title: Sämmtliche Werke
creator: Leopold von Ranke
text: 'S Hage, 4. Febr. 1698, Sire! Ick hebbe huyden ontfangen Uwe Majes' Hoogst gedagte missive van den 21. January laest leden. --- Uwe Majes* sal na het scryven van deselve uyt de myne nader ver- staen hebben 't gene omtrent het corps mariniers en het Regiment voor de Chürprins van Brandenbg is voorgevallen, het eerste is by provisie gevonden maer op het tweede syn die in Amsterdam nogh seer difficyl, ick sal moeten uytvorschen waer het hen eygentlyck schort, om die ombrage die sy hebben is 't doenlyck wegtenemen, maer het sal mede seer di^cyl syn. Men segt dat het Regim^ van Brandenburg alreede geformeert is en tot Cleve synde seer schoon en uytgelese Volck. De Prins van Nassau Saerbruck daer van geadverteert synde heeft daerover alrede geschreven om hetselve in dienst te neemen, ick sal sien hoe ick het by haer Hoog. Mog. stelle, middelerwyl dat d' andere Provintien daerop resolveeren. Wat de consenten tot de fortificatien belangt, daer omtrent doe ick by provisie myn best by d' andere provintien om de consenten uytte- werken en als ick het soo verre gebragt sal hebben als ick kan sal ick Uwe Majesteyt een project missive senden om het tot perfectie te brengen volgens Uwe Majesteyt Orders. 3luö bem «riefraed^fel Sil^elmö III. 1698. 217 Ick hebbe het proces neffens de quartieren van Gelderland doorgelopen en s£^l soo ras doenlyck Uwe Majesteyt daerover een advys laten toe- komen, maer hetselve is so volimineus en van sulcken estendue dat ick vindt wel syn kan dat het soo sal können werden afgedaen, dat de tegen- woordige staet van oorlogh daer na soude worden gerepartieert, oock vindde ick uyt de lecture van de stucken geene groote swarigheyt, dat de voorgaende repartitie nogh dit jaer plaets hebbe. — Het geen Uwe Majesteyt scryft wegens 't gene altans in het Par- lement passeert smert my in myn hard, als ick overdencke de quaede effecten die 't selve sal doen onder de geallieerden, d'onsekerheyt waer in sulk sal stellen de saeke van Engeland en den voet die het sal geven aen de Eoning van Yranckryck en de partisans van Eon. Jacob, om grote, te voren onbedagte desseinen te formeren ende ons in 't midden van den vreede in een continuele onrust doen houden. Men moet het evenwel opnemcn soo het legt dewyl het niet te veran- deren is en doen onlertussen alom syn best voor de gemene sake, 't gene we hoopen dat God almachtig altyt sal segenen, het komt my te chagrinant voor om dat ick uyt andere advysen verstae dat het soo wynigh stemmen hebben opgegeven. — , Ick hebbe huyden aen de Princesse van Nassau volgens Uwe Maje- steyt Orders aen gescreven , des selfs goetvinden omtrent de van voorst, alsmede dat ick van haer al antwoord hadde ontfangen, dat sy de voorslag goedvont verso eckende dat ick wilde besorgen dat by den Staet daer over aen de provintie mogte worden gescreeven. — ■ Ick hebe een brief ontfangen van d' Heer Harn waer hy scryft, dat bekommert is over de besendinge van d' Heer Stependy an het Hof van Brandenburgg, de Churfurst hadde gesegt, soo de Koning Dankel- man in syn protectie neemt, suUen daerme inconvenienten uyt resulteren, dewyl hy van deselve te groote outrage hadde ontfangen om die te dissi- muleren dat syn liberteiten — aen de Churfurst niet saemen konden gaen, dat hy nu in een goede plaets was en dat men hem daer soude laten, ick kan niet anders mercken als dat door de beweginge die Uwe Maj^ alrede gemaeckt heeft mede by provisie gesluyt heeft, dat men met die groote fougue niet is voortgegaen het geen het eerste oogmerke wel was, nu soude het in bedenken kunnen komen ofte met de besendinge niet een weynigh soude können werden getraineert sonder dat men daer van eclat maeckte — de resolutie van zulk te doen even- wel blyevende want daer mede sal men effectueeren dat Churfurst niet meer werde geanimeert en dat men ondertussen sal stil staen, suUende de rest onmogelyck wesen soo schielyk te doen maer tyt requireren — verder soude in deliberatie koomen eer de besending voortging of men niet een ander rede soude kunnen geven aen die besendinge die dagelyks genoeg suUen voorkomen, en dat men alvoreens maeckte — dat die daer quam wel wierd ontfangen. — Ick hebbe huyden by my gehad Monsier Bondely, die my seyde, dat het ten uyterste nodigg was dat Uwe Majes* vigileerde omtrent de successie van Neuchastel — want dat andersints de Prins van 218 3lu« bem ömfroc(^fcr SBil^ctmö III. 1698. Gonty in de possessie soude werden gestelt, soo ras het proces dat in State van wysen was, soude worden uyt gesproken ; hy seyde wyders dat Yolgens de genie van dat volck nodigg was, dat Uwe Majes^ daer ymand sont, om Uwe Majes* regt voortestellen, ende hy sloegg voor, of Uwe Majes^ daer toe als en passant niet soade können gebruycken den ge- melte Heer Stependy. Ick objecteerde hem dat sulk wat te veel eclat soude geven en Vrancryck te veel opsetten, hy seyde mede en dat al de Regenten van Neuchastel van dat sentimcnt waren, soo, om dat Uwe Maj. na haer gevoelen regt hadde, preferablement yoor Madame de Ne- mours en van gelycken oock na haer dood. Ick meende dat men nu by provisie door Mons' d' Everard, sulk soude können laten doen dat wel goed vond, maer daer moet evenwel ymandt expres können aen de Churfurst van Brandenburgh scryven,' dat men Stependy by hem sont om secreetelyck te concerteren op in Neuchastel, dat hy dan derwaerts een tour soude können doen ende weer terugh alles met syn advys dat hem ongetwyffelt seer aengenaem soude wezen, — Heinsius an Wilhelm III. 'S Hage, 14. Februar 1698. Sire. Monsieur Stependy is alhier aengekomen en hebbe ick bereits eene conferentie met hem gehad; hy is seer van opinie soo als ick laest aen Uwe Majesteet hebbe geadviseert, dat syne nytterlycke principale com- missie geen relatie tot de saeck van Danquelman moet hebben, vervol- gens dat het wel best convenieert sal wesen dat syn eerste aanbredinge tenderen om de Churfurst te filiciteeren met de vreede, te bedancken voor alle syne goede aengewende devoirs geduyrende den laesten oorlog, hem nodige tot de continuatie van de opregte en sincere vrientschap en correspondentie tot conservatie vi^ wedersytse Eycken en Staten en tot het laeste van de gemene sake sprekende aenstonts van het aengaen van een goede en cortstondige guarantie en 't geen daeraen dependeert, verders geviel hem seer wel 't geene ick Uwe Msges^ hadde gescreven wegens de sake van Neufchastel oordeelende dat het selve sonderlingh aengenaem aen dat Hof soude wesen, en meynde oock als het met Uwe Majesteyts' welgevallen soude wesen, dat ingevalle het Hof na Pruyssen vertrekt, dat hy dan wel een keertie na Neufchastel soude komen. 'S Hage, 25. Maeil 1698. Uwe Majes^ sal in de bygaende copie syn myne gedagten over de ranse propositie; ick hebbe daerin niet als duysterlyk aen gehaelt 't werck van een partage voor soo verre het ons kau roeren, soo om dat sulk nogh te praematuyr als mede dat het ten uyterste dangereus is, gelyck Uwe Majesteet wel aenhaelt, hebben wy daerover op 't Loo 5(uö bcm «ricfmcc^fcl SBil^ctm« III. 1699. 219 gesproken, soo sie iets diergelyks in 't sin hebben, sollen sy selfs wel uytkomen dewyl van haer zyde 't selve veyligh doen können, ende wy niet sonder veel te hazardeeren, maer soo sy stuck gewys begonnen. Sonde men de saek verder kunnen matureren, ondertussen dat men siet hoe de negotiatie tot Paris gaet sal men op alles moeten denken het geval enterende wat de doen, soo men met Yranckryck konde overeen- komen, dat soo de koning van Spagne geduyrende dese negotiatie stierf, alles in State soude blyven voor de tyt om den anderen te yerstaen, soo als ick in 'te erste van myn brief aen den Grave van Portland hebbe gescreven, souda dat nogh enige hope van succes weseni Wat ick vrese neen en selfs als wy al accoord werden dat het niet sende werden nagekomen. Het sal dan ten hoogste noodig wesen dat wy van nu an op alles praepareren. Ickmeyne dat vooreerst behoorde te wercken dat de Key- serse en Clmrfurst eene gemene lyn troken tegens Vranckryck, by pro- visie het particuliere sustineren en pretentien wat aen de zyde stellende en dat gelyck de Churfdrst alrede segt voor de Keyser het beleyt en haer differenten stellen aen Uwe Majesteit en den Staet, op dat men door dat middel eviteerde, dat Vranckryck die een ofte ande niet aenlaente, ick meynen dat Uwe Majesteit en den Staet hare gedagten hooren te laten gaen om den allen tyde soo ras doenlyck te water te kunnen ärmeren, dat de Keyser sorge draege voor de militie van 't Ryck ende de syne, Yooral dat hy de vreede met de Türken tragchte te maken, en in cas tot Paris middelerwyl in de negotiatie niet was gedaen, sal men sigh nootsaeckelyck aenstonds met alle de forcen die men sal kunnen by- brengen jegens Vranckryck moeten opposeren omtrent syne entreprises soo te water als te land en voomaementlyck in de Oostindien, en daer toe soude wel nodigh wesen alleen een simpel concert tussen de Keyser, Uwe Majesteyt en den Staet. — I>er König an Heinsius. Kensington, 6./16. Jan. 1699. De saecken staen hier in 't Parlement desperaet soo dat ick in 't körte yets sal moeten doen dat in d' weerelt groot eclat sal maecken, waer van ick voor het tegenwoordigh U. Ed. niets verders en kan Seggen. — Kenöington, 13./ 23. Jan. 1699. Ick gelo'of dat wy nu beter koop sullen hebben van d' Keyserse, alhoewel ick verwondert ben van d' discoiurssen die de Ministers aen II. Ed. en aen Hopp hebben gevoert ende hoe het haer in haer ge- daghten kan koomen dat Engeland en Holland, met haer mesures soude willen nemen om d' Ceurprins van Beyeren van d' successie van Spagne 220 ^u« bem «rtefracd^fcl SBil^elm« III. 1699. te secludeef^u en' aentegaen tegens het gemaeckte Testament in syn faveur. Ick en twyfele niet of Yranck. sal my adverteeren van liet geen hem sal voorkoomei» van het keyserlyck Hof, op dat subject als Tallard my heeft beloofd volgens d' ordre die hy daertoe hadde. — Ick wenste seer dat U. Ed. neifens den Heer Williamson de nego- tiatie met Lelienroth konte voortsetten, ick heb hem oock daertoe ordre doen senden, en^ aen Bobisson, om tot Stockholm te negotieren wegens het Tractaet van commertie. — Het is my seer leet dat ick U. Ed. moet seggen dat de saecken alhier in quaeder staet syn als men kan bedencken en dat ick niet als confüsie en ruien en voorsie, Indien Vrankr. daer toe gelt heeft ge- geven is het qualyck geemploiert , want ick XJ. Ed. kan verseeckeren dat het niet van nooden is, want de menschen generalyck syn soo ver- bündt ofte qualyck geintensionneert, dat geen coruptie van nooden is om haer te bewegen tot het total abandoneeren van haer securityt. — Kensington, 31. Jan. of 10. Feb. 1699. Ick heb dese Morgen met groote droefheyt en' ontsteltenisse ont- fangen U. Ed. brief door een Expresse, met onverwaghte tydingh van het overleyden van den Ceur-Prins van Beyeren het welcke de saecken soodanigh verändert dat ick tot nogh toe niet en kan voorsien de groote inconvenienten waerin wy sullen vervallen. Ick meen dat ü. Ed. de saeck duydelyck in synen brief voorstelt , en' alles aenvoert h geene in deze importante materie te considereeren staet. Ick heb gemeent dat ick voor eerst niets bequamer konte doen, als die ordres te schicken aen d' G. van Yersey, waer van den G. van Portland Ü.Ed. sal informeren ende op dien selfden voet aen G. van Tallard te doen spreecken, synde daer naer in syn geheel om nogh soodanige mesures te nemen als men dienstigh sal oordeelen. — Ick geloof wel dat Vranck. sal verklaeren by het secreet artikel te sullen blyven, maer Indien deselve publicq ofte geweeten soude worden schrick ick voor de consequentie in 't reguard van de Staet en my. Wat conduite wy tegenwoordigh in Spagne sullen houden en weet ick niet, want ick niet en kan begrypen dat wy oyt sullen kunnen aldaer verklaeren gedaghte te hebben tot de successie van d' Monarchie voor d' Ceurvorst van Beyeren, noghte veel minder het communiceeren nogh te advoueren aen het keyserlycke Hof, soo dät wy in geen kleyn Labirint en syn, den goeden Goclt wil uns daer uythelpen. — Kensington, 7./17. Febr. 1699. Ick verwaghte alle daghen antwoort uyt Vrankr. van G. van Jersey op het geene hy volgens myn ordre sal hebben gepresenteert ter occasie van het overleyden van den C. Prins van Beyeren. Ick heb U. Ed. in myne laeste geinformeert van het discours van G. van Tallard in 't welcke hy seedert met den Secretaris van Staet heeft gccontinueert van 5(u3 bcm 53ricftt)cci^fei m^tlm9 III. 1699. 221 ^t insinueeren ^at het secreet artickel oock is koomen te yervallen, soo dat men iiieuwe mesures end' engagementen sal moeten nemen, waerom- trent men beter sal kunnen oordeelen als het antwoort uyt Vrankryck sal syn gekoomen. Kensiögton, 14. /24. Febr. 1699. ■ Het project dat U. Ed. my hadde toegesonden van het Coli, van Admiraliteyt van Amsterdam raeckende de mariniers, het getal van twee honderd is soo inconsiderable , dat het weynigh reflectie meriteert, be- halve dat ick bereids geen hoop meer overigh heb dat ick hier in soldy sal l^onnen houden myn Duytsche Gardes , soo dat men op expedienten sal moeten bedaght syn, soo door reductie van andre militie als andre posten op den staet van oorlogh, om daer uyt haer soldey te vinden, «nde en weet ick niet of dsüi in consideratie soude kunnen gebraght werden om eenige regimenten tot mariniers aen te stellen en die te brengen in 't geheel ofte ten deele tot laste van CoUegien ter Admir*. — Ick versoeck dat ü. Ed. syn gedaghten daerover wil laeten gaen. Kensington, 17./27. Febr. 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. toesenden een altematief, die de Gr, van Tallard my heeft voorgeslagen wegens de successie van Spagne in faveur van den Hart, van Savoyen, die in myn opinie slimmer is als den anderen in faveur van d' Aerts Hartogh. U, Ed. sal mercken in beyde alternative dat Vrank"^ meest speculeert hoe Lottheringen te krygen. Ick en kan geen reede vinden waerom Vrank' by de doot van d' Ceur- Prins van Beyeren soude profiteeren. Hoe men dit groot werck sal negotieren vind ick het difficielste voor ons, Indien men speculeerde op den voorslagh voor Savoyen, soo is het onmogelyck om yets te Weenen te negotieren, maer indien men wilde op den Aerts Hartogh gaen, soo soude men aenstons de nego- tiatie aldaer kunnen aenvangen, maer Tallard geeft genogh te kennen, dat hy eerst de saecken met my wil hebben geai^usteert, dat my niet weynigh en embarasseert, ick sal met verlangen U. Ed. sentimenten hier- over verwaghten. — Kensington, 21. Febr. of 7. Maert 1699. Ick approbeere tenemal U. Ed. raisonnement op de conduite die daer te houden is omtrent het geene Vranck. nu heeft . voorgeslagen ende Ü. Ed. sal hebben vemomen dat ick ten naeste by dien conform met den G. van Tallard heb gesproocken, maer gelyck iek U. Ed. in myne laeste heb gescreven soo sal ick werden gepresseert om my verder te verklaeren, etf het is seecker dat Vranck. niet en sal leyden dat wy tot Weenen doen negotieren voor en aleer ick met haer eens sal syn wegens de conditien, ende ick vrees weynigh sullen willen relacheeren van d' pro- 222 3(«« bem «riefttjed^fcl SSßül^cIm« IIL 1699. positien, die sy nu hebben gedaen 't welck ons niet weynigh en sal embarasseren, wat partey te kiesen. — Ick ben van intentie morgen den G. van Portland aen 6. yan Tallard te senden om hem noghmaels op dese geheele materie te spreecken, waervan hy U. Ed. met de naeste post reeckenschap sal geeven. — Keusington, 24. Febr. of 6. Maert 1699. Den 6. van Portland sal U, Ed. met dese post reeckenschap geven van het geen hy aen G. van Tallard van mynent wege heefk geseyt. — Ick meen dat het geheele werck daerop aenkomt dat men vooreerst aen Vrankr. traght te doen begrypen dat sy door de doot van d' C. Prins van Beyeren niet en behoort te profiteeren, want soo lang als sy Süllen pretendeeren vermeerdering van haer partage sal men beswaerlyck met de negotiatie kunnen voortgaen, ende evenwel is het klaer dat nu haer eenighste ooghmerck is om Lottheringen op een manier ofte het ander te krygen, en' ick vrees seer dat daer van niet snllen relacheeren, voornaementlyck als ick haer voorgaende conduite considerere, ende dat den Co. van Yranckr. selfs aen M^ Jersey heeft geseyt, qu^il falloit se contenter aussi, het geene een teken is dat sy suUen persisteren by haer eerste propositie, gelyck sy gewoon syn van niet te willen toegeven als sy eens een voorslagh hebben gedaen en naderhandt in plaets van die te verbeteren ordinaris verslimmeren, alhoewel in aparentie nieuwe doen, soo dat men sal moeten verdaght syn op expediente om equivalents voor te slaen Indien men deze negotiatie syn voortganck sal willen laeten nemen. — Kensington, 77l7. Maert 1699. Ick niets verders op die materie voor het tegenwoordigh aen U.Ed. heb te scryven desselfs raisonnementen seer approbeerende. Kensington, 14./24. Maert 1699. Den G. van Portland sal U. Ed. constandigh berighten van het geen vorder tusschen den G. van Tallard ende hem is gepasseert, waerayt U. Ed. sal sien dat het schynt het Ultimatum van Yrankr. te syn om Navarre ofte Lottheringen by de voorgaende partage van den Dauphin te hebben, soo dat ick meen dat men sigh haest sal moeten deter- mineeren ofte men op die voet sal willen tracteren, ende vervolgens de negotiatie tot Weeneu entameeren, want ick niet en geloof dat Vrankr. in deze conjunctien vorder te brengen sal syn, en' ver- volgens is het een swaere deliberatie wat te doen, waeromtrent ick gaeme ü. Ed. naerder sentimenten met den eersten soude willen ver- nemen. — ^u« bem «riefttjed^fcl Sif^elm« III. 1699. 223 Keusington , 25. April of 4. May 1699. • Ick moet U. Ed. met groote droefheyt seggen dat eyntlyclc den G. Tan Portland sigh heeft geretireert en' dat geen persuasie hem heeft kunnen wederhouden. — Ick heb nogh met groote moete verkregen dat hy de negotiatie met Tallard sal continneren. Ick kan ü. Ed. niet genoegh seggen hoe my dese voorval chagri- neert, ende te meer om dat ick alles heb gedaen om d' G. van Port- land satisfactie te geven dat eenighsins met reede kont bestaen, maer een verblinde Jalousie heeft moeten prevaleeren. — Kensington, 5./ 15. May 1699. Ick meen dat de drie Corps van myne Gardes egael naer haer pro- portie moeten draegen de koste van haer betaling en' het laeste con- cept van d' staet van Staten om meer soldey van Provintien te halen, soude by provisie kunnen werden geintroduceert, maer ick ben seer be- kommert dat de betaling seer langsaem by sal koomen, behalve het kost dat onmogelyck by d' officiers kan werden gedragen. — Hamptoncourt, 7./17. Nov. 1699. Het schynt uyt het discours dat men het groote werck alhier wil negotieren en' niet in den Hagh, het geene evenwel onmogelyck sal syn soo lang de difficulteyten by de Leeden van den Staet sullen con- tinueeren. Ick en hoor nog niet van d' overkomste van G. van Tallard noghte oock yets verders uyt Yrankr. 't geen ick niet te gemoet en sie als in het laeste van dese weeck, alsoo voor van dagh m3rn Amb^ geen andientie en heeft kunnen hebben van d' C. van Yrankr. soo dat ick voor het tegenwoordigh U. Ed. op dese importante materie niet naeders heb te scryven. — 3n btefem 3ufcimmenl^ang mögen bte beiben folgenben fleinen, jtutfd^en Jubfoig XIV unb SSit^ctm III gcmct^fcltcii SBriefc crfd^eincn. Lettre autographe de Guillaume III k Louis XIV, 27. November 1699. Monsieur mon fr^re. Ayant fait venir le Comte de Jersey, mon ambassadeur extraordinaire, qui s'en retoume aupr^s de vous, j'ai cru ne pouvoir avoir une occasion plus propre ä vous t^moigner la satis- faction du trait^ qui vient d'Stre fait puisque cela me donne lieu d'es- perer quUl y aura ä Pavenir une estroite liaison et correspondance entre 224 2(tt« bem ^riefwcc^fel SBil^ctm« IH. 1699, nous ce que je souhaite avec tant d'ardeur et ä quoi je contribuerai de mon costö tout ce qui pourra dcpendre de moi, dont j^ai Charge mon ambassadeur de vous assurer.plas particiili^rement et combien je desire votre amitie estant veritablement M' mon fr^re Votre bon fr^re A la Haye, 27 Novembre 1699. William R. R^ponse de Louis XIV. Versailles, 8. Dec. 1699. Monsieur mon frere. Je me sers avec plaisir du retour du Comte de Tallard, que je renvoye aupr^s de vous pour vous assurer encore du d^sir que j'ai de vous donner des marques de mon estime particulier et de la sincerite de mes sentimens, estant M' mon frere Votre bon fr^re Louis. Heinsius an den König. 'S Hage, 6. May 1699. Sire! Ick hebbe geremarqueert , Eerstelyck dat in het eene point nu nader overgegeven poseert, dat sigli engageert om het Milanois aen den Hartogh van Lottheringen overtegeven voor S3rne staten, daermede ick vaststelle dat aen Uwe Majest. soude laten om die verwisselinge by den Hartogh van Lotthe- ringe uyttewercken.| Ten tweede remarqueere ick dat in d' eerste voorslagh de spaense Nederlanden absoluyt assigneert an de Cheurfurst en in de tweede merekt een alternatyf om die te geven of aen den "Cheurfurst ofte die te doen engeren in een republyck. Waerom aldaer een onderscheyt maecken ende oft het indifferent in H eene en 't andere geval soude weesen weet ick niet, dat point komt eenighsints overeen met het gene ick Uwe Majest. aleer voor eene uure gedagte hebbe gescreven om de spaense Nederlanden te doen cartonneren. Ten derden staet te considereren dat in de voorslagit ten behoeve van den Hartogh van Savoyen de Eoningg van^Vranckryck bedingt des- selfs staten en Savoyen boven 't geene in d' eerste voorslagh aen Vranckryck. soude komen; daer omtrent considerere ick dat daermede wil wegnemen de swarigheyt die wy al lange hadden gepretendeert, dat den Hartogh van Savoyen, door het accoord en Spagnen en Vranckryck ombrage soude geven en daerom hen niet geerne soude sien geper- moveert. «u« bctn SBricftoec^fer Sil^clm« IIL 1699. 225 Ten vierden, merck' ick dat aen den Hartogh van Lottheringen boven het Milanois nogh wil geven het Montferat, dat acn Savoyen de- pendeert en hem daertoe te persuaderen, maer ick sie niet wat equi- valent daer voor in d^ eerste voorslagh sonde komen om Lottheringen te können krygen. — Het is evident boo als Uwe Majest. scryft dat de laeste voorslagh is.slimmer als d^ eerste, 'want [vooreerst moet ons groote but syn, Yranckryck niet magtiger te macken als nodigh is, en behalven dat by d' eerste voorslagh, men als by d' eerste partage pretendeert het Milanois, soo eyst daerenboven by dese nogh de Staten van Savoyen, waerdoor aenstonts können hebben 't geene wy vreesen dat door syn groote ovennacht naderhandt soude krygen. Ick kan my oock niet ver- beeiden dat Yranckryck dese tweede voorslagh anders doet als om daer- mede d^ eerste smakelycker te maken dewyl wel weet dat niet accep- tabel is, alhoewel men klaer kan sien, dat Lottheringen gaerne soude hebben en daertoe na alle apparentie nogh meer moeyte sullen doen. Ick vinde door dese tweede voorslagh geene reede om van myn sentiment in de myne van den 24. Febr. gemelt te veranderen en sal die reden niet repetereii om Uwe Majesteyt niet de incommoderen en vervolgens vaststellende dat men op den voorslagh ten behoeven van den Erts Hertog eerst soude kunnen band eleu, sal het voornaementlyck, boven de pretensie op 't Milanois, op de methede aenkomen. — De Grave van Portland adviseert my dat de Grave van Tallard sigh op dese wyse heeft geexpliceert oft dat syn Eoningh het met Uwe Majes- teyt soude moeten eens syn, dat sy door een secreet art. als voor desen ofte ten minsten dat Uwe Majesteyts woort tot verseeckeringe moste geven; hoeverne ende waertoe men de Eeyser soude willen brengen, dit laeste was des noods het geschikste ende het secuyrste en soude eerst können werden gedecreteerd , alhoewel mede soude moeten vaststellen maer dat in effecte soude moeten worden gehouden, of het een trac- taet was. Ick beken dat ick seer hard daer tegens aensie dat men het werck alvoreens met Yranckryck adjustere , daer men met de Eeyser daerover eenigsints kann spreecken en dewyl by myne vorige desaengaende de redenen hebbe gealligeert, sal ick my daertoe alleen referei^n, evenwel moet ick daerbey voegen, als Yranckryck sigh met de voorgaende par- tage wilde te vreeden stellen , dat ick oordeele dat men met geen reden van deselve soude können weygeren, om ten minste dat point vastte- steUen, dewyl men andersins seeckerlyck soude schynen te reculeren 't geen ick meen niet dienstig te weesen. Het werck is in waerheyt seer delicaet want nu Yranckryck incli- neert tot het huys van Oostenryck, is hy in staet om immediaet met hem te spreecken ende oock selfs in secretesse te koomen, tydens wy eerst gedaen hebben, de Eeyser soude dickmaels ligtelyck iets toestaen op de pressuppoost dat van ons nergens na soo veel soude krygen ende sigh verbeeiden dat de saeck gedaen synde wy sonder hem niet veel souden können doen en dat wy als dan nog al blyde souden wesen met )». 8iatile*9 mttU XXn. 15 226 au« bcm «rtcfwcd^fel SU^cIm« m. 1699. dat Hayd ons te ällieren. Ick soüde tot beslnyt onder Uwe Maj^^ beeter fevoelen om de redenen in myne vorige gemelt fds nög oordeelen: 1. Dat men wel soude können bandelen op de voorslagh ten be- hoeve van den Ertz Hartogh. — 2. Dat men Vranckryck niet meer soude können toeleggea als by de laeste partage gedaen is. ^-^ 3. Dat men de handelinge op die gronden met den Keyser Boude behooren te entameren ten sy by wege van mediatie ofte diredüelyck. Maer dewyl de Fransen daermede niet te vreedai sollen wesen, soo om dat e^ige seekerheijt snllen willen hebben, om geen tyt te veriiesen om bare intrigues en brigues op een ander wyse voort te setten, als om dat wel weet dat ons door engagementen buyten poistayr stellen om iets met anderen te können doen en men evenwel eene afkomste van saecken soude moeten marken, soo moet ick Uwe Majesteit in be- dencken geven oft niet voor een temperament soude kuimeA dienen, dat men een seeckere gepraesigeerde tyt stellde om met de Ke3r8er over die Successie te bandelen en binnen die tyt de saecken niet afgbdaen synde, oft dat de Eoning van Spagne mogbte komen te sterven, dat Uwe Majesteyt alsdan met de Eon. van Yranckr. die saeck soude tragbten aftedoen. — En dewyl deselve met Uwe Maj. wort te vreeden is, dat Uwe Maj. van nu af soude vast staen, dat de Eoning van Vranckryck ofte den Daupbin alsdan soude werden geaccordeert deselve partage die met het eerste tractaet toegestaen en geaccordeert is, mits dat de Eon. van Vranckryck oock aen syn zyde vaste stae dat de spaense Neder- landen hem of an de Chürfürst ofte soo Uwe Ms^e^^ dat soode mögen goetvinden op die wyse soude het intrest van Vranckryck en Uwe Maje** provisioaeilyck wesen gesalveert en soude Vwmckryck het voor- deel hebben sigg daer aen te können houden ofte niet, soo sy de rade soude werden en men soude alle op middelen kunnen denken tot een generael accommodement, en de Eoning van Vranckryck niet wiK lende, souden wy maer voor een sekeren tyt vorbonden en daer na in staet om onse mesures te neemen. — , • Hage, 27. Maert 1699. Na het scryven van de myne, hebbe ick ontfangen Uwe Maje*^ hoogstgeachte Mission van den 24. ^eser, en oock by missive van den G. van Portland verstaen de nader voorstelling door de Grave van Tallard gedaen namentlyck om de geheele Successie van Spagne, soo die aen de Prins Electoral was geassigneert te laten volgen aen den Erts-Hartogh, mits dat mede aen Frankryck daer uit liet JS^avare off Luxemburg, na myn oordeel geeft deselve in dese laeste voorslagg alleen na, dat in plaets de spaense Nederlanden aen de Chürfürst van Beyeren ofte tot Uwe Majes' dispositie hadde gelaten, die nu laet aen Erts-Hartogh, dewyl de voorslagh van Navarre of Luxemburg slimmer is als de verwesselingh van 't Milanees met Lottheringen. De Grave van Bercheyck heeft alreede soo hoogg getild aen STufi bcm «ricfwet^fcl Sill^elm« III. 1699. 227 Gaipuscoa dat ick niet anders heb kunnen merken oft hy was daeroyer meer bekommert als hy wilde uyten, als Navarre daer nogh soude by- komen hadden de Fransen seeckerlyck en open deur in Spagne, wat een accrois, de provintie van Luxemburg aen de Franse magt sende wcsen is mede bekent, behalven als de spaense Kederlanden aen den Erts-Hartog komen die plaets deselve om te communicatie met de Steeden van het Ryck te meer nodigg sal syn. Ick kan dan niet anders oordeelen oft d' eerste voorslagh van Lottheringen soude nogh beter wesen als dese laeste, maer daer .omtrent valt weer die consideratie, dat het kan geheuren dat den Hartogh van Lottheringen daer toe niet te disponeren soude wesen, als wanneer Yranckrydc soude sustineren, dat hy. het Milanois soude moeten hebben en soude alsoo vervolgens krygen *t geen men hem 't minst wilde geven. — Ick vermeen dat het is een seer swaere deliberatie ofte men aen Vranokryck meer sal geven als by de voorige partage die was alreede soo hoogh gesomen als mensdielycker wyse die behoorde genomen te worden, ende dat niet als uyt de «yterste necessiteyt, daer is nu eer minder als meerder redenen om die t« vermeerderen, dewyl de Koningk van Spagne in beeter con- stitutie is, maer 't is niet de reden maer de begeerte die by Vranckryck geconsulteert werd, en men siet klaer dat alles alleenlycke daerom te doen is ingevalle dese negotiatie met interventie van den Keyser en d' andere geallieerdens gedaen wierde en niet met ons in particulier, soude i€k geene de minste bedenckelyckheyt hebben, om te persisteren nu Biet meer te können geven, als de vorige partage medebrengt, en ick kan my niet verbeeiden, nu med de geheele conduite van Vranck- ryck siet dat hiermede sigh in oorlogh souden engageren, als op die voet de negotiatie voort te setten, maer nu wy alleen syn en Vranckryck soo considerable offerts aen de handt geeft, tot voordeele van den Keyser, soude deselve heel ligt deselve kunnen orasetten vooral ingevalle die niet van d'intentie van Uwe Majesteyt was verseeckert en gelyke de Keyser syn particuüere interest vooral beoogt, soude die in dat geval ligt niet om meerder "te verkrygen willen hazarderen. Ick hebbe niet wel kunnen verstaen uyt het scryven van de Grave van Portland, oft den Grave van Talard op de voorslagh die Uwe Ma- 15* 228 «u« bem «ricfwed^fer SÖU^etm« III. 1699. jesteit hadde laten doen en waerop hy eea expresse hat gesonden, ant- woord heeft bekomen en dat dese nieuwe voorslagh daer op is gevolgt, dan of hy tot het doen van dese voorslagh al ordre moet hebben gehad te Yorens, om dat Yranckryck op Uwe Mtgesteyts insinuatie en dat de partage niet soude Termeerderen ligt nogh iets soude hebben können beproeven alhoewel ick het niet gelove en oock dat sulk niet soude doen oft het most al op het uyterste wesen gekomen, dewyl ick gelove dat daermede seer swanger gaet. — Ick sie 600 groote swarigheyt in de vermeerderinge van de Franse macht , dat ick beken, dat ick niet als met de grootste tegenstreidigheyt myne gedagten daer heen kan wenden. Ick gelove aen d' ander zyde niet dat Yranckreyk het werck seer ligt sal laten varen en ofte hy voor soo lange eenige hoope heeft, sigh aen den Eeyser soude addresseren is mede bedenckelyck, sie oock soo geen quadt gevolgh daer in, dat men niet als met de grootste tegenstreydigheyt daer toe komt, en soude daerom Uwe Majes^ in bedenken geven of men niet noghmaels soude kunnen persisteren by de swarigheyt die m^n vindt van de partage te verhoogen, ingevalle Uwe Migesteyt om de constitutie van saeken in Engeland als anders daer omtrent bedenckelyckheyt vindende sulk niet raetsaem achte, oft men niet van onse syde altyts soude können vast- staen by de oude partage en laten de verwisselinge van 't Milanees met Lottheringen in syn geheel sonder daer over iets voor of tegen te de- cideren ende dat ondertussen Yranckryck mede niet vorder soude ge- houden wesen als in 't gene nu gepresenteert heeft, so dat het voorsch. differentiale point alleen soude blyven het subject van negotiatie. Soo Uwe Majesteyt oordeelde dat vorder behoorde gegaen te worden en dat deselve mede van sentiment was, dat de verwisselingh van Lottheringen nogh het beste was, soude ick oordeelen dat sulk moste vastgcsteld werden en dat wy daeromtrent geen hazard moesten loopen tenzy dat Yranckreyck siflk soude moeten uytwercken off sulk niet konende doen 't selve point soude moeten blyven een point van negotiatie ofte in allegevalle het casus enterende dat het Milanois soude "moeten bly- ven geseqnestreert onder de Prins van Yaudemont ofte die men daertoe soude designeren, want soo daeromtrent niets vastgesteld wert soude men ligt geengageert worden of in het Milanois of eenige andere landen daer men minst toe genegen was, te geven — ick soude oock mede niet van oordeel wesen in dat geval als Uwe Majesteyt meent dat men soo verre moghte komclh, van de voorslagh aen de Grave van Port- land om de keuse te behouden van de drie gedane voorslagen by Yranckryck en alsoo daer over met de Eeyser te können negotieren maer men soude wel seer — — — — moeten vast stellen, dat die keuse, als wy ons met de Eeyser niet konden verstaen, aen ons soude moeten blyven, dewyl de Eeyser andere speculatien soude kunnen hebben, en ten tweeden soude men speciael tevens omtrent de verwisselingh van Lottheringen moeten vast stellen, als hier voren, in cas wy dat quamen te verkrygen, want andersints soo dat niet geschiedt, suUen wy al weer tot dat quaet vervallen, te moeten kiesen dat wy niet begeren. — «u« bcm «ricftt)c(^fcl Sil^etm« III. 1699. 229 In gevalle de saeck op d' een ofte andere wyse quam te reusseren sal men verdaght moeten wesen. Eerstelyk dat besorgt werde dat die successie by voor overlyden van den Erts-Hartogh voor de Coningh van Spagne en oock by over- lyden van deselve vastgesteldt werde op dat men niet weer genootsaeck werd nieuwe questien te moeten ondergaen, ingevalle men eerst nega- tive konde bedingen volgens', het oogwit van de saeck, idat Yranckryck niet soude können succederen om die overmagt voortekomen, en voorts dat de Ertshartog in voege als vroeger, stervende de successie soude Valien op syne volgende broeders, susterq en descendenten , maer door dien nogh alle ongetrout syn is oock te bedenken of daeromtrent niet mede behoorde te werden voorsien. Ten tweeden , valt te considereren ofte men niet soude können vast- stellen, dat de spaense Nederlanden altydt soude moeten volgen de kroon van Spagne ende vervolgens door geene successien testamen- tair, contracten huwelycks voorwaerden ofte anders daervan gesepareert en gealinieerdt soude behoren te worden. Ten derden. — Soo men d'accord valt sal men het seer moeten se- creteren om den Kaysers niet begeerte daer in te doen komen en niet te Valien in de voorschr. inconvenienten en Üaer het willen laeten dat eenigsints een separatie in gemoederen soude macken , want de saeck voortgaende sal men sigh seer naeuw met den Keyser moeten setten en sal de Keyser nadere en perpetueele verbintenesse , met den Hartogh van Lottheringe moeten maken om het werck tegens Yranckryck altyts in eene goede balance te kunnen houden en dat de Keyser altyts be- quaem möge wesen den Hartogh in Italien te assisteren en guaranderen. — Ick hebbe niet kunnen afsyn Uwe Majes* dese myne geringe considera- tien te laeten toekomen. Op het werck van de Guardes hebbe ick Uwe Majesteyt myne ge- daghten, die met den Hartogh van Brandenburg hadde gecommuniceert, geadviseert ende sal Uwe Majes* uyt de overgesonden lyst en staten by den Heer van Slingeland, klaer kunnen; worden geinformeerd , hoe da- nigh die saeken können worden gevonden. na Uwe Majesteit intentie, ingevalle Uwe Majesteit het liefst heeft by reductie soo ick de meeste gevoelens vinde soo sal Uwe Majesteyt die reductie maer eerst soo hoogh stellen als die gelieft en 't gene te kort komt moeten vinden op eenige van de 20 Comp, soo by cassatie sal het best moeten vinden om een of twee man te reduceren, soo dat Uwe Majes^ kan kiesen 't gene liefst heeft en hßt kan vinden als boven. — Ick blyve met het diepste Respect Sire Uwe Majesteyts Onderdanigste getrouwe Dienaer P. Heinsius. 'S Hage, 27. Maert 1699. 230 SCu« bcm S3ricfwed^fct SKr^ctm« III. 1699, Heinsius an den König. 1.7. July 1699. Sire. Eyntelyek hebbe ick schryrens Tan d' Heer Hop ontfang^n dat de Eeyserse Ministers hem op syn voorstel hadden geantwoord, daarin be- staande: 1. Dat de Keyser oneyndig estimeerde de hertelyke sorge die Uwe Majest. voor de gemeene saake en het Auguste huis was dragende. 2. Dat of wil de Keyser, indisputabel geregtigt tot de geheele suc- cessie, en vermeinde dat de geallieerde magt kragtig genoeg soude wesen om dat regt volgens de tractaten te maintineren, hy egter de rüstende vreede voor den oorlog soude praefereren en sig daarom voor de quaestio an moste deelareren. 3. Dat evenwel reserverende syn regt op bet quomodo aen 't welcke verstont da^ de declaratie van de questie an niet soude können praeju- ditieren. — 4. Dat vervolgenfi genegen was te booren de propositien tot een acconunodement by Yrankryk te doen , mits daarin gerustheyd gevonden werde. — 6. Dat die gepustbeyd niet vont in de reservatie van Navarre en Gnipuscoa, dewyl alsdan Spagne minder soude wesen als Portugael, als altytB geexponeert suUende syn aen de Fransen en niet bequaem cm restitentie te doen. — 6. Dat Vrankryck sig soude moeten verklaren op alle deelen van Buccessie. 7. Dat men soude moeten weeten of Vrankryk die begeerde voor den Dauphin of ymant van syne kinderen, of wel voor een ander prins. 8. Dat ingevalle Uwe Majes* geMefde Vrankryk te sondeeren op bare pretentie en dat Uwe ^ M jyes' den Keyser geliefde te laten weten op wat wyse het accommodement meest securelyk soude können worden aengegaen, de Keyser blycken soude geven van syn] genegenthydt tot de vrede. 9. Dat de Keyser desireerde te weten op wat wyse, op het krag- tigste de guarantie soude werden gepasseert. 10. Dat dewyl den uitslag van dese negotiatie onseecker was, de Keyser versogt het renouvellement van het secreet Art. van de groote alliantie. — De Heer Hop voegt en' by, dat niet de minste apparentie siet dat de Keyser Navarre of 't Milanois sal cedexen. — Ick' meine evenwel dat de sake albereits nu in een seer groot spoor is gebragt, en soo als men eygentlyk by provisie gedesireert heeft. — ^VL9 hm «hefwe^fd SilHtnd HL 1700. 231 Der König Wilhelm III an Heinsius. Kensington, 7. April of 26. Maert 1700. Het is seer facheus de slappigheyt van d^ H*^^" van Amsterdam, want hetselve de reghte middel is om ons in een oorlogh 't involveeren H geen wy alle gaerne voorquamen, ick vrees dat Vranckryck ons wey- nigh sal helpen om hetselve te prevenieren, maer ick twyfele of tegen- woordigh met Denn^ sal willen aenspannen. Het secours dat Botmar eyst is seer reedelyck, alhoewel ict vrees dat den Staet qualyck sal willen resolveren om hetselve te doen mar- cheeren eer het casus entreert , ende dan soude het le laet kunnen syn, daerom dien ick by tyts te werden geaatoriseert om de nodige Orders daertoe te geven. Ick wil hoopen dat door ü.Ed. raisonnementen de jjren yan Amsterdam wat hartiger sullen werden, ick ben bleyde dat de Out Bürgern" de Yries soo is in het noordse weesen, maer seer leet dat sulcke sentimenten heeft in 't reguard van den staet van oorlogh *t geen ick vrees veel uyt de maximes van d' Wilde voortkomt, ick kan qualyck twy feien of Indien deze coigunctie wef wort waergenommen ofte de Pro- vintie van Yrieslandt sal kunnen werden gepermoveert om den staet van oorlogh voor dit jaer te continueren, ende dan magh men hoopen voor het toekomende * meer ingressie in d' Regeering van die Provyicie te krygen. — Hamptoncourt, 7./17. May 1700. Ick geef weynigh geloof aen *t geene den Hart, van Wittenberg aen ü. Ed. in secretesse heeft gescreven wegens d' oflfres van Vranckr. om met Denem^ 't allieeren, 'ick geloof wel dat sulke propositien door Benem^ aen Vranckr. syn gedaen maer niet door Vranpkr. aen Denem*^, ende ick hoop dat van sulcke negotiatie niet en sal vajlen, maer vol- gens de declaratie van de Franse Ambassadeurs in den Hagh als alhier, können wy niet verwaghten dat Vranckr. yets verders sal doen tot de vreede in 't noorden als goede officien die ick vrees van weynigh vrught sullen syn. Hamptoncourt, 17./28. May 1700. Het menaceeren van d' Co. van Poolen komt my vreemt voor, ick hoop dat in d' Eepublieq daer weynigh reflectie sal werden op gemaeckt, maer men kan daer door oordeelen, dat hy den oorlogh traght de con- tinueren, 't welck ick oordeel dat het grootste opstaekel sul syn by Banemark om tot een accomodement te koomen. — Ick ben niet seer gestight in d' conversatie van d' Hartogh van Wittenberg met Chamilly 't geen niet seer over een enkomt met het geene hy aen U. Ed. heeft gescreven en' ick geloof dat hy den oorlogh meer aen rayt als ymant, alhoewel hy oas het contrario wil doen ge- looven. — 232 2(u« bcm Sricfwci^fd ©it^clm« IIL 1700. De conduite van Brandenburgh ie weynigh sinceer, maer men kan van sulcken ministerie anders niet verwaghten. Hamptoncourt 7./ 17. Juni 1700. Het schynt my toe dat de saecken in het noorden seer teu beste syn verändert en nu een favorabel occasie om een vreede te sluyten, daer syn twee difficulteyten die ick meest aprebendeere , dat is dat Vränekr. de Deenen te veel sulle willen favoriseeren en' aen d' andre kant het Huys Luxenburg den Har' van Holsteyn wat te stip op syn regbt sal willen doen staen, het eerste komt my het swaerste voor, want daer kunnen wy by Vranck weinigh toe contribueeren, maer het Huys Lunenburg mögen wy wel wat vorscryven. Ick meen dat Ü. Ed. extraordinaris wel over alle saecken met den Gr. van Briord heeft ge- raisonneert, seedert is my niets voorgekomen van G. van Tallard. Het is my seer leet dat ick U. Ed. moet seggen dat de saecken in 't Parlem* van Schotland seer qualyck gaen, dat de menschen aldaer als raesent syn wegens haer Colonie van Darien. Dat men in Engeland niet en sal willen leyden 't geen my niet weynigh en embarasseert, ende te meer nu chagrineert, dat het myn belet voor als nog myn vertreck naer HoUandt, daer ick meer naer verlang als oyt ende vrees seecker- lyck seeck te werden indien ick langer hier moet blyven. — « Loo, 30. JuÜ 1700. 