title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: “volgenden dag om een behoedmiddel daartegen verzocht. Deze reed ik, ten 1. opzichte van een Br een, en een te vrezen Chancre, een vleugelige reiniging van den kop van het mannelijk lid met een ontbinding van Zeep in kalkwater, en ten 2. opzichte van den druipert liet ik de inspuiting van Opium en Extr. Saturni gebruiken, en tot nog toe is mij geen geval voorbeeld bekend, dat er na aanwending van deze middelen een Chancre of druipert ontlaat ware, Een zeker Arts in Aken heeft mij verzekerd, dat hij alleen door het aanwenden van het warme Mineralenwater daar - hetwelke, gelijk bekend is, uit zwaarvel- en loog-zoutige delen baadwater - tot her infpuiten, tot baden van het mannelijk lid en tot her genezen, menigal binnen zeer korten tijd den druipert had genezen. Wanneer de Heer Girsanner algemene, inwendige op het gehele lichaam werkende middelen omstreng den druipert - voor nutteloos ten nadeel verklaart, geef ik hem volkomen niet waar de ontlast-middelen, balzems, pis en dergenen niet uitgezondert mijne goedkeuring. Doch, zijn de algemene verzachtende, bedaardende en verlevende middelen, volgens de grondbeginselen der algemene geneeskunde, tegen de plaatselijke ontsteking is, die erg genoeg worden kan, en er bij iedere plaatselijke ontsteking een verkoelende behandeling past. Der drijvende en overal opgenomen alle prikkende middelen aanpassen, zegt de Salperer onwaarschijnlijk aangetoond, vermocht de druiper te genezen. Ten halfe.” A 324 Over den Druipert halven zijn alle verzachtende, lauw-warme, fijne dranken als gerstegreide- of haver-gort-water en onder anderen ook Emulskop van hennep- of lijnzaad, in geen deel te verwerpen, daarenboven zijn zij nog van die nuttige werking, dat zij de scherpe pis, die anders de ontstoken pisbuis te sterke prikkel zal, verdunnen. Aldus zijn ook daarom zeer geschikt dikwijker herhaalde lauwe baden van Ber mannelijk lid in zoete melk, verzachtende pappen, en bij een hevige ontsteking herplakken van bloedzuigers aan. dezelve enz. De leefregel mag nimmer verzuimd worden, zij moet voorzichtig verkoelend zijn; de rust moet, zo men zich een spoedige genezing wil beloven, zeer nauwkeurig in acht genomen, en alle prikkelende en verhitte spijsen en dranken verminderd worden. De dagelijkse ondervinding leert ons, dat het zondigen tegen deze leefregel den druipert klaarblijklijk, verärgert. Hoe noodzakelijk het is, de lijder inzonderlijk die spijsen, die op de waterloosheid werken, te verbieden, zulks heeft mij een enkel geval aangetoond, daar een druipert, die op den tiende dag na zijn begin door de inspuiting met Opium bijna volledig genezen was, wederom ten uitersten hevig werd en een ontsteking van den balzak ten gevolge had, alleenlijk daarom, wijl de lijder rauwe radijsen, die krachtiglijk op de waterloosheid werken en tot den bijplaats aan- 'n een prikje DRT. N aan E 2 E en de Venerieke ziekte. 3325| prikkelen, rijklik genieten, en zich daardoor een onwillige zaadloosheid en een veel sterker prikkeling in de pis-buis op den hals had gehaald. Om bij enigzins hevige drupperts het pijnlijk stijfs haar mannelijk lid in de rag te verhoeden, heb ik het pepermunt-water en liga aanod - des avonds voor het slapen gaan niet spaakelijk gegeven, altijd voortrefelijk bevonden. - Hoe nadeelig ook over het algemeen de ontlastmiddelen voor de drupperts zijn, zo noodzakelijk is het nog tenminste dagelijks open life te houden, waartoe, behalve verzachtende kleister-, de door den Heer Girtanner aangepreezene vloeibron van Rhabarber en zinkkwik, op den derden of vierden dag toegeediend, het best geschikt zijn - ook wel Manna meer Calomel - en boven allen de waterloosmaking te sterker prikkelende Laxeer-zouten den voorrang verdienen. Ten allen tijde bemerkt men bij de druppert, wegens de medelijdende zich over het gedarmde verf verspreidende prikkeling, een neiging tot buikverstopping, die door het dikwerker noodzakelijk gebruik van het Heelkracht nog, vermeerdert wordt, en snel een nadeeligen invloed op de druppert heeft. Dat het kwik, indien niet 165f tijdens het gebruik, op zichzelf bij de druppert niets helpt, en tot een grondige geneeswijze van denzelfde geheel nutteloos is, weet ik ook uit mijn eigen praktijk. - Een bekwaam Franse arts verzekerde mij, dat hij zijn Dragonders binnen korten tijd door pillen van Zeep en Lijnzaad onfeilbaar van de druppert genas, hoewel zij deze nauwkeurige leefregels niet konden houden en dagelijks moesten te paard rijden. Hij liet, zeide hij, daarmee een begin maken, zodat als de toevallen der prikkeling door verzachterende dank u eenigzins verdoofd waren, en de stof gebonden werd. Dat de werking dier pillen, welke ik nog geen gelegenheid gehad heb te beproeven, alleenlijk aan de zeep zou kunnen toegevallen worden, zulks blijkt al uit zichzelf. Ik heb bovendien onder verschillend waartegen dat een druipert uit hoofde van een lange duur- de ontlading in de pis-buis eenen langen tijd anhield en hardwerkend begon te worden bij zulke lieden, welken met scheurbuik, of een ophoping van gal, of meer aambeinen gekweld waren. Ik kon toen niet dan door hergebruik van inwendige op deze toevallige corrumpe- rend middelen de genezing bevoorden. Langdu- rige druipers vergeren in tegendeel ook de aambeinen, en maken de herhaalde aanleg- ging van bloedzuigers ganzewaar zeer nood- zakelijk. — Een ontsteking in den balzak, al- hoewel binnen een paar dagen verdwenen, heeft vaak al een langduurigen pijnstillend effect. Het ontsteken gezwel van eenen bil aan den druiper heb ik zelfs ten minste duizendmaal behandeld, en altijd heb ik her geluk gehad een spoedige verdeling te bewerken. Bij jonge lieden, die uit schaamte voor hun huisgenoten hun ongemak zoeken te verbergen, die hunne gewone bezigheden verrichten, vooral veel staan en gaan, en zich aan een vasten leefregel houden, — die juist daarom van de middelen tot vermindering der ontsteking in den druipert geen behoorlijk gebruik kunnen maken, — is het onmogelijk bij den druipert altijd zulk een onaangenaam toeval te verhoeden. Ik heb de ontsteking van den balzak eerst toen waargenomen, wanneer de druipert reeds eenigen tijd geduurd had, inzonderheid wanneer dezelve met onwillige zaad-lozingen in den nacht, en met een rijke lozing van bloed uit de pis-buis verzeld en over het geheel zeer hevig, geweest was. Nogthans openbaarden zich hier het eerst op het tijdstip, waarin de ballen begonnen op te zwellen, nimmer tekens van een hevige ontsteking in de pis-buis: dezelve scheen veel eerder of twee dagen te vooren merklijk verminderd te zijn, of was ook wel lang reeds tot bedaard zijn geraakt. Zodra het gezwel van den balzak zich volkomen had gevormd, was ook altijd weer de prikkeling in de pis-buis van weinig belang, en geen spoor van een aanmerklijke ontsteking daarin te ontdekken: hier welke zich wellicht op deze wijze laat ontvouwen, dat de hevige ontsteking overhellende prikkeling in den balzak de mindere in de pis-buis verdoofde of geheel leegnam. De Heer Girtanner heeft derhalve zekerlijk ongezond, wanneer hij beweert, dat de ontsteking van den balzak, uit hoofde van een medelijdend gevoel, het uitwerksel van een ten uitersten hevige ontsteking in de pis-buis is. Het is juist de hevigheid van de ontsteking niet, welke den balzak misschien vleugels door een medelijdend gevoel schijnt aan te doen, tot een ophoping van bloed en tot een ontsteking in denzelfde, maar het is veel meer zulk een verandering van de prikkeling des druiperts in de pis-buis, dat de slijmklieren zich fluiten, weinig of geen stof meer afcheiden, en, als het ware, het vergift op deze wijze opfluiten. De overeenkomst van een met ontsteking gepaardde arm-gezwel na de intreden der kinderpokken, waarover ik reeds in het vroeger opstel gehandeld heb, schijnt ons gevoelen te bevestigen. — Of er een ware verplaatsing van het vergift naar den balzak heeft plaatsgevonden, zulks is twijfelachtig. Vap ontbonden werd; een fijne rust in eenie Zakke ligging - benevens ondersteuning van den -balzak door middel van een draagband; bij een 'ne merklijke verhoging der koorts lier ik onk. & ers wel wel een koortslui je openen en inwendig lauwe- warm Nijmige dranken gebruiken: als een af- kooksel van Althea-wortel met Salpeter, en bij hevige koorts 'savonds Opium. Zo ras als na her minderen der ontsiking de ontlasting uit, de pis-buis weerom voor den dag kwam, verdween het gezwel, schoon het nog zo groot was, gemeenlijk binnen eenen nacht geheel en al. — Tegen het, door den Heer Girtanner bij de ontsiking des balzaks aange- preezen, gebruik van docken in koud water nat gemaakt, van Ammoniumzout in azijn Op- gelost, en van lood-middelen —- moet ik uit eigen ondervinding; waarvoor hij, die her vatting van koude in de pis-buis onder de aan- leidende oorzaken van de ontsiking des balzaks plaatst, en zelfs met een overdreevene voorzichtigheid zijnen lijder, die met den druipert behebt is, strengelijk verbiedt zijn water in de open lucht te lozen, in wil nu. Eene reeds ontstane gemeenlijke zeer pijnlijke ontsteking van den balzak op een geheel tegenstrijdigende wijze met koud water genezen! Ik vraag nu iedereen Arts, die zulk een geval zelf heeft behandeld, of die koude aan den balzak niet voor den lijder onverdraaglijk was, en of niet verzachtende warme pappen zulk een eene weergaloze verlaging veraffen, dat de lijder naar niets meer verlangt, dan naar verder aanhoudende aanwending en naar verstarring en de geneeskundige ziekte. En de pijnlijke ziekte. Op dezelfde wijze zin ook leer uit lood bereide, vlammenwerrende of prikkelende middelen. Bij deze ontsteking van den balzak ten gehoorvallen nadelig, en zelfs de al gewarme, en veel meer nog de koud opgelegde pap van Goulard, uit kruimels van witbrood en een onbinding van lood bevatte, is voor den lijder onverdraaglijk. Ik heb dit eenige jaren een officier van een ontsteking van den balzak bij den druipert genezen; toen de ontsteking door aderlatingen verzachtende pappen reeds merkbaar verminderd was, sprak ik van het lood-middel van Goulard. De lijder geraakte over dit voorstel terstreeklijk ontsteld, daar hij eertijds reeds aan zulk een ontsteking van den balzak onthevig was geweest, en toen, volgens zijn eigen woorden, de vreeslijke uitwerkselen van dit loodmiddel had ondervonden. In dit jaar nog is er bij hem een soortgelijk geval gebeurd, waarin een ontsteking van den balzak na de aanwending van lood-middelen zo hevig werd, dat er een verzwelling ontstond. Mogt men toch in die gewichtige geval behartigen, dat bij zeer pijnlijke ontstekingen altijd verzachtende, geenzins echter vlammen trekkende of terug drijvende middelen van enig nut in zijn. Wanneer door de tot dan toe gedane handelingen de ontsteking geminderd en de pijn voor het grootendeel verdwenken is, des te meer tegenstrevige het gezwel blijft voorduren, en de druipert niet wederom ten voorschijn komt, als dan verklaart er niets een zekerere hulp dan een zuivere - niet met druipert-etter besmeerde - Bougie, die twee duim diep in de pis-buis gebracht. Deze bracht menigmaal reeds binnen weinig uren, gelijk ik gezien heb, den druipert rijkelijk weer aan, waarna het harde en gefrustreerde gezwel van den balzak ogenbliklijk begint zacht te worden. en te flinken. Het volgende geval toont duidelijk aan, dat het, om het gezwel te verdelen, alleenlijk op het herhalen van de drukte dient. Een man van omstreken van jaren, die reeds dikwijzer de drukker, meer dan eens alleen een gezwel des balzaks verzeld, had gekregen zedert vier weken de drukker op. Nieuw en zedert eenige dagen een aanmerkelijk gezwel aan de rechter bal, waarbij de drukte geheel en al ophield. Dezelfde was echter deze reis niet zeer pijnlijk en hevig geweest, toen de balzak begon te zwellen, was hij al reeds geheel zacht geworden en evenaarde bijna een smeul-loos na-drukker. Het gezwel van de balzak was zo min pijnlijk, dat de lijder daarbij zijn bezigheden buiten het huis ongehinderd waarnam. Op zon het Pas van een en de Venerieke ziekte. Rongie in de pis-buis, dat hem ongetwijfeld de lijder aan, om dat hem voor eenige jaren een ander arts door inwendige middelen van de Bougie een gezwel verdeeld had. Ik vergenoegde mij derhalve met pappen van verlichtende, dikwijls in warme zoete melk te laten en verzachtende inspankingen te doen, en achtte tevens door inwendige zachte pis-drijvende middelen de drukker weer te herstellen. Na dat deze middelen vijf dagen later, onder eenige uitwerking waren aangewend, nam ik bedenkingen om te besluiten, dat het in die zaken, die een grote verscheidenheid aan inwendige ziekten omvatten, wenselijk is met vreugd en hoop te werken. Jaar een noodzaklijke verrigting aanleiding, Even zo veel te rug moest gaan. Toen hij huis kwam, werd hij met blijdschap ontvangen, waar dat de druif, door de sterke beweening en verhitting van het lichaam, weer in den gang geraakt en dat het grote gezwel in den balzak geheel geflonken was, — Medelijdend gevoel bewerkte, — het levert overigens een voorbeeld op van een niet pijnlijke, heelmaal ontstoken te noemen gezwel eerder gevallen dit befluitte gerokken, dat de ogenblikkelijk zou geholpen 'hebben, kantte eenzele kruiden op te leggen, maar het mannelijk geval bewijst onder anderen ook, dat een onmaatgeving hevige ontsteking in de pis-buis eenzins dat gezwel van den balzak door een wan den balzak. Over het geheel heb ik geen, die eens zulk een gezwel bij den drui- De pert lat hij op eenen dag twee uuren verre te voet moest toonen. Door enige uit verhittende spe- Eene hevige venerieke opflopping van de’ pis, heb ik eens in haare vreeslijkfie gedaänte waargenomen, doch gelukkig geneezen. Het geval was, om kort te gaan, her volgende. Een . Heer van ‚middelbaaren ouderdom, wiens voor- : ' naamifle. bezigheid zedert meer dan twintig jaa- ren in ziine offerhanden aan de Godin Cijthere beftond, en’ dıe zo onbedachtzaam te, werk ging, dar hij menigmaal de gevol- gen van cenen onreinen bijflaap -moest: gevoe- ‘len, zo dat eindelijk zijne mannelijke ee dardoor uitgeput raakten, was juist met ee- nen zachtäartigen druipert behebt en gevoelde zich tot her bijflaapen onbekwaam, wanneer‘ her er op aankwam, dat hij zich als een held“ LANG ce. "en de Venerieke ziekte. Eerstgenoten met een bijvoegsel van het poeder van Spaanse vliegen bereide ballerijn, welke hij, om deze ontijdige verflappendheid te verhelpen, nuttigde, bracht hij het, toch niet zonder problemen, zo ver dat zijn mannelijkheid intact bleef en hij eenige vogel kon schieten. Kort daarna ontstond echter de hevigste ontsteking in de pis-buis, die wist tot aan de krop van de blaas uit te breiden, en met de ijselijke pijn en een gehekelde opstopping van de pis gepaard ging. De koorts was hevig, werden herhaalde aderlatingen vereist, en de bloedzuigers moesten zelfs herendozijn worden aangelegd. Hierdoor zo wel als door warme, verzachtende en pijnstillende pappen, lauw-warme baden, verzachtende emulsies en rijklijke inwendige giften van het Zelfsap, gelukte het mij de ontsteking te minderen, na verloop van drie dagen de ontlasting van de pis, die zeer sterk gekleurd en ongemeen stinkend was, weer te herstellen; hij hield echter eenen hardnekkigen, jarenlang durenden slijmachtigen druppert met herhaalde aanvallen van een pijnlijke en moeilijke waterlozing over. De pijn bij deze zware opstopping van de pis, waren in dit geval heel ijselijk en de ontstekingskoorts zo hevig dat de door de Heer Girzanner aangepreesene koude voet-baden en pappen geheel ongebruikt waren. Het zoade een groot te Over den Druipert Ongelooflijk geweest zijn, bij deze hevige ontsteking van de pis-buis eenen Rondde van daar te willen brengen, en de Heer Girzanner heeft met recht daartegen gewaarschuwd. Hij heeft echter ongelijk, wanneer hij het openen van de blaas door de endeldarm volgens de wijze van Fleurant voor zo gemakkelijk en niet gevaarlijk houdt. Volgens de praktijk van bekwaamde Franse heelmecsters, welken ik daarover gegeten heb, vloeit er ligtelijk in de kleine wond van de endeldarm enige dreklofje en veroorzaakt ontsteking, verzweren en een endeldarm-fistel, of doet de pis door het verlies tussen de waterblaas en de endeldarm doorzijgen, en brengt aldaar insgelijks ontsteking, verzweren en fistelen in de bilnaad voort. Bij ontsteking van de oogen, die bij eenen druppert plaats heeft, houde ik niet voor enkel medelijdend, en ik blijf bij her geene, dat ik in mijn Handleiding over de ziekten der oogen daaromtrend gezegd heb." De middelen, die ik bij deze na-druipende van de meeste uitwerking bevonden heb, zijn: 2.) de door Vogler aangeprezen in/spuiting, bestaande uit een drachme Mirrh en evenzo veel va. 3.) het door den Heer Prof. Althoff tot het in een, spuiten aangeprezen mengsel, samengesteld bestaande uit een drachme Lood, Zink en zes onsen water en de Venerieke ziekte, 337 kookt water opgelost, en uit twee onsen Lijmak: Mijrrh. — ik ontbond de Mirrh in heet water — en Een once Tinncrur. thebaic. — In beide mengsels had de Mirrh het voorwerp deel aan de uitwerking. 3.) Bij een hardnekkigen na-druiper heeft mij een spuiting uit een afkooksel van een halve once gegeten Galmoten, waarin een half lood Alun en twee gruiten witte Pijnt verdubbeld waren, senen. voortreffelijk dienst gedaan. In andere gevallen was dit middel veel te scherp, her verwekte pijnlijke kramptrekkingen in de pissen, en moest dus meer vloeistoffen verdund worden. — De ontbinding van de om-kalk in Kalk-water, die ik nog niet beproefd heb, mag ook wel voor her spuiten veer dienstig zijn. 4.) Van de inwendige middelen heb ik deels den balzame Kopier in die nieuwelijkheid voorge Schreven, dat deze merkbaar op de piswegen werkte, deels heb ik de pillen gebruikt. Achilles, Myrrha, Massik en Cachou, meer van... Onder bijvoegsel van Terpentijn fame gemaakt, om welke reden van enige nut gevonden. Sommigen hielden dit tegen 'een afkoeksel van de valvuli en van de Kina gebruiken. Bij een allen deze middelen hardnekkiglijk verwijderd, bleek een druiper, die na een gericht verward balzak meer ontsteking was achter gebleven, bevorderde ik de spoedige genezing daardoor, dat ik aan mijn cliënt de raad gaf, zich zo dikwijks als mogelijk, tot vermoeienissen toe en ter dat hij rijkelijk aan het zweeten gerankt, door de jacht of door een groote wandeling beweging te geven. De grondoorzaak van hardnekkige slijm-uitloop is zelden een verzwakking der slijm-klieren alleen, maar deze gaan soms met een groote prikkeling gepaard, en worden door een geringe langdurige onsteking van den inwendigen het slijm afzonderend rok der pis-buis gezwollen en onderhouden. Veellei fijne oliën, die zich in de pis-buis verplaatsen, alsmede de ongemakken der uieren hebben vaak deel aan, en de genezing is des te moeilijker, wanneer zich de lijder niet van hete bijvoedselen onthoud, schoon deze bij een na-druiper, die uit een zwakheid der slijmklieren ontstaat, soms van enig nut zou kunnen zijn. De druipers, die niet venerieken waren, die naamlijken zonder een onreinen bijvoedsel ontstonden, heb ik dikwijls ontmoet. De daarmede vergezelde symptomen, ontsteking, het pijnlijk waterloopzien, het stijf-worden van het mannelijk lid enz. waren soms zeer gevoelig, doch nimmer zo hevig als bij een venerieken druiper. Gedurende de zomer was het voorledene. jaar, bij zeer warm weer, kwamen eenmaal binnen weinige dagen vijf dergelijke lijders aan bij mij om aandijven; allen van die soort, dat niet de minste vermoeden had een venerieke aandoening te hebben. Dit voorbeeld zoude het best zijn voor een algemeen heroren druipertje, welke de heer heeft in twijfel getrokken, kunnen bewijzen. Eene galige, scherpe stof scheen bij deze lieden hiervan de oorzaak te zijn; zij werden door het gebruik van zachte ontlastmiddelen, door het veelvuldig drinken van lauwe water, of wat voor wat. Ook de geringste toevallen van ziekte, kunnen soms door een algemeen heerschend invloed, zonder bekende oorzaak bij vele mensen te gehoen ontstaan. Aldus vertelde mij een natuurgeneesheer in den witten winter het volgende: "Een zonderlinge opmerking heb ik die dagen en die winter gemaakt, die ik, indien ik een de gevreesde ziekte was, zekerlijk aan de algemene heerschende ziekte te wijten zoude toelichtrijven. Toch ik zonder acht de denkbeeld, even 20 minuten de redenen daarom begrijp. Werbeid u eens, dat ik ten minsten veertig personen, die een heel goede voorraad van Vijfmeiden aan van meer geringe onbeduidende rillingen maar daarop gevolgd door verzwenningen rond om den knob van de vingers behandeld heb. Noch zonderlinger was het, dat zulks meestal aan den voorste vinger gebeurde. Geult daarover lag toch het geval is echter meer dan opmerkenswaardig." warm gestreken water, door Thee van Lijnzaad en Zoethout enz. en door het dikwijls baden van het mannelijk lid in warme zoete melk binnen weinige dagen genezen. “Bij deze of geenen van hun hield na, het gebruik van deze middelen de ontlasting toch niet geheel en al op; en alsdan bracht een injectie van Opium en een weinig loodzout, samen met het baden van het mannelijk lid in koud water binnen den tijd van twee dagen de genezing te weten. Een van hun die over het algemeen zeer geneigd was tot ophopingen van galstoffen in de eerste wegen, werd in den zomer van dit jaar opnieuw door denzelfden druipende aangetast, en door soortgelijke middelen weer om genezen. — Ook bij skorbutieke lieden heb ik soms zulk een valke druipert waar- genomen, waaraan, wellicht de scherpte der pis, het meeste aandeel had; daar zij door bijna dezelfde middelen van dit geringe ongemak bevrijd werden. In andere gevallen had ik redenen om een rheumarieke scherpte te verminderen, en schreef daarom meer een gewenste werking deels bloem van Zwavel voor, deels een mengsel uit conkers van lyster en arcana. Duplique en een weinig Braak-wijnstroom bevatte, als mede het drinken van eenen de uit waasvorming, bevoederenden Thee, Des te hard nekkiger schijnt echter een druipert te zijn die van een ingewortelde jigiltof ontstaan. Een voornaam koopman van drie jaar en zeventig jaaren en van zes flerken en vierkantig lichaam gevonden, die zich nimmer noch in den wijn noch in de min te buiten had gegaan, die altijd zeer gezond, en flits van tijd tot tijd meer de gift behept was, vatte op zijne reis in het voorjaar van dit jaar een koos aan de beenen, en haalde zich daardoor een hevige ziekte in dezelfde op den hals, vergezeld met eenige zwelling en een volledig onvermogen van te kunnen staan of gaan. Ontlastmiddelen, en zakjes met gedroogde kruiden en Kamfer bevrijdden hem daarvan binnen den tijd van tien dagen. Toen hij, kort daarop gebruik maakte van pillen uit rauw Spiesglas, Pokkenhou, en extract van Dulcamara, benevens een verkoudende drank van Kluizwortelen en Zeepkruid om de ziekte los, die nog in het lichaam aanwezig was, en zich door pijnen in de armen openbaarde, tegenzien, werd hij een druppert gevonden. Er ontlastte zich namelijk uit de pisbuis dan eens een slijmerige, en dan weer een iets meer vetterige stof, meer geringe pijn en soms met een moeilijke waterlozing. Niettegenstaande zijne 'hooge jaren kreeg hij, des nachts nog, onwillekeurige zaadlozingen, welke hij echter zedert vele jaren niet meer ondervonden had. Door het gebruik van zachte ontlastmiddelen en het baden van het mannelijk been in lauw-warm water melk bedaarden wel is waar, binnen weinige dagen de toevallen der prikkeling, die over het geheel weinig belang waren, doch de etterige en vruchteloze ontlasting bleef hardnekkig voortduuren, ook nu en dan kwamen er nog onwillekeurige zaadlozingen ten voorschijn. huis arts zo wel als hij, door beide daartegen zes maanden lang, meenigsdelen, namelijk: voor het inspuiten een ontbinding, var Heulfap'en een weinig Loodpookser; een kok van Kina met een weinig bruine wijn; de door VOGELER (en ALTHOFF, aangegeven middelen voor inspiring, terwijl de kok van Gan noten met alun en zier terwijl tot hevige inwendige gebruik werden toegediend Kina met zwavel, bittere en verlittestende middelen, paiva ballastem, pillen van Cachou, Maalina (Mirrakes) Olibanum, en exiraceh van Kina, Pijlmontse water, het baden der teneldeelen in koud water, ook zulke middelen welken Eigenlijk dienden om de ziekte tegen te gaan, bet leven van den bast van Guaroie op den army en herontvrijeven van een zout in de buik voor herstel van Zimnicum, Polaria, Camphora bellen. Het is waargenomen dat gevolg volgens de omstandigheden deze enter en Nijmloos een of twee weken lang, zeer gering dan was, dat dezelfde altijd weer des te oval de vloediger voor den dag kon. Zijne eetlust was verdwenen. Voor de Venericke ziekte. In fysiotherapie bleven de lichamelijke krachten weinig afgenomen, en hij zag er tamelijk gezond uit. Van zijn lichte pijn in de ledematen, was voor deze tijd bij koud en vochtig weer veelvuldig overgenomen, maar nu, tijdens de droogte, veel minder of niet. "Nu zal ik hem een inspuiting uit de gom van Kinopijn voorvoorschrijven, en hem tevens een koffie van Kikeler doen drinken, waarmee een zeker hierover geraadpleegde arti klaarvoortgelijk geneesmiddel gebleekt te hebben." Ook heb ik bij een bejaard man, die met de jiist gekweld was, een pijnlijk gezwel aan de balzak zonder diapensia waargenomen, en hem spoedig daarvan verlicht door het gebruik van een laxerend drankje en vervolgens door een aftrekfles van Arnica, Vlierbloemen, en Penelikzaad met verzachtende en verdelende pappen. Deze man was vroeger 'gekwetsd', en had mogelijk reeds voorheen een soortgelijk gezwel gehad. Indien het geval is, waarvan de geroemde GIRTANNER melding maakt, alsdan mocht de druiper, welke volgens denzelven door het gebruik van uit lood bereide middelen veroorzaakt was, aan een zekere prikkende stof toegeven worden, die uit het gezwel van den voet 2 Boreyen en een pis-buis verplaatst werd. Nog meer verhalen van Chankers heb ik altijd door aan de binnenkant van de diens een weinig Kwik-zalf te laten invrijen, door het aanwenden van de aqua Phagadenica — bestaande uit twee greinen gefabrikeerde Kwik en een ounce Kalkwater — en vervolgens, wanneer de zweeren volledig gezuiverd waren, door wit lood gefabrikeerde middelen dikwerende binnen weinige dagen genezen. Indien echter deze Chankers reeds eenigszinds verouderd, en de zweeren nog zeer onzuiver en diep waren, alsdan liet ik tweemaal 's daags een vierde grein gefabrikeerde Kwik met een half grein Huljap in water ontbinden, verkoelende dranken drinken, en deze zweeren met het zo-even gemelde aqua Phagadenica voorlang behandelen; tot de harde rand verdwenен was, een goede ontlastte, en de plaats zelve niet meer wit maar rood uitzag. Alsdan gebruikte ik voor het opdrogen het Kalkwater met Extragsum fati en brandewijn vermengd, een schoon niet volgens scheikundige regels gefabrikeerd, echter des te krachtiger mengsel beter welk wegens her naderzinken zo 4 dikwijls als men het gebruikt moest omgeschaud worden. Nee, andere melden, te verkiezen, de door den Heer GIRTANNER aangezogene geneeswijze der en van de voor- en huidziekte. Ik heb die hevige pijn, en de perniche ziekte, die huidziekte, veel verschillende geneesmiddelen aangezonden, en reeds binnen weinige dagen, daar de Heer GIRTANNER toch drie of vier weken daarvoor bepaalt, de genezing daarvoor bereikt. Slechts heb ik van geen koude maar lauw-warme pappen, een kruim van wittebrood en een ontbinding van zoethuiker beantwoord, bediend. Tussen beide heeft mij een pap van bijenkruid voortreffelijk dienst gedaan. Dat het inwendige gebruik van den bijentinct, bij al die bijzondere omstandigheden hetzelfde niet afrafden, geenzins die kwaade gevolgen naar zich toe trekken, welken de Heer GIRTANNER daaraan toewijst, zulks weten de beoefenende geneesheeren uit hunne dagelijkse praktijk. Ik heb denzelfden veelmaal voorgeschreven, en die lieden die hem gebruikt hebben, dagelijks voor oogen, doch inderlijk de minste nadeelige werking daarvan bemerkt. Ik laat denzelfden meer eens zo veel helstap mengen, en daarvan dagelijks van een half tot drie of vier deniers grein inneemen. De werking van dit middel heb ik dikwijls verwerping beschouwd. Op deze wijze ben ik veelmaals ooggetuige geweest, dat de venerische wonden, welken reeds overal de lippen van de vrouwelijkheid ingevreten hadden, tenuekelijk en alleenlijk door het gebruik van (drie grappen gefümbelde . Kyana van tijd voor Benz. I td u, 346 Over den Druivenert In sommige gevallen, binnen den tijd van vijf dagen geheel genezen zijn. — In verschillende gevallen waarin een hardnekkige ingewortelde en kwaadaardige venerieke ziekte plaats had, en reeds vele kwikmiddelen zonder merklijk nut waren aangewend, heb ik door het toe- dienen van den Mercurius Solubilis Hahnemann zeer veel uitgeeft, — Ondertussen heb ik ook venerieke zwellingen behandeld welken zo aan- doenlijk van gezondheid waren, dat zij, behalven het maatig gebruik van het lokaal middel van PLENCK, geene andere bereidingen uit het kwik een konden zonder dat zij daarop ongegeneerd begonnen te kwijnen, of koolvrijpijn, buikloop, en aandouwen ondervonden. Bij zeker heer, die dikwijks door een vreemde ziekte was aangetast geweest, en juist met chankers behecht was, welken men eenigszins verwaarloost had, kreeg toen hij tegen een hevige wind opreed, een kleine bes met de onderlip, waaruit langzaam een groot pijnigend gezwel groeide, hetwelk de gedaante van een speekgezwel had, en waaromtrent zich een stinkende afvloeiing ontlastte. Zijn gewone arts proefde verschillende kwikmiddelen daartegen, doch bij kon dezelfde niet verdragen, de chankers welken hij aan her kopje zijner mannelijke kracht had, waren volkomen genezen, vermir den toch aan de gewel n de 2 genezing. En de Venerische ziekte was opgeheeld. Te gelijkertijd waren ook de klieren aan haar regeerend oor opgezwollen. Met een licht kwikmiddel van PLENK in zeer kleine giften gebruikt, beneven een alcoholische oplossing van de Salfaparillewortel, afgelopen de genezing te weeg, zodat het gezwel af de lip begon te verminderen, minder afvloeiing ontsprong, en eindelijk, zonder veel overblijfselen achter te laten, geheel verdween. Alle uiterlijke kwikwittelen of andere prikkeldelige van welks soort zij waren, kon dit ongemaak niet verdringen, zonder dat zich de pijn verhief, het gezwel verkoosde. Die dienstknof werd hetzelfde soms slechts met warm water afwassen; Den met de verdikte sap van gele wortelen, Quina apotheker, Roodenhoening meer of zander bijvoeging van ten weinig Mierthe verbonden. Van welke afgrijzelijke geval een verzekerd en gaar hetzelfde overgelaan Venus-kwaalzijn, daarvan heb ik voor eenige jaren seen voorbeeld gezien. Een boerinnerje uit deze landstreek, kreeg in een hoerhuis de venerische ziekte en werd daaruit weggejaagd. In het dorpsgasthuis. kom zij, als eene »buitenlandfche, nier a ‚opgenomen, en in::haar 'eigen | dorb,' alwaar ‚haare: Ziekte bekend was, i wilde ‚ haarı, ‚hiemand binnen ’shuis neemen. Ook de — Geestlike - — regeering,, wilde zich over haar nier ontfermen; 2jj moest dus onder den blaauwen hemel en Run | na- 348 Over den Druipert naderhand in een open ftal blijven' liggen, waar zij, wel is waar, door medelijdende lieden met leevensmiddelen verzorgd werd, echter. op zulk ecene. wijze aan het ruuw weer en zelfs aan den regen bloot gefteld was, dat de kwikmiddelen, die haar een heelmeester gaf, meer na- dan voordeel moesten veroorzaaken. Dit voorval vernomen hebbende droeg ik zorg datzij in een huis opgenomen en opgepast werd; het was echter - reeds veel te laat, dan dar ik haare geneezing voor mogelijik zou hebben kunnen houden;z want de uitwendige teeldeelen . waren benevens derzelver omtrek' tot eene dikke , 'zwarte vuuri- ge korst geworden, — daarbiji kwam. eene ongemeene kragtloosheid, de koorts en, ‘De gemelde vuurige korst, viel na verloop van twee dagen af, en woog boven de drie pond. Alle fpieren rondom de fchaamdeelen waren nu ont- bloot, en die lijderes ftond bij dag en nagt ‘de vreeslijkste fmerten wir, welken ook de rijk- lijkfte giften van her Heulfap niet vermogend waren te ftillen. De ftank was ondraaglijk, en juist wegens dit ten uiterften walglijk voorwerp kon ik de verwoestingen, die in de fchaamdeelen "ken. Gelukkiger wijze maakte de dood na ver- gebeurd waren, niet naauwkeuriglijk onderzoe- loop van zes dagen ‚een einde aan al haar lij- ‚den. u IT Say „2 = v XI. TE En ET DEAL ALDENE XIT. IETS OVER DE VERBORGEN 'ONTSTEE? KINGEN EN LONGTEERING. De leer van de heimlijke verborgene, gemeenlijk glipende ontstekingen, waarover de Heer van Alpen naar de grondstellingen van Stoll zeer bondiglijk geschreven heeft, is voor den beoefenaar van her uitgebreid belang. Want zo men een schoon nog, zo geringe ontsteking der ingewanden niet ontdekt, en niet bij tijds alle maatregelen neemt, om die ontsteking te verdelen, en te voorkomen allerlei soort van prikkelende en verhitte middelen, bv. Braak- en ontlastmiddelen, de kina enz. voorgeschreven, om dat men den toestand niet kent. Als dan neemt de ontsteking toe, en een inwendige verzwering, uit te rotten de koorts en de dood zijn daarvan de onvermijdelijke gevolgen. Men moet her derhalve den grooten schul dank weten, dat hij de arts aanbeval om toch inzonderheid op den hoek van deze gewigtige ziekte allen aandacht te vestigen, ofschoon zijn leerlingen en hij zelf zich in dit stuk meermalen hebben te buiten gegaan, en al te rijkzinnig met hun aderlaat en hunne verkoelende geneeswijze gewest. Een enkel ook wel uit een overdreven voorzichtigheid, een ontsteking verondersteld hebben waar in geheel geen aanwezig was. Het is van het echte belang in de borstziekten deze verborgene en glijpende ontstekingen wel te kennen. Bijna al het geene, dat wij bij de meeste longertingen kunnen uitvoeren, berustt op deze kennis. Is er eenmaal een verzwering in de long ontstaan, als dan is het vrij zelden mogelijk de lijder te herstellen. Doch zolang als er geen dan een ontsteking in de long plaats vindt, is de arts ten minste dikwijks in staat, derzelfde overgang naar een verzwering te verhoeden, en dus een longontsteking voort te komen. En ik kan bewijzen, op deze wijze verhoed te hebben, dat nergens een langdurige zink in met ontsteking vergezeld die in den winter voorviel, tot een longontsteking ontstaan, door herhaalde kleine of naar de omstandigheden ook rijklijke aderlaat, door her gebruik van lauw-warme limo en verzachtende dranken, door een afkooksel van Althee-wortel met Salpeter enz. Her bloedvaten gaan veeltijds in de, meeste gevallen met deze verborgene en glijpende ontsteking, in de long vergezeld, die ontegenzeglijk een longontsteking ten gevolge hebben, indien men zelf trekkende middelen, het koude water enz. Onfeilbaare kentekenen van eene verborgene, werkliik reeds gevormde, of ten minften be- ginnende long-ontfteeking zijn de volgende: 3) Wanneer bij her _zwaar inademen en her ophouden des adems altijd hoest ontftaar, zon- der dat ’er tekenen voor handen zijn van eene ‚plaats hebbende zınking op de luchtpiip of in de long zelve; — een wezenlijk en aan deeze ziekte eigen kenteken. 2.) Een plaarfelijke pijn in de eene of andere zijde van de borst, welke door het zwaar inademen of door het hoesten ‚zich verheft. 9.) Indien zich op het bloed het i welk om eene proef te neemen afgelaaten is? eene ontfteekings- -korst vormt. 4.) Eene füelle” en eenigzins barde en volle pols. 5.) Het op= geeven van bloed met het hoesten, het welk’ Ei | | ech- | GERN PAR NEUERER TR es \ a Ar Ne nA an ar PET; en Longteering.. 353 echter nier altijd plaats ‚heeft; = Br ziin nog verfcheidene andere kentekenen , doch lien ‚hier ter plaatfe ‚allen ce ontwikkelen buiten ımijn beftek is. De aanhangeren var stotLL hebben sth (ongelijk, wanueer zii beweeren, .dat men. al- ttiid de longteering door eene tijdige onrdek- king en wegneemiug der verborgene ontitee- eng kon verhoeden, en. wanneer zij dien arts \veroordeelen , die foms eenen zijner lijderen on- (der zijne behandeling teerinza, gtig laat worden, !In de volgende ‚gevallen is her 'naar mijue on.» tdervinding geenzins mogelijik, ook door het tij- cdigfte gebruik van alle bedenkelijke verkoelende iniiddelen eene fleepende a te kunnen werdeelen. Bij een longteering die wit lade heeft. Geheel ontwijfelbare waarbeelden zijn met nog in dit jaar voorzien, waar een getrouwd man die, met een longteering, beheert, was, zijne vrouw besmette, als mede een vreemd broeder, die aan zijn zuster, welke met zorgvuldigheid haar bed niet wilde verlaten, de besmetting mededeelde. Niet dan de laatste week van de longteering kan deze besmetting, geschieden, door het slapen bij de lijdende in een en hetzelfde bed, door een langdurig verblijf in de kamer van de lijdende, vooral wanneer men verzuimt dezelfde zuiver te houden, dikwijls te laten neien. En toch, over de Verborgen onafgelekte ingeen, een dergelijke daaruit voordringende verzwaaring te voorkomen. Dit kan des te gemakkelijker worden door de verborgen onthulling door herhaalde aderlatingen, door het in acht nemen van een zachtende en verkoelende middelen, en bij vergen enz. te verdelen. De plaatselijke luchten, en geen zorg draagt dat de eigenlijke stinkende etter, welke de lijdende opgeeft, bij tijds weggedaan wordt. De walgachtige niet de uitgeworpen etter opklarend, en de door de lijdende witgeademde waasvleugel is in zorg, om, zodra iemand die gezond is, dezelfde in veelvoud inademen, door zijn scherpe en veelal op de longen werkende binnenweken hij gevormd wordt — schadelijke hoedanigheid, een slepende en verborgene onthulling in de long van deze lijdende, veroorzaaken, en op deze wijze de longteering beuren, wanneer reeds in de gene van die een welke besmet wordt, knobbels, of bijzonder eenige neiging tot ophoping van bloed, verzwaaring en een longteering voorhanden zijn. — Vruchteloos heb ik alle mogelijke moeite aangewend, om in zulke gevallen deze fierengen leefregel, door het gebruik van verschillende middelen, ook door het leggen van spaanvleugels in de borst en het hoesten duurden aan te houden, voordat, en er werd al te spoedig door hetzelfde etterafstoot ontlast. Veel eerder had ik, als het bloed kunnen aftappen dan ik in vlaag zoude geweest zijn, zulks te verhinderen. Bij een longteering door zekere bezwaren, om de felle stoffen, die zich op de long geplaatst hebben, veroorzaakt. Aldus, is inzonderheid de felle luchtstof, wanneer dezelfde zich op de long vastgezet, en aldaar een langdurige onthulling verwekt heeft, ten uiters hardnekkig. 74 volkomen gelijk heeft, wanneer hij beweert dat een longteering door de jicht ontstaan bijna ongeneeslijk is. Op deze wijze heb ik nog onlangs een meisje van 13 jaar lang een longteering zien leveren, die aldaar al zes jaar door een overgeerfd en ongeneesbare jicht geplaagd werd. De felle pijn verplaatste zich eindelijk op de long, veroorzaakte aldaar een aanhoudende, torrende week voor haar dood. Ze was al langen tijd bloot en vermagerd geworden. Ze had wene zeer volle harde, en tevens ook snelle watten. Rijklijke en herhaalde aderlatingen hielden niet op, en verzwakten niet eens haar pols. — Over het geheel is het zeer goed begrijpelijk, dat, waar zich een prikkelende felle pijn op de long vastzit, die tegen deze door die felle pijn veroorzaakte al het bloed af naar de dood toe zoude dringen. Over de Verborgen Ontstekingen die noch door eigenzijdige middelen - gelijk bij de venerieke ziekte door het kwik - kan vernietigd, noch door blaartrekkende middelen afgeleid worden, alle geneesmiddelen als dan kunnen afzien. Herinnering aan deze verborgene ontstekingen vruchtloos aan te wijzen worden, en daar men dus eerder denkbaar is af te zappen kan deze ontstekingen wegnemen. Ook bij een overgeerfte longteering helpen alle verkoelende middelen, ook al in soms aangewend, dikwijks niets. Een enkelmaal is het mij gelukt, zodanige lieden, die al lang bloedpuwingen of andere tekens van een verborgene longontsteking hadden, door een tijdig en snellend gebruik van verkoelende middelen te herstellen. In verschillende andere gevallen zoude zulks ook veel gelukkige dezelfde gelukkige uitwerking gehad hebben, indien de lijders veel geduld en een genoegzame zelfverloochening bezeten hadden, om aanhoudend een sobere en tegen de ontsteking gerichte leefwijze in acht te nemen, die zo volstrekt noodzakelijk is om deze door overerving aangetaste longteering niet te laten uitbersten. Nog altijd heb ik ook lijders behandeld, welke reeds in het begin toen deze ernstige longteering begon te ontwikkelen met al die benodigde hulpmiddelen naauwgezet en langzaam aapje. 357 Gebruik makten, zonder dat de verzweering in de long daardoor kon verhoed worden. Deze is boorlijk erfelijk gebleken, waardoor de long een overhelling tot langdurige ontsteking en verzweering bekomt, en die zich eerst op een zekeren leeftijd begint te openbaren, heeft dikwijls zulke diepe wortelen geschoten, dat geen enkele kuns vermogend is de zwelgen gezondheid tegen te gaan. Gemeenlijk worden in de lichamen van diegenen, die een longteerting overgeërfd hebben — dikwijks van een vroegere stof reeds van hun jeugd af aan oudere personen — knobbels in de long voorgesteld, welke bij hunnen volwassen ouderdom in ontsteking en verzweering overgaan. Heropgeven van bloed, dat gemenelijk bij de ontsteking van de knobbels in de long plaats heeft, is in menigvuldige gevallen — vaak waar deze knobbels in zo groote menigte zijn — dat het bloed in de vaten van de long geen genoegzame plaats overblijft, wesharvelen herzelven zich zodanig ophoopt, dat een van de voornaamste vaten begint te barsten en onmiddellijk bloedstorming ten gevolge heeft welke de krachten uitput en her leven spoedig aan veel gevaar bloot staat. Deze gevallen zijn altijd de kwintiessen, in welken er bijna geen hoop is een volledige vermindering van de longteerting te verhoeden; weliswaar wil men deze bloeding met geweld zoeken te bedaren en te stelen door koud water, minerale zuuren en andere verwijderende middelen, als dan beginstigt en vermeerderd men daardoor de opheffing van bloed en ontsteking, in de long, en daaraan volgt wel ras zekerlijk deels een verzweering, deels een nieuwe bloedstorming; doch wendt men daarentegen zodanige middelen aan, welke de ontsteking kunnen tegengaan, die verzachtende en bedaarnde zijn, en door derzelver kracht den toevloed van bloed van de long af kunnen leiden, als dan blijkt men, weliswaar, een veel vaker weg in, men verhoedt gemeenlijk op nieuw een hevige bloedstorming en niet de toeneemende en het her is echter evenwel bijna nimmer waar een verzweering in de long te beletten, waarin reeds zulke voornamere plaatselijke gebreeken aanwezig zijn. daar haar makkelijk buiten dat zo teer en sponsachtig is, en dezelfde door haar adem haalt en lijkt in beweging te worden gehouden. Deze zeven zijn hier omstreden, waarin een tegen de ontsteking ingerichte geneeswijze niet vermogend is de longteering te verhelpen; evenwel brengt dezelfde nog altijd veel nu (ze wegens in sluipende long-ziekten. Zelfs indien er reeds een echt ontsteking in de long plaats heeft en daaruit een volmaakte longteering is ontstaan, alsdan verschijst een sluipende geneeswijze, gelijk diezelfde door STOLL met recht aangeprezen is nog dikwijks enige hulp, en dient ten minste om de toevallen te bedaren en het leven te verlengen. Deze geneeswijze heeft inzonderheid alsdan plaats, wanneer er tekenen aanwezig zijn van een nieuwe toename van ontsteking in de long en de krachten nog niet te veel verzwakt zijn; menigmaal kan men daardoor de ontsteking van een nieuwe knobbel in de long verdelen of allicht verminderen, waardoor de verzweering vertraagd en aldus een algemene vernisering der longen enigzins gestuurd wordt. Ook zijn de toevallen van longteering, welke door een nieuwe ontsteking verergeren, als het hoesten, benauwdheid op de borst, en het vast zitten der fluimen enz. dikwijls zo bezwaarlijk, dat men niet nalaten kan een geringe hoeveelheid van bloed af te laten vallen. — Inzonderheid kan men aan bejaarde, teerlinge lieden, bij welke de ontsteking en verzweering geen zo faute en onwederstaanbare voortgangen maakt als bij jonge lieden, door deze sluipende geneeswijze dikwijks veel verlaging kunnen verkrijgen, en dezelven daardoor nog verschillende jaren in het leven behouden. Ik heb dergelijke gevallen bijgewoond, waarin ik binnen de tijd van twee jaar veertig tot vijftig kleine aderlatingen deed ondernemen, waardoor het leven zo lang behouden werd. De lijdelen voelden het indeed over de Verborgen ziekten altans vanzelf, wanneer zij weer eens een kleine lating van nood hadden, en verlangden daar altijd eerder naar; hun bloed was althans ontstoken, Wanneer de pols en de krachten geen aderlatingen gedogen, alsdan kan men ten minste door verkoelende middelen en door eenen daarmede overeenstemmenden leefregel de ontsteking vermindern — vooral is de Salpeter dagelijks tot een drachmes in een afkooksel van Althee-wortel en Zoethout toegediend het geschikte middel. Met dat al is de verkoelende geneeswijze bij een volkomen ontkomen longteering niets dan een droevig longmiddel. EER EEFUCH 4 \ | 2 e i e- A i EB ; : ij D P « ER n Et A A en Longteering, 36L ‘derheid bij jonge teeringagtige lieden een bij- ná onverzadelijke begeerte beschouwt naar de krachtigste spijzen, en in ‘her bijzonder naar ' vleesch, ook naar bier en wijn, na welker gebruik toch altijd..de toevallen op de borst erger worden. Al wat men derhalve bij zodanige. ziek- ders doen kan, beïnt hierin dat men die voor- tten van spijzen uitschijnt, welke voedzaam zijn, den eetlust bedaarden, en nog zodanig als mogelijk verhitten, b. v. roggenbrij, aardappelen, en beschuit, zago, saffel, over het geheel ‘meelfijnen, bij nat en het vleesch van. jonge hoenderen, melk en melkfijnen indien niet soms- tijds bekende omstandigheden derzelver gebruik afschrikken, gele wortelen, bloemkool, en over het geheel alle groenten die “gemakkelijk te ‘vertegenwoordigen zijn, rijpe fruit rauw of gestoofd ge- bruikt enz. “ Bij ettergezwellen, welke zich uitwendiglijk aan het lichaam openbaren is ‘het, om een goede geneesmiddel te verkrijgen me- ‘nigmaal. noodzakelijk de daardoor. verzwakte ‘lieder door ‘krachtige vleeschspijzen door wijn en ‘Kina. enz. te voeden en te versterken. Men ‘zou deze onderwijding in allen gevallen op de ‘ettergezwellen in de long kunnen toepassen en ‘daaruit befluiten, dat men in veel gevallen der ‘longteering meer nut een voedzame verbeterde en versterkende. geneeswijze kon in haar werk stellen. Doch zulks heeft volgens de onder- (ervaring slechts in zeer eenige gevallen plaats, waar- 363 lets over de Verborgen ontdekkingen waarvan de’ grondoorzaak uit de bijzondere gezondheid van het lijdend deel, naamlijk van de long zelf te ontdekken is. De werking van dit ingewand is zo gewichtig en zelfs maak- zelf te gelijk zo teer, dat in talloze gevallen der ontsteking in hetzelfde de nadelige gevolgen zijn verwekt, — en iedere vermeerdering der ver- ettering, schoon de stof van de beste hoedanigheid ware, is in flat om in plaats van de genezing, te bevoordelen in verre de meeste gevallen den dood te verhaasten. 