title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Lijnen werkingen, haar zal bekend maken; te weten, dat ik geloof op zeer vaste gronden, dat onder ons menselijk bloed, geen proefbaar zuur is. Ook, dat het zuur, dat wij door ons mond nuttigen, niet in ons bloed komen kan; ook dat het zuur in ons lichaam, het zuur zo niet influert of opdrinkt, als dat van levensgevaar schreven heb ik u toegestanden. Dit, en hoe het lichaam gevoeld, zal ik aan haar bijgelezenheid, als iets fraais toegezenden, en haar mijn gevoelen daarbij tonen. Dit was het, dat de Garbon mij behandigde van het Eiland Honvar, op dit dus verre uitgeschreven heb ik u te weten. Veel Beschrijving van het Koninkrijk verzocht van hem, enige Spreuken, zoo hij mij beloofd had, raken haaronder, om die ook uit te schrijven, had de goedheid, van mij de Kaart aan te geven; zeggende, daar hebt u een gedeelte, ik zal u bij geleiding aanwijzen, de zaken zijn zoo als ons Priesters die hebben uitgetrokken, uit verschillende boeken, met een VREMD en enige Spreuken, raken van de Gods-dienst, die niet, in een Bar van het Zuidland, een Openbaring. Op het Eiland: 3. POELE KRINKE KESMES. Godsdienst, is als een zekere vorm van regeering, zodat het de zeeden der Mensen te beteren, de gehoorzaamheid der gemeente te bevorderen, en recht aan anderen te doen. De opvoeding geeft elk Mensch zijn Godsdienst, zoo verzoet als de taal. Het belang, en vreese maakten in oude tijden verschillende Godheeden, en Godsdiensten, Niemand wist gen van de Javelfe. De Broeders van eigen, heiden waren de eerste grondsteken, van een algemeen verlangen. Krinke Kesmes: 199. bonds tveisten. Menschen, tegenover andere Menschen, Dieren, Zaichen, etc.: De Wereld is noodzakelijk om na de reële levens. Veel Geestelijke verachting van alle zaaken die met haar verzoeken verhinderen, zij nog menschen al dat haar tegenwerkt vergieringen of ketterijen, en zo worden de rede Gods-diensten, ofte Geloofs-geloven standaard gehouden, door vooroordelen, of te om profijt. De Wereld is omstreng de Gods-dienst verdeeld, dit baart laatzertingen, vervolgingen, moorden &c. om dat zij in gevoelens verschil len, daarom bespot de een Gods-dienst de ander, als een belachelijke zaak, die onwaar is: elk beroept hem op zijn Woord. boek, dat een andere geloof volg te zijn, zo verschil de gevoelens en oordeelen der Mensen, door opvoedinge te wege gebracht, want alle geesten houden haar Gods-dienst met groote drift, aanbiddende, zij prijzenzelfde elk aan, met verachting, en vervloeiing van andere. Men vind in alle plaatsten Mensen die beeldenissen van de een of andere Gods-dienst aan, en Goddelijke dingen aan een, of meer Opper-Wezens bewijzen, na dat zij opgevoed en onderwezen zijn: daarom is de Gods-dienst een uitwerking van de opvoeding, en onderwijzing, daar door zijn zovele vergieringen onder de Goddelijke waarheden vermengd; want de politiek, heeft verschillende manieren van aanbidding uitgevonden, schrijvende elk Volk een model voor, hetgeen best met hare genegenheid, (om het verzekter oogmerk te bereiken) over een kwam, daarom hebben bijna alle Volkeren der Aarde vaak gevolgd, eenige plichtige dingen, omtrent hare aanbidding. Maar de meeste mensen, vermeerderden haar verstand met jaren, behalve in de Gods-dienst, waar in zes jaar, door haar vooroordelen, in de opvoedinge ingezoogen. De waarheid van God is zeer duister in verhalen voor mensen, en Gods openbaringen zijn saai, die elk niet kan verstaan; want de verkondigers van de Gods-dienst, voornamelijk die der Propheten, zelden niet altijd op een hoogte, elk steeds hoe strijdig tegen elkaar, kunnen de Schriftuuren zodanig uitleggen, dat de zelve aan elks opvatting, daarom bewijst de Schriftuuren niets met zekerheid, aan onpartijdigen. De Gods-dienst is in ontelbare verhalen verdeeld, elk roemd dat hij de enige oprechte waarden van God heeft; daar in tegendeel, weinig oprechte Godvrijheid is, vele mensen ruineren elkaar, en dan denken God wanneer ’t gedaan is, over het kwaad dat zij bedreeven hebben. Zulk een devotie is de beste, waar in men minst gevaar lijdt van tot onordelijkheden te vervallen; maar die geen, welke een inwendige Wergever gehoorzaamt, doen bepest, want die leert goed te doen, en in liefde met alle mensen te leven. Het voornaamste van de Gods-dienst, wil dat men God vreest, de Overheid dient, van Ouders eert en gehoorzaamt, vrienden bemindt, en alle mensen recht doet. Een mensch moet leven naar de gaven van zijn vernuft, de zuiverheid van zijn geweten, en oprechte hoedigheid van zijn gemoed. God na zijn uiterte vermoegen bemind, en elkken dag fins leven als den laatsten aanmerkt; die stervst cen vroom Man, en elk die stervst, kan van de Gelukzaligheid niet beroof worden. Wie al denkende wil weten, wat ons na onser dood gebeuren zal, die bevindt zich als in een grote wisse Wildernis, daar hem verschillende Leitslieden ontmoeten, waarvan de een dit, de twee anderen dat, een derden een anderen; dus in haar bericht verschillende, weet men niet op wie te betrouwen; wat kan iemand van de Hel zeggen, daar niemand ooit geweest is. De Gods-geleerden doen wonderbare en schroomlijke verhalen van de Hel, terwijl ze, ofwel niet weten, wat, of waar de Hel is, of op welke manier de Goddelijkheid daar straf zal worden, want de staat der verloren ziele is voor ons strevende verborgen, om dat het klimaat daar van zaalige of verdoemde huishoudens, ons onbekend is; als ook of wij er zijn, en waar men daar geplaatst wordt. Zoo ook van de Hemel, daar de God-geleerden onuitgesproken kwellende vreugden en volmaaktheid van vertellen, terwijl ze, zowel als de gewone, die riekten daarwaarts zochten uit te stellen. In de Gods-diens, is groote schijn variabel waarheid en valschheid; doch zij heeft groote invloed op de menselijke zeden; daarom, de klip van Gods-diens, vermag alles op geringe verstanden, en is daarom veeltijds een dekmantel van vele bedriegerijen en schelmstukken. En Wagt u voor Figuramaakers in het stuk van Religie, van wat soort zij ook zijn, a, ne vele ER: Bw m, Kraine Kesmes. 113 vele gaan naar de Kerk, om door Gods-diens heilige eden de mensheid te bedriegen, dat zij zijn recht Afgoden-dienaars; want de Afgoderij heeft geen beter fundament als leugens, en kunstgrepen, zulke zijn Gods-diensgangers bedriegers, vele onjuistheden haar heiligen met Sotternijen. Een andere soort, die geduurende hun leven struikelen in onbekende wegen, om den weg naar de Hemel te zoeken, terwijl zij anders niet vinden dan een Paradijs van Sotternijen. De Gods-diens is het laatste Plecht-anker; daar veeltijds wordt uitgeworpen in de oudedom als de vermaak van jeugd voorbij is, de Heiligen. Weet zonder velen Gods-diensgangers, geloofs-oefeningen, doch zijt niet alle Gods-diensgangers, nog te yverig in Gods-dienszaken. In de Gods-diens wagt u van woorden die u zelfs geen profijt, nogte anderen geen profijt kunnen doen. Alle Naties hebben een yver voor hun Gods-diens, het is niet onbelangrijk nog voorzichtig, wijselijk, nog Staatkundig, om met een Gods-diens in een ander land, daar men woond, en de kwade Fortuin tegenwoordig is; daar zijn meer volmaakte Sondaars als volmaakte Heiligen. Beschrijving van het Koningrijk woond, of is, te spotten; want Mozes zegt, ga naar geen Goden der Natie daar gy woonen, zul je niet last hebben. Alhoewel elke een in Gods-diensganger of Philosophie zaken een vrije keur behoorde te hebben. De Phififonia des geloofs, is oneindig, daarom, niet de kunst maakten God, maar aanbiddelen; bid God maar om zoo veel verstand dat gy u zelf wel kunt bevestigen, dan doet gy wel. Doet u Gods-dienst niet stil buiten roem; want bij God geven stilzwijgende beloften, en zachte mompelingen, zulk een geluid als de grootste stem; want wie kan de genade van God vangen, in stukken van een constige taal. Zou Vecke ‘zotten roemen God te kennen: maar hoe kunnen wij de Natuur van Gods Weef, het geen zoo ver boven het bereik van ons verstand is, begrijpen en uitdrukken, of aan andere bekend maken; daarom behoort men van God niet te spreken, minder van hem te disputeren, maar hem alleen aanbidden: want wij mensen kunnen niet van een onbegrijpelijke zaak spreken, of wij moeten ze verachteren, en ten eenmaal strijdige gevoelens hebben, om dat wij daar van meer kunnen spreken als bij giften, en dus kan het wel nieuwsgierigheid maar geen verlangen voldoen, daarom is hij zot, die van de onbepaalde Goddelijke Volmaaktheid het onderwerp van menselijke redeneringen maakt. God is een volmaakt Weef, Hoe een Weefst volmaakter is, hoe het minder vreemd hulp in zijn dottingen van nooden heeft. Een Algemeen Wijl, moet op een Algemeen Werken. In En, om tot God te komen, moet men denken, dat men niet weer kan, zonder begonnen te hebben; dan moet men opklimmen tot een Eerste Weelde, hetwelk geen begin heeft gehad, dat God is, die dan de Oorspronk van mij, mijns gelijken, en andere zaken. Opregte Gods-diens, een Overste God aan Ik Bidden, de onbetere-lickheid der Ziele, en Opstandingen te geloven, en goede Werken te doen. Aanmerkelijk is, dat de Gods-dienst zichzelf verandert, inoude, en door verstaanbare redenen; maar meermaals door Scherpte van geweer, of dringende persingen van Dragonders, welke toonen, dat de Gods-dienst moet zijn in de Regeering, en niet de Regeering in de Gods-dienst. Weelen; maar die God röemen, en Hem niet gehoorzamen, maken haargeloof samentrekkingen. God heelt. Beschrijving van het Koningrijk heeft nooit van den mensch begeerd, hetgeen hy voorzag dat hy niet zoude kunnen volbrengen. Saosı De naam van Religie blijft onder gantsch twijfelige gevoelens, welke malkander veroordelen, die na het begrijp der Geestelijke, aannemelijk, of verwerpelijk, zowel voor de ooren des toe-hoorders zijn; doch de eerste en laatste zijn niet allen even wijs. In de Gods-dienst is zowel wel als in de Politiek in gebruik, dat men den eenen versterkt, maakt met een Bullebak, den ander een Popje in de hand geeft om mee te spelen. Dit doen de verstandige Regeerders, op verschillende tijden, ook wel aan een en dezelfde Personnen: Maar zij mijden en schuwen alle tweedragt in de Religie, om dat die veeltijds scheuring in de Politiek mantel maakt. Want de uiterlijke Religie wordt goed, en kwaad gekeurd, naar het interesse en passie van de mensen. Daarom is het beter, stil te twijfelen aan de verborgen dingen, als te twijfelen over het onzekere. Spreuken van de Opvoeding, Die aan de Garbon gezonden waren van de Vrouwen over WONVURE. De Opvoeding geeft aan een Mensch het. , meest van al dat goed of kwaad, fraai of lelijk is; elk is aan de zelve verplicht. Echter, geloof, en rede zorgen dat we vasthouden aan dat wat wild als een wild dier, of ook eenvoudig als een duif. Zij geeft zulke krachtige indrukken, dat het onmogelijk is, zich van de vooroordelen te ontdoen: of van het bijgeloof, dat men in zijn kindsheid geleerd, en met onfechte opvoeding als ingelogen heeft. Onfechte meest dwalingen zuigen wij met onfechte moeders melk in, en dit gebeurt veelal in ons aan onuitrekkelijke wortelen, door de opvoeding. Daar is bijna niets krachtig genoeg, om die indrukken onzer jonge jaren te veranderen: of de zeden, in dewelke wij van onze kindsheid zijn opgevoed te vergeten: ja de kracht van geloof en godsdienst is elk aan onze opvoeding schuldig. Seroordeelde opvoeding maakt alle mensen partijdig, en de dwalingen des geloofs moet men aan de zelve wijten. Wij gebruiken de vooroordelen van onze opvoeding door gewoonte, en de gevoelens in onze kindsheid ontstaan, hangen wij aan met een partijdige hardnekkigheid. De meeste mensen staan op ‘t punt van haar vooroordelen en de kracht van haar opvoeding, want zij leven na haar vooroordelen, driften, hoedanigheden, en genegenheden. Daar zijn er die de vooroordelen zodanig inbeeldingen verfassen, dat ze een man, om censuur te reeden in een blad, met haar gevoelens schrijvend, niert alleen fijn geheugen. Bock zullen doen, maar de schrijver voor enkel gek houden. Wij volgen bijna algemeen de vooropgestelde opvoeding, om dat wij de meeste opinie ontvangen in ongekende jeugd als onwetende, en wij blijven bijna alle daar aan gekluisterd tot aan onze dood daarom is het zeer [waar, ja bijna onmogelijk, om onder vooroordelen te kunnen oordelen, hoe vele ook elk poging en zwier. Door de opvoeding wordt de gewoonte zoo wonderlijk, dat zij verlevendigd, door gedachten, mond en pen, tot ontelbare wanbedrijven. Het zijn als gekonstrueerde vleugels, welke de ouders aan de kinderen geven, door de opvoeding, bewoonte en praktijk. De opvoeding, en goede onderwijzing van het kind, is de bron en wortel van eerbied en deugd. Die geen die zorgen dragen voor het vergaren van schatten en niet voor de opvoeding van haar kinderen, welke de schatten moeten erven, dat zijn dotten. Kwade ouders zijn de kinderen kwade raadsluiden, en voorgangers tot boosheid, daar en tegen zijn goede ouders haar kinderen als spiegels, om in alle deugden na te volgen. Kwade opvoeding is meest alle kwaad te wijten. Maar goede opvoeding, wel gemaniërdheid des levens, en een rijke geest, bekomt men veeltijds door goede onderwijzing en oefeningen. Want men doet door opvoeding met goed onderwijzing, een klein kind grote dingen razend snel en als bij de tast werken; dat de geleerde filosoof niet na kan doen, maar daar over wel praten, dat het werkende kind niet verstand kan hebben, maar het werkt. Ouders moeten haar kinderen aan zodanige meesters overgeven, welke zeer verstandig, deugdadig, ernstig, en ervaren zijn, het moedigd de meester en de discipel aan, als de onderwijzingen wel begrepen worden. Ben goede Opvoeding der Kinderen, is de grondvest der Burgerij, en het welvaren van Landen en Staaten. Natuurlijk, is de mens als een ander dier, want hij wordt ook zoot gebaren, hij is ook wild als een beest; en zou de dood-likely weefsel van zijn vrije geest zijn, indien de Opvoeding het niet verbeterde. Want, de natuur die prikkelt ons tot vrijheid, maar de Opvoeding houdt ons in ons verplichte om dat de Leermesters der Jeugd, een zekere macht hebben over de Sterren haar geboorte. De eerste beginfelen van het menselijk verstand zijn alle valsch, om dat ze de mens blinden, en schieten verbeten door de Opvoeding. Daar door bedrijven de mensen duizend zaaken, zonder te weten wat ze doen; de meest volgen haar Vaderen voorbeelden, zonder te onderzoeken of ze wel of kwalijk doen: Gewoonte en Opvoeding hebben de Rede bijna van den Aardbodem gebannen. Om de Waarheid te ontdekken, moet men de overleveringen der Vaderen in twijfel trekken; dan de beginfelen waar in wij opgevoed zijn onderzoeken, en alzoo de ingekankerde wangen vóór Opvoeding, bedaagdheid uitgraven. Want, Het is zoo prijlijk, de goede gevoelens door den drang van gefondeerde redenen in ons te voelen, en te volgen, als de kwade te verwerpen. Maar de gewoonterij veroorzaakt kwade indrukkingen, ontrent de hardnekkige. De Opvoeding overtreft de Natuur. Beïmelingen in de Opvoeding geven de beste indrukken, wanneer ze gebeuren met zachtzinnigheid en zeedigheid, maar ze moeten op geen valsche gronden gegrond zijn. De Jeugd is tot arbeid bekwaam, het meer, als men haar kan doen begrijpen, dat het Voorjaar en Zomer ongeveer levens, zijn doorgebracht in dwalingen, onwetendheid, en onnodige idood, en dat men daarom voor de Winter des Ouderdoms, een voorraad van verstand en deugd moet opleggen. Op de aankomelingen, werken oefenen de Voorbeelden, beter dan de betere onderwijzen. Want een Exemplaar leeft evenals redeneren, preeken en schrijven. De omgang van brave mensen is de adem der zielen. De Opvoeding kan de gaven van de Natuur tot haar hoogste volmaaktheid brengen. SESDE HOOFDSTUK. De Schrijver spreekt een Hollander, welke met het Schip de Wakende Boey in jaar 1655 op Zuidland gesrand, en aan Land gebleven was. Wonderlijke voorval van den zeilen; en Beschrijving van de Strandbewoners van 't Zuidland. De Hollander komt in Krinke Kesmes. Ontmoeting aldaar, komt in de Stadt Talonjael, zijnde een Vrijslag, en werd aldaar Schoolmeester en Vrijman. De Schrijver bezichtigt de Stadt Elko wonderlijke Tooren of Pyramide; Badskouwen; Stadhuis; zeldzame Troonkamers, Paleis van den Gouverneur; Vreemde Dieren; Vermaakelijke en kostelijke Waterwerken, Watervallen, Figuren enz. waarvan de Schrijver enige afbeelding teekent. Vier dagen had ik bezig gewest met het uitruzen, en het voorgaande te schrijven, als ik den Garpende verdacht, de Stadt en het omleggende Land te mogen bezien, hij antwoorden, dat het niet konnen geschieden, voor dat ie weer tijding uit ons Schip had, en zijn volk weerom gekomen was; doch hij wilde gaarnekens daarover spreken, daar hij terstond naartoe ging. Na ongeveer twee uren, bracht hij mij de zeer aangename tijding, dat ik door de Stad kon gaan waar het mij lustte, endewijl zijn bevel hem elders eischte, zoude hij mij een man zenden, welke zoo goed vijandels, als hij Spaans sprak, om mij te verzekeren. Dog mijn reis, zei hij, zal maar twee dagen duren, als wanneer ik u weer meteen zou zien. Ik bedankten hem met een goed hart, dat ik met zijn weerkomst, de eer van zijn aangename bezoek weer zou mogen genieten; hij zei dat zijn plicht en bediening te zijn. Ik bedankte mij nogmaals voor het geschenk, het boekje van Descartes dat ik hem vereerd had, en vertrok na een belofte af te zeggen. Nu was het zelfs twee uren voormiddag: te twaalf uur werden wij volgens gewoonte gespijukt. Maar die die de wijn brachten, kwam een bedaagde man, volkomen gekleed, groetende mij op de Zuid-Amerikaanse manier, dat hij de rechterhand op zijn mond, zijn linker voor zijn borst, de vreemdeling verwidelende, bracht hij de rechterhand voor zijn borst, en de linker voor zijn mond, doen beide zijn armen over elkaar voor zijn borst gekruist, wat zo vaker gebeurt mijnsleven, schriftelijk wilde over. Beschrijving van het Koningrijk Holland, God beware u alle, zit welkom hier. Mijn hart sprong op van vreugde, dat ik Hollands hoorde spreken. Ik antwoordde, God bewaare u ook, zijt ook welkom. Hoewel het geluk van hier ter plaatse Hollands te horen? Hij antwoordde, ik ben een Hollander. Hoe zijt u dan hier gekomen, vroegen ze? - Hij antwoordde, de Garnobad heeft mij verzocht, dat ik u de Geschiedenis, of enkele handvatten, ten einde u die zou kunnen afschrijven: ziet daar, is die, zooals die in mijn jeugd heb aangetekend, doen ik hier eerst in de Stad was gekomen, en alles nog vers in mijn herinnering had : met namelijk haalden hij een Papier voor uit den boefem van fijnrook, om af te schrijven, dat ik dankelijk aanvaarde, hem beloofde, dat rustig zullen verrichten, en hem dat onbevredigd weer ter hand stelde. Ik zoude volgens mijn verzoek, naar den Haag, met hem de Stad gaan bezoeken, maar was zo nieuwgierig dit af te schrijven, (want ik vreesden voor belet) dat van hem verzocht, dat mij nu geliefden te verzetten, zoals men daar in de Oostenrijkse Landen doet; en als hij hem boog, sprak hij in goed Krinka Kesmes. 13% nen, tot zolang ik dit gedeelte van zijn levens voorvallen in het Zuidland, afgeschreven zoude hebben. Welke hij mij toe liet, met belofte den volgenden morgen weer te komen. De goede Man naar vriensdelijke weergroetingen vertrokken zijnde, gaf mij tijd die af te schrijven, welke het volgende was. In wassen jonge van twaalf jaar, en kon levens en schrijven als ik op Batavia voor jonge compagnie dienst aankwam, dat was in het jaar 1655. Daar drie maanden gewest zijnde, werd ik gesteld om den aankomenden morgen, met mijn kistje te vervoegen op het schip de Wakende Boei, dat na 't Zuidland zou zeilen, om de schipbreukelingen van het schip de Gouden Draak, welk daar vergaan was, van daartehalen, en naar Batavia te brengen. Bij aankomst, vonden we het wrak van het schip, schoten drie kanonschoten tot zein dat we daar gekomen waren, maar niemand vertoonden zich op 't strand; we niemand verneemende, voeren met de boten naar het land, om het daar gebleven volk van de Gouden Draak, op te zoeken, maar dat alles was vergeefs, we vonden geen levend mens of dier, maar een dor land en naakte strand, veel doornen en wrakstukken. Daar een dag vergeefs gezocht hebbende, zeilden we de volgende dag de kust eenige uren lang, elk glas een kanonschot doen, zeilen weer volk naar land om te zoeken, maar vonden niemand, doch zaagden enige drukkingen van blote voeten in 't zand. De derde dag zeilden we weer naar het Wrak. Zetten daar wat van daarvoor anker, de Boot werd geordineerd de Strand langs te ontdekken, op hoop of zij 't Volk van de Gode Draak zouden vinden: de Boot was voor eenige dagen met water, eten en drinken voorzien, die ging van Bode langs; van bar weet ik niet, ook niet of zij 't Volk gevonden hebben of niet. Voort nadat de Boot van de Sloep naar Land geland waren, met twaalf Mannen om weer te gaan zoeken, ik raakten als jonge meedoe in de Sloep, begeerig om ook eens op 't Land te treden, op hoop van enige ververding te vinden, want ik had al eenigen tijd in het Schip als opgeblazen zonder ververding gewerkt, in een gelachelijk verlangen om naar land en ververding te gaan. Ik was een jongen, was blij dat ik met de Sloep aan land kwam, ik dacht weinig om te zoeken naar het Volk van de Gode Draak, nee, het was om ververding te doen. Wij aan land treedende, gingen landwaarts in, naar gifling wel drie uur gaans, als wanneer wij aan een Boesch kwamen. Hier dacht ik niet anders om ververding of enige vruchten te zoeken. Ik als een jongen van het Volk stilstaand zonder eens te denken als ik in 't Boesch was hoe daar weer uit te komen. Ik achter-aan gaande, verbergde me achter wat kruiden, boesch en raakten dus boeschkwaarts in, en was blij dat ons Volk me uit het zicht was, ik stak een pijp tabak aan, daar meedes ging ik het Boesch in. Dog na onteren een uur zoeken geen vruchten of ververding vindend, wilde ik weer keeren, en ons Volk of 't Strand. zoeken, ik ging wel twee uren om uit het Bosch te komen, maar ik verdwaalde hoe langer hoe meer: ik riep, ik schreef, ik kreet tot het ebbende toe! was vol schrik en vrees, mijn bange huid was onuitsprekelijk; nu zag ik eerst dat ik een jongen was, en jongens werk gedaan had, dat in mij het allerfijnste berouw baarde. Wat zou ik doen? Ik was machteloos, hevig gekreten "bange van hart; mijne moedeloze gedachten. Ik wijnden een Boom ter aarde, klappend, kermend, en God biddend dat Hij mij wilde helpen; den avond viel, en ik raakten door vermoeidheid in slaap. Ontwakend, was ik door koud, en de duisternis baarden in mij zodanige schrik en vrees, dat mijn haar tot berouw rees, ik beefden als een blad, en het geruis der Boomen zoo wel als de zuiverende wind, ontstellde mij elk ogenblik, mijn beklemde gemoed was doodlijk bang, ja zodanig, dat niemand als die in de schrikkelijkste doods gevaren zijn geweest, dat kan denken, weten of begrijpen. Ik zuchtten inwendig tot God om hulp, tot dat de dag begon te komen, dat mij vrij wat verhelderde; ik stond op, wist niet waar te gaan, wandelden om de warmte te krijgen wat heen en weer, zocht om de koude mijn handen in te steken, daar in voelden ik mijn mes, tabaks-doos, vuurstaaf, tondeldoos, en een Broodje, dit verheugde mij niet veel; dieper tastend, vond ik een kluwentje touw maar iets in hoeken, mij van een Mantel in bewaring gegeven, daar ik, als ik op strand bleef, mee vistchen zou; dit scheen was nu mijn rijkdom, mijn Scheepskist waren niet veel waard, gelijk elk mens weet wat een Jongen op het Schip aan heeft. Ik hoopte weer te gaan om uit het Bosch te raken, al moedig roepende, een andere wereld helpt mij. Ik wenste dertigmaal dat ik een Berg mocht ontmoeten, van waar ik de Zee ontdekken kon, of een Rivier die mij tot aan de Zee zou brengen; maar hoe ik meer zocht, hoe ik al meer verdwaald bleef, niet eens om eten of drinken te denken. Ik nam een besluit van altijd rechts uit te gaan, waar mijn God me brengen wilde; dus doen, kwam ik tegen de avond, wat voor Zon ondergang, bij een moeilijke Poel; water ziend, dagelijk apt drinken; dat proevende, bevond het zelfde wat brak te zijn. Groef een weinig daarvan dan met mijn handen een kuil, daar vers water in kwam; ik dronk, en werd verkwikt; het water in de poel was drab en bruin, en rood-achtig, als veen-poel-water, of daar verrotte bladeren in zijn. Hier zat ik nog wat schrijvend, en schreijend, met een droevig weenen had geen einde! Geduurig zuchtend; zeggend, o ik arme Jonge! wat zal ik doen? waar zal ik heen? God! helpt mij! Ik at mijn halve beschuit op, rookte een halve pijp Tabak, en dronk uit mijn kuil; dat alles verkwikte mij krachtig. Ik bedacht mij wat ik doen zoude in zulk een uitreiste nood; Menschelijke hulp ontbrak mij, dit ging ik uit nood tot God; ik maakte mij kou flatt, viel op mijn bloote knieën neder, en riep tot God om hulp, bad het Avondgebed, en het Vader Onzer. Ik werd zelfs zoo bewogen onder het bidden, dat ik neer viel, en werd flauw en als van mijzelf. Dit duurde tot het duinder was; en ik moedeloos zijnde, leidde ik mezelf weer neder, en raakte al snikkend in slaap. Ik sliep den geheelen nacht door, en werd wakker als de Zon op was, dat me verblijde. - Nog gevoel ik op mijn behoudenis: te denken; in zand bij mijn waterkuil, en verheugde me in het vers water, en dagte dit is nog beter als het stinkend water te Scheep. Met zeker het gevoel of ik aangezogen werd, zag ik niemand, en met boschwaard inziende, zag ik een zerrendikken hoge boom, die afgestorven was en omgeven door een dikkere rand. Opstaande, ging ik daar naar toe bij dezelfde boom komend, gaf God me in, dat ik boomen zou tekenen, om mijn water niet te verliezen; ik nam mijn mes van leer, en schildden hem zo wat af; ik maakten met mijn mes een houten beiteltje tot het boom schilten, om mijn mes wat te sparen. Ik maakten ook een klein houten schuipje, en nam een brave tak die ik voor aan fijn scherp snede, en achter aan een braven knobbel had, dit was mijn geweer. Ik werd hoeler en hoeler, en ik begon onder die boom; daar was het wat hoger, een hutje van takken op te zetten; onder mijn werken kwam het mij weer voor als of ik gestoten werd; omziende, zag weer niemand, maar verre van mij ook zulke dikke boom; ik laat de begonnen hut staan, stapten naar die boom toe, welke ook rondom ontbloot huldbende, en deden weer naar een die verder stond, dit zoo vervolgend, raakten wel een uur of anderhalf van den poel. Ik zocht al voort, en dat op een rechte weg, om met zelden tijd aan dit eenmaal bosch te komen; intien ging, vond ik een Appelboom! Heer! wat was ik blij. Ik zag op, en was onder een wilden Appelboom; mijn kooi-spiets en schuipje van mij werpende, klemden ik met grote vreuzen de boom op, at mijn buikje vol, en plukten zoo veel, die ik onder de boom in het gras neerlegde, dat ik afkomend, mijn hoed en beide keelholen vulde, en nog enige laat leggen. Ik vond boom tot boom die geteisterd had weer terug, en bij mijn hutte dicht bij de boom komende, die als op een kleine hoogte stond, groef ik een kuil, welke onder met bladeren belde, daar mijn appels op lagen, die weeder met bladeren dekte, en boven met aarde overstreken hebbende, had ik een soortgvolle gracht. Ik stak enige takken in de grond, die boven wat vleugende, en dacht, dat mijn takken niet dekken, moet de hemel dekken. Nu wandelden ik naar mijn water, dan naar mijn hut, om al wandelend te overdenken wat ik doen zou; mijn droefheid en benauwdheid verminderde hand over hand. In mijn hut zittend, en een appel etend, dacht ik lieve God, wat is des menschen leven, hoe swerst men van 't een Land in 't ander om geld en goed, ik heb maar water en Appels, en ben nu wel te vrezen als ik die maar krijgen kan, dat ik mijn Appelen nu voor goud verruilen kon, ik zou dat waarlijk niet doen. Wanneer den avond viel, bad ik God, en liet mij in mijn hut op wachtakken en bladeren terneer, klaapend veel geruisterd vooren; des morgens ontwaakende, begon ik bedaard op mijn behoud te denken, ja zoodanig, als of ik in 't boos mijn leven zou moeten eindigen, dat ik te voren door al te grote droefheid en angst niets doen kon. Mijn dag dat ik eerbiedig eens zou drinken, dan naar mijn appeloof gaan, en die daar nog onder liggende appelen bergen; daar naar de boomen zo als ik begonnen had al voort te tekenen of te ontwikkelen; en dat op een regel lijn, om zo eindelijk uit het bos te geraakten, en acht op alle Fruit-boomen te neemen; zo dacht ik, zo deed ik. Ik puilden naar mijn appelboom, met mijn kodde-pijjes gewaapend; daar vielen de volgende mij mijn fakkie met die daaronder gelegen appelen; en alregt uit voortgaande, ontfijilde ik de boomen op zodanige wijze, dat ik die makkelijk kon plukken, nu en dan eenige vrugt-boomen vindende, die bijzonder teekende, tot ik naar eenigen tijd zo ver kwam, dat een klein voet Riviertje vond, waar omheen zich ook verfijnde en meer Vrugt-boomen vertoonden, welke ik niet en kende, maar at daar van in Gods naam; zij bekwaamden mij wel. Nu vergat ik mijn mod-hol, Poel en Appelboom; ik volgde de Rivier, welke mij naar eenigen tijd uit het Bosch leidde, tot aan een Berg, aan wiens voet een grote kom van brak Water was, daar hem de vette Rivier in ontliep, en die kom ontliep haar weer door een smalle sleuf in Zee, als ik daar naar bevond. Ik ruiste bij die kom, en zag een Visch springen, kreeg een hoek met mijn touw, bracht die met mijn kodde-pijjes onder water, aan de hokkende een fluitje appel doende, en ving voort een goede Baars, die ik schoon pietje maakte. 134% Beschrijving van het Koninkrijk maakte, en vanzelfsprekend weer aanvallend, ving ik nog vijf A des schone Baarften, die schoon maakten, breed waren de FF aan houten peeten, zodat ze smakten lekker en goed. Mijn Tondel was weinig, des te meer dat ik een mouw uit mijn hemd, daar de brand in gloedde, doofde dat zelfs mijn beide Schoenen uit; nu was mijn Tondel doos weer vol, en ik van alles klaar. Wel gegeten en gedronken hebbende, klom ik den Berg op, van wijn top ik de Zee kon zien, naar giften een groot uur gaans ver; die Berg was maar een hooge heuvel, als al de in her vlakke land staande. Ik had wel gegeten, als gezegd heb, en wandelden naar de Zee, op hoop of ons Schip of Volk daar nog was; maar vond niemand. De Strand langs wandelend, zag ik gedurend om, dat de Berg niet uit mijn gezicht raakte, ik al voortgaande, dacht mijn dat ik een Mast zag achter een Duin, en met zijn top daar boven uitstekende; ik dacht ook dat ik voetstappen zag, maar die verdwenen weer. But h. Op de Duin komende, zag ik een opgeregende. Staak, daar een Tinne plaque aan was gespijkerd, daar de naam van de Schipper en het Schip op stond, daar ik mee kon. Waar ik gekomen was. Dit ontstelden mij weer op het nieuw, eneger was mij de taak om paal en bord, als half gefrustreerd jongen; ik was een jongen, en kreeg de staak verschillende malen met betraande ogen. Ik zette mij neder met de rug tegen de paal, het hoofd in de hand, en zag bedroefd naar de zee-waard. Ik rees weer op, heen en weer voorbij die staak wandelend, en dikwils het bord leefend, befloog de paal met mijn handen los te graven, alsof ik daar in het duin-fand stond om daar in de spijkers daar uit te krijgen; dit denkende trad achter de staak om daar naar te zien, en zo als ik naar de spijkers en de paal van achter zag, werd ik een briefje, en een zinken plaatje daar boven gewaar, welke daar gespijkerd waren; vindende daar op zonnen, graafde achter deze staak; dit ontstelden mij nog meer, als of de staak had gedaan; een koude rilling reed mij door de leden, mijn haar rees mij te berge, ik werd benauwd, en vreesden zeer, ik beeft, en wist niet waarom. Ik zette mij weer neer te genieten den paal, tot dat ik bedaard was. Daar nam ik mijn goede spijt, en begon te peilen in het zand, en vond iets hards, om precies een pas achter de staak; ik trok met mijn handen aan krabben, tot ik op een plek kwam. Mr. I kwaum, 136 Beschrijving van het Koninkrijk - kwam, en al voort arbeidende, bevond het mijn Schips-kje te zijn. Ik riep, "Goede God! ik dank u, Heere! helpt mij daar voortaan; ik huilden van blijdschap, en al schreijende arbeidden ik mijn Kiftje daar uit. Op het deksel was een Prentening gelegd, en om de Sleutel die in ’t floer zat, was doek omgewonden, om daar het zand, het flot niet te bevuilen zou. Ik floot met groote vreugde mijn kistje op, en vond daar het volgende op een Brief: Jongen, alzo we na negen dagen zoekens en wachtens, nog Volk, van de Gouden Draak, nog U hebben konnen vinden, is goed gevonden te vertrekken, (alzo 't op deesse Kuif kwam te leggen is) en u Kistje en goed hier te begraven, ten einde, indien gy hier komt, u daar van te dienen. Regt boven op dit Duinen is een klein paaltje ingeflanen, daar onder zin nog enige voorwerken voor u begraven. Vaart wel. Ik viel op mijn knieën dankend: God voor fijne goedheid, en bad voor de behouden Reis van mijn Schipper en Schip. Op stond ik een volle Pijp, dat er nu op staan kon, ik mijn Kist doorziende vond daar in dit volgende goed: 3 Hemden, 2 Linnen Hemdrokken, 2 Linnen Onderbrokken, 4 Dassen, 2 Paar Kousen, 1 Paar schoenen. Krinken Kesmes. 137 1. Paar Schoenen, Laakse Broeken en Wambais, zijnde dit mijn landganger, Engelse Muts, omtrent 1 Pond Tabak, elf Pijpen, 1 Tinne Kopje, 2 Tinne Lepel, 3 Meflen, 8 het Veters, wat Naalden en Gaarren, 2 Kammen. 2 Stroop Bontje met wat Arak, 12 Vel Papier, wat Pennen en Inkt, 1 Pijpboek. Ik dronk een flesje op mijn pijpje als een Heer. Nu werd ik weer gezellig en vrolijk. Ik besloot den aankomenden nacht bij deze stak te campeeren, om mijn goed te bewaren, daarna nog Mensch noch Dier was die me beroven kon; Jongens werk! ik mijn bezichtigende, ging op de duin, en zag het paaltje, peilden daar met mijn spiet, op twee voet diep was het hard, ik weer aan 't krabbend, door was nauw een voer in de aard, de, of vond een Schop, bloed wat was ik blijde! ik aan 't graaven, dat beter spoet maakte als 't krabbend met mijn handen. Ik ontdekte eerlang een Plank, en daar onder mij een Kooy, deze was nog met een brave Presenning omwonden; ik dit alles boven op hebbende, vond in 't openen den volgenden Brief. Jongen, nadat je mogelijk; leef hier zal eindigen, verstand u dit goed te verbergen. De Meester geeft u fijn Brandglas, om bij gebrek, van Tonnel van te maken, nevens een stuk Swaavel tot Suavevel fokken. Vaarwel. dit volgende goed ; Plank, I Biave Prefening, mijn Hangmat, Bulzak, Kombaars, Hoofdkaasfjen, Slop, Byl, Kortroer, Kardoesen Kruit 100 Kogels, fluit Plate, lod, Scheepshouwer met ster riem, Vaatje Brandewijn, 2 Stoops Botteljes Spaanse Wyn, 100 Beschuitjes, Koopertje Pannetje van een Mengsel, Keulse Pot met Tabak, nog een Prik, weegende wel 243 pond, Blaas met Kraat, Kardoes met Kogels, 2 Luren Vis-want, Doosje met Hoekjes, 12. Vuursteenen, bosje Swaavelstok, bos Pennen, Pennemesje, 2 Boeken Papier, Looden Inkt-pot, met kannetje Inkt, het Nieuwe Tehalement, de Reis van W.T. Bontekoe, en die van P. van den Brocke, nog een rond Spiegeltje in een blikken doosje. Nu veranderden ik van voorzienemen om bij de Staak te blijven. De Weg van de Berg of heuvel tot hier toe, had ik als denkbeeld aan veel naader was; deze dag dacht ik dus mijn weg te neemen. Mijn kist leegde, die weer werd gevuld met Beschuit, Buffelvlees, Tabak, Papier, Boeken &c. Ik ga naar de markt, dat nu recht toe regeert. Kringkelesse 139 Velden aan, met nog een onderkleed, en hing de Houwer opzijde, de Bijlenschop op de nek, en twee Boutonnetjes meer aan touwen om de hals; dus ging ik naar mijn Rivier toe; en alzo het warm was, drank ik niet weinig, dat ik meer een frisse drank herinnerde. Terwijl ik ruitjes, dacht ik wat ik doen zou; ik groef een groot gat op een hoogte, dat bestrooiden ik onder met blaar, daar takken over heen legden, daarop bergden ik mijn goed, dit dekten ik met takken en zoodanig; des achter-middags haalden ik mijn koos, meer het roer, een blaasem meer buffelkruis, kogels en bijvoorraad in mijn zak. Bij de Rivier komende, floeg op de hoogte bij mijn Kelder, vier paaltjes in de grond, daar mijn hangmat aan hing maakten. Ik deed nog een tocht, haalden de voorraad, boutonnetje met arak, viswand, en hokken, meer kogels; bij mijn koos komende, floeg ik geruisloos, tot de dag aankwam; die dag kreeg ik al mijn goed bij de rivier; nu was ik een rijk man! kreeg, pen, papier, en inkt, en schreef die voorgaande op. "Ik sprak een Gebed, zong een Psalm zoo goed als ik kon. Nu moest ik een goede plaats voor mijn hut zullen zoeken; rondom ziende, zag niet verregen. 145 Beschrijving van het Koningrijk van mij een braven hoogen en groenen heuvel, dicht aan de rivier; ik ging derwaarts, die vreedzaam, behaagde mij wel. Mijn Bijl en Schop gehaald hebbende, kapten ik zoveel groote en kleine takken, als ik nodig had; die in de grond graafde en teekende, boven en rondom door een vliegende, zooo dicht als mogelijk was, en inkortende tijd een dichte hut. Die dus verre voltooid hebbende, haalden ik mijn Wand, dat ik in de zoute kom had, op, waar aan verfijnde Barfende waren; hier van kookten ik in mijn Panjerje. Wel genoten, en een koelen dronk genomen hebbende, haalden ik mijn hangmat in mijn hut, die wel ophangende, bracht ik daar mijn kooy in, met mijn meeste goed. Nu wilde ik de Kom eens aan de zijkant omwandelen, en zien wat daar te doen was. Daar de rivier in de kom valt, is het water zeer rood, als ook de strand daar ik groef, was het als leem, kleverig en glad; ik vond een schop vol wat ver op 't land, om te zien wat het was, een kwartier uur voortgaand, vond een rode klappige oever, met veel kuilen; dit duurde wel een groot kwartier, als ik weerom wandelde, om de rode leem te onderzoeken, die wat dun uitbreidende, ging naar mijn hut; ook haalden ik wat vrucht uit. Mijn schot in, dat indien de Leem goed was, ik een mooie Hut zou kunnen bouwen. Na de leem gaande, bevond ik dat die droog, herdenk ik waar, daarover ik me ver verblijde. Bij mijn hut komende, praatte ik met een paar dikke en fleurige Takken, die van alle zijde-takken gekort hebben, grootte die vrij diep en dik bij elkaar in de grond, als een ronde kring; zijnde die rond acht van mijn voeten wijd, dit begon ik van onder op te vleken, als een Boeren-tuin, en alzo ik daar aan bijna ge duurig arbeid had, had ik dit in weinig dagen zoo hoog, als van de grond maken kunnen. Niet hoger konende, moest ik een ladder maken, waar toe ik twee brave rechte takken bereidde, elk lang negen van mijn voeten. Maar alzo geen boor noch beitel had, moest ik met mijn mes de gaten maken, 't welk me zeer hard viel, dat blaren in mijn handen kreeg, mijn arbeid moest staken, en lichter werk doen, of stilzitten. 