title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: Ende November kam der Kurfürst selbst nach dem Haag, um seine Vermählung mit der Prinzessin Louise, Tochter Friedrich Heinrich\*? von Oranien, zu vollziehen. Während seiner Anwesenheit erschien er am 23. Nov. selbst in der Versammlung der Generalstaaten uud trug seine Wünsche vor: Abschluss einer Defensivallianz, deren Entwurf zugleich von seinen Ministern vorgelegt wurde (Aitzema III. 149), Verwendung der Staaten in der pommerschen und in der jülich-clevischen Sache bei Schwe- den und Pfalzneuburg (Pufendorf II. 72 und Droysen P.P. III. 1. 311 ff.). Die Staaten ernannten demgemäss auch Deputirte, um mit den brandeu- burgischen Ministern über obige Puncte zu verhandeln (Resol. vom 27. No- vember). Am 20. Dec. überreichten diese den Staaten zwei die pommersche Angelegenheit betreffende Schriftstücke - einen Bericht des brandenbur- gischen Gesandten in Osnabrück und einen französischen Vermittlungs- vorschlag (bei Meiern III. 774), — aus denen die Dringlichkeit einer Un- terstützung Brandenburgs hervorgehe, und darauf beschlossen die Geueral- staaten am 21. Dec, sich ernstlich für den Kurfürsten bei der Königin von Schweden und in Osnabrück selbst zu verwenden. Resolution der Generalstaaten. Dat. 22. Nov. 1(546. 22.N0V. Die Herren Gent, Bicker, Knujt, Renswoude, Andr6e, Mulert und Eyben berichten, dass i-ie dem Prinzen den Brief der Gesandten in Münster vom 13. Nov. mitgetheilt, welcher die pommersche Sache betreffe, und dass der Prinz meine, man müsse ^in dat stuck met recommandatie ende alle mogelieke interces.vie sulck ende daer 't behoort van wegen dessen Staet procederen ende behertigen**. Die Generalstaaten an die Königin Christine von Schweden. Dat. 29. Dec. 1646. [Die Rechte des Kurfüruten auf Poinmeru sind unbcstreiibHr. Gefahr für die deutucbe Freiheit, wenn der Kaiser nach Belieben über das Bigenthuni der Fürnien verfügen darf. Ungerechtigkeit einer Beraubung, besonders des Kurfürsten, ihrer Beider treuen Alliirten.] 29. Dec. Percepimus non ita pridem tarn ex relatu Legatorum Nostrorum Monasterii degentium quam potissimiim ex Serenissimo Principe Electore Brandenbiirgico vicino et foederato nogtro, ducatum Pomeraniae dicto Principi hereditarium a Caesareis Legatis Vestrae Maiestati ad redi- ') Am 20. Oct. richteten die 8taaten ein ähnliches von Exeeiitionen abmahnen- dea iSchreibep an die kurfürstliche Regierung in Cleve.' Aitssema HI. 144. Digitized by LjOOQIC Verwendung der SUaten bei der Königin von Schweden für Pommern. Q mendam pacem loco satisfactionis oblatum esse, quod cum nobis valde inopinatiim accidit, nostrarum partium esse duximus, datis ad V. M. literis animi Nostri sententiam super hoc negotio brevibus exponere. Principio quidem of)erae non esse existimamus, liquidissima domus Electoralis Brandeburgicae in ducatus Pomeraniae iura latius hie de- monstrare. Tara solidis enim ea nituntur fundamentis, ut a uemine unquatn in dubium vocata fuerint. lUud potius Regae Mati V>''»c pon- derandum relinquimus, quam acerbum Principi magnanimo futurum sit amplissimas ac incomparabiles ditiones, malorum sanguine infinitoque labore paratas, nullo suo merito araittere aliisque pretii vel praeraii loco cedere, et verendum mox in exemplum iturum arcemque ipsam Li- bertaÜs Germanicae penitus tandem destructum in, si Imperatori Ro- mano haec in Principes statusque Imperii concedatur potestas, Princi- pem innocuum Electoremque Imperii summe conspicuum, posthabito gentium ac naturali iure, spretis Imperii legibus pactisque ac capitula- tionibus iuratis, bonis suis hereditariis invitum exuere eaque exteris lytri loco addicere, quae quidem in totius Familiae Electoralis, suc- cessonim suorum legitimorum proximorumque in Franconia degentium agnatorum simultanee hoc ipso ducatu investitorum , detrimentum ac praeiudicium alienari ne a volente quidem Electore possunt, neque salva suae Serenti» conscientia honore atque existimatione illud pro- cedere potest, cum constet maiorum suorum pactis pro\i8um esse da- tamque toties ac acceptam sub solenni iuramenti forraula per literas, quas vocant Reversales, ab ordinibus Pomeraniae fidem, ne ipsis qui- dem ducibuB, multo minus aliis quocunque modo integrum fore ordines Pomeraniae sacramento, quo domui Brandenburgicae obstricti sunt, sol- vere, et si praeter spem tale quid eveniret, ipso tamen iure illud irri- tum fore nihilique actum esse censeri deberi. Quam ob rem hactenus nobis persuadere non potuimus, Rag^^^ Matem V»»«» unquam voluisse aut etiamnum velle cum damno Principis, si vel sacra vel sanguinem vel necessitudinem spectet, sibi coniunctissimi locupletari Regnique sui limites proferre atque ita arma hactenus iustissima et felicissima minus aequa adeoqüe infausta pace finire. Quin potius speramus, Regam Mateui Vram gloriosis Augusti eiusdem l*arentis vestigiis totiesque san- etissime iteratis literisque ac manifestis publicis divulgatis promissis instituram, quibus nihil sibi antiquius esse passim testatus est quam Consanguineos suos Sacrorumque Consortes in libertateni vindicatos pristino suo splendori restituere ac contra invasores quoscunque sartos tectosque conservare neque se Regnis et ditionibus alienis, quae domi possideret amplissima, inhiare nee libidine proferendi imperii tangi, Digitized by LjOOQIC \0 I. Die Allianz von 1655. sed illum quem diximus uuicum armorum suorum scopum habere, quod cum Maiestati suae immortalis meuioriae quam maxime gloriosum, tum pactis quoque cum ultimo Poraeraniae ducum ordinibusque eiusdem initis ictoquB ac Regia manu et sigillo munito foederi cum primis con- sentaiieum fuit, cuiuß inter praecipua capita recensetur, Regiam Ma^em ßuam Pomerauis universim legibus suis uti, privilegiis frui ac post obitum ducis Marchionibus ac Electoribus Brandenburgicis veris ac le- gitimis suis dominis gaudere concessuram esse. Nee minorem huius expectationem Regia V«« Mata» excitavit, cum per legatos Monasterii ac Osnabrugae mentem voluntatemque suam solemni scripto declarare atque pacis conditionem dicere voluit, Electores, Principes ac ordines Imperii suis quemque terris, bonis ac ditionibus pristinaeque Liber- tati restitui, omniaque ad illum, quo ao 1(518 deprehensa sunt, statum reduci atque in eo conservari debere; quae cum in decantatissimam regii nominis gloriam cedant, M^a» W^a haud admittet, ut SereniBsimus Elector ducatu suo Pomeraniae privetur, cum alias regia fides et pro- missum in dubium vocari variisque cavillationibus obnoxia esse pos- sent, apud malevolos scilicet, religionem, libertatem, aequitatem et iusti- tiam nomina tantum fuisse velandis acquirendarum Regionum cupidi- tatibus excogitata, Libertatem vero brevi miserorum gaudio ab ipsis eiusdem vindicibus gravius quam antehac perniciosioreque exemplo op- primi, quam labem vel Matis V»ae gloriae vel Augustissimi eiusdem Parentis gloriosissimae memoriae vel sparsae per totum orbem Regni Sueciae famae aspergi Regiam Matem v>am aequo nunquam animo latu- ram esse credimus. Quid enim serenissimo Electori, Principi foede- rato vicino eorundemque * sacrorum participi nobilissimoque Imperii Romano-Germanici membro, durius accidere potest, quam eo ipso tem- pore, quo. de sancienda universali iniuriarum oblivione noxiorumque non minus quam innoceutum restitutione agitur, nontiuUi etiam non contemnendis terrarum portionibus dotati res suas non mediocriter lo- cupletarunt, Principem Interim inculpatum iniuria nulla, maximis ubi- cunque res tulit beneficiis ac subsidiis Coronae Sueciae cognitum ac probatum, cuius opes Marchicae et Cli^ienses multorum millionum nu- merum exaequantes in exercitus regii alimenta concesserint hodieque absumantur, qui araplissimi ducatus Pomeranici proventibus tot iam an- nos caruerit, hoc ipso ducatu maximo suo familiaeque suae serenae detrimento penitus tandem exui ac privari? Quanquam vero in domum Electoralem Brandenburgicam , cuius reliquae ditiones illo munimine nudatae cuivis iniuriae exponentur, potissima calamitas exinde redun- datura sit, exemplum tarnen ad reliquos omnes, imprimis vero Evan- Digitized by LjOOQIC Ungerechtigkeit d. Beraubung d. Kurfürsten; Gefahr f. d. Freiheit d. Reicbsstände. interpositionis Nostrae fructum sentiat. Hoc pacto Rega V. Ma» non tantum San» Sem eiusque Successores ad aetemam fidamque amicitiam nulloque unquam tempore temerandam fidem penitus devinciet, sed et nos quovis necessitudinis Nostrae studio omnique officiorum genere *; Vom l/U. September 1640, bei Aitzema II. 6U1- Digitized by LjOOQIC 12 I-. J^ie Allianz von 1655. sibi habebit paratissimos , qui Regii adfectus illam contestationem tarn. erga Regiam Matem Vram quam eiusdem subditos quovis tempore et occasione agnoscemus. Iiistructie van de Hooch Mögende Heeren Staten Generael der Vereenichde Nederlandeii voor de Heeren derselver Ple- nipotentiarissen en extraordinaris Ambassadeurs tot Munster *), oni liaer daer nae te reguleren by de Heeren Plenipotentia- rissen ende extraordinaris Ambassadeurs van de Croon Swe- den in 't bevorderen van het goet, welgefondeert ende onstry- dicli recht van S. C. 1). van Brandenborch aen ende tot de Pomerse Landen. Dat. 29. Dec. 1646. [Süllen CoDfenuzen mit den nchwedischen Gesandten halten, ihnen das Recht des Kur- fürsten auf Pommern und die Unbilligkeit einer Beraubung, suwie das Interesse der Staaten an dftr Freiheit des baltischeu Meeres darlegen. Dasselbe sollen sie den kai- serlichen, französischen und andern Gesandten vortragen.] 29. Dee. De opgemclte Heeren H. H. M.*) plenipotentiarissen en extr. Am- bassadeurs tot Munster sal met ende neffens dese toegesouden worden tot der selver narichtinge Copie van den brieff, die H. H. M. syn schiy- vende aen de Coninginne van Sweden, het subject van Pomeren raeckende, ende sullen daerop treden in conferentie met den beeren Plenipotentiarissen ende extraord. Ambassadeurs van wegen den hoogh gemelten Heer Churfurst tot Munster of Osnabrugge, om door de selve noch verder noopende 't voorn. recht instrueert to connen worden. T welck gedaen en volcomentlick geinstrueert wesende sullen de Heeren H. H. M. Plenipotentiarissen en extr. Ambassadeurs soecken te treden in conferentie met den Heeren Plenipotentiarissen en extr. Am- bassadeurs van de Croon Sweden tot Munster synde ofte een van dien. Ende in cas dat sy Heeren Plenipott. en extr. Amb. van de Croon Sweden alle in samen souden mögen syn vertrockeu na Osnabrugge, sullen sy Heeren H. H. M. Plenipott. en extr. Amb. derwerts een reyse doen met en door soodanigen getal uyt der selver middel, als sy nae gelegentheyt en constitutie van sacken oordelen sullen te behooren. De beeren H. H. M. Plenipott. en extr. Amb. in conferentien ge- treden wesende met de Heeren Plenipott. en extr. Amb. van de Croon ' Diese Gesandten sind folgende: Bartolt van Gent für Gelderland, Juhan van Mateuess und Adriaen Pauw für Holland, J. de Kuuyt für Zeeland, F. N. Donia für Vriesland, N. Ripperda für Overysscl, Adriaen Clant für Gro- ningen, Godcrl van Keedo für Uirecht. ^) Haar Hoog Mögende {de Staten Generael). Digitized by LjOOQIC Aufträge an die staatisohen Gesandten in Münster. j 3 Sweden sullen praemissis curialibus aen de selve representeren en de- tluceren het recht, dat S. meerhoocligem. C. D. aen de Pomerse Lan- den is hebbende, en daertoe employeren ende appliceren de niiddelen, redenen en motiven ven'at in de voorn. Copie van den brieff van H. H. M. aen de meerhoochgenielte Coningin van Sweden en voorts 't geene sy beeren H. H. M. PI. en extr. Amb. bovendien sullen mögen syn bericht van den beer extr. Amb. en Plenipot. van S. meerbooeh- gemelte C. D. van Brandenborch. Ende sullen vervolgens daerby voegen, dat deselve S. C. D. on- gelijck geschiet, dat men deselve van den meergeu. Landen gemeent en willens soude syn te depossederen , gemerct syne notoire onschult, als die de wapenen tegens de Croon Sweden oflF derselver Geallieer- den noyt en heeft gevoert. Dat oock de oorsaeck, die den Coninck Gustavus Adolphus onsterflFelycker memorie verelaert heeft Syne Mat bewoogen te hebben, om Syne wapenen op des Rycx bodem te brengen, egeen ander oogen- nierck off witt en hebben gehadt, als de herstelling van de Duytsehe vryheyt en de gedepossedeerde fursten en beeren. Soo dat het een harde saeck soude syn, den aldernaesten bloet- verwant van de regerende Coninginne alleeu van het syne te ontbloo- ten; in sonderheyt dewyle S. meerhoochstgem. C. D., nietjegenstaende desselffs geallegeerde onschult, noch sulcke billicke en in alle manie- ren acceptable conditien tot satisfactie van de Croon Sweden van het syne is offererende, niet de welcke de selve in redelicheyt behoort con- tentement te nemeu. Dat de vrede voor de Croon Sweden vaster, seeckerder ende glo- rieuser sal syn, soo wanneer deselve vrede met genoegen van S. C. D. sal vercregen worden. Daer andersints altyt een opene wonde in den Staedt van soodanigen hochaensienlycken l^idt des Kyck soude gelaten worden, die beswaerlyck oyt off oyt soude conuen cicratiseren : Sulck dat lichtelyck by de eerste occasie ende gelegentheyt oor- saeck soude geaccepteert worden tot nieuwe beroerten en daerop te volgen bloedige Oorlogen, die niet altyt even favorabel voor d'een off d'ander der strydende Deeleu comen uyt de vallen. Dat het bedenckelijck is, een vi'eedelievent ende Protestant prins soo hart te handelen, die, gelyck verhaelt is, door de baut van de na- ture selffs soo nauw aen bare Con. Mat van Sweden verknocht is. Wat dan andere Geallieerde van bare Ma' sullen hebben te ver- wachten ofte na gelegentheyt te bevresen, siende ende bemerckende, dat het simpele recht van biensöance soo veel by deselve vermach Digitized by LjOOQIC 14 I- ^'^^ Allianz von 1655. als in die saecke van Pomeren jegenwoordich is blyckende, behalven de welgefondeerde Jalousie en ombragien, die soowel desen als andere geinteresseerde Staten daer uyt nootwendich moeten scheppen, aen- gesien de groote begeerlicheit die van wegen hare Con. Mat wert be- toont, oni den geheelen circuit van de Balthische zee te environneren ende dienvolgens alle Commercien van hare Mat welgevallen privative in die Quartieren te doen dependeren, *t welck liootsaeckelyck op alle traficquerende Landen seer bedeuekelyek is en insonderbeyt den Staedt der Geunieerde Provintien seer naer is raeckende. Ende alsoo bij het Tractaet tusschen de Croone Sweeden ter eenre ende desen Staet ter andere zyde den eersten September 1640 gemaect ende gesloten ende wel expresselick in het 13. Articul van het selve syn gereserveert alle Traetaten ende AUiantien wegen desen Staedt inet eenige Vorsten ende Heeren van het Duytsche Ryck bevoorens opgerecht ende gemaect: soo en sal hare meerhoochstgemelte Ma* noch derselver Heeren Plenipott. en extr. Amb. desen Staedt connen ver- dencken off qualijck affnemen, dat van wegen deselve met allen ernst nopende de meergen. saeck van Pomeren werde gesproocken. De Heeren H. H. M. Plenipott. en extr. Amb. tot Munster sullen de redenen en motiven, soo in meergen. missive begrepen ende die sy van den opgemelten beer Plenipotentiaris van S. meerhoochstgera. C. D. tot nadere instinictie sullen hebben ontfangen, mutatis mutandis en na yders gelegentheyt en interes mögen voordragen en representeren soo aen die Keysersche, Fransche als andere Heeren Plenipott. en extr. Amb. respective. Voorts sullen de beeren H. H. M. Plenipott. by de occasie van dese recommandatie daerneffens oock de gereformeerde religionssake in Duitslant en van de CheuiT. Palts serieuselyck in acht hebben te nemen. De opgemelte beeren H. H. M. Plenipott. en extr. Amb. van wegen den Staedt sullen aen H. H. M. reeckenschap geven 't geene by hun in cracht deses sal syn verriebt. Memoire der braTKleiiburgischen Gelieimräthe an die Geiieral- staaten. Dat. 2. Jan. 1647. 1647. ^riDnern daran, dass die Generalstaaten möglichst bald die pommersche 2. Jan. Sache durch ihre Gesandten in Münster und bei der Königin von Schwe- den zu Gunsten des Kurfürsten betreiben lassen, sowie zu bewirken suchen, dass die Markgrafen von Brandenburg in das Erbfolgerecht von Pommern eingeschlossen werden. Sie möchten ihm mit ihrem Rath beistehen, wie er dem Pfalzgrafen von Neuburg, der Bielefeld besetzt, begegnen solle, da gefährliche Pläne darunter verbt)rgen sein könnten. Endlich möchten sie 1^ Digitized by LjOOQIC Weitere Gesuche des Kurfürsten um Beförderung der pomraerschen Sache u. a- 1 5 erklären, was der Kurfürst in Betreff der projeetirten Allianz zu erwarten habe, da er vorher sich nicht näher darüber auslassen könne. Resolution der Generalstaaten. Dat. 5. Jan. 1647. In der Versammlung erscheinen Burgsdorf, Schwerin und Seydel 5. Jan. als Deputirte von Brandenburg und zeigen an, dass der Kurfürst binnen 2 bis 3 Tagen nach Cleve mit seinem ganzen Gefolge abreisen und zur Beförderung der noch offenstehenden Pmicte Cleysseus*) und Moll zurücklassen werde; sie empfehlen zugleich die vom Kurfürsten selbst an- getragene Allianz; ferner zeigen sie an, dass der Kurfürst die bewusste Sehuldforderung *) in Richtigkeit zu bringen wünsche, und bitten, dass man die staatißchen Gesandten in Münster schleunigst in Betreff Pommerns in- ßtmiren und dass deswegen auch an die Königin von Schweden geschrie- ben werden möge. — Es wird beschlossen, dass der Kurfürst durch Depu- tirte zum Abschied begrüsst werden soll. Resolution der Generalstaaten. Dat. IL Jan. 1647. Die Deputirten für die brandenburgischen Sachen berichten, dass ihnen 11. Jan. vom Kurfürsten von Brandenburg der Entwurf einer Allianz zwischen ihm und dem Staat übergeben worden, und dat^s Kleist in einer ('onferenz mit ihnen sie ersucht, dass die pommersche Sache dem französii=cheu Gesandten Servient bestens empfohlen und Frankreich veranlasst werde, mit dem Staat zusammen in dieser Sache zu cooperireu. — Der erste Punct geht an die Provinzen, der zweite wird bewilligt. Verhael van 't genegotieerde tot (^snabragge in saecken van S. C. D. raeckende de Poniersche Ijanden, Religion ssaecke in Duytslant en de restitutie van het Huys Paltz. Dat. Münster 3. Febr. 1647. ' (Original vorgelegt den 15. Febr. 1()47.) [MittheiluDg des polnischen Gesandten über den ^tand der poninierschen Sache. Be- such beim frauzösischen Gesandten. Abreise nach Osnabrück. Lage der Dinge da- selbst. Erste Conferenz mit den .schwedischen Ministem und ihre Proposition an die- selben. Antwort der Schweden und Rechtfertigung ihres letzten Schrittes in der pommerscben Sache durch das fortwährende Zögern Brandenburgs. Bcnuch »Löben's. Zweite Conferenz mit den Schweden. Besuch der kaiserlichen Gesandten und Ver- bandlttugeu mit ihnen. Dieselben sind mit Schweden einig. Schwierige Lage des Kurfürsten. Die staatischen Gesandten bemühen sich, die Alternative Schwedens wieder zur Grundlage der Verbandlungen zu machen. Die brandenburgischen Gesandten wollen sie jetzt annehmen, Schweden nichts mehr von ihr wissen. Die Kaiserlichen machen Schwierigkeiten wegen des Aequivalents. Die staatischen Gesandten beschliessen abzu- reisen, da ihre Bemühungen doch vergeblich sind. Bemühungen für die Reformirten.] Om U H.- M. te onderrichten, wat de plenipotentiarisseu van U H. M. 3. Febr. ») Ew. Kleist. *j Nftmlich die Hoefyserscbe Scbuldsache. Digitized by LjOOQIC jß I. Die Allians von 1655. uyt der selver speciale last en commisBie uytgedruckt in de iustruetie en bygevoeehde copie vau missive aen de Counigiune van Sweeden, overgesouden by missive van den vijffden January lestleden, door de gedeputeerden uyt haere niiddel tot Osenbrugge hebben genegotieert in't bevorderen van de saecke van S. C. D. van Brandenburch, raeckende de Pomersche l^anden, en te gelijck mede aengaende de Religions saecken in Duyslandt en restitutio van het CUeurfurstelycke Huys Palts, sullen U H. M. gelieven te verstaen. Am 11. Jan. stellt ihnen der Resident des Königs von Polen Cra- conw auf Befehl seines Herren vor, dass die schwedischen Gesandten Befehl empfangen haben , den kaiserlichen Gesandten als ihr Ultimatum mitzuthei- len, dass ihre Königin mit Vorpommern, Stettin, Garz und Wollin zufrieden sein wolle, aber wenn der Kurfürst dies verweigere, ganz Pommern unter Garantie von Kaiser und Reich annehmen werde; er (der Resident) habe dies sofort dem kaiserlichen Gesandten, Grafen von Nassau, mitgetheilt. Dat hy van 't voorsz. mede had openinge gedaen aen de plenipo- tentiarissen des Coninck van Vranckryck en daer by gevoecht, dat syu Coninck niet willende troubleren den Vrede in 't Ryck sulcx waerschoude daer oj) te letten, dat door al te grooten begeerlicheyt men niet nae de schaduwe soude slaen. En versocbte hy Resident, dat U H. M. als geinteresseert in de Commerces tot affweeringe van de voorsz Swee- dische pretentie wilden coopereren. Den voorsz. Resident is bedauct voor de communicatie met ver- elaringe, dat aengaende de Pomersche saecken de plenipotentiarissen van U H. M. by expresse last souden spreecken de Plenipotentiarissen van Vranckrijck en des volgenden daechs eenige uyt het middel van U H. M. plenipotentiarissen souden reysen nae Osenbrugge, wenschende aldaer met hem te corresponderen. An demselben Tage — 11. Jan. — haben sie den französischen Ge- sandten eine ,,solemnele visite'* gegeben und diesen den Inhalt ihi'er Instruc- tion nebst den vou den brandenburgischen wie anderen wohlaffectiouirten Ministern ihnen subministrirten Gründen sowie die Proposition des polni- schen Residenten vorgetragen. Het antwoort bestond in effect in veel complimenten van affeetie voor den diepst van S. C. D., en van aenvanck te hebben gewaerschouwt aen de Churf. Ministers, dat sy mosten resolveren en met lancksaem- heyt de saecke worde quader gemaect, niettemin de saecke ten besten te sullen helpen dirigeren, en dat de beer van Avaux ten selven eynde des volgende daechs mede soude vertrecken naer Osenbrugge. Dan aengaende de bovengeschreven propositie van den Resident des Conincx van Pooleu, scheenen deselve te nemen in weynich con- sideratie. Digitized by LjOOQIC Geflinnangen der ReiohsstAnde über die pommersche Sache. f'J Den 12. January Bijn vier Gedeputeerden uijt het middel van U H. M. plenipot. gereijst nae Osenbrugge en den 13. voormiddach aldaer aen- gecomen, ende ia denselven dach voorts toegebracht in het doen van notificatie van derselver aencorapste, ontfangen van bedanckeningen van gedane notificatie. Dan sijn geinformeert door een welgeaflFectionneerde Minister, dal daechs te vooren in den Evangelische raet (de voorsz. Minister present sijnde) was gedelibereert, aengaende de saecke van Pomeren deputatie te doen aen de Plenipott. van Sweden; dat Chur Saxen ( Wiens Soon is Ertzbisschop van Magdenborch) was in singulari opi- nione. Anderen hadden sich ingehouden uijt vrese, dat Pomeren wor- dende gerestitueert, de satisfactie van Sweden op de Landen van an- dere Stenden mochte uijtvallen; Andere hadden verclaert, dat men had gesien wat groote oorloge wäre gevolcht en noch continueerde uyt de translatie van de Phalts door den Keyser gedaen, wat dan te verwach- ten sij, als Pomeren worde wechgegeven tot nadeel van den Churvorst van Brandenburch, die noch veel landen en veel ander vrunden heeft. Dat hij welgeaffectioneerde Minister altijt bij de Keijsersche had geinsisteert op de restitutie van geheel Pomeren off, wanneer sulcx niet conde worden geobtineert, dat het dan met de minste quetsinge mochte geschieden, als sonder belet van de Commercie, de Pomersche Steden blijvende bij haer vrijheijt, Meesters van haer havens, sonder gamisoen, en alle nieuwe Licenten en beswaemis tot Rostock, op de Oder en eiders in Pomeren affgestelt, tot alle welcke saecken de Po- mersche Hartogen geen recht hebben gehadt; Dat de Keysersche sulcx wel hadden ingenomen en in Instrumento pacis vervat; Dat de Mecklenborghsche ten opsichte van de Wismersche Haven met gelycke asseurance hadden gesproocken en Wismar niet te willen verlaten; Dat de Sweedische plenipot. hadden verclaert, dewijl de Churvorst van Brandenborch geweest is in*esoluijt in syn ant>voort, sij sulcx houden voor refus en willen geheel Pomeren behouden onder garantie van 't Rijck en ten selven eijnde alhier in 't Rijck onderhouden twin- tichduysent man, te betalen uyt de nieuwe Tollen en Licenten, die Sweeden moste behouden en wesen dominus maris Baltici ; Dat Swee- den niet begeert in Instrumento pacis te begrijpen de conditien van te laten aen de Pomersche steden haer vryheyt van Commerces, ha- vens, gamisoen, affdoeninge van Licenten en Tollen en alleen aen te nemen het jus ducale, maer dat alleen in de keijserlicke Investiture soude gesteh en geconditionneert worden Pomeren te houden jure du- cali; Dat groot onderscheyt is sulcx te stellen in Instrumento pacis, Mater. lur Gesch. d. Gr. KurmrsteD. 111. 2 Digitized by LjOOQIC f g I. Die Alliaac tob 16fö. djterdoor bet gehcele Rijck soade sijn geobligeert gulcke pa4!ta te garanteren, maer alleen Btellende in Inrestitura, soade in effect niet anders »ijn al« privata seriptura «ive conventio, niet obligerende des Rjcx Btenden. Sijn mede geinfornieert van de Brandenborchsche Minister», dal tot Munster door de Rijcx Stenden by pluralite}^ van stemmen was geresolveert, indien Sweden niet wilde restitutie doen van Pomeren, liever *t selve aen Sweden te sullen laten als in oorloge continueren; en aen de Brandenborchsche Affgesanten geen tijt hadden willen ge- ven, om noch eens te gaen bij den Churvorst rapport doen. Am 14. Jan. kommen «zu ihnen die schwedischen Gesandten, nm sich über die Vereinbarung der 70 Artikel mit Spanien von ihnen Aaskunft zu erbitten. Sie haben erwidert , allerdings werde zwischen den Staaten und Spanien über Umwandlung des Waffenstillstandes in einen Frieden verhan- delt, aber keinesfallB eher abgeschlossen, ehe nicht Frankreich Satisfaction habe. Sie nehmen Gelegenheit, die schwedischen Gesandten um Zeit und Ort zu einer Gonferenz zu bitten, um ihnen mehrere Dinge von Wichtigkeit zur Beförderung des Friedens vorzutragen. Dieselben erklären sich bereit, die Proposition ohne alle weitere Ceremonien sofort entgegen zu nehmen. Sie eröffnen also Folgendes: „De Staten Generael der Vereenichde Nederlanden genietende de Eer van haer Ooninckl. Mat« goede gratie, vruntschap en alliantie, wenschen van harten, dat God Almachtich haer Mat meer en meer wil zegenen in voorspoet en grootheyt en geven soo geluckige uijtcompste van haer Matt wapenen als het vervolch is geweest glorieux, en by het nederleggen van wapenen de satisfactie voor haer Mat mach syn »00 vast en seecker, als de wapenen sich hebben uytgebreijt in glorie. En hebben de Heeren Staten als goede getrouwe vrunden en bont- genoten ons belast aen U Excien te representeren, off niet voor haere Mt« dienst en glorie considerabel is deselve satisfactie te bouwen op een seeckere, vaste en duyrachtige peys in 't Ryck en ontrent deselve considereren den toestant van Pomeren, welck sedert veel Jaren her- waerts per simultaneam luvestituram op het Churf. huijs van Bran- denborch geconfirraeert en by wettelicke successie is gedevolveert, en dat alsoo S. C. ü. groote reden soude hebben, sich te beclagen, dat men deselve van gemelte Landen gemeijnt en willens soude sijn te depossideren, gemerct syne notoire onschult, als die noijt tegens de ' Croone Sweden off derselver geallieerde de wapenen heeft gevoert; Te meer, alsoo den Conlnck Gustavus Adolphus onsterffelicker Me- morie by sijne gedructe Manifesten niet alleen heeft verclaert en ge- protesteert, syne wapenen om geen ander oorsaeck noch tot geen an- Digitized by LjOOQIC Proposition der staatischen Gesandten an die schwedischen. |9 der ooghmerck te hebben gebracht op den Rijcx bodem, als om te her- stellen de Duytsche vryheyt en de gedepossideerde vorsten en Heeren, syne naeste bloetverwanten, te secoureren en deselve bij Lant en luy- den en alle hare gerechticheyt te mainteneren, maer oock in begin van het oorloge by Stetyn in tegewoordicheyt des hertoge van Po- meren en groot aental van menschen (waer van veel noch in leven sijn) God tot getuyge heeft geroepen, het geringste niet van Pomeren te suUen behoudeu en den hertoge van Pomeren de Pomersche alliancie niet anders heeft geagreert en beswooren als met conditio, dat sulcx pacto confraternitatis tusschen Pomeren en Brandenburch by eventuale successie onnadelich soude wesen, in conformiteyt van het foedus Sueco- Gallicum art 4, met brengende, dat alles in den stant van 't Jaer 1618 soude gebracht worden. Ende dewijl onder de bloetverwanten van hoochstged. Coninckl. Ma* S. C. D. de naeste is, en noch tegenwoordich desselffs Affgesan- ten soo tot Munster als hier tot Osenbrugh sonder contradictie van de loffelycke Croone Sweden het recht van sessie en suffragie wegen Pomeren genieten en daer in continueren, soo is, dat de Heeren Staten vertrouwen, dat haer Coninckl. Mat niet soo hart op de behoudenis van Pomeren sal insistereu en alleen het Churf. Huijs Brandenborch het syne ontrecken, daer andere schoon van andere partije gerestitueert off gerecompenseert worden en S. C. D. niettegenstaende syne geseyde onschult tot satisfactie van de Croone Sweden billicke en acceptable conditien van het syne is anbiedende, met de welcke in redelickheijt soude contentement te nemen syn. Daer bij dan noch haer Mat gelieve te overwegen, by aldien de wapenen van Sweeden syn gebracht in 't Ryck, om dat voor de Croone niet was te lijden dat een ander als den hertoge van Pomeren off di« het by eventuale successie toestont, sich der Pomersche landen en ha- vens soude bemächtigen, off niet de Croone Sweeden, behoudende het besit van Pomeren, daer mede aen andere omleggende Coningen, Prin- cen en Vorsteu Jalousie soude doen scheppen. Dat oock den Vrede vaster, seeckerder en glorieuser sal syn voor de Croone Sweeden, soo wanneer die met genougen van S. C. D. ver- cregen wort, daer andersints mogelich een groote wonde in den Staet van 800 ansiendlycken lidt des Rycx open blyvende niet soo lichtelijck ßoude cicatriseren, maer bij een of ander occasie oorsaecke soude syn tot nieuwe oorlogen, die niet altyt met even goet succes comen uyt te Valien. En gelijck de translatie van de Churpaltzischc digniteyt ge- daen door Keyserl. Mt heeft nae sich getrocken soo langdurige lant- 2 * Digitized by LjOOQIC 20 I- I^>e Allian« von 1655. verderffelicke oorloge in 't Ryck, off niet uijt de translatie ran Pomeren in weerwil van den wettelijcken erffheer door Kcyserl. Mat geschie- dende tot eenigen tijt gelijcke off grooter onrust soude te besorgen sjn. En wanneer tot besehermiuge van die te doene translatie cryebs- volek in 't Ryck gebouden en de nieuwe opgestelde beswaernis der Commerces soude continueren, off niet sulck tracteraent geschiedende aen soo nae venvanten het gemeijne interest van 't Commercium aen ander geallierden en ander Coniugen, Princcn en Stenden groot na- dencken soude geven. Alle welcke reden de Heeren Staten ons hebben belast aen U Excien te gcmoct te voeren, onder vertrouwen dat, haer Coninckl. Mat deselve overwegeude met soo goedertieren vredelievende gemoet als de beeren Staaten uyt oprechte sincere intentie als getrouwe vrunden en bontgenooten syn voorstellende, haer Coninckl. Mat aal gelieven de intercessie van de Heeren Staten plaets te geven en S. C. D. in het besit der Pomersche landen restitueren.'' Op dese propositie antwoorde eerst de beer Oxenstern, dat de voorsz. reden waren considerabel, die sy by haer selffs wilden overdencken en by den post morgen vertreckende aen de Coninginne overschrijven. Daer nae de beer Salvius continuerende verhaelde in 't lange: Dat Sweeden hat gesocht den Churfurst te obligeren tot affsonderlieke haudelingh over Pomeren en sedert omtrent sestien jaren herwaerts had gesocht te handelen, ten eijnde den Churfurst wilde verclaren wat recompense S. C. D. voor Pomeren soude aennemen, en dat sulcx heb- bende verclaert, Sweeden en Brandenborch malcander mochten helpen, om te incorporeren sulcx als den Churfurst tot syne recompense soude genoug achten, om daer nae bij ander Tractaet Pomeren in permutatie te restitueren, doch dat den Churfurst altijt getraineert, oock het trac- taet van, Neutraliteyt niet geratificeerd had, en de ratificatie gesonden sijnde, de Gesaute had geseyt ongelast te sijn, om de selve uyt te wis- selen en nu lestelick door de beeren Plettenburch en St. Romain') gesommeert sijnde, sich de verclaren, had de Churfurst gegeven reso- lutive antwoort: Indien Sweden wilde stellen Oderam pro temiiuo, dat sulcx in der eeuwicheyt niet soude geschieden.^ Daerom sy Sweet- sche plenipot. sulcx siende te sijn finale resolutie, hadden verclaert haer gedane alternative van Voorpomeren off Achterpomeren niet meer gestaut te doen, maer te moeten blyven by de last van te Coninginne, om in weerwil van den Churfurst te behouden geheel Pomeren onder garantie van 't Rijck, welck daer verclaert te sijn geneycht, en dat de 1) Einen der kaiserlichen nnd einen der fransösischen Qesandten. Digitized by LjOOQIC Ablehnende Antw. d. Schwed. Neuer Vormittelungversach d. Staat. Gesandten. 21 recompense soude syn te versoecken aen den Keijser, welck sy met aenneiuen, eyntelich daer byvoegeude, de voorsz. reden waren consi- derabel, maer verclaren als luyden met Eere, costen de saeck niet brengen in deliberatie, om dat sy hebben expresse eontrarie last, en sulcx te schrijven aen de Coninginne soude ten minsten ses weecken tyt verloopen en ondertusschen aencomen den tyt van de nieuwe cam- pagne, daermede dan alles noch soude verwijderen; oock dat sij schoon met de Keyserschen hadden geslooten en alleen resteerde het teyckenen en haer woort niet costen te rugh nemen. Is gerepliceert, dat men hier by provisie voorslagen soude connen doen van vruntlick accommodement, welck mogelick soo favorabelick soude voorgestelt worden, dat de Coninginne daer van rapport ontfan- gende 't selve met een vredelievende gemoet soude aennemen. Welck bij haer is geexcuseert op eontrarie last en te suUen aflT- wachten, dat men haer noch naeder op dit subject soude spreecken, maer dat zy verwachtende den post van Sweeden mogelich daer bij claerder esclaircissement souden becomen en alsoo liever visite souden ontfangen mergen naemiddach, off wat mochte voorvallen welck aen de Coninginne soude sijn te schrijven. Ten selven dage syn de voorsz. Gedeputeerden besocht van de beer Leuven^ Brandenborchsche Plenipot., die nae gedane compli- raent^n over der selver aencomste de bevorderinge van de Pomersche saecke heeft gerecommandeert. En is beantwoort, dat sy Gedeputeer- den ten selven eyude uyt expresse last van U H. M. waren derwaerts gecomen en den selven voormiddach met de Sweetsche plenipot. in 't lange hadden geconfereert, en daer by verhaelt al wat met de Sweed- sche plenipot. gehandelt en dat by deselve eyntelick geantwoort was, met de Keysersche te hebben geslooten, als voorsz. is, en uyt de me- n^es van de Keysersche en Sweedsche was te presumeren, sulck by onderlingh concert te syn geschiet, om den Churfursten te prevenieren. Begeerden also syn advis, wat sy Gedeputeerden meer souden mögen doen; daerop hij versochte aen voorsz. Gedeputeerden, debvoir te doen, ten eynde de saeck in surceantie en tractaet mocht gebracht worden, en dat sij als uyt haer selffs wilden voorslach doen van een gedeelte in Pomeren en wat recompense daervoor by cooperatie van Sweeden soude gegeven worden. Am 15. machen sie den schwedischen Gesandten den Gegenbesuch und Rtellen nochmals vor, dass eine Vereinbarung mit dem Kurfürsten selbst doch ^) Job. Friedrich v. Loben (vgl. über ihn Urk. u. Actenst. I. p. 694) war nebst Matthäus Wesonbeck brandeoburgischer Gesandter in Osnabrück, Digitized by LjOOQIC 22 I' I^ie Allianz von 1655. sicherer sei als eine blosse Concession des Kaisers. Dieselben erwidern : Dat sy sedert 15 oflf 16 jaeren hervvaerts te vergeefFs hadden gesocht met den Churfurst te accorderen en, nu den Churfurst had gegeveu geheel aflfslagige antwoort (in der eeuwicheijt niet te sullen toestaen de Oder te stellen pro termino), sy sulcx opnemende voor finale weij- geringh van aecomraodement, sich tegen de Keijsersche hadden ver- claert en bij deflelve was toegestaen, geheel Pomeren te laten aen Sweden onder garantie van 't Rijck; dat oock de Churfurst betoonde geen accommodement te begeeren, maer de wapenen te willen aen- nemen, hebbende albereyt achtien Oversten gestelt en voor tweehon- dertduysent gülden amunitie van oorloge gecocht. Seyden alsoo wel te willen verstaen het advis en goeden raet van de voorsz. Gedeputeer- den, oflf, sonder retardement van den peijs, sy Sweedsche plenipot souden connen verstaen tot ander onderhandelingh en wat voorslagen haer souden gedaen worden. Daer tegen is gerepliceert, dat sy het woort „ii^ der eeuwicheyt" nie behoorden op te nemen voor een finale weijgeringh, dat het niet soo vreemt was, eenigh hart woort te eschaperen in soo grooten saeck, dat seeckerlick de meijninge van S. C. D. was te tracteren sonder re- tardement, dat de ganschelicke meijninge van U H. M. en den last van den Gedeputeerden was, geen retardement te brengen in de han- delingh, dan wenschen en versoecken, dat de saeck niet mochte blij- ven in extremiteijt, maer herstelt worden in termes als die was ge- weest op de alternative, versoeckende te verstaen, in wat voegen voor dese deselve alternative was voorgestelt geweest, om daerop te han- delen, welck ontwyflFelick den Keyser soude aengenaem wesen, als die alsoo minder soude hebben te garanderen, als het geschiet met belie- ven van den Churfurst; Dat sy Gedeputeerden waren ongelast voor- slagen te doen oflf te hooren, dan nae haer beduncken souden tusschen dese extremiteyten media te vinden sijn, om aen Sweeden eeniger maten op Pomeren satisfactie te geven laten geschieden, welck Swee- den wel heeft gemeriteert en U H. M. als goede bontgenoten wen- schen dat ten besten gieschiede, dat insgelick geschiede satisfactie aen den Keyser en aen den Churfurst van Brandenburch en ten opsichte van de Commerces aen den Staet van U H. M., over alle welcke soude connen gehandelt worden. Hierop seyden de plenipot. van Swee- den, dat de Pomersche Stenden verclaren, oflT wel Pomeren onder de vorsten is gedeelt geweest in twee vorstendommen en op Rijcxdagen twee stemmen gehadt, dat sulcx nu niet meer can geschieden en de Landen van Pomeren niet connen gedeijlt worden; Dat om deselve ' Digitized by LjOOQIC VerhandlungeD mit den Kaiflerlichen. 23 reden aen Sweeden moet verblijven geheel Pomeren en den Churfurst eider sijne Batisfactie ontfangen; Dan ten opsichte van de Commerces was Sweden geresolveert en was oock geconveniert, om aen den Staet van de Vereeniehde Nederlanden en anderen contentement te doen. Verelaerden eijnteliek sich naerder te sullen bedencken en morgen de voorsz. Gedeputeerden te sullen spreecken. Am selbigen Tage kommen die kaiserlichen Bevollmächtigten, Graf Lamberg, Volmar und Crane, zu ihnen und beglückwünschen sie wegen des, wie man erzähle, mit Spanien abgeschlossenen Friedens; ferner bitten sie, die Annahme einiger Puncte, über die der Kaiser mit Schweden noch nicht einig sei, bei den schwedischen Gesandten zu befördern. Auf den ersten PuQct erwidern sie, dass der Friede mit Spanien ohne Befriedigung und Zustim- mang Frankreichs nicht geschlossen werden könne; den zweiten betreffend ersuchen sie die Kaiserlichen, den Streit über Pommern vermitteln zu helfen. Hierop is geseyt, dat de Churvorst had alle accommodement affgeslagen en verclaert de gedaene anbiedinge in der eeuwicheijt niet te sullen toe- staen; Dat aengaende het behouden van heel Pomeren de Sweedische Plenipot in banden hadden alle de conditien, over eenige van de welcke sij met den Keijser waren verdragen en andere noch in be- dencken hadden genomen, ende alsoo de saeck niet was in syn ge- heel, en sij keijsersche plenipot. geene ander voorslagen conden doen, maer evenwel te sullen aengenaem syn, Indien sulck door voorsz. (U H. M.) Gedeputeerden met bewilliginge van den Churfurst coste ge- schieden. Daerop deselve in eflfect met gelijcke reden als de Sweed- sche op 't voorsz. subject sijn bejegent, hier boven verhaelt. Welcke conferencien gehouden met de Sweedsche en Keysersche de voorsz. Gedeputeerden ten selven dag hebben gecommuniceert aen den beer Leuven en ander aenwesende Churbrandenburchsche Affge- santen, de Heeren Wesenbecius en Fromholt');, de welcke resol- veerden, dat soo haest de Sweedsche, volgens aflfscheyt met de selve genomen, naerder met voorsz. Gedeputeerden souden hebben gesproocken, als dan een uijt haer middel in diligentie soude reijsen na den Chur- furst, om des selflfs resolutie te verstaen. Am 16. Jan. besuchen sie den Grafen Trautmannsdorf, der wegen Krankheit das Zimmer hütete, und treffen dort die übrigen kaiserlichen Be- vollmächtigten. Sie tragen vor, dass sie express hierher gereist seien, um auf Befehl der Staaten als guter, neutraler Nachbarn die pommersche Sache zu vermitteln. Sie fordern die kaiserlichen Gesandten auf, bei den schwe- dischen mit dahin zu wirken, dass wieder über die Alternative als Grund- lage verhandelt werde, wozu der Kurfürst von Brandenburg durchaus ge- neigt sei; die Schweden thäten Unrecht, jene einem kaiserlichen Gesandten *) Joh. F r 0 m h o 1 d u. Fr. V. d. U e i d e u waren die brandenb. Gesandteii in Münster« Digitized by LjOOQIC 24 I- ^^10 Allianz von 1655. (Plettenberg) gegenüber gethane Aeusserung des Kurfürsten für eine definitive Ablehnung jedes Compromisses zu halten und denselben zu be- schuldigen, er suche nur die Sache zu verschleppen, um seine Kriegsrüstun- gen zu vollenden; die Staaten gehe übrigens die ganze Angelegenheit nicht direct an, da sie über die Handelsfrage — sijude de ziel vanü H. M. Staet — sich mit Schweden jedenfalls würden verständigen können. Hier door den Graeflf van Trautmansdorff synde tusscben geseijt, de Churfurst had opinie gehad, dat de Keyser sich Poraeren had willen approprie- ren: is gerepliceert, daer van niet te hebben gehoort, niaer dat de Sweedsche hadden gemeynt in de Tractaten over Pomeren den Chur- fursten te verbinden tot nipture tegen den Keyser en mogelick, dat des Churfursten beer vader had impressie gehad van Wallesteyn; seijde de Graeflf van Trautmansdorff, van de Keyser is geen woort, letter noch sillabe geweest, maer Wallesteyn heeft geleden rechtveerdige straflFe. Ver\'^olgens is voorgestelt en gerecommandeert de Religions- vrede te mögen herstelt worden in 't Ryck, beyde soo voor de Gere- formeerde als voor de Lutersche met egaliteyt tussehen deselve, en, gelijck per pacem Religionis het Rijck bycans hondert jaren was ge- bleven in vrede en pax Religionis verbroocken synde aenstonts was gevolcht dese langdurige, landverderffelicke oorloge, alsoo wäre het daervoor te houden, dat de Religionsvrede wordende herstelt de peys seeckerder, vaster, heerlicker en duyrachtiger soude syn. Ende ten derden, dat tot verseeckeringh van den peijs hierby eomt de restitutie van 't huys Paltz, welck mede met alle reden van inductie worde ge- recommandeert. Raeckende de Pomersche saeck antwoorde den GraeflT van Traut- mansdorff, dat de Keijser meest aengenaem sal syn, met minste quetsinge en met consent des Churfurst te haudelen de satisfactie van Pomeren en veel defereren aen de intercessie van U H. M. en alsoo gaerne te sullen sien, dat de saeck door der selver bemiddelingh her- stelt worde in termes van te connen handelen op de alternative. Raeckende de Religions vrede, dat van wegen den Keijser daerin was gedan soo ample verclaringe, dat daerbij overal contentement soude gevonden worden. Raeckende de Paltz, dat de Keijser was geresolveert te restitueren de Nederpaltz met de plaete van achtste Churfurst, blijvende de Overpaltz met de Chur aen Beyeren, in welck huijs vier hoofden syn, die connen uijtsterven en alsoo alles weder comen op 't Paltzische huijs. Tegen den avont de beer van Avaux tot Osenbrugge aengeco- men sijnde, hebben de Gedeputeerden van U H. M. denselven aenstonts verwillecomt en verhaelt wat op 't subject van Pomeren was genego- Digitized by LjOOQIC Ankunft d*Araux*s und Wittgenstein^s. Die Wünsche des Kurfürsten. 25 cieert met de Sweedsche Plenipot., die hadden verclaert te sijn gelast de alternative niet meer aen te nemen, dan eijntelick naer verscheij- den reden en wederreden hadden verclaert sieh te sullen bedencken en desen dach te sullen antwoort geven, dan dat deselve nu hadden doen Seggen, eerst met hem heer van Avaux te willen confereren. Recommandeerden alsoo aen voorsz. heer van Avaux te willen bear- beijden, dat de Sweden de handelingh over de alternative admitteren, daer toe de Churfurst in weijnich dagen soude last senden, om welcke last morgen een van des Churfursten Ministers naer den Churfurst soude reijsen. Het antwoort was, met de Sweedsche te sullen con- fereren en ofBcien doen, ten eynde tot de minste quetsinge des Chur- furst en met desselffs consent mochte gehandelt worden. Am lt. Jan. besuchen sie den Grafen Wittgenstein, obersten bran- denburgischen Bevollmächtigten, der am 16. Abends spät nach Osnabrück gekommen war, und berichten ihm die schwierige Lage der pommerschen Sache in Folge der zwischen Schweden und dem Kaiser hergestellten Ver- ständigung, obwohl diese noch nicht vollkommen zu sein scheine. De voorsz. Graeflf van Witgesteijn antwoorde te hebben met- gebracht volcomen last van den Churfurst ad omnes fines, ^iersochte advis van jie Gedeputeerden om 't selve te gebruycken; dat op instan- telyck begeeren van de Sweedsche hij den Chur\^or8t had gedisponeert, om aen voorsz. Plettenburch te geben dilatoir antwoort, ten eynde om van den Keijser te becomen beter recompense voor 't verlaten van Pomeren; dat op der selver begeeren hij den Churfurst mede had gesproocken, om te maecken aliantie met Sweden tot continuatie van wapenen, om voor Sweden te procureren de Bisdommen Bremen, Osenbrugge,, Minden; dat nu alles door de Sweden gerenverseert sijnde, de Churfurst difficiler soude wesen, had hem gelast te insisteren op 't behouden van Hinderpomeren met Stetijn, Garts ent het Eijlant Wolijn en in recompense van Voorpomeren bedingen Halberstadt, Magdeburgh (blijvende vier Ampten aen Chursaxen) met het Stift Minden en te stellen tot arbitrage van Vranckryck en U H. M., off die BisdommeU; als voorsz., süffisant sijn om te recompenseren Voor- Pomeren, en te negocieren off, gedurende 't leven van den Bisschop van Maegdeburch, de Churfurst soude connen gebruijcken het Bisdom Osenbrugh en, bij weijgheringh van 't selve, gedurende 't leven van den voorsz. Bisschop te genieten recompense in Silesia; aengaende Stetijn met Garts en Wolyn te reserveren de optie, om de selve te behouden off in plaets van de selve twaelff hondert duysent Itijcxd., te betalen door de Rijcx Stenden, oft* uyterlick behouden Stetyn als Residentsplaets, latende de voorsz. 1,200,000 ßijcxdls aen Sweden, off geen van de voorsz. geld Digitized by LjOOQIC 26 I- 1^1« Allianz von 1655. aen te nemen, behoudende de optie om te sien off de Churfurst door besendinge off brieven soude connen bewegen de Coninginne van Sweden, om Stetijn tegen de voorsz. 1,200,000 Rijckdaelders te vertaten. Am 18. schickt ihnen der braudenburgische Gesandte Fromhold eineo Bericht über eine Conferenz mit d'Avaux: derselbe habe gesagt, die Schwe- den beständen so hartnäckig auf ganz Pommern, weil die Königin sich hierzu den Reichsständen gegenüber verpflichtet habe; ständen diese davon ab, werde man wieder über die Alternative verhandeln können. Zu glei- cher Zeit besucht sie d'Avaux selbst und berichtet über seine Unterredung mit den schwedischen Gesandten: nach seiner Meinung werde es nun das Dienlichste sein, wenn Brandenburg die Alternative annehmen zu wollen erkläre und Frankreich um die Vermittlung ersuche. Den selven dach syn de Gedeputeerden gevisiteert van de Sweed- sche plenipott.,'die nae lanck verhael, te defereren aen de recomman- datie van U H. M., seijden, sich tegen de Keysersche te hebben ver- claert over geheel Pomeren en geen andere nieuwe voorslagen te connen doen, vermits het affslagigh antwoort van den Churfurst etc. 