title: Hanserecesse von 1431-1476
creator: Hanseatic League
text: Verhandlungen auf Utrecht. — 1474 Febr. — Mai. — n. 140. 331? Und dass ein jeglicher, der sein Gut bringen von der See, die Gewohnheit nach werde des Gurten vortollen, also von hundert Marken Lubesch 4 fl 4 4. Zu wissen von dem Werktollen 3 ß unie von dem Tonnengelde 1 ß 4 4 etc. Replicieren die Gedeputierten von Holland, Flandern und Brabant, bleibend bei genannten dass zugezogen hyroff in die Schriftur von hohen Beilagen, gesagt und übergeben haben. Und sie sagen, dass es ihnen fremd ist, nach dem von Hanover, dessen Vorhänge von dem Tonnengelde und Werktollen, die sie getan haben, also fort anhalten wollen oder wollen nehmen nach der Weise von dem Gut, also viel als dies Artikel enthält, dass sie ihn nicht also sehr beklagen über die von Amsterdam van dem Paelgelde oder Backengeld, dass sie eingefangen von den Gurten die von der See mit ihnen gekommen, darauf die von Amsterdam über 100 Jahre und mehr in Possession gewesen haben, genug, dass die Werktollen und Tonnengelde zu Hamburg und das Paelgelde oder Backengeld zu Amsterdam ein Ding ist von Eurer Natur und um ein rechtes Einfang zu haben, wartet. Und, obwohl die von Amsterdam mehr Kosten haben, um die Kapen zu unterhalten, zu setzen und zu vorsetzen und die Tunnels zu legen, so sind sie jetzt zufrieden alle zu tun in dieser Sache, dass die Herren von Hamburg über ihre Seite dort wollen, sie zu nehmen nach der Werte von dem Gut, also man zu plötzlich zu nehmen, dass zu wissen von dem Gut, die bei Lasten stehen ein großer Flamund und von alle anderen Gut, die bei kein Lasten stehen nach Avenant und nach der Wärden von dem oder zu nehmen darauf, als in ein nun nehmen und 15 oder 20 Jahre oder mehr Phänomen lieber, gleich wie das bei den Paelmeistern zu Amsterdam und bei einigen der Bürgerschaft von der Hanse und bei den Wärtern von der Bürgerschaft übertragen war und ist. Und die von Holland etc. begrijpen, dat de van Hamburg lierpakking huid voor de voorlichting en mening doet en laat weten willen, de van Amsterdam zullen van gelijke dana gerne mee doen. Item, op artikel 18 van het voorgeschreven antwoord, horend op de pakking van den brandstof naar Hamburg, etc. reageert en zegt de gedeputeerde van Holland, Zeland en Vriesland, etc., gelijk ze hierboven op artikel van Lübeck, desse zaak aanbrengende hebben. 19. Item, auf der 19. Artikel der vorskrevenen Antworten, anfordernde, dass Tractaat, dass die Stadt und Einige von ihm mittels Konzil von Oamen in Gegenwart der Herren gemachte haben, und die Entfernung von der Stadt und die Unschuld des vorskrevenen Stadten oder deren Gesandten darauf gegeben, so dass dies Artikel vorder Inhalt: replizieren und sagen die Delegierten von Holland, Flandern und Freisland, dass war er hat, dass von diesem Punkt auch viel Gerechtigkeit in Holland, Flandern und Freisland auch wohl von Kopenhagen von der Hanse, die das genug offenlijk gesedet und blickt in irgendeine Freundschaft in diesen Ländern, also von Kopenhagen aus Holland, Flandern und Freisland, die in Ostland lagen und die in Thüringen schrieben, und auch um das, dass zu diesem Zeitpunkt in deren Sommer auch so oder so mit selbst Holland körnende in die Stadt by des Königs, die mit den Guten darin gewesen gehalten, getan und den Schiffern und den Kopenhagenern abgehandelt gemacht werden, darauf die Guten von den Kopenhagenern städtischen abgekauft und vor in Kopenhagener städtischen und in der Stadt gebeten worden; und mit dem mindestens ein Schiff von Amsterdam, dar Peter Claessen schiffierte ab war; und woher viele der vorskrevenen Peter an der Stadt von Lübeck vollbracht, um sein Schiff wieder zu mögen haben, so ein könnte das trotzdem nicht gekriegt, als er geklagt hatte. Und alle welke Sachen der Streit, ob dass wirklich gewesen waren, dass man von den Vertragscontracten gesagt hätte, so dass die Städte von Holland unter den auch gelesen. Verklaring van de gedeputerden van Borgondië, hoeren en onderdeel van de Prins, dewelke dat bij den Koning in hoogst gerichte vormen, als dat behoorde, daarna overgeschreven. Niet minder alle dessen zaken geleden en gebleven, de gedeputerden van Holland, Zeeland en Vreslant, zijn op dit moment over dit tijd der onschuld van den voorchreven Wendischen steden tevreden. Item, dat het laatste punt van des Keizers achtste slagen de gedeputerden van Holland, Zeeland en Vreslant op dit moment over, en laten dat stand waar dat staat; de heeren op dit moment een suspensie daarop van enkele jaren. Repliek der Wendischen Steden op de Antwoorden der hertogelijke Commissaren en der Hollandse Steden. — Utrecht, 1474, Mrz. 283. Kaus de Handschrift in de Königliche Bibliothek te Berlijn, f. 143 — 147. A. Het achtervolgende is tegengeven, dat de gedeputerden en zendelingen der Wendischen steden bij manieren van replijken weer overgegeven en op antwoord gedaan hebben aan de heeren commissarissen des grootmachtige prinsen, heren hertogen van Bourgondië en zijner gnaden landen gedeputerden van Holland, Zeeland en Vreslant, aangevattend den gedachten, de de voorafgaande gedeputerden der Wendischen steden in de laatste dagen in de nodige brei van december laatste leden midden de voorafgaande heren commissarissen en gedeputerden van Holland, etc. bijeenkomst gehouden in schriften overgeven. In den ersten Artikel der gedeputerden der Wendeschen Stadt auf den ersten Punkt der vorschreven Herren Commissarien antwortete, herrundere den tollen und denen, des vorschreben Herrn und Prinzen etc.: dass sie kennen schuldig sind zwei tollen, als einen in der Verschleiß der Goude und einen in der Soli zu Gervås, insoweit die goeden der tollbar sind, die vorschreven tollen vorbiyleden; mehr als sie die vorschreben tollen nicht vorbienden und lyden und nicht mehr daroff, dann in anderen plätzen sodann tollen entfangen, dass das eine neue Recht ist und in kürzester Zeit aufgestellt. Desgleichen sagten dieselben gedeputerden von dem tollen zu Goudesluis, den Herr von Wasseren beehrte, dass das eine neue Recht ist und dass er nicht schuldig ist zu betalenden; geben hier zwei tollen in der Verschleiß, daher ist er mehr einer schuldig und ist. Item auf den anderen Punkt der vorschreben Herrn Commissarien antwortete, sagten die gedeputerden vorschreben, dass sodann die Umladung neue Recht ist und vor dem Tractate zu Kopenhagen nicht gewesen mehr binnen den Mittel zu den aufgestellt, worum man wohl redlich war, sodann die neue Rechte gegen denselben Tractate abgestellt und um die Tatsache zu tun. Item auf der dritten Punkt von der Eräumung antwortete, sagten die vorschreben gedeputerden, dass off sodann geleugnet nicht den Profit des mächtigen Prinzen von Burgundien etc., mehr seine Gnaden Vasallen genommen worden, so ist doch auch geleugnet aufgestellt binnen den vorschreben Tractate, worum man auch wohl redlich war, dasselbe wieder abgestellt. Und als wurden sie, so dass die vorschreben Herren und Prinzen unterstanden, dass sie selbst betalen und geben, dunkelte nach Reden, dass der Kopfsteuer der Wendeschen Stadt off von der Haus das um nicht schuldig sind zu betalenden. 4. Item, op vierde punt der vorschreven heren commissarissen antwoordde, van wegen des ankrasijengeldes, rodergelden en calciumgelden, etc., zeggen de vorschreven gedeputerden, consenterende, dat men van uit zijn van ankrasieren, plaatst toe te passen, ons K. S. n. 39 § 25, in n. 81, jaar niet berührt. N. 80. N. 13, § 31. N. 80 § 2, fasst n. 40 § 2 und 3 samen. N. 80, 3. Verhandlungen zu Utrecht. — 1474 Febr. — Mai. — n. 141. — 335 Gevallen, ons schillingen groot en niet meer, welke tot betalende zijn, ook tot vereffenende zijn; meer, was daarboven van den schippers genomen Woord, is een nieuwichste und ober den vorschreven tractaat tot Kopenhagen opgesteld, waarom redelijker is, als ook wedder afstelende. Unde, zo veel alst ancleeft den calciumgelden, dat afgedaan zal zijn, zo men zegt, is den vorschreven gedeputerden tovreden, inzoverre dat het genne so unbehoorlijk gebort und entfangen is, den schippers, die gegeven hebt, of tot erer behoefte weergegeven worden. 5. Item, op vijfde punt der vorschreven heren commissarissen antwoordde, repliceren de vorschreven gedeputerden, dat zij tovreden zijn, 3 grote tot Leiden tot betalende tot cause van den borggraventol; meer daarboven en stau zij niet tot den heren van Wassener enigen tol schuldig, zyne, zo dat in der replicen van den eerste punt hir bevoren ook mede geroerd is. 6. Item, op zesde artikel der vorschreven heren antwoordde aan repliceren de vorschreven gedeputerden, dat, onwol de vorschreven heren prince syn uitwachtende ton Bryle geleert hebbe, etc., als ook ont doch een nieuwicheyt is und ook in zeer korte jaren opgesteld contrarie den vorschreven tractaat, waaraf hir bevoren in der replicen des eerste artikel, menciend gemakt is in gelijk. 7. Item, op tien soveden artikel, eres antwoord van wegen der composicij tussen den tolners en dem kopman etc.: begeren de voorschreven gedeputerden, inzoverre de tolners boven composicie myth en gemacht dem kopman beswaren, zo et dickent geboerd is, den vorden ofte veerden pennik mer to nemene van men schuldig is na uitwysing der composicij, dat bij de voorschreven machtige prins daarop provisie gedan worde, dat de tolners niet meer en nemen dan na den inhoud van de voorschreven composicij. En dat men de composicij niet alle tijd verhinderen en daarom niet, so dikke nieuwe tollenner geset worden, maar dat de oude composicij duurde hierover zo lang tijd, als men des aan beide zijden overkomende werd; dat ook, als enkele tollenner dan daarvan afstappen deden, van den kopman meer to nemen, dan behoorde, denselven volgen mochten voor de heren van den raad in de Hague surnler anderszij geremitterd to worden, en om zijn misdaad gecondemneerd, met in de kosten gewist worde to betalende tor cause van de voorvolgende, en zonder lang vervolgd de zaak int eerte geëxpireerd worde etc. 8. Item, op achtend artikel van de voorschreven heren antwoord, aangetrokken door de uitwachting to stellende etc.: daarop is genoeg geantwoord in de eerste repliek hierboven. 9. Item, uit de negende van wegen alsulkes geldes, als Johan de Buck en zijn gezelschap van den Osterlingen genomen hebben, etc., menende, dat men dat voor dem vorscrevcen grote machtige prins voorvolgen zoude, de bij synner genade daarvoor goede justicie zou doen laten: zeggen de vorscrevcen gedeputerden, dat sulks tot voorvolgende off dergelyk om groter en schwerer kost willen allen kopluden niet bequem zijn en is nog zich daarmed behelpen kunnen, want ze ergerde kopmanskop wachten mochten; meer waren van nood dat ander vorscnicheyd gevonden werd, dat sulks voorvolgende niet van nood en waren. 10. Item, uit de tiende punt van wegen des tolles uit Hamburgere beer gesaat, dat off men daar beswaren werd, daarom voorvolgende zoude, etc.: zeggen de vorscrevcen gedeputerden, dat het niet bequem is vervolgd te doen; meer wil men ungewöhnliche tolle daarop maken of zetten of ander nieuwzijdige stellen. 11. Item, uit de elfde punt aangetast aan der uithoekste toren Mühlendorf, etc.: zeggen de gedeputerden vorscrevcen, dat ze daarop genoeg gesproken hebben, mits de gemeente dat van sodaner nieuwzaamheid in den eerste artikel geschreven is. 12. Item, uit de 12 van weggenomen berchgeld, des sinds de voorbedragen gekozen gedeputeerden in de andere daag voor dessen beclag hebben, en sindsdan ook speciaal deze Robert Hakken wederverwacht is: zeggen deszelfde gedeputeerden, wover de van Myddelburg aan zich genomen hadden, daarop rapport toedoen, daarbij behoorde, en daarop den kopman to Brugge eer antwoordde, dat men daarmede tovreden zijn moest, en hebben ze niet gevonden, dat daarvoor was toegeschreven is; waarom men er niet veel nog biljart wisselde, redelijke antwoord daarop te geven, dat de voorbedragen partij tovreden gesteld wordt en provisie geschreven, dergelijk niet meer te geboren. Want anders te bevruchten waren, menig man met voorzicht de scheiding voorzien moet om des grote berchgeld willen, dat hij bij eventue daarop hoopte te gekregen, daar hij meer profijt van hebben mocht dan van zijn vracht, daar hij omheen gewonnen was. B. Dit achtervolgende zijn de replieken, die de voorbedragen gedeputerden van de Wende schen steden overgeven en te antwoorden de gedeputerden van Holland, Zeeland en Friesland, en alleen voorzien van den dachten en in de latste daag bij de voorbedragen gedeputerden der Wense stede in geschreven overgegeven. 13. In de eerste zeggen de gedeputerden der Wende stede bij manieren van replieken uit punt van der makelaardijen te Myddelburg, als van den pond grooten even groot te geven, dat ze tovreden zijn dan be-swaringen afgedaan zij worden, inzoverre dat in toekomstige tijden niet weer opgesteld en vergeten wordt. 14. Item, op 2 punt van den twintig kronen, de men in Zelant geven mot und gegeven lieft, op elk hundert soltes, dat de beweringen afgesteld is, etc.: zeggen de voorschreven gedeputierten und gezendeboden, dat ze des toekomenden tijden niet lieten nemen, en dat ze wedergaven, dat binnen middelen tijden de afstelling van de kompanie in Zelant gescheen niet tot doen en heftig nog eens gehad vor on te gebeuren. Meer wilden de van Zelant aan de zeevaarder reizen, waren billijk, dat ze dat tot eer en kosten deden van eer en goede en niet van de kopfondstelling goede der Wendeschen und anderer steden van de hanze; wilden ook de van Hollant daarvoor subventie doen, stond aan eerens wil je doch drumme de andere voorschreven kopfondstellingen tot beweringen. 15. Item, op 3 punt van wegen des calioten geldes, daar men van elk vader heers 4 grote geven mot, welke bij consent van de voorschreven heren en prinsen opgesteld was om de subventie te willen, de men zijn genade doen moet, etc., welke nu afgesteld is, zo men zoekt: zeggen de voorschreven gedeputierden, dat en zodanige afstelling redelijk dunket, en was tot cause van den ontvangen it wederggeven worden, want de voorschreven steden van de voorschreven subventie niet tot schaffen en hebben, maar billijk en redelijk dunket, dat de Verhandlungen zu Utrecht. — 1474 Febr. — Mai. — n. 141. 337 Unterschiede der vorsprochenen Herren und Prinzen, dass die Untersassen des vorsprochenen Landes und des anderen Länder der Gnaden, dazugeben, und nicht unredlich, mehr die vorsprochenen anderen von der Hanse damit beladen, meinen die vorsprochenen Gepetterten, sich das so nicht zuzuschreiben, genügt, dass wenn andere Herren und Prinzen in anderen Ländern ein Subvention gegeben wird, nicht gewöhntlich und ist, dann van den 15. Hollanda, Zeeland oder Friesland darin angelegt, so wird er abgelehnt. Item, auf Punkt 4, angelegen an den Pägel, dass sich sodannes Geld wohl über 80 Jahre und mit vollzogenen und consentierten Zölle der Seevenden, Mannschaft gehalten haben, replicieren die vorsprochenen Gepetterten, dass es durch Abenteurer wohl sein mag, dass vor vielen Jahren Pägel gelten zu Amsterdam entlanggenommen ist, doch ist es in kurtzen Jahren vorhinein, tot Münzen auf die halbe Hülfe liieren und auf alle Kopmanskopp, welche man begehrt abgestellende und das wieder auf die alte Gelder zu setzende, nicht allein von wegen der erhaltenen Väter, mehr noch auch jede andere guten und Kopmanskopp in gleicher Weise. 17. Item, up vijf punt, aanhanden van den schip toe Lubeck, toe huis behorende, en in de Welinge gebrand worden, etc., dat de van Middelburg den schippers heb tagt weergeven laten, touwen, takken, ankers, en dergelijke waar was, seggen de voorafgaande gedeputerden, dat het daarmee niet genoeg is, zodanig partijle wedervergoed, want in andere kort geleden tijden is gebeurd, dat enige schepen genomen waren in de openbare zee, des hem de voorafgaande here en prins aan toegevallen, zeggen, dat het up syner genade stromen gebeurd waren, daarvoor men betaling had moeten doen van schepen en hout; waarom dan de voorafgaande gedeputerden billijk, recht, en reden doen denken, dat van den voorafgaande schepen, genomen of voorbrand, niet alleen op den Stromen des voorafgaande prinsen, maar in syner genade havens in Zeland, betaling is gedaan, alsof het behoorde. 18. Item, op 6 punt van wegen van Johannes Testeden, de een zeventig mylen ten zuiden van Solingen, welke genomen was, etc., daarop de van Holland verantwoordelijk, dat gerestitueert zoude zijn, zijn en daarop quitangie genomen: zeggen de voorafgaande gedeputerden, dat nog afstige quitangie daarvoor gegeven is, moetens ze dan wel toevertrouwd aan de partij niettemin gevraagd, en schade gerestitueert toe gebracht. 19. Item, up 7 punt, den van der Goude aanhand van enigen schipen aldaar gearrestert, omme goud tor veroorzaakt genomen bij den uitblikker, bedragende samen van 22 punt groot, zoveel men zeggen, wovold in het eerste en begin van eren voorafgaande, daaromme gedan bij niet hoger en gecachet dan van 15 punt groot, zeggend dat de uitblikker, de ene ere goede genomen,adden en roodje gegeven hadden aan den koopman tot Brugge, daarvoor betaling toe doen, zeggen en repliceren de voorbenoemde gedeputerden, dat ze daar niet toetrucken en syn, daar ook als zulke cedules gegeven waren, want ze zouden zulke schrijven, die niet authentiek en syn, niet tot schaffen en hebben; de ook zulke schrijven gegeven hadden, waren daar niet machtig toe doen noch den koopman daar mee te obligeren; duinket en ook onredelijk wesen, omme zulke cedules te willen van 22 punt groot, zes schepen met goederen, tot arresteren, want de schepen en goederen, schipperen en kooplussen bebehoren, den zulke noemingen niet aan en ging; begherende, zulke 22 punt groot, wedertogevende en den koopman zijn schaden tot compenseren, zou na reden behoorde, de onschuldige niet voor de schuldige tot lijden; en vergemaeke, ook nog een andere reden, dat de schuldeiser, de schuldeigenaar niet hoger, maar lager, dan de schuld, te compenseren, zoet na reden behoorde, de onschuldige niet voor de schuldige te lijden; en vergemaeke, ook nog een andere reden, dat de schuldeiser, de schuldeigenaar niet hoger, maar lager, dan de schuld, te compenseren, zoet na reden behoorde, de onschuldige niet voor de schuldige te lijden; en vergemaeke, ook nog een andere reden, dat de schuldeiser, de schuldeigenaar niet hoger, maar lager, dan de schuld, te compenseren, zoet na reden behoorde, de onschuldige niet voor de schuldige te lijden. 20. Item, wordt op 8 punt aangetrokken, de van Amsterdamse daad van den puntgeld etc., daarop wordt mannelijke antwoorden gegeven, anderen zeggen, dat inzoverre de van Lübeck en Hamburg weer willen geven, dat puntgeld van den eer genomen voor en na, dat ze dan ook zullen doen, etc. Zeggen de voorafgescreven gedeputeerden, dat ze niet uitvrekenen voorstand, wat geld ze dan hebben, de men en weergeven zal; begerende, dat ze met voorklaarende, en dat ze ook antwoord willen geven op 20 artikel, en van den Lyfflandse goeden overgegeven, daarop zoet schijnt ze nog niet geantwoord te hebben. 21. Item, op de 9de punt van wegen der grooten gesellschaft, daar de van Leyden vele antwoorden op geven: repliceren de voorgeschreven gedeputerden, zegend in korte, dat niet tegenstaand der antwoord, gemerkt dat dit in korte jaren opgekomen is, en denken de stede daar niet meer te lijden, want ze willen sodanere gesellschaft niet verliezen en denken geheel onafgebroken te blijvende en in ere te steden verarmen en voorbijgaan, alle neringen den voor-schreven van der grooten gesellschaft gunnende. En is dat men de voorschreven gesellschaft niet af zet, denkens ze de laatste zo weer te beschermende, dat de van de steden mogen dien van der voorschreven gesellschaft in de nering blijven mogen, want het gevonden dunkt wel, dat de van Leyden de nering van de drapery hebben en gehunnen en een anderen daar ook een penning aan te winnen; anders werd van nood, dat ze een Schröder uit oost werf brachten, om dat schroedelen daar ook aan te vorderen, op dat zeet zo alleen hadden en niemand anders. Ook beantwoordden dezelfde van Leyden vele anderen, hem voorvreende derselven u dacht, zegend, dat de kopmanschap vrij is en ongelimiteerd behoort te zijn, en dat elk man te allen plaatsen vrij kunnen koren en open, in zover hij doet en betaalt als hij schuldig is, welke zo doende en is men niet schuldig en enige beleid te doen: waarop de voorschreven gedeputerden zeggen, dat een meer vrome dunkt, dat men sodanere schriften om de grote gesellschaft te vorderen ooit geven, want het vroeg zich toch in de waarheid anders bevindt, want de uithof Holland, Zeeland en Vrijland, waar men met een in de Oostersche steden geleerd heeft meer dan en nuttige gewest is te koppen slaan, zo is het toch in de waarheid, dat ze nog in Lombardije, Hispanje, Engeland, Schotland en andere landen eer de kopmanschap naar eigen willen, zo ze beter op deze tijd te in het Oostland gehad hebben, mogen, meer in de voorschreven andere landen kornende, moeten ze ook naar de ordinantie van het rijk en landen zich regeren en hebben. 22. Item, dat up 10 punt van der asisse up Lamburger Bier gesagt, seggenende, dat niet meer deze voor de vorschreven traktat tot Cojenhaven gemaakt, daarvan genomen is, zeggen und repliceren de vorschreven gedeputerden, dat ze anders bevinden sal tot contrarien, waarom men met alsulker beswaring niet en denkt tot lydene. 23. Item, dat de enc voor de andere niet sal gehouden worden, seggenende, dat ze niet geloven, dat enige singuliere persoon voor de gehouden of gezoont is, geworden soet wel in enige Oostersche steden geschoten, etc. Zeggen de vorschreven gedeputerden, dat een alsulke antwoord buiten land geven, willen ze toch niet meer dikwijfel gehoord hebben, is, hoort tot Gouda, tot Haarlem undc, tot gemeen alarm, des men doch so in de Oostersche steden niet be- 24. Item, dat is van der Wendesche stede wegen onder andere artikelen van gedachten overgegeven een artikel, up welken artikel bij de vorschreven gedeputerden van Holland, Zeeland, etc. nog niet voorantwoord is, waarop de vorschreven gedeputerden undc, sendeboden der Wendeschen stede syn begerende nog een redelijke antwoord te hebben undc te ontvangen, undc luden de vorschreven artikel van waarde tot worden so hyr navolget: Folgt n. 40 § 15. 25. Item, oft de eerste punt van de gedachte van den van Hamburg, dat de ene voor de andere niet zal gehouden worden, refereren zij de voorafgaande gedeputeerden de steden van Holland, Zeeland, etc. op ere antwoord in de 11 punten voorberord geëxpressed: zeggen de gedeputeerden van de Wendesche steden, dat in de waarheid is, dat de van Hamburg in onze landen eer privilege niet gegeven zijn; begherende, en deszelfden nog houdende. 26. Item, oft een ander artikel de van Hamburg aanbelangt ter cause van onze hieren, dat bewaard werd toegewezen 16 grote, dat niet meer dan 7 grote schuldig is; daar de van Amsterdamse op zeggen, dat ze daarop niet meer dan op Harlems beer etc. gezet en hebben: zeggen en repliceren de voorafgaande gedeputeerden, dat welzijn ze op erelijste na het bereik daarvoor gezet hebben, de bij avontuur met sulke axiome tevreden zijn, zijn ze doch niet redelijk op andere lijnen, de daarom niet toe te doen hebben en dat niet tevreden zijn, gelijk axiome te selden. Zo ze ook in onze antwoord zeggen, als zulke voorvallen van axiome gedragen hebben [vorj* de tractaat te Colenhave gemaakt, welke en zo gebleven te zeggen, want men wil anders van de contrarie geadverteerd en onderwijst is; en zo deszelfde van Amsterdamse nog vorder vormte worden op privilege dat de van Hamburg heilen, inhoudende zelf in waarde en synchroni tot houden zo lang de Stapel daar gehouden wordt, welke zo simpliciter niet en is, ook wordt Stapels genoeg met den beer aldaar gehouden. 27. Item u. p. d.orde p.unt, de van Harlem Leyden unde Delft angebende van wegen der axis u. p. Haanborger beer gesagt, folgende, dat sie de van Hamburg nicht mit redden beklagen, indem das u. p. ere kopfjede etc. replicieren und sagen die vorscreven gedeputerden, dass oftet so in der wahrheit ware, so sie sagen, so wird doch nichts meinen sodann ber beswaren midddes dass men so frei nicht lügen, kaufen noch verkaufen machen so man vortrif gedacht heft; und eine ist nicht dann eine bewindigte oft eine couleur dannen men sieht, dass zu sodann beswärungen u. p. er poorter setzen, die das trinken; wahr gleich men die beswärungen setzen u. p. pe leken nicht u. p. die sie voreofen mehr die sie könnten; welch so dannen, ware ohne twivel, so wie in meningen waren leken zu kaufen dass hit abgestellte umme beswärungen willens, eine dar u. p. gesetzt; worum die van Hamburg sich mit redden woll beklagen möchten, allerdings nach den antwortete denselben die das anghaet vormede dunckt. Vorder so sie sagen, dass jetzt keine weide dann not gedacht heft etc.: sagen und replicieren die vorscreven gedeputerden, dass sie des nicht zu schaffen und hehlen, want ere stede auch schwere laste haben und darum nicht gerne vormede guten beswärungen sollten, darauf die kopman gelettet möchte werden. Vorder so sie vorausgeworden , dass sodann umsettinge der axis u. p. den vorscreven traktat geschrieben sie etc., gefällt eine das also zu sagen. Und sie berichtet, dass die Vereinigung zu Utrecht — 1474 Febr. — Mai. — n. 141. 142. Waarde van dem Hamburgers bereis uude van der koyten seer ongelijk ys, seggen deselve gedeputerden, dat en vorvromdet sodane antwoordde in geschrift toe stellene, um dat se zeer onblik opschiet toe wesene, want se de axe van erer koyten mogen stellen na erer gelooften, dat niet en behoort op andere voorbedere bereis zulke ofte hoger beschrijving toe stellen, linde wovel de van Delft zeggen, dat men in erc stede niet meer dan 10 stuver van der tafel en gaf Hamburger bier, nieteming en zij van de Hamburger begerende van en allen, de beschrijvingen der axe opgesteld hebben, deszelfde weer aflstellen willen; want daar dat als niet wensen en mochten, en denken se daar in algemene manier mee toe lyden, meer willen weerom in de Leydesche lakei uude andere goeden uth Hollant etc. Omdat körnende so grote beschrijvingen zetten, dat aan beide zijden gelijk zol weerstaan, des men ook niet denkt toe laten, hoe wel dat toe die tijd toe nog niet gebeurt en is umine beters willen, in hoop en meningen blijvende, dat men de axe zoolt afgesteld hebben. D. Verträge. a. England. 142. Friedensvertrag tussen England und den Hansestädten. — Utrecht, 1474 Febr. 28. Lj. 2 aus StA Lübeck. J Trose Angl. 194, eingerückt in 1. 144: 2. Angl. 2, (i Doppelt!, Originalentsturfe aufgesetzt von einer flandrischen Hand (Bruns F), durchkorrigiert und mit Nachträgen und Zusätzen versehen von einer zweiten Hand (Osthusen?). Im Record Office zu London, Franc. 14 Edwardi 4 m. 16, nach Rgmer. Eine weiter Handschr. „n. 469, 4 Bl. Perg.“ verzeichnet Junghans. K Handschrift zu Köln, ff. 41—50 (132—141); am Schluss die von der Hand des Schreibers der ganzen Handschrift herrührende Bemerkung: Superscriptus recessus de Ycrbo ad verbum concordat cum privilegio Anglicis a civitatibus hanso sigillato sub sigillo civitatis Lubicensis, de cujus scriptura nec manus proprio protestor. Johannes Berrschnugge notarius subscripsit. Eingerückt in n. 146. StA Danzig, 1 Schloss 16 n. 74, 6 Blatt Pergament folgende. Abschrift; 2 Schloss XXVI n. 54 ff. 69—78; 3 Schloss 16 n. 74 1, Abschrift. Saec. 16 von n. 146, 14 Blatt Pergament folgenden, von der Hand des Schreibers unterschrieben: Facta examinatione et collatione concordat cum originali. Ita est Johannes Godsalve, eques auratus, protonotarius rogius. Concordat cum suo originali et collationat in presentia oldermanns et seniorum mercatorum Anse Theatonice Londini residentium per me Christophorus Stael, secretarium mercatorum predictorum. StA Düsseldorf, Recesshandschrift I, folgende Abschrift, 10 Blatt Pergament. StA Düsseldorf, folgende Recesshandschrift, folgende Abschrift, 5 Doppelblatt ff. 1—Cb. StA Soest, 6 Doppelblatt, gleichz. Abschrift. StA Königsberg, lüb. von 3 Händen geschriebene Abschrift, 4 Doppelblatt. StA Kämpen, Dirersorum Af. 69 — 76, bilden ein Heft für sich, unterschrieben: Copie praetexta collationata fuerunt cum litteris originalibus et concordia per me Halewin m. pr. 2 Handschriften englische Privilegien (— 1553) saec. 16, Pergament, ff. 22—28b. RA Wismar, Abschrift saec. 16 von n. 146, 15 Doppelblatt, vom Schreiber unterschrieben: Facta examinatione et collatione concordat cum originali. Ita est Johannes Godsalve eques auratus, prothonotarius rogius; s. D3. Andere Setzungen: RA Rostock, Handschrift utr. Verhandl. (II), unvollständig erhalten, 9 Doppelblatt beginnt § 2 med. s. unten. StA Danzig, Schloss XXVI n. 53, ff. 1—13, flandern. Hand. Gedruckt: "aus Im Römischen Reich für 11 S. 793 — 803 (H 5, 3 S. 36—40), ein gerückt in n. 144; darnach ebenfalls Dumont Corps universel dipl. 3, 1 S. 476; Lüning Reichs-Archiv 14 Pars spec. Cont. IV Th. 2 Forts. S. 26 — 36. Dumont a. a. O. S. 468 druckt außerdem n. 142 nach dem mir hier mit zuzugeben Aitzema Sachen ran Staat en orloog 4 S. 389. Digitized by Google Universis et singulis presentem seriem inspecturis. Nos Wilhelmus Hatteclyff, excellentiissimi et potentissimi principis domini Edwardi, Dei gratia regis Angliae et Franciae et domini Hiberniae, secretarius, Johannes Russellis, decemoctorum doctor, archidiaconus Berkshires in ecclesia Sarum, et Wilhelmus Rosse, vitellarius ville Calais, oratores commissarii et procuratores ejusdem domini regis, ex una, et Johannes Osthusen, utriusque juris doctor, et Johannes Bersenbrugge, secretarius Lulieenses, Henricus Murmester, legum doctor, proconsul Hamburgensis, et Bernardus Pawese, consul de Hantsiike, cum aliis adjunctis, videlicet spectabilibus et circumspectis dominis oratoribus, Christophoro Linsteberch, proconsul Trionensis, Henrico Rentsinck, consul Monasteriensi, magistro Johanne Marquardi et Johanne Boriville, proconsulis, et magistro Stephano Verwerd, secretario Davantriesibus, magistro Tydemanno de Veen et Henrico Kunretorff, proconsulis, et magistro Jacobo Byndop, secretario Campeitesibus, Johanne Duerkop, aldermano, et magistro Gerardo Bruns, secretario mercatorum hanse in Brugis, necnon magistro Henrico Wammate, secretario mercatorum hanse in Londonis, communium civitatum et opidorum hanse Teutonice oratores, procuratores et functionarii, ex altera partibus, per literas superiores nostrorum, quarum testes de verbo ad verbum inscribuntur, ad infrascripta auctorizati et commissi, notum facimus, quod post nonnullos tractatus per certos Angliae et hanse oratores in hac civitate Trajectensi mensibus Julius et Septembris ultimo effluxis de et super quam plurimis differentiis litibus guerris injuriis et discordiis inter homines partium predictarum motis et pendentibus judicussis habita et facta, tandem comparentibus nobis in instanti mense februarii in dicta civitate Trajectensi, post maturem et plenam deliberationem super omnibus hic inde propositis habita et observata, inspirante pacis auctore pro pacificando et abolendis differentiis litibus guerris inimiciciis et discordiis hujusmodi et pro reducendo et restituendo omnes et singulos homines utriusque partis predicti ad pristinam amicabilem et mutuam communicationem et conversationem liberumque intercursum mercandisandi, appunctuatum conventum concordatum et conclusum est inter vos vicem auctoritate et nomine superiorum nostrorum, pro se suisque successoribus et subditis universis et singulis, presentibus et futuris in modum subsequenter et subscriptis articulis comprehensum. In primis appellantur convention, concordatum et conclusum existit, quod ab hac die impetratur perpetuum inter serenissimum regem Angliae suosque heredes et successores ipsius et eorum ligeos et subditos, ex una, atque communitates et homines de hansa Teutonica, presentes et futuros, ex altera partibus, cessant de cetero et penitus conquiescent ac finaliter exterminabuntur omnes bellorum motus hostilitates atque inimicitiae ubique per terram maris et in aquis dulcibus, ita quod homines utriusque partis omnes et singuli possint et debeant libere, tute et secure ubique loquendi insimul aut separatim et in eorum hospicium ire, redire, navigare morari et conversari, absque eo quod una pars super alteram aliquod damnum gravamen seu molestiam per captiones personarum, navium, mercium, bonorum seu rerum quammcumque faciat seu attemptet facere quovis modo. Item appellantur convention, concordatum et conclusum existit, quod futuris perpetuis temporibus cessabunt inter partes predictas, earum subditos et iude suffulti potentibus per litigia in L2 durchstreicht und rotiert 2. Hand durch per litigia — communis veritas. Homines a, II. nachgetragen LI. 1.2 las ursprünglich conclusum et concordatum. Item conventum Zumass 1.2. Soweit übereinstimmend mit n. 44 # 1. Digitized by Google successores universos omnes uttes questiones et actions inter easdem partes et successors e causa iuris litium disceptationum guerrarum possessionum personarum navigationum mercium seu rerum quarumcumque, sive in itinere publico sive in portibus maris aut quibuslibet aliis locis, aut hostilitate inimicorum et turbationum quarumque nuntiave quorumque tempore hanc quorumque intentate seu intentande, eriam per viam reprisaliarum aut aliter coram quocumque judice aut quilibet judiciis in regno Angliae aut alibi institutae seu instituende, ita quod omnis processus, in quocunque statu fuerit, siti pende in Anglia aut alibi coram quocumque judice aut quibuslibet judicibus in curiis aut consuliiis quorumcumque principum aut dominorum inter Anglicos et personas sive loca quaecumque hangem supradictae, et praesertim inter quosdam Anglicos et opilum Campestre in magno consilio domini ducis Burgundiae, etc., necnon arrestationes et exinde subsequentes, promissiones, Obligationes et causationes quaccumque virtue quarumcumque litterarum reprisaliarum sive arrestationis facte cessent, sint abolite et penitus conivescant; neque alicui, cujuscumque naemini existat, permitetur in regno Angliae aut alibi per viam reprisaliarum aliasve vias contra sullicos unius aut alterius partes procedere ex eo forsan, quod sibi naves aut bona temporis aliquo praeterito ablata aut alias injuria illata sint, adeo quod bene licebit tam Anglis quam hominibus hanc praedictae naves et alia bona usque in hunc diem taliter capta in regnum Angliae et alia dominia Serenissimi domini regis etque alibi ubicumque libuerit secure et sine periculum adducere et ab ingerere ac pro libito suo vendere, distribuere et alienare, absque eo quod primi dominorum proprietarii aut possessorum eorumdem insani vendicare aut requirere valant; quodque exercitores, capitanei navigationis, eorum familiares, servitores et alii quicumque, uni aut alteri partium predictarum temporis hujusmodi guerrarum adherentes, cum universis rebus ejusdem discensionis occasione captis, nullo modo per uni aut alteram partem in quacumque eae regione fuerint, ex causis predictis arrestentur turbentur molestentur aut quomodolibet inquietentur. 3. Item, appunctuatum conventum concordatum et conclusionem existit, quod ad majorem securitatem hominum, bans predictorum provisionem eis et eorum successoribus litteras domini regis Angiae validas et effectivas et per actum parliamenti, ne ipsi aut eorum aliquis graventur onerentur seu impediantur in futurum in eorum personis, navibus, bonis, mercibus sive rebus occasione aliquua sententiae late aut judicii redditi repraesentaliarumve cessarum et indultarum per dictum dominum regem et suum consilium in et adversus narrationem seu personas ejusdem hansa quándoque ante presentem diem, ita quod ab ulteriori executione sententiae et judicii hujusmodi supersedi potest omino; quodque simpliciter et omino omnes et singulares promissiones, obligatioe et fidejussiones pretextu hujusmodi sententiae aut litterarum repraesaliarum a mercatoribus hansa tunc in Anglia existentibus factae, sint sublata et iudecibilia per regiam curiatur ex eisdem simpliciter absolutum. 4. Item, appunctuatum conventum concordatum et conclusionem est inter oratores predictos, quod omnes et singuli increatores et alii subditi et ligei domini dominorum in Anglia existentium, qui in injuria illata sunt, exercitores eorum et quicquid eorum, signa facientes vel faisant, aut famuli eorum vel quicquid eorum, quicquidque esse poterat in presentiam civium et aliorum in Anglia residentium, non contendendum esse poterat omino; quodque ratione concordiae et ratificationis, iudecendum esse poterat omni modo et in omnibus per eorundum dominum regem et suum consilium. Digitized by Google Verhandlungen zu Utrecht — 1474 Fehr. — Mai. — n. 142. 343 regis Anglie pro tempore existentes, cujuscumque Status fuerint, poterunt et possunt tociens quotiens eis libuit et pluit, salvo et secundum terminos Principe et alia loca sine intrare, ibidem morari et conversari, exire et redire, emere et vendere cuique quisque personis ita et in eo modo ac adeo libere sicut unquam ante hee tempora emere et vendere, intrare et exire potuerunt et consueverunt, solutis custodiis et deueriis de mercandisis suis debitis et consuetis. Quodque omnes et singuli mercatores et alii subditi et ligei domini regis Angliae hujusmodi in terra Prucia et aliis locis in Anglia omnes et singulis illis libertatibus et liberis consuetudinibus uti plene debent et gaudere, quibus unquam aliquo tempore rationabiliter usi sunt et gavisi, nullaeque prises exactiones novae seu prestations aliquae super eorum personas vel bona imponeatur aliter vel alio modo quam ante decem viginti triginta quadraginta quinquagainta immo et centum anni et ultra hanc oppose sit vel fuerunt. Simili modo, quod versa vice omnes et singuli mercatores et homines de hauza predicta presentes et futuri, cujuscumque status fuerint, poterunt et possunt tociens quotiens eis libuit et placevit terram Angliae et potestatem et dominia serenissimi domini regis intrare, ibidem morari et conversari, exire et redire salvo et secure, emere et vendere secundum formam et tenorem cartarum privilegiorum eis seu eorum predecessoribus solutis tarnen custumis et aliis debentis inde debitis secundum corumudem privilegiorum vim formam et effectum. Quodque idem omnes et singuli mercatores et homines de hauza predicta, presentes et futuri, quibuscumque privilegiis et libertatibus, ipsis aut eorum antecessoribus per reges Angliae indultis et concessis, uti plene debent et gaudere, prout unquam ante haec tempora eis rationabiliter usi sunt et gavisi, nullaeque prises prestations exactions novae aut aliquae subsidia super eorum personas vel bona imponeuntur ultra vim et agere formam privilegiorum eis, ut mittitur, concessorum. Et ad omne dubium, quod in praemissis seu circa ea posset oriri, removendum, ne videlicet occasione guerrarum et turbationum iam nuper contingencium pretendi valeat tarn memorata privilegia in regno et dominio regis Angliae, quam libertates et liberas consuetudines Anglicorum supradictorum in terra Prucia et aliis locis hanze tanquam forisfacta seu confiscata viribus vacuari seu minoris roboris esse aut momenti, conclusum est, quod providebitur tarn dictis mercatoribus et hominibus de hanza, presentibus et futuris, per litteras autenticas et patentes domini regis et per actum parliamenti, quam subditis et ligeis corona Angliae, presentibus et futuris, per decreta et litteras autenticas nomine et auctoritate tocius hanze sub sigillo civitatis Lubecensii, prout moris est, validas et efficaces, de et super communiavione et innovacione omniuni et singulorum privilegiorum libertatum et liberarum consuetudinum predictarum, ad finem et effectum ut ambe partes suis hujusmodi privilegiis libertatibus et liberis consuetudinibus uti et gaudere de cetero possint, sicut usi et gavisi sunt seu uti et gaudere debuissent, si guerre et turbaciones hujusmodi non contigissent. Dominium in re, dissertatio. Hanzo per litteras aeronauticas regia Polonorum facta. Lautem ursprünglich. S. n. 107 § 3. Soweit bis auf unquam uberinstimmerul mit n. 44 § 4. S. n. 107, ? 3. N. 44 § 5. N. 44 § 6. N. 44 § 7. Vgl. n. 44 § 8, 107 § 4. Digitized by Google. Verhandlungen zu Utrecht. — 1474 Febr. — Mai. — n. 142. Persiste in presentia, continetur, ante hanc disceptatio orta est, concordatum est, quod nul aliciu in ejus significatio contineat, quam aliquamdiu in aliquo loco perserverare, non ut civis aut peregrinus. Item conventum, concordatum et conclusum est, quod in causis et querelis movendis infra regnum Angiae adversus mercatores et homines hanze predicte vel ab eis, ubi agitur de contractu vel quasi aut delicto vel quasi, qui vel quotiis pretenditur initus seu factus, initium seu factum extra corpus cujuscumque comitatus regni Angiae, deputabuntur auctoritate regia duo vel plures judices, juxta propria rei qualitas videbitur exigere, coram quibus et per quos hujusmodi causas sive querelas observato velo et sine strepitu et figura judicii, cito et compendiosius quo fieri potest, audiri debent et terminari; si videlicet hoc itum petatur et requiratur a mercatoribus aut hominibus supradictis, per quos contigerit actionem hujusmodi innoveri vel attemptari. Et quod eo casu nullus mercator vel nauta de leia judicium admirallitatis subire teneatur, nec ad hoc artetur quamodolibet in futurum. Et quod prohibiciones regiae admirallitati et ejus officiariis et aliiis vel aliiis quibuscumque judices vel judicibus, prout opus erit, ne se de vel in hujusmodi causis seu querelis intromittant vel interveniant partes suas quoquomodo; consimili provisione observanda subditis regis Angiae in terris hanze et eorum districtibus quibuscumque. 6. Item, appunctuatum conventum concordatum et conclusum est, quod contrahendis sive innovandis chartis, privilegiis et concessionibus omnibus et singulis memoratis, dominus rex expediet per cancellariam suam litteras brevia et mandata edictaque et proclamations publicas ad omnes et singulos portus atque loca regni Anglie, de quibus videbitur expedire, ad finem, ut dicta privilegia ipsis mercatoribus juxta omnem vim formam et effectum eorumdem servientur, utque abusionibus, interrupcionibus et impedimentis olim per officiarios dominii regis, ut pretenditur, contra et adversus tenores privilegiorum hujusmodi intervenientibus et factis de cetero esse obvietur; et hoc tenens quociens dictus dominus rex aut suus cancellarius ad hoc per mercatores fuerit requisitus. 7. Item, pariter appunctuatum conventionem concordatum et conclusum est, casu quo civitas, villa, vel oppidum aliquod, vel officialis, aut custumarius, vel alius subditus quicumque illustrissimi regis mercatorem vel nautam de hanza in aliquo contra tenorem et contenta cartae privilegiorum suorum gravare onerare arrestare vel molestare presunderit, extunc dominus cancellarius Anglie pro tempore oportuna brevia concedet et dabit congrua mandata ad illum vel illos sic gravantem vel gravantes, ut a talibus oneribus, gravaminibus et molestiationibus sub pena ad statim desistant, et quod sub certa pena officiarii et custumarii in futurum talia non temptabunt, et quod ab eis desistent iam cepits, si quid fuerint. 8. Item appunctuatum conventum concordatum et conclusum est, quod serenissimus dominus rex Angiae ad uberiores satisfactionem et recompensam omnium et singulorum damnum injuriarum et contumeliarum, de quibus per subditos coronae Angiae hominibus hance factis et perpetratis multipliciter querelatum est, praeter et ultra alias recompensas quascumque concordatas et advisatas, certas domos et mansiones eis et eorum successoribus imperpetuum possidendas et habendas appropriabit seu appropriari faciet, videlicet quandam curiam Londinii sitam, vocatam Staelhof alias Stielhof, cum eidem adherentibus edificiis et. Digitized by Google 