title: De zedelyke Toestand der Nederlandsche Natie op het einde der 18. eeuw
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: en met recht, aangemerkt, als noodzaaklijk, zal men ooit hoope kunnen hebben, om het kwaad, Indien het nog geneesbaar is, te heelcn. * Dit is waarächtig in ligchaamlijke , doch niet min in zedelijke gebrcken. Deze overwe- ging fpoort mij aan, om de bron van dit meer cn mecr toenemcnd zcdenbcdcrf in de Neder- landfchs jeugd aan te wijzen. Wanneer men herleest , het geen in het voorgaande b o e k van de Opvoeding gezegd is, zal men mij gewillig, denk ik, toeftemmen, dat in de vcrkeerde of verwaarloosde opvoeding de hoofdbron van alle deze rampen gelegen is. Men bcfchouwe den akker, die verwaarloosd , of niet naar be- hooren bcärbeid, en met goed zaad op zijncn tijd bczaaid wordc , hoe vcrwilderd is zijn ge- laad? hoe is hij bedekt met welig fchietend on- kruid? hoe befchaamt hij de honp van den land- man? Treffende afbeelding van het jeugdig hart, welk in de cerflc kindsheid verzuimd, cn niet door tucht en goede lesfen bekwaam gemaakt wordt , om het zaad der deugd te ontvangen , te koefteren, en op zijnen tijd vrucht voort te brengcn ! Het Digitized by Google JONGELINGSCHAP. V. ßoEK. S53 Het is met hct zedenbederf en de ondeugden juist gefteld als met de kanker , deze kuaal breidt zieh Heeds verder uic, cn houde niet op haare verwoelbngen voori te zetten, tot dat zij den dood heeft veröorzaakt. Van licverledc is men verflaauwd in . den ijver voor de deugd , in de werkzaame naarftigbeid van cen daadiijk deugdzaain leven, niets is natuurlijker, daa dat van geflacht tot geflacht het verderf toeneemt, tot het eindelijk die boogte berdkt heeft, dat eene wederkeering tot de oude zeden , door eene dikwijis geduchte omweneding, noodzaak* lijk geöordecld wordt bij den goederticren Vader van het raenschdom. Het gcen ik hier zeg, wordt geftaafd door de voorbeeldeo, van zoo veelc volken, in de jaarbooken der gefduede^ nisfen. De overband nemendc losheid cn onverfeh^ ligheid omtrent den godsdieast, en de zuebr, om vreemde natien na te volgen, welke de bar- ten onzer Nederlanderen beefi ingenomen , mag ook tot de bronnen van die zedenbederf getc- kend worden. Ongebonden te zijn van be^ juk van den godscUenst, van alle tengels ontfla>< gen te wezen , dit kittelt de onbedachtzaqM jeugd, die niet ervaaren geooeg is, om do ,r;ynp- zalige gevolgcn van zoodan^ bandeloosheid,' en de noodzaakbjkheid van de wijze van godsdienst cn dengd te berekenen. ■, 254 NEERLANDS Ik wil niet fpreken van 200 veele verlcider» der jeugd, als onder paruikemaakers,' haairkap- pcrs, mode- en galanteriekrämers en foortgelijke laagc zielen gevonden worden , welken , cm winst en voordecl van de losfe jengd te trek- ken , zieh in haare gunst indringen , en haar ' niet alleen ten dienfle ftaan'in alles, wat deze van hun begeert, maar haar 00k voorzien vah zulkc fnuisterijen , welke ingericht zrjn, om den wellust, het zij door af beeldingen , het zij door andere galanterien , gaande tc maaken , of op wel^ ke wijze zij 00k de jeiigd in het verderf bren- gen. • Eindelijk zoo verre gaat de ftoutheid , dat openlijk in de nieuwspapieten , van djd tot tijd, zedenverWoeftende boekjens, worden aangekon- digd, van welken men roerat, dat men eenige duizenden heefc verkocht, en van welken enkel de opfchriften, openlijk in de nieuwspapiereii geplaatst, reeds kuifche ooren beledigen. Wie niet geheel vreemd is, in het geen daaglijkä voorvalt, wect, waar ik op doele. — E^ne raak verwondert mij, dat men, noch van wegel de overigheid, noch van wege de geeilelijkheid , Zoo veel ik weet, eenige krachtdadige middelen in ’t werk gefteld heeft, om zoodanige onheil- brouwende fchriften te beletten , fchoon deze den Ji honderdmaal' meer nadeel doen , door de zeden te verwoeften , dan ooit een werk van PRIEST* Digitized by Google JONGELINGSCHAP. V. Boek. PRIESTLEY o»er het verderf des Christendoms, hoe onrechtzinnig ook, bij moogUjkheid veröor- zaaken kan. — En boe lang is er reeds geklaagd ' over het gebrek 'van onze’ gewoone almanakken in die opzigt, de zotte kluchten en vertellingcn , die doorgaands in dezelve gevonden worden, kunnen toch niets goeds te wege brengen, maar (bekken veelmeer, om aan de jsugd en aan' den gemeenen man önbeaamlijke gedadi- ten in te boezemen. Men onderfteune toch de poogingen van hun , die door het verbeteren van dezelven, het Vaderland eenen wezenlijkeö dien« doen f * yi. Digitized by Google 4. ♦ VI. B O E K. H E T H U W E L rj It: EERSTE HOOFDSTUK. ^^lle volken, bij welken de befchaafdheid meei' of min plaats vondt, hebben bet huwelijk als de waare bron van bet heil des Staats aange« merkt; zij hebben, min of meer, het huwelijk als iet heiligs cn eerwaardigs befchouwd, en de grootfte wetgevers der oudheid hebben er hunne aandacht op gevestigd, om de huwelijken aan te moedigen, dewijl zij wisten, dat de bevolking hunner (haten van dezelven afhing. Vol- gends de godlijke jaarboeken van moses, ge- ftaafd door de uitfpraken van den Stichter van onzen godsdienst en zijne Apostelen, heoft het huwelijk eenen godlijken oorfprong, en de echte 'V" Haat Digitized by Google ■( MET HUWELIJK. VI. Boek. »57 ßaat is zclfs in de gewijde bijbelboeken een zin- prent, wanncer de liefde van God jegens zijne gunftelingen wordc afgebceld. Het huwelijk is 00k in de daad, wanneer het naamlijk is, het geen het behoorc te zijn, te wetcn, eene volmaakte vereeniging van twee, elkandercn oprecht beminnende, deugdzarae per- foonen van de ddne en andere kunne, die el- kanders welzijn, elkanders vermaak , cn vergenoe- 1 gen bedoelcn, die gehecl in elkanderen toc fmelten, terwijl zij zieh in hun aanminnig kroost zien herleeven, het geen zij tot nuteige Icdcn van de menschlijke en burgerlijke maatfehappij , en tot eere van den Schepper , door eene gepaste opvoeding vormen — zulk cen huwelijk is, in ' . ' de daad, een hemel op aardc, eene bron van | aardfehe zaligheden, met welken de echtelijke Jiefde door den liefderijken Vader der menfehen gezegend wordc. j Vecl hangt er dan voor een land af, van het < al of niet behoorlijk in waardc houden van het huwelijk, van het al of niet behoorlijk vcn'ul- len van de pligten van hetzelve. Het zal der moeite waardig wezen, dat wij, aan die gewigtig onderwerp het tegenwoordig Boek be- Qeeden, om te befchouwen, hoc de zeden der Nederlanderen ^ met betrekking tot het , gedeld zijn. I. DEEL. R Wie Digitized by Google s58 H E T H U W E L IJ K. Wie den toeftand van Nedtrland öplettend heeft gadegedagen , zedert de laatfte vijfcntwin- dg of denig jaaren, zal hebben opgemerkt, dat de bevolking in dit land van tijd tot tijd af- neemt, doordien de huwelijken door verfcbeiden Omftandlgheden min worden aangemoedigd. Ik kcn veele braave jongelingen cn huwbare \Tijfters, welke ongenvijfeld toi dezen ftaat zoudcn overgaan, doch die terug worden ge- bouden , en gclijk men zegt , achter om zicn , uit hoofdc 1 dat hun middclen van beftaan , cn eene kostwinning ontbrekcn. De dcugdzatne jongeling heeft een ambacht, een handwrk, een fabriek of trafiek geleerd, of aan de hand, hij is fflisibhien opgeleid tot den koophandel, hij ia naarftig, arbeidzaara en vlijtig, doch hij bere- kcnt de kosten, die reeds terilond op het trou- wen lopen; hij berckent, hoe veel het huis- houden, het onderhoud van vrouw ett kinderen hem jaarlijks zal komen te ftaan, thans misicbien de helft meer, door de duurte van alles, wat tot een huishouden vcröischt wordt , door de zwaarcr lasten, welken moeten worden opge- bracht , door de meer kostbare levenswijze , welke de overhand nemende luxe heeft inge- vocrd, en welke hij echter, wil hij zijn fatzoeny elk in zijnen kring, bchouden, ten minften eenig- zins zieh genoodzaakt ziet te volgen — en on- dertusfehen zijn de winften niet evenredig ge- klem- Digitized by Google HET HUWELIJK. VI. Boek. 559 fclomtnen, naannaatc van de gcwbone verteerin- gcn, zij zijn vecleer verminderd door de onge- lukken der tijden. ■■■ ■ Nu ftaac de deugdrame jongeling verlegen, hij wcnschce zieh zehren, hij wenschte de vriendin van zijn hart gclukkig te zien, maar de voorzigtigheid raadt hem hcc huwelijk af, omdac hij fchroomt, dat hij mec zijne betninde welh'gt in kommerlijke en angst- volle omllandighedcn zal vcrvallen , welke hunne genoegens cn heil ftooren, cn hun een kwijnend leven veröorzaaken zouden. — Hij ziet de voor- beelden van zoodanige met zorgen en zielskwel- lingcn worftelende deugdzame gchuwden in den burgcribac geduurig voor zieh, en hoort de geneesheeren 00k dit als eene . reden opgeven van de vermeerderde zenuwzickten in Nederland., en hij aarfclt, hij ftelc oh, te trouwen, hij ziet ' er eindelijk geheel vah af. De wulpfche en losfe jongeling, het kind der weclde, de jongeling van bedorven zeden, hoe- danig wij in het vooigaandc Boek bcfchrevcn, en wier atmtal wij gezegd hebben, niet gering te zijn in Nederland ^ ziet het huwelijk met verachting aan, alt een’ (laat van flavemij, in welken hij vooril niet cer zieh wil kluifteren , voor dac hij van z^e lütten en vermaaken alt verzadigd zal wezen. Hij beichimpt den deiigdzamen , en noetnt hem onnozel , <hc zieh ton dftie vroHwe vcrbkidt , die zieh den la* 11 2 van t i ! Digitized by Google i6o H E T H U W E L IJ K. ▼an eene huishouding, en kinderen op den half haalt, die van alle vermaaken in den Ihac van vrijheid, gelijk htj het noemt, afllaat, om zieh voor altijd aan ö4ne te houden. Op deze wijze kan men ligt begrijpen, van waar hec kome, dac de huwlijken van rijd tot tijd zeldzamer worden, behalven onder den ge- meenen man, die, niets te vcrliezen hebbende, te ligter waagt, om tot het huwelijk over te gaan; als ook, van waar het kome, dat meest al de huwelijken uit verkeerde beginzekn en met verkeerde oogmerken gefloten worden. Het is eene onbeewisebare waarheid, dat gee* ne echtverbindtenis recht geluk kan febenken, dan waar de beide echtgenoten de fchatten van deugd , verftand , en wcderzijdfche liefde ten huwelijk aanbrengen. Deze worden, door de wisfelvalligheden des tijds even min, als door de rampen des levens we^enomen, deze blij- ven niec allcen door alle de tijdperken van het leven tot in den hoogften ouderdom, maar ver- meerderen zclfs van dag tot dag Samen deelgenooten van voorfpoed en druk, worden de deugdzame harten fteeds meer en meer ver- cenigd, zoodat ten laatften zoodanige echtgeno- ten aJlecn voor elkanderen leeven, en in de we- derzijdfche liefde alleen genoegen vinden. Mijn vriend deugdi-ief en zijne eerrijk hebben dit bedacht, toen 2ij cot hec huwelijk tra- Digitized by Google HET' HUWELIJK. VI. Boek. 261 traden; beiden hadden zij elkanderen leeren ken- nen als bezittende de bovengemelde hoedaanig- heden , beiden hadden waare hartelijke liefde voor elkanderen opgevat , en beiden genieten thans in een gezegend huwelijk genoegens en Ealigheden, welke de kinderen der weelde ver- geefs zoeken en najaagen. ■ ' Doch zulke huwelijken zijn er helaas Hechts enkel in Nederland. De beweegredenen , welke de 'nieeste jongelingen tot' het aangaan van een huwelijk beweegen , zijn niet deugd , verftand , goedäarcigheid , welke echter alleen , gelijk wij zeiden , de bronnen van huweli^s- zaligheid' omiluiten kunnsn , maar, - eene enkele reize, uiterlijkc fchoonheid,' en eene welgev»rra!- de gedoancc-, cn houdingides ligchaalns', eene andere keer, de listen en vleijende bekoorlijkhe- den der Coquenerijy doch voomaamlijk geld en goed. , ■ . ,• .Ik zeg, eene, enkele reize gebeurt h^t, dat •en fchoon gelaad den jongeling verrukt, zoodac bij zieh daar' aan vergaapt, en.zonder iverder» met iet: anders raad te 'plecgen, de fchpope , die hem bitooverde , - ten - huweU^; neemt. — — Ook hdiben wij enkele. voorbeelden, dat eene Coquette, die Urikken fpande en netten ’uiczeue, in haare oogmerken geflaagd is , en eenen on*. voorzigtigen jongeling .daar in verwarde. Wij zagen in deze gevallen ook doorgaands on- ' ■ ’ R 3 ge- Digitized by Coogle iSi HETHÜWELIJK.' gelukkigc huwelijken , dewijl Iiefde,op fchoonheid illeen gevcstigd, of verrascht door de ftreelin*« gen der coquefterij , zelden wortelen flaat in den grond van het hart. Welke vemiogens hccft eene vrouw, die niets mecr is dan een A:hoon beeid, om haaren echtgenoot. Ainrragm genoegen te verwekken , daar hij aan haare fchoon- heid gcwoon rtakt , daar dezelve misfchien door «ene licktc , of door het küiderbaaren als anders» zo al nict geheel verdwijnt, cen roinftcn gewel- dig afncemt? ,..En naauwlijks was in hec twccde opgegevcn geval hec huwelyk voltrok- ken , of de fchiilen vielen van de oqgen , de bcgoochellngeo': verdweenen , en berouw, ver- koeling , ja niet zelden onderlinge' af keer kwa- men in de plaats, en nutakccn het leven van beide de cchcgonotcn biaer. / c i ; ,.j Doch van het grootlle gedeelte worden de huwelijken in Nederland uit belang aangegaan, en bijoa voor niets anders gehouden, ,dan voor gefchik.e middelen om op eene behendige wij-; zc aan cen goed beftaan of fchanen te' geraaken. ' Wanneer men in Nedarlatid ovef het.’ huwe- hjk hoort (jirekeh, is -*— wat gij oofc'van het- ielve h^n getuigen — - het geld ahijd de hoofdzaak'; daarop volgt misfchien de fihocn~ heid: t^erßand, deugd^ zachtheid vsfa iaxi ver- fdnjnen op zijn best 'ln ’t verfebiet ' • t I - TWEE- Digitized by Google * TWEEDE HOOFDSTUK. Geld is dan , gelijk wij in ’t voorgaande HoofdßiA leiden, tneest-al de groote hoofdzaak in hec ftnk des huwelijks. - — De jongeiing, dien wij boven befchreven , als bedaard vooruitziende en overleggende, hoe hij, in het buweiijk tredcnde, waartoe zijne gene* genheid hem drijft en aanfpoort, het buishoude« zal kunnen voedcn, en vrouw en kinderen, naar zijne omftandigheden , onderhouden , vcmeemt-, dat zekere juffer een kapitaaltjen bezit, het welk toereikcnde zou zijn , om zijne zaaken , mct hoop van goeden uitflag, voort te zetten, zoo- dat hij eene genoegzame kostwinning daardoor kan hebben, ten einde als een ordentlijk man met een huisgezin te beftaan. Daar gaat hij op uit, en waagt het, zijn huwlijks-voorllel te doen. Het meisjen is verre van eene fchoonheid te wezen , misfchien heeft zij zelfs het den of ander gebrek, haar verband is ge- ring, en haare geaardhcid en inborst niet van de gemaklijkden , doch gcld vergoedt alles. Wcldra wordc de zaak geklonken, hec buwlijk is klaar en wordt voltrokken. Hoe duur moec echter menig man deze zijne keuzc naderhand bcklaagen! — De yrouw ver- öorzaakt, door haar onverftand, door haar fpij- R 4 ^ Digitized by Google #64 H E T H U W E L IJ K. rig en kribbig humeur,dag op dag nieuwe ver- drietelijkhcden ; op het minde woord moet hij hooren, dat alles van haar gckomen is, dac zij hem tot een’ man heeft gemaakt; hoe kwelt hij rijne ziel! : — Gelukkig, zo hij niet zijn ver- driet tracht te verzetcen door verkeerden troost te zoekca De dichter zingt er van ; De divaue man , die ’c geld , meer dan de vrouir bedogt, Moet vaak zijn dwaaze keuze op ’c allerduursc becaalen; Wordt in zijn eigen huis op ’c allerwrecdsc ontvuogd , En moec als balling in zijne eigen wooning dwaalen. Hec heimeliik verdriec knaagt hem de han-aat af, Doet bem in dronkenrcbap te dwaas vertroofting toekeni Zijo fporeloos gedrag rukc ijlings hem in ’c graf, £n doet al (lervend bem zijn buwlijk nog vervloeken. Hoc het met de vrijäadjen en het huwelijk doorgaands zieh toedraagc , ten opzigt van jonge lieden , die hunne jongelings - jaaren zoo darcel en verwijfd hebben doorgcbracht, als wij boven befchreven, kan ik nict beter voorftellcn, dan met de woordeii van eenen oplcttenden Schrij- ver. „ Een jong Heer, die in het ontuchtig leven eindclijk begint verdriet te krijgcn, flaat bijna geen kerkgang over , om te zien , of hij daar ook eene Juffrouw mag aantreffen , die rijk en mooi genoeg is, om voor hem tot huisvrouw tc dienen; — zoodra heeft hij deze niet ont- dekt, of hij vraagt bclct bij haare ouders, en bC' Digitized by Google HET HÜVVELIJK. VI. B0EK. 265 begeeft zieh vcrvolgends , fieriijk en wel uitge- doscht, defeig gekapt, bchoorlijk gepoederd, en voorzien van de nodige hwlc^es , ringen enz. naa haar huis, om aan de ouders zijne genegen- heid voor hunne dochter te kennen te geven. — - Nadat de vader behoorbjk ondcrzocht heeft, hoe veel geld mijn Heer jaarlijks ten naaften bi| wel maaken kan, geefc hij zijne (oeftemming, TTiids zijne docheer daartoe kan worden overge- haald: vrijheid bekomen hebbende , om ’s anderen daags weder te komen , ten einde zulks te beproeven, wordt mijn Heer, niet min fieriijk gekapt, en zoo wit als een tachtig jaa- rige grijsflard gepoederd, bij het onnozel raeis- jen toegelaten, aan welke hij, met alle kracht van welfprekendheid , zijne oprechte liefde , en de zekerheid van zijnen fpoedigen dood voor- draagt, Indien hij ongelukkig genoeg mögt zijn, om niet in het bezit van zulk een beminlijk voorwerp gefield te worden.” ,, Het femimenteel meisjen, getroffen niet mm door de elegante kleeding dan door de fmoorlijke verliefdheid van mijn Heer den galant, verklaart zieh daadlijk, niets tegen zijn’ perfoon of gedrag te hebben, maar volftrekt ongenegen te zijn tot den huwelijken ihat, welk laatffc echter door- gaands op zulke algemcene gronden gefchiedt, dat de welbefpraakte tong van mijn Heer, den galant, weinig mocite nodig heeft, om dit zoo R 5 bon- *ÄJ HET HUWELIJK. bondig te wederle^en, dar het willig meisjea 'lieh eindelijk met een Itch moet gevangen ge- ven; — • maar wcl verre met dat al, van het verzoek daaröm daadlijk in te willigen, wordt aan mijn Heer Hechts naa veele moeite toege* ftaan , dat hij om de acht of veertien dageo mag komen zien, hoe het met de gezond- heid van zijne beminde engelin gcfteld is welke vrijheid dan wcl rasch zoodsnig vermeer- derd wordt, dat de zaak in körten tijd geklon- ken , en het huwiijk voltrokken wordt.” • „ Men kan zieh ligt verbeeldcn, hoe groot deze liefde van beide kanten zijn moet, en aan hoe veele gevaaren zulk een huwelijk verbonden fs, van welk laatlle.men des te meer zal over- tuigd tvezen, wanneer men aanmerkt, dat het aan een’ heer voorfil tot de uitteHle fchande zou gerckend worden, indien hij, naa de bovenver* haalde liefdc>verklaaring gedaan te hebben, daar niet ftandvastig bij bleef volharden, zonder in aanmerking te nemen, dat bij, bij zijne nadere verkeering met het meisjen , zoodanige tegen- ftrijdighedcn tusfehen zijn humeur en dat van zijne beminde zou kunnen ontdekken, dat de , liefde voor zijn en haar tijdelijk geluk hem vol- ftrekt tot het tegendeel zou moeten aanfpoo- ren. Men verönderllelt, dat het meisjen, Cwelk dan reeds gerekend wordt, haare liefde bepaald te hebben ,) daardoor veelligt gevaar zou Digitized by Google HET HUWELIJK.' VI. Boek. zou looperit otn van hartzeer in eene kwijnend« ziekce le Horten, en,daar aan te Hetzen: — * de Heeren hebben hier o^rer het algemeen min nood van, * ten minflen- die genen onder dezelven, welken de ’ belachUjke. gewoonce betw ben, om een ' naamlijsc van zes of acht Juffix>u< wen te maaken, en dezelven tan nmnmer af ZOO lang rond te loopen, tot dat er eindelijk eene van haar toebijt, het welk hier onder een zeker foort van jonge Heeren al veel in het ge« bruik fchijnt te wezen.” 1 Het gebeurt ook wel in Nedtrtanä^ dat eene ruivere liefde, gt^nd.op geiijkheid’van liefta« lige aan en .deogdzamc zeden,: twee jonge hatw ten onwe&flaanbaar tot eikandeten neigt, welke geheel voor elkandcren., gefchapen, het geluk« kigst huwelijk, naar alle menschlijke uiizigten, fernen zdiiden.bdedKcn, itxlidn . niec de geld- of cerzucht der’;Ouderen haano liefde hinderpaalen fteldc, zoodat de geljevetL'jaacen lang kwijnen,- niet' zdden tot ' wanhoopige ' aanflagen overilaan ^ ef ook' tvel' hunne' gpetrouwe genegenheden met- de dood bektmpen. ' , , i 1 Rust zacht, gij overblijfecls van den wakke- ren lycidas! in ’t kille graf, welk uwo (herbare :>k r A a-r t j e n', met bloempjens bc- ftrooit , met haare traanen • bevochtigt ! Uwe gefchiedenis moet echter, — die zal uwe zaligc tust nici ilooren — aan de wcreld wor- den H t: T H U W E L Ijf k: den mcdcgedeeld, ten leerbeeide van'zulkc eu- ders, die, door geld-zucht of trotfchen hoog- Inofed- gedreven i' ' in dwingelanden jegens hunne ikinderen orflafden.': — Lycidas beminde KLAARTjEN, en' werdt van haar bemind. Hij, door- de'omftand^hcden , waar in zijno ouderi lieh bevonden , crt dbor zijne 'bekvraainheden, en eigen vlijt en naarftigheid in flnat, oni, on* der ’shemels zegon, flen fatzocnlijk beftaan voor eeij huishouden te können hebben :k l a a r t j e n , de dochtcr van deugdzanieiliedcn, wier achnng in de wereM Vöodil -nlot geringer 'was , dan die van lycidas' oüderen, doch wicr bezitdngen «isrehien de bezittingen van dczon.niet evenaar- dcn. — .c ßelde'jonge lieden van edele begin- zelcn^ deugdzaatD^ en van echte • godsdienlHgheid zonder dweeperij. ' Hunne genegenheidi oponbaärden zij . beiden aati de wederajdfehe- öuders , • en de vader > va» LTCiD As'verzocht ’zolfs voor'.zijoen zoon aaa kla'artjfns ouderen vrijbeid van ' verkeer; yinff. _ — Hoc' meer deze ' beminlijke rwee el- kanderen Icerden kennen, hoe meer de gelijk- heid van aart -cn dciharmonie hunner harten zieh openbaarde. ■’ - • • . • Eindelijk' wenschte lycidas het doel van zijn verlangen te bereiken, en met het waardtg vnoru'crp zijner kuifche liefde in den echt ver-' bonden te ..wohien. — — JWat gebemt ? . Zijn Oigitized by Google HET HUWELIJK. . VI. Boek. si6p Zijn vader wÜ nu , gelijk dit beiaas ! ln Neder- land niet zeldzaam is, als wäre eene kooptnan» fchap te fluiten, vooraf bepaald wcten, wat de oudcrs van hec meisjen, haar ten huwelijk zul- len medegeven; hij wordt ontwaar, of hij ver- beeldc zieh, dat dk aan zijnc verwachting niec zal voldoen , en nu , zonder eenige andere re- den, verbiedt hij zijncn zoon zijne verkeering voort te zetten, of aan klaartjen verder te denken. Ten einde den (landvastigen LYDic^s hiertoe over te haalen, worden geene norfche mishandelingen , maar ook fomtijds gee- ne vleijerijen gefpaard. De vader fchrik vrij o deugd! De vader flaat zijnen zoon voor, indien hij zijne liefdc wil verzaa- ken , hem ten zijncn koste een voorwerp , waar aan hij zijne zinÜjke lasten zal kunnen boc- ten, te bezorgen en te kameren. Het edel hart van den jongeling ijst op dit voorllel, hij kan het in het vadcrlijk huis onmooglijk har- den, maar befluit hetzclvc, zonder ict mede te nemen, te vertaten. En wie bcrekenc. tot welke wanhoopige ondememingen de goede jon- gcling, gehecl radeloos, zou vervalJen zijn, In- dien niet de ouders van zijne beminde hem had- den kaandc gchouden, dat hij den godsdienst cn deugd getrouw bicve. Nu worden alle middelen van overreding, van voorfpraak, van tusfehenkomst van vrienden in ’t werk gellcld ■ — vruch- Digitized by Google t7<s II E T H U W E L Ij K. vruchtelooi! H« hart van den onnamurlijken vader ws hardcr en onbuigzamer dan mecaal. — Twee jaaren zworf de jongeling om, volliarden- de in zijne liefde , ftandvastig in zijnc ouder- min. Eindelijk gaf men hem van zijns vaders zijde hoop, indien hij eerst wilde weder- keeren , cn met zfjnen vader verzoenen. — — Niets vuuriger wenschte l v c i d a s , hij vliegt naar het ouderlijk huis , valt • zijnen vader te voet, omhelst zijne knieen, zijne traanen ver- vullen , mct eene (Hlle welfprekenheid , het geeo *i]n ontroerde mond niet kon voortbrengen. — .. Maar , hoe bedriegt hem de uitkomst ! hij Ipreckt, na eenigc dagen, van zijne liefde, bidt zijnen vader, dat die hem nu eindelijk volkomen gclukkig maake, maar hoort zijn vonnis: Zijns vaders wil is onveränderlijk : hij zal van het mcisjcn van zijn hart afzien. Deze uit- Qiraak treft het hart van den waardigcn jonge- ling, ZOO treft de donder, die voor de voeten van den reiziger nederflaat, Hij bceft, de Tchok is te zwaar, het aandoenlijk hart bezwijkt; hij zijgt ncder, valt te bed, een hevige ftuip, en de jongeling is niet raeer. — — Ik zal niet ondememen de rampen te befchrij- vcn , die dezen onnamurlijken vader pijnigen moetcn — zijne martelingen moeten verfchrik-^ lijk , de angst , daar zijne ziel ondcr beeft , vrccslijk, en de ftoijn, die in het gcfchonden Digitized by Google HET HUWELIJK. VI. Boek. *71 Vaderlijk gcweten woedt, ijslijk zijn. God* verfchrikkingen legeren zieh , als onweders, rondöm hem. Een* moordenaar te ' heeten ■ - een’ moordenaar van eenen deugdzamen en be> minliiken zoon — eenen vrooraen, onfchuldi- gen jongeling — ontzachlijke verwachting der fchroomlijkße ilrafien, duizendvouwig van hcc onewaake, befchuldigend, overeuigend, richtend» veroordelend geweten verdubbcld ! De Lezer ftelt belang in het on<chuldig on- gelukkig meisjen. De invloeden van den troostrijken godsdienst van jbzus, de voorbid* dingen van de godvruchtige ouders bij den irocai der Godheid, de bemoedigende aanfpraken van eenen liefderijken vader en tederbeminnende raoeder, en de gerustfteilende kalmte van hec fneeuwwic geweten, doen haar gelaaten in het welbehaagen' van haaren hemel/chen Vader be- rusten zoo vccl vemag de deugd! zoo veel vermag de godsdienst! Maar deze zijn ook de rampralige gevolgen van den invloed, welken het geld, bij bet aan* gaan der buwelijken, onder de Nederlanderen oefenc. Wie weet, hoe vede voorbeeldea nijne Lezen zieh daarvao herinneren ! Daar is nc^ een« bron , waar uit in her (luk »an buwelijken veele onheilen voortvloeien ; fora- mige jongelingen vergetende de ies van naso; "wslt gij trmvcH, zm trmn tm ms geHjktn^ cn Digitized by Google a;» H E T H U W E L IJ K. en niet opmerkende, dar gelijkheid van ßaat gelijkheid van zeden haart, zoekcn eene vrouw, äe in' aanzien en ftaat verre boven hun verhe- ven is, die heeft meest altijd nadeelige ge- volgen. „ Eene al te ho<^eboren \touw, zegt zeker Schrijvcr, matigt zieh veeläl eene ' trotsheid en eene meefterSchtigheid aan, die de man bezwaarlijk verdragen kan, en die hem, in plaacs van te verheffen , ten diepften vemede- ren. Hoe flaafachtig gaat hij gebukt onder bet juk van zijne heerschzuchtige vrouw? Niettegenftaande zijn fchrander oordeel, is hij al- tijd het voorwerp van verächting van het zooge- naamd aanzienlijk geflacht zijner huisvrouw, tot dat het knaagend verdriet hem in eene ziekte dort, die hem eindelijk aan de bitze verwijten en fmaad- redenen zijner heerschzuchtige faroilie ontrukt.” • Het gemeen in Nederland heeft zeldzame ze- den, wat het aangaan van huwelijken betrefc; hier hecrfchen doorgaands enkel de zinlijke lüsten ; in een herberg, bij gelegenheid van een kennis of andere vrolijkheid, krijgen zij nadere kennis, de . driften ontfteken, worden ingewilligd, het meis- jen bevindt zieh vervolgends zwanget, en nu - wordt het een huwelijk, indien er nog bezeffen van cer en deugd in het hart van den jongeling overig zijn. Zeer zelden gebeurt het toch, dat de huwelijken onder de laagere klasfen, gee- Dc huwelijken zijn van noodzaaklijkbeid. QER- Digitized by Google DERDE HOOFDSTUK. Wannecr nu eindelijk de TOj'äadjen 200 rer gcvorderd is, dat hct voltrckken van hct hnwe- ■wdijk bepatld cn vastgeftcld wordt , 00k met gocd- keuring van wederzijdfchc oudcren cn voogdcn, gaac men vooräf over tot het rcgelen en be- paalcn der huwclijkfche voorwaarden , van wel-* kc, in dere bcfchouwing der Nederlandfclie ze- dcn, met een woord dient gefprokcn te wor- den. Hoe zeer, in een land en onder eene natie, daar de koophandcl het grootfte en meest ge- mecne middel van befban is, de voprzichtigheid het invocren van huwelijkfche voorwaarden , aan- gcraaden en gewettigd mag hebben, ten eindc de Vrouw tegen alle onvoorziene tegenfpoeden , welke het wisfclvallig lot der ondermaanfehe eaaken ook den cerlijkflen en nijverftcn koop- man kan berokkenen, in veiligheid tc ftcllen, en voor armoede te bewaaren, of te voorzien, dat nict hct kapiraal, welk zij mede ten huwe- lijk brengt , in den ramp van haaren man , mede verlooren ga ; hoe zeer gevolglijk over het ge- heel huwelijkfche voorwaarde:i onder eörlijke lieden nie: kunnen worden afgekeurd, uogthans zal men , in aanmerking nemende , wat omtrent dezelve , naar de tegenwoordlge zeden , bij vee- . J. DiTEL. S len Digitized by Google 174 H E T H U VV E L JJ K. Jen plaats vindt, niet kunnen nalaten, ook liier over zedenbcderf te klaagen. Voor eerst: hij lict opftellcn van dezelven, h« welk meest tusfchen de wederzijdfche ou- dcrs gefchicdc, tenvijl hcc minncnd paar flechts haakc naar het bereikcn van hun verlangen , wor- den ZOO veele bijzonderheden geöpperd, wordtzoo geijverd, om elkandcren een kans af te winnen^ dat niec zclden twist oncfhiat, die van we^ra- zijde hevig voortgezet, het geheele huwelijk tc niet doct, en de jonge lieden van hun gehoopte heil , dat zij in hunne echt - verceniging zieh voorftelden , verftoken worden. — — Voords zorgt men bij de huwelijkfche voonvaarden voor lange tijden, men bedenkt alle mooglijke ge- vallen, hoc en waar de goederen, of gelden, die ten huw'elijk aangcbracht worden, in gcvalle van overlijden cnz. beianden, hoc zij weder tot de familie keeren zullen. — Welk een mitrast? Terwijl de jeugdige gelieven op de zaligheden van dit aardfehe leven bedacht zijn, en zieh met de bckoorlijkfte verbecldingen ftreelcn, wordt van hunnen dood gehandcld, cn zij zijn verpligt, in het midden van hunne minnekoze* rijen, als het wäre, hun uiterllen wil te teke- nen, als of zij zoo grafwaards fpoedden. Niet, dat het ooit verboden zij, aan den dood te denken, maar nogthans heeft, volgends den wijzea Oofterlipg, ällts zijnen beflemden tijd. Die Digitized by Google ÜT:T TIUWELIJK. VI. Boek. 075 Dit alles echter kan nog mct de eerlijkhcjd bcftaan, maar hoc veele voorfaeelden hccft men nict in NeJerland van het fchandclijkllc raisbruik van zoodanige huwelijkfche voorwaarden. - Men bcpaalt in dezclven eene veel hooger fomme van gcld of goed, welke de vrouw mede tcn huweÜjk brengt, dan naar waarheid, men wijsc haar eene douarU of lijfcocht toe, grooter dan dikwijls de wederzijdfche bezittingen faamgcno- men bedragcn. — Dit gcfchicdt met een twee- Jedig oogmerk ; men laat voorccrst niet na te verfpreidcn, hoc voordeelig een huwelijk men gedoten hebbd; dit geeft den jongen koopman gcloof (cre/Ä; ,) om zijne zaaken uit te breiden, en door te zetten, gclukt het hem, en gaat zijn handel voordeelig, in dat geval krijgt de zaak eenen goeden en veiligen uitflag ; maar loopt het hem tegen, het zij door tegenfpoe- den, het zij door eigen onkunde, of verkwis- ting , of venvaajlozing , dan openbaart zieh deze verborgenheid der ongerechtigheid. Men maakt eene breuk, de fchuld-eifchers wor- den afgewezen, cn mocten toczien, omdat de vrouw van den boedel eerst aftrekt cn naa zieh neemt, het gecn haar, blijkens de huwelijkfche voorwaarden toekomt, al zoii ’er niets tot af- betaaling der fchulden overfchieten. Nu wordt er met de fchuld-eifchers eene overeen- komst getroffen, voor twaalf, den, of zelfs S a min- 2-Ö H E T H U W E L IJ K. minder ten honderd, en de man Iceft ruim etl overJaadig, als ’t wäre, van het goed van d* vrouw. Zoo wordc hcc beste misbruikc , en goedc oogmerken , door list en bedrog , ten kwaadc verdraaid. Eindelijk wordt het hnwciijk voltrokkcn, en de twee gelicven voor het cclu-altaar plegtig aan clkandcren Verbünden. Hcc is opmerklijk, dat alle volkcn, bcfchaaf-. de en onbefebaafde , doorgaands het huvveiijk met vcele plegtighcdcn, met vrolijke bruilotten , met dans, zang, en fpel,ge\voon waren te vie- ren. 1 let jonge paar werdt openlijk als in zege- ftaatzie omgclcid , en clk der land- ftad- of dorpsgenoten dceldc in hun heil , en allerwegen hoorde men de toejuichingen en zegewenfehen. — Op dezclfdc wijzc waren ook onze vooröudercn gewoon tc werk te gaan; de kundige Schrijver der natuurlijke Hißorie van Holland, heeft ons daarvan een uitvoerig verflag gedaan. Zclfs ging men in de pracht en overdaad bij de brui- lofts - feeden dikwijls tc verre, zoo dat de ove- righeid zieh genoodzaakt vondt, bij keuren en verürdeningen , daaromtrent bepaalingen te maa- ken; waarvan gemelde Schrijver ook voorbeel- den heeft aangevoerd. Wie met een wijsgecrig en menschkundig oog dit onderwerp befchouwt, zal deze aloude gewoonte gegrond en alszius naeuurlijk viuden. De Digitized by Coogle HET HUWELIJK. VI. Boek. 277 De openhare plef^tigheden vereeren her huwelijk als eenen cerwaardigen en achtbaren ftaat, wel- ke op het algeuieen heil en welvaart te grooten invlocd hjcft, dan dac niet elk zijne deelncming zou' betiiigen. ßlijdfchap, vreugde, vrolijk- hetd voegen no ut in het leven van den measch , of zij voegen dan , wanneer twee ecnsgezinde zielen tot het bozit van het voorwerp van hun liefde - verlangen geraaken. - — En de bruilofts- feesten vcrfpix;klden eene zachtheid in de, door de aandoeningen van vrolijkheid gelenigde, ge- moederen ; Imisgczinncn en geflachten werden nader onderling verbonden, de grond tot nieuwe hiiwelijken gelegd tusfehen jonge lieden, die OTider' de vennaaken der bruilofe clkanderen ken- nen leerden x oude vete en wrok , die plaats mögt gchad hebben, werde bijgelegd, en voor eeuwig verzoend. ^ Zolfs wist de wijslieid der oiiden aan alle deze plcgtighedcu en vermaa- kon eenen eerwaardigen zw«ai te fchenken, door het heilige van den ftaatlijken godsdienst. Hoc ori^hildcig is hec voor, het menschdom, dat men zelfs de beste inrichtingen cn gewoon- ten doer huitenfpoorigheden of flinkfehe onicr- •neraingen in verdenking gebracht, en daardoor al het goedo, welk zij konden en natiiiirlijk moeften uitwerken ,’ gcHaord hcefc. — De biii- \tenfpoorighcid in pracht, in dartelheid, in dron- Venlchap cn daaruic ontllaane vechterijen heclc, S 3 6«' Digitized by Coogle 578 H E T H U W E L I J K. gclijk wij rccds zeiden, van tijd toc tijd ar Ovcrigheid aanleiding gcgeven, om door kt bepaa)ingen te maaken, ja zelfs de uitgefL bruilofts-maaltijdcH te vcrbicden. De / künde, bevreesd voor oproer en muiterij , ff de hier ook haare rol; men was beduchc, men hadt voorbeclden, dat op zoodanige nj: tijden famenrotcingen gcmaakt, en ontwerpe ttn nadeele der genen, die bet bewind voerde toc ftand gebracht konden worden. W doordenkt, beklaagt het lot van den ilervelfn^ In onzen tijd zijn er zoodanige keuren v'u nodig. Men vemeemt Hechts heeJ zeiden dat er een uicgebreld bruilofcs - feest gehoudei wordt, misfcliien hier of daar ten platten lande, alwaar de eenvouwige natuur altijd nog het langst haare rechten behoudt. — De huwelijken wor* den thans , voor het grootfte gedeeJte , zonder eenigen omflag , en in llilce voltrokken ; Du? fchrijft er le krancq van berkhev over; „ Deze of foortgelijke plegtigheden blijven, üj eene mindere of meerdere niate, nc^ al in zwang bij Ol zen Burgerftand; maar zijn onder de groo* ten bijkans gehecl buiten gebruik geraakt. ’Et fchiint bij vcelen een geest van vcrichiing voor de Huwelijks-plcgtighedcn te heerfchen, en ’t is als of men ’cr eer in Helle , da men zonder eenige Haatlijkheid huwt. hien gaat, zonder van iemand vcrzcld te zijn , ja zelfs Bniid en ßruidegoa wel ftf* Digitized by GoogU HET HUWELIJK. VI. Boek. afeonderlijk, in eene dagelijkfche kleeding, om in ftilte te trouwen. En als wilde men zulks nog meerder nieuwigheid bijzetten, begeeft men zieh, als ter fluik, naar eene Franfche of En- gclfche kerk, om aldaar in den Echt verbon- den te worden; fchoon men geen woord Fransch of Engelsch verfta : zoodat de koster gerood- zaakt zij, hen in ’t oor te fluisteren, als zij oi4 4>f jes hebben te zeggen , of knielen moeten. enz. Intusfchen zijn echter onze deftige Burgers in de (leden nog al mecrendeels voor het houden van •enen plegtigen bruiloftsdag.” — — Evenwcl zedert deze Schrijver dit op het pe- pier ftclde, en dit was in 1772, is de gewoon- te, om in ftilte, of, gelijk men het noemt, extra te trouwen, meer toegenomen, zelfs onder den burgerftand. — Wie maar eenigzins in ftaat is, om de exera gift, welke bij zoodanige gdegen- heid aan de Diakonie-armen moet gefchieden, en waarvan op vccle {ftaatzen eene vaste fomme bcpaald is, beneden welke men niet geven mag, op te brengen , trouwt in eene geilocin kcrl: , alwaar niemand tegenwoordig is, buiten den pre- <likant, twee oudcrlingen en twee diakonen, en de naafte bloedvcrwanten van het jonge paar, ja dikwijls zijn dezen niet e6ns tegenwoordig. Hier wordt de huwelijks-plegtigheid door het voorlezcn en beäntwoorden van het formulier voltrokkeu, en allen, die hier vergaderd zijn, S 4 m Digitized by Coogle «8o H E T II U W.E L IJ K. tot getülgen genomen ; waama het jonge 'paar , hec welk ieder afzonderlijk door het kostershuis in de kerk is geflopen , ook längs denzclfden weg naa huis kcert. — — Even als fchaamde men ^ich , dat men een huwelijk aangaat , en als of men iet bedcnklijks bedreef, waar men ZOO n)in getuigen bij beg^ert, als fleehts moog^ lijk is* Dikwijls aijn enkel de wederzijdfche ouders , en broeders of zusters, en geene verdere nabe> ^ llaanden bij de gelegenheid der huwelijks-volr trekking, bij elkanderen ten eten, en alles loopt ZOO llil af, als of er eene daaglijkfche en ge- meene zaak verricht wäre. Aan welke oorzaaken men deze vcrändering in eene alöude en algemeene gewoonte hebbe toe te fchrijven; aan eene grootere verlichtheid dezer eciiw, welke niets zal ophebben met ui- terlijkheden , raaar (lechts, wijsgeerig, op het wezenlijke ziet , of aan zekere te verre gaatv- de naauvvgezetheid omtrent het ftuk van vrolijk- heid en vermaaken, of aan de flechtheid der tijden, welke geene buitengemeene verfpillingen bij bijzondere lieden gedoogen; of aan eene ver- koeling van gezellige menschlievendheid, die tot onve ichilligheid wordt; of eindelijk aan den ton, welke het huwelijk met een geheel ander Oug bcfchouwt, dan het de wijzen en verlhm- digen in alle ecuwen bffchouwd bebben, en wcl- Digitized by Google IIET nUVVELIJK. VI. Boek. =8i welke ongevoelig door. den burgerftand vvordt nagcvolgd , ondcrzoeke hij , die liist hecft , het zow ons tc vcr van ons beflek verwij deren. Dit is genoeg, tegenwoordig zijn het door- gaands enkcl lieden uit den geringeren burger- , ftand, of uit nog hager klasfen, wier huwelij- ken , in het openbaaf , in de tcgenwoordigheid der gemecnte , worden ingezegend. Dit hadden -wij te zeggon -voa de zedcn dtr Nederlanderen , inet betrekking tot fiet'a’än- gaan der huwelijken , laat ons overgaan ter be* ■fchouwing van de Nederlandfche zeden in de fluishouding, S 5 \^I. Digitized by Google VII. B O E DE HUISIIOUDINa EERSTE HOOFDSTUK. Deugdlief en eerrijk, van welken ik rceds mcermaalen gcfproken heb, als van eciita Nederlanderen , in welken de oude voorvaderlij- kc zeden nog ongefchonden bewaard zijn geble- ven , hebben nu reeds" verfcheiden jaaren een onuitfpreeklijk geluk en genoegen, in hunne huis- lijke famenleving, geduurende hon huwelijk, on- Sfgebroken ondervonden. Met een bericht van hunne huishouding zal ik die Boek aanvan- gen. Ik heb reeds in het voorgaande Boek van dit gelukkig paar gezegd , dac zij , door zuivere liefde, gegrond in de eensgezindheiJ van waar- lijk Digitized by Google DE HUISHOUDING. VH. Boek. #83 lijk edele zeden , en deugdzame harten, be- zield , elkanderen ten huwelijk gcnoraen heb» bcn. — De oogmerken van deucdlief wai» ren zuiver, toen hij zijne gedachten tot het hu- welijk bepaalde. Hij zocht eene gezellinne vmi zijn leven, eene deugdzame huisvroqw, om aas haare zijde den hobbeligen levcnsweg te be- wandelen, mec haar voor- en tegenfpoed te decr Jen, en door het teelen en opvoeden van een ouderminnend kroost voor zijnen ouderdom ees fteun, voor de maatfchappij nutiige ledcn daar le ftellcn. — Het- zal tnisfchien vreetnd voor rien tcgenwoordigen fmaak luiden, wanneer ik Seg, dat DEUCDLIEF, fchoon niecs min dan «en dweeper, den vader der menfchen fmeekte» dat die hem eene waardige Jotgenote, door zij- jie albeduurende Voorzienigheid , mogte aanwij- ^en; het zij zoo, evenwel het gebed van deugif- i I E F is vöhoord , en hij vondt zijne waardige ^ESRIJK. Eerrijk hadt geene buitengewoone fchoon- heid, maar zij bezat hoedanigheden , welke aan haare ziel en gantfehe wezen eene fchoonheid bijzetten, bij welke geene ligehaamlijke fchoon- heid genoemd mag worden. Zij was niet lijk , maar zoo zorgvuldig opgevoed cn in het huisbelluur onderwezen , dat haar ovcrlcg , zui- nigheid, naarllighcid , cn opletcendiieid die ge- hrck ligtclijk vergoeden konden.. Mec Digitized by Coogle i84 ■ DE HUISHOUDING. Met zulke hoedanighedcn en zuivere oog» merken gaven n e u g d l i e f en e f, r r ij k eU kandcren hart eti hand, en hunne licfde is ze* dert hunne vcrbindtenis decds nangcgroeid, zi) worden voor elkander ftceds dierbaarer, ftceds fceminlijker , voornaamlijk zedert zij in hunno fieve kleinen , wicr opvocding zij beiden zoo ioflijk behartigen, gelijk wij in het" voorgaand« gezien hebben, de onderpanden hunner huwe- lijks - min befebouwen. Hier wil ik eene körte hefchrijving vAn hun* huishouding gevm. Niemand waane, dat de* «c befchrijviag een bloot ideäal zij. NcenI zulke echegenooten zijn er in de daad nog in 'Nedijrland. Ach , mögt hun getal daaglijks toe* Tnemen ! ■ -Deze twee gelukkige menfehen hebben, a^s **t wäre, maar denc ziel in twee ligchaamen| zij hebben \^^ncn wil , e^ ' verlangen , den oog- merk, te weten, elkandcren gclukkig te zieti, •hunnen Sebepper te verheerlijken hunne kinde- >ren door enderwijs en voorbeeld tot navolgerä ‘van hunne deiigden te vormen , en aan hunne medemenfehen nucrig te wczen. * < Zij vinden hun wezenlijk vermaak m elkanders tegenwoordigheid 4 gcen grooter gaioegen, dan dat zij bij elkanderen, omringd door hun kroost» de ftillc rust van een vreedzaam huislevcn ge- nieren mögen. — Die - zoo zijndc, behoevo ik niw Digilized by Google DE HUISHOUDING. W. Boek. 285 t niet te zeggen, dat de kuifche huWelijks - trou- we van beiden nicc de rcinlle zuiverheid, en ongcfchondon, fteeds bcöefend is geworden, Even vrij zijn zij intusfehen van den gcesc van jalocrschheid , als van alle dartel bejag. • Voor clkanderen beflenid, leeven zij , fchoon hunne inkomflen bepaald zijn, als ordentlijke bur- gcrlieden voegt, cn door hunne ziiinige fpaar- zaamheid zijn echter dere inkomflcn tocreiken'' de , dewijl zij gecn gc!d behoeven te verfpiilen aan kostbare gezelfchappcn, of aan de vennaa- ken van den tegcnw'oordigcn tijd. — Zij zijn nogthans niet ongezcllig, zij hebben eenen kring van eenige waare vrienden, met welke zij ver- keeren , en die zij van tijd tot tijd zien ; doch partij'eii woonen zij hoe genaamd niet bij, Geen wonder 00k, alzoo zij nooit tijd-vervceling in elkanders gezelfchap ondervinden. 