title: Taalkundig Magazijn : of Gemengde Bijdragen tot de Kennis der Nederduitsche Taal / 1. (1835). - 11 Bl., 394 S
creator: Arie de Jager
text: Dit bock is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een bock dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het bock heeft gemaakt van uitgever naar bibliothek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciele partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciele doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerci£le doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek nrust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een bock overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web vialhttp: //books.google.co > Ri TAALKUNDIG au a2 a N, OF GEMENGDE BISDRAGEN TOT DE KENNIS DER | NADABDULTIANR Taaız . BIBEENVERZAMELD DOOR A. DE JAGER. TWEEDE DEEL. — ne TE ROTTERDAM, BIN T. J. WIINHOVEN HENDRIKSEN. 1837. 1 —--— - mn 2a __ eu -—. vulgf; a rer INH O UD van HET TWEEDE DEEL. ——— EERSTE STTUK. lets over de Gothische vertaling van PHILEM. v8. 11-23, door 7. CLARISsE, (eerste gedeelte. . . . . 2... Toets van eenige woorden en spreek- wijzen, voornamelijk uit de Hoog» duitsche taal, onder ons in zwang. gekomen , door =. SIEGENBERK.‘. . « Oplossing der voorgestelde vragen uit het gebied der taalkunde, door Mr. L. PH. C. VAN DEN BRECH. .. Iets over het gebruik en de beteekenis van het woordje er in de Nederduit- sche taal, door A. BE JÄGER » . » bl. 45 61. 1 INHO UD. Nalezing op mijne upgava van eeNige in Gelderland gebruikelijke woorden, door 8. 1. Swavine. . . . . ne. TWEEDE STUK. Bedenkingen over sommige punten der algemeen aangenomen Nederduitsche spelling, door Mr. c, m. van DER KumP. Gedachten over spraak, taal en taalon- derwijs,, inzonderheid ever het stand- punt, waäarop zich de methode van dat .onderwijs ihans heviadt; naar het Hoogduitsch var A. DIESTERWEG , ‚door. 2. .BRBHOER:H- Die: oc .u 0 oo Tastikundige aantapkeniagen, door Mr, 3.8. Hozuret, IV, . „0.0.00 Gemengde tnalkandige heilenkingen m. E M. SIEGENBEEE. . . . er Iets over de woorden pillegift en kor- spel, door Mr. w. c, acKkEnspIsck.. Opgaaf van geschriften over- en in Ne- derduitsche proyinciaal-dialeeten, be» nevens eenige gemengde aanteekenin» gen, door M& 1 eu. .c. VAN DEN BERGEL: Aankondiging ven uitgekomen. taalkun- : ige .werken, dor u 2... 12... 0 E76 2». 81 INHO UD. BR RDE STUEK. Beknopte opgave der handschriften en gedrukte werken in de oudere en la- tere Friesche taal, door Jhr. Mr. =. HETTEMA. x seo. « oe. Verslag aangaande een viertal Oud-Ne- derduitschd ripmwerken, onlangs te Gend in .ket lioht verschenen ; door I. Ms SCHUANE: 0 2 nn [Bijvoegsel vn... 0. 2]... 00.. Over de. verbuiging der naamwoorden in het Oud-Wedorduitsch , door Mr. L PH. C. VAN DEN BRUCH. « . .. Iets over het ‚gebruik der hulpwoorden ‚Aebben en zijn, door &, A. TE WINKEL. Lijst van Göoningsche woorden. . .. Optderkingen, bedenkingen en vragen , betreffende de Nederduitsche taal. : WIERDESTUK. lets over de Gothische vertaling van zHuew. vs. 11-23, door 3. CLarısse, (tweede gedeelte) . . . 2... Over de verbuiging der naamwoorden in het Oud-Nederduitsch , door Mr. ı. PR. C: VAN DEN BERGA, (vervolg.). bl, 223 » 345 » 8359 » 379 . ıv INHOUD. Opmerkingen omtrent den Gelderschen tongval. . 2 2 22er ne. Verouderde en min gemeene woorden, in den Staten-Bijbel voorkomende ; door Mr. 5. u. nozuret. ... .. Opgave van eenige woorden, uit de Malei- sche taal afkomstig‘, door ver HUELL. Bijdrage tot de Frieschetaal- en letterken- nis, door Mr. ı. ru. c, van DEN BERCH. Antwoorden op de opmerkingen, beden- kingen en vragen, in het vorige e Stuk voorkomende. . . . 2 2 20202. Öpheldering van het woord caudsyd- steenen, door aD... . 2 2.. Eenige .aanteekeningen ter nalezing op het tweede deel, doora.n.r. . .. » » » 506 | 507 u over E33 3 sit GOTHISCHE FERTALING vıath N et | van — PAILEM m. 123, © DOOR u VUIPMLELLAL VOORLEZING Van . CLARISSE, ın z£nz BIJZONDERE VERGADERING van oe MAATSCHAPPIJ . DER NEDERLANDSCHE LETTERKUNDE, ıx LEIJDEN, pen 5pem van WINTERMAAND 1823. BERBRSTE GEDBELTE (vs. 11 tot 16.) IE TS OVER DE GOTHISCHE VERTALING Van PHILEMON, vw. 11-3, DOOR ULPHILAS. iii (Daovermoeider in het opsporen , en gelukkiger in bes ontdekken van eude , lang voor verloren gehonr dene, schriften der oudheid , is welligı nimmer, ze- ker ia onzem leefiijd niet, iemand geweest, dan AN« 6E20 MAI, een Italiaan,, zoo men meent, van BDait- sche afkomst (1), eersie opzigter, eerst der Ambro- siaansche , nu van de Vatikaansche, Biblischeck. Im de eerste yond hi) te Mälaan — 600 versen yauı Be (3) Altogs naar hei geraplen van eenen Referent inde Jen. 4ligen. Literaturzeitung ‚ vopr41817, n°. 21, waarmen, n?. 24-25, (verg. voor 1815 Intelligenzbl. n°. 61 en voor 1816 Intelligenzbl. n*®, 35, alsmede voor 4817 n°. 75 == 77) over het geen verder in den tekst volgt, madgr bexigt Kap vinden. Aa a 1 & MERUS in een alleroudst Handschrift , benevens 56 beelden (1), — drie Redevoeringen van CICERO, voor SCAURUS, TULLIUS en FLACCUS, benevens de fragmen- ten van een’ Scholiast, dien hij zelf voor ASCoNIUS PAEDIANUS verklaart , — brokstukken van de verlorene komedie van PLAUTUS, de Fidularia, — van Com- mentarien over TERENTIUS , — van de Redevoeringen van ISAEUS, — van eene Redevoering van THEMIS- TIUS, — van DIONYSıUs den Halikarnassenser, een tot dus ver ontbrekend stuk, ter aanvulling eener gaping, — geheele onbekende stukken en brieven van M. CORN, FRONTO , benevens — fragmenten van M. AURELIUS, L. VERUS en APPIANUS, om van die kleineren van EN- NIUS ;„ PLAUTUS, CATO, SALLUSTIUS enz. niet te spre- ken; — verder, gedeelten van acht Redevoeringen van Q. AURELIUS SYMMACHUS, benevens ’t fragment van nog een’ ander’ Redenaar , en verschillende lezingen op de Lofrede van PLISIUS;— nog meer , een werkje van den Joodschen Wijsgeer pHıLoO over de Deugd, en — een brief, benevens een gedeelte van een Dicht- stuk , van PORPHYRIUS, waarbij ook iets van THEODORUS HERMOPOLITA ; — en eindelijk, veel van hetgeen nog van de Gothische overzeiting des Nieuwen Testaments “ door ULPHILAS ontbrak , benevens een gedeelte van het Oude : — terwijl dezelfde gelukkige opspoorder ,_ naar Rome verplaatst, ook aldaar fragmenten ontdekt heeft der werken van .CONSTANTINUS PORPHYROGENE- TA, — van POLYBIUS, DIODORUS den Siciliör,, DIO (1) Jen. Allg. Literaturs, 1845, Intelligenzbl. n°, 61. DB 5 & cAssıus en andere oude Geschiedschrijvers, — van ARISTIDES, — van den Geneesheer ORIBASIUS, — van EUSEBIUS, -— van PEILO, — van Grieksche en Latijn- sche Kerkvaders vöör HIERONYMUS, Taalkenners en Redenaars (1), — en, behalve verscheidene andere werken van onbekende schrijvers, — de verloren ge- achte Sidillijnsche boeken, van.welken slechts een achttal bekend was’, — eindelijk, hetgeen de kroon op alles zet, een aanzienlijk gedeelte der boeken van cı- CERO’S Werk oyer hei Gemeenebest (2). Zonder intusschen over het meerder of minder ge- wigt van alle deze vondsten te oordeelen, — waar- toe het altoos hier de plaats niet is, — mogen wij, voor de beoefening der Nederlandsche Taalkunde, die wel voor de belangrijkste houden, welke ULPHILAS’ Bijbelvertaling betreft (3, Want, hoezeer men reeds sedert lang in het bezit was van de Vertaling der Zvangeliön , op eenige weinige siukken na, miste men echter de Apostolische Brieven , zoo wel als de Handelingen der Apostelen , en wat ’er verder door ULPHILAS van den Bijbel mogt vertaald zijn. Alleen waren ‚eenige fragmenten van den Brief aan de Ro- meinen gevonden en door KNITTEL aan het licht ge- geven, van welke de Heeren STEENWINKEL. en CLi- GNETT tekst , vertaling en verklaring gegeven hebben in de Taalkundige Mengelingen (4). (1) Brief van Rome, d, 18 Nor. 1820, overgenomen in de Staatse courant van 9 Dec. 1820. (2) Zie Nederl, Staatscour. en Leijdse Cour. van 19 Jan. 1820. (3) Alge Kunst- en Leiterb. 1817, 11.273. (4) Bl. 274-433. > 6 x Dan, ANGELO MAr, de fragmenten Yin Fhokto er PLAUTUS, Hfder ’t överkeschretend lafete, ii fwee Handschriften 6psporkide, tof todrallig dhurörider eenige bladen , waätog hij Goihisch, ei wel uLPtit- L48’ ; schrift vohll, Het wären fragmmteh ve Esra en Nehemia ihn de Gothische vertalitig, benevens de- nige Ohristelijke traktaten. Dit spödrde MAr aan, ol aa? nieer te zoeken, eh 260 vond Kij eiridelijk, in twee groote &n zeer oude Handschriften‘, de deren kanonieke Briebeh van PAULUS, hageıdeg Beheel: ei dharna Hog deh ftagrhient van MArTHEUS’ Evangelie. Alle deze vohdsten schulden , in bvergeschrevehe boeken , öhder andere letteren. Men üdemt, Belijk bekend is, dergelijke Haüdschriften Vodides reschipti of pälimpsesti; en, hoe de, Bijah ungewischte, let- teren toch van onder de jongeren döosschijnen, ea door een gevefend öög kunrien gelezen worden, blijkt het gemakkelijkst bij het inzien van de proeveh, door MAL en CASTILLIONAFUS , in een fäc-simile gegeveh (1); ptoeven, welke tot inliching dienen ötrent die brok- stukken, welke zij, uie vijf Handschriften, voorlovt pig , aan her licht gägeven hebben (2). Ct) Uidmmik parfium ineditarum in Ambtosianis palimpststil ab auckıo 450 repertarum. speeiinen, conjunchs euris ejuidem' si & CAROLI OCTAVIT CAsTıLıonanı editum. Mediolani , typis Regüis‘, 1819, 4 (2) Tien jaren later beeft de tweede dezer Geleerden, CAsTILIo- Kyr08;, uit dezeifle bron, den iweeden Brief dan de Korinthehin, in het Gothisch, doch van eene Vertaling ei Aaniteckediihgeii Fobr- zien en niet etu WoordenBöck (Glosarium) verrijkt,, ter zelfder stedr uitgegeyen, > To Ult deze brokstukken etn der koristen (1) witte- kiezen , om van hetzelve eene vertaling, in den trant van STEENWINKEL eh CLIGNETT, te geven, en hier tm daar iets kortelijk tot opheldering daarbij te voegen , waaruit van hieaws blijke de verwantschap der Gothische Taal mer onie Nederduiäsehe „ en het nut, dai voor deze uit gene te trekken is, dacht mij voor de tegenwoordige gelegenheid niet ongepast „ nock geheel önnuttik. De vertaling van ULPBILAS volgt den Griekschen tekst met eene naauwkeurige getrouwheid , welke nieis te wenschen overlaat, maar juist daarom niet zoo gemakkelijk weder kan overgebragt worden in eene andete taal. Niet alleen toch geefi hij alle de ‚Grieksche wo6rden terug, tmaar zelfs altijd in die op- volging, in welke ri) ih het pürspronkelijke gevon- den worden; ten zij zulks, in een enkel geval, vol- strekt onmogelijk scheen. Dit geeft „ gepaard met de hoöge oudheid, aan deze Vertaling &ehe zeer groote waarde toor de Wootäkritiek dds Nieuwen Testaments , zoo dat ij verdient, voor du vuststelling” vah den . tekst, nog vrij wat naauwkeuriger benutugd te wötden,, dan tot dus verre geschied is; eene reden te meer om te wenschen „ dat de vondsien van MAI toch eer- lang geheel mogen worden bekend gemaaki. Maar > even daardoor zal dan eene overgieting dezer oude in de nieuwe taal,, zullen wi) dözelve anders ktipt haruw- (1) Lu c. pag. 24 sy. > 3 & keurig doen zijn, niet vrij kunnen blijven van zekere hardheid en vreemdheid in de’ woordvoeging; welke misschien nog te onaangenamer zal klinken, wanneer, hier of daar, een woord moet voorkomen , hetwelk voormaals wel in gebruik was bij de:Nederlanderen , ‘ maar nu, of in het geheel niet: meer, of in eene, anders gewijzigde , beteekenis gebezigd wordt. In- tusschen „ langs: dezen weg zullen wij ons oogmerk toch het best bereiken, en het verband tusschen — of moet ik liever zeggen de eenheid van — de oude en nieuwe taal, in weerwil der afwijkingen , het dui- delijkst aanwijzen kunnen. ALTIISTAnAE TIAVAANS. AIPISTAULE‘ PAVLAUS, BRIEF van PAULUS aan PHILEMON. | (Eerste gedeelte, Vers ıı - 16.) 11.*** ip NDn.PnS SAH MIS BÄDRS: pANnnh INSANAIAA- *»** th nu ihus jah mis. bruks thanuh insandida. 12. ib pn INA PAT IST MEINRS EROSTS £) ANANIM. ith thu ina that ist meinos brusts(*) andnim. (*) Op den rand, meina h[airlthra, | MEINA hIAIKIPRA > 9 & 13. bANEI IR YIAAA AT MIS TAhABAN. EI FADK P?DR MIS ANAKAhTIAEASIT IN BANd- ORM AIVATTEAYRNS- thanei ik wilda at mis gahaban, ei faur thuk mis andbahtidedi in bandjom aiwaggeljons. 14.ib NN EIN KArIN NI 18. VIAAXTADGAN EINISVASYE BI NANnPAI YInlpl PEINS SIGAI- AK NS AnsSTnM (Y ith inu thein ragin ni wilda taujan; ei ni swaswe bi nanthai thiu [l. thiut] theins sijai ‚ak us lustum (th) ADFTR ADK AnPE AFDAF SIR An OEIAAT EI AIVEINA- Ni INA ANANIMAIS ON NI SVASVE SKAAK: aufto auk duthe afgaf sik du hweilai ei liweina- na ina andnimais ju ni swaswe skalk. 16. AR DEAR SEUAR ERRBAK AINBANA. NSSINAQ MIS- IP SAN KIAn MAIS pnS QAh IN AEIKA GAh IN FRADGIN: ak ufar skalk brothar liubana ussindo mis: fth hwan filu mais thus jah in leika jah in fraujin. (}) Op dem rand verklaard door gabaurjaba, TABADROGABA > gaarne. 25 10 v8 11. ... ith nn thus jah mis ... muar nu. du en mij bruks : ıhanuh insan- ‚ gedruiks: desen ik heb dida. gezonden. Van den slaaf ONESIMUS, weet men, spreekt de Apostel, die sijtieh heer PEILEMON ontloopen was, en hem welligt ook bestolen had; waarom hij Zegti » hij was u te voren onmut, Ägplorög,” net een woord; dat minder beteekent, dan het Aier uitdrukt ‚» maar nu, beide ü en mij, nuttig.” — Jih zegt zoo veel als maar , of daarentegens Dit hebben wij in het Ne- derdüitsch niet s miaur wel Nu of nuA in ddmielfden. zit, als het hiet voörkomt, voor een dijwoord van sid, doch ook riet minder in diei, waar fa wi} ket vs. 17° ohtmioelen zulleü, als eeh overgängs- woordje, zoo veel zeggende. als : : derhalve. — Thus is de derde naamval van iu, ons oude, en bij de Duitschers als nog gemeenzatne di ; hetweik ii den Sierden naamval thuk heefi, dat ons vr 13, i9 en u zal voorkomen ; gelijk ihuls vs. 10, 8, ı9 en Den iweeden naamval heeft ihw eigenlijk niet , ame ontleent denzelvren van het bezittelijk soornizam- woord treins, dyn, uw (vs. 14), gelük. iheina vs. 20 eyen 200 aangetroffen wordt, als ook wi) nog — hier ter plaäte hetfı hei de Stälenvertaling = wer, voor u’s Pa gebruiken ; terwijl, in het völgende aıste vs., de derde naamval van °t vrouwlijk enkelvoudig, iheinai, uwär, Beröndeh wordt: 4 Jah id dh, doch moet wel onderscheiden wordsn vaıl ja, dat, zoo => 11 && wel als ja, ons ja nitdfakı, Jah, en, lezen wij nög weder vs. ı6, wahr het tweemaal voorkomt op gelike wijze, al wij ook wel en — en — gebrui- keh, voor niet äleen, maar ook, of z00 wel als; verder vs. 19 eu 21, in de eerste van welke plaatsen de stuilletter N in een b , ih, verloopen is wegens de ih, waaritiede her volgende woord begint; gelijk si) 6ok wei eeıis in een rn verlööpt voor een woord, äat ıöt eörsıe leltdr een % heeft; zoo als in ’ı Glos- säritiä van Maı Ei CASTILIONAEUS wordt gelöerd; ter- Wijt,, dahröntegen, die ih achlör aan een woord wel eeiif Wegrält om — of lnsinelt in — de eeisıe dh vÄn het völgende; zo6 äls vs. 14 dhiu voor ihinth, goed; gelijk de Uirgevers aldaar wäl gezien hebben. Jai, ons ja, komt voör v3. 20. — Mis, mij, is de der- && hhaınyal Vari iR, heiwelk den iweeden ‚ meina, vaıı meins öntleent, in den derden, als hier, mis heeft,, voptköinsnde v3. 13 tweeninal, vs. ı6, ı8, 19, # &n a3, cn in den vierden, mik, dat wij vs. 17 tweerhanl alinttölfen. — Brüks is de livcede haam- val ii de »ijfde verbuiging van tr woord bruk, (ge)- brusß, Net welk in de Evangelieü niet voorkomt, maar in Rat Gloysardum va Ftıbr, doot ReinwWaLn verbeierd, uit bloote, maar redelijke , gissing aangenonten was , als een grondwoord,, van hetwelk Her Bifpuchlifk kath « wort undrukje, Ondrüikbäär, ohhul, Mmbeit alsıhrh- fit. Het geen dan löer Hög Btöst verinoeden was, wordt nu door de plasıs , welke wij vodr ons 'hebben en böhandelen „.buiten twijfel gesteld; waarin ons ge- volgelijk reeds aanstonds een staaltje voerkomt va a 12 & het belangrijke der ontdekking van dit gedeelte der Vertaling van ULPHILAS. Dat, voor het overige , druk hetzelfde woord is, dat wij nu gebruik, de Duitschers — zonder het onafscheidlijke voorzetsel ge — brauch , spel- len, is duidelijk; en tevens, hoe veel nader wij, dan zij, bij het oude en oorspronkelijke gebleven zijn. — Daarentegen kunnen wij in het Hoogduitsch het vol- gende ikanuh ruim zoo goed, als in het Nederduitsch , herkennen. Thanuh is dezen,; terwijl thana het Hoogd. den, ons hem, dien, vs. 17, of wel het Grieksche lidwoord s% uitdruktz; thanei vs. ı3 is welken, dien. — Insandida is de eerste persoon ‚enkelvoudig in de tweede vervoeging van het zamen- gestelde werkwoord insandjan , dat hetzelfde betee- kent met het niet zamengestelde sandjan, zenden ; welk zenden blijkbaar hetzelfde werkw. is. Het voor- zetsel ir heeft, in zulke zamenstelling , somtijds zijne gewone.beteekenis, even als bij ons, b. v. ‚in ingag- gan, ingaan, van gaggan, (zoo veel als (1) gangan) , gaan ; inwairpan, inwerpen, van wairpan, wer=- pen (2); somtijds versterkt het de beteekenis van het werkw., even als het in der Latijnen in infucatus , en derg.; zoo is indrobnon en indrobnan, in sterke - (4) En eigenlijk- Verg. het zoo even gezegde over het verloop van Ainn, bij ’t woord Jah. (2) 4i worde uitgesproken, als ae of ee (4„Gr.). Zoo: aiwaggeljor kennelijk evangelium (eüayy&isv), eipistaule Pavlus, blijkbaar epistola ($mıg014) yan Paulus. Wairpan is dus 200 veel als weir- pan (waerpan); de ai uilgesproken wordende, zoo als wıj de e en ae, ook veelal, vöör de r, uitspreken, b, v. in pere, wer reld, paerd enz. m» 13 & gemoedsbeweging geraken ‚van drobnon , verontrust worden: maar ook wederom schijnt het niet zelden de kracht van het daarmede zamengestelde in het geheel niet, boven het .niet zamengestelde, te vermeerde ren ; zoo als in saian en insaian ‚zaaijen , tandjan en intandjan, aansteken en derg. Mogelijk bezigde ULPHILAS het zamengestelde insandjan, om nader te blijven bij den klank van het oorspronkelijke Aurspba. VS, 12. tıh ıhu ina, that ist mei- maar du hem, dat is, nos brusts andnim. mijne borsten aanneem. Ina is de vierde naamval van Is, hij, hetwelk den iweeden naamval,, seina, borgt van het bezittelijk voornaamwoord seins, en, in den derden, imma heeft. Hier is dus het Hoogduitsch ihm en ihn na- der bij den oorsprong gebleven. —. That is ons dat. Th en d worden, ook in het Gothisch zelve, meer- maal verwisseld. — Ist is de derde persoon enkel- voudig van den tegenwoordigen tijd in de aantoo- nende wijze van het werkwoord wisan, wezen, zijn. Het heeft in den eersien persoon im, in den iwee- den, is, en in ’t meervoud: sijum , sijuth, sind. In de aanvoegende wijze is het: sijau, sijais, sijai, dat vs ı4 voorkomt, sijaima , sijailh, sijaina. Be- kend is het, dat, voor ons ıhans gebruikelijke is , som- mige vroegere en oude schrijvers ook ist geschreven hebben; gelijk de Duitschers nog doen. — Meinos is — “en de iweede naamval ‚ vrouwelijk, van ’t bezittelj- m 11 ke unw. meins, meina, mein; A. DV. meinis, Mei- nos, meinis ; 3°. nv. mejinamma, meingi, dat vs, ı8 staat , meinamma ; {®. nv. meingna, Meind, mein; — en hei is ook, gelijk hier, de wierde naamval, vr. meery.; even als vs. 20. — Brusts is hier de xierde nv, meerv,van.brust,,in de yijfde verhuiging; hehbende hetzelfde in den imreeden enkelv., maar in den daer- den en vierden, drust. Her komt vs. 20 weder even zoo voor. En dit bewijst, dat de lezing A(air)thra, in- gewanden, hoezeer met het Grieksche orA&yxya naauw- keurig overeenkomende , hier op den rand van het Hand- schrift, tot opheldering, door een’ of ander’ lezer van hetzelve bijgevoegd,, geene aanspraak kan maken,, om in dep Zekst te worden opgenomen. Veeleer leeren wij dan hier, dat ons woord dorst, Hoogd. brust, bij de Gothen, in het meervoud , 200 veel als ingewan- den heteekende. Want, dat borst en drusi een en hejzelfde woord is, zal wel niemand een oogenblik in twijfel ırekken, die aan de gewone omzettipg der. f denkt; bij voorb., i in dorp en bron, barnen en branden, 5 kersten (van waar r kersifeest > kerstweck, kersienen 2 d.i. doopen) en kristen, (noog)druftigen’tHongd. dürf- üg, vrucht (Wrees) en ’t Hoogd. ‚Jurcht, | ierden (bij Y. MAERLANT, y. VELTHEM, enz,) en treden enz.— Andnim, neem aan, de bevelende wijze van andniman ‚ aanne- men; wagrvan het bijv. nw, andanems > aangenaam, aannemelijk, en’t tpelfst .nw. andanumflg, ganneminge aanneemst. Blijkbaar i is het niet zamengestelde niman ons hedendgagsch nemen; waarvan vele werkwoorden dgor zamengtelling Ygeleid zijn ‚als afnimqn, af-; „Weg Bm 15 nemen; biniman, (bij-), wegnemen , sielen; frani- man, totzich ‚in onfivang, nemen ; mithniman , mede- nemen, usniman , nemen, (eig, ulinemen), ontvan- gen, op sich nemen. Het vaorzatsel and komt hier dan ovegsen mel OonS dan; doph her haeft dikwijls eene geheel andere kracht af beieekenis, Somtijds ver- serkı. bet die van het niet zamengestelde Ww. in het gohee) niet; zoo is beitan (ons bijten) en andbeitan heide besiraffen ; somtijds wersterkt het die eenvau- dig „ zander verandering van het granddenkbeeld , zoo als andkailan , bekennen, van haitan, naemen, (ons heelan); somtijds serendert het ook dä; (t. w., het gronddenkbeeld), gelijk in anddinden, ont- (Hongd. ent) hinden, 4, ij. verklaren (1), van binden, ons binden, en in andhafjan, aniwaarden , van hafjans heffen » veheflen., Het schijnt derhalve wel ver- achillende , althays hijna verschillende , onrsprongen 1e hebben ; gelijk her dan ook Ister, .op verscheidener- lei wijzen , is avergebragt : wear van aanstonds , in het walgende vs., een voorbaeld mal voprkomen, vs. ı3, thanei Ik wilda at mipga: melken ik wälde bil mij gen hsban, ei fur ıhuk mis habben, npdat vaor du andbahtidedi in bandjom mij hij ambaohtede in aiwaggeljons. | [de} banden {des] evan- | geliums. () Verg. mijne Gemengde Aanmerkingen ‚n“. IX ine sım- zen BRANDIS, Faal- Dicht- en Letierk. Magazijn, D. IV. (17%) bi. 89 en vlg — Andbindan staat Mark. IV. 34, over tegen het spreken (leeren) in gelijkenisen. =» 15 & Dat wilda (of vilda) voor wilida , ons wilde , de verleder tijd van wiljan, willen, zij, valtelk, iu het 00g ; zoowel, als de overeenkomst met het Latijnsche velle en Grieksche, Posts. — At is een voorzeisel, dat den derden naamval regeert, nog in het Engelsch in dezelfde beteekenissen van aan, tot, bij, in ge- bruik, — Gahaban, gehebben , beteekent hier Behou- den, bij zich houden, even gelijk het Lat. habere die kracht heeft. Het onafscheidbare voorz. ga, in onze taal ge, wordt — gelijk bij onze Ouden (1) — zoo ook in het Gothisch reeds, menigmaal zonder eenige ‚verandering van beteekenis gebruikt ; somtijds even- wel versterkt of wijzigt het dezelve; gelijk b. v. in ganiman, lot zich nemen, onivangen (t. w. in utero), :ook deeren, van niman, nemen,; eensgelijks heeft het wel eens eenigermate die collective beteekenis , welke bij ons in de woorden gebergte van derg, ge- dierte van dier, gebeenie van been en derg. door- schijnt. Zoo zullen wij vs. 17 gamana van gamans, medemensch, ontmoeten, waarvan ?t niet zamenge- (+) Men zie, hetgeen ik hierover voorheen breedvoerig geschre- ‘ven heb in de Verh. over den uitgang nıssz, in-G. BRENDER’s Maga- zin, t. a. p- bl. 251 - 256. Verg. mijne, nooit wederlegde, en echter door niemand ooit gevolgde, erh. over ’t Geslacht varı ’t Woord »oor, in de Schatkamer van Vernuft en Smaak (Ütr. 1791) bl. 84-87, en stzenw, en cııcn. Taalk. Meng. bl. 19 Tit de willekeurigheid, die in Provincialismen heerscht,, schijnt dit vrij gebruik, bet aflaten of aanvoegen , van het onafscheid- bare voorz. ge, verklaard te moeten worden, In Noord-Holland, b. v., zegt men: wij zijn dat hier zoo niet wend, Artjen (w. z, d. Ah... n, gewend, Harjjel)! — 2:7 & sielde man of mans een mensch uildrukt, — Bi is dat, opdak — Faur ons voor. — Andbahtidedi is de derde pers. van den verleden tijd der aanvoegen- de wijze des Wws, anddahtjan, bedienen. Hier schijut and geen voorzeisel , maar tot den worte? behoorende te ziin; want het Ww. komt af van andbahis, die- naar , knecht,; van waar ook het zelfst. nw. andbah- tel, dienst, ambt, afkomt. Amt of ampt en amt zeggen wij thans, waarvoor onze oudere Schrijvers ambacht gebruikten ; uit welk ambacht ons ambt n- mengetrokken is; iets waarover de Hoogl. YPEIJ op- _ zettelijk geschreven heeft (1). And is hier, met uit- werping der d, gelijk bij ons veel geschiedt (b. v. in thans voor P hand’s, te handes, volgens voor vol- gendes , volgends) , nog verzacht in am, gelijk de rn, in andere, in bijna alle talen, ook voor 5 en p, ligt in m overgaat: en ah bij de Gothen is ach bij ons. En, dat ambacht niet, gelijk ıhans doorgaans, bij onze vroegere Schrijvers zich tot een lager beroep en handwerk bepaalde , maar ook zelfs de eerste en voornaamste eereposten en bedieningen uitldrukte,, daarvan wil ik hier nog ten overvloede een voorbeeld, dat duidelijk is, ten bewijze bijvoegen. In het Pri- vilegie door WILLEM var Henegouwen , in het jaar 1315, aan de stad Flissingen gegeven, en in het jaar 1477 vernieuwd, zegt de Regent: want het — onse ambocht es (2a). — Bandjom , den banden, de der- (4) In het Taal-, Dicht- en Letterk. Magazijn van c. SUENDER & »aanpıs, D.I. bl, 125 en volgg. en D. II. bl. 249. (2) Zie Costumen var Wlissingen ‚4763, 8, bl. 131 en 142. Verg. ook aldaar bl, 149, 150, 451, 155. B > 18 x de nv. meerv. van. bands, een band., dat , als vau de iweedk verbuiging zijnde, in demiweeden.nv. enkeio. heeft bandjos, in den dendan. bandjai „ in den. nier- den. bandja ; meerv. band-jas , -je, -Jam, -jos., Het kome van. Bindan, binden, onvelmaakte üjd Dand (lond ,. band), volm. tijd. Aundan (gebonden). Dus wedesam geheel hetzelfde „ als nog bij ons in. ge- bruik. is. — Eindelijk komt. hier voor aimaggeljons , de: iweede naamyal van het, uit het. Grieksch over- genommene, woord aiwaggeljon, waarvan. de eerste g, even alsin het Grieksch, in. plaats van een 7 staat, en misschien, als, een rn, kan: worden uitgesproken. lets, hetwelk een Gruroismus: ziin Aan., maar: tech ook bij ongrieksche woorden valı optemerken:; bij. voorb. in gaggan (gangen, gann) , briggan. (brengen), van waar in. de Jevelende: wijze:meern..dringülh,. brengt ; — en: zulks, niet alleen bij. de g, maar. aok. bij andere lettsven , zoo als de 3, in. ussiass,, opstanding, voor ussians , van ussiandan., apstaan.. Alles. euphoniae causa (1). (1) Want overal schijnt deze letterverandering ter verzachting te moeten dienen der hardere uitspraak. Zij staat gelijk met het Lat. affeio voor adficie, efficio voor exficiö, officio voor ohficio , asıideo voor adsideo ‚ annoto.voor adnato., approbo voor adprobo, en honderd anderen. Zoo is het, in ’tHehr. , even eens met de eu- phonische dagesch forte gelegen; zij is een gevolg en aanwijzing van hetzelfde. beginsel, b, v. in an voor oa van ıD), {FP, voor MR" om AMU, voon "TUN van IM ‚‚Chakkab voor kankah, jittden voor jinteen, natatti voor natant:) enz, Van de Arab. Tesdit enz. geldt dezelfde aanmerking. — En, in de woorden van ULPHILAS, > 19 vs. 14. ih inu thein ragin ni waith maar zunder dijn koedsin- wilda taujan. einiswa- dennietietwes wilde[ik] swe bi mauthai chin [hf den, opdat niet, zooals 'theins sijaf. ak us lu» bijnooddwang, uwgoed tum. slj. maör uit luslen. Inu, denkelijk voor inuk , zoodat de Ak yoor de ih weggevallen zij, beteekent in, inwaarts: doch inulhis komt voor in de beteekenis van zonder. Zow dan hier her Hoogd. ohne , en het Gr. %w niet te vergelijken zija? Hier ter pl. zeker moet dezelfde be- teekenis, welke ohne heeft, aangenomen worden. — Ragin is de derde naamv. van rago, in de »ierde verbuiging, onzijdig, hetwelk heeft: rago. -ins „-in, -o. Dit rago geeft het Ww. raginon, regeren, waar- van garaginon, raadgeven, ragineis, raadsheer, en fidurraginis, viervorst. Het schijnt met ons re- gel, regt, regeren (Lat. rego, regere, rez voor regs) , regent en dergelijken verwant. — Waith is ieis, ietwes, Hoogd. etwas: met n3 zamengesteld zegt het nieis (nieiwes). — Taujan is ons zamenge- trokken doen, in ’t Friesch dwaen, Hoogd. thun (1), van hetzelve komt taui, daad: en ,„ hoezeer TEN KATE de verwantschap van doen en taujan be- strijde (2), zijne gronden zullen mogelijk allen niet waarorver wij nu handelen, sluit ik zelfs us, voor af, van den al- gemeenen regel niet uit- Want us is ons wit ; ufis onder en af: hoe zoo men anders dit us en uf hebben kunnen verwarren? (1) Vergel- het Taalk. Magazijn, D. I. St. 4. bl. 349. Aant. 41. (2) Eerste proeve varı geregelde afleiding,, in de Aenleid. #0t het verhev. deel der Nederl. Spr. II.D, bi, 157. B 2 m 20 & even overtuigend voorkomen. — Swaswe , uit swa en swe „ beide z00 beteekenende , zamengesteld , is zoo veel als gelijk als. Het komt zoo vs. ı5 weder voor. Somtijds beduidt het 200 dat, of naar gelang var. — ‚Bi, ons bi of bij, heeft alle die beteekenissen, waar- in het nog hedendaags in het Nederd., Engelsch en andere Tongvallen van den Teutonischen taaltak ge- bruikt wordt (en waarvan , onder anderen, CHRISTIAEN VAN HEULE eenigen optelt in zijine Nederduüsche Spraec-konst (1)), en nog in verscheidene anderen bo- vendien;hier beantwoordt hetaan het Grieksche xar2. — ‚ Nauthai is de vierde nv. van nauth, -thais, - thai, -th , nood, nooddwang; dit woord geeft nauthjan, noodzaken en ?’t zamengestelde naudibandi , nood- band. — Thiuth is goed,; niet te verwarren met thiuda, ons oude Diet, een volk, een volkshoop, waarvan ihiudans , de koning, en daarvan weder ihiu« dangardi, het rijk, of het koninklijk slot, en thiu- danassus het koningrijk. Van Thiuth, goed, komt, onder anderen, unthiuth, ongoed, kwaad, thiuthjan en gathiulhjan, goedspreken, zegenen, en thiutheig, gezegend, geprezen. — Ak is maar (atgui Lat.) — Us, uit, Hoogd. aus, Eng. out (out of.) = Lus- tum, derde nv. meerv. van enkelv. Lusitus, -aus, -au, -u, — meerv. Lustus of -0s, -ive, -um, -uns. Hetis niets anders, dan ons /ust, verlangen, begeerte enz,, en geeft het Ww. Luston, begeeren, belust zijn. Op den rand staat eene glosse, welke dit us Zusium ver- (1) Bl. 133. > 21 & klaart door het bijwoord gabaurjaba „ libenter ; gaarne ; hetwelk afkomt van daur, lust, wellust; van waar gabaurjoth , lusten, wellusten. vs. ı5. auftoauk duthe afgafsik du welligt ook daarom [hij) hweilai ei liweinana ina weggaf sich tot [een] . andnimais ju ni swaswe wijle opdat eeuwig hem skalk. gij aannemet, Ihans niet 200 als knecht. Aufto is meestal mogelijk, misschien ; somtijds echter zegt het meer, te weten zeker, buiten twij- fel; hier beantwoordt het aan rixm — Auk is ons ook, maar niet in de beteekenis van eiam, quoque, maar van enim, want, toch. Zoo gebruiken wij het eensgelijks niet zelden. — Duthe, zamengesteld uit du, (hetwelk hier ook op zich zelve voorkomt, en te, tot, Hoogd. zu, beteekent), en uit the, dit, be-: duidt daarom; als ware het: tot dit, hiertoe. — Afgaf sik moet het Gr. dxupiohn uitdrukken , dat is, is gescheiden geweest. De Gothische taal heeft ei- genlijk geene Zijdende Ww"., en behelpt zich derhalve meestal (want ’er zijn eenige uitzonderingen , — waar- van ons een voorbeeld vs. 22 in het woord fragibai- dau [dat] ik geschonken worde, zal voorkomen — men behelpt zich dus) met het werkend Ww., of maakt het, zoo als hier, wederkeerig; even gelijk in ’tFransch , b. v.: Cela se fait, je me glace eic. Afgi- ban, van giban, geven, is afgeven, weggeven. Zich weggeven — want sik is zich, in den vierden ny., m 22 waarvan de derde sis en de tweede se? is — zal dan hier zoo veel zijn, ala zich weg begeven, weggaan,s waardoor men van anderen, die men dan verlaat , ge- scheiden wordt. Ook in andere talen lijdt het denkbeeld van geven zeer vele, en verschillende wijziging. Denk maar, b. v. aan het Firansche : donner sur P’ennemi, donner jusqgw’au camp, donner dans le panncau, la pidce donne dans la rue enz. = Hwellai, een wijle tijds; wear van ons verwijlen , vertoeven, lank- wijig enz., gelijk ook in het Gothisch gahweilar sik , zich wijlen , vertoeven, morari. De © hw is eene letter, welke bij omzetting nog in het Engelsch ge- bruikt wordt, b. v. in while, which en dergelij- ken. — Liweinana schijnt her mannel, bijv. uw. in den vierden nv. te zijn van Ziweins ; het staat hier voor Ass, en meer weet ik ’er, voor het tegen- woordige, niet van te zeggen. In de Evangelien komt het niet voor. (1) — Andnimais is van andniman, de tweede pers. enkelv. van den tegenw. ujd in beide de wijzen. — Ju beteekent thane, Hioogd. jetzt, itst, somtijds ook reeds, — Skalks is Anecht, en over dit woord is reeds te meerma- len , ook, na anderen , door ons (a), gehandeld, dan dat het noodig zou zijn, er ıhans meer bij te voe- gun. Hier hebben wij den »ierden ny., terwijl .de iweede skalkis, en de derde skalka is. Het Ww. skalkinon , dienen, stamt daaryan af. (1) En vandaar ook nietin de Glossarien, noeb ran zumms, noch van z0LDa, noch ook, hetgeen mij meer bevreemdt, yan MALER LASTILIONARUS. (2) In bet YWaderlandsch Magazijn van Wetenschap, Konst en Smaak, WW. D. (Amst. 1807) bl. 909 - 924. m 23 € vs. 16. ak ufar skalk brothar liu- maar over knecht broeder bana ussindo mis. ith dieven, uitermate mij, hwan filu mais ıhus, .maar hoe veel[te] meer jah in leika jah in frau- du, en in lijk en in [der] jin. Heer, Ufar is ons over, oek in den zin van dosen, zoo als in overtreffen, ovortreffelijk {1% — Broihar,, Broeder , in alle tsalverwanten, het Persisch niet nit- geronderd. — Liabane, de vierde naxmv. van aubs, . fef, eigenlijk li-ef, gelijk men in sommige Provin- oien het uitspreekt. Deze tweoklank heeft in her Go- thisch zu , els in Augan, Üiegen, nikon, dat vs. 20 voorkomt, [gejnieten, dhiuda, die, vol, ‚thiubs, dief enz. — ÜUssindo beantwoerdı zakelijk zen mölsers, naar niet weordeiiik, Sind is bij OT- Fa, geljk in ”% Glossurium van MAL en CASTIEIO- NAEUS opgemerkt wordt, 200 veei als maai, modus. Ds is uit, ep derhalve zei fı bijw. ussinda best . door ons uitermate worden teruggegeven. — Hwan be- teekent doorgaans omdat, en schijnt wel eigenlijk ons want te zijn: maar de geheele spreekwijze, welke hier voorkomt, kwan file meis zegt: hoc veel [te] meer. — Filu is seel, vele, ”ı Hoogd. viel, maar waarin verkeerdelijk een dubbelklank, of hooger toon (1) Naar de analogie kan dan ook gezegd worden: overstreven; z00 als reırw gedaan heeft in zijn Alrik en Aspasia. Onjuist is, geroigeliik, de bittere kritick, in de bekende parodie, daarop gemaakt, a 21 © gebragt is. — Mais is, als ware het, uit het Latijnsche magis zamengetrokken, en beteekent meer. — Leika is in de derde verb. de derde nv. van Leik, -15, -4; +leik. ?t Beteekent het ligchaam , het zij levend, of dood, of ook »leesch, Gr. of. Deze opmerking leert, dat het zoo vreemd niet is, als men het wel eens heeft doen voorkomen, het woord Zijk, dat nu alleen van een dood ligchaam gebruikt wordt, geheel te onder- scheiden van den doode , waardoor de gedoode per- soon, en niet zoo zeer het stofelijk overschot, werdt uitgedrukt (1). -- F'rraujin is dezelfde nv. van frauja, de Heer, -jins, - jin, -jan, van de vierde verbuiging. — In het Gothisch (Frauja) en Angel-Sazisch (Frea), wordt dit woord altijd van iemand, die tot het man- nelijk geslacht behoort, maar niet van eene, die van het andere’ geslacht is, gebruikt, Doch „in ’t Cim- brisch (Freya), Deensch (Frue), IJslandsch (Fruu), Hoog- (Frau) en Neder-Duüsch (Vrouw)., wordt het altijd van het andere, en nooit van het manne- lijke gebezigd. Van waar dit verloop, — of deze. ongelijkheid — in de Tongvallen? — _ ui On (1) Verg. het gezegde in de Verk. (boven bl. 16 aangeh.) bl. 67-82, met het daarover aangemerkte door den Recensent in de Zetteroefeningen voox 1792. TOETS vAN EENIGE WOORDEN un SPREEKWIIZEN, VOORNAMELIK UIT DE HOOGDUITSCHE TAAL, ONDER ONS IN ZWANG - GEKOMEN, DOOR UMATIDIIS SIBOENBBRER, e— u TOE TS VAN EENIGE WOORDEN sn SPREEKWUZEN,. —n Hot is mijn oogmerk in dit vertoog te spreken over eenige, sedert de laatste jaren, onder ons in zwang gebragte woorden en uitdrukkingen, voornamelijk uit de 4aal onzer Hoogäuitsche naburen ontleend , welke mij voorkomen geen’ echt Nederlandschen siempel te dragen, en derhalve onbevoegd schijnen , oma het burgerregt onder ons te ontvangen. Men meene intussehen niet, dat ik tot die overkiesche taalzuiveraars behoor, die elk woord , iedere uitdruk- king , waarvoor niet het gezag van eenig achtbaar’ schrijver, die in de seventiende of vöör het laatsie vierde gedeeite der achttiende eeumw gebloeid heeft, valt bij te brengen, mer eene onverbiddeliike ge- swengbeid afkenren. Zoo maak ik, b. v, hoe zeer ook gaarne erkennende , dat men het woord niet ligt bij em’ schrijver , die voor de laatste vijfiig jaren > 25 & leefde, zal aantreffen‘, geene de minste zwarigheid , om mij van dewonderen , door de navolging van het Hoogduitsche spraakgebruik tot ons gekomen, te be- dienen, deels omdat ik het woord voor geheel over- eenkomstig houde met de regelmaat onzer taal, deels, en wel voornamelijk, omdat ik de invoering daarvan als eene wezenlijke verrijking van onzen taalschat be- schouw. Er is toch tweederlei aandoening, bij ons te voren zonder onderscheid door verwondering uit- gedrukt: de eerste, die enkel door het nieuwe, vreemde en zeldzame eener zaak , zonder eenig op- zigt op hare waarde of onwaarde,, bij ons wordt op- gewekt; de andere, welke door de opmerking van ongemeene grootheid en voortreffeliikheid geboren wordt. Ter aanduiding van deze laatste nu hebben wij van de Hoogduitschers het woord bewonderen , door hun spraakgebruik daarvoor bestemd , overge- nomen , en ons daardoor in staat gesteld, om twee zeer aanmerkelijk verschillende gewaarwordingen ook door onderscheidene bewoordingen uit te drukken, Desgelijks schroom ik niet, op het voetspoor van vele achtbare schrijveren van lateren tijd, hoewel in deren niet het oud-Nederlandsche , maar het Hoog- duitsche spraakgebruik volgende, somwijlen den uit- gang vol, als in eervol, smaakvol, moeitevol, enz.- te bezigen. Ik zeg, met voordacht, somwijlen , om: dat ik, over het geheel, de voorkeur geef aan het gebruik van het echt Nederlandsche rajk , waar het- zelve, als in diefderijk, troostrijk, leerrijk , roem- rijk en vele anderen, door een langdurig gebruik ge- vestigd is. > 29 & Doch er zijn in onze spreek- en schrijftiaal ıhans andere woorden doorgedrongen, welker gebruik ik, op goeden grond , meen te mogen afkeuren, en van welke sommige, althans in mijn 00g, tot piets an- ders stırekken, dan om de fraaiheid en naauwkeurig- heid van het Nederlandsche taalgebruik boven dat on- zer Hoogduitsche naburen te verduisteren en te be- viekken. Immers, hoe hoog’ deze ook (en in vele opzigten niet geheel ten onregte)' van den hun eige- nen , wijsgeerigen geest mogen opgeven , houde ik mij echter overtuigd, dat die in ons taalgebruik veel- meer , dan in het hunne, uitblinkt. Ter opheldering diene het woord Schadenfreude , bij hen in gebruik gekomen ter beteekenis van die onmenschelijke vreung- de, welke men uit het leed van anderen smaakt. Maar wie gevoelt niet , dat dit woord het denkbeeld, het- welk het moet uitdrukken , slechts onvolkomen aan- duidt? Het beteekent toch enmkel vreugde oser scha- de of leed, zonder eenige aanwijzing der personen , tot wie die schade , dat leed behoart, Zulk eene onnaauwkeurigheid van voorstelling nu moge den Duitschers voldoen kunnen, zij is met de jnisiheid en naauwkeurigheid , den geest der Nederlanderen ei- gen, ten eenenmale onbestaanbaar. Van daar ook dat het woord leedvermaak , waardoor een enkele onzer goede schrijveren hetzelve heeft nagebooist, geenen bijval gevonden heeft, en, naar wi) hopen en vertrou- wen, ook niet ligtelijk vinden zal, — Een ander be- wijs van het gezegde is gelegen in de mindere zorg, dopr onze Hoogduitsche naburen, dan door ons, ge- a4 > 30 deagen voor de instandhouding van dat onwaardeer- lijk taaleigen , volgens keiwelk de klemtoon in weor- den, die oorsptonkelijk tos de taal behooren, emheb op eenig zakelijk deel des woerds, nimmer op eu eenvoudigen en voor de beteekenise weinig belangrij- ken uitgang geplaatst wordt. De laatst voorgedragene sanmerking leidt mil ven zeilve ter vexmelding em beoordeeling van het eerste dier nieuw imgevoerde woorden, over welke ik mij- ne lezers. onderhowden wilde. leder kundige gevoelt reeds, dat. ik kei woord eigendommeljk bedoel., het- welk,, in. nawelging wauı het Husogduimehe: eigent/im- lich, sedert eenigen. tiyd, door vele guede sohrivere en: sedenaars:, gebsuökı wordt, doch, naar mim ge- voel althans, het. ucht Nederlandsehe oor plinli;k kwetst. De reden is eunveudig deze, omdao daarkij de wemig bedmidende en topmeloore aigung dom ; is eigendom , tot de hoofdlettergresp van het weord ‚verheven, en daardoor die overfraaije eigensekap on- zer.taal,, van welke ik boven: sprak, geheel gesahon- den wordı. Volgens dem eigenlijken aard oneur le zou dom , in. eigendommelijk , of tot ket adjeeıkrum dom, onverstandig , of rar her salsandivum den, in den zin vau hoofäkerh , wmoveren gebragt wurden, en dus eigendommelijk: geheet tete: unders beiwsele- nen, dan men daardoor wit witdruklen., Ex waartoe soch van een woord gelmuik: gemuakt, hetweik,, maar wijn. insien, met volle: zegi barbaussch mag besten? Immers kau mer, in.de meeste gevallen, keizelve door hey eemyowdige: eigen deen: vervangen:y en, wear dit > 31 & het denkbeeld niet gemoeg mogt uitdrukken, zal het echt Nederduitsche wsord eigenaardig ons kunnen te stade kamen. Ik' meen derhalwe, dat er geene reden hoegenaamd bestaat, welke ons. verhinderen zou „ om het bedoslde woord:, als met ons taaleigen ten eenenmale sırijdig , hit de spreek- en schrijfieal ganschelijk te verbannen. Tot voor omstseeks vijf-en-twintig jaren, (om tot een ander der bedaside woerden: over 1e gaan) plag- ten de meeste Nederlanders: eenig bercep, handwerk of kunst eenvoudig te sefenen, en allen,. die alıhans het veetspoor hunner veome: vaderen niet geheel ver- laten hadden, zich met de: oefening van hunne open- bare of huiselijke gousdienst bewig, ve houden, Doch, sedert mwinkundige vertalers van Hovgduische wer- ken, ten. gevolge eener al te letterlijke vertalking van het daarin gevonden ausüben, ons Het woord zif- oefenen hebbeen opgedrongen , mieien: wij, ook tegen wil en. dank , alles wstoefenen:, wat wi) te voren enkel plagten te ogfenen, Zoodra: ultosfenen, ge» lijk men toch. wel dient aan te nemen, in: betecke- nis. van het enkelvoudige aefenen verschillen zal, kan het wel niet anders zeggen, dan naar buiten oefe- nen, iets door oefening uilmerken „ of sooridrengen. 