title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: 29. Waar dat de hertog ging, de leeuw volgde hem na, haasen en konijnen ving en bracht de hertog aldaar. De leeuw met blijheid groot bleef bij hem zonder fluïdum, ging met hem in de nood en was hem altijd getrouw. 30. De hertogin, hoorde dit bedrijf, was benieuwd in dit gespan: zy en konde hooren niet van de hertog haar man, zodat er veel beren groot haar vervolgden zonder opgehouden, zy meende de hertog was dood, elkoon wilde haar trouwen. 31. De hertogin was in nood, heeft gepeist in dit gespan: 18 mijnheer nu dood, zoo zal ik trouwen een ander man. Het is niet goed te blijven alleen, dacht zy met groot bezwaar, het is nu zeven jaar geleden dat men hem hier zag varen. 32. Van een jonker met macht heeft zy ontvangen trouwe. De hertog door het geklaag, was doen met grooten rouw, in de willemsis hij was en straks al zonder gevoelens kwam daar aan zee op dat pas aanstonds een schip gevaren. 33. De hertog wel bedoeld, hij riep de schipper aan kant of hij mee mocht varen, "ja," riep hij zeer vigilante. De hertog met kloek verstand heeft van blijdschap gekreten. In dit schip was de vijand, dat heeft hij niet geweten. Als zij kwamen aan het land en den leeuw wierden gewaarsd, zij riepen gelijkertand: Laat die felle beesten daar, of wij zullen niet laten in, dan sprak de hertog koen: Och mijn vrienden, bij gods min! De leeuw zal u niet misdoen. Hij nam den hertog en den leeuw, hoort mijn vermaand, hij voer over zeeuw. Maar den vijand kwam daar aan, bij den edelen hertog fier en riep met groot vergrouwen: Mijnheer, wat doet u hier? Uw vrouw zal morgen trouwen! Als de hertog heeft gehoord, van zijn huisvrouw had hij verstand, hij werd geheel gestoord en sprak zeer onbekwaam: 'Ik kan 't gelooven niet, zij beloofde me zonder opzien, dat als ik van haar scheidde, geen ander man te trouwen.' Dan sprak de vijand snood: Hertog, dat is immers waar. Maar zij meint, u zit lang dood, dus heeft zij zonder waar een ander in haar zin; en zal u dat niet rouwen, dat een ander om gewin zal nemen uw vrouw en? Het zou me verdieten zeer, wist ik de waarheid klaar. Wat zou 't me baten, heer? Ik ben te verre van daar, ik kan 't beletten niet, sprak hij, hoort mijn bevel! 't Is me een groot verdriet, dat ik 't moet laten gescheiden. De vijand na zijn begeerde sprak: Wat zult u geven mij, dat ik u morgen vroeg, naar, als slapende breng vrij te Bronswyk in de stad, daar uw paleis is verheven, wil u beloven dat, dat u uw ziel aan mij zult geven? De hertog met verstand sprak: Mijn ziel geef ik niet, 't is al te dierentuin pand, om zoveel te geven met vliet. Nogtans, dit is mijn begeerte, wys om in mijn land te wezen, maar mijn ziel van hoge prijs hoort toe den heer geprezen. De hertog verbaasd daar af heeft hem hier op bedacht: of god mij de genade gaf, dat ik dan ontslapen mag! De leeuw, dacht hij aldaar, is mijn getrouwen zonder staken; als hij wordt 't land gewaar, zal hij geruchtmaken. De hertog met vrees bevangen sprak tot den vijand Satan: "Ik ben ter vrezen, wel aan, maar den leeuw moet met mij gaan, en jij zult mij beloven te brengen zonder ophouden en slapend zonder verdriet voor het paleis van mijn vrouw." De vijand dacht: 't is profijt goed, hij heeft de reis aanvaard. De hertog met klagen moed viel in 't slaap zeer ongedeerd. Dus meende de vijand ziet ziene ziel te bezien, maar hij kon 't volbrengen niet, want de leeuw bleef hem getrouw. Op eenen korte tijd was de vijand over zee, meer de hertog geheel bevrijd, maar de leeuw al met onvreus al in zyne armen lag; als hij het land begon te naeken, heeft zonder verdrag groot gerucht beginnen te maken. Met zyne klauwen groot heeft de leeuw gemaakt misbaar, in 's hertogs aanzihen bloot zeer gekweld smeten aldaar. De leeuw doet liefde groot, om zyne beer wakker te maken, heeft hij al met zyne poot zeer gekwetst 's hertogs kaak. 46. De hertog, aldus zeer wakker op dat pas, de leeuw nog langer hoe meer met bullden en tieren was, zodat de hertog ontsnapte met grote vrezen. Dat bij met luider stem riep: "O beer, wilt u mij genadig zijn!" 47. De vijand een regten schoft, maar bij moest volbrennen gaan, 't geen bij had beloofd aan de hertog, wil je verstaan: te brengen van standen aan voor zyn paleis vergoten, maar had 't de leeuw niet gedaan, 's hertogs ziel was verloren. 48. De hertog was verblydt, als bij was uit 't verdriet. Bij heeft met grooten vliet zeer neerzuchtiglijk bespied, vragend zo overluid naar zyne liefde buisvrouwe. Elk zeide: "Zij is de bruid en zij zal morgen trouwen." 49. Als een bedelaar in rouw ging bij met zwaar gepeis met dezen leeuw getrouwen liggen voor zyn paleis. Daar zag bij met verdriet veel juffrouwen en beren, niemand en kende bem niet, 't was voor bem groot vermaak. 50. Het Volk dat was bevreesd van dezen leeuw te zien, elk riep: "Wat groote beest! wilt u van dezen bedelaar velen." Zodoende dat men bem van daar vertrekken deed zeer zwaar, want de hertogin aldaar moest naar de kerk gaan. 51. De hertog, boort mijn bedien, ging op de straat rennen om de hertogin te zien, die zyne buisvrouw was. Maar dacht eens, wat rouw leed de hertog zonder fluitspelen, als bij zag zyn eigen vrouw met een ander beer gaan trouwen! 52. De hertogin werd getrouwd met veel vreugd, de hertog zeer benouwd dan in zyn zelf was, en sprak vree onbelangend sommige beren uitverkoren. Elk hield bem voor bedelaar, niemand en wilde bem booren. 53. Zijn kleuren dan aldaar, beladen en dochter niet, want ze baden zeven jaar met pijn en zwaar verdriet godelt met groot geklag te water en te land, zodat men weten mag, 't en was voor hem geen zweren. 54. Alsdan korts naar de noen de maaltijd op 't beste was. Veel edele bieren waren doen na de feest op 't zelfde pas. De burggraf bleef alhier met zijn zichten en kennen om een drankje wijn of bier, maar niemand wilde hem ontfermen. 55. Maar korts kwam daar een beer, die bij het bad vriendelijk was om een droge ter ere van de burggraf van Bronswijk. "Zegt eens aan de bruid, bedenkend," sprak hij, zonder verzieren, "Ik stuur een drankje wijn om aan te gedenken van baron Beer." 56. De knaap met klare beschaving die ging als op dat pas en beet de zaak verbreid aan de burggravin ras: "Mijn wederdeel vrouw,rijk, daar is een man beneden, ter eerbere van de burggraf van Bronswijk zou u een drankje geven?" 57. De burggravin zeer koen sprak met woorden in dit gespan: "Dat wil ik graag doen, want dat was eens mijn man, die, beladen! nu is dood, God wil zijn ziel gedenken!" En uit een zabel van goud gaf zij de man te drinken. 58. De knaap sprak overluid tegen de burggraf zonder verdriet: "Deze wijn zendt u de bruid voor een gedenksteen ziet" de burggraf de wijn ontding en bleef ten zelfde stonden de belham van baren ring met de zabel beer weggezonden. 59. Als de burggravin fier dit zag in dat gespan en riep met groot gevaar: "'t Is mijn eigen man!" Zij heeft zonder verzet 't stuk van de ring verheven drie een tegen drie ander gezet, 't is vast aldaar malkavast gebleven. 60. 't Was een wonder groot van den almachtigen beer, de hertoginne was zeer benauwd, die was zonder verzen van tafel opgestaan, baren beer ging ze in laten, de bruidegom was beladen, hy mocht bij zijn bruid niet slapen. 61. Daar was een groot gekrijt onder de bruidegoms vrienden, die voorheen waren verboden en hun daar lieten vinden. De hertogin met beklag viel door blijdschap van haarzelf als ze baren beer zag, haar beer beschouwde te overweldigen. 62. Als een hertog zeer fier werd bij aanstonds gekleed, en zocht in alle kwartier voor een wonderzaken verspreid: de hertog met bezwaar zijn rijk wederom verworven, maar korte tijd daarna was de hertog gestorven. 63. Hoort, met wat liefde groot dezen leeuw was, nu bezaan. als de hertog was dood, de leeuw wilde van daar niet gaan. als men het lichaam ter aarde droeg, de beest ging ook mee, bleef op het graf spelen en vroeg de leeuw met groot onvrede. 64. Met veel huilen en geraas bedreef bij grooten rouw, dezen leeuw op 'tzelfde pas was zijn beer getrouw, hij en wilde eten of drinken niet, niemand kon hem verjagen, en zodoende met groot verdriet ten losten is gestorven. 65. De hertogin van Bronswyk liet bet gebracht in het openbaar en schreven in kroniek en maakte een schoon pilare, en bij het graf stellen liet met een leeuw daarop gemaakt ter herinnering, zooals men ziet, tot op den dag van heden. 16 Vlaams: Samilpazifliger Blad, Gent bijna na Pasemel Nr. 28. Antwerpen bij Jos. Thys Nr. 13. Schon früher mitgeteilt durch v. d. Hagen nach zwei Fl. Bl., das eine ohne Ort (vielleicht Brüssel), das andere „Tot Gend, by P.A. Kimpe, Boekdrukker by de Capucynen" in Neues Jahrbuch der Berlinischen Gesellschaft für deutsche Sprache 8, 359-366. Das Gedicht gehört wohl noch dem 15. Jahrhundert an. Obschon es nur in ganz jungen Abdrücken vorhanden ist, so weisen doch die vielen alten Wörter und Wendungen, die darin übrig geblieben sind, obschon sie heute kaum mehr verstanden werden, auf ein hohes Alter zurück, z.B. naeren, sträng, ongespaerd, zaen, zoe(ip8a), by nood, tegen hunnen dank. Trotzdem und trotz seiner volkstümlichen Versart ging das Gedicht aus den Kammern der Riederijkers hervor. Eine gewisse Unbeholfenheit und Weitschweifigkeit in der Darstellung und die künstliche Reimerei (die vielen Binnenreime) sind Eigenschaften der Riederijkers, so wie auch die vielen Flickwörter und Redensarten, die nur des Reims wegen so häufig angewendet sind: ganz gewöhnlich ist das ziet (sehet!), ebenso manches Beiwort wie fier, verheven, onverdachten; ebenfalls ohne verzorgen, ohne fallen, ohne schroffen, ohne flouwen, ohne ophoven, ohne danger, ohne vertrag, met verdriet, met groot bezwaren, op dat pas, op 't zelfde pas; endlich noch hoort mijn vermaan, hoort dit bedienen, hoort mijn bedoelen, bedien, wilt verstaan, alzoo men weten mag. Der Gent Text ist sehr verdorben. Da viele Wörter und Ausdrücke im Laufe der Zeit ungewöhnlich oder unverständlich geworden waren, so hat man sie mit anderen vertauscht. Dadurch sind denn häufig die Binnenreime verwischt worden. Ich habe versucht, das Ganze so herzustellen, dass es sein altes Ansehen wieder gewonnen hat. Mag auch Einiges verfehlt sein, das Meiste ist gewiss das Ursprüngliche. Der Text bei Willems Nr. 107. ist nur eine Bearbeitung nach van Paemel in 38 Strophen. Über die Sage von Heinrich dem Löwen und wie sie von deutschen Dichtern verarbeitet ist, handelt ausführlich Karl Gödeke in seinem Reinhold von Braunschweig (Hannover 1851), woselbst auch S. 82-84 unser Gedicht mit erwähnt wird. Die Sage ist aber älter als der Reinhold, schon Cäsarius von Heisterbach gedenkt ihrer. Druckfehler: 2, 2. bemind (bemind) — 2, 3. was fehlt — 2, 4. kon (mög) — 3, S. ee>n ander — 4, 3. o fehlt — 5, 2. met goedmoed (daer-aer) — 7, 2. baten (naeren) — 8, 3. gebruch (behoef) — 10, 3. ontfehlen (ontblyven) — 10, 4. genaede — genaede (raed) — 11, 1. vaarden (voerden) — 13, 3. wie fehlt — 14, 4. kwalyk (kwalyk) 17 4 — 15, 1. zeer fehlt — 16, 3. niet dwrfden (d. oiet) — 16, 4. frisch (fres) — 18, 3. fier fehlt — 18, 4. dem hier op de zee (dan op de see alhier) — 19, 3. zaen — 20, 4. als dan komt den Oortgen — 21, 1. frisch (fiel) — 21, 3. beroert (verveert) — 24, 1. da dat onbevrijd (dagt hem bevrijd) — 24, 3. doen fehlt — 24, 4. zeer groot (zeer koen) — 26, 3. fierk (fier) — 28, 3. toys (fier) — 30, 2. niet horen (horen niet) — 30, 3. sirote fehlt — 31, 1. bedagt (in aard) — 31, 3. hier (stil) — 31, 4. hem fehlt — 32, 2. voor H g, — 32, 3. hy zai (hy was) — 32, 4. Op dat punt, fehlt het — 34, 4. Bij gods, min fehlt — 35, 2. Waarde (waarheids). — 36, 3. Ik kan (ik en kan) — niet geloven (niet). — 36, 4. Als ik van haar verlof nam (doen als ik van haar scheiding). — 37, 1. Jammer (immers). — 39, 4. Beloven dat (beloven dat, dat). — 40, 2. Zorg (zorg). — 40, 3. Fris (wijs). — 41, 1. Zeer verbeterd (verbeterd daar is). — 41, 4. Als hij het land zag, werd het — 42, 2. Wel aan mij ben toevertrouwd. — 42, 3. Bekoren (beloren). — 42, 4. Slappen (slapen). — 43, 3. Ras (ziet). — 44, 2. Met (meer). — 46, 2. Omgooingen (lengte hoep). — 47, 1. Zeer knap (een r. schoft). — 47, 3. Aan aan (aan voor). — 49, 1. Getuige (in aan). — 50, 1. Dat fehlt. — 50, 3. Deed verzekken van daar. — 50, 4. Moest aldaar. — 51, 4. Als hij zijn proef zag. — 54, 2. Denk niet dat het fehlt. — 54, 3. Denk, ging vom, daar (denk, bleef alhier). — 55, 1. Kwam dan daar, en (kwam daar een beer). — 55, 3. Behendig fehlt. — 55, 4. Zie fehlt. — 56, 3. Vroolijk (vroolijk). — 56, 4. Zocht mij een dronk te geven (z. g. een dr. mij geven). — 58, 1. De hertog (ten h.). — 58, 4. Zond mijn een dronk te geven (z. g. een dr. mij geven). Haar fehlt — 59, 1. Ziet (fier) — 61, 2. Laat (lieten) — 63, 4. Blerp op graf spaed, en bleef (bleef op graf sp. en vroeg) — 64, 1. En heren (geraese) — 64, 3. Niet fehlt — verwarven (vermommen) — 65, 1. Het fehlt — 66, 3. En fehlt. — Viele meiner Lesarten werden bestätigt durch Y. d. Hagen's Text, z. B. 8, 3. 10, 3. H, 1. 35, 2. 36, 3. 37, 1. 42, 3. 44, 2. 46, 2. 1, 3. Oorlog, Krieg — 1,4. Verzorgen, sich vertreiben, verschlagen werden — 2,1. Red, Rede, bereit — 2, 3. Bedacht, besorgt — 3, 2. Gau, gaan, schnell — 4, 1. Geleide, gentisch für gefleidet — 5, 3. Züchten, Seufzen — 6, 2. Zerren, zerreißen — 6, 3. Allega, all zusammen — 7, 1. Unbedacht, unerschrocken — 7, 2. Naeien, ängstigen — 7, 3. 10, 2. Tegen bannen dank, mhd. für dank, gegen ihren Willen — 8, 2. Ausgebrannt, Schießplatz — 8,3. Tot oorlogs behoef, zam Kriegsbedarf — 9, 1. Zonder starken, unablässig — 10,1. 11,2. Geras, heftig, engl, streng — 10,2. Verzeer, Beschädigung — 10,3. Kwaed, schlimm — 11, 3. Bezuren, ausstehen — 12, 1. Leverzee, das fabelhafte Meer, das auch den Niederländern bekannt war, s. Sinte Brandaen bei Blommaert, nor. Belg. P. II. 2. Ondvlaemsche gedichten 1 101. Ander 9S. — 19, 15. Omtfön, ringstimmend — o n g e p r a e m d, ohne Hindernisse — 18, 15. Lood, Blei — ongepard, sogleich — 13,3. Met eenen, in der Tat — 15,3. Zonder falen, ohne fehlen, regelmäßig — 16, 4. Fei, grimmig — 17, 1. 20, 3. Freigefährlich, fürchterlich - 17, 2. 24, 1. Geb euren, sich ereigenen - by Nöd, bei Gelegenheit - 18,4. Zwerren, hinauf rufen - 19,3. Verheyan, erhaben, hier etwa: tortürlich - 19,4. Begnügen, ergeben - 20, 4. Dangero, furcht. Danger, Gefahr - zehr, schrumpfen, ohne Angst - 21, 1. Nach erscheinen, scheinlich - 21, 3. 25, 1. Verkehr, erschrocken - benagt, bengen, besorgt - 22, 1. Vond, befand sich - 28, 1. Verblüht, erfreut - 23, 2. Steigen, lat. Subito - 24, 3. Togen, Begierden - 24, 4. Makulatur, einander - 26, 1. Bestand, ergriffen - 26, 4. Viel, gütig - 27, 1. Hem verstricken, sich erkühnen - 28, 4. Missen, nicht lassen - Klauen, krauen - 29, 3. Ohne flou, unvermutbar - 30, 1. Bedienen, erläuternder Bericht, Auseinandersetzung - 30, 1. 31, 1. 57, 1. 59, 1. Gespann, Herzgespann, Herzensangst - 31, 4. Gedenken, vergangen - 32, 3. Ohne fallen, gewisslich; vgl. 15, 3. - 34, 2. Gleicherkhand, zusammen - 35, 2. 50, 3. Zahn, schnell - 36, 3. Ohne aufhören, ohne Aufhalt - 38, 2. Baten, helfen - 38, 8. Beleuchten, verhindern - Bedienen was Bedienen 30, 1. - 40, 2. Zo, ipsa (flandrisch) um Lieth, bei Klau. Als wohl. Bezeichnet für Licht. Mit Licht, vorsetzlich - 41, 1. Verblüht, erschrocken - 41, 3. Ohne staken, s. 9, 3. - 48, 2. Klok, tapfer - ungedeert, ohne Schaden - 45, 1. Misbar, Lüftung - 45, 2. Smet, Miss, Riss - 45, 4. Kass, Wange - 46, 2. Tier, toben - 46, 3. Onschlafen, hier: Erwachen - 46, 2. Neerslagelijk, eifrig - bespieden, ausspähen - 46,4. Elke, Jeder - 49, 1. Gepeist, gepeins, Kainsinnen - 51, 1. Bedienst - daselbst - 30, 1. - 51, 3. Zonder flouwen, ohne schwach zu werden - 52, 3. Vry onbeladen, ganz freimütig, ohne Zurückhaltung - 53,3. Gedacht, ausgehalten - 54,1. Nogen, Heiltag - 54,3. Kermen, Wehklagen - 54, 4. Ontfermen, erbarmen - 57,1. 59, 1. Gespan, s. 30, 1. - 58, 4. Vgl. das Lied vom Moringer, Uhland Nr. 298. Str. 32. - 59, 3. Zonder verzetting, ohne Hilfe - 59, 4. Aen malkaart, zusammen - 60, 4. Beladen, bekümmert - 61, 1. Gekreuzt, Geschrei - 61, 4. Überwölben, dafür wohl zu lesen: überwälzen, überschwellen - 64, 3. Kost, konnte - vermorrowen, beruhigen, besänftigen. Nr. 3. Graf Floris und Gerhard van Velsen. 1. Wie will hören een nie liet? en dat zal ich unsingen, hoe Gerhardt van Velsen graf Floris verriet, 't zijn wonderliche ding. 2. Graf Floris tot Gerhard van Velsen sprach: "Gerhardt van Velsen, ghi moet hier jlicken als aen een wezenje, hat goets genoeg en is als suverlike". 3. "O schand en geschiedenis mit niemand mehr", sprach Gerhard van Velsen tot seinem lantsheer, "gehr geht mit sorrow brennen in solch verdriet, uw oude versleten schuhen und will ich nicht". 4. Gerhard van Velsen, meine liebe neef, hätte ghr das worte kenne gesungen! Ghi sollst du tragen um zu liebe oder lassen, als hatte ghij bis zu rittersschwert gesworen. 5. Eine kurze zeit und war da nicht lang, Gerhard van Velsen ging eine hausfrau suchen. graf Floris schrieb Gerhard van Velsen einen brief, und das hi bis zu ihm kommen sollte. 6. Gerhard van Velsen dorte das lassen nicht, hi reete an geen lantsouwe, terwijl sliep den graf van Holland als bis zu seiner unbescholtene frau. 7. Si riep so luit: 's waarschijnlijk en gevoeld! wat doet ghij, lantshere? 'Wasser een ander op mij gezet, ghij zou hem met uw zwaard afkeren.' 8. Crije en kennen mocht haar baten niet, haar eer moest zij daar laten, en doe hij zijn wil gekend had gedaan, recht hij tot Utrecht als in der Straten. 9. Gerrard van Velsen had een zomer lief van Woerden tot een winter, daar niemand liet mee vrolijk te zijn, maar 't meest graaf Floris boeltje blijven. 10. Dus Gerrard van Velsen terug thuis kwam, zijn waarde vrouw kwam hem niet groeten: Wat is er mijn waarde vrouw gebeurd, dat zij met niet en komt te moeten?' 11. Gerrard van Velsen op de kamer kwam, hij vond zijn zomer lief in rouwen: Heeft u iemand groot leed gedaan? zegt mij, wel overschoon vrouwe! 12. 'Gerrard van Velsen, mijn lieve man, nu is het al verloren te slapen onder mijn groene zijde: graaf Floris heeft mijn eer genomen.' 13. 'Dat heeft hij uw eer genomen, dat is u, zomer lief, al vergen; gisteren was hij mijn heer, nu ben ik de zijne, en dat zal hem kosten zijn leven.' 14. Hij zette een valk al op zijn hand, of hij spankeren zoude rijden; hij deed een sprong al van een haas, of hij graaf Floris zoude ontluiken. 15. 'Och Gerrard van Velsen, mijn lieve neef, zoude ghi mijn leven laten, ik zal van uw bastertdochterken een gravinne van Holland maken.' 16. 'Dat en doe ik nu nog nooit meer! Ken wil ik geen verrader geven; ghij hebt er mijn huisvrouw genomen haar eer, en dat zal kosten uw leven. 17. Dat ghij, mijn broeder, hebt vermoord, dat had ik u al vergiffen: nu hebt ghij genomen mijn huisvrouw haar eer, en dat zal kosten uw leven. 18. Hij wierp hem twee hanschoenen voor zijn mond, op dat hij niet en soude liden. Hij zond hem naar de stad Cronenburg tot op dat hoge huis te Muiden. 19. S'avond, om tien uur, om tien uur, doe lacht de graaf van Holland gesloten in boeien zo vaste. 20. S'morgens doe het was schoon dag, de Leren sensten daar wat eten, doe dacht de graaf van Holland: "Rijks god, nu ben ik al vergeten!" 21. Ze brachten hem een stuk berenvlees, zijn zwijnspees was gebraden; doe dacht de graaf van Holland: "Rijks god, nu ben ik al verraden!" 22. En had ik nu een schilgeniet goed die met verloste van den bloed! Ik zou hem schenken mijn bruine schilt en daar toe mijn sabel hoorde." 23. Koning van Velsen was rijk ter hand, hij vreesde graaf Floris van den bloed: "Wees gau, o graaf van Holland, hoe is u nu te moede?" 24. Hoe is nu te moede is? en ik moet immers sterven. Had ik een vrouw met een klein kind, die mijn grote goed mocht erven! 25. Ik heb nog wel een zoon, heet Jan, hij is zo ver in vreemde landen; dat hij zijn goed niet regeren en kunnen, dat is hem als grote schande. 26. In de daar toe mijn baarstoon, het is nog lang van weken, al voormaal hij nog over honderd jaar, zijns vaders dood sal hij wel wreken. 27. Een korte tijd was daar niet lang, Gerard van Velsen werd gevangen, hij dat tot ziekte bij zijn eer: 'Rijks god, nu sal ik moeten hangen.' 28. Hangen en waardeloos voor hem nog liever goed genoeg, hij moest nog zevenmaal meer lijden! Ze deden een vat vol spijkers slaan, daar moest hijzelf in glitten. 29. Si rolden hem drie dagen lank, drie dagen voor den noen: Gerrard van Velsen, wel lieve man, en hoe is u nu te moede? 30. Hoe mi nu te moede is? Dat sal ik u wel deggen: ik ben nog al de zelfde man, die graef Floris zijn leven leven nam. Hollandsch: Ondt Amsterdam. LB. bl. 10. Melis Stoke door Jan van der Does, Amsterdam 1591. bl. 101; door Cornelis van Alkemade, Tot Leiden 1699. in fine. Alkemade heeft aan het Slot van Stoke denzelfde tekst weerhouden, maar de woorden of versregels is hij gesteld, om überschlagende rijm regelmatig in het geheel te hinein te brengen, ook nieuwe rijmwoorden eingeschreven, waarbij freilich het oude Lied hier en daar aan metrische conformiteit gewonnen, maar meestal ook aan kracht en oudere tijdvormelijke klank ingebüßt heeft, heb ik daarom verder geen terugblik op dat alte Lied genomen, maar me aan de oude ursprüngelijke teksten van het Amst. LB. en van Does gehouden. Ga niet een andere jongere tekst, welke Alkemade als overfluss aan zijn eerste te volgen laat; het is een bewerking uit de school der Rederijkers uit de 17e eeuw, zoals ook de überschrift daarvan aankondigt: Lied van de dood van graaf Floris van Holland, die ter neder werd geslagen en geveld van Geraard van Velsen, zijn vaalnaat, om dat hij zijn huisvrouw eer had benomen met geweld: zulks als hier in dit lied naar de oude wijze werd verteld. En heeft gar geen poëtisch waarde. Het wahrhaft historische lied in dit slot de berichten aan de tijdgenoten Melis Stoke (ed. Huydeo, II. Pp. bl. 365, 4. boek vers 1024 enz.) en van Velthem (ed. Le Long bl. 202, 3e boek cap. 44. enz.). Eigentliche Veranlassung zu der Gefangennehmung und dem nachherigen Mord ist wohl nur in dem Übermuthe des holländischen Adels zu suchen, der sich durch des Grafen Bündnis mit Frankreich und durch die große Liebe, worin er bei den mächtigen Friesen und Kennemers stand, beeinträchtigt und gefährdet glaubte. Der Volksdichter griff daher ein populäreres und poetischeres Motiv auf, und dazu diente ihm die alte Sage, dass Gerhard van Velsen Gemahlin durch den Grafen Floris getrieben worden sei, und Gerhard eben darum an seinem Landesebe an blutige Rache genommen habe. Allerdings mag Floris ein lebenslustiger Fürst gewesen sein, darum darf ihm aber noch ein solches Verbrechen nicht schuld gegeben werden. In seiner Zeitgenossenschaft wusste man nicht genau, dass er ausschweifend war, auch folgt dies gar nicht aus dem späteren Bericht (bei Leo, Niederländische Geschichte, 1. Th., S. 712). Übrigens mochten seine Feinde manches ausgesprengt haben, um sich später vor dem erbitterten Volke zu rechtfertigen. Dahin gehört auch wohl die Sage von der Notzucht; der Pastor von Velsen kannte sie schon, er gedenkt ihrer unter den Gründen, welche den Adel zum Verrat veranlasst haben sollen; dass er jedoch selbst nichts davon hielt, beweist schon das Unbestimmte in der ganzen Angabe. Ander sagen, dass eine Frau kam, dass man ihm sein Leben nahm, darauf hatte er mit dem Umgang mit ihr etwas zu tun, die Frau war eine von seinen Baroninnen, und dahinter lag die Genealogie, die dafür von der Stadt alle Tage leidet. Zu welchen harten Urteilen spätere Geschichtsschreiber durch jene Sage und das missverstandene über sie verführt wurden, bezeugen die Auszüge aus ihren Schriften in Casp. Commelin, Beschreibung von Amsterdam, 1. Deel (Amst. 1693, fol.) bl. 58, enz. Für 2, 2. hielt sie, jetzt hielten, jetzt heiraten — 3, 4. verkaufen, verschlissen, abgenutzt — 4½, Neffe, hier nur trauliche Anrede, wie sich die Fürsten Cousin nennen, wenn sie auch gar nicht verwandt sind — 6, 2. Landsou, Gegensatz — 7, 1. Notzucht, davon noch verkrachen — 8, 1. kreischen — 10, 4. toten müssen, kommen, entgegen kommen — 11, 2. Trauer, Betrübst — 12, 2. klagt für ich — 18, 2. luiden Laut von sich geben — 19, 4. Feuert, Feuert, milde. Feuer — 23, 1. rat, rasch — 23, 2. wie ist von waschen — 24, 2. immer, gewisslich — 26, 4. wreken, rächen — 29, 3. vater, voll spucke. Die Strafe in einem mit Nägeln ausgezeichneten Fass gerollt zu werden, scheint, wenn auch nicht alt und gesetzlich, doch wenigstens im Volksglauben vorhanden gewesen zu sein. Das Märchen von den drei Männchen im Walde (Brüder Grimm, Märchen, 1. Bd. 2. Aufl. S. 76) schließt mit den Worten: Was gehört einem Menschen, der den anderen aus dem Bett trägt und ins Wasser wirft? — Ei, antwortete die Alte, dass er in ein Fass gesteckt wird, das mit Nägeln ausgeschlagen ist, und den Berg hinab ins Wasser gerollt. — Das Fass des Königs ein solches Fass holen und die Alte mit ihrer Tochter hineinstecken, dann wurde der Boden zugehämmert und das Fass bergab gekullert, bis es in den Fluss rollte. So auch in einem schwedischen Volkslied: Svenska Folkvisor af Geijer och Aftelins 1. D. 8. 13; (Mohnike, Volkslieder der Schweden 1. Bd. 8. 54): De satte Uten Karin i spiketannan in, och koningad sma svenska de rollade henne kring. Så kom det ifrån himmelen tvä hvita duvror ner, de tog oliken liten Karin, och strax sär blifvit det tre. Ebendasselbe in demselben Liede dänisch in Udvalgt^ Viser 3. D. 8. 398. Des Grafen Ermordung ist übrigens schon im 15. Jahrhundert von den Dichtern eben so dargestellt worden wie später. Es hat sich ein Bruchstück der Art erhalten; es steht am Schlüsse einer Papier-Hs. von Jakob van Maerlant's Bijbel in Besitz der Maatschappij van Nederlandsche Letterkunde zu Leiden, und daraus urkundlich abgedruckt in Huydecoper, Proeve 2, 371—875. Ich teile es hier in gewöhlicher Schreibung mit. 1. Het viel in eenen tijt voorleden, verstaat mijn rede, sie es klar, in 'S-Gravenhage ter selven stede, het es geleden bet dan honderd jaar. 2. Die grave sprak in zijn gevoel: 'Graaf van Velsen, gij moet trouwen, ik sal u geven goed genoeg, met Isabelle mijns harten vrouw.' 3. 'Die schande en valt mij nooit meer, mijn zelf te bringen in dat verdriet!' sprak Graaf van Velsen tot zijn beer, 'uwer loddeghine en wil ik niet.' 4. Die grave sprak met feile moede: 'anders mocht di uw rede veel beleggen, Graaf van Velsen, zult op u hoeden, mijn loddeghine suldi zeker hebben.' 5. Die een van den anderen schiet, die rede lieten sie daar staan. Graaf van Velsen en achtte niet, hi meende het soude daar anders gaan. St. Des graven van Bentems dochter was hem gegeven, die trouwde hij tot eenen wive, des wilde Graaf van Velsen vrolijk leven: des graven van Bentems dochter was hem gegeven. 7. Doe den feeste was geleden, Gheert van Velsen had al vergeten; de graaf van Holland schreef hem te zeggen: "Er is woord wil ik met u spreken." 8. Gheert van Velsen zat op zijn paard, bij schuit van zijn mooie vrouwen, de graaf sneed hem met de waarheid tot Berghen in Hedegomwen. 9. Des andermore dag bij der noen toe de graaf te Velsen toe, anders en had hij daar niet te doen dan te schuiven de mooie vrouw. 10. De vrouw riep kreacht en gevoel: "Wat doet, edele lantshere? waar dit een ander op met geacht, zelf met leven zondijt keren! 11. Haar gericht en balk had niet te wachten. Ze moest lijden dat men haar dede. de graaf van der vrouwen schuit, trachtte toe bij in die stad. 12. Het ene liet niet zeven dagen, Gheert van Velsen en kwam niet in Hedegomwen. niet lang later in de Gravenbagh, bij en toe tot zijn mooie vrouwen. 13. Tegenover plaatste ze hem te komen, welkom beten baron bere; nu en behoort bij niet vergeten, des bedroefde bij boom barde zwaar. 14. In die kampier dat bij trap, bij vond zijn vrouw in grote rouw, vriendelijk dat bij hem aanpraat: "Wat is er, wel mooie vrouw?" 15. "De graaf heeft mijn ere genomen, daar om ben ik in dit denk; nooit meer en mag ik vrienden te slapen bere bij uwziden." 16. "Deze reis had ik wel mogen ontdoen: schone vrouw, dat wil ik je vergelen, maar bij de dood die ik zal sterven dat zal den graaf kosten leven!" Hs. 3, 4. Aanvulling — 7, 3. aan (zeggen) — 9, 4. vooruitlopend, Str. 6. gans verdorben en die nog vorhandenen Schlussstrophen (17 — 22) duister. Zu 1, 4. sei noch bemerkt, dass der Mord nach Stoke (Huydec. 2, 442) den 27. Juni 1296 geschah. Zu 9, 2. vermuthet Lelyveld für to des Reims wegen towe, was vor Zeiten auch für to gesetzt wurde, s. L. op Huydec. 2. D. bl. 421. Wildi hoort een goed nieuwslet? En dat zal ik ons zingen, wat Beaver Daniel is gebeurd als met trouwen Venus minne. Oorlog, sprak hij, vrouw, waarheid en ik wil van u scheiden, ik wil gaan trekken naar Rome waar om des paus geleiden. Heer Daniel, wilt u oorlog ontvangen, ik en wil u niet begrijpen: laat ons in die kamer gaan die hoogste minne plegen. Dat en doe ik niet, vrouw, fier! mijn gevoel in alle minnen sin, uw oogen bemerken al waar een vier, mijn gevoel zijn jij een duivelinne. Heer Daniel, wat is dat jij een dergelijke woorden zegt? jij en mag daar u niet vermeten, komt jij nog weer in die berg, dat woord en zal ik niet vergeten. Trouwen, neen, ik, jonge vrouw stout! nu nog te genieten stonden en peise ik om die rozen boom, die en achte ik niet tot alle stonden. Daniel wilt jij oorlog ontvangen, neemt oorlog aan die grisen, verwaart dat jij daarheen keert onsen lof zal jij altijd prijzen. Hij nam een staf als in zijn hand en hij streep naar het Borneo binnen: nu bid ik Maria, de moeder Gods, dat ik den paus mag vinden. Dan kwam hij voor den paus gegaan, voor onsen eersten vader: heer, ik zoude met biechten gaan en roep op God genade. Ik zoude met biechten zeer bijzetten met alle mijn zin, het heb ik zeven jaar in de berg geweest met vrouw Venus die duvelduif. Hebben zeven jaar in de berg geweest met vrouw Venus die duvelduif, zo zal jij beren eeuwig als in die hevige pijn. De paus nam een draagstok en stak hem in de aarde beneden: wanen desen stok roos draagt, dan zijn uw zonden vergeven. Vermaledijdt moeten die pausen zijn die ons tot in de hel drijven! Ze hebben Gods vele zielen genomen die wel behouden hadden mogen blijven. 14. Hij trok te Ronsen opt hoop hoghe huis om drie zusters kinder, die nam hij als metter hant en leidde bij Venus zuster vriendin. 15. Op den derden dag om kwam, dien droegen stok droeg rozen; men zat bod en weer bod om Beer Daniel te zoeken. 16. Toen hij voor den berg kwam, kwam Vrouwe Venus die kwam hem tegen: "Schee, mi, schee, mi, Daniel, fijn! Hoe is die reis gegaan?" 17. Hoe nu die reis is gedaan, daar toe is mi zo leid: de paus heeft mi sulken troost gegeven, welke van god te zijn gescheiden.' 18. Ze zetten hem een stoel, daar in zat hij ging zitten, hadden hem een gouden nap en wilden Danielken schinken. 19. En wilden eten nog drinken, wilden een raad viseren, hoe zij in die kamer zouden komen met zeven kamers. 20. Maar toen zij uit de kamer kwamen, alle lachend en spelen, al hadden zij eeuwig gespeeld, heer Daniel die hadden gespot. 21. Maar die dit liedje eerst van het scheen, zagen hartelijk lachen hem in dolen, hij was liever in Venus bedwankt dan in heilige scholen. 22. Antw. LB. 1544, Nr. 160. (Hoor. belg. 2, 131. Willems Nr. 51.) — Dr. 2, 3. waar te fehlt — 6, 1. trouwe — 7, 1. loon (ontfaan) — 9, 1. Doen wat ik — 19, 2. versieren. Obschon Willems geen andere bron voor zich had als het Antw. LB., heeft hij zich toch vele veranderingen erlaubt, bijvoorbeeld 6,4. ik heb berust van mijn zonden — 7, 4. gij zult mijn minne prijzen — en Str. 20. also: Si kwam daar mee bij haar lief, al lachend en spelen voort, maar al had zij eeuwig gespeeld, hij en had dat niet meer gehoord. Herr Daniel ist der deutsche Tanhäuser. Die Sage und das Liede mag schon zeitig aus Deutschland in die Niederlande gekommen sein, beides hat sich dort hin- und wieder eigentümlich gestaltet. Warum, sagt Willems, der Held im niederdeutschen Liede den Namen Herr Daniel führt, und seiner Schwester Kinderl Bitte (Renaix) zum Wohnsitz haben, weiss ich nicht zu erklären. Vielleicht findet man in der Umgebung jener Stadt einen Vennsberg. Das deutsche Lied hat sich in vielen alten Drucken erhalten; von Jobst Gutknecht 1515—1527 bei Erk, Liederhort Nr. 27a. Nachweisungen anderer alter Drucke Hör. belg. 2, 134. Ühland S. 1032. Gödeke, deutsche Dichtung im Mittelalter S. 580. 581. Ein handschriftlicher Text bei Uhland Nr. 297. A; ein niederdeutscher um 1550 ebendaselbst Nr. 297. B. und ein mündlicher aus der Schweiz in Aufsatz Anzeiger 1832. 8p. 240—242. (Uhland Nr. 297. C. Erk Liederhort Nr. 27). Die Worte sind 10, 1. verwirrt, forchtsam — 19, 2. rätselhafter, verführerisch, Clignett bijdr. 193. Huyd. op Stoke 1, 500. — in dolen liggen, irrig, Clignett bijdr. 76. Nr. 5. Degenere. 1. "En mach hier nicht ein meiske jong gaan spelen, als in der avondstond?" 2. Hoe snel was daar een bette bereit! hi dede dat hem Lussewijn riet: hi reet ende hi ging te richten daar hi den Degenere wiste. 3. *0 * Degener, lieve Degener hout, een hertoch, een graaf, een ridder, also stoop! Hier heeft mi Lussewine gesant, dat ghi wouden taalon bi haer zijn, si wouden schenken genoeg en vrij.' 4. *Hoe gemeen woude dat daden, wouden si mi niet verbaasd dat si en dat si hoe dat si, so wil ik nog taalon bi haer zijn.' 5. Hi liet zijn partij betogen, hi reed so snel tot den boom. Hi reed en hi ging so graag: daar werd die hele verraden. 6. Si namen bi haer sneeuw witte hand, si leidden al door dat burchtgravenland, al onder een linde die stond groen, haer twee reden die waren schoon. 7. Hi leidde zijn hoofd in haer schoot, si scheidden hem zijn haar van goud was root. Veel menigten scheiden als si hem scheidden, vele menigten tranen als si weenden. 8. Si boorden zijn hoofd uit haer schoot, hi zag haer onder haer bruine ogen waren root: 'schooner vrouw dan die son, verraaide mi niet sus jong! 9. Ik hoor en ik hoor aan geen daler, ik hoor en ik hoor zo wonderlijk schal, ik hoor die zwaard klappen, ik hoor die paarden winsen. 10. Dat zijn mijn camera-wijf, die kriegen daar al om den prijs, die zijden hebben si verworren, si rammelen met den scheren.' 11. Nu zegt mi, Lussewine, die akelige nu 't waar is uw broeder alle drie, dat si ons niet en duren hier? 12. Die ene is in Zwitserland, die andere is in Frankrijk gesant, die derde is ook daar der eersten: si kunnen ons hier met deren. 13. Si namen bi haer sneeuwwitte hand, si leidden al door een gang die was lang, een kamer die was na: daar werd die hele verraden. 14. Si namen in haarnen blanken arm, Si smeten al op een bedde dat was warm; En die nu wel aan, ghi rische man, Die nu mijns vaders dood wreken zal. 15. Si kwamen daar aan gehaast met scherpen zwaarden gehaast, Si hielen den Deegener overmeest, Dat hem zijn rode bloed overloot. 16. Doe sprak die jongste broeder: Ware die Dier in ons veel harder, Hoe noodzakelijk zoude wij hem doden? 17. Nu niemand dat op mijn gezondheid, Dat ik zijn zoon met schuldig en waard meer dan een hennepje en een kussen, Daar was een sluier tussen. 18. Och Deegener, twee Deegener, Hertog, Graaf, Ridder als stout! Wie bevestigd nu uw rode goud, Dat gij hebt liggen in de voot? 19. Dat gevoel Lussewin, Die afrelikte in Saline, Heeft zich met ook verraden, Hoe noodzakelijk zoude ik haar quade daden. Deoor vrouwenliefde wordt menig voorbeeld ingegeven. Weimarische Hs. 1537. Nr. 13. Vgl. Weimarische Jahrbuch 1. Bf. S. 119—122. Und Gödeke's Deutsche Wochenschrift 1854. S. 692 ff. — Hs. 1, 1. mei kennen 2, 1. was (hoe) — 2,2. Lussewinne — 2,4. voort. — 4, 1, was (hoe), 4, 3. 16, 3 — 5, 1. verhalen — 7, 3. aan fehlt — 9, 1. 2. aan (ende) — 9, 4. treunselen (wringen) — 10, 1. 11, 3. sinnen (zijn) — 10, 3. vertrouwen (verworgen) — 11, 4. Dat is Sie uns hier Niet derden — 12, 4. schrijven — 15, 2. geklingeld — Id, 1. Auch (Och) — 18, 3. wie (wien) — niet (nu) — 19, 2. iemand (so om zich heen) — 19, 3. ook fehlt — 19, 4. hoe. iT ^ 3. richten nämlich den ganc «^ 3,6» emit ^nde wijn, Kraut und Wein, ein altes Slymbol sur BekrSftlgang folarliehet Übergaben, Verträge und Bündnisse; s. meine Anmerk. zu Theophüus I, 265. S. 41 — 4, 1. und 19, 4. da den, thun, sehr alte Form, auch bei Kiliaen als alt bezeichnet — 5, 3. drade, mhd. dräte, schnell — 6, 2. leiden^ führen — 7. So auch in anderen Liedern, z. B. tJTilandNr. 74. B. Str. 10 — 7,3. scheidel, schele, Scheitel — 8, 1. boren, nd. b6ren, heben — 9, 4. wrinschen, wiehern — 10,4. rammelen, rasseln — 11,4. deren, schaden -^ 13, 3. na de, nahe bei — 14^ 8. irisch, tapfer, vgl. Teuthonista unter dail — 14, 4. wreken, rftohen -^ 16, 3. node, ungern — 17. Auch sonstwo, c. B. Uhland Nr«. 75. A. Str. XX — 17, 8. Als Lnssewine dem Degener einen Schleier über's Gesicht geworfen hatte, stürzte der jüngste Bruder auf ihn, und gab ihm einen Händedruck und Kuss — 18, 4. von t(Hs.foltt) Gewölbe, Keller, ital. yolto, frz. voüte. > h I ■ I I I ■ - 32 f Nr. 6. Brennenberg. Op die wij0 alst beghint. * 1. <In enen boomgaert quam ic ghegaen, daer vant ic schone vrouwen staeiHy si plucten alle rosen. :|: 2. Mijn dochte^ dat mijn den hemel ontsloot, doe mijn die Bchoon een criuiselijn bool met haer sneewitter banden.^ 3. Een rode ridder heeft dat vemomen, tot sinen beer iß bi gbecomen, bi broebten so leider maren. Hier, zeg ik bij, bereid goed! Dat is Brunenburg, daar bestemt de oorlog me meteen, bij geslapen bij dine vrouwen. Dat is geen belofte, ik waarlijk niet, dat Brunenburg mijn ontrouw doet, bij staan mijn bij in nood. Die ridder die maakte zijn klacht zo groot, dat Brunenburg gevangen werd, geleid op een tomen. Dat verboorde dat vrouwen fijn, ze deden schade aan baar teldergijin, ze vroegen bem tot ter onderdrukking. Brunenburg, waarom heb ik je lief, want jij van mijn liefde worden en mag dan reinde keus zijn. Mochten hier nog leggen zeven jaar, aan te zien met ogen schier, eens daags een woord te spreken. Brunenburg, ik heb een man, die mijn eer zal wachten, ik wil daar mee tevreden zijn. Mochten hier nog leven lan, omvangen met armen blank, een vriendschappelijk kus met. Die ridder die maakte zijn dacht zo groot, dat Brunenburg gehangen werd, geleid al tot de galgen. En dat verhoorde dat vrouwen fijn, ze deden schaden aan hare ros, was fijn, ze volgden hem tot de galgen. Ze komt geronnen op een ros, daar ik de dood om sterven moet, al buiten mijn schuld. Ik heb nog zeven broeders stout, die wel wreken zullen uw dood, daar er geen weg is geen wreken ontbreken. Dat niemand op mijn hof verblijft, dat ik uws lichaam niet schuldig ben, waar ik de dood om sterven moet. Mijn hart is ongeregeld staan, mijn ogen en zien niet meer voor zich gaan, mijn mond en zeg niet meer lachen. Brunenburg, die gaf de geest, of had geweest een stoomvisbeen: het mocht een man ontmoeten. Pp. Hs. aus dem Ende des XV. Jahrh. 17 Blätter 40^ mit meist geistlichen Liedern, Kuamenleibunden mit drei anderen gleichzeitigen Handschriften in weiderl. Prosa, früher im Besitz des Beichsarchivars van Wijn im Haag, jetzt der Maatsch. van N. L. zu Leiden. Hs. 2, 1. ob nicht besser aufgenommen -^ 2, 3. zwei weißer — 5, 4. hier hobt meinen all tot nothen — 8, 2. schwärzer — 9, 2. dargestellt — 13, 3. totter — 14, 1. oft 6. r. gehalten — 15, 2. dich mohn duot wehrden sollten — 16, 2. dich de hoher lief nicht nachdenken und bist — 17, 2. verspottet, Einen Abdruck besorgte L. P. C. van den Bergh in Nieuwe werken van de Maatsch. der Nederl. Letterkunde te Leiden VI. D. (1844.) blz. 291. ff., aber nicht ohne Fehler, z. B. 8, 3. Dann reine kusse he liebste; Str. 17. wird dem Bredenburg in den Mund gelegt Mijn für mij (2, 1.) ist die volksthümlichere Form, die auch noch jetzt, wenn der Nachdruck darauf liegt, gesagt wird: hij.heeft het- mijn Hör. Belg. P. U. 3 34 gegeben. leggen (9,11. 11,1.) ist ein alter, noch jetzt üblicher Fehler für liegen. Die alte Schreibung ist leider sehr schlecht, wie sich denn das auch wohl nicht anders erwarten lässt, denn die Ha. ist nach Bl. 4b. von weiblicher Hand geschrieben: „dit hoert toe mangen remen diet vint die brent hoer tws om gods willen** f Nr, 7. Brennenberg» 1. Hot is gheleden jaer ende dach dat Brandenborch ghevanghen lach^ gheworfen in enen toren, van stenen waren die muren. 2. Daer lach hi meer dan seven jaer^ sijn baer was wit^ sijn baert was grau, sinen roden mont verbleken, van der liefste was bi gheweken. 3. Si leidet hem op een doch, Si sneden hem uit zijn herte frisch, Si gaven der liefste teder Tot een morgen onbittent. 4. Nu heb ik gemoed, dat hartensijn, Daarop gewonnen, gewaagd, Gewonnen, wil ik eens te drinken! Mijn hart wil met een duigen. 5. Den eersten drank meer, die zij dronk, Haar hart in duizend stukken sprong: "Nu helpt, Maria, mag je rein, Met je kindje, deine TK." Antw. LB. 1644. Nr. Äl. zonder ßtr. 6. Uhland Kr. 76. B.) It 3, 4. onbittent, mhd. enben, essen, Hör. belg. 6, 106. Willems zegt, zwar bl. 187. "Ich habe die zerstreuten Strophen dieses schönen alten Liedes, wobei man an Gabrielle de Vergiß erinnert wird, 36 zusammen gebracht und den Text kritisch hergestellt, theils mittels der mir mitgeteilten Abschriften (denn das Stück wird noch heute in Flandern gesungen), theils nach den davon bestehenden Abdrücken. Wenn man jedoch den Willemsschen Text Nr. 63 (24 vierzeilige Strophen) mit den vorhandenen drei Texten vergleicht, so gelangt man sin der Überzeugung, dass wenn wirklich das Lied jetzt noch gesungen wird, es nur in dürftigen Bruchstücken besteht oder so ganz verschieden von den alten Texten ist, dass Willems nichts davon aufnehmen konnte, denn sein Text stellt sich als ein Zusammenflicken aller drei Texte heraus, wozu der niederdeutsche gerade das Meiste liefern rausste. 1. Ik hebbe gewacht een winterlange nacht, daarvoor heftig mijn een schon junkfräulein gebracht met erne schone witte brüsten, dat wil ik beide gelüsten. 2. Haar brüste waren weiß und schwer, daran so leder die hele sine vlyt und alle seine sinne: mit der schönsten wilde hij van binnen. — 3. Ik kwam in een boomgaard, daar vond ik drie schone junkfräulein staan, braken alle drie rozen to een kras, to een avondtans. 