title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: Hoewel de ijldomheid is, in des res fierere gifte moet het heilap, ook voor bevoordeling der rust, worden toegediend. Het aller-gevoeglijkst geeft men hetzelfde des avonds; gemakkelijk vindt men daarna den volgende morgen den lijder bedaard, met zijn pijnen grootendelijk weggenomen, in een softe uitwasmaking, de tong vogtig, de pols leniger langzamer en ruimer. In de geheele geneeskunde is geen zekerere en blijkbaardere hulp dan deze. In de minste gevallen is het noodzakelijk met de gift van het Aleulfap enige dagen na elkaar aan te houden. Wanneer men twijfel, kan men de bloedrijkheid in het hoofd de goede werking van het heilap bemoeilijken, of wanneer men uit het kloppen der hals- en slagaders, eenige roodheid der ogen enz. een geneigdheid tot ontferking der hersenen vermoedt, dan vereist het de voorzichtigheid, dat, in een hevige ijldomheid enz. Men geeft het heilap toediening, een genoegzaam aantal bloedzuigers aan de flap van het hoofd en achter de oren te doen leggen, ook in alle gevallen het haar kort afnemen, en het hoofd met koude doeken deken. Er komen ook gevallen voor, waarin, wel is waar, de gal de prikkelende stof is, welke die ijldomheid verwekt, waartegen echter alle opdosende en den stoelgang bevoordelende middelen niets vermogen, ten ware dat die krampachtige toestand, welke de gal-stof, als 't ware, opgeblazen is door het Aleulfap, weggenomen fysieke stoelgangen ten grooten voordeel van de lijder in directe stoffen, veranderde. Het is ook aan het oogmerk voldoende, dat men met behulp van het gebruik van het Aleulfap het aanhoudende koortjs en warmte en krampvoorde bij koortsen, die de scheiding van de ziekte belet en den lijder in groot gevaar brengt, behalve dan een lauwwarm bad, het Heilap onder de opgenomen omstandigheden niet zelden een geweldige echter een geoefend en ervaren arts verstand, om die gevallen te spelen. De oplossing in koos is het mogelijk, dat een gift Opium de tot daar toe vruchten op de onderbuik zocht. Buiten de ijldomheid brengt ook de stoestand van kramp- en spierprikkingen gewenste werking te weeg. Hier toe is het meest van het Aleulfap toepasselijk, nauwkeurig te onderstreken en te beoordelen. Bij halve een, zachtwerkende zout-mixtuur, en dronk van een afgekoeld glas van Kamilleblaadjes. Verloop van twee dagen zo hevig dan de lieve R. In een hevige koortsachtigheid. Ik vond de pols des avonds van een gemanipurde kracht ennelleheid, de eerste weggen, naar alle waarschijnlijkheid, gezond. De liederen bad de twee voorgaande nachten in het geheel niet gefaapt, maar met wilde kracht doorgebracht, en de volgende dag eerder flauw dan beter te zullen worden. Dan nam ik, zonder enige bedenking mijn toelichting tot herstellend en gaf hem 30 druppels Laudanum. Liquid, op eenmaal. Op den volgenden morgen was, als herstel verdwenen, de pols volkomen natuurlijk. De lijder had gerust geslapen, uitgewaasd, en was binnen weinige dagen geheel genezen. Een jongeling van twaalf jaar was door zijn moeder, die door verzuim aan een roetkoek overleed, besmet geraakt, en werd door een hevige koorts aangetast. Hij gebruikte eerst donder in den beginnen, een brakmiddel ontlastte echter weinig gal, daarna ook een afrekbel van Temarinde met eenige zout enz, in zulk een giste, dat hij dagelijks om de drie of vier ontlastingen had. De tong was niet zeer vuil, en de zich in de lichaam wegen ontwikkelende vuiligheden waren van geen aanbelang. De lijder lied zo lang als de koorts aanhield, doch niet uitermate sterk; de pols behield een genoegzame sterkte. Ik verordineerde alleenlijk rijklijk van de dranken, droeg zorg dat hij dagelijks ontlasting had, en deed het overige aan de natuur over. Om ongeveer de veertiende dag der ziekte was de koorts zeer verminderd, de pols bijna natuurlijk, de eerste wegen waren gezuiverd, alleenlijk had hij sinds tweemaal 24 uur niet gefaapt, en de hoofdpijn was in plaats van zich te beteren, toegenomen, hevig en pijnlijk geworden. Ik gaf des avonds 18 druppels Laudanum, doch de kleine lijder was na verloop van een uur nog niet het minst gerustgesteld. Ik diende hem terstond nog 10 druppels toe, waarop rust en slaap volgden, de hoofdpijn geheel genezen, bleef, en die jongeling zonder enige hindernis zijn gezondheid weersta wederom te beurren. Nu zal ik vlechts nog een dag tegen overgaan, waarin het Opium in de ijle hoofdigheid ontzeggelijk werd toegediend. Een man van middelbaar ouderdom, van een sterk en gezond lichaams-gevoel, kreeg waarachtiglijk door bevalling de toen heerschende rode koorts. In het begin was zijn hoofd zeer sterk bezwaar, en hij verloor spoediglijk zijn krachten. Een braakmiddel had weinig vuile stoffen ontlast; een mengsel van 7@marinde, zout enz. bewerkte menigvuldige geheel waterloze, vlechts lige geel geversde stoelgangen zonder enige verlaging; de lieder werd alleenlijk daardoor krachtloos gemaakt, de pols werd zwakker; de tong was zuiver en de onderbuik uiterlijk aan te voelen. Men diende hem thans met een afkooksel van Kina toe, met Spiritus Mindererii en een weinig Zoffmans druppels, en wel met zulk een goed gevolg, dat de pols zich meer verhief en langzaamer werd, en alle omstaande dingen een spoedige genezing schenen aan te kondigen. Doch omstrend den zevenden dag van die ziekte neemt die man, die zijn hoofd nog sterk bezet gevoelt, in den nacht uit eigen beweening, een braakmiddel: daardoor werd niets van belang ontlast, op nieuw de laatste zwakheid bewerkt en de koorts, met alle bijzondere toevallen verärgerd. Men ging weer om het Anand over en liet dezelfde aanhoudend gebruik. Zelden gaf men tusschen beiden (een weinig van het drankje van Riverius). (Geduurende het gebruik der Kina ontwikkelde hij, zich thans, bij het aanhouden der koorts, veel stoof in de eerste wegen, dat uit de aanmerkelijke spanning en zwelling van den onderbuik, uit de menigvuldige winden, die hij van onder kwijt raakte, uit een eenigzins beïnvloedde topografische situatie, uit her en walgende soms braakwanden, na het inneemen van het afkooksel van Kina, uit de gestaagde drabbige, en een verkeerdel zetveld bewerkende pis (urine Jumentofa), uit de toeneemende bedwelming in het hoofd en de beginnelijnen van ijlerhoofdigheid enz. duidelijk genoeg bleek: Men vloog geen acht daarop, men ging met het gebruik van de Kina door; schoon de zwakte zo groot niet meer was, en hield het lichaam door kijven open. De koorts was, naar de pols te ordenen verminderd, doch omtrend den zestiende dag begon de ijlerhoofdigheid, die tot daar toe van weinig belang en niet aanhoudend geweest was, geweldiger te worden. De lijder bleef aanhoudend onrustig, ging in het bed over en zette, gaf nog blijken van vele sterkte, vroeg naar zijn kleederen, wilde uitgaan en sprak veel hevigheid enz. Hij leek. meer naar eenen dolzinnigen, dan naar eenen kranken, die zich in een gejuichende koorts bevindt. Men schreef hem eenige avonden naar elkaar het Jodium voor, doch de ijle hoofdigheid vermeerderde na deszelfs gebruik en die man was bijna niet meer te bedwingen. Nu werd ik eerst gehaald, en, na overweging der omstandigheden, beweerde ik toen, dat de oorzaak van dit alles gelegen was in de overpooping van vuiligheden, welken zich eerst bij het voordoen der koorts in de eerste wegen ontwikkelden, waarop men niet genoeg gezicht had, daar men diezelfde door het herhaalde gebruik van Kina en des Jodiums velemaal had teruggehouden en opgeblazen. Ik schreef derhalve een afkooksel voor van: Graswortel en Paardenbloemen, wat zand en een weinig zout voor mengde; zulks bewerkte eenige ontlastingen van drekstoften, de aandrang hield op, en de lijder spoedde nu zijn verbetering ten gevoel. De volgende geschiedenis van een ga lkoorts, die naderhand in een rottende koorts veranderde, mag, onder anderen tot een bewijs verklaren, dat men zelfs door het gebruik van Opium de ontlastingen van drekstoften kan bevoordelen, indien er namelijk kramp of prikkeling zulke beïnvloedende ontlastingen verhinderen. Een man van omstreeks dertig jaar, was een oploopende en driftige auteur, die dikwijks aan een ophooping van galagtige en scherpe stoffen in de eerste wegen onderhevig, en bovendien zedert eenige tijd meer aan verfstoppingen in de onderbuik ingewanden behept, had in den voorgaande winter zich meestal gerègd. Na verloop van eenige dagen begon hij over onvoorzichtige hoofdpijn, over loomheid der ledematen en een gejuichende koorts. Wilde ik maken in den mond, zent hij klaagden. Des avonds gebruikte hij enige giften uit de Arcan. Duplicaten, en de volgende morgen elk kwartier een ontbinding van drie greinen braak-wijn in gedeelten voor dat er braakwerk opvolgde. Die man plagt altijd bezwaarlijk en niet dan met de uiterste moeite te braakken. Des te reis raakte hij in den beginnen bijna bij anderen kwijt dan het water, dat hij op dit Braakmiddel had gedronken. De misfit had echter na verloop van vijftig minuten een verbaasde menigte zuiverde gal over en na herhaalde ongemene hoeven gaf hij een verbaasde menigte zilveren gal over. Hij had tevens een waterige stoelgang. Dit braakwerk duurde zo lang en zo heviglijk voort, dat men bijna voor enig gevaar scheen te vrezen. Doch door het drinken van enige koud water, met een weinig halfiers Elixir vermengd, bedaarde zulks, wel is waar, de lijder behield echter de gantse flapperlooze nagt door walging en geduurde met fluitjes trekkingen vergezeld door pijnlijke optischingen uit de maag, zonder iets van boven te ontlasten. Des morgens dronk hij enige warm thee en gaf daarop nog een weinig gal. over. Des niettegenstaande hield dat geweldige walgen en die pijnlijke oprispingen steeds aan. Het mengsel van Riveer en andere inwendige middelen, die men daartegen probeerde, werden weder uitgebraakt; krampstillende klieren, opwekkende stovingen en vrijvlievende oplossingen rond de maag hielpen niet. Niet dan koude Fijjer met vertering op de kuip van het hart gelegd, deed, na dat het gehele lichaam gedurende eenige minuten door de hevigste huivering was aangetast, die toevallen af kwamen echter na verloop van een uur al weer om ten voorbeeld. Aan de pols was voor daartoe bijna niet koortsachtig te bespeuren. Nu gaf ik hem dertig druppels Laudanum met een weinig wijn, waarop die in een hevige hoofdhoofdigheid en geweldige poging om te braakken op hield en de lijder geheel zwellend werd, ook die nacht door tamelijk slap. Ik diende hem thans een mengsel toe uit een afkoeling van Zamarinde, Manna, Polychlorazout en sap van Citroen, waarop de lijder den volgenden morgen moest gebruiken. Doch omstrend den morgen — op den vierden dag der ziekte — begon die geweldige poging om te braakken opnieuw, kon de geneesmiddelen en bijna elken drank in het geheel niet verdragen. De pols was verklaring opgezet, en ik liet hem toen acht onzen bloed op den arm afstappen, om soms een ontfiletering van de maag voor te komen, ook een verzachtende en krampstillende stoving uit Kamillebloemen en bleekkruid enz. rond de maag leggen, her af. Gekwetst bloed had geen korst. Ondertussen duurde de opklaring uit de maag zo onontwormend voord en was voor de lijder zo gevoelig, dat ik zulks nog eensmaal door het Open moest doen bedaaren. Des avonds liet ik met een afkooksel van 7 amandelen met Salep een begin maken; dit kon haar maag thans verdragen, de geneigdheid voor eenden. Kend keerde niet weer, hij ontlastte galafijne stoffen, en uit de pols en de overige omstandigheden bleek het duidelijk, dat de lijder een ware gal koorts had. Tot op den negenden dag werd de Tammarinde, daama, in plaats van de Salep, met zout en Mans gemengd, voorgegegeven, en ter zijnen gewoonen drank bij afwijzing een afkooksel van gedroogde en klein gestampte zuur kersenzaan, gedroogd water, thee van Camelia bloemen enz. genuttigd. Dit geneesmiddel bracht behalve de klaarheid ook een rijke ontlasting van dikke galstoffen te weeg, de koorts was matig, de pols behield een genoegzame sterkte, de lijder bleef volkomen bij zijn verstand. Op den negenen dag werden de stoelgangen menigvuldiger, dunner, daama pikzwart, ongemeen flinkend en rotzorgend, de pols verloor zijn tot hiertoe behouden kracht, werd klein en zacht, de krachten namen zichtbaar af, en er openbaarde zich een veelvuldig koelvlastend zweeten; met een woord, hij was door een rotkoort aangetast. Het afkooksel van Kina mocht een gering bijvoegsel van Tammarinde zijn, het maakte dat drinken van wijn, klaar te zijn van King en Kamfer namen die beier binnen den tijd van drie dagen weg, de pols en de krachten namen weerom toe, de stoelgangen hadden die rotzorgende hoedanigheid niet meer, en werden weer zuiver galafijn. Men had in deze dagen op den raad van een anderen geneesheer, die daarbij gebracht was, op citrool-zuur in zijn drank te geven. Eden daan, en in den nacht na den elfden dag werd dit van hem gegeven - zonder zijn toestemming. Op den twaalfde dag, des morgens, waren alle lichaamsverhalen verdwenen, de onderbuik was meer gespannen, hij had een hooggezette en harde pols, de tong en de huid waren droog, ontlasting werd slechts door de klaarheid van de klachten bewerkt, de lijder was onvustig en beneveld, kortom, de hele toestand gaf prikkeling en kramptrekking te kennen, waarvan onbetwistbaar het Zitronenaur heeft geen geringe aandeel gehad. Ik schreef destans, behalven een mengsel van Tamaminde, het menigvuldig drinken van een terfstel van Kamille-bloemen voor, waarvoor de ouder zeer gaarne gebruikte, en waarvoor warme vloeistoffen op den onderbuik leggen. Daarop volgde enige verligting en de uitscheidings werd weer rijklijk hersteld; doch, op den nacht werd alles erger, menigvuldige dunne afgangen openbaarden dat van zeven, die in het geheel geen verligting te eigen brachten, de pols begon te beven, een onmaatige en nutteloze zweten kwam ten voorschijn en tusschen beide herhaalde koorts, deszelfs vlam werd klinkend, de oogen toonden vuurig, in de spieren van het aan gezicht ontdekte men kleine krampachtige tikkingen, de lijder was zeer nervig, Ik. Het nut van het Heelkraam Vreesde voor ijlhoofdigheid en stuiptrekkingen, en gaf hem uit die hoedde op den dertienden morgen, om de over het hele lichaam verspreide krampachtige prikkeling te bedaren, acht gram Moschus. Toen ook daardoor, na verloop van drie uur, geen enkel teken van beter scheen bewerkt te worden, stapte ik zonder enige bedenking naar de Heelkraam over, en gaf hem op twee en dertig druppels Laudanum Liquidum. Daarop volgde welras een vaste slok, waaruit echter de lijder elke twee uur meer eenige ongerustheid ontwaakte, en alsdan eenige kopjes van het afweken van Camillen gebruikt. Des avonds werd de ontlasting door een klijsters bevoordeeld, hij had een tamelijk gerusten nacht en brak 'dezelfde veel al met slokken door. Op de veertiende dag ontstonden er vanzelf, zonder dat hem enig buikopenend middel gegeven was, veelvuldige ontlastingen van een dikke, zwartbruine en galachtige dreck-stof tot zijn ongekende verlichting, de lijder werd bedaard en alle toevallen van kramp trekkingen waren verdwenen. Klaarblikkend werd deze gunstige verandering enkelijk en alleenlijk door het wellabbeken van de vorige dag. Van de vijfde dag af werd met zachtlokkende en oplossende middelen voortgegaan. Het bleek duidelijk dat de verstoppingen der galachtige en zwarte dreck-stof, waarmee de lijder sedert geruimen tijd leed, bijna volledig waren weggegaan. behebt was,- ‚losgemaakt en ontlast werden; "want tot op den dertigften dag der ziekte werd er dagelijks eene menigte papägtige, \deels zwar:- deels geelägtige drek-Itoffe ontlast, 'Thans voelde men ook, dat de onderbuik pgeheel zacht, en, bij een naauwkeuriger onder- 20ek, dat hij van alle; verfoppingen bevrijd wwas, de tong, die de geheele 'ziekte door mer eeene bruinagtig-zwarte korst bedeckt wäs, had »zich volkomenlijk gezuiverd, de lijder beson Ilust tor eeten te krijgen, en verkreeg langzaa- ımerhand zijne gezundheid weder, welke zedert üdien tijd veel. beter is, dan zij vöör.zijne zick- te was, wi 3 ” CISHSHSHCHTIGISICHTIGDSIHGITHTIHTHITHTIGH ED ! HET NUT DER SMEERIGE OLIE BI] HET DREKBRAAKEN (ILEUS) ' Ik houd her geenzins voor geheel overtole ilig, den geneesheeren her overlung bekend ge- tuik der fmeerige olie bij ecne hardnekkige buikverftopping en bij her drekbrauken op nieuw dringend aan te beveelen, vermids ik hier en ix SS VW. See dar. In de nieuwe werken breedvoeriglijk verhaalde gevallen van den Dood, welken een doodlijke uitkomst hadden, toch men alle mogelijke bekende middelen ter bevoordeling van de ontlasting aanwendde, en evenwel de olie niet, welke ik toch in het geheel niet gaarne daarbij zoude misbruiken. De olie helpt meestendeels, waar alle overige middelen vruchtloos zijn, en zij behoorde ten alle tijden Een der eersten te zijn, waartoe men bij een hardnekkige buikverstopping zijn toevlucht neemt. In de meeste gevallen is een piekling en kramp in het darmkanaal de oorzaak van de hardnekkige buikverstop, al waren de afgeleide oorzaken - de aanleidende en flosselijke oorzaken - nog zo verschillende. De gevallen, waarin een werkende verrijking van het gedarmde plaats grijpt, bij ingeklemde breuken - of wanneer een inwendig gezwel het darmkanaal drukt, wanneer een opzwelling en verharding van deszelfs rokken op een plaats den weg verhinderd of toefluit - deze rekene ik daar niet bij, gelijk ook die gevallen, waarin een verharde drek-stoffe, een klomp van doorgekookte kerzen stukken, kluwen van wormen enz. het darmkanaal verstoppen; nogthans gaan ook deze. Zelf laatste gevallen gemeenlijk met prikkeling en krampachtigheid. Kerze — Meerdere zijn len. Bij her deserwekken. Van de drekbrakken heb ik gezien, waarbij geen andere oorzaak was voorafgaand dan fiber schielijk verwijderen van koude na de verhitting. In dit lichaam; deze oorzaak kon bezwaarlijk anders werken dan door het verwekken van een prikkeling in het gedarmde, welke de worm Beweeging der darmen vermindert; of tot een krampachtige spasme van het darm-anale op enkele plaatjes aanleiding af. Zou dit niet rheumatiek, hool en galagtige scherpe tofen, winden, wormen en opstijgingen, die heden tot de voornemste oorzaken van de drekbrakken behooren, deze ziekte — welke in een hardnekkige, in het algemeen met koliek-lijnen en vervolgens met brakken verziekt, wordt beschreven — enkel en alleen door een hevige, kramp en ook wel ontwekkende prikkeling in het gedarmde, voordragen? Zelfs de Folvulus, naamlijk ineenkniving of uiteinden van het genieten, die men soms in de lichamen der in het drekbrakken overledenen vond, zou dit wel op een andere wijze zijn ontstaan, door de een of andere tegengestelde prikkeling veroorzaakt, verkeerde beweging, door een ongeregelde faamentrekking en trekking van den gevoeligen spierigten rok, die het gedarmde vormt? Naar deze reden bijna in alle brakken een prikkeling en krampachtigheid in het gedarmde aanwezig en de naaste oorzaak der hardnekkige buik-verstoppen is het ook klaarblijklijk, dat een smeerdje en brekende olie, als een zeer vermogend, de prikkeling verminderd, verzachtend en glibberig makend middel, mede tot de voornaamste in deze ziekte behoort. Al waar grove vermindering van de spier-actie en pijnlijke druk in de buik zorgt. harde drek-volgen het: darm-kanaal werkelijk vertoppen, daar de olie door verzachting de harde klitten, door glibberig maken van derzelver oppervlakte en door verlappende van den krampachtige om dezelfde faamten ge. Tokken darm, de klaarblijklijksten dienst. Bij wormen kan de olie tevens als een worm-middel werken. Bij aldien er reeds een ware ontsteking van het gedampte plaats vindt, dan is de olie geenzins te verwerpen, daar de zelve veel meer tot de gevaarlijke middelen bij deze ontsteking behoort te behoren. Men ziet dus dat de olie bijna op alle soorten van drek-ontsteking toepasselijk is. Zekerlijk moet ook bij de geneeswijze voornamelijk op de verschilende oorzaakens gelet worden. Bij een drek-ontsteking met ontsteking verzeld worden aderlatingen en over het geheel een verkoelende behandeling vereist, bij die, welke door vuiligheden in de eerste wegen ontstaat, moeten ontlast-middelen, en zelfs, wanneer de symptonen een spoedige hulp noodzakelijk maken, vooral in het begin van de ziekte, moeten braakmiddelen, bij die van wormen, worm-middelen worden aangewend; wanneer echter een verplaatste reumatische of jichtachtige stof de grondoorzaak van deze ziekte is, in moeten een vliegen en uitwasemende middelen worden toegediend. Men ineemt in de meeste gevallen de buik-verzachting door een tegen de oorzaak gerichte geneeswijze geheel alleen maar weg, de meeste. Immers, delen kuffnen de door dezelven bedoelde werking niet, eens te wege brengen, zo lang als de krampachtige geteldheid der ingewanden helt geheel en al is weggenomen. Er is derhalve nog een ander middel van noodzaak, dat kramp oplost, de prikkeling mindert, en daardoor de werking der tegen de oorzaaken ingebrachte middelen den weg baant; en daartoe is, volgens beïeldende gronden, toch niets beter geschikt, dan de streelende olie. Het helpt, wel is waar, menigmaal ook de gewenste werking, voorzover een tot opstijging, geneigde gesteldheid mede daartoe aanleiding geeft; hetzelve is echter over het geheel genomen daartoe zo wel niet geschikt als het, deels om dat deszelfs gebruik vreemd is. De meeste oorzaken van droog-brakken zijn (die wijl het de wormgeweegde beweging der ingewanden vertraagt, en daardoor over het algemeen den stoelgang verhinderd, ter tegenstelling de olie, als een glibberig- maakend middel, is te gebruiken. De olive-olie, die gewoonlijk bevoordert, kan echter de verbinding van het gal en de olie zeer werkzaam en aan het doel voldoende zijn. Die middelen waarvan men bij een hardnekkige buikverstopping de beste uitwerking verwacht, naamlijk allerlei ontlastmiddelen en prikkelende klieten, misfen gemeenlijk hun doel, indien er niet tevens de prikkeling minderende, verzachtende en verflappende middelen worden toegediend, tot welke behoven de warmte, stoovingen, hevige rijven, met olie, verzachtende klieten, het blinde koppen, het hekelvlees enz. inzonderheid het inwendige gebruik van de smeerge olie behoort. Frederik Hoffmann sinds een hardnekkige verstopping in de onderbuik door het toedienen van een halve pond levensmiddelen kwik, een vergiste soep en enige ongekookte Amandel-olie. Ik beweer echter, dat in dit geval de voornaamste werking aan de olie en geen zin aan het kwik moet worden toegegeschreven. Meerdere gevallen zijn mij bekend, waarin her. Doc is toegepast, met uitstekende resultaat. 'kwik tot op een geheel pond na meer vlees- nat — zonder olie — toegediend, in het drek-braaken geen hulp verlangde, en ik heb het nooit iemand geholpen gehad. — Een ei tig 'geneesmiddel bij een hardnekkige buik- verflopping, gepaard met braaken, met gewelde dige krampen en pijnen in den buik, Zoals ne 3 Za 7 af bij her drekbraaken. zonder enige tekenen van ontfeeking, is een gemengsel, bestaande uit anderhalf pond Sel- zout, twee graniën Suikerzout, acht pond water, vergezeld met Lijn- of Amandel-olie en Mand- wortel, van ieder twee pond, waarvan elk, half in twee uur een zesde gedeelte gebruikt wordt. Wegen het braakbeen, kan het ook aan het gemeerk voldoende schijnen, wanneer men vooraf een bedaargend middel aanwendt, en daarin, zo ras als het braakbeen daardoor verlicht is, dit mengsel, zonder een afleiding van opium gebruikt. Zie daar eenige zwerfhoeken van de werking der olie. Ik zou er nog meer uit mijn eigen praktijk kunnen aannemen, indien deze zaak niet reeds genoegzaam bewezen ware. Het schijnt tamelijk onverschillig te zijn, welke smeermiddel men neemt, indien dezelfde rechtstreeks en streevend is. De vrouw van een dagloner klaagde over geweldige koliekpijnen; zij had tevens een bittere smaak in de mond, een bevallene tong, en had sinds 94 uren geen stoelgang gehad. Ik schreef haar een ongeveer een en half uren voor, binnen de tijd van 84 uur te gebruiken, en liet haar daarbij een aftrekkelijk van kamille-thee mengen drinken. Zij raakte daarop van boven eenige galstroomtjes kwijt, zonder echter afvloeien. Ook een mengsel, bestaande uit een saffraan geel van sintamens, manna en dilerzout vermengd, en herhaalde lichte reeksen van allerlei soort, zeven lichte reeksen van een aftrekkelijk van zabuk en azijn, benevens verzachtende papjes op de onderbuik gelegd, bracht geen ontlasting te weeg. Ik liet nu die vrouw, welke reeds 36 uur met onlijdenlijke koliekpijnen, gepaard met verstoppingen in de onderbuik, gekweld was, van de verse, door de van den duivenboom geperste olie, die zij juist in huis had, elk kwartier uren een lepeltje vol inneemen. De eerste lepeltje verminderde reeds de pijnen. Zij vreef: tevens deze olie warm in den onderbui in, en hield geëstaniglijk meer verzachtende pappen aan. Na dat zij negen leepels vol van deze olie had ingenomen, kreeg zij hem heeft riiklijke ontlastingen door den stoekgang, en gaf ook 108 eenige reizen gaften over. Des anderen daags was deze lijderes volkomen hersteld.. Een ebenees werd sinds eenige uren door de zelfste buikpijn gefolterd. Zij onderbui was in den hoogsten graad gespannen en opgezet. Ik schreef hem hier reeds in een aftrekzalf van Camille-bloemen en Lenzad warm te gebruiken voor. Hij gaf er niets mee, zo ras als hij daarvan had ingenomen, weer over. Herhaalde klischeeren werden ontlast, zonder verlangen of stoelgang bewerkt ie hebben. Nu leid ik ie van de R. Verf sche uit de wonden van den Beukenboom, opgeperst over - waarvan de gemeene man hier te lande voor de fijnheid, tot andere spijzen en de lamp menigvuldiglijk gebruik maakt - elk kwartier uren een lepel vol inneemen. Hij gaf het niert weer over, en na dat hij omstreeks zes leepels vol van dezelve had ingenomen, klaagde hij, dat het hem voorkwam, als of er lange pijpen uit de maag naar den hals opklommen. Kort daarna begon hij te walgen en gaf meer dan dertig wormen over; toen kreeg hij vanzelf verhalve floeblangsten de te voor geregistreerd opgezette onderbui begon te slapen en die man was hersteld. Een zwaar zielemaal van oudere mensen welke nu en dan aan vloeiende aambeien en reeds dikwijks aan koilk-pijnen onderhevig was geweest, had wederom zware koilk-pijnen benevens eenen felle pijn in de onderbuik en geen fecale stoelgang. Het warme Jagerbier en daarna nog twee leiddose Loodzout en herhaalde kruisjes had niet geholpen. Ik kwam nu bij hem, gaf den lieder een once verse Amandelolie, liet ware verzoetende papjes op de onderbuik leggen, en met verzachtende en veel meer olie gemengde kruisjes voordat het. Na verloop van een uur had hij reeds een verzachterende ontlasting en de koilk-pijn hield op. De volgende dagen nam de lieder voorzichtig veer kruiden met veel vrucht, Zwavel met nog eens zo veel room van Wijnsteen in. Een bekwaam geneesheer schreef mij op den 15 Oktober, van het jaar 1795, het volgende: "welk een voortreffelijk middel rijklijke giften van ole, in verlopenden van de ingewanden, die uit verharde drekstoffen haar oorpring hebben, zijn — gelijk gij al vroeger zeider, en waarvoor ik u thans zeer dankbaar ben — zulks heb ik nog onlangs ten minste een twaalftal reizen ondervonden. Door te veel ongezonde levensmiddelen, voornaamlijk door het geheel verfche, flegte gebakken, op een schandelijke wijze met boonen, erten en wicken gemengde brood haalden." Zich meerderen arme lieden, welker eenigst voedzel daarbij beantwoordt, onbedwingbare vertop verharde drektoffen zeer gemakkelijk kon voelen. Ontlastmiddelen hielpen in het geheel niet; - zij versterkten de wormwijze beweging der ingewanden nog meer. De olie, rijklijk gegeud, en, indien het braakken aanhield, een weinig Opium, vervolgens verzachtende en prikkelende klisvloeien, en daarna een goed ontlastmiddel, nam alle toevallen weg, en die lieden kregen afzien, waardoor dikwijks verbaazend grote klompen, onder het uitingen van hevige eitering, ontlast werden. Bovendien op den hals - zo dat ik door de inwendige bekleedzelen van den onderbuik de bij het drekbraakken. Onder veelerhande prikkelende klisvloeien, waarvan ik bij hardnekkige verstoppingen de proef genomen heb, heb ik die uit een aftekening van rook-tabak met goede azijn in gelijke delen gemengd, altijd her krachtigste en zelfs alsdan werkzaam gevonden, wanneer de anders ook veel vermogende klisvloeien van enkel koude azijn reeds vruchtloos waren aangewend. Dit afvrekfel van 74% maakt, dat men de klipteeren van tabak-rook in alle gevallen kan misverstaan. De azijn voeg ik daarbij, deels om dat dezelven alleen, als een klofteer toegediend, de opening des lichaams kragt daarom be- voordert, deels om de hersenen te bevrijden van het eigenaardigheid des tabaks wegteneemen, of ten minsten te verzwakken. Zeker iemand zette zijn nog jonge vrouw, die zeer tot hardlijvigheid overhelde en zich alsdan kwalijk bevond, en bij welke flits de sterkte purgeer- middelen ontlastingen bewerkten, een klofteer, dat alleenlijk uit een afvrekfel van tabak bestond. Dit klofteer bleef haar bij, en de vrouw begon na verloop van eenige minuten herhaaldelijk te braaken, te ijlen en te raazen, en was over het geheele lichaam met een koud zweer bedekt. Dezelfde was reeds over het uur in deze toestand geweest, toen ik bij haar kwam. Ik liet haar wijn-azijn, met koud water vermengd, drinken, en haar voor dezelfden azijn, met gelijke delen water vermengd, herhaalde reizen koude klofteeren bij te nemen. De klofteeren bleven haar bij en de toevallen duurden voort. Nog eenige klofteeren. Door verschillende soorten bewerkingen eindelijk verscheidene ontlastingen, waardoor zij tevens het agtergeblevene aftrekkel van tabak kwijt raakte, en de toevallen, wegbleven zonder verdere gevolgen. Van tabaks-klieren, vermengd heb ik nimmer nadeelige toevallen vernomen, welken des te minder te vrezen zijn, wanneer men dat klieren weer snel kwijt raakt. Hier volgen nog een paar gevallen, welken onder anderen de werkzaamheid van deze klieren bewijzen. Een zwaarlijvig man, tussen de 50 en 60 jaar oud, die sinds verschillende jaren nu en dan aan het podagra onderhevig was, kreeg bij gelegenheid van eenen niet behoorlijk doorgekomenen, en — zo ik mij niet bedrieg — door het hervatten van koude geflorende aanval van het podagra, hevige pijnen in den onderbuik; met een merklijk volle en koorts-achtige pols, een bevallige tong enz. Zijn geneesheer liet hem ader laten en spaanvliegen aan de beenen leggen, om de in den onderbuik zich vast gezeten, visser naar de voeten te leiden, hij liet hem verzachter en prikkelende klieren bijbrengen en gaf hem ontlastmiddelen; doch de onderbuik bleef bar strekken, de beenen zwollen op enz. Zelfs een mengsel van Kalium, zout en Tamarinde enz. bracht geen verlichting te weeg, en de lijder begon moedloos te worden. Thans werd ik te hulp geroepen en kwam s'avonds laat bij de lijder aan. Ik kwam met de geneesheer, die hem tot daartoe behandeld had, overeen, om den geheelen nacht door een afkooksel van 1 liter Marinde werkt Bitter-zout en Manna te doen "inneemen, aanhoudenlijk warme toepassingen op den buik te leggen, denzelfde met lichte intervallen vrijven, en vijziglijk verzachtende kleisterseringen bij te brengen. Toen daarop sanderen; dag Bee nog geen ontlasting. Volgde, werd over een warm bad toebereid, waarin de lijder bleef. Zodra hij uit het bad kwam, werd hem een kleister van het afscheiden van Tabak met azijn "bijgebracht, waarop onmiddellijk een rijklijke, niet harde, maar ongemeen flinkende stoelgang volgde. Naar alle waarfchijnlijkheid zoude ook het inwendige gebruik der olie, wellicht zonder een warm bad, den lijder hulp verstaat hebben. De pijnen begonnen te verdwijnen, de pols wordt langzamer en zachter, en de lijder viel in eenen zoeten verkwikkende slaap. Nu werd het mengsel van Tamarinde met zout en Manna voorgeschreven, en de lijder werd, na verloop van eenige dagen geheel wel, de tong zuiver, de eetlust en de stoelgang: natuurlijk -enz. Kort naderhand begon hij weer te klaagen over een onaangenaam gevoel in den onderbuik, hij was zeer sterk voor winden geplaagd, de tong werd weer onzuiver en de eetlust bleef. Doch dit alles verdween door her aan- houdend gebruik van zachte ontlast-middelen en eenen zich kort daarna openbaarenden volmaakten aanval van het podagra. Een zedert geruimen tijd zwakke man, die dikwijks gekweld was met de pijn, ongemakken in den onderbuik enz. werd des avonds, na dat hij zich den geheelen dag door wel bevonden had, onverhoeds aangetast door kolkende pijnen met een opzwellen van den buik verlichte. De klijsters van het afpellen van Kamille-bloemen met zout en olie brachten geen verlichting te wege, en hij raakte dezelfde kwijt zonder enige drek-stoof te ontlasten. Het innenwendig gebruik van een ontbinding van Bitter-zout met Smalende olie vermengd, bewerkte ook geen stoelsang, en de pijnen namen meer toe. Daarop werd hem een klijster gezet van een aftrekseltje van zak en azijn, waarop hij na weinige minuten een overvloedigen stoelgang kreeg en tevens een lang stuk van eenen lintworm kwijt raakte en alle rassen verdwenen. A x Dat een ontbinding van brandwijn met water, als een klijster van Bijterey den meest krachtigste wijze zou bevoorden bij het drekbraaken. Bij verschillende ten, die einde genomene proeven kwam het mij voor, dat een klysma van simpel water even zo veel kon uitwerken. Daaruit, dat de Braak-wijnsteen de maag tot braakwijn aanzet, volgt geen zins, dat hij ook de dikke darm tot ontlasting zou moeten aanmoedigen, — even zo min kan men uit de krachtgevende werking van een azijn-klysma het gevolg trekken, dat de azijn ook in de maag ontlastende werking moest voordragen. Aldus kwam mij ook de onderneeming, van eenen ze kerens armoedig belachelijk voor, welke bij een gezwel van de blaaszaak veroorzaakt door de opstijging van eenen druipert, door het inspuiten van een ontbinding van braak-wijnsteen in de pisbuis, de druipert weerom trachtte te herstellen, doch vruchteloos. — De endeldarm schijnt enkel zulke dingen te prikkelen, welke eenen de zinnen aandoende en door de smaak vleugels bezitten, bijval. Onderzoek, Azijn, Tabak en Henkelton ontlastmiddelen. Een ontbinding van weinig raak-wijnstoffen is in het geheel niet vreemd, en zal desbetreffend lastig in de darmen een merkelijke prikeling bewerken, (choon dezelfde een bijzonder eigenaardig vermoegen heeft de zenuwen van de maag te prikken en. Uit de den Maaggang bevoordelende werking. Er komt van de den Maelgang bevoorzichtende werking. Er reed een auto die van de smeerolie wijnsteen kon men geensind tegengesteld befluitren; want de brak-wijnsteen doet die werking, doordienzelfde bijzonderlijk de maag en het bovenste gedeelte van de darmen prikelt, en de van daaruit aangewakkerde wormvormige beweging wordt vanzelf of door een medelijdend gevoel tot aan het onderste eind voorgeplante. Dit werk zal ik hier voor mij nederleggen, en zal naar deszelfde handleiding enige weinige aanmerkingen over deze ziekte maken. Dit Boek zal deswijn verdienen voortrefelijk genaamd te worden, schoon menige daar in voorkomende stellingen en door de schrijver aangetrokken geneeswijzen niet met de ondervindingen van. Anderen geneesheeren overeenstemmen. Niet dan al te waar is de opmerking van den Heer Defauw, dat wij nog geen zekere en in alle gevallen beproefde geneeswijze van den druipert kennen. Dat men over het geheel genomen door het inspuiten, het meest uitgekeken, is zeker; het is echter ook even zeker, dat deze geneeswijze in vele gevallen onvoldoende, ja zelfs schadelijk is. De inspuiting van den Heer Girtanner, die niet opium en een weinig extract Saturni in warm water ontbonden bevat, is ruim opgenomen, ik heb er mij dikwijls van bediend, enig een druipert binnen weinige dagen er aan zonder dat er zich ooit ergens madeelige gevolgen, die soms een ongevulkaniseerde en in het lichaam teruggedreven en verdachte druppels konden doen vermoeden, ontdekt hebben. Op de spierprikkelende en ongevaarlijke wijze helpt dit middel bij geheel verse druppels, wanneer namelijk de lijders op het eerste gewel van eenen na eenen onreinen bijna bekomen druppels daadlijk hulp zoeken en van die inspuitingen gebruik maken. In zulke gevallen, heb ik, wanneer de lijders zich tevens op hunne kamer en een verkoelende leefomgeving hielden, bij wijlen binnen vier of zes dagen het verdwijnen van den druppel geheel en al doen op houden. Wanneer daarentegen de druppel al meer dan meerdere dagen en al een zeer veeke ontsteking plaats heeft, en de lijder door de gelegenheid ontbreekt, zich zeer veel op zijn kamer te houden, en hij veel meer, zijn ongemak te verbergen, alles eet en drinkt, wat hem voorkomt, veel plat en gaar leidt, en hij juist door zulk een verkeerd dieet de prikkelbaarheid en ontsteking in de pisbuis vermeerdert, — alsdan is deze geneeswijze door inspuiten zeer onzeker. De prikkeling van het inspuiten vermeerdert bij zulke omstandigheden hoogelijk de ontsteking, en maakt deze langdurig, zo dat ik helaas! gevallen gezien heb, waarin druppels, welken men met inspuitingen van opium en over het gehemd genomen zeer zorgvuldig naar de leerwijze van Girtanner behandeld had, na verloop van een half jaar nog niet genezen waren, en zelfs langdurende nadruppels ten gevolge hadden. 