title: Zeitschrift für deutsches altertum und deutsche litteratur ..
creator: Haupt, Moriz, 1808-1874, [from old catalog] ed | Müllenhoff, Karl Victor, 1818-1884, [from old catalog] ed | Steinmeyer, Elias von, 1848-1922, ed | Schroeder, Edward, 1858-1942, [from old catalog] ed | Roeth, Gustav, 1859-1926, [from old catalog] ed
text: Dasa das folgende e oder i auch auf das ü surflckwirlfe (nicbt u) erhellt auch aus briU^spoosa, das bey Notker in den Psalmen im genit. briute bat, und noch ils in Bräutigam erhalten ist. ChnU hat im genit. Plnr., wen dieser sich nicht auf er endet, chrilto — sonst chri utero. Dass auch das o diesem Wechsel unterworlen war, zweifle ich keineswegs; allein wir können es nicht nachweisen in so lerne, dass sie für das 0 kein Schriilzeichen hatten, wohl aber doch in soferne dem 0 das u substituiert wurde. Aus Roma machten sie r um isg =: rö- misch, aus Rosa^equus, russin^equinusetc. aus Loch — lucher. dass er aUerdings das wesen der mehehiung m'dkf er- fassi haste, xeigen die eritrierungen in dm folgendsn Mefm und eins aufserung tote zb. s. 6: Ich verstehe ttbrigens unter Um- laut jeden Vocalwechsel , er finde sich, wo er wolle; aber 6*- achtenswert dürfte doch die bemerknng s. 17 sein: Mir scheint die Sprach - Melodie fordere es, dass zwey anf einanderfolgende Vokale so wenig Diskrepanz haben, als mOglich , «n«l dass daher der untergeordnete dem dominierenden sich so viel nähere und verähnliclie, als es seyn kan, ohne seinen Charakter ganz abzu- werfen, über den unterschied von e und ^ sagt er s, 18: Der Laut- unterschied swischen dem e in hären etc. und dem in lägen spricht sich vill. im Schweizerischen aus. Die ersten sprechen wir mit unserem tiefen und breiten i; die andern mit einem reinen 6. gebflren, I<fsen, warfen etc.; hingegen rein in: setzen, leggen (ponere) reden, fertig, Bieter (folia). etc. etc. Btiren entspricht volkomen dem golli. bairan nach uiisrer Aussprache. Jedoch l3sst sich fragen: Haben die Gothen ihre Doppel-Vokale a i , ei, au etc. nicht d i p h 1 1» o n g i s c h gesprochen? ebenso ist er sich der exislenz zweier verschiedener Digitized by Google lOB «BSCBICHTE DIB DtOTSCBIH nOtOLOfllK 157 z beicvst und hat über sie ans Notker regeln abstrahiert, die im grofam ganzen das richtige treffen (s. 32). Notkers canon kennt er (s. 35): Die Hegeln, welche Sie über Notkers ConsoDanten- wecbsel aufgesteiit haben, sind ii^uz diejeuigeu, die ich mir in den ersten Wochen meiner bckanischali mit ihm, ahstraliiert halte. Weil Sie meine Cberäetzung der Parabel des Verl. Sohnes D^cbsdieii, 80 werden Sie fiodeD, dass die bcyden Begeln meiner Behreibweiee lu Gniode ligeB. die Accente sehr unrichtig geseUt seyen. Ich mnas nun, nach mit mehr Aufinerksamkeit genonener Einsicht, den Auaeprudl dahin veränderen« dass die im Psalierium herrBObende Aeeen^ tuation sehr verschieden sey von d^, die in den übrigen Schriften Notkers herrschet, übrigens aber sich beynahe durchaus cons^ quent bleibe. Die Haupt- Abweichungen gelien die Diphthongen an. tber diese auffallenden Verschiedenheil»'n bin ich noch nicht im Klaren. Sollte den endhch dodi nicht Notker der Digitized by Google 158 ursprQngliche Übersetzer seynt? Dass das Bucb wenigst durch seine Hflnde gegangen ist, wird durch die ttbrige Ortho- graphie und andre Umst.lnde auf^ifr allen Zweifel gesetzt, bei Aolkers Psalmcv imfcrsrhcidct er zwisrhett dem Inuf'^iaTd de^ textes und dem der tH(ri UneartjU. (s. 30): In den liürfeu Sie am allerwenigsten der Interlinear- Inlerprelalion trauen: sie sclioinl mir ollenbar nicht von ^()lker zu scyn. er lacht Mer die Ver- mutung früherer gelehrten , welche den Wiener }iotker hatten Otfrii zuschreiben wollen , und fährt dann fort fs. 41): Aber auch S'ot- kerisdi sind §ie eben so gewiss Dicht. Ob oud Notker die selbea in seine Spraebe Qbersetzt, and eigene Zusätie dsxu gemacht habe; oder aber, ob jene aus diesen forhunit worden sejen; oder ob Tilleicht zwey Übersetzer eine titere übersetznng' vor sieb hatten , und jeder dieselbe nach seiner Art in das Deatscb seiner Zeit Ubergetragen; oder endlicb, ob der ganze Coineutar ursprünglich lateinisch war, und von verschiedenen Mflnern deutsch gemacht worfl^n s^y — auf diese Fra^'en weifs ich lieinen Be- scheid zu jjeiien. Ü'ahi sclieinlich ist mir einer der zwey letzten F«1ile. auch üher die differenzeti der <ih'i '(«iietle hat er nach- gedacht ($. 43): lUe Verseliiedenheiten zwischen Oilried, Taltau, Isidor elc. erkläre ich mir ganz einfach dadurch, «la<s ich an- nehme, dass jeder vorherrschend ui dem Dialekt seiues Stam- TOlkes geschrieben habe. Ich sweifle keinesweges, dass der BlsSsser In Oifried seinen Landsman erkefien werde , so wie kh in Notker den Schweiler erblicke. Merkwürdig ist doch, dass Notker seine Sprache nie die alemaölsche, sondern imer die dlutiska DeBt, Otfried hingegen die seine fränkisch heifst. Jeder, so denke ich, folgte im Dialekt (denselben veredelnd) dem Dialekt seines besondern Volkes; in den Fundamentallormen der Sprache aber dem Al^'emein-Deutschen. Von pmihikehen dingen ist in diesen hriefen höekat edlen dk rsde, nur ^mx gelegmHH^ einmal folgende anf9enm§ ikr Sldder fs. 41): Mit den Epitheton, die er ausspendet, ist es nicht so genau tu nehewn. Sie werden wohl aus seincni Styl schon entnomen haben dass er gar gerne hyperboHsiert. dm hauptinhalt bilden vielmehr antwerlen auf mfiroffen Mmms gram- matischer und lexicalischer natur und hemerhmgefi xu einzelnen stellen der Grammatik, dass da riet verkehrtes ebenso tmfprf'inft wie ^ff* F.s nlhjpmeinen sjirnrhUrhpn urteilen, kann wer will am Keiles ntiKciliiniji'f) iirrd dem of>i')i fih(jpd7i(rkfm bogen enfnehmfn: aber anerkefniensu-e) i bleibt iiriDier der fDiermüdliche eifer, mit dem F* Grimm zu dienen be/iissen tst. so steUi er ihm s, Sf Digitized by Google züB mcBicm DER oKvrscBKn imoLOGiB 159 /Ür die formen der (kch'nation und conjitgation belege ans Notker zusammen , gibt s, 26 ff retcite eUpketbettsA geordnete beispiele der rerhalftexion in den Keron. glL, verzeichnet s. 1 f die trorte mit v:H) Zpfrnraf ö, welche bei Notker hetjefpfnt , und sammelt s. 02//^ dv' f"''le, f/i denen das adjpctiv vn/lrr!,trt mif(ri!f. Grimm hat von lU'H zuletzt genannleii müteilungtn in zituilicheni umfangt gebrauch yemadit für sei)ie erst kürzlich gedrudite preisarheit über das hd. adjectiv (Kl. schriften vi 3U7 ff); von den ührigen sind manche in die zweite aufläge der Grammatik teils mit ausdrUck- tkhir nennung ¥js (%b, s, 162. 1070) teih ohne dieteibo über^ gegongm» Über die SalümonU^n gll, an denen Grimm viel ge- itgm wer, erteßt «Im F. mtdtunft $. 18. 16. 38. einmd modil er auch eine gi&ddidio eonjettwr xtim Hüdebrand^iede o. 23 f, die enf vide jähre später durch WadCemagei ö/fentUcli ausgeeprochen umrde, s. 15: Das Wort fatereres, und die Bedeutung, «lia Sie ihm geben, ist mir TOn jeher verdächtig vorgekorfien. Vetter heifst sonst inier felnro, und wie Sie die Construktion erklfJren [Die beiden ältesten de ni fachen gedichie aus dem 8 Jh., Cassel 1812, 5. 14 — 16], milsste nolliwendig drr Dativ stehen. — KOnote das det nicht, als die zwey M;d geschriebene Anfangs -silhe von Detriche, weggestrichen, und dafi freleseu werden: her huaet ostar liiua, sid Detriche darba gesluonium fateres mines — d.i. er zog nach Osten, weil Dietrich bedurfte meines Vaters, ver* kehrt finUkik tsf der wmitiäbar folgende demungsvertitch: oder, darba nehmend im Sinne von pitharbi, und gesUh im Sinne van constare — weil dem Dietrich die Tapferkeit meines Vaters bekant war. Audi kleine funde teik F. an Grimm mit, unter anderen facsmilibus das der irischen segen im eodea) SGalH 1395 (zuletzt abgedruckt bei Zimmer Ghssae hihernicae nr xviii): am s. 53 geht hervor dass das blatt , auf dessen Vorderseite sie eingetragen sind, früher dem codex eingeklebt war : s. AO »ipderdeafsche recepte; s. 59 einp inschrift am hergmändliloch auf der Baarhurg (kanton Zug) narh Siadlin Guchuhte der gemeinden Ägeri, Menzingon und Baar ^kurz erwähnt bei Liitolf Sagen, brauche und legenden aus den fünf orten, Lucem 1865, s. 55). Um das biii der biti^ungen F.s xur deutechen Mologie abzu- runden, meiere id^ noch daae er muh mit Sehmwer tn verkehr amid (Wolf JJSKofp s, 28. 120. 459) und daee diesv ihn (Am- m&nii Barmonia ei>angeiiomm e, ui) ede dootisaimus et de vetu-* 8tiorif)us Germaniae hteris summopere merilus bezeichnet, dass Graff ihm einen aMmitt der DnUiska (2, 288 jfj widmete und ihn sowol in der vorrede «u diesem bände wie zum Sprachschatze (i s. vi) rühmt, da^^s endlich Greith Spie. Vatie. «f. 34 f bekennt , seine fprnchlirhen erlaHli'iiingeTi zum Vocab. SGalli F.s hehhmng zu rer flanken, aber eine Verbindung mit Wilhphn Gmnni. *'on der mehrere biographen F.s faJMn, Idsst sicih nicht nachweisen; der Digitized by Google 160 SUD GBaCBICHTft HEB J>1U}T«GUII PAILOLOGIK Gnutmsche sciirank auf der k, bibUothek zu Berlin enthiill , gütiger mUteiluny des hm di ly^ü «u folgt, keinen an, Wilhelm yerich- telen brief. SnumxtEh, II HWTyDKMAN und JGRiMIf. Die briefe von TyiUman an J Grimm, deren bwutzung Stein- meyer Ä»z. IX 227 mit reckt an Reifferscheids ausgäbe der briefe JGnmms mi Tydeman V(^rmm( , hat mir herr pro f. HGrimm gütigst ziKjf'saudt und liKrrnrisi h. zu verwerten !/t'ntultet. auch dem her' auiyeber der Grimmschen briefe wären ste gern zur ver/ügung gestellt worden. Tgdeuians briefe dürfen selbstversluiuiUch nichl das inieresse für die geschichte der deutschen philologie beaneprwhen, teekhet die von J Grimm geeekriebenen beeüsen: aU profetear derjurispnh den» XU Frondcer, dann su Leiden durch eein amt md fach vott- auf beech^fttgt, hat er weeentlich nur durch nachweise und be- richte aber die tdiiykeit anderer eich tun die altniederländieche litteraturgeschichte verdient gemacht, auszuzeichnen sind darunter besonders die milleihmgen ron wid aus den in den Niederlanden hejindlü'hj'n hss. des Heinaert. doch auch sonst si)>'f tHe nacliweise villi fii'nih.le so eingehend, vnd, wenn auch nicht Ix^sondcrs gelehrt, tuiineiltiu so verstdudig , duss sie als ein nichl unei hebiicher heitrag zur geschichte iler niederländischen philologie bezeichnet werilen düi'fen. selbst für weitere kreise wird intere$ia$tt sein, was f. Alfter den druck der w^leoniichen zeä, über dii enjßienäge eeneur, iAer das wl&ürliche verfahren bei der aufhing der kkineren holländischen univeriHäten und bei der angeordneten wegschaffttng des Haayer archivs nach Pari» beridttet; dieummmUung derjahr^ hunderte lang festgehaltenen politischen parteiungen in dieser prü- fnngszeit tritt woltuend entgegen; Bitderdüke würksamkeit ereckeiHt in besonders hvlkr heleuchtnng. Diese sh'Uen hat de)m auch JGnnun in setnen anfworlen be- sonders beuchtet und sie in den briefen seihst öfters durch unter- streichen hervorgehoben. Ich teile sie voUsiantlig mit. dagegen deute ich nur an, was sich in diesen briefen auf die Schwierig- keiten der brief' und paAeieeinAmgm bifieht, auf die abre^ nungen, auf J.« gegenwünedte, auf eeine enteehuldigungen Über längeres schweigen , auf seine freundschaftsvereicherungen. auA am dem wimneehafüidm teUe dieser briefe konnte numches wef^ bleiben: T.s anfingen, seine nusthnmungen mu Grimms ansichten, seine ausziige aii^ gelehrten werken, nur die ersten briefe glaube ich etwas eingehender widergeben zu mihf^en. Ich reihe die hriefc nach der zeiifohjc an , %Pi)hei einem jeden die inzwischen von JGnmm geschriebenen , durch lateinische »iffem und das datum bezeichnet, vorausgesclUcki werden. Digitized by GoogI( ZCa 6&8CaiCfiT£ HEB OSÜTSCflBN PULOLOGU 161 1) 0, d. mü beziehung auf einen bn'ef von Jin i/ani, den Sa- vigny einem am 14 a/^rt/ (iSl ij aus Berlm abgesohickten beigelegt kaite^ erklärt T. sich gern here^, koüdnducki volkMcker zu be- 99rgm, scimal er durA dm kueh von Görra dim iitteratur ichatze» gekrm, und $eine kuMeute dnnh eimn Zeitungsbericht darauf hingewiesen habe, er erkundigt ndk seinerseits nach ViUers, ven dessen Verhaftung er gtMrt. I Cassel 1 juli 1811. 2) Fr nn eher 12 aug. ISll. //' den sommerferien hat T. eine reise zur erfüUung der wünschf (ii mms benutzf. Te AmsttT- <lani veruani ik, rlat hei gewezen groul cantoor en «Inikkery van \ olksboekjes vau Jac(j|)iis van Egmoiul (nadeihand de Weduwe — CD laier, de trveu de VVed. J. v. E.) eiudelyk seUeri kuii had opgeboudcD te besiaen (ik hau! op die winkel rekeoiDg gemaakt) — maar wierd bekend gemaakt met den Stapel vaD dat byaonder Tak Tan Literatur, tu eea hoek van Amaterdam, by Koene, in de Booflnatraat, achter de Noorderkerk : eo kocht daar 18 stuka, waaroTer op bygaande Notitie (A) . . . ik bcvond , door het lezen van een paar anderen , dat deze hoeken , wel wat het wezeo en zelfs doorgaans wat de taal betrefl onveranderd wierden her- drukt; maar ook, zoo siecht gedruckt, zoo zor^'cloos, ol' geheel niet, hy de drnkjn'rs gtcorrigeerd , dat ze inoelen kii**len van foulen, in eigeiiu.uuoii , aMieideii ol zatiHMivoegen van \% (M)r(ieu, uillatiogen of trauspositieu die dikwyls deu ziii bedervcu. . .. Buiten die 18 ataka b| Eoene, in't paket liy NQller en comp, bezorgd, heb ik, voor en na, nog vencbeiden andere gekocht {sie die Notitie, by B), die ik met de andere boeken senden sal. — Verscheiden onzer prosaische Volksboekjea beb ik niet gekocht (s. de Note by C). . . . Doch ik voldoe myzeV niet, omdat roy nog een lulk sink onlgaat, dal ik weet er te zij«, immers in myne kindsheid door niy gelezeo te zijn: de Tooveraar Malegys (mh- schien eene corruplie van den naam Virgilius, en eeiie aiMit^re redactie zyner historie); maar de Lauge le Deventer, die uuk veel van die dingen drukt, zeide roy, dat dit in <le laat^te jdren niet berdrukt was (hetzelf antwoord kryg ik uil Leeuwarden); ook hl Koeoe's winkel was't niet: doch doeik er nog recherches na. — folgen weitere hüdtmmkäufe für G. — Ik verwacht ook nog een exemplaar van eenige Numers van ous jotirnaal: SchoQwburg van Letter- en Hnishoudkonde , waarin de Baron van Spaen eenige Proeven vao oudduitsche Dichtkunst uitgegeven heeft, Vüor dalzelfde Journaal had ik een verklag van dat boek v:in Crtrre^ tiit;:« werkt . . maar Journaal is opgehouden , de iiii^rvd l>aiik('KM t, myu papiereu te zoek — en ik had er gecii kupic Vciii gehoudeu, maar*t uit myne bioüillons weggeschreveu. ISu zdl ik met den eer§ten het stuk trachlen te berächryveu in de form van arlikel voor ieciure (waut uit deze tweedeelea, Re- censien en Hengelwerk, bestaen alle onxe journalen). « Die A F. D. A. X. 11 Digitized by Google 162 ZLR GK6CH1CUT£ UKR U&UTSCUE» PUiLOLOGIS Tolksbockeu heeten by ons doorgaus biaauwiK>ekj€8 , vau lie ko- ]eur vao den osisUig' WMrio ze doorgaaos ingenMid op de narktea of längs de dearen uitgevent worden: loo ook de franecbe oMai bilboquets biemin eene verbasteriog lys, of weet gj eeiio betere et^fnologic daarvan? De exemplaren dier blaaairiioekjes^ die ik n gezonden of nog voorbanden heb, zyn genomen, loo als ze ccrsl tc vinden waren, dns meestal zeer late drukkeo: ik maakie hicriu le mioder zwarigbeid, oni dal de Hrukker Kot ne mv vp7f>kprdp. dat by herdruk, men zieh zorgvuldi^ wachtte vau eenig*^ veraiicienugeo in den text te makiMi of lo^ t ( Inten. en om dal ik geen kans zag, uni vroegere lekrygeii, wiud duoi du klaäse van lezers, waarin ze vallen — gemeeu volk eu kiudereu — leven de exemplaren doorgaane zeer korC: ik twyfel zeer, of wd iemand oszer letterknndigeD eene Terzameling van die volka- boekjea, om haer lelve et qua talee, bezat; bei kon zyn, dal een of ander Uefhebber van oude boeken , eene oude uitgave van een of ander, als biograpbiacbe zeMzaambdd bewaarde; die dan misschien wel zyn exemplnar om te collalioneeren zon willen leenen, niaar niel ligl zoii willen verkooppTi. Hier over doe ik tliaus eeuiir ondprzopk; niaar om dil mcl nuxr omiraDg te doeo, zou 't missi hl* II iu)nili<: /yn, eene algemeeoe oproepiog te doeo in ons ieüerkundig wtikblad, den Letterbode, uit naam van U en my — dil wil ik gaani doen, zoo gy het verkiesL, luaar ik wilde ü eent vragen, of gy't de moeito waard acht, dit opzien te makent Zoo ja, of, en wat ik melden kan van een b^iaald plan en oogroerk dat gy met deio reeherebea hebt? geld kost die inaerlie niel* Gy wenscht te weteo: 1) uf en waar nog verza- nelingen m oud*iioU. Mss. existeren, byieoder de door vWjn mrennalen aengpvorrdf van Mr J. Visser, rn of men daarvan geeoe korle notiti»' hekonifn kon? — Op df» Ak^idemiebibiiolheken van Franeker, Gronin^»!! «ph Harderwyk geloot ik nie!, dal iets. OosUriesldJid is ineer Duilseb dan HoUaudscb, en wordt ook ?net IS 12 by de Diiitsche Depai Unieuteu gevoegd. Hy is nog iu functie, mceu ik, als Conseiller de Prefecture, maar moet reeds hoog bejaard zyn; dua onen ikh moeat haeaten» tuet hem te irragen. — Wat de veraameling van V isaer helfet, byzelf, eo zyn SchooQsooit» ten Dali, zyn bionen deie laatale jaren orer- leden: de Wed* ten Dali en derzelver Docbier» gehuwd aan den ovdsten zood van onsen beroemden Dichter, Rhynvis Fetth, hel)ben eenige oudbeden en kunatwerken aan den koniog van Holland verkocht, welke door myn Vader en Prof. te Waler te Leiden toen getanxeerd zyn : ik vveel evenwrl iiiet vast , of daaroiifler ook de Mss. peweest zyn, maar kan dil door myn Vader ol l etili gewaar vsonU n. en heb er myn Vader Over gescbreven [am t üiuie Juist kryg ik iiierop aatu(Mjrd: dat ook de Mss. door den koiiing gekocht , en dus op de Bibiiolheek iu den Haag zyn. Na zal ik dadelyk aan den Bibliotbecaris Stratenus scbryveo. ^ folgt nähere erkundigung über Yäkn, klage Afiar dat ^dfe und um* regidmäfsige erhalltn dir deutsdim wiiimichuftUchm sumdtriftm, anfrage iier die Nibehmgem m., and^ über dm düMer Biirger, beüage, noti» A) 4^: Virgiliua Leven en dood. Vier Heema* kinderen. Ridder met de swaan. Oursi n en ValentyD. Kon. Jan fan Parys. Helena vao Conslantinopel. Margareta van Limburg. Vrouwe Grtseldis. Floris en Blancbefleur. Mandevilles reizen. 8^: De zeven wyzen van Rome. Klein Kobisje of Koning zonder Ondrrzaten. Reneke de Vos. Duyfke en Willemyntjp. Snakeryen van ( liineot Marol. Jonge Uylcnspiegel. Slemiri licnke uf West- faalsilie Mof. Land- en Zeehelden. R) 4<^: De Hisiori»^ van Doctor Johannes Fausilus. Destructie cu oihIh gan^r der Slad Jerusalem. 8^; Thyl üylenspiegel. de Historie vau den wandelenden Jood. C)4®: Spaanscbe tyranny in de Westindien. Oudewaters moord. Leidei ontzeL Fransche tyranny. de zeeroover Kiaaa Kempae». Historie tl* Digitized by Google 164 ZDB GESCflICÜTE bER D£(}TSCU&^ PHILOLOGIC van Jüb Samson en Daniel, hislorie \au deu oudeu en jongen Tobias. 8^: 't Leidscbe StudentenleTen ^ 't Spaanscb Heidin- netje. — 't nd Tan ATonturen (beide nadtel en mrtegboekjes, die nog al veel by*i gemeen of bygelofige menflcheo gebniikt worden). enäUA der tM eines niedardeiUsAen gebethwhe, Magde* borcb 1685. II Cassel 29 aug. ISll. 3) Franeker 1 — \2 der isil. etUschuldtgung wegen langen säumens. H^eds twee mnanden oiid is I)iiel van den Uaag- schen Biblioili* mri« Slraleuus, diiMi ik hier — in hoop dal gy dien zult kuun»'» Iczen — in üri^'inali byvoei?e [der hrief liegt bei, und ist vom 27 seplember datiert; Stratenus entschuldigt sich wol nicht ohne ^nmd mit der grofsen arbeit einer neuen einrichtHng der hihliolkds], ... Het refus van selfa eene notitie der Mm. te gefen — want om commnoieatie der atukken was nog niet gevraagd — is ergerlyk, en nog eene reste der Toor- maUge aristocralische Geheimbouding: docb in bei karakter vao Siratenus, dien ik ken voor een zeer wellevend en verpligteod man, is bot voornamelyk siccbts p<nH» ovrrdrevene delicatcjsse; en ik vertrouw danmm, d,it fiv c^eriit' oiM^nlyke halelykc meldiriL' v:in dil voorval maken zull. Meu is iiier in «Iii sink nog \(i i-n ucliteren. De groole Uylt^nbach, BiblioüitMiuis der Leidsciie Univers, beefl in eea zyiicr laatste werkjes alle Geleerden ver- maand, Tan kern geene communicatie van atukken der fiibbolbeek te vragen: 'wilden zy ieto »en of gebruiken, zy faadden siechte te Leiden te komenl' Hoe verschilt dil ?an Gottingen en selfs Tan Parys. — Doch is er nieto Terlorcn, dan tyd: want de no- titie zelve is my van nerr (hn eenen kant, Toomamelyk Tan den gewezen cigenaar, den Sciioonzoon van Visser, toegezegd: maar nog niet geworden: dns jk op nieiiw zal moeten aankh^ppen. bemerkimg über dcv Ctrur/onero , Euvers 1550. (fessen Jahreszahl wol mich irrig angegdu-n sein kiomte. hemiUniny, van Wijn zn eitler directen antwort an Grimtn zu bewegen. Kv(>nwel lieb ik zelf, in de vorige uiaaud^ hem voor ü en voor niy zeÜ geficbreven, en ▼erscbeiden uwer desiderata gemeld, en myborg gesteid foor kopykoaten b. t. van 't firagment fan Reneke de Vos, en Fer- gunt, en gemagd oTer den HoUandschen Lancelot en Ifaroolpb en IVistan en die gy verder meldt; en geconsuleerd OTer uw plan van Tereeniging ter uitgave van oude atukken van Taal- Dicbt-rn Gescbiedkunde (waarover onder). Voor oude Taal-en Gescbicd-en Oudheidsknnde is veel in de werken door GvHas- sell, (e Arnhenif in de laatsle jareu uitL'etreven . m^m- h\ ba! zicti, ZOO ver ik weel, niet in met Diclilkunde en Z)ue siukken zyn meest over de lalere b. v. 14, 15, Jli'le ceuwen. verschiedene auctionsaufträge für Grimm. Ik weel niet, of ik wcl doe, met V de Honandsche ledactie van den Elias, Amstd. 1788 (f. 1. 10) toe te senden. Doch het stuk is in duUiel opzigt merkwaardig. Digitized by Google ZI» OMGMCBTB OIB DEVTBGBBIf »HILOLOaB 165 1. om dal de Aiiteur, W. Bilderdyk, als Dichter, als regtsgeleerde» als Criticus, als Phüosoof, onder ons uilniunt, en een even voortrefifelyk genie als f^elecrdheid bezit, eu ook byzonder van Hollandsche taalkeonis en etymoiogie zyu werk iDa^kt: ik boop hciii voor uw plan te inleresseren , en «ie dan geuigii^e aaii- merkingen vao heai le gemoet. 2. om dal hyzeit ( l zy dau wäre onde OTerievering 'tsy de miitura demeDliae, die volgens Seneca Phil, io «Ik magBBBi iDgeDium k) zieh uVt ab «fstamiDeling van dieo EUiu, iwaanridder, beschouwl (wurran ook in dil boekje Spören zyn) en nog eene Zwaaoridderordo draagt. Tf^ üilm- tpügel 9äu€kt F. nkht, weil dieser nur aus dem hochd. nbenetzi nt; wol aber anfser Melis Stoke von Ihiydecoper» Elius und Robert le diable: 1. Docl. Fau^tus. 2. de waiideiende Jood. 3. Deslriiclie van Jerusalen). 4. Floris en Hlaiicbefleur met eenii;e coriectieu Viui my (daar ik de laalkuüius vau iiiyn Vader niet heb, gaan ze ZOO diep niet, als zyn proef over d. Ilidd. n). d. Zwaen , die gy hier by vindt). 5. de Leidscbe Siraatscbendei' oi lutkelooze Stu- dent, 2 dedtje«. 6. ViaaefB Naamlyst (aehler Goekioga's Excerpt der Orig* Typograpb. van MeennaB). 7. een Aragmeni, in een gedrukt blad, ofer de Edda (ik doik naar s. 199 dal het een blad van Brieven over Ysiand ia, welke in'tHoogd. vertaald zyn, maar die ik verder niet Iten — * miascbicn van den Biaachop U. v. Troil ? — ). S. Eenige exeraplaren van een Berigt eener nieuwe Geschiedenis van Holland. Ik ga over somniige dezer ingredienlen uog eenige aanmerkingen maken. b. v. 3: ik gis, dal deze Legende eenige verwantscbap kon hehben aan een gedieht van onzen Jac. v. Maeilaul, vermeld door vau Wyn Avondsf. 1. bl. 276 eu heb er vWyn over gescbreven. — 4. in Floiis eu Ulaucheileur vindt gy ook van die ingevoegde rederykera- rjmen vol fransche woorden, welke zeker eent, gelyk gy ook gial, nit de 16de eeuw zyn: maar 't zou de vraag zyn, of niet verscheiden dezer prosa- geachiodeniaeen uii de Franache proaaredactien onstaan zyn, ter- wyl oDSe DuiUche Gedichten verloren gingen ot bykana onbekend raakten. — 5. aan den styl, en de kleeding der fignren (in de jirentjes) »irhvnt di«* lafTe roman tot het laatste dmlp thn- 17de eruw le behooren. Gy zull billjk genopg zyn, di Ijh^iIk üni- versileit niet naar de verouderdc l>urschileit te beoui declen. — 6. de Jiaainlyst van Visser is oulangs, met veel vernieerdering weer uitgekomen, by 't werk van Jansen de l'invention de ^so] imprimerie, Paria, Scholl 1B09 ('t werk van 7. zelf is weinig meer, dan eene verlaling van Gockinga's ezcerpt van Heerman)^ doch beb ik gemeend , dat dit exemplaar der originele Holl, uit- gave U de 10 st.i die 't kost, wel waardig zou zyn, om dat in de vroegere Holl, werken alleeo deze druk, by 'i getal der pa- gina*s aangehaald wordt. — 7. Dit Fragment van lilteratuur over de Edda lai u wel nieis leeren. ... 8. Dit berigt, en het werk > stafver ^ 3 kr, rkein. Digitized by Google 16d tott OBtcaicm du MoncnN niLOLooE zelf, bad den grootsteo aandaclit verdiencl der biiiU'nlaDdscbe r.elpprden, die doorgaans onparlydiger 7yn , \hn de iuhnd^Ts, uiaar iigl teilen, door gebrek aao goede SciinlleD, ot uuiweteod) parlydige voorstelUug volgen. Ooze historie is iu de magi van de Loevesteinsche, Aristocraliscbe, anli-Oianje, Fiemonstranlsche factie: eu deze Gescbied. bad eerst de oogeo van l jpuLiiek ^ulleu openen <— sy wae «ao Bilderdyk, o?er Wien bofeo ^ »aar de intriguet der nog tevende kabaal (of de beachroomdlieid atleeo der tegenwordig heerecbende poUtie) heefl het programma doeo opbaleo en dus de ioteekening van het werk zelf geatuil: loo ?eel te gewigüger blyft dal kieioe Monumeot, als waarschuwiog , om hei gewoon syslema onzer gescliiedenis niel te verlrouwen. Het hoofdwfrk naar de wäre leer hlyft nti de Geschiedeiiis der Hol- landsche Staalsregering van A. Klifil. I'rof. le lAideu 1802 — 5. 5 Deelen gr. 8^, doch die meest over l»el vroegeie gaal, en eene confiisc dispopilie heefl; meer dissererende dan verbalende. Voorls zai ik Muller te Amst. (door bezurgiiig vau welke (eu Dielrichs te Gottiugeu) bei vorige wel ofergekomeii is) Terzoeken een exemplaar van ?Wyiia HuiuitteDd Leven, en eenige numera van den gewesen Schouwburg van Letterknnde, — waarin fragmenten van oud Diiitsdie dicblkunat, door d. Vryheer t. Spaen — by die besending te doen; en emige eiemplaren van den algem. Kunst- en Lellerlmde 1811 N. 47 alwaar men eerst 22 uovember myii (o^ uw) insenint gepluatst beefl. Na voorafgaaud overleg njL'l inyn Vadcr (c Leydeii, had ik uw plan in zyn |:<'lH>eI , niet bei pruoemiuui, byna woorüelyk gevolgd: alleen in bei laatsi, bei verzoek om de eigen woordcn der oudewyven sprookjes (wier eigenbeid vouruauielyk iu ecue lastige berbaliag der stopwoorden iiun, and da* (du (noaw], en Im • . .) en by vemelden van ge- zegden, *tberbalen by elk, van *seideby' -bealaat), watverzacbt en ingekort, om geen ergernia of spol te verwekken. Bebalve myn naaro als adres, en dien van een zeer actief en bebend Boekverkooper te Amstd. heb ik er nog dien bygeiet van myn Neef i n Vi iend Van Swindereu le Groningen . ern zeer ver- dieusteiyk en yveri}; mensch, als Jurist en Naluurkundige be- kend . . . by is uok iu uwe couln ytn liekcnd, door zyne Wandelreis md eenige vricndou iu l^oi», Ijisclneven in Brieven op eene \Naü(li]iüg door Duilscblaud eu llullnud (iruu. 1809—10, 2 Deelen (Göll. gel. Anz. April ISlO, st. 6, ti. 007. Sj. dodi ik Vrees zeer, dal gy noch ik of by ?eet zullen opdoen: ik beb reeds meermalen eene verbazende acbteloosbeid en gebrek aan gemeengeest op znlke algemeene aanvragen bemerkt en onder- vonden; en jegens een vreemdeling zal dii eer erger, dan beter zyn <. « ik ben voomemens een exemplaar dezer oproeping, met een aparten hriif, te addresseren aan de 2*le klasse van bei Holl. Instiluul, eu iian de Leidschc >l;iafscl)apj)y van Lelter- kuude. — Ik beb iu de aaubeveliug \du l> (bl. 329) ler goeder Digitized by Google 167 trouw gcdwaald: ik had in 4 Magaz. Cncydop. vao Millio, eo daaruitovergt uojiR'ii in den Letterbode, op de lyst der ineest interessante werken van de l.t^ipz. Oslermesse ISl! gezieo eene 'verzameün^ van oude Deensclie Gedichten, door Grimm' (aoudur voomaamj: dii biagL ik in verband met hetgeen Gy my schreefl van ttw voorgeoomen uitgave der Edda, en dagl duL deze eeue vrae- gmfeRHMlMg van U ZMide sfn — viaar federt kryg ik «en Boek- ▼ntuittlperseatatogiM in banden, alwaar dal werk aan W.G. Grinni wordt to^«Bchrwen« — > Van U ik ik e|i dien cataleg eeo werk IIb. d« akdenteeken Meislergeeang. dmk ßr helekrung über Mo* lagys utL Elke der gewesene Holl. proiSBtien bad ooder zyne Steden een Schiida, eene stad wier inwoners van botheid be- schuldigd, en op wier rekening allerlei sprookjps verteld werden, welke vertelselljes veel al dezeilde by ieder, eu denkelyk ook de- zelfdc Diet die van 'i Dünsche Schiida ^vn: maar voornameiyk gaat die quade naam na, aan Campen in Overy^sei eu de Camper stukjes, en Camper gekkeu werden ook iu de andere gewesleu genoemd: eenigaina eok da Amerrfmirdache lu/fm (qau\ aifieaaft pro oerabro habenlei): maar eeoe gedruckte teraameling dier Bulla en b^tiiea ia er niet; mtaaehien wel hier «n daer ieta onder aiaBanakisproo» kjes — de wein ige die ik er ?an weet^ wü ik liever eens fer« telkn, dan beschryven , oek zoo gy my een Lalenbucb bezorgU, de accoorden of varialien wel nagnan (is Schiida een wezenlyke plaats in Duitschld en, zoo ja, waar? en hoe komt hol die AbderitCDfaam?) De eer van eene gedrukte verzamelm:.' vm lomp- heden heeft nien by ons, naar 'L schviil, slochls bewt/fn, aan syue Duilsche oaburen, de goedhartige uiaar plompe kinkels, die hier by groote benden jaarlyks in den Veldbouw eu turfveenen koeaen arbeiden, en bannaemaayera of poepeo of mollan ge» noemd worden — of dese loch adiynt dit plaldnitaoh boelge (waar* «an ik geen tyd ol maker kan nagaan) foornamelyk onder ona toegepast te worden; en er ayn van beo uiet minder sprookjea in wandeling, dan van de Campers enz. Er is buken den Spol Over de lompheid, noch eene reden van aigunst en uyd by ons Gemeen \vi:pn df Ihiitsrln' advenar. Ik heb aan vWyii i.'»'schrfven over Laiicelol, over Ma<'rlants Wjipen Marlyn fii verkeerden Alar- lyn, en over zvne Kdeiida in zyne Avoud.«.timiii ii (inore suo pro- missorio, sed uiulla Bimui niuiientis el ab uoo ad allerum oniiii Studio ei aoimi inteotione deaultantis , nunc eüam aenia, aed apes irabentia longas) door hem aangakoniMgd; an heb vooral ook, door de hoop van allea, zQ«der verdere moeite, te kunnen in't licbl geven, hem getrachi te interesseren voor uw heerlyk pkin« van een geielacbap Geleerden« 't welk zieh by oae vereenigen mögt, om door een eigen Journaal (of periodische uitgave by * kleine hundels — want Journalen wor<l«'n thans zeer moeihk nil U' <i*'y<*u) de oude slukken voor Taal - Dicht- en Geschiedkuude te verzauieieu, te bewareu eu algemeeu te maken. — £r be- Digitized by Google hoefden zells maar wein'iL'fn le zyo: Iwee of drie om voorraad van stof en aulorileil by t publyk te gevpp; twee ol dne ami« i en om vour de redaclie, correclie en altirnk t*' zorgen — » » ne inleiding, ot glossaiimu, of körte aanteekeumg by de süikkeii zou der duidelyklieiil eu ook voor l Uebit zeer bevorderlyk zyo: meer dan de bloote oude leii) — maar ik xou leer mieDf of in dezen loesland nn den boekhandel en der parlkiiliere fiiWB- tiea, dit plan wel uiltoerlyk ton tyu en de fereiacbte opoame vinden zou — er komt hy, dat alle uitgave van boekeo by ona thans zeer moeylyk wordt, door dubbele cenaare i. te Parys 2. te Amsterdam by de Police gendrale, bet geen ok de onschul- digste werken maanden lang oplioudt, en kopykoslen enz. veroor- 7ankf. Doch indien iiicrin eenig*" meer laciütt^it konif. had ik ze»*j- veel lusl er loe, en zal trailitfit , 700 flr:i ik \\eer lu Hol- land reis, er een plan op te maktii. Maar ik gtluof niet, dat roeu uieci dan 100 exemplaren hier le lande (iudien al zoo veel) debileren zou: load gy op 200 voor IHlilicbbDd dnrven re- kenen?. • Was 't niei goed dal gy ä loiair, eena een prospectna Goneipieerde en my toezondt, dien gy dao in de Duitacbe, Ik in de fioHandsche Journaleo plaatsen liet. lAer ÜUher, die Grimm wün$eht: Caateleyna Coost v. Retoryken, Geuae Liede- boek u. a. Ik bewonder uw gediiid in 't opzoeken van *t oude echte goud tiit hft strrcus en nog erger dao stercus — de läge vuile obsceniit it n i n [>olissoDerien ouzer nieesle in zwang zynde gemeene Liedehoeken. Dat oude lied: '^a Ooälerland wil ik varen* — ziet dat ook op de Kruistogten ? Unze Maerlani moei eeu licd, om daartoe aan te sporeOf geiuaakt hebbeo. fragen ikher äeviiehe büdur. By alle uwe andern accnrale eo leerzame berigten, dank ik U ook voor de IndicaUea der Memoirea der zuster Friedrichs des Gr. Meerman had als Dir. Gen. d. Kuusl en Wetenscb. plan du >veik zeer accuraet naar dien Codex A te doen uitgeveo, en haU my waarschyniyk de beaorging der uitgave opgedragen : aiaar de tyd ifl voorby eo M. lalf als Senateur te Parys ge?eeUgd. «ler WiarSa, oder «cAla ndherei, anfiragm Über imUtche hMir tmd He ^tWo- tkthn zu Qtml «inI Göttingnk Ik verigai nog ü te zeggen, dat mn deo Oanon en Valentyn eene fraaje dicblerlyke verlelling gemaakt i?«, door Bilderdyk, Verteil, en Romances (of Mengel- poezy, 2^i<' üeel) Amst. VVed. Doli 1799. hl. 121—154. By liem vom! ik ook nog Sayafedra , Sf>.inn);che Romanre 1)1. 171 — 4, en Almanzor en Zayde, iVIoorsrh» Uoinance, uil de Spaausche, Zayde e Zayda, bl. 228 — 33, vourts verscheidcue oude Engebche en Scbotscbe nagevoigd. III CutU 9 dtt. 1811. 4) Ftmuhr 80>m. 1812, f, hU Über die auffindnng der €om^ hmrger Ai- öffmtikh bericktü: übermndtt Letterbode 1811 nr 47. 1812 nr 3. Oy zull met eenige deelnemiog, het decreet des M. Tan 22 Ocl. dat oiize Akademie by de nieuwe oi^anisalie uitsliiit, en dns mortificeert, vernomen bebben; en opgemerkt, dat heizelve on? 7»'lt's geene ninnve plaalsing ol'penstoen, naar de billykbeid, die men in Westpli. gevol^<l is, verzekert: voor oiy zelf had ik evenwel goede hü(jp, en belotten; — en wy meenden te kunnen continueeren tot de nieuwe orde ons opnani oi peosioneerde : — maar juist nu kregen wy eene aanzegging, om ons als sleDig, aaaaachieii wel sedert 22 Oolob. gedeniiUeerd en toader Irade- OMDl te beaohouwen — eo Tan de nieiiwe erganiaatie aiet men oog Dieta* Dit acbelat oog alecbla een gedeelte ?aii onien onaaD- geoameB toestaod; maar waarom xoude ik Ü verder daar inede Teraoeyen, daar ik hoop dat by op inyne Studie en onze cor- respondpntie geen verder invloeil hebhen zai. T. benwrkl Uber seine beziehungen zur GöHinger sorirff'ff ^/(7s.«s sie nicht besoffln's lebhaft seien, fragen nach mitlelaltef Iii In ) Idieratnr , die T, jcilucli nur aus iNienw algeni. Magaz. v. Wtteu.scit. kiinst en Sniaak kennt, über Docens Sendschreiben; den Tttureltext halle (luch Bilder dijk für sehr verderbt, als beilage ist noch vorhanden ein auszug aus Hnet De erig. fabui. Remm* 5) Preneker 20 febr. 1812- teeeenUich aut^mg eme einem brief ven van Wijn, darin: Ik beiit alleeolyk een fragment vaa den berymden Rein (je de Voa, 't geeu eene goede 1000 regele aal be- belien. Ik zal het voor den Hr Grimm trachten de doen copiecren. dieser brief begleitet einen Pen Bilderd^k im namen des üeU, inst, gesandten m Urimm, Digitized by Google lY Cassel 9 niÄfr? 1^12. V Cassel 25 mai 1 9l2. ▼I Cnssd 20 flio/usr 1S12. O l Letdm 13 — 2o odober 1812, entschtdäigt sich dass er €Hf drei briefe nidu früher gtmUwortit, Uw eersten , breeden eo ryken brieT ontiiog ik, oagMBieo, op eea reisje dat ik OBilreflks PMcben door flolland ieid, •m njo Viiler to Leite ta liea« «D alter e» in te Htag moi^b iDfontttie I* mom* nopm hei geeDB ny, in de penibele omlMidigliftte oozer Akadenie te doen sUhnL Waat ik bad ü, maen ik, geiegd, dat leo ge» volge der sliliwygend gedecrelecrde suppressie derzelve , by keit. I)pcr. V. 23 Oct. ISn onze pul^lirk^ funclie en trictimentsbelalm^ met h»^f finde van dat jaar optiield (en wy outviugeu zelfs ons tpacl.iiiK'iit over ISll cerst in Maart eu April 1812, eo oaar rato van 63 pro Cent) «^n wy evenwel onze private coltegien voort- zette<)en, siechts vout i ^ewooe coUegiegeld, dal op zicii zelve en by een zeer gering gelal m learHngen, osbedtiited was. Ook dU moesl met bet eiodigeD vaD deo cothm, met Jaoy of Jnly, een einde nemen. De nieuwe oi|^iilsalie bleef lang weg, en alles temn was onieker. Ik had wel achoooe MoAen, ik had wel eeoige reden om ny te Tiefen, maar kon met mjM famille van 5 kinderen daarop niet wachten, en durfde bet daarop fiiet lalen aankomen. Hcl resultaat van myne reis door Overyssel, L (reclit , Holland was dan ook hol !»ps!iii! , om zoodra onze cursus zoll geeiiidiizd zyn, de pri»kiyk al^ Advokaal weer op te vatteo; eene funclie dir ik in 1799 — lSo2 in Overyssel met genoe^en, en met zooveel succes aU men in de eerste '6 jaar bebboii kau, had geeierceerd, waarvaa ik eltyd cene aangeaaine bertoDering had behonte, en waar tne ik nu eene gnede geiegenheid had le Leeuwarden, de hoofdalad van het Departement (di onde Pro* vintie) Vriesland, eene fraaye wetvarendc stad, van 14 k 164^00 in- wonera, alwaor voorbeen bet provinciaal bof, en nu een aansienlyk Tribunal gevesiigd was, terwyl de oudste en beste Advokaten, alle, of in dat Tribunal en de andere beide Tribuuaux van dat Depart. nan^Hvifrld waren, ol het Notariat verkozen hadden, d?it met de Advokaiure incompalibei is; en er nu sleclits eenige wennge 7f>n- der ondervindin^ of credit ovor «.'ehleven waren: terwyl ook *iie slad siechts 3 uur vao Kraueker at ligt, en ik dcsnoods mel ecue Ireksebnit (onte ond Hollandsohe diligence) dagelyks been en weer kon kernen, ik had te Praneker een eigen huis, en rigtte my in dit zomer en gedurende de onieherheid, aldna in, dat myne Vrouw en kinderen, daar bleven, ik een kamer te Leenwarden Iiuurde, waarheen ik elke week, Maandags of Dingadags ging, en Vry<l.ii.';, (.r Saturdags te Franeker tbuis kaam: zoo wilde ik bei Najaar ol volgfnid Vonrjarrr afwachten, per ik myp'' f.iinilie ook naar Leenwarden irnnsjjorftM'rdf on myn huis le Franeker ver- iiet. Myne funclie le Lceuwardcu gelukte volkomen, en myn credit Digitized by Google BW MEScmcm dii ttEuncmt philolo«» 171 en myne bezigbeid bepaalde zieh niet by bot arrondissement van (!a( Trihmial: zoo (b( , toen wy in het hegin van Auguslus de gunsupe lydiiig kregen '*lat de Grootmeesler der k(MZ. Universit. ariii Pruless. der gewezen Akad. van Franeker e» Harderwyk huii lialvf tractcnienl assureerde, tot dat zy wecr geplaatst zoiiden ryn, of amler peiiMou *le rtirailc voor hun geftxeerd zou zyu', ik niets liever wenscbte, dan met dat haWe inkomen (ruim 900 gl. Holl.) myne «drokalnre te Liteaw. te kuanen blyven UDhouden. Maar bet was andere over my besIoleD. Op de helft fan Auguatua werd de organiaatie der beide aieuwe of geconserveerde AkademieD van Leiden en Groniogeii (die reeda gedatcerd is van d. 6 July) hier bekend gcmaakt , en ik voud my als Prof esse ur du Code Na- poleon hy de Juridische facnlteit le Leiden j:fpvoe?d. Dedenk en kon ik niel, want dan kon ik hei pen«iopn nf !in!v»* trn( t«'m. uiet behouden; en hoe zeer ik ligt op (i« u diiur ir Leeuwardeii als Advokaat meer had knnnen Winnen ais 30(M) fr. waarby welligl ons tractement hier uplkuudl (tewyl ook de houoraria der col- legien minder worden, daar een of twec boofdcollegien door kder publice gratis Sailen moeteo gelesen worden) zoo moeal ik toeh bei aekere boven het onaekere, een ml inkonaen boven eea onseker en wisse! valiig kiesen« En Leyden had veel aanvalliga Toor my. 1. als de woonplaats van myn braven, geleerden, aU geoDeen geestimeerden Vader, die 71 jaar oud, maar nog zno vlug en werkzaam is als immer. 2. sedcrt myne Studie nihier \19(\ tot 1799 had ik met de meeste ProfeBsoren keouis en betrekkirig onderhouden en affeclie voor Leiden helionden. ^. de Stad is frnai, heeft lieve enviions, en is in't centruni sim Amsterdam, üa.trlem, Delft, Rotterdam , den Haag enz. gelegen. }. Ik bcu hier ä port^e van de Leidsche Maatsch. van Leiterkunde, nog eone Maatacb. van TaaU en Dicbtknnde (waarover nader) bet Inati- Inut ens. en de werksame Jeden daarvan, ala van Wyn , Bilderdyk, JScheltema, NGvanKampen , en am dua, soovelmyo tyd sleciits toeiaten zal« nyoe geliefkoosde Studie van Letter- en Geschied- kunde, voort te zetten. Maar su begrypt gy ook, dat ik dit gehecle jaar door, geen meestcr van myzelven en myn tyd voor lellcrkinniige coiresiiondcntie geweesl ben. Tot July toe, was ik te Franeker geoccupeerd , met myn riirsus aftemaken, en myne uieuvve belrekking te Leeuw. i«' prepnriMM en : de ninantleii Juli, Aug., Sept. had ik le Lceuuaitieu (!»• tiiuklcri van inyn clablisse- ment als Advokaat, cn van de zaken die van dag tot dag roy werden opgedragen en straks, na't ontvangen der tyding myuer verplaatsing , met die zooveel mogelyk te termineren, of op een aekere hoogte te brengen, en over te dragen, en de twee of 3 dagen die ik te Franeker wekelyks doorbragt, eischte myne familie, myne Vrienden en bezigheden aldaar. Die brieven hebben ateeds net my gereisd, in myne porlcfeiiiUe en Toor myne oogen gelegen« en blyven dit doen, tot ik myno gebeele achuld betaald heb. . • . hiUet die tenäun^en für üm nach Lin$m zu schidtm an den prof, pMoi et dir. setnin. Su- rin gar , der sie über Franeker weiter besorgen würde, hat Kiliaen» tob. in der ausgäbe von vllasselt besorgt; zeigt das baldige erscheinen von Hilderdijks n^fsgabe de^ 'A frfh von Mnerlants ^p^'f'g. hst. an; hat ron Volksbüchern vor// üufgelriebpn : Forluiialiis , Slenner- beuke 1761, Jan van I'.nis 1071; Malagys nicht. — Maar om U op eens al hei iiooiii^e le bezorgen toi de kennis van bei oud-en boerefriesch (bebalven de gedichten van Gysbert Japiks, den eenigeo autor clasiicaa in die laal, die in Vriealand leif leer achaara en dnor syn: ^ deel in 4<' 7 ä 9 gl.) beb ik gekocht, deels op aoclie , deela nieuw 1« de onde Friescbe wetten , 2 stukken (be- gonnen utUegeven, met geleerde aanmerk. door P. Wierdama en P. Brantsma, nu beide overieden: het 3^ stuk, waarin 't vervolg, en eene geleenle Voorrede of excnrsus over <le wetten , deizelver oiTflcnlom , taal enz. mf>rsf komen, niankeert ; dorli is iiii^>t lueii ut iiiM llelvk voor de pc rs ^:rreed), 2. Wassenbergiis Taalkuudige bjiti ai^rn voDi den Frit In n tongval 180ü. 2 sliikken ^r. 8^. 3, llueullls nieuvve Aanniti kiiigeii over eeuige oiidl« iescbe >pt eek- woorden. By N. 1 zult gy voegen Wiardas Asegabuch, dat grooten- deela de lelfde atukken bevat; en wiena voorrede grotendeela vergoedl hetgeen wy van Wierdsma miaaen. Doch Wasaenbergh legt dat Wiarda zieh bedriegt ten opzigte van 't oud en beere» frieacb; en dal 1. het oudf'riesch der wetlen eene eigene, ihans lang geheel doode laal is, onderscheiden van 't boerefriesch. 2. dit boerefriesch is nog in dagelyksch gebruik in de gebeele provincie, nu Departeni. Vriesland, ouder de boeren en de bewoners der kleine sieden; (^w vf-rauderd en verbasterl weinig ol nipf. maar 3. aan den Zuuikaut vau Vriesl. le Molqu^rum, Hindeioopcu enz. Digitized by Google 20R <>B8CBlGiiTS OBB fiHnSGOBM l'fULOtOGlE 173 is eeu byzüuüer dialect vao boerefriesch in zwang; dat ook reeds scderl eeu wen het zelfde in zieh, ea eveii onderscbeiden van het ge^^oDe boerefriesch blyft. — Voor hei tegenwordige Vlaamscb fio BnÜMiniMi weet ik geea beter handleiding dan d« onlaogs berdmkte Nieawe Fmische Spraakkonst, door J. daa Rochea (eeu leer kundig man, en welear Seeretaria der Akad. Wetenack. le Bruaad) ch. Hanieq k Malinea IdVs feuill. 12^, 2 fra. (Tolgena bei Baltelin de rimprimerie). Maar die lanl ia nog deaelfde , die ay en ona Holiandach te gelyk ^ want er waa toen geen onder^ acheid in — voor ruim 200 jaar was. De vrywordiog der 7 pro- vinhon viel in ecn tyd to(*n dfi taal door iQmengsel vnn allerlei uiUicpinsche woo! ii( II f jplvk hr! Hnogduitscb van 'l lioniasius, Guiiclliüg enz.) Leu hoo^'sle bedorven was: in onze repubtick stouden dadelyk LeUerkundigen, Taalzifiers, besdiavers, vormei^ op, »Iraks ook groote Dichters en goede prosaschryvers , waar aau bei de Spaausche, naderbaud Uosteurykscbc IScderlandeu sleeds geheel oolbrak, terwyl de bigolterie hen weerhield van onie achryrera te leten en zieh er naar te Tonnen. 6y inlt dua voor die taal net vrncht kannen gebrnikea de latere rederykera, VirgUiiia veriaaM door van Ghiatele, Uvitia (of Caeaar) vertaald door Jo. Fenaeoüus enz. Kent gy de bistorie en sermoenen van Broer (frater) Cornelis? (Een fameus bedeloionnik, die met plompe burlesque populariteit legen de Geusen en kellers, in't begia der iroubelen declameerdc.) — fl;ii:flvhs in Rrahand uitko- naende boeken (mecst ascetisch) vindt ^'v in't Journal oi buUelin de rimprimerie. — Vuor de oude en groudige Nederduilscbe laal zyn beroeindf L. leu Kate. Aanleidiug tot de kenniss(> van bet vfibevene der Nederd. Spraeke, 2 D. groot 4^ (liy werdt voor't Nederd. geacht, 't geen len zelt'den tyde A. Scbultens voor'l Oostersch, Hemslerhuys voor 't Grieksch waren), Tuiaman's fafckel der Nederd. Taal en Nederd. Spraekwoorden (2 D. 4% Winacboten'a Zecman (Opbeldering van alle de acheepsiermen, melaphona en apreekwoorden daarvm in ome taal genomen)» Opbeldering van veronderde woorden in de Ovenetting dea Bybela (de onze is voor onze taal, dat die van Luther voor 't Hoog- duilacb ia) door Ypey en Ackeradyk, 2 8t. gr. 8^. 1809 en 181 1. anfrage, oh Grimm vWijn Hutszütend leven erhalten anzeige dass für ihn auf Bilderdkij» Verh, ouer de geslachttn der noom* fooordm suhscribiert ist. 7 t Leiden 30 octob. 1812. imwtschen hat vWijn den 2 d, des IIhisz. lev. für Grimm geschickt , en ce:i \ riendelyken breeden briet voor (j , en dit Iragment van Ferguul, eo bet begin en elol van zyu fraginenl van den oud - Hollandacbeo berymden Rdnaard. T, erhkiti wich, taann GHmm aa tpAiudhle, UtMm vMMnüg mu copitmn» pWüm tdbM muh Aiar bet tranaporteran ▼an't Holbindaeb Arobief naar Parya, dat bem aeer aan 't bart 2al gaan, daar hy 10 jaran lang de algemeene directie over ome Digitized by Google 174 oad6 Charters gehad, zei r ved gesauveerd of weer opgedoheu, eu in de bistorie gewigiige oDt^ftckin^D er uil gedaan bad, tttodA hy eene nieuwe geachiadeDis van HollaDd, althaoa tot 1648 toe wilde geveo. Ik ben leer im mjn scbik met zyo plan^ om eene verzameliog uit de ouJste Holl, dichters le geveD, en boop alecbts dat het teo uitvoer kome, maar by belooft veel en pre* pareert lang. Dal plan is juist het uwp en myne. Über die nationalism'}fng fJer ahm sagnt het ihrer Verbreitung. BHderdijks ansieht van eea aj'loiid volk in i liooge iNoorden (of>k by de Grieken beroemd als Hyperboreers) vau waar de gründen der bcscIi.iMng, letteren kunslen, door'l gehcele Oo?len zoowel, als duoi Luropa, ook Griekeulaud eu Korne zoudeu zyu uilgebreid en afgedaald. Ik zal vWyn vragen , waar het Ha. van I^ttcelot, wdeer van Prina WillflBi V. na ia? MiaacbieD te Paryt, nuaacbien oog in den Haag* maar die aoidiaaot publyke Bibliotheek heefl de ytere weC, ?an geen boek, Teelmin Ms. buiten 't gebouw uit te geven. De fransche Ambtenarcn alleen stellen zieh boven de wet. Opmerkelyk is ook 'l berigt vau vWyn, van 'l lierleven van den smaak voor de rederyk- kamcrs thans in Hraband. Ik denk er dit van 1) de lieden bebben thans geeü audere occupatic of gelegenheid zieh te doen op- merkt'U. 2) bei toont^ 't geen ik IJ laalsl sclireel , hoe ver de smaak aldaor nog by dien der Hollandsche broederen ten achteren is. 3j bei lüoot evenwel eenige gisling en opwakkt^riug van smaak en dat bei geestelyk geweld der bigotterie, dat weleer die kamera onderdrukte, gebroken is. 4) die gistiog en smaak hoe gering en Terkeerd ook in den beginne, kan totrerdere besohaving van geeat en taal en dichtkunst leiden. — By myne te laatst ge- noemde schryvers over de UoU. taalkunde beb ik sohandelyk ver- geten, Huydecopers Propvc van Taal- cn Dicljlkunde, waar hy, by'l ongeschikt cadre eener kriliek van Voudrl^ pt piiscbe Ver- talini: van Ovid. Metam. een schal vau oude 1 1\ moU ^ie en laal- kiiiMle heefl gebragt, zyn eene quartyn is sedeiL door hem en I i . V. Lelyveld tot veer dikke deelen in gr. 8vo uitgebreed, maar viudl onder ons Ifaans weinig lezers eu kopcrs. m Qutü 8 dbe. 1812. 8) Uidm Sljan. 1813. T. A«l firnmna kr^fhei der rAdr- kehr von einer reite vorgefunden, . . . Myne reis was yan d. 