title: Brieven aan zijn broeder; uitgegeven en toegelicht door zijn schoonzuster, J. van Gogh-Bonger
creator: Gogh, Vincent van, 1853-1890
text: Ik ben zeer verlangend om Londen te zien zooals je wel denken kunt, maar toch spijt het mij van hier te moeten gaan; nu het bepaald is dat ik weg moet, merk ik pas hoe ik aan den Haag ge- hecht ben. Maar enfin dat is nu niet anders, en ik ben van plan de dingen maar niet te zwaar op te nemen. Ik vind het heerlijk voor het Engelsch, ik kan dat wel goed verstaan, maar spreken gaat toch lang zoo goed niet als ik zou willen. Van A. heb ik gehoord dat je je portret hebt laten maken, als je er nog een missen kunt recommandeer ik mij. Hoe gaat het met Oom Hein, zeker wel niet beter, en hoe maakt Tante het? Kan Oom zieh nog al bezig houden en heeft hij veel pijn? Groet hem hartelijk voor mij, ik denk zoo dikwijls aan hem. Hoe gaat het in de zaak, zeker zal het wel druk zijn; bij ons ook. Je zult nu al zoo wat op de hoogte körnen. Hoe is het in je kosthuis, blijft dat bevallen, dat is een voornaam ding. Je moet mij vooral meer schrijven wat je alzoo ziet. Ik ben Zondag voor 14 dagen naar Amsterdam geweest, om een tentoonstelling te zien van de schilderijen, die van hier naar Weenen gaan. Dat was zeer interessant en ik ben nieuwsgierig wat voor figuur de Holländers te V/eenen maken zullen. Ik ben zeer nieuwsgierig naar de Engelsche schilders, wij zien da^ar^zoo weinig van, daar bijna alles in Engeland blijft. Te Londen is van Goupil geen winkel, maar er wordt alleen aan den handel geleverd. V *) Employe in de zaak in Den Haag. 5 Oom Cent komt in ’t laatst van deze maand hier, ik verlang zeer van hem nog een en ander te hooren. Bij H. en Tante Fie vragen zij gedurig naar je, en laten zij je groeten. Wat heerlijk weer tegenwoordig, ik profiteer er maar zooveel van als ik kan, verleden Zondag ben ik al met Willem uit roeien ge- weest *). Wat zou ik dezen zomer nog graag hier gebleven zijn, maar wij moeten het maar nemen zooals het is. En nu adieu, heb het goed en schrijf mij eens. Zeg Oom en Tante, den heer Schmidt en Eduard voor mij goeden dag. Ik hoop maar op Paschen. Steeds je liefh. broer Vincent. P. S. Theo, ik moet je toch nog eens recommandeeren om pijpen te gaan rooken, dat is zoo goed als je het land eens krijgt, zooals ‘mij dat tegenwoordig nog al eens overkomt. Daar juist ontvang ik je brief, dank er voor. Ik ben zeer in mijn schik met het portret, het is best uitgevallen. Als ik iets naders hoor over mijn naar Helvoirt gaan, schrijf ik het je dadelijk; ik zou het heel aardig vinden als wij op denzelfden dag kwamen. Adieu. Waarde Theo, den Haag 24 Maart 1873. Zou je eens willen nazien of er te Brussel nog een schilderij is van Schotei? Dat is 6 Mei 1870 van hier in commissie gezonden, maar misschien heeft Oom het reeds naar Parijs teruggezonden. Is dat echter het geval niet, zorg dat het onmiddellijk naar hier gezonden wordt; wij hebben alle kans om het te verkoopen, maar er is haast bij. Ik heb het van den zomer nog bij jelui gezien en denk dus dat het er nu 00k nog wel zal zijn. Zeg Oom en Tante en den Heer Schmidten Eduard voormij goeden dag. Mijn brief heb je zeker reeds gekregen? Adieu, heb het goed. Vincent. *) Willem Valkes, neef en huisgenoot van de familie Roos. 6 i: H TA M P U b E T, TA 1} L E A V X >l O 1) E H X E S. Ancicniic, itinison VINCENT VAN GOGH. Foit rnissi:uy des Ca!ji>ic/s de LL. JJ.V. le J\oi cf ln Reine. Plaats n°. 14 ä la Hayo. GOUPIL & C“‘. Succcsseurs. C-><_ «C V / ?} ^ / /l 7y^c ( ^ ^ /h -L C. C. j .' ^- i. <- / -«? -«> C- / c- o / - ■ 'Z X- t..x. V C t' z. iL o , A< - ^ u C' t.7. ^ e 2. x [/ /c /x. ^ cJ~ ■C.-'y..- /. / Waarde Theo, den Haag 5 Mei 1873. Je moet mij niet kwalijk nemen kerel, dat ik niet om je verjaardag gedacht heb. Van harte gefeliciteerd, ik hoop dat het je dit jaar goed zal blijven gaan, en je hoe langer hoe meer pleizier in je werk krijgen zult. Mijn tijd begint op te körten. Zaterdag ga ik thuis goeden dag zeggen en «dan Zondag naar Parijs,*) ik vrees echter dat het wel Maandag zal worden en ik Zondag nog in Helvoirt zal blijven. Ik hoop dat ik je intijds zal kunnen schrijven wanneer ik Brussel passeer, maar ’t zou wel mogelijk zijn, dat ik dat niet kon doen, daar ik nog niets bepaald weet wanneer ik uiterlijk te Parijs moet zijn. Hoe rnaakt Oom en Tante het, zijn zij al verhuisd? Ge moet mij *^dat eens spoedig schrijven, ik geef je hieronder mijn adres op. Ik schrijf je in haast, zooals je denken kunt heb ik het druk. 7 *) Hij zou over Parijs naar London reizen. 7 a Dieu, heb het goed. Groet Oom en Tante hartelijk voor me, ook den Heer Schmidt en Eduard. Steeds je liefhebbende Vincent. V. W. van Gogh, care of Messrs Goupil & Co. 17 Southampton Street. Strand, London. Vooral V. W. van Gogh, omdat er anders licht verwarring ontstaat met brieven voor Oom Cent, die alleen V heet. Waarde Theo, . den Haag 9 Mei 1873. Maandagmorgen vertrek ik van Helvoirt naar Parijs en passeer Brussel om 2 uur 7 min. Als je kunt kom dan aan ’t Station, dat zal mij veel genoegen doen. Voor ik het vergeet, gisteren heb ik aan mevrouw Tersteeg je portret laten zien en die zou er zoo heel graag een hebben. Zou je soms kans zien er nog een te krijgen en mij te sturen? Als het nu niet kan, denk er dan later eens om. Theo je kunt niet begrijpen hoe lief allen hier voor mij zijn; dat het mij spijt van zoo veel vrienden te moeten scheiden kan je wel denken. Adieu kerel, groet Oom en Tante hartelijk voor me, tot ziens Vincent. Informeer eens of je aan ’t Station du Nord of du Midi moet wezen. 8 LONDEN JUNI 1873 - MEI 1875 Het eerste jaar van Vincent ’s verblijf te Londen is misschien het gelukkigste, zeker het meest onbezorgde van zijn leven geweest. Hij verdiende genoeg om zichzelf te onderhouden, had veel belangstelling voor zijn werk, voor al het nieuwe dat de wereldstad hem bood, en van Augustus '73 af had hij een heerlijk tehuis bij Mrs. Loyer, de weduwe van een curate uit Zuid-Frankrijk, die met haar dochter Ursula een kleine dagschool hield en eenige gasten en pension had. Vincent had groote waardeering voor de moeder, werd verliefd op de dochter en beleefde met hen een gelukkigen tijd, wat duidelijk blijkt uit den opgewekten toon van zijn brieven naar huis. Ursula was echter al in stilte verloofd en hoewel Vincent, toen hij dit hoorde er nog op trachtte te influenceeren om die verloving te verbreken, gelukte hem dit niet; in zwaarmoedige gedrukte stemming kwam hij in Juli '74 met vacantie thuis. Van dien tijd af komt een verandering in zijn karakter; hij neigt al meer en meer tot ’t dweepziek-godsdienstige, wordt eenzelvig, woont alleen op kamers, gaat met niemand om en schrijft maar zelden naar huis, zoodat men daar bezorgd over hem wordt. ,,Arme jongen, hij leeft niet gemakkelijk” zegt zijn moeder en zijn vader schrijft: ,,dat zijn bij de Loyers met al die geheimnissen heeft hem geen goed gedaan. Ik ben blij hij er niet meer is, maar zeker zal hij er teleurstelling over gehad hebben, dat zijn illusies niet verwezenlijkt zijn”. In October bewerkt 00m Vincent een tijdelijke overplaatsing naar de zaak te Parijs in de hoop dat de afleiding hem goed zal doen, maar dit doel wordt niet bereikt cn in dezelfde gedrukte 1?temming keert hij in Januari '75 naar Londen terug, waar hij nu blijft tot Mei van hetzelfde jaar. Waarde Theo, Londen 13 Juni 1873. Mijn adres is: care of Messrs Goupil & Co. 17 Southampton Street, Strand, London. Je zult wel verlangen om wat van mij te hooren, en ik wil je dus niet langer op een brief laten wachten. Van huis hoorde ik dat je tegenwoordig bij den Heer Schmidt in huis zijt en dat Pa bij je is geweest. Ik hoop van harte dat dit je beter zal bevallen dan je vorige kost- huis en twijfel daar 00k niet aan. Schrijf mij eens spoedig, ik verlang daar zeer naar en vertel mij eens hoe je nu je dag door- - brehgt, etc. Schrijf mij 00k vooral eens wat je al zoo voor schilderijen gezien hebt in den laatsten tijd, en 00k of er wat nieuws in etsen of lithographieen is uitgekomen. Je moet mij daar maar goed van 9 op de hoogte houden, want in dat genre zie ik hier niet veel, daar de zaak hier alleen magazijn is. Het gaat mij, de omstandigheden in aanmerking genomen, zeer goed. Ik heb een kosthuis gekregen waar het mij voorloopig zeer goed bevalt. Er zijn nog 3 Duitschers in huis, die veel van muziek houden en zelf piano speien en zingen, wat de avonden heel gezellig maakt. Ik heb het hier niet zoo druk als in den Haag, daar ik maar van ’s morgens 9 tot ’s avonds 6 uur in de zaak behoef te zijn en Zaterdags reeds om 4 uur gedaan heb. Ik woon in eene der voorsteden van Londen, waar het betrekkelijk Stil is. Het heeft wel iets van Tilburg of zoo. Te Parijs had ik zeer prettige dagen, en heb zooals je denken kunt veel genoten van al het moois, dat ik op de tentoonstelling en in de Louvre en Luxembourg gezien heb. De zaak te Parijs is prächtig en veel grooter dan ik mij had voorgesteld, vooral de Place de l’Opera.*). Het is hier zeer duur leven, in mijn kosthuis verwoon ik 18 Shilling per week, behalve de wasch en ik moet dan nog in de stad eten. L.l. Zondag ben ik met Mr. Obach, mijn chef, naar buiten geweest, naar Boxhill, dat is een hooge heuvel (zoowat 6 uur van L.) gedeeltelijk krijt en begroeid met palm, en aan de eene zijde een bosch van hooge eikeboomen. Het land is hier prächtig mooi, heel iets anders dan Holland of Belgie. Overal ziet men prächtige parken met hooge boomen en heesters. Men mag daar in wandelen. Met de Pinksterdagen heb ik 00k een mooie toer gemaakt met die Duitschers, maar die heeren verteeren zeer veel geld en in het vervolg zal ik niet meer met hen uitgaan. Het deed me genoegen van Pa te hooren, dat het met Oom H. redelijk gaat. Wil hem en Tante hartelijk van mij groeten en het een en ander van mij verteilen. Zeg 00k den Heer Schmidt en Eduard van mij goedendag en schrijf mij eens spoedig. Adieu, heb het goed. Vincent. *) Het huis Goupil had drie zaken te Parijs: i. het hoofdkantoor in de rue Chaptal; 2. een zaak op de Bd. Montmartre, waar Theo later chef was; 3. een zaak op de Place de 1 'Opera. 10 Waarde Theo, Londen 20 Juli 1873. Dank voor je brief, die mij veel genoegen deed. Ik ben blij dat het je goed gaat en ’t je bij Mr. Schmidt aan huis bevallen blijft. Mr. Obach had met plezier. kennis met je gemaakt. Ik hoop dat wij in ’t vervolg veel zaken met jelui zullen doen. Dat schilderij van Linder is zeer mooi. Wat de photogravures betreft, ik weet wel zoowat hoe zij gemaakt worden, maar heb het niet gezien en ’t is mij niet beider genoeg om het uit te leggen. De Engelsche kunst trok mij in ’t begin niet erg aan, men moet er aan wennen. Er zijn echter knappe schilders hier, o. a. Millais, die the Huguenot, Ophelia, etc. heeft gemaakt, waarvan je de gravures wel zult kennen, dat is zeer mooi. Dan Boughton van Wien je de ,,Puritains allant a l’eglise” in onze Galerie photo- graphique kent, van hem heb ik zeer mooie zaken gezien. Verder onder de oude schilders, Constable, dat is een landschapschilder die een jaar of 30 geleden leefde, dat is prächtig, het heeft iets van Diaz en Daubigny; en Reynolds en Gainsborough, die vooral zeer mooie vrouwenportretten hebben geschilderd en dan Turner naar wien je wel gravures zult gezien hebben. Er wOnen enkele goede Fransche schilders hier o. a. Tissot naar Wien verscheidene photographieen in onze Galerie photographique zijn; Otto Weber en Heilbuth. De laatste maakt tegenwoordig juweelig mooie schilderijen in den tränt van dat van Linder. Gij moet mij bij gelegenheid eens schrijven of er photographieen naar Wauters zijn, behalve Hugo v. d. Goes en Maria van Bour- gondie, en of je 00k photographieen kent naar schilderijen van Lagye en de Braekeleer. Dat is niet de oude Braekeleer, dienikbedoel,maarikgeloof eenzoon van hem, die op de laatste tentoonstelling te Brussel 3 prächtige schilderijen had, getiteld Anvers, l’Ecole, en l’Atlas. Het gaat mij hier goed, ik wandel veel, het is hier waar ik wooji een stille, gezellige en frissche buurt, ik heb dat wezenlijk goed getroffen. Toch denk ik wel eens met weemoed aan de heerlijke Zondagen te Scheveningen en zoo voorts, maar daarom niet getreurd. 'Dank voor wat je mij van schilderijen geschreven hebt. Als je ooit iets ziet van Lagye, de Braekeleer, Wauters, Maris, Tissot, George Saal, Jundt, Ziem, Mauve, moet je mij dat vooral schrijven. dat zijn schilders waarvan ik veel houd, en van wie je waarschijn- lijk wel eens iets zien zult. Hierbij een copie van dat vers van dien bewusten Schilder, ,,die trad in de Zwaen, de herberg waar hij besteed was” dat je je wel herinneren zult.*) Dat is echt Brabant en ik houd er zooveel van; L. schreef het ; voor me over den laatsten avond dat ik te huis was. Wat zou ik je graag eens hier hebben, wat hebben wij te ’s Hage prettige dagen samen gehad, ik denk nog zoo dikwijls aan die wandeling op den Rijswijkschen weg, waar wij aan den molen, na den regen, melk gedronken hebben. Als de schilderijen die wij van jelui hebben, teruggaan, stuurikje een portret van dien molen door Weissenbruch, je herinnert je misschien wel, de vrolijke Weiss is zijn bijnaam, ,,prrrachtig zal ik maar eens zeggen”. — Die Rijsivijksche weg heeft voor mij herinner ingen, die misschien de heerlijkste zijn die ik heb. Als wij elkaar eens spreken, hebben wij het daar misschien nog wel eens over. En nu kerel, heb het goed, denk van tijd tot tijd eens aan mij en schrijf mij eens spoedig, het is zoo’n verkwikking voor mij als ik een brief krijg. Vincent. Waarde Theo, Londen 13 Sept. 1873. Aan Oom Hein schrijvend sluit ik nog een woordje voor je in. Zeer nieuwsgierig ben ik of je op Moe’s verjaardag naar Helvoirt geweest zijt, en hoe je het daar gehad hebt. Heb je mijn brief gekregen, en de litho naar Weissenbruch, die ik in de kist schilderijen gedaan heb? O kerel, ik zou je zoo graag eens hier hebben, om mijn nieuwe wo- ning, waarvan je zeker gehoord zult hebben, te zien. Ik heb nu een kamer zooals ik zoo lang gewenscht heb, zonder schuine balken en zonder blauw behangsei met groenen rand. Het is een zeer vermakelijk huishouden waar ik nu ben, waar men eene school voor ,,little boys” houdt. Eenigen tijd geleden ben ik op een Zaterdag met 2 Engelschen uit roeien geweest op den Theems. Dat was prächtig mooi. Gisteren heb ik een tentoonstelling van Belgische schilderijen *) De Bestedeling van Jan v. Beers. 12 gezien, waaronder verscheiden oude behenden van de laatste Brusselsche tentoonstelling. Daar waren verscheiden mooie zaken van Alb. en Julien de Vriendt, Cluysenaer, Wauters, Coosemans, Gabriel, de Schamphe- leer, etc. Heb je ooit iets gezien van Terlinde, zoo ja schrijf mij dat dan eens. Het was een wäre verkwikking die Belgische schilderijen te zien, de Engelsche zijn met enkele uitzonderingen zeer naar en dun. — Ik heb er eenigen tijd geleden een gezien, waarop een soort visch of draak van zegge 6 el lang. — Dat was ijselijk. En dan een klein mannetje dat het voornoemde gedierte ging doodmaken. En dit alles stelde geloof ik ,,de Aartsengel Michael, den Satan doodende” voor. a Dieu kerel, heb hetgoed en schrijf eens spoedig. Vincent. Een ander Engelsch schilderij is ,,de duivei varende m de kudde zwijnen aan het meer Gardarena”. Dat stelde voor ongeveer 50 zwarte varkens en biggen, dieholder- debolder van een berg af körnen loopen, en over elkander heen in de zee rollen. Dat was echter een zeer knap schilderij van Prinsep. Zoo even ontvang ik je brief. Dat zal eene heele verandering voor je zijn, nu je naar ’s Hage gaat. Ik wed het je veel zal kosten om van het mooie gezellige Brussel afscheid te nemen, maar in den Haag zal het je 00k goed gaan. Dank voor wat je mij van de schilderijen schreef. Dat schilderij van Millet moet rijk geweest zijn. a Dieu, ik schrijf je spoedig weer. V. Waarde Theo, Londen 19 Nov. 1873. Ik wil zorgen dat je spoedig na je aankomst te ’s Hage wat van mij hoort. Ik ben verlangend om te hooren, wat je eerste indruk van je nieuwe betrekking en woning is. ’k Hoorde dat je zoo’n mooi Souvenir van Mr. Schmidt gekregen hebt. Dat bewijst wel dat je het opperbest gemaakt hebt. Ik ben blij dat we nu beiden in dezelfde zaak zijn. In den laatsten tijd hebben we hier nog al schilderijen en teekeningen gehad, en er flink van verkocht, maar toch zijn we er nog lang niet, het moet iets meer degelijks en blijvends en solide worden. 13 Ik geloof er hier in Engeland nog heel veel te doen is, maar ’t zal niet op eens gaan, en natuurlijk is het allereerst noodig dat we goede schilderijen etc. hebben en dat zal een toer zijn. Enfin we moeten maar zien hoe ’t gaat, en roeien met de riemen die wij hebben. Hoe gaan de nouveautes in Holland? Hier is met de gewone gravures naar Brochart, etc. letterlijk bijna niets te doen. Van de goede burin gravures verkoopen we nog al goed, wij hebben o.a. van de Venus Anadyomene naar Ingres reeds plus minus 20 epreuves d’artiste verkocht. Maar het is een lust om te zien hoe de photographieen verkocht worden, vooral gekleurd en daar is een mooie Verdienste op. De photo’s Musee Goupil & Co. verkoopen we alleen en papil- lottes, door elkander gerekend plus minus loo per dag. Mij dunkt je zult het prettig werken vinden in de zaak te ’s Hage, als je wat gewend zult zijn. Ik twijfel niet of je tehuis bij Roos zal je ook wel bevallen. Je moet maar veel wandelen als je tijd kunt vinden. Zeg hen bij Roos allen hartelijk voor mij goedendag. Je moet mij eens schrijven van welke schilders je het meeste houdt, zoowel van de oude als van de nieuwe, dat moet je bepaald doen, ik ben nieuwsgierig dat te hooren. Je moet maar dikwijls naar ’t museum gaan, het is goed dat je ook de oude schilders kent, en als je gelegenheid hebt, lees dan over kunst en lees vooral ook de tijdschriften over kunst, Gazette des Beaux-Arts, etc. Als er gelegenheid is stuur ik je een boek van Burger over de museums van den Haag en Amsterdam, als je het uit hebt zal er wel eens gelegenheid zijn het mij terug te sturen. Vraag Iterson eers om mij te schrijven als hij een oogenblikje tijd heeft, en vooral mij een lijstje te sturen van de schilders, die op de Parijsche tentoonstelling bekroond zijn. Is Somerwil nog in de zaak, of is die vertrokken nu jij komt? Het gaat mij hier all right, ik heb een prettig tehuis en al is de zaak niet zoo opwekkend als die in den Haag, ’t is misschien goed dat ik hier ben, en vooral later als de handel in schilderijen wat importanter wordt, zal ik misschien van nut kunnen zijn. En dan, ik kan je niet zeggen hoe interessant het is om London te zien en den handel en de levensmanier hier, die zoo heel anders is dan bij ons. 14 Je zult prettige dagen gehad hebben tehuis, wat zou ik allen ook graag eens weerzien. Zeg allen die naar mij vragen goedendag, vooral bij Tersteeg, Hanebeek, Tante Fie, v. Stockum, Roos, en vertel Betsy Tersteeg wat van mij, als ze eens beneden komt. En nu kerel het ga je goed, schrijf mij spoedig. Vincent. Heb je mijn kamer bij Roos, of die waar üj geslapen hebt ver- leden zomer? Waarde Theo, Londen Januari 1874. Dank voor je schrijven. Van harte wensch ik je een heel goed Nieuwjaar toe. Ik weet dat het je in de zaak goed gaat, want dat hoorde ik van den heer Tersteeg. Uit je brief zag ik, dat je hart hebt voor kunst en dat is een goed ding kerel. Ik ben blij je van Millet, Jacque, Schreyer, Lambinet, Frans Hals, etc. houdt, want zooals Mauve zegt: ,,dat is het”. Ja dat schilderij van Millet ,,L’Angelus du soir” ,,dat is het”, dat is rijk, dat is poezie. — Wat zou ik graag nog eens met je over kunst spreken, maar nu moeten we er elkaar maar dikwijls over schrijven; vind maar mooi zooveel je kunt, de meesten vinden niet genoeg mooi. Ik schrijf hieronder enkele namen van schilders van wie ik bizonder veel houd. Scheffer, Delaroche, Hebert, Hamon, Leys, Tissot, Lagye, Boughton, Millais, Thys Maris, de Groux, de Braekeleer Jr., Millet, Jules Breton, Feyen-Perrin, Eugene Feyen, Brion, Jundt, George Saal, Israels, Anker, Knaus, Vautier, Jourdan, Compte- Calix, Rochussen, Meissonier, Madrazzo, Ziem, Boudin, Gerome, Fromentin. Decamps, Bonington, Diaz, Th. Rousseau, Troyon, Dupre, Corot, Paul Huet, Jacque, Otto V/eber, Daubigny, Bernier, Emile Breton, Chenu, Cesar de Cock, Mlle Collart, Bodmer, Koekkoek, 'ScKelfhout, Weissenbruch en last not least Maris en Mauve. Maar ik zou zoo door kunnen gaan, ik weet niet hoe lang, en dan körnen al de ouden nog, en ik ben zeker ik verscheiden van de beste nieuwen heb overgeslagen. 15 Blijf maar altijd veel wandelen en veel van de natuur houden, want dat is de wäre manier om de kunst meer en meer te leeren begrijpen. De schilders begrijpen de natuur en hebben ze lief, en leeren ons zien. En dan, er zijn schilders, die niets dan goeds maken, die niets slechts kunnen maken, even als er ook gewone menschen zijn, die niets kunnen doen of het is goed. Mij gaat het hier goed, ik heb een heerlijk tehuis en het is mij een groot genot Londen en de Engelsche levensmanier en de Engelschen zelf te bekijken, en dan heb ik de natuur en de kunst en de poezie, en als dat nog niet genoeg is, wat zal dan genoeg zijn? Toch vergeet ik Holland en vooral den Haag en Brabant niet. In de zaak hebben wij het druk, wij zijn aan den inventaris bezig, die echter in 5 dagen opgemaakt wordt; wij körnen er dus wat gemakkelijker af dan jelui te ’s Hage. Ik hoop je prettige Kerstdagen gehad hebt, even als ik. Nu kerel heb het goed en schrijf mij spoedig, ik heb je in dezen geschreven juist wat mij in de pen kwam, ik hoop je er uit wijs zult kunnen worden, a Dieu, groeten aan allen in de zaak, en als iemand anders naar mij vraagt, vooral ook aan allen bij tante Eie en Hanebeek. Vincent. Waarde Theo, Londen 20 Februari 1874. Dank voor je brief. — ’t Boek heb ik nog niet noodig, maar stuur het echter terug als je het op je gemak uitgelezen hebt. Ik heb ’t boek van van Vloten niet gelezen, maar wil het graag eens hebben. Ik heb een ander boek over kunst door v. VI. ge- lezen en was ’t niet geheel met hem eens, en ’t was nog al erg geleerd. Burger is eenvoudiger en al wat die zegt is waar. — Ik ben blij je in Amsterdam geweest bent, bedank OomCorals je hem ziet, voor de brochure die hij mij zond. Ik ben blij je het bij Roos zoo goed hebt, zooals ik je reeds door Anna Carbentus heb laten zeggen, heb je groot gelijk aan- gaande de peenhanniken. Ik ben ’t ook met je eens aangaande Bertha Hanebeek, pas echter op je hart kerel. Heb je Mr. Jacobson’s collectie al eens gezien, dat is de moeite waard, hij zal je wel eens vragen om te körnen kijken. Groet 16 hem ZOO beleefd als je kunt van mij, en vertel hem ’t mij hier goed gaat en ik veel moois zie. Het gaat mij all right, ik heb het druk. Bedank Willem voor zijn brief, en groet allen bij Roos en Iterson en allen aie naar mij mochten vragen. ’t Ga je goed. Vincent. Waarde Theo, Londen 30 Maart 1874. In een brief van huis kreeg ik een gülden van je, voor een paar manchetteknoopen. Hartelijk dank daarvoor kerel, maar dat had je niet moeten doen, je hebt je geld meer noodig dan ik. Dank voor je brief van dezen morgen. Zeer blij was ik te hooren Mauve met Jet Garben tus is geengageerd. Dat is heerlijk. — ’k Ben blij dat het je zoo goed gaat. ^ ’t Is goed ge het boek van Burger gelezen hebt, lees maar zooveel over kunst als mogelijk is, vooral 00k de Gazette des Beaux- Arts etc. Je moet vooral zorgen dat je op de hoogte komt van de schilde- rijen, zooveel mogelijk. De Apol die we nu hier hebben is wel mooi, verleden jaar schilderde hij een dergelijk sujet en ik vond dat beter en frisscher dan dit. Ik ben blij dat je soms naar Oom Cor toe gaat, je ziet daar dingen die in ’t huis te ’s Hage nooit voorkomen. Ik heb het 00k druk tegenwoordig en ben daar blij om, want dat heb ik noodig. a Dieu kerel, houd je taai, en heb het goed. Groet Iterson. Vincent. Waarde Theo, Londen 30 April 1874. Van harte gelukgewenscht met je verjaardag, doe maar wel en zie niet om, dan zal ’t wel lukken. Ik was blij met je laatsten brief. Een paar dagen geleden heb ik je een photographie gestuurd: ,,Jeune fille a l’epee”, Jacquet, daar^ik dacht je die wel zoudt willen hebben. t •V. Gorkom’s schilderij is niet erg vuil. (Entre nous, ik heb het niet gezien, maar zeg hem maar dat ik geschreven heb dat het niet erg vuil was). Hoe maken Mauve en Jet het? Schrijf mij daar eens iets van. 2 17 ’t Is goed dat je bij Hanebeek aan huis komt. Als ik naar Holland kom, dan kom ik ook zoo mogelijk voor een dag of wat naar den Haag, want den Haag is als een tweede thuis voor mij. (Ik kom bij jou logeeren). Die wandeling naar de Vink had ik wel mee willen maken. Ik Wandel hier zooveel ik kan, maar heb het zeer druk. ’t Is hier prächtig mooi (al is ’t in de stad). In alle tuinen bloeien de seringen en meidoorns en gouden regens, en de kastanjeboomen zijn prächtig. Als men waarachtig van de natuur houdt, dan vindt men ’toveral mooi. Maar toch verlang ik soms zoo naar Holland en vooral naar Helvoirt. Ik ben druk aan ’t tuinieren en heb ons tuintje volgezaaid met bloeiboonen, papavers en reseda, nu moeten we maar afwachten wat er van komt. Ik geniet de wandelingen van huis naar de zaak en ’s avonds van de zaak naar huis, ’t is plus minus 3 kwartier loopen. ’t Is een heerlijk ding men hier zoo vroeg gedaan heeft, om 6 uur sluiten wij en toch wordt er daarom niet minder gewerkt. Groet alle bekenden, vooral bij Tersteeg, Hanebeek en Carben- tus, ook allen bij Oom Pompe omdat zij naar Kämpen gaan, en Mr. Bakhuyzen enz. Het beste je toegewenscht Vincent. De appelboomen etc. hebben hier prächtig gebloeid; mij dunkt alles hier vroeger is dan in Holland. Zoodra ik iets meer bepaalds aangaande mijn naar huis gaan weet, dan zal ik het je dadelijk schrijven. ’k Vrees echter ’t nog wel een week of 4 duren zal, eer er van körnen kan. Schrijf eens spoedig. *)Waarde Theo, Londen 16 Juni 1874. Dank voor je brief. Ik denk Donderdag 25 of Zaterdag 27 Juni van hier te gaan, als er niets tusschenbeide komt. Ik verlang zoo naar allen en naar *) Voor zijn vertrek naar Holland heeft hij een verklaring met Ursula Loyer gehad en gehoord, dat zij reeds in stilte verloofd is. Hij komt dus in zwaarmoedige stemming thuis. 18 Holland. Ik verlang er ook naar om eens goed met je over kunst te spreken, bedenk maar eens of je mij een en ander te vragen hebt. Wij hebben heel wat moois hier, o.a. een kranig schilderij van Jacquet en een mooie Boldini. In de Royal Academy zijn dit jaar mooie dingen. Tissot heeft er o.a. 3 schilderijen. Ik ben in den laatsten tijd weer wat aan ’t teekenen geweest, maar ’t was niet veel bizonders. Ik was blij uit je brief te zien dat je bij Hanebeek aan huis komt. Adieu, tot ziens, groet alle vrienden. Steeds Je broer Vincent. Ik ben blij je zooveel van Cesar de Cock houdt, hij is een van de weinige schilders, die ons Brabant intiem genoeg begrepen hebben. Ik weet niet of ik je verteld heb, dat ik hem verleden jaar te Parijs ontmoet heb. V/aarde Theo, Helvoirt 10 Juli 1874. Dank voor de informatie die je genomen hebt, nu blijven wij een dag langer, en zullen dan Woensdagmorgen te Londen aankomen.*) De Photographie die in den catalogus van Forbes lag, had ik hier reeds aan jou gegeven, daar ik dacht dat het de Schelde en dus Belgie zijnde, je interesseeren zou. ’t Is naar een schilderij van Cap. ’t Is zoo heel mooi niet, maar tenminste origineel. Ik schrijf je spoedig uit Londen. Heb het goed. Vincent. Waarde Theo, Londen 21 Juli 1874. Gisteren is er een kist naar den Haag gegaan, waarin ik een photo- graphie naar J. Maris gedaan heben ook de beloofde ,,der V/irthin Töchterlein”, die je hoop ik beiden op je kamer zult hangen. In dezelfde kist is een photographie naar Thijs Maris, voor den 'Heer Tersteeg. Schüller te Parijs heeft mij van beide 6 af- drukken gezonden, die ik noodig had om weg te geven. Van die naar Thijs Maris kan ik er geen meer missen. *) Zijn oudste zuster ging met hem naar Londen. 19 A. en ik zijn goed en wel te Londen gearriveerd en zullen ’t hier wel stellen. Ik zeg niet dat we spoedig iets zullen vinden, maar elken dag dat zij hier is, leert zij en in elk geval geloof ik er meer kans is hier iets voor haar te vinden, dan in Holland. ’t Is iets heerlijks voor mij ’s avonds met haar hier door de straten te wandelen, ik vind dan alles hier weer even mooi als ik ’t vond toen ik pas hier was. Heb het goed kerel, en groet ze bij Roos, Hanebeek en Carbentus van mij als je iemand van hen ziet. Ik ben aan ’t zwemmen leeren. Schrijf mij eens of je al in Michelet*) gelezen hebt, en wat je daarvan denkt. Voor mij was dat boek een revelatie. Adieu. Vincent. Waarde Theo, Londen 31 Juli 1874. ’k Ben blij je in Michelet gelezen hebt, en dat je ’t zoo begrijpt. Zoo’n boek leert tenminste zien, dat er heel wat meer in de lief de steekt dan de lui er gewoonlijk achter zoeken. Dat boek is voor mij eene revelatie geweest en eenevangeliemeteen. ,,I1 n’y a pas de vieille femme”! (Dat wil niet zeggen dat er geen oude vrouwen zijn, maar dat een vrouw niet oud wordt zoolang zij bemint en bemind wordt.) En dan zoo’n hoofdstuk als: ,,Les Aspirations de l’Automne”, wat is het rijk. Dat een vrouw ,,een heel ander wezen” dan een man is, (en een wezen dat wij nog niet kennen, tenminste maar heel opper- vlakkig) zooals je zegt, ja dat geloof ik zeker. En dat een man en een vrouw een kunnen worden, zegge een geheel en niet twee halven, dat geloof ik 00k. A. houdt zieh flink, wij doen heerlijke wandelingen samen. ’t Is hier zoo mooi, als men maar een goed en eenvoudig 00g heeft zonder veel balken er in. Maar als men dat heeft dan is ’t overal mooi Dat schilderij van Thijs Maris dat de Hr. Tersteeg gekocht heeft, *) L’Amour van Michelet. 20 moet mooi zijn, ik heb er reeds van gehoord en heb zelf er een geheel in ’t zelfde genre gekocht en verkocht. Mijn teekenlust heeft hier in Engeland weer opgehouden, maar misschien krijg ik den een of anderen dag weer een bui. Ik lees nu weer veel. Waarschijnlijk gaan wij met i Januari 1875 naar een anderen grooteren winkel. Mr. Obach is op ’t oogenblik naar Parijs, om te beslissen of wij die zaak zullen overnemen of niet. Zeg dit voor ’t oogenblik nog tegen niemand. Heb het goed en schrijf ons weer spoedig. A. heeft nogal pleizier in schilderijen en ziet nog al goed, vindt b.v. Boughton, Maris en Jacquet reeds mooi, dat begint dus al. Entre nous, ik denk we wel moeilijk iets voor haar zullen kunnen vinden, men zegt overal zij te jong is en men verlangt 00k Duitsch, maar hoe ’t 00k zij, zij heeft zeker meer kans hier dan in Holland. Adieu. Vincent. Je kunt denken ik het heerlijk vindt met A. samen hier te zijn. Vertel den Hr. Tersteeg de schilderijen in goede orde zijn aange- komen, en dat ik hem spoedig schrijf. Waarde Theo, Londen 10 Augustus 1874. ,,Gij oordeelt naar het vleesch. Ik oordeel niemand.” ,,V/ie van U zonder zonde is, werpe het eerst den steen op haar”. Blijf dus bij je eigen idees en als je twijfelt of die wel goed zijn, toets ze dan aan die van Hem, die zeggen durfde: ,,Ik ben de waarheid” of aan die van een of ander humaan mensch, Miche- let b.v. — Virginite de Tarne et impurete du corps kunnen samengaan. Je kent de Marguerite a la fontaine van Ary Scheffer, is er een reiner wezen dan dat meisje ,,dat zooveel heeft liefgehad.” ,,Leys n’est pas un imitateur mais un semblable” is een waar woord, dat mij 00k getroffen had. Men zou ’t zelfde kunnen zeggen van sommige van Tissot’s schilderijen, van zijn Promenade /dans la neige, Promenade sur les remparts, Marguerite al’eglise, etc. Koop van ’t geld dat je van mij hebt, Alphonse Karr ,,Voyage autour de mon jardin”, doe dat bepaald, ik wil dat je dat leest. A. en ik wandelen lederen avond, ’t begint reeds herfst te worden en dat maakt de natuur nog ernstiger en inniger. 21 Wij gaan verhuizen en wonen in een huis geheel met klimop begroeid, waarvan we je spoedig meer schrijven. Groeten aan allen die naar mij vragen. Vincent. Waarde Theo, Februari 1875. Je boekje*) heb ik volgeschreven en ik geloof dat het goed geworden is. Stuur mij bij gelegenheid eens La Falaise van Jules Breton. Onze galerij is nu klaar en is mooi, wij hebben veel mooi’s op ’t oogenblik: Jules Dupre, Michel, Daubigny, Maris, Israels, Mauve, Bisschop etc. In April zullen we eene tentoonstelling houden. Mr. Boussod heeft beloofd ons daarvoor ’t beste wat te krijgen is, te zenden, de Malaria van Hebert, Falaise van J. Breton etc. Ik zou je ZOO graag eens hier hebben, wij moeten zien dat dat eens gebeurt. Ik zou je zoo graag mijn kamer etc. laten zien. Er is een mooie tentoonstelling van oude kunst hier; o.a. een groote afneming van het kruis, van Rembrandt, 5 groote figuren in de schemering, ge kunt denken wat een sentiment, 5 Ruys- daels, I Frans Hals, van Dijck, een landschap met figuren van Rubens, een landschap, herfstavond van Titiaan, 2 portretten van Tintoretto, en mooie oude Engelsche kunst, Reynolds, Romney en Old Crmney landschap, prächtig mooi. Adieu, je boekje stuur ik je per eerste gelegenheid. Schrijf mij eens spoedig. Vincent. V/aarde Theo, 6 Maart 1875. Bravo Theo. Dat meisje uit Adam Bede hebt ge goed gezien. Dat landschap — waarin de vaalgele zandweg over den heuvel naar het dorp, met de leemen of gewitte hutten met groen be- moste daken en hier en daar een zwart doornboschje, leidt, aan weerszijden de bruine hei en bunt, en een grauwe lucht met eene smalle witte streep aan den horizon er boven — is van Michel. *) Een klein opschrijfboekje waarin Vincent voor Theo verzen overschreef die hij mooi vond. 22 Alleen er is een nog reiner en nobeler stemming in dan in Michel. Ik zend je vandaag in de kist die wij afzenden, ’t bewuste boekje. Ook Jesus van Renan en Jeanne d’Arc van Michelet en ook een- portret van Corot uit de London News, dat ik ook op mijn kamer heb hangen. Vooreerst geloof ik niet dat er kans is, dat ge in de zaak te Londen geplaatst wordt. Vindt het maar niet naar dat ge ’t niet moeilijk hebt, ik heb ’t ook makkelijk, ik geloof dat het leven nog al vrij lang is, en de tijd waarin een ander ,,U gordt en U leidt waar ge niet wilt” vanzelf komt. a Dieu, groet alle bekenden. En te serrant la main, Vincent. 24 London 25 Bedfordstreet, Strand 6 April 1875. Waar de Theo, Dank voor je brief. Ik heb immers in je boekje Meeresstille van Heine geschreven? Eenigen tijd geleden zag ik een schilderij van Thijs Maris, dat mij er aan deed denken. Een oud-Hollandsche stad, met rijen bruinroode huizen met trapgevels en hooge stoepen, grijze daken, en witte of gele deuren, kozijnen en daklijsten; grachten met schepen en een groote witte ophaalbrug, waar een schuit met een man aan ’t roer onder door gaat, ’t huisje van den brugwachter, dien men door ’t raam in zijn kantoortje ziet zitten. Een eind verder een steenen brug over de gracht, waarover Volk en een kar met witte paarden gaat. En overal beweging; een kruier met zijn kruiwagen, een man die tegen de balie geleund in ’t water Staat te kijken, vrouwen in ’t zwart met witte mutsen. .voorgrond een kaai met straatsteenen en zwarte balie. In de verte steekt een toren boven de huizen uit. Een grauwwitte lucht boven alles. ’t -Is een klein schilderij in de hoogte. 'Het sujet is bijna hetzelfde als de groote J. Maris, Amsterdam, die gij mogelijk kent, alleen dit is talent en ’t andere genie. Ik heb weer een en ander voor je overgeschreven, dat ik bij ge- legenheid stuur. 23 Denk om ,,La Falaise” en als je soms iets anders weet. Dat van Victor Hugo is mooi. a Dieu, groet Pa van mij als ge hem ziet. Vincent. Waarde Theo, Londen April 1875. Hierbij stuur ik u een kleine teekening.'^Jk maakte die verleden Zondag, den morgen waarop een dochtertje (13 jaar) van mijn landlady stierf. ’t Is een gezicht op Streatham Common, een groote met gras begroeide vlakte met eikeboomen en brem. ’t Had ’s nachts geregend en de grond was hier en daar drassig en ’t jonge lentegras frisch en groen. Zooais ge ziet is het gekrabbeld op het titelblad van de*,,Poesies” d’Edmond Roche. Daar zijn mooie bij, ernstig en droevig,o.a. een dat begint en eindigt: J’ai gravi triste et seul, la dune triste et nue, Oü la mer fait gemir sa plainte continue, La dune oü vient mourir la vague aux larges plis. Monotone sentier aux tortueux replis. en een ander ,, Calais”: Que j’aime a te revoir, o ma ville natale, Chere nymphe marine assise aux bords des eaux, J’aime de ton beffroi la fleche qui s’elance. Belle de hardiesse et belle d’elegance, Et sa coupole a jour, qui laisse voir les cieux. Je zult waarschijnlijk nieuwsgierig zijn naar dat, wat bij de ets van Corot hoort en daarom schrijf ik dat 00k over; L’etang. a Corot. Nous regardions l’etang d’une eau morne et plombee Lentement sous la brise assembler pli sur pli. Et la vase cerner d’un contour assoupli La proue et les flancs noirs d’une bar que embourbee, La couronne des bois, feuille a feuille tombee, Jonchait le sol; le ciel de brume etait rempli; Tous deux, a demi voix, comme a la derobee, Nous disions tristement: ,,1’ete s’est accompli.” 24 ,,Ces coteaux ont perdu leur gräce coutumiere, ,,Plus de feuillage vert, plus de blonde lumiere ,,Tremblant dans Teau qui tremble, ou dorant la hauteur”. Cette Idylle a nos yeux peut encore reparaitre, Si vous le voulez bien; n’etes-vous pas le maitre Qui Tavez recree apres le createur? Ville d’Avray. ► Hartelijk gegroet en het beste toegewenscht. Adieu. Vincent. Waarde Theo, Londen 8 Mei 1875. Dank voor uw iaatsten brief. Hoe is het met de zieke?*) Van Pa hoorde ik reeds zij ziek was, dat het zoo erg was als gij schrijft, wist ik echter niet. Scjirijf mij dit spoedig, als ge wilt. Ja jongen, ,,wat zullen wij zeggen”. C. M. en de Hr. Tersteegzijn hier geweest en zijn 1.1. Zaterdag weer vertrokken. Zij zijn naar mij dunkt wat te veel naar ’t Crystal Palace en andere plaatsen waar zij niets te maken hadden, geweest. Zij hadden, dunkt mij, 00k wel eens mögen körnen zien waar ik woonde. *) Hun nichtje Annet Hanebeek die kort daarop stierf. 25 Ik hoop en geloof dat ik niet ben, wat menigeen op ’t oogenblik van mij denkt, nous verrons, de tijd moet er over heen gaan; waarschijnlijk zegt men over een paar jaar hetzelfde van U, tenminste als gij blijft wat gij zijt: mijn broeder in dubbelen zin. Gegroet en mijne groeten aan de zieke. En te serrant la main, Vincent. ,,Pour agir dans le monde, il faut mourir a soi-meme. Le peuple qui se fait le missionnaire d’une pensee religieuse n'a plus d’autre patrie que cette pensee. L’homme n’est pas ici-bas seulement pour etre heureux, il n’y est meme pas pour etre simplement honnete. Il y est pour realiser de grandes choses pour la societe, pour arriver a la noblesse et depasser la vulgarite oü se traine l’existence de presque tous les individus. ” Renan. 26 ©OlfFia* Is (BDltfurö Jntprimnirfi SSTAMmS r^AH^JLJCBSS * STKAKCSBi:» Rue Chaptal,9, PARIS. Succursales h la fl aye.Londr^s, Berlin. New -Yoi-k L.t\^ OLl y/SÄ l brx o*. L oi «. T It. t o \.rvr-0 U y’ t (■ f- f' vn:>c -»-W oL e Z. € IX. A.t^ tl/t. oLe. 1-c.tlI u-v^^o ^ e "ZI. u c, 1 . l^xx c'c L z. «-'ut J u c'i c e •) ^e(C C o t. O t ■» vS> C /\ y c/- «. ^Oi.l.L3LLTU ol f :> ott\/LL-LS . 4./«. oi cx. !■ /x y oLocf Q e J c/itZ0< Lc) K,lKU. et.i «./j Q ^irLnjh-*-\.t.x\. , oltriT-kez ie.oj't>\. oL^ xi c i-i e7-7t € 1 C7Z ü/ e ö-toL.n.z.u-f. ß%.£ i cyo oZ« 77.- z. ^ A J / t CCC /Ce 7-« * < gTX po».0«t C^XLnxoL h.^LA.\y(. (fj ‘inie.l- foj tu U f k InrVTXX t 7X ^'t^XUf.Cd^ L U-OL cx l ^-o 7 t- oL 9- CX. xy-xyt X O ^ J /« l_ ülx J oc Lct7\ -T-tyzi v3 Coxo/ j , Ät ee x 77xcrxn, , irot.'t’t-. oLq, 77x<-r-vx o / c_ , /<Lü X A irtro 1. X. y xi. od. u-kj-oL ^ ^ ZZOe i.7) ^ •4ci b-x^L C. fx t Xcnxix e j O- ^ xt^-cX-Cx. L c. /xuy 7X /i. €fc7X«__ /? t/Z. 4, /(# 7 1 € C- 67X Z’ kJ LLcLJ J LUC -^UXX J< 7TXCrjxd<. LCLcOÖ Mcmxcix.. J-Lxy cx.t^ xj Ol «7xA-C7X- kxcTxk fx eb 'Clx. u-xj /l oLf. ^OüLV ^ C^ll Ae 77X ^-ÜC.4.1 Cjje.'i..LC7X- -9e oLolc. 6^ C7X oZ e o(o4.t.v/ie. z. y 7t_ /J r ot c A. Z- Lrtrxn^act oZ e ln.LL^ Jcnx. ^ J 'e^ /occ. ocol^ ^ o(f. clctlc^ ole 27 0 PARIJS MEI 1875 — MAART 1876 Omstreeks half Mei was Vincent naar Parijs overgeplaatst, eerst voor 6 d 8 weken, maar in Juni wordt bepaald, dat hij er voorloopig blijven zal. Het is tegen zijn zin; zijn brieven naar huis zijn zwaarmoedig, de kunsthandel Staat hem tegen en zijn ouders begrijpen ten slotte zelf, dat ’t misschien beter voor hem is, ,,zijn positie te wijzigen”, al weet hij nog niet w'at hij dan kiezen zal. In Januari 1876 volgt de catastrophe van zijn ontslag bij Goupil. (zie brief 50) Waarde Theo, Paris le 31 mai 1875. Dank voor je briet van dezen morgen. Gisteren heb ik de tentoonstelling van Corot gezien. Daar was o.a. een schilderij ,,Le jardin des oliviers”, ik ben blij dat hij dat geschilderd heeft. Rechts, een groep olijfboomen, donker tegen de schemerende blauwe lucht; op den achtergrond heuvels met struiken en een paar groote boomen begroeid, waarboven de avondster. Op de Salon zijn 3 Corot’s, zeer mooi; van de mooiste, kort voor zijn dood geschilderd, ,,Les bücheronnes” zal waarschijnlijk eene houtsnee in T Illustration of Le Monde Illustre körnen. Zooais je denken kunt heb ik 00k de Louvre en Luxembourg gezien. De Ruysdaels in de Louvre zijn prächtig, vooral Le Buisson, L’Estacade en Le Coup de soleil. Ik wenschte dat gij de kleine Rembrandt’s daar eens zaagt, Les pelerins d’Emmaus, en twee pendanten: Les Philosophes. Ik heb laatst Jules Breton gezien met zijn vrouw en twee dochters. Zijn figuur deed mij denken aan J. Maris, maar hij heeft donker haar. Ik stuur U bij gelegehheid een boek van hem ,,Les champs et la mer”, waar al zijn gedichten in staan. Hij heeft een mooi schilderij op de Salon ,,La Saint Jean,” boerenmeisjes die op een zomeravond om ’t St. Jan’s vuur dansen, op den achtergrond het dorp met de kerk en de maan er boven. 28 Dansez, dansez, oh jeunes Alles, En Chantant vos chansons d’amour. 'Demain pour courir aux faucilles Vous sortirez au|petit jour. Er zijn nu 3 schilderijen van hem in het Luxembourg: Une Procession dans les bles, Les Glaneuses, en Seule. — a Dieu, Vincent. Waarde Theo, Paris le 19 juin 1875. Ik had gehoopt haar*) nog te zien voor haar sterven en dat is niet gebeurd. L’homme s’agite et Dieu le mene. Gij zult in de eerste kist, diewij naar Holland zenden, vinden eene Photographie naar dat schilderij van Ph. de Champaigne waarvan Michelet zegt: ,,elle m’est restee 30 ans, me revenant sans cesse”, verder een ets van Daubigny naar Ruysdael ,,Le Buisson”, een litho naar Corot ,,Soleil couchant”, een litho van Bodmer, Fontainebleau en automne, en twee etsen Jacque. a .Dieu. Vincent. Hoe lang ik nog hier blijf weet ik niet, maar voor ik naar Londen terug ga, hoop ik naar Helvoirt te gaan, ik hoop gij er dan 00k zult zijn. De reis zal ik betalen. Gij zult haar en haar sterven wel niet vergeten, maar houd het voor U zelven. Dit is een van de dingen die ons langzamerhand ,,droevig maar altijd blijde” maken en dat moeten we worden. Waarde Theo, Paris le 29 juin 1875. Ik zou wel willen dat gij uit den Haag vandaan waart. Zoudt gij daar soms 00k naar verlangen? Schrijf mij eens, ja of neen? Ik. blijf voorloopig hier en zal waarschijnlijk niet vöör den herfst naar Holland gaan. Ge zult in de eerste kist, die naar den Haag gaat een pakje voor Helvoirt vinden. Zend dat s.v.p. op, na gezien te hebben wat er in is. Het zijn enkele lithographieen, etc. die ik graagin Pa’s studeerkamer bij ,,de begrafenis in het koren” van van der *) Zie brief 26. 29 Maaten zou zien. Het schilderij van Anker ,,un vieux Huguenot” waarvan de photographie in het bewuste pakje is, heb ik aan Oom Vincent, die een paar dagen geleden hier was, verkocht. Hij kocht ook een mooi schilderij van Jacque, paar den voor den ploeg in den regen. Er is hier eene verkooping geweest van teekeningen van Millet, ik weet niet of ik U er reeds over schreef. Toen ik in de zaal van ’t hötel Drouot kwam, waar zij geexposeerd waren, voelde ik zoo iets van: Neem uw schoenen van uwe voeten, want de piek waar gij Staat is heilig land. Gij weet Millet te Greville gewoond heeft. Welnu ik weet niet of het te Greville of te Granville was, dat de man waarover ik U reeds sprak, stierf. Hoe dit ook zij, ik heb met dubbele aan- dacht Millet’s teekeningen van ,,Les falaises de Greville’’ bekeken. Er is een schilderij van hem op ’t Luxembourg gekomen ,,l’Eglise de Greville”. a Dieu. Vincent. Waarde Theo, Paris le 6 juillet 1875. Dank voor uw schrijven, ja jongen, ik dacht het wel. Gij moet mij eens schrijven hoe het met uw Engelsch is, hebt gij daar iets aan gedaan? Zoo niet, dan is dat nog zoo’n groot ongeluk niet. Ik heb een kamertje gehuurd te Montmartre, waar gij schik in zoudt hebben. ’t Is klein, maar ziet op een tuintje vol klimop en wilde wingerd uit. Ik wil U zeggen welke prenten ik aan den muur heb. Ruysdael, Le Buisson. id. Blanchisseries. Rembrandt, Lecture de la bible (eene groote oud-Hollandsche kamer (’s avonds) een kaars op tafel, waar een jonge moeder bij de wieg van haar kindje den bijbel zit te lezen; eene oude vrouw zit te luisteren, ’t is iets dat denken doet: ,,voorwaar ik zeg U, waar 2 of 3 tezamen zijn in mijn naam, daar ben ik in ’t midden van hen” ; ’t is eene oude kopergravure, zoo groot als le Buisson, superbe). Ph. de Champaigne, Portrait d’une dame. Corot, Soir. dito dito 30 Bodmer, Bonington, Troyon, Jules Dupre, Maris, dito Millet, V. d. Maaten, Daubigny, Charlet, Ed. Frere, dito Fontainebleau. Une route. Le matin. Le soir (la traite). Blanchisseuse. Un bapteme. Les heures de la journee. (gravures sur bois 4 feuilles.) Enterrement dans les bles. L’aurore (coq chantant). L’hospitalite. (Ferme entouree de sapins, l’hiver dans la neige; un paysan et un Soldat devant la porte.) Couturieres. Un tonnelier. — Nu jongen houd je goed, gij weet het, langmoedig en zachtmoedig voor zooveel het mogelijk is. Laat ons maar goede vrienden blijven. a Dieu. Vincent. Waarde Theo, Paris le 15 juillet 1875. 