title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: auJLfc äali at, Arab . verhe venheid , bovenste gedeelte, opperzaal. ^Lc äam, Arab. algemeen, open- baar; segala orang jang uam, het pu- bliek, het volk^ de raenigte, chds dan uam, lieden van rang en gewone lieden. XäLä äammat, Arab. de menigte, het publiek, geraeente; algemeen. Xjbbijl-P äaisjah, de naam van een der vrouwen van Mohammed, de doch- ter van Aboe Bakar. <>Laä ibäd, Arab. mrv. van uhdi, zie ald. SoLx ibädat, Arab. godsdienst, eeredienst, godsvereering; orang Mr- ihddat, iemand, die zijn godsdienst- plichten vervult, een godsdienstig persoon. 5\La^ Ibärat, zinspeling, bedoe- ling, gelijkenis; mengamhil ibdrat, tot voorbeeld nemen, er leering uit trekken; m^ngtbdratkan, tot gelijke- nis of voorbeeld nemen of maken. 4Xa^ äbdi, Arab. uhd, dienaar, slaaf ; komt in een groot aantal eigen- namen voor zooals Abdoellah, Ab- doeH'kadir, onz. ^1^^ ibrani, Ar, hebreeuwsch, Hebreer. 4>LXfe ätdd, Arab. toebereiden, be- 648 i^Uij^ reiden; almdetadi, de toebereiden. Facs. p. 3. ^^Lf^ Arab. naam Tan den S^n Kalif, Osman, bij verkorting oök s^man. \^l^^ ädjäby zie v^;^vx. v^ajL;ömD ädjäib, Arab. wonder- lijk, zieh verwonderen, wonder; udjdtb daripada udjdth^Yf on^er boven wonder, Saif DzoeL; ndjdtb chanahy iPerz. een museum, een plaäts van wonäere dingen,C.enB,*^udjdih Allah j de wonderen Gods, v^^wÄ^ ädjab, Arab. zieh verwun- deren = hairdn ; raet mrv. ndjdh, jv^^ ädjam, Arab. Perzie. 2Üljk.£ ädälat, Arab. recht vaar- digheid, rechtvaardige oordeelvel- ling, rechtschapenheid, wat recht of billijk is. »•liX^ädäwatjArab.vijandschap. StXift iddat, Ar. staatoener vrouw, waarin zij geen geraeenschap met den man mag hebben, voor een zwangere vrouw tot na afloop der bevalling en hare gevolgen, bij echtscheiding on- der levenden, 3 maanden en 10 a 18 dagen; door den dood des mans, 4 maanden en 10 dagen. i^Jx ädaS) Arab. linzen, e. s. v. peulvrucht. {•Jk.^ ädam^ Arab. nietigheid, non-existance. ^j4>A ädan, Arab. vast verblijf; Eden, ook de naam eener stad in Arabie, door ons Aden genoemd, ^iXifr ädi, voorvechter, o ö^^ ädzab^ Arab. straf, eilende, z= siksa. ^ ^ söd^ öedzoer, Arab. wettige ver- hindering, geldig excuus. \Jj^\yA eräk, Arab« de naam van de landen tusschen den Tiger en den Euphraat.Menmaakionderscheidtus' sehen arabisch en perzisch Erak. ^y^ ärab, Arab. vlugheid, vroo- lijkheid, Arabie, het volk der Arabie- ren, inz. dat de steden bewoont. ^jSi. ärabi^ arabisch, arabier; vrouwel. urabijat; alnrabijai^ het arabisch. ^pySi' ärsj, Arab. troon inz. van God; antara nrsj d^ngan koersi^ tus- schen de beide troonen van God, d.i. tusschen den hemel van vuur en dien van kristal. itOji^ äradl, Arab. toeval, onge- val, toevallig beletsel, tusschenko- mende verhindering. aLijX ärafat, Arab. naam van een borg bij Mekka. \Ji^ ärak, Arab. arak, de drank, zie arak II. ^^.yÄ är66dl^ Arab. poezie, elmoe Hnroedl, dichtkunde. jM>%Ä äriz, Arab. ijzel. IX äzza, Arab. uitstekend, uit- muntend; uzza wadjalla, de uitmun- tende en luisterrijke, van God ge- sproken. Komt dikwerf in brieven voor. Jijvty^ äzäzil; Arab. de naam des duivels. jLj(%y^ äzräil, Arab. naam van den engel des doods. zoel Jix azal^ Arab. ontslag, zie mu A%x azm^ Arab. voornemen, plan. 8y^ Izzat^ Arab. grootheid, heer- Ijjkheid; jang Jzzat, Hunne Hooghe- den, van den Suithan en den Kroon- prins; memberüzzatdanhormaty heer- lijkheid en eer bewijzen. olc Oezair, Arab, de naara van een profeet, raogel. Esdras of Ezra. y^wft äziz, Arab. voortreffelijk, machtig, verheven. aLf^y^ äzimat, Arab. talisman, voorbehoedmiddel. Meestal een ge- schreven spreuk uit de Koran of eenig ander tooverschrift. In het Mal. verbasterd tot dßmat, zie ald. y)CwwJt äskar, Arab. leger, heir ; ook soldaat. Zie lasjkar, "^Läx isja', Arab. het begin van de duisternis des aY onds '^ semhahjang tsja\ het laatste der vijf verplichte gebeden. (oJi^ äsjik, Arab. sterke liefde, brandende liefde, zeer verliefd wor- den, zeer begeerig, verzot; kaUsjik- asjikafij zeer sterk door liefde, aan- gedaan zijn, zeer begeerig of verlan- gend zijn. auL-ioj^ äsabat, Arab. spier, ze- nuw; lint, tulband. , w^^ ä§ar, Arab. tijd van het da- len der zon, namiddag; waktoe usar, de tijd van het namiddaggebedsuur, het derde van de vijf verplichte ge- beden; Usar tinggi, ongeveer 2 u. 30; u. r^ndah, ongeveer 4 u. 30. ^o^ ä§i, Arab. ongehoorzaam, weerspannig, oproerig, Facs, 3. y^f^ ädlaoe^ Arab. lid, gedeelte van het lichaam. JJLfr 64» i>s\Ja^ öe^ärid, Arab. de planeet Mercurius. yixc^ ätar^ Arab. reukwerk; ge- neesmiddel; orang Ufa?', apothecar; minjak utar madjmöe, die met ver- schillende welriekende zelfstandig- heden doortrokken. Kja£i^ älamat, Arab. grootheid,, pracht,grootschheid,indrukwekkend,. daverend van geluiden, muziek enz. iv^th^ älim, Ar. groot, grootsch^ heerlijk, luisterrijk, plechtig, verhe- ven, ontzettend. v,:>.j*Kft^ Ifrit en ufrit, Ar. booze- geest, spook, afgrijzelijke verschij- ning. v^ULft Ökäb« Ar. adelaar, arend^ JJi^ äkad, Arab. samenknooping^ band, overeenkomst, contract, behar- tigen; ook verwulf, bogengang. w JLt äkrab, Arab. schorpioen^ ook als het teeken v. den dierenriem. Jjtft äkal, Arab. verstand beleid^ oordeel, rede, raad, middel dat men beraamt, list, streek; apa nkal^ wat Staat te doen ? sakit ukal^ Verstands- krenking; nkal haligr^ mondig, vol- wassen, huwbaar; pandjang nkal, be- hendig, slim, loos bedreven, kunstig^ ervaren, vindingrijk, sluw, geslepen, spitsvoudig; akal boedi, gezond ver- stand, natuurljjk verEtand; ukalpan- dak, kortzichtig, bekrompen v, ver- stand, Sj. Haris; nkal jang sampoernay gezond oordeel; nkal jang haloes^ fijne, scherpe onderscheiding; m^n^zi- kali^ beetnemen, foppen, iets op listige- wijze trachten teverkrij gen; nkalmH- datang, ingeving, inval, invallendö- 650 L?^^ gedachte; c?a^a«^a^aZ,inzichtkrijgen; Uada dapat ukal, er niets op weten te vinden, Pgl. Abd.; tnasok nkal of m. kapada nkal, aanneembaar, geloofe- lijk, overeenkomstig de rede,mogelijk; id'masok ukal, onaannemelijk, onbe- grijpelijk, ongeloofelijk, onmogelijk; kata ukal, het verstand, de rede zegt mij ; tßredik ta*h^rnkal^ slim zonder bescheidenheid, wordt gezegd van kinderen; d^ngan 2rÄ:a7,metslimover- leg, H. Abd. 79. hinatang tiada b^r- nkal^ de redelooze dieren. (^AiLD äklk, Arab. agaat, korna- iijn, karneool. ÄJUÄD äkikat, Arab. het haar van pas geborenen ; hari b^rukikat^ de dag, waarop aan de kinderen voor het eerst het haar wordt afgeschoren. ^j*^wX-^ äkas, Arab. omkeering, omgekeerde, tegendeel, tegenoverge- «telde; d^ngan ukas, integendeel. ^ik.Ä äla', Arab. grootheid, ver- faevenheid, adel; t^r nla\ zeer verhe- ven of aanzienlijk, in gedichten, b.v. ^j. Madli, Sj. Haris en and. lUiLe äIämat,Arab.teeken,ken- teeken, merk, bewijs, waarmerk, voor- 4;eeken, gedenkteeken, standaard, vaandel, wegwijzer, schietschijf; nid- mat soerat^ adres van een brief ; nid- matkan^ adresseeren ; nldmatoeHhajdt^ teeken des levens, d.i. een beleefd- lieidsgeschenk bij een brief, door de Mal. ook overgezet met tanda htdoep; m^mb^ri uldmaty een teeken geven, b.v. een saluut met kanonschoten, of vreugdeschoten; uldmat toendoek, teeken van overgave, van onderwer- ping ; niata Uldmat, kogelgat in een schietschijf; tanda uldmat z, bij tanda, äJLJL^ älakat, Arab. geronnen bloed, e. klont geronnen bloed.Boeng. Kamp. p. 40. I^JL^älam^Arab standaard, banier, vlag, vaandeJ, merk, teeken, wegwij- zer, de nationale kleuren; ulam ka- radjäany de koninklijke standaard; m^ndirikan ulampoetih, devredevlag planten, jvJLft elraoe, Arab, wetenschap, kundigheden; bovendien heeft het woord bij Javanen en Maleiers nogde beteekenis gekregen van spreuk of formulier waarmede men tot iets bui tengewoons in staat is; elmoe acM- ratj eschatologie;^/woö illahi, de god geleerdheid; e. sjuir^ dichtkunde; ^/ moepadi, zie bij roendoek] elmoe assd bakj voorwetenschap;^. boelatdoenia wiskundige aardrijkskunde H. Abd 296 ; elmoe jang gra'iby verborgen we tenschap, geheime wetenschap, Hik P^l. Djin.; e. hikmat perang, krijgs künde ; e, kira.kira, de rekenkunde e, fabib^ de geneeskunde enz. ; ot^ang b^r elmoe, e.geleerde, deskundige, man van wetenschap: elmoe dan ukaldiha- lai'balai, itoelah tanda orang jang lalai. Sprw. Zie ook bij padi, '"UJLft Öelema', Arab. de wijzen, de geleerden, meerv. van ulim, äULft Tlat, Arab. ongeval, ziekte, tegenspoed, voorwendsel, ongesteld- heid* ^^ äla, Arab. op, over, volgens; Ula kMarnja, naarzijn vermögen, naar zijn stand; ula eddawdm^ioi ineeuwig- heid, = sampai salama-lamanja; Ula almoehtaram, aan den eerwaarden, aan den edelachtbaren. JLft äli, Arab. hoog, verheven, edel;denaamvaiiMohammed'sschoon- zoon en vierden kalief. AXJLß älaikoem, Arab. over u; assaldm ulaikoem^ vrede zij over u, de gewone groet. j^JLä älim,Arab.geleerde,doctor, godgeleerde. auJL^ älaiW, Arab. over hem; nlaihi assaldm, vrede zij over hem; Ulaihi allunatj de vloek over hem ! ^ am, Arab, oom v. vaders zij de; umrni, mijn oom, komt dikwijls in ge- dichten voor als aanspraakswoord voor een oud man. y^ Öemoer, Arab.leven,leeftijd, levensduur; pada pertama öemoerj 'pert^ngahan öemoer dan achiröetnoer^ bij het begin, midden en einde van het leven. M,; sa''öemoer hidoephoej zoolang als ik leef, gedurende mijn geheele leven; berapaöemoernja, hoe oud is hij (of zij); öemoer pandjang, een\ang\eYen]melandjoetkanVe7noery het leven verlengen. Zie oesija, y^ Omar, Arab. de naam v. den tweeden kalief Omar; ömär dmaja, eigennaam van een clown in de Hik. Am. Ham., die den held van het ver- haal overal vergezelt. SjK*jfr öemrat, Arab. de onvolle- dige bedevaart, in tegenoverstelling yan hadj, de volledige. Jli^ ämal, Arab. werk, daad,han- delwijze ; umal djariah^ overvloedige (goedo) werken, Pol. Abd.; Mrhoewat v->^ 651 nmal^ (goede) werken doen ; 2?ma? ka- badjikan, weldaden; mengumalkaUj doen, verrichten, b.v. m^ngumalkan dva, een gebed doen; w. kadjahatan^ kwaad doen, slechtheid uitvoeren, H. Groel.; m. pengadjaran, het geleerde in toepassing brengen, bewerkstel- ligen, H. Groel. ^^ all, Arab. s=: daripada, xjLüi enäjat, Arab.hulp,bij8tand, ondersteuning, inspanning, studio. yjj^ äübar^ Arab. amber. JuLc Inda, Arab. bij. s.^aJ ja^ ändalib, Arab. de nach- tegaal. aOÄ äühoe, Arab. over hem, zie ridla, Y-oJLfc Öensoer, Arab. element, grondstof ; mrv. undsir, AjiX^ änka, Arab. de vogel fenix, zeker fabelachtige vogel, van welks soort slechts een zou bestaan, die kan spreken en verblijfhoudt als konin gin op den berg kaf. ijl^ äwan, Arab. helper, mede- stander; Mevrouw, madame. 65^ äoedzoe, Arab. ik neem mijn toevlucht, b.v. uoedzoe billahi min assjaitdni arradjimi, ik neem mijn toevlucht tot God voor den gestee- nigden duivel. »\kÄ äoerat, Arab. deschaamdee- len, de schaamstreek; zie oerat II. sLa^ ijjär, Arab. vagebond, guit, gauwdief, straatslijper, potsenmaker, kwakzalver, schelm. ^^>A^ äib, Arab.gebrekjsmetjfout, schände, smaad ; m^mb^ri uibj ten toon stellen, smaadheid aandoen; m^naroh 652 (5***^* hli. nihy beschaamd zijn, schaamte gevoo- len; m^nguibkany versmaden; djangan di'Uibkan, yersmaad niet, 1. P. ^ufcAÄ isa, Arab. Jezus ; tsa al- masih, Jezus Christus, eigenl. Jezus de Messias of gezalfde. ^^yxc äin, I. Arab. oog; k^na Uitij getroffen zijnde door het booze oog. ^j^£ uini, vol oogjes, gaatjes, door- stoken, opengewerkt, ä jour. II. kostbaar, uitgezocht. v^Lß gralib, Arab. overwinnaar, de ovei*hand hobhend'jpadagrdHbnja, hoofdzakelijk, yoornamelijk, meestal. JLfc grali; Ar. z. om iets bekom- meren, Sj. Sult. Jahja Facs. p. 7. ^Ligräni, Arab, rijk, in gedich- ten dikwerfook^rana,b.v. Sj-Madli, zie grand; algrdnij de Rijke, nam. God; b.v. s^rahkanlah kapada Toe- han jang grdni^ geef het over äan den rijken Heer. ,^^j>Lfe gräib, Arab. verdwijnen, afwezig, verborgen, overleden, b.v. baginda jang grdib, de overleden Vorst, Boeng. R. b^s. p. 22, algrdib, het verborgene, de toekomst; algraib md* Ällahj de verborgenheden zijn Godes, H. Abd. 459; hilang graib, voor altijd verdwenen, dood; gr, piki- ran, zijne gedachten kwijt zijn. xyxh groeboßr, Ar. talmen, aar- selen. iy!^ gror&b, Arab, e.s.v. vaar- tuig, galei. s^^yi^ grarib,Ar.vreemd,vreem- deling, uitlander, buitenlandsch. Ook soms verkeerd voor karib, intiem, en voor arip, slaperig. wjji grarir, Aab. zonder onder- vinding en daardoor gemakkelijk te foppen, Sj. Dzoeb. Jlii grazäl, Arab. gazel. Jli grazal^ Arab. minnedicht, kout. »yii grazahi Gaza, naam eener stad in Syrie; hier van gaas, kasa, ih, graz, Arab. uitkiezen, uitslui- tend bezitten. j^*%.j>^ grarizi, Arab.natuurlijk. 8o».i grarizat,Arab.natuur,aan- geboren iets, aangeboren aard. Jug^i grasal^ Ar. reiniging, was- sching. &aAj& grasjiat, Arab. sluier, be- kleedsel, dekkleed, ook over o. zadel; hartvlies. \\jLk grafär, die altijd vergeeft, van God gesproken. sykh graf66r,Ar.veelvergevend, van God. *i^^ groelälU, Arab. jongeling, ook jonge slaaf. ,^>Jlx gralab,Arab.overwinning, overtreffen. auJUtgralabah^Arab.ingenomen- heid, 0 vermeesterd zijn door droef heid of eenige andere hartstocht ; o verwin- ning, zege. JaJLi gralat, Arab.dwaling,ver- gissing, fout, verkeerd; ndatperentah tiada jang grala(, Ibr. b. Chas., de bestuursmaatregelen waren zonder fout. • uiJLe groeloef, Ar. onbesneden, de voorhuid hebbend. Zie koeloep, ^ gralai, galei. JwUJU graljäs, Port, galea^a, galjas, e. s. v. groote galei met drie mästen. ^Ui grana', Ä.rab. rijk, gerust, kalm, tevreden. jLd grani, Arab, rijk, overvloe- dig, menigvuldig. v^.j.^ groralt), Arab. e.s.Y. vaar- tuig met langen voorsteven, v^Ajfegraib, Arab. het verborgene, in bet Mal. ook verdwijnen; algraih^ de verborgen ioekomst. ^djljyfr griäts,Arab.hulp,bijstand. y^h grair, Arab. ijverzucht; na- ijver; verschil, verandering; higrair, == melainkan^ daarentegen. H^ grairat, Ar.ijverzucbt,eer- zucht, Sterke begeerte of lust naar iets, verzot zijn op, brandende liefde; b.v. grairat ilahijat^ een heilige ij yer^grai- ratnja berombak-ombaklah sapertila- oetan gempa kena tofdn^ zijne bran- dende liefde bewoog zijn gemoed als de golven van de oceaan, opgezweept door een orkaan, R. Gh., vrij vertaald. aUUi grilat, Arab. nacbtelijke aanval, verscbalking, misleiding. ^\\A ngarik, zie arik. ^L^ nganga, open van den mond of een deur; ook gapen. geeuwen; open van een zoom, voeg of mossel. M. dengan ternganga moeloetnja, met ^/ 653 geopenden mond, b.v. staan kijken; m^ngangakafij openen, opendoen. o^Lt ngangoetjl.ookwian^oe^, mijmeren, suft'en, zie angpet. II.m^n^an^oe^,mommelen,metden mond doen even alsof menietskauwt. •.fcL^ ngaogoe, brüllen, loeien, Max. oL^iigapa,= w^^i^a^a, waarom; zie apa, JLi ngali^ e. s. v. eetbaren zee- visch. ^AA^ ngabehi, titel v. e. Jav. hoofd, van kahehj allen, alles. I'o^ ngoet-ngoet,leuterenjSam- melen, talmen. oJuC^ ngoet-ngitjhetgeluidvan een mondharmonica, van een viool die gestemd wordt, van een knagende houtworm enz.; oraw^ ngoeUngit,iem, die leuterpraatjes houdt, inz. laste- rende. ,jcX^ ngßdßn, Jav. v. MH, druk- ken,persen,b. v.bij stoelgang of baring. jj^L^ ngörawan, zie m^rawan, p y*^ ngßrang, zie erang, Cy^iigÖroeiig5m^^^^rom^,grom- men, knorren, van honden. ^^£ ngÖrani , brommen, zie^^ram. ^ngörän, spijtig, boos, ver- gramd; t^rs^nnjoem ng^ran, spijtig glimlachen. jjyC ngören, Jav. = ng^ran; nge- ren-ngeren b^hasa, een weinig spijtig, Prab. Dj., R. Pas. Dul. 13; R. Chaib. ^^ ngäri, ijzen, huiveren; ijse- lijk,huiveringwekkend.Mön.id.r^^en- ngeri, huiverig, ook door koorts* 654 JILi v^ftjjjX ngferiap, wemelen, krielen. Mogelijk van Mrijap. o^ ngöngöt, Jav.demot.M^n. id.; zie g^gai. ^_AAa UgSngap, naar zijn adem snakken; zie ngap, g^JlJLinganggrang, Jav. de groote, roode mier, die op de boomen leeft en vinnig byt. Zie kerengga, ^_ftP ngap^ I. naar den adem snak- ken, b.v. na hard te hebben geloopen, ook het snakken van visschen. II, naar iets happen, MÖn. ophap- pen, opslokken, zie I en ngengap, loA Dgok, het geluid van snik- ken, b.v. van iemand, die een stomp in den rüg krijgt. Ook ngik, ^^S^ ngek-ngek, sukkelen, ook in ondernemingen, kwijnen, tot niets kunnenkomen ; ngek-ngekhagalroem- poet ditengah djalan, kwijnen, als het gras midden op den weg. JL^ ngÖloe, drukkend, zwaar in het hoofd, zoodat men lusteloos is. j^Si ngÖinam,verschriktzijn,M.j zie gamam en geman, iU^ ngi^ning, gespannen, glän- zend, van een zweer of gezwel. aUJl^ nganteb, Jav. spinnen van garen, zie anteh. (Jj.y^ ngorok, Jav. snorken. Zie geroh II. v.^^ ngoengap, hijgen naar den adem van vermoeidheid; zie ngap. Ä^ ngall; I. verk. van t^ngah, zie aldaar, pa^ngah^ de vader van ngah. II. = engahj zie ald, 2(& ngeb, = ^ngeh^ zie ald. ^wA& ngiri, e. s. v. strandboomj ook niri en njirih, YL^^ ngejang-ngejang, e. s. v. denkbeeidig spookdier; kangkoeng ngejang-ngejang, onechte kinderen, die gedood en in het bosch geworpen worden; anak ngejang-ngejang rimha = anak gampang, hoerekind; Päd. bovenl. M^n. ngiang-ngiang rimha, e, s, V. boschkrekel. i'A^ ngejoeng, het mauwen van katten. Man. id. JLut ngiloe, stroef, wreed van de tanden, zooals na het gebruik van iets wrangs; ook een onaangenaam gevoel in de ledematen, b.v. s'^ndi dan toelang Mrasa ngiloe, Ihr. b. Ch. Dit zal wel ngeloe moeten zijn. Zie ald. en niloe. Ä,Ä.j>L3 fätihat, Arab. opening, inleiding ; ook de naam v. de eersto soera van de koran. ^Aw\Li färsi, Arab. Pers, perzisch. iji^Li färik, Arab. onderschei- dend, onderkennend; nlamat fdrik, een onderscheidend kenmerk; memd- rikj onderscheiden, M. ^^^U fäsik, Arab. siecht, godde- loos, zondig ; orang fdsikj snoodaard, goddelooze. «♦JbLi fätimah, naam van Mo- hammed's dochter, de vrouw van Ali. JtLi fäal, Arab, voorteeken ; m^m- boeka fdal, de voorteekens raadple- gen ; tafdal, voor een goed voorteeken houden. Jili fäni, Arab. broos, vergan- kelijk. ütX^li fäidat, Arab.nut, voordeel, belang; Mrfdidatj nuttig; tiada Mr- fmdatj onnut, nutteloos. -^Lci fatäh, Arab. veroveraar, Yerowerend] ja fatdh alkoeloehy o, ver- overaar der harten, als opscbrift bo- ven een brief. ^xi fatah, naam van het arabi- sche klinkerteeken voor de a, in het Mal. haris-atas genoemd. ÄAÄi fltnah, Arab. ook pit^nah, laster, kwaadsprekerij, ook als scheld- woord gebezigd in de beteekenis van lasterbrok, Noer. M.oh,]tnenfitnahkan, belasteren. j^yxi fatwa, Arab. ook petoewa, rechterlijke uitspraak, uitspraak van een heilig man, goede raad, uitleg- ging of duiding van voorteekens, H. Abd. 249. Pel. Dj. 10. yÄi fadjar, Arab. aanbreken van den dag, dageraad, morgenscheme- ring. Ijo fadä, Arab. loskoopen, los- prijs betalen. iÄ>Ls foerät, de Euphraat. iUut^ flräsat^ Arab. gelaatkunde, elmoe firdsaij gelaatkunde,doorzicht- kunde, karakterkunde, voorweten- schap. {jüj(\y3 faräidl, Arab. meerv. van ijdyi , aandeel ; elmoe fardidl, de we- tenschap, die handelt over het ver- deelen van erfenissen. yi faradj, Arab. de geslachts- deelen« (|**Ä<>jJ flrdaus, Ar. het Paradijs. ^y..sxjJ\ ^yJ faras albahari^ Arab. zeepaard. S. Mal. ^^y» farsi, Arab. = ^-wwsli, zie aldaar. ^JLww«.i farsandj, Perz. farsang,. een afstand van 6,7 kilometer. [jOy^ fardl, Arab. plicht, gods- dienstplicht, noodzakelijke plicht^ Wordt in de spreektaal jper^o^, zieald. ^yj^y^ flräoen, Arab. Pharao,. Mak. R. 20. ^-.X-^*.-i föraDgki, Fränkisch^ europeesch. Zie ferandji, ^Ua*JCdj^ förangkistiin, het land der Franken, Europa, behalve^ Tarkije. ^U^i forkän^Arab.elkwetboek,. doch alleen van volken, die een ge- openbaarden godsdienst hebben, b.v. de boeken van Mozes, het Evangelie,. de Koran. Xjj^i foerkat, Arab. scheiding. jjLcyi flrmän, Arab. last, bevel,, woord van God of een Vorst; befir-- mdn, spreken, gebieden van dezelfde; tiada terfirmani, niet te bevelen of te gebieden zijn, Sj. Mans. Sj. öoemp. ^y9 foeroeu, Arab. bakoven. ^yi förandji, Arab. frankisch,, europeesch; in hetMal.j9^raw^Ä;i, zia aldaar. jjMSS.j*.i fÖran1iJis,fransch;oraw^ ßrantjis, frauschman. ^iXüys faridai, Arab. eenzame,. afgezonderde plaats, H. Abd, 483.- f^^^üyi ferisi, Pharizeer. 656 .suJli si:;u^foesta,Port. e.8.v. vaartuig. v-AuiA<i festa, Port, feest, partij. i3«.AA^f06s66k, Arab. hetgodde- loos zijn, het siecht zijn, hetzich over- geven aan vleeschelijke lusten. ^yM^ fasoena, Perz. betoove- ring, bezwering, bekoring, mislei- ding, bedrog, Zie p^soena. P ^ 4 fa§ah, Arab. heldere dag, PascLen ; hari-raja fasah, het paasch- feest, de paaschdagen, J^^i fa§al, Arab. hoofdstuk, arti- kel, onderdeel, afzonderlijke zaak. y^j^9 fa§lh, Arab. welsprekend. X^Vjuai tasihat, Arab. welspre- kendheid. t. vn ^ fadloeli, Arab. zieh be- moeien, zieh interes^eeren voor, Pol. Abd. p. 95; mhifadloelikan^ zieh be- moeien met; tiada fadloeli^ er niet om geven; tiada fadloelihan^ met onverschilligheid behandelen, Mes, K^^.\sifadloeli,\)Qmo(dm\^Q6kfadloeli alleen, b.v. Moh. Han. Niem. bl. 4e dr. dl. I p. 140 P^l. J)]in.'^m^ngamhilfa- dloeli, notitie yan iets nemen, Ibr. b. Ohas. Ip de spreektaal perdoelL &sXA*oi fadlihat, Arab. schan- delijkheid, iets schandelijks, smaad; m^nfadlihatkan, smaden, sraaadheid aandoen, Sadj. Mal. 5w-k-i fltrah, Arab. belasting in rijst, na de vasten aan de priesters te geven. xtt^i foetoör, Ar. alles waarmee cnen de vasten breekt, ontbijt. ^iai fa^ir, Ar. ongedeesemd van brood of deeg; ro^^' /a?iV,ongedeesemd brood, ongezuurd brood. Jliii fäajia, Arab. weldadigheid, goede veerken. Jjii fäal, Arab. daad, werk. J^AAi fäll, Arab. daad, werk. XäJ fakär, Ar. de ruggewerve- len; dzoeV fakdr, de naara van Mo- hammeds zwaard, dat later op Ali overging. ÄÄi fakat, = moewdfakatj z. ald. igö4 fokahä, Ar. mrv, v, fakiJh ^^xJLi fakir, Arab. een arme = orang miskin^ bedelmonnik. In deze laatste beteekenis bij de Maleiers niet bekend. Bij hen is het meer een tijde- lijk verblijfhoudend persoon, die zieh op den godsdienst toelegt, e. vrome zwerveling, zie Niem. bloeml. 4^ dr. pag 66 reg. 4, e. arme zwerver, PÖl. Abd. p. 100; fakir-miskin = ^q san- tri's op Java, auÄi faklh, Ar, rechtsgeleerde. wXi flkr, Arab. overdenking, ge- dachte. Zie pikir, xyS<9 fÖko^r, Arab. veel denkend, sterk peinzend; terfM^r^ in gedach- ten verzonken. ^)ki foelanoe, Ar. een zekere, N.N. = anoe^ zie ald. jj^-k^JUAlastoÖn, Ar.Palestina. 'Sji.^3 fllsafat, Arab. philosofie. ^.ywJlifalsafi, Arab.philoßofisch. CJy^ki fllso^f, Arab, philosoof. jCJli falak, Arab. hemelgewelf ; elmoe falak, de sterrekunde. v^AÄjJLi falandjib, Eng. bui- tenkluiverzeil. lajXd falik, Arab. iets buitenge- woons; zie pHik, ^Lii fana', Arab. vergankelijk; negari jang fana\ het land der ver- gankelijkheid, de aarde, het aardsche leven; het tegenovergestelde v, haka'] herpindah daripada negari jang fana* kapada negari jang baka\ overgaan uit het vergankelijke naar het onver- gankelijke gewest. s,^*aAi fangoer, Arab. de naam yoor Baroes op Sumatra; kdfödr al- fansöerij de kapoer baroes of kamfer van Sumatra. t>t«i foewäd, Arab. hart, gemoed. Hyi foeh, zie apoewah, f».^ faham, Arab. begrijpen, be- seffen, verstaan, begrip, verstand; sa- lah faham, misbegrip, verkeerd ver- staan, verkeerd opvatten. ^ fl, Ar. Voorz, = di^ in, in zake van;* fi hadzd adddr^ in dit land van verblijf of woning. o^xi fita, lint, ook piia^ zie ald. ^AAi fetor, zio peior, )%>^ flroÖZ, Perz. overwinnend, zegerijk. 8\«wwi ftroezah, de turkoois. "^U pa', vader, verkorting van oL hapa^ zie ald. \^'üpatoeb9 W^u.=:patoet. v::aJLJ patoet, behoorlijk, beta- mend, passend, geschikt, voegzaam ; 't kon wel niet anders, het moest wel ; overeenkoraend, overeensteramend, harmonieerend, b,v. terlaloe patoet ^f jU 657 lakoenja, uitermate geschikt was zijn gedrag; koerang patoet itoe, dat is ongepast, onvoegzaam; patoetlah ija hagai jang d^mikian^ hij is voor zoo iets geschikt; patoetlah samoewanja tulok kapadanjaj het kon wel niet anders of allen moesien z. aan hem onderwerpen; apa patoet akan laki- laki ini? wat verdient deze man? harang jang patoet memegang sendja- ta, al wat maar geschikt was om de wapens te dragen, B. R. b^s. 268; patoetlah ija mati diboenoehj hij ver- dient omgebracht te worden; tiada patoet harga, onder de waarde, tegen een onbehoorlijken prijs; boenjinja patoet d^ngan tarinja, het geluid stemde overeen met den dans; dengan ^a^oe^,behoorlijk; dengan sapatoetnja^ geheel naar behooren of zooals het behoort; adakah patoet^ is het gepast, geeft het pas, ook hoe is het moge- lijk, b.v. adakah patoet soengai ini bolih kering diminoemnja ajar sa- banjak ini, hoe is het mogelijk, dat deze rivier droog wordt en dat hij zulk een groote hoeveelheid water opdrinkt, P. Dj. b6[ m^mafoetkan, in overeenstemming brengen, passend maken, doen harmonieeren, opschik- ken, versieren; berpatoetan dengan^ in overeenstemming zijn met, over- eenkomen met, passen bij, Hik. Abd. 156 en 522. oU patar, groote houtvijl, zie kikir. ^^yJ^J patöri, soldeer, borax; me- mat^rikan, soldeeren, dichtsoldeeren. Ook ,5^. 42 658 (f U m'JLs patoeng, beeld van hout, steen of metaal, afgodsbeeld, stand- beeld; patoeng tjampak golek, pop- petje dat men neergooit en dan altijd weer rechtop gaat staan, duikelaar. i'jls pating, I. stompe beitel, kouwbeitel, steenhouwersbeitel. II. houten pen om iets aan vast te maken of op te bangen; m^mating, pennen in iets slaan, b.v. in e. muur om er iets aan op te hangen, in een boom om er gemakkelijker in te kun- nen klimmen. j^'U patoek, L m^matoek, pik- ken van vogels, bijten van slangen, neerslaan \an den haan van een ge- weer: p^laioek en hoeroeng pUaioek^ de Specht; zie ook pagoetj tjatoek en Mlatoek, II. patok anggohj de stok van een schepnet, dien men in de band houdt, C. en S. (jCj>Ld patik, I. slaaf; ook voor pers. Vrnw. ik, als e. onderdaan tot den regeerenden Vorst spreekt. Van zijn mede-onderdanen tot den Yorst sprekende zegt men patik itoe of pa- tiktoe; Mrpatik^ bij zijn spreken van patik gebruik maken; dipatikkarij met het gebruiken van patik toege- sproken worden. II. aderlaten, v. d. W. Zie pantik, yjCjU patiktoe, zie bij patik I. ^^Upatek, Jav. de frambozen- uitslag; patekk^n, dien uitslag heb- ben; zie poeroe, Een goed middel daartegen is het cauteriseeren met Bulph. cupri of t^roesi, Mal. J^U patil, I. smalle dissel, waar- van het ijzer overlangs staat. MÖn. patir, id. Yolg. Marsd. is het met ver- zetbaar ijzer; patil p^narah, dissel, waarmede men het hout de eerste ruwe bewerking doet ondergaan; w^- ma^e7, met den dissel bewerken; pa- tilarij bedisseling, ook datgene wat met den dissel bewerkt wordt of is, Ja.Y,p^tel,id,] zie ook ißtai, Mlioeng en rimhas, II. Jav. voelhoorn. *iü patam, randbelegsel, kant- beslag, voorhoofdsiersel met juwee- len in den vorm v. e. bloem, beslag van koffers, belegsel van passement, lijstwerk boven e. venster, ook rand V. e. vijver, b.v. kolam Mrpatam ^mas Mntjana^ Sj. Madli; ook een kleedje versierd met lovertjes van goudblik, ka'in berboenga ^mas kida-kida, Abd. seh. wrdb.; s^gala tingkap b^rpatam perak, Ibr. b. Ch. ij^li patin, e.s.v. grooten, sma- kelijken zoetwatervisch, R. Pas. Dul. 69 ; komt ook voor bij C. en S. jjü patah, I. gebroken en breken van harde, lange, betrekkelijk dünne, ronde voorwerpen, zooals beenderen, stokken, armen en beenen enz. brok, stuk, fragment; patahp^rang, versla- gen van een leger, verbroken van de slagorde, H. Boedj. en Ind. Poet.; sapatah kata, een enkel woord, een lettergreep; patah majang^ golvend van het hoofdhaar; patah arang^ ge- broken als houtskool, d. i. onherstel- baar verbroken van eene echtver- bintenis; patah ktmoedi en patah toelang^ twee soorten van planten; m^matah djar inj UjZijne vingers laten kraken of knappen, de HolL 5^ dr. 227; mematahkan, breken y. boven- genoemde voorwerpen. een stelling of bewijs krachteloos maken, iemand tot zwijgen brengen; mematahkan seteroe, de vijanden tot zwijgen bren- gen; patah lidah, tot zwijgen ge- bracht; pematahj afgebroken stuk, b.v. p^matah pedangnja jang tinggal kapada tangannja, het afgebroken stuk yan zijn zwaard, dat in zijn band bleef, Am. Ham. Ook pematahan. IL pematah enpepatah, aanwijzing, voorschrift yoor een werk; het onder- wijs der ouden yan dagen, de leer der ouden ; hamha tiada tahoe akan p^pa- tahnja koeda int, ik weet niet wat er aangaande dit paard voorgeschreven is, H. Boedj. JsiY.patah betjik^ goede teekens of kenmerken aan e. paard. iüfLs patih, I. luisterend, yolg- zaam; orang patih, e. yolgzaam man, gesohikt persoon; kemoedi patih, e. roer dat goed luistert; mematihkan kemoedi, het roer doen luisteren, doen volgen, d.i. wenden, aansturen op, R. Chaib. IL Jay, titel yan den eersten mi- nister of etaatsdienaar. ^Ji\3t pati^ I. het fijnste bestand- deeWan iets door uitpersing, koking of yerdamping yerkregen, zetmeel, extract, escens, quint-escens ; pati oebiy cassaye-zetmeel ; pati sirih, het allereerste sirihspuw. Jav. pafi^ id. IL doodj=mati; d^nda pati^ dood- straf. Jay. III. Skr. heer, meester, z putih II. ;? .u 659 IV, pati rimha, Intsia amboinen- si«, d. LCr. «.^^üpadjar, dageraad, zie %^i« ^ä^Lj padjang, I. Jav. iets dra- peeren, met draperie yersieren, op- maken ; padjangan en p^padjangan, bruidsvertrek, staatsiebed; zie ook patjang, IL z== poewadai^ zie ald. ^3Ä^lipadjak, I.yerb.Ned.pacht, landrente, op Jaya padj^g^ ook paL IL e. s. y. horde, om er yisch op uit te spreiden. Ji:ä»LS padjal, zie pMjal. ^Ä>LJ padjan; memadjan, zieh blootstellen aan den yoorldurenden inyloed yan iets, b.y. yan den regen, de zon enz. Ook blootgesteld laten y. iets, ongeborgen laten, laten lig- gen, laten staan; m^madjankan^ iets aan den yoortdurenden inyloed van iets blootstellen. ÄÄ«ü padjoell, gulzig eten, yre- ten. M^n. gauw iets opeten, ter sluiks opeten, snoepen, in 't geheim wegne- men,ontfutselen; padjoehdan tjaroek^ gulzig en yraatzuchtig. o^LS patjat, ook patjetj volg. y.d,Tk, is dit laatste bepaald Soend., kleine springbloedzuiger; sap^rtipa- tjat k^nnjang, als een yerzadigde springbloedzuiger, d. i. in het midden dik en dun aan de beide einden. MSn. atjit. ov£>^tJpatjit; m^matjit, yasthou- den, Päd. boy.l. zie pHjit en p^tjat. %^ü patjar, I. naam yoor vgt- schillende soorteu yan planten, b.y. patjar ajar, de tuinbalsamine; p. koe- 660 ^ Ü koe en p» hinaij e. s. v, heester met welriekende witte bloemen en welks bladeren gebruikt worden om de na- geis rood te verven; p, tjina, e. s. v. heester met welriekende bloemen, die ook tot heggen bij de huizen gebruikt wordt, = tjoelan, Chin.; p, b^landa, de myrthe; tikar patjar, zie bij tikar, II.mogelijkvoor2?a«(;ar,b.v.aaÄ:a ijapon mengiraikan sajapnja mema- tjarlah kapada sakalian anakpertoe- wanan itoe^ I. P. ^Ä.U patjang, Jav. mMatjang, bestemmen voor, nara. e. meisje voor een man, verloven, M, Pr. Dir^paija- ngan, verloofdon. Zie padjang. t^li patjak, I. spit, braadspit, speetje; mematjak^ aan e. spit steken om aan bet vuur te roosten; memoe- sing patjak, het spit draaien. IL ervaren,bedreven, geoefend in iets. M^n. id. mematjak^ een vaartuig op Stapel zetten ; soerat patjak pera- hoe, schriftelijke vergunning om een vaartuig te bouwen, zeebrief. Zie pandai. J^Ä^U patjal, slaaf van een slaaf, wordt gebruikt als men tot den Yorst apreekt van zjjn eigen dienstbaren; patjal MritjaJ^ in de hoftaal : onder- geschikten van allerlei soort ; behasa patjal, zeer nederige taal tegenover den Yorst; ikan patjal, e.s.v. grooten visch, de ikan parang-parang als die groot geworden is. Yolgens v. d. W. elke visch, die zoo groot geworden is, dat hij een mensch kan verslioden. J^Upatjol,I.m^mayo?,knijpen, uitdrukken, b.v. de prop uit e. bloed- zweer. II. Jav. de hak, = tjdngkoel; m^- matjol, den grond met de hak bewer- ken, omhakken. j^U patjOe, I, spoor, prikkel, waarmede men dieren aandrijft; w^- matjoe, aansporen; dipatjoenja her- djalan sigera, hij spoorde het aan om hard te loopen, Prab. Dj. Ind. Poet.; mematjoe koeda, e. paard aansporen. M^n. id. II. mematjoe^ op iets springen en er schrijdelings op gaan zitten, b.v. op een paard? v.d.W. Zie madjoe. •.svUpatjaU, vogelverschrikker, Sw. ZOO ook d. 1. Cr. ^l-i patjai; gepulveriseerde specerijen, die op het lijkkleed wor- den gestrooid, om er het lijk in te wikkelen, Saif Dzoel. oU pädia, I. genoegzaam, vol- doende; ook gelijk, evenals het Jav. (i^nj); pddalah, het is of zij genoeg; pada-päda berhoewat baik^päda-päda berboewat djahaf, djangan alang ke- palang, genoegzaam goedof genoeg- zaam kwaad doen,nietmaartenhalve, H.T. ; memddakan, voldoen; merndda- kan dirinja dengan,zich vergenoegen oHeyvedenzijnmet^h.Y.bahwasoeltan Iskandar itoe tidak m^mddakan diri- nja d^ngan karadjaän sakalian ulam inij voorwaar koning Alexander ver- genoegde zieh niet met de heerschap- pij over de geheele wereld ; m^mac?ai*, genoeg of voldoende zijn voor; ge- lijk ßtaan, evenaren, beantwoorden v:^(>U »jU 661 aan; kapddaän, genoegzaamheid; zie padan, II. Skr. Yoet; s^ri pdda^ de heilige voeten, nam. yan den Yorst. III.? b.v. hendak h^rniaga Mharoe dipdda? Sj. Sult. Jahja. Mogelijkvoor het rijm in plaats yan padoe I. vä^4>Upadat;wema(?a^jmetgeweld in iets duwen, stoppen, stuwen b.v. huisraad in een vertrek. M^n.ypadatj vast ineen, compact, massief, stamp- vol;c?a^«M^jpacZa^,hard,steyigvleesch; padat pikirarij standyastig yan ge- yoelen of denkwijze. ;<>v>üpadÖri,Port.padre,priester, predikant, missionaris. 8Lä4>U pädsjäh, Perz. titel yoor een monarch. c4>ü padaug,I.openy]akte,yeld; padang peperangan, slagveld; (MÖn. herpadang lapang^ vrij zijn in doen en laten ; memheriherpadang lapang yiem, yrijlaten in hetgeenhij wil); p. tandas, een kale, onyruchtbare ylakte, volg. and. tandoeSyZ, ald.;p.if/aÄ,deyv^oestijn yan Arabie, waarin de Joden hebben rondgezworyen; p, temoe, de opstan- dingsylakte, waar allen elkander zul- len ontmoeten; p, tekoekoer en p, angin^ een wbeste ylakte; p. loewas, een uitgestrekte ylakte;;?. Mlantara^ onbebouwde ylakte tusschen ty\ree be- woonde streken, woestijn ; dit wordt wel degelijk onderscheiden van hoe^ tan b^lantara, zie o. a. de Hell. 5^ dr. p. 128, waar beide voorkomen. v.d.Tk. heeft das ongelijk; tnadang, stand- vastig in ^en richting waaien, van den wind. II, Jay. licht, helder. (Jiv>L> padok, bij sommige speien de plaats, waar men gaat staan om te werpen, te schieten enz. mensuur, v. d. W, MÖn. e. s. v. werpspel, waar bij kemirVs en derg. in een putje ge- worpen worden. Zie bij padan. i^t>Upädoeta,Skr. schoen,muil, in het Mal. gebruikt als titel van vor- stelijke personen, zooveel als Zijne of Hare Hoogheid; seri pddoeka, de glans der schoeuen^h.Y. seri pddoeka soelfdn, Zijne Hoogheid de Suithan ; pddoeka maha dewi^ titel van de tweede gemalin des Vorsten in de Pandji verbalen ; p, maha atoer, de der de, pddoeka Hkoe, zie mandali- koe, titel van de vierde gemalin. Wanneer een onderdaan tot den Vorst spreekt van 's Vorsten ver- wanten, dan komt pddoeka altijd voor den naam, h.y , pddoeka ajahanda ioe- wankoe, Zijne Hoogheid Uw Vader; pddoeka anakanda, Zijne Hoogheid Uw Zoon enz. *t>Ü padam, L uitgebluscht, ge- doofd van licht of vuur, ophouden van het zweeten, H. Abd. 114, gelöscht v. d. dorst, ook verdoofd, tot bedaren gekomen van toorn, de driften enz , ook dood, overleden, gestorven, ge- sneuveld, Hik. Naja Koes.; memadam- kan, uitdooven, blusschen;2}^macfam, bluschmiddel, uitblusscher, domper; p^madam apiy brandbluschmiddel; tiada terpadamkan^ onuitblusschelijk; api jang tiada t^rpadamkan, onuit- blusschelijk vuur. IL verb. van padma, Skr.lotus, ook 662 ..i^»i .U e.s.v. vuurrood edelgesteente; merah padamjynuTTOoäjheteTmerahpadma, zie ald. ^t>Upadan, passend, evenredig, partuur, weerga,b.v. hajaminihoekan padan d^ngan hajam itoe^ deze haan isgeonparl;uurvoordien;5ama2?a^öfw, geheel partuur. (MÖn.ookgrenSjStreep of lijn, waar menbij een werpspel gaat staan,zie padok)\ hh'padan hajam en m^madan hajam, hauen als partuur stellen, H. T. ; m^madan, ordenen, regelen, de partijen vormen, b.v. s^- gala p^rmainan djoega dipadan, alle speien toch werden geregeld, Sj Haris. Zie ook bij tjoeri. •oUpaclau;Za;arpa(?at^,8tormzoil. 5C>15 padoe, I. memadoej legen elkanderhoudenen passen van dingen, die aan elkaar moeten gevoegd wor- den ; door vergelijking keuren of waar- deeren yan edele metalen of handels- waren; met elkander doen overeen- stemmen van zang en muziek, b.v, m^njanjüah hidoewan soewara m^r- doe; ditingkah r^bana, panton Mrpa- doe, geaccompagneerd door de tam- boerijnen, waarmede de liedjes over- eenstemden, Sj. Madli; vermengen, bij elkaar voegen v, kruiden, metalen, kleurenofverf8toffenenz.b.V'C^/pa<iöe d^hoeloe Mharoe diMnakan^ eerst zien of het past en dan samenvoegen. II. gedegen, vast, b.v, emas padoe, gedegen goud; araw^pac?oe,vastekool, ^iQQn)s.Qo\\},yJ)oekannja saper tiarang kita M^lajoe, samoewanja arang itoe padoe, niet als de houtskool van ons Maleiers, maar al die kool is gedegen, vast, Abd. III. Jav. twist, twistzaak. »;>U padah, voorteeken, voorbe- duiding. Zie pMah, (^i^ü padi, I. derijstplant,rijstin den'halm, onontbolsterde zaadkorrel in het algemeen, b.v» padi kahwa, koffieboonen nog in den bolster; apa chabarnja pada kita, padikah ataw b^raskah, welk bericht is er voor ons, is het vleesch of visch (lett. is het gepelde of ongepelde ri}&t)',eltnoepadi, de kunst van nederig zieh aan te stel- len; padi jang sag^nggam itoe lebih dari padi jang saloemboeng , een vogel in de hand is beter dan tien in de lucht, Sprw. W^r\.padipaja,Q.^,y. rijst, id.; kalau kasih akanpadi, boewang- Iah roempoet, als men de rijst lief- heeft, moet men het onkruid weg- werpen, Sprw. Yoor de soorten zie o. a. Tijds. 1. 1. en vlk. XXX : 391-411. II. klein in zijn soort, kriel, van vruchten, b.v. njioer padi, e.s.Y. Meine kokosnoten; oebi padi, kriel-oebi of krielaardappelen. ^lipara, I. gezamenlijk; para manteri, de gezamenlijke ministers; para poei^ri, de gezamenlijke prin- sessen ; mhnarakan, verzamelen, b.v. sambil m^marakan s^gala räjatjang lari itoe, terwijl hij het vluchtende Volk verzamelde, Pr. Dj. Dit laatste is mogelijk van mara, zie ald. II. para-para, horde, rek, losse Stelling, horizontaal liggend raster- werk, hetzij boven den vuurhaard of buiten de woning, om er het een of ^,u vj\ü 663 ander op te drogen; ^araa'n,zoldertje, bovenste gedeelte van het houtwerk, dat het geraamte van een huis ver- eenigt M. die echter p^rahan ßchrijft, p, p, hoewang^ horizontaal üitstekend zoldertje onder het einde van den nok van een huis; p.p. /a6oe, zoldering over de geheole ruimte, eig. een Stel- ling waarover men pompoenplanten laat klimmen; ärangpara-para, roet. Hiervoor dikwijls ook alleen arang» v:ypU parat, = poeki C. en S. Z. a. väJ>jL5 paroet, rasp. schräm, ruw litteeken, ook fig.; paroei katoemhoe- hafij pokputten, Abd.; m^maroety ras- pen; paroetan, raspsei. Op Java paroed, id. OjU parit, I. dreggen; snoehpe- maritj dreg, v. d. W. II. gegraven gracht of vaart,8loot, greppel, slop, loopgraaf, geschaafde gleuf of groef in planken, raijngroeve; parit ^masj goudwasscherij in water- leidingen. v.d.W.; bh^parit^ ook ge- groefd, gegleufd,geploegd v. planken. (j**NUparas,I. gelaat, aangezicht van Vorsten en in poezie ook van an- deren; paras jang elok, een schoon gelaat. v.d.W. leidt I van II af. Dan zou het een glad gelaat beteekenen, zonder oneffenheden ; dus zooveel als ons: een fijn besneden gelaat! AI de schoonheidskenmerken v. e. meisje kan men beeehreven vinden in mijne Facs. p. 53. II. glad, offen, als een pilaar of rotting, gelijk, gladaf, geeffend, glad afgestreken van een inhoudsmaat, e. effen vlak vormend; m^maras^ offe- nen, gelijkmaken, glad afstrijken, van de uitsteeksels ontdoen, besnijden in • dien zin. Ö^U parang, hakmes, houwer in het algemeen, ook slag met e. hou- wer ; p.mondok^ körte, breede houwer ; p, latoek, houwer om koppen te snel- len; parang tjokokj e.s.v. mes in den vorm V. e. slkkel, ook p, koekoet ge- noemd, C. en S. p. ladlng^ zie lading; sap^rti parang mata doewa, als een tweesnijdend zwaard, Sprw. voor dub- beltongig; memarang^ iets of iemand met e. houwer slaan; m^marangkan pMang, met een zwaard houwen of slaan; m^marangkan toelisan^ sehriÜ met den streep doorhalen ; parang- parang, wat op een houwer gelijkt; ikan parang -parang, e.s.v. platvisch met zeer scherpe, fijne tandjes eu vandaar gigi parang-parang, fijne tandjes ook bij menschen', pohon pa- rang-parang, e. s. v. boom, die hout voor planken levert; parangan en parang -parang, e. s. v. langwerpige verzwering in den nek*, parang -m^- marang, over en weer elkander hou- wen; p^marang, moord, slachting. c \Ü paring, e.s.v. plant, mimosa scandens. Mön. e. s. v. bamboe, een acacia, d. 1. Gr. J&y, per itig = bamboe, g^U paroeng, Jav. e.s.v. slang- vormige kris met veel bochten, ook paroeng sari genoemd. OsU parap; m^marap, met de vuist slaan even als met een hamer, beuken, ook beuken y. e, vesting, b.v. moesoeh nen soedah m^marap kotay 664 o; ü Sj. Abd.Moel. 57; p^marap, onderste gedeelte van de vuist, buitenzijde v. de band. (j\ü parak, I. van het Ar. \jjyi , scheiding, tusschenruimte; memarah kauj e. ruimte tusschen beiden laten. IL de erven rondom de woningen, Päd. bovenl. volg. v. d. Tn. een tuin. III. de naam van een boom. IV. Jav. par^'k^ dichtbij, nabij. V. parakan daUm^ Jav. trawanten van den Vorst. ^J[)Ü parik, I. memarik, aanste- ken, aanmaken van een vuur, P. II. porak-parik, op verschillende wijze van of uit elkander, van een verslagen leger. *\Lj parÖm, Jav. e. verzachtend BmeeTGel == poepoer, zie ald. MÖn. id. ^j^Uparan, dwarsribben van een dak, W. Sum. t*^^U paroe-paroe, long; long- kleurig, paars; ook de blazen van een visch. • \ü parau, gorgelend, kirrend v. e. geluid, schor v. de stem, z. permau • sLS paro, Jav, helfl; = tengah, Mal.; saparOj een helft, een half, een gedeelte. 5sU parah, Kw. dood, doodelijk; loeka parah, doodelijke wond, zwaar gewond. »\U paroeh, bek van een vogel ; m^maroeh, pikken, oppikken, van vo- gels. Zie ook paro, » \U' pareh ; w^mareÄ, het lot doen spreken door kaarten, dobbelsteenen enz.; dobbelsteenen gooien, kaarten ronddeelen, hoopjes maken, op risico zetten of opkoopen; boewakparehj^oh- belsteen ; matn pareh, hazard speien. ^^Üpari; ikanpariy e.s.v. zee- visch, de rog; kajoe pari^ e.s.v, boom, die olie levert; pari-pari, krans van rotan enz. om de gelijkenis met een rog; hintang pari, zie tohok; ekoer pari, z. pMang* Van de rog heeft men de volgende soorten; p.oenat, p.soem- pat of p. rimau, p, hilis, p, moro, p. djedong en p, mingki, v>^U pasah^ zie ^j>ai» wwmU pasar, Perz. markt, markt- plaats, in poezie ook pasara. Z p^kan, yM^^ pasir, zand, zandbank; kajoe pasir, e. s. v. week, wit hout; goela pasir, de gewone fijne suiker in tegen- overstelling Ysm goela batoe,k\ont]e8', iboe pasir, grove korrel of steentje in het zand; ikan pasir, e.s.v. zeevisch, de wijting; ^mas pasir, stofgoud = Smas oerai, k^t^i pasang, bij elkaar behoo- rend en als zoodanig samengevoegd, paar, koppel, span, wederga; wassen van het water bij vloed, aansteken van vuur of licht, afvuren van een vuurwapen, uitzetten van strikken, bijzetten van vlaggen of Zeilen enz, zie voorts beneden bij m^masang ; b.v. s^patoe doewa pasang, twee paar schoenen; boeroeng mer^pati sapa- sang, een paar duiven; almari sapa- sang, een paar kästen, die als zoo- danig bij elkander behooren; b^rpa- sang-pasang doewa dan ^mpat, bij pa- ren van twee en vier, bij het dansen, Ibr. b. Gh.; pasang anak en jp. k^tjilj .Ü LT' m 665 klein tij, kleine vloed; p, Msar^ groote vloed; p, poernama^ yloed bij volle maan, springvloed ; p. soeroetj yloed bij laagste eb; p, bah, zeer hooge vloed ; p.goendah of p. b^rhani, dood- tij ; p. sorong boewih of äjolong-äjo- long pasang, getij twee k drie dagen na doodtij ; b^rmain pasang, damspe- len, dämmen, Pr.Dj.; memasang ,}igqÜ verschillende beteekenissen, b.v. m. dj^ratj strikken spannen of uitzet- ten; m, djarlng, een net uitzetten; memasangkan goena^ toovermiddelen aanwenden, b.v. maka raden Poespa Djoewüapon memasangkan goenanja, maka goena itoe pon terkenalah ka- pada Sira Pandji, de prinses P. Dj. nu wendde hare toovermiddelen aan en die toovermiddelen troffen Sira PandjijHik.Asm.Pati; m.k^bon lada, een peperluin aanleggen; m, lajar^ de Zeilen of het zeil bijzetten; m. bandera, de vlag hijschen; m. bediL een geweer afschieten, vuren; m. apij vuur aanraaken; m. pUita^ de lamp opsteken ; m, oewang, geld op- of in- zetten ; m. bitjara^ e. raad beieggen ; m. soewar, een lichtsein hijschen; m. tHinga, het oor spitsen; m, tabik, zijne excuses maken ; daoen pasang- pasang^ e. s, v. klimplant; sakit pa- sang-pasang, waterbreuk, hydrokele ; k^pasangan, in den strijd gewond. ßLy^J pasoeng^ blök om gevange- nen in te sluiten; de staanders van de papan goeloeng bij het weven; m^ma- soeng, in het blök Bluiten*^ pasoengan, hechtenis, gevangenhouding, gevan- genis. fH^ufü pasak, pen, nagel, beut; pasak tapak kaki koeda, hoefnagel,N. Moh.5 pasak koentß, sluitpen, gren- del; orang pasak, de oorspronkelijke bewoners van een land; pasak toeliy bout,aan weerskanten geklonken, die- nende om de boegplanken v. e. klein vaartuig te verbinden ; m^masak, met een pen vastmaken, pennen in iets drijven. Zie ook masak, (H.-uwL3 pas06k,troep,bende,com- pagniekrijgsvolkenz.;2?aso^Ä;aworaw^ penjamoen, roo verbenden; berpasoek- pasoekan, aan troepen of benden ; te hoop loopen, b.v. maka orang melihat pon berpasoek'pasoekan Mndak mi^li-^ hat wajang, Prab. Dj. bij troepen kwa- men de kijkers om de wajang te zien. Jk.wL5 pasal, I, naam van e. boom,, die een eetbare vrucht draagt, v.d. W. door mij gevonden pasoeL II. zie fasai, Arab. (J^M.ü pasoel, e. 8. V. boom, di& licht, onduurzaam hout oplevert. yy^U pasoe^ groote kom, wasch- kom ; p, tiaman, groote pot met deksel^ v.d.W. 2Ua>Ü pasah, scheiden, nam. een vrouw van hären afwezigen man, die geen geld tot onderhoud heeft gezon- den. Ook bij Abd. Mogelijk van het Arab. (joiArssa, scheiden, afscheiden. Zie ook pisah, yAjJ^Upangoes; m^maw^oe«, adem* halen of liever luchthappen, van vis- schen en amphibien als ze even baven water körnen. Zie ook doengas en pantas. 666 O^^ ^j^UpangailjI.uitgestrektbosch; orang pangan, ook alleen pangan, boschbewoner. II. Jav.eten,Bpijs;^an^awan,8pij- 2en, koekjes van angan, Kw. = r^- dßki, Jav. wrdb.; j). talam^p, tjoeijoer, zie op die wrd.; boelanHpangan, Jav. maan-eclips, lett. de maan opgegeten, namelijk door den rahoe of draak, zie ald. ^U pangai, e. s. v. platte noot, die gekookt gegeton wordt. MÖn. OÜ papa, Skr. arm,behoeftig,el- lendig. (Mön. anakpapa, een moeder- loos kind) ; dagang papa^ e. armoedige vreemdeling; kapapaän, armoede, ver- armd, tot armoede vervallen; 2?a/?a- karama^ siecht, ondeugend, v. d. W. b.v. tiada ndat laki-laki m^mhelai p^rempoewan;djadipapakarama, ter- toetoep pinfoe kajangan, p^mali^ ka- kanda^ pada segala dewa-dewa tiada baikj 't is de gewoonte niet, dat een man eene vrouw in den dood verge- zelt (d,i. zieh met haar laat verbran- den), dat zou siecht zijn, de poort des hemels zou gesloten blijven, dat is voor u een verboden zaak, het is in de oogen der goden niet goed, Pr. Dj. Het kan das geen boete voor aanva- ring zijn, zooals P. opgeeft. Mogelijk is de beteekenis er van: rampzalig, Terongelukt. v::oUpapat^ I. m^ma^a^,slaan met iets, dat plat of vlak is, b.v. met het platte van een sabel, een liniaal enz. doch niet met de vlakke band; pa- patlah kapalanja^ sla hem den kop af, Am. Hamz. =:p^pat Zie ald. MÖn. zonder punt, afgeknot. IL offen, regelmatig, eenvormig-, memapai, offen of gelijkmaken; m^- mapat kalam, vermaken van eene pen; m. hatoe^ steenen gelijk houwen ; poiong papat kajoe itoe, houw of schaaf dien balk gelijk. M. oli papar, I. plat van iets, dat scherpe kanten heeft en dun is, b.v. van een zwaard, de band enz., vlak, platte of vlakke kant van iets; mhna- parkan, plat maken van de tanden door afvijling. Zie p^pat. II.memapar,bespreken,uitleggen; paparan, opheldering,uitlegging; sa- papar, eenstemmig, Päd. bovenl. III. lichten, werven, op gezag eenige artikels hoffen; orang mema- par lasjkar, iem. die Soldaten werft; pa^araw,lichting,werving,schatting, goederen, die door heffing bijeenge- bracht zijn. R. v. Eys. requisitie, M. luJU papas; memapasj afnemen, van iets afdoen, van zijn plaats nemen, b.v.kleeren, e. gordijn, schilderij, tent enz.; verdrijven van spoken, krachte- loos maken van vergif ; memapas ka- radjaän, laten afstand doen van de regeering, Pr.Dj.; memapas pakaij an, iemand de kleeren afdoen, ontkleeden, id.; memapas agoeng, iem. zijne vor- stelijke af komst ontnemen, Hik. Ko- ris; m. chaimah, de tenten afbreken, Hik. Koris, eigenl. m^mapaskan chai- mah. (3äIJ papak,I.vlak,zonderhoog- ten of laagten, offen, ook plat v. piek- punten, b.v. maka kadoewanja mala ^' i A 13 dSli 667 toembak itoepon m^ndjadi papaklah, Am. Hamz.; roemah papak, huis met een plat dak; ajam papak^ kip zonder staart; oran^j?a^aA, manwijf, herma- phrodite; ook bij d, 1. Cr. en C. S. IL iet8inzijnlooptegenhouden= het JsLY.pepeg^ b.v. maka Utah Sjaich Älim :papaklah radja kera hardm za- deh itoe, djangan diUpasnja^ioQn zeide Sj. A.: Houdt dien apenkoning, dat hoerekind, tegen; laat hem niet ont- komen, P. Dj. III. Jaiy,papagj tegemoetkomen, tegemoetgaan, ver welkomen, inhalen, b.r. dan masoek kadalam taman itoe dipapak olih Seri Koentoem^ hij trad dien hof binnen, tegemoetgegaan door S. K. Hik. Boedj.', p^mapak, inhaling, verwelkoming; b^dil p^mapaky vreug- deschoten ter verwelkoming, b. v. bMilpemapak itoepon dipasang orang- lahj id. lY. =r pepak, eten, kauwen, klui- ven, knabbelen. j^äÜ papan, plank,bord;p.^oö//5, schrijfbord, schrijftafeltje, lei;p. tja- toer, schaakbord ]p. bMoelang, spoor- staaf, spoorscheen; p, goeloeng^ voor- boom van een weefstoel, het plankje waarop de afgeweven stof wordt ge- wonden;^. tjongkak^ het bord waarop tjongkak gespeeld wordt, zie ald. ; p mestavj linieerplankje; p, karanda, ^oodkist'^papanpenjesahkam^weiSGh' plank, waarop de waschlieden het goed slaan; papan doewa bilah, twee planken; moeka papan, een onbe- schaamd gelaat; roemah papan, een honten huis; papan medjahy hetblad van een tafel. Yerder wordt het nog gebruikt als hulp-Telw. omhet aantal pe^ai-vruchten aan te geven. M^ma- pan, zieh als een plank voordoen, van een huiduitslag. ^ Jli pa'poeijChin.e.s.v. Orakel in de chineesche tempels,door middel van twee stokjes. ääU papah, stutjSteun ; memapah, iemand bij het gaan ondersteunen; berpapah, onder het gaan steunen of leunen, b-v. maka baginda rasoel ÄU Iah berpapahlah atas bahoe kadoe- wanja b^rdjalan kadalam mesdjid, Zijne Hoogheid, degezantGods,leun- de op hun beider schouders en ging de moskee binnen, N. Moeh. Zoo ook Hik. Abd. 277. Ook met moeite of alleen door steun vooruitkomen in den handel of in de raaatschappij. \^\,s paka, in poera paka, klier- ziekte, moet baka zijn, zie ald., ook op zichzelven wordt paka voor baka gebezigd, h.y. poet^ri Djamdjam soe- roehkan djoega, kar^na dia sama sa- paka^ Sj. Ardan, zend maar de prinses Dj. daar zij met haar van dezelfde afkomst is. osi'U pakat, ookpekat, verb. van moedfakat, zie aldaar ; sapakat, het met elk. eens zijn, eensgezindheid, gemaakte afspraak; b^'rtj^rai sapakat, oneens worden, in duigen vallen van de afspraak, ^^S'Upakoek, zie p^koeh ^}S\J pakal; m^makal, breeuwen, de naden v. e. vaartuig dichtmaken door er met hamer en beitel werk van touw of boombast in te kloppen; p^^ 668 ^^ ^^ makaly werk, van geplozen touw of boombast, lett. breeuwmiddel, ook breeuwer. ^5'U pakan, L inslag by het weven; Mnang pakan, inslaggaren; m^makankan d^ngan soet^ra, iets met zijde doorweven; Mrpakankan emas, goud tot inslag hebben, d. i. met gouddraad doorweven zijn; pakanan, wat tot inslag gebruikt wordt, daar- toe dient. IL zie pekan, III. Jav. eten, vreten voor dieren. IV. onkwetsbaarheid. •i'Lipakoe^ spijker, nagel; daoen pakoe, varenkruid, varens; päkoe ke- mahangj e. s. v. varenplant, C. en S.; p, laoet, de koolpalm; p, lemidang, e.s.v. varen, welks worteis gebruikt worden om de stekken van een fuik aan elkander te binden, v. d.W. pakoe saratoes, p. doewa ratoes, spijkers v. 100 of 200 op een kati of inl. pond; p, kantjing, beut; j?. adji, e.s.v. boom ; pajoeng pakoe, kop van een spijker ; mhnakoe, spijkeren; m^makoekan,o6k. iets vastklinken, b. v. Hik. Abd. p. 30; m^makoei, bespijkeren, met spijkers beslaan; Ürpakoe^ gespijkerd, ook be- klonken v. e. contract. ^U pakau, I. zoom of belegsei längs iets aangebracht om er stevig- heid aan te geven ; dwarshout in een aker of emmer. IL e.s.v. chineeschkaartspeljOver- eenkomende met vingt-et-un, komt voor Sj. Ind. Kös, ^5'Li pakai, gebruiken, aanheb- beny aandoen, dragen, v. kleederen, versierselen , wapenen, specerijen, reukwerk enz., ook z. bedienen van; jpakai s^ndjaia, wapens dragen; p» soempah, met een eed, onder eede; memakaif gebruiken, aantrekken, aandoen ; m^makai agama, een gods- dienst aannemen; memakai bandera, een vlag voeren, Hik. Abd. p, 109; m, nama, een naam dragen; empat poeloeh pitis dipakai satoe ringgit, veertig tinnen muntjes gaan er op een dollar; maoe pakai, noodig heb- ben; ta^boUh pakai angkau, maski tjeritakan, dat is voor jou niet bin- dend, al vertel je het ook, Hik. Abd. 140; helom pakai oepama, nog niet zijn zooals het behoort, nog niet ge- heel in orde zijn, van een geschenk bij een brief; m^makaikan, iemand aankleeden, iemand iets aandoen; Mrpakai-pakai, gekleed zijn, zieh kleeden; Mrpakaikan, met iets ge- kleed zijn, iets dragen ofaanhebben, bekleed zijn met, ook voorzien zijn van, b. V. kapal Mrpakaikan Hang Msi, een schip voorzien van ijzeren mästen; terpakai, bruikbaar van een persoon, H. Abd. p. 51 r. 3 v. b. en 3 V. 0.; terpakai kapada radja, in gebruik zijn bij den Yorst of bij Torsten, dus vorstelijk; tiada terpa- kai, niet in gebruik, ongebruikelijk, onnut; sapakai d^ngan, het houden met, b.v. met siecht volk; sap^makai, geheel gebruikelijk, heel gewoon; sa- p^makaijan, compleete kleeding, alles wat men, bij elkaar genomen, aan- heeft; pakaijan, wat gebruikt wordt, of in gebruik is, inz, aan het lichaam, o^U 669 vandaar: kleeding, versierselen, tuig, harnachement enz. Ook besteld van werk in tegenoverstelling van koop- goed; pakaijan opahan, e. werkpak, b.v. maka saudagar pon memakai pakaijan o^aÄaw,die koopman nu trok e. werkpak aan; laloe disoeroeh olih saudagar memakai dengan pakaijan opahan, vervolgens gelastte de koop- man hun zieh met een werkpak te kleeden, Hik. Nad. Sj.; dip^rsalin pakaijan salangkapnja, ada daripada sendjata sdmpai kakoeda^ hij werd begiftigd met een kompleete uitrus- ting, van de wapens af tot het paard toe, Ihr. b. Gh.; dengan salangkap pakaijan soldadoCj in volle monteo- ring; dengan salangkap pakaijan kabesaran^ in vol ornaat, in groot tenue; toembak pakaijan orang dajak^ lans, in gebruik bij de dajakkers, Mal. br. 