title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 4°. dat de R. P. nooyt de hand gepretendeert hadde 1); »Et comme la Province de Hollande se donne une tr&s-grande direction dans le gouvernement d’un Estat, dont elle fait une si notable partie, et que son Ministre, qui n’est en effet que le Syndic des Estats de cette Province, est aussy de leur part Deput& perpetuel & l’Assemblee des Estats-Generaux; an- sorte qu’il ne s’y resout rien, qu’il n’ait propos6 ou approuve de la part de ses Maitres, les Ministres estrangers sont bien aises de la prevenir et de le preparer; parce que comme son approbation est capable de faire r&ussir leurs intentions, ainsy son opposition est capable de les ruiner et de les destruire.’’ 1) Sedert 1674 had TEMPLE die wel, daartoe gelast, aan FAGEL als R. P, gegeven. WICQUEFORT, t. a. p., L. I, Sect. 22 (1, 660 suiv.). »On luy or- donnoit (uit Engeland) de ceder chez luy la place d’honneur au Conseiller Pen- 2 18 ter contrarie als die gepresenteert wierd, dat men kon sien ıet syn excuse, dat die niet pretendeerde. 5°. dat de Koning wilde laten alles by ’t vorigh gebruyck. Wert verstaen, dat de R. P. den Gr. D’avAaux niei sal sien als R. P., maer als Gedeputeerde van haer Ho. Mo., en alsoo de correspondentie onderhouden !).” Dit omstandig berigt wijst de verhouding van den Raad- pengionaris tot de vreemde Gezanten, met klaarheid aan. In den regel voerde de Minister van Holland bij de diplomatische eonferentiöen, het woord krachtens de hem, gelijk andere Gecommitteerden ter Generaliteit, tot een bepaald einde ver- strekte volmagt, en zoo treft men zijn’ naam, nevens dien van andere Leden van H. H. M., aan den voet van menig door de Republiek gesloten Tractaat aan; — veelal naast de vermelding van dezulken, die met hem het Geheim Be- sogne, bij deze of gene aangelegenheid, uitmaakten. Ook bij de statelijke verwelkomst van Monarchen 2) en andere Vorsten verscheen de Raadpensionaris als een der Afgevaardıg- den uit de Staten-Generaal; gelijk bij de vernederende De- putatie naar KÄleef tot den Koning van Pruissen in Junij 1188, VAN DE SPIEGEL niet was vergeten, — hoewel de Gelder- sche Gedeputeerde eerstbenoemd Lid, als spreker optrad 3). — Maar op het grondgebied van Holland en aan het hoofd der Staatsvergadering en corps van dat Gewest, had voorheen JoHAN DE wırr in 1660 de weidsche hulde in het Fransch sionaire de Hollande, — un artiele, qui pouvoit estre cause d’une infinite de desordres,” enz. 3) Bezoek van FAGEL bij D’avaux, Negoc. I, 20 (12 Oct. 1679), 33, (8 Dec. 1679) 41 (11 Jan. 1680) 42 (29 Jan. 1680) enz, 2) urınsıus M. S. »Den 11 Maert 1642 geresolvoert de Koningin van En- gelant (HENRIETTE MARIE) te verwellecomen en ’t woort ie laten doen door de R. P. DeR.P. salin ’t doen van de reverentien aenraken de onderste boort ven het opperkleet.” (!) 3) De Baron rorck van Rosendaal. Gazette de Leide, 20 Juin 1788, N°, I, (Supplem.). 19 aan den herstelden KAREL ıı toegebragt 1), en in de Aantee- keningen van HEINSIUS is van zoodanige pligtplegingen door den Raadpensionaris, nu eens tot gelukwensching, dan weder tot rouwbeklag, meermalen de rede; — laatstelijk in de jaren 1696 en 1704 2), Al die verrigtingen, hetzij dan min beteekenende maar tot het diplomatisch ceremonieel behoorende, of wel meer belang- riike en met ’s Lands welzijn ten naauwste verknocht, wer- den niet van regtswege, maar ingevolge een’ bijzonderen last waargenomen: en wat de laatste betreft, zoo stipt HEINSIUS aan, dat de Heer van DUvEnvoIrDE en hij zelf den 22 Maart 4690 bij het luisterrijk Congres te ’s Hage waren gecommitteerd. In de Gedenkschriften van den Franschen Minister van Bui- tenlandsche Zaken DE TorcyY, vindt men de merkwaardige om- standigheid geboekt, dat toen deze Staatsdienaar zijn last in 1709 aan seınsıus, en aan den ten toppunt van gezag in de Republiek gestegen neınsıus alleen wilde openen, de Raad- pensionaris zich in het begin daaraan onttrok 8) op grond, dat het aan hem, eenvoudig Ambtenaar der Staten van Hol- land niet stond, zulke mededeeling te ontvangen ; terwijl dan ook vervolgens, nevens hem Buys en VAN DER DUSSEN deelge- nooten van het geheim werden *), en vooral de Pensionaris van Amsterdam in de Conferentiön den hoogen toon voerde. — Ook MARLBOROUGH en Prins Eusentus woonden die bij. Het lot van Frankrijk, van Europa werd in het stil vertrek van nEınsIus 1) 11 Maart 1642 (ueınsıus M. S.). »De R. P. (cars) wert wegens de Generaliteit versogt ’t woort te doen; Haer Ed. Gr. Mo. staen sulx toe, en dat sy ”tcompliment ’s morgens daeraen doen souden.” 2) »Den 21er July (1696) de Furstin van Anhalt door den R. P. te ver- wellekomen. — Den J6 Decembr. (1704) de Raetpensionaris den Croonprins van Pruyssen te complimenteren.” $) DE ToRcY, Memoires II, 5: »C’ötoit & eux et non pas & lui, simple Officier de la Province de Hollande, & parler sur les matieres de la paix.” 4) II, 118: »Il etoit seul avec les Sieurs BuYs et VAN DER DUSSEN; aucun des Ministres de cette Republique n’y assistoit.” 9% 20 overwogen, en de door hem op het papier gebragte praelim:- .aaire voorwaarden hielden het onverbiddelijk z/timatum in !). Niet zoo omzigtig had eene eeuw vroeger, OLDENBARNEVELT eene lang onbetwiste magt in de leiding der Nederlandsche Diplomatie geoefend. Wij hebben hiervoren ter loops van het berucht regtsgeding melding gemaakt, en moeten thans daarop terugkomen. Meerdere bijzonderheden, in de Verkooren zoo- wel als in het geslagen vonnis aangeteekend, wijden ons nader in den aard en de grenzen der oorspronkelijke bevoegd- heid van den Advocaat-Raadpensionaris. — De veroordeeling meldtin de reeks der aantijgingen, onder andere wat het diplo- matisch bedrijf van den Staatsman betreft, dat hij »om te vor- ‚deren ende staende te houden sijn voorghenomen dessein , .eenige van de machtichste Potentaten met onbehoorlijcke ende sinistre practijequen geabuseert, ende omme deselve te abuse- ren, de Ambassadeurs van de Generaliteyt op syn eyghen autho- riteyt met onwaerachtige middelen g%einstrueert, ende doen instrueren heeft. — Dat hij ghevangen oock de secreten van den staet der Landen ghereveleert heeft: en pleghende acten van Souvereynileyt, heeft 0» syn eygen kant, sonder voorwe- ten van yemandt van de Provinciön, afgheslaghen seeckere notable aengheboden Alliantie, daeraen de Republycque ten hoochsten was ghelegen.”’” — Wat had op het verwijt dier eigenmagtige daden, de beschuldigde beleden of geantwoord? Zooverre hij de feiten als waar erkende, beweerde hij wel niet uit kracht van eene bijzondere volmagt, maar dan toch ingevolge den algemeenen last en de geheele strekking van zijn ambt, daartoe bevoegd en pligtshalve gehouden te zijn geweest. — Rondborstig en onbewimpeld verklaarde hij, de belangen van Holland, van het Gewest, welks dienaar hij was, en hetwelk verreweg de zwaarste lasten dragende, ook schier geheel in 1) pe torer, II, 117 suiv. 177. »L’Ecrit dresse par le Pensionnaire de Hollande.’”’ (Articles preliminaires). 21 de kosten en het onderhoud der Gezantschappen voorzag, vöör alles betracht te hebben. — Op de vraag, »waaromme hij gevangen meent hem vrijgestaan te hebben — de publique Ministers van de Generaliteit anderen last te geven als de Heeren (Staten) Generael gedaen hadden ?” aarzelt hij niet te erkennen, aan een hunner den Nederlandschen Ambassadeur te Londen, NoeL DE CARoN !), »geschreven te hebben als Advocaat en volgende den last van mijn Heeren van Hollandt, omme bij alle gelegentheit de publycke Ministers van mijn Heeren de Staten-Generaal wesende ook Ministers van de Fee- ren van Hollandt, en hare tractementen meest bij desewe betaalt werdende, ie snserueren tot vorderinge van de Reso- lutie en goede meeninge van deselve Heeren van Hollandt 2); dat zijn generalen last om alle Resolutiöen van mijn Heeren Staten van Hollandt en West-Vrieslant bij bequame midde- len te doen goedvinden,, daartoe naar zijn oordeel genoeg was, gelijk hij in X3X jaren zulks altijt gepractiseert heeft, zonder dat hij weet van eenigen anderen specialen last.” — Standvastig gaf hij wegens de zoo euvel geduide briefwisse- ling met genoemden Gezant, hetzelfde antwoord op de her- haaldelijk voorgestelde vraag: daartoe geen specialen last gehad te hebben, maar dat hij gehandeld had »uyt zijnen genera- len last, hebbende ’t gunt hij geschreven heeft, geschreven als een dienaer van mijn Heeren Staten van ZHollandt ende West-Vrieslandt 3), conform zijn last en gebruyk van alle den tijjt zijnes diensts, daarmede hij meent de Landen goede dienst 1) Letires et Negoc. de CARLETON, III, 78. »L’on m’a dit, que la nuit qui preceda sa mort, il (BARNEVELT) se plaignit & waLAEUs du Chevalier CARON en particulier, qui lui avoit des obligations, et qui en montrant ses letires touchant les affaires de l’Augleterre avoit, disoit-il, eontribue le plus & le faire regarder comme coupable.” 2) Verhooren, bl. 226, N°. 41 en 42. 3) Verhooren, bl. 260, Ne. 114—116 (13 Maart 1619); bl. 264, N°. 121, (14 Maart). 22 gedaan te hebben.” — Bij andere punten betoogde hij, dat hij onafhankelijk van zijne bediening van Lands-Advocaat, mede gecommitteerd was ter Vergadering van H. H. M. en »dat dezelve Gecommitteerden generalick en speeialyk gelast ziin op ’t onderhout van de gemaacte Unie en behoudenisse van der Landen vrij- en geregtigheyden te letten en doen ’t gunt zij dienstig en nodig vonden, en dat hij op die, en geen anderen specialen last heeft helpen besoigneren }).” Wat van de gegrond of ongegrond, teregt of ten onregte voorgeworpen beschuldigingen zijn mogt, het albestier van oL- DENBARNEVELT was onloochenbaar. De Instructie 2), op welke hij het Ministerie had aanvaard, geschikt voor de woelige en verwarde tijden der Engelsche Landvoogdij, toen de Raad van State nevens LEICESTER, het Regerings-collegie was, had bij het klimmen der magt van de Staten van Holland, en na het voortdurend zamenzijn der Staten-Generaal, aanmerkelijk uit- gebreid en aangevuld behooren te worden. — In 1586 was ’s Lands in- en uitwendige gesteldheid veeg en hagchelijk ; weinige jaren daarna, was de gedaante der dingen zigtbaar veranderd,; met vele Mogendheden waren betrekkingen aange- knoopt, die jegens de kort te voren versmade Republiek ach- ting en ontzag inboezemden. — De Raadsman, wiens doorzigt en rusteloos zwoegen niet minder dan het krijgsbeleid van MAURITS, het wonder had gewrocht, en die met reden zich kon beroemen, met Holland steeds onder de beste voorgan- gers 3) in de volharding tegen Spanje geweest te zijn, stond, met het vertrouwen der Staatsvergaderingen vereerd, feitelijk aan het roer der zaken; — en wie der jongere, periodiek afwisselende Leden zoude het; noodig geacht of zelfs gewaagd 1) Verhooren, bl. 282, No. 159 (15 Maart 1619). 2) 8 Maart 1586. 3) Resol. van Holland, 23 Dec. 1598; erorıus, HAistor. L. VIII, p. 543 »praecipuis audendi auctoribus Hollandis: qui-praeivere sociis, renitentibus, aut ad sequendum tardis.” 23 ‚hebben, den binnen- en buiten ’s lands gevierden Advocaat aan de enge bevoegdheid van eene versleten Instructie te herinneren? — Zoo bestonden er geene waarborgen tegen overschrijding en misbruik van gezag: de dienasr was den Meesters boven hei hoofd gewassen. — Men kon vermoeden dat hij nu en dan, naar eigen inzigt deed of naliet 1); dat hij, naar welbehagen of uit wel dan kwalijk begrepen belang mede- deelde, of achterhield en verduisterde 2); dat hij meest het voordeel van Holland behartigende, zich om dat der Genera- liteit Intel bekommerde en niet schroomde lijnregt den wil van H. H. M. waar het pas gaf, te wederstreven. Men be- speurde dat zijn invloed in Frankrijk, hier te lande werd dienstbaar gemaakt aan het dwarsbonmen van den door Enge- land begunstigden MAurIs, en daarop inzonderheid doelden de straks bijgebragte aantijgingen. Met den val van OLDENBARNEVELT scheen het oogenblik daar te zijn, om zijne opvolgers aan banden te leggen. Zijne op- volgers, zeggen wij: want men was er eene wijl op bedacht 3), de veelomvattende werkzaamheden te splitsen en aan meer- dere personen op te dragen; een denkbeeld in latere dagen, toen de drukten en beslommeringen nog talrıjker waren ge- worden, meer dan eens, zelfs nog in het jongst bestaan der Republiek, vruchteloos aangedrongen #).. — Vöör alles moest 1) HEıInsıus vermeldt nog 9 Maart 1679 (onder G. FAGEL): »Wert ver- staen, dat de Resolutiön genomen synde, de R. P. die moe? uytgeven, en aen kem niet staet, die op te houden” 2) 17 Dec. 1619. »Is gelesen een ÜOoncept-Instructie voor den Advocaet, des dat geen brieven sonder assistentie van eenige Heeren sal openen, soo aen de Staten, als Gec. Raden.” 3) Heınsıus, H. S., »1620, pag. 29. Een point van besehryving te ma- ken off men in plaets van een Advocast, &6n ofte meerder personen tot de Directie van de besognes soude emploieren. Den 6 Maert: ’t concept voor een Directeur nader te examineren.” 4) VAN DE SPIEGEL, Brieven en Neyotiat. III, 69 (24 Sept. 1794) wilde ontlast worden van den finantiölen tak van werkzaamheid, »waartoe, zeide hij, de applicatie van een geheel mensch vereischt wordt.” 24 den Minister die voortaan den titel van Raadpensionaris zoude dragen, de Diplomatie vreemd blijven; en kreeg ANTONIE DUIK, in den aanvang van alle briefwisseling met het buitenland uitgesloten, sedert wel vergunning de Gezanten van den Staat te onderrigten van hetgeen hier voorgevallen was !), de ver- standhouding met de uitheemsche Ministers werd hem uit- drukkelijk ontzegd.. — Het onder MAurıTs ontstaan,, onder FREDERIK HENDRIK ontwikkeld, onder Joan DE WITT gevestigd Geheim Besogne, verbeeldde tegenover de vreemde Hoven, de werkdadige magt der Staten-Generaal, gedurende het Be- wind van een’ eerzuchtigen Vorst of Raadpensionaris, meer schiinbaar dan wezenlijk, — en sproot onmiskenbaar uit den geest van wantrouwen, welken het slecht afgebakend en on- merkbaar aangegroeid gezag van OLDENBARNEVELT uit den lan- gen slaap gewekt had. Uit hetzelfde tijdperk der onzalige wederwerking dagtee- kent de voorzorg ter verzekering der eendragt tusschen den Stadhouder-Kapitein-Generaal en den Raadpensionaris. Men wilde, dat den Prins door de Staten van Holland gedienstige opening gedaan wierd 2) van elken stap, die tot de keuze van hunnen aanstaanden Minister moest leiden. De nominatie der personen die tot de vervulling der vacerende betrekking meest in aanmerking kwamen, werd door oRANJE al dan niet aangenaam verklaard 3). — En de vrees van Z. H. te mis- 1) neınsıus H.S. 1626. »Den 25 July wert verstaen, dat de R. P. vermagh te corresponderen met de Ministers deser Landen in andere Rijcken.” — Vooris 8 Juny 1630: »het Art. geöxamineert rakende de correspondentiön buyten ’s lants.” 5 Dec. 1630. „Den toekomenden R. P. toegestaen de correspondentie met d’Am- bassadeurs van desen Staet.” 2) 27 Aug. 1620. Syn Excell. (maurıts) te consuleren over d’electie van een R. P. — 16 Dec. 1620. »Drie personen te nomineren tot R. P., die te communiceren aen Syn Exc. en dan een daeruit te eligeren,” enz. (17 De cember). 3) 14 Dec. 1630: »syn tot R. P. genomineert d’ Heer an. pauw, Reecken- meester van Hollant, JACOB CAT3 en KOCHUS VAN DEN HONERT; 17, 19 Dec. 25 hagen en daarom na vijfjarige bekleeding van het ambt, de herbenoeming te verbeuren, was niet zelden oorzaak, dat de achtbaarheid van het eertijds zoo waardig en zelfstandig ge- oefend Bewind, door nederig dienstbetoon gekrenkt werd ; tenzij de Raadpensionaris beter rekening vond in het heulen met ’s Prinsen tegenstanders in de Collegiön, en de verlenging der bediening niet door zamenwerking en ondergeschiktheid aan den Stadhouder, maar door afhankelijkheid van de Leden der Vergadering te verkrijgen was. — Zoodanig was de ver- houding van vAN BLEISWUK; terwijl die van VAN DE SPIEGEL zich kenmerkte door het bezwaar van de ongenade der Prin- ses !), geboren Koningsdochter van Pruissen, op zich te laden wanneer hij te grooten prijs toonde te stellen op de ver- trouwelijke verkeering met; haren besluiteloozen, ginds en herwaarts geslingerden Gemaal. — De Minister, wien het, ingevolge zijne Instructie, niet vrij was gelaten de zaken van regering voor den Prins verborgen te houden, liep wel eens gevaar dat hetgeen zorgvuldig had behoord bedekt te blij- ven 2), onnadenkend en ontijdig wierd medegedeeld. Bij de waardering derhalve van het diplomatisch bedrijf en stelsel van Hollands Eersten Minister, zal billijkerwijze telkens gelet moeten worden op den toestand, waarin deze hetzij met opzigt tot de Prinsen van Oranje, hetzij tot de Staatscollegiön verkeerde; of hij met vrijen en onbenevelden blik, met ruime, schier onbegrensde, dan wel met ingekrompen »S, Exc. (FREDERIK HENDRIK) verklaert die personen beguame luyden; 21 dito: »d’Edelen willen d’electie de/ereren aen S. Exo. dat wert gedeclineert.” 1) Brieven en Negot. III, 205 (4 Dec. 1794). Aan noacusr: »Ik heb aan Z. D. en H. K. H. gecommuniceerd uwe missive’” enz. 2) Brieven en Negot. III, 254% (23 Dec. 1794). Aan den Griflier FAsEL: » De Secrete Instructie voor de H. H. Plenipotentiarissen naar Frankrijk, aan den Engelschen Ambassadeur alhier confidentiesl gecommuniceerd zijnde geweest, heeft Z. H.zeer onverwagt in het Besogue geproduceerd eene Missive van Lord ST. UKLENS,” onZz. 26 en deerlijk verminkte, of heimelijk belaagde magt kon han- delen ; of hi) als OLDENBARNEVELT en DE WITT, als HEINSIUS en SLINGELANDT, den toon kon geven; dan wel, of hij met meer- dere of mindere verklsefdheid aan het Stamhuis, door maag- schap en huwelijk aan de Vorsten van Europa verbonden, als FAGEL 1) in de verhefling van oRANJE tot den troon van Groot- Britannie een’ nieuwen steun zocht voor Staat en Kerk, door LODEWWK xiv bedreigd; — als sTEyn en VAN DE SPIEGEL, de belangen van Nederland en Oranje gezamenlijk dacht te moe- ten bevorderen; of eindelijk als van BLEISWIK, in verdeeldheid en scheuring eigen grootheid najagende, met verloochening van het verleden, den ondergang van het Stadhouderlijk ge- zag en van de Republiek tevens, zoo al niet met opzet be- raamde, ten minste in roekelooze kortzigtigheid verhaastte. Opmerkelijk mag het heeten, dat schoon het bestier der buitenlandsche betrekkingen sedert het overlijdden van wiL- Lem ıı ongetwijfeld tot de voornaamste pligten van den Raad- pensionaris behoorde, de grootste en uitstekendste, soHAn DE WITT, nooit aan vreemde Hoyen had verkeerd, en zijne gan- sche regeerkunde in Holland had verworven. — Ook sLin- GELANDT, STEYN eN VAN DE SPIEGEL waren, evenmin als GASP. FAGEL, in Gezantschappen door ervaring van Staatelisten en streken gevormd. — Daarentegen had OLDENBARNEVELT VOÖör en gedurende de vervulling van zijn ambt, zoowel als zijn onmiddellijke voorzaat, Mr. rauLus Buys, daarvan eene rijke ondervinding verzameld..e — De met hun gewoon Ministerie verknochte bezigheden waren in den regel een natuurlijk beletsel tegen dergelijke uitlandigheid, en zelfs verbood een Artikel der Instructie den Raadpensionaris, zonder verlof der 1) Davaux, Negociat. I, 44 (1680). »Comme le Prince d’ Orange areit un grand avantage dans la discussion des affaires, encore plus par la direetion da Pensionnaire FAGEL, que par son propre credit,” enz., II, 80: »J’eus le melheur de trouver toujours contre moi le pouveir du Gouverneur (WILLRM 11f), et le savoir-faire da Pensionnaire de Hollande joints ensemble.” (1683). 27 Gecommitteerde Raden, buiten ’s Zuge te vernachten. — Van- daar, dat in de Aanteekeningen van aeınsıus naauwkeurig wordt gewag gemaakt van de vergunning tot afwezigheid, hem en vroeger FAGEL !) door de Staten verleend, wanneer zij door WILLEM ııı naar Dreda 2) of elders ontboden waren. — Maar toch komt daarin melding voor van eene en andere Ambassade, door oudere Raadpensionarissen bekleed. — Merkwaardig is vooral hetgeen verhaald wordt van het verzet van FREDERIK HENDRIK tegen het door ADRIAAN Pauw, Heer van Aeemstede, begeerd ontslag als Ambassadeur in Frankrijk, daar zijne benij- ders en ’s Prinsen oorblazers hem tijdens die zending, in het Raadpensionaris-ambt onderkropen. — »Den 10 Maert 1635, schrijft uemstus, de R. P. HEEMSTEDE versoeckt uyt Vranck- ryck te repatrieren ; waerop ’t advys van S. Excell. wert ver- sogt. — Den 31 dito Sijn Excell. geallegeert hebbende veel importante reden tot het verblijf van d’ Heer van HEEMSTEDE, wert verstaen dat men een ordinaris Ambassadeur sal despi- cieren, en hij middelerwyl daer sal blyven. — Den 11 July de Vrouw van de R. P. doet instantie tot syn retour. Wert ge- resolveert de missive aen d’ Heer pauw te schryven, te stellen in handen van Gec. R. 12, 13 dito. 10 Sept. Den 27 Sept. is verstaen, dat de geallegeerde redenen van de R. P. sullen werden gestelt in handen van Syn Excell. en desselfs advys. Den 3 October: S. Excell. adviserende tot verblyf, wert sulks by eenige Leden overgenomen. 10 Dec. 21, 22 dito. — Den 12 Maert 1636, d’ Heer van HEEMSTEDE versoeckt vermits 1) 9 Mei 1674, 27 Nov. 1675, 22 Febr. en 19 Sept. 1676. 2) A. 1691. »Den 18 Sept. de R. P. toegestaen op de regnisitie van S. M. te gaen nae Breda en oock somtyts voor een korte tyt buyten de geunieerde Provincien te mogen gaen, de dienst van ’t Land sulx vereyssende. A. 1692. Den 25 Sept. de R. P. gepermitteert nae Breda te vertreeken, ter requisitie van S.M.1698. Den 20 May en 23 Sept. de R. P. gepermitteert nae Breda te vertrecken” 1695. Den 3 Junij als voren. — Terugkomst van HEINSIUS uit het Leger (Julij 1697) GrımBLoT, Leiters of wınLıam ı1ı and Louis XIV, I, 26 (Lord vırLiess to the Duke of sHREWSBURY). 28 de vyf jaren van syn R. P. ampt den 4 April expireert, daer- van ontslagen te worden en gestelt in de Reeckenkamer van Hollant; wert verstaen hetselve te stellen in handen van Syn Excell. Dito. Syn Excell. adviseert conform het versoeck.” Al deze raadslagen en handelingen hadden plaats gedurende pauw’s uitlandigheid, aan welke eerst een einde werd gemaakt na de voordragt van een drietal, uit hetwelk de nieuwe Raadpensi- onaris moest gekozen worden. Ook hier lezen wij, dat de Prins de voorgedragen personen »bequaem” had verklaard, sen niets tegens deselve te hebben.” — Deze opmerkelijke zinsnede, gevoegd bij het terstond door Z. Doorl. goedgekeurd ontslag van den Raadpensionaris als zoodanig, leidt tot de gevolgtrekking, dat de Heer van HEEMsTEDE werkelijk stof tot ontevredenheid aan FREDERIK HENDRIK gegeven had. Alles duidt aan, dat zooal niet in de staatsregtelijke be- teekenis, ten minste door de feitelijke oefening der voornaam- ste deelen van het hoogst gezag, de Advocaat-Raadpensionaris in het Stadhouderlijk tijdperk de tweede, in de jaren der on- vermengde Staatsregering, de eerste persoon der Republiek was, en hoewel slechts Minister of Dienaar willende heeten, in waarheid #egent. Vooral uit een diplomatisch oogpunt kan dit niet geloochend worden. Bij de optreding, gelijk bij de vervanging van den gewonen Vertegenwoordiger der belangen van den Staat tegenover vreemde Magten, werden de Neder- Jandsche Gezanten en verdere Ministers van die gebeurte- nis verwittigd, zooals nog heden bij de aanvaarding van het Departement van Buitenlandsche Zaken pleegt te geschie- den. — Even als de Griffier der Staten-Generaal in aanraking met de uitheemsche Envoy&s, moest hij door eene betamelijke levenswijze, de eer van zijn’ rang ophouden of gelijk men het noemde, een’ zekeren staat voeren. Toch was deze, naar wij van JoHAN DE WITT en HEINSIUsS weten, met Republikein- sche ingetogenheid bepaald. En zelfs in een’ tijd toen de weelde aanmerkelijk was gestegen, en de laatste Raad- 29 pensionaris met eenige meerdere mildheid bezoldigd werd, kon vAN DE SPIEGEL met opregtheid betuigen, dat als men zijn tractement vergeleek met de voordeelen, door den Staat aan de Ministers buiten ’s Lands toegelegd, en met den arbeid aan beide die posten verknocht, die van Raadpensionaris van Holland, na aftrek van de ambtgelden, honderdste penningen en dergelijke lasten, niet buitensporig beloond werd ; immers, zoolang de nieuwe levenswijze nog niet gebragt was tot de een- voudigheid van Sparta 1). Hij dacht ook dat die jaarwedde moest; besteed worden in eene vertering, betamelijk voor een’ eersten Minister, die dagelijks in het geval was van »met de eerste personagien van dit, en vreemde landen om te gaan 2).”” Het schijnt hier voegzaam, een oogenblik bij een onder- werp te verwijlen, dat het levendigst besproken is geworden sedert het diplomatisch aanzien van Nederland aan het dalen was 8). Maaltijden aan Gezanten te geven, zijn in eene Re- publiek, waar, naar de opmerking van BUZANVAL, van ouds het gemeenzaamst onder dischgenooten gehandeld kon wor- den %), zoo min onbekend geweest, als hetgeen verder tot de ontvangst en vereering van Staatswege behoorde. 2) »Dignitas ex domo ornanda, sed non tota quaerenda.” — Nadenking van een’ Staatsman, bl. 10— 12. 3) Dagverhaal der Handel, v. de Nat. Verg. IV, 1052 volgg , V, 642 volgg. 4) Negociations de PAUL CHOART (1600) p. 124. »Il est impossible de vivre parmy ce monde sans mettre couteau sur table;” ook wICQUEFORT, !’Ambas- sadeur I, 681. 5) Krachtens de Resol. der Staten-Generaal van 11 Nov. 1719 konden alle gewone en buitengewone Ambassadeurs vaor »eene eerste Ministeriele maaltijd” 30 ling der bezoldiging van den Raadpensionaris voor. — In de Bataafsche Republiek deed men zich te goed, de voorouder- lijke zuinigheid en spaarzaamheid roemende, op het een grond van waarheid behelzend, schoon vermoedelijk onjuist en te sterk gekleurd verhaal. »Men denke, zoo sprak een Lid der Nationale Vergadering, aan een der Stadhouders in de voor- gaande eeuw, - die met een Ambassadeur in een koets geze- ten, twee Gedeputeerden der hooge Vergadering op een bank zittende en hun middagmaal in brood en kaas houdende, pas- seerde en Jdezelve beleefdelijk groetende. Waarover de Ambas- sadeur zich verwonderde en vroeg, welke personen die waren, en van den Prins tot antwoord kreeg: »dat zijn mijne Hee- ren en Meesters, met; wie ik dezen morgen nog in de Verga- dering geweest ben. En wat was het wederantwoord ? Wordt dit Land door zulken bestuurd, dan zal ik mijne Meesters raden, daarmede altijd vrede te houden en nimmer te oorlo- gen.” — Ten blijke, dat de magt niet slechts in uiterlijken praal bestaat, noch om den praal, statie en overdaad, eene Natie gevreesd wordt 1).”” — In de voorstelling ligt zeker overdrijving; althans nooit schemerde eene onedele karig- heid door 2) in de internationale betrekkingen var het win- zuchtig volk; — veeleer was men spilziek in de handhaving van den luister der eens 200 hooggestegen en geduchte Re- publiek in hei afvaardigen van glansrijke en duur betaalde Gezantschappen en in het onderhoud van bestendige Zinvoyes f 150 declareren. In het Generaal Rapport v. de Personele Commissie v. het Finantie-wezen in dato 21 Mei 1790, werd voorgeslagen, dien post te schrappen , tenzij de maaltijd gegeven ware bij gelegenheid van eene publieke intrede. Staat der Financie v. de Republiek (Amsteld. 1791) I, 808. 1) VAN LEEUWEN; zitting van 23 Febr. 1797 (Dugverhaal IV, 1058). 2) WICQUEFORT, l’Ambassadeur, L. I, Sect. 23 (I, 678). »Les Provinces- Unies donnent dix-huit mille livres ä leurs Ambassadeurs ordinaires, et les font payer fort exactement. Les Extraordinaires sgavent ce qu’ils peuvent de- penser par jour, et leur train est regle, suivant une resolution formelle que les Estats ont prise pour cela,” enz, 31 met het daartoe vereischt, doorgaans overvloedig gevolg 1). Het Reglement van 26 Julij 1700 op de Ambassaden en an- dere commissien, 200 buiten als binnen ’s Lands ?), welks toe- passing den val van den alouden Staat overleefde 3), niet- tegenstaande de omstandigheden zoo aanmerkelijk veranderd waren, strookte geheel met het toppunt van aanzien, onder WILLEM Jil en HEINSIUS bereikt. — Maar hoe diep Nederland na verloop van ongeveer eene eeuw mogt gezonken zijn, de voet, waarop de buitenlandsche Ministers te ’s Hage leefden *), liet kwalijk toe, dat men zich door eene onberaden bezuiniging in nog erger minachting bragt; — en deze beschouwing zal in de dagen, toen naauwelijks eene schaduw van onafhanke- ljjkheid, veelmin van grootheid overbleef, de toenmalige Be- windslieden bewogen hebben, den eersten Secretaris van Staat voor de Buitenlandsche Zaken eene som als bijslag tot het tractement , onder de benaming van tafelgeld toe te leggen, tot een hooger cijfer zelfs dan hetgeen thans door het Hoofd van hetzelfde Departement genoten wordt 5). Doch welk een levendig besef van hare ontzagwekkende groot- heid de Nederlandsche Republiek oudtijds in de uitrusting en den stoet van hare Vertegenwoordigers bij vreemde Kroo- nen had laten doorblinken, de persoonlijke neiging en het 1) Verg. de Bijlagen. 2) Groot Placaatb. V, 378-384. 3) Verg. mijne Bijdragen tot de Gesch. der omwenteling, van 1795 tot 1798, 2° Stuk, bl. 101 (1851). &) BRAUMABCHAIS, Oeuvres complätes, T. V, 819 (Precis et Jugement du proces de P. A. CARON DE BEAUMARCHAIS) : »dans ce pays, (Holland) oü tout le Nord vient abontir, et qui est, selon moi, le centre de la diplomatie interes- sante de l’Europe, pays oü toutes les intrigues des diverses coalitions viennent se nouer et se denouer. Les autres Ambassadeurs brillent, corrompent, depen- sent, et se montrent.” 5) f 14000 (thans f4000). Verg. deze Inleiding, Eerste Gedeelte; Bijlage I, Instrnctie van 1 Dec. 1801 voor den Minister |. VAN DER GoEs. — Ta- felgeld bij de wet van 30 Dec. 1855 (Staatsbl. No. 199) hersteld; was bij die van 23 Dec. 1851 (Staatsbl. N®, 191) voor het cerst ontzegd, 32 fortuin van den Raadpensionaris, zijne opgeruimdheıd van geest of wel zijn erest tot rustelooze werkzaamheid, niet tot -het genot van wufte vermaken of zelfs tot de gewone gezellige ver- keering gestemd, waren meer dan zijne jaarwedde en andere geldelijke voordeelen uit bijkomende bedieningen, de maat- staf van zijne huishouding. VAN DE SPIEGEL, met een gezin van twaalf kinderen, aan drukte gewoon, was, naar. gezegd is, niet wars van eenige uiterlijke vertooning. Maar van den ongehuwden, eenzamen HEINSIUS, getuigt vAN HAREN 1), dat hij altijd even stil, arbeidzaam en matig was; dat alle vermaken van het leven, tot zelfs die van de tafel, zoo al niet bij hem onbekend, ten minste buiten gebruik waren. — Uit de berigten van ne Torcy blijkt nader de juistheid dier teekening. Zijn voorkomen, schrijft de Fransche Minister, was eenvoudig. Geene pracht vertoonde zich in zijne woning; ziine huisbedienden, nevens een’ Secretaris, waren geene an- dere dan een koetsier, een lakei en eene meid; niemand zoude daaruit opmaakt hebben, dat hij zich bij den hoog- sten Staatsdienaar bevond. Vier-en twintigduizend gulden was zijne wedde, meerendeels voortspruitende uit het Zegel- bewaarderschap. — Gedurende al den verdrietigen tijd, dien DE TORCcY te ’s Hage, meest; ten huize van den Raadpensiona- ris in gestadige onderhanmdelingen doorbragt, leest men niet eene enkele maal van diplomatische gastmalen. Wel werd de Minister van LODEWIK xıv door den Baron van DUVENVOIRDE, schoonzoon van PORTLAND, op een landgoed in de nabijheid van ’s Hage genoodigd, waar ook VAN DER DUSSEN na het eten de openingen tot; den vrede hervatte. 33 ” entegen, roemt CHESTERFIELD 1) bij herhaling, de uitne- mende eigenschap van de genietingen der wereld met luch- tigheid en onbezorgdheid te hebben kunnen smaken, en tevens de gewigtige bezigheden van zijn’ post met de ge- moedelijkste naauwgezetheid, zonder uitstel te hebben afge- daan. Tot het een zoowel als tot het ander had de Raad- pensionaris immer gelegenheid gevonden, omdat hij vriend van orde en regelmaat, al hetgeen onmiddellijk kon worden behandeld 2), niet tot den dag van morgen verschoof. — Zoo kon hij vrolijik en onbekommerd, aan den disch plaats nemen, zich in de avond-gezelschappen bewegen, zelfs deelnemen aan danspartijien. — Tijdgenooten verzekeren, dat hij zich in zijne jeugd »met aerdigh spelen op instrumenten, of op een Balet te dansen, of eenige geoorloofde konsten met kaert en verkeer- of schaeckspel” geoefend hebbende en daarbij »een gaeuw poeät’' zijnde, bedreven was in al hetgeen tot de eischen van een »volmaeckt Hovelingh of Politicus 3)” gere- kend wordt. — En p’estranes beschrijft in eene zijner de-” peches, den anders zoo koelen en deftigen Staatsman, bij de vreugdefeesten over den glorierijken Bredaschen Vrede, onder de juichende bevolking gemeenzaam vermengd, en het laten loo- pen van wijn en andere vermakelijkheden aanmoedigende #4). — 1) Letters (London 1815), Letter CXXI, » The Peusionary DE wırr — did the whole business of the Republic, and yet had time left to go to assemblies in the evening and snp in company.’ Leiter CCX1, CCLXXXIII (op het getui- genis van Sir WILLIAM TEMPLE). 2) »He answered, there was nothing so easy; for that was only doing one thing at a time, and never putting off any thing till to morrow, that could be done to day. This steady and undissipated attention to one object, is a sure mark of a superior genius.” 3) Historisch verhasl en politicque bedenckingen aengaende de Bestieringe van Staet- en Oorloghssaken — onder deH. H.coRn. en JOH. DE WITT. (Am- sterd. 1677) bl. 2. 4) Letires et Negoc. T. VI, 24, 30 (25 Aoft, 8 Sept. 1667. »Monsieur DE wır Pensionnaire a &t6 chez lui, et devant sa porte, & danser el se 3 34 Voor zoodanig openbaar vreugdebetoon en de ongewone, daarop vallende kosten, als namelijk eene beslissende overwinning met de wapenen varı den Staat bevochten was, of de vrede met eene van de voorname Magten van Europa gesloten, stond het den Ambassadeurs of andere Ministers vrij, de uit- gaven tot eene bepaalde som in rekening te brengen 1). Op de Staatsbegrooting voor het Departement van Buiten- landsche Zaken, verschijnt steeds de meer en meer besnoeide post van geheime uitgaven, of hetgeen tijdens de Republiek, op den gewonen Staat van Oorlog ten laste der Provincie Holland voor secrete Correspondentie-penningen voorkwam. — Treffend is dienaangaande de verklaring van DE WITT, juist eene maand vöör zijn deerlijk uiteinde, in eene Memorie aan de Staten afgelegd, en zakelijk aldus Iuidende 2): » dat de Heeren Gecommitteerde Raden my in den aenvang van myn bedieninge, naer ’t exempel van mijne Voorzaten, eenige penningen tot verval van de onkosten der secrete diensten en correspondentien hebbende willen in handen stellen, ook na myne memorie gedraegt, eer en bevorens de ordre en forme daeromtrent sedert geobserveert, uytgedagt en in prac- tycque gebracht was, albereyts eenige weynige penningen ten dien fine in handen gestelt gehad hebbende, ik die sake bij mijn selven nader overwegende, en van dien tijt af al reflectie rejouir avec le peuple jusques ä deux heures apr&s minuit et a fait un grand festin ,” enz. 1) Reglement van 26 Julii 1700, Art. 40: »Wanneer eenige publicque demonstratie van vreughde gedaan wordt ter plaatse daar de Ministers van desen Staat haar bevinden, met het aansteken van vreughde-vuyren, het laten loopen van wijn voor de Gemeente, ofte op andere diergelijcke wijs” enz. » Ambassadeurs, hetzy een of meerder, sullen genieten voor het geven varı het Festeya 750, extraordinaris-Envoy&s 500, en alle andere Ministers 300 guldens.” 2) Historisch Verhael en polit. bedenckingen, bl. 548—555 (Brief van WILLEM Ill’ aan DE WITT, 22 Julij 1672; Verklaring van Gecomm, Raden, 233 Julij). 35 makende op den suspicieusen aert van dese Natie, en my met het maniement van Gelt geensints willende chargeren, daerop eenige andere ordre en forme uytgedacht hebbe, die ook van die tijt af tot nu toe geobserveert is geworden !). — En meyne ik naer een grossiere overslag, uw Edele Groot Mog. wel te konnen versekeren, dat die penningen — met myn kennisse bij de Heeren Gecommitteerde Raden geresol- veert zijn uytgegeven te werden, of uytgegeven zijn tot se- crete diensten of Correspondentiön geen 6000 guldens jaer- lijks, °t eene jaer door ”t ander gerekent, sullen komen te bedragen. In voegen dat ik, volgens de ordre van ’t Col- legie, wel doorgaens hebbe gehadt de last en directie over de voorsz. Correspondentiön, soodanig dat ik de Correspon- denten, volgens goetvinden van de Heeren Gecommitteerde Raden, van tyd tot tyd voor haer vertreck by monde, en vervolgens by Brieven hebbe geinstrueert wat haer te doen stont; dat ook de Brieven van deselve secrete Correspon- dentie doorgaens aen my zijn geadresseert geworden ; maer dat ik, gedurende alle de voorsz. tijdt, noyd Aeller of zen- ning ter zake van dien door myne handen hebbe willen laten gaen, en dienvolgens ook noyt heller of penning ter sake van dien, door mijne handen gegaen is 2).” De Gecommitteerde Raden, op wier getuigenis DE wırT zich beriep, handhaafden den onkreukbaren, jegens ’s Lands Finan- tien zoo wölverdienden Staatsman, tegen zijne eerlooze las- teraars. — ÖOnvergetelijk blijft de schrandere zorg van den 1) HEINSı0Us trekt het berigt van DE wırr aldus beknopt te zamen: vdat de post van 24000 gulden op den Staet van Oorlogh is uytgetrocken, en daervan gedisponeert is geworden bij haer Ho. Mo. ofte Commissarissen 202 de secretse saken, of selden by haer Ed. Gr. Mo. ofte bij Gec. Raeden; dat met de Correspondenten doorgaens is geconvenieert; dat de Secretaris daervan Register heeft gehouden; dat het een jaar door ”t ander boven de 6000 gl. niet is uytgegeven; en dat hy nooyt helder ofte penning daervan heeft ont- fangen.” 2) 20 Julij 1672, 3 * Ki gt rn Br TE A Er nn 3 ars Si ne A A re: 36 Raadpensionaris, ook als Wiskundige vermaard, om getrouw aan zijne Instructie !), den staat der geldmiddelen van Hol- land te verbeteren; eene zorg, aan welke men weinige maan- den te voren, het scherpzinnig Vertoog: Waerdije van Iyf- renten naer proportie van Imsrenten 2), aan de Staten van dat Gewest opgedragen, verschuldigd was. Doch, om op den post der geheime uitgaven terug te komen, reeds in de dagen van Prins wiLLeM ı gedurende de worste- ling tegen Spanje ingevoerd 8), het gebruik dier gelden baarde ook in lateren tijd, met name onder het Ministerie van FAGEL %) en bij de vervolging tegen VAN DE SPIEGEL in- gesteld, opspraak en wantrouwen. Hoog gaf men in 1796 op van de »enorme sommen,” welke gedurende het zeven- jarig Bewind van den gewezen Raadpensionaris, onder den ngam van correspondentie-penningen door diens handen zouden gegaan zijn 5). . Uit eene korte Notitie of Memorie van ont- Fang en witgaaf, sedert de laatstgedane verantwoording, met de daaraan gehechte quitantiön en eenige nog aanwezige gelden, in een pakje bewaard, bleek dat vAN DE SPIEGEL van 1) Art. 26. »Hij zal gehouden zijn, pertinentelijk en punctuelijk zig van tijd tot tijd te informeren op den staat der Finantie van Holland en West- Vriesland, omme telkens bij den aanvang van de Vergadering, — en voorts t’ allen tijde (des verzogt zijnde) opening te doen van de ware gelegenheid van dien, mitsgaders van de veranderingen, die daarin zonden mogen ge- vallen zijn ,” enz. 2) ’3Hage 1671 (fol). 8IMONS, JOU. DE WITT en zn tijd, I, 42—46, Ill, 215 volgg. 3) BONDAM, Onuitg. Stukken, IV, 126, V, 865 (f5000 ter maand. Resol. d. Staten-Generaal 26 Nov. 1577, den Prins magtigende, »pour traicter avec aulcuns qui presentent faire grands services et exploits secrets & l’avantage de la Patrie.” 4) n’avaux, Negociat. IV, 99. (21 Dec. 1684). 5) vAN DE SPIEGEL aan den Minister van DER HooP te Luik, 24 Junij 1793 (Brieven en Negot. I, 301 volg.). Zending van een vertrouwd persoon om narigten te bekomen van de sterkte en bewegiugen der Legers. De kos- ten van die correspondentie van 3 tot 3 maanden aan den R. P. op te geven, 37 de voorzigtigheid in dit kiesch onderwerp door DE wiırr betracht, was afgeweken, en daardoor voedsel had ge- geven aan kwaadwillige geruchten 1). — Van rAceL, die zeide men eene eeuw vroeger, WILLEM Il op ongeoorloofde wijze beliefde, wilden de Amsterdamsche Staatsleden strenge reken- schap vorderen 2) van de sommen, die aan hare eigenlijke bestemming onttrokken waren en tot geheime zendingen ten behoeve van ’s Prinsen belangen of in andere bedekte uit- gaven verspild. — Men dacht daarmede den Raadpensionaris in het naauw te zullen brengen 3). — Ontegenzeggelijk was het gebruik dier slinksche middelen om de inzigten van vreemde kabinetten te bespieden, en zijne eigene te bevor- deren, destiids meer in zwang, dan onder het meer me republikeinsche stoutheid en openheid handelend Ministerie van DE WITT, die met VAN BEUNINGEN doorgaans de diensten van geheime Correspondenten versmaadde en met argwaan jegens zoodanige personen vervuld, de uiterste behoedzaam- heid in hunne keuze betoonde. — »Den bewusten Corres- pondent %), meldt de Raadpensionaris aan den Ambassadeur 1) Verzameling van Stukken in de zaak van Mr. L. P. VAN DE SPIEGEL, bl. 64 volg. 2) D’avaux, Neyociat. IV, 99: »4°. Si l’on n’etoit pas d’avis de retran- cher surtout la grande depense que la Province faisoit pour entretenir des Correspondances secretes ? Ce point regarde directement le Prince d’Orange et le Pensionnaire FAGEL, qui disposent pour ce sujet d’une grosse somme, sans en rendre compte & personne.” — IV, 126; »ia suppression des fonda destines pour les correspondances secretes,” enz. 3) Een belagehelijk en tevens verachtelijk pamflet is: ZZollands Koors, enz. mitsgaders het Proces erimineel iusschen de Ingezelenen van Holland ende de Heer CasPaR FAGEL, Raadpensionaris, enz., door LIEVEN VAN WAAR- MOND (gedrukt na de Cnpy tot Weenen), enz. A) MAURICE DE B.. — DE WITT aan v. BEUNINGEN, 11 Maart 1666, II, 207. VAN BEUNINGEN aan den R. P. 19 Maart; bl, 216: »de ervarentheyd heef ıny geleert, dat op die tydingen gantsch geen staet te mascken is, ende on- trent degene die de deliberatien van dit Hof over buytenlandsche sacken betreffen, een half waeraghtige met seer veel leugenen en verdighte verselt gaet.” 58 in Frankrijk, schijnt my uyt voorgaende overgesonden dchan- Sillons, al vry wat sterck van imaginatie ende eygen con- cepten, die diekmaels hier overkomende, meer verbysteringh, als verbeteringh souden konnen causeren; soodat myns be- dunckens, syn employ niet; anders dan onder UEdts. opmerc- kende conduite, ende oak niet sonder wat intoominge, van eenige vrucht soude syn. Iok sal de Heeren Gecommitteerde Raeden, onder UEdts. welgevallen, daerover geen nadere deli» beratie vergen, v6ör en aleer UEd. my nader ende positive» lyck sal hebben geadviseert, wat deselve oordeelt daerontrent best gedaen ofte gelaten te wesen; ende in cas van employ, op wat reeompense UEd. soude oordeelen ’t selve hem te werden opgeleyd 1).” VAN BEUNINGEN begreep den wenk, en zoo werd de aan- brenger van nieuwe tijdingen met eene kleine gift afge- scheept. — Niet geringe dienst had integendeel in vorige jaren de Nederlandsche Gezant bij den Engelschen Protector, WILLEM NIEUPOORT, wit de tijdige mededeelingen van den grondig onderrigten Duitschen Correspondent ?) getrokken, die uit echte bronnen puttende, afschriften der diplomatische briefwisseling tusschen KAREL-GUSTAAF 3) en de Britsche Repu- bliek magtig wist te worden, en den Gezant kenbaar maakte wat de Zweedsche Diplomaat uit ’s Hage naar Londen schreef. — Zoo vernam men in de gespannen overgangs-periode van het Protectoraat van RICHARD CROMWELL tot de herstelling van het Koningschap, en gedurende den krijg in het Noorden, door de gewapende tusschenkomst der Nederlandsche Republiek 1) DE WITT aan v. BEUNINGEN, 28 April 1666, II, 251. Z. nog bl. 218, 226, 248, 269, 271. 2) nıEupoosr aan den R. P. (15 Nov. 1658): »Het is een persoon var studiön, in de Mathematicque wel geoefent, geboren in Saxen ende heeft eenige jaren de Sweedsche Ministers in Sweden en hier gedient.” %) Brief van den Koning van Zweden aan OLIVIER CROMWELL, 18 Aug. 1658, in ne wırr's Brieven, III, 466 volgg. 471. 39 beslecht, de raadslagen en ontwerpen van kungeland, Zweden en Brandenburg 1). — Sedert had ueınsius lange jaren een’ fjjnen opmerker in L’HERMITAGE, wiens berigten wegens den toestand van Engeland nog onlangs door MAcAUuLAY werden gewaardeerd 2). Werd derhalve het nut van zoodanige voor- lichting door onze Staatslieden niet onvoorwaardelijk afgewezen, de zedeloosheid van het middel was allerminst twijfelachtig, wanneer in geval van ontdekking der geheime verstandhou- ding, de Correspondent gevaar liep met den dood gestraft te worden. — Meer dan eens beefde nıeupooRT’s handlanger van angst 3), dat het gebrek aan secretesse ter Grifiie van H. H. M., waardoor zijn verraad bij de Engelsche Regering kon uitlekken, hem den hals zoude kosten. Een gansch ongewone soort van diplomatische Correspon- denten, wier ontevredenheid met hun lot %), hen zooal niet tot pligtverzaking jegens het Vaderland, ten minste tot schennis van het vertrouwen verleidde, dat zij bij hunnen tijdelijken Ambassadeur genoten, treffen wij in de Secrelarissen vam Le- gabie aan. Zoo werd buiten voorkennis van den Gezant te Parijs, WILLEM Buys, door de onafgebroken mededeeling van den Secretaris SCHELTUS 5), een’ geruimen tijd de belangstel- lende, maar onvoegzame nieuwsgierigheid van BRUNO VAN DER 1) In 1655 onderhield de Staat Correspondenten te Stein. — DE WITT (Brieven III, 104) aan NIEUPOORT, 20 Aug. 1655. 2) Verg. ook de Corresp. diplom. et mil. de MARLBOROUGH, HEINSIUS et Hop, (Amsterd,. 1850) p. 272. 