title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: m. De Syropen kunnen misfchien dienen, om een ıdik en troebel Sap, het welk echter in zekere geval- len, zoo niet.altiid, de.meefte geneeskracht heeft, te verbergen, of het zakzel onmerkbaar te maaken, 584 VOORSCHRIFTEN van Vooral moet de Syroop, kort voor dat n:en het mid« del inneemt, ’er bijgemengd worden, n. Om den fmaak te verbeteren, en de kracht van het middel te vermeerderen, is het best, om her Sap van eene aaugenaam zuure of bittere Vrucht ’er mede onder te persfen. $. DCCAXLV. De orde in het plaatfen-der Ingrediönten is deeze: eerst worden de hoofdmiddelen, namelijk die deelen der Planten, welke uitgeperst moeten worden, en vervolgens de bijkomende middelen, opgenoemd. DECKENVE Wat de evenredigheid der Zngrediönten tot elkander nangaat, zoo wordt her gewicht der hoofdmlddelen zelden bepaald, maar doorgaans alleenlijk gemeld, hoe veele deelen van elk moeten genomen worden, 0 dat de hoeveelheid van het Sap uitkome. Van de bij« komende middelen neemt men zoo veel niet; men re- gelt de gezamentlijke hoeveelheid zoodanig, dat zij met de hoeveelheid van het Sap niet gelijk ftaa, veel min dezelve te boven gaa, op dat de Zieke niet te onma- tig veel hebbe door te zwelgen. a. Een van beiden moet bepaald worden; of hoe veele deelen van P/anten genomen moeten worden, het geen zig niet gemakkelijk laat bepaalen; of, hoe veel Sap men hebben wil, hergeen dan de hoofdzaak is. Beide die dingen te gelijk laaten zig, zonder een voorzeggend vermogen,. niet met zekerheid ra= den. b. Wan GENEESMIDDELEN. 3; b. Wanneer men te weinig voorfchreef, zoo dat ’er de hoeveelheid van het Sap niet uitkwam, zoude het een grove misflag zijn. Doch fchreef men te veel voor, zoude de Apotheker niet alles behoeven te nee- men, en hij zoude om dien geleerden inval eens mo- gen lachen. c. Men moet daarom, ten aanzien der Planten, al- leenlijk ftellen , 5. 1. 2. 2. 2. 3. of wanneer men van ieder even veel neemt, g. Ditg. f: en het meer- vouwdige >. (pugilli) ftaan in betrekking tot de na- derhand opgegevene Aoeveelheid van het Sap, en de Apotheker zal zoo veel en zoo weinig neemen , als tot bekoming van het Sap noodig is, het welk men, zon- der dat de eer van den Arts daar bij iets lijdt, ge- rust aan hem kan overlaaten, dewijl hij door. dage- lijkfche oeffening geleerd heeft te geven en te nec- men. d. Gemeenlijk zegt men alleen, Succus recens ex- preffus van deeze of geene Plant. e Wij moeten hier ook opmerken, dat deeze form van Geneesmiddelen bijna altijd maar voor &enen dag, zelfs voor däne Gifte wordt voorgefchreven, en dat dus de hoeveelheid flechts matig is. f. De bijvoegzels, vooral van een afgerrokken Wa ter, moeten zeer gering zijn, en men moet dus, wan- neer men dergelijken te hulpe neemt, eene krachtige zoort verkiezen, waar van niet veel noodig is, om hunne werking te doen. Een lepel vol, of drie Drach- ma’s, is meestal overvloedig genoeg. g. Wanneer een verzoet Zuur, bij voorbeeld, Zi- guor mineralis HOFFMANNI, genomen wordt, fpreekt het van zelf, dat alleenlijk de gewoone Gifte daar van moet worden voorgefchreven. Pp 5 As Van 536 VOORSCHRIFTEN van h. Van de Suiker en Syropen neemt men alleeplijk zoo veel, als voor @Ene Gifte gerekend wordt. i. Echter doet men best, met dergelijke bijvoeg- zelen weg te laaten, en den Lijder een glas Wijn , of anderen aangenaamen Drank, daar op te laaten toedrinken, k. Nog ftaat aan te merken, zoo de Lezer dit niet al reeds van zelf bezeft, dat de hoeveelheid van het deel eener PJant niet te veel vergroot moet worden, wanneer men weet, dat het veel Sap oplevert; en zoo ook omgekeerd, Eu &. DCCXLVIL De Aoeveelheid van het geheel is thans, dewijl men het uirgeperst Sap bijna alleenlijk tegen de waare of vermeende Scheurbuik gewoon is te geven, flechts eene Gifte van iwee tot zes Oncen, ook wel meer; en wordt dus elken morgen bereid. a. Het wordt ook wel tot opening van verftopte ingewanden, en andere einden, voorgefchreven, doch dan kan men het niet anders, dan door kooken, voor gisting bewaren. Het wordt als dan ook gemeenlijk bij den Zieken aan huis gereed gemaakt, en telkens met een bijgevoegd vocht verdund, $. DCCXLVIIL De Gifte is meestal de geheele Aoeveelheid van Sap, welke men voor eenmaal gewoon is voor te fchrijven. a. Het Recept wordt juist nier dagelijks naar den Apotheker gezonden , maar het repetitur alleenlijk op- gegeven. b. D»- .GENEESMIDDELEN, 5% 2. Dewijl deeze Sappen over ’t algemeen zeer aan gisting onderworpen zijn, is het niet raadzaam, om van dezelfde hoeveelheid veıfcheiden dagen lang ge- bruik te maaken, "& DCCXLIX. Onder het Recept fchreef men in voorige tijdeny voor eerst, het geen het kleinmaaken, ftooten, fnij- den, enz. tot een zagte pap betrof; ten tweeden, al het geen de uitpersfing zelve aanging; ten derden, hoe het uirgeperffe Sap gezuiverd moest worden; ten vierden, hoe de bijkomende dingen ’er moeften wor- den toegevoegd; en ten vijfden, hoe het bereide Sap bewaard moest worden. a. Tot het eerfte behoort ook de aanwijzing van een fteenen mortier en houten ftamper, die bij deeze Geneesmiddelen het veiligst gebruikt worden. b. Het verdunnend Vocht , het welk de ontwikkeling van het Sap bevordert, en eenigermaaten als een mid- del ter oplosfing te befchouwen is, behoort hier toe al mede. . .c. Het weeken, of zelfs het kooken van de pap, des noodig zijnde, werd ’er al mede bij vermeld. Wanneer de ftoffe zig moeielijk laat ontwikkelen , of het Sap taai is, kan dit nog wel noodig zijn. Doch het gelust ons niet, om van zulk een Sap zoo veel omflags te maaken. .. d. Het uitpersfen moet ten minften aan den Apo- theker in her Latija gelast worden. e. De zuivering werd, of door een weinig ftilftaan, of met het laaten doorloopen, door een zeef te weeg gebragt, en aan het Sap daar door zijne onaangenda- me ) 38 VOORSCHRIFTEN van me dikte benomen. Het eerfte gaat te langzaam; het tweede wordt nog dikwils te baat genomen. f. Het Sap zelven een weinig te laaten kooken, is niet geraden, dewijl het vluchtige ‘daar van verlo= ren gaat, het welk evenwel zijne nuttigheid hebben kan. g. Dat door zulk een kooken en doorzijgen de aan« klevende vreemde onzuiverheden worden afgefchei- den, en het Sap dus langer kan goed blijven, en bij het gebruik zoo veel winderigheid niert verwekke, kan wel waar zijn; maar mij dunkt, wanneer ik zit= geperst Sap geven wil, geef ik het raauw, zoo als het van de PJant komt; en wanneer ik iets gekookts goed- vinde , geef ik eenen gekookten Drank. N: Man de wormen en andere onzuiverheden i is het afwasfchen vooraf voldoende. i. Men behoort alle deeze artikelen weg te laaten, en zig deswegens op den Apotheker te verlaaten,, die zulks, zoo verre het noodig is, wel bezorgen zal. k. Hoe met het bereide Sap aan ’t huis van den Zie= ken moet gehandeld worden, meldt men niet, wan- neer- het niet bijzonder noodig is; want wij hebben rceds gezegd, dat de Sappen dadelijk, zoo dra zij uit de Apotheek komen, worden ingenomen. l. Eerder zoude men dienen te melden, in welke zoort van vat het Sap moet gedaan worden, vooral wanneer het ten gebruike moet verzonden worden, op dat het niet aan ’t gisten geraake en bederve. Daar toe dient eene volkomen gevulde fles met een naau- wen mond gebruikt, en een weinig Pitriool- zuur daar bij gedaan te worden. m. Het veiligst handelt men, wanneer men ten be- hoeve yan den Zieken de Kruiden of Pruchten Opza- melt, GENEESMIDDELEN. 2 melt, en het Sap in de noodige hoeveelheid, zoo goed men kan, uitperst. $.DCCH, In den tegenwoordigen tijd is men eenvouwdiger en beknöpter geworden: men zet onder het Recept niets 'meerder, dan dat men het uizgeperst Sap ( fuccus ex- preffus) van deeze of geene Plant in eene zekere Aoe- veelheid voorfchrijft, zig voorts, ten aanzien van .al het geen daar toe noodig is, op den Apotheker ver- laatende: van de noodige bijvoegzelen kan men in het Recept melding maaken. 6. DEELL Echter moet ook wel in ’t bijzonder melding ge- maakt worden van de fles, waarin het middel moet gegeven worden» &. DCCLIL De Onderteekening of Signatuur blijkt van zelf: terwijl, zoo men het Sap voor eenige keeren voor- ‚fchrijft, melding dient gemaakt te worden, hoe men het bewaren moet. $. DECLI. De nuttigheid van deeze form is Zeer bedenkelijk. Het wordt eeniglijk voorgefchreven aan fcheurbuikige perfoonen , aan menfchen van een ongezond geftel , en aan de geenen, die verftoppingen in de ingewan- den hebben. Het is flechts in eene Gifze van eenige, Le) VÖÖRSCHRIFTEN 'vAn ja varı verfcheiden‘ Oncen werkzaain. Het 'wördt dus ligt walgelijk. Inzonderheid ftaar het aan kinderen; en andere teedere en kiefche perfoonen , ongemeen te- gen. Het verwekt ook veele winden, en verzwakt de Maag. Bij heet weder is het zeer tot gisting ge- heigd. Dewijl het niet lang duuren kan, en uit dien hoofde alle dagen versch bereid moet worden‘. maakt zulks het middel een weinig kostbaar : de veelvuldige moeite van den Apotheker moet doch betaald wor« den. Het jaargetijde, in het welk zulke Sapper het best te bekomen zijn, i$ ’er juist het nadeeligst voor. De daar mede aängevangene geneezingen zijn voorna- melijk op de mode gegrond. Zij kunnen echter ia zekere gevallen van nut zijn. a. Vooral zijn zij in groote hoeveelheden, bij krank- zinnige en razende menfchen, die men als met de roe- de tot inneemen dwingen moet, ter verdunning van Vöchten, en tot ER van verftopte ingewänden, zeer dienflig; mits ’er eene goede keuze gedaan worde. b. Dat zij de Maag zeer verzwakken, ten ware zij Zulke bijvoegzelen bekomen, of zulk eene verande- ring ondergaan, waar door zij in hunne geneeskracht zeer ‚belemmerd. worden, kan niemand ontkennen. Het getuigenis van cenen GREN, wiens oordeel, nopens de krachten der Geneesmiddelen, bondig en juist is, en die de waarheid vrij en onbefchroomd voordraagt, is voor het gebruik van wizgeperfe „Sahpen, ook in dit opzigt, im‘ ”t geheel niet gun- fig. .'& Tot het bewerken van ontlasting dienen de wit- geperfte Sappen in ’t geheel mie ofzij flaan aan de rg tegen. d. Dat "GENEESMIDDELEN. 50% ‘vw; Dat men’ ze, zoo als GauSnLUs Opgeeft, tot witdelging of: voorkoming eener verrotting geven moet, is in °t geheel niet juist: Men moet zeker voor ceene verrotting niet ernflig beducht zijn, wan« rieer inen ze met een zoo ellendig tijdverfpillend mid- del zoud: willen beftrijden, en meer krachtige Ge neesmiddelen achter wege laaten. e. Dat het wasfchen en persfen der daar toe n00» dige zelfftandigheden reeds lastig, en naar maate var het voordeel, kostbaar zij, dewijl het doorgaans wee- ken lang, alle dagen, zonder tusfchenpoozen, her“ haald wordt, kan men niet lochenen. En deeze kos ten vermeerderen nog merkelijk door de bijvoega zelen. , f. Dat zij zoo dikwils niets uitwerken, koomt wäarfchijnlijk van de daar onder gemengde Room van Wijnfteen, Salpeter, en andere dingen meer, waar door men zijnen al te grooten ijver aan den dag legt, en aan de sizgeperf?e Sappen, zonder dat men het zelfs il, hunne kracht beneemt. Een Geneesmiddel, al dit, moet men beproeven, door het op zig zelven te geven. ; . g. Eene andere en even gewoone oorzaak van de geringe nuttigheid 'deezer form, ‘is hier in gelegen, dat men, of te weinig, of te veel op eenmaal geeft, en de noodige ein opklimming en bij niet in acht neemt. h. Zoo het in eenige geneezing op den levensregel van den Lijder aankomt, het is bij het gebruik der uitgeperfße Sappen. Hij bouwt des morgens op, het geen hij, eer ’t middag"is, weder afbreekt, wanneer hij zig aan het gebruik van geestriike Dranken OVEI- . ag i. De 592 ° VOORSCHRIFTEN van i. De ondervinding heeft geleerd, dat geheele Ci= #roenen,, die men niet uitperst, maar op&et, het bes- "te middel tegen den fcheurbuik is. Waar toe dienen dan de uitgeperfle Sappen? k. Het onderfcheid, het welk zig in de werkzaam- heid van gegetene Cizroenen en van het uitgeperst Sap vertoont, pleit voor het gebruik van deraauwe Sappen der Planten, en bevestigt de waarheid, dat konftige gemaaktheid voor de natuur altijd fchadelijk is. 1. Misfchien zouden dus de /appige Planten de mee- fte werking doen, wanneer zij met ander gefchikt voedzel versch konden gegeten worden. Ik achte dit vermoeden zeer gegrond; want het is bekend, dat «en Geneesmiddel dan het best werkt, wanneer het als een middel ter voeding gegeven wordt. m. Tegen den fcheurbuik is het Sap van en oftwee Citroenen, mei Wijn en Suiker gemengd, reeds voor- lang als een heerlijk middel aangeprezen, het/welk ook de fchoonfte dienften doet, en andere gewoone Sappen ontbeerlijk maakt. $. DCCLIV. De volgende voorbeelden zullen voldoende zijn. B. Herb. integr. Tarax. Rad. Gramin. ä. 9 f: Ut exprim. fucc. ZiV. Colat. addat. Lig. anod. min. 36. D. S. Openende Sappen van Kruiden; dadelijk na de bereiding in dens inte neemen. ‚ a. De . GENEESMIDDELEN. 593 a. De Graswortel is hier eene biikomende Bafs, en wordt daarom tot een gelijk-gedeelte genomen. b. Men kan het $ap ook een weinig laaten ftaan en doen zinken, in plaats van het door te zijgen. _ c. De Hoffmans Droppels, of het pijnflillend Vocht ; zijn het beste bijvoegzel. $. DCCLV. B. Herb. integr. Tarax. Gramin. a. q. fi Ut exprim. Succ. 3XXiv. Colaı. evapor. ad confif. Melle D. in Lagen. S. Verdeelend Sap van Kruiden; alle morgen een groote theckop vol te neemen. a. Dit is een voorbeeld van een wirgeperst en ver- dikt Sap, het welk men anders aan het huis van den Zieken bereidt. “ D. Ik heb wederom die PJanten gekozen, van wel- ken ik de meefte geneeskracht ondervonden heb. Na ZES 594 VOORSCHRIFTEN van ZES EN DERTIGSTE AFDEELING. Van Afirekzels, (Infufio). $. DCCLVI. H« Aftrekzel is een inwendig vloeibaar Genees- middel, het welk uit een lichaam, tot het Planten- rijk behoorende, door een gefchikt middel ter uittrek- king, zonder kooken, bereid wordt, met achterlaa- ting van de eerfte zelfitandigheden, zoo verre zij niet vitgetrokken worden. a. Ik noeme het een Aftrekzel ( Zugtrank); maar heb ’er niets tegen, dat meh het, uit hoofde der op gieting van vocht, om aftetrekken, Aufgusz noeme, het geen ook met het woord /nfufio overeenkomt. . Daar hier geen werktuiglijk wrijven of persfen , maar enkel de feheikundige bewerking van het aftrek= kend middel gebezigd wordt; zoo onderfcheidt zig deeze form genvegzaam van de Zaadmelken, en witge= Derfte Sappen. Wanneer eene uitpersfing bij de gereed zijinde Aftrekzels gedaan wordt, is zulks niet wezent- lijk, maar enkel toevallig. Het voorafgaande ftooten offiin maaken kan ook het Aftrekzel niet tot een wit« geperst Sap maaken. c. Van den gekookten Drank onderfcheidt het zig daar door, dat geene kooking bij het bereiden plaats vindt. d. De GENEESMIDDELEN. 555 - d. De lichamen uit het Rijk der Mijnftoffen wor- den, ten minften thans, tot dusdanige Afirekzels niet meer gebruikt. SHDECELNM. In de Afirekzels heeft eene groote verfcheidenheid plaats, niet zoo zeer ten aanzien van de ftoffe, als wel van het middel ter aftrekking, en de berei= ding. a. Aan het veelvuldig onderfcheid, het welk men in. voorige tijden van deeze form gemaakt heeft, wordt thans niet meer gedacht; als Clare, Nedar, Ipocras, (Yinum Hippocraticum‘). b. Zeldzaam ook vermeldt men thans nog de Tizc- Zuuren, die met geestrijke middelen ter aftrekking be- reid worden. E WeeEriE Wanneer het middel ter oplosfing beftaat in 9% ter, Wijn, Bier, of wei van Melk enz., ontleent het daar van den naam. Wanneer het Aftrekzel zoo ingericht wordt, dat men het als T’ree gebruiken kan, wordt het Thee van Kruiden genoemd. Weanneer ’er zoo weinig van wordt gereed gemaakt, dat de Zieke “het in &enen teug kan inflikken, wordt het ook wel een Drankjen ( Hauftus , vel’Potio) genoemd. Wan- neer het daarentegen in groote meenigte bereid wordt, en de Lijder het naar goedvinden inneemt, wordt het ook wel een Drank ( Potus) genoemd. Wanneer het zonder warmte wordt gereed gemaakt, zoo als in de Kina zomtijds het geval is, moet zulks uitdrukke- lijk gemeld worden; wanr het koud Aftrekzel is, ten Q q2 aan« 56 ' VOORSCHRIFTEN van aanzien van deszelfs geneeskragt, geheel iets anders „ .dan ‚het gewoone, SDEELIR Er is ook nog eene zoort van Afirekzel, die tus- fchen een Afkookzel en het gewoone Afirekze? midden ‘doorgaat. Dit heeft plaats, wanneer het Aftrekzel "op het laatst nog even wordt opgekookt, gelijk men wel gewoon is met de Senesbladen te doen; als mede, "wanneer men de zelfftandigheden,, tot eenen gekook- ten Drank beftemd, vooraf trekken laat, gelijk men ‘met het Pokhout niet zelden doet. a. Het ware te wenfchen, dat deeze gelijkzoortige "Aftrekzels eene benaming hadden, waar door men ze "zoodänig van elkander kon onderfcheiden, als deeze tweeerleie bereiding dezelven onderfcheidt. b. De trapswijze verandering in de bereiding wordt omtrent in deezer voegen bepaald: 1°.) het koude Afz zrekzel; 2°.) het Afirekzel met een warm vochtz 9°.) het Aftrekzel mer beftendige warmte; en 4°.) het ‚Aftrekzel met eene opgevolgde kooking, Sr DECLX, De fofe beftaat voor eerst in de hoofdRoffe, name- lijk, het geen afgetrokken moet worden; en vervol- ‚gens in de bijkomende ftoffe, of het vocht, waar me- -de:de kracht moet worden uitgetrokken, en die als een Drank voor den Zieken beftemd is. Daar bij ko- - men zomtijds nog allerhande bijvoegzels. a. Men kan het vocht, het welk tot het aftrekken gebruikt wordt, ook wel eenigermaaten als een Be mid- GENEESMIDDELEN. 9 middel befchouwen , maar her is zoodanig niet als de Planten, die daar door afgetrokken worden. Daarom is ook bij de Zaadimelken het water niet als een hoofd- middel opgegeven. b» Men kan,ook met GAUBIUS aan het eerfte den naam geven van het op te losfen middel, (‚Solvenz dum); en aan het tweede, dien van het oplosfend middel, (Menflruum folvens)s Deeze benaming ech- ter is niet volmaakt gepast; want hier gefchiedt geene eigentlijke oplosfing; deels dewijl de zelfitandigheid daar door niet opgelost kan worden; deels dewijl het afgetrokkene flechts eenigermaaten opgelost is, $. DCCLAXL Het aftetrekken middel moet van dien aart zijn, dat het tot inwendig gebruik gefchikt is, en de noodige geneeskracht bezit; ook zonder kooken, alleenlijk ‚door weeken en aftrekken, deeze krachten kan mede-. deelen; waar onder voornamelijk de zelflftandigheden uit het Plantenrijk, als Äruiden, Wartelen, Basten, Zaaden, Vruchten, enz. beliooren. a. Zulke dingen , die wel eene geneeskracht bezit- ten, doch, uit hoofde haarer hevige werking, en van en walgelijken fmaak, niet tot inwendig- gebruik gefchikt zijn, behooren hier toe niert. b. De middelfte bast van den ZTierboom , bij voor- beeld, is thans in ’t geheel niet meer in gebruik, noch in Aftrekzels „noch in yirgeperfle Sappen. c. Uit her Dierenrijk heeft: men ook tegenwoor- dig niets meer, het welk in deeze form bruik- baar is. d. Onder de ‚minftoffeliike zelfftaudigheden heeft Qq 3 men 558 VOORSCHRIFTEN van men ’er ook geene. Het Spiesglas wordt thans im eene betere form, dan in Afirekzels, gebruikt. e. Men neemt daar toe gemeenlijk die deelen van Plantgewasfen , die niet al te fappig, maar meer droog en digt zijn; evenwel niet al te hard, dewijl als dan her kooken tot ontwikkeling der krachten noodig is. $. DCCLAXIL De middelen ter aftrekking, of zoogenaamde /o% ventia, zijn veelerleie: echter kan men ze tot drie clasfen brengen: waterachtige, wijnachtige en geesi- rijke. Wij zullen zien, dat hun getal thans merkelijk ver« minderd is. DBECLILN Tot de waterachtige behooren zuiver Water, over- gehaald Water, weivan Melk, euz. a, Men heeft bier toe ook wel de Meik zelve ge- bruikt, die echter niet zeer tot inwendig gebruik ge= fchikt is; dewijl zij aan weinige menfchen goed be- komt, en over ’t algemeen niet volkomen waterach- dig, en dus ook niet genoeg gefchikt tot aftrekking is. b. Men heeft ’er ook wel gekookte Dranken toe ge- nomen; zoo als die ook in de Zaadmelken wel eens als middelen ter aftrekking gebruikt zijn: doch dit is eene opzettelijke en Zeer af te keuren konftenarij, de” wijl het aftrekkend middel eerst tot kookende zelf- ftandigheden is gebruikt geworden, en naderhand we- der op andere zelfftandigheden door de bloote warmte werken moet. Op zulk eene wijze heeft men voor- heen, GENEESMIDDELEN ’ 09 heen, door een ijdel mengelmoes, de Geneesmidde= len van een gedeelte hunner kracht beroofd, en ze zonder nut, veel min noodzaak, duur gemaakt. De oude Geneesmiddelen zijn verfoeielijk zoodanig inge« richt, als of men zig de gezonde reden en het men- fchelijk verftand fchaamde. c. Zelfs het Phlegma Visrioli, het welk men niet zonder omzigtigheid inwendig geven mogt, heeft GAUBIUS bij de waterachtige middelen tot aftrekking gevoegd. ae! d. Het Kalkwater is men wel eens gewoon tot ee Aftrekzel, wanneer het wirwendig gebruikt. moet worden, te bezigen; vooral wanneer men de Aina fterker wil ontwikkelen, ofaan dezelve zekere krach- ten, bij voorbeeld, opflorpende, mededeelen,. $ DCCLAXIV. Het water lost Zouten, Gommen, Slijm, Zeep, en den zoogenaamden Spiritus retor, of het eigenaartige der Planten, op. Met behulp van warmte, en. ande- re dingen, kan het zelfs meer oplosfen. Het is tor aftrekken des te gefchikter, naar maate het van vreen«- de deelen meerder gezuiverd:is. a. Het is eene noodzakelijke eigenfchap, dat ‚het zoo zuiver, als mogelijk is, zijn moet. Daarom.is Melk, een gekookte Drank, enz. ongefchikt tot Af trekzels. | b. Het zuiver Water, alseen Drank, met onze na- tuur 200 overeenkomftig, verdient dus altijd den voorrang in Aftrekzels. Het verhit niet; her is niet feherp; het heeft eene gelijkheid met onze Yochten; het laat de deelen, welken het ontwikkeld heeft, niet Qq4 200 600 VOORSCHRIFTEN van 200 ligt vaaren, als andere middelen ter aftrek* king. GIDCELEIT. De Wijn is een Mengzel van Alcohol en Water; waar.bij eene fjne Olie, een Zuur, enz. koömt, Hij trekt dus die deelen uit, welken het Water opneemt, als mede die geenen, welke alleen in: Alcohol of Bran- dewijs oplosbaar zijn, als de Harften, wezentlijke Oliön, enz. a. Vermits de Wijn, vooral wanneer hij niet te geestrijk en olieachtig is, met. den aart van onze Voch- ten niet zoo zeer ftrijdig is, als de Brandewijn, of het Alcohol, kan dezelve ook wel tot een Afirekzei dienen. - b. Hij is in ’t bijzonder dienftig, wanneer de krach- ten van zulk een aart zijn, dat zij alleen door Water en Alcohol te zamen kunnen worden uitgetrokken, ge- ljjik in de beftanddeelen . van veele P/anten plaats heeft. c. Wanneer de Zieke tevens verfterking noodig "heeft, kan de Wijn, onder een voorzigtig gebruik , hem dezelve verfchaffen. »d. Men moet echter wel in ’t oog houden, dat het Alcohol de Harfßen, Oliön, enz.- eigentlijk uittrekt, en.dus eene ontbinding,te weeg brengt in dien graad, welke bij zuivere Zrandewijn geene plaats heeft. e. Het wijnachtig Aftrekzel is dus voor onze natuur zoo gefchikt niet, als het waterachtige. , Wat de ver- fterking, betreft, zoo kan men in allen ‚gevalle ook zulke zelfftandigheden door Water uittrekken, die krachten genoeg geven. nt f£ En GENEESMIDDELEN. sch f En wat belet dan, om tusfchen een waterachtig Afırekzel een glas Wijn te laaten drinken, waar zulks als dienftig wordt aangewezen? Ik ben altijd bedugt, dat de zamenmenging van tegenftrijdige dingen nadee- lige uitwerkingen hebbe; zoo groot is het onderfcheid tusfchen middelen tot voedzel en Geneesmiddelen niet; integendeel de laatften zijn aan fchifting, en andere kwaade uitwerkingen, veel meer onderwor- pen,.dan de eerften. ‚Mijne grondftelling blijft dus: zoo. min mogelijk te mengen , krachtige Geneesmid- delen te neemen, derzelver Gifte naar. de omitandig- heden fterk genoeg te maaken, en met .deeze eenvouwe digheid de hulp aan de natuur over-te.laaten, &. DCCLXVL Van den Brandewijn geldt het zelfde, het geen van den Wijn is gezegd geworden ; uitgenomen, dat dezel- ve nog geestrijker is, dan de Wijn, en niet zoo veel Water, ook geen Zuur in zig heeft. Hij kan dus tot zulke dingen gebruikt worden, die meer harst- en olieachtigs bevatten; daarentegen: lost hij niet zoo veel op van Gom; Slijm, Zeep en Zout, als het en- kele Water. #. Intusfchen is een geestrijk Aftrekzel, vooral van Brandewijn, voor den gemeenen Man bijzonder aau- genaam,' en hij verkiest dit middel ter aftrekking maar al te veel. in b» Wanneer :het--dus in zulke gevallen gegeven wordt, in welken het niet verhit, of de fcherpte, die het bezit, niet fchaden kan, en wanneer de Zie- ke ’er reeds aan gewoon is, kan men het wel ge- ven, , Qa5 c. In. 602 VOORSCHRIFTEN van c. In ’t bijzonder is een geestrijk Aftrekzel dienftig, wanneer men verfterken wil, en geenen Wijn hebben kan; vooral na ziekten te hebben doorgeftaan. d. Artfen, die zelven de Geneesmiddelen leveren moeten, gebruiken deeze form, om het vertrouwen en de genegenheid van den gemeenen Man te winnen. Zij behoeven den geneeskrachtigen Brandewijn niet in alle gevallen, maar enkel waar het noodig is, te ge= ven, op dat de Zieke hem met dankbaarheid te ge= moet voere: „, Semper honos, nomenque tuum laudes= „ que manebunt. ” e Ook verdient het opmerking, of zulk een Af zrekzel niet eene waare hartiterking voor zeelieden, bij zeer vochtig weder, en op vermoeiende tochten zoude kunnen zii. f. Het Alcohol zelf wordt niet ligtelijk tot een Afe trekzel gebruikt, en dus fpreken wij ’er hier niet van. Zoo gaan wij ook voorbij te fpreken van Most, ale lerleien Wijn van Fruchten, Mee, enz. als deels niet te bekomen, deels weinig in gebruik ziinde. Van Bier maakt men in Aftrekzels ook zeldzaam meer gebruik. Brandewijn, die reeds met andere dingen verzadigd is, wordt ook niet tot Aftrekzels gebezigd. DCCLXVIL Welke beftanddeelen elke zelfftandigheid heeft, of welken men ’er eigentlijk uit trekken wil, moer men vooraf weten, om het middel ter afırekking ’er naar inte richten. $. DCCLXVIN. GENEESMIDDELEN.- co3 % DCECLXVII. . In *t bijzonder komt het ’er op aan, of het middel ter uittrekking ’er koud of warm op gegoten worde, of het den geheelen tijd door middel van de warmte werkt, dan wel eerst opgekookt moet worden. a. De warmte wordt des noods ook wel in een swijnachtig Aftrekzel gebezigd, maar niet bij Brander wijn, dewijl de vluchtige deelen van het zelve'meer of min daar door zouden verloren gaan. Het zelfde geldt ook varı het opkooken, het welk alleen de dee* lien, die tegen het vuur beftand zijn, kunnen uithou- den, en tot derzelver ontwikkeling niet weinig toe*+ brengt. b. Koud Water trekt alleen het zoutachtige, gom- achtige en fliimige uit, en neemt niets harstachtigs en olieachtigs op; het eigenaartige en krachtige echter kan daar in overgaan. ’Er is dus niets verhittends;, noch fcherps in. Daarom is het Aoud Aftrekzel van de Kina zoo bijzonderlijk aan te prijzen, terwijl het warme Aftrekzel of de gekookte Drank niet aan te ra- den is. - £« De warmte lost dadelijk meer van de beftanddee- len op, en, wanneer zij fterk is, doet zij zelfs het harst- en olieachtige ’er als uitfmelten, het geen ech- ter, wanneer het ’t rechte middel ter oplosfing niet is, zig bij het koud worden weder affcheidt. d. Het verdere loopt zoo diep in het Scheikundi- ‘ge, dat ik mij daar mede niet kan inlaaten. Genoeg zij her te wenfchen, dat het pharmaceutifehe gedeelte deezer wetenfchap aan een ieder, die zig met het fehrijven van Recepten bezig -houdt, bekend moge zijn. 6. DCCLAIX. Co4 VOORSCHRIFTEN van $. DCCLXIX. De bijvoegzels, die zomtijds noodig zijn kunnen, doch her niet altijd zijn, kunnen in twee zoorten verdeeld worden. Of zij bevorderen de uittrekking door hunne werking' op het middel ter uittrekking , of op het geen uitgetrokken wordt zelven; of zij wor- den tot verbetering van den fmaak, of tot vermeer- dering der geneeskracht ’er bijgevoegd. a. Het is zekerlijk altijd niet noodig bijvoegzels te hulpe te neemen, en in de Afirekzels, zoo wel als in alle overige Formulieren, is de een de hoofdplicht van den Geneesheer. b. Van de verbetering van den fmaak, en anacik ei- genfchappen, is reeds genoeg gezegd geworden. Men verkiest ook meestal zulke zelfftandigheden,, die niet alte leelijk zijn, of geene andere verkeerde werking hebben. Daar toe heeft men: hier een genoegzaam ruim veld. c. Wat de andere zoort van bijvoegzelen betreft, »amelijk, die de uittrekking der geneeskrachten be- vorderen moeten, zoo kan misfchien de keuze van het aftrekkend middel, of van den graad van warmte, daar toe dienftig zijn,-en:de bijvoegzelen ontbeerlijk maaken. SHDCLLIE De eerstgemelde bijvoegzels zijn voornamelijk de Loogzouten,. ook wel Zuuren en onzijdige Zouten, die dan of vöör, of gedunrende de aftrekking, ’er biigevoegd worden, a. Uit de Seheiknude weten wij, dat inzonderheid de „ GENEESMIDDELEN. 6o$ de Zoogzouten gelchikt zijn, om eene zelfftandigheid wit het Plantenrijk als te openen, en aan het middel ter uittrekking den weg te baanen. b. Men houde echter in het. oog, dat dusdanig Zout eenen leelijken fmaak geeft, en dat men uit dien hoofde wederom andere bijvoegzels noodig heeft. c. Het Kalkwater „ waar in eene loogzoutige Aarde opgelost is, is ook in dit opzigt van nut, doch heeft het zelfde gebrek van eenen leelijken fmaak. d. Van de Zuuren zal ik thans niet breed gewagen, en de Middenzouten mogten misfchien in zekere ge= vallen, ten minften voor een gedeelte, onder het af- trekken eene fchifting veroorzaaken. e, Het blijft dus ook hier eene waarheid, dat men altijid het veiligst handelt, wanneer men bekende middelen verkiest, en tevens de geftrengfte eenvouw- digheid in ’t oog houdt. Want alleen hij, die een middel voor de eerfte maal gebruikt, en nieuwe we- gen inflaat, is aan zulke gebreken voornamelijk on ‚derworpen. De zoo ondoorgrondelijke wetten, ten aanzien der afiniteiten, neemen maar al te dikwils wraak over de beledigde eenvouwdigheid. fı causıus telt ook den Brandewijn, enz. Of« ‚der deeze middelen; doch dit is niet juist. Wanneer ‚men tot het uittrekken eener zelfftandigheid, behal- ven Water, nog het geringfte geestrijk Vocht noodig heeft, zoo verdient dit laatfte niet een bijvoegzel (accefforium) genoemd te worden; het is een gedeel- te van het uittrekkend middel, j $. DCCLKXXI. 655 VOORSCHRIFTEN var GDCELKET De verdere bijvoegzels, welken men bij het reeds gereed zijnde Afirekzel misfchien nog voegen kan, zijn de gewoone, als Syropen, geöliede Suikeren, overgehaalde Wateren, zoet- gemaakte Zuuren, en an- dere geestrijke Vochten, Wijn, en dergelijken. a. Hier van is reeds zoo dikwils gefproken, dat het naauwlijks herhaald behoeft te worden. Ik be= roep mij dus op het voorgaande. b. De Syropen, en zelfs de Suiker, gaan in den zomertijd ligtelijk tot gisting over, en maaken ook het Afirekzel wel dra een weinig walgelijk. c. Het afgetrokken Water, bij voorbeeld, Kaneel- water, vermeerdert wel niet merkelijk de hoeveel- heid, dewijl een enkel Once reeds veel aangenaamheid van reuk, en zelfs van fmaak, kan mededeelen, Doch men lette wel, of dusdanig bijvoegzel aan de geneeskracht van het middel niet fchaadt, en of de Zieke ook eene bijzondere afkeer van de Kaneel heeft.. d. Ik houde zeer veel van de pijnffillende. Droppels yan HOFFMAN, welken ik in eene geringe hoeveel- heid ’er bijvoege, dewijl ’er niet veel noodig is, om den reuk en fmaak door het geheele middel te ver- fpreiden, en ’er geen Afirekzel is, het welk zig, ten aanzien der geneeskracht, met dit bijvoegzel niet verdenigt. g. DCCLXXIL De orde is wederom dezelfde als bevoorens: men plaatst eerst het geen uitgetrokken moet worden, ver- vol GENEESMIDDELEN. Bir wölgens het uittrekkend middel, waar op dan eindes Jijk de bijvoegzels volgen. a. Wanneer men, behalven de gepaste middelen ter uittrekking, nog bijzondere bijvoegzels, tot ont- wikkeling van de kracht van het Geneesmiddel, daar bij wilde doen, zoo moeten die op de hoofdmidde- len volgen. b. De bijvoegzels van de tweede zoort, namelijk, tot verbetering van den fmaak, en vermeerdering der geneeskracht, worden onder aan ’t Recept ’er bijge- voergd. c. In de Aftrekzels van Kruiden is het gebruik , dat ‚men eerst de Wortelen, vervolgens de Äruiden of Bla- den, de knoppen der Kruiden, Bloemen, Zaaden, Be= zien, Houten, Basien, Specerijen, Vruchten, Sap- pen, voorfchrijft, zonder zig naar de meerdere of "mindere zwaarte te fchikken. d. Wanneer zulk een Aftrekzelvan Kruiden te ge- lijk ontlastende Geneesmiddeldn bevat, zoo worden die, na de verdere dingen uit het Plantenrijk, ’er bij- gevoegd. e. Ondertusfehen is dit een groot misbruik; want door van alle zoorten jets te neemen, door WVortelen, Kruiden, Bloemen, Zaaden, enz. bij elkander te voe- gen, put men het geheele Plantenrijk als uit. Daar bij wordt het Dierenrijk, en zelfs het rijk der Mine- raalen, niet vergeten. Op die wijze zijn de Aftrek-. 'zels van Kruiden maar al te zeer een overblijfzel van mengelmoes. f. Men wil aan deeze handelwijze daar mede een glimp geven, dat men zegt: de Lijder moet de en- kelvouwdige Geneesmiddelen niet kunzen herkenuien; hij zoude anders een verachtend wantrouwen daar in ftel- 28 VOORSCHRIFTEN van ftellen; de kunstmatige mengeling belet hem, om ’er wijs uit te worden; wanneer hij ’er zoo veelerleie dingen in vindt, dan eens B/oemen, dan eens Ärui- den, dan eens Wortelen, dan eens Houten, is dit een bewijs voor de zorgvuldigheid van den Geneesheer, om het Aftrekzel zoo krachtig doenlijk te maaken, Men behelpt zig eindelijk met de waarheid, dat het ein aan het.ander, het welk misfchien niet deugt, te hulpe komt. 8. Alle deeze redenen hebben niets om ’tlijf. Het veel onder &&n mengen is een grooter kwaad, dan al het geen wij hebben aangevoerd. De Lijder, dien ’‘ wij zoo bedriegen moeten, verdient onze zorge niet. Wij moeten niet naar de gunst van onverftandige lie- den haaken; men moet hunne goedkeuring door kwak« .zalverijen niet poogen te verwerven. h. Al raadt de Zieke het hoofdmiddel, wat is daar aan gelegen? Moet hij het daarom niet gebruiken ? Moeten ’er volftrekt geheimen in Aftrekzels van Krui- den plaats hebben? 'Thans bij ons in Denemarken is men zoo verblind niet meer. Zulk eene lange Lijst van Geneesmiddelen heeft bij ons reeds de waarde, welke zij verdient; het gemeene Volk, boven welks oordeel men zig verheffen moet, wil ik niet mede tellen; en ook deezen zelfs zija ’er niet meer voor ingenomen, i. Men kan ten minften drie.of vier Ingrediönten minder neemen, al wil men zelfs een zamenzefeld middel geven. Niet zelden is eene enkele zelfitandig- heid voldoende. Zoo worden bij ons de Dulcamara , de Kamille- bloemen, ja de bittere Quasfia zelfs, de Kina, en meer andere dingen, geheel alleen voorge- fchreven. *, Het 'GENEESMIDDELEN 69 "%, Het Zoethout is her«beste Biivoegzel, wänneer der een noodig is, in een Aftrekzel van Kruiden ;'men toet ’er echrer niert te veel van neemen,' want in groote hoeveelheid is het Zoo onfchadelijk niet, vooral, wanneer de ' Zieke eene kwaade borst heeft. I. Wanneer nogthans het middel Zo6 gemeen en verachrelijk is, dat het voor fätfoenlijke Lijders aan- ftootelijk zijn zoude, bij voorbeeld, om voor een duit te laaten haalen, zoo is het dienftig, een paar andere dingen daar bij’te voegen, en het dan in eene groote hoeveelheid voor te fchrijven, om ’er een’ or= dentelijken prijs van te maaken. Het Hennipzaad is ongetwijffeld het beste middel in den Druiper, het welk men hebben kan; doch voornaame lieden zou- den niet gaarne met hunne Kanarievogels te gäst gaan: 6. DECERXIM; Wat de evenredigheid der Ingrediönten betreft, zoo moet men van dezelven twee-, drie- of viermaal zoo veel neemen, als van het middel in zelfftandigheid gebruikt wordt, vermits de kracht in het Afirek- zel verfpreid is. a. De Kruiden, bij voorbeeld, die in zelfftandig- heid gegeven worden‘, werken altijd fterker, en ’et wordt op die wijze uit dezelven meer kracht getrok- ken, dan üit eene gelijke hoeveelheid buiten het li= chaam. Dus vult men dit gebrek door eene grootere hoeveelheid van Her hoofdmiddel aan. b. Echter maakt het een merkelijk onderfcheid, of de kracht, al of niet, 'gemäkkelijk te ontwikkelen 155; want in het eerfte geval behoeft men flechts twee- ' Rr maa« 610. VOORSCHRIFTEN vam maalen zoo veel te neemen‘, doch in het tweede ge val wel drie- of viermaalen zoo veel. c. Wanneer het zelfftandigheden uit het Planten- rijk zijn, die weinig zwaarte hebben, kan men van het /ngrediönt zelven ook niet zoo veel geven, als van zulk een Aftrekzel. Een half Drachma maakt reeds een goeden mond vol; doch de: kracht van een geheel Drachma laat zig gemakkelijk met zwee Oncen vocht uittrekken, zoo dat niet veel meer dan ander- half Once overig blijft, wanneer het Uirirekze/ gereed is, en geen uitpersfen daar.bij,komt, $. DECLXXIV. De evenredigheid van het uittrekkend middel tot het hoofdmiddel is doorgaans als vier tot agt, ja twaalf maalen zoo veel; in zommige gevallen echter wordt veel meer vereischt. a. Tot een Aftrekzel van Kruiden, Zaaden, enz. worden meestal agt Oncen Water op een volle lepel vereischt. b. In bijzonder zwaare dingen moet ook meer vaıı bet nittrekkend middel worden voorgefchreven. e. Vooral is dit noodig, wanneer het in een ge- drongen Aftrekzel zeer walgelijk zijn zoude. Wan- neer men het zelve echter, uit hoofde van den fmaak, verdunt, dat is, meer van het uittrekkend middel neemt, en de geneeskrachı van het zelve dus verzwakt wordt, zoo moer men het zwakker middel, of iu grootere Giften, of ten minften na kortere tusfchen» poozingen , laaten inneemen, d. Het komt in deezen ook zeer veel aan op de overtuiging van dem Geneesheer zelven, die niet, ZON- GENEESMIDDELEN. ört gonder noodzaak , alte zwakke Geneesmiddelen moet soedienen. e. De verZoetende bijvoegzelen kunnen in allen ge= valle mede-te hulpe genomen worden, om’den fmaak draaglijk te maaken. In Aftrekzels van Kruiden is een weinig Suiker of ook het Zoethout dienftig. f. Van het Zoethout echter moet flechts een agtfte, of zelfs een twaalfde gedeelte bij de hoofdmiddelen gevoegd worden;, hoe minder men tot dit einde ge= bruikt, hoe beter. | g. De Afirekzels met Wijn moeten in dezelfde even» 'redigheid zijn. Men neemt meestal op »ier Ponden, drie of vier Oncen Kruiden. Men kan ook die zelfle hoeveelheid, of iets minder, op twee Ponden gebrui- ken, wanneer men alleenlijk in kleine Gifter, bij voorbeeld, met &dn of twee lepels vol, den Wijn laat neemen. h. De aangenaamheid van het uittrekkend middel maakt de verzoetende biivoegzelen niet Zoo noodza- kelijk. Doch wanneer de aanwijzing der Ziekte het gedoogt, kunnen aangenaame Specerijen mede te hul- pe genomen worden. i. De Aftrekzeis, die met Brandewijn bereid wor- den, zijn omtrent even, als die met Wijn, ingericht, zoo wel ten aanzien der evenredigheid, als van de verzoetende middelen; $. DCCLXXV. De Gifte is, naar maäte van het hoofdmiddel, van het uittrekkend middel „van de aanwijzingen ter genee- zing, enz. onderfcheiden. De waterachtige Aftrekzels worden met een theekop vol genomen ; de wijnachtige r Rra in9« 612 VOORSCHRIFTEN väAn insgelijks; doch de 'geestrijke met een half of een klejn roomertjen vol. Van de Afırekzels van Kruiden aripkt men in zommige’gevallen alleenlijk &&n thee- kop, bij’ voorbeeld , van het Afirckzel van Quasfia; doch in andere gevallen meerdere theekoppen, bij voorbeeld, van het weermaakend Afırckael in den Diuiper. $: DCCLXXVL De hoeveelheid van ’r geheel laat zig moeielijk door algemeene regelen bepaalen. Zij gaat van eenige On- cen tot verfcheiden Ponden. a. Wanneer de Bieren en Wijnen, welken men voorheen, bij wijze van Afir ekzels, tot dagelijkfchen Drank gebruikte, thans nog in de mode waren, Zoo konde men een geheele ton daar van berekenen. b. De Afirekzels van dierlijke en mijnfoffelijke zelf- Standigheden, die wel&er zeer meenigvuldig waren, gaa ik voorbij, als ongewoon en krachteloos. Wat ‚het Afirekze/, met ijzer bezwangerd, betreft, waar toe ook het Äolenzuur Gas of de vaste Jucht behoort,, ‚dit kan.men voorzeker onder de Afirekzels niet tel- len; want het behoort blijkbaar onder de door kurt nagemaakte minerale Wateren. $. DCCLXXVIL. Het geen onder het Recept gefchreven wordt, is niets minder,. dan altijd &&n en het zelfde, daar hier _omttent verfcheiden zaaken te vermelden zijn. $. DCCLXXVIIR GENEESMIDDELEN. 13 f RXDOCKEÜRVIIE Voor eerst, wordt daar in zomtijds melding ge- maakt van de voorbereiding van het hoofdmiddel, als van het ffooten, het binden in een zakjen, het ber fprengen, enz. a. De Kruiden, enz. worden gemeenlijk deneden en geftooten, zoo dat zij tot een grof Poeder wor» den, waar aan men, wanneer het tot witwendig ge= bruik gebezigd wordt, den maam van Species geeft. b. Dit ftooten moet niet zoo verre gaan, dat daar door een Ajn Poeder wordt, dewijl anders de berei- ding niet zoo goed gefchiedt, wanneer men ’er de uiterfte voorzigtigheid niet bij gebruikt. c. Men herinnere zig, dat hier geene oplosfing, maar enkel eene aftırekking, waar toe geen %jn Poeder noodig is, moet plaats vinden, en dat het alleen din= gen uit het Plantenrijk zijn, welken men aftrekt, en die dus niet den fijnften graad van een Poeder vorde= ren, omtot een middel ter aftrekking te kunnen die= nen. d. Men. was zomtijds wel eens gewoon, wanneer eene meer verzadigde afırekking vereischt werd, het hoofdmiddel tot een zeer ja Poeder te maaken; doch het is veel raadzamer, liever iets meer van het hoofd= middel te neemen, om het uitpersfen niet noodig te hebben. e. Ik heb reeds gezegd, dat het Spiesglas en andere mijnftoffelijke zelfitandigheden, als mede de dierlijke, niet tot Aftrekzels genomen worden. Het waren dee- ze zelfftandigheden, welken men eigentlijk in zak= jens of tot poppen ( findones) te zamen bond, op dat zij zig niet op den bodem van het vat zouden ver- Kir g Zar 614 VOORSCHRIFTEN van zamelen, en dus een geftadig omroeren noodzakelijk maaken. f. Tegenwoordig is deeze manier, om de Äruwiden in een zakjen bij een te binden, allecn in uitwendige Afırekzels nog gebruikelijk , gelijk wij hier na zien zullen. g. Het befprengen der hoofüftoffen met een voor- bercidend vocht, het welk de ontwikkeling der ge» neeskracht bevordert, is niet zoo zeer noodzakelijk , dewiil men liever een zamengeiteld middel ter uirtrek» king neemt. Intusfchen kan het befprengen met koo=- kend water, in waterachtige Aftrekzels , nog wel zij- ne nuttigheid hebben, wanneer Basten en andere har» de zelfffandigheden moeten worden afzerrokken. Men kan dit echter in zulk een geval gerustelijk aan den Apotheker overlaaten. &: DECLXXIX, Vervolgens fchrijft ook de Arts onder het Receps het vat voor, het welk ter bereiding noodig is, wan- neer zulks in het bijzonder verdient vermeld te wor- den, en niet eene gewoone Scheikundige glazen fles hier toe genomen wordt. $. DCCLXXX. Voorts wordt melding gemaakt van de infufle of afırekking. Weeze gefchiedt of koud of warm. Het eerite vindt plaars in de wijnachtige en geestrijke Afe trekzels; het andere in de waterachtige, hoe zeer ook zommige van dezelven met koud water bereid wor den a De GENEESMIDDELEN. 615 a. De wijnachtige en geestrijke Aftrekzels zouden door: de warmte hunne vluchtige deelen verliezen; dus worden zij met koude uittrekkende middelen be- reid, vooral de laatstgemielden. Wanneer de wijnach- tige warm bereid worden, is zulks altijd cen misflag. Men wil wel door geflotene vaten het vluchtige be- houden , maar de deelen van den Wijn zijn doch een- maal ontbonden. b. Wij zullen bij vervolg zien, dat de uirwendige of heelkundige Stovingen dikwils met warmen WWijn bereid worden; doch dit is niet overeenkomftig met de grondbeginzelen der Scheikunde. Wanneer men eene warme wijnacktige Stoving noodig vindt, kan men bij het warm waterachtig Aftrekzel kouden of laauwen Wijn voegen. c. Dewijl men door de warmte de werkzaame dee- len van het uit te trekken hoofdmiddel het minst ver- liest, en ook het Water even zoo krachtig, ja nog gefchikter ter aftrekking is, als het bevoorens was, zoo worden de meefte Afirekzels, die enkel de gom- en harstachtige deelen, als mede iets var het olieach- tige moeten uittrekken, met warm Water bereid; hoe zeer iets van het zoogenaamde Charafteristieke, of var den Spiritus reötor, door de warmte verloren gaat. d. Door eene .nog grootere warmte, vooral door het kooken, wordt van die beftanddeelen, welken het Roud Water niet zoude opneemen, nog meer ont- wikkeld, vooral het harstachtige. Deeze beftand- deelen zijn zekerlijk in het Water vreemd, en de warmte is alleen oorzaak, dat zij zig niet van het Water affcheiden, maar daar in blijven, tot zoo lang het koud wordt, Rry4 e. Om 616 VOORSCHRIFTEN van e. Om deeze reden wordt de geneeskracht der Plan-, ten , die op harst- en olieachtige deelen berust, met warm of zelis met kookend. Water uitgetrokken, wan« neer ’er Water toe gebruikt moet worden. f- Doch wanneer het Afirekzel in dier voegen is bereid geworden, en de deelen harstachtig, zijn, zoo zinken zij, na het koud worden, op den grond, en het ware dus te wenfchen, dat alle zulke Afirekzels altijd warm werden ingenomen, op dat zig niets varı het zelve zoude kunnen affcheiden. g. Dewijl echter deeze beftanddeelen meer of min van eenen yverhittenden aart zijn, en daar door in koortfen, ontfteekingen, en dergelijken, ongefchikt, zoo gebruikt men meestal ter uittrekking dat middel, het welk enkel de gomachtige deelen ontwikkelt, en tevens de vluchtige charadteristieke deelen, of den Spiritus redor, opneemt, waar op de geneeskracht in zommige gevallen eeniglijk berust. Dit middel is het Water, en wel het koude Water. h. Een merkwaardig voorbeeld van dien. aart zien wij in het Aoud Aftrekzel der Kina, het welk met koud Water bereid, en zelfs in die gevallen, in wel- ken alle harstachtige deelen fchaden zouden, onge- meen dienftig is. !. ;. Het is te beklagen, dat het zoogenaamde wezent- liijke Zout, het welk, door middel van, wrijving. in koeud Water , wit allerleie dingen, tot het Planten- en Dierenrijk behoorende, verkregen wordt, niet meer gebruikelijk is; want het-zoude ons veele Aftrekzeis befpaaren, hoe wel zekerlijk her harstachtige mede daar in door het wrijven ontwikkeld is. $. DCCLXXXL GENEESMIDDELEN, 617 $. DCCLXXXI Al verder wordt. onder het Recept ook wel gemeld de tijd, hoe lang de hoofdmidd.len met de uittrek- kende middelen trekken 'moeten, en of zulks mer of zonder warmte gefchieden moet. a. Dit behoort eigentlijk tat het voorgaande, en is als een vervolg daar van te befchouwen, b. ‚Zonder warmte gefchiedt de aftırekking, wanneer men flechts een zagt, een niet diep doordringend, een nier met de beftanddeelen zeer bezwangerd, een niet zeer harst en olieachtig Aftrekzel begeert. c. Ook is dit alleen noodig, wanneer de hoofdftof haare krachten aan het uittrekkend middel gemakke- lijk mededeelt, zoo. dat. ’er niers verder toe behoort, om ’er de kracht van te bekomen. d. Van de anders te vreezen ontwikkeling van het harstachtig, of van eenig ander niet zeer te pas ko- mende beftanddeel,, als mede van het verlies der vluch- tige en werkzaamfte deelen, bij den Wijn en Brande- wijn, is reeds te vooren gefproken. e. Eene warme aftrekking is in de tegenovergeftelde gevallen noodig, gelijk mede, wanneer de afırekking haast heeft. f Dezelve wordt bekomen, wanneer men het warm uittrekkend middel beftendig in zulk eenen graad vau warmte houdt, als.te vooren heeft plaats gevonden, of wanneer men het in den zonnefchijn, op een oven, bij het vuur, of in een zandbad, enz, laat blijven, naar maare deeze of geene verwarming noodzakelijk geöordeeld wordt. g. Tevens moet men in acht neemen , om de ftof- fen van tijd tot tijd om te fchudden. R a \ Sr ERS a. De 618 VOORSCHRIFTEN van h. De tijd, hoe lang het trekken moet voortduu- ren, wordt meestal bij uuren, dagen, enz. opgege- ven, naar maate der gefteldheid van het hoofdmiddel en van het bedoelde einde, 7. Zomwijlen voegt men °’er bij, dat het uittrek- kend middel de kleur, den fmaak, de reuk varı het hoofdmiddel moet bekomen hebben, om het Afirekzel voor volkomen gereed te kunnen houden. Dit is ech“ ter zeer zelden een regel, waar naar men zig te ge- Öragen heeft. k. Het vat, waar in de trekking gefchiedt, wordt doorgaans gefloten, ten ware de aart der zaak zulks niet gedoogt, gelijk in geval van gisting. 