title: Reimchronik von Flandern
creator: Kausler, Eduard Heinrich von, 1801-1873, ed
text: Die graue seide: "Laat den abt wesen" In paise, ende zwijet niet roert van desen. Ne doedijs niet, ende ik klaag Daraan hoor je meer naer desen dag; Bi der trouwen, die ik bem schuldig en Des grauen Boudins ziele, ik zal van hul Deszelfde gelaagd doen roede, Dat hij metten rudder dede, Die te Brugge geschenkt Mas. Die rudder sconderde hem das, Ende die abt had seinen pas also, Ende hij keerde weer huis als vro. In die tijden, dat die graaf was daar In duchden so op Tele en openbaar, Daar ik niet sofisant ne bem, Als te tellen de waarheid ran hem, Alsof die goede waren blijd, Omdat zijn duchten tallen tijden; Alsof hadden die kwade dromen, Ende waren getorment daar mee, Dat nogal niet te wonderen was: Want zij worden gehouden das, Dat die graaf met zijn geweld Alle die gingen te rechter belicht Jegen hem alle tijt, die zij Quetsen wilden, ende dat zij Hemlieden van hun quaantum Weder stoet, dat zij te geenen Steden Haren ontrouw, die zij voerden brochten, Zouden willen voortduren mogen; So dat hem wel dacht, dat zij Daarmee bedroegen. En daarbij Begonnen zij hem quaden wilde, Draaien in hare herten stil, Ende daar naer met hun quaden trekken Lachertje, ende klaagd van hem spreken. In des goeds Kareis tijden was Een proost te Brugge, als ik las, Die overdicht was ende fier, Arschcapitaelen ende kanselier Van den lande van Vlaanderen was hij doe. De luit Bertolf, ende hij had doe Vergadert grote rijkdom Van zijn achter ervaringsrijkdom, Ende ran zijn graaf, goede die doe was, Ende ran zijn voerders, als ik las. Hij had verward, vrienden en macht, en clam en rees, alle dag te hard groter heerschap, en indirecte met zijn grote partijen, die hij groots had, en ran vrede tussen, zodat hij daarbij werd verwijderd in grotere verwaardens, dat hij alle andere verontrustte daarbij, dat hem die kwade huizingen riepen, en hij zijnzelf niet herkende. Dichter op mannen keerden hem tot de manieren aan, ran hun haren hun heeren, dat men wel zag aan zijn proofts lede, en ook aan hun zelf meest verdedigde, en aan zijn nieuwe, die hij had sachtjes opgehouden daarbij. Ze vielen in tarentulen onzinnigheden, in zulke overbodige dingen, als ze zagen aan hun beider, dienst vervult was, zeer. Tien dichten kwam een ruwende klaag, in grippalen hof en deden dagelijks een ander edele man, die hij herhaalde leidde aan. Die ruwende antwoordde, dat hij dat niet schuldig was tot verontwaardiging, wat hij hem had gezegd: Wat had hij hem zijn ontworpen aan des proefts Bertolf nicht, die dood zijn vrouw wettelijk was, om dat des graven zegelkundig was, en bedreigde, dat hij edel man was en vrij, en was hij niet schuldig, zulk een man van de klaag te verontwaardigen dan. Daarbij werd in groter grammofoon afgespeeld, des proefts geslagenheid begrepen, ten graven en ten ruwende waard: bedreigde ze vielen in grotere schandel, daarbij, dat men hem schrik aanjoeg, wat ze hem deden, zodat hij naar Castel ging, om dat ze hem daar beschermden, verzamelden, en maakten chaotisch van zulke schrik, als men hem Japans wilde tien. Die proof Bertolf ende sine maghe Quamen te Cassel te dieinen daghen, Daer hi so veel Rudders met hem brochte Ende andere vrienden, dat den graauw dochte, Dat van so groter gaderinghe Mochte komen groete discordinghe; Daar om hi een anderen dach settet Hemitoden, daer of te komen in wette. Dat pleit stond lang in sgrauen hof, So dat viel, ende gewijst waarde daer of, Dat die vrauwe, daar men Yp leide Die schade ende zegde. Saude doen staan hare Bij sgrauen raad ende mede Bij hulp van xii edelen man, Ende die claghe bleef nog steeds Behouden in het andere geslacht. Hier kwam die eerste wacht, Baar die prooft ende sine nieuwe Steden naar des graaven leugen, Ende die duivel, die al daar Haat die meinchelijk natuur, Mingshede hem in haar overdiefde, Ende daar toe in haar kwelde. Lambrecht had een zoon Des prooft broeder, ende de zoon Hiet Boutsaert bij naam, die was Een hohe man, naar dat ict las, Ende Tan nieuw verbonden hohe. Deze had een oorloghe Uit zijn geboorte, die Thamar hiet, Dien hi dede veel verdriet. Deze Thamar was een goed man, Ende had grote naasten emmer aan In almoezenis toe geven, Ende sustinaatje te hare levens, Den armen lieden emmer toe. Boutsaert oorloghe de mede doe Thamars zoon een, die Wauter hiet, Dien hi niet in rusten wesen ict. Ende Boutsaert dede met strijd, Aan deenen ende aan de andere zijde Manslacht, ende pijn zwaar Te menighen tijden, ne waren Onze heeren vriend, Karel die graauw, Macht de wilden vrede daar aan Tusschen hemlieden, ende binnen den vrede Macht hi de wilden vrede meteen Tusschen hem Heden, daar si doe Someren ongeheilig waren toe. Niet zou de proef aflopen, de zin was, dat door haar winnen gebroken. Jongens was, en dat hing door, dat door haar duchten. En die doordringen, ze groeten niet, en beklagen zich hem in alle tijden aan het ding, die de graaf deed, ongekomen nuttelijke, en om van dat land weidend. Dat hij dat deed om haar voor de dood. Die boutsaert en de zijde, die vol waren van vijand, van hovelingen, en van niets, assembléiden tegen de tijd, Tamar in zijn huis onzeker, dat hij niet wist van die dingen, en dat zijn duchten niet, alsof hij zijn verdwenen verliet. Daar braken ze zijn hof beneden, en dreunden van stad tot stad, dat hij in het uiterste van zijn bestaan moest vallen. Daar hij hem met pijn in zijn hart hield. Ze braken hem af met geweld, zijn boemgaard en laat ze vonden onder, dat brachten ze in tien standen, en zelden neder naar de aarde toe. Tamar gaf de graaf zijn verlies en zijn schade, en die onverwaard, die ze hem hadden gedaan. Ze waren verontwaardigd, zeker van stand, en noadden dagelijks gedacht, Tamar den graaf; nee, was zijn gevangenneming niet daar te corrigeren, noch te straffen toe te laten. Hijemomen, deze onschuldigheid deed, of over hem had gezeten, of over hem had onrecht gehandeld. De graaf, nee, mag dat geen genoegen dat hem misdaan was, en peinsde, dat hem tien keren, nog een stuk suiker ombieter, voor de wilde rat, die ze in zijn land hadden gedaan, en joegen in wel doen staan. Hi, omboetse daar naheimelijk Te Brugge, daar zijn vriendelijk Begreep, en goeddeel daar van : Ende zij daden hem belof, Dat zij op den andren dag daar nahe Met hare vrienden Zouden komen daar. O,ktei bete gen te doen ten grave waert. Neen, waer die prooft had onweert, Ende de zijn, dat sire komen Zouden, Alse die geringe bete doen en waude[n] En en kwamen niet te dierstede, Nou vrienden ranc baren halve mede. Die grave deedse roer hem daghen doch, Eenwaerf, ander waerf toe, Dat zij niet en kwamen nogtans. Ende al wiste wel de goede man, Dat zij hem dat daden tsiere onweerden Bi baren groter hoeven; Hine maakte geringe gelijke: en waer Hi, omboetse, om dat zij daar nahe Dat betrekt Zouden. Niet bedi Dat was al omme niet: want zij Verboeide in land zo meer, Om dat ze die grave verdrouwb zere. Einde ghereedden bem om meer misdaden Hem te doen, en meer schaden Tot die, dat zij hadden gedaan doe, Dan bem te vertrouwen daer toe, Dat zij aan den grote vijand zochten, Die zij daar niet zouden mogen: "Want hië op bem, en op hare vijand Bal, des zij wel hadden verdient, Die kwade lieden bebben om beiden, Tot dat die grote was gereden In Vrankrijk tenen stonden, Diesen also hadden gebonden Met scherpe rechtzen, die hij deed, Dat stond niet daarstellen, bare quade Vorderen, ab hij te voorzien was, En elke magte niet over een komen Te hare wil. En bedi, Als hij hield land was, dat deden zij Vergave reed terere stede Veel ruiters en grote rolle mede, En reden roet gewapender hand, En braken huizen in 'sgrauen land, En Toerden wecht te die stonden Alle die steden, die zij daar yondeiden, En roefden daarom volk achter lande, En sloegen doe hare vijand, Die zij doe wilden slaan, hare ene en dabe. Dese dibb was openbare, En haars overalich bestaan, Zo dat de gelijk van deser Niemand en had meinsch van dien In land van Viaene zien ghesien: Bedi het was in land van Viaene gheset Van houden tijden over wet Bij alle der grote tijden, En wel gehouden oit siden, Dat niemand in Viaene om vaen Aan anderen man die band dorste slaan, No roeren lude, no stille, Noch onwetende daar des orloochs wille. Daarna, als hij hoopte op de Franckerije, quam de goede graaf Karel, en vertelde ons dan. Wrake nemen van dat onrecht gehad was, Gode, ons beideren, en hemzelf toe. En om dat hij wilde weten, hoe dat hij bestond de wrake te doen; Om boedel him voor hem de baronnen, Týpre up den Vierden dag de voor de kaande van martelaar lach. Daar zocht hij aan hemgelopen raad, Hoe hij berechten zoudde met deze daad, En vertelde hemgelopen in orden aan, Als dat feit, alsof zij het gehad zouden. En om dat niet te laten zien en zoudde, Dat hij zichzelf wreken zoude, Zocht hij raad aan de baronnen, Wat zij met hem hadden te doen. En die genen, die de overdaden waren gehad en die schaden, waren daar met groten zeere, Weenende en klagende zeer, Dat zij gericht en te graven waren van sproftsmoghen, en van den baron: En baden den graaf up genade Als weenende, dat men hem recht deed. Als de graaf de baronnen gehaald had van die daad doen; Zij gaven haar voorstel deraf, Dat hij daar voor kon gaan, zoudde de graaf. En onderzocht hij zekerlijk Bij hoornen, bij sight, en duidelijk, Als dat feit, en dat hij daar zaken na de missetaedenaam wrakke. Aan de grauwe Boutsaert, kwade en ongetrouwe, en hem ook wel gezien was, dat hem Boutsaert had verlaten daad, dat hij daar deed wraak en dat nog steeds hiervan zei hij daar na: "Ik zal zeker verleiden daar, Bider hulp ons Heeren: bedelig mij, bezi ik mezelf te verstaan, wil ik om gerechtigheid. Want om die nood, noch om die vrees van die doortocht, nee, ik zal laten en nog steeds volgen, justitie te doen na recht. En gehuichel, dat men met raad deed sloogen om de gerechtigheid; die deed zwaar meer glorieus zijn, dan vreeselijk in dit geval. Op die andere dag, die grauwe naam met hem een deel ruzie, en kwam ter stede, en vond ook en weer die huizen geworpen ter neder, en gericht, en gespeld houten maten, der Hede goed, en niet gehalveerd den haarmer, daar zij haar leren afnemen mochten, en haar leven reden. Het was hem genomen als geheel. Als dat zag de arme rader die grauwe, hij probeerde dan die plicht, en winden toe in het hart binnen om die dingen, en hij verbergen de Boutsaert woning in het begin dan de justitie om die daad, dat hij van al die quade was. En hij voerde te Brugge van dan af, als die wilde had, te verstaan van andere bescheiden, als hij kwam binnen de stad. Maar hij nee deed van daar niemand kwaad, van dat recht kwam, weerker. Op den eerste dag, die daar na lach, dat was in maart de eerste dag, was hij te Brugge te die tijd stond, en telde sahen hij verstand, en dat al bij gerechtigheid na zijn gebruik en gewoonden. De proef van Brugge Bertolf zond de wijk van Steunhoek, en daar toe 3425 Andre, die hem het meest geheim waren: Die deden hij tôt en den graven varen, Om den graven te bidden daar Onder zijn nieuwe. Ne waren, Als zij daar kwamen; zij baden Niet zoveel om pas, als zij daar baden Clagen over den graven, en voerde Zij deden tot hem deze woorden; Digitale versie door Google — n5 — Heeren, na dit afzinken, die gij hebt gedaan Boutsavert, laat ons belgen staan. Na dat gij mij huver machtet Te afzinken als zijne geslacht Hebt yerberrent zijn huis; laat bij desen Heb ik tegen hu in pijn wenken, Van dat hij huwen duivel moet houden 3425 Zonder rede; en vergoed Nu meer huwen duivels moet; Al eist nog aan dat gijt spade doet. Oft gij wilt het, doe hem genaden : Want hij is door een van der schaden, Ende aan den onrecht, dat gij Hem hebt gedaan. Nu valt dit hier bij Huwen gramschap en huwen niet, Die gij over hem dragende zijt En over zijn geslacht, en doet bate 3430 Den gevangen, die gij boven maten Pijn en dood hebt gedaan, En zonder rede en zonder waan. De graven antwoordde: "wat zeg je Van vergerechtvaardigd, en tijd met, Dat ik groot afzinken Boutsavert Gedaan hebbe ten recht en ten waarde? Wat dinghen heb je hem gedaan dan, Daar gewroeten mogen wensen aan Grote ongehoorzameid, 3435 Als zelf aan die hulploze Hede deden? Het zou beter recht, dat hij al Weder gaf, groot en smal, Dat hij hem nam, en zich bezocht Met zijn leven onverdiend, 3440 Dat hij deed zo grote rauw De hulpeloos raad zich te ondernemen. Hem was gerent een klein huisje kin Zonder te pijnigen den leven zijn. Ik wil dat hij bij rechte keert, dat hij terecht namelijk heere, en dat hij bekent, wie hij is, en of hij van gezacht is vrij; en daar na wil ik wel mee, dat hij vindt genadigde. Bij wat redenen zal die man verlaten mogen hebben, die niettemin denkt, dat hij hem gehoort, en niet weergeeft? Al was zijn gewaarzijn vol vanensen, alste mocht zijn, en met de evangelie wel over een dragende, en niet elk, niettemin wilde hij in geen manieren die proost Bertolf ontzieren. Ter redenen, noch ter waarheden; maar hij bleef in grotere verbazing, en als verbijsterd in zijn zin, en vervelend, en ontstoken daar in met de geest, raakte hij in tranen. En murmureerde tegen het licht, en brocht zijn mag hier, en in kwade voort. Van vervlochten, en gaf den geenen, daar hij ooit was af, portier en kwade wilde, die hij niet in rechte zaad stil kon houden, en of trecken, en bracht hun haren kwade meeningen. En die ongehoorzamen boden mee, die niet hadden hare zorgen wel overgelaten voor den prooft des grauwen woords en zijn aanwezigen, en ontstonden door de lange lieden hartelijk bij de zagen met gramschap ten grauwen waar, en zeiden als ongekonden, dat zij geen genade vonden aan den grauwen, zij neen, zij moesten zijn schuld te zijne schuld. De prooft vervloekte en de zijne, en peinsde onder haar een raad, die gevenheit was en kwaz. Dat was, met ongehoorzamen groet, haren rechtvaardigen heer te slaan. 3495 Die duivel, die vult het, van quade, Mengte hem met desen raad, En nog eens persone mede Waren te raad van deze quaalde metten profit, Bertolue, en metten. 3500 Die voor penning hadden en voorzien : Wijnri, des profit broeder, en met hem Zijn nieuwe Robrecht, en Willem. Eusebius, en Ingelram toe Van Eusigne, en Isaac, die daar 3550 Dies profits moge waren gemeenlijk. Alle deze zweren heimelijk, Tegensten dat sire mochten komen aan, Den graaf Karel doet te slaan, En sekerden onderlinge 3510 Elke andere, te helede deze dingen, En dat niemand zou deze dingen openbaren, Die deze dingen vervolgens waren. Deze dingen waren bij nacht gedaan, en in bedekte wacht: 3515 Nochtans nee consten niet alsof bedrikt, Dat verholen mocht blijven, Daar nee liepen niemand erbij, Die men ontdecte den graaf. En men zei hem wel als bloed, 3520 Dat hij in Frezen was gestorven; niet als gehuwt, daar bij: Hij had zijn zinnen zo vrij, En pijn daar in en wel besneden Met recht en gerechtigheid. 3550 Daar naer op den andere dag, En daar naer, als hij op was gestaan, Ging hij al tevoren aan dat werk van ontfermen: Bedien het waren zijn zeden, 3530 Dat hij op elk dag beetjebuigd Gode zijn gewerken al. En vertrouwde hij de mis te gaan horen, Digitale editie door Google. Einde in dit doen was hij ook zeker Devotiegelgen naar ons Heeren, Dat hij soms als barbier dede, Bij grotere oprechtheid. Einde en liet hem helpen, meinen; bedien Hij drocht zelf die spijzen, en hij Gaf sie den armen metter hand, Einde bedacht zich die heeren vallant, Met ten monde devotelijk, Om des Heeren wil van hemelse rijk, Einde hij kleedde van elken dag, Dies lange bij gewoonte plaats, Tien armen met nieuw kleedden, Die hij hem daarvoor gereed had. Einde met nieuw gebrachte meel, Die sier grotere oprechtheid. Als hij dat werk had gedaan Naar zijn gewoonte; hij ging, zagen Ter kerke met rein geestelijk geschrift: Hij neemt niet ontslag, maar geschrift. Zijn geestelijk geschrift spaarde hem haren en daar, Sommigen in kapellen daar na, Sommigen in herbergen: en die goede Graan viel met grotere opmoedigheid Neder voor onze vrouwen autaer, Einde dede zijn bedingen daar In dappere zijde van de kerke, En bevallig als zijn gewerk Aan de Heere van hemelse rijk Met goede harten devotelijk. Die graaf begonst na die tijd Ter aarde onder zijn been Zijn zeven zaelen te lezen. Daar kwam een arme vrouw binnen binnen, Die hem een almoesene baat, En hij had in gewoonte dat, Eerst dachter, alsof bedinghe, Dat bij in zijn baat had dat ten penningen, Die bij in almoessenen gaf, En bij gaf de armen vrouw daar af. Binnen die tijden, dat die kapelaan Die precens van tien kinderen ving aan, En dat bij zijn zeven salmen las;— 1 En bij de gebruiken placht bij das, . Oec placht hij zijn orisel te doen. Als men zijn lucht deed, dat zijt alle moedigen geboren tot Die omringden hem waren daar — De meester van der bose trouw Boutsaert Quam bem zijn tweeden te bem waard Met gezichten twaalf, en die lieden . Waren alle van des profits meest geloofden. In de eerste leide, die quade Boutsaert Uit des graaven boes lijst, lijst dat zwaar, Dat bijl rechten zande iegen den stok. En als dat arme vrouw dat zag, Dier hij die aalmoeisen gaf} Digitale bewerking door Google Soo was tonghemake daar af, En riep ijpleid den graave seere: »Wacht armen, wacht hier wel, lieve Heeren.« Die graave die hief zijn aandacht op waard, En die verwoede Baatsaert Sloeg als dat hij geslagen mocht, Den edelen graave onverwacht In het voorhoofd zodat hij daar mee Zijn hersenen verspreiden dede Van dat paasement al duren. En als was die stak ter hoor toe Genoeg ter doet van die goede man; Die quade moordenaars nog aan, Die gesworen hadden zijn doel, Maakten hem wondens harde groef, En sloegen hem af daar De rechteren arme wel naar, Daar hij met die aalmoeisen gaf De armen, vrouwen, daar je hoorde af. Nu wil ik een beetje laten staan Die materie, en aanvaarden Te spreken van haar felleheid, En van haar ongetrouwelijkheden. Ach, ongetrouwde, en kwart zonde wanen, Boutsaert, wat hebt u gedaan! Ach, werwoede profit, hoe groot quaet Heb je gewildzucht in dinen raad! Ach, ongetrouwde en rervaten, Die te doe ne zwoer sulke onmogelijkheid! Nu merk en besje, wat je hebt gedaan, — 192 — En geilagt en volg daan! Waar hebt u gerouet Tan den lief? Hoeven rechtelijke heer, keert u! Waar omme slonzijn doe? Om zinne geregelijkheid groot! In wat tijde was dit gedaan? In die vastenenden zonder wanen. In wat steden? In die kerk, Daar kwelike zitten duistene werken. In wat roedienaren daadde deze Groote vreugde, daar ik af lees? Trouwen, je doet ze kwelike zeuren, Sonder respect en eerbied. Die Joden doodden willen eerbied Buiten die steden onzen Heer, En je doet hen huwen in die kerk. Dit zijn ongeijkelijke gewerken. Die Joden en Turken niet das, Dat Jezus Christus hun Heer was; Ke wist je wel, dat bloed, Dat hij hun Heer was, die je slonzijn doet. Nu hebt u verloren huizen steden, Als die Joden en hun volk mee. Nu weten te spreken keeren Van Kares doet, des hoemoedig harten, Die met denk dat gelukkig was. Willen wij meerzinnig merken das, En beseeftelijk; wij mogen dan Merken, dat deze goede man Eis in verlichte en in harten Metten martelaren ons Heeren. Weten hier af te spreken en ter stede, Behouden die martelaren waardigheid : Het is gescribe te zijn, Dat die pijnen die martelaren Alsof tele niet en malte, Als maken menig waar die saken, Daar si martelij om en ontfaan. De saken waarom hij gehartelijd was, was goed voor de waarheid, dat hij zijn gerechtigde beloning, om dat hij stond over de waarheid, en niet zijn wilde begrijpen, wachtte hij op martelaar, en liet hij zijn leven. Niet alleen die grauw had een waarschijnlijk verhaal van voren aanleiding. Ay, op de vijfde dag van zijn dood werd hem de waarheid gegeven, al bloed van het prooft van onverwachte, van Boutsaerts, en van zijn geestelijke medewerker, en hij antwoordde als openbaar dat hij gerechtigd is tot eeuwig leven, altijd om gerechtigheid. En op diezelfde dag, met de taal van zijn helden, gaf hij den graaf, die prooft van Sint-Martinus, dat hij de meestemoedigste bevestiger was, en leidde ook dat hij was van hem lieden, rechtvaardig en hard werk. Daar hem de goede graaf afzette als hand en woord gaf: Wat dat zij hopen, ik ben verzekerd, dat hij van hem geen genoegen binnen die denk niet, dat ik leugen, raak ik gevoeld; en geviek leidt ook mede naar de eeuwige waarheid, wat denken moet zijn rijkste, dan ook te eeuwige leven, en eerlijker, wat meer weerde is, en meer waarde, dan te eeuwige leven, Gods martelaar! En had niet ontstaan binnen, geveest met de marteling, dan had dit woord niet gegeven daar: Bedenkt hij, wist hij wel over waar, dat zijn glorieus vader, de koning van Denemarken, als zijn zoon voor gerechtigheid was geslagen; daar hij bij had gehoopt, dat hij was ontvaren in hemelse rijkheid, over San het geloof des gelijken. Nu hebben jullie gehoord als bloed, hoe dat was, des graven Karel doet. Nu wil ik jullie openbaar maken hoe gedragen zijn gevechten waren. 3710 Iii was tallen tiden berecht Voer sine doet altoes ende echt. Hi sprac dicwilc biechte, penitentie hi dede Hi lach ende dede sine gebede Als men hem nam dat leuen, Ende dat hi doe had gegeven Aelmoessene, dat dede Dat sine bedinghe daar mee Te bequamer sauden onsen Heere. Ende was eenighe smette in hem heere Van eenighen irdschen sonden; Het es te hopene, dat tien stonden Bieden pine ran sine doet, Ende bi den bloede, dat hi soc groet Hute sine wonden liet, Die soc groet waren ende soe diep, Die sonden af gedweken waren In den bloede der martelaren. Doe begonste hem bedincken dan Boutsaert, ende hem quam berauwenessc an Van den sonden, die hi had gegeven. Hi liet seip ende roeder staen, Ende slooch hem selven voor die borst doe, Ende weende bitterlijk toe, Ende begonste wel gehoors Te hebbene grote beraub en esse Van dies hi aan den grave Karel dede, Ende van der moordacte mee; Want hem nog niet toe quam voor die stonden Berauwenessc van sine sonden. Als langhen tijd had geëist daar, Ende beweent sine sonden zwaar; Ghinc hi in dat schip weer bekijkte, Of hi hem hiet mochte gehelpen met die. Ende alst taand bleef al stil, Wachtte hi gehoor ons heeren wille Daar aan, ende hi ne had gevoort An geen hoop van ontsnappen, Ende keerde weer ter Steden, Weenende met groter droefheid Daar hi hem te deken placht; Om te hebbene verdraag. Als hi hem had daar naar Langhe gedacht hare ende daar In diverse Steden, was hi voor Gehalte te Rijssel in die poort Van eenen seale, daar hi zijn Moctse in een klein huisje. In de, die tot een begaarde, Sende, tot sinen, om Bernaerde Van Robais, die woende daar bi, Sinen seale, en baat hem, dat hi Hem, om te stelpen de not Van den hongeren, wilde senden broed. En die bode bad, dat men hem ga Van den witsten broed, dat daar ook Sijn heer Boutsaert mochte eten. Met dat hi dit deed, weten, En die zei openbaarlijk, Verrieten hi zijn heer simpelink, Als die niet waande, dat nog was Te zijns oems huis, te zwijgen das. Digitized by Google Dese dingen mochten hier tot keren, Bi den rechten van onze heeren, Dat den gehene zijn seale Terriet — Dit en ontschulden die moordenaren niet — Die Terworm had die, die zijn beeld was. En als Bernaerd gehoord werd das, Dat Boutsaert zijn nieuwe daar was in land; Hi omboet Hughen ran Liewen te hant Sinen broeder die hem bericht sloe Met Bernaerde, en daar toe Met zijn broeder Olivier Van Bandijs, hoe dat zij schreven Best hadden te doen hier bi. Bedien als was dat zaak, dat zij Meer begeerden zijn verbetering, Dan zijn vernietiging; Nochtans droch haar rachtkamer toe, Dat Hughe van Leewe ombood Joe De borggraaf, en die porters met Dan Bisele, en dat hi teres tees Boutsaerde had gevonden dan. En daar en was geen twijfel aan, Hadden Boutsaerde willen sparen Ende helpen, hi waren wel ontzien. Hi ne hadden in vreesen van de dood Daar bi niet gehesen zoveel. Als die van Hiskel en hadden verstaan, Die voeren doe hüte vele zaen, 38oo Ende vingheo Baatsaerde, dien si doe Voerden tote Bisele toe, — 138 — Ende daden ghereeden daer Eene ghalghe tsinen bonf. Ne Boatsaert hadde hem gheworpen zeere 38o5 In groet hopen an onsen Heere, Ende beliede al openbare Sine mesdaet voer tsfolc al dare, Ende seide, dat sine mesdaden Al werdich waren, wies men bem dade, 38o10 Van tormcnte alle die manieren, Die men conste gheuisieren. Ende hi bat, dat men bem alte hant Af sloogh deene hant, Daer bi hadde ghedaen mede 38i5 Die groete onghetrauwichede. Ende alst niemen wilde doen; hi bat, Dat hi selve mochte doen dat. Maer men ontseit hem, dat ran dien Noch 4fn, noch dander mochte ghesien. 38ao Doe bat hi onsen Heere genaden Van sine groeten mesdaden, Ende yertrecte die groete genadigheid, Die onse Heere willen dede Onsen auden vadren, so dat si 38a5 Somen weenden, diere waren bi, Van groeter ontfermeleness. Ende in rechter berouwensess Van sine sonden roughedi doe Sine ledes, sijns dans daer toe, 303o Dat menne tormente, ende vlucht al daer Sine ledes in een wiel, ende daer naer Digitized by Google Aals die grauwe sonder genoeg, Karel te Brugge, was blijven doen, Dat land werd verbeeld zeer Met droevigen, yet lang so meest. En die roekers en die moordenaars, Die van roeken af gestaan waren, Meer van vrezen, dat zij ontsaghen Den goede graaf in zijn dagen, Dan door die vrees van onzen Heere, Begonstensen die roekers zeer Die koeman, die leden Van den eenen ten andere steden, En leidens gehouden In gevangenheden te dien standen, En werden vol van kwellingen, En van grotere verwoestingen, Dat zij hem niet onthielden das, Door dat in die heilige vasten was. Ne ver zou God dat in zijn grote genoegheid Velen hier ouder daden. Mijn heer Willem van Yper vernam Des graaven Karels doen, en hij kwam, Aals die maakt was, kalendren; En in die manieren, Sloeg hij hand aan t land doe, En deed veel daar toe. Dat hem die van Aarlen zagen, Dulden zweren, en werden onderzagen, En Cassel, en Belle mede, En Derghine ook, die steden, Van Yper ook, en Vorne ambacht. Als hij al tijger had gebracht; Dan deze tondern zonder sparen Die roekers en die moordenaars, Zodat hij bij desens Al tijand deed in vreemd wesen. En die andere baronnen Spraken te gader van die doen, Zodat zij over een dertig dagen doch, Dat ten hem God zelf te geven toe, En dat elkere aan zijn zijde Tijand saue beschermen tien tide. Als de nicmare quam Lodewijk, De koning van Ypreckerike, De Kareis moest middags zoon was; Hij had grote droodheid das, Ende hij verdach zware, dat Willem Van Ypre had onderwonnen hem Zonder zijn bevelen, te bestaan, An tijden van Viaendren had te slaan Rechte; ene te dier sake Wilde hij mede door wrake, En van die graven Kareis deed, Daar hij om had die rauwe groet, Zo dat hij omtrent alfustigens kwam Om dit toreta, als ik vernam. Digitized by Google En om dat aan Karele na zijn lengte Van zijn leven geen hoorn bleef vallen, Sprak hij den baronnen daar ook, Waarom zij Milden hebbend tenen grauw. Daar zij vele van die dingen, Dat die naaste waren die koning, En reden den koning daarbij, Dat hij Tele Kinder had, dat hij Een van zijn kinderen gaf Viaendren, en maakten grauw. De koning, die een vroed man was, Peinsde en overwoog dat, Dat hij geen ene sone had die Boven twaalf jaar daar toe, En dat niemand aan zulk hoofd Ten berekene macht had behouden Talan aan Viaendren, hij het niet gehad, vroed, Wel gheeleerd raad en goede; En hij het niet mogen niet, als hij het Meiland zag, In Viaendren zijn nacht en dag. En ontsagde, dat het mocht gezien, Zo dat hij te raad was van dien, Dat hij Willemme omhoog daar toe, De graaf aan Normandië, die daar Ontwaar was bij zijn oom Hendrik, Alse men hier Toernemen leest duidelijk, En die Kareis mach was binnen zijn leven. Hij had nieuwinge te huwen Een trouwe genomen edelmoedig, De koning ging naar zijn zuster Tan Vranckerike. Dese graue rann Normandie (Juand lote den coning met siere partien, Met ghewapender hant, ende lette daer Ommetrent xv dagen. Ende daer naer Quamere vele baroenen toe, Die dat graafschap calengierden doe. Daer quam een edel man, ende biet Arnoud, Die een edel man was, ende een staab, Dat graafschap ook calengieren. Daer quamen ook in dier manieren Willem's boden van Ypres, die hant Emmer toe hadden gheschlagen aan talant In eenen deel, ende zieders toe, Dat hi was schuldig te zijn berce doe. Boudin, die graaf van Baumons, was Een man ende goed rudder, als ik las, Van siere haude: ende hi versocht Den coning, daer hi met hem bracht Eenen deel edelre baroenen Van zijn land te dien doene. Hi clagbede voor die baroenen als samen Den coning, dat zijn vader Boudin, ende andere met hem Wilen voor te Jeruzalem, Die hüte Viaandren geheiligd was Bi zijn oem Robberechte, ende hi bad dat Den coning onbemedelike dat, Dat hi hem als op der stat Zijn eruv weder gaf, Daar ontereft was auch. Digitized by Google - i33 - Hi zeide hem ook, waar, dat die coning Dach wilde zetten aan der dingen; Hi vader conamen, ende ook saen Met zien lichaam doen staan, Wilder yemen spreiten toe, Dat niemand zo groot recht doe In het graafschap had, als hij. Zijn rudder, die hem stond bij, Van zijn lande, baden den coning Daar om, ende zeiden, van die dingen Groot vrede koning mocht bij gelijkheid. Doe werd goedertierenlijk Die coning hem Heden daaruit, t Ende hi toegedragen den graaf Goede gelijkheid, ende hietten nieuwe doe, Ende zetten in hoop toe, Dat hi hem zijn land saubear gegeven. Keen, waar niet dat bestreven, Dat Salomon gewaghet des, Dat die herte dan den koning es Alle tijt in die hand ons Heeren, En dat zijn zal doen keeren, Daar hij wilde, tanden dingen; Alsoen was de herte van den koning. Die koning riep Franschrijk wiens Jonge- Bi ons Heeren wilde geheelijke Hadden die macht in die doen, En bracht daar toe die baronnen, Dat zij ottroy daden daar toe, Dat hij den graaf van Normandie doe, Mandie. 1127-1128. Digitale door Google Willem, dat graafschip van Vlaanderen gaf. Aldus verloopt die hoop daar af Boudin riep Münster, die danen zich gram. Hij keerde weer danen hij kwam, En begon strengschap tegen Het land van Vlaanderen en oorlogen. Daar na afzetting hij teere vaarde Den kasteel van Audenaerde, En berrenden tot in den grond: En hij berrenden tot die daar stond Meer dan honderd ouders, vrouwen en man In Sint-Wauburgerekerke daar aan. Die koning van Engeland, die oom was Des nieuwe graaf, vreesde dat, Dat hem te deeren en te tonen Zijn nieuwe macht mocht komen; En begon te minderen met ernst En met list zijn nieuwe macht, Als dat hij mocht met geweld. Hij zond tot den graaf van Steuven Van Blois ten Boeren, daar hij mee doc, En met andere bedelen daar toe, Met vele geschenken, die hij gaf, En met vele beloften daar af, Veel van den prins en de heeren Van zijn accord deden keeren. En zeiden vast, dat Vlaanderen zijn Hechten zich schuldig is te zijn, Van Boudins halven, die zijn oom was, Van Henegouwen, daar men hier voren af las, En van Robrechtens Briessen halve toegewijd. Einde hi hadde in sine halve doe De graaf van Lauenburg, sine zweer, Ende Thomas van Cools, ende nog meer Willem van Ypres, die vorskreven es, Ende troostese, ende sekel hem des, Dat si hem sauden luid en stilo Zetten jegen des koning Mühlens: Niet bedi, dat hi in het herte sine Hoopde, graaf te sine Van Viaerne ren, want hi te voren Die hoop daar af had verloren, Ne vel bedi dat hi wilde breken Des konings macht, ende weer staan. De koning van Frankrijk Quam in Viaerne raaghendelijk Metten graaf Willem, tweede in de poort Van Rielse, ende van danen voert, Te Ghent, te Brugge daar na; Ne vel dat was een deel zwaar, Want si waren een deel tong gehengen das, Dat de koning van Engeland was Justis Willem van Ypres doe, Ende dies met hem waren toe. De graaf Willem voer van daer Overs Rijssel, ende daar na Overs Betuwe, ende van dan Te Ternenburg, daar hi wel was ontzien Van al den volk gemeenlijk, Ende van der clergie al dier ghelike. Daar naer voer bi te Kassele toe Van Sinte Omerse, ende daar naer doe De borggraaf, ende daar toe mete De porters van der stede Bi sulken voorwaardens sine ontfinghen, Alse besproken waren te dien diengen. De koning van Vrankrijk, en met hem De nieuwe graaf van Vianden, Willem, Komt te gargen te Brugge. En daar naer Om met de koning, de bisschop, alle daar Van Dornik en van Noyon, Dat beide was een, en bij Symoen, Die bij te vergadering aanbod Van de bisschopsdom, de prelate, al, Om smeeren en malten reine De kerk van Sint Donatus, niet alleen Om dat zodoor met onze gewone bloed was Besmet, als men hier voren las, Niet waar als dat er binnen waren Die ongetrouwe moordwerkers, En daar binnen haar wandelingen Gezien hadden, en haar voorstellingen, Daar zodoor in vele manieren bij Was besmet was zeer, en bij Met eerlijk beden en met teder De glorieus leden Van Harle daad ten eerst, Die niet met zulke werden Begraaven was, en in zulke eerbewijzen, Als betaamd ze zulke kon heeren. Dat was alsof gedaan, nee waar De wonder, die God deed daar, Nee zal men niet helen voor die Zonde. Men zal zeggen wat er in geschiede, Daar leden van heiligen doen En ook van religieuze Of gaan openbare ordonnementen, Die dat zagen ter stonde, Daar dans Absalon een af was, De abt van Sint Amalber, die das Harde wel geloof had, waar af Dat hij eenige ordonnementen gaf. En alle die heilige Zeden toe, Diet alle zagen, ordonnement doen, Als men den lachman Tan den graaf. Ontdekt, en deed avond Dat stilten, daar hij in lach — Dat was nog aan de vijftigste dag, Dat hij had gedaan daar — Zij vonden schoon en klier, Ombesmet en onverleid, en daar toe Quamere genoeg quade roek af doe. Einde, daar al dat hier sonder zagen, Hadde gelegd vijftig dagen, In eenste tomen besloten, nog steeds Waren zijn wonden te zien aan Alsoen jaars, alsoen nieuw, daar hij lach, Alsoen ofte hij op den zelfden dag Die wonden hadden ontvaen daar. En men yant dat lijnwater alsoen glazig, En veracht, daar hij in was gehouden, Dat ter geene rozette aan was gevonden Van den verschijnings bloed; en die stede Wart met soo groter rook meerde Verwoud, dat hem allen dochte, Als wel met redenen mochte, Dat onse heeren wilden zijn vriend Geluk geven, dit hadden verdient. Dien lachamelijk was gehad door Te Sint Kerststofel, kerktom toewiend Binnen Brugge, en gedaan In die kerktom tot die stonden stonden, Dat die prinsen vergaderden daar Van den rijke ende volk. En daar naar Was die kerktom van Sint Donaes gedaan Reconsilieren alsoen gezien, Dat men den lachamelijk des edelen graaf Binnen die kerktom mocht grazen. Ik laat te spreken lieden Van den tranen, die tien tijden Die prinsen, en dat algemene Volk daar storten, groot en klein; Bedien die dit leest, mag wel merken das, Dat daar grotere droefenis was. Die bisschop reconsilierde daar Sint Donaes kerktom, en daar naar Die clergie en dat volk namen Den lachamelijk, en kwamen Te Sint Donaes kerktom daar mee, Met grootere waardigheid, Daar zij den graaf daden ter aarde In die kerktom ter midden werden. En die koning deed daar naar zien Robberecht, hertenstoring gaan, En die andere moordenaars, Daar zij met rechtgevoelen waren, En deden liggen tien stonden In gevangenis gebonden. Naar dat zij alle samenkwamen, Sieden, die hadden toren kwamen, Gingen zij scone miracel daar: Zie zijzelf seiden openbaar, Dat zij niets in geest wisten, Niet in drank, noch in spijzen, Dit zij genoeg hadden gedragen Metten in de toren, daar zij lagen, Niet smaken en mochten winnen, Als lang als zij waren binnen, Nichte meer dan of zij die Herden hadden geheten eeuwig toe. En als zij kommen waren neder, Gingen zij haar smaak weerder, Die al door de toren In de toren hadden verloren. En men de Robberecht daar naer Van den wijn drinken, die neder was berocht daar, Hadden toren, die hi zeer deed Prijsde, en hi zijn zwaar daar toe, Dat hi, zijder dat hi was bezeten, Gingen goed wijn hadden onthuld. En hine wiste niet das, Dat het van den seinen wijn was, Daar hi af te drinken pacht, Doe hi in de toren lachte. En als men hem dode verstaan; Hi bekende alsoen, En dat ten onser heeren oor ten stonden Castiede ran sinen zonden: En hi en zijn geselen mee Loueden ons Heeren welzijn. Als die graaf Karel ter aarde Was gedaan met groter worden; Die koning de Vergaderde daar Al overheer, dat hij mocht, en daar naar Gehoede hi zijn zeer zijn Taart Metten nabeïcht graaf Ypre waart. Willem, die men in Ypres hiet, Daar ik eerst afsprak, hij nie ontsach hem niet Alse seere, als hij schuldig was, Des conesex macht, en hij dede das Openbare des gelijke: Bediend hij quam staatsbekleding Leggen den koning, en hij Facht Leggen zijn lieden met grotere macht, Ne waren hij in wist niet, binnen dien Doe hij recht, hoet hem sauna geziene: Wat som van Ypres doe Hem trouwe beloofd hadden, en daar toe Heet gevoord, gevolgd, getrouw te zijn, Een belof bestaan, gesproken stilijke, Digitized by Google Hern to verraden, en van dier dingen Hadden zij gesend tot den koning Boden, dien zij hun eed doen vorderd, Dat zij Willemme trouwe verraden Van Ypre, en ontdoen daar naer Die poorte den koning, quam Li daar. Ay God! Hoe droog mach van densen Verranessen Verwanden wesen! En eilten mach wonder das Van den lande, dat so ongevechtlich was, Dat sinen heer van to voren Bi verranessen hadden verloren, Ende geen heer mochten heersen doe, Daar ne waren verranessen toe. Dese verranessen hadden van dien Ken deel van Ypres wel vorsien, En waren over een gedragen das, Dat het barer heden was, Dat zij met al den hare Den koning onderhorig waren, Dan Willemme van Ypre, niet bediend Zij wisten niet aan hem, daar zij Blameren af mochten zijn persoon, Nog daar af spreken onscoene; waar dat zij ontsaghen, Dat een van sinen zweer mogen Te tilike mochten worden groote heeren, En danne zenden jeghen hem keeren. 4220 Alles men van middag toe tetter noenen Gevochten had met staven doen Aan de oostzijde van de steden En aan de westzijde mee; Die verraders zetten een vlag Op Sint Pieters kerker schiere, Daar ze bij daden den wederwinnen Teekenen, om te komen binnen, En ontdekken de suutpoort, doe ze samen Des conieins lieden binnen kwamen, En liepen als door de poort, Daar ze wilden, weer en vooruit En als Willem was gewaar dat, Dat hij van binnen verraden was, Hij wist wat doen, dan vliegen. Maar bij begonnen te spaden in die: Want Daniel van Denemarken Volgde hero, en zinken tier stond, En leidde ook zagen Al ongebewapend den graaf gevangen. Als Yper weer en vooruit Gebocht was als door de poort, En vele van die ridders mee Gehangen waren in die stad; Die koning, en die graaf toe Bevalen die poort den burchgrond toe, En oorden van daar mogendelijke, En deden onder lichtelijk Gevecht en neder Viaendren mee, En kwamen weer terug sted Van Brugghen, om wraak te doen als daar Van Karel doe, die zo groot was en zo zwaar. Die koning beval te doen Wijnrid hoven gevangen, En zijn gevallen, die waren Wel xxvii kruisen gespietst. Wijnrid, als we horen lezen, Hadde des proosten Bertold zijn broeder gewest, En een raaf die, die hier te voorheen Sgrauw Karels doet hadden gezwonken. Die koning en die graaf mee Lagen deze kruisen andere steden In een hoge toren geledden, En zijn aldaar raf den ander gevolgd. Doe waren mensen daar met groter onvermogen Van de toren naar beneden als tot de herder. Aldus zij gehakt waren, Die ongetrouwde moordenaars. Niet meer die lieden, minden raeere Robberechte, daar wi af Spraken cere, Danne eenich Tan sinen gesellen. Hi hadden geweest, als ik hoorde teilen, Een ran die grauwen deed, hadden gesworen Metten anderen als hier te voren, En die had hebben ontsculdenesse Geboden van der verrassen, So dat de koning en de graaf toe Niet en dachte zeker genoeg, alsof Dat men ontliet, als daar, En die voerden daar naar Te Cassel, daar die bemar alsoen zagen Butter poort tochter daders af slaan. Een van die daar te voren Des graaven had gehouden gesworen, Die ik Inghelram hoorde noemen, Van Eisen, was daar toe komen Bi der hulp namelijk Jan sinen oem Diedriek Van Dixmude, dat hij tot die tijd stond In pijn bij onschuld stond. En die had hebben hem vermeten zweren, Wild hem verjagen, min of meer Uit zeggen van zulke schandel; Hij sauer van hem doen te handen Met sinen lachame stootelijke, En die hem verweerde dapperlijke. En waar daar naar begon hij Daar af te gaan; bediende Hij deed hem stille klinken In het begin onder de sine, En daar naar als hij meede Daar af tijt, zag en stede, Hadden die vermetens begonnen, Om te behouden zijn leven, En vloog huiiten land en naar water, Niet deed hij in Vienne terugkeren. Willem van Werucht, als ik laat zien, Metten anderen lieden, dat hij een was, Van den ghenen, die daar te voren Des graaven Karel had gehouden gesworen, Als die graaf gesneuveld was na dat, Roede hij des graaf Karel's zwaard. Maar God, onze Here, die al versiet, wilde geen dag langer blijven, met het blauw van de droom. Meteen scande, en hij zag zijn blauw. Binnen die tijd, dat hij zijn vreugde had, daag, dat zijn wederzijde was verwonnen, kwam zijn vrees toe aan onwetendheid, die in het land deed vallen. Hij zag, dat hij in het begin vast wilde houden daar, opdat men hem hield voor tien wanden, dat hij daar aan af zou verwekken, naar wat zijn geweten dwong, naar wat zijn concilie dwong, daar toe, dat hij zijn vrouw met zich naar toe zou nemen, daar niet aan niemande op hem niveau kwam, en vloog daar met haar, en voerde met hem aldaar een deel van zijn vrienden door, en een groot deel van zijn goede vrienden. Dit was op die dag, na dat ik las, naar die tijd, dat die graaf verslag had gegeven. Als die borggraaf had gehoord van Dornik, hij zag ook daarvoor, te Werchte, hij nam al die cateijen, die hij daar vond, en verbergt zich, zo dat hij niet in een stok staande blauw liet. 