title: Schaank, S. H.: Het Loeh-Foeng-dialect
creator: None
text: Bijna alle exemplaren van dit woordenboek bevatten de spelfoutjes "Mau" en "Men". Daarom is het hier aangewezen de correcte spelling aan te geven. De eerste zin is daadwerkelijk een referentie naar het werk van de missionaris G. Vreede. De tweede zin is een aanvulling op de eerste, aangezogen uit de "Woordenboek van het Chinees" van W. W. van Haeringen. 170. Moeder. (Nog niet. Moeder. Kan, moet men met de handen tasten. In de betekenis van leven. Coll. in ts'in-min (coll. ts'iang-miang). Kat. De - vangt muizen. Kati = 0.6175 KG. (Zie takil en pikoel. Keel. Keer (226, 394. Kennen. Kent gij hem? Ik ken hem niet. Keteltje. Chin. koperen - . Keuken. - fornuis. Waar is uw keuken? Kijken. Kind. Jongen. Meisje. Kinine. Kip (37. Klaar. Is uw werk klaar? Ja. Is de rijst al klaar, ik wil eten. Klamboe (muskietennet), een - . Kleeren. Kleeren dragen. Kleermaker. Klein. Klein menschen. Geringe. Kleindochter. Achter - . Miau. Miau tsok lõ-tsjü. Kin. Heielen; kiang. Pai (zie eens. Sjit. Nji sjit ki ruo. Ngai m-sjit ki. Tcung-woi. Tcung-pó. Tsju-fong. Tsó-tsjeng. La-wui njia fö-tjü. Keön. Sè njin, sè njin-tsjeng. Laitsj. Moitsj. Pót-lang-jok. Kai-tsjeng. Pecian, hö. Njia sjang-sjö tsö hö inang. Tsö hö ló. Fön tjü-pician mang, ngai oi sjit. Mun-tsjöng. Jit-tang mün-tsjöng. Sam fü. Tjok sam fü. Tscai-fung, tsö-sam njin, tsö-sam si-fü. Sè, siau. Sè-njin. Siau-njin. Sün-ng. Sét-ng. (Het dept. Thing-tsjoe is het Z. O. deel van de provincie Foeh-kien en grenst ten z. aan de provincie Kwang-toeng, waartoe het feitelijk geografisch ook behoort. De rivier de Thing toch, die dit dept. bespoelt, heeft in tegenstelling met alle andere rivieren in de provincie Foeh-kien haar uitwatering in de provincie Kwang-toeng (verg. Med- hurst. Dictionary of the HoJc-këèn dialect, preface p. XXIX etc.). In het dept. Thing-tsjoe ligt ook het dorpje Sjih-Pih (distr. H!Ü -ffc) dat met de oorsprong der Hakka’s in verband wordt gebracht. (Vergel. J. J. M. de Groot, Jaarlijkse Feesten en Gebruiken der Emoy-Chineezen p. 196). Mijn gegevens zijn alle verzameld uit de mond van personen uit genoemde plaatsen geboortig. Ofschoon in de verschillende dialecten ook afwijkingen in de keuze der woorden (de taal-denkbeelden) bestaan, zullen deze hier echter verwaarloosd worden en alleen acht worden geslagen op de verandering der syllaben, zoowel wat toon als klank betreft. TONEN. Zooals reeds gebleken is, heeft het Loeh-foeng dialect zeven tonen nl. 1, 2, 3, 4, 5, 7 en 8. Het Yoeng-thing dialect heeft ook zeven tonen. De dialecten van Kia-ying-tsjoe en Yoeng-Ngan hebben beide slechts zes tonen nl. 1, 2, 3, 4, 5, 8. Het blijkt dus, dat er zes tonige (westelijke) en zeven tonige (oostelijke) Hakka-dialecten bestaan. In het volgende lijstje is getracht een overzicht der tonen in de vier verschillende dialecten te geven. De syllabe wang is als voorbeeld genomen. B heeft 6 tonen: 1, 2, 3, 4, 6, 8. Vroeger bleek reeds, dat Edkins ook deze 6 tonen opgeeft voor het Hakka-dialect. 39 249 Zijn paard en ezel van verschillende of van dezelfde soort? 250 Is er onderscheid tussen paard en ezel? 251 Wat is het onderscheid tussen paard en ezel? 252 Ik denk, dat deze pen goed is. 253 Hoeveel mensen zijn daar? 254 Ik denk, dat er 100 mensen zijn (misschien zijn er 100 mensen). 255 Ik denk, dat het nu genoeg is. 256 Ik vermoed (denk), dat het nu over 10 uur is. 257 Het is bijna half elf. 258 Het is al over tien, ik wil slapen, mijn ogen vallen toe. 259 ’s Morgens om 5 uur wil ik opstaan; als ik nog niet op ben, moet ge mij wekken. 260 Kom hier. 261 Breng het. 262 Breng het hier. 263 Breng hier water. 264 Het kan mij niet schelen of het regent of niet, ik wil gaan. 265 Het kan niet schelen, als de hemel valt, hebben wij allen een blauwe slaapmuts op. Ma lau lu jiu kook jong mo (= jiu pest jong mo), fau-ke jit jong-kai. Ma lau lu jiu fun-paik mo. Ma lau lu jiu ma-kai fun-paik. Ngai sieng-tö (= ngai kams-tö = ngai nut-tö) lia pit pa lm. Un jiu ki-tö njin. Kams-tö jiu jit pak njin. Ngai sieng kin-ha liö ló. » » » keu lo. Ngai kams-tö kin-ha jiu sjip-tiam lang. Tsam-tö ta sjip-tiam-pan. Sjip tiam-lang ló, ngai oi sjoi-muk, muk-tjü sép. Sjau-tjau-sjin ta ng tiam tjüng ngai oi höng sjin, ngai mang hong, nji ham ngai hi-sjin. Loi-na, loi, loi-li. Loi-na. Loi-li na. Kiam-sjui loi li. Ngai m-fan-lo, lok sjui mo lok-sjui, ngai oi hi. Mo fan-lo, tcian tjap wong-tseomö (letterlijk stroo-hoed). Vergelijk 302. 116 Ik ben boos op hem. Touw. Traan. Hij stort tranen, hij weent. Trap (ladder. Trekken. Trek dat schip hier voor het huis. Trek de vlag op. Trom. Trompet. Trouwen. Tuin (352-354, bloemen-, groenten-. Tweede, ten —. de —. Ui. roode —. Uit, van uit. hij komt uit zijn huis. hij kwam uit den hemel, het geluk komt uit den hemel. Uitgaan (157, 158. Uitgaven. Hoeveel uitgaven heeft uw huis per dag? Uitkleeden. Uitlachen. Uitrusten. ik ben moe, ik wil uitrusten. Ngai nau ki. Sók. Muk-tjip. Ki tjcüt muk-tjip, ki kiaü. Tcoi-pai. Pang; lai; tui. Kai-tciau sjon lai (= pang-tui) wük-tscian loi. Sjóng kci loi. Kü (355. Zie Blazen. Zie Gesprek VI (4, 10, 15, 17, 19). Jan; jan-sö. Fa-jan. Tscoi-jan. T°ï njï. T'i: nji-kai. ü. Tscung-tceu. Fung tscüng-tceu. Tjcut; jiu; tsci. Ki wük tjcüt-loi. Ki jiu tcian-sjöng loi. Fük tscf tcian loi. Tjcüt-hi. Se-ful. Njia wük njit-njit jiu ki-tó sê- fui. Tcót sam. Zie lachen. Tceü. Ngai hót, ngai oi tceü-hi. 51 447 Dit karakter beteekent stellig »kleine weg”. 448 Deze twee karakters hebben dezelfde uitspraak. 449 Deze twee karakters beteekenen hetzelfde. 450 Onder welk klassenhoofd behoort dit karakter? 451 id. 452 Uit hoeveel strepen bestaat het ? Li-tjak si t'in-tfok hè köng sè-tciau-lö. Li liöng-tjak ss tcung-jiin. Li liöng-tjak së jft-jöng kóng. Lia si njip ma-kai pcu. Lia ss njip ki-tó-hö-kai pcd. Jiü ki-tó wak. HOOFDSTUK III. I. HUISHOUDELIJKE ZAKEN. 1 Breng thee. 2 Haal het eten. 3 Roep den koelie. 4 Ik wil baden. 5 Er is geen water. 6 Hoe maakt ge het? (Lett. Hebt ge al rijst gegeten?) 7 Is er rundvleesch? 8 Is er geen rundvleesch? 9 Er is schapen vleesch. (Lett. geiten- vleesch.) 10 Breng brood. 11 Breng warm water. Kóng tsca loi. Na tsca loi. Kiam sjit-wut-loi. Na sjit-wut loi. Ham tso-kung-kai loi. Ham tsö- kung-njin loi. Ngai oi sê-liong. (Zie verder woordenlijst onder baden). Mo sjui. Nji sjit-fön mang. Jiü njiu-njiük mo. Mo njiu-njiük. Jiü jong-njiük. Kiam miau-paü loi. Kiam sjau-sjui loi. 151 1. 68. Kai. föb m m 2. 3. 4. m2u.« it «IE «UW * 5. 7. 8. daar >^v z. kian. fêi’ki». 71. Kang—kak. S2kè». & 1) W. W., p. 359, sub. 1. 3) W. AV., p. 387, sub. 1. 5) W. W., p. 381, sub. 2. 2) AV. W., p. 359, sub. 2. 4) W. W., p. 387, sub. 2. 6) W. AV., p. 321, sub. 1. 144 Ü m n 7. 8. 39. Hiam—hiap. w* m 40. Hian—hiat. m % Sap. fk 41. Hiau. 42. (Him)—hip, 169 1. 2. 8. 163. Lung—luk. 8. m 164. M. 165. Ma. 4 2) zie ma. : zie f ma. pacht, zie ma. 166. Mai. 167. Man—mat. m w m m •) tfe Jü m~ 4 3). zie ma. 168. Mang—mak. _n 1) M-hö. Niet goed. 3) W. W., p. 583, sub. 2. 2) W. W., p. 583, sub. 1. 4) Ook $|. 57 8 Hoe is uw familie-naam ? 9 Kunt gij Chineesch spreken? 10 Ik kan het, hoe is je voornaam ? 11 Ik ben Chinees. 12 Hij is een Engelschman. 13 Gij zijt geen ingeborene van de plaats. 14 Hij is een man van Kia-ying- tsjoe. 15 Er zijn veel Chineezen te Singa- poer. 16 Houdt gij hiervan? 17 Woont ge hier gaarne? 18 Ja. 19 Zeg hem terug te keeren. 20 Pak dien man op. 21 Wat doet hij? 22 Hij is een dief. 23 Wat heeft hij gestolen? 24 Nu heeft hij niets gestolen. 25 Heeft hij iemand geslagen? 26 Ja, hij is een slecht man. 27 Hij heeft slechte streken uitge­ voerd. 28 Hij behoort gestraft te worden. 29 Sluit hem 14 dagen in de gevangenis op. 30 Geef hem daarna 20 rottanje slagen. 31 Als hij geslagen is, laat hem dan gaan. Nji siang ma-kaï. Nji wol kong Tcong-njin-woi (= T. n. wa) mo. Wol, nji ma-kai miang. Ngai hè Tcong-njin. Ki hè Jin-kuét-njin. Ki hè fung-mo-njin. Nji m-hè pün-tcl-njin. Ki hè Ka-jin-tjiü-njin. Sin-ka-pü jiü hö-tó Tcong-njin. Nji tjüng-ji li-kai mo. Nji tjüng-ji tscoi-li-het mo. Tjüng-ji. Ham ki tjön-hi. Tsók kai-tjak-njin. Ki tsö ma-kai. Ki hè tscet. Ki hè tsö-tscet. Ki tceü ma-kai tung-si. Kin-ha ki mo tceu ma-kai (tung-si). Ki ta (-to) njin mo. Ki jiü ta njin mo. Jiü ta, ki hè ók-njiu. Ki jiü tsö tsca-sï. Jin-tóng oi fat-ki. Kim ki am-kian sjip-si njit. Tscai-heü ta ki nji-sjip ha Pen. Ta-liaü ki, tsciu föng ki tseü. 147 58. Tang-jak. 59. Jau. 60. In de bergen (— bosschen) zijn er wel 1000-jarige bomen. Op aarde ontmoet men met moite (= zelden) 100-jarige mensen. In het huis zijn geen mensen. Waar hij zich nu bevindt, weet ik niet; stellig is hij in de bergen (in het bosch) verscholen. In de beurs doet men het geld. Zijn geld is in de beurs gedaan. Mijn geld is in de beurs. Vanwaar komt gij? Ik kom van mijn huis. Waar woont hij ? In gindsch huis. Waar woont uwe moeder? Waar zijt gij geboren? In het klooster vasten de Taoistische priesters. Zet deze tafel daar. Leg dit boek in de kast. Doe dezen brief in het couvert. Hij liep naakt op den passer. Ga aan die kant zitten. 156 Ga daar ginds zitten. 157 Hij komt het huis uit. 158 Hij komt de deur niet meer uit, omdat hij oud is. 159 Ik heb het nog nooit gezien. 160 Ik heb het nog nooit gegeten. 161 Ik zag het niet. 162 Ik kan het niet zien. San-tjüng jit jiü tscian-njian-sjü. Sjè-sjöng nan fung pak-soi-njin. Wuk-nui mo njin. Kin-ha ki tscó la-wui, ngai m-ti; tcln-tjcok tscó san-tü. Ho-pau piong tscian. Kia t,scian piong ho-pau. Ho-pau ta-li nga-kaï tscian. Nji (ta) la-wui loi. Ngai (ta) nga-kai-wuk loi. Ki la-wui het. Tscoi un-tjak (— un-kian) wiik het. Njia a-mé la-wui het. Nji la-wui tjcüt sjè. Tscai ain-tcong tcö-S£ sjit-tsai. Lia tsók piong un-tsf. Lia sju piong lok tjcu. Lia-kai sin (nji) njip lok sxn-tcoi. Ki tjcak-sjin pcü-tceu hang. Kö kai-pcian tscó. Un tscó. Ki wük tjcut loi. Ki mo tjcut mun ló, jin-wui ki lö. Ngai mang sjit kcön-tö. Ngai mang sjit sjit-kö. Ngai kcön m-tö. Ngai mo kcon-tö. 46 356 Goede reis (over land)! 357 Goede reis (over zee)! 358 Ik dank u zeer voor de Chinas-appelen, die gij mij gegeven hebt. 359 Dank u zeer. 360 Drink thee. 361 Dank u. 362 Wilt ge thee drinken? 363 Ja. 364 Wilt ge nog een kopje ? 365 Dank u, ik ga naar huis. 366 Zijt gij nog altijd welvarend (in rust) ? 367 Vader, moeder, vrouw en kinderen, allen zijn welvarend. 368 Veel zegen in ’t nieuwe jaar. Mogen al uw wenschen vervuld worden. 369 Ik dank u wel. 370 Ik wensch u veel voordeel (lett. 10.000 tahil geel goud). 371 Een hooge ouderdom en overvloed. 372 Achter (het huis) zijn mensen die u zoeken, ik weet niet waarom zij u zoeken. 373 Achter het huis zijn mensen. 374 Dit huis heeft vijf kamers. Nji sjun-hang. Sjün-füng tét-ll. Nji pün ngai kaï kam-tsf, ngai tó-tó sjin-mung (nji). Sjin mung tó, Sjin mung nji tó. Sjit-tsca, sjit-tsca. M-s7, m-sf. Nji oï sjit tsca mo. Oi. Han oï ka jit pui mo. M-sf, ngai oï tjön wük. Nji han jiü pcin-ón mo. a-tia laü a-mé laü lö-pco laü sè-njin, lüng-tsüng hè ón. Kiüng hï, sin hi. Wan-s7 ji-jï. Tó-tó tscia nji; sjin-mung. Wong-kim wan-lióng. Tjcong-miang, fü-kuï. Ngoï-heü jiü njin kén nji, m-ti, ki-teü kén nji tsö ma-kaï. Wük-poï jiu njin. Li-kian wük jiü ng-tjak (= ng- kaï) kian-fong. 99 Mier. witte —. roode —. zwarte —. Misschien (109, 329. Moed (zie dapper, tij is moedig, hij is een moedig man. Moeder. Moeilijk. dit werk is —. Moeten (het behoort). gij moet gaan. (110, 111. Molen. Mond y. menschen. v. menschen en dieren, v. een rivier. Mooi. mooi weer. het aangezicht is mooi. bloemen zijn mooi. Morgen (353. ’s morgens, morgen vroeg. » nacht. » middag. Mosterd. Muis. Muskiet. Muskieten-net. Njè. Pcak-njè. Fung-njè. Wu-njè. Kam-pca. Jiü tam. Ki jiu tam. Ki hè jiü tam-kaï njin. ê, mé. Oi-tsf. Nan. Lia küng hè nan tsö. Jin-kof. Jïn-koi nji oi hi. Tcin-tjcok nji oi hi. Mö (zie rijst). Kceü. Tjoi. Kóng-tjoi. Tsiang. Hö-tci;m-sji. Mian hè tsiang. Fa hè tsiang. Sjau-tsó. Min-tjaü-tsö. Min-tjaü-njft. Sjau-tsó njit. Tsö-tsö. Sjau-tsó-njit tsó-tsó. Sjau-tsó pü-ja. » » tóng-tjiü. Kaï-lat. Ló-tjcü; miaü tjcü. Mün. Mün-tjong. 221 gesproken worden, kan ik niet nauwkeurig bepalen; een opmerking in B (Matthéüs 1860) deelt mede, dat het dialect, zoals het in Hongkong gesproken wordt, tot basis is genomen, terwijl ook het voorbericht van D B op die plaats wijst. Hongkong ligt echter buiten het eigenlijke Hakka-gebied. In 't algemeen lijkt het dialect in D B op dat in B, afwijkingen komen echter voor: de syllabe ngi is b.v. in D B nyee — nji en in B overal ngi. Het dialect in B is in de verschillende uitgaven niet altijd gelijk, behalve eenige veranderingen in transcriptie, die hier niet ter sprake komen, vinden wij o.a. de volgende verschillen in klanken: Liuk is luk in Matthéüs (1860), Lukas, Johannes etc. (1879), Galaten etc. (1881) en Matthéüs (1887). en lyuk in Thessalonicensen etc. (1883) en Markus (1892). = liuk. (D B heeft look = luk). Sjiu is sjyu o.a. in Thessalonicensen = sjiu. en sju o.a. in Matthéüs (1860) en Markus. (D B heeft shoo = sju). Woi (= kunnen) in B woi en foi, DB heeft foi(l) = foi. Kuet m is kok in B Matthéüs 1860, elders kwet, kvet (= kuet), D B heeft kwet (= kuet) *). Het Loeh-foeng-dialect als basis aannemende, zal ik nu in grove trekken het verschil trachten aan te geven van dit dialect met drie andere Hakka-dialecten nl. I. het dialect van Kia-ying-tsjoe (JU ^ , prov. Kwang-toeng, deph Kia-ying) een zestonig, centraal Hakka-dialect. II. Het dialect van Yong-Ngan (district Prov. Kwangtung, dept. Hwei-Tzou) is een zuidelijk Hakka-dialect, en III. Het dialect van Yong-Thing (district Prov. Fokien, 1) Vergeleken met de mij bekende Hakka-dialecten heeft het dialect in D en DB het meest van het Yong-Ngan-dialect. Het dialect heeft echter voor gevonden gun, terwijl gevonden in D en DB pin is. 74 Badkamer. Badkuip. Bagage. Bakken. Bakker. Baksteen. Bal. Bamboe. Stam. Bankje zit- Banknoten. Barbier. Baren, een zoon —. Barst. Bast. Bed. Bedelaar. Bediende, huis-. tafel-. Bedrijf (beroep). Bedrijfsbelasting. Been. Beenderen. Beer. Beest. Beetje, een —, iets. Begin. Beginnen. Begraven 281, 282, 286. Sê-liong-kian. Sê-liong-pau. Hang-li tüng-si. Tsian. Tscau. Tsö mian-pau si-fü. Fö-tjón. Kciu. Tjük. Tjük-tceu. Tèn. Njiun-tji. Tji-tün. Tcai-tceu si-fü. Jóng lai-tss. Zie breuk. Sjü-pci. Ma-pci. Tscong. Min-tscong. Kcét-sjit njin. Tcó-sjit njin. Ka-tcung. Sf-fön-njin. Tceu-lü. (zie werk. Fui-tscian. Klók. Küt. Keü-jung. (zie varken). Kcim-tjciü. Jit tit; jit sit; jit sü (237). Hi-tceu. Kcoi sjiü. Hi sji. Mai. HET LOEH-FOKIAN-DIALECT DOOR S. ET. SCHANK, Controleur bij het Binnenlandsch Bestuur. BOEKHANDEL EN DRUKKERIJ VOORHOFF E. J. BRILL LEIDEN—1807. 214 1. 2. 3. 460. Ts'iung—ts'iuk. 4. 463. Ts'ion—ts'ot. 464. Ts'ong—ts'ok. 5. 7. zie ts'ó. u2ii «u t of ts'i 1) W. W., p. 1004, sub. 1. 2) W. W., p. 115. 3) W. W., p. 1004, sub. 2. 4) W. W., p. 116. 37 209 Hij slaat niet, hij loopt weg. 210 Het is niet goed, dat ik arak drink (ik mag geen arak drin­ ken). 211 ik ga niet, ’tis nu zoo warm. 212 Hij zit nog, hij is gezeten, hij is zittende. 213 Hij werkt nog, enz. 214 Hij slaapt nog, enz. 215 Hij eet nog, hij is aan het eten. 216 Hij is aan het lopen. 217 Ga niet, hij is nog aan ’t brief schrijven. 218 Kind. id. kindje. 219 Hondje. 220 Klein mensch. 221 Klein huis, huisje. 222 Voor drie jaar (1894). » twee » (1895). Vorige » (1896). Dit » (1897). Volgende » (1898). Over twee » (1899). Vroegere jaren. 223 Welke datum (Chineesche) is het vandaag? Welken dag hebben de Chineezen vandaag? 223a Den 1en, den 2en, den 10en. 223b Den 11en, den 12en, etc. 224 Twee en zes is acht. Ki motal, ki tsètsiü. Ngai m-liö sjit tsiü. Ngai m-hang, kin-ha au sjad. Ki tsoe kin. Ki tsè-kin. Ki sjol-kin muk. Ki sjit-kin fön. Ki hang-kin. M-hö hl, ki hau sia-kiu as. Sè-njin. Sè-njin tsr. Sè-keü, sè keü tsr, sè-tiau-keü. Sè-kai njin. Sè wuk-tsf, sè kian wük, sè wuk. Tcal-tsiân njian. Tsiân njian. Kciu njian. Kin njian. Heü njian. Tcai heü njian. Wóng njian, sjöng njian. Tcong njin kin-njit rna-kui njit. Tsoe jit, tsoe njil, tsoe sjip. Sjip-jit njit, sjip-njil njit, etc. Njil lau liük hè pat. Tegen-na-tjeung, tegen-na-hin. Kok. Tsieng. Kok (zie blazen). Meng. Si-pian. Song-miang sin-sang. Tsiung-ji. Muk. Jam-si. Tsiaw, tsau-tsiaw. Wuk, wuk-ka. Tsai wuk. Tsaoi wuk-ka. 25 1000 Jie tsiang. 1001 Jie-tsiang lang jie. Jie-tsiang kung jie. 10.000 Jie-wan. Sip-tsiang. 100.000 Siip-wan. Pak-tsiang. 1.000.000 Jie-pak-wan. De eerste. T'i-jie, tl-jie-kai (223ab). De tweede. T% njï, t"i nji-kai. enz. (223ab). Wanneer bij getallen boven 100 geen tientallen zijn, wordt tussen de honderdtallen en de eenheden lang (= overblijfsel, en) of heng (= nul) geplaatst (verg. 100, 101, 110, 111 en 1001). Pi m wl coll. 2. kai. 73. Ke. 74. Kang-ket. Zoeken 75. Keu. 76. Kang. 77. Ki. 78. Kei. W. W., p. 322, sub. 2. W. W., p. 333, sub. 2. W. W., p. 311, sub. 1. W. W., p. 364, sub. 1. HOOFDSTUK VI. VERGELIJKING MET ANDERE DIALECTEN. Uit het eerste hoofdstuk is gebleken, dat ik den naam Loeh-foeng-dialect heb gegeven aan het dialect, dat gesproken wordt in de streken gelegen ten oosten van het Dep. Kia-ying (het eigenlijke gebied der Hakka’s), terwijl ten westen van het Loeh-foeng-gebied, aan de zeekust, het Tsjhao-tsjoe-(Swatow-, Hoklo-)dialect heerscht. Hieruit volgt reeds, dat langs de kust van het District Loeh-foeng en in de gelijknamige hoofdplaats een ander dialect wordt gesproken en wel een Hok-lo-variëteit het Loeh-Hong-dialect. De Chineezen, die het Loeh-foeng spreken, beschouwen zich wel verwant met de eigenlijke Hakka’s, maar noemen zich dikwijls ter onderscheiding van dezen Pan-San-Hok (:=|=. (Jj ^ ) en leiden hunne afstamming rechtstreeks uit de provincie Foeh-kien af. Yan de Hok- lo’s ( of jjjg /fc) achten zij zich geheel verschillend. Daar de Hakka’s wonen in de streken gelegen tusschen het gebied der zuidelijke Foeh-kien-dialecten (als het Amoy, het Tsjang-tsjoe en het verwante Tsjhao-tsjoe) aan de eene, en het gebied der Kwang- toeng-dialecten aan de andere zijde, is het m. i. niet onnoodig eerst in ’t algemeen het onderscheid tusschen de Hakka- zuidelijke Foeh- kien- en Kwang-toeng-dialecten aan te geven. I. De Hakka- en Kwang-toeng-dialecten onderscheiden zich van de zuidelijke Foeh-kien dialecten door de ingaaude (4e en 8e) tonen: in de eerste twee toch kunnen de ingaande tonen slechts eindigen op k, t of p, terwijl in de laatstgenoemde dialecten ook ingaande tonen voorkomen, die niet eindigen op een dezer medeklinkers b. v. iSl bah, M geh etc. In dit opzicht zijn de Hakka- en Kwang- 35 163 Ziet gij het? 164 Hoort gij het? 165 Past het? Kan het gebruikt worden ? 166 Wie niet zien kan, is blind. 167 Wie niet hooren kan, is doof. 168 Hebt gij zijn huis wel eens gezien ? 169 Hebt gij wel eens rundvleesch gegeten ? 170 Ik heb het nog nooit gegeten. 171 Ik heb hem nog nooit gezien. 172 Kent gij hem? 173 Ik zag hem niet. 174 Ik zie hem niet aan. 175 Mijn bril is niet goed, ik zag het niet, zaagt gij het? 176 Hebt gij dit werk wel eens gedaan ? 177 Neen, nog niet. 178 Ja, eens. 179 Ja, wel eens. 180 Sedert zeer lang heb ik hem niet gezien. 181 Heb je wel eens geschreven? 182 Ben je klaar met schrijven? 183 Hij kan werken. 184 Hij kan schrijven. 185 Hij kan lopen. 186 Hij kan schrijven (is gewoon te schrijven). Kwong-tö mo. Tang-tö mo. Tsôk-tö-mo. Kwong m-tö kai njin hè liat-ning. Tang m-tö kai njin hè nji-ldng. Nji sjit kwong-kö kist kai viik mo. Nji sjit sjit-kö sjang-pai njiu-njiuk mo. Ngai m-sjit sjit-kö pan-pai. Ngai niang sjit kwong ki. Nji sjit ki mo. Ngai mo kwong-tó ki. Ngai m-kwong ki. Nga-kai mycket m-kiaug m-kian, ngai kwong m-tó, nji jiii kwong-to mo. Nji sjit tsö-kö lia-kai kung-fu sjang-pai mo. M-sjit tsö-kö. Hè, ngai sjit tsö-kö jit-pai. Hè, ngai sjit tsö-kö sjang-pai. Jiu teü-kiü ngai mo kwong-tö ki. Nji sia-kö mo. Sia hö mang. Ki wol tsö. Ki wol sia. Ki wol hang. Ki sjit sia-kö. 219 toeng-dialecten analoog aan de oude Dictionaire Kwang-Yun (VIIe eeuw), terwijl de andere dialecten meer in overeenstemming zijn met de verzameling van Kcang-Hi’s oude Rijntafels (1300). II. Het onderscheid tusschen de Hakka- en de Kwang-töeng-dialecten is het duidelijkst ten opzichte van de zachte (sonant) initialen der oude rijmtafels van Kcang-hi. De zachte initialen der rijmtafels: N°. 8. G, N°. 7. D, N°. 11. Dj, N°. 15. B, N°. 23. Dz en N°. 28. In de Hakka-dialecten in het algemeen zijn respectievelijk de daarmee verwante geaspireerde klanken Kc, Tc, Tjc, Pc, Tsc en Tjc, terwijl zij in de Kwangtung-dialecten scherpe medeklinkers (K, T, P enz.) zijn voor syllaben, die in de rijmtafels den 2den, 3den of 4den toon hebben en geaspireerd (Kc, Tc, Pc enz.) voor syllaben, die in genoemde tafels den 1ste toon hebben. B. v. (zie Rijmtafel 7, eerste divisie, sub. onder de genoemde zachte initialen geen karakters met den eersten toon voorkomen, terwijl in de oude rijmtafels onder die initialen wel karakters, die den eersten toon hebben, opgegeven zijn. Deze eerste toon-karakters der oude rijmtafels moet men in de nieuwe tafels zoeken onder de met die zachte medeklinkers verwante geaspireerde klanken. Wolk 384. Wonen 328, 377. waar woont gij ? Wond (278, 417. is hij gewond? Woordenboek. Worm. Wormpoeder. Wortel. boom- Wrang. IJs. IJzer. Ijzerhout. Zaag. Zaaien. Zaak (405, 406. dat is mijn — niet. » » uw » » Zachtjes. Zadel. Zak. broek- jas- — voor waren. Zakdoek. Zamen, te — (355. Jun. Het, tjcü. Nji la-wui het. » » » tjcü. Sjóng. Ki jiü sjóng-tö mo. Sf-tian. Fung-hian; tjcung. Sax-tjcung jok. Kin. Sjü-kin. Sép. IJ. Siat. Tciat. Jam-sjü. Z, Ki-tsf, ki-tco. Lok-jóng. Së, së-kön, sê-kcian M-kón nga-sf. » » njia-» Zie langzaam, lezen. Ma-ón. Tcoi. Fü-tcoi. Sam-tcol. Pau. Öjiu-kin. Tsce-ka. Tsce-ka loi hï. Tsce-ka lüng-tsüng hï. (Li-)paï-liük. — gaan. Zp gaan allen te zamen. Zaterdag. 141 1. 25. Fui. 2. 3. 4. 5. 7. 8. 26. Fun—fut. fris. & M ♦9- ©• M m « % $ m » i» * #!««. # 1) W. W., p. 129. 2) W. W., p. 131. 153 77. Kia. zijn, haar. (bez.v.n.w.) 78. Klam—kiap. M # M 79. Kian- W2km. £jL z. kan. •kiat. z. kan. 4. 5. 7. 8 80. Kiang —kiak. 81. Kiau. * @4 "4 i I i 1) W. W., p. 381, sub. 1. kiak 2) 2) Hang kiak-kiak. Loop snel VERBETERINGEN, 122 Voordeel. Voormiddags. Voorouders. Vork. Vos. Vouwen. vouw mijn kleeren Vragen. Vreedzaam. Vreemd (niet inheemsch). (wonderlijk). Vreezen (332. Vreugde. Vriend (419. Vrijdag. Vrije tijd (303, 322. — hebben, geen — hebben, ik heb —. » » geen —. Vroeg. Vroeger (eerder). Vroegere tijden (350. eertijds. Vrouw. echtgenoot (417. des huizes. Vruchten. Vuil (295. Vuur. Fat-tscoi. Sjóng-tjiü. Tsê-küng. Tsü-küng. Tsca. Fu-li. Tjap. op. Tjap nga-kai sam-fü. Mün (zie verzoeken). Pcin-fo; pcin-ón. Loi-lü. Kci-kuaï. Kiang, wuï. Fón-hi. Pcen-jiü. (Lx-)pai-ng. Han. Han. M-tét han. Ngai han. Ngai mo han. Tsó-tsö. Tscai-sian. Tceu-pai; wóng pai. Kü-sji; wóng-sji. Ng-njin. Lo-pco; fü-njin ’). Tceu-ka-pco. Kö-tsf. La-sap. Fo. 1) Zie Bastaardwoorden. 36 187 Kan hij lezen? 188 Ik kan niet werken. 189 Ik kan niet lezen. 190 Ik kan niet schrijven. 191 Ik heb (het) nog niet geleerd. 192 Ik kan geen arak drinken. 193 Stellig kan hij niet lezen, hij kan eten, slapen en stelen. 194 Wat kun je? 195 Ik kan alles. 196 Ik vertrouw (het) niet, probeer (eens) te werken, (opdat) ik (het) zie. 197 Hij drinkt geen arak. 198 Ik drink geen arak (wil geen arak drinken). 199 Ik zie hem niet aan. 200 Ik hoor er niet naar. 201 Ik zal (wil) het niet doen. Ik wil niet werken. 202 Ik wil het niet doen. 203 Men riep mij, (maar) ik wil niet gaan. 204 Ik wil niet gaan, het regent. 205 Ik zie (zag) hem niet. 206 Ik wil hem zien. 207 Ik wil hem niet meer zien (ontmoeten). 208 Hij slaat niet, hij is een goed mensch. Ki wol tcuk mo. » hiaü » » » sjit » » Ngai m-hiaü tsö. » m-woï » Ngai tcuk m-sjit. Ngai m-hiaü sia. Ngai mang hok-kö. Ngai m-sjit jim tsiü. Tcm-tjcok ki m-woï tcuk, ki woï sjit fön, wol sjoi-mük, wol tsö tscet. Nji woï ma-kai. Lüng-tsüng ngai wol. Ngai m-sxn, nji tj'i tsö, ngai kcöu. Ki mo sjit tsiü. (zie 12). Ngai m-sjit tsiü. (zie 11). Ngai m-kcön ki. Ngai m-tcang. Ngai m-oï tsö. Ngai m-hên tsö (zie 20). Njin ham ngai, ngai m-hên hi. Ngai m-oi hi, jiü lok-sjui. Ngai mo kcön-tö ki. Ngai oi kcön ki. Ngai m-oi fan kcön (= kian fung = nji) ki. Ki m-ta, ki hè hö-njin. 64 X. HANDEL. 1 Welken kan del drijft hij ? Wat is zijn beroep? 2 Ik ben groothandelaar. 3 Waar is uw winkel? 4 Hoe is de naam (van den winkel) ? 5 Hoe lang drijft gij handel? 6 Roep den verkoop-bediende. 7 Hebt ge de rekeningen opge­ maakt ? 8 Ik heb ze nog niet geheel zui­ ver opgemaakt. 9 Iedere maand moet ge die op­ maken. 10 Deze rekening is niet goed (klopt niet). 11 Tel nog eens na. 12 Is dit geld al nagezien? 13 Roep den essayeur om het na te zien. 14 Als er slechte stukken zijn, ver­ wissel ze. 15 Weeg deze dollars. 16 Tien zijn een beetje te licht. 17 Roep den boekhouder. 18 Dit is de chef. 19. Heeft hij een aandeel in de zaken? 20. Wat soort goederen zijn dit? 21. Allemaal verschillende soorten goederen. Kitsõ ma-kai sõli. Kitsõ ma-kai tseoli. Ngaitsõ tcai-sõli. Njia tiam tsēo lau-wi. Hema-kai si-hö (— tiam-miang = tsäü-päi). Nji ki-kiu tsõ sõli. Nji tsõ sõli ji-kiu. Nji tsõ ki-kiu sõli. Ham mai-fö-wut-kai loi. Nji jiu söu-si mang. Ngaitsõ mang sõn tcln-tcjok. Njia-njia nji. (tcln-tcjok) oi sõn-ss. Li tsiau-õ m-tcjok. Oi sõn-kö. Li-teu njiun tsēo-käön-kö mang. Ham k'ön-njiun si-fü (= sin- sang) loi käön (= tsē)-kö. Jiu fal (= m-bö)-kai, wön (= ka)-kö. Tjln-kö li-teu kēü-njiun. Jiu sjip-tjak kästi-kang jitu-titu-tsu. Ham tsēi-käts loi. Ham li pcü- Sõ-kaits loi. Li-tjak hõl li-tsüng-si. Ki jiu njip fün mo. Li-teu hema-kai fö-wut. Lüng-tsüng hõl tseap-fö. Datum (223. Deken. Deksel. Een deksel op iets doen. Een pan met een houten — sluiten. Denken 252—256. Dépéeche. Derrière. Deur. Die, dat. Dief. Diep. Dieren. Dik, lohbig. — vet. Dikwijls. Ding (zaak) (355. Dinsdag. Direct. Dit, deze. Djamboe (vrucht). Dobbelen. Dochter. Doen. Dokter (417. Dollar (zie gulden). 14.55 dollar. Donder. Pei; peong-pei. Koi. Käp. Jüng muk-kox käp wok. Wan-sju. Sju-wut-(tcun). Mun. Kai, ka. Kai-tjak, ka-kai, kai-tein. Tsēt. Tjiim. Kciim-tjiu. Neu. Peui (zie dun). Hö-tó pai. Tung-si. Li-pai njl; pai njï. Tsit-käts, tsit-sji. Li, lia. Li-tjak, lia-tjak, li-kai, lia-kaits. Li-teu. Pat-tsu. Tü-tsiang, tü-kiau. Moi-tsu. Moi-tsu. Tsõ. Sin-sang. Ji-jok sin-sang. Jit kēu. Jit kēu njiun. Jit jan. Jit kēu tsiang. Sjip-si kēu ng-kök ng- tsiam. Lui-küng. 162 1. 2. 3. 4. m 128. K‘n. =g W 129. K‘ua. 131. K‘uau—(k‘uat). 132. K‘uanguk—(k‘uak). k'uaug ‘) 133. K‘ui. 134. K‘un—k‘ut. W» ffl H il 7. 8. n/£ m 1) Ma-kai k'ung-k'uang hiōng. Njut ta lo. Wat is dat voor een dreunend geluid? slaat de gong. Men 198 2. 8. 358. T‘i. m 359. T‘iam—t‘iap. 360. T‘ian—t‘iat. % 361. T‘iang—(t‘iak). 362. T‘iau. % m 363. T‘in—t‘it. ti JBs*. tt ±j[/ zie w “ t'iau. i) id. B&zie t'ang. 1) W. W., p. 888, sub. 2, 5. fi­ rn 111 B/V uj m. ±>11/ coll. 3/u z. t'iau. sm 2) zie P/Ï3 t'iau. ia 2) W. W., p. 883, sub. 1. 211 1. 2. 3. 436. Tsung—tsuk. m 4. m 437. Ts‘a. u 2) z. /tE ts'al. 438. Ts‘ai. -y-3) z. -£E ts'a. £ coll. zie ts'oi,ts'ai. 5. 7. 8. tsuk ’) 1 /l * Za tS 8>lj TC ts'oi. m 439. IVam—ts‘ap. IU 440. Ts‘an—ts‘at. # w 441. (Ts‘ang)—ts‘ak. 442. Ts‘au. # m i np 1) Lia p'ak-t'ong piöng sam-si tsuk (= sam-si toi). Leg deze witte suiker op drie of vier hoopjes. 2) W. W., p. 5, sub. 1 en 3. 3) W. W., p. 5, sub. 2. 45 349 Deze weg is een uur langer. 350 Vroeger woonden hier veel men­ schen, (maar) nu woont hier niemand meer. 351 Later zullen hier misschien weer menschen wonen. 352 In deze streek zijn veel tuinen. 353 Morgen gaan wij de kokospal- men-tuinen zien. 354 Zijn notemuskaat-tuin geeft veel vruchten. 355 Gisteren zag ik veel menschen naar Montrado gaan. Sommigen liepen, anderen re­ den te paard, er waren die in wagens en in draagstoelen za­ ten , ook zaten er in schuitjes. Er waren ook lieden, die goede­ ren droegen, anderen brachten slechts hunne kleeren mee. Allen gingen naar Montrado, omdat er komedie was. Men speelde komedie ter gele­ genheid van het Wong-ja-feest. Te Montrado wapperden overal vlaggen. Er waren trompetters, ook gong- en trommelslagers. Het geraas steeg ten hemel. Te zamen waren er zeker meer dan twee duizend menschen. Men speelde, at boeboer (rijste­ brij), ook waren er enkelen dronken. Lietzau li hang, jan jiu jit-tiam-tjung kiü. Wong-pai an-tó njin ta-li het, kin-ha mo jiu jit-tjak njin ta li het. Ts'ai-heü kam-pca (= mo tón) han jid njin ta-li het. Lia-kai tjiü-fü jiu an-tó jan-só. Sjau-tsö oï loi hï kcon jai-san. Kia-kai tceü-kceü-jan ta jiu teu-ts'f. Ts'ö-pü-njit ngai kcón-tó teu-njin hï Ta-la-luk. Jiu hang-lü-kai, jiu kci-ma-kai, jiu njin tscó tjca, jiu njin tscó kciaü, ja jiu njin tscó sè-sjon. Ja jiu njin tam tung-si, jiu njin tsüng-hè tai sam-kciu loi. Lung-tsüng hï Ta-la-luk jiu hï. Jiu ts'ö hï jin-wui Wong-ja-sang. Ts'ai Ta-la-luk la-wui la-wui jiu kci fan. Jid tjcoi-tcak njin, han jiu njin tjuil-lo lau liü-kü. Nau-njiat hióng-sjóng tóan hï. Lung-tsüng tón-tjock jid liöng-tsiang-lang njin. Jid njin tü-kiaü, jiu njin sjit moi, tu jiu jit sut njin tsiü-tsui. 200 374. Tjam—tjap. 375. Tjan—tjat. 376. Tjaug—tjak. 377. Tjau. 378. Tjau-tsjat. 16 volgende klinkers een y als in Mayor (ja wordt ja etc.). 2 De uitgangen 21 (iam) en 24 (iat) naderen tot ien en iet met een ie als in ’t Fr. miette. 26 im Als iem in priem. 27 in » ien » tien. 34—38 NB. 1 Als onder 18—25. 39 m Als de m in ’t Nederlands (mama) echter labio-dentaal Bayerische Staatsbibliothek 364. T'iu. 365. T'io. 366. T'oi. 367. T'ot—t'oj. m 1) T'iü tj'üt jit kï. Trek er een uit (als bijv. een potlood uit een pakje potlood). 8. 187 1. 2. 292. Sia. 293, (Siam)—siap. 294. Sian—siat. Pt Ë H 2) zie sian. « m 3) B 4) zie W sian. Hl 295, Siang—siak. m m ö 296. Siau. IS ffi «it * #1 ift 297. Sim—sip. siap ‘) ft * coll. voor ï sperma, zie tsin. 9 1) Tsók siap. hö-p'iang. Er is «ft «*• *» V»' van de tafel ,^-yytaat vlak. 2) W. W., p. 801. 3) Zie blz. 180, noot 5. ) 90 J. Jaar, dit jaar (222. verleden —. ’t volgend —. Jas. Jong (401. Jongen. E Kaal. Kaars. Kaart. land-, visite-. Kakkerlak. Kam. Kamer, Dit huis heeft 5 kamers. Kammen. Met een kam het haar kammen. Kantoor. Kapitaal. Kapitein (v. e. schip). Karbauw. Karwats. bij een paard de — gebruiken. Kast. het goed in de — leggen. Njian. kxn-njian. Kciü-njian. Heü-njian; min-njian, kö-ll-njian. Kö-liaü-njian. Sam. Laï-tsf, Lai-tsf. Mo tceu-na-mó. Lap-tjuk. Tcu, tci-tcu. Pai-tciap. Kci-tscat. Zie kammen. Kian-fong. Li kian-wük jiü ng kai (= ng tjak) kian-fong. Só. Jüng só-tsf oi só tceu-na-mó. Sia-S£-kian. Pün ; pün-tscian ; mu tscian; tcsian- mü. Sjon-tjü. Sjui-njiu. Ma-pin. Pin ma. Tjcu. Piöng tüng-si njip tjcu tu. 168 1. 2. 3. 4. 158. Lon—(lot). m 159. Long—lok. m js$ 5. 7. SL 8. 15 Ui m zie la. m °f j*- 161. Lui. Jg 2) AA m S) Tri zie lui. Jes zie lui. SgcoU. tl 1t 162. Lun—lut. 1) w. W„ p. 554, sub. 1. 2) W. W , p. 511, sub. 1. 2) W. W., p. 511, sub. 2. 185 1. 2. 8. 282. Sam—sap. 4. sap ’) 283. San—sat. iii * m & 5. 7. 8. Wl 284. Sang—sak. £ 285. coll. z. sén 6). Sau. m 286. Se. % Ik 287. Sem—sep. m sak 4) 288. Sen—set. tón. % zie -fc. sang. In sin-sang (meester), is in twee stukken (helften) gespliten. Zie helft siang-sén en sjurig-njit (verjaardag = sjurig-njit). Anderhalve dollar. Een gulden (zie Wdnl. onder Gulden). Een halve dollar. Meer dan een dollar. Dit » njiun” is moeilijk uit te spreken. Zegt gij het op deze manier? Dat is gemakkelijker. Een dollar is verdeeld in 10 tiencentstukken. Een »kók” is verdeeld in 10 centen. Tien dollar zes en zestig cent. Een tahil (zie Wdnl. onder Tahil). Een tahil is ongeveer gelijk aan 1| dollar (in gewicht). Negen mace (— 9/10 tahil). Negen cash (negen Chineesche tinnen duiten). 1.767 tahil. Hoeveel is een dollar nu waard ? Duizend veertig (cash). Hoeveel tractement wilt gij per maand ? Ik wil vier dollars per maand. Dat is te veel. Als ik voor mijn eigen eten zorg is het niet te veel. Natuurlijk zorgt ge voor uw eigen eten. Voor minder loon werk ik niet. Hebt gij zulk werk reeds gedaan ? Jit-kced-pan. Jit tün. Pan-kceu. Kceü-lang. Njiun hè nan-köng. Njiun-si hè hö-nan köng. Nji hè an-njiong köng mo. Ka-kai kö jung-ji. Jit kceü fun sjip kók. Jit kók tsian fun sjip tsiam. Sjip-kceu liük-kók liük-tsiam. Jit lióng. Jit lióng tsang mo ki-tó hè jit-kceu-pan (tjcung). Kiü tsian (njiun). Kiü tjak tsian. Jit lióng, tscit tsian, liuk fun, tscit (li). Kin-ha jit-kceü njiun si ki-tó. Ss jit-tscian lang ss-sjip. Jit-kai njiat (jit-tjak njiat) nji oi ki-tó küng-tscian. Jit-kai njiat ngai oi si-kceu- njiun kdng-tscian. Tcét-tó. Tcét-tó kö tceu. Jok-hè sjit tscf-ka m-woi tó. Tcïn-tjcok sjit nji tsVka. Küng-tscian kam, ngai m-tsö. Nji tsö-kö an-njiong-kai sjiü- njl mang. 181 1. 2. 3. 256. Pong—pok. 257. Pu. 258. Pul. 7ls!z. ful. 259. Pun—put. # $ 260. Pung—puk. ifi fffc w 261. P‘a W 262. P‘ai. * 263. P‘an—p‘at. 4. m 32 m * h 5. m /r*r «L #a Jffi # $ 3 neer dus iedere uitgang respectievelijk met iederen uitgang kon ver­ bonden worden zouden er 58 X 22 = 1276 syllaben mogelijk zijn. Dit is echter niet het geval, vele syllaben zijn n.1. niet mogelijk, daar zij in strijd zijn met de klankleer van het dialect. Het totale aantal syllaben van het Loeh-foeng-dialect bedraagt clan ook slechts 688. Deze 688 syllaben zijn alle opgenomen in de volgende tafel. De daarin opgenomen karakters hebben den ingang, die in de eerste kolom staat, welke gevolgd wordt door den uitgang, die boven het karakter staat. Syllaben, die alleen in de spreektaal zijn opgemerkt, en waarvoor geene karakters zijn gevonden, zijn met Latijnsche letters weergegeven. 29 4 Slaat hij ? 5 Loopt hij P 6 Hij slaat mij. 7 Ik sla hem. 8 Slaat gij hem? 9 Slaat hij u? 10 Ik ben door hem geslagen. 26 Hij is een goed mensch. 27 Hij is niet een goed mensch. 28 Is hij een goed mensch ? 29 Een goed mensch. 80 » » » 31 Een slecht mensch. 32 » » » Ki ta mo. Ki hang mo. Ki ta ngai. Ngai ta ki. Nji ta ki mo. Ki ta nji mo. Ngai pun ki ta. Ki m-loi. Ki mo loi. Ki loi ló. Ki mang loi. Ki loi mo. Ki loi m-loi. Ki loi mang. Ki oi loi. Ki hên loi. Ki m-oi loi. Ki m-hên loi. M-hö loi. Ki tscó-pu-njft loi, Ki loi m-tét. Tsö ina-kaï ki mang loi. Nji m-Sf loi. Nji m-si loi. Ki hè hö-njin. Ki m-hè hó njin. Ki hè hó-njin mo. Hó njin. Hó kaï njin. M-hó-kaï njin. Faï njin. 11 Hij komt niet (wil niet komen). 12 Hij komt niet (is niet gekomen). 13 Hij is al gekomen. 14 Hij is nog niet gekomen. 15 Komt hij? 16 Is hij nog niet gekomen? 17 Hij wil (zal) komen. 18 Hij wil komen. 19 Hij wil (zal) niet komen. 20 Hij wil niet komen. 21 Kom niet! 22 Hij kwam gisteren. 23 Hij kan niet komen. 24 Waarom is hij nog niet ge­ komen? 25 Gij behoeft niet te komen. 112 rijst (padi) snijden. snijd een punt aan deze potlood. Soep. Kippe-. Soja. Waarvan maakt men soja? Men gebruikt zwarte boo- nen, water, zout en vijf- geuren-poeder. Soms. Soort. Speelhuis. Spek. Speld. Haar-, Spelen, een instrument, van kinderen, om geld. Spijker. Spin. Spinazie. Splijten. houtsplijten. Spreken. Springen. in ’t water. Sprinkhaan. Spruit (uitspruitsel). Staan. Staart. Stad (versterkte-). Stampen. Stank. Steen (415, 437. Kót wo. Lia pit pcai tsiam loi. Tcóng. Kai-tcóng. Sji-jiu. Njin jüng ma-kai tsö sji-jiu. Njin jüng wü-tceü laü sjui laü jam laü ng-hióng-fün. Sjang-ha; sjang pai. Jóng. Tcan. Tjü-njiük. Tjim. Tsam; tsam-tceu. Tcan; hian. Kaü. Tü kiaü; tü tscian. Tciat-tang. La-kcia. Han-tscoï. Pco-kcoi sjü. Köng. Tciaü lok sjui; tciaü ha sjui. Tscö-mang. Sun. Kci. Mui. Sjang. Zie rijst. Tjciü. Sjak; sjak-kü; sjak-tceu. 1. 2. 3. 192. Nau. 193. Nem—(nep). 194. Nen—net. 195, Neu. % 196. Ni. m u u * 197. Niam—(niap). 198. Niau. ÉL. z*e tiau. 199. Nin—nit. 200. No. n<« 201. Non—(not). 202. Nong—nok. 173 4. 5. m 7. RH nemmen Mijn Niet Het Dit 1) Lia-kaï p'i-t'fng nem-nem Deze matras is zeer BENUTSBAAR BEGINNAAR MENSCHENSCHENSIS BOEKDRUKKERIJ voorheen E. J. KRILL. — Leiden. 28 Hij slaat. Hij loopt. Hij komt. ZINNEN. Kiet. Kiet hang. Kiet loopt. 114 — (goudgewicht) = 1,44 tahil. Lióng-sï-si; lióng (= 0.0559 KG.) Dit tahil wordt verdeeld: 1/16 tahil = mas. 1/4 mas = soekoe. 1/6 soekoe = wang. 1/10 wang = duit. Tak. Tand. Tante. Kai, wun. Peat. Fong. Lui. Mas (goudgewicht) wordt op dezelfde manier verdeeld als de reaal (fictieve munt van 240 duit (zie Gulden). De talas wegen niet overal even zwaar. Sjü-kcua. Nga. vaders oudere zuster. a-kü. » jongere » Man-ku. 13 TRANSCRIPTIE. I. Ingangen. Ofschoon de uitspraak van iedere vreemde taal alleen goed door mondeling onderwijs kan geleerd worden, en dit in 't bijzonder van het Chineesch geldt, zal toch zooveel mogelijk hier de waarde gegeven worden van de betekenis der Latijnse karakters, waardoor in bovenstaande tafel de Chineesche syllaben zijn weergegeven. Wij beginnen met de ingangen. 1 Dezen ingang hebben wij, in analogie met het gebruik in vele andere talen, door geen teeken voorgesteld. Oogenschijnlijk is het niet logisch om syllaben als am, em, i, ng, m etc. onder denzelfden ingang te plaatsen, maar wanneer men deze klanken phonetisch ontleedt, blijkt het, dat zij zeer veel overeenkomst hebben. De stemspleet is toch bij het begin van het voortbrengen derze syllaben reeds gesloten, zodat direct de klanken a, e, i, ng, m enz. kunnen worden gevormd; ware de stemspleet eerst geopend geweest, dan zouden de a, e, i, ng, m enz. voorafgegaan worden door een meer of minder duidelijk gevormde h. Verder bestaat er tusschen klinkers en resonanten (ng, m) slechts een verschil in resonantie van den voortgebrachten toon. Dit verschil vindt zijn oorzaak in het volgende: Bij ng en m kan de luchtstroom niet door de mond gaan, daar dit verhinderd wordt door een afsluitend contact, zodat hij door de geopende neusholte wordt afgevoerd. Bij de gewone klinkers is de neusholte afgesloten, en heeft de mond (met de aangrenzende organen) een, van den voort te brengen klank afhankelijke vorm, die echter in alle gevallen den luchtstroom een doorgang biedt. De nasale klinkers onderscheiden zich slechts door het niet afgesloten zijn van de neusholte van de gewone. Men zou de eersten ingang kunnen voorstellen door de Arabische Hamzah, daar deze phonetisch niets anders voorstelt dan de "gesloten stemspleet". Vergel. bijv. Dr. E. Brücke. Grundlagen der Physiologie und Systematik der Sprache. Zie li. 1408 Voornaamwoorden, Persoonlijke en Bezittelijke. SOORT AANDUIDERS VAN ZAKEN. Li-kian wük. Kai-kian wük. Un-kian wük. Jit kian wük. Liong-kian wuk. Dit huis. Dat huis. Gindsch huis. Een huis. Twee huizen. 191 1. 2. 3. 4. 5. 7. 8. 312. Sjan—sjat. Ü 318. Sjin—sjit. |f ff ifö itf $ 8Ï & + « ft soms tj'in. 1) W. W., p. 746, sub. 1. 2) W. W., p. 746, sub. 2. 108 gewone rijst. de zaailingen uit de kweek- bedding in het veld overbrengen, zaaien. Rivier. -oever. -mond. oorsprong van de —. midden van de —. Roeispaan. pagaai. Roepen, menschen —. beesten —. roep hem! roep dien man! roep de kippen! Rond. Rondom. — het huis is water. Rood. Rook. Rooster. op het vuur —. Rottan. Rug. Ruiken. ik weet niet wat voor stank ik ruik. Ruw. Tjam-mi. Tscap-tcian. Lok-jóng. Ho; köng. Köng-pian; kóng-sjun. Kóng-tjoi. Kóng-mui. Köng-sim. Tsiöng. Jau-pai. Ham. Leü. Ham ki loi. Ham kai-tjak njin. Leü kai loi. Jan. Tin-tin. Tin-tin tjön wdk jiü sjui. Fung; fung-sét. Jan; fö-jan. Sjaü. Piöng fö sjau. Tcen. Poi-nong. Pär. Ngai pVtö, m-ti ma-kai tjciü. Tsci. Samen. Schaal (weeg-, groote onster. Zie samen te —. Tcian-pcin. Tcai-tcin. 194 1. 2. 330. Tan—tat. n m 331. Tang—tak. r* r 332. Tem—tep. tem 2) 333. Ten—tet. 334. Teu. % ^ 335. Ti. ft «C 336. Tia. # n a._t. plfc n & tak *) tep 3) 1) Ma-kai hióng liê-kai tft-tit-tak. Wat geluid is dit getiktak? on M- .^,‘r ''a'1 ^ea eenc* *’mmen> een kip timmen (in een bain-marie koken). 3) Na sjak-kd tep ki. Neem een steen en gooi hem'. 190 1. 2. 3. 4. m 306. Su. im °f «*• 307. Sui. 5. 7. 8. 309. Suug —suk. * 310. Sja. ft 311. Sjam—sjap. m % kt m 206 1. 2. 3. 4. $ 402. Tj‘ong—tj‘ok. i H m m m 403. Tj‘u. f© * 3) z- m. tj'ü. 404. Tj‘ui. 405. TjMin—tjOit, 406. Tj‘uiig—tj‘uk. coll.van tj'üng. 5) zie tj'üng, tj'iing. ffi 407. Tsa. is m M°) /'ie Sfh tj'ung, 1T tj'üng. m TT? m & 1) W. W., p. 27, sub. 1. 3) W. W., p. 94, sub. 1. 5) W. W., p. 108, sub. 1. 2) W. W., p. 80, sub. 2. 4) W. W., p. 94, sub. 2. 6) W. W., p. 108, sub. 2. 196 347. Tu. m rt~ty. m 5. 7. 8. at 348. Tui. 349. Tun—tut. M JÊ H ^ m h Wc m 350. Tung—tuk. M ü * § 1) Ton voor toewan (Maleisch) = Mijnheer. 2) W. W., p. 857, sub. 1. 3) w. W., p. 857, sub. 2. 43 314 Ik ga over land naar Pontianak. 315 Waar is het Oosten? 316 Wij gaan naar het Zuiden. 317 Ik ga met een schip naar Canton. 31 la Ik ga van hier naar Canton. 318 Ik ga te paard naar Montrado. 319 Eerst wil ik naar Singkawang gaan, daarna naar Montrado. 320 Als ik van Montrado terug­ gekomen ben, ga ik naar uw huis. 321 Kom bij mij te huis. 322 Het komt mij niet gelegen naar uw huis te gaan, ik heb zooveel werk, ik heb het erg druk (alle handen, voeten en oogen hebben geen rust). 323 Ik heb het te druk om u te bezoeken. 324 Als ik gegeten heb, ga ik naar den passer. 325 Wanneer zijt gij van Canton afgereisd? 326 Ik moet naar China gaan. 327 Wanneer zijt gij van China gekomen? 328 Hoe lang woont gij hier? 329 Ik weet het niet, misschien weet mijn vader het. 330 Morgen ga ik naar uw huis. Ngai hang Hang (= hang liang-ly) hx Kön-tian. La-wui tüng-pian. Ngai-teü hi nam-pian. Ngai hang sjon hi Kön-tüng. Ngai sê sjon hi Kön-tüng. Ngai ta-li oi hi Kön-tüng. Ngai kci-ma hi Ta-la-luk. Tceu-tscoi (= Sian tscoi) ngai oi hi San-keü-wong, tscai-heu oi hi Ta-la-luk. Ngai Ta-la-luk tjön-loi, tjaug hi njia-kai wük. (Nji) loi ngarkai wük. Ngai mo han hi njia-kai wük-ka, jiü an-tó küng, sju-kiok ngan-mük ja mo-han. An-tó Sf ngai m-han kian nji. Sjit-paü fön, ngai oi hi pcü-tceu. Nji ki-sji Kön-tüng hi-sjni. Ngai t^n-tj^k oi tjön-hi Tcong-san. Nji ki-sji Tcong-san loi. Nji ta-li het ki-tó-kiü. » » » » jiü ki-kiü. Ngai m-ti, pca nga a-pa tjang-ti. Sjau-tsö ngai hi njia-kai wük. Schoonbroeder. man van oudere zuster. » » jongere » broeders van de vrouw. Schoondochter. Schoonmoeder. moeder van den man. » » de vrouw. Schoonvader. vader van den man. » » de vrouw. Schoonzoon. Schoonzuster. vrouw van ouderen broeder. » » jongeren broeder, oudere zuster van echtgenoot, jongere » » » Schop. patjoel, tjangkoel. Schotel. Schoteltje. Schrijven. Schrijver. Schroef. Schub, visch-. Schuitje. Sigaret. Manila —. Europeesche —. strootje. Tsc£-fü. Moi-sè. a-kciu; sji kciu; (zie oom). Sim-kciü. Ka-njiong. Jóng-sjin-oi. Door schoonzoon en schoondochter aangesproken met a-mé (moeder). Ka-kón. Jóng-sjin-ja. Als boven aangesproken met a-tia (vader), a long. 4 so. Ló-tcai sjim. Pak-mé. Sjük-mé. Nai-tsciau. Kiók-tsco. Pat. Tciap. Sia. Tscoi-kcü. Lo-si-tsün. Ng-lin. Zie schip. Li-süng-jan. Ho-lan ló-kók-tscö. Sü-lü-tu. Ló-kók-tscö. 75 Begrijpen (398, 421. Begroetingen enz. Beiden. zij —. Bekendmaken. Bekendmaking. Bel. Beneden (133 vvg. naar beneden halen. beneden de tafel, naar beneden gaan. Benedenverdieping. boven id. Berg. Bergpas. Beroep. Beschaamd. Beschermen. hij beschermt mij. Betalen. (289, 294. ik betaal hem mijn schuld. Beteekenen. Beter. dit is beter, dit is — dan dat. Betrekkingen (familie-). Bevallen (274. Bevel. ik vaardig een — uit. zij volgen mijn — niet op. Fün-min. Min-pcak. 356, 357, 366—71 (zie Nieuwjaar). Liöng-sa. Ki liöng-sa. Tjcut kö-sjl. Kö-sji. Tjdng. Ha-poi. Kiam lok. Kiam-ha. ïsók-ha. Ha. Leu-ha. Leu-sjöng. San. Aü. Zie werk. Siaü-lf. Pö-jiö. Ki pö-jiö ngai. Wan. Pün njiun; kö njiun. Ngai wan nga-kai kciam-tscian pun ki of Ngai wan ki nga-kai kciam-tscian. 436, 437, 443, (XII. 30). Kö-hö. Li-kai kö-hö. Li kai hö-kö ka-kai. Tscm-tsU Zie baren. Hö-lln. Ngai tjcüt hö-lïn. Ki m-tsciung nga-kai hö-llu. 1. 2. 3. 476. wo. 477. Woi. ML 478. Won—(wot). 479. Wong—wok. ■ff te |ïj móng. 216 4. 480. Wu. M «I # iti ft $| 481. Wui. {ft 5&1) z. ok. 5. 7. 8. kunnen. coll. z. fon. E m ® $ # ^ «i ü «Ml J) W. W., p. 1063, sub. 1. 2) W. W., p. 1047, sub. 2. 3) W. W., p. 1047, sub. 1- 210 1. 2. 3. 428. Tsiung—tsiuk. Ift1) JË m 429. Tso. #• 5. 7. 8. !) JUt of //\ sinng. 4fo3) of Vk sinng, zie ts'iung. ik 430. Tsoi. tsoi4) 431. Tson—(tsot). 432. Tsong—tsok. m m 433. Tm. 434. Tsui. of tsÊ. izie 1 tjoi. 435. Tsun—tsut. 