title: Historische en godgeleerde verhandeling over de sprinkhanen, derzelver Aert, Eigenschappen en Verwoestinger, in oude en latere Tyden, tot in de Jaren 1748 en 1749. Met een aenhangsel over de spyze der Israëliten in de woestyne, gemeenlyk kwakkelen geheeten
creator: Rathlef, Ernst Ludewig, 1709-1768
text: Men hoort den Donder en geloei der hevige Winden , die beide des Heeren Stern ge- noemt worden. De Profeet zegt dan, dat ’er, voor dekomfl der Sprinkhanen, een zwaer Onweer ontfiaen zou, waer op deZwermder Sprinkhanen zou naderen. Nu weten v/y , uit onzeaengehaelde Berichten, dat deze Die- ren met zware Winden körnen, die hen als op hunne Vleugelen dragen (§57, 58,59). De Man Gods wil derhalven zeggen : Eer de Sprinkhanen aenkomen , zal ’er vooraf een fchrikkelyk Onweer ontflaen, flerke Winden, zullen 'er waeien , en wel uit het Ooflen , uit Arabie, daer de Sprinkhanen zyn. Deze Winden moeten vooraf hunnen weg naer on- ze Landen nemen , en dan zullen zy dit On- ge“ de SP RINK HANEN« 139 gedierte medebrengen. Een zeer groot en magtig Volk van deze Dieren zal in uwe Lantpalen komen , die den wil van bannen Scbepper onder 11 zullen uitvoeren. Deze Tyt der Goddelyke Bezoeking zal 00k zeer hard en verfchrikkelyk zyn. Ach! wie kan dezelve verdragen! 5- r7* In de Profeetfyen van Amos, Hooftd. VII. 1 . flaet : De Heere Heere deck my aldus zien; en ziet hy formeerde Sprinkhanen , in het begin des opkomens van het Nagras. In ’t Hebreeuwfch vinden wy hier het Woort ARBEHniet, ’t welk anders den gewoonen Sprinkhaen be- duid. § 18, Nahüm fchryft in zyne Profeetfve, Hooftd. III. 15, 16 , 17. van de Stad Ninive : Het Vimr zal u aldaer verteercn ; het Zwaert zal u uitroeien , het zal uafetenals de Revers: vermeer - det t u als Revers , vermeer dert u ah Sprinkhanen. Gy hebt me er Handelaers als ’ er Sterren aen den Hemel zyn , de Revers zullen invallen en daer van vliegen . Uwe gekroonde zyn als de Sprink¬ hanen, en uwe Rrygs- Overßen als de groote Re¬ vers , die zieh in de heiningmuuren legeren in de koude der dagen : Wanneer de Zon opgaet , zoo vliegen zy weg, alzoo dat hare plaetfen onbekent is , waer zy gelegen zyn . Eerftelyk zegt de Frofeet , dat Ninive binnen zyne Muuren door het Vuur , en het Zwaert zal overval- len worden, als door Sprinkhanen, In deze- Ge* |4P VERH ANE|ELING oier j&elykenis ?iet hy gedeeltelyk op de fchielykc Aenkomft; deser Dieren en gedeeltelyk op hun- ne verfchriklykheit , die beide hun in onze voorgaende Berichten worden toegefchreven. Vervolgens zegt de Man Gods-, dat de Groo- tß Luiden in Ninive in zoo groote Menigte waren als de Sprinkhanen , fchoon ’er echfer zoo veel in een Zwerm zyn , als ’er Sterren aen den Hemel of Zant in de Zee gevon« den worden (§ 56). Wil men 00k het Jaet- ilc op de SprinKhanen toepasfen , dat z,y zieh namelyk in koude dagen aen de Heggen lege» ren , en wanneer de Zon weder re voor~ fchyn komt , van daer vliegen , die flemt 00k met onze Berichten overeen($ 34.) § IP. In de Apokryfe Boeken van het Oude Te- ftament, vinden wy insgelyks , eenige ma¬ len van Sprinkhanen gemelt. In de Gefehie- denis van Judith, Hooftd. II. 11, wort van het uitgebreide Krygsheir van Holofernes gezegt , dar het het Aengezigte des Lants ofden Aerthedcm bedekts als Sprinkhanen , en als het Zant der Aerde 9 dat men het Volk niet teilen kont van wegen zyne Menigte, In het Griekfch , der tzeventig Overzetters vinden wy het Woort Akris, waer door wy de eigenlyke Sprinkhanen verflaen. Deze Gelykeniffen körnen overeen met het gene wy meermael wegens de ontelbare Menigte dezer Dieren , In onze vorige Verbalen gezien hebben (§56) he SPRINKHANm t4f § 20. In het Boek der W ysheit , Hooftd . XVL 9. worc getuigt; dat de Fgyptenaren , door de Sprinkhanen en Fliegen gedoot werden , zoo dat ’er gcetie gentzing voor hunne Zielen gevonden wert. Hier flaec aok het YVoörc Akjiis. Eed van de Plagen der Egyptenaren worc hier re¬ gen s de Weldaet overgeltelc , die God aen den Israeliten bewezen had, dat zy in de Woeüryne door de Tanden der Slangen niet befchadigc waren. Mogelyk wört hier op ee¬ ne byzondere Plage, buiten de Tien bekende Plagen gezien; want wy weten alle de Pla¬ gen niet, die den Egyptenaren in andre ty- den zyn overgekomen. Maer, Indien hier op eene der Tien Plagen, welke den Egyp¬ tenaren voor den Uittogt der Israeliten over- kwamen,gezien wort, zoo können wyonder de» zelven 00k die Plage vinden , welke hier be¬ lehre ven wort. Mozes getüigt (a)9 dat ’er een zware vermenging van Ongedierte in hec Paleis van Farao en in de Woningen van alle zyne Önderdanen en ßedienden kwam , waer door het ganfehe Laut verdorben wert. Het kan dernalven wezen , dat er onder dit Ongedier¬ te, vele Dieren geweeit zyn, die de Men¬ schen befchadigc hebben , zoo dac ze ’er van geftorven zyn. De Sprinkhanen k warnen al~ dus in alle Huizen , en zy können, dewyl zy, voor hunae groote Menigte , geen Voedlei genoeg aentroffen, \ welk door den Hagel ££' .0) Exobvs, vnp 24* i 142 VERHANDELING oyer te voren reets verdorven was, by Hoopen ö op de Menfehen zyn aengevallen en hen tot der doot toe gekwelc hebben ( a) : ZI. Jesus Syrach, Hooftd. XLIII. I9,fchryft: Hy verfpreid de Sneeuw , g£/y£ de Vogelen * die nederwaens vliegen , en dezelve daelt af y gslyk de Sprinkhanen , die zieh neder zetten op eenig Lant . Mea behoeitzich alieen de vorige Ver¬ balen te erinneren om de overeenkomfl: de- zer Gelykenifle te vinden. § 22 s Wy korneö tot de Schriftuurplaetfen in bet Nieuwe Teilament; waer in Tweemael van de Sprinkhanen gefproken wort, namelyk in het ßegin en aen het Einde. Mattheos, Hooftd. III. 4. en Markus, Hooftd. 1. 6. ver¬ balen, dat Joannes de Doofer Sprinkhanen gegeten heert. Vele Uideggers hebben zieh over deze Piaets meer bekümmert, dan noo- dig was; om dat zy niet hebben kunnen ge- looven , dat de Sprinkhanen eene eetbare Spyze waren, en hebben hierein liever een ander Woort willen kiezen ? femmigen een Krab [(&) Deze Önderilelling,om de waerheit van dede~ zen Text te beveftigen,fchynt war ver gezogt;te meer dewyl alle voorgaende Berichten bewyzen dat de Sprinkhanen de Menfehen niet byten , fchoon zy door hen vervolgt en als befchadigt worden: in welke geval- len alle Dieren , die eenige befchadigende Middelea hebben, gewoon zyn zieh te w-eer te hellen.] de SPRINKHANEN. 143 Krab , fommigen een Peer , fommigen de ui- terfte Toppen of jonge Spruiten van de Boo¬ men. Doch ’t is onnoodig om hier van de Woorden der Evangeliften af te wyken. In beider Verbalen , vint men het Griekfche Woort Akris, ’c welk Jozeftjs en andere Griekfche Schryvers van dien tyc gebruiken om den Sprinkhaen te beteekenen. Wy wa¬ ren ook * uit onzeNarichten^dat de Sprinkha* nen in Afrika en Azia eene bekende en gee- ne onaengename Spyze zyn (§69). En zelfs in het Lantfchap, waer in zieh Joannes te dier tyt bevont5 namelyk aen de Jordaen (a)9 by Bethabara ( b ) , tegen over Jericho % heeft men Sprinkhanen. Dit betuigde de Jernza- lemfche Jood aen den Heere Ludolf (§ 6). En de Arabier ? van wien Peter Kirsten het Arabifch leerde 5 had dezelve aen de Jor¬ daen genoeg gezien en zelfs gegeten Het is derhalven eene zekere Waerheit, dat Joannes de Dooper eigenlyke Sprinkhanen gegeten heeft. 1k moet ten dezen opzigte, noch een byzonder Gevoelen van den Hee¬ re Thomas Shaw aenhalen. Deze fchryft 9 iri'zyne Reizen (§ 8.)* Dewyl de Sprink- 35 hanen, in het Beloofde Lant, gewoonlyk „ op den zelfden tyt aenkomen , wanneer ,, zy in Barbarye gezien worden , zoo kan men hier uit opmaken, in welken Tyt des „ Jaers de Heilige Joannes zyn Ampt heeft 33 aengevangenH Deze Gewoonte kan echter niet (a) MaTTHEUS. III, 6. (b) Johanne s. I. 28. (0 P. Aenmerkwgen over Mayxh, III, 4,’ Hoogd, 4 i44 VERHANDELING o*er iiiet klaer bewezen worden, veel eer v/etefi wy, dat de Sprinkhanen, na vroeger, dari later aen de Jordaen körnen (§6): en dik- wils blyven zy geheel weg, wanneer 'er wei¬ nig Ooile Winden zyn ( § f8). Maer indien men al onderibeldc , t dat zy alle Jaren op den zelfden Tyt aen de Jordaen kwamen,zou men echter hier uit het Begin van het Leeraer- Ampt van Joannes niet bepalen kunnen ; dewy 1 noch Mattheus, noch M a r- kus z eggen , dat hy de Sprinkhanen by den Aenvang van zyn Ämpt gegeten heeft. Zy fpreken veel eer in ’c algemeen van zyn ver- blyf aen de Jordaen. Hoe lang Joannes hier geweeflis, kan bezwaerlyk bepaelt worden; die heeft ten minflen langer geduurt dan de Sprinkhanen gewoon zyn ergens op een Plaets te blyven. Hy heeft derhalven , als 'er by zyn Predik-Ampt Sprinkhanen uit Ara« bie aen de Jordaen kwamen, gelyk andere Luiden , deze Dieren tot zyne fpyze overgQ- houden en bewaert (§ 69); of hy heeft 00k: andere Sprinkhanen, welke hy hier en daer aentrof, en die, in de vry warme Landen aen de Jordaen , ya n de Zwermen der Ara- bifche Sprinkhanen waren overgebleven , tot zyne Spyze gekoren. § 23. De laat-fte Schriftuurpiaets is ongetwyf^It de merkwaerdigfte en heeft tevens de mee- ile duifterheit, welke ontftaet dat hier in niet van wezenlyke Sprinkhanen wort ge¬ handelt g maer ouder derzeivef Ziä&ebeqlt van . w de SPRINKHÄNEN. i4f van zekere Perfonen gefproken wort. Wy vinden deze Schriftuurplaets in het Boek deir Openbaringe van Joannes, Hooftd. IX. ia en volgende, In derzelver Verklaring \s myn oogmerk rneer op het Zinnebeelt, de Sprink¬ hanen, dan op de beduide zaek te zien vs. 1,2,3. En ^ Hyfde Engel heeft geba - zuint , en ik zag eene Sterre gefallen uit den Hemel op de Aerde , en haer wen gegeben den Sleutel van den Put des Afgronts , En zy heeft den Put des Afgronts geopem * en daer is Rook opgegaen uit den Pui , als Rook eens grooten Qvens ; en de Zon cn de Lucht is verduPlert geworden , van den Rook des Puts. En uit dem Rook kwamen Sprinkh einen op de Aerde . Als hier gezegt wort dat de Sprinkhanen in Rook körnen , zoo wort ’er mogelyk hier op ge» ^ien, dat zy by tyden in Damp , Kegen en Nevel körnen aenvliegen * gelyk wy voorhe- nen een Voorbeelt by Konibantinopel gehad hebben. En als ’er gezegt wort , dat de Damp , waer in de Sprinkhanen waren , de Zon en de Lucht verduifbrt hebben, zoö wort hier mede op hunne groote Zwermen gedoelt (§ 56 ). vs. 3,4, f , 6, En hun wert magt gegeven 9 gelyk de Scorpioenen op der Aerde magt hebben , En hun wert gezegt; dat zy het Gras der Aer¬ de niet zouden befchadigen , noch eenige Groen - te , noch eenigen Boom , dan de Men fchen alle en9 die het Zegel Gods aen hunne Voorhoofden niet hebben. En hun wert magt gegeven , niet da£ zy ze zouden dooden ; maer dat zy ze zouden pynigen , Vyf Maenden lang; en hunne pyniging was als de pyniging van een Qcorpioen , wan- K iker 146 VERHANDELING over Heer het een Merifch gefielen hceft. En in die dagen, zullen de Menfchen den doot zoeken , en zullen dien niet müden ; en de doot zal van hen Hieden» Volt Eerft^wort hier op de fchade- lyke uitwerking der Sprinkhanen gezien , dat zy alle Groente verderven (§ fo), Doch te- vens wort ser gezegt, datzy, die onder de Sprinkhanen worden afgebeelt , de Boomen en Gewasfen niet moeften befchadigen ; maer wel de Menfchen. Door de Vyf Maenden > Wort te kennen gegeven , dat de Sprinkhanen Wanneer zy lang woeden, ontrent Vyf Maen¬ den of den geheelen Zomer gewoon zyn te blyven. vs. 7. En de Gedienten der Sprinkhanen wa¬ ren de Paerden gelyk , die tot de Oorkgen hereid zyn ; en op hunne Hoof den waren als Kroonen , die van Gout J ebenen , en hunne Aengezigten als Aengezigten van Menfchen . Menigmael wor¬ den de Sprinkhanen by Paerden vergeleken 9 zoo wel by Joel, als 00k in onze Narich- ten (§ 48 ). Dikwils worden hun Kroonen töegefchreven (§ 3a ), waer door of op nun- Be Höorüen, of hunne Kappen (§48), die men by eenen Koninklyken Hooftbant kan vergelyken , of 00k op een byzondere Kleur van hun Voorhooft (§ fo) gezien wort. De- ze Kleur wort by Gout vergeleken, dewyl in de Narichten aen de Sprinkhanen een Geele Kleur wort toegefchreven. Eindelyk worc hun Aengezigt by het Aengezigt van een Menfch vergeleken , dewyl ’er tusfehen beiden eenigeGelykenis zou kunnen gevonden worden. Of , men wil hier door te kennen geven , dat 'er door de SPRINKHANEN. j t47 doof deze Sprinkhanen Menfchen moeten verftaen worden. vs. 8, En zy hadden Halr ah iiair der Vrou • wen * en banne Tandcn waren ah die der Leen * wen . Mogelyk wort ’er door het Vrouwen- hair op de beide lange en dünne Hoornen aen hun Hoofc gezien ; die zy menigmaei fterk achterwaerts buigen (§ 48. ) De Leeuwen- tanden worden hun 00k door Joel toege« fchreven. .. •. vs* 9. Zy hadden Borßwapenen ah yzerg Borßwapenen ; en L Gedruifch hunner Vieugelen was ah ’t Gedruifch der Wagonen , wanne er vele Paerden naer den firyd loopen. Hier wort op Twee Eigenfehappen der Sprinkhanen ge¬ zien. Zy hebben een harde Schil aen de Borfts die by een Borflwapen of Pantfer ver- geleken wort (§48/, enmet hunne Vieugelen maken zy veel Gedruifch * gelyk w y eenige malen in cnze Narichten gevonden hebben. vs, 10. En zy hadden Staerten den Scorpioe- nen gelyk , en daer waren Angels in hunne Staer** ten ; en hunne Magt was den Menfchen te befcha - digen Vyf Maenderi. Eenige Sprinkhanen , die in Europa gezien zyn, hebben Staerten^ die eveneens zyn als om hoog gaende Angels En alduskunnen 00k eenige Sprinkhanen in Azie* aiwaer Joamnes fchreef , ten minften op ze« kere tyden zulke Staerten gehad hebben. De Tyt van hun verblyf wort andermael aen&e* toonc. vs. 11. En zy hadden öv er hen , to$ eenen Ko - ning , den Engel des Affronts . Zyn Naevi was in ’t Hebreeuwfch Abandon , en in ’.t Griekfch hacl hy den Naevi Apollyon. - Aihoewel men hun ei- K % geh - 1 148 VERHANDEL1NG oter genlyk geen Voorganger of Aenvoerder km toefchryven , doec Joannes dit echter orn hunne groote Orde , en hy Ichryfc hun eenen Koning toe, om de Bevelen,die hun gegeven werden. Breeder belioeven wy deze Schriftuurplaets tot het Oogmerk dezer BJaderen niet te be- fchouwen. Ook zouden wy veel te ver uit- weiden , indien wy, in plaets van met de Sprinkhanen * ons wilden bemoeien met da Ferfonen , die ’er door beteekent worden« Men heeft in dezelven nu eens de Luthera* nen, dan de Hervormden, dan de Papillen en inzonderheit de Jezuiten trachten te vin- den. Voorheen heeft men ze als een Zinne- beelt der Arriaenen befchouwt , of ook wei¬ de Kruisvaerten der Kriftenen naer Jeruzalem in dezelve gevonden; Dan houd men ze voor eene Afbeelding van de Gothen, en hunnen Abaddon voor Alarik , den Koning en Aen¬ voerder dezer Volkeren. Naderhant zullen 3er mogelyk nieuwe Menfchen geboren wor¬ den, die de Tegenbeelden van dk Zinnebeelt nullen heeten. Alle deze Gevoelens kunnen niet verworpen of aengenomen worden, voor dat men bepaelt heeft , of men in de O- tENBARiNG van Joannes de Lotgevallen al¬ ler Eeuwen der Krillen Kerke , of alleen de Gefchiedenisfen der Kriftenen kort na de ty- den van den Zaligmaker moet zoeken. Die het Eerfte ftaende houden, veftigen zieh in¬ sonderheit op de Gelykheit tusfeften de Zin¬ nebeeiden van Joannes en eenig Lotgeval der Kerke; waer door zieh menigmael , tot hunne verwarring,meerdan eenerlei de Lotgeval der K er- de S PR INKHANEN* 149 Kerke voordoet , dat eenige overeenkomfl heefc met het Zinnebeelt van Joannes. Door deze wyze van de Openbaring van Joannes te verklären, worden cie Open ba ringen niet wei¬ nig vermenigvuldigc en onzeker. Maer die eenen anderen weg kiezen 8 gelyk Grotius , Hammond, Lightfoot , Knor Von Rosen- roth, von der Hardt en Lakemaciier ge- daenhebben, die de Openbaring door de eer- fte Lotgevallen der Kriftenen onder de Joden verklären , deze moeten nootwendig uit Jo- zefus en andere Verhalen een volkomene Hi- ftorie der Joden in de Eerfte Eeuwe opmaken enze met de Zinnebeeiden van JoANNESOver- eenbrengen. Die deze manier van Uitleg- ging volgen , maken niet alleen eene Overeen¬ komfl: van de Zinnebeeiden , maer verlaten zieh op de duidelykeGetuigenisfen der Open¬ baring, daer Joannes fchryft, Hooftd. I. 1 ; dat hy aentoonen zou dp dingen die haefi gefchie - den moeten; daer hem, Hooftd. I. 19. bevolen wort : Schryf het gene gy gezien hebt , en het gene is en ’f gene gefchieden zal na dezen ; daer menleeA, Hooftd. IX. Blyfc men by deze laedle manier van Uit« legging, zoo zal de Gebeurtenis , die Joannes onder het Zinnebeelt van Sprinkhanen heefc voorgeftelt , ten tyde toen hy ’er van gefchre- ven heeft, reets voorgevallen zyn. Want hy voegt ’er terflont by: Een PFec , namelyk K 3 het 150 VERHANBELING over fiel Wee der Sprinkhanen , is weggegaen df voorby Ziten wy na de joodfche Gefchiede- nisfeti teil ryde van Joannes in, zoo zullen wy eenige Bedriegers aentrefren , die zieh nuvoor Frofeten en Wonder werkers, nu voot Eefehermers der Joden tegen de Pvomeinen hebben oitgegeven. Wy vinden eenen Thetj- bas, diezich N.etzynenfamengeraepten Hoop Akolks achter- de Jordaen in Tweeen zou ver- deeien cn tegen jeruzaiem aencrekken* Het is waerfehynelyk dat Joannes op dezen Ver* leider zier. De Daöde Zee kon , wegens derzeiyer merkefyke Laegte ongemeene Diep- te en hären Darhp , wel een Rookenden Af~ gront geö Gerat wor/DiD Ook k warnen , by deze Zee, de Arabische Sprinkhanen , over de Jordaen . in her Jootffcfje Laut ( § f8). Dewyl nu Theudas met zyne Ben den , uiü deze Ranrftreek , aentoog , vergeh kt Joan* jNEs dezelve by eenen Zwerrn van Sprinkha¬ nen/' Ook kan het wel z \n< dat ’erjuiftte dier tyt Sprinkhanen aen de Jordaen g'eweeft zyn, die aen Joannes gelegen hei c tot zyne Gelykenis gegeven hebben. De Menfchen/ die het Zegel Gödsniet aen hunne Voorhocf- den hebben , zouden de Romeinen wel kön¬ nen zyn , dewyl de Joden de Tophi Hin , als een Goddelyk Zegel aen hnnne Voorhoofden droegen. Deze Romeineh werden door Theu¬ das eenigen tyt bevochten , ’t welk de Vyf Maenden zyn , in welke de Sprinkhanen de Menfchen pynigden. En wanneer Joannes eindelyk van den Overften der Sprinkhanen zegt , dat hy\ in ’t HebreeHivfch Abaddon heet 3 zoo zou hy' willen te kennen geven , i,& » dat de SPRINKHANEN. 15s / dat in beide de Woorden Tiieudas en Aban¬ don, wanneer men de Hebreeuwfche Leiters van ieder Naem tot Getalletters maekt, een gelyke Uitkomfl van Gefallen, by Optelling, zou gevonden worden. Want de Joden heb- ben in dien tyt founne Letters tot Getalletters gebruikt , en zoeken eene Gelykheit van be- teekenis in de Woorden , die by Optelling een gelvk Getal uitmaken. Zy noemen de- ze Kunft Gematriaj waer van in het Nieu¬ we Teftament, zoo wel in den Brief aen de Galatiers , als ook -in de Openbaring van Jo¬ annes in het Getal 666 , Sporen te vinden zyn. En zoo kan ook tusfchen Theudas en Abaddon een Overkomft gevonden worden, wanneer men, naer de wyze der Joden, de Letters tot Getallen maekt. Men kari (a) d@ze g@- [(«) De Keer Rathlef heeft de Overeenkomft der Getallen in de Namen van Theudas en Abaddon op de volgende wyze getracht aen te toonen; welke ik aen de Hebreeuwfche Taelkundigen hebbe willen me- de deelen, dewyl my bericht wort, dat men ze zon- der zyne manier van Spelding te zien , niet ligtelyk zou ontdekken. Hy fchryft: voor Theudas D 9 1 n D voor Abaddon, 6 4 6 o 79 n K 3 ! 1 3 N 5 1 2 4 io 6 5° i K 4 79« Do ok 15» VERBAND, over de SPRINKH. geheele Uidegging nier ve der dan voor een Gisfihg aen de hant geven , wyl by naeuwer Onderzoek der joodfche Gefchiedenisfen ten tyde van Joannes iets zou können gevonden worden 3 dat met het Verhael van Joannes netter overeenftemt. Ten minften behoort men aen zulken, die ditgisfen, even zooveel Gront toe te ftaen, als zieh fominigen toeei» genen, die de Sprinkhanen in de latere Ge¬ fchiedenisfen der Kerke meenen te ontdekken. Doch hier op wort aengemerkt dat hy , om de Tel» lange goed temaken,Letters heeft moeten byvoegen en veränderen, die eene geheele Verandering in de Na- inen yeroorzaken. Voor den Nederduitfchen Lezer aal genoeg zyh dat wy hem zeggen , dat ’er aldus in plaets vanTHEUBAs, Teudastn in plaetsvan Ab^ddoh9 Mabdiona gelezen wort. Zy die 3l Hebreeuwfch \cr- ffcaen behoeven de Namen Hechts telezen, om dit on- derfcheid aenftonts te ontdekken, yZ _ ,u E I N D E. « ' i i j j N aenhangsel, behelzende eene VERH ANDELING OVER DE SPYZEderISRAELITEN IN DE WOESTYNE N; (jewoonltk KWAKKELEN oyergezet. } - .( ■ -r V* V <. - ' J * •' »*. *1 • _* '[ i * • -*■ ■ ' ' ; • i ■: . .. . a> • : - * * / T T r r 1/ v..: ¥ v <r“; i -■ : i s » A r / V J 1 • « Ü *r * _A.V,. .Ä» V W' <*■ . .- ■»» -« | « 1 ‘ - - ; r ' " 1 / T ?: I ■ 0 '■ 7 K.J r * v . f ■ /•: ■ ■• ;• r . , - • y , - 4 < !- ><• ■ ' c -• rv 'U- AENHANGSEL © § i . VC J Y lezen in de Heilige Schrift , dat God VV den Israeliten , op hunne Reize uit E- gypten naer hei Lant der ßelofte, Tweemael eene byzondere Spyze toegefchikt heeft. Die gefchiedde voor de Eerfte mael op den Vyf- tienden Dag der Tweede Maent na hunnen Uittogt, Mozes verhaelt ’er het volgendü van in zyn Tweede Boek , in het XVI .Hooft- deel, Toen zv van Elim gereift waren, 3, kwam de ganfehe Vergadering der Kinde- ren Israe's in de Woeftyne Sin , welke is 3, tuffchen Elim en tuffchen Sinai; aen den Vyftienden Dag der Tweede Maent, na dat zy uit Egyptenlant uitgegaen waren* 33 En de ganfehe Vergadering der Rinderen 3, Israels murmureerde regen Mozes en te- ,3 gen Aaron in de Woeftyne. Ein de Rin« 3, deren Israels zeiden tot hen: Och! dat wy 53 in Egyptenlant geftorven waren door de ,, hant des Heeren, toen wy by de Vleefch- 5, potten zaten, toen wy tot verzadinge Broot 5, aten! Want gylieden hebt ons uitgeleid 33 in deze Woeftyne om deze ganfehe Ge- 5, meente door den Honger te dooden. Ein 3, de Heere fprak tot Mozes ? Ik hebbe der 3, Rinderen Israels Murmureeringen gehoort, 33 fpreekt tot hen : Tuffchen de Ewee Avon- 3, den’zult gy Vieefch eten3en aen denMor- 3, gen zult gy met Broot verzadigt worden* s, En aen den Avont k warnen ’er Kwakke- 53 LEN 1 56 A E N H A N G S E L. 3, len op en bedekten het Leger. En aen den 5, Morgen lag de Dauw rontom Jiet Leger.” Ten Tweeden male gaf God deze Spyze aen den Israeliten in de Woeflyne Paran, op den Twintigften Dag der Tweede Maent na hun- nen Uittogc. Mozes befchr.yft deze Spyze, in het XI. Hooftdeel van zyn Vierde Bock al- dus. „ Het gemeene Volk, dat in ’t midden „ van hen was, w^rt met luft bevangen; „ daerom zooweenden ook de Linderen Isra- 3, eis wederom, en zeiden : Wie zal ons 3, Vleefch te eten geven ? Wy gedenken der 3 , Visfchen, die wy in Egypten qm niet a- 9, ten , der Komkornmeren , der Pompoenep , des Looks, der Ajuinen en des Knoflooks Mozes zeide tot den Heere. Van waer zoude ik het Vleefch hebben, 3, om aen al dit Volk te geven? Want zy „ weenen tegen my, zeggende*: Geef ons „ Vleefch dat wy eten .... En de Heere ,, zeide tot Mozes ; . . tot hpt Volk zult gy ,, zeggen: Heiligt u tegen Morgen, en gy „ zult Vleefch eten: Want gy hebt voor de 3, ooren des Heeren geweent , zeggende; „ Wie zal ons Vleefch te eten geven, warit „ het ging ons wel in Egypten ? daerom zal ,, de Heereu V leefch geven , en gy zult ,, eten. Gy zult niet eenen dag, noch Twee ,, dagen eten, noch Vyf dagen, noch Tien ,, dagen , noch Twintig dagen : tot eene ge- „ heele Maent toe, tot dat het ten uwen neu- „ zeuitga, en u tot eene walginge zy . .. „ En Mozes zeide: Zeshondertduizent tevoe- s, te is dit Volk, in wiens midden ik hen; 2, en gy hebt gezegt  een geheele Maent eten. Zullen dan voor hun Schapen en Runderen geflacht worden , dat voor hun genoeg zy? Zullen alle de Viflehen der Zee voor hun verzamelt worden, dat voor hun genoeg zv? .... Toen voer een Winc uit van den Heere , en raepte K^akkelen van de Zee, en ftroide ze by het Leger 9 oncrent eene Dagreize herwaert en ontrenE eene Dagreize derwaert ronrom het Leger ? en waren ontreru twee Ellen boven de Aerde. Toen maekte zieh t Volk op, dien zelven geheeien dag, en dien gan- fchen nacht , en den gan feilen ande¬ ren dag , en verzamelden de Kwakke- len, en die minfl had, hadde Tien Homer verzamelt j en fpreidden ze voor hen van malkander rontom het Leger. Dat Vleefch was noch tuflchen hunnen Tanden , eer heE gekaeuwt was, zoo ontftak den Toren des Heeren tegen het Volk, en de Heere floeg het Volk met eengroote Plage. Daer- om heet men den Naem derzelver Piaetfö Kibroth Taaba, want daer begroeven ze het Volk, dac belüft was geweeft’k Na* derhant wort ’er in de Heilige Schrift noch Driemaelvan dezeSpyze gefproken en wel in de Pfalmen. ln den LXXVIiL Pfalrn, 26-29» Hy dreefden Ooflen YV int voort in den Hemel, en voerde den Zuiden Wint aen9 doför zyne Sterkte; en regende op hen Vleefch als Stof, en gevleugelt Gevogelte als Zant der Zee,* en deed het vallen in ’l midden zyns Legers, rontom zyne Wonin- 99 99 79 99 99 99 yy gen. Toen aten zy en werden zeer zad Ii 15$ AENHANGSE L.’ , r / In deze Schriftuurplaets wort deze Spys in ’t algemeen Vleefch en Gevogelte ; doch m st geenen byzonderen Naem genoemt. Maer in eenen anderen, namelyk den CV Pfalm, vsa 405 wort her zelfde Woort, als by Mozes ge - bruikt: Want hier ftaet : ,, Zy baden en hy 55 deed K»wakkelen körnen 5 Mn den volgen« den CVi. Pfalm, vs. §, 2. Wy zullen ons in de Verhandeling o* ver deze Schriftuurplaetfen alieen bezig hou- den met het Hebreeuwfche Woort, ’t welk doorgaens Kwakkelen wort overgezet. In den Gronttael wort dit Dier Selav of in het Meer'voudig Getai Sel a vim genoemt 5 welken iiaem wy in ons Onderzoek zullen be¬ henden. In de allerotufte tyden , waer in men zou denken het zekerfte befcheid ten senzien der beteekenis van dit Woort te zul¬ len vinden , ontmoeten ons vele Duifterhe- den. De Kaldeeufche Overzettingen van de Bocken van Mozes zyn wel de outfte Uitleg» gingen over dezelven. Wy vinden in. het Werk van Rabbi Onkelos , dat hy het Woort Selav heeft behenden ,* doch Rabbi Jona¬ than heefc het door Faizanten overgezet» In de vroegfte Griekfche Overzetting der Boeken van Mozes ,die zekerlyk zeer out is, vinden wy het Hebreeuwfche Woort Selav door AENHANGSE L, 159 door het Griekfche Ortygömetra overge- zet: gelvk wy 00k die Woorc Tweeraael in het Boek der Wysheit (a) aentreffen. On- trent de tyden van den Zaligmaker hebben wy Filo en Jozefüs, die van den Selav fpre- ken. Filo behoud, in het Leven van Mozes, het Woort der Griekfche Overzetting , Or- ty gometra , doch Jozefüs gebruikt een an¬ der, te weten het Woort Ortyx , (b) ’t welk een Kwakkel beteekent. Körnen wy vervoJgens tot latere tyden, daer zien wy dat de een dezen en een ander genen dezerVoor- gangeren volgt. Zelfs in den Alkoran , daer deze Geichiedenis verhaelt wort, behoud Mahomet het Woor Selav (c ) , en de Per- zifche Overzetter van den Alkoran zegt , dat het de Vogel Kark is (d). Rabbi David Kim chi en andere Joden zeggen in ’t alge« ' meen , dat het een Vleefehige en vette Vo¬ gel was. Deze verfchillende Uitdrukkingen leeren ons Twee Zaken, Eerftelyk toonen zy ons aen dar men reets in de tyden der Eerfie Overzettingen van Mozes niet meer geweten heeft wat een Selav eigenlyk was 5 want indien het een bekent Woort geweeft wäre, men zou het op zulk eene verfchillen¬ de wyze niet overgezet hebben. Ten Anderen , zien wy ’er uit , dat wy , die noch zoo veel verder afzyn van de tyden van Mo¬ zes, noch veel minder met volkomene zeker- heit kunnen nagaen , welke eene Spyze de Se * (0) Boek beb. Wysh. H. XVI. 2. H. (c) Cap. II. (d) J. Luboefi Biß, JEtbiop, in Commentario p> 19a. i6o AENHANGSELi , , . 1 * * ' 4 Sklaven geweeft zyn. Aldus is ’ t ook gele¬ gen met vele Woorden in de outfte Schriften des Ouden Testaments , voornamelyk , oie zekere Dieren , Steenen , Boomen en Kieedin- gen beteekenen. § 3. Onder de Nieuwe Uitleggers vinden wy Tweederlei Gevoelens. Van een der zei- ren is de Geleerde Bochart (a) een groot Voorftander, die Jozefus volgt, en de Se- Laven door Kwakkelen (Y;) overzet, Aen den anderen kant wil de vermaerde Ludolf, dat men de Sel aven voor Oofterlche Spre nkhanen te houden hebbe. Deze laetile Uidegging heeftmy eigenlyk aenleiding gegeven om,aen het einde dezer Bladeren , van de Sllaven te handelen.Ik zal de gedachten van beide deze Geleerde Mannen ter nederflellen en tevens derzelver gewigt en zwakheit aentoonen. Het Gevoelen van Bochart is het outfle, naer- dien hy Jozefus volgt, en dezes Meenmg poogt ftaende te houden. Hy gevoelt ’er her volgende van. God heeft uit de Lantilreek aen het Arabifche Meer of de Roode Zee, bv welke zieh vele Vogelen en onder anderen ook Kwakkelen onthouden^door een hevigen Wint een groote Menigte dezer Dieren ge- voertter plaetfe daer zieh de Israeliten onthieL den namelyk in de Lantilreek aen den Vloed Rhinokolura, werwaerts deze Vogelen dik- wils ( a ) In Hicrozoico. [(2>) Het zal mogelyk nict ondienftig zyn hier aen te teekenen, dat een Kwakkel, het zelfde Dier is, dat by anderen een Kw artel of een Wagtel geheeten wort, welk laetfte Woort met het Hoogduitfche Woort «fereehkomt,] ÄENHANGSEL. m wils by geheele Hoopen aenkomen. Deze Kwakkelen waren,na hunnen langen Togt,ver- moeic geworden ^ en in het Leger der Israe¬ liten wyd en zyd, by Hoopen van Twee El¬ len hoog , nedergevallen. Hier had men ze aengegrepen , en buken het Leger in groote Menigte opgeraept, om ze tot Spyze te ge« bruiken. Dit is ten naeftenby de körte In« hout van ’t Gevoelen van Bochart , ’t welk deze' Geleerde Man met kracht poogt te be« wyzen. Dit doet hy niet uit het Woort Se- Iav zelve,* maer Jozefus en de meefte Uit- leggers der Heilige Schrift zyn zyne Leids¬ luiden. Om zyn Bewys te Baven, heefchy öngetwyfelt , gelyk ook ieder Onderzoeker der Heilige Schriften billyk behoort te doen, na- gezocht, of ook in de ongewyde Schriften de Gevaüen bekrachtigt worden , die in de Gewyde Bladeren worden voorgedragen. Hy zal dan gedacht hebben , de Ifraeliten zwor- ven tufTchen Egypten en het Beloofde Lant: worden in deze Lantftreken ook Zwermen van Kwakkelen aengetroffen ? Jozefus du getuigt (a) ? dat deze Vogels aen de ArabL fche Golf met groote Heiren gevonden wor¬ den. Ook leefl men by Diodorus Siculus (&) , dat de Kwakkelen in groote Hoopen van deze Zee aen den Vioed Reinoeolura komen , en hier menigvuldig tot Spyze ge« bruikt worden. Hier uit heeft de Heer Bo- chart derhalven beiloten, dat de Kwakke¬ len zekerlyk de Selaven moeften zyn , waer • ^ - »„ .. . f v ( a ) Jozefus Outbed. B. III. H. je; (b) Dioe>, Sicui.. Lib. I. i6z AENHANGSEL van Mozes fpreekt, en welke God den Ifrae> liten tot Spyze gegeven heeft. Hier in be- ftaet de kracht van ’t Bewys van den Heere Bochart. Het overige , ’t welk hy hier by- voegt , dient flechts om dit Bewys op te He¬ ren, of in zaken , die 'er niet toe behooren. § 4. Deze Redenen gaen, gelyk de Heer S a u r 1 n wel aenmerkt ( a ) , niet verder dan dat ze ten naeften by eene Betooging zyn. Ook doen zieh by dezelve de volgende Zwa- righeden op*. 1. Waerom wykt de Geleerde Bochart van het Woort Selav af, om zieh als enkei te bemoeien met de Overzerdng van Joze- fus, terwyl de Selavjen io die tyden alreets niet meer bekent waren ? Mogelyk had hy door zyne Taelkunde de Selaven in andere Talen kunnen ontdekken. 2. Indien de Kwakkelen in de Oofterfche Landen zoo bekent waren , dan moeften ook de Benamingen, die men aen dezelven gaf, bekent geweeft zyn. Of heeft men ze mo¬ gelyk in de tyden van Mozes anders genoemt dan naderhant? Ofindien zy altyteenerlei Na¬ men gevoert hebben , dan behoort men te zeg- gen, waerom men ander de Namen , die hun door de Ooffcerlingen gegeven worden , het Woort Selav niet aentreft. 3. Volgens de Uitlegging van Bo char t, moeten de Kwakkelen ten tyde van Moze $ Sela ven geheeten hebben. Dewyl zy nu zoo Ca) Saurjn pifeours Bißma* T. Ie AENHANGSE L; 163 zoo dikwils aen den Vloed Rhinokolura , aen de Grenzen van het Beloofde Lanc kö¬ rnen , hoe komt hec dan dat men hier te Lan¬ de het Woort Sela v nergens heeft behou- den ? Of hoe heeft het zoo onbekent kunnen. worden , dat men reets voor de tvden van den Zaligmaker oneens geweeft is, hoe hec overgezet moeft worden ? 4. M o z e s fpreekt in ’t algemeen van den Wint, en in de Pfalmen wort uitdrukkeiyk gefproken van den Zuid Ooften Wint, die de S e l a v e n aen de Ifraelicen heeft toege- voert. Indien men nu de Kaert van Azie voor zieh neemt zal men kunnen ontdekken, of ’er met den Zuid-Ooften Wint Kwakke- len kunnen körnen van de Arabifche Golf naer den Vloed Rhinokolura. 5. Indien men al een Voorbeelt had, dac de Kwakkelen by groote Zwermen trekken» zoo zal men echter noch niet kunnen aen- toonen , dat zy in zulk een groote Menig- te by maikander geweeft zyn, om een Heir van Zesmaelhondertduizenc Menfchen , Vier Weken lang, tot Spyze te kunnen die¬ nen. 6. De Geleerde Ludolf maekt noch meer andere Tegen wer pingen, of liever hy toonc aen, dat de Befchryving, welke Mozes van de Selaven maekt, weinig overeenkomft heeft met de Kwakkelen *, maer zeer wel kan toegepaft worden op de Sprinkhanen. i ' t ‘ -r* *' * § 5. Het Gevoelen van Ludolf beftaec hier in. God heeft met eenen hevigen Wint iit Ärabie een ongemeen groot Heir Spririk- L 2 häheii 1 ^4 AENHANGSEL hanen aen den Ifraeliten toegevoert. Deze Sprinkhanen waren zoo menigvuldig, dat zy in het gantfche wyd uitgeflrekte Leger van Zesmael honderc duizent Ifraeliten , Twee Ellen hoogjZyn nedergevallen. Alle de Ifrae* liten, klein en groot, hadden toegegrepen f de Sprinkhanen opgevangen , hun de Koppen en Vleugels sfgetrokken, en in groote Hoo¬ pen by malkander geworpen , en ze nader- hant in de Zon gedroogt, waer na zy aen ft geheele Leger eenigen tyt tot Spyze konden verftrekken. Laet ons nn9 na het voorftel- Jen der gedachten van Ludolf , zien ; hoe hy tot dezelve gekoraen is enhoehy ze bevelligt heeft. Hv heeft het Woort Selav , even als Bo- chart, onaengereert gelaten. Veel eer is Porphyrius (0), gelyk hy zelf bekent, zyn eerfte Wegwyzer geweeft. By dezen las hy dat een nootlydend Krygsheir in Afrika, een Zwerm Sprinkhanen heeft aengetrofen , wel¬ lte hun toi Spyze hadden gedient. Hier uit befloot hy, dat God ook aen de Ifraeliten, die cm Vleefch morden , Sprinkhanen kon toegezonden hebben. Om deze zyne Gifling te beveftigen , zal hy gezogt hebben , of in de Lantftreken , waer in de Ifraeliten zieh toen ophielden geene Sprinkhanen plagten te kö¬ rnen. Ook vont hy by Oude en latere Sehry- vers , dat deze Dieren geftadig in Arabie worden aengetroffen. Hy vont dat zy dik- wils in Egypten en dikwils in 't Joodfche Lant komen. Zoo dat hy mögt onderflellen dat . .... i j ( a ) Poepijirxus de Abßinentia Carnis Lib« L «• 55* aenhangsel. iöjt dat zy ook in de Woeflyne tuffchen deGren« zen van beide deze Landen konden gevonden worden. Hy vonc daerenboven dat zy door den Wint van de eene Plaets naer de andere gevoert worden ; dat zy in dikke Wolken aenkomen , en ter hoogte van een Elle op de Aerde vallen; ook wift hy dat men ze kom droogen en eten. Uit di t alles Uelde hy vaft dat de Selaven zekerlyk Sprinkhanen moe- ften wezen. * ' * » »<• •<?_-- o- ... t. v- • . . \.j, • l § 6. De bekende Verzamelaer van velerlei Gevoelens, de Heer Saurin (a) , meent dat dit Gevoelen zog wel gegrollt is , dat men het bezwaerlyk kan tegenfpreken. Wy zul¬ len echter terflont zien, dat men tegen het zelve veel^ meer kan inbrengen dan legen dat van Bochart, Deze zyn myne Tegen- werpingen. 1. Waerom verlaet met hetOnderzoek van het Woort Selav , en waerom begint men met de Stelling van Porphyrius? 2. Indien de Sprinkhanen de Selaven en zoo menigvuldig in het Beloofde Lant ge- weeft zyn, hoe komt het dan dat het Woort Selav onder de Inwoners verloren is? Het kan geene zeldzame Soort derzelven geweeffc zyn , dewyl ’er zoo vele waren , dat zy voor een wyd uitgeftrekt Heir tot Spvze dienen konden. 3. Is de Menigte dezer Soort van Sprink¬ hanen zoo groot, zoo moeft hun Naem in de (a) ]. Sav&in als boyen. 166 AENHANGSEL, de Tael der Oofterfche Volken Selav zyn^ doch dit Woort vint men by hen niet. 4. Indien de Selaven Sprinkhanen wa¬ ren , die ter Hoogte van een Elle neder- vielen , en zieh zonder moeite lieten opra- pen, zoo hadden de Ifraeliten geen Twee dagen en eenen Nacht noodig om ze by inalkander te verzamelen. 5. Mozes fpreekt in zyne Schriften ver- fcheide mael van de Sprinkhanen ; doch noemt ze nergens Selav, maer wel Arbeh. Derhalven moet het Woort Selav iets an¬ ders beteekenen. 6. God vergunt de Arbeh aen den Ifrae¬ liten tot Spyze. En Indien de Drie andere Dieren, welke te gelyk met die Vergunning genoemt worden, Soorten van Sprinkhanen geweeft zyn,* zoo befluiten wy hier uit, dar God de Vier voornaemfte en menigvuidig- fte foorten van eetbare Sprinkhanen zal ge- * noemt hebben. Dewyl nu de Sprinkhanen , die aen het geheele groote Heirleger der Ifraeliten een geheele Maent tot Spyze zou- den gedient hebben , een voorname en tal- ryke Soort van eetbare Sprinkhanen zyn moet,* kan ik geen reden vinden , waerom God de Selaven mede niet onder de eet¬ bare Sprinkhanen heeft laten ftellen. 7. God zou wezenlyk den Ifraeliten door het zenden der Sprinkhanen aen den eenen kant een groote Weldaet bewezen hebben: Maer in anderen opzigte zouden zy voor hun de grootfte Plage geweeft zyn, Want zy had¬ den hun Vee uit Egypten medegenomen , zy offerden in de Woeftyne, waer toe zy aller- AENHANGSEL. r67 hande Dieren gebruikten. Mozes fpreekt in zyne reden tot God van de Kudden der Ifrae- licen , en zegt dat zy wel groot wa ren , maer niet konden toereiken orn een Volk van Zes- hondert-duizent Zielen te verzadigen. Mo¬ zes was hierom genootzaekt hec Volk doof zulke Lantftreken henen tevoeren ,daer Gras en Voeder voor de Kudden te vinden was. Zou God dan niet, indien de Selaven- Sprinkhanen geweeft waren, die al het Gras opecen , den iVIenfchen hun Voedfel gege¬ ben en het Vee zy n Voedfel onttrokken. -hebben 2 5 7. Deze Twyfelingen, welke men tegen de waerfchvnlykfte Beteekeniffen van de See.aven kan opwerpen, hebben my bewo¬ gen, om verder na te denken, of men aen dit Woort niet nader kan körnen, enofmen niet eene waerfchynelyke Giffing wegens dezelve zou kennen voordragen. Want dat men ontrent het uitleggen van dit Woort tot eene volko- mene zekerheit zou kunnen geräken , moec men mogelyk als een vergeeffche Onderne- ming van de Uitleggers der Heilige Schrift aenmerken. Ik zal, gelyk Bochart en Lu- dolf, geene Gevoelens van anderen navol- gen. Ik zal zelfs beginnen met het Woort Selav en daer onnent de leiding volgen, waer my dit henen voert. Ik zal het zekere van het waerfchynelyke en \ gene maer Gifling is , wel onderfcheiden. Voor Eerft dan za! ik bybrengen wat zeker is. 2* Door de Selaven wort een Spys ver» L 4 üaen , i68 AENHANGSE L. ftaen , die uit Vleefch heftaet. Want de Jfraeliten begeerden Vleefch. God beloofde hun Vleefch. En zy aten de Sela ven als Vleefch. 2. De Selaven zyn een Soort van Voge- len. Want in de Pfalmen worden zy uit- drukkelyk Vogelen genaemt. In alle de Out- fte Overzettingen , die hec Woort Selav zelve rjiec behouden hebben , heeft men het door een Woorc oyergezet, dac een Vogel beteekent. 3. De Sklaven zyn Vogelen , die in de Lantftreek, daer de Brachten waren, hun Va- derlant niet hadden. Want God voerde de- zelve uit een afgelegen Lant met den Wint naer hun Leger. Derhalyen moeten de Sk¬ laven zekere omzwervende Vogelen zyn. 4. De Selaven zyn Vogelen, die zieh zeer dicht by raalkander houden , en in wyd uitgebreide Zwermen van de eene Plaets naer de andere trekken. Want zy ffcrekten aen Zes- hondertduizent Menfchen , Vier Weken lang , tot Spyze. Dewyl nu dergelyke tal- ryke Vogelzwermen aen eene Plaecs het ge- vondene Voedfel ras verteeren moeten, zoo trekken zy naer een nieuwen Oort en zoekeij nieuwe Spyze. § 8- Deze Vier Kenteekenen verpligten ons , om in -Azie , daer de Selaven by de Ifraeüten kwamen, na te fporen of men al- daer Vogelen aentreft, die in groote Zwer¬ men om her trekken, en hun Voedfel vol- gen ; en vervolgens moeten wy in de Oude Bziadfche Talen omzien of wy onder de Be- namm- * .* < . i A E N H A N G S E L. 169 namingen der Vogelen, die in groote Heiren omzwerven , geen Benaming vinden , die eenige Gelykheit met hec Woort Selav heeft. Wy zullen Eerflelyk de Vogelen, die in A- zie met groote Heiren omzwerven , opzoe- ken. Voor Eerfl körnen hier de Kwakkeien yoor , die van de Arabifche Golf in vele Lantftreken van Azie in groote Zwermen rontom vliegen. Maer de Kwakkeien kun- nen hier geen plaets hebben , gelyk ik reets heb aengetoont. (§ 4.) Derhalven moeten wy naer andere Vogelen vorfchen. Ten dien einde hebbe ik de Natuurlyke Hiftorie van Plinius nagezien, of ik hier mogelyk eenig Bericht van dergelyken Trekvogel mögt vin¬ den ; 00k vont ik hier ’t gene ik zocht. Want hy fchryft (a) : ,, Seleukiden zyn Vogelen, „ die men by den Berg Kafius,door Gebeden „ van Jupiter gewoon was af te fmeken , als de Sprinkhanen de Veltvruchten willen vernie- ,, len. Het is onbekent van waerze komen ,of „ waer ze henen gaen , naerdien zy n-oit ko- men, dan wanneer men ze noodig heeft”. Men zal zeer lichtelyk toeftaen, dat de Se¬ leukiden Vogels moeten zyn, die niet ge- fladig by den Berg Kallus gevonden worden , maer hier als door de Sprinkhanen worden heen getrokken , om dat zy ze gaerne eten. Men ziet tevens, dat zy in zeer groote Hoo- pen ia) Plinii Hiß. Nat. Lib. X. c. 37, Seiend des A- ves vocantur , quiram adventum ab Jove precibus impe * tränt Cafii Montis incolce , fruges eorum Locußis vaflanti - bus. Nec unde verneint , quove abeant , compertum , nun quam confpettis t niß cum prcefidio earum indigetur „ l 5 £7o AENHANGSEL. 