title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ivi\ rakaui, Arab. geborduurde, geteekende, of ingeweven figuren; m^rakam^ opvullen met een andere kleur bij het borduren. Zie ragam, \j3s rakna^ zie ratna, "[S^ rakka', Arab. weergalm, echo, terugkaatsing van het geluid, ook te Mal. in gebruik, d. 1. Cr. Zie dengoeng, oJT r^kat^ wijz.van Z^Ä;a^,kleven, plakken; ook = saga, een roode erwt met zwarten spikkel, ook saga iimha- ngan^ genoemd, die tot deeg gestampt dient als lijm voor de goudsmeden, M.; p^r^kat, kleefstof, lijm, cement; p^r^kat soeratj ouwel; zie ook rakat I en III. 6 501 djtSs rakät, Arab. lichaam sbui- ging bij het gebed, ook gebruikt als Hulptelw. voor het aantal gebeden, b.v. s^mbahjang doewa raknt^ twee gebeden. ^J^ rSkan^ ook rakan^ markt, stapelplaats; rakanan, vast koopman, leverancier; deelgenoot, makker, medegenoot, ook ambtgenoot, com- pagnon,evenbeeld,weerga;ziep^Ä;aw, lengganan en rakan, ^ji\ rökoen, evenbeeld, wat vol- maakt op iets anders gelijkt. ^i^ roekoen, Arab.steunpilaar; r. isldm, de vijf pilaren ofnoodzake- lijke plichten van den Mob. gods- dienst; saroe&oew, van dezelfde grond- beginselen. ^jmJ«.S^ rßkoewOS, Ned. request. xfs rökah, gebarsten van de schil sommiger vruchten, de huid van ban- den of voeten enz.; m^rekah, open- bersten; saper ti dalima m^r^kah, als een openberstende granaatappel ; fa- djar m^rekah, het aanbreken van den dageraad. ^j^J^ rakin, Arab. m^rakin, zieh met ernst op iets toeleggen, Sj. Dzoeb. t^* räga^ == arga en harga, z. ald. v:iO s rögat ; meregaty recht over- steken, van wegen en ri vieren ;recht- toe beklimmen van een borg. J^ rögßd, Jav. vuil, smerig = kotor, i^ rögang, strakgespannenvan een doek, touw enz.; kruis, rad, pjjn- bank, M. MÖn. m^r^gang djiwa, den laatsten adem uitblazen ; m^r^gang» katij uitspanwen, rekken; m, diri^ zieh 502 /; uitrekken om ergens bij te kunnen komen ; zie Ügang. ^4 rögoe, ook goe^ ploeg, veree- niging van personen bij een spei of werk; m^regoekan, in ploegen ver- deelen. Zie igoe, kok en goe. ii y röloeng, I. holte, nis in een bergwand; m^r^oeng^ zulk een holte of nis vormen; mangkok m^r^loeng, kom met wijden buik, vingerglas. II. zie harloeng, Js r^Iaa^ oven, d.l.Cr.Volg.Max, ralau, zie ald. Ook C. en S. rdau, Oven om erts te smelten, ^4 ralal; verb. Ned. galei, groot roeivaartuig. J* r^lai, I, e. s. v. parelmoer- schelp, een voet lang, een band breed en zeer dik, bijzonder gezocht voor de europeesche markt. Volg. d.l.Cr. ook pareloester. II. e.s.v. boom die vernis en goed timmerhout levert. j»» ram^ I. en roem, klanknaboot- sende woordjes voor een brommend of dreunend geluid ; m^ng^ram-^ram, dreunen, Prab. Dj.; zie d^ram en d^roem, II. m^ng^ram, broeden, op eieren zitten. III. bladeren als aas gebezigd om garnalen te van gen. Lo^ rSmadja, fcijna rijp, even rijp, van een jongeling of meisje bijna huwbaar; r^mad/a^oe^^ra, jon- geling en r^madja poet^ri^ meisje tusschen de 11 en 15 jaar oud. Zie radja IL jLo* ramäl, Arab. v^icbelaar. Zie Jcxu. ^\,jes roemän, Arab. de granaat- appel, H. Boedj. v,^^ romba^ seinvuur,vuurbaak. y^^jjos rimba, het woud; pergi ka- rimba en p. Mrg^tah^ het woud in- gaan om bosohproducten in te zame- len; oetan-rimba, bosschen en wouden; rimba-raja^ het groote woud, maag- delijk woud; m^rimba^ zieh als een woud voordoen, overdrachtelijk b.v, V. e. ongekamden baard ; r, dalam, e. zwaar, dicht woud, v. d. Tn. ; datoek sjaich dirimba^ boschopziener, woud- heer ; radja rimba^ opperhoutvester, V. d, W. m^mboewang karimba, uit de samenleving bannen, lett. het woud injagen, ^<Ljo* ranibaja, e. s. v. overdekt staatsievaartuig, door de Nederlan- ders orembaai genoemd, nam. in de Molukken. ^Lyo^ rambajan, met haar be- groeid, van het gelaat; ook noemt men zoo een ouden, zwaar behaarden bok; zie rambai IL \::^jjss rambat, I. verbreid, ver- spreid over eene oppervlakte, zooals kruipende planten, b.v. rotan hingga ^nam-toedjoeh'poeloeh d^pa rambat- nja^ de rotan kruipt tot zestig of zeventig vademen ver ; m^rambat^ zieh verspreiden, uitbreiden van kruip- of klimplanten; perniagaännja m^ram- bat kapada sagHap n^gari, zijn han- del breidde zieh over het gansche land uit, v.d. W.; m^rambatkan agama, den godsdienst verbreiden. C^) 508 IL gang onder de goot, die voor- en achterhuis van de vorstelijke wo- ning verbindt; voorportaal, galerjj, Toorhuis. \::/jues ramboet, hoofdhaar, ook het haar van manen en staart van een paard; ramhoeinja samoewa hangoen saperti djaroem^ al zijne hären rezen te berge als naalden; r. saMlai en r. sa'oerat, een enkelhaar ; ramboet m^n- djMjak hahoej hoofdhaar dat tot aan de schouders reikt; anak ramboet^ de fijne haar tj es rondom het hoofd, die niet in den wrong kunnen worden op- gebonden; potong ramboet^ fig. uitdr. voor soldaat worden, dienstnemen; ramboetan, haarachtig; boewah ram- boetan en ook ramboetan alleen, e.s.v. vrucht met haarachtige schil ; bergan- toeng dir amboet saMlai^aan eenz^den draadje hangen; daoen ramboet en r. poetM, twee soorten van planten; boenga ramboet? o^^, Hik, Ind. Möng. e. s. V. bloem. vÄ^AÄs römbat, I. m^rembat, zieh heen en weer bewegen, van een paal die los in den grond zit, van bla- deren enz. II. horizontaal slaan met iets längs, v.d.W. Zie rimbat II. III. Jav. K. = pikoel, zie ald. \;iKMs rimbat^ I. stang, dikke lat of rotan, die dicht längs het boord loopt en tot steunpunt dient van de roeiriemen. II. e. s. V. dissel, M. werktuig, waarmede onkruid wordt weggehakt; mh'imbat s^mak-s^mak^ het onkruid weghakken, Mgn. ook met iets längs zijwaarts slaan ; de riemen met kracht van zieh af slaan. y:uJ^s rembat, balk, dwarshout, in den scheepsbouw balken die van den voor- naar den achtersteven ge- spijkerd worden om de deksplanken te houden; rembat koeroeng, de ver- lenging van die balken buiten den achtersteven, waarop de koeroeng of Spiegel gebouwd wordt. M. o>^^ rimbit, ook rembet, over- laden, door de menigte der voorwer- pen; overkropt van werk; bem'oeie- lijkt in het gaan, doordat men kleine kinderen bij zieh heeft of veel bagage; m^nm&i7Ä;a Wjdaardoorbemoeielijken. tut^j rÖmbas, totaal bedorven, sterker dan roesak. tmjuos rembes, zjjpelen, uitbre- ken van het zweet enz. b. v. maka p^- loehnja pon m^rembes-rembes b^hasa^ zijn zweet brak voortdurend zacht- kens uit, Mes. Kag. Jav. r^mb^s, id. zie rimas. ^jujuos rimbas, e.s.v. dissel, waar- van het ijzer dwars tegen het heft Staat, om hout gelijk te hakken, ook een hak om te wieden ; m&imbas, met zulk een hak wieden, tevens den grond losmaken en aanaarden; zie patil en het Sprw. bij djasa» ixjos tambang, op goed gelukaf, luk of raak, niet naar een bepaald doel strevend, niet op een bepaald punt gevestigd v. d. oogen. Mön. wei- felen, weifelmoedig, onzeker, in de war, ook r. hati; m^rambang, in 't wilde te werk gaan ; poekoel m^ram- bang, in 't honderd slaan, ook van 504 ^) wöorden, voor den mond maar wat yfeg]^rgLten,h,Y,b^rhagaidj^msmadah dirambang^ Sj. Söl. Dal.; djala ram- &af*^,e.s.v.werpnetmetgrootemazen; lila rambang, e, s. v. draaibas met wijdeii raond. ilxjOk rÖmbang, op haar hoogste punfc, in het zenith zijn, van de zon; r^mbang matahari, op het midden van den dag; haripon soedah r^m- bang, het is reeds hoog dag; r^mbang Ungah hart, volkomen middag; ba- jang-bajang r^mbang, de echaduwen als de zon op zijn hoogst staat; mistar r^mbang matahari, meridiaan; r^m- bang m^r^kah, zie r^kah; laoet rem- bang, volle zee, open zee. Äyo. rombong^ e. s. v. grooten korf met deksel cm rjjst, nam. padi, in te bewaren; zie loemboeng. kjuos rinibang; mMmbang, hal- men plukken, Päd. bo v.l. ook : slim, N. ^J^. rambak, in de breedte uit- gebreid, van planten, het ruim of breed hebben van personen; m^ram- bah, zieh uitbreiden van planten, het breed laten hangen van personen, Mal. Sam. I: 135, breed uitslaan, z. rampah \^^JüOs rtfmbak, omvergehaald, gesloopt, afgebroken; m^rombak, om- verhalen, sloopen, afbreken, afwin- den van een kluwen, töniet doen van een overeenkomst, we^r vernietigen van zijn gemaakt teilet ; karombakan, afbraak, puinhoop. \Sjuo^ rßniboeg, Jav.raad,raad- geving = bitjara. iA4-4xu römboemboeng, e. s. v. boom, zie m^rombong, ^jjuo^ ramban, Jav. bladen of kruiden plukken ;ram&awan, tot pluk- ken geschikte bladen of kruiden b.v, voor groente, Asm. Pati. ^jjuok rambon, hagel, bevroren regen, M. ^juOk riinban, ofrem&aw,dezijde van een vaartuig; mPrimban, een vaartuig zijwaarts meevoeren, van wind of stroom, ook den stroom schuin doorklieven, zie serimban, ^jjuos rimboen, hoog van gras, vol, bladrijk van boomen, vol van Zei- len op een vaartuig. M^n. id. en ook rgk aan takken, hären, familieleden enz.; poetjak rimboen, rolle kruin van een boom; kapalanja rimboen sakali, zijn hoofd heeft een rijken haardos; volgens anderen rimboen ; zie timboen, ^. ramboe, I. baken, paal of staak tot aanduiding van de richting of het beloop van iets; roemah soedah b^ramboe, de palen voor het huis staan reeds; ramboe perahoe, afzetting door staken van het beloop eens vaartuigs. IL ramboe-ramboe, franje, ook de haartjes op de huid van hetmensche- lijk lichaam en de schaamdeelen, de franje aan een indischen vlieger, de hären op de schil van sommige vruch- ten, de uitstekende vezels van touw- werk en derg. yjuos rambau, een Mal. rijkje in de binnenlanden van Malaka, gesticht door volkplantingen van Menangka- bau. Deszelfs Yorst voert den titel van Jang diph'toewan. iiHVw rftHiboetan, e.s.v. kleine vrucht met roode, haarachtige scliil, zie bij ramhoet ^yjo* ramboeti, harig; katn ramhoeti, e.s.v. haarachtige stof; zie ramhoet, L^f^) ramboenia, e.s.v. boom, die een eetbare, rinsche vrucht draagt, gelijkende op de g^ndaria; naardezen boom heet de zuidelijkste kaap van het schiereii. Malaka, door ons ver- basterd tot kaap Komania ! f^yj^) ramboenai, juist van grootte, middelmatig v. grootte, van personen; tikoes ramhoenai^ e.s.v. rat, Sj. Sult. Jahja. Zie r^moenai, Kuo) rambah, I. overal met mod- der, b. v. dilihat olih Laksamana he- ramhah-ramhah pada halaman itoe^ L. zag dat het voorplein overal met modder was, H. T. IL m^ramftaÄ, houtkappen, gelijk kappen, Päd. bovenl. af kappen, af- slaan, ook omkappen of opruimen van plantsoen, zie voorb. bij salah. iLuos rambeh ; m^rambeh, een be- devaart met zijn velen doen, inz. van den Vorst. auxK r^nibah ; rembah-rembeh^ over de wangen biggelen van tränen, in overvloed vloeien ; zie linang, -A>Os rambai^ I. boewah rambai, e. B. V. zachte, eetbare, rinsche vrucht. II. rambaiatif haarachtig, met haar begroeid, behaard van het gelaat van menschen en dieren; zie dßrambai en roembai. ^^ roembai, kwast, franje; H. t) 505 T. heeft hiervoor rambai; de fijne halsvederen van een haan; hajam roembai, haan of kip met enkel fijne, haarachtige vederen, ook h, tjemara geheeten; b^roembai-roembaikanj tot kwasten of franje hebben; zie oembai en dßroembai. Lujox roembia, de sagopalm. d<MüO\ rßmbega, ook Umbega, een heester met paarsche bloemen, die e.s.v. wilde katoen oplevert en welks bladeren tegen maagpijn enz. worden gebruikt. ^uos roemroem, het Jav. roeng- roem, eene vervorming van haroem; ngeroengroemj Jav. ook mm^oemroem, eene vrouw liefkoozen, zoete woord- jesgeven,verteederen,Hik.Asm.Pati; diboedjoeknja dan diroemroemnja de- ngan kata jang manis-manis. yo% ramoez, Arab, aanduiding van woorden door enkele letters, b.v. |vaJLo voor JLw^ 2uJU vXi\ ^^JLo- yM/0% römis, e. s. v. mossel met bruinpaarsch gevlamde schelp, die ingemaakt gegeten wordt. ,jLd;o% ramadiän, Arab. de 96 maand van het Mohammedaansche jaar, de vastenmaand. kfis rßmang, I. te berge gerezen, van de hären (Mön. boeloe ramang, de fijne hären ophet lichaam, dons); m^ramang, te berge rijzen, overeind gaan staan van de hären, Zie s^ram. II. m^r^mang -ramang, een dof brommend of gonzend geluid maken« III. r^m^ng, Jav. half donker, schemerdonker ; betrokken lucht, mist, M. 506 J^) J^) As römoenggai, = kelor^ in de taal der geneeskundigen ! v, d. W. ^^LftXK röinpagi, zie kMmpagi. väaAx^ rampat; m^rampatj met lange voorwerpen, b.v. e. touw, stok, sloepriemen en derg, in horizontale richting naar, längs of over iets slaan of bewegen, iets op die wijze afslaan, b.T. grashalmen of bloemen, met ^^n slag, als wäre het, wegmaaien; ook fig. met e^n slag allen treffen, allen over ^en kam scheren; mtraynpat papariy allen neraen voor de schuld van een of van eenigen; ija m^ram- patkan tj^mUi koedanja kaboemi, hij sloeg met zijn paardezweep naar den grond, Indra M^ng. o».ftxj rampoet, = rampoes^ zie aldaar. v-A.^. roempoet^ gras, plantje, wild kruid, onkruid ; roempoet-roem- poetan, onkruid; r. boeloeh-hoeloeh^ e. 8. V. gras met dikke geledingen ; r. rantai, grassoort met lange wor- teis; roempoet kamaloewan, kruidje- roer-me-niet; roempoet poeroen, e.s.v. mattenbies; r, s^rai, citroengras; r, ijatok ajam, e.s.v. gras, dat in de geneeskunde gebr. wordt; r. koesa- koesa^ zie ald. ; r. tahi hahij e. s. v, geneeskrachtige bladeren; r.Mring^ hooi; toekang roempoet^ grassnijder, grasjongen; m^roempoet^^V9^% zoeken voor het vee, wieden. Hik. Nod. Sjah; djikalau kaaih akan padi, boewang- Iah akan roempoet, houdt ge van de rjjst, werp dan het onkruid weg.Sprw, o^ rempat; m^rempat, dwars naar iets toedrijven, zooals b.v. een vaartuig naar een klip. ^jtMs rampas; m^rampas, met geweld ontnemen, afnemen, rooven, verbeurd verklaren, ook plünderen, b.v. Sdj. Mal. p. 292 en p. 34r. 10 en 11; t^rampasy buitgemaakt, geroofd, in banden gevallen, R. Chaib.; rampa- san, roof, buit. ifuMs rampoes^ grof, onbeschoft van taal; moeloet rampoes,iem2indi die grof en gemeen in zijn spreken is; b^rampoes, een ruwe taal voeren, zieh grof uitdrukken. fjtjMs rompis, e. weinig bescha- digd aan den kant ; zie soembing, ßLkjOs rampong, verminkt; zie rompong, i^A^ ramping, I. slank, tenger van leest, dun van middel. II. rompang-rampingj zie rom- pang, iüjos rompang, aan flarden, van weefsels, papier en derg.; rompang- ramping, overal aan flarden, ook v. gebouwen door kogels. Zie tjompang, Äftxu rompong, ook rampong^ ge- schonden, doordat de punt .er af is, b.v. een mes met afgebroken punt; rompong gigi, afgebroken tand; rom- pong hidoeng, e. gelaat met afgesne- denneus; rompong tjoetjoer^ afgebro- ken boegspriet; pisau jang rompong, e. mes, waarvan de punt is afgebro- ken; m^rompongkan, sehenden, b.v. door neus of ooren af te snijden, enz. MfijOs romping, geschonden, door- dat er een stuk uit den kant is, b.v. van den neusvleugel, öorrand, of van de tanden. äA^\ rempang,de vingervormige wortel of knol van planten als gern- ber, kurkuma enz.; sangkak rempang, hoek,gevormd door stam en tak.Mgn. tak of uitwas dwars of gaffelvormig aan e. andere of aan den hoofdstam verbonden. (3i/>^ rampak, I. in de breedte uitgestrekt of groeiend; berampak, zieh in de breedte uitstrekken of groeien; zieh herstellen, z. verbalen. MÖn. breed getakt, b.v. pohon kajoe jang rampak tjahangnja^ e. breedge- takte boom. M. Zie ramhak, II. in zgn geheel omgevallen, b.v. van een sehutting. III. Jav. ook r^mp^kj gelijk op eene rij, gelijk van tred of in den sfcap, tegelijk in gesloten gelederen aanvallen. Zie rampak. (^A«; rampok; m^rampok, tegen iets beuken, b.v. tegen eene deur. (Mön. geweldplegen, stukslaan, den boel vernielen), ook plünderen met zijn velen, Pol. Abd. ^^^ rgnipak, front van twee of meer personen in beweging; Mr^m- pak, in front marcheeren ; sar^mpak^ op eenmaal allen tegelijk; datang sar^mpak sakali, allen op eenmaal tegelijk aankomen; dUembak sar^m- pak sakali^ allen op eenmaal, tegelijk afgevuurd worden. Zie djMpak en rampak III. (^Axj^rompak, roof, inz. op zee; rompak-samoen, roof ter zee en te land; m^rompak^ zeeroof bedryven; ^SLAs 507 p^rompak, zeeroover; perahoe rom- pak, zeerooversvaartuig. (^Ajo* rompok, randbelegsel, boordsel van een kleed en derg. i^^ajos rempak, aan den kant be- schadigd, zooals hont bij het bewer- ken, V. d. W. uXA^o^rampog, Jav. met zijn velen met lansen aanvallen, om af te ma- ken; toembak rampog, e. s. v, lansen, die gebruikt worden voor het afma- ken van tijgers. yJlXoj r^mpi^Ias« Jav. == Mm- pHas, de naam v. e. boom met harde ruwe bladen, die gebruikt worden om hout te polijsten evenals onze sehuurbiezen, zie Mmp^las. ySsuoy römpöloe, Jav. de gal ; zie hampMoe. ^jJuo^ roempoen, stoel, struik, van planten die uitstoelen, zooals gras, suikerriet, bamboe enz. b.v. saroempoen boeloehj e, stoel bamboe- riet; saroempoen boenga, een struik bloemen ; roempoen luda, peperstruik; b^roempoen, bij stoelen of struiken, ook uitstoelen v. planten. Zie perdoe. ^kAjox römpönai, e. s. v. boom, welks vruehten als rinkelbelletjes gebr. worden; katoemboehan r^mp^- nal, boosaardige kinderpokken, die op r^iwjp^wat-vruehtjes gelyken. y^\ roempoe; m^roempoe, be- rooken, v. d. W. ÄAXj römpah, meestal r^mpah- r^mpah, speeerijen, kruiden, droge- rijen; r^mpah-r^mpßh goelai, de spe- eerijen voor het bereiden v. kerrie; r^mpah ratoes, e. medicijn, gcmaakt 508 auu% van een afkooksel van 99 verschil- lende drogerijen; r^mpah-pijah en r. pawah, allerlei kruiderijen. ÄAx* römpoell, zie thnpoeh; m^- r^mpoeh, ook met geweld zieh e. weg banen door een menigte menschen of door struikgewas en kreupelhout. ula-jOs rempah, dreigen opzij te Valien, van dingen die rechtop staan, ßlingerend omvervallen zooals een beschonkene, speiende kinderen, een vaartuig enz. ; r^bah-rempah, het- zelfde met verscheidenheid ; pada koetika herhimpon b^rempah segala manoesiaj op het oogenblik dat zjj vergaderden stortten al die menschen neder. äJuox rempoh, afgetobd, afge- werkt, op. ^;o* rampai, dooreengemengd, van'bloemen, bladeren, groenten en olieen, doch niet van vruchten of granen; boenga rampaij allerlei door- eengemengde welriekende bloemen; fig. ook bloemlezing uit geschriften; p^rtjakapan rampai^ gemengde sa- menspraken; panton rampai, ge- mengde liedjes; minjak rampai, olie, uit verschillende welriekende zaken getrokken; sajoer rampaiy allerlei groente ondereengemengd; rampai- rampai, allerlei kleine hoeveelheden V. verschillende drogerijen, versna- peringen of snuisterijen; rampai- rampai nama soeratj e. mengelmoes titeis V. geschriften. H. Abd. p. 431. My rimpi, in de zon gedroogde pisang. ^^^rSmak, liever, laat liever. liever nog.. . dan; r^maklah kakanda mati sa'orang^ r^maklah abang l^n- njap s^ndiri, laat mij alleensterven; laat mij de wereld on verzeld verlaten ; r^maklah b^rlakoe ataskoe apa-apa porij laat mij liever overkomen, wat het ook wezen möge. M. zie angoer. {^^\ römoek, vermorzeld, ver- brijzeld, vergruisd, ook fig. van het hart; r^moek-redam , geheel en al verbrijzeld; mer^moekkan, vermorze- len, verbrijzelen, vergruizen. ^A^ rßinök, Jav. = remoeL Juo* ramal, I. Arab. horoskoop, eig. de kunst om uit teekens in het zand iemands lot te voorspellen, waar van de uitvinding aan den profeet Daniel wordt toegeschreven; w^^m&t- lang ramalj horoskoop-trekken ; mem- boeka ramalnja^ zijn wichelboeken openen ; zie noedjoem en ramdl, IL verb. van het Perz. JLo.) roe- mdl, zakdoek, Sj. Sult. Jahja. ^jjos römen, Jav. behagen schep- pen in iets, er mede tevreden zijn. ^y40s rÖmoeiiai; tikoes r^moenai, e.s.v, rat, b.v. saboewahdiMoek tikoes r^moenai ; jdng saboewah dimakan anai-anaiy het eene was door de re- moenai-ratten doorknaagd,het andere door de witte mieren uitgevreten, m. Dal. Ljü«jc% ramoenia, e. s. v. boom, 0<^> ramega==r^m&e^a,zieald. ciAii^ rönta ; m^r^nta-r^nta , zijn kwaadheid door gebaren toonen, v. d. W. Zie r^ntah K ronta; m^ronta, zieh trach- ten los te rukken, Prab. Dj. tegen- stribbelen. 00% renta ; toewa renta^ oud en zwak en daardoor niet meer instaat Olli te werken, v, d. W. Sj. Madli. Ujs rantadja, e.s.v.boom,B.R. ^UOs rantaka, e.s.v. lange, ijze- ren draaibas, een ijzeren stuk geschut, dat op een spil draait. jug^xi V rßntas^ =pintas; mSr^ntaSj een omweg afsnijden, een korteren weg nemen, iemand den weg afsnij- den; ^^er^w^asan, kortere weg. jjyJCj^ rßntis, = sawan andßng, zie bij sawan, ly^s roentas; m^roentasj met geweld aan iets rukken, b,v. aan de twijg van een boom, 00k afrukken van iets derg. Q^x*^s rintaSj^^ Ibr. b. Chas. = linias, zie ald. ix^^ rantang, e. s. v, korfje of mandje van rotan of bamboe, tot ber- ging van eetwaren en kookgereed- schap; m^rantaug, inzulkeen korfje doen, of zulk e. korfje vormen; diha- dap dajang bagai dirantang^ omgeven door hofjuffers alsof ze in een korfje zat? Sj. Madli. «Ajj röntangjuitgestrekt, gespan- nen; m^r^ntangkan^ uitspannen, b.v. een touw, net enz. sap^r^ntang, de duur van het spannen der touwen bij een hanengevecht ; zie Mntang, Mgn. rantang id. m^rantang tßrita, breed- voerig verteilen; rantang-rantang, touwen, gespannen over de rijstvel- den, met klinkende voorwerpen er- L3^; 509 aan, om de vogels te verscbrikken ; 00k op een rij, b.v. van hutten. ip^ ranting, twijgje, rijsje, dun takje zonder bladeren; ranting hi- doepj levend takje; m^ranting^ blader- looze takjes vormen, d. i, de bladeren verliezen, 00k oud worden van per- sonen ; m^ranting aoer, zieh voordoen als een bladerlooze bamboe, d.i. zeer oud worden, b.v. m^raniing aoer ta'- dapaty al wordt hij nog zoo oud, hij krijgt het toch niet; m^ranting gawS^ d. onderarm v. e. meisje of weduwe aanvatten om haar tot ontucht te verleiden, in het Palemb. ; ranting- rantingan, snoeisel, allerlei takjes of twijgjes. äxjn roentoeng, uitgerukt; m^' roentoengkan, iets, dat ergens in ge- klemd is, uitrukken. iiXJs röntoeng, verbrand, aange- brand van spijzen. C. ^; rlntang ; m^rintang^ tegen- werken, dwarsboomen ; m^rintangi en m^rintangkanj iets of iemand tegen- werken, dwarsboomen, beletsels in den weg leggen, verhinderen; j?^r- kara jang m^rintangkan, wederpar- tijdige dingen; Mön, stören, plagen; zie 00k lintang. ^xi* rantang, = rentak, zie ald. /SJü\ rantik,biezen,=Hr^^'oe^. Sw. en M. het gewone dünne moeras- of waterriet, zoo 00k d. 1. Cr. i^Xis rentak ; m^rentak, met een ruk omhoog trekken, b.v. een visch- snoer; merentak g^nta, met een ruk aan een bei of klok trekken, Hik. 510 i3^; Am. Hamz. ; m. diri, zieh rekken om ergens een ruk aan te geven; zie sentaL i^^^jiJs röntak; m^r^ntakj op iets stooten, van een vaartuig; MrHtak kakij stampvoeten; r^niak roesoehj zijn kwade luim door gebaren en be- wegingen toonen; d^ngan r^ntaknja dan marahnja^ BtampYoetend en toor- nig, Saif Dzoel. Zie ook ^ntakenr^nta. /ajü^ rontak, Batav. steigeren, springen als een dartel paard. Zie ronta, i^^ji^s rintik, 8pat,spikkel;6^nn- tik-rintikj gesplkkeld; hoedjan rintik- rintik, e. regen van enkele droppels; hamhing jang Mrintik, een gespik- kelde of gevlekte geit, M. i^^jijs rentek, e. s. v. eetbaren zoutwatervisch. 1^^ rautani; mh^antam, metzijn velen ieis doen of ondernemen. (MÖn, m^rantam, wat gezamenlijk eigendom is verdeelen, b.v. winst, e. buffel enz.) ; main Mrantam, loterg -speien, daar dit met zijn velen gedaan wordt; zoo ook bij een koop of aanneming van werk; rantaman, aanval van velen tegelijk op öön persoon, Prab. Dj. ^JC3j rßntan, op het punt van te breken of los te barsten, tot een ziekte gepraedisponeerd, zeer vatbaar om weer in te störten, weqr pQn beginnen te doen van genezen wenden enz.; m^mboewang r^ntan, zijne verbolgen- heid aan een ander koelen; m^r^ntan, inwendig verbolgen zijn, het land hebben ; weer pijn veroorzaken enz. yXis rantau, inham vaneenrivier, meer of zee; t^lok-rantau, de baaien en inhammen; m^rantau, debochten of inhammen invaren om boschpro- ducten in te zamelen of te rooven. ÄAJ^ roentoeh, neerstorten van iets, dat ergens aan vastgezetonheeft, ineenstorten, instorten, van een huis, borg, grot enz. ook overdrachtelijk, b.v. roentoeh daripada karadjaän, van het koninkrijk vervallen; hati roen- toeh, medelijden hebben, begaan zijn met. Mön. m^roentoehkan, doen in- eenstorten. äa3% roentih; m^roentih, uitpluk- ken, losplukkeh, uittrekken der bla- deren van de bloemen voor de hoenga rampai, Päd. bovenl. MÖn. een voor een plukken, afscheuren, afrukken, afpellen. aOi^ rontah? b.v. ^^yJi^Ji^^yjo ^^^jSiSj Pol. Jyym, Zie rontaken^ntak, JCi* rantai, keten, ketting; ha- djoe rantai, maliekolder; kam Mran- tai, zijden kleedje welks bloemen een ketting vormen; rantai hadjak, ploeg- ketting ? v. d, W. heeft het vergeten op te geven; rantai boeloeh, ketting welks Schäkels den vorm van bamboe- geledingen hebben; r. emas, gouden keten, ook e.s.v. plant, die tegen ver- lamming aangewend wordt; rantai habi, een ketting, die aan everzwijnen zou te vinden zijn en welks bezit on- kwetsbaar maakt ; &^ran^a^, geketend, in ketens; ml^raniaikan, ketenen, in ketenssluiten ; rantaikangkang,Yoet- boeien, Sw.; orang rantai, ketting- ganger;_p^ran^(ti;an,kettingkwartier. op Java. Kettingen worden bij oetas^ geteld. ji^s ranti, e. s. v. onkruid met witte bloempjes en z warte bessen. JG* rintl, geraspte kokosnoot gekookfe met palmsuiker. Wordt als vulsel voor koekjes gebruikt. Moge- Ijjkontstaan nitber-inti^zie ditlaatste. v:>Äj^ 511 ^) roent&i ; m^roentaij erslor- dig bjjhangen, v.d.W. Zie oentai. ^yrandji, Perz. randj, grief, zorg. jjLäj^ randjana, Skr. aandoe- ning van het gemoed, opwekking van drift, aanvechting, opwekkend. ^jM.^^ rßndjis, spat, sprenkel; m^r^ndjiskany iets sprenkelen ; m^r^n- djis koentoem jang lisoet^ een ver- schrompelde knop besprenkelen, Ibr. b. Chas., ook renißs^ zie ald, Ä-Ä-j^ raudjang, vlechtwerk, mandewerk; hoog ledikant voormeer dan e^n persoon, waarop men met een trapjemoet klimmen, v.d.W. rust- bank voor meer dan een persoon, van zulk vlechtwerk vervaardigd. Dit zal ook wel het grondw. van kerandjang zijn, zie ald. ÄÄjj randjoeng, e. s. v. eetbare zoetwaterkrab, die echter zwaar ver- gif is als zij met oehi Mnggala wordt gegeten; Jav, ratjoengan id. Äsaö^ roendjang; m^roendjang^ wild en ruw naar iets steken, inz, van boven naar beneden. MÖn. steken met e. puntig voorwerp, iets wat verstopt 18 döörsteken, fig. opstoken, opraien. ^^) roen^joeng, kegelvormig omhoogloopend, zooals b.v. eenkogel- Stapel; p^roendjoeng^ de hoogte van de voeten tot den top der vingers van den loodrecht gestrekten arm. i^so^ rindjing; m^rindjing, op- stroopen, Päd. bovenl., optillen, op- lichten. (^jä3s r6a^ak;inMwc?ya^,8tamp- voetend gaan, v.d.W. Zie ^ndjak, ^:p,j^ roendjan, in de hoogte groeiend, van boomen, v. d. W. Zie roendjau. y^s randjau, voetangel, door- gaans van hamhoe ofniboeng met ge- bärde punten; r. b^si, voetangel van gzer, hebbende vier scherpe punten, waarvan, als hij uitgeworpen wordt, er drie op den grond rüsten en altgd een rechtop Staat; MSn. randjau doekoeh of randjau tjeleng, twee aan- gepunte bamboes met een Ins, om wilde varkens te van gen; randjau harimau, aangepunte bamboe in den grond gezet voor tijgers; randjau lapoek, hoopje menschendrek. ysy^) roendjau, rijzig van ge- stalte. ^^sJüs randjoena, = ardjoenay zie ald. panah randjoena^ pijl van Ar- djoena, B. S. ^jLsso^ rantj aiia,Skr.schriftelijk opstel, verhaal, ontwerp schets, af- schrift, exemplaar; samenschikking van bloemen tot een ruikerofkrans; m^rantjanakan soerat, een gesöhrift opstellen; m. gUar^ titeis bedenken, Pol. Djin. ow:^3s ronljet; m^rontjety bij kleine gedeelten aankomen, bQ beetj es 512 v:>mSV3) ifJS^s te werk gaan, bij beetjes vorderen, van een werk. '^„'<yy^ r^ntjat^ zie Mntjat. Q»^^) röntjis, spat, sprenkel, zie r^ndjis; pi^r^ntjis, sprenkelkwast. <iÄj% rantjang, puntige stok of lange pen om in den grond te steken; m^rantjang, met zulke stekken afzet- ten, b.v. een stuk grond; met iets puntigs of lepelvormigs in iets steken om er een kluitje uit te halen tot on- derzoeking, b.v. in den grond om te zien of er erts in is, in graanzakken of in een botervat om den inhoud te keuren, enz. iÄj% ran^joeng, schuin aange- punt; r. toedingj in een stompe, r. lansar, in een spitse punt uitloopend; m^rantjoeng kalam, een pen verma- ken; pisau p^rantjoeng kalam, pen- nemes; m^rantjoeng^ ook snoeien, be- snoeien, M. i^Os rantjlng, rank, slank van postuur; ook rijsje, takje = ranting. &^s rÖntjang, I. en rentjeng, luide zijn ongenoegen te kennen ge ven over onverdiende bebandeling. IL m^r^ntjangj tegen elk. slaan van boomen, C. en S. (?). j^so^ rentjang, Jav. bediende, volgeling. ß^^'^s rontjeng, aanbeidezijden spits, of zeer dun en spits toeloopen. ^^fcsxjx roentjing; m^roentßng, aanpunten met een mes, zooals een pen, potlood, griffel en derg. ook met punten gevijld van de tanden; spits van de vingers, wat voor eene schoonheid gehenden wordt; W. Bnm,=z rontjeng. ÄÄj^ rentjoeng, aan ^en kant scbum of puntig toeloopend, zooals planken, messen en derg.; e.s.v. Atji- neesche dolk. MÖn. e. s. v. tweesnij- dend zwaard. äSJos rentjeng, tenger, zonder kuit van een been, spillebeen; badan rentjeng, een slank, tenger lichaam, C. en S. Sadj. Mal. 336. i_ft<vV rantjap, I. onanie; met körte tusschenpoüzen, kort op elkan- der, b.v. van riemslagen; wi^raw(/ap, onaneeren; p^rantjap, onanist, v»d. W. II. zeer scherp van wapens en gereedschappen 5 toekang rantjap, krisscherper, zwaardveger, H. T. ^ä3; ran^ak, levendig, luid- ruchtig van muziek, spreken enz. MÖn. mooi, fraai, sierlijk. /g,<a.>^ rßntjak; m^r^tjak, zoo snel mogelijk roeien. Zie rantjap I. ^^sv3^ rßntjik, zie retjik, A.SJO) rantjoem, zie rantjoeng. l^^^JO) röntjam, onduidelijk voor het gezicht wegens dekleinteof me- nigte; m^r^ntjam, niet duidelijk onder- scheiden; allerlei werk doen, maar gebrekkig, onvolkomen. ^ä3j rantjau, of rantjoe? == la- djoe, snelvarend van een vaartuig, h.Y. maka tMaloelahrantjau lantjang itoe sap^rti naga t^rbang roepanja, en dat vaartuig was uitermate snel- varend, het geleek wel e. vliegende draak, H. Boedj, «LSSos rßntjall, I. m^r^ntjah, een weinig openkappen van de struiken voor een weg. IL ongestadig, wispelturig, afwis- selend, hier nat en daar droog van den grond; m^r^nfjah, allerlei werk beginnen, van den hak op den tak springen. Zie rentjam, III. Mön, rantjah, betreden, be- loopen, gaan over; het om werken der natte rijstvelden door de pooten der buifels in plaats v. met den ploeg. ää3^ rentjeh, I. overschot, wat na het gebruik van fets overschiet; het raeerdere dan tot iets benoodigd is. II. vermagerd van e. arm of been, zie tengkes, jo> randa, LSkr.=c?Jan(ia,zon- der man of zonder vrouw zijn, hetzij door sterfgeval of door scheiding; weduwe, ook vrouw, die van hären man gescheiden is en een bruid, wier bruidegom stierf voor de voltrekking van het huwelijk ; meranda, weduwe of weduwnaar zijn; meranda toewa, een oude vrijster of vrijer zijn of worden. II. randa djawa, e. s. v. gierst. JcJn ronda, Port, ronde, rond- gaande wacht, zie kawal en sambang. Jün renda, Port.kantwerk,neige, kant, speldewerk, boordsel van goud of zilver, galon; daoen renda^ loo- vertjes aan kant werk; papan renda^ de kant zelf ; perak renda, zilver can- tillewerk. gtXi* rÖndailg,gebakken,baksel, gefruit in eenig vet; m^r^ndang, bak- ken, fruiten; r^ndang setoeri, e. s. v. gebak met vulsel; r.pisang, gebakken bananen; sagoe rendang, parelsago, ^. volg. mij de grore, gewone, bruine r^; 513 sago, zie bij sago;p^r^ndang, het vet, de olie enz. waarmede gebakken of gefruit wordt. ^JÜN randoeng, ergens op of overheen stappen, b.v. maka gadjah- koe ini koerandoengkan pada halai- roeng radja Malaka, en deze mijn olifant zal ik in de gehoorzaal van Malaka's vorst doen stappen, H. T, AJo^roendoeng; m^romdoeng, lastig Valien, kwellen, plagen ; (^eVoew- doeng malang^ door het ongeluk ge- plaagd, d. i. vervolgd worden, Mes. Kag. c J<3\ roending; m^roending^he- rekeningen of plannen maken, b. y. voor winstgevende ondernemingen; roending 'tneroending, allerlei plan- nen ef berekeningen maken. ciX^) rendang, met dicht loqf, lommerrijk,bladri3k,dichtgebladerte; zie rampah ^•Jo^ rindang, de kielbalk v. e. vaartuig. M. Zie loenas. jk'tXi^ randoek, I. met lange af- hangende hären, zooals b.v. een oude bok, een Angora-kat enz. II. merandoek, waden, doorwaden, Sw. Zie randau, [J^ö^s roendoek, neergebogen, zooals e. volle rijstaar, beladen boom- tak, de kop van e. bok die wil vech- ten; ook den boeg onderhouden van een vaartuig; saper ti boewah padi, makin herisi, makin roendoek, aU de rijstaar, hoe meer gevuld, hoe meer zij neerbuigt. Sprw. d. i. elmoe padi^ zie bij padi en hempa, * Jos röndam, in het water staan, 33 614 }*^) in de week staan; m^rtndamkany te weeken zetten; h^r^ndam d^ngan ajar-mataj in tränen baden; kajoe jang dirP,ndamkan pada ajar, gewa- terd hout. M. •Jü% randaUy I. m^randau, spij- zen met iets vermengen cm de hoe- veelheid te vermeerderen, b. v. rijßt met turkßche tarwe, v. d. W. omroe- ren yan beslag, groenten enz.; m^- randaukan, bijmengen van spijzen, Sadj. Mal. p. IbO; p^randaUj dat wat men ter vermeerdering onder iets mengt; zie rajau, IL waden, doorwaden, Max., zoo ook d. 1. Cr. m^randau. * Jü^ randoe, Jav. e. s, v. boom, die de kapok leyert en wegens zijne kaalheid levend voor telegraafpaal gebruikt wordt, daar gewone palen door de witte mieren worden ver- teerd; randoe hoetan, de wilde kapok. •Jlj^ rindoe, sterk verlangen; ook karindoeän^ het verlangen, waar- door iem. is aangodaan, onder welks invloed hij etaat, Niem. bloeml. II, 2® dr. p. 60; rindoe akan saldmat, heilbegeerig ; rindoe m^ndßngok^ reikhalzend verlangen; rindoe-d^n-^ dam, een sterk verlangen; ikan rin- doe akan ajar^ de visch snakt naar 't water; jang t^rindoe pada p^ngli- hatan, begeerlijk yoor het gezicht. M.; mMndoekan, naar iets of iem. sterk verlangen, smachten; panton rindoe, minnelied, lett. liedje van verlangen; boeloeh p^rindoe, e. bam- boe-geleding, voorzien van gaatjes, waaruit, door het blazen v. den wind, klagende tonen voortkomen, zooals bij e. aeolusharp ; rindoe boelan, ver- langen naar de maan(-opkomst), een bijnaam van den hoeroeng ponggok^ zie aldaar. 5 Jus rändah, laag, nederig, ook laag staan van de zon ; matahari pon makin r^ndah, Prab. Dj. en laag van houtgewas, ook laag bij den grond van bloemen en vruchten, Sj. Haris; masok hoetan jang r^ndah-r^ndah, Prab, Dj. het läge bosch ingaan; m&^ndahkan dirinja, z, vernederen, z. nederig aanstellen; kar^ndahan, nederigheid; zie ook rioeh en k^m- boenai. 8jO\ rondah; rondah-randeh, overstelpt met allerlei dingen, zooals b.v. op reis met allerlei bagage. i^Jüp randai; m^randai, waden, rondwaden, zoowel in gras enz. als in het water, inz. om met de voeten voelend iets te zoeken, v. d. W. Zie andai, {^ö^s randi, e. s. v. chineesch geribd zijden stof voor buikgordels en waarvan de chineezen ook broeken dragen. Men gebruikt het ook voor gordijnen en voorhangsels voor deu- ren dus e. s. v. karsaai of damast, Ihr. b. Chas. yi^* rensa^ ook rengsa, onwel, binnenkoortsig, zie ook rengsa. Mam^s ransang, zie rangsang, iM^K ronsing, zie rongsing. Äj4 rönang, zwemmen ; ber^nang, aan het zwemmen zijn; b^r^nang b^r* p^lampoeng, zwemmen met e, zwem- gordel aan ; t^r^nang, aan het zwem- men raken, ß. Chaib. Langl. Boew.; mer^nangkan^met iets wegzwemmen; soepaja holih s^nang koerenangkaUj opdat ik IJ gemakkelijk zwemmende kan vervoeren; m^r^nangiy tot of naar iets toe zwemmen, ook door- zwemmen, b. v. laoet darah abang r^nangi, ik ben door een zee v. bloed gezwommen, M. ij. rÖnoeng ; merenoeng^ strak aanzien, aanstaren. ^jv rÖnik, fijn, b. v. van den regen, van bloemen in lijnwaad, en derg. zie hoedjan, MÖn. padi renik, een fijne rijstsoort; m^r^nik-tjerMilcj zeer slim, nitgeslapen, fijn slim of geslepen. auj) rÖnnjah; m^rennjah, zieh lang met iets bezighouden b.v. met een werk om het netjes te doen, ook talmen met iets ten uitvoer te bren- gen, Sj. Ardan. ^■jyj> rßnnjai = Mön. ranai; hoedjan rennjai,motregen] ajar-mata ranai, de tränen rollen, zie hoedjan en ranai. ys rau, klanknabootsend woordje voor het geluid als van e. naderen- den regen of e, net, dat in het water wordt geworpen. Zie d^rau. •\ roe, de casuarine-boom ; zie ^roe. \^^ roewa, I. Port, straat, rue. II. = roewah, zie ald. Ht>fj^ roewädat, Arab. gewone plichtplegingen, manieren, hoffelijk- heid; tnaka baginda pon m^mb^ri ^V 515 roewddat akan s^gala radja-radja, de Vorst nu gaf de gewone eerbe- wijzen aan al de hoofden. ^Lk rawäna, beter rdwana, ook dasa moeka, eigennaam v. e. reuzen - of boeta-YoTBty die een belangrijke rol speelt in de Hik. S^ri Eama. abL) riwäjat,Arab,verhaal;m^n^- habiskan riwajatnja, boven alle be- schrijving, Prab. Dj.; orang jang ^mpoenja riwajat, de autheur van het verhaal ; meriwajatkan, verbalen, ver- teilen. v^. * roeba, I. gift, fooi, geschenk, steekpenning ; roeba-roeba, ankerage- geld, havenrechten door vreemdelin- gen te betalen, M. en C, ook de aan den rechter te betalen recognitien, Oend. Djambi. II. pantja roeba^ zie ald. <o«) roebä, Arab. zie arbn, ip.sroeboeng, samengestroomd op iets, van een menigte; zie Mroe- boeng, iii^K roebing, opboording, tijde- lijke verhooging van het boord eens vaartuigs, losse verschansing, dol- boord. Ibr. b. Chas. \^%\ robak; alleen in robak-ra- biky op verschillende wijze gescheurd, aan jlarden. ;^.^robok; m^robok, opborre- len, zooals de lucht uit een onder water gehouden ledige kruik. \^^s robek, Jav. scheuren, ge- scheurd. *j,^ TOQhdJi; m^roeban, de water- deelen van de olie bij het koken af- scheiden. 516 ^V L^^; ^.. roebin, groote, roode of blauwevloertegel;ziec?/oe5meiioe5m. iü«\ roeboeh, instorten, omver- yallen, b.v. van gebouwen, rotsen enz. ; m^roehoehkan^ doen instorten, doen invallen, ook afbreken y. e. hüls, H. Abd. p. 191; roeboehan, instortsel, puin; roeboehan roemah^ bouwval, ruine, ook karoehoehan Eacs. ; t^r» tawa m^mhatoe-roeboehj een algemeen luidruchtig gelach, dat zieh voordoet alsof de muren instorten. Zie ook roentoeh en rebah, ^,^ roebai, naam eener soort van plant. VÄ>5) roewat, I. los staan, wagge- lend van een tand; besluiteloos, niet weten welke van twee zaken te kiezen. II. Jav. onttooverd, zijne natuur- lijke gedaante herkregen hebben; me- roewatkan, onttooveren, iemand zijn betooverde gedaante we^r ontnemen, b.v. djikalau boekannja Ni Galoeh itoe m^roewatkan mala-p^takamoej als het N.G. niet is, die u uwe betooverde gedaante we^r ontneemt, Mes Kag. vä)«) roewit, weerhaak; seroetvit^ werpspies met weerhaken, harpoen. \^^^s rotok; m^rotok, achter den rüg van een meerdere pruttelen, inz. over opgedragen werk, ook pruttelen in 't algemeen, Sj. Madli, zie soengoet ^^3ms rotan, v.an raoeUan^ zie raoet] rotting, rottingriet; soorten zijn: r. kawat, r. s^ga, r.salak, waar- van de vrucht eetbaar is, r. dj^r^- nang, die een s. v. hars, het draken- bloed levert, r. s^mamboe en r. bini, volgens de opgave, mij gedaan; vol- gens Seh. nog r. boewah, r. hidjau, r. batoßj r. lajar, r. tjaißr, r. tikoes^ r, oedang, r. toenggal en r. boewar; Sw, voegt er nog bij: r, s^ga b^ras en r, sega ajar, en M. rotan semoet^ een kleine soort van rotting. - Djika- lau iiada rotan^ akar pon bergoena, bij gebrek aan rotting kunnen kruip- planten ook dienen, Sprw. merotan^ rotting inzamelen, rotting snijden in het bosch. ^*,^ roti, brood, tarwebrood; roti bauloe, tulband, taart, Ibr- b. Chas. moskovisch gebak; zie bauloe; roti m^ntahf brooddeeg; roti kisjmis, kren- tenbrood; m^mbakar rofi^ broodbak- ken; toekung roti, broodbakker. ^^^^^•^ roedjak, e. s. v. salade, geraaakt van fijngesneden, onrijpe vruchten, vermengd met azijn, spaan- sche peper, soja en suiker; roedjak manis, geschraapte jonge kokosnoot met haar vruchtwater en suiker ver- mengd; roedjak pisang^ Mes. Kag, die versnapering gemaakt van onrijpe bananen; m^roedjakydie versnapering maken. ^j^^s roedjoek, verb. van «Ä»^, terugkeeren tot elkander van geschei- den echtgenooten, terugslaan van een woord op e. voorgaand, treffen, plaats vinden van een vriendelijk woord,b.v. p^rkataän jang manis, djikalau roe- djoek, hati anakanda soepaja sMjoek, e. vriendelijk woord, indien het plaats vindt, opdathet hart van mijn kind ver- teederd worde, Sj. Har. Voorts zieh weör vereenigen van verslagen troe- pen, b.v. maka orang Bali pon m^- roedjoekj harang jang matiitoemati- Iah, jang la'in tampil djoega, de Bali- neezen vereenigden zieh weder, de gesneuvelden waren nu eenmaal ge- sneuveld, de anderen rukten steeds voorwaarts, Pr. Dj. J^.^rodjol; m^rodjol, uit eene opening naar voren schieten, b.v. het kind bij de geboorte, een slang of rat uit een hol enz. ^•^ roedjah; meroedjah, met iets puntigs naar iets steken ora het te krijgen of om te voelen of het er is. MÖn. ook doorsteken v. iets dat ver- stopt is of door een bamboezen vloer van een huis, M. zie toedjah, Ä..^ roedji, de dagelijksche hoofdspijs, bij de Mal. de rijst. -..^ roetja, Jav. gepeupei, het gemeen; iets laags of gemeens. -^.^ roh, Arab. geest, ziel ; roÄoe Hkoedoes, de Heilige Geest; meerv. arwah, zie ald. ^L&..^ rohäni, Arab.geestelijk; sifai jang rohdni, geestelijke eigen- Bchappen; rauhdni, winderig. ö^s roda^ Port, rad, wiel; opSing. de schijf, waarop de voorste wielen van een rijtuig met de as draaien, en voor rad: lereng, zie ald. Hik. Abd. pag. 184, ook de glazen schijf van een electriseermachine. yjwJ^v roedoes, e.s.v. zwaard, dat door de Atjineezen zonder scheede gedragen wordt. Mgn. id. ^0«|^ rodong, intiem, vertrouwd, van een vriend;«aM&a^ro(?on^,boe- zemvriend. iw^^ 517 ^JjO«% rodok; I. m^rodok, in iets steken of poken met iets längs en puntigs, door den wand steken met een lans. MÖn. m^rodok, wild, onbe- suisd ergens binnenloopen, ondoor- dacht te werk gaan. IL hark, schoffel. M. ^4>.^ rodan, gekrenkt, geergerd door siechte behandeling en daarom gehoorzaamheid weigeren. jt>o roedoo, slap neerhangend van de bovenste oogleden. M8n. ge- bogen, voorover loopend, zooals oude lieden, ook onbesuisd, wild doorloo- pen, zie rodok, (505^ rodi, eene omzetting van ordi, het Ned. order, heYoi', penghoeloe rodi, hoofd dat het toezicht houdt op de heerendiensten voor het Gouverne- ment op Sumatra. ;<t>5) roodi, Mgn. de halsspier; volg. M. = mata-hahi, de enkel. jujtt* ros, I. Jav.=7'oew7a5,zie ald. II. Ned. roos; boenga ros, de roos, nam. de bloem, Zie mawar, ^^^ roewas, geleding of pijp tus- schen twee gewrichten , saroewas loe- loeh, een bamboegeleding; roewas sikoe, de onderarm van den elleboog tot het handgewricht; roewas djari, V\ngQY\\di\heroewas-roewas, met gele- dingen; saroewas poenja iinggi, een vingerlid hoog. Zie ros I. juyi« % roesa, hert,hertebeest; roesa berangga, hert met getakte horens, zie angga; babi-roesa, het hertzwijn. Soorten van horten zijn: r. oebi, en r. dandi. k^^f. rOSing;m^rosm^,mopperen, 518 Ü-^; ^i) in zichzelren grommen, brommen, pruttelen ; lastig, kribbig van kleine kinderen; ook m^ronsing, fo-w^x roesak,bedorven,geschon- den, vernield; roesak hinasa, geheel verwoest; roesak Äa^/, bitter bedroefd, wanhopig, z. al te sterk aantrekken, b.v. djangan toewankoe Mroesak hau, uwe Hoogheid moet het zieh niet al te sterk aantrekken; m^roesakkan, bederven, sehenden, vernielen; Ä;aroe- sakan, vernieling, bederf ; s^bab nila s^titik roesak soesoe sab^langa, door e^n droppel indigo bederft een ge- heele pot melk. Sprw. ^^^.% r0eS06k,zgde,kant,flank, (Mön. roesoekj ook zijde v. iets, b.T. van het lichaam, een huis, een weg) ; toelang roesoek, de ribben; sakitroe- soek, zijdewee, pleuris; meroesoek, steken, poken, Max. ; b^rdjalan karoe- soe^jzijwaarts afdrijven? van e. vaar- tuig, v.d.W. naar den kant v. d, weg gaan^ v. e. persoon. f^-^^) roesam^ uitbouwsel van de t^ngah astana, gebr'nikt voor afzon- derlijke vertrekjes ; z. p^halai bij balai, iUm« X roesoeh, Jav. opschudding, tumult, geraas, getier: m^roesoeh, op- schudding enz. maken, ook m^mboewat roesoeh; Mön. bedroefd, bekommerd, ongerust ; zie gadoeh en g^mpar. £^^ roeng, zie pp. ß^^ roewang, ruimte tusschen twee rijen palen, die in de diepte van een gebouw staan. (Mßn. tusschen ieder viertal palen v. e. Mal. woning) ; de afdeelingen v. d. doerianvrucht; ook het ruim van een vaartuig; ajar roewang, het water dat in het ruim Staat; m^nimba roewang^ het ruim uithoozen; angin m^nimba roewang, wind die van terzij inkomt, en dus het uithoozen vergemakkelijkt; m^- roewang, een lijk reinigen door er zooveel mogelijk de vuile Stoffen uit te persen; oöa^jp^roee^aw^, lavement, klisteer; ro^M^aw^-roew^anp'aw, niet ge- heel vol van vaatwerk. NB. de grootte van een vorstelijke woning wordt door de roewangs aangegeven, b.v. m^mbangoenkan astana toedjoeh-bMas roewang , een paleis bouwen met zeventien zulke yakken-^ peroewangy e.s.v. wreede doodstraf, waarbij het slachtoffer aan een kruispaal wordt gebenden en kokend varkensvet over zijn hoofd wordt uitgegoten, totdat hij den geest geeft, mijn Sehr. A^. roewillg,eerstehaspel,waarop het garen gebracht wordt bij het weven; horizontale garenwinder, scA^«\ VOQUgOQtlm^roengoet^mo^ peren, pruttelen, = soengoet, zie ald. ^Z^j\ rongak, beschadigd, door dat er een of meer uitgevallen, afge- broken of uitgetrokken zijn, van de tanden, eene palissadeering en derg. O.^ roepa^ Skr. uiterlijk voorko- men, gedaante; soort, wijze vandoen, sch^'n; endah chabar dari roepa^ het gerucht is fraaier dan de zaak zelf, d.i. veelgeschreeuw,maar weinig wol; roepa-roepa barang-barang, allerlei soorten van goederen ; bagini roepa Ä;o?aÄ;oßM?ann;a, dusdanig iszjjne wijze van handelen; roepanja, naar het schält, het lijkt er naar; Mroepa een voorkomen of uiterlijk hebben ; yapon adaiah Mroepa sMikit daripada d^hoe- loenja, hij had een weinig beter voor- komen dan Yroeger, Hik. Bocht. ; tiada Uroepüy niet onder het bereik der Zinnen vallen, niet als mogelijk denk- baar zijn ; m^roepakan , een voorko- men of gedaante geven, vormen; w. dirinjaj de gedaante aannemen; 5a- roepa, van dezelfde gedaante, gelijk, gelijkend, waarschijnlijk, naar het schijnt, even als; m^njaroepakan^ de- zelfde gedaante geven, over ^en kam scheren, iets met iets anders gelijk- stellen; m^njaroepatj gelijken op iets, gelijkenis hebben met iets, b.v* dji- kalau ditjampoer soeafoe Mndajjang m^njaroepat ajar itoej indien gij dat mengt met iets, dat naar water ge- lijkt. M.; roepawan, welgevormd, van een goed uiterlijk. i^^y) ropak, wanordelijk, onor- delgk, b.v. van eene kamer, een vaar- tuig enz. ^^s roewak, I. zieh uitbreiden, toenemen, van vuur, iemands vermö- gen enz. M8n. v. elk. scheiden, weg- duwen, uit elk. verwy deren v.d» sa- menstellende deelen, op die wijze een opening in iets maken, b.v. in een omheining. II, es.v. grooten vogel, waar- schijnlijk het Arab. roech, zie ald,; hoeroeng roewak-roewak, e.s.v. reiger. Volg. M. roek-roekj e.s.v. roof vogel; ^« r, hangkai, een gier; r. r. poetihy reiger. Mön. waterhoen. *Ai^ roeki^at, Arab. toovermid- n) 519 del, tooverij, betoovering, duivels- kunstenarij, hekserij. ijl* roekoeug^ Zie rongkong. ^^•s r06koep, = roengkoep^ zie aldaar. {^^ms rokok, sigaretje, stroosi- gaartje; Men. id., ook e.s.v. schelp- dier, zoo genoemd om zijn langen, dünnen vorm. Seh. m^rokok, een sigaret rooken. j^J',4 roekSm, Jav. e.s.v. doorn- achtige plant, gelijkende op de mei- doorn, die in het wild groeit en welks vruchten als geneesmiddel gebtnikt worden. ^jSls roekoen, LJav.vrede,een- dracht, = damaij zie ald. IL van het Arab. ^S\ , zie ald. ^» V roekoe, I. = hoeroeng kaki dian, e. s. v. steltlooper, zie roewak IL IL roekoe-roekoe^ e. s. v. munte, nagelkruid, koningskruid, basilicum. J^^ roogoel; m^roegoel,enm^m' p^roegoelj sehenden, on teeren van eene vrouw of een meisje. ol^ roegi, verlies, schade ;^aw^*' roegi, schadevergoeding; k^na roegi, schade of verlies lijden; m^ngganti- kan roe^i, schade vergoeden;m^roe^»^ verlies d aarstellen ^ m^roegikan^ fem. verlies berokkenen; karoegian^ ver- lies lijden, ook het geleden verlies. *,^ roem,Arab.Byzantium,Grie- kenland, Tarkije; ?aoe^ roßw, de Mid- dellandsche Zee. M. ^^^ roema^ Skr. ook roma^ de fijne haar tj es op het menschelijk lichaan; hoeloe roema, dons v. vogela 520 n; »5; in tegenoverstelling v. de vederen; lohang roema^ de porieen der huid, saMlai roemaj e^n haartje; h^p^roe- maän, haarfijn, van yragen, onder- zoeken, mogelijk beter dan hep^roe- mahan (v. roemah) zooals v. d. W. opgeeft. *.% roewam, uitslag,kleine puist- jes ten gevolge van bitte of onrein- heid, gierst-nitslag. jLo.s roömäl, Perz. zakdoek, soms verbasterd tot rdmal^ zie ald. H. Dewa Indr. MÖng. süjjo^s romit, (Mön. moeilijk, las- tig, bezwaarlijk) ; meromit, knutseien, fijn werk doen. ij»*jo^s roemoes, zie v^.. {^^^\ romok; meromok^ stil in- eengedoken zitten, zooals b.v. een zieke kip. ^*yAy\ roman, I, gedaante, uiter- lijk voorkomen, houding; 00k 'pero- marij H. T. ; saroman andjing, er uit- zien als een hond. II. afgesneden aar, waar de kor- rels uit zijn, v. d. W. de baren van rjjstaren, gierst en derg., dus ook kaf. ävCä) roemah, buis, ook figuurlijk en ook de door ^en pennestreek ver- bonden letters v. e. woord ; diroemahy tehuis; tiada diroemah, niet tebuis; ist roemah^ buisgezin; p^rkakas roe- mahj buisraad, ook het materiaal voor bet bouwen van een buis; r. hoetang, knoopsgat; r. lintang, buis, dat met de smalle zijde naar den weg 6f de rivier gekeerd is, wat alleen den Vorsten is geoorloofd, v. d. W., zie balai; r. mow;e^, scbilderbuis; r. tanggay buisbouden; roemah makarij logement, b6tel, restauratie; r, pan- djang, böerbuis; r. brahala, afgods- tempel ; r.pegadaijan^ lombard, pand- jesbuis; r, sakit, bospitaal; r. atap, een buis met atap gedekt; r. pang- goeng, e. buis op palen, paalwoning; roemah-roemahan , allerlei kleine buisjes, zooals b.v. in een Neuren- burger speelgoeddoos ; r. hitjara^ gerecbtsbof ; Mroemah en doedoek sa- roemah, getrouwd zijn; saroemah^ ook buisgenoot ; roemah lipat pandan^ r. Mlah boeboeng, r. gadjah moharram en r. serambi, zijn de vier soorten v. Mal. buizen in de Päd. bovenl., bet eerste beeft in de breedte drie palen, bet tweede vier, bet derde vijf en bet vierde zes\ p^roemahan^de boofdpun- ten bij een onderzoek; bep^roemahan b^nar toewan bManja, gij vraagt zeer kategoriscb, Mogelijk beter beperoe- maärij baarfijn, van roema, zie ald. ^•. roemi, Arab. griekscb, by- zantijnscb, turkscb. ^^K roewan, zie aroewan, jj,4 roena^ = w^ma^ zie ald. o^«% roenoet, omzetting V. noe- roet?8^ooT^ Yore,=oenoet, M8n, spoor, indruk; roenoet pedati, wagenspoor, spoor van een bnffelkar; meroenoetj bet spoor volgen, b.v. van een dief, eene omzetting v. menoeroet? Song- song roenoetj een bijzondere manier om de toekomst te voorspellen, door de beenen van eenige boeken uit te tollen. 5,^ roewah, I. m^roewah^ in de verte of op een graoten afständ aan- ^v (j^; 521 roepen, toeroepen; saroewahaUy de afstand waarop men iemand beroe- pen kan; ^mpat karoewah djaoehnja, vier maal die afstand. M. zie Mroeh II. IL veel ruimte beslaan in verge- lijkingmet het gewicht, v.koopwaren zooals rotan, zie toempah» De eigen- lijke beteekenis schijnt ongeveer ge- lijk aan die van toempah te zijn, b.v. laloe diroewahkan goelai itoe kaätas kapala Tj,^ vervolgens werd die toe- spijs uitgegoten op het hoofd van Tj. (M^n. overvloeien, overloopen, in elk- ander loopen v. kleuren) ; meroewah- kan, overschenken, meedeelen van kennis. Zie ook tjoerah en toempah» III. verkeerde uitspraak van ar- wah, zie ald. ,^,% roewai, I. te zwak voor het gebruik, niet stevig genoeg; tidak roewai, wel stevig genoeg, b.v. ihdrat perkakas tidaklah roewai, evenals gereedschap dat stevig genoeg is voor het gebruik, Ibr. b. Ch..] per ahoe roewai, een vaartuig, dat te zwak is; tiang itoe roewai, die mast is niet sterk genoeg, v. d. W. II. e. s. V. vogel ter grootte van een kip.Yolg.K.v.Eys, roewai-roewai, ©•s. V. roofvogel. (oo «^ roej oet, zeer verkleef d, met teederheid gedenkend, zooals ouders ©n kinderen wederkeerig. h^) roejailg, lans met twee of nieer weerhaken aan de punt, e. s. v. chineesche lans. (^^; roejofeng, I. het hout der Palmen,in tegenoverstelling van het ^®rg; pagar roejoeng, omheining daarvan gemaakt, naam van de ver- blijfplaats des Suithans v. Menang- kabau en hoofdplaats van dat ma- leische Bijk. MÖn. id. meroejoeng, sterk gespierd. II. meroejoeng? b.v. orang farsi meroejoeng poelang, Sj. Madli, naar ik gis = doejoen of zieh voordoen als roejoeng, Zie I. v^.^ roejoep, sterk dalend van de zon; dichtvallen door slaperig- heid, van de oogen. fSw)«) rojak; merojak, zieh uit- breiden, grooter worden, van wenden en zweren; erger gaan huilen van iemand die reeds aan het huilen is. MÖn. gescheurd, uitgescheurd, groo- ter geworden v. scheuren of wenden, Zie kojak, ^%s rojan, naweeen bij het kra- men. MÖn. id. ; r, tahi, hardnekkige diarrhee na het kramen ; r. na'ik ka- kapala, zware hoofdpijn na het kra- men; r. haidl, menstruatie die te lang aanhoudt; m^rojan, sukkelen na het kramen. ^j>.^ roejoe, I. = roejoet, zie ald. IL roejoe-roejoe, e.s.v. zoetwater- visch. foo.N ronjok, slap geworden van iets wat gesteven of stijf was, zooals e. overhemd, papier enz. ook van het gelaat van oude menschen. aL>«\ ronjeh, fronsen, kreuken, frommelen, Sw. »4 rah, Jav. bloed. Mal. darah. ^Ljös roehbän, Arab. monnik, inz. een christelijke. 522 iüLüt. 2L3Ui&% roehbänat^ Arab. non, inz. een christelijke. ^AMJt% rahasia, ook roesia, Skr. geheim; m^mhoekahan rahasia, een geheim openbaren, verklappen ; m^- njimpan rahasia^ e. geheim bewaren; m^ndapat rahasia, achter een geheim komen, een geheim ontdekken; sara- hasia, die in het geheim is, een in- gewijde; jpe^aroÄ rahasia, vertrouwe- ling, iem. dien men zijne geheimen toevertrouwt. ^j^ rahina, zie rina. ^4 rai, klanknabootsend woordje voor e. kletterend geluid, zooals van regen, die tegen den wand slaat of van erwten, die op een planken vloer Valien. L>% ria, I. luidrnchtig, luatig. Mön. wereldschgezind ; r/a-HoßÄ,algemeen lawaai ; soeka-ria, uitbundige vreug- de; kariaän, uitbundigheid. II. Arab. veinzing, huicheling, schijnheiiigheid. ^\jt\ riasa, dageljjksch deel van voedsel tot onderhoud, L. 2LmiL^j rijäsat, Arab. opperbevel, opperheerschappij , sou vereinitei t. v^% riba; schoot; m^riha^ op den schoot houden; ribaän, schoot. Op Java hetzelfde verschgnsel bij pang- koe en pangkon^ beiden beteekenen sohoot. Zie pangkoe: v^% ribo©,I.dnizeMdtal;5an6oe, een duizend; pohon sMboe, e» s. v. palmboom, de ^^6aw^-palm; daoen sMhoe^ e.s.v. kruipende plant welks fijne blaadjes gegeten worden ; t^ngah doetva riboe, vijftien honderd; bMboB' riboe, bij duizenden; b^riboe^aksa ^ b|j duizenden en tienduizenden. II. e.s.v. loovertjes van geslagen goud of zilver. vÄfcAJ^ riboet, storm; toeroenlah riboet, de storm stak op ; mMboet^ stormen ; b^riboet^ stormachtig ; riboet b^sar, een hevige of geweidige storöi. Zie fofän, {^^jus rebak, lang ingescheurd, b.v, van een zeil; merebaky vorder in- scheuren van wonden enz. Zie robek. 