title: Fremery, James de: Aanvullingen en verbeteringen voor geschriften v. James de Fremery ...
creator: None
text: bsb00073495_00050 » t >ftoDijoinii > i » ï ) ■> ■> in » noo i 20 Blz. 420, reg. 7 v. o. I)e hier vermelde gissing van den schrijver der Levensgeschiedenis van den H. Morhertus, dat de abdij in 1162 te Souburg gevestigd was, vervalt; want reeds in 1147 en 1153 bestond zij in Middelburg, naar luid van brieven van het Utrechtsche convent van St. Pieter uit die jaren (Oorkdbk van Holland en Zeeland, I , n° 127, 131). Aandacht verdient, dat de abdij reeds vermeld staat in de goederenlijst der abdij Ecbternach, door prof. Fruin uitgegeven in zijne Bijdragen voor Vaderl. Oesch., III15 R., YI, blz. 291 vv., welke lijst door hem gesteld wordt te dagteekenen uit de 12e, of uit bet begin der 13e eeuw; want zoo moet, blz. 292, voor lle en 12e eeuw gelezen worden, blijkens de noot aan den voet dier bladzijde. Gezegde lijst bevat, ald. blz. 297, onder het ambacht Noordmunster, eene rente verschuldigd door den „ Abbas S. Mariae”. Zooals t. a. p. blz. 301 gezegd wordt, moet bet klooster, door den Utrechtschen bisscbop Godebald (1112—1118) met Praemonstratensers bevolkt, vóór bet opmaken der onderhavige lijst tot eene abdij zijn verheven. Deze is misschien de vroegste vermelding der Maria-abdij van Middelburg; zij bezat in die stad een buis door Engeram bewoond. De vraag, welke verplaatsing der abdij in den op deze bladzijde besproken brief van paus Eugenius III (Oorkdhk van Holl. en Zeel. I, n° 130; Brom, Bullar. Traj., n° 24) beoogd wordt, waarvoor pauselijke en bisschoppelijke machtiging werd gevraagd en verkregen, blijft vooralsnog onopgelost. De geschiedschrijvers melden, dat de oorsprong der Maria-abdij te Middelburg, gelegen was in de vervanging van Regulieren aldaar door Praemonstra- tensers uit de St. Michiels-abdij te Antwerpen. De boven aange­ haalde brief van bet jaar 1147 bewijst, dat de abdij zich ten tijde van paus Eugenius III te Middelburg bevond, terwijl het niet bekend en hoogst onwaarschijnlijk is, dat ze die stad te eeniger tijd zoude hebben verlaten; maar men kan zich voor­ stellen, dat de abdij zich te Middelburg wegens tegenwerking van bestuur of bevolking (misschien nog verbolgen wegens het verjagen der Regulieren), in moeielijke omstandigheden bevond, en ter wille van rust en vrijheid, zooals in de bul staat uitgedrukt, en waaraan het blijkbaar in groote mate ontbroken moet hebben, eene verplaatsing naar elders noodig oordeelde, doch, toen de omstandigheden verbeterden, aan haar plan geene uitvoering heeft gegeven. J. de F. 26 Blz. 128, noot l. Dat de Jaarsdagstijl in Brabant wel bekend was en ook wel gebruikt werd, volgt uit het gezegde door van de Water in de voorrede van zijn UtrecMsch Placaatboek, dat zeker plakaat tegen die van ’s Hertogenbosch, bij Bor, Nederl. Historiën, is gedateerd: „ Gegeven in onzer stad van Brussel. den 18 Maert int jaer 1536, dat is na gemeene stijl 1567.” Blz. 129. Aan de beschouwingen over den Jaarsdagstijl worde hier eene opmerking toegevoegd over de vraag of men bij het dateeren op „jaarsavond”, het jaar voegde waarin men schreef, of wel het jaar waarop de jaarsavond betrekking had, — ter zake waarvan die dag „jaarsavond” werd genoemd? Alleen bij den Jaarsdagstijl kan die vraag ontstaan. Bij het bezigen van andere jaarstijlen vindt voor den schrijver geene jaarwisseling plaats. Voor hem vallen 31 December en 1 Januari in hetzelfde jaar, en men weet dus wat door hem bedoeld wordt. Den „jaarsdag” beschouwt en gebruikt hij een­ voudig als den eersten dag der maand Januari, zooals „jaarsavond” voor 31 December. Bij geen anderen jaarstijl wordt de dag waarmede respectievelijk het jaar aanvangt, jaarsdag genoemd. Die benaming was aan den eersten dag van Januari reeds eigen vóór dat andere jaarstijlen hier te lande in gebruik kwamen (zonder echter ooit onder het volk algemeen te worden), en bleef aan dien dag verknocht; zij werd op geen anderen jaarsaanvang overgebracht. De gestelde vraag schijnt in eerstgezegden zin beantwoord te moeten worden, t. w. dat door het bijgevoegde jaartal, het jaar waarin men schreef, het jaartal dat bij „31 December” gesteld zonde zijn, werd uitgedrukt. De stad Rotterdam, bijvoorbeeld, bezigde den Jaarsdagstijl, en men vindt daar in een chronologisch gehouden Schuldboek, 1489—1492 (zie hierin blz. 123, 124): op blz. 88 onderaan: „Upten Jaers avond A° (XIVc)XC” en op blz. 89 bovenaan: „Upten VU dach Januario A° XCI.” Evenzoo in een later Schuldboek, 1521—1526, lol. 29 vs0 „Upten Jaersavonde A° (XW)XXJ ” en op fol. 30: „VII Januario Ao XXII.” Men kan het er dus m. i. voor houden, dat het onder eiken jaarstijl, behalve den Kerststijl. bij „jaarsavond” geplaatste jaartal, steeds feitelijk het jaar overeenkomstig den Jaarsdagstijl aanduidt. AANVULLINGEN EN VERBETERINGEN VOOR GESCHRIFTEN VAN JAMES DE ’S-GRAVF.NHAGE, MARTINUS NIJHOKF, FREMERY. DE ABTEN VAN MARIENWEERD UITGEGEVEN DOOR James de Fremery. Aanvullingen en Verbeteringen. Vervolg op de „Nalezing” op dit geschrift, gedeukt ACHTEK HET „ CaETULABIUM VAN MARIENWEERD ”, als Aanhangsel, blz. 417 vv. Blz. 15, noot 1. Jan van Naaldwijk, de schrijver der besproken kronieken, doet zich in zijne eerste kroniek, fol. 149 vsü, kennen als zoon van Adriaan , den derden zoon van „ Willem van Naeld- wick, dewelc te wijlt' hadde joff'rou Willem van Egmont, vrou van der Watering”. Hij was dus, volgens van Leeuwen, Bat. Illustrata, blz. 1022, de vader van den in deze noot genoemden kanunnik. Blz. 17, reg. 1 v. o. Johannes (I). Hij bezoekt de Praem. abdij Mariëngaarde, in Friesland, met Allardus, abt van Berne, in Maart 1240. Wijbrands, Gedenkschr. der abdij Mariëngaarde, blz. 187, 188, 191. Blz. 19, reg. 10 v b. 28 Üctober 1308—22 Juli 1316, lees: 4 Juli 1307—2 Sept. 1316. Blz. 19, reg. 3 v. o. Een vroegere brief van Henricus de Novimagio, 4 Juli 1307, wordt gevonden in Codex Dipl. Neerl. I, n° 9, en een late, 2 Sept. 1316, in het Kapittel-archief' van St. Pieter te Utrecht, n° 200. DE NAALDW1JKSCHE PRAEBENDEN in de St. Pancras- of Hooglandsche kerk te Leiden. DOOR James de Fremery. A.rchief voor Nederl. Kerkgeschiedenis, V, blz. 63 w. Blz. 7U, reg. 8 v. b. dat Haze toen, 17 Juni 1311, nog niet geboren was, en Sophie daarentegen reeds overleden. Lees: dat Sophie toen, 17 Juni 1311, reeds overleden was. Ten onrechte heb ik verondersteld, dat Hazetiaen, de vierde dochter was van heer Gerrit van Raaphorst. Zij moet dezelfde persoon zijn als Hadewy. 11e eerw. heer J. H. Hofman wees mij op de identiteit dier namen; Hase van Oestrum wordt, oud 18 jaren, in 1541 vermeld als novice in het klooster ten Daal, buiten Utrecht (Arch. Aartsbisd. Utrecht, III, blz. 393, 394), en in het necrologium van dat klooster (van Heussen, Hut. Ep. Ultraj., blz. 136 vv. en in Matthaei, Fund. et Fata Eccl. blz. 444 vv.) staat op XIII kal. Dec. (nadat zij reeds herhaaldelijk als Hadewigis is voorgekomen): f Hadewigis ab Oestrum, monialis nostri claustri, 1603. In Van Hoogstraten’s JFoordenbk, op letter B. (blz. 434) komt onder de kinderen van Adam van der Burch voor: Haesgen of Hadewy. In de Jaarb. van den Nederl. Adel, 3e jaargang, blz. 122, vindt men: Haese of Hadewig de Rover van Montfoort. Ook bevond ik dat Haze van Schalkwijk A° 1336 wordt aangeduid als Hadewy in een brief van haren schoonvader, Willem I van Naaldwijk; Reg. Brieven Heerlijkh. Voorne, rijksarchiel No. 431. Deze voorbeelden zouden zonder twijfel met andere kunnen worden vermeerderd. Blz. 76, reg. 4 v. b. Maart 14, l. Maart 15. * 11 Cartularium besproken oorkonde van 1248 en Martyrologia), grafsteenen, kerkeglazen, waren aan Butkens’ vruchtbaar brein het aanzijn verschuldigd. Het is dan ook m. i. waarschijnlijk, dat de gansch onbekende Sweer Almus nooit heeft bestaan, en hij was de hoeksteen waarop de heer van den Eisen bouwde: „ Ik ken geen beter bewijs voor de waarheid van de bewering der Kronieken” enz., t. a. p. blz. 178. Het beweren, t. a. p. blz. 168, dat de abt van Laon de stichtings­ oorkonde van bisschop Andreas zou hebben opgemaakt, komt mij gansch onaannemelijk voor. Dat de stichtingsbrieven van verschillende kloosters veel met elkander gemeen hebben, is, daar zij hetzelfde doel beoogen, zeer natuurlijk. Bisschop Andreas van Cuyk constateerde vele feiten de stichting betreffende, op zijne eigene, duidelijke wijze, waarbij het al of niet gebruik maken van eene formule nieth ter zake afdoet, ook niet indien de abt die formule aan den bisschop mocht hebben toegezonden. Waren andere feiten, vooral zulk een hoogst belangrijk feit als de zoen wegens eene bloedschuld, bij de stichting betrokken geweest, de bisschop was er de man niet naar, om ze te ver­ zwijgen. Xog zegt de heer van den Eisen t. a. p. blz. 171 ,,dat men die officieele formulen niet zoo erg mag napluizen”. Maar het is hier niet om den vorm van ’sbisschops brief te doen; die mag gelijk zijn geweest, als t. a. p. blz. 168 gezegd, aan andere stichtingsbrieven van Praemonstratenser kloosters. De, feiten echter in den brief vermeld, en ook het daarin ontbreken van gewaande feiten, welker vermelding men, indien waar, in den brief ver­ wachten moest, zijn voor de geschiedenis van belang. Het is overigens zeer twijfelachtig of de abt van Laon zich op dien tijd hier te lande bevond. Ongetwijfeld had hij veel bijgedragen tot de stichting der abdij, en het is niet onwaar­ schijnlijk, dat Alverade door hem ertoe werd aangespoord, maar de bisschoppelijke oorkonde werd eerst in het daarop volgende jaar opgemaakt. Bovendien, niets doet vermoeden, dat c. q. de vermelding van het zoenoffer den abt niet welgevallig zoude zijn geweest J. de F. Blz. 4, reg. 18 v. o. 28, ke* 24. Blz. 6 reg. 8 v. o. 23, /. 24. Bayerische Staatsbibliothek <36645298680016 : j © o ‘ji ii'H I rfcïji,-!'/. "a'a y, ■ ryy i /ijón ‘if’ t \\> i , jijïy flfst#./- ■' < . )>".■ ■ ■ "i. iuli ai; ‘ • » -. ,< hifi- »•/ ■ . .n'i ' Sn4ïi^:.' ■ 17 Blz. 393, Arkel, Jan, heer van. In te lasschen: 218. Blz. 398. In te voegen: Heyse, Johan, 376. Hoen van Kartijls, Johan, 376. Blz. 399, Malsen. In te lasschen: Hendrik Grietenz., diens vrouw, kinderen en behuwdkinderen, 188; Alard, zoon van ridder Hacco, 277. Blz. 406, reg. 10 v. b. E. L., I. E. L. 1, fol. 65. 'Blz. 406, reg. 11 v. b. Mariënweeid, l. Middelburg. Men vindt een dergelijk privilegie in bet Cartul. der Hof­ kapel , fol. 2 vs0, waar hertog Willem van Beyeren, 10 October 1354, aan zijne twee dienstdoende kapelanen toestaat ’s morgens een maaltijd ten hove te eten, wanneer de hertog of zijne ge­ malin aldaar vertoeven. Blz. 406, reg. 16, v. b.: reg. 7 v. o., l. reg. 12 v. b. Blz. 407, reg. 23 v. D. Aan de vermaardheid van dit Maria-beeld moet vermoedelijk ook worden toegeschreven, dat de uitvaart van Jan van Polanen, ridder, broeder van Willem van Duvenvoorde, ridder, volgens de rekening van Zuid-Holland, 1342—1343 (Hamaker, Rekeningen van Holland, I, blz. 235) in de kerk van ’sGravenzande werd gevierd, en niet in die van Monster, schoon hij gestorven zal zijn op zijn slot Polanen, en volgens van Leeuwen te Monster begraven werd. Misschien wordt van hem gewaagd door Jan van Naaldwijk, in zijne eerste Kroniek (Bibl. Cotton., Britsch Museum), fol. 51, als hij, van de abdij Loosduinen sprekend, schrijft: „ Midden in der kercken, daer die ghemeent van den volcke mach comen , leyt begraven een heer van Polanen”. Loosduinen lag dicht bij Polanen, in de parochie Monster. J. de F. Blz. 410, reg. 15 v. b. De juiste rectificatie voor blz. 66 is hierboven reeds aangegeven. ïK* i ; ',,t i ii'i > i * ,»,r t ■ 1 ■. ■ ■ V MvJrais* -,ïn:t:W\: tr-isi" • tjO . = > ti'iiVtö $jj . r.!;rs}ifr)>'ii :4 , 'rt WiiiS ;»48SÉS « . '• :■ !• < >:.‘I !•< t I' . ■- 16 Blz. 219, reg. 22 v. o. September 6, l. September 4. Blz. 221, reg. 14 v. b. September 21, l. Februari 24. T. w.: St. Matthias, niet Matthaeus. Blz. 235, reg. 4 v. b. 16, l. 26. Blz. 243, reg. 2 v. b. 18, 1. 28. Blz. 262, reg. 8 v. b. 11, l. 7. Blz. 282, reg. 7 v. o. Trot, ten Nuwenrode en Boden, l. ’tRot en ten Nuwenrode. Blz. 283, reg. 15 v. b. Trot. Het M. S. heeft: trot; waar­ schijnlijk te lezen ’tRot. Blz. 283, reg. 19 v. b. Roden, l. roden. Geen plaatsnaam, maar werkwoord = rooien, uitroeien, bosch ontginnen. Blz. 331, reg. 19 v. o. ommecomme, l. ommetomme. Alle ommetomme = alom. Blz. 332, reg. 5 v. b. bestenis, l. vestenis. Blz. 385, onder „ Duitsche orde ” moeten alle plaatsen ver­ vallen , behalve Utrecht. Blz. 386, bij „Hier” te voegen: 307, 308, 309, 310, 311. Blz. 389. In te voegen : St. Jan van Jeruzalem, Orde van, (Hospitaalridders); Nijmegen, 27, 28; commandeur: Godfried, 86. Hernen, 27. Allemannia, magister: Engelhard, 28. Arnhem, magister; Albert, 28. Blz. 391, onder Westeringhen: 335, l. 353. (i.V ff (V ■»'» T p o ■c 29 voldoen ende vernoegen sal buten onsen coste ende schade. Ombieden daii' om ende bevelen alle ambochtsheren, onsen leen­ mannen, dyeneren ende ondersaten, overal in onsen lande van Zeelant, dat sij onsen burchgrave voirscreven in onse schot ende bede te berijden, onderdanich, gehulpich ende bystandich zijn, ende hem doen al dat sy van rechts ende custume wegen seul- dich sijn te doen. Dit sal geduren tot onsen, off onse getruwen, des heren van der Yeer, wederseggen. „In oirconde etc. Datum VI dage in Meye, anno (MCCCCXL.” Eeg. Commissiones Burgundiae, 1428—1453, fol. 100 v®°. Willem van de Maelstede van Everingen moet de opvolger zijn geweest, en was, naar ik vermoed, ook de zoon van Wolfaart van de Maelstede van Everingen, by Stroobant, t. a. p., blz. 174, als burggraaf vermeld. Blz. 146, reg. 13 v. b. Voorts dagteekent de stad (Brielle) eene harer oorkonden: „den anderden daeh van April int jair ons Heeren duysent vyf hondert viere a nativitate.” Het Paasch- jaar liep van 7 April 1504—22 Maart 1505. In eene noot teekende ik daarbij aan: „Met deze wijze van dateering schijnt de Kerststijl aangeduid te worden,” daarmede bedoelende, dat het den schijn had alsof Brielle toen gewoonlijk den Kerststijl bezigde. Dat was echter zoo niet. Deze dateering is slechts eene der verschillende vormen om den in Holland en Zeeland zeer weinig gebruikten, maar als met Kerstmis aanvangenden algemeen bekenden bisschoppelijken jaarstijl van Utrecht, aan te duiden , terwijl men zich, zooals voor de stad Brielle daarboven werd aangetoond, van den Jaarsdagstijl bediende. Deze wijze van dateeren is reeds vroeger door mij besproken; vgl. o.a. blz. 120 en noot 2 ald. Sedert heeft de heer rijksarchivaris Frnin te Middelburg, welwillend mijne aandacht gevestigd op de gerechtsregisters van eenige Zeeuwsche steden, waarin de uitdrukkingen: a nativitate, na der geborten, naer Utrecht, herhaaldelijk in denzelfden zin voorkomen, zonder dat het gerecht den Kerststijl bezigde. Integendeel, het gerecht gebruikte den Jaarsdagstijl, maar dewijl het hem ter aanwijzing daarvan aan een geschikten term ontbrak 24 Blz. 6, reg. 17 v. b. Die consideratie blijkt vermoedelijk insgelijks uit de keuze van het huis Poeldunen tot plaats van samenkomst, in stede van het grafelijk hof, ’t welk toen nog niet onbruikbaar zal zijn geweest. Twee eeuwen later bestonden nog bouwvallen, en nog is een zware muur in de thans daar staande tuinderswoning aanwezig. Blz. 13, reg. 13 v. b. In de Oudste stadsrekeningen van Dordrecht, door C. M. Dozy uitgegeven, leest men met betrekking tot den Hussieten oorlog, blz. 124 (rekening van 1421): „Greschenct den Raedt van de keurvorsten, t’ Dordt gesent, roerende van de ongeloovigen van Beemenlandt, 4 kannen (wijn?)" „ Betaelt de 56 Inden die uut onse steden op den ongeloovigen Beemen voeren, item den geestelijcken personen, die hier preecten van de ongeloovigen, 153 1.” AANVULLINGEN EN VERBETERINGEN VOOR GESCHRIFTEN VAN JAMES DE FREMERY. De Abten van Mariënweerd,.blz. B (Jartularium van Mariënweerd,. „7 De Naaldwijksche Praebenden,. „ 21 Schenking van land in 1295,. „ 2B De Jaarsdagstijl enz.,. * 25 ’s-GRAVENHAGfc, MARTINUS NIJHOFF. 15 Blz. 59, onderste regel. Paus Urbanus IV bevestigt Mariën- weerd bier in bet patronaatrecbt van Beesd, 24 September 1261. Later, 25 November 1326, machtigt de proost van St. Walburg te Arnhem, als aartsdiaken, den abt om bij elke vacature een geschikt persoon zijner orde tot pastoor te Beesd aan te stellen. Muller, Registers Bisdom Utrecht, I, blz. 32.- Aangezien de kerk reeds sedert langen tijd door kanunniken van Mariënweerd werd bediend, zooals de proost zelf constateert, wordt hier waarschijnlijk het recht toegestaan tot benoeming, zonder voordracht ter beves­ tiging door zijne geestelijke overheid. Blz. 62, reg. 13 v. o. Gravin Aleid, l. Aleid. Blz. 66, reg. 13 v. b. De benaming „Duitsche” moet vervallen. Blz. 90, n° 122. Deze brief wordt ook aangetroffen bij Rink, Beschrijving van '1'iel, Vervolg der Bijvoegsels, blz. 86, doch blijkbaar volgens een minder nauwkeurigen tekst afgedrukt. Blz. 127, reg. 17 v. b. Februari 1, l. Februari 3. Blz. 157, reg 13 v. b. April 24, l. Mei 1. Blz. 159, n° 239. Meer, thans Boxmeer. Vgl. Nijhoff, Gedenkw. Gesch. Gelderland, V, nos 37 en 88. De naamsverandering wordt hieraan toegesehreven, dat deze Jan, heer van Meer, Jan Bock genaamd was. Van der Aa, Aardr. IVdhk. i. v. Blz. 164. reg. 15 v. b. deputata, /. destinata. Volgens een vidimus in Reg. Tollen, fol. 9 vs0; rijksarchief. Blz. 176, reg. 11 v. b. sacerrima, waarschijnlijk te lezen: sacramenta. Blz. 178, reg. 23 v. b. feria, l. feria quinta. Blz. 179, no 264. Deze brief wordt ook gevonden in Reg. E. L. 1. fol. 56 vs°, en Reg. E. L. 2.  VAN LAND IN 1295 ten behoeve van een eventueelen kruistocht; DOOR James de Fremery. Archief voor Nederl. Kerkgeschiedenis, V, blz. 215 w. Blz. 20ü, reg. 12 v. o. Men voege bij de hier gegevene, nog een paar voorbeelden van schenkingen voor den eerstvolgenden kruistocht: 1292, Februari 22. Vrouw ülent, Johans moeder van Nortic, zegt in haren brief „ ghegheven doe man screif' ons Heren jaren tvalif hondert ende tveentnegentich, in den daghe sente Peters die kornet binnen Selle”: „dat ie bi der ghehengnesse Johans, mijns soenes, ende bi sinen wille, op dat lant, dat mi vrilicke bestarf van Bertolomeus den Bloten binnen den ambacht van Risewijc, dat ic denselven Johanne ghegheven hadde in volleist sijns huwelickes, hebbe ghegheven ende bewiset XX 1b. Hollans, die ghenge ende gave sijn in Hollant, enen knape te gheven, die mijn cruce voren sal over meer bi den rade des glienes, die ghewelt hebben sal van den pawes der crusinge in Hollant, ende bi den rade des voirsegheden Johans, mijns soenes, of sire erfnaim, ware hi doit, ghereit te wesen des naisten paisken voir die menevart, die men eirst condighen sal.” Volgen bepalingen omtrent het gebruik der inkomsten tot op den tijd der kruisvaart. He Geer, Archieven der Duitsche Orde, n° 281. 1323, Maart 22. Schepenen van Zaltbommel verklaren, dat Huibert van Eynspijc afstand doet van alle aanspraak op twee bunders land „ que duo jugera Henricus de Reno pro remedio anime sue in manu domini abbatis de Insula dicitur quondam posuisse, pro voluntate ejusdem domini abbatis in usus sancte terre, cum commune passagium transmarinum venerit, convertenda.” Cartnlarium van Marwnweerd, n° 233. J. de F. 13 Blz. 48. In de aanteekening onder no 62 zijn vergissingen ingeslopen. Het Nieuwe Water is van veel lateren oorsprong. De door gravin Machteld en haar zoon aan de oostelijke grens van het ingedijkte land opgeworpen dijk, is thans eene lage hreede kade, welker bestaan mij tijdens de uitgave van het Cartularium onbekend was. Volgens nader onderzoek in dit en in andere opzichten, moet gezegde aanteekening gelezen worden als volgt: Dit nieuwe land was niet langs de Maas gelegen, want dan kon er geene parochiequaestie over zijn ontstaan. Men kan boven­ dien als zeker aannemen, dat gedurende den leeftijd van gravin Machteld onder ’s G-ravenzande geene indijking aan de Maas heeft plaats gevonden. De eenige bedijking, waarop deze brief kan doelen, is die van het Oudeland, in vervolg van tijd zoo ge­ noemd , zijnde een paar eeuwen later een tweede Nieuwland in dezelfde parochie (aan de Maas) ingedijkt. Eerstgenoemd Nieuw- land, in de onmiddelijke nabijheid van de stad gelegen, zelfs strekkende tot dicht bij het 'toenmalig grafelijk hof, scheidde ’sGravenzande af van de noordoostelijk gelegen parochie Monster, en tevens, — toen met den tegenwoordigen Poelpolder ééne vlakte vormend, — van de oostelijk gelegen parochie Naaldwijk. Grootendeels met water bedekt, en overigens meestentijds drassig, was het voor beteling en bewoning ongeschikt, en wegens het bestaan dezer natuurlijke grens zal het bij de instelling der parochie moeielijk en overbodig zijn geacht in de bedoelde rich­ tingen grensbepalingen vast te stellen. Zoodra echter de gravin en haar zoon een dijk langs de Gantel legden, en ook aan de oostzijde een dijk lieten opwerpen (nog als eene lage breede kade aanwezig, de waterkeering vormend tusschen de besproken indijking en den langs dien oostelijken dijk later ontstanen Poelpolder), werd eene groote uitgestrektheid vruchtbaar land beteelbaar, en deed zich spoedig de vraag op, tot welke parochie het nieuwe land zoude behooren. Naaldwijk, in dien tijd door een langen, betrekkelijk diepen poel ervan ge­ scheiden, kon er niet wel aanspraak op maken, maar de aan­ grenzende parochie Monster, waarin vroeger ook ’sGravenzande begrepen was, achtte zich vermoedelijk gerechtigd tot een gedeelte van het nieuwe land. De gravin, daarentegen, zal gewenscht hebben, dat het geheele door haar ingedijkte land aan de door BMIOTOCA" HF.G1A LMOXVCCIS V /1 »■/] i.',y ‘xoov t-/ ' ’ ‘ •’ ■■ H'i*i • >.u,t\ fi, s "" "! 1 " ti«# .v; .>1 4it ’ ! '■ 1 • Ji +V‘! ■:; - -.ft ;. , .. ; ..... : C I IK t=- £■ ■* : V I : 18 Blz. 414, reg. 15 v. b. Aangaande de abdij Heisterbach, in de Giroote Waard, zij nog vermeld, dat de besproken gift van graaf Dirk VII, van de visscherij van Oversliedrecht in de Merwede, 5 December 1217, door paus Honorius III, te gelijk met het patronaat der kerk van Dordrecht, aan de abdij werd bevestigd (Matthaeus, Analecta, 2e ed., III, p. 488; Oorkdbk v. Holl. en Zeel. I, n° 259; Brom, Buil. Traj. I, n° 83). Alsmede, dat de abt van Heisterbach deze visscherij aan het klooster Eemstein verkocht, welke verkoop door hertog Aalhrecht werd bevestigd 6 Aug. 1390 (van Mieris, Charterb. III, blz. 567). Terzelfder tijd, dat de aanteekeningen over de abdij van Heister­ bach in het Cartularium van Mariënweerd, in druk verschenen, werden door J. L. van Daalen eenige bijzonderheden haar be­ treffende medegedeeld, in het Algemeen Ned. Familieblad, 1890, blz. 204 vv. J. de F. Blz. 416, laatste regel. De brieven nos 550 en 551, van de jaren 1360 en 1361, werden waarschijnlijk door Jan IV gegeven. Jan (III) heer van Cuyk en Hoogstraten, overleed in het jaar 1354 ; zie Jac. Anspach, De voormalige heerschap Malsen, blz. 17. Aldaar wordt in navolging van Butkens gezegd, dat deze Jan aan zijn broeder Otto is opgevolgd; maar Otto, die in 1350 stierf, wordt door evengenoemden Jan oom genoemd, 5 Oct. 1351 (Paringet en van Alen, Beschr. van Grave en Cuyk, blz. 479). Dit stemt overeen met mijn tabel, blz. 413; ook dat de neef van Jan III (of IV), bij wien Anspach t. a. p. sic stelt, zijn neef Jan II geweest moet zijn. J. de F. DE JAARSDAGrSTIJL ENZ. BOOB James de Fremery. Bijdragen voor Vaderl. Grescb. ITIe R. IX. Aanvullingen en Verbeteringen. Blz. 124, reg. 14 v. b. Nog vindt men den Jaardagstijl te Rotterdam gebezigd in het volgende uittreksel uit het Oud Memoriaal van Schepenen (Gem. archief aldaar), fol. 269: „ Item terstont na jaersdach, doe men begon te scryven int jaer ons Heeren 1472, doen begonde een commete an de hemel te scij- nen.” Unger, Bronnen Gesch. v. Rotterdam, II, blz. 628. Blz. 125, na reg. 14 in te voegen: In het Leenboek van Matenesse A, uit het gemeentearchief van Schiedam, vroeger eigenares der heerlijkheid Matenesse, in het rijksarchief overgebraeht, treft men de volgende dateeringen aan, welke het gebruik van den Jaarsdagstijl bevestigen: Fol. 5 rt0: 1439 „ opten XXXsten in Martio ”. Paaschjaar 5 April 1439—26 Maart 1440. „ 6 v80: 1441 „opten derden dach in Aprille”. Paaschjaar 16 April 1441—31 Maart 1442. „ 19 rt0: 1523 „opten XVI dach in Februario nae tscriven van Jaersdach „ 19 v30: 1527 „opten eersten dach van Februarius nae op tscrivens van Jaersdach”. „ 20 rt0: „int jaer ons Heeren vijfthien hondert ende dertich, God ter eeren, den vijftienden (dach) in Maert naet tscriven van jaersdach ”. Fol. 33 vso: „ den naestlesten Marcii 1565 nae tgemeen scryven”. En nog verscheidene datums met dergelijke uitdrukkingen. 32 Blz. 151, reg. 9 v. o. Dateeringen van Floris de Voogd en graaf Jan I. Bij de betreffende datums is de sty 1 van Maria Boodschap evenzeer mogelijk als de Paaschstijl. Met betrekking tot Jan I heeft die van Maria Boodschap misschien hierom eenige waarschijnlijkheid, dat hij de heerschende was in Engeland, waar de jonge graaf geruimen tijd had doorgebracht, en ook brieven had gegeven. Brieven gedagteekend tusschen 25 Maart en Paschen konden door bijkomende omstandigheden ten deze beslissen, maar aldus gedateerde brieven worden noch van Floris, noch van Jan I, in het Oorkondbk van Holland en Zeeland aangetroffen. Blz. 152, noot, laatste regels. Meermalen is gewezen op het gebrek aan waardeering van eenheid in tijdrekening in vroege tijden Brielle gaf evenwel een klein teeken van appreciatie in die richting. Het is bekend dat voor rekeningen van steden, kerken, gasthuizen enz. Zeer verschillende jaarberekeningen werden gebezigd, zonder daarbij eenigen jaarstijl in aanmerking te nemen; gewoonlijk van een kerkelijken feestdag tot denzelfden feestdag in het volgende jaar. Hier en daar hield deze gewoonte lang stand, bijv. te Utrecht, blijkens de rekening van „Wernard van Velthuysen, anderde Cameraer der stad Utrecht, over den jaere geëxpireert Remigii 1655.” De regeering van Brielle nu, besloot in alle zulke rekeningen gelijkvormigheid te brengen door er Dertiendag (6 Januari) voor te bestemmen, blijkens het hoofd eener rekening over zes maarden, 2 Juli 1524—6 Januari 1525 (mij door den heer archivaris Been medegedeeld), luidende als volgt: „ Rekening Engel Dircxcz., rentmeester van den Heylighen gheest ten Briel, als daertoe gecommitteert by den baillin ende gerechte der stede van den Brielle, van ontrent een half jaer, begonnen Visitacio Marie XV(' XXIY, ende expirerende Ilerthienavent XVC vijf ende twintich, ende alzoe de costume altijts geweest is, dat men gerekent heeft jaerlicx van Visitacio Marie tot Visitacio Marie, soe is by der voorscreven stede alsnu geordonneert, dat desen rentmeester voort an jaerlicx rekeningke houden zal van Derthien- dach tot Dcrthiendach, gelyck als men van alle den anderen kercken van den Brielle ende Maerlant, midsgaders den Heylighen gheest aldaer (t. w. te Maarland, een gedeelte van de stad Krielle, V welk eene afzonderlijke parochie vormde), tgasthuys, tzyeckhuys 31 Actum den laetsten Decembrys anno XVC vijf ende veertich. Anno XV« XLVI. Actum den VIIen Januarii anno XVC XLYI nae styl van Utrecht. Mijn onderzoek betreffende den Jaarsdagstijl omvatte Voorne, zonder zich tot andere gedeelten van Zeeland uit te strekken, maar nu zij mij welwillend werden aangeboden, maak ik gaarne van bovenstaande inlichtingen gebruik, tot verdere bevestiging van dien jaarstijl, en tot opheldering van deszelfs gebruik te Brielle, waar zulks zonder twijfel op gelijke wijze plaats vond. Ik veronderstel overigens, dat verreweg de meeste Hollandsche en Zeeuwsche dateeringen (die der geestelijkheid, bij gebrek aan voldoende gegevens, thans buiten beschouwing latende), welke den stijl van Utrecht onder eenen of anderen vorm vermelden, geen anderen oorsprong hebben. Onder de Hollandsche en Zeeuwsche steden is n. f., voor zoover bekend, Zierikzee de éénige welke inderdaad den Kerststijl bezigde, door haar in 1311, naar aanleiding van het synodaal besluit van 1310 aangenomen (Muller, Programma, blz. 22). J. de F. Blz. 151, reg. 10 v. o. Paaschstijl Nader onderzoek zal den aanvankelijk door de Utrechtsche geestelijkheid gebezigden jaar­ stijl tot klaarheid moeten brengen. Wellicht was deze de Paasch­ stijl, voor welke eenige gegevens pleiten; misschien, evenwel, was het de stijl van Maria Boodschap, 25 Maart, door Delft, eene der oudste steden van Holland, gevolgd, terwijl Menco, sprekende van het jaar van den grooten vloed, 1218 of 1219, alleen dezen en den Kerststijl bespreekt, schoon hij juist daar ook den Paaschstijl zeer natuurlijk te pas had kunnen brengen. Het is ook mogelijk, dat de Paaschstijl en die van Maria Bood­ schap in het Utrechtsche bisdom, zooals omstreeks het midden der dertiende eeuw te Keulen, afwisselend werden gebruikt, en eerstgenoemde niet ten tijde van Menco. Dat Menco den Jaarsdagstijl onvermeld laat is niet vreemd; hij spreekt namelijk uitsluitend van kroniekschrijvers, gewoonlijk geestelijken, en deze zullen den aan het heidendom ontleenden jaarstijl des volks, in dien vroegen tijd in hunne kronieken niet hebben gebezigd. 33 ende tvrouwenhuys doet; ende daervan dit deerste rekening ia, van alle tguendt des dezelve rentmeester binnen den voorscreven tijt ontfangen ende wederomme uutgegeven heeft.” Deze regeling werd evenwel veranderd bij een (door H. de Jager, in Navortcher XXVIII, blz. 114 medegedeeld) regeeringsbesluit van 4 Januari 1577, aldus luidende: „Up huyden soe is ge- resolveert ende geaccordeert bij den Burgemeesters, oudt ende nyeuw gerechte deser stede van den Bryele, dat van nu voortsaen alle de rekeningen van den goodshuysen deser stede zullen ingaen primo Novembrm, ende expireren ultimo Octobri» daeraan- volgende, ten eynde de nyeuwe ende ancomende bouckhouders terstond in den ontfanck van de pacht, alsdan Catryne merckt verschijnende, comen mogen”. St. Catharina, 25 November. J de F. 8 aantal geschiedschrijvers, in Buurmalsen ten onrechte Borclimalsen zien. De heer Jac. Anspach, aanvankelijk insgelijks die meening toegedaan (Navorscher XXXVII, hlz. 671; XXXVIII, 607, noot 3; Nomina Geogr III, blz. 180) is, indien ik mij niet vergis, de eenige schrijver die in Borchmalsen Geldermalsen heeft herkend; zie zijn: De voormalige heerschap Malsen, hlz. 9. Ik acht deze eene geschikte gelegenheid om Borchmalsen = Greldermalsen te rechtvaardigen. Bij de uitgave van het Cartula- rium was het noodig deze quaestie te onderzoeken en zoo mogelijk op te lossen, want de vermelding door van der Aa, van een burg hij Geldermalsen had onjuist kunnen zijn en sloot buitendien het vroeger bestaan van een burg onder Buurmalsen niet uit. Er was geen voldoende reden om de eenstemmige verzekeringen der oude schrijvers zonder grondig onderzoek op zijde te zetten. Van Heussen, Hist. Episc. Traj., 1719, p. 246, zegt, van de heide Malsens sprekende: ,,Alter horum Gelder-malsen vocatur, alter Burch-malsen olim, hodie Buer-malsen, comitatus Burani vicus”. De Tegenwoordige Staat der Nederl. III (Gelderland, 1741), zegt blz. 344: „Buurmalsen, van ouds Burgmalsen gelieeten”. De Geogr. Beschrijving van Gelderland, Amst. 1772, blz. 53 zegt hetzelfde. Van der Aa, Aardrijkst-. Wdbk. i. v. insgelijks. Baron Sloet, Oorkdbk. van Gelre en Z., blz. 1125 stelt Buurmalsen = Burgmalsen. Maar het G’artularium levert overvloedige bewijzen van het tegendeel. Reeds duidt de plaatsing der Malsensche overdrachts- brieven, gedeeltelijk onder Bueren Malsen, en overigens onder Borchmalsen (blz. 340—342) op verschil van localiteit. Zoo worden zij ook in de goederenlijst onderscheidenlijk opgegeven: Borchmalsen, blz. 356, en Malsen, blz. 363, 364. De overdrachtsbrieven in het Cartularium onder Borchmalsen afgeschreven, werden, voor zoover ze, schepenbrieven zijn, verleden voor de schepenen van Zaltbommel (n™ 184, 208, 336, 417 e. a ), onder welker schepenbank Borchmalsen aanvankelijk behoorde, en nadat in 1335 graaf Reinald van Gelre (Nijhoff, Gedenkw. Gesch. Gelderl. I, n° 302) te Deil eene schepenbank had opgericht voor de landen aan de Linge in den Tielerwaard, worden deze brieven niet langer voor de schepenen van Zalt- 22 Blz. 76, reg. 20 v. o. Montfoort, 1. Leiden. Blz. 81, reg. 6 v. b. De kanunnik (xijsbrecht Baroen stier! in Augustus 1510. Keg. van den H. (Leest, gem.-archief Naaldwijk. Blz. 81, reg. 8 v. b. 1536, 1. 1535. Blz. 82, reg. 15 v. b. Dat Hulst, vanouds onder het bisdom Utrecht ressorteerende, er in 1537 niet toe behoord zoude hebben, is onjuist. Eerst in 1559, bij de instelling der nieuwe bisdommen, werd Hulst van Utrecht afgenomen en aan het bisdom (rent toegevoegd. (Van Lansberghe, Beschrijving van Hulst, blz. 62). Thans behoort Hulst onder het bisdom Breda. 30 (wel begon men hier en daar te dateeren „naar het schrijven van jaarsdag”, maar het later gewone „gemeene stijl” kwam n. f. eerst langzamerhand in de zestiende eeuw in zwang), voegde het hij dc datums tusschen 1 Januari en Paschen dikwijls „ a nativitate ” enz., om aan te toonen dat de Paaschstijl (c. <j. de stijl van Maria Boodschap) niet gebezigd werd. Ten bewijze deelde de heer Fruin mij uit de gerechtsregisters van Yeere de volgende voorbeelden mede, van op elkander vol­ gende datums: Vrijdach den lesten in Decembri XV1' XII. Dijnsdach den IIII in Januario a° XVC XIII naer Utrecht. Vrijdach den XXII in December XV° XIIII. Vrijdach den XXIX in December. Hier beghint tjaer van XV° ende vijftiene naer Utrecht. Dijnsdach den II in Januario X V° XV naer Utrecht, Dinxendach den laetsten Decembris a° XVC XXXII. Dinxendach den VII Januarij XXXIII na der geborten. Sterk sprekend is het gezegde: „ hier begint het jaar 1515 naar Utrecht.” Letterlijk genomen is dit niet waar. Het Utrechtsche jaar was reeds eene week vroeger begonnen, maar deze is de beteekenis dier woorden: Hier valt de Utrechtsche jaarstijl samen met den onzen, en van nu aan tot Paschen schrijven wij veelal „a nativitate”, „naar Utrecht”, hij onze datums, ten einde mogelijke verwarring van onzen Jaarsdagstijl met den Paaschstijl te voorkomen. In Goes volgen op elkander: den VIIen dach in Decembre (MCCCC)XCVll. den XIen Decembris. Januarius anno XOVIII. Aetum III11 Januarii anno etc. acht ende tnegentich naer Utrecht. Actum den naestlesten December 1555. Nota dat hier begindt tjaer XVC sessenvijftich naer Utrecht. Actum den VII Januarii 1556 naer Utrecht. In Brouwershaven vindt men deze opvolgende datums: Up den XXVIIen Decembris anno XVC twee enveertich. Anno XVC drie enveertich nae Utrecht. Actum den IIIItn Januarii anno XVC drieenveertich. 5 Blz. 23, reg. 2 v. b. Dirck Spoelre. Afgetreden 1457; in oor­ konden 1447—21 April 1449, l. afgetreden 6 Aug. 1456; in oorkonden 1447—10 Aug. 1455. Een brief van laatstgemelden datum wordt van bem gevonden in bet archief Koningsveld, rijksarchief. Hij trad af, en Johan van Braedbeeck werd verkozen 6 Aug. 1456; Arck. Aartsbisd. Utr. XXIIf blz. 340—349. Blz. 23, reg. 3 v. b. 23 October 1438, l. 1441. (Zie hierboven). BLz. 23, reg. 4 v. b. Anthonius van der Planoken, overleden 14 October 1488; aldus volgens de Nomina Abbatum: „ ipso die Calixti papae” 1488. Volgens lijst in Arch. Aartsbisd. Utrecht, XXIV, blz. 104, stierf hij 13 October 1487. Blz. 23, reg. 6 v. b. Jacobus Daelde. 1504, l. 10 Oct. 1500— 9 April 1506. Zie oorkonden in Arch. Aartsbisd. Utrecht, XXIII, blz. 286 vv. Blz. 23, reg. 8 v. b. Henricus de Voort. Zijne verkiezing en aftreding, alsmede de verkiezing van zijn opvolger schijnen in Januari 1530 te hebben plaats gevonden, in plaats van 1529. Zie Arch. Aartsbisd. Utrecht, XXIII, blz, 300, noot. Van abt de Voort wordt eene tweede akte van afstand, gedag- teekend 6 Juni 1531, aangetroffen, t. a. p. blz. 303 vv. Blz. 23, reg. 11. v. b. De identiteit van Dirk Spoelre en Dirk van (Joch in de bedoelde drie brieven, in originali op het archief van ’sGfravenzande aanwezig, wordt bewezen door het zegel, ’t welk hetzelfde is aan alle; het randschrift zegt: Dirc Spoelre. Blz. 25, reg. 2 v. b. Johannes Starck de Monte wordt nog vermeld 24 Febr. 1537. Arch. Aartsbisd. Utrecht, XXIII, blz. 322. Blz. 25, reg. 3 v. b. Johan Hoen van Kartijls wordt nog ver­ meld 4 Maart 1542. T. a. p. blz. 324. q% o (  4>  Beest was abt, en opvolger van Johannes Bolle. Ygl. de noot aldaar, en de eerste aan- teekening betreffende blz. 21, in de Nalezing, Car tul. van Marièn- weerd, blz. 417. Alle twijfel dienaangaande is opgelost; vgl. W. Hoevenaars, in Arch. Aartsbisd. Utrecht, XIX, blz. 455—457. Wegens zijn dood wordt zijn opvolger aangesteld 2 Mei 1366. Hij is derhalve vermoedelijk in den aanvang van dat jaar overleden. Blz. 21, reg. 5 v. b. Wilhelmus Snavel. 1371? I. 2 Mei 1366. Wilhelmus (Snavel) werd rechtstreeks door paus Urbanus V op dien datum aangesteld tot abt van Mariënweerd (Brom, Bullar. Traj., n° 1825, en Introd. p. XXXVI). Blz. 21, reg. 7 v. o. n° 21. Bij te voegen: Vermeld 9 April 1375. (Brom, t. a. p. n° 2219 (Wilhelmus). Blz. 21, reg. 8 v. b. Henricus de Zwart, afgetreden 4 Dec. 1436. Deze datum schijnt niet juist te zijn. De eerw. heer W. Hoevenaars deelt in het Arch. Aarts/md. Utrecht, belangrijke bijdragen tot de geschiedenis der abdij Mariënweerd mede, aangevangen in deel XXI, blz. 185 en welke nog worden voortgezet; daarin vindt men, dl. XXII, blz. 256, een vrijgeleide des hertogen van Gelre, anno 1435, ten name van abt Arnold (van den Zande), den opvolger van abt de Zwart. Blz. 21, reg. 9 v. b. Arnoldus de Zande, afgetreden vóór 23 üctober 1438, den datum waarop volgens de Nomina Abbatum zijn op­ volger Dirk Spoelre, gekozen zoude zijn. Ook deze datum is onjuist; Hoevenaars deelt in Arcli. Aartsbisd. Utrecht, XXII, blz. 261, eene notarieele acte mede van 8 December 1438, waarin abt van den Zande compareert, alsook Dirk Spoelre, toen nog pastoor te Schiedam. Laatstgenoemde heeft echter in 1439 de administratie der abdij overgenomen (t. a. p. blz. 278), en werd in het jaar 1441, toen abt van den Zande resigneerde, tot abt gekozen (t. a. p. blz. 289). <<l .(.» uf n »bi>* ni 'jmi i- rao <4aif ai . iVmfeg !•:■ :h»b‘>j.wr lo -genrb'h< , tfei aimfig fis ii’ ««->»i<* Jste itiroïfad /n*w|m fei'ilfxi'i':.; '..'.*:{r. irf it'ijU-G' GiïGVH'Uf'»''*’: i<w! Ü&t JUGÜl.'VUliiS -iWt i! V i i ■ > f.:üi *>’*■;" ■ ■ : ' (lïitiji nl(j qo uasa. !*-i lOïiji'! hl ••’.)*• ' .ItijjpMV :.»t : '-}ii;ii;W‘Kr»' --hiStjX j|$! <>■ «909 11 $ >|( 'Hioiif-iS: iï<»v jijifofct-i.• V/ M.H ';:«o i. !<Hi ne t-r'ï'js»! te vr/ t>S sq !o.#y. ■ ■ ff ■' b\ ■ ' •■■■■■ )4l(j}/ fït*| M hifi yjta i «jé ‘f'fJbaiiV .1 i-i -qi'Uaid fitf-U' ui u-iUIii. ijffcteiteter' «te • ■ i*ijc fc bivw-^iu- latei ft. (jut siMi-fte 4 -V < • f fd ' « : li'if'.ir neb • ï||is - ar ,-r t : s i i ; ih», ajjtte i&W tl)i fütJfli' ....iHUïi :rrte irte tente asqf.i liiti fitf'jpiö‘1 j}i rqi! .ma;.-' teros i§,H« bteifj qjte tetefiotbtewn natel ti'.Jaoïfl *.;! fteff '3J.ilte-te e?J?|}iri gJOi fju ffj» ins ?teflïteiJ!‘« fi tfftf» f.' bf •.s%rii• i.; nas .T.üfiiiv-. aïJ5,l-vi!--^q«'- / tenff tel; ::«> ,:r, .. ^ruigte >! * ''•!■>! i ;r- i - ’ 'f.s, , -! j; ■ jf;c . ,<r< ter buo' i\W‘- n> ■ .-»!«!}' . "iiq.iii ui ter /tfqifö 28 Blz. 143, reg. 14 v. b. Het aloude burggraafschap ging te niet; het werd niet weder verleid. Dit is niet geheel juist; men leze: Het aloude burggraafschap, waaraan oudtijds belangrijke inkomsten verbonden waren, en ’t welk grooten luister aan het geslacht der heeren van Yoorne had bijgezet, werd niet weder in verband met die heerlijkheid verleid. Het hield ook op eene erfelijke waardigheid te zijn (van Grijpskerke, 't Graafschap van Zeeland, blz. 489, onderste regel, ontkent ten onrechte de erfelijkheid in het geslacht Yoorne, op grond dat in dien tijd anderen burggraven geweest zouden zijn; hij voert er slechts één aan, Floris van Borselen, op het jaar 1357, maar dit is eene vergissing voor 1375, en dus na het uitsterven van de Voorne’s (vgl. Stroobant, blz. 173); op blz. 492 heeft van Grijpskerke Wolfaart van Borselen Ao 1335, lees 1535). Het burggraafschap werd daarna soms opvolgend door leden van eenzelfde geslacht bekleed, maar het was van nu aan slechts een ambt, vervuld gedurende het welbehagen van den vorst, of zelfs van een ander persoon ter zake aangewezen. Dit blijkt o. a. uit de aanstelling van Willem van de Maelstede (door de genealogisten niet vermeld), welke ik hier laat volgen, omdat hij ontbreekt in a'le lijsten van burggraven van Zeeland, ook bij abt Stroobant, Notioes sur les quatres anciennes vicom.tés de Hullande (blz. 143—194), een verdienstelijk werk, waarin de schrijver zich echter vergist schijnt te hebben ten opzichte van het burg- graafschap van Utrecht; vgl. de Geer, in Kr on. Hist. Gen. Utrecht, 1858, blz. 130 vv. „ Philips etc. doen cond allen luden, dat wij bevolen hebben ende bevelen mit desen brieve, onsen lieven ende getruwen raidt Willem van de Maelstede van Everingen, onse burchgraef'scip van Zeelant, van onsen schote ende bede ende al in Zeelant te berijden, ende die te bedrijven ende te bewaren als gewoonlic is, onse steen te maken, gijsel te soecken ende al te doen, dat een getruwe burggrave mit rechte sculdich is te doen, dair hij off hebben sal, voir zijnen wedden, coste ende arbeyt, ende voir den wedden ende coste van allen sijnen dyeneren, die hij doen ende in onse burchgraefscip verdienen ende behoeven sal, soeveel als hij mit onsen getruwen den here van der Veer, onsen rent­ meester van Zeelant, overdragen sal, die welke hem dair otf 'ccoccccccocorcc'fcrrocc 'rcc'ecoecc'C'«vcccoccccc***r« ^oooocoo» ) c m e « cc »  o. 1154, l. 1157. Brom, Bullar. Traj., stelt 1157—1159, op grond dat paus Adriaan IV in die drie jaren in de maand Maart op het Lateraan verblijf hield. Blz. 21, reg. 8 v. o. van het Duitsche Huis, l. der orde van St. Jan van Jeruzalem. Blz. 21, reg. 4 v. o. het Duitsche Huis, l. hunne orde. Blz. 23, reg. 15 v. o. Februari 1(5, l. Februari 17. Blz. 25, n° 31. 1216, 1. 1215. Deze brief wordt ook gevonden in het Memoriaal B. D., fol. 4; rijksarchief. Blz. 26, reg. 6 v. b. 1278/9, l. 1278. Blz. 32, reg. 11 v. o. Het eerste Rekese te veranderen in Reseke. Blz. 39, n° 54. Deze brief wordt insgelijks aangetrotfen in het register Tollen, fol. 6 vso; rijksarchief. Blz. 39, n° 55. In hoeverre de in dezen brief genoemde getuigen toen, 20 Juni 1233, geleefd hebben, is twijfelachtig. Hunne namen worden herhaald uit den oorspronkelijken brief (n° 24, van vóór 1211), behalve dat de aldaar genoemde wereldlijke personen hier door „aliique quam plures” worden aangeduid. Abt Herman overleed in 1210; vgl. noot 1 onder n° 24. Blz 40, reg. 16 v. b. 1234, l. 1233. Blz. 42, reg. 15 v. b. Er bestaat groote twijfel, of de tegen­ woordige lezing van bisschop Ansfried’s brief, van 18 November 1006, de ware zij. Zie Bondam’s aanteekeningen bij dezen brief in zijn Charterboek van Gelderland, blz. 88—90. O. a. of Monster al of niet in den oorspronkelijken brief werd genoemd. Deze brief werd in het Oorkondenb. v. Holland en Zeeland niet opgenomen, waarschijnlijk omdat men meende dat Hollandsche of Zeeuwsche plaatsen oorspronkelijk in dien brief niet voorkwamen. In Sloet’s Oordbk v. Gelre en Z. is hij afgedrukt onder n° 132. J. de F. 9 bommel, maar voor die van Deil verleden (n08 429, 477, 519). Borchmalsen was dus in den Tielerwaard gelegen, ergo Grelder- malsen. De overdracbtsbrieven ingeschreven onder Bueren Malsen (Overmalsen) daarentegen, zijn geen schepenbrieven , maar worden verleden voor den heer van Buren, of voor diens drossaard of rechter; zie n08 104, 105, 188, 547. Indertijd heeft de burgemeester van Greldermalsen, op mijn verzoek, welwillend onderzocht, of oude plaatsnamen in het Car- tularium onder Borchmalsen vermeld, alsnog in zijne gemeente bekend waren, en dit is gebleken het geval te zijn met: het Onner (n° 208), de Voetakker (n° 221), Westerhout (n° 277), Uiterdijk (n° 336), terwijl deze benamingen onder Buurmalsen niet voorkomen. De gemeente Greldermalsen bezit geen oud-archief, en was onderzoek in die richting dus uitgesloten. Hetgeen hierboven is aangevoerd, was afdoende, en gaf aanleiding tot de opgave op blz. 416, voor veranderingen van Malsen in Buurmalsen en in Greldermalsen. Bovendien trof ik onlangs aan, twee leenbrieven, de eene van Otto, heer van Arkel, 10 Nov. 1363, de andere van Johan van Arkel, heer van Pierpont enz., 13 Jan. 1426, waarbij in elke dezer worden verleid: een koppeltiend bij Burenmalsen, in het land van Buren, zoowel als een korentiend onder Borchmalsen (Kron. Hint. Gen. TJtr. 1852, blz. 293, 294). Twee verschillende plaatsen derhalve, en Borchmalsen niet in het land van Buren. J. de F. Blz. 1. De eerw. heer van den Eisen heeft in een opstel ge­ titeld „De Stichtingsoorkonde van Mariënweerd” (Archief Aartsb. Utrecht, XXI, blz. 165 vv.), de eenvoudige voorstelling der stichting, als vervat in de oorkonde daarvan, en wat de aan­ leiding betreft bevestigd in 1320 (zie aant. onder n°l), getracht te ontzenuwen, teneinde het verhaal bij de Beka, de stichting aan eene verzoening wegens bloedschuld toeschrijvend, weder ingang te doen vinden, en als de ware voorstelling te doen erkennen. Op velerlei wijze heeft gezegde schrijver, in de eerste plaats de bewijzen voor de eenvoudige voorstelling der stichting, als eene op zich zelf staande edele en godvruchtige daad, getracht te verzwakken en weg te cijferen, en heeft hij 14 haar gestichte ’s Giravenzandsche kerk ten goede zou komen, en in dien zin beslist de bisschop in bovenstaanden brief. Aangaande de Poel bevinden zich in de Hoencoop-eollectie van afschriften (in de Verzameling Rijksarchieven te Utrecht), II, blz, 152 en 153, twee brieven van het jaar 1310, de eene van den Utrechtschen bisschop Gruido van Avesnes en de andere van graaf Willem III van Henegouwen . die, als scheidsrechters opge­ treden, Willem van "Naaldwijk, ridder, veroordeelen tot betaling eener jaarlijksehe pacht van 20 pond Holl. aan de kapel van St. 