title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Men begon te pruttelen, en Generaal Joubert moest eenige malen de manschappen sterk toespreken om orde te bewaren en de wachten hun plicht te laten doen. Waarlijk, het kon ook niet anders. Tegen alle ongemakken kampend, niettegenstaande de ijverigste pogingen van het centraal bestuur te Heidelberg, dikwijls- aan gebrek van proviand en andere benoodigdheden lijdende, zonder in staat te zijn aanvallender wij ze te werk te gaan en te vergeefs wachtende op een aanval der Engelschen, was het niet te verwonderen, dat men begon te morren; dat men hier en daar het gevaarlijke woordje „Huis toe” hoorde 1). Ter rechterhand van den Nek bevond zich een groote Kop of Berg, door de Boeren de Spitskop genaamd, maar bij de Kaffers bekend als Amajuba. Men was gewoon aan den kant der Boeren om steeds eene sterke wacht op dien Kop te hebben, want daar de Kop hooger was dan het kamp, was dit laatste gemakkelijk te bestrijken door den vijand, als hij zich op den Kop had vastgezet. Op den nacht van Zaterdag den 26sten Februari was er echter door een misverstand tusschen twee Kommandanten, geen wacht op den Amajuba, en wonderlijk genoeg, juist djen nacht trok Generaal Colley met een aanzienlijke macht den Kop op. Gelukkig slaagde bij er niet in om zijne kanonnen den steilen berg op te krijgen. Vroeg in den morgen bemerkte men, dat de vijand boven op den Kop 1) Mij werd eenige jaren geleden door een zeer achtenswaardigen Ti-aiis'aalscheu Boer, ie den gebeden strijd op de Drakensbergen had voedering van de door anderen bevestigd) dat de zaken zoo ston en, < Maandag geen boodschap burgers op Zaterdag 26 Februari 1880 gehouden, gezeg a, opbreken. Gelukkig voor de van Kruger omtrent den wapenstilstand kwam, hij lre . ^ eer der Boeren, nam Colley nog dien nacht Majuba. G85 om daar de zaak te ondersteunen. Kapitein Heany, die, zooals hij zelf erkent, met de plannen van Dr. Jameson bekend was, zegt in zijne verklaring: „Ik heb verstaan, dat het een algemeene opstand was, en dat wij elke gewapende plek in de Transvaal zouden nemen.” Pretoria werd niet aangevallen, omdat men vernam, dat, daar er nachtmaal aldaar werd gevierd, er een groot aantal Boeren in de stad waren, en een aanval van uit Johannesburg te gewaagd zou zijn. Maar zal men thans, met het oog op al het voorgaande, nog willen beweren, dat Dr. Jameson alleen ging om arme vrouwen en kinderen in Johannesburg te beschermen? Zou het niet liever blijken, dat het geheele plan niets anders was dan eene poging om zich met geweld meester te maken van de Transvaal, en er de Engelsche vlag te hijschen? Was dat niet het plan van Rhodes en Dr. Jameson, en rekenden zij niet op de ondersteuning van den heer Chamberlain? Duizenden en tienduizenden van stemmen uit Engelsche kelen zullen nog thans zeggen Neen; over eenige jaren als alles in het heldere daglicht gesteld is, zal een ieder, die eenigszins met de zaak bekend is, moeten antwoorden Ja. En die tijd, wanneer het ware antwoord zal gegeven worden, is niet meer zoo ver af, als sommigen wel denken; hij nadert met rassche schreden. „De waarheid zal eeuwig zegevieren,” is geen ijdele woordenklank. 673 Johannesburg gereed was; dat de wapenen nog niet alle waren aange­ komen, en dat de Unie alléén het recht had om te bepalen wanneer de behoorlijke tijd daar was.” 1) Toen de heer Rhodes het telegram van den heer Hammond kreeg was natuurlijk niets verder van zijne gedachten dan om Beit naar Johannes- burg te laten gaan. De heer Beit was te Kaapstad en hij wees hem het telegram en daarop seint Beit het volgende aan zijn vennoot, den heer Philips: „Hammond seint, dat Maatschappij dotatie afwachten moet mijn aankomst. Kan niet komen op dit oogenblik om gezondheidsredenen; sein wat er aan hapert. Sautrog zeer ongeduldig, kan niet Naturzug; onze Schallhorn ondersteuners dringen aan op onmiddellijke dotatie. De woorden door ons cursief gedrukt zijn uit het private Codeboek van de heeren Eckstein & Co., en konden niet in de Transvaal ontcijferd worden; de heer Garrett geeft echter aan de hand dat Sautrog = Jameson, naturzug = uitstel verleenen, schallhorn = buitenlandsche zouden betee- kenen; en deze gissingen, als het gissingen zijn, en niet ophelderingen door den heer Beit aan den heer Garrett gegeven, zijn zeer waarschijnlijk. Ten einde den heer Philips te verzekeren dat men in geen geval de zaak om zijnentwil moest uitstellen, en hem aan te sporen geen onnoodige moeielijkheden te opperen, seinde de heer Beit den volgenden dag, 21 December, weder een telegram, dat luidt als volgt: „Ben weder erger van middag en bedlegerig. Ben geadviseerd Maandag voor week naar de zeekust te gaan. In mijn tegenwoordigen gezondheids-toestand kan ik van weinig dienst zijn om te helpen in bezigheid, maar ben zeer verlangend, dat gij dotatie van nieuwe maatschappij niet uitstellen zult om mijnentwil een dag langer dan noodzakelijk. Dadelijke dotatie is meest gewenscht, daar wij nooit weten wat tusschenbeide kan komen, indien nu uitgesteld.” Van dit telegram mag men inderdaad zeggen, dat het de hand van Ezau maar de stem van Jacob is; het telegram is ongetwijfeld door den heer Beit gezonden, maar het drukt de gevoelens van den heer Rhodes uit, die natuurlijk, kome wat moge, eene ontmoeting van de twee vennoot en moest verhinderen. Was de heer Philips thans tevreden? Neen, hij zocht naar andere voorwendsels. Zou de Hooge Commissaris wel komen? Wist die van de zaak? Het was verzekerd geworden door Dr. Jameson, toen hij laatst te Johannesburg was, dat dit zou geschieden. Doch hoe zou de Hooge 1) Dit telegram is niet gepubliceerd, doch de heer Charles Leonard zeide in zijne getuigenis voor het Engelsche Parlementaire Comité dat zulk een telegram verzonden was, en gaf den inhoud op, zooals hier door ons vertaald. 43 376 en volk; maar, Edelachtbare Heeren, ditmaal acht ik mij verplicht, in het allerheiligst belang van volk en land, dat ik gediend heb en liefheb, om, naar den toestand van ons land en volk oordeelende, UEdelachtbaren als mijn bescheiden oordeel bekend te maken, dat de behoefte des lands het vordert, en ik moet zeggen meest ernstig vordert, dat ZHEd. de Vice-President S. J. P. Kruger zich de keuze laat welgevallen en op zich neemt de kandidatuur van het Presidentschap, ten einde de zeer noodlottige verdeeldheid, die er in het land ontstaan kan, af te wenden en te voorkomen. De ware liefde die ik in mijn hart omdraag voor land en volk, ver­ bindt mij om met al mijn macht mede te werken, in alles wat tot de eensgezindheid en de welvaart van dat land en volk strekken kan, en daartoe wil ik ZHEd. getrouw bijstaan in zoodanige positie als mijne overtuiging mij leiden mag en voor mij doenlijk zal wezen. Het is met de beste wenschen, dat ik alzoo tot Uw Edelachtbaar lichaam genaderd ben, en ik vlei mij met de hoop, dat ik niet ter kwader ure tot UEdelachtbaren gekomen ben, aangezien ik, naar mijne nederige beschouwing een misdaad zou hebben begaan, indien ik nu niet deze zaak ernstig onder UEdelachtbarer aandacht zou hebben gebracht, en mij niet bijtijds hebben gekweten van een plicht, waarvan het verzuim noodlottig kon worden voor mijzelven en het volk dat ik waarlijk liefheb. En nu, Edelachtbare heeren, leg ik deze zaak volkomen in uwen schoot, vertrouwende op uwe wijze beraadslaging en de hoop dat onze God u moge leiden in het behandelen daarvan naar Zijne Vaderlijke goeder­ tierenheid en tot bestwil van land en volk. Zoo noem ik mij UEd. Achtb. nederige en gehoorzame dienaar P. J. JOUBERT. Er kan veel in dien brief tusschen de regels worden gelezen; er kunnen een aantal vragen gedaan worden met betrekking tot het ontstaan en het werkelijk doel van- dien brief; doch hier is het niet de plaats om op die zaak in te gaan. Doch in den Volksraad waren er niet weinigen op wie die brief een zeer onaangenamen indruk maakte, hoewel men het de verstandigste manier vond om niet alles te zeggen wat men wist of gehoord had. Aanvankelijk gaven de meeste leden het als hunne opinie te kennen, dat het Volk over het algemeen wilde dat het Driemanschap aan het bestuur bleef. Doch het bleek spoedig dat er constitutioneele bezwaren, zoowel als andere, tegen waren. Op den eersten dag dat de brief gelezen 667 Miss Shaw geeft een allerzotst verhaal omtrent dit telegram. Zij ver­ klaart voor het Engelsche Parlementaire Comité, dat zij geen notitie nam van dit telegram; zij begreep dat, al stond er dat het van den heer Rhodes was, het niet van hem. doch van Dr. Harris kwam; zij had N.B. het geheele bestaan van dit telegram vergeten; had het dood­ eenvoudig na ontvangst er van op zijde gesmeten en er niet meer over gedacht. Den heer Chamberlain was zij natuurlijk niet gaan zien! Credat Judaeus! Dat Dr. Harris het telegram gezonden heeft, en niet de heer Rhodes, is misschien zoo, maar in alle geval deed hij dan op order van den heer Rhodes. Toch, de Dokter had het telegram N°. XVIII niet gezien, want de Hooge Commissaris zou zulke Staatsdocumenten zeker niet aan een ondergeschikten ambtenaar wijzen; den heer Rhodes kon hij het wel vertoonen. ’t Is dan ook zeer moeielijk te begrijpen, hoe Miss Flora Shaw aan dat malle idee omtrent Dr. Harris kwam en uit de vragen hieromtrent door eenige leden van het Comité aan de dame gedaan, blijkt het duidelijk, dat dit niet heel veel gewicht aan de verklaring van Miss Shaw hechtte, die, zooals de heer Labouchère zeide, een erg zwak geheugen scheen te hebben. Op den 31sten December waren de poppen in de Kaapstad reeds aan het dansen en was de heer Rhodes in zulk eene positie, dat hij nauwelijks wist hoe er zich uit te redden. De heer J. H. Hofmeyr maakte het hem erg lastig over de Proclamatie, die hij zelf trachtte af te wenden; de Hooge Commissaris scheen ook al niet meer te weten wat hij moest doen en bleek weinig lust te hebben om naar het Noorden te gaan; en zelfs al deed hij dit, dan zou hij direct naar Pretoria gaan en niet naar Johannesburg. En juist te Johannesburg moest hij zijn; zijne tegenwoor­ digheid zou er het snel-op-te-winden Engelsch Nationaal gevoel doen ontwaken en Sir Hercules Robinson zou dan wel verplicht worden om, voor het oogenblik althans, Johannesburg onder Engelsche protectie te stellen. Nu was het derhalve van het hoogste belang, dat de heer Cham­ berlain met zijne autoriteit tusschenbeide trad; hij moest thans handelen. Derhalve zond de heer Rhodes op 81 December het volgende telegram aan zijne vrouwelijke bondgenoot: XXI. Van Ehodes. Aan Flora Shaw. Tenzij gij kunt zorgen dat Chamberlain den Hoogen Commissaris gelast om dadelijk naar Johannesburg te gaan, is de geheele positie verloren. De Hooge Commissaris zou een prachtige ontvangst hebben en nog de zaken eene wending ten gunste van Engeland kunnen doen nemen. Maar liij moet oogenblikkelijk per kabel gelast 836 gelijk omschreven is in de uitspraak door Luitenant-Gouverneur Keate, gedaan op 17 October 1871, langs Pitlanganyane (nauwe plek), Deboaganka of Schaapskuil, Sibatoul (kale plek) en Maclase, naar Ramatlabama, een kuil in een spruit ten noorden van de Moloporivier. Van Ramatlabama zal de grenslijn loopen naar den top van een alleenstaanden heuvel, Leganka genaamd; vandaar in een rechte lijn loopende ten noord-oosten van een inboorlingen statie, dicht bij Buurmans Drift, aan de Molopo­ rivier, naar dat punt op den weg van Mosegie naar de Oude Drift, waar een weg uitloopt door de inboorlingen statie naar de Nieuwe Drift lager af; van daar naar Buurmans Oude Drift; van daar in een rechte lijn naar een kenbaar en alleenstaand aantal boomen, dicht bij en ten noord­ westen van het woonhuis van C. Austin, een huurder van de plaats Vleifontein N°. 117; van daar in een rechte lijn naarde noordwestelijke hoekbaken van de plaats Mooimeisjesfontein, N°. 30; van daar langs de westelijke lijn van genoemde plaats Mooimeisj esfontein en in verlenging daarvan, zoo ver als de weg loopende van Ludik’s Drift aan de Molopo­ rivier voorbij het woonhuis van Mooimeisjesfontein naar de Zoutpannen nabij Hartsrivier; van daar langs genoemden weg, over den directen weg van Polfontein en Sehuba en totdat de directe weg van Polfontein naar Lotlakane of Rietfontein bereikt wordt; van daar langs de zuidelijke zijde van den laatstgenoemden weg naar Lotlakane totdat de eerste tuingrond van die statie bereikt wordt; van daar in een zuidwestelijke richting loopende langs Lotlakane, zoodat die plaats en al haar tuingrond in het inboorlingengebied blijft totdat de weg van Lotlakane naar Kunana bereikt wordt; van daar langs de oostzijde en vrij van dien weg naar Kunana, totdat de tuingronden van dat station bereikt zijn; van daar loopende langs Kunana, die plaats en al haar tuingrond, maar niet meer, in de Transvaal sluitende, totdat de weg van Kunana naar Mamusa bereikt is; van daar langs de oostzijde en vrij van den weg naar Mamusa, tot waar een weg uitdraait naar Taungs; van daar langs de oostzijde en vrij van den weg naar Taungs, totdat de lijn van het district bekend als „Stellaland” bereikt wordt, omtrent 11 mijlen van Taungs; van daar langs de lijn van het district Stellaland, naar de Hartsrivier, omtrent 24 mijlen beneden Mamusa; van daar, over de Hartsrivier naar den samenloop van de wegen van Monte en Phokwame; van daar langs de westzijde en vrij van den naasten weg naar „Koppie Enkel”, een alleenstaanden heuvel omtrent 36 mijlen van Mamusa en omtrent 18 mijlen ten noorden van Christiana en naar den top van genoemden heuvel; van daar, in een rechte lijn, naar dat punt op de noordoostelijke grenzen van Griqualand West, als afgebakend door den heer Landmeter Ford, waar twee plaatsen, 491 den Staat duizenden van ponden zou hebben gekost. Hetzelfde was het geval met andere maatschappijen. Daar was de Munt-Concessie, waar­ voor Duitsche maatschappijen applicatie maakten, en ik moet erkennen, dat indien mogelijk, ik deze concessie graag in Duitsche handen gezien had. Doch wat kan ik doen als de Duitschers het mij onmogelijk maken om hunne voorwaarden aan te nemen, en de Hollanders de hunne juist zóó stellen, als wij ze hebben willen? Wel, wat aangaat de tramlijn, leggen de Hollanders ons een contract voor, dat ons juist past. Moet ik dan niet hun aanbod aannemen, inplaats van andere die ons minder goed passen? En nu beschuldigt men mij van partijdig jegens de Hollanders te zijn. Ik ben partijdig jegens niemand; ik ben de vriend van Hollanders, Duitschers, Franschen en Engelschen, doch wanneer ik het oog heb op concessies, dan meen ik dat ik ze moet geven aan hen, die ze verdienen, en van wie de Staat het meeste voordeel zal hebben.” De Engelsche couranten in de Kolonie hadden meer dan één kolom vol met aanmerkingen over dit standje, en herhaalden natuurlijk met veel plezier de beschuldiging dat President Kruger partijdig was en de Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij begunstigde, en dit omdat ZHEd. weigerde om naar de pijpen van de Kaapsche Ministers en de Port-Elizabethsche kooplieden te dansen, en hen te bevoordeelen! Hoewel de kwestie omtrent het splitsen van den Volksraad in twee deelen, een Eersten en een Tweeden Volksraad, niet in de aanspraak bij de opening van den Raad gemeld was, zoo bracht ZHEd. de zaak toch ter bespreking. De Raad was echter niet genegen om zoo maar „op de bof,” zulk een nieuw principe aan te nemen, vooral daar de Uitvoerende Raad niet in staat was om een zuiver uitgewerkt schema omtrent de respectieve machten der twee Volksraden voor te leggen, en derhalve werd het volgende voorstel van den heer S. W. Burger gepasseerd: „De Volksraad kan geene opinie uitspreken over het schema voorgelegd, doch meent dat de Regeering zoo spoedig mogelijk een Concept-Wet over deze zaak behoort op te maken en te publiceeren, en die in de eerstvolgende zitting voor den Raad brengen, ten einde het publiek de gelegenheid te geven memories daaromtrent in te zenden, wanneer de Raad in eene betere positie zal zijn om over het voorgestelde schema te beslissen.” Op den 23sten Juli besloot de Raad dat de concessie omtrent het oprichten van een Nationale Bank nog een jaar zou overstaan, doch werd de Regeering gemachtigd de Munt-Concessie toe te staan. Daar de volgende dag de laatste der zitting was, en President Kruger geenszins met dit Raadsbesluit tevreden was, kwam hij in den Raad, gaf hier te 558 afwisselingen werd weder uit het oog verloren de plechtige gelofte van 16 December te Bloedrivier. De zoo dierbaar verkregen schat werd niet meer als een dierbare schat der vrijheid aangemerkt, als van Gods hand geschonken. En zoo kwamen wij hier bijeen in benauwdheid des harten en alle kwesties en de belangen der boerderij werden uit het oog verloren en men had huis en hof veil. Het oog was gevestigd op God om in Hem sterkte te zoeken en God hielp andermaal. De vrijheid werd terugbekomen en de Staat werd hersteld. Hier, toen wij in benauwdheid verkeerden, nam elk, zonder dat de Rechters hiertoe bevel hadden gegeven, een steen op en wierp dien op deze plaats als een gedenkteeken tusschen ons en den Heere. Daarmede werd hier de gelofte van Bloedrivier hernieuwd. Zie nu weder Gods bestier en almacht en wijsheid. Hij brengt ons nu terug op denzelfden tijd, als waarop de gelofte werd afgelegd. Ge kent de geschiedenis van 1880 en 1881. Gods hand was hierin zoo zichtbaar, dat zelfs de blinde heiden en ongeloovige moest erkennen, dat het Gods hand was, Gods hand, die nog dezelfde is als onder het oude verbond. „Ik zal u,” zooals er staat, „met bitteren tegenspoed bezoeken, indien gij afwijkt, maar ik zal niet terugtrekken mijne geloften, die blijven tot in eeuwigheid.” Eer het land geannexeerd werd, zeide men: „Zie, hoe rijk het is; er is goud gevonden, maar de onnoozele Boeren zijn niet in staat het te ontwikkelen. En wat gebeurde er gedurende de annexatie? Toen kwamen er wetenschappelijke rapporten in van mineralogen, en daaruit bleek, ja, dat er goud was, maar ’t was niet betaalbaar. Zie, zoo werd het door God verborgen gehouden, totdat eerst de vrijheid was herkregen, en toen ter bestemder tijd vonden de onnoozele Boeren het goud. De aarde werd geopend en ontsloot hare schatten. Van overal kwamen er velen het land binnen. Er was een groote schuld op het land rustende, en met benauwdheid werd de vraag gedaan: „hoe zal die schuld betaald worden ?” Maar op Zijn tijd gat de Heer de schatten der aarde en wij kregen dusdoende meer dan zevenvoudig terug, wat wij verloren hadden. Gods almacht, wijsheid en goedheid was ook hier weêr duidelijk zichtbaar. Volk des lands, laat dit feest een dag van verootmoediging zijn; laten ^iei vergaderd, belijdenis doen van onze schulden en Gods hand in Zijne leiding met ons opmerken. Dit gedenkteeken verkondigt de daden Godb. Wendt uwe aandacht daarop en aanschouwt wat er op aangeteekend 535 1888 eenige personen bij hem aandrongen om een Trek naar Matabeleland te ondersteunen en zich in nauwere verbinding met Lo-Bengula te stellen, kregen zij ten antwoord, dat ZHEd. dit niet kon doen, want dat het „tegen zijn politiek” was. Wat men door die algemeene uitdrukking moet verstaan is niet gemakkelijk te verklaren, doch zoover schrijver in staat is geweest den toestand van zaken te onderzoeken, waren er voor­ namelijk twee redenen, die ZHEd. terughielden om eene meer doortastende politiek te volgen. Eerstens begreep hij, dat, indien men zich naar dit Noorden uitbreidde, men daar geen vasten voet zou kunnen krijgen, zonder een harden strijd met Lo-Bengula en zijne Matabelen, en de toestand van de Transvaal van 1881 tot 1886 althans was niet zoodanig, dat men lang een strijd tegen een machtigen Naturellenstam, zooals de Matabelen, had kunnen volhouden. En zelfs in dat geval had men misschien juist op het meest ongelegene oogenblik interventie van den kant van Engeland te vreezen. En wat zou het gevolg zijn geweest, zelfs als men zich zonder veel moeite in Matabele-land had kunnen nederzetten? Dat een groot deel der oude bevolking van de Transvaal, gehoor gevende aan dien Trekgeest die de Afrikaners steeds bezield heeft, zich naar het Noorden zou verplaatsen, en dat men daardoor steeds verder en verder zou geraken van Delagoa-baai, de natuurlijke haven van den Staat, de eenige haven waar men buiten den directen invloed van den Engelschen handelaar kon blijven. Delagoa-baai was het centrale punt waarom Paul Krugers politiek zich bewoog, en hij wilde die positie niet opgeven voor een schijnbaar betere doch onbekende stelling, waaruit nieuwe toestanden, nieuwe moeielijkheden zouden worden geboren. „De beste stuurlui staan aan wal,” zegt het oude spreekwoord, en het is natuurlijk veel gemakkelijker om in 1898 te zeggen wat in 1882 of 1883 moest gedaan zijn, dan het was om dat in die jaren te doen. Maar toch moet men de toekomst bestudeeren door middel van het verledene, en de nuttige lessen, die uit het voorbijgegane kunnen geput worden, niet in den wind slaan. Portugal maakte aanspraak op een deel van Mashonaland, en men zal zich herinneren hoe reeds in 1885, toen er sprake was van een Trek daarheen, de Portugeesche consul te Pretoria, de heer Cohen (thans Baron Matalha) zich tegen dien Trek verzette en namens zijne Regeering de Transvaalsche Regeering opmerkzaam maakte op het feit, dat die gronden reeds bijna twee eeuwen onder Portugeeschen invloed stonden. Die eerste poging tot een Trek viel er door in duigen, want het was van het hoogste belang dat de Republiek op goeden voet bleef met Portugal, den eigenaar van Delagoa-baai. Toch waren er personen in Zuid-Afrika, en daaronder Portugeezen zelve, die van oordeel waren HOOFDSTUK LUI. Het smeden van het complot. Iets meer dan een jaar geleden deed de heer Nicolaas Hofmeyr, een Afrikaner in hart en ziel, zijn ,,Z)e Afrikaner Boer en de Jameson Inval” verschijnen, een boek dat dadelijk een welverdienden opgang heeft gemaakt, daar het niet alleen een zuiver verhaal der gebeurtenissen van den daarin beschreven tijd gaf, maar in echt Afrikaner geest was geschreven, en de schrijver daarin aan ons volk toonde, wie en wat Cecil John Rhodes was. Doch toen het boek van den heer Hofmeyr verscheen, had het Comité over Britsch Zuid-Afrika, dat door het Engelsche Parlement gekozen was, nog geen onderzoek naar de zaken gedaan; hadden de heeren Rhodes, Schreiner, Jameson, Leonard en vele anderen er nog geen getuigenis voor afgelegd, en was men nog niet bekend met een deel der telegrammen die tusschen Kaapstad en Londen zijn gewisseld in die dagen. Men kende dus het ware geheim nog niet. En waarlijk, (wij twijfelen niet of dit zal onze lezers verwon­ deren) er zijn zeer weinige Afrikaners, die eenig idee hebben van de werkelijke toedracht der zaak; en waarom? Er zit in dat rapport van het Engelsche Parlements-Comité 1) zooveel, vooral als men een beetje tusschen de regels leest en de moeite neemt om het te bestudeeren, dat zelfs tot heden toe geen Engelsche schrijver het raadzaam heeft gedacht de zaak na te pluizen, sinds de in druk verschijning van het Rapport van dit Comité. Neen, het was niet raadzaam om zulks te doen, en nog ' ei der aan een onaangename zaak te gaan roeren, waar de eer van y) " ^ zullen voortaan deze benaming gebruiken voor het Comité over British South Atnca door het Engelsche Parlement aangesteld, en dat in het begin van 1897 zitting heeft gehouden. 40 Zulukoning. Deze ontving zijne bezoekers op de vriendelijkste wijze, en toen Retief na eenig dralen verlof vroeg aan Dingaan, of de Boeien zieli in Na tal konden nederzetten, zeide de Koning dat zij het land konden krijgen, doch dat van zijne zijde hij verlangde dat de Boeren hem omtrent 700 beesten zouden terugbrengen, die van hem zouden gestolen zijn. II ij gaf te kennen, dat hij eene suspicie had dat de Boeren zelve dit vee hadden genomen, doch dit ontkende Retief ten sterkste, en het bleek dan ook spoedig dat de rooverkapitein Sikonyela, die in het tegenwoordige district Lady Brand O. V. S. woonde, de ware schuldige was. Deze voorwaarde scheen zoo gemakkelijk te vervullen, dat Retief haar gereedclijk aannam, en dus den terugtocht aanvaardde. Nadat hij veilig nabij Thaba’ Nchu was teruggekomen, zond hij een boodschap naar Sikonyela, en liet dezen tot zich komen. Deze roover-hoofdman, want hij was niets anders, zag spoedig in, dat ingeval van zijne weigering om het gestolene af te geven, hij door de Boeren zou worden aangevallen, en zijne geheele bende vernietigd. Derhalve beschouwde hij het geraden om aan den eisch van Retief te voldoen, en binnen weinige dagen was het gestolene vee dan ook aan de Emigranten afgeleverd. Kort daarop waren bijna duizend wagens op weg naar Natal, onder de leiding van Retief, die vergezeld was van Gert Maritz. Pieter Uys en de zijnen zouden later volgen, doch Potgieter bleef te Winburg. Hij verkoos in dit gedeelte zijn eigen heer te zijn, liever dan zijn macht te deelen met Uys of Maritz. Het schijnt volgens de verklaringen van ZHEd. zelf dat de Krugers of althans een deel hunner met Retief samen gingen naar Natal. Ik was lang in twijfel in deze zaak, daar ik moeielijk kon begrijpen waarom de Krugers Hendrik Potgieter, met wien zij samen waren gekomen, zouden hebben verlaten, maar ZHEd. bevestigt de zaak in zijne aanspraak te Ivrugersdorp gehouden in het jaar 1896 (16 Dec.) waarin hij zegt dat hij zelfs „vrouwen heeft gezien, die takken voor het lager aandroegen, totdat zij er onder bezweken." Er is dus volgens dit geen twijfel aan of de Krugers moeten met Retief zijn samengegaan. De reis van Commandant- Generaal was inderdaad eene zeer moeielijke, en het kostte kracht en inspanning om over de steile passen van het Drakensgebergte te komen, vooral met de lompe, zware tentwagens. Doch eindelijk bereikte men het doel en de heerlijke velden van Natal waren voor de oogen der afgematte Emigranten. Men daalde het gebergte af, en langs de Boesmans- en Blauwkrans-Rivieren verspreidden zich de Boeren, in kampen die eenige uren van elkander af waren. Ongelukkig beging men hier dezelfde fout die men in 1836 aan de overzijde der Vaal-Rivier had gemaakt. In plaats 560 een trotsche Koningin tartten, en zich niet ontzagen haar de waarheid in het aangezicht te zeggen; of anders in den tijd van Olivier Cromwell en de zijnen, in den tijd van hen, die zichzelven de Uitverkorenen des Heeren noemden. Er zijn dan ook niet weinigen, die willen beweren, dat dit alles vrome huichelarij van Paul Kruger is, doch als de Transvaalsche President ooit belasterd is geworden, dan is het door deze woorden omtrent hem te gebruiken, want nooit heeft een man een dieper gevoel van ware godsvrucht en grooter afschuw van huichelarij gehad dan hij, en allen die ZHEd. maar even kennen, zullen hiermee moeten instemmen. Het jaar 1892 begon niet erg gunstig, wat aangaat het vooruitzicht op eensgezindheid onder het Transvaalsche volk. Niet alleen was de kerk- kwestie nog steeds hangende, zooals bleek uit de bittere correspondentie in de nieuwsbladen, maar ook op politiek gebied heerschte er heel wat geharrewar, vooral daar men zich reeds gereed maakte voor de Presidents­ verkiezing, die in het begin van het volgende jaar zou plaats hebben en die naar alle waarschijnlijkheid de oorzaak van een heftigen strijd zou zijn, want niet alleen wist men dat President Kruger zich herkiesbaar zou stellen, maar dat ook Generaal Piet Joubert met hem in het strijdperk zou treden. ZHEd. zou zijn gewoonlijke jaarlijksche reis naar de Oostelijke en Zuidelijke districten beginnen in Maart, maar voor dien tijd moest er eene leening gesloten worden, en door het mislukken van de leening van den Baron Oppenheim had het crediet van den Staat in het buitenland zooveel geleden^ dat men zich niet aan een tweede mislukking wilde blootstellen. De commissie, door de Nationale Bank gevraagd voor het doorkrijgen van een leening, scheen echter het Gouvernement veel te hoog toe, en op een zeer behendige wijze sloot men daarom met den heer J. B. Robinson een zeer voordeelige overeenkomst, waarbij deze de som van £ 100,000 aan de Regeering voorschoot tegen een interest van iets boven de 5 percent, biedende de heer Robinson aan om, indien vereischt, het bedrag te verhoogen tot £ 500.000. Het geleende bedrag werd weder door de Regeering aan de Zuid-Afrikaansche Spoorweg- Maatschappij geleend, ten einde deze in staat te stellen om den Delagoabaai- Spoorweg tot Nelspruit te voltooien, tot tijd en wijle men in staat zou zijn eene grootere leening te sluiten. De President zelve verklaarde dat zoo mogelijk hij het aangaan van een verdere leening wilde vermijden, doch dat hij gewillig was dat de Regeering borg zou staan voor de obligatiën van de Spoorweg-Maatschappij. De ïeis \an den President naar het Oosten en Zuiden toonde, dat er stei onteA redenheid onder een deel der burgers heerschte met betrekking 282 aan de onwettige daden, die te dikwijls het gevolg zijn van bijeenkomsten als die welke, naar ik geïnformeerd ben, zal gehouden worden. Ik beschouw het derhalve mijn plicht om alle personen, die van plan zijn deel te nemen aan de bijeenkomst op 10 December, te herinneren, dat de wetten van de vroegere Zuid-Afrikaansche Republiek, voor het tegengaan en straffen van hoogverraad en oproer, van kracht zijn in dit grondgebied, en alle personen die bijeenkomsten bijeenroepen met het doel om daardoor verraad te plegen, of die zulke bijeenkomsten bijwonen, of die zulke verraderlijke plannen aan de hand geven of daarin behulp­ zaam zijn, of verraderlijke woorden gebruiken, of anderen aanstoken of aanmoedigen om eenige van deze dingen te doen, schuldig zijn aan over­ treding der Wet, en onderhevig zijn aan zware straffen. Ik geef verder de waarschuwing, dat het eene overtreding der Wet is om te gebruiken of te pogen te gebruiken, eenig geweld of dwang, of eenigen anderen invloed bij wijze van bedreigingen of vreesaanjaging, met het doel om personen over te halen deel te nemen aan, of te onder­ steunen of toe te laten eenige bijeenkomst of plan, hoe ook genaamd; en ik wensch bekend te stellen, ter leiding van de inwoners van dit grondgebied, dat het mijn vast besluit is om de volste bescherming der Wet te verleenen aan een ieder die bedreigd of gedwongen wordt, en met dat doel heb ik orders gegeven, dat alle zaken waarin klachten gemaakt worden, of getuigenis gevonden wordt, dat zulke onbehoorlijke en onwettige invloed gebruikt is, of pogingen gedaan zijn om ze te gebruiken, met alle gestrengheid zullen onderzocht worden, en indien eenige zulke aanklacht tegen eenig persoon, die aldus zulken onbehoorlijken en onwettigen invloed heeft gebruikt of heeft gepoogd te gebruiken bewe­ zen wordt, zal ik zorgen dat de schuldige strengelijk volgens de Wet wordt behandeld, zonder eenig aanzien des persoons. Gf. J. Wolseley. Hoofdkwartier, bij Fort Weeber, Transvaal 16 Nov. 1896. Er is, gelooven wij, nooit eene aanklacht gedaan of eenige zaak onder­ zocht, naar aanleiding dezer proclamatie, en dit op zichzelve bewijst reeds, welke klinkklare onzin het was om te spreken van bedreigingen en vrees­ aanjaging in het geval der Boeren. Doch op eene bijeenkomst van loyalen, die te Pretoria werd gehouden, op denzelfden datum als de proclamatie, n.1. 16 November 1879, bleek het duidelijk dat die prachtige en „gehoor­ zame” loyalen zich volstrekt niet ontzagen om op alle smerige wijzen anderen vrees aan te jagen of hen te beletten te spreken. Die verga- 805 lietst in Staatsdienst, en dat hij hoopte dat ZHEd. hem behulpzaam zou wezen. „Zoo,” zeide ZHEd. met een nauw merkbare trekking van de hoeken van zijn mond, een vast teeken dat ZHEd. iemand „beet” wil hebben. „En wat ken jij dan?” De jonge man noemde een lange lijst van bekwaamheden op. Hij kon Hollandsch, Engelsch, Fransch, Duitsch, Grieksch, Latijn, geschiedenis, aardrijkskunde, algebra, stereometrie, geodaesie, en de Hemel weet wat al niet meer. De President hoorde met geduld aan welke groote geleerdheid dit jonge mensch had en toen deze eindelijk aan zijn laatste „vak” gekomen was, blies ZHEd. een groote rookwolk uit en vroeg daarop op ijskouden toon: „Hè jullie in Holland nie knappe menschen noodig?” „O ja, President,” antwoordde het „ventje”. „Hoe kom hè jij dan niet daar geblijf,” was de koele en kalme aan­ merking van ZHEd., „ons hê niet hier zulke slimme kerels als jij noodig.” En daarmeê was het spulletje uit en begon de President een gesprek met een der andere aanwezigen. Het „ventje” kreeg geen Staatsbetrekking! Men verhaalt (doch voor de waarheid er van staan wij niet geheel in), dat eenmaal een Engelsche Hertog of althans een hoog edelman een bezoek bij ZHEd. bracht, en zich bij zijn titel liet aandienen door den tolk. ZHEd. boog het hoofd als groet, en zeide aan den tolk, dat de bezoeker kon zitten. De Lord meende, dat de President hem niet goed begrepen had, en liet weder door den tolk zeggen, dat hij de Hertog van — was. ZHEd. knikte met het hoofd. „Misschien weet ZHEd. niet, dat ik een lid van het Huis der Lords ben,” zeide de Hertog aan den tolk, en deze maakte ook dit aan den President bekend. ZHEd. rookte er dapper op los, en scheen volstrekt niet te schrikken. De edele Lord begreep er niets van. Hij had gemeend dat ZHEd. als een bok heen en weer zou springen om hem, den Engelschen edelman, te verwelkomen, en hem eer te bewijzen. „Zeg aan ZHEd.” vervolgde de Lord op eenigszins hoogen toon, „dat ik zelfs Onderkoning ben geweest.' De tolk bracht ook deze tijding over, en toch schrikte Paul kruger nog niet. Integendeel, hij nam de pijp even uit zijn mond, en gromde toen op onverschilligen toon tegen den tolk. „Zeg voor hem, ik is schaapwachter geweest.” 243 macht van geregelde Engelsche troepen onder Kolonel Rowlands en Majoor Clarke, was, geholpen door eenige vrijwilligers en kleurling-hulptroepen, bezig den oorlogzuchtigen Kapitein te bevechten, zonder echter in staat te zijn iets tegen hem uit te voeren, hoewel er heel wat Blanken sneu­ velden en gewond werden. De ophanden zijnde Zulu-oorlog belette Sir Bartle Frere echter om met de noodige kracht tegen het oproerige opperhoofd op te treden. De deputatie bepaalde na hare aankomst, dat zij op den 10den Januari eene vergadering te Wonderfontein in het district Potchefstroom zou houden. Toen de tijding van die te houden vergadering Sir Bartle Frere bereikte, vond hij goed een brief te schrijven aan de heeren Kruger en Joubert, en liet dien daarop drukken en onder het Transvaalsche volk verspreiden, een maatregel die nu juist niet berekend was om het volk eene groote achting voor den Hoogen Commissaris in te boezemen, daar het wel degelijk inzag dat dit een onderhandsche streek was, om wantrouwen bij het volk tegenover zijne aanvoerders te verwekken. In dien brief zegt hij o. a.: „Ik behoef u niet te verzekeren, dat ik op geenerlei wijze begeer mij met uwe bijeenkomst in te laten, of meer daaromtrent te zeggen, dan dat ik verzekerd ben, dat gij zulk een openhartig, waar, en omvattend verslag van uwe zending zult geven, als leiden moet om een beteren staat van zaken in de Transvaal tot stand te brengen, dan sedert jaren het geval was. Gij zult geen hoop kunnen geven, dat hetgeen gebeurd is, kan worden herroepen. Wat geschied is, kan, ik ben er zeker van, niet ongedaan worden gemaakt... Gij kunt uwen vrienden verzekeren, dat, hoe zij de politiek of zelfs de recht­ vaardigheid van Harer Majesteits Gouvernement mogen beoordeelen, en hoe onwrikbaar het besluit van het Gouvernement is, met betrekking tot het verledene, het de oprechte begeerte is van het Gouvernement en alle partijen, dat aan de Transvaal recht zal geschieden.” Op den bepaalden dag waren er 116 wagens en 120 karren benevens een aantal paardenruiters te Wonderfontein, en berekende men dat tusschen de 2000 a 3000 burgers tegenwoordig waren, een getal dat zeker grooter zou geweest zijn als de volle rivieren en het hevig heerschen van de paardenziekte niet een groot aantal personen verhinderd hadden om op te komen. Er werd eerst eene Algemeene Vergadering van de burgers gehouden, die door de leden der deputatie werd toegesproken. De heer S- J. P. Kruger zeide, dat de uitslag der verrichtingen van de deputatie reeds aan allen bekend was. Met dankbaarheid aan God had hij de verwelkoming hier ondervonden, en hij verheugde zich van harte over de gelijkheid (eenstemmigheid) die hij opgemerkt had sedert zijne terug- 104 komen, om de aanklachte te hooren voorlezen die er tegen werd ingé­ bracht, maar daarop dadelijk moest verdagen. Den volgenden dag hielden de leden van den Volksraad eene private bijeenkomst onder leiding van Cornelis Potgieter. Vier der leden die niet met die partij sympathiseerden, hadden reeds Pretoria verlaten; de overigen besloten om eene commissie van vijf uit hun midden aantestellen, ten einde de noodige maatregelen te nemen. Deze Commissie nam een besluit om twee leden der in Potchefstroom aangestelde Volkscommissie 4) heimelijk te doen gevangen nemen. Doch deze aanslag lekte uit, en het was met de grootste moeite dat men bloedvergieten voorkwam. Onder anderen beschuldigde de Volksraad-Commissie Pretorius, dat hij 33,000 Rijksdaalders uit ’s landskas zou hebben verduisterd. Daarna besloot deze Commissie de vijf Commissieleden van Potchefstroom in staat van beschul­ diging te stellen, en liet ze voor een Hoog Gerechtshof dagen, dat op 11 Februari te Pretoria zou zitting houden. Dat Gerechtshof vergaderde dan ook werkelijk op den bepaalden datum. De Landdrosten C. Potgieter en Joachim Prinsloo waren de Voorzitters en hun stonden 12 juryleden ter zijde. Van de beschuldigden was niemand tegenwoordig dan de heer Bodenstein. De zaak werd op alles behalve geregelde manier gedreven. In hunne eerste uitspraak verklaarde de jury den Volksraad schuldig te vinden zoowel als de 5 Commissieleden, doch de Landdrosten zonden de jury terug en toen vond deze alleen de Commissieleden schuldig. Bodensteijn had schuldig gepleit, en Paul Kruger, die hem in de behandeling der zaak bij stond, beval hem aan de genade van het Hof aan, zoodat hij er met £15 boete af kwam; de anderen werden ieder met £ 100 beboet. Men moet dus tot het besluit komen dat Kruger zich vereenigde met de oprichting van dit Hof; anders zou hij het niet erkend hebben. Intusschen was de positie van Pretorius en Schoeman er niet beter op geworden. Terecht beschuldigde men Pretorius van in den Vrijstaat stil te zitten, terwijl men hier zijne zaak uitvocht, en door zijn gebrek aan doortastendheid verloor Schoeman veel van zijn invloed. Van Rensburg riep nu eene vergadering te Potchefstroom samen, en daar besloot men den \ olksraad tegen 18 Maart 1861 te zamen te doen komen. Aan den anderen kant hield Schoeman ook eene algemeene bijeenkomst, die eene ( ommissie aanstelde om den toestand van ’s lands zaken te onderzoeken. Het was een ongelootelijke verwarring, die er toen heerschte, en niemand belleen eigenlijk te weten wat er moest gedaan worden. Slechts te 1) Zie p. 100. Albasini een boodschap aan dien Kapitein, hem verzoekende om van zijn berg af te komen, en zijne opgaaf mede te brengen, wordende hem alsdan veiligheid voor zijn persoon en goederen verzekerd. Magor, hierop ver­ trouwende, kwam dan ook werkelijk den berg af, en bracht omtrent 200 a 300 stuks vee mede, welke hij als zijn opgaaf aan Albasini overhandigde. Tegen zijne belofte deed deze Magor gevangen nemen, en nog dien­ zelfden nacht werd de Kaperkapitein vermoord, terwijl den volgenden dag zijn kraal verbrand, zijn volk gedood, en de vrouwen en kinderen weggevoerd werden. Nu Albasini zulke aanvallen op vreedzame Kaffers deed, en natuurlijk heel wat buit maakte, meenden de andere ambtenaren in Zoutpansberg dat hun ook een deel van den buit toekwam, en op last, of in allen gevalle met het volle medeweten van Landdrost Vercueil, deed Michael Buijs een aanval op Tabana, die zooals reeds gezegd een beschermeling van Albasini en volgens diens verklaring een vreedzame Kaffer was, die geregeld zijne belasting aan het Gouvernement betaalde. Daarop vielen Kommandant Venter en Veldkornet J. H. Du Plessis een anderen Kapitein, Tapalala, aan, om geen andere reden dan dat een zijner onderkapiteintjes, Makop, geen gehoorzaamheid wilde bewijzen aan zekeren Jan Jacobsz. Al het vee van Tapalala werd genomen en naar de plaats van Veldkornet Du Plessis vervoerd. Katze-Katze of Katlakter kwam nu aan de beurt en op 25 Juli viel een commando hem aan. Doch de aanval werd afgeslagen, en het commando trok daarop terug. Men kan begrijpen, dat de Kaffers door deze daden ten hoogste opgewonden werden, en het is niet verwonderlijk dat zij zelve nu aanvallender wij ze te werk gingen, de huizen der Boeren verbrandden, en zelfs tot in de nabijheid van Schoemansdal plunderingen pleegden. De zendelingstatie Goedgedacht moest aan hen prijs worden gegeven, en werd dan ook door Katlakter geheel vernield. Ondertusschen waren de ambtenaren in Zoutpansberg bezig, de schuld van dezen toestand van zaken op elkanders nek te werpen, en klaagden elkander aan bij den Uitvoerenden Raad. Deze zond twee commissies van onderzoek op om naar bevind van zaken te handelen, doch deze commissies schijnen niets uitgevoerd te hebben, en zijn dan ook sterk door den Volksraad geblameerd. Ten slotte gingen in November 1865 de Staats-President, Kommandant-Generaal Paul Kruger en de heeren S. T. Prinsloo, J. J. Meintjes en D. F. J. Steijn naar Schoemansdal om de zaken in oogenschouw te nemen, en vonden den toestand ellendig. Echter waren zij machteloos om op dat oogenblik de zaken in orde te brengen. 702 tusschenbeide te komen om de levens en de eigendommen te beschermen van inwoners, die jaren lang op constitutioneele wijze getracht hebben hunne rechten te verkrijgen. 1) Het was een mooi zootje; men bedroog Rhodes; men bedroog den Hoogen Commissaris; men speelde hot en haar met Jameson; men bedroog elkaar, en ten leste.... bedroog men zichzelven. Van leugens, van verwarring, van misleidiifg, van zelf-bedrog, daar hing het geheele Reform-Comité van aan elkander, zooals een oude Transvaler, die goed met den waren toestand van zaken in Johannesburg in Dec. 1895 bekend was, eens tot schrijver zeide: „Die goed was te vrot om schapen op te pas, en hullie hêt waarlijk gedenk hullie kan oom Paul onder door spring.” Donderdag morgen kwam het bericht dat Jameson verslagen en gevangen was. Toen werd Johannesburg razend, en het misleide volk was er na aan toe, om het geheele Reform Comité aan de lantarenpalen op te hangen. En dat is in 1789 aan lieden geschied, die het vrij wat minder verdiend hadden. 1) Beide deze telegrammen staan alleen in het boek van den heer Garrett, en zijn biet in de Blauwboeken of Groenboeken te vinden. 867 DE ADRESSEN. President Kruger ontving verder vele fraai uitgevoerde adressen waar­ onder het volgende van den Edelachtb. Tweeden Volksraad: Pretoria, 12 Mei ’98. Aan ZHEd. S. J. P. Kruger, Staats-President der Zuid-Afrikaansche Republiek te Pretoria. HEd.Achtb. Heer! Met genoegen hebben wij, de ondergeteekenden, daartoe als een Com­ missie benoemd door ZEd. den Voorzitter van den Edelachtbaren Tweeden Volksraad onder besluit van art. 104, dd. 10 Mei 1898, de eer UHEd. bij uwe vierde herkiezing als Staat-President der Zuid-Afrikaansche Repu­ bliek, de gelukwenschen van den Edelachtbaren Tweeden Volksraad over te brengen. Het is de wensch van dat lichaam, dat UHEd. nog lang zal gespaard worden onder den zegen des Allerhoogsten om te arbeiden tot heil en welvaart van Land en Volk. Als leden der Commissie voornoemd: J. J. Burger, Voorzitter. F. Boshoff. T. F. Kloppers. E. P. A. Meintjes. H. C. F. Janse van Rensburg. G. F. L. Bohlmaxn, Secretaris. Dit adres werd door de daarin genoemde Commissie ZHEd. ter hand gesteld. Bijzonder fraai was het op zijde geschilderd en een fraai geborduurd adres van de gevangenisbeambten van Boksburg. De Israëlietische scholen te Johannesburg hadden een adres opgemaakt met Hebreeuwschen en Hollandschen tekst. Ook de Stadsraad van Johannesburg had een smaakvol gecalligrafeerd adres opgesteld, in eenvoudige hartelijke bewoordingen, evenals de Ver- eeniging van onderwijzers en onderwijzeressen; terwijl de Kamer van Koophandel te Pretoria ZHEd. een fraai uitgevoerd adres heeft doen aanbieden. ?s Avonds was geheel Pretoria prachtig geïllumineerd en was er een muziekfeest in het Burgerpark, dat zeer schoon verlicht was. 172 In Pretoria zelve hadden de „loyalen” reeds op 7 Januari eene bijeen­ komst gehouden onder voorzitterschap van den heer Lys, een Engelsch magazijnhouder, die vele jaren in de Republiek gewoond en er ordentelijk geld gemaakt had, zonder ooit op te houden in zijn hart datgene te zijn dat men thans een „Jingo” pleegt te noemen; en op die vergadering werd besloten Sir Theophilus Shepstone een adres aan te bieden, doch daarin alle politieke zinspelingen te vermijden. Er werden ook toebereid­ selen voor zijn ontvangst gemaakt, niet alleen door de „loyalen,’ maar ook door de Transvaalsche Regeering zelve. Op Maandag 21 Januari 1877 deed de speciale Commissaris van Hare Majesteit zijn glorierijke intrede in de zetelplaats der Republiek, en dat wel in den Staatswagen van ZHEd. den President. Met hem zat daarin de heer Swart, de Staats-Secretaris. Zoowat tachtig man te paard, en eenige rijtuigen begeleidden den nieuwen aankomeling, maar behalve dat eenige „loyalen” onzinnig of opgewonden genoeg waren om de paarden van den wagen te spannen, en die zelf te trekken naar het huis van den heer Lys, heerschte er al zeer weinig opgewondenheid. Vijf Boeren waren bij de ontvangst tegenwoordig, zegt de Volksstem van den 23sten, en geen een der oude inwoners van Pretoria. .En hoe heeft Shepstone toch niet die ontvangst aan Lord Carnarvon opgehemeld! Op den 26sten Januari had er eene conferentie plaats tusschen den Pre­ sident en den Uitvoerenden Raad aan de eene en Shepstone aan de andere zijde. Daar las Sir Theophilus een volmacht voor van Hare Majesteit, doch niet de volmacht van 6 October 1876. Het was een vroeger gedateerd document, aan hem gegeven vóór zijn vertrek uit Engeland, en er stond geen woord van annexatie in. Hij verzocht daarop om met den Uitvoerenden Raad den toestand van het land te bespreken. Ten einde de gewone werkzaamheden niet te vertragen benoemde de Uitvoerende Raad een zijner leden, Paul Kruger en den Staatsprocureur Dr. E. J. P. 