title: Künstler-Inventare; Urkunden zur Geschichte der holländischen Kunst des 16ten, 17ten und 18ten Jahrhunderts
creator: Bredius, Abraham, 1855-1946
text: Aernoult Elsevier, gewöhnlich in Rotterdam wohnhaft, verkauft ein Spielhaus mit Hühnerställen in Zoeterwoude. 16. Dez. Pieter Dircxsz van Leeuwen, Notar in Leiden, erklärt, bei den Gerichten von Leiden gestattet zu sein, tot Curateur über den Boesel und die Güter von Aernoult Elsevier, gegenwärtig Herbergier in der Toelast in Rotterdam, belastet bei der Akt des Curatelen vom 7. Juni 1629. Er hat die ganze Habe des Elsevier taxieren lassen und am 26. Juni 1629 inventarisiert. 1630, 4. April. Erwähnung von Curateuren über den Boesel und Güter von Arnout Elsevier. 1631, 3. März. Huybrecht Willemsz Dedel erteilt einem Procurator Vollmacht, seine Interessen wahrzunehmen auf die bevorstehende Preference von Pennies geachtet, geprozedit wie bei Verkäufen von Möbeln und Güter von Aernoult Elsevier. Elsevier, vormals wert in den Regenboock in Leiden, die am 5. Januar letzten Jahres in der Stadt Rotterdam durch den E. Pieter Dirxsz van Leeuwen und Adriaan van Molswijk im öffentlichen Verkauf auf Boenhuisrecht verkauft, entsprechend dem Vertrag vom 5. Dezember 1630. 1631, 1. April. Aernout Elsevier, ehemalig gewohnt in Leiden und zumindest in Vyanen, ermächtigt jemanden, um von Claes van Hoor aan 15 einzuziehen über verstreute gelagene Dinge in seinem Haus. Louys Arnoutsz Elsevier, Schilder in Delft, kauft ein Haus mit Grundstück, genannt de blauen Hont auf der nordwestecke der alten Kirche in Delft für fl. 2050. Testament des ehrwürigen Louj's Elsevier, Schilder, und der ehrebaren Helena Jansdochter Waelpodt, echtelijden, wohnend an der Voorstraat in Delft. Die Waisenkammer wird ausgeschlossen. (Unterzeichnet:) Louis Elsevier. Helena Elsevier. * 1) Prot. Not. C. C. Moy, Leiden. 2) Prot. Not. W. Cloiet, Amsterdam. 3) Prot. Not. A. van den Block, Delft. 4) Prot. Not. J. van Santen, Delft. ELSEVIER. 2139 c.) 1654. 29. Sept. Zeugenerklärung von Cornelis van Leeuwen, Mr. Gesellschaftsschreiber, und Louis Elsevier, Mr. Schilder, in Delft. d.) 1661. 7. Febr. Testament von Louis Elsevier, Mr. Schilder, und Juffrouw Ida Hem, gezeichnet denen, wonenden in Delft, in der blauen Hont, an der Voorstraße. e.) 1663. 6. Aug. Louis Elsevier, Mr. Schilder und Bürger in Delft, erteilt eine Vollmacht. f.) 1667. 8. Juli. Louis Elsevier, Käufer in Delft, erhält eine Vollmacht. g.) 1668. 19. März. Louis Elsevier ist Vormund der St. Innocentien Zister Ida Hem (seine Schwägerin) und nimmt sie in sein Haus auf. Hierüber wird ein Kontrakt aufgestellt. (Unterzeichnet:) h.) 1669. 2. Febr. Erwähnung eines Hauses in Delft, Koordzijde van de Oudekerk, beladen ten Oosten Louis Elsevier. 1) Prot. Not. Speers, Delft. 2) Prot. Not. K. Outerman, Leiden. 3) Prot. Not. A. Verkerck, Delft. 2140 ELSEVIER. i.) 1678. 10. Aug. Testament der Juffrouw Ida Hem, Witwe von Louis Elsevier, wohnend in Delft, in der Voorstraße. Sie erwähnt ein gemeinsames mit ihrem verstorbenen Gatten am 30. September 1666 vor Notar D. Rees in Delft abgeschlossenes früheres Testament. k.) 1679. 12. April. Johannes Elsevier, Käufer in Delft, erklärt, der Juffrouw Ida Hem, Witwe von Louis Elsevier, fl. 5000 schuldig zu sein, die Louis Elsevier bei Lebzeiten von dem Vermögen seiner Frau, Ida Hem, erhalten und verbraucht hat. (Am Rand:) Am 12. Dezember 1687 hat Ida Hem den letzten Rest dieser Schuld bezahlt bekommen. 14. April. Ida Hem, Weduwe van Louis Elsevier, belegt, dass ergenzteren met de familie is gedaan rekening en liquidatie van de goederen van Sr Louis Elsevier zal nagelaten. Prot. Not. A. Verkerk, Delft. DAS NACHLASS-INVENTAR EINES VERWANDTEN VON JOHANNES HARMENSZ BORSMAN. Der Landschaftsmaler Johannes Borsman trat als Haager Bürger am 8. März 1641 in die Haager St. Lukasgilde ein. Schon ein Jahr später wurde er Hoofdman dieser Gilde, und 1644 erscheint er noch einmal als solcher. Später ist Borsman Hofmaler des Prinzen von Oranien geworden. In den Ordonnantieboeken Willems IL kommt zwischen dem 2. November 1650 und 13. April 1652 folgende Eintragung vor: Gelycke ordonnantie voor Johannes Borsman, over twee stuken schilderijen, ge'intituleerd Deux paysages de Bourgogne avec les figures de Petit, -) ter somme van f 900. In dem hier wiedergegebenen Inventar, das wahrscheinlich den Nachlass von zwei nahen Verwandten des Malers repräsentiert — Cornelis Borsman war vielleicht sein Bruder —, kommen verschiedene Bilder von ihm vor. Da Johannes Borsman zwischen 1650 und 1652 gestorben ist, kann er nicht identisch sein mit einem Johannes Borman van 's-Graven, schilder, als getauft hebbende Elisabeth Sampson, Weduwe van Louis Eljansjou (sie), in leven chinirgyn, der am 6. September 1659 in Amsterdam als Bürger eingeschrieben wurde. Vergl. Obreens Archiv V. S. 75, 76, 101. Von dem Zusammenarbeiten des Johannes Borsman mit Alexander le Petit zeugt auch die Nr. (25) des nachstehenden Inventars. Auch in einer Urkunde werden die beiden Maler zusammen genannt. (Vergl. hier vorne V S. 1558). 2142 BORSMAN. Gerevenhagen, 19 april 1658. Inventaris der goederen nagelaten door icilyen Cornelis Borsman, in zijn leven Procureur voor den Hooghe van Soll., en van zijn zoon: 3dr. Johan van Campen, in zijn leven Griffier van den Hooghe. Schilderijen. (1). Een Stroom in de Vlieger. (2). Een stukje van Jan van Goyen. (3). Een landschapje van idem. (4). Een watertje van idem. (5). Een groot landschap van Kippenhoef, gestoffeerd van Jan van Goyen. (6). Een langgeverfd landschap van Johannes Borsman. (7). Een stal bij Kippenhoef. (8). Een haveloetje. (9). Een kopie van Anna Helena van Campen. (10). Een vleugeltje valt van Kippenhoef. (11). Een landschap van Claessen Fransz de Hulst. (12). Amersfoort van Mr. Mathys Withoos. (13). Een kopie na Sint-Geertruid. Enkele Bilder ohne Malernamen. (14). Een seestrijt niet 2 galeien van Hendrick Vroom. (15). Dordrecht van Salomon van Buysdael. (16). Een landschap van Cornelis Vroom met een rode vergids lijst. (17). Een stukje van Van der Venne (18). Eenige naëchten die gezegd werd van Biblens (Rubens). (19). Een Kerstnacht van Van der Venne. (20). Een grote doek van Kippenhoef. (21). Een grote haveloet van Abraham van Beyeren. (22). Een landschapje van Jacob Pyl. (23). Een landschap van Borsman. (24). Een fruitstille van Strijen. (25). Een brief grote doeken opgemakken door Borsman en Alexander Petit. Verschiedene Familienbildnisse. (26). Twee grote gedrochten van Borsman. (27). Een grote schildering van Van der Lisse. (28). Een mannestasje van Emanuel de Wit (29). Een landschap van Borsman, gebeld (gestoffeerd) van Crabbefje (Asselijn). (30). Een stukje van Wouwerman. (31). Een landschapje van Van der Laeck. (32). Een watertje van Weenich (Weenix?) (33). Een Batalje van Paul Balan de Leij. Een hoge schilderij van Lastman, gebeeld in het huis van Van der Does. Een stukje van Codde. Een binnenwatertje van Vlieger. Een ovaal van Ostade. Een zeejeugd van Vlieger. Twee paarletjes van Womerans. Een landschap van Borsman. Een tempest van Porcellis. Een landschap van Petit met een groen zijde gardinnetje (met groen zijdenem Vorhang). Een stukje van Bramer. Een interieur van Jan van Goyen. Zahlreiches Silberzeug. Schilderijen in de slaapplaats met goude leer. Een landschap na Borsman. Eenige vogeltjes van Jhr. Bieter van Veen. Nog een landschap na Borsman. Een stukje van Van der Vinne. Allegre en Advokaat. Er werd op 4 December 1629 in de Groote Kerk in het Haag begraven: 4 Dec. 1629 een graf geopend voor de Heer Mr. Pieter van Veen, Advocaat. (Begräbnisregister, den Haag). BORSMAN. 2 watertjes van Van Diest. Een landschap van Schoeff. Een grote klok van Jan van Goyen. Een batalje van (Benjamin) Gomp. In het zielege. 2 dieren in ovaalvorm van Borsman. Een landschap van Pyl. 2 donkere zeegevelten. Een contrefeytsel van zijn nicht Helena van Campen. 2 kleine ovaalvormige fruitstillevens van Mr. Pieter van Veen. 2 zeegevelten (Actdarstellungen in ovalem Format). Een kleine kopie zeegevel. 10 contrefeytsels van Princen. Een landschap van Brasil. Perlen und Schmucksachen. Een contrefeytsel van de Heer Nicolaes van Campen. Een harnais met 2 harnissen van (Adriaen van) Nijlandt. Een contrefeytsel van Zij. Willem van Campen. Een muziektuik van Lengele. Een contrefeytsel van de Heer Griffier van Campen. Een zeegevel van Van Loon. Contrefeytsels van grootvader en grootmoeder Borsman. Contrefeytsel van de Heer Raetsheer Strijen en zijn vrouwvrouw. (70). Van grootvader en grootmoeder Lyhergen. Usu. usw. (71). Een perspectief ofte papeleercje. (72). Een grote schilderye synde een zee van Pr. Groost. (73). Een vrouw en 2 hinderen en een haat met een vergulde lyst synde een kopie na Mr. Cornelis van Haarlem. Under den Gruthaben des Cornelis Borsman: Van de Princesse Douairière van Oranje als gemachtigte (zie) van Zijne Cheval. Boorl. van Brandenburg f 929. — Van Wilhelm hy der Gratie Gods Prince van Oranje f 20. —) 1) Prot, Not. J. Groenesteyn, den Haag. BORSMAN. 2145 BEILAGEN. a.) 1646. 21. Juni. Vergl. hier vorne V S. 1558. b.) 1649. 21. Juni. Johannes Borsman, Schudei- alhier in den Hage, stellt sich als Bürger für Beatris van der Horst bei Gelegenheit eines Hausverkaufs. c.) 1650. 14. Febr. Johannes Borsman, Schilder en mede Vater van het Leprooshaus (Vorsteher des Leprosenhauses), bürgt für Herman Gaymans, der dem Leprosenhaus fl. 500 schuldig ist. d.) 1652. 19. Febr. Juffrouw Willemina van Poelenburch, Weduwe van wijlen Johannes Borsman, in zijn leven Schilder alhier in den Hage, heeft am 20. Juni 1651 ihren Sommersitz in Wateringen (Dorf südlich vom Haag) bezogen en is dort belästigt en misshandelt worden. Zeugenerklärung darüber. e.) 1654. 8. Sept. Willemina van Poelenburch, Weduwe van wijlen Johannes Borsman, in zijn leven Schilder alhier in den Haag, legt eine Zeugen-Erklärung ab. f.) 1657. 5. Nov. Willemina van Poelenburch, Weduwe van wijlen Johan Harmensz Borsman, in zijn leven Kunstschilder in den Hage, macht ein Testament. g.) 1664. 28. Febr. Willemina van Poelenburch, weduwe van Jacob Borsman, in leven Schilder, alhier, vermietteert haar huis aan der Veerkade (in Den Haag) voor fl. 215 jährlich. Am 21. Januar 1675 verkauft zij het voor £ 4500 aan Jacob Ferguson. 1688, 11. Mai, 4 klokken geluid, d. i. mit den Glocken geläutet, over de Weduwe van d'Heer Johan Borsman, op de Laan. 1712, 25. Aug., in einem Inventar in Delft: Een landschap met twee paarden en een man daarin, zijnde een principale (Original) van Borsman in den Haag. Een heel groot schilderij daar vier mannen in zijn, drie bijeen en een zittend, zijnde de hoofdman Cornelius, zijnde een principale van een discipel van Reynhrant, twintig jaar geweest. Prot. Not. Q. Gaeswyck, den Haag. Prot. Not. J. Groenesteyn, den Haag. Begräbnisbücher, den Haag. DAS NACHLASS-INVENTAR VON BERNARDUS KLEYNHENS. Mit Urkunden über Jan Smees. Der Haarlemmer Bernardus Kleynhens war hauptsächlich Kunsthändler und Verleger. Von dieser seiner Tätigkeit legt das nachstehende Inventar Zeugnis ab. Sein Name kommt aber am 6. Februar 1742 auch als Maler in dem Mitglieder-Verzeichnis der St. Lukasgilde vor. Die im Inventar genannten Bilder eines Kleynhengst (Nrn. (1) und (15)) sind denn auch wohl von ihm selbst gemalt und nicht von dem altern, 1701 gestorbenen Isaak Kleynhens, von dem van der Willigen ein 1669 im Alter von 35 Jahren verfertigtes Selbstbildnis besass. Inventaris van S Bernardus Cleynhens, in leven Const en Caartverkooper binnen Haarlem en aldaar 21 Sept. 1770 overleden. Papieren van considerationie. 2 luizen in de Batteljorisstraat. Schilderijen en prenten in de geregneterde (zie) Kamers hangende. De hoopere plaaten van de Groote Kaart van Haarlem. De drie plaaten van de geheiligde ring van Haarlem, van den Jaar 1572 en 1573. De twee platen van de Waapenkaart van de Heeren Vroedschap van Haarlem. De platen van het plan der stad Amsterdam. Die van het volmaakte schip, allen met derselver afstukken. Vergelijk van der "Willigen, Les artistes de Harlem. Isaak K. werd am 13. März 1696, niet 1693 (v. d. Willigen). Mitglied der Haarlemse St. Lukasgilde. Dies alles is der jüngsten Tochter, Antonia Cleynhens, praeglegatiet. Sodann een tweede huis in der Batteljorisstraat, dat de Verstorbene zelf bewohnt hatte, und das Haus daneben. Ben huijs op de oude smalle gracht, hoek van de achterkamp. Een huis in de Lange Bogaartstraat. Gruter Hausrat. Een stuk verbeeldende een leggende hond door Kleynhens. Een huis met twee beelden door F. DeJcer. Een landschap met vogels door van den Berge. 2 bloemstukken. Een schilderij verbeeldende een musikant door Frans Hals. Een dito met paardjes. Een dito, een pleisterplaats en een ontmoeting. Een landschap door Willem Hugaars. Een historiestuk verbeeldende de Samaritaanse vrouw aan de put door de Bray. Een manschap in de manier van Van der Neer. Een stuk met vruchten. Een landschap met schaapen in de manier van Berghem. Een stukje door Moll (Molijn). Een grauw door C L. Een portret door Kleynhengst, zijnde een familieportret. Een mansportret. In de keuken. Een groot schilderij in de manier van Ruysdael. Op de boven voorkamer. Een schilderij onder de schoorsteen. Belgische gebakken teekeningen (Fliesen) in stuc. Een schilderij met een vergulde lijst, Sismondo's offerhandeling door of na Larse. Bijgevoegd: Een schilderij met twee paarden door Verbeeck. Een landschap met schapen door Van der Meer (de Jonge). Een schilderij met twee borstbeelden door Com. van Haarlem. Een zeetje door Beerenstraaten. Een landschappie door Frans Post. Een landschap door Isaak Koene. Een schilderij verbeeldende een dame die op de citer speelt door Maas. Twee stukken van de brand van Londen door . Een pleisterplaats door . Badende Nimfen. Historiestuken. Een filosoof in zijn studeerkamer. De agterkamer. Een dokter bij een kijkje van of na Jan Steen. Een maaltijd. Een pleisterplaats door Barent Gaal. Winkelwaren in het voorhuis. Vijf gehoekte geschilderde beeldjes. Een dito vaas. Een schilders ezelt. Een schilderijtje verbeeldende een kindje door Com. van Haarlem. Konstplaaten. Honderd kopie plaaten behorende tot de grote kaart van de stad Haarlem met desselfs ornamenten, met 3 exemplaren. Brieven kopie plaaten van de belegering van Haarlem van den jaar 1572-1573, met 36 exemplaren per keer van 3 stuks, kleur van Spilman. De vijf inlaaten van de Woonplaatsenkaart der Heren Vorstschappen van de stad Haarlem met eenalf exemplaren. Een plaat van het plan van de stad Amsterdam met 31 exemplaren. Een plaat van het volmaakte schip met 309 exemplaren. Een plaat verbeeldende Jacobs Ladder met 20 exemplaren. Een dito verbeeldende Maria in den Hof met 39 exemplaren. Een dito van de Joodse Bad met 26 exemplaren. Een dito van de 5 garstebrooden met 26 exemplaren. Een dito van de Engelen tot Abraham met 17 exemplaren. Een dito van Abrahams Offerhandel met 50 exemplaren. 12. Een dito ^ Christus met Petrus vandaalde op de zee met 29 ex. 13. Een dito „ de 5 ivse en de 5 divas maagden met 32 ex. 14. Een dito „ de breede en smalle weg met 15 ex. 15. Een dito „ de rogge strikt met 16 ex. Naarbij 6 afgezette (koloriete). 16. Een dito „ de bloemmand met 2 ex. 17. Brievens platen verheeldende het tafereel van Cebus (Cebes) door Gohius met 9 ex. 18. Een plaat verheeldende het laatste oordeel met 9 ex. 19. 4 plaaten verheeldende 4 Elementen door F. Albani met 39 ex. 20. Een plaat verheeldende een gezicht van Amsterdam, van den Amstel te zien, met 16 ex. 21. Een plaat verheeldende een gezicht van Haarlem door Viane met 27 ex. 22. 5 plaaten verheeldende de Wapenkaart der oude adellijke geslachten van Holland en West-Vriesland met 58 bladeren tot exemplaren en een pamflet met beschrijving behorende tot dito. 23. Een plaat verheeldende de Wapenkaart der 7 provincies en steden met de geslachten wapens van de prinsen van Oranje met 21 bladeren tot exemplaren. 24. Zes planten- verheeldende de Wapenkaart van Zeeland met 101 bladeren tot exemplaren en 2 pamfletten beschrijvingen. KLEYNHENS. 2151 25. Een stel plaaten verheeldende de Atlas van Duitsland in enige exemplaren en beschrijvingen. 26. Twee plaaten verheeldende de historie van den verhoren soon met 28 ex. 27. Twee plaaten verheeldende den Hertog Albert en Prinses Jacoba door Gohius met 11 ex. 28. Een plaat verheeldende Christus met de Paus met 220 ex. en 2 pamfletten tot dito letterdruk. 29. Een plaat verheeldende der Soldaten plundering en roof van P. de Laar met enige afbeeldingen. 30. Een plaat Verheeldende Thomas a Kempis met 34 ex. 31. Twee plaaten verheeldende een land en een zeegevecht, met 34 ex. 32. Vier platen zynde portretten door Titiaan met 04 exemplaren. 33. Een plaat verheeldende Willem de Vierde, Prins van Oranje met 195 exemplaren. 34. Twee platen verheeldende sinneheelen van de Deijster met 71 exemplaren. 35. Twee platen verheeldende een zaatsaizer en de andere iets anders door Gohius. 36. Een Intelplaat, eentje een ander van een fortificatie, twee stukken. 37. 12 platen, verheeldende dieren door Paul Jordano met 18 exemplaren. 38. 7 platen, apen, 3 exemplaren. 39. 12 platen, schepen, door Johannes Percelles (Porcellis) met 23 exemplaren. 40. 2 platen, Willem Hendrik, Koning van Engeland en Jan de Wit met 41. 4 platen, sinneheelen door de Deijster met 53 exemplaren. 42. 5 platen, landschappen en ruïnes door J. Smees met 16 exemplaren. 43. Zes platen, diverse bloemstukken met 14 exemplaren. 44. Een plaat met zijn schijf verheeldende een eeuwig durende almanak met 34 exemplaren. 45. Veertig platen, Baghuis, Ceres en Venus, door H. Goltzius met 20 exemplaren. 46. Twee platen verheeldende de Cruissing met de Passie, met 4 exemplaren. 47. Een plaat verheeldende dansende hoeren en hoerinnen van Bisschop met 40 exemplaren. 48. 14 platen verheeldende de IJzeren van Amsterdam met 32 exemplaren. 49. Een plaat verheeldende het portret van Saffius met 50 exemplaren. 50. 12 platen verheeldende schepen door Zeeman met 0 exemplaren. 51. Acht stuks platen verheeldende Zeehavens door R. Zeeman met 21 exemplaren. 52. Twaalf platen verheeldende verschillende gezichten huizen in Haarlem door J. van der Vinne met 15 exemplaren. 53. Zes platen verheeldende Engelse gezichten door B. Zeeman met 6 exemplaren. 54. Acht platen verheeldende zee- en landdieren door B. Zeeman met 0 exemplaren. 55. Vier platen verheeldende vlinders door F. de Neu met 36 exemplaren. 56. 12 platen, zee- en landdieren door Colaar, met 3 exemplaren. 57. 0 plaaten, ronties, differente gezigten, met 45 ex. 58. 4 plaaten, vier getijden van het jaar door M. de Vos met 14 ex. 59. 12 plaaten, differente vogels door F. B. met 11 ex. 60. 8 plaaten, differente kapellen door W. Hollart met 9 ex. 61. 8 plaaten, de Apen en de Kat door J. Gole met 9 ex. 62. 6 plaaten, speelende hinde door C. Holsteyn met 42 ex. 63. 6 plaaten, Scheepjes door Xavry, met 28 ex. 64. 6 plaaten, differente vogels door Bankers, met 6 ex. 65. 2 plaaten, een Baviaan, en Jonge met de vogel met 70 ex. 66. 4 plaaten, historie uit Ovidius door Paulus van Somer met 19 ex. 67. 4 plaaten, historie uit Ovidius door Paulus van Somer met 13 ex. 68. 8 plaaten, differente schilderijen door Jkonst met 103 ex. 69. 7 plaaten, differente door Ostade, met 28 ex. 70. 4 plaaten, landschapjes door J. van Nickelen met 8 ex. 71. Een doosje met 33 plaatjes met enige afdrukken. KLEYNHENS. 2153 72. 2 plaaten tot in blanco te textiles. 73. Zeven plaaten tot festonnen met enige afdrukken. 74. Zeven plaaten tot tijdelijke met enige afdrukken. 75. Een onafgemaakte plaat met een tekening door Dusart. 76. Zes partituren met muziek. 77. 4 schilderijtjes in zwarte leisten met vergulde binnenkraag (gesneden Perlenreihe). 78. Drie teekeningen in vergulde lijst. 79. 2 gekleurde prints in lijsten. 58 afgesette (gekoloriete) prenten op doek geplakt en in lijst, verbeeldende Historie en gesichten. 8 ditto prenten zonder lijst. Een schilderijtje van Van Nimwegge. Een groote prent (zie) zijnde de belegering van Saarlem in een lijst. Brieven ditto zonder lijst. Usw. usw. Boeken. TJ. a. Schilderboek door F. Junius. Be 'Passie' in platen door Bominkuin in een band (in een Einband). Architectuurboeken van Justus Banckers, Heuri de Keizer enz. 11 lege kunstboeken, vele pakken met prenten uit een met kalenders door Harot. Buste, Franse en andere drukwerken en losse werken. Gedrukte voorschriften (Schreibvorlagen). Briefjes met figurer tot de rarietekast (Guckkasten) en enige tafelfiguren. Lotergames, verzamelboeken met potjes, met schaakbord, met dreigelen. Allegorie, poesie, landschappen van stad enz. Een vak in een der tinkelkassen met zwarte kunst. Studie voor de teekenkunst. Chineesche bloemen en kinderen. Bybelse geschiedenis. 2154 KLEYNHENS. Prenten van Buhhens, Bloemaert en anderen. Scherpenprenten, 100 gedrukt. Nog eenbiesenvorrat van allerlei stijlen, usw. Zeichen- und Malgerätschaften. Vier modelle tot hengelsel door Moucheron. Een geschildert model op doek in Nederland. Een geschildert model op doek in grijs. Eenige diverse studie voor leerlingen. Eenige medaillons in pleister. In het pakhuis nog een groot schilderg, een zijde, laken en rommeling. Jan Smees, schilder- (in Amsterdam), laat den Jan Gerritsz, schildersgezel, insinuieren. Deze heeft hem aan de 1. Juli avonds 8 uur op de heimweg onverhoeds vastgegrepen, mishandeld en aan de voet geworpen. Kern bedreigende hem het leven te zullen benemen. Smees wilde den Missetäter eerst gevangen zetten, laten; dat zich echter iemand voor dit heeft gebruikt, heeft hij zich tevreden te stellen, als Jan Gerritsz hem versprakt, nooit meer zo iets te doen. Jan Gerritsz antwoordt echter, dat hij het gunt niet gedaan had, nog zou doen. Testament van Jan Smees, schilder, en Annetje Tekelenburg, Eheleuten, wonende in de Langestraat (in Amsterdam). Zij hebben zich gegenseitig als Erben uitgekozen. Testament van Jan Smees. Schilder, en Annetje Tekelenburg, Eheleuten, wonende in de Langestraat (in Amsterdam). Zij hebben zich gegenseitig als Erben uitgekozen. Erwähnung von Jan Smees als brandmeester van de spuit No 31 (Spritzenmeister). Testament van de Heer Jan Smeets en Catharina van Baaren, echte kinderen, wonende op de Cingel (in Amsterdam). Zij hebben zich gegenseitig als Erben uitgekozen. Testament van Monsieur Jan Smees, Schilder, gezond van lichaam. Zijn vrouw is dood. Hij vermaakt aan de schilder Matthijs Wulfraet fl. 400, aan zijn dienstmeid fl. 1000, en aan veel meubels. Het grootste deel erft Dirk de Roy. - B. Colaart en J. A. van Almeloo - functioneren als getuigen. Testament van Sine Jan Smees, wonende in de Lange Straat. Behalve enige legaten, zet hij Grietje Lelyvelt, zijn tegenwoordige dienstmeid, als Universalerbe uit. Dit testament bevestigt hij, met enige toevoegingen, op 26 augustus 1727. Catarina Smeets, weduwe, dochter, die bei ihrem Neffen Jan Smeets wohnt, ernennt diesen zu ihrem Universalerben. Prot. Not. M. Lindouw, Amsterdam. Prot. Not. Kenneweg, Amsterdam. Prot. Not. Ypelaer, Amsterdam. Prot. Not. M. Servaas, Amsterdam. KLEYNHENS. h.) 1728. 28. Sept. De Herr Jan Smeets und Catharina Wyboer, ehemalige, und einige andere Familienmitglieder transportieren eine Obligation von 5000 Gulden. Prot. Not. Angelkot, Amsterdam. Prot. Not. Kenneweg, Amsterdam. BILDERVERSTEIGERUNG VON HÄRMEN ARENTSZ VAN BOLGERSTEYN. (Mit Urkunden über Engel Rooswyck und die Familie van Mander). Der Maler Härmen Arentsz van Bolgersteyn war bisher ausschließlich aus zwei Erwähnungen in den Papieren der Delfter St. Lukasgilde bekannt. Er erscheint als Nr. 9 des 1613 begonnenen Meisterbuchs der Oliver-Schilders. Bei Nr. 31 (Abram Jansz) steht die Jahreszahl 1617 angegeben. Er ist demnach zwischen 1613 und 1617 als Meister in die Gilde eingetreten. Bei der zweiten Erwähnung, im Oktober 1640, ist er afgaande Hooftman. Härmen van Bolgersteyn war zweimal verheiratet. Vermutlich war der Tod der ersten Frau der Anlass zu der unten beschriebenen Versteigerung. Eine Schwester des Malers war mit dem Maler Engel Rooswyck verheiratet, der seinerseits mit der Familie van Mander verschwägert war. Contracedulle van de verkopte schilderijen van Harman van Bolgersteyn, (Delft) op 23 Mei 1628 op huisnummer recht door den huisnummer verkoft. 16. Een hart (Bild auf Holz) 6— 0—0 9. Een lantaren 4 — 0 — 0 14. Een freytagie 13 — 0 — 0 17. De slag van Breda 12 — 5 — 0 13. Een freytagie 13 — 0 — 0 2) Die Nummerierung ist die des Originals. 2158 VAN BOLGERSTEYN. 27. Een omhydt (Stilleben von einem Frühstückstisch) / 14—10—0 28. Prins Maurits in groot „ 12 — 0 — 0 29. Een landschap „ 7—10-0 30. H. G. Twee landschapgen „ 10 — 0 — 0 31. A. B. Twee landschapgen „ 10 — 0 — 0 32. Een hort (Federweiß) „ 16— 0—0 33. Een zuikertafel „ 10 — 0 — 0 34. Een hort „ 8 — 0 — 0 35. Ses stukken van de Passagier „ 31 — 0 — 0 36. Een harsnacht (Geburt Christi). „ 15 — 0 — 0 37. Een Venus van Frans Floris „ 36 — 0 — 0 38. Prins Maurits klein „ 5 — 0 — 0 Somma. / 216 — 5 — 0 Nachi Abzug der Unkosten blieben ß. 179—15—0 1) Prot. Not. W. van Assendelft, Delft. VAN BOLGERSTEYN. 2159 ARENT VAN BOLGERSTEYN, NOTAR im Haag. HARMEN VAN BOLGERSTEYN, Maler in Delft. Geb. 1585, tot vor 17. XII. 1643. Verm. mit Jannetge Jorisdatter. CORNELIS VAN MANDER in Courtrai. Verm. mit Johanna van der Beke. JAN ROOSWYCK. CORNELIS VAN M. KAREL VAN M. I. Maler und Schriftsteller. 1548—1606. Verm. — 1578 mit Louise Buse. ADAM VAN M. Tot nach 1627. MARTIJN VAN BOLGERSTEYN. Verm. mit ENGEL ROOSWYK, Maler in Delft und Kopenhagen. Geb. 1584, tot vor 23. V. 1651. CORNELIA ROOSWYCK. Verm. 1608 mit KAREL VAN M. II, Maler und Teppichweaver in Delft und Kopenhagen. 1579—1623. CORNELIS VAN M. Geb. ca. 1580. PIETER VAN M. Geb. ca. 1581, JANNEKEN VAN M. Verm. mit Joost Joostensz. APELLES V. M. Maler in Haarlem. CATHALYN V. M. Verm. mit Matthijs Sanders, Schneider in Haarlem. SARA V. M. Verm. mit Jacques de Grave, Makler in Amsterdam. KAREL M. in, Maler in Kopenhagen, 1672. 7 Kinder, die 1627 noch unmündig waren. DIE FAMILIEN VAN: MAXDER, ROOSWYCK UND VAN BOLGERSTEYN. BEILAGEN. a.) 1618, 9. Aug. Härmen van Bolgersteyn, Schilder, fungiert in Delft als Zeuge. b.) 1621, 20. März. Zeugenerklärung von Härmen van Bolgersteyn, Schilder, um ca. 37 Jahre. (Unterzeichnet:) 21. März. Reyer Hendricxsz van Ilissingen, Schneider in Montfoort, bekennt, dem Maler Härmen van Bolgersteyn in Delft fl. 400 schuldig zu sein. d.) 1627, 7. und 10. Jan. Härmen van Bolgersteyn und Arent Ghewalt, beide Maler, unterzeichnen als Zeugen. e.) 1627, 24. Juli. Der Schneider aus Montfoort (vergl. Beilage c) überträgt auf Härmen Adriaensz van Bolgersteyn, Schilder tot Delft, Obligationen von fl. 400 und fl. 300 wegen verliehener Hilfe beim Einkassieren von Schuldforderungen und auch für geleberte Schilderien. Arent Ghewalt, Schilder, fungiert als Zeuge. f.) 14. Okt. Der Notar Arent van Bolgersteyn im Haag bürgt für seinen Bruder, den Maler Härmen van Bolgersteyn. Ebenso am 8. April 1628. g.) 1628, 24. Juli. Härmen van Bolgersteyn, Schilder, erklärt, fl. 400 Gulden geliehen zu haben. h.) 1629, 20. Jan. Härmen van Bolgersteyn verkauft als Schwager von Aeltgen Michiels, Witwe von Jacques Fransz de Heus, für diese ihr Haus den Gulden Mortier op Marctvelt, neben dem Haus von Mr. Michiel van Mierevelt, für fl. 3059. i.) 7. Juni. Zeugenerklärung von Härmen van Bolgersteyn, Schilder, wonende ter syden van de Stadthuys, oud 44 jaren, und Engel Rooswyck, Schilder, wonende in Rietvelt (in Delft), oud 45 jaren, über Jacquemyntgen Rooswyck, Frau des Johannes Coolhaes, die vor drei Jahren in Amsterdam gestorben ist. (Unterzeichnet:) Prot. Not. W. van Assendelft, Delft. Prot. Not. Fockestaert, Delft. Vergl. die Beilagen S. 2163. VAN BOLGERSTEYN. 1631. 9. Jan. Zeugenerklärung von Härmen van Bolgersteyn, Schilder, 40 Jahre alt. 1632. 19. Mai. Härmen van Bolgersteyn, Schilder, und Jannetge Floris, Eheleute, wonende ter syden van de Stadthuys alhier, hebben nachdem sie klubben en gesolden, machen ein gegenseitiges Testament. (Unterzeichnet:) 1633. 4. März. Harman Arentsz van Bolgersteyn, Schilder, oud 40 jaren, legt eine Zeugenerklärung ab. Ebenso am 18. April 1634 und 3. Juni 1635. 1636. 19. März. Herman Arentsz van Bolgersteyn, Maler in Delft, ermächtigt seine Frau Jannetge Floris, die Erbschaft von einem Oheim Jan Woutersz in Empfang zu nehmen. 1639. Inventar van Bugge van Ring in Delft: De schildery van het geslacht van Bugge, hy Bolgersteyn, Mr. Schilder, is gepryseert op 75. 1643. 17. Dez. Zeugenerklärung der Witwe von Harman van Bolgersteyn, selig. ZU ENGEL ROOSWYCK. Vergl. auch hier vorne S. 2161 Beilage i, sowie S. 2164 Beilage b. 1619. 22. Febr. Engel Rooswyck, Schilder, inwoner van Delft, fungiert als Zeuge. 1640. 28. Aug. Erklärung von Engel Rooswyck, wohnhaft in Kopenhagen, zur Zeit sich in Amsterdam auf haltend, über die Erbschaft eines in Barcelona gestorbenen Vetters. 1651. 23. Mai. Marytgen Aryens Bolgersteyn, Witwe von Engel Rooswyck, Mr. Schilder, ermächtigt ihren Vetter Adam van der Mandere, baljuw tot Ärnernuyden in Zeeland, um von Carel van der Mandere (III), Constryck Schilder van Ihre gegenwärtige Majestät von Dänemark in Kopenhagen, eine Schuldverschreibung von 210 Reichstalern einzuziehen, die ihr verstorbener Mann von König Christian IV. von Dänemark erhalten hatte. ZUR FAMILIE VAN MANDER. a.) 1627. 8. April. Adam van Mandere, Schulmeister, Oud korn van de hinderen van zaf Karel van Mandere (II) aijt Delft, geprocreert bij Cornelia Rooswyck, seine Witwe, zwei Schwestern von Karel van Mandere und Apelles van Mandere, Schilder in Haarlem, führen einen Prozess gegen Ihre Niclaes Snouckaert im Haag. b.) 1627. 10. April. Joost Joostensz. verheiratet mit Jaanken Yermander, und Appelles Yermander, Schilder, wonnende binnen Haarlem, behuude oom, moey (Tante) en oom ran de naergelaten acht onmondige hinderen van Carel Yermander (II), tot Delft overleden, geprocreert bij Cornelia Rooswyck, seine Witwe, ermächtigen Engel Rooswyck, Schilder tot Delft, broeder van Carel Vermanderen's Witwe, um sich gegenüber Nicolaes Snouckaert im Haag (vergl. Beilage a) op allerlei manieren Recht zu verschaffen. (Unterzeichnet:) Joost Joosten, Janneken van der Mander. Getekend bij Appelles Vermaader. Joost Joostensz, verheiratet mit Tanneken Yermander, Apelles Yermander, Maler in Haarlem, Mattheus Sanders, Schneider, verheiratet mit Cathalyn Yermander, Jacques de Grave, Makler in Amsterdam, verheiratet mit Sara Yermander, alle Oheim und Tanten der Waisenkinder des Carel Yer- mander (II), m zyn leven tapitsier tot Delft, und der Cornelia Rooswyck, sowie Adam Yermander, Oud-oom, treten auf in der Prozess- sache gegen Nicolaes Snouckaert im Haag. ') 1) Prot. Not. W. vau Trier, Haarlem. VERSTEIGERrXG DES LAMßERTüS VAN LOO. (Mit Urkunden über Hendrick Jansz van Stuivesant). Durch die Frenndlichkeit von D'" Miedema in Haarlem erfuhr ich von den nachstehenden Urkunden aus den Archiven von Steenwijk (Overijssel). Dort befand sich im Jahre 1657 der mir bisher unbekannte Maler Lambert Joukes ä Loo. wie er in dem einen der beiden Aktenstücke genannt wird. Der Name klingt friesisch; sein Träger stammte aus Groningen. Lambert van Loo scheint sich in Steenwijk aufgehalten zu haben , um dort zu malen , wahrscheinlich Bildnisse. Wegen einer Schuld von fl. 150 hatte ihn sein Gläubiger, ein Advokat mit dem wenig anziehenden Xamen Luder, in Schuldhaft setzen lassen. Die als Beilage wiedergegebene l'rkunde handelt von der Bemühung des Malers . aus dieser entlassen zu werden. Hiebei verpfändet er seine Person und Habe als Sicher- stelluns: für die grereorelte Rückzahlung seiner Schuld. Er scheint zu dieser nicht im Stande gewesen zu sein, weshalb er gerichtlich betrieben und sein Knnstbesitz zu Gunsten des Gläubigers versteigert wurde. Unter den Käufern befindet sich ein Jacob Bieter Lancell, der, wie aus Xr. (18) der Versteigerung hervor- geht , selber Kupferstecher war. Ein anderer Käufer war Bieter Stuivesant, vielleicht ein Verwandter des bei Van der Willigen (Les artistes de Harlem) erwähnten Haar- lemer Malers Hendrick Jansz van Stuivesant; über diesen letzten vermag ich noch einige Angaben zu machen. 2166 VAN LOO. Verecopingen den 17. Martii 1658. Auctionen ivarenier het E. Gerechte van Steenwyck, Steenwijk, en Schierwolde cum annexis gedenkt te verkooppen ten versoejen van Joannes Wolf gang Luder, Advokaat, sekere prenten en andere hardes, ofte Metibelen Lambert van de Loo toekomende en in gerichtshandelingen, in plaats van Borg, herustende, voor zo veel deszelfde verstrekken mogen. (Es folgen zunächst die Auktionsbedingungen). (1). 7 vrije kunsten van Frans Floris ... 14 st. (2). 7 triomfen van Maerten van Heemskerk (3). 12 Apostelen van Carolus van Mander ... 16 st. (4). De Fassie van Gohius, zo is die ... 12 st. (5). 8 dagen van Frans Floris ... 8 st. (6). 7 dagen van Gohius (Käufer: Pieter Stuifsant) ... 7 st. (7). De passie van Albert Dürer, Joltsnee ... 11 st. (8). Historie van Joseph ... 8 st. (9). Historie van den verhoren zoon van C. van Mander ... 4 st. (10). 4 prenten van Heemskerk ... 4 st. (11). Historie van Loth van Blockland ... 4 st. (12). 4 jaargetijden van Vinkeboon ... 4 st. (13). 8 prenten van Gohius ... 8 st. (14). 6 prenten van Heemskerk ... 6 st. (15). 4 getijden van Gohius (Pieter Stuifsant) ... 4 st. (16). 4 elementen van Gohius ... 4 st. (17). 7 dagen van Gohius ... 7 st. (18). 4 prenten bij Jacob Pieter Lancell ... 8 st. (19). 3 prenten van Gohius ... 3 st. (20). 4 prenten van D. Geijn ... 4 st. (21). Een boek met prenten ... 5 st. (22). 4 elementen van Gohius ... 4 st. VAN LOO. 2167 (23). 7 onäeugäen van Oohius / 0 : 12 : 0 (24). 4 elementen van C. van blander. . . . „ 0:0:0 (25). Een rommelsoo printcn (eine Partie wenig wertvoller Stiche) „ 2:4:0 (26). Noch een rommelsoo (Peter Stuifsant). . „ 0:15:0 (27). Een slenderhenlcc ( ? )....„ 0; i:8 (28). 1 ditto „ ö; i:S (29). 1 ditto V 0: ,2 (30). 1 ditto „0:2:0 (31). Traf oude cousen cn läppen „ 2:0:0 (32). 5 neusdoeclcen , een oude heff (BäiFchen) (Feter Stuifsant) „ 0 : 12 : 0 (33). 1 läpp tüitt Tjommesijn (Tuch) omtrent 3 eilen (Borgern'' H. Jochims) . . . . „ 1:5:0 (34). 2 vellen seemleer (Gremsleder) „ 2:1:0 (35). Een nieuw coffertje „ 2:10:0 (36). 1 hoekje gout (Blattgold)  die übrig bleibenden fl. 28 : 4 in Empfang, was beurkundet wird. ^) BEILAGEN. 1657. 11. April. Lambert Joukes ä Loo, Maler aus Groningen (in Steenwijk), erklärt unter Eid, dass er keine Bürgschaft habe finden können , zu der er durch die Bürgermeister Märten Coops und D'' med. Engelbert Engelen laut Kompromiss vom 8. April 1657 verpflichtet worden ist zufolge einer Schuld von ß. 150 an den Advokateu Johannes Wolfgang Luder, deretwegen er durch 1) Schepenacten , Steenwijk. 2168 VAN LOO. diesen in Schuldhaft gesetzt worden ist. Um aus dieser entlassen zu werden, bietet er als Sicherstellung für die eine Hälfte der Schuld dem Advokaten eine versiegelte Kiste mit inventarisierten Inhalten an und verspricht unter Eid, aus dem ersten Geld, das er erwirbt, fl. 75 zu bezahlen; die anderen fl. 75 will er in Bildern oder, nach Luders Belieben, ebenfalls in Geld bezahlen und zwar in der Weise, dass er jeweils von fl. 50 nur fl. 10 für sich behält und fl. 40 an Luder abträgt. Dies solange, bis die ganze Schuld getilgt ist. Überdies verpflichtet sich der Maler, dem Lader die Kosten für seine Gefangensetzung, fl. 1868, zu bezahlen, wonach er über seinen Koffer wieder verfügen dürfen. Für die ordnungsgemäße Abzahlung haftet er mit seiner Person, sowie mit seiner ganzen gegenwärtigen und zukünftigen Habe. Wenn er mit der Bezahlung im Rückstand bleibt, soll sich der Gläubiger durch Gerichtsvollzug schadlos halten dürfen. Compareerde Lambert Jokikes Loo, schilder uit Groningen, en heeft bij solemneele eed verklaart, hoe dat hij nergens alhier geen borg heeft kunnen krijgen, welkeborgstelling hem compelt van de E. Borgemärten Coops en Engelbert Engelen, Med. Z', als Compromissarien in gevolg van seeking Compromis van datum 8 April 1657, aan den Advocaat Johannes Wolfgang Luder voor de keuze van zijn achtergelaten bezittingen monteerende de somme van fl 73. — te voldoen; alsmede voor de andere helft, monteerende ook fl 75 — onder cautie juratoir geld of schilderijen tot taxatie van de Compromis mannen en een schilder leveren en betaalen zoude, opgelegd en geordineerd was, zodat de comparant, om uit zijn lichamelijke arrest, zo d' advocaat Luder voorz. op zijn comparants persoon was aangelegd, te moeten geraken en daarvan ontslagen worden, aan d'Advocaat Luder in verseekering voor zooveel ten regarde van de eene helft van de voorzien. verstreek mag hij meestal, zijn laken coferraar naa hij wederszijds heeft inventaris eenige goed, meest hardes is bevonden besloten en versegelt is, waarvan van Loo den sleutel is, houdende, en heeft de comparant bij den eede in judicio gepresteert verklaart en beloofd metten allereersten de eenheid helft van de uitspraak geld, en de andere helft of met schilderijen na believen van Luder meergemeld te volleden, of mette, als de andere helft van den eersten penningen, die Loo van anderen voor schilderijen moet ontvangen, te betalen en zulks in volgende voeging, dat in elkens als Loo tien gulden beurt Luder daartegen veertig guldens zal hebben, en zo na overeenkomst tot de effectuele betaling toe van den persoonen daarvan Loo voor geschilderd zal hebben. Neemt de comparant ook mette aan in voegen voor verhaalt aan Luder te betalen achtien gulden zes stukkers acht pennies van wegen de onkosten op het geëxperimenteerde arrest is gelopen en gedaan, na welke betaling van Loo's koffer tot zijn beste wederom zal lozen, en om zulks alles getrouwelijk na te komen, heeft van Loo voor de voorverhaalde sommen spreuken van kosten, verschoten pennies alsmede andere onkosten daarvoor verbonden zijn persoon en andere goederen, present en toekomstige waar die mogen bevonden worden, onder renunciatie van alle rechten en beneficiën om bij manquement van goede betaling alles kost en schadeloos daarop te mogen verhalen bij executie van landrecht. Hendrick Jansz van Stuyvesant, Mr. Schilder, und Jannetje Harmens, geschreven overleden, wonende binnen Haarlem in de Cocksteeg, maken een Testament. Außerdem wird der Maler noch in Haarlem erwähnt in folgenden Notariatsakten: 21. Aug. 1642, 30. Juni 1648, 15. September 1651, 2. Juli 1654, 29. Juli 1656, 1. Juli 1661, 26. Oktober 1662, 28. Januar 1670. Prot. Not. Jac. van Bosvelt, Haarlem. Prot. Not. Nie. van Bosvelt, Haarlem. Prot. Not. J. Schoudt, Haarlem. Prot. Not. de Keyzer, Haarlem. Prot. Not. H. van Gellinchuysen, Haarlem. Prot. Not. Z. van der Pallen, Haarlem. Prot. Not. L. Baert, Haarlem. DAS NACHLASS-INVENTAR DER WITWE VON JACOB VAN NIEULANDT. (Mit Urkunden über Willem van Nieulandt II). Jacob van Nieulandt war ein Bruder der beiden uns besser bekannten Maler Adriaen und Willem van Nieulandt. Das einzige von ihm bekannte Gemälde, einen Fischverkauf darstellend, befindet sich im Rijksmuseum in Amsterdam (Kat. 1918 Nr. 1750); es ist voll bezeichnet und 1617 datiert. Wie so manche seiner Zunftgenossen, hat sich Jacob van Nieulandt in seinen vorgerückteren Jahren als Wirt einer Herberge installiert, die er offenbar von seiner Schwiegermutter übernommen hat. Daneben hat er sich auch mit dem Kunsthandel abgegeben. (Amsterdam) 31. Juli 1638. Inventar van Maria van Ray, in haar leven Weduwe van wijlen Jacob van Nieulandt, gedacht mächen, hy Adriaen van Nieulandt. Bildnisse von Jacob van Nieulandt und Maria van Ray. Een V 671118, kopie naar Honthorst. Einige Bilder ohne Malernamen. Een conhoek van den koning van Vrankrijk daar hij leert te reiten. Een half opgemaeckte Troni van Adriaen van Nieulandt. Een kopie naar Breuer. Een Wapen van Nieulandt. Twee portretten van Oldenbarnevelt. Einfacher, wenig zahlreicher Hausrat. A.) 1614. 29. Mai. Voor dem Notar erscheint Wilhelm Benninck, ebenfalls Notar in Amsterdam, in Begleitung der beiden Maler Hans Rem und Jacob van Nieulandt. Sie haben sich zusammen in das Haus des Jean van Bronchorst in der St. Nicolaasstraat begeben. Benninck hatte am 28. November 1612 dem Bronchorst 16 Bilder verkauft, und dieser behauptete nun, dass 13 dieser Gemälde nicht von den Meistern seien, die Benninck angegeben habe. Benninck ersuchte den Bronchorst, die 16 Bilder den beiden Malern zu zeigen, damit diese als Sachverständige sie beurteilen können. Bronchorst habe hierauf geantwortet, er halte sich an den Ausspruch der Schöffen und verweigerte die Bilder nicht zu sehen. Da nun Benninck erklärt, dass er die Bilder dem Bronchorst schon vor Jahren verkauft hatte, diese aber Zahlungsschwierigkeiten machte, protestiert der Notar im Namen seines Klienten dagegen. Op huijden den 29. Mey 1614 compareerden Wilhelm Benninck, mede Notaris alhier, geassisteert met Hans Rem en Jacob van Nieulandt, beide schilders wonende binnen deser stede, ende samenlykend getransporteerd ter woonstede van Jean van Bronchorst wonenende in St. Nicolaasstraat alhier, ende versocht den voorsz. Benninck, alsoo hij den 28. November 1612 den voorn. Bronchorst verkocht hadde 16 stuken schilderijen onder welken de voorsz. Bronchorst sustineert hem vercoft te sijn 13 sticken gedaan by soo-danige meesters als den voorsz. Benninck narrert in seekeere lijste bij de genomineerde meesters niet gedaan te sijn. Dat hy Jan van Bronchorst derhalve alle de vercofte sessie van sticken schilderijen den voorsz. Hans Rem en Jacob van Nuulandt, tegenwoordige schilders, zou vertonen omme d'szelfde hy henluiden gevisiteert, geoordeeld ende verklaard te worden by wie d'szelfde gedaan en geschildert zijn; loogerop de voorsz. Jan van Bronchorst ter antwoord gaf: ik houde mij aan de Sententie van Schepenen, ben ook nog niet van mening dieszelfde [^Schilderijen^] te laten zien. En alsof de voorsz. Wilhelm Benninck openlijk zei, dat hij Bronchorst die schilderijen al over jaar en dag vercoft ofte versette, had en met malversatie van zijn betalingen zocht te strijken, heb ik uit zijn naam geprotesteerd van rechtvaardigheid der exhibitie. b.) 1615. 22. Dez. Huwelijkscontract tussen Jacob van Nieulandt, Schilder, gadsistent met Truylhen Loyson, Weduwe van Adriaen van Nieulandt, zijn moeder, en Adriaen van Nieulandt (Meester), zijn broeder, ter eer, en Maria van Ray, getrouwd met Maria de Haes, Weduwe van Balthasar van Ray, haar moeder, en Magdalena van Ray, Weduwe van Pieter Kiene, haar zus, der andere zijde. De Bruidegom krijgt van zijn moeder een goede uitstalling van wollen en linnen kleding, met d'gereetschappen en appendementen van zijn Schilders hoofd. De Moeder der Bruid wordt dem jonge Paar tijdens drie jaar vrij kost en woning in haar huis of, in plaats daarvan, jaarlijks fl. 200 vergoeding gegeven. c.) 1616. 25. Sept. Testament von Geertruyt Loyson, gewidmet Adriaen van Nieulandt (dem Alter), wonende in de Pijlsteeg, siechtelich zu Bett liegend. Ihren drei Söhnen, Guiliam, Adriaen und Jacob van Nieulandt, hat sie gemäß dem mit ihrem verstorbenen Mann vor Notar D. Mostaert abgeschlossenen Testament bei deren Verheiratung eine Aussteuer gegeben. Der älteste Sohn, Guiliam, hat sie am meisten gekostet; er bekommt eine zu seinen Lasten ausgestellte Obligation von fl. 72 als Prälegat. Im übrigen sind die drei Söhne, abgesehen von einem Legat an ihre Schwester Tanueke Loyson, Witwe von Jelis Clinckant, ihre Universalerben. Ihr Nachlass soll nicht versteigert werden dürfen, sondern mit Hilfe des Loses unter die drei Brüder verteilt werden. ^) Prot. Not. Jac. Westfrisius, Amsterdam. — Aus einem anderen Aktenstück geht hervor, dass der Advokat Benninck im Februar 1615 29 Gemälde für fl. 2636 verkaufte. Prot. Not. F. van Banchem, Amsterdam. Prot. Not. Jac. Westfrisius, Amsterdam. 2174 VAT NIEULANDT, d.) 1621. 16. Sept. Jacob van Nieuland, Schilder, erteilt eine Vollmacht in seinem Prozess gegen Willem Vinck. e.) 20. Dez. Jacob van Nieuland, schilder, schuldet dem Jeronimus de Hase 600 an geliehenem Geld. f.) 1623. 7. April. Jacques van der Lamen, Maler in Amsterdam, 39 Jahre alt, erklärt auf Ersuchen von Jacob van Nieuland, ebenfalls Maler in Amsterdam, dass er vor etwa zwei Jahren (die genaue Zeit weiß er nicht mehr) zusammen mit dem Maler Jan Baptist van Fornenburg und Gerrit Marsz aus Rotterdam als Sachverständige dabei gewesen sei, als der Bilderhändler Guillaume Wittenbroot aus Antwerpen dem Jacob van Nieuland 24 Gemälde, alle eine sogenannte Devotie darstellend, verkauft habe für fl. 250, wovon fl. 150 sofort, fl. 100 innerhalb eines Jahres zu bezahlen waren. Op huijden den Aprilis 1623 compareerde Jacques van der Lamen, Schilder, om ongeveer 39 jaar, iconend binnen deze Stad, en verklarede ten versoecken van Jacob van Eygelant, in die Schilder alhier, dat om ongeveer tien jaar geleden, (onbegrepen den juisten tijd) hij getuige nevens Jan Baptista van Fornenburg, mede Schilder, en Gerrit Marsz van Rotterdam als goedeman gestaan heeft over de coope van 24 stukken schilderijen op dobbel ducaten gedaan, zijnde alle een devotie (alzoo genoemd), die Guilliame Wittenbrook, Coopman van Schilderijen tot Antwerpen, aan de producent verkocht heeft voor de som van 250 gulden, te weten 150 gld gereed en 100 gulden binnen een jaar. (Unterzeichnet:) Jacques van der Lamen. Prot. Not. "W. CJuyt, Amsterdam. Notiz von N. de Roever. VAN NIEUWLANDT. 2175 g.) 1627. 30. Aug. Erwähnung von Jacob van Nieuwlandt, herbergier in De Hof van Holland (in Amsterdam). Ebenso am 1. September 1627. h.) 1629. 24. Mai. Vergl. hier vorne V S. 148ö Beilage k. i.) 31. Mai. Thomas Jacobsz Sergeant, om ongeveer 44 jaar, burger deze Stad (Amsterdam), erklärt auf Ersuchen von Jacob van Nieuwlandt, dass Thomas Birdt ihm heute gesagt habe, dat hij van den produtie had ontraagen 4 schilderijen, zijnde de 4 elementen van den produtie geschildert. k.) 18. Dez. Kontrakt über die Haushaltung und die Miete der Herberge De Hof van Holland (in Amsterdam) zwischen Jacob van Nieuwlandt und seiner Schwiegermutter, Mariade Haes, Witwe von Balthasar van Ray. 1.) 1630. 22. März. Jacob van Nieuwlandt und Maria de Haze, seine Schwiegermutter. (Die sehr undeutlich geschriebene Urkunde ist nicht zu entziffern: es ist die Rede von einer Schuldbekenntnis von 600). 