title: Verhandeling over de mythische verklaring der gewurde schriften...Dutch trans..
creator: Pareau, Jean H. [from old catalog]
text: 221 klaring van die verbalen , indien nitt in dezelfde tijden , toen de Hebreeuwen Deel r. reeds gewoon waren hunne gefchiedenisfcn in gefchrifte te (teilen , . fteeds be.- fpeurd wierd dezelfde wijze en vorm van verbalen. §• 2. Het geen wij tot dus ver gezegd hebben over het gebruik der hifrorifche Mythen, bet welk den Hebreeuwen, met geringe waarfchijnliikheid , op het voorl^eeld van andere volken, wordt toegefchreven , betoogt reeds eenigtrmate, op welken zwakken grond men dierzelfde natie toefchrijve, bet gebruik van P/^/- lojOphijche Mythen of Philo fopheine72. Inimers, daar eenig Mydiisch tijdvak, tegen alle waarfcbijnlijkhcid , onder baar veronderfteld wordt, beeft bet zeker ook luttel fchljn van waarheid , dat zij , in hunne Gewijde Gefchicdenislen phi- lofophemen zouden Ingevlogten bebben; maar wd beeft bet dien fchijn, dat zij die het eerst dcze verbalen als waarlijk gebeurd opteekenden niet allecn dezelve als zoodanig geloofd bebben , maar ook begeerd , dat anderen die geloofden , en alzoo geene, geheel of ten deele, philofophifcbe Mythen in hunne fchriften moeten gezocht worden. Intusfchen komt het ons der moeite waardig voor, om een eenigzins bepaald onderzoek te doen naar ibmmige verbalen in litt boek van Genefis voorkomende , en die men niet voor gebeurteuisfen , maar voor enkele philofophemen pleegt te houden. I. Daar dan de MozaiTche verbalen, zoo van de fcbtppinge der wereld., als van den oorfprong van onderfcheiden kwaad onder de menfcben , onder de phi- lofophemen diens ovei'ouden tijds worden gerangichikt , verklaren wij niet door te zien, hoe, met eenigen fchijn van reden, in eene zoo hooge oudheid, als waar aan men de uitvinding dezer philofophemen zou moeten toekennen, reeds aan de wijsbegeerte het vermögen zou kunnen toegefchreven worden- om, en over den oorfprong der zigtbare dingen, en over de oorzaken van zedelijk en natuurlijk kwaad niet alleen natevorfchen , maar het zulfs te wagen , om het eene en andere onder de zinnen van het gemeen te brengen. Bij aldien, im- mers, gelijk -wli, lioofdft. i. %. i. Aanm. 3. opgemerkt htbben, eene zoo fcherpe navorfching van de natuur en natuiwlijke oorzaken, als Heyne heeft toegekend, aan tijden, welke den leeftijd van Homcrus voorafgingen , aan die oude eeuwe der Grieken, op geenen goeden grond mag toegefchreven worden, kan men dan in goeden ernst gelooven, dat men die fcherpe navorfching, met vcrtrouwen , zou mögen verondcrfttllen in nog vcel vroegcre en oneindig minder befchaafde eemven ? Immers in beiderlei Mozaisch berigt vindt men diepe E e 3 fpo- 222 OVER DE MYTHISCHE VER.KLARING Deel I, fporen vaii de allervroegfte , den leeftijd van Mozes ver achter zieh latende, '""f^f; "'oudheid; wat zeg ik? Het eene en andere adenit onmiskcnbaar, de kindscheid zelve van het menrchelijlvC geflachte; doch, het geen er van de wording der aarde of van de wereld in voorkonit, adenit, in de kinderl ke ecnvoudigheid zelve, indien ik zoo mag fprekcn, eene dusdanige verhevenheid, ziilke cene majesteit, dat het alle Cosmogonien van andere volken, door zijne onvergelij- keliike uitmnntenheid, zeer ver te boven gaat. (2) . Zie Budd. Introd. ad Hiß. Philof. Hebr. §. 1, (5, 8. en yQVgül. Fabr. Cod. Pfcu. Aopigr. F. T. P. I. p. i-34> 263, 264, 35o-3Po- ÜER GEWIJDE BOEKEN. door het veriuift der Rabbijnen, uitgedacht verdiclitfeltje, zal elk verftandig Deel man vaii onze dagen eer belachgelijk , dan ^vederlegging waardig keuren. ^°°§^'^2 a. Met mindere waarfchijnlijkneid , worden die philofophemen , zoo als men die dan noemt, toegefchreven aan fommige wijze mannen uit het Hebreeuwfche Volk, of deszelven ftamvaderen. (i) Want, behalven dat zij, züoalswij (Iraks zien zullen , en ook vervolgens doen opmerken, de kenteekenen in zieh hebbeii van eene veel hoogere oudheid, is Ijet ook ten vollen bekend, en rust geens- zins op loutere meening of gisfing, dat nimmer bij de oude Hebreeuwen , zelfs niet ten tijde hunner grootfte befchaafdheid , eene zoodanige beoefening der wijs- begeerte plaats had, welke hen fcherp deed vorfchen naar de oorzaken van al wat het meest in het duistere lag. Ja het is boven allen twijfel verheven, dat de Hebreeuwen nimmer roem op wljsbegeerte dragen konden , en hij , die er nog het meeste regt toe had onder hen, koning Salomo te weten, zijne wljsbegeerte beitond, en , in eene iiitgebreide kennisfe van allerleije dingen die in de natuur overal aangetrolFen worden , (a) en , in eene voortreffelijke zedenleere en kvens- regelen, in vernuftige gezegden en heerlijke fpreuken vervat (3) doch geheel niet in een fcherpzinnig onderzoek en ontvouwing van het geen betrekkinng had tot den eerften oorfprong der wereld of dien van menfchelijke boosheid of eilen- de. (4) Verder vindt men onder de Hebreeuwen zeker wijsgeerig gedieht, om~ ftreeks den leeftijd van Salomo gefteld , en toegekend aan Afaph , namelijk den LXXIITften Pfalm , waar in gevorscht wordt i^aar de oorzaken , waarom God fomwijien toelate, dat het den boozen welga; ja, men vindt een geheel bo;k van Job , beärbeid in den vorm eener languitgerekte parabel , zoo als wij reeds te kennen gaven in onze Voorrede Hoofdlt. II. §. i., en waar van fommigen eenigen liebreeer, voor Mozes geleefd hebbende , voor fchrijver houdeh, en waar in gezintwist wordt over de oorzaken waarom den \a'omen foms meer dan gewone rampen bejegenen, een boek dat men zou mögen houden voor eene Theodicd van de hoogfte oudheid. (a). I Kon. IV. 33. — (3). i Kon. IV. 32, (4). In het boek zelfs de Prediker genaamd, het zij men dat dan toefchrijve aan Salomo Zelven, of aan den een of anderen Gevvijden Schrijver van lateren tijde, in dat boek, zeg ik, hoe zeer het eenigszins eenen wijsgeerigen vorm hebbe, vindt men echter niets van zoodanige fcherpzinnige onderzoekingea als waarvan wij hier handelen. 224 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deal I. meen aangenomcn en van hoogerhand op onderfcheidene wijzen geftaafd was hct ''"§!^2' "'geloof dat dit der Voorzienigheid alzoo betaatnde. Maar wat betreft de wiize, waarop of de tegenwoordige orde der zigtbare dingen beflond, of het gros der menfchen onderworpen was geworden aan eene menigte van ailerleije onheilen iaan. dit onderwerp, min verbonden met de dagelijkfche ervarenis, Tcniinen de Hebreeuwfche wijzen nimmer opzettclijk hunne navorfchingen befteed te heb- ben, of het zelfs mäar te hebben ontwikkeld, uit dat fabelaclitig en mythiscli ■omkleedCel, waar in het~\'cronderfl:eId wordt oadtijds orawonden geweest te zijn. Wat? Er is niets uit te denken, dat flechts het geringfte vermoeden geeft, dat die dingen , die , in het boek van Genefis , verhaald worden , over de fchepping van dezc wereld, en den overgang der menfchen, uit den ooifpronkclljken flaat .van regtheid en gelak tot dien van boosheid en velerlelje eilende, door de oude Hebreeuwen immer in cenigen anderen zin opgevat zijn , dan als ^vare gebeur- tenisfen. En ook hetgeen tot onze eerfle ilamouders in betrekking flaat, heeft even zeer het voorkomen eens verhaals van gebeurde zaken , als vele andere dingen hen betreifende die er mede in een onmiddelijk verband ftaan. (i) En dat deze befchrijving der fchepping niet anders opgtvat is, dan als iets dat we- zenliik gebeurd is in zieh bevattende, blijkt zoo wel van eldcrs, en uit die plaatfen der dichteren zelven , waar in dezelve ten deele uitgebreid en opgc- fierd, waar in daar op gezinfpeeld wordt, als blj Hitftekenheid uit dat gcbod ■van de Wet der Tafelen , het geen de waarneming van den Sabbath betreft. -Wa'nt dit gebod bljna alleen, moet hen, die gemeide wet houden voor Godlijk en van het hoogfte Wezen zelven voorgefchreven , huiverig maken om die be- fchrijving tot een philofopheem te maken of tot een eenvoudig verdichtfei van nienfchelijke uitvinding waar uit God zelf zou moeten geächt worden , de Heilige Wet nopens zijnen eerdienst , en de gewigtigfre beweegreden tot de waarneming daar van , te hebben ontleend. , .'3. Hoe zeer wij inmiddels ten vollen overtuigd zijn, dat zulke philofophemen :of philofophifche Mythen al te ligtvaardig veronderfteld worden, willen wij ech- ter gaarn erkennen, dat er fommige dingen in de Gewijde Schriften gevondcn ^worden die zelfs den fclüjn van gebeurde zaken niet hebbende, maar met den .;naam van philofophemen beftempeld, buiten twijfcl als zoodanige kunnen aangc- iiomen worden. Te weten veclvuldigc malen wordt in de Schrifture gtwaagd 'van het Rijk der Dooden, en hetzelve befchreven, ten deele naar het algemeen geyoelen van dien tijd, en ten deele 'naar de leere der wijzen in hct Oostcn en voor- (i). Zie Herders Briefe das Studium der Thcol. bctrefend. D. I. bl. 15 env. DER GEWIJDE BOEKEN. 225 vooniamslijk der JEgyptikhe wijzen ; en verkiest men deze befchrijvingen met Deel i. den nieuwen naam van Phihfophemen of Philofophifche Mythen voor te dragen, §,2,3. zulks maakt in de zaak zelve geen onderfcheid. Deze befchrijvingen, toch, heeft men reeds lang befchouvvd als proeven van het menfchelijke verftand vor- fchende naar den ftaat der dooden, proeven, zoo ver althans als zij door de dichters worden voorgedragen , ten goeden deele, lüt loutere inbeelding gehaald. Doeh er zal ftraks gelegenheid voorkomen om hierover nog kortelijk te handelen. s. 3. Voor ZOO ver de zoogenoemde Etymologifche Mythen ten deele tot de wijs- geerige, ten deele tot de hiftorifche gebragt worden, zoo zuUen wlj daarover afzonderlijk moeteu handelen, doch van andere gemengde Mythen te gewagen is minder noodzaaklijk, terwijl het, iiit het geen wij gezegd hebben van de beide foorten waariiit zy zamengefteld zljn, genoeg kan blijken, hoe wij ovcr dezelve denken. Tot deze Etymologifche Mythen nii, wordt vooral, gelijk wij Hoofdil. IT. §. 2. aanm. 3. van onze Voorrede te kennen gaven, gebragt, het verhaal van Mozes van de verwarring der fprake te Babel , het geen geächt wordt eene we- zenlijke gebeurtenis ten grond te hebben, doch gewikkeld in een wijsgeerig bekleedfel, dat zijnen oorfprong verfchuldigd zou zijn, aan de beteekenis van het woord afgeleid van dat verwarren heet. Dan, ziilke eene ety- mologifche voorftelling , welke aan zeker hiflor'isch verhaal ten deele den oor- fprong gaf, is niet alleen in zieh zelve volftrekt willekeurig, en wordt te voor- barig en tegen alle waarfchijnlijkheid , dier hooge oudheid, zoo vreemd van alle- fijn gefponnene etymologifche redekavelingen , toegefchreven , maar ftrijdt daarenboven volkomen met de doorgaande houding in de Gewijde Schrifture overal optemerken. In die Schrifture, te weten, worden niet de zaken uit de namen afgeleid, maar de namen naar de zaken gefchikt, van welke fommigen dezer de beflendige zinnelijke vertegenwoordigers waren. Te weten in de aller- oudfte tijden, bediende men zieh, zoo van andere hulpmiddelen , om allerlelje, inzonderheid gedenkwaardige dingen, tot de nakomelingfchap over te brengen,. als bij uitftekenheid daar van , dat men namen iiitdacht met de nature dier din- gen ftrookende, waar van die namen alzoo zekere, indien ik zoo mag fprekcn, beflendige en hoogsteenvoudige gedenkteekenen waren , regt gefchikt om dezelve in het geheugen te rüg te roepen. Deze manier van doen, die reikt tot de kindscheid zelve van het menfchelijk geflachte , terwijl de kenteekenen daar van Ff reeds 220 OVER DE MYTHISCHE VE R KL A RING DceT I. reeds befpeurd worden in de gefchiedenis onzer eerfte ouderen (i) en waar vaß de eenvoudigheid indedaad den geest dier vroegfte eeuwe zoodanig ademt dat zij toen fchijnt geboren te zljn; deze manier van doen, zeg ik, wierd zoo al- gemeen, en fchoot zulke diepe woitelen, dat zij zelfs rtand hield tot latere tijden , tot den tijd zelven waar in Christus op aarde verkeerde , gelljk blijkt zoo uit den nieuwen naam welken Apostel Petrus bekwam , door welken , en voor zijnen, en voor den geest der nakomelingfchappe , als vertegenwoordigd wierd de waardigheid der bediening, waar mede hij vereerd wierd, en de vastheid van den Godsdienst, welken hij zoude verkondigen, als uit dien naam ook, welken de Joden verhaald worden gegeven te hebben aan zekeren akker, ge- kocht voor de penningen, door den verrader onzes Heeren terug gebragt, ter eeuwigdurende gedachtenis aan deze opmerkelijke gebeurtenisfe. Weshalve alles ons aanfpoort, om, willen wij liever acht geven op eene beftendige gewoonte, dan de verdichtfels van eigene verbeelding, der oudheid, zonder haar weten,. en tegen hären dank opdringen , het zoeken van zoodanige ethymologifche Mythen bij de oude Hebreeuwen, ganfchelijk te vermijden. Thans zijn wij gevorderd tot de dichterlijke Mythen , waar over wlj echter niet breed behoeven iiitteweiden. I. Uit het geen wij tot diis ver verhandeld hebben , blijlit genoegzaam , wat men, onzes oordeels , te houden hebbe van de Mythen , het zij hiftorifche het zij philofopbifche , of uit beiderleije foort zamengeflelde , welke de Hebreeuwfche dichters zouden overgenomen , uitgebreid en opgefmukt hebben. Evenwel kun- wij niet nalaten nog daarenboven optemerken , dat , het aanwezen van zulke ^ Mythen in de fchriften der Hebreeuwen veronderfteld zijnde, men zieh ten hoog- ften moet verwonderen, dat, terwijl men dezelve door de dichters van andere volken , voornamelijk door de Griekfche dichters grootelijks vermenigviüdigd vindt, zij bij de Hebreeuwen, die op de dichtkunst ten fterkße gefteld waren, wel in de gefchiedkundige oorkonden , in die menigte gevonden worden , dat zij zieh bijna overal als opdringen , aan lezers , die er bijzonder mede verkuischt zijn, doch, daarentegen , zoo ongemeen zijn in de liederen van hunne dichters, dat de fcherpfte navorfching van de voorftanders der Mythologifche Schriftuur- verklaring , niet dan zeer weinige voorbeelden van die foorte daar uit heeft kun- jicn bijbrengcn. - * 2. Er (i). Gen. III. ao. lY. i. DER GEWIJDE BOEKEN a. Er zijn dus nog overig, fommige gevoelens, of van het gemeen, of van Deel i. de wljzen der oudheid , zoo als die door de dichters zijn voorgefteld , en andere ' poetifche yerdichtfels, welken men ook al, in onze dagen, met den naam Van " _ Mythen heeft gelieven te beftempelen; en zoo iemand op dien naam bijzonder gezet is , wij kumien er in beriisten niet verkiezende over woorden te twisten. Immers, wat de zaak zelve betreft, dat de dichters der liebreeuwen, even- als die van alle andere volken , hunne verdichtfels hadden die zij , of zelven verzon* nen, of van eiders hadden overgenomen, kan niemand loochenen, ten zij men den eerstgemelden wilde betwisten die vrijheid van verzinnen, welke allen dich- teren van regtswege toekomt, en welke zij in hunne eigene gedichten zoo dui- delljk aan den dag leggen. Ja het komt mij voor, dat het niets minder dan be- leedigend is voor de Gewijde Schriften, maar veel eer ten hoogfte goedtekeiu- ren, dat J'. D. MichaUh (i) den ouden Hebreeuwen toefchreef, het gebruik van dichterlljke fabekn; offchoon ik het, ten opzigte van fommige voorbeelden, die hij daar van bijbrengt, niet ten vollen met hem eens ben. 3. In het bijzonder komt mij zeer gegrond voor, zoo wel andere dingen die hij van de dichterlljke beeiden der Hebreeuwen bijbrengt, als, bij uitftekenheid , dat hij beweert, dat het verzonnen Rijk der Dooden door hunne gedichten magtig opgefierd is , even als door die der Grieken en Romeinen , die met hun uit dezelfde ^gyptifche bronne gefchept hebbcn. Doch dat hij donderende paar.- den aan Jehova toefchrijft , gelijk men Jupiter plagt toetekennen, dit kan ik syaärlijk niet even zeer goedkeuren. Want zoo dikwerf als Jehova , wanneer het dondert, befchreven wordt als zittende op Cherub ynen, zou ik meenen dat dit beeld niet ontleend is uit eenigerhande fabel, maar uit de gefleldheid van den eerdienst onder de Hebreeuwen, die aan Jehova hunne hulde toebragten, als aan hem die allerbijzonderst tegenwoordig was boven de Cherubynen , welke het dekfel van de Gewijde Arke des Verbonds bedekten en bewaakten ; waar de Godheid als op zijnen troon gezeten was in het Heilige der Heiligen, als Be* fcherra-god der Israeliten, welk eigen beeld de dichters van de aarde naar den hemel overgebragt hebben , den Allerhoogften befchrljvende als zittende op Chd- rubynen en door dezelve over de wölken gevoerd, wanneer zij zijne majestcit en tegenwoordigheid als het wäre in eenen zwaren donder wilden fchetfen. Verder , om andere dingen van mindere aangelegenheid overteflappen , • kan ik .mij niet vereenigen met Michaelis , welken de ganfche fchare van Mythologifche Schrif- (j). In Epimetro ad Lowthi Prael. p. de S. Poefi, Hebr.. .^j^«« wT Ffa 228 OVER DE MYTHISCHE VER.KLARING Deel I, Schriftuurverklarers , ja zelfs onze Miiiitinghe volgt (i), wanneer hij de dich- '*S^ 4%"' tsrlijke beeiden der Goudene Eeuwe die men bij de Grieken en Latijnen aan- treft (2) bij de Hebreeuwen meent te vinden. Want, dat ik de beeiden in Jef. XI. 6-8. en andere plaatfen die hier mede eenige overeenkomst hebben, niet meene te moeten ontleenen van de fabelachtige befchrijving der Goudene Eeuwe, fteunt op dezen grond, dat de allereerfle toeftand van het menfchelijk geflacht, die in het boek van Genefis zoo hoogsteenvoudig en zoo overeenkomstig met den waren aart der zaken wordt befchreven , bij de Hebreeuwen , ja zelfs bij hunne dichters, niet vertoond wordt onder foortgelijke beeiden, waarvan zieh Heidenfche dichters bedienden bij hunne befchrijvingen van de Goudene Eeuwe, en offchoon de Hebreeuwen foortgelijke beeiden gebruiken, om het geluk der toekorastige tijden dichterhjk aftemalen , bedienen zij zieh daarvan op zulke eene wijze , dat zij geheel niet fchijnen , eeneif zoo gelukkigen toeftand dier vroegfts eeuwen, zelfs in hunne verbeeldiug, te hebben toegekend.. Er is overig dat wij onze meening - verklaren , over andere vormen van My- thifche Schriftum-verklaring , grootelijks verfchillende van die, waarover wij tot nog toe hebben gehandeld. 1. Lang zoude het ons ophouden en ons eenen zeer moeilijken en vervelen- den arbeid berokkenen, wilden wij het gevoelen van Kanne ^ het geen wij Hoofdft. I. §. 3. en Hoofdit. II. 3. van onze Voorrede ontvouwd hebben , in die orde voorgelleld dat het een onderwerp van naamvkeurig onderzoek konde worden, afzonderlijk en in het breede toetfen. Trouwens dit fchijnt in geenen deele nood- zakelijk; want de enkele proeven, die wij, ter laatst aangeduide plaatfe, heb- ben uitgekipt van den zonderlingen tränt zijner redekaveling , betogen overvloe- -dig, zonder dat wij het behoeven aantetoonen, hoe willekeurig, hoe onbepaald, hoe tegen alle waarfchijnlijkheid aandruifchende , dezelve moet geächt worden. Weshalve, om n« niet te herhalen of aantedringen , het geen wij, bij eene ge- pa§te gelegenheid, §. i. van het voorgaande Hoofdftuk, hebben aangemerkt, •willen wij alleenlijk opteekenen, dat het ons, al aanftonds bijna, verbaasde en bevreemde , dat een man van gezond verftand , ik zal niet zeggen , gisfeu of ver- moe- (i> In zyne Nedeiduitfche Verband, over liet Mythifch« in de Schriften des O. V. , bl. 404. (2). Ter aangeh. plaatfe p. 191. DER. GEWIJDE BOEKEN. 229 moedeu, iieen, flellig en in goeden ernst verklaren, en met zelfgerustheid an- Deel i. deren durfde opdringen , dat de ganfche gefchiedenis der Hebreeuwen , zoo als "°°§!^g." die in den Bijbel voorkomt, of althans de vroegfte oorkonden van die foorte , behooren tot zekere wijsgeerige Mythe, waarvan men de verklaring zou moeten zoeken in de monstreufe en afgrijsfelijk verwarde Symbolifche Godgeleerdheid der Indianen. Imraers , vestigt men flechts oog en aandacht op de oude aardsvader- lijke gefchiedenis, welke Kanne voornamelijk tcn zijnen behoeve heeft verwron- gen, daarin worden en de plaatfen en de zeden der eeuwe, zoo wel als der menfchen verfchillende bedrljven, onderfcheidene inborst, gebreken, deugden, hunne algemeene nianier van doen , en het bijzonder eigene zelfs van hunne huis- felijke levenswijze, zoo kunsteloos, moet ik zeggen: befchreven? of, naar het leven gefchilderd, dat men niet zoo zeer fchijne te lezen, maar als met eigene cogen te zien, wat er gebeurde. En deze zelfde hoogsteenvoudige verbalen, uit Indifche fabelen te willen afleiden, wat isi dit anders, bid ik U, dan de helderfte en zuiverfte wateren te willen doen afftroomen uit vuile en deerlijk beroerde bronnen? Dat , Kanne, intusfchen, de gefchiedenis. der geboorte van Christus, tot zekere Indifche Mythe vernedert, wat men hiervan te denken hebbe, hebben wij reeds vroeger aangeroerd in het voorgaandcHoofdftuk 3. aanm. 3. in het midden. — Doch alle deze dingen hebben eenige overeenkomst met het gevoelen van Diipuis en Folncy , volgens het welke men den oorfprong van den MozaiTchen en Christelijken Godsdienst niet moet zoeken in de daad- zaken en gebcurtcnisfen , die er van verhaald worden, maar uit den eerdienst aan de Zonne gerigt. Trouwens wij leven in eene eeuwe, waarin niets zoo wanluidende, niets zoo ongerijmd is, dat een weelderig vernuft niet heeft we- ten uittedenken, en ik verwonder mij niet meer over foortgelijke verdichtftls , wanneer ik mij herinner eenen Engelfchen brief van zekere Hamilton^ niet lang geleden in het licht verfchenen, die mij onlangs onder het oog kwara, waarin met ftijve kaken geloochend wordt dat er immer een Joodsch volk beftond , en onbefchaamd beweerd dat de fede der Joden zieh het eerst vertöond heeft om- ftreeks het jaar 240 onzer gewone tijdrekening , en dat die der Christenen daar uit gefproten is omftreeks het jaar 270; dat, verder, de fchriften van vroegere dagen, melding makende van Joden of Christenen , vervalscht of ondergefchoven zljn ; dat eindelijk de Hebreeuwfche taal onder de fefte der Joden eene loutere xütvinding is van hunne priesters. (i) 2. Voorts (i). Letter to a :joungh Englisch ßudent at the univerfm of Jenat h James Edward Hamilton. ' % " Ff 3' 230 OVER DE MYTHISCHE VEHKL'AI^ING .ffe^MT; • ■■2. Voorts weet ik naauwlijks of dezulken ?e]£s eene ernftige wederleggiijg waar* dfg fGhijnen,.die, zoo als wij in de Voof rede Hoofidfl:. 2. §. 4. aanm. 2-4. ge- zien hebben , den INIozaiTchen Pentateuchus of de Euangelilche Gefchiedenis voor een heldendichtmatig werk ■ houdeii. "NVaar is het, buiten tvvijfel, dat ieinand te regt zou kunnen beweren, dat en de Gffchiedenis van Mozes, en die van Chris- tus , een vo ortreif elijk ondcrwerp zoude uitleveren voor een Heldendicht: maar om de MozaiTche of Euangelifche Boeken zoo maai- met den woord te vervormen tot een hiftorisch, dichterlijk- of mythisch heldendicht, dit is voorzeker niets min-' der dan een werk van eai; geheel' nieiiwen. aard en foorte te verdichten, hoe-. danig nimmer- aanwezig was in de nataiu- der dingen , of, om beter te lin-eken zieh zeker wanftaltig Episch monster te fchcppen , waarvan ik naauwlijks begrij- pen kan , hoe het bloote dcnkbeeld in iemands geest kan opkonien. eiäg. Wat nu, in het bijzdndcr, de JFatc aangaat , . die , bij nitftekenheid zija werk gemaakt heeft om den Eeiitateiichus eene heldendichtmatige gedaante te geven , laten wij voor een oogcnblik vooronderflellen , het geen wij vervolgens beweren willen niet te kunnen gefteld worden , dat de ; geheeie Pentateuchus niet voor den tijd van Koning David beftond; zou men däri nog, metden geringften fchijn van waarheid, kunnen aannemen, dat de een .of ander later fchrijver de heilige wetten en inzettingen van zijnen tijd aan Mozes zou hebben toegcfclu-e- ven, uit verfchilJende , met elkanderen lattel zamerahangende brokken, den. Pen- tateuchus zamengeflansd, en dit zijn Theocratisch gebouw, Indien ik -het zoo eens mag noemeu, als op een gcfchikt fondanient, zou opgeti-okken hebben öp Mythen, die zekere gefchiedenis opleverden, met den ooi-fprong van het men- fchelijke geflacht beginnende en tot den tijd van INlozes doorloopende , gefchie- denis, naar het doel van den fchrijver verzonnen, fchoon misfchien in enkcle kleine bijzonderheden uit de eene of andere overlcvering gehaald ? Maar voor- onderilellen wij nu verder, dat dit Theocratich Heldendicht, . fchoon in zijne foorte en voortrefFelijk als het is , dezerwijze zijn befliaan hebbe gekregen, hoe toch" heeft onder het Israelitifche volk, die zoo men zegt ruwe en luttel befchaafde natie, een heldendicht, dat alleen over den eerdienst aan den ddnen waren God loopt,' en waarbij niets dat er naar gelijkt zelfs bij de allerbefchaafd- fte volk'en der oudheid. gevonden wordt, zijn befl:aan gelcregen ? Of, bijaldien alles verdicht 'is, wat in den Pentateuchus voor Mozes leeftijd verhaald wordt gebeurd te zijn ; hoe kan men zieh wijs niaken , dat eenig fchrijver gelijktijdig met, of na David geleefd hcbbende, dingen zou hebben verzonnen die, in allen opzigte, zoo uitnemend ftrookten met den geest diens tijds, waar van hij zelf ZOO vcr verwijderd was, en zieh met zijne gchcele ziele, zoo gansch en aL vcr* DER GEWIJDE BOEKEN. 231 Tferplaatst in de allengskeiis afnemende eeiivoudigheid dicr overoude tijden , dat Deel r. men zieh niet anders kan verbeeiden of nien hooit en ziet, niet; een man van ^'^ ^ lateren leefcLjd , maar de menfchen zelven van die vroegR-e eeuwe der menscheid denken, fpreken en handelen? Voorwaar, indien eehig dichter, of welken naara men 00k aan den uitvinder möge geven, aidus verzinnen konde , , en tevens bij de hooge en onvergeiijkelijke voortrefFelijkheid van zijn doel en onderwerp , zoo weinige kunst, znlk een gebrekkig oordeel , en zoo liittel overeenkomst in zijn geheele heldendicht, iiit verfchillende en als door eikanderen nedergefmetene deelen zamengeflanst, aan den dag.le'gde, dat.'het, met Wette zelven, voor een verward en wanftaltig werk (i) kan gehouden worden , de zoodanige zoude. terwijl hij Homerus in fcheppende kracht van geest, ongeloofFelijk vÄ' overtrof, geächt moeten worden, te gelijk de grootfre beroering en zwakheid van ver- band ten toon te fpreiden. 4. Wat zal ik, eindelljk van de zulken zeggen, die in de ganfche Euangeli- fche gefchicdenis zelve niets vinden, of wenfchen door anderen gevonden te worden, dan een hiftorisch , poetisch of mythisch heldendicht? Tromvens ik befef niet al te wel wat zij eigeniijk bcdoelen , maar , indien ik mij niet zeer bedriege, moet men hen, die meenen,"dat de Euangelifche Schrijvers minder ' bedoeien gebeurtenisfen opteteekenen die wij met ons verftand te gelooven heb- ben , .dan wel om Gödsdienstige gevoelens in het harte te venvekken, rangfchik- ken op den lijst der zulken, die, terwyl zij zieh luttel bekümmeren over het wikken en wegen van de bewijzen voor de gefchiedknndige waarheid der Euan- gelifche verbalen , meenende zelfs , dat men het ftaven en verdedigen van die waarheid " als eene wanhopige zaak moet opgeven, anderen door het lokaas van mijstieke raaskallingen , waarin fommige Duitfchers ten huidigen dage behagen fcheppen, tot, ik weet niet welke, innige Godzaligheid trachten aantefporen of terug te brennen. Doch wij hebben met dezen, althans hier ter plaatfe , eigen- iijk niet te fchaffen. Alhoewel, intiisfchen, Krumacher van deze hiftorifche waarheid hier en daar zijne lezers fchijnt te overtuigen , en niet zelden daar ovef niet ongelukkig iiitweidt, komt het mij toch eenigzins bedenkelijk voor, of men hem zelven , daar hlj die waarheid , uit de kenmerken van dichterlijke en epifche fchoonheid, welke die verbalen in zieh bevatten, meent te moeten opmaken , en meer voor de zinnen dan voor het verfland wil blootgelegd hebben, wel zoo geheel afkeerig moet fchatten van het aanbevclen van een mijstiek geloove. Althans, hij zegt met zoo vele woorden: dat het denkbeeld van een hemelsch ko- (i). Zie zijn boven aangehaalde boek pag. 26. 232 OVER DE MYTHISCHE VERKLARINO Ceeu. koningrijk uiet alleen louter inbeeldig en niystiek is , maar dat het van Jezus ° $. I." "^'2elven daar voor gehouden en alzoo befchreven wierd , en dat het uitkomt op tvvee even zeer inbeeidige zaken, te weten op heiligheid van Wandel en waar geluk, (i) en, om niet ftil te ftaan op andere dingen, dat het tijdftip, waarop Jezus leerde, en zijne leer van het Koningrijk der Hemelen door gtlijkenisfen verklaarde, het mystieke tijdvak, als hjt wäre, van den Christelijken Gods- dienst mögt genoemd worden. (2) DERDE HOOFDSTUK. Wat men waarfcMjnlik te oordeelen hebhe van de over' eenkomst tusfchen de Mythen van andere volken en die der Hebreemaen. Onderzoeken wij nu eens wat men waarfchijnlijk denken moet van die be- ruchte overeenkomst, wellce de vooritanders der Mythifche Schriftuur-verklaring, tusfchen de Mythen der andere volken en die der Hebreeuwen meenen te vin- den. Doch , bij den grooten cn bijna eindeloozen overvloed dezer floffe , zullen wij alleenlijk de voornaamfle bijzonderheden even aanroeren kunnen. Wij erkennen gaarne dat er geene geringe overeenkomst plaa.ts heeft tusfchen <ie verdichtfels waarmede de Hebreers hunne dichtftulvken hebben opgefierd, en die van de Latijnfche en Griekfche dichters , eene overeenkomst die zeer merk- baar is in de voorbeelden die wij daarvan bijgebragt hebben , in onze Voorre- de, Hoofdfl:. II. §. a. aan het eindc; doch^ welk oordeel men te Vellen hebbe, over het gelljkfoortige in deze dichterlijke beeiden, hebben wij reeds ten deele aangeroerd in het voorgaande Hoofdftuk §. 4., en blijkt ten deele daaniit, dat er bij beiden , niet zeer vele gelijkfoortige verdichtfels te vinden zljn , en naauw- lijks eenige cnkcle die eene volkomene overeenkomst aanduiden, en dat, hoezeer de Hebreeuwen zelfs de Grieken verbazend ver overtrefFen in flioutheid van ver- beelding, zij echter in het aanwenden van verdichtfels , veel fpaarzamer , naauw- gezetter en omzigtiger zijn. Het (1) . Zie zijn boven aangehaalde werk §. 186. (2) . Aldaar §. ^04. DER GEWIJDE BOEKEN. 233' ■r Het zal zijn nut kminen hebben dit laatstgemelde ceii \v_cinig -breeder tcont- Deel D: wikkelen. Hoedanige, eu hoe alles oveitrefFtnde de ftoutheid xiel^Iverbeelding :is^°°§'|^j." bij de Hebreeuwen, blljkt bi v. .ijui: het overoude gedieht van Job. Doch wan- neer men dit, het oog houdeilder op 'het aantal eigenlijk gezegde verdichtfcls , vergelijkt met der Gricken alleroudlle gedichteii,>mct die vau den min hoogdravenden Homerus, wtilk een verbazend onderfcheid zal men aantrelTen! Bij Homevus ko* men de Goden in grooten gctale , en yeelvuldige malen , tusfchen beide , om zieh met der menfchen aangelegenheden t,e, bemoeijen : In het boek Van Job yerfchiin? een eenig God Hechts eene enkele. risize. Bij Horaerüs overtrefFen de Goden en Godinnen den mensch , ja , in magt en kennisfe , doch voor het ovi:rige zijn zij niet beter, wat zeg ik? zoo gebrekkig, dat derzelver invoering, bij de Grieken zelven^ van latere dagen zeer gewraakt geworden is. In het andere boek komt de Godheid op zulke:e_e,ne wijze tusfchen; beide:, dat; men zieh, niets hoogwaarr- digers;,; niets dat^ heiliger of .meer overeenkomstig is m^t de majesteit des.Alle^r^ hoogfiien, kan begrijpen of uitdenken. Bij Homerus boogt de held van het ge- dieht, Achilles,, op ,zijne Goddelijke. aflfomst, van, raoeders zijde, en bezit alzoo, eene zeer vvezenlijke voortrefFelijkhdd boven andere menfchen: de Plebreeüwfche dichter daarentegen fchetst deu zijnen, Job namelijk, als een mensch, en meer- der niet, een mensch die alleen boven zijne tijdgenooten iiitfchitterde, door die inate van rijkdorn welke zijii leeftijd gehengde, zop wcl als. door zijne Gods- vrucht en deugdbctrachting. In het Grickfche dichtfliik is ^lles , juiet: 'tvondereii als opgevuld, zoo dat men zelfs menfchen in varkens ziet veranderd worden: in het Hebreeuwfche , ja, wordt eene Hemelfche Raadsvergadering als belegd, volgens welker beduit Job zal verdrukt worden, maar op aarde wordt nicts boveiinatuurlijks. waargenomen , en wordt Job gefchetst, als in een oogenblik , om zoo te fpreken, in .de uitcrfte eilende verzonken, en even fpoedig in allen- deele tot vorigen wclvaart hcrfteld, men ziet er ecli,ter geene zoodanige her- fcheppingen, als bij Homerus en Ovidius voorkomen,. en--er;;:is,. in- de eenvou- dige en klare vcrzinning van het gchßd , iets zoo zedigs , zoo welvoegende , en zoo zeer berekend naar den gewonen loop der dingen, dat, in deze opzigten, niets minder gelijkt naar de voortbrengfden van Homerus of van eenigen Grick-. fchen of Latijnfchen dichter. , .,0m- echter, na dat wij den eenen diehter met den anderen vergeleken heb-- ben,: ook eens een voorbeeld te ontleenen van de zaken, die zij verhandckn, of van eenig bijzonder poetisch vcrdichtfcl ; in geen ding vindt men meerdere overeenkomst tusfchen de Hebreeuwfche, Griekfche en Latijnfche dichters, dan in' hunne ' befcfifijvingen van het Ilyk dt^^ Dioden. Bij fallen" vindt gij dit gc- G g fchetsi 234 OVER DE MYTHISCHE VEHR LA RING Deel r. fchetst als diep pnder de oppervlakte der aarde balolven , verfchrildceUjlc door '^"''^'^■„"^'dikke duisteniisfe, vol diepe en modderige draaikolken , en wat er meer van dien aard is. (i) Doch bij de Hebreeuwfche dichters vindt men in het onderaard' fche rijk nöcli Cerberus, noch Caron, nqch Pluto en Proferpina, noch de / Furien, noch iets dat het vernuft der overige dichters daarbij verder verzonnen heeft. Dat den eerstgemelden intusfchen geenszins het vermögen ontbrak,ommde- zen iets te vejzinnen , blijkt, met name, ten duidelijkften uit die uitltekend fierlijke plaats 5 van den hoogstbefchaafden Hebreeuwlchen dichter Jefaiüs , die men aan- treft in het XIVde HooTdit. van zijn boelc vs. 9-12 , alwaar de trotfche dvvin- geland van Babel gefchilderd wordt, als van den hoogen troon zijner majesteit nedergtworpen in de diepfte helle, terwijl, bij zijne aankomst aldaar, de vroeger geltorvene vorstcn als van hunne zetels oprijzen , om den nieuwen gast te be- groeten, en hem zijne vorige grootbeid, nii v-bor aMjd verloren, fmalend te ver- wljteö. ? Met-^dn woord bij een fcheppend vermögen van de hoogfte vlugt, en de groote overeenkomst hunner verdichtfeien, zijn de Hebreeuwen zoo ongelijk aan de Griekfche en Latijnfche dichters, dat dezen mögen geächt worden als gretig hakende naar al wat verdichtfei mag genoemd Worden, terwijl de anderen zieh daarvan zeer fpaarzaam bedienden, en dan nog eene zeer voorzigtige keuze de- den , waaruit men dan niet te onregt mag opmaken , dat de Grieken en Romei- nen zeer verkuischt waren met Mythen , terwijl de Hebreeuwen daar toe geheel niet geneigd waren,- Verder willen wij niet loochenen , dat er eenige overeenkomst is tusfchen vele gefchiedverhalen in de Gewijde Boeken en de Mythen van andere volken die daar mede vergeleken worden. (2) . Dit blijkt nie Bauers Mythologisch werk ivi wll Michael Wieklein , Progr. de Li- teraliori K T. inierp-etatione Esfend. A. 1806. DER. GEW IJ DE B ORKEN. ' 235 acht worden het fpoor bijster te zijn, jen.bngelijkfoortige dingen met elkanderen Deel i. te willen vermengen. En zoo is het al mede ten uiterllen onvoegelijk om de^^^g''^/' Hebreeuwfche gefchiedfchrijversi ,. hDögs.tee'nvoiixiig als .ia-: het t^lgenieen: huinie verhalen zijrt, te vergelijken niet Griekfche enyLatijnfche dichters , met hunnen fierlijk opgefmukten ;en hoogdravenden tränt van voorftellen. Doch misfchien merkt iemand 'aan,' dat Homerus, dien wlj hier; toqh 'bij uitftekenheid op het ;öog • hebben., met overal de Godlieid als^ onmidjiiifc tegeriwoordig intevoetsn, ep vaak wondeMaden te verzinnen, zcer eigenaardig. uitgedrükt hebbe de manier en fmaak dier oude. eeuwen, zoo kenbaar aan hare Gbdsdienstige en bijgeloovige yroomheid^! eiiyaHus, in dit opzigt ten minste als gefchiedfchrijver möge be- fchouwd , en geiicht worden een foortgeiijk gezag te verdienen ; ja dat ook niet weinige fporen van die zelfde Godsdienstige denkwijze bij latere dichters , in- zonderheid bij de Griekfche Treurfpeldichters, voorkomeu. Doch dat deze zoogenaamde Godsdienstigheid , in allen deele, zoo ver. ging als de dichtei-s haar gefchetst hebben , kan ik bezwaarlijk toeftemmen , ein niet te herhalen , het geen ik reeds aanvoerde Hoofdft. I. §. 3.- Aanm. i. , dat men uit de wijze van doen bij de Griekfche dichters , met geene ^vaarfchijnlijkheid altoos , kaa befluiten tot die der overige oude volken in het gemeen. In het tegendeel komt het mij voegzamer voor om te ftellen, dat de Griekfche dichters, op de denkwijze van het gros hunner tljdgenooten lettende , eene zekere. vrome gewoonte bij het- zelve ontdekten , om. de meeste gebeurtenisfen die er voorvielen, aan de Goderi als bewerkers toetefchrijven, gewoonte, die. zeker de Grieken met niet weinige andere volken der oudheid fchenen gemeen te hebben , doch , dat alles , wat zij van Godlijke verfchljningen en bovennatuurlijke verrigtingen of voorvallen verhalen , voor ver het grootfte gedeelte door hun verdicht is en gewijzigd naar die overhelling van het groote gros tot algemeen bijgeloof. Trouwens , bijaldien de Griekfche gefchiedfchrijvers volkömen dezelfde manier van verhalen hadden , die men bij de oudfte dichteirs aantreft, zou de veronderftelde overeenkomst ext vergelijking beter fteek. houden. Gg 2 S. 3. In OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel I. §• 3« ■ lloofdrt. III. §. 3. In diezelfde zoogenaamde overcenkomst tusfchen de Mythen der Hebreeiiwe« en die Vau andere volken, laat zieh ook de volgende ongelijkh?id opmerken , dat men den cerstgerioeraden niet kan toefchrijven eenige aanhoudende en onaf- gebrokene aaneenfchakeling van Mythen , in die mate met elkanderen zamenhan- gende, dat zij een zeker Mythisch lleifcl als het wäre uitmaken. Ware dit het geval geweest bij de Ilebreeuwen , hunne dichters zoiiden dien volgreeks overgenomen , vcrder iiitgebreid en opgefmukt hebben , zoo als wij weten dat de Griekfche en Latijnfche. dicht-ers deden (i). Te weten, de Grieken hebben -hunne volgreeks van Mythen of Fabelen , en de Latijnen hebben die van hun ontleend. De oude Jlgyptenaren hebben de hunne, zoo als ten goeden deele blljkt ZOO uit hat bocksken van Plutarchus over Ißs en Ofiris , als uit het Pan- theon jEgyptiäcum vzxi JabhmE. De hiinne hebben de Indifche volken , welke zeer onlangs, in een Fransch werk, in zekere geregelde orde Avierd gerangfchik« (2). Ook andere oude volken hebben eene .dusdanige aaneenfchakehng van My- then, welke gepoogd heeft te ontwnkkelen (3). Doch waar is nu de volgreeks der Hebrecuwfche Mythen? Dit volk, in iEgypten gevormd, als het Ware door de reeds vrij befchaafde moeder zelve der fabelen, verlchaft ons gec- - nerharide aaneenfchakeling van verdichtfels , eenigszlns gcUjkende naar de Griek- fche fabdien die voornamelijk in /Egypten verzonnen waren. AVaar is het, dat men vele, zeer vele, Mythen uit hnnne fchriften bijbrengt, doch met de mees- ten dezer is het hoofdzakeliik zoo gelegen , dat de Ilebreers , het zij door ver- dichtfels uit vooroordeelen of onkunde ontftaan, het zij door den vermeerderen- den aanwas van langdurige overleveringen, een zekcr wonder voorkomen bijge- zet hebben aan zaken, waarblj eigenhjk niets plaats had dat den gewonen loop der nature te boven ging, of dat zij fommige droomen aan Godlijke ingeving toefchreven , of dat zij eindelijk op -welke wijze ook overal de hulp der Godheid bij de gebcurtenisfcn deden tusfchenkonien. Bij uitft^k weinige proeven van My- thifche nafporingen ovcr wijsgerige zaken, in zeker gewijd hiftorisch kleed ge- huld, wcet men bijtebrengen, ja zelfs niet uit hunne dichters, met welke eene (1) . Dit is eene zeer jiiiste aanmerking van Haf, in zijne Blblioth. der Heil, Gefchichtc ^ boven aangeli. D. 2. bl. 212 , 213. (2) . Mythülog. des Indous, par Mad. de Polier, 2 Tom. a Rondolfladt et ä Paris y 1809, Tcrgel. almede Somu ral , Reize naar deOost-Indien en C/;///«x2<äe Boek, ile en ade Hoofdff. (3) . Zie hier over onze Yoorrede Hoofdfl, I, §. 3. DER GEWIJDE B O E K E N. 23? eene floute en waarlijk Oosteifche vcrbeeldingskracht en dicbtvermogen anders Deel. begaafd, die hen gewoonlijk geest en leven, om zoo te fpreken , aan alles deden"g° j*^'^^,' bijzctten; uit deze hunne dichters zelfs, zeg ik, kan men niets halen dat den ■naam van een geregeld zamenftel van Mythen zou di'agen kunnen. Men leze flechts het werk van Bauer ^ dat bij getiteld heeft : Hebreeuwfche Mjihologic, Daar in heeft hij onderfcheidenc foorten van Mythen in zekere orde gerangfchikt, en gcpoogd om zeer vele plaatfen der H. Schrifture mythisch te verklaren; maar, eene eigenlijk gezegde Mythologie, dat is een geregeld ftelfel van Mythen, heeft hij geenszins opgemaakt. Trouwens de gefchiedkundige volgreeks der za- ken zoude hier bloot gelegd, en van de eerfte wording- dezer wereld af aan, tot aan de vestiging van den waren Godsdienst door Jezus Apostelen doorgegaan nioeten Avorden , indien men eenigerhande aaneengefchakelde volgreeks van He- breeuwfche Mythen wilde opgeven : deze Mythen toch , hangen met de ge- fchiedkundige volgreeks zelve, door eenen onverbreekbaren band te zamen en brengen zoo wel op zieh zelve, als in dat verband bcfchouwd voor den geest het dene hoogsteenvoiidige , en in Vergelijking met de eindelooze verfcheidenheid der Mythen van andere volken, zeer weinig in zieh bevattende dcnkbecld, dat God, de Schcpper van deze wereld en der menfchen Vader, van den beginne af aan zieh bijzonder aan deze zijne kinderen liet gelegen liggen, en dikwerf op eene buitengewone wijze zieh aan hiin openbaarde, doch bijzonder hun, om zijnen dienst ondcr hen intevoeren , te ftaven en te handhaven , behulpzaam was. Hoe meer men dit bedenkt, des te meer mag men zieh ten volle .over- tuigen , dat er in ^vaarheid een allergrootstst verfchil is , tusfchen de Mytholo- gie der Grieken en andere oude volken, en die men de Hebreeuwen toefchrijft. S. 4. 