title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: Principio quidem operae non esse existimamus, liquidissima domus Electoralis Brandenburgica in ducatus Pomeraniae iura latius hic demonstrare. Tam solidis enim ea nituntur fundamentis, ut a nemine unquam in dubium vocata fuertint. Illud potius Regem Mauryce V ponderandum relinquimus, quam acerbum Principi magnanimo futurum sit amplissimas ac incomparabiles dominos, maiorum sanguine infinitoque labore paratas, nullo suo merito amittere et alisque pretii vel praemii loco cedere, et verendum mox in exemplum iturum arcemque ipsam Libertatis Germanicae penitus tandem destruebuntur iri, si Imperatori Romano haec in Principes statusque Imperii concedatur potestas, Principem innoentium Electoremque Imperii summe conspiceum, posthabito gentium ac naturali iure, spretis Imperii legibus pactisque ac capitulationibus iuratis, bonis suis hereditariis invitum exusvere et caque externis subiçuero addicere, quae quidem in totius Familiae Electoralis successionibus suorum legitimorum proximorumque in Franconia degentium agnatorum simultanee hoc ipso ducatu investitorum, detrimentum ac praemium alienari ne a volente quidem Electore possunt, neque alva sua Serenitas conscientia honore atque existimatione illud procedere potest, cum constet maiorum suorum pactis provisum esse datumque toties ac acceptum sub solenni iuramenti formula per literas, quas vocant Reversales, ab ordinibus Pomeraniae idem, ne ipsi quidem ducibus, multo minus aliis quocunque modo integrum fore ordinibus Pomeraniae sacramento, quo domus Brandenburgica obstricta sunt, solere, et si praeter spem tale quid eveniret, ipso tamen iure illud irriteri fore nihilique actum esse censeri debere. Quam ob rem hactenus nobis persuadere non potuimus, Regem Mauryce V unquam voluisse aut etiamnum velle cum damno Principis, si vel sacra vel sanguinem vel necessitudinem spectet, sibi coniunetissimi locupletari Regnique sui limites proferre atque ita arma hactenus iustissima et felicissima minus aequa adeoque infausta pace tinere. Quin potius speramus, Regem Mauryce V gloriosis Augusti ciusdem Parentis vestigiis totiesque sanctissime iteratis literisque ac manifestis publicis divulgatis promissis instituram, quibus nihil sibi antiquius esse passim testatus est quam Consanguineos suos Pacrorumque Consortes in libertatem vindicatos pristino suo splendori restituere ac contra invasores quoscunque sartos tectosque conservare neque se Regnis et dominis alienis, quae domi possideret amplissima, inhiare nec libidince proferendi imperii tangi. Die Allianz von 1655 Die Allianz, von der wir gesprochen haben, hatte als einziges Ziel, die Waffe ihrer Staaten zu scopen, was für die Majestät ihre unsterblichen Gedanken die höchste Ehr war. Zugleich war sie durch die Verträge mit letzen Pommerns Herzögen und ihren Ordningen festgelegt, dass sie die Allianz mit Hepenhand und Siegel bestätigte. Dieser Vertrag war für die Königliche Majestät von hervorragendster Bedeutung, da er nicht nur ihrer Dynastie, sondern auch dem Königreich Schweden eine reiche und glückliche Zukunft versprach. Dieser Vertrag wurde von den Regentschaften in Magdeburg und Osnabrück als bindend angesehen und auf der Grundlage dieser Allianz wurde die Pommernfrage gelöst. Die Regierung in Schweden fand in dieser Allianz nicht nur eine Möglichkeit, ihre Macht über Pommern zu festigen, sondern auch die Hoffnung, dass die Allianz die Gefahr für die Reichsstände mindern und die Freiheit der Reichsstände schützen könnte. Diese Hoffnung war allerdings irisatisch, da die Allianz die Königliche Majestät zu einer ununterbrochenen Verletzung der Reichsstände bereitete. Die Allianz von 1655 war ein schwerer Schlag für die Reichsstände, da sie ihre einzig mögliche Schutz vor der Königlichen Majestät beseitigte. Die Reichsstände sahen sich jetzt mit einer Gefahr für ihre Freiheit konfrontiert, die viel größer war als zuvor. Dies war eine schwere Aufgabe für die Reichsstände, da sie jetzt ohne die Unterstützung der Königlichen Majestät auf sich allein gestellt waren. Die Allianz von 1655 wurde von den Reichsständen als eine Gefährdung für ihre Freiheit und Unabhängigkeit betrachtet, da sie die Königliche Majestät ermunterte, ihre Machtpolitik gegen die Reichsstände fortzusetzen. Diese Allianz schädigte die Reichsstände also doppelte, da sie ihre Stellung innerhalb des Reiches schwächten und sie zugleich einer weiteren Unterdrückung durch die Königliche Majestät aussetzten. In der Folge wurden die Reichsstände gezwungen, eine Neubereinigung der Reichsstände zu suchen, die die Bündnispolitik der Königlichen Majestät in Zukunft begrenzen würde. Dieser Versuch, eine zeitliche Grenze für die Machtpolitik der Königlichen Majestät zu setzen, wurde als eine notwendige Maßnahme zur Pflege der Reichsstände und zur Sicherung der Reichsfreiheit betrachtet. Zusammenfassend kann die Allianz von 1655 als ein schwerer Schlag für die Reichsstände gesehen werden, da sie ihre Macht schmälerte und sie vor einer weiteren Unterdrückung durch die Königliche Majestät warnten. Die Reichsstände sahen die Notwendigkeit, ihre Position innerhalb des Reiches zu stärken und die Bündnispolitik der Königlichen Majestät zu begrenzen, um ihre Freiheit und Unabhängigkeit zu sichern. Interpositi ons Nostrae fructum sentiat. Hoc pacto Regum, V. M. novum tantum Sem, Sem eiusque Successores ad aeternam fidamque amicitiam nulloque unquam tempore temerandam fidem penitus devinciet, sed et nos quovis necessitudinis Nostrae studio omnique officiorum genere li. Vom 1, 11. September 1640, bei Aitzcma 11. 601. Digitized by Google. Die Allianz von 1655. Sibi habebit paratissimos, qui Regii affectus illam contestationem tamen erga Regiam Magnum quam in subditos quovis tempore et occasione agnoscemus. Instructie van de Hohe Mögende Herren Staten Generaal der Vereinigde Nederlanden voor de Herren derselver Plenipotentiarissen en extraordinaires Ambassadeurs tot Munster om haar daar na te reguleren bij de Herren Plenipotentiarissen en extraordinaires Ambassadeurs van de Kroon Sweden in 't bevorderen van het goed, welgefundeerd en onstridig recht van S.C. D. van Brandenburg aan en tot de Pomerse Landen. Dat, 29. Dec. 1646. Sollon Conferentzen mit den schwedischen Gesandten halten, ihnen das Recht des Kurfürsten auf Pommern und die Unbilligkeit einer Beraubung, sowie das lutereanische Prinzip der Freiheit des baltischen Meeres darlegen. Dasselbe sollen sie den kaiserlichen, französischen und anderen Gesandten vortragen. 29. Dec. De opgemelde Herren H. H. M. plenipotentiarissen en extr. Ambassadeurs tot Munster sal met ende nevens deze toegestonden worden tot der selve narichtinge Copie van den brief, die H. H. M. syn schrijvende aan de Koningin van Sweden, het subject van Pommern betreffende, en zullen daarop treden in conferentie met den heeren Plenipotentiarissen en extraord. Ambassadeurs van wegen den hoogbemelten Heer Kurfürst tot Munster of Osnabrugge, om door de zelf nog verdere noopende 't voornoemde recht geinstructeerd te kunnen worden. T welke gedaan en volkomelijk geïnstructeerde werking zijnde, zullen de Heren H. H. M. Plenipotentiarissen en extr. Ambassadeurs zoeken te treeden in conferentie met de Heren Plenipotentiarissen en extr. Ambassadeurs van de Kroon Sweden tot Munster, zijnde ofte een van die. Ende in cas dat zij Heren Plenipotent. en extr. Amb. van de Kroon Sweden alle in samen zouden mogen, syn vertrokken na Osnabrück, zullen zij Heren H. H. M. Plenipotent. en extr. Amb. daarheen een reis doen met en door zodanigen getal uit de zelfde middel, als zij na gelegentheid en constitutie van zaken oordelen zullen te behooren. De heeren H. H. M. Plenipotent. en extr. Amb. in conferentie getreden zijnde, met de Heren Plenipotent. en extr. Amb. van de Kroon Sweden. Deze Gesandten zijn folgende: Uartolt van Gent voor Gelderland, Johan van Matenese en Adriaan Pauw voor Holland, J. de Kuyper voor Zeeland, F. N. Vollenhoven voor Vriesland, N. Kipperda voor Overijssel, Adriaan Olant voor Groningen, Godfri van Heede voor Utrecht. Haar Hoog Mogende (de Staten Generaal). En de stillen vervolgens daerby voegen, dat deszelfde S.C.D. ongelijk geschied, dat men deszelfde van den meerogen Landen gemeente en willens soude zijn te depossederen, gemerkt syne notoire onschuld, als die de wapenen tegens de Croon Sweden of derselver Geallieerden nooit en heeft gevoerd. Dat ook de oorzaak, die den Coninkle Gustaavus Adolphus oostersekker memorie verklaart, heeft Syne Mat bewogen te hebben, om Syne wapenen op des Rijks bodem te brengen, even een ander oogmerk of wit en hebben gehad, als de herstelling van de Duitse vrijheid en de gedepossedeerde vorsten en heeren. Zoo dat het een harde zaak soude zijn, den meesten bloedverwant van de regerende Con巡ginne alleen van het zijn te ontstellen; in sonderheid de wijle Sy meerhoogsgemachtig C.D., niet tegengestaande deszelfde geallegeerde onschuld, noch zulke billijke en in alle manieren acceptabele condities tot satisfactie van de Croon Sweden van het zijn is aanbiedende, in de welke dezelfde in redelijkheid behoort te kunnen maken. Dat de vrede voor de Croon Sweden vaster, zekerder en glorieusere zal zijn, wanneer deszelfde vrede met genoeg van S.C.D. zal verzekeren worden. Daar anders wel altyt een opene wond in de Stad van zodanig hoogensljjkelijken Lijd des Kijks zoude gelaten worden, die beswaarslijk ooit of ooit zoude kunnen genezen: Zulks dat lichtelijk bij de eerste gelegenheid en gelegenheid oorzaak zoude geaccepteerd worden, tot nieuwe beschermdingen en daarna te volgen bloedige oorlogen, die niet altyd even gunstig voor de een of ander der strijdvelden komen uit de vallen. Dat het bedenkelijk is, een vreedzienende en protestants principe zo hartelijk te handelen, die, gelijk verhaald is, door de hand van de natuur zelf zo'n nauw aan hare Con. Mat van Sweden verkoosti is. Wat dan andere Geallieerde van hare Maatschappij mogen hebben te verwachten of na gelegenheid te bevestigen, ziende en bemerkende, dat het eenvoudige recht van biensance zo veel bij deszelfde vermaak. Digitale verzorgd door Google 14 I. De Alliantie van Lijftf, als in de zaken van Pomeren tegenwoordig is blijkt, behalve de welgefundeerde jalouxie en ombragie, die zoowel desenz als andere geïnteresseerde Staten daar uit noodzakelijk moesten scheppen, aanziend de grote begeerlijkheid die van wegen hare Maatschappij waard getoond, om den gebeelen circuit van de Havelische zee te omringen en dienvolgens alle Commerciën van hare Maatschappij welgevallen privatie in die Quartieren te doen afhankelijk zijn, 't welk noodzakelijk op alle trafikkerende Landen zeer bedenkelijk is en insonderheid de Stad der Geünierde Provincie zeer naer is tegenwoordig. En alsof bij het Tractaat tussen de Kroon, Zweden, ter eenre en deze Staats, ter andere zijde, den eersten September 1640 gemaakt en gesloten en wel expresselijk in het 13. Artikel van hetzelfde vermeldt, alle Tractaat en Alliantie, wegen deze Stad met enkele Vorsten en Heren van het Duitse Rijk bovoren opgetreden en gemaakt: zoo en zal hare hoogstgenaate Beata noch anders deze Heren Plenipotentiaris en extra Ambassadeurs van deze Stad, Colieren verdienstelijk worden gezien of snel aanvaarden, dat van wegen deze met allen ernst opnemen, de meerogen saak van Pomeren worden gesproken. De Heren H.H.M. Plenipotentiär en extra Ambassadeur tot Munster zullen de redenen en motieven, zoo in meerogen missive begrepen, en die zij van de opgemelde heer Plenipotentiaris van S. Meer hoogsgemeld, tot nadere instructie zullen hebben ontvangen, mutatis mutandis en na yders gelegenheid en interesse mogen voordragen en representeren, zoo aan die Keyserlijke, Vlaamse als andere Heren Plenipotentiaris en extra Ambassadeurs respecteert. Voorzover de heeren H. H. M. Plenipotenten bij de gelegenheid van deze recommandatie da meest ook de gereformeerde religieusake in Duitsland en van de Cheurv. Pal serieuselijk in acht hebben te nemen. De opgemelde heeren H. H. M. Plenipotenten en extr. Ambassadeurs van wegen den Staat sullen aan H. H. M. verslag geven en geen bij hun in kracht deze sal syn verribt. Memoire van de brandenburgische Scheidende an de General-Staten. Dat. 2. Jan. 1647. 1647- Krinnern daarop, dus die Encyclopedie mogelijkst bald die pommersche Sache door hun Scheidenden in Münster und bei der Koningin van Zweeden ten Gunsten des Kurfürsten betreiben en laten, als ook te bewirken zoeken, dus de Markgraaf van Brandenburg in das Erbfolgerecht von Pommern ingeschlossen worden. Zij willen hem met hun Rat beistehen, hoe er dem Pfalzgraaf von Neuburg, die Bielefeld besetzt, begegnen solle, dat gefährliche Pläne darunter verborgen sein kunnen. Endelijk willen zij erklären, wat de Kurfürst in Betreff der projecteerde Alliantie te verwachten heeft, dat hij voordat zich niet näher darüber uitlassen kan. Resolutie van de General-Staten. Dat. 5. Jan. 1647. In de Versammling erscheinen Burgsdorf, Schwerin en Seydel 5. Jan. Als Deputierte von Brandenburg und zeigen an, dass der Kurfürst binnen 2 bis 3 Tagen nach Cleve mit seinem ganzen Gefolge abreisen und zur Beförderung der noch offenen Puncte Cleves und Münster zurücklassen werde; sie empfehlen zugleich die vom Kurfürsten selbst angestrigene Allianz; ferner zeigen sie an, dass der Kurfürst die bewusste Schuldforderung in Richtigkeit zu bringen wünsche, und bitten, dass man die staatsgemäßen Gesandten in Münster schleunigst in Betreff Pommerns einweisen und dass deswegen auch an die Königin von Schweden geschrieben werde möge. Es wird beschlossen, dass der Kurfürst durch Deputierte zum Abschied begrüßt werden soll. Resolution der Generalstaaten. Dat. 12. Jan. 1647. Die Deputierten für die brandenburgischen Sachen berichten, dass ihnen am 11. Jan. vom Kurfürsten von Brandenburg der Entwurf einer Allianz zwischen ihm und dem Staat übergeben worden, und dass Kleist in einer Konferenz mit ihnen sich ersucht, dass die pommersche Sache dem französischen Gesandten Servien bestens empfohlen und Frankreich veranlasst werden, mit dem Staat zusammen in dieser Sache zu kooperieren. — Der erste Punkt geht an die Provinzen, der zweite wird bewilligt. Verhandlung van 't genegotieerde tot Osnabrück in Sachen van S. C. D. räckende de Pommersche Landen, Religionssachen in Niederlanden en de restitutie van het Huys Paltz. Dat. Münster 3. Febr. 1647. (Original vorgelegt den 5. Febr. 1647.) Mitteilung des polnischen Gesandten über den Stand der polnischen Sache beim Besuch beim französischen Gesandten, Reise nach Hannover. Lage der Dinge derselben. Erste Konferenz mit den schwedischen Ministern und ihm Proportion an die selben. Antwort der Schweden und Rechtfertigung ihrer letzten Schrittes in der pommerschen Sache durch das fortwährende Ziehen von Brandenburg und Lohe's. Zweit« Confcrcnz mit den Schweden. Besuch der kaiserlichen Gesandten und Ver- handlungen mit ihnen. Dieselben sind mit Schweden tinig. Schwierige Lage des Kurfürsten. Die staati sehen Gesandten bemühen sich, die Alternative Schwedens wieder zur Grundlage der Verhandlungen zu machen. Die hrandenhurgiseheu Gesandten wollen aie jetzt annehmen, Schweden nichts mehr von ihr wissen. Die Kaiserlichen machen Schwierigkeiten wegen des Acquivalents. Die staatisrhen Gesandten hcschlicssen abzu- reiten, da ihre Bemühungen doch vergeblich sind. Bemühungen für die Kefurmirten.} Gm U H. M. te onderrichteu, wat de plenipoteutiarisseu van U H. M. 3. Kehr. Kw. Kleist. *j N&mlioh die Hoefysersche Schuldsache. Digitized by Google 1<) I. Die Allianz von 1655. uyt der selver speciale last en cominissie uytgedruckt iu de instructie en bygevoechde copie van missive aen de Connigiune van Sweeden, overgesonden hy missive van den vijffde* January lestleden, door de gedeputeerden uyt haerc niiddel tot Osenbrugge hebben genegotieert in't bevorderen van de saeeke van »S. C. D. van Brandenburch, raeckeude de Poniersehe Landen, en te gelijck mede acngaeude de Religion» saecken iu Duyslaudt en re&titutie van het Chcurfurstelycke Huys Palts, sullen U II. M. gelieveu te verstaeu. Am 11. Jau. stellt ihnen der Resident des Königs von Polen Cra- couw auf Befehl seines Herren vor, dass die schwedischen Gesandten Befehl empfangen haben , den kaiserliehen Gesandten als ihr Ultimatum initzuthei- len, dass ihre Königin mit Vorpommern, Stettin, Garz und Wollin zufrieden sein wolle, aber wenn der Kurfürst dies verweigere, ganz Pommern unter Garantie von Kaiser undReieh annehmen werde; er (der Resident) habe dies sofort dem kaiserlichen Gesandten, Grafen von Nassau, mitgetheilt. Dat van de voorzienste mede had opening gedaan aan de plenipotentiariërs des Coninke van Vrankrijk en daarbij gevochten, dat zijn Conink niet wilde troubeleren den Vrede in het Rijk sukelx waarschouwde daarop te letten, dat door al te grote begeerlijkheid men niet na de schaduw zou slaan. En verzocht hij de Resident, dat U.H.M. als geïnteresseerd in de handel wilden coöpereren. De voorzienste Resident is bedankt voor de communicatie, niet verklaring, dat aan gebaande de Poolsche zaken de plenipotentiären van U.H.M. bij expresse last zouden spreken de Plenipotentiären van Vrankrijk en des volgelden daarbij eenige uit het midden van U.H.M. plenipotentiären zouden reizen naar Osnabrück, wenschtende aldaar niet te corresponderen. An demselben Tage — 11. Jan. — hadden de Franse Gezandten een „solemnelle visite" gegeven aan de pruisische Minister en deze de inhoud van hun instructie nebst doute van de brandenburgische wie anderen wohlafgeleide Minister hem subministrirten Gründen sowie die Prevalentie des polnischen Residenten voorgetragen. Het antwoord bestond uit effect in veel complimenten van affectie voor den dienst van Zijn Majesteit, en van te hebben gewaarschuwd aan de Kurfürst Ministers, dat zij moesten resolveren en met langzaamheid de zaak werd quader gebracht, niettemin de zaak ten beste te zullen helpen en te dienzen, en dat de heer van Avaux ten zegen duidde des volgende dag met vertrekken naar Osnabrück. Dan aangaande de bovengeschreven propositie van de Resident des Koning van Pools, scheen deselven te nemen in weinig overwegingen. Digitale editie door Google. plenipotentiëriërs gereist naar Osnabrück en den 13. voormiddag aldaar aangekomen, en is denselven dag voorts toegebracht in het doen van notificatie van derselver aankomst, ontfang van bedankingen van gedaan notificatie. Dan zijn geïnformeerd door een welgeaffectioneerde Minister, dat daags te voor in den Evangelische raad (de voorz. Minister present zijnde) was gedelibereert, gaande de zaak van Pomeren deputatie te doen aan de Plenipotentiërs van Sweden; dat de Churzälser (Hugo Sooth, Erzbischof van Magdeburg) was in singulariteit van opinie. Anderen hadden zich ingehouden uit vrees, dat Pomeren wordende gerestitueert, de satisfactie van Zweden zou uitvallen; andere hadden verklaard, dat men had gezien wat grote oorlogen zou zijn gevolgd en nog continueerde uit de translatie van de Phalts door den Keizer gedaan, wat dan te verwachten was, als Pomeren zou worden weggegeven tot nadeel van den Churvorst van Brandenburg, die nog veel landen en veel andere vuren heeft. Dat hij welgeachtende Minister altijd bij de Keizerlijke had geinsisteerd op de restitutie van geheel Pomeren, off, wanneer sucre niet kunne worden geacquiriert, dat het dan met de meeste quetsingen mocht geschieden, als zonder belet in van de Commercie, de Pomerensche Steden blijvende bij haar vrijheid, Meesters van haar havens, zonder garnizoen, en alle nieuwe Loopten te bezwaar tot Rostock, op de Oder en eiders in Pomeren afgesteld, tot alle welke sake de Pomerensche Hertogen geen recht hebben gehad; Dat de Keizerlijke sucre wel hadden ingenomen en in Instrumenten van vrede vervat; Dat de Mecklenburgsche ten opsichte van de Wismarsche Haven met gelijk assurance hadden gesproken en Wismar niet te willen vertalen; Dat de Sweedische plenipotentiären hadden verklaard, dewijl de Kurfürst van Brandenburg geweest is irresolut in zijn antwoord, zij sucre houdevol voor refus en willen geheel Pomeren behouden onder garantie van het Rijk en ten zehen eijnde alliëren in het Rijk onderhouden twintigduizend man, te betalen uit de nieuwe Tollen en Licenties, die Zweden moest behouden en wesen dominus maris Baltici; Dat Zweden niet begeert in Instrument van vrede te begrijpen de condities van te latende aan de Pomerensche Steden haar vrijheid van Commerces, havens, garnizoen, afdoening van Licenties en Tollen en alleen aan te nemen het jus ducale, maar dat alleen in de keizerlijke Investiture zoude gesteld en geconditionneerd worden Pomeren te houden jure ducale; Dat groot onderscheid is sucre te stellen in Instrument van vrede. Sijn niede geinfonneert van de Brandenburgse Ministers, dat tot Munster door de Rijks Staten by pluraliteit van stemmen was geresolveert, indien Sweden niet wilde restitutie doen van Pomeren, liever 'tzelfde aan Sweden te zullen laten, als in oorlog te willen continueren; en aan de Brandenburgse Affgesanten gecon time badden willen geven, om nog eens te gaan bij den Keurvorst rapport doen. Aan 14. Jan. komen zij tot hen de schwedischen Gesandten, om zich over de Vereinbarung der 70 Artikel met Spanje van hen Auskunft te erbitten. Zij hebben erwidert, dat allerdings tussen de Staaten en Spanje over Umwandlung des Waffenstillstands in einen Frieden verhandelt, maar niet voordat Frankrijk tevreden is. Zij nemen Gelegenheid, de schwedischen Gesandten om tijd en Ort tot een Conferentie te vragen, om hen meerere Dinge van Wichtigkeit voor de Befördering des Friedens voor te dragen. Dieselben verklaren zich bereid, de Proposition zonder alle weitere Ceremonie sofort entgegen te nemen. Zij openen dan Folgendes: "De Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden genietende de Eere van haar Koninklijke Majesteit, goede gratie, vriendschap en alliantie, wensende van harten, dat God Almachtig haar Majesteit meer en meer zal zegenen in voorspoed en groothed en geven zo gelukkige uitkomst van haar Majesteit wapenen als het vervolch is geweest glorieus, en bij het nederleggen van wapenen de satisfactie voor haar Majesteit mag zijn zo vast en zeker, als de wapenen zich hebben uitgebreid in glorie. En hebben de Heeren Staten als goede getrouwe vrunden en bont- genoten ons belast aen ü Excien te representeren, oflf niet voor haere M* dienst en glorie considerabel is deselve satisfactie te bouwen op een seeckere, vastc en duyracbtige peys in t Kyck en ontrent deselve considereren den toestant van Pomeren, welck sedert veel Jaren her- waerts per simultaneam Investituram op bet Cburf. huijs van Bran- denborch geconfirroeert en by wettelicke successic is gedevolveert, en dat alsoo S. C. D. groote reden soude hebben, sich te beclageu, dat men deselve van geinelte Landen gemeijnt en willens soude sijn te depossideren, genieret sijne notoire onschult, als die uoijt tegens de Croone Sweden off derselver geallieerde de wapenen heeft gevoert; Te meer, alsoo den Coninck Gustavus Adolphus onsterffelicker Me- morie by sijne gedruete Manifesten niet alleen beeft verclaert en ge- protesteert, syne wapenen om geen ander oorsaeck noch tot geen an- Digitized by Googl Proposition der staatischen Gesandten an die schwedischen. 19 der ooghiuerck te hebben gebracht op den Rijcx bodem, als om te her- stellen de Duytsche vryheyt en de gedepossidecrde vorsten cn Heeren, syne naeste bloetverwanten, te secoureren eu deselve bij Laut en luy- den en alle hare gerechticheyt te mainteneren, maer ooek in begin van het oorloge by Stetyn in tegewoordicheyt des hertoge van Po- meren engroot aental van menschen (waer van veel noch in leven sijn) God tot getuyge heeft geroepen, het geringste niet van Pomeren te sullcn behoudeu en den hertoge van Pomeren de Pomersche alliancie niet anders heeft geagreert en beswooren als met conditie, dat sulex pacto confraternitatis tusschen Pomeren en Brandenburch by eveutuale successie onnadelich soude wesen, in confonniteyt van het foedus Sueco- Gallicum art. 4, met brengende, dat alles in den stant van 't Jaer 1618 soude gebracht worden. Eindelijk, terwijl onder de bloedverwanten van hoochstgeachte Koninklijke Majesteit. Maar S.C.D. de naaste is, en nog tegenwoordig deszelfde Afgesloten soort tot Munster en hier tot Osnabrück zonder tegenwerping van de loflijke Kroon van Zweden, het recht van sessie en suffragie wegen Pomeren genieten en daar in continueren, zodat de Heeren Staten vertrouwen dat henzelf Koninklijke Majesteit, niet zo hart op de behoudenis van Pomeren zal insisteren en alleen het Huis Brandenburg, het zijne ontrekken, daar andere schoon van andere partij gerestitueerd of gecompenseerd worden en S.C.D. niet tegengesteld zijn gezegde onschuld tot satisfactie van de Kroon van Zweden, acceptabel conditie van het zijne is aanbiedend, met de welke in redelijkheid zouden te nemen zijn. Daarbij dan nog henzelf Majesteit gelieve te overwegen, bij aldadje de wapenen van Zweden zijn gebracht in het Rijk, om dat voor de Kroon niet was te lijden dat een ander als de hertog van Pomeren of die het bij eventuele successie toestond, zich der Pomersche landen en havens zou bemachtigen, of niet de Kroon Zweden, behoudend het bezit van Pomeren, daar mee aan andere omleggende koninkrijken, prinsen en vorsten jaloux zou doen schepen. Dat ook de Vrede vaster, zekerder en glorieuzer zal zijn voor de Kroon Zweden, zodat wanneer die met genoeg van S.C.D. verweven wordt, daar andersom mogelijk een grote wonde in de Staat van zo aanziendelijk lid des Rijks open blijkvende niet zo lichtelijk zou kunnen genezen, maar bij een of andere gelegenheid oorzaak zou kunnen zijn tot nieuw oorlogen, die niet altijd met even goed succes komen uit te vallen. En gelijkelijk de translatie van de Kurpfalzische digniteit gedaan door Keizerlijke Majesteit, na zich getrokken zo langdurige landen. verdorven oorlog in 't Rijk, of niet uit de translatie van Pomeren in weerwil van den wettelijke erfheer door Keizerl. Maart geschiedende tot eenigen tijd gelijk of groter onrust zoude te besorgen syn. En wanneer tot bescherming van die te doen translatie rechtsvolk in 't Rijk geloofden en de nieuwe opgestelde bevalnis der Commerce, zoude continueren, of niet zulk behandeling gebeurde aan zo naar verlangen bet gemeine interesse van 't Commercium aan andere geallieerden en andere Coningen, Prinzen en Stenden groot nadelen zoude geven. Alle welke redenen de Heeren Staten ons hebben belast aan U Excelen te gemoed te voeren, onder vertrouwen dat, haar Koninklijke Majestijt deszelfde overwegende met zoo goedertieren vredelievende gemoed als de Heeren Staten uit oprechte sincere intentie als getrouwe vrienden en broedgenoten syn voorstellenende, haar Koninklijke Majestijt zal gelieven de intussen van de Heeren Staten plaats te geven en S. C. D. in bet bezit der Pomerische landen restitueren. Op deze propositie antwoordde eerst de heer Oxensteijn, dat de voorgestelde redenen waren overwegelijk, die hijzelf wilden overdenken en hij den post morgen vertrekkende aan de Koninklijke Majestijt over te schrijven. Daar na de beer Salvius continuerende verhaalde in 't lange: Dat Sweeden had gesproken den Churfürst te ontbinden tot afsonderlijke bandeling over Pomeren en sinds omstreeks zestien jaar had gesproken te handelen, ten eind den Churfürst wilde verklaren wat compensatie S.C.D. voor Pomeren zou aanvaarden, en dat zelf havende verklaart, Sweeden en Brandenburg elkaar mochten beloven, om te incorporeren zelf als den Churfürst zou genoeg aanbieden, om daar na bij ander Tractaat Pomeren in permutatie te restitueren, doende dat den Churfürst altijd getraineerd, ook het Tractaat van Neutraliteit niet geratificeerd had, en de ratificatie gesonden zijnde, de Gesandte had gezegd ongelijk te zijn, om de zelf uit te wissen en nu leestelijk door de heeren Plentenburg en St. Romain) gesommeerd zijnde, zich de verklaring, had de Churfürst gegeven resolutieve antwoord: Indien Sweden wilde stellen Oder aan pro termino, dat zelf in der eenvoudigheid niet zou geschieden. Daarom zij Sweeden zelf plenipot. zelf zijnde te zijn finale resolutie, hadden verklaart haar gedane alternatief van Voor-Pomeren of Achter-Pomeren niet meer gesteld te doen, maar te moeten blijven bij de last van de Koningin, om in weerwil van den Churfürst te behouden geheel Pomeren onder garantie van het Rijk, welke daar verklaard te zijn geven, en dat de Ablehnende Antwoord van de Zweedse Geleide, op de Nieuwe Verenigingverklaring van de Staat. Gesandten. 21 Recompense zoude syn te versoeeken aan den Keizer, welke zij aannemen, eenvoudig daarbij voegende, de voorz. redenen waren overwegend, voldoende om raad verklaren als zij met Eere, kostend de zaak niet brengen in overweging, om dat zij hebben expressie tegenstelling last/en zulk te schrijven aan de Koningin zoude ten minsten ses weken fit verlopen en nu ondertussen eenigen den tijd van de nieuwe campagne, daarbij dan alles nog zoude verwijderen; ook dat zij schoon met de Keizerschen hadden gesloten en alleen resteerde het te zien en haar woord niet te kosten te nemen. Is gerepliceert, dat men hierbij provisie voorstellen zoude kunnen doen van vriendelijk accommodement, welke mogelijk soo gunstig zoude voorgesteld worden, dat de Koningin daarvan rapport ontvange zou en hetzelfde in een vredelievende genieten zoude aanvaarden. Welke bij haar is geexcuseerd op tegenstelling last en te zullen afwachten, dat men haar nog onder op dit onderwerp zoude spreken, maar dat zij verwachtend den post van Zweden mogelijk daarbij duidelijker verklaring zouden worden gebracht en alsdan liever visite zoude onttangen, niemand nu onmiddel, of wat mocht voorvallen welke aan de Koningin zoude zijn te schrijven. Ten selven dage syn de voorsz. Gedeputeerden besocht van de heer Löben Brandenburgische Plenipot., die nach gedaugt complementen over der selver aankomste de bevorderinge van de Pomersche zaak heeft gerecommendeert. En is beantwoord, dat sy Gedeputeerden ten selven eind uit express last van Zijne Majestät waren derwaarts gekomen en den selven voormiddag met de Zweedse plenipot. in lange hadden geconferreerd, en daarbij verhaald al wat met de Zweedse plenipot. gehandeld was, en dat bij deszelfde eentelijk geantwoord was, met de Keizerlijke te hebben gesloten, als voorsz. is, en uit de meening van de Keizerlijke en Zweedsche was te presumeren, zodat bij onderling overeenkomst te zijn geschoten, om den Kurfürsten te preventieren. Begeerden alsdan syn advies, wat sy Gedeputeerden meer zouden moeten doen; daarop inzage versocht aan voorsz. Gedeputeerden, de boord te doen, ten eind de zaak in arbitrage en verdrag in te brengen, en dat zij als uit hun zelf wilden voorslag doen van een gedeelte in Pomeren en wat schadevergoedingsmaatstaven daarvoor bij co-operatie van Zweden zowel gegeven zouden worden. Aan 15. maken zij den Zweedse Gesandten den Gegenbesuch und stellen nogmaals voor, dat een Vereinbarung mit dem Kurfürsten zelf doch i Digitized by Google 22 I. Die Allianz von 1656 sicherer sei als eine bloße Concession des Kaisers. Dieselben erwidern: Dat sy seit 15 Jahre her warf vergessen hatten gesucht mit den Churfürsten zu accorderen und, nun den Churfürsten hatte gegeben geheiligtes antwort (in der Ewigkeit nicht zu stillen) zu lassen den Orden zu stellen pro termino, sy solche opneinende vor finale wehriger von Accommodation, sich gegen den Kaiser hatten verkündigt und bij desse war zu gestatten gegeben, geheel Porzellan zu lassen an Sweden unter Garantie von dem Reich; dass ook der Churfürst betonte kein Accommodation zu begehen, maer die Waffnen zu wollen annehmen, havet albereit achtzehn Oversten gestellt und vor zweihunderttausend Gulden Amunition von Krieg kaufen. Seyden also wel zu wollen verstehen het advies en goeden raet van de voresh. Gedeputeerden, of, sonder Retardement von dem Preis, sy Sweedsche Plenipotentiaren konnen verstehen zum anderen. Unterhandlung en wat Voorschläge haer konnen gedaen werden. Daar tegen is gerepliceert, dat zij het woord, "in der eeuwige tijd" niet behoorden op te nemen voor een finale weigeringsdeel, dat het niet zo vreemd was, eenig hart woord te ontsnappen in zulge grote saek, dat zeker de mening van S.C.D. was te tracteren zonder vertraging, dat de gehele mening van H.M. en den laatste van de Deputeerdenvan was geen vertraging te brengen in de handeling, dan wenschen en versuchen, dat de saek niet mocht blijven in extremiteit, maar hersteld worden in termijn als die was geweest op de alternative, versoeakende te verstaan, in wat voorzaken voor deze alternative was voorgesteld geweest, om daarop te handelen, welke onbetwist den Keizer zoude eensluidend zijn, als die ook minder zoude hebben te garanderen, als het geschiedt raadt bevallen van den Kurfursten; Dat zij Deputeerdenvan waren ongekluivd voorstellen te doen of te horen, dan na haar beduikingen zouden tusschen deze extremiteiten media te vinden zijn, om aan Zweden enige vormen op Pommeren satisfactie te geven laten geschieden, welke Zweden wel heeft gewaardeerd en H.M. als goede bondgenoten wenschen dat ten beste geschiede, dat insgelijk geschiede satisfactie aan den Keizer en aan den Kurfursten van Brandenburg en ten opzichte van de Commercies aan den taak van H.M., over alle welke zouden kunnen gehandeld worden, hierop zeiden de plenipotentiären van Zweden, dat de Pommersche Stenden verklaren, of wel Pommeren onder de vorsten is gedeelt geweest in twee vorstendommen en op Koningstdagen twee stemmen gehouden, dat zulks nu niet meer kan geschieden en de Landen van Pommeren niet kunnen gedeeld worden; Dat om deszelfde reden aan Sweden moet verblijven geheel Pomeren en den Churfürst eider zijne satisfactie ontfangen; Dan ten opsichte van de Commerces was Sweden geresolveert en was ook geconveneerd, om aan den Staat van de Vereenigde Nederlanden en anderen te doen. Verklaarden eindelijk zich nader te zullen bedenken en morgen de voorz. Gedeputeerden te zullen spreken. Aan hetzelfde tijdstip komen de kaiserlijke Bevollmächtigten, Graf Lamberg, Volmar und Crane, tot hen en beglückwünschen ze wegen des, zoals men erzählte, met Spanje afgeschlossen Friedens; verder bitten ze, de Annahme einiger Punkte, over die de Kaiser mit Sweden nog niet einig is, bij de schwedischen Gesandten te bevorderen. Op den eerste Punkt antwoorden ze, dat de Frieden met Spanje zonder Befriedigung und Zustimmung Frankreichs niet geschlossen worden kon; den tweede betreffend, eruchen ze de Kaiserlichen, den Streit over Pommern te bemiddelen te helpen. Hierop is gezegd, dat de Churz Fürst had alle accommodement afgeslagen en verklaard de gedane aanbiedingen in de eeuwigheid niet te zullen toe staan; Dat aangaande het behouden van heel Pomeren de Schwedische Plenipotentiär in handen hadden alle de condities, over eenige van de welke zij met den Keizer waren verdragen en andere nog in bedragen hadden genomen, ende alsof de zaak niet was in zijn geheel, en zij keizerlijke plenipotentiären geen andere voorslagen konden doen, maar evenwel te zullen accepteren, indien sulks door voorz. (U. H. M.) Gedeputeerden met bewilligingen van den Churz Fürst koste gegeven. Daarop dezelfde in effect met gelijke rede als de Zwedische op 't voorz. subject zijn bejegent, hier boven verhaald. Welke conferentie gehouden met de Sweedsche en Keizerse de voorz. Gedeputeerden ten zelfde dag hebben gecommuniceert aan den heer Leuven en andere aanwezige Brandenburgerse Afgevaardgen, de Heeren Wesenbecius en Fromhold, de welke resolueserden, dat zoo snel de Sweedsche, volgens afschrift met de zelfde genomen, naert met voorz. Gedeputeerden zouden hebben gesproken, als dan een uit haar middel in diligentie zoude reizen naar den Churkürst, om des zelfs resolutie te verstaan. Am 16. Jan. bezoeken zij den Graafen Trautmannsdorf, die wegens ziekte in het zijkamertje huilt, en treffen daar de overige kaiserlijke Bevollmächtigten. Zij dragen voor, dat zij express hierher gereisd zijn, om aan de Befehl der Staten als goede, neutrale Naighbours de pooiniereche Sache te vermittelen. Zij vorduren de kaiserlijke Gesandten aan, om bij de Sweedsken tot dahin te werken, dat weer over de Alternative als Grondlage verhandeld worden, wozu de Kurfürst van Brandenburg dooraus geneigd zijn; de Zweden zouden Unrecht hebben, ieder een kaiserlijke Gesandten. (Plettenberg) gegenüber gethaue Aeusserung des Kurfürsten für eine definitive Ablehnung jedes Compromisses zu halten und denselben zu beschuldigen, er suche nur die Sache zu verschleppen, um seine Kriegsrüstungen zu vollenden; die Staaten gehen übrigens die ganze Angelegenheit nicht direkt an, da sie über die Handelsfrage — seit die ziele unter H.M. Staaten — sich mit Schweden jedenfalls würden verständigen können. Hierdoor den Grafen van Trautwansdorff, der zwischen gesagt, der Kurfürst hatte opinion gehabt, dass der Kaiser sich Pommern hatte wollen appTopieren: ist gerepliceert, darauf van nicht zu haben gehört, maar dass die Schwedische hatten gemeint in den Tractaten über Pommern den Kurfürsten zu verbinden zu Rupture gegen den Kaiser und möglich, dass des Kurfürstens Vater hatte ein Drang gehabt von Wallenstein; sagte der Graf van Trautwansdorff, van den Kaiser ist keine Wort, Buchstabe noch Silbe gewesen, sondern Wallenstein hat geleidet rechtverdige Straffe. Vervolgens ist voorgestellt und ger commendeert die Religionsfriede zu mogen hergestellt werden in 't Rijk, beide so vor der Gereformierte als vor der Lutherische Rat egalité zwischen desselben, und, gleich per pacem Religionis het Rijk bijna hondert jaren was geblieben in vrede en pax Religionis verbrochen, sind der Anstifter was gevolgt deze langdurige, landverderfelijke Kriege, alsoof wäre het daervoor te houden, dass die Religionsfriede worden hergestellt de pejs seckerder, fester, herrlicher und durch rechtiger zwar Ende ten derden, dass tot Verseeckering van den peijs dabei kommt die Restitution van 't huis Paltz, welches ebenfalls mit allen rechtvaardigen Gründen van Induktion worden ger commendeert. Raeckende de Pomersche saeck antwoorde den Graeff van Trauttmansdorff, dat de Keijser meest aeuaseni sal syn, met minste quetsinge en met consent des Churfürsten te handelen de satisfactie van Pomeren en veel deferen aen de intercessie van Z. H. M. en alsoo gaerne te zullen, zien, dat de saeck door der zelfere bemiddeling herstelt worde in terms van te kunnen handelen op de alternative. Raeckende de Religions vrede, dat van wegen den Keijser daarin was gedan soo ample verklaringen, dat daarbij overal contentement zoude gevonden worden. Raeckende de Paltz, dat de Keijser was geresolveert te restitueren de Nederpaltz met de plaats van achtste Churfürst, blijvende de Overpaltz met de Klin aan Beieren, in welk huis vier hoofden zijn, die kunnen uitsterven en alsoo alles weer komen op de Paltzische huis. Tegen den avond de heer van Avaux tot Osnabrück aengekomen zijnde, hebben de Gedeputeerden van Z. H.M. denselven aenstonds verwittigd en verhaald wat op 't subject van Pomeren was genoegzaam. Ankunft d'Avaux' und Wittgensteins. Die Wünsche des Kurfürsten. Eerste met de Sweedsche Plenipotentiär, die hadden verklaard te zijn gelast de alternative niet meer aan te nemen, dan menselijk naerschijnende redenen en wederredenen hadden verklaard zich te zullen bedenken en desen dag te zullen antwoorden geven, dan dat deszelfde nu hadden doen zeggen, eerst met hem heer van Avaux te willen confereren. Recomandeerdeu also aan voorz. Heer van Avaux te willen horen, dat de Sweden de handeling over de alternative admitteren, daar tue de Churfürst in weinige dagen soude last senden, om welke last morgen een van des Churfürsten Ministers naar den Churfürst soude reizen. Het antwoord was, met de Sweedsche te sollen konfereren en officieel doen, ten eynde tot de minste quetsching des Churfürsten en met desselfde consent mochte gehandelt worden. Am 17. Jan. besuchen Sie den Grafen Wittgenstein, obersten brandenburgischen Bevollmächtigten, der um 11. Abends spät naar Osnabrück gekommen war, und berichten ihm die schwierige Lage der pommerischen Sache in Folge der zwischen Schweden und dem Kaiser hergestellten Verständigung, obwohl diese noch nicht vollkommen zu sein scheint. De voorzien. Graaf van Witgestel antwoordde te bevelen met gebracht volkomen last van den Churfurst ad omnes fines, verzoekt advise van de Geleutemakers om 'tzelfde te gebruiken; dat op instantie begeerd van de Zweedse Injunctie, de Churfurst had gedisposeerd, om aan voorzien. Plettenburg te geven dilatorische antwoord, ten einde om van den Keizer te worden beter compensatie voor de verraad van Pomeren; dat op dezelfde begeerte hij den Churfurst mede had gesproken, om te maken aliantie met Sweden tot continuatie van wapenen, om voor Sweden te procureren de Bisschoppen Bremen, Osnabrück, Minden; dat nu alles door de Sweden gerommeld zijnde, de Churfurst diëler zoude zijn, had hem gelast te insisteren op het behouden van Hinterpomeren met Stettin, Gartz en het Klienland Wolin en in compensatie van Vorpomeren bedingen Halberstadt, Magdeburg (blijvende vier Ambten aan ChurSachsen) met het Stift Minden en te stellen tot arbitrage van Frankrijk en de H.M., oft de Bisdommen, als voorsz., voldoende zijn om te compenseren Vorpomeren, en te onderhandelen off, gedurende het leven van den Bisschop van Magdeburg, de Churfurst zoude kunnen geblokken hebben het Bisdom Osnabrück en, bij verwijdering van dezelfde, gedurende het leven van den voorzien. Bisschop te genieten compensatie in Silesia; aangaande Stettin met Gartz en Wolin te reserveren de optie, om de scheiding te behouden oft in plaats van dezelfde twaalfhonderd duizend Kiesdorf, te betalen door de Keizer Stenden, oft uiterlijk behouden Stettin als Residentieplaats, laatende de voorzien. 1,200,000 Kiesdorf aan Sweden, off een van de voorzien. gelden aan te nemen, behoudende de optie om te zien oft de Churfurst door besondheid oft briefje konnen bewegen de Koningin van Sweden, om Stettin tegen de voorzien. 1,200,000 Rijksdaalders te verlaten. Am 18. schickt Jüchen der brandenburgische Gesandte Fromhold einen Bericht über eine Conference mit d'Avaux: derselbe habe gesagt, die Schweden bestanden so hartnäckig auf ganz Pommern, weil die Königin sich hierzu den Keichsständen gegenüber verpflichtet habe; stünden diese davon ab, werde man wieder über die Alternative verhandeln können. Zu gleichzeitig besucht sie d'Avaux selbst und berichtet über seine Unterredung mit den schwedischen Gesandten: nach seiner Meinung werde es nun das Dienlichste sein, wenn Brandenburg die Alternative annehmen zu wollen erklärt und Frankreich um die Vermittlung ersucht. Den sehen dach synchron die Gedeputierten gevisiteert van de schwedischen plenipotentiären, die nach lausen verhaelt, te defereren aan de recommandatie van UHM., seiden, sich gegen die Keischersche zu haben verklagt über geheel Pommern und keinen anderen neuen Vorschlägen zu können, donnern het afflajigste antwort van den Kurfürsten etc. Daarop geseid is, dat het voorsch. antwoord bij voorgaande concert tusschen haar Heeren Swedense plenipot. en de Graaf van Witgenst ein was geratijneert, om met tijdingen bij den Keizer beter conditie van rekapense uit te werken voor den Kurfürsten; dat aan de Heer St. Romain was geantwoord, dat de Kurfürst aan Zijn plenipotentiär volle last geven, om te negocieren op de zaak ten principale, daar toe de Graaf van Witgenstein nu gelast en aan Sweden geen afslagig antwoord gegeven zijnde, de rechtvaardigheid vereist, dat de zaak worden verstaan te syn in den vorigen staat, en dat om de kortheid van tijd geen last of resolutie ter tegenwerking konde gekomen syn); Dat zij Gedeputeerden van wegen II H.M. al tevoren gelast zijnde, om als goede getrouwen en geallieerde te recomanden het accommodement, zonder te mogen doen of aanhooren enige voorslagen, welke allen den Kurfürsten riechten, zij vertrouwen, dat zij berekenen Plenipotentiär sulee also ten bestsouden opnemen, te informeren, dewyl de Keizersche plenipotentiär tot twee reizen tegen de voorsch. Gedeputeerden hadden verklaart, dat wel verklaringen op heel Pomerän waren geschreven, maar evenwel liever te zullen zien, dat met ineenstemming en consent van den Kurfürsten wordt gehandeld. Endelijk verklaart de Swedense Gesandten, zij konden geen nieuwe voorslagen thun, das sei Sache des Kurfürsten, der es entweder zelf of door de französischen of staatistischen Gesandten thun moeste. Die staatistischen Gesandten verspreken, dit zu te befördern. ') Amorlijk aan Zweden. Digitized by Google De Kurfürst nimmt die Alternative an, Schweden weigert sich dessen. 27 Tegen de avond quam den Graff van Witgenstein de Geleutste visiteren, seggende te hebben gehad visite van de Sweedsche bestaande alleen in complimenten, dat hy iterativelliek had vermocht, over de zaak van Pomeren ten principale te confereren, maar bij de Sweedsche was geweigert, blijvende alleen bij complimenten; had dan nog versocht tijd en ure, om aan Laer huis openingh te doen; eintelijk de heer Oxenstern had gesegd in korte woorden hem te zullen horen, had ook bij de heer Graff van Witgenstein verhaald, op voorgaande concert met de Sweedsche te hebben geprocureerd bij de Kurfürst het afslagig antwoord aan de voorsz. heer Platteburch, om met twijfelings van de Keizer beter recompense voor Pomeren te verlangen, en ook met te hebben versocht des Kurfürsten last op de alternative, daar op hy nu geinstrueerd was, en met verwondering te zien, dat zij Sweedsche nu zich heel anders hadden verclaren, zonder te letten op het gehouden concert, als voorsz; dat de Sweedsche zulks heel hart hadden opgenomen en gesegd, zich in geen handeling met de Kurfürst te kunnen inlaten; dat hy Graff van Witgenstein last had in allen deelen met de francoise Plenipot. en met die van Zijne Majesteit te corresponderen en derselver advies te gebruiken; dat des Kurfürsten mening was te accepteren de alternative, mits behoudende zo veel respect, om aan de Koningin te versoeeken, dat de optie van Stetin met 1,200,000 Keizerdalers verblijve aan de Kurfürst, en indien de Koningin daar toe ongenegen is, dat dan evenwel de Kurfürst de alternative zo zou aan nemen en uiterlijk Stetin met Garts en Wolyn laten glisseren, behoudende de 1,200,000 Rijksdalers; dat hij door de heer Fromholt gelijke opening had laten doen aan de Heer van Avaux, om te zeggen, dat op voorschstel van de francoise plenipotentiërs de Kurfürst had geaccepteerd de alternative en daarom verschoe het effect van zulk voorstel te genieten. 