title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: oJOb bandera, Port, vlag; b.ka- paky gewone Vierkante vlag; b.poetihy de vredevlag, teeken van overgave; h. merah, de bloedvlag; b. poeteri bertoedoeng^ vlag die over den knop V. den stok geslagen is, wat men voor een goed voorteekenhoudt; b. toeng- gal^ vlag in den top van een mast; Hang bander a^ vlaggestok; roemah bandera, seinkantoor; pasang ban- dera, de vlag hijschen; toeroenkan bandera,de vlag strijken; m^njoekkan ^•, id. memakai b , de vlag voeren. L^ Jüb böndika, vloek of zogen, bovennatuurlijke kracht, uitgaande van een persoon of zaak, tot beloo- ^ing of straf van eene handeling. Jo Jüü bandela, zie bandela. wJb Ibönar, op Java b^n^r, waar, echt, w^ezenlijk, recht, naar den aard, juist, oprecht, ernstig, waarachtig, deugdelijk, eerlijk, b.v. kanak-kanak ini terlaloelah &enarw;a,dezeknaap is buitengewoon eerlijk, Kai. dan Dam. Facs. p, 48; hoekoem jang benar, een billijk vonnis; djalan jang benar, de rechte weg; b^rkata benar, de v^aar- heid spreken ; m^ngambil d^ngan be- nar, op eerlijke wijze nemen, tegen- over mentjoeri, stelen; orang b^nar, een waarachtig man, iemand op wien men aan kan; tiada benar pada ba- rang soeatoe perdjandjian, niet trouw of eerlijk in het nakomen van zijne verbintenissen ;oran^ tiada benarnja, ook iem. die niet wel bij het hoofd is, S. Dz.; tiada benar amat, niet recht snik, niet wel bij zijne zinnen, b.v. tiada benar amat anak radja ini roe- panja, maka d^mikian lakoenja, Hik. Korisj.; sakit benar, erg ziek, terdege pijn; apabila datang jaiig benar, di. boewangkan jang sia-sia, Sprw. Oend. Djambi, als het wezenlijke komt, wordt het ijdele weggeworpen; b^- narlah saph'ti kata toewan, het is inderdaad zooalsmijnheerzegt; m^m- benarkan, voor waar verklären, be- waarheden, aan iemand gelijk geven, in het gelijk stellen, rechtvaardigen ; sabenarnja en d^ngan sab^narnja, in waarheid, naar waarheid; dengan tiada sabenarnja, onbillijkerwijze, Sadj. Mal. p. 103, onrechfcmatig ; memp^rbenari, terecht brengen, in de waarheid leiden, b.v. Mndaklah 196 mumJl^ toewanhamba p^rb^nari^ kar^na la- malah soedah mareka-itoe s^saf, dan brenge Mijnheer hen terecht, want reeds lang dwalen zij, Mob. Han.; kab^naran^ waarbeid, recht, recbt- vaardigheid, eerlijkheid, gerechtig- heid. Zie ook b^toel, iwu^Jb bansoeng, zie bangsoeng. ^MfcJü bansai, yermolmd, ver- gaan, b.v. van hout; zie bangsai. ÜXj bSnang^ garen, draad, inz. naaigaren; ook draad van een spinne- web; b^nang arang, zwartgemaakte Ijjn, door timraerlieden gebruikt, om het hout af te passen of telijnen; b^- nang radja, fig, uitdr. voor den regen- boog; btnang tisik, stopgaren, stop- sajet; benang soedji^ borduurkatoen ; benang was, gouddraad, zie ook ma- kau; b. kasar, grof garen; b, haloes^ fijn garen ; b. sedang^ middelsoort garen; 6.Ä:ar6^a,kloBJesgaren; benang n^naSj ananas-garen; benang iiga l^mbar, driedraadsch garen; b. satoe- kal^ een streng garen; benang doe- lang^ streng wit katoenon garen, ter dikte van e. grooten teen, waarmede bruid en bruidegora of pas besnede- nen worden orastrengeld; b.boelang^ draad, waarmede de kunsthanespo- ren vastgebonden worden; b, pantja warna^ een kleine armband van ga- ren in verschillende kleuren, gedra- gen als een voorbehoedmiddel tegen ziekte, C. en S.; b. karap, de draden gebr. binnen het raam van een weef- getouw, id. ; longsin benang herpakan soet^ra, schering van katoenen garen 1^ met zijden inslag; daoen benang, e.s.y. plant, justicia purpurea. ijb Mning, I. op Java, helder, transparant, = Mning, zie ald. IL in de zonneschijn speien, zieh daaraan blootstellen (?) C. en S. Hoe wei V. d. W. Keasb. Abd. Wbk. Cr. R. Eijs en Favre zoo opgeven. III. een visch opensnijden en op kolen roosten, C. en S., zal wel met II aan de zonnehitte zieh blootstel- len in verband staan. (^JJb bönak, I. stompzinnig, on- bevattelijk, bot, stompzinnigheid,bot- heid; moet mogelijk zijn: tiada ber- benak, evenals in het Mön., zie II; Ürbenak, tot in het vleesch afgevijld van de nageis of tanden; pentjarak benak, woekeraar, uitzuiger. II. merg, hersenen, MÖn. tidak berbenakj hersenloos, stompzinnig enz. Zie oetak, III. benak, zilveren munten, waarin geen gat is, C. en S. 1^ b^naitl^ inzinken; ierbenam, ingezonken, b.v. van een anker in het zand, een spijker met kop en al in het hout, ondergedoken; soedah th'be- nam sampan tVoe, die boot zit onder water, is gezonken; terbhiam maia- hari, ondergegaan van de zon; m^m- b^nam, doen zinken in, indrijven; memb^namkan orang, iemand in het verderf störten; berbenam, lang weg- blijven van iem. die iets ging halen, MÖn. membenamkan, ook ter dood brengen door middel van onder water te houden, en zoo laten verdrinken; matt dibenantj zoo ter dood gebracht; ^^ 197 membenamkan perahoej een vaartuig onder water zetten, door het vol te laten loopen. •Jbbanoe, Arab. gewoonlijk &aw/' Zonen, meerv. van ihn; hanoe himjar^ de Zonen van Himjar, de Himjarieten. yX^ bßnoe, I. een door de natuur gevormde vijver of meer. II. Mnoe, Hind. een baar, groote golf in den raond eener rivier bij op- komend getij, C. en S. Zie bena, Laj Mnoewa, land, groot vast- land, ook gebruikt voor werelddeel ; henoetva Uropa, Europa; orang be- noewa, landzaat, de oorspronkelijke bewoners v. e. land, de wilde volks- stammen in de binnenlanden van Malaka. ^ «jlj bßnoewaüg, e.s. v. boom raet zeer licht hout, alleen gebruikt voor het vervaardigen van dobbers, V. d. W. zie ook binoewang, S yj Mnoewang, e.s.v. hert, M. (een buffeI,L. e.s.v. rood wild,C.M^n. naam van een heiligen buffel, o. a. in de legende v. TjindoerMata voor- komende), volg. C. en S., roesa bi- noewang^ o.s.v. hert. äjo bfenah, plaag, epidemie, zoo- wel bij planten en dieren als men- schen; benäh pasak, een worm, die de halmen van de rijst doorvreet; b^nah lajar, e.s.v. sprinkhaan, die de bla- deren van de rijst wegvreet, C. en S. schrijven b^na, Zie bela. aUj bSnih, zaad, zaailing, nage- slacht, nakomelingschap ; oorsprong, ^^PÜj legger, slaper, exemplaar om voor een latere uitgaaf te dienen; Men.zaadplantjes van de padie; sama benih d^ngan dia, met hem van de- zelfde afkomst; menaboer b^nih, zaad zaaien; djika benih jang baik djatoh kalaoet mendjadi poelau^helandi goed zaad in zee, het wordt een eiland. Sprw. ^ bani^ Arab. ook banoe, zonen, volken; bani israil, de zonen Israels; bani Adam, menschenkinderen. d'Lv.JLjbaniaga, Skr.meestal,doch verkeerd, berniaga, handel-drijven; orang baniaga, handelaar, handels- man; m^mperniagakan, raet iets han- del drijven, iets verhandelen, b. v. 7naka diperniagakannja hartanja, hij dreef handel raet zijne goederen, H. Groel.;^^rnia^aä;j,koophandel, han- deis waar. joLaaj boenjän, A^rab. gebouw, rauur. ^j.äaJLj bfenitan, e.s.v. boom, die voor mästen gebruikt wordt. jCxJL^ boneka, Port, pop, speel- pop, popje. JLaJü bßneloe = benaloe, zie ald. ^jUj banian, I. koffer tot her- ging van voorwerpen Tan waarde; een lederen zak voor provisie, mantelzak. II. een Hindoesch koopraan, ba- niaan; badjoe banian =:badjoe panas, flanellen herad. M^n. e. s. v, onder- baadje van wit en blauw katoen; een onderhemd. Sw. ^ub bÖnnjal, tot kruim,los, ver- kookt, van spijzen; flauw, zonder encr- gie, van een handeling; half, van een maatregel. M^n. slap, week, zacht, lusteloos, krachteloos. Zie njennjai. 198 u>^ r»'^ v^t«J bawäb, Arab. portier. ^f^ boewara, e.s.v. plant, waar- van de bladeren op die van de kur- kunia geljjken, v. d.W. ou*»l^ bawäsir, Arab. aambeien. ^^Ijj boewagai, alligator, V. d, W., zie hoewaja. (jl«j boewana, Skr. wereld; seri teri hoewana, de glans der drie werel- den; naam van den stichter van het oude Singapoera, wiens graf daar, volgens v,d.W., nog te zien is. ^\yj boewaja, krokodil; ook de naam van een tinnen munt in Sela- ngoePj in den vorm van een krokodil en ter waarde van 20 duiten, thans in onbruik. Soorten van krokodillenzijn: hoewaja laboe, b, katak en h. tembaga; diijekau hoewaja, door een krokodil gegrepen; hoeroeng hoewaja, de ijs- vogel; lidah hoewaja, zie bij lidah; boewaja-hoewaja, kielbalk, waarin de mast Staat, slemphout; telor hoewaja, krokodil-ei, zie bij botjong ; kalau ajar t^nang djangan disangka tiada hoewaja, als het water stil is, moet men niet meenen, dat er geen kroko- dillen zijn, Sprw. ; lang m^nerap hoe- waja, een sperwer stelt zieh als een krokodil aan, fig. uitdrukking in het Palemb. voor een jongeling, die een meisje een bloera van het hoofd rukt; hoewaja ngelangsar, fig. uitdr. aldaar voor het bespieden van eene vrouw, die onder het huis rijst stampt, id.; adakah hoeivaja m^noelak hangkai, is er wel een krokodil, die een kreng versmaadt? Sprw. ^^j^ bob-bob, de boschkraai, ook bot'hot, C. en S. ooo boeboet, I. mar. stag; lajar hoeboetan, stagzeil; taUboeboeian,gei' touw. IL e. s. V. vogel, Centropus phi- lippensis (Grimpeurs) d. 1. Cr., e. s.v. koekoek, C. en S. III. m^mboeboet, uittrekken van de rijstplantjes ter overplanting, uit- trekken V. e. splinter, Päd. bovenl.; hoog uithalen bij het zingen. o«j boebar, Jav. verspreid, zieh verspreiden, uiteengaan, van levende wezens. Oyj boeboer, pap, brij, zoowel in de heelkunde als tot spijs; h» nasi, rijstepap; h, kandji, dünne rijstepap, die als stijfsel of plakmiddel wordt gebezigd; b, pekatoel, e.s.v. brij van kleefrijst of poeloet, inz. de zwarte; apa bolih boewat, nasi soedah m^n- djadi boeboer, wat zal men doen, de rijst is al tot pap geworden. Sprw. äMJmJ bobOS, door drukking een opening hebben gekregen, stuk ge- gaan zijn, b.v. van den vloer, het dek van een vaartuig, een gevulde zak, een zeil door den wind enz. ook ge- wond door een steek of schot; uit- vallen van het haar ten gevolge van ziekte, C. en S. iy*j*Hi boeboes, in zwermen vlie- gen, zooals de mieren in den paartijd. ßi^yj bobang, uitgaan als men gelast is het huis te houden, C. en S. Mjy^ boeboeng, I. Mön. vol tot aan den rand, gesteldheid eener vrouw die onmiddellijk na de beval- ij^^ ^yj 199 ling weer zwanger wordt; m^mhoe- boengkan^ iets gieten in een voor- werp tot het vol is, vol maken; kaboe- boengan, in dien loestand gebracht. IL ook boemboeng, top van iets, nok van een huis; vlokje haar, dat men den kinderen op de kruin van het hoofd laat staan, zie djamboel; boeboe- ngan, nokbalk; horizontale stok,waar- op een tent rust, ook boemboengan; berboemboeng ^ op den top van iets komen, op den top van iets zijn, b.v. maka hajam itoepon,,, b^rboemboeng di-atas, die (vecht)-haan kwam boven- op (zijn tegenpartij)(?), C. en S. III. en boemboengj koker van een bamboegeleding tot herging van iets. i^yi boelboek, de klander,kleine zwarte torretjes in de rijst; dimakan boeboek, door de klander uitgevreten, verteerd, vermolmd, ook van hout. J V .;> boebal? boebal moeloet^ klem in den mond. R. v. Eijs. Zie kedjang en kantjing. Jüyi boeboel, I. memboeboel^ boe- ten of verstellen van netten. II. e. s. V. verzwering aan banden en voeten of aan de pooten van die- ren, het klauwzeer bij vee; boeboel gantoeng, de mok, mokpooten bij paarden. ^oboeboe, e.s.v.fuik van rotan of baraboe, aan een touw in diep wa- ter neergelaten; van de verschillende soorten is deze de grootste, zie lokah eu toewar. Soorten zijn: boeboe laboeh en &. karang; b, gamat, fuik, die over den grond getrokken wordt om gamat te vangen. Äjo boeboeh; metnboeboeh, op of in iets doen, leggen, zetten, van iets voorzien, b.v. m^mboeboeh garam, er zout in of op doen, zouten; m. tjap^ er een zegel op zetten, zegelen; m» harga, den prijs bepalen, er een prijs op zetten ; m.jpelana, zadelen ; m. tanda tangan en m, tapak iangan, zijne handteekening er op plaatsen, onder- teekenen; m^mboeboeh tanah kaka- palanja^ stof op zijn hoofd doen ten teeken van rouw, Sailoe's Sal.; diboe- boehnja satoe mariam, had men het voorzien van een stuk gesehnt, H. Abd. 63, r. 4 v.o. 5 m^mboeboeh dida- lam p^ndjara^ in de gevangenis zet- ten, M. v:i)*^ boeta, I. blind; hoeta-toeli^ blind en doof; blindelings, onbesuisd; memboeta-toeli ^ onbesuisd tewerk gaan ; b. larang of b. larangan^ blind zonder dat het 00g beleedigd is; 6. petjah, blind door het verlies van het 00g; b. ijemekj blind zonder dat de oogbal beschadigd is; boeta mata sa^ b^lah, aan een 00g blind; b, hajam, blindheid der kippen, kippig; ook de tijd van zonsondergang tot 'savonds 8 nur; perigi boeta, droge put; malam boeta, stikdonkore nacht, Hik. Dewa Indra Möng. in het holst v. d. nacht, Hik. Bocht.; tjina boeta, zie mohallil; oewang boeta, non-activiteits-tracte- raent, zie bij oewang; memboeta^ sla- pen; bi^lom p^fjah mata bilalang, soe- dah Mndak m^mboeta, de oogen der sprinkhanen zijn nog niet in hunne holten teruggetrokken of hij wil al slapen, v. d. W.; memboetakan, blind 200 ^atyi fy^ maken, verblinden; dihoetakan Allah tuala akan p^nglihat mareka-itoe da- ripada melihat djalan jang h^toel^ de allerhoogste God make hun gezicht blind voor het zien van den rechten weg, Sail. Sal. II. Skr. reus, booze geest = rak- sasa, zie ald. III. boeta-hoeta^ e.s.v. boom, die op zandigB kusten groeit, veel gelijkt op de gahoeSj en welks gom, als ze in de oogen komt, blindheid veroor- zaakt. v:i>o boewat; memboewat, doen, maken, bouwen, zieh houden als, iets gebruiken voor, iets doen aan, over- last aandoen, het toeleggen op, b.v. herhoewat hmk^ goeddoen; Mrhoewat lakoe^ zie bij lakoe; herhoewat kerdja^ wat uitvoeren, het een of ander doen, b.v. daripada akoe herdiam dirikoe baiklah akoe bl^rboewat kerdja^H,^]. Merd.; boewat apa^ waarvoor, tot welk einde; memboewat badjoe, eenbaadje maken; w. ti^garij een stad bouwen; w. boetä, zieh houden of men iets niet ziet; mhnboeivat gawe^ in het Palemb, ontucht of overspel bedrijven; lagi diboewat, nog in aanbouw, nog in de maak; akar diboewat tali, worteis voor touw gebruiken; s^lendang di- boewatnja ka'in, hij gebruikt e. sjaal voor rok, Pel. Abd.; sebab perompak itoe memboewat orang Pahang djoega, want de zeeroovers doen ook den Pahangers o verlast aan. Volg. C. en S. is memboewat orang, vermoorden, ombrengen; ada orang kita diboe- watnja^ tetapi tiada dapat, er zijn ook van onze lieden, op wie zy het toeleg- gen, maar zij hebben ze niet gekre- gen; m^mp^rboewat^ vervaardigen, maken; m^mp^rboewatkan , maken, vervaardigen voor iemand of iets; hoe- watan, maaksel; ook om er van te ma- ken; perboewatany daad, handeling; ^ntah bagaimanakah perboewatannja itoe, hoe zou dat toch wel in zijn werk gaan? H. Abd.; batoe boewatan, ver- vaardigde steenen, in tegenoverstel- ling van natuursteen; boekan boewa- tan^ ongewoon, buitengewoon, zooals ook wij zeggen: 't was geen doen; mm- &0ßM7a^ ma^/(^eV/n;a,zich als dood hou- den ; memboewat bodoh, zieh van den domme houden; memboewat kasih, liefde voorwenden, zieh houden alsof men iemand iiefheeft; memboewat sakit dirinja, zieh, ziek houden; ka'in boewatan s^loewar, stof om er broe- ken van te maken; saboewat, van het- zelfde werk zijn, dezelfde plichten te vervuUen hebben als een ander. iÜ*j boötala, Skr. de aarde. yM boetir, grein, korrel, ook als hulp-Telw. voor kleine, ronde voor- werpen, b.v. moetiara doewa boetir, twee stuks parelen; boetir kamhing y geitekeutels, schapekeutels , zie bij tahi; boetir ratap=:bidji ratap,yfeQ- klacht, rouwklacht. JSyj botor; katjang botor, e.s.v. scherp geribde en behaarde boontjes, die jong als groente, rauw als oelara gegeten worden, ook katjang samboet genoemd.Men maakt er ook zuur van. Van de oude worden de witte boonen gekookt. M!Sy^ boetang, Port, knoop aan e. kleedingstuk;roemaÄ&oe^aw^,knoops- gat; hoenga boetang, e.s.v. paarsche bloemen, die den vorm van ronde knoopen hebben. ^^y^ boetak, I. Jav. kaal van hoofd, kaalheid, zie soelah en goen- doel; mata boetak^ ledige oogkassen. Zie boeta, II. boetek, Jav. troebel, drabbig, van vloeistoffen, zie keroeh, ^<3^}^ botok-botok, e.s.v. spijs, bestaande uit jonge mais of boontjes, met of zonder gehakt vleesch of visch, en geraspte kokosnoot in een stuk banaanblad gewikkeld en zoo ge- kookt. Op Java bebotok, id. Een bij- zondere soort schijnt te zijn b^botok timboelj K. ß. (J^i*«.j boetil, =z boetir^ zie ald. Jj«j botol, Ned. bottel, flesch, inz. europeescbe wijn- of bierflesch; membotolkanj in flesschen doen, af- tappen, bottelen. Zie peles, f^jy^ boetoem, Arab. de terpen- tijnboom. ij^y^ boetoen, e. s, v. plant met eetbare bladeren, die rauw als toespijs bij de rijst gebruikt worden; boetvah boetoen, de vrucht dier plant, ook de naam van een versiersel bij snijwerk in de gedaante van die vrucht. ^^i'obotan, Chin.de peonie-roos, ook radja boenga genoemd. K'Jy,^ boetoeh, hot mannelijk ge- slachtsdeel. iüyj botoh, tot niets te gebrui- ken, onbeduidend, een prul, van per- 7^^ 201 sonen, v. d. W. zie het vorige woord, M^n. boetoehj id. v::\^^bodjot, erg verward, zoo- dat het niet weer terecht gebracht kan worden, van garen, fijn touw en derg. C. en S. geven op: bodjoet, slip- pen, afglijden, losraken v. een touw of knoop; b.v. iali terbodjoet djadi gasing tidak memoesing^ door dat het koord verward raakte, kon de toi niet draaien; ikat tegoh-tegoh djangan ter- bodjoet, bindt het goed vast, opdat het niet in de war gerake ;=:^^r/o^^. In Perak schudden, beven van hoo- gen ouderdom; zeer oude lieden (?) C. en S. ^^•j boecljo6l% I. recht, in de lengte, overlangs, recht op iets ge- richt, zonder omwegen, niet krora, langwerpig, geographische of astro- nomische lengte, met de lengte-as van Oost naar West staan van een huis, N.-Sum. zie ook liniang; boedjoer telor, eirond, ovaal, ellips; telor boe- djoer, een langwerpig ei; b. sirih, van onderen smal als een sirihblad, van het aangezicht; bh'boedjoer, in de lengte uitgestrekt of zieh uitstrek- ken; menj^mbah berboedjoer djari, e, s^mbah maken met de vingers recht uitgestrekt, Sj.S^l. Dal.; memioßc^'o^r^ zieh in de lengte uitstrekken, z. lang- werpig voordoen; lintang boedjoer, overdwars en overlangs; memhoe- djoerkan dirinja, zieh in zijn volle lengte uitstrekken, b.v. v. e. slang; m^mboedjoerkan perahoe, e. Vaartuig recht houden, opdat het niet dwar» kome te liggen. 202 is>^ II. = moedjoer^ meevallen, mee- loopen, juist treffen, gelukkiger wijs, ter goeder uur, voorspoedig, van de eene of andere onderneming. Zal wel met I in verband staan. ^^.•j boedjang, man of vrouw in den ongehuwden staat, jongman, meisje, weduwnaar, weduwe, een jong dier, dat den tijd der rijpheid nabij of pas ingetreden is, b.v. adaiah sehaja tinggal hoedjang sehadja,ik ben maar zonder vrouw, ongehuwd, gebleven ; hoedjang beroetang, pandeling voor schuld,i.h.Palemb ; segala perempoe- wan jang hoedjang -hoedjang ^ alle on- getrouwde vrouwen; koeda hoedjang^ een jonge hengst; memhoedjang^ als ongehuwde lQ\en*^ pe hoedjang an ^ ook pemoedjangan, het verblijf der onge- huwden, hetzij van het mannelijk, hetzij van het vrouwelijk geslacht,ook ongehuwde staat, boedjangschen^y en degezamenlijke ongehuwde vrouwen en meisjes, zie Sadj. Mal. p. 55, r. 11, de volle vorm is perboedjangan voor dat verblijf, Hik. Koris. Mes. Kag.; kain p^boedjangan, kleed, dat men droeg toen men nog hoedjang was; Djaja Langkar a t^mpatnja pada pe- moedjangan radja, ynaka toetvan poe- t^ri tinggal b^radoe didalam mdligai, Dj. L. had zijne plaats in het verblijf der ongehuwden en de prinses bleef slapen in het vrouwen verblijf, Djaj. Langk. ; maka toewan poet^ri itoe didoedoekkan di-atas g^ta p^boedja- ngan^ men liet de prinses zitten op de plaats der ongehuwde vrouwen ; geta p^boedjangan,ookbalaip^boedjangan, eigenlijk pemadjangan, zie aldaar en padjang, Jav. Zie ook bij arta, is^yj boedjing, e. s. v. taai hout, gebruikt voor pieken, P. i^^^yJ boedjoek, L ook poedjoek, verleiding, verlokking, sussing, lief- koozing; tn^mhoedjoek, vielen, verlei- den,sussen,bepraten,liefkoozon;perw- hoedjoek^ vieler, verlokker, beprater, süsser; pemboedjoekan^ vleierij, lief- koozing, verleiding, verlokking. II. ikan boedjoek, e. s. v. eetbaren zoet- en zoutwatervisch, de aroewan- visch als hij groot is. J^jj boedjal^ uitpuilend, uit- stekend, zooals b.v. de navel. Zie bondjoL lv^.^boedjain; boedjam sirih = t^mpat sirihy Max., volg. C. en S. een zakje vervaardigd ysin7nengkoeivang' palmbladeren, in vorm veel overeen- komende met een tangkin, zie ald. ^fi>.«.j botjor, lek, van een dak, schip, vat, mond enz.; m^mboenoeh hotjor^ een lek stoppen ; moeloet botjor^ iemand die alles uitüapt, langtong, los in den mond; membotjorkan, lek maken. A ^« ; botjong, kegelvormige flesch of kruik zonder sehender; bo- tjong telor boewaja, kegelvormflesch, sodawaterflesch; ook alleen telor boe- waja genoemd. ^^J^^boe1jOek,knoest aan oude boomen, knots, knop op een deksel, knobbel. i^^Sf'yJ botjak, versleten, ver- molmd, beschadigd, P. Yolgens L. botjoL {^^^yi botjok, e. s.v. tentgordijn, boven een schommelwieg of boven de ligplaats vau pas besnedenen, ge- maakt van oen s^le^idang. ys^yi boetjoe, geometrische hoek; uitstekende punt. HiSf^yj botjah, Jav. knaap, = boe- dak, zie ald. ßt>^ bodong, windvlaag, bui, C. enS. \Jj(>yj boedak, kind van een paar jaren oud en daarboven,knaap,meisje, jongen, knecht, meid, bediende,slaaf; Jcaboedak'boedakan, Prab. Djaj., kin- derachtig, jongensachtig, ook alleen boedak'boedak; b, pegang-p^gangan, bedienden, die men er op nahoudt. ^•t>«j boedoek, het JsLV.boedoeg, melaatschheid in een hoogen graad; volg. C. en S. de hoogste graad van Syphilis. yöy^ boedoe, I. kleine visch in pekel. Zie peda. IL bevreesd, vreesachtig, M. nöy^ bodoh, Skr. abodha, id. dorn, onwetend, onkundig; domheid, onwe- tendheid, onkunde; mendjadi bodohj verlegen zijn, niet weten wat van iets te denken ; membodohkan orang, iera. in verlegenheid brengen, zoodat hij niet weet wat te doen of wat ervan te denken; masakan bodoh, hoe zou (ik, gij, hij of zij) niet weten! als uitroep; memboewat hodoh en berbodoh-bodo- han, zieh van den domme houden; kadobohan, domheid, onwetendheid. Zie ook b^bal en doengoe, KS'^y^ boedi, I. Skr. wijsheid, ver- stand, verstandelijk vermögen; wel- ^;>^ 203 daad,argli8t, streek,verschalking; m^- nanggoeng boedi orang^ aan iem. ver- plichting hebben ; oetang hoedi^ schuld V. e. genoten weldaad, verplichting; b^rboedi^ verstandig zijn, wijsheid be- zitten; ba'ik boedi en elok boedi., wel bij zijn verstand; edel, edelmoedig, de Holl. 6e dr. p. *|*|, grootmoedig; kadapatan boedinja^z^ne streken wer- den ontdekt; hoedimdn, wijs, verstan- dig. Dikwijls wordt boedi zeer pleo- nastisch verbonden met het Arab. ukal tot ukal'boedijYeTBtand en wijs- heid; verder met de woorden bitjara, behasa,pekerti en bidjaksana^ als dat- gene waarin de boedi zieh openbaart. II. Skr. kajoe boedi ^ de heilige vij- geboora = beringin, Tug. = antjak^ v.d. W. ; daoen boedi, de bladeren dasr- van; ook de naam v.e. Ornament in tee- ken- en snijwerk, daarop gelijkende. *o boera; m^mboera, bestoken, b.v. den vijand met kogels, een bren- nest met vuur en rook, v.d.W. MÖn. spulten met den mond,uitspuiten door de tanden heen =z= semboer, zie ald. Kyi boewar, niet zuinig op iets, verkwi8tend,goedgeefsch zonder nut- tig doel, v.d.W. Zie boer en barboer. ^y^ boewir, e. s.v. vogel, C. en S. maar welke? v:i>. ^ boerat^ = bor eh, Jav. e. s. v. geel smeersel voor het lichaam. ^5-? boeroet, breuk, hernia, ge- broken, een break hebben. ^y? boerit, het achterste van menschen en dieren; stuit; boeritan, achterste ven, achterschip; ada orang berdjaga di sab^lah boeritan d^kai 204 ^)y^ r;^ kemoedi, er waren lieden die de wacht hielden op het achterschip dicht bij het roer ; s^mboerity paederastie; m^w- boerit en menjemboerit^ paederastie bedrijven. iy^sy^ boeroes, melaatsch, me- laatschheid, van het Arab. ald. en u^;^' f. u^;^ zie \ws^ borOS, I. e.s. V. strandboom met eetbare vrucht. Zie bakau, II. verkwistend, verspillend; mem- boroskan, verkwisten, doorbrengen, 7erspillen; pemboros, verkwister, doorbrenger. III. losgegaan, van een touw dat ergens om gewonden is, b.v. om een toi; memboroSj losgaan. P )^? borang, Jav. voetangel, zie randjau; b. tjitjak^ een andere soort. c^oboeroeng, vogel; boeroeng sakawarij een vlucht vogels; 6. onta^ struisvogel; b, sopan en b. dewata, de paradijs vogel; b, gredja^ musch; b. lajang-lajang^ zwaluw; b. hantoßj uil; b, djindjang, e. s.v. kraanvogel; b. raway e.s. v. wilde duif, waarvan twee soorten de witte en de grijze ; b, sioely e.s.v. klein vogeltje, zwart met roode kuif; b, gadjah-gadjah, e.s.v. strandlooper; b, djolok^ id.; b, barat, e.s.v. snip in den westmoiis- son; b, tahoen^ de-jaarvogel enz. Voor de bijzondere soorten zie men ook het woord, dat als bepaling achter boe- roeng komt; boeroeng 'boeroeng an^ ge- vogelte, nageraaakte vogels. Zie ook onggas. & ^kjborongjtoteengeheelsaam- govat, alles in eens, in het gros, bij den hoop; mämborong, in een koop opkoopen, het geheel van een werk aannemen;p^m6oron^,opkooper,aan- nemer ; opah borong, het werkloon voor het geheel in eens, niet bij dag- loon of gedeelten; k^rdja borong^asLn- genomen werk; membUi borong, alles ineens koopen. iV)t^ boerak, I. los, niet samen- gedrukt, b.v. van tabak, een handvol hooi en derg.; boerakj van ber-oerak, zie oerak. M.^n, z= gempar^ zie ald. IL voelspriet, b.v. boerak ampai- ampai, de voelsprieten of armen van een zeekwal, Medusa, C. en S. en volg. hen ook de anus v. e. zeekwal? Zie lawi'laivi. 0)r^ borak, van het Arab. alba- rdk, het dier, waarop Mohammed zijne reis naar den hemel maakte. M^n. een groote, heilige vogel, die de zielen der afgestorvenen naar den hemel brengt. \J^)yi boerik, gespikkeld; ook pokdalig; boeloe boerik, gespikkelde vederen. Op Java loerik, id» Üi;r? boeroek, bouwvallig, ver- sleten, oud, verrot, vergaan, verval- len, gebrekkig^ haveloos; boeroek boenß, siechte geruchten; namajang boeroek^ een bedorven reputatie, een siechte naam; orang boeroek-boeroek^ havelooze personcn; badan jang boe- roek int, ik gebrekkig mensch; kaki boeroekjO^enheenen^boeroek-ba'ihijay de siechte en de goede zijde van iets, het goede en het kwade ervan. i*\0 boeram, I. ontwerp, klad; het origineel, de minuut; zie rang. ^)f^ ü*r? 205 II. verdonkerd, zuur van het ge- laat, b.v. moeka jang dj^r^nih m^n- djadi boeram, zijn helder gelaat werd verdonkerd; maka naiklah boeram moekanja^ donkerheid verspreidde zieh over zijn gelaat, S. Dz. Zie ook soeram en moeram. ^j\y^ boeroen, hoog, zwaar bosch; kambing boeroen, wilde geit, komt voor op de bergen van Malaka, zie ook goeron. ^o^^ boren, e.s.v. lilachtig eet- baar zeedier, v. d. W. Joxo boeranda, zie b^randa, 5)5^ boeroe; memboeroe, jagen, najagen, vervolgen, Jachten, er ach- terheen zitten ; memboeroe so' ekoer roesa^ een hert vervolgen; diboeroenja djoega dengan tjemUinja^ hij zette (zijn paard) steeds aan met de kar- wats, H. Abd. 86; berboeroe roesa^ op de hertenjacht zijn, aan het herten- jagen zijn; memperboeroe, jacht op iets of iem. maken, b.v. djikalau ti- dak holih Mrhoeroe karbauj kitaiah diperboeroenja^ Sadj, Mal. p. Y*t^ als hij geen buiFels kan jagen, dan maakt hij jacht op ons; memboeroe pi^ker- djaän, achter het werk heon zitten; pemboeroe, jager; hanfoe p^mboeroe, e.s.v. spook in de gedaante van een hond met het gelaat gedurig naar den hemel gekeerd; perkakas pem- boeroe, jachtgereedschap; andjing pemboeroe en a, p^rboeroewanj ]8i6ht' hond; p^rboeroewan, de jacht, ook het wild ; p^rboeroewan banjak dihoe- tan im, er is veel wild in dit bosch; boeroe-boeroe, haastelijk, haastig, ge- jacht, met jacht, in haast. ^)^? bOöroeh, Jav. daglooner, sjouwer = Ä;oe?e; boeroehan, loon, werkloon, dagloon; zie opah, Hsyj boreh, Jav. e.s.v. geel smeer- sel, waarmede het lichaam bij som- mige feestelijke gelegenheden wordt gekleurd. Zie boerat. ^%«j boerai, uitstorten, uitloo- pen, van losselichamen, zooals graan uit een beschadigden zak, de inge- wanden uit het lichaam enz. doch niot van vloeistoffen, Zie ook b^rai en oerat. Ky^ boeri, I. trompet. II. Jav. ook woerij achter, achter- ste; toeiboeri, achtervolgen; zie ook boeriU *W bozah, Perz. e.s.v. gerste- drank. ^^ boewas, wild, woest, van menschen en dieren; boewas hati, wreed of woest van hart; daoen boe- waS'boeiüaSy e. s. v. groote, genees- krachtige bladen, die ter afkoeling op het hoofd worden gelegd. M^n. gulzig, vraatzuchtig, verslindend, verscheurend. ^^ boesa, schuim, =r= boewih; boesa laoet, zeeschuim; b^rboesa, schuimen, met schuim bedekt zijn; maka laoet itoepon m^ndjadi poetih- lah s^bab boesanja, en de zee nu werd wit door haar schuim, TÖk. T.; mem- boesa-boesa, opstuiven, als schuim opkomen, van katoen, die schoonge- maakt wordt. ^o bOSa, kettingstopper, mar. ; 206 m^mbosa^ een ankerketting stoppen, V. d. W. Volg. Tug. Port, hossa. 0.-W.J boesoet, aardhoop, heu- veltje; boesoet anai-anaiy aardhoop, waarin de witte mieren hun nest hebben; boesoet djantatij kleine aard- hoop van zulk een mierennest, zoo ook C. en S. boesoet betina, e. groote aardhoop van een mierennest. Zie pongsoe. yM^m^ boesar, ook boesoer, boog, halve cirkel, schietboog, boog om katoen te zuiveren v. de pitten enz., dit laatste ook pi^moesai*; memhoesar^ met den boog schieten^ ook katoen zuiveren; poetih sap^rtl kapas diboe- saVj ZOO wit als sneeuw. ^^j bOSOr, I. gretig, happig in het eten. Mogelijk ook hevig van ste- ken met e. wapen, b.v. laloe dibosor- nja toen Toewah, dip^rioeroet-toeroet- nja tikam, vervolgens viel hij hevig aan op Toen Toewah en stak hem achtereenvolgens herhaalde malen, H. T. II. doorboord, doorgebroken, b.v. van een vaartuig, dijk, den buik enz.; m^mbosorkauj doorbreken, doorbo- ren. Zie ook bolos, jMdyj boesoer, == boesar^ zie ald. äM/yJ boesoeng, I. zuchtige z Del- ling van het lichaam, inz. van den buik; b, ajar^ waterzucht; b, angin, windzucht, trommelzucht; b. api, het- zelfde gepaard met ontsteking; b, da- rah, verstopping der stonden, ook e.s.v. bloedwen^ gezwel, waarin ge- ronnen of verhard bloed is; b, k^n- tjing^ pisops toppin g; siboesoeng, dik- buik, dikzak, scheldwoord. II. groote zandbank of zandplaat in zee, grooter dan b^ting, ook op het land vlak bij de zee, H. Abd. p. 298. Zie ook gosong, dat meer algemeen in gebruik is. (^^^ boesoek, I. stinkend, rot, vuil, bedorven, van alles wat tot bederf kan overgaan; haoe boesoek, stank; perkara jung boesoek-boesoek, allerlei rottende of stinkende zaken; m^m6o^soe^Ä:a«, stinkend maken,doen rotten, bederven. II. naam van een goudgewicht = IV4 djampal, v.d.W. f^y^y^ bOSÖn, Jav. een tegenzin of af keer hebben, = dßmoe, y^yj boesoe, = bongsoe, zie ald. ,^***y^ boesi, zemelen, Sw. c o boewailg,wegwerpen;m6m- hoewang, iets wegwerpen, verspillen, aftrekkon, bannen, ombrengen, af- schaffen, verstooten, verwijderen, pa- reereu] 7n^mhoeioang a;ar,zijn gevoeg doen, onderscheiden in m, a. besar en m. a, ketjil; m, anak, een kind te vondeling leggen, ook een vrucht afdrijven == m, hamil; m, antjak, zie ald.; m. arang dlmoeka, de schände uitwisschen; m. asmara, zie ald.; m, bara, de bailast uitwerpen, ook == m. ajar; m, bela, van een plaag verlossen ; m. b^lakang, den rüg toekeeren,op de vlucht gaan, zijn hielen laten zien in den krijg; m. b^landja, onnutte uit- gaven doen, geld verspillen voor de kosten, H. Abd. 388; m, hininja, zijne vrouw verstooten; m, dadoe, het lot werpen met dobbelsteenen, dob- belen; m. darah, aderlaten; m. ajar darah, bloed afgaan, den rooden loop hebben ; m. diiH^ zonder bepaald doel de wijde wereld ingaan, zieh verslin- geren, zieh met siecht volk afgeven ; m. endel^ zie ald.; m. hamil, de vrucht afdrijven; m, idar, zie ald,; m. ingoes, den nuis snuiten; m. kaloewar n^gariy uit het land bannen; m. maloe, be- snijden; m. Hbas, de yerdoofdheid der leden verwijderen, na lang zitten wat beweging nemen; m. koekoe, de nageis snijden of knippen; herhoeioang koekoe, zieh de nageis snijden, Sadj. Mal. 206; m, mata, een oog op iets houden, een oog in het zeil houden; m^mhoewangkan nama, zijn naam schände aandoen,zijn naamonteeren, Sj. MadlL; m. njawa, zijn leven wagen of voor iets opofferen; m. ohat^ schoten met los kruit doen; m, oendij het lot werpen, z.owc?eÄ;m.^ena^,vergeefsche moeifce doen; memboeioang-hoewang pal en m, h, perai, laveeren v. e. vaar- tuig; m. roemah tangganja, zijn huis- houden opdoeken, aankant doen, er zieh yan onfcdoen, Fase. p. 43; m. p^rtapaännja^ zijne boetedoeningen doelloos aanwenden, Prab. Dj.; m. si- kapj zie ald.; m. sijal, tegenspoed ver- wijderen b.v. doorgebeden of tooverij, van een vaartuig enz. ; in. toedjoeh^ er zeven aftrekken; m toedjoeh-ioedjoeh, er telkens zeven aftrekken, d.i. door zeven deelen; m^mhoewang-hoeioang, deelen in de rekenkunde; boewangan, wegwerpsel, verworpeling, verstoote- "ög, banneling; p^mboewang^ ver- e^ 207 banner, verstooter, afschaffer; terboe-^ wang^ verworpen, gebannen; kaboe- wangan,YeTwer]^e\^h^p^mboewangan^ verwerping; verbanning. c y^ boewing, zie roewing. ßyj boenga,bloem,bloesem,ßgu- ren, Ornamenten; interest, rente, b.v. boengapoekoel^mpatjdeja\8L^i^ebloemy lett. de 4 uursbloem; b.djeroekj oranje- bloesem; b. emas^ gouden bloera, die Trangganoe om de drie jaren als teeken van af hankelijkheid aan Sijam levert; b. langsat^ naam van e. s. v. armband ; b, lajang-lajangj de figuren op een vlieger; b, tempat tidoer itoBy de Ornamenten aan dat ledikant; b. modal Uoe, de rente van dat kapitaal f oewang itoe dalam saratoes sapoeloeh boenganja^ dat geld geeft 10 pct. rente; b, tahoen, jaarlijksche schat- ting, een gift van de eerstelingen van de rijstoogst aan de hoofden op Biliton; ook jaarlijksche rente; makan boenga^ interest trekken of genieten; m^ndjalankan boengay in- terest op interest genieten; b. api^ vuurvonken, ook kunstvuurwerk; b. aw^m,zuchtje,koeltje(fig.opkomend& toorn, v.d.Tn.); b. pasang^ het opko- men van de vloed; 6. koekoe^ het maantje in de nageis; emas boenga koekoe, geschenk v. e. bruidegom aan zijne schoonraoeder in het Palemb. Ik gis dat dit laatste moet zijn: boe-- loang koekoe; boenga tahi, wrevelige^ spijtige woorden, C. en S.i boenga pamoerjde figuren v.h. damasceersel f b. rampaty gemengde bloemen, ook bloemlezing uit geschriften; b, sang^ 208 a^ goel^ een rersiersel achter in het haar; ditempat hoenga jang kemhang^ disana komhang jang banjak, Sprw. waar een mooi meisje is, zijn ook veel vrijers; b. meraÄ, Poinciana pulcher- rima (Caesalpin^es) d.l.Cr.; b,koeboer == kembodja^ zie ald.; b,asa^ e. enkele bloem; h, soenoen, e. dubbelo bloem; h. dßpoerij stokroos; b. karang, spons; karang hoenga^ bloemkoraal ; 6. saka- A;/,e6ne bloem, als plant; b.satangkaij €. twijg m. bloemen, een enkele bloem, b^ sakarang, een ruiker; b. sakoen- toem^ e. bloemknop; b» sambau^ zekere steek bij het naaien, gelijkende op de bloem van het sambaugras ; &. tanah^ grondrenton;ö^r6oe«^a,bloemenheb- ben, bloeien, van bloemen of figuren Yoorzien zijn, rente gevenof opbren- gen; b^rboenga taboer, met gestrooide bloemen versierd, zooals b.v. sommig lijnwaad;6oßM^a-6oe«^aän,gebloemte, ook nagomaakte bloemen ; s^bab kasih akan boenga satangkai memboewang boenga satjeper^ uit liefde voor een enkele bloem een geheel bord met bloemen wegwerpen, Sprw. Dit wordt ook omgokeerd gebruikt, b.v. s^bab kasih akan boenga satjeper memboe- wang hoenga satangkai^ uit liefde voor een bord vol bloemen e. enkele bloem wegwerpen, H.<3roel.; boenganja di- soentingkan, pangkalnja diberakkan, de bloem steekt men in het haar, de plant ervan bekakt men, Sprw.; lim- par hoenga, dibalas limpar tahi^ met bloemen werpen en met drek terug geworpen worden, Spr.; NB. voor de verschillende soorten van bloemen zie de woorden die als bepaling op hoenga vol gen. y^%^ boengar, wat nog in den eersten toestand zieh bevindt, eerste- ling, maagd, jongman; hoewah-boe- wah hoengaran, de eerste vruchten van het seizoen of van een jongen boom, eerstelingen. wft^ boengoer, e.s.v. boom met fraaie, paarsche bloemen, die goed hout voor scheepsbouw levert. (3^«.j bongok, onevenredig dik ; onevenredigedikte.MÖn.dom,schaap- aohtig, onnoozel. ^^o boengin, modderig; pasir hoengin, modderig zand, zand ver- mengd met modder, C. en S. JUy boepala, Skr. Vorst. ^Jjüoboepati, Jav. titel van e. landvoogd. Ook van den Vorst zelf met seri er voor. Mes. Kag. Ä*«j bopeng, erg door de pok- ken geschonden, pokdalig ; zie hoerik en tßretjak, ^•^ boewak; m^mhoewaky op- borrelen van water uit den grond, van kokend water enz. in dikke wöl- ken opstijgen, b. v. van rook uit een schoorsteen; zie hoewal, v^fcjboeka, ook boekak en hoeka\ open, geopend, wijd uit elkander of van elkander, breed, breedte,middel- lijn; memhoeka, openen, ontvouwen, uit elkander nemen, openbaren, ont- dekken, aanvangen, ontginnen, on- dernemen, op 't getouw zetten, b.v. memhoeka fopi, den hoed afnemen; m, toedoengj hoofddeksel of sluier afdoen; m, kantjing, losknoopen; m. ^,, /^ 209 lajar, het zeil bijzetten; m. tjap en m. m^t^raij ontzegelen; w, Mris^ de kris aflegg.; m.pakaian^ ontkleeden, ontzadelen; 7W. djalan^ een weg aan- leggen; m. tanah^ land ontginnen; m. bitjara^ rechtsingang verleenen, een rechtsgeding beginnen ; m, poewasa, de Tasten eindigen; m. rahasia^ een geheim openbaren, verklappen; m, kedaij een winkel opzetten ; m. nSgari^ e. stad stiebten; memhoeka daripada meterainja^ het zegel van een brief openbreken, H. Abd. p. 496 r. 1 v. o. mogelijk beter den brief ontdoen van zijn lak; t^rboeka, geopend, ontdekt enz.; mala terboeka, geopende oogen; ding an terboeka kapalanja, bloots- hoofds; mnna jang terboeka, e, duide- lijke beteekenis; memboekakan^o^Qn- maken, opendoen; memboekakan toe- hoehj het lichaam ontblooten, Hik. Abd. 301; memboekai, voor iemand of iets opendoen; pemboeka en pemboe- kaky ontginner, ondernemer; ook zet- ijzer voor een zaag; de volle uitdr, hier voor is: best pemboekak geregadß^ M.; boekaknja enam depa, de wijdte ervan (nam. van het vaartuig) was zes vadem; djalan besar boekanja empat depa^de groote weg is 4 vadem breed; tiada bolih m^mboeka mata, men kon de oogen niet opendoen, voor ons : men kon de oogen niet openhouden, overdrachtelijk om de hevigheid van wind of regen aan te dulden; tiada bolih m^mboeka hidoeng, men kon den neus niet openhouden (van den stank) H. Abd. 302, d.i. men moest den neus <lichtknijpen ; th'boeka Mtejak, met uitgetrokken baadje, ontbloot van het bovenlijf; volg. Pijn. niet met geheel opgeheven arm; terboeka hati, goed gezind zijn: memboekakan agama, e. godsdienst invoeren. o^^ boekat, troebel,van water; boekat likat, zeer troebel; ook vol van, overdekt met, b.v.; boekat orang di- padang^ de vlakte was overdekt met menschen; boekat orang kapekan^ zwart van menschen, die naar de markt gaan. Mön. en Mal.; zie boetah o^^tt^ boekit, heuvel, berg; boe- kit awa^,heuveltje; boekit lari-larian^ vluchtheuvel ; memboekit^ zieh als e. heuvel voordoen, de gedaante van een heuvel vertoonen, een heuvel vormen; memboekii anak^ z. als heu- veltjes, dus heuvelachtig, voordoen van een landschap. v;>.r^j bokot; membokot, met iets hards en buigzaams, zooals een ge- teerd zeildoek, overdekken, b.v. de goederen op het dek, om ze voor natworden te bewaren. jS^^ bokor, ook t^mbokor, meta- len kom zonder voet en met een bree- den, platten rand. Zie tembokor. ySlj ? e. 8. V. specerij.^ b.v. sirih dan Smjdan lada tjina dibUah tiga^ Atoer. Sat., 'tkan ook boegor zi^n en pinang of arekanoot beteekenen, zie ald. en voorb. H. Riau I p. 27 reg. 4 v.o.; en voorb. bij t^mbereng. Geen enkel Wdb. heeft het. Mogelijk sirih- kalk, verkort, van kapoer öoekoer, e. s. V. zeeschelp, Jav. jS'm^ boekoer, korrel, zie boekoel en bij iembereng. 14 210 /^ />* bOkor; tvaloeh hohor^ Jav. e.s.v. pompoen of kalebas, de groote, ronde, roode kalebas ; dßroek bokor, e.s.v. limoen met losse schil. iSlj bokong, het voorste naar achteren gekeerd, oragekeerd, b.v. van een baadje met de spieet van achteren, zooals een hansop of een kindernachtjapon; ook van e. proces, waarbij de beschuldigde als aankla- ger optreedt. M^n. bultig, bobbelig, gezwollen van de oogen. Zie bokop. «Jlj baukeng, Scilla maritima, de zee-ajuin, d. 1. Cr. uaSIj bokop, sterk gezwollen of opgezet van het gelaat, zoodat de oogen nauwelijks zichtbaarzijn.MÖn. mollig. i^yi boekak, zie boeka. (}S^ boekoel, korrel, = boekoer, b.v. saperti intan saboekoel^ als een juweelen steen, Mes. Kag. jvS^^ boekani, zie boengkam. ^SIj boekan, het niet zijn, iets niet zijn, datgene niet zijn wat het woord, waarop het slaat, uitdrukt; geenszins; boekan t^mpatnja, het is de plaats ervoor niet: boekan orang- nja, het is geen persoon, d. i. het is een nul, een nonsens-kerel, in den- zelfden zin ook H. T.; boekan akoe jang^ ik ben het niet die; boekan- boekan^ waar niets van aan is, niet bestaande, zonderling, onbestaan- baar; perkara jang boekan-boekan, nonsens, zaken waar niets van aan is, zonderlinge zaken, ook zonder voorbeeld, b.v. bodohnja boekan-boe- kan, zijn domheid was zonder voor- beeld; boekan boewaian, buitenge- woon, uitermate, letterlijk het is geen maaksel, of voorgewend; boekan olah- olahf id.; boekan Mpalang^ niet ge- ring, d. i. uitermate, buitengewoon hevig enz.; boekannja matij lagi matt benar-benar, niet slechts dood, maar wezenlijk dood. Dikwerf wordt het tweede gedeelte der uitdrukking als vanzelf sprekend weggelaten, b.v. boekannja matij lagi . . . , v. d, W. ; ook wordt boekan gebruikt in de be- teekenis van: is het niet of is het niet ZOO? b.v, ^ngkau soeka makan madat^ boekan^ je houdt van opium* rooken, is het niet zoo? boekan ada* Iah kalakoewannja sap^rti orang me- ngantoek disorongkan bantal, is hun gedrag dan niet als van een slaperig persoon, dien men een küssen onder- schuift? Hik. Abd. p. 2. yS'yi boekoe, I. knoest, knobbel, gewricht, knokkel, geleding, klont, het fijne, de bedoeling, de meening, van een gezegde of brief ; b, tangan, polsgewricht; h, kaki, voetgewricht; b. lalij de enkel, lett. de gevoellooze knobbel; b, djari^ de knokkels; boe- koe t^boe, geleding van het suiker- riet; boekoe asam, bovenkakebeen, mijn Sehr.; benang boekoe^ garen in kluwen, niet op klossen; 6o6?Ä;oe b^m- ban, gesplitste, dikke, ronde knoop aan het einde van een touw, zooals aan een valreep; turksche knoop, ook kapala lalat of vliegekop genoemd; boekoe maia^ de bult of knobbel boven het oog van e. olifant; apa boekoenja soerat itoe, wat is de bedoeling van ^y^ Jr^ 211 den brief ? b^gitoelah boekoe boenji tja- kapnja^ dat was de meening y. het- geen liij sprak, C. en S.; t^poeng b^rboekoe, klonterig meel ; bantaljang b^rboekoe, e. küssen met klonten, id. iniiah soeatoe boekoe dalam peroet s^haJQj dit is het wat mij dwars in de maag zat, Hik. Abd. 197; boekoe, ook bol van tin, suiker of opium, C. en S. en daarvoor ook als hulp-Telw. ge- bezigd; garam saboekoe, een korrel zout; boewah pinang tiga boekoe^ drie stuks pinangnoten, v.d.W. II. op Java Ned. boek, ook jour- naal, koopmansboek. \Sy^ boga, I. Skr. vermaak, ver- lustiging. 't Komt alleen voor in djem- pana pergam boga, draagstoel in den vorm eener p^rgam-duif ter verlusti- ging, v.d.W. II. Skr. e, s. v. demon. Maxw. vJo bailga^ de pelikaan,R.v.Eys en L. zie boga, v-x^ bogot, afschuwelijkjleelijk, Mön. id. jfy^ bogor, tronk van ecn dicht bij den grond afgehouwen aren-palra, volg. Jav. Wrb. gestorven aren-palm, die zijn kruin verloren heeft, de naara van het tegenwoordige Buitenzorg, omdat daar ter plaatse bij de ontgin- ning in 1677 een menigte van die stammen werden gevonden. (jM^ boegis^Boegineesch; orang boegis, Boeginees, een volkstam, die het Zuiden van Celebes bewoont; kam boegis dan kam mandar, ge- streepte Stoffen die van Z.-Celebes komen en veel door de Maleiers worden gedragen. Jk>lj boegil, naakt, zonder vede- ren, haar of kleeren; ielandjang boe- gilj ook t boelat, moedernaakt, spier- naakt; memboegil, veder- of haarloos worden, van dieren; berboegil, zonder de gewone kleeren, sieraden of wa- pens zijn. j^5lj bogam, twee van zilver- of goudblik geknipte plaatjes aan de punt \an een tadjoek, e. s. v. kapsei. ^^ boegi, het Eng. buggy; kareta boegi, e. s. v. rijtuig met een paard, H. Abd. 263. J^ bola, I. = bolak, mis, vor- keerd, bezijden de waarheid, leugen- achtig; bola-balik, heen en terug; perbola, bedriegerij, draaierij; orang perbola, bedrieger; b.v. Moh. Han. Noer. Moh. dengan perbola adinda toewan poetri, door de draaierij van uwe jongere zuster, mevrouw de prinses, Dj. Langk.; saksi bola, een leugenachtig getuige, valsche ge- tuige; zie bolak. IL Port, bal, bol, kogel, inz. biljart- bal; mam bola, bilj artspeien; kamar bola, koffiehuis, societeit met biljart. J^ boewal, I. opborrelen, bobbe- len van het water, hetzij door koking of gassen of de beweging v. e. visch of de schroef eener boot, snoeven, opsnijden, bluffen, kouten, keuvelen, babbelen, b.v. boewalnja t^rlaloe be- sar, tiada padan dengan roepanja, C. en S.; mhnboewal basoeng, zwetseü; ook overmoedig zijn; om den tuin leiden, v. d. W. ik gis dat dit eene 212 ow;< y cr^y verwarring is raet hola I, zie aldaar verder hoeiveh en hoewah IL een bos of bundel b.v. van palmbladen, bamboe, die met rotan saamgebonden is; hoewal rakit, de bundeis bamboe v. e. vlot, C. en S. oJo boelat, rond, bol, zonder hoeken of kanten, geheel, glad af, zonder meer, cirkel, wijd open van de oogen enz. b.v. b. pandjang of h. boedjoer, ellips; b, torak^ cilinder; b. pepeh^ plat en rond; b, tjemboel, rond als de knop van een deksel, stok of deur; poesat boelat^ raiddelpunt van een cirkel; kajoe boelat^ rond hout, zooals het van den boom komt; b^si boelat j ijzer in ronde staven; telandjang boelat, moedernaakt, zie boegil\ moeka boelat, een rond aan- gezicht; dengan boelat hatinja, van ganscher harte; dmasaÄ/>oe?a^-&oe?a^, in zijn geheel gekookt, d.i. zonder het eerst in stukken te snijden; bh'hoe- latkan hati, zijn geheele hart op iets zetten, R. Chaib.; boelat-boelat roepa nasarani, geheel en al het voorkomen van Portugeozen; berseloewar boelat, alleen maar een broek aanhebben; memboelat, groote oogen opzetten, met groote oogen aanzien; boelat boemi, wereldrond, aardbol, ook de rondheid der uarde, H. Abd. enz.; elmoe boelat boemi, de wiskundige aardrijkskunde, id. p. 296; satahoen boelat, een geheel jaar, een rond jaar; ikan boelat, e.s.v. eetbaren zoutwater- visch. oJ^ bolot, al wat dient om er iets haastig in te wikkelen, ook luier of Iuur;m^m&o?o^,haastiginwikkelen, een kind in een luier wikkelen, haas- tig in elkander rollen van zeilen en derg.; zieh in een net verwarren of wikkelen. Anderen spreken boeloet uit, zie baloet» Jy^ boelar, witachtig verbleekt aan de iris, van een oog, hetzij hot blind is of niet, v.d. W. licht van kleur, blauwgrijs van de oogen, P.; M^n.het branden v. d. oogen, b.v. als raen niet geslapen heeft, pijnlijk aangedaan als men plotseling uit het donker in het licht komt. y!yp boelir, aar, tros, halm met aar; memboelir, tot een punt draaien, van touw, een doek en derg. yjy^ boeloer, I. geeuwhonger, hondshonger; M^n. gulzig, verzwei- gend, veel vergend; kaboeloeran, uit- gehongerd, verhongerd, door geeuw- honger overvallen, hongersnood, b.v. hampirlah mendjadi kaboeloeran ta- hoen ini, bijna was er dit jaar hon- gersnood geweest, C. en S. II. = aloer; boeloeran = aloeran, waterleiding, geul, Mön. H. Bangka. jjwJ«J boeloes, I. kaal, beroofd van takken, bladerloos, kinderloos; boeloes dan baloe, beroofd van kin- deren en echtgenoot; m^mboeloeskan, van kinderen berooven. IL boeloes'boeloes, e.s.v. eetbaren zoutwatervisch. IIL Jav. e. s. v. zoetwater schild- pad, die zeer groot kan worden en door de chinezen gegeten wordt. /UfcLj bolos, doorgebroken van een slaglinie; geraakt, bjj het scher- men, M^n. boeloes^ mis, het doel niet geraakt hebbend, b.v. tikam si-anoe dhn boeloeskan, den steek yan N.N. deed ik missen; = mHjalahkan, zie salah, i!yj boelang, I. samengedraaide doek, saraengedraaid haar, haar- wrong; hoelang hoeloe, zulk een doek om het hoofd, ook gebruikfc als lief- koozingswoord en voor hoofddoek van een Vorst, Hik Indra Mgng.; h. hidang, een zwarte hoofddoek, N. Sum.; tali boelang, een touw, dat raen in plaats van een hoofddoek om het hoofd slingert; hoelang -hoelang^ krans om het hoofd; hoewah hoelang^ e. s, V. vrucht met pitten, Pgl. Djin.; daoen hoelanganj e. s.v. kleine blade- ren vol doornen; e. s. v. doornstruik, C. en S.; kajoe boelangan, e.s. v. boom die een verfhout, kajoe laka, levert; memboelang, omwinden, van iets om het hoofd of om de hand; samen- draaien, samenfrommelen ; diboelang- nja ramboetnja^hij slingerdezijnhaar als een touw om zijn hoofd; memhoe- lang tangan^ de hand omwikkelen, voor een gevecht; boelang-baling v.d.W. beter bolang-baling^ vertikaal in de rondte draaien, zooals de wieken van een molen. Zie bij peloeroe, II. Mön. boelangj bindsei, m^m- boelang^ aanbinden van de kunst- sporen aan de pooten van een vecht- haan; hoelang dagang^ bij den eenen haan aan den rechter-, bij den anderen aan den linkerpoot; 6. djangkilj aan het z wakfite van den poot; h, tßpai, aan den sterksten teen; h. toendjoeh ü-y 213 %a, tusschen de t wee uiterste teenen ; &. lepasj aan den top van den sterk- sten teen, Päd. bovenl, en ook in den Riouw-arch. zal wel aanbinden zijn door orawikkeling. iLj bolang^ zie baling. jiiSyj bolong, I. zwart, donker- blauw, al wat zwart is, onder anderen ook kooUeer. II. Jav. hol, uitgehold, doorboord; membolongi, doorboren, uithollen. III. een stuk bamboe, gebruikt om water te dragen, gewoonlijk over de 5 voet lang. 