title: Gedenkschriften, in de hedendaagsche talen, van de derde klasse van het Koninklijk-Nederlandsche instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten
creator: K. Nederlandsch instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten, Amsterdam. 3. klasse
text: Digitized by Google JAVAANSCH BEEDE. I. APD. $3. 61 beweging toe te schrijven. Bij Kali of Devi dient te schijnen om het beeld te schrikkelijker en afzichtelijker te maken. De Indische vrouwen roken hebben de gewoonte om de cong uit te steken, wanneer haar geest onaangenaams voorkomt. Maar of het hier de plaatsing van drie of vier zulke hoofden in den vreesfelijken halsband, enkel het gevoel is van een symmetrische schikking, dan wel, of er een dieper zinnelijk achterstelsel schuil gaat, dit durven wij niet te bevestigen. Wellicht heeft deze schikking enige betrekking tot de fabelachtige tijdrekening: want de mond-mala wordt in het algemeen opgegeven als een zinnebeeld van den loop des aardse leven. Wellicht ook is daarin een speling op de viertig van sommige feesten ter ere van Maho-Kali: aldus is er een feest van Kali, de negen nachten, Jyotirlinga, genoemd, welk op den tien dag door de Woeste Kooradi -Shivapashani met een menselijk offer wordt geholpen; doch waarvan, bij de andere feesten, de tiende dag aan Rama heilig is, en welk dan ook met een anderen naam Dasha-Ratri wordt genoemd. C.J.C. REUVENS, OVER DIT REPRODUCTIE (of, verkort, Dasra) gecombineerd wordt, de tien nachten. Het getal van deze nachten schijnt af te komen van het getal vrouwelijke godinnen, zeven of acht welke daarbij, te gelijk met Ganesha en met onzen Bhairava, vereerd worden. Deze negen of de personen toch komen in het beeldwerk te Ellore dikwijks gezamenlijk voor, en wel insgelijks onder de naam van Now-Ratri. De bijzondere betrekking van dat feest tot Bhairava en Kali zou de weg tot zulk een uitlegging kunnen banen; zit verschil het Vierde en dertiende hoofdstuk immers zijn er acht geplaatst zonder zichtbare reden. Schoon nu deze siering onbeduidend zij, gewis hebben de Indianen, gelijk andere bijgeloovige Volkeren, of bijzondere personen, veel op met heilige getallen. De heer Wilkin betuigde insgelijks, in het korte gesprek, welke ik met hem over dit beeld gehouden heb, dat hij, ten minste op het eerste aanzien, van deze symmetrische schikking der hoofden met de tongen geen reden wist te geven. Verder houdt het beeld, dat wij beschrijven, in de voorruimte linkerhand eenen menschenstapelt, waaruit te drinken: kamunda-tum. JAVAANSCH HEELDEN. I. AFD. 5 3. Justitie van Kamundala: welk woord mogelijk vermaakschap is met Chamunda (het zij als Chamunda, het zij als Kamunda uit te spreken), en misschien op beide wijzen naar de vorm van het verlies der tongvallen, een karakter of avataar van Devi, welke voorzegd wordt als lachend op een lijk. Kamundala betekent dus denken niet een drankenschaal in het algemeen maar zal afgeleid zijn van de betekenis van lijk, die in het wortel- woord opgevloeid ligt. Hetzelfde zal ook het geval zijn met het kortere woord mu/mala, de guir land van schedelen, boven vermeld. De schedel heeft bij Bhairava volgens de Indische legenden bij sommigen, pourrië en anderen, bijzondere betrekking op dien van Brahma, door Bhairava afgerukt. Wij echter zien daarin weerom, even als bij Kali, eens een algemeen beeld der wreedheid van den godsdienst. De kroon van schedelen bekleedt bij ons beeld de plaats van de gouden kroon van andere godheden. Hierover zullen wij meer bij de kleedij van het beeld meer zeggen. Een enkel bekken is ook gestoken in het haar-kapje van Bhairava te Elephanta en Ellora. De overige bekken, aan alle lijfiersaden van het beeld gebracht, be- De C. I. C. REÜVENS, OVER DE BELSHEID behoor ons nie op te houden. Alleenlijk, wanneer men ziet hoe de innerlijke, dat Siva voornamelijk op begraafplaatsen tussen de liijken woont, zoude kunnen gissen, of de schedels voor de voeten van deze zijn verblijfplaats ook aanduiden? Doch het is, bij een duidende beschouwing, zichtbaar, dat de schedelen, in symmetrie, rondom eenen troon gefiguren zijn, en dus niet, dan in de verte, op een kerkhof kunnen zinvelen. Eindelijk, hij wordt gezien zittend op een viervoetig dier een omstandigheid, welke medewerkt om zijn echtva z te doen herkennen. Sonnerat toch voegt, bij zijn beschrijving der beelden van deze godheid, de aanmerking, dat dezelfde op een hond gezeten is. Door mondelinge mededeelingen, nu, van onze medeleden uit de eerste klas hebben wij vernomen, dat het afgebeelden dier veel meer gelijkt naar eenen jakhal (jakhals), dan naar eenen hond. In derdaad zoude het wel zijn mogelijk zijn, dat onder een hond had aangezien, hergeen voor een jakhaloom gemeend was. Die reiziger, ja, was een natuurkenner; maar men flechte aan in ruwe steen uitgevoerde, voorzichtige kleine, half bedekte, en in de tempeien enkel bij lamplicht verlichte afbeeldingen, is het wel mogelijk geweest, dat hij zich vergis had. Maar ook Dubois zegt in zijn Beschrijving van het Indische volk, dat de Indianen aan honden, onder de naam van Valra of Vaira, een soort van eerdienst bewijzen, en dat afbeeldingen van honden in verhevene tempels te zien zijn. Het kan, denkt ons, niet anders zijn, of de omstandigheid, door Dubois vermeld, moet met de godheid Bheireva in eenig verband staan. Ook gaat Bheireva in een reekening bij moorden, vergezeld door een hond; het is insgelijk het geval met Kandi Rao, een andere avataar van Vishnu; die met Fira-Bhadra en Bheireva samen vermaagsehap schijnt te wezen. Het komt ons voor, dat beiden, zoo wel als geen van de schrijvers over deze regel recht opgehelderd, natuurlijke zinnebeelden zijn. Siva woont op de kerkhof: en beschrijft niet Mathava, in het drama, dat naar hem Malati-Mathava genoemd is, het kerkhof, daar hij wandelt, als verward door het gebal van de takken in de bijgelegen bosruinen. De tak, en evenzo de hond, aast op lijken: de tak graaft die zelfs op. In de Devi-Mahatmya wordt Chandika (of Handidupa, een karakter of avataar van Siva), beschreven als "huilende gelijk honderd takken", en de hond in de tekening van Bheera bij moord, zoo even vermeld, is bezig het druipende bloed van een afgeflanken hoofd op te vangen. De tak of hond, waarop onze Bheera rijdt, heeft eenen... Hals... Moord p. 44, Nr. 5; 47, W. a; vgl. p. 178. Moor p. 413; etc. Zie boven W. 51. Coles Crooke, p. 84; moor p. 118. 66 C. J. C. REUVÉSS, OVER DIE HALSEN halsband, net een mensen hoofd gekenteken. Siva is heer en overste der pestattjes of kwade geesten Waarom zouden wij niet denken, dat hij, evenzeer, eenen jakal tot zijn gebruik heeft afgericht, en dat deze, volgens den wilden dichter, Jijken geest des Indischen kunstenaars, heen kenmerk, beca wapen van zijnen heer aan den halsband draagt? Maar Bhairava heeft, op zijn dier gezeten, zulk een vreemde houding, dat wij, de veel nieuw natuurlijke stelling van den Gancfa, en van de Durga van Singa-Sari (in de plaat blz. raffles) daarmede vergelijkende, op de gedachte gekozen zijn, of nieuw de godheid dronken verbeeld wordt. Dronken en waggelende op zijnen hier gezeten, en omgeven met allerlei teekenen van verschrikking, vertoonde hij zich voor een oogenwijk aan Parvati, die zijn huwelijk begeerd had (c). Bij welke der schandalige geheime godsdienstige pleggingen, tot den dienst van de fakir of jnui betrekkende hebbende, zelfs, indien DUBOIS wel onderricht is, onder de Vishnoefluten, worden de ergste buitenfporigheden aangezien door het gebruik van sterke dranken en in de Kalika-Purana wordt geleerd, dat de goden, Digitized by Google JAVAANSCH EEDEN. I. AFD. § 3. 6? die men genoegen scheppen, niet minder genoegen bebben in het aanbod van arrak, toddy en opium Voor het overige zijn de meeste Shiva's, te Ellora en op Euphanta, voorgesteld in de beweging van den woesten tijd eens ratenden, en zijner krachten wel bewusten, dolle mans: een denkbeeld, dat zo wel ongekend wordt door het Latijnsche exultare en het daarmee dikwijls verbonden instlare, beleedigen. Een voorwerp attribuut is er nog, welk aan Ditekiva, of, ten nullie, aan Siva bijzonder eigen schijnt te zijn. Het is de gordel met zeven bellen om het lijf. Wel is waar, vindt zich de ze gordel niet vermeld, noch in de platen, noch in de beschrijvingen der Shiva's van Euphanta en Ellora. Maar aan de andere zijde lacht zich dezelfde ook in andere kostuums van andere goden weder te vinden. Sonnerat legt, dat aan Ditekiva belletjes aan de voeten worden gegeven en insgelijks worden de bedekkende priesters, zoo wel van Vishnoe als van Siva, bij Duane beschreven als met belletjes op de schouderen, en aan de beenen uitgedost. Maar moet men hierdoor kleine klokjes, of liever ronde belletjes, zoals die van een Europeesche narrennacht, verklaren. Dat de voorwerpen van den gordel van on- 68 C. J. C. REUVENS, OVER DE RIE Deze heilige dergelijke belletjes (en niet vermindert ook voorzien van bezien of noten {sä}) zijn, komt mij waarschijnlijk voor, om— dat deel deze ver overkomst hebben met de straten om den hals van den stier (beeld N°. ///.), die toch waarschijnlijk voor bellen doorgaan. Maar wat betekent zulk een attribuut bij de heilige? Is, verwaarloos, ook dit een soort van muziek bij den tempel in gebruik, boven en behalve de gewone klokken, welke daarinnen een grote rol spelen? Het naast-denkbare, dat mij voor den geest komt, is dit: jonge kinderen gaan tot hun zesde of zevende jaar geheel naakt; allen dragen de meisjes een soort van metalen plaatje tot sieraad, en tot bescherming, om het lichaam, en de jongens eenen gordel met belletjes. Verwant hebben dan ook, bij de heilige, de bellen aan den gordel een natuurlijke betrekking tot den opzettelijken staat van naaktheid, over welken wij teksten een woord zullen zeggen. Eindelijk laten wij, om de beschrijving van het beeld volledig te maken, nog enige minder belangrijke omstandigheden van kleding en sieraden vermelden. Het gewone hooge kapje der br: («) Dubois p. 57, geeft den bedelenden Hyo-pricstes bezien, ge- sad Roedraksja, om de hals; maar deze zijn van de grootte van een muskaat-noot, en dus, denkt zij, kleiner dan de voorwerpen, die onberig houden. Roedraksja betekent oogen van Kecdra, dat is van Siva Dubois p. 362. Braroenfche godheden schijnt te henen toppen, mischien zelfs als Teepa Kirna, en meer dan voorzichtig, dat eiders voorkomt. Die is met goud en edele steenen versierd, en wordt door de Bheterwas van Ellore en Euphanta gedragen. Doch hier haar van den onzen is geenszins boven het hoofd rood die hoogte opgemaakt; hier is besproeid met een soort van kroon van bekenen omgeven, waarvan wij reeds geprochen hebben. Maar een gedeelte van dat haar hangt achter het hoofd los, in groote plaats lokken, en schijnt door den wind bewogen te worden: een soort van haartooisel, welke aan Siya, bij uitzondering van de grote goden, eigen is en overeen- komt met de rafe van afgodenhuis en verschrikkelijke kapstellen der minder verhevene wezens, der kwade geesten, en der tempelwachters, wier geheele aanzien schrik kan inboezemen. Ten minste, volgens het getuigenis van een bramien van het vasten land, die den Engelschen kapitein daarbij de compagnie van Brambanan op Java vergezelde, worden de geesten, Moeniet wanneer zij in de gedaante van tempelwachters voorkomen, altijd dus voorgesteld. Men Zie voor, Bomb, Trans. Ul.p.zyi, 303; vergeleken met meer f. 173 Bij RAFMLES //. p. 135, //. 3. 5, 7, O; Vgl. CRAWFORD, Ind, Arch. II, pl. 25. Maar wanneer er iemand (in de Bombay Trat,?, p. »44» 245) zegt, dat de Motni's of vijzen in dat hoofd hebben een baard . C. L. C. REUVENS, OVER DRIE Men ziet zelden ook aan de afbeeldingen van den kwaden geest of de ondeugd, door Durga overwonnen, welke (al dan niet in het Javaneese beeldwerk) dikwijks rat en kralen, of gekroesd haar, voorkomt. Men ziet zulks aan de kwade geesten van Siva, de pieratsjes, in den rotstempel van Elephanta: waarom ter zij men meestal de uitdrukking gebruikt heeft, dat zij een soort van parasieten dragen. Zeer waarschijnlijk draagt daar Bhairava die kap, om hem aan de kwade geesten, wier overkwaat hij is, gelijk te maken. Niettemin is hetzelfde geheel verfchillend van het kort gelokte of gekroeste haar der beelden van Boeddhisme, maar of beide soorten van dragers in eenig meer verwijderd verband tot elkander gebracht kunnen worden, is een vraag, in welke wij ons moeten verstellen van in te treden, daar deze ons veel te ver gaat, dan wij van het hoofdhaar te spreken, is het duidelijk, dat hij andere Moepkinder hieronder verstaat. Raffl. pl. 14, en 17. — Op plaat 18, trekt Durga den kwaden geest het haar gelucht af; doch, in vergelijkend met een andere voorstelling op dezelfde plaat (zie in Nº 1 den derden linkerarm), zou deze omstandigheid een vergissing des teekenaars kunnen zijn. De nauwkeurigheid der twee andere voorbeelden, door ons uit Raffles aangehaald, wordt door verschillende beelden van Durga, en van teropelwachtaren, in het Leydsch Museum, bewezen, van welke laatste wij een in plaat overen. Dat dit de dragt der pieratsjes is, is ons eerst geleerd door een ervaring, NB: Bemboom, Traité I. p. 834, s-a. enz. IAVAANSCHE HEELDEN. I. APD. $ 3* Jl ran de hoofdzaak zoude doen afdwalen. Dat er eenig dergelijk verband mogelijk U, hcefc erskine cc regt tngezien Er a nog een andere ftijl van haardragt, insgelijks aan SIvm eigen, cn befhande insgelijks uic een boog kapfei, doch waar om faeen hee lange haar zoodanig rond gefllngerd wordc, dac hec van boven eene holte vormt. Deze dragt, in moor's plaat 14 niet zecrwel, maar beter in plaat 19 aitgedruke, hect dsjetta,— en Siva bekome van daar den naam van Tlotrisjati» Het is de ge* wonc dragc van Sha't boetclingen en bedel - priesteren , de joglt en [anniafit (*). Doch Siva zelf heeft, bovendien, de holte van dat haar dikwijl» verfierd met het hoofdje van Gango, de godta van den Ganges, welke gezegd wordc op Sivä's hoofd te ont- fpringen (c). In het algemeen wordc het hooge kapfei, topi, vetfc bit- tend opgefierd en gekroond volgens den verfcheidenen rang der perfonaadjen , en den aard der afbecldingen : bij voor- beeld met kroonen, zoo het fchljnt, cnkel van parelen, in de meeste ongeklcurde teekeningen bij moor; of van goud, ju* weelen en parelen, aan het groote beeld van Broma, en hec fraaije beeld van Poe tri Dedes (welke beide (leenen beeiden in het Mufeom te Lcyden voorhanden zijn), cn in de gekleurdc tee- (<») Erskine , Bambaj Trans. III. p. 515. f» Vgl. de befcbrjjving bij moor p. 54, 6 1 ; polier /. p, 213. (0 Moor, ab boven: verder pl. 16, 23, 24. enz. C. J. C. Reuvens, Oover. Ohle Het beeldeningen van leger op Java, de gouden platen of kroon, jumala welke door een bruidegom en bruid, en in de tooneelvertoningen, nog gedragen worden afkomstig. Ja, in de Indiaanse beeldenkunst schijnt de zorg tot versiering die kroonen geen andere palen te kennen, dan die welke de grotere of mindere grootte van het voorwerp de kunstenaar fieft. Dit is te zien aan het rechthetige driedubbele hoofd van Elephanta, wiens kroon of kappe, alleen vijf of zes voeten hoog, met een overdadig van geraden beladen is, waarvan men ziet waarschijnlijk uit de fijne, uitgewerkte platen bij elkaar, snel en feitelijk een soort fluweel moet kunnen vormen. Men merkt nog, aan het beeld van Bhairava, een menigte versieringen, waarvan wij een algemeen overzicht willen nemen. Vooreerst ziet men, op de schouderen, afhangende haarbanden; dan, achter de oren, bloemen; om den hals, een ringkraag, voorzien van afhangende snoeren parelen; verder, dubbele armbanden bij den schouder, en andere bij het gewricht van de hand, en eindelijk nog andere aan de enkelen van de voeten. Slechts sommige van deze versieringen, niet alle, zijn op de Indische beelden in muren platen uitgedrukt: geen wonder, daar deze platen naar kleinere voorwerpen genomen zijn. Maar alle deze versieringen, en nog meerdere, vooral in afhangende garnituren van juweelen, laat zien insgelijks vinden op het laatste hoofd. Grootte beeld van Brama, en het fraaije kleinere beeldje van Poetri Dedes te Leiden, beiden reeds vermeld. De wijze van vasthelling der bloem- en bladeren-vlechten, en de bijzonderheden van de andere Geraden, zijn daaraan zeer gemakkelijk met het oog te volgen. Om te zien het een en ander nog duidelijker te maken, zocht men de afhangende haarbanden, van welke wij echter de Indiase naam nog niet ontdekt hebben, in verschillende bronzen beeldjes bijna de snoeren van parelen en overige afhangers, bedekken gewoonlijk niet alleen den hals, maar ook de borst en den buik, en, bij het zitten, reiken zij zelfs tot over de beenen. Deze, zoo wel als de arm- en beenfieren, laten zich nazaam zien in een paar platen van Hindoostan in Miniaturen en van het werk van Langles, vergeleken met de nauwkeurige beschrijvingen van Erskine en van Sykes. De rechtafel. K 74 C J. C. REUVENS, OVER DR1E flangvormigc ringen aan de beenen van Bheireva, zijn van alle deze fieraden de eenige, die aan Siva eigen zijn (>). Voor her overige zijn alle de gemeldc fieraden voomamelijk de drogt van rijkercn, en van vorften : van hier, dat zij ook aan goden worden toegekend. Soras mag dan ook die fieraad der goden naar bec gebruik van bijzondcre (lammen gewijzigd zijn : gelijk , bij voorbccld, de edele fteen, welke, volgens moor (c), door Visjhoe* bijzonderlijk in fomraige karakeers, op de borst gedragen wordt, onder den naam van Brigoelitha : in alle andere platen toch van moor wordt fisjnoe roet dezelfde Geraden, als clk der andere goden, aangetroffen (</). Wat de bloeraen betreft, bijna in alle platen van leger en van LANGLB3 vindt men de goden omgeven met guirlandcs, wier bei- de einden loshangen. Maar het zal eene naraorlijke vraag wezen , welke de namen der voorgeftelde bloemen en vruchten zijn ? Wij kunnen niet anders zeggen , dan dat bij de goden -beeiden, waarfchtjnlijk , de kranfen en Geraden altljd gemaakt zijn van die plant, welke aan de godheid bijzonder geheiHgd is: en dat dit even zeer het geval is bij de perfonen, welke bezig zijn met eenig gedeelte van den eerdienst (poeäsja'), Aan Siva is onder anderen de afoka- nee-, fter 0») Sykes , Bomb. Trans. III, p, 169. (*) Dubois p. »13; craufurd, Mann, and Cust. of Ind, II. p, 143; ckaopuro, Indian Archipel.^ I. p. 311. (0 Moor p. ft7. ., 00 Moor pl. 48 tot 75. JAVAANSCHE BEUNDS. I. APD. § 3. 75 Hier en daar toegewijd aan de bilva (a); maar of een van deze planten aan ons Shiva-bloemen geleverd heeft, en of deze niet enkelvoudige zijn, de voornaamste heilige plant van India, moeten wij aan de beschrijving van natuurkundigen overlaten. Alleen kunnen wij als hulpmiddel tot zulk een navporing, die bij Ganeva ook te pas zal komen, de schriften van w. Jones, zoo wet als van Playfair en Roxburgh, over Indische planten, de Indische oudheden van Maurice (r), en het werk van Dubois (2), naar voor. Over deze beide, heeft Harrington in Ref. III. p. 254, 156; Roxburgh, aldaar IV. p. 353; Moor, p. 55. Jones, Design or a great plant the plan of India: Ref. II. 345; Catalogue of Indian plants s. II. 255; Botanical Observations on selected Indian plants IV. 231; J. Fleming Catalogue of Indian Medicinal plants and drugs. XL 153; W. Roxburgh Monandrous plants of India. XI. 318; Hardwick Plants between Hurdwar and Sirinagar VI. 348. Verder enkele aanmerkingen van w. Jones in Ref. p. sd, en van Harrington in Ref. p. 254, 356; eindelijk verstrengde verhandelingen over enkele planten of Monographieën: als over de Mahvac of Abadhuca Vol. I.; de Baja, en Nardus V. II.; Melolir. V. III.; Kamer van Sumatra, Morinda, Nardus, Jonesia, Prospis Aculeata, en een bijvoegsel over de Nardus V. IV.; Launopsis, Elatika gom (twee verhandelingen) Vol. V.; Basava Sutjrea Vol. V.; Olibanum en peper van Prince of Wales' Island, V. IX.; Colombo 's fonds V. X.; Sumatraanse kamfer, nog eens, en nieuw soort van Sarcolobus, V. XII. Indian Antiquities, V. p. 521. In de vrochte van de kruif over India, en welke men de voornaamste den godheden gewijdde planten opgeven zal vinden. Over het algemeen valt te noteren, als Heer der verfckrikking, minder opgetoond, dan Ganesh, gelijk wij bij de beschrijving van dat beeld Hillen zien. Shiva, eindelijk, is, tegen de gewoonte der Indische goden, geheel ongekleed; en zelfs op een voor het oog hinderlijke wijze. Wel is waar, dat Shiva soms slechts met een zo geringe kleed bedekt voorkomt, dat hetzelfde aan naaktheid grenst; maar wanneer wij denken, dat de Lelijtgen, die dienst aan de Siva bijzonderlijk eigen is, en dat bepaaldelijk bij deze dienst het Oosterse denkbeeld ten gronde ligt, dat in de natuur geen verwoesting, maar slechts ondergang, of onder een anderen vorm herboren worden, plaats grijpt; en wanneer wij hiervan vergelijken het reeds beschreven fraaije beeld van Shiva - Kala of Shiva (te Elephanta, namelijk), welk, volgens de plaat van Niebuhr, zieh even onbedekt vertoont; zoo rijst bij ons de gissing op, dat deze onverholen voorstelling der natuur wellicht een opzettelijk kenmerk konde hebben. zen van den stambeeldigen persoon der eeuwigheid. De beschrijving, wel is waar, van de beider te Elephanta door beschrijving, (een lofelijke befaamdheid), maar voor de zaak zelf weinig duidelijk, voorgedragen, doet ons twijvelen, of de plaat van Shivoham, in die opzicht, misschien naadloos zij. De Bhairav van Ellora is gewiss op de gewone wijze bekleed. Er is ook nog een enige dramatische godheid buitendien, die in een gewelige ruwheid voorgezet wordt: Narayana (de op het water bewegende), zijnde, even als de god des Ongeln, een beeld der schepping. Bekend is, eindelijk, zelfs uit vroegere reizigers, bijvoorbeeld uit Anvington, welke voorstelling van heiligen eerbied de geheel naakte boedisten, meestal der jetti van Scha, genaamd. Alle de overwegingen doen ons bij de voorgestelde beelden volharden. Mis schreven is deze beschrijving van een enkel beeld veel langer geworden, dan de rest van de oorspronkelijke tekst ons veroorloofde. Maar een eerste geschrift over zulk een onderwerp, in onze taal, verwees meerdere niet uitvoerigheid. Het berouwt ons dan ook echt, dat wij geen vergelijken van Bhuvaneshwar of Virad Bhardwaj met andere avatars van Sita, als Kartikeya of Seerapramani, of Kanwar Rao, hebben ondernomen, welke inderdaad overvloedig schenen. In een volgend paragraaf echter een overzicht te geven van de ons bekende beelden van Bhuvaneshwar, tals wel geoorloofd, en dat gehad te zijn onpas wezen. Overzicht van alle behende beelden van Bhuvaneshwar. A. Op Elephanta: 1.) Het grote beeld met uitgestrekte armen, meermalen aangehaald: op het plan van de grot (bij Niebuhr en bij Brskjnd) n°. 1 . (Zie boven bl. 30 noot a.) 2.) Een gebroken beeld met acht armen (niet zes, zoals Niebuhr opgeeft), welk, volgens sommige beschrijvingen Bhuvaneshwar schijnt geweest te zijn: op het plan als boven. n°. 2 (Niebuhr, bl. 36; Moor , p. 349; Erskine, p. 333; Longworth, T. IL p. 162.) Doch mijn gissing is twijfelachtig, wegens de andere daarbij gevoegde beelden. 3.) Een beeld met vier armen: op het plan n°. 1. (B. W. 39; Erskine p. 237; Longworth, T. IL p. 164.) B. Te Ellora: Hier volgens wij de latere en betere interpretaties van synchron, en halen daarbij de andere feiten voor vergelijken aan. In de grot, genaamd Doemar Leina, staat een groot beeld met acht armen: op het plan (bij daniell, Ellora, pl. B; en bij LANGES 7; //.). (Zie malet, J. Ph. Ref. VI. p. 396; langles IL p. 83; sykes, Bombay Trans. III. p. 702; en afgebeeld aldaar, plaat 3.) In de grot, genaamd Ramisvara; a. Een beeld niet bijgehouden beschreven: op het plan, (bij daniell, Ellora, plan C; bij langles, T. II. pl. 49.) (Zie MALET p. 400; LANCOLES, IL p. 94, 95; sykes p. 8790) In de groep van Now-Ratri, van de negen nava's namelijk die van het feest Dasra, ter ere van Kali, welke voorzegeld worden door Zeven Nijntjies, vrouwelijke godinnen met Ganesha aan het hoofd: (zie boven W. 6), Korach Bheirdeva als ruggeende persoon voor: op het plan, 7. Van deze groep zijn drie voorbeelden te Ellora, maar in geen van allen is Bheirdeva verder omschreven. (Malet p. 402, beschrijft de groep Nov-Ratri; LANCOLES II. p. 93, 94. In de grotten, Keilasa gelegen, en wel in de oostelijke galerij (de Unker-galerij, volgens malet): a. Een beeld met zes armen, zoo het schijnt: op het plan (bij langles T. II, plaat 53), nr. 14 in de galerijen. (NB. op de plannen bij malet zelf, en bij daniell, plan D., zijn de bijzondere vakken der galerijen niet genommerd). (Zie MALET p. 410, nr. 14; LANCOLES II. p. 95. Een beeld, met lege banden, Mahadeva genoemd worden en aan de voeten een ram hebbende, zoals sykes wel gezien heeft, is verlicht een Bheera, wiens ram op de legende van Daksja speelt: op het plan, (als boven) N°. 04. (Malet en Langle, als boven N°. 04; sykes, N°. 19 A. compartment). Een reeks van zeven beelden, in even zoveel verfcilgende vakken, is het Bheera, de acht Bheera genoemd. Waarom acht, zie ik triest, ten ziele er het laatst beschrevene worden bijgevoegd. Allen hebben verfcilgende bijnamen, doch die zonder Digitized by Google AVANDSCH B E t L D B N. I. A P D. 5 4. 8r onder uitlegging, en nadere beschrijving, niet verstaanbaar zijn. Op het plan (als boven) N°. 25 tot 31. (Malet en Langle, als boven, N°. 25 — 51; Sykes N°. 18 A. compartment.) Een Bheera, denkelijk, schoon niet uitdrukkelijk genoemd, onder de Nov-Ratri: op het plan (als boven), in een van de grotten ten weten van N°. 04. Het aantal van deze grotten komt in het plan niet overeen met de beschrijvingen, zodat de juiste plaatsing van de Nov-Ratri niet nader op te geven is. (Malet N°. 413; Langle, III; Sykes, N°. 501.) Andere beelden, door Malet, en door de schrijvers der Deense Missont-Berichten (bij Langle) met de naam van Bhairava of Vira-Bhadra bestempeld, doch waaromheer bet, uit de nieuwere beschrijving van Sykes, niet blijkt, dat daarbij het zinnebeeld des avondmaalens ten grondslag ligt, gaan wij met stilzwijgen voorbij. (De lezer kan dezelfde vinden bij Malet p. 410, N°. 13, 17, 19 en ze; Langle II. p. 105, 106 op dezelfde pagina; en bij Sykes, p. 286. N°. 18 A. comp.; N°. 288. 5, 7, 8 A. compartment. Voor aan de ingang van Keilalta, ter linkerhand, is nog een Devi met acht armen, maar te zeer verminkt en te weinig duidelijk om te kunnen beschrijven, of deeltegen in de karakter van Maha-Kali voorkomt. (Afgebeeld bij Danieli, Ellora, pl. 1a; Langlets, T. II. pl. 50. Zie ook malet, p. 405.) 4.) In de grote tempel Rayana, de officiële plaats van Rayana, anders ook wel genoemd. Een Bhairava, onder de North-Rat (zie °. 9. Ramayana). Op het plan (bij Danieli, E.; bij Langlets, T. II. pl. 57.) is °. 5, naar het Oosten. (Sykes p. 395, compartment.) 5.) Een Bhairava, niet genoegzaam beschreven: op het plan (als boven) °. 11. (Zie Danieli's beschrijving van zijn plan, n°. 11; Langlets, T. II. p. 120, °. 11; Sykes, p. 296. Compartment.) In het binnenste heiligdom van dezen tempel (op het plan, n°. 8.) heeft Danieli een ter aarde geworpen beeld van Devi gezien: onzeker weer, of het wellicht een Maha-Kali is. ("Danieli's beschrijving, bij °. 8; Langlets, T. II. p. 119, °. 8; door Sykes niet vermeld.) 5.) Bij meer, Hindu Pantheon, Wen zal zich herinneren, dat wij in de beschrijving van den aard van Bhairava of Phra-Bhadra aangetoond hebben, dat er wellicht, in de legenden der Indianen omtrent deze wereld, spooren van geloofs-twisten tussen de volgers van den bloedigen Shiva dienst, en een tegenpartij van hervormers, te herken- nen zijn. (Eerder, p. 39.) JAVAANSCHE BEEF, I. APENDIX § 4. 83 Negen zljn. Het aanzien van sommige beeldjes, bij meer afgebeeld of bechreuwd en Bhairava of Vashishta genoemd, had ons dan ook, bij een complete behandeling van het onderwerp, tot de gedachte gebracht, dat dergelijke beeldjes vermoedelijk eenen vorst uit de bloedige feiten voorstellen, die de hervormers overwonnen en uitgeroeid had, en dat daardoor de persoon der geschiedenis met de zinnebeidige godheid ineengevuld zou zijn. Deze beeldjes toch zijn veelal gekleed en gewapend op een zeer menselijke, en zelfs hedendaagse wijze: ja sommige derzelfde zitten te paard. Maar, indien het al waar is, dat de meeste avataren van Vishnu geschiedkundige personen zijn, wier leven en daden, met meer of mindere volledigheid en geloofwaardigheid uit de oude heldengedichten van de Indiers, de Purana, den Ramayana en de Mahabharata, op te maken is; schijnt echter geen enkel of bijna geen enkel avataar van Shiva op een eigen persoon uit de geschiedenis toepasselijk te zijn. De meeste echte en belangrijke beeldwerken, te Ellora, te Ajanta en te Elephanta, zoo wel als de volledige legenden en godsdiensboeken leiden ons tot de gedachte, dat Siva's karakter geheel zinnebeeldig is; en die brengt ons terug van die vroere gisping. De meeste der beeldjes bij meer, waarover wij spreken, schijnen van latere tijd; sommige zelfs zijn van aller ruwste arbeid. Deze deben moeten het voortbrengsel zijn van eenen nog onbeschrevenen en nog veel meer zinnelijken en plomp geest, dan de beelden van Ellora en Elephanta, van eenen geest, die, geen genoegen nemen met de lang gevestigde zinnelijke beelden, omdat ze door verloop van tijd hare kracht verloren hebben, deze verlangen door ruwere zinnelijke uit zijn eigen dagelijksche leven. Het is de denkbeeld, dat ik mij maak van die kleinere beelden, voorzien met een schild en krom zwaard, welk laatste het eigenlijk Indiaanse, zoowel als Mahometaanse wapen is; ook van die, welke te paard gezeten zijn. Het schijnt dat de ruwe kunstenaar geen andere uitdrukking van schrik en vernieling aan een beeldje van de verdelgende godheid wil te geven, dan door hetzelfde te vormen, zoo als hij zich den vijandelijke ruiter verbeeldt, die zijnen oogst komt vernielen, en zijn huisgezin in raverenij dompelen. Trouwens ook gelijk de naargeestigheid van Dheereva, de wrang schrikkelijke, meer zinnelijk is, zoo schijnt die van Virabadra meer zinnelijk te zijn: wij hebben dit laatste hier voren al held uit de kwade geesten vertaald; doch geven de vertaling zoo wel als de uitlegging techt als gisfmgen. Voor het overige zij zulks alleen gezegd van de beelden, welke direct te paard zitten. Die, welke een los paard bij zich hebben (dat dan ook veelal kleiner is), zijn gewoon, schoon dikwijls flauwe voorstellingen van Dheereva: als waarin de bijvoeging van dat dier betrekking schijnt te hebben tot de reeds vermelde afgeschaafde offeranden van hetzelfde in de jnana-omlandigheid, waartoe ik ook de ram heb gebracht, die aanleiding gaf tot de sabel van Baksja. Naar boven bl. 4a. Zie boven, dezelfde bladzijde. Ja, sommige der genoemde afbeeldingen is Bheireva met een rouw. Digitale versie. JA, VAALSCHE HEELDEN. I. APD. § 4, $5 Naar mijn denkbeeld zouden jda de volgende personen van moor Bheireva of Vira-Bhadra voorstellen: plaat 4, »°. 3, — 25; — 26; — 41, »°. 1, 3; — 49, »°. 1, 3; — 43, »°. 1, 4; — 47, n 9, a; — 95, a; — 99, »°. 4, 11; — 100, 1 — 4; — 101, «°. 1, 2, 3, 4, 6, 7, 9. Veelvoudige 00k de afbeelding bij Caylus, Recueil d'Antiquités, T. VII. pl. 10, »°. 4. (Zie Aanhangsel »°. /f.) Die collectie zou veel groter kunnen worden, Indien wij Kandi Rao met Bheireva wilden ineenfmelten. Dan bepalen wij on» tot ons onderwerp, dat buitendien rijk genoeg te. D. Op Java of van daar afkomstig. 1.) Onder de bronzen beeldjes uit Java naar Engeland gebracht, en eenig, Joegafiri (bij voorbaat pl. 4a, n 9 . a.) Ook hierin vreek ik te veren een bewijs te vinden, dat er, in zulke gevallen, door Bhreva een persoon uit de geschiedenis, en niet de eeuwigheid, de vernietiging van al het geschapen, bedoeld werd. Ik dacht, dat de eeuwigheid als een man of een vrouw voor te stellen, al te ongerijmd was. Nader onderzoek heeft mij anders doen oordeelen. Vooruitgegaan door de Indische vijverbeelding, voor geenerlei denkbeeld, hoe ongeïmpasseerd ook, stil. Ten an zere kan men zien, dat Bhreva evenzeer als de vernietiger voorstelt; deze verkrachting ten minste laat een vereeniging met een tweede persoon toe. Vervolgens is in den naam van Joegafiri ook de eeuw (of het tijdperk) de Joeg opgefloten. De tegenwoordige eeuw heet de Kali-joeg, naar Kali. Einde lijk, in dit doet alles af, is Bhreva te Elhraj, in de grot Deemar Leina, van zijn vrouw vergezeld. v. Digitized by Google C. W. REUVENS, OVER DRITL en door raaf afgebeeld, zijn er twee op een plaat (tf), welke het voor Bhrama aanzien, omdat de zwevel vier hoofden hebben. Gelijk dit nu ontwent het tweede van de drie stukjes onmisbare is, wegen de vreemde houding, en de bijgevoegde gans of zwaan; zoo zal het eerste van beide, met schuine tanden voorzien en rood acht armen, die gelijktens gewapend schijnen te zijn, en, in de houding van een, en woesten dans, geplaatst op een mannelijk en een vrouwelijk lijk, een Bhairava wezen. De vier hoofden, waaronder Bhairava prijkt, zullen denkbeeldig die van Brama zijn: het zal hier de natuur van Brama met de ziene verenigd hebben, als een bewijs van zijn overmacht. Zoo komt de Ungarn ook wel voor, omgeven met vier hoofden a.) In het museum te Leiden bevindt zich een klein beeldje, afkomstig uit Java: zijnde een zittende man, met twee armen, en met een zwaard dreigende (afgebeeld in onze plaat VII. n°. a). Wegens den bijgevoegden ram aan de voeten, is hetzelfde waarschijnlijk Bhairava of Vira-Bhairava. -Wat Mahadevi - Kali, de vrouwelijke vorm van Bhairava, betreft, deze schijnt ons, behalve in de beschrevene platen van moor, nog (0) Raffles T. II, pl. 26 , n 9 . i , 4. (£) Moor. pl. 83, n*. 1. Ook schijnt er op p. 3. vier hoofden te hebben, volgens moor's beschrijving in het voorbijgaan van vijf spreken. (p.388.) Hetzelfde is ook vaak het geval in den tempel van Mandheshwara, te Tschernopoe, in Eechar: Daniele, Orient. Seen. V t pl. aa. JAVAANSCHE HEELDEN. In APRIL 485 786 Nog eenige andere platen kunnen herkennen te zijn, waar zij niet met dien bijzonderen naam vermeld is. Deze zijn plaat 36, 40, 3; — pl. 38, 50. 2; — pl. 39, 50. 1. Een der bronzen beeldjes, pl. 38 50. is bijzonder duidelijk. Onder de kleinere figuurtjes van het Leyden Museum komt dezelfde Mahakali drie malen voor: twee malen met twee, en in het derde voorbeeld, met acht armen, haren met bekkens, en vele wapenen benevens een menschenvoet vasthoudende: in alle drie de gevallen zittende op een menschelijk lijk. Het laatstgenoemde hebben wij voorgesteld op plaat VII. N°. 1. Zij moeten alle uit het Maleiseche, of uit Bezoeks afkomstig wezen. Verklaring van het beeld N°. 2, Ganesa. Dat het beeld N°. 2. (plaat VIII. en IX), voorzien met een olifantshoofd, Ganesa in de Indische fabelleer genoemd wordt, is thans algemeen bekend, en boven (bl. 22.) ook reeds gezegd. En welken rang Ganesa in die fabelleer bekleedt, als zoon van Siva, als godheid der wijsheid, en der voorzichtigheid, waarvan het olifantshoofd het zinnebeeld moet wezen, en dus als godheid, welke bij het begin van alle ondernemingen, bijvoorbeeld, huwelijk, bouwen van huizen, schrijven van boeken enz., aange-roepen, en zelfs eenigermate als huisgod vereerd wordt, is uit sommernat, (die hem Polkar noemt) en zelfs eenigzins uit NIET 88 C. J. C. RBUVENS, OVER DE INDISCHE LEER. Niebuhr, die anders gevonden te voldoende berichten over de Indische leer had verzameld, kortom uit alle schrijvers over Indie, te leeren. Het is dan ook naar die Indische gewoonte te verzamelen, dat, zo wel meer, als raffles, Ganesha tot titelplaat van hunne beschrijvingen der Indische oudheden en godenhelden hebben verkoren. Aan Ganesha valt te zien, even als aan Bhairava, de menigvuldigheid der doodshoofden op te merken, welke, het zij tot ondersteuning van zijn troon, het zij tot versiering des kapitaals, en der oren, het zij in de beide rechterhanden als drinkschalen geplaatst zijn. Maar er zijn ons nog niet anders dan onder de Javaanse oudheden, een paar voorbeelden van doodshoofden aan Ganesha beider voorgekomen: namelijk aan een beeldje van Brambanan bij raffles, en aan een ander uit Java in het Museum te Leyden, welke beeldjes dat doodshoofd op een half maantje aan het hoofddeksel dragen. Meer heeft hiervan volstrekt geen voorbeelden; hoewel de ondervinding toont aan, dat er veel beelden, het zij meer, niet heeft voorgevuld. Hoogstwaarschijnlijk hebben alle deze bekende beelden eenvoudig ten oogste om het Ganesha-beeld, dat in eenen tijgen tempel staat, als eenen persoon behorende tot het bloedige Siva stereotype, de kenmerken van deszelfs stamvader mede te delen. TAVAANSCHR EBELDSCH. I. ATO. $5. ' Fo Wij willen thans verder de voorwerpen, die het beeld in de banden houden, en dan de kleeding en overige bijkomende oude standigheden, behandelen. Indien Ganesha soms met de ujank en ujakra voorkomt, wapenen van Vishnu, wij geloven dat zulks het gevolg is van den algemeenen eerbijstand, waarbij Ganesh, onafhankelijk van het onderscheid van sekten, vereerd wordt. Indien men konde bewijzen, dat de sekten van Shiva en Vishnu uit twee verscheidende bronnen zijn ontsproten, en helaas bij wijze van verzoening ineengevolden, zouden wij daarbij de gedachte opperen, of niet Ganesh een derden afzonderlijke oorsprong had. Inderdaad bevat Ganesh, evenals Shiva, onder en boven hunne vereering van de zijde van andere gelovigen, een bijzondere sekte; en Ganesh verschilt ook hierin van de andere goden, dat hij nooit onder een vrouwelijke gedaante wordt geëerd, met ander woorden, dat hij zelf geen vrouw heeft, waarvoor de Indische overleveringen, gelijk in alle dergelijke gevallen, een dichterlijke reden hebben uitgevonden. Indien Ganesh een van het zinnebeidige zelffel van Shiva en Vishnu onafhankelijk, en vandaar een door beide secten geëerd personage is, dan is het niet onnatuurlijk, dat (even als zulks met Krishna, den) (« ) Bilv. bij meer pl. 44 , »°. a , 3. De Ujank is een hoorn van de ujakra vaimaan wij (Iraks, bl. oa, gedeelte hoorn te Cggei: het is te choepjen, die tot wapentuig dient. 