title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^X^JlTkÖlongkaiig, Batav. de katjang botor^ als ze nog jong is. Zie botor, iiCjULS'kelOlIgkongjde nog zachte -en eetbare dop van de kokosnoot; zie t^ngkaloJc, &CxXS kfelfengking, e.s.v. reiger met langen snavel. -^XÜ/kfelingking, de pink; k. kaki, de kleine teen. iSJk)S kölengkeng, L e. s. v. ronde, eetbare vrucht, rinsch van «maak en met grooten pit, ook Utji •en lengkeng genoemd. II. boeroen^ k^lengkeng, e.s.Y^neuS" lioornvogel, S. s:iJjJX)S kfelingkeloet? b. v. iantaranja banjak b^riboe laksä^LjS *;i9yJ^^.aJ^ boenjinja Mhasa^ Sj. Ind. Kgsna. ^UJUlf kßlönggafa, zorgen voor, zieh bemoeien met, zieh inlaten ; zie s^nggara. Ook komt het voor in de Tseteekenis van fadloeli of perdoeli, zie aldaar. v.AJli'kßlip, flikkeren v. de oogen, H. Abd. 473 en 478; sakUip mata, een oogwenk; k^lip ap, vuurwerk; k^lip'k^Up en k^lam kelip, vuurvlieg. De Mal. houden de vuurvliegjes voor de nageis der vingers en teenen van hen, die een geweidigen dood zijn gestorven, C. en S.; voorts: lovertje, vlammetje dat op en neer flikkert, zooals van een uitgaande kaars ; zie Mdjap^ kUjam^ pedjam en kerlip, v-,^ÄJLrkÖ16pit, zie MUpai en k^- lipit. ios^S kfelöpakjklanknabootsend woord voor een klappend geluid, zoo- als van een aantal boeken, die omval- len, of van vleugels; 'tis de frequ. van k^pak, ^Jli'kölöpai, slapneerhangend, zooals het hoofd en de armen van een doode, de punt v, e. zakdoek uit den zak enz.; bihir ierkUSpai^ hanglip; kMpit'k^lepai^ omgebogen slap neer- hangend, zooals de ooren van som- mige honden; m^ngel^paikan, doen afhangen. /gJL5^kfelak, aanstonds, weldra, ZOO meteen; soms eenvoudig gebruikt tot vorming van den toek. tijd ; k^lak- k^lak, mogelijk te eeniger tijd. ^jJU^kÖlok; k^lok'k^lek, op ver- schillende wijze uitvluchten zoeken. ^jJi' kgiek; m^ng^lek, een bui- ging met het bovenlijf maken om iets te ontwijken; zie het voorg. wrd. i^ ^UJJS 795 ^^jJLS' köloek, van loek^ bocht of kromming in iets. MÖn, keloek, id.; misainja MrMloehy zijn knevel was met bochten, Mös. Kag. zie ^.loek en kaloek. ywwUüiykoelakasar, Ar. de ge- heele rommel, bagaadje. yj^lS kalakatau, de vliegende witte mier; zie bij kala. ^SJS kalakati? b. v. ^}^^^ jang dipegang olih toewan poeieri itoe^ Hik. Sj. Merd. ^äJJCL^ kalakandji, e.s. v. gras met scherpe punten. Sum. JiyXSS kalikautsar, de naam eener rivier in het Paradijs, zie kau- isar. w^tOykälakian, (samengesteld uit kala, tijd, en kian, dusdanig) voorts, wijders, vervolgens. Het wordt meestal gevolgd door maka. Z.kalal, s.iUi' kalalawar, ook kUawar^ e.s.v. kleine vledermuis, zie bij kala, jjijr kÖlam, I, donker, duister, zwart (minder dan gelap) van den nacht, de zon, de maan van haar laat- ste tot eerste kwartier, de oogen enz.; mengelarriy visch bij donkere maan vangen met een djaring; Mlam-ka- hoetj nevelachtig donker, ook donker V, d. nacht = gelap-goelita^ b.v. Sadj. Mal. p. 131 5 zwaar bewölkt van de lucht, zie g^lap; Mlamhadja, donker- blauw V. de lucht, lett. staaldonker; Mlam-Mlipj flikkeren, z. k^lip; p^ng^- laman, verdonkering, verduistering, Il.verzonken, gezonken, = t^ng- g^lam; waarschynlijk is k^lamari of kalamaren, gisteren, hiervan af te leiden. jvJL^kßloem, de rand van de ope- ning naar binnen gekeerd, zooals b.v, van den anus en andere buisvormige zakenj zie ook koeloem. 4JS keüm, smalle zoom aan een kleed; k. &oe?af, opgerolde of kriel- zoom; k, pipih, smalle, platte zoom; Ä;.^ewe^«*/^Ä:as/Ä, e.s. v.engelschen zoom; k, tabir, smalle zoom; k. ^eroes, open zoom; m^ngelim, zoomen; Mrk^lim^ gezoomd, van een zoom voorzien zijn. /^kL^JU' kalamari^ odkkalamaren en ketnarerij gisteren; kalamari 0?^- hoeloßj eergisteren. Soms wordt ka* lamari gebruikt voor eergisteren en samalam voor gisteren en soms voor e. onbepaalden tijd in het verleden, voor eenigen tijd geleden. ^^sUJÜ* kalamaren, zie het vor. woord. 5.jUJL^kalamajar, e.s.v. onscha- delijken duizendpoot, die, alshij stuk- gewreven wordt, phosforisch licht v. zieh geeft. aüUJiyk81öniajoeh,I.e.s.v.boom, welks hast in de geneeskunde gebruikt wordt; k, t^lor, e. s. v. plant, ook i^- rong-k^mau genoemd. IL e.s.v. koudvuur. -.UJU kölambadja, W. Sum regenboog; z. bij k^lam. iiölAjiykölßmbahang, 0. s. v. arum, die jeuking veroorzaakt. ou^JL^kölambit, e. s. v. groote vledermuis, M. Het heeft oök nog eene andere beteekenis, b.v. sap^rti orang 796 y^f ^Xjf Mrdjalan tampak dengan sahalipan- dang? Abd. seh. wrdb. jA^JlS'kßlaiiibar, e. s. v. zoutwa- tervisch. w.aJLS' kfelamlbir, = kerambüy Jav. de kokospalm, de kokosnoot, zie 7ijioer. ^^,4X5 kölamboer, gerimpeld,zie g^^mhoer. ßtX4lS kSlßmboeng, opgezwollen door lucht; kelemboengan, Batav, de blaas; M^n. kelamhoeng^ id. zie Mm- hoeng en gel^mhoeng, mjlJS kolßmbeng, Ned. kolom- bijn; koewikoWmheng^ kolombijn-ge- bak; zie hauloe, ^^^j.JLS'kfelfemlbak, I. rhabarber, radix rhei*; k, boenga, e.s.v. geel hout. II. e. s. y. welriekend hout, dat in Kambodja kelatnpjak heet, III. e. s. V, grooten nachtvlinder. ^JS kÖlamboe, goTdijn'^kJem- pat tidoer, bedgordijn; k. roesa, een tentvormig bedgordijn, vaneens^/en- dang gemaakt voor kleine kinderen; angin k^lamboe, zie angin enook tirai» i5«-*Jiyk61amlboewai,Mgn.e.s.v. zeeschelp, waarvan het water tegen oogziekte gebruikt wordt, v.d.W. zie het volg, wrd- Volg. v. d. T. e. s. v. zeeslak. ^•aJLS' kölamboewi, e.s.v. zoet- waterslak, Max. en Sw. d.l.Cr. en M. ^^jlJS kölömbai; sang MUmlai^ e.s.v. geest of vrouwelijk wezen, dat gehouden wordt voor de uitvindster van allerlei kunsten en gereedschap- pen; disimpoel sang Ml^mhai^ uiter- mate verward van het hoofdhaar,lett. door S. K. geknoopt. jL«J15' kalimat, Arab. woord, ge- zegde, spreuk; kalimatai assjahädati, de twee woorden der getuigenis, d.i. de Moh. belijdenis: Er is slechts een God enz. ^1 JiJLS^kalamdäii, zie ^IJlJU. QtA^XS kfelempas ; terkelempas, afgezakt of omgeslagen van eenkleed, b.v. siti /jainab lagi mandi, ierk'Slem^ pas kam pada pinggang itoe, maka kalihatan hoedjoeng soesoenja, B. K. ääJL^ kelompang, e.s.v. boom, sterculia foetida, met fraai en sterk hout en vruchten die hol zijn, vandaar beteek. het 00k ledig, van alles waar de inhoud uit is, b.v. een trommel, dop V. e. ei, een uitgegeten vruchtenz. iÄ^JLS" kölampong, ^^telampong, kiem van een kokosnoot. M&JJ kßlömping, slapneerhan- gen van de borsten. «ÄJU kgloempoeng, == keloem- poek; 00k school van visschen; b^rke- loempoengan, bij scholen. ^^ji4.JLS^k61oempoek,hoop,troep, verzameling van levende wezens, die bij elkaar zitten; b^rkeloempoek-k^- loempoek^ bij troepen of groepen. Het grndw. is koempoek = koempoel, dat nog in het MÖn. bestaat. ^AXJS kölamkari, Perz. e.s.v. licht gekleurd, gebloemd katoen, i:aJiykaIimantang,Pad.bov.l. e. lange, witte wimpel; mengaliman- tang, een lange, gekronkelde, witte of lichtgele streep vertoonen, zooals bij het dooden van e. kalamajar-duizend- poot, ook de phosforische glans van paddestoelen, glimhout enz. j^AA4iXS'kaliinantan,ook k^man- tan; poelau k., de naam v, het eiland Borneo, namelijk het zuidelijke deel daarvan, terwijl het noordelijke B^- roenai genoemd wordt. ^jd<kJS kalamendan, zie ka- lamddn. yjoyJS' kfelemoemoer, roos op het hoofd, schilfers. v;>JCxJLrkßlßlltit, de clitoris; k. njamoek, e, s. v. kruipende plant met kleine, eetbare vruchten; k, k^ring^e. s. V. gras, dat als geneesmiddel door vrouwen gebruikt wordt. ^XaJLS' kelöntang, klanknaboot- send woord voor het geliiid van groote stukken geld die op een steen vallen. iJLAJLfkßlentoengjklanknaboot- send woord voor een galmend gelaid als van kleine klokken of helle bam- boe's, waarop geslagen wordt. iXJÜykÖlßnting, = kelentang^ doch helderder en fijner. iiXjJS k(61fenteng, chineesche af- godstompel. iXJLJiykölontang, e. s. v. vogel- verschrikker, die geluid maakt. iUUJS kölontong, rammelaar, naar deszelfs geluid zoo genoemd, ook een chineesche marskramer, die zieh met zulk een rammelaar aan- kondigt. kxxXf kölentang, e.s. v. boom, op Java keIo7' geheeten welks langwer- pige vruchten als groente worden ge- ßUM, jJS 797 geten en welks wortel voor mieriks- wortel wordt gebruikt. Van de bloe- men maakt men, volgens v.d.W, een welriekende olie. kXxXS kölintoeng, houten klokje aan den hals van karbouwen, Päd. bovenl. kJLjJS kfelintiDg, Jav. bei; k^- Untingariy belletjes, rinkelbellen, bel- letje, schelletje, klokje. j-i^uJl^kfelfendjar, klier; hoewah k^l^ndjar, kliergezwel; keUndjar le- her, de amandelen, v.d.W.; k, minjakj smeerkliertje, vetklier. ^.Äxjy kölintjir, zie gHintßr. ^ÄjjykÖlintji, verb. Ned. ko- nijntje, ook haas. s jaJli'kalandar, e.s. v. Perzieche monniken, P. IsJoJiykßlandßra, strop, waar- mee de ra tegen den mast wordt ge- henden, rak, mar.; k. djantan, rak met een eind rakketalie; k, perein- poewan^ rak, waaraan het einde van het val tot rakketalie dient. ^ joJL^ kfelindan, I. afgepaste draad, zooals bij het naaien gebruikt wordt, drijf koord van e. spinnewiel ; djaroem dan kUindan^nsLold en draad; herkUindan, aan iemand gehecht zijn, zooals b.v. de moeder aan haar kind, zie ook tambat II. onbeslist, willen en niet willen. j^^^wjjy kölinsir, zie gHintjir, zie ald. ^wguxjy kÖlonsor, = gelongsor, fL/^^jJS k^lonsong, zie Mlong- song. 798 ^ k^l^noeng, klanknaboot- send woord roor e. galmend geluid zooals b. V. van yerscheiden groote klokken tegelijk. LoJiy kölönnja, een kleine pees- knoop; zie boenga harah. AS köloe, stom; terMloe^ ver- stomd, Hik, Dewa Indra MÖng. Sj. Mans. Sj. Goemp.; mengUoewi^ zieh over iets stom houden, Pr. Dj. Jiy kalaU; verk. v. dßkalau, in- dien, of, dat niet soms; kalau-kalau, ZOO maar niet, misschien, zoo soms, het zou kunnen zijn dat, indien bij- geval ; kalaukan, een samentrekking van kalau en akan^ zie ald. «^•JLykÖloeboeng, omhulsel; m^ng^loeboengi, iets geheel omhul- len, bedekken; verduisteren, beneve- len, b.v. van het verstand; zie ook sMoehoeng en k^roehoeng* ^JS köloebi, e. s.v.. boom, die tot het geslacht der salak behoort en in vochtigen grond groeit. Zijne vruchten zijn zuur en zijne bladeren worden tot atap gebruikt; z.bij asam. ^AS köloetoem, e.s.v. boom, Artocarpus altissima, in het Palemb. JL^kßlodja; hoenoet k^lodja, Vi.» e.s.v. waringin-boom. ^^^ JL5' kfeloetjak, = Mloepas, en k^loepakj zie ald. ^jt>JLS'k61odan; jpawaÄ k^lodan, versohietende ster; ook e.s.v. ouder- wetschen handboog, die niet zuiver rond, maar als een knie gekromd is, mijn Sehr. Hiermede stemt overeen : l^ngannja sap^rti panah k^lodan^hare armen waren als zulk e.^schietboog, Man. Sj. Goemp. % JLJ' kaloewar, zie loewar. väk J^ köloeroet, de fijt, zie loeroeL {J^syiS kßlorak, e. s. v. winde, welker bladen als groente gegeten worden. ^\y)S köloeroek, Jav. kraaien van een haan; zie koekoeh \S\AS koelawarga, Skr. geza- menlijke verwanten, maagschap, fa- milie, meest kaum koelawarga; koe- lawarga jang djaoeh dan jang dam^ ping, verre en na verwanten, Zie warga. aLwJli' köloesoeh; keloesoeh-ke- ZasaÄ, zieh al omwentelen op zijn bed, zieh om en om gooien, woelen in het bed, S. Dz. c Jiyköloewang, Mal. uitspraak van het Jav. kalong, e. s. v. groote vledermuis, de vliegende vos; zie ook sikoe. ^^»JLJ'koelawaiigsa, Skr. = koelawarga, zie ald. jJJLS^köloepoer, spartelen, zoo- als een geslaehte kip, v. d. W. ik gis dat het gUepar moet zijn, vladderend spartelen, zie gMpar, Jav. kl^p^r, vladderen, met de vleugels slaan. j^^JLS'kÖloepaS, van koepas; m^ng^loepas, afvallen, afsehilferen, vervellen. (J^^JlTkÖlopak, hulsel of dek- blad, dat zieh van het voorwerp los- laat, b. V. de dekbladen v. e. bloem- knop, de zool v. een schoen enz.; k^ boenga j de dekbladen v. eene bloem; o^ kXS 799 k, boeloeh, de vezelachtige hulsels v. bamboe; k, s^rodja^ de hulsels van e. lotuskelk; ook de naam van e.s.v. metalen kom met voet, gebruikt om daarop e. gevuld glaasje of kopje te presenteeren ; k, djantoeng, de schut- bladen of hulsels v. e. pisangbloem; k. mata, de oogleden ; lilin k^lopak^ e.s.v. waskaarsen, versierd met schut- bladen, die bij feestelijke gelegenhe- den worden gebruikt; z ook p^lopak, iji^jiy kßloewÖk, Jav. = kepa- jang^ z. ald,, s^mawang enpoetjoeng II, L^^JL^kfeloekoep, e.s.v. boom, die de beste boombast levert tot dek- king van huizen. ^^'•Jü' kalaukan, samentrek- king V. kalau met akan, Zie bij kalau. JJLT kölola, I. mengelolaj doen, uitvoeren, behandelen; tiada terke- lola, niet te doen zijn. II. ook keloelij M. staal; pakoe kelola^ een stalen spijker, R. Ch. oJJLS' kfeloeloet, e.s.v. vlieg, wier steek gom achterlaat; e.s.v. in- sect, dat honig in e. s. v. zak verza- melt, V. d. W. Volg. C. en S. e.s.v. kleine, gele bij die honig levert. Zij is grooter dan de aming-aming, doch kleiner dan de l^bah; g^tah keloeloet^ de gom van die vlieg. oJJLJ' kölolot, onverstaanbare geluiden voortbrengen, zooals b.v. een stervende. yjj JlS" käloeloes, Jav. e. s. V. vaartuig. JJLJ' kfeloeloe, overlegd; meest in ontkennenden zin; tiada b^rk^loe- loey zonder overleg, niet overlegd, b. V. kerdjamoe djangan tidak k^loe- loe, Ihr. b. Ch. sendi dan toelang herasa ngiloe, s^hab boewatan tidak k^loeloe, id. Zie loeloe, JyXS kfeloeli, staal, ook kMola^ zie äld. II. R. Chaib. ^jJLS^kÖlona, e.s.v. wilde aard- vrucht met dradige, eetbare knollen. oOkJli^ kölonit, ziertje, stofje^ zie kelanit, 5 Jli' köloewih, Jav. e.s.v. brood- boom, =: koeloer. ^^^.XS' kÖloewi, I. e. s. V. brande netel. waarvan de po^^as-draad ver- vaardigd wordt, M. II. e.s.v. zoetwatervisch, die zeer smakelijk is = kaloes, zie aid. ^Jli' kfelojak, geheel of ge- deeltelijk losgaan, loslaten van vel^ schil en derg.; zie kojak, TsJS kgloeh, I. zucht; herMloeh en mengeloeh^ züchten ; m^ngeloeh pan- djangy een diepe zucht slaken ; m, se- dikit^ even züchten, b.v. maka ijapon meng^loeh sMikit seraja niakan sirihy. en zij nu zuchtte even terwijl zij de betel gebruikte; k^loeh H5aÄ,gezucht en gesteen; meng^loeh-m^ng^tjapy züchten en snikken. II. Jav. neusring als versiersel, Pr. Dj.; keloehaUj touw of ring door het middenschot v. den neus eensbuffels,. ajy kSleh; m^ng^eh, zijwaarts kijken door eventjes het hoofd te draaien, zijwaarts aankijken; zie ook ^lih en tolih. aJL^'koelah^ of »X^Perz. hooge^ hoed, mijter, kap, tiara. In het MaU 800 <M^ ook nog heim, waarmede kinderen of dieren soms ter wereld komen. (j.^Jli'kölÖhakl h.Y.sambilMr" loedah s^rta d^ngan k^l^hak makinja, Mos. Kag. Zie loeweL ^ly köll, e.s.v.puitaal,ongeveer als s^mhilang, ^•Ljy kgliawan, rondloopen, Passagieren, mar. ouA^5^kÖlebat, I. onduidelijk beeld, Ihr, b. Chas., flauwe, schielijk voorbijgaande schijn; ook = kirap, Max. zie ald. II. dubbele pagaai, die een blad heeft aan de beide einden ; m^ngUehat^ daarmede pagaaien. v-^ujJli^kÖlebet, naar binnen om- geslagen van een slip of uiteinde, b.y. Yan een vlag,dienietgoeduitgewaaid, of een tafelkleed, dat niet geheel uit- gespreid is; m^ngelehetkariy nsiSiT hin- nen omslaan van een slip, den af han- genden rand ondersteken, b.v. van een tafellaken. ijuJS kfelebangjl.doorelkander dansen van muggen en andere vlie- gende insecten, b.v. om een brandende lamp; knielang Msar^ de naam v.e. plaats op de W. kust van het schier- eil. Malaka. H. Abd. IL ook ki^rebang, e. s. v. sniake- lijke aardvruclit, die tot de oebfs be- hoort o^aJLT kfelioet, een suip of plu- vier, C. en S. äXaJLS' kölitah, zieh mooi voor- doen, zoowel in gedrag als woorden, meer dan naar dagelijksche gewoonte, 8j. Madli, JiJJ kÖliti, roerpen, dol. {[jäaJLS' kßlidjoek? sakUidjoek mata^ in e^n oogwenk, Sj. Mans. Sj. Goerap. Zie kedjap. uAÄxJli' kßlitjap == tßritjaty zie aldaar. ^ÄjüLf kölitji, Batav. e. s. v. kleine, ronde vrucht, van e.s.v. slin- gerplant kemroenggi gen. e.s.v. kleine noten waarmee men wel knikkert en vandaar dat onze gewone knikkers ook ZOO genoemd worden; b^rmain k^litjiy knikkeren. stXAJiJ' kÖledar, ^ich voorberei- den op e. naderend gevaar, b.v. op e. vijandelijken aanval; ook rondsnuffe- len, v.d.W. cJcxJli' köledang, e. s. v. boom, die eetbare vruchten draagt en goed timmerhout levert, dat voor chinee- sche doodkisten wordt gebruikt, Hij behoort tot de c^oman-soorten. Zie tjemponit. ^iXxXf kßledek, e. s. v. aard- vrucht, convolvules batatas. Soorten zijn: k. telor of k, merah en oengoe; zie ook oebi. ^3%AJL5'kölerek, e.s.v. waterplant (aquatic shrub), C. en S. ^yxXS kßliroe, Jav. misleiding, dwaling, verkeerd, in de war, zieh vergist hebben. ^uj,aXS kÖlesa, een luie, on willige houding aannemen, van iemand, wien men iets beveelt. LgjJi' kalisa, Perz. kork, Syna- goge, kastje van een afgod.. j-m^aJIS* kßllsar, ook UUsal^ voet- mat, vloermat. Mön. op dezelfde plaats V,JLmwJ^A5^ w ur 801 heen en weer loopen of bewegen, wat man op e. Yoetmat doet grw. kisar^ zie ald. v.ÄMijJLS' kölisip, de dünne, bui- tenste huid van een banaanstam, van vrelks vezels men touw en bindgaren maakt; tali kelisipj touw daarvan ver- vaardigd. JiAA^JLS' k^liSh\f=kelisary z. ald, 2UgjJLS' kßlesah, onrust; meng^' lesah, onrustig zijn van een lijder, v. d.W. lijst gen. wrd. Jav. kelisik^ id. Zie gUesah, v::aäaJ15' kfelipitjomgebogenhoek, vouw längs den kant ; eenigszins breede zoom, daardoor ontstaan; zie lipat en kelepit. c;^LftxJL5* koelipat, e. krukje, dat op den schouder geplaatst wordt om de vracht, op het hoofd gedragen, te ondersteunen, Päd. bovenl. Pist. %.äaJLS' kßlipar, zie g^lipar. f^JuJLS^ kölepakjslapneerhangen en heen en weer gaan of slingeren, zooals een oorhanger, de ooren van een olifant en dergel.*, terkelepaklah soebang, de gouden oorknoppen slin- gerden heen en weer, Sj. Madli. yS<^XS kölikir, I. ring of oog aan een touw, aan een schuiflaadje enz. om aan te trekken, kransstrop, mar. ook ring van rotau door den neus van een buffel of koe; k. dajoeng, losse roeistrop. II. = kerikil^ b.v. haioe kelikir^ grint kiezelzand. ^jXJLS' kölekok, e.s.v. vogel, ^ÄxXAJLJ'kalikandji, ook Ä^a^a- kandjij e.s.v. gras, welks zaad scherp gepunt is en zieh aan de kleeren hecht. ^JLxXS kaliki, e.s.v. plant, Carica papaya, d.l.Cr, enM. Ziebetik, owJLxJLS' kfeleloet, uitgestoken t. de tong; mengUeloetkan Zec?aÄ,detong uitsteken en heen en weer bewegen om ieraand smaadheid aan te doen; zie ook kelaloet, mX^XS köliling, ook koeUling^ rondom, in het rond, omtrek; bMcoe- liling dalam kampoeng, in de buurt rondloopen; mentjehari berkoeliling^ 0 veral rond zoeken ; meng^lilmgi, om- singelen, omgeven, rondom iets gaan, omringen. ÄJljJL^kalilah, de naam van een der jakhalzen uit de pantja tandran. De andere heet daminah. «♦xif kalimah, zie kJJ. «aaJLS" kfelenang? e. s. v. vrucht, Päl. Djin. sy.xXS kfelewer, verb.Ned.kluiver, kluiverzeil; zie djib en tjoetjoer, p, y^*iJ<J kßlewang, e. s. v. kort zwaard, dat naar boven breeder uit- loopt, e.s.v. houwer of hartsvanger. ^j^X^S köniaroek, veel eetlust hebben, hongerig zijn, zooals een her- stellende. Op Java nog : inhalig, nooit genoeg hebben. ^^US" kfemaren, == kalamaren, zie kelam II. ^sl^f liiimSLrSilx^ droog van het jaargetijde, lens of droog gehoosd v. een vaartuig, dat water in het ruim had ; moesim kemaraii^ hetdrogejaar- getijde; ajar kemarau, het water in 51 802 ^) ur 7^ het ruim; MrMmaraUj het water uit het ruim hoozen, H.T.; zie harau en karau, ^sL^ tamari, zie mari. -^US* koemangi, e.s.v. soelasih, eengeurige plant, waarvan de bladen als groente gegeten worden, Volg. anderen MmangL JLfS" komala, (Skr. kamala^loinB)^ e. s. V. denkbeeidig edelgesteente, waaraan wond erkracht wordt toege- schreven en dat men meent uit den kop van slangen of andere dieren te verkrijgen; k, padi, e. s. v. rijst, die altijd een goeden oogst moet geven, omdat zij een komala bij zieh heeft; komala bahrain, het juweel v. twee zeeen, naam van een Mal. geschrift; ^^ hihnat, tooverjuweel. JU^,< k^malai, soms Mmolai^ b.v. Sj. Abd. Moel. 30, slap, teeder, zwiepend; l^mah k^malaij slap en teeder. Komt voor in de I. P. en de Abd. Moel. 27, 30. ^jUy kamana, zie mana. ^.L^S' kömawaii, zie bij awan, toL^y kßmaliang, zie bij pakoe. ^U^Tkoemajan, e.s.y. geurige, kleine, witte bloem, Abd. M^n. benzoe. v^^-S" k06niba, I. pot; koemha majang^ pot, versierd met kokosbla- den,waarin bij bruiloftsoptochten het badwater voor bruid en bruidegom wordt gedragen, Sj. Firm. Zie gom- hang^ IL Skr. bult op het voorhoofd van een olifant. jLa,»5' kombara; m^ngombara, zwerven, omdolen; p^ngombaraän, omzwervingen, oradolingen, Pr. Dj. JL^^ kombala, = gombala, hoe- der,herder,ook^^w^om5a?a,Prab.Dj.; m^ngombalakan pMati^ e. wagen be- sturen als voerman, id. ^Liu^i^köinbali, ook kombali, weder, wederom, terug, naar huis terug, nogmaals, op nieuw, terugkee- ren; kembali h^rsehadja-sehadja^ on- verrichterzake terugkeeren; Mmbali karahtnatoeHlah^ tot Gods barrahar- tigheid terugkeeren,fig.voor sterven ; m^nghnbalikan^ weeromgeven, terug- geven, doen terugkeeren; dataiig k^mbalij weeromkomen, terugkomen ; kandaraän pergi dan kembalinjay eene reisgelegenheid heen en terug (overland).M.Zieook&a?/Ä:enjj;oeZaM<7. ÄjU^y kömbajat, Cambay, naam eener stad in het gouvernement van Madras ; kam kembajat, doek van daar afkomstig. viy^S* kamboet, e. s. v. draag- mand, waarin men de rijst, d. i. de padi, van het veld naar huis brengt. Päd. bovenl. een mandje van biezen of bladeren aan een koord en die- nende om er kleinigheden in te be- waren. MÖn. ^A.»< kßmbar, tweeling, twee of meer van zaken, die bij elkander be- hooren en aan elkander gelijk zijn ; anak k^mbar, t weelingkinderen ; 5^- napang k^mbar^ dubbelloops geweer; mana k^mbarnja, wat is het tweede, dat er bij behoort, de tweeling ervan ; tali rotan k^mbar tiga^ touw, be- staande uit drie in elk. gedraaide ^ 803 rotans, Oend.; mhig^mhar talij twee of meer touwen in elkanderdraaien; m^ngembarkan d^ngan, gepaard doen gaan met, paren aan, b. v. het eene versiersel met het andere; ook naast elkaar doen loopen van dieren, b.v. koedanjapon diMmharkannja d^ngan koeda Antar, hij liet zijn paard naast dat van A. loopen, R. Gh.; herk^mbarj ook samenrijden van twee paarden of ruiters, Mos. Kag.; m^ng^mbarij zieh als partij tegen iemand stellen, hem staan in een gevecht man tegen man, H. T. z. toevoegen aan iem. om hem te helpen, gezelschap te houden enz. ook iemand bij staan, zijn partij kiezen, b,v. kadoewa Mrsaoedara itoe m^ng^mbari ratoe enonij memb^nar- kan bitjaranja^ die beide broeders kozen partij voor R. E. en vonden zijn raad goed, Pr. Dj.; dlkembari d^ngan, gepaard met, v. versierselen, Prab. Dj. yA4.5^ kambar? I. ada jang me- ngikat kambar pada pinggangnja berbagai'bagai tverndnja^ Ind. P. II. e. s. V. zeeschildpad, kleiner dan de agal^ C. en S. yj^ koembar, hoofdrib van de roembia-palm, dienende ter opboor- ding van kleine bootjes. L .A »X kömbßra, opstuiven, op- vliegen, b.v. van vuur waarin gepookt wordt. ^jt4j^ kamboes, verb.vanjj*,«^yj), e. s. V. zessnarige luit. ÄA^kambailg^ zichuitspreiden, zooals een roofvogel, die in de lacht kringen beschrijft ; opkomen boven de horizon van zon en maan, vlotraken van iets dat aan den grond zit, op het water drijvend; kambang noeri, zekere vorm van een vaartuig, b,v. patik hendak bangoenkan kambang noeriy soepaja dapat mSnanggoeng mariamj ik zal het den kambang- noeri-yorm geven, opdat het gesehnt kunne dragen, H. T.; balai kambang en pekambangan, Prab. Dj. een op het water drijvend, of op een vlot staand, badhuisje; kambang dzakar^ potent, het tegenovergestelde van lemah dzakar^ M. zie dzakar; maka kadoewanja pon mHgambang kaoe- daray en beiden stegen zwevend de lucht in, Pr. Dj. Zie ook bij saleh, j^A^kambing, geit, schaap; k, wolanda^ k. domba en k. biri-biri, schaap; k. djawa, geit; k. b^nggala^ e.s.v. zeer veel melkgevende gelten; &. kibas^ zie kibdsj ; k. randok en k, goeron^ zie ald. en ook domba; bagai kambing dihalau ka-ajar, als e. geit, die naar het water gejaagd wordt, fig. voor: met loome schreden, met tegenzin, tegen wil en dank, v. d.Tn. ^x^i* k^mbang, I.ontplooid,open, ontloken, van alles wat men zieh sa- mengevouwen en in elkander geslo- ten denkt, b.v. bloemen, zonnescher- men, zeilen, vleugels, het hart enz. ook het uitspansel; berk^mbangj zieh ontplooien, zieh openen; b^rk^mba- ngaUj hetzelfde v. velen, b.v. sMang b^rk^nibangan boenganja , stünden juist in vollen bloei, PÖl. Djiu.; m^- ng^mbangkan, iets ontplooien, ope- nen, ook van de ooren, Ind. Poet. 804 ^ A^ Zeilen enz. hoenga k^mbang satahoen^ e.B.v. fraaie, paarse bloem, die het geheele jaar doorbloeit; boewah Mm- hang samangkok, de vrucht van de m^rpajang, die, in water geweekt, zieh uitzet tot de grootte van een kommetje; meng^mbang bakoeng jzich ontplooien als de bakoeng-lelie, fig. uitdrukking voor fraaie haarlokken; kembang-koentjoepj zieh, verwijden en weer sluiten v. de neusvleugels, b.v. bij hevige gemoedsbeweging, Boeng. Eamp. bös. pag. 345; kembang elmoe, het zieh ontplooien van de weten- schap, ook het z, verspreiden daar- van; hoedjan p^ngembang boenga, maische regen, die de bloemen ont- plooit of doet ontluiken; terkembang- Iah hatikoe, mijn hart ging open, Abd. 522; balai kembang , een kleine balai tusschen de ingangspoort en de vorstelijke woning, v. d. W. zie kam- bang, IL Jav. bloem, = hoenga; berk^m- bang, bloeien, bloemen dragen; k. ajarmawar^ roos ; k, sepatoe= boeng a raja, zie ald.; k, pala^ foelie; k, poe- koel ^mpat, de jalappeplant en bloem ; k, temb^lek ajam^ de afrikaanbloem, enz. j^A^^kömboeng, opgezet, opge- blazen, bol, bölle zijde van iets; kern- hoeng Mmpis en Mmpis Mmboeng^ uitzetten en weer invallen van buik of Wangen, ook van den neus na hard loopen en van een kikker, H. Boedj.; pipi k^mboeng, belle wangen; p^roet Mmboeng^ een opgezette buik; ikan k^mboeng^ e. s. v. makreel, die even als onze haring op gezette tijden in groote scholen in de indische zeeen komt; k^lemboeng, opz wellen door lucht. ^ ix-^y konibailg, kever, tor, ook fig. voor een minnaar, een den Juan; ook e. kleur van honden, zwart met witto borst, C. en S.; k, madoe^hom- mel, k, padang, e.s.v. groene tor; k. djaniiy een schitterend groene tor, waarvan men wel eens een breche of doekspeld maakt door haar in goud te vatten, MÖn. ; k, njioer en k. Mlapa, groote tor die gaten in de kokos- palmen boort en deze daardoor ver- nielt; k, kajoe, hommel die gaten in houtwerk vreet; k, tahi en ijeret^ de drekkever; k, boewah^ tor in sommige vruchten, zooals b.v. in de mangga; k, anak tjhia, kleine tor met groene vleugels en oranjekleurige borst; k, daoen, tor die zieh gewoonlijk op de bladeren ophoudt; k. ^i7m, e.s.v. gele kever; k. tandoeL tor met twee groote knijpers aan den kop, MÖn.; k, berte- doeh, bloedzweer in de nabijheid van den oksel; kombang melilü gedong, fig. uitdr. in het Palemb. voor een minnaar die fluitspelend rondom het huis loopt, waar een meisje verblijf houdt; k, kamhing, op verschillende wijze onvoegzaam behandelen, v. d. W. kan dit ook zijn kombong-ambing van ombong = sombong? tergerek olih kombang, door een tor doorboord, uitgevreten; zie vooral ookkoemhah; harimau kombang, zie harimau. ij^S kimbang; terkimbang-km- bang, voor iets heen draaien zonder (3^^ cs^*^ 805 binnen te durven gaan, aarzelen om binnen te treden van iemand voor een vreemd huis of van een rat voor de val; zie ook imbang. ^jLa^S^ kßmlbok, koperen vinger- kom, zooals de Maleiers bij het eten gebruiken om de vingers natte niaken en af te spoelen; handbekken; k, ka- tja, glazen vingerkom, door de Euro- peanen voor dat doel gebruikt. \^^„j^S koembek, e. s. v. boom, welks harde noten, boewah k^ras ge- heeten, gebruikt worden bij de spijs- bereiding en bij een zeker Maleisch spei. Op Java kemiri. \lS<x4f koembakara^Skr.potten- bakker, zie koemha I. J.A4.5'kömbal,I.zakje,v.bladeren gevlochten, tot berging van kleinig- heden, zooals tabak enz. doosje voor toovermiddelen, dat dichtgesoldeerd op den buik gedragen wordt; doosje voor kostbaarheden. IL MSn. e.s.v. doos of kist, ge- vlochten van rotan, waarin men in de soerau of bidkapel de boeken, kleeren enz. bewaart. ^x^S kiinboel,enHm6oe?aw,cam- pagne op een schip, R. v. E. Abd. Moel. pag. 24, volgens C. het verdek. ,J<j^S kambßIi,harigkleed,boe- telingskleed, e.s.v. wollen stof, baai, kamelot, ook haardoek voor tenten, Sailoe's Salatin; kopiah kamheli me- rah, niuts of kalotje van roode baai; k. hitam, zwarte baai, Abd. ^.A4.S^ kamban; iwew^am Jan, vast- sjorren. Zie amhan en ambin. ^»A^S^ kfemban, doek, door vrou- wen op den boezem gedragen, de sa- rong hoog en dwars over de borst bevestigd, zooals de maleische vrou- wen die dragen. Sw. ^j^^ kamben, Mid. Sum. een doek van rood of zwart katoen, kor- ter dan de kain^ door vrouwen daar- over gedragen en reikende tot aan de knieen. Ook landjen, ^^i^kamboe, weer ingestort, v. een zieke, d.B. Jav. kamboeh^ id. •.x^i' kambau, e. s. v. schildpad, die zeer groote eieren legt. ^^•.A^i* kainbodja, naam van een Vi.» rijk in Achter-Indie; Skr. een boom, die zeer welriekende witte bloemen draagt als al zijne bladen zijn afge- vallen en daarom als zinnebeeld op begraafplaatsen wordt geplant; ook sembodja en tjempaka moelia ge- noemd. ^•-A^S' kßmboenai,middelmatig = remboenai, b.v. toeboehnja gemok r^ndah Mmboenai^ djanggoet jang poetih disapoekan hinai, Sj. Madli. XA4.5' kamboeh, zie kamboe. ÄA*^ koembah, Jav.mß«^oem5aÄ, wasschen, uitwasschen, omwasschen ; fig. iemand den mantel uitvegen; ook verkwisten, verdoen; koembuh-kambi Abd. == kombang-kambing bij v.d.W. Zouhet ook A:oem&a/i /jaw&in^kunnen zijn? zie kombang en bilas. aU4.^koemboeh,e.s.v.driehoekig gras of biezen, voorkomendo op de natte rijstvelden en gebr. om er mand- jes en matten van te vlechten. ^A^T kambi, e.s.v. gezaagdhout 806 ^7*^ van bepaalde dikte, ribben, dikker dan de Mroti, raamwerk van deuren, vensters en derg.; k, Ä;o^a, omlijsting van een fort, de muren, h.y.pada sama t^ngah kambi kota itoe ada sahoewah gMoeng ^}Mmi midden in de omlijsting van het fort was een steenen gebouw, R. Ch. (^yXA^y kömbiri, = Mhiri^ z. ald. -JLu^kömbili, e. s. v. eetbare aardvrucht. Soorten zijn: k, torak&n k, k^ling; zie ook oehi, ^:i^4!S kömoet; m^ngemoet, zieh samentrekkend sluiten, zooals de en- deldarm na ontlasting, de taaie niod- der om het been dat daarin trapt; Soms ook = komatj zie ald. b.v. dan moeloetnjat^rMmoet'Mmoet^V^\J)]\i\. (^:^^ kÖmit, Jav. wachtsvolk; k^mit toeivoeh, oud Jav. e.s.v. arm- of beenband, Sadj. Mal. 166. i^Lä^S^ kamadjaja, Jav. de god der liefde, ook kemMdjaja^ zie ald. ^^^5 kfemßdjan, e.s.v. haai. Lä45 kimcha, Perz. zijden da- mast,armozijn.OokÄ:emrÄaÄenÄ^mÄra. ^JcJ' kömoedian, van oedi, Jav. vervolgens, daarna, achter, later, na; Mmoedian daripada itoe, daarna, na hetzelve; k. hart, in later dagen, naderhand; t^rk^moedian, de achter- ste zijn, achteraan komen, de laatste; m^ng^moediankan, achterstellen, uit- stellen, tot later verschuiven; zie ook oedi en Mmoedi ^ jang tiada nahi ke- moediannja, na wion er geen profeet meer is (of komt). j^Jkainar^Perz.gordeljbuikband, sjerp, Ind. Poet. %moe- j^kömoer, zie koemoer. ^jjoL^ kamarahan en kah rahan^ zie marah en moerah, tu^ kfemas, terechtgeschikt, ge- pakt in een kleine ruimte, b.v. in kist of koffer, ingepakt, weinig ruimte in iets beslaand, aldus gereed, kant en klaar voor iets ; harang-harang kemas, ingepakte zaken, d.w.z. kostbare za- ken, fijne waar; herkemas-k^mas, aan het inpakken of terechtschikken zijn ; berkemaS'kemas p^ti, zijn koffer pak- ken; b^rk^'mas akan berdjalan, pak- ken om op reis te gaan; herMmas dit'i, zieh in orde stellen, z. terecht- schikken, b.v. adapon akan segala poeteri sakaliannja toendoek her- kemas diri, K.T.; katiganja sama berkemas diri, laloe berdjalan, Sj. Mans. Sj. Goemp. ^jt^ k^mis, =r ^A4.i>, zie ald. o^A^Mi* kamasta, Perz.e.s.v.kom, of bekken. j^.,wkM.S^koemsOeill,verb.Eng.kom. mission, H. Abd. i^ k^mang, I. e.s.v. geesten. II. e.s.v. boom metrinschevruch- ten, gelijkende op mangga, terwijl de boom veel gelijkt op de bindjai, zie sXd.^ Warna k^mang, groenachtig wit. V.A45 kampa, e. s. v. boom met siecht hout? v.d.W. Zie kampah. v^^i^kÖmpa, iets waarmee men op iets drukt of perst, zegel, pers; tjap k^mpa, de naam, die in S. M. gegeven wordtaan hetouderijkszegel der Mal. vorsten; k^mpaän, pers, olie- pers. Zie t^mpa» ^^ k^map, e. s. V. boom, die t,**JL,ft^7 ö^s 807 goed timmerhout levert en oliehou- dende vruchton draagt, Deze worden fijn gemaakt en met katoen vermengd om een stokje gewikkeld, dat dan aan- gestoken wordt en voor licht dient. \:u^4S kampit, zakje van mat- werk met het een of ander gevuld en dan dichtgenaaid; meng ampit, ieis siis zulk een zakje dichtnaaien, er een kampü van maken, b.v.kussens, sago- zakken en derg. zie ook kampil, k^m- bal en soempit, o^Ä^S" kömpit, Jav. = kepit^ z. a. jAfS' koempar;t/ieA?^oempar,zijde voor het weven winden op een klos, taboeng, Päd. bovenl. VÄi>wA#5^kaiiipret, Jav. een groot soort V. vlederniuis met dubbeleneus, ook op Mal. d. 1. Cr. Qt^A^ kßmpas, e.s.v.boom,welks wortel-uitwassen een fraai rood hout hebben. ijt^A^S kÖmpis, ingevallen, van de Wangen, den buik, een gezwel, le- digen zak en derg.; m^ng^mpisj een benepen gezicht vertoonen, H. Abd« 310; zie ook kemboeng, ÄA^S' kampoeng,verzameld;wijk, buurt, kamp, omheind erf; k, orang^ bewoonde buurt -^kampoeng halaman^ erf en voorplein, voor: huis en hof, H. Abd. 474; orang kampoeng, iem. uit de bunrt der inlanders, kampong- bewoner; sakampoeng, van dezelfde buurt, orang sakampoeng, buur; se- gala sakampoengnja , al zijne buren; roemah'kampoengnja, zijn huis en erf; b^rkampoeng, verzameld, bijeen zijn, zieh verzamelen; m^ngampoengkan. iets verzamelen, bijeenbrengen; Äraw- poengan enperkampoenganj verzame- ling, verzamelplaats ; zie ook koem- poel en himpon, Ua^ kÖmpang, e.s.v. rivierboot, bestaande uit een uitgeholden boom- stam, meestal niet opgeboeid. kk^ kßmpoeng, I. Jav. ingeval- len van de wangen, b.v. van iemand die geen fanden meer heeft; zie k^m- pis en k^rempoeng. II. kempoengan, Batav. de blaas, de onderbuik. «A»i' kompong, een scheede van ^a&o^s-hout, tot herging van den lang- gegroeiden nagel, tjanggai, aan den linker duim. Soms met zijde omwon- den, soms daarover heen nog een gouden scheede. ^iA^ kampak, Jav.= kapak^hijl, (^^iL^koempoek, Men. grondw. van keloempoeJc, Zie ald. JkA«5 kampil^ zak, die, met het een of ander gevuld, vervolgens wordt dichtgenaaid ; kampilan^e.s.Y, zwaard, in gebruik bij de ilanoen; MÖn. kam- pü, een biezen taschje, b.v. voor ta- bak; k, doewa, zulk een taschje met 2 vakjes, een voor tabak, een voor de dekbladen; zie ook kampit, soem- pit en ampiL J^A*^ k^mpoel, naar den adem hijgen. J^A^koenipoel, verzameld, bij- een ; b^rkoempoel, bijeenkomen, bijeen zijn, vergaderd zijn ; m^ngoempoelkan, verzamelen, vergaderen, bijeenbren- gen ; koempoelan roemaÄ,huizengroep, 808 dJus v:>J^^ verzameling v. hmzeWjpl^koempoelany vergadering, verzameling, vereeni- ging, bijeenkomst. M^n. koempoek, id. J^S' himpal, gedegen, massief; ^mas kimpalj gedegen goud, goud in klompen, in tegenoverstelling van ^mas oeraiy stofgoud; zie ook kipal, Hik. Nod. Sjah. fJ^4S komp6ni,verb. Ned.com- pagnie, namelijk de O.-I. compagnie, thans ook gebruikt voor het tegen- Tvoordige N.-I. gouvernement; kom- p^ni ketßl, Batav. de Nederlandsche Handelmaatschappij , door anderen maskepik genoemd; kerdja kompeni^ heerendiensten. •.Ä^i" kÖmpoe, e, s. V. ronde doos met deksel ter bewaring van kleede- ren, naaiwerk, soms ook wel v. spijzen of reukwerk, werkdoos voor vrouwen. Ji^ykimpoe, zie kipoe, ^yA^S kfemponan, dooreenon- geval getroffen ten gevolge van het niet gebruiken eeneraangebodenspijs of drank; ongeval van dien aard, v.d. W. die het grondw. niet opgeeft. In het Jav. is ampoewan een verlarade toestand, waarin iem. door de mach- tige werking van iem. of iets gebracht wordt, geraaktheid, beroerte, door e. bovennatuurlijke macht geslagen. j^A^i* kampah, e. s. v. boom, die hont levert, inz. balken voor huis- en waterbouw. ÄÄ^y kampoh^ I. verband van twee platte voorwerpen, dat door toe- vouwin g ontstaatyzooals toege vouwen bordpapier, de rüg van e. portefeuile, de naad van een kleed enz. Het wordt ook gebruikt als hulp-Telw. bij het teilen van t^lor t^roehoek^ zie ald. Pisau Mrkampoh^ een mos, waarvan de punt aan beide kanten scherp is. II. alles waarmede men zieh dekt, sprei, huif, sjaal die over het hoofd gedragen wordt? W« Sum. xaa.S' koempoeh. Päd. boven.l. == koempai\ zie ald. ^J^ koempai, e.s.v. rietgras of biezen, welker mergpit voor lampe- piiten gebruikt wordt; k. pelita, lam- pepit van dat merg. ^JLaä^.J' kampilan, e.s.v. breed zwaard of kUioang^ bij de Ilanoen in gebruik, v.d.W. komt ook in 't M^n. voor. xJLAA^y k6inpiloli,e.s.v.gevloch- ten koffertje met loa deksel. IX^i* kimka, zie Licc^S'. L|X4.r kömköma, ook Ä^o^m^oema, Skr. kurkuma, e.s.v. plant, welks wor- tel veel gele kleurstof bevat. Hiervan bestaan twee soorten: ^en die bij de spijsbereiding wordt gebruikt en voor de ingewanden niet schadelijk is, en een die de gele verfstof, kurkuma levert en niet gegeten kan worden. *jC^S'koeillkoema, z. kemkema. ^y^f kSmal, rookerig, smokerig, groezelig, d. B. en Keasb. Jav. k^mU, klam van kleeren door vocht of zweeten. jL^i'kßmoeljJav.dekkleedydeken. l'cM' k6lllol-k6mol,op-enneer- gaan van de onderkaak bij het kau- wen, v.d.W. v-AJL4JkÖm61oet,beslissendoogen- blik in een gevaarlijken toestand, b.v. de crisis bij een ziekte, de storm bij een belegerde vesting; k. wai'Ä:, klim- mend gevaar, ongunstige crisis; k, toeroen, gunstige crisis. JL^i' kimlo^ Chin. e. s. v. cbin. spijs. ^IxJ^^S kamoeliaän, zie ^. JL^i" kamfeli, zie kambelL ^4$ kSmam; mengemam, in den gesloten mond houden, b.v. van een slok water enz. binnenhouden, niet uitspreken van e. woord of gezegde, Ibr. b. Chas.; ook mommelen met den mond dicht, zooals iem. die pruirat, ^^f kfeman, Lampyris (Coleop- teres peniamferes) d.i. Cr. ^Slx4S kemanakaOjPad. bov.l. zusters kind, neefof nicht; kemana- kan dihawah loetoet^ naam, dien men geeft aan de afstammelingen v. sla- ven, ZOO ook, doch bepaald ironisch: kemanakan d^ngan sebab, neven of nichten, waarvoor een reden bestaat! in de hoftaal kemanakanda, Mal. br. zie ook bij anak. mXX4S kÖmoenting, == karamoen- ting, zie ald. «äju^ kßminting, = kemiri of boewah keras, zie ald. Volg. v.d.Tk, op Borneo in gebr. zie kemiling. j^ÄJU^kÖmailtail, z.kalimantan, ,5Ls\x45'k6niÖndjaja,b.v.ÄaZog5 manis sap^rti kemendjaja, Pr. Dj. Cu- pido, zie kamadjaja. ._q'<vii< kfemoentjoep, e. s. v. gras, lovegrass, C. en S. ^^.-öUL^ kemoeiiljak, top, zie poentjak en koentjak. ^ö^ 80» Jtj^JL^ kamandaloe, Skr. een waterkruik zooals de brahmaansche kluizenaars aan een touw om het lijf dragen, P. .Jü^rkomßndoer, verb. Ned commandeur, commandant, gouver- neur. Jo JuUS' kßmöndikai, = men^ dikaij e. s. v. watermeloen. jj^yL^/kamanoesan, Jav. zie bij mdnoesia. ^AA^S' kßmÖniijaii, ook m^wn/aw, Jav. de benzoe, e.s.v. wierook of wel- riekende hars; hiervan vier soorte» als: k» urabj k. poetih^ de beste, k. hitam en k, merah, welke laatste ook djerenang, drakenbloed wordt ge- noemd. De zaden van den boom, boe- wah k. worden als geneesmiddel ge- bruikt. ^^kßniau; i^roeng kemau^ e.s.v^ eivrucht. ook kelemajoeh geheeten. (54>«-4J' kömoedi, (van het Jav. oedi^ achter) roer van een vaartuig, kolf van een geweer; ä:. sepakj roer,. dat als een lange riem aan de eene zijde van den achtersteven iiitsteekt en met een uitstekende roerpen, tj^- laga^ in beweging wordt gebracht; k, tjawat, een europeesch roer, zie ijawat; tangan kemoedi, zie tjelaga^ berkemoedi, aan het roer staan, stu- ren, h,Y,jang b^rkemoedi Omar^ ka- r^na ija biasa bh'kemoedij Omarstond aan het roer, want hij was het sturen gewend, R. Gh., ook memtgang M- moedi ; meng^moedikan, iets sturen;: patah k^moedi d^ngan e^bamnja, stak is het roeren deroerboom,'Sprw.voor «10 tS**"^ UJ' oiis: alle hoop is verloren*, zie bam III en kemoedian, ^,^^.45^ kamoesi, zie kamoes. lyjSy^ kömoekoes, Jav. staart- f)eper, cubeben, = lada Mrekoer; zie i^moekoes, \^)j4S kÖmoeloek ? b. v. papan dUjafnja d^ngan Umerak hiiam k^- moeloek roepanja^ H. T. J-^ kßmolai,=Ä;6ma?a«,z.ald. i^y^ kÖmoening, Tan koening^ •e.s.v. boom met hard, fraai geel hout «en welriekende bloemen. Het hout wordt veel voor krisheften en andere kleine voorwerpen van smaak gebe- aigd. iL«5 kömek, urien; herkemeh, uri- neeren. ^J^ kamedja, Port, kamisa^ liemd ; ä*. panas, flanellen of wollen hemd; k, dalam^ onderhemd. ^yAiS kßmiri, JaY,=2hoewah k^- ras; zie bij hoeivah en ook koemheh ^S komisi, verb. Ned. cora- tnissie. kkx^ kÖmiling, = kemiri^ P. Yolg. v. d. Tk. Lampongsch. Zie ke- minting» Yolg. Abd. seh. wrdb. saperti ^adjah poetih. ^^S k^niSnjan^ zie ^aJuS'- ^ kan, I. planken ter versiering «an grootere vaartuigen, en die aan weerszijde vaü den achtersteven uit- «teken. II. suffix voor het causatif, zie de ^ramm. III. verkorting v. het Yoorz.öÄ;aw. ^ji' ken, ofkin, Jav. praefix voor vrouwennamen,zooalsiCm jTaftoeÄa«, de heldin van een gedieht, dat naar haar is genoemd. \jS köna, geraakt, getroffen, ra- ken, treffen, aangedaan door; juist passend, van pas zijn, goed zittend van een kleed; gekregen hebben b.v. een ziekte, Yan het voorwerp dat raakt dikwerf ^^rÄ;^'wa kapada, terwyl k^na in de meeste gevallen geraakt, getroffen beteekent, b.v. k. d^mam^ de koorts krijgen ; k, lunat, door vloek getroffen; k, tembak, door een sehet geraakt; k. loeka^ gewond worden of zijn; k. denda, beboet worden; k, djerat^ in den strik raken ; k. djaring, in het net raken; k, ma^oe, beschaamd gemaakt; k, anfing -antingy oorhan- gers aankrijgen ; ä;. Ä:ara w,schipbreuk lijden; k. karang^ op e. klip stooten; k, kerdja, werk toebedeeld worden; kJmas. om gekocht worden ; k^sjaitdn, door den duivel bezeten worden; k. tipoey bedrogen, gefopt worden; k. sedjoekj verkouden worden; k. hoedjan , beregend worden; k. hangoeSj aange- brand zijn; k.dingin^ e. koude vatten; k, oempat en k, fitnah^ gelasterd wor- den; k, tjoekai en k, beja, veraccijnsd worden, inkomende rechten te beta- len hebben; k. oep^ii, cijnsbaar wor- den; k, siksG) straf aan den lijve on- dergaan; k. sjak^ verdacht worden, ook twijfel of argwaan koesteren; k. hoekoem^ gevonnisd worden, straf krijgen; k. iikam, gestoken; k. roegi, verlies lijden; k, moerka, in ongenade Valien bij den Yorst; Mnapada ikan^ b&soerak; k^na pada fjanggoeng^ wasam, komt er een visch in (het net) dan juicht hij; raakt het aan e. stronk onder water, dan zet hij een zuur gezicht, Sprw. door succes da- delijk overmatig verblijd, door tegen- spoed dadelijk ontmoedigd, C. en S.; peloeroe itoe t^rk^na kapada dahinja^ die kogel raakte zrjn voorhoofd ; pa- kajanjang endah-endah t^rkenapada toeboehnjaj fraaie kleeren waren aan haar lichaam ; mengenatj iemand met iets raken, treffen, ook met een be- dwelmings- of toovermiddel; menge- nakan^ iets iemand aandoen, b.v. kleeren, versierselen, wapens enz. aanwenden, appliceeren, b,v. genees- en toovermiddelen, listen enz.; m, makota, de kroon opzetten, krönen; tiada holih dikena-k^nakan , niet tel- kens gefopt kunnen worden ; ook ter- kena is gefopt worden met, b.v. tiada holih akoe terkena emas lanfjoengan^ ik kan niet gefopt worden met yalsch goud, H. Abd.; mengenakan gajanja, hare sierlijke manieren aan den man brengen, van eene coquette. NB. Soms komt kena ook voor in de beteekenis van het Javaansche kennäj kunnen, mögen, mogelijk, vooral op Java; 7naka khia^ daarora of daardoor is het dat, b.v. sangat Msar hawa-napsoe eng kau ^ maka Mna engkau hendak masoek kapada djalan peperangan itOBj uwe hartstochten zijn zeer hevig en daardoor is het, dat ge u in den strijd wilt begeven, Mes. Kag. ^^UJ^kÖnari, e. s. v. boom, die amandelachtige vruchten draagt, waarvan e.s.v. fijne olie, minjak ke- ^ 811 nari^ wordt vervaardigd; k^nariwo- landa, amandelen. eLaJ^ k^nanga, o.s.v. boom met zeer welriekende bloemen, Uvaria Cananga. oUJ' kÖnapa, op Java, waarom, waarvoor = mengapa^ zie apa. Soms ook als samentrekking van k^na en apa, islxS kfenapang, e. s. v. boom, welks vruchten veel op amandelen ge- lijken, nog meer dan de Mmiri. v-^uA^konta, Port, rekening. oJCa5 köntoet, veest, wind; k, apij bijnaam van een kanon in de Hik. Atj. daoen kenioet, naam van een klim- plant, welker bladen stinken, Apocy- num foetidum, d.i. Cr.; k, Msar k, ketjil, groote en kleine veesten, fig. uitdr. voor al wat ergens gebeurt of gesproken wordt; th'k^ntoet^ bij on- geluk een veest laten; Pr. Dj. m^ng^n- toetkaUj iemand of iets be veesten, Mes. Kag. xUCxS'kölltara, = ketara^ zie ald. ^rklntar, == kitar^ zie ald. ^XaI kantor, Ned. kantoor; kan- tor lelang^ venduhuis, lokaal voor verkoopingen; k, pos^ postkantoor; k. oewang, 's Lands kas, ook wel de Jav. bank. > y^yXjS kontörlir, verb. Ned. controleur. iXJlS'kaiitangjdroogbij afloopend water van een riviermonding, een straat of vaar water; s^lat kantang^ ondiepe straat. ixA^kantong, Jav. zak, beurs; zie kandoeng. 812 iXxT kuS kanting, zie kontang. pixS kSntang, aardappel. ÄULrk6ntoeng,I.galmend geluid zooals V. een kleine klokof eenholle bamboe niet spieet, waarop men met iets hards slaat; k^ntoeng-kentoeng^ houten seinblok van het wachtsvolk. II. Jav. g^ntoeng, e. s. v. aarden pot, waarin vroeger de lalang-sniker in den handel kwam, thans nog ge- bruikt voor watervat. iiXJS kontang; kontang-kanting, van ontang-antingj gedwongen ora heen en weer te slingeren ofte rollen, Zie ook bij kontal, ÄAxi'konting, zie koteng. iiXjS koentoeng, I. de staart van een chinees, ook koetjir^ zie ald. 11. kontong = kotong, zie ald. i^XjS kantoek, = antoek, knik- keboUen. J^aaS" köntal, Jav. kentel, dik, lij- mig, niet vloeibaar, gebenden; ajar kandji jang Mntal^ dikke stijfel, lett, dik rijstwater; perekat jang k^ntalj dikke 3ijm; daoen kontal, arbor glu- tinosa, R. JjOJ'koentoel, rond, stomp, bol, de testis; hoeroeng koentoel, e.s.v.rei- ger, ZOO genoemd om zijn rond ach- terste; hajam koentoel, kip zonder staart. Jav. konfotj id. J^aaS' kontal; kontal-kantü^heen en weer slingeren, bungelen, beieren ; t^rkontal'kantilsa'orang^mzijneentje rondslenteren; zie kontang, JOaS' kintal, padde, d. 1. Cr. eig. uchryft hij kientel. ä^XxS koentoem, ontloken knop van bloem of blad; wordfc ook gebruikt als hulp-Telw. voor het aantal van bloemen; zie ook koedoe en koentjoep, ^jCaS" kantan, e. s, v. geurige struik, die in de keuken gebruikt wordt, V. d. W. ^XiS kantoen, Jav. achterge- bleven; mengantoen, achterlaten. ^XS kontan,verb Ned. kontant, = toenau yXkS kantO, Port, gezang. •.ÄArkoentail, Chin. boksen. ^»äaS* koentoewan, Chin. e.s.v. dik satijn. ^>jlS' kandja, I. = kandjar^ z. ald. II, e.s.v. doek? b.v. kandja dika- rang akan destar^ I. P. III. e. s, V, Sterken drank, maar welke? b,v. diMrinja minoem arak dan ^A^ Sj. Mans, Sj. Goemp, Mo- gelijk gandja I. ^XS kindja, luchtsprongen, ca- prioie, bokkesprong, C. en S. ^äaS" kandjar, Perz. chandjar^ dolk; Mrkandjar ^ huppelen, dansen, trappelen, inz, met getrokken en in de hoogte gestoken kris, doch ook zonder dat, b.v. samhil ija berseroe- s^roewan heriepoek-tepoek pahanja seria herkandjar-kandjar, karenater- laloe soeka hatinja, sehab ija berolih boeroeng itoe^ Mes. Kag, van een kind dat een vogel ten geschenke krijgt. M^n. id. ySXA^ kÖndjoer = kMjoer, zie ald. R. Chaib.; meng^ndjoerkan le- ngan^ den arm uitstrekken. ySijS^ koendjoer, = koedjoer en kMjoer, zie ald. ääaS' kandjang; herkandjang, volharden, blijvend zijn, uithouden, op Mal. id. d.i. Gr.; djangankan ija kandjang, berp^loeh pon ija tiada^lasit staan dat hij het zou uithouden, hij zw eetteze\hmet]itoelah her kandjang s^rtakoe, dat blijft mij oTer; perkan- djangan, volharding. kSKXSkoeMiOeiig;7nengoendjoe- ngi, iemand of iets, b.v. een graf, e. plechtig bezoek brengen, bezoeken, ook bezoek van rouwbeklag bij over- lijden, SaiFs Sal., zijn vader gaan be- zoeken, de Holl. 5e dr. p. 88. m'engoen- djoeng segala koeboer, al de graven bezoeken, H. Atj. Zie ook oendjoeng, ÄÄJvykoendjing, e. s. v. zout- watervisch. ^äa5' kandji I. en ajar kandji, dik afkooksel van graan. b.v. van rijst, gort en derg. dünne stijfsel, e. s.v. dikke rijstsoep; mangkok kandji, e.s.v. porseleinen kom voor vierper- fonen, om daaruit die soep te ge- bruiken. II. Men. mengandjilsisiig zijn, het iemand lastig maken. ^jS kantja, of koentja, verzame- ling, greep, zooveel als nien met beide banden of armen omvatten kan, R.P. Dul. p. 58 en 81, Zie koentjah, gjLf koentji, zie ^äa5'. ^Lä.jl.S' kantjanä, Skr. goud : hoemi kantjana, goudland, bijnaam van Zuid-Borneo; anak anakan kan- tjana, gouden poppen, Mes. Kag, en ^-i 813 Pr. Dj.; nawing kantjana, zie nawa; poespa kantjana, zie poespa, ouSJULS'kantjoet, oud versleten kam of kleedjo, waarmede men zieh nauwelijks kan dekken. »-AÄxJ'kölltjat; mengentjat, uit- dagende blikken toewerpen ? b. v. maka olih Moehammad Zaid dik^n- tjatnja dengan matanja Ähoe Bakr itoe, H. T. MSn. kantjat, zieh van iemand afkeeren. oÄxS'koeiltjit, Chm,=^koetjir, haarvlecht der Chineezen. o^^vJLS^kintjit, kleine hoeveel- heden drekstof, die onwillekeurig, b.v. bij het laten v. een wind, afgaan. Zie intjtt *.Äj^kantjoer, = tjakra, Abd. seh. wrdb. Mogel. is kintjir bedoeld. ^Äxrkfentjoer, Jay, = tj^koer, zie ald. de eetbare kurkumawortel ; gong kentjoer, e.s.v. kleine gong. ^.SJOlT kintjir, waterrad, waar- mede het water wordt omhoog ge- bracht, kettingpomp, kettingschep- rad, e.s.v. rad om zijden garen ineen ie draaien, garen winder, spoel,haspel. iÄ;.S' kantjoeng, e. stuk bam- boe van twee geledingen gebr. om water enz. in te dragen, C. en S. &ajS kantjing, knoop, grendel, klink van een deur; k. hoewah eroe, oversponnen knoop, k. alas, e.s.v. be- lasting, die betaald wordt door hem, die zieh een tijd lang bij een ander komt neerzetten, om door uitoefe- ning van hetzelfde bedrijf den kost te verdienen; k. k^moedi, roertouw, M. b. V. diUpaskan k, kemoedi^ het 814 ^^ roertouw werd losgemaakt. NB. De goudon en zilveren knoopen hebben versohillende vormen, als: hantjing lawi-lawi^ e. s. v. knoopen, die onder aan de broek of aan een vest zonder mouwen worden gedragen; kanijing m^rak m^ngigal^ in den vorm van e. pronkenden pauw; ]c- sangka ratna^ in den vorm van geslepen juweelen ; L sahari boelan, in den vorm van de maan als zij een dagoudis; Jc.m^rak mPlajangj in den vorm van een zwe- venden pauw; k. koepoe-koepoe^ in den vorm van een vlinder. Deze worden aan den hals van het baadje gedra- gen en ook hoetang of koersang ge- noemd, zie aldaar: Mrkantjing gigi, klem in den mond, zie hoehal en ke- djang. M^ngantjing^ dichtknoopen, grendelen, op de klink zetten; pe- ngantjing^ grendel, wervel, klink v. een deur. k^^S kfentjang, strak,stijf aan- geliaald,gespannen; angin kentjang^ e. stjjve bries; m^ngentjang , de hoe- danigheid v. strak of stijf aannemen ; angin m^ngSntjang^ de wind wakkert aan tot e. stijve bries; m^ngentjangi, iets spannen of strak aanhalen, b.v. soewarapatik inisap^rti tamboer Mn- dor, jang soedah tiada bolih dik^ntja- ngi lagi, mijn stem is als een slappe trommel, die niet meer gespannen kan worden, Tj. Wan. P. ji.SVA^k6ll1joeng^ klanknaboot- send woord voor een rammelend ge- luid, zooals b.v. van e. stapel borden, die neergezet wordt. k^^jS k^nljing^ pi8sen,wateren; V ajar k^ntjing^ urine; kentjing tnanis^ de suikerpis; k^na kentjing poet^ri^ met gele spikkels van tabaksbladen enz.; kentjing dipapan, op de planken pissen, iig. uitdrukking voor leuteren, zeuren zooals b.v. suffe, oude lieden ; meng^ntjingijhe'pis8Qn*^dik^ntjingi s^- moeiy het vocht op zieh gekregen heb- ben, dat mieren loslaten als ze boos zijn, het mierenzuur; t^rk^ntjing, onwillekeurig pissen ; peng^ntjingaUj de pisblaas; anak kentjing ^ een on- echt kind. ^^xf kentjeng, I. Chin. e.s.v. ijzeren drilboor. die met een boog, waaraan een snaar is, in beweging wordt gebracht. II. europeescho, ijzeren waterketel met hengsel. Ook k^kentjeng, iÄA^kintjoeDg, e.s.v. plant, welks merg en vrucht als groente worden gegeten, P. i^S koentjoeng, Jav. kuifje of bosje haar op het hoöfd van kleine kinderen. v^.ä^laS' kantjap, Bat. boordevol, b.v. van een glas, rivier etc. v.d.W, Zie atjap» i_ff<vi< koentjoep, ook koetjoep^ gesloten,ineengeplooid,vanbloemen, zonneschermen, bladen; ook blad- knop, bloemknop; mengoentjoepkart, sluiten, dichtdoen, b.v. een zonne- scherm en derg. Zie ook k^mbang. v.AÄJii'kintjoepjweinig geopend, met een steilen buik, van een vaar- tuig, het tegenovergestelde van vol, wijdbuikig. (39^^ s\öJS 815 (^.äaS' koentjak grondw. van k^moentjaky zie ald. en de Holl. pag. 128 reg. 1. kX^^jS ? b.v. sapandjang djalan goerau jCäxS', Sj. S61. Dal. Mön. m^ngentjak^ heen en weer loopen. jLS\.JL$^kailtjil^ Jav. dwerghert, = p^landoeL In het Mal. beteekent het een der kleinste soorten van dwergherten, zie ook napoeh, Ä-ÄJLf kantjah, Mön. groote ijzeren pan, = kawah, zie ald. ÄÄJL^ kontjali,kleine golf,v.d. W. aLÄxf koeutjah, I. zekere maafc voor droge waren == '/s kojan; ook als landmaat in gebruik, b.v. sakoen- tjah benih, zooveel land als men met een koentjahzasid bezaaien kan.Ook is het van toepassing op e. ruimte v. water of inham, R. P. Dul. pag. 81. II. troebel, drabbig v. water. Mön, kintjahj id. jü'SXX^ kintjah ; m^ngintja\ iets heen en weer schudden, zooals b. v. iets dat men wil wasschen, v. d. W. M^n. heen en weer door het water slaan, dus spoelen van waschgoed; troebel maken van het water om de visch te kunnen vangen. ^äaS* koentji, Skr. koentjikä^ e. sleutel, sluiting met slot en sleutel en vandaar dat het soms voor slot, soms voor sleutel wordt gebruikt; ihoe koentji^ slot; anak koentjiy sleutel; anak koentji djahatj peti doerhaka, i» de sleutel siecht, dan komt de kist in verzet, Sprw. als de man niet deugt, wordt de vrouw weerbarstig, C.en S.; pasak koentji, grendel; k. arlodji, hor^ logesleutel, ook k. djam genoerad; k^ kitdbj slot of overslag van een boek ;. k. maling, Batav. looper; k. paha, de lies; djoeroe- koentji, rentmeestery. sleutelbewaarder; t^moe koentji,e,B.Y. specerij-achtigen wortel, bij de spijs- bereiding en in de geneeskunde ge- bruikt; m^ngoentjij met een slot slui- ten, op slot doen, doch ook met een« sleutel openmaken, ontsluiten, b.v. maka pintoe pon sig^ra dikoeniji pe- noenggoe pintoe, sat^lah terboeka ma- ka pddoeka maha Dewi pon sigera masoek, MÖs. Kag. JuLf'kailda, I. verk. V. kakanday zie kakak. II. z= p^ngasoeh? b.v. enang dan kanda, Sj. Ind. K^sna. (^jS kÖnda, MÖn. ringvormig be- slag om iets, gewerkt randje, moge- lijk beter kanda; menganda, zicb ringvormig vertoonen, een ring vor- men, zie bij oelar. VÄjtjüi^kfendati, verk.van kah^n- dak hatiy laat staan, al is het ook, zoo- als ge wilt. stjoT kandara, njden op iets;: mhigandardi, berijden,zoowel dieren als Wagens; kandaraän, dat waarop of waarin men rijdt; binatang kanda- rad'M,rijbeest;&erÄ:anJaraän,rijdende op iets zijn; b^r kandaraän ata s salah dan b^bal, zieh aan allerlei fouten en domheden schuldig maken, Niem^ bloeml. II 2^ dr. p. 59 lett. rijden op fouten en domheden; orang b^rkan^ daraäw, ruiter; tantara b^rkandaraäny, ruiterij, cavallerie. 