title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: beis, Griekse Testamenten, en Arabische Alkoran. En gelijkzooid veele Menschen jaarlijks naar Mekka begeven, den eenen uit God-vrugtigheid, den anderen om Gewin. Zoo bevonden haar in dit Schip meer dan driehonderd Menschen, zoo Perzen, Indianen, Turken, Arabieren, daar onder ook vele Christen Slaven, zoo Grieken, Italianen, Hollanders, &c. Het volk, met de geheele Scheepslading werd geborgen, en was alles vervallen aan onse Koning; doen regerend, Chamhazi genaamd. Dit was het eerste Schip dat in dit Land ooit gezien was in eenige eeuwen. Het Volk en goederen werd tot den Koning in onse Hoofdstad Kesmes gebracht. De Koning deed hen bij malkander bewaaren, en goede levensonderhoud verschaffen. Hy deed fijn Wijzen uit alle Provincies samen roepen, om met haar te raadplegen, wat men met haar zou doen. Daar werd besloten, dat alle die eenen taal hadden, bij malkander zouden blijven; doch de Koning met zijn wijzen kon niet eenen taal, dies kreeg men de Boeken, en liet Man voor Man daar in leven, hier onder waren veel gauwe Arabieren, die dertegen merkten, dies zochten zy daar eenige Arabische Boeken, en Alcorans uit, klopten op had de Borst, en wijgend naar de Hemel, als wildegende te kennen geven, dat dit haar Wet-boek was, men legde al de Arabische boeken bij de Arabieren, zoo ook de Maleiers, Perzien &c. Dan moest Man voor Man weer leven, en ook schrijven, die dat wel konden, werden een Rok met een roode Mouwe aangetrokken, en een roode Muts op het hoofd gesteven, al degenen welke niet Leefen, en Schrijven konden, kregen een Rok met een blaauwe Mouwe, en een blaauwe Muts op. Voorts besloot de Koning, en zijnaar zijn Wijzen raad, dat men de Arabieren zoude ter band stellen twaalf gauwe Jongelingen, die ongeveer Land-taal wel leven en schrijven konden, die zouden in een besloten Huis de Arabische taal leeren, leven, spreken, en schrijven, de gauwe Arabieren met hun Arabische Boeken werden gefonden naar de Stad Arafo, alwaar haar twaalf Jongelingen aan bewonen werden. 400 zouden de Perzen en jongelingen de Perzische taal in de stad Tenbar onderwijzen; de Turken mochten hetzelfde doen in de stad Samafa. - Vier Joodse rabbijnen kregen last in de stad Jeruzalem van jongelingen de Hebreeuwse taal te leren. De Indianen kregen ook jongelingen om het Maleisische te leren, in de stad Raima. Onder de slaaven waren vijf geleerde Grieken, vier gewone Italianen, en drie snuive Hollanders; deze kregen ook elk jongelingen, de Grieken moesten naar de stad Palotata, de Italianen naar de stad Yaldapa, en de Hollanders naar de stad Amsnaffa. Maar wat geschiedde? Na twee jaar, toen de Koning zijn grote Raad weer vergaderde, beval hij dat men de jongelingen ondervraagd zoude, en zien hoe verre zij in de talen gevorderd waren. De Arabieren, Perzen, en Turken kwamen eerst voor den dag, en werd bevolen dat elk zijn taal verstond, wel sprak, leefde en schreef: want zij hadden de Koran in hun taal overzet; maar de Perzische, Turkse, en Arabische studenten fakte voort in het diepste over hun geloof; zij hadden met de taal ook het Islamitische geloof aangenomen. Zoo hadden ook de Joden en Christenen gedaan. Den Koning deed al de overgefette Boeken vistigen en neerschrijven. Dat haar het beste-van allen behaagde, was het Nieuwe Testament der Christenen; maar dat geheel in een fijn Land in te voeren, werd afgekeurd, zodat geen te grote opschudding te maken, als om dat de Grieken, Ieraliasenen, en Hollanders het ook niet eens konden worden. Den Koning dan raad houdende wat men doen zou, zond den oude Philosoof Sarabaf op, die in dat Land weinig minder als Confucius in, Sinan gewaardeerd had. Welke zei met gelgen van den Koning, ik heb daar in dat Christen-Boek twee Goddelijke Spreuken gevonden; de ene zegde, Hela God lief boven al, en de andere als zelf; de andere luidt aldus, geeft God dat God is, en de Kester dat des Kesters is. Hierin is alles begrepen, wat tot geluk van een Koning, het Volk, en een Land strekken kan. Dit zou men in bedenking nemen. En wordt beschreven, dat men een groote algemene Kerk zou bouwen, en daar in zovele Predikstoelen stellen, als er nieuwe Secten waren, hier zou gepraagd en gediscuteerd worden, welk geloof het beste was voor den Koning en deze Natie. Maar, in plaats van discuteren en elkaar onderrichten, kwam het altijd op ruzien en schelden uit. Elkaar schreeuwde dat hij zijn Wetboek van God had. Elk scheen zich zorgen voor zijn zaakigheid te dragen. Dus konden ze malkander niet (alleen niet) bekeren, maar hadden over de minste zaken ze altijd v I) Beschrijving van het Koninkrijk 80 Beschrijving van het Koninkrijk ' Valt altijd verzoeten; dus scheiden ze nooit zonder. Kyven of schelden, ja zodanig werden ze volgens, of zodanig als lange den Geestelijk statu bediend hadden. Om deze mogelijkheden en schendingen voor te komen, werd bij elken Prekikstool een klok gehangen, die den Preiker of disputant zou trekken als er gehoor moest gegeven worden, of dat men zwijgen zou als er gekeken of gesprochen werd. Aan de Oost-zijde was de Arabische stoel, tussendelen de Perzische en Turkse, om al te snel te spreken. Daartegen over aan de West-zijde, was de Hollandsche Gereformeerde stoel, tussendelen de Roomsche en Griekse geplaatst. Aan de Noord-zijde, waren de drie stoelen der Hebreeuwse Joden, voor de Farizeeën, Essenen, en Zadokieten. Daartegen over dezelfde aan de Zuid-zijde, waren de stoelen der Amorieten. De koning Chamahzi had bevolen, dat elke stad van elke hoofd-religie, zich onder elkaar zouden verdragen. Daardoor zouden de hoofd-religieën met elkaar disputeren. Diese klokken, die tot een vreedig wissel daar hingen, maakten de zaak volledig. Keen nog veel groter, want als een al te lange... Krinkle Klaases: 88 Gefprak, koffie, officiële, officieuze, en ja, partij fijn klokje om ook gehoord te worden. Dan wilde de ene de andere niet toegeven, maar begonnen alle gelijk te luiden, en raadden dat men horen nog fin can. Onder dit luiden maakten zij malkanderstelkens bekken toe, als de kinderen die voor bullebak spelen, stamppotvoetende, en schuimbekkende, dat de Turken, Moren en Joden zeer aardig wilden te doen, want hield geen Chromen. en ontnam haar alle de klokken weer om, om verdere ongemakken voor te komen, en verbood haar ten dien einde herhal- dig te dieren. Siraks begonnen zij tegen malkanderen te Schrijven, daarop werden haar alle haar geschriften afgenomen, en haar het Schrijven over haar geloof verboden; om dat het zeer klaar te zien was, dat het Schrijven de Geestelijke, niet was uit liefde tot de Waarheid, of om malkander te bekeeren: maar elk braakte zijn haat en lijden uit; de een sloeg de andere te bederven, onder Schijn van geestelijke liefde. Onze Zuidlandse Papaten raakten mee in het spel, zij scholden nog erger als de anderen, en zouden liever de Staat omkeren als iets toegeven; Ja zij gaven de naam van Helden aan die welke best (schelden en tieren konden over godsdienstige zaken: zulke ook noemden zij ook Helden welke die zaken zoveel ver uithalen, en gevolgen uit gevolgen trokken, en dan gezelfil maakten over zaken die de gemeente niet verstond, of konde verstaan, en daarom geen puntjes des geloofs waren. De Holländers, waren de vijanden, om dat haar geloof het zaagt fit aan te wijzen. De Jonglingen van onverschillige Natie, die de vreemde talen geleerd hadden, werden verdeeld, het land door gefunden om enige van de andere Jeugd die talen voor te lezen; met verbod op levenstraf, aan de een die iets van de vreemde Gods-dienst leerde. En zodoende. De Vreemdelingen, werden in een groot beflooten huis gebracht (behalve de Hollanders), om daar met elkaar in vrede te leven, zoo als zij op het schip zijnde, hadden een eed gesworen. Maar, zodra zij in dit beflooten huis kwamen, leefden zij nog veel fijmer dan te vooren; het bleef nu niet bij kloven en schelden, maar kwamen zij voort tot daad en deden zij elkaar dag en nacht zo geweldig aan, dat er altijd een vervaarlijk gehuil en gekrijt werd gehoord. De Boeren hier door haar nachtelijke misstonden, kwamen daarover te klagen. Waarom zij allemaal op afgeleegene Zee-kuften waren verbannen, daar zij met elkaar Gods loofe Bandieten, haar met elkaar vijAND. Moevsten geen ander ges Weer, als houten spijken, wordende daar Gedurig van de vliegen geplaagd. En zodanig Wanneer haar nakomelingen zodanig vermenigvuldigen; dat zij landwaard in kunnen komen, daar Het vruchtbare aardrijk ook steden en dorpjes draagt, dan word daar een wel-gezonde leger opgezocht, welke soms acht of twaalf duizend daarvan, dood geslagen, Manen, vrouwen, als kleren, zij daar van haaren nakomelingen, Welke en armoedig; erbarmelijk leven, Bewonende op de onvruchtbare en dorstige stranden; lijdende daarbij ook dikwijks gebrek aan voedsel water; sprekende een van allerlei taalgemengde praat, die wij niet kunnen verstaan. Deefs en zonden zijnde, belaste de Koning aan zijn vrouw, een vorm van godsdienst op te stellen, waar door hij zijn volk welzouden komen regeren. Sijn vergaderden raad, na weggelegd verschillend gewogen, stelden de Koning de volgende geboodenis voor, die maar vijf in 't geheel waren. "Dat de dana de Almachtige God, die de hemel en aarde geschaapen heeft, en nog onderhoudt, dien zulk een alleen aanbidden. "Dat jij zult uw overheid dienen, gehoorzaam zijn, uw zoon oproer tegen haar vermieden, haar, en uw ouders eeren, gewillig schatting betalen, en haar vrijheid bewaken." Gij zult elk gelijk, en recht doen. Gij zult aan elkaar niet doen, als iemand geene De schuld dat een ander aan u zal doen. - En na de maal, alle haaflige veranderingen, in z'n Staat of lichaam, dig groote nijfen baaren. "200 zal het Volk, dat de Son te- genwoordig aanbiddet, bevloogen worden het volgende vierde Gebod. - 5. Gij zult den Engel Baloka, (zoo veel als "Opfeiler" gezegd) alle morgens in het Oor te roepen, met uw oude Prieflers, want God heeft Baloka daar in de Son geplaatst, om dat bij moet goede en kwade daaden alle dagen tekenen. Dit laatste Gebod was om dat de Priezers haar interesse en bescherming zouden behouden; de meeste Priezers hier in't Zuidland zijn zeer Bierig, en hooiveldig, en indien men haar benamde, dan zouden zij licht rebelleren, al zou den Staat her onderste boven keeren: Deze geboden hebben wij nu nog in dit ons Land, zonder andere Ceremonieën, en is het disputeren, en schrijven over het gebood loof op strafe des doods verbooden. Dit is wat ik u van ons Godsdienst zeggen kan, dit zijn geheelde Wetboek. Maar be- halve dit, zoo hebben wij nog vele Spreuken, die wij zowel uit Europische als uit Aïtische Boeken uitgetrokken hebben; maar dat zijn geen Wetten, wij lezen die voor leering, en om tijdelijk verdrijven; deze Spreuken handelen, vande Gods-dienst, Wijsheid, Liefde, Vriendschap, het Huwelijk, en zeer vele andere, ik zal eenige ter hand stellen, die gij uit kunnen schrijven. De antwoordde de Garbon, dat ik de spreuk zeer graar wilde uitfchrijven, maar dat men in Europa, van zulk werk sprak als van de naakte Raaf van Efopus, welke van veel Vogelen, elk een verschillende, en hemzelf daar mee opzinkende, als hij naakt was, werd hij veel beter dan enige ander Vogel, waarom hij door de hovaardij de andere Vogelen versagte, welke daarover toornig wordende, haalden elk een vogel weerom, doen werd en bleef den hoewel Naakte Raaf naakt, en bedroefd. Wel verstandelijke Pofos! hervatten hij, als zulke dingen iemand zei hierin het Zasland, men zou denken, dat diegene ons wilde wijs maken, dat wij geloofden moesten, dat er geen F. 3 Schrijver zijn schriften zonder hulp van andere Boeken, dat hier en mogelijk wordt gehouden, om dat hier niet niets onder de Zon geschiedt. Uit vele Boeken het beste te kunnen lezen, en dat wel te schikken, wordt hier in het Zuidland voor Mannen-werk gehouden. Evenzo, als wanneer beroemde Schilders, haaren Beelden van de Oudheid ontleenden, die een bekwaam schikking geven, met een goede stand en natuurlijk kleurt, in een tijd met een frisse houding en konstige ordonnantie, dan wordt zulk een Schilderij geprezen, en gaat hier in het Zasland voor goed door. Dat al onze Zuidlandse Geleerden, aan elke Auteur, die ze geleerd en geleefd hebben, het geleerde en geleefde weerom zouden geven, en zulks niet gebruiken mochten, wat zouden ze dan nog voortbrengen? Veeltijds slechte zaken! Dan zou het Hollands van Vondel, dat je gisteren avond zei, aan gaan. Een Geleerd en Kunstenaar, maar je kan voorwer verfrijken. Feel Ongeleerde Wis... nog meer Geleerde. Pekken. ‘En hier in het Zuidland bevat de rt zz e El > 62 € 1 | B ' N | Krinkle Kesme 87 heid bij vele mensen, niet anders als inbeelding, enhovaardye; zulke laten haar zelf dikwijls ontvallen dat zij gekrokt zijn, en als het tot zaken komt, dan is daar niet minder als geleerdheid te huis. Maar het meeste daar hier de wijde Zuidlanders om lachen, is, dat haar ongekende Gelten, alle Gelooven veragten, verachtend, jokken, en hebben altijd zelfs straat onder malkanderen. Zij Preken ons of ’t aan de vrede aan, en verwerpen die zelf, houdende ge- duurig oorlog onder malkanderen. Zij zijn gewend, boven alle geloven, op de He- denen te jokken en te schelden, zeggend, als zij iemand smaad aan willen doen, die of die, is zoo flauw of Godloos als een Heiden, daar nogtans de Heidenen beter leven leiden alsonze Zuidlanders, en ik dunkt, van de Heidenen halen en hebben wij ongekende Zuid- landse wijze. Want wij Zuidlanders hebben zeer weinig verstand van ons zelven, en geen andere Boeken, als die wij, door de Schip-breek op onze kusten gekomen; daarom heeft de Koning Chamhazi bevolen, dat men de Jeugd de Heidense Auteuren, (die wij later geschreven hebben, als wij nu kunnen doen) niet alleen zal leeren, maar als die tot mannelijke jaaren gekomen, en Hooge Leeraars in hare Scholen geworden, en op het verstandigste geoordeeld worden, dat zij die dan voort zullen lezen aan hare Studenten, om die ook door de Heidense Schriften, tot hooge wijheid op te leiden. Aha! zeiden ongekende Zuidlanders, in Europa gaat het heel anders toe, daarbij leven wij als Christenen behoorden te leven, in liefde, vreede, en eenvoudigheid. Dat is goed zei den Garbon, ik wenschte dat het hier in het Zuidland mee zou zijn; maar helaas, het is hier al interessant, interessant, en die fijn tijd niet waar en niet waar en die wordt voorgesteld. Elk zoekt zijn voordeel zoo hard. lijke Seksen, die een Geestelijk leven leven, als in Europa zin? Neen, zeiden de Garben, maar wij hebben twee algemene Kloosters, dat zijn twee Eilanden, een voor de Mannelijke sexe, dat wordt genaamd Poele Nemnan, en dat van de Vrouwelijke sexe Poele Wonwure. Op het eerste mag geen Vrouw, en op het tweede geen Man komen, op levens straffen. Dit zijn twee grote, vruchtbare, entreflelijke Eilanden, rijk van volk, en worden wel bebouwd en geregeerd. Geloof ik de beschrijving daar van te hebben in het Spaans, die heb ik. Ik bedankte den Garbon en wenkte die te copiëren, of uit te schrijven, dat hij me vergunde, en behandigde me de volgende beschrijving van Beliefd ik de beschrijving van het Eiland Nemnan. Het Eiland daar zig de ongetroude Mannen op onthouden, wordt genaamd door ons Poele Nemnan, het eiland aan de Zuid-kust van dit ons hoofd-Eiland Poele Krinke Kesmes, door een arm van de Zee een uur gaans breed afgezeken. Het is twintig uren lang, en elf uren breed, heeft elf steden, en over de tweehonderd Dorpen. De Hoofd-Stad heet als het Eiland Nemnan. Op dit Eiland vertrekken zige ongetroude Mannen, en Jongelingen, zowel om te leven, als om te leren. Zo een Vaderagt Kinderenbad, en die niet kon weten, vervoegd hem op Poele Nemnan te zenden. Of zo een oud Vryer, of Weenmakkend, niet wel aanblijft, en ervaarig is tot ze Studeeren, of een goede kennis van de taal te leren, die vervoegd hem op Nemnan te zenden. Nan, alwaar hy door bezieligheid en onwetelijkheid, zijn gevoelens kan bereiken. Hier worden de arme gekleed, en elk ter afzondering aan de zorg die, kosteten, handwerken of landbouw etc. gegeven, elk na zijn bekwaamheid, of tot dat geene het welk de regering noodig is, elke maat daar doen dat hem belast wordt, onder goed opzicht. Dus kan elk hunnen onderhouden winnen. Niemand mag, uit dit eiland zonder verlof vertrekken, het welk hy voor jaren daar gewoond te hebben, niet bekomen kan, ook moet hy een proces doen van dat geene waar toe hy zich begeven heeft. Alle die van Nemnan vertrekken, moeten haar in de Hoofd-Stad Kesmes komen afgeven, tonen Zeegelden Brief van de Gouverneur van Nemnan, voor defeen wordt haar een Gouden of Silweren plaat gegeven, daar des Konings Wapen op staat, (welke de Son daar den Engelen Balaka in fijn) defeen of is groot of klein, elk na zijn staat. Wanneer een Persoon zodanigen plaat bekomen, kan hy reizen door het geheele Land, en wordt over al met respect onbelast, Ben: en hy mag zijn Fundie die hy geleerd heeft, zonder belet te worden, over al leven, hy mag naar zijn eigen zin trouwen. 'Kränke Kesztes. 9' Idee geen die met hem trouwen wil, In de Hoofd Stad Neman is een zeer vermaarde hoge School, waar men in alle Faculteiten studeert, welke beßiert wordt door een groot getal zeer vermaarde Professoren, en leeverd daarom ook uit zeer veel treffelijke standaarden. Hier had ook gestudeerd onze meegenoemde grote Filosoof Sarabaf, welke de Oudheden onderzoekende, daar schreef, dat deze Academische daar is gevestigd voor twaalf duizend vijfhonderd en veertig jaar, door de toenmalige tijd regeerende Koning Ram Ram, en volgens deze wet, mag geen Vrouw-mensch haar voet op dit Eiland zetten, of word aanstonds met de dood gestraft. Via dit Eiland krijgen we jaarlijks veel treffelijke Geleerden, ook deftige Konstenaars van vele Wetenschappen "Kansten, en Ambachten. In deze Academische, is gevonden het lange gefogte Perpetuum Mobile, of een eeuwig-duurende beweging, als ook het regte Oog en Vleugel. Ook gebruiken de Sterrenkundigen aldaar, een zeer uitgezette reekijkers, daar zy flauks door kunnen zien, wat Sterren, Zonnen, of Maanenzijn, welke zelfs ook hun groot en afstand op de Verrekijker ganz toonen, netter en de hoogte der Zon haar op een Buik 2908 Jaar vinden, men ziet daar door wat in ons Maan te doen is, de Maanen van Jupiter, en Saturnus worden daar door zoo klaar gezien als de uurwijzer aan ons torens, ik E dezelfde Eclipse, met haar toe en afnemen, ziet men zo net als die van onze Maan. Deze verrekijker is door de regters samengesteld. Alle deze, en meer andere voortreffelijke zaaken, mogen op levensftraffe, van niemand gefien, of nageemaakt worden, als alleen van die, die in de Academie zijn en blijven willen, om dat deze grote zaaken buiten ons land niet bekranderd zouden worden. Daar zijn zeer eerbare Geleerden, schrandere Philosophen, en ervaren Medici, etc. Daar houdt men zeer sterke standaard, dat er geen ydel of leedig is. De Philosophen aldaar dit disputeerende spreeken dan als met een mannelijken grauw, met opgetrokken wenkbrauwen, zon de tijd en de taak. Ook houden ze standaard, dat alle bewegingen door persing gescheiden. Ik die dus ver uitgeschreven hebbende, vroegde me aan de Garboe "of ik ook enige beschrijving van het Vrouwen-Eiland wilde schrijven? dat ik met alle belectheid verzocht. Als hij me dat overhandigde, vroeg hij of ik ook enige Spaanse, of Europese Boeken te Scheep had? Ik antwoordde, ja, verhadden Spaanse en Hollandse, en had nog een deel van Descartes Philosophie in't Spaans bij me, welke hij te lezen verzocht, dat ik vereerde hem dat met een goed hart, waarover hij zeer tevreden was. Beschrijving van het Vrouwen-Eiland. Wonwure, Het Eiland Wonwure, is door een arm vaste Zee, een half uur gaans breed van onze Zuid-kuft afgezegen, hebben vorm van ovaal, of lankwerpig rond, met de lengte van achten, en zijn breedte van twaalf uren gaans, daarop staan negen Steden, en twee hondertjes dorpjes, allezoo wel bevolkt, bewoond, en bebouwd, zijnde een vruchtbare, doch eenigszinds bergachtig Eiland. De Boffchen verduistten overvloed van Wild, zowel als de Rivieren een menigte van Vis uitleveren, dit Eiland levert alles wat tot de menschens onderhoud en vermaak kan dienen. A San wo Geen Mens-perfoon mag hier voet aan Land zetten, op straf van de dood. Voor twaalf eeuwen, honderd en vijftig jaar, "beefden Koning Ram Raw: A S | G Beschrijving van het Koningrijk, de Wet ingevoerd, hij was de twintigste Koning uit de stamme Kitalia, "doven regeeren" de daar dit waar is, blijkt uit de Schriften van ons grote en wijde Sarabaf, en wordt hier geloofd in. Op dit Eiland vertrekken haar, of komen zodanige Weduwen, en Vrijsters, welke in tien jaar niet begeren te trouwen, maar die door neerslachtigheid 200 jaar ver zocken, en avangeeren, zodat Studie, Wezenschappen, als Contracten, of Ambachten, daar na een tien jaarig verblijf, weer kunnen vertrekken, en bestaan. Ook worden daar vele jonge Meisjes naar toe gesteld, zodanige van rijke als arme. De leering daar voor geld, even gelijk als in de Europese Kloosters, al waar een Dame van stand moet weten. De arme, worden zodoor als de rijke, eerst Leven, Schrijven, en Rekenen geleerd. Daar na groter werdende, leren ze een Ambacht, tot ’s Lands best. Dus leren ze Metaal, Timmeren, Smeeden, Bakken, Brouwen, Schoenmaken, Weeven, &c. Als ook vele Konsten, gelijk Schilderen, Goud- en Zilver-smeden, &c. Maar zoon van een land van Amazonen, was, zoo is het, het Klimaat Hoogveertend, want hier worden de Meisjes geöfdien in Nummer 7. In Krink Krismis, Waar Wapenhandelingen, en Krijgskunde; hier leren zij te Paard rijden, Wagenmenmen, Schermen op een houten stok, of met Floret; Schieten in 's Lucht, met Boog, en Worp-langen; hier leren zij alle oefeningen in de Voorlog gebruikelijk, in Europa niet bekend, zowel met Slingeren op een haarsbreed, als anders. In de Hoofdstad Wonuare, is een zeer voortreffelijke Academie, daar zijn zeer vermaarde Vrouwelijke Professoren, welke hun Vrouwelijke Studenten in alle Taalen en Faculteiten onderwijzen, zo wel als op het Eiland Nemnas. Ja, hier tonen de Vrouwelijke Sexue, dat haar verstand en bekwaamheid zo goed is, als dat der Mannen, indien zij opgevoed worden door onderwijzingen, tot Studie, Wetenschappen, Koninelen, of Ambachten. Hier zijn de Vrouwelijke Sexen, Theologanten, Poëten, Aforisten. Hier Studeren zij in een gefundene Philosophie, maar contrari die van Neman, want zij houden stand, met goede en krachtige bewijzen, dat er een idel of leegheid is, daarom zeggen zij, Datur Wonnun. Ook houden zij stand tegen de Philosophie van Neman, dat alle bewegingen niet alleen door kracht zijn geschieden, maar ook dat er enige bewegingen door suiking, andere door trekking, andere door voortstoten, en enige door naaftasten, dat ook een soort van trekking is, geschieden. Zij gelooven dat de substantie van de Lucht, die alle kracht zoude maken (zoo als men op Neman geloofde), nog zo klare niet ontdekt is. Zij zeggen dat een lege maag van een zuigend kind of dier, gevuld wordt met de melk uit zijn Moeders borsten, door het zuigen van het kleintje. Zij bewijzen op vaste gronden, dat Menschen en Dieren, die gevonden zijn, hun leden, door trekking van zenuwen en pezen, naar hun wil bewegen. Door voortgestootingen, zoals een worm het voorste van zijn lichaam verftoot, of uit stekken, en zijn agterdeel, door zenuwen trekking naar hem gehaald, en hem daar door van de ene plaats op de andere bewogen. Dog deze Vrouwluiden, welke daarbij studeeren, zijn meest jong. Daarom zijn er ook enkele die haar verkleining of geleegtheid niet wel waar en neemen. Dus zeggen zij van veel Geestelijke, Philosophische, en Medicinaal zaaken, dat die zijn als de Orelen van Apollo, die altijd twijfelachtig waren, en tweehuinding konden verlossen. Deel deze Ten. Krankzinnigen. 097 Deel Vrouwelijke Profeetessen, hebben ook heel andere gronden van de Wetenschap, als op Nemna. Op Nemna wordt aan de Mannen de Wiskunde geleerd, uit de fundamentale Boeken van eenen Euclides, een oude Heidense Schrijver, een Heiden zeg ik, die uit alle goede en verstandige Boeken, welke voor inzichtelijk, over die materie geschreven waren, een kort en zeer geleerd uittreksel maakte. Maar op Wonerde, leert men nog veel vaster gronden, dat de Wiskunde aldaar niet zozeer in figuren, En teekens op ’t papier bestaat, (ten zij men de figuren gelaten noemde) welke op ’t papier alle plaatsen te hebben (eenkel aangemerkt): maar dat die door Tuigwerk-kunde (Mecanica) bestaan; daarbij alle zeer vals en klaar demonstreeren, niet met teekens op ’t papier, maar met lichamen van verschillende makkelijkheden &c. Op 't Eiland Numan werd men niet zeker, of men het Wecijn der menschelijke Ziele, moest te huis brengen, om gekend te worden, tot de Theologanten, of tot de Filosofen. De ecrites zeggen uit hun geestelijk Boek; een Geest heeft Vlees nog Been, en de Ziele is een Geest. De Filosofen zeggen; de Ziele is een onbepaald Denkend wezen. Men weet, dat denkt, en daarom denkt de Ziele, en daarom is het gevoelen daar te zitten, dat niets, als de Menschelijke Ziele gevoelen kan, dat daarom, alle Menschen en Dieren lichamen gevoelloos zijn, ja zo ongevoelig, als een steen of hout. Maar op Wouwre strandden voor twee jaar een schip, daar zeer veel handelswaren en andere boeken waren, die werden gedaan voort alle gebracht aan de Academie te Wouwre, wijl ze daar aan vervallen waren; daar waren onder andere, veel Filosofen, Anatomisten, Medicijnen, &c. Straks waren alle Vrouwen Professor in de wetenschap. Hier studeerden ze veel nachten over. Niet hadden ze kunnen begrijpen, dat een Mens of Dier lichaam niet zou kunnen gevoelen: Alle twijfel-schriften en disputen, zijn verboden, doch elk mag zijn eigen gevoelen beschrijven, zonder een ander Schrijver te noemen, of te weerleggen, ’t welke hier een Wet is. Ze schreven uit een Hollands Boek het volgende, en zonden dat naar hen om van haar beantwoord te worden. Twee dingen maken een Mens wit, en die Godzal, zo groot en wonderbaar! de Ziel, aan's Lichaam; welke te samen, en Bemeh Kranket Kesmes. - 99 dat de andere zijn, zonder daar, of de Ziel aan's lichaam is, of met hetzelfde vermengd, of vereenigd, na dat de ziel in lichaam niet zan kan, of ze moet kleiner zan als het zelf, ons dat het geene ingeflooten is, ten zy heeft kleins dan ze, niet, kan sugeflooten worden. Na het geene kleiner is, hoe klein het ook, ze, het lichaam lijkt: maar men wil, dat de ziel met het lichaam ze vereenigd, 't geen 200 het 200 waar, zoo goed met dat vereenigd zan, twijfelchen welke geen soorte van verhinderde kan begrijpen worden, en dan ook nog, zouden een ziele vereenigd zijn, zonder dat ze daar van kwist waren. Evenwel, om alhier de eis swier niet te beleggen, zijnde. van te grooten omvang, dan ze de ziele vereenigd is met het lichaam, het ze ziet niet ens, een Mens Puder of Ziel. En Ligbaam. Hier geen bescheid op krijgende, schrijfvenz weeder aan de Professoren van Nederlands, het volgende. Zeer Wij, Geleraar &c. Wij Vrouwens Professor op Wonen, hebben het geluk gehad, dat verscheidene Europese Boeken aan ons gekomen zijn, waarvan, uitgenomen zelfs, aan U. E. geschreven hebben, ten einde, zodanig U. E. konden, dat te beantwoorden; maar geen bescheid krijgende, gelieven U.E. te weten, dat ook aan ons gekomen is, het Boek van de Hoofdfiguur der Philosophie, welke met U.E. een gemeende grond heeft; te weten, dat de Ziel van Mensen alleen denkt, en gevoeld; want zegt hy, dewijl denken tot de Ziel behoort, behoort ook, het gevoelen daar toe. Hij bewijst niet dat denken en gevoelens twee dingen zijn, ook niet, waarom dat gevoel tot het denken behoort. Wij weten van U.E. hier in onderticht te zijn. Hier nevenszenden ook dat wij daar tegen hebben. Zo de Ziel een denkend Weefsel is, dan heeft zij niet ligtuit dat daar uit volgt, dat een ligtuit Weefsel, dat kan niets doen, nog, buiten denken lijden. Daar uit volgt, dat het onverstaanbaar, en onbegrijpelijk is, dat een ligtuit, en ongevulde Self-staan, als de Ziel is, zou iets kunnen doen, gevoelen, of pijn lijden. Ook ongedeelbaar is, daarom zy ook niet kunnen doen, als door denken. Want een doet, en een wordt doorloopt. Het is begrijpelijk, dat denken, en lijden, of gevoelen, zijn bijzondere en afgezonderde zaken, doelstellingen, of lijden, en elk heeft een bijzonder begin, en verscheidene onderwerp. De Ziel denkt, het Lichaam gevoelt en lijdt, zolang zij vereen zijn. Eenige len, - € zeggen, daar de ziele kan oordelen U TI wen Ad [E08 ae Fe ERS a. 2° PP = Kränkz Kesmes - 101 len, waar, of op wat plaats, het lichaam gevoeld of pijn lijdt. Maar hoe zij in haar oordeel dikwijks bedrogen zijn, is kenbaar. Daarom behoort het denken tot de Ziele, en het gevoelen, pijn of pijn tot het Lichaam, na het gevoelen van treffende Medische en Chirurgische behandelingsmethoden. Want het Lichaam heeft niet Ziele-achtig, daarom kan het niet denken; maar doen en lijden is het eigen, zoo lang het meer de Ziele, dat is, meer het leven vereenigd is; want een onbezielde lichaam is dood, en kan dan niets doen, of het moet bezield, dat is, levend zijn. Zoo ook een onlichamelijk Weefje, dat lichamelijke ziele op ons lichaam zou kunnen werken of lichamen op onlichamelijke geesten, is zoo bevattelijk niet, immers zeer duister om te neerzien. Zoo lang de Ziele met het lichaam vereenzameld is, voel zij geen pijn, maar het lichaam alleen: dan kan ook de ziele, zonder welgezielde lichamelijke werktuigen (organa), niet wel denken, zoals het blijkt in Kinderen, Gekken, en oude Luiden. Ja, zelf een goede Ziel, meer goede werk- tuigen, te zamen gevoegt, en wel konnen denken, dan konnen nog de Organa of werktuigen, waar door de Ziel haar beden- de, denkt, en denken moet, met een weinig lichaamelijke wijn, afgetrokken drank, zodanig ontzield worden, dat de lichaam- liken Ziel (wiens Weefsel alleen denken is) niet wel denken kan, dit blijkt in dron- ken Menschen Sonneclear is. Hierin blijkt, dat de pijn niet bestaat in eene enige gedachte van de Ziel; maar, dat de pijn is, een ongemakkelijke afmoeiyelige voeling van het lichaam, ontstaand door het rekken der Zenuw- draad. Hierbij lieten zij het voor ditmaal blijven, zodat de Menselijke Philosophen op Nemnan niet al te moeilijk te vallen, als ook om dat zij dagden dat haar beschrijving ander werk verfchaften, en zij met een ge- leerd gesprek nog moesten zijn, en hunne bekomen Boeken wel naar lienen. Wanneer op zekerere tijd al de Vrouwen Professor Vergaderd waren, om de ge- segde bekomen Boeken naar te zien, werd hun door de Gouverneur van Wonvre bevolen, alle de Titelblaadjes uit de Boeken te scheuren, en te verbranden; niet tot verachtinge der Schrijvers, want zij bekenden, dat zij alle haar wetenschappen, uit Boeken waar braave Mensen hebben: maar het is om de Schrijvers niet, moeilijk te maken, wanneer men haar citeert, of iets van haar schrijft, en dan niet prompt bij haar woorden en meningen blijft: zij gebruiken de Boeken zoveel zij in haar kraam te pas komen, zij doen daaraf, of toe, naar haar welgevallen. Wanneer nu al de Titelblaadjes van de Boeken waren afgedaan, begon een oude aanvallige Professor, in de Medecijnen, welke veel ervaring, en achting had, op staande aanlachende te zeggen; zeer waarde Meder-artsen in de Medecijnen, die van Nemnan, (gelijk gy weet) hebben altijd groot opgegeven, dat het Zuur in het menselijk lichaam zondigde, dat alle Ziekten uit zuur bestonden, of, dat zuur de oorspronkelijke oorzaak van alle ziekten was, ja dat als een doodelijk vergift aangezien, al verboden werd. Daar zij nog tang de mensen niet veiliger nog rasster ger- oeien als wij doen. Deze ontdekking heeft hij geschreven door Brieven, aan voorstrefelijke Sociëteiten, en deftige Mannen; en is dit Boek een verzameling van zodanige Brieven. Hoort toe. Dat er Zuur in ons maagd was en dermen was, ik kan kunnen begrijpen; maar nooit toe genomen dat er Zuur onder ons bloed was. Wij zullen eerst zien wat zijn Brieven daar van inhouden, en die dan met ons bedenkingen daar over naar Nemnan zenden, om het Mannelijk advies daar over in te horen. Zo het Boek opslagend, begon te lezen een Brief, uit Holland geschreven 1681, den 4. November, waar in dit volgende staat. "Ik zag dierkens in den afvrek, elk honderdmaal kleiner dan een globe van ons bloed, en in de grootte van een grof zand, meer dan duizend levensdierkens, van drie à vier soorten. Eenige dit hoorende, zonden haar nu wel kunnen inbeelden "dat deze dierkens om haar witte kieuwen kleinheid, wel zouden kunnen overgaan tot in ons bloed; maar ik beeld me in, dat die vaten (die de materie waar uit het bloed, ver &c. gemaakt wordt, en overneemt) zo klein zijn, of door zulke nauwe passage moeten passen, dat bij aldien zo een klein Dierken gedivideerd was in meer dan duizend delen, nog steeds dezelfde grootte niet en zou kunnen passen. Hier is een ander Brief, geschreven 1684, den 15. Juli. Daarin is 't volgende. Dir de efense Observeer ben ik nu in mijn gewoon verflak, dat ik zeer die eenigen tijd gehad gebeten; te weten, dat vele stukken in verschillende vaten zyn, wanneer die in onze Maag komen, en daar zodoandaan komen ze te vormen, dat daarvan diezelfde ganzewwel geen, ofte weinig, tot het bloed ofte andere delen van ons Lichaam overgaan. Want zo het waar was, dat enige zouten die in de Wijnen of Azuren zyn, in de Maag niet te, samen vreemd, ofte van vorm veranderden, ik, beeldde me zekerlijk, in, dat die in onze bloed- en andere vaten, een prikkeling, vlekking, ja de dood zonde veroorzaaken, en dat ik de zeven, in de een of de andere tijd, welin’s zeer, bloed, of urine zowel gevoeld hebben. Nog vorder in denzelfde brief. En gelijk ik hier tevoren gezegd heb, dat sommige delen, van ons gemeen lichaam komen te zien, die meer dan duizend miljardtjes kleiner zijn, dan een graainje zand, en echter een nette vierkante vorm hebben, dat deze witte vlekende kleine lichaamdelten, niet onze Maag of darmen, tot ons bloed en andere delen van ons Lichaam niet kunnen overgaan, of dat een klein deeltje zout, moet nog in een onbegrpenlijk, onbeperkt, grooter aantal van kleiner deeltjes gedeeld worden. Nog een brief, geschreven 1685, den 12. Oktober. Ik fel ik dan vast, dat de substantie, die in de Maag en in de darmen is, veel veranderd van de substantie die in de Melkvaten zit, als Water en Wijn, of anders, zal geen melk. Konnen noemen, als een weinig meel met water gemengd, en daar door witte s, zó min als de witachtige vlokken die in de maag en armen vloeien, melk noemen: want ik, beeld mezelf zelve in, dat 200 onmogelijk, als een lichaam 200 groot als een duiveneiland, door een geheel fijn zeefje kan gaan, ten zover als hetzelfde alvoor gedeeld is in hoeveelheden, dat zo min, een doorkomende globule of deeltje, dat een deel is van het geven de bovengeefte witachtige vloer maakt, kan door gaan tot de Melk-bloed- of Water-vaten, zodat dezelfde globulen 200 groot zijn, bij vergelijken van de membrane van die vaten, die de vloer zou moeten vormen, als een duiveneiland bij de gaten van een fijne zeef, zodat zodanig een enkelde globule, eer die kan overgaan in de vaten, na proportionaliteit van het eiland, tegen de fijne gaten van de zeef, alvorens 200 meervoudig zal moeten gedeeld worden, etc. Op dit fundament, zal ik een Brief bij gelegenheid aan die van Nemnan zenden, waarin ik mijn gevoelen van het Zuur en zijn werkingen, haar zal bekend maken; te weten, dat ik geloof op zeer vaste gronden, dat onder ons mensen-bloed, geen proefbare zuur is. Ook, dat het zuur, dat wij door onze mond nuttigen, niet in ons bloed komen kan; ook dat het zout in ons lichaam, het zuur zoo niet insuipen of opdrinken, als die van Nemnan geschreven hebben. Dit, en hoo het lichaam gevoeld, zal ik aan haar bij gelegenheid, als iets frans toezenden, en haar mijn gevoelen daar in aantonen. Dit was het dat de Garoon mij behandelde van het Eiland Honvar. Ik dit dus verrek schreven houdend, VEL BESCHRYVING VAN HET KONINGRIJK verzocht van hem enige Spreuken, zodat hij mijn beloofd had, betreffende haar Gods- dienst, om die ook uit te schrijven. Hij had de goedheid, van mij de volgende ter hand te geven; zegend, daar hebt je een gedeelte, ik zal je bij gelegenheid meer ander behandelen, deze zijn zodanig als ons Priesters die hebben uitgetrokken, uit verschillende boeken, met een Zuidlandse stijl. Eenige Spreuken, Rakende den Gods-dienst, en gedeelte van het ZUID.LAND, Op het Eiland POELE KRINKE KESMES. Gods-dienst, is als een zeekers regering, zodat ze om de zeden der Mensen te verbeteren, de gehoorzaamheid der gemeente te bevorderen, en recht aan malkanderen te doen. De opvoeding geeft elk Mensch zijn Gods- dienst, zoo verificheiden als de Taalen. Het belang, en waarheid maakten in oude tijden verscheidene Godheden, en Gods- diensten, Numa Pompilius was een van de Inventeurs. Het beginnende van eigen bewaarsysteem, was de eerste grondregel, voor een algemeen verbond tussen Mensen, tegenover andere Mensen, Dieren, Zeven, &c. ‘De Wet is noodzakelijk om na de scheiding van leven. Veel Geestelijke verachtingen alle zaken die met haar gevoelen verstellen, ze noemen al dat haar tegenzin heeft, vergaaringen of ketterijen, en zo worden de minder Gods-diensten, ofte Geloofs-gevoelens standaard gehouden, door vooroordelen, ofte om profijt. De Wereld is overal over de Gods-dienst verdeeld, dit baart laaterringen, vervolgingen, moorden &c. om dat ze in gevoelens verschillen, daarom bespot de een Gods- dienst de ander, als een belachelijke zaak, die onwaar is: elk beroept zich op zijn Werk. boek, dat een andere geloof gelooft volgens te zijn, zover verschillen de gevoelens en oordelen der Menschen, door opvoedinge te weegte gebracht, want alle geestverwanten houden haar Godsdienst met grote drift voort, zij prijzenzelfde elk aan, met verachting en vervloekingen van andere. Ze vindt in alle platzend Menschen die beeldenissen van de eene of andere Godsdienst aan, en Goddelijke werken aan een, of meer Opper-Wezens bewijzen, na dat zij opgevoed en onderwezen zijn: daarom is de Godsdienst een uitwerking van de opvoeding en onderwijzing, daar door zijn zo veel vergieringen onder de Goddelijke waarheden vermengd; want de politiek, heeft verschillende manieren van aanbidding uitgevonden, elke voor een Volk een model voor, het geene beft met hare geneigdheden (om het verachterde oogmerk te bereiken) averen kwam, daarom hebben bijna alle Volkeren der Aarde vaak gevoeld, enige plechtigheden, omtrent hare aanbidding. Maar de meeste Menschen, vermindern haar verstand met de jaren, behalve in de Godsdienst, waar zij zo blij zijn, daar hun voor-oordeel in de opvoeding ingezogen. De Wijheid van God is zeer duister in veel menschen, en Gods Openbaringen zijn raadselen, die elk niet kan verliezen; want de verkondigers der Godsdienst, voornamelijk die der Propheten, zitten niet altijd op een hoogte, zullen niet strijdig tegen malkanderen, kunnen de Schriftuur danig uitleggen, dat de zelve aan elk opvatting is, daarom bewijst de Schriftuur niets meer zekerheid, aan onpartijdigen. De Gods-diens is in onvergelijke fedeiten vervuld, elk roem dat hij de enige oprechte Wetten van God heeft; daar tegenover, weinig oprechte Godsvuchtigheid is, veel mensen ruineren malkanderen, en dan denken God wantrouwen ’t gedaan is, over het kwaad dat zij bedreeven hebben. Zulk een Aelia is de beste, waar in men mij gevaar lijdt van tot onordelijkheden te vervallen; maar die geen, welke een innerlijke Wetgever gehoorzamen, doen best, want die leert goed te doen, en in liefde met alle mensen te leven. Het voornaamste der Gods-dienst is dat men God vreest, de Overheids dienst aan God en gehoorzaam zijn, zijn rijnen bemachtigd, en alle mensen recht geven. Een mens moet leven naar de gaven van zijn verstand, de zuiverheid zijn gewetens, en oprechtigheid zijn gevoel, diep God na zijn uiterste vermoegen bemachtigd, en elke dag zijn leven als de laatste aanmerkt; die zijn feiert een vroom Man: en elk die wel spreekt, kan van de Gelukzaligheid niet beroofd worden. Wie al denkend wil weten, wat ons naar ons dood gebeuren zal, die bevindt zich als in een groote woeste Wildernis, daar hem verzoeten Leids lieden ontmoeten, waarvan de een vreesd, de tweede die, een derde een andere; dus in haar bericht verschilende, weet men niet op wie te betrouwen; wat kan iemand van de Hel zeggen, daar niemand ooit geweest is. De Gods-geleerden doen wonderbare en schroomlijke verhalen van de Hel, terwijl ze, ofwel niet weten, wat, of waar de Hel is, of op welke manier de Godloofen daar zullen geïrafd worden, want er staat der verhuide zielen is voor ons stervens verborgen, om dat het klimaat daar de zaalige of verdoemde huishoudens, ons onbekend is; als ook op wat wijst, en waar men daar geplaatst wordt. Zoo ook van de Hemel, daar de God-geleerden onuitputtelijke vreugden en volmaaktheid van vertellen, terwijl ze zowel als de gemene, die daarwaarts zoeken uit te stellen. In de Gods-dienst is grote schijn waarheid en valsheid, maar ze heeft grote invloed op des menschen zeden; daarom, de klip van Gods-dienst, vermag alles op geringe verstanden, en is daarom veeltijds een dekmantel van vele bedriegerijen en schelmstukken. Wagt u voor Figuurmaakers in ’t stuk van Religie, van wat soort ze ook zijn, veel @ Krinken Kesmes. 