title: Maandelijksche leerredenen, over verschillende onderwerpen
creator: None
text: En kap. VIII : 7. Leest, herleest en bepeinst die wet vooral in het licht van de zede leer des Evangelies, zult u barer geestelijke en veel winnende bekeningen te beter verstaan. Op dat voetspoor van toe vele wijzen en Godvrezende mannen, als welke de Nederlandse Hervormde Kerk het voorrecht heeft. 37 Te bad te nog steiger bezitten, en ook de Heer der fitfteen zul je dankbaar ogen bezit, kan ik nu gerust aanhouden, Telgen, de voortreffelijke uitbreiding der Wet in de Heidelbergs Catechismus te na te gaan en te bestuderen, als niet meer kunnen gepast uit het weldadige land bereiken, niele. Welke de Heer, die ook onze Wetgever is, de wet 200 bij jaar verhalend en scherpelijk laat prediken, ofschoon niemand, zelfs niet de allerheiligste diezelfde wetgever, honden kan. Vergelijkt daarbij uw vorige en tegenwoordige gedrag in deszelfs beginselen, bedoelingen en gevolgen. Denkt aan de overleggingen, niet gangen en schilhoeken van uw boze hart. Vraagt u zelf even gedacht af, probeert en onderzoekt: Wie was ik eertijdens en wie ben ik nu? Wat wil en werk ik, of besla ik ook onbewust de aarde? Als hoe dan wel ken ik God mij, en heb ik mijzelf naar Zijn Woord te beschonwen? Is mijn verstand reeds zooanig door Gods Woord en Zijnen. Geest verlicht, dat ik mi) zelven regt kenne? Is iilijn bart reeds vernieiiwd, zoodat ik inet geheel de Wet van God vereenigd en begeertg ben overeenkomstig daarmede , met naauwgezetheid en on- verbreekbare troow , nit dankbare liefde* in mij gewrocht« als de zekere vrucbt des geioofs üan Zijne genacle, Hem, mijnen Heer en Weldoener te dienen; en leef Ik dns wel tot verheerlijking van God in waren ootmoed en ongeveinsde Godzaligheid ? Heb ik al in Christof met niijn bart geloofd , en ben ik in flem voor God tegtvaardig, zoodat ik vrede met Hem heb? Heeft Cbristds al eene g^lalte inmq, en ben ikZijnen Geest deelachtig? Leeft en heerscht Hij door denzclven iii mi) t zoodat ik det me^t mij zelven idve , maar dien^ die voor iiiij gestofven is, en ik Hem hartelijk en ge- tronW beminn«? Heb ik das al voor hei behond roif-* Mr kotletijke en 0ttsterfeli)k6 <i€l gezotgd ? Btfvind iii Digitized by VjOOQ IC »I mi) wd op den regten weg , die t^n Hemel ieidi : n heb ik wei genoeg voor de eeuwigheid « soodat ik g^ wogen wordende« niet te ligt zai worden hevoBdea, rn ik met vrijmoedigheid den dag van Chhistds toe- komst kan inwachten/ flondt soii dagetijks i-ekenicf met n zelven « vooral b^ bij^ndere en voor n gcdeak« waardige gelegenbede» , b, v. bij d(^ herdenking tu genoten weldaden; belangiijke nitredding nit gevaarea liood ; bij de jaarsverwisscling en bi) bet verneinen eener doodstijdiiig nwer bekenden. -^ Lei ook op het gedrag van waarlijk Godvrachtigen, vooral nwer eigen en z^* lig gestorvene, Chbistc;« tut eer levende betrekkiogea, en aanschouwt den uitkomst hunner wandeling doorbet geloof en in de liefde « waarbij het gedrag des boosJoe* ners, die God noch keot noch eert» en wiena lot - fteker sijn eindelijk en eenwig lot« naar de leer dft Bijbels te verwachten, verbauend en gedncht zal Ter* •chillen , en u met afgrijzen van het kwaad nioet Trr< ▼ullen en aansporen , n!et zoo dwaas en onbedachtzaan als de laatste , maar wel zoo wijs en GodveiheerlijkeBd als de ecrstgenoenide te haadeien en banne voetstappei te drnkken » op^at gij ook eenmaal met hen in waai« heid moogt geluLjvig zijn. Vraagt ook uw vrijheid, die dat wel doen, volgens, indien zij welmeenend en getrouwe vrienden zijn, dat zij zo goed ja, en gebroken, die zij in uw zin, waarvoor zij wel en veelal beter in staat zijn dan wij zelve, bij tijd en wijze aan te detecteren. Dit is een icoon van een goed middel tot onderlinge oefening in zelfkennis; vooral, als gij getrouw genoeg zijt om ook hun deze weg aan te zien, en dat met wijze bedachtzaamheid en uit de echte Christelijke beginselen de zucht om elkander te lichten en te behouden, door het geschiedenis. De verwachting is verkrijigd, ordentelijk verhoogd, wordt zulks dringend verlangd. En of het goede doel ook daardoor niet bevorderd wordt? Mensen, gy zelf niet? — Als ik het onbetamelijke en ongevoelvolle van het gedenken deze zelfkennis hoor, nu bij de zo vele voorhanden middelen ter verrijkinging derzelfde inzicht, dan ja, is het te betreuren, zei misschien iemand van u? Dat ik niet meeval belangstelling in, en nog zo onverschillig ben om tent de zelfkennis. Ik moest mij althans meer en beter kennen, en daarom meer vorderingen maken. Wellicht, zegt een ander, eenige raad ben ik met mijzelf wel bekend geworden, maar ik vrees of mijn kennis wel de juiste is, waaruit kan ik het weten dat zij dat is? Ik antwoord: het is te betreuren, wel en misschien elk, die met den eerstgenoemden gelijk is, zal dit in traagheid, hoe eerder des te beter doen, dat men ditzelfde als zulk een onverschillige zaak aanziet en daarom in deze zo weinig belang stelt; want van hoe veel goeds berooft men daardoor zichzelf en anderen? Gelijk het ook schadelijk, zelfs verderfelijk is, wanneer wij ons niet juist en grondig kennen, of stilstand op den weg van zelfkennis, daar stilstand ook hier achteruilgaan is, en zaken stellig een afkeurlijke losheid om tent onze zelfkenmerken openbaart, en een te verdedigen verwaarlozing van hetgeen door Goddienstig invloed, welken Hij gaarne en mild op het gebied schenkt, wil, tot ons waar en bestendig heil zou kunnen strekken. Weshalve het toenemen in zelfkennis met aandrang kan worden aangeprezen. Vooral ook, omdat wij door meer toenemend ook meer vatbaar worden voor het nut van uw zo even geschetste, en rondom ons meer zegen zijlen verspreiden. En wat nü den laatste geaagde betreft, ik antwoordde hem: als gij belang stelt in uw heil, verwondert het mij niet, als ook niet zou ik je waarschijnlijk met jezelf bedrogen willen aanlopen. Het is een uitgeleende vraag: waaraan kan ik volgen dat mijn zelfvertrouwen de waarheid is? ter beantwoording op de mijne geeft. Zeg ook, ik zeg u, dat uw keuze, om de waarheid te volgen, behoort overeen te komen met en gegrond te zijn op het eigen en onfeilbare woord des Heeren, naar hetwelke wij allen eeuwelmalen geoordeeld worden; En als een tweede kenmerk dient, dat de u voorgestelde troosten moeten dragen en te genieten geven; zij moeten ons werkzaam maken met ons zelf en tegen anderen gelijk het ons betaamt. Zonder dat, gelooft men, is zij niet tot zaligheid leidende, en kan zij nooit tot eer van God loopen. Dan zon zij, op zijn best genomen, het gevolg van eener Verstandelijke overreding zijn en geen opwekking van het hart. Zegt gij, daarvoor ben ik juist berekend, want mijn eerbied voor God is zoo gering en zooveel van het opgenoemde nut, hetwelk de regte zelfbekwaamheid heeft, onbreken mij. Gelukkig! dat gij dit bij tijds leert inzien; dat zal u vast niet lachen maar ernstig doen werkzaam zijn, zeker doen begeren om het ontbrekende in de regte weg te mogen verkrijgen? Als dat moet, zoo is het, anders toch zegt uw geweten u te blijten beschuldigen van niet te zijn en te doen, wat gij zijn en doen moet, en in des Heeren kracht te kunnen. En wat nu den trap en de mate van uw verootmoediging voor den Heere betreft, gij moet in deze bedachtzaam zijn, om van de een zijde niet te ontdekken, betoog de Heer aan u gegeven heeft, en gij daardoor hebt leren kennen en beoefenen; maar ook om de andere zijde niet te vergeten, en niet neder te zetten op het ontvangene, of te denken daaraan al genoeg te hebben, zonder toe te nemen en op te wassen in de kennis en de genade van onze Heer Jezus Christus, en dan ook in ware zelfbekwaamheid. Weet daarenboven, dat wij de afgelopen, geaardegaan, geaard een poging hadden, moesten steilen, en dus niet laten gaan, dat Hij ons just het recht had moeten leren en leiden naar al ons andere werk, heeft hij aandelen anderen gedaan. Hij is in zijn werking rijk en vrijs, en kent het best ieders begeerten, ook den stand waarin de betrekkingen waarin hij ons plaatste, en wil op goedgunstige manier naar een en ander schikken ter bereiking van zijn plan met ons, en met dat gevolg dat zijn naam daarbij en daardoor, bet een meest verbeeldingsvol wordt. En deze verbeeldingsvolheid zorgt voor zijn naams belang en moet zeker zijn, zodat het goed met elkaar gesteld en uw hart recht voor God is, natuurlijk bedoeld en toegelegd geworden? Is het ook niet de oprechte keus van een ware ziel, Hercules, in wie alleen gij al uw beiden beeld leeren zoeken en stellen, met al wat aan u is, nu aangetrokken en besluitend lief te hebben, en waarom het moegelijk, zonder enig gebrek te dienen, daarbij begrijpende: ook dat allen en daaronder voor al de uwe, Heren gewil transit verbeelden mogten, gelijk de engelen dat in de hemel doen en hij overwaardig is? Nooit hebt gij zeker ook berouw gehad, dat gij hem nu een band en hart aan de Heere gegeven; maar wel, en dit zelfs met innige smart, dat gij hem niet meer en beter lief hebt, en nu nog tegen uw wil de zonde te veel aankleeft, van welker verzoening gij zo graag wilt worden verlost te zijn? Is het ook niet daarom dat gij vaak verlangt ontbonden te willen zijn en vrijgemaakt van een lichamelijke verbinding met de zonde en van de dood, opdat gij met Christus zou kunnen gemeenschap maken, onafgebroken gemeenschap kunnen hebben, als voor een begerde het beste, en hem volmaakt zonder enig gebrek kunnen dienen met al de verloren door zijn bloed. In plaats van bedroefd te zijn, hebt gij reden tot dankbare blijdschap. Gevoelt allemaal dat de Heer is, die in u dat goede geverkt heeft; en dat hij u niet zal laten vallen wat zijn band begon. Zijn Geest bevestigd u in het geloof daaraan, en zijn ziel zal leven door blijdschap in God. Kog in 't licht; nieuw nooit mijn Christen! Die in waarheid God vreest en in Geillis, door de kracht Zijns Heilige Geest, uwe zaligheid zoekt, dat gij verachterd zijt van genade en uwe toewijding goed kan betalen. Nee. Maarweet en geloof veel eer, dat rijklijk eet, bewijst dat de Heer u nog onder zijn beïnvloeding leeft en Zijn werk in u voortzet, neen, niet in een voortvluchtige genade is geweken; wordt dan niet vergeten maar dankzegening voor uw welvarende weldoener. Hi) acht zulks, in 'Zijne wijsheid en liefde Toor n aoodig. Wie j:egt u, voor hoe vele verkeerdhcden Hij « in dien weg wil bcwaren; wat Hi) n al ivil af- en aanleeren en doen genieten? Is die kennis en bare toe- neming niet zal!g zelfs, en daarom begeerlijk voor uw bart, als gij door dezelve maar meer aan u zelven leert terloochend worden, van n zelven leert afi&ien , en al de gründen nwer hoop en verwachting voor dit en een YolgenJ leven, geheel en alleen, ootmoedigUjk in Gods genade in Cbr!stu$ leert zoeken en viiiden, en gij maar meer achter, en in de gemeeoschap met Hern nwen weg moogt bewandelcn t Zeker zal uvv hart meer door innige wederliefde verteederd en ^ij vatbaarder worden voor hooger male van zaiigheid , en hier reeds naanwer aan den Heer verbonden worden, meer nabij Hern bli)- ven en daardoor n gelnkkig gevoelen, als een heil- rijk tegengift tegen de zoo regtmatige drocfbcid uit toenemende zelfskennis geboren. Zoo znlt gij dan ook niet aan Gods genade en Zijn werk in u twijfelen, al« zoo het teg^n nwen wil in n overgebleven bederf der zonde, Hern niet konde en ook niet zal hinderen n te stellen, zoo als Hi| aanvankelijk beeft bewezen, tot ^n toonbeeld Zijner vrijmagtige en ontfermende liefde ia Christus, en voor eenwig zalig te maken. _ Bit woord , betwelk uw knecht door nwe halp , waar ▼oor bij U nederig dankt, ter nederschreef tcn dienste ^wer Kerk, zij U, 6 Heere 1 welgevallig; doe in het Digitized by VjOOjQIC * kloed van Cbristdi, en om Ztjnen wü Tertoeoiag trtr al het gebrekkige daarrtn • en gebroik htt ^ dooc da iuTloed Uws >(• G^estei , tea weftenlqkea en onTcrweU kel^ken segen voor yelen, opdat Uw naam, daaria m daardoor , Terheei Iqkt worde , nu en eenwiglijk ! Annl viaiir«: Psalm CXXXIX : 14. -^ Digitized by VjOOQ IC HET 60DSBESTUUR EU IHEDERIiüDS BEHOEFTE. L E £ R R E D E O ▼ E E Psalm XXXIII, v». 13~22* Be Meere mehnnwi iilt 4e« hemel » e« de^ alle Hieiuehen klnderen. HQ stet litt van syne Taste weonpl^aatse ep alle inirenen der aarde. UJ fermeert han aller harte $ hy let ep al hune irerken. Ben koiiinf werdt niei beheuden deor ee« groot heiri een held wordt nlet gered doer eroote kracht. Uet paard feilt ter OTerwinnlag , en hevrydt nlet door Kfjne groete sterkheld. Uet 9 de« Heeren ooge ts ever degenen, die Hem vreezeifty ep degenen» die ep syne gee« derUerenheld hopen. Om honne adele Tan den deed te redden 9 en om haar hy H leven te henden in den henger« 2c. Jaar, Nö. i. 5 Digitized by VjOOQIC 48 Klelo Terkaidt den Me«re i ■)! to •■<• hmipe en «mi «ehlld. Want ewi harte is Im Meai TerUyd » aai dat wy ap de« naaai Zyner heilii^lieid TertrovweM. Vwe caedertterealield t Meere I atf ever #■• i geiyk ala wy ep V hopea. I. Hei Toorgelezea gedeeltc Tan den 33«<«b Psalm leert OBS (1) welke OTertttigingen het gelooYig haite heeft van ie voorsienigheid Code« en (2) wal deze OTertniguigen in hei geloo^ig harte nilwerken. De Vooraienigheid Goda waaki overal ; werkl altqd ; ii de oppersle oorsaak van volstrekt alles; is eene open- haring van liefde roor degenen, die God vreeaen. Deae overlaigingen werken bq hem « die ze heeft : Genutkeid bq afhankelqkbeid; vtrhUfding mel onlzag; hope mel gebed« N^gens wordi ons in de H. S. eene Voorzie- nigheid Gods als een afgetrokken denkbeeld Toorgesleld » meer s^eeds de Voorzienige God in de eenheid en yoI« heid van Zijn wexen , in den aarl tn de krachl van Zijn Persoon. God, de Heilige, die (zie deze zelfde Psalm) recht en gerechtigheid lief heeft (va. 5) ; God, de Schepper, door wiens goedertierenheid de aarde vol is (vs. 6); God, de Almachtige, die de wateren der aarde als op eenen hoop vergadert, die den afgranden (den Oceaan) wat kamers onderhoudt (vs. 7). God, de Rector, die sprak en dat er, die gebiedt en laat staat er (vs. 8, 9); God, de raad eeuwigheid tot eeuwigheid. Zelfs wanneer een woord eert is en al Zijn werk genomen, mens raad en de gedachten van wiens hart bestaan van geslagen tot geslagen (vs. 4, 11). God, gedacht in de in Hern noodzakelijk, tegenover het dierlijk volstrekt Zijn werksaamheid, een al Zijne roofnachten; werksaamheid, waarin Hij onafgebroken als in zijn besluiten, beloften, dreigingen, gedachten ten overigens voorbeeld legt, en aan Zijne zelfgrijpbaarheid verheerlijkt; ziedaar de Voorzienigheid van God, die de Bijbel predikt; ziedaar wat Hij predikt boeren de magere vleugels van een schraauw wijze begeerte, een schraauw behulpzame natuur Godsleen. De Heere schouwt uit de hemel en ziet alle mensen, hinderen; Hij ziet uit van Zijne vaste woningplaats op alle inwoners der aarde. Het hoogste denkbeeld van God beantwoordt aan het: rust in de zin van afgezonderde ledigheid, maar van een werksaamheid naar alle zijden in volkomen kalmte; Gods zon is zien; Gods wezen reiken; Zijne ogen doorlopen de geheele aarde; en dat doorlopen is regeren. Hij regeert niet alleen de stoffelijke maar ook de zedelijke wereld. Hij formeert allen inwoners der aarde, het hart: Hij let op al hunne werken. Deskonings hart is in de band van dezen Oppersten Koning als een kettig, Hij neigt het tot al wat Hij wil (Spr. XXI: 1), Ik weet - O Heer! dat hij een mens is zijn weg niet is, het en is niet bij eenen man die wandelt, dat hij zijn tijden weg recht. (Jer. X: 23). II. (1). Lstnigenoten, in de geschiedenis van onze natie, de gebeurtenissen van den merkwaardigen dag, die in de loop van deze week voor de 31ste maand this jaar, op de kalender staat, de waarin de verwachtingen van het sedere den laatsten dank en bededag loopen, tot voor een week aan toe schriftelijk, de overtuigingen aangaande een Voorzienigen God, zowel als onze tekst deze prediking te versterken, of of dit volk leefden en krachtiger worden mochten! Digitized by VjOOQ IC (2). Die tijd, die irrigatie, die toekomst, die niet gedaan gaat, brengt wel geloofsbewijzing aan, een soort vertrouwen, als slechts door krachtige bewegingen ten gevolg van hartelijk gevoel voor dien Voorzienigen God geboren en ouderhouden wordt, of ook of dat gevoel bij onze natie moet bestaan, of meer en meer worden opgewekt! Het zij zo, deze gedachte die mij tot de laatste taak ongelogen en ook op die dagen bepaald hebben; en tot de volledige ontwikkeling God zegen geven. Het is de geschiedenis van een natie, dat over het algemeen geschikt is, de vertrouwensbetuigingen aan een voorzienigen God, zowel als onze tekst dien prediking te versterken. Het is de geschiedenis van een land aan den afloop der grote rivieren van ons werelddeel, door hart slaaf opgeworpen, en ter omhoog tegen de wateren der zee beveiligd; van een volk, klein en onzienlijk, hard vervolgd en meermaals vergeten; maar tegen de vergetelheid opgewassen, magtig geworden, eerbiedwaardig, op allerlei wijze zigtbaar gezegend. Wel dikmaals op den rand van het verderf gebracht, en al reeds bijna verloren, maar in het nachtelijke stormweer gered, behoeden en bewaard. Het is de geschiedenis van een land en van een volk, waar tegen de Volkeren wel meermaals een raad bedacht hebben, dien naar allen boek volgens God niet kon denken; dat het een tochtenbos op een heilige waarheid was, steeds om de waarheid willen vervolgen, uit alle hoeken van de wereld, een bolwerk van Zijn aangevallenen loog. Het is de geschiedenis van een land en van een volk, dat op de kennelijkste wijze Gods getrouwheid, walgend, en zorgvuldige liefde over de geonen, die hem volgen, en naar het ware leven, de geestelijke waarheid verlangen, onder de geestelijke stam van Jona. Digitized by VjOOQ IC Hoogst belaagd is het dit opzicht de dag, die in deze week Terzard is, en de diepe velen ather beleefd hebben. Op die dag, waarop zoveel ongekondige trossen, als heden in onze zorgen, nu aan het gebeuren zijn, gedurende zoveel tijden al deze telebezoeken Europa, op dit speciale standpunt, bleek het op de meest ingrijpende wijze, dat de Heer met den kern zelf in alle mensenlanden gezien wordt; dat de Heilige hun aller hart, dat Hij op deze manier kon aanwerken. Dat een koning niet behouden wordt, daar een groeiend heir; een held niet gered wordt, door grote kracht; dat een paard tot overwinning fel uit en door zijn grote kracht niet bemachtigd: toen gaf een leger aan 90,000 krijgers, een jonge lanschutterbrandende pan, een eerzucht, die gaandelijk onder vuur was, strijdend, steeds vechtend tegenover vele jaren Romeins, in zijn Staat betrokken, werden de kroon te bewaren voor een man als Napoleon, in een oorlog als die van Waterloo; toen de vreemden reeds niet meer dan de overwinning naar Parijs afgezonden, almost werden ingehaald, door dat rampzalige overschot aan een leger dat zegenaamd nederlaag niet loodachtig maar toonend kwam, en door een overweldiger die zijn rol had gespeeld. Toen niet onze landgenoten 2000 doden en 2000 gewonden met zijn bloed, den president betaalden, die God voor dat republiek op de vertrouwensband van het vaderland gesteld had, maar het leven gespaard werd, voor de 19de keer. Sedert die dag, als dit boek, waarin we een toespraak hadden, heeft het bij het velerlei leed dat Torst en Tolk aan doorgegaan den opmerkelijke wel quiet aan bewijzen aan een wakende, werkende, regel doende en genadig spaande Voorzienigheid ontbroken; en wat heeft betrekking op het laatste jaar, wat in deze niet geleerd, toen plaatsregens aan aanhoudend en vreeselijk, dat zij aan het eerste jaar na den Franschen oorlog herinnerden, een coen rampspoed schenen te allen aanbrengen als sedert dat jaar al was beleefd was. Ja de stok des broods van vele duizenden werd verbroken. Indien daar een winter was gekomen, ik sal niet zeggen als die volgende en streng, op welke dit regenjaar gevolgd was; een zodanige was misschien minder te verwachten; maar liever een winter, als wij die gewoonlijk in dit land doorbrengen; de vijanden zouden, — Ik spreek naar de mensch — niet lang overleven, niet te redden geweest. Hoe groot waren ook in het najaar de bekommerteden vele. Zeen het alsof slechts de onbekommerd blijven mogen. Maar hoe werden die bekommerteden beschaamd? Die uit den hemel schouwden alle menschenkinderen zagen in genade neder op zo vele duizenden armen en verarmde. De schatkamers van sneeuw en qua hieven gesloten, onge havens open, onze rivieren bevaarbaar. Een grote toevoer van levensmiddelen kwam tot de wachtende magazijnen; geen bedrijf behoefde om des waders wil stil te staan, ca de grond werd bezaaid en beschut in maanden, waarin anders nog menigmaal koos ondoorbreekbaar kort hem bedekt. En ofichola ook met dit alles nog veel armoede geleed is, is allen die God reeds kennen, en op Zijn goedertierenheid hopen, waren in de gelegenheid om te onderkennen, de letterlijke waarheid van dat woord dat Zijn oog op deze mensen is om Annes melen van de dood te redden, en aan hen bij het leven te behouden indem in Zijn genader. Oefen dat dan een boek deze cadebt herinneringen en verbazingen betreffende geloof in een wakende, werkende, kans tende, spaande en leggende Voorzienigheid, meer dan de Schrift die predikt, bij het Nederlandsche volk reed algemeen mogen worden, diep doordringend, krachtig werkend! Dat de godslasterlijke opvatting, die toch uitgewoon is, waarbij het geheel begrip van het Godsbestuur tot het denkbeeld van een onontbeerlijke medewerking en een bekrontenden zegen op menselijke pogingen beperkt wordt, plaats mag maken voor het gevoel van volkomen afhankelijkheid, in alle delen en op alle tijden; dat het starren op tweede oorzaaken mag opbouwen de gehele aard van vele onderdoden in te nemen, die daar menen dat zo goed genoeg gebracht beschouwen van tijd tot tijd te zeggen dat Hij bestaat, dat Hij alles weet, doet, - omdat het onverstandbare waarbij te twijvelen; maar die nogtans aan deze verstandsovergangen geen denkbeeld het minsten invloed toestaan op de manier beschouwen van den aard en de betekenissen der dingen, die God rondom hem aanbieden laat, of op de inrichting van zijn eigen bandel en wandel, of op de beoordeling van zijn eigen toestand; dat men de natie in alle standen minder afgeleerd is van die loof, nu een waarachtige toepassing van de gaven, tengebragt, de nood, de leit reddingen van den dag, waarbij men die in verband brengt met de ongeïgeerdheden des volks, in de gebeden. 2. Wie schoon zich tenslotte de stemming naar den tekst als een slechte vattende gevoel van afhankelijkheid; Ten eerste, Mijdschap met ontzag; Ten derde, van hoop met gebed; Wie schoon zeggen, dat de tijden, die men beleefd, en de toestand, dien men zich gevoelt, wel groot bezoek aan al onze stemmingen mede brengt. Dat is het aan ons ook daarbij te laten. (a). Landgenoten, het oogenblik dat men besefte, hoe hoogst ernstig de toestand van het volk niet zonder groote bekommering; niet zonder verschillende oorzaken. Gelijk ons gevoel, waren zowel met name ons landsdeel aan het grote en vreemde uiteraard van onze eeuw: menschenvoorvijand; Overbevolking, wat geen eerbomen opgeven voor den Staat, maar wel eens een lake in ranje voelen of bestaan, en een aan tredende staatschuld. Hieruit ontspringt een loonemende verarming. De ramp, die het verloden jaar (ofwel door God genade, door den staken winter, dien Hij ons geschenkt, aard gelenigd is, echter diep en oorzaak van veel lijdend in en Vaderland naar de mensch aanschrijving, haar diep doorgedrongen, en heeft veel dienstbodes, die tot vandaag niet niet ten eenen maal hulpeloos waren, zoodal ik vele broederdans van mensen, door de nood noodgedwongen het vaderland verlaten en elders brood en werk te zoeken. Tot op dit oogenblik toe tot taat het, terwijde dat de saanvrijheid in vreemd land als op nieuw woedt, in de landen in menig opzicht achterlijk, in dikbelannig. Er is veel hoop voor het behoud, er is reden voor het verlies van eerste liefdeboedelen. Niemand weet wat de Heer doen zal, de Heer, die ongehoorzaam is tot het schenken van die vergoedingen toegeleend voor Verliezen, waarop misschien geen iemand in zijn overmoed rekenen, overmoed die de schuld is in de God, waaronder deze natie gebukt gaat, van dag tot dag vermeerderd. Er is veel zorgeloosheid. Bij vele is het gevolg van een koud eigenbelang gesteld, dat zich in het algemene nood, zo min als de algemene belasting aantrekt, zo lang geen persoonlijk belang gemoeid, geen persoonlijke nood gedreigd wordt; bij anderen van een onverschoonlijke lompenwaardigheid die zich in allerlei magtsspelen lucht geeft, en van het begrijpen zitgaat wat alle dingen ziek maken, een begrijpen, door de puinhoop van allerlei welvaart, waarmee de wereld overdekt is voor sommige hardhoren nog niet genoeg tegengesproken; bij nog anderen; het zijn de meesten, die reeds langer of korter in het duister dal der tweede eilanden zijn afgedaald; van een somber onverschilligheid, een moedeloos stompheid, van waar nog steeds het schrikkelijkste te wachten is, zo zo in ziele nog eenmaal laat oppakken. Over het algemeen bestaat er een grote neiging om zich den bestaande of aangezeten nood te ontveien, en zich begoochelingen te maken van uitkomsten, die niet te wachten zijn. Maar de oprechte Vaderlander, die een hart heeft voor zulvoller. De ware Christen, die een hart heeft voor alken, is bewogen over de schaar, is bewogen over zijn unfolding en wenscht een iegelijk landgenoot niets minder toe dan hetgeen hij voor zichzelf ziet, zoekt en door God gegeven heeft: rust bij diep gevoel van volkomen afhankelijkheid. Rust in God; in God alleen; in Gods almacht, die spreekt en het hoor, die gebiedt en het staat er, in Gods barmhartigheid, die legen het oor van de schuld en roemt ons niet naar onze zonden, maar vergeeft naar onze ongerechtigheden; in Gods getrouwheid, waar door hij ons brood en het water des levens gewaarborgd doet blijven in alle nood, en Hij het aangezicht zal aan nemen van degenen, die Hem vrezen, die op Zijne goddelijkheid kopen, niet slechts om hun zielen van den dood te redden, maar ook om hun voorbidding te verhooren, als zij tusschen reden voor de kwetsbare zielen en goddelozen, die de oordelen des Heeren afstehen, en zijn toorn tarten; voor de misleiden en onkundigen, die in hun blindheid hun weg verderfenven, zonder God, zonder hoop, zonder kracht, en zonder steun. Onze ziel verheugt den Heere. Hij is onze hulp en ons schild. 0, Mijn goede hoorders: Indien dat de waarachtige overvigging Tan dill Volk als volk wäre, indien onze zinst in alle standen met die overvigting ook werkzaam was, dan had zij een vasten grond onderbare voeten, dan mag zo een vaste blik in de duistere toekomst slagen. Bij die overigting zonden wij in alle standen ischaam weder een geestkracht zien ontwikkelen, over welker gemis zo zeer geklaagd wordt, en die ook niet bewaard kan bij de gedachte tenuistellingen en misverstanden, waaraan het staan in eigen kracht den rampspoedigen mensch overgeeft. Onze ziele verheugt den Aere, Hij kan den dreigendsten nood afwenden, Hij den prangendsten nood leugenen, wij zwaarheid aanwijst dit tot behoud, tot redding, tot uitkomst te leiden; Hij keek ook ouder dan door middel van de zwaarste verdrukking, Hij tevredenheid bewaar tot bij de ergste pijn; Hij staat niet toe dat de regelraarde wankele. Ons hart is in zijn vertrouwen, omdat wij op den naam Zijner heilige verbintenis vertrouwen. (b). Unscharf is hart in Uetn verbeelding mijnaat wij op den naam Zijner heiligheid vertrouwen. Unscharf is de volkomaat, welke wij zo graag aan volk te genieten; dat is de blijdschap, die wij voor onszelf zoeken. Een blijdschap die God verheerlijkt, een blijdschap die met eerbied voor een heiligheid, en daarom ook met vertrouwen op den naam Zijner heiligheid gepaard gaat. Een blijdschap in God, met God, een blijdschap die het hart raakt. En nu is ons aangedrongen over de schaar van wegen haar tijdloosheid, werkeloosheid beladenheid; bewogen over het land van wegen de wolken, die er over hangen; veel meer nog moet zij bewogen zijn over die neiging tot een geheel andere blijdschap; neiging tot verstrooiing, tot levensgevaar, tot prikkeling van vermaak, tot streeling des vleesches, die in ons band toeneemt, tot diep ondersteunen van de natuurlijke begeerte bereikt en verderft; verderft beide naar het maatschappelijk en naar het inwendig bestand. De aarden in ons land spannen zich niet alleen van den arbeid, dan om in te spannen tot naar evenredigheid kostbare genoegens, die het hart koos laten, een van God verwijderen; die de eenst des levens doen vergeten, en de ernstige lezen, die God voor al onze oren spreekt, op zaden stellen in alle in druk van alle prediking God in de harten nieuwsgierigheid. Indien dan God nog altijd bij onze heelheid de gezondheid van natie wil, doet goed aan Zijn handelingen. (e). Wannser ik cver de nooden des lands. over de rampen die, over het hoofd , van den landbouw hangen spreken haor of !er$, too bemerk ik dat daar nog veel hi>pe is. Met opsigl b. v. tot den laalsten boop? men veel ^B de aanhoudf bde droogte , die vfii tfgenwoordig heb- Digitized by VjOOQ IC ^60 /bea» •!! die, ofschoon tchadel^k voorsanunigei.oTcrbet algiMiiceB tot sniTering onser akken notlig geacht wordt. Men hoopt dat de voest op de rogge de airen Biet be- reiken aal ; men hoopt , dat , wat man nimmer geaea heefl ook nu niet aal gebenren» dat de beide hoofdartikelet der volksvoeding te gelqker tijd aonden ferküen gaai; men hoopt dat de oogst in ket eene gewest trenrig ge- •teld» in het andere sooVeel te beter sqn lal; dm hoopt dat de goede^God toch wel nedelqdeB hekbei zal met zoo velO' armen , -. Wq verhengen oos dat er aoo veel hoop is in het Und, en voorai van die hodf. Die van God spreekt; maar leef landgenoten, wij moeten niet altijd hopen, wat we moeten ook bidden! Zoo de nood een algemene nood, misschien ook meer bepaald onze eigen broodadera nood, ons op het hart weegt. Zoo we erkennen, dat alles in de hand van de Heeren staat, dat Hij machtig is over al het leven, te doen vallen, als alles te doen ontvallen, zoals moeder een gedragen gebed in ons hart zijn, ten opzichte van die dingen, die een gedragen voorwerp van onze aandacht maken. Hoe wij aarden de een de andere niet zouden moeten, onder een woordje te geven over de toestand van ons land, van ons arme volk, van onze omgeving, van onze bevolking, van onze stallen, en van onze akkers, evenzo onvergeten die belangen voor te dragen, daar waar ze behoren, voor den troost van God. Wij vonden voorzien het vaderland lief te hebben, en dat alles belang te stellen om onzes zelfs, om onze Volks wil, en wij zouden niet gedachtig zijn in ons dagelijks gebed al deze dingen niet te maken, en daarover tot God almachtig te zeggen: Uw goedertroestendheid, Heere, wilt u over ons kijken, als wij u hopen? Wees, wees over ons land, indien ons volk die zaken meer in de gezeven, in de gedenkrijf kan, dan menselijke, in de dagbladen behandelt, dan in de binnenkamer, dan in de Misselijke godsdienstoefening, dan op de knieën. Neen, dan is er niet veel hoop. Maar wij weten dat bij gebed te een enkele regelvaardige veel vermag, en dat ook in het midden van het Nederlandse Volk, een Christenvolk is, dat Gods aansicht kent en Koek; een volk dat van groter nood dan tijdelijken nood verlost, nogtalens ook den nood des lands op het hart draagt; een volk dat een beter vaderland verwacht dan dit aardse, maar ook dit aardse lief heeft, en voor desselben belangen tussentreedt, bij Hem die alleen machtig is in alles te voorspreken. Het is dit volk, betweet uilroept: Onze zij toe de Heere: Hij is onze hulp en ons schild, hetwelke genegenheid mag: onze ziel is in Hem verblijdt, omdat wij op den naam Zijn heiligheid vertrouwen: hetwelk bidt: Uw goedertierenheid, o Heere! zij over ons, gelijk als wij op Uw Apen. Het kent de trouwheid, het kent de heiligheid, het kent de goedertierenheid Gods, het kent die allen in Jezus Christus den Heiland aan ons te bevelen. Het weet wat beter zegt te vertrouwen, wat het zegt blijdschap in God te hebben, wat beter zegt te bidden en verhoord te worden. O, Mijnne volksgenoten, Sta naar het volksgenootschap met desense Slechts als wij door Gods genade in Christus hemelse leringen gekregen, kunnen wij goed burgers des vaderlands worden. Filosoof van den slag: want nergens dan de vele wijzen, de vele machtigen, de vele edelen zijn het de stille, de dikwijls verachterde vromen, wakker in gebed en in smaakking tot den Heer. Hoe treedt zij toe tot dit volk? Als men uittreedt uit zichzelf, uit de wereld, de ware ijdelheid en het hart zouden zij in te treedt tot God; ab bijna wordt in geest, treust leert ons mettertijd aan; en begint te bogen voor arme zielbroeders het brood en de laken voor de ziel; als men zich overgeeft aan God, die de ziel verlost, aan een God die de ziel begrijpt; geeft ongericht ongelijk, geeft ongelijk op goed, geeft ongelijk op liefde, geeft ongelijk te werken. Om aanzienlijkheden, om aan zwaarden, om uw volk wil ik sneeuw ik aan staat naar het heil, opdat er eerbied in het land wonen. Er is een krachtwoord in onze Psalm (ps. 12): Gelukkig is het volk, wier God de Heere is! Och, dat het beter van ons in dit land gesproken kon worden, als van een natie onder Gods heersers. GOD DE HEERE, dat is de God der Openbaring, God Vader en Zoon en Heilige Geest verkondigd. De God van Nederland, ik weet, dat men in onverlichte dagen, waarin men voor het eerst van God sprak, meente te verstaan, heeft aangevangen, die uitdrukking: "God van Nederland," af te wijzen en met verachting te werpen. Men rooide ten minste de welvoegende beid, gebroken niet aan God te vereren tegen hetgeen althans geen beleediging kan worden genoemd. Maar, het, de uitdrukking is de God van Nederland, niet nimmer goed te kuren, al, indien men daaronder verstaan wil, een verbinding tussen God en Nederland, in alles gelijk aan die lachen Jehoja en het Volk der verbinding, doch, indien men dat ooit mag betekenen: de God, die Nederland kent en kiest, Wien het zin en vailen wil; waar het wil leren, waar het wil blijken, belijden, vooral diep in de ziel, boven de goddelijkste eerbied, tegenover de dreigingen aan het geloof, en de twepmomenten van het geloof, dan zal God zelf het niet beneden achtend beschouwen en boos geaatcd te worden; dan zal dit Nederland, na zo veel diensten een blad van dageraad zien. Uwe goedertierenheid, Heer en overeenkomstig al uw hoop! AMEN. PREDIKATIE OVER DER SCHEEPSTIJD DER HENSCHENDJE. VOORZANG: Ps. 111:1. Er is geen dierbaarder voorwerp voor het ware geloof, dan de persoon van Christus. Dit was Hij reeds onder het Oude Verbond. Getuige het heerlijke loflied, dat zegt... AANDELENNING. O V E R UITVLIETING. O V E R TWEEDE AANDELENNING. O V E R UITVLIETING. O V E R DERDE AANDELENNING. O V E R UITVLIETING. O V E R Toer ons ligt. En dit is Hij nog in de dagen des Nieuwen Testaments voor allen, die God in geest en in waarheid begeeren te dienen; zodat de uitspraak van den Apostel Petrus steeds in nadruk geldende blijft: "{J, die jij geloofdt, 15 Hij diktebaars, (*) ^ Ja, Toen. dit is de aard des oprechte geloofs, waardoor het zieh onderscheid van alle waan en schim-geloof, dat het Jezus boven alles dierbaar schat. Het ziet zoo veel schoonheid en beminnelijkheid in Hem, dat het hart geheel daarmede vervuld wordt, en de tong zich niet genoegzaam in staat voelt, om den lof van die allerhoogste Koning naar waarde uit te spreken. Nog gaat het te dezen opzichte met alle ware geloovigen, gelijk met den Psalmist. Wanneer de Geest met Zijn Goddelijk licht hun zielen bestraalt, dan kunnen zij geen woorden geven. Jaar. JVo. 3. 6. Digitale Bibliotheek van de Nederlandse Letteren 68 gegen Tindfn, on den bemiddelde humeur baiteen naar welke te pragen; dan is at de taal van hun gansche gemoed, mel den gewoeden Dichter: Bemerkelijke Toner, üv schoonheid en boosaardigheid te lovelen, Geliebde seltsame meestere verhinderde te gillen. Maar in onze tijd zijn veel dingen niet eigenlijk eigen, bevingen nu gemoed, raak je deze schoonheid van Jans genieten? Of heeft Zij persoonlijk geen enkel aantrekkelijkheid voor onze harten? Ach! Indien dit laatste tot hier toe nu was, wat zijn jullie dan diep te beklagen. Nogtans, wie je ook bent, je leeft nog onder de prediking van de genade die op je viel niet gestort is. Ei, hoort dan bij deze voor ons saligheid wens, wat de Heere nog ook in deze zelfde tijd, tot spreken wil. Daartoe moet je openhartig zijn, dat je hart door Zijn Geest geveesd en hiervoor geef mij opening van de mond, om Zijn woorden getrouwelijk te verkondigen, en Zijn schoonheid met nadruk te aanprazen. eilt niet zo tevreden als de meestal verwerpelde- deres. De Psalm, waarin onze tekstwoorden zijn opgenomen, draagt, behalve een meer algemeen opschrift, ook de bijzondere benaming van lied der liefde; een benaming, welke reeds aanstonds in elk leesbaar gevoel den aangenaams fenomeen van klank vindt, terwijl zij ten volle aan de inhoud van dezen Psalm beantwoordt. Of wat behelst deze, van het begin tot het eind, anders dan uitstorting van een hart, dat, op een buitengewone wijze door den heiligen Geest bewerkt is, in liefde blakend is, tot den beloofden Christus. Digitale verzorgd door VjOOQ IC 69 die het geloof van den Profetisch zich hier verlegenwoordigde, als zou het reeds in het vlees geopenbaard geworden zijn, ja aan de rechterhand Gods tot Koning Zijn gemeente verhoogd? Zie, met deze liefde van Christus vervuld, en door den Geest der Profetie gedreven, dichtte de Psalmist dit lied der liefde, en vangt hetzelve aan, naar het 2e vers, met deze herlijke inleiding: Mijn hart geeft een goede rede op; ik zegge mijn gedachten uit van eenen Koning; mijn long is als een pen van een vaardige schrijver. Waarop hij zich vervolgens in den Geest, rechtstreeks keert tot dien Koning zelf, zingende Zijn lof op harer verrakkende wijze, als: Gij zijt veel schooner dan de mensenkinderen; genade is uitgestort in uw tenningen, en wat er meer volgt. Wij zijn veel schooner dan de menschenkinderen, Dierbaar woord, hoe zeer wordt het door alle Gods kinderen met mond en hart beaamd. Ook zal het dankzij jou, Toor, deze nog wellicht bewijs behoefte, dat hier de persoon van Christus zelf en geen ander, door de Dichter wordt aangesproken. Nogtans, vraagt iemand bewijs, men gelieve slechts het 7e en 8e vers van deze zelfde Psalm in te zien en te vergelijken met Hebreeën I : 8,9; zal aan elk, die voor het Goddelijk gezag der Schriften enigen eerbied heeft, genoegzaam blijken, dat niet Salomo noch enige bloot schepselen maar de Eeuwige Zoon van God in dit lied der liefde wordt toegeschreven. Derhalve, Toekomst! Ik meen alle recht te hebben, om, naar aanleiding van onze tekstwoorden, thans tot u te spreken over de uitnemende schoonheid van de Heere Jezus Christus; hetgeen ik alhier wens in te richtten, dat ik Eerst, na korte toelichting van de tekst zelf, Herne, als de schoonste der mensen, in enige bijzonderheden nader aan te nemen en Digitale versie door VjooQ IC b. De wijze van vertaling in de Hebreeuwse tekst is zodanig, dat men zelfs goed Tertulia kan: Gij zijt de schoonste onder de menschenkinderen, als: Gij zijt zeer schoon, boven of (hetgaan qua 'tzelfde uitkomt) zelfs schooner dan de menschenkinderen. Het gevolg wordt hier niet onbeduidend te kennen geven aan de een of andere kant, dat de Koning, wiens lof door de Dichter wordt verkondigd, mede waarachtig mensch is, gelijk alle mensen; doch tevens aan de andere kant, dat Hij meerder is dan de mensenkinderen, ja oneindig verfijner dan iemand onder mensen, te weten: Gods eigen waarachtige God zelf is; hetgeen nog te meer daadwerkelijk moet worden, als wij c. Opmerken, dat men voor de woorden: "veel schöner" in de grondtekst zeventig woorden vindt, dat alleen hier ter plaatse en nergens anders in de Schrift van het Oude Testament voorkomt, en dat de eigendomme kracht heeft, om het bezit van een hoge volmaakte schoonheid niet te drinken. Men kan onze tekst nader kunnen omschrijven, in deze vorm: Gij zijt Digitized by Google IC 73 in schoonheid oneindig verre verheven leven der mensenkinderen. Gij ziet onvergelijklijk achterste staan dan van alle; veel schooner dan de schoonste mens, ja het aller schoonste voorwerp, zowel in de ogen van God als in die van Engelen en mensen, bij welke schoonheid al het schoon der mensen ten eenenmale verdwijnt en in het niets wegsinkt. Nu zodanige schoonheid kan aan geen bloot mensch, zelfs aan geen gevatte Engel, maar alleen aan zulk eenen, die als de Zoon te gelijk waarachtig God is, wordt toegekend. Eindelijk heb ik nog als overige aanmerking hierbij te voegen, dat er van een schoonheid schrijven gesproken is. In de tekst wordt er op die plaats, volgens de taalkundigen, het noemen van een lijdend werkwoord in het oorspronkelijke gebruikt, zodat man ook zon mag overzetten: Gij zijt schoon gemaakt, schoon geworden of met schoonheid bekleed. Dit en meer in 't oog houdende, zoo wordt men door onze tekstwoorden tevens gewezen en opgeleid tot de persoon des Vaders, als die volgens ordening van bestaan en werking, de eerste Fontein is van alle schoonheid en perfectie van Christus; en dan kan men hierbij voegzaam denken, zoowel aan Zijne eenwige geboorte en aan Zijne verordinering tot al Zijn Middelaarswerk in het Verbond des Vredes, als aan Zijne dadelijke zalving met den Heiligen Geest in de volheid des tijds, en aan Zijne verheerlijkking ter eeuwige hand van God. In al deze opzigten toch mag men te recht zeggen, dat Christus Zijn schoonheid van de Vader heeft ontvangen. Doch voor namelijk ten aanzien van Zijne verhooging in de Hemel tot Koning Zijner gemeente, waarop in dezen Psalm naast gedoeld wordt, geldt in volle nadruk, dat Hij van God met de hoogste schoonheid en eer is gekleed geworden. En zoo schijnt dan in ons tekst, niet alleen al het andere, wel bijzonder dit bedoeld te zijn, hetgeen een Apostel des Nieuwen Testament aan het denken, zeggen: "God is tevreden over U, tevreden heeft U in Zijn naam gegeven die boven allen naam is." Ziet toe! Dit een en ander wilde ik u toefloten tot recht verstand van den tekst. Ik wens u verder overeenkomstig de gelegde gronden, de onvergelijkbare schoonheid van de Heere Jezus Christus in enige bijzonderheden voor uwe aandacht te onthullen. Ja, wel mag de Kerk van baronnen Koning uitspreken: "Gij zijt veel schooner dan de menschenkinderen." Dit moet ons ten volle blijken, wanneer wij nader op dit het oog vestigen, eerst aan God, de mensch, dan als Zijn volmaakste heilig mens; vervolgens als de Middelaar Gods en der menschen, en eindelijk als de Christus. Vooreerst, dan, als Godmenscht is Jezus de schepping van alle mensen. Naauw was de geestelijke gemeenschap, die sommige mensenen wel eens met de Onzaligheid mochten onderhouden. Zo lezen we in Henoch, dat "hij met God wandelde," en desgevolg van Noach. Maar meer dan Henoch, meer dan Noach is hier. De vereeniging, die de Heere Jezus met de Godheid heeft, is van een veel verhevenere, ja van een geheel eenigen aard, zodat de eerstgenoemde daarbij niet te vergelijken is. Zij is een natuurlijke, onafhankelijke, onveranderlijke vereeniging. Christus is het eigen Zoon van God, de Eeniggeborene, Wiens niemand geen deel heeft van, van ondanks, van de dagen der eeuwigheid. De schoonheid, die Hem is gegeven, is in najragt Goddelijk en eeuwig, en daarom oneindig en onvergelijklijk. Of wel wie der Engelen, en hoe veel minder dan van eenig menschenkind, kan er gezegd worden: "Gij bent Mijn Zoon, vandaag heb Ik U gegenereerd," en weerom. 