title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Men heet geen paard blauw, of het heeft wel wat wit aan den kop. (Zie BLES.) Men kan een gewillig paard (of: den goede) te veel a (Zie GOEDE.) Men kan geen paard al loopend (of: geen loopend paard) beslaan. 14 Men kan hem den mond met een paardenhaar openmaken, maar met geen kabeltouw weer sluiten. (Zie HAAR.) Men kent een paard aan zijn draven. 15 Een bonte paarden wel overladen. 16 (Zie de sjalje.) Men moet de huik naar den wind hangen, zei het paard, en het sloeg met zijn staart de muggen van zijn rug af. (Zie HUIK.) Men moet den ploeg niet voor de paarden spuwen. 17 Men moet geen gegeven paard in den bek zien. (Zie BEK.) Men moet hem roepen, voor dat de paarden stil staan. Men moet hem schuwen, 200 ver als men een wit paard zien kan. 18 Men moet het paard niet bij den staart, maar bij den toom grijpen. Men moet met de paarden ploegen, die men heeft. 19 Men moet niet meer op den wagen laden, dan de paarden kunnen trekken. Men moet zich voor hem wachten als voor een achteruit slaande. 20 Men sluit den stal te laat, als het paard (of: de koe) gestolen is. (Zie KOE.) Men vangt het paard bij den breidel, en den man bij zijn woord. (Zie BREIDEL.) Men vindt al veel meer lijders Dan hooge paardenrijders. (Zie LIJDER.) Men vindt geen paard, of het heeft enig miszet. (Zie MISZET. Men wordt veel meer bedrogen in vrouwen en paarden dan in andere dieren. (Zie DIER.) Met de paarden van Sint Franciscus. 21 [Dat is: op dezelfde wijze als iemand, die op zijn apostel-paarden is ers Met een dood kalf (of: paard) is goed sollen. (Zie KALF.) Met onwillige paarden is het kwaad rijden. 22 Mijn paard, mijn zwaard, mijn vrouw: Die hou ik voor mijn eigen lijf. (Zie LIJF. Van paarden, straf gebit. (Zie GEBIT.) Naar Rome ging nooit man of paard, Of ’t was al vrij wat minder waard. (Zie MAN.) Natuur trekt meer dan zeven paarden (of: ossen). (Zie NATUUR.) Noch het roer aan ’t schip, noch de toom aan ’t paard baat, zolang er niemand is, die ze kan besturen. 23 Nu ben ik eenmaal los, zei het paard; toen sleepte hem de toom achterna. Of een ond paard zijn moeder wel zoo bemint? Ongelijke paarden trekken niet wel, vooral als er een dwars voor de wagen loopt. Ook het beste paard wordt een knol. Op de magerste paarden vallen de meeste vliegen. Paardenknol is geen vijgen. Paardenvleesch en paardenzweet is des landbouwers beste mest. Paardenweesch is duur vleesch, en toch wil niemand het eten. Dat wil zeggen: paarden dienen alleen bij hun leven; en daar ze duur van onderhoud zijn, moet men ze in geen grooter getal houden, de arbeid vereist. Paardenvoet, wolfstand, hoerenaars en dobbelaars hand zijn niet te betrouwen. Paardrijders en voetgangers komen ’s avonds allen in een herberg. ’t Pak naar ’t paard, en ’t paard naar ’t pak, Geeft voorwaar een groot gemak. Peterselie (of: Peper) helpt de mannen te paard, en de vrouwen onder de aarde. Pilatus is voorbij gereden op een wit paard. Men gebruikt dit als antwoord op de vraag: hoe laat is ’t? Men zegt dan ook wel: Pilatus is dood. Prijs een vriend te voet, en een vijand te paard. Dat wil zeggen: houd hem voor een ware vriend, die dat wordt, niet in een oogwenk, maar na rijp beraad. Aan de andere kant, is hij weinig als vijand te vrezen, die op een zochte zijne vriendschap doet omkeren; want leeft bij de verandering, en de elders aangeboden vriendschap verlaat hij even spoedig. Procedeer om een koe, Gij legt er een paard op toe. (Zie KOE.) Raak geen bezeerde paard aan: Gewis, het zou u slaan. Schoone trouwen en paarden doen het geld wel verteren. (Zie GELD.) Span de paarden eens af van een hollende wagen! Tellende paarden dragen niet hard. Terug paardje, naar stal. Terwijl het groeit, sterven de paarden van honger. (Zie GRAS.) Te veel drukken maakt het paard tegensporig. Toen hij ruiter wilde worden, had bij geen paard, — toen hij een paard vond, ontbraken hem stevels en sporen, — en toen hij alles had, was er geen moed: ’t gaat hem als Matthijs van Dresden. (Zie COURAGE.) Trekpaarden zijn arme beesten. (Zie BEEST.) Trouw reed met het paard weg. Twee kwade paarden dienen in een stal niet. Twee sporen heeft (of: haat) het paard: een, daar het in loopen moet, en twee, die het loopen doet. Van alle haar zijn goede paarden. (Zie HAAR.) 7. Campen bl.3. 10 April. Grueterus E. bl. 1%. de Brune bl. 478. Tulaman I. bl. 58,64. Meljer 8. Zegeros 3°. dr. bl. 62. Aday. quinquaginta bl. 61. PAAUI Vrouwen, paauwen en paarden Zijn de stoutste dieren der aarde. (Zie AARDE, Vrouwen, wijn en paarden: dat is koos van tarra (ook wel: al lakende (of: bedriegelijke) Eee (tie ook : ) gar ij heen met dat blinde paard? Waar a aangebonden is, moet hetreti Wacht u: het paard slaat achteruit. 10 (Zie ‘Bijlage.’) Wanneer een paard zijne sterkte wist, deed geen man goed. (Zie MAN.) Wanneer het paard te oud is, spant men het vast de kar, of slagt het voor de honden, en waakt het in het gras. (Zie GRAS.) Wanneer hij op zijn paardje is, draaft hij maar maard. Ware het zaak, dat gij hooi at, gij zoudt een paard zijn. (Zie HOOI.) Wat een slag is voor het paard, is een woord voor de wijze, Wat geef je me, dan leen ik uw paard? Wederom aan, Bederft paard en man. (Zie MAN.) Wie paard of vrouw zonder gebreken zocht; stal en bed wel altijd ledig zagen. (Zie BED.) Wij appelleren zwemmen, zei de paardenkenteter, # (APPEL.) Wilde men in den winter zorgen, gelijk men in de zomer doet, Veelen zouden te paarde rijden, nu gaan te voet. 11 Wil je voortrijden, schik je te paard. 12 Wilt gij voor u een vrouw of schoon paarden len, Zoo kies ze nimmermeer dan uit de nal -palen. (Zie PAAL.) Zij gaan erop af als de kraaien op een dood pe (Zie KRAAI.) Zij is zoo brutaal als een koetspaard. (Zie KOMBI.) Zij loopen als post en. Zij merkten ’t wel, dat het paard mank ging. Zijn paard, zijn zwaard, zijn wijnte vrouw —: prees geen man dan met berouw. (Zie BEROUW.) Zij slaat niemand af dan beslagen paarden. (Zie HOND.) Zoek een gemaakt (bereden, of: gedresseerd) maar een gemaakte (onbereden, of: ongezellige) vrouw. (Zie HUIS.) Zoo man, zoo paard; Zoo volk, zoo waard. (Zie MAN.) Paauw: De te paauw heeft zooveel met zijn verdenken als de kleine nachtegaal. (Zie NACHTEGAAL.) De paauwen komen in het land met de Walen, Thoroutse Feest. (Zie FEEST.) Het gaat hem als de paauwen: men moet niet zijn voeten kijken. [Men zegt dit van den ouderdom, omdat ons meer vlug ter been is, en zulks, omdat de paarden lompe voeten hebben.] Het is een kraai in paauwen-veerten. (Zie KRAAI.) Het is een mannetje, om op een paauw te zitten. (Zie MAN.) Sel. Pros, bl. 145. Teinman I.bLT7R Adag. quedam bi. 18. v.d. Venne bl. 358. Ghearts bl. 88. Gruterns Ill. bl. 176. Metjer bl. 110. Gheurtz bl. 75. Gruterus II. bl. 166. Mergh bl. 167 Boogmoedig (of: hovaardig, ofwel: welgestapt) als een paauw. Leelijk als hun klauwen. (Zie KLAUW.) Beminden paauwen. (Zie BEMINDE.) Paauwen en paarden Zijn de trotschte stoutste dieren der aarde. (Zie AARDE.) Op de vleugel den paauwen aan de kam onthoudt, zii hun weder aan den staart. (Zie KAM.) Paauwin. Een paarling. (Zie PAARLING.) Een paarling. Dat hij de wijsheid in pacht heeft. (Zie WISDOM.) Dat alles in pacht. PACHTER. Zwart als een pachter. A PADDEN. A PADDEN. De beste bloemen, ziet u, staan op het klariaadplein. (Zie BLOEM.) Aan geen padden in klaring water. Een pad die het hoofd afbijt, die troost zich in. (Zie HOOFD.) Padden ter markt gaat, is wel belust op zich. (Zie MARKT.) Een paddenest. (Zie NEST.) Voor zoveel heeren te niigen, zei de kikker (of: padden), en de eieren sleepte hem (haar) het lichaam. (Zie EGGE.) Hij had op een paddenbeen pijn om vlees, die paddenvlees kocht. (Zie VLEES.) Voorzien als een kikvorsch (of: een padden) kracht. (Zie KRAAG.) Aan vervelen als een kikvorsch (of: een padden) kleitje. (Zie KLEIT.) Haar van de padden. (Zie HAAR.) Piep in de kleeren, als een padden in de veren. Ver weg op als een padden. Kan de pad (of: den kikvorsch) wel zolang pen (of: kregen), tot ze kwak zegt (ook wel: knaakt, spuwt van zichzelf, of: barst). De kikkers en paddenvissen, hebben zij tanden niet. (Zie KIKVORSCH.) Als een padden. (Zie PADDESTOEL.) Komt op als paddenstoelen. Als een paddenstoel opgeschoten. En zijn paddenstoelen in den Mei. Kerkpad is geen heerbaan. (Zie BAAN.) Een pad zonder modder. (Zie MODDER.) Een de ezels: het oude pad. (Zie EZEL.) Ga het pad volgen. Over-pad is de kortste weg naar het kerkwerk, zich in zijn eigen pluimen. Groter dan de staart der paauwen, Maar. 8 Everts bl. 8316. v. Eljk II. nal. bl, 41. Banchopanca bl. 9. Bogaert bl. 46. PAK. hof. (Zie IENEVER.) Het is een kwaad pad, dat men niet meer dan eens begaan kan. 10 Het pad vloeren. 11 Hij bewandelt de paden van Jericho. (Zie JERICHO.) Hij helpt hem van het pad af. Hij is op het galgenpad. (Zie GALG.) Hij kiest het hazenpad (of: Hij loopt als een haas weg). (Zie HAAR.) Hij loopt (of: maakt) er een zwart pad. Hij volgt het onde karpad. (Zie KAR.) Is hij eens op ’t pad, hij is terstonds te Keulen, (Zie KEULEN.) Men mag het pad niet overal strooien. 12 [Strooien is hier bereiden of aanleggen. Het pad strooien zegt dus zooveel als: den weg banen. Het spreekwoord beteekent alzoo, dat men niet handelen mag, alsof men overal een’ vrijpas had; ook wel, dat men niet gerechtigd is, om zijne bezittingen te verkwisten. ] Ons leven is een winterpad: Na weinig droogs, al weder nat. (Zie LEVEN.) Op een pad, dat veel begaan wordt, wast geen koren. (Zie KOREN.) Tusschen waarheid en leugen ligt een glibberig pad. (Zie LEUGEN. Voetje voor voetje leert men het verkeerde pad be- wandelen. 13 Wijk niet van het gemeene pad. 14 Zijn paadje schoon maken. 15 PAGABERST. Dat is een schoon pagadetje, zei de Engelschman, en hij zag een' ooijevaar in het veld loeren, (Zie ENGELSCHMAN.) Lekker, lekker, zei scharretje op zijn bord. PAGIET. j Dat kleed is zoo nieuweraf , alsof een pagiet van Haman het gedragen had. (Zie HAMAN.) PAILLAS. Courage, paillas! (Zie COURAGE.) Adetje, en hij had drie ord (Zie BORD.) E AIS, Gulzigheid, traagheid en onkuischheid zijn vijanden van vrede en eer. (Zie EER.) Het is vrede en rust in alle Duitse (of: Christen-) landen. (Zie CHRISTEN.) Maar een halve vrede te maken; geen meerder leed of spijt dan niet gram worden, (Zie GRAM.) Vrede is oorzaak van niet vreugde. (Zie OORZAAK.) AK. Dat is een pak van mijn hart. (Zie HART.) De jongste ezel moet het pak dragen. (Zie ESEL.) De rug moet naar het pak, en het harnas naar de man zijn. (Zie HARNAS.) Die de zwakste schouders heeft, moet het zwaarste pak dragen. Die te zware pakken draagt, moet krom gaan. (Zie KROM.) Een kleine staat, een groot gemak; Een grote staat, een lastig pak. (Zie GEMAK.) Ben klein pak, geeft groot gemak. (Zie GEMAK.) Sartorius pr. I. 8% sec. 1. s. Winschooten bl. 201. Modderman bl. u ii: Gruterus 3. Di. Winschooten bl. 335. Tuinmad I. bl. 7. Bankpanca bl. nn. Venlo bl. 7. PAR. Geen pak zo klein, of het bezwaart den vermoeide op den langen weg. (Zie de Börschrift.) Heb je ook pakjes of brieven te bestellen? (Zie BRIEF.) Het pak moet naar den kemel zijn, of het draagt lastig. (Zie KEMEL.) Het pak temt het beest. (Zie BEEST.) Hij heeft hem het pakje uitgeschud, Hij komt daar aan als een andere Issaschar tusschen twee pakken. (Zie ISSASCHAR.) Hij vertrekt met pak en zak. Iedere meent, dat zijn pak het zwaarste is. Iedere moet zínen last (of: zijn eigen pakje) dragen. (Zie LAST.) Iedere slak draagt haar pak. Ik wou, dat ik het pakje geloosd had. 4 In het grote pak ligt het gewin niet. (Zie GEWIN.) Kwakschulden worden op het einde van het jaar pakschulden. (Zie EINDE.) Niemand moet een pak opnemen, dat hij niet wel kan dragen. 5 ’t Pak naar ’t paard, en’tpaard naar’tpak, Geeft voorwaar een groot gemak. (Zie GEMAK.) Zij heeft dat pakje geloosd zonder wormkruid. (Zie KRUID.) Zij is bekwamer, om het pak der liefde, dan om molensteenen te dragen. (Zie BEKWAAM.) Hij heeft daar een pak en een’ mantel van. (Zie MANTEL.) Hij is al jong in ’t pak gekomen. 6 [Men zegt dit van een’ jongen, die zich vrij wat op zijn wijsheid laat voorstaan. Hij Don in het lange pak (af: langen tijd in het .7 ' Het lange pak is het kinderpak , in onderscheiding van het mannenpak, waaraan men denkt bij het spreekwoord: Hij is al jong in ’t pak gekomen. Laat men iemand vruchteloos op de vervulling eener gedane belofte hopen, dan zegt men: Hij loopt in het lange pak (of: langen tijd in het pak), 1% tegenstelling van het spreekwoord: Kort afzeggen is vriendschap doen Men zal hem nu datzelfde laken een pak (of: een’ rok en een broek) maken. (Zie BROEK.) PAKHOUS, Bij a als een kat in een vreemd pakhuis. (Zie KAT. PALZZIS, Het is een ongelukkig land, waar de armen op de trappen van de paleizen der rijken zitten. (Zie ARME.) PALERNO. Hij gaat naar Palermo. 8 [Dit spreekwoord bezigt men van jemand, die in het zand bijt, dat is: die in den strijd omkomt. „Het wordt afgeleid,” zegt v. EIIK, „van de kruistogten naar het Heilige Land, mwelke men al veel Siotlie aandeed, om Book wer terug te keeren.?’) 1 Gruterus 11I. bl. 149, 148. de Braune bl. 67. Mei- jer bI. 74. 3 de Brune bl. 71. Bartorius tert. X. 56. Win- sehooten bi. 183. Tuinman I. b1.109, 13. bl. 190. Everta bl. 331. v. Kljk 11. 27. 3 Gruteras II. bl. 160. de Brune bi. NE, 871. Mergk dl. 16. 5 Mots bl. 50. 6 Halbertsma bl. 31. 168 4 Winschooten bi. 183. 7 Tetlünden I. bi. 318, II. bl. 119. Gales bi. 97. Martinet (in de Logogruphen) 18, Harrebomde PALSET. Diamanten hebben paljetten. (Zie DIA PALIKG. Aal is geen paling. (Zie AAL.) Dat is een knappe paling, zei Pier, en hj een’ drenkeling op. (Zie DRENKELING.) Dek toe den pot: daar is aal (0/: paling)ä AAL.) Die den paling te veel drukt, raakt dien kw Die met zwavelatokken of palingvellen « doet al wat voor den kost; maar wie met] voort kan raken, wint dien met den mot KOST.) Een gladde paling fe 9 | Hij heeft eenen gladden aal (of: peling) . staart. (Zie AAL.) - Hij heeft palingen in zijne kousen. (Zie Kot Hij is te stikken (te houden, of: te vangen) aal (of: paling) bij den staart. (Zie aaL) Hij is zoo taai als een palingvel. Is die paling niet wel gestoofd? Mijn dat vischje, zei Lena, en zij haalde een niet de fuik. (FUIK.) Nu zal ik een’ doodslag, zei stak een’ paling onder de koorn ribben. (Zie FUIK.) PALLAS. Alles is verward en alles is verwilderd: Waar plagt te staan, is nu een uil geschilderd. [Men bezagt dit spreekwoord, wanneer een persoon of een dr die in wetenschap achteruitgang is. MINERVA of PAL haar jongere echterd 2 PIM. Hier is spek tot palm. Hij hondt den 9% in den palm. [Dat is het beeld van den gierigaard.] Hij is uit den palm gegroeid. Hier en daar maakt men den wijs, dat een jongen wit den palm voort Van een meisje zeide men: Zij is uit de rot gegroeid.] Hij legt palm in het vuur. ' Hij weet niet, of de palm gewijd is, dan eit dien nog wijden zal. [Zo in 1550 werd, te Amsterdam, het eerst vrouwen- en mannenhuis gesticht, waarin alleen 11 arme oude vrouwen, vervolgens 12 arme oude mannen en een priester van 6 en 12 vrouwen waren verpleegd, zondag, paar aan paar, in processie gaan achter een houten man, die 7 eieren op een ezeltje gezeten was. Later werd die door de 12 mannen voortgetrokken. Zie de 12 apostelen verbeelden, en werden zonderlinge lange rokken witgedost, — het geheel den plechtigen intocht des Heiligen binnen Jeruzalem moest voorstellen. In echt 169 Een, war de je voorbij) trok, waren napen geplanist, die in ’t Latin een’ fsan; annkärnen ‚en palmtakken strooiden. Gemeene volk ,” zegt LE LONG, 0p bi. 490 sjue Histerische beschryvinge van de re- stie der stadt Amsterdam, „‚volgde daar her san, in groote devotie; sonder dat zy Bi stinste versionden, van ’t geen ’er gesongen ierdt, alsoo weinig als de houten Ezelen Man. waren veele s00 onnoosel, dat zufniet eens In, of de Palm reets gewydt mas, of niet? er uyt een gemeen spreeknoordt onistondt, $ men van wemandt, die wat onnoosel was, ohte te seggen: Giy en weet niet, of de Palm ydtis, dan of men dien noch wyen sal.” K als een bok , die knoflook (kool, of: palm (Zie Box.) ah, © haal palm in het vour: het begint te [Dat wil zeggen: er is gevaar, zie het te tkomen. Dit spreekwoord vindt zijn’ oor- mg in de beigeloovige gewoonte onzer voor- ren, om bij een omweer gewijden palm in wur te werpen, ten einde alz00 tegen alle r beverligd te zijn. Zie over dit spreek- Brd: HOEUFFT, Proeve van Bredaasch Taal- gen, op het woord palm. ] rn palmen in het slijk vallen. 2 PALMZONDAG. mzondag is, zal ’t haast Paschen zijn. 3 aramgebe van Palmzondag: de Heer heeft wifnoodig. (Zie EVANGELIE.) er wel Tonderdmasl op gelet, dat het op mzondag regende, zei de vrouw, en zij was ig jaar oud. (Zie JAAR.) PANMPHILE. saures Pamphile, zei de boer tegen zijn paard; Bnt de ooren stonden hem even eens gelijk de (Zie BOER.) | PAupus. boven Pampus. Twee ondiepten, de een in de Zuiderzee, die van wit het IJ, en de andere in het Weereësche gat, ook bank van Flakkee genoemd, ragen den naam van Pampus. Men bezigt dit spreckwoord, wanneer men een bestaande moeilijkheid heeft. Bijgenomen hebben een handvast, en de koekpan steel. (Zie DING.) De pan knist, knars, (Zie HEMEL.) Een koperen pan is, zei de papegaai. Op zaterdag -het enkelen toelegt, dan moet hij beien de pekpan vullen. De mythologie beschrijkt SIBYLLE als een peestrijvende vrouw, die den raad en wil der doden openbaart. Deze SIBYLLE nu wordt, in het spreekwoord, gezegd, de brandstoffen aan de Doctor te leveren, en Satan alzoo te diensten. Men geeft hier een voorstelling van de geheimen middelen, naar welke de booze zich bereikt zijn oogmerken te bereiken, en alles diervoor doet. (N. 180. v. Zoiphen II. bl.35. v.d. 4 Bartolus tert. V. 86. MI. Meljer bl. 8. 5 Mots bl.70. Zegerus b). De 68, Brune bl. 339. MI v. Alkemade bl. 16. 6 Sancho-Panca bl, 38.) Als het regent en de zon schijnt, bakken de heksen pannekoeken. (Zie HEKS.) Als onzinnige lieden net worden, schuren zij de pan van buiten. (Zie LIEDEN.) Beter: luis in de pan dan helemaal geen vet. (Zie LUIS.) Daar de man te veel van koeken houdt, behoeft de vrouw niet altijd de pan bij den steel te houden. Dat gelijkt wel naar den brand van Troje, zei de man, En hij brandde zeven en tachtig vlooien in een kastanje pan. (Zie BRAND.) De braadpan wil boven het gebraad wezen. (Zie GEBRAAD.) De een zei: ik zou pannekoeken bakken, maar het meel was te duur, — en de ander: ik zou messen slijpen, maar het zand was op. (Zie KOEK.) De pan is bij hem altijd op den haard. (Zie HAARD.) De pan is goed aan 't glijen. Dat is: de zaken gaan vooruit. Men bezigt het voornamelijk, wanneer je echtgenoten spoedig in de kinderen overgaat. De pan zal aanbranden. Die beter wil dan wel, schiet dik in de pan. Die een weduwnaar bemint, Potten en pannen vindt. Die geen fruit heeft, wat doet hij met de pan? (Zie FRUIT.) Eene keukenmeid moet het een oog naar de pan, en het andere naar de kat hebben. (Zie KAT.) Er blijft veel aan de pan (ook wel: aan de maat en den strijkstok) hangen. (Zie MAAT.) Geen blind mensch kan er pot of pan in stukken slaan. (Zie MENSCH.) Haar mondje gaat als de pan te Vastenavond. (Zie MOND.) Het breedste eind moet nog volgen, zei besje, toen zij den steel van de koekpan ontlast had. (Zie BRSJ.) Het is een panne- (of: teljoor) likker. (Zie LIKKER.) Het is heet van de pan. Het is maar een halve pan. Het sneeuwt potten en pannen. Het was zulk een haastig man, dat hij een' stront aat voor een' pannekoek. (Zie KOEK.) Het zijn geen spekpannekoeken. (Zie KOEK.) Hij bakt met twee pannen. [Men zegt dit van iemand, die een dubbele kostwinning heeft, of ook wel van denen, die de vriend van beide partijen zoekt te zijn, gelijk mede van de man, wiens vrouw van een' tweeling bevalt.] Hij gaat naar 't panneken. [Dat is: naar de gevangenis.] Hij had gaarne een stuk spek uit de pan. (Als er wat te delen valt, maakt hij wel dat hij zijn deel krijgt.) Er. Hij heeft er liggen pannekoeken. (Zie KOEK.) Hij is wit de paaier gerold, om op de kolen gebraden te worden. (Zie KOLEN.) Hij is zeer loos, dat hij wel twee tongen in drie pannen kan bakken, zodat er in iedere pan een tong is. (Zie LOOS.) Hij is zoo neergeslagen als een gerezen pannekoek. (Zie KOEK.) Hij krijgt een' veeg uit de pan. Hij mag niets dan kieken, randjes van pannekoeken. (Zie KOEK.) Hij raakte in de pan. Hij snorkt als een fruitende pan. Hij speelt pannetje vet. Hij springt op als een vlo en in de heete pan. Hij weet het oortje van het pannetje niet te vatten. (Zie OOR.) Hij wordt zoo driftig als boter in de pan, die op het vuur komt, (Zie VETER.) Hij zal aan de pan likken. Hij zag daar niet lang pannekoeken. (Zie Koek.) Houd de pan bij de steel. In Luilekkerland zijn de huizen met pannekoeken gedekt, en met worsten ingeregen. (Zie Huis.) Men zou hen doen geloven, dat wolken koperen pannen zijn. (Zie Koper.) Om het vet likt de kat de waadpan. (Zie Kat.) Op den huisman liggen pannekoeken. (Zie Huis.) Op zon heeft ieder zijn eigen pannetje noodig. Overal bedrog in, zei de Westfalese koopman, men maakt zelfs de panharingen en eieren ook al kleiner. (Zie Bedrog.) Pannekoeken besparen brood en vlees. (Zie Brood.) Prikken in de pan. Rijke lieden ziekte en arme lieden pannekoeken veremen (of: ruiken) tot verre. (Zie Koek.) Sla de eieren in de pan, dan komen er geen kwaak kuikens van. (Zie Ei.) Uit de pan in het vuur springen. Viel de hemel, dan bleef er geen aardse pot of pan heel. (Zie Aarde.) Wij blijven hier aan de pan hangen. Zij heeft het zoo druk, zei Flip, als de pan te Vastenavond. (Zie Flip.) Zij is eerst zijn bedpant geweest. (Zie Bed.) Zaan als olie in de pan. (Zie Olie.) Zoo potje, zoo pannetje. Zoo wat van het potje in het pannetje, maar de soep blijft dezelfde. Daar zijn meer pannen op de daken, dan donderbeitels in de lucht. (Zie Dak.) Dat is met zilveren pannen gedekt. [Men zegt dit van een gebouw, dat met hypotheek beznaamd is. Er zijn pannen op het dak. (Zie Dak.) Het regent dakpannen. (Zie Dak.) Laat ieder de sneeuw voor zijn eigen deur wegwerken. Winschooten bl. 90, 299. Tuinman I. bl 103, 134. Galeg bl. 37. Ererts bl. 313. Mulder bl. 635. Winschooten bl. 184. Tuinman 1. bl. 101, 104, II. bl. 38. Modderman bl. 84. 4 Campagne bij 100. Meijer bl. 47. 5 Grooters II. bij 149, 158. Dergh bij 36, 35. Set. man bij 8. 6 Tuinman Sl. bij 298. 336. Bogaert bl. 42. 10 Sol. Tror. bij 183. Pros. bij %M. Tuinman I. bij 161, 24. Modder- 7 Winschooten bij 184. Tuinman I. bij 108, 384, 8 Winschooten bij 184. 9 Winschooten bij 184. Tuinman I. bij 291, 333. 170 vegen, en zich niet stooten aan denlijke zijns nabuurs dakpan. (Zie BUURMAN.) De pan werd hem afgeschoten. 8 Hij heeft niet veel in de hersenpan. (Zie HER) In de pan hakken (of: fricasseren). 9 Van het hoofd (of: de hersenpan) tot op de (Zie HERSENS.) Zijne hersenpan staat nog open. (Zie HER) PanD. Als men ter herberg komt, ziet men, wat hangt; als men eruit gaat, moet er geld zijn. (Zie GELD.) De eerste zijn de beste panden: niet te veel de eerste trouw. 10 Een goed betaler weigert geen pand. (Zie BETER) Een pand op hand Grijpt stand. (Zie HAND) Een wambuis is een goed pand. 11 (Zie WAMB) Het is een slecht pand, dat zijnen meester kost (Zie MEESTER.) Het is met hem te razen en te panden gemaakt Hij brengt veel roos te pand. 13 Hij zal een pandje maken. dat is: een laatste poging aan te wenden 2 staande te houden. Fr, lombard op. Pand is ie dan hand. (Zie HAND.) Wie een goed vriend heeft, die heeft een pand. 14 PANDOER. Hij heeft een pandoer in. [Men zegt dit van den beschonken.] PANDORA. Dat is de doos van Pandora. (Zie DOos.) PANEEL. Een jong mensch is geen paneel-deur. (Zie mg en was op, voor dat de duivel zijn paneel geeft. (Zie DUIVEL.) Jeroen, je bent een aardig gastje, zei . schildert mijn paneel zeer aardig zo (Zie GAST.) PANTOFFEL. Het is daar pantoffel-parade. | Hij loopt op zijn tuffeltjes afkerken en aan (Zie KERK.) Hij heeft het op zijn toffeltjes gebracht. (Zie TOFFEL.) Hij kan het op zijn toffeltjes uittufen. Hij kust de pantoffel. Hij zit onder de pantoffel. (Zie PANT.) PANTSER. Dat geeft de beste kleur aan het pantser. (Zie KLEUR.) Veel malieven maken een pantser. (Zie MALIEU.) AP. Alle baat helpt, zei de bagijn, en zij roert pap met een naald. (Zie BAAT.) Als er geen kaas in de pot is, kookt het niet. (Zie MELK.) Boter in de pap, spijkers in den zak en hoera kooi kijken gaarne uit (ga komen ten slot uit). (Zie BOTER.) Gruterus IIl, bl. 167. Bartolus tert, VI. 8. Gheurtz bl. 9. Sel. Prov. bl. 12. Sartorius sec. 11. 11, VII.3. Manvis bl. 133. bt gij geen pap toe gegeten. "Men zegt dit, die voorgeeft, dit dat te zullen verrichten, waartoe men hem in staat acht." Een klontje boter te minder in zijn pap. (Zie LEPEL.) Geven (Zie LEPEL.) Een klontje boter te minder in zijn pap. (Zie BLOM.) "Zo, zei de boer, en hij at de pap van zijn pot. (Zie BORR.) Om de pap koelen, zei de otter, verzon de visch. (Zie ONschULDIG.) Verzouten. De zaak is 200 bedorven, dat er aan geen denken valt. De meest gepeperde tijd heeft, doet in peperdure zaken spreekt, afschoon peper thans voor geringe prijs is. De kan die de pap gestort heeft, kan niet alles weer terugkrijgen. "Het gaat wel, zei de man, en hij at de pap van zijn pot. (Zie KIND.) Als men u pap (of: den lepel) biedt, dan handelt en krijgt gij niet. (Zie LEPEL.) Een papkind. (Zie KIND.) Zo krachtig (of: hartelijk) als bloempap. (Zie BLOM.) Komt juist aan als schaapherders pap. (Zie DER.) Pap met vuurstenen. [Om de hardheid vergelijkt de soldaat zijn brood met vuurstenen. Anderen denken aan roggebrood, in de pap gebrokt.] Eet, of hij de pap gestort had. Kookt tweederlei pap in één pot. [Men past dit op een’ dubbelzinnig’ man toe.] Boet wel een’ langen lepel hebben, die met de hele pap zal kunnen eten. (Zie DRORS.) Redeneert als een bosje pap. (Zie BOS.) Verdient het zout in de pap niet? en 200 effecten als bloempot. (Zie BLOEM.) Staat altijd bij moeders papot. (Zie MOEDER.) and de pap in den mond geven. (Zie MOND.) ind een papje boteren (of: koken). (Zie BOTER.) Geweldschantje, zei de vent, en hij at ook pap. Sla u wat boter in de pap steken. (Zie BOTER.) Welen gedijt zich, en pap gedijt zich ook. Mijn een papje, als ik dood ben. (Zie DOOD.) Aan een papje, blazen. Laat daar geen' whookkebest aan azen. Ans bi. 64°, Sartorius pr. X. 92. urias 15. Harrebomde TY 143. .übloes bi. 16. Cats bi. 435. Tuinman bi. MIWI,178. Modderman bi. 137. Heuss LI. 28. Modderman bi. 131. Om aan peper te komen; van daar, dat: Sartorius tert. IV. 3, VIII. 91, X. 87. Wijn-schooten bi. 182, 330. v. Alkemade bl. 89. Tuinman I.b1. 38, 11. bl. 156. Sept. 14. Martinet 3. Koning bl. 9. v. Eljk 11. bl. 73. Cats bl. 661. Sel. Prov. bi. 89. Willems III. 85. PAPIER. Men moet de pap eten, zoo als ze gekookt is, al is ze niet gaar en aangebrand. Men moet zíne pap nog eerst kaauwen. Och ja, zij doet een klontje boter in de pap, en barrevoets naar bed. (Zie BED.) Wiens pap niet heet is, die behoefte ze niet te koelen. Zij moet maar een' warme pleister van honderd en twintig pond op haar' buik leggen. (Zie BUIK.) Zij zijn niet tevreden, voor zijaan de waterpap zijn. Men zegt dit van een trouwlustig paar. Zoo gij uw papje blazen konnt, Gebruik dan nooit een vreemde mond. (Zie MOND.) PAPEGAAI. Als de hemel van koper is, gaat de pan knars, knars, knars, zei de papegaai. (Zie HEMEL.) Dat is de papegaai afgeschoten. Dat is eeuw mooi gezien, zei de papegaai, en hij zag een klein-kindergatje. (Zie AANGEZICHT.) Dat is een mooie papegaai, zei de boer, en hij zag een vleermuis op de kruk. (Zie ROER.) De papegaai laat nimmer een’ poot los, of hij maakt eerst den bek vast. (Zie BEK.) De papegaai ramt zelden: stroot pap! (Zie PAU.) Een jonge papegaai kan leeren praten. Hij gelikt een' papegaai: al, wat hij hoort, praat hij na, Hij had de papegaai misgeschoten. Hij klapte als een ekster (of: papegaai). (Zie EKSTER.) Hij verstaat zijn’ eigen’ graafboog niet meer, den de papegaai zijn klappen doet. (Zie BOOG.) Men kan den papegaai niet schieten met een' rattenval. Men vangt geen’ papegaai in een vinkeniet. (Zie NET.) Suiker is den papegaai. Het papier is elk dienaar. (Zie DIENAAR.) Het papier is geduldig. (Zie DIENAAR.) Het papier is iedereen gelijk. (Zie IEDEREEN.) Hij danst op een papieren zandje. (Zie ZAND.) Hij doet, wat Marot weleer deed met vuil papier. (Zie MAROT.) Hij gaat met een papieren harnas. (Zie HARNAS.) TUINMAN. Mooi, 1398, van Eyk, 21, blz. 73. Modderman, blz. 10%. 12 Cats, blz. 538. 13 Folie, blz. 11, 41. 14 Witsen, 400. 13 de Brune, blz. 133, Modderman, blz. 9. PAPIER. Geen parel 4 Gruterus III, blz. 189, Meijer, blz. 85. 5 Sartorius, tert. III, blz. 100. Hij heeft hem wit papier gezonden. (Zie VERZENDING.) Ik ben wit papier. Ik scheur mijn papieren. Pen en papier valt dikwijks dier. Wat denk je van die orvietan, vroeg dokter Flak- bal, en hij vertoonde zijn patient een papiertje met stront. (Zie DOKTER.) Wie lust een stukje Amsterdamsche koek? vroeg Gerrit, en hij presenteerde een blokje, in een papier gewikkeld. (Zie AMSTERDAM.) Paragraaf. Het zal zich wel eens presenteren, zei dokter Paping. (Zie DOKTER.) PARADE. Grote parade en klein garnizoen. (Zie GARNIZOEN.) Het is daar pantoffel-parade. (Zie PANTOFFEL.) PARADIJS. Al waren ook alle duivels, welke Milton, in zijn Verloren Paradijs, zoo mild laat optreden, bij- een, nog zouden ze zulk een geraas niet kunnen maken. (Zie DUIVEL.) Hij slaapt als Adam in het paradijs. (Zie ADAM.) Wil ik in 't paradijs blijven, dan moet ik geen Eva binnen laten. (Zie EVA.) PARADIJISVOGEL. Hij leeft op zijn paradijs-vogels. [Men zegt dit van den gierigaard, als hij tegen wil en dank een' vriend moest onthalen, en er zijn eigen maag later voor laat boeten.] Hij zal wel gedwongen worden, zijn middagmaal met den paradijs-vogel te houden. (Zie MAALTISD.) PARAPLU. Als gij niet onder de paraplu zult lopen, kan ik u niet droog binnen brengen. Hij draagt haar de parapluut na. Bij deze of gene vrouw speelt hij den onderlingen dienaar, om haar gunst te verwerven. PARDON. Die pardon vraagt, erkent schuld. Dat wil zeggen: men kan een bepaalde zaak niet toestemmen, zonder zichzelf gevangen te geven. Zonder aan een afleiding van deze gebeurtenis te denken, herinnert dit spreekwoord aan de moedige handelwijze van MARIA VAN UTRECHT tegenover prins MAURITS. Toen de treurige weduwe van VAN OLDENBARNEVELD pardon kwam vragen voor haar wel misdadigen, maar misleiden en ongelukkige zoon GROENEVELD, en prins MAURITS haar de wedervraag deed, waarom zij ook voor haar man geen pardon gevraagd had, zei zij ten antwoord: „Mijn man was onschuldig, maar mijn zoon is schuldig." PARCEL. Dat is de wereld: De een gaat beschimpd, de ander beperkt. Dat is een parel aan zijn kroon. Eene parel toont zich schooner in het goud, dan wanneer zij op den mesthoop ligt. Het is een parel van een vrouw. Het is wat duister; wie zou na een parel vissen? Hij staat daar niet, om parelen te snoeren. Hij zit als een pareltje in het goud. Werp geen parelen voor de zwijnen: zij zullen onder den draf inlijven. PARIS. Dezelfde maan, die ik te Parijs gezien heb, Duitscher, zie ik hier in ons land ook. DUITSCHER. Geen nieuws, dan dat de Fransen in Parijs: (Zie FRANSCHMAN.) Het wapen van Parijs: Vroeg groot, maar wijs. (Zie GROOTE.) Ik geloof, dat haar maagdendom al lang binnen in den lomberd staat. (Zie VROOMBARD.) Rome en Parijs niet te gelijk. Zendt men een ezel naar Parijs, Men kreeg weder, even wijs. (Zie EZEL.) PARKET. Iemand in het parket brengen. PARMEZAAN. Is dat parmezaan, zei de boer, dan moet ik eens aan. (Zie BOER.) PARNASSUS. Hij heeft den top van den Parnassus bestegen. [Dat wil zeggen: het is een man, die is voor zijn vak. De Parnassus is om Griekse bergen, aan de Muzen gewijd.] PAROCHIE. Daar is eene hele parochie. [Men gebruikt deze spreekwijze van des die groot van gestalte is.) Iedere pap bidt elke dag voor zijn parochie. (Zie DIER.) Dat zijn verbruikte parten, dat je niet eten] zei de mof tegen zijn vader, en hij liep opstomp (Zie MOF.) De duivel kijkt noch mikst, maar hij speelt parten. (Zie DUIVEL.) De parten, die de kinderen in de luren hebben, die er niet uitgewonden. (Zie KIND.) Hij begint zijn oude parten te laten. 9 Hij heeft parten in zijn gat. (Zie GATEN.) Hij is hem een part schuldig. 10 Hij speelt de parten. 11 Iemand een part (of: poets) spelen. 12 Mijnne memorie speelt mij parten. (Zie MEMORIA.) Als het stront regent, krijg je ook je part. Hij heeft er part noch deel aan. (Zie DEEL.) PARTIJ. Dat is een mooie partij voor hem. BOEREN: [Het is een meisje, dat hem zova lijken. De man een vriend; maar daarom de zaak partij. (Zie MAN.) Die maar één partij hoort, kan geen recht spelen (of: Hoor ook de andere partij). Geen rechter kan partijen ooit tot een verdrag dringen. Een vriend die de hoogte (af: Hij is behoorlijk op de rechte, ook wel: Hij is op de hoogte van partij). Aan de rechter die pleidert zonder wederpartij ( Het is goed, alleen te pleiten). Is van alles partij trekken. Schuilt met zulk volk, ze zouden mijne vracht verdienen, zei schipper Louwe, en hij had eene zijn varkens scheep. (Zie LOURENS.) PARTIJ. goed partij Vervangt het zoet het zuur. Een gelukkig met een kwaad partij. MENSCH. partij kaatst wel in 't spel. (Zie Bijlage.) Eene kunst, partij te maken. (Zie KUNST.) Maar geen partij. AS. is hem afgesneden. Een kwaad pas breekt het tijger glas. (Zie Tijger.) Test een kwaad pas gedaan. Met dubbele pas. Is: A een dubbelzinnige rol. Het spreek is toepasselijk op den zeekappen, die vrijbrieven neemt van beide oorlog erende partijen, en zich van de een of andere dienst, naardat zijn belang het medebrengt. In dezelfde zin zegt men: Voet draagt water in de een- en vuur in de andere hand. Geef mij nu geen pas. Woordje op zijn pas Is als geld in de tasch. PASCHEN. Taschen en Pinksteren op één dag komen. BRUIN. se dag komt op een zondag, is elk een kind zijn eigen vader. (Zie un) op een goede vrijdag komt. Palmzondag is, zal ’t haast Paschen zijn. PALMZONDAG. PM komt Paschen in Maart of April. (Zie APRIL.) Schuldig tegen Paschen, en de vasten zal u at zn. 9 bet ambacht verstaat, krijgt het werk, zei Jan mijder, en bij kreeg in de paaschweken een kousen te verzolen (of: een oude broek te pen). (Zie AMBACHT.) groene Kersmis maakt een witte Paschen. (KERSMIS) Ei geen ei; twee-eit een ei; drie-eit drie schei. (Zie Ei.) at witte Kersmis maakt een groene Paschen. (KERSMIS) Men wordt op paaschavond. (Zie OND.) Zo is een zot (of: Een aap is een aap), al ware N paaschdag. (de Aap.) LE. Oampen bij 100. Gruterus II. bij. ink Brwe bij 3. Mergk bij 28. Tulnman II. bij 333. us. 8 v. Duyse bij 218. anberge Vrijen bij 52. & bij 456. LU.28, 15. DI. 300 IL. 200. uw BL 70,8. D. 146. JUIJID. v Eijk 1. v. Iemmep bij 27. Harrebomee Kind 7 Adag. quadam bij 100. 9 Sei. Prov. bij 180. Tuinman I. bij 49. v. Duyse 10 Tuinman I. bij 188. v. Duyse bij 318. 11 Prov. seriosa bij 3. Camper bij 53. Gheuriz bij. ol. Gruterus II. bij 156. Mergk bij 13. Tuinman bij 25. Martinet bij 8, Braakenburg V. bij 1. Ko- PASTEI. Het is Paschen en Pinkster. [Het is gelukkig, voordeelig.] Het is zoo mooi als paaschpronk. [Afkomstig van de gewoonte, om zich Paschen in nieuwe kleederen te steken, wordt al, nat boven andere zaken uitsteekt, met paaschpronk vergeleken.] Hij heeft al veel paascheieren gegeten. (Zie EI.) Hij is op zijn Pasch-best. (Zie GOEDE.) Hij laat Paschen en Pinksteren zien. 10 Hij maakt zulk een haast als een kleermaker op paschavond. (Zie AVOND.) Hoe is Paschen zoo in ’t land? (Zie LAND.) Ik hoop, dat de eerste paaschdag op een’ maandag zal komen, zei Michiel, dan hebben wij drie heilige dagen. (Zie DAG.) Men moet geen paascheieren op goeden vrijdag eten. (Zie EI.) Men moet Vastenavond met zijn vrouw, en Paschen met zijn pastoor houden. Men roept zoo lang Paschen, tot het eens komt. 11 Na de vasten komt Paschen. 12 Paascheieren op het is eten. (Zie ER.) Tussen Paschen en Pinksteren (of: Ten ontijd) vrijen de onzaligen. (Zie ONTIJD. Van Aken tot Paschen. (Zie AKEN. Vijgen na Paschen zijn paddestoelen in den Mei. (Zie MEI. Waarheid blijft altijd waarheid, al was het op een dag. (Zie DAG.) Wat is Paschen ASPOORT. Eene lege beurs is het veiligste paspoort. (Zie BEURS) Het zal in je paspoort vermeld worden. Hij krijgt zijn paspoort. 13 Hij neemt zijn paspoort onder zijn voeten (of: schoenen). 14 Zijn paspoort is geschreven (of: onderteekend). 15 PASSEER. Het is met een' passer afgemeten. 16 Pasier. Als de vos (of: de duivel) de passie preekt: boeren! pas op je ganzen. (Zie BOER.) Men zou de passie uit zijn aangezicht lezen. (Zie AANGEZICH.) Bij gebrek van brood eet men korstjes van pasteien (of: Korstjes van pasteien is goed brood). (Zie BROOD.) Daar ligt een pasteitje. Dat is een slechte pasteitje. De hartpasteitje staat in het midden. (Zie HART.) Die zijn brood (of: zijne pasteien) in den oven heeft, geef die van uwen koek. (Zie BROOD.) Een gedwongen eed (of: Beloften) en heete pasteitjes zijn lastig te breken. (Zie BELOFTE.) Het preutelpasteitje komt met het zure sausje op de tafel. (Zie TAFEL.) ( bron bl. 31. v. EIjk II. 6). v. Duuts bi. 319. 12 Prov. serios bl. 4. 13 Sartorlus bl. 166. Tuinman I. bl. 508, 14 Tuinman I. bl. 46, 11. bl. 203. Sept. 11. Gales bl, 17. v. Zutphen I. 38. 15 Tuinman II. bl. 302. v. Waesberge Win bl. 18. 16 Winschooten bl. 188. 17 Tuinman II. bl. 31. 18 Tuinman II. bl. 81, PASTEI. In een houten pasteitje. (Zie HOUT. Zulke bruiloft, zulke pasteien. (Zie BRUILONDT.) PASTOOR. Alles met maten, zei de pastoor, en hij dronk den jenever uit een kannetje. (Zie JENEVER.) Als pastoor en koster kijven, Kunnen de geheimen in de kerk niet blijven. (Zie GEHEIM.) Bij mijne geestelijkheid, zei de pastoor, ik was Tiever een levendige kapitein in een komedie dan een doode vizier. (Zie GEESTELIJKHEID.) Dat is voor u allen, zei de pastoor. Men zegt dit wit wijl, wanneer men voor zichzelf alleen behoudt, doelende op het misoffer.) De meester en de pastoor zijn de roepvogels in het dorp. (Zie DORP. De pastoor is het met Rousseau eens: de mens is niet geschapen, om te denken. (Zie MENSCH.) Hij wacht er naar als de pastoor naar zijn offerpenningen. (Zie OFFER.) Meen jij, dat onze Lieve Heer zijn genade te grabbel gooit, zei de pastoor. (Zie GENADE.) Men moet Vastenavond met zijn vrouw, en Paschen met zijn pastoor houden. (Zie PASCHEN.) Onder mijn schapen zijn kooldieven, zei de pastoor van Mook. (Zie DIJF.) Pastoor en koster zijn het zelden samen eens. (Zie KOSTER.) PATER. Allevielen oremus, zei de pater, (Zie OREMUS.) Alle dingen zal blijven, als ’t was: ’t Bagijntje moet spinnen vlas, En de pater drinken uit het grote as. (Zie BAGIJN.) Allemensen, zeiden ze, en zij zoenden de pater. (Zie BAGIJN.) Dat is een abt. Een bagijnen-abt, Een visschers kater En molenaars haan: Als deze drie van honger sterven, dan zal de wereld vergaan. (Zie BAGIJN.) Een pater prijst zijn convent. (Zie CONVENT.) Het is pater goed leven: hij barst uit zijn vel. (Zie LEVEN.) Het is uit peters vaasje getapt. Hij kent die zaken zoo goed als een pater zijn brevier. (Zie BREVIER.) Hij slacht pater Flip, en volgt den grooten hoop. (Zie FLIP.) Hij spreekt bijna, of hij een pater was. Oremus, zei de bagijn, en zij vatte de pater bij zijn neus. (Zie BAGIJN.) Voor pater en moeder; maar niet voor ’t hele convent. (Zie CONVENT.) PATERNOSTER. Als men een wolf aan het paternoster, hij roept toch altijd: ble. Het is hem zoo eigen en bekend als het paternoster. Terwijl men een paternoster leest. Voerman ontbijt, dronkaard paternoster. (Zie DRONKAARD.) Voor iemand een paternostertje lezen. 