title: Sämmtliche Werke
creator: Leopold von Ranke
text: Ick ben niet weynigh gesurpreneert van d' onverdragelycke conduite van 't Keysershof , het geen den G. Straetman aen U. Ed. in de con- ferentie heeft voorgehouden is klaer genoegh om te doen sien dat sy de negotiatie van Vreede niet willen voorstellen maer hinderen, 't geen mogelyck in 't vervolgh voor ons jiiet quat sal syn als wy verobligeert sullen syn om haer te vervangen in 't maecken van Vreede, want het seecker is dat wy daer toe ten laeste sullen geforceert werden indien wy daer een willen hebben, als U.Ed. wel considereert , end' als ick al voor lang tot myn groot leetwesen heb voorsien. Ick meen dat dese extravagante conduite van 't Hof van Weenen eerst spruyt uyt het humeur van G. Kinsky, maer voomamentlyck daerop reflecteert op het geen G. Straetman aen U. Ed. heft gesproocken en G. Aversberg aen my alhier in selve termen wegens de successie van Spagne, U.Ed. heeft daerop seer wel geantwoort en' ick heb ten naestenby op d' selve manier aen G. Aversberg gesproocken ende geseyt wat aparentie in d' weerelt teegenwordigh soude syn om Vrank. te doen renuntieren aen een Suc- cessie daerom sy alleen mogelyck twintigh Jaeren den oorlogh soude willen voeren, dat wy godt beter in geen staet waeren om Vrank. wetten voorteschryven. — Dit is een seer delicate saeck en daer men niet dient van te spreecken. U.Ed. weet wat pretensie den C. van Beyeren heeft, waervan ick U.Ed. naerder ^al van informeren als ick het geluck sal hebben van U.Ed. te sien. — Alhoewel ick weynigh hoop schep van 't geen Molo heeft geseyt van het werck van Lottheringen, in cas men eens konte werden wegens een equivalent voor Luxemburg, soo meen ick evenwel niet dat het tenemael moet werden genogligeert, en dat men daerop behoorde te ar- 202 5lu« bcm «ricfwed^fet Sir^cim« III. 1697. beyden, want tot nogh toe soo dependeert alles op het werck van Lott- heringen. — De franse Plenip. moeten nu al te Delft syu, maer ick en sie niet hoe dat men met haer direct sal kunnen negotieren als door den Mediateur, want andersins soude het aen d' werelt aenstond doen sien dat wy een separate ofte een gedwongen vreede aan de geallierdens soude willen procureeren, ende den H' Lelienroth heeft aen ü. Ed. ge- noegh getoont syn avertie dat iets buyten hem soude worden genegotieert 't geen natuerlyck genoegh is een seeckerlyck de interest van Sueden, ende ick wil oock wel gelooven Indien men tyt hadt, dat door die wegh beter conditien van Vrank. 't obtineeren soude syn, maer om een promte vreede 't erlangen isser naer myn oordeel geen ander wegh als met de Franse Plenip* te convenieeren wegens een generale plan van vreede, en ick ben nogh niet buyten hoop, dat als deselve benomen sal syn alle hoop tot een equivalent voor Straesburg, sy in het werck van Lott- heringen naeder suUen koomen, en dat de vreede daerom niet sal aghter bleyven. Ick soude gaerne sien dat alle pointen wierden gea^justeert en dat soude men bequamen syn om te kunnen oordeelen ofte men op het werck van Lottheringen soude afbreecken ofte niet; want om sigh daer op van te voor ente verklaeren kan ick niet dienstigh oordeelen nogh te gelooven dat het werck daer door soude werden verhaest. Kensington, 23. Maert of 2. April 1697. De bekommeringe die ick U.Ed. in myne laeste heb getoont voor een Neutraliteyt voor Catalonien blykt nu maer al te klaer, want de instantie die Quiros en Tiremont aen U.Ed. hebben gedaen voor een Esquadre scheepen tot secours van die provintie welcke offitien oock by niy syn gedaen, soo door den Ceurvorst van Beyeren als meto den En- voye van d' Eeyser alhier en geschiet tot geen ander eynde als om daer door te willen excuseeren de nootsaeckelyckheyt om tot sulcken neu- traliteyt te koomen want de Spaense maer al te wel weeten, dat den tyt van 't jaer soo veer is verloopen dat sulcken Esquadre scheepen Barcelone en' vervolgens heel Catalonien niet soude kunnen salveeren alschoon sy tyts genoegh quamen, want die Stadt by landt geattaqueert werdende kunnen de scheepen van weynigh utilityt syn. — Ick heb evenwel gemeent beste te syn haer sulcken Esquadre scheepen te be- loven met alle spoet in de Middelandsche Zee te suUen senden, gelyck ick meen dat men in Hollandt oock behoorde te doen om haer alle pretexten wegh te nemen, alhoewel ick tenemael gepersuadeert ben dat die negotiatie van Neutraliteyt soo veer geadvanceert is dat deselve syn voortganck sal hebben en dat men van nu af aen syn staet daerop kan maecken ende vervolgens syne mesures nemen, daerom soude ick meenen dat men verder niet behoorde de balanseeren, om, is het mogelyck, onder de handt met de Franse Plenip. alles te adjusteeren soo wel voor ons als de geallieerdens, tot een generale vreede, want dat wy nu geen consideratie altoos meer van nooden hebben voor het huys van Oosten- ryck naer deselve de neutraliteyt in Italien hebben geslooten tegens onse «u« bcm ©riefnjec^fet SBU^dmö III. 1697. 203 sin, en 't selve nu in Catalonien en' aen de andre 8yde van Pirenee staen te doen 't geen ick nu meest vrees is dat de Fransen nu soo fier sullen werden, dat met haer niet te traiteeren sal syn als op ondragelycke conditien. Ick beken dat het Equivalent voor Straesburg waerop de Franse sigh nu hebben geuyt soo considerabel is, dat ick wel soude vreesen dat de Keyser als het daerop aen quam mogelyck soude prefereren Toor Straesburg selfs, ick heb niet wel uyt Ü.Ed. brief begrepen of het fort van Keyl aen 't Ryck soude blyven gefortificeert ofte geraseert, waerom- trent idc versoek geerclairsiseert te syn, niet om dat ick voor een Equivalent ben, maer alleen om het te weeten. -- Ick soude meenen dat het nu een bequame occasie soude syn om den Mediateur te doen spreecken om de Fransen tot een generale Stil- standt van wapenen te bewegen, nu dat men weet dat getracteert wert wegens een neutralityt ofte stilstandt van wapenen in Catalonien, 't geen aenleydinge daer toe kan geven sonder dat wy paresseeren hctselye soo seer te verlangen. — Kensington, 2./12. April 1697. Ick moet U.£d. in confidentie seggen, dat de menschen alhier geen uytgesondert soo seer verlangen naer vreede, ten minsten als de H^ van Amsterdam, ick hadt noyt kunnen gelooven dat het soo universeel soude syn geworden 't geen evenwel niet goed en is, maer U.Ed. kan light oor- deelen hoe het my moet obligeeren om daer een te sluyten als men de- selve maer eenighsins op dragelyckc conditien kan erlangen, ende dat soo spoedigh als doenlyck sal syn. Breda, 23. May 1697. Ick ben niet verwondert dat de Franse persisteren om geen provi- sionael stilstandt van Wapenen toetestaen, voor dat men op een gene- rael plan was geconvenieert, maer ick hadt gemeent dat men hetselve in twee conferentie hadt kunnen formeeren insonderheyt van d' voor- naemste articulen, en dan soude ick meenen dat de Franse wel tot een stilstand soude koomen, ende ick weet niet ofte het nogh niet en soude kunnen geschieden in twee daghen te weeten Frydaghs en Saturdagh, cn' dan soude ick daer van tydingh kunnen liebben Sondagh ofte Maen- dagh morgen, voor welcken tyt ick den Vyant niet wel sal kunnen attaqueeren, soo dat het nogh niet onmogelyck is om soo veel bloed- stortens voor te komen, als de Franse maer eenighsins willen; Ick ver- trek soo aenstons. — Breda, 21. May 1697. Het is my leet dat de Franse tot geen stilstand van wapenen willen koomen, ick vrees dat de operatien van d' oorlogh het geheel 204 3(u« bcm »ricfttjed^fcl Sil^dm« III. 1697. werck van d' negotiatie van Yreede sal doen veranderen, want ick niet en sie hoe het mogelyck is, in twee daghen een plan van het geheele werck te formeeren; konte dat geschieden soude ick nogh hoop hebben dat men soude kunnen prevenieeren een seer sanglant geveght ofte het verlies van Ath, synde geresolveert om te traghten 't selve te secon- deeren ende vertreck tot dien eynde overmorgen naer het leger. — Ick geloof oock niet dat het d' intensie van de Franse is om soo spoedigh een afkomste van saecken te maecken als het wert voorgeven, want ick gepersuadeert ben, dat op het geen den H' van Dycvelt haer heeft voorgehouden sy meer empressement soude hebben getoond om een plan spoedigh te formeren om het bloedvergieten te prevenieeren en' soo koel niet hebben geseyt dat het succes van d' wapeuen haer voortganck most hebben 't geen my meer en meer persuadeert, dat geresolveert syn te sien de uytslagh van d' Campagne, ten minste van het begin, soo dat ick daerom meen soo veel te nodiger dat den Heer van Dycvelt haer noghmaels presseert tot het aenstons formeren van de voom^emste articulien van het generaele plan van vreede, en' dan een Stilstandt by provisie toetestaen, tot het geheel kan werden ge- adjusteert want dat kan seeckerlyck in geen maent ofte veertien daghen geschieden Indien sy op dien voet geen stilstandt willen toestaen synde verseeckert van d' Vreede op de manier als sy het selve hebben voor- geslaghen, want pretendeerende te moeten waghten om een stilstandt 't accordeeren tot alles is geadjusteert, dat nootsaeckelyck nog een lange tyt moet vereyschen, soo is het klaer dat haer intensie om het werck slepende te houden en dan en sie ick niet wat adventagie wy soude hebben met de negotiatie voortegaen, maer tegens haer een resolute toel behoorde te voeren en' de secreete onderhandelinge aftebreeken en' de publique op syn beloop te laeten. — In 't Leger tot Ysering, 27. May 1697. Verneme met veel leetwesen dat de Franse soo seer erseien 't geen seeckerlyck sprayt vooreerst dat sy hebben gesien dat wy soo vorbaerig syn geweest ende dat sy groote verwaghtinge hebben van successen van haer wapenen. Ick beken dat ick seer heb gewerckt om een stilstandt van wapenen, meenende dat deselve ons seer dienstig was om verdere onheylen voor te komen en tot een Vreede te geraecken, maer ick sie nu wel by experientie dat onse voorbaerigheyt de Franse de fierder hebben gemaeckt en' terugh doen gaen. Ick heb altyt gemeent dat de Franse Ambass. positif hadden geseyt maght te hebben om haer Gene- raeis Stil te doen staen als sy met ons eens soude syn wegens de con- ditio van vreede, maer daer gaen sy nu mede af en referere alles op een onseeckerheyt aen haer Hof, 't welck klaer doet sien dat sy het werck niet en meenen, het hadt te wenschen geweest, dat men sighvan dat point hadt verseeckert eer men tot particulariteyten van conditie van vreede hadt gekoomen, voor my ick ben nu tenemael gepersuadeert dat de Franse de vreede selfs niet en begeeren te sluyten, als naer het ^u« bem SBncfwcd^fcl SÖU^etm« III. 1697. 205 eynde van d' Campagne om te sien wat adventage sy daer in sullen kunnen [erlangen. Ick soude wel van sentiment syn om dese secrete negotiatie nu tenemal af te breecken, maer ick vrees dat de H*" van Amsterdam geen resolute tael sullen willen spreecken, siende hoe veer ickmy nu heb geengageert, behalve oock dat onse resolute tael tegen- woordigh weynigh effect op de Franse soude doen, insonderheyt Indien sy de vreede niet willen maecken, gelyck ick geloof, als naer dat sy den uytslagh van d' Campagne sullen bebben gesien, maer ick geloof dat dese secrete negotiatie nu van selfs sal verfallen ofte ten minste in longeur traineeren, want veel van de conditien syn niet aennemelyck en' ick ben gepersuadeert dat sy tegenwoordigh niet een stip sullen rela- cheeren, men sal haer evenwel moeten aenweysen, met den eerste d* onredelyckheyt van haer Systemen. De remarques die U.Ed. heeft ge- maeckt op de articulen die sy bebben opgegeven aprobire ick tene- mael. Ick soude noyt kunnen toestaen, dat in 't gescrift dat geteykent soude werden, dat de Inleyding soude syn dat wy Frankr. Wat de Conditien selfs aengaen, in 't reguard van den Staet weet U.Ed. selfs best baer interest, ende wat my belanckt soude .men duy- delyck in 't tractaet moeten setten dat de Franse de Con. Jacob niet en soude assisteeren directelyck nogb indirectelyck, ofte mogelyck beter in generale termen ymant die pretensie op de Croon van Engelandt hadt dan soude de gepretendeerde Pr. van Wales in begrepen syn. — De reciproque belofte van yders Vyant niet 't assisteeren, weet ick niet dat gewoonlyck in een Tractaet van Vreede wert gestelt en de tegenwoordigb geval tusschen my en Yrankr. is beel different, wegens het Pension voor Coning® Marie is sulcke saeck niet geweest maer wel een Douarie naer de doot van Con. Jacob, daer in ick geen groote swaerigbeyt soude maecken als de saeck daerop aenquam. — Wegens bet tractaet van Breda beb ick geen .grondige kennisse, maer geloof niet dat daer swarigbeyt in is. U.£d. sal daerover dienen met myn Ambass. te spreecken, als mede wegens bet Tractaet van neu- traliteyt van d' Colonien, die ick wel weet dat voor Engelandt seer desadvantageus is. — Wegens een tractaet van Commertie dat kan niet gemaeckt werden als naer de sluyte van d' vreede. — Het is onmogelyck toetestaen de restitutio van goederen en con- demnatien van die geen die in rebellie syn geweest in Engelandt ofte Irland en* daer gecondemneert. — In 't reguard van Spagnie geloof ick dat in H reguard vati de reu- nion dat wel geen swarigbeyt sullen maecken om te blyven by de lyste ; maer wat de restitutio van 't fort en eylant Pordsa aen 't Hof van Parma belanckt, is een gans nieuve saeck daer ick geen kennisse van heb en daerover U.Ed. met de spaense Ambass sal dienen te spreecken. — 206 2[uö bcm «riefircd^fcl Sil^clm« m. 1697. Wegens de saeckeu van 't Ryck heb ick Ü.Ed. in myne sentimenten geschreven. Ick sie het voor seer difüciel aen dat wy voor af alle parti- culiarityten kunnen adjusteeren, maer dat het soude moeten geschieden als de Franse ten laeste met de Keyserse selfs suUen negotieeren, en dat sy met ons engagement te vreede behoorde te syn, ftlleen op de principaelste articulen, en Indien sy het reght meende soude sy seecker- lyck soo veel aen d' reeden differere. — Dat Savoyen mede in d' Vreede wert gecomprehendeert kan nu niet wel worden geweygert, nu hy tot het congres is geadmitteert, al- hoewel den Hartogh het niet en meriteert. — Ick meen als de saecken nu staen, dat de H*' Boreel en Dycveld het werck soo naer met de Franse adjusteeren als deselbe sullen kunnen, alhoewel ick daer tegenwoordigh weynigh verwaghting van heb. — In het Leger tot Ysering, 30. May 1697. Ick sie by continuatie dat de Franse tegenwoordigh geen vreede en begeeren, want het klaer is dat het onmogelyck is gedurende de Cam- pagne een Vreede te sluyten sonder alvoorens een stilstandt van Wa- penen , want hoe kunnen syn de geallieerdens verobligeeren tot het aen- nemen van d' geoffreerde conditio sonder daer tyt toe te hebben, ende en hebben de Franse geen volkomen securityt dat de vreede gesloten sal werden als wy ons verbinden de geallieerdens daertoe te obligeeren soo dat sulcke voorgevens niet anders als pretexten syn om de nego- tiatie te verschuyven en ick kan niet begrypen hoe sy in het raison- neeren sulcke saecken staende kunnen houden, sonder rondt uyt de ver- klaeren van tegenwoordigh niet te willen handelen ofte sluyten. Wy hebben tot myn groote leetweesen moeten resolveeren van het secours van Ath niet te tenteeren, soo dat sy in körte daghen meester van die plaets sullen syn, of dat haer facielder sal maecken twyfele ick seer , men sal daerop evenwel met voorsightigheyt dienen de arbyden want ick wel gepersuadeert ben hoe meer men haer presseert hoe meer $y terugh sullen gaen, maer aen' aendre kant is het oock seecker dat onse saecken alle dagh sullen verslimmeren, en vervolgens erger con- ditio van vreede hebben te verwaghten, Indien de negotiatie moet af- breecken, soo hadt ick het liefst, dat Het op* het mindst was van Con. Jacob direct nogh indirect 't assisteeren; want sonder dat is het voor my onmogelyck een vreede te sluyten, het geen in den staet klaer kan werden gedemonstreert, en' ick ben verseeckert dat Engelandt noyt an- ders tot een vreede soude consenteeren, want het in der daet geen vreede voor ons soude syn maer alleen een separatio van alle onse geallieerdens, om soo facielder geinvadeert te weerden, soo dat Indien het werck daer op breeckt soe heb ick seeckerlyck alle assistentie tot continuatie van den oorlogh van een Parlement te verwaghten. — «u3 bcm «riefwct^fcr Silficfm« III. 1697. 207 In 't Leger tot Promelle, 3. Juni 1697. Ick ben wel tenemael van U.£d. sentiment hoe meer advances wy aen de Franse sollen doen hoe meer sy suUen recnleeren; maer naer- dien wy den vreede sog nootsaeckelyck yan doen hebben, soo sullen wy wel met haer moeten negotieeren. Ick ben volkomen met U.Ed. eens wegens de metode 1. dat men met de Franse adjttsteere alle de pointcn soo voor ons als de geallieer- dens dißtinctelyck en sien hoe veer men het kan brengen, en ten 2. de oueffene met de geallieerdens over spreecken en overleggen wat expe- dienten te vinden syn. Ick meen dat men van nu af aen al heel reso- lut met de Keyserse behoorde te spreecken wegens de nootsaeckelyck- lieyt van den vreede en dat wy niet langer en kunnen oorloghen, want sy syn d' eenighste daer het dogh op aen sal koomen, want Spagne weet Ü.Ed. dat tenemael voor d' vreede syn. Ick en twyfele niet dat soo ras Ath over sal syn ofte de Fransen sullen een termyn stellen tot acceptaüe van d' geoffreerde conditio. Palmquist scryft het oock 't welck ons niet weynigh sal embarasseeren , want die manier is onver- dragelyck en toont deselfde superioriteyt als van te vooren tot Nim- wegen, maer dit is niet te prevenieren, ick oordeel daerom oock te nodiger, dat men hoe eer hoe liever de negotiatie voortset, het fascheuste is, dat het alles van haer dependeert. — Ick ben oock van U.Ed. sen- timent dat men aen d' andre kant vigoureuse resolution behoorde te nemen en alles soo veel doenlyck prepareerde tot continuatie van den oorlogh, maer ick vrees seer dat de Franse onse swackheyt te wel kennen om haer daer door facielder te doen werden, evenwel moet het werden gedaen. — Indien de Fransen niet willen beloven, Con. Jacob direct ofin- direct 't assisteeren, is het voor my onmogelyck de vreede te maecken, 't welk oock wel met den eerste dient geweeten te werden. Het werck van Holsteyn bekommert my seer, want Indien dat Benem. hostilityten daer begint is alles in confusie. M In 't Leger tot Promelle, 6. Juni 1697. Ick sie met leetwesen uyt de copie van het geen aen Molo is ge- screven dat het de Franse de vreede nu niet ernst is en' het is onbe- grypelyck dat sy soo geeffronteert de waerheyt ontkennen, ick moet nogh Seggen dat Indien sy tot geen stilstandt van wapenen willen koomen als wy met haer eens syn en sy dan immers verseeckert syn van vreede, dat ick niet en kan begrypen hoe het mogelyck sal syn om tot een vreede te koomen hoe genegen wy daer toe oock soude syn. Ick approbeere U.Ed. gedaghten dat alle te geinteresseerde een tractaet opstellen en' sien hoe veer men deselve kann brengen. Wat Sngeland aengaet dat kan haest geschieden, bestaende in seer wey- ^ighen articulen. Ü.Ed. wil uyt mynen naem daerover met myne Am- 208 3Cu« bcm öriefwcd^fel SBit^ctm« III. 1697. bass. spreecken, dat deselve ten eerste magh werden opgestelt, men heeft maer al te veel reedenen te gelooven^ dat de Franse intentie hebben om my te bedriegen, waerop vooral dient gelet te worden, Indien de Keyserse un Spaense niet voorsightigh en antwoorden op het pampier van d' Franse, soo sullen sy seeckerlyck teraggaen van d' praeliminarien, 't geen in maniere de heele negotiatie met alleen los soude maecken, maer verlooren. Het is seer remarckabel 't geen Colliers U.£d. van Constantino- polen scryft. U.Ed. weet dat ick altyt van opinie ben geweest dat de Franse geen intensie hadden de vreede maecken als naer de campagne, waerin ick nu meer en mcer wert geconfirmeert, allhoewel ick hoop sende hebben dat Indien ick tydigh genoegh kan krygen de trouppes die ick op de Maes verwaght, dat sy behalven Atb niet veelmeer pro- gressen hier sullen kunnen doen en aen den Hhyn nogh minder,, maer het geen meest to aprehendeeren is, in Catalonien en het nemen van Grallioenen, daer ick seer voor bekommert ben. — In 't Leger tot Promelle, 10. Juni 1697. Voor soo veel ick tegenwoordigh kan begrypen de staet van t ne- gotiatie van vreede soo scheynen de geallieerdens nu wel genegen tot het aenneemen van geoffreerde conditien, maer de Fransen soecken de negotiatie uyt te stellen maer niet tenemael aftebreecken gelyck het wel blyckt uyt het antwoort voorlede Saturdagh gegeven, men sal nu soo voort moeten negotieren, maer Godt weet wan daer een eynde van sal werden. De Keyserse moeten wel toesien van aen Franse geen occasie te geven omte recilieren van H geen sy geoffireert hebben, want nu betere conditien te verwaghten als de preliminarien is belaghe- lyck en daer staen onse saecken God weet niet toe. Ick verwaght seer weynigh van d' conferentie die U. Ed. my scryft dat den Heer Boreel met de franse Ambass. hadt afgesproocken; het is naer myn opinie klaer dat sy geen vreede begeeren als naer het eynde van d' campagne. In 't Leger tot Promelle, 17. Juni 1697. Ick meen dat U. Ed./ op de reghte wegh heeft gebraght de nego- tiatie tusschen de Franse en my en dat men op die voet moet voorgaen ende afwaghten wat expedient by haer sal werden voorgeslaen om rer- seeckert te syn dat naer den vreede sy Con. Jacob nogh direct nogh indirect sullen assisteeren. Want sonder dat weet U. Ed. dat met Engeland geen vreede is te maecken, Ick ben volkoome van U. Ed. sentiment dat d* expediente van haer kant moet koomen, want alle die wy sullen voorslaen en sullen beer niet gevallen. Het is onbegrypelyck dat de Keyserse nogh in hoop ofte ver- waghtinge pretendeeren te syn om meer van de Franse tegenwoordigh te krygen, als de praeliminarien , Indien sy daer verder by persisteeren soo is het klaer dat sy de vreede niet en begeeren, waer in de Franse ^u« bem «ricfttjec^fet Sir^clm« IIL 1697. 209 yrees ick tegenwoordigh eens met haer sullen syn. Ick en kan niet sien dat op die manier als de negptiatie tegenswoordigh yoortgaet , daer een eynde van is te yerwaghten in Jaer en dagk en ick kan oock niet sieh dat met uytstellen onse saecken sallen verbeteren maer ter contrarie verslimmeren, behalve dat ick meen dat het voor ons een necessiteyt is om in 't körte te weeten ofte de Franse de vreede nogh willen ofte niet. Want indien sy die nu niet en begeeren, gelyck ick presumeer, soo is het söeckerlyck ons inte r est dat de negotiatie wert afgebropcken hoe eer hoe liever , want daer kan voor ons niet ruineuser syn als de negotiatie te continueeren als en geen aparentie is tot een conclusie te komen, want de hoop tot een vreede in d^ mensche ge- daghten, soo wel in HoUandt als in Engelandt doet alles verslappen en heeft het quatste effect van de weerelt, daerom is het ten alder uyterste nootsaeckelyck dat men op middelen en expedienten bedaght magh syn om dese negotiatie sonder verder uytstel tot een conclusie te brengen ofte aftebreecken. — In 't Leger tot Promelle, 20. Juni 1697. Ick ben tenemael van U. Ed. opinie als men verobligeert sal syn de negotiatie aftebreecken, dat het niet alleen geschiet op het point dat my raeckt maer op alle d' andre te saemen, het is seecker dat wy in die onseeckerheyt of wy een vreede sullen hebben ofte den oorlogh moeten continueeren niet veel langer behoorde te blyven, ick wenste seer dat de Franse een goet expedient konte voorslaen daer men eenigh seeckerheyt in hadt dat sy direct noghte indirect Co. Jacob sullen assisteeren, sonder daervon specialyck in 't tractaet van vreede mentie te maecken; maer ick beken dat het seer dificiel sal syn uyttedencken, in alle gevalle wy kunnen geen voorslaen, synde seecker dat alles dat van onse kant quam niet en soude werden geadmitteert. — In t' Leger by Brüssel, 27. Juni 1697. Het concept van tractaet tusschen Vranck: en my en heb ick geen remarques en kan op die manier werden overgelevert, mits het art. van Orange daer bykomt , maer wat het separaet art. aengaet raeckende Co. Jacob meen ick niet dat ^ienstigh is op die manier overteleveren , naer dat de Franse haer soo positif en verscheyde maelen hebben verklaert op die voet niet te willen tracteeren, ende gelyck men dogh geobligeert sal syn om eenigh expedient 't admitteeren indien men de vreede tegen- woordigh wil maecken soo oordeel ick het best te syn de boogh soo hoogh niet te spannen om dat men naederhandt al te veel soude moete toegeven, dat naer myn opinie geen goede metode van negotieeren is. — De constitutie van saecken van d' werelt syn soodanigh, dat ick meen ten uyterste noodigh is, dat ick ten eersten met U. Ed. magh spreecken; daerom moet ick ü. Ed. de moeyte vergen van hier te willen koomen soo ras doenlyck U. Ed. kan met het Yaght tot Willebroeck koomen. iJ. aeanle'« SBerTe XXII. 14 n 210 2ru« bem »riefwet^fei Si(^clm« III. 1697. In H Leger by Brüssel, 11. Juli 1697. Ick verstae met blytschap iiyt U. Ed. brief van 10. dat deselve ge- luckigh in den Hagh was gereverteert , ick ben oock bleyde te Ter- nemen de protestatie die de franse Amb. doen van haer cinc^re intentie tot de vreede en een körte eynde van negotiatie te willen maecken, aen het laeste en geef ick gans geen geloof maer het is goet dat men soo ciaer siet dat sy het afbreecken van d^ negotiatie aprehendeeren 't geen het eenighste exempel is die wy overigh heeben om haer tot een körte conclusie te brengen. — Daerom is het nogh te nodiger om de nego- tiatie te presseeren en daer is geen middel bequaemer als door de se- crete negotiatie met de Amb. van de Staet, want door den Mediateur die soeckt seeckerlyck niet als longueurs. Het komt my onbegrypelyck voor dat wy op alle d' ecentieele pointen met de Franse eens syn en dat wy tot geen vreede en kunnen geraecken ende dat ' alleen uyt sos- pitie, dat het ons van beyde syde niet ernst is. My dunckt dat men dat in 't körte soude kunnen eclairsiseeren ende tot het eene of andre eynde brengen. De G. van Portland he6ft U. £d. geinformeert van t' geen tusschen den M*^ de Bonfflers en hem is gepasseerd daer ick weynigh verwagh- ting van heb en seeckerlyck het antwoort dat hy sal ontfangen, sal in generale termen syn, soo dat het geheele werck in den Hagh moet werden gedaen als ick altyt van opinie ben geweest. — In het Leger by Brüssel, 18. Juli 1697. Ick ben wel van U. Ed. sentiment dat het beter was dat d' engage- ment ofte belofte die Yrank: soude doen van geen van myne vyanden H assisteren ofte diergelyck waer Co, Jacob soude werden in begrepen niet reciproque was maer daertoe sal men de Franse niet brengen soo dat alleen in d' Extensie van dat artiquel meest sal moeten werden gelet dat Co. Jacob daerin vooral wert begrepen, sonder dat hy genoemt wert, nu dat het schynt als of het de Franse ernst was die negotiatie voort te setten , soo dient men geen tyt te Verliesen , maer als men seyt het eyser smeeden terweyl het heet is. — In 't Leger by Brüssel, 22. Juli 1697. Het en heeft my niet gesurpreneert, dat de Franse een termyn hebben gestelt tot acceptatie van haer offres, want om de waerheit te Seggen het en soude niet reedelyck syn dat sy altyt soude verbonden syn om die goet te maecken, siende hoe lang de negotiatie heeft ge- deurt en de weynigh inclinatie die de EeysersQ toonen om die te willen aenneemen, behalve als men haer superioriteyt considereert, soo kan men het soo onredelyck niet vinden en het komt my niet voor dat het tegenwoordigh kan werden aengesien te geschieden met deselve hauteur 5(u« bem «ncfmcdjfcl SU()cim« III. 1697. 211 als voor deze. — Het is vreemt dat den Mediateur daervan geen ope- ning heeft gedaen aen d* geallieerdens. Want het is wel seecker dat de franse Ambas. die denuntiatie sollen hebben gedaen , het geen my gans niet aen en staet is, dat op de vraegh die den Heer van Dycvelt heeft gedaen,' dat Barcelone verlooren synde hoe dat sy het dan be- grepen en het antwoordt synde, daer niet op te syn gelast, vrees ick seer dat alles nogh seer onseecker is. — Men sal nu moeten de Keyserse en d' Spaensse presseeren om de conditie aentenemen binnen den tyt, alhoewel ick beken dat se wat kort is genomen, maer mogelyck soo veel te beter om een spoedige eynde van 't werck te hebben, ick geloof men sal daertoe ordres moeten senden aen M' Lexington en Heemskerck om hetselve tot Weenen te presseeren en te denuntieren, dat wy den oorlogh niet langer kunnen 'voeren. — Den 6. van Portland sal sigh aen U. £d. justificeeren van d' valse raporten van hem gedaen, ick geloof hy overmorgen weder een entrevue, voor de laeste mael met den M** de Bouffiers sal hebben. — Loo, 27. Octob. 1697. Het bekommert my seer te vernemen met wat voor een hauteur de Franse haeres onredelycke pretensien sustineeren, tegens den Keyser en het Ryck. Ick en sie evenwel tegenwoordigh geen ander remedie Toor haer als de vreede te sluyten op soodanighe conditien als sy können erlangen, want indien den termyn elabeert een dat sy hebben getey- kent, soo is hetklaer te sien in wat confuse en desolate staet het Ryck sal worden gebraght, 't welck my niet weynigh chagrineert, den tyt synde soo kort sal ick met groote irapatience verwaghten te vernemen wat daer van sal koomen. — Kensington, 13. Novemb. of 3. Decemb. 1697. Ick ben bleyde dat de franse Amb. sulcken civilen tael hebben ge- voert, alhoewel daer weynigh goets voor het werck van Keligie te ver- waghten is, ick hoop dat voor al die Princen geen vorder difßculteyt sollen maecken om het gemaeckte tractaet van vreede wegens het Ryck te ratificeeren, welcken termyn in körte daghen staet H expireren. Ick ben nogh al bekommert voor de evacuatie van Luxembourg, 't geen de franse Ambass. aen U. Ed. daeromtrent hebben geantwoort schynt my toe seer equivoque, ende het geen my meest aghterdoght van alles geeft, is, dat de Franse tot nogh toe haer Trouppes niet en redaceeren altoos seer inconsiderabel , ende U. Ed. weet hoe seer sy op de menage syn gestelt. Het is my leet dat -het werck van d' guarantie en assotiatie soo* weynigh voortganck heeft; men sal daerop naer myn oordeel harder moeten dringen, als de evacuatie van alle de plaetsen sal syn geschiet> want ick dat de eenighste securityt van vreede aghte. — 212 5tuö bem ©ricfttjcd^f«! SBU^elm« HI. 1698, Nu dat de Deense Amb. ordres hebben ontfangen om te tracteeren, sal men wel dienen met den eerste hetselve voorttesetten soo veel doenlyck. — De confasie tot Luyck bekommeren al seer, ick meen dat wy ons daermede behoorde te moeyen^ ende tot dien eynde aenstons ymont naer Lyck senden om verder quaet voor te koomen, en de differenten tus- sehen den Prins en Staten te associeeren. — Die drle groote saecken die ick oordeel dat van d' meeste impor- tantie syn, om in den Staet te werden geregleert en geresolveert, is het werck van d^ restanten van schulden , de geprojecteerde fons tot de fortificatie ende het aenneemen van mariniers volgens het concept*, ick sie met leetweesen d^ obstaculen die het coUegie van admir^ van Amster- dam daeromtrent bybrenght volgens U. Ed. scryvens, dat onverdrage- lyck is. — Kensington, 10. /20. Dec. 1697. Het is my seer leet dat ick aen U. Ed. moet berighten dat de saecken van daegh in het Parlement seer qualyck syn afgeloopen synde in het committe van het legerhuys gevoteert, dat alle de Trouppes die seedert het Jaer 1680 syn geworven suUen werden afgedanckt, soo dat ick dan geen meer Trouppes in dienst soude houden als in Coninck Carels tyt, 't welck qualyck 8000 man kan uytmaecken, hoe dit te re- dresseren sal syn enweet ick niet maer vrees voor groote desordres en confusie. — 0' Kensington, 17./27. Dec. 1697. Het is my leet, dat de vergadering van HoUandi gescheyden is son- der dat ü. Ed. heeft kunnen concludeeren het consent voor fortificatien^ ick hoop dat op haer weder komste U. Ed. dat nodigh werck tot con- clusie sal kunnen brengen, als mede het aennemen van mariniers, daer aen ick my soo veel laet gelegen syn, ick ben bleyde dat het consent is gedragen, wegens de restante, indien U. Ed. oordeelt dat ick aen d' vier Provintie dien te scryven , soo versoeck ick U. Ed. van my te willen toesenden een concept van een brief. Kensington, 7./17. Januar 1698. Doen ick voorlede dynsdagh besigh was aen U. Ed. te scryven ont- stack den brandt in Why thall , 't welck het geheele huys te weeten het principaelste in d' asche heeft geleyt, het soude een grooter verlief syn voor anderen als voor my, want ick daerin niet konde woonen, even^ wel het verlies is groot, daer nu niets tegens is te doen als Godt te bidden voorhet toekomende van diergelycke ongelucken ons te willen bevryden. — 3lu6 bcm «ricfnjcd^fcl Stl^elm« III. 1698. 213 Kensington, 11. /21. Januar 1698. Het is my seer leet dat de H*^ van Amsterdam haer soo sterck kanten tegens de mariniers, U. Ed. heeft haer reedenen soo klaer ge- debateert dat ick nogh hoope heb dat sy veel light tot eenigh tempe* rament soude kunnen werden gebraght, alhoewel ick het humeur van d' W Hudde in dese'occasie seervrees, weetende dat hy niet light van syn opinie in sulcke saecken afgaet. Ick versoeck evenwel dat U. Ed* daerop onophoudelyck wil arbeyden. — Ick ben seer bleyde dat consent is gedragen* in het werck van d' fortificatien, ick sal van U. Ed. ver- wagbten wat devoiren ick by de andere Provintie daer van ick Stadt- hoader ben sal aenwenden, [om mede deselfde consenten te dragen als HoUandt heeft gedaen. Kensington, l./ll. Febr. 1698. Stepney was al' vertrocken en' sal aparent nu in HoUandt syn en' heett ordre om ü. Ed. directie te volgen. Ick meen dat het goed sal syn dat U. Ed. hem seyt dat hy pretexeert syne voornaemste commissie tot Berlin te syn, om wegens het werck van Neufchastel te spreecken. Ick ben oock van sentiment dat hy derwaerts een reys moet doen om myne pretensien te pousseren, alhoewel ick moet bekennen dat ick geen groote opinie van die geheele saeck heb en datter weynigh aparentie is, dat ick oyt in possessio van dat landt soude kunnen koomen sonder aen Frank: den oorlogh aentedoen. Men sal al met veel voorsightigheyt in die saeck moeten procederen om sigh met Vrank; niet al te seer te comitteeren, 't geen in dezen tyt niet raedsaem is. — Kensiugton, 21. Maert of 1. April 1698. Heb ick ontfangen ü. Ed. brieven 21 en 2ä Maert neffens copie ^an den brief die ü. Ed. aen d' Gr. van Portland heeft geschreven, waer in ick meen dat U. Ed. die importante materie tenemael heeft geopent en d' seeckerlyck alles geseght dat daerin kan werden gecon- sidereert. Men sal nu moeten afwaghten ofte de Franse tot particulia- rityten sullen willen koomen waeraen ick twyfele, en' nogh meer hoe het mogelyck sal syn om expieramenten uyttevinden om die importante negotiatie tot een goede conclusie te brengen, want onse interessen syn soo different dat ick qualeyck sie hoe het mogelyck sal syn om die te kunnen concilieren. — Behalve dat de grooste swarigheyt die my in dit geheel werck vorkomt dat men soo weynigh staet kan maecken op d' engagementen die men met Vrank: neemt en, ende haer maght soude dan nogh soo veel te considerabelder syn, dat sy nogh meer vryheyt soude hebben om de tractaten 't observeeren soo veer als het met haer convenientie soude overeenkomen , waer van wy maer alteveel experientie hebben. — Aen d' andre kant sie ick niet, hoe het ons mogelyck sal 214 ^u« htm «riefwed^fd SU^etm« III. 1698. syn in cas den Co. van Spagne in H körte kernt te sterven, cm te be- letten dat Trank, sigh aenstons in possesie stelt van die monarchie. — Evenwel kan men anders niet doen als alle die mesures te nemen die U. Ed. van mentioneert, vooral dient men te arbeyden dat den Eeyser enden C. van Beyeren haer met den anderen wilde veraccor- deeren wegens de snccessie, andersins is het voor ons onmogelyck om reghte mesures te können nemen. — Eensington, l./ll. April 1698. Ick vinde dat de menschen alhier meer en meer beginnen te apre- hendeeren de doot van den Co. van Spagnie, synde gepersuadeert dat deselve den oorlogh soude naerslepen. Daertoe sy wel scheynen ge- resolveert te syn in sulcken geval, maer soude niets ofte weynigh willen contribueren, als het geen de zee raeckt, en de oorlogh te lande be- voolen laeten syn aen den Staet en d' andre ' geallierdens 't geen by haer niet uittevoeren soude syn, maer aen d' andre kant sien ick oock geen aparentie altoos dat ick het Parlement oyt sal kunnen persua- deeren om soo veel gelt te geven om soo een considerabel aental van Trouppes te onderhouden in d' spaense Nederlanden, als ick in dese voorlede oorlogh heb gedaen, en' evenwel sonder dat en sie ick geen possibilityt om die te defenderen. Den G. van Tallard heeft van dagh by my geweest in een parti- culiere audientie en heeft my geproponeert hetselve dat Pompone en Torey — aen G. van Fortland hebben gedaen, waer van ü. Ed. sonder twyfel kenmsse sal hebben. Ick heb daerop geseyt dat die saeck van te groote delicatesse en importantie was om op die propositie te kunnen antwoorden, noghte eenighe maecken gelyck hyversoght, geconsidereert dat ick en den Staet in AUiantie waeren met Princen die in die suc- cessie geinteresseert waeren, maer dat ick wel met hem in raisonement sonder eenighe engagement wilde treeden soo dat wy dan een seer lange conversatie op die importante materie hebben gehadt en' veel raisonne- menten aen wederseytslyck syn gevallen en' ick heb doen blycken dat ick geen accomodement en koste voorsien ofte ten minste aen d' Keyser soude moeten werden gecedeert alles het geene Spagne nu in Itidien besit, aen d' C. van Beyeren de Spaense Nederlanden, niet in d' staet daer hy nu syn, maer een stercker en' grooter Barriere, daer men naederhandt soude kunnen overspreecken, ende aens onse eenige Havens in' Middelandsche Zee en in 't West Indisch, tot verseeckering van onse commertie, neffens een reglement van commertie voor byde natie. — Dit is in 't körte 't geen in die conversatie is gepassert, waer van hy niet manqueren sal raport te doen, en' ick en twyfel niet of sal my naerder spreecken. Ick heb daervan kennisse gegeven aen G. van Portland. Ick meen dat ick my niet te veer heb uytgelaeten, seecker- lyck niet in yets geengageert. — %n9 bcm «riefwcc^fei 3öi(^c(m« m. 1698. 215 Newmarkett, 6./16. April 1698. U. Ed. sal uyt myne voorgaende hebben gesien 't geen ick hier kan doen in cas van het subiet overleyden van Co. van Spagne waer by ick niets verder weet te voegen. — Ick sie dat volgen syn genie met veel finesse met U. £d. wil procedeeren, want Tallard heeft veel resoluter met my gesproocken, waer -van ick U. Ed. in t' körte by myn laeste brief reeckenschap heb van gegeven, ick en twyfele niet op meyn wederkomste te Eensington naerder van hem te hooren, als mede in weynigh daghen. Yan G. van Portland van Wien ick gisteren een brief van' heb ontfangen daghs naer dat hy van syn reys weder was gekomen, van Pr. van Yaiidemont te hebben gesien in syne doorreyse door Trank: soo dat hy niemandt van d' Ministers nogh hadt gesien, maer meende 't selve daghs daer aen de toen soo dat ick alle euren van syn brieven verwaghte, alhoe- wel ick seer gepersuadert syn dat de Franse niet verder sullen uyt- koomen ofte presenteeren als gedaen hebben en' gans niet aenstaen de conversatie die ick met den G. van Tallard heb gehadt. — Windsor, 3./13. May 1698. Heb ick alhier ontfangen U. Ed. brieven van 6. en 9. deser, ick devier-gans niet vanU. Ed. sentimenten op dat geheel important werck, het sal al seer difQciel syn die negotiatie te manieren op deselve ma- nier als de secrete wiert gedaen voor het maecken van d' Yreede, alsoo ick qualyck kan gelooven dat Yranck. daertoe sal willen verstaen 't welck men haest sal sien als den G. van Tallard antwoort sal hebben ontvangen. — Kensington, 3./13. Juni 1698. Men hoort tegenwoordigh alhier van niets anders spreecken als het werck van het lighten van twee Millioenen op de negotiatie van Oost- Indien, het eyndige van d' sessie van het Parlement dependeert gehee- lyck daer aen, ende U. Ed. kan niet gelooven hoe dit een intricaetc saeck is. — Kensington, l./ll. July 1698. Den G. van Portland sal met den G. van Tallard op dien voet spreecken als ü. Ed. my he^ft gescreven, synde verobligeert'geweest seer assidue te syn in het Parlement is oorsaeck dat het nogh niet en is geschiet. — Loo, 14./24. August 1698. Ben G. van Portland sal ü. Ed. reckenschap 'geven van het geen met den G. van Tallard is voorgevallen, ende maeckt staet om diens- 216 2luö bcm «riefwet^fel Stl^clm« III. 1698. dagh ofte woensdagh naer den Hagh te gaeu om met U. Ed. verder daer omtrent mondeling te confereren, ende alles soo veel doenlyck 't adjosteeren. — Kensingtou, 6./16. Decemb. 1698. Ick ben voorleden Sondagh avont alhier gearriveert in goede ge- sontheyt, hebbende een gemaekelycke passage gehadt alhoewel twee daghen en twee naghten op Zee ben geweest met een contrarie wint die seer slap was, maer seer goet weer. — Huyde heeft het Pariement voor d' eerstemael geseeten en het Lagerhuys een speeker genomineert te weeten S' Tom^ Littleton 't welck een seer eerlyck man is, en yervolgens een seer goede saeck, deseWe sal myn aenstaende vrydagh werden gepresenteer tom myn approbatie, als wanneer ick myn aenspraeck aen het Pariement sal doen 't welck ick tot dien tyt heb gedifi'ereert. Het is onmogelyck 't oordeelen wat het succes van deze sessie sal syn, maer naer de kortheyt des tyts die ick hier ben geweest soo sie ick klaerlyck dat de grootste difficultyt sal syn het aenhonden van trouppes, tegens het welcke een wonderlyck vooroordeel is, dat ick niet en weet hoe gesurmonteert sal kunnen werden. — Heinsius an Wilhelm III. 