title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Gen, gaf men hem in het volledig vertrouwen van het oud Comité de Salut Public de naam van Tartuffe. Hij was nog Lid van het Comité van Algemeen Welzijn bij de invasie van Holland, gedroeg zich in die tijd met veel bitterheid tegen de Bataafse Gedeputeerden, en toonde een diepe ignorantie van de aangelegenheid van Holland, en de noodzakelijkheid om geen momentane maar duurzame voordeelen uit een eventuele Alliantie te trekken. — Zijne reputatie heeft zich eigentelijk beginnen te vestigen bij de periode, toen hij met veel stoutheid de discrétie van zijn Ambtgenoten Barras, Collot d’Herbois, Billaud Varennes enz. (bestreed of trotseerde). Mogelijk zou hij altijd voor een zeer dubbelzinnig mensch zijn verschenen geworden, indien deze belangrijke omstandigheden het verleden niet hadden doen vergeten. — Sedert heeft men alleen gesproken van zijn talenten; en de revers aan den Rijn hebben niet weinig gecontributeerd om het oog op hem te doen vallen. — Na den 13e Vendémiaire hebben wij opgemerkt dat hij van zitplaats in de Nationale Conventie is veranderd, La Montagne heeft verlaten en meer in het midden der zaal zijn plaats genomen heeft. — Over het algemeen, ofschoon hij geen geideideerd karakter heeft, gelooven wij, dat hij de steunpilaar van het Directoire zijn zal; het verleden heeft hem onderricht, en het treurig vooruitzicht van het toekomende zal hem tot stappen voorwaarts noodzaken. — Hij is een groot voorstander van de Belgische unie, en om de grenzen van Frankrijk uit te strekken tot aan de oevers des Rijns; en het is dus niet te denken, dat hij faciliteit zal 2) Rede van CARNOT voor die inlijving (tegen Engeland en Oostenrijk) Draai les ongles au Zebraf; abattez au moins une des deux tafels van Faigle, si vous voulez que Ze egaar pijnloos slaap. Memoires t. a. p. p. 549. "Recon-" 205 Zij zitten in het maken van den Vrede op andere voorwaarden; met één woord, hij is onder de Vijf, de enige die niet op een slaafsche wijze behoort tot deze of gene partij." — Wordt ons het toonbeeld van den Republikein als hoedanig CARNOT bij zijn tegenwoordige vereerders geldt, met 200 ge- ringe ingenomenheid, om niet te zeggen ongunstig af- gemaald, welken indruk geeft ons de sedert tot Vorstelijke hoogheid verheven CAMBACÉS, die „oude wellustige Sybariet, die wij weten — BLAUW en MEISER spraken hier voorzeker uit ervaring — dat corruptie is" — Eerlijkheid en een weinig talent als redenaar werden in LA REVEILLÉRE LE Paux erkend, maar stuursche opgeblazenheid zonder waren moed, meende men in LE TOURNEUR DE LA MANCHE te moeten laten. In onze oogen hadden zij als anti-Terroristen een aanbeveling boven den losbandigen en onvergeten vroormalige Burggraaf Barras, wiens Directeur had gemaakt, „om de Patriotten te doen zwijgen." — Of niet de vrees voor het herstel van het Koningschap in Frankrijk, dat den terugkeer van den Stadhouder zou bevorderen, den blik der Bataafsche Ministers benevelde en hun het gelaat van en- kele gematigde vrienden der vrijheid met wat al te zwarte tinten heeft doen schilderen ? — In de Geschiedenis der om- wenteling wordt de gewezen Hoogleeraar Lansdowne als een der fierste Girondins geroemd, die het geluk had gehad aan de guillotine te ontkomen. Wij zouden ons geneigd hebben gevoeld, zijn mannelijke rondborstigheid onvoorwaardelijk te huldigen, ware het niet dat de Bataafsche Ministers hem nageven, dat hij „onder den schijn van moderatie een der snoodste vervolgers van de Patriotten" was geweest, en dat N 2) Le Tourneur, ancien camerade de Carnot au corps du genie, et son ami, avait travaillé sous le Comité de la République - canon, Mémoires, ta. pp 550. 3) Dépêche van Blauwen en Meyer, ontéeuf 25 November 1795. 206 op zelden voorhoofd de huichelarij als ware het te lezen stond. — Doch vooral in die onversaagde Representant duchtte men niet slechts een Koningsgezinde, maar zelfs „het hoofd der Conspiratie.” Blauwen en Meyer herinneren, hoe hij na den 3sten Mei, dat is na den val van Verenigde en diens lotgenoten 200 wel als die edele slagtoffers, buiten de wet was gesteld; en hoe geloofwaardige lieden verzekerden, dat hij zich gedurende die tijd en tot zijn terugkeer in de Conventie, „onder de Chouans in de Vendée” opgehouden had, — Van „hetzelfde allooi” hielden zij Bossy d’Angle, Henri de La Rivière en Duclos. Stel, men had te ’s Gravenhage met vastberadenheid het hoofd geboden, zodat de Negotiatie slepende ware gebleven of voor „mijnheer den Abt,” en Rewbell in stede van een schitterende uitkomst, niets dan teleurstelling had gebaard; onberekenbaar is het van welken invloed dit verzet had kunnen zijn bij de hand over hand toenemende gisting der geemoederen in Frankrijk, die streefd en meer tot een Restauratie of ten minste tot den constitutionele-monnaclalen regeringsvorm neigden. — Zij die zulk een ondragelijken hoogmoed aan de vreemde Natie deden gevoelen, werden keer op keer door de muiterij en woelingen der wrokkende Parijzen. sche bevolking, gelijk door de uitbarsting van het alge- meen misnoegen in de Departementen bedreigd, op den 12den Germinal, op den 1e Prairial, op den beruchten 4e Vendemiaire, toen NAPOLEON BONAPARTE de burgerij door N) rmıens, Hist. de la Rövol. Fran. IV. 455 (Chap. XI): "On regardait alors comme royalistes sévères MM. LANJUINAIS et BOISSARD D'ANGLAS, HENRI LA RIVIÈRE, LESAGE d’Eure-et-Loir." 3) In meer voegzame uitdrukkingen noemen de Batavische Ministers in een depèche van 21 Aug. 1795 de Griffier Quanques, de Representant Boissard D'ANGLAS, "een der respectabelste Leden van het Gouvernement, en die veel invloed heeft." — LARIVIÈRE en DOULCET behoorden tot de Girondins, even als LANJUINAIS, TRIERS, T. IV Ch. V. 281. 207 Schrootvuur wegmaaien — om niet van ontelbare min-betrekende oproerige bewegingen te gewagen. — Het bestaan der Republiek was nooit zo hevig. Hoorten wij verder de mededeelingen van de wonderrigte Bataafsche Ministers. — Zelfs na het bloedbad door den jeugdigen, reeds onverbiddelijken Corsikaan aangericht, hielden Blauw en eis in hunnen revolutionairen ijver, het gevaar voor niet geweken; — „zoolang wij, zeiden zij!”, in het hoogste Bewind mensen zien, die wij in ons geweten houden voor gedecideerde Royalisten, of die het Volk en de Vrijheid een kwaad hart toedragen. — Daar vandaan, — dus vervolgen zij, dat van het oogenblik dat het evenement van den derde Vendémiaire heeft plaats gehad, men niet alleen geen goed gebruik daarvan heeft gemaskt, om de vijanden des Volks te onder te brengen, maar dat men integendeel op nieuw heeft gearbeid om de reactie te begunstigen. — De Representant Lansprents had even voor de aanval nog alle pogingen aangewend om een transactie te bewerken tussen de Convention en de Sectie; en wij zijn onderzocht dat de Leden van La Montagne, die zich alle natuurlijk voor verloren moesten achten indien de Sectie inderdaad gezegehad hadden, heimelijk order hebben gegeven om de aanval te verhaasten. Dit is een feit, op welks echtheid men staat kan maken,” — Als zeer dubbelzinnig stellen onze Ministers de houding van cam- BARRÈS voor, die al, had de 13e Vendémiaire een anderen uitslag gehad, voor zijn leven geen vrees scheen te koesteren. — Op de levendige schildering van die beslissende angstvolle uren, waarin de Leden der Conventie stonden vermoord te worden, had hij met koele onverschilligheid geantwoord: „Welnu, laten zij ons vermoorden! wij moeten dan sterven voor onze god, de Vrijheid!”. San het Comité diplomatique van Holland. "Ten weten te sterven," een taal, die om haar kloekheid uit iedere andere mond met geestdrift zou zijn toegejuicht, maar die bij kansels een kenmerk had "van een strafbare gerustheid, dan van een ware heldenmoed;" - woorden die bezwaarlijk anders te verklaren zijn, dan dat de oud-Koningstrex sansculotte, naderhand Hertog-Aartskanselier, toen reeds niet onbepaald aan de Republiek verbonden was. Anderen dursten nog verder gaan. "Wij hebben, melden Launay en Meiser, den 1° Prairial sommigen zelfs in de hitte van het gevaar zich hooren beklagen, dat zij nog geen zoogenaamden constitutionelen Koning hadden ingeroepen;" - welke uitdrukkingen echter in de ontzetting van het oogenblik kunnen ontvallen zijn. Tot die factie werd de Dichter ook gerekend, die, zeide men, de kroon in een ander geslacht wilde overbrengen; men beweerde zelfs dat er een Agent naar Engeland gezonden was om dit te onderhandelen. Van eerzucht brandende zou Casener het hierin eens geweest zijn met "de constitutionele koning," in welke Mevrouw de Staël een grote rol speelde, onder whose leiding de Leden op een buitengoed van een der Montmorency's vergaderden. Toch had Casener het vertrouwen der Bergpartij nog niet verloren, maar de Bataafsche Ministers merkten aan, "wij gelooven dat men zich deerlijk in hem bedriegt." - Aan Tallien zou men nimmer vergeven, dat hij den 1e Prairial de Tribune beklommen. had met een talrijke lijst tot vogelvrij-verklaring van Leden der Montagne. — Voorts vond men er niet weinigen, die in het rechtsgeding van LODEWIJK voor het beroep op de Natie gestemd hadden en zich nu met de mogelijkheid van een verzoening met het Stamhuis vleiden. — In 't kort, onze Diplomaten meenden, dat zodanig de Republiek als door een wonder, andermaal had gezegevierd, des niettemin de toekomst hoogst zorgelijk bleef; dat het gevaar hen, 200 schreven zij, als een dief in den nacht kon overrompelen." — Zowel bij de Bergpartij als bij het veto van de Conventie was zorgen in haast, hij die door zijn schrijven, de terugkeer der vogelvrij-verklaarde 73 Ge- deputeerden (Girondins en geestverwanten) had teweeg gebracht, — hoewel hij tot de Montagne scheen over te hellen. Een treffend blijk van verfoeilijke partijzucht: BLAU en MEYER bij den Zweedschen Ambassadeur waren ten dienst genoodigd, vernamen in die kleine kring, van twee voorname Leden die tot een andere richting dan die der Montagne behoorden, dat men deze te vroeg het masker had doen afleggen, hetgeen met het inzicht had plaats gehad, om hun zooveel te beter op het lijf te kunnen vallen! — zolang dus had na de gebeurtenissen van den 13e Vendémiaire de onverschrokkenheid gehad, de op die dag gebezigde wreede maatregelen "een massacre" te noemen, en op een hoogen toon de loslating van eenige gevangenen eischt. Zijn moed boezemde zijn tegenstanders schrik in: niemand durst hem aanklagen. Terwijl de Koningsgezinden in het gehele Leger krielen en de beste officieren werden ontslagen, tegelijk met een groot getal ambtenaren (bij het bureau der Marine alleen maar Commies), bevond de Diplomatie 2) Die "Cäfiliña" noemen hem BLAUW en MEYER. 14 210 zich „in de trouwlooste handen.” Van den bekwamen onderhandelaar der Republiek te Bazel, den oud-Markies BARTHELEMY, verzekerde men onbewimpeld, dat hij „een Royalist” was; dat hij nimmer de waardigheid der Republiek had gehandhaafd; dat hij Emigranten bij zich ontvangen en integendeel den vervolgde Patriotten bescherming geweigerd had. Men had de veerkracht niet hem terug te roepen, en rekenschap van zijn gedrag te vorderen; — men vergenoegde zich zijne gedragingen te bespieden. Zonder eenig middenpunt, zonder hoofden, onder welke zij zich zouden hebben willen scharen, vonden de Republikeinen zich van allen steun en klem beroofd. Voeg hierbij het voortdurend stijgend disgenie der Assignaten, en de heerschende overtuiging, dat dit kwaad ongeneeslijk was, daar het „bij de Leden van het Gouvernement” huisvestte, die zelf met het Staatspapier handel drijvende, „agioteurs en opkoopers der goederen” waren! Nog eens: voor zulke lieden, onder welke op zeldzame uitzondering na, vielen en schurken den boventoon voerden, had de Nederlandse Republiek zich uit kortzigtige zwakheid vernederd. Met welke vrucht? met welke eensgezindheid en goede trouw in het ten uitvoer leggen van de bedingen van het Tractaat? met welke zekerheid dat de ten laatste, vrij- en onafhankelijk verklaarde Staat onmiddellijk als zoodanig door de met Frankrijk thans bevriende Mogendheden, in de eerste plaats, door Pruisen erkend en geëerbiedigd zou worden? met welken 2) Vandaag, de Representant RicHAUD getuigt BLAUW en MEIER (aan QUAR- 128 23 Aug. 1795), dat hij ons Vaderland een zeer slechte hoop toegebracht. Zij hielden hem voor „een man zonder enige de allerminste morele principes, die God weet welke wegen hij gehad heeft sedert het oogbliek, dat hij met zulk een belangrijke missie (naar Holland) is gechargeerd geworden.” — Vergelijk Bodemein XXI bl. 119. Waarborg, dat de nieuwe Bataafsche Republiek aan de onderhandelingen over den Algemeenen Vrede op het te beleggen Congres, zelfstandig en toch door haren Bondgenoot eerlijk en met warmte verdedigd, deel zoude kunnen nemen, met welke uitzichten eindelijk op het herkrijgen van de haar ontweldige Kolonien, van haar rijk beladen schepen, op het herstel van haar deerlijk geknakten en vervallen, nog onlangs onmetelijken zeehandel? of zodanige door den oorlog met Groot-Brittannië en door de kaapvaart onveilig gemaakt of gestremd, reddeloos verloren scheen, met welk vertrouwen op het voorgespielde onbelemmerd handelsverkeer der beide, zo dicht verbonden Zuster-Republieken? Wij willen bij deze punten, zo ver ons bestek dit toelaat, achtervolgens stilstaan, na vooraf van de plechtige erkenning der duurgekochte onafhankelijkheid van Nederland in de Nationale Conventie te Parijs, van de buitengewone Ambassade van den Gelderschman c. H. van GRASVELT !) en van den Groninger A. S. DEyster, door H. H. Mog., met de overbrenging der ratificatie van het Tractaat van Alkmaar belast en van de officiële ontvangst der Bataafsche Ministers-Plenipotentiarissen reeds zo lang in de hoofdstad aanwezig, vlugtig melding te hebben gemaakt. Kon de zending van een Medicijnen Dokter uit Nijmegen 2), geïmproviseerd Diplomaat, bezwaarlijk een indrukwekkend, veel. Ongebruikelijke omstandigheden beloofden een luisterrijk debuut, en moet men aan het verhaal van BLAUW geloof slaan, zo liet de verschijning der Ambassadeurs en hun Aanspraak in de Conventie, uit het oogpunt der nationale waardigheid al te veel te wensen. — Zij, die later van nabij in de gelegenheid waren, van GRASVELD te zien en te leren kennen, roemen zijn vlugge geestvermogens, zijn grondige kennis van de fransche taal en sierlijke welsprekendheid, die met veel frisse moed, met beschaafde manieren en een bevallig en indrukwekkend uiterlijk gepaard, een niet gewone vereeniging van diplomatieke gaven en eigenschappen aanwizen. Maar had hij in de praktijk der Geneeskunde, den tot het bekleeden zijner hooge betrekking vereiste tact in een vreemd Land, zóó eensklaps kunnen verkrijgen? Of welk droevig figuur maakte hij met zijn Ambtgenoot tot Nederlands oneer? „Kort daarop, dus luidt het bericht van Blauw, zag men te Parijs verschijnen de Heeren Ambassadeurs Extraordinair GRASVELD en DE Sitter. Zij ontvingen van bijna geen enkel Hollander een visite, en de Schrijver had alle mogelijke moeite om zijn Landgenoten te bedwingen, die Heeren Ambassadeurs geen onbeleefdheid aan te doen. Bij hun komst had hij hun gezegd, dat waar hij hun ook van dienst kon wezen, zij slechts te spreken hadden. Hij verwachtte dat zij hem ten minste over hunne Aanspraak zouden geraadpleegd hebben; sedert vier maanden het terrein betreden hebbende, meende hij beter dan die aankomelingen te weten, wat al dan niet "gepast was" in het publiek te zeggen. Maar neen: in hun zelfgegenoegzaamheid begaven zij zich naar de Conventie, door "geen een Hollander geäcompagnerd, en zij deden voorzeker de zwaarste Aanspraak, die ooit door een Ambassadeur in die Vergadering gedaan is. Zij spraken van droomen en illusie, van een aanstaande gouden Eeuw, en dat op een tijdstip dat de arme Parijse burgers van honger door gebrek aan brood vergingen, en men de klagten tot in de straten hoorde! Acht dagen daarna, maakte men zich dan ook openlijk in den schouwburg met dit fraai debuut der Ambassadeurs lustig; in een vaudeville werd hunne rede parodieerd, en met hunne persoon de spot gedreven. Een vinnig Koningsgezinde vroeg hun in een vlugschrift af, of zij gekomen waren om met de ellende der Fransen den draak te steken? En zelfs de verarmde uitgeputte Nederlandse Natie, als wier Vertegenwoordigers v. GRASVELD en DE SITTER, in het uitstekendst diplomatisch karakter waren opgetreden, hoe kon zij op een oogenblik wanen, die gouden eeuw te gemoed te gaan! Hoe konden hare Gezanten zonder verzaking der voorouderlijke opregtheid, die valse onwaarheid verkondigen? Het was er mee als met de vlaggen der beide Republieken in de Conventie prijkende, die gelijk de President Louver in opgewonden taal voorspelde, "te zamen de zegen zouden beschaduwen!" Iedere snorkerij! Van de erkenning der omvang van de Bataafsche Republiek, tot den Vrede van Campo-Formio (17 October 1797). Met meer zelfvoldoening, met waardig toegejuichel van hunne Landgenoten te Parijs, die de onvermoeide pogen van BLAUW en MEYER van nabij hadden gadegeslagen, werden deze Ministers-Plenipotentiarissen eerlang in openbaar gehoor bij de Nationale Conventie als zoodanig toegelekt en bij een wet formeel met dien titel begroet. Ook de broederkus — wel was het een Judas-kus — mocht aan de plechtigheid niet ontbreken. — En zooo scheen men dan nu na al die angstvolle slingeringen, het rustpunt bereikt te hebben, want van het doel zelf was de Republiek. 2) 4 Messidor, 28 Junius 1795, 214 juist door het treffen der Alliantie met Frankrijk, meer dan ook verwijderd; de vrede met het Comité de Salut Public, was immers de oorlog met de Kabinetten van Londen en Wenen; — en zou men een geheel tijdperk door, tot onherstelbaar nadeel van Handel en Kolonies, met de Britten hebben te strijden, nog twee en een half jaar moesten verloopen, eer de zegevierende Opperbevelhebber van het Fransche leger in Italië, BONAPARTE, de Keizer van Duitsland de wet voorschreef; — bijna even lang duurde het, eer het Hof van Berlijn-zich enigermate met de nieuwe orde van zaken in Nederland verkoos in te laten. En schoon met uitzondering der Mogendheden, tegen welke Frankrijk alleen of wel de verbonden Republieken krijg voerden, de aloude diplomatieke betrekkingen in ’t algemeen van liever- lede hervat werden, was het er verre af, dat hiermede te- gelijk het vroeger aanzien van den Staat in de rij der Mag- ten van Europa zou herboren zijn. Het geloof van het buitenland aan den druk der vreemde heerschappij; de tegenwoordigheid van een Franschen Veldheer in ons midden, aan het hoofd der vereenigde troepen gesteld; van een’ Minister wiens men doorgaans naar de oogen zag en die, hoe weinig persoonlijk aanmatigend, ja zelfs bescheiden en wel- willend FRANGOIS nochtans ook ware, nu en dan ingevolge bekomen last uit Parijs, Verordeningen indiende die als bevelen werden ingewilligd of gehoorzaamd, zulk een ongelijke ver- houding kwam te dikwijfel, tot in ’s Lands Vertegenwoordiging aan het licht, om voor den blik — wij zeggen niet van de scherpziende Diplomatie, maar zelfs van den meest oppervlakkigen en vlugge beschouwer verborgen te blijven. Van tijd tot tijd verschijnen onze Staatslieden, voor hun vertrek naar deze of gene Hoofdstad, ter Nationale Vergadering. 1) Dagverhandelingen der Handelingen van de Nationale Vergadering, V. 802. 2) MOREAU, BEUBBON, VILLE; DEJEAN (ad interim). Zij spreken er waardige, vaderlandlievende taal of ontvankelijk van den Voorzitter, op achtbaren toon, aan het voorgeslacht ontleend, wild te behartigen wenken. Toch is het onloochenbaar, dat de indruk van het geheel een zigtbare zwakheid, zoo niet moedeloosheid verraadt; dat immer en in alles de Alliantie met „den grooten Bondgenoot” verlammend werkte en de Bataven in hun eigen gevoel ieder oogenblik krenkte en vernederde. Raadgevingen en terechtwijzingen uit een zoo onreine bron, als die der Leden van het Comité de Salut Public of van het Directoire overgebracht in uitdrukkingen, met het begrip van een vrij Volksbestaan kwalijk te rimen, wekten meermalen regelmatige verontwaardiging, maar die zich in ijdele klagten oploste. Bemoeien met onze huishoudelijke aangelegenheden, hoe grievend en ongepast, werden met redenen vergoelijkt, die de voogdij van het Franse Bewind over een onmondige Natie moesten bestendigen; over dat Nederland sedert twee eeuwen gewoon zichzelf te besturen, toen de Verlossers, nu 266 jaar, onder de ergste Dwingelanden den nek boegen. Eerst was men ernstig en dringend vermaand geworden, een Nationale Conventie bijeen te roepen en alle gewestelijk en plaatselijk belang te doen zwijgen! Vervolgens had men de spoedige bewerking en overweging van een Constitutie, die de een- en onderdeelbaarheid der Bataafsche Republiek zou verzekeren, met nadruk aanbevolen. Hij hield het Directoire aan dat de Franse Bewind op het punt van de bijeenroeping van een Bataafsche Conventie, doorkreeg. "Il est un point épineux qui peut être susceptible de controverse: l'une Convention Bataise Vanderen encore," enz. Vergelijk de eerste Instructie voor den Minister NOEL (Bijlage VIII bl. 35); maar zie ook de tweede, van 2 Januarij 1796 (Bijlage XIV bl. 95 volgg.) waarin de onmiddellijke "ouverture de Zweerde Convention" werd aangedrongen. 2) Notulen van nos 20 Juli en 8 Aug. 1796. Antwoord der Nationale Vergadering 27 Juli, 17 Aug. 1796. Dagverhandelingen II. 409, 639, 564. C'est celui de la convocation prochaine ou reculée Il semble en dernière analyse qu'il est sage de histoire régulièrement op de hoogte van den traag voortgaande arbeid, en eindelijk ontzag de Française Regering zich niet een bepaalde voorkeur uit te spreken, die ten gunste van het ten laatste aangeboden Plan van Constitutie natuurlijk werd misbruikt. Hoe? — over en weer, waren te ’s-Gravenhage, zoowel als te Madrid, te Berlijn, Kopenhagen, Stockholm, Lissabon en elders Nederlandsche en uitheemse Ministers aangesteld, en toch, weinige dagen voor de stemming in de Grondvergaderingen over de ontworpen Staatsregeling, dorst men het Bataafsche Volk te gemoed te voeren, dat de uitoefening van dit schoonste recht van vrije Natie, het vestigen namelijk eener Constitutie, het wederom onder de Mogendheden van Europa rangschikte! Had dan niet, zoo barstte men niet te onrecht uit, het Fransch Bewind met datzelfde Volk, ten tijde dat er nauwelijks een flauwe hoop eener Nationale Vergadering flikterde, en er nog geen zweem eener vaste Constitutie daar was, „eene oor- en defensieve Alliantie verzocht en gesloten, en de Française Republiek door den nauwsten band van vriendschap met de Bataafsche versUSTERD? Indien wij heden geen Gemeenebest meer zijn, hoe zullen wij de voldoening der verbindelingen vorderen, die onze Voorvaders door de geheele wereld hebben gesloten? Is en blijft dan het Bataafsche Volk ten tijde eener Tussenchèf-Regering, daar het zich wapent om aan te vallen, om landen te beproeven, een roover van publieke wegen? een zeebruin, om buit te maken uitgerust? Niet vreemd derhalve, dat velen zich de politieke nietigheid der misvormde Republiek niet konden ontveinzen; terwijl zij die de diplomatieke loopbaan werkdadig zouden betreden, zich niet veel meer dan een riem onder het hart konden steken door op Note van den Minister van Buitenlandse Zaken, 20 Juli 1797. Dagverhaal der Nationale Vergadering. VI. 530 volg. 2) Dagverhandelingen der Nat. Perg. VI. 627 (27 Juli 1797. Advies van gewolven), verg. met Dage. IV. 466 (18 Januari 1797. Advies van GREYE). het luisterrijk verleden te wijzen, dat men aanvankelijk poogde te herscheppen. „Reeds bespeurt men, zo sprak de tot den Hertog van Wurtemberg afgevaardigde begaafde, iets wat excentrische Minister-Plenipotentiaris SPRICK VAN LINSCHOTEN; — reeds bespeurt men de uitwerkselen van dat herlevend gewicht, hetwelk het Bataafsche Volk eertijds in de politieke weegschaal van Europa uitmaakte, en eerlang weer zal kunnen doen gelden 1). Immers heeft Zij vaderlijke zorg, Burgers Representanten, de vernielde Land- en Zeemacht der Republiek in eenen staat gesteld, dat de vijanden op nieuw voor beiden beginnen beducht te zijn. Immers heeft deze Vergadering een geheel nieuwen glans doen neerspuiten op onze Republiek van de zijde der buitenlandsche Mogendheden; vele beijveren zich reeds haar die achting te betoonen, welke alle beschaafde Volken haar moeten toedragen. Grootsch op de eer, eene Natie te vertegenwoordigen, wier politieke herschepping haar tot den glansrijken staat harer groote Voorvaderen bestemt, en door de waarheden der wijsbegeerte, en de ondervinding en menschenkennis ondersteund, zullen de hoofsche zeden en gewoonten, hoewel deze altijd bij vreemde Mogendheden eerbiedigende, mij nooit mijn Republikeinsche grondbeginselen doen verloochenen; steeds indachtig aan het karakter van een vrij Volk, zullen alle mijne handelingen daaromheen, en ten meesten voordeele van dit Volk ingericht zijn." De tijdelijke President 2), een derzulken, die de aanname van het Plan van Constitutie verlangden, uitte ongeveer in den geest der Nota van den Franschen Gezant, den wensch, dat „door het daarstellen van een vasten Regeringsvorm, de Republiek wederom dien rang onder de Mogendheden van Europa zou hernemen," dat zij, als van 1) Dagverhaal, 28 Julij 1797, VI. 641 volg. sraik was eenige maanden vroeger uit Duitsland, van eene diplomatieke reis zonder officieel karakter, teruggekeerd. Dagverhaal V. 286 (14 Maart 1797). 2) w. H. TEDING VAN BERKHOUT. Dagverhaal VI. 642. Ouds, van haar vrienden en Bondgenoten gevreesd, van haar vijanden gevreesd zou worden. Dat de samenzetting der Algemene Vertegenwoordiging van Nederland op den 1 Maart 1796, door Holland en door de voorstanders der eenheid van den Staat in de andere Gewesten zoo vurig begeerd, op onze diplomatieke betrekkingen niet ongunstig had gewerkt, laat zich gereedelijk aannemen. Wij hebben daarvan elders de redenen ontvouwd. Aan de bepaling van het Reglement van Orde voor de Nationale Vergadering, dat geen Lid een voorstel over de internationale betrekkingen mogt doen dan na voorafgaande mededeeling aan de Commissie van Buitenlandsche Zaken, werd stipt de hand gehouden. Ook in uiterlijke vormen, waar die sinds lang gebruikelijk, in de aanraking met de Leden van het Corps Diplomatique bezwaarlijk konden nagevolgen worden, volgde men trots de nieuwigheidszucht en den afkeer van een versleten richting, de gevestigde gewoonte. Eerst in de Tweede Nationale Vergadering, na het afstemmen van het Plan van Constitutie, in September 1797 geopend, kwam de vraag ter sprake, of niet ten gevolge van het bestaan der Commissie van Buitenlandsche Zaken, de post van Ambassadeur, die even als in de dagen van H. H. Mog. de Nota’s en Memoria’s of Resolutie aan de vreemde Ministers overhandigde, thans als overbodig vervallen kon? — Zoo herinnerde veel, ten minste in toon, deftigheid en afgemetenheid, aan hetgeen voorheen plagt te gebeuren; zelfs zij die eerst 2) Inleiding tot een Geschiedenis der Nederlandse Diplomatie, Eerste Gedeelte, blz. 49, volgt. 3) Dagboek VII, 40, 7 september 1797. 4) Men wist nog den 6 December 1796, of de Minister BANGKMAN na de omwenteling in zaken van Regering waren gekomen en bij verschilpunten van Staatsregt in de parlementaire debatten niet zelden door hartstogtelijken ijver werden vervoerd, predikten beëdigdheid en omzichtigheid waar men tegenover het buitenland, gevaar liep mis te tasten. De heftige maar gemoedelijk-cierlijke van HOOFF, onder anderen, was van oordeel, dat de behandeling van zulke teedere onderwerpen in een talrijke Vergadering, onstaatkundig en nadeelig was; dat de Vergadering zelf hiervan overtuigd was geweest, toen zij een Commissie van Buitenlandsche Zaken had ingesteld; dat de Commissie, uitgenoodigd in de Vergadering opening van deze of gene geheimen van Staat te geven, dikwijks geen voldend bericht zou kunnen uitbrengen, wilde zij niet 's Lands veiligheid in de waagschaal stellen. Dat men immers ook de geheimen van andere Mogendheden zou moeten bloot leggen, en dat deze in een Gouvernement geen vertrouwen kunnen stellen, van welks geheimhouding en vastheid zij niet verzekerd zijn. Maar die vastheid en de daaruit voortspruitende veerkracht, waar kon de Bataafse Conventie die aan den dag leggen, van binnen door de meest strijdige inziets verdelend, van buiten door den overmoed der Clubs, met de Leden der minderheid heulende, benauwd en belaagd. Waar zou zij die ten toon hebben kunnen spreiden, nadat het Volkenrechtelijke beginsel van gelijkheid nergens meer dan in het Tractaat van Alliantie met de Fransche Republiek geschonden en vertreden was? Hieraan toch, aan dit ongeneeslijk kwaad had meer te wijten dan aan het verzwakt en gezonken stoffelijk vermogen van het Gemeenebest. „Ik weet, zeide de bij het 'Hof van Kopenhagen beschrijving naar zijn eedaflegging tot de zending naar Denemarken, in den armstoel, vorens daartoe bij H. H. Mog. gebruikt, plaatje nemen. Dagwerk. IV. 214. noemde Minister BANGKMAN HUYGENS, ik weet, dat uw Ministers buitenslands niet meer zullen zien, hetgeen zij in vorige tijden waren, toen de vrijheid, de industrie en werkzaamheid der Bataven Nederland tot die trap van grootheid en aanzien hadden gebracht, dat de Bataafsche vlag het sieraad der zee was; toen een vloot van 60 en meer schepen hunne Negotiatie ter zijde lag. Toen waren Nederlands Ministers geacht en geëerd. Maar, ging de Minister voort, sinds die deugden, welke Nederland groot maakten, ook elders meer en meer hebben toegenomen, en de Bataafsche vaderlandsliefde, naarmate de welvaart der Republiek verminderde, ook afnam; sinds buitenlandsche invloed ons in deszelfs natuur zwak Gouvernement geheel ontzenuwde, en er niet zelden Regenten gevonden werden, die meer prijs op de gunst van vreemde Grooten stelden, dan op de achting hunner medeburgeren, — sinds moest het niet meer vreemd schijnen, dat de Ministers dezer Republiek dikwijks de speelballen van andere Hoven waren; dat zij alles ten gevalle van deze moesten doen, en bijna niets meer ten nut van hun Vaderland konden uitwerken. Hij, die aldus sprak en den Staat wel niet meer door den Engelschen of den Pruisische invloed, niet door YORK, HARRIS of THULEMEYER beheerscht zag, maar thans nog oneindig erger de speelbal van Frankrijk dan eertijds toen de Hertog van LA VAUGUYON 200 doorslipte de tweedracht stookte en de Republiek aan de plannen van het Kabinet van Versailles dienstbaar wist te maken, hoe kon hij in de nog overige hulpbronnen van Nederland, inzonderheid in „de gronden onzer Revolutie,” of zelfs in de uitnemende talenten der meerderheid van de Nationale Vergadering, die er in slagen zou een wel geordende Constitutie en een krachtig Bewind te vestigen, het middel ontdekken, „om Nederland de vroiere achting en aanzien te doen weder krijgen?” Hij, die Het voor een beminnaar der vrijheid, voor een voorstander van waarheid streelend vond, de tolk der Republiek te zijn bij een Hof, dat in een der heiligste tijdstippen waarin. Europa zich ooit geplaatst zag, onder de leiding van BERNSTORFF 200 mannelijk de Neutraliteit van Denemarken had gehandhaafd, dat zooals BANGEMAN HUYGENS zich uitdrukte, "genoegzaam alleen, zonder hoop op bijstand, de bedreigingen der tegen de vrijheid gecontroleerde Hoven durfde tarten, en door de wijsheid van het Ministerie de intriges om ook dat Rijk in die verderfelijke Liga te brennen, heeft weten te verijdelen," hoe kon hij, die onze wakkere Voorouders, de ontsluiter van de Sont! voor den geest had geroepen, zonder schaamte aan het door Frankrijk onderdrukt Nederland denken, terwijl het kleine Denemarken "zelfs den trotschen Brit" eerbied had afgeperst? Of hoorde men niet, nu en dan, uit den mond van Batavische Vertegenwoordigers een bedeesdheid, strijdig met elk begrip van een zelfstandig Volk? Er waren er, die hun medeleden waarschuwden, "dat het onzen Bondgenoot, het Fransche Gouvernement, niet onverschillig kon zijn, hoe het inwendig Bestuur" hier te lande zou worden ingeroepen. — "De Fransen, onze geallieerden, zeiden men, hebben ons reeds deswegen hun gevoelen, en hun verwachting officieel te kennen gegeven, — zonder zich op een meer dringende wijze in onze zaken te willen mengen. Maar laten wij ons niet bedriegen: wanneer deze edelmoedige Bondgenoot zal meenen gewaar te worden, dat wij de broederlijke raadgevingen reeds zoo dikwijls en zoo welmeenend herhaald, "in den wind slaan, door het daarstellen eener Constitutie, zoo onderhevig aan entrées en verlammingen," waarvan het Fransche Gouvernement weinig nut zal zijn te verwachten te hebben; dan Burgers Representanten tanten, doet zich bij mij een zeer grote bekommertheid op, dat het voordosten van een zodanige Constitutie, bij onzen edelmoedigen Bondgenoot, een voor ons doodelijk invloed zal hebben, en wel van stonden aan bij de tegenwoordige Vredes-onderhandelingen! Hoe kunnen wij van het Franse Gouvernement verwachten, dat het bij de Vredes-onderhandelingen enige de minste opofferingen, te onzen behoeve zal willen doen, ten einde, bij wijze van compensatie, de Nederlandsche Bezittingen, door den Brit overweldigd, aan ons te doen teruggeven? Zeker, in de verwachting dat de gesloten Alliantie, de Franse Regering tot vertrouwelijke en tijdige mededeeling van den stand van deze of geenere Negotiatie, hetzij dan met Engeland, met den Keizer, met Pruisen of andere Mogendheden zou gedrongen hebben, had zich de Republiek al dadelijk teleurgesteld gezien, en BLAUW en MEYER waren niet in gebreke gebleven, nu eens over die verontrustende achterhoudendheid te klagen, dan weer onze lieden te waarschuwen, dat zij zorgen moesten met hun voorslagen gereed te zijn, wanneer de zucht tot vrede blijken mocht tot ernstige Negotie tot zullen leiden. Was dit de veelbelovende broederschap van inziens en belangen, te lande en ter zee, in Staats- en handelszaken, in- en buiten Europa? Of werd men niet te ’s-Gravenhage spoedig genoodzaakt, de kronkelpaden, welke de Diplomatie der Franse Revolutie in de sluizer der geheimzinnigheid gehuld had, nauwlettend te doen bespieden? Nog was het jaar 1795 niet verstreken, of hetgeen de Minister van HAARLEEN uit Wenen wegens het raadselachtig verblijf daarvan van den Markies DE PORCEAR gemeend had te moeten aannemen, dat de Oostenrijkse Minister eenzamer, dan ooit tevoren, gevangen zat, en dat de Russische, de Pruisische en zelfs de Zweedse gezant hem niet konden bezoeken, dat de keizer hem niet kon ontvangen. 2) Dagverhalen, IV. 180, 3) Z. Bulletin XXVI Aperçu des bases sur lesquelles on pourrait fonder un Traité de Commerce, entre la République Française et la République Batave. — »L’alliance entre deux Nations est une espèce de Fraternité politique,« enz. 223 overbrieven, wekte bij het diplomatisch Comité van Holland zooveel argwaan, dat het wel duizend gouden rijders waardig scheen te weten te komen, wat toch die Française zondeling in het schild voerde. De voorzichtigheid, die men onzerzijds te Bazel had geplaatst, werd zonder dit geldelijk offer, door den Markies zelf vrij getrouw ingelicht, te oordeelen naar het omstandig en aannemelijk verslag, in zijn depêche vervat. Maar kon zulk een verschrijving van de minachting waarmede de zwakkere Bondgenoot was bejegend, voor de toekomst vertrouwen schenken? Ook te Zonden — men erkende het op de gedane vraag — had het revolutionaire Bewind achterbaks de gemoederen gepolst; al was dit nog ver van een geregelde Negotiatie tot een aanstaanden Vrede, en al had de zending van een Agent naar Engeland enkel ten oogmerk, om onder het voorwendsel der uitwisseling van krijgsgevangenen, den staat van dat Rijk en den geest des Volks van nabij te onderzoeken, wat behoefde dit alles voor een Zuster-Republiek verholen te blijven? Van achter bleek toch eenvoudig, en de Minister van Buitenlandsche Zaken CHARLES DELACROIX kwam er voor uit, „dat het waar was, dat zich van zijde van Engeland iemand aangediend had om over den Vrede in onderhandeling te treden ;” dan dit was indirect gewest, en de persoon daarmede belast, zoo weinig van de vereiste volmacht voorzien, dat het Directoire die aanvragen „zonder ze zelfs te hooren,” had afgewezen. 2) De depche van BLauw en MeIsen aan quanzes, 13 November 1745, noemt hem MONNERON. (NONTRON? een vertrouweling van TALLEYRAND, Capefigue, L'Europe depuis l'Événement du Roi nous informe, XII.212). 3) Histoire du Directoire Exécutif de la République Française depuis son installation jusqu’au 18 Brumaire (Paris 1801) T.1: 7. — Capefigue, L'Europe pendant la Révolution, T. III. 215 scheint Delacroix als »esprit doux, conciliant ;” — iets vroeger p. 198 komt hij voor als »acharné contre les terroristes,” enz. en p. 180 wordt van zijn afgrijzen gesproken? 224 Zooveel hadden de Bataafsche Diplomaten met hunne navraag gewonnen, dat met die opheldering, in de krachtigste bewoordingen de stipte naleving der verbindingen tussen de beide Républiken werd beloofd; in al haar uitgestrektheid, „daus toute leur Latitude ‚” zeide de Française Minister, zouden die geëerbiedigd worden : men kon daarop staan maken 1). Doch indien die verzekering oprecht en welgemeend was, welk uitzicht bestond er van de zijde des vijands, dat onze Koloniën „door den Brit overweldigd,” bij den Vrede gaf zouden worden teruggegeven ? Het gold voor ons een levensvraag 2), en het Kabinet van St. James wist maar al te wel, dat het Nederland nergens gevoeliger kon treffen. Onze Diplomaten mochten beproeven, den Franschen de volle waarde van afgelegen bezittingen voor een handelende en zeemogendheid te doen beseffen, met welk redelijk vertrouwen kon men zich inbeelden, dat terwijl de Koning van Pruisen, de Duitse Vorsten en de Keizer den linker-Rhijn, en de Oostenrijkse Nederlanden zonder krachtige tegenspraak afstonden, onze Bondgenoot kans ziend op de voor Frankrijk meest voordeelige wijze den Vrede met Groot-Britannie te sluiten en dien tot verademing behoevende, enkel in het belang der Bataafsche Republiek, de teruggave van alle onze Volkplantingen met onwankelbare trouw zou eischen? En daarentegen? Het geheim, dat Franzose geheim houwen, was, dat zij volgens de geheim verbindingen met het Kabinet van St. James de wens hadden geuit, de Nederlandse afgezonden te Bazel gesproken te hebben, meldde reeds den 28e October 1795 wegens de neiging tot Vrede van het Kabinet te Wenen, "dat de Vereeniging der Nederlanden (België) met de Franse Republiek, geen afstand zoude wezen; zelfs niet de boorden van den Rijn." Zie Bijlage XXVIII bl. 140 en cursiaar T. II. 288. — Poterat overleed in 1808, in de gevangenis (aan Temple). 