title: Briefwechsel eines deutschen Kaufmanns im 15. Jahrhundert
creator: Veckinchusen, Hildebrand | Stieda, Wilhelm, 1852-1933
text: Item so schreven ick Brekelvelden van den huis, also had ik die les laten; daarvan wil ik van Syver hebben 400 marcos vele als rente was, dat ik met mijn kinderen uit den huis moestes. Hij zal het gelt leveren afgeleid van den egendomen van den huis, omdat hij zoude dat onder God bijstand hebben. Had ik dat een vrome weg willen doen, dat syns'wetens moeder deed, Syver zal niet tegen het voor worden ik te und en ook zo heeft ons Syver voorzegd in onze burgerij. Item, zo zal Syver Evert Moelyk geven die 100 marcos Lubesc du wilde westen. Item, zo is mij Syver nog schuldig dat overgelt van Kf zijn zoon, als ik die in vorige tijd schreef; waarvoor des was, dat destijl wil ik in mijn brief, den ik die sante in vorige tijd. Item, zo zal ons Syver nog betalen alle die kosten van Hild Heyman en zijn broeder en daarvoor van kosten, die wij van zijn weg waren so du wilde westen, des vrije ik niet onherkenbaar, en nog van vele andere zaken, die ik to Sy verdedigde toegewezen hebbe, heb ik een to vele betrouwend, dat het ons zal voldoende loont. Ik zal die en Evert Moelyk in vorige tijd een brief van den eigendom huis. Die brief overzag ik met Everde, omdat alle zaken zouden komen die gehoord zou worden, wellet God. God laat mij met leven leven, ik zal Syver vertrouwen zo het behoort, wellet God. Leve wyff, so het weet Engelbracht nog dine kleeder, so ick die wel herschreven hebbe. Dat dan so het weet, dat ick ook ander ding van mijn weggen; ick al geheime macht hebbe toegewezen. Ok so kan ick nicht 1 pennink hebben, noch van Kennolt Zwarten noch van Bokelle. Alsmede nummer nier voorzien etten sint die goede magiër, dat zal seker wel vinden als. Vriend ter noot, vriend ter dood, vriend achter rug, dat is sekerder brug. Hadde ick niet gehad Peter van den Damme noch vriend, ick zou daar iets vangen aan zijn gewest in dessen voordeelige tijdlang. Daarom is wel recht, dat ick zeg betalen er ick van hier de; dat nog ick, wy kunnen een nummer toe vullen danken. Item, so schrijf mij zo het was dat die Silbert geholp heeft, desse tijdlang. Item, over 4 jaren, do ick to Collen was by Syverde, do was hey an voorzienende by Johannes van den Bokkel en hadde ghernne gezien, ick emen voor deme rade van Collen een opgeheven hadde voor zijn macht al dat wat to Lubeck hadden, hat unde darbuiten. Unde solke sake werd later Bojic van stigt weghen aan mij unde mende Syvert, solde dy unde kinderen niet onderweg laten. Dat was dinch, dat mij uit den kracht niet was, we waren allen. Hadde ick een betrouwen, Syvert, die onze pot al dat botter afschimenti hadde, die hadde hey ghernne mee gemaakt, dat wij niet meer aan alle hadden behouden met onze kin. Aldus, zo hadde hey bij mij niet gedaan alsof ik een gouden broeder in welken ken. Sal ick leven, zo sal hey mij dat wel hoogelijk beteren, waarom niet doen wilde, zo sal ik dat Goddienst clagen und dinen vrienden in alle goeden luden. Maar doch wilde hey nog sulven wel onderweg denken: To rechter, zo sal hey genade aan mij vinden, op dat alle dinch in vriendenpen hengesteld, werde unde dat wij malk anders vrechtschap beleven, dat zou wel goudelijk unde erlijk zijn voor ons unde alle onze kinderen vrienden. De almachtige God moet daar zijn genade in senden, dat onze zaak goud moet worden; dat zou wel voor ons allen zijn. Hemel, laat die God altijd bewaren onze kinderen unde vrienden. Geven op de heilige drie koningen, avond 1426 jaar. Hildebrand, Veckenhuss. Levende wife, voorsta alle zaak wel en maak daar niet veel voor, worde niet velle onderweg. Maak mij gelijk voor ongelijk, wederverduren, zo zal ik mij genoeg hebben opdat alle dinch goed wordt. Item so schrijf ik alle den wille van mijn eerste segment; zeggen allen verdenken goede nacht. — 422 — 412. Margarethe Vechsinchusen in Lübeck aan Hildebrand Vechusen in Brugge. — 1426 Februar 21. Rev. St.'A. Originaal met de resten van het secretarium. Adres: Aan Hildebrand Vechusen. In het dors van de hand van de ontvanger: 1426 jaar 2 februari in aantje. Vrolijk grote vriend, wat ik godes voorzien. Hildebrand, leef ik je gegenvallen te weten, dat ik je brief goed begreep, heb ik een bericht van vele punten daar ik je antwoordde volledig geschreven en kan ik je schrijven, dat ik je schrijf, waar ik de panden uitgezet heb, dan heb ik het beste er en dan Bertolt heeft er ook wat, hier Hendrik heeft ook wat en wat ik nog heb, des is te veel klein, ik heb je moten leven des jaar met de kinderen. En dan ook als ik je schrijf van de 100 marken, daar ik een wet ik genoeg raad toe. Ook is het hier ook niet 1 mens in deze staat, die je daar een schrift toe zou leveren als lang als je daar liegt. Want waren je hier, daar waren luid die den lichte wel beter deden, wanneer ze nu doen willen. Men deed hier op en maakte je van daar, ik wil je graag te helpen vermakken dat ik vormacht. Ik wil voorlopig alles dat ik in de wereld heb vriendelijke hulp, dat die 100 marken betaald worden, wanneer je hier bent. Sake, dat gy dar blyven wilt, so dorpen gy up my nacht tyden. Ik en kan noch winen noch werven, en bin ik arme, een sleent wyf, welke ik begonnen met mijn dierbare kinderen? Unde bin ik hier in een slechte staat, ik bin mijn genade kwijt, en heb ik je nacht en ben ik tijdloos troosts beroft. Waar mocht ik mijn God hoger bedroefd hebben, gy doch nu hier waren, hadden ik water en brood met jou, mijn schuld zou ik wel annuleren. Hildebrand, leve man, jou gelten toet wilt weten, dat Tydeman gesproken also als om den brief, den gy em en geschreven hebben. Also ik veel dunkt, dat gy schrijft van 200 punt daar zegt Tydeman also to en Bertolt, dat ze daar niet en to weten, dat gy daar ook niet en op denken en dorven. Dat het nu een punt meer enne tijd leggen, het en weten eerste beseht van zijn 11 groot en van zijn 50 marken. Dat ik ginghe van huis toe en bede van vrienden en van vreenden, ik en bede niet honderd waar ik schuld mij dan 200 punt grote nemen. Daaromme was hier waar vordacht en hoorde na jouw vrienden raad, dat werd voor jou en voor altemaal. Daaromme dit wil ik om Godes wil en ik schrijf niet meer zo klachtelijke brief over jouw broeder en over andere vreenden, want ik maak vrienden toevijand. Want God mij dankt jouw broeder dat ik en nu niet en had, zo en wist dan niet, wat ik mij kon schuldig maken met de kinderen. Hij kleedt mij de kinderen en helpt ze mij en doet mij dat beste, dat hij kan; ons leven Heregot, die zijn zoon en heeft ons dochtertje Anneken in kloster gedaan en heeft. 423 Teil halten grade 3 jaar, dat mijn nieuwe geld en kosten binnen voorstel, zijn eigen kind, die leve God, die zij syn zoon. Dat wil binnen schrijft, doch, waarom zij een helden wilde, vaak niet, waarom zij ook sommerling toehuis willen, waarom zij daar blijven wilden, zo macht ik mijn dan richten. Hadde ik een geweten, dat zij niet wilden toehuis gekomen hebben, ik zou zullen denken anders aanzetten, denk ik gedaan hebbe. Anders niet des tijd don God behoud jou gezondheid to langer tijd. Gescreven des eerste honderdagen in de vasten. Bv mv Gretke Veckinchusen. 13. Kornelius Veckinchusen in Köln aan Hildebrant Veckinchusen in Lübeck. — 1426 Juli 16. Rev. St.-A. Origen. Papier. Adres: Dem erbenen man Hildebrant Veckinchusen in Lübeck in der Hudestrasse litera detur. Mijn geweldigen groeten. Wie stelt liever dat Hildebrant daad ik, of zij geloofde, wel gezond blijven onder datzelfde geloof, dat hoort ik altyd graag van u en van allen onze lieven vrienden. Item, zo stelt, dat uw dochter en mijn zoon Evert wel gezond zijn en dat zij kunnen toeteren in Hildesheim en reizen met mij in bijna gebracht Aken, alsof zij nu, God zij geloofd, in Neder-Saksen waren en hebben goed geschopt, God geef behouden reis al omme. Item, zo stelt, dat uw zoon niet en is bij de man, als in mijn voorbeschreven gegeven aan, er is bij een Molenaar, dat is altijd een man, die is toeren Brugge en in den steen gezeten en uw hebben ongen 4 grotten geleent. Ich denke, dass ich auch weiß, was du dir denkst, wenn ich etwas vorspreche, zu Venedig zu verfahren und geheime Dinge lassen. Du hingegen würst gern folgend, das kannst du nicht, da es zu Lübeck war, während ich etwas, was niemand lesen kann, etwas, was ich nicht weiß, wie man das tut. Er meint, wollte ich vorsprechen zu Venedig, zu verfahren und geheime Dinge lassen, zollten, so würde er mir gerne folgen. Das würde ich auch nicht gehört haben, anders, so würde ich nicht wissen, wie man das zu schreiben hat. Geschrieben am Dienstag, nach den zwölf Aposteln, am 1426. Cornelius Veckinchussen. Engelrecht Veckinchusen in Brügge, an Silbert Veckinchusen in Mecheln, am 2. Februar 1428. Item, weißt du, Zyverd, wieder und sister, dass ich dir Rechenschaft über die Gelder und Vorhaben gebe, die ich von deinen Vetter Hildebrande, dem seligen Deutschen, erhalten habe. An Geldern und Vorhaben, die ich ausgegeben habe, für den Willen, dass die Seele meiner Verstorbenen in Gott aufgehoben werde. Im ersten Jahr, 1422, am 11. März, da tadelte ich einem Sünder an Geld, 7 Silber. Item, 2 Tage nach Passen, gab ich einem meiner Knaben, Roland, 10 Goldstücke. Item, zuletzt gab ich Peter van den Damme das, um ihm das Bringen von 3 Edelsteinen zu bezahlen. Item, auf St. Lukas Tag, den folgenden, brachte ich einem Josef seinen Sohn 15 Goldstücke. Item, int jar 23 op den 5 dach van mei, do sante ich eme by Peter van den Damme 9. Item, so brochte ich eme 27 in mei sulven to 2 tiden 31. Item, 6 in december, do sante ich ene by Joest seinen sone 17. Int jar 24, 25 in julio, da gaf ik vor em ivo zodat Peter van den Damme to Kysel reit unde dat he vortrede mit 2 perden umme dat recht to vorfolgen, dat ich betalde 1 U M. Item, so gaf ik den burgermeister van den Vrien dat he behulplich seinen solde 2. Item, 2 dage in augustus, do sante ich eme by Zerys meinen broder 2. Item, op den ersten dach van oktober, do lende ich eme dat eme Molenieh brochte 2. Item, zo gaf ik Bartolomeus Bartum van seinen wegen. Int jar 25, 8 dage na paschen, do gaf ik nog van seinen wegen out so dat ich Johan de Eok den st en worter gaf, dar he in den stenen schuldig was van kost unde van andere dingen, so ich mit eme rekende 4. Item, so gaf ik deme knapen to vordrinken. Int jar 26 up suntte Philippus unde Jacobus, do dede ich eme noch Hildebrande zo dat ich eme sante by Peter van deme Damme, dat he sie van hir reide 7. Item, so dede ich eme tor Slus int schip, do he segeln solde 5. Item, so ich hir noch van seiner wegen out, so dat dem provste gekocht was 1 perd van 40 kronen, den gaf ich 8. Item, zo gaf ich den deyners van den provste to vor-drincken 1. Item, zo gaf ik hir joch van seiner wegen out. Item zo had de schrijver van den provost toe voor- drincken. 14. April 1422. 18. Oktober 1422. 15. April 1423. 1. Maart 425 Ik gaf de stenvrader dat hij daar toe helpen spreken, dat lijkt utquam, ik gaf ook 10 kronen somma. Ik gaf de balie en de provost toe voor- drincken dat de daar ook toe helpen, dat ik een niet recht 15 kronen somma. Ik hoop dat ik voor een uitgegeven heb, wat voor- gescrevens staat 53 19 sl 6 gr. Nu mag je merken, wat het kostte, er ik een uit de stenen kundt wat vroeger niet zo kostende was, maar van gunstwerk dat ik niet eens een genezing en van andere dingen. Hierop heb ik wat onverwacht ontvangen in het eerste so, dat ik juist Zyverd in de Merijn Kastor in uw rckenschap afrekende is 28 fl 5 sl gr. Ik heb nog onverwacht ontvangen zo dat voor de kleider gekomen is, de mijn santi daar is voorgekomen in al met decken 7^6 gr. Desse kleederen waren tegenwoordig vooraf gedaan van de wormen, dat was mijn zaak om te zien ieder schuld, omdat er een zoude der met de eerste niet vorkomt hebben. Ik heb nog onverwacht ontvangen zo dat mijn zusterken sante over bij Lobeide aan Vlaamse Gelden 4 sl 8 gr. Zyverd vedder doet wol und spreket myn zusterken hirumme dat f my dit weer schicken, want ich doch kost genoch hirumme dede. er ich it hirto brochte, dat he van hir quam. Im ysset so dat he er vele dyn vrot gemaket hefft und over my clagede dat quam by dat he synen vlen nicht hebben mochte dat ich em volgen wolde so he begerde und f hatte och nicht erlich vor uns alle gewesen; und ysset oc sake dat se nicht en hefft my to betalende war will ich dan hen?, ich ene niote dar de lideii. so begerte ich doch dat se dan geyne clage over my en doe, en wete nier beschedes dan ich Wante ich vornam van ju und anderen mden dat he my nicht grot en dankede, dar en lach my nicht an, und hadde ju laiige rekenschop gescreven, mer ich en künde der cleder nicht kopen noch quit geworden. Ich en moste der groten kop gegeben und künde er och vor den wormen nicht lenger vorwaren. Gescreven op itmesssen anno 28. Engelbrecht Veckinchusen. /5. Engelbrecht Wytte, der Jüngere, in Riga an Margarethe Veckinchusen in Lübeck. — 14SS Oktober 9. Rev. St.'A. Orig. Pap. Adr.: An Grete Veckinchusesche to Lübeck sal desse bref mit aller werdycheyt. Gedr. Liv-, est- und kur-ländisches Urkundenbuch 8 n. 730. Verz. Beiträge zur Kunde Ehst-, Liv- und Kurlands B 2 8. ,?;>'. Nr. 177. Vruntlyk, grote to allen tijden toegewijdd, ghescreven. Wete, Grote dat mijn her Wolter Rode van dyner wegen gesproken heft, een mark van mijn moeder wegen slijk dat verklaringen. Dat wete, dat mijn moeder mij en een ander richting gaf, daarop ik weer toegaf om dat schaak, dat is luiden wel wijzigende onderdeel stierf, daar moest ik het huis bussen met mijn geld, des erien dat had ze van reden gevergd voor dat je lichte wel weet dat ze wel als grote kosten hield van ons slijkige vader, des Got de slijk hebben moet met allen zeien. Ook het mijn her Wolter wel gesecht van de geld, dat die ons slijkige moeder gegeven heft, dat wou je hebben; maar je en wist niet van die mannen schuld weten, dat hij mijn moeder onder mijn schuld bleef in dat 900e honderd nobelen, also ik die wel eer ghescreven heb in een brief wel weet dat Ewart Snoyin van ons bedevaart zweven in Vlaanderen toe na ons vaders dood aan Hilbrand een dat voorheen ghescreven gut. In Holstein, Got het de slijk, jegennwoordelijk was dat Hilbrand Ewerde liefhebber was, wilde ons de helft met den eerste in het laatste sturen, des her Wolter Roc levendig is, Got hem geheiligd, en andere vriend, des Got de slijk had moeten met allen zeggen. Lo, waar doch, dewijl dat her Wolter leeft, waarom daarom scheelt, dat mag je aan en schrijven. Hij is zo een goed man, hij zal wel weer schrijven, waarom er aan hem van wijzigend is. Ok, zo weet suster, (Ewart Snoyin) de reis van ons bedevaart wegen niet en deed met honderd Rijngelden, die wij hem betalen moesten. Daarom, leve suster, in mijn dat mijn eerste, des ik doch lang ongekend heb in dat 24e jaar. Voor dat ik die vorder plechtig zeg, dat ik die allewege met vriendschap (op dat daar geen ene ede van en walgen op ons ouders en ons vriend. DAR VORSTORVEN SYNT. WES DAT IK DY SUS DOCH MOGTE TO VRUNTSCHOP DON, DAT WERE EN VISCHEN OFTE AN EN GUT SCHYPUNT VASS, DAT BEYT TO. IK SOLLE DY WOL NU EYGEN DROGEN LAS OFTE AN ACHTENDEL UNDE BUT GESANT HABEN, DAT EN GEIT HYR NICH WOL TO, ALSO ET WOL WANDAGES TO DONDE, ALSO DY WOLTER BISCHOP WOL SEGGEN SAL. NICH MER UPE TYD. GOD LATE DY GEZOND AUF LIEF UNDE AUF SELE. GESCREVEN DES VI JNA SUNTO BYRITTHEN IN DEM 33 JARE. ENGELHRECHT WI. Item, so wiete suster, dat du meine Vater und Mutter bist eine Tochter gewesen und meine eine schwere Schwester. Hattest meinen in guter Wieder zu der Haute gekommen, so mochte ich einen beständen Mann gebleiben, hätte dar ich nun einen vorstorvenen Mann um Geworden, mehr meine Kindheit das wett Gott wohl. Auch so habe ich wohl vorgenommen in vorstjden von Herr Wolter, dass du eine Tochter wältest in das Kloster gegeben, der Jahre, da sein Sohn war, der war, des Gott der Seele haben mögen mit allen seinen amen, der dichugal seine Vater Wege zu 10 golden, darauf er nicht von einem Wett oder sei du willst waren oder nicht. Daselbst ist mir auch widerfahren, dass ich dich so bei Käthe Sternberg, dort du nun dank vor bist. Darum so wiete nicht, was man dich senden soll, dass du zu danken sie. Hiermit Gott befohlen länger Zeit. "Im erste geben wir an, dass ich auf dem 3. März 20 pennige Goldstücke besserende Wege und Stege suche. Item, 3 welke Kerkerkerken in Lübeck geben, ich 20 marcus Lübecks zum dortigen Bauten, 10 marcus Lübecks zu den Brüdern zum Turm, gebe ich 30 marcus Lübecks und zu St. Katharinen gebe ich 60 marcus Lübecks zum Eremitenhaus. Item, in diesen beiden Klöster habe ich je welke Bruder, der Priester ist, 8 schmalzige und den anderen, den Neuen, gebe ich 4 schmalzige in seiner Hand zu holen, wohin er auf das Zeichen in der Mitte der Erinnerung nehmen und unsere Herren Gott truete wohl, welche vor mir beten. IEM TO SINT MAURITIUS DEME VERWENDELIJKTE GEVE IK 20 MARCA LUB. TO DEM ONDERNEEMDE GEVE IK 1 MARCA LUB. ONDERNEEMDE GEVE IK ISLIEK? 8 SL. LUB., BEGHERENDE DAT ZE MYN GEN IN ERE INGEN BEDEN EN GOD TRUWELKEN VOOR MYN BIDDEN. ITEM DES ILLI GEN GEISTES KERKEN BINNEN LUBECK GEVE IK 10 MARCA LUB. TO DEM BUWE UND WIL DAT MYNE VORMUNDERE DARSELFS GEVEN SCHULLEN DAT EERSTE JAAR LANG IK MYN DOED WEKELIJKES AAN EENEN DACH WELKEN ZE WILLEN DEN ARME ANKEN AAN DEN BEDDEN LIGGEND ISLIKEN 4 PENNIGE, DAT ZE GOD VOOR MYN BIDDEN. ITEM IN GHASTHUIS ACHTER DE HIYGHE GEEST GEVE IK TO BEHOEF ARME, DE MEN DAR HERBERGHEID 10 MARCA LUB. ITEM IN DE ELZENDE BINNEN LUBECK GEVE IK ISLIKEN 5 MARCA, HALF TO DE BUWE UND DE HELFTE AARME, DAR GEHERBERGED IN DE HANDE TO DELEND. ITEM TO SINT GERARDUS KERKEN UND SINT JÜRGENS KERKEN GEVE IK ISLIKEN 10 MARCA TO DE BUWE. ITEM DEN SEKENE BI TRAVERSENDE GEVE IK 10 MARCA TO EREMD BUWE UND OFT ZE DES MEYST TO BEHOVEN. ITEM DEN DOSIEREN TO RENE UND CERNTYN VE IK JEWELKEN 20 MARCA LUB. HALF TO DE BUWE EN HALF DEN BEGHEVENEN JEVOGEN LIKEN IN DE HANDE TO DELEND, DAT ZE TRUWELKEN VOOR MYN BIDDEN. ITEM DE KARTHUSEREN TO DER ARNSBOKEN GEVE IK 30 MARCA LUB. ITEM DE KARTHUSEREN BI ROSTEKE GEVE IK 100 MARCA LUB., BEGHERENDE DAT ZE IN DEM STEVIGE JAAR NA MYN DOED AAN JEWELKEN WEKENEN SINGEN ENE ZELMISSEN TO OSTEN MYN HEREN GOD TRUWELKEN VOOR MYN BIDDEN. ITEM SINT BIRGITTA CLOSTERA BI MOLNDE GEVE IK 30 MARCA LUB. TO DE BUWE. ITEM DARPETE IN LIFFLAND GEVE IK AAN DE PREDIKERBROEDEREN 100 MARCA LUB. erem buwe und islikem brodere, de prester is, gheve ik 1 marc Lub., tt ze God truvalken vor my bidden. Item dem vrowencloster to Dar- te geve ik 10 marc Lub. to dem buwe und isliker gekroneden jungfrauen ve ik 8 sl. und den unghekroneden isliker 4 sl. Lub. up dat ze God tru- elken vor my bidden. Item den Karthuseren to Ghent und bi Brugghe und sunte Thomase geve ik islikem clostere 100 marc Lub. to dem buwe, so dat ze dat erste jar lank na mynen dode in jeweilige wekene ene zele- ^en singen scholen und my in ere dechnisse nemen. Item den minren — 428 — broderen darsulves bi sunte Thomaes butene an der stad geve ik 100 marc Lub. to crem buwe, in denie ghelyken ene jar alle wekene ene zele missen to singen to saligheid myner seien. Item den Karthuserinnen buten Brugghe in Vlanderen geve ik to erem buwe 100 marc Lub. Item wil ik dat men kopen school 5 zwarte Leidesche lakene und schal darmed kleden teyn bederver prester, de des behuf hebben, und de kledere school ze dragen und vorsliten to der ere Godes mit in ere gebed to nemen und dechnisse. Item wil ik dat myne vormunderen sundei togheringh na mynen dode entrichten scholen mymen brodere hern Johannes Vikkin. Hussen 800 marc Lub., dar he mede kopen schal 40 marc geldes jarlike rente und der rente schal he brüken totiden seines levendes und der vuller komene macht haben und vryheid een ewich ghelyklik leen dar van te makende in der besten weise als em dat behaget und vor unser und unser olderen und vrunden seien nüttest dunket. Darum geve ik denne noch 200 marc Lub. alle Ornamente mede to besorghende, der dar to behuf in und bevele em alszo darbi thro done als ik em des betruwe; wer et aver dat he storve, er dat leen gemaket was, so wil ik dat myne vormunder dat jo in vuller macht mägen scholen, doch meinen rechten erven dat leen recht daran to holdende to ewigen tiden. Dat geske met mijn liefde huisvrouwe, waren brutschaft und wes ze anders toe brochte, toe voorzien aan wedder te hebben, school omgewogen, daar enboven ik er 600 mark Lub van mijn laatsten und alle kleding, smijders en klenoden ze toe erem live plecht toe dreighende als de gegeven sint. Daar geef ik er de helft quitt und vrij mijn huis, daar ik in woon en de helft alle mijn ingedomes utgenomen mijn tafelsmijder, daar schet ik anders niet afhebben, wen dat ik er in mijn boek toekend heb. Damede wil ik dat mijn huisvrouwe school geschreven und schelden vast van alle mijn andere goede. Item leef mijn dochter Taleke mijn die ik geef er 200 mark Lub und werd ze toe manne beraden, zo totale ik er nog 1800 mark Lub und de helft quitt und vrij mijn huis voreschreven und de helft mijn ingedomes und wes ik van mijn tafelsmijder in mijn boek toekend heb, also dat mijn vormundere mijn dochter binnen der onberaden tijd van mijn goede truwelen scholen in vorstan; waarover, dat ze onberaden stierf, zo wil ik dat, wat ik er al toekend heb blijven schoon blijven bi mijn overigen goederen. Item werd mijn nog van mijn huisvrouwen een kind geboren mijn de levende, deme kind geef ik ook 200 mark Lub und werd is mundig of toe manne beraden, zo schal dat daarvoor hebben 1800 mark Lubesch, zegenheil. Item dat ik naschrevene vormunderen geef ik zulk een gouden hoorn van Engelse nobelen, dat ze mijn besteden. Item is dat ik boven deze gescribe vorschreven stukken wat beschreven is in mijn rekenboek toegevoegd, dat wil ik also mechtig en wel gehouden en verstrekt gehouden, als dat in dit testament was begrepen. Werd aver, dat men met mijn sterven niet mocht toerekenen alle vorschreven stukken toe verstrekt hebben, en ik dat men alle goedgehanden verstrekt en is zulk anderen personen marktalen afbreken schol. Men werd zodoor, dat na verstrenging mijn verlangen van mijn goede overleven, dat werd welke zijde id was, wil dat mijn vormundere dat degenen und all gegeven und keren scholten Godes ere mijn arme geboren vrienden, de ik zondergehad heb troost und hulp daarvan toe done den nottrekking armen ivan toe delenden. Adolf Veckinchusen teilt sich mit seinen Brüdern Engelbrecht und Hildebrand in das mütterliche und väterliche Erbe. — Lübeck 1434 Dezember 21. Lübecker Staatsarchiv Inskription des Niederstadtbuches Thomas Apostoli. Adolfus Vickinghusen coram libro recognovit se esse cum fratribus Engelberto et Hildebrando Vickinghusen in omnibus ipsorum bonis relictariis tam paternis quam maternis penitus divisum et separatum; eciam em Adolfus coram libro recognovit se a dictis suis fratribus Engelberto et Hildebrando omnia sua bona hereditaria paterna quam materna ad suam efficientiam sublevasse et percepisse sicud hoc eciam in libro mercatorum Bruggensium Flandria clarius continetur, unde dictus Adolfus cum suis hereditibus prefatos suos frates Engelbertum et Hildebrandum cum ipsorum hereditibus praetextu illius dimisit ab omni ulteriori monicione seu impeditioni penitus quitos et solutos. 430 — Kornelius Veckinchusen macht gegen seinen verstorbenen Vater Sivert Veckinchusen eine Klage beim Testamentsvollstrecker geltend. — Lübeck 1435 Juli 25. Lübecker Staatsarchiv Inskription des Niederstadtbuches Jakobi 1435 Gedrucktes Urkundenbuch der Stadt Lübeck Nr. 651. Georg Veckinchusen teilt mit seinen Brüdern Engelbrecht und Hildebrand die elterliche Erbschaft. — Lübeck 1436 März 18. Lübecker Staatsarchiv Inskription des Niederstadtbuches Latare Hot Gorgius Vickinghusen coram libro recognovit se esse cum fratribus suis Engelberto et Hildebrando Vickinghusen in omnibus ipsorum bonis hereditariis paternis quam maternis penitus divisus et separatus; eciam ydem Gorgius coram libro recognovit a dictis suis fratribus Engelberto et Hildebrando omnia sua bona hereditaria paterna quam materna ad suam efficientiam sublevasse et percepisse sicud hoc eciam in libro mercatorum Bruggensium Flandria clarius continetur, unde dictus Gorgius cum suis hereditibus prefatos suos frates Engelbertum et Hildebrandum cum ipsorum hereditibus praetextu illius dimisit ab omni ulteriori monicione seu impeditio penitus quitos et solutos. Engelbrecht Veckinchusen in Lübeck erscheint mit drei auswärtigen Lübecker als Vorsteher der Leichnambruderschaft daselbst und der Bewahrer eines dieser gehörenden Rentenbriefes. — Lübeck 1. Juni 3. Lübecker Staatsarchiv Inskription des Niederstadtbuches Trinitatis 1437 Gedrucktes Urkundenbuch der Stadt Lübeck Band 7, Nr. 686. Engelbrecht Veckinchusen und Heinrich Westphal erkennen eine Schuld aus einem Geschäft in Wachs mit einem Einwohner und dem Bischof von Dorpat. — Lübeck 1437 September 8m Lübecker Staatsarchiv Inskription des Niederstadtbuches Nativitatis Mariae 1437. Engelbertus Vigkinghusen et Hinricus Westphal coram concilio hoc libro cum eorum heredibus coniuncta manu promiserunt se velle debere portare eine Litera plenium respectus consulum Tarbatensium parta 225 mar. et 15 sl. cum duobus denariis van wasses wegen her Hinrich Reseler, dem behörigen und 25 mar. dn. lubicens. domino episcopo Tarbatensi appertinentibus quas dominus Tidemannus Solinge bone memoriae olim sublevasset quam praestam pecuniam donni Engelbertus Vigkinghusen et Hinricus Westphal coram libro recognoverunt se a provisoribus dominii Tidemanni Solinges sublevasse et percepisse. Die Brüder Engelbrecht und Hildebrand Veckinchusen vergleichen mit den Brüdern Hildebrand und Peter Veckinchusen. — Lübeck 1437 Oktober 21. Lübecker Staatsarchiv Inskription des Niederstadtbuches undecira milia virginum 1437. Engelbertus Vickinghusen nomine sui et ex parte dominii Hildebrandi Vickinghusen consulis Tarbatensis et Hildebrandus et Petrus Vickinghusen fratres, filii Syffridi Vickinghusen bone memoriae coram libro recognoverunt se esse in omnibus ipsorum bonis societatis, contrapositionis omputationis mercatoriae inter ipsos hactenus usque in presentem diem itus penitus dividus et separatus unde se mutuo et unus alterum cum heredibus pretextu illius dimisit ab omni ulteriori monicione seu imonatione penitus quitum et solutum. Hildebrandus Vickinghusen et Petrus Vickinghusen fratres, filii Siffride Vickinghusen, bone memoriam coram libro recognoverunt se esse in omnibus hereditariis paternis quam maternis esse usque antepositum diem divisos et separatos unde se mutuo et unus alterum cum suis hereditas pretextu illius dimisit et omni ulteriori monicione seu impeticione solutum. Johannes Vickinghusen anerkennt eine Schuldverbindlichkeit. Lübeck, 1437, Novbr. 11. Lübecker Staatsarchiv. Inskription des Niederstadtbuches Martini 1437. Johannes Vickinghusen, filius Hildebrandi Vickinghusen, bone memoriam coram libro recognovit se et suos heredes tenere Johanni Overcamp et heredibus in 300 marc. 21 marc. minus octo albis Lubicensis denarii festo sancti Michaelis proxime futuri expedite persolvendis. Anderer Handschrift: Johannes Overcamp deletur anno 38 Nicolai. Testament des Hildebrand Vickinghusen. — 1437, Dezember 26. Lübecker Staatsarchiv, Sammlung der Testamente. Pergament, Original, Rückseite: Testament um Hildebrandi Vickinghusen anno domini 1437. In Gottes Namen amen, ich Hildebrand Vickinghusen, wolmeinend meine letzten Willen, dankbares und rechtschaffenes Leben, und das ich van dem vorwährend werde, so setzte ich meine testament und letzten Wunsch aldus. Erste zu besseren Weg und Stege gebe ich 1 Mark Lubesch. Item viele Kerken binnen Lübeck gebe ich 1 Mark zu dem Buch. Item in Osteria zu St. Johannes binnen Lübeck gebe ich zu Rene zu Czerrentin in jeder Stadt gebe ich 10 Mark, ist ebenfalls Juncwouwen Erde Teil davon in Inde zu rechnen, dass es Gottes Vorrat vor meinem Bitten. Item den Kartäusern zu Mosboken und den Kartäusern vor der Stadt Ghend gebe ich in jedem Fall. Stede 10 mark. Item wes ik mijn rekenst gesreven heb, wil ik dat men bij volle macht houde likermwise als ik in desse mijn testament utgedrukt en gesreven stond. Vormundere kese ik Herten Kastorpe, Engelbrecht Veckinghusen, Hin Lyppenroden, en Peter Veckinghusen. Alle desse vorscrevene sti wil ik stede en vast houde bet dat ik ze welken wedderrope. Ghen na der bord Cristi vertegenhondert jar darna in dem zeven en dertigste jar uppe sunt Stephanus dage tot winnachten. Tughe sint her Johan Koli en her Gherd van Minden, ratman tot Lubeck. Undatierte Stücke. 42-5. Festsetzung des Kurses verschiedener Münzen für den Um in Flandern. Rev. St.-A. Abschrift leider am Rande stellenweise beschädigt. In dem von derselben Hand: Van dem payment in Flandern. Die avalvacie van der nieuwe munte und sal beginnen des dages na unser vrouwen dag in overmaand eerste komende. Eerst de Vlaamse und die Engelse noblen van 32 in de Troy marck, daar om dat elk wegheft 5 Engelse in goud, sunder loep hebben dat stuk voor 7 sl. gr. Item halve noblen und vierkante van noblen in dat eens teken van vorscrevene noblen. Item de groene van 64 in de Troysche marck, daar om dat elk 2½ Engelse in goud, sunder loep hebben, dat stuk over 3 sl. 6 gr. Item de Vlaamse noblen und de Engelse noblen van 36 Troysche marck sullen loep hebben, dat stuk over 6 sl. 4 gr. Item de groenen van Frankrijk niet hobbende ere recht gew voeren verclaren sullen staan ten prijs van den wisselaar na dat ze willen Mechelse Schilden Peters van Brabant. Schilden van twee helmhelm, geslagen tot Ghent. Ich habe die Goldine Francken, habende Gewichte von 66 in der Troysche Mark, sollen loepen, haben das Stück über 40 gr. Die Französische Motionen von 54 in der Troysche Mark, sollen loepen, haben das Stück über 4 sl. 2 gr. Ducaten Genevinen Güldenen von Florenz Ungarische und Beemische goldene. Item, doppelte Löwen, die die Graf Ludwig dazu schlagen, von 3654 Troysche Mark, sollen loepen, haben das Stück über 4 sl. 10 gr. von 70 in der Troysche Mark, sollen loepen, haben das Stück über 4 sl. 5 gr. von 54 in der Troysche Mark, sollen loepen, haben das Stück über 4 sl. 5 gr. Die Französische Schilder Die Kaiserische Schilder Die Gentische Schilder Hilden, die die Graf Johann letzte werven Lade schlagen zu Gent Ganz von Flandern, von 48 in der Troysche Mark, sollen loepen, haben ganz von Brabant, das Stück über 4 sl. 7 gr. Die doppelte silberne Münzen, letzte werven, geschlagen zu Gent, über 1000 Englische und die kleine und große, geschlagen als oben, sollen loepen, haben im Anhang. Item, mein vorderschreibe nehme, dass goldene Helme von 68 in der Ungarische Mark, darauf, dass das Stück loepen, haben soll, über 40 Großen. Item, halbe goldine Helme, das Stück über 20 gr. und silberne doppelte Münzen, darauf, dass die 20 wurden, sind eine von den vorderschreibe goldenen Münzen und in der großen und halben großen und vierunddreißigte von Großen. Die doppelte und in der großen verantwortlich für die silbernen Münzen. Hans Höchte (in Riga) an Hildebrand Veckinckisen in Brügge. Rev. St.-A. Original. Adressat: An einen erhabenen Mann, Hildebrand Veckinckisen, zu Brügge, herzlichen Dank. Vruntijke, große und wesentliche Gottesvormacht an meinen Leben, Schwager Er brach. Weißt du, Lebensschwager, dass unser Schwager Engelbert Wyte noch mehr erkannt hat? Kennt upe, Johannes Walravens Gnad, dem Gott gefördert sei, von wieder engen Wege des ist seiner Bruder Dideryk Walraven, sein Bruder gut zuführen, in der Heimat geliebt und besiegelt, zu bezahlen das Zehnt Werner Scerer, zu bezahlen upe Andorper Markt und upe Lichtmessen. Und unser Schwager, in der Mitte, hat uns geschrieben, dass ich zu schreiben sollte, wie wohl das Geld bezahlt werden soll. Habt ihr zu wiederholen geschrieben, dass du das darin von seinem Wege vor des Mannes Recht vordere zuzugeben. Hiermit wurde zu belohnen, zu Gott gesund und seine Mutter, die größte Sorge von meinen Wege. Gescrewen upe, unter St.-Jasper, Advent. By Hans Holste. 127. Brief eines Ungenannten an Hildebrand Vechinchusen. Rev. St.-A. Adresse fehlt. Wir wünschen, lieber Hilbrand, als ihr wisset, dass ich euch meinen Brief versandt habe, wisst, dass ich qualifizierte Türen und ich das Geld für andere Leute leihen möchte, und hatte ich über das nicht darum gelassen, so wünsche ich von den anderen Leute nicht gehabt zu haben, deswegen so bitte ich euch freundlichen, dass ihr meinen Brief bekommt, der ich wohl gelesen habe, dass ich nicht mehr vorder oder Klagen parfümiert, und bestellt, dass ich diesen Brief heute des Dach habe, want ich werde sie zu leihen senden. Unleserlich. im Original: dat geld dat. im Original: welker. im Original: get. riefe und Urkunden 1305 -1441. To den ersten Lasse Oelenessone van Nykopinge 9 ferd. Item Hinric Hinrikessone van Abo 11 ferd. Item Hartwich Hörn to Kosseline 13 mark myn 1 sehet. Item her Jürgen Fedeler to Plotzkau 12 mark und 1 ferd. Item Jesse Peterssen van Scheveningen 7 mark. Item noch ist schuldig schipper Claues Schröder und Hermann Fant? Makers von Nykopinge 20 mark van Wyne. Item Lawrens Speit van Abo 4 mark myn 1 ferd. Item Hannes van Enten 44 mark to der Ryge vor 1 wit Mesten laken. Item Niclauus Westgote und Arnold, beide van Lin Kopinge 3 ma. Item Otte Burmester van Schivelbene 27 ferd vor 3 Konditsche. Item Hinric Holste 2 mark to dem Holme. Item Henneke Oulnessone van Abo 5 mark. Item noch Otte Burmester 80 mark vor Tornedessche laken. Item so hörte desse schulden Hildebrande half zu, die hier voran geschrieben. Item Herman Eine juck van rosen 6 mark 1 ferd. Item die Willessche 25 scot. Hans Byleveld in Köln an Hildebrand Veckinchusen. Rev. St.-A. Orig. Pap. Adr.: An den erbenen man Hildebrand Veckinchusen to Brügge schal desse Brief. Meine Denst tovoran an meine junge Hildebrand Veckinchusen. Weißt du, das mein letztes ist, das ich zu Juwelen geldes so lange gebetet hab, ward erhört, also ich von Ju im Geschenk war, das ich sollte einladen stehen, heb ich Hamburg vorkommen, wurden sie seitdem mir, ich sollte allezeit wohl des besten nach, das habe ich getan und ich nimm sie mit van Hamburg zu Lübeck. In dat Venkenbroek quam, door waar ik gevangen en de zijde waar mijn huis, genomen en ik moest met een punt, na dat was mijn verwoed in den broek. De kaas, die was mijn genomen en ik moest met een kroon (in den broek) zitten, een dak en den ook toe Gericht toegewezen, tolle 2 nobelen en dat geld over, dat solo gij winden tot Hamburg, also gij mij gesproken had dat ik et dar laten solde, konde ik et ju sulven niet brengen. Nu sei et wynden tot Hamburg, wente ik had ju lange sulven gebracht en heft mijn avonturen gegaan. Daarom vaart wol tot God. Geschreven Colne in zon Symonys dach avond. Door mijn Hans Bylevei 1) Ik voorziehe: ,,op een 5 punt" tot lesen, statt 15 punt. 2) Tideman Brekelveld in Lüneburg aan Hildebrand Veckinchusen in Brugge. Rev. St.-A. Ori(f. Adr.: An Hildebrant Veckinchusen tot Brugge littera detur. Vruntlike grote unde wes ik gudes vormach. Hildebrand, ik hebbe beide e breve wol vornomen, denenen geschreven 5 dage in februario unde ander 7 dage in februario, unde gy hebben noch op my gekofft van er Tite 24 grote to Hamburg, to betalene Sander Hop. Hildebrand, 1 36 breve quemen my beide her unde ik en wet nicht, war ik ghelt nemen mede to betalene, wante ik en hebbe van een terlink Tomascher laken i h nicht entfangen. Also helpe my Got darto, so en hebbe ik nicht gheldes dan 9 mark Lub. van alden sickeltune unde ok so hebbe ik och 3 unverkofft. Hildebrand, ik en wet nicht, warmede to betalene unde k off ik ghelt to Lubeck hedde. Ik en wet nicht, wo ik dat to Hamburg ighen sal, wy en moesten grot eventur staan. Hildebrand, ik wolde, dat so verne komen waren, dat wy dat geld beweren mochten to Vlanderen 1, wante dar en is nein profiit ane, solle wy dat geld altos so over wessel. Ik hebbe dat scharlaken to Lubeck in een tunte gedan unde hebbe Hilen, dat ment to Hamburg wart senden sal. Item, Hildebrand, dat ander tirlaken is in Prutzen vorkofft voor 40 mark Prusch unde ik hadde dar len Vlam. nyes kanifes ume ghedan, de hevet he to gegeven. Hirume K hevet Tideman Borstal van unsem geld dar wieder to miner behoff Jilen kanifes. Ik dede dar ok 1 huve to, de wart my gegeven. Ok wart 1 1 huve gegeven ume dat laken, dat ik ju in der tunte sende unde my tvundert, dat gy solke laken sunder huven en wech senden. Item, Hildebrant, ik hoop je weet war hoe het is overkomen in Nagem. Ik had het geschapen in Ludeken Malchin. Item, juwe Tomasche was ook al onverkocht. Ik heb het Harten als bevalt, dat het dat beste is. Ik doet onder ok by ons Yperschen laken. Zeker, Hildebrant, in al geval en is niet onverwacht, die aan de Yperschen wal. Ik moet voorbeden er uit, dat ik kom, die see kopie. Ik rette een aschedag van Lübeck en ik weet nog niet, wanneer dat ik van hier komen kan, zeker daar ik niet mee toe kom. Unde ook voor ons beiden niet en is anders niet op, die het tut dan blijft gezond. Gescreven 6 dag in maart. Tideman Brekelvelde in Lüneburg. Item, Hildebrant, je schreven, konden ik van die scharlaken 14 off ten vorkopen na profijt, dat ik dat doe. Des weten, dat mij dat niet ongedaan laat. Je zult wel zijn, waar dat gesapen is, alzet, off God wel, ik kom. Item, Hildebrant, Zyvert schrijft je al denkt van Peter de geest en ook zendt hij je 1 van je rechtenscop over de scheltingen, die we daar in hebben gescoord meer tron, Hildebrant, je hebben 1 meer geld in van der selscop wegen en ik heb in de selscop gehoort in trek bij 200 mark Lub., der ik achtereen bin. Dus, zo hebben we nog op 28% rente toe der selscop beloofd 300 mark Lub., daar moeten we des jaar 30 van geven. God helpt ons uit den nood. Item, Hildebrant, ik hoop, bij God, dat dat was onder werkt en goed overkomen, zie, God geve. Item, Hildebrant, ik kan uw Tomas laken niet verkopen, er ik een kopman heb. Ik wel in al het beste raad dat eerste dat ik, zo God wil, tot Lübeck kom. Tideman Brekveld aan Hildebrant Veckinchusen in Brugge: Met vriendelijke groet tot voorbij de schrijver. Hildebrant, goede vriend, uw brief, geschreven op 20 in maart, heb ik wel ontvangen. Ik heb wel voorvoegd, wat groot, als op de Tomaschen laken. Dat weet, Hildebrant, dat ik de grootste toegewijheid heb gehad tot betalen, doch ik heb niet, als help mij God, dat laken van de Tomaschen niet verkocht en ik heb het in een stalletje laten leggen met de slachtdokter, als een zwaar graan. Ik wilde, dat het zo was. Item, 5 personen. Item, 2 graan. Item, 2 sangwin, 1 hemelblauw en 5 met de slachtdokter. Aldus blijven daar nog 7 laken met de graankorrelen, die denk ik met de eerste tot Pruisen waartoe te zenden aan Tideman Swarten, als gy mij geschreven hebben, want het is hier geen gissing. Item, Hildebrant, zo heb ik Henrik Schilhorne en Sander H(44) groot betaald, licht op 40 mark Lub. Na. Ik heb een brief geschreven, dat op mijn overkoop moeten worden, ik weet graag te betalen. Maar zeker, Hildebrant, het is mij een groot geworden, omdat ik en zij van onze weg niet bij zijn, en ook zo is dat geldt wat tot Hamburg tot schikking. Item, als gy je schreven, dat ik hoop, dat dat werk bij 12 grotten, den sol en was bij 59 mark. Hildebrant, dan was dat gewisse donker, je je vooraf schreven hebben, want ik heb 3 andere briefjes, dat et dan 49 mark. Aldus, should dat 10 mark schelen. Item, als gy je schreven, dat ik je wat kopen sollte op dat geld, ik je schuldig is van der zijde, des weten, Hildebrant, dat hier niet en is ume rede geld; ik laat staan tot borg, Hildebrant, ik wel des borgen. Item, Willem Schoneweder, de heeft onze rode laken bij 1 g: Doch heeft dat en geen weech, maar des koopjes en zij wij nog niet bij: Op pinksteren zal het dat betalen. Hildebrant, des is 14 dagen, dat ik van Luneborge kwam en: heb ik met al niet gemaakt anders dan geld vorderen, Gode gelogen. Hans van Minde wilde wel als onredelijk als Peter: Wij zijn jammerlijk voorraad met der bovérië. Anders en wil ik je niet schrijven meer blijft gezond. Geschreven des donderdagen tot Pasen. Item, Hildebrant, zo is je broer nog tot Luneborge en Hans is daar ook nog met een vrouw, en ik en weet niet, of hij van Luneborge: Gegeneerd, Hildebrant, wist ik een dat: Je tot raden, dat wilde ik graag doen, maar hij zijn vriend, die denken, dat: Ik also wel tot Luneborge geren keer moest als tot Colen en daar is: een goed huis tot Luneborge, dat tot zijn behoefte stet. Wist ik een dat, beste: Je tot raden, dat wilde ik graag doen. Item, Hildebrant, ik wel des beste by der zyden ramen to vorkopene, et gy ok des beste dar by der witter syden, alse ik ju schreven hebbe. a ik hope, dat gy dat scharlaken wol entfangen hebben. Item ik en leme noch nicht, of ons Evert van Borstal wat gesant hebbe, of niet hebbet eme ghenoch geschreven, dat he ju vortsenden solde, wes he ons wegen hedde. . Tideman Brekelvelde in Lübeck an Hildebrand Veckinchusen in Brügge, Rev, St.-A. Orig. Adr.: An Hildebrant Veckinchusen to Brügge litera detur. Vruchtlike grote toekomst, schreven. Wetet, Hildebrand, dat ik onze Yperen laken verkocht heb? Willem Schonewede, dat laken voor 37 mark 4 sl., tot betalend op zondag Jacobs dag onverkocht. Item, Hildebrand, zo is juist Tomasche laken tien Sint Maart nog unverkocht en we hebben daar niet 27% mark Sundenschuld, en daar is er geen rede tot bekomen ongekochte laken. Hieldome, Hildebrand, is et een zaak, dat ik geen tijd in 3 of in 4 dagen van die Sint Maart en komt van juiste laken, zo ik die 30 groot weer overkopen. Ik had een brief van meester Sint Maart, was geschreven op zondag Marcus avond; daar en waren ze nog niet voor verkocht. Hildebrand, ik mocht ze hier geven hebben tot 14 mark reden gebracht, onder dat hemelblauw en zaterdag, des en wilden ze niet hebben en rolde ik nog wel hebben die solkens gouden kop laken geven, wilde ik een dergelijke laken geven wilde ik een der lude kent willen. Daarom zond ik ze tot die Sint Maart, alsof ik zo ook wilde, er Greven heb ik hoorde, Hildebrand, zo weet je hierop voor zeker, want help me God, dat ik er niet een heb tot voorlegging. Item, Hildebrand, ik heb in juiste brief wel vernoemd, waar dat werk verkocht is en ik een van 12% en een deel van 12% 4 sl. groot. En alsof je schreven, verkocht hebben, zo en breken daar 1 bod aan, et zal zijn 4500 en te. Daar denkt op. Item, ik heb wel vernoemd, dat dat was gegeven tot 49 mark. 