title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^jjCa3 petak, I. afgschoten ge- deelte van het ruim van een schip, tusschendeks, scheepshut, ook tuin- bed, afgeschoten vakje in vruchten enz.; Äar^a pe^a^jpaasageprijsjpe^aA bawang poeiih, de segmenten van knuflook. II. Jav. bles, witte kol voor den kop van een paard of koe. ^^Jaa5 petok, = patoekj zie ald. ^^JJUS ]^itik (?) pemitikj oip^metek een langwerpig raam, bij het weven van zijde in gebruik, C. en S. i'^^xAÄ pitik-pitik, naam v. een eetbaren zoutwatervisch. A.AAÄ pitam, duizeligheid, toeval, overval; pitam babi, vallende ziekte, toevallen ; orang pitam, ook iemand die door een drank bedwelmd is, en een schijndoode. &XAJ petah, welbespraakt, wel- sprekend, geestig; petah lidah, wel- bespraaktheid, welsprekendheid; ook V. andere zaken gebezigd in de be- teekenis van rap, vlug, b.v. terlaloe petah g^rak langkahnja^ de beweging van zijn stap was uitermate vlug, Sj. Sult. Jahja. v:y.^Vx5 pWjat, wandluis, weeg- luis, ook koetoe boesoek, stinkluis en bangsat genoemd. Zie bangsat, \:iK^*^ pidjÖt, Jav.knijpen,zacht drukken, b.v. van de ledematen, mas- seeren; pidjetan, e.s.v. ?ansa^- vrucht, die men in den mond stekende uit- knijpt. ^^Ä.A5 pidjar, gloeihitte van me- talen; borax om te soldeeren; buiten- gewoon hevig van weenen; m^midjar bhi, heeten van ijzer, om het te kun- nen smeden; s^mantara bhijangb^- sar pidjar, jang Mtjil dititik, onder- wijl het zware ijzer gloeiend wordt, wordt het kleine gesmeed, M.S. m^- 732 ijÄAi LT^ nangis pidjar, bitter schreien, hevig weenen, tot stikkens toe; p^midjar^ wat den hoogsten graad van bitte geeft en bij het soldeeren het tin doet smelten;e.s.v.harsdaarvoorgebruikt. Zie ook bij p^rang, f^ÄA^pldj ak; m^mic^JaÄ:,trappen op iets; dlpid jakkann ja dibawah ka- kinja^ hij vertrapte het onder zijne yoeten; t^rpidjak maiahari, 'smid- dags 12 uur; pemidjak kaki^ iets om er den voet op te zetten, stijgbeugel. MÖn. pidjak'pidjakj id. ook de honten treden van een weeftoestel. *,äa5 ffetjSLrfh.y.kadoetvanjasa' ma kalihatanpetjar^ van tweedajangs of hofjuffers, Sj. Madli. Qi^^<jJ pitjis, == pitis, zie ald. (3»äa5 petjak, vermeid en uitde kas, van een oog, ook in het algemeen verblind van oogen, Moh. Han. ;3^sv.A^ petjok, Batav. gedenkt. (^■^AJ pitjik^nauw, benauwdjin 'tnauw, in de klem, bekrompen, eng; maka boemi ini pitjiklah pada kami sakalian, deze aarde is ons allen te benauwd, te eng, Moh. Han.; p^V;7Ä; rezekiy bekrompen levensonderhoud, Chodj. Maim; djoerang jang pitjik, een nauwe bergpas, ß. Pas. Dul. 16; kapitjikan, in het nauw, in de klem, in verlegenheid zitten; pitjik hatij enghartig, engheid des harten. ,j.äaS pÖtjJoeiljChin.hetdraken- bootfeest. VÄA3 pitjoe, Port. fechOy slot van een geweer. ^^ÄAj pitji, e. s. V. balspel, dat iets gelijkt op het biljartspel, doch op den grond gespeeld wordt. vs;^ Juk3 pidit, dicht bij iets anders, zoodat er aanraking plaats heeft, ge- drang, v. d. W. cJuL^pidang, e.s.v. visch, Abd. seh. wrdb. o^aS peroet, M. Sam. II : 273, zie bij eroet LT^^S pores, = paras II. Zie ald. c yA3 perang, bruinachtig rood, rossig, b.v. van hoofd- of hnidhaar; M^n. niet zuiver wit, grauw, groeze- lig; beras perang, grauwe rjjst; ook grauw van het gelaat en de oogen. c yki pirang, e.s.v. visch == poe- poet malaka, zie bij poepoet II. c yt^ V^^^^Sf schoteltje, bordje, kleiner dan pinggan, ook een vak van e. bewaterd rijstveld of sawah, Päd. bovenl.: piring panggang, dessert- bordje; piring garam, sambal-scho- teltje; p, mangkok, kopjes en scho- teltjes; kaija piring, zie bij katja. (Jf^ixi perak, zilver ; ook gebruikt bij verkorting voor roepiah perak, gülden zilver, b.v. doewa perak, twee gülden enz. ^k**.A3 pirik; memm/bjfijnwrijven, wrijvend verbrijzelen, b.v. spaansche peper, tot poeder wrljven, Pol. Djin. UM pereh, overweldigd, ten on- der gebracht; op de flesch. ^ ^jj pirai, I. jicht, rheumatisme. II. los, rul van den grond. Päd. bov.l. ^yykA3 pias, horizontale strook mat, waarvan er eenige aan elkander wor- 733 den geregen om een zeil te vormen. v::xMfcA3 pisit ; m^misitj volg. Ley- den ondervragen, zie Sadj. Mal. 150. f*^^ p6S0r, koperen rauntje ter waarde van V2 duit. »jufcA3 pisang^ de banaan, musa paradisiaca, waarvan e. groot aantal soorten, o.a, p.radja^p.soesoe^p.mas, p. bidji, p, Mpok^p, amhorij p, wangi, p, hUang^ p. Mlal^ p, karoh enz. enz. h^rtanam pisang, bananen planten, 00k op het hoofd staan zooals de kunstenmakers; p, satandan, e. ge- heele tros bananen; p, sasisir^ een kam of rij van zulk een tros; p. toe- lang-oelar, de banaanvrucht op dien trap van ontwikkeling; waarop de drie deelen, waaruit de vrucht be- staat, nog niet aaneengesloten zijn, zoodat het middenste van de vrucht op de ruggegraat van eene slang ge- lijkt, V. d. W. Zie bij oelar; pisang- pisang, de kromhouten v. e. vaartuig om de overeenkomst in vorm. äm/.aS pesoeng, het voorste ge- deelte van iets eene andere richting geven, b.v. den voorsteven van een vaartuig; berpesoeng^ aangehecht v. een geerstuk aan een kleedingstuk, C, en S. (?) M^n. horizontaal draaien. (^aa^aS pesak, geer, geerstuk, 00k kruis in een broek. •.aaa.aJ pisau, mes; pisati daoen padij lancet; p, lipat, knipmes; p. tjoekoer^ scheermes; p. perantjoeng kalanij pennemes; p, per^tas, torn- mesje; p» raoet, snoeimes, knutselraes, met kort lemmer en langen, krommen steel; p. sadap, mes dat bij het af- tappeu van palmen wordt gebruikt, Am. Hamz. Oorspr. is pisau chin. iUyu^pisall, Jav. gescheiden;pf- sahkan, scheiden, afzonderen; pisah- kan nikahj het huwelijk ontbinden, Oend. Mal. zie ook pasah. khi plang; m^miang^ kleefrijst in een pan met gloeiend zand branden, V. d. W. kxi pioeng, Eng. Ind. peon, poli- ciebeambte. OAÄxS pingit, opgesloten, b.v.van een vogel in eene kooi, of een meisje in huis ora haar verborgen te hou- den; mhningity afzonderen, opsluiten, streng bewaken, inz. vrouwen; orang pingitan^ een opgesloten huwbaar meisje, Sj. Sult. Jahja. Zie ook tj^m- boet'oe, iiCjiAÄ pianggang, e. s. v. insect dat schade doet aan het rjjstgewas = de walang-sangitj Jav. Zie wa lang IL JotA^ pianggoe, e. s. v. boom. ^»aS piugai, I. vaal geel van kleur, fraai van het aangozicht, N.; ook van andere zaken, b.v. awan pi- ngai^ H. Boedj.; pajoeng eram-eram pingaiy id. Mön. lichtkleurig, wit, blank. IL naam van een vogel. ^äaS piugij de naam van een boom; garam pingi, aluin in de dok- terstaal; boeroeng pingi, verb. van Fenix, P. zie pingai IL UAA5 pipa, verb.Ned.pijp, tabaks- pijp, ook pijp, okshoofd, groot vat. 734 O^XAi v,flAi paepa, negenoog, pestkool, = p^njakit radja. v::\ÄA3 plpit, I. piepen; hoeroeng pipit, en bij verkort, alleen pipit, algemeene naam voor de muschach- tige Vogels ;p. roemah, huismusch = hoeroeng gredja op Java; p, oeban^ e.s.v. zwarfc vogeltje met witten kop; p. toeli^ een klein, geheel zwart vo- geltje; pipit toeli makan dihoedjan; tidak dihalau, padi habis; hendak dihalau, kam basah, de doove musch snoept terwijl het regen t; wordt zij niet weggejaagd dan raakt de rijst op; en wil men ze wegjagen, dan krijgt men een nat pak, Sprw, om aan te duiden, dat men van twee kwade zaken ^ene te kiezen heeft, C en S.; p^pisang, een vogeltje zoo groen als e. banaanblad; jang pipit, sama pipit, jang enggang sama eng- gang, de musch bij de musschen, de rhinoceros-vogel bij de rhinoceros- vogels, Sprw. voor ons: soort bij soort, van personen,inz.bij het aangaan van een huwelijk; m^ngekoer pipit, de ge- daante van musschenstaarten vertoo- nen, wordt gezegd y. het rjjstgewas in het derde tijdperk, d. W. IL mondstuk van een blaasinstru- ment,dat in den mond genomen wordt, zooals van een clarinet en bestaande uit twee tegen elk. gelegde stukjes lontar- of bengkoewang-hlsid', pipit roesa, e.s.v. klein jachtfluitje, waar- mede men het geluid van een hert nabootst om het te lokken, d. 1. Cr. *^AÄp6por,d wars afdrij ven v.e.vaar- tuig, met den valreep vooruitgaan. (JM.AK3 pipis; m^mipls, met een rolsteen op e. platten steen iets fijn- wrijven, b. v. geneesmiddelen of de specerijen voor de keuken; pipisan, zulk een steen met rolsteen; zie ook giling en p^lipisan, {jm,'aa3 pepes, Jav. mepes, visch in e. blad gewikkeld op 't vuur roosten; pepesan, spijs, die aldus toebereid is. Zie pais, (^Äxi popek, spei of wedding- schap tusschen tweeraedespelersbui- ten het hoofdspel, zooals bij vingt- et-un, ook ioewi en taroh loewar ge- noemd. ÄÄA5 pipell, plat als een koek ; tjatjing pipeh, lintworm; hidoeng pi- peh, een platte neus ; katjang pipeh, platte erwten, liüzen; kelim pipeh, e. platte Zoom, M. ^^JLaJ pipi^ wang; memerahkan pipi, de Wangen rood verven; m^wam- par pipi, een kinnebakslag geven. foxS piakj aan beide einden ge- wrongen, van platte voorwerpen, b. v. een plank ; zie piat en pelong, Jk.AJ peka, niet onverschillig; ge- voelig, geven om iets. De vorm me- meka, schijnt te bestaan, b.v. harta pon sama bolih dipeka, Sj. Ar dan, tidak dipeka, niet geven om ; id. ^^iJocJ pikat, I. horzel, paarde- vlieg, brems. IL stokje voorzien van vogellijm; lokmiddel; mata pikat, lokoogen, zie bij mata; m^mikat, lokken, vangen v. Vogels enz. pemikat, vogelaar, vogel- vanger, ook lokvogel. MÖn. pikat- memikat, elkander uithooren, uitlok- 735 ken; pikatan, lokasiB] sanghar pikat^ vogelknip. JCaS pikir, van het arab. fikr^ gedachte, denken; herpikir, aan het denken zijn, nadenken; memikirkan, over iets nadenken, overdenken, be- denken; kapikirarij gedachte, het nadenken. ACks p^kong, verk. v. to-p^-kong, zie ald. ^^^A^ pekak, Chin. I. steramjs. II, Chin. e.s.v. kaartspel metacht kaarten. JüCa5 pikoel, draagvracht voor een man, indisch centenaar van 100 kati of 125 Amst. 15; memikoel^ op of tegen den schouder geleund dragen, b.v. van een zwaard, of een vracht aan het eindevaneenstok,^^Ä:oe/aw; memikoelf ook fig. voor dragen, tor- schen van eene zaak. A-XA^pikam, depunteenerpijljP. yS</J pikau, I. beteuterd, confus, verbouwereerd, in de war, b.v. door een schrik of plotseling ontwaken; v.d.W. ada jang hangoen terpikau- pikaUf Sj. Haris, er waren er, die geheel beteuterd ontwaakten. Yolg. V. d.Tn. in 'tM^n. gillende, schreeu- wende; herpikauan, gillen, schreeu- wen van velen. II. naam van een vogel, die veel op een kwartel gelijkt, Päd. bovenl. &Üks pegang, op Java=j?^^aw^, zie ald. v::a^^ pegoet, =pagoef, zie ald. &^ pegoeh, de pareloester, ook bij d. i. Cr. Mön. id. JuS pial, de lellen van een haan» MÖn. id. o^JLa5 pelat, krora, gebrekkig v» spreken, zooals kleine kinderen; ook peloet en teloer, v::\1a5 pelet, vlek, gevlekt, zooals. b.v. meubelhout; kajoe peletj gexlekt hout; zie ook palit, yi^s J^eloer^ =pelat, zie ald. ^a5 pelor, op Java, =peloeroej, kogel. Zie ald. ^juXjS peloes, fijn als meel, zeer fijn; tanah Hat jang peloes, zeerfijne- kl ei, pijpaarde; koewS piloes, Batav. e.s.v. gebak van fijngemaakte ge- kookte aardappelen met eieren; zie haloes. jj^JUi pilis, streep van het een of ander smeersel op het voorhoofd ; Jav. smeersel voor het voorhoofd en: de slapen. äJLa5 pllang, e. s. v. platbodemd vaartuig ; zie pilau, fiXxi peloeng, gekromd, gewron- gen, zooals een plank door de bitte. (^^JLa-S pilak, ellendeling, ook lichamelijke ongestoldheid, eilende,, C. en S. d^Xxi pil^&5 Jav. verkouden, zie. selhema, ^jJLaS pilin ; memilin^in elkander draaien, twijnen van touw door de draden met de band op iets, b.v. op^ de dij, ineen te rollen. JLa^ pllan^ Chin. uitspraak vaa perahoe, Dul. Zie pilang en p^rahoe. JL^i pelo, Jav. = pelat^ zie ald. •.Xx^poloe, meewarig, geroerd^ 736 &JUi äT^ a8LngeäeLSLT\,heYfogen]peloedanrawanj geroerd en bewogen, Noer. Moh,; peloe^ hati, geroerd, aangedaan van gemoed; m^mMri peloe hati, roeren, aandoen; m^meloekan hatijang besij een steenen hart vermurwen; kape- loeauj geroerd, bewogen, aangedaan, geroerdheid. sJLA^pilih; m^milih^ kiezen, uit- kiezen, uitzoeken ; memilih amai, al te kieskeurig, b.v. ta'haik kita m^- milih amat, 't is niet goed als wij al te kieskeurig zijn; orafig pilihan, uit- gelezen manschappon, uitverkorenen; pilih-pilihj metkeus, bijkeuze,nauw- keurig; berptUh-pilthj slechts een enkele '^pemllih, kiezer, kieskeurige; batoe pemüih, keursteen; pilihan, keuze, het gekozene, uitverkoren, uitgezochte, keur; jang pilihan dja' ngan di-amhil, gij moetniet de besten neraen. I^^aS pina-pina, e. s. v. eetbare plant. i*Y^ü^ piantan, een etmaal of 24 uren, b.v. sampai piantan .... heha- roelah soeroet, als een etmaal voorbij is neemt het pas af, C. en S. c JoU^ piandang, e. s. v. plant, welksbladen en stengel in pl. van de «irih gekauwd worden door de wilde stammen op Malaka, C. en S. yMxt %JuS pinar ^mas^ oud- Jav. met goud doorstikt, van verguldsel voorzien, v. d. Tk., van ^r ^mas = ajar mas; berkampoeh mega antara pinar emas, Pr. Dj. pajoeng eram- eram kakoeningan pmar-^mas^ id. jang pinaran ^mas^ id. zoo ook in de Mes. Kag. pajoeng karfäs koening pinaran ^mas. Zie seroen. ^j*jS^ pinis, ook pindisy gewa- pende sloep, kruisboot. Het Eng. pin- nace? ijuo pinang, de betelnootpalm en de betelnoot, areca catechu of areka-noot; p, s^ndawa, een groote soort daarvan; akarpinang n^ndawa^ e. s. V. geneeskrachtigen wortel ; p» pantat taboehan^ betelnoot met het achterste van een wesp, dat is die 't eerst van onderen geel of halfrijp wordt, zie taboeh; p, toewa^ rijp ge- plukte pinang; p. koetai, oude, droge pinangnoot; p, moeda, jonge pinang; zoetliefje, lichtekooi, hoerewaardin; p. masak, rijpe pinang, oranjekleurig; ikan piyiang -pinang^ e. s.v. zeevisch; p. b^ras'berasan, zeerbrooze pinang- noot, die bij het kauwen als rijstkor- rels uit elkander valt; sap^rti pinang dibUah doewa roepanja^ zij gelijken als het eene ei op het andere. Hik. Koris; meminang^ e* meisje ten hu- welijk vragen, door het zenden van areka-noot met toebehooren; pinang meminang, elkander den betel geven bij het sluiten van een huwelyk, ook over en weer ten huwelijk vragen; p^minang, sirihdoos, betelschaal, ook en beter peminangan^ Sj. SÖl. Dal. Zie dßrekat i&jLxi penak^ zie empenak. a.aaS pinoem, zie minoem. v:ij«H-A-Ä pewat, verschil, onder- scheid. Maxw. äj^-aJ pioetang, schuldvorde- kXj3 737 ring, inschuld; ada pioetang hamha kapada orang itoe, ik heb van dien man geld tegoed, zie hoetang, au5 piah, I. zie r^mpah, IL een zilveren muntje, vroeger in Perak in gebruik tot het wegen van go\id,=2 pendjoeroe, = l majam, aud pioeh, verdraaid, verwron- gen, b.v. van een arm of sleutel. MÖn. id. en fig. draaierij, zwendelarij. ^^Jh^^ pehak, kant, zijde, rieh-, ting; opzicht, wijze; kadoewa pehak lasjkar^ de beide legers, die vijandig tegenover elkaar staan; pada pehak, in zake; memehak, ter zijde stellen, afzonderen; p, kapala koebö^r, hoof- deneinde van een graf; atas pehak jang iertentoe, op een zeer bepaalde wijze; vensoer hawa dapat dlpehak- kan, de elementen der lacht kunnen van elkander afgezonderd worden. Jk^Ai pihal, zie pial, ^-^•-^5 pewat, verschil, onder- scheid, Max. v«Ajyr pßnjap, verloren, verdwe- nen, ontfutseld, weg. Zie pMnjap, (^AA^penjek, plat en breed ge- drukt, b.v. een vrucht of kikker, waarop men getrapt heeft; ook van den neus. MÖn. pinjak, id. hidoeng penjek, platte en breede neus, zooals van de negers. ^j.*iLL3 pönjaton, e.s.v. bloem. v-ftxS pßnjap, zie uaaaS. y^ pßnjoe, zie ^aJLS. JooU käbfl, Arab. Kai'd, de zoon van Adam. ^j.%U käroßn, Arab. de Korach van het O.T. Zijn rijkdom, hoogmoed en verharding zijn spreekwoordelijk geworden. Volgens de mohammeda- nen is hij de bewaarder van groote schatten. i^^Uj käri, Arab. die leest; lezer van' professie inz. van den Koran; lieden, die belast zijn met het lezen V. d. Koran op het graf v. e. Vorst of heilig persoon. <X%dU käsid, Arab. bode. ^U kadli, Arab. rechter. CiU käf, Arab. boekit kdf, een geborgte, dat, naar men meent, de aarde omringt en bewoond is door bovennatuurlrjke wezens. jULiU käfilah, Arab. karavaan, x-AiLi? käfljat, Arab. rijm, vers- maat. jj*,yoU kämÖÖS, Arab. küdb kd- möes, woordenboek. jjjiU kän66n,Arab.regel,voor- schrift, wet; hoekoem kdnö^n, wette- lijke bepalingen. -j«iU känoni, Arab. volgens den regel, wettelijk. ^U kähir, Arab. overwinnend, veroveraar, overwinnaar, 5 JoU käidah, Arab. regel, aan- wijzing. ,^La1> kabäja, Arab. e. s. v. lang, wijd kleed, morgenjapon. In het Ar. e. lang opperkleed voor mannen met mouwen. 5*-ö koelbbrah, Ar. leeuwerik. x,aJ* koehah, Arab. geweif, ver- wulf, köepel, nis. aUUi^kiblat^ Arab. kant, streek 47 738 ^ inz. die, naar welke de Mohammeda- neii zieh bij het bidden richten ; empai kiblat, de vier hemelstreken. KyXs koelbö^r, Arab. graf, graven, hoenga koehöSr^ zie bij hoenga^meng- koeböerka7i, begraven ; membaringkan dalan koeboer, in het graf leggen; menghantar kakoeboer^ naar het graf begeleiden; m^ngoendjoeng koeboer^ het graf bezoeken; p^koeboeran^ be- graafplaats, kerkhof, doodeuakker. Jyj^ kabÖ^I, Arab. goedkeuring, toestemming, met welgevallen aanne- men; kabö^llah, aangenomen, toege- sterad! het is goed! mengkaböMan, toestemmen, goedyinden, inwilligen, x JJ> kßdar, Arab.Ä:a(?r,maat,staat, ongeveer, ook wat iemand toekomt, past, b. V. barang-siapa tiada beranak, maka tiadalah tahoekan kedar kanak- kanak itoe, wie geen kinderen heeft, weet niet wat kinderen toekomt, Moh. Han. tiada diberi lagt kMarnja^ id. p. 166; berapa kedarnja^ wat heeft te beduiden, van welk belang is, Hik. Asm. Pati; bebrapa kedarnja^ naar zijn vermögen, zooveel als passend was, P6l. Abd. p. 89; säkedar, naar den Staat van, naar gelang van, naar evenredigheid van, alleen nog maär, b.v. sakMar la'ik masing-masing, naar gelang het ieder toekomt; tiadcttahoe akan kMarnja^ niet weten wat hem voegt of past, Hik. Asm. Pati; saM- dar m^nantikan saUt dan tv^ktoe, al- leen nog maar het juiste oogenblik afwaohten; Mdar b^erapa saUt^ onge- veer eenige oogenblikken; ada kMar lima poeloeh, er waren er ongeveer vijftig; ula kedar, naar vermögen; masing-masing b^rkirim ula kedar, een iegelijk zond naar zijn vermögen, Mes. Kag.; kedarkan, met o verleg behandelen, schipperen; zie ook Ä;ira en hingga. HjtXS kodrat, Arab. macht, al- macht. AtXU kadani, Arab. voet; kadam moebdraky de gezegende voet, noemt men een steen, waarop Mohammeds voet is afgedrukt; pada kadam jang maJia moelia, aan den voet van het altaar, d.B.; kadam, ook gebruikt als titel, QyQJi^^^pddoeka, inz. jegens den rijksbestierder, Niem. bl. II, 2e dr. p. 59. ^j4^d^ koedÖ^S, Ar.heilig,rOi^06 ^Ikoedöh, de Heilige Geest; mengkoe- ddSskan, heiligen; abdoe ^Ikoedoes, die- naar van den Heilige. ojci* kadir, Arab. machtig, al- machtig; alkddir, de Almachtige; Ubdoe Hkadir, dienaar van den Al- machtige, lv->tXi* kadim, Arab. oud, van oude tijden, zonder begin,eeuwig; aZÄ:ac??*m, de Eeuwige, die geen begin heeft; ook vroeger, voorafgaande, vorig, voormalig, oud, aanzienlijker, beter, voortreffelijker. ÄjfwS karäbat^ Arab. nabijheid, verwantschap, nabestaanden. Jwi>karär, Arab. rüstig, onge- stoord verblijven, standvastig of be- stendig ergens blijven, ^1 J) kirän, Arab. conjunctie van sterren, inz. gunstige, Aji kor&n, Ar. de Koran ;/:orcfn ^^f ÖyXS 739 hoeroeky versleten Koran, scheid woord voor iemand, die tot niets meer te gebruiken is en toch nog ontzien raoet worden. 3Ls koeräni, Arab. vereenigd met een ander, corapagnon. ,jb^5 korMn, Arab. offer, ofFer- ande, oifergave, ookbloedig offer, M.; m^ngkorbdnkanj als offer geven, tot offer maken, offeren. ab*.i> kirbat, Ar. lederen zak voor water of melk, bestaande uit een ge- heele huid in het midden samenge- bonden. Sail. Sal. Zie chik, (jwLisy'i kartas, Arab. papier; k, makau, chineesch papier; k, doewa kodi, twee riem papier; k, sahelai, een vel papier; pajoeng kartds^ een papieren zonnescherm. j^-yCwSkirmizi, Arab. scharlaken, karmozijn, vuurrood. owa*aX)*.ä kferamsoet, e.s.v. zijden stof van Surate. ^ys karnoen, Arab. hoorn. ^^Ji karnain, Arab. het twee- voud van karnoen^ dus : de twee hoor- nen'^Iskandar dzoeHkarnam, Alexan- der de bezitter van twee hoornen, d. i. Alexander de Groote. v^Jjkarib,Arab.nabij,familiaar, intiem. abji) kirjat, Arab. dorp, stad. yjajj>k0risj, Arab. naam. v.e. ara- bischen stam, waarover Abdoe'lmoe- tallib, de grootvader van Mohammed, Vorst was. jVA«wi>kasaui,Arab.verdeeling,par- tijschap. > kismat,Arab.deel,aandeel, lot. oLoS kas§äb, Arab. slachter. uoLää ki§äs,Arab.wedervergel- ding, wraak; hoekoem kisds^ de dood- straf, bloedwraak, doodvonnis. y^^f,j^s kasab, Arab. goud- of zil- verdraad. x-^fli* kissat, Arab. verhaal, ge- schiedenis, de handelingen, gebeur- tenis; tammat alkissat^ eindevanhet verhaal. cXxiaS kasad,Ar.voornemen,oog- raerk, doel ; dengan kasadnja, opzet- telijk, met het bepaalde voornemen; kasadoe* Ichair, goede bedoeling; me- ng^sadkan, zieh iets bepaald voor- nemen. (^ w*ai* kasri, Arab. vrouwenver- blijf, verblijf waarin de ongehuwde princessen zijn opgesloten, Sj. Madli. (Xxj^s kasid, Arab. gedieht; me- narikkan kasid, een gedieht voordra- gen, Ibr. b. Ch. yj^ kasir, Arab. gebrekkig, Ibr. b. Chas. kort, klein van taille. Ld5 kadlä^ Arab. uitspraak, von- nis, besluit, noodlot. ^L-*flLi> kadla', Arab. voldoen aan iets; kadla' hadjat, zijn gevoeg doen. s^^kSkoetoeb, Arab. spil,aspunt, pool; hintang koefoeb, de poolster. j.kS koetar, Ar. zijde, flank, kant, stceek, hemelstreek. iduiis katlfah^ Arab. karpet, ta- pijt, wollen stof voor vloerkleeden, deken met franje. ömJLs köeööd, Arab. zitten, zieh zetten, inz. bij het gebed. 740 v.>J^' ch»^* ,^0^* kal&ib, Arab. meerv. van kalab. v^^JLJ kalab, Arab. in het Mal. nieest^a/6öe,liart, gemoedjbinnenste. ^•JU kolzoem, Arab. laoet koU zoemj de Roode Zee. äJUJLs kalkalah, Arab. klank v. de uitspraak, een bijzonder klinkend geluid bij het uitspreken. j^JLi* kalam, Arab. schrijfriet, rie- ten pen, schrijfpen in het algemeen; 00k nog penis; k. best, graveerstift; LresatHj de Mal. schrijfpen, bestaande uit den stengel van een varenplant; k, tjina^ penseel, k. batoe, griffel. ^ttX^JlS kalamdän, Perz. pen- nenkoker, e.s.v. kistje met los deksel, 00k verb. tot kalamendaUj schrijf- kistje, cassette. lOjJli koelo^b, meerv. van kalab, y^ kamar, Arab. de maan, 00k een maanvormig sieraad van goud of zilver. ^^}i>y^ kaniardain? e. s. v. ta- pijt? b.v. dan soeatoe kamardain ter- hampar di-atas balaiitoe,..,, tMetak di-atas p^rmadani dan kamardain^ H.T. R^Y^l» kamriat, Arab. tahoenkam- riai, maanjaar. (jai44.i* kami§a,Port.hemd,nacht- hemd, onderkleed. Zie kamedja, J.J JuLS kandll, Arab. kaars, lamp, toorts, kandolaar, volg. het ar. Wrdb. lamp, lampion. iX^t J» l^awäid, Hind. een exerci- tieplein. Sw. g JJ koewat, Arab. kracht, sterk, sterkte; dikwijls, dikwerf, H. Abd. 240; orang koewat, een sterke kerel; koewat datang, dikwijls komen; k. m^mb^li, dikwijls koopen; koewat- koewaty met kracht, hardop, overluid, ferm, koeioat-koewasa^ kracht en macht; berkoewat, zieh inspannen; mengkoewat-koewatkaUj zijn kracht op iets aanwenden, 00k m^ngoewati, b.v. maka Koelinggi-pon memegang Ämir Hamza serta dikoewatinja^ Am. Hamz.; m^ngoewati, sterk op iem. aandringen, persen, dwingen, Sj. Haris., Ind. Poet, m^ngoewatkanatoe- ran^ z. streng aan de regeling houden. iwkS koes, Perz. hermitage, P^l. Dj. koes djataka, de hermitage der wedergeboorte, id. J Jj kaoel, Arab. woord, plechtig woord, gelofte, overeenkomst ; ber- kaoel, een gelofte doen, zijn woord geven; membajar kaoel, en menjam- paikan kaoel, zijn gelofte vervuUen; mengaoelkan, voor of ten behoeve v. iem. een gelofte doen, Asm. Pati, be- ter m^ngkaoelkan ; kaoeloehoe H hak- koe^ woord van waarheid; kaoeloehoe H hakkoe walau kana mara^ id. al is het 00k bitter, beiden gebr. als hoofd van sommige mal. brieven. ^JÜ^* kolandj, Arab. kolijk. X.^* kaoem, Arab. volk, familie, aanverwant ; kaoem koelawarga, ver- wanten, familie. ^y^ kawi, Arab. sterk, kraohtig, welgespierd; &jsa kawi, sterk vergif. Zie ook f^^\S. ^^•koewin? Arab.? komt in de Am. Hamz, voor in de beteekenis van koeherder of geringe man? )^ u^' .15- 741 A,gj> kahär, Arab. zeer machtig, vermogeDd, onwederstaanbaar, over- winnend, overweldigend, ook i^nLjS. Zie ook guhara en kdhir, ^yA9 kahwahj Arab, koffie; kah- tvah belanda, chocolade. ^[j3 kiäs, Arab. vergelijking, gevolgtrekking, analogie, zinspeling, toespeling, bedoeling, yantoepassing zijn van wetten, b.v. Facs. p. 13; kids jang kawi danjang lemak^ een Sterke en een zwakke bewijsreden; mengkidskan^toG-passeTi o^'^m^ngam- bil kids, de bedoeling vatten, eenles er uit trekken, een gevolgtrekking maken. j»LaS kiäm, Arab. overeindstaande, inz. bij het gebed, verrijzing, steun. iLcLjÜJ kiämat, Arab. de opstan- ding; jaumoe'lkidmat, de opstan- dingsdag, het laatste oordeel. jjLjaS kairoewän, Tripolis. J^aS kil, Arab. antwoord, woord, gezegde, rede. aL^S kimat^ Arab. prijs, waarde, waardeering, bedrag waarop iets te staan komt. **.aS kajoöm, Arab. eeuwig. v^ ka, Voorz. naar, tot, naar toe, gaan naar. Ook een Yoorvoegsel, meestal gebruikt in vereeniging met achtergevoegd aw, zie de graram. \^ koe, verk. van akoe, ik en ook gebruikt als bezittelijk achtervoegsel, mijn. Zie de gramm. en akoc' ^\S ka', verk. van kakakj oudere broeder. vÄAjiy kabat,M^n. binden, samen- binden = ikat; k. pinggang, e. doek, door den vrijen man om de lenden gedragen = ikai-pinggang. \::/,i\S kaboet, nevelachtig, mis- tig, niet goed te onderscheiden door de menigte voorwerpen of door nevel of rook; kelam-kaboet, nevelachtig donker, zie gelap; sesal kaboef, zwaar berouw; berkaboet, in nevel, mist of stof gehuld zijn; terang kaboet, sche- mering tegen het opkomen der zon. Men. pikiran J^rA:a&oe^,beneveld van verstand; hati berkaboet, treurig ge- stemd, triste; kaboet, ook een kleur van honden, smoezelig wit of geel, C. en S., zie ook kaboer en kaboes. ciiolS^kabit, vlugdief, oplichter, zakkenroller, van het Arab. chabits, Op Java kadetj id. ^jl/kabar, zie chabar, oiy kaboer, niet goed ziend, v. de oogen, dof, nevelachtig; nietdui- delijk zichtbaar ; Ä-a^oerma/ä, dofheid van het oog, vliesje voor het oog; m^ngaboerkan mata, oogverblindend of verduisterend; M^n. kaboer p^ntje- lekatiy beneveld van het gezicht, b.v. als men lang gelezen heeft. oli^babir; mmgabir, naar zieh toescheppen of halen met een riem of pagaai, b.v. een drijvend stuk hout enz. M^n. naar zieh toehalen met een of met beide banden, b.v. geld, dat op de tafel ligt enz. Ook roeien zoo- als op een vlot met lange of körte riemen. Zie tjawas en lesa, ^jlS" kaboOS, donker, b.v. van vrolken, een borg in de verte, nevel- 742 e u achtig, ook van de oogen, b.v. Boepa- njahonghoh^matanja käboes; Tangan- nja ada m^megang daboes, Ibr. b. Ch. Zie kaboet en kaboer, ii^\S kaboeng, I. witte hoofddoek, bij den dood van een Vorst gedragen als teeken van rouw 40 dagen lang; ook een lengtemaat voor geweven Stoffen van 1^2 vadem; berkaboeng ^ rouw dragen, in de rouw zijn, rouwen ; perkaboengaUj rouwbedrijf. II, e. s. V. palm = enau, zie ald. f •.jLS' kaboe-kalboe, e.s.v, boom- katoen, die voor het spinnen onge- schikt is, doch waarmede men bedden en kussens vult ; op Java kapok ge- noemd; batang k, k, fig. uitdrukking voor kanonnen, b.v. moeatan perahoe hamba ini batang kaboe-kaboe sakerat doewaj de lading van mijn vaartuig bestaat uit e. paar kanonnen, C. en S. y^lS kabau, M^n. = k^bo, Jav. en kerbaUj zie ald. m^nangkabau, naam van het oude Mal. Rijk in de binnenlanden van Sumatra. c^LS* kata, woord, gezegde; sapa- tah kata, 66n woord, ook een letter- greep; kata-kata jang djahat, belee- digende woorden, Sadj. Mal. p. 48; berkataj spreken, praten, zeggen; maka ija b^rkßtaj katanja^ hij sprak, zeggende; kata-b^rkata sama sendi- rinja^ onder elkander over en weer praten, de zaak van alle kanten be- spreken, H. Sj. Djil. p. 16, 18; per- kataän^ woorden, rede, redeneering; p^rkataän dagang, vreemde woor- den, Sadj. Mal. p. 1 ; tiada p^rkataän- nja^ daarop is geen verhaal, dat kan of mag in rechten niot vervolgd wor- den,Oend.; didalam p^rkataän orang^ er is verhaal op, daarvan mag men wat zeggen, Oend. balas kata, weder- woord ; sakata, eenstemmig, hetzelfde zeggen als een ander, eensluidend van den inhoud, Sadj. Mal. p. 4 r. 10 en 3 V. o.; mengatakati^ iets zeggen, uitspreken, verteilen, over iemand iets zeggen; te weten, namelijk, zeg- gende; mengatakan amin^ amen zeg- gen; tiada dapat dikatakan en tiada terkatakaUj onuitsprekelijk; djangan dikatakan lagij laat ons daarover maar zwijgen, dat daarover niet meer gesproken werde; djangan engkau kata-katakan kapada orang lam^YeT- tel het niet aan anderen, Ind. Poet ; mengata-ngatai^ bepraten, bebabbe- len, op iemand iets te zeggen hebben ; tiada terkata-kata, niet tot spreken kunnen komen, geen woorden kunnen vinden ; perkataän jang sa'oepama mata panah, jang m^nikam kapada Äa^^*, woorden, die als pijlpunten door- dringen in het hart, H. Gr.; dia jang t^rkentoet penaka goeroeh, kita poela diktitakannja, hij liet bij ongeluk e. wind als de donder en nu geeft hij er mij de schuld van^Pr. Dj. s.^j>LS^kätib, Arab, schrijver, se- cretaris. Zie ook chdtib, yLS'katir, Jav. en Mal.? de uit- houders v. kleine vlerkprauwen, be- staande uit boomen van licht hout of bamboe, aan de beide zyden van het vaartuig bevestigd en even de opper- vlakte van het water rakende; ook ^•LT äU 743 hatil^ zie ald. en ook bij timhang en tjadih i^jiykatang; katang-hatang^ e.s. V. Vierkant kastje mot terrassen, van 2?anc^aw-bladen gevlochten, waarin gambir, sago en derg. worden ver- zonden. MÖn. katang^ een mand van rotan met een hengsel om hem over den schouder te dragen; katang-ka- lang, een vierkant mandje of taschje, voorzien van een draagkoord. iiirkatoeng, dobberen, drij ven ; terkatoeng-katoeng^ dobberend, alleen rondzwervend, Mön. id. zie aioeng, Ook e.s.v. zeeschildpad, Sw., d.i. Cr. en M. id. kjAS kating, overal heen, naar alle kanten ; m^ngating-ngaUngi, iets overal heenbrengen, heensleepen,b. v. sUangankoe dikating -kating i hoedak itoe, mijn hoofddoek wordt door dat kind overal heengesleept; memboe- wang destarnja sakalian herkating- kating j zij wierpen hunne hoofddoe- ken overal neer, H. T. v^iiS^katoep, toe, dicht, toege- daan, dichtgemaakt ; terkatoep^ ge- sloten, toegedaan, dichtgemaakt, ge- snoerd van den mond, toegegaan van een wond of scheur; gUap katoep, pikdonker, zoo donker als in een ver- trek, waarvan alles gesloten is; me- ngatoepkan, sluiten; m. bibir^ de lip- pen sluiten, op elkander houden, b.v. van nijd, Pr, Dj.; kangkang katoep^ zie bij kangkang; katoep schijnt meer te zijn gesloten, doordat de kanten tot elk. zijn gebracht en toetoep meer raet een deksel er voor, dus bedekt ; (mengatoepkan badjoe, het baadje dichtmaken ; tidak berkatoep moeloetj den mond niet dichthouden, zijn mond Staat niet stil; hati berkatoep^ bedrukt gemoed, M^n.). ^^1^ katak,kikvorsch; LpoeroCj padde;Ä:.&e^om^, kleine, zwartgroene kikker, die het geluid van betoeng voortbrengt. Jav. kodok^ zie ald. (^jL5^katok; w^w^a^o^, kloppen, tikken op of tegen iets, b, v. op het hoofd, of met staal tegen een steen, V. d. "W. Zie kUoL (^jK'katlk, I. dwergachtig, klein in zijn soort, van dieren en planten; op Java kate^ zie ald.; hajam katik^ krielkip, ook op Malaka. II. altijd en overal meenemen, V. d. W. Zie kating. Jjl^katil, I.rustbank op pooten, sofa, eenpersoons-ledikant. II. zwaarden van een vaartuig, V. d. W. Zie katir, ^J>LS^kat6, Jav. dwergachtig, kriel-, b.v. hajam kati^ krielkip; orang kat^j dwerg; tikar katS^ e.s.v, matten, die V. Bandjarmasin komen, = tikar patjar? Zie ook katik en ketek, ^'ly kati, het indisclie pond == 1 V4 Ämst. ^, het honderdste deel van QQxipikoel of ind. centenaar; als goud- gewicht is lkati=:20 tail of bongkal, 1 bongkal = 16 majam en 1 majam = 9 saga; sakati Uma, de boete, waar- mede volgens de MaL wetten de dood- straf werd afgekocht of vervangen. V. d, W. verklaart het met e^n kati en vijf tail goud, doch in de MaL 744 k:>\S wetboeken zelf komt telkens voor de boete van sak^ii litna laksa, zoodat ik het er voor houd, dat de oorspron- kelijke boete 150,000^i7/5i8 geweest; sakati litna, ook de naara van een slingerplant, in de geneeskunde ge- bruikt; sakati-moena, z. onder boewah, iptXS kadjang, e. s. v. matten, vervaardigd v. pandan doeri of Mng- koewang^ 1 V2 vadem lang en 1 vadem breed. Zij zijn in tweeen gevouwen en worden gebruikt tot kortstondige bedekking van daken, wanden, vaar- tuigen enz., ook kap of tent van een kar of wagen, b.v.j9^(fa^e herkadjang beledoCj een wagen met een kap van fluweel, Prab. Dj.; k, Mrapit, zie bij apit; k, rangkap, schuin toeloopend scherm(van zulke matten?) over het lijk in een grafkuil, v.d.W.; k, roeng- koep, zonnetent op een vaartuig, mits zij näar boven schnin toeloopt; k. sa- mir, zie samir; kartds sakadjang, e. gewoon vel papier van vier pagina's, aldus genoemd, omdat het als die matten in tweeen gevouwen is; p^- kadjang an, kei}mt op inlandsche vaar- tuigen, = koeroeng, zie ald. ^Sfc.LS'kadji, gew. vorm van adji, in bijzonderheden nagaan en leeren, bediscussieeren; p^ngadjian, les om te leeren, ook leerplaats, school; zie adß I. Ü'katja, Skr. glas als grond- stof, vensterglas; op Jav. ook Spiegel van glas = tßr^min, Mal. zie ald. ; katja mata, Jav. bril ; k. piring, e.s.v, witte, welriekende bloem. j^Ld katjit^ gesp; m^ngatjit" kan, vastgespen, C. en S. Ook = ka- tjip, Sw. Zie ald. ^fi^li" katjor, vissohen met kunst- matig lokaas, Max. ^LS^katjar, e.s.v. körten hengel , waarmee men op s^mhilang vischt. S. ^lykatjir, zie kotjar. ^^IjTkatjang, boon, erwt, peul- vrucht, waarvan een grootaantalsoor- ten. De voornaamste zijn: k, botor, zie botor; k, hidjau, kleine, groene boon- tjes; k, ked^lai, k. parayig, zwaardvor- mig; k, boeloe, met harige peulen; k, peroet hajam, zeerlang en dun; k. ta- nah, de aardnoot, die gepoft gegeten wordt en dan k, goreng heet; k. ke- kara, zie ald.; k, ketjil, Phaseolus ra- diatus, d.l.Cr.; k, lilit, klimerwten; k, pipih, linzen ; pedang katjang pa^ rang, e.s.v. krommen sabel; ikan Ä:a- i[/aw^-Ä:a^^*an^,e.s.v.zeevisch,zoogroot als een baars, PÖl. Abd. p, 23 reg. 11 v.b. sphyrcena acutipinnis; m^- ngatjang, verdeelen van een buit of vondst; berkatjang, den grooten beer speien van andermans goed; mem- p^rkatjang, als boonen behandelen,d. i. andermans goed opmaken, verspil- len, verdoen; b^rboenji mer^ndang katjang, het geluid van boonen bak- ken, knetteren, wawelen, snateren. ^^li^katjoeng^ ook atjoeng,\ief' koozinswoord voor e. kind: knaapjel jongetje!; bilalang katjoeng, e. s. v. niet eetbaren sprinkhaan, lang en dun met opgericht bovenlijf en in de hou- ding van een biddende, waarvan de benaming sicadaria religiosa; boedak koeroes tinggi bagai bilalang katjoeng^ IS s\S 745 een magere opgeschoten knaap als een katjoeng-sprinkhaan; boengaka- tjoeng, naam van een bloemdragenden boom. v.d.W. v.A5^l5 katjip, schaar, waarmede men stukjes van de pinangnoot snijdt, pinangschaar, ook schaar voor het doorknippen van blik en plaatijzer; w^w^ai[;fp,metzulk een schaar snijden; ook een strop dichthalen, v.d.W. ^-ö-LS' katjak, fier, prachtig, trotsch van voorkoraen of houding, ook van gebouwen; kabbeling door tegenstand, b.v. klippen onder water; m^ngatjak, met de punt van den voet opzij slingeren; pengatjak, snoever, opsnijder, zwetser, M. (Jä-LS' katjoek, bij v.d.W. is een verb. van katjaUj zie ald. ^^\S katjau^verwardjVermengd, door elkander; b^rkatjau, z. verwar- ren of vermengen, Sadj. Mal. p. 1 ; m^ngaijaii^ dooreen mengen, door el- kaar roeren, in de war brengen; me- ngatjauj negdri, het land of de siad in beroering brengen; mengatjaukanj iets roeren of omroeren; hati b^rka- tjau, ontroerd, verward van gemoed, inzorg of kommer ; katjau-bilau, alles door elkander; t^rkatjau, in verwar- ring, in een hurry, H. Abd. 445; ka- tjaukan, i. pl. v, kaijauwan, gemengd, vermengd, van een taal, volk enz. ySf^\S katjoe, cachou, terra japo- nica, verdikt afkooksel van de acacia catechu, dat bij het betelkauwen ge* bruikt wordt; zie gambir, ^Ä.LS^katji; kam katjip fijn, ge- bleekt wit katoen, shirting. \£yi>L5' kadoet^ e. s. v. zeer grof weefsel voor zeilen en zakken, = kain karoeng ; MÖn. e. zak van biezen of katoen met draagkoord voor debetel- benoodigdheden, ook grove geldzak. v->4>LS^kadet, op Java een vlug- dief, iem. die in het voorbijgaan wat wegkaapt, zakkenroller. Zie chabiis. ^oiykadang, I. kadang-kadang en terkadang-kadang^ somtijds, soms, somwijlen, ookÄ;a(^a«^-Ä;a^a,b.v. ^o^eÄ kadang-kala fiada kerdja sehaja da- toekj bolih sehaja mhnikat^ dan kan iiw dienaar, als hij somtijds geen werk heeft, Vogels vangen, Boeng. Kamp, bös. p. 317, van het grondw. adang, II. Jav. alleeninÄ-ac^an^Äjac/ai/aWy lijflijke broeders, eigen broeders. In de HSS. steeds de volgelingen van een zwervenden Javaanschen prins. Zie kMaijan, ^<^[S kadoek, e. s. v. sirih;^«^ kadoek^ de vader van Kadoek, eigen- naam van iemand, die door zijn lach- wekkenden tegenspoed tot een spreek- woord geworden is, ook lebai malang genoemd; zie bilalang, Ji^\S kadal, I. Jav. de tuin- of grashagedis. II. Mön. = kedalj zie ald. k\J kara, I.alleen, siech ts,zonder iets anders er aan, b.v. toeboeh saba- fang kara, een enkel lichaam, een- loopend persoon, in 't Mön. sabatang karang^ iemand zonderfamilie;<i;am- batan kara, brug zonder leuning of iets derg. een enkele boomstam voor brug,t= titianj b.v. soedah itoe b^V'^ t^moelah d^ngan djambatan boeloeh 746 «y^Ü" t) LT ^ahatang^ maha dikatakannja djam- batan kara, Maka kata anaknja: M- toel katanja itoe^ Bapa, djambatan kara, karena djambatan boeloeh sa- batang tiada b^rpegangan B. R. ma- doe karaj Kw. bij, honigbij. II. = angkarajh,Y,pikirjang kara^ zie aldaar. III. gestikt? V. zijden stof, kleed- jes enz.; tjindai kara, b^rsiratkan emas dikaf'a, R. Pas. IV. ook kekara, e. s. v. boontjes; schiJQt ook als hulp-Telw. gebruikt te worden voor het aantal juweelen, b,v. bertoetoep sanggoel intan doewa Jcara, B. S. V. m^rdoenja sap^rti bangst kara ? «en fluifc alleen? een solo-fluit? of «en fluit van karah bamboe ? Zie karah I. Komt Yoor in Sj. Bid. Sar. väj.LS' karat,I.roest;Ä;ara^an,ver- roest goed, oudroest; karatan mata- toembakj verroestelanspunten; kara- /an Äa^^'jZichverbijtenvankwaadheid, zieh dood ergeren, = het Jav. ger^- gMnj Prab. Dj. IL Yachten van katten, krabben en bijten. III. = k^ratj zie ald. VÄ^jiykaroetjverward, in ver war- ring, in verlegonheid; karoet-meroet^ verstrooid, ver^ard, geslingerd van het gemoed; m^ngaroet^ wartaal spre- ken, iets slordig doen, b.v, naaiwerk. ZiQ Mroet. \:u\\S karet, I. naam van een slin- gerplant, die de gom-elastiek levert, ook de gom-elastiek zelf. II. de schalen van een schildpad, het schildpad, dat men bewerkt, M. t^jj^^LTkaras-karas, e. s. v. ver- snapering, v. d.W. e.s.v. inl. gebak, Mgn. ß.\S karang, I. koraalrif, klip, koraalbank, ook bedding of ader, waarin het tin voorkomt, Sw.b.v./»;oe- rang elok karangnja, karena banjak sangat amang dalamnja, die tinader is minder geschikt, daar er veel on- smeltbare deelen inzijn, C. en S.; ba- toe karangj koraalsteen; karang boe- nga, getakt koraal, bloemkoraal; boenga karang^ spons; ikan karang ^ klipvisch; hoedang karang , kreeft; pew/aH^Ä:araw^, de steen, het graveel; ist karang, allerlei schelpdieren, die op de koraalklippen worden gevon- den; b^rkarang moet zijn berkerang, zie karang I. zieh met het zoeken van die schelpdieren bezighouden; karanganj ertslaag, rotsbank in een rivier, ook het graveel == penjakit karang, v. d. W. e. s. v. venerische ziekte; karang -karang an, zie bij ke- rang, I. p^karangan, erf, door een muur van koraalsteen omgeven, ook wel alleen karang, Asm. Pati, Prab, Dj. Op Java beteekent p^Ä:araw^aw ook een kokostuin of erf met kokos- palmen beplant; orang p^karangan, lieden, die op het erf binnen dien muur wonen of werken. II. m^n^araw^,samenschikken, sa- menstellen, in elkanderzetten,rang- schikken van bloemen, edelgesteenten en derg. opstellen van boeken, brie- ven en andere geschriften; m^nga- rang gila, zeer moeilijke rangschik- king of vlecbting, zie annjam;karang m^ngarang^ opsfcellen van allerlei ge- schriften, opstellen in het algemeen ; karangan hoenga, bloemkrans, bou- quet; karangan, schikking ofinzetsel van juweelen en parelen, opstel, ge- schrift, volgens L. ook kunstenaar, werkmeester, S. M. p, 72, 'tschijnt ook bekwaam, bedreven te beteekenen, b.v. tnantrl jang karang, Sj. Madli; pengarang, samensteller, opsteller; pengarang sjair, dichter ; p, gigi == goesi, tandvleesch ; hoenga sakarang, een bouquet; mengarangkan doesta^ leugens verzinnen, leugens dichten, S. Dz. ^ ^LS' karoeng, grove zak van matwerk of ander grof goed, zooals b.v. de baalzakken van de rijst, geld- zakken enz. ; kam karoeng, grof doek, zakkengoed, MÖn. h^rkaroeng-ka- roeng pitisnja, hij is schatrijk; ka- roeng-karoeng anak, geboortevlies, heim van een pasgeboren kind. o\L5'karap,we verskam, v.d.W.; sisir karap, een fijne kam, M. o\LS' karip, Jav. slaperig van de oogen; zie arip, {j^)\S karek, zie karet Jpli' karil, haas, d.l.Cr. *pLS^karam, I. vergaan, veronge- lukt, verdelgd, te gronde gegaan van vaartuigen, ineenloopen van letters, in het verderf raken; k- doedoek, ver- gaan, alleen door vol water te loopen, van een vaartuig; loepoet daripada karam, aan de schipbreuk ontkomen ; nib'ngaramkan n^gari, een land v er- deigen, te gronde richten. c5^; \j 747 II. het Arab« hardm, vloek, zie aldaar. ^j.\S karöna, Skr. want, doch, oorzaak, ter wille van, voor, reden; karena itoe, daarom; karena apa, waar- toe, waarvoor, met welk doel; karena AllahjOm Gods wil, om niet, pro Deo; berboewat karena Allah, om Godswil doen, een- liefdewerk doen; d^ngan tiada moela kar^nanja^ zonder oor- zaak of reden; karena sebah^ om reden ; salamanja baginda hendak mengoe^ toes] karena {<^OQh.) b ag indalag idalam kasoekaran, Mem. Bioemi. II, 2^ dr. p. 69 en vele and. pll.; d^ngan karena tiada berkafahoean, om een onbe- stemde reden, Langl. Boew.; karena maka hamba berani, de reden van mijne vrijpostigheid is ....; diboewat dengaxi karenaÄ llah,m^ndjadimoerka Allah, Sprw. ^X$ karoen^ Arab. de Korach des Bijbels, volgens deMohammeda- nen de bewaarder v. groote schatten. M^n. oewang karoen, op onwettige of duistere wijze verkregen geld. ^»li'karoeniajSkr.gunst, gunst- bewijs, genade, genadegift, geschenk van een Yorst aan een onderdaan of van God aan zijn schepsel; karoenia jang lampau, overvloedige genade; karoenia jang sampoerna, volkomen genade, de volheid der genade; ampon dan karoenia, vergiffenis en genade; m^ngaroeniakan, schenken; verlee- nen; m. g^lar, een titel verleenen; dikaroeniakan Allah, door God ge- schonken, door Gods genade; me- ngaroeniat, begiftigen, beschenken; 748 ?; IS dikaroenia'i radja, bij den Vorst in gunst staan. mAS karau ; m^ngarau^ beroeren, b.v. dikarau orang, door anderen be- roerd, H. Riau I p. 1, voorts roeren in iets, b.v. met banden of voeten of een lepel in een vloeistof, zoodat die troebel wordt; ook woedend moorden met een dolk onder een meiiigte, b.v. maka Omar Omaja mengoenoes chan- djarnja Iahe m^ngarau .... maka Mberapa orang mati, Omar Omaja nu trok zijn dolk en moordde woe- dend.... velensneuvelden, Am. Hamz.; Mrkarau minjak panas, e.s.v. gods- gericht met kokende olie; sekarau, e. s. V. plant, Päd. bov. 1.; zie ook harau, ^AS karoe, I. tusschenspreken, tusschensnappen, v.d.W. en op die wijze een woordje tot iemand richten, b.v. heia tidak dikaroekan toewan^ gij hebt mij geen woordje toegespro- ken; hendak toewankoe patik karoe- kan, wij zoiiden u wel toegesproken hebben, Sj. Indra Kösna. II. karoe-karocj e.s.v. lang en dun torretje, dat 's avonds rondvliegt. ^^li'karali^ I. een groot soort v. bamboe. Zie ook kara Y, II. aanzetsel vanvreemdestoffen, zooals kalk aan de tanden, ziekelijke vlekken op bladen of stengel; karah- karah, de ringen van een zeil om den mast. 8^15* karih; m^ngarih, omroeren, om werken met een honten spaan, v. hoonen, erwten, gekookte rijst en derg. in een pot, om een gelijken graad van gaarheid te verkrijgen; zie karau. ^s\J kari^L Tarn, op Javakerry, zekere gele, pikante saus bij de rijst. II, Jav. achterblijven, achterge- bleven, overschieten, overschot. fj^iS kasa, I.=cÄasaÄ, e.s.v. fijn mousseline, gaas; zie ook bij halt' moen en chasah, II. = angkasaj zie ald. III. van asa^ eerste, in de eerste v-A^l^kasoetj Chin. gevlochten chineesche schoenen of muilen, schoen, hoefijzer, band om een wiel, tweede kiel onder de eigenlijke kiel van een vaartuig; anjam-menganjam bikoe dan kasoet, allerlei vlechtwerk maken, mandjes en chineesche mui- len, Sj. Sult. Jah.; kasoet ilalang, e. s. V, schoenen, vervaardigd van ilalang-gTSis en tali ramih, welke door de chineesche koelies op de peper- en garabir-plantages gebruikt wor- den. Zie s^patoe, ouwLJ' kasat, Päd. bov. 1. == ka- sapj zie ald. 5.-*wLJ^ kasar, grof, ruw, onbe- schaafd; kam kasar, grof doek; kata jang kasar, een grof woord ; m^ngasar- ngasarkan, grof, ruw behandelen; Mnang kasar, grof garen. ^„^Li'kasoer, Jav. bultzak; k. m^nggala, dikke, Vierkante bultzak; k, bantal, bed met toebehooren; zie tilam en katiL yJS kasir, Ned. kassier. jLywl/kasang, M^n. droog, inz. v. eetwaren, de keel enz.; kasang Mrong- \^aJS Xam LS- 749 kongan, droogte in de keel; zie bij tanah, v^XiAili' kasap, I. ruw, ruig voor het gevoel, zooals grove wollen stof, grof papier, een ongeroskamd paard enz,, ook van een rots en bladeren; anak koeda boeloe kasap, jonge paar- den, ruige hären, Sprw. hoeloeh kasap, een dünne, ruwe bamboesoort MSn. kajoe kasap, ruw, ongeschaafd hout; djalan kasap, een hobbelige weg. R. V. Eys. Zie k^sat I. II. e.s.v. onderofficier op schepen, die voor de kustvaart gebezigd wor- den, schieman en bottelier vereenigd in een persoon. v«ftAA^iy kasip, Jav. kasep, over den tijd, te laat voor iets, b.v. v. de goede mousson of den geschikten wind om te vertrekken, of van een körnst of handeling. jvAwlS' kasim, van het Ar. kasjim, gesneden, gelubd. m,Md[S kasau, spanrib, k, djantan, hoofdspanrib;*Ä;. Miina, dünnere tus- schenspanrib; k, melintang, k^tahoe- rahan en reng, latten, waaraan de dekbladen van een dak gehecht wor- den, panlatten; toempoewan kasau, planken ter bedekking van de uit- einden der kasau, de zoom van het dak. aUüLS' kasih, van sih, genegen zijn, liefde, toegenegenheid; kasih akan, genegen zijn tot; kasih b^rsaoe- dara, broederliefde, Hik. Prab. Dj.; kasih'Sajang, toegenegenheid en liefde, innige liefde; m^mhalas kasih, liefde vergolden; t(^rima kasih, dank, dankbaarheid; m^n^rima kasih,dank' zeggen, dankbaar zijn; minta kasih, iemands toegenegenheid vragen, zijn excuus maken, de Hell. 5^ dr. p. 72, een beroep op iem, toegenegenheid doen; m^ngasih pada, liefde, toege- negenheid toonen aan, aan den dag loggen voor, b.v. lagi amat mengasih pada segala wazirnja, de Hell. 5^ dr. p. 84; kasih-m^ngasih, elkander we- derkeerig genegen zijn, liefhebben; mengaslhi, iemand of iets liefhebben, beminnen; pengasih, liefdemiddel, ook een bedwelmende drank, enlief- hebber, beminnaar, b.v. lagi pengasih dan penjajang akan sakalian rujaf, ook was hij een beminnaar en ont- fermer voor al de onderdanen, Dj. Langk.; MSn. perkasih =:z pengasih; uzimat p^rkasih, toovermiddel om genegenheid tewekken; obat penga- sih, liefdedrank ; kasihan, medelijden, deernis, ook gebruikt als uitroep in de beteekenis van: och arme! hoe Jammer! belas-kasihan, ontferming en medelijden; m^ngasihankan en m^ngasihani, zieh ontfermen over, medelijden hebben met; kekasih, ge- liefde, beminde, gunsteling; kekasi- han, beminde, \\eye\ing],p^ngasihan, toegenegenheid, liefde; pada segala hari kekasih-kasihan, alle dagen elk- ander lief koozen; sakasih'kasih, met de meeste toegenegenheid. In de spreektaal, vooral op Java, wordt kasih ook gebruikt voor geven, ver- leenen, toestaan, doch dit wordt meest kasi geschreven en üitgespro- ken. 750 .«.Lr CT' ili" ^u*L5'kasai, welriekend smeersel vooi- de huid, e.s.v. kosmetiek; mi- njak kasaij verschillende soorten v. welriekende olie onder elkander; si- ram Mrkasai, baden met welriekend gemaakt badwater. AA^LS' kasi, geven, toestaan, zie bij kasih. ^.iLS' kaflr, Arab. ongeloovige, kaffer, Gods weldaden weigerend. JjLS kafll, Arab. voor een ander zorgend, een ander onderhoudend; altijd vastend, zaakwaarneraer, borg, v.d.W. Pgl. Djin. II pag. 53 korat het voor in de beteek. van zieh be- moeien met. \yi\S käfoör, Arab. kamfer, kam- ferboom. ^\S käfi^ Arab. voldoende, ge- noeg, algenoegzaam, aan het doel beantwoordend ; ilham alkafij de in- geving,inspiratie van den Algenoeg- zame. t'oL-S' kapa-kapa, I. tjjdehjk schutsel, b.v. van nipahhlsiden op het boord van een vaartuig tegen het inslaan der golven; ook afdak, d.B. II. terdege, van het Arab. kafiy voldoende. Mön. kapa-kapa, ookhevig van een storm. ouiL^kapit, helper, getrouwe makker, adjudant, ook gebruikt v. e. onderkoning, H. T. Ism. Jat.; Mrkapit d^ngan radja, vertrouwdzijn met den Vorst; van apit, zie ald. Voor kapit dikwerf ook p^ngapit Vergel. k^pit. yj[S kapar, in wanorde en uit elk- ander verspreid; h^rkapar an jinwan- orde verspreid nederliggen van groote voorwerpen, zooals b.v. de stukken van een wrak op het strand, de lijken opeenslagveldenz.; mhtgaparkan^ in wanorde uit elkander werpen of ver- strooien, AVS kaper, Jav. uiltje, nacht- vlinder; saper ti fjitjak makan kaper ^ als een hagedis die een uiltje ver- slindt. Sprw. ^^L^kapoer, Skr. karpoera^ kalk, kamfer; kapoer haroes^ kamfer van Baros op de N. W.-kust v. Sumatra; k, matt, gebluschte kalk; k. tohor, metselkalk, ook Japansche kamfer, M.; k. masaky pleister; k. wolanda, krijt; sirih doewa kapoer^t^ree betel- pruimpjes; sakapoer sirih lamanja^ zoolang als een betelpruimpje duurt, nam. een paar minuten ; ka'in kapoer ^ gepapt katoen; k. Joe^oe (Ä), gebruikt om hout te polijsten na het gebruik v. de hampelasy B. K.; kapoer boeloeh^ e.s.v. kamfer, die in het holle van bamboe soms gevonden wordt; meng- apoer^ MÖn« zieh als kalk voordoen, kruimelig zijn, b.v. oebi mengapoery de aardappelen zijnkruimig; menga- poerkariy m^ngapoeri en bij verk. ook mengapoery kalk strijken op, met kalk bestrijken,b.v. eenbetelblad; kapoer- kapoer, e.s.v. mug of vlieg, die vinnig steekt] p^kapoeraUi kalkpotje, behoo- rende tot de onderdeelen v. e. betel- doos; kalkbranderij. ^LS'kapir, I. van het Arab. kafir^ ongeloovige, kaffer. IL Ophiodermapendulum,d.l.Cr. ^j^\S kapas, Skr. karpäsa, ka- toen, de grondstof; k, Mnggala, gos- ü^' JLJ J,f\S 751 sypium vitifolium; k, h^sar^ g. ar- boreiim ; k. mori en k. iahoen, g. mi- cranthum; k, hoema, g. indicum; k. hoetan^ hibiscus callosus; kam kapaSj katoen^ als geweven stof; badjoe ka- paSj gewatteerde kamerjapon; limau kapas, de kleinste van de limoen- soorten; soekoen kapas, de eetbare broodvrucht. M.; poetihnja saperti kapas jang diboesar, wit als gezui- verde katoen, voor ons: zoo wit als sneeuw» ^Siykapis, e.s.v. eetbaar zee- schelpdier, met zeer fraaie schaal. Ä^LS^kapang, I. dobberen v. een vaartuig, dat door windstilte o ver- vallen is. Zie apoeng, II. de paalworm, teredo navalis. i^i[S kapak, bijl; bandera kapak, Vierkante vlag; kapak besar, aaks, groote bijl. Jav. kampak, id. ^jiykapoek, I. e. s. v. ronde padikorven in een vierkant raam v. houten stijlen; ook e. s. v. snijwerk, Päd. bovenl. Zie kepoh II. Jav. de boomkatoen, waarvan men bedden maakt, zie kaboe-kaboe. i^^\S kapok, Jav. berouw, erge- noeg van hebben, J^LS^kapal, schip, zie ^y^S. jj.äLS' kapan, I. Jav. toen, als, wanneer. II. lijkkleed, zie ^^^JlS. y^\S kapau, e. s. v. boom, welks bladeren voor dakbedekking worden gebruikt. Päd. bov. 1. 