title: Taalkundig Magazijn : of Gemengde Bijdragen tot de Kennis der Nederduitsche Taal / 1. (1835). - 11 Bl., 394 S
creator: Arie de Jager
text: 299, BIGSANÄAZNG WbAN MANYEI MIS SA- AIPYRS VENGA ANK Ei WAIKh BI- ARS IZVAKRS FKATIBAIAAN TZYIS. bijandzuth ıhan manwei mis salithwos, wenja auk ei thairh bidos izwaros fragibaidau izwis. 23. TRACIG BNK AITTAFKAS SA MIGERA- hnnWyANA MIS IN XKISTAN TEsn. goleith ıhuk aipafras sa mithfrahuntkiang mis in - christan iesu, u Nu volge ten andere, de . '- - Opheldering. - vs. 17° jabei na mik habais .du indien nu mij ‚gij hebt gamana , andnim ihana of gemensch „aanneem . swe mik, hem als mij. ww 364 x Jabai beieekent indien, — Habais is de iweede pers. enkelv, des degenw, tijds van de aantounende wijze van Haban, hebben, houden. — Gamana, eigenlijk gemensoh, d, i., medemensch, van Ga- - mans, -anis, -anü, -An, derde nv. van de cersie verbuiging. °’t Grondwoord is man, mensch , maar dat bij ULPHILAS niet schijnt voor te komen; hoezeer in eene menigte van afgeleide woorden overgebleven en herkenbaar. Ge heeft hier omirent dezselfde , im- mers soortgelijke, kracht, als in gevader , medeva- der, doopgetuigen, ptet. — T’hana is ’r H.D. Den, ons Hem; #®. Naamv. mann. van 84 (vr: So, onz. That.) G. This (thizos, ıhis), D. Thamma (thizai, thamma), Acc. Thana (iho, thata of ıhatuh). (Zie vs. ı1 thanuh, en lager , bij vs. 23.) vs..18 ith jabai hwa gaskoth ihus, maar indien (hij) iets ge- aiththau skula ist, ıhata schaad heeft u, ofle - mis rahnei. schuldig ist, dat mij ge (loe-Jreken. Hwa is: wat, (Eng. what) iete. — Gaskolh, ge- schaad, is de derde persoon enkelv., des solm. tijds, aanioon. wijze, van Skatjan (waarvan ook Gaskaljan), schaden. — Aiththau ,. ofte (ook wel, hier op, als- dan, anderzins), van Jih en Thau, dat met aüh, auk , jah enz., of zamengesteld , of vereenigd wordt, en.dan, wel, want, dan (in den vergelijkenden trap) en derg. beteekent, — Skula, schuldig (een schulde- naar) ; bijv. nw., 1°. naamy. van de 3°. verbuiging. u 4 ‘ Het wortelww. is skulan, moeteh, schuldig zip (jew te doen.) Van daar shulde, schuld, oud-H. D, sculd, sculdi; bij onze Oudean scout Mer skula hangı 2i- men het OÖ. H. D. sooo, en °’ı; Middelecuwsch H. D. Ge-scho, — Thata , dat; heizelfde wier dhat. au Ruhs nei, dsi. reken (gij) ‚Het is de n*. pets, erikelw. ges bied. w. vm Rhanjan , rekenen, H. D; reohnen ; hier bepauldeliijk dserchenen, vs. 19. ik pavius gumelida mieradi dk Paulus had geschresen handen. ih usgiba, eini (met) Mijne hand; ik qviıhau thus thaıei ja geef u, opdat niet dk thuk silban misskalais. yueie », dat bok 5 zelven mij schuldig zijl. . Ih, ons ik, OH. .D. d6h , eigenlijk hetzelfde wiet het Gr. Ba, Lim. ego eur. - Gamelida, (ik) heb ge- sohreven. De 1°. pers, enkeir. van den volm: ıjd, Antöon. Wis van: meljan ‚ schrijven $ wäärväan de 7a- wongesteldent Gameljan (ge-sohrijven); dharkeljän, inschrijveh5 ufärmeljan, över- (boven-) schrijräi, innameljan, I (binnen iti) sohrijven , eng; «u *t Groönds weord is ’tzelfse. Me, dat schrift beieekent,, em yahı ceu under Mel, vijd, gelegen tijd (vUd); MMoeı Irden scheiden wörden, Handau, hand, in den 38, Av, ah Keivstil., van Handus, -daus „-dab ; du: — ÜUsgä d4 5 (ik) goef Dit, &ı i.,; wederz 1», Pers, enkelvs des a0pehw; dijäs ih de Aattöch; Wilke. Veör Aen iveko- miönden ınd., die önıbreekt, wordt de degenwöordige gebruikt. Het ww. is zamengesteld uit het vootz. 45, > 366 x uit, en het ww. Geban, geven, waarvan Gida, gave, gifte, afkomt. Andere zamenstellingen zijn , b. vw Atgiban , te- (toe-) geven. (At is te, bij omretting; Lat. ad); Fragiban , ver- (over-) geven (1), schen- ken (van waar F'rragidts , de overgeving , de verloo- ving). Fra komt met ’ı Sanskr. Pra, Gr. »p, enz. overeen ; bijzonder met ’t Zendsch Fra, en O.H.D. Fra, enz. (Verg. het Glossarium van 4. F. MAS- MANN, op de Gothische Verklaring van ’ı Evang. van JOANNES, Münch. ı834. 4.) In velerlei beteekenis komt het voor in de zamenstelling met wwoorden. Som- tijds , gelijk hier , verandert het de beteckenis van ’t ww. niet merkelijk , of wel ten goede (z0o dat ge- ven wordt schenken of hergeven): doch, niet zelden geeft Fra — even als meı ons»er, dat mei Fra het- zelfde is, (verg. over de metathesis ?ı geregde bij vs. 12), ook veelal plaaıs heeft — aan ’ı ww. eenen kwa- den zin; b. ve Kunnan, kennen, Frakunnan ‚ ver- smaden (eenigermaie het H. D. verkennen, waarvoor wij miskennen bezigen). Waurkjan, werken, (wroch- ten, per metath.), F'rawaurkjan , zondigen , kwaad doen: en zoo Quithan, zeggen, en Frraguithan, vloe- - ken. Verg. ons achten en verachten, derven en ver- derven , laten en verlaten enz. Uügeven is hier te- ruggeven, wedergeven. — Quilhau ; ik quette (kwet- te), d. i. zegge. ’ı Is de ı*. pers. .enkely. tegenw. tijd, aantoon. wijze, van Qvihan ‚(gueilen .bij onze Ouden) zeggen. Zamengestelde ww. zim: F’ragvithan, a) Ver, voor over; zie I. FORTAAB, Tanliundg :dunmerkin- gen , bl. 12-21.. - ... Ds u 307 vloeken; Miühgvithan , lasteren; Anagvithan, gods- lasterlijk spreken ; voords Afgvilhan , afzeggen (re- nunciare); Usyviähan, uisspreken; Fruragnrithan, voorzeggen enz. Over ons quelten zie E.8.D.G, (ANN. YPBIJ), in G:' BRENDER 'A BRAwDIS, Taa-, Dicht- en Lelterk. Mag. D. II. bl. 272. — Tihatei, dau. De eersie: of-vierde naamv. van ’tonzijdige,; m. saei, vr. sei. (soei), onz. ihatei, thisei, ihammei , Ihalei. Misschien eene zamenstelling van That en Ei, beide van dezelfde beteekenis FuLpaA- vergelijkt er het Bongd. da 'mede, in: der da, dem da en dergelij- ken. — Jath, voor jah, en, ook. De N wordt vöör de & in eene cb veranderd, gelijk ook in een N vöör een N (jahn-ni en jath.thans; verg. bij vs.11;: hier geschiedt het om hei volgende Thuk, u (4°. nv. ven Ihu) — Silban, zelven; Ze. naamv. van Silba, zejf, zelve; gen. sülbins, dat. silbin, acc. masc. sil- ban „fem, silbo, (dat ook ’t neutr. vorm: *l zelve.) — Is ,_gij .zijt, weest, bent; 2°. pers, enkelv., tegenw. tjjd, aanı. w. van ’ı hulpww. /Pisar, zie bij vs. ı2. Duidelijk. is de gvereenkomst met het Latijn en ‚Grieksch, door hei onde Sanskrit, Dus: on u Meerv. Goih. Im,is,ist . Sijum, Sijuth, Sind. Lat, Sym, es, est. Sumus, Estis, Sunt. Gr. , dw imma, dicken, den). tauev, Zar, elsı, Even Skr, Asmim,Asi, Asti, Sinas, Stha, Stanti. (1) (1) - Verg. © a,'r. 6. zıcauorr., Parallele des Langues de U’ Europe et de UInde,, (Paris 1836. 4) p. 468 et ailleurs« m 368 vs. 20. jai btoihar ik (heina niu- ja, droeder( ik dijner . tau in fraujinsanathraf- (ge-)niete in(den)Heer: stei meinos bruss in sertroost mijne borsien christau. j in Christus. Jai is ons ja. — Theoina, dijner, d. i. uwer; de wweede naamväl, geborgd van het heritteliik voor- naamw. Theins , in plaats van het persoonlijke Thu. Verg. boven, bij v& ıt en 12. — Niutau, ik (ge) niet; eigenlijik, zoo ‚het söhijnt, ik onivang; van Niutan,' erlangen, deelachtiig worden. Het ww. wordt, door den tweeden naamval , met zelfstandige naamwoörden of voornaamwoorden , zamengevoegd. . Zoo was het ook voormaals is otis Nederduitsch. Bij v., in de Statenvertaling, Pred. IX vs. 9, leest men: geniei des levens. Twee aanmerkingen doen zich hierbij nog voor ; de eene, dat Niutan duidelijk drie lettergreepen vertoont, en gevolglijk oh# genfeier vok eigenlijk ge-ni-e-ten is (verg. bij vs. 16.): de andere, dat de beteekenis van frui (genot, vermaak, van lets hebben), welke ook aan het H. D, Geniessen eigen is , niet de oorspronkelijke, maar eene tweede en &f- geleidde zijn moet (ex adjuncio) van de eerste: (eis, vooral eenig gewehscht goed) verkrijgen, in zijn be- zit bekomen. — Anathrafstei ‚ vertroödl; „2°. pers, enkelv. gebiedende Wijze, vatı Anathrafsijäh, zamen- gesteld ww., uit ana, dat Hiet zeer vele ww.. ver: bonden wordı (Anadukas ,. anabindan , ena);, en het ww. Thrafitjan, wtoösıen, of verleugd, Ga => 369 thrafstjan, geiroossen ; wasrvan Gaihrafsieins , ge- (ver)troosiing. Een en auder komt van Thrafsts, troost x het weilk men weder van een veronderd ww. Ihraban afleidıt : mij nog niet regt duidelijk en over tuigend. De zamenstelling te dezer plaats mer Ana schijint wederom door ULPHILAS gekozen te zijn ter maauwkeuriger aansluiting aan den Griekschen tekst, die Aydwavess aanbiedt. — Christau , de 3e. naathyal van het eigen naaniw. Christaus. v8. 2I. gatrauands ufhauseinai ge-{wer)trouwende (op] theinai gamelida thus, gehoorzaamheid dijne, vitands thatei , jah ufar (heb ik) geschreven u, 'thatei qvitha, taujis. wetende dat, ja over dat ik zeg, gij doet. Gatrauands , gelrouwende, vertrouwende; bedrij- vend deelw., mannelijk,, enkelv., vatı Gairauan, hetzelfde beteekenende , als het niet met ga, ge, za- mengestelde Trauan, (ver-Jtrouwen, Ufhausei- nai, op (of aan) gehoorzaamheid; 3°. naamv. enkelv. van Ufhauseins, in de .ae. vrouwl. verbuiging. Het ww., waarvan dit zelfst. nw. afkomt, is het zamen- gestelde Ufhausjan, gehoorzamen (eigenlijk , ophoo- ren), van het onzamengestelde Hausjan, hooren ; waar- van hauseins, het hooren (de hooring, auditio) ; benevens Gahausjan, ge-hooren, en het zamengestel- de Andhausjan , aanhooren, gehoor geven , vethoo- ren, en van daar ook weder gehoorzamen. Sm RAR zijn vetwante letters; denk aan Aonos en honor en = => 370 & derg. Au komt met de hooge 00 overeen. — Wi- tands , wetende; deelw. van het ww. Witan, we- ten. Dit wordt verbogen : wait, waist (gij weet), switum (wij weten), wituih (gij-lieden weeı), enz. Van hetzelve komt: Unwits, onwetend, en Unwiti, dwaas- heid ; alsmede Witubni, wijsheid: eindelijk Witotlh , wet, gen. Witodis, dat. Witoda, enz. — Qritha , ik zeg, ı°. pers. enkelv., tegenw. tijd, aantoon.wijge van Qvithan (zie bij vs. 19). De 2°. pers. is Qvithis, de 3e. Qvithit. Dit ongelijkvloeijend ww. heeft in den volm. ıijd, aantoon. wijze enkelv. Oyath, Qvatht, Qvath , ıweev. Qvethuis, meerv. Qvethum, Qvethuth, Ovethun , en aantoon. wijze Qsethi, -etheis , -ethi. (Tweede hoofdverbuiging , derde afdeeling), — Tau- jis , ij doet; van Taujan (zie bij vs 14). VS. 22° bijandzuth than manwei Ddovendien dan bereid, mi mis salithwos, wenja- herbergens ik wensch. : auk ei thairh bidos iz- toch (dat)door uwe(ge-) _ waros fragibaidau izwis.. . deden ik (zal) wederge- | geven worden ulieden. . Bijandzuth is hier weder (gelijk boven aangemerkt is). voor Bijandzuh ; de Ih vösr de ı in ean ab veranderd zijnde. Uh, eene euphonische letiergreep, aan Bijands aangevoegd. (even als Oyaduk , en au- deren), doet de s in .z overgaan (even als in Usuh van'Üs, ui), Bijands komt.:vrij nabij aan.her Eng. Beyond, daarenboven of daar beneven,, van ’t An- gel-Sax. geond,. bi-geond. :Zie MAIL en CASTILIONER - > 371 YVocabularum. YVerg. de recensie van 3. C. PRICHARD, The eastern origin of the cellic Nations etc, in de Quarterly Review (n°. CXTIIL, p. 106). Is Bijands, volgens deze analogie, zamengesteld.uit Bien Jands (GANAS)? En is Jands verwant met Jains ‚ voor- al met Jaind (GAINA), daarheen (Jo. XVII. 8)? Dan zou men het in onze taal — wegens de eenheid van Jains met ons gene (H.D. Jene), en van Jaind en Jainar met ons gindsch (verg. sunıus Glossar. p. 176) — bijna kunnen overzetten : bij gene, d.i.bij, of benevens, dat (t. w. datandere, wat alreeds genoemd, of gedaan was): de zin is: daarenboven , buiten- "(of boven-) dien. — Than is dan. — Manwei is de ae. pers, der gebied. wijze, in de 2°. Afd. der ıe, Vervoeging , van Manwjan, bereiden,, gereed ma- ken. Van waar Manwi, onkosıen , of ook, wat, voor onkosten verkregen en gereed gemaakt is, b, v. een maallijd (ara). — Salithwos, herberg, of her- bergen; de ae. naamv, enkelv., of de 4°. naamv. meerv. van ’t woord Salithwa, afkomende van ’t ww. Sal. jan, inkeeren, intrek nemen; dat in ”t zamengestelde Ussaljan (voor Ufsaljan, gelijk ik denk) de beteeke- nis niet verandert, = PVenja, ik hoop ‚ik wensch ; ı*, pers. enkelv. tegenw. tijd, aantoon, w. van Wenjan, (wanen) wenschen , hopen. En dit komt weder van Wens, een wensch, de hoop. Gawenjan (gewen- schen), Atwenjan, wanen, Uswenjan, hopen, zijn de zamengestelden, die den oorsprong en beteekenis bevesigen. — Thairk , door ; voorzetisel, den Ä®. naamv. regerende. De h achteraan is eigenaardige =D 372 verharding, der Gothische spraak of tongval eigen. — ‚Bidos ,„ beden , gebeden ; 4®. nv. meerv, van Bida, bede, gebed. Enk. Bido,-0s,-ad,-a,; meerv. Bidos,-o-om, -os. Van daar Bidjan , bidden , Bidagwa, een bede- laar. — Izwaros, uwe; 4%, nv. meery. van ’’t bezittelijk voornsamw. Jzwar, izwara, tzwar (uw, Euer), Vester,-tra,trum ; afkomstig van °’t persoonl. voor- naamw. Iswis, UL of gijlieden, Vos, meerv. van Thu, du (gij). — Fragibaidau , dat ik (zal voor- of over- d. i. hier weder-) gegeven worden (verg. bij vs. 15). Hier valt vooral optemerken, dat ’er in het Go- thisch , ten minste bij ULPHILAS, geen toekomende tijd in de werkwoorden is. YVoor denzelven vindt men den iegenwoordigen in de plaats gesteld, Zelfs geschiedt zulkg daar, waar de ioekomende tijd de kracht zou hebben der gebiedende wijze; gelijk al aanstonds in het begin van het ziveren Handschrift (Codex ar- genieus): ni maurthrjais (gij moordt niet, dat is, gij zult (moet, moogt) niet doodslaan, van Maur- ihrjan); ni horinos (hoereert niei,.of gij zu& niet echtbreken,, van Horinon), ni ufarswarais (gij over- zweert niet, d. i. zweer niet valscheliik, pleeg geen’ mejneed, of gij zuä£ niet valschelijk zweeren , van Ufar-swaran). Of hier nu de aantoonende , dan wel de ganvoegende wijze meer bepaald te erkennen zij, is, zoo het mij voorkomt , onzeker, vermits heide doorgaaus dezelfde uitgangen hebben ;„ behalve in de ‚erste, en vooral derde pers. enkelv. en meerv. Want, b, v. Haban heefi;. = 373 Aant. w. tegenw. tijd. Aany, w. tegenw, tijd. Enkelv, Haba (of habau), Fnkelv. Habai (habau), habais , habaiıh ; habais ‚.habai; Tweev. « . « Tweer. « « «e habaiis: « habauis: Meerv. Habam, Ahabaitkh Meerv. Habaims, habaith, (of habaid) haband. habaina. Doch ons Fragibaidau, van Fragiban, uit Fra en Giban zamengesteld , schijnt wel degelijk de aanvoe- gende w. van het buitengewone Zijdende (Passive) werkw, te zijn in de eersis pers. van den degenw. ujd. Dir Pasaivum is buitengewoon ; want door- gaans zijn de werkwoorden eene en dezelfde voor doen en lijden: zoo is kaopen en verkocht worden, Frabugjan ; verwerpen en verworpen worden, Uskin- san; en 200 ook overgeven en overgegeven worden, Ai- giban : volgens welke analogie ons Fragiban ook zoo wel overgegevan worden, als overgeven beteekent, _ immers beteekenen kan. Doch, alzoo zou hier niet Fragibaidau , maur Frragibau of Fragihai, moeten sin voorgekomen, Dit bijzondere Passiyum , dat FULDA van hei gewione Passive deeiw. in ’t onsij» dige geslachı -atha (hahaidalha, sokjgatha), ap heı voeispaor van IHRE, doch, volgens. RHEINWALD an ZAUM verkegrädglijk , heaft afgeleid, zou, in het gyasr- dieusa ww, aldus vervoagd worden: | Aant. w. legenw, tijd, Aenv, w, tegenw. tijd. 1. P,oank, m, Fragiba- Eak, ı. pers. Fragibar dau s wr. fragiboda, deus (- da); ang, fragibude ; n st 2.'P. enk. Aragibaid; :: | Enk.ieip. Fragisunis--- 1.- m wen. Fragband; Meerdi us, \Hrägidainda AS). au.3 282 NAdsıd Hariis ; mimokien. yiee megelik,; -wagaie her gebkeki kige der. kennis van de. Gothische Gramitirien (Wir: van:-de'odrzuak in de sehnarschte van le oberblijfse- len dier wanl gevonden wordt) - mer volkomientose- "kerlleid ı& bestissen‘, 'deals , ''of. alle’ &yie : forinon dädeKjk' zimn iumhwäzig' gewedit‘, ‚rock de Tundlı Eve en if‘ gebruik ‘was, daels‘, 'of desdhtet ,. geiljkilei: deis, "als 'weeker inedeklinket ‚': vöse da: klidkaeis‘ de: ıh 'verrangen 'hiebbe;' (Verg) ihtubschenruni!b Sprüchlehre, in zamwsahgs bEIHB\TSWerguAnenlbh Böen volss: en met bu sp „2D15INIBKRI00Y 33h Iı 20. er TW DOKD: VOII N 93819, „V5a 23. Le 74 VE et”, „733 . SI ANIRE 93591 gti thük- 'aipafras sa’ 4" groce Bpkbhrasy- de -“milhftahbunithana" nis In: medegevangehhhtet) ws} - Ehristau hesu. 9 In OAriatr Tess ©: 2ıGoRith , (ij) 'groet;'derdt "pers! teiikeliittegaiwbr; Ahhtooh}'"W; van de’esitie verbhigieg, TW-de Tresde fdedlihg. "Her ww. Cöljah ;"greeten: fin’derfWoheh, t. Gö%daN; wäaartan höt verbale Göleiris S ARnpeserer, afkomt,. woide hldus: terbogen: enkälv: Gea-a)} Boljis ;" goißh” {= eRR)z' tweer. CO WOHER meerv. Goljam , "Golih'(-eith „--Wph: yoljaaahvas Sa, de of Aid. ’d: Ir een Häw. , of seh yoßtnadtawii), waserdn Falk, Akte ;"Sau,'(is Hei) dese 1 shaa, wie of: welke, ‘iu Suhwkza, at- wie’ (friecherooh je moge), afkomen. ' Het ‘Armenisch Su; ''Ieksck Stay) en ww 375 @& Fsthonisch Sa, daar zij heizelfde beteekenen , zul- len opk wel hetzelfde zijn in aard en oorsprong. Men brengt er ook mede in verband, zoo wel ons Ne- derd. sy (hedend. zij), als het Hoogd. Sie, zoowel in het meerv. (zij, öl&, illae), als in ’t vr. enkelv. (zij, ila). Ja, verder gaande, vereenigı de sıraka genoemde Geleerde, in de Quarterly Review (l. c. p- 101), het Grieksche ov, gij, het Iersche se, hij,, (en ’ı meerv. sinn, wij, zibh, gijlieden) en sind, (zijlieden), benevens het Finsche si-na, ’er mede. Nader bij gelegen zijn het Gaelische so, en het In- dische sas , sa. Doch het is hier de plaats niet voor zulk een diepzinnig onderzoek, Over het verband der voornaamwoorden van de derde, met die der eerste en tweede persoon onderling, en met de an- dere partikelen, eerst in het Sanskritsch, daarna ook in andere Oostersche en Europessche ,„ Indo-Germaan- sche talen , dient vooral BOPP vergeleken te worden, in ziine Vergleichende Zergliederung des Sanskrüs und der mit ihm verwanten Sprachen, ıe. Abth., von den Wurzeln und Pronominen erster u. zweiter Per- son (in de Abhandlungen der Academie der Wis- senschaflen zu Berlin, ı834, Philol Classe, s. 117-148), en na hem HAMAKER, in de derde der Akademische Veorlezingen ; bij welken ook EICHHOFF gevoegd worde (l. c. p. 97 en volgg. vooral p. 113); en AD. PICTET, De Pafhınüe des Langues Celliques avec le Sanscrit, Paris, 1837. 8. Part. III. Ch. 1.8 61. des Pronoms , p. 138. — Mithfrahunthana, medege- vangenen. Wij treffen hier het Äijdelijke (Passive) deel- | zZ = 376 & woord: aan, in den zoo genaumd concreien vorm. In den adstracten, waarin het tot geen persoon of ’zaak gebragt , maar als ‘op zich zelve stanande , beschouwd wordt, levert her Mitäfrahuntans , dat in den twee- den naamv. - thanis, in den derden - ihanamma , in den »ierden - thanana heeft; met weliken ons ‘= ihana niet moet verward worden‘, hetweik zelve in den »ierden naamv. - thüanan vormt, Over den oor- sprong van dezen concreten vorm - ana’ (voor-ands), en deszelfs mogelijke overeenstemming of volsirekt ver- schil met het zoogenaamd Nomen emphalicum: (zie _ STEENWINKEL’S en CLIGNETT’s Taalkundig& Mengelin- gen , bl. 259) hebben wij hier wiet te’'handelen, Lie- ver merken wij aan, dat het 'woord'‘, waäarover, wij handelen ,„ een dubbel zamengesteld (decompositum) woord is. De voorzeisels Müh en 'Frra verstenken en wijzigen het werkw. ‘Over F'ra is reeds vroeger gesproken (zie bij vs 19, 22). Mitk is ons: mei {dat veel al, in het dagelijksch verkeer, als Mit wordt uit- gesproken), H. D. miz£, naar den aard der 'Gothische taal , verhard of versterkt door de aspirakie (h). Im zamenstelling met werkwn. komt dit voorzetsel dik werf voor, en duidt zekere gemeenschap,, deelgenootschap uit, en wordt alsdan, bij ons, door mede öyert geret. Misschien komt het van het Sauskr. wrı Mid of Mad, af, dat vereenigen, verzoenen „Over eenbrengen en derg. beteekent, en hangt dan: = men met ’t Gr. ger&, Ind. Milhas (se zamen} cıiz., alsmede met ?’ı Gr. gro enz. Lat. Medsus ,: Ind. Madhyai, Goth. Midja en Midums, ons midden, u 377 middalsie , \1. D. Mitten, Mittlere , enz. (verg. 0. a. EICBHRFE, © .p».154 en ‚elders). — Het werkw. zel- ve was, vroeger,. toen men nog slechts den Codex ar- genteua kende, bij ULPHIKAS. niet geronden, dan al- len Luk. IV. a9, waar, volgens de Godapraak, Jes, LXi, den frahuntunaim (gevangenen) fralet (vrijla- sing) verkondigd wordt, of leiterlijker, en in de taal van VAN MABBLANT en zijne lijdgenooten , mare ge- dasn (gemaard); want daarmede komt Merjan, dat hier .voorkomt, eest avereen. (Mare deenen kond daen. is heizelfde: en vermaard verschilt, in den grond,, tier van ‚aerkondigd; beide sluiten openlijke, algemeend hekendheid in). Omdat nu slechis op die eene planta. Z'rahumshans gevonden werd , was ZAHNS gissing (op: die pl. en in. zija Glossar. p. 175) niet on» aandig:, :daer hij voorslaeg, Frrabuntkhancim te lezen, als afkomende van Fra-hinden , verbinden (ten kwa» de genemen , dus) vangen , hoeijen , enz. .Zijne re- denexing over het ligte verloop der B in h. daar la- vende. (wi) wlthans niet zeer everinigand voorgeko- mien), merkt elk nn, uit de plaats, welke wij thans hehandelen, dat er wel degelijk een ww. Frahintkan moet 'bestaan hebben, van hetwelk F'rrakuntkans het indel, deelw. was, Dit is is nu ook later bevestigd äver heigeen men leest Rom. VII. 23: Atun gasai- wa. anthar witolh in Äälhum meinaim , — frahinıban- &o mik in witoda frawaurthais, maar ik gezie (eene) andere wet in mijne leden , — gevangen nemende mij in‘ (d. i. onder de) wet des kwaadwerkens (d. i. der zonde), en a Kor. X. 5, waar PAULUS zich zelve ver- hä m 3738 klaart te zijn Frahinthandans al frathje , alle verstan- den gevangen nemende. Hinthan derhalve , en, ver- sterkt, Frahinthan, is vangen. Van daar dan ook ‚Ushanth Hunth, hi) nam de gevangenis gevangen , Efez. IV. 8. Misschien , naar MASSMANnN, ook Hunsl, Hunthsl, gevangen, slachtofler , alsmede ’ı OÖ. H.D. Hunda, vangst; Heri.kunda, buit, prooi ; Verkun- dön, vengen; en Hunds, hond (en vervolgens van- ger, gevangen, getemd), — Zou ook, in aanmer- king genomen het Eng. to Hunt en a Hunter enz., anders om, eerst de hond (bijz. de Jagt- hond) gedacht zijn, daarop her honden (hinthan, frahinthan, verhundön), en de cersie beteekenis ziin, Jagen (geliik de hond - of, gelijk men met den hond - doet), en de tweede, het gejaagde be- komen (attrapperen) en vangen? De eenvoudigheid schijnt daar wel voor: te pleiten. - En hier mede aan het einde van onze Y erhandeling gekomen , besluit ik alles met den wensch , dat door dezelve, alıhands eenigermate de overtuiging zal be- : vorderd zijn van hetgeen ik wilde aanwijzen, die van - het naauw verband der Gothische en onzer Nederdait- sche taal. aVvVz a DAR 0. IC WERBUIGING DER. NAAMWOORDEN ı°. iN HET OUD-NEDERDUITSCH, DOOR * mM. 1. Pille & YAaN DEN BEREE- VERVOLGj 4 » ovEasR DR VERBUIGING »zn NAAMWOORDEN INHET OUD-NEDERDUITSCH. VERVOLCG — BISVOEGELIJKE NAAMWOORDEN, De verbuiging der adjectiven in onze ondere taal is bijzonder moeilijk. GRIMM neemt in elke der Duit- sche talen een onderscheid van sterke en zwakke decl. aan, die beiden aan dezelfde adj. kunnen toe- gebragt worden, gende paradigma Sing. Blint waarvan hij voor onze taal het vol- Blind - c$. Blind - en. Blind- en Pilur. Blind- ©: Blind- T&. Blind „ch, Blind- 1-7) opgeeft:: Sterke_ declinatie. Blint. Blint. Blind-re. ‚Blind- es. Blind-re. Blind-en, Blind- e. Blint. Blind-e. Blint. Blind-re. Blind-re. Blind- en, Blind-en. Blind-e. Blint, Zwakke deolinatie. © :... "5 Sing. Blind-e. Blind+e. ‘: Blind-e. Blind- en. Blind- en. Blind = en. Blind- en. Blind=en. ': Bändwen“ ' " Blind-en. Blind-en. ! " 'Blind-en. "Plur: Bind-e.: Bänd:e. ' :Blnd-e>” Blind-en. Bünd-en. - Bänden Blind-en. Bünd-en' ° Bünläsen“ :" Blind-e. Bänd-e. Blinde. Ik heb, ten einde de waarheid dezer 0 gave % toet- sen , verscheidene Oud-Nederd, schrifte ngauwkeu- rig doorloopen, eenige honderden 'plaatsen aangetee- kend en ben nog tot geen volledig resultat gekomen, omdat ik van.alle casus geene voorbeelden ‚heh, ‚kuny nen vinden, en sommigen tegens_ GRIMMS ra strij- den of in tweederlei zin voorkomen, k zal dps eenvondig OPBRVEN ,, wat, mi) uit ‚oude an 8- bleken is, en ten einde zeker te gaan,, ‚elken ‚vorga :zooveel mogelijk met plaatsen bewijzen , "waar ‚heizij hetzelfde , hetzij een’ dergelijk woord voorkomt; een paar vormen zijn mij tot heden niet voorgekomen en geef ik dus analogisch. Het Oud-Nedgrduitsch. kent tweederlei buiging des adjectijfs, afhankelijk. van den bepaalden ‘of onbe- paalden zin, waarin het voorkomt, Zie hier van = elke buiging een voorbeeld, met aanteekening der bewijzende plaatsen uit oude schrijvers: | on ha 5% * Keen Ba SEE SE SEE Dee - , m. 365 Verbuiging met het.lidw. eou: 4 sonder artikel, Mannelijk« | Enkelv, E Meerv.,. N. Groet 0 13.125. neım,. Grete: w 9, En 6528.) G Groets d. 1 1441.) CroterfL. is ik 29.)., D. Groten (Bs 7381) .Groten{R. rag A. Graten (L. 1. 752. E, Grote {R. IS... 127.) a * .’ V. Grote (R. 223.) Grote (E. 279) Abl, Groten tM. 1. 1. Groten (L. I. 227.) N 130. 330.) ” Vrouweliik. N. "brök (Ms. 1.16.) ‚Grote (W. 1010.) C, “e roler a. 685. CAR. "Groter (L. I. 984.) 2 Di ‚en EL, 212.) — = D. Grote rn. " Groten (?) S Ertl, 836.E. 137.) Grote (E. 9.) V. "Grote (2. 1.559.) Grote. u Abl. Gröter (M. & TIL. 10. Groten (M. S. ir 3 736.37) . Onzijdig. N. Groet (M.S.111.6.30.) Grote. Gx 'Gröets (V. VI. 1.) Groter (M. S. II. 363.) N A Fa . Groten. . | Groten (R. 1459.) A. Groot (M.S.1IL:8.R, Grote (E. 284.) | 1532.) - V. Grote (L. I. 2127.) Grote (L. L. 101) Abl.Groten (M. S. 111.23. Groten (M. S. II. 86.) - 54. R, 2313.) > 331 Verbuiging met het Lidw. de.of het voornaamw. ' Manlıjk. vi rouwlijk, Enkelv. - Enkelv. . N. Grote (M.S. 11.71.73.) Grote (R. 554l.) - G.: Groten {M. 5 1. 94. Groter (R. 1766, 361.) D, Groten:(CAR. en ELEG. Groter (M.S, 1. 13.mACHL 238.) Disp, 17. 10.) A. Groten (MAERL. Disp. Grote (M. S. II. BN van ©. V. 11.5.) V. Grote. .... Grote. | Abl, Groten (L. 1.2489.) Groter (mA£R1,Cl,v.d.Bibl. 8. 10. vanO.H. wond. 2. 12, 3, 8.) Onzijd:g. Enkelv. N. Grote ({R. 5572.) G. Groten (nAErL.Disp. 2.7.M.S. 1 7.106) .D Groten (R. 2392.) en A. Grote (caR. en ELEG. 52 V. Grote. Abl.Groten (mat. Disp. 43. 3.) Aanmerking. We genit. .masc. en genir. is twijfel- achtig ; tegen de twee aangehaalde plaatsen , waar die ‘op en uitgaat, Stiaan vele anderen, die es ppleveren: des edels houis, R. 6641; des hoghas vaders, YABRRL. van V. Bl. 2,6; des onreins :»ianis , ih. b,.125 des zalichs Joseps , MABRL..Claus, v. d. Bible 19,.3; des eersies ddaghes , das derdes uaghes ,. des heylighes eruces , VELTB, Sp. H, bl. ı1, 125 des groets resen, 385 Fergunt fol. 22, a. Soms valt.de uitgang ‚geheel weg: : ‘des ander Didrix, M. S. 1. 94; des ander daghes. Vers, bl. ır. ' Dit is verkorting even als ons heren voor onses, onsen. De'genit, foem,. verandert soms den uitgung er in re: scoenre. De vocat. verzaakt meestal de e aan het einde, wanueer de toon op de voorlaatste lettergreep valt: olmachtich,, L. 1.1; edel, R, 991, en dit in alle gesl. in het enkel- en meerv, Evenzoo bij monosyllaben: du/ keytijf, E. 291, wan- neer de korte wortelvokaal niet zachtlang wordt. Manl. Meervond. "Vr. N: Grote, {M. S: 11. 23, Grote (M.S. II. 86.) | 12. 165.) | G. Groter (M. $.1. 480, Groter. | V. 478. | D. Groten (E. 144.) Groten (V. 478.) A. Grote (REıIn. 679.) Grote(Spr.v. Zest. verv.67.) V. -Grole. Grote. | Abl. Groten (rein. 796.) - Groten (M. 5, 11.22.) Onz. N. Grote (M. S. Hl. 7.) G. Groter (V. 456.) D. Groten (E. 320.) A. Grote {R. 6893.) VW Grote ' ""AblGroten (MAERL. Dieps, v.O.V. 14. 13.) " Stedhis zeer enkele plaatsen, (b. v. de’abl. pl. foem, op .erj'heb ik gevonden, die daaryan afweken, doch dit zijn stelig schrijffonten , tenzij het adject. eigen- lijk partic. was, want in’ dat geval volgen zij de buir- ging der deelw. De verwarring tusschen sterke en > 356 zwakke decl. en de afslilting en verzaking der wiıgan- gen brengen veie verwarring eh onzekerheid te weogi VOORNAAMWODHBDEN. Persoönlijke. : : de " Yn- het Oad;Nederd. heeft men drie pers. voore. ie:; du, hi; en een onbep. men, man. Riris te geliik wederkeerend’ en afwijsend. Ben:dualis is onbekendi, maar schijnt bestaan te hebben. De verbiging B als volgt: - Enkelvoud.. N. I. Du. HAı, Si,Soe. Het. G. Mijas. Dijns. Sins : _ Haers. .Sijns.. D. Mi. Di. Hem, Heme. Haer, : Hem. A. Mi. Di. Hem. Haer. Hei. Abl.Mi. Di. Hem. Haer. Hem. . ‚Meer voud. nn G. Onser. Uwer, Huwer;, Fouwer. D. Ons, uus (vus.) U,Hu,Jou, Ju. A. Ons, uus, ,U,RHu, Jou, Ju.: .., Abl.Ons. u .. D, Haus Jou, Tu,. a: N. Si. . m .. G. Haer, Hoer, Huer. | a D. Hem, Hen. ‚voor 'alle' dxie A. Hem, Hen.,. E u gedlachten.” ‚Abl. Henm. u a En Zu vor" Omirent het pronomen: des eersten pers. is bp te merken de dat. en accus. plur. uus voor ons, waar- van slechts weinige voorbeelden aangetroffen worden. MasaL. Rijmb, fol. 4y7e hart na vus. fol, 1288 > 357 onibind vus idyspel.: Dok KiL, kent deven vorn nagy die.mede in .audere talen,-b, v. het. Friesch en. A,S° bestaat. Vandaar het. poesess..use (1). Het prou. du is ıhands bij ons verdwenen , CXTS kent her nog enkel in. ziinen ‚gemeengamen ‚stijl 5 sedart. zegi men gij,. dat in..betagesprek niet. weiuig hiaderlük- is; ‚provineiaak Alaleoien. hebben - hat .achtex. ang, bewaatd... De.piur, heeft , galjjk mes ziet ; meerdere. vorinen den hadenr. daags ; intusschen is ghi de meest gebruikelijke, in.canu ’ (1) Ik kan niet 'nalaten bij deze gelegenheid terug te komen op hetgeen ik vröeger (Taalk..Mag. 11. 59) beweerd heb , dat-ons een oude astusatijfrorn,op ne ia,. daar de Hoogl. SIRGENBERK de beden- king geppperd heeft, dat het een meervoud op s yan den singul. on, een, zoude zijn. Beeds het Goth. pleit, indien ik mij niet bedriege ‚ geheel voor mijn gevoelen, dat ook dat van caımm is, want in die taal gaat de aecus, pl» bij de subst. masc. van de sterke decl. en_bij verscheidene foem.. op ns uit: fiskans, halrdjans, su- nuns, balgins, foem, handuns, anstins enw , zoodat uns aldaar cca regelmatige accusatijfuitgang is. Dit wordt uit het Grieksch, Perzisch en Sanskrit bevestigd- Even als het Goth-'veis den accus. uns maakt, levert het Gr. van As; den accus, juäs met den circumflex, die aan zamentrekking doet denken; het Sanskrit heoft daarentegen asmdn , mede met den circamßiex, zoodat in de laatste sylbe de Griek de z, de Inder de s ingebost heeft. Het Sanskrit verklaart ons de rede van dit verschijnsel, want volgens sorr (Vergl. Zer- glied, des 6. u. d. verw. Spr, 113.) is het in die taal eene wet, dat geen woord aan het einde twee medeklinkers behouden mag en al- tijd den eenen wegwerpt. Zoo gaat de -3 pers- meerv- in de werkw. eigen). op nt pit, maar de £ yordt onderdrukt, en zelfs werpt het S, aan het einde eens woords vaak den, alleen ‚staande weg; and _ (steen) ‘voor asman. Verg. het Gr. Tara, Asay, Lat. Plato, leo, Vandaar is ook de acc. plur. van het pers. voorn. in het Perzisch te verklaren md, ra voor mans. > 386 abl.u; Aw is Viaamsch en: komt. in somimige SS. van MAERLANT en hei Comb, van REINAERIF. voor. : U sing. gebruikt, heeft in gen. uwes of us, Hilden, & Geerden M. 213, M. Troj. 66. Jou , jouwer vindtımıen dioorgaans in de eerste helft van den Rom, van WALBWEIN, tor an vs. 5784 ; bet volgende gedeelte,, door sene andere hand geschreven, heeft daarvoor meestal zu (1), :Mienimder beide jos en ju voor oudere vormen :houden , Göth. jus {naom.), Oud-Hoogd. in tdat.) Oud-Sax. inden seLtaun iuwer, iu, iu, A. S. odver, ed», Middel-Toogd. iuwer, iu, iuch. ‚Het Hinloper Fulesch .keeft jie , gij en u /(BALBERTEMA , Hulde aar 6.7. 11,238.) Inge‘ meenzame gesprekken zegt men nog jij‘, jos, en zon» der toon je: Zie je? doe je dat? je dent; jij dent, ik zeg je of jou. Sommige volksdialeeten ‚kebbben oe en ‚ou ‚hei Groningsch joe. re EEE ya Wan her pronomen des derden persoons is 'desgelijks het een en ander op te merken. Ons haidige zich, als pron. recipr. was bij de ouden- onbekend; ik.her- inner mij. althaus. niet het voor de. ı5de-equw gelevan- te hebben. Men gebruikte daarvoor: ker „Acer; miar in genit, söjns, haers,. R. 5766. De’ dat; en accus; -luidde ook soms heme, waarvan HUYB. öp M. .S, IE 351, voorbeelden opgeeft; in.plur. meestul:keri, soins hen, veoral bij HEELU, die het eerste im:sizig. ‚ohof Iaatste in plur. gebruikt.: Zie HUYoD: op M! & L..0B; 503, Het tegenwoordige kun en HOOFTS hum wind ik: bij de ouden schier niet ; ik heritmer het mij »jleun (1) Dit ju vind ik ook in een HS, van geentlifke € ezangen ait de i5de eeun- in, ! > 329 REIS. v8..5774-M.-Troj. 76. enorme (illi) nagaı, Sp. H. IL 274. Waecschijnlijk was het een Hollandsch-provin» cialisme , dat-bij de hervorming onzer letterkande in de sehrijftaal opgenomen werd; e.en u verwisselent selc, suwle ,„ wi selen. (Amst. zellen) zuiien, schelp, sohaln; de- toeäigening van dit Aum en hun aan den dat, is geheel willekeurig. . ' 2 Het vroaw. pronomen heeft in nom. sing, se e soe: Het versie komt meer bij sTone, het. laaıste bij de Vlaamsche dishters voor , hoewel de .eerste het eenige malen heeft, b. v. B. I. vs. 606, III. 68. Kın, kent het nogz het schijat de aude en echte vorm., oud Hoogd.: sis, Sauskr. sd, oud Lat. bij ERMIUS 6a ‚ höewel het Goth. s3 heeft. De. pers. vootn. kunnen ook enclytisch gebruikt worden en veranderen in dat geval, iets dat thands uit het schrift verbannen is ‚maar in het gesprek voort- leef. De decl. is’dan als volgt: ade pers, nom. du, ta, plur. ö., (hebdi, mochti); äde pers. z, et, accus, en .dat. en, ene, ne, 200 in sing. als plurali. ‚Voorbeelden geeft-HuYn. op M.:5. I. 17, 47ı ea 481: - Soms' ook de plur. van den: 3den pers. in das, ei.aod. se,-b. v. REIN. 2005 , 4197 , 4198 enz. De. Buitsche ialen hebben in overoude Lifden even godd. als>het "Sanskrit en Grieksch sonen duslis ge kend ! welke evenwel al spoedig verloren gegaan en alleen in-het Gothisch en eenige audere oude dialeo- ton: 'gedeektelijk bewaard is, behalve dat de volkstaalı hier en daar duaalvormen met de beieekenis van plur. gebruikt, Het oud Saxisch heeft van :%, het „e-.._..L..0.- . ---- wear wis: unkennae Aehe IR- ker, ink, ink, oven zoo hat A.S. Als „plnr.:leaft nog her Nonxd-Krienshe eksrumker su the unk; jet, junkeri» junkz.junk ; ar MaxkrWesfanlache, gälaligt » dt) iniker , ink ipk- Grm, ‚Gramm. 1..Bı4 Ju,gjle deae. vortian. is.vaor.. den Ramin..der , Fans den ‚An. en accus, de z% bepaaide uitgang. De,gahührid de- zee :wollsuammen. en hunge verwantsphan,.mei.dgie- desiandsche begunstigi: her: vermaeden.,, dar.opk and- tijds bij ons een tweevond bestaan hebbe „ ofsclioon het in geene schriften, aangewoffgn. wordt. Magr bij. GIJSBERT JAPIX vindt ‚men een pronomen Jemme N jimme , gij , u, nevens y ‚ hetgeen vooral Zuiderhgeks; d. i. Molkwerumsch en Hinlopensch schijnt \E wezen. In een N. Friesch gedicht bij HALBERTSMA (Hulgs apn G. J. II. 2€o) lees ik daarvoor jet diedde Igij "beide, j kom kuant ock aef jonck seecie, (men kan ber ook van u zien); in een Groniogsch gedicht, bij LAUR- MAN, Proeve, bl. 1455 lees ik ı met Joen baiden. Ik ben geneigd, ‘dit jimme en joen voor eenen dat.,acc, of ablat. van het tweeroud te houden , 'want niet ee- ns Duitsche ınal heefi in-het meerv. van dit prono- men’eene-m-of' n; mauar’in hei tweoroud uweinl n; ook -is hei afslijien. der laatsıe of slulsiggiet zeer ge- woon en joen staat dan tot jonck, junck als. jemme , jimme vor ink, enk. Wel is waar, dat heı Gawuthgsch eigenlijk tot het Nedersaxisch behoort en bes Fkiesah eene afzonderlijke ıaal is,maar daaruit mag men dan toch opmaken ‚. daı yroeger ook, in.ket. Vlaamseh-Hollandsgh "desgelijks een tweevoud bestaan heelt, ‚beigeen welligı > vo Ä sök ut protfhuiäliimeti Kiergeiresten' under wonderkan- - heil bin A 2 ,N sel wos 0,8 5 re NN a a han geh VOR RAWOORDEE 2 © Are "nr dan ; issgen wis degeni- ren Hent ıberd. Yoorei. age ddjeeijfzidar weh all- jeit, HMeliheer:, Noch organisch: geenentwhken vorm kin Wahdenten Humor Oggeivkodgere taclı heeivı-drie pessassivar min, an Bj‘ weike 'op: dere wilee verbögen: worden wnoilorto codes Kane Fokelh ee Mu Bm a lan N. Mijn ‚"mine,N. Diin, öven als N. Sins "haer, mA NASE flo] na POTEL TEE 4 f min. ‚mijn. even ald mijn; | Din u1ont NUR PRE ST BR Ga Vuan LE, WPRFOREEE FORBEPE TEEN E E wi; JnSs, m Ian ALISON 2 He rn. TERIERE Fe TER BIETE Su Rene T PET PEeTAgaiL. ei eitboy H een) Zen FreR.miner, Ä nn oe Dr een yr a immer Abcı Ito.e a pl ‚Min ie 12. editor. Nr eu panda won K Inens mine, | u “, 4 rad (tt ‚Inljn. er f [dei Trost MD wi “ ie kr. PR EDR SONS ER NT ENG A un ch ” RB. Y. apr, miner,a,diner einer. ylade men, ‚ook mijn- 30 1oH 2. ‚Mmjere a. mire.» , dinrg, FR sinre. ‚siere,. were, "HOT ubooar wrwi 7 ‚‚Mearv..- ..; tel. at. ‚N. Mine j.wer.:N. ‚Dins s v:alg N. Sina. „Ranes 23 va men. u ı u 77.7 ‚Gwdßögpebe :. Nat war bb Mar dn Dr DAUh MI Den Diclkieed.. uhren u ion burn ke Bien ur Jilden . Neue a EEE Tor Eu Tas ee Bu reach ESTG m ee! Ins Ertmah. Zr "N, Onsel,: taub); N: u; a; TR Baur, Are, . onse; ons; ’ ne :" Aaer. Aa m 802 6. Onses (ons) ,- : G. Haers, haer- onser „ ons. on rer (Alıkaers, D. Unsen,onver, DB Bären, haer- onsen. Terry hären. A, Onsen, one, A. Haren, hure, ons. u tt Älter, Meerv. : “ N, Onse, voora- N, Uwe, jumwe,N. Mare, alsonse. te gel. jouwe, als G. Onser, « ont, D. Onsen, « ' | = : Rn v. A, Onse;s « | Zr Eenigen derer vormen vorderen bereiie Onsgen. sing. Es, 3. U, HILDEGAERSE, %. Gesnden "Al.ısys. 177, REIN. 166, 222. Uwe, plur. neıy.' 169. Uwen, R. 168. War, 1157. Jow, WAL. 1208, .J/atıwe, plas n. War, 1307. Jouwen, ace. sing, m. WAL’TI3 Ju, acc. sing. n. Wat, 5904. -Haers „: Ri 5085. Hare ‚acc. pl. m. War. 6635 , nom. pl. n::: Wax, 6618. Hare (harre), acc. pl. f.. War. 6796, hide laatste vier voorb. is het subst. in sing. ; het behöort dus tot het derde paradigma,‘ Aare, nom. pli.mer het subst. in plur. wAL. 1028. x mmnmne "Het possessivum kan ook het bep. lidwoord .ucer zich nemen en wordt alsdan substentive gebFuikt, Kr dat geval neemt het substant. buiging sau, en wel - zwakke volgens de voorbeelden » boven bi de ‚zelfer: naamwoorden gegeven. ''-- | : EIDWOORDER" BIN. AANWISSENDE) VOORNAAREYVOOREEAN.. Her'Oud-Nederd. kent vier aanw. voor. ‚die, de- AR sc, gene of.gone ; selce, sulc ; die geld; ‚tauams. vonf ‚bepalend lidw. Men yindt ook de, dat ıhands alleen als artikel grkend wordt, terwijl die naauwer hepalend is. dan gertijds ; de huiging is deze: u Enk;N. Die, de, Die, de. Dat, das. « 44. Dies,des. der. Des, D. den. de Den. id. dem, Diesde . : Dabı:.::. Mv. N. Die,de. Die,de. . BDies.de. G. der. ders Der. D. den. den. Dem ... A.Die,de. Die, de. Die, de. ‚ofen oude ipsisamantalis schuilt in hei.advexh, Aa, wearvin AU%p, op St. I. 227. : Verg. GRIMM, Gramm. 1, 5g% Hvyo. op Su I. 118, vexklaart dem genit, diens denr.ujws:5 ten aanzien der duidipg nies ge» 'heek te. anregt, maar de ouden gebruikten.meezmalen hei. prom, demansir. en bet pron. pers. , waar wij het relarivum,. bezigen. Ben Ä Deze deslineert. op denelfile. wijge,; het-one. ia. Wr of ditte , Maepx. Sp. Hu1..:445 , 1.76, zah. Ghane of gone heeft zwakkei huiging', gen. ganen, 8gonre, zaamgetr. ghere , gore, ‚exen als miure , pirf, OU gont, weanvan .nog later gunt overgebleven is, en gieents: In alle deza. pronom. toont zich de alpude nemtr.. uitgang :0p.ty. die ellengs afgesleten is. Sei heeft:adject, buiging. . , NRAGENDE VOORNAAMWOORDEN. .. One: oude taal kent er drieörleis wie, weder » weic. Het sersie deelineext even als die, het onz, is Aaz u 391 @& wat; het tweede is in de meeste verwante talen ver- loren gegaan en bij ‘ons reeds in de ı3de eeuw inde- clinabel geworden. Voorbeelden geeft HUYD. op St. I, 24, waarbij ik uit mAErL. Clausule van der Bible 31, 13 voege: weder werende no vliende ; het Gotlı. heeft Ahvathar, het oud Hoogd. huedar, oud Sax. hueder, A. Sax. hvadher. Weile met adject, bui- ging , staat tot selc als wie tot die. BETREKKELIJKE VOORNAAMWOORDEN. Zij ziia die, de, gen. dies, naar het schijnt eigen- lijk meer demonstratiive gebruikt dan thands, en wie, gen. wies en wes, dat op eenen verlorenen no- min. we terugwijst. Het laatste heefi eene uitgestrek- tere kracht dan het eerste; vergelijk wats ghescie. ONBEPALEND LIDWOORD: In oorsprong met het telwoord een. Het schijnt in de oudste tijden vöör het schrift niet in gebruik geweesd te zijn en allengs meer en meer opgekomen, en heeft sterke adject. declinatie. Wat BILDERDIJKS zoogenoemden casus emphalicus aangaat, deze is een misbruik van lateren tijd, en in het zuivere Oud-Hollandsch onbekend , ofschoon men toen de ee meer klank gaf dan hedendaags. De vr. genit, eenre wordt even als gheenre tot ere bijeengetrok- ken; meervoud kent het lidwoord niet. Het tegengestel- de is gheen (nullus) dat de e niet met o verwisselt ; oud Fr. neen (O. Fr. W. 1. ı3) N, F. nin, Over de verdere voornaamwoorden en de adject. en pronom, als substantiven gebruikt, zullen wi) in het vervolg handelen. eig Fan . cn 2. . ‘ . r ‘ . . . Fa j . ’ x \. i ., . x ‘ °,. " .» - Ya n ‘ t° , , ,. "ot. OB TRENT DEN FT EEE Zur „? etz, 9 ‚.- ,. . . .. Ian Bu 1 BE Ze “. NA AL... ' 2 A L. FR KULRS, vo ale " ‘ [8 . . 5 ‚ B ‘ “ . 0 Du Baus 7 Da a BE Er ' j t et. .. ’ : Zw. » rt - 4 r Ur. . Kr | ’ “ ’ .. of, 7.t . ’ er va 5 er} \ ) « . » R . - I Be En BE Sr . les . . oo. ” Pr an % w v r an. re .. B Pad “ Sn m J Am n. ‚” r -* ‘ - ._ En. vr -. “. vu. n r ‚ r D ‚ - .. or - «. . x ‚ I » t = . v. » .. .. ’. \n “ # -. Pr “ E r L y. [2 5 = Pr I y . n “. u . -. r. vo. “ “ <. - » £ * ". . -. “ ... « -,. 4 .’ “> - ” ;. , . u - \ 7. .. , - - - ‘ “n „ s ‚. ” } N. - .. -. * “ j R. « r.. De cn a OPMERKINGEN ONTRENT DEN GELDERSCHEN TONGVAL. Her is bekend (1), dat iedere taal versehiltende tong« vallen of diatecten heeft, en dat men in de taal van heizelfde volk, in verschillende gedeelten van hetzeifde (1) Hetgene hier ter inleiding in het algemeen gezegd wordt over de oorzaken der verschillende tongvallen en wat al op verschil in ‚tongval invioed gehad heeft, is slechts oppervläkkig. Indien het eenige aanspraak op volledigheid zoude maken, diende het beter uitgewerkt te kijn, hetwelk echter tot het doel onnoodig scheen, waartoe deze opmerkingen werden zamengesteld, Opmerkalijk blijft altijd de owereenkomst in spraak en taal in de werstverwijderde streken van hetzelfde gewest en van verschillende gewesten of pro- vineidn ; eene overeenkomst, die zich ook in de opvolging der kin- derspelen openbaurt. Wanneer wij in takt wären, om kret onze nasperingen tot de vroegste geschiedemissch van steden, ‚dorpen , gehuchten en gebuurten op‘te klimmen, wankeer wij den oamapzong der vroegste .bewoners van dezelve, hunne betrekkingen tot die van andere 'steden, dorpen, gehuchten en buurten, hunne ram- pen, geschifien , dorlogen,, Chz., etz. kunden nagaam: zoude veel, dat thans randselachtig is, duidehjk wordeis => 395 land „ verschillende eigendemmelijkheden kan oapmes-» ken, Oock: de Nedesduitsche taal, die sedert hei ver loop van verscheidene weuwen «oo vele veranderingen en afwijkingen van hare Hoogdnitsche zusser hekwanı, words .ia de verschillende provinoien van am wades- land in venschillende tongvallen gespuaken., ja, saem kan niet zelden eigendommelijkbeden in rersphillende sıreken van hetzelfde gewest opmerken. | In ‚de ‚wal.des gemeenen levens ten, platten lande en in de gewone volkstaal der steden, zäm .dikwijls spoxen ven eigendommmelijkheden der ande: tmal over- gebleven ; gelijk rien in dezelve ook veel.gyereen- komst met de wal onzer Duitsche grenmaburen (oor- ‚spronkelijk oene zuster van de onze), kan ‚anmerken, hes zij door de exfopvolgiag, walkea in, dexesmoorden plaaıs, vond , of. het exfregt, dat- ij. werksegen binnen. 