedurende welken hi} leefde en werkte. Bovenal zal voor veel eigenaardigs in zulk eene profetie het oog ons opengaan , indien wij , eenmaal dien tijd kennende, daaromtrent uit andere geschriften nader kunnen ingelicht worden. Dit nu is hier het geval. In de boeken der Koningen bezitten wij , al is het vaak afgebroken en onduidelijk, dan toch zulk eene belangrijke schets der lotge- vallen van de rijken van Juda en Israel, dat veel uit Hosea's boek , ja dat geheele boek zelf , ons bij het licht daarvan meer helder en aantrekkelijk wordt. Maar ook rijst bij de verge- lijking van het eerste met het laatste geschrift, aanstonds een allergewichtigste vraag bij ons op. Laat zich het geheele opschrift van Hosea's boek, naar hetgeen wij uit de boeken der Koningen weten , met die boeken , ja met de profetie zelve rijmen? Dat opschrift luidttf): , ? Het woord van Jehova, dat tot Hosea, den zoon van Bee"ri, kwam in de dagen Uzzia, Jotham , Achaz en Jehizkia , koningen van Juda en in de dagen a) Cap. i : i. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. ' . 5 van Jerobeam, zoon van Jehoas, koning van Israel." Als de tijd van Hosea's leven en werken wordt ous dus die van Uzzia tot Jehizkia en die van Jerobeam II genoemd. Maar reeds de uitsluitende vermelding van Jerobeara als koning van Israel is vreemd *), aangezien de profeet, zoo hij nog onder Jehizkia, Juda's vorst heeft gearbeid, alle koningen van Israel na Jerobeam II, Zacharia, Sallum, Menahem, Pekahia, Pekah n Hosea gekend heeft niet alleen, maar juist onder dezen het nicest moet hebben geprofeteerd. Niet minder bevreemdend moet het heeten, dat de burger van het tienstammenrijk nevens een koning uit zijn land er vier uit Juda, met hetwelk hij zich slechts zijdelings in betrek- king stelde, zou hebben genoemd. Maar geheel onaannemelijk wordt de waarheid er van, als wij den inhoud der profetie zelve met dat opschrift, in verband met het boek der Koningen, vergelijken. De landstreken Gilead en Galilea , die door Tiglath- Pileser ten tijde van Pekah ontvolkt werden, kent hij nog als bewoond 2 ) ; met geen enkel woord wordt ook maar gezinspeeld op den Syrisch-Ephraemietischen oorlog in welken de broeder- rijken elkander bestreden, een feit dat door Hosea, onder -wieus heerlijkste idealen de hereeniging van Juda en Israel behoorde a) , had moeten vermeld zijn , zoo hij er kennis van gedragen had 3 ); nooit wordt ook maar eenig gewag gemaakt van de slachtiug onder de inwoners van Juda en de wegvoering der vrouwen, zonen en dochters naar Samaria, als het gevolg der zegepralen van Pekah en Rezin, Syrie's koning ), alles a) i: ii ; 3: 5. b] 2, Chron. 28: 615. Zie Ewald, Gesch. d, V. Isr. 3 e Bd. 3* AuSg. biz. 651. over de betrouwbaarheid van dit bericht. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. onverklaarbaar zoo het opschrift de juiste tijdsbepaling van Hosea's arbeid bevatten zou. Opmerkelijk is het dan ook dat, wat ten voordeele daarvan is aangebracht of alien grond mist , of juist voor het tegenovergestelde pleit. De verklaring van Cap. 10 : 14 als zou met Salman Salmanasar bedoeld zijn en deze plaats derhalve bewijzen dat Hosea de wegvoering overleefd en dus nog ten tijde van Jehizkia geleefd had, is onaannemelijk 4 ). Het bondgenootschap met Egypte, waarvan Hosea spreekt en dat, naar de historische boeken alleen onder Israel's laatsten koniug heeft plaats gehad a) , zal ons naar dienzelfden tijd heen- wijzen 5 ). Maar de wijze waarop de profeet er van gewaagt , toont, dat dat bondgenootschap ja door velen wenschelijk geacht werd, maar nog niet verkregen was en verwijst ons derhalve juist naar vroegere dagen dan die van Israel's laatsten koning Hosea, Of zijn zijne woorden ,,zij roepen om Egypte, zij gaan naar Assur," ,,zij maken een verbond met Assur, olie wordt afge- voerd naar Egypte #)" niet slechts voor deze enkele uitlegging. vatbaar dat, waar een verbond met Assur door de eene partij /in Israel was gesloten, de andere een verbintenis met het volk \aan den Nijl wenschte ? Wordt dit gevoelen ook niet gesteund door het enkele ,,Assur zal ons niet helpen ^)," zonder dat van Egypte iets dergelijks wordt gezegd? Maar meer dan genoeg- reeds ter rechtvaardiging der oorzaak, dat ik bij het bepalen van den tijd, in welken de profeet heeft gesproken , niet op het opschrift af ga ). Om tot dat doel te geraken zoeken wij , naar andere gegevens. Een vast uitgangspunt biedt Cap. i : a) 2 Kon. 17 : 4. b) Cap. .7: ii : 12: 2. c) Cap. 14: 4. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. waar de straf over het huis van Jehu en het eind zijner heer- schappij aangekondigd wordt. Het feit dat Hosea zich den val van genoemd huis spoedig denkt en tot het eind van Menahem's regeering althans leefde, verbiedt ons met het tijdstip zijner geboorte tot Jpahaz of Jehoas terug te gaan en eischt dat wij dit ten tijde van Jerobeam 7 ) of Zacharja stellen. Waar nu daarbij Cap. i : 6, 7, n ons den indruk schenken als was Juda nog niet bekomen van de ontzettende nederlaag ten tijde van Jehoas geleden a) , waar de tegenstelling zoo uitdrukkelijk wordt uitgesproken tusschen Israel, dat hoogverheven , diep vernederd en van Juda, dat klein, groot worden zal, waar zulke uitge- breide schilderingen van Israel's rijkdom en weelde , die geheel onder de luisterrijke regeering van Jerobeam II thuis behooren , worden gegeven b) , daar kan geen andere slotsom worden getrokken dan deze : Hosea trad ougeveer in het midden van Jerobeam's regeering en in de eerste rege'eringsjaren van Uzzia op s ). Wat het einde van den tijd zijner werkzaamheid betreft , den broederoorlog beleefde Hosea niet meer; die smart bleef hem gespaard. Maar toch zijne zekerheid van Israel's ondergang c) zijne schildering van Israel's naderende ontbinding, het hoore'n uit de verte van het gekletter der Assyrische wapenen d] , maken het meer dan waarschijnlijk dat niet in den tijd van Menahem 9 ) , toen de gunst van den Assyrischen koning was verzekerd , maar in het begin van Pekah's regeering , toen donkere wolken van uit het noorden zich boven Israel's grand- s') 2 Kon. 14 : 12 , 13 , 14, V) Cap. 2. c) 8: 7; 9: 13; 10 : 7, 8; n: 6; 13: 15^; i4: i. d) g: 3; 10: 6, 14; n: 5. 8 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. gebied begonnen samen te pakkeii a) , het laatste gedeelte zijner profetische werkzaamheid valt. In jaartallen plaats ik Hosea's arbeid als prefect van ongeveer 780 734, hierbij de verbeterde bijbelsche, met de assyrische gegevens in overeenstemming ge- brachte chronologic, volgende 10 ). Onder de regeering derhalve van Juda's koning Uzzia en die van den regent Jotham , onder de heerschappij van zes vorsten van Israel , Jerobeam II , Zacharja, Sallum, Menahem, Pekahia en Pekah heeft Hosea zich als de pleitbezorger voor de ware belangen zijns volks doen hooren en als Godsgezant zijne stem verheven tegen alles wat den geest van Jehova niet vertoonde. Om nu dien tijd tusschen Jerobeam II en Pekah goed te kennen en te begrijpen is het noodig een stap achterwaarts op het ge- bied van Israel's geschiedenis te doen. Jehu , de zoon van Nimsi , hoofdman van het Israelietische leger, dat in last had Ramath in Gilead aan Syrie's koning te ontrukken, had door den moord op Jehoram, een einde aan de heerschappij van het huis van Omri gemaakt b). Met hem had de derde krijgsheld met list de kroon van Israel verworven en de vierde dynastic den troon van Jerobeam beklommen. Onder gelukkige omstandigheden kreeg deze Jehu de teugels van het bewind in handen. De machtige Hazael, Benhadad's zoon, van men Jehu's voorganger zooveel had moeten lijden , had zijne legers noodig tegen Salma- nassar II, vorst van Assyrie, die zijne invallen op het gebied van Damascus herhaalde "). Van hem was dus op het oogen- blik niets te vreezen. Maar evenmin van Juda. Dit land toch a) 2 Kon. 15: 29 b) 2 Kon. 9 : 24. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. had gedurende de regeering der bloeddorstige Athalia en die van Joas, te veel met zichzelven te doen a) en miste in zijn beheerscher eene persoonlijkheid , die rechtmatige vrees inboe- zemen kon. Was derhalve zijne positie als vorst van het tienstammenrijk tamelijk sterk , hij maakte haar nog krachtiger door zich van de gunst van Assyrie's machtigeii koning te verzekeren, wien hij daartoe in het jaar 842 l2 ) eene schatting bood, in tal van voorwerpen van goud en zilver bestaande. Hoe ras evenwel ondervond Jehu dat niets onbestendiger dan menschelijke grootheid is en menschelijke berekeningen kunnen falen! In stede toch dat HazaeTs macht door de aan- slagen der Assyriers gebroken werd, verzamelde hij, kort na den aftocht der laatsten zijn leger , viel daarmede , met wraak- zucht bezield, in Jehu's grondgebied en veroverde het geheele westelijk gedeelte der Jordaan ). Van dat oogenblik aan , werden de Israelieten steeds dieper door den ijzeren arm der Syriers nedergedrukt. Hazael en zijn zoon Benhadad III zetten onder Joahaz', Jehu's zoon en opvolger, een zwak vorst, de reeks hunner zegepralen voort en namen verscheidene steden dezerzijds de Jordaan in bezit <:). En als om de vernedering te voltooien deden verschillende stammen , die immer op het herwinnen van oude rechten loerden , met goeden uitslag woeste. invallen op Israel's grondgebied; de met de Syriers verbonden Ammonieten breidden zich onder het plegen van gruweldaden in Gilead uit , en de Moabieten vielen telkens plunderend in liet land 13 ). Zoo treurig was dan ook de toestand van Israel , a.) 2 Kon. ii , 12. 2>) 2 Kon. 10 : 32 , 33. c) 2 Kon. 13 : 3 , vgl. vs. 25. 10 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. dat koning Joahaz nog slechts 10 strijdwagens , 50 miters,. 10.000 voetknechten had. Was dan nu reeds het tijdstip van Israel's ondergang gekomen ? Joahaz wanhoopte , raaar in dien wanhoop boog hij zich voor den God van Israel, biddend om hulp , neder. En zoo lezen \vij , de Heer gaf Israel een'' veiiosser, dat zij van onder de hand der Syriers uitkwamen. Van welke zijde kwam die verlossing? Van de zijde van een volk , dat van dat oogenblik af aan zulk eene gewichtige rol in. Israel's geschiedenis spelen zou, namelijk van Assyrie 14 ). Zijn koning Binnirar III toch had ongeveer het jaar 803 Damascus in Syrie bedreigd en de geheele aandacht der Syriers tot zich getrokken. Deze laatsten konden er nu derhalve niet aandenken hernieuwde invallen in Israel te doen of het dieper te verne- cleren dan zij reeds hadden gedaan. Maar dat niet alleen. De dappere opvolger van Joahaz, Jehoas, verzamelde het leger, hoe klein het dan ook was, sloeg daarmede de Syriers tot Afek terug en hernam in drie gevechten de steden, die Hazael aan deze zijde der Jordaan van Joahaz genomen had a). Ja, hij deed meer. Amazia, Juda's koning had, prat op zijne overwinning op Edom, hetwelk in Joram's tijd van Juda was afgevallen en meenend, dat Jehoas in den strijd met de Syriers te veel geleden had om krachtigen tegenweer te kunnen bieden , hem den strijd aangedaan b}. Roemrijk voor Israels koning was het eind van dien kamp. Amazia werd volkomen geslagen, zelf gevangen genomen; de tempel en 's vorsten paleis te Jeruzalem werden geplunderd , de muren a) 2 Kon. 13: 25, vgl. met vs. 17. b] 2 Kon. 14 : 8 vv. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. II der stad van de westelijke poort der voorstad tot aan den iioordwesthoek afgebroken en vele inwoners in gijzeling naar Samaria gevoerd a) Al was het dus helaas ! mede tenkoste van het broederrijk, hoog begon Israel's aanzien te klimmen. En toen nu de dappere Jehoas door een even krijgshaftigen zooii Jerobeam JI werd opgevolgd, van wien de prefect Jona, de zoon van Amithai , van Gath-Efer ft) in zijn jeugd reeds de stoutste verwachtingen had gekoesterd en geuit , toen geschiedde wat door duizenden zoo vurig begeerd was. Israel herkreeg zijn oude grenzen , die het ten tijde van Salomo had gehad c). Jerobeam ontnam den Syriers de steden aan gene zijde der Jordaan , maakte de vorsten van Ammon en Moab schatplichtig , tuchtigde Hamath in het noorden en herstelde alzoo de oude palen van Israels rijksgebied. Welk een verschil! dat heden met den tijd, die voorafgegaan was! Welk een geweldige ommekeer in dat rijk! Ook in het kleine tweestammenrijk begon van lieverlede een betere toestand te komen en vormde de hoogstgelukkige regee- ring van Uzzia eene ontzachlijke tegenstelliug met de opeen- stapeling van ellenden ten tijde van Amazia d}. Edom , hetwelk eerst door Amazia overwonnen, maar later weer afgevallen was ,' werd door Uzzia bij vernieuwing onderworpen e). De havenstad Elath aan de Roode zee kwam in zijn bezit, waar- door de belangrijke weg van Sela naar Zuid-Arabie onder zijn a) Vs. 13 , vgl. Max Duncker t. a. p. biz. 203. b) 2 Kon. 14 : 25. c) 2 Kon. 14 : 28. Zie hierop Thenius , Commentar des Biicher der Konige t. p. vgl. Amos. 6: 14. d) 2 Chron. 26 : i vv. e) Amos i : n. 12 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. controle geraakte 15 ). Met goeden uitslag streed hij tegen de Philistijnen , slechtte de muren van Gath , Jabne en Ashdod en bouwde daar nieuwe steden. Jeruzalem's muren werden herbouwd , vestingen opgeworpen , de akkerbouw werd door hem aangemoedigd en persoonlijk gesteund. Ja zelfs Ammon en Moab kwamen wellicht, tegen Israel, zijn gunst vragen 10 ). Tegelijk dat Israe'l op het hoogte- punt stond van zijn bloei, begon ook Juda's aanzien te stijgen. Hoezeer begon echter bij al die stofFelijke welvaart de gees- telijke levenshemel te verduisteren , allereerst in dat tienstam- menrijk, hetwelk ook het eerst zijn bloeitijd bereikt had! Hoe licht werd en door den toenemenden rijkdom en de weelde en door de aanraking met verkeerde invloeden van buiten het gehalte des volks ! Hier werd het hof waar de vorst op zijn behaalde lauweren rustte het middelpunt der grofste uitspat- tingen. Het hoogste genot was daar op elpenbeenen sofa's uitgestrekt , zich met het beste vleesch te voeden, herhaaldelijk afgetapte wijn te drinken en zich met de fijnste olien te zal- ven <z). Daardoor veranderde de geheele verhouding tusschen vorst en volk en moest een gansch andere geest ook te midden van het laatste van lieverlede doordringen. Was voorheen de koning een uit het midden van het volk geweest, om wien op grond van zijn eenvoud, kracht en geloof, alien zich in tijd van nood als hun opperhoofd schaarden, thans was de vorst het middelpunt van een autocratischen kring, die zich ver boven de menigte plaatste, in weelde en zwelgerij zich baadde en zich niet ontzag ter wille van de voldoening aan a) Amos. 6:4,5 6 , naar de conjectuur van Prof. Oort (Theol. Tijdschr. 1880 , biz. 128). Max Duncker t. a. p. biz. 284. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. 13 zijn genot het volk uit te zuigen 17 ). En waar nu dit volk toch reeds zoowel door de oorlogen met de Syriers , als door de daarop gevolgde plagen veel geleden had, daar moest door den druk door een zekeren kring, die geld behoefde voor genot , uitgeoefend , van lieverlede een scheiding tusschen rijken en armen ontstaan , hoedanig eene het oude Israel nooit had gekend. Helaas! dat diegenen, die tegen dat streven een heil- zaam tegenwicht hadden kunnen bieden, profeten en priesters als tolken en handhavers van den wil en de eer van Jehova voor het raeerendeel zelf wuft en lichtzinnig , die wanverhou- ding in de hand werkten a). Door dit alles moest het peil van het maatschappelijk leven aanmerkelijk dalen. Het recht maakte plaats voor onrecht fr) , de oneerlijkheid in den handel nam toe , waar de efa verkleind, de sikkel vergroot, de bedriegelijke weegschaal gebruikt werd c) ; de ontucht in den dienst van het heiligdom vermeerderde en waar de kinderen het nood- lottig voorbeeld der ouders volgden, daar werd de reinheid van zeden steeds zeldzamer d}; de hoogmoed bereikte eene ontzettende hoogte e) , trotsch als men op de zegepralen en de sterkte der helden was. Bij zulk een toestand moest de geest der ontevredenheid en der revolutie wel ontwaken en woest om zich heen grijpen. Echter was Jerobeam's arm sterk genoeg , alle dergelijke pogingen te verijdelen , ja zijne persoonlijkheid boezemde zelfs zooveel eerbied in , dat men zoo a) Duidelijk blijkt ons dit uit de geschriften van Amos en Hosea. Zie b. v. de handelwijze van den priester Amazia Amos 7 : 10. b) Amos 5: 10 , ii. c) Amos 8 : 4, 5. d) Amos 2: 7. e) Amos 2: 14, 15 , 16. 14 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. lets bij zijn leven niet durfde wagen. Maar dat de mijn in zijne dagen toch reeds met ontvlambare stoffen was gevuld, de verschillende veeten zich hadde.n opeengehoopt en slechts weinig noodig was om eene uitbarsting te veroorzaken, bewees de korte regeering van zijn zoon Zacharja die, na z'es maanden op den troon te hebben gezeten, bij eene zamenzwering door Sallum , den zoon van Jabes , op touw gezet , viel a). Ook deze echter moest na eene maand den troon weder inruimen voor een zekeren Menahem H) , die wellicht als veldheer van Zacharja in de oude residentie Thirza c) gelegerd , onder den schijn van zijn koning te willen wreken , feitelijk om zelf koning te worden , naar Samaria getrokken was. Wei had hij , wreedaardig als hij was , een schrikwekkend voorbeeld voor ieder, die hem durfde tegenstaan, gegeven door alle inwoners der stad Tifsah 18 ), die hare poorten niet voor hem had willen openen te vermoorden , ja zelfs de zwangere vrouwen op de ruwste wijze te dooden, maar toch vermocht hij niet zich , door zijne partij alleen , als koning te handhaven. Echter koning willende blijven, zag hij er niet tegen op tegen een deel van zijn eigen volk de hulp van Assyrie's koning in te roepen d} , die met zijn zegevierend leger reeds dicht aan de grenzen van het tienstammenrijk was genaderd. Eii of dit nu a) 2 Kon. 15: 8, 10. Ewald's meening, als zou door de woorden oy^ap een vorst van dien naam worden aangeduid, stuit op de eenvoudige en passende vertaling der woorden ,,voor het volk," d. i. in 'topenbaar, af, eene tegenstelling met dat tal van moorden die in 't geheim plaats vonden en gevonden hadden. b) 2 Kon. 15 : 13. c) 2 Kon. 15: 16. Thirza was de oude residentie der eerste koningen van Israel, i Kon. 14: 17; 15: 21 in het gebied van Manasse gelegen. d) 2 Kon. 15 : 19^ , om zijn koninkrijk in zijne hand te sterken. Zie Kuenen , Hist. crit. Ond. 2e dl. biz. 314 onder 8. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. 15 al eene belasting van ruim 4 millioen gulden noodzakelijk maakte , en daarmede de eerste stap op den weg der vernietiging van Israel's volksbestaan werd gedaan, daarom bekommerde een man als Menahem zich weinig. Na tien jaren bij de gunst van Assyria's koning te hebben geregeerd 19 ), werd hij door zijn zoon Pekahia opgevolgd , die" evenwel na twee jaren door de hand van zijn hoofdman Pekah, den zoon van Remalia viel a). Onder dezen vorst barstte de onzalige krijg tusschen de twee broederrijken , Israel en Juda trit, die den val van het tienstammenrijk zou verhaasten ). Treurig tooneel , wat ons het Israel van die dagen te aanschouwen geeft! Hoe welig was. het onkruid opgewassen , van hetwelk de zaden in Jerobeam's dagen waren uitgestrooid ! Geweld en moord aan de orde, helsche list en verraad werkelijk geene uitzonderingen meer , de oude kracht verlamd, de zegen verdwenen, de krachtige held van weleer als een gekromde grijsaard, die het hoofd naar de aarde buigt. Straks hebben wij gezien, dat de to.estand van Israel verer- gerd was, doordien ook profeten en priesters in het algemeen bederf deelden. O ! had de zuivere Jehovavereering onder hen in die dagen nog vele wakkere voorstanders gehad, hoeveel ware voorkomen geworden ! Maar zij alien deden bijna met den volksgodsdienst dier dagen mede, ja steunden dien. hoezeer deze ook het echt Jehovistische kenmerk miste en het karakter van natuurdienst droeg. Daarbij toch was van demoedige onder- worpenheid aan, een stil vertrouwen op, een geestelijk ijveren voor Israel's God geen sprake , maar van een' eeredienst , door a) 2 Kon. 15: 22 , 25. 6) 2 Kon. 15: 37; 16: 5. 1 6 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. welken Israel gevaar liep , zich te dezen opzichte op eene lijn met de Kanaanieten te plaatsen. Binnen en buiten de steden bevondt zich namelijk tal van hoogten of verhevenheden a), uit ver- schillende bestanddeelen als aarde, steen en hout$), opgebouwd en meer of minder versierd <:). Op verschillende dier hoogten waren huizen of tempels opgericht d} , in welke priesters dienst deden. Buiten die hoogten strekten de toppen der heuvelen en bergen en de grond onder verschillende hooge boomen tot plaatsen van vereering van verschillende -goden e). Van ver- schillende goden zeggen wij met nadruk,- want nevens Jehova, die immer wel als volksgod een eerste plaats innam , werden vooral Baal en Aschera , soms ook Kamos en Molech , Astoreth en Milchom vereerd. Welke van deze goden men op bepaalde tijden het meest vereerde hing veel af van de bijzondere verstand- houding, in welke men tot het volk, wiens godheid het was, stond/). Werden toch de goden van vijandelijke volken als vijanden geacht, aan die van bevriende stammen werd gemak- kelijk eene plaats ingeruimd. Vooral echter trok de dienst van den Kanaanietischen Baal en van Aschera het volk altoos zeer aan 2 ). Baal was de naam van den hoogsten , den zonnegod of liever aanduiding der mannelijke godheid in het algemeen. Bij de Kanaanieten was hij, verbonden met Aschera, het bevruch- tende en scheppende, Aschera het ontvangende en voortbren- a] i Kon. 13: 32; 2 Kon. 17: 9; 2 Chron. 21: n; Sam. 10: 25. V) i Kon. 14: 23; 2 Kon. 23: 15. c) Ezech 16: 16. d) i Kon. 12: 31; 2 Kon. 17: 29, 32. e) Deut. 12: 2; i Kon. 14: 23; 2 Chron. 28: 4; Jer. 2: 20; 17: 2. /) Zoo in Salomo's dagen i Kon. n: 7, 2 Kon. 23: 13; en in Achab's tijd i Kon. 16: 31 vv. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. 17 gende beginsel terwijl beide wederom als eene man-vrouwelijke godheid werden zamengevat. Naar zijn wezen werd hij in verschillende gestalten onderscheiden 21 ). Zoo had men den Palmen-Baal a), den vliegen werenden Baal b\ den geluk aanbren- genden Baal c). Op verschillende plaatsen werden deze alle op verschillende wijze vereerd. Over 't algemeen droeg zijn dienst een wellustig karakter, vroolijke maaltijden en drinkgelagen werden in zijne tempels, en in die van Aschera geyierd d)- } bij beider vereering werd door de zoogenaamde kedeschim en kede- schoth , hun toegewijde personen van het mannelijk en vrouwelijk geslacht , ontucht bedreven ; dieren en reukwerk dienden tot offer- gaven , hunne beelden van hout en steeu , misschien ook van goud vervaardigd , of althans daarmede versierd e) , op natuurlijke of aangelegde hoogten geplaatst, werden tot teeken van warme vereering gekust. . De Israelieten door Mozes aangevuurd tot een dienst van Jehova , waarbij men zich Hem allereerst als grondslag der zedelijke wereldorde dacht en dien mensch het meest van zijn gunst verzekerd achtte, die zedelijk wilde leven, gelijk Hij zelf zedelijk was van aard , leerden in Kanaan dien godsdienst , die juist een tegenovergesteld karakter bezat, waarvan natuurdienst het grondkenmerk was en wiens opperste godheid, geheel het karakter van een natuurgod droeg. Die dienst was ontegen- zeggelijk aantrekkelijk voor het vleesch en moest de groote a) Baal-Thamar, Richt. zo: 33. b) Baal-Zebub z Kon. 1:2. c) Baal-Gad Joz. n : 17; 12: 7; 13: 5. d) Richt. 9: 27, vgl. Amos 2: 8. Kuenen, Godsd. v. Isr. i dl. biz, 300. e) Hos. 2: 10 St. vs. 7 ^nvy in den zin van: tot lets aanwenden, voor iets gebruiken Exod. 27: 3; 2 Chron. 24: 7. Dat beelden wel met goud en zilver werden overtrokken bewijst Jes. 30: 28. -1 8 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHETD. menigte meer toelachen dan de echte Jehovavereering , wier doel ingetogenheid , ontwikkeling van het waarachtig geestelijk leven was. De strijd in den boezem van Israel van dat oogenblik af aan tusschen Jehova en Baal gestreden, was dus een strijd tusschen een godsdienst, die den mensch boven het stoffelijke leven verheffen wilde en een , die hem in het stoffelijke leven wilde doen opgaan, in een woord een strijd tusschen geest en natuur. Het noodlottigste in dien kamp echter was, dat men niet alleen steeds meer ten gunste van Baal zich begon te neigen , maar Jehova zelf tot den lagen rang van een Baal deed afdalen, in schijn Jehovavereerder bleef, in waar- heid den Kanaanietischen eeredienst volgde. Was toch Baal de benaming van den hoogsten god als grondslag der natuurorde gedacht , een natuurgod in deri volstrekten zin van het woord , ook Jehova begon men zich allereerst , ja uitsluitend als zoodanig te denken. Kreeg zijn eeredienst daardoor geheel het karakter van dien van Baal , de eigenaardigheid in de betrekking van Jehova eu Israel, het besef van Israel's roeping als van zedelijk-godsdien- stigen aard , moest daardoor te loor gaan. De meeste hoogten , van welke straks is gewaagd, verrezen dan ook voor Jehova. Hier stonden de jonge stieren , die Jehova af beelden moesten a) , daar war en de zuilen, die bij den Baalsdienst behoorden 22 ), ginds de boomstammen , die het symbool van Ashera 23 ) waren , te zien; ja alle drie werden zij vaak op eene hoogte in een cempel gevonden en , als behoorden zij bijeen , te zamen vereerd Feitelijk was dus de meerderheid, al bekleedde Jehova den eersten rang en al werd op de hoogten en onder het geboomte a) i Kon. 12 : 29. DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. 19 vooral te zijner eere gerookt, polytheist geworden enbleefer ook een kern, die de aanbidding van den geestelijken Jehova in geest en waarheid niet vergat, bij de menigte was de Jehovavereering samengesmolten met , ja opgegaan in den dienst van andere goden en een noodlottig syncretisme ontstaan. Ook in het tweestammenrijk was te dezen opzichte de toestand rniet gunstig te noemen. Wei had de echte dienst van Jehova aldaar in Jeruzalem's tempel een grooten steun, omdat Jehova daarin niet afgebeeld was, maar als een geestelijk wezen werd vereerd , maar toch ook daar werden de Baal's en Aschera's , Matseba's en Chemarim in grooten getale gevonden a). Over Juda klaagt Jesaja later als het land, dat vol afgodsbeelden is b) ; van Salome's dagen tot die van Josia toe bestonden daar de hoogten voor Astoreth , Kamos en Milchom c) : Juda neemt aan den ontuchtigen eeredienst deel en knielt voor een kopergod, eerst door Hizkia verbrijzeld d). En al steunde dan ook een vorst als Uzzia, onder wien Juda zich herstellen ging van de nederlagen en verliezen ten tijde van Amazia geleden, per- soonlijk de ware Godsvereering e), waarom betergezinden voor- namelijk veel van hem verwachtten; uit de schilderij door Jesaja en Micha ons van het kleine twee-stammenrijk opgehangen, blijkt, dat de godsdienstige toestand in beide rijken over 't algeme.en dezelfde was. Is het wonder, dat een man, die, met een hart brandende a) 2 Kon. 23 : 5 vv. ff) Jes. 2: 8. c) 2 Kon. 23 : 13. d) 2 Kon. 18: 4. \ 2 Kon. 15 : 3 ; 2 Chron. 26 : 4 vv. 20 DE TIJD ZIJNER WERKZAAMHEID. van liefde en eerbied voor Jehova , van heilige verontwaardiging trilt bij de gedachte hoe smadelijk zijn volk dien God bejegent , van Wien het zooveel zegening had ondervonden; dat een man , die gloeiende van liefde voor zijn volk , met diepe smart is vervuld over het lot, hetwelk een volk, dat aldus handelt, wacht, eindelijk zijne stem tot redding zijns volks verheft? In een woord is het wonder dat , in zulk een maatschappij iemand zich geroepen ziet tot profeet? Zijne persoonlijkheid en zijne roeping, ii. Het was een algemeen bekende naam, welken onze profeet droeg. In de Schriften des O. V. alleen wordt behalve hem nog een viertal Hosea's J ) vermeld. De opvolger van Mozes heette aldus , voordat hij den naam van Jozua ontving a) : in David's dagen draagt een vorst over den stam Ephralm dien naam #) : de laatste van Israel's koningen is een Hosea c) en onder de hoofden van het volk ten tijde van Nehemia wordt r een alzoo genoemd d}. Het woord beteekent ,,hulp" ,,ver- lossing" een naarn dus eigenaardig toepasselijk voor den profeet, die tot redding zijns volks zijne stem verhief en dan ook niet nalaat een enkele maal hierop te zinspelen e). Hij was de zoon van Beeri, d. i. ,,van een bron" 2 ), dezelfde naam dien de vader van Ezau's vrouw Judith/) eens droeg. Van dien Beeri, Hosea's vader weten wij niets. Wei hebben de a) Num. 13 : 8 , 16. Deut. 32 : 44. b) i Chron. 27 : 20. c) 2 Kon. 15: 30; 17: i, 3, 4, 6; 18: i, 9, 10. d) Neh. 10 : 23. e) Cap. i : 7. /) Gen. 26: 34. 22 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. Rabbijnen hem vereenzelvigd met Beera a) , den vorst der Rubenieten, die door Tiglath-Pileser gevankelijk weggevoerd werd , maar zoowel het verschil in beider namen als de onwaar- schijnlijkheid , ja de onmogelijkheid , dat deze Beeri de weg- voering zou hebben overleefd , ontnemen aan deze gissing elken grond. Evenmin gerechtvaardigd is het gevoelen, dat deze Beeri prefect is geweest naar den Joodschen, doch door niets gewettigden , regel , dat , wanneer aan het begin eener profetie de naam van den vader des profeten wordt vermeld , deze ook moet geacht worden profeet te zijn geweest. Zij waren burgers van het tienstammenrijk ; in het noorden van dit land heeft Hosea in den regel gewoond. Wordt zulks toch reeds waar- schijnlijk door de herhaaldelijke vermelding van plaatsen in het noordelijk rijk gelegen 3 ) , de beschrijving van het gebeurde te Gilead en Sichem als van een ooggetuige ), de uitdrukking ,,onze koning" c] voor dien van Israel en ,,het land" d] voor Noord-Israel ; het wordt zekerheid, door de diepe meewarigheid ,. die hij juist met Israel gevoelt , en het droevdge isolement , dat hij juist in die bedorven maatschappij kent 4 ). Slechts zijdelings vestigt hij nu en dan naar Juda het oog ), dat hem eerst zooveel beter scheen dan zijn eigen land, maar aan welks- bestaan van lieverlede ook een worm dieper bleek te knagen, aan hetwelk daarom vroeger een zegen, straks een zelfde oordeel als over het andere rijk verkondigd wordt. Of echter de profeet ook zelfs nog niet naar dit Juda heeft moeten vluchten en, van wege de vijandelijkheden zijner medeburgers, niet immer a) i Chron. 5:6, vgl. 7 : 37. b) 6 : 8 , g. c) 7 : 5, d ) i : 2. e) i: 7, ii-, 4: 15-, 5: 5, 10, 12, 13, 14; 6: n; 10: n; 12: i, 3. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 23 in .het land , aan hetwelk zijn hart zoozeer gehecht was , kon blijven, wie zal het zeggen s )? Zijn veranderde meaning omtrent Juda heeft eer haar grond in Juda's wezentlijken achteruitgang , dan in eene meer juiste kennisname van zijn innerlijken toestand : daarom dus alleen zou zulks niet aan te nemen zijn; maar aan de andere zijde betwist ik althans de mogelijkheid niet, dat hij in Benjamin's grondgebied te Rama en Gibea ), ja in Juda zelf zijne waarschuwende stem liet hooren; hij, de man, die spreken moest, waar zijn hart hem drong. In zijn geschrift vind ik echter geen grond hem te houden voor een priester prefect ') of een prefect trit de profetenscholen voortgekomen. Dat Hosea meer dan eenig ander profeet de priesters in het oog vat, kan evenmin als bewijs dienen voor de stelling dat hij priester geweest is , als het feit dat het ophouden der offers voor hem als strenge straf geldt. De drie machten in Israel , die van koning , priester en profeet ze worden toch alle door hem gegeeseld, de eerste zelfs nog meer dan de tweede, terwijl het ophouden der offers niet daarom als zulk een zware straf door hem wordt beschouwd , omdat hij als priester daarop was gesteld , maar alleen omdat het volk , 't welk in den uit- wendigen eeredienst opgaat, alles meent te zullen hebben ver- loren , zoo het alles wat daarop betrekking heeft , mist. Bovendien acht ik het zeer onwaarschijnlijk , dat Hosea in zijn land, waar alleen priesters voor de zinnelijke Jehovavereering werden gevonden , onder de gedaante van den jongen stier , aan zulk een priesterschap eerst zou deelgenomen en naderhand zich daar- tegen gekeerd zou hebben. Niets spreekt voor die omkeering. En wanneer wij van Amos vernemen, dat deze er zich op beroept niet te zijn uit een profetenschool , wanneer wij Hosea de profeten in 't algemeen , in het oordeel zien omvatten , en 24 ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. wij hem zich in lijnrechte oppositie tegen al de leiders van zijn volk zien stellen, dan ligt de slotsom voor de hand dat wij in hem evenmin een leerling hebben te zien, in de scholen der profeten gevormd; maar een man, zelfstandig gevormd en opgetreden , omdat hij gevoelde dat de nood hem was opgelegd. Van het bijzonder leven des profeten is ons niets bekend a).. Wei laat zijn geschrift de vijandschap doorschemeren #) , die hij van zijne tijdgenooten ondervond en staat hij daar voor ons, als de man, wiens hart breekt onder wat hij om zich henen ziet en wiens smart over den moedwilligen ondergang van het volk aan hetwelk hij zich zoo innig verbonden weet, onpeilbaar is , maar bijzonderheden ontbreken geheel. Wat de overlevering toch aangaande hem bericht is onzeker 9 ). Bericht zij ons, dat Hosea de prefect uit Beelmoth, uit den stam Isachar was, stierf en in zijn land in vrede werd begraven , het feit dat ook Belemolh of Belemon 9 ) als de plaats zijner geboorte voorkomt en de ligging van Beelmoth in Ruben of Isachar geheel onzeker is, doet ons, althans wat het eerste deel dier overlevering betreft, in groote onzekerheid verkeeren. Niet minder echter is dit met het laatste deel het geval. Tegenover de traditie , dat hij rustig in zijn vaderland stierf, staat eene andere, die onder de bewoners van Thessalonica langen tijd voortleefde. Volgens deze zou hij in Babylon gestorven zijn, maar voor zijn dood het bevel hebben gegeven, hem in het land van Israel te begraven. Daar dtt evenwel van wege den verren afstand niet doenlijk was, zou men zijn stoffelijk overschot in a) Later leg ik de redenen bloot, waarom ik oordeel dat in Cap. i en 3 geen stuk van Hosea 's geschiedenis is te vinden. 6) Cap. g: 8. ZIJNE PERSOONLIJKHEID EN ZIJNE ROEPING. 25 een kist op een kameel gebonden en dezen daarop losgelaten hebben , opdat , waar deze zich neerleggen , ook het lijk van den profeet rusten zou. Het dier zou zijn last zonder ophouden voortgaande, tot nabij het stadje Tsapheth in het noordelijk gedeelte van Galilea gedragen hebben , waar de bewoners, na uit het opschrift der kist aangaande haren inhoud te zijn in kennis gesteld, het met eere zouden hebben ter aarde besteld. Hiertegenover staat weder eene overlevering der Arabieren , dat in Almenia, nabij Tripolis, zijne begraafplaats zou zijn, waarom ook nog heden ten dage op de plaats van het oude Ramath- Gilead in het Oost-Jordaansche eene prachtige graftombe ter eere van den profeet wordt getoond. Gelijk van zoo menig profeet , zoo schuilt ook helaas ! het leven van Hosea voor ons geheel in het duister. Maar weten wij van het leven van den profeet weinig, des te beter worden wij door zijn geschrift omtrent zijne persoon- lijkheid ingelicht. Indien toch een profetisch geschrift dan is het zijne geschikt deze ons te leeren kennen; zoowel in den inhoud als in den vorm drukte zich zijn beeld duidelijk af, treedt dit ons helder voor den geest. In wat hij schreef, heeft hij zichzelven gegeven en bij den eersten oogopslag blijkt het reeds, dat wij hier met een diepvoelend man, eene licht ontvlambare ziel, een teerhartig gemoed hebben te doen, met een man, voor wien het eene levensbehoefte is zich te geven en, die dan ook ganschelijk leeft, voor wien hij zich geeft. 