title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: En bl. 199, 231, 233. Tuinman I. bi. 352, 108, hannade bl. 165. Tuinman I. bl. 180, v. e Wijn bl. 14. kiss 1.101. Camper bl. 105. Gheurts bl. 53. zus bl. 45, 3 Noe. Idinau bl. 69. Gruterus > 3.116. de Braune bl. 281, 415, 577. Bel. Prov. , 8. Bicheräson bl. 36. Adag. guadam bl. 50. Mag. Treszurus bl. 51, BB. ‚Zamenius I. Lu- bl. 298. bl. 143, II. bl. 168. 7 v. Hall I. bl. 9. blink York. bl. 109. Gales bl. 43. Magazin 59. Wijsheid bl. 139. Euphonia bl. 523. v.d. Bulst bl.17. Sermoen bl. 5). Kerkhoren bl. 33. v. Waesberge Vrijen bl. 6. GuikemaI.3. Anton bl. 60. Modderman bl. 8. Bogaert bl. 51. 3 Nov. 63. Raven XX, v. Lennep bl. 173. Vestselt bl. 5 Zegerus bl. 45. Gruterus Il. bl. 158. Mergk bl. 3 Gruterus II. bl. 163. MergA bl. 37. Tulnman I. 8 Gheurtz bl, 58. Gruterus III. bl. 162. Sej. Prov. REGT. REGIMEN. Men houdt daar geen regiment. Dat wil zeggen: het is daar een huishouden, waar alles over ligt, en alle zaken in de war zijn; men bindt er zich aan geen regels, en stelt geen bestuur op zijne verrigtingen. REGIMENT. De verstandigste koning het regiment toe. Het is eenmaal (of: broodroof) regiment. Hij stelt het regiment. Al speelt de baas. Ze hebben niet wel gedaan, dat zij hem tot zulk een groot ambt (of: regiment) verraden hebben. (Zie AMBT.) Zij was goed bij het regiment huzaren. (Zie HUZAAR.) REGISTRAR. Hij haalt alle registers uit. Hij staat (of: komt) op het zwarte register. REGNUM. Tot regnum toe. Hij heeft het tot aan het regeren, tot aan het rijk gebracht. Mensen is koninkrijk. REGT. Als het geweld komt, is het regt uit (of: dood). Behoudens mijn recht. 14 Bus Daar niets is, verliest de keizer zijn recht. (Zie KEIZER.) Dat door vrees is gedaan, kan naar rechten niet bestaan. 15 Dat is een ongebroken recht. 16 Dat is kort recht. 17 De erfgemene krijgt het recht van de overledene. (Zie DOODE.) De galg behoudt haar recht. (Zie GALG.) De zin der woorden mag men in het recht aanmerken. 18 De rechten zijn uit de redenen gemaakt. (Zie REDEN.) Die eerst komt, heeft het beste en meeste recht. 19 Die maar een partij hoort, kan geen recht spreken (af: Hoor ook de andere partij). (Zie PARTIJ.) Die met gouden wapens vecht, heeft altijd het beste recht. (Zie GOUD.) Die op de eer geen acht geeft, schande is zijn recht. (Zie EER.) Die recht doet, zal recht vinden (of: Recht vindt zich). 20 Die van zijn recht gebruik maakt, beleedigt niemand. (Zie GEBRUIK.) Doen togten zich in 't hart te voren, dan kan het recht noch rede hooren. (Zie HART.) Sanchopanca bij 38. Proserpina blz. 47. Gruterus III. blz. 108, 178, Meijer blz. 70. Adagium quadam blz. 48. Adagium Thesaurus blz. 48. Sartorius pr. VI. 31. Gheurts blz. 67. Van Moerbeek blz. 244. Van Hasselt blz. 6. Sartorius tert. VI. 87. Sartorius tert. 11, 74, III. 18. Van Hasselt blz. 6. Campen blz. 8,13. 6 April. Graterus 1. blz. 118. De Brune bij 138, 49. REGT. Doe recht, en onzedelijk niemand. 1 Het is scheeps- (of: schippers-) recht. (Zie DRIE.) Een penning heeft zo veel recht als een pond. (Zie PENNING.) Een penning met recht is beter dan duizend met onrecht. (Zie ONRECHT.) Een verkeerd oordeel geldt niet voor recht. (Zie OORDEEL.) Een vriend tot in de tiende graad ontvangt een erfenis naar rechtens. (Zie ERFENIS.) Elk, die een zaak aangaat, moet men voor het recht eischen. 2 Geld, geweld en gunst Breekt recht, zegel en kunst, (Zie GELD.) Genade voor recht laten gelden, (Zie GENADE.) Geweld is geen recht. (Zie GEWELD.) Goed recht behoeft dikwijks goede hulp. (Zie HULP.) Hadde recht naar rede gegaan, De Hoek had den Kabeljaauw gevangen. (Zie HOEKSOHN.) Handsrecht En andere rechten (Zie HAND.) Hebt gij een' geveinsden knecht, Wees 't dan ook, zodat heeft hij zijn recht. (Zie KNEKHT.) Het hoogste recht is het hoogste onrecht. (Zie ON-RECHT.) Het is goed heer worden naar de boeken van rechten. (Zie BOEK.) Het is niet om de knikkers, maar om het recht van 't spel. (Zie KNIKKER.) Het is recht noch rede, (Zie REDEN.) Het is spelens recht. 3 Het recht drijft boven. Het rechtste recht ziet gunst noch gave, vriendschap noch eigen nut aan. (Zie GAAF.) Het recht is voor den wakende geschreven. 4 Het recht stemt in geen onrechtmatige renten. 5 Het recht van den langsten degen. (Zie DEGEN.) Het recht ziet geen' persoon aan: die eerst komt, gaat voor. (Zie PERSOON.) Het rijk, daar geen recht wordt gedaan, zal van 't een volk op 't andere overgaan. 6 Het uiterste recht gaat slim genoeg toe. 7 Het voorbeeld klemt en dringt meer aan, Dan wet of recht ooit heeft gedaan. Hij doet naar handsrecht, Niet naar landrecht. (Zie HAND.) Hij beeft het recht aan zijn zijde. Huwelijksche voorwaarden doden alle rechten. (Zie HUWELIJK.) In den nood is genade beter dan recht. (Zie GENADE.) Is ’t heer, is ’t knecht: Daar valt recht. (Zie HEER.) Kort recht is goed recht. Liever met recht niets, Dan met slecht iets. Looze lieden weten veel recht. (Zie LIEDEN.) Men geeft geen meerder recht, dan men zelf verkregen heeft. Men moet den tijd zijn recht geven. UN. Big. 8. 3 v. Hasselt bi. 8. 3 Bartorius seo. V. 63. Tuinman I. bl. 208. Adag. quadam bl. 11. v. Eijk 111. bl. 79. 4 v. Alkemade bi. 133. v. Hall bl. 306. 5 vr. Hasselt bi. 8. 9 v. Hall bi. 298. 10 v. Hasselt bi. 4. 13 Zegeras bl. 45. 33 Aug. Gruterus I. bl. 116. de Brune bl. 138, 495. Tuinman II. bl.98. Adag. E REGAL Men voert er het recht in de vuisten in de schee Dat wil zeggen: men gaat er heel werkelijk De Middeleeuwen, toen het vuistrecht be dat is: toen men dien door zulke eigen of die van bezoldigde benden recht Met de lont recht halen. (Zie LORT.) Met een hand vol geweld komt men verder met een’ zak vol recht. (Zie GEWELD.) Niemand is boven recht gewassen (of: het wassen). Niemand is buiten recht geboren. (Zie de E Onterving zonder schuld lijdt geen recht. (Zie ERVING.) Onthoud geen’ Kleinhans ’t recht, als Groot onrecht doet. (Zie HANS.) Ontkennen is de eerste regel in de rechten. Proberen is het naaste recht. Regt gaat boven maagschap. (Zie maaksschap) Regt is regt, zei Scheefhals. [Met boerend gezegde, wanneer iemand van regten spreekt, die in de wetten voorkomen.] Regt moet regt zijn, al zou men elkaar met stokken slaan. Wie dan geven wil, als de schaal van de die moet ook de onkosten betalen. (Zie voor TEN.) Wijs mij den man, ik wijs u het regt (of: voor). (Zie voor MAN.) Zijn wil is geen enkel (Zie voor LAND.) Zoo geluk, zoo regt. (Zie voor GELUK.) Zwijgen en regt handelen, baart rust en geeft rust. (Zie voor EER.) REGTER. Daar geen klager is, is geen regter. (Zie voor KLAAG.) Dat is een regter, die regtop staat. Er is hier spraak van een goed regter. Regter- is haar eigen regter. (Zie voor LEUGEN.) Apen moeten zich wonderwel voorzien, waar of regter is. Bewindend regter heeft raseelde. Regter mag niet onverhoorde verwijzen. Regter kan partijen ooit tot een verdrag dwingen. (Zie voor PARTIJ.) Het is gelukt den regter gelukken, slechts den draad gebroken, den draai en rekt hij die den. Het hele geheel afgewonden is. (Zie voor AD.) Geeft geen vonnis, over hetgeen bij den regter is ingegaan. Regter kan (of: mag) regter zijn in zijn eigen zaak niet geld, Zoo is zijn oor ontsteld. (Zie voor REGTVAARDIG.) Moet zo min als te rechtvaardig, als alle godsdienstig zijn. (Zie GODDELijke VOOR.) en rechtvaardig. Men zegt dit, wanneer de zaken in orde zijn en doelt bepaaldelijk op een evenwicht. RECHTVAARDIGHEID. Smet rechtvaardigheid door de wereld komen. De rechtvaardigheid ligt de bron der deugden. (Zie BRON.) Rechtvaardigheid geeft elk het zijne. REHABEAM. Met Rehabeam wordt meermaals bijgebracht. De wijze Salomo had wel een' Rehabeam tot zoon. Verstandige ouders hebben niet altijd verstandige kinderen; want het verstand is geen erfenis, en het beste voorbeeld heeft wel eens de slechtste wens. Een rei als desanderen schreeuwt. (Zie GESCHRIJF.) Geen rei voor eten. (Zie ETEN.) De reiger, zei het kwaad water, en hij kon zwemmen. Een beetje, zei de reiger, en hij zat achter een bies. (Zie BEETJE.) Hop als een reiger, met uitgestrekte hals. HALS. Zelf als een reiger. De jager tot den Beer, zei de reiger, en hij had een uitgestrekte hals. Reigen Reigers, dacht Wiggert Wiggerts, een kenner van alle vogels: hij zag een' rog voor een tortelduif aan. (Zie BER.) Rein. Den reinen is alles rein. Dit spreekwoord is ontleend aan Tit. 15. Wel klein, maar rein (of: Niet hoe klein, maar hoe rein). (Zie KLEIN.) Rein Harmensz, zei hij, en hij zag zijn vaar naar de galg rijden. (Zie GALG.) Reinheid. Men kan een varken geen reinheid leeren. Reinheid. Ik zal het meest wat kort maken, zei Reintje, en hij zat te kieskauwen aan een oude haan. (Zie HAAN.) Reis. Als men met iemand veertien dagen op reis is, kan men hem leeren kennen. (Zie DAG.) Als men thuis komt, wordt de reisvak op zolder geworpen. (Zie HUIS.) Boven het zand, de halve reis. Scheveningen heeft, ter verklaring van dit spreekwoord: "Wanneer men van Harlingen naar Amsterdam vaart, dan zegt men, als de middengronden gepasseerd zijn: "Nu is de halve reis volbracht." : Dat is de Vlaamse reis. Dat is een Bontekoe's reis. (Zie BONTEKOE.) Dat is een Oost-Indische reis. (Zie OOST-INDIE.) De reis is nog niet gedaan, Als ziet men kerk en toren staan. (Zie KERK.) Die man Neemt de reis aan. (Zie MAN.) Die op een blind paard rijdt, heeft een kwade reis. (Zie PAARD.) Die voor de eerste reis naar Rome gaat, ziet de reis; voor de tweede reis kent hij ze; voor de derde reis brengt hij ze met zich. Die zich van een hoer (een kwaad wijf, of: een zot) scheidt, doet een goede dagreis. (Zie DAG.) Die zijn laatste reis doet, Komt, waar hij steeds blijven moet, Die man Neemt de reis aan, zeggen, en men bedoelt de eeuwige reis, ook wel de groote of laatste reis genoemd. Daarom wil de waakzaamheid en getrouwheid, dat men zich voorziet op de grote reis; want Die zijn laatste reis doet, Komt, waar hij steeds blijven moet.] Een reis (of: Een weermaal) geven. (Zie aan) Een ezeltje blijft een ezeltje, al doet hij ook drie maal de reis rondom de wereld. (Zie EZEL.) Gaat het nog al niet wel voor de eerste reis? vroeg de bruidegom aan de bruid. (Zie BRUID.) Geen beter reisgeld dan de kunst. (Zie GELD.) Geen schip zoo oud, zei de kapitein, Of’t doet nog soms wel een reisje. (Zie MEISJE.) Geestelijken aan boord geven lange reizen. (Zie BOORD.) Geluk op reis. (Zie GELUK.) De Jager Bijdr. bi. 112. v. Voten bl. 369. Modderman bl. 64, 65. ui. 9 Harrebomde Kind bi. 188, 917. 11 v. Eijk Il. nal. bl. 48, PP MMr. Gruirus 1, 21.108, Ge Bruns bl.493. 10 Prov. seriosa bl. 0. Campen bl.139. Gheurts 19 Willems IV.19. v. Eijk bl. 26. de Wendt-Pos- D.3, bl. 67. Zegerus bi. 54. Idinau bl. 194. Gruterus thumus 1II, bl. 19]. ar, a, I. bl.111. de Brune bl. 61. Tuinman 1. bl. 176, 13 Scheltema I. bl. 28. Bemü u,7. Adag. quadam bl. 51. Poli 1.455. v. Eijk 14 v. Alkemade bi. 196. REIS. Gij hebt eene Roomsche reis verdiend. 1 [Dat is: 2, zuid het voorregt hebben eener bijzondere onderscheiding.] Goede wijn maakt lichte reizen. 2 Het beste reisgeld is de deugd. (Zie DEUGD.) Hij doet eene goede dagreis, die eenen kwaad gaan den medegezel verlaat. (Zie DAG.) Hij doet eene Keulsche reis. (Zie KEULEN.) Hij doet eene verloren reis. 3 Hij doet zijn laatste reis. Hij heeft een scherp gezicht: hij ziet door eenen reiszak, zodat er niets in blijft. (Zie GEZICHT.) Hij heeft een snoepreisje gemaakt. [Dat is: hij ging zich voor een' korten tijd reis begeven; hij heeft eene kleine reis gemaakt om zijn begeerte te voldoen, is snoepen. Omdat hij geen gelegenheid had, een lange of grote reis te ondernemen, heeft hij een reisje gesnoept.] Hij komt van een behouden reis. 4 Hij komt van een koude reis. Hij komt van een kwaad (of: kale) markt (of: reis) thuis. (Zie HUIS.) Hij neemt de grote reis aan. 5 Hij wil op reis. 6 [Men zegt dit van de bloedbaard, die op het eerste gevaar zich wegkaatst. Ik doe een Ommelands reisje, zei Floor, en hij liep de ene kroeg uit de andere weer in. (Zie FLOOR.) Klein paard, kleine dagreis. (Zie DAG.) Maak uw reis even lang als uw tijd. 7 [Neem niets boven jaren en krachten.] Men moet zich voorzien op de grote reis. 8 Men zoude hem wel eenen reisgordel toebetrouwen, mits er geen geld in was. (Zie GELD.) Niemand zal tot een reis alles uitleggen. 9 Nog een glaasje op reis. (Zie GLAS.) Oost-Indie is in een reis niet bezield. (Zie OOST-INDIE.) Op een kwaad reis mag men wel verslaan. 10 Prent gezondheid (ook wel: goede reis) drinken. (Zie GEZONDHEID.) Slechte mensen worden door reizen niet beter. (Zie MENSCH.) Slechts met een reisje, los was het meisje. (Zie MEISJE.) Tot buiten de poort is een goede dagreis. (Zie DAT.) Voor een korte reis zal men het schip niet met vee hutstouwen. (Zie BESCHUIT.) Wees aan een reis geleerd. (REIZIGER.) De bruine morgenstond is goed voor de reizigers. (Zie MORGENSTOND.) Drink eens, reizigers! of het voor 't laatst ware. (Rex.) Met de hoendertjes naar het rek gaan. (Zie Hoen.) Over het rek halen. [Bij Tuinman leest men, ter opheldering: de Brune bl. 470, Sartorius ser. IX. 4. Gruterus III. bl. 148, Winschooten bl. 339, 306, v. Lennep bl. 175, Sartorius pr. II. 86, Halbersma bl. 31, Harrebomde Tijd 188, Sartorius tert. VIII. 74, v.d. Venne bl. 337, BL 117, Sartorius tert. III. 3, Pros. serlose bl. 36, Gijzere bl. 55, Mots bl. 70, 216, Sertorius pr. III. 231, Tuinman I. nal. dl. B, Zost bl. 3, v. Alkemade bl. 20, Tuinman II, Gales bl. VI, Everts bl. 348, Harrebomme Kind bl. 219, Adag. quadam bl. 11.] REKENING van deze spreekwijze: 'Dat is op de pijnbank rekenen, en zo doen een Vernielde 3 x 1:35. Dat wordt bij gelijkenis overgenomen. Hier van was in de oude taal rakkens een bank, en rakker een pijnier. Maar vroeger kon ook beduiden, meer 't wijden kan, wanneer veel zodanigs moet worden in stukken springen." Rekke. Hij is vaardiger dan een bandrekel. (BAND.) Hij loopt daar als een bandrekel. (Zie Band.) Twaalf boeren en een hond, dan heeft men de rekkels. (Zie BORR.) Wij honden vangen de hazen, zei het kleine rekkeltje. (Zie HAAS.) Zoo zou men den rekel uit zijn nest jagen. (NEST.) REKENDBOEK. Hij ziet den droes in zijn rekenboek. (Zie DROES) REKKENNING. Bezwaarlijk is't, eens anders rekening ten Bij slot van rekening. (Zie SLOT) Dan kan men de rekening wel opmaken. (Zie OPMAKEN) Dat is eene rekening van Maribo. (Zie MARI) Dat is eene uitrekening. Dat is het slot en de rekening. (Zie REKENING) Dat valt buiten de rekening. De jongste sluit de rekening. (Zie JONG) Die op rekening leeft, die leeft op schande. (Zie SCHAND) Die rekening zullen wij wel eens effend maken. (Een evenwichtige rekening maken) Eene verkeerde (of: kwade) rekening maken wel: Zijne rekening kwalijk (of: niet goed) Een band , dat met wijn wordt opgevoed, vrouw, die Latijn spreekt, en eene zon, die vroeg schijnt, maken zelden eene goede rekening. Zie KIND.) Even rekeningen maken goede vrienden. Gelukkig is de mensch, die, als hij gast te is met God gedurig even zegt. BED. Goede rekening houdt geen kwade vriendschap; Het is eene rekening van Jan Kalabes. (Zie KALABAS) Het kan rekening velen. [Men zegt dit bij de geboorte van het huwelijks-pand, wanneer men de zaak, ze ook bij de beddeplank af, in eer en bevindt. H betaalt hem de rekening voluit, zonder kortingen. (Zie KORTING)] Hij heeft de rekening buiten (of: zonder) den gemaakt. (Zijne rekening komt wie de waarheid overeen. Hij heeft te weten voor dezen of dien uitgetrokken. DIE geleverde rekening van den waard heeft misrekening aan 't licht gebracht. Het kind van de rekening. (Zie KIND.) De rekening heeft een streep door zijn account. Doet een Blankenburgse rekening. (Zie BLANKENBERGEN.) Doet een verkeerde rekening. Zet het voor (of) zijn rekening. Viert er zijn rekening bij. Wie maakt zijn rekening met de hoofdpersoon. (Zie HOOFD.) De rekening van een ander stellen. De rekening maakt lange vriendschap. (Zie VRIENDE.) Van rekening moet men drinken. (Zie DRINKEN.) In den zak vindt men de rekening. (Zie ZAK.) Kinderen! Vader schrijft rekeningen. (Zie GOED.) Het levenswerk en de rekening van de duivel. (Zie DUIVEL.) Het gaat aan een naieve rekening, daar men betaal wil! (Zie BETALING.) Laat het maar op de Nieuwjaarsrekening zitten. (Zie NIEUWJAAR.) Ga buiten haar rekening, maar niet buiten haar tijd. (Zie TIJD.) Zegt dit boertend van een zwangere vrouw, die haar briefje verloren heeft.) Rekening aluit. (Zie REKENING.) Rekenschap telt te kort. (Zie REKENING.) Wat in ’t spel, Geniet den del. (Zie DELFT.) Het relletje van de gehele stad. Het een relletje van. Rellijkel komt, is ’t ook niet rellijk. Dit is een gewoon gezegde van mensen, die al te vies op het eten zijn. Rellijk is... Remedie tegen de ziekte. (Zie ZIEKTE.) Er is al zorgelijk als de ziekte zelf. Ga niet uit de wereld waren, laat van venijn remedie maken. Een remedie tegen de liefde. (Zie LIEFDE.) Als een gedane zaak is geen remedie. Remeeus en co (Zie KOPPENHOLEN.) Het pad door den rennen mesten. (Zie KRIJGEN.) Dat wil zeggen: iemand honger laten lijden. „Dis is,” zegt TUINMAN, „ontleend van de anderen, die in Er geven 5 den kippenren = kippenloop] zo schraal gevoed worden dat ze vermageren, en door de trien druipen.”] Onderzoek 1, DI. 118. Cats bl. 504, 539. Frese bl. 35, 150, 454. SB. Prov. bl. 114. Tuinman I. bl. 127. Willens III. 108. 8 van de Venne bl. 44. BL 4332. T. 1 128, 300. Bermuise bl. 58. van 11 Bartorius tert. 1.70. Geld ML 108. Begsert bl. 108. Merques bl. 26. Talman II. 118 bl. 18. 217 bl. 117. Harrebomde TYd 197. 7 van Wassberge @eöd bl. 173. 9 Gruterus III. bl. 187. Meijer bl. 86. 10 Tuinman I. bl. 110, II. DL. 41. Nov. 35. Mulder 182 Tuinman I. nal. bl. 4, 11. bl. 129. van de Hulst RENTE. RENTE. Daar valt geen rente op. Dat is: die zaak wordt door niemand tegen- gesproken. Rente is een toevallige ontmoeting, een onverwacht tegenkomen, bepaaldelijk op vijandelijke troepen toegepast. RENEGAAT. Een renegaat is erger dan een Turk. Een renegaat is een afvallig Christen, die tot het mahomedanisme is overgegaan. Het woord wordt toegepast op mensen, die eerst nog al te boek behoorden voor een zaak, en dan, een tegengesteld gevoelen aanklevende, hunne vroegere vrienden des te heviger bestrijden. RENONCE. Hij heeft er renonce in. Dat wil zeggen: hij is 200 afgeleerd van een zaak, dat hij er maar niet toe te bewegen is. De spreekwijze is ontleend aan de uitdruk- king renonce (van het Fransche renoncer), weigeren, ontzeggen), in het kaartspel gebruikt, wanneer men de kleur mist, die door den tegen- speler gevraagd wordt. RENTE. Beter regel dan rente. (Zie REGEL.) Brabandsche lucht, Zeeuwsche renten. (Zie BRA- BAND.) De gespaarde mond geeft een goede rente, maar maakt op de markt slecht vertier. (Zie MARKT.) De renten komen als slapende om (of: lopen als slapende op). Die wil bederven, Neemt geld op rente en koopt erven. (Zie ERFGENAAM.) Een jaar rente is honderd jaar rente; een jaar los- sing is honderd jaar los. (Zie JAAR.) Het recht stemt in geen onregelmatige renten. (Zie REGT.) Hij heeft geen liggende renten. Hij heeft renten op Loenen. (Zie LOENEN.) Hij is er kwalijk aan, die zijn renten in Mei ver- doet, al ze in September eerst vervallen. (Zie MEI.) Hij koopt er geen lijfrenten voor. (Zie LIJF.) Hij leeft van zijn renten. [Men zegt dit van iemand, die weinig of niets om handen heeft.] Honderd pond groot ’s jaars in de beurs en hon- derd mijlen van de vrienden is een goede rente. (Zie BEURS.) Huishuur slaapt niet (of: Renten huur Slaapt geen uur, ook wel: Of wij slapen of waken, altijd loopen de renten). (Zie HUIS.) Liggende rente, vast inkomen. (Zie INKOMEN.) Men zou lijfrenten op hem koopen. (Zie LIJF.) Spaarzaamheid is een grote rente. Verspillen is een kwaad gewoonte, naar sparen is een vaste rente. (Zie GEWOONTE.) Weldoen geeft rente. DI. 168. de Brune bl. 98, 495. Merga bl.837. Bartolus sec. VII. 67. v. Nijenborgh bl. 13]. 17 Sept. 53. 314 Tuinman I. bl. 140. 15 7 Sept. Gruterus 1. bl. 119, II. bl. 145. de Brune bl. 97, 58. Merga bl. W. Tuinman II. bl. 26. Zoervers bl. 393. Willem III. 70. v. Waesberge Geld bl. 163. Modderman bl. 34. 13 Zegerus bl. 11. 18 Sept. Gruterus I. bl. 97, II. 28 (Zie HANDWERKSMAN.) Een rentenier is een arm dier. (Zie DIER.) RENTMEESTER. Hij is geen rentmeester van een stuk boter, en maakt er zich een van. (Zie BOTER.) EP. Alles is in rep en roer. 1 REPRESAILLE. Dat is tot represaille, zei Pleuntje tegen Joor, en zij smeet hem al den marsepein tegen zijn tronie. (Zie JOR.) REPUTATIE. Hij houdt zijn reputatie als een vaatdoek bij de potten.. (Zie POR.) Request. Hij krijgt nihil op het request. (Zie NIHIL.) Wat hebben wij op het request? 2 REQUIEM. Dat is het liedje van requiem, niet van gaudeamus, (Zie GAUDEAMUS.) RESPECT. Hij staat op (of: houdt) zijn respect als een scheel varken, 3 RESPIJT. Het is kwaat land, daar geen respijt is. (Zie LAND.) Tegen moeten is geen respijt. 4 Respijt? Dat is uitstel. Wie een zaak moet verhinderen, kan aangeven uitstel denken; het bestaat voor hem niet.] Rest. De rest moet je er maar bij denken, zei Pierik. (Zie PIERIK.) En de rest. [Men bezigt deze uitdrukking, wanneer iemand een opgave doet, maar daarbij meer dan de helft vergeet.] Iemand de rest geven. 5 [Dat is: hij een er nog ontbreekt, om iemand te doen sterven. Mensch, doe uw best! Ik zal voldoen de rest. (Zie GOEDE.) Twee aan twee, en de rest aan troepjes. Restitutie. De onrechtvaardigheid wordt niet vergeven zonder restitutie. (Zie ONREGTVAARDIGHEID.) Rev. Al wat reu te heet, wil tegen de wand p...... 6 Gij zijt den reu te Seleverd. LJ Het is een regte reu. 8 Hij bijt reu en teven. 9 Reu. Bij vuil gezelschap is geen goede reuk te halen. (Zie GEZELSCHAP.) Daar is een reukje aan, De reuk, die men het eerst in de pot doet, blijft er lang in. (Zie POR.) Het vleescheeft den reuk van het vlees weg.(Zie AR.) Hij heeft den reuk van Florence onder den neus. (Zie FLORENCE.) Gheurte bl. 81. Tullemann I. bl. 151, II. bl. 141. Bartolus sec. VII, 98. Adagium bl. 70. Tullemann I. bl. 84, 177. v. Waasberge Vrijen bl. 2. Gheurts bl. 36, v. Eijk II. bl. 78. Tullemann J. bl. 8, 59. v. Suncho-Pangal bl. 48. Cats bl. 424. v. Alkemade bl. 35. Tuinman I. bl. 198. v. Eijk II. bl. 78. Tuinman I. bl. 99, 394, II. bl. 29. Hij heeft den reuk van het gebraad, dat eens koks deur gaat. (Zie DEUR.) Hij heeft den reuk zoo wakker als een brand. (Zie BRAAK.) Hij heeft er den reuk al van weg. Hij is achter het geheim gekomen.] Hij staat in een’ kwade reuk. Men zou er bij den reuk der keuken iets leeren. (Zie KEUKEN.) Moogt gij dat niet (of: Smaakt het u niet), zeventig voeten vanaf: dan hindert u de reuk. Specerijen geven geen’ reuk, dan als zij gestampt of gebroken worden. Zijn reuk is zoo fijn, als hij daar wel voor zal. Als zit een dwerg op reuzen-schouders, hij is niet te grooter. (Zie DWERG.) David was een kleine held, En heeft nog een reus geveld. (Zie DAVID.) De schoenen van den dwerg passen den reus niet. (Zie DWERG.) Een reuzenbeeld behoudt zijn grootte, als het in een diepe sloot. (Zie BEELD.) Hebt gij maar dwergen-voeten, u past geen schoen. (Zie DWERG.) Het is reuzen-arbeid. (Zie ARBEID.) Hij heeft den reus gezien. [Dat komt, omdat hij niet goed meer en klein onderscheiden kan; als hij nee zegt, ’t weer een menschen. Hij heeft den reus gezien, 2096 men te Antwerpen dronkaard.] Zoo gij uw leugen kunt bedwingen, Zult de reus ten onderbringen. Hij schreeuwt, of hij zijne reuzels scbeures; Men zou zijne reuzels scheuren,, zei Job, ea er eene huik van. (Zie HVIK.) Vreet je reuzel maar niet op. REVEILLE. Zijn hemd slaat reveille. (Zie HEMD.). REVENTER. ® Ik zal hem den reventer lezen. e Nee is de plaats, waar de mi zich door spijs en drank verkwikken,i gezegd: de eetzaal. Waar men nu les die op eten en drinken betrekking hebbe vindt men ligtelijk een gereed oor;; das zigt men dit spreekwoord, wanneer & aangename middelen ter overreding ıpra REVERENTIE. Gij hebt mij geene reverentie gemaakt. 14 ReEvUE. ren. 15 HAPSBODIE. Het is eene rhapsodie. RHINOOEROS,. Het is een rhinoceros. [Men zegt dit re een’ rum’, lomp’ u Hij moet de revue B. Dat is eene rib uit je lijjf. (Zie ısF.) 12 Adag. Thesaurus bi. 4. 183 Folie I. )@&8. 14 Adag. quadam bi. 3. 15 v. Waesberge Frijen bi. 97. "219 wft (af: hondt) aan de ribben. 1 Bet mir op de rıbben. 2 N em dun door je nieren (of: ribben) 100- (Ze nIER.) wat aan de ribben. 3 gen te schreeuwen. (Zie LIIF.) gene rib uit zijn’ schotel. [Men zegt dit van iemand, wiens inkomsten eene of andere omstandigheid verminderd en, en zelf door de ribben sch. .... BATTEN.) on smeren. een’ doodalag begaan, zei Aagt, en zij ei paling onder, de korte ribben. (Zie Rın. rid schenne. 4 Ripper. m was een ridder, Wordt morgen wel een. (Zie BIDDER.) et volbardt, wordt geen ridder. en dode ridder van Sint Lazarus. Men zegt dit van hem, die ziet het voor zich, alsof hij vrij veel verdiensten had, maar die inderdaad niets meer is dan een beetje gelogen. (Zie FIEN, schoon ridder met zijn twee morgenstond. (Zie LAND), als geen ridders, die kruisen dragen. (Zie) als een dode ridder zijn Dulcinea op te vinden. (Zie DULBINA), een ridder van de ronde tafel. (Zie) een (of: ridder) te voet. (Zie) een geheel ridder geslagen. (Zie) wil garanderen een ridderorde op den rug hangen. (Zie ORDE), of marskramer. (Zie KRAMER). Als voor een ridder kust de vrouw den schild, (Zie LIEFDE). Er is geen alfa, daar is geen ridder. (Zie) er ben je ridder geslagen. (Zie TZEN). RIDDERSCHAP: Jap is een graad van wijsheid; ridderschap is een graad van rijkdom. (Zie DOKTERSCHAP.) RieEm. Het is een graad van wijsheid; ridderschap is een graad van rijkdom. (Zie) aan eenmans riem hangen. Dat is hetzelfde, als iemand op de zijde hanger, dat is: hem altijd en overal vergezellen. Op de boot, keur van riemen. (Zie) in de boot, keur van riemen. (Zie) stop hem toch het riemgat. (Zie GATEN.) Het gaat best, op eigen riemen te drijven. Hij haalt de riemen binnen. Hij laat hem op zijn eigen riemen drijven. Hij legt zijn riemen in. (of: Hij haalt zijn riemen binnen.) Hij roeit met tien riemen naar lager wal. Hij roeit met zijn eigen riemen. Hij staat daar met de handen aan den riem. (Zie HAND.) Hij strijkt de riemen. Hij weet van alle boomen riemen te maken. (Zie BOOM.) Hij zet een’ riem onder het zeil. Leg in je riemen, het moet anders komen, zei Bontekoe. (Zie BONTEKOE.) Men moet roeien met de riemen, die men heeft, zei de riemmanier, en hij sneed riemen uit een anders leer. (Zie LEDER.) Een stroom is kwaad roeien, zei de man; maar ik had geen riemen. (Zie MAN.) Als men den ezel zadelt, dan slepen de riemen langs den grond. (Zie EZEL.) Den smachtriem aandoen. (Dat is: zich getroosten, om honger te lijden.) Die den tongriem heeft, die moet men ontwijden. Die leder ziet snijden, vraagt naar een riem. (Zie LEDER.) Een hart onder den riem steken. (Zie HART.) Het beste komt al in den riem. (Zie GORDE.) Het is goed brede riemen snijden van een anders mans leer. (Zie LEDER.) Hij is niet waardig, diens schoenriem vast te binden. (Dit spreekwoord is genomen uit Mark. 14, Luk. 22:16 en Joh. 1:27.) Hij is wel van den tongriem gesneden. Hij voedt eenen hond op, die hem daarna den riem van zijn schoen afteet. (Zie HOND.) Honig in den mond en een scheermes aan den riem. (Zie HONIG.) Men behoeft hem van den tongriem niet te snijden. 18 (Zie de Bijlage.) Men moet roeien met de riemen, die men heeft, zei de riemsnijder, en hij sneed riemen uit eens anders leer. (Zie LEDER.) Recht moet recht zijn, al zou men malkander in riemen snijden (of met stokken slaan). (Zie REGT.) Uit vreemde huiden snijdt men breede riemen. (Zie HUID.) Zij zullen den bijkriem wat moeten aanhalen. (Zie BUIK.) RIEMSNIJDER. Men moet roeien met de riemen, die men heeft, zei de riemsnijder, en hij sneed riemen uit eens anders leer. (Zie LEDER.) RIET. De trotsche eikenboomen ziet men scheuren, een nederig rietje ontgaat het met buigen. (Zie BOOM.) Die in het riet zit, heeft goed pijpen maken. (Zie PIJP.) bl. 118. v. Lennep bi. 176. 14 Witsen bl. 510. 15 de Brune bl.151, v.Eijk 1. bi. 114. v. Lennep bl. 176. 16 Zoet bl. 7. v. Alkemade bl. 6. 17 Tuinman I. bl. 385. 18 Gheurts bi. 80. DI. 208. 10 Winschooten bl. 307. v. Alkemade bi. 146. v. 208, Zijk I. DI. 74. v. Lennep bl. 176. we. 11.78. il Tulnman IL. bl. 148, d’Escury bl.19. v. Eijk I. Lu, vB. US. Alenade 8.193. Tuinman I. 6.38. Gales 18 v. Eijk I. 1116. v. Lennep bl. 178. Mrd. Bud, 18. 13 Gheurts bl.7. Sartorius pr. IX.10. v. Bijk I. RIET. Het staat zoo vast en onbewegelijk als een riet, dat met alle winden mee waait. Het steekt in het dak (of: in het riet). (Zie DAK.) Het zal aan het riet niet staan, de eikenboomen te beschutten of te overschaduwen. (Zie BOOM.) Hij legt het eiland het riet. (Zie RIET.) Hij piept als een rietvink. 1 Hij stuurt alles in het riet. 2 Hij trilt als een blad (of: riet). (Zie BLAD.) Hij werpt een kluitje in het riet. (Zie KLUIT.) Hij zal het gekreukte riet niet breken. 3 [Dit spreekwoord is genomen uit Matth. XII: 20. Iemand meteen kluitje in het riet sturen. (Zie KLUIT.) Op een gespleten riet kan men er bij gaan. 4 Zij kan over een gekloofd rietje gaan. 5 Men zegt dit van een zeer voorzichtige vrouw, die zich in een moeilijke zaak 200 weet te dragen, dat niemand te onvredig is.) RIETLAND. Naar het Rietland varen. [De Rietlanden zijn stads gronden van Amsterdam; werwaarts de Waterlanders de bakkers of vroedvrouwen heen zonden, om een nieuw broodje of zuurdes te halen.] Hij steekt zijn riem uit. Men gebruikt dit aan boord van hem, die, na te veel gegeten te hebben, zich luchtverschafft, door een knoop los te maken. ] RICHTEL, Het is volk van de richele. Hij is gaarne aan de rij. 6 (Zie de Bijlage.) Honderd gulden is een lange rij. (Zie GULDEN.) Korte en hoge werd (of: versieren den hof). (Zie HOF.) RIJPER. Die nooit een oud paard bereed, is geen goed paardrijder. (Zie PAARD.) Een paard met vier voeten struikelt wel eens, ik zwijg van een mens, die maar twee voeten heeft (of: hoeveel te meer derijder, die erop zit). (Zie MENSCH.) 2 Men vindt al veel meer lijders Dan hooge paardenrijders. (Zie LIJDER.) Paardrijders en voetgangers komen ’s avonds allen in een herberg. (Zie AvOND.) Hij loopt met een halve rijf over het veld. (Zie de Bijlage.) Men zegt dit van een onbehouwen mensch, die de zaken z00 naaum niet neemt, maar er maar 200 wat overheen loopt. Rijf is hark. Anders kraait de haan nog wel Poolschen rijksdag. (Zie DAG.) Des menschen zin is zijn hemelrijk. (Zie HEMEL.) Het is Duitsland en aangrenzende rijken. (Zie DUITSCHLAND.) Gheurtz bl. 56. Winschooten bl. 307. Tuinman I. DB. 151. v. Moerbeek bl. 966. v. Eijk I. bl. 115. Modderman Campen bl. 14. Gheurtz bl. 50. Sartorius tert. III. 5. Het rijk, daar geen recht wordt gedaan 't een volk op 't andere overgaan. (Zie RICHT.) Het rijk gaat op en neer. (Zie RICHT.) Hij dwaalt in het rijk der verbeelding Hij heeft het rijk alleen. | Kost en kleeren en 't hemelrijk, en dan nl (Zie HEMEL.) Men glijdt op vlooien kussens zoo ınaaffl hemelrijk niet binnen. (Zie FLUWEL.) Ook steden en rijken hebben hare lijken. (Zie LIJK.) Twee grote meesters kunnen hun rijk (Zie MEESTER.) Woon je in 't hemelrijk, dat er niet valt te drinken? (Zie HEMEL.) Zijn rijk is haast uit, | RijkDom. | Beschroomdheid brengt geen rijkdom (BESCHROOMDHEID.) Dat zijn rijkdommen, die aan een kool gen. (Zie KOLEN.) De rijkdommen verzaden nooit. (Zie VERSIEREN.) Deugd is beter dan rijkdom. (Zie DEUGD.) De zuinigheid brengt rijkdom in. Die rijkdom heeft, geeft om niemand. Dokterschap is een graad van wijsheid; rijkdom is een graad van rijkdom. (Zie DOKTER.) Een geleerde draagt zijn rijkdom in Groote rijkdom komt door geluk, matige door vlijt. (Zie GELUK.) Het is een kunst, van armoede rijkdom te (Zie ARMOEDE.) Kleine rijkdom is groot, als men ze weinig bruikt. Kostbare rijkdommen hebben zelden lang meesters. (Zie MEESTER.) Langzame rijkdom is zaligheid. 11 Een droom is 'het goede rapen. 12 Schoonheid en rijkdom is los, en glibbert ligt # Schoonheid is dikwijls beter dan rijkdom. Tevredenheid gaat boven rijkdom. Vergenoegdheid is ware rijkdom (of: is beter dan Verlengde rijkdom is een geverde havet. (Zie Wat is van rijkdom, lust of eer? Geen ware dan in den Heer. (Zie EER.) Zoek vreugd, staat, rijkdom, Oost en West zele weldoen is u 't best. (Zie OOSTEN.) Rijk. | Als iemand rijk wordt, laat hij zich zien gelijkt aan goud op den toetssteen. (Zie GOUD.) Als slapende wordt men niet rijk. 15 bl. 175. 13 Pyne serieuze bl. 35. Gheurts bl. 31 13 v.d. Venne bl. 3. bl. 106. v. Lennep bl. 176, 280. Schaberg bl. 66. 8 Campen bl. 108. 14 Vers. O. 3 Oate bl. 543. 9 Tulman I. bl. 136. v. Dam bl. 136. Bogaert bl. 15 Gruterus II. bl. 186. Mehl N 4 Haldertema bl. 81. 1. 88, 107. 8 Tappius bl. 100. Gheurts bl. 37. Sartorius sec, V.78. Winschouten bl. 207. Tuinman I. nal, 10 Adag. Thesaurus bl. 1. 11 Oats bl. 483, 696, 508. Merga bl. B3. Se. Prov. BE Voorvokken kinderen, en laten er de rijken zorgen. (Zie BEDELAAR.) arm met eere, dan rijk met schande. (Zie KAMMEN.) arm te land, dan rijk op zee. (Zie ARME.) meer verbaizen is men altijd rijker, dan men dacht. Dien kommens alles uit de hokjes en gaatjes te kunnen: 2 arme moet niet kampen met den rijke, de rijke met den machtige. (Zie ARME.) de geneesheeren worden met aarde, gebreken der rijken worden met geld bedekt. Be AARDE.) Arme ziet men met halve ogen, de rijke met volle. Voorogen aan. (Zie ARME.) De rijke hangt men in den buidel of schoorsteen. (ZIE BUIDEL.) Het is maar rijk in schijn, als hij gelooft, niet dat hij gelooft. De arme kan eten, als hij wil, — de arme, als hij het keeft. (Zie ARME.) De rijke heeft veel vrienden. De rijke vreet de armen, en de duivel vreet de rijken, 200 worden allen gevreten. (Zie ARME.) Hij steekt behoudt maar een linnen kleed. (Zie...) Om rijk te zijn, om schulden te zijn, des morgens rijk. (Zie de AVOND.) Besloot van te voren (om: vooruit) wist, was vroeg (om: spoedig) rijk. (Zie de Bijlage.) Zoals een middel voor (om, of: tegen) wist, zo spoedig rijk. (Zie MIDDEN.) God tot deelgenoot heeft, zal spoedig rijk worden. (Zie DEELGENOOT.) Het kleine niet acht, wordt zelden rijk. (Zie iets ontbreekt, die niet rijk. Om een schip te zijn, zijn allen even rijk. Wil worden binnen een jaar, maakt dat binnen zes maanden. (Zie JAAR.) Elke wensche, waren gaarne rijk. (Zie SAI.) Rijker geeft en zijn wijzer leert, Is dikwijls aan den weg (of: Is ver van de wijsheid) gekeerd (het wel: Doet zijne zaken verkeerd). Een rijke en gierige (of: Een karige rijke) is Salomo-zeisel. (Zie EZEL.) De rijke lacht met jou. (Zie ARME.) Het arme en rijke Maakt de dood gelijk. (Zie DOD.) Rijke en gierige is Salomo-zeisel. (Zie EZEL.) De rijke, morgen arm. (Zie ARME.) De arme is het hele arm. (Zie ARME.) Zien ongelukkig land, waar de armen op de tralie van de paleizen der rijken zitten. (Zie ARME.) U. Teisman 1. bi. 175. Bogsert bl. 87. Grunder Mi. 14. Ghoeritz bi. 16. Gruerus L. bi. 101. Bartolius pr. VIII. let. TIL. 48, Tutuman 3. bi. 257. M. 187. Meier DL 61. 14 Mostel bl. 83, 15 Ghoeritz bi. 80. 221 30 Gruerus II. bl. 158. 11 Sartorius pr. VII. 88. 18 Oampen bl 16. Zegerus bl. 16. 2 Oct. Gruerus L.51.110, 21. bi. 136. de Brune bi. 81, 88, 161, WA Nergk bi.11. Adag. quadam bi., 0. 7 Adag. Thesaurus bi, 36. Willems Ill. 174. 13 Sartorius sec. VIII. 74. RIJKE. Het is een riikmakertje. (Zie MAKER.) Het is heugelijk, allicht rijk te worden. 10 Het is lichter rijk dan edel te worden. (Zie EDELMAN.) Hij is al zijn vrienden te rijk. 11 Hij is de rijkste, die er leeft, Diegenoeg, met dat hij heeft. 12 (Zie de Biografie.) Hij is de rijkste, die er is, Die nergens enige schulden heeft. 13 Hij is de wereld te rijk af. Hij is niet rijk, die niet tevreden is. 14 Hij is rijk, die aan niemand iets schuldig is. 15 Hij is rijker in een dag dan een ander in een jaar. (Zie DAG.) Hij is rijk in de kale kast. (Zie KAST.) Hij is wel rijk, die God bemint. (Zie con.) Hij is zoo rijk, als het water diep is. 16 Hij is zoo rijk, alsof hij Constantinopel meegeloot had. (Zie CONSTANTINOPEL.) Hij wordt geen haar (of: geen kruis) rijker. (Zie HAAR.) Hoe rijker, hoe gieriger. (Zie GIERIGAARD.) Ik wilde, dat gij rijk waart! Is iemand rijk, zijn woord wordt gehoord. 17 Men kent den vriend in nood, De rijke na de dood. (Zie Dood.) Men wordt eer kreupel dan rijk. (Zie KREUPEL.) Met een mooi vreed, met een rijke trouwen. En is zoo rijk, of hij heeft wel vrienden nodig. Niemand moet baat hebben (om rijk worden) uit eens andere schade. Nu bij rijk is, wil hij zich met een kleintje niet behelpen. Of arm of rijk: Elk zijns gelijk. Op zijn gemak wordt men het liefst rijk. Prijzen van den rijke vragen, Kan den rijke nooit misbagen. Rijk worden is geen kunst, maar vroom worden. Verkoop niet aan uwe vrienden, en koop geen zaad van de rijken. Vroeg aan den wijn, maakt spaar rijk. Wees zorgvuldig en verteer luttel, gij zult rijk worden. Weinig behoeven is haast (half) rijk. Wie door den ploeg rijk wil worden, moet diezelfde aanvatten (of: voortdrijven). Wie een penning niet zoo lief heeft als een goudstuk, die zal zelden rijk worden en den goudstuk wisselen. Wie rijk wil worden, komt lig in verzoeking. Wie rijk wil worden, moet zijn ziel een tijdlang op den tuin hangen, en als hij rijk is, haar er weer afnemen. Wie voor zijn 20° jaar niet zuiver is, voor zijn 30° jaar. jaar niet sterk, voor zomer 40° jaar niet verstaan-dig, en voor hun 50° jaar niet rijk, aan die is alle hoop verloren. (Zie Hoop.) Waar is God gelijk. (Zie con.) Wilt gij zijn rijk in korten tijd? Maak uw begeerd hart kwijt, (Zie hart.) Wist de rijke, hoe de arme te moede is, hij zoude hem mededeelen. (Zie arme.) Rijk. Het heeft rijm noch reden. (Zie Reden.) Rijn. Dat helpt zooveel, alsof een muis in den Rijn p.... (Zie muis.) Een paard en goed Latijn: Dat brengt een lanser over Rijn. (Zie S:D)) Er zijn weinig jongeren, die het den ouden verbeteren zullen, zei de paap, en men vroeg hem, of hij van den nieuwen of ouwen rijnschen wijn wilde drinken. (Zie zonen.) Het is een wrange hond, zei de boer, en hij dronk bij vergissing een flesch wijnazijn voor rijnschen wijn leeg. (Zie azijn.) Het zal u voorbij gaan, als de Rijn voor Keulen. (Zie Keulen.) Hij is blij, het water gezien te hebben, waaruit men den schoonen rijnschen wijn brouwt. (Zie blij.) Water in den Rijn dragen. Rijp. Den rijp ontvlieden, en in de sneeuw vervallen. De rijp staat drie dagen, en vergaat niet ligteter. (Zie dag.) Rijp. Alles is zijne gading: rijp en groen. (Zie gading.) Het is een vroegrijpken. (Zie vroegrijp.) Hij is te rijp in den mond. (Zie mond.) en dat zoo wel gedijt, Dan rijp te regter tijd. (Zie tijd.) Tusschen twee groenen en rijpe. (Zie groen.) Vroeg rijp, vroeg rot; Vroeg wijs, vroeg zot. (Zie de Bijlage.) Wat rijp is, wil rotten. (Zie rotten.) Ze is geplukt, voor ze rijp was. Rus. Beter in de rijzeren dan in de ijzeren. (Zie IJZER.) Buk het rijtje (of: takje), terwijl het jong is; als het een boom geworden is, is het te laat. (Zie BOOM.) Daar is het sijsje nu op zijn rijtje. De boom, waar gij nu vrucht van leest: Die is weer eens een rijst geweest. (Zie BOOM.) De eerste in het rijtje, De tweede op het ijs, De derde aan den disch: Dit houdt men, dat best is. (Zie DISCH.) Gij zult u zelve in de rijzen zingen. U zult zelf oorzaak zijn, dat gij in moeilijkheid komt. (Zie ook: RIJS.) Hij zingt nu met zijn rieme (of: riempjes) Hij zingt nu met zijn stem. (Zie ZANG.) Het eene paard gaat met een woord, het andere met een rijtje, en het derde moet soms sporen gevoelen. (Zie PAARD.) Het lijkt wel naar de capitulatie van Rijssen, Jaap de boer, en hij zag een prië couraat. (Zie BOER.) Rust. Dat zij aan rijstevrijen. (Zie ORRIEKT.) Deugd geeft geen spek in de worsten (of: suiker in de rijst, ook wel geen zak). (Zie DEUGD,) Men moet geen zeep voor boter, geen stijve rijst verkoopen. (Zie BOTER.) Practica est multiplex! zei de duivel, en hij rijstebrij met hooivorken. (Zie BRIJ.) Rijst. Het gaat met eigen rijtuig. [Dat is: hij gebruikt zijn voeten.] Men wordt eerder door een mestkar overreden dan door een koets (of: een degelijk zittend). KAR. Rijst. Hij zag er uit als het beeld van Sint Klaas, dat de muggen zoo beschuldigden had, de boeren het niet meer wilden aanbidden. BEELD.) Rillen. Daar gaat mij een rilling van door de leden. LID.) En zond 't Blad Als draagt een aap een gouden ring, 't Blad is toch een lelijk ding." (Zie AAM) Beter geen ring dan een prangring. Dat is een gouden ring in een varkenshoofd. GOUD.) Die de handen uit de mouwen steekt, krijgt raf aan de vingers. (Zie HAND.) Hij heeft den ring, maar niet den steen. Hij heeft den steen gevonden, hem ontbreekt dan de ring. Hij heeft (of: gebruikt) een Gyges-ring. GYGES.) Hij mag den ring met eere aan de voorste den. (Zie BER.) Hij wringt zijn trouwring uit. Hij zal den ring wel aan de deur laten. (Zie DOOR) Jemand een ring door de neus steek. (Zie DE) Men zou haar door een ringetje halen. Risico. Het is (of: gaat) op risico. RIST Het hangt aan elkander als een rijst uien. Het is zoo vol als gerijste uien. pl. 138. 5 Pebr. 58. Harrebeunde And 6 Bel. Proe. bi. 177. 7 Tuinman I. bi. 304. Maart 10. & Bartolins sert. LI. 80. 9 de Braune bi. Bl. 10 Moets bl. 28. RITSERT. P wijf vrije, zei Ritsert, en hij liep verder. "Het is beter wat stijf indowwen," zei Ritsert tegen hem, en hij stopte een pijp tabak. (Zie FIJTIE.) Rivier. Rivieren lopen in de zee. De rivier diepst is, maakt ze minst gerucht. Gerucht.) Een rivier is een rivier geworden. (Zie BEREKEN, die in korte tijd opzwellen en hoog oplossen, hebben altijd veel troebel water. Bomen die in korte tijd opzwellen en hoog oplossen, altijd veel troebel water. Wanneer een rivier niet weer terug keert, moet men weer roepen. Vijver bij de rivier, geen wijngaard bij de rivier, grote heer en grote weg zijn drie buren. (Zie BUURMAN.) Bem de rivier op. Men hem niet bij de rivier stuurde, hij zou water vinden. De spreekmoord ziet, volgens DE MERY, den rijke egoïst, die wel gelegenheid heeft, wel te doen, maar die niet zal gebruiken. Een riviertje wordt het schip best bewaard vaart men zekerst. Welke wateren (havens, vijvers, en rivieren) AGT men zulke vischen. (Zie HAVEN.) Rivieren ziet men wel hoog vloeien. Hof niet onder de schaduw, noch bij de rivier. (Zie HOF.) Verdrinkt zowel in de liefde als in een rivier. Rijvaart wordt de rivier groot, of daar gaat al vrij troebel water in. Een ergere spreekmoord op mensen toe, die schijnbaar Maar op een onregelmatige manier, Daar zulks van andere mensen Schiedt. In dezelfde zin zegt men: De rivieren, die in korte tijd opzwellen en hoog oplossen, hebben altijd veel troebel water. Men uit de rivier kan putten, moet men niet verder uit de beek. (Zie BEEK.) Waar er eens een beek was, wordt eindelijk een rivier. (Zie BEREKEN.) Robben alles in hun rom, 