title: Historisch oder mythisch? ..
creator: Ullman, Carl. [from old catalog]
text: Beide deze redenen ftrijden niec tegen elkan- cier; maar He gevolgen daarvan zijn zigtbaar seer nadeelig geweest voor Palembang. Van «Jaar, dat geen enkel kapitaäj huis deze, doo* de iiamur zoo fcböone, hoofdplaats verliert; van cfaar, dat meest alle erven verwaarioosd zijn, pergens goede kaaijen, wegen, cf eenige ver- betering of verfiering aan een erf gevonden wordt, en de meeste, bij nat weder, nteer naar modderpoefen, dan naar bewoonde erven geliiken. En sreen wonder: de oBzekere be- zitters zouden, door verbeteringen te ffiakett, de begeerte naar her door hen bewoonde erf Opgewekt hehben, en in een knd, alwaar een volkornen despotismus heerschte, zoude het niet moeijelijk zijn, hen in ongenade te doen vervallen, en alzoo zijne verhuizing te bewir- ken. jPuW?ekege- Biizonderheden , als antfeke gebouwen of an- dere, worden aihier met gevonden. De grooee Mhßglet , of Mihoinedaanfche tempel, is een grooty langwerpig- vierkanc gebouw, met drie ; In« van Palt i ' i#g< $$ welke vooruitfteken , en tmrdoar ttieri mec trappen in den tempel komt; het ge~ uw fs voorzien van pilasters en eene koepef. Deze bouw-orde, en de glasen venfters ron- dowi den cempei, rnakön her waarfchljnRik , dac dezelve onder de leiding van eenen liuropifchen bouwkundige is opgerrokken. De vloer is mec inatmerftjeetien belegd. Een fteenen trap ge- ieidt naar de p:aats5 waar de priester zieh bij de Godsdiensr - pefening bevindt, sijnde eene feort rat; ovale cel. Naast dezen tempel fraac een rond fteenen coremje, omtrent 50 voet bpog. Längs den ronden muur van deze Mi- natu loopt een fteenen trap rot geheel boven , van welke plaats de priescer, bij Mahoroedaau- fche feesten* het volk tot het gebed bijeen- locpto Behalve deze, zilti de graven der Vorflen, een half uur beneden den kraton, Vierkante -fteenen gebouwen , welke koepelsgewijze van boven digt zijn, en maar eenen ingang hebben, welke met eene honten deur gefloten is. De lijken liggen in de aarde, verfcheidene in een gebouw. De hoofden- en voeten - einden ziin vernerd met gehouwene fteenen , als een langt- werpig Vierkant, doch van onderen final toe- loopende, en ter hoogte van anderhalf voet, zonder eenige andere noemenswaardige verfier- felen. Zoo wel de Mahomedaanfche tempel, als de- ze begranfplaatfen , zrn deerlijk in verval, en n ettegenftaande de aanmaningen, aan den Sultan gedaan, blijft die nog voortdtiren. Een uur boven Palembang, aan den linker* fever der rivier, war landwaans in, is eene 6o Btfchrijriftg vän ie'-fboßplattr. ■plaats. die gcnocrnd worcft Boeklt ' se- hoentcmg (*); de overlevcring zegt, dar diu het eerfte . land was, nie zee te zien, en dat naderhand her tegeawoordfg land tot den roond der rivier is a^ngefppcld, het geen zeer aannemciljk is. De~ zt plmrs is inderdaad zeer fraaü Verfcheidene heuvelen, welker kruinen met zwaar geboomte begroeid zijn , waarcusfehen vlakke velden lig* gen, en een flroom loopt^ die genoemd wordt Kalte ■- Lembang , geeft aan hetgehee! een zeer Yerrnkkeiijk en zelfs romanesk aanzien. Op een* dezer heuvelen is het graf v xi eenen der ■oudfte Vorflen, genaamd Radja Iskander. Het* Zelre is zeer eenvoudig en verfallen , cn onder onde , prachtige hoo^e boomen* Hier wordt Vati.tijd tot tljd door de Palembangers geöfferd« en, in bijzondere gevallen* cenen eed afgelegcL De katfte dezer plegdge eed * aüeggingen go fehiedde onder Sultan Machmoe d B-adar Oc J)im% door een ige hoofd^en van Kufam, Pasfu« atnah, en der Maleijers. Derzelver fagezete« »en beroofden en planderden niet a'leen elkan- 4ier, maar ook ■ andere distrikten. Hij deed lien op zijne hoefdplaats komen , en geene mid- delen bezittende , o-m httnne roover en tegen te gaan, deed hij hen bij het graf v-n Radja Is- länder zweren y dat n) zieh danraan niet meer fchuidlg zouden -maken. De Tommongcng kar* ta(§), die daarbij tpgenwoordjg was, en onsdit verhaaid heeft, voegde er bij, dat geene dric maanderi daarna, dezelfde wanbedrijven door deze C*} Boel-tt beteefcent, hoog-land, en $e~ hoem*rf$t alleei?-» ftaande verheveiiheid , waarvan men niet äan dca top k an o::z~ CD X>e titel Vau een aanzienslijk beämbte»j van Pakmbang. Gjl.. &eze zelfde hoofden werden gepleegd, Zoo Weinig gezag faad de vollst van Palembang in hcz inwendig gedeeke van zljn rijjk. Van deze befchrijving van den plaacfe!i;ken Bcvoikh^ toeftand van Palembang* znllen wij overgaan, cm iecs van deszcifs bewoners te joggen. Hec is niec mogelijk, de bevolking naauw* leeurig opcegeven. Niettegenftaande in lies .. werk geftelde opnamen , nietteg^laande bere* keningen, welke bij befchaafde natien vrij zekere uickomften opleveren* heeft nien hec niec verder kunnen brengcn , dan tot eene, vrij onzekere begrooting van de bevolking. Hiermede ftaac Paiembang gelyk aaii alle fhcen in aezen archipeL Zelfs op Java, alwaar zoo veie middelen in enderfcheidene tijdvakken ge- bezigd zijn, beftaat er nag maar weinige zeker* heid omtrenc den waren ftaat der bevolking. De reden dezer moeijelijkheid kan men los* fehrijven aan de van oudsher beftaande vrees, om eenen waren ftaat der bevolking bekend re maken De inlandfche vorften gronden er hxuiue belasEingen en heercftdienften op. Hec wss das voor de bevolking van belang, om, door allerlei middelen , den waren ftaat bedekc te houden. De hoofdcn hielden daarom geene regtsters van hunne ingezetetten , huweUjken* , creboonen, noch ßerften, Naderhand, toen fommige eiianden onder hec geiag van Euro- pifche magren werden gefragt, beftond dac zeltde belang bij de Vorften , regencen en hoof- öen zelve. Om nu elke opname bedriegel^k temaken, verdeelden zij her volk in verfehei- den klasfen , of onder verfcheidene benamingen ; xzx dm lieg d& opname nimmej verder ? dao oveis i* Befchrlping va?i de Hooßplaats ovcr zulk eene enkele klasfe, welke zij deden voorkomen, als die gene, welke men als de bevolking moest befchonwen; cervvijl de an- dere deelen aileen gehoiiden werdfen , om de lasten, welke aande bevolking werden öpgelegdt te helpeti dragen. Zoo geven zij op Java zzl~ den anders op, dan de Sikaps^ en forns de IVo- wonangs; terwijl die genen, welke in cle desfa wonen, en geen grondgebruik hebben, of an- dere , die er in gecrouwd zyn , of zieh er in verhuurd hebben, en ongehuwde mansperfo-- neu niet worden opgegeven, en men van de kinderen een of twee opgeeft, uit vrees dat de andere kunnen fterven, Even zoo worden hier op Palembang, geene anderen, dan Miedjies opgegeven, hec geen het zelfde beteekent als op Java Sikaps ; en in de doefons of dorpen al- liier Mata-gawis. Zoodat wij hierdoor maar willen zeggen, dat her niet mogelijk h, voor eersc althans, eQ\im naauwkeurigen ftaac van de bevolking door opgaveti of opnamen te verkri]- gen. Men gelooft evenwel, dat de hoofd- plaats Palembang twintig k vijf- en- twintig dui- zend zielen zal -bevatten, Evenwel zouden wij er ons zegel niet aan dnrven beehren. Wij ZuU len dus liever dir in hec midden laten, en over- gaati, de groote menigte inwoners te befehou- wen, in hunne zeden, gewoonten enbedrijf, het> geen eene genoegzaam ruime ftof zal opleveren voor deze befchrijving. Verdeeim^ Men kun de inwoners, uit een ftaatkun- deM.voiksftan" dig oogpunr befchouwd, verdeelen in twee groote klftsfen, waarvan elke bare onderdeelenr beeft. De Vorst of Sultan ftaat boven dezel- ye. Zijne magc en gezag was volftrekt will kev ig. yän Pahmiang* Ö3 ffeärig. In vcor hem onverfchillige zafcen* liet hij gelden de wetten , befchreven bij fjfiäang* und&ngs en Pejagims, en bij den ko ran; maar zoodra er zijn belang in becrokketi Was, of hij zieh, orn gunsc te betoonen of te j>raäen, er mede bemoeijen wilde * werd £ijti yvü eene wet, en niemand had den r^oed er stich regen te verzeteen. De, door den Ractja. van Madjapait bepaalde, titePvoot den Vorst is Soefoehoenan. Liter hebben de Arabieren dien van Sülcan aan den Vorst gegevet?!. De greote kksien , wäarin de inwoners van Paiemhang verdeeid kunnen worden, zip ?ffi*9 0: die der PfiaijSj en het Volk. Priaij hetee- "üt' ^ * kciit, uii Vofstelljk bioed gefproten, of den adel. Deze Hand wordc door geboorce £n door vefrninftitig vari den Vorst verkre- gen. De Priaij s worden onderdeeld in drie klasfen, als: in Pangherans^ Radcens en Maas-agus- Pangheran beteefcent, Gebieder; äzr* rite! moet altijd door den Vorst £egeven worden. en niemand verkreeg denzclven te voren-, of hij moesc een anibc hebben In latere cijdei deze titel'willekeürig gegeveh, en in de bov-en- hmden was daaraan weifrig wetürde verbunden« De eigene zooneil van den Vorst van echte ge-- boorte, en de echte zooren van Pangherans worden darrmede doorgaans begunftigd; doch zij erven dien ticel nimmer, en de Vorst kau denzeiven terughouden , zoo als bij dien 00k geven kan, aan wien hij verkiesr. Radeen of Radin , beteekent, verheven, of itkverkoren. De zooren, gefpröten uit het echte bed van cznen Pangheran nm de dochter van eenen 64 Befchrijvittg van sie Hoofdplaats eenen Pangheran, zijn geboren Radeen^ en niemand kau hun dien titel ontnemen. Maas-avus. wil ze<™*en veehvaardisje (*"). Deze titel behoort aan echte zoonen , verwekt bij eenen Pangheran öf Radeen * en eene vrouw uit de volksklasfe. Zoo belrond het onder den Soe'foehoenan Tjinde Balang; doch Sultan Li- ipabang -bepaalde , dat de zoonen van Pangherans en Radeens, uit een huwelijk met eene vrouw ■nie de volksklasfe, zouden worden genoemd Radeens. De genen, die nu nog Maas-agus genoemd worden, zijn afstammelingen van hec gellacht, het welk tijdens den Sultan Limabang be* ßond , dat is, voor omtrenc 60 of 70 jaren. De titeis der vrouwen uic het geflacht der Priaijs zijn de volgende: De echte vrouwen van den Sultan worden al* tijd genoemd Rate of Vorftin. De vrouwen en dochters der Pangherans en Radeens , noemt men Radeen aijo. Dit woord beteekent, fchoone, uitverkorene of verhevene* De vrouwen en dochters van Maas-agus, worden genoemd Maas-axjo, ( veel - waardige fchoone). Geene dan deze drie klasfen worden be* feheuwd te behooren tot den ftand der Priaijs* Zi) bezitten geene erfelijlie goederen ; doch ve- len van dezelve zijn door den Vorst befchonken met eenige doefons of marga's, welke hij naar welge vallen terugneemt. Toen de tegenwoordige Sultan Äckmßt Na« ijam (*) RafBes zegt in zijn e Historij of Java» dar Maas 9 CuU icn^ Qoüden beteekent. Dir bewijst juist dat de Inlanders aata dat woord , als titel befehouwd 9 de beteekenis van veelwturdig fochten» Kiai of Kmj vtrtttU K» doox tery/wräii* vnn Takmbatig* 6$ m Oe Dien in 1821 op den troon gefleld wcrd door hec INederkmdsch < Gouvernement, boden alle bezncers van doefons en marga's dczelve den Sultan aan ; hij befchikce er over haar welgevallen, en hield onder anderen van zijnen oomPanghcrangAdipatn Moeda een groqt gedeelte derzelve terug, zoo als 00k van den Pangherang Nptto di Radja1 die een oud-oom van hem is, en van meer anderen $ en verdeelde die onder zijne .guhstelingen. Die genen der Priaijs , welke geene doefons verkrijgen, .onderhouden zieh door eigene ßij* verheid; velen zijn goud- en zilver- werkers , of doen eenig ander fijn handwerk, anderen door handel of door landbouw. Die genen der Priaijs \ zoowel als alle ande* ren, welke doefons of marga's hebben, zijn yef- pligc den Vorsc bijteftaan, in tijd van oorlog, met hunne perfpnen en nianfehappen , en mht tewapende yaarniigen, en, in gewone tijdetjj met houtwerken, als hij wil bouwen, of ande- re huipmiddejejn , en met arbeiders; alle welke raiddelenen lieden, zij rinden nie de, bij hen be- heercl wordende, doefons, en uit de Oratig Mi- djies, welke zij in de hoofdplaats hebben. De tweede gxoote klasfe is het volk. Deze Hei volk. wordt verdeeld in drie (landen, te weten, die van Keij-maas, . Keij-agus en het eigenlijke volle. Keij-maas zr,n zonen uit het .huwelijk van eene Maas-aijo en eenen man uic hec volk. Keij-agus zijn zonen van Mantries en uit den laagften fem van Radeens met de volksklasfe. Zij ziin verpligt, in den meer ligten en fijneren arbeid te deelen ; doch niec om te roeijen, noch grof werk te doen. 66 Bcfchrtjvivg van de HooßplaaiS Her volk wordt nog verdeeld in Orang-mie* djie ^ Örang-fenan, cn pandciingen en flaven. Orang-miedjie geteekem in de hoofdplaatS hetzelfde, als In de binnenlanden Matagawe'sf :inet deze ttitzondering, dat zij geen padjak betalen noch lasten opbrengen. Zij hebben onder zieh fonimigen, die tot den oorlog wor- den gebezigd, anderen, die ktmst- en band- 4 werken v.efftaan, en worden als zoodanig bij den vorst en de Parigherangs of Radeens gebe- zigd. Elke Pangherang of Radeen neemt eenige iniedjies. Indien zij evenwel over den Pang- herang of Radeen niet te vreden zijn, kunnen Zij verzoeken , oin onder anderen gefteld ce wor- den. Elke miedjie heeft een grooter of kleiner getal aliengangs, welke hem in her werk, dac van hem gevorderd wordt, bijfhan. Alien* gan% beteekenc familie; doch er voegen zieh wel bij de miedjies, die geene familie zijn; om dac hij dan de man is, die voor hunne regten fpreekt, en hen onderfteunt, wanneer zij die noodig hebben; waar voor zij hem we- der in de dienflen, die van hem gevorderd worden , behulpzaam zijn. Orong - fenan of fnouvv , dezen zijn eene min- dere klasfe van imedfies, maar welke door nie- mand , dan door den Vorst alieen , mögen wor- den in hec werk gefteld. Zij worden gebe- zigd tot het maken en in orde brengen van 's Vortten -praauwen, van zijne huizen, en zij sröeijen hem- Zij hebben ook hunne alten" gangs , doch brengen geene andere lasten op. Ue derde en vierde klasfen, pandelingen en flaven, 2ijn dienstdoenden, welke niet dadellj-k tot den Vorst in betrekking ftaan3 maai ge- bruikt van Palembmg.' 6? »kruikc worden door de gcnen, die hnn.geld' Voorgefchoten , of hcn gekocht hebben. Zij fcijn hec ongelukkigfte gedeeke der bevol- iiing« Deze zijn nu de (landen, waarin her volfc verdeeld is. Wij hebben de geescelijkheid daar niec ^nder genoemd; om dat dezen uit alle de ■klasfen der ingezecenen kunnen worden gfeko- ZQüy en hec ons voorgekomen is, daar zij doo? den Vorst worden bevesdgd, dat U) enderde ambteraren van hec Rijk moecen geachc wor« den te behooren. Van deze volksklasfe zulleri wij nu overgaan Ambtenaren. tot eene opgave van de ambtenaren van hec Rijk. Algemeen is men van gevoelen, dac hec woord ambtenaar wordc uitgedrukt door Mantrie (hetwelk nog onderfcheiden wordc ia ^ • Sancana Mantrie, en Simpel Mancrie; wordende door Sancatia Mantrie de hoofd-ambtenaren ver* Haan 3 en door Mantrie alleen de oyerige ambie- naren van Tommongong af toc Ingebeij toe), en waarvan wordc uiegezonderd de Adipätti, welke gehouden wordc voor den raadgever en vertegenwoordiger van den Vorst. Volgens de eerfte infrelling in hec Rijk van Madjspatt, inoest sltijd depudlle zoon, of de vermoeäelljke troonsopvolger, Adipatti of Kröonprins zijn. In de Pantjielang Lima van Madjapaic wordt gezegd5> dac 'er toc hec beftuur van een Rijk milkn ncodig zijn: Een Soefoehoenan, „ Adipard. „ Papatti. 9» Gocroe, en. >, Djakfa. E a De 68 Befchrijving van de Hcofdplaat Attributen j}e attributen van deze hoofd -ambtenaren der mlandicbe , , , Ambteuaien* Zip de volgende: De attributen , waardägheid, regten en ver« pligtingen van den Vorst zijn bekend- De Adipatti, of ook deKroonprins, is zijn onmidde- lijke raadgever, vereegenwoordiger en opvolger. Papattu De Papatti, foms Eopatti genotmd, of ei- geniijk Rijksbeftierder, is de gene, die 's Vor« iten bevelen doet ukvoeren. Önder zijn be- lieer worden 'sVorften inkomften verzamcld; tot hem komen alle zaken van het Ilijk; In oorlog befchikc hij de middelen tot het voe* ren van denzelven, hoezeer hij nie! te velde trekt; Hij drangt de belastmgen en beeren* dienflen voor ; zijn advies wordt door d^n Vorst gevraagd i vvannecr hij die verhoogen of Verminderen wil. Panghoeloe. De Goeroe, of, federt de invoering van hec Mahomedaansch geloof* genoemd Panghoeloe, is het hoofd der Geestelijkheid* Hij heeft een geregtshof, waarin hij wordt bijgeftaan door Katiebs of Gcestelijken van minderen rang. Voor dit hof worden gebragt alle geestelijke zaken, ais die van huwelijks-, fterf- en geboor- teregt, voogdijfchappen , verzuimen of misdiij- ven tegen den Godsdienst (*). Ofikft. De Djakfa is de hoofd -regter in biirgerlijke en lijfitraffelijke zaken ; hij heeft eenen rege- bank , en wordt daarin bijgeftaan doqr mindere beämbten. Hoezeer hij in d^n ftriktften im openbare aanklager en regter tevens is, zoo wordt het ambe van aanklager altoos door eenen min* ^ßmmmmmmm ^_ i±JL g— b— MP— I. WWW— l ■ IIHWW mmm •mvtixwnm JJ »■.u-LLMJli BMiM— Hin — (*) Voor den oftdergang van het Rflk van Madjapait was de. Mahoaiedaanfche leer nog niet ©p Jm ingevoerd. van fälcmbäng, 6y minderen beambte, die aan hem ondergefehikt js, waargenomen. Zuodanig is de inflelling van den Vorst van Maäiapait, die het grootfte gedeehe van Java 9tn zieh onderworpen, en aan dat gezegend land, en alliier, zijne wxjze wetten gegeven heeft. ALle ambten van het Palcmbangfcho Rijk worden onder de^e hoofdrambten begre- pen , of liever zijn onderdeelen van dezelve. Aan alle ambtenaren worden titeis gegeven, Titeis der Daar zijiü er flechts vier voor die van den tweev AmbtcnareB' den rang of fi-mpele mantries, te weten, die van Tommongong,Ranga, Demang en Ingebeij. De titeis der Priaijs zijn hooger, en worden gedragen door de hoofd-ambeenaren, als : Pangherang Fer- dano, Mamrie, Pangherang, Panghoeloe, enz. In den geescelijken ftand 13 de Panghoeloe ge- En Gec* lijk met eenen Papgherang« De overige geestc- ttiijUlu Hjke (landen zijn gelijk met de titeis der ambte- naren , als die van Katieb , wanneer hij lid van het hof van den Panghoeloe is, met den Tom* mongongi Katieb, in mindere betrekking dienst doende bij den Panghoeloe, met den Ranga; alle mindere Katiebs met den Demang, en alle de Moediens, of gewone priesters, die den Mis- ßgiet bedienen, met den Ingebeij. Zoowel de Priaijs, als deze rangen der Man« üiterigki tries, hebben onderfcheidene uiterlijke teeke- tCt fencB" nen, welke gekend worden aan de kleur der Paijongs, en het getal piekendragers. Hier omtreric beftaat nog dit bijzondere, dat de pie- ken der Priaijs overeinde, en die der ambte* naren, naar Hunnen rang, over de fchouders, over den arm , of gebeel met het fcherp naar beneden, gedragen worden. E3 0« jo Btfchrljmn« van de Moüfäplaats De titeis der Mantrics zijn niet "bepaald aan zekere ambten verbünden. De Vorst geeftr b. v. , den titel van Ranga aan den Ingebeij y terwijl deze dezelfde funetien blijft waarncrneiv Langdurigheid van dienst, bijzondere bekwaam- heden, - uitftekende dienften worden door dezQ rangen bcloond. Behalve deze rangen en. titeis zijn er nog andere, die door den Vorst tütgevonden of na-- .gevolgd zijn, en inderdaad foms in het belagche- lijke vallen, als Prabo Annam, Paufembahan,. Diepo Ario, Pourbo, Manko -boemi en an- dere höogdravcnde namen. Zij verleenen dev stelve, om perfonen van hunne familie en gunftelingen in aanzien te verheffen, en vor- deren daar voor ook wel bijzondere dienften of lasten voor hiin huis. Doch alle deze ti- teis zijn aan geene ambten van het Rijk ver* feonderi. De hier voor opgegeven ambten van Pa- pattij, Panghoeloe en Jakfa, kunnen worden befchomvd, te behooren tot den primitiven re- gerings-vörm van het Rijk, en zonden eok volkomen - voldoende wezeii om hetzelve te be- ftureil.; maar daar de familien der Vorften zeer uitgebreid zijn , en zij niet allen tot ambte- naren worden gebezigd, maar hun toch mid- delen vari^ befiaan moeten worden aangewe- zen, zoo beftaat aihier nog eene andere klasfe van- beiimbten, die bekend zijn onder den naam DiesywfiSf vt^f^^^^^it^^l^l Beide deze woor- den hebben dezelfde beteekenis. De eerfte" naam wordt gegeven aan eenen Priaij, en de laatfte . aan eenen uit den minderen ftand. De Raban of Dlenang is een perfoon, aan wien de MW ffakmbangf ?i de Vorst eenige marga's (distrikten) of doefom (dorpen) afftaat, om daar van te kunnen ber ftaap ; het zij dat dit gefchiedt als naaste bloed- verwant aan den troon, of als mantrie, of nie bijzondere gtinst. De Raban of Djenang is niet alleen de gebruiker of gaarder van de in- komften der Marga of Docfon, maar hij is ook de beftuurder derzelve; te weten, alle be- langen , en alle zaken van en in de Marga of Doefon, worden eerst bij den Raban of Dje« nang gebragt. Deze tracht dezelve af te doen? en daarin niet kunnende (lagen , brenge hij die ter kennis van den Papattij of Rijksbeftierdert. van waar zij voor den Vorst körnen, als dir fioodig is. Alle bcvelen van den Vorst, re~ quifitien, enz. , worden niet aan het hoofd van de Marga of Doefon, maar aan den Raban of Djenang gegeven, die dezelve door het Mar* ga's of Doefoivs hoofd laat nitvoeren. Behalve denaffrand tot middel yaö beftaan aati perfonen, die geene ambtenaren zijn, worden ook nog de laacften bezoldigd met Marga's of Doefon's. Opjavagefchiedde voorheen hetzeif» de ; maar dan werd de hoeveelheid Jonken be- bouwd land bepaald. In dit uiegebreide land, waar zoo veel ledige of onbebouwde grond is^ worden de inkomften berekend naar de ingeze« tenen, en? daar er geene bepaalde landmaat be« ftaac, de waarde der bebouwde velden naar de hoeveelheid zaad, welke daartoe noodig is. De wijze, waarop de Raban of Djenang f het zij Priaij of ambeenaar, voordeel trekt van de aan hem afgeftane Marga's of Doefon's, wordc verhandeld bij ons verflag over den ftaat van het Palembangfche Rijk. De ialasfching daar B 4 van ?2 Befchrijvlng van de Hoofdplaats van zpude alhier te verre verwijderen van eene plaacsbefchrijving. " Vvij zullen er in het korc Van zeggen, dac vap de bevolking, onder zes- tien benamingen , lasten of opbrcngften worden gevorderd, welke alle te zamen npg zeer wei- xjig bedragen, in Vergelijking van hec getal perfonen, die dezelye moeten ophrengen, en derbronrien, welke zij hebben, zoo in de vrucht-: bzarheid van den grorid bij bebonwing, als in natuurlijke vportbrengfelen der bosfchen en wü- dernisfen; welke lasten en opbrcngften echter zoo in het ruwe omgeflagen en flecnt gewijzigd |ijn, dat zij nobdzakelijk hinderpalenjnoeten we- isen aan 's volks vlijc en nijverheid, om dat er. Iioch gelijkmatigheid noch eenheid in is, en nieestal drukken op de laagfte en ininite völks- klasfen, en er geehe enkele inrigting beftaac, waar door de nijverheidl wordt opgewekt, en fangemoedigd, .maar allen de ftrekking hebben* om dezelve ce verdooven en te pnderdrukken0 ©m die beter te verflaan , dient tot voorbeeld , dat indien een werkman of kunftenaar, zoo als er verfcheiden zijn , eenigen, opgäng of naatri gemaakt heefc, dadelijk de Vom, of Rabati öf Djenang, denzelven voor zieh -laat arbeklen, regen weinig of meestal geene betaling, althans nimmer in eyenredigheid aan zijne kunst of arbeid, en zoo gaat het in alle andere takken van nering of bedrijf; dadelijk wordt er door de Hoofdeh voordeel van getro&keti, en de uitvinder, uitvoerdei , of ijverige arbeider ondervindt, dac hü, in pläats van zijn belang te bevorderen, onder naauwer banden is ge- fragt, of onder grootere verpligtingen lige. ¥a& daar'hec wancrouwen, da: er heerscht ce- gea van Vakmbang- **% gen ellce verbeterde inrigring; Zij h ebben nim* roer ondervonden , dar er eene ftaatkunde be* ftaat, die met de bevordering van de alge« rneene wclvaart, tevens aan de belangen van den Vorst kan dienstbaar zijn. Alles wac zij , van geflacht tot geflacht, immer ondervondea hebben, is dat men getischt heeft de mecste voordeelen van hen te trekken, zonder dat er ooit een blijk heeft beftaan, dat ook hun welzijn in aanmerking kwam. En zeker zoude die ftaat van uicputting en armoede nog grooter zijn , als de Vorften van Palembang het middel hadden gekend, om eene onbepaalde magt over fciunne, in de binnen'anden verfpreide, bevol- ting uitteoefcnen. Maar gelukkig was dit voor hun bepcrkt begrip en onverfchilhgheid verbor- gen gebleven. Zij bezigden geene andere mid- delen, dan de zoodanige, weike list, bedrog en valschheid hun aan de band gaven , waar niede zij de eenvoudige binnenlanders mis- leidden. Van daar zoo vele foorten van be- lastingen , doch door dewelke zij > om dat zij zulke flechte financiers en bekrompen ftaat- ktmdigen waren, in plaats van hunne inkom- ften te verbeteren, dezelve meer en meer de- den achteruit gaan, daar de uitwerkingen de- zer belastingen het eigenaardig gevolg hadden „ van het middel, waarop dezelve gelegd waren r te veel te bezwaren, en alzoo de uiteenzetting te vertragen. Men mag het vtfor zeker hou- den, dat, indien er geen ander ftelfel van belastingen wordt ingevoerd, de tegenwoor- dige inkomften van het Rijk van Palembang zeer ten achteren zullen geraken , en tot eene, niec noemens waardige , geringheid vervallen ; E 5 zoo 74 Befchrijviag van de Hoofdplaats zoo als zulks reeds van lieverlede het gcval i$ geworden. Welk een zegen dus voor die volk, dat zij onder het beftuur van het Nederland- fche Gouvernement zijn gebragc! en hoe*- zeer zeker fchrijver eldets möge zeggen, dat wij in het oog der Javanen geene Engelen zijn, zoo is het eene waarachtige waarheid, dat wij cen zegen voor dit land en volk zijn , en zulks door hen ook wordt erkend. Maar latetj wij terngkeeren tot de hoofdplaats Palerabang. lUkU?dfy Wij hebben nu gezfen, hoedanig de (fanden vandc1^pfl^er ingezetenen verdeeld zijn ; het zal wel niet pkats, door noodig zijn te betoogen, dat de in gunst zijnde ^^^f'Priaijs, Mantries of mindere klasfen , zieh niec weinig laten voorftaan op den rang , dien zij boven anderen hebben; dat zij daar van zoo dikwerf mogelijk misbruik maken, en dat in cene maatfehappij, alwaar geen ander regt be- flaut, dan willekeur en vooroordeelen, demeer- derheid der ingezetenen zeer ongelukkig of al- thans zeer onderdrukt moet zijn. Wij vroe- gen eens aan -eenen fchranderen Chinees, hoe toch zijne natie in de hoofdplaats van Palembang, blootgefteld aan allerlei baldadigheden en wil- lekeurige behandelingen y het könde uithouden* 9, 0 ! zeide hij , de Chinezen zijn (lim ; als zij 5,verongelijkt worden, brengen zij gefchenketi 3? aan hoogere gunftelingen, en die bewirken dan, 5, dat de zaak herfleld wordt." Eninderdaad, de ijverzucht, welke tusfehen de voorname, enzoa* trapsgew*jze, tusfehen de minder aanzienftjke (lan- den heerschte, was nog het eenige behoed- middel tegen algemeene mishandelingen ; maar Wee den man, die of voorfpraak of gunften bi] eenen Groote moest verzoeken tegen mis« hau« ydn Palemhang. ^5 Jiandelingeii , als de gene, die dezelve gepleegd had , of hem daarmede bedreigde , zijne tagen«- parcij nicr was. Dagen lang moest hij loopen, alvorens gehoord te worden , en indien zijn ver- 2oek niec vergezeld ging van gefchenken, min of roeer van waarde naar zijn vermögen, dan werd hij zeker ongetroost terug gezonden. Meti heefc dere gefchenken willen doen voorkomen als een blijk van beleefdheid, welke door dezen geheelen archipel plaats vindt, aan zijne meer- deren; neen, zij zijn, als hec wäre, de toi, dien roen moest betalen, om tot hen te kuanen na- deren. Dank zij daarom het Nederlandsch Gouvernement, dac aan zijne ambtenaren, op zware ftraffen, het aannemen van gefchenken yerboden heefc ! Behalve de inboorlingen van Palembang, be- Ctewa», vinden zieh 00k Chinesen, Arabieren en an- andereroem- dere vreemdclingen op de hoofdplaats. Dedeli*scn» cerften wonen meesc op Rakks. De Arabie- ren hebben eenen eigen kamp , en de vreem- delingen zijn meestal ingcdeeld onder de in* woners. Het getal der eerilen zal omtrenc Soo zielen beloopen, waar van omtrenc de Jielfc eigene huishoudingen hebben; dac der Arabieren is opgegeven op 500 zielen, die ineesc allen hunnen eigen haard houden. Alle dezen waren aan dezelfde behandelingen , $te de overige ingezetenen onderworpen. Som- mi- 2 6 Befchrijvlng van de Hotfdplaats mige Chinesen, die den Mahomedaanfchen Gods» dienst aangenomen hebben, werden weleensmet titeis begunftigd. Zoo waren de meeste admit ijistrateurs der Tinmijnen renegaten; zij vei> kregen den titel van Demang. Enkele Ara- bieren hebben ook wel titeis ontvangen, als, b. v., Pangherang Oernar* die nog beftaat. Doch ten aanzien der Arabieren, moeten wij alhier aanteekenen, dat in 1821 , toen de Ne- derlandfche magt op de fterkten van Badar Oe Dien aan de Gombora en Pladjoe aanrukte, hij alle Arabieren op de batterijen plaatfte , en acelfs' hunne vrouwen en kinderen in den Kra- ton wilde verzekeren ; zoo zeer vreesde hij dat zij hem verraden zouden. Dit Jkiatfte weiger- ten de Arabieren, en dreigden, zoo hij die met gevveld wilde vorderen , dat zij Amok zou- den maken , dat is , zieh doizinnig «ouden ver« dedigen. De Arabieren haten het hof en de Palembangfche Grooten. Badar Oe Dien heefc verfcheiden misbandeld, ende meeste Grooten behandelen hen met trotschheid. Zij verklaren allen, zeer gelukkig tezijn, van onder de befcher- raing van het Nederlandsch Gouvernement .te ftaan. Dit zoude meer verwondering ba- ren, als men niet wist, dat de Palembangers meer Mahomedanen in naam dan in de uitoefe- ning zijn. Zoo zeer de Arabieren met ijver de bid-uren, vasten en andere pligten van den Godsdienst waarnemen , zoo weinig bekomme- ren er zieh de Palembangers om. Zij zijn ten hoogfte, ja zelfs laakbaar onverfchillig en on«* godsdienftig. Debevolking nubefchouwd hebbende uit een flaatkundig oögpuat, zoo zullcn.vvij nu over- gaan* vati Pakmbäng« *j gdati, dezelve in hare zeden* gewooriten en vv ^ed€" * ^ geäardheid gade te flaan. ^iets is inderdaadgeiardhefd tnoeijelijker, dan het karakter en de geäardheid^^01" van een volk te befchrijven, dat zieh door btj- fconderheden kenraerkt in deszelfs zeden, ge- woonten, handeiingen en leyenswijs. De ön- derfcheidene febakeringen en wijrtgingen, wel- ke door dagelijkfche gebeurtenisfen en voorval- len ontfhan, maken hei genoegzaam onmogelijk, om met zekerheid deszelfs wäre gedaante te lee- ren kennen ; en zeker zouden wij hec niet wa- gen , hierover iets te zeggen % zoo niet de o'n- dcrvtnding, door dagefijks en in onderfcheidene gevallen niet hen te moeten omgaan, en ons bijzonder belang, om een volk, waarcoe wij in eene zoo naauwe betrekking ziin gebragt, meer naauwkeurig gadsteflaan , en te moeten leeren kennen, ons eenige meer dan gewone waarne- mingen hadden doen maken; wij zullen evenwel niets tneer kunnen doen, dan eenige hoofdtrek- ken op te geven, welke wij bopen, dat eenig licht over 's volks karakter zullen verfpreiden. In alle landen, alvvanr een volftrekc desporis- nitis bsftaat, kent men maar twee klasfen van invvoners, dat zijn, zij die gebieden, en zij die gehoorzamen. Hieruit ontftaan trorschheid cn onderdanigheid , en dit is de hoofdtrek van hec karakter der Palembangers. Deze geäardheid rijst of daalt, naar omftandigheden, in onverdra- gelijken hoogmoed, wiilekeur, en wreedheid, of in vleijerij , vernedering en laagheid. In hunne verftandelijke Vermögens zijn zij over het alge- meen meer begaafd dan de Javanern Zij zijn vernuftig en fchrander van aard. Hec Palembangsch beftuur heeft hunnen ijvet wie- ?8 Befckrij virig van de Hoofdptaats tiitgedoofd. Zij kunnen das als lui en onge« voelig aan hunne welvaaft worden befchomvd; desniectemin ontbreckc het hun niet aan ver- ■ nuft in het geen zij doen, en aan kracht, Iusc en geduld om het uitteoefenen. Zij zijn Handwerken zeer fijne handwerksliedcn , en hunne werken en jftwsccii. jn Yi0m zijn zoo volmaakt, dat zelfs bouwkun* digen hebben verklaard, dat de zamenvoeging der onderfcheidene deelen berekend is naar de regelen der kunst, en dat het werk zelve, in hcchtheid en in juistheid der verbinding, nicc kan worden verbeterd. De ^meeste huizen van sanziettlijken zijn met in houtgehouwen bloem* en loofwerk verfierd. De fmaak verfchilt aan- merkeiijk van den onzen; maar het overleg en de nette uitvoering zal door Europifche handwerkers zelden worden verbeterd. In het ivoor werken zij ook zeer fraai; zij draaijen alle fatfoenen, zelfs biljard - ballen ; en grave* ren op de voorwerpen alle figtuen, die men hun geeft. In het koper en ijzer werken zij ook zeer goed, gieten koperen ftukjes gefchuc €n maken al war men hun geeft zeer gelij- kend na. Geweren, fabeis en krisfen worden hier zeer goed gemaakt, en de beide hatften hebben zelfs de vcorkear boven die van Ja- va. Zij maken allerlei huishoudelijke ge- reedfchappen in het tin. In hetzilver, en- in goudwerken zijn zij meesters, vooral in het zoogenaamde drijven of opwerken van gond cf zilver. Onder Badar Oe Dien is zelfs kruid gemaakt, hetwelk door deskundigen zeer goed m bevonden. In een wo^rd, al war te Pa~ Jembang wordt aangebragt, en niet door zamen- •ikl äf bcwerktuiging een geheim der kunst is, Kao yan Vdiciribäng* f<j fcaü worden nagemaakt ; en 1er men op de o;n- volmaaktheid hunner gereedfcbappeii, dan ftaac inen inderdaad verbaasd, hoe hec mogeüjk is dac zij zulke werken kunnen voortbrengen. Maar die ftrekt ook tot bewijs van hun vernufc, fchranderheid en geduld. Tot welk eene voi- maaktheid zollen zij het niet brengen, ajs zij eens kennis krijgen van de Earopeaanfche inftrumenten en gereedfehappen om ce werken ! Onder alle klasfen van inwoners vindc men Handwerkers of kunftenaars. Zekere Pangherang verffaac zelfs het repareren van zakuunverken ; en van de arrooedige visfehers, welke in de li- lierang (*) wonen, zijri doorgaans eenige te Palembang bij den Vorst of Djenang, om de hechten (koppen) van krisfen, welke van visch- been gemaakr worden, te fatfoeneren, en mec bloemwerk uic te fnijden, zoo njn en zuiver, dac hec eiks verwondering naar zieh trekt- De vrouwen zijn niet minder verauftig in vrouweigk fcandwerken. De beste zijden en mec goüd- Handwerkcn" draad doorweefde kleedjes worden alliier ge- niaakc en overal verzonden. Zij borduren voortreffelijk, maken allerlei vrouwelijke Hand- werken na, en fchilderen op zijden en katoc- nen ftoffen allerlei gouden figuren en bloemen , welke zij vooraf teekenen. Van deze zijde zijn dus de Palembangers inderdaad te bewonderen. Maar letterkundigen vindc men onder hen niet; Letrerirawle, zelfs zijn zij hierin bij de Javanen cen achteren. Er zijn geene fcholen voor openbaar onderwijs. Een> enkele Palembanger is bekend met eenige gedeeltenuit de gefchiedenis ; maar er wordt nie- mand gevonden, zoo als er op Java zijn, die den naam e i * ) De laagsi£elegene plaatfen, So Befchrljving van de Hoofdplaats naam vangeleerd of letterkundig mögen drager». De uiterlijke plegtigheden yan den IVJahomedaaii- fchen Godsdienst kennen zij ; zeer weinige kun- nen den koran lezen , en over het algemeen verftaan zij weinig of niets van deszeiis leer- flelfels. De gewesen Sultan Machmoed Badar - ■ Oe Dien maakte op deze algemeene beoordee- ling eene ukzondering. Hij had eene, vrij uk- geftrekte bibliotheek. Geene Palenibangers > snaar wel Arabieren hebben cm deze bocken gevraagd. Een enkele Paletnbanger om eenen koran. Hec is wel mogelijk, dac de mindere lustof gelcgenheid tot lezen hentotzulke goede handwerkslieden en kunftenaars heeft gemaakt ; want het öntbreekt hun geenszins äan begeerte om meer te weten. Sedert dat het Nederlandsph ^Gouvernement alhier wederom gevestigd is, hebben verfcheiden zieh toegelegd oin , in navol- ging der Javaanfche beeren , die wij bij ons had- den, met Romeinfche karakters het Maieisch te fchrijven , en het zal weinig rnoeite kosten, even als te Cheribon, de inlandfchebeämbten te lee- ren hunne rapporcen op die wiize intedienen. Godsdicnst. Uit het geen wij in het voorbijgaan hier en daar gezegd hebben orntrent den Godsdienst, fcan men opmaken, dat zij den Mahomedaanfchen Godsdienst belijden. Zij oefenen denzelven in de befhijdenis, bij huwelijk en andere gevallen uit; doch daarenboven zijn zij behebt met alle bij- geloovigheden , zoowel met die, welke op Java beftaan, als welke npg overleveringen zijn uit den heidenfehen Godsdienst* De minfle bui- ^engewone gevallen geven aanleiding tot bijge- loovige voorfpellingen ; in alles wat zij ondef- siemen zullen, worden de gelukkige of ©n'gelukki- ge • vnn Valembang. 8l ge dagen eh tireri geradctpleegd; Zij zijn allen voorzicn van jimatS en calismans. De Vorst en de Grootcn hebben zelfs de gewoonte, eenige jfchiecgcbederi optezeggen , terwijl zij met ons ipreken, en Koperi daarvan, zoö als zij mee- hen$ de onmiddelijke ingeving van het ant- woord, dac zij rnoecen geven. In een woord, men kan fiet zoö öngerijrrid hiet bedenken of zij hechten er geloof aan. De Sultan Mach* moed Bäddr (Je Dien heeft zijn eigen kind- Vermoord, önidat her eene z^arte piek öp de tong had , en men heiri gezegd ha«!, dat die kind zijn ongeluk zoude te vveeg breiigen* Hij was zelfs wreeJ genoeg, om deze daad iti tegenvvoordigheid van de nioeder , eene zijner Wettige vroiuven, te plegen, welke daarbij op ftraffe des doocls geene blijketi van fmart mögt geireii ; eil zog meende deze kleinhartige en bijgeloovige wreedäard zijn ongeluk af te wenden. Een öf twee dagen voor het ge- vecht aan de Pladjoe, bezigtigde hij zijn0- batterijen 5 hij ftruikelde en viel , en met tra* faeri in de oogen, zeide hij: ,jdit is het voor* jjteekeri vsm "rriijnen ondergang." Bij dit alles is er bijna geen volk; hetwelfc zoo zeer met eederi fpeelt als de PalembangerSo Zij beginnen of einigen hunne verbalen met eeden; en in gefchillen voör de policie of den regter, Biederi doorgaans beide partijen deti eed aan. Hierin ligt, naar het oordeel vati godsdienftige Mahoniedarien; het overtuigendfter bewijs, dat zij de leer niet kennen, niet achten r en zelfs ongodsdienfiig zijn. Een andere trek in hun karakter is Lust .*>{ itSSS dat zij gaarne gefchülerr hebben. Deen geiChii* F mW 8ä Befchrijving van de Hoofdplaati minfte kleinigheid geeft hun aanloiding tot k!a* gen en procederen. Zij laten hunne zaak inaeijelijk los, zoo min de Pangherartg als de minfte der ingezecenen. Van den eenen loo- pen zij naar den anderen , op hoop van gelijk te zullcn krijgen. Na de nitfpraak zelfs? eben zij nog allerlei pogingen, om op den genen, die dezelve beefc gedaaii * nog eeneti naderen indruk te maken; en die dezeri karaktercrek xiiet kent, wordt meermalen in verzoeking ge- bragt om te gelooven, dat zij gelijk hebben, om dat zij de zaak niet opgeven, hecwclk dan iigt ge- houden zoude worden voor eene oYertitiging , van de waarheid aan banne zijde te hebben. De waarde van het geen zij verliezen, fchijnt minder bij hen in aanmerking te komen ; het gevoelen van anderen, dar zij niet zoo fchran- der zijn, of zoo vele voorfpraak niet hebben als hunne partij, fchijnt het hoogtle belang te zijn. Eigenaardig kome het mij voor, dat menfehen, met zoo vele verftandelijke Vermö- gens begaafd , niet eene vrij mime vatbaar- heid en zucht , om met dezelve werkzaam te wezen, aan deze geestgefteldheid , door gebrek. aan lezing of andere oefening niet kunnende voldoen, gaarne zieh in gevallen bevinden, Waardoor zij in de gelegenheid zijn om dezel- ve te kunnen laten werken. Fijn , uitgezochc en oordeelkundig zijn veelmaals hunne rede- nen vööi of tegen de zaak , waarin zij betrok- ken zijn ; en het fchijnt hun een groot genoegen tedoen, als zij door fchranderheid , geveinsd- heid of list hun oogmerk kunnen berei- ken. Zij hebben de gewoonte, hunne ant* Woorden zoodanig interigeen, dac dezelve aan van Pakmbangt 83 tan uitiegging onderworpen zijn, en, wanneer mett huneene zaak voordraagt, te beginnen raet te be- kennen en gelijk te geven; brengen vervolgens eenige minder belangrijke bedenkingen in het midden, en eindigenmec de bez waren, de möge- lijkheid of onmogelijkheid aan te toonen, en daar* bij te blijven ftil Haan. Zij hebben die rnec de Javanen gemeen, dac zij nimmer drifeig worden in belangrijke gefchillen. Wanneer fommigen gevraagd zijn, hoe hec mogelijk zij, zieh zoo te bedwingen, dan anewoorden zij, dat iemand, die in drift is, niet weec, wat hij zegt of doet. In enkele gevalleri, wanneer zij met hunne minde- ren ofgelijken te doen hebben, kunnen zij zieh wel eens vergeten ; doch deze voorbeelden zijn geiukkig zeer zeldzaam. Wegens den hier boven befchreven trek van hun karakter zijn de Palembangfche ingezetenen niet te roemen. Dezelve verwektgroot wantrou- wen onder elkanderen, enelk moet daarom voor- zigtig met hen zijn in het behandelen van zaken. Over het algemeen zijn de ingezetenen der Stine of fow- hoofdplaats niet zoo levendig en vrolijk als de Ja- hell. ßea vanen; eris zslfs geene enkele openbare plaats, alwaar de raenigte zamenkomt. Zij hebben geene rongings (*), geene waijangs (§J, noch andere openbare fpelen , een of twee uitgezonderd , die dan nog zeer ellendig zijn. Zij bezoeken elkan- deren zeldzaam ; waartoe wel aanleiding kan ge- ven, dat dir meestal over water moet gefchie- den, en das omflag met een vaartuig vor- dere, en dikwerf de kleine fpruitjes der ri- F s vie* £*) Openbare dansmeideru Ci> Oßenbare fchotfwfpelen. Yenswyze. $4 Eefehnjving van de Hdcfdplaats vieren droogzijn, ten tijde der ebbe, in fommige maanden van het jaar« Huisfelgkele- Qe Pfia^s leven in hünn'e lutizen meescal zeer armoedig. Die van den eerften iiand be^ Zilien eenige fraaije fpreijen, met gouddraad ge~ borduurd of mec gouden blpefflen en figuren veriierd, eenige gegallonneerde en van andere kostbare .ftofFen gemaakee kleeder'en5 fraaije glas-- werken, enz. ; en pronken daarmede* als zij gasten zien of uitgaan« Overigens zijn Zij meest in banne huizen, en worden bezig gehouden en geplaagd door hunne vrouwen. Men zal zieh hier over verwunderen; doch deze verwondenng zal verminderen, en zulks geloof haar worden , als men weet 7 dat de mees* te der Priaijs trouwen met vrouwen uic hoo- gerenftand, Deze hatften Jäten zieh daarop zeer veel voorftaan* De vreesvooriiarcn vaderdoet äevt man iiever itil zwijgen, dan zijn onge- noe^en te moeten ondervinden* In fommige miishoüdingen gaat hec zoo verre, dat de man legen zijne vrotiw- hec hoog Javaansch fpreekt, en zij hem in hec gemeen of plat Palembangs ancwoordt:r zoo als in hec gemeene leven tegen den Vorsc en voorname lieden in hoog Javaansch wordc gefprofcefl* tervvijl zij in p!ac- maieisch, of, zoo als men her noemt, marke- taaL welke door de perfonen der mindere klasfen wordt gefproken, anewoordem In* dien de vrouvv eene dochter van den Vorsc of van eenen hoogen Priaij is7 dürfe de man geene tweede vroitw rremen, noch veel minder bijwijven. Me^r dan eens zijn vrouwelijke fiaven en pandelingen komen klagen over mishandelin- gen vaa de Radeen Aija> . omdac- zij verdacht wer- van Pakmbarf** 85 werden met -harcn beer gemeenfch-ap te heb* ben gehad, Maar nog eene twecde reden* waarom de vrouwen der Priaijs, en mt andere hooge (landen veel regt -in huis uitoe-fenen -9 isdatzij bij na de gehcele huisbouding zelve b@f kosngen, en haar echtgenoot maar zeer weir nig daarcoe bijdraagt. Alle deze vroiiwe» verftaan zelve de kun-st van Weeven^ bordu> teil, fpinnen-, enz. , of 4aten die door hunne yandelingeB en flaven ve-rrigeen 5 welke de ge* maakte'ltof daarnä verkoopen^ en van bei ge* Wonnen geld onderboudt de vrouw de huis» Jiouding. Ons ]s verzekerd dat de vrouwen zeer ijverig gfjn, Bij heldere maan verxnakeij zi) xiefe <» of eenzaara -©f met andere vrouwen * elkanderen te verbalen o£ eemge inaleifche PaiKons of liedjes te singen., waarvan de melodij zeer zaebe en fiepend -is-. De ander» werpen zijn de-liefce, vriendfchnp^ bloemen> cn andere voonverpen der natuur. Vooraame Palembnngers Inten nimmer hut> pe vrouwen in tegea-woordigheid van vreem- delingen komen.. %>% zeggen. dat dit geen adett (gebruik) is* Sommigen willen, dar zij ja- loerseh zijn ; anderen r dar dit nie trotscb- heid gefchiedt. Daaremegen zijn de Palem* bangfehe vrouwen ook zeer jaloersch. Zi]9 die meer dan eene vronw bebben, of bij* wijven botiden* moeten in hun eigerj hülfe met zeef veel oVerteg te werk gaan. Bij de minfle blijkbare voorkeur is de huisfelijke rusc geftöord* en dit gefebiedt zoo dikvrijl?) dat wij wel eens aan heeren, die ons kwamen bezoeken, zonder iets te doen te hebben, en ons hunne huisfelijke omftandigheden yerhaat* F 3 den, $6 Befchrljving van de Hoofdplaats den^ zeiden: „zekerzijt gij weder uitgegnnqt „oni den twisr teotttwijken;" wanneerwij veiv namen, dat hetvragen Hechts, waar eene der bijwijven zieh bevond, een gefchil verweist had, die den armen man, om voor eenige oogenblikken rust te hebben , uit zijn huis ge* jaagd had. Als een gevolg van een willekeurig beftuur, •waar door gnnst alleen ambeen en voorregten worden gegeven , zijn dePalembangfche Groo* _ a „ „ ten en minderen fteeds zeer jaloersch en afgun- gunst. nig van eikanderen. De gennglte bewijzen van genegenheid of vertrouwen , door ons aan fom- inigen verleend, gaf aanleiding, dat anderen ge-r legenheid zochten, om kwaad van zoodanigen te fpreken; en ik bepaalde zieh niec alleen tot de eerfte klasfen, maar ook tot de rnin^ deren. Nimmer verzuimden zij, wanneer de een of ander iets had misdreyen , of traag was in de uitvoering van eenen last, te zeg- gen: „zoo zijn de Pa'embangers; men kan hen »niet geloovennochftaatop hen maken." Daar zij tegenwoordig niet meer bevreesd zijn voor willekeurige handelingen van hec hof, komen zij er openlijk voor uit, dat zij verheugd zijn niet meer onder dien dwang te ftaan ; en hec heeft dikwijls moeite gekost, om hen zelfs de uiterlxike welvoegelijkheid te doen^waarnemen, Men kan hen thans befchouwen als menfehen , die uit de flavernij verlost zijn, Harde be- Eindelijk können wij niet dan eene zeer na* faandeiing v^n deelige getuigenis geven van de behandeling, «feMkten M we'ke hunne ondergefchikten en bedienden on- bedienten, dergaan. Omtrent dezelve zijn zij zeer hard* Zij die verplige zijn, heerendienften bij hen ee doen# van Palmbdng. %j dofcn, ondervindeti nimmer eenige tegemoetko- rning of roededoogen; arm hunne pandelingcn worden zware lasten opgelegd. Deze laatften en de flaven worden dik vvijls mishandeld. Dank zij das de bepaling van ons Gouvernement:, waar door de ftaat der pandelingen weihaast zal ophou- den * en door de affchafiing van den flavenhan- del, zullen er pok na verioop van eenige ja- ren geene flaven meer zijn. Over her alge- meen beziteen de Palembangfche ingezeteneti weinig zedelijkheid. Men verzeken , dat er bloedfchande gepleegd wordc, en dat de vrou- wen in de Serails de middelen bezigen, om de natunr te bedriegen en daar door hare ge- zondheid in den grond te bederven. De fchets, die wij daar gegeven hebben, heefc ons itiderdaad bedroefd, en wij hadden gaarne de kleuren minder zwarc gemaakt ; doch daar wij geenen roman, roaar waarheid wensch- ten te fchrijven, zoo hebben wij niet anders kunnen doen ; evenwel zijn er eenigen, die uitzon- dering verdienen ; terwiji bij alle deze gebreken ook nog verfcheiden goede hoedanigheden kö- rnen, die wij zullen leeren kennen, zoodra wij het bedrijf en den handel van Palembang zullen be~ fchouwen. Alleenlr, kmoeten wij hier zeggen, dae dePalembangersnietmoordzuchtig zijn ; waarvan evenwel de wreede Badar-Oe Dien moet wor- den uiegezenderd : hij heefc verfcheiden men- fchen, die gehechtheid toonden aan het Neder- landsch Gouvernement laten ombrengen. Staat- kunde had hera hierin kunnen leiden ; maar dat hii de ontucheige vrouwen, welke zieh met foldaten gemeenzaam gemaakt hadden, vöör 1819, heefc kten vermoorden en mishändelen , getuigt F 4 on- 88 Befchrijving van 3e Hoofäplaats. onwederfprekelijk van zijnen bloeddorst. 