title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: Kem oploskende en den fluitslang orderen, middelen toe, terwijl ik in het vervolg. Echt her aanhoudend gebruik van bittere en verkwitserkende middelen in den tijd van twee of drie maanden weer tot zijn vroegere gezondheid herstelde, op welken tijd ook her vermoeden tot den bijvlieg weerom verscheen, Ik liet de oploskende pillen met een grote hoeveelheid suiker mengen, gedeeltelijk als een middel tegen de wormen, gedeeltelijk wil ik dat dezelfde, den nasmaak vrolijk aan te zetten. Hoe menigmaal de baarmoeder bij her vrouwen wel lukt gevlucht deels zelve met vele stoppen in, hebt en daardoor een rijke bron van verscheiding ziekte toevallen word, deels uit hoofde van een ongekend en in andere ongekende oorzaak. Ik heb reeds hierover in het algemeen breedvoerig gehandeld. Dagelijks ontmoet men gevallen waarin meisjes over opstoppen van de maandelijkse bloedingen, ook over andere soorten klachten als verkoudheid, zuiveringen, enz. Alle deze toevallen worden te vaak door den arts toegeschreven aan een opstoppen van de gewone maandstonden, welke dan ook dezelven verscheurt. Verklaringen van de moeilijkheden, loomigheid in de beenen, rug- en lendepijn, winden, maagpijn, koliken, krampen, trekkingen, hoofdpijn, duizelingen, benauwdheid, op de borst enz. Alle deze toevallen worden vaak te vaak door den arts toegeschreven aan een opstoppen van de gewone maandstonden, welke dan ook dezelven verscheurt. alleen door aderlaten op den voet, voetbal- den, en het inwendige gebruik van drijvende middelen enz. wederom tracht te herstellen daar evenwel door deze geneeswijze gemeenlijk het oogmerk geenzins bereikt wordt, de maand-stonden of geheel niet of slechts in een gerinchoeveelheid wederom worden voorgebracht en alle die toevallen in plaats van weggenomen veel liever verergerd worden. Men behoorde eerst de verstoppingen van het darmkanaal en over her geheel die der onderbuiks ingewanden, wel- ken de naaste oorzaak van de opstopping der maand-stonden en van alle overige toevallen waren, weggenomen te hebben, wanneer als dan diezen van zelve wederom zouden voor den dag gekomen, gelijk ook alle anderen toevallen verdwijnen zijn. Ik heb ten minsten, voor al onder de, ziekte voor meisjes hier te lande, welken dikwijls klaagden dat hare maand-stonden of geheel niet of onregelmatiglijk vloeiden, ondervonden, dat de oorzaak hiervan in de door a 1 + Bi 2 ANijm, wormen en winden opgezwollene ingewanden moest gezocht worden, zij hadden zelden ingewanden des Onderbuiks. 225 zaam een volle ols, en die vervolgens werden 'er zelden aderlaten vereist, dikwijls hadden ' zij echter een hoog, rood kleur, doch. veel- tijds zagen zij 'er ook bleek uit. "Wanneer ik eerst die opgehoopte schil 'weggenomen heb, en de endzijden zich niet vanzelf herstellen, als dan wende ik meer vrucht zacht drijvende ' en, indien het vereist wordt, ook versterkende middelen aan — Wanneer de maand-stonden wel is waar, niet geheel en al opgehoopt zijn, toch echter niet genoegzaam vloeien, zelden mergen 'ten voorzien komen, of het 'bloed een- korre betere lijn heeft. De zieke bleek roodde kleur te hebben en met Nijm vermischt, of dat in plaats van deze vloeibare iets enkel een film ontlast, als dan kan men zeer duidelijk opmaken dat de oorzaak hiervan gelegen is in een ophoping van film en vervelling. Aan dezelfde ziektegevoeligheid moet het veeltijds toegeschreven worden, wanneer bij jonge meisjes haar maandstonden laatten voorzijn komen. Ik heb ook vele malen waargenomen en genezen veelvuldige miskramen, welke haar oorsprong verklikten aan verstoppingen der baarmoeder zelf, en waartoe vele malen de ook te gelijk meervuldig aanwezige navelgevoelens hebben medegewerkt. Dikwijls leggen verstoppingen en prikkelingen in de ingewanden van den onderbuik den grondleg voor langdurige bloeduitvloelingen uit de baarmoeder. Se Frömoed, PR *I 326 Verklaringen van de moeder. Dit heeft inzonderheid plaats omtrend zulke kortingen, welke tussen de 40 en 50 jaar in dat tijdstip waarin de maandschijven natuurlijk pleegden te houden, — het meest bij oude vrijsters of bij vrouwen die nooit gekraamd hebben — niet zelden zo onmaatig. Sterk ontflaag, dat het leven daarbij in grote gevaar komt. Hier is mij altijd gelukt aan deze gevallen een spoedige hulp toe te brengen, daar ik in tegengestelde voorbeelden weer van artsen, welke de voornaamste bron van dit ongemak, naamlijk de verstoffing van de onderbuik-ingewanden over het hoofd zagen, jarenlang regenderegen van dergelijke bloedstortingen alle mogelijke lancerende middelen zowel inwendiglijk als buitenwetelijk vruchtloos hadden aangewend, dan en vreemd lichaam in de baarmoeder of zelfs een boosaardige gesteldheid, van dezelfde Vaakes delict vermoedden enz. Die vrouwen welke meer een zodanige vloed beheerden waren, en ik ontmoet heb, waren bijna alle grooten feter van lichaamsgesteldheid, en zagen er gezond uit. Bij alle was de onderbuik min of meer opgezet, gespannen en hard; de baarmoeder was bij het betasten verhard en in haar zelfstandigheid merkbaar opgezwolgen. Deze vloeisting ontstaat onverhoeds gelijk een stroom, zo dat deze dikwijks bijna flauwten veroorzaakt, en hield dan zo lang op, tot dat na verloop van eenige weken opnieuw een bloedstorting verscheen, of dezelfde duurde in al die tussen tijd echter in geringe hoeveelheid aanhoudend voord. Bij de meeste lijdsters openbaarden zich in het vervolg van de ziekte toeval van bedorvene eieren en opgehoopte vuilstoffen in de eerste wegen; onder andere waren zij veeltijds in het bijzonder met zuur in de maag gekweld: bij anderen was de eetlust niet verminderd en er waren geenen kenmerken van onzuiverheid in de lichaamswegen. Men bespeurde echter allerlei kleine kenmerken van verborgene verstoppingen in de onderbuik-ingewanden. Hoe langer die kwaal duurde, en hoe vaker het voorkwam. (deze bloedstortingen ontstonden, des te meer zowel de onderbuik op. Zekere vrouw was ge- duurende een maand van bloedstortingen bevrijd gebleven, in die tussentijd een de 'geheele omtrek van de onderbuik zodanig opgezwollen, dat zij zich verbeelde zwanger te zijn, tot dat eindelijk een geweldige bloedkorting haar van het tegendeel overtuigde. Een tegengestelde natuurlijke volbloedigheid in de baarmoeder schijnt de nalatente oorzaak te zijn van een zodanige langduurige bloedstorting. Tot het bewerken echter van deze vloed van bloed naar de baarmoeder, zijn de verlappingen in de overige ingewanden vaak voldoende om de onderbuik dikwijks veel te verstoren. Daarbij grijpt dat geval vooral om die mensen heen die nimmer of volslagen geen of twee reizen hebben gekramt, zulks kan daar van dan komen, dat de baarmoeder zich bij deze nimmer of niet genoegzaam gevoeld - zulks in de zwangerschap gescheind - uitzonderlijk, en derzelver bloedvaten niet ontwikkeld, noch door een meerderen toevloed van bloed ruimer en veiliger gemaakt worden, maar veel meer duurende hun leven in veeren ingekrompen toe stand blijven, waaruit bij een jaar een verflijfdheid moet voortvallen, zodanig waardoor het dan ook gebeurt dat eerst na het bereiken van 40 jaaren de maandituonden onregelmatig worden en zeldzamer vloeien, en als dan, wanneer zich het bloed in een genoegzame hoeveelheid opgehoopt heeft, uit. Dat bet ook door de verstrijfde bloedaderen kan hebben dringen, geweldige stortingen veroorzaken, en in het vervolg altijd den vloed van bloed naar de baarmoeder vermeerderen. Op deze wijze kan men ook de opzwelling van de zelfstandigheid van de baarmoeder, en de uitspringing van den onderbuik bij lieden die aan zodanige bloedstortingen onderhevig zijn, gemakkelijk verklaaren. Wat nu de behandeling betreft van zulke bloedstortingen, wordt er, om het leven te behouden, echtelijk vereist, dat men dezelve zo spoedig mogelijk stopt. Koude doeken zijn in dit geval zelden voldoende ook heb ik gevonden dat stoppen, met een fomentatiegemaakt en in de scheure gebracht, geen genoegzame hulp verleent hebben. Veel zekerer echter zijn herhaalde inspuiten met koud water en azijn of in hardnekkige gevallen met azijn alleen in de scheure en baarmoeder het bloeden, en wel door middel van een gewone kleine klijstestok. Het hergebruik van inwendige faansentrekende middelen voldoet gedeeltelijk niet aan het oogmerk, terwijl men door de uitwendige oneindig meer uit te richten kan, en gedeeltelijk zijn dezelfde schadelijk door de ophooptjes in de ingewanden van den onderbuik achter te laten. Van het stoppen van deze bloedstortingen, door inspuiten met koude azijn heb ik nimmer nadeelige gevolgen bespeurd; op zijn hoogst klaagden de lijderessen over een spanning in den omtrek van de baarmoeder, welke echter binnen weinige dagen van zelve verdween. Na dat deze bloedstortingen voorzien waren heb ik het aanhangende gebruik van zachte en tegengelijkende oplosende verbonden ontlastmiddelen altijd noodzakelijk en heilzaam gevonden. bevonden. Niemand werd daarom gene blasting - i.e. bloedstorting i.e. wege. gebracht; zelden bracht men middelen, welken soms vereist werden. Werkende ter grootste tijd toegediend, deze werking, niet, veel meer stilden zij dezelfde wanneer zij gedurende een nieuw al te geweldige vloed gebruikt, werden en wel op een krachtigere wijze dan de Specuwarwortel in kleine gaven toegediend, dat over het geheel in dusdanige bloedstortingen snel werk is — Ook heb ik de door KAMPF aangepraakte versterkende klieren peet zeer veel vrucht aangetonden. Zo draagt de bloedstorting door middel van azijn gefust was, nam ik daadlijk mijn toevlucht tot de verhelderende klieren en voor zachte ontstoppingen : daardoor was ik in staat een spoedige vermindering van de opzwelling van den geheelen onderbuik en van de baarmoeder in te bewerken, en dus tevens een verlossing van het in de baarmoeder opgehoopte bloed, zo ook de oplossing van de in de overige ingewanden van den onderbuik plaats hebbende verstoppingen. 'Zo snel als er een nieuwe bloedstorting ontstond, werd dezelfde, zo herhaald men die. Ze reisde naar de koude dokken, luisterde, andermaal daadlijk door inspuitingen in koude azijn, gefilterd en te gebruiken met het gebruik van geneesmiddelen voor de volmaakte herstelling voorgegaan. Door deze geneeswijze werden alle binnen weinige maanden van haar ongezondheid geheel en al bevrijd. Ik heb zieken aan deze fort behandeld, welken reeds door mijn ingewanden besmet waren, menigruldige bloedstortingen geheellijk vervallen, vermagerd en doodlijk bleek waren, en het geheele lichaam tot aan de dijen door het water opgezwollen was, nog waarschijnlijk de bloedstortingen niet ophielden, doch thans meer een roodachtig geslagen, kleurd water, witte baarmoeder vloeide, dan bloed. Ook deze heb ik door dezelfde geneeswijze, echter tegelijk met het gebruik van de benodigde versterkende en voedende middelen nog gehersteld. — Aan allen gaf ik den raad, om wanneer zij na het fluiten der bloedstortingen na verloop van enigen tijd, tekenen van volbloedigheid gewaar werden, zowel zonder witte te doen aderen laeren. Thans ga ik over tot de eigenlijke geneeswijze van de verstoppingen van de onderbuiks ingewanden; dit is tot de bijzondere bepaling der middelen, welke tot de oplossing, bewegingsmaakend en ontlasting van de in de onderbuiks ingewanden tegennatuurlijk opgehoopte stoffen gepaste zijn. — Zo hebben vooreerst de door KAMPF aan geprezen versterkende middelen in latere tijden zeer veel roem verworven, — en men kan niet ontkennen, dat, door derzelvers op een eetlepel voldoende wijze voordiene gebrachte aanwending meestal grotere wonderen gedaan zijn. Onder deze staan ik dezelfde. Zeer zelden is het hier werk en maak ik de misgevallen - van innige wet en denk ik niet - U mijdelijke middelen gebracht, zodat het hier wet. Her. Peinzend, ik heb. PR - ning, en oplossing der opgehoopingen. te brengen. Het inwendige gebruik der oplosfotten valt de geheel ook voor ongelijk werkzaam houder. De oplosfende prikkeling, welken dezelfde in de maag en bovenste ingewanden bewerken, moet wegen de grote gemeenschap die dezelfde met het geheele lichaam en meer de overige ingewanden van den onderbuik hebben, oneindig sterker en spoediger uitwerking dan in het dikke gedarmte te wege brengen. Wiens invloed op de geheele dierlijke huishouding veel geringer is. Wanneer dit oplosfend vocht uit de dikke darmen door middel der watervaten opgeflampt, en naar de overige onderbuikse ingewanden geleid wordt, zal techtoniek geen arts in onze dagen kunnen ontkennen, dat deze oplosende middelen ongelijk minder door een werktuiglijke insijding en smelting der opgehoopte en verdikte vochten, maar veel meer door een zekere prikkeling op de zenuwen van de maag werken, uit hoofde van welke prikkeling gedeeltelijk de vaten der ingewanden aangezet worden, om dan in dezelfde te verwerken, wegtedrijven, en in de holte van het gedarmde uit te stoarten, gedeeltelijk ook om een sterkeren toevloed van alle vochten naar de ingewanden te roeren en juist daar door de verdieping, verdunning, en verdeling, verdieping middelen, welken hunnen eerste uitwerking hebben om het vocht in de maag verwerken, weet ik. Peinzend, ik heb. Koning in de maag en bovenste delen van de darmkanalen, verrigten, zal op de lever en milt, in welken gewoonlijk de zitplaats van verfloppingen gelegen is; als ook door deze ver nabijge ligging en gemeenschap met andere delen, oneindig meer invloed hebben, dan het aanwenden van klieren. De genezing gaat ook zeer langzaam vooruit, indien men deze alleen en hoofdzaaklijk door versterkende klieren wil bewerken, zo zelfs dat de voorzitters van deze een vijfduizend klieren opnoemen welken tot het genezen van een enkele ziekte vereist worden. Het dagelijks en verzekere maandenlang aanhoudende gebruik der klieren is zo moeielijk, dat weinig lijders daartoe te bewegen zijn. Men treft echter eindelijk menige lijders aan, bij welken men wit hoofd van de prikkelbaarheid van den endeldarm en het onvermogen om deze klieren lang genoeg bij zich te houden, als ook uit hoofde van aambeinen en van deze geneeswijze geen gebruik kan maken. Het is opmerkenswaardig dat de slechts zo gelukkig was in het genezen van deze verfloppingen, zich niet ook in de laatste jaren van deze versterkende klieren, maar alleenlijk van N en bediend heeft. Ondertussen kunnen er genoeg gevallen zijn waarin ook de versterkende klieren niet te verwerpen zijn. In het bijzonder. Verklaard kunnen. Dezezelfde bij zulke lijders, welke wegens grote hardlijvigheid en traag in stel gang, zelden door de sterke purgeermiddelen tot geen genoegzame ontlasting van de verstoppen van de onderbuik te brengen zijn, als een gewichtig hulpmiddel aangewend worden. Wanneer de verstoppen in de lagere gelegen inwendige, te weten in de baarmoeder, darmklieren en de nieren kunnen zitplaats hebben, daar kunnen de klieren zeer veel uitwerken. Bij hardnekkige en over het algemeen bij verouderde verstoppen zijn de klieren te gelijk met de andere middelen aangewend, zeer vermogend om de genezing te verwezenlijken. Bij een groote zwakte van de maag, welke het inwendige gebruik van oplosende middelen niet verdraagt, kan men bij lijders welke dezelfde middelen per mond in een genoegzame hoeveelheid schroomen in te nemen, zal men voornaamlijk bij het verzorgen van de en moeten blijven berusten enz. Bij de hier te landen zeker voorkomende sliraagige, slijmgalagtige en zwarte galachtige verstoppen, inzonderheid van de lever, maak ik van de volgende door STOLL aanbeveling voor geneeswijze, hoe wel onder de kere bepaling met een gewenste uitwerking gebruikt. Men moet voorzichtig onderzoeken of men een zulk een bezwijmering van ontsteking van de inwendige organen van de onderbuik heeft. Het is niet zelden het gevolg van deze opgehoopte en verouderde stof door bedervings, scherpte, hardheid; ook wel door een schielijke opbruisching, een ontstekingsagtige prikkeling in de verstoppen in de ingewanden, en inzonderheid ook in de longen, vooral in zulke gevallen, wanneer zich de gebreken van de lever op de hierboven genoemde wijze op de longen verbreiden hebben. bij al gij zulk een ontsteeking, welke dikwijks verborgen is en langzaam doorheen is gegaan en ongemerkt honend aan, niet-ontdekt en bij tijds weggenomen wordt, of zelfs door het gebruik van prikkende-oplossende middelen toelaat, „alsdan is één verzweering in de ingewanden, uitteerende koorts, en een longsteering, daarvan het onmiddelijk gevolg. — De merklijk volle, harde, gepanstede, en snelle pols, een brandende hitte in de handen en voeten, een tegenzin om te kauwen, vooral na het eerder pijn in de een of andere plaats van de onderbuik bij het nauwkeurige Rasten van dezelve, een door het diepe ademhalen altijd verwekte, wordt wordende hoest, een aderfaling van omstreken drie once om te kunnen ontdekken of zich op de bloedkoek een ontsteking-korst vertoont of ten minsten blaauwe gewijde witte eilandjes zich daarop vormen, of dat bloedkoek stijf en vlechtenhanger is; de andere van dezelfde zich naar binnen vlechten- trekt Verstoppingen van de trekt en boven de opgezwollen uiterste, laten zulk een verborgene ontsteking niet gemakkelijk miskennen. Deze moet alsdan vooraf door de bekende middelen, als aderlatingen, verzoetende warme dranken, een afkoeling van Althea wortel met Salpeter, verzachtende stombouwen enz. worden genomen worden, eer dat men de genezing van de verstoppingen begint, ten welken einde men in dusdanige gevallen zulke oplosende middelen verkiezen moet, welke het minst prikkeling en verhitten. Gemiddeld gaat men met verstoppingen van slijm in de ingewanden des onderbuiks te gelijk wor- men gegaan, Deze bijkomende koortsen. Teelen en vermeerderen zich ongehinderd in de bittere, taaije Nijmerige moeras, waarmee het darmkanaal opgepropt is. Op een bepaalde wijze begint men deswegen, zodanig er geen blijken van een braakmiddel vooraf te geven, voorhanden zijn, de geneeswijze meestentijdens met onderteelt en te gelijk wormdrijvende middelen. Een afkooksel van Zeverzaad, wormkruid, Valeriaanwortel, Spigelia enz. meer Arcan: Duplic. ol Ammoniak. 220 gram 3 poeder van Jalappe en honing van Zeeajfan vermengd, en alle twee ons in zodanige gif te gebruikt, dat dezelfde dagelijks zes maal gangen verwekken, zijn tot dat einde de geschikten. Zulk een mengsel lost het maaglijk vlees, waarin zich de wormen verbergen houden, kragtig op, verstoort de worm-nesten, ja zelfs de wormen regen en werpt hen te gelijk met de onreinigheden uit. Wormmiddelen zonder bijvoeging van andere vermogende, slijk-oplossende en de ontlasting bevorderende zelfstandige middelen, zijn dikwijks niet in staat om deze dieren te verjagen, dewijl zij zich in het nog terug geblevene taai vlees verborgen houden, en een de uitwerking der tegen hen ingerichte middelen ontwijken. In deze Mangel moet voor het overige de Falaprote bijna in een dubbele gifte worden toegevoed, indien men een de ontlasting bevorderende werking van dezelfde verwacht, dewijl het specerijachtig Zeverzaad, Valeriaanwortel enz. deszelfs purgeerende kracht zichtbaarlijk bederkt. — Eigenlijk brengt de grootere hoeveelheid van de Jalappe in het lichaam die heilzame werking wege dat dezelfde zonder andere ontlatingen (poediglijk volgegaan zeer vermogend is) om het taai slijm op te lossen en de wormen te doden. Zeer zelden vind ik het noodzakelijk om andere wormmiddelen voor de dag te halen, daar het zo even gemelde mengsel bijna in alle gevallen voldoende is. Een soortgelijk mengsel, waarvan ik mij inzonderheid bij kinderen bedienen is het worm-concentraat van STÖRK. Wanneer dus dergelijke middelen om en om 4 of 5 dagen gebruikt zijn, als dan kan men zien dat het darmkanaal van de grootste delen van dit Nijm, zo ook van de wormen tamelijk gezuiverd is. per in de ingewanden der lever, milt en darmcel-bevindende verouderde verstoppingen, kan zich de werking van een zo kortstondige en oppervlakkige geneeswijze onmogelijk voordoen. Om nu ook deze weg den te zuiveren, wordt het voorafgaande gebruik van oplosende middelen, die, langzaam en allenslows echter juist des te krachtvoller, de opgeschorste taaiheid wekt, maken, verdunnen, naar de darmen lokken en ontlasten, vereist. Men kan tot zulk een definitieve oplossing van de geneeswijze tweederlei wegen inslaan, of men schrijft deze oplossende middelen in zodanige hoeveelheid voor, dat dezelven een ontlasting tot gevolg brengen, en dus op zichzelf zonder bijvoeging van eigenlijke ontlast-middelen, en men laat tijden beiden of vier of zes dagen wanneer zich tekenen van opbruisende vuile stoffen openbaarden, een braak- of ontlastmiddel gebruiken. Of men verbindt de oplossende en ontlastmiddelen met elkaar in die mate dat dezelven dagelijks enige stoelgangen bevoordelen. Deze laatste geneeswijze is ingevolge de ondersteuning en kracht velder en korter dan de eerste. Hierin dat de in de ingewanden opgevangen verstoppingen en in de darmen van de onderbuik verloren gemeenlijke kwaal, bezwaar, oorzaken opzwellen van winden, benauwdheid, vochtigheid, toevloed naar het hoofd enz. Derhalve het ten minste noodzakelijk, dat men bij het gebruik van oplossende middelen altijd door luchten verlichting bezorgd, was gewoon ten einde deze verstoppen en de onderbuik ingewanden te ontlasten, meestal het volgende afkooksel te drinken, welk hij wegens deszelfde vermogende kracht, niet gebracht nut schertsende wijze meer den naam van alvermogend -Decoctum omnibus- bestempelde. Rad. gramin. Laras | » Cichor. 44 unc 11 fr Minutim coneis, cog. Agu. font. S..q. Colatur. fortiter prelo expresses. libra, iadd Arcan duplic. drach. i — se ee Sir V. rad. aper. une, = BREI Ig. anod. Gut. IX, Eso op Einen dag te gebruiken. Men oe a het algemeen bij hetzelfde zo veel. Ecan duplic, voegen, dat zulks dagelijks vier of vijf voelgangen verfchaffe, — Ook kan het om vermengd worden met twee serupels Am- a m0» E = | ER 240 preparaties van de moniakzout ,, een of anderhalf once bloemkool van Zee-azijn en een weinig Braakwijnzief enze Dit afkooksel meer dikagtig en bijna gelijk zijn ga een vloeibaar extract, — Ik ben ooggetuige geweest dat de leerlingen van stok op het voetstoot van hunnen meester in harde nekkige verfstoffen een zodanige giften dagelijks hebben voorgefchreven, daarmee zes of acht weken hebben gehad aanhouden, en soms tussen beiden wanneer er tekenen van naar boven opbruisende vuile stoffen waren, een braakmiddel lieren gebruiken. Hier is niet te ontkennen, dat deze geneeswijze ongemachtig is om de verouderde verfstoffen opteelossen, Alles ver- smelt daarbij in een slijm, daar uitgepuild, uitgebraakt, en door den stoelgang ontlast wordt, en de lijders zich gedurende deze geneeswijze van menig ongemak verlichten. Bij een omkeer alle veertien dagen. herhaalde behandeling van den onderbuik vindt men telkens de vermindering merkbaar verminderen. Derder. Voordat mijne waarneemingen is ondergebracht in dit artikel, is onderzoek dieptere inzicht gegeven in de werking van deze geneeswijze voor verre de meeste lijders van kanker en grijpt de meest effectieve aan. Slechts weinigen bezitten eenen genoegzamen moed en gezeglijkheid om dagelijks zulk een grote dosis van geneesmiddelen gedurende enige maanden in te zwelgen. De maag, die de trage zeer veel, de eerlust en andere ingewanden des onderbuik, aanleiding geeft te bederven, zorgt voor een bleek en gezond kleur, welke omringd door den binnenhoek van het been naar lood gelijkt enz, en juist deze verzwakking van het verdouwingsgetal, gelijk ook die van het geheele lichaam, geeft op nieuw den grond voor verloopingen. Ik heb werkelijk gezien, dat zich bereid na weinige maanden, bij lieden die zulk een kuur hadden doorgegaan, wederom verstoppen begonnen, vast te zetten; het welk echter door herhaald gebruik van verdikkende middelen, inzonderheid ook door het koude bad op het einde der genezing, gemeenlijk kan worden voorkomen. Na dat dit afkoeken eenigen tijd gebruike heeft, kunnen de nakomers van stort, om nog verder op de ingewanden te werken, met verzonende en regelmatig den koelgang bevoordelende pillen af, welke uit Zeep, Gom Ammoniak, verdunnende extracten van allerlei kruiden, onder andere Dattum, Kluif, enz, enz, worden toegemaakt. Zij laten ook wel reis in den buik met en benevens een half gedeelte van het gemelde afkoeksel dagelijks deze pillen gebruiken. Indien zij gelijk zulks in verloppen kwijkt plaats heeft, bij lijders toevallen veratgescherpte beschouwen, als dan dienen aan verloppen van de kuur met een duidelijk gevolg mengsels uit rauw Spiesglas dagelijks 20 of 30 gram, Oesters, Oesterssteun, Magnees, Pokken, Zwavel, Arnica, Exact, duille Kervel; Aconitum, Zeep enz. in de gewichten vorm schijfjes, poeders, of pillen toe, benevens een drank uit Kliswortelen, Zeepkruid; Salfaparille, Salfajras. De door kunst bereide zeepen uit Spijsglas van KAMPF houden zij met recht voor geheel overlopend. Stori heeft volmaakt gelijk, wanneer hij de oplosende extracten van Graswortel, Paardebloemen, en Chicory in een rijke gift voorschrijft, daar de zelven in een geringere hoeveelheid niets vermogen. Doch de zelven in zulk een hoeveelheid veele werken achter elkander dagelijks te laten inzwelgen, als bij de zo even aangehaalde wijze om het afkoeksel telgen gebruiken gescheid, zulks heb ik nog heilzaam noch noodzakelijk gevonden. Ik zal hier nog eenige voorzichtingen plaatsen, waarvan ik mij bij verloffingen der onderbuiksinwanden met een zeer voldoenend gevolg bevorderde, Taraxacum af een. Taratarijn unc. i — veltarijn. Vrijwel alle geneesmiddelen worden in drie of vier dagen opgebruikt en daarmede eenigen tijd voor gevaar zorgen. Zonder het bijvoegen der Serebladen heeft men bij taaie, Maag- of zwartgallige stoornissen zelden daarvan, genoegzame ontmaskeringen te wachten. Sapon. Vener. albis Sapon. Veneficium Gummi ammonium et Aloes pura. Daarvoor gebruikt men driemaal ’s daags een spoel, waarbij men te gelijk een droog drankje van Graswortel, Paardebloemen, Zeepkruid, Cicoru, Zoet, hout, Fenkeizaad, de Arnica-bloemen enz. als ook, afwisselend Seltzerwater, Karokmelk, Huid en ook kan de werking der pillen tussen beiden door het gebruik van een middenzout worden bevoordeld. Sapon Veneficium Gummi Ammonium Exigu. Abrus Marrubium album. Pulpa rhei opt. da dr; D2. Verfloppingen van de maag kunnen ook de zeep witte of deze pillen weghalen, indien zij de lijder de eetlust-beneemt en de maag bederven. De Gom Ammoniak past bij de oplosende pillen ongevecht beter dan de heete of prikkelende Gom-barsten, zo als Galbanum, Sagapenum, en flinkende Aland, weigen de lijders maar al te dikwijls niet kunnen verdragen. Sapon Penet, Gummi ammonium et Refina Falappia drachm. 1 Palo squilla fees. Mercurius dulcis aa drachsemis. M. F. pil. - Binnen acht of tien dagen optimaal gebruiken. De Zeewaarzinnige en het Kwik kunnen ook uit deze pillen worden weghalen. Gumm. ammonium Sapon. Veneficium Exigu. for. arnie. — Chelidon. major Eell. iaurin. infpisf aa une. femis 7 Es Yarsii Extr. Aloes aquos. Jerup IV = M. FE. pie Dagelijks. anderhalf tot twee. drachmen in te neemen.. Men. kan bij deeze pillen nog tien grein Braakwijnfieen voegen. =. Wanneer bij verftoppingen meer verflapping en” minder prikkelbaarheid_plaats heeft, alsdan ver fchaft het gebruik van pillen. uit bittere - Ex= wacıen Gom ammoniak , Aloe, Mijrrhe, Frie ? I marts a A y x ? ax . fi m \ B R4 j FR ingewanden des Onderbuiks. 245 ‚mart. en het Extract van zwarte . Nieswortel zeer veel nur. ' Door het geftadige aanhou- | de &ebruik van zulke oplosfende, openende, ) fterk verdunnende, en te gelijk zachtlijk ont- ‘ lastende pillen worden ontelbaare der hardnek- ; kigfie fleepende ziekten geneezen. Her ont- ' breekt der artfenijkunde nier aan eenen groo- | ten voorraad van oplosfende en te gelijk de ‘ ontlasting bevoorderende middelen, welken tot ‘dat einde kunnen worden gebruikt. Bij lijders, ‘welken prikkelbaare ingewanden |hebben, en gemaklijk ontlasting krijgen, moe- _ ‚ten de eigenlijke purgeer- -middelen wit: deeze ı mengzels worden weggelaaten. Älleenlijk. het ‚aanwenden van oplosfende middelen is reeds voldoende om bij hen de ontlasting te bevoor- | deren. b. v. pillen uit gelijke deelen Zeep , Gom ı ammoniak, en een oplosfend. Extract bereid, of: -%. Enxir. sarax vel Cichor TE — Fumar. vel Japonar. 55 Furtar. tarıaris. aa unc. i x A Gumm, ammon. el drachm. i ü-ii Infus. fatur for. arnic. lÜbr. i | Eleofacchar. anis, drachm. vi Mm. S, Alle twee uuren een of twee Ile, - ı pels vol daarvan in te ncemen. | R, Alkali vegerabil. drachm. ii Suec. Ciir. une. it vel g. L. ad faturat. BR Exc. tar. een. Ag: voor Kamille, Übr.i 2 Fe Br EU ED 216, Pers.oppingen van de M. S. Binnen twee dagen van tijd toegelaten sijde in te nemen. Zo ook mengsels uit oplosende Extracten en Glauberzout of zeigentzout, of terra foliata tactari of Ammoniakzout of een ander geschikt middenzout en hing in water ontbonden meer of zonder bijvoeging van Braak-wijnsteen. — mengsels niet, Rhabarber of deszelfs Tinctuur en BR; bestaande, — Waar eene neiging tot aambeijen plaats heeft, die pijn verwekken, moet men alle verhitte en prikkelende geneesmiddelen, inzonderheid de Alzo weglaaten. Over het geheel meer moet men des te zachtere oplosende middelen toedienen, hoe prikkelbaarder de ziekte en hoe fcherper, heeter en ver reik de opgehoopte vuile stoef is. In zulke gevallen is een mengsel uit Magnesia, &ns zo veel Rzoom van Wijnsteen en een weinig zout toe bereid, dikwijls van een uitneemend nut, het werkt ten minsten als een verzachtend middel, beler het toeneemen der verflossingen en Verlichting derzelfde toestanden. Zo heeft ook het mengsel door KLEIN aangeprezen en bekend gekomen onder den titel van zaad der miltzuchtigen uit Tartar. tarix., Rhabarber, en Oranje-chilien bevatte zelden eene andere dan bevredigende werking. Bij verouderde en soms harde verflossingen, dat het vruchtloos en zelfs voor de lijder gevaarlijk zoude zijn, de ernstige en door gene schortende ingewanden des Onderbuiks. moedige gehele wending van oplosende middelen welken eerder het geheele lichaam vervielen als de verflossingen oplossen zouden, te willen beproeven, is men, echter verplicht al meerlijk bij dergelijke verzachtende middelen te berusten. Wanneer nu deze verstoppen door herhaling op een voldoende wijze voorafgezeten gebruik van ontstoppelende en ontlastende middelen, geheel en heel verwijderd zijn — wat van men zich overtuigen kan, zo door het betasten van den buik met de handen, als ook door het bezichtiging der fecale stoffen — alsdan komt het daarop aan, dat men de ingewanden met verterkende middelen in zulk een vlotte state, dat daarinnen zodanig gelegenheid gegeven is, dat daarin zo hooglijk geen nieuwe ophoping gebooren worden. Doch de overgang van ontstoppelende en de stoelgang bevoorderende tot verterkende middelen, behoort langzaam en trapsgewijs te geschieden. Beide deze middelen moeten in den beginnen meer elkanderen verstoren worden — bijvoorbeeld bittere extracten met Rhabarber in pillen, of met een zacht midden- zout, in Arabische wijn en Munt-wasser of Tinctuur van Rhabarber opgelost — en de krachtigste verterkende middelen, de Kina, het Saalme Pijlmoner-water en het koude, bad moeten, indien men zijn oogmerk bereiken will, niet dan tot het laatste worden beperkt. Van den zo noodzakelijke leegstroom en van verscheidene andere hulpmiddelen, bij het genezen der onderbuiksfloppeningen, zal ik verder geen gewag maken, en wijze daarom trend den lezer naar KAMEF. Niet bevoordert de oplossing, bewegingsmaakend en ontlasting der versteende verhaltes kragtbaarheid groter dan een koorts, welke doordrug de opgehoopte zille fissen van zelve of door (de een of andere toevalige oorzaak verwekt wordt. Zeer dikwijls heb ik gevallen ongekend, en ook in die werk verhalde voorbeelden daarvan aangehaald, dat verouderde verhaltes gedurende den loop der koorts beweeglijk en tot merklijk voordeel van den lijder verheldere werden. Niet zelden worden met koortsen vergezeld, door zulk een aan den gang geraakte pooging der natuur om zich van een oude stof te ontlasten, op een onregelmatige wijze, met andere onverwachte verschijnselen en toevallen gepaard, langduurender gemaakt. De opmerkzame arts, die inzonderheid niet verzuimt om dagelijks de gevoelens der linker en rechter zijde en die des onderbuiks over haar algemeen te onderzoeken en den stoelgang te bezichtigen, zal dit geval niet onwaarschijnlijk vinden, en de gewenschte gelegenheid niet laten gaan, om en de natuur welke deze reken poogt te ontlasten in haar werking toe te laten. ingewanden des onderbuiks. 249 Ondersteunen, en alle hulp aanwenden om die toevallen, welke daarbij kunnen hindernisk zijn, weg te remsen. Bij de intrede der pokken is mij dikwijls herinnerd voorgekomen, dat er, na dat dezelven bijna opgedroogd, wanneer alles voordeelafgelopen en de pokken flauwkoortsje ontstond, de kinderen loom en verzwakken werden, geven ze een slecht lichaam gehad, dikwijls aan de neus plukten, een bezaan tonnen en opgezwollen buik kregen enz. Die nu met behulp van oploskend, ontlastend en worm dodend middelen beneven gepaste kleistersoep en tussen baarmoederswormen ontlastten, - ongeduurde dat de koorts voortduurde en niet eerder verdween, dan na dat het lichaam volledig was genezen van alle die kwalen. De arme lijkenkliek had al te zeer gepakte koorts: de kwelgeesten, die kinderen opzehoopten, vuil de ontwikkeling toe dienden, kwikzilver niet waren gewenken, waren bewezen gemaakt, en die heilzame neiging toe de lever en kwieken. Indien men al erg geen, dat ik tot hier toe onder eigen ondervinding over de verkoppelingen der onderbuikorgansprullen voorgedragen heb, in overweging neemt, dan zou men dat waarschijnlijk kunnen geloven, dat in deze dateren weinig in het algemeen gewest waren, op nieuw een enige weken lang een menigte bedorven toestand, welken de voorbereiding voor of ook zelfs in Duitsland artsen gevonden worden, welken de wezenlijkheid van deze verstopkingen ontkennen, welke beweren, dat de vuile stoof weifelde de lijders onder de benaming van verstopkingen kwijt raaken, alleenlijk op nieuw door een vermeerderde en gebrekkige afkeuring in de lever, de sluis klieren, het darmkanaal en andere afscheidingswerktuigen gebooren werd, dat deze nimmer weer vooren in de ingewanden — het darmkanaal? in sommige gevallen daar buiten gefloot aanwezig, geweest zijn of zich bij voorraad daar in opgehoopt hebben, — dat de verdeeling van ziekten in slijk-gal, en zwartgallige onder de zweren van 'her oude' zelfde der vogten behoort, dat het gebrek in de vogten geheel en al als een bijkomende oorzaak moet worden beschouwd, en dat de arts in her beginnen en genezen der ziekten alleenlijk acht behoorde te staan op de levensgeestige vaste delen, op zwakte of verlappende of te sterke uitrekking en prikkelbaarheid van dezelfde. Niet zonder bevrediging hoort de beoefenaar en door de ondervinding, bekwaam geworden arts. door nieuwgebakken soldaten in naarvolgende van zrowo bewijzen dat bij v. in een 2 nadame vlijmschap alleenlijk zwi en verflapping in aanmerking komt, en met zegt streken tot versterkende middelen moet ovei gaan; daardoor worden de oorzaken opgeheven. Qu “c RN rk BE 5) ingewanden des Onderbuiks. 25 ven, en het eenigszins tegengesteld afvlechten van de thans versterkte en vermeerderde werking der vaste deelen zekerer wegnomen, daar toch de dagelijkse ondervinding leeft, dat bij ophepingen van fijn als ook van andere vuile deellen, zelfs de zachterste ver sterkende middelen b. v. bittere maagmiddelen, doorgaans niet verdragen worden, en een klaarblikkelijk nadeel toebrengen. — Dergelijke heeren zijn in staat, om een lijder, die door een gewelgelijke rotkoorts aangetast, en met gal opgepropt is, reeds in het begin der ziekte, na dat zij op zijn hoogst een braakmiddel hebben toegediend, Kina, Wijn, Opium, Pons, gebraadde Ossevleesch en weke eieren voortescheiden, en dwaaslijk te beweren, dat die geneeswijze, die geheel en al met de ziekte overeenkomstig is, onbeperkt korter en voor de lichaamsgeestelijkheid van den lijder heilzamer is dan de door een verrotte voor oordeel nog heerschende altijd durende ontlastmethode, waardoor de natuur nog meer verzwakt, de lever tot een vermeerderde af scheiding van de gal op nieuw geprikt en de toevloed naar de ingewanden onderhouden wordt. Men moet, beweren zij verder, niet tot de nood dringende worden bij zulke koortsen het gebruik van versterkende middelen zo lang uitstellen. Maar dezelfde bij tijds toedienen, om te vermiden dat de zwakte nog de overhand neemt. Bar: 3 2 Braak VER TER 252 Verzappingen van de Broekmiddelen worden door hen, zo zij zeggen, vaak aangewend, om te door de werking der koorts in menigvuldige afgeveldene, en reeds in de cel vooruitgeperste gal, welke thans als een vergift als een vreemd de nadelige los - aanteken is, weg te nemen, oft choon haar op zichzelf voor den ruder Be zij, en de oorzaaken van zoiets een zodanige koorts, de zwakte namelijk vermeerderde. Naar volgens van sprookje en artsen die de ontlastmiddelen zijn toegedaan, zijn bij hen schimpnamen van een en dezelfde berekening, waarmee zij zodanigen arts beteistempen, welke in het toedienen van braak en ontlastmiddelen zeer mild is, welke volgens hun gevoelen die gal en dar schil, welker ontgiftigende hij bevoorderd, enkel door zijn dwaze eigenzinnige BREITER zelfs voortbrengt. Ik ontken niet dat HEREN voor een gedeelte gelijk hebben, en dat men de braak en ontlastmiddelen zeer vaak misbruikt, vermids daardoor het geheele lichaam verzwakt, de spijsvertering bedorven wordt, en de eerste wegen altijd op nieuw tot ophoping gebracht worden. Doch het is even zo dwaars, wanneer een goede zaak soms misbruikt wordt, daarom tot een tegenovergesteld gewar word te laten verleiden. - Men heeft der. BER zeer veel verplichting uit die mannen wel, is... ingewanden des Onderbuiks. 253 welken ons onderricht hebben om in de ziekten inzonderheid acht te slaan op de gevoelighed der vaste deelen welken meer leven en zenuwkragten voorzien zijn, op derzelver prikkelbaarheid, al te snelle uitrekking, zwakte, verlappende, en onregelmatige en verhinderde werking. Doch in het geheel de gevoelighed der vogten in geen aanmerking te nemen, welken toch evenzo wel op de vaste deelen, als op geenen hunnen invloed hebben, en dat goede, her welk ongetwijfeld hetzelfde zijder vogten-in zie hier bevar geheel te verwerpen en te verachten, zulks is te verschuiven in. Engelschen, welken dikwijls ten koste der waarheid nieuwigbeden en tegen de gezonde rede strijdige vertellingen najagen. De leer der ziekelijke gevoelighed der vogten en der zenuwen moerd zo als de verdienstelijke, GRUNER geleerd heeft, op een verstandige wijze zelf elkaar verbonden worden, indien wij zo in het onderzoek als in de geneeskunde aan de Zenuwen. gelukkig, willen vangen. - N Het is een uitgemankte zaak, dat de tegengestelde gevoelde van het begin ziekte en zenuwkragten gemeenlijk het eerst bij ziekten is, zo ook, dat de gebrekkige houdingen de vermeerderde en verkeerde afschikkingen en opheffingen der vogten, gevolgen zijn. Doch daaruit moet men niet het gevolg verwachten dat men bij aardse ziekten alleen maar trachtte om de gebrekkige eigenschap der vaste deelen te verbeeteren. De dierlijke huishouding is nu eenmaal op deze wijze ingericht, dat bij een ziekte van welke het lichaam overvalt, juist door de tegengestelde gevoelde der levens en gevonden vaste deelen, gebrekkige afschikkingen, opheffingen, en bedeel der vogten kunnen plaats grijpen; en op deze wijze worden voordrachen gebooren, aan welker wegmaaiing en verbetering tot herstelling der gezondheid zo veel gelegenheid ligt, die zo dikwills door een tegenwerkende werking op de zenuwen weerom aanleiding tot ziekten geeft, en welken het van zo veel belang is wel en eigenaartiglijk te onderscheiden, dat het zelfs aan der vogten onzer voorvaderen in de praktijk een zekere leidraad is en blijft. De ondervinding leert zelfs, dat de gebrekkige gevoelde der vaste deelen in vele gevallen vanzelf verbetert, zo ras als de ziekte uit de manier der vogten gevormde voordrachten wegnomen, zin, het welk in alle gevallen het eerst zijn moet, waarmede den arts zich bezig te houden moet. Hoe dikwijls worden bijvoorbeeld. met verschillende gal- en fijn-kortsen binnen weinige dagen zonder enige wederinvalstorment, # genezen eenvoudig door deze vuile stoffen naar boven en onderen te ontlasten, * En de talrijke Aectoen, aan "uit de Bu ‚onder- vinke Zum ingewanden des Onderbuiks E94 #inding, enkelijk en alleenlijk door het weg nemen der verstoppingen genezen worden, bevestigen dezelfde zulks niet, en leveren zij over het algemeen niet een onwederlegbaar bewijs op voor de werkelijkheid van de oorzaak der giekte, welke men heeft te keer gegaan, en voor de echtheid van deze geneeswijze, welke her haalzaam oogmerk heeft om deze schadelijke en prikkelende stof uit teroeien? — 22R en moment DE ROODE-LOOP. In de Maanden September, Oktober en No- vember, gedeeltelijk ook nog in December van het jaar 1795 heerste de roode loop in deze landstreken bijna overal. In de vier voorgaande jaaren zag ik deze ziekte niet zo gemeen en zo vermenigvuldigd. Met de roode- loop waren te gelijk de gal- en roet-koortsen zeer in zwang, welker Epidemie sinds de maand Januarij nog niet geheel ophield; te. wens gingen ook allerlei rheumatische toevallen daarmede gepaard, inzonderheid tegen het einde van de maand Oktober en in November. Het vervolg van een menigte met de rode loop behekte lieden, met wie ik in die bezetting gezeten en behandeld heb, deel ik hier Frage mee, | Ay | Ri | u 256 | De Rode-loop. Ik kan gevoeglijk die gevallen, welken ik tot nu toe bij driehonderd patiënten onderzoog, in vier klassen verdeelen. Tot de eerste klas behoorden op verre na de meeste zieken, de derde en vierde klassen waren, als 'ware, weinig als een uitzondering van de regel te beschouwen. — De rode loop was tamelijk goed, en bij een gepaste behandeling van het begin der ziekte af, zo wel als bij een behoorlijke opvang en voorzorg, overleed daar bijna geen enkel van. Ver namelijk, zo als gewoonlijk, een begin met hoofdpijn, loomheid der ledematen, met koortsige buikvervolgen en daarop volgende hitte, buikpijn en veelvuldige stoelgangen. Overal bespeurde men min of meer koorts. De pijnen in den onderbuik waren tusken beetje hevig. In het begin der ziekte, en ook wel meer in het beloop van dezelfde werd men bijna bij elke poging tot braakken gewaar. De meesten saken zeer veel gal, anderen weerom hier dan niet kwijt, zonder dat dit verschil op de hevigheid van den rooden loop enige invloed scheen te hebben. Bij sommigen was en blijf de tong zuiver en vol gezond, bij anderen weerom bedeckt, en eerst sedaande de genezing was dezelfde met een wit of geelige samentrekking werd dezelfde hersteld. Alledrie lijders van de zesde klas bleven warme handen en een behoorlijke sterke pols behouden. De afvloeiing was deels te het begin, deels in het verdere beloop der ziekte min of meer met bloed vermengd, en bij sommigen was dezelfde zeer bloedig, — bij veelen de gehele ziekte galagtig, bij anderen wit en met lichtbloed vermengd, en bij vele derden tevens zwartgallig; niet zelden losten zij met den afvloeiing ook wormen. Doch dit alles was niets dan een bijkomende omstandigheid, waaruit men geensind de hevigheid of het gewaar der ziekte kon opmaken. De pijn bij den stoelgang was soms zo hevig, dat dezelfde binnen den tijd van een uur tot twee ontlastingen verwekte; bij anderen daarentegen waren dezelfde zo menigvuldig niet. Zo lang als zij warme handen en een sterke pols beïelden was er ondertussen — ten minste bij volwassenen — geen gevaar te vrezen, al waren de pijnen nog zo hevig en de ontlastingen nog zo menigvuldig. 