title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: 319. 88 Verse. Mone Nr. 247, H. H. Eene figuur. O alle mensen die hier lijdt, aniese en meerde deze figuur en Auch in B. H. Nr. 728. 320. Sproke, wahrscheinlich von Jan van Hulst. 272 Verse. Briefgedicht aan Jan van Den Witten Bergen. O almogende Emanuel, die zinnen ingel Gabriel sant neder die salige boodschap goed in een rose vol der omzet en Gedrukt in de Sammlung der Vlaamsche Bibliophilen: Oudvlaamsche Liederen enz. 1849. bl. 479 — 488. 321. Sproke van Jan Dinghelsche. 16 achtzilige strofen. Mone Nr. 387. H. H. O geluk, voorspoed en ere komt van goede gezelschap gemein en Gedrukt in Serrure Vaderlijk Museum 1, 86 ff. Vers 119 noemt zich de dichter Jan Dinghelsche. 322. 30 Strofen. Mone Nr. 248. Van de wereld loser onzekert. O gij alle, die hier lijdt en gij anzichout deze figuur, hebt u voorogen tot alder tijdt en haat de wereld tot elk uur en B. H. Nr. 728. 323. Sproke van Augustijnken van Dordt. 316 Verse. Mone Nr. 375. De schepping. O heilige geest, vader en zoon, die een god bent in drie personen en De naam des dichters Vers 119. Gedrukt naar de Hulst. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvlaamsche Gedichten 3, 120 — 123. Vgl. Jonckbloet 3, 400. 324. 180 Verse. Mone Nr. 203. H. H. Met vier letteren, mors gespeeld. O mors, ero, mors, tua mors, mensen, die dizelfde versmors en Een gedicht op elken boekstaven van het woord Mors, 325. 96 Verse. Mone Nr. 644. EL H. Eene klacht tot vermaak Venus de godinnen. O Venus vrouwe, koningin, sint u met. harten en met. sinne weten wel de minnen kracht en Gedrukt in Serrure Vaderlijk Museum 1, 377 — 390. 326. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 431 Verse. Ohne Willem's Namen. Van eenige hoop. Of men den wijzen gaf te raden in wat sinn of in wat stand dat hij allerleiste was. Nr. 61 in der Brüss., Nr. 76 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. 327. 711 Verse. Mone Nr. 110. Van den negen besten. Om dat ik hebbe in mijn herinnering rime, fabelen en ware geschiedenis. B. H. Nr. 319. Amend. unvollständig. Een Bruchstück von 44 Versen deelte De Vries mit in den Nieuwe Werken der Maatschappij van N. L. te Leiden 6. deel bl. 152 — 156. Een andere Bearbeitung in C. H., 586 Verse, s, Mone Nr. 110, 2. Kausler 1. S. XLIX. 328. 312 Verse. Traum van een Bloem: Bedeuting van hun drie Farben en van hun 9 Buchstaben: MERGRIET. Om dat ik niet en kan volbrengen wat ik dichten wil of zingen, alleen de genade Gods is voor mij. Gedrukt in de Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvlaamse Liederen enz. bl. 403—413. Hör. Belg. P. I. od. a. 5 329. Sproke von Jan van Hülst. 900 Verse. De Weg zur Liebe Oosten in 9 Liedern. Om die gern besondere mensen hem zelf zonden, dichtelijk wensen, en niet nee bestoken bij wat zaken dat zij tot dichten mochten geraken, zo wilde ik arme raadgevende Jan deze weg schrijven, zo ik dat best kan. Gedrukt in de Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvlaamse Liederen enz. 1849. bl. 518 — 640. 330. 100 Verse. Mone Nr. 440. C. H. Een sproke. Om de herveer van goede lonen blijft menig rijm te maken schoon en leed. 331. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 100 Verse. Ohne Willem's Namen. Van de verdachten. Ons is een tijd van vreugden met veertig dagen overleden Nr. 51 in Brussel, Nr. 66 in Den Haag. Sproken van Willem van Hildegaersbergh. 166 Verse. Met Willem's naam. Van den veertig dagen. Ons zal dit daggen gegeven, dat elk mensch beter zijn leven zal leiden Nr. 87 in Brussel, Nr. 95 in Den Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 432. Sproken van Willem van Hildegaersbergh. 144 Verse. Met Willem's naam. Van de wankelende morgen. Op een rivier kwam ik gegaan, dat bloemen stonden aan doodsvrouw. Nr. 46 in Brussel, Nr. 20 in Den Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 414. Dit is van de binding. Op een tijdstip als besteden soude, kwam ik gereden bij een boom. Den Haag, Nr. 721. Hauptdichter, 1, 254. Van der borch Vastenhoeve. Op een tijdstip man werd gehad aan een burcht, daar ik op wilde gaan een werf werd mij gelijk een wiele vorm. Gedicht Serrure, Vaderlands Museum 1, 333 - 386. Sproken van Johan van Hulst. 14 stroken. Mone Nr. 389. Een voorbeeld, gezonden bij een erewaardige heer genaamd Jan van Hulst aan her Percheval, Tan den Nieuwquerschock, priester te Gerotsbergh. Percheval broeder, lieve gezelle, B. H. Nr. 319. Gedicht Willems, Belgisch Museum 5, 461 - 453. Van mauswerk. Prijs van vrouwen boven al dunkt mij een goed idee Gedicht Sem, Vaderlands Museum 1, 97 - 99. Geschiedenis der drie Koningen, Salig kind vol heilige daden, uw koninklijk machtigen ? 339. Sproken aan Willem van Hildegaersbergh. 118 Verse. Ohne Willem's naam. Van feesten van heren. Salomons woort dat wil ik prizen, tot omern leer een deel bewijzen uit Nr. 80 in der Bruss., Nr. 89 in der Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 430. Verse. Mone Nr. 383. H. H. Drie punten, die de Trouwe haren sofie leren. Schaam, alsheid en trouwe, deze drie punten zal elk aan een Sien zien. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 387–440. Brooke ym Walen vm Loklegaende beicht. 114 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den wijnvat. (Hg. Hs. Van der wijnmaakt). Schone dingen en die volmaakt in dochten en in reine gedachten, hiervoor heeft onrecht deze laag. Nr. 9 in der Bruss., Nr. 34 in der Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 418. 32 Verse. Mone Nr. 303. H. H. Nog een vriendelijke salute van mijn. Schone jonge vrouw wel geraakt u. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 367, 368. Sproke, wahrscheinlich von Augustijnken. 274 Verse. Dit is van .vj. Vaerwen en .xy. oudeiden, den met de anderen bedreigd. Ses'vaerwen zijn op aarde, die God op aarde liet geworden. Gedr. nach der Hulth. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvlaamse Gedichten 3, 124 – 127. Vgl. Jonckbloet 3, 401. Steht auch in der Koning'schen Hs., jetzt zu Oxford (s. Verslagen en Berichten der Vereeniging 2. jaarg. bl. 37), und wurde nach meiner Abschrift gedruckt in Bilderdyk's Nieuwe taal- en dichtk. Verscheidenheden 4, 84 – 90. 355 Verse. Wie sich een arme en een rijke om een vrouw bewerken. Sint dat wij vrouwen garen, dat wij smeken en smaren en licken om de baert. Hs. des Rijksarchiefs in 's-Gravenhage, Haupt Zeitschrift 1, 265, 266. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 250 Verse. Ohne Willem's Namen. Van .vj. artikelen der wereld. Sint god die wereld liet gehoorde en Adam maakte van de aarde een number 52 in de Brussel, number 67 in de Haag. Vergelijk Jonckbloet 3, 425, 426. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 334 Verse. Met Willem's naam. Hoe men voor die eer schimlen is aangetreden. PROKKEN. 69 Sint men voor die eer begon te schuilen, zo moesten opten dichter vliegen. Number 70 in de Brussel, number 80 in de Haag. Vergelijk Jonckbloet 3, 428. Bruchstück. 84 Verse. Dit zijn de .xij. artikel van de geloof. Sint Pieter die sprak voren algemeen: ik geloof in God de vader enz. Gedrukt in de Mone Anzeiger 4, 69 — 71. 2 achtlijige strofen. Van solas. Sola es, God geef u goeden dag! Gedrukt in het Serrure Vaderland Museum 1, 74. 309 Verse. Vier dingen, waarvoor Frederik de prijs stelde, zoals Broeder Jan Leuven predikte. Sonder de genade Gods onze heer, zo neemt geen zondig mensch leren van die weg ga naar zijn minne. Gedrukt in de Sammlung der Vlaamsche Bibliophilen: Oudvlaamsche Schrijvers enz. 1849. Bladzijde 414-424. 48 Verse in 6 achtlijige strofen. Mone Nr. 276. Het beter belet. Sonder verdient heeft sie mit geleegen, die schöne, daar ik mit op verliet. Gedrukt in het Willems Belgisch Museum 5, 449, 450. Vers 43 noemt de dichter zichzelf als: dat is de dichter Taalman. 864 Verse in overschrijvende reimen. Mone Nr. 397, 1. Het van de feesten, een proper ding (Rolie). Tegen de feesten was ik gebeden, daar ik vrouwen veel vond. Gedrukt in Blommaert's Theophilus bladzijde 69 — 93. Hss. en Bruchstücke bei Mone Nr. 397, 2-6. Auch in der Handschrift des Reichsarchivs im Haag, beginnt aber erst mit Vers 59, hat dagegen am Ende 6 Verse mehr, siehe Haupt Zeitschrift 1, 262. 263. 70 I. «PROKELS». 9 352. 88 Verse. Mone Nr. 385. H. H. "Wat dat trouwe is. Ter ere vanbare dies mit nicht wilde hat ende ich seuert haer wel an. Gedicht. Serrure Vaderl. Museum 1, $44 — 847- 353. 88 Verse in Sztü. Sjonben. Mone Nr. 119. H. H. Das gute Weib. Tgoede wijf naeet den geedet man, ende de goede man maakt tgoede wijf nec Gedicht. Willems Belg. Museum 10, 12—64. 354. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 112 Verse. Mit Willem's Namen. Van goeden gedachten. Tot een reis waert ik gevant, voor dat paeschen quam in tijnt, mit siecten die mit dede wee etc. Nr. 111 in der BrüSS., Nr. 112 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 355. 1922 Verse. Gebed über die Hebe. Trouwe, die werken eischt in maanen, doet dat ie die Met wil beginen haar teren, de welke ik zachte stach etc Gedruckt in der Sammlung der Vlaamsche Bibliophilen: Oudv. Liederen enz. 1849. W. 314—380. 356. Sproke von Willem vast Hildegaersberch. 66 Verse. Ohne Willem's Namen. N. B. een notabel van een hond Twas een hond al hier te voren, die had een goot man verleid u Nr. 34 in der BrüSS., Nr. 15 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 357. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 233 Verse. Ohne Willem's Namen. Van twijfel. Twijfel heef je met zo besteed, dat je met oude noch met jonge, niet en waar ten besten zan. II. Sprookje. 71 Nr. 22 in de Brussel. Nr. 13 in de Haag. Hel Vgl. Jonckbloet B, 420 % 358. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 164 Verse. Ohne Willem's Namea. Van de vrouwen die baar eiken wachtte. Van allen wonder dat wij al legen of geboren vertreden in het gemeen zot. Nr. 105 in de Brussel., Nr. 10 in de Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. % 359. 105 Verse. Van de gratie gods ons heeren so zoude ik je gaar leven leren goede punten in je leven een h Gedicht na een Twijger Hs. in: Mittelniederländische Gedichte herausg. von H. A. Keller (Festprogr. 1861.) B. 33—36. % 360. 1138 Verse. Beatrijs. Van dichten komt met je beste: die leden raden met dat ik laat ende mijn sin niet en vertuur 't Na een Haagsche Hs.: Beatrijs, een sprookje uit de XIII eeuw, uitgegeven en opgehelderd door W. J. A. Jonckbloet 's Gravenhage, Schrikkel 1841. (XII. 74 Seiten) Vgl. Jonckbloet 2, 265—271. % 361. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 78 Verse. Ohne Willem's Namen. Van drie bloemen. Van drie bloemen hoorde ik gebewaard al daar de mensche in zijn leven dagen veel gelukkigheid mach af komen u Nr. 81 in de Brussel., Nr. 13 in de Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. % 362. Eerste grijpelijk 64 Verse in 8 Strofen. Mone Nr. 132. H. H. Wegen schaarse inhoud werd meer geschrapt. Van een rijke dame. 72 SPROKJE. Van een rijke dame wilde ik zingen, te Brussel geviel in de winter w Gedicht 2 Strofen bij Mone. % 363. 84 Verse. Mone Nr. 128. C. H. Van een ridder die zijn zoon leerde. "Yan enen here hoordic ghevangend, die hem in de wapenen placht te zieleigen strophen." "Sproke van Willem van Hildegaersberch. 144 Verse. Met Willem's Namen. Van ja en neen. Yan hem tweekwil ik ghevangen, die ter wereld zijn verscheiden en altijd male van ander jagten." "Sproke van Willem van Hildegaersberch. 234 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den monic. Vaste houd voor misschien, die staat te prijzen als in een, want sie mit vrees is verselt." "192 Verse. Traum von Frau Redene und ihrem Rath wider die falschen Zungen." "36 Verse. Liebemoth. Wen US, warum doestu dat, dat ghi hem zit also wreed?" "139 Verse. Lob eines tugendhaften Weibes. Vier elementen zijn op aarde, daarvan god met rijkere werden die edele menschheid heeft geshach." "Sproke van Jan Crabbe van Brussel. 128 Verse. De clage van den hertog Wenselijn van Brabant. Vier leugens klagen als te samen, die waren gedragen teen re dracht, zij hebben verloren vader, moeder, kinderen." "326 Verse. Van twee geselingen, die elk voor anderen sterven wilden." Voor al dat in de wereld gaat, niet, geloof ik, des, voor recht, jonstelike trouwe, etc. 372. Sproke von Willem van Hildegaersberg. 304 Verse. Ohne Willem's Namen. Van de rekeningshandelingen. Voor waar de eindrekening, dat zijn twee zaken, zonderling, Nr. 59 in der Brussel, Nr. 73 in der Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 441. 373. 20 Verse. Lebensregeln. Vriend, zijt uop uw hoeden altijd, etc. B. H. Nr. 1365. 374. 274 Verse. Een goed voorbeeld. Vriend ter nood, is altijd goed, etc. Kaatsbergen 1, XLIX. 375. 58 Verse. Van der loose vrouw (eigentlich wie twee vrienden een vrouw liepen). Waar natuur twee herten vechten, etc. Hs. des Reichsarchivs in den Haag, Haupt Zeitschrift 1, 266. 376. Sproke von Willem van Hildegaersberg, 203 Verse. Ohne Willem's Namen. Van mier. Waar om zouden wij truren, etc. Nr. 72 in der Brussel, Nr. 16 in der Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 4U. 377. 16 Verse. Hij is dood, die koning. Waar zijn zijn vogels en zijn honden, etc. Gedruckt in den Verslagen en Berichten der Vereeniging 5. jaargang, blz. 39. 378. 36 Verse. Preis einer Frau, Waarlijk met is een vrouw liever dan mijnszelfs lijf, etc. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 231. 379. Sproke. 40 Verse. Lob einer tugendhaften Frau. Waerlich salich, 't is een wijf, die als should haar lichaam te Haag. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 232. 380. Sproke van Jac. van Maerlant. 42 13zeilige Strophen. LL. H. Die clauseles van de bible. Waar dat met Maria aan, met een besmetten monde prijsdicht gemeend suverhede. Gedr. in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden, 5. deel 2. stuk bl. 68—83. Vgl. Jonckbloet 3, 148 — 150. II. «antoKEJT. 75 381. Sproke van Willem van Hildegaersbergen. 150 Verse. Ohne Wilhelm Namen. Van drieën aan staat van heiten. Wat die wise vroede raden, dat men sal niet versmaden. Nr. 23 in der Brussel, Nr. 44 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 420. 382. 80 Verse. Mone Nr. 425. H. H. Hoe vrees ik, valsheid en recht die wereld verkeren. Wat hulpen vele inwerk woorden, die wij den heren brengen voort. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 90 — 92. 383. Sproke van Willem van Hildegaersbergen. 266 Verse. Ohne Wilhelm Namen. Van den vier kussen. Wat ik dicht of begon, veel is nu van hart van sin. Nr. 102 in der Brussel, Nr. 106 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. 384. Sproke van Willem van Hildegaersbergen. 301 Verse. Ohne Wilhelm Namen. Opt voorsien. Wat ik dicht of wat ik maak, dat staat te straffen of te lakken. Nr. 115 in der Brussel, und Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435. 385. 64 Verse. Mone Nr. 404. H. H. Een tafelronde. Wat mannen die sins leven is goed, en dan heven vriendschap moet. Gedruckt Willems Belg. Museum 5, 256—258. 386. Sproke van Jacob van Maerlant. 46 13zeilige Strophen. LL. H. Een disputatie van onser vrouwen en van den heiligen kruik. Wat mochte Maria zeggen daar, daar sa gemaakt met bittersch suiker baren zoon hangt? Gedicht naar de C.H. in Kausler's Denkmälern 2, 677-698. Er zijn alleen 595 Verse, omdat aan de 43. Strof 3 fehlen. Naar een ander exemplaar in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden 5, deel 2, stuk blad 17-46. Vergelijk Jonckbloet 3, 143-148. 387. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 188 Verse. Ohne Willem's Namen. Van sterven. Wat wil ik dichten of beginnen? die willen waarheid zouden minnen te Nr. 28 in de Haag. Hs. Vergelijk Jonckbloet, 3, 417. 388. Sproke van Augustynken. 178 Verse. Mone Nr. 402. H. H. De burcht van Vrouwenrijck, die Augustijnken maakte. Wel behaag het een genoegen in de mens, maar 't is ondocht daar hem behaag het af geschreven uit Gedicht Blommaert's Oude Gedichten 3, 144-146. Ook in de Haag. Hs. Nr. 721 (woraus hier de begin) Haupt Zeitschrift 1, 257. Vergelijk Jonckbloet 3, 402. 389. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 160 Verse. Ohne Willem's Namen. Van de geboorte van Christus. Wil ik allen vrolijk zijn, ons is een eenk licht aan ons ende een zalig dag bedacht uit Nr. 15 in de Brussel. Nr. 37 in de Haag. Hs. Vergelijk Jonckbloet 3, 419. 390. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 159 Verse. Met Willem's Namen. Van dwaling. Waar dat buiten de pade gaat, die keer te tijd, dat is mijn raad, eerst hie yet te verre dwaalt. Nr. 39 in de Brussel. Nr. 56 in de Haag. Hs. Vergelijk Jonckbloet 3, 422. Wie dat dichtens wil handelen, die moet menig dingen visieren, des anderen luchtledig staan. Nr. 41 in Brussel, Nr. 58 in Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 423. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 102 Verse, Ohne Willem's Namen. Van den gesellen die om zilden. Wie dat varen wil ter see, die zal zijn zeil, mast en i'ee, ende al zijn ghetouwen bezorgen. Nr. 11 in Brussel, Nr. 35 in Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 418. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 286 Verse, Mit Willem's Namen. Van den figuren van menschen. Wie subtiliteit binnen heeft, ende zijn genoegen dan daarvoor geven. Nr. 78 in Brussel, Nr. 87 in Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 148 Verse, Mit Willem's Namen. Van gheduchtigheid. Wie wel vordacht in zijn leven, hoe rijke loon dat god zal geven den genen die die boosheid laten. Nr. 30 in Brussel, Nr. 50 in Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 140 Verse, Ohne Willem's Namen. Dat elk zijn meerderen ontsiet. Wien wij prizen dien of desen, wil een man getruwe wesen. Nr. 117 in Brussel und Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435. SPRproke. 288 Verse, Mone Nr. 114. H. H. Van twee kinderen die droevig huwelijk een sterke minne, een onverwacht dingen (Pyramus und Thisbe). Wilen een stuk hier te voren waren.ij. kinderen geboren. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 203 Verse, Ohne Willem's Namen. Wouden elk mit reden gaan te gronde, so zal dit meeste tijd in donder. Nr. 65 in Brussel Hs., Nr. 3 in Haag. Hs. Nar wick 117 Verse. 398. Sproke von Jacob van Oostvoren 1413. 267 Verse. Haupt Zeitschrift, 1, 266, 267. Die blaue Schute. Anfang fehlt. Gedruckt nach einer Handschrift des Reichsarchivs im Haag in Sebastian Brants Narrenschiff von F. Zamcke, Einleitung, S. LXVII. Lxxv. 399. Zwiegespräch zwischen Tinius und Opinius (Seele und Körper). Bruchstück in der Andererder Hs. 120 Veree, s. Het Taalverbond door 66inu:il en Heremans 1784. Geschiedenis enz. bl. 177. KEIMCHRONIKEN. 400. Reimchronik von Jacob van Maerlant. Voflendet 1270. 34881 Verse. Vader, zoon, heilige geest, enkel god sonder beginn. Quelle: Petrus Comestoris historia scholastica, die vier Evangelien und Josephus. Über die verschiedenen Handschriften und Fragmenten s. Mone Nr. 63 und Verslagen en Berichten der Vereeniging S. mg' (1846) bl. 15, 16. Vgl. Jonckbloet 3, 56—70. Isaac le Long beabsichtigte eine Ausgabe der Reimchronik, sie sollte mit 180 Kupfern verziert werden und 11 Gulden kosten. Er erließ eine Ankündigung, worin er mehrere Proben mittheilte: Rym-bybel; behelsende die Geschiedenissen des Alten und Neuen Testaments, door Jacob van Maerlant, voor de eerstemaal, volgens oude Handschriften, op Perkament en Papier geschreven, in't Licht gegeven, verhaalt en opgehecht, door Isaac le Long, t' Amsterdam 1781. 4*. 401. Reimchronik von Jac. van Maerlant, begonnen 1283. Spieghel historiale. Quelle: Viacatii Bellocensis Speculum historiale. Maerlant teufte sein Werk in vier Partien (81 Bücher). Davon sind bis jetzt noch vorhanden zwei vollständige Partien, die 1. und 3., und von der vierten nur Buch 1 — 3. So nach der ältesten datierten Handschrift vom Februar 1521, die ich früher besass, jetzt in der königl. Bibliothek zu Berlin, 8. Bibliothek Hofschatz. Es fehlt die ganze 2. Partie. Von diesen verloren gegangenen Stücken sind in neuerer Zeit einige Bruchstücke zum Vorschein gekommen: von der zweiten Partie hat Willems 218 Verse entdeckt und mitgeteilt in seinen Menglingen, bl. 467 — 476 und von dem 5. und 6. Buch der vierten Partie H. v. F. 186 Verse, gedruckt in Nieuwe Werken van de Maatschappij der N. L. te Leiden 1. deel 2. stuk, bl. 261 — 270. Über die Handschriften und Bruchstücke s. Mone Nr. 72 und Berichten en Verslagen der Vereeniging 3. jaarg. (1846) bl. 17. — Ein Bruchstück von 600 Versen (I. Partie 7. boek cap. 13 vers 26 — cap. 21 vers 29) ist mitgeteilt von H. Q. Janssen in Nieuwe Eeeks der Werken van de Maatschappij van N. L. te Leiden, 6. deel, bl. 137 — 155. Ein Bruchstück von ungefähr 500 Versen, gehörend zur I. Partie 7. boek cap. 90 — 99, ist neuerdings aufgefunden, s. darüber De Vries daselbst VII. deel 2. stuk, bl. 197. Ferner sind Bruchstücke zu der bereits gedruckten L. Partie von Joseph Diemer in der Universitäts-Bibliothek zu Graz aufgefunden und von ihm herausgegeben in seinen Kleinen Beiträgen zur älteren deutschen Sprache (Wien 1851) S. 77 — 97. Sie sind aus dem 2. Buche und zwar cap. 1 — 16, 18 — 24; zum 1. Buche gehören nur drei Verse: 108—110 des 53. cap. Gedr. nach der Hs. des ehem. kön. Instituts zu Amsterdam: Spiegel historiale, oft Bijbelchronijk van Jacob van Maerlant. Met aanteekeningen door Jac. Amoud Clignett en Jan Steenwinkel. 1. 2. deel. Leiden 1784. 1785. — 3. deel met aant. van Jan Steenwinkel. Uitgegeven door de tweede Klasse van het Holl. Instituut (Bilderdijk). Amsterdam 1812. — 1. deel. Uitg. De tweede klasse van het Koninklijk Nederlands Instituut, Amsterdam 1849. Dit laatste deel bevat nog: Spiegel historial van J. van Maerlant, Deel 4. Naar lezing door W.J.A. Jonckbloet. Deventer 1849. — J.H. Halbertsma, Aantekeningen op het IV. Deel van den Sp. Hist. enz. Amsterdam 1852. Gedrukt zijn demnach 1. deel: 1. partie 1 — 5. boek. 2. deel: 1. partie 6 — 8. boek. 3. deel: 3. partie 1 — 3. boek. 4. deel: 3. partie 4 — 6. boek. Met Becht zegt Jonckbloet: Slechts omstreeks de helft van het gehele handschrift is nu in vier delen uitgegeven; dit heeft meer dan zestig jaren gevorderd. Hoop ik dat het overige niet zo veel tijd behoeft om toegankelijk te worden voor de Studie van onze oude taal. Vgl. Jonckbloet 3, 86 — 100. Reimchroniek. Leven en Taten Jans I, Herzog von Brabant van Jan van Heurne. Verfasst waarschijnlijk 1293. Met der Vorrede 9540 Verse. Mohn Nr. 74. Den slag van Woeringen. Vrouw Margriet van Inghelant, die zeker het best van Brabant shertoghen Jans zoon Jan. Herausgegeben in der Collection der Chroniques Belges inédites, publiée par ordre du Gouvernement et par les soins de la Commission royale d'Histoire: Rymkronyk van Jan van Heurne betreffende den slag van Woeringen van het jaar 1288. Uitgave met ophelderings en aanteekeningen van J.F. Willems. Brussel 1836. 4°. (LXIX. 611 SS.) Daarbij hoort nog: Letter en geschiedkundige Aantekeningen op de Eymkronyk van Jan van Heurne enz. Nagelaten door wijlen Mr. Hendrik van Wyn, in leven Archivarius des Rijks; uitgave door W.J.A. Jonckbloet en A.W. Kroon. 's-Gravenhage 1840. 4°. (IV. 246 SS.) Vgl. Jonckbloet 3, 172 — 176. 403. Reimchronik. 13680 Verse. Geschichte von Holland bis zum J. 1305 von Melis Stoke. Begonnen unter Floris V. und geendigt im Beginn der Regierung von Willem HL (oder nach dem J. 1283 und vor dem J. 1317). Mone Nr. 75. Om dat ic niet en wil, dat mijn sin iet ligghe stille, en verderve met leedigeden. Handschriften, s. Vertoog over het aantal der Handschriften door Huydecoper gebruikt bij de uitgaaf der Rijmkroniek van Melis Stoke door J. A. Clignett. 's-Gravenhage 1825. 8 (25 SS.). Die Vorrede, 592 Verse, steht bei Willems bl. 329 — 345. Hor. Belg. P. I. ed. i. ß 82 ni. REICHCHRONIKEN. Ausgaben: 1. Hollandsche Rim-Kroniek Inhoudende de geschiedenis der Graven van Holland tot het Jaar M. CCC. V. Door eenen wiens naam noch onbekend is, voor 286. Jaren beschreven. Met een Voorrede des Edelen E. Jonkh. Jan van der Does enz. T' Amsterdam 1591. fol. (58 Blätter) Wiedergestellt mit einigen Zusätzen: 2. Hollandsche Rim-Kroniek enz. 's-Graven-Hage, Hillebrant Jacobsz. 1620. fol. s. Catalogus van de Bibl. der Maatsch. van N. L. te Leiden 1, 207. 3. Hollandsche Jaar-boeken of Rijmkroniek van Melis Stoke door C. van Alkemade. Leyden 1699. fol. 4. Rijmkroniek van Melis Stoke met historie-oudheid-en taalkundige aanmerkingen door B. Huydecoper. 1 — 3. deel. Te Leyden by Johannes le Mair 1772. Vgl. Jonckbloet 3, 176 — 188. 404. Reimchronik. Zeitgeschichte von 1248 — 1316 vom Pastor zu Velthem. 6 Bücher. Mone Nr. 76. Na des keisers Vrederijcs doot, die menighen brachte in pinen groot, so coos die paus Innocent «**) § Gedr. nach der Hs. der Univ. -Bibliothek zu Leiden: Spiegel Historiaal, of Rym- Spiegel; zynde de Nederlandsche Rym-Chronyk, van Lodewyk van Velthem enz. Getrouwelyk uytgegeven, volgens het oorspronklyke Handtschrift, op Perke- ment geschreeven, en met noodige verklaaringen opgeheldert, door Isaac le Long. T' Amsterdam 1727. fol. (483 Blätter) Ein Exemplar mit Clignett's Vergleichungen des Originals in der Maatsch. van N. L. te Leiden, s. Catalogus 1, 93. Specimen e literis neerlandicis, exhibens Ludovici de Velthem Chronici, quod inscribitur Speculum Historiale, librum III, de- *) Das 7. Bach enthält die Prophezeihungen Daniels, Merlins, der Hil- degard und des Abts Joachim und das 8. handelt vom Antichrist. **) Die Einleitung beginnt: Die vader, die al hevet ghemaect, dat in die werelt slaept ende waect %C III. RBDfCHRONIKBN. 88 nuo editum a Gull. Jos. Andrea Jonckbloet. Hagae Comitis 1840. 4*«. Von einer zweiten Hs. sind nur Bruchstücke zu Bonn vor- handen, verglichen von Jonckbloet mit der Leid. Hs. in Ver- slagen en Berigten der Vereeniging 3. jaarg. bl. 73 — 76. Von einer dritten Hs- fand Dr. Crecelius Bruchstilicke im Archiv zu Büdingen, wovon er mir Abschrift mittheilte, die dann De Vries herausgab in Nieuwe Reeks van Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 7. deel 2. stuk bl. 201—207. Bei Le Long B. L cap. 19. vers 40 — cap. 24. vers 51. Von einer, vielleicht vierten, Hs. finden sich Bruchstücke in der Kon. Bibliothek zu Berlin, bei Le Long B. II. cap. 51. 52. 53 und B. V. cap. 25. 26. 27. Der Verfasser, ein Brabanter, war 1304 Priester zu Sichem, 1313 Pastor zu Veltheih. Vgl. Jonckbloet 3, 188—210. 405. Reimchronik. 16318 Verse. Geschichte der Herzöge von Brabant bis zum J. 1350 von Jan de Clerc. 5 Bücher, davon das 1. — 4. und die ersten 900 Verse des 5. Buches wahrscheinlich 1305 vollendet wurden, die übrigen 4000 Verse des 5. Buches endigen mit dem J. 1350. Mone Nr. 78. Herausgegeben: De Brabantsche Jeesten, door Jan de Clerc, uitgegeven door J. F. Willems. Brüssel 1839. Dazu wurden später noch zwei Bücher hinzugefügt, worin die Geschichte Brabants bis zum J. 1440 fortgesetzt ist. Das 6. Buch, 1432 vollendet, wurde herausgegeben unter dem Titel: De Brabantsche Jeesten, of Rymkronyk van Brabant, uitg. door J. F. Willems. 2. deel. Brüssel 1843. Vgl. Jonckbloet 3, 210—212. 406. Reimchronik der Herzöge von Brabant und Wappen-gedichte. Mone Nr. 77. Letztere sind gedruckt in Willems Belgisch Museum 1, 291—296 aus van Hulthem's Hs. Nr. 195. Der Dichter nennt sich Gelre. 407. Reimchronik. Geschichte Eduards III. 1338 — 1340 von Jan de Clerc. 2018 Verse. Jan den derden Eduaert, koning van Engeland, hoe hij van über See ist kommen in meineinde Yprancrys te winnen ende hoe hij Doomic belacht. Sint dat ons here wilde wreken mensen sondens ende gebreken met water, als beschreven es. Bald nach dem Abzug des Königs Eduard III. musste Jan dieses Gedicht verfasst haben, er gedenkt dessen schon im 5. Buche seiner Jeesten, das um 1349 vollendet wurde. Dort sagt er, Ausgabe von Willems 1, 554. Diet al wil weten vore ende nae, ic rade hem dat hij ten boeken gaa daer ic dhistorie altemaal in hebbe gheset redenlic wale. Der Verfasser der Jeesten und dieses Gedichts ist also ein und derselbe. In letztem gedenkt er auch noch seines Wohnorts: 104. Nu so mag ich hören, all bloot Degin van dieser historien Also ich in meine Erinnerung Well habe onthouden, dass Als Antwerpen in die Stadt, Daer ich wohne als ich zuhaus bin. Willems hat dieses Gedicht aus einer Großen Daler Handschrift des 15. Jahrhunderts mit Benutzung der Afflighemer Handschrift der Brabantischen Jeesten herausgegeben im Belgisch Museum 4, 302 - 367. Auch unter dem besondere Titel: Van den derden Edewaert, koning van Engeland. Rymkronyk geschrieben um das Jahr 1347, durch Jan de Klerk van Antwerpen, und ausgegeben mit Anmerkungen durch J. F. Wilhelms. Gent 1840. Vgl. Jonckbloet 3, 212. 408. Bruchstück. 193 Verse. Schlacht von Crecy. Gedr. Belgisch Museum 8, 254-260. 409. Reimchronik. 368 Verse. III. REIMCHRONIKEN. 85 Die Korte chronik van Brabant. Het is goed gesproken van den vroeden, van den wijzen ende van den goedken u Geht bis zum Jahr 1322. Gedr. nach der Kluit'schen Handschrift in Blommaert Oudfl. Gedichten 1, 84-90. Steht auch in H. H. Mone Nr. 79 aber nur 352 Verse. Die Varianten daraus bei Blommaert. 410. Reimchronik von Flandern vom Jahr 792 - 1404. 10569 Verse. Mone Nr. 83. C. H. Als men schreef willen ere Dincamatioen van onsen here u Gedr. Eduard Caeser, Denkmäler altniederländischer Sprache und Literatur 1. Bd. (Tub. 1840) S. 1-353. Vgl. Jonckbloet 3, 213. 411. 18 Bruchstücke aus der römischen Geschichte. 8 Pflichtblätter der Brüsseler Bibl, gedr. in Mone Anzeiger 5, 345 - 351. 412. Kleine Bilderbibel, 15. Jahrhundert. 0 Maria, werde reine maagd, glorioos coneghinne fine. 52 Strophen, jede von 13 Versen, als Auslegung von ebensoviel Federzeichnungen, lauter Darstellungen aus der biblischen Geschichte. Am Ende unter der Abbildung des Himmels noch ein Lobgesang von 37 Versen. Aus dem 15. Jahrbuch, näher beschrieben von Lambin im Belgischen Museum 3, 276-285. Mitgeteilt sind Bild 1 und 52 und Str. 1. 11. 19. 35. 52 und der Lobgesang. LEGENDEN. 413. Das Geschlecht unserer lieben Frau. Bruchstück. 62 Verse in der Audenaerder Hs. s. Willems Belg. Museum 3, 204. 414. 36 Wundergeschichten von Jac. van Maerlant. De miracle van onser vrouwen. Vrouwe, moeder aller vrouwen, fontaine van ons behoud, precieus boven allen goud. Ein besonderes Werk, dann aber auch ein Teil des Spiegels historial 1. partie 7. boek cap. 56 - 91 (bei Vincentius üb. Un. cap. 81 sqq.) Diese lateinischen Legenden sind früh schon gesammelt und auch in andere Sprachen übersetzt worden; so, z. B. 21 in Mone, Nouveau recueil de fabliaux et contes inédits T. 1., s. darüber Gott. gel. Anzeigen 1825. S. 707. 708. Vgl. Jonckbloet 3, 82-86. 415. Das Leben Christi. 4939 Verse. Dicke geschiedenis ... Herausgegeben nach einer Handschrift vom J. 1438: Vanden levene ons heeren. Een Rijmwerk uit de Middeleeuwen. Naar een Handschrift der xv eeuw uitgegeven door P. J. Vermeulen. Utrecht, van der Maes. 1843. Bruchstücke einer älteren und besseren Handschrift wurden zu Audenaerde entdeckt (Belg. Museum 3, 209) und später durch Van der Meersch mitgeteilt, 382 Verse, in Het Verbond door Genard en Heremans 1854. Geschiedenis enz. bl. 180 - 205. Bruchstücke anderer Handschriften hat nachgewiesen Jonckbloet 2, 251. Anmerk. Vgl. Jonckbloet 2, 251 - 259. 416. Leben Christi, behandelt als Traum in der Form eines sittlichen Romans, 1358 verfasst. Gegen 12000 Verse. Mone Xr. 348. Onder meer andere soete parabelen, die men qualific mochte verabelen voor Hulth. Hs. Nr. 96. Bibliotheca Hulthem. 6, 53. % 417. Leiden Christi mit einem Prologe. 932 Verse. Hie nae begint die passie ons liefs heren, als sie beschreven is van den vier evangelisten. Op een tijt schiedet hier te voren, dat Jesus zeide tot zijn vercoren: na twee dagen zullen zijn die dag u Gedr. nach einer Tübinger Hs. in einem Festprogramm von Keller: Mittelniederländische Gedichte herausg. von Heinrich Adelbert von Keller (Tübingen 1851. 4*) S. 6 — 32. % 418. Kreuzigung. 28 Verse. Dat cruce ons heren was gevonden van vrou Helena als ik las. PpHs. 15. Jahrh. in der Stadtbibl. zu Nymegen. % 419. Vom heiligen Kreuze. 780 Verse. Het boek van den houten of de drie geberden. Van den houten, daar aan versterf der macht sone om ons bederf, heb ik gelezen hoe dat gewijst. Naar een lat. Quelle, s. Tideman Inleid. bl. XIII. Früher galt Maerlant altijd voor Verfasser, wofür zich weiter kein Grund zeigt. Deze blokken stukken weigen zich sterk van Vermeulen's tekst. Vander Meersch zoekt dit zo te verklaren: "Zo als het gewoonlijk ging, moest elk kopist, die van aard doorgaans wat rymelaar was, het stuk dat hij afschreef verbeteren, en daardoor verdween allengs het eigenaardige der oorspronklijkheid." Een behaupting, die zwar reeds, maar onwaar is! IV. LEGBNDEN. voorbringen laat, als dat op een oud drukte zijn naam staat. Gedr. in den Werken der Vereeniging: De boek van den Houte, door Jacob van Maerlant. Uitgegeven door J. Tideman. Leiden 1844. In de Einleitung naderen Nachrichten über die Handschriften und alten Drucke so wie über das niederd. Gedicht gleiches Inhalts. Vgl. Jonckbloet 3, 107 — 111. Mone Nr. 92. H. H. % 420. Vom heiligen Kreuze. 64 vierzijlige Strophen. Seth, lieve zoon, wilt u verstaan, toten paradis so sult ghi gaen. Alter Druck mit Holzschnitten: Culemborch 1483. 4. Januar Veldener. Abgedruckt in Bibliotheca Spenceriana by Thomas Frognall Dibdin Vol. III. p. 350—377. 421. Legende. 758 Verse. Vom heiligen Kretize. Om die reden es vergheten ende luttel liedet zijn die weten, hoe theilighe cruce quam te Breda te. Gedruckt nach einer Hs. in C. R. Hermans, Bijdragen tot de geschiedenis enz. der Provincie Noord-Brabant 2. deel ('s Hertogenbosch 1845) bl. 297 — 322. Früher nach einer schlechten Abschrift in C. R. Hermans, Geschiedkundig Mengelwerk 2. deel 1841. bl. 213 — 242. Nach Vers 557 müsste das Gedicht um 1457 verfasst sein, die Sprache ist jedoch älter. Wahrscheinlich hat ein späterer Dichter ein altes Gedicht umgearbeitet und mit allerlei Zuthaten versehen. 422. Leben der Väter in der Einöde. Bruchstück. 645 Verse. Grosses Papierblatt mit 8 Spalten im Besitz des Herrn Charles Ruelens, attaché à la Bibliothèque royale de Bruxelles. Die Utrechter Hs. vom J. 1438, die ersten 567 Verse enthaltend, ist gedruckt in Vanden levene ons heren, uitg. door Vermeulen, bl. 169 — 188. Wurde wohl deshalb in den Verslagen en Berichten der Vereeniging mit der Bemerkung versehen: "Vermoedelijk een feus literaria." IV. LBGBHDBir. 89 Van abt Silvane. bdjj. Als Silvaen was in ghebare eens iof hem die siele uutware geht bis Van den heiligen Pachomius (Pachomii). Ixx. 423. Leben der Heiligen. 4282 Verse. Mone Nr. 69. Der historien bloeme. Deze historie, dit heilige werke, dichtte willen een clerc en bidt den lesere dat hij noeme in dietsche der historien bloeme. De inhoud van zijn werke, geeft de Vf. Vers 51—60 also zelf aan: Nu seldi merken een maniere, dat derre boeken es vier, daar dit werk in es beschreven. Dierste es der apostelen leven; om dat zij in het begin waren verkozen, sette zij in het begin hier voren; dan de stijn die martelaren; derde de confessoren scharen; vierde van magden en van vrouwen, die goed navolgen in trouwen. Herausgegeven door A. C. Oudemans in Alberdingk Thijm, De Dietsche Warande, 1. jaarg. (1855) bl. 141 — 161, 327 — 361, 533—550. 2. jaarg. bl. 123 — 158, 179 — 194, 470—486. Passional. 475 Verse. Bruchstück: Cap. XLIII— LH vollständig, van Cap. XLII der Schluss, van Cap. LIII der Anfang. Van Sinte Menuse van Carthago. XLIJJ. Te Gallen waart waarheid, waarde ook gesant om gods wet te doen bekend. Gedr. Willems Belg. Museum 9, 418—434. Dazu gehören wahrscheinlich auch die Frankf. Bruchstücke, 155 Verse, gedruckt in den Verslagen en Berichten der Vereniging 3. jaarg. bl. 66 — 71. St. Agatha. LBGBHDBN. Bruchstück von 660 Versen in der Audenaerder Hs. Belgisch Museum 3, 210. St. Amand van Gillis de Wevel. 12450 Verse. Mone Nr. 66. Na dat ons here was geboren, jende men schreef, nu wilt u horen. De dichter noemt zich in een nummerspeld en voltooide zijn gedicht te Brugge, 27. Januari 1367. Herausgegeben von Phil. Blommaert voor de Maatschap van de Vlaamse Bibliophilen te Gent, 1. serie nr. 4 onder de titel: Leven van Sinte Amand, Patroon der Nederlanden, dichtstuk der XIV. eeuw. Gent 1842. 1843. Vgl. Jonckbloet 3, 468—473. Barlaam en Josaphat. Vier Bruchstücke, in het geheel 774 Verse. Herausgegeben von M. de Vries in der Jager's Taalkundige Magazijn 4, 20–49. Vgl. Jonckbloet 2, 443–446. 428. St. Brand an. 2284 Verse. Mone Nr. 70, 1. C. H. van sinte Brandane. Nu vemeemt hoe over lank een here was in lerlant, die sach menich gods tekijn &c Gedr. Blommaert Oudvlt. Gedichten 2, 3 — 28. Ein anderer Text in H. H. Mone Nr. 70, 2. Das erste Blatt fehlt, jetzt nur noch Vers 323 — 2198. Gedr. Blommaert Oudvlt. Gedichten 1, 100 — 120. Vgl. Jonckbloet 1, 402 — 414. 429. St. Catharina. Bruchstück von 120 Versen in der Audenaerder Hs. Wilhelms Belg. Museum 3, 203. 430. St. Christina vom Minderbruder Gheraert. 1949 Verse nach dem Latein, des Thomas Cantipratensis 1232. Leven van Sinte Christina. Die vader die euwelec es sonder begijn, daer alle dinghe euvelijk zijn in te Bruder Gheraert nennt sich V. 65: ic broeder Gheraert een minderbroeder. Das letzte Blatt der Hs. ist verloren gegangen. Gedruckt: Leven van Sinte Christina de wonderbare, in oud-dietsechte rijmen, naar een perkamenten handschrift uit de XIVe of XVe eeuw, met inleiding, aantekeningen en andere bijvoegsels, Voor de eerstemaal uitgegeven door J. H. Bonnans. Gent 1850. (LXXI SS. Einleitung, 1i SS. Text, 591 SS. Anmerkingen, Register und Druckfehler.) Rec. von A. C. Oudemans in De Gids 1850. 2. D. bl. 114 — 123. Vgl. Jonckbloet 3, 477—487. 431. St. Christophorus. Bruchstück, erwähnt in Willems Belg. Museum, 276. 432. St. Clara von Jac. van Maerlant Die einzige Kunde davon wissen wir aus M.s Franciscus Verem 1781 S. Dese (Cläre) was in onze Here Fransoysen dochter met groter ere, en moeder van den armen vrouwen, die men mach besloten schouwen. die hare vite gherne hoorde, van mij vint zijn in dietscher woort. f 433. St. Eustachius. Bruchstück von 338 Versen in der Audenaerder Hs. Williams Belg. Museum 3, 203. 212. 213. 434. St. Franciscus von Jacob van Maerlant. 10548 Verse. Mone Nr. 65. Sinte Franciscus leven. Dese werelt treft ten ende, als mi dinct, met groter sehende, na dat ons die apostel seghet te M. verfasste dies Leben nach dem Latein des heil. Bonaventura, welches 1261 geschrieben wurde. Gedr. in den Werken der Vereeniging; Leven van Sint Franciscus, door Jacob van Maerlant. Uitgegeven door J. Tideman. Leiden 1848. (XII. 453 SS.) Vgl. Jonckbloet 3, 72—82. Bas dort erwähnte Bruchstück gehört zu einem anderen Gedichte. IV 4. LB6BNDBN. 435. St. Georg (Sint Jorijs). Bruchstück von 176 Versen, mitgetheilt von K. F. Stallaert in Het Taalverbond door Gennard en Heremans 1854. Geschiedenis enz. bl. 69 — 74. 436. St. Gertrud von Wilhelm van Hildegaersberch. 448 Verse. Mit Willem's Namen. Van sinte Ghertruden min. In soete van der meien tijt te Nr. 56 in der Brüsseler, Nr. 71 in der Haag. Hs. Gedruckt nach der Haag. Hs. in Glintef s Bijdragen bl. 392 — 411. Handschriftlich auch in H. H. Mone Nr. 101. Vgl. Jonckbloet 3, 427. 437. St. Justinus. Bruchstück, erwähnt in Willem's Belg. Museum 1, 276. 438. St. Lutgardis von Wilhelm van Afflighem. Wir wissen von diesem Gedichte weiter nichts als was Hendrik Goethals van Gent (Hendricus Gandavensis) in seiner Schrift De viris illustribus (aus der zweiten Hälfte des 13. Jahrh.) sagt: Wilhelmus, Monachus Afflighemiensis, et idem aliquando prior, vitam Dominae Lutgardis, a fratre Thomas (Gantipratanus) latine scriptam, convertit in teutonicum rhythmice, duobus sibi semper rhythmis consonantibus. Dictavit etiam latine quamdam materiam satis eleganter de quadam moniali Gisterciensis ordinis, quae Teutonice multa satis mirabilia scripserat de seipsa. Ein späteres Gedicht in drei Büchern, ebenfalls nach Thomas Gantipratanus, ursprünglich über 3400 Verse, soll eine Bearbeitung des vorigen sein und zwar durch denselben Bruder Gheraert, welcher das Leben der heil. Christina gereimt hat. S. Bormans, Sinte Christina, Inleid. bl. XIX. Die Handschrift, welche jetzt Bormans besitzt, ist sehr verstümmelt: es fehlen vom ersten Buche wenigstens 24 Blätter und mehrere aus der Mitte des zweiten, im Ganzen etwa 1300 Verse. Das letzte Kapitel des 1. Buches ist gedruckt bei Bormans, Aant bl. 177 — 180. 438. St. Margareta. 202 Verse, einem Passional angehörend. IV. LEOBRN. 98 Passion ende sware verdrietende dagen die reine Margarete Gedr. Willems, Belg. Museum 1, 277—283. 439. St. Maria Aegyptiaca, vom J. 1290. Bruchstück. 690 Verse. Am Ende: Dit was gehacht in goede kennerschaft M CG ende neghentech jaar tot Ename in den clooster daar. Audenaerder Hs., s. Willems Belg. Museum 3, 205. 440. St. Patricius. Van den wagenvier dat sente Patricius werd verkregen was. Bid alle dier jonge ende out, dat hij die zijn dood ant hout des cruces door pensen wille woud liden u Nur 434 Verse des Anfanges, die ersten 364 prooemium, die übrigen: Van den ritter die in wagenvier ging. Quelle: wahrscheinlich le Pugatore Sint-Patriz von Marie de France. Herausg. von M. F. A. G. Campbell in den Verslagen en Berichten uitg. door de Vereeniging 5, 12 — 26. Vgl. Jonckbloet 3, 475. 476. 441. Theophilus. 1854 Verse. Mone Nr. 71. H. H. Ene mooie miracle die ons vrouwe deed aan Theophilus ende een mooie exempel. Gode bidden dat hi mi sende tallen begrijn ge goede ende %c Herausg. von Phil. Blommaert: Theophilus, gedicht van de XIV. eeuw. Gevolgd door drie andere gedichten van hetzelfde tijdvak, uitg. door Phil. B. Gent, Duvivier 1836. bl. 1 — 53. Een nieuwe uitgave bereidt Blommaert voor en wordt zij der tweede uitgave van de 1. Theil van zijn Oudvlaamse Gedichten toegevoegen. Over de Sage van Theophilus en de verschillende bewerkingen zie Emil Sommer De Theophili cum diabolo foedere. Berol. 1844. v. d. Hagen Gesammtabenteuer 3. Bd. S. CLXVI — CLXXX. Grimm Myth. 2. Ausg. S. 969. Vgl. Jonckbloet 3, 446. 447. IV. LEHRGEDICHTE. St. Werner. Bruchstück van 132 Versen in de Audenaerdse Hs. Wilhelm Belg. Museum 3, 204. LEHRGEDICHTE. Eerste Zwiegespräch zwischen Martin en Jacob, van Jacob van Maerlant, 75 13zeilige Strophen. Mone Nr. 532. Wapene Martijn of der eerste Martijn. Wapene, Martijn, hoe gaat Salt gaan? Sal deze wereld lang staan in die krachtige liefde %c Gedrukt naar de C. H. in Kausler's Denkmäler 2, 611 — 646. 75 Strophen, maar alleen 969 Verse. Naar de Zutphense Hs., metgegeven door Staring van den Willeborough met inleiding en anmerkingen door Siegenbeek in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden 3. deel 2. stuk bl. 81 — 225. Het Heidelberger Bruchstück: Str. 39—67 (368 Verse, sommige verstümmelt) in Mone's Anzeiger 7, 244 — 252; vgl. Mone Nr. 532, 5. Staat ook in Heber's Hs., Mone Nr. 532, 3. Een oude Antwerpener Druck van het jaar 1496 in de Kon. Bibl. in 's-Gravenhage: Dit Is Wapene Martijn. Amm Ende: Hier es voleyndt. Eil mg groter diligenccien ghecorrigeert een seer notabel en profitelic boekenken gemaeet byden groten philosophen ende poeten Jacop van meerlant Gheprendt in die Stadt van Hatwerpen. Indie camerstraat naest den gulden eenhoren. Bij mi Hendrick die lettersnider Anno M.CCCC.Xcvi., den, xxviii. dach in augustus. (44 Blätter in S; vgl. Holtrop, Catalogus libr. saec. xv. impr. P. 1. Nr. 229.) Es sind darin die drei verschiedenen Martine: 1. Wapene Martijn, hoe salt gaan? Sal dese wereld lang staan u 2. Martijn, slaapstuur? Slaap dijn sin? Sprek! Heb jij geen spreken in? 3. Ik manne mannen metten wijven, die dit dicht lesen of schrijven. Zweites Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob, von Jacob van Maerlant, 26 13zeile. Strophen. Wapene Martijn Forsetzung oder ander Martijn. Martijn, slaapstuur? Slaap dijn sin? Sprek! Heb jij geen spreken in? Duc dinges met al verdorren te Gedr. nach der C. H. in Kausler's Denkmälern 2, 647 — 659. Nach einer Haager Hs. durch Siegenbeek in Nieuwe Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 5. deel 2. stuk (Dordr. 1841) bl. 131 — 148. Steht auch in Heber's Hs., Mone Nr. 532, 3. Das Heidelb. Bruchstück: Str. 25 und 26 in Mone Anzeiger 7, 252. 253. Über den ersten und zweiten Martin vgl. Jonckbloet 3, 112 Drittes Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob, oder von der Dreinigkeit, von Jacob van Maerlant, 39 13zeile. Strophe (clauselen, wie sie in der Heber'schen Hs. heissen). Van der drievoudigheid. Ik manne mannen metten wijven die dit lesen seien oft schrijven upten hoogsten bou. Gedr. nach der C. H. in Kausler's Denkmälern 2, 661—676, 35 Strophen oder 455 Verse. Nach der sogen. Zutphener Hs. in G. J. Meijer Nalezingen 96 V. LEHRDGICHTE. Op het Leven van Jezus (Groningen 1838) bl. 123—142. 38 Str., die fehlende zwischen 36 und 37 in Jonckbloet Dietsche Doctrinale bl. XLUI. aus Serrure's Hs. Das Heidelberger Bruchstück: Str. L 2. 10—27, zum Teil verschüttelt, in Mone Anzeiger 7 (1838), 253—258. Steht auch in der Heberschen Hs., s. Mone Nr. 532, 3. Vgl. Jonckbloet 3, 139—142. Eine lateinische Übersetzung der drei ersten Wapene Martijn durch Jan Bukelare in Serrure Vaderl. Museum 1, 125—197; auch besonders erschienen unter dem Titel: Jacob van Maerlant's drie boeken van den Wapene Martijn, in het Latijn vertaald door Jan Bukelare, voor de eerste maal, naar het eenig bekende Handschrift, in het licht gegeven door C. P. Serrure. Gent 1855. 446. Viertes Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob van Jacob van Maerlant 1299. 47 19zeilige Strophen. De vierde Wapene Martijn. Jacop, die van Martene vant, heeft met gesonden een brand, die met heeft ontleedt. Heber's Hs., Mone Nr. 532, 3. Mone hield dies 4. Buch fälschlich für den verkehrten (umgekehrten) Martin. Diese Heber'sche Hs. ist jetzt im Besitz des Prof. Serrure zu Gent, wenn nämlich wahr ist, was der jüngere Serrure in seiner Geschiedenis der letterkunde in Vlaenderen bl. 184 sagt: "het vierde tot heden toe onuitgegevene Boek, waarvan nu eenig bekende Hs. in het bezit van den hoge Serrure bleef." Mone teilt nur die erste Strophe mit, C. A. Serrure bl. 186 auch die letzte, woraus wir erfahren, dass dies Gedicht 1299 verfasst wurde, also, wenn es von Maerlant ist, wohl das allerletzte des unermüdlichen Dichters war: In jaer onS heren dat was wer een min dan dertienhonderd jaar wert deze rime vonden van een die wel meneghen vaer doochde stille ende openbar met valschen ordonnen u 447. Zwiegespräch, Seitenstück zu Wapene Martyn, Bruchstück von 8 Zeilen. Strophen, wahrscheinlich ebenfalls von Jac. van Maerlant Mone Nr. 533, 2. De verkeerde Martijn. Wapene Martijn, hoe salt gaan, wil wi deze heren bestaan Gedruckt nach der Zutph. Hs. in Nieuwe Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 3. deel 2. stuk bl. 68 — 71. Vgl. über diesen "gegenhanger" Jonckbloet 3, 138. Anm. 448. Zwiegespräch. Bruchstück 241 Verse. Schale ende clerc. Herausg. von M. De Vries in den Nieuwe Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 6, 123—149. 157 — 183. 9 449. Zwiegespräch zwischen Bogier und Jan van Jan de Weert, 1867 Verse in 13zeilen. Strophen. Mone Nr. 534. C. H. 