title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^Lil^ gÖrßgadji, Skr., zaag, zagen, gezaagd; mhigg^r^gadji^ iets zagen ; aboek-g^r^gadji, zaagsel ; pa- r/ 857 pan ger^gadji, gezaagde planken;: mengg^regadji angin^ scherp tege» den wind opwerken, laveeren. -^l^^görgasi, Skr. naam va» een'fabelachtig geslacht van men- schenetende monsters mot slagtan- den; naam door Maleiers gegeven aan de oorspronkelijke bewoners van Kedah, Wilkinson. owfl^gÖrfegat, e.s.v. aap. ^A^y^gÖrÖgÖtfen, Jav.ergernis^ ve^^-^f'on zieh ergeren-^ geregeten hati^ ergernis des harten, H. Boedj. ..äJlf görögap, e. s. v. aap. J^yf gärSgau^ verkromd van de^ vingers door schürft of zwelling. ^L4-^^J^görgajoe, verb. van dirgajoe^ zie ald. ij^görling, met rollende oogen in de rondte kijken, v. d. W. zie k^r- ling, v^j. J^ gerlap, blinken, schitte^ ren; g^merlap of^oem^r?a;?,blinkend, schitterend, flonkerend; ghnerlapan of goemerlapan^ hetzelfde met ver- scheidenheid of van veel zaken. ^^S^gßram, I. toorn,woede, aan- drift van moed, vertoornd, woedend, kwaad, vurig; menggeram, toornig worden, ook grommen, brommen,. knorren zooals een zwijn; memberi geram, z=z mengg^ramkan, aanvuren, naik geram^ opgewonden rakenjWil- kinson. IL verb.Ned. geraamte,het houte» geraamte van een huis; m^ngg^ramj het geraamte pasklaar raaken; m,roe^ ■-858 f/ ntah, het geraamte van een hals op- dlaan, waarna men met bamboe en rotan kan gaan werken. ^yi' gSrim, verb. Ned. grein, ze- tere stof van kemels- of geitehaar. v:;^w^g8rÖmoet, en mengg^r^' moet^ wemelen, krielen. v-Ax^gÖrömit? in k^tam g&e- mit, e. s. V. schaaf, C. en S. o^4*fc>0ji^g6rainsoet? b.v, m^ma- Jcai badjoe ^Ä>yw»^| j.^ j?^ra(^a, Sj. Haris ^igantoengkan k^lamboe c^^-m^äIw? berawan^ id. v. d. W. geeft op Batav. oen kostbare stof, maar niet welke. Uit de Sj. Haris blijkt, dat die stof •ook te Singapoera bekend is. Zie A-^UA*jOw3J, dat hier wel bedoeld is. j^j.^g6r6mailg, overeind(haar); m^ngg^r^mam/j overeind staan, te ^erge rijzen van de hären. ^jy^göroen, ontzag(hebben)zon- der juist bang te zijn; onbestemde vrees, bevangen(heid). ßLxjJ görantang; menggeran- 4ang, verschrikken, schrikaanjagend van woorden, e. ranimelend geluid maken, zooals een menigte aarde- of koperwerk, dat in elkander valt; zie ^^r^ntam en s^rantang. kxjSg^YOentSLngy MÖn. romme- len, gerommel, e. rommelend geluid. Jüljj^göröntil; mengg^rHHl, in menigte naar beneden hangen, zoo- als b.v. druiven aan een tros, v.d.W. j^JU J" gÖrÖntam, dreunen, b.v. door het hard toeslaan van een denr. j^Äi^gßrin^jain, peuter, romp- «tok, werktuig om iets van binnen te reinigen; m^ngg^rindjam^ een holte van binnen met iets schoonmaken, uitwisschen, uitpeuteren, b.v. een af- gebroken pen, die ergens in zit, uit- peuteren, de ooren met e. penseeltje of oorlepelt je, e. geweerloop met den porapstok schoonmaken. jvÄi^^gßroendjam, met de ban- den een stuk hout in den grond stam- pen. Zie oendjam. iÄi J^göroentjang, frequ. van goentjang, zie ald. Jüy5 gßrinda, slijpsteen, die om een as draait; menggerinda, op zulk een steen slijpen ; zie tjanai, s Jo y/' goernadoer, Port, gou- verneur. ^JüJ^gÖrondong, == gondong, zie ald. ook e. s. v. ruw vlechtwerk, waarin gras voor veevoeder verkocht wordt. M^n. ^jcjwS^gerinding, mondharp, mondharmonica. Päd. bovenl. en Jav. ßiX^S gßrendeDg, prikkelbaar, bits, Wilkinson; MÖn. m^nggeren- deng, e. vechtende of dreigende hou- ding aannemen, van dieren, schuin naderen; tartend of uitdagend iets voorbijgaan, zooals b.v. het eenevaar- tuig het andere, kwasterig, v. d. W. j^jü^goerindam of gßrlndam, Tarn, spreukgedicht; een snedig ant- woord bij wijze van spreekwoord; b^gMndam, zoo'n spreuk opzeggen of daarroee anlwoord geven, i^MJj/gÖrinsing, z. gMngsing. .^gftroe; m^ngg^roe, trompet- ten (olifant). I. opborrelen der lucht van onder water zijndc voorwerpen, ook het daardoor veroorzaakte geluid. II. Jav. e.s.v. groote kist, waarin men zijn beste spuUen bergt. (^j^^^gÖrobak, Jav. e.s.v. kar, ook voor kruiwagen. ^Y^ gßroewit, zieh in buchten heen en weer bewegen zooals b,v. een worm, die uit eene opening komt; zie Mroewit s-ftJJ^^gÖroetoep, m^ngg^roe- toep, een knetterend geluid (maken) zooals van geweervuur in de verte, V. d. W. en Wilkinson. •jL*j göroetoe, ruw, van opper- vlak, pukkelig; m^ngg^roetoe, z. ruw voordoen, vertoonen,ook iem.ruw be- jegenen; ada jang mhigg^roetoe^ada jang mengg^rigis^ er waren er met grove, ook waren er met fijne on- effenheden. o.w/^garoeda, ook g^rda, Skr., zekere fabelachtige, groote vogel, het voertuig van den god Yisjnoe en die als de koning der vogels beschouwd wordt, de griffioen of grijp vogel, die in de HSS. steeds als verwoester op- troedt ; ringgit goerdan^ verk.v. garoe- daän? de Mexikaansche dollar, zoo genoemd om den adelaar, die er op Staat, ook ringgU-hoeroeng geheoten ; mij is opgegeven de Spaansche dol- lar; garoeda alah olih oelar^ zie bij iapak, ^•v>. jTgörodak, ; m^ngg^rodak, rommelen, zooals b.v. een rat in een ^ ,U/ 859 kist, waarin allerlei geluidgevende dingen zijn. ^jf4>*w5^gferodok, Batav. m^ngge- rodok, borrelen, opborrelen. ^\>.*i^g8roedoek, BAtm^ngge- roedoek, rommelen v. d. ingewanden. (3w»Ai« w/'gÖrOSOk, zie k^rosok. (jMr.*.5^gÖroepis; m^ngg^roepis, allerhandefijn werk verrichten,knut- selen. Zie Mropas en k&oepis, o^yl^göroegoet, ruw, knoeste- rig van horens; zie g^roetoe. jL^yJ" gßrogol, Jav. tijdelijke versterking, omheining v. paalwerk, bivouak, Prab. Djaja in het Palemb. vlothuis, woning op een vlot. ^^^^7 S^^^^^^^f = g^roepis. z. aldaar. ij^ J^göroening, e. s. v. kame- leon, d. 1. Cr. en M. id.; Java: hoen- glon, Dr. F. v-AJjv^gßronjot, trekken, trillen van de zenuwen; zie g^renjef, nS gßroeh, I. ongeval, ongeluk; geroh-g^rah^ met allerlei ongelukken, holderdebolder; g^roeh tiada meniß- joem baoe, ongeval dat men niet heeft kunnen ruiken (voorzien). II. mHgg^roeh, renken, zwaar snurken, trompetten (olifant), wan- hopig uitschreeuwen, Wilkinson, vergeh g^roe, 5y^gÖrih, e.s.v. slingerplant, die gom levert. Zie g^rit, ^^Isbji gröhaiia,Skr.,verduiste- ring van zon of maan; gr^hana jang s^mpoernay een totale of volkomen verduistering; tuhir gr^hana, verkla- 860 r*/ ring van de beteekenis der zods- en maansYerduisteringen. j^j^ görham, kakebeen? gigi gerham, kies. Zie rahang en gigi, ^^'^görai, I. e.s.v. brits of slaap- bank van planken, waarop de tilam komt te liggen (vooral 'tbruidsbed of 't kraambed, Wilkinson). II, pengg^raij e.s.v. klein boorijzer d. Br. K. ^S^ gßri, onbeduidende bewe- ging van eenig lichaamsdeel, b.v. het ophalen van de schouders ; zie ook gerak I. M^n. = gerafc; mengg^ri^ e. beweging maken, zieh verplaatsen. v:>jy5 goerita, Skr. van vang- armen of klauwieren voorzien, ook band raet Unten; ikan-goerita, de inktvisch of sepia; djarak-goerita^ e. s.v. plant, ricinus speciosus. M. ^j^^göredja, Port, kerk; hoe- roeng-g^redjay ,,kerkvogel," musch, uit Europa naar Indie overgebracht. ySXjJ^ gÖritjaU; menggeritjau, rad en schel snateren, schetteren (vogels). Mßn. id. JtAMjiyj görising, zie geringsing, ^J_,ww^^g6risik; menggMsik, rammelen zooals klatergoud; zie ke- risik, j^jj^gßriak; m^ngg^riak^ we- melen, krielen. jMyk3o*^görigis, volscherpepun- ten en insnijdingen, zooals een zaag, vijl en derg. vol schaarden, oneffen, penneschrap,pennekras ; m^nggMgis^ schaardig worden , spatten of krassen van een pen. j^JJo^y gßrigik, bamboezen wa- terkoker. Mön. i^^S gÜvigif frcqu. van gigi^ getahd, schaardig, eggig; djantera- gerigif tandrad, kamrad; zie ook gigi, ^.. I % <^gftriiin'Sj Jav. Jioedjan- g^rimis, motregen, zie rintik, (o^^^i' gferenek, tremuleerend van stem of toon, kort en fijntjes v. gedaante, Wilkinson; zie gereneh en renek. ÄAJj.5^ gereneh, zeuren, leuter- praatjes houden, lamenteeren; (i/a;^,^- an Iah engkau hanjak amat gereneh- moBy houd toch niet al te veel leuter- praatjes, H. Gr. 125. OAjw^ gerenjet; mengger^njet, lillen, onwillekeurig trekken van de Spieren b.v. van een geslacbt beest, een slapenden hond enz. ouu^^görinjoet ; menggerinjoet, scheeve gezichten trekken, b.v. van gemelijkheid, grijnzen. Zie genjoef. l5^gaz, Perz. de eenheid der leng- temaat bij de Perzen =1.11 meter; 6000 gaz z= een farsang, yjy,5 goes, afgedaan ; sa kali goes, ineens, roef! hoenoehlah d^ngan sa kali goes; semoewanja sa kali goes; m^nambak; Mlari sa kali goes ; heia- jar sa kali goes; djikalau h^herapa riboe pon bolih djadi dengan sa kali goesdjoega^llik Abd.enSadj.Mal.p.3. L.ww^g6sa;mew^^^sa,haaBten,jach- ten om gereed te komen; g^sa-gesa, in overhaasting, gehaast, gejacht; zie ook giia, ^JUAfc^gOesti, I. Jav.heer;^ö^5^^- koej' mijnheer. II. Perz. b^rgoesti, worsteleu. Zie koestji. Jm^^ gesper, Ned. öesp. ii' gang, geluid van een vogel, dio daarnaar htggang genoemd is. Zie ald. ^ goeng, gong, e. s. V. groot metalen bekken, behoorende tot de inlandsche rauziek-instrumenten ; goengraja, de groote gong,H.Boedj.; g. tjaboel^ de oorlogsgong. j^ii^gangsa, I. Skr. geel koper, klokkenmetaal (Jav. peroenggoe)^ ook geelkoperen presenteerblad op vier läge pooten. Zie lajang. II. menggangsaj verzetten, ver- plaat8en,overplanten;6ato*c^f^an^sa, balai die verplaatst wordt, = gisir en gingsir, Zie ald. III. Skr. = angsa, gans. yj^ii gangsoer; menggangsoer, gelijkniaken,effenen,gladmaken,b.v. m^ng gangsoer medan^ een vlakte of- fenen, H. Boedj. Jav. id. yyjtl^gingsir, Jav. afwijken, ver- schuiven, zie gisir. y^ gingsoer == ^m^sir, z. ald, i-yJl/'gaügsailg, zie gasang. ^g«,i5^gangsi, verplaatsen, ver- zetten, b.v. maka medanpon digangsi orang Iah dan baleroeng itoe pon di- hiasi orang lah^ H.Ind.Mali.Roep.= gangsa II, b.v. tiada Iah b^g^rak ber- gangsi daripada tempatnja^ hij ver- roerde noch verschoof zieh van zijn plaats. ^aJi^ gingsi, zie ginsi. jÜl/'Gangga/Skr. de rivier Gan- ^ 861 ges; in poezie ook vaag als benaming V. e. fabelachtig dier of als bijv.nw., Wilkinson. i^Ucif gßnggajang, naam van 0. boom, welks bladeren tegen hoofd- pijn gebruikt worden; ook gajang- gajang, zie ald. A yiJki^ gangraug, Jav. de roode raier. iiufcf ganggang; m^ngganggang, bij of voor een vuur houden om het te warmen of te drogen; b^r gang gang ^ zieh warmen of drogen voor e. vuur; pengganggang^ verwarmingsmiddel, kachel, stoof,vuurmand; t^rganggang, uitgestrekt van den arm, zoo genoemd naar de houding, die de arm aanneemt om iets bij het vuur te houden. Z'e kedang, i5ai^gÖnggang; g, di-atas, wa- terloopsklos, mar. g, dibawah, balk- weger, mar. v. d. W. ii^ii gonggong, I. menggong- gong. tusschen de tanden of in den mond nemon en wegdragen; meng- gonggong membawa terbang^^g. voor het Schaken van eene vrouw. IL e.s.v. zingen met begeleiding V. de tamboerijn, dat alleen geschiedt voor den Vorst als hij een watertocht maakt. III. e.s.v. eetbaar schelpdier met witte horenschelp zonder punten. Soorten zijn : g, djantan, g. bUina en g, boegis, IV. Jav. blaffen van een hond; zie salaL &CiS goenggoengjklevenjMÖn. 862 ^ = l^kat; t^rgoenggoeng pada kaki^ aan de voeten gekleefd. ^äXj^ giDggaog, Eng. gingham (Dr, F.), e.s.v. gestreepte stof, geruit of gestreept kielengoed; ook e. stuk grof katoen van V2 yard breed en 6 yard lang, M. Zie tjele. ^Äf glnggoeng, e.s.v. bamboe- zen instrumentje, dat men tusschen de tanden neemt en dat dan het ge- luid ging-goeng voortbrengt; mond- trommel, v. d. W. ^jjtkrgonggok,== sUggoeloeng. |vJÜi^gällggani,de gesloten band, vuist; sa genggam, een vuist vol; arfa dalam genggaman tangan orang^ in iemands macbt zijn*ym^nggenggam, in de gesloten band bouden, ook van een band, b.v. tangan jang akoe geng- gam, de band, die ik in de mijne sloot, Ism. Jat. 59; djangan dig^nggam bara, men moet geen gloeiende ko- len in de vuist bouden, Sprw.; b^r- g^nggam-genggaMy bij banden vol; m^ngg^nggam tangan^ de vuist bal- len, ook m^nggenggamkan djari ka- pada tapak tangan; dig^nggam^ ta- koet mati; diUpaskan^ takoet i^rbang^ in de band gebouden, vreest men, dat bet sterven zal ; los gelaten, vreest men, dat het zal wegvliegen, Sprw. yub^ganggoe; m^ngganggoe, pla- gen, stören, lastig vallen, ergens met de banden aanzitten, aandringen, er baastig bij zijn om iets te doen; maka akoe pon ganggoe p^rgi Iah m^lihat^ Hik. Abd. p. 69 reg. 5 v. 0.; maka ganggoe moeloetkoe b^rtanja, id. p. 328 reg. 2, zie ook oesik. v^A^gap, I.klanknabootsend woord voor een klappend geluid, zooals van planken, die op elkander geslagen vrorden ; gap-gap, bij gen, kloppen van bet bart, b.v. door vermoeidbeid, ook bartklopping als ziekte, biervoor ook gap-gap dada, v. d. W.; zie degap. IL Hind. laster, praatjes. v-ftS^gOep, = gapj maar doffer. ^3*5^ göpoek, I. gepoeLg^poek, e, s. V. versnapering van koekjes. II. of gepoeh M6n. = gemoek^ zie aldaar. ^^iTgapoera, Skr. boofdpoort, boofdingang van een gebouw^ ; zie ge- r^bang, ^jOljJygfegadailjbetamelijkbeid? b. V. s^bab tiadalah g^gadannja itoe k^pada per^mpoewan melajoe^ omdat er bij de Maleiscbe vrouwen geen betamelijkbeidP beerscbt, Keasb. ^^joUCTgÖganiail, Jav. wapenen ; p^rgegaman, wapenmagazijn, 1. sen- djdta, v-JcT'gÖgat, mot; dimakan g^gaty doordemotverteerd;6öÄ;as^^^fli^,kaal van laken en derg., lett, de sporen dragen van de mot. Jav. ngeng^t, id. jC^cTgßgÖtar, nagemaakte steel aan een bouquet; e.s.v. vrouwelijk boofdsieraad ; kralenversiersel aan gordijnen;^oem^r^w(;Yn^ boenji g^g^- tarnja, H. Boedj. waar sprake is van een vaartuig, dat geroeid wordt. In de Ind. Poet, beet g^g^ntar een ge- luidgevend versiersel aan paarden enz. daar scbijnt bet iets te wezen, dat op een Turkscbe scbel of iets dergelijks gelijkt. Volg. M. e.s.v. kla- terend glaswerk, waarmede men gor- dijaen of ander huisraad versiert; zie gHar en g^ntar. S^ gSgar; mhiggegar, trillen v. e. snaar, dreunen, schudden van een stoomschip door de werking van de raachine; schudden van een boom; zie gUegar. y^J^ g^gap, luidr achtig =^e(^aÄ, zie ald. en ook gagap. ^^jXiTgÖgak, verward van gelui- den bij e. rumoer, niet van elkander te onderscheiden, luidruchtig; gegah gempita, luidruchtig, ook onstuimig van het gemoed, Sj. Ardan; zie goe- goep, gUegak en gempita, iJUtiTGögÖläng, Jav. naam v. e. landschap ten N. van Pranarägä, vroeger een vorstendom. Facs. p. 95. ^»jUL^gfegandja, kapiteel, zie gandja, ^ jOiljr gÖganden, zie ganden, J^ gggai, niet sterk of stevig genoegjOnsterk, van vaartuigen,hui- zen en alles wat uit verschillende deelen in elkander is gezet. ilC^gÖla, open naden hebben, in hooge mato lek zijn, van vaartuigen, doordat de naden zijn opengespron- gen. IL stormwind= rihoet^ mijn Sehr. i^l^galaba, = &JU, zie ald. ^^kTgÖlabir, zie gedabir en ge- lambir, ^ilL^gölaboer; m^ngg^laboer, in het water störten, vallen; zie ook tßboer. .ikr 863^ (^i'iLT gÖlatak, babbelachtig^. praatziek. f^^kf gÖlatoek; mengg^latoeky I. ook g^moeJcj bibberen, klappertan^ den, beven van de kin; bergelatoek- gigi, klappertanden. IL = p^latoek, zie ald. (a'i^^gölatik, Jav. het rijstvo- geltje, rijstdiefje.Z. b^latiJcQTidßlatik,. st^iLTgöladir, I. snelvarend v. een schip, A.bd.sch. wrdb.M^n.slijm, slijmerig. IL opening langszij (van een schip); uitneembaar stuk verschan- sing (idem), Wilkinson. j^si^ikTgöladri, Ned, galerij. 3*>ilLrg61adak, L planken zol- der, dek van een schip, plat dak van. een gebouw. ILJav.^^^a(?flr^,verzamelhuisvoor de koeli's; koeda-gMai^g^ paard in heerendienst, siecht paard, knol^ „pikol-paard"; gemeene hond, ook scheldwoord, Mön. id. • 4>ikrgöladau = bPladau, z, ald.. ^.-wwikrgÖlasar, ook gUansar^ naar voren uitglijden van den voet door de glibberigheid; zie gUintjir, fSi'ikrgölakak, lachen alsof men^ zal stikken. Ä^Ü^^gÖlagah, e.s.v.wildsuiker- riet, het glagahriet, saccharum spon- taneum. JilL^gölalar, tegenspartelen,zoo- als b.v. een on willige hond, die aan e. touw voortgetrokken wordt; zieh» heen en weer wentelen of bewegen.- J^S gfelania, e, s. v. zoutwater- visch. Zie galant. 864 .^^ ^^^kS^ gÖlan«a, ook goelana^ Skr. lusteloos; zie gondah, waJL^ gölöbar, in wanorde uit -elkander stuiven. v,.ftAJLrgÖlfelbap; mengg^lebap, plofFen V. iets zwaars en plats, dafc op <doii grond valt, b.v. een pak papier. (^.xJL-J^gÖlÖbak; mSnggHebakj ^=gelSbopj doch iets helderder, b.v. van vallende boeken. ^^^aJL^ gölöboek ; menggUehoek, ^=zgelebap^ doch doffer, b.v. van val- lende kokosnoten. v-Jli^ göloet, met de armen om- vatten bij het worstelen, metelkander «toeien, uit gekheid plagen; pengg^- loet, e. plager, stoeier. MÖn. galoet, id. yXXf g(6l6tar; menggMtar^ bib- beren, sidderen, Ibr. b. Chas.; frequ. van getar^ zie ald. j*aaJL^ gÖIÖtis , m^ngg^MlSj zieh fituipachtig kroramen, zooals e. door- gesneden w^orm. f^^jj^f gelHoek^ menggUHoek^ 2ie g^latoek, ^^^jJl/'gÖlÖtik , menggWMk^ spar- telen, b.v. van een visch op het land of van een geslacht kip, fladderen, wapperen, zooals een vlag bij een flinke bries; ook tikken v. e. horloge^ Abd. seh. v^rrdb. L.sDjiygÖlßtja, I. smalle, dünne matras voor een persoon, boven op de tilamy Ibr. b. Chas. II. naam van een plant (die op rami lijkt?). III. naam van een koek. ^ jJl^ gölödoer, I. ook g^lUoeh^ in e. piooi neerhangen v. den buik. II. t^rg^lMoer of t^rgeledoeh^ groot en zwaar verrijzen, het landschap vullend, Wilkinson, ook b^ledoeh en beloedoeh. ctXJL^gÖlÖdang; menggUUang, de armen stijf uitstrekken, b.v. van vermoeienis; zie kedang. ciX.JL^ geißding, menggelUing^ kromtrekken, b.v. van een plank in de zon, versch hout enz. »jJL^gfelfedoeh, zie gHMoer. wL^gßlar, titel, eerenaam, bij- naam; g.pakai en sahari-hari^ iem. gewone titel; g, wdris, erfeljjke titel, waaraan e. ambt verbonden is; ber- gelar, den titel voeren van, een titel hebben of dragen, bijgenaamd zijn; menggelar^ e. titel verleenen; meng- gelar dirinja, zichzelven den titel geven van, Pel. Dj. y^JLf'gÖlas, I. voorraad , pro vian d ; gelasarij knapzak, reiszak ; zie galas, IL Ned. glas, drinkglas. Niet het materiaal, zie daarvoor katja, Ook fijngestampt glas, waarmede men bij weddingschappen de vliegertouwen bestrijkt, om het touw v, zjjn tegen- partij door te zagen; menggelas, zulk vliegertouw gereedmaken. iJL^gfelang, arm- of voetring, die om pols of enkel gedragen wordt; g.- moeka, armring met een plaat, die boven den elleboog gedragen wordt; g.'kana, staatsie-armbanden , door kinderen en bruid en bruidegom ge- dragen ; g, b^rg^ntttj armband die hol is en waarin zieh rammelende voor- werpen bevinden; g,-koentjij sleutel- ring; g.-poejoeh^ de krans v. vederen d^ üur 865 ona den Dek van een kwartel, ook het uitspringende gedeelte van gedraaid houtwerk; g, patah-semat, armring, bestaande uit schakels met oogen, die met pennetjes aan elkander gehecht worden; g.-hadjang^ snoer van zwart garen om de pols, gebruikt als talis- raan legen de hadjang^s^ zie aldaar; /jelang-gelang^ benaming voor allerlei ringvormige voorwerpen, ook de rin- gen, waarin een sluitboom komt; -gelang-gelang-pintoe, klopper op een <leur in den vorm van e. ring, Niem. bloemlez. I, p. 113 gelang-basahan, zie bij basah; tjatjing g dang -gelang^ e. s.v. aardworra, de dauwpier; roti- gelang^ kransbrood^brood in den vorm van een ring; r.g, best, ijzeren kra- keling, nam. ijzeren schalmen in dien vorm ; her gelang^ e. armband dragen, ^aarvan voorzien zijn; ph^gelangan^ ^e plaats, waar de gelang wordt ge- <lragen; pergUatigan-tangan, hand- gewricht; p^-kakiy voetgewricht. Zie -ook geloeng en kaloeng, iJl5^ gÖloeng, halfcirkelvormige buiging of bocht, zooals die waar- mede de bindrotting in den liandel Yoorkomt, ook gebruikt in de betee- kenis van sfcuks bij het teilen van de bossen rotting, die aldus gekromd zijn; verder nog e.s.v. kapsei; m^ng- gdoeng^ halfcirkelvormig buigen, tot zulke bossen saraenbinden; oelar meng geloeng kaki orang, een slang, die zieh om het been van iem. kron- kelt; Uksana oelar rnUingkar-geloeng ^ als eene slang die zieh aldus kron- kelt. Ibr. b. Chas. ^aJüL^ göloengsoer, glijden,8ul. len, afglijden, b.v. van een boom; ook gUoengsor, ^AJÜ^gfelingsir, v. gingsir^Yer- schuiven, afzakken. ii^JU/gÖlongsong, zie k^ong- sang, kSJüS gelanggang, ronde of kriugvormige ruimte, waarin z. iets bevindtoftoedraagt,strijdperk,kamp- plaats, kring om zon of maan, ring om Saturnus enz.; g»-Jiajam, hanenvecht- baan; g^-perang, slagveld; g,-soesoe^ bruine kring om de borsttepels ; g,- matttj zie bingkai; g, merah, roode kring om wenden of zweren; berge- langgang, in een kring staan, een kring hebben van zon of maan. iÖJl/g^linggang, e.s.v. hees- ter, welks ronde, gele, drie vingers groote bladen, metzwavel en Salpeter gemengd, tegen den ringworm ge- bruikt worden en daarom ook wel daoen-koerap heeten. Soorten zijn: g. besar en g. ketjih l^ijÜ/gÖlinggam, zie gdoega. ^^5JiJL5^gÖlinggi; daoen-gmnggi, Casflia alata (Caesalpinees) d. 1. Cr. JoULf'goelanggi? oikoelanggi? h.Yi' pending dan tadjoek emas goe- langgiy Sj. Haris. y^JJS gÖlap, donker, duister, ster- ker dan kelaniy ondoorschijnend van glas en derg.; barang-barang g^ap, smokkelwaar, niet op eerlijke wijze verkregen good, geheeld goed; sang g^lap = sip^ntjoeri, die dief, die schelm; mata-g^ap, e.s.v. zinsver- bijstering; g.-goelita en g.-katoep^ 55 866 JüS ,aJI^ stikdonker, pikdonker; satoe gelap, de eerste dag na volle maan ; doetva g^lapy de tweede enz. tot den negende, zie de gramm.; m^nggelapkan^ ver- duisteren; kag^lapan^ verduisterd, verdonkerd, ook duisternis, donker- heid. v.aJLS' göloep; mengg^loep, uitval- len van tanden of kiezen; zie tanggal, v«ftJL^g61ip, zie kelip. •ÄJLS^gfelßpar; m^nggelepar^ slaan met pooten en vlerken, spartelen zoo- als een dier dat pas geslacht of ge- schoten is. i-ÄJi" gßlÖpoeng, klanknaboot- send woord voor het geluid van een groot lichaam, dat in het water ploft. ^^^Jli^ g^Iftk^ schateren bij het lachen; tertawa gelak-g^lak, hardop lachen. Mön. galak, lachen. ^^^^JL^gÖloek, I. drinknap of potje van een kokosdop, nauwer van mond dan de sihoer • maka ija Mrdjoempa d^ngan soeatoe geloeh geiah orang hen- dak m^nggetah hoeroeng, hij vond een napje met vogellijm van iemand, die daarmede vogels wilde vangen ; maka disapoenja geiah itoe kapada papan, habis g^tah satoe g^loek itoe, hij smeerdde die lijm op een plank totdat het geheele napje leeg was, P^l. Dj. en and.; dimandikan d^ngan ajar sag^loek, gebaad met e. napje water, fig. voor e. weinig in de hoogte ge- stoken of geprezen worden, v. d. Tn. II. zie geloeh. ^3jCJL^gSl^kak,lo8laten,losgaan^ b.v. van pleister, vernis en derg, IXJl^gÖlöga, Mön. e.s.v. groote gong, waarmede men 's nachts waar- schuwt, dat er olifanten in de nabij- heid zijn. ^\J^ki g616gata, netelroos, Urti- caria; kippevel, pukkelig van de huid door koude. oJD.y" gölögoet ; menggelegoet. bibberen, klappertanden; zie gerne- loegoet en geloegoet, *.5tJLJ"gel6gar, I. zolder- of vloer- balk, waarop de planken gespijkerd worden. II. frequ. van gegar^ zie ald. j^jXJl/ gßlögak, frequ. van ^^(7a^y zie aldaar; borrelen, bobbelen van kokend water; zie hoewal, Men. ga- lagak, id. JjClL^galgal, driftig,haa8tig,van spreken, eten, loopen, werken ; eenigs- zins getroubleerd, v. d.W. orang gal- gal, iem., die in al zijn doen haastig of driftig is. jvJL^gßlam, e.s.v. boom, welk» hast gebruikt wordt als werk om te breeuwen en welks hout geschikt is voor huis- en waterbouw; soorten zijn : g. beti, g, hidjau en g, tikoes; ikan-ge- lam, e.s.v. eetbaren zoetwatervischf Gelam, ook de naara v. e. Maleische soekoe of stam, en hier van jöTam/joew//- Gelam, te Singapoera de buurt waar Heden van dien stam wonen, H. Abd. pag. 225. y,KjSs^lB,mhiY, kossem,kwabbe aan den hals van een os, de lel van een haan; mengg^lambir, slap neder- hangen evenals een kossem. wA4JL/gÖ16mlt)öer,rimpelig; meng- gH^mboer, rimpelen; zie gemboer. yxjS gelimbir, hangend van de wangen. ÄA.Jli" gölömboeng, waterbel, bobbel, blaas ; menggU^mhoeng, zwel- len,opzwellen,b. v.van rijpende vruch- ten, e. kleed, zeil, zonnescherm door den wind, een blaas door die op te blazen, de wangen van iemand, die e. blaas-instrument bespeelt; gelem- hoeng-gelemhing^ allerlei bobbels beb- ben, zooals b.v. een doorgestoken matras ; g^Umboengan^ kippeblaas als speelgoed •, m^ngg^lemhoeng-gelemboe" ngan, bellen blazen, het spei; zie ook gemhoeng. Lj^^S gölombaug, deining, hooge en lang voortrollende golven, baren, grooter dan ombak; g. boenga lepang^ golven met witte koppen; hempasan g^lombang, zware bran- ding, breker;^,-maw^Ä;oe^, draaikolk? draaihoos, d. B. «Ajl/gelÖmbing, z.gelemboeng. o^^ gälÖniat, I. stuk vast dek aan den voor- of achterste ven, e.s.v. halfdek. Ook geloemat, zie ald. II. orang bekerdja soei^ra ataw benang, Abd. seh. wrbk. «Äjli"gölfempang, uitgestrekt opden grond liggen, b. v. van e. lijk, een beschonkene enz. in den weg lig- gen, voor de voeten liggen ; berg^l^m- ^aw^aw, hetzelfde v.vele voorwerpen, H. Abd. 123. M^n. id. zie lempang, iA^J/gÖlÖpoeng, soort spons- achtig pluksel voor bloedstelping, Wilkinson. ^jiJL^ gäl^mpoek, alleen in g.- g^moek, geweidig dik, Wilkinson. £J^ 867 ^jijuli^gÖIÖmaD, alleen in geli-g,^ een wee gevoel van snerpend slijpen a. a., dat gevoel hebben, Wilkinson. JCjJL/'gÖlglltar; mengg^lentar, frequ. van gentar^ beven, bibberen; dagoenja menggeWntar^ zijn kin bib- berde, Ibr. b. Gh.; zie getar en gel^tar, jjLxL^ gßllntar; menggmntar, overal rondgaan, b. v. ora iets te zoeken. jaJL^gÖlIntir, Jav. pil, balletje; menggelintirj pillendraaien; gelintir- gelintir, oenfal, draai er pilletjes van en slik ze in; zie oental I en II. iAjJL^gelÖntang; goeling-gMen- tang, rollen en wentelen. iAjJLi^gfelantoeng, Bat. frequ. v. gantoeng, bengelend blijven hangen; neerhangen in stukken hier en daar, Wilkinson. vrs^ÄJLJi^gfelintjat, weerstuit, menggelintjat^ terugstuiten. ySNwxJl/ gÖlintjir, afglijden, sul- len, dalen van de zon; tergUintjir^ uitgegleden, ook van een wapen op e. Schild, b.v. tjokmarnja laloe dipa- loekannja kepada Kis Adi^ maka dt- tangkiskan olih Kias Ädl denganp^'- risainja^ maka t^rgelintjir daripada perisainjay 'N, Moeh. hij sloeg met zijn knots naar K, A., deze weerde met zijn schild den slag af, zoodat die längs zijn schild afgleed; gedaald van de zon, Am. Hamz.; tergelintjir ma- tahari, even na 12 nur 'sraiddags. Zie Untßr, ääjJL^ gßlintjoeh, struikelen , gestruikeld. ^iXJjJ g^londong, Jav. ruwe 868 ^JOAS- balk, rondhout, = gel^gar, zie ald. ^jaJli^gÖlindoeng, spoel, klos, rol, haspel, logrol, ook een pen om netten te knoopen, grooter dan de tjoeban, z. ald.; alles waarop of waar- mee touw en derg. gewonden of in elkaar gedraaid wordt, ook rol waar- mede men het bouwland of de wegen effent; benang-g^Undoeng, klosjesga- ren; boeloeh-gelindoeng^ weversspoel van bamboe; m^ngg^lindoeng^ garen of touw op een klos winden. www^xi/^gölansar, zie gelasar. yj^xXi" gÖloensoer, zie g^loeng- soer. jmJJS gßlinslr, zie Mlinsir. iUJJl/g^lonsong, zMlongsong. j-AjULTgölÖnnjar; mengg^njar^ tintelen van de voeten, b.v. door het loopen in het heete zand; ook flik- keren en zieh onrustig heen en we^r bewegen. (oj JL^gelotak; menggelotak^ ont- bolsteren van hardschalige vruchten, zooals b. V. kokosnoten, ontdoen van de schil. to^JL/gelodjoh, Port, gulzig, hebzuchtig ; sig^lodjohj die schrok, die gulzigaard; gi^lodjoh-laki, hongerig naar een man, manziek, B. K. bÖs. Zie dßlodjoh. x4>Jl/ gölodar, spartelen om z. los te rukken. vJbJL^gfeloedoeg, Jav. donder, zie goeroeh, ""^üJir gßlodok, M^n, aardstor- ting. ^ JL^ gälora^ onstuimig van de zee, woeden der golven, geweidige branding, ook zeebeving, storm met regen, militaire charge, stormpa8,be- narde omstandigheden. M^n. hevige golf beweging, waarbij het water ver op het land gesmeten wordt. 8* Jl/' göloerah, zie het voorg. woord. H* JL^gfeloerah, zie dlaroerah, 5.AA. JL/ gölosor, van een helling afglijden. (3am Jiy^ gÖlOSOk ; menggUosok^ tusschen de banden wrijven, b.v. iets dat men wascht, de eene band tegen de andere wrijven; zie gosok. (j*JJL^g61oepas, zie koepas. ;^ JL^ gßlopak, losgelaten en gevailen schil of hast, vooral van e. vrucht; zie kelopak; m^nggelopak, ge- heel loslateu, v, pleister, vernis enz. v-ftf^JL/'göloekap, e. s.v. boom, welks schors voor looistof wordt ge- bezigd. ^^j/gölokak, schilfer, stuk losgelaten hast of schors; mengg^lo- kakj gedeeltelijk loslaten, b. v. van den schors van een boom. {JyXf g^ioega^ ook g^linggamy e. roode verfstof v. e. plant, kesoemba- Mling^ welker vruchten op ramboetan gelijken en waarvan de pitjes ge- bruikt worden om de nageis rood te kleuren. y^iK^jS gßloegoet; m^ngg^loe- goetj sterk rillen, sterker dan gigil, Mön. e. dof trillend geluid voortbren- gen, roffelen. yf^XS gÖloegoer; asam-g^loe" goer, e. s. v, wilde mangga, die oran- jekleurige zure, maar eetbare vruch- 7^y^ 869 ten draagt. Naar den vorm van die vruchten heeten verEchillend snij- werk aan meubels, knoppen aan som- mige voorwerpen, kanten en groeveu V, e. buks en derg, Koemai g^loegoer, lijstwerk met holten enrondjes; b^r- geloegoer^ getrokken v.e.geweerloop. Begeloegoer aan bnksen wordt onder- scheiden in ^. loewär en g. dalam, JJLrgÖIoeloer, afgiyden,afzak- ken, b.v. zooals een broek, gemakke- lijk door iets heen glijden, b.v. een knoedel door de keel, e. loodlijn door de hand; zie loeloer. ^JJ g^loema, meekrap, d. 1. Cr. oucJL^ geloemat, I. e.s.v. half- dek van een vaartuig; stuk vast dek aan den voor- of achtersteven, ook gelemat; zie tingkaU IL Men. in rep en roer, opschud- ding. ycJL^gßloemoer, I. e.s.v. gou- den munt van ]f 21.60 waarde, uit het Eng. gold mohur. II. menggeloemoer^ bevuilen, zie 't volgende, Wilkinson. ix^JL^gÖloemailg, overal be- zoedeld of bevuild met iets, m^ngge- loemang^ overal bezoedelen,bevuilen; zieh b.v. in het vuil wentelen; zie dj^moewas, ^^JL^gÖIoneng, Jav. klein, ko- peren bekken, behoorende tot de ga- m^lan. aJL^g^Ioeh, ook^^^oßÄ,klei,leem. JL^gßli, afkeer,afgrijzen; kitte- ling7 drang tot lachen gevoelen, grie- zelen van iets; g^U-hati, luchthar- tigheid, dolle pret, innig genot, g^li- ghnan^ huiverig, ijzen, afgrijzen en rilling, vies den neus voor iets op- trekken, zie geleman; geli-gUi^ de nieren; menggMij kittelen; kagelian, SifgT^zenypengg^U'hati, y,h&rte'i^reV\ naam van eene verzameling grappige Mal. verbalen, Wilkinson; menggeli- gemankanjhmYering of afgrijzen ver- wekken, doen ijzen. y.A.jJL^ gßlebar; menggelebar, fladderen van e. zeil, heen en weer slingeren v. e. kwabbe, zie gelemher. ^^jjJL^gÖlibir; menggelibir, om- gebogen neerhangen, b. v. bibirmoe soedah bengor, lagt menggUibir sa- p^rti bibir pasoe, H. Asm. Pati, zie gelimbir. v:;^Jl^goelita of gßlita, duister, donker; gelap-goelita , pikdonker, stikdonker, v:>aJL^ göliat; menggeliat, zieh uitrekken van luiheidof vadzigheid; ^er^^Z/a^,verstuikt, verrekt, verwrikt; menggeliat^ verwringen, misvormen; ook gelioet, va^xJl/gÖlioet, z. het voorg. wrd. /XJCaJL^ gölitak, overal in 'trond slingeren of verspreid liggen. i^JüdL^gWetek, o6kgelitiky^dit^' ling Mön. id.; mHggeletek, kittelen. MÖn. bibberen. ^J.ÄAJlf göletjoek, ook terge- letjoek, zie peletjoek, ^jÄJLTgÖlitjik, uitglijden,inz. V. de voeten; ^er^^/«^Ji^, uitgegleden, geslipt; zie gelintjir, lUuuJL^g^Iisah, Skr. mßnggelisah, woelen, onrustig zijn in den slaap; 870 b^ ongedurig zijn; ook niet op zijn ge- mak, gejaagd zijn, v. d.W. i^JlS^g^liang; menggeliangy zieh kronkelen, heen en weer zwaaien; menggeliang-g^lioet, zieh buigen en krommenjb.v. van e. gevangen slang; zie Hang, iUJL^galioeng, verb.Ned.galjoen. ^^AÜ^g^lipar, opzij uitwijken v. het scherp van een wapen, waarmede men houwt. ^^jijJi^gölepek, slap tegen iets aanhangen, b.v. van een zeil bij wind- stilte tegen den mast; zie kUepah v.^CJL^goeliga, steenachtige ver- harding tusschen vel en vleesch bij soramige dieren, o. a. het stekelvar- ken en and. die als tegengift wordt gebruikt, e.s.v. bezoarsteen, ook hatoe goeliga, op Batavia moestika. In de Oend. Djambi p. 144 wordt tussehen beide onderscheid gemaakt. Skr. go- laka, bolletje, pil, korrel, en vandaar m^nggoeligaj sago tot korrels maken, korrelen. ow-Cj^JL^g61igit; menggeligit, frequ. van gigit, bijten, knabbelen. Pol. DJ. ^jXxJL^gfeligin, de roeden v. de weverskam, de stokjes waarmede men doek opspant met ze door een zoom te steken en aan het borduurraam te verbinden, jM^^^JL^-gÖligls; menggeligiSjhih' beren, klappertanden, M. frequ. van gigi, Zie ald. en geJatoeL KAjJLTgalilah^ de naam van een der jakhalzen uit de Pantjatandran. Zie Daminah, ^JuJL^gSlinang, Jav., stel v. drio koperen bekkens met knop, behoo- rende tot de gamelan, c^jji^gölewang, e.s.v.vaartuig, gelijkende op een wangkang^ Abd. ^xJL^gßlänjar, zie g^lennjar. I^gam^ klanknabootsend woord voor e. donderend geluid ; zie d^gam en leg am; hergam-gam hoenjinja,'H.ik. Ind. Mäng. ook meregam, dreunen en kraken van het roer, Sj. Sgl. Dal. j^^ goem, == gam, maar doffer en zwaarder. Ui^gäma, echo, weerklank; her- gernttj weerklinken. JLf^ goemala, = koemala^ de kruin van het hoofd; ook kostbaar edelgesteente. v^jk.^^ goemba, voorschoft van e. dier. v.d.W.; voorhoofdband, sieraad V. e. olifant, Wilkinson. Zie koemha, JLa.4-^ goembala of g^mbala, Skr. herder, hoeder, oppasser v. die- ren, kornak, bestuurder v. e. wagen ; g.'koeda^ paardenj engen, stalknecht; g,'hajam^ pluimgraaf; g.-pMatijksir' revoerder, wagenmenner; menggoem- balakan, hoeden, oppassen, van vee; m.pHati, een wagen of kar besturen, Mos. Kag.; t^mpat goembalaäriyweide, V. d. W. v-AK{^gemboet, I. zieh kloppend of opwippend bewegen, zooals b.v. de fontanel bij een klein kind. II. kostbaar verhemelte, boven den olifant gedragen, die voor den Vorst verschijnt om hem knielende en met den snuit hulde te bewijzen, v.d.W, H^ JU^5^ Kj^' 871 III. e.s.v. gouden beteldoos, door vorsten gebruikt, Ism. Jat. 28. yj^f gambar, afbeeldsel, beeld, portret, schilderij, teekening, kaart; ^/. tanah, landkaart; g. timboel, af- beeldsels en relief; gambaran^ tee- keningetje; tnenggambar, af beeiden, teekenen ; tergamhar^ afgebeeld, voor- gesteld (ook fig.) ; zie jßUa, yj^ gambir, e.s.v. struikgewas, uit welks bladeren men de bekende looistof, cachou of gambir, kookt, die ook met de betel gekauwd wordfc; g, 2oakoe, e.s.v. fijne gambir, spijkervor- mig; g.-boenga^ die looistof in bloe- men vorm ; g^-lioetan^ de wilde gambir- plant; ladang -gambir^ gambirtuin; hoenr/a-gambir, e.s.v. grootbloemige jasmijn, ook boenga-pekan-hoetan ge- noemd. ^^geniboer, I. los, niet strak, iuchtig, mul V. den grond, voos, slap, pappig V. e. dierltjk lichaam; m^ng- ^gemboer, den grond mul of zacht niaken om er iets in te planten. II. woeden, bulderen van vuur? b.v. moeloetnja kaloewar api bergen- hoeran datang kepada Pandji Wira Soekma^ uit zijn mond kwam vuur, dat bulderend op den prins W. S. afkwam, Pr.Dj,; bergemboer-g^mboer asap Icetcengnja^ Hik. D, Ind. M^ng.; zie semboer. ^^A^gOembar, het merg v. palm- gewassen. ^j^A^gömbreng, groot bek- ken, behoorende tot de chineesche muziekinstrumenten,dat ook wel voor omroepersbekken gebr. wordt; toe- kang g^mbreng^ omroeper, op Java. ^^^A^S^ganibas^ Jav. = Mtola^ zie aldaar. «A^J^gambang, I. e.s.v. muziek- instrument, bestaande uit een lang- werpige, schuine bak, waarop honten of metalen staven los op koorden liggen, die met hamertjes worden geslagen. II. M^n. e.s.v. oorsieraad v. goud- of zilverdraad, iiA^^gömboeng, opgezet, opge- blazen van den buik door winden, v. kussens enz.; bantal gemboeng^ groot, cilindervormig küssen, waartegen men met den rüg leunt; zie ook kem- boeng en geUmboeng. ^ix^^gombang, e. s.v. verglaasd aarden watervat met wijden buik en näuwen mond; ook een inhoudsmaat van 5—10 gantang; kain gombang^ kleedje zonder broek; zie goetji en siioen, iu^i^ gombeng ; menggombeng , verwijden, wijder maken v. eene ope- ning; ook iets terdege doen, v. d.W. f^^4,i gßmbok; menggembok, hel- der water troebel maken door in de modder te roeren, Wilkinson. /oj^gonibak, kuif, zooals van sommige kippen en eenden, overge- bleven lok van e. geschoren hoofd; uitgezet van e. gedeelte hären, vede- ren, bloemen enz.; boeroeng-gombak^ e. s. V. vogel met dikken hals. /S,A.».^ gombok; menggombok^ iemand lekker maken, bepraten om wat van hem gedaan te krijgen, ca- joleeren ; zie boedjoek. 872 tW t^r^ ( Ji<^♦^ gOinbal^ e. s. V. boom, die fraai hont levert v. e. gele kleur. M. Jl44^ gombol^ wratachtige uit- was even boven den wortel v. boo- men; opgezet V. de wang zooals door e. pruim; bol uitbouwsel aan weers- kanten aan het achter deel eens vaar- tuigs, waarin meestal de bestekamer is, galerij achter aan een vaartuig. au^i^gamboeh, I. te veel houden van iemand, die het niet waard is. II. e, s. V. Madureesche of Jav. dansmeid, bergamboeh^dsLnsen, zekere danspas of wijsdansen (zulk eendans- meid). yAA^i^gÖmbira, opgewekte moed, vuur, strijdlust, ook forsch v. de stem ; m^mberi g^mbira, den moed opwek- ken; naik g^mbiranja^ hij geraakte in vuur, werd opge wenden, begon drif- tig te worden, R. Chaib. ^xf^goemötar of gömfetar, zie getar. j^S göniar, genoegen,lust, vreug- de; b^rg^mafy zieh verbeugen, lust hebben; kag^maran^ lust; tnasing- masing pada kagemarannja, ieder naar zijn lust; makanan kagemaran^ lievelingskost. v^'y^^gÖmörötÄp, mischen van den regen, g^m^r^tapauj met ver- scheidenheid of veelheid van ge- luid, b.v. maka hoedjan pon toeroen rinHk»rintikj goeroeh pon b^rboenji antara ada d^ngdn tiada, pUangi pon m^mbangoen sapMi orang hen- dak bela, tiiik hoBdjan g^merHapan sap^rti orang m^nangiskan kin Patma Tjandra, Pr. Dj. de regen viel by en- kele druppels, de donder was nauw hoorbaar, de regenboog verhief zieh alsof men haar in den dood wilde ver- gezellen en de regendroppels ruisch- ten alsof men Kin Tjandra Patma beweende. ^'Sy4S gÖmörßtoep, donderen van geschut, b.v. maka g^merHoeplah boenji loetoengnja, hunne slangstuk- ken nu donderden, H. Boedj, ^i'y^gÖmörßtak, kraken, klet- teren, rammelen, z. geretak en g^tah ;j.)* ^gfemörgtoek, dof dreu- nen zooals een gong. (^Ä-y^.^ gömßrßtjak, kraken^ rammelen, b.v. g^m^r^tjak boenji da- joengnja, hunne roeiriemen kraakten^ nara. onder het roeien, H. Boedj. ^^Ä.y4i^g6m6retjik, ritselen, G. knappend,zacht geluid voortbrengen^ spetteren, knetteren, (^.AWjK^^gßmÖrßsik, e. knarsend geluid maken, zooals wanneer men op grintzand loopt. y-ftiw^ gßmßrlap, schittereny blinken, flonkeren ; gemerlapan^ het- zelfde van velen of met verscheiden- heid; zie gilap, . yi^ gÖmerlau = menggh'lau barang jang endah tampak, iets. dat er prachtig uitziet, Abd. seh. wrdb. /SÄ3y4.^gÖmörÖlltjailg, klette- ren, klateren, daveren. i^^gömörfenljoeng, = ge- m^r^ntjangy doch doffer en holler. ÄÄj%-^g6in8r8nlaiiig, rinkin- ken, kletteren van wapens, klingelen f gemer^ntjing'g^mh*entjoeng, op ver- (JÄJ^*^ o^ 87a schillende wijze rinkinken en klin- gelen, H. Misk. ;Jä3^ f gömörßntjik, = ge- meretjifc, zie ald. i^.y^gömöroetoek, dof dreu- nen, zooals een gong, waarop gesla- gen wordt ; zie gem^retoeh ^jM4-^ gömas, nijdig, kwaadaar- dig, vergramd. Jav. g^m^s, id. •.XA**.^^ gömöstoe, e.s.v. rooden zeeworm. E^gSmang, dik, dikte van paal- vormige lichamen zooals boomstam- raen, pilaren, potlooden en dergel.; sama gemang, overal even dik yan derg. voorwerpen. (^^^gömpa, schudding, schud- dende beweging,aardbeving (gempa- hoemi) ; berg^mpa, schudden, meng- gempay schudden, doen daveren ; g,- htoetarij zeebeving; g.-kiamaty de aardbeving bij 'swerelds ondergang; g.-geraky schudding veroorzaakt door iets te bewegen; Gerak-gempa^ eigen- naam van een reus uit de PÖlandoek Djinaka; g.-soentingy e.s.v. versiersel in het haar. ^A»5^ gÖinpar, opschudding, ru- moer, getier; g^mparkan^ rumoer maken over; meng gemparkan, in op- schudding brengen. «iU^gampailg, Jav. = moedah, gemakkelijk te doen; m^nggampang- kan, het gemakkelijk met iets opne- men; main gampang-gampangan^ er een spelletje van maken; anak gam- pangj hoerekind. J^A^ gämpal^ eenigszins gezet^ met eenig embonpoint, v.d.W.; goed in 'tvleesch zittend van gemiddeld postuur, Wilkinson; zie goempal en sintal. J^Ä*^ goempal, kluit, klont, b.v. van deeg, klei, bloed enz., ook bult,. prop V. e. in elk. getrapt kleed, Mr^ ^roemj^a Zjineengestrengeld zjjn (wor- stelaars b. v.), in een prop zitten^ b.v. karena p^rmadani itoe soedah bergoempal bekas kaki Hang Djebaty H. T. durah sa goempal, Moh. Han* Noer. Mob.; zie ook kepdl, ou^Ä^J^gÖmpita, Skr. ook goem^ pita, bulderend, daverend. Meestal verbonden met gegak ofgegap, z. ald» ^^«♦i^göinoek, dik, vet, van men- schen, dieron, ook van aarde, mest ei> planten, b. v. dan segala roempoet pon gemoek Iah, Moh. Han. ook „vet" als^ subst. b.v. g,'babij varkensvet, reu- zel, Dr. F.; kag^moekan, vetheid,. zwaarlijvigheid. Zie ook gemang en soeboer, jL^i^gÖmal; b^rgemal-gemal, sa- mengebonden, opgebonden, b v. van graan, aan schooven binden. ^3JilL^ göinölatoek, daveren, schateren (lachen), z. g^latoek, Dr. F. l^xJU^ gßmölötak, rammelen^ klapperen. ^jjcjl/ gömelötoek, == g^m- taky doch doffer en zwaarder; g^m^' J^tak g^m^l^toekj hetzelfde met ver- scheidenheid; goem^Moek roepa da- goenjay haar kin zag er bibberend uit^ Mes. Kag. oJCU^gSllläliggoet^ z. gmgoet. ^^JL««^ gamölan, Jav. volledig: 874 ^ (JM. :jl^ «tel Javaansche muziek-instrumen- ten. JL^/'gfelMÖlai, en gemoelai, heen en weer zwaaien, b.v. als e. wilgen- tak, van iemand die zeer vermoeid is. ^,^5^ gÖniail, rillen van afkeer; zie gUi. yXJUS^gßmÖDtar, bevend,z.(/^^ar. |VAA^^g6mßntaill, donderend ge- luid, b. V. van gesehnt of een instor- tend huis. ^•^^^gemoeti, de harige vezels V. den arenpalm, waarvan men touw, bezems enz. vervaardigt, zie idjoeh «^•»♦.rgöinoeroeh, en goemoe- roeh, donderend ; zie goeroeh. iL^'^gÖmoeloeng, z. bij gadjah. J^-^/gömoelai, zie g^melai. ^4^g6llli, e.s.v. zeeviscb, zuig- visch, welks graat als geneesmiddel gebruikt wordt; ookgedemi (Kedah), Wilkinson, iJLx^rgömilaiig of goemilang, blinkend; tjehaja moekanja gilang- goemilangj de glans van haar gelaat schitterde aan alle kanten; z. gilang, v^iJLLf^gÖiiiilap of goemilap, «chitterend, blinkend; zie gilap, oU/'gOßaapa, samentr. v.^oena, en apa^ tot wat nut, waarvoor. ^Xx^ goenawan, Skr. bedre- ven in tooverkunsten, Wilkinson; nuttig, Kl. • oJL^ ganta, huiverig, schroom- vallig, V, d. W.; slordigheid in klee- ding (Kedah) Wilkinson. v:>JL^gällta^ Skr, metalen klok, bei, rinkelbel, metalen plaat om ge- luid te maken, snaar op een trom; g. düaboeh, klok die geslagen wordt, ook e.s.v. teekening op kleedjes; g, Uldmaty seinklok ; g, sembojan^ alarm- klok; mhigg^rakkan g^nta^ de klok luiden; zie lotjeng. JLXA^gSotala^ wagen op wielen, niet gevleugeld (in poezie), Wilkin- son ; naga-g^ntala^ een draak op rol- len, zooals bij optochten. v:>JüL5^ göntat, aan den eenen kant ingedrukt, naar binnen staand, zooals b.v. een been, waarin de kan- ker is ; zie gentincf. •y^XJiS göntar, beven, trillen, ßidderen, daveren, lawaai, = g^tar, z. ald. en gelentar; goemer^ntjing Iah boenji gentar gelang j Sj. Tnd.Kös., zie g^g^tar;g^nlar Sijakj Sijaksch lawaai, Sijaksche opschudding, Sprw.; takoet dan g^ntar, vreezen en beven; ber- g^ntar^ trillen,beven; w^mper^ewfan, bevreesd maken, doen beven of sid- deren. JU^goentoer, Jav. = goeroeh^ zie ald. Het schijnt ook in 'tMal. gebruikt te worden voor den donder, het donderweder, en goeroeh meer voor het geluid v. d. donder. Zie het Sprkw. harap kan goentoer di langit enz, goentoerany donderbui, zware regenbui in het gebergie. ^ÄA^gÖntas, op, teneinde, ge- daan met; genias soedah s^gala boe- wah'boewahan, met alle fruit is het reeds gedaan ; lagt djaoeh g^ntasnja^ het einde er van is nog ver; b^tik soedah g^ntaSyde bötik of pöpaja heeft opgehouden met dragen, fig. uitdruk- king voor ieraand, die niets meer kan presteeren, omdat de bßtik, die altijd door bloeit en vruchten draagt, als hij eenraaal daarmee ophoudt, ook voorgoed uitscheidt; menggentas^s,^' plukken met de vingertoppen van vruchten of bloemen,doorhet steeltje ^f te breken; m. tandan, e. tros pluk- ken : zie geias en p^tik. «AA^ gantang, e. inhoudsmaat, bij deMaleiers van vijf katige wicht, (de vijfkopsraaat?) in hetPalembang- sche van 3^/io tot 4^16 kati; ook e. goudgewicht, vroeger van 6 soekoe, thans 1 hongkal oi S soekoe ; gantang- gantangj kardoes v. Maleisch maaksel in bamboezen omhulsel voor gesehnt, Sw.; menggantang^ met een gantang meten; m, asap, rook raet e. gantang raeten, d. i. luchtkasteelen bouwen ; sagantang oelang-aling, zie oelang, iXiL^gantoeng, hangen ; bergan- toeng^ hangende zijn, afhankelijk; ook weigeren af te gaan v. e, vuur- wapen of vuurwerkj hoewel het mon- teerkruit of de punt heeffc gebrand; menggantoengj iets ophangen, uitstel- len; tergantoeng, opgehangen, han- gend, uitgesteld van e. zaak of werk; gantoeng-karap, de roede, waaraan de ijanang van een weefgetouw hangt, C. en S.; gantoeng-lajar, belooning voor het redden van schipbreukelin- gen. ook e.s.v. onderofficier aanboord, bootsman ; g, kemoedi^ het roer ophan- gen, fig. voor stilliggen van e. vaar- tuig, ook e. s. v. belasting, liggeld ; gantoeng tiada ft^r^aZ/, hangen zonder koord, fig. uitdrukking voor e. vrouw, JJU^ 875 die door hären man verlaten is; ter- gantoeng tiada b^rtali, zonder reden aanhangig blijven. M^n.; p^rgantoe- ngan, de plaats waar gehangen wordt, galg, schavot. ÄAx^gÖnteng, dakpan; atap-gen- teng^ pannendak; g, seloeran, vorst, kromme pan. iJuLJ gßnting, dun in het midden, ingekeept, b.v. van insecten, gedraaid werk, een boomstam, landen zooals Amerika, touw dat in het midden af- gesleten of verteerd is; (9f.-^anaÄ, land- engte, ook pergentingan; zie gentat, iXJL5^ gantoeng, e.s.v. groot, on- vergiaasd, aarden watervat. «AxTgOentoeng, stomp v. voren, zonder vooruitstekenden boeg, van vaartuigen, afgeknot; tiang goen- toengj mast zonder steng ; z. toenggak goentoeng bij toenggak; per ahoegoen- toengj vaartuig zonder dandan; poe- saka goentoeng^ zie poesaka. kJjS^ gOentlDg, schaar om te knippen, snit v. e. kleed enz.; meng- goentingj met een schaar knippen, afsnijden, ook door middel van twee spaken, aan weerskanten een, e. last voortschuiven; m^nggoenting boeloe- domba, schaapscheren; penggoenting boeloe-domba, schaapscheerder. laXX^SOeutnk^ rammelen v. pit- ten in droge vruchten, uitgenomen de pinangnoot; zie daarvoor koetai, Jua^g©ntel, ook gintü (Kedah, Wilkinson), balletje, pil, tusschen de toppen van de vingers gedraaid; menggentel^ tusschen de vingertop- 876 i5 (^ÄA^ pen tot een pil draaien; zie oental, ^Jüi^ ganti, I. vervangen, in de plaats van, in stede van,opvolger, ver- vanger, plaatsvervanger, ook beurt, yergoeding; g.-roegi, schadevergoe- ding; ^.^1^1, tanden wisselen; C7,-Äar- ga^ waarde yergoeding; g, tikar, van bijslaap veranderen, een andere bijzit nemen, lett. de slaapmat verwisselen, in het Palemb. = anggau^ het levi- raatshuwelijk: g.-rasa^ e.s.v. versna- pering, bereid uit rijstomeel, ananas, eieren en vet; g.-indera, e.s.v. pap of brij, bestaande uit dezelfde ingre- dienten; h^rganti, afwisselcn, ver- tegenwoordigen ; Mrganti-ganti^ bij beurten; ganti herganti^ om en om elkander afwisselen; m^ngganti, ver- vangen,vergoeden; opvolgen (in ambt of waardigheid), Dr. F. ; m^ngganti- kattj iemand in of bij iets vervangen; p^rgantiany beurt die iom. heeft of toekomt, b.v. datang Iah pergantian- koe, mijn beurt is gekomen, nu is het mijn beurt, Niem, bl, 4e dr. dl. I p. 143 en 144 bij verkorting ookganHan, Sadj. Mal. p. 79, beide ook= vergoe- ding, opvolging, vervanging en wat in de plaats van iets anders korat, Dr. F. IL e.s.v. geneeskrachtige, droge knollen, afkomstig v. China, die ook bij het bereidcn van reukwerk ge- bruikt worden. ^Jijr'gandja, I. de indische hen- nep, cannabis sativa, ook e, bedwel- mend aftreksel v. de bladen en bloem- knoppen dezer plant; gandja s^rhoek, gestampte of gewreven hennep. II. e.s.v. pareerstang aan het lem- mer van een kris, uitstekend, getand versiersel boven aan e. krislemmer; g. iraSy gandja uit een stuk met het lemmer; g, datang en g, menoempang^ aangelaschte gandja; tiang gandja iras, niast en steng uit een stuk; gt^- gandja^ kroon of kapiteel v. e. pilaar, M. zie g, poerlj bij poeri. ^S gondja, bespotten, = sin- dir^ Max. zie gondjak. Beter goendja of gondjak, Jav. stoeien, gekheid maken met een meisje. ou.Ä.JL^ gandjat^ abnormaal, krampachtig samengetrokken v. ge- spannen dingen, zooals spieren,draad in de scheering enz. vii^ÄJLi^geildjoet, scheef, niet rechthoekig, ruitvormig. ySi^jS gandjar, Jav. beloonen, vergolden; <9'a«c?;araw,belooning,ver- gelding, huur, loon (Kedah), Wil- kinson. IL zeer lange piek als teeken van rang (Riouw), Wilkinson. iÄJL^ gendjang, scheef, niet rechthoekig van een vierhoek of pa- rallelogram; zie gendjoet, JULSVJL^gondjong, een scherpe hoek vormend, met scherpe kant; de horens van een Maleisch dak, M^n. ^^U^goendjing, M^n. praatjes ; bergoendjing , kwaadspreken achter iem. rüg. H. Sj. Djil. p. 21. (3aE\A^gandjak, verschoven, e. weinig uit de scheede getrokken v. wapens. ^^^^^jL^gOndjak, Jav. spot; m^^ig- JCÄA^ )ö^ 877 gondjakkan^ bespotten, Sadj. Mal. p. 123; zie gondja. J,S\JL^ gandjal, iets, dat men er- gens tusschensteekt of waarmedemen iets omwikkelt, om het vast te zetten of het beter in eene opening te doen sluiten, b.v. een houtje of steentje onder den kortsten poot v. e. meubel- stuk, een lapje of een stuk papier om e. kraan, opdat die beter in het tap- gat sluite, of e. stuk leder tusschen e. wagen wiel; Jar. gandjel^ id. meng- gandjalj van een gandjal voorzien. JkÄA^gandjil, oneven, ==^a5a/. JiSVATgindjal, == kerindjal^ de nieren. ÄA^goendjai, afhangend ver- siersel (hoofdtooi), snoer vaa goud- plaatjes, parelen en derg. Zie gedahah, owSNJLJ^gäntjat, zie hPntjat, yjflWA^gfentjir, zie gUintjir, ääaT gantjang, vlug in zijne bewegingen, rap, kwiek; zie ook tjagak en tjeregas, iÄATgOentjailg, sterk en schie- lijk heen en weer schudden; mMg- goentjang Ä;ajoa?a,het hoofd schudden; m. lotjeng en m. genta, de klok of de bei luiden ; mHg goentjang -goentjang tangan, bij herhaling de band schud- den: digoentjangnja, tiada Mrgerak, hij schudde er aan, maar het bewoog niet; digoentjangnja tjapijaunja, hij wuifde met zijn hoed. H. Abd. 333 ; bergoentjang-loetoetj met het e. been over het andere met de knie wippen; zie ook gojang en geroentjang. JuS\.A^ gentjel, kwast of stren- getje, gevormd door herhaald vouwen V. draadvormige dingen ; zie oenting, ^.^UL^gantjoe, Port, sloephaak, stok met e. haak er aan, keukenhaak, haak aan e. hijschblok; m^nggantjoe, aanhaken, ook vruchten af haken met een stok, waaraan een haak is. ^ÄJL^goentji^ haarlok, slipje dat önder ieta te voorschijn komt, inz. slip van den tulband of hoofddoek. Sj. Ind. K^sna heeft goendjai als rijm- woord op selampai] zie goendjai, JuJ^ganda,!. dubbel,voudig,maal zooveel; sa kali gafida, eenmaal zoo- veel; doewa kali ganda, tweemsialzoO' veel enz.; doewa kali ganda daripada jang d^hoeloe, tweemaal erger dan vroeger, Saif Dzoel.; ganda herganda^ dubbel en dwars, Chodj. Maim.; tne- ngamhil ganda Mvganda, woekeren ; heperganda-gandakan e>nas,hun goud steeds verdubbelende. Hik. Sj. Djil. edd. p, 53. IL Skr.reuk, geur, komt soms voor in Samenstellingen, b.v. gandaroesa, gandaria enz. zie ald.; g, segara, e. s.v. versnapering =^ ganti-indera, zie ald. en ook seganda, (J^lcXAJ^gÖndaga, zie kendaga, JltX.j;5^gÖiidala, zie k^ndala. ^ÄjJUL^gßndoet, dik en hangend van den buik. Mön. gandoet^ id. c^JO^gÖndit, zie k^ndit. ^yjdjJ gandatferi, verb. van genitM, zie ald. )ÖjS^ gandar, draagstok, welks midden rust op den schouder en aan welks beide uiteinden,een last komt, hefboom met het steunpunt in het 878 ,jaf ^JoT midden, ra van een schip, as van een rijtuig, ploegstaart, roerpen, ook steel of stok van e. groot zonnescherm, dat over den schouder gedragen wordt, Jav, id.; menggandavy aan zulk een stok dragen; gandaran^ de last, die aldus gedragen wordt; pengganda- ran, de draagstok; gandar-ißnißn, de houders van het kastje op e. ring, waarin de steen zit. ^ JüLS^gßnder, Jav. stel van meta- len platen, die boven bamboekokers hangen tot versterking v. het geluid en tot de gam^lan behooren. A % Ju^ gänd^rang, frequ. van gendang ^ trora; g^nderang perang^ oorlogstrom; g. raja, de groote of feesttrom, Ind. Poet.; g.-kemhali, de aftochtstrom ; ^.-S(?w&o/aw,alarmtrom. y*<* X Jo^gandaroesa, Perz.e.s.v. geneeskrachtigen heester met lange, smalle bladen en een onaangename hertelucht, justitia gandarusa. 1, e. s. V. vruchtboom, e.s.v. hars, dat voor sol- deeren en ook in de geneeskunde ge- bruikt wordt. i£)öJS gandaria, e. s. v. boom, met kleine, groene, eetbare, rinsche vruchten, die gezouten als toespijs worden gebruikt (gendriaan). ^j^iJaiT'göndis, I. z. g^ndang III. II. Jav. suiker. ^J^tVJL^ gandasoeli, Skr. (? Dr. F.) e. s. V. plant met fraaie bloemen, die in het haar gedragen worden, hedychium coronarium (Wilkinson). Wanneer een vrouw deze aan haar minnaar zendt, beschuldigt zij hem van ontrouw. Soorten zijn : g, poetih en g, koening; goemandasoeli , e. hoe- danigheid v. de tanden, B. K. b^s.242. £ JcA^gÖndang^ I. e.s.v. trom,be- staande uit een cilinder van hout,aan weerskanten met geitevel bespannen, die aan den eenen kant met de band en aan den anderen kant met e. stok geslagen wordt: gendang arak-ara- kany deoptochtstrom; g. K^lmg, soort tamboerijn;^.-Hra, e.s.v. kinderspel, handquadrille; g .-kesoekaän , feest- trom ; g. melela, trom waarvan de eene kant met een stok, de andere met de band geslagen wordt; g, raja^ groote trom om volk op te roepen, moskee- trora ; g. serama, trom als de g, m^lela, maar met fijner geluid, Wilkinson (de laatste vier opgaven). M^n. ber- gendang-paha, zieh op de dijen trom- melen, fig. in zijn vuistje lachen, zieh in een anders leed verbeugen, zie ook genderang; sipoet-gendang , zie IL een riem van papier; kertas sa g^ndang, e. riem papier; ook voor e. pak van 25 stukken katoen, ging- gang genaamd. M. zie ald. III, g^ndang-g^ndis, e.s.v. in het wild groeiende groente. c^tX.A/'gandoeng, aan weerskan- ten buitenboord hangen van lasten, zoodat ze het water raken en het slingeren beletten, petak-g,^ ruim v. e, schip, Wilkinson; penggandoeng j uitleggers of uithouders v. e. vaar- tuig; m^nggandoeng, iets als zooda- nig aanwenden, zie ook amhau. P4X^ ganding, langszjjde slee- pen, zooals b,v. een sloep. ^cXJL/'gandeilg, Bat. (Jav.), op sleeptouw nemen, mee aanspannen (paard), buiten de boom, Dr. F. cJ^xi^gOndang, naam van ver- schillende, ook eetbare zoet- en zout- waterslakken ; vooral dolium perdix en dolium maculatum, Wilkinson. ^tXJl^gondong, pijnhjk kropge- zwel in 'tmidden yan de hals, zie gerondong; gondongan^ pak, baal. c JuJ^gendang, zie kendang, c Jcxir gendong, Jav. in e. doek op de heup dragen, zie kendong. c JulT gendeng, M^n. scheef, schuin, b.v. van een kop om e. stoot te geven, enz. ; hergendengan, schuin gehouden v. vele zaken,b.v. van edel- gesteenten om ze te laten schitteren. sJiXA^gandapoera, Skr. e.s. v. plant, hibiscus abelmoschus. ocA^tXA^gandapita, Bat. koewih- gandapita, e. s.v. koekjes. iJiJcJLf gandik, hoepelvormig voorhoofdsiersel van een bruid; g, dangoe, zulk e. versiersel in den vorm V. den aren-bloemstengel, Prab. Dj., zie gandai, (Jja^^goendik, bijzit, bijwijf; memp^'rgoendikkanj tot bijwijf maken of nemen. (Jjja^gOndok, I. ongewoon dik van hals, speknek; mer^pati-gondok^ kropduif. M^n. kort van lichaams- bouw en sommige lichaamsdeelen ; zie gondong^ II. de staart naar wijzend (buffel- horens), Wilkinson. ^n y.öjs^ 879 (^'Ja^gondek, naar den grond wijzend (buffelhorens) , Wilkinson» Zie 't vorige. Jjay'gßndoel, vouw in de sa- roeng, die als zak dienst doet, /Wil- kinson. JjU^gOOndal, merk, dat men bij het teilen maakt voor zekere hoeveeU heden, 't zij door een knoop te leggen in een touw, of een streep of kerfje te maken ; goenda lan^ dat waarop men die merken maakt, kerfstok, touw met zulke knoopen enz. \id<jS goendoel, kaal van hoofd, 'tzij zonder haar, 'tzij zonder hoofd- deksel, dus ook blootshoofds, ook kaal van een land. ^d^jS gandoem, Perz. koren^ tarwe; tepoeng-gandoem, tarwemeel; zie ook terigoe, jjtXxi^gaildan; g^bar-gandan, e, s. V. groot en breed dekkleed inz. van zijde, een zijden deken. jjcXx^ga^ldeii, Jav. groote beu- ten hamer, ook toekoel ganden, m(\SJf gandoe, groote, zwarte, platronde, boonachtige vruchten van de merbau' en ipil-boomen^ waar- mede men e.s.v. spei, letjek^ speelt; K^ling gandoe^ spotnaam voor Klin- galeezen om hun glimmende zwart- heid van huid. ^cXA^gandau, de boomen v.e.kar. .tXJL^goendoe, uitgeholde en met tin opgevulde boewah keras^ waarmede men bij het oekik-Bi^el naar de opgezette noten gooit. i^^LtXA/^gandawari, naar om- hoog gebogen plank a.a. als versiersel 880 JjJoT aan het achtereinde v.e. m^rahsimpir of buitenboords-galerij op staatsie- riviervaartuigen. JjtXxf'gÖndola, e.s.v. plant, die als spinaza gegeteii wordt = bajam, zie ald. 