title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: 254 Beschrijving van het Koningrijk Iken hy war wandelende, zeide hy, de Pilos, komt laat ons in mijn Tent gaan, en neemt mijn geschreven schriften nu over, en Quit die in Kift, alle dagen zult gy meerder krijgen. Sowij door de Tenten gaande, zag ik dat den Garben var elk met zulk een diep respect waarde gegroet als een Generaal in a of een Burgermeester in een Stad. | \ Wy in de Tent treedende, werd de A- kalos, voort op gericht, onder het fluiten dit hy de doos met papieren brengen, welke uit zijn hand onttangende, gaf hy mij, die over; zeggende, daar mijn Vriend ontvang dit uit mijn hand, nooit heeft enig Mensch buiten ons Land dit gewekt, gehoord, of gezien, neemt dit als een geschenk van Vriendschap, gebruikt dit tot u dienst en plezier, dan ga je vertrekt zal ik u meer doen hebben. " Ä ee Ik nam de doos aan, bedankten hem met een goed Herte, was bij uitneemendheid. Blijde, en zetten de doos op mijn kist. De Akalos genuttigd hebbende, bedacht ik myself wat, en opstaande zeide ik tot de Garben, mijnHeer, kan ik u plezier aandoen dat ik het goed uit mijn kist welke ik tot vermaak, en nuttigheid heb meede genomen, uit te halen? Ik ben nieuwgierig dat te zien, zeide hij. Ik mijn kist opfluitende, lag boven op een Wereld-kaart, rondom werd gelegen, aan de ene zijde Europa, Afrika, Azië, en het Zuidland, aan de andere zijde Amerika, op een rond bordpapier geplakt, dit tuitschien een halve lange rond gedraaid handvat beklemd, dat andere lang was, had het fatsoen van een ronde waijer; dit was mij van mijn Vriend den Meester vereerd, hij had die zet afgezet, bij elken paralel de lengte uit Gevernmakers Stuurmanschap aangetekend, en de paslaten naar Damspier daar in gezet. Dit behaagde hem zeer wel, hij nam die in zijn fijne hand, en naar dat ik hem die geëxpliceerd had, zag hij. Ik dir merkende zeide tot hem, Heer Garben, niet alleen dit, maar ik heb zeer veel tot u dienst, al wat ik eenig wijst misdenken kan ben ik u verschuldigd: gy hebt mij met alleen verplicht om u goed onthaal, en zorg voor mij te dragen tot Talosjael, maar gy hebt mij de beschrijving van u Land gegeven. annexis gegeven, en nog meer beloofd; dat mij zo aangenaam is, dat ik niet weet wat vergelding ik u doen zal. Neemt deze Kaart dus geplakt in dank, samen met deze mijn lof, die nog even - en - 356 Beschrijving van het Koningrijk en twintig waren; ik rolde die in een, en hem dezelfde avergeevende, geloofden hij die niet te ontslangen, zeggende u beleefde heid is te groot; want dat ik u tot Talonjaal gedaan heb, was mijn pliijg, en buiten mijn schade gebleven, en wat de papieren betreft welke ik u gegeven heb, die kunnen mij ook niet, al zodanig mijn Klerken wegens den Koning gebleven worden. Waarop ik antwoordde, Heer Garbon, neemt deze Kaarten doch in dank, ik heb die van mijn Vriend ook zo dankbaar ontslangen: ik heb nog een Atlas van hem, daar ook zo veel Kaarten in zijn. Op dit mijn zeggen nam hij die Kaarten aan, met een mij zier vriendelijk, daarvoor bedankende; hij werd zeer vrolijk en verblijd, mij omhelpende, zei dat hij te zullen vergelden, mij zodanig Beschrijvingen van dit zijn Vaderland, als nog nooit van Europa zijn bekend geweest. Ik bedankten hem, met te zeggen dat hij mij daar veel zeer interessante studie. Mijn goede weer in de Kift gedaan heb, bedande, deed een tweede wandeling door de Tenten, welke geduurig vermeerderden, en kwam order aan den Garbon, den handel nog drie dagen uit te stellen. Deze order werd gebracht door vier-en-vijftig Ruiters, zijnde alle wel opgezeten, gemonteerd met een lange, zabel, en langzame - Deer, daar zeer wel meede konden om megaan; deze waren gezonden om alle discordes te beletten, hun Bagagie werd ook op vier-en-vijf Paarden haar naa ge- draagen. Over deze Ruiters gaf den Garbon als Opperhoofd, zoo wel als over al het Volk dat hier was, en kwamen zouden. Den Garbon zeide, morgen zullen wij wat Land-waard in rijden, en zien wat daar te doen is, ik ben hier zelfs onbekend, alzoo hier nooit gewest ben; dat ik toe- koms. Jus: u. Des morgens gaf hij order, om het Land vier uuren gaans door te kruisen; dit ge- scheinde, en kwam uitkomende goed Dorp drie uuren rechts van ons, en nogeen Dorp vier uuren Zuid-west van ons was, daar wij meerden Ruiters naar den eet naa toe reeden. Een uur van 't strand ontmoetten wij een groote Poel, daar ik wonderlijke Schepzels in zag, die ik niet en kende; hier waren ook zeer vele Vliegen: voortrijdende, kwamen wij in het Dorp, daar uit een-en-dertig Huizen bestond, en hieten Gat; hiergaf den Garbon order om levensmiddelen naar 't strand te brengen, en vertoonde dat de Stad Raima daar anderhalf uur van daar was, daar wij voort naar toe reeden, nemende twee Boc- ren inede tot wegwijsers. Binnen Raima komende, werden daar wel ontfangen, men gaf ons Akalos, en des avonds werden wij deftig getreden, ik moet bij den Garbon flapen. Des morgens stonden wij vroeg op, en bezaagden de Stad, welke niet zeer aanmerkelijk was, want ze bestond uit 600. Huizen, drie Poorten, vijf Toorens, tien Tempels, twee Bad-spelonken, en dan nog het Stadshuis. Hier waren zeer weinig Beelden, maar prachtige Fonteinen en Hoven. De Garbon stelde order om van daar ook levensmiddelen naar het strand te zenden. Van Raima reed ik naar het Dorp ?, daar wel honderd en vijftig Huizen stonden. Hier werden wij zeer wel en beleefd onthaald. Na dat de Garbon hier ook de nodige orders gesteld had, bezaagden wij het Dorp, wanneer bij geval ons een eerlijk oud Man ontmoetten. De Garbon hem ziend, trad van zijn Paard, zij omhelsden elkaar met een zonderlinge vriendschap, en had den't zeer droog, doch ik kon haar niet verstaan; de Garde deed mij ook aftreeden, en wij gingen te voet naar zijn huis: in het huis komende, was de Akalos al klaar; onder 't vragen vraagde de Garde, of hij niet een Kaart van Poole Krinke Kesmes voor hem te zien had, al zoon hij geen van Tijnaal had meegebracht. O ja! zeide de Oude, en opstaande, haalden twee van zijn kamer, die hij de Garde verstrekte, welke hem bedankte. Na het Volk en Paarden gegeten te hebben, namen wij ons afscheid, en kwamen des avonds weer aan het strand. De Garde verhaalde mij onder het rijden, dat deze Oude zijn zeer goede Vriend was, dat zij te zaamen gestudeerd hadden op Poole Nemnan, ook dat aan Zoon bij hem gewoond had. Door een tent komende, was ons schip een kanon-schot verwijderd van Land gaan liggen; ik zag onder, de sloep op de kant met vier man daar in leggen. Ik riep onze kwartiermeester die aan Land was, en vroeg wat zulk soort bewapening was, of er twaalf geweld was geweld was. Hij antwoordde neen, maar de kapitein had het zoo vertaald. Ik vroeg wat hij aan Land maakte? Hij zei dat hij had gehoopt om te wachten tot ik weer kwam, en dan met de grootste kalmte aan boord te komen eten, al zodat ze een brave zeevis gevangen hadden. Ik vroeg aan de kwartiermeester om met me te varen, ik gaf de doos met papieren aan de kwartiermeester om met me aan boord te nemen. De grootste wandelde onderhuids met de kwartiermeester der ruiters, en gaf opdracht wat te doen stond; onderhuids bekeek ik de lange gewenste kaarten van Poolse kranten, Kesmes, maar werd rood van spijt, al zodat nog stad, nog dorp konde kennen, en scheen me niet anders toe, als een vierkant papier dat vol tover-tekens stond. De grootste weerom komen, zag me de kaarten in de hand hebben, vroeg met lachende, welde poos, wat dunkt u van de kaart? Ik antwoordde: ik ben een jong kind. Dat is waar zei de grootste, ik laat u een tekenen, en de namen met Spaanse letters schrijven, neemt deze eens, alhoewel je die niet verstaan kunt, om dat ze je zo vreemd zullen schijnen: hij die oprollende gaf me die, waarvoor ik hem bedankte. "Wij voeren aangekomen aan boord, de Ritmeester der Ruiteren meedenevendie bij uitnemendheid over ons Schip verwonderd was, te meer als hij vernam dat wij daar de geheele Wereld meedekonden rondom te varen. De Garbon en hij het Schip gaande bekeken, vroeg de Kapitein daarom waarom zo ver van het Strand gaan liggen? Hij zei een goed Zee-man, moet niet liggend geloofvend aan vreemde Naties, maar alzijd op zijn hoedeking, opdat hij, nog zijn Volk niet verraden worden. Ik zweeg, als de Garbon weer naar ons toe kwam: wij traagden vanaf het halve Dek, naar de Kaai, daar wij ons met een pijp ververften, terwijl de Vis gekookt, en opgediend werd. Wij aten met smaak en genoegen; na de maaltijd nog een glaasje gedronken, keerden wij naar Land, in de Tent komen rookten nog eens, en gingen doen te Kooy. Deze nagt plaagden mij de muggen bij uitnemendheid, zodat ik weinig kon slapen. Met den dag stond ik op, en wandelden wat: nu zag ik Open, of Koeien, Schapen, met verschillende soorten van andere Dieren aankomen drijven, om tot prijs te verkoopen; traks werden verschillende grote Tenten opgezogen en enige van deze Beesten geflagged, dezelfde werden bij stukken verkocht zo rauw als gebraad. De Garbon zond twee Koeien met vier Schaapjes aan boord, toegevend aan vereering, waarvoor de Kapitein aan de Garbon weer om zond een baril, Malagafwijn, zo veel schaap, een potje Olijven, met een Verrekijker, welke de Garbon welbevallen. Hier werden nu ook te koop gebracht al." Verliesse Fruiten en Groente, en kookten en smookten elk naar zijn welgevallen, "zoo 't hem lief was. Wij aten dan eens in 't Schip, dan weer in de Tent, zoo het ons te pas kwam. Eens te Scheep zittende, zag de Garbon wat Wijn-tint in een glaasje staan, hij vroeg wat dat was? Hij werd hem gezegd, hij proefde een fris glaasje, dat hem wel smaakte, achterwaart werd hij van de Kapitein met een gevuld klein Vaarje daarvan beschenkt, dat hij dankbaar aannam. De kapitein verzocht dat enkele kooplieden van land fiine koopmanschap mochten komen zien, en dat wij haaren ook mochten beschouwen. Dit is buiten mijne macht zegde de garbon, het woord des konings gaat naar, nog niemand kan 'dat tegen doen, maar ik zal jou een rechtvaardige regter zijn zo er twintig ontstaat. "Zet al waar je verkoop wilt op een papier, ik zal 't doen vertragen, en aan mijne en aan alle grote tenten doen aanplakken, zodat het alle kooplieden kunnen zien en lezen. Daar geschiede in de tent zijnde, ving ik een kring om me heen, die voor een vergrootglas brandende, leek dat de garbonzien, deze was zeer verwonderd, als hebbende zijn leven zulks nooit gezien, wij stelden daar verhalen voor, dat hem zeer behaagde en vroolijk maakte. Ik zag ziende, bood hem de microscoop met een fijn stokje aan, dat hij eerst weigerde, eindelijk aannam. Hij beloofde dit te vergelden met al wat in zijn macht was. Mijn vriend zei hij, nu zal ik misschien ontdekken door dit glas, wat de knepknie is. Ik dit niet verstaande, vroeg wat het was. Hij antwoordde: het is stof, dit op ons vel vallende, wordt een huid gezwelvorming, al zoals van een terrin, dit wordt uitgevonden, en wanneer het niet wel veroorzaakt wordt, dan baart 'het een wonderbaarlijke ziekte, welke zweren is! Maar kwam de kwartiermeester uit naam des kapiteins ons aan boord verzoeken, wij traden vliegens en in de sloep, onder het roeien zag ik geduurig op de knepknie mijn schoot. In dat ik iets dergelijks gelezen had, dat wist niet waar. Aan boord komende, ging ik verder namelijk. "Boekkas, dit was een eiken kistje van tweeënhalf voet breed, een en drie vierden diep, en ruim twee voet hoog. Ik nam het be- Omschrijving van het Koningrijk Catalogus nazendoende, vond de Reis van Adrian van Berkel na Rio de Berbice "mijn schrootterstand" in dat dit de Man was, ik zag hem aan, en vond Fol. 88, hier volgende. De Mebiki in Nederlands ziekte, is een soort van stoof, iets anders, zo groot als de punt van een spies, dit zet zich ergens op het vlees, en groeit voort tot de grootte van een gemengeerde worst, zij zijn bleek en hard van vlees, welke gebroken zijnde, vertoont zich van binnen een dikkere hoed, dat als herbrokken word, eveneens knapt als sluisjes. De gaaten daar deze Mebiki uitgehaald worden, die stoofmannen met afleiding van Tabak, en indien zij daar mee genezen, loopt men gevaar dat het pokken-gaaten zullen worden, waaruit dan na verloop van tijd de pokken te voorschijn komen. Dit gebeurt hier dikwijks, zonder dat men de moeite behoeft, te nemen van haar bij Vrouwen-volk te gaan halen. Dus verre van Berkel. Dit las ik de Garbon in Spaans voor, die zei dat het zelve de Krepko was. Dit passeerde onder 't roken van een pijpje - Wy gegeten hebbende, las ik de Garbon mijn Catalogus voor, waarop hij zei mijn Heer, na ik u kan heben, geen Flegte Boeken, ik wenk u met dezelfde veel plezier, met nuttige tijdverdrijf, zodat - 2 St. em rz Int Ans u. ER ee - ont 6 en Mens ug: ER u Ze m ni Krüger, GesmEs. 265 gy daar wijzen uit te halen moogt. Hy zag mij aan met een grimlach. ik hem weerzien aanziende, zeide Herkel, Garbon, aan Land zijt gy mijn Meester, daar kondt gy mij Commanderen, maar hier aan het Scheep ben ik Baas, en Commandeerde u met mij te gaan naar mijn Boekenkast in de Konftapel, daar op hem met beleefdheid bij de hand nemende, gingen wij naar de Konftapel, de Kapitein volgde, en een Kajuit-wagter met een Bougelje achter aan. Wij beneden komende, en ik mijn Kist ontfluitende, die van binnen met Jaanden was, trok ik de Spaanse laade op; hier kreeg ik voort in de hand de Spaanse Grijs, zijn konvooi Wijsheid, nevens zijn Criticon, of mens buiten bedrog. De werken van Descartes in 't Spaans overgezet. Zeventien Boeken van Euclides, in 't Spaans gedemonstreerd. Deze alle vereerde ik hem met een goed Hert. Al deze gerucht drong hem hem uit, eiste die aan te nemen, waarvoor hij hem verpligte, mijn goede en Vriendelijke dienst te doen, zo veel in zijn macht was; hij was .. bij uitnemendheid vergenoegd, en voldaan, maar hij nog meer, om dat hij hem weder op -het nieuw aan mij serie had, ik nam met Verlof Beschrijving van het Koningrijk verlof van den Kapitein de Kajuit-waarder de Boutelje uit de hand, daar weinig was, 'en verzocht dat ik van mijn Wijn mocht komen, alsof nog wel twee Oosthoofden vol had, dog voor die moest ik vragen betalen, als ook van 24 Kelders Franse Brandywijn. Den Kapitein mij aanziende, begon al lachend te zeggen, Koopman zou hier geen schande zijn, voor mij en mijne Reeder, dat ik zulk een Man als den Heer Garbon door u zou laten trattieeren binnen mijn Boord, wat dunkt u zelf? dit is waarlijk mijn beste Wijn, eek laten ons Vrienden blijven. Hoort de Poes, ik wed met u om 15 flog Wijn dat ik weet wat gy mij doen zult. Wij wedden, den Garbon zou rechtzijn. Wagt zei den Kapitein, schrijvend met een paar loodjes, schreef hij hetzelfde briefje, dat toevoegende, gaf dat den Garbon, zeggend, mijn Heer gelijk dat te openen als onze Koopman gezegd heeft, wat hij doen wil. Goede zijde ik, ik nodig uitde brief, met eenige vrienden van ons beide, nevens mij aan ’tLand te gaan, om u daar op de Tente van mijn Heer den Garbon met mijn Wijn te Tracteeren. Kerink Kesmes. 267 Wij lagten zodoor hart, dat den Rijmeker ook bij ons kwam om deel aan onze vreugd te hebben. Ik had al een kelder Brandewijn op onze reis geconsumeerd; deed die straks met mijn Wijn vullen, en zond die nevens een kelder Brandewijn naar Land. De Garbon en Rijmeker, de Kapitein en ik, waren wel in onszelf: maakten ons vrolijk tot aan den avond, wanneer we naar Land gingen; de Kapitein beloofde met den dag bij ons te zullen zijn, en te laten zitten, dat den aankomenden morgen ook naar ons kwam. Mijn Kapitein zijnde een Spanjaard, was geen dronkaard; de Garbon en ik maakten daar ook weinig werk van, doch als wij samen waren, en de Rijmeker bij ons was, traanden wij al tevreden de paden van maatigheid wel eens over. De Garbon had nog nooit Franse Brandewijn gezien of geproefd, en deze ziende en proevende, bevestigde hij dat nooit zoiets in zijn Vaderland gezien was. De Spaanse Wijn behaagden hem ook zodanig, dat hij opstaande zei: Heeren, ik wil nu eens tot u spreken, de Rijmeker vervolgt geen Spaans; gij zult hier aan Land niet een dergelijke drank verkopen als de ijzeren ketting in ons schip gezien, van dergelijke drank die u hebt zal ik een naar den Koning te Kesmes zenden, en zo de Koning daar smaak in heeft, zal hij u daar duurder betalen als de huidige Kooplieden. Wij zeiden geen Wijnkoopers te zijn, maar om den Koning te behagen zouden wij hem verkopen al wat eenigszins konden missen. Daar op wierden terftond in een mand mer hooy gepakt , een boutelje Franfe Brandc- wijn, een Malgomfe, een metSck, en cen met Wiıjn-tint ; deefe aan twee lange ftaa- ken tufichen twee Paarden agter 'malkander als twee Muil-ezels, marcheerden te poft; den Garbon zeide binnen vier daagen tijding te zullen.hebben. | De Carga van onfe Koopmanfchap te land ‚aangeplakt zijnde, verzogt den Kapitein dat hem ook de zoorten van koopmanichappen welke daarte verhandelen waaren,, ın?t Spaans vertolkt mogten ter hand gefteld worden; ’t welk den Garbon beloofde „ en opitaande, fchreef voort eenbricfje, dat hy aan een Or- donnantie-Ruiter gaf ; die daar meede van Tent tot Tent rıjdende, moeft elk fiine koopmanfchap opfchrijven ; dat gefchiede en vertolkt wıierd : den Garbon had alhıer fes Klerken die Spaans konden fpreeken , leefen, en fchrijven. . = | Des 2 — nn 5 wett.» Krınke Kesmes. 269 Des anderen daags wierd ons cen fchrift ter.-hand gefteld van de daar gebragte koop- manfchappen , en waaren de volgende: Veelderhande zoorten van Vleeich, Frui- ten en Groente, Koren, Brooden Drank. Pakkamen Krapakkam : Pakkam ıseen zeer fijne Wol, zijnde fijnder als Spaanfe, jaa naa my dagt nog beeter als die van Carman uit Perfien. Decfe komt van een Dier Pak, . grijs als een Ezel; dan dit zal onder de Die- re deefen Lands befchreeven worden. Krapackam is het strootdaar van geweven; is ongeveer als het Hollands Berkaan, maar dit kan niet door regen, hoe hard en lang het ook reegten, want het neemt geen water in, alle yoghurt, behalven olie rolt daar opaf, het is zeer zwaar, grijs van kleur, en mag niet geverfd worden; is ten naaste bij anderhalf ellend breed, en een stuk is lang om een elleboom. Ssfa Katoen, Krapla geweven katoen, van veelderhande kleur, fijn, grof, breed, klein, allerlei kleuren, en ook gedrukt. Monka Zijde, zoo bereid als onbereid. Kramonks geweven zijde, van veel soorten. Veel soorten van Talok, Gomme, in haar Taal gespecificeerd. Veel soorten van Fika, Verf, zoo als vloeibaar, wiens namen niet anders konden vertolkt worden, als met rood, geel, blauw, groen &c. Bosla, Honing. Boulaka, Was. Eenige soorten platte Brood. Ouw, Goud; Zout, Zilver; Poswa, Copper; Noswa, een soort van Metaal onbekend. Zeer kwaliteitsgewerk Goud, en Zilver. Akalon, een Wortel, daar in 't Landals Tea getrokken, en gedronken. Voorzam, rood harde steen, maar zo goed als rode koraal. Hier van hadden zee bekkers, kandelaars, en ander goed, zeer kostig gemaakt. Vreemde schoone vogels die spraken konden, van verschillende soorten. Vreemde en aardige dieren. Wonderlijk schelpgewas. Muzikale instrumenten, bij haar bekend, en in gebruik. En nog veel dingen, mij vergeef ik, alzo de lading van die land-aarde meer heb afgescheiden. Daags te voren, eer de handel zou beginnen, werd bij de tent van den Gardoñon, een theater of tentage opgericht, hebbedende elke zijde negentig voeten lengte, rondom met een leunende. Waar op aan de zijde een tent stond langs de stellage, diep negen van mijn voeten, hierin waren geplaatst negen tafels elk van negen voeten lang, hebbende ieder tafel beider een spatie van drie voeten. Dit vaadig zijnde, werd belaast op een grote hoorn te blazen; na eenige reizen geblazen te hebben, vergaarden de meesten voor het stellage, en werd door den secretaris van den Gardoñon daar icts afgelezen, en aan ieder post van het stellage datzelfde aangeplakt, dat van alle bijna werd gelesen. Dit plakbrieven, dat elk op aankomende morgen ten zeven uur, zijn koopmanschap zou uitvinden en ten toon stellen, elk in of buiten zijn tent, ten einde het de Spanjaarden konden zien. Ik verlangde na die tijd, kon daarom dien nacht niet wel slapen, des morgens was ik al met den dag op. Ik deed een ronde van het bord komen, en in mijn tent bracht ik, welke opende, kreeg het register daar uit, want boven in elke van mijn kisten lag een register van alles wat in de kist was, en bij elk de prijs van inkoop aangetekend. In deze kist had ik Nederlands goed, als verschillende boeken, speelspullen, veel verschillend soort, grote en kleine. Verrekijkers en verlichte bril. 272 Beschrijving van het Koninkrijk kijkers, verschillend soort. Vergrootglazen. Koperen kompas of zonnewijzer, waar in een brandglas en spiegeltje is. Pater noster. Ringetjes van gevriesd hoorn, van geslepen glas, en geslepen koraal, van paardenhaar tot aakten gemaakt, met letters en inscripties, van alle kleur. Koralijnen geslepen halskettingen. Valse parelen. Gezichtskleurde en verfijnde sigaren-doosjes. Bril van verschillend soort. Poppen die door een draad of snaren konden bewogen worden. &c. De garboon bezag dit alles, en had aan alles zin. Op de post zei hij, gy zijt gelukkig dat gy zulke koopmanschap hebt; ik ben uw vriend, ik vraag u niet waar u dat koos; maar ik wil al dit goed voor de koning koopen, en daar mee hem en u dienst doen buiten mijn schade. Hier hebben wij nooit zulke zaken gezien. Ik zal u goed doen 200 veel ik kan, laat deze kist aan niemand zien, de koning kan het wel verstaan. Hier op schreef hij zelf een brief, die gevende aan een officier, met laat om binnen vier dagen weer bij te zijn, want alle drie uren stonden paarden tot renaissance, dit ging altijd op een galop voort. Des morgens kwam de Kapitein, Koopman Krämer Kesmes aan en vergezelde verschillende Passagiers, al met de dag aan Land, om alles wel te bezien; het, geen van haar gezagen was werd op prijs gebracht, en op het Theater gebracht. Ten zeventien uur werd weer op verschillende Koopmanschap daar op gebracht had. De Garbon ging aan de middagzitting aan de tafel zitten, hobbende een Secretaris aan zijn rechterhand zitten, die alles opschreef. Aan zijn linkerhand zat een Man, die voor hem op de Tafel had Schaal, gewicht, en maat, een voetmaat, en een koormaat; voor de tafel was als een galg, daar was een zeer groote Schaal met zijn cijferen of balans, voldoende om meer als duizend ponden op te wegen. Hier werd gekogt, verkocht, en geruild als over Kracht daar ik mij weinig mee bezig hield. Daags daarna kwam order van het Hof, dat de Garbon zo veel Wijn en Brandywijn zou koopen als konde, tot zodanig prijs als goed dagwerken, en haken kon. Hylas vertaalde het Spaanse Brief alleen in het Spaans voor. Beie zijt gezond, zei hij, dat ik u nu en zelfvergelden kan, dat gy aan mij gedaan hebt, mijn Konink kan, en wil betaalen, zegt aan niemand van onze handel. De Garbon deed een zeer grote Tent opzettend, die tot een Pakhuis voor de Koning zoude dienen, om al wat voor fint soort gekocht werd, daar in te bergen, deze Tent werd met Ruiterswacht bezet, en bewaakt. Met den dagelijken handel bemoeienlijk tot nog toe niet; maar tijding en bevel van den Koning kwamen, dat Garbonal zou koopen dat hem behaagde voor den Koning, zilver en andere waren van Talosjaal zou doen komen, zoo veel als het noodig te zijn, of van doen te hebben. Zoo bracht ik op des Garbons laat aan Land twintig kelders met Frans Brandewijn, elk kelder kostte ons tot Cadiz een en twintig gulden Hollands, ik verkocht elk kelder alhier voor honderd gulden Hollands, dat was goed voor onze winst. Ik had twee gros Boekenplagen in verguld leder, elk dozen mijn kostjes, was te zamen 144 gl., deze verkocht ik het stuk tegen drie gl., dat bedroeg 864. gl. Ik had duizend pond koralen van allerlei soort en gouden, met nog 3000 kettingen verschillende parelen; ik wil nu zeggen wat mijn kostte, en waarvoor ik die verkocht, laat het genoeg zijn dat ik zeg, dat ik daar aan alleen een rijkdom won. Met een woord, alle suiker van zodanig goed als ik genoemd heb, gold zoo veel als ik eiste, zonder dingen. Dus had ik alles verkocht, had waar ik mislen wilde, moest ik ook wat weer inkopen. Mijn inkop bestond in vijf pakken, twaalfstukken Kra-pakkend, drie pond Sifto, vijftig stuks Kra-schaaft, en verschillende soorten Kra-monnetten. Ik had twaalf huisjes gedrukt met Bier-glazen, elk huisje waren best in elkaar, deze had de Garbon nog niet gezien, ik voer naar boord, bracht een huisje glazen, een kelder Brandewijn, een anker Malagisme Wijn, met een anker Sake aan Land, welke ik de Garbon vereerde, die dat weigerde aan te nemen, maar liet hem een tijdje bewegen. Ook gaf ik hem voor de El-ho, om hem die behandeling, een glas, een flesje Wijn, en een Bok-flesje, dat de Garbon aannam hem te zullen behandelen; hij het bok-flesje met opmerking beziende, schoot me in dat de Garbon nog geen Spiegeltje had, zei hij: "Heer Garbon, ik zal u best van zodanige vereering, ik heb nog wel twee kisten van zodanige koopmanschappen, maar meen die niet in de drie laatste dagen van ongezond handel te openen." De Garbon bleef op dit mijn zeggen, hij werd bleek en altereerde; ik vloog naar hem toe, deed hem een glas Wijn geven, als wanneer hij weer bekwam. Hij me nam streng aangezien hebbende, bood ten laatsten uit, hoedde de Pofos, ik meende dat je. Ce n'est pas un simple homme de paille, op Whose words men vaak kon gaan. Ik heb u zoo veel papiers overhandigd, morgen komt nog een doos vol voor u hier, en nog meer zult u hebben voor dat u vertrekt, zulke die nooit buiten ons Land zijn geweest, ik heb u alle vriendschap betoond die in mijn macht is, bedriegt u mij? wat reed ik u daar toe gegeven? heb ik u niet beloofd zodanige Koopmanschappen alleen aan de Koning te zullen verkopen, en aan niemand anders? Heb ik aan u verteld niet te berusten? Weer volgde ik des Koning's geordreerd. Weer ga ik wel, dat ik u terstond naar Kesmes kan zenden, daar ik wel veel te verantwoorden zou hebben? Man wat hebt u gedaan! Ik verstikte over deze taal, en werd meerder ontsteld als de Gabor was, smeekte op een bank gaan zitten, om dat niet meer kon staan. De Gabor bekwam, stond op, en deed mij weerom een glas Wijn geven. Deze ontsteltenis over zijnde, raakten ik aan 't bedaarderen, als wanneer wij met grooten ernst begonnen te spreken. Ik zeide verstikte te zin dat men mij daar wilde houden. 'De Gabor zeide, dat dat de meening niet; maar jij en uw Volk moeten het gebod des Koningen zoo wel gehoorzaamen als wij. Gaat naar boord, haal de lading van geheel uw Cargazoen, ik zal zien wat de Koning hebt. Ben wil, de rest verkoopt aan andere; ik heb immers tot u gezegd, de Koning kan, en wil u beter betalen dan andere. Ik ben u Vriend, en wat wil je meer? Ik voer naar Boord, zag mijn dingen aan, en vond, dat nog twee Kisten meer Nederlands goed, even gelijk als die ik verkocht had, in ’t Schip had. En nog een Kist meer Venetiaans Glas, daar in drie Spiegels van vier voet meer glazen Flessen, drie dito van derde halfvoet, vier ovaal van ander halfvoet, voorts vele Kristallijne glazen van veelsoortige zoort, met nog een groot gesleepen beider Bok-fspiegels. Hier uit nam ik een ovaal Spiegelei “zes Bok-fspiegels, met een Kristallijne Coraal, dat ik den Garbonaan Landzond, tot een verassing, ik bleef aan Boord, alsof mij niets wel voelde, mijn lucht niet te eten, ik liet mij te Kooy, en was zeer verdrietig. Teegen den avond kwam de Garbonaan zelf aan Boord, en bijkomende, vroeg hij naar mijn gezondheid. “Ik zei daar gelaten was, om dat mij niet wel bevindde. Daar op hij zeide staan op zoo gaarlijk mijn aan Land, daar hebt je gemakkelijker, je moet je zoan liggend ontvellen, ik ben, en blijf u Vriend, ik doe alles tot uw voordeel en plezier, zoveel ik kan. Ik kom ook om u te bedanken voor het Presen aan mij gezonden, dat mij zeer aangenaam is. Nog zeg ik u-, dat hier geen Glas in ’t land is, als de konstige Verrekijker op Venetian, en nog weinig aan het Hof van den Koning, nu en dan zat een gestrand Schip ge- | Ä borgen; laat ik u glazen zien, ik zal daar voor geven dat gy eist, zend ik de glazen en de twee andere stukken aan Land, en wilt zelfs mee komen, ik raad u ten bestven. Ik zond eerst de twee Noorwegen stukken aan land, voor elk zoveel aanvangende als voor de eerste genoten had. Wij gingen flapen, des morgens was ik vrij wel, en kwam een doos met papieren voor mij van Talosjael, welke den Garbon zonder die te openen mij overhandigde, in een fijn Brief was een registre der zelve. In het overgeven zeide den Garbon tot mij, daar de Post van ontzegd deese doos met Brieven, nog een heeft gy met de Kaarten te verwachten. Daar 18 Dan hebt gy een complete Beschrijving van ons Koninkrijk, zoo van dit als de aan- gelegen Eilanden, daarin verhandeld wordt ee van enige Steden, Dorpen, van de Mensen, en haar Zeden, van Bergen, Bossen, Dieren, en Vruchten, van Rivieren, Baaijen, Havens, Poelen, Metalen, Vissen, Vaartuigen, gy zult hebben een Beschrijving van de Vogelen, en bloedeloofe Beestjes, en wat ik meer denk, niemand heeft dat ooit gehad. Ik nam de doos dankbaar aan, bracht die voort. Kesme, nevens fijne aanbehoorende Eiland- 280 Beschrijving van het Koningrijk "voort zelf aan boord, alzoo mijn Spiegel- of glas kist haalde. Deze uitgezette heebende, daar ik de Kaft van een derde halve voets Spiegel af; de Garbon die ziende, wierd zeer verheugd, zeggende, als met BER dat zijn Koninglijke zaad. Zo veele ik eiste, werd mij aangetalon, ik won daar op al deze zoo veel Geld, dat het zichzelf schaamd. Wy hier zulk goede Koopmanschap doende, en onze meeste goederen verkocht zijnde, werd in de Scheeps-raad beslooten, van niet naar de Philippijnen te zeilen, maar den Handel hier gedaan zijnde, van hier weer terug naar hetzelfde te zeilen. Van welke resolutie wij de Garbon kenbaar gaven, welke daar op onverwacht dagen nog drie weken verlangden, doch op approbatie des Koning. Wij leefden hier als Heeren; ondertussen begon ons Kapitein als een goede Zeeman en Vader van onze Scheepsgang, zorg te dragen voor Vitalia en verveling tot onze huisreis nodig, optieden, dat hij veel verstand en yver uitvoerde. Na eenige dagen kwam de lang verwachte Kaart van het Koningrijk Krinke den; en alles wat de Garbon beloofd had, hij mij deze laatste doos overgevende, zei, de Pos, daar hebt je nu al wat ik je beloofd heb; behalve dit, wil ik op een vertrouwen nog een gedachtenis doen hebben, daarbij je mij gedenken zult. Ik koogte nog honderd stukken. Kra-pakkam, om in Amerika te verhandelen, en daar in de regentijd te gebruiken. Wij hadden hier nu in de vijfde week gelegen, hadden goede handel gehad, en handelden nog, dagelijks, hoewel sterker niet als eerst. Wij waren nu tot de reis van alles klaar, hoewel wij verstand hadden met believen van de Garbon hier nog twaalf dagen te leggen, ons schip te maken, en ons van het ontbrekende verder te voorzien. Op een zekeren dag wanneer ik des nachts aan boord geslapen had, kwam de Garbon aan boord met een kistje, bij mij komend, zei mijn vriend, ik heb ook een kleine verlading mee gebracht, niet dat in dank, zo als ik uw geschenken ook gedaan heb. Hij had het in de Konvooiapels-kamer laten brengen, en met mij derwaarts gaande, floot het op, hij had daar in gedaan, drie stukken Kra-pakkam, drie stukken Kra-monka, drie stukken Ara-ssa, alle van de fijnste soort, zo als aan het Hof gebruikt wordt, werd, tien pond Akalow, met een ketel van Noswa, een Trekpot, tien schoteltjes, tien kopjes van Coffe, vijf Rokken daar aan elk een Muts vast is, zo als in regentijden gedragen worden van Kra-pakkam, met nog een kistje met vreemdheden; als Schelp-gewas, Koppen van Vogels, Vissen, Klaauwen, etc. Ook kleine gedroogde Dier-je, Vogeltjes, Wurmtjes, etc. Ik wilde dit alles niet aannemen, daarop verklaarde ik dat ik dat niet aannam, hij mij de vriendschap opzegde. Waarop ik het aannam. Met voelen hij zijn zak: zie je! zei hij, ik heb hier het Register van uw Papieren van dat Land vergeet, laat het meteen halen voor wij het vergeet; het is maar een ruw begrijp van de Beschrijvingen die ik u overhandigd heb. Terwijl wij aten was er val Roeijers, met een briefje van de Garbon naar zijn Tent, en haalde het geen hier op staan. Dat terwijl geschiedde; ondertussen dronken wij onbeschaafd, tewelgeven, de Garbon, Rijmester, Ik, en een Stuurman: maar ons Kapitein was altijd sobeer. Wij dus zitten prakkend en sprekend zo van Europa als van het Koningrijk van Krinke Kesmes: waarop wij den derden dag naar Fen zouden vertrekken. Nu kwam de Sloep weer aan Boord, met het Register in het kort, in de Spaanse Taal, welke dus in het Hollands luidde. De Beschrijving van het Koningrijk Krinke Kesmes, welke ik aan jullie overgeleverd heb, bevat voornamelijk, Een Beschrijving van het Hoofd-Eiland POOLE KRINKE KESMES, Neevens andere Eilanden daar onder behorende. Van de Inwoners, haar God dienst, Werten, en doenings, Van enige Steden en Dorpjes, waarin van de Beelden gehandeld wordt, meer verschillende Spreuken. Van de aard of vorm van het Land, als Bergen, Valleien, Bosschen, Rivieren, Poelen, Havens etc. Haar Vaartuigen. Van de Land-dieren. Van de Vogels. Van de Vissen. Van de Montsters op 't Land, in Rivieren, Poelen, en in de Zee. Van Bloedzuurkeedjes. Van Boomen en Boomvruchten. Van Aardvruchten, Koeken en Groente. Het gebruik der else, | _ Zee-fchelpen, Hoorns, en Zee-gewaffen. Van Metalen. | Hieronder zijneenigeteekenen, van Waa- terleidingen, Beelden, en Dieren, &c. Hy dit regifteraan myovergeevende, zei, hou daar de Pofös het Regifter van de Schrif- ten welke ik u beloofd,. en gegeeven heb. Gebruikt die tot u pleizier en tijdverdrijf op Zee. Schikt die naa u eigen welgeval- en. | Ik zal u nog een jongen Voogel geeven, | die gy kond Iceren klappen , morgen krıjg . ik die. Ik antwoorde, Heer Garbon ik danke u _ voor © Krınke Kesmes. 285 voor alle eere, en Vriendfchap, welke ık van u genooten heb. Ik zal u ook nog iets veieeren, gaat met my zoo tu beliefd, naa mijn Bocke-kıift ın de Konftaapels-kaamer, dat hy deede ; hier uit haalden ık een Ovi- dis in ?t Spaans met ı50. Figuuren. De Scheep-vaart van Columbus in twe banden, en nog den Spaanfen Don Quichot ; hy om-« helfde my van blijdfchap, cn bedankte my met al zijn herte. | -Op de Strand was-nu niet meer te doen, . . als des Garbons Tent , met twee Waagens, een Kar, twee Ruiters , die neevens het ander Volk in een groote 'Tent Huishiel- den. | | Den Vogel kreeg ık, welke ık onder de Dieren deezes Lands befchrijven zal. Nu viel niets van belang voor, want wij waren van alles wel voorzien, en vroegen alledag, hadden zeer goed water, ons, ontbrak niet, wij waren dagelijks heel vroolijk; de laatste Zondag, donderdags morgens gevangen hebbende, was het net desdag middag al droog, en ingepakt, wij waren deze dag zeer vroolijk, en dronken onze goede wijn. Ten vijf uur nam de Garibon afscheid, ons van alles bedankende, en toonde ons een order des Konings van daar nooit weer te mogen komen, al zodanig zijn hand niet begeerde bekend te hebben. Of indien wij weer kwamen zouden wij met schip engespoord worden. Waarop na Land voer, wij groetten hem met drie kanonschoten. De aankomende morgen was het de dag overal, Anker op, Zeilen bij; wij riepen de Garibon vaar wel toe, groetten hem nog met vijfenveertig schoten, hij bedankte ons met wenken. Wij staken in Zee, en kwamen gelukkig weer tot Panama. Onderweg hadden geen zonderlingen ontmoeting als dat wij altemal een Eiland om te ververzien, aandeden. Van Panama trok ik over land naar Porto Belo, en van daar naar Savannah; van waar ik dit aan mijn Vriend als wat raars toezendde; en verwacht met den eersten ook van mij een goede Overzetting van mijn andere Papieren, die hij trouwelijk zal ter hand stellen. Vaart wel enz. 2 s. Y. pri =. 3. 4 + - x. Pr -. 2: 5. Ze e ; 8. y = x... i a Er # a x. er =. 2. rt Pe Per. B (2B 4 \e S - ea. De u - kg ! 1 x. x. u * e|. in zo a ". 2 s. 4 a. N [S \ es " n. R. A rn \ v -. 5. A r v u | Br 2 ar. e. Rx - ia. x x -. er oe - nt y. J Bi 168: -. L; } RE J' _ 5 BT % D. nt x 2. % er Ve ' se u 5 r x A " nd _ern t. eng. FRIER n Pr rt -. De Pr Hi x bei io. 5 R, : R. Ze -. x - > " 702 y® * r, 2 $ d. i u) 2 m —_— + & # u ar N. Beschryving van het magtig Koningryk Krinke Kesmes Hendrik Smeeks editie P.J. Buijnsters bron Hendrik Smeeks, Beschryving van het magtig Koningryk Krinke Kesmes (ed. P.J. Buijnsters). W.). Thieme & Cie, Zutphen z.j. [1976] Zie voor verantwoording: https://www.dbnl.org/tekst/smee001bescOl_O01/colofon.php Let op: boeken en tijdschriftjaargangen die korter dan 140 jaar geleden verschenen zijn, kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn. Welke vormen van gebruik zijn toegestaan voor dit werk of delen ervan, lees je in de gebruiksvoorwaarden. V Q b N | digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren Inleiding 1. Het onbekende Zuidland Op 29 april 1974 werd bij Mak van Waay te Amsterdam een grote hoeveelheid munten en gebruiksvoorwerpen geveild, afkomstig uit de pas ontdekte wrakken van vier schepen der Vereenigde Oost-Indische Compagnie. Dergelijke vondsten zijn allesbehalve zeldzaam, al was de kwaliteit ditmaal wel bijzonder goed. Meer nog dan de oude reisbeschrijvingen getuken zulke uit de oceaan opgeviste restanten van de risico's waaraan onze 17e-eeuwse zeevaarders zich blootstelden. Maar die gevaren zetten geen rem op de ondernemingslust. Omstreeks 1650, als de V.O.C. haar grootste expansie bereikt, dirigeert zij een vloot van 200 schepen met bijna 15.000 opvarenden. Een stortvloed van dikwijls fraai verluchte reisjournalen houdt de thuisblijvers van alles op de hoogte. Die Nederlandse expedities waren niet als de Spaanse of Portugese een staatszaak, met bij voorbaat al bedoeld ter verbreiding van het rooms-katholieke geloof en ter vergroting van de koninklijke macht. De V.O.C. was een particuliere handelsonderneming met uitsluitend winstoogmerk. Slechts een enkele maal bespeurt men bij onze 17e-eeuwse reisondernemers iets van wetenschappelijke aandrang. Zulk een uitzondering was de Amsterdamse burgemeester en bewindhebber der V.O.C., Mr. Nicolaas Witsen (1641-1717). In zijn jonge jaren had hij zelf een reis door asiatisch Rusland gemaakt en daarvan in zijn Noord en Oost Tartarië (Amsterdam 1692) het eerste grondige verslag uitgebracht. Maar ook stimuleerde hij 