title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Het Thüringer woad was destgds , wegens de menigvnl - dige moorden en rooyergen die er yoorvielen» in eenen zeer siechten renk. Reeds menig reiziger en handwerksgezel was het boscb ingegaan en er niet we6r uitgekomen» en niemand wist, waar de menschen gebleven. waren. Ook bad eerst kort te voran een gezelschap Jenasche Studenten , die nog daarenboven met barlsvangers gewapend waren, in eene berberg , die midden in het woud ligt , groot leTens- gevaar uilgestaan. Want zg wilden , in het yertrouwen op bun aantal en magt , daar overnacbten ; men rigtte ban leger zoo in, dat hunne hoofden in eenen kring, rond- om eene groote honten zuil , die midden in het vertrek stond , te liggen kwamen ; zg waren reeds gaan liggen » toen een hunner yau angst niet kon inslapen ; deze liet ook de anderen niet met rust, tot dat zg alle weder op- stonden en bg eene tafel zitten gingen. Doch om midder- nacht, toen men dacht dat de jonge lieden in diepe rust waren, werd plotselgk door den moorddadigen waard eene zware, gzeren machine losgelaten, die boven aan den zol— der hing , en de zuil gelgk een krans omgaf ; deze zou door haar nedervallen allen yerpletterd bebben, indien zg liggen gebleven waren. Nu echter verweerden zg zieh dap- per tegen den waard en zgn' knecht, toen deze binnen kwamen, om de naar bunne meening yermoorden te be- 63 rooren, en kwamen gelukkig in de naastbggelegone sUd aan* waar zij de zaak bij het geregt aangayen. Van daar zond men oogeoblikkelijk Soldaten en geregtsdienaren naar de herberg , waar men veel geroofde goederen en Igken van Termoorde menscben vond. Ook den waard en zgn' knecht» die beidea in het gevecbt met de Studenten ^ewond waren » heeft men naderhand gevangen genomen , en daarna ter dood gebragt 9 terwgl men de herberg heeft afgebroken. Dan, ofschoon er ook bg deze gelegen heid twee dier moorddadige rooTcrs Tan kant kwamen , zoo bleven er toch nog genoeg Tan hen in het bosch, en niemand trok er zonder ijzing door. Te Arnstadt, waar ik des nachts bleef, had ik den geheelen aTond bgna niets dan Tan dergelijke roof- en moordgeschie* denissen gehoord, doch ik wist, dat den Tolgenden morgen een roerman en zijn knecht , beiden zeer sterke lieden y met mg den^elfden weg zouden reizen , daarbij wist ik ook » dat ik buitcndien niet alleen zoude zijn , want ik had immers Hem bg mg , die de wachter Israels cn zgn beschermer genoemd werdt, daarom was ik getroost en wel te moede. Ik begaf mij des morgens Troeg , met het aanbreken Tan den dag met de Toerlieden op weg, en wg blcTen bij elkander tot aan den middag , toen mgne beide reisgezellen hunne paarden bg ecne herberg in het bosch , die men zeide dat tamelgk Teilig was, Toeder gaTen en zelTen iets aten« Tot daarloe was ons niets bejegend , noch ontmoet , dat een Terdacht Toorkomen had. Mij ging deze manier Tan reizen ai te langzaam ; men had mg gezegd , dat Tan daar , waar wg Stil hielden , de weg meest berg af ging , en dat men in Tgf uren wel uit het bosch tot aan het naaste Heiningen«' sehe district komen konde ; ik begaf mg daarom in Gods naam alleen op wog, want het was in October, wanoeer de zon al Troeg ter rüste gaat, en zoo ik nog bg dag of in de aTondschemering het woud door wilde , moest ik geen'.tgd. Terliezen. Eenige uren lang ging het heel goed , ofschoon ik niet zonder Trees en zorg was , en zoo dikwgif ik eenig gedruisch hoorde , mg ter zijde Tan den / 64 weg af in het kreapelbosch ▼«rstak, wgl ik meende dsit het niis* scbieo roofera waren. Doch toen na de avondson het geele en roode leof der berken en beuken bescheen en ik niet zeerver beneden H19 aan eene beek, de herberg staan zag, ran welke ik te Arnstadt geheord bad, dat hg de meest verdachte ea bedachtste ran allen was , ofschcion men nog g«en zeker bewgs tegen de Heden in de herberg had knnnen aanyoeren ; toen begaf mg de moed geheel en al, en ik ging uit benaaawdbeid eenigen tgd achter een' ouden eik staan* Eindelgk dacht ik : indien gg met een' omweg om het hais toegingt, zoodat u niemand daarin gewaar werd, dan zoudt gg misschien met Gods hulp hun gelükkig kunnen ontkomen , want het kan toch niet meeir zoo heel Ter ran bet einde van het bosch zgn. Ik ging alzoo zgwaarts diep het wond in, moest meermalen over rotsen heen op en af klimmen; doch hoe slimmer en ontoegankelgker de wil- dernis was, welke ik doorkwam, des te lierer had ik het want ik dacht , hiex zoekt u ?oorzeker geen rooTer. Met dit rondklauteren had ik de koers verloren , en toen ik mg , naar mgn bedanken , ver aan de andere zgde ran de herberg, weär naar den weg begeven wilde, kon ik denzelven bg geene mogelgkbeid wedervinden. Intusschen werd het nacht, en er kwam nog daarenboven eene mist op, die de sterren voor mg benevelde. Ik had al veel van mgn leven ondervonden , maar in zulk een wond was ik nog^ nooit alleen geweest, maar altgd in gezelschap van menschen* Ik dacht intnsschen, zoo dikwgis mgn angst eene goede ea verständige gedachte bg mg opkomen liet: het is beter en zekerder, met zgnen God alleen in een duister wood te wezen , dan in gezelschap van booze menschen in eeoe Terlichte herberg te zittern Eerst kwamen de uilen en schreeuwden zoo erbarmeigk. boven mgn hoofd en in mgne ooren, dat mg de harea te berge rezen; vervolgens hoorde ik het bulkend^ geloei der horten, die joist thans, in den herfst, in het tgdstip van dei^ brynsttgd waren , en eens verbeeldde ik mg , dat ik een' wrolf 65 io het bosch huilen hoorde. Ten laalste legde ik mgn' ransel op den grond 6n klauterde op eeil' eikenboom , om althaos Toor wilde dieren beyeiligd te zgn. Toen ik zoo in de twggen zat / ontdekte ik niet heel Ter van nq af eeo vuur, ik dacht evenwel dat er een rooyerbende rpndom lat en vertrouwde bet dus niet , er naar toe te gaan. [q dezen nacht heb ik wel veel gebeden , maar ik zou bgna gelooven, c|at het meer uit angst en yrees Toor den^ dood, die gewoonlgk yeel beloyen en weinig houden, dan uit het gelooTig hart kwam , dat ik bad. Nogtans werd ik er geruster door en ik kreeg eindelgk een vast vertronwen, dat ik gelukkig aan de gevaren zou ontkomen. Eiodeiyk, — o wat was mij de tijd tot aan dit eindelgk toe lang gevallen , begon de Heye dag weSr te schemeren , CD de neyel was geheel yerdwenen. Ik keek, yoordat ik den boom afklom, eerst heel naauwkeurig beneden den- zelven rond» of er zieh misschien ook een woIf of een wild zwijn yerstoken had , daarop klom ik , wgl toen wedr ieder takje zigtbaar was , iets hooger op , om een beter uit- zigt te krijgen naar de plaats , waar ik dezen nacht het TQor had zien glinsteren. Toen zag ik duidelijk dat er geeo rooyerbende , maar dat er een kolenbrander bij was , die juist zgn oyen aansfookte , waaryan zgne hut niet yer Tcrwgderd was. Toen yatle ik aanstonds goeden moed ^ Uom uit den boom , nam mgu ransel op en werkte mij door het digte kreupelbosch naar de hut toe. De kolen- brander was eenigzins yerwonderd oyer het yroege bezoek , en hield zgn stookijzer zoo , dat hg mg , indien ik iets Iwaads in het schild geyoerd had, daarmede wel zou kunnen afweren ; doch hg merkte weldra aan mg , dat ik zelf yeel meer yoor anderen yreesde , dan dat ik hem yrees zou wil- len aanjagen , en toen ik hem yerteld had , hoe • ik hier gekomen was, noodigde hg mg op zgne mosbank te gaan ritten , en yörkwikte mg met eeni^e beten broods en kaas , en met een dronk hier. » Indien gg eenige uren bg mij 66 Tertoe?en will/* zeide bg, »dan kuDi gg met mgn' zoon, ' die mg heden morgen nieawe moodbehoeftea brengl , goed en Teilig het bosch uit op den weg naar Meiningen tot aan het eerste dorp gaan , want zonder leidsman zoudt gg be^- zwaarlgk het woud uilkomen." Ik nam dil aanbod gretig aan, en na den doorwaakten, köuden nacht overviel mg weldra een zachte slaap, terwgl ik in de nabgheid van bei warmende vuur zat. Na verloop van eenige uren wekte de goede man mij. Zgn zoon was reeds lang aangekomen; ik moest nog iets Tan den nieuwen mondroorraad proeVen, daarna begaf ik mg met mgn' leidsman op weg. Thans zag ik eerst, hoe Ter ik des nachts Tan de juislc rigting afgeraakt, en toch eindelgk door een goede band tot den huIpTaardigen kolenbrander gevoerd was; eerst na drie ToUe uren gaans, midden door het wond, waar weg noch steg was, kwamen wg er uit, en weldra bcTond ik mg wedr op den Teiligen weg onder menschen. De jonge kolenbrander wilde niets Tan mg aaonemen , dan mgn hartelgk God Tergelde het u ; thans ging ik weSr alleen mgnen weg. Zoo welgemoed was ik sedert lang niet geweest , als thans in de koesterende stralen der herfstzon ; ik zong menig lof- en danklied , en mgno blijdschap kende geene palen, dat ik met mgn weinigje eerlgk verworTen goed aan de banden der ro,OTers ontkomen was. » Thansv kunt gg , dus dacht ik , we6r een groot gedeelle uwreir schuld afdoen , en uw buisje komt weldra u en uwe kidderen in eigendöm (oe , ook Toor alle buisselgke benoodigdheden ; die de winter medebrengt, is thans rgkelgk gezorgd. N zeshonderd daalder ingekregen, Tierhonderd krggt g^ o . kersmis — wanneer uwe zaken een paar jaren zog goe gingen als tot hier toe , dan kondet gg , zoo mompelde ik] half oTerlnid bij mg zeWen , dan kondi gg" Ik wilde eigenlgk zeggen » een rgk man worden ;" maa ik schaamde mg over dit woord TOor God , die mg reed zoo dikwgis in mgn geweten en in mgne lotgoTallen wegena 67 dien wensch geiuchtigd had. Ja ik schaamde mg dit maal werkelgk grootelgks voor my zeWen en Toor 6od en begon mgoe spreuk op te zeggen » Indien vij ondethoud en klee- deren bebben," en bad ook zeer ernstig en kracbtig, dat God mij mgnen dwazen wensch , om rgk te inrorden , geheel nit het bart mc^t rakken. » Gg bebt reeds zoo veel aan mg gedaan ," zeide ik , » gg hebt mg in zoo vele gevaren Tan ziel en Hgchaam bewaard en behonden , aeh , red mg toch ook oit dit groote zielsgeTaar. Mgoe beeren , het is maar zeker, wg weten diki/rgls zelyen niet, wal wg bidden en Trat wg moeten bidden, maar eea ander yenrangt ons met zijn züchten , een ander , die beter weet, wat goed Toor ons is, dan wg zelyen. Had ik kun'nen rermoeden» hoe schielgk mgn gebed wegens het uitrukken zon Terhoord worden , wat smart mg dit zou yeroorzaken , ik zou bezwaarlgk zoo gebeden hebben« En toch was het alles zeer goed geweest, want ik had daardoor sterkte in. mgo hart verkregen , die mg weinige uren daarna goed te Stade kwam, indien ik niet onder mgn leed en zorgea xoude bezwgken* '. Ik kwam legen den ayond te Heiningen » liet mij in eene i)QrgerIgke herberg een kamertje en een bed aanwgzen» om Tan mgne yermoegenissen eens regt goed uit te rüsten» eo ging toen naar beneden in de schenkkamer bg, de gasten. ßaar zag ik een' burgerman uit mgn stadje: uit Ortenberg ziUen, die »gewoonlgk met schoenmakersgereeilsehap te koop Gep. »Wel, hoe gaathet bg ons te huis, meester Willem >" leide ik tot hem. » Hoe zou 't gaan ,'' antwoordde hg geheel droef geestig ; »zoo als het gewoonlgk op plaatsen, waar brand geheerscht heeft, en in tgden yan eilende 9 is«" »Wat?'* yroeg ik geheel yerschrikt, »brand en eilende?*' ^ Ja ,'^ antwoordde hg 9 » het doet mij leed , meester P ä h 1 e r 1 dat ik het berigten moet; bg uw' buurman is yerleden dings» dag des nachts brand ontstaan ; uw schoon , nieuw huis ligi in pttin ^n asch , ook uw yee is medci yerbrand , en hgna 5* n 68 hadde het ook uw dochtertje en uwe oude moeder het Ie?en gekost , doch die zgn , Gode zg dank , beiden nog gered , niemand van de uwen is beschadigd." Hooren en zien yerging mg bg dezen Jobsbode; mgne knieen knikten , ik mpest gaan zitten. Breng dien beer een glas wijn riep meester Willem de waardin toe; doch ik weigerde alles , liet het mg nog eens herhfilen , dat er toch niemand Tan de mgnen mede verbrand was^.en dat ook het huis van mijn' zwager bene?ens een groot gedeelte van bei stadje en de kerk nog waren staan gebleven; veryolgens ging ik naar boven in mgn kamertje en sloot de deur achter mg toe. In het begin weende ik daar stille tränen. — » Nu ts alles weg , «wat ik in het zweet mgns aanschgns orer* gearbeid beb ; waar krgg ik nu brood Toor mgne Trouw en kinderen en voor mgne oude moeder. »Ben ik niet," dus jammerde ik overluid, » een bedroefd en ongelukkig mensch?^' Bedroefd wel, zoo sprak eene stem in mgn hart, maar on* gelukkig niet. Hebt gij niet het beste in uw hart behouden, wat u geen nood noch dood kan ontnemen; zijn niet de uwen alle gelukkig uit de vlammen gered, en gg zijt nog gezond en sterk^en kent nog een goed bandwerk daarenbo?en. Daarop schoot mg het schoone troostlied van Paul Gerhard te binnen : waarom zou ik mg dan kwellen , en ik zong daarmede mijn hart tot rnst , gelijk eene moeder baar schrei-i^ jend kind met een wiegelied. Ik had gedacht, dat ik yan kommer den geheelen nacht niet zoude kunnen slapen; ik lag echter naauwelgks te bed of ik sliep reeds in. Het is waar , de kommer deed mg reeds zeer yroeg we&r ontwaken, en zoodra het begon te schemeren begaf ik mg op weg, want ik yerlangde met drift, dat ik bij de mgnen kwam. Het morgenrood steeg aan den hemel op , en de raven uit een naburig boschje vlogen bij z^n* glans naar buiten op het yrge yeld, om yoeder te zoeken. Toen schoot mg , ik kan wel zeggen met ecbt goddeigke kracht, de gedachte aan Hern te binnen, die het geschrei der jonge raven hoorti wanneer zij om hun yoeder uityliegen ; e9 > aan hem , die gezegd heeft , dat , schoon ook eene moeder haar kind zou künnen Tergeteo» Hg ons toch niet wilde Tergeten, welke hg in zgne haodpalmen opgeteekend heeft« Eo toch was het niet meer ingn angst of mijne groote zorg, die baid, maar het blgmoedig geloof, gelgk een kind zijii' ▼ader vertrouwt: »Gg hebt mij nu alles ontoomen," bad ik, )>waarmede ik Toor de mijnen dacht te zorgen; thans zult gg immers, lieve vader, zelf roor ons zorgen. Gelijk. gg genomen hebt , wat het onze was , zoo neem slephts ook ons zelren geheel en al, met alles wat wg zgn, in uwe iroawe banden ; want wg willen geheel de uwen ' zijn eo blgyen." Er bestaal een schoon lied, zoo ik meen, door een' Neuren« barger schoolrector Tervaardigd; het begint zoo: hoe wel te mod, o Triend der zielen, ben ik , wen 'kin u liefde. rast." Datzelfde lied heb ik dien morgen Yeel gezongen» eo ik kan zeggen , dat ik het » wel te moede zgn »" waar- Ofer het lied handelt, destgds regt krachtelgk onder?onden heb. Toen ik weSr zoo . digt bg mgn lief Ortenberg kwam , het was op een' zondag des morgens yroeg, dat ik Tan den heavel af het gansche stadje kon overzien , en toen ik nu in plaats van mijn woonhuis eene zwart gebrande piek gewaar werd , toen kwam mg inderdaad het water weär in de oogen. Ik vond de mgnen in het huis van mgnen lieven zwager , in hetwelk thans , na den dood zgner ▼roaw, Toor wie het geheele huis te klein geweest was, roimle genoeg was. Mgne trouwe echtgenoote Tiel mg weeoend om den hals , doch wg zeiden tot elkander : » de Heer heeft gegeren, de Heer hecft genomen, de naam des Heeren zg geloofd," eo toen ik eerst al mgne kinderen eo mgne oude moeder zoo oirgeschonden om mg zag, toen had ik mgn leed yergeten , en wg gingen te zamen in de kerk , die ook niet door de ylammen beschadigd was. Weei gg wat , zeide ik , toen wg des middags we£r bg ('Ikandcr waren, .tot mijne yrouw , ik zai een' tijd lang bg TO eenen meester als kneoht arbeideo , want * werkeloos kan ik niet bl^ren. Ik weet echter, dat onze scbuldeischers mg het geld , dat ik tot ket bouwen van ons vorig huis öpnam, nog vrel zullen lalen houden, en dan heb ik uit mg Den kleinen handel ten naasten bg nog zoo veel, dat wg, zoodra het voorjaar komt , een nieuw huisje zullen kunnen bouwen. Mag het dan ook wat kleiner zgn , dan het vorige , zoo zal daarentegeü onze tevredenheid des te grooter zgn. Wg VFoonden nu gedurende den winler in het aehterhuis van mgnen zwager zeer vergenoegd bg elkander, Slechls mgne moeder» die trouwens ook al in de tachtig was, bevond zieh sedert den schrik vregens den brand niet wd, daar zg bg die gelegenheid bgna mede verbrand vfare, vtrgl zg mgn klein dochlerlje naar buiten dragen vrilde , en daarbg een naar beneden stortende brandende balk haar den uitgang belette. Zg hield het met moeile nog eenige maanden op de beenen, eindelgk moest 2g het bed houden, dat ook haar sterfbed werd, terwgl haar einde teer zacbt was. In den laatsten tgd, toen zg zag, hoe wg ons af- alooven moesten , zeide zg dikwgis tot mg : » het zal u nog zeer goed gaan, mgn zoon, want de spreuk zegt: eert uwen Tader en uwe moeder op dat het u welga en gg lang leven moogt op aarde , en dat is het echte woord van God , dat in u vervuld zal worden, wgl gg uwe oude moeder tot aan haar einde toe veel goeds gedaan en haar geeerd hebt/' Toen de lente naderde, en nu het opbouwen van mgn huis een' aanvang zou nemen , had ik toch nog vele zorgen. Er was zoo" veel noodig tot den bouw en tot de nieuwe inrigting, want, daar de brand bg nacht uitborst, terwgl mgne huisgenooten sliepen, hadden zg niets uit den brand kunnen redden , zelfs de bedden , kleederen en het linnen- goed was mede verbrand, zoodat ik het geld, dat ik van de laatste reis had medegebragt, voor een gedeelte tot nieuwe kleeding mijner huisgenooten en tot andere dergelgke dingen had moeten besteden. Ik wilde niet veel geld van een' ander opnemen, want het geld was destgds, na den n oorlog , scbaarsch onder de menschen en dened hoog^ inte* reosen. Waoneer ik evenwel dikwerf in ledige oogenblikken en des nachts in het bed , als ik nie! meer slapen kon , de Teekuldige uif garen berekende» vraarin ik mg steken moest) en daarentegen de inkomsten zoo klein vond, dat hare schaal geheel in de hoogte ging, dan legde ik in deze h'gte scbaal de spreuk : beyeel aan den Heer uwen weg CD hoop op Hern ; Hg zai het wel mak6n , en dan kwam de schaal ife&v in evenwigt en stond rüstig. Want de bouw en de nienwe inrigting Toor mgn handwerk moest er toch eenmaal wezen ; ik was ze reeds aan de mgneh schuldig , ▼oor wie ik zorgen moest , ook kon ik mgne vorige schuld« eischers ran mgn tegenwoordig wekelijksch loon nimmer betalen. Op zekeren dag, het was juist palmzondag, die ?an mgne kindschheid af altgd een vrolgke dag ?oor mg ge- weest is, had mgne liere vrouw, die zieh sedert eenigen tgd ook te reel met zorgen gekweld had, des morgens het lied: Dbeveel gg uwe wegen" gezongen, en had daarbg geschreid. Ik zeide, lieve yronw, het lied, dat gg zingt, is wel een schoon , heerlgk lied , dat mg sedert dikwgls opgebeurd beeft, mqiar het is toch altgd een kruis- en troostlied, en ik ben heden zob wette moede, dat ik iiever een vreugde- , een lof- en danklied met u zingen en dankpsalmen bidden mögt. Hoor eens, hoe yrolgk de leenwrikken buiten zingen op den schoonen lentedag, en Dwe ovededene ouders , gelgk ook mgne overledene moeder , lullen daar boTen nog schoonere yreugdeliederen zingen, en £00 gg niet sedert eenige weken ziekelgk waart, zoudt gg ook ZOO bezorgd niet zgo."* — Mgne vrouw nam ter harte , helgeen ik zeide , wischte zieh de tranfen af en was geheel yrolgk met mg. Toeä yvg uit de kerk te huis kwamen, hoorde ik, dat oDze Graaf te Ortenberg gekomen was; hg had om mg gezonden en mg laten zeggen , dat ik bg hem kernen moesl. Onz<? Graaf ran Stolberg Wernigerode is een 72 seer vroom > goed heer , dien zgne onderdanen lief hebben , ab de kinderen bannen , Tader, ik vreesde dus niet Toor hem, maar ging getroost naar hem toe. »Meester Fahler»" zeide hij , » n heeft in den yorigen herfst een ongeluk getrofien met uw huis, en ik kan wel denken, dat gg thans beiorgd zgt wegens den nieuwen opbouw. Ik beb er juist geld liggen , en gij kunt hg mg zoo veel krggen , als gg noodig hebt, gedurende Tgf jaren zonder eenige Interessen." Ik dankte den goeden heer met tränen in de oogen; doch hg schudde mg de band; daarop ging ik naar bois tot mgne vronw , en bragt haar deze blgde tgding. Nu ging het schielgk met bouwen voort. Ik liet , na eenige beraadslaging , het nieuwe huis evenwel we^r even ZOO groot y en zelfs nog grooter , maken , dan het oude ; daarbg kreeg ik eene gelegenheid tot eenen zeer goeden aankoop van Yfol , en ik waagde het in Gods naam , kocht en Terkocht rervolgens nveSr met voordeel, en wgl ik in ' mgnen handel altgd zeer malig te werk ging, zoodat ik nooit meer gewin nam , dan ik met een goed geweten nemen kon, en mg daarbg steeds aan goede waar hield, kreeg ik ZOO Teel bestellingen , , dat mgn bedrijf bgna in het groote ging. Daarbg hield ik Yerscheidene knechten, en werkte zelf Tlgtig op mgn' winkel, had ook in mgn huis zeer weinig noodig » want mgne Trouw, die thans we^r gezond en wel te moede was, hield alles zeer zuinig bg elkander. HierTan was dan het gevolg, dat ik reeds in bei derde jaar na het bouwen mgnen heer den Graaf bgna zgn geheel kapitaal en in plaats van interessen den hartelgken wensch Tan Gods loon en zegen teruggeven kon, en thans nu het ygfde jaar sedert den brand Terloopen is, ben ik, zoo als men gewoonlgk zegt, geen' mensch iets meer schuldig» maar bezit nog iets boTendien , om aan behoefligen mede te deelen , en zai er ook , zoo God mg het leyen schenkt , bg mgne te huis komst aan denken , om nog ietis bgzonders Toor de weezen en noodlgdenden Tan mgne plaats te doen. Want hetgeen ik heden op de goederen Tan den beer 73 f ... Ridder Koenraad gezien beb, heeft mg zeer goed be- Tallen; en ik tracht, Code zg dank, thans niel kapitalen op te leggen of rgk le worden, maar ik wensch een ge- troawe bnishouder fe worden met het geleende talenU Dit is nn mgne weinig beteeketfende levensgescbiedenis , mgne beeren. Indien ik daarbg een weinig te wgdloopig en praatachtig geweest ben , en yeel Terteld beb , dat Yoor lolke beeren juist niet zeer onderhoudend was, dan yerzoek ik, dat zg bet niet kwalgk nemen, want een muscb weet Tan niets anders te zingen dan van zgn nest. Ridder Koenraad nam bet woord en zeide : beb dank Toor nw getrouw Terbaal ; gg bebt ons goede waar geleverd mgn beste meester , die ieder onzer op zgne wgze gebruiken kan* Ook de doctor nit Keulen, die naast meester Päb 1er zat , drukte hem de band en zeide : gij zgt mg nn eerst regt Tan barte als waarde landsman welkom; docb de officier scbeen zeer bgzonder aangedaan. » Deze eerlgke man," zeide bg,' »is bg zgne aanvankelgke begeerte naar geld en goed door zoo Telcriei Terzoekingen aangeTochten en er altgd uitgered of, als bg zicb er in bevond, bewaard geworden, wgl bet zgn aard was, niet te boog te klimmen, roaar zieh aan den lagen Tasten bodem te bouden. Aan zgne banden kleeft geen onregtmatig goed, maar nog Teel minder onscbuldig vergoten bloed. Wat moet ik daarentegen Tan mg zelTen zeggen ? — Deze mgne banden zgn bezoedeld met bet bloed Tan eenen mensch , dien ik mgnen afgod , der Talscbe , snoode eer als offer geslagt beb , ik kon niel Toor den Tal bewaard blgven , wgl ik mg niet door de-r moed beleugelen en leiden liet, maar wgl mgn boogmoed mg omboog^ sleepte naar louter grootbeid — ik ben eea moordenaar." Allen zwegen, met deelnemende aandoening; want aan de siem en aan bet gebeele wezen Tan den man kon mea wel bemerken, dat, »de moordenaar" niet meer in bem, en dat ook de boogmoed uit bem Terdwenen was. Hg zag rond en TerTolgde toen : Ik weet en geToel , dat ik 74 hier onder solkea beo» die sich. ?an harte kunnea fer- heugen oyer een' eondäar , die boete de6d ; waarom sou ik u dit genot niet yersehaffen, door u eerst wSjne groote eilende, en dan nigne genezing eo redding uit desehei te besehf^Ten; immers men £iet in m^ne leTensgeachiedenis overal die band doorblinken , die Dief den dood en het Terderf Tan de eiel des menschen wil , maar bare genesing en haar leven. Ik stam nit een öud, grafelgk huis , dat Toorheen in Bohemen zeer aanzienlgk was ; Tan ingne jeugd af heb ik mg eTenwel naar mgne möederlgke afstamming, Karel von Hochwarten, genoemd, en ben ook onder dezen moederlgken geslachtsnaam sedert mgne krggsdiensten tegen de Tnrken niet geheel onbekend. Mgn grootTader, Tan Taders zgde , was bg de bewegingen in Bohemen , die de nitbarsting Tan den dertigjarigen oorlog Teroorzaakten , niet werkeloos geweest; hem trof, wel is waar, niet hetzelfde lot met die mannen zgns lands, die kort daarna te Praap 76 onder bealiiianden hon leren eindigd«n, waaronder tele zgoer vrienden zieh bevonden, maar al z^ne goederen vrerden yerbeurd yerklaard en hg moest, ran al zgne eer* anibten ontzet , als een yerbannene , zgn Taderland Terlaten« let eemge geredde overblgfsels van hiin Termogen kwamen mqne ouders in Zwitserland, waar mgn grootvader geheel afgezonderd en uiterst bekrompen leefde en na weinige jaren stierf. Zgn eenige zoon, mgn Tader , Tond in deze afgesond^de leTenswgze geett behagen ; zoodra hg tot jon« geling was opgegroeid, ging hg (want zgne moeder was roeds oterleden) in onderscheidene krggsheren dienen; want nog stond het arme DuitscUand in de Tlammen ran den langdiirigen oorlog, in welken Trienden en Tganden op gelgke wgze hetzeWe Tertrapten en verheerden. Na het tloiten Tan den Trede begaf hg zieh, door Terschillende omstandigheden bewogen, naar het Bisdom Hildesheim, waar hg met hetgeen hg in den krgg Terworyen en met het oTersebot Tan zgn onderlgk vermögen zieh een klein landgoed koeht. Hier leerde hg mgne moeder kennen , ideed aanzoek om hare band, en haar Tader willigde de neiging Tan zgne dochter in» Deze echt was Tan körten duur; die doistere schadaw der Talsche eer, die later mg^ tot den diepen Tal bragt, beeft ook mgnen Tader ten Terderve ge« strekt; hg Tiel in een tweegevecht. Toen men den zwaar gewonden in ous huis bragt, en hg kort daarna in de armen rngner teedere moeder stierf, was deze, zog als men m^ Baderhand Terbaald heeft, sprakeloos en ^. Het was ech- ter, kelaas, niet de stilte der gelatene onderwerping en bedaardheid, maar: die Tan Tcrslgfd mäkenden schrik en Tan Tertwgfeling. Toen zg eenige uren na het oVeHgden Tan mgii* Tader uit hare Terstgnng der inwendige smart we^r tot zieh zelTe kwam, en zgn bloed aan haar kleed, doch naast haar het Igk zag, welks konde band zg nog allgd in de band Tast hield , zeide zg : ik kan niet schregen , maar ik Toel, dat de brandend heete tränen zieh naar binnen als 'tware in mgn hoofd uitstorten. God geye dat mjjne ziel gezond möge blgyen; en ik hoop eu wensch, dat ik spoedig sterTen zal » anders moest ik bedacht zgn Toor ragn yerstand. De hoop mgner arme moeder werd TerTuld. Zg stierf door oTermaat Tan smart » toen men haar op haar aanhoudend verzoek, wgl eene längere weigering haar misschien tot waanzinnigheid zoude hebben doen OTerslaan, nog eens bg het Igk haars mans toegelaten had. Zg had Tan het oogen- blik afy dat men mgn' gewonden Tader tot haar bragt, tot aan haar einde toe »geene tränen gestört , cn ook', zoo als het schgnt, aan niets anders gedacht, dan aan baren oTer. leden man; want hoe teeder zg mg Troeger, tot aan de oogenblikken barer harde beprocTing, bemind, en gedurig onder hare oogen' gehouden had , zoo Terlangde zg echter Tan toen af nimmer weör naar mg , ja zg had , toen de kindermeid mg tot haar bragt, om haar door den aanblik Tan haar kind te troosten, in het eerst zoo als het scheen mg in het geheel niet opgemerkt, en toen ik eindelijk in hare armen wilde wezen, bijna als met tegenzin zieh Tan mg afgewendy en gewenkt, dat men mg we£r zodde weg- brengen. Ik was destijds, toen mijne beide ouders stierTen, eerst sedert kort gespeend; ik kan mij dus Tolstrekt niets meer, 77 noch Tan mijoe anne moeder^ noch van mijnen vader her«* ioneren. Men bragt mij naar ingoe grootoaders, die op een' aanmerkelgken afsjtand van ons destgds een slot be« ffooDden, dat aan de familie toebehoorde. Ik kwam toea iozonderheid onder het opzigt mgner grootrnoeder en Tao eene tante , die , mgns erachtens , m6t te groote teederheid aan mg hingen, en mgne kinderachtige ondeugden te vöel orer het hoofd zagen« De eerste herinneriogen , die ik uit mgne kindschheid heb overgehouden « of door hetgeen men mg later Tertelde, vre^r in mg opgewakkerd zijn , doen mg met regt Termoeden , dat ik een zeer trotsche en heerschzuchtige knaap geweest ben« In het spei met andere kinderen wilde ik altgd de eerste zijn , allen» moesten mg gehoorzamen » en wanneer iets niet naar mijn' zin ging , kwam ik aanstonds in de he?ig8te misnoegdheid. Het liefst speelde ik soldaatje met mijoe kleine makkers, waarbg ik altgd de hertog of een reldmaarschalk zijn wilde, en daar ik het Toornaamste kind ifl ons dorp was , en niemand yan de mgnen mg tegensprak , en nog Yeel minder mg bestrafte , zoo groeide mgn onafhan* l^elgke, stijfhoofdige aard met elken dag aan. Wanneer (lan ook somtgds mgn' grootvader, die mg overigens, wgl. het podagra , en andere ongemakken des ouderdoms hem aan >gne kamer en aan zijn leunstoel boeiden, slechts zelden zag, iels Tan mgne ondeugden onder het oog of ter ooren kwam , w hg mg straffen wilde , dan spraken mgne grootrnoeder en tante, dikwgls zoo, dat ik het hoorde, daar tusschen. Och laat hem maar begaan, zeiden zg, hg is immers Tan krggs^ haftig bloed en dapperen moed, wie weet, welk een groot en aanzienlijk man er nog uit hem wordt. Et] juist zulke woorden , schoon ze ook niet in allen ernst gemeend waren, waren olie in het Tuur, dat destgds reeds in mg .brandde , want zoodra ik maar begon te denken , ^as het mgne heerschende gedachte : dat ik eens een zeer groot door de geheele wereld gCTreesd en geSerd man wilde worden. Ik wilde in den krgg gaan , en daar zulke daden 78 Yerrigtea » dal de heele wereld er oirer Terbaasd an Tenchrikt aoade slaan. Hen zou denken, dat eenc gedadite aan den oorlog en aaa het oorlog yoerea in een kind van mgn' ouderdom , /en in hetgeen mg mngaf , en in de omsUndigheÜen » in wd^Lc ik deilgda leefde, in het geheel niet zoude kunuen opkomen. De woonplaals mgner grootoaders lag in eene streck» OYer welke zieh al de gruwelen Tan den dertigjarigen oorJog meer dan eens hadden uitgestort; welker bewoners den beker des Jammers tot op den bodem hadden moeten uitdrinken. Hgkn in het rond zag roen destgds niets dan muurwerk Tan Terwoeste dorpen en Tlekken; toen mgne grootoaders het familieslot, in hetwelk wg toen woonden, Toor het eerst we^r betrokken — het had kort te Toren, dat men mg tot hen bragt , plaats — Tonden zg » behalTe het raste muurwerk niets meer Tan al hetgeen, waarmede Troeger de ledige rnimten geTuld waren; en ik zelf kan mg nog herinneren» dat men in Torscheiden kamers en Tertrekken Tau het sloty die nog niet we^r bewoonbaar gemaakt waren, wgl onze kleine familie ze niet noodig had , de bloedvlekken aan de wanden en op de Tloer ontdekte, die deels yan den moordlust, deels Tan de wenden, der meermalen hier heen gebragle, ziehe Soldaten, getuigden. Wanneer men in het allengs we^r opgebonwd wordende dorpje onder de puinhoopen der afgebrande huizen eenen kelder oprnimde, TMid mea hem gewoonlgk opgevuld met de geraamten dier Toormalige. bewoners des oords, die hier in plaaüa Tan de gehoopte. schuil^ats, door moordzuchtige krggslieden den dood geTondoB hadden. Het grgze haar, dat nog aan de schedels hing, alsmede hetteederkindergebeente, Terrieden,' dal meu biet ^ noch dep hoogeu ouderdom , noch den zuige- ling Ter$€hoond: had« Eea oord , in. de aabgheid tau ons alot , was inzonderheid berucht wegens. de sporen? Tan de: gruwelen des oorlogs, die daar ge?Gfndien wierdeu:: helt: waren de puinhoopen Tan eeoD Toocmaügi door zgnen bouw en zgne ligging ongemeen r9 flterk lidderslol , dat in vroegere iijden tot de bezittingen vao die von Ho all warten behoord had. Eerst ver- scfaeidene jaren naderhand had een oude herder, dien mep aagaf > dat hg daar Tele in den oorlog begratene schatten gevonden had » behend gemaakt , wat de woede des oorlogs in dat slot had achtergelaten. Ik was destgds een knaap Tan omstreeks Tgf jaren; ik rnstte niet, roordat mgn grool> moeder en tante mg den ouden jager medegaven , om nset mg naar het oude slot te gaan. Daar stond ik en zag met een' lost , zooal$ die in het afgrgzen zelf ligt , hoe de men^ schen^geraamten er werden uitgehaald , in welke eens zielen' woonden , die op deze plaats de bitterheden van den dood in veelvuldige mate geproefd hadden. Was het niet akof er yan mgne kindschheid af een aafd> der arenden> of lieyer der gieren , in mg woonde , die zieh Terzamelen, waar het aas is; die op den renk af naar de- Terschrikkingen der graven en des doods trekken. Toen ik den weg naar deze moordplek wist, waar, zooals men Terbaalde, meer dan zes honderd geflugte landlieden^ zonder onderscheid yan geslacht en ouderdom, te gelgk door de kroaten geslagt waren, sloop ik reeds als knaap dikwgls naar boven; zelfs bg het yallen yan den.ayond en bg manescbgn, waut ik kende de yrees niet, bragt ik er uren lang door; had ik iets yan geesten geweten, ik zon ze te Toorschgn gedaagd hebben, of zij zouden, indien er zulke spoken waren mg ongeroepen yerschenen zgb. Dat zelfde oude slot, met zgn heog, de y^woesting^ tak>-^ tend, mntirwerk, werd echter kott daarna eene soort v^itt school yoor mg , die yoor mgo. y^lgend leyen niet «oiider geyolgen gel>leten is« Ik yond daar yan tgd tot t^d, dien ouden schaapherder , denzelfden, welken men nagaf, dat bg een schatgrayer was. Dtt was hg nu wel niei, niaarhij droeg wel een' schat' in zieh , dien ik ab knaap yeel hooger schatte: het was de- onnitputtelijkheid der yerhalen' yan gebenrtenissen ; die hij zelf ' g^i^n en ' onderyond^n had^ De oude htd al»' soldaat hbt grootste gedeelte van' dcfn 80 dertigjarigen oorlog mede gemaakt , en zelfi eeoige jaren in de Tejietiaanscbe seedienst tegen de Türken gestreden; hg •prak ZOO gaarne en met zoo reel geestdrift van zgne kT^gs- togten» beschreef de toedragt ?an elken afzonderlgken slag ZOO aanschouwelgk , dat het mg in mgne levendige verbeel- ding Toorkwam , alsof ik midden in den rookdamp van het donderend gesehnt, en tasschen blinkende ziYaarden was» soms sieepte het mg zoo weg, dat ik met beido armen rondslaan, en daarbg , in mgne yerbeelding, alsof ik te paard zat, Buppelen en springen moest. Bg zulk eene ge» legenheid zeide dan de oude herder r » Geef maar tgd jon- ^ctf gg znlt nog vroeg genoeg op het rozenbed komen, waar in plaats van doornen scherpe zwaarden , in plaats yan danwdroppels geweerskogels zgn. ^ De oude herder, die ik' bgna dagelgks opzgne weiden opzocht , en die des winters meermalen , wat ik er bij mgne grootmoeder en tante niet zonder tegenkanting had doorge- kregen , mg bezocht , moest ook iets Tan de natuur der doodenyogels aan zieh hebben ; de geschiedenissen , die hg het liefst en Yaakst Terhaalde, waren te?ens de yerschrik- kelgkste. Midden in zgne yerhalen oTer de Toorvallen ?an eenen slag, verloor hg zieh in de beschrijying der ontzet- tende gruwelen , welke de bloeddorstige verwilderde scharen Tan Soldaten in steden en dorpen jegens de onscboldige bargers en boeren gepleegd hadden. Zeker is het, dat ik toen geTaar liep, dat alle kiemen Tan menschelgk goToel , die in mg lagen , zouden uitsterTen , en mgn hart eene geheele Terharding zoude ondergaan. Dan, de nederstorting in de diepte, waaruit ik ten laatste ontwaakte, zou ten minste tegengehouden worden, opdat 81 • ' zg m^ oiet geheel en al Terbrgzelde en Ternietigde; daat- Toor werd destgds in mgii twaalfde* jaar gezorgd. Mgn grootvader ivas gestorren; na zijnßzi ' dood bevond men, dat de omstandigheden Tan ons vermögen in een^ zeer ongunaligen toestand waren, i^ant' de familie;had in den oorlog bgna alles verloren, en had, zoolang de oude beer leefde, zicb meer door bet crediet van den naam en bet TToeger aanzien des buizes staande gebouden, dan door eigen inkoraen« De Teldßn en goederen badden destgds weinig wiaardet waat het land lag nog zoo woest en oqtyolkt , dat er naauwelgks banden genoeg te vinden waren tot de bebon* wing Tan de belft der bnden, welke braak en woest lägeti« Ofschoon dus een gedeelte onzer goederen verkoebt werd , bragt zulks.locb zoo weinig. op, dat mgne grdotmoed^r en taDte, nadat zy mij naar Hildesbeim in eene yrgscbdöl Toor joQge adelgken gebragt badden , beiden in een klooster gingen. Zij weenden bitter bij bet afscbeid van mij; dooh ik Terhardde mijn hart, zoo ver bad ik bet in deze kunst recds gebragt; want bet scbrerjen, dacht ik, paste TOor mij niet. Z.00 kwam ik tocb door Gods goede bescbikking onder mannelijke toobt en opzigt,- dat Toor mijne losbändigb en ^erwilderde zinnen zoo noodzakelijk was. Naar den «wil mijaer grootmoeder zou ik thans t)p eens een geevtelijke worden , en inderdaad , deze stand sobeen mij in .den toen- maligen vredestijd nbg de günstigste uitzigten en ver wach- ^gen te beloven* Dei. zoo %eer met mij ingenomen vronw W mij op onze reis naar Hildesbeim zeer veel van bßt Igdak gesprokcn, dat ikdpor mijne adelijke geboort'e in den geestelijken stand * zoude kunnen maken ; ik kon zeet spoedig een booge ptelaat, een vbrstelijke aibt , ja een bisschop wordion, die even als een ander vorst zijn' bofsloet , tija' Yorstelijken paardenstal vol scboone paarden, zijne Aschen vol jaagbaar wild bezat. Doch boe begeerig ik 6 82 ook reeds toen naar hoogea rang en ^vaardigheden was, konden deze gesprekken ioch>jgeen' ingang bij mij Tindea; de zia stond mij geheel naar den soldatensland. Hoe zwaar moest het mg na bg zulk eene neiging en bg de gewoonte ^an de onbcperktste vrgheid yallen , te zieo, dat ik mg thans op eens in eene bgna kloostcrigke beperking bevond. Alles wat ik rondom mg zag; stond mg tegen, dag en nacht pgnigde mg de begeerte om uit deze gehaafe muren te komen. Een andere , Yreesachtige knaap zoa waarschgnlgk van heimwee geschreid hebben ; "doch ik knarste op de tanden en verkropte mgnen hevigen toorn in mg zelven, echter zoo, dat ik hem overal, waar mgne onmagt zulks vermögt , merken liet. Want ik sprak geen woord, antwoordde ook niet, wanneer de leermeesters mij Troegen; als de andere knapen zaten, dan stond ik» als zg stonden, ging ik zitten; de schoteis met eten, die men rag voorzettCy liet ik onaangeroerd staan; in het bed , dat voor mg bereid was , ging ik niet liggcn ; ik had dikwijl<« gehoord, dat honger den dood kon'veroorzaken, ofschoon ik zelf nog nimmer honger geleden had ; ik wilde lieyer sterven, dan in deze school leven. » Laat den wildzang maar pruilen, hg zal wel mak worden^' zeide de opziener der^school, een oud man van een verstandig en sterk voorkomen , tot mgne medescholieren , die met afschuw en verbazing mgne brutale handelwgze aanschouw- den; de jongens lachten (Jlb dat gezegde van den leermeester, en dit yerdroot mg zoo zeer, dat ik bgna, voor de eerste maal sedert mgne vroege kin()schheid , geschreid hadde, geschreid van kwaadheid. 