title: De Historie der Martelaren die om het getuggenisse der Evangelischer Waarheit haar bloet gestort hebben, beginnende van de tyden Christi onses Saligmakers, tot den jahre sestien hondert vyf en vyftig : Nog is hier bygevoegt ... onder ieder Printverbeelding : Een Korte schets der Geschiedenisse in Dichtmaat door ... Claus Bruin
creator: Haemstedius, Adrianus
text: DIonyßut PeloquinuT , de broeder van Slepba ■ nus Pekquinusid^ax wy te voren af gezegt hebben, welke ook om der waarheic wille te Parys verbrant was)heefc zijns broeders voec- llappcn vroraclyk nagevolgt. Als hy te Geneve jaar vyftien hondert tweeönvyftig den neijen- tiendendag dermaant Odkober, in een ftad Ville Franchc gcnaarai ( welke zes mylen van Lyons legt ) gevangen geworden. W at hem aldaar , en ook daar na te Lyons gefchiet is , vinden wy iD de gemyatcGods woonagcigwas, is byin'c 1 klaarlykiodereQDavolgeDdenbricf,diehyzel- 1 \e DER MARTELAREN. 235 « 5 2, ve tot een goct vrient gefchrevcn cn gefon- ' ' denheefc Lsik overdenke hoe zeer dac gy beroerc wsart door Stepbatnu raija goedeo broe- ders gevaökenis en dooc, forgcndedat bet uom myneDtwiile 00k mogcc gelchieden,die nuiodenzelfden l^ryc cn perykel bcn : zoheb ik gedagtdat betbehoorlyk zou zija ,dac ik bewefe de zake wurom hy zo ftaacvaftelyk deo dooc ontfangcn en geledcn hecfc , en ik met aller lyt- faamheiccn geruftcr hcrceo alle die vcrdrieten defe berauchcic verdrage, daar my God in be- procfc » ver wagceode zulken einden en uitgang , gelyk bet God , die my hier toe geroepen heett , believenzal. Dacdoeik dt-steliever,om datik ;oede bekwaamheit heb tot tnija vnenden tc chryvjn,"t welk mijrien broedernietcDhad. En len eerlleo, op dat alle ergerniflen wegge» nomeo worden , zo moet gy weten , dat *er in dit leven niet en ^cfchit't,of öns nieten Eevalt , fon- i,r>or- derde voorfiiiighcit en wille ODfesGodstendat 00k de menfchcn'gecii magt ovcr ons hebben , 't «'cio"^ en zy ddt Godhaardiegeve,eoookoict grooter dat) K<^lyk haar God dat toelaac Want hy drasgc zulken forgc vooror s , dat'er nicteen hairvan orfen hoofde fonder zijncn wilie valleii zal. Daarenboven lyden »y nict gclyk ab kwaat- doender» en misdadige,üelyk dootüagers.rooor' dcnaars, dieven, en die andre luide goet begee- ren,maar als Ch:i(tcncn ,c;clyk als gy Iii»tclyk . zuitkonnen merken uii 'c ecne dat luiine legen- fprekcrsmy gevraagt hebbeo,eoilic^tgeoedac ikdaaropgejotwoortbeb. Miflc Ten eenten hebben zy my gevraagc , of ik gc- f . ioofäe dat de Mifle goet was . en wccrdig dat- jnenle hourcn zoudcr üaar ik op eeantwoort heb.dnt ik {^eloufde dat bet een facrincie was van denmuiifchcngevonden cn ingeflelt , tot grootc ^ragtinge dereerenGods, omde gedagtenidc dcsdoots JcfuChriflitc\crdonkcren , en teniec tedoeoiwantmen dcMilTetoefchryfc betgenc dac alleen hec btoet Chrifti toekooKt totvol* doeoingc , zui vennge , en vemevmjrooler Ton- den ukgertort ; zo^igt ik dan de Mifle een«eer grouwlykc ifgodcrycce zijn,daar alleChride- uen zigvan vliedeoen wagcen zullcn, willen zy niet vaTlcDiadegranirchap des AlmagtigeGods. üaarnagevraagtzijode of ik bet hyligeSacra» inent des Aittars geloofde , heb ik geantwoon: Is'iet opde maniere gelyk het de Paus ingeftelt hceft: niaar bet Sacrament des H. Avontmaals onfes Heeren Jefu CbriÜi, gelyk het vaohem in- geflelt is , en in de U. Schrift verklaart wort , en byfonderlyk 1 Cor, 1 1. namelyk ; dat wy in 't A- voncmaal brooc cn wyn van dcsüienaar« banden on ifangende , waaragcelyk het I ighaam en bloet dtii Heeren deelagt ig wurden. Wantgelyk oolis lighamen met dagelykfche fpyfe gevoec en on- derhouden worden ; alzu worden onfe zielen met de hylfame fpyfc des vleefch en bloet onfes • üeerengevoetfOOderhouden en verltcrkt:£n die ecen wy waani|^el)k niet met den mont en met den buik, maar met den gee(h en in 'i geloo- ve, 'i welknieis groots , aaris , of verdcrnykain defe verborgctitUcit (bekt of bcgrypt. Zo en is't dan niet van noode . om defe gcedely ke fpyfe tc ontfangen »datCbriftus van den Hemel tot ons hier op der aardenederdale, ofdatwy onfeoo- ^cn alleen np die broor enden wyn liaantmaar 1' veel mijer.da: wy niifc horten en /.innen ten He- mel opheffen, en Chri (tus,dic daar zit ter regter- hand Gods, door den geloove aanfchouwen , ge- lyk als wy hem in onfe Artykelen des geloofsbe- lyden in denHemel tezi}n,en nieteer weder ko menzal , dan omie oordeelen: Dit verfckeren oni de£Dgelen in de HaadelingenderApofteleD in't i.kappittel. Daarom verwerpe ikgantfche- 1 < 5 2. lyk de vcranderingc des brootsdi'j de Papillen verfiert hebben; un geloove dat het brootende wyn haar natttorbehoude , fonder ecnigevem* deringeofvcrwandelingein'c lighaam en bloet des Heeren ;hoewel dat ik van dat hruotendea wyn, diemen in 't Avontmaal des [leeren gc- bruikt en hyligt, zulkengevoclep bebbe , dat 'er grootor.derfcbeit istuiftnen dcgemeenc fpyfe endrank, zo door bet gebruik,zo 00k door de kragt der beloftenifle^om welke te bevcftigea en voor oogen te llelloit defe cecfcenen OOS wor- den voorgeftelt. Gevraagt zijnde, of men aan den PrieOen 00- o* oaiW^ ren de forden moclte biegten, loogendeik'tjtn"' zydejdaczüdanj^cn biegte geenfins van Godge- leert ofgebodei) was, waic defe belydeniffe der fonden gefchiettot eeo menfch diegeen magl heeft de fonden Hvergeven, maar dac komc alleen God toe, legen wien wygcfondigt heb- ben. üoe wierpenzymy voor de plaacfc van^a- cobus, daar de gelovjge vermaaot worden, dat d' een den anderen ziin fonden belyden zou. Daar ikop antwoorde,dacdat geboten de verraaoin» Rc vnn Jacobu! deze oorbiejite nict en raakte ; maar Iprak aiieen van de broedcrlyke verfocnin- ge, daar men allegramfchap ( malkanderen uit. licfdendc fchulden vergevcodeldooroederli^Q wäre anders defe pisatie van zalkenooiblafii^ te verltaan , zo moefle de Prieller , als hem een vrouwe gebiegt had, wederom tot de vrouwe- biegten. üaarenbov en is deze biegt een duivel* fette tyrannye,en een wreedc pynbank derzie- len,omdatmen daareiftdatmen alle de Ibodcn zou verteilen ,dat immers van niemant ,ja van den alder rci;tveerd)glien nictgedaan kanwcr* denjgelyk als wy zien dat 2)a^,die in onbe> vlcktbeicdes levensccn Engel was, heeft moe» ten vanGod begeren, dat by zig \ an zijn verbor- gcnzoude wilde rynigen. Daarom gelonve ik, datmeude fonden geen menfchcn , maarallcea Güd.die wy verioonit hebben, zullen belyden« en niet alleen op etlyke dagen,m lar 00k alle uu« ren, is'tmogelyk ; gclyk als wy zi;:n datvanden Patriarchen e/ic^rophetenyenandereGodvruigti* gemenfchengefciiiet is. Myisook gevraagtgewccft,ofik nietence-yi»ewBi loofde dat 'er een Vage- vuur was, daar de zielen na haar affchyden gcpynigi worden , en of men voorhaar biddcn zal ? Daar ik op geantwoorc heb.dat ik niet en geloofde of en hielt eenig an- der Vage- vuur dan *t bloet Jefu Chrifti,weIke,aU. ^^oomw/betuigCiaUe onfe gebreken en fonden uitwift. Daarenboven fteltons de H. Schrif uur 1 joii<i. fi twee \ve:;en der zielen, den eenen in 'c Paradys, daar üe Godfalige henen ga3n;dcn anderen in de. Helle , welke voor den boofen en goddeloofen beryt is. Dat mögen wy Ugrelyk verftaan,uit het gcne Johannes zegt , fvleindenSmt Godjgrlooft 1«*. 1. 1|* j en nz'irt niet veroorJeelt, maar die niet engehofl, die ' isalreedeveroordeelt. VanGebedentc lefenvoor dedooden,Mini-n te docn, en Wy-water te gie* ten«zyde ik haar, dat het niet alleen verloren ar- byt was , maar 00k grouwelyke Godslarterfnge , entot grooter vcragtingeChrifli ingcftelt, om dat'er m Gods woort niets af geboden is, maar gantstq|^hetWoort,van de bedrf^ykegee* ücn gevonden en opgebragt.Hier bragtenfeniTt ik w cet niet wat beofelioge voort,die niet weer- digen zijn dstracnfc verteilen zoude. Daar vraagdenfe my, wat ik van de Maget Ma- van <ieMaa|c ria gevoelde ? Daar ik op antwoorde, dat ikge- loofde datfe de Mccder J efu CbciÜi was , na dfen , vlcefche.en darzy Magct wfendehem gebaarc' I heeft, cclykwy inorze Artykelen des gclooft j b«J^deo.'dacfe 00k de be^nadigde en gezegeode Digitized by Google 23(5 D£ HlSTORI£f4 ihaarge* 155 2 ondcrdevrouwcn j$,|5elykd'Engclvanhai '■»Kl i.-ii ' tuigt : maar haar aan tcbiadcD, cn in oofco iioot aan te roepen.de Koninginnc des Hemels , de VoorfprakerelTe en Pa:roQefl£ tc nocroe^en haar dotdanlgenkentoetefchryven , itcgeloove eio oordcele , d2t zy iJ:;2r mede nitre allein nict vcr- eert worc , :];::ar vccl mecr vcrcwitccrc, cu gTOtc fchandevan (.!>: mcnfchcn aangcdaan wort; waot xy en heefcdiceere,dieallcenJcrusChriAus coc* ktomttweifcehein van den'Vader Ecgcvefl ls,o6ic ■willen ontncmcn en tot haar trckkcn ^ maar Jaar entf^cn zentxy onstoc hein,dat wy hcin boor^m zotidssifn , CD docii dattiy oosg^faiecj Job. a. f. OaMomiioendenienrcheDGodfbhMulcaan, cn vcrtoornchtmbovcrnare zcf r, die de Maget Mam aanroepcn, diene en bidde, of ecnigc San- dten cn Sanftiniien.nadien van hären dienlt in de , H.Scbriftuur God niec en beefc bevo^eo : nuar dsareoregen , dat mV alleeo Göd zul Icn dieoen , ccre , biadcn cn aanrocpcn , door den naam Jefu Chridi allecn,dic van God den Vadcr eenAdvo- caaccn Middchar gefielt is tuITchen uns enGod. Maarde waaracufic eo alderbeftc maaiere, om de Maeet Mtrra , en andercHyligen teeeren , is dat wy naärhyliR cnCodfaligleve.ons, om n i te Velgen .voorftellen, nainclyk , in lict genc, daar zy denHccrcJcrusChriüus io gevolgt zijQ,^elyk de Apoftel Ffuliu vennaaoc i Cor. 1 1. 1. VM * M- Vin de Beeiden en Scbitderyen , daar zy God 4ta> endeHyligcn door natnakco, heb ik haar gc- zegt, dat't een grouweiykc fupcrflitie is, van God Üerkelyk verdoemt, gclyk in hcttwccde Sbocdi» Wetsklaar genocg is. Wy wcccn wel. t God vervloekt, zo wel het beelt.ab den ma- kcr cn kon ücriaar,gclyk David bt:cuifZt,P/b/. 1 1 j. vandta Van den Paus hebbcnfc my gcvraagt, of ik •m* nictcngeloofde.Uathy washcchoofcdcr Ker- ken? Daarikxjpaocwoorde .datik'eraleen an- der gcvoden van had,eogeioofde,dachy den vraren Antiehrifl is, die 7.ig zelvcntegcnGod vcrhcft'enzou,enzigzclvcn ecnigerlei wys de ■Godhcit en Gods naam cocfchry ft.Ik zijdc ook , daclkgeloofde,dathydeogrouwti|eo den So nederyerderffenfiTe is,daar Pralui van zegt s. Tttff. 2. 3. l'en laatften , dat de K erkc , daar <i<i Paus hcc huoft van is.dc vvjurc hyligji'wcrkc niec enis; wantdaargccn tcekcncn bevondcn wor- den , dnar men de Ciuillclykc Kcrkc aan kennen kan , als daar zljn de preUicatie des Godlykeo woorcs.dc wctrcIykeuitdc-lin^rcdcrSacramen- tcn, v.jn de w;clkc nauwciyks ccnigc voetUap- {>engt.latcnzijn.l)ic is 'cdatzy my in de ftudVil- eFranfcbegevraagc» ikdaaiQp geantwoorc heb. Namaals , als ik te Lyons gebragt wa<;,hebbcn my dit altefaraen, de Kcitermecfter, ütticiaal en andere voorgcicfcn cb gevraagt , of ik by de fedwatinzca^zQ zy 'cnocnodco ) olyven wilde? DaaVik op a^cvroorde , dat ik zalki wel beeeer- cc , cn God alle aage bad , dat hy ray daar Itant- vnftigheit toc wilde vericenen, nadien dat hy my aie genadc verlcent hccft , dat ik uit de Schrift uur bekenne, welk de waarheic is, daar üt mijh geloove op ftellen cn fonderen moec ve ; vü^e Doe vraagde my de Kcttermccdcr , wat ik de uMU. hylige Schriftuur iiocmde? Daar op ikgcant woort heb, datfe was de fekcrc cn volmaakcc «»aarheic.dienietbcdiiegeD kao, welke in het Oude en Nieuwe Tcftamenc begrepen is, tot welke mcn niut cn b'.:hoort toc tc doen , of af te ' doenjdaargantfchelyk niec in agccrgelaten is, van het gcne dat tot onfer faiighcit dient : üuar- oin agte ik defe aUeeo een regel der Cbrift clyke Religic tc zijn. VandelcMlcwoorde wa» de Kec- \ t«nneefte|r beiocrt en Hain, Wieheefcufe- legt , zijde hy , dat die de hyügc Schriftuur is,en j < < j ■hoe züUf gy dat gcwctcn hetilKn ,liaddc 't u de ^ *' hyUgc Kerke nict vcrrekcn? Maax ik vcrftooc wel dat by dit de^aufclyke K^k^ vaixuAe^ 'DalkroiB lieb ik geäncwöort, du bet (fe|Cerke riift Lnis,di(. njydatwyigcmaaJ(: bccft, maar allvcn d : h) li^c Gcc(l ^'dic my ttn feker cn ge- wis gc[uij;ciiilTe inD)ijn hcrte gocft, zodacik hcm daar in gcboorraam wil sijo , in kve^ ea ll'erveo ; zo cE beeftfedan hare magt uiet van da ccrfleeu oudc Kerke: W'ant dat ii regt verkeert, naJicn dat de Kcrkt bctcr gLfuodeert is in de leeringe dcrl'ruphcren cn Ap Alelcn onfcs Hee- ren J eni Chrifli, a^s ^aulus um den fyti>ii9tkttit» ttt 4. bctuigt. . -. Maaralsiy willen dat ikwcleer een Nfonnik gewecft was , hc bben zy my gc vraagt , wat my daar tue beweegde daci"k zudanigleven verliei? I k beb haar gcont w oor t, dat het de seiu4^ Godt gewceS is . welke gedaanheefcdwtfkiuilk bpo« een leven gc^ cnt en afgelegt hcbbe, als hecgeMr dat tcgenCiodi woort is,en van den menfchenäl* leen gevonden. Wan; c\c zo een leveo aanne- mcn .die rocenen door zui^c wecken (die oc^ vah God noit geboden zijn ) als niec menCchea infbttingen , den hemel te verdienen. Gevraagc zijnde . of men de belof:en die men ht-looft had- dc , behoort te houdt n : antwoorde ik , datraea zulkebehoort tehoudeo» die men God of dei| roenfchen doet uit Gods woort ; maar die fonder het Woort , of -)ük tegen het Woort aedaan of | belooft zijn , en za! mcn geer.üns houden,of ook j den mcnfchen niet verhinderen : om die in God- 1 rdjgbck en hyiigheit u mitten verlaten. ■ "Cfevraagt zijnde,waan>m daeik een buisvrou w n^uhü. gctrout had, daar ik nt^ians rynigheit belooft hid:hebikgeantwoori,tiat rynigheic een fon« i deriinge give Gods is , geiyk als 'i klaar geno^ I is uit Mutt. in 't 19 kap. welke allen MoonikCA I geenOns gegeveri is^gelyk men dagelyks wel be* 1 vint, en i:aar fchandelyk onkuis levengenocg beto jnt Dat ik daarora Cdcwyle ikzodanigen gavj Gods en kraet in my nieten vonc) dat re- medie, namelyk , hec boaxclyk • aangenomea had , op dat ik onkuishcit xouüc Kbouwen : ea daarmh bikG 'd pcjoc go^olgt, wel weten- dc, Jj' ..oz iv.ilpwciaeis, tiog no-jr :erders,nog diergelyke onluivere mcnfc:) - ti.t rykc jerHe- me^(:aQimmenni:eriLu(.^n befittcn. Daarenbo- vpaitüt'HoWwelyketirlyiiiiiiUrtlUny en liftlsd- de onhtvUki : :<ijar de Loe^etr ••rs cr.overfpeeldert zal God ojrueeuti ,•^h li'ylj'o-ictiai „ea Hebr. 13. zegc. Kn dat verbot, daar door mcn zckere men- iCi^en het UuwelylK verbiet , is een leerioge de^ DiiivefenendBf bedricgelyWer geel^en, t. Itk mot. 4. I. 3, Anders en is my niet fonderlings gevraagt,dac wecrdig is gcfcnreveu te worden. De Ketter- roueiter heeft my mct foctc fmrekendc wour- dckensaangcgaan, ommy vanroijn mceningeie brengcn , \ cu fchane beujf ten cn ook raijn jon- ge jircn voor oogen Hellende", daar gy door hcc vuur , zijde hy, afberooft zult werden, is 'c dac gy in u vüornemcn blyft; Daaromzici wel toCs wanc het is in uwe magt behouden en oobelcha- dif^tuittemt)cengaan,enuwc ziele» z'jdc hy, Itaatiii uwcnTianoen. DüezijJeik tot hem, dac mijn Ziele /.t-crkwalyk bewaarl zuude zijn, CO in grooc perykel wcfen, waar 'c datfe van nie- mast anders oewaartofbefcliermt Wierde, dan vau my; dat ik in de Schole onfes Heeren Chrifti Jefu, een ander leiVe van mijn Meerter geleert hadde , nam':]\k , die z-ijnziele bebcudeniou fdat/t äi^ verluJett zal, maar di$fe verließ, datfe die zal be- MifA(8.I(kicwasnogden Keuerineetter nici ge- V9«§» paau by Miit iByvijnenMnii^kgefon. den. * «elve my niectoebrengeD künde. Welke als ny gdiomcn wu,heeft hy des Kardinaals Twrwti goecwilligbe^my verkoodigCtoni my tot mijo oude Monniks leven wederom te brennen , mec dusdanigcbelofceDidathy my ecn goct nicuw kleec zou geven, en teodca roy ergeiu io cen van B^n eigen Kloofterbuißni. IkneDbe hem geanc- woort , dat ik lange cyt genoeg een fwan kleec f[edragen had , dac ik nu wel wenfchce cen wlt le drasen: nietdat verdcrflylc was, maar zodanigcn als 10 ylpocalipfi in 't fcsdc Kapiccel (laac. Die is de oorsake, aldcrlicfTle broeders en fuHers , waar- omd'tcdckindereriGods vcrvulgioge lyaen« ja Chridus zetve in haar: wanc 'c en isonfesake nict tlie wy voorflaaD , maar het is zijn eigen za- ke. En wy zien ook. dac hy hec ongclyk d«c oos gel<MecalioMnneemc,aisof'chenizelven ge* daan werde , gelyk als hy PuUus, die zijn gemyn- te vervolgde, vermaanc heefc. Ntdien dan de liefde Jcf u Ch r i i zo groot o vcr ons is, dat hy de fchande die ons^cfcaicc, op zig neemc: wac groocerooduikbiartaeicxoiidebec dog vaa oos zijn , na dat wyzosvooccn genade vao hem onc> fanden hebben , dat wy de kennifle van de waar- hcit hebben vcrkrcgen, nu zou den fchroraen zijoenUyiigen Naam tc belyden, fonderliojge fiadien «( hyre zo fwaarlyk drygc Nnnms en Euangelium fchaamc? Vit my, zegt C h r I Ü u -s , zul verbx^ent bebben voor de menfcbtn , dien zäl ik ook verbogenen voor mjntnV^der : maar voiemy beljdmzalvoor demtnfcßmtditnzal ik ook Mjdmvoormynenl^adniuindtHmtUnit.Wtit is dog die anders , dan van den Heere Chridus niet Rckcnt tc worden of verloogenc,of mct den ccu wigcn doot verdocmt te word^p^p^'f yruj- oeoeodevyaodcn Gods vcrSrJdcii ons w^I op «OOCefttafic,dac wy Chrithis Jcfus zijn hldhoor- lykc gctuigenilTe niet gevep ^puden, - - dan moetco wy ons houden äaD het cxempcl der Apoftelon , dat wy God lievcr gchüorfgam ZUl- leo zija , dan de menfchen. Zy cd zijn ook niecie yn^fePtdWtHi^infe^i ligtMam gedopc heb- ben, gcenmagmecrover de ziele hebbon. Wy weten dat ons in dif Ipvcn , ?o vcrre als wy Chri- ftelyk willen Icvcn, nie^ ^nd^rs te vcrwagtcn 3aaid9p e(]fie|u|$,ycrvQlfiii}EceQ (ghaj^<k.]^laar aario fiepDen wydieo tfooil ^d^^ die alieen de wcgii.dicdeSone Gods in :^ijn vlecfc)» gehy- lij^r hccfc : in WC Ikcn wy door vecl vcrdrjj:tf tut de hccrlykhc it des hctnelfchen ^ykiipoeCCp jp- gaan. Ptii^us ze^t , Finlip. i. goan Mfffn Alf Ltger , en drohen zijn Jmaatbett , m- v: \nt ivy en bekhenbier geen btyvende AW, maar _ wy /oekendttoeJiomendeiü^rontdc Heere al t* j famen door zijn genade coebrengen, Amen. üitheeftDionyfiiuPelo^inuite Lyons in de gevankeniflegefchreven ,daarhycicn maandcn lang £;c!cgen heeft, namelyk van den negentien- denüüobcr in 't Jaar vy feien hondert twe^nvyf- cig, totopSondag ,den Vierden Sepcember; fa *tjaarvyftienhooderedrjc6nvyftig, op welken dag hy des s'morgcns vroeg ten drie uren tot ViU le Rranfche gcvoert is geweeft. Des aralcrcn daagsishy van zijn Papiltifch Prieltcrdom onc- aryet,eo neeftzijn vonnis gekregen,dacnien hem ievendigzou verbranden. l>aar na op den ande- Hy «^oni«. ren maandag den clfden September , heeft hy de Wmh. nantva(lie;e belydcnilfe der waailuic met zija doot befegclt : welke hy zodaniggcledcn heeft« dat het een iegelyk die 't fag, verwonderde. Want als hec onderfle ziins lighaams verhran- de , heeft hy nog uiet afi^elatco zijne banden teo {j^roel te hctlcii , cn de [lulpe des Almagtigea ccu wigen Gods aäntcrpcpcn, Zo heefc hy be> wefen dö^r zffn volrtandJgi: getjiigenifle,daceco i.'geiykC'iriftcn en GodvrugcigmeDfch,de Eu- angenfcbe wjjrhcit; , vn d^- pere Jefu Chrilli wecrdi:?cr agten fpocj, dap zijn eigen leveo. GODEFROT van Hamette toX Doornikverbrcmt, 04^oyvanliiß»Me, geborpn iDV\>l^ßyf- baot van Nivelk daar \\Y zijn ambagt ded{;»een Kleerma' ker. Defeis orDdeEuangelifch^lt^pf-e, ^ir\\v rcer wffl ingeqpIFept w^ (,flJ^n± Myangpö. Hy waj<WB roan vangroote viprlgMIt, opKej ontftekcmiftdcliefdt-' im de Guddelykc Schnf- tuurjenhQpweliiy geen andcfcfaal kondcdao zijn Vadcriyka , zo vvas hy zeei wi I geleert. Uoe bygevangep wa^b^bbeof^hcm v^o vpcl Artykclepdc; i)e|ooßi ondervraagt: en hofwcl en bekwamelyk dar hy dour de gerade kies Hee- ren , daar op ^ei^ntwoort ficcft , zullen wy kön- nen merken uic ccncp brief die hy tot cen Cbri- ilclyke vrpuw gefcprevcQ heeft, op tjat (^y baaf en andere Gpdvrug^ige ipenfchep dpaj- i gc(nt- 2;cniflrezijn$ gcloofs , cn der Gen.idc Gods die in hem wrc^te, in de Kuapgejjrc)»; Iccriqgc zouUq vcr ilerken. Zypen briet» W uy tPf 4p VNtt)wg|»- fon den heeft , luicaldus: De i^enadt en barmberti^btit onUs<^iiefbeßen,if^^ '■rs dvorjefus Crrißu: zynenSia^, ft^if^tfr / iiebtit deelagtig gcmaakt. ' Ik dnoke u van gaotfcher bercen , piyn al(|er- licfdeSuncr, voor dat gy p)yi)SK4?Sfig?y( gewcef^, enforgedram za wel voor piyp lighaam als voor myri ziel, vonrwaarzodatiigc liefde, daargymynsalzo mede gcdactigzy^^jf my zo aangcnoapi , a|s die- van God geiona^o i| , en gelyH een zeef zpete r^uk. Vf bcn ook ^^er tg den eeefl verbeug^ door u we gebcden, die gy tpc den ilcere uiirtürt.daar gy myner aiiyt in gedag« tij£zyc: weikc ilj weet , gelyk gy zeg(, dauc nie; nicbys <le« Alder- boog' qi knigtäoOf van 'c aan Gg3 ^38 DE HISTORIEN QODEFROTvßn HJMELLE tot Dccmik verbrmu. Codvrucbte GODEFROY, uw yvtr voor dt maarheid Braveert de lureedbeid van t verblinäe Pritjlerdom, Zß ^'^^ ^ nevtl voor de bcld're zon vol kktarbeidi Zo floot ry door Godj kra^t den logenftatidaart om; Dus voiU ge meen in 't vuur, niet door 't vervoorgen /«««i, Om van een afval nooit den minjlen Jcbyn te geeven. I boo(^en wederkceren. Daarora bidde ik u van hmea zccr, dat ijy u zulks nietwilt latenvcr- driecen , nos; en wilc vao bidden niec ophoudeo : op dat ik defcn heerlyken ftryt , daar my de Hee TC toeeebragt heefc , tot ziiner glorie , cn ftiijf in- mc zijner Gemynte mae volbrcngeo , hec welk ik Dope,cn vertroüweook dat het door zijn gcnade alzo zal gefchicden: wan: hy weet p^ewillelyk wel, hoe zeer dat ik begecre, datzijDennaam door my zijn klyn inftrument mogtc ^ecert wor- den, waar coe hy 't ook gebruikcn wil, hcc zy tot den doot,oftc tot hct levcn.lk en wenfchc of be- geere niet andcrs.dan dat zijn alderhyiigfte wille inmy volbragt werde, niet allecn, dat ik inecn diepeenduifterekerkergeworpen.maarookom zijns naams willc van myn Icven berooft worde, zovcrrcals die eenigzins daar door vcrcertkan worden. Wart ik ben uit zijnwoortverfekert, dat Chriftus my een eewio is , of in 't leven of in *tflerven.lk en hadde niet gedagt, alderlicffte Sufter, defe myne bclydenifle defe tyt tot Ute fenden, voor dat ik gcwetcn had.ofzyookiet meer van my wilden vragen : maar , om dat defe Bode tny te kennen gaf , dat hy over t wee of drie dagen van huis wilde ryfen, daarom heb ikfe inoecen fenden. Ik fcndenfc u noRtans uit die oor- zaake niet, als dat gy daar uit.gclyk vao een hoo- ge en volmaakte wysheitgeleerten^efligt zou mögen worden , maar als een belydcnilTe, des al- derminften IlicnaarsGods, diemyntalcntpont, dat ik van den Heere ontfangen hebbe, niet heb ■willen begraven : en op dat gy atlcen vcrflaan zout.dat ikdenHeereJelusChrillusin mynueen- voudjghei t oiec ver zaakc , maar dat ik hem oa de matc myns geloofs, die hy rnygeceven heeft, beleden hebbe : waar in ikopden Heere betreu« we , dal het hera wel genoepen zai ; wan t ik myo leven niet fpareo wil,om het zel ve te behouden, maarveragten en verliefen, wantmynHecredac weerdie agt voor den menfche verlöre te werde. Gy fult weten , myn fuder, dac myn hcrte, doe Hoe hf ^ ik van de Sergianten met grootenaanvalenge- '= ^ weit gevangen wiert , ricp : 0 Heere , tk ben beryt "^^p^V: niet alleen in den Kerker gevoorpen te worden , maar ookvoor uwenNaam den doot le iyden , wog 't anders tot uvoer eere gejcbieden. Dit was myn wille, gclyk 'took in myn belydcniffcgeweeft heeft, cn zal ook alzo zii'n tot den laatden druppel bloecs toc , en het laatftebeen myns lighaams, datverbrant en totaflchengebrazc zal worden: want ikben zyne.of in de doot or in *t Icven, hy doet met my wathem belieft. Ik ben zulks gcwiscn zecker , dat ik hem toebehoore,of ik Icve of ikOervctom datikzynsSoonsJcfuChrifti ben, van wien ik met zeergrooten prys gckogc heeft: alzo dat ik nu een erfgenaam Goos, en een mede erf^euaam Jefu Chrifti ben:daarom ben ik verfekerr.dat het my al toebehoort , of leven , of doot , of tegcn- woordige, of toekomende dingen , dat hct my , zeggcik, al toebehoort: maarikbL-hoore Chri- flus , en Chriftus behoort God toc : on zo ben ik gewis dat Chrillus , of in 't leven , of in de doot , my altyt tot gewin is. Iken fchnmcmy ook niet voor den mcnichen te belydcn, dit hy alleen gu- weefl is.cn nog is.in wien dat ik alle de hope my- nerfalighvit cn dcseeuwigelevensgelteltheb- be,mct wien ik hope ecuwiglyk te Icvcn. Diar- om,dcwyle XDvn hope ca het veriroti wen mvner Digitized by Google DER MARTELAREN. 239 f 2. Tali^heic in wen andere zake is f^legen.dan in de ' off cThandcJefuChrirti.daar hy eens aan het kruis zijn liithaamGod den X'adervoor myoefondcn opgeofFcrt heefc: daarom en kan ik eeenfms daar toe gebragt worde,dat ik haar gelyk ge ven zou , diemy ondervraagc ncbbcn.en my tocharemee- ninge wilden btcneen:nadien byfunderlykGods Gecft rny een gewifle getuigeis,eo beveftigcr fttyrs gevoelens eo geloofs,dac hec waaragtig enregt is.'en'rgenedatmy van myn cegenparcye voorgchoudcn wnrr, vals cn van alle waarheit dcsüoddclyken VVoorts afgcfchyden is:datik oolt >D my bevinde^datTncn mi c 'er Herten geloo- ^ moet IOC der regcveerd^beiu inaar mec den mofkde belf deitrfle doen toc'erfaitefieic. Daar* *«»oni de Heere, wi.'lcndcdic klyn inßrumenckcn befigen , beefc my wccrdig t;eagt , dat hy my ge- loepen heeft tot zodanigen heerlykcn bclyde- «ifle«dactt voorden meorciwn gebragczynde, nkdeövertloedfßtietc myns berte hcm dnemaal aietden monde bclydcnzoudc. Myn aWereerlte bdydeniflfe die ik gedain bebbe, n gefcbiecdenagltefiMaartin 'c jaar vyf- Ifen bondert ecnenvyftig, ten drie uren na de Middag,3lsdeDeken vao Doornik,deOfHciaal, CBtwee Kettermeefters mcteen Schryvcrdaar £^köme,o «are.Eerik totdebehoorlyke cn wcc- tdykebelyddillle myos gcloofsgekomen ben , it *et V€t\ gevnmeagehaii(K:lc gcsreeft^'c welk telan^zoadevMTcnooitefchryventtvancik en denke hier alle de woorden nicc te fcliryven, BtaaT alteen op 'c korclte de bylbndcritc hoofc- ftokkeii , die hct Geloove en de Heligie becref- I ^^'^ ^ verhaaleii- I fiüs eerft bebbenfe my gevraagc , in hoe langen tyc ik niet gebiege ha'd? Waaropik van baar b^eerc hebbe,datic my een Nieuvv Tcfta- aüencgevenzoude »duar ik mijn bclydcniilc cn gelooveiB möge bevcftigen : Alszy my dac wy- gerden,en wilden alleeolykidatilcop haar vra- gc zoude antwoorc geven, hebbellcbaargexegc, oatlc dat wilden over flaao. I^iarrra hebbcnfc my gevraagr,of ik nict en ge Ibofde, dat een PrieÜer , van de RoomrcbeKer- kc pefleh , nwgt heeft , als men voor hem biegt , de fonden te vergeven, en te onthinden door pc- Si(eD<ie7Ik heb geant woort, dat ik gcen andere wceviroeof ontbindinge der fonden verwag- «e,oan alTeen van de barmbcrcigheicGodl^lloor de ^nade zi jns Soons jefu Chnfti. Vetvolgcnsvrna2;denrc,ofik nieten gcloofde )ndeHocnnlcbeKerke, daar de Paus bei hooft van i«, ea dbnsvofger van/Vrrsf , wien Chriftus deffeureferrgegevenzou hcbhen , en veel ander dingen, die zypicgen by tc brcrm.!!, omdcgod delooTeheerlcriappyc cc bc\ e(lii;t.'n ? Uau ik op aarvroorde . dat ik een hylige iCerkc geloofde , 4ooT den Hybgen Geeft verfamelt cn gcdigt , dicChriftus alleen tot een H- oft heeft en bc- kent: en dar dit de navolgcrs zijn, die de leeringe der ApoftL'Ien en Propheten volgen: dat ik ook de Roomfchc Kerke niec eo hielt voor de waar- agtig Kerke, maar veel meer voor eenSyna- ?oge des Anrichrifts, daar mendeSchaapkcnj Jhrifti niet alleen niet en ondcrhout , en met hct hetgelondde voctR-l des Goddclyken VVoorts ipyu, maur veel meer van dewreedeenbloet- gierii^ wolven vericheorc en verflondeo, of mctda vergifrigedwalingen der meDfchelyker leeringen cevoct worden. Ja dog^ zijde de De ken , l)«vei er d e den Notaris of «auyver» dat hy arlle ding opTchry ven zoude. Doe vraa^denie my , wat ik van de Mifle ge- 1 voelde7Hier hebbeikfc vcnnaant,datwy van die dfngenzouden fpreken, daar meo in de Hvli- iieSd«ftmlMndd(;wainikdacifwrr£MijleJ nergens ,zo veel alaikhcbbe können len;r,kon i vinde,noa in 'tOude,nog in'tNieuwcTeibmcnt, Ja zo, zyue de Oeken cn d*andere, murmurcren- de : eo t>evolea ^ dac het de N ocaria opfchry ven zoa.dacik deMifle nergena in de H.Sdvifc vonti Uoe hcbbtnfe my ter ftont gc vraagt , of ikO<riC gcloofde, dat het broot in 't li^^haam Chrifti ver- ändert wert ? Daar jkopant woort gaf, datikge- loofde,dat haar de MiiTc een cnkel menfcbelyke voDcen verfieringewas «tot groote fchandeen veragtingeJcruCnriIti,om dat zy het volk m zul- kenboofeen fchadelykedwalin^c gebraut heb- ben, datfe gcloGven dat Cbriltus in een (lulc brootagcfloceo zoozijn.en het broocaanbidden; en Chriftui zelve , die in de Hemefea «ic aao de rcgterhand '/.ijnsV'aders, verhevt- bovcn allccre« aturen, die en zocken zy niet, oogen ecren , die- nen of aanbiddcn zy niet. Aangaaodede verandcringe , heb ik vryelyk gezcgf , datbet mycen guigcicryecn tooiverye dagc (c zijn , g'.-lyk dcTouvcnaait enbexweer- ders pemtcnelykgcbruiken. Daar na vraag Jenfe my, üf ik ook de zeven Sa- cramenieo geloofde? ik antwoorde,datik 'er al- leen tweehielc. Welke , zydcn zy ? Don Doop , zyde ik, cn 't Avontmaal, wdkc gy Sacramcntcn noerot. Doe vraagdenfe.wat jk van "t Avontmaal gdoofde,als ik dac een Sacrament noemdc? Daar Ik eeovottdeiyk op geantwoof c heb . ab ik 't van deo Heere ontftngen had,dac hct Avontmaal , als 't na de infcitingL Chnfti gcbruikt wort,is een geeftelyke ma-lty t , den gcloovigcn hercen on- • erde gcllaltcniflcdcs brootseDwynt vooi|(e- llelr;alzo dac de gcne die 'c broot en wyn ontfan* fen mec den geloove , dicontfangen ook het lig- aam en bluct Chrifti : nict dat in hct broot hct lighaam Chrilli is.ofzi^r. blottin den wyn,of met den wyn .maar dacik gckM>vesulks al gee» (lelykte ootungeo» tocceo lälige vermannge entrooit myner zielen; Alco dat ik hct broot e- tende,cn den wyn drinkondc »opzulkernianic- ren als ik cezegt heb ,zo bco ik ^cs lighaams eo bloets JefuChriftiwaaragciglykdeeli^tig. Ikeo flaaook mijn oogeh niec op defe vergankeiyke e1ementen,diede verderflykheic onderworpen zijri,maar ik zieal vt el vcrdcr met de oogen myns Rßloofs , naraelyk , op Jelus Cririllus , eeii$ voor m\nc fonden gckruiften opgeofFert. Ik merke de wondc in zi^ zyde,daar dat zui vcre bloet uit- gefforc is,op dat ik daar door van alle de fmct- ten cn vickkcn m jner fonden gerynigt ,en van alle die fchuU bevryt zou wonten , daar ik voor 't geregtige oordeel Gods ttede verbo«den ea- bclaft was. üoe vraacdenfe nog,of het broot alzo zijn na- tuur behielt, d .t lict fondcreenitze veranderina:e broot blcef enzo ookden wyn?lkantwoorde» dat in defe elcmenten gants ntec verändert worr; maar gelyk als die het lighaam voeden en onder- houden , alzo wort door het geloove , welke hec lighaam en bloet Chrifli oncfangt , de ziele ge- voet . verbeugten gefterkc 'tEn is niet van noo- de, zyde ik , dat Chriftus van de regterhand zijns Vaders nederdalc in defe ondcrfle elcmenten, om ons zijns zclfs dcclaiiciuce maken , ende ge- mcenfch p cc gt ven: maar vccl meer, dat wy on- Cn bertcD co gcdagccn van dusdanige zieolyke dingen , die ons-ooc een ty t toe g^even zijn , coe hec gene dat eeuwig en geeftelyk is.zoudcn kee- reD;en onfe hercenophcifen tot de regterhand des ecuwiaen Vaders: van waar wy niet eerzijne lij^hamely ke totkomile verwagten , voor dat hy komenzal omte oordeelen levendigen en doo- dcn ; dan zal ook de Heere Chriflus niet "körnen bymclyk en bedekt , maar heerlyk » en meczijne giorie vcrckrt.. Als 240 DE HISTORIEN Vu^^tn icbilUiiili- Ms wy dit aldus fpraken en handelden, en ont- feotfevenureQ was , zo hebbenfe de ooderfoe* king nict Innerer willen uitftellen , maar zy hcb- beii my in een andtreo duidcreD Kerker geflo- tcn , daar ik nog ben, zolaogttilt 'cdcaaldeise* oadigften God beliefc. Zo ben ik van defen ▼ooreoemden dag in Maare in dcfc plaatfe gelaten.t ot den vy ftienden dag der zelverMaancop welken ik zo bcnaui gc- wcclt ben van herten , als ik zou können (chry- ven : niet om de duifteroiile des Kerkers» of dac rny groawelde iohare ceecnwoordigheicte Ico- mcn , maar veel meer datie de redencn mijnsge- loüfs niet meer hooren wilden;want ik begeerde veelmcer roijngeloove voor haarte belydenen tebetujgeo»dai)zy van my begcerden ce honren; zobadik daoden Heere dat hy my zo veel gun- nen wilde tlnt i\ dog mijii (uiverc en eenvoudigc belydeniire zou mögen doen, 't welk hy my door bQii fonderlinge gemde overvIoedelyK na niijns herten be^eerengegunt hccfc. Zoheb ikdanop dcfcn vyfcntwintigftcn dag van Maart , ontrcnt agt uuron , des Deurwagters ftemroe gchoorc, die my verkondiede dac de Heeren gekomen waren . vermanencKdatikiny zou beryden. Die bootfchap was my zcer aange- naamengenoeßlyk ernte hooren. Doezydcik; F'clbrtr.gt , O Heere,dat gy in my begonnen btht , en ee^t mytm bttgtrudatgy bdoofi bebt', wani dit tf ;o fnwsrts, daar uwe gtejl my.in bebulpfaam moet zijn. fihik nuindcfe tweede ondervragingc voor haar gcbragc was,hebbefe my gevraagt.of ik ook gedoopt was^Daar op vraagde ik haar wedcrom, waarom datfe zuiks van my vraagden , of zy dan mecndcn dat ik ctnWcderdoopcr was?M..ar als zy nictaf cn iieteOi hebikgezegt, dacik in mijn kinafchedageiigedoopcbengewcefl.en noit an- ders. En als zy my vraagden, of ik zulken Doop- fei precien voorKoet hielt, zyde ik,dac ikmy daar mede wel wilde laccn gerieten. Namaals vraagdenfe my , of ik het Sacrament desDoops in de Schriftuurvont? DtC vraagdenfe daarom, op dat ik 't v;oorc Sacrameot uitfprckcn zou . cn dat zy alzo een weg mogten krygcn om *i zelve liftelyk en bcdrieglyk tot L'ic- andere ver- fierdeSacramentcn, diezy zelfs opgebragt heb- ben, te mögen gebruiken:maar ik ancwoorde ecnvoudiglyk , dal de Befriyderiirc Abrahams onl'cn Vadi;r gegeven is , op dac hy en zijn zaat tcn agtftcn dage bcfnedcn zoudc woi der, in wel ke plaacfe namaals 'c üoopfel gekomen is, dat de Oiriftenen in haar Gemynte gebraiken , doo- pcndc in den naain des Vadcrs , des Soons,en des Ji. Gtclt. Daar na vraagdenfe my , of 'er ergens meer in de Schriftuur af llont; zo heb ikfe gefon • den tot 't ciendc cappictel des eerftcn briefs , die Paulus tot den Cwt»if6e«fchryft,daar de Apoftel verhaalt, dat de Vadcrs in de RoodeZee onder de wölke gedoopc zijn gcwccfl,en dac haar die genoegbehoorde tcz:jn.Dat hebbenfe haadelyk üpgcv.it,datik aldus van het Sacrament fprak , dat ik haar liilighcit geenfins vermocde , en heb ben terftont gc vraagt , waar ik dat woort Sacra • ment iode Schriftuur vont. Doe moefte ikfwaot ikdaar in begrepen was) belyden /c welk ook waaragtig is,dat ik het woort Sacrament daarom gcbruikt heb , om dat zy 't , om bcter verftant te krvgen , geweni waren : maar dat ik 't voortaan niet meer en zou noeroeo,maaraUeengcIyk 'cde Schrift unr noemt , den Doop en het Avoncmaal. VVantliad ik haar dat woort tocgelatcnen ont- fangcD,jk zoude haar zecr gcwapent hebben, als 't gcnedathur gedient zou hebben om deMiffe, het Vagc-vuur,en andere meer te bcveftigen, welke zy opgebragc bebben, co nergcns in de Schrift genoemt werden daarom zyde il^ dat ik anders gcen naam gebruikeo wilde» dan da Schriftuur gebruikt. Doe zijdenfe , ( mecnendc dat ik in defe vrage beroerten befchaamt was: )Gy zegtzo dikmaals dat gy anders niec selooven wilc, ofantwoor» den , dan 'cgenein<&Scbrifiaur(nMC: wac segCj gy dan van het Huwclyk, agt gy't niet voor een Sacrament ? Ik agte , zijde ik, het Huwelyk voor een hylige inletti nge Gods, en dac het onbevlek- te bedde, ea die cTamenvoeginge en gemeen- i fchapdestevenszogroocis,<utdemeBrche va- | deren Mocdcrvorlatcnzal , cn zijn huisvrouw^ aaohangen,opdat cwceeeo vlcefchiziinidaarom zodanig^n maoierc van leven , dcwcikezoooo- dfg en eerlyk is, pry fc ik, en houde die vanpoo- terweerdcn: het welk ook onfe Heere Chrlftas zo eerlyk gcagt hucft , d it hy m Cana Galilea tcr Bruilüfc zelve gekomen, en de zelve mct zijn ccrile mirakel neefc willen vereeren. Daar was 'er cen , die my dogc dat in de hyli^ Schrift wel geoc-ffent was , welke zij Je: Gefoort gy ook de woorden des Apollclii Uat moet im- mers , zijde ik , verre van my zij n, dat ik bem ee-> nigfins zou tegenfpreken.Gy (mtfangt, zQdeby» allcen twcc Sacramcnten:dc Apoftel nogtans toc den Ephefori , noemc het Huwelyk een Sacra- ment, z^-'^ge: dit is een groot Sacramcdt: Wac zogt gy daar van , z jdc hy ? Ik antwourde , dac ik i I gcendcrlei wyfe anders wilde gevoelen daode Apuftel dede, had hy het Huwelyk een Sacra- ment genoemt, zo wilde ik daar niet tegenzeg« gen, want de H. Geeft door zij nen mont gcfpn^ Ken heefi. Zo enhecftmy ,orider alle hctgcno datmy voorgelcgt ofgevraagt is geweeU,geea zjak meerbeioert of bcnauwt , dan , dac alleen , daar ik niec cegeo zeggcn künde , of ook en derf- dc : maar de Heere hSeft my in defie fwarlgbeic [ en cwyfFelinee niet lange gelaten: waoczijneii ' H. Geeft heeft my vermaant,dat het alzo niet cn l was, gclyk als zy 't voorcgebragt Iiadden. ' Ali mijn memorie van God in dcfc plaatfe ver^ nieuwt was , heb ik haar gezegc , datmen in den brief Pauli dit alzo niet en behoorde tc lcrcn,als'c van haar verhaalt was: miar datmen voor[Sacra- ment J moeüe lefen[ verborgcntheitjna delaat- . fte overlcuioge , zo 'c Nieuwe Teftamenc uitde I Griekfche en Latynrchetaal in *cPrancois over- gefetis. Doe werd--iife ttgen my zccr sn-am en vcrlloort, als zyde plaatfe des nicuwen Tefta- ments , te Lyons gcdrukc , gezien , en alzo als ik zijde, bevonden hadden: en hebben veel dingw gezegt, die celang zouden zijn cottt ceifcliryveik Nlaar het twaalfure flaan zoude ofwWySOil defe onfe t'l'amenipraak geöiadigc Des änderen daagsden fisftiendea Mairt, ben Yva ik van haar wederom gerocpen ontrent ten agt ure. Gcvraagt zijnde of ik het Sacrament des V'ormfels gelooFdc, dat de BifTchop den men- fchen in haar wcttelykc jarcn uitdeelt: antwoor- de ik , dat mijn geloove mec diudanige ceremo* ni(?n niet verflerkt wert : maar alleen door /.ulke ir.iddelen cn l>:ragc des Geeft;, die my in 'c Doopfel wcdcrbaarde , cn cen nieuwc crcitare maakce, of in 'c A vontmaal mec degemeenfchap des lyfs Chrifti in 't geloove voe^ en verfterkte. Als zy uit het ngftckapittcl vandcHaniWinj^era der ApoßeUn bybragten , dat zy den Gedooptea de banden oplyden : zijde ik , dat ik zulks beken- de van Petrus en de Apoflelenge^eJüet tezijn,eD datzodanigen opleggingen door den IL Gaeft gefchicdc: m mr dat de CeremoiiieQiHiiiiilieeo cinde genomcn hadden. Daar na vraagdenfe , of ik het Sacrancnt desiaai laatften Olyfcls pt loofüe:da3r ik op geantwoortfit hcbjdatikgeloofdedaidcwaaragtigc Olie hec Wooxc i^yiu^cd by Google Ditk il A R t £ L A K £ N. «41 2' WoortGodszy,*t welkmeadeDmeDrchcOtdic | enaanroe(MaderHy]ino, die uitdiclevenge- 1 < ^2 ^ ' pcrykeIeufelykziekzijii,mo6tvoortu>udeo, 'c I fcbydeozg^^ J J • t fO,' y/clii allcen dert gclöovigeo falighett toebren- | en voorfprekers mogten zijo. Daar op hcD ik cen mag: maar die ülie^daar inenden zicken tue- geantwoort, dat ik gccn ander Advocaat of deplagte belme4ren,i$gaDtsonnui cn vcrdcrf- felyk. Om dac zy nu defe Olje mct de Schrif tuur bewyfcn, hcbbcn zy my denApüflclJacobi Brief voortgebragc. Oaar ik op zijdc , gy hoort du wel wat ik daar af gevOClc of ßcloovc. Vervolßcps , als zy van de Vierdageo vraag- den , heb ik gcantwöort , dac God'de Hecte zljo Volk hceft gcboden (e arbydcn, en geenenabde* rcD dag in de weck töeeelaten , cm van het hand* werk ce ruften dan afietn den fcvcrden dag. Desgclyksvandeveciügdageotc vaftcn, en de kwatertcinpcr en andere marfbbelykc von laJ^ den, gcvraa'gt zijnde:heb ikgeancwoort,d8czul i7 kc menfchcn Gcboden gcvonden waren om 't vol k tc bcfwarcn; datlc ncrgcns in de Sclirifi gc« j; vondco werden , maar dai '( i-l ccn ander oilcdcl 'S en tnaniere isonl hervledbh tc doodcn, cn cm c gartfche Icven van ten itcnlche eengeduurig Valien mot t zijn.nict dal wy eens da; gscten zul- Jen, maar dat wy altyt matiglyk Itvtnzullcn, bnder eenige overdaac. Cevrcagt zijndc van ekefcb en eySrcn in dt Vaftcn le cten , /iidc ik , datik(naden]aal datinym jn God uitdcduincr- iliife'cothec waaragiigc ]:cr>t,cn totdckcrnifte mner waarheit gebragt haddc} gcen onilLr- ibbcitderdagco cn der tyden gen^aakt hcbbe,eo heboH^^eceDCD drinke , fonderecnice wroc- gingc mijrtrconfcientic, ai dac van GodgtTcha- pen IS tcrcootdruft des menfchcn , ZG verrc als tuitden gelcovcgcfchicc, waardccr cut wy de ireldaden des Heeren mec dankzcgginge een» voudiglykcn Godvrugtelykgebruiken,alsd'A- poftelz:.gc tot Tiniotbau in zijiaea urßm tnrf tn 't Vierde kapitttl Zouf pydan.zijdtnfCjZoligtelyk vlecfcb e- cenop dcD hyligcn gocden Vryd^ voor Faaa- fchen 1 alsop den Paasdag ? Ik antwoorde , dacik .iir •i a ri- :3' »Min ^ biet gares ^cen onderftheit der Jagen maakte: cnortihde Valien wäre, ot'upeen ander lyt, ik en udc 't nicc \ crdnaden , wat my om tc e- itt voorgefec wierde^niuar ik zou vryelyk cten , lnY^eIoov6 raetdankzeggingc^fonder cenig ag- ier denken: Maar zou icmant, die ncgkrank wä- re , my zien cten, dan cn zou ik mijn vryheic nict willen gebruiken;wani het ryke Gods is in de fi^yremec|etegcn.nogikeobcndc«oiec ce by- ugef df Decär^ mmett of niec ete ; maar Ik om- fange in de Godvruecigheit geern zulkeo vry- beic^ls my door Gods woort genadiglyk gegunc wort liiec dankzegginge te gebruikcn. Daär na vraagdenfe , of mcn de Magec Mari» ainroepeo mogte , op dac zy by hären Soon ter Vocrrprakerenc voorons hidderi zoude. Jk heb da;irop geantwoort, dac ik "t wei geloofJc datfe bvGcÄvölgenade gevonden is, en order alle Vrouwensecepenueodacde Heere de oederig- beiczijnsOleoffinaagtsbeeft aangezien,alzo dat Voorlprekcr kcndc. dan Jefua ChrillDs, die regtvecrdig is, die door de verdienten sijoa doots, als die aileen onbevlekt en fundcr fondcn is , dat ampt cn die eere vcrkregen heefc, in wiea dcVader allcen ctn f:oec behagen hecft,in wient moQtdatnoKbcdroggcvundo) js. Daarom be- kenne ikbemalleeneeoMiddelaar, eeo Voor» Iprake en een Voorbiddcr» ab 'er sdcbrevtn Icaac I. Job. t. i. üaär wiert oük van de Beeiden gevraagc of menhet Kruici&x wel bebbcn inogce? ik anu woordc, waarom datfe dogasulks vraagden, alt- fe de Schriftuur zo wel in het Oude als in hcc Nieuwe Teftamentgclcfen hadden, daar dusda- nißc BceldcD zozccr verboden worcen , cn das de eere des ccn igen God* dcfe doodc Afgoden gtgevcn wert. Zoen wiltfydaBjZijdcnfe, gcen ccldcnVNcen, zijde ik: wani ik uic Gods wt ort {jclecrthebbe.daifchcmindenGeeÜ cn waar- leit mocten aanbidden , cn haar oogen des ge-l***N» U:oh aileen op bem flaan.eDdcQUemeirchcn Vader hier boven foekeo* <Ue van God vcrboorc willen worden. 'J en laatüen wert ik van baar gevraagc, pf jfcXtw— «■ ook geloofde dac \ t een plaatfc waadaarue^fr Icn , aUzy uic uelcn leven(chyd«o, gevaaec en gcryrigt worden? Hier op heb ikfseantwoorc mttzo vierigenherteenbiyfchap.ajsofik mct proottn hcrgcr tot de rpylegckomenhad.al«» dai n,:j[. iRwenciucledcr, mcc ecneiiy^ beioetl wierden, dac ik zo bckwamclykvandeeere.M» oade en laligheit onfes Heeren jefo CbrifÜ moih le fpreken. Zo heb ik gezegt , dat ik gecn Vage- vuur kerde , din hei bloct Jciu Chiilli mijns ^ li^nakcrs, vr.n wicn ik geloofde dat de eeuwjgy ofltrhar.de volbragtwaa, daar alle naijne fonde« doorgcrynigczijnjfonderÜnge, ou hy na dcfe t tkrhandc aan de regterhand Gods desVadera in ecuwighcjt lecfc, cd door orii biü : Ik cn twyf« feie niec, of God , duor zijn groi tt gerade, ver» eecftdeninenlcbegaoirchclykzjjn lo/iden, ali hy verlatendezijnoodeleven,totzrjn barmher» tighciczijncncoevlugt neemt, tn door zijn bc- rou w voor zig necmi zijn leven tc beteren: wanc de I leere cn vergecft de (ooden niet ftukwys eo allcen censdeeis, ma&rgcheel en eantfchelylc vergecft hyfcom Jefo Cbrifti zijns &>ons wille, Lit IS het gcne dat zy my in de laatfte ondcrfoe- kmgc ge\ raagt hcbbcn , of zy ook nog meer vra. gen zuiien en weec ik niec. Een zaak had ik bynt vergeten , dat zy nog van my hcbben willen we- ten , om my lirtelyk te vangen en haarVagevuur Of te bevciiigen, namelyk, wat boeken der hyliger Schrifiuur dacik ontfingenvoorgoet hielt. Daar op ik antwoorde; 't Oude cn Nieuwe Tefta- rocnt. Doezijdenfcj^oudgyfeal voorhvüe ea goet? Ja,zijdeik,behalvende gene dicriien A- dcSonedcs Alderhoogften , de Saligmaker der 1 poctyphcnoemt,op welke ik mijn gcloove nict werde, in haar lighaam negen maanden geruft | fondcren wil^nogtotverfterkinge dea geloofa heefc, dien zynamaalsfc nder eenig gebrek ge- haar KapitteleDOfIeerillg!BVOortDreogeD>waar baart heefc, en datfe daarom ialig teagt is: Maar dat wy fe meerder eere eeven zouden , cn de ee- re van Gods Soon op naar brengen , dat moet vcrre van my zijn , en van alle de gcne die den NaaniChrifti Jcfu waaragtelykbclydentwincsy en beeft my felfs dat niet geleert, dat ik haar sou aanbidden, ofzulken eere bewyfen, datfe by ha- renSoonmijnV oorrprakcrefTe zou worden.maar zy leert mygenocg , fprekcndc van baren Soon rä de bruilofc teCana in GaineeD,dtC hybeveclt gebiet dat ik dat zou dncn. 2yäebbeQmy ookgevraagcvaja'taaü biddeo io de andere my voldoeo en genoegf aam zijn. ( Waarom, ziidenfc, ontfangt gy d'ccn meer üan d'ander? ) Want defe hcbbun , zijde ik,zo hcer- lyke gewiOen teckcnen,waaruir dat ik fonder ee* lUgetwyftHnge weet,datre uit den H. Geefl ge> komen zijn: van deandere, daar het onfcker af is wiefe gefcbreven heeft, en kan ikhetzelve nict zeggcn , hoe wcl ikfe ook om veelgocde cxempelen en Icerini^en niet gantfchelylc en verwerpe , nogtans cn wilde ik 'er mijn geloove niet opfonderen. üoor defe mijne verantwoor- diogc zijofe verhindert haarVagevuur ce mögen II Ii bc* Digitized by Google 242 DE HISTORIEN 1 < < 2 betuigen. Daarntll>Wkenre met malkander La- *■ J J 'tYn,enomdatrevooriny niet en zouden vrcc- ien .hebbcnfegevraagt.ofikLatynkdnde : Als ik zijde , N een , zo bevoteozy des Nocuis, dac ;vcn zoude. 