title: Hosea, de man des geestes [microform]. Proeve van psychologische schriftbeschouwing
creator: Visser, J. Th. de (Johannes Theodoor), 1857-1932
text: Wanneer wij thans het eigenaardig karakter van dezen profeet gaan beschouwen en het kenmerkende zijner prediking gaan blootleggen , is het noodig vooral twee dingen in het oog te houden. Allereerst dit , dat de profeten , wanneer zij , bezield door Gods geest, getuigden van wat hun geestelijk oog had aanschouwd , niet naar die scherpe en afgeronde formuleering hunner gedachten streefden, die den dogmaticus past noch de logische uiteenzetting der behandelde zaken bij hen op den voorgrond trad ; ten tweede, dat uit hetgeen een profeet verzwijgt niet zonder meer de slotsorn mag getrokken worden, dat hij zulks ook niet wist, indien er althans aanleiding is te gelooven dat hij, wat hij niet noemt wel kende. Wanneer b. v. .Hosea uitsluitend van Jehova , als Israel's God gewaagt en omdat hij zoo vervuld is met wat Israel is tegenover zijn God en Jehova is voor Israel , hierbij alleen zich bepaalt , zou de slotsom hieruit getrokken en door niets anders gesteund, integendeel eer van elders weersproken , dat hij geene hoogere opvatting van Jehova als die van een geestelijken volksgod had, voorbarig zijn. Zoo wij de twee genoemde zaken op den voorgrond plaatsen, kunnen VAN ZIJN GESCHRIFT. 49 wij tot een zuivere beoor dealing , allereerst van Hosea's opvatting van God komen. Zooals gezegd is, handelt Hosea uitsluitend over God, als de God van Israel, plaatst zich dus op een bijzonder standpunt , terwijl Amos meer van uit het algemeene spreekt en betoogt Beeri's zoon Israel's ontrouw tegenover en de kastijding door God, Gods heilige toorn over en innige liefde voor Israel. Dat zijn dan ook de grondgedachten in zijne profetie. Maar hoezeer deze op den voorgrond treden. Jehova's macht ook buiten Israel wordt uitdrukkelijk vermeld. Positief in een woord als dit: ,,Ik zal voor hen een verbond maken met het gedierte des velds en het gevogelte des hemels en het kruipend gedierte der aarde #);" negatief in de vereenzel- viging door hem van afgoderij en beeldendienst , terwijl deze daarbij als eene ongerijmdheid wordt voorgesteld, omdat de beelden geen levende wezens zijn. ,,Afschuwelijk is uw kalf, Samaria" zoo roept Jehova bij hem uit. ,,Mijn toorn is tegen dit ontvlamd! Tot hoe lang zijn zij tot geen reinheid in staat? Want van Israel is hij gekomen, die kunstenaar heeft hem gemaakt; maar hij is geen God, want tot stukken wordt Samaria's kalf^)." Buiten Jehova bestaat er geen God, buiten Hem is er geen Redder c}. En als dan ook het volk biddend voor de beelden neervallende zegt ,,dat zijn onze goden," richt Hosea den vinger naar Boven en spreekt: ,,daar woont de Heer */)." Zoo is Jehova niet slechts een denig maar ook een geestelijk God en, waar aan bijna al zijne volksge- nooten eene zinnelijke opvatting van Jehova eigen is , staat daar de man des geestes e) met zijn zuiver geestelijke opvatting van God als de handhaver van den waren godsdienst. Het a) 2: 17. b) 8: 5, 6. c) 13: 4. d) n: 7. e) 9: 7. 50 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD duidelijkst en treffeudst komt dit uit in de wijze, waarop bij hem God tot Israel in betrekking trad en staat en die , waarop Israel tot God in betrekking moet staan. De profeet heeft deze wederzijdsche verhouding in het woord ,,kennen" uitgedrukt, God heeft Israel in de woestijn niet alleen gezien , gevonden^), maar ook gekend, dat wil zeggen: zich geheel aan Israel gewijd , zich geheel aan dat volk gegeven daarom is mi hunne roeping ook Jehova te kennen s ) geheel voor Hem te leven , innerlijk Zijn wil te verstaan en te doen. Dat wederkeerig zich geven, in dat elkander ,,kennen" uitgedrukt heeft Hosea nader toegelicht en onder het algemeen bereik gebracht in de allegoric van het huwelijk, in de betrekking van man en vrouw als het beeld van die van Jehova en Israel. En beteekent van de zijde des volks de ,,kennis Gods", het doorgronden van Zijn Wezen en de overgave aan Zijn Persoon , het ,,God kent Israel" omsluit evenzeer alles wat God van Israel weet en voor Israel is, en in die gemeenschap Israel schenkt. Op geen enkel punt komt de teederheid van Hosea's geestelijk leven, de diepe gevoeligheid zijner natuur, die hem een deed zijn met datgene wat hij beminde, zoozeer uit als bij wat hij zegt van God. Zoo geheel ging hij op in de gemeenschap met God , dat wat hij gevoelt en doorleeft en hem bovenal eigen is , ook als hoofdeigenschap Gods op den voorgrond treedt. Waar in zijn binnenste toorn en liefde elkander gedurig afwisselen, daar moet dit ook bij Jehova het geval zijn. .Gelijk bij den profeet alles wat hij voor zijn volk is, spreekt en doet, uit liefde voorkomt, zoo is het ook bij Jehova; Zijn liefde was het, dat Israel werd ft) wat het is, Zijne ontferming deed het a) 9: 10. b] ii : i. VAN ZIJN GESCHRIFT. 51 .staande blijven a). Is het volk ook gedurig ontrouw , Hij blijft de Getrouwe #) en wanneer de ellenden , als straffen voor des volks afval zich opeenstapelen , ontgloeit Jehova's medelijden c). En wel verre er van daan, dat die liefde een oppervlakkig medelijden zou met zich brengen, hetwelk weer door tegenzin .zou kunnen vervangen worden, is zij daarom zoo onveranderlijk en vast, dewijl zij haar grond in God's heiligheid vindt. Die heiligheid houdt alle hartstocht uit God's wezen gebannen en maakt de liefde tot het blijvende kenmerk van Zijn Wezen. .Zijn toorn moge soms, als de zonde tot zekere hoogte klimt, losbarsten d}, Zijn goddelijke haat zich tegen de zondaars, alleen als zoodanig keeren e) , Zijn ontzettend ,,wee u" hen treffen/j, God keert zich immer als tot Zijn middelpunt tot Zijne liefde voor Israel terug g). Hoe sterk de overgangen in Hosea's innerlijk leven en in zijne profetie ook zijn, die Hij voor een deel ook op Jehova's Wezen overbrengt, een ding staat onwrikbaar vast: Jehova is voor Israel de Reine liefde, die geen hartstocht kent! In dit licht plaatst hij gedurig de kastij- dingen, die het volk treffen. Deze zijn ja een eisch van God's heilige verontwaardiging over Israel's trouweloosheid , maar het doel , met hetwelk zij worden opgelegd , is te redden en tot inkeer te brengen, in een woord, zij worden bestuurd door God's liefde. In het eerste deel zijner profetie (i 3) heeft Hosea zich dan ook de bereiking van dat doel als zeker voorgesteld. Toen was toch Israel's toestand van dien aard , dat hij nog kon liopen dat het volk zich bekeeren en Jehova weder zoeken zou Ji) ; en dat , als zijn hart op God gericht zou wezen i) , het oude a] i: 6; 2: 3. b) 12: i. c) n: 8 a . d) 13: 15. e) 9: 15 /) 7: 13- ?} ii : 8. h) 2: 6; 3: 5. i) 2 : 13. 52 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD verbond tusschen Jehova en zijn volk bevestigd zou worden. Maar als dit heerlijke doel met schijnt te worden bereikt en Israels toestand al treuriger wordt a) treedt ons eerst helder voor den geest hoe diep het bewustzijn van Jehova's liefde bij den profeet wortel schoot. In plaats toch, dat het volk,: onbekeerd onder de ontzettendste straffen blijvend, voor goed zal ontbonden worden en verloren gaan , zullen eens alle tegen- stand en nederlaag een einde nemen , als Jehova door eene luisterrijke verschijning blijk geven zal van Zijne Majesteit en zijn volk onder den geweldigen indruk daarvan gekomen,. Hem volgen en naar het land der heerlijkheid gebracht worden zal b}. Indien dus tegenover de onvolkomenheid , van zijn Gods- begrip , die vooral in de sterke en plotselinge afwisseling die hij zich in God's wezen denkt , uitkomt , een heerlijke , ware , ik zou haast zeggen , evangelisch beschreven eigenschap God's bij hem gevonden wordt, dan is het liefde, die, doorniets gebonden,. alles overwint. De groote zonde waaraan het volk zich heeft schuldig ge- maakt is, dat het Jehova niet gekend, maar vergeten heeft c) Plichtmatig was het geweest, dat, nadat Jehova Israel gekend. had , dit ook Hem had gekend. Maar helaas ! zij hebben nage- laten Hem te eeren d] en nu hoereert het land geheel van achter Jehova e). Voor een groot gedeelte is dit te verklaren uit hoogmoed. ,,Zij zijn verzadigd geworden en hun hart verhief zich, daarom vergaten zij Mij"/) zoo luidt het, en op eene a) 6: 4, 6; 7: i. b) n: 8 n. c) 2: la^; 8: 14; 13 j 6. Vgl. 4: 6V d) 4: 10 njn'flK TD God bewaren, d. i. God als God in eere houden. e) i: 2 b ; 4: 12; 5: 4; i, vgl. 2: u. /) 13= 4, vgl. Deut. 8: n vv. VAN ZIJN GESCHRIFT. ; 53 andere plaats 9 ) : ,,Daarom zal de hoovaardij van Israel tegen zijn aangezicht getuigen #)". Voor een ander deel uit zinnelijkheid. Is toeh de geestelijke Godsvereering , gelijk die ook Hosea -wenscht, in strijd met de zinnelijke natuur des menschen, de godsdienst der Kanaanieten en de Jehovadienst , naar eerst- genoemden godsdienst misvormd, komen juist aan deze te gemoet -en prikkelen haar. Naar godsdienst gaat nog wel voor een groot deel het gemoed uit , maar men wil er dan liever een die de zinnen streelt, dan een, waarbij het hart zich moet voegen naar de zedelijk-godsdienstige eischeu Gods. Op de hoogten der bergen offeren en op de heuvelen rooken zij dan ook onder eik, populier en terebinth, omdat hunne schaduw goed is 10 ), en daar de gelegenheid voor ontucht en brasserij is gegeven. Die dienst heeft zelfs zulk een omvang, dat steenen en altaren het land overdekken V) het volk aanhoudend voor beelden buigt en op heidensche wijze orakelen raadpleegt ' n ) , al wat men geniet aan de afgoden wordt dankgeweten en als Israel's grootste ramp bij het gemis van koning en heerscher dat van offer, steenen , ephod en terafim wordt genoemd 12 ). Duidelijk doet Hosea ons evenwel zien, dat dat alles niet in dien zin moet worden opgevat, dat het volk voor den Kanaanietischen gods- dienst de vereering van Jehova had afgezworen. Neen Jehova "bleven zij wel dienen, maar hun zonde bij uitnemendheid was juist deze, dat, in plaats dat de godsdienst der Kanaanieten plaats maakte voor de geestelijke Godsvereering, deze laatste froe langer zoo meer gewijzigd werd naar de eerste ; Jehova niet meer als de eenige , maar de eerste uit velen werd geacht , ja, tot den rang van Israel's Baal d. i. heer afgedaald, een a) 5:5. b) 10: i; 12: 12. 54 'DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD dienst verkreeg, waarbij geen wezentlijk onderscheid met dien der omringende volken gemaakt werd. Jehova en Baal, zij waren in plaats van de scherpste tegenstelling , namelijk geeste- lijke of zinnelijke Godsvereering , broedergoden geworden , wier dienst door den profeet in eenen adem genoemd en de dienst der Baal's , der heeren , geheeten wordt. En dat nu is voor Hosea afval van het verbond door Jehova a) met zijn volk gemaakt, dat is hoereeren van achter Hem, Hem vertoornen ?. treden in het spoor van Adam 13 ), den Stamvader. Jehova wenschte dat zij Hem met him hart dienen zouden b} , en Jehova roept het him toe : Ik houd van liefde en niet van offerande ,. van kennis Gods meer dan van brandoffer I4 ), waar zij als offer ~ gaven vleesch offeren en eten , d. i. zichzelven goed doen c].. Een priesterlijk volk moesten zij zijn, hetwelk Gods Thora eerde en Zijn kennis bezat ^), maar feitelijk waren zij veel- godendienaars geworden, syncretisten , menschen, die hunnen; godsdienst vermengden met dien der Kanaanieten. Is het wonder , dat Hosea de man , die leefde bij het geloof in den- eenigen, geestelijken God, den God van Israel, buiten Wien geen redding mogelijk was e) , met kracht en klem te velde trok tegen een zoo verderfelijk streven van het meerendeel zijner tijdgenooten en daarom het zwaartepunt van zijn profetie in den godsdienst, in den engen zin van het woord legde? Verschillende treurige gevolgen sleepte, naar Hosea's meening,. dien afval van den waren godsdienst mede. Waar het waar- achtig Gods betrouwen was verdwenen, aangezien dit onmogelijk op de beelden kon worden gevestigd , daar moest , als de nood a) 12: 15. b) 7- 14; 13: 6. c) 8: 13. d] 4: 6. e) 13: 4; 5: 14. VAN ZTJN GESCHRIFT. 55 aan den man kwara , wel naar hulp van menschen , inzonderheid van vreemden , worden uitgezien. Zoo kwam men er toe , om de gunst van Egypte a) te gaan bedelen en een bondgenootschap met Assur te zoeken 3) , al kostte het nog zoo veel c) , niet gevoelende dat zoowel God's toorn daardoor moest worden verzwaard als het land aan de hebzucht der naburen werd overgegeven. Maar treuriger nog was de maatschappelijke achteruitgang en verwarring die van het gemis der kennis van Jehova het gevolg waren. Schrikkelijk toch is de schilderij , die Hosea er ons van ophangt. De ontucht nam toe ^) , waar zij in den dienst der godsvereering trad en kinderen volgden hierbij het voorbeeld hunner ouders e). De zucht tot drankgebruik ver- meerderde en het gezond verstand van velen werd door wijn en most beneveld/). De weelde steeg en met deze de hoog- moed^"); goud en zilver bedekten zoowel eigen als der goden gedaante h}. De openbare veiligheid verdween , waar de maat- schappelijke orde verkeerde en dieverijen kwamen aan de orde van den dag z). In een woord, vloeken en bedriegen en moorden en stelen en boeleeren, dat werd overal gevonden/). En laat ons niet meenen, dat dit alles alleen op de groote menigte, het vulgus, betrekking had; neen door alle rangen en standen was het diep bederf doorgedrongen. Vele profeten , wellicht inzonderheid de in profetenscholen gevormden, namen zoozeer aan dat alles deel, dat ook zij in het oordeel vallen zouden K). De priesters miskenden ook hunne roeping ten a] 7: ii ; 12: 2. V) 5: 13; 7: ii ; 8 : 9; 12= 2. c) 8 : 10. d] 4: 2; 5: 4. e) 4- 13. /) 4: ii, 18; 7: 14. g) 12: 9; 13: 6. h] 2: 12. i) 7: i. /) 4: 2 . k) 4- 5- 56 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD eenenmale, waar zij het volk tot dien lichtzinnigen cultus prik- kelden, alleen om het zelven beter te hebben, ja zelfs op den weg naar Sichem, een. der vrijsteden, stalen en moordden priest ers als roovers l5 ). En koningen en vorsten aan hoe groote zonden hadden zij zich schuldig gemaakt! Aangrijpend is de wijze, op welke de prefect hunne trouweloosheid schetst lc ). Het hartstochtelijk gemoed der vorsten is als een oven, die door den bakker, den koning, die zijne hand met de spotters uitstrekt, wordt verwarmd, dat is, nog meer ten kwade ge- neigd wordt. Maar de koning zelf plukt daarvan de wrange vruchten. Want gelijk de bakker van het kneden tot het zuur zijn toe, derhalve gedurende den tijd, dat het zuurdeeg het meel geheel kan doortrekken , rust , zoo komen de listen in het hart der vorsten , die mede zoo geworden zijn door des konings toedoen, geheel tot rijpheid, als de koning, van geen kwaad bewust , sluimert. Maar gelijk de oven 's morgens gaat bran- den en alles verteert wat er in komt, zoo worden de slechte voornemens in den morgenstond ten uitvoer gebracht en volgen de bloedbaden elkander dan op. Ja, zoo diep drong het bederf overal door, dat men de zonde geene zonde meer noemdetf). Hoe begrijpelijk , dat onze profeet, met zoo innige liefde tot het volk bezield, dat zichzelven een afgrond graaft, tot spreken, tot getuigen zich gedrongen voelt! En hoe juist en schoon werd door hem beseft en uitgesproken , dat alle zonde haar oorsprong heeft in afval van God en derhalve godsdienst de wortel is van den boom der zedelijkheid ! VAN ZIJN GESCHRIFT. 57 Het omtrent de koningen door Hosea gezegde, brengt ons van zelf tot zijne beschouwing van het koningschap in 't alge- meen , een belangrijk deel in zijn geschrift. Ook wat dit punt betreft moet een scherp onderscheid worden gemaakt tusschen het eerste (i 3) en tweede (4 14) deel zijner profetie. Het is toch duidelijk, dat hij niet alleen in dat eerste deel omtrent Juda nog gunstige verwachtingen koestert, maar daarin ook, juist op grond van den goeden indruk door hem van sommige vorsten van Juda bekomen, de hoop blijft koesteren, dat bij de eindelijke verbroedering der beide rijken Juda en Israel, het laatste zich weder onder den scepter van David's nako- rnelingen zal buigen 17 ). Dan zal men gemeenschappelijk Jehova dieneu en een echte David, de vorst weder der vereenigde twaalf stammen zijn. Zijne voorspellingen , dat het koninkrijk van Israel een einde nemen zal a) , de gezamentlijke stammen een. hoofd over zich zullen aanstellen 18 ) en Israel zal komen tot Jehova en David zijn koning^), wijzen dit uit. Maar ook dat Juda ging achteruit, ook daar begon steeds weliger het onkruid te bloeien, dat Israel's bodem bedekte. Ook daar begon de hofkring een verderfelijk karakter aan te nemen. De vorsten daar waren ook onrechtdoeuers , gelijk aan hen, die de heiligheid der grenzen niet achtend, hun gebied trachtten uit te breiden 19 ) , over welken Jehova zijn toorn uit- gieten zou. Welnu onder den levendigen indruk van het algemeen bederf in beide rijken bij het hof ingeslopen, wijzigde zich van liever- <*) i: 4- -6) 3; 5. 58 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD lede de beschouwing des profeten aldus, dat hij de geheele instelling van liet koningschap, een ramp, een gevolg van de zonde der 12 staramen begon te achten en terwijl hij vroeger met het oog op Juda nog de herstelling van het echte Davi- dische koningschap mogelijk en gezegend had gevonden , nu de algeheele opheffing van het koningschap als zijne verwachting nadrukkelijk vermeldt. In het tweede deel wordt toch niet alleen het koningschap van het tienstammenrijk in zijne onge- rechtigheid 20 ) en zijn val a] geteekend , maar ook van dat eene hoofd, van David (cap. 14 of n) yolkomen gezwegen : in de schilderij van Israel's heerlijke toekomst met niet een woord van een koning gerept, en daar uitsluitend van het , 7 Jehova zullen zij volgen by en ,,keert wede.r tot Jehova c)" zonder meer gewaagd en eindelijk de instelling zelve van het koning- schap als een daad uit Israel's zonde geboren, beschouwd, waar Jehova spreekt: ,',In Mijn toorn gaf Ik u een koning en in Mijn toorn zal Ik hem wegnemen 21 )!" Daar dus is een Gods- rijk zonder aardsch koning het voorwerp zijner verwachting, Toen was hem de hope van vroegere dagen, de gemeenschap- pelijke gehoorzaamheid der broederrijken aan een der Davids telgen, die het waardig beeld van den grooten voorvader zou zijn, niets meer dan : een lieflijk droombeeld waarvan hij voorheen had genoten , maar dat nu voor immer voorbij gegaan was 22 ). Zoo verdwenen bij den Godsgezant, waar hij alles om zich heen dieper zag zinken en de laatste sterren aan den donkeren levenshemel werdeu uitgebluscht, alle verwachtingen ,. eertijds nog met het oog op enkele getrouwen aan God van dezen gekoesterd en kwam hij er steeds meer toe vast te ge- ) 5= i; 7- 7; 10: 7, 15. b] ii : 10. c) 14: 2*. VAN ZIJN GESCHRIFT. 59 looven , dat zoo ooit nog redding kon worden verwacht , deze uitshiitend kon komen van Boven , van God. Straks zullen wij daarvan nog een ander voorbeeld zien. Beheerscht het denkbeeld vau het verbond tusschen Jehova en Israel, Hosea's geheele profetie, gaarne maakt hij van Israel's geschiedenis gebruik om eenerzijds Jehova's liefde, anderzijds Israel's ontrouw sterk te doen uitkomen, ook om door het voorbeeld van vrome voorouders zijn volk te toonen, hoever dit van het goede spoor week. Als bondverbrekers worden zij met Adam, hun stamvader op eene lijn gesteld en om nog beter Israel's zonde te doen uitkomen, wordt Jacob's zaad in schrille tegenstelling tegen zijn aartsvader Jacob gesteld a). Drie feiten uit Jacob's leven worden vermeld: zijne eigenaardige geboorte, waarbij hij Ezau, zijn breeder in de schoot hunner moeder bij de verzenen hield 23 ) en waardoor hij toonde, hoewel de jongste zijnde, toch de meerdere te wezen by, dan zijn strijd aan de Jabbok met den man Gods, tegenover wien hij zich vorstelijk gedroeg en wien hij weenend om een zegen smeekte c) ; eindelijk zijne ontmoeting met God te Bethel , waar hem de grootste aller zegeningen werd toegezegd d\ Zoo had deze Jacob gestreden en gebeden de zegeningen Gods te ver- krijgen en te behouden, en zij waren hem dan ook door Jehova zelven verzekerd. En die God is nog dezelfde , Jehova is Zijn naam; daarom richt de prefect tot zijn volk de vermaning, ,,bekeer u dus, Israel, bewaar weldadigheid en recht, wacht a) 12 : 4 , 5. b) Gen. 25 : 26. <) Gen. 32 : 24 vv. d) Gen. 35 : 6 vv. 60 DE SAMENSTELLING EN DE 1NHOUD gedurig op uwen God a} ," en een zelfde loon is uw deel. Maar vooral als hij Jehova's liefde schetst, weet hij frissche tinten aan het verledene te ontnemen. Wie was die Jacob, die dien zegen verkreeg? ,,Een vluchteling , die de schapen hoedde voor het bezit eener vrouw $)." En toch heeft Jehova niet slechts aan hem , maar ook aan zijn zaad groote dingen gedaau. ,,Uit Egypte heeft Hij zijn zaad geleid en wel door een profeet *:)." Dat was het oogenblik van waar het verbond van Jehova met zijn volk als volk dagteekende. Daarom heet God , Jehova van uit Egypteland d). Jacob's geslacht daar van eene familie tot een volk gerijpt, is door Jehova in dien primitieven toestand als kind, bemind, tot zoon aangenomen en geroepen uit het land der slavernij e). En nooit heeft het van toen af aan God's liefdebewijzen ontbroken. In de woestijn, het onbewoonde land 24 ) kende Hij het, hoedde Hij het door de hand van een Godsman als Mozes, verleende Hij het voorrechten zoo ver- kwikkend als een druif in de woestenij , een vroege vrucht aan den vijgeboom is 2s ) , leerde Hij het gaan , narn Hij het in Zijne armen, trok Hij het met liefdekoorden/"), zag Hij er naar om, gaf Hij het spijze en schonk Hij het, als zijn koning, Zijne wet met haar tienduizende geboden 2 ). En wachtte den Israelieten in Kanaan ook eenige teleurstelling, het dal Achor werd hun tot een deur der hope en beloofde hun het land der wijngaarden 27 ). Maar zie daartegenover nu Israel ! Het erkende niet , dat Jehova het gedurig genas en hoe rijker het werd, des te hooghartiger werd het ook f) ! Ja reeds in de woestijn deden zij met den schandelijken dienst van Baal-Peor mede^) en later ach! hoeyele /z) 12: 6, j. d) 12: 13. c) 12.: 14. d) 12: 14; 13: 4. e] IT: i. f) n: 3, 4. g 13: 6. h) 9: 10. VAN ZIJN GESCHRIFT. 6 1 profetenstemmen het ook opriepen tot de geestelijke Jehova- vereering, zij gingen de Baal's gedurig na en offer den den gesneden beelden a). En al is het ons niet bekend wat Hosea eigentlijk bedoelt, wanneer hij van Gibea in verband met de afgoderij des volks spreekt, toch is het duidelijk dat ook daar tooneelen plaats grepen, die het volk tot een oordeel moesten zijn 28 ). Efralm inzonderheid had Jehoya verzaakt en daarora sedert lang zijn hoogen rang onder de andere stammen ver- speeld ). Ook door den wensch een koning te bezitten , had Israel, zooals wij straks zagen, God's toorn verwekt. Zoo heeft de profeet uit ons bekende en ons niet bekende gegevens puttende , de geschiedenis van zijn volk tot leering aan zijne tijdgenooten voorgehouden en alzoo tot een practisch doel aangewend. Voor zoover ons bekend is , was hij de eerste die het deed. Maar dat hij het deed, de man der oorspronkelijk- heid en des geestes , geeft zijn geschrift hooger waarde en doet hem nog hooger in onze schatting stijgeh. Hoe zeldzaam toch zijn reine oorspronkelijkheid en waardeering der geschie- denis , zelfstandigheid en afhankelijkheid , originaliteit en appre- ciatie van wat geweest en gedaan is in een persoon vereenigd ! Wat IsraeTs toekomsi betreft de profeet ziet deze donker in en het is of naar mate de ongerechtigheden toenemen , de nevel die voor zijn oog over het volk hing, zwaarder en zwaarder wordt. Spreekt zich toch in het eerste gedeelte gedurig de hoop uit, dat de rampen en de schokken, boete en bekeering met zich zullen brengen en daardoor het verschrikkelijkste zal a) ii'- 2. 5) 13 : i , vgl. Richt. 8 : i vv. 12: i vv. 62 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD afgewend worden a) , in het tweede deel openbaart zich duidelijk de zekerheid dat het volk in ballingschap gevoerd en alles ver- woest worden zal en tenzij Jehova het ook dan nog verhoedde , de natie aan volkomen vernietiging ten prooi zal worden 29 ). Wordt in dat eerste deel de terugkeer van het volk tot God de oorzaak en de grond van een gezegende toekomst en het vernieuwde liefdebetoon Gods genoemd, in het tweede wordt, hoe stijf het volk ook bij zijne zonde blijft , toch van Gods heilige liefde verwacht dat Hij in Zijn toorn het volk niet te niet doen, maar de zijnen tot nieuwe vreugde en glorie brengen zal 30 ). Naarmate evenwel het volk dieper zonk en de profeet meer en meer wanhopen moest aan zijne bekeering b] , sprak hij , die niet aan den geheelen ondergang van dat volk gelooven kon, met hetwelk Jehova eens zijn verbond had gemaakt , het duide- lijker uit, dat door Jehova de eerste ster aan dien donkeren hemel te voorschijn zou komen, eene glansrijke openbaring zijner- zijds de heraut eene betere toekomst zou zijn, en Israel, door Zijne majesteit getrokken, Hem volgen en zoowel uit Egypte als uit Assur het oude vaderland weder in bezit nemen zou c}. Van daar ook dat in dat eerste deel , waar al [de nadruk op de bekeering valt, in de schildering van het zalig verschiet het geestelijk karakter der giften Gods op den voorgrond treedt en rechtschapenheid en gericht , liefde , medelijden \ en trouw als de teekenen der blijvende vereeniging van God en Israel worden vermeld; maar van daar ook dat in het tweede deel toen men het land der vaderen miste en in den vreemde rondzwierf op het hernieuwd bezit en genot van Kanaan al den nadruk viel. Vandaar ook dat in dat eerste deel de kastijding zoo nadruk- a) 2: gb, 17; 3: 5. b) 6: 4; 7: ia. c ] n: n. VAN ZIJN GESCHRIFT. 63 kelijk met de genezende liefde Gods in verband wordt gebracht en in |het tweede deel, waar alle hoop op het door schande wijzer worden was verdwenen, dit geheel op den achtergrond raakte en Jehova's ontzettend Machtsbetoon als het eenig red- middel werd beschouwd. Op treffende wijze worden de oordeelen beschreven, die over Israel komen. Zijn macht wordt verbroken a) , alles wat zijne vreugde was hem ontnomen &} , en een vloek op alien gelegd , waar zij etende niet verzadigd worden, hoereerende niet ver- meerderen c). De staatkundige en godsdienstige vrijheid wordt hen ontrukt d], dor het land, naakt als een woestenij e): vogelen en visschen, ja het gedierte des velds weggevaagd /). Maar nog droeviger wordt der Israelieten lot, wanneer zij zwerven zullen onder de volken en onder de heidenen worden verzameld. Want naar Egypte keeren zij weder 31 ), te Memphis worden zij begraven 32 ) en te Assur zullen zij wat onrein is, eten 33 ). Dan zullen doornen en 'distelen groeien op de plaats hunner afgodische heerlijkheden 34 ) en zal de onmacht dier heer- lijkheden , die zelve naar Assur worden afgevoerd ) , beter dan ooit haren aanbidders blijken. En in den vreeselijken strijd die aan dat alles zal voorafgaan , zullen zelfs de zwangere vrouwen niet worden ontzien, maar op vreeselijke wijze worden vermoord K) , zullen moeders en kinderen worden gedood , en terwijl de natuurlijke wasdom verdwenen zal zijn en geen geboorte, geen zwangerschap , geene ontvangenis nicer zal komen z) , zullen die groot zijn geworden in den mannehjken leeftijd worden weggemaaid /). Dan zal, terwijl vorsten en a) i: 4, vgl. 13: ii. b) z- n 16. c) 4: 10. ^3:4. e) 2; 2 vv. f ] 4 : 3- g) 10 : 5, 6. h) 14: i. i) 9: 11. /) 9= 12. 64 DE SAMENSTELLING EN DE INHOUD VAN ZIJN GESCHRIFT. onderdanen bezwijken a} en God Israel uit zijn land verjaagt de bauge kreet worden geslaakt en men daarin de verhaasting van zijn sterven smeeken ,,bergen bedekt ons, heuvelen valt op ons $)." Maar zoo eindigen kon voor Hosea Israel's geschiedenis niet. Waar de doodsklok over Samaria luidt worden tegelijk de tonen van hoop en redding vernomen. Jehova doet een nieuwen tijd van zaligheid aanbreken. Hi} staat op tot Israel's behoud en gaat hen brullend als een leeuw vooruit om hun een weg des heils te banen c). Vrijwillig bemint Hij hen weder, erbarmt Hij zich over den wees 35 ),. wendt Hij Zijn toorn af. Efralm zal zijn als een pas geboren kind, als een levende uit den dbod herrezen d}. En terwijl Jehova. een dauw voor Israel is, zal het bloeien als de lelie, zijne wortelen uitslaan als de Libanon en zullen zijne scheuten zich uitspreiden dat zijne pracht aan den olijf gelijk wordt en het een geur bezit als de Libanon. En als Gods volk, dan weder in zijne schaduwen woont, als God koren groeien doet en het volk bloeit als de wijnstok, wiens roem als de Libanon is,, zal het niets meer met de afgoden wenschen te doen en de bloeiende cypres zijn , die alle vrucht aan Jehova dankt. O I welk een diepen blik had deze profeet in het hart van Jehova , als den God der liefde geslagen , waar hij bij de onge- rechtigheid die hij aanschouwt en het oordeel , dat hij verwacht , zulk een toekomst, zulk eene heerlijkheid verbeidt. a) 7: 16. 6) 10 : 8b. c) n : 8 n. d) 13: 13. Zie Nowack t. p. Zijne beteekenis in den gang der Godsopenbaring, Loopt ieder mensch bij ongelijke ont\vikkeling der factoren van zijn geestelijk leven gevaar de dingen buiten zich niet te beschouwen en te waardeeren naar hunnen eigentlijken aard en vooral bij eenzijdige ontwikkeling van het gemoedsleven deze meer subjectief dan objectief te beoordeelen, Hosea is ook aan dit gevaar niet volkomen ontsnapt. Staat het ook voor alle dingen vast, dat zijne grondbeschouwing van God ten eeuwigen dage het deel van iederen mensch zal zijn, die zichzelven kent, zijne prikkelbare en aan afwisselingen zoo rijke natuur heeft in Zijne opvatting van God soms te veel ongestadigheid ge- bracht. Gelijk wij alien gevaar loopen de geestelijke dingen ons meer in overeenstemming met ons eigen karakter voor te stellen in stede van deze in hunne zuivere objectiviteit te waardeeren , ook Hosea vervalt somwijlen in deze fout bij zijne beschouwing van God. Zoo als hij is en denkt en spreekt, zoo is en denkt en spreekt ook God op het gebied der geestelijke dingen. Het bewustzijn van Gods onveranderlijkheid en der eenheid van Gods toorn en liefde wordt bij hem gemist ; eer vinden wij gedurig de sterkste overgangen in Jehova van de betooning der gerechtigheid en der liefde , en is het gedurig 66 ZIJNE BETEEKENIS IN DEN GANG als wordt de eene teruggedrongen en teruggehouden door de andere. Wei wordt door hem verzekerd, dat in de straffen door Jehova opgelegd, nooit een zweem van hartstocht te vinden was en juist, omdat Hij de Heilige is, de vernieuwde betooningen zijner liefde werden ervaren, maar toch wordt die plotselinge overgang van Gods toorn in Gods liefde niet ver- klaard en blijven wij onder den indruk alsof deze eigenschappen naast elkander bestaan zonder eene eenheid in God te vormen. Ik beweer echter niet dat dit een fout, eene zwakheid bij Hosea was, hoezeer ook zijn persoonlijkheid het begrijpelijk maakt, dat die sterke afwisseling telkens op den voorgrond trad, raaar verklaar zulks als een gevolg van zijn Oudtesta- mentisch standpunt van den tijd waarin hij leefde en gedu- rende welken God zichzelven nog nooit volkomen had geopen- baard , zelfs niet aan den profeet. En heeft Hosea met het oog op zijne beschouwing omtrentGod twee zeer groote verdiensten, ten eerste , het Wezen Gods , als zuiver geestelijk van aard tegen- over het syncretisme zijner tijdgenooten te hebben gehandhaafd, ten tweede, de betrekking van Jehova tot Israel op eene zoo heerlijke wijze te hebben gevoeld en uitgedrukt, dat hij ons vaak aan Jezus' taal herinnert; de vraag naar het verband tusschen Gods gerechtigheid en Gods liefde moest voor hem een vraag blijven, als hij oprees voor zijn geest. 'Die vraag is toch eerst op Golgotha's heuvel beantwoord geworden, waar de mensch in dien eenen Christus Gods heiligheid voldaan en Gods liefde betoond ziet. Maar dat God een geest is en liefde is, het is wel door niemand onder de Ou.de Bedeeling dieper gevoeld dan door Hosea den profeet !. Is de godsdienstige wereld ten alien tijde verdeeld geweest DER GODSOPENBARING. 67 in menschen, die de vraagstukken van het geloof bezien van het standpunt eener algemeene zedeleer en in menschen, door wien het zedelijk leven als het noodzakelijk gevolg van de ervaring van God's genade beschomvd werd , een man als Hosea moest wel tot de laatsten behooren. Hij , de man , die innig verbonden aan zijn God, diens wil eene wet achtte en alles zag in Zijn licht, moest wel van uit dat hoogtepunt zijn blik over alles laten gaan en uit een specifiek religieus oog- punt alles beoordeelen. Dit had in zijne prediking tweeerlei gevolg. Ten eerste bracht hij alle zonden, zoowel die op het gebied van den godsdienst als die op dat der zedelijkheid werden bedreven tot eene hoofdzonde, afgoderij terug. Omdat Jehova niet meer als Jehova gekend wordt, maar Zijn dienst vervangen werd door eene beeldenvereering , die naar zijne heiligste overtuiging, de hartstochten prikkelde in plaats van bedwong, daarom droeg het maatschappelijke leven zoo menige smet en was het ten doode gedoemd. Werd Jehova weder Israel's God alles zou weder in het goede spoor worden geleid. Ten tweede wordt er meer gedrukt op wat God tot herstelling van den goeden toestand in Israel zal doen, dan op wat het volk ter bereiking daarvan doen moet. Vooral in het tweede gedeelte van zijn geschrift, komt dit sterk uit. Hosea is dan ook minder boetprediker , die de menschen oproept tot berouw en bekeering, dan wel prefect, die getuigt, voorstelt, wat hij -zelf van God's liefde , die Israel tot nieuw geluk zal voeren , gezien heeft. Hij verkondigt meer den objectieven Raad Gods, dan hij poogt subjectief Israel te bewerken '). Daartoe werkten voorzeker ook de tijdsomstandigheden mede, die steeds minder van Israel zelf deden verwachten , maar het lag toch zoo ook het meest in Hosea's innig aan God verbonden gemoed. God blijft 68 ZIJNE BETEEKENIS IN DEN GANG Zijn Verbond gedenken, als een lieflijke zonnestraal zal Gods liefde eenmaal weder Israel beschijnen en het volk zal door Gods toe- doen tot nieuwe vr.eugd geraken , maar hoe dit alles geschieden zal , daarover spreekt de profeet ten slotte niet meer. Genoeg het ,,dat" staat vast. Ook hier bewonderen wij den diepen blik. des profeten , waar hij , hoe beter hij zijn volk leerde kennen ... des te minder de mogelijkheid der redding van zijne zijde inzag, en des te vaster tot de overtuiging kwam, dat uit- sluitend van God's kant het heil komen kon. Maar ook hier wordt het duidelijk dat wij met een profeet uit de eerste periode des O. V. hebben te doen, die het wel weet dat God eene toekomst voor zijn volk heeft weggelegd, maar nog niet weet langs welken weg zij zal komen ; in een woord den Mid- delaar van dat heil nog niet kent 2 ). In de schets der toekomst moeten wij den invloed en de beteekenis der tijdsomstandigheden niet miskennen. Toen de gedachte aan de wegvoering uit het land nog niet bij hem was opgekomen en hij als het oordeel het gemis in Kanaan zelf van al wat aangenaam en goed was, beschreef, behelsde zijne tee- kening der toekomst : het vernieuwde verbond van Jehqva met zijn volk en op grond daarvan het herkrijgen van 'slevens behoefte en 'slevens genot. Maar toen het oordeel inzonder- heid in latere dagen als eene wegvoering naar den vreemde , en als een sterven van het volk werd geteekend, toen traden in de schilderij der toekomst en de herrijzeuis uit den dood en de terugkeer naar het land der vaderen op den voorgrond 3 ). Vandaar dat in het laatste gedeelte de oplossing van het nationale leven als de aanvang van een nieuwen tijd wordt beschouwd en de physische beelden daarin een hoofdrol spelen- DER GODSOPENBARING. 69 Niet omdat hij niet beter wist, treden daar de geestelijke zegeningen op den achtergrond, maar alleen omdat het her- krijgen van het land der beloften en daarmede het herwinnen van Jehova's gunst dan als het hoogste voorrecht zal moeten worden beschouwd 4 ). En treedt hier wederom de beperktheid van blik diergenen voor oogen, die onder de Oude Bedeeling leefden, in welke leven en onverderfelijkheid nog niet aan het licht gebracht waren en dus eene overschatting van het vader- land aan deze zijde van het graf plaats vond, toch danken wij -den profeet ook die heerlijk geestelijke trekken met welke hij den zegen der toekomst geschetst heeft en die de ware trekken zijn. In de beschouwing van zijn volk als een persoon, hetzij als kind of vrouw van Jehova, lag een diepen en heerlijken .zin, maar schuilde ook een groot gevaar. Daardoor toch is de individueele zijde van het volk niet genoeg op den voor- grond getreden en heeft de profeet zich steeds de geheele natie omgekomen of behouden gedacht. Mede een gevolg van den volstrekt religieusen grondslag op welken hij stond en het uitsluitend goddelijk oogpunt waaruit hij alles bezag. Een onderscheid, dat Jesaja kent, tusschen een deel dat vergaat en een rest, die naar Kanaan wederkeert is hem vreemd. Had hij meer op het individu dan op het volk , even goed op wat er van den mensch vereischt wordt om gelukkig te worden, als op wat God tot dat doe! doen wil en zal, het oog gevestigd, zijne verwachting zou in dit opzicht meer met de uitkomst in overeenstemming geweest zijn. Israel meer als eene verpersoonlijkte maatschappij , dan als eene verzame- ling /van rechtvaardigen en goddeloozen beschouwend, verloor 70 ZIJNE BETEEKENIS IN DEN GANG hij te zeer uit het oog, dat persoonlijke ervaring van Gods liefde, eerst verlossing en behoudenis van het individu, dus ook van de verzameling der individu's medebrengt. Maar ook hier treedt weder het Oudtestamentisch standpunt der profeten duidelijk in het licht, op hetwelk nooit de individueele zijde van den godsdienst de eerste plaats inneemt en blinkt ons de heerlijkheid van het evangelic van Christus Jezus te glansrijker toe, dat ons tegenover het ,,zij hebben alien gezondigd" de blijmare doet hooren : n een ieder, die in Hem gelooft , verderf t niet , maar heeft het eeuwige leven." Na al het gezegde behoeft het ons geen oogenblik verwon- dering te baren, dat van Hosea's geschrift een veelvuldig. gebruik is gemaakt. Profeten als Jeremia en Ezechiel hebben veel van de denkbeelden door Hosea in korten vorm neder- gelegd , zich toegeeigend en uitgewerkt , profeten als Jesaja en Zacharja , woorden van hem overgenomen 5 ). En al is de eerste plaats die hij in den Kanon en de vertaling der Zeventigen in de rij der twaalf kleine profeten inneemt ) , niet te danken aan zijne voortreffelijkheid boven die alien, maar eer aan den ruimen omvang van zijn geschrift en het opschrift a) er boven ,. toch zou hij den toets met die alien kunnen doorstaan. Ook in het Nieuvve Testament is hij niet vergeten. Jezus vermaant den farizeer met Zijn woord: ,,Ik wil barmhartigheid en geene offerande #)" en heeft op zijn tocht naar Golgotha de menigte toegeroepen : ,,dan zullen zij beginnen te zeggen tot de bergen : a) Met het oog op het opschrift: n Het begin van het woord van Jehova door Hosea." 6} Matth. 9 ; 13 en 12 : 7, vgl. Hos. 6 : 6 naar LXX aangehaald. 