title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Waar bedacht met welke kunstgreep, van de zwakheid en onbezontheid van Wilhelm misbruik makende, de Engelsen zich aanvankelijk in het bezit van sommige van deze Koloniën hadden gesteld, moest niet veeleer gelooven, dat hetgeen zij met list en voor de leus in de war hadden genomen, uiterst moeilijk bij Tractaat weer uit hun handen zou te bekomen zijn? Dat althans de afstand van deze of gene eilanden, van het voor de Beheerschers van Hindostan onontbeerlijke Ceylon, onder de eerste bedingen zou behooren? „In den loop van dit jaar, zegt de jongste Lofredenaar van Parijs, brachten wij onze wapenen in Azië en Afrika over. — De verovering van Holland door de Fransen, noopte de Engelsen zich van de oude Kolonie van die Republiek meester te maken. Ceylon, de Molukken en eenige andere eilanden gaven zich zonder slag of stoot over. Wij zonden een kleine vloot naar de Kaap de Goede Hoop; de schepen stonden onder het bevel van Sir GEORGE ELPHINSTONE; de troepen onder dat van Sir ARCHIBALD Clarke. Men kon niet meer dan 1600 man van alle wapenen ontschepen; de Hollandsche krijgsmacht was veel talrijker, maar bestond meest uit gewapende burgers en uit Hottentotten. Men had wel dra bij die ongeordenden tegenstand de zege behaald, en maakte die gewichtige Volkplanting ons eigendom. Wat de Vredes-onderhandelingen aangaat, op welke daarstricks als destijds hangend werd gezinspeeld, maar die van tijd tot tijd, hetzij bedrieglijk of in ’t openbaar tusschen Engeland en de Franse Republiek hervat en weer afgebroken, eerst vijf jaren daarna te Amiens haar beslag zou krijgen. 3) „Een dergelijke belangrijke kolonie werd onze eigendom,” schrijft Lord Grenville, William Pitt en zijn tijd, (vlg. van Grenville.) T. 11. 330. Den krijgen, het was de een en andermaal mislukte poging van den grooten Britschen Staatsman, om met behulp van den vroeger steeds gelukkig - behendigen HARRIS, thans Lord Malmsbury, den door Burke zoo vinnig gelanceerde Vrede met de Fransche Koningsmoorders te bewerken. Die Negotiatie zouden spoedig uitwijzen, of de dusgenaamde „grande Nation” Engeland kon noodzaken, den buiten op Nederland veroverd of verraderlijk verkregen, tot laten varen !), en tot zulken prijs den in veler oog toch reeds zoo vernederenden Vrede te koopen; — of niet integendeel op het vernemen van zoodanige vorderingen van de Franse Regering te onzen behoeve, de reeds tot zekere hoogte, naar zich liet aanzien, gebrachte onderhandeling eensklaps zou afspringen. Wat was natuurlijker, dan dat de oude wrok in de jongstverloopen jaren over en weder zoo fel ontstoken en door toenemende verbittering gevoed en aangekweekt, de minste vonk nogmaals deed ontvlammen? Sedert de Alliantie met de Bataafsche Republiek had men uit Parijs niets nagelaten, om zich van den nieuwen Bondgenoot, tegen Engeland in alle opzichten te bedienen. Naar luide zijner Instructie, moest de Minister niet ophouden te betoegen, wat voor den diep gewortelden nationalen nal jaar wel geheel overbodig kon heeten, dat Holland enkel door zijn Zeemacht, in het Europese Statenstelsel een voorname plaats kon hernemen; dat het tegen den invloed 2) Carrières, L'Europe pendant la Révolution française. T. IV, 18. „La difficile..." Immediatement amend la rupture des... Culte, ou Peseuse diplomatique qui... Concrènes de Zalle, avait dit insuffisance des pouvoirs de Lord M... MESBURY, pour consentir & la cession de quelque les conquetes faites par la Grande-Bretagne sur la Hollande et l’Espagne, les alliés de la République.” (2. ook T. III, 279). 227 En de kuiperijen der Engelsch-Stadhoudersgezinden zich alleen daardoor behoeden kon, wanneer het al zijn aandacht en uitgaven aan het Zeewezen besteedde, hetgeen te gemakkelijker zou vallen nu de tegenwoordigheid van een Fransch leger het onderhoud van een aanzienlijke landmacht nutteloos maakte !). Daarom moet hij, zeiden MERLIN van Doway, JEAN DE BRY en hunne Ambtgenoten, krachtig tot het samenstellen van een Hollandsche Marine opwekken, die Frankrijk van de grootste dienst kan zijn. Zien de Zee-mogendheden ten laatste haar welbegrepen belang in, zoo kan de Hollandsche vloot met die van Zweden en Denemarken verenigd, aan de ene zijde de Russische eskaders, aan de andere de Engelse schepen in bedwang houden, en beide in de Noordsche zee de loef afsteken; zij zullen dan tevens zoowel hun eigen handel als den onzen beschermen, en ons den vrijen toevoer van koorn, hennep, teer, masthout enz. verzekeren. Tegelijk zullen zij aldus aan de Fransche Marine, van haar hoofddoel minder afgeleid, de middelen tot een spoedige wedergeboorte verschaffen, vooral wanneer zij met die van Spanje verbonden, in den Oceaan en in de Middellandsche Zee, aan Engeland een machtige tegenwerking bieden en die vijand afwenden kan. De kort na de Tractaten met Pruissen en Nederland gesloten Vrede met het Hof van Madrid, aan de Bataafsche... Bijlage VII, bl. 35. Zie ook in het Dagverhandelingen der Nationale Vergadering VII, bl. 718 volgg. 14 November 1797 herinnerd "het onafscheidbaar verband tussen onze politieke existentie en onze invloed als een respectabele Zeemogendheid op de belangen van verscheidene Volken van Europa." — (Rapport van P. I. VAN DR KASTEEL © 8.). 2) MEER en BLAUW aan kwarts, 14 Juli 1795. „De Fransche kosten schijnen door de Engelschen zeer bekommerd te worden, en de waarde der levensmiddelen neemt eer toe dan af; zodat men op die dag dikwijfel daaromtrent een ongehoorde rijzing of daling ziet plaats hebben, — het effect van agiotage.” Republiek gemeen verklaard, zou den schranderesten en ongelofelijk-werkzamen Diplomaat van onze Revolutie, eerlang de gelegenheid openen, om de talenten die hij tot hiertoe in geheime niet-officiele bedrijvigheid, ten nutte des Vaderlands poogde te doen strekken, op een glansrijk tooneel onverholen te ontwikkelen. JOHAN VALCKENAER, Minister, sedert Extraordinair Ambassadeur in Spanje en door gloeiende haat tegen Groot-Britannie aangevuurd, leeft zoo niet met een ongekrenkte nagedachtenis, ten minste met den lof voort van zijn verwonderlijke theoretisch-praktische bekwaamheid. Het was geen ijdele klank, toen de nieuw-benoemde Minister in de zitting van 27 Mei 1796 aan de Nationale Vergadering de plegtige gelofte deed, dat hij „alle zijn vermogens zou aanwenden, om de belangen van ’s Lands ingezetenen en de eer, roem en waardigheid van den Staat, aan het Hof van Spanje te handhaven, — dat Hof, zeide hij, beroemd wegens de getrouwheid aan zijn verbondenissen, waarvan het ons een zoo onwraakbaar bewijs gegeven heeft, toen het in den jaar 1787 ons heeft gepoogd bij te springen, terwijl het Kabinet van Versailles ons aan de woede van een vreemde krijgsmacht ten prooi liet." Alleen juist was de aanmerking van den Voorzitter SCHIMMELPENNINCK, die zelf toen nog weinig zijn eigen diplomatieke werkkring kon voorzien, dat die nieuwe loopbaan voor VALCKENAER'S „genie” uitnemend geschikt was. Moest het Frankrijk's streven zijn, langs de kusten van den Oceaan, van Amsterdam af tot Cadix, en in de Middellandse Zee, van Malaga tot Genua Albion te bestrijden of het hoofd te bieden 3), VALCKENAER was een dergenen, die zich door zijn vindingrijke ijver en met zijn doortastende voortvarendheid in de rij der Staatslieden tot dat einde werkzaam, het meest zou onderscheiden 1). Maar met niet minder zorg behartigde hij de andere hem aanbevolen taak, die hij zelf aldus beschreef: „Ben post, zeide hij, gewichtig niet alleen uithoofde van onze staatkundige betrekkingen, maar inzonderheid van de grote en dierbare belangen des Koophandels en Zeevaart van deze Republiek, de vruchtbare bron van haar welvaart en hoofdzenuw van haar kracht en vermogen; belangen, welke des te tederer geworden zijn, naarmate de aanwakkerende nijverheid van de andere Europese Volken en hunne steeds toenemende kennis — aan onze kooplieden kundige, volijverige en werkzame medeleden gegeven hebben 2). Wat het staatkundig gedeelte van VALKENAER'S zending betreft, zeker werd hij hierin door het voorgaan der Fransen aanmerkelijk ondersteund. Van alle diplomatieke overwinningen door het Directoire behaald, was wel deze de treffendste en minst in het gevoel der hooghartige Spanjaarden te rechtvaardigen, dat KAREL IV, die als Bourbon, gedurende het rechtsgeding van LOUDEWISK XVII, tot behoud van het leven van zijn ongelukkige bloedverwant, geen officiële of onderhandsche pogingen had ontzien en geen opofferingen van geld gespaard, niet enkel den Vrede. 1) Zie de Acte van toetreding der Bataafsche Republiek (Aranjuez, 29 Juni 1797) tot het Verdrag van of- en defensie Alliantie van 28 Ang. 1796 (2° Fructidor 4° jaar) te St. Ubonne tussen den Koning van Spanje en de Fransche Republiek tegen Groot-Britannie gesloten. Dagverhaal der Nat. Vergader. VII. 876-880. 2) Dagverh. der Nat. Vergader. I. 609. 3) Nog in de depèche van Aranjuez van 28 Jan. 1797, aan de Commissie van Buitenlandse Zaken te ’s-Gravenhage, schreef VALCKENAER: „Het is zeker, dat het Hof alhier nog steeds aan de dochter van LOUIS XV een mannelijke onderstand van 4500 piasters betaalt, en aan de Hertog d’Aure die hier als Agent of Ambassadeur van de Graaf van Provence resideert, 80 of 40,000 realen tot zijn jaarlijkse onderhoud.” 230 met de Franse Republiek had gesloten, maar zich daarna door zijn onwaardige gunsteling, zelfs had laten overreden, in de hoofdzaak met de Jacobijnen, moordenaren van dien bloedverwant en zijn gezin, de bedingen van het Pacte de famille, in 1761 tussen de Franse en de Spaanse Bourbonen aangegaan, in een bijna even nauwe en innige Alliantie te vernieuwen! Te Basel in die grote markt van de Europese Diplomatie, was de goede verstandhouding aan de beide zijden der Pyrenese een hersteld op den 22 Juli 1795, en de Bataafse Republiek werd ingevolgens de bepalingen van het Haagse Verdrag, uitdrukkelijk daarin begrepen; maar welke een sprong in een jaar tijds, tot zulk een verbroedering, als die van de meest uitgebreide of- en defensieve Alliantie tegen en buiten Europa. De onpartijdigheid vordert een oogenblik bij de redenen stil te staan, die tot verdediging van dit verrassend gedrag, in latere dagen door copoy zelf zijn bijgebracht, en wel allereerst ter wederlegging van de bestrijvers van den Vrede met Frankrijk. „Ik kom, zo luiden de Gedenkschriften van den beruchten Vredevorst, op het Tractaat van Basel terug. Wat wilde men dan dat Spanje gedaan had? De Coalitie was ontbonden; de Koning van Pruisen had er zich aan onttrokken; een groot getal Vorsten van het Duitse Rijk hadden die Politiek beaamd en even als hij, het stelsel van Neutraliteit omhelsd. De overige helden tot hetzelfde over: alle haken naar den Vrede, en de Rijksdag drong in een met eenparigheid van stemmen uitgebracht besluit, bij Oostenrijk op het onderhandelen met de Republiek. de verdediging van Apor in de Hoofd van de Prins de de Paz, C. XXVII T. 1. 100). 231 bleek aan. De afval van de Koning van Pruisen was onmiddellijk door die van de Landgraaf van Hessen-Kassel, van Hessen-Darmstadt, van Baden-Durlach, van de Hertog van Würtemberg, van de Vorsten van Ansbach-Bayreuth, en andere van Frankenland en Zwaben, zelfs door die van de Koning van Zweden, als Hertog van Pommern, van de Koning van Denemarken als Hertog van Holstein, ja wat meer zegt, van de Koning van Engeland, als Keurvorst van Hannover gevolgd. Maar alle deze redenen om den oorlog te eindigen daargelaten, en voor een ogenblik uit sommige opzigten de wenschelijkheid van dien door te zetten aannemende, moet ik toch in overweging geven: als Holland, nog onlangs vijand, nu Bondgenoot van Frankrijk werd, als Pruisen en de meeste Vorsten van het Rijk de Coalitie verlieten, als men niet wist of gissen kon wat Oostenrijk voorhad te doen, moest Spanje dan alleen blijven staan tegenover het allerzijn zegevierende Frankrijk? mocht het de gunstige kans laten glippen, kon het uitsluitend de last van dien oorlog dragen en zich blootstellen aan de noodzakelijkheid later wellicht een in waarheid schandelijke Vrede te tekenen? Tot welk einde zouden al die opofferingen strekken? Was het dan nog te doen om Frankrijk te dwingen een anderen regeringsvorm te kiezen? Immensely neen. Pruisen, Zweden, Denemarken, Toscane, Zwitserland, Genua, Venetië, de Ottomanische Porte hadden de Republiek erkend; zelfs Oostenrijk en het gehele Keizerrijk waren bereid haar te erkennen, zodat zij slechts er in bewilligde haar veroveringen te laten varen. Dit is zoo waar, dat bij alle volgende gebeurtenissen, wel van delangen, maar nooit meer van beginselen of van vorm van Regering gesproken werd. Welk kon dan het belang van Spanje zijn den oorlog door te zetten? Moest men misschien vechten om Frankrijk te noodzaken de verliezen van Oostenrijk en van het Duitsche Rijk te vergoeden? En wie verbond zich dan, om ons schaakloos te stellen voor onze verliezen, die onberekenbaar konden zijn? Terwijl Rusland, dat met ukases en bedreigingen uit de verte den oorlog voerde, en Oostenrijk en Pruisen, die daartoe slechts een deel hunner strijdkrachten, nimmer het geheel bezigden, Polen onderling verdeelden, streed Spanje alleen en de enige uit de verbonden Mogendheden zonder vergoeding, zonder bijzondere of persoonlijke heerszucht. Wie had zich aangeboden ons te helpen? Wie had zich onzer herinnerd? Ieder zal men zeggen, had ten zover genoeg te doen. Maar waarom dan zou Spanje halsstarrig in die gevaarlijke worsteling hebben volhard, die een geheel andere uitkomst had dan men gehoopt had te zullen verkrijgen? Want wel verre van de Republiek te verzwakken, bevestigde de oorlog haar veeleer en onmiskenbaar. Het ontbrak derhalve het Kabinet van Madrid niet aan gronden om het algemeen voorbeeld van de Mogendheden van het Vasteland te volgen, zich in het onveranderlijke — Histoire accomplie noemt men het heden — te schikken, en op redelijke voorwaarden den Vrede met het Fransch Bevind hoe gehaat en veracht dan ook, te maken. Maar welke overwegende redenen konden er bestaan zich kort daarop, door de tongevers te Parijs in een nieuwen, veel geestdunder, onafzienbare krijg te laten medeslepen en wel tegen den Bondgenoot, dien men pas in den steek had gelaten, tegen het op de Spaansche Koloniën aanvallend Engeland? Kon het 1) Memoires du Prince de la Paix, Don Manuel, Connaheur, Duc de D’Aleuid, etc. traduits d’après le manuscrit espagnol, par M. G. D'ESMENARD (Bruxelles 1836) T. I. 414-416. 3) Toch werd door sopor juist als drijvende tot de Alliantie met de Franse en de Batavische Republiek, in *t bijzonder de zucht tot beveiliging der Spaanse Volkplantingen en van den kolonisten handel door de Marine dier Bondgenoten, bijgebracht. — Mem. du Prince de la Paix. T. I. 330 suiv. 85, 72. met de waardigheid der Kroon, met den nationalen zin streken aan de zijde der Franschen, een ondergeschikte, de tweede rol te spelen? Betaamde dit het op 'den rang steeds zoo najerveere Hof van Castilië? Indien de handelingen der Britten in den loop van den gemeenschappelijken coalitie-oorlog te Toulon en elders, stof tot misnoegen gegeven hadden, was het geraden door die plotselinge wending der buitenlandsche Politiek, door dit uiterste den wrok der beide Naties ten toppunt te voeren en met verbeurte van eer, van een mooie vloot en van rijke volkplantingen, van een nog onlangs uitgebreiden handel, aan den leiband van Frankrijk, de schatten van Peru en Mexico te verspillen? Dat bij het sluiten van het Alliantie-Tractaat van 28 Augustus 1796 aan den kant van Spanje, meer drift en verbittering tegen Engeland, en de sluwe diplomatieke inblazingen van Fransche en Bataafsche Ministers, dan wel koele berekening van het belang des Rijks hadden gewogen, VALCKENAER'S despatches uit diezelfde dagen kunnen het bevestigen. „Gisteren, zoo meldt hij den 5 September daar-anvolgende aan onzen volijverige Consul LoBk te Cadix, 1) Manifest van KAREL IV tegen Groot-Britannie, 7 Oktober 1796: „L’an des principaux motifs qui m’obligèrent à faire la paix avec la République française, ainsi que son gouvernement avait pris une forme régulière et solide, fut la conduite de l’Angleterre envers nous durant toute la guerre passée, et la juste indifférence que devait nous inspirer pour l’avenir l’expérience acquise de sa mauvaise foi — par la manière dont l’amiral Howe fit traiter mijn eskadron te Toulon, waar hij ne songe dat hij kon verwoesten wat hij niet kon emporter.” Verg. de Mémoires du Prince de la Paix T. I. 264, en T. II. 866 suiv. (Papiers justificatifs). 2) Onder anderen, wordt het in bezit nemen der Hollandsche kolonie DeMerary in het Manifest van KAREL VII aan Engeland verweten. „L’Angleterre a revolte son arriver-pensee — par la conquête, sur le continent de l’Amérique méridionale, de la colonie et rade de Domerary (Dagverh. der Nat. Perg IV. 726) appartenant aux Hollandais, situation avantageuse qui offre à l’Angleterre un accès vers les autres points importants. 234 De Engelsche Ambassadeur is nog ten Hove verschenen; zijn vrede ademende voorslagen waren niet geaccepteerd. Ik denk dat hij zullen paspoorten heden ontvangen zal om te vertrekken, zoowel als de Consul-Generaal merry. Ik kan u nog zeggen, dus gaat hij voort, dat de Portugezen kiezen of deelen moeten; oorlog tegen Spanje en Frankrijk, of partij kiezen tegen Engeland en alle de Engelsen uitsluiten uit hunnen havenen. Zoo zij willen volhouden, zal het mij niet verwonderen, dat zij zeer ernstig er toe gedwongen worden.” Men had het gerucht verspreid, dat een konvooi van 21 zeilen uit Engeland in Cagliari binnengeloopen, en dus, zoo dacht men, in de fuik gevallen waren, doch dit bleek onwaar te zijn. Eene week later, den 13de September, bericht hij nader, dat men in weerwil van al hetgeen verhaald werd, bepaald op den oorlog met Engeland staat kon maken; „ik ben overtuigd, zegt hij, dat zoodra het Alliantie-Tractaat over en weder is geratificeerd, de oorlogsverklaring van de zijde van Spanje onverwijld zal volgen. Wat Portugal betreft, heb ik alle reden te gelooven, dat dit Land de zegevierende fortuin van Frankrijk volgende, tot de Alliantie zal toetreden en de schandelijke ketenen verbreken, met welke het tot hiertoe aan Engeland geklonken was.” En nogmaals 14 dagen daarna, uit het Escorial: „De zeer aanstaande oorlog van Spanje met Engeland, zal de Spaanse vlag voorgaan. „La guerre est certaine, schrijft hij den volgenden ochtend (8 Sept. 1796) et le Portugal n’a qu’un choix.” — Vaillantenaer, Correspondance avec le Consul Loncourt, beginnende St. Ildefonse 5 Sept. 96 (1er cahier). „Malgré les bruits, vous pouvez compter sur la certitude de la guerre avec l’Angleterre, et je suis persuadé qu’ aussitôt que le Traité d’Alliance anra ratifié de part et d’autre, la déclaration de guerre de la part de l’Espagne s’ensuivra incessamment” — (St. Ildefonse, 13 Sept. 1796). 3) „Quant au Portugal, j’ai tout lieu de croire qu’il suivra la fortune victorieuse de la France, en rompant les chaînes honteuses, par lesquelles il est actuellement lié à l’Angleterre, et se conformera à l’Alliance.” 235 wielde even weinig als de Hollandsche, door de Engelschen doen ontzien; de bestemming van een koopvaarder naar een Spaansche haven zal in hunne oogen met die naar Holland gelijk staan. Ik ben zeer verlangend naar de tijding, dat onze Vloot eindelijk heeft kunnen uitloopen, ik vrees dat dit het geval niet heeft kunnen zijn, want de Noordzee moet aldaar zeer onstuimig worden. Het Alliantie-Tractaat is eindelijk te Parijs door de beide Raden bekrachtigd; evenwel was de Acte gister nog niet bij den Franschen Ambassadeur (triumphon) aangekomen. Heden heb ik de gelegenheid niet gehad hem te ontmoeten, maar dewijl hij dezen namiddag, terwijl ik was uitgegaan, aan mijn huis is geweest, vermoed ik dat hij het stuk zal hebben ontvanger. Eindelijk den 7e October 1796 schrijft VALKENAER weder aan Los: „Hiernevens zend ik u een krachtige Proclamatie van onze Bataafsche Vergadering, die u genoegen zal doen en geheel in uwen geest valt. Ik zal trachten de Spaansche Regering te overreden, den invoer van alle Engelsche manufacturen te verbieden zolang de oorlog duurt, die nu gister te Madrid door den Raad van Kastilie is afgekondigd.” Krachtig voorzeker kon de Proclamatie der Nationale Vergadering te ’s Hage, die VALKENAER bedoelde, wel genoemd worden, maar of de daarin zoo fel boetgevierde hartstocht 3) „L’Esclavage 7 Oct. 96. VAALWENGER Minister Plenipot. de la République Batave au Citoyen Log, Consul de la même République à Cadix. Ci-join, je m’empresse de vous envoyer une Proclamation vigoureuse de notre Assemblée Batave qui vous fera plaisir, et qui entre bien dans vos idées.. Je tâcherai d’engager le gouvernement Espagnol de défendre l’importation de toute manufacture anglaise pendant cette guerre, qui vient d’être proclamée hier à Madrid au Conseil de Castille.” Likheid tegen Engeland, die uit voer gedreven Franse gezindheid de aangeboden handelsvoordeelen nauwgezet zoo niet roekeloos afsloeg, niet meer van de revolutionaire op- gewondenheid, toen 200 jammerlijk aan de orde, dan van het vereiste politisch doorzicht getuigde, de toon van het officieel geschrift mag het uitwijzen. „Het Britse Ministerie - deze was de aanhef der Proclamatie door de Commissie van Buitenlandsche Zaken gesteld en ter Vergadering van den 16 September 1796 door een voor gelezen, heeft op den 3 dezer maand een koninklijke Proclamatie doen emaneren, waarbij de vrije vaart van Groot-Britannie op Nederland wordt toegestaan, zoowel als de uitvoer van alle koopmanschappen, met uitzondering van krijgs- en scheepsbehoeften ; mits onder neutrale Vlag. Frankrijk echter is uitgesloten 1). Deze is een list, die het Volk van Nederland kent en waardeert; een lozing, dat het versmaadt. Hebben wij niet voor de ogen van geheel Europa, bij ons Manifest van den 2 Mei dezes jaars, de verraderlijke trekken des gedrag van datzelfde Ministerie geschetst? hebben wij darin niet ten duidelijkste getoond, hoe dat Ministerie zure kwade trouw heeft bekroond, toen het bij de vlucht van den laatste Stad- houder, meer dan honderd rijk geladen, en verscheiden oor- 1) Dagverh. der Nationale Vergader. III. 151 (Voorzitter 3. 3. CAMBIER). Nadat men onzerzijds twee maanden lang vruchteloos had aangedrongen, dat in Frankrijk een Wet, met de Batavische Proclamatie van 16 September overeenkomende, en die ook de koloniale goederen treffen moest, zou worden gevaardigd, was men tot 's-Gravenhage wel verplaatst de maatregel in zulke goederen eenigszins te verzachten, "daar anders de koloniale goederen ons door België (dat is door Frankrijk zelf) zonden zijn toegekomen; waarbij wij zeer veel zonden geleden hebben, zonder dat het oogmerk om Engeland te benadelen, bereikt is gewest." — Depêche van de Commissie van Buitenlandsche Zaken aan den Minister van Koloniën, 10 Jan. 1797 ter wederlegging van de klachten van den Prins van La Paz, die over onze Anglofobie had uitgeweid. — Depêche van Wensenaux, 19 Dec. 1796. Vers. Groiset o. Toulon. Logschepen in beslag nam; toen het, doof voor alle verzoeken, zich die roof heeft durven toeëigenen; toen het door valsche berichten, nog in zee zijnde schepen, in de Engelse havens heeft gelokt; toen het zijn toegezegde bescherming, onder het schenden van het Recht der Volken, en het in den wind slaan der plegtigste Verbonden, in een prijsverklaring der Nederlandsche schepen heeft opgelost; toen het zich op de verraderlijkste wijze, van onze Koloniën heeft gezocht meester te maken; toen het zich in vele onzer aanliggende Bezittingen werkelijk gevestigd heeft; toen het aan ontaardde uitgewekenen, die Oranje meer beminden dan het Vaderland, geld verschafte en deze gestaag aanhitste, om den standaard der Vrijheid, in hun Vaderland te gaan omverwerpen en het te vuur en te zwaard te verwoesten. Met een woord, is het Britse Ministerie niet de gezwooren vijand van Nederlands welvaren, en is het niet wreed, dat de Republiek nog bestaat? Laat het zich verlustigen in zijn listige berekening van de gevolgen van deze maatregel! Laat het zich verbeelden, dat dit loksel der winstbegeerte of de opgedroogde bron van zijn geldvermogen kan openen, of wanneer Nederland het zou versmaden twister zaaien, de partijschappen ontbranden, en de gemoederen van het wettige Bestuur vervreemden! Maar uwe Vertegenwoordigers, o Volk van Nederland! zijn en blijven desniettemind aan hunne bestemming getrouw; zij zullen den weg niet inslaan, die aan de vijand der Natie de wezenlijkste dienst zou doen! Die het wijs en groot ontwerp van haar magneeten Bondgenoot zou belemmeren, en den gewenschten Vrede vertragen. Het Engelse Volk staat te ontwaken, en het Ministerie tot het aannemen van een billijken en spoedigen Vrede te dwingen. Wij weten, dat het Britse Ministerie op dit oogenblik, gebrek aan geld en aan zijn omloop heeft. Het heeft miljoenen schats en stroomen bloeds gespild, maar de tegenwoordige maatregel bewijst zijn verlegenheid. De roemrijke overwinningen der vrije Fransen hebben de Engelsen vele havens gesloten, en zullen er hun nog meer sluiten. Engeland, daarentegen, is opgevuld met zijn producten, met geroofde koopwaren, en vooral met die, welke onze rijke Oostindische bodems hebben opgeleverd. Het Britse Ministerie moet daarenboven op dit oogenblik zijn gewone contracten in de Oostzee aangaan, ter instandhouding van zijn Zeewezen, en ter voldoening aan zijn andere behoeften; en zonder Nederlandsche kooplieden te betrekken, schijnt het, dat het daarin min gelukkig zoude slagen. Bataafsche trouw en roem, voelt uwe waarde! Welk Nederlandsch hart is dan niet vervuld met verontwaardiging bij de overweging, dat de vijand van ons Vaderland, de eigen goederen ons te koop zal komen aanbieden, welke hij ons op eene zoo schandelijke wijze geroofd heeft? Mogen wij nog een oogenblik aarzelen, om ons die winstverlies te getroosten, en het grote oogmerk van die vijand te verhinderen? Dit is geen ander, dan het verwisselen in geld der Britse talloze koopwaren; het vermogen om over die kooppenningen, ten nutte van zichzelf, te beschikken; het rechtvaardige gemor van het Engelse Volk te doen ophouden, het oorlog te rekken, — vooral de verontwaardiging der Fransche Republiek op te wekken, welker havens de koninklijke Proclamatie van de vrije vaart uitschuit. Op grond van al die redenen en van de stelling, dat “het kortstondig voordeel van sommigen niet kan opwegen tegen het algemene welzijn,” werd in eenige scherpe wetsbepalingen, alle invoer uit Groot-Britannie en het accepteren of betalen der vandaar getrokken wissels, aan onze ingezetenen verboden. Zeker een ondubbelzinnig bewijs der verknochtheid van de Bataafsche Republiek aan de Fransche Alliantie, van een edelmoedige belangeloosheid die de voordeelen, waarvan onze Fransche medebroeders verstoken zouden zijn, met trots van de hand dorst wijzen; voor een deel nogtans ook van de vrees, om den machtige Bondgenoot te mishagen, met wien de Engelse Staatslieden ons, naar men giste, poogden te “drouilleren.” Al te menigvuldige en droevige handelingen uit dit tijdsperk dragen den stempel van een verblinding, die ons tot lijdelijke werktuigen, tot goedhartig-kortzichtige aankleders of tot gedweeze volgers der Fransche Politiek verlaagde; welkom dus moet ons elke daad zijn, die van eigen inzicht en geestkracht getuigt. Zoo ergens, treffen wij die in de gemeenzame briefwisseling aan van den Minister VALKENAER met den Consul der Bataafsche Republiek te Cadix, den reeds genoemden MAURITS JACOB LOB. gering) enz. 2) Dagverhandeling III. 155 (16 September 1796). 3) Vite San Lorenzo. — Letter zegt bij (depaché van 17 Februari 1797): „mijn Vriend HAHN is u zeer genegen. Hiernevens een brief van hem.” 240 „Het idee van den Consul Lost (waarvan ik in eene vorige depèche melding had gemaakt), welks uitvoering zeker wenselijk zoude zijn, om eenige van onze schepen op de hoogte van de Agores te doen kruisen, is aan het Comité de Marine gezonden om te overleggen, of de staat onzer Zeemacht het toelaat. De Vredes-onderhandelingen zullen zeer traagloop gaan, en zoo ik verwacht, mislukken.” Dit sloeg op de eerste Negotiatie, door Lord MALMESBURY met de Fransche Republiek aangevangen. Een andermaal stort de Minister zijn klagten uit over het omslagtige en ingewikkelde raderwerk van het Nederlandsch Staatsbestuur, naar aanleiding der Haagsche parlementaire debatten. „Alle die frasies en kostbare Comités zullen bij de aanstaande Constitutie verdwijnen 1), en een eenvoudiger stelsel van Ministers plaatsen. hebben: dit heeft ruim zooveel moeite gekost om gedecreteerd te krijgen, als de Uniteit in het financieel en de Amalgama der schulden. De quaestie, of er Ministers der uitvoerende macht onder den Staatsraad zouden zijn, is met 53 tegen 40 stemmen, affirmatief beslist. In diezelfde gewichtige depèche, 10% tot zijn oogmerk niet kunnende ontberen, ligt hij een deel van den sluiter zijner geheimen op, die de Consul daarna geheel zou blootgelegd zien. Schrijf mij eens, vraagt hij, of er een korps van eenige honderd Gardes Wallones te Cadiz zijn aangekomen, en wat men daarvan zegt. Zoo mijne wensen en voornemens vervuld worden, zult gij eerlang een aanzienlijk Bataafs Esquader in uwe baai zien opdagen, maar houd dit heilig voor uzelf. Ik wenscht dat er een groote beslissing bij ons Gouvernement moge genomen worden omtrent zekere plannen van inscheping aan kostprijs van eenige duizend man; het is niet onmogelijk. Aranjuez, 28 Febr. 1797. 241 Dat gij mij te Cadiz ziet komen; — dan dit alles behoort secreet te blijven onder ons. Intussen, indien de gezegde Waalsche Gardes mogten geëmbarkeerd worden & koste, zult gij zoo goed zijn, mij daarvan ten spoedigste kennis te geven, met opgave der namen van de fregatten, aan boord van welke zij zullen zijn geëmbarkeerd. Dit is de eerste Divisie van een auxiliair Korps, dat ik alhier door het sluiten van een Subsidie-Conventie heb geobtineerd.” Veertien dagen later, in de depèche van 14 Maart 1797 ontboezemde VALCKENBURG Zich zonder eenige terughouding. „Deze is voornamelijk dienende, schreef hij, om u in secretesse te informeren, dat ik een Subsidie-Tractaat met den P. pe 1a ?. !) gesloten heb om 1200 man Gardes Wallones en 4 Spaansche fregatten ten spoedigste naar Suriname te zenden, waarvan 400 man op de gemelde Spaansche fregatten staan ingescheept te worden, die ik denk dat nu reeds te Cadiz zijn 2). De overige zullen, hoop ik, aan boord gaan, ne- vens andere troepen van een zeer aanzienlijk Esquadron, dat naar de West uit Nederland staat te vertrekken binnen korten tijd. Ik had bij mijne depèches over dit, en over een nog meer gewichtig onderwerp u voorgedragen, als iemand wiens ziele, activiteit en braafheid, zoowel als discretie best geschikt was, om ’s Lands belangen op een bezuinigende wijze te behartigen. Men heeft dit goedgekeurd, zoowel als alles wat ik in die zaak geprojecteerd en verricht heb. Prins De La Paz (sopor). — Van de zichtbare toedeling der Kabinetten van sHage en Madrid getuigde reeds een brief van Godor aan VALCKENBURG in het Dagboek der Nat. Verg. van 4 Febr. 1797 vermeld (IV. 776), bij welke het Gouvernement van Spanje zich zeer terde n toonde over de welwillendheid en vriendschap der Bataafsche Republiek bukbaar in het gegeven bevel, om de Spaansche schepen tegen alle geweld, zooveel mogelijk te beschermen, met bijvoeging, dat dit wederzijden door Spanje zou geschieden. Den 21 Maart 1797 schreef VALCKENBURG evenwel: „Je ne comprends pas pourquoi les 400 Wallons se sont arrêtés en chemin.” Spaansche fregatten medezeilen. Dit heeft niet willen gelukken om verscheidene zeer plausibele redenen. Echter heden avond, is mij zulks gelukt, en heeft de Prins aanvaard om terstond nog twee honderd man Gardes Wallones naar Cadiz te zenden (dus 600 in plaats van 400) mits ik zorg drage, dat deze in een of twee goede geschikte vaartuigen werden ingescheept, behoorlijk van vivres voorzien, en spoedig genoeg gereed om het vertrek der fregatten niet te vertragen. Deze is dus dienende om u daartoe, te autoriseren, 1°. om een of twee geschikte vaartuigen te bevrachten, om de gemelde 200 man naar Suriname over te voeren onder konvooi der gemelde Spaansche Konings-fregatten, en 2°. om de noodige victualie voor gemelde 200 man in te koopen, zodat deze voor ten minste 4 maanden Depachche der Commissie van Buitenlandsche Zaken aan VALCKENAER; (Verzamel. Croiset v. Toulon) 10 Maart 1797: „Steeds zal het de Commissie aangenaam zijn, dat gij in allen gevalle uitwerkt, dat dadelijk, kan het zuren, 600 man vertrekken.” Tai encore obtenu 250, parco que je pense qu’avec des maladies et desertions pour eu avoir 600 au complet, il faut bien en faire partir de ici 60 de plus. — Vous verrez, j'espère, une belle escadrille Hollandaise dans le courant de cet été chez vous.” (Aranjuez, 21 Mars 1797). 243 van uiterlijk 6 maanden geprovisioneerd zijn. Trachtende dit alles met den meesten spoed te bewerkstelligen en met de meeste discretie en geheimte, zoodat gij wellicht den Franse Consul of een ander zult dienen te employeren om de ware bestemming te verbloemen; eindelijk in alles de meeste zeemanschap te gebruiken, en mij ten spoedigste en naauwkeurig te onderrigten, des noods per expresse. Niet weinig werd een week later de rusteloze ijver van den doortastenden Gezant door het verblijdend officieel bericht uit 'sGravenagel geprikkeld, dat de beide vleugels van de Batavische Vloot uit Texel en de Maas zich in zee hadden kunnen vereenigen, zoodat thans een schoon eskader van elf Linienschepen en negen fregatten in de Noordzee kruiste, de gelegenheid verwachtende om den vijand een gevoeligen slag toe te brengen. Helaas, moest hetgeen kort te voren den Spaanse Admiral wedervaren was, de voorbode zijn van hetgeen den 11 October 1797 onzen DE WINTER zou overkomen? Geen half jaar na het sluiten der Alliantie tussen Spanje en de Franse Republiek in Augustus 1796, op den 14 Februari daaraanvolgende, had de noodlottige ontmoeting van den Spaanse Admiral de cornova bij Zandvoort met de Britse Zeemacht plaats, waarbij eerstgenoemde vier schepen, van welke twee driedekkers, een van 80 en een ander van 74 stukken verloor. "Dit en nog erger, oordeelde LoB, moest men verwachten van een Eskader, dat meestal uit een opgeraapt hoop volk bestond, welke sedert vijf maanden slecht gevoed, zonder betaling en ontbehemd was...") 3 Maart 1797. 3, »Cadix, ce 28 Février 1797, Seconde année de la Liberté Batave.» Van Gennep meldde naar La Haye, 27 Février 1797: »jamais je n'ai vu le Roi en aussi bonne santé; 200 verslagen en aangediend gericht; Z. M. kon geen woord bijna spreken.» 244 bloot van behoorlijk deksel!), door de strikte onkunde bestuurd, rondzwierf.» Waar, meende hij, massakrijn aan het hoofd geweest, men zou zulk een nederlaag niet ondervonden hebben. Een andere teleurstelling vloeide uit die ongelukkige zeeslag voort. De Portugezen hechtten zich meer en meer aan de Engelsen: de behandeling der Spaanse krijgsgevangenen te Lagos, "toont genoegzaam, merkte de Consul aan, hoe die twee naties elkaar beminden." Toch kwam het tussen de Hoeden van Madrid en Lissabon, niettegenstaande Portugal’s onmiskenbare Engelse gezindheid, geenszins tot een vredebreuk; en VALCKENAER beging een misrekening, toen hij den 12 Mei 1797 zijnen Vriend zoolt "als een diep geheim" mededeelde, dat 30 duizend Fransen uit Italië naar Spanje kwamen om Portugal tot rede te brengen. "Gij weet, vervolgde hij, dat ik den oorlog met Portugal steeds als onvermijdelijk beschouwd heb. Het is in Portugal dat wij en de Spanjaarden onze Oost- en Westersche Bezittingen moeten terugvinden." Spanje dat zich jegens de Franse Republiek wel verbonden had om zijn goede diensten aan te wenden ten einde zoo mogelijk, de Portugese Regering aan den overheerschenden invloed van Groot-Britannië te onttrekken, maar niet om tegen den nabuur krijg te voeren, weigerde. standvastig alle samenwerking gewapenderhand, zelden tot twee malen, de doortocht aan Fransche legers. Ook de Bataviaase Republiek was met Portugal niet in oorlog; de diplomatieke betrekkingen tussen de beide Landen waren niet afgebroken, maar het bondgenootschap van het een met Frankrijk, van het andere met Engeland maakte de verhouding onzeker en dubbelzinnig, het handelsverkeer en de scheepvaart onveilig. Het moest, zeide een Lid der Nationale Vergadering, aan Frankrijk wel zonderling voorkomen, dat men hier te lande steeds voortging aan Portugal, een Mogendheid, met Frankrijk in oorlog, wapenen toe te zenden, al was het dan ook maar naar de koloniën. In die twijfelachtige-wisselvallige staat van zaken, gaf VALCKENAER den raad, de Oost-Indische ladingen, die aan Nederland behoorende, ieder oogenblik in de Portugese havens van de zijde der Engelse Vloot, gevaar liepen, naar Cadiz over te brengen en aldaar door tusschenkomst van den Consul, die zo hoog in zijn gunst stond, te verkoopen. Ten gevolge van die wenk of in 't algemeen van den drang der omstandigheden, werd een vurig Patriot van 1787, Mr. PIETER PHILIP JURRIAAN ONDAATJE, wiens avontuurlijke loopbaan door nog zo menige omzwerving gekenmerkt zou worden, in 't Laatst van 1796 naar Lissabon gezonden. "Men schrijft mij, heet het in een depèche van VALCKENAER van 22 November van dit jaar, dat wat betreft het door mij geopperd denkbeeld om de zich in Portugal bevindende In-donesische ladingen te beschermen. A) 2Mij ie zelfe in het oor geluisterd, waarschuwde m&tzEr (80 April 1797) Ute raden van zich met betrekking tot dat Rük (Portugal) voorzigtig te ge- ragen.” (Aen do Commissie v. Buitenlandsche Zaken). %) Criminele Sententio van de Vierschaar der Stad Utrecht, 28 Febr. 1789 bij ne cmaımor, Persamel.o. stukken, XII. 102 volg. (megens orimen Jaesae majestatis verklaard sinfaam en inhabiel tot eenig ambt of offcie,” enz.). 246 Discipline en ladingen, te Cadix te verliezen, daarop het Advies van het Oost-Indisch Comité gevraagd is; dit heeft, zegt men, den Burger expats naar Lissabon afgevaardigd, uit hoofde van het misnoegen tegen den Bewindhebber HART-SINK gerezen. Ter vervanging alzoo van laatgenoemde, kwam onverwacht den 18 December in de hoofdstad van Portugal aan, vanwaar hij zich met zijn Vriend VALCKENAER terstond in aanraking stelde. Doch gelijk die Portugese aangelegenheid niet naar wenscherms flopte, zo viel ook die met 260 grote zorg en inspanning beraamde tocht naar Suriname, in duigen. Nog den 14 April 1797 schreef de Bataafse Minister aan den Consul: "gij zult zien dat er bij het jongste detachement 7 Officieren zijn. Misschien zal er nog wel een of twee van die, aan boord van ’s Konings fregatten gaan, maar het is noodig dat eenige bij de 200 man blijven, om de orde te bewaren. Reeds op den 2 April heb ik den Prins kennis gegeven van den naam van schip en schipper door u ge huurd, met verzoek der noodige orders aan den Commandant der fregatten enz. Ik heb reden om te denken, dat daaraan voldaan is, maar geen officieel antwoord, door de indispositie van den Commissaris-secretair, die in deze secrete zaak gebruikt wordt. Het zou niet kwaad zijn, dat gij uwe opmerkingen aan hem klaar zoude leggen." ®) VALCKENAER aan LOB, uit Madrid 6 Januarij 1797. »J’si döjä uue lettre de mon ami OND... qui est arrive le 18 Döcembre & Liabonne, et vous jugerez de nos relatious respeetives par sa leltre, que vous me renverrez apr&s leoture. Soyez persuade, si je peux contribuer & votre satisfaction, partieu- litrement dans cette affaire importante, em Ja conciliant avec les interäte de PEtat , je le ferai de bien bon cur.” 4) Aranjuez, 28 Febr. 1797, aan Long: »Dezaak te Lissabon is schreeuwend, en dat muisje zal nog een ernstig staartje heben.” 247 wachting of bij Gravına of bij mAZAREDO gingt maken, en deze kennis gaaft in confidentie van de urgence der expeditie, ten einde door hunne activiteit, niet alleen de uitrusting bevorderd worde, maar ook de middelen beraamd, om de fregatten aan de attentie der Eingelsche kruisers te onttrek- ken !).” Maar den 12 Mei daaraanvolgende geeft hij zijn gemoed lucht en klaagt over het kwaad bloed dat hem de verijdeling van al hun beider slooven en zwoegen zette; en hetgeen hij een paar weken later schreef, legt nog meer ont- moediging aan den dag. „Ik wil u niet ontveinzen, dat met even zooveel ijver als ik deze zaak heb doorgezet, ik thans met een onwe£rstaanbaren weerzin doordrongen ben, en ongaarne die zaak, zoo schandelijk mislukt of vertraagd 2), weder aanvat. Deze reden heeft mij, zoo gaat VALCKENAER voort, tot heden belet, om de Conventie 8) ten fine van rati- fieatie over te zenden, en om een relaas der gehouden Con- ferentiön aan mijn Gouvernement op te maken. Had waza- REDO willen uitloopen *), 200 behoorde hij van de afwezigheid der vijf Eingelsche schepen gebruik gemaakt te hebben, die 1) »Je eraius had hij al in eene depfche van 4 April 1797 opgemerkt, que los eroisiöres Auglaiees devant Cadis ne retardent la sortie de notre Exp 2) Reede in Febroarj 1797 meldde vALoKEnaER gan de Commissie van Buit. Zaken, dat de Prins de la Paz bevreesd was, wdat züne beste tronpes door de Oranje-gezindheid van onze Vlootelingen in de handen der Engelschen zonden overgeleverd worden.” 3) Conventie over hei in dienst nemen van een Corps Spaansche troepen wor Suriname bestemd, (Rijks Arcbie); Mr. w. a. van nlak, Böperloire hist. et chronolog. des Traitds conelus par la Hollande, p. 24 suiv. 