title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Lang moest veel was hebben, zou gij God een wassten neus maken. (Zie God.) 'Bet is een heilige met wassen tenen. (Zie heilig.) Is niet al was, dat er brandt, zo is zo geel als was. (Zie brand.) Brengt er een wassen neus aan. (Zie neus.) Hij heeft een zieltje, week als was. Laat zich kneden (ed: is zoo week) als was. (Zie kneed.) Bij (of: smelt weg) als sneeuw (of: was) voor de zon. (Zie sneeuw.) Uit de Schrift, of trek geen wassen neus. (Zie neus.) Van stront kan men geen was kaauwen. (Zie stront.) 'Was, was en tin: Voor groot geld, klein gewin. (Zie geld.) Hij komt in zijn was. Zijne financien beginnen goed te staan. Ik heb hem goed in de was gezet. Zei Fop, en hij stolpte een waschtobbe voor zijn hoofd. (Zie Fop.) Ik wilde liefst geen brand in deze wasch hebben. (Zie hemd.) Kan hij brand in een houten schotel verdrinken, hij kan niet. Zal er geen waschtobbe voor gebruiken. (Zie HOUT.) Valt de hemel, dan ga ik onder de waschkuip wonen. (Zie HEMEL.) WASCHVROUW. Drie vroedvrouwen, drie besteedsters en drie wasch- vrouwen zijn te zamen negen koppelaarsters. (Zie BESTEEDSTER.) Och, wat zijn er slappe dingen in de wereld, zei Grietje de waschvrouw, en zij had een’ natte vaatdoek in haar handen. (Zie DING.) Waspon. Een plaat plant, wie te planten heeft, ’t Is God alleen, die wasdom geeft. (Zie AON.) ASSEM. De mensch is als een pot, die aan de vrezen staat, Waaruit gedurig vocht en geur wasem gaat. (Zie MENSCH.) WATER. Aan die pomp moet men geen water zoeken. (Zie POMP.) Al kwaad, dat opgroeit: van het bad in het voet- water. (Zie BAD.) Alles met maten, zei Kaatje, en zij gooide haar’ man een kan water over ’t lijf. (Zie KAATJE.) Al moest ik ook mijn brood eten en water drinken. (Zie BROOD.) Als de bergen kalven, danst het water. (Zie BERG.) Als de put ledig is, kent men eerst recht de waarde van het water. (Zie PUT.) Als de wijn in het vat te wild is, moet men ze met de water-roede erdoor (Zie ROEDE). Als een ander in de sloot (of: het water) springt, doet ge dan ook? (Zie SLOT.) Als er veel haaien op de kust komen, dan wordt het vaarwater gevaarlijk. (Zie HAAI.) Als het al brandt, zoo brandt het water niet. Voor den rampspoedigsten mensch blijft nog altijd hier of daar iets over, dat hem opbeuren. Als het water loopt, moet men malen. Als het water over de kerven gaat, zal men het schip hozen. (Zie KERF.) Als het water stil staat, stinkt het. (Zie Bijlage.) Als het water zakt, kraakt het ijs. (Zie 158.) Als iemand het water in den mond loopt, dan leert hij eerst zwemmen. (Zie MOND.) Als je me van dat water begint te tappen, zal ik maar bijdraaien. Als ik wil verdrinken, Zoo wil ik in schoon water zinken. Als men een klip boven water ziet, kan men ze mijden in 't zeilen. (Zie KLIP.) Al te voldoende, zei nichtje, en zij kreeg zoveel water op haar dak, dat het haar de schoenen weer uitliep. (Zie DAK.) Al wat zij heeft, is een water- en windmolen, met een bos voor haar poort. (Zie BOSCH.) Al was kwaad water, zei de reiger, en hij kon niet zwemmen. (Zie REIGER.) Amsterdam heeft lucht noch water goed. (Zie AMSTERDAM.) Beter zal het heentje zingen, als het mag aan 't water springen. (Zie HAAN.) Blijf in dat vaarwater. Blijf uit zijn kielwater, of gij raakt in zijn zog. (Zie KIEL.) Boven water en wind zijn. (Dat wil zeggen: niet meer van water en wind afhangen. Men zegt dit van iemand, die voorspoed heeft, zoowel als van hem, die van zijn renten leeft.) Brand laat iets, maar water niets. (Zie BRAND.) Daar de dijk (of: dam) het laagst is, loopt het water het eerst over. (Zie DIJK.) Daar het eens veld is, is veeltijds water. Daar ligt er een verdronken, zei schele Piet, en hij zag een blaas op het water drijven. (Zie VERDRONKEN.) Daar moeten ook waterputters en houthakkers zijn. (Zie HAKKER.) Daar moet water zijn, zou het kalf verdrinken. (Zie KALF.) Daar staat water in de alag. (Zie ALG.) Daar water geweest is, mag water komen (of: daar komt wel water). (Dat wil zeggen: die eens kwaad heeft gedaan, zal het weer doen, als hij daartoe in de gelegenheid is. Het spreekwoord is ontleend aan hoge watervallen.) Daar zijn geen padden in klaring water. (Zie PADDEN.) Dat doet de smaak niet, dat men 200 lief water drinkt als aan. (Zie SMAAK.) Dat gelijkt wel een' tuimelgeest, zei Bastiaan, en hij zag een' stront van de kaai in het water rollen. (Zie BASTIAAN.) Dat heeft er geen handwater bij. (Zie HAND.) Dat het zeewater zoo zout is, komt van al de pekelharigen, die erin zwemmen, zei de oude vrouw. (Zie HARING.) Dat is de stok niet, dan dat men het water over draagt. (Zie STOK.) Dat is een extraordinaire sprong, zei Maarten, en hij afgestapt over een watering van drie voeten diept. (Zie MAARTEN.) Dat is een kind in ’t water. (Zie KIND.) Dat is een paal onder water. (Zie PAAL.) Dat is een schoone bruinvisch, zei de mof, en hij een vlo z in een’ wateremmer zwemmen. (Zie BRUINVISCH.) Dat is een steek boven water. (Zie STEEK.) Dat is een steek onder water. (Zie STEEK.) Dat is in lopend water geschreven. Dat is ook water in de bron dragen. (Zie BRON.) Dat is water in den vijzel stampen. (Zie VIJZEL.) Dat is water op zijn’ molen. (Zie MOLEN.) Dat is zoo goed als in het water geworpen. (Zie de Bijlage.) Dat kan al het water van de zee niet afwischen. (Zie de Bijlage.) Dat wil zeggen: die schandvlek is onwistelijk. (Zie de Bijlage.) Witsen bl. 486. Tuinman I. bl.14. v. Eijk I. nal. bl. 55. Mulder bi. 428. Sancho-Pansa bl. 61. v. Lennep bl. 2858. Prov. seriosa bl. 10. Campen bl. 4. Gheurts bl. 11. 8 Nov. Gruterus 1. bl.98, Cats bl. 458. Zost Te bl.29. 438 v. Alkemade bi. 3. Tuinman II. bi. 238. Modderman bi. 36. Bogsert bi. 61. Harrebomde Oorpon bl. 50. Meljer bl. 31. 85 Gheurts bl. 3. Winsehooten bl. 247. Tulnman T. bl. 14, v. Zutphen 1.14. Braakmanburg IV. % WATER Dat staat als een paal boven water. (Zie PAAL.) Dat valt als een druppel water op een gloeiende plaat. (Zie DRUPPEL.) Dat valt in het water. [Men zegt dit van een 200 genoemd gecilu gen zet, die niet opyaat.] Dat Wie een golf van water op het hart. (Zie GOLF.) Dat water raakte grond. (Zie GROND.) De angel trekt wel onwillige visschen uit het water. (Zie ANGEL.) De een schreeuwt om vuur, de ander om water. (Zie VUUR.) De grond van het water deugt ook niet. (Zie GROND.) De kemel drinkt liefst, als het water geroerd is. (Zie KEMEL.) De kruik gaat zo lang te water, tot zij (of: barst, zo wel: tot er het hengsel afvalt. (Zie HENGSEL.) De maan en de sterren worden wel in het water gezien; maar zij zijn altijd aan de hemel. (HEMEL.) De maan schijnt in het water (of: in de pan). (Zie MAAN.) De molen gaat niet om met wind (of: water), dat voorbij is. (MOLEN.) De rivieren, die in korte tijd opwellen en bewassen, hebben altijd veel troebel water. (RIVIER.) Des avonds 't zonnetje rood, Des morgens watert in de sloot. (Zie AVOND.) De schaapkens in de lucht zijn water of wind. (Zie LUCHT.) De serpenten worden in slapende wateren gezien. (Zie SERPENT.) De steven geraakt onder water. (Zie STEYEN.) De studenten drinken wijn, Het water is voor boeren; Daarvoor spreken zij Latijn, Waar die Joden perzen nog op loeren. (Zie BOER.) De vijg eist water, de perzik wijn. (Zie PERZIK.) De visch bederft het water, het vlees het. (Zie VISCH.) De zee is zonder water. (Zie de Bijlage.) Wel te verstaan: gelijk het bosch boomen heeft, en Jupiter geen kinderen. "U eigentlijk," 200 lezen wij bij WITSEN, "Al overvloed placht te zijn, is niets; maar WINSCHOOTEN 20gt: "dit is een overvloedige spraak, als men zeggen wil, dat het meer" | De zotten dragen het water uit, en de wijzen vangen de visch. (Zie visch.) Die brand in zijn woning heeft, brengt elders geen water. (Zie BRAND.) Die brand is met geen water te blussen. (Zie BRAND.) Die een ezelskop wil wassen, verspilt zijn water en zijn zeep. (Zie EZEL.) Een matroos van zoet water geboren is, zal kwalijk het zoute water der zee verdragen. (Zie MATROOS.) Die in kleine wateren vaart (of: in een tobber speelt), zal in geen afgrond verzonken. (Zie AFGROND.) Die klaar water maakt, heeft geen dokter van doen (of: mag met de dokter lachen). (Zie DOKTER.) Die koek drijft, zei malle Gijs, en hij zag een Fries in het water liggen. (Zie FIERS.) Pie kruik wil geen water houden, zei nuchtere Teunis, en hij goot een kan bier in een slokeming. (Zie BIER.) Schept het water met een zeef. 2 Voelt, dat hij verdrinkt, houdt zich aan een waterbiscuit vast. (Zie BISCUIT.) Water deert, die waterweert (of: keert). 8 Water drinkt, heeft geen wijn te betalen. Water wil maken tot land, Sta met je gouden buis in de hand. (Zie BRUIN.) Pie zeesch heeft, vreest heet water. 4 (Zie de Bijlage.) Bij een onreine bron kan geen rein water opgeven. (Zie BROOK.) Een waterhond (of: poolt) ontziet geen sloot. (Zie HOND.) Een kind met een waterhoofd. (Zie KOP.) In een kring om de maan Kan wel even; Maar Een kring om de zon Geeft water in de ton. (Zie KRING.) Ken je weerstand Geef je vracht over land, (Zie LAND.) Kan geen zuiver water opgeven. Zie MODDER.) een trekt het water naar zijnen molen. (Zie MOLEN.) genere zich op zijn vaarwater. 5 moet visschen o = water. 6 Mei de bei iste spreekmoorden gee ee tae en ee A | Pula I. 3. 336. v. Eijk III. bi. 69. 7 v. Duyss bi. 283. Bist. Pros. M. 171. 8 v. Bik bl. 85. P Cats Mi. 088. v. Hamelt bi. 18, v. Hall bi. 510. 9 v. Lennep bl. 238. 6 Metz ML. 18. 10 Graterus 111. bl. 1585. ) da Brene bL. 38. SBartorins ass. III. B6. Witeen u, 4398 11 Pree. sertoss bi. 40, Zugerus bl. EI. Ldlinan bi. 188. Gruterus I1. bl. 109. COnta bi. 436, 450, 680. de Brune bl. M, 139. Aergk bl. «5. Set. Prov. WATER. spreken en behandelen moet, wasrvan men ken- nis heeft. Er is al wat water om door de goot laten loopen (00% wel: om vail gemaakt). (Zie GoOT.) Er is geen water, of het boomt wel eens, Er is geen water zoo helder, of het troebelt wel eens. Er moet veel water verloren loopen. 7 Er zal nog veel water ten dale loopen. (Zie DAL.) Er zal nog wel wat water over de bergen loopen. (Zie BERG.) Fielten goed te doen, is water in de zee te dragen. (Zie FIELT. Gebrande honden (of: katten) vreezen ook koud water. (Zie HOND.) Gedwongen liefde en waterverw gaan spoedig uit. (Zie LIEPDE.) Geen water zoo diep, of men vindt er grond in. Gestolen wateren zijn zoet. God laat het water wel aan de mond, maar niet daarin komen. (Zie God.) God laat het water wel aan-, maar niet over de lippen komen. (Zie God.) Groote vissen zijn meest in groote wateren. (Zie VISCH.) Groot schip, groot water. (Zie SCHIP.) Hebt gij een water-hart, gij moet geen staal aan uwe zijde dragen. (Zie HART.) Hebt gij water, hebt gij brood, klaag dan niet van hongersnood. (Zie BROOD.) Het doet er weinig toe (of: Het schaadt niet), al krijgt het waterschip een gat meer. (Zie GATEN.) Het ijs zal zijn water wel eens weer halen. (Zie 178.) Het is eene goede fontein, die altijd klaar water geeft. (Zie FONTEIN.) Het is eene pijp boven water. (Zie PISP.) Het is een gevaarlijk vaarwater. Het is een loodsmans vaarwater. (Zie LOODS.) Het is een waterschip: elk boort er een gat in. (Zie GATEN.) Het is een watertrapper. (Zie TRAPPER.) Het is geld in het water geworpen. (Zie GELD.) Het is het ergste vuur, dat op het water brandt. (Zie VUUR.) Het is kwaad arbeiden en water drinken. Het is kwaad brij maken van water alleen. (Zie BRIJ.) Het is kwaad, den ezel ter bruiloft te nooden, als hij hout of water moet dragen. (Zie BRUILOFT.) Het is kwaad slijpen (of: malen) zonder water. Het is kwaad water, dat geen dorst verlaat. (Zie DORST.) Het is kwaad zeilen zonder water. Het is laag water (of: Hij komt op laag water). (Zie de Bijlage.) [Men zegt dit, wanneer het eten op, of de beurs leeg is.] Het is schoon water over een vuile grond. (Zie GROND.) Bogart bij 98. 18 v. Nyenborgh bl. 134. 13 de Brune bl. 473. Bartorius quart. 37. v. Lennep bl. 238. WATER. Het is te azen, water te werpen, als het vuur in het spinnekeldje is. (Zie SPINNEKEL.) Het is van den grond, dat het water stinkt. (Zie GROND.) Het is vrij een wonder, dat koud is onder heet water gevonden wordt. (Zie 138.) Het is water dorschen. 1 Het is water en melk. (Zie MILK.) Het is water in het vuur. (Zie VUUR.) Het is water (ook wel: een druppel) in zee. (Zie DRUPPEL.) Het is zoet water om een speld. (Zie SPELD.) Het is zoo onmogelijk, als vuur te voeden in het water. (Zie VUUR.) Het lijkt wel (of: is zoo dun als) water. 2 Het morgenrood brengt water in de sloot. (Zie MORGENROOD.) Het naaste water dient, als er brand is. (Zie BRAND.) Het is daar niet; maar er valt water. Het schip is watervast. (Zie SCHIP.) Het schip is zoo lek geworden, dat het water over kooloven en aan de kant heen ging. (Zie KAMP.) Het schip laat veel water vallen. (Zie SCHIPP.) Het schip trekt veel water. (Zie SCHIP.) Het water dringt tot wellen, maar de wijn doet zingen (of: dansen en springen). 3 Het water helt een aarden steen, En dat maar door een drup alleen. (Zie AARDE.) Het water is gevaarlijk in de maag: het steekt dijken en dammen door. (Zie DAM.) Het water is op zijn peil. (Zie PEIL.) Het water liep al over zijn akker. (Zie AKKER.) Het water loopt altijd naar de zee. 4 Het water loopt gewoonlijk, waar de grond het laagst is. (Zie GROND.) Het water loopt mij om de tanden. (ZIE TAND.) Het water neemt de kracht van den wijn weg. (Zie KRACHT.) Het water neemt den vorm aan van de kom, die het bevat. (Zie KOM.) Het water slaat wakker tegen den boeg. (Zie BOEG.) Het watertje graag wel. [Een gezegde van hengelaars, die erdoor te kennen geven, dat hun verlangen naar een goede vangst gelijken tred houdt met hunne ongerichte many. Het zijn kwade putten, daar men het water in draait moet. (Zie PUT.) Hij beziet het water in een' houten klomp. (Zie HOUT.) Hij doet water in zijn' wijn. [Dat is: zijn aandacht en drijven, of zijn voortvarendheid en driestheid worden getemd. Het spreekwoord: Het water neemt de kracht van den wijn weg, geeft er de reden van op.) Hij draagt water in de een' en vuur in de andere hand. (Zie HAND.) Hij drijft tusschen wind en water. De Brune bl. 213, 461. Sartorius sec. Il. 38. Modderman bl. 38. Set. Prov. bl. 117. Tuinman 1. bl. 115. Sancho-Panza bl. 59. v. Lennep bl. 385. Mots bl. 41. de Brune bl. 55, 168. De Brune bl. 179. Winschooten bl. 348, 361. Tuinman bl. 67, I. bl. 115. Deo. 2. Gales bl. 17. Kerkhoven bl. 54. Seep. bl.79. Sancho-Panza bl. 31. v. Lennep bl. 258. Winschooten bl. 16. Roodhuijzen bl. 15, 16. Winschooten bl. 348. Tuinman I. bl. 187. Zephyrus bl. 534. Bijl. bl. 1086. v. Waesberge bl. WATER Het is een zeer onverschillig mensch.] Hij gaat met den boeg diep in't water. (Zie BOEG.) Hij gaat met eene zeef water halen. Hij geeft een schot onder water. (Zie SCHOR.) Hij gelijkt Bileams ezeltje, dat wijn draagt, en niet dan water drinkt. (Zie BILBAM.) Hij gelijkt de ankers, die altijd in het water zitten; en nooit leeren zwemmen. (Zie ANKER.) Hij geraakt uit zijn vaarwater. Hij heeft dat vaarwater al meer bevaren. Hij heeft een voet op de aarde, en een op het water. (Zie AARDE.) Hij heeft geen dorst, die geen water wil drinken. (Zie DORST.) Hij heeft geen water voor karnemelk. (Zie MELK.) Hij heeft het water in de kelder. (Zie KELLER.) Hij heeft lauw water in zijn maag. (Zie MAAG.) Hij heeft veel water geloosd. Hij heeft een snoertje in een goed vischwater uitgezet. (Zie SNORR.) Hij houdt het roer in het water. (Zie ROER.) Hij is bang, zijn handen aan koud water te doen. (Zie BANG.) Hij is blij, het water ganzet hebben, waarin de schoonste rijnschen wijn broeit. (Zie BLIJ.) Hij is geen spoog water waard. (Zie SPOOG.) Hij is het water niet waard, dat hij drinkt. (Zie WAARDIG.) Hij is met dat water wel eens meer voor de deur geweest. (Zie DOKTER.) Hij is met het vaarwater bekend. Hij is onder water. Hij is over zijn theeewater (ook wel: bier, of: drink); (Zie BIER.) Hij is verdronken, eer hij water gezien heeft. (Zie de Bijlage.) Hij is verdronken in een kikkersloot, waar het water was. (Zie KIKVORSCH.) Hij is zoo gaaf (of: Het is een vent) als een ter. (Zie VENT.) Hij is 200maal zo vast als een waterhond. (Zie HOND.) Hij is zoo rijk, als het water diep is. (Zie RIJK.) Hij is zoo vast bij zijn beloften, als bad hij over een water toegeroepen. (Zie BELOFTE.) Hij is zoo vet als pompwater. (Zie POMP.) Hij is zoo welkom water in een schip. (SCHIP.) Hij kan de snoeken in ’t water hooren. (Zie SNOEK.) Hij kan de zon niet in het water zien schijnen. (Zie de Bijlage.) Hij kan het hoofd niet boven water houden. (Zie HOOFD.) Vrijen bl. 58. AURRHRER bl. 76. Bogsert bl. 38. v. Leumep bl. 58, BE 13 Kampen bl. 41. Ghenriz &L 18, 50, Eegerus demon bl. 146, Bogaert bl. 30. 3 juni. WATER. Hij kan te water gaan, zonder zijn kuiten nat te maken. (Zie KUIT.) Hij komt weer boven water. [Dat wil zeggen: hij is behouden, — hij komt weer te rechts. Zijn onder water is ongeveer; hij heeft 18 uur geslapen.] Hij krijgt de handen boven het water. (Zie HAND.) Bij laat Gods water over Gods akker loopen. (Zie AKKER.) Hij laat veel water vallen. Hij leeft als een visch in het water. (Zie VISCH.) Hij ligt altijd dwars in het vaarwater. En looist het, dat water dorst verslaat. (Zie DORST.) Hij loopt voor gest en nieuwe water. (Zie GEST.) Hij gaat eruit als de schipper uit zijn schuit: zet haar midden in ’t water liggen. (Zie SCHIPPER.) Hij schept water. Hij schudt hem als een waterhond. (Zie HOND.) Hij snakt ernaar als een vischje naar het water. (Zie VISCH.) Hij staat daar als een verkouden ooievaar aan de waterkant. (Zie KANT.) Hij staat erbij als een kip, die eendelijveren uitgebroed heeft, als de eenden te water gaan. Zie het vangt veel water. 5 ) vangt regenwater in een zeef. (Zie REGEN.) 5 verdient geld als water. (Zie GELD.) Hij verdrinkt zichzelf in een' druppel water. . (Zie DRUPPEL.) Vist in eens andermans water. 6 wil een eend met water begieten en nat maken. (Zie BEND.) wil op beter water vissen. 7 wil water met vuur mengen. (Zie VUUR.) wil water uit een' puimsteen zuigen (of: trek-). (Zie PUIMSTEEN.) Hij wordt zo sterk als putwater. (Zie PUT.) Hij zal als waterschipper de Danaiden een handje Ipen. (Zie DANAIDEN.) zal een gat in het water maken. (Zie GATEN.) zal niet verdrinken, voor zover als het water over de galg niet gaat. (Zie GALG.) Hij zeilt een verkeerd vaarwater. 8 Hij zeilt hem in het kielwater. (Zie KIEL.) Hij zeilt in een onbekend water. 9 Bij ziet een' stok in 't water, en meent, dat die gebroken is. (Zie STOK.) A ziet e zout water, maar in zijn moeders vischketel. (Zie KETEL.) Hij zit hem in het vaarwater. 10 Hij zit tussen vuur en water. (Zie VUUR.) Jij zoekt heet water onder koud ijs. (Zie 173.) hij zou hem geen handwater geven. (Zie HAND.) hij zou hem geen water na dragen. 11 Wimsehooten bi. 348. Wimsehooten bi. 348. bi. 633. v. Lonnek bl. 238. Wissen bi. 488. Winschooten bi. 398. v. Lennep Serrilius bl. 576, 861. Campen bi. 121. Winschooten bi. 348. Wimsehooten bi. 343. v. Lennep bi. 258. Zuik IIL bi. 78. 16 Bst. Prow. bi. 28. Barrett sort. IV. 10, v. Lennep bi. 286. Bistarim sort. VI. 84. "Wij weten bij 494, 486. Winschoten bij 328. Tuinazim 1. Sieur 148, 208, 11. bij 193. v. Moerbeek bij 1. 16 Campen bij 184. 441" 270. Fischer bij 108. v. Bijk 1. 61.138. Opheld. 13 Winschoten bij 38. Tuinman J. bij 1464, 315. 15 Tuinman II. bij 165. Gales bij 35. v. Eijk 1. bij 189. v. Lennep bij 285. 17 Gruterus II. bij 163. de Brune bij 56, 309. 18 Sartorius sec. II. 82. WATER. Hij zou hem op de handen door vuur en water dragen. (Zie HAND.) Hij zou wel zeggen, dat in de zee geen water was. 12 Hij zweeft tusschen water en wind. 13 [Hij weifelt, en kiest geene partij.] Hij zwemt tusschen twee waters. Hoe maakt hij zo veel gebruit in het water, zei Roelof, en hij zag een’ man verdrinken. (Zie GEBRUIK.) Hoe meer visch, hoe droever water. (Zie VISCHE.) Hoe meer water, hoe meer twist. (Zie TWIST.) Hooge wolken, laag water. (Zie SCHIP.) Houd het schip midden waters. (Zie SCHIP.) Hussen met suiker en wat water erover. (Zie HUSSEN.) Je dochters lopen nog in het water. (Zie DOCHTER.) Je kunt me niet krijgen, zei Balten, en hij sprong in het water. (Zie BALTEN.) Een mand uit zijn eigen vaarwater dringen. (Zie MAND.) Een mand water en vuur ontzeggen. (Zie VUUR.) Dat in het water geeft aas aan de vissen. (Zie AAS.) Ik geloof, dat hij in het water gelegen heeft, en aan te droogen hangt, zei de mof, en hij zag een’ karel aan de galg hangen. (Zie GALG.) Ik geloof eerder, dat de zee zonder water is, dan dat ik dat geloof. (Zie ZEE.) Ik heb wel voor heeter vuur gestaan, zei Lammert, en hij stond tot zijn keel toe in het water. (Zie KEEL.) In den nood grijpt men zoowel naar een’ stront als naar een’ put hout, zei Dries, en hij lag in het water. (Zie DRIES.) Indien men hem naar de rivier stuurde, hij zou geen water vinden. (Zie RIVIER.) In diepe en wijde waters is het beste zwemmen. (Zie WIEDE.) In die wateren heeft men veel noordenwind. (Zie NOORDEN.) In groote waters vangt men groote vissen; maar wacht u van te verdrinken. (Zie VISCH.) In kleine wateren maakt men goede vissen. (Zie VISCH.) In schoon water kan men ook verdrinken. (Zie VERDIE.) In troebel water is het goed vissen. (Zie de Bijlage.) In vioot water komen. (Zie VIOT.) In zulke waters (havens, vijvers, of rivieren) vangt men zulke vissen. (Zie HAVEN.) Kon hij beginnen met een’ druppel (of: lepel) water verdrinken, hij zou er geen’ emmer vol voor gebruiken. (Zie DRUPPEL.) Kousen, die het water keeren, zijn zoo goed als. Laarzen. (Zie KOOS.) Men behoefde de hele zee niet uit te drinken, om te proeven dat haar water zout is. Men past dit spreekwoord op de dronkaards toe, die altijd blijven voorproeven. "Zomerse blik" (Zie Blik.) Idem bij 878. Grueten, I. bl. 150, III. bl. 154. Cats bl. 458, 599. De Brune bl. 88. Mergh bl. 37. Sol. Pror. bl.135. Richardson bl.34. Winschoten bl. 888, 358. Tuinman I. bl.239. Feör. 4. Folgman bl. 1385. Adag. Thesaurus bl. 37. Lublinck Verk. bl. 111. Wijsheld bl.141. Euphonium bl. 818. Everte bl. 348. Van Eijk I. nal. bl.4. Meijer dl. 91. Van Eijk II. bl. 90, III. bl. 78. Marnix bl. 133. Sancho-Pansa bl. 30. Modderman DI. 3. Van Lennep bl. 330, 35. Schaberg bl. 66. Van Eijk II. nal. bl. 14. Proeven zoveel mogelijk, zegt TUINMAN, "Tot dat alles op is. Dus handelen zuipers met het wijndat." Men brengt wellicht een paard (of: een os) te water; maar dwingt het (hem) eens, om te zuipen! (Zie ZUIP.) Men kan niet alleen leven van water en wijn. Men kan in nood wel water drinken, maar geen aarde eten. (Zie AARDE.) Men moet eerst de diepte peilen, voor men zich van wal begeeft, en te water gaat. (Zie DIEPTE.) Men moet het kind niet met het bad uitschudden (of: met het water het kind niet in de kuip gieten). (Zie BAD.) Men moet om niet geen water vuil maken. (Zie FONTEIN.) Men spuwt er water tegen de rotssteen. (Zie ROTSSTEEN.) Men vindt geen fijner volk dan te water en te land. (Zie LAND.) Men vindt geen water, of het roert wel eens. Men vindt in alle wateren geen bijl. (Zie BIJL.) Met verloopen water maakt geen molen. (Zie MOLEN.) Met water komen, als het huis verbrand is. (Zie HUIS.) Mijn is al menig zeewater over het hoofd gegaan. (Zie HOOFD.) Mist in den Maart, water of vorstin den Mei. (Zie MAART.) Mundus vult decipi, zei de kwakzalver op het theater, En hij verkocht den lui krootensop voor 100-water. (Zie KROOT.) Neem er ook het water bij, dan heb je de geheele wereld. [Men voegt dit de persoon toe, die afgemoedgesteldheid openbaart met de woorden: Ik heb het land.] Niemand heeft ooit zwemmen geleerd, zonder te water te gaan. Nimmer wordt de rivier groot, of daar gaat al vrij wat troebel water in. (Zie RIVIER.) Op het water den schoot vertuigen. (Zie SCHOOT.) Op Maria Lichtmis valt er in Westfalen een heete steen in het water. (Zie MARIA LICHTMIS.) Op water en brood gezet worden. (Zie BROT.) Rook, water en vuur maakt men haast plaats. (Zie PLAATS.) Rosmalen is een ellendig land: ’s Winters in het water, en ’s zomers in het zand. (Zie LAND.) Schuw het water, indien gij uw leven liefhebt; want velen vergaan, die er zich op begeven. (Zie LEVEN.) Spijkers op laag water zoeken. (Zie SPIJKER.) Steek uw vinger in geen stil water. (Zie VINGER.) Stille waters hebben diepe gronden. (Zie GROND.) Stille waters zijn zorgelijk en bedriegelijk. Tussen twee kwade waters is het kwaad zwemmen. (Zie de Bijlage.) Van sneeuw kan niet dan water voortkomen. (Zie SNEEUW.) Verlaat u niet te veel op het water, dat altijd stil staat. Verre van het water is goed tegen het verdrinken. L 'cheepeSpreskw, bl. 135. 2 Idinau bl. 50. Gruterus III, bl. 155. de Brune bl. 55. Harrebomee IV. bl. 39. 3 Gruterus III, bl. 171. 5 el. Probl. bi. 136, 3 de Brune bl. 163, 197, 325. 2 WATERS Verschilde wijn is kwalijk water waard. 4 Verwarmd water bevriest ligt. | Voer een laag zeil, of raak onder water. | Vriendschap is noodzakelijker dan water en vis (Zie en Vuil water blust ook brand (lecht ook dert (Zie BRAND.) Vuur en vaste gronden zijn de elementen vas i lieden, kinderen vinden in lucht en water behagen. (Zie ELEMENT.) Vuur en water zijn goede dienaren, maar k heeren en meesters, (Zie DIENAAR.) Waar de grond niet helder is, daar ga je niet 't water. (Zie GROND.) Wacht u voor het stille water. 5 't Water doet de palen rotten: Die 't dan drinken zijn maar zotten. (Zie PAAL.) Water in den Maart is erger dan een vieke laken. (Zie LAKEN.) Water in den Rijn dragen. (Zie RIS.) Water in wijn is een goede drank in den (Zie DRANK.) 't Water komt al ver van dan, Dat den molen doet gaan. (Zie MOLEN.) Water te drinken en onder den blauwen hemel liggen, kan niemand beletten (gelijk verbieden (Zie HEMEL.) Water, water, mijn hert brandt af, zei de Griet, en zij had een pintje jenever in een uitgezopen. (Zie GRIET.) Wat is het hier dun, zei dronken Joor, en hij hiet in het water. (Zie Joor.) Wel te water willen. 6 Wie brengt er water tot zijn buren huis, zijn eigen huis brandt? (Zie BUURMAN.) " moeten niet, gelijk het vee, beestachtig ook enkel water te drinken. (Zie BERST.) Wind in den nacht is water in de gracht. (Zie GRACHT.) Woorden zijn geen waterplas, die men kan dweilen. (Zie PLAS.) Zij dragen water over eenen stok. (Zie STOK.) Zij gelijken malkander als twee druppelen water (Zie aar.) ‚ Zijn oogen wassen met lauw water. (Zie oog.) Zijn oren worden met lauw water geruid. Zijn boven water hebben. (Zie HOOFD.) Zij vissen op open water. Zij willen zwemmen, zonder te water te gaan. Zij zal haar handen in geen koud water zetten. (Zie HAND.) Zij zijn als vuur en water. (Zie VUUR.) Zij zijn niet tevreden, voor zij aan de waterpomp (Zie POM.) Zoo de fontein is, zoo zijn ook de wateren, daaruit vloeien. (Zie FONTEIN.) Zoo lang de aker onder water blijft, kan een daarbij bewegen; maar om er door dat vol water trekken, is meer dan kindlijke kracht van ons (Zie AKER.) Zulk een oorsprong, zulk een water. (Zie OORSPRONG.) Winschooten bl. 3ER. Gheurtz bl. 59. WATERLANDER. De Waterlanders komen voor de dag (of: op den diijk). (Zie DAG.) WATERLOO. Bij het als de Fransen bij Waterloo. (Zie FRANSCHMAN.) WATERYREEK. Watervrees is een ernstige vrees. (Zie VREES.) WATTEN. Men mocht hem wel in zonden willen watten hebben. EB. Bijen en hoorzels breken het spinneweb. (Zie BIJ.) De grootste geleerde kan een spin niet dwingen, web te maken. (Zie GELEERD.) De wetten zijn gelijk spinnewebben. (Zie SPIN.) Bra kan geen spinneweb voor zijn mond groeien. (Zie MOND.) Het beste web wordt thuis gesponnen. (Zie HUIS.) Het moet wel een grote spinnekop geweest zijn, die dat web gesponnen heeft, zei de mof, en hij examineerde het touwwerk op een oorlogsschip. (Zie MOF.) Hij breekt erdoor heen als een paardenvlieg door een spinneweb. (Zie PAARD.) Hij heeft het hoofd vol spinnewebben. (Zie HOOFD.) Hij is zoo van het verstrikt als een bonte kraai in een spinneweb. (Zie KRAAI.) Hij scheert het web. Ik heb klei aan mijn gat, zei de boerin, komend uit een sloot gekropen, en zij had wol noch webbe. (Zie BOERIN.) Zijn web is nu op ’t getouw. (Zie ARTOUW.) ED WED. Ke wedden hebben hare weerwetten. Om het onbestendige van al het onderhuis aan te duiden: Bergen worden dalen, en dalen bergen. Men kan het paard naar het weiland brengen, maar geen tien man kunnen het doen zuipen. (Zie man.) Wedder is kijver. (Zie Kijver.) De vogels kraaien goed weer. (Zie Vogel.) Naar het weer is, is men prins. (Zie Prins.) De hanen kraaien, is het verandering van weer. (Zie Haan.) Is de kwade wijven ontbeten hebben, wordt het mooi weer. (Het boze vrouwtje is morgen-ziek: het humeur betert na het ontbijt.) Dat de muggen dansen, geeft het morgen goed weer. (Zie Morgen.) Bij met hoog weer zeil voert, dan hoopt hij zijn want wel. (Zie Want.) Mistig weer en een stumper aan 't roer, kan men verkeerd verwachten. (Zie Roer.) Klaar weer, klein zeil. (Zie Klaar.) Dat weer had hij al tevoren aan de hemel zien aankomen. (Zie Hemel.) De eerste dag zegt niets, de tweede dag zegt iets, de derde dag zegt meer, de vierde zet het weer. (Zie Dag.) Des avonds rood, des morgens goed weer aan boord. Door het schijnen van de maan kon je het weer verstaan. (Zie MAAN.) Het weer is geen schreefweer. (Zie de Bijlage.) Men bezigt dit spreekwoord, om te kennen te geven, dat, in ons grootendeels laag gelegen land, een droog zomer, al is het ook wat heel droog, over het algemeen voordeliger is, dan een regenachtige: de grote droogte is voor de hooibouw zeer voordelig; terwijl de aanhoudende regen het gewas doet rotten. Door hevige weer verstaat men dus weer, dat zo warm is, dat men het zegt; door schreefweer duidt men daarentegen weer aan, mwaarbij men wel zou kunnen schreien over de mislukte zaadjes. Het is allerliefst mooi weer, zei de vrouw; ja, wel allerliefst mooije nachtvorstjes, antwoordde de man. (Zie MAN.) Het is beter weer om koek te bakken, dan om meel te halen. (Zie KOEK.) Het is een weer als te Wartena. (Zie WARTENA.) Het is er weer na, als ’t is, zei Eelhart Schrander. (Zie EELHART SCHRANDER.) Het is geen weer, om kat of hond uit te jagen. (Zie HOND.) Het is goed hooiweer. (Zie MOOI.) Het is me zoo iets mooi weer! Men bezigt deze spreekwijze, wanneer men spottender wijze te kennen geeft, dat een zaak overdreven wordt. Het is mijn dag wel, maar mijn tijd (of: weer) nog niet, (Zie DAG.) Het is mooi weer, blijf aan het huis. (Zie HUIS.) Het is niet altijd mooi weer. Het mooiste weer is gauw bij hem uit. Het weer kent men aan den wind. Het weer volgt den tijd. (Zie TIJD.) Het weer zal wel eens omslaan. Het weer biedt geen zoen. Het weer heeft de beet (of: te pakken). Het weer is hem in de pruik geslagen. (Zie PRUIK.) Het weer is veranderlijk. Het was niet 10 Hij heeft het mooiste weer meegemaakt. Hij heeft mooi weer in het hoofd. (Zie HOOFD.) Hij is van het volkje, dat met de pap mooi weer speelt, en bij de duivel te biecht gaat. (Zie BIECHT.) Hij is van het weer geslagen, Hij is weerwijs. 11 Hij kan weervoorspellingen maken. Hij krijgt slecht weer. Hij meent, dat de zee over het lichaam zalfloopen, als hij de stuurman van hoog weer hoort stoffen. (Zie LIJF.) Hij speelt er goed weer mee (of: van). 12 11 Sartorius tert. VIII. 68. 13 Winschooten bl. 368. Tuinman I. bl. 36,108, II. bl. 130. v. Moerbeek bl. 268. Reidinghus 4]. v. Waesberge Frijen bl. 63._v. Lennep bl. 360. v. Lennep bl. 97. 6 Campen bl. 105. 83 Oct. 53. Groterus 111. 1.180. Tuinman 11. bl. 115. Mei- 9 Witsen bl. 491. Winschooten bl. 280. WEDER. Hij treft geen goed weer. Hoedanig het weer ook gesteld is: het is beter te voet dan op stelten. (Zie STELTEN.) Hoe wankeler wind, hoe vaster weer. Laat hem vrij kallen: het weer wordt er warm van. Laat ons spelen op zulk goed weer. [Dat is zeggen: iets 200 stellen, dat wij er zonder kleerscheuren afkomen.] Loopende wind geeft staand weer. Mooi weer en geen haring, zei de buisman. (Zie BUISMAN.) Na donker weer breekt de zon door. Na het onweer volgt schoon weer. (Zie ONWEER.) Een regen vogels kraaien zelden goed (of: schoon) weer. (Zie VOGEL.) Schoon weer en mistag. (Zie DAG.) Sterrenlicht, mooi weer, (Zie WEER.) Van noordstrwaal Komt mooi weer of. (Zie NOORDEN.) Vrijdags weer, zondags weer. (Zie VRIJDAG.) Vrouwen-gemoed, heeren-gunning, April-weer en het kaatsspel veranderen dikwijks. (Zie APRIL.) Wanneer Sint Laurens het hoofd goed staat, zullen wij mooi weer houden. (Zie HOOFD.) Wat door grote droogte vergaat, kan met nat weer terug komen ; wat door nat vergaat, is verloren. (Zie DROOGTE.) Een en wind en hemel, 4 a Zij is geen vogeltje, welker zang altijd goed weer beduidt, (Zie VOGEL.) Zo is het weer, is het volk. (Zie VOLK.) WEDERSPANNING. Hij is weerspannig, en bijt op zijn breidel. (Zie BREIDEL.) WEDERSTAND. Daar is geen klok die weerstand, dan die den vijand te gemoed gaat. (Zie VIJAND.) Hij is haast verwonnen, diegenen weerstand biedt. (Zie WEDERSTAND.) WEDLOOP. Dat paard dient wist ten wedloop niet, Dat gaandeen ander voor zich ziet. (Zie PAARD.) WEDUWE. Aan weduwen en wezen wil elk trekken en plukken. (Zie PENNING.) De vrijsters hebben eenen zin; Maar de weduwen hebben den drommel in. (Zie DROMMEL.) Die weeuwen trouwt En vreten kouwt, Weet niet, wat er is in gedacht. Eene weduwe brengt veelal haar eigen en ook eens anders gebreken ten huwelijk. (Zie GEBREK.) Eene weduwe vindt haar laatste kind altijd schoon genoeg. (Zie KIND.) Een kring om de maan: Dat kan nog gaan; Maar een kring om de zon: Daar huilen vrouw en kinderen (of: weduwe en wezen) om. (Zie KIND.) Een weesje in den rouw of een besnot meisje, vrijt best. (Zie MEISJE.) Het is goed, een ontvanger van vrouwen te zijn; maar... Het is goed, een ontvanger van vrouwen te zijn; maar... Het is goed, een ontvanger van vrouwen te zijn; maar het is beter, een verzender van vrouwen niet te zijn. Het is goed, een ontvanger van vrouwen te zijn; maar het is beter, een verzender van vrouwen niet te zijn. (Alle slagen doen ge wee. (Zie SLAG.)) Geen zoo volmaakte echt, die niet gemengd is met wee. (Zie ECHTSTAND.) Gij zult er de nakomelingen van hebben. Het rad moet hem eenmaal twee over het been loopen, dat het hem weet doet, zal hij de armoede denken. (Zie BEENEN.) Hij klaagt, en heeft niets, dat hem weet doet. 7 Hij komt met de nahoeven. Hij spreekt boen of ba (ook wel: een mijn! of weg mij! of: Noch een! Noch fi!). (Zie BA.) Hoe meer honden, hoe meer weet voor het been (Zie BEENDEREN.) Overgeven doet de keel weet. (Zie KEEL.) Scheiden doet weet. 8 : Van nahoeven heeft de vroedvrouw geen geld. (Zie GELD.) Weet! de wolf, die in een kwaad gerucht komt; (Zie GERUCHT.) Weet hem! die in een kwaad woord komt. 9 Weet het land, welks koning een kind is! (Zie KIND.) Zoo meer honden, zoo weet den beer! (Zie BEER.) WEESSEL. 1 De nijvere spin heeft een groot weefsel. (Zie spins.) “WERK. 2 en een week om is, weet men, wat men verdiend heeft. | Als donderdag komt, is de week verloren. (Zie DONDERDAG.) Als ik u weer bid, zullen er wel twee (of: zeven) zondagen in de week komen. 10 Als Sint Margriet in haar bed ligt, regent het in de week. (Zie BED.) De een week gedaan, of de andere komt weer aan. 11 (Zie de Bijlage.) [Het is daar een voortdurende arbeid.) 12 De zondag maakt de week. 13 Die een ambacht verstaat, krijgt het werk, zei de snijder, en hij kreeg in de paaschweken ces: Een paar kousen te verzolen (of: een oude broek aan); (Zie AMBACHT.) 14 Een regentje onder de mis is de geheele week wiet. Een zondags steek duurt geen week. (Zie MIS.) Er komen meer dagen in de week. (Zie DAg.) Zegerus bl. 4. Mergä bl. 3. Sartorius pr. VI.C, | tert. IV.25. Talman I. bl.39. Aday. guadat | DI.2. Adag. Thesaurus bl. 6. Meier. | Duys bl. 318. 11 Sartorius sec. IV. 7. WEEK. God betaalt alle weken niet, maar Hij betaalt eens op het einde. (Zie EIND.) Het is gelijk de lange week voor Pinkster. (Zie PINKSTER.) Het komt altijd in de goede week. (Zie GOED.) Er zijn heeren (of: Het zijn kinderen) van zes weken. (Zie BEER.) Hij trok bij de week. (Zie DEMAND.) De zes weken geven. Ik en mijnheer hebben de zolders vol koorn liggen, zei de knecht, en hij was blij, als hij zijn weekgeld ontving. (Zie GELD.) Kool is kost, zei de jongen, mijn moeder kookt ze zevenmaal in een week. (Zie JONGEN.) Kweekt gij kinderen? kweek liever braadvarkens, dan hebt gij alle zes weken geld. (Zie GELD.) Men kan wel zes weken vasten, als men ook gasten heeft. (Zie GAST.) Neem brood van een dag, meel van een week (of: maand) en wijn van een jaar. (Zie BROOD.) De eerste zondag, die midden in de week is, twee kerkgangen in een week doen. (Zie GAN.) Wat is het frisch, als men zich zoo verschoont, zei de Fransman, en hij keerde zijn hemd om, dat hij zes weken had aangehad. (Zie FRANSCHMAN.) Wat op maandag gebeurt, wordt geen weken oud. (Zie MAANDAG.) Welkom, heilige vieravond! het is een lange week eerst. (Zie AVOND.) Bi wilt u zeven dagen voor een week hebben. (Zie PAAC.) 7 zien in de andere week, en deze is nog niet om. Ik zie naar de andere week. (Men zegt dit van een scheelziende vrouw.) Bet staat nog in de meuk (of: week). (Zie mug.) WEEKE. De weekste heeft het kwaadste van den reep. (Zie KWAAD.) Een mens die wil zeggen: een punt, waar men hem het meest baas is. (Zie ARMORDE.) Weelde springt. (Zie ARMORDE.) Eens weelde is niet altijd armoede. (Zie ARMOEDE.) Verduurt men armoede dan weelde. (Zie ARIE van gebrek vergaat er men in weelde. (Zie GEBREK.) Vlagen van weelde zijn zorgelijker en zwaarder te dragen dan kwade dagen. (Zie DAG.) De meid doet als de maaijen: zij springt van weelde naar het spek. (Zie MAAL.) Een vogel zingt zoowel van armoede als van weelde. (Zie ARMOEDE.) Zit geldeloos en weeldeloos is, wat doet bij met de bruid? (Zie BRUID.) In weelde, niet altijd weelde. Groot welte, botte zin; Maar armoede brengt subtielheid in. (Zie ARMOEDE.) Het zijn sterke beenen, die de welte kunnen dragen. (Zie BEENEN.) Hij, die een man was in de nood, Die blijft wel onder welte dood. (Zie MAN.) Hij kan de welte niet verdragen. Hij valt van welte in het slijk. (Zie SIK.) In de meeste welte ligt de meeste zorg. In welte baden (zwemmen). In welte: zie toe! Rijke lieden ziekte en arme lieden welte wordt men spoedig gewaar. (Zie LIEDEN.) Schamelen noodzakelijk is geen welte (of: lekkernij). (Zie LEKKER.) Uit koren schoven komt de welte voort. (Zie KOREN.) Van geen armoede, niet dan van welte weten. (Zie ARMOEDE.) Van welte uit het spek vallen. (Zie SPEK.) Waar welte en hoogmoed vooruit gaan, Komt schande en schade achteraan. (Zie HOOGMOED.) Weldeen jeukte zelden kwalijk te kunnen lenen. (Zie JEUKTE.) Welde maakt dieven. (Zie DIEF.) Welde wekt, armoede dekt. (Zie ARMOEDE.) Welde zoekt overdaad, maar vindt eindelijk gebrek. (Zie GEBREK.) Zij weet van welde niet, wat ze dragen zal. WEELDERIG. Die tevreden is met hetgeen hij heeft, Is de welderigste, die er leeft. (Zie TEVREDEN.) Die welde rig wil zijn, blijve t'huis. (Zie HUIS.) WEENER. De weener hoort de kraag toe. (Zie KRAAG.) WEER. Daar is een verrader in de weer geweest. (Zie VERRADER.) Tijdelijk op en vroeg in de weer. Kloek in de weer. 