title: Geschiedenis der zedelyke en godsdienstige Beschavung van het hedendaagsche Europa. 2. (1836)
creator: Hengel, Wessel Albertus van
text: En in den loop van dit Gefchrift zal zich de ge- legenheid aanbieden, om, gelijik wij vertrouwen, voldingend te betoogen, dat zonder hare medewer- king de Zedelijke en Godsdienstige Befchaving die hoogte niet zou beklommen hebben, waarop zij zich thans bevindt. Doch zoo zeer het eeuwen lang met de behoefte van Europa’s bevolking ftrookte, dat zii in Rome’s Opperpriester een’ ftrengeren tucht- meester had; de fchromelijkfte gevolgen zou het na zich hebben. gefleept, indien hij, zonder door iets beteugeld te worden, als een volflagen dwin- geland had kunnen heerfchen. En daartoe had hij zich hoe langs zoo meer den weg gebaand. Reeds in de achtfte eeuw vorderde lij van elk, die het Chris- tendom beleed, eene onbepaalde gehoorzaamheid aan hetgeen hij als hoogfte fcheidsregter zoo wel in wer» reldlijke als kerkelijke zaken bepaalde. Hij fteun- de op den bijgeloovigen eerbied, welken volken en Vorften hem toedroegen, op de hulp van pries- ters en monniken, op den ongehoorden rijkdom in onroerende zoo wel als roerende goederen „ waartoe hij gekomen was, en op andere reeds in vroeger tijd gelegde gronden. Welk een voedfel verkreeg nu bij heın de geest van aanmatiging, als hij door PEPIJN gevraagd werd, of de toen regerende Ko- ningsftam in Frankrıjk niet door eenen anderen moest vervangen worden: als hij dezen ftaatsdienaar zel- ven voor wettigen bezitter van den troon verklaar- de; OVER DR SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. 173 de; als hij aan deszelfs zoon KAREL de Keizers- kroon opzette, als de gefchenken, weike die bei- den aan den Stoel van 7. Pieter deden„ hem tot een wereldlijk vorst verhieven! De gefchiedenis der negende eenw levert een aantal proeven van ftout- heid op, waarmede dit kerkhoofd zijn gezag heeft zoeken uit te breiden: maar hooren wij in het bij- zonder denzelfden JoannEs VIII, van wien wij bo- ven gefproken hebben. (HL. ep 473. 176 ÖVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN ,: ENZ, die kerkvoogd eerst twee ceuwen later op den Pau- felijken ftoel gezeten heeft. En welligt zou zelfs deze zich zoo veel niet hebben aangematigd, had ‚het geluk hem niet gediend, dat de Normannen , als getrouwe zonen der kerk, hem doorgaans te diente ftonden en er te ziinen tijd in Izaliö voor ‚geene ‚Saracenen of Grieken meer te vreezen was. Doch hoeveel onverdragelijiker zou aan den anderen kant een man van zulk eene gemoedsftemming en zulke grondregels , als hem eigen waren, niet ge- weest zijn, bijaldien zijne voorgangers, van JOANNES VII af, ongeftoord naar hunne willekeur hadden kunnen handelen ?_ Wat zouden Rome’s Opperpries- ters in het gemeen zich ten aanzien van het wereld- lijke zoo wel als van het kerkelijke wel veroorloofd, met welk een. onwe£rftaanbaar geweld .zouden zij alle beginfelen van Zedelijke en Godsdienstige - Be- fchaving, waar die, 'hetzij in hunne nabijheid „ het- zij in de verte opkwamen, wel onderdrukt hebben ; waren de Saracenen er niet tusfchenbeide gekomen ! Het is zo0,- KAREL de groote was een man, die -met meerdere kracht, dan eenig ander alleenheerfcher zijne opperhoofdigheid over de Kerk wist te handha- ven (*); maar men bedenke eens, hoe vele zwakke Vorsten hem zijn. opgevolgd! Men bedenke eens de twisten , fcheuringen en’ oorlogen,, die er uit de verdeeling van deszelfs onmetelijk gebied zijn. voort- | ge- (*) Zoo oordeclen wii zonder fchromen met waL- Lam , view of the State &c. Vol. IL. p. a1, - ' .) OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ, 177 gevloeid! Men ftelle zich den veelvermogenden in- vloed voor, welken de Paufenin Frankrjk, Duitsch- land, en aangrenzende gewesten van Europa,. en dus daar hadden, waar de Befchaving zich het eerst nederzetten en hare zegeningen verfpreiden moest ! Maar waartoe verder voortgegaan ? Er is genoeg gezegdl, om het befluit te kunnen opmaken, dat de omftandigheden voor Romce’s Opperpriesters in menig opzigt gunftig zijn geweest, om eene vol= Dagene geestelijke dwingelandij in te voeren. En was dit hun ‚gelukt; er zou waarfchijnlijk uit ge- volgd zijn, dat de nacht van barbaarschheid veel langer dan tot de vijftiende of zestiende: eeuw had voortgeduurd. ; Doch merken wij nu hierin het aanbiddelijk be- ‘ftuur der Voorzienigheid op, dat zij de Muham- medanen, hoezeer buiten derzelver bedoeling, als hare dienaars gebruikt heeft, om aan Grieken en Lombarden ter verhoeding van. dit kwaad behulp- zaam te ziin! Of verloren de Paufen, toen zich die - veroveraars van een aantal bezittingen, welke de ftoel van ıS%. Pieter verkregen had, meester maak- ten, door de vermindering van hunnen rijkdom ook niet veel van de magt, ‚waarop zij zich verhoovaar-+ digden? Ontbrak het hun, nu deze tegenpartij zich in hunne nabuurfchap uitbreidde, ja tot voor de poorten van Rome hare ftrooptogten voortzette, niet aan het gezag, om — ik zeg niet flechts de om- liggende landen, maar — Frankrijk, Dustschland , BE, M Zwitz 178. OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN ,„ ENZ, Ziwitferland tot ‘onvoorwaardeliike opvolging hunner bevelen te verpligsten? Werden zij in hunne: verle- genheid niet genoodzaakt, om Vorsten en Volken. als hunne befchermers tegen de ongeloovigen te ontzien en zich dus te wachten varı zich te hunnen aanzien te veroorloven hetgeen hen te zeer zou verbitterd hebben ? Wenden wij ons met onze gedachten op nieuw tot dien joannes VII, welke het ons boven gebleken is, dat zulke overdrevene begrippen van zijne pries- terlijke. waardigheid gehad en met zulk eene verre- gaande ftöutmoedigheid gefproken heeft. In den jaar zoekt hij meermalen KAREL den Äale zelven „ alsme- de . deszelfs gemalin rıcHhıLpıs en de Bisfchoppen van het Rijk aan, dat men hem toch met alle kracht te hulp kome. Hij vernedert zich der- mate van aan den Vorst te fchrijven, dat hij zich als. voor deszelfs voeten nederwerpt en hem ootmoe- dig bidt, om toch ter verdediging der verlatene Kerk van Rome toe te fnellen. Ja offchoon die Vorst zijn geduld zoo lang getergd heeft, vereert hij hem echter met de toezending van een’ groenen palmtak en fmeekt hem nu, als met .ontblooten fchedel, zegt hij, en neer&ebogen knieen, dat hij toch voor hem ftrijde, opdat deszelfs overwinnende hand niet flechts door zulk een’ palmtak, maar zijn geheiligd hoofd ook met de kroon der heerlijkheid verfierd worde (*). Wanneer nu een man van zulk een’ ftoutmoedigen en trotfchen aard eene zoo ne- | Fr (*).Apud sovquer. Tom. VII. p. 473. sqq. OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. 179 derige houding heeft moeten aannemen.; dan kanmen ligt begrijpen, dat Paufen van een. minder vast en heerschzuchtig karakter zoodanige Vorsten „ welker ‘be; fcherming zij niet misfen konden „ nog veel meer naar de oogen zullen gezien hebben. Ja hetgeen de ge= fchiedenis ons nopens het gedrag van JoannEs X jegens BERENGARIUS- verhaalt (*), geeft ons eene fprekende proeve var den invloed, welken de nabijheid van den vijand ‘op mannen van.een’ ondernemenden aard heeft uitgeoefend. En: maakten de Saracenen "het aan de- opvolgers van dezen Opperpriester zoo be+ naauwd niet meer als aan deszelfs voorgangers 5; zij noodzaakten dezelve, vooral door hunne bondge- hootfchap met de Grieken, toch nog langen tijd,, om voorzigtig te: zijn en zich in hunne eifchen te matigen, opdat het hun in nood aan gcene toevlugt ontbreken mogt: Zoo äls BENEDICTUs VIII die dan ook bij den Keizer vond. In deze bezorgdheid ' ei afhankelijkheid der Paufen zien wij derhalve eene der voornaamfte redenen „ dat het tot in de tweede helft der elfde eeuw heeft aansehouden, eer zij op-de srondflagen der Hierarchie, welke er alrede gelegd waren, volgens een geregeld plan voortbouwden! Doch ook van dien tijd af waren het maar eenige hunner , die als geweldenaars over Kerk en Staat zochten te heerfchen; terwijl zij telkens we&r door mannen van zachter en buigzamer inborst vervangen ». F werd (er) SCHROECEKH, Th. xXXIL 5 243. ff, Ma | 180. OVER DE 'SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ.» werden : ‘en het is aan Rome’s dwingelandij nooit ' gelukt, om door middel van verjaring zulk een. aar- zien van''regt te verkriigen, dat niemand er zich meer tegen verzetten durfde. Hebben nu de Sara- cenen er niet weinig aan toegebragt, dat Europa voor zulke onwederftaanbare dwingelandij beveiligd is gebleven; zij hebben dan zoo veel goeds gedaan, dat: het kwade, hetwelk door hen veroorzaakt is, er bij lange na niet tegen kan opwegen; al worden ook hunne menigvuldige wanbedrijven in Izalie te geliik met hunne ‚voortplanting der barbaarschheid daar- te lande in de fchaal gelegd; al. moest men er ook met LEO (*) bijvoegen, dat het heerlijik en vruchtbaar SiciliE door hun .Despotismus in, eenen ftaat van ‚verwildering vervallen is, waaruit het zich nooit geheel heeft kunnen opheffen. Zoo is de Zedelijke en Godsdienstige Befchaving dan daardoor, dat zij uit het cene en andere ge- west, althans voor. een’ langeren of korteren. tijd,; verdreven werd, veel minder achteruitgezet ,.dan: ic» mand- bij den eerften opflag zou- vermoeden.: Ja uit de-boventtaande redeneringen. behooren wij, 'wanneer wij alles> in: verband befchouwen ,. «mijns inziens;, het“ beflait :op te .maken, dat rderzelver' voortgang door’ deze‘ 'hare verwijdering uit' fommige -fireken; vee] 'meer beworderd, dan tegengewerkt: is geworden. En konden'wij, ons’ het verledene zoo: levendig voor den :geest..brengen „. ‘dat wij;in flaat' waren, om g& heel :den. zamenhang van oorzaken en gevolgen’ als met‘: denen blik te overzien 5; het zou ons: vect dui» delijker‘ blijken ,: dat God ook hier, naar. zijne aan+ biddelijke‘ 'wijsheid, het kwade ten: goede: 'heeft ‚be: ftuurd.. Maar. nu worden wij ‚geröepen'tot. het..on+ derzoek, of! het aan de Befchaving geen groot na- deel berokkend hebbe, dat het haar .onmogehjk is geweest, de‘ fcheuring tusfchen het. Oosten en. het Westen.te verhinderen. : ‚Wanneer men de. gefchiedenis.van vroeger eeuwen niet met de vereischte naauwkeurigheid heeft nage- gaan z 182 OVER DE SCHIJNBARE' TEGENSPORDEN , ENZy gaan; dan kan men Zich van den flaat, waartoe het : Westelijk gedeelte van het Romeinfche ‚Rijk na den. dood van THEoposıus den groote vervallen. is , ligt een zeer verkeerd. denkbeeld vormen. Hoee fchadelijke gevolgen toch de verdeeling van ‚het: ge+ bied gehad hebbe, welke die Keizer ten gevalle zijner beide zonen ARCADIVS en HoNoRius gemaakt had; dezelve was echter behoudens de. eenheid yan het _Rijk gefchied, en de tweefpalt tusfchen de broeders. werd bijkans alleen door de. inblazingen van hunne flaatsdienaars, voornamelijk door den invloed van :den fnooden rurınus veroorzaakt; De opper- ‘ hoofden der beide deelen noemden derhalve elkander met :den naam van ambtgenoot, gaven op geimeen gezag de wetten. uit en bezaten eene gelijke waar« digheid. Evenwel had de beheerfehier van het. .O0s+ ten ‚dien ‘voorrang '‚boven den beheerfcher van het Westen ,. dat hij van uit de flad, welke door Kon- STANTIIJN den groore: als den zetel des: gebieds bo- ven alle andere verheven was geworden, zijne. magt uitoefende. Van hier dan ook, dat THEoDosIüs zijnen oudften zoon ARcADIıUs over het Oosten ge- fteld had; .‚terwijl hij aan deszelfs broeder HONöRIUSs het beftuur over het Westen toeleide. :: En zeker be- vorderde deze daardoor zijn aanzien ook niet-, dat hij,, ten jare vier honderd vier, met verlating van Rome, de van eeuwen her vermaarde. wereldfiad „ Raveniaa als de plaats verkoor, waar hij van nu af zijn vast verblijf hield. Na.den dood van Aarcapıus liet. nu : HOs QVER_DR.'SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. "183 HONORIUS de verdeeling vän het Rijk voortduren ; en toen die geltorven was, trad THEOoDosIUS II in het- zelfde fpoor. Evenwel onderfcheidden zij zich hier- door, ‚dat deeen het Oosten geheel aän zich zelve over- let; terwijl. de ander vaLEnTiınıAnus IH openlijk voor Keizer van het Westen verklaarde. Zoo ging dan het gezag van Konflantinopel uit: en hoe dit ook zij nagevolgd, wanneer er een nieuwe ambtgenoot op den troon moest geplaatst worden, leeren de proeven, weite de vijfde ecuw ons daarvan in de verheffing varı mannen, die uit andere geflachten ontfproten wa- sen, AVITUS, MAJORIANUS, ANTHEMIUS EN NEPOS, oplevert. Het voorbeeld had derhalve een gebruik ingevoerd, en dit had weldra de kracht van regt verkregen. genoegde zich naderhand het Opperhoofd der Oszro- Gothen, THEODORIK „ NA ODOACER en de zijnen te ondergebragt te hebben. Evenwel wachtte. die even min als zijn Voorganger met de aanvaarding van het beftuur over /taliö, tot dat de goedkeuring van het Aonfantinopolitaanfche hof was ingckomen ; en gedroeg hij zich gedurende zijne regering fteeds als een onafhankelijik Vorst. Het was dus ook''niet vee]l meer dan bewijs van beleefdheid „ dat hij de- zelfde verontfchuldiging , die hij wegens zijne w&ort- varendheid in het aannemen van den .Koninklijker eertitel bij zEno gemaakt had, ook bij deszelfs .op- volger anasTAsıus inbragt en dezen allerlei groot- fche namen zoo als dien van Schuisheer der geheele wereld gaf (*). AmasTasıus voelde zich na lang dralen eindelijk door ftaatkundige redenen genoopt , om het zoo te.laten voorkomen, als of hij in die verontfchuldiging berustte, erkende 'THEODORIK en deszelfs: Koninklijke waardigheid, en deed hem, op zijn verzoek, zelfs de eerfieraden in handen ftellen , welke oDoacEr naar Konflantinopel had opgezon- den. Doch bleek het ook hieruit, dat de Keizers van het Oosten zich de Opperhoofdigheid over het Westen. fteeds bleven voorbehouden ; . dit ftraalde niet minder daarin door, dat zij, tot den tijd van JUSTINIAAN toe, dezulken, die in /zaliö woonden , | | of anderen. Evenwel fchijnt oDoAcErRs meening door het woord regent het best te worden uitgedrukt., « (*) Cassıoporus , Variarum. Lib. I. cap. 1. OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. 185 of zelfs Oszro-Gothen waren, zoo wel als anderen , tot hunne ambtgenooten in het Confulaat benoem- den; ja den rang van Patriciör aan de Koningen der Franken en Burgondiers fchonken. Want, al ftemden wij PFISTER toe, dat dit ijdele namen wa- ren, welke een ieder uitleggen kon, naar dat hij goedvond -(*); zij gaven toch altijd de: eenheid en ondeelbaarheid van het Rijk en tevens de hoogfte majesteit van hem te kennen, van wien zij verkre- gen werden. Inzonderheid leeren ons de gebeurte- nisfen, welke er ten tijde van Justiniaan zijn voorgevallen, hoe men, te Konfantinopel over het Westen gedacht. hebbe. , De -Keizer. begon den .Ga, thifchen ‚oorlog ;met, geen ander oogmerk, -dan'om die..landen „- welke..hem door kracht. van wapenen ont- zukt ‚waren, “onder zijne heerfchappij terug. te: bren« ‚gen. Hij fchreef letterlijk dan de Franken: de Go- then hebben Italiö , hetwello het! onze is, door ‚geweld in besit genomen , en 'niet alleen volflrekt geweigerd hetzelve 'weer ie geven,; maar ons ook 'zware en ondragelijke verongeljkingen sangedaen (+). Des- zelfs legerbenden gaven zich dan ook den naam van Romeinen „ op welke de trotschheid van het Oosten zich beroemde. Zijne krijgstogten tegen Afrika , Sicilie, Spanje grondde hij almede daarop, dat hij alleen naar de herovering van landen ftond, op wel- ke hij, volgens het regt van eigendom „ wettige | ‚ AAl- (*) T.ap.IB. s. 264. ‘-(}) Procopius, de beilo Goth. Läb. I. cap. 5, 186 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ, aanfpraak had. De Franken rekenden zich., volgens de getuigenis van PRocorIus (*), van hun. gebied in Galliö niet zeker, voor en aleer het door den Keizer van het ÖOosten bekrachtigd was geworden, Toen nu de oorlog tegen de Gothen daarmede ein- digde, dat dit manhaftig volk te onder werd ge- bragt (}), geraakte Zzaliö weer onder het beftuur van (*) Lib. III. cap. 33. (+) Mogelijk roept hier jemand met prıster (t. a. p. s. 273) uit: Gewisfelijik een ongeluk voor Zrali& niet alleen, maar voor alle Germaanfche Starten! Mogelijk wenscht hij, dat de bede om het behoud des vredes, welke caAssıoporus (Far. Lib. XI. Ep. 13), toen de oorlog werd vooruitgezien, uit naam van den :'Senaat aan JUSTINIANUS gedaan heeft, werkelijk verhöord,, en het bestuur feeds in handen der Gorhen gebleven ware, Mogelijk vindt hij er wel een raadfel in, dat een volk, waarvan men voor de Befchaving der menschheid veel meer dan van eenig ander verwachten mogt, te onder is. gegaan, om voor de Lombarden en dus voor barbaren plaats te maken,, die door een’ geheel verkeerden geest gedreven werden, Maar bedriegik mij niet, dan heeft die gebeur- tenis in dehand der Voorzienigheid juist daartoe gediend , om deze Befchaving te bevorderen. De Gozhen lieten de bewoners van Italiö en aangrenzende gewesten in den ftaat, waarin zij die gevonden hadden, en begunstigden bij hen de beoefening van letteren en kunsten, hoewel zii er voor zich zeiven doorgaans met verachting op neerzagen. Ware dat zoo voortgegaan; er zou' den- kelijk. wel mehigerlei goeds wit ontfproten,, maar de we- OVER DE-SCHIJNBARE -TEGENSPOEDEN y ENZ,. 187 van dezen Reizer. En toen eenige weinige jaren later. de Lombarden zich van een groot gedeelte des lands meester maakten, behield justınus U Ra- venna, Rome, Genua, Napels en de aangrenzende Zee wereld zou. echter, althans in deze ftreken, te. veel bij de oude beginfelen gebleven zijn. Er moest, gelijk boven reeds is aangewezen en beneden nog nader bij ken zal, eene geheel nieuwe fehepping ontftaan, En daartoe was het volftrekt noodig, dat er in plaats van de Gorhen eene andere foort van barbaren opdaagde, die zoo veel mogelijk mer de bevolking des lands in- een fmolt en de Romeinet van vroeger eeuwen vergeten deed. Nu vraagt misfchien deze of gene, waartoe dan de vijfiigjarige regering van di@ Gorhen gediend hebbe # doch: men Teöst: her 'äntwoord bij MILLER, "Lecrures‘. etes Vol; I. p. 292, 293. Zij moest, namelijk , Zali& voor» bereiden. voor. die nieuwe ftaatsvormen,. welke er wel« dra zouden worden .ingevoerd.. 'Daarenboven maest zij, mijns inziens, ‚het beftuur van opoAcer opvolgen, ‚om den landzaat hoe langer hoe meer van de verbindtenis met. Ravenna kwam .in vervolg ‚van "td. ook onder de Lombarden, .. En Rome}! PEFFFON Een. GREGORIUS I had ‚aan. Keizer maurıTIUs ;gefchreven:, Ik. fpreck, t0t.: mäjnen Heer ;. diee,niets. dan. flof .en.cen worın, ben © -ik--ben „uw. onwaardig-dienaar 5; agn ;uw. bevel, enderworpen . (*)» ..Niet . min! aotmoedig hadden velw van deszelfs’ opvolgers’:zich . aangefteld. >. Maar: .dit was meestal' een’ ’gevölg- van die verlegenheid : ger weest,; waarin Zij door de Lombarden gebragt wer- den. Zoodra zij aan de Franken fteun begomnen"te krijgen ; lieten zij reeds eene “andere taal hooren. Grecorius II misbillijkte het wel, dat“ nen? te Rome. eene foort van onafhankelijk gemeenebest op- rigtte; maar kantte zich echter regelregt tegen de be- vele menfchenlevens weggefleept, dat er nieuwe ver- overaars : vereischt werden, om den ledigen soo te bevolken, B (*): Epistolarum Lib. Il. Ep. 62, re ÖVER .DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. 189 bevelen van LEO den /saurir aan. GrEGoRIUs Il trad in de voetflappen van zijn’ voorganger, en wendde zich, door LUITPRAND in de engtegedreven, tot KAREL MARTEL als zijnen befchermer. Te regt merkt LE BEAU (*) aan, dat het aan dezen, Zoo hij gewild had, geene groote moeite zou gekost hebben, om het bewind over de oude wereldftad te verkrijgen. Maar dit liet hij voor zijnen zoon PIPıJN over, aan welken sTEPHAnus II de waardigheid van Roomsch Patricier en de voogdijfchap over de Roomfche Kerk opdroeg; en van welken die nu ook weer Ravenna, dat aan de Lombarden ontno- men werd, als een erfgoed voor den Stoel van Sirz- Pieter ontving. Evenwel erkende men bij het een en ander nog de opperheerfchappij van den Grick- fchen Keizer. Dit had kort te voren ZACHARIAS ‚ook gedaan, offchoon deze de, eerste Opperpriester was, welke verkoren en geordend werd, zonder de goedkeuring van dien Keizer af te wachten. Dit deed HAprıanus I nog ten jare zeven honderd vijf en tachtig, toen hij aan CONSTANTINUS EN IRENE een’ zeer onderdanigen brief fchreef (}). Ja tot het jaar acht honderd toe werden de Paufen nog fteeds gerekend onder de magt van het Oosten te ftaan. Maar .toen te dien jare aan KAREL den Groote als Keizer van het Westen de kroon werd -opgezet; verloor Konflantinopel de fchaduw van magt, ‚welke j . -. het ze, 9 „ Histoire du Ka Bee Ton; Xu. | p. a ‚382. (t) Haaovını Coneil. Tam.: IV. P.279:8qq:-. 490 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ het tot dus verre over. die Kerkvoogden behöuden Aıad.. Nu werd niet alleen Rome. aan: deszelfs gezag ‚onttrokken ; maar ook het grootfte deel van /zalie., hetwelk daaraan tot dus verre onderworpen was ge= bleven. En het is geene grootfpraak van EGIN- HARD, wanneer die het alleen aan vriendfchappelijke gunst toefchrijft, dat er nog eenige zeefteden van LiburniE en Dalmatic ‚aan den Griekfchen Keizer ziin gelaten geworden (*). Ja NICEPHORUS moest na lang dralen tot het aangaan’van een verdrag ko- men, waardoor hij ook nog uitgeftrekte landftreken ten ÖOosten van Jzali& uit zijne handen gaf (+). Evenwel bieef men te RE niog altijd den i naatn [} Yita Caroli M. cap. 15. (1) Le seav. Tom. XIV. p. 165 5.5 197 58 G1BBÖN.. Vol, IX. p. 158 sqg. en atıderen befchrijven ons de uitgeftrektheid van KARELS gebied, en noemen dus :ook die ftreken van Jialiö, welke hij onder zijne magt gekregen heeft. Kruse geeft er ons op zijne kaart cene afteekening van, tot hoe verre deze heerfchappij daar te lande gegaan zij,. Maar het is moejjelijk dit tot in de kleinfte bijzonderheden te bepalen. En nog moeijelijker is het met volkomene juistheid aan te wijzen, welke de verliezen geweest zijn, die de Griekfch& Keizer nu eerst te lijiden had. Weinige gefchiedenisfen , zegt SsISs- MONDI p. 123, en wij mogen het ook hierop toepasfen , liggen meer in het duistere, dan die der gewesten, welke de Grieken in IrahiE tot aan de en van NAREL den Groote bezeten hebben. QVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. IOT naam van Romeinen. voeren: doch dit is veel minder te verwonderen, dan.dat wij bij NICEPHORUS GRE+ GorAs (*) en andere fchrijvers dien naam nog gebe- zigd vinden„ nadat de hoofdftad reeds door de La- dijnen was ingenomen. De Griekfche Keizer be= fchouwde zich nog fieeds als den wettigen meester van het geheele Rijk, die alleen voor het geweld gewcken was; en weldra weigerde men aan de Frankifche en ‚Duit/che Vorsten eenen anderen eer- titel, dan die zekere afhankelijkheid aanduidde, Ja door het ganfche ceremonicel, hetwelk aan het Griekfche hof bij het ontvangen van gezanten uit het Westen gebruikelijik was, gaf men het gevoel van zijne meerderheid duidelijk te kennen (+). Men verhoovaardigde zich trouwens ook. op hetgeen men in de Middellandfche zee en in IitaliE nog onder ziin beheer had en op de hulde, welke men var elders, zoo als vaıı Venetiö, ontving., Nu eens zond men volkplantingen uit, om zich op hieuw in het Westen uit te breiden; dan eens leverde men hulptroepen, om daar we£er vasteren voet te krij- gen. Welke verbindtenisfen er met de Saracenen gefloten zijn, en wat daardoor is uitgerigt gewor=’ den, hebben wij boven, zoo veel dit noodig was, aangewezen. Het is zoo, de Keizer van het Oos- (*) Hist. Byz. Lib, I. cap. 2. (+) Constant, Porphyr. De Ceremoniis aulse By- zansinae, Lib, I. cap. 87, 88. Lib. II. cap. 47, ua Reısun Comm. Vol. II, p, 8ıı sqq. Ed. nie». 292 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. Oosten heerschte altijd flechts: over een klein deel. van Jtalie’s grondgebied, hetwelk weleer aan Kon- flantinopel onderhoorig geweest was; maar het leed echter tot verre over de helft van die eeuw, waarin: de Kruistogten zijn aangevangen, eer hij daar te lande de magt geheel en al kwijt raakte. | De gang van ons onderzoek vorderde, dat wij van, deze worsteling tusfchen het Oosten en het Westen eene korte fchets gaven. Veel belangrijker is echter voor hetzelve de gefchiedenis van de fcheu- ring, welke met die worsteling in het naauwfte ver- band geftaan, doch reeds eenigen tijd vroeger plaats gegrepen heeft: de Scheuring tusfchen de Griekfche. en Latijnfche Kerken. Wij willen hier op drie bij- zonderheden letten : op het karakteristiek onderfcheid der Kerkelijke perfonen, die in. het Oosten en het Westen zich aan het hoofd der Christenheid bevon- den; op de verfchillende rigting, welke de werk- zaamheden van den menfchelijken geest in deze beide deelen van Europa namen; en op de tusfchenkomst van gebeurtenisfen, die de gemoederen hoe langer «hoe meer van elkander verwijderden. . Er was van. vroegen tijd af reeds een aanmerkelijk onderfcheid tusfchen de Griekfche en Loatijnfche Kerkvaders, en zoo ook tusfchen velen- hunner , die de. zaken, der. Christenheid in: hetOosten em Westen beftuurden, „Doch dit zeu zulk_cene.verdeeldheid niet verwekt. hebben, ;dat' her eindelijk..öp :eene on- OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. 193 onherftelbare fcheuring uitliep; had KONSTANTIJN de Groote den rijkszetel niet van Rome naar Byzantium verplaatst. Nu waren er twee hoofdfteden, de oude en de nieuwe: en het kon niet anders, of denzelfden naijver, welke er tusfchen haar in het wereldlijke beftond, moesten zij ook in het kerke- lijke aan den dag leggen. Het is zoo, het duurde nog. wel een paar eeuwen, ceer ÄKonflantinopel tegen hare mededingfter genoeg fcheen te zijn opgewasfen , om wegens de geestelijike oppermagt met haar in firjd te treden: maar toen eenmaal die ftrijd met infpanning van alle kracht begonnen was, liep het, .en wel hoe langer hoe meer, in het oog, wat de gevolgen zijn zouden. De Bisfchop van Rome beroemde zich op de oudheid zijner Kerk en op zijne opvolging van PETRUS :. twee voorTtegten , waarvan. de Bisfchop der nieuwe wereldftad verfto- ken was. Doch deze had zekere vergoeding voor zijn gemis, wijl hij te dier plaatfe gezeten was, van waar als uit het middelpunt de wetten over ge- heel het Rijk uitgingen, en wijl de algemeene Kerk- vergaderingen daar of althans in het Oosten gehou- den werden. Beiden hadden zij derhalve bijzondere gronden, waarop zij zich verhoovaardigden. Beiden rigtten zij hunne maatregelen tegen elkander ook naar den gang der gebeurtenisfen in. Maar vermits deze voor den Bisfchop van Rome doorgaans gun- fliger waren dan voor dien van Konfantinopel, moest. wel het karakter, hetwelk zij ten toon fpreid- den en de houding, die zij aannamen, grootelijks IL, N vier» 194 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. „verfchillen. De .een bezat, in het begin, veel meer- dere uitgeftrektheid gronds ,. wädarover hij eene gees- telijke . voogdij uitoefende, dan de meesten, . die met hem den naam van Patriarch droegen; maar klom van tijd tot tijd, vooral federt de komst der Lombarden ,„ in aanzien en magt: de ander was al fpocdig op eene hoogte geftegen, waarop hij ge- noegzaam ftaan bleef, tot dat hij genoodzaakt werd, om af.te dalen. De een kreeg hoe langer hoe meer gezag door den aanwas van rijkdommen, en zag eindelijk „ door de fchenkingen, welke pırıjv en des- zelfs opvolgers aan den Stoel van ‚Sint-Pieter deden, de Vorstelijke waardigheid met de Priesterlijke in zijn? perfoon vereenigd: de. ander had .weinig of niets, hetwelk hij daar tegen kon overftellen (*). De een kwam langzamerhand tot eene zekere foort van onaf- hankelijkheid: de ander moest: zich naar de.bevelen van. den alleenheerfcher, die al deszelfs gangen varı nabij waarnam, tot in kleinigheden fchikken, wilde hij zich de afzetting, de verbanning , of zelfs den dood' niet op den hals halen.. Dit is vooral een punt , hetwelk onze aandacht. verdient. Zeker hebben de Voorftanders der Hierarchie allerlei verdichtfels te dezen aanzien aan de wereld zoeken wijs te maken. Men moet de gefchiedenis als in het aangezigt tegen- fpreken, zoo men loochenen wil, dat Rome’s Opper- priesters fteeds aan eene. of andere BEER magt on- eo Men zie pranck t. a.p. IB. 8. 620, 607 ff. II B. s. 665: ff, | OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. I95 onderworpen zijn geweest. Doch men kan hen aan den : anderen kant onafhankelijik noemen ;. wanneer ‚men hunnen ftaat met dien der Patriarchen van Konftantinopel vergelijkt. Welk. een. onderfcheid is er reeds tusfchen een’ GREGoRIUS I. den eenigen man, ‚die zelfftandigheid genoeg bezat, om bij den inval der Lombarden de oude wereldftad uit de ka- ken des verderfs te redden, enden gunfteling ‘van MAURITIUS ,. JOANNES, die zich ligtelijk verheffen kon boven eenen ambtgenoot, tegen wien zijn mees- ter- verbolgen was! :Welk. eene vrijheid werd er in rustige tijden doorgaans aan de Romeinen gela- ten, om eenen Paus naar : welgevallen te kiezen; terwijl bij de keuze van den Bisfchop te Konflanti- siope/ ja wel eene voordragt gehoord werd, maar het toch in den grond de Keizer was, die hem, naar willekeur benoemde (*)! Hoe. geheel en al:ftond de opperpriester van het Westen met zijne Geeste+ lijikheid, bij het beheer var kerkelijke zaken, op zich zelven; toen het met dien varı het Oosten zoa ver gekomen was, dat NICEPHORUS PAocas ,„ aan de hem .onderhoorige bisfchoppen. het befluit afdwong; dat er .niets in het kerkelijke: sonder zijn bevel zo yerrigt worden: (4)! Het is zoo, er zijn-van tijd tot tijd Paufen geweest „die zich tot voorwerpen van verachting maakten, en dan ook fpaedig het gezag Ver- (*) Constantın. Porphyr. 1. c. Lib. II. cap. 14. (t) Leo Diaconus , Histor. Lib. VI. cap. 4. N 2 | 196 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. verloren, hetwelk hun in de handen gegeven was; maar die zijn o6k weär door mannen van een an- der karakter opgevolgd, tot dat in de tweede helft der elfde eeuw de ftoel van ‚Sint-Pieter zich, ook ten gevolge der kerkvergadering van Sutri, op eene hoogte verhief, waarvan men nooit geweten had. Doch wij hebben nu genoeg gezegd, om de flotfom te kunsen opmaken. Of bragt het onderfcheid tus- fchen de Patriarchen van Rome en Konfantinopel het nu niet mede, dat de een door een’ geest van hoogmoed gedreven werd, welke hem geene rust liet, vocr hij zijnen mededinger aan zijhen ftoel on- derworpen had; en de ander bij het gevoel zijner _ minderheid, met nijd en jaloezij vervuld, al wat in zijn vermogen was te werk ftelde, om den opvol- ger van PETRUS te vernederen ? Moest het tusfchen hen beiden geene aanhoudende worfteling veroorza- ken, dat de een de partij der barbaren koos , ter- wijl-de ander de wenken van den Griekfchen Kei- zer gehoorzaamde? En was er van den oorlog, welke: hier aanvallenderwijze, daar verdedigender- wijze. gevoerd werd, iets anders te wachten, dan dat of de bisfchop van het Oosten' voor dien van het Westen bukken, of de ftrijid daärmede eindi- gen zou, dat zij aan elkander de gemeenfchap voor altijd opzeiden.. Doch de fcheuring tusfchen de Griekfche en La- tiinfche kerken werd niet minder voorbereid doör de verfchillende rigting, die de werkzaamheden van den men- ‚OVER.DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. 197 m:nfchelijken geest in deze beide .kerkennamen; In de Oosterfche heerschte van vroegeren tijd af de zucht, om. de verborgenheden van de Godsdienst 'na. te ‚vorfchen en in ‚het licht te ftellen; en dit bragt alles. in eene aanhoudende beweging: in de Wester- fche zocht .men de leerbegrippen, welke men van ‚kindsbeen af had ingezogen en van de grootfte.der Apostelen, PETRUS en PAuLus; afleidde ,„ ongefchon- den te bewaren en aan de nakomelingfchap over te leveren ; en het was daarvoor alleen, dat men zijne rust begeerde op te offeren. Het Oosten was de vruchtbare .kweekhof van _.ketterss, die in grooten getale en onder allerlei vormen te voorfchijn tra- den. Daar moesten algemeene kerkvergaderingen bij- een geroepen worden, om de regtzinnigheid te hand- haven. Daar vormden zich partijen, welke. door geene banvonnisfen of bloedplakkaten konden worden nitgeroeid en zelfs tot: den huidigen dag in wezen zijn 'gebleven. Geheele fcholen ,„ zoo als de Alexan- drünfche en Antiochifche., ftonden tegen elkander over. Van,tijd tot tijd had men er onder de hoo- ge geestelijkheid, die ontelbare fcharen van aanhan- gers tot zich trokken, met welke zij de: hun: eige- ne gevoelens vasthielden. Wereldlijken waagden zich zoo wel als kerkelijken in ‚den ftrijd over het ge- loof, tot keizerlijke- kamerheeren „ gefnedenen,. op- zigters over de hofkeuken toe (*). Met het Wes- | ten (*) Woorden van NEANDER , Allgem. Gefch.der Christl. Rel,und Kirche. 1I.B.s, 287. Ook op verfcheiden andere : plaat- 198 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. ten was het geheel anders gefteld. Hier waren het ‚meestal alleen bisfchoppen „ priesters of monniken,, ‚die‘ zich met godsdienftige gefchillen inlieten.: Hier mogten dezen: de fchuldige of onfchuldige oorzaken ‚van twisten zijn; maar voor het grootfte .deel: waren die zoodanig, dat zij met hen uitftierven‘, : of na 'hunnen dood ten minste weinig geruchts. meer 'maak- ten. Men had. er: veel minder- met ketters te. doen, dan ‚met fcheurmakers, ‚het zij die in deze oorden zelf waren. opgeftaan, of: uit het Öosten voort- gekomen. En verfchenen er bijzondere. ketterijen , zii werden binnen korten tijd gedempt of ''geraakten van zelven in vergetelheid, zonder: dat het noodig was, .de hoofden- der. Kerk . uit . alle: werelddeelen zaam te .rocepen, om een vonnis van veroordeeling uit te fpeken. Ja worden in de eene kerk de namen ge- noemd van. een’ JOvINIANUS, VIGILANTIUS, PELA+ GIUS, CASSIANUS „ in de andere van ech’ ORIGENES, ARIUS:, MACEDONIUS „ NESTORIUS , EUTYCHES;;reeds het bloote noemen dier mannen herinnert:ons, dat de gefchillen, die en hier en daar gevoerd werden, van zeer onderfcheidenen aard geweest zijn. De Gricken maakten de natuur van het Goddelijk wezen tot een punt van nafporing: de Zatsjnen: bepaalden vooral hun onderzoek bij hetgeen regelregt den ‚mensch aanging. Genen waagden zich op het veld der befpiegeling , | are | |. plaatfen is hij waardig over het punt, hetwelk wij hier behandelen, geraadpleegd te worden: zoo als s. 364 ff, 739 ff. 896 ff, 1185. | ÖVER. DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN „ ENZ. 109 om de betrekking, in welke de Zoon en de Geest tot den Vader ftonden„ uit te vorfchen: dezen lie- ten zich wegens ‘'hunne inzigten nopens de zonde van :ADAM, de verlosfing van cuHrısTus, de gena- de van God en andere ftukken, die met de praktijk verbonden waren, in eenen ftrijd inwikkelen „ wel- ken zij ook met behulp van gefchiedenis en ervaring voeren konden. _ Beiden hadden zij een glibberig pad ingeflagen: maar. heeft procopius' gelijk, dat het onzinnigheid is de natuur van: het Opperwezen te willen nafporen, wijl de mensch het menfchelijke niet eens weet en dus nog veel minder het Godde- lijke weten kan (*); dan ftonden die van het Oos- ten op veel gevaarlijker fteilte, dan de anderen. Dit evenwel hadden zij doorgaans met elkander gemeen , dat zij' de minfte afwijking van eenig aangenomen ge- voelen voor eene misdaad aanrekenden , zoodat elk , die zich dit veroorloofde, weldra het voorwerp van haat en‘ vervolging werd. En daarvan -zag meh ook overal de blijken , wanneer het gebeurde,, dat er twisten en partijfchappen van. uit de eene kerk tot de andere overfloegen. Maar zelfs in die gevallen verloochen- de zich het karakter niet, waardoor het Oosten en het Westen zich varı elkander onderfcheidden. Voor- al ftraalde dit onderfcheid door in de verfchillende wijze, op welke 'zij zich verklaarden omtrent de betrekking. van den ‚Heiligen Geest tot het‘ God- delijk‘ wezen: en dit is het punt, waarbij. wij wat langer moeten ftilftaan. Tot hiertoe hebben wij toch meest- (*) De bell. Goth. Lib. I. cap. 3. 200 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. meestal gefproken var hetgeen vöör de onttrooning van AUGUSTULUs voorgevällen of in werking geweest is. Wij zagen derhalve in de verfchillende rigting van den geest, welke bij Grieken en Latsjnen , ten aanzien van Godsdienstige onderwerpen, reeds vroeger: plaats had „even als de voorbereiding, om zich daarna verre van elkander te verwijderen. Intusfchen: roerden wij tevens het een en ander aan, hetwelk die verwij- dering in het tijdperk, waarover wij thans .handelen, inderdaad bevoriderd heeft „ja van het hoogfte aanbelang is, als men de gefchiedenis der fcheuring van de beide kerken in derzelver zamenhang wil leeren ken- nen. Maar niets verdient te dezer plaatfe meerdere overweging dan het nu geopperde gefchilftuk. In het Oosten beweerde men, dat, gelijk de Zoon al- leen van den Vader gegenereerd was, zoo ook de Geest alleen van den Vader uitging: in het Wes- ten deed men den Geest evenzeer van den Zoon uit« gaan, als van den Vader, Hoe: weinig.mu de'ze- delijkheid en godsdienstigheid er bij winnen konden „ dat er aan het gevoelen der Gricken, of aan dat der Latijnen de voorkeur gegeven wierd; hier lag echter her groote ftruikelblok, waarover men noch van den eenen, noch var den anderen kant. wilde heen ftappen. Men hield predikatien, fchreef boe- ken, riep kerkvergaderingen bij een, om zijne tegen- partij te wederleggen en te veroordeelen. Het is hier van toepasfing wat GIBBON ergens zeer aardig zegt (*), dat men in de mikrooskoop der Polemica een (*) Vol, VIII. p. as1. OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ.- 20F een ondeelbaar deeltje als een monfter aanzag en elke partiji haar best deed, om het ongerijmde en god- looze der gevoelens te vergrooten, welke men door geweldige- gevolgtrekkingen uit de meeningen der te- genftrevers kon afleiden. Liet de ftem der gematigdheid, zich fomwijlen hooren; zij werd door dolzinnige ijve- raars overfchreeuwd. Pmorıus noemde het gevoelen der. Latijnen: eene‘ godloosheid (*). Niıcoraus I. verklaarde het tegenovergeftelde voor eene onzinnigheid van twistzieke .blaffers ‚(}). Het razen, fchelden , verdoemen nam 'gaande wegs nog toe. Het &ene woord filiogue (en van den Zoon) ftookte eene: hel van verdeeldheid tusfchen de belijders van denzelf- den CHRISTUs aan, die zich als broeders moesten vereenigd hebben, om, met verwerping- van allen ijdelen twist, naar het heilig Evangelie te leven. Doch het was, gelijk de Floogleeraar kısr wel aan- merkt :($), veel minder het woord, dan de geest, welke hen verdeelde. En nog zou de fcheuring niet ontftaan zijn, waren er geene Fi tus= fchen oo Epin. Encyclica ad Orientales. Epp. P. 5I. (+) Epist. ad Hincmarum apud ward. Concil. Tom, V.p. 310. Rartramnus fprak zelfs (D’ACHERY Specileg. Vet.. alig. Seriptorum. "Tom. I. p. 63.) van eene. on. vergeefliijke zonde tegen den Heiligen Geest, ($) Oratio, de Eccles. Graeca Divinae Providentiae seste. in Annal, Acad, Lugd — Bat, aun, 1327—1838. Pag. 7. — s02 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. fchen gekomen, die de. gemoederen hoe langer hoe meer van elkander le Welk eene fchüjnbare censgezindheid er bij den dood van KONSTÄNTIJN den Groote tusfchen de bis- fchoppen van de oude en nieuwe wereldftad ook be- ftond ; weldra vielen er dingen voor, welke de ge- loofsleer tot een? twistappel maakten „: waarover. men van beide kanten ftrijid voerde. Het Arıanısıus had zich, namelijk, vooral in het Oosten op nieuw weten uit te breiden, en daardoor niet weinig kracht gekregen,„ dat het bij den Keizer in deszelfs latfte jaren befcherming gevonden had. Zulk eene be- feherning vond het weldra nog veel meer bij des- zelfs Zoon CoNsSTAN’TIus. Evenwel vereenigde deze zich met zijnen broeder CONsTANS, om te Sardika cene kerkvergadering zaam te roepen Z op dat einde- kjk eens de gefchillen beflist wierden. ‘Doch hoezeer viel de zaak tegen de verwachting uit! :Het geloofs- formulier van Niceön werd hier wel bekrachtigd, maar alleen door hen, die juzıus, den Roomfchen bisfchop ,„ aanhingen. De tegenpartij , welke het met den toenmaligen bisfchop van Konflantinopel , EUSEBI- us, hield,'kwam in de naburige ftad, PAilippopolis, bij een en verklaarde zich daar, zoo niet-ronduit voor het ARIANISMUS „ althans tegen het’ te Sardika doorgedreven gevoelen der regtzinnigen. Zoo werd de 'verdecldheid 'nog erger, dan zij te voren .geweest was: en floeg men na verloop van cenigen tijd de handen in een ter veroordeeling van de ketterij; .de ge- OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN „ ENZ. 203 gemoederen waren echter vatbaar gemaakt, om fpoe- dig weer in. vuur cn. vlam gezet te worden, «Het is hier de plaats niet, om. op :elke vonk .van twist , welke er tusfchen beiden geworpen is, de aandacht te. vestigen: maar diezelfde Kerkvergadering.. van Konflantinopel ,„ welke .ten :jare .drie honderd een. en tachtig door de bevestiging van hetgeen er te Niceenr befloten was:, den. brand .geheel fcheen te :blusfchen „ gaf daaraan. een nieuw. voedfel,„ door aan:den Bis- fchop dier ftad den .eersten rang na «den Bisfchop van Rome toe te kennen. En toen.. men zeventig jaar later te Chalcedon beide Bisfchoppen in’aanzien en magt: gelijk had gefteld,. kwam het: tot eene he vige uitbarsting. Leo, de Kerkvoogd van het Wes- ten ,.. verzette. zich met nadruk tegen-het .befluit .der vergadering. : Doch hoe .veel..die. van het Oosten, ANATOLIUS „ 00k begreep. te''moeten toegeven; het befluit bleef zijne kracht behouden. noticon of. Vereenigingsfchrift, toen: acacıus„ Bis- fchop .van Konfantinopel, als begunstiger van het- zelve, de Monophyfiten in de kerkelijke gemeenfchap opnam, maar. niemand zich fterker tegen hem aan- kantte, dan rerLix ll, Bisfchop van Rome, die het banvonnis over hem uitfprak; hetwelk. hem de an- der met gelijke munt betaald zette,. door deszelfs naam. in de kerkebocken te doen doorftrijken. De vijandfchap „ die deze. Geestelijken elkander toedroc- gen, ging op hunne opvolgers over, tot dat zich,, ruim het derde. van eene eeuw daarna „ onder de re- gering van justinus I, beide Kerken welr voor eene poos, althans uiterlijik, verzoenden. Geduren- de den langen tijd, waarin JusTInIanus op den troon’ zat, werd de ‚vrede tusfchen het Oosten en het. Westen minder geftoord, dan men had kunnen verwachten. Zelfs gelukte het aan den Bisfchop van Rome, AGAPETuS I, het daarheen te leiden, dat die van Konflantinopel, ANTHIMUS, als Zutychiaan afgezet en: MENNASs 'in deszelfs plaats verkozen ‚werd ; (*). :Evenwel. ftrooide de Keizer zelf, door zich ..met de godsdienstige- gefchillen. veel meer dan oorbaar was in.te laten, het zaad van verdeeld- Ä a heid .. (*) Hetgeen echter zaronıus, Annal. ad ann. 536 hieruit nopens de magt van den Paus te dien tijde af- leidt, wordt door scuroeck#u Th, XVIII. p. 21 fl. voldoende wederlegd. Men voege er vooral de getui- genis van MALALA, Chronogr. L. XVII. p. 479% DIN- porFIT bij, die de afzetting uitdrukkelijk aan eene Kerkvergadering toefchrijft, OVER .DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN , ENZ. 205 heid rijkelijk wit. Inzonderheid verwekte ‚hij groote oncenigheid‘, door eene algemeene Kerkvergadering, ten jare vijf honderd drie en vijftig, in de hoofd- ftad des Rijks bijeen te roepen en daar de leer- ftellingen van THEODORUS van Mopsuesta , THEODO- RETUS en IBAs te doen veroordeelen. Men weigerde toch in het Westen het gezag dier Kerkvergadering te erkennen, en verzette zich met nadruk tegen het daar geflagen vonnis. En gaven vIGILIUS en PELA- cıus I, Bisfchoppen van Rome, den Keizer toe; zij werden, enkel door vrees en ftaatkunde bewogen, Maar nu rezen gefchillen van een’ langen nafleep tusfchen hunne Kerk- en die van Aguileja en andere. Daarenboven had yustınıanus bij zijn leven een? nieuwen twistappel opgeworpen „ die na zijnen dood de twee hoofden der Christenheid wer verre van elkander verwijderde, door aan den Bisfchop van Konftantinopel den eertitel van algemeenen Patriarch te geven. Toen toch joannEs Jejunator ‘of de Vaster „ tegen het einde der zesde eeuw, zich van dezen eertitel bediende, namen peLAcıus II en GRE- Gorıus I het zoo euvel op, dat zij Wereldlijken en Kerkelijken te hulp riepen, om deze nieuwigheid met alle magt te keer te gaan. Zij lieten her uiter- lijk voorkomen, als of zij, en wel bijzonder GrE- GORIUs, alleen door regtmatigen ijver voor de zaak varı de Godsdienst gedreven werden, en ftelden zich dus ook bij uitftek nederig en demoedig aan; maar het is door sCHROECKH (*) en änderen voldoende be- (*) XVII Th. s. 61 ft 206 OVER DE SCHIJNBARE TEGENSPOEDEN, ENZ. bewezen geworden, dat. zij hunne mededingers alleen zochten te beletten, om onder begunstiging van de- zen :naam eenmaal te worden, hetgeen zij zelven reeds toen ter tijd zijn wilden. GrEGoRIUS drukte ‚ daarom »zeer op den rang, welken de zetel van prE- trus boven andere kerken, en bij name boven die van Konfantinopel had (}). Op hunne beurt had- den de Bisfchoppen dezer ftad ook: wel verdere uit- zigten, Offchoon ’zij. beweerden, dat er blootelijk om een onfchuldig woord, hetwelk niets beteekende, geftreden' werd. Evenwel laat het zich., onzes in- ziens, moeijellijk bepalen, hoever de aanmatiging.van we£rskanten: gegaan zij. En zeker overdrijft men de zaak, wanneer men. het: zoo voorftelt, alsof de Roomfche Paufen nu reeds naar dat gebied in het kerkelijke en wereldlijke geftaan hebben, herwelk:hun in latere eeuwen is ten deele gevallen. Zij»konden zich nu'nog geen denkbeeld 'maken van hetgeen hun- ne opvolgers veel meer aan gebeurtenisfen en omftan« digheden, dan aan fteeds doorgezette volvoering van lang te voren overlegde plannen verfchuldigd zijn ge- weest. Wij krijgen hieryoor nog: een. nieuw bewijs 5 wanneer wij de Griekfche fchrijvers van die tijden lezen,. waarin de Lombarden over Italiö meester waren. TRRDPUTLAGTOR Simocatta houdt ergens (*) BT 2 eene (*) :Epist. L. -IV. Ep. 32. Lib. VII. Ep. 63. De voornaamfte hiertoe betrekkelijke Rn vindt men bi GIESELER. I B. s. 673 ft. | -.(}) Histor. Lib. VII. cap. 6. 