title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: III. alleen in de HSS. inz. gedich- ten : spreken, zeggen, gezegde, woord; berp^ri, zeggen, spreken, keuvelen; mengaloewarkan peri, woorden uiten; tiada t^rperikan, niet te zeggen, niet te beschrijven zijn; m^mperikan, tot onderwerp van een gesprek maken. L*i peria, e.s.v. gele,bittere kora- kommer, die van buiten vol pukkels is; bidji peria, het zaad van die kom- kommer, ook een tapisseriesteek. ^^^Lj5%Sp6riangail,naam van een residentie op Java, door ons de Pre- anger-regentschappen genoemd, en V. e. landschap op Sumatra. Het komt van Ijang of Jang, godheid, dus de plaats waar de goden zieh bevinden. ^xbyS pöriaman? b.v. bh-lajar soedah toedjoeh periaman, Sj. Soelt. Jahja, zie riam. 44 690 y^r •üji pßriawa, e. s. v. eetbaren zoutwatervisch. (äUo priaji, Jav. iemand Tan minäeren adel, titel van inferieure ambtenaren. bloemwerk (v. e. waterkruik), C. en S. ,^Jo%3 pöredan, zie redan» i£iXrty^ pferidi, vruchtbaar, veel jongenbarendofuitbroedendengroot- brengend, zieh sterk yermenigvuldi- gendjb.v. hajam dan itiksangatp^ridi, kippen eneendenzijnzeer vruchtbaar, Jai Noest. Ook van eene vrouw. .^A*OyS pßrisai, Tam, klein, rond Schild, beukelaar; ditangkiskannja Mak Maharana dengan perisainja, hij vf eerde den zv^aardslag van Maha- rana of met zijn schild ; p^mae nüoer, zie niloer, i^^p6riang,juisttijdstip,v.d.W. (o^^J pferioek, aarden of metalen pot om in te koken, met v\rijden buik en nauwcn hals. M^n. id. Mrlampe- rioek, zijn eigen potje doen, niet saraon eten of met elkander in de kost zijn: saperioek, uit ^en pot eten, van hetzelfde gezin zijn; perioek dan- dang ^ e.s.v. bijzonder grooten metalen pot om in te koken, Sail. Sal., zie dandang; pMoek api, mortier, bom- ketel; bom, granaat; p. k^ra, e. s. v« kruipende plant, v^aarvan de vrucht op een pot gelijkt en de Viertels een sterk bindmiddel zijn ; p^tjah p&ioekj = djaroem-djaroem^ zie ald. ^o*ip6rigl,gegraven vraterput; p. hoeia^ droge put; p, wakaf, reini- gingsput, d. B. c;^«LmJ i*>^>i pßrlan, I. bamboekoker v. drie geledingen voor het bewaren van water, palmwijn of suikerrietsap. Päd. bovenl. Ook Malaka. IL e.s.v. vrucht, gelijkende op de doeriaUj grooter dan tßmponit, ÄJLj^i pöreneh, e.s.v. boom met roode, zure vruchten. ^jM^paS^ Ned.pas;^as-2?a5,scheeps- papieren. y^i pOS, verb. Ned. post, brieven- post, paardenpost; koeda pos^ post- paard; opas pos^ brievenbesteller; kareta pos, poslrijtuig; kantor pos^ postkantoor. LmS pösa, de rol, vraarop bij het v^reven de afgeweven stof wordt ge- wikkold, ook penggoeloeng kam ge- noemd; mhnesakan^ als een^^sa be- handelen, d.i. iemand on verwach ts een groot leed aandoen. sLwu^ pasara, in gedichten=^a- sar^ markt, om den wille van het rijm. v,5LwwJ poesaka, Skr. erfgoed, erf- stuk, overgeerfd van de voorouders, erfenis, familiestuk; ndat poesaka^ overgeerfde of erfelijke gewoonte; behagian poesaka, erfdeel ; arta poe- saka, erfgoed; hakpoesaka, erfrecht; poesaka goenioeng^ onbeheerde nala- tenschap, die aan de n^gari vervalt, Päd. bovenl.; m^mpoesakat, doen er- ven, iem. poesaka* s geven, hera daar- van voorzien ; m^n^rima poesaka, er- ven, zie ook saka. J^ImJ pßsagi, jav. zie s^gu viy.LAJpÖsawat, machine, werk- tuig, beweegmiddel, pees, drijfriem, koord of ketting om iets in beweging I ittAAjViAJ 691 te brengen, touw van e. valluik enz. Zie satvat. v-^UAfcS poesta, van het Port, fusta, e.s.v. vaartuigen in vroeger tijd, S.M. o^AwJ pßsat, e s.v. Sijameesch of Cochinchineeschhandelsvaartuigjge- lijkende op e. jonk, yAJW, Zie poesta. \::/,jM,*i pesta, verb.Ned. feest^pesta dangsa, bal, danspartij. Batav. iJLa^ poestaka, Skr. wiehel- boek, bezweringsformule; Mla poes- taka, rampen door betoovering of be- zwering; zie mala en sirap, JiUi^ pßsti, Jav. == fentoe, zeker, stellig, gewis; zie 7nesti, äaaJ pÖsing, Jav. pislucht, bok- kelucht. ^\SjLmJ pasanggrahaD, Jav. e. openbaar gebouw tot verblijf voor reizende ambtenaren en aanzienlijke i^evsouen.Z.persinggahanensinggah, uftiwgJ poespa. Skr. bloem; p. ken- tjana, uitgelezen goud, gebruikt als eigennaam, Ibr, b. Chas.; p. padja- ngan en p, p^madjangan, bruidsver- trek, bruidszetel, van padjang^JsiV,] poespa ragam, bloemkleurig, veel- kleurig, van Stoffen, edelgesteenten enz. ook topaas ; poespa warna, bloem- kleurig, veelkleurig, ook fig. voor valsch van het gemoed. (^oao pßsak, e.s.v. boom, die goed timmerhout levert. \^^mA pSsok, gat in iets, b. v. in e. kleed, net, mnur, papier, vaatwork. Tarn, ed Dari, enz.; endoeng kastoeri jang tiada p^sok endoengnja^ muskus- buidels, waarin geen gaten zijn; b^r- p^soii-p^sok, met gaten; m^m^sokkan. gaten maken in iets. Sadj. Mal. ^^^ b.v. in een bamboezen wand. Hiervan p^r^sok en met verandering in klank p^rosok, zie ald. JjCwsJ piskal, Ned. fiskaal. ^Uaa^ pasmat^ spaansche mat of dollar. ^^aaJ pasmen, verb. Ned. passe- ment. ^M^ pfesan, last, be vel, opdracht^ boodschap van een vertrekkende aan een achterblijvende en oragekeerd, dus ook V. e. stervende zijne laatste beschikkingen; Mrpesan^ bestellen, opdragen; pesanafi, bestelling, bood- schap, ook het bestelde; p^san-p^san, attribuut van zeer giftige dieren, ha- gedissen, schorpioenen, duizendpoo- ten enz., omdafc, als men door deze gebeten of gestoken is, men zijn tes- tament wel kan maken; mem^saniy iem. iets bestellen; berpesan-p^san- kan anak-isteriy beschikkingen ma- ken voor vrouw en kinderen, van een stervende. -j«.-wgj5p6soena, verb. van afsoen^ Perz. betoovering, tooverspreuk; el- moe pesoenaj tooverkunst, Sj. Haris ; orang pesoena, toovenaar; menjidik p^soena, door tooverijen de loekomst onderzoeken; phoena seranah, he zweringen. ^y^ pSsai, uit elkander van dat- gene, wat bij elkaar behoort; z. s^pai, jLa.aa*J pasiar, Port, wandelen, kuieren; pasiaran, wandelplaatsen ; zie Star III. »,AA.w.* paseban^ Jav. gehoorzaal ; Mal. de tweede en laagste estrade v. 692 • ^AAMbd e. halai, die als een breede gang de s^ri'balai omgeeft en waar de min- dere hoofden links en de geestelijken rechts zitten; vloer Toor een estrade; e. s.v. koepel bij e. woning; paseban agoengj Jav. de groote gehoorzaal ; ikat paseban, koepelvormig kastje op een ring, waarin de juweelen steen zit. Zie seba, •yA^S pfesero, Port, ook perseroj deelgenoot, aandeelhebber. »yAAMSpÖsirah, (van sjirah, Skr.) opperhoofd == penghoeloe, Jav. sirah^ hoofd, k. i. van endas, yMt>xj^'i pasisir, Jav. het Strand, de kust; pasisir barat, de Westkust van Sumatra; van sisir^ kam; zie pantai en sisir, äS pfeMg, voorvoegsel, een wijzi- ging van meng tot vorming van een naamwoord. Zie de gramm. «^ poeng, I. klanknabootsend woord voor e. plompend geluid, zoo- als b.v. van e. emmer, die 't onderste- boven in het water wordt gedompeld. II. e. s. V. Gracula, d. 1. Cr. iSpong, zie^^. Ä^LiS pßngapoeh, vaantje aan e. mast ; lajar pengapoeh^ topzeil ; Hang p^ngapoeh, topmast. M. Zie kepoh. ^jLi5 panganan, versnapering, gebak, koekjes, van het Jav. pangan, eten. Zie pangan II. \c:/M pfengat, e. s. v. gestoofde vruchten, b.v. banaan en broodvrucht met kokosmelk en suiker. M^n. e. s. V. gerecht, bestaande uit visch of vleesch, gestoofd of gekookt en waar- over een sterk gekruide saus ; m^m^- ngat^ stoven; sambal pengat, dus toe- bereide sambal, = kolak, Jav. jj^-^äJü pßugötahoean, zie bij tahoe. ySi3 pßngar, zwaar in het hoofd, zooals bij het ontwaken uit een on- rustigen slaap of door narcotica; zie ng^loe. 5y*j pfengferah, zie kerah, ri'xi pöngßreh, e. s. v. fuik. iw.vÄ^ pangsa, muskel, part of vak, vraarin sommige vruchten verdeeld zijn, zooals de chinaasappel^ de doe- rian enz., ader, nerf tusschen steen- lagen, waar men de bergbloksteenen kan splijten,ook de nerven in de band. y^xi pengSOr, zie pensor. ^aaa.äJ pingsan, in zwijm, be- zwijmd, flauwvallen, bezwijmen, be- zwijming. Ook pinsan. *AMÄ5pODgSOe,heuveltje, grooter en hooger dan boesoet; zie poesoe en djataka, ^Awjüpangsi, I. ijzeren punt van een "toi; zie paksi, II. e. s.v. dünne chineesche zijde, die voor vlaggedoek gebruikt wordt. s_ftftj pfengap; memengap, iets z66 bergen, dat er geen lucht bij komen kan en het daardoor verstikt. v.::\)Ci5pangkat, verhoogde vloer, estrade, terras, verhooging, verdie- ping, verheven plaats, waardigheid, trap, rang, graad, omstandigheid; b^rpangkat'pangkat , trapsgewijze ; boekii b^rpangkat-pangkai, een ter- rasvormige heuvel; dipetjatkan dari- pada pangkatnja, uit zijn ambt ontzet worden; pangkat karadjadn, de ko- ninklijke waardigheid; soeatoe pang- kat kadjahaian^ een trap of graad v. slechtheid; pangkat saoedara^ een zekere graad van bloedverwantschap, waarbij men broeders is, b.v. uit an- deren vader of andere moeder. H. Abd. p. 245; terbang bepangkat- pangkat, al hooger en hooger vlie- gen, zooals b.v. onze leeuwerik ; maka datang kapada pangkat jang baik dan koetika jang elok, maka radja Dewa Sjah Peri dihiasi oranglah, en het geschiedde onder eene goede ora- standigbeid en op een schoon oogen- blik, dat men den Vorst D. S. P. op- sierde, L. B. yi<xs pangkar? menangkar, uit- dagen? b.v. hai Hamzah angkau di- pangkar olih orang itoe berpentjakj Hik. Am. Hamz. Jav. oenggar, aan- vuren, aanporren. Hetzou dnspoeng- gar kunnen zijn. ySJts pangkoer, e. s. v. houweel om het sagomerg uit den stam te hak- ken; op S}im,= tjangkoel; memang- koer^ met zulk een houweel be werken ; pangkoeran sagoe, sagowasscherij. ySixl pengkar, sterk naar buiten gekromd van de beenen, v.d. W. en H. Boedj. Mön. naar binnen gebogen van beenen of voeten, dus juist het tegenovergestelde. jX»^ poengkoer, overblijfsel, achterste gedeelte ; p. sagoe^ het roode of slechtste gedeelte van de sago; ook p^moengkoer, Abd. seh. wrdb. (^X]y pangkas^ memangkas^den top of kop va^ ietsafhouwen, b.v. de JjCiS 693 boven uitstekende loten van een heg, een kool van haar stronk, het loof v. de radijs; ook onthoofden door een houw. MÖn. ooknog: afscheppen van bovendrij vende vetdeelen of vuil ; me- mang kas ramboet^heihasLY aikni^l^en'^ m. kaia-kata, in 't kort verteilen. «Xx^pangkoeng; memangkoeng, kloppen, zooals met een stuk hout, knuppel enz., knuppelen, b.v. mari kita pangkoeng^ biar lekas ija matij komt, laat ons hem knuppelen, opdat hij spoedig sterve. C: pangking, Chin. slaap- plaats, slaapvertrek. JjCiS pangkal, begin , wat het dichtstbij denoorsprongis, het tegen- overgestelde van uiteinde of punt; dikste einde van een tak, stok, stam, enz. dat gedeelte van een wapen of werktuig, dat in het gevest of heft zit; hoofdsom of kapitaal, titel v. een boek enz.; pangkal pohon^ voet van den boom ; p, dahan^ dikste einde van een grooten tak, daar waar die uit den stam komt ; p. 5a;*ajö, dikste einde van een vleugel;p. paÄa, de heup; jo. ^aw^aw,handgewricht,dehandwortel, ook het boordje aan een mouw;jo. mata^ binnenhoek van het oog ; p. t^- linga, de oorwortel, Facs. 79 dat ge- deelte, waarmede het oor aan hethoofd zit; p. hidoeng, de neuswortel; p. gigi, een kies, de kiezen, v.d.W. p, tahoen, de aanvang van het jaar b.v. kita thima tiap'tiap pangkal tahoen orang poetih , zal door ons ontvangen worden telkens bij den aanvang van het jaar der Europeanen, Mal. Contr.; pang- 694 yüü kalany daar waar een weg begint of een andere weg aanvangt; aanleg- plaats voor vaartuigen, landings- plaats, havenhoofd, veer; pangkalan tamhang, overhaalveer; p. kangka^ afscheepplaats voor gambir en peper bij de plantages; penghoeloe pangka- lan, hoofd van een veer, veerbaas, commissaris van een veer. «Xxi pangkoe, schoot; p, l^ngan, binnen bocht van den arm; pangkoe- pangkoBj wat op een schoot gelijkt, eenigszins opgeheven bo venbeen,Hik. Abd, p. 336 r. 4; m^mangkoej opden schoot of op den gebogen arm hou- den, b.v. een kind; voogdij voeren, beheeren, bewind voeren, regeeren; kin taboehan dipangkoe dil^ngan kirij K.T. werd op den gebogen linkerarm gedragen; p^mangkoe, beheerder, voogd; mangkoe-boemij rijksbestier- dQT,ookpemangkoe'boemiyA.m,}lAmz.,' dat wel de volle vorm is, Zie riba. äXäS pangkah, I. m^mangkah, mot e. toi, dien men opzet, e. anderen toi, die reeds staat te draaien, pikken of lensen; raken, troeven bij het rede- twisten. Il.kruis, aangebracht op het voor- hoofd van een kind of op een vaar- tuig, ter af wering van booze geesten ; m^mangkahj van zu4k een kruis voor- zien; zie panggang II. äXjw pÖngkoeh, gestold, stevig, plomp, ook d.B. MÖn. pangkoeh, over- gaan tot een toestand b.v. tot stollen, tot smelten, tot ouderdom, tot gaan. äX4S poengkah, brok, groot stuk van iets. ^Xij poengki^ Chin. e.s.v. plat- ten mand met twee ooren of handvat- sels, gebruikt om daarop het stalvuil te vegen, Sm pöngga, diep, niet plat, b.v. van een schotel. viUäJ pönggaga, e.s.v. eetbare, kruipende plant. A.i^'i poenggawa, (Skr. stier), legerhoofd, officier, bevelhebber; hij Voigt in rang op denpenglimap^soe' koean; poenggawa marga, in het Pa- lemb. onderdistrictshoofd, dat staat onder den pasirah en draagt den titel van pembarap, JÜw panggar, stelling om er bor- den of visch op teleggen, toestel van geheide palen in zee, waarop zieh het hutje en het kruisnet vqpr den vis- scher bevinden; zie tangkoel. yi^ penggar, bedwelmd, zwaar in het hoofd; zie pengar, Jow poenggoer, doode boom zondertakken,tronk;po^w^(j'06r^oem- bang^ b^latoek menoempang mati, valt de tronk om, dan sterft de specht met hem. Spr. Jm pinggir, Jav. rand, zoom, kant, grens ; oratig p^mmggir, grens- bewoner; p^minggiran n^garij de grenzen van een land; zie ook t^pi en hingga, i^M panggang, I. roosten, ge- roost, wat geroost is; roH panggang geroostbrood; sap^rtikoetjing d^ngan panggang, als de kat met het ge- rooste, Sprw. voor iemand die van iets niet afblijven kan; haj am pang- gang en Ä. p^ranggang, roostkip, pof. ^ kip; m^manggang^ roosten, poffen; p^manggang en panggangarij braad- spit, houten speetje, waaraan iets ge- roost wordt; ook hoeveelheid die op eens geroost wordt, roostsel, b. v, sapemanggang poeloet, e^n kleefrijst- roostsel; zie ook ganggang. In het MÖn. heeft panggang ook nog de be- teekenis Van branden, verbranden, b.v. panggang roemah, een huis ver- branden; panggang ladang, een bouw- land afbranden. M. II. gespleten houtspaander met een stokje er door bij wijze van kruis, geplaatst op een vaartuig enz. ten teeken dat dit te koop is. Zie pang- kah IL i)uü panggoeng, Stelling op pa- len, stellaadje, en vandaar roemah panggoeng^ een huis op palen, zooals de Mal. huizen; panggoengan, uitkijk, wachttoren, tooneel op palen, zooals dat van de Chineezen; panggoeng emas, goudmijn = tambang ^mas^ C. en S. is zeer te betwijfelen, z. tambang. iJLkJ poenggoeng, het dikke achterdeel, de billen, het achterste waarop men zit, dikke achterdeel van een kanon, rüg van een mes enz,; poenggoeng djaroem, het oog eener naald, C. en S. ; doedoek poenggoeng j van een jongen kokospalm, reeds een dik ondereind gekregen hebben; p. pedang^ rüg van een zwaard;^?. kaki, wreef van den voet, Mön. rüg, ach- terste deel V. iets, keerzijde; poeng- goeng tangan, de mg van de hand, boewah poenggoeng, de nieren, id. en V. d. W. Zie pinggang; Udoer poeng-^ 695 goeng-m^moenggoengj slapen met het achterkwartier tegen felk. gekeerd, Sj. Har.; tidoer m^moeng go eng, raet het achterste in iem. schoot liggen te slapen, Sj. Sult. Jah. M^M pinggang, de lendenen, de middel; boewah pinggang = Mrindjal, de nieren; C« en S. geven op b.ping- gang, de nieren in het algem. en b. poenggoeng, de nieren v. e. dier; p, seloewar, middelband of schuif van een broek; p, dajoeng, het dünne, middelste gedeelte van een roeiriem ; pengikat pinggang en ikat.p,, gordel; sahelai sapinggang, een lap voor e^n middel, d. i. niet meer dan men aan het lijf heeft, de volle uitdr. is sahe- lai kam sapinggang. NB. dat seping^ gang, ook gordel zou beteekenen is mij nergens gebleken en ook uit de H, Abd. niet te bewijzen. Wel moet men soms pinggang als verkorting van pengikat p. met gordel in het Ned. vertalen, b.v. Pol. Abd. p. 50 en 51. Zoo ook Chodj. -Maim.; soMlai sa- pinggang, is in de H. T. sahelai kam sapinggang, dus ook lap; p^minggang, achterste riem van een grootroei vaar- tuig, tevens de längste en zwaarste, ook de man die daarmede roeit, door- gaans de sterkste matroos; jpen/aÄ:^^ pinggang, heupjicht, lendepijn, M. die ook nog p^rpinggangan, opgeeft voor gordel onder pontja. ^jJow ponggok, I.grootenhoog doch onduidelijk, zooals e. hoog eiland in de verte, v.d.W. Zie II en poeng- goeng. II. boeroeng ponggoky e.s.v. nacht- 696 JjIjü uil, zie rindoe hoelan; mang kok pong- gokj waterpot, kamerpot, pispot. JjCkS pönggal, afgesneden of af- gehakt stuk; herpenggal-penggal^ aan Btukken, gesneden of gehakt; rotisa- penggalj een snede broods; sapenggal hoelan^ halvemaan; sapenggal djalan^ een gedeelte van den weg; sapenggal hari^ een gedeelte van den dag; me- m^nggal^ aan stukken snijdenof hak- ken, afhakken van een geslachtbeest; mem^nggal kapala^ het hoofd afhak- ken; leher terpenggalj een afgesne- den halSj M. JJou panggil; memanggil, iem. roepen, ontbieden, noemen, noodigen, met den naam of titel toespreken; panggilan^ ookopontbod,b.v. hingga adaiah panggilannja^ maka kita ma- soek kadalam kota, H, Ind.Mah.Roep. slechts als er een opontbod is komen wij in de stad; orang panggilan^ de genoodigden, geroepenen enz. Jjt*S panggoel, Batav. de heup, zie pangkaL ^jSm pinggan, bord, etensbord, tafelbord, schotel ; pinggan hidangan^ etensbord,Saif.Dzoel.;^m/7^a«-maw^- Ä:o^,kopjes en schoteltjes, aardewerk, steengoed H. Abd. 401; p, lingkar^ ronde schotel; p, pagar malakUj zie bij pagar; p. hatik, e.s.v. chineesche borden met bloempjes als van som- mige batik patronen. äJCaS poenggah; mMoenggah^ ontschepen, lossen, 6 verladen ;^oen(y- gahan, losplaats. ^^jt]y poenggai, e.s.v. boom. iiJUu pangling, Jav. iem. niet herkennen. Prab. Dj. en H. Boedj. AjJiy pönglima, krijgsbevelheb- ber, zoowel te water als te land; p. Msar, opperbevelhebber. Naar men beweert komt dit woord van lima, dat oudtijds band beteekende, doch thans in die beteekenis niet meer voorkomt, Volgens de Mal. Sam. worden de pSng- lima's onderscheiden in: p, perang besarj p, perang en p, dalam, Yolg. eene andere opgave in: p, perang djamal^ p, p. oentoeng^ p. dalam en p» pasoekoean, Zie ook laksamana en lima, maJLs pöngempang, vischvijver, Zie empang, ^jJaÄS pßnganten, Jav. bruide- gom, bruid. Hiervoor bestaat geen zuiver Mal. woord, want mampilai is Tam. ; orang berpenganten, lieden die een bruiloft hebben, Pr. Djaj.; sena- pang penganien, dubbelloops geweer. äds^jM pßngandang, in het Pa- lemb. dorpshoofd. Zou het niet pe- ngoendang zijn ? >L^«9 pfellgllOeloe,hoofd,opper- hoofd, op Java hoofdpriester aan eene moskee; p. rnoßw^ara, havenmeester; penghoeloe hamba radja, hoofd over al de rsjat van Lingga onder het opperhoofd, de orang kaja van M^par; p, bidoewanda, kommandant der lijf- wacht; zie hoeloe. ^A-iykf pöngawinan ; toembak p^ngawinan, e.s.v, staatsielans. ^jyAÄi pangeran, Jav. titel van vorstelijke personen, prinsen en prin- sessen. Mogelijk v. ira Kw. = intan^ ilxxi MMJli 697 Dit ira is ook voor d. vocatief in gebruik. mlLm p&ngilillg, vleiersbaas. JöLa^ pßpatil, zie patü. h3\m pöpatah, zie patah II. • xLä5 pfeparoe, zie paroeen mang- kaL i^^LftS pfepar^, Jav. 1= perija, zie aldaar. ^US pöpaja, Jav, e.s.v. vrucht, de boommeloen, = hetik, zie ald. o»^ pepat, I. zonder hoogten of verhevenheden, gelijk gemaakt, geap- planeerd, glad afgestreken yan een maat; toekang pppat, de tandenvijler, die de tanden gelijkmaakt; twemepa^, gelijkmaken, van den top berooven, afstrijken, applaneeren,afstompen, af- knotten enz. M^n. papat id. IL memepaty den in- en uitvoer v. iets beletten, koopwaren of vreemde- lingen niet toelaten, blokkeeren. ^^jiiSpÖpak^I.mmetjoa^jknappend kauwen, zooals beschuit en derg. II. Jav. pepek, alles bij elkaar; sa- pep^k, geheel en al; zie herinda. III. penoeh-p^'pak=p^noeh s^sakj propvol; ziQ penoeh. JySiki papakrama, siecht, on- deugend; zie papa, l^papoewa, naam dien men geeft aan de kroesharige bew^oners van N. Guinea en omliggende eilanden. oJ^ pöpoetoet, JsLV. iemand die in de leer is bij eenhindoe-leeraar, b.v. tatkala itoe sang Radja Goeroe doedoek dibalai, dihadapp^poetoetdan oebon-oebon, te dier tijd zat de Vorst- leeraar in de gehoorzaal, omringd door zijne leerlingen en nennen, Pr. Dj.; s^gala endang p^poetoet jang dt- atas goenoeng itoe datang m^nontOHy alle nennen en leerlingen, die op dien berg v^aren,kv^amenkijken,Mg8. Kag. van het Jav. poefoet, bediende of leerling v. e. kluizenaar. i^s^'yAi popodjok, zie podjok y!^yi^ pÖpoedjoe, de baarmoe- der. Komt ook voor bij Mars. R. v. E. Leid. Cr. en Dav. Haex, volg. d. 1. Cr, pepoedjoeh, mogel. fout. i*y^yAi popokan, e.s.v. spook of geestverschijning. Hik. Abd, »•.«XJ papoewah, kroesharig; orang papoewah^ de inboorlingen y. Nieuw-Guinee. &Ai pßpall, memepahy slaan met een lang voorwerp op of tegen iets^ b.v. met een stok op een rat; ook iet& afslaan, b.v. vruchten van een boom. ^3 pßpai ; hoedang pepai^ zie bij hoedang, j^vJCaäj pipitan, pers; zie bij apit. (^— j pak, I. klanknabootsend woord Yoor een kloppend geluid;j;oyb^ id. voor een ploffend; pikj id. doch scherper. IL verb. van hetNed. pacht; pak apioen^ de amfioenpacht. III. latten, die een heiningsamen- houden. IV. Batav. pak, baal, pakkist. oJi^ pokta^ zie vc^^i*. oJü pökat, verb. van moedfakaty zie aldaar, ^jtM paksa, I. Skr. dwang;.we- mafca,dv\ringen,noodzaken,ooknood- zakelijk zijn, noodig zijn voor, b.v» 698 harang-harang koe-paksay wat voor mij noodig iBy^^hadjaf; t^rpaksa, ge- dwongen; w^ma/:5a, ook bepaald toe- leggen op iets, Jav. m^ksa, b.v. tnaka haginda pon m^ksalah poelang kaka- Jangafiy Hik. Asm. Pati. Met geweld bij iets blijven, iets doorzetten, b.v. ^at^lah ratoe ka^'nam niHihat aja- handa honda katig a soedah meksa hilang d^ngan hatang toehoehnja itoe, id. toen de zes Vorsten zagen dat liunne drie paar ouders er bijbleven ommet hunnelichamen te verdwijnen, II. tijdstip voor iets of de gelegen- heid; paksajang hatk^ gunstige gele- genheid; aw^m^afoa, gunstige wind. ^^mM paksi, I. Skr. vogel, alleen in gedickten. Ook vlinder. II. ==: paksa II. III. as, spil; p. bindoe, centers of taatsen aan een draaibank; zie/>aM^5e. ^jjuyJ« paksina, het Noorden, •ook de linkerband, Cr. lvÄ3 pakma, e.s.v. liaanmet een groote, zwartroode, veeldradige bloem, V. d. W. JuÜo pßkatoel, ook Ukatoely Jav. fijne zemeien of griesmeel; hoe- boer b^katoel en dj^nang b^katoelj e. Ä.v. brij, gekookt van kleefrijst-gruis, inz, van de zwarte. Zie k^toel, ^LXS pßkadja,' Skr. lotus, ge- bruikt als liefkoozingswoord. f^jJSi p^kasam, stukken vleesch of visch, ingezouten en door bijvoe- ging van een weinig rijst of sago in gisting gebracht; m^mp^kasamkarij tot p. maken, b.v. maka dip^kasamnja mafa (ikan) ifoe, en hij maakte van die vischoogen p^kasam^ B. R. b^s. p. 308, zie asam en Umang, \^\Xi pökaka, de naam van een Mal. volksstam in denRiouw-archipel; boeroeng p^kaka^ e.s.v. ijsvogel. (jwbS'Uo pökakas, p^rkakas en p^rkakasarij gereedschap, geraad; zie kakas II en p^rkakas, jj^^LXS pakaijan, zie pakai, toJCS pÖkat, I. lijniig, kleverig, dik, ingedikt van vloeibare zelfstan- digheden, sterk van koffie en theo en andere aftreksels; tanah p^kat, klei, leem; minjak p^kat^ zalf in de ge- neesk., v.d.W. tampal minjak p^kat^ kleefpleister, hechtpleister, diapalm.- pleister. IL wijziging van moedfakat, zie aldaar. ^'JopÖkßrtijSkr. aard, natuur, natüurlijk karakter; boedi p^kerti^ hetzelfde. ^^^jJo p6kis; mem^kiSj honend, tartend, uitdagend roepen; z,m^ngkis. ^Xd p^koeng, kanker; p. inas, zie ald.; p, m^lajang, oppervlakkige kanker; p, boeboek, droge, niet ette- rende kanker. Zie r^stoeng* &S^ Peking ; m^m^kingy huilen, janken, zooals honden, die zieh be- zeerd hebben. I^JJo pökak, hardhoorig ; een dof- fen klankhebbend, niet helder klin- ken, van geld of metalenvoorwerpen; m^m^kakkanj hardhoorig maken, van geraas; m^m^kakkan lUinganja^ zieh de ooren stoppen, zieh doof houden; s^p^kaky e.s.v. Strand vogel, die zeer hardhoorig is en daardoor licht ge- vangen wordt; hoetjing p^kaky een rattenklem; tahoeng p^kak, spaarpot; t^rp^kak, verdoofd, b.v. door hothoo- ren van een schot, of als men een slag tegen het oor krijgt, Mön. (S.)o pökok, sterk naar buiten verdraaid, van den arm ; zie pengkar. roXä pökik, het kreunen van stervende dieren ; ook steunen, kreu- nen van menschen. M^n. schreeuwen; p^kik'pekoeky allerlei gesteun, Mes. Kag. ^Jo pökan, markt, marktplein ; hoenga pekan, e.s. v. groote, witte, wel- riekende hloemen, z=zboenga gambir, yüS^ pakanira, Jav. gij, alleen in de HSS. meestal tofc een meerdere; het is een verkorting van t^lapakan- nira, uw voetzool. ••CS pÖkoe, een snoer van duizend pitisj e.s.v. kleine muntjes. Zie ald. ySis pökau, gillen. ^j.Ä»Jo pökodjan, de buurt der mooren; zie kodjah. kJCj pökoer, zie tefekoer. ^jJj^s pakoeloen, Jav. beer = ^oes^/; als aanspraakswoord =?^oe«?aw- koe, Uwe Majeateit of Uwe Hoogheid, Ook sangoeloen, i^sÜvTä pögari, ook begari, te zien zijn, voor den dag komen, zie Mgari, Ook gehoord worden van een geluid, Bid. Sar. A^ljs^d pSgawam^Batav. advocaat, pleitbezorger. M. (5«lXd pSgawal^ staatsambtenaar, beambte; gereedschap, tuig, benoo- & 699 digdheden; p^gawai masäßd, moskee- beambte; p. koeda, paardetuig, Mak. R. 139; p. p^rmainanj speeltuig; s^- gala mant^ri p^gawai, de ministers en ambtenaren; p, jang mendjaga oendang-oendang^ oflScier van justitie, fiskaal; p, astana, paleisbeambten, hof beambten. Mön. wachter, waker. Jo pögar, e.s.v. fazant ter grootte van een halfwas kip. jjrfjo pßgas, veer. MÖn. p^gas- pegaSy id., ook van een geweer, ter- wijl daar pagaSj een katoenklopper is van rotan gemaakt en gebruikt om de katoen van de pitten enz. te zuiveren; p. (^Jam, horlogeveer. M8n. mega pegas, vederwolk? e.s.v. snij- werk als ornament, H. Boedj. ^Ä pÖgang; mem^gang^ in of met de band iets vasthouden, in de band hebben, hanteeren, besturen, de band ergens op leggen, z. meester maken van, bij zieh houden, tegenhouden, Pol. Djin.; dapat m^megang kadoewa p^rkara ini^ deze beide zaken kan hanteeren, de Hell. pag. 3; m. poe- wasa, de vasten houden; m. p&entah, het bestuur in banden hebben; m. pPk^rdjaän, in dienst zijn van, in hei werk zjjn bij, H. Abd. p. 9, ook de band houden aan, steunen bij het werk, H. Abd. 107; i^rp^gang^ toe- vallig of onwillekeurig iets vasthou- den of zieh aan iets vasthouden, H. Boedj.; p^gangan, beheer, onderhoo- righeid, rechtsmacht, ambt, dat wat men hanteert, houvast, handvat, ook wat men gehouden is te doen, het tegenovergestelde v. larangan; hoe- 700 J^ ^^ lik^ dak p^gang-p^gangatifBlasif ^dien men in eigendom bezit ; phnegang^ hand- vatsel, stoel, knop. Jjo pögal, Jav. pegU^ e. gevoel V. stramheid of stijfheid in de leden, baloorig, wrevelig van hetgemoed; ook m^g^l,h,Y, makapon kanda d^mi- kian peri^ olih megU hati sendiri, en ook onze oudere broeder stelt z, zoo aan, daar zijn eigen gemoed wrevelig is, Sj. Ardan. ^JopÖgan, ookpegoeUj verstomd en oubeweeglijk, b. v. maka baginda thyegan^ tiada terkata-kata lagi, de Vorst stond verstomd en kon geen v\roord moer uiten. Mes. Kag. Jo pßgau, zie bij halau. J^ pal; betyal'palenmemhoewang pal, laveeren, tegen den wind opwer- ken, van een vaartuig met streken van een paal lengte, afgeleid van paal, de bekende afstandsmaat; me- ng^palkan en mempal-palkan, doen laveeren. Zie perai, ^jiÜ pölaboer, zie laboer IL VÄ^^ÄJpÖlata; ikan p^lata, e. s.v. zeer klein zeevischje. ^^'%>3 pölatoek, frequ. v. patoek. pikken; boeroeng p^latoek, de specht. wÄ^iLS pöladjar en peladjaran, zie bij adjar. j^Awiki poelasan, e.s.v. eetbare vrucht, een groote ramboetanjZoo ge- noemd, omdat men ze uit haar schil wringt. Zie poelas, iL^'%J pölasoeh, aartsluiaard, doenniet. Zie l^soe. aüftiVipSlangah, wägen wijd open; ook krokodillenbek, Abd. seh. wrdb. ^^^'i pölangi, regenboog, zie pelang; w^rna pelangi, veelkleurig, regenboogkleurig, ook de naam van e. s. V. batik, Zie deiva. Ä^i^pÖlapah, gespleten en plat- geslagen bamboe voor vloeren en be- schotten ; zie p^loepoeh en pUepah. s^:/S ikS pßlakat, opstoken ; pela- kat apiy vuur opstoken. Maxw. ^5'üü pölakai, op rollen, van rollen of wieltjes voorzien; koersi pe- lakaij stoel op rollen, ziekenstoel; peti pHakaij kist op rollen; goedang pUakaij pakhuis op rollen, verplaats- baar pakhuis. \S^ki poelaga, verk. van kepoe- laga, zie aldaar. jj^üÜ pÖlamin, zie lamin. ^iV.S pßlana, zadel; berpelana, gezadeld; alas pelana, schabrak, kleedje onder het zadel; berpUana- katij tot zadel hebben, b. v. koeda merah berpelanakan koelit harimau, een bruin paard met een tijgervel tot zadel. M. c^ikJ pölawang, L ongehuwd, niet belastingschuldig man. II, e. s.v. boom, die gocd en zwaar timmerhout levert; soorten zijn:j9. boekit, p, paja en p, fodak, Yolgens anderen p^lawan. Zie bij lawan. v^ftjöiLi pölahap, gulzigaard, schrok, vreter = dßloedjoeh, z. lalah. ^jD^* p^lahan, = pMahan, zie aldaar. ^jN^iL5 pölajan, boete wegens schaking van een meisje, dat dien tengevolge niet zwanger geworden ^^' KkX.'i 701 is, in het Palemb. Ik gis p^lajon, van lajoßj Jav. hard wegloopen. ^fLJi pölöbagai, allerlei, al- lerhände, veelsoortig, zie hagai, ^UJli pßlöbaja, en pelembaja, ^kr.para hhaya^ Maxw. beul,scherp- rechter, alleen in de HSS. v::\JLJ pßlat, I. = penat, raoede, vermoeid. II.Ned.plaatjinz.zeilmakersplaat. ^jnÜjJI^ pfelataran, yan latarJaT' Zie pelantaran. «AJUpelfeting, bamboezen buisje, kokertje, o^ebruikt bij het weven om er het garen van den tweeden haspel op te winden. ycÜpaltoe, Port, falto, waarne- mend, voor noodhulp; sjahbandar pal- toe, waarnemend havenmeester. JL5 pfelir, het mannelijk schaam- deel; p, üik, schroefdraad ; hoewah pelir^ de teelballen ; pelir-peliran^ e. s. V. gouden of zilveren nabootsing van de mannelijke schaamdeelen, ge- bruikt als schaambedekklng voor jongetjes. Ij*aJLä pßlas; mempelas^ ofFeren, Max. y^JL^pÖles, verb. Ned. flesch, inz. stopflesch; zie hotol. (^ sL-wwkJli* poelasari, e.s. v.heester, met welriekenden hast; adas poela- sari, e.s.v. geneeskrachtige plant. v:>aaJJ pSläsat, wegvliegen, zoo- als een steen, dien men met een stok slaat. V. d. W. v;>a^JJ pßlösit, e. s. V. kleinen sprinkhaan, ook e. s. v. geesten, die de gedaante van zulk een sprinkhaan aannemen; Mön. een spook, dat zieh voedt met het bloed van kraaravrou- wen on lijken; een bootsmansfluitje; zie l^sit, •.A^uJli palso^ Port.valschj onecht; valschheJd van gemoed. Zie tjoelas en lanijong. ^^pSlaug^ veelkleurig gestreept, streep van een andere kleur; handera herpelang tiga, een vlag met drie verschillend gekleurde banen, zooals de Nederlandsche ; harimau p^lang kasau^ de koningstij ger, welks zwarte strepen bij daksparren worden ver- geleken; zie ook pelangi en belang, «.JLi pÖliog, aandacht, die men aan iets wydt; memeling^ de aan- dacht aan iets wijden, b. v. kiri dan kanan tiada memeling^ soeatoe orang tiada dikerling^ aan links en rechts werd door hem geen aandacht ge- wijd; geen enkel persoon keek hij ook maar van terzijde aan, Sj. Sult. Jahja. Jav. peleng^ id. «X-jUIS pelangking, palankijn, draagkoets. |v3oüi pfelinggam, en pManggi, veelkleurig marmer, H. T. ^)oÜJ pelanggi, zie het voor- gaande woord Qxipelangi.^Qt schijnt nog e. andere beteek. te hebben,b.v. warnanja saper ti emas pelanggi^ Sj. Sult, Jahja, intan poelang gi^ id. wUU pSlSpah, hoofdnerf van een palmblad, varen en andere derg. bla- deren,hoofdsteel v,e. bloemtros.M^n. pelapahy id., volg. Pist. het palniblad zelf, zie Tijdschr. v, N. Ind. 1869, IL p. 112. 702 (3^ /jJLj pSlak, vermoeid, zie p^naL ^JLS pöloek, omhelzing, omar- ming, omvademing; p^loek'tßoem , küssend omhelzen ; memeloekj omhel- zen, omarmen, omvatten met de ar- men; m. toeboeh en Mrp^loek toeboehj de armen kruiselings over de borst houden ; b^rdiri berpeloektoeboehy ber- sikoe toenggaly tn^nghadap matahari hidoep, een bepaalde houding bij de boetedoening of tapa, Prab. Dj.; zie ook d^kap; m, ^aw^a«, de armen over elkander slaan, H.T. ; pemeloek, om- arming, omvatting met de armen; sa- pemeloekj zooYeel of zoo dik als men met zijne armen omvatten kan; ta- koetkan hantoe, terjpeloekkan bangkai, uit vrees voor een spook, komt men er toe een kreng te omhelzen. Sprw. fSjU pölik, vreemd en sehoon, ongewoon en fraai tevens, b.v. een naam of woord; bezienswaardig, cu- rieus; ook; eigenaardig van woorden of uitdrukkingeo, moeielijk te begrij- pen van wetten, b. v. mana-mana hoekoem jang pelikpatik minta erti- kan, alle moeielijk te begrijpen wet- ten verzoek ik te verklaren ; kisahjang p^lik'p^lik, een curieus verhaal ; pe- lik-p^lik, een zeker oorsieraad. Zie vsJüipÖlßkat, verb. Ned. pla- kaat, aangeplaktbevelschriftjZ. l^kat aüCU päläkoh,kromgebogen,zoo- als b.v. een rotting, de nek, de rüg enz. Zie pUekok en p^kok. |JU p^lam, Jav. zie hamp^lam, ^UJLj p^lSmbaja, zie p^l^aja. ^j.x4X3 pßloemban; batoep^loem- barij bergkristal, M. en B. iiJU pßlampong, I.e.s.v. plant, waarvan de jonge bladen en nitspruit- sels veel gelijken op molsla. II. dobber, drijf hou t, boei, drijfton ; ook e. s. V. zoutwatervisch. v^JäJU pölömpap^een handbreed- te, zie telempap en t^mpap, ^^LaJU pölantaran, open plein voor een woning, tusschenweg, door- tocht, binnenplein, bemiddeling, al- naar gelang latar II of antara het grondwoord is; ziQdX^.pelantar^W^n, verhevenheid,bank,zitplaatsbijovens of voor de huizen ter hoogte van het venster, de Stelling voor de winkeis, waarop de sjouwers hunne vrachten plaatsen. ixJÜJ pÖlantiBg, van panting^ verspreid rollen, wentelen; terpelan- ting, toe valiig verspreid rollen of ge- rold, de Hell. 5e dr. p. 50; berp^lan- iingariy verspreid rollen van vele voor- werpen. Mön. wegspringen, wegvlie- gen, verdwijnen. Zie bij panting, ^^jjüJLSpßllntoek? b.v. angkau radja besar;kalau angkau akoepeUn- toekkan, salah roepanja dilihat s^gala pahalawan, Am, Hamz. mogel.=2'^- letoeh Deze woorden worden op het slagveld gesproken. ^j.AjJli pölanten; b^hasapelanten, dichterlijke taal, mogelijk yanpanten, eene wijziging van panton, b.v. dan p^ri radja Vamsik m^ngikat sasoeatoe bau d^ngan b^hasa planten, ^jjuCJÜJ, en de manier waarop de Yorst van Damascus een gedieht opstelde in de taal der p^lanten, B.R. Mßn. p^/an- toen, id. ^.LÄAÜpölandjaran, Jav. = pendjalaran, zie djalar, o^SVjJLi pßlÖntjit, door persing Yoortscliieten, zooals b.v. een vruch- tenpit uifc de* vingers; zijwaarts af- springen van een kogel of pijl. Zie lentjit. *.äjJU pßlantjar, regel tusschen twee stijlen, in de bouwkunde, hetzjj van onderen of van boven, de balken in de lengte, waarop de dwarsbalken rüsten. I^JäaJLS pölontjok, e.s.v. liaan, die tusschen de bakau groeit, met zure, eetbare vruchten. (^'JuJi p61andoek,e.s.v.dwerg- hert, bekend door zijn list en daardoor de held in fabeis evenals bij ons de vos; pelandoeklah meloepakan djerat, ietapi djerat tidak meloepakan pelan- doek, het dwerghertje vergeet den strik, maar de strik vergeet het dwerg- hertje niet. Sprw. «oowwjJli pßlenset, naar beneden hangen van het onderste ooglid. {J^yX^ pÖlodjok, hoek, =pen' djoeroe, zie ald. en podjoh ^^^peloeroe, Port, kogel; p, holang-hnling^ kettingkogel; p. besi lantaij helle kogels, bommen, grana- ten; peloeroe p^toenang^ een betoo- verde kogel, die altijd raakt, zie toe- nang. Op Java pelor, id. \^)^ pöloeroen; aÄ;ar^^/o^roe«, e.s.v, geneeskrachtige plant, Aristo- lochia indica, d. 1. Cr. M^ ro3 ßyiz pfeloewang, stilte, b.v. v. den wind, van drukkewerkzaamheden en derg. , zacht, kalm van het weder met betrokken lucht. Zie loewang, J^ pÖloepoer, Päd. bovenl. p. matüj ooglid, zie bij toengau, waar het p^loepoek is. Het is = pelopak, i^'iyX^ pölopak, = Mlopakj zi^ aldaar. ^^ pßloepoek, == peloepoer en Mlopak^ zie ald. xi^JU pßloepoeh, Jav.platgesla- gen bamboe voor vloeren en wanden;, ook pMapah; mem^loepoeh, platslaan, beuken, kloppen; M^n. id. zie dßriau^ poepoeh en loepoeh. aJL^ pSlah^ e.s.v.langwerpig Vier- kanten schotel. äJLJ pßloeh, zweet, verdikte wa- sem, die zieh als droppels tegen iet» aanzet; m^mboewang pe/oeÄ, het zweet afvegen, b.v. tangannja kiri sabagai m^mboewang p^loeh pada moekanja^ zijn linkerhand veegde aldoor het zweet af, dat op zijn gelaat was, E^ Chaib. ; menjapoe pUoeh orang m^ng- amok, het zweet afvegen van een amoklooper, fig. voor: een roekelooze daad verrichten, M.; berp^loeh^zwee^ ten; zie ook bij padam, jJU pSlih^ de lever; d^mam p^lihy koorts met aandoening van de lever. ^Lg-JU pölihara, ook piara, vaa het Skr, parihara, verzorgen, behoe- den, bewaken, beschermen, bewaren^ er op nahouden, grootbrengen, op- voeden; m^m^iharakan , hetzelfde: met bepaald objeet; p^m^liharaän^ verzorging, behoeding, bewaring, op» aX^ 704 voeding, fokkerij; p^liharaän, het voorwerp van verzorging, behoeding enz. b. V. p^liharaän hinatang^ iera«, die door een beest is grootgebracht, gezoogd, S.D.; memUiharakan lidah- nja, zijn tong in toom houden, op zijn woorden i^sissen] memeliharakan hati orangem een goed humeurhou- den, de vrede bewaren, H. Abd.; memUiharakan p^rahoe dagang^ de vreemde vaartuigen beschermen; m. daripada hoesoekj voor bederf bewa- ren; pelthara-memeHhara, wederzijd- fiche bescherming, Mal. brief ; peme- liharaän hoekoem, de bescherming der wet; kapeliharaän dirinja^ een bescherming voor henzelven. H. Sj, Djil. edd. p. 51. vi^^aJLä pölebat, zie kelehat II. vÄAiA-li pßlita, Perz. lamp, eigenl. de inl. lamp, bestaande uit o. aarden fichoteltje met die en daarin e. pitje. Yoor europeesche lamp zie lampo. Mön.koperen lamp, waarvan het olie- bakje verscheiden bekken heeft. ^.JuAJli pßleter, snateraar, zwet- ser, flapuit, klappij, zie leter, (3XAJli pöletoek, MÖn. ^zpeU- tjoekj zie ald. ;3ÄAJüp61itik, verwrongen;m(?>w- p^litikkan, verwringen, Am. Hamz. (J-Äxli pöletjoek, V. e. grondw. petjoek? zie petjok; terp^letjoek, ver- stuikt, verzwikt van den voet; ook t^rg^letjoekj zie ald. M^n, peletoek, id. ÄÄjJli pÖletjeh, T^leierij, flik- flooierij; mem^letjeh, vielen, flik- flooien, iem. lekker maken, pluim- strijken. Zie bij angkat. cj.juX3 pölerang, een oude ge- woonte op Bangka, die van eiders afkomstig is, volgens de H. B. doch welke ? ^j**A.JLi pölias, toovermiddel ora onkwetsbaar te maken. Volgens M. ook gebr. als uitroep in de beteekenis van: de hemel beware mij, dat zij verre van mij, b.v. peliaslah padakoe ! jjmxJJ polisi, Ned. politie. v:>.AAfcxJli prieset, Jav. uitglijden; ook e.s.v. spook, R.A,,=pelesU dat beter is; kepUeset^ Jav. nitgegleden, = tergelintjir. viiaäaJU pfelipit, schuifzoom, v. d. W., zie lipit en sosoh ^ja^AaIä pölipis, de slaap van het hoofd] pelipis an, de streck der slapen; toelang pUipisan, het slaapbeen. ^^^.aJLS pßlik en pepelik, Jav. schitteren, b.v. hersoehang pepelik, met schitterende oorknoppen. K.Tab, pag. 9. oJCxJLi* pÖlekat, Palikat, naam van een plaats op de kust van Coro- mandel, vanwaar e.s.v. kleedjes, ka'in pelekat, wordt uitgevoerd. (^Xa-Acä pelekok, verwrongen, M^n. id. jJ.4aJU paliman, e. s. v. paarde- bloem, waarvan de wortel als middel tegen de wormen wordt gebruikt. «jU^pfematang, dijkje in de rijst- velden. Päd. bovenl., plank of boom, dwars door een stroomend water ge- legd, M. Zie batang; hoog en droog päd door of längs moerasgrond. M^n. pematang If^boeh, dijkje aan den kant van den weg; tidak Mrp^matang^ on- gebreideld, breidelloos, van spreken. &3*Ui p^matah, zie patah II. o^Uj pömarip, Jav. slavin om den Vorst in slaap te makon, v. arip^ slaperig; akan anak radja kadoewa itoe amhil akan p^marip toewankoe, wat die beide prinsessen betreft, Uwe Hoogbeid nerae haar om U in slaap te süssen. M. jviU^ pfemalam, stop, zie palam^ = penjoembatj Sw. Zie soemhat, Ook volgens d. 1. Cr. JUS pfemali, voor het gebruik verböden, ongeoorloofd,onder verbod liggend, waarvan de overtreding on- heil ten gevolge beeft. Soms in ver- eeniging met pantang gebruikt, zie aldaar. «jUS pßinajang, zie pajang, o\lA4i pömbarep, Jav. eerstge- borene, == soeloeng^ zie ald. ^j^La^S p6mlt)agan,schetser,ont- worper. Zie hagan. (^^4^ poillll)ak,Port.j?öm6a,duif. (^j*.*^^ pßmbotok, amfioenroo- ker, siecht sujet, v. d. W. Zie hotoh. Mogel. beter pemhotoh. ^j^lsx^ip^madjangan, bruids- Tertrek, staatsiebed, ook poespapema» djangan. In de Ind. Poet, meest ^pemoe- djangan geschreven. Het is van het Jav. padjang, Zie ald. I. ^)»^t(X»i pSmidangan, z. Udang, fXjL^ pßmlngkÖm, Jav. v. ing- k^m, sluiten van de openingen des Hchaams, M^s. Kag. ji^ pSminggir^ grens, boord; Zie pinggir. C^*^ 705 (jjtjUi pßminggak, de heup, C. en S. v^Ä^i pompa, verb. Ned. pomp, brandspuit, klisteerspuit. ^MA^i pampas^ boete voor ver- wonding, smartegeld, volg, F.pam^- pas. MÖn. vergoeding, schadevergoe- ding in het algemeen; m^mampas, die boete betalen; tßntjang dipampas^ voor verminken wordt boete betaald, M. dipampas tiga onta^ in een boete van vijf en veertig spaansche matten geslagen worden, R. v. Eys. kfi^i pampang,eenbreedeopper- vlakte vertoonend; ^^rpam^aw^, in de breedte uitgestrekt of zieh vertoo- nend, b.v. van een stadsrauur. Eft^i pompong, e. s.v. inktvisch, die vergiftig is. ift^S pfemping, e. s. v. zoetwater- visch. iA^Ä pimping, e. s. v. rietgras; memimping, de gedaanteof het voor- komen van dat gras vertoonen door het rijstgewas, Päd. bovenl. djamhoe p,j e. s. V. kleine roode djamboe vrueht. ^ji^i poempoen, I.e.s, v.duizend- poot-achtig dier, dataanhetzeestrand leeft en bij het visschen als aas ge- bruikt wordt = lipan laoet. II. MSn. ?i^a^jpoempoew, stompzin- nig, zie toempoek ^j^Ä^i pimpin; m^mimpin, bij de band geleiden, ook een vaartuig met de band voortbewegen, v. iem. die op het land is; dus ook met een dwars daaraan bevestigden boom voortstu- wen, C. en S., N»B. iem. bij de band 45 706 [JdJ^ geleiden is eigenl^km^tnimpin tangan en niet m. orang ; p^mimpinl^i^^mdM^ mentor. (JtXA^pÖmöndakjgoudenofzil- veren, holrond versiersel tusschen ge- Yest en lemmer eener kris. MÖn. id. \j^*)f^ pömoeras, e. s. v. ouder- wetsch geweer met wijd uitloopenden tromp, donderbus. oJ««»j pßmoeloet, zie poeloet JCXa^S pömitik, zie pitik. c Ju^i pömidang, zie bidang, ^Jpon, Jav. een woordje, dat voor titeis en eigennamen wordt ge- bruikt in de beteekenis ongeveer van het Maleische si' Zie ook ^ys I en II. f^\lX3 p6naraill,pasteitjes,waarin garnalen, hamhan-yiBoh of yleesch is gebakken. u5U3 pfenaka, gelijk, even alsof, als wäre 't, kunnende beschouwd wor- den als. ölxi pfenaga, e. s. v. boom met zeer taai hout, dat voor scheeps-in- houten gebruikt wordt en van welks takken men draagstokken maakt, ter- wgl de bladeren tegen oogziekte aan- gewend worden, Mal. Sam. II : 247; p^naga laoet .==: njamplong op Java, een boom die prächtig meubelhout levert. oJLj p6liat,Yermoeid,moede,ver- moeidbeid, moeite; p^^nat-Ulah^ aller- lei vermoeienis, H. Abd. 17; hilang p^nat, vergeefsche moeite; m^m^na^- kan, vermoeien. oJlS panti, I. Jav. woning, ver- blijf, buis. II« de naam van e. borg in Djohor. J pinta, I. verzoek, bede ; m^- minta en minta, verzoeken, vragen om iets, een verzoek doen, PÖl. Abd. 72, reserveeren, voor zieh uitbehou- den van iets, dat men aan anderen toebetrouwt, H. Abd. 32 ; minta api, om licht vragen, ook om vuur vragen ; minta ampon^ minta mauf en minta tabiky vergiffenis vragen, pardon vra- gen, zijneexcusesmaken; mm /aÄras^Ä, een beroep doen op iemands welwil-. lendheid; m, diri, afscheid nemen; minta djalan^ verzoeken om den weg vrij te laten, Niem. bloeml. I. 4^ dr. pag. 84; m. cZm, bidden, m. /^iw^o^, vragen om de deur te openen, aan de deur kloppen, Facs. 17; m, amdn, lijfsbehoud vragen in denkrijg, soms verbasterd tot m, amln, ook minta dihidoepi, H. Asm. Pati, en minta njawa; m, lawannja^ een tegenstan- der oproepen, van een kampvechter, Noer. Moh.; m, M^kah en minta- minta, bedelen, aalmoezen vragen; orang minta-minta, bedelaar; Mndak m^minta-minta karoemah orang, wilde gaan bedelen aan debewoondehuizen. Facs. p. 57. p^rmintaän, verzoek, het gevraagde of verzechte. IL Jav. bepaaldtoebedeeldofaan- gewezen zaak; p^minta, regeling, schikking, toebeschikt deel, lot. o^AxSpaDitat, het achterste, de posteriores, fondament, grondslag on- derkant van pot of pan, bodem;_p. U- tjat, een blikgat van het paardrijden. Op Java hantat, id- väJU Jpoeiltat,af gehou wen stomp, = koedoeng. •« • •> jCaS pßutar, zwak, krachteloos v. d. stem, C. ep S. yXXs pintÖr, Jav. slim, verständig, knap, kundig, = tßrMik, zie ald. jj^gJOS pantas, I. op Java pantes^ vlug, vaardig, handig, levendig, ijve- rig, wakker; p.moe/oe?^, v^elbespraakt; p, berdjalan, vlug ter been ; p. pa- ngoesj vlug en vaardig, Sadj. Mgl. 166. Prab. Dj.; MrpanfaS'pantasan, om het vlugst, H. Boedj. II. panies^ Jav. K. gepast, behoor- lijk, betamelijk, = patoet^ zie ald. jwyjaSpantis; m^'ma w//5,verfraaien V. de wenkbrauwen met verf of door hat uittrekken van eenige haartjes. imaXxS pfentas, verhoogde vloer, rechts in een Mal. w^oning, dienende tot slaapplaats ; halaman pentas^ de ruimte van de g^rai tot den rand van de pentas; pentas dapoer, breede en läge Stelling in e. keuken om iets op te zetten, aanrechtbank. Zie geta, (jmxaS pintas; m^mintas, den weg afsnijden door e. korteren te nemen, den kortsten v^eg nemen, den pas af- snijden door e. snelle, regelrechte be- weging, b.v. aan den vijand, een wild, dat m^ jaagt enz.; m^mintasi, iem. den weg afsnijden, b.v. memintasi dia daripada s^gala djalan, hem overal den weg afsnijden, H. Groel.; pintas- fnemintas, overal den kortsten weg nemend, aan alle kanten den pas afsnijden, Hik. Dewa Indra M^ng. ; soedah hitjara Jcapintasan,di6 beraad- slaging is bekort geworden? B, P. Zie r^ntas, ^Xa3 pantang, zieh van iets ont- ^ 707 houden, verboden als schadelijk, zieh menageeren ; paniang dan larangan, onthoudingen en verboden zaken;jp. Mra7iak, de veertigdaagsche afzonde- ring eener pas bevallen vrouw, C. en S.; tiada Mrpantang lagt, vrij en on- gehinderd, deze lezing geeft Niem. in zijne bloemlez. doch in mijn HS. van H.T. komt altijd voor tiada berpinioe lagt en zoo zal het wel moeten zijn; p. p^malij verboden en niet geoor- loofd; orang pantang, iem. die onder e. verbod staat, b.v. door onreinheid; lepas pantang, opgeheven v. den ban of de onthouding ; ^an^an^ haik-batk^ ontzie u terdege, menageer u vooral, houd streng dieet; patlk di-obatkan fabibj disoeroehnja pantang^ ik werd door een geneeskundige behandeld, die mij dieet voorschreef, Sj. Haris ; dipantang kanak-kanak itoe d^ngan beb^rapa sebab djandji;bahwa adaija baligr tiada dipantang kanak-kanak^ de kinderen worden verboden met reden en beloften. Zyn zij volwassen^ dan worden zij niet verboden, Oend.; maka iniiah jang kamt pantang di- atasmoej dit leggen wij u als e. nood- zakelijke voorwaarde of verplichting op (nam. als eisch voor de huwelijks- schat). Saif Dzoel. In het M^n. heeft pantang nog de beteekenis van Iets dat iemand niet kan luchten of zien, waarvan hij den schrik heeft, b.v. eene spijs, of wapens enz. ÄxJii pantoeng, bepaald, stellig, d.B.^ &XX3 panting, verspreid;2?on^an^. panting, overal verspreid,overhoop; 708 mi hiervan de frequ. p^lanting en Mrp^^ lantingan^ overal verspreid heenrol- len van vele voorwerpen, dus ook van spijs, die men eet, morsen, b.v. djika makan ingat-ingat toelang dan nasi djangan h^rpUantingan^ B. R. iKXJLS pöntang, Jav. = Mntang, uitgespannen, zie ald, j^UuL^P^ntoeng; m^mew^oew^,slaan met een knuppel of knots, knuppelen, heuken '^ penii^ntoengf knuppel, knots; Jav. id. kXXs pßnting, I. belang, gewicht, belangrijk, voornaam, keurig; p^nti- w^aw, fijne waar; kap^ntingan^ uitge- lezen heldhaftig, zeer dapper, alleen in pradjoerii Ä;apew^^w^a w, waarschijn. lijk van het Jav, poting of pUing, zie petangl] pem^nting^ kieskauwer, iem. die moeielijk te voldoen is, II, metn^nting, laten klinken van e, stuk gelds, om het naar den klank te keuren; twee harde voorwerpen wrijvend tegen elkander slaan; pe- mentingj vuurslag, vuurstaal, zie paniik. äXaä pontang, overhoop, wanor- delijk door elk.; pontang-panting^ overhoop en overal verspreid, ver- ward en verspreid; mempontang-pan- iingkan, den boel in het riet sturen ; zie panting, kXJCs J^Omtoengy stompje, eindje, overgebleven stuk, b.v. van e. sigaar, kaars, potlood en derg,; orang poen- toeng, gesnedeno, eunuch, Sw. en d, L Cr.; p, api^ een afgebrand stuk hout, vuurbrand;^. t^hoe^ zie t^boe; sak^rat Jaa3 sapoentoeng, nederige uitdrukking voor: eenige, ook van bedienden, b.v. ada ^'oega kawan sakerat sapoen- toeng, ik heb wel eenige bedienden, eigenl. een stukje en overgeschoten eindje van bedienden; memoentoeng, een stuk eraf snijden, verminken; zie potong. kXXs poenting, = poeting^ zie aldaar. kXxi pintang, alleen in hilang pintangy zie hilang. c3.AJiJ pantak; memantah^ indrin- gen van puntige lichamen, b.v. van e. spijker in hout; ook indrijven, in- slaan, d. B. Volg. C. en S. is pantak ook de naam van de dünnere palen V. e. dam. Jav. pantek^ nagel of pen. laXJii pantik; m^mantik, slaan of wrijven met iets hards tegen iets dergelijks, b.v, met e. vuurslag tegen e. yuursteen, het aanstrijken van een lucifer; m.oerat^ aderlaten; &er/?aw^/^, zieh doen aderlaten; pemantik api^ vuurslag. JcXa5 pantoel; memantoel, terug- springen, afstuiten, afdeinzen van e. vaartuig, dat tegen iets stoot, niet aannemen van onderwijs; memantoel- mantoel, bij herhaling afstuiten, rico- chetteeren. MÖn. pantoen^ id. (jkÄJ^ pßntil, Jav, tepel van de borst, pas uit den bloesem ontwik- kelde vrucht. Zie Mntil, JuLJuS pöntoel, Jav. = pUtil, tepel van de borst, uier, ook knobbel b.v. s^sat^ pentoelf e.s.v. boUetje van gehakt vleesch, vermengd metkokos- JüUi 709 noot, suiker en specerijen; hidoeng pentoely een mopneus, een neus als een knobbel. \yxXs]fOQXitBl;memoentaljOm iets heen slaan van e. touw en derg. b.v. om de hand of om e. paal, opdat het niet ontglippe. MÖn. opwinden, tot een kluwen winden, omwinden. JjUipintal, getweerndjin elkan. der gedraaid, getwijnd; memintal, in elkaar draaien, twijnen, tweernen,ook spinnen; pemintalj spinrokken, spin- newiol'^ tali tiga pintal^ driedraadsch touw. ^jjmJi^anton, I. puntdicht, de eenig oorspronkelijke dichtvorm, die bij alle volken van het Maleische ras, doch onder andere benamingen, voor- komt. De panton bestaat uit couplet- ten van vier regeis, die om den an- deren rijmen en waarvan alleen de beide laatsten den bedoelden zin be- vatten; herpanton^ zulke gedichten opzeggen, zingend voordragen; her- panton helang dengan hajam^ lambat- laoen disamhar djoega, al zingt de kiekendief ook puntdichten met het hoen, ten langen leste wordt dit toch door hem gegrepen, Spr. Zie antoen. IL M^n. sapanton^ wijziging van sap^rti? zooals, evenals, bijvoorbeeld; sapanton intan Urkarang^ als inge- zette diamanten. y*Xi pantau; memantau^ naar den toestand van iets of iemandzien, zien hoe het er mee is, b.v. kamipon besoek pagi Mndak m^mantau anak- anak boewah jang dmiok tandjoeng, M.S.II:255. yoi pintoe, deur, eigenl het gat van de deur, ingang, poort ; toedoeng pintoe en papan pintoe^ de eigenlijke deur; p. gerebang , hoofdpoort; p, ma- lingj achterdeurtje, verborgen deur; p. ajar, schutsluis; p, tani, R. Pas. Dul. 53, zie ald.; p, salah, venster in het midden der zijden eener vorste- lijke woning, ook tingkap salah, Sj. Madli; p, matiy deur die niet meer open kan, dichtgemetselde of gespij- kerde deur; ^. djendela, blind of luik van een venster; p. gelap, geheime ingang ; p, lawang, vleugeldeur, ook groote deur of poort ; p, negara^ stads- poort; minia pintoeyaa.n de deur klop- pen; penoenggoe pintoe, deurwachter, ook de naam van een zoutwatervisch, V. d. W, JUi* pintaa, e. s. v. tortelduif. ^ULA.5 pontoh, breede, gouden band, waarop van hetzelfde metaal een pronkend pauwtje of draakje is gebeeldhouwd en die om den arm ge- dragen wordt, namel. door mannen aan den boven-, door vrouwen aan den benedenarra, doch niet om de pols. Soms heeft men zulk een band ook om de beenen, H. B. Ook de Vorst draagt de^on^oÄbijzijneinhuldiging ; pontoh naga tiga bellt, armband in den vorm van een draak met drie kronkels of windingen. 20Ca3 pinteh, m^mintehy komt in Sj. Madli voor=^e«^a5, trekkendoor, den kortsten weg nemende. Het is de MÖn. uitspraak van pintas. ^US pantai^zacht hellendj-glooi- endfhet zeestrand; dit^pi pantaif aan 710 ^ of längs het Strand; orang pantai dan orang darat, kustbewoners en bowo- ners yan het binnenland. Zie ook bij -XJLS panti, K w. = roemahy huis ; panii d^rmaf liefdadigheidsgesticht. Niem. bl. 2e St. p. U- ouAJouüipantekosta^ Gr, pink- ster, letterl. de 50^ dag. ^CJLS poenti,=: pisang, banaan; oelar poenti, e. s. v. slang; poenti- poentiy e.s.v. zoutwatervisch. (^jLjai pontianak, kwelgeest ran kraamvrouwen, e.s.v. vrouwelijk spook, ook soendal bolong genoemd. v^jlS pandji, I. vlag, banier, vaandel, standaard. II. eigenn. v. e. Jav. prins, wiens avonturen in de zoogenaamde pandji- handschriften verhaald worden. In het Jav. is het een titel voor afstara- melingen van den Yorst en leger- hoofden. De prins, die de held is der Pandji-verhalen, heet Pandji Jcoeda wanning Pati, zoon van den Vorst van Dßnggala, v^LäaJ pöndjadjap, e.s.v. oud Mal. oorlogsvaartuig met twee mäs- ten en beuten borstwering, apilan, voerende twee zware stukken en vor- der draaibassen. Het is voorzien van dubbele roeibanken. Ook de zeeroo- vers maakten daarvan gebruik, doch thans alleen nog maar de Torsten. ^Läa^ pgndjara, Skr. gevange- nis, kerker. (M6n. val voor tygers en andere dieren); mi^m^ndjarakan, ge- vangen zetten, kerkeren^ ook fig. van de Insten en hartstochten ; zie ook koeroeng; t^rp^ndjara, gekerkerd; jpendjaraän, kerkering, Jav. koen- djärä, id. j. AsckA^pfendjagoer, zie djagoer, \sj*iSiJ^ pandjat, wip of zet met het lichaam in de hoogte, zie het frequ, p&andjat; memandjatj beklim- men door het lichaam telkens een wip of zet in de hoogte te geven, zooals bij het klimmen in een kokospalm, kokanjemast enz. M6n. ook in hooger beroep komen van een vonnis. Zie mindaki, o^s^aS pandjoet, toevallig en niet opzettelijk gemaakt spatje aan de punt eener kris, wit puntje aan den staart van een hond, beiden als een gunstig teeken beschouwd. vs^äaS poenfljoet, samen geben- den of samengehouden stuk doek tot een pant of zakje; m^moendjoei, zoo samenbinden of houden, ook worgen. ytf^Xi pandjßr, Jav. wat op een paal of staak, vast in den grond ge- zet, geplaatst is, vooruit betaalde som op eenige overeenkomst, hand- geld, voorschot op werkof leverancie. M8n. id. zie ook bij perang en tßng- Mram, f%.ÄA5 p6ndj6ra, zie pUßra. JL^KÄjwipaDdjarawala, verb. v. p^ntjakrawala, sterrekundige. 