title: Grondbeginselen der physiologie van den mensch
creator: Hermann, Ludimar, 1838-1914
text: De ammoniakzouten moeten beschouwd worden als zouten die waar- schijnljk niet normaal (?) voorkomen, doch in elk geval in den normalen toe- stand slechts in uiterst kleine hoeveelheden aanwezig zijn (chloorammonium, koolzure ammoniak, phosphorzure natron-ammoniak, phosphorzure ammo- niak-magnesia). De vorming van het ammoniak uit oxydatieprodukten van stikstofhoudende zelfstandigheden (uit pisstof enz.) heeft waarschjjnlijk op de normale wijze buiten het organisme en alleen bij terughouding van die excerementitiele stoffen in het ligehaam plaats. Op deze wijze kan men verklaren, dat ammoniakzouten wel is waar dikwijls in het ligchaam voorkomen, doch altijjd in uiterst kleine hoeveelheden, en dat zij meer- malen volkomen ontbreken. Evenzoo is misschien het zwavelcyankalium in het speeksel een abnormaal ontledingsprodukt *). Men moet de gasvormige ligchamen, die in den darm uit de ont- leding van organische verbindingen ontstaan, zwavelwaterstof en verschil- lende koolwaterstoffen, niet als bestanddeelen des ligchaams beschouwen, omdat zij alleen door ontleding van voedingsmiddelen voor hunne opname in de stofwisseling ontstaan en terstond weder uitgescheiden worden; waar- schijnlijk is zelfs een gedeelte van deze ontledingen abnormaal. — Voor het vrjje ammoniak geldt hetzelfde als voor de ammoniakzouten. B. Organische verbindingen. Zooals reeds gezegd is, zijn het deze stoffen welke, als ze geoxydeerd worden, de verrigtingen van het organisme tot stand brengen. De oxydaties in het ligchaam geschieden veel langzamer dan die van de gewone regtstreeksche verbranding; bij deze doorloopen de elementen slechts weinig trappen van oxydatie in eene uiterst snelle opeenvolging, zoodat elk element in den kortsten tijd zooveel zuurstof opneemt, als het slechts kan binden. — Het organisme doorloopt zeer langzaam tal- rjke oxydatietrappen, waarvan elke volgende steeds een weinig meer zuurstof bevat dan de voorgaande. Dik- wills komen op. een van deze trappen splitsingen voor, doordien zekere complexen der elementen bijzondere groepen vormen, die nu zelfstandig hun weg vervolgen en zich verder oxyderen. Dikwijls geschiedt ook de splitsing in dier voege, dat eene afdeeling hare hoogste oxydatie bereikt heeft en uit het ligchaam uitgescheiden wordt, of dat een afgescheiden ele- r He 2 ; ) [Wij kunnen dit geenszins aanneemen ; N deze stof wordt immers in het speeksel der menschen bijna altijd aangetroffen]. na 16 STIKSTOFHOUDENDE ZELFSTANDIGHEDEN. ment, dat niet verder voor oxydatie vatbaar is, afzonderlijk het ligchaam verlaat. Alleen de eindprodukten der oxy- datie, die het ligchaam niet meer kunnen dienen, zijn (op eenige uitzonderingen na) voor de uitscheiding uit het lig- chaam bestemd. Als voorbeelden van trapsgewijze oxydaties en splitsingen noemen wij de volgende, door de kunst voort te brengen ontledingen: eenvoudige oxydatie: hypoxanthine (C,, H,N; O,) gaat door oxydatie in xanthine (Co H4 N, O,) over, en deze weder in piszuur (C,, H, N, O,), elk door het opnemen van 2 atomen zuurstof. — Splitsing in verder oxydeerbare groepen en niet verder oxydeerbare eindprodukten: piszuur, met oxydatiemiddelen behandeld, splitst zich in allantoine, pisstof, zuring- zuur en koolzuur; men kan dit proces in de volgende formule uitdrukken: 2C,09H4N40% + 6HO + 60 2 C3H;,N40, En 2C,H,N,0, E= 20,0, E 400, piszuur allantoine pisstof Verder: Valeriaanzuur (Cj9 H;y O4) gaat door oxydatie onder afscheiding van koolzuur en water in boterzuur (CO; H; O,) over C,0H;004 + 60 = C5H,0, + 2C0, + 2HO. Als voorbeeld van de afscheiding van een element dat niet ver- der kan oxyderen kan aangehaald worden, dat bij de oxydatie van zekere, nog niet nader onderzochte stikstofhoudende atoomcomplexen stik- stof afgegeven en afzonderlijk uitgescheiden wordt. Bij de opsomming van de organische bestanddeelen des ligchaams is het doelmatiger, de opeenvolgende reeksen der oxydatieprodukten, dan de gewone groepen van de organische scheikunde tot rigtsnoer te nemen. Voornamelijk bestaan er drie zulke reeksen, waarvan wij echter, met name wat de laagste trappen van oxydatie betreft, nog slechts zeer weinig weten. Tevens is de scheiding in de drie reeksen willekeurig, en wel daarom, omdat hoogst waarschijnljjk ook de stoffen van de tweede en derde (koolhydraten en vetten) door oxydatie en splitsing uit de eerste kunnen ontstaan. #. Stikstofhoudende zelfstandigheden. (Eiwitachtige ligchamen en hunne afstammelingen). Stikstofhoudende organische verbindingen komen in alle vaste en vloeibare bestanddeelen van het ligchaam voor. Zij hebben onder alle scheikundige bestanddeelen des ligchaams de meest gecompliceerde zamenstelling, en moeten zeer vele trappen van verandering doorloopen , voordat zij in de atoom- complexen overgaan, die tot de uitscheiding bestemd zijn. Zj blijven daarom waarschijnlijjk onder alle organische ligchamen het langst in het organisme. Onder hare talrjjke trappen van verandering komen er voor, waarin zij door de in het ligchaam aanwezige oplossingsmiddelen niet kunnen opgelost worden en daarom een vasten vorm aannemen. In dezen toestand vormen zı] de wezenlijke bestanddeelen van de vormelementen des ligchaams (celvliezen, celkernen, enz.), en heeft men ze daarom ook weef- selvormers genoemd ; waarschijnlijk brengen z) het grootste gedeelte van den tijd, dien zij in het ligchaam blijven, in dezen EIWITACHTIGE LIGCHAMEN EN HUNNE AFSTAMMELINGEN. 17 toestand door. Terwijl men van de onderstelling uitging, dat de "vorming van vaste weefselbestanddeelen de voormaamste bestem- ming van de stikstofhoudende stoffen zou zijn, — eene hy- pothese, die evenwel door niets geregtvaardigd is, omdat de stikstofhoudende ligchamen ook in For opzigten , b.v. als fermenten, verder meh betrekking tot de krachtomzetting be- langrijke diensten verrigten, — heeft men de ande ens die dezen toestand nn, met den naam bestempeld van voortschrijdende of progressieve, de daarop volgende, die ten laatste tot den vorm van uitscheiding leiden, met dien van teruggaande of regressieve metamorphose. In deze beide tijdperken — nl. in het eerste en derde tijdperk — komen zij bij voorkeur in oplosbare of althans voor imbibitie vatbare vormen voor. In het eerste tijdperk vormen zij de zoo- gen. „eiwitachtige ligehamen,” wezenlijke bestanddeelen van bijna alle vloeistoffen des ligchaams, met name van het bloed en de weefselsappen, waaruit onmiddellijk de vormelementen hunne bouwstoffen ontleenen. Op dezen trap bezitten zij geen eigen- lijke oplosbaarheid, want de eiwitachtige ligcehamen behooren tot de colloiede zelfstandigheden (GRAHAM). Het is onbekend, welke wijze uit de eiwitachtige ligchamen de weefselvormende stikstofhoudende zelfstandigheden ontstaan. Gewoonlijk worden de laatsten beschouwd als de naaste oxydatietrappen van de eerste, en met den naam van „albuminoiede ligchamen” be- stempeld. Daar evenwel de scheikundige zamenstelling van deze evenmin als van gene naauwkeurig bekend is, is het nog ten eenenmale twijfelachtig, of men de albuminoiede lig- chamen beschouwen moet als eenvoudige oxydatieprodukten of als geoxydeerde splitsingsprodukten van de eiwitachtige ligcha- men. Voor sommige daarvan moet onvoorwaardelijk het laatste aangenomen worden, omdat zij een wezenlijk bestanddeel van de eiwitachtige ligchamen, namelijk de zwavel, missen. Zekere door de ondervinding geblekene daadzaken, die in het 7de hoofdstuk zullen besproken worden, wijzen er echter op, dat beide processen plaats hebben. 2) Dikwijls gaan organen, die zeer rijk zijn aan stikstof en in een ziekelijken toestand verkeeren , in vetrijke massa’s over (vettige ontaarding). 3) Zoo schijnen ook in het lijjk wit organen, die rjjk zijn aan stikstof, vetachtige massa’s te ontstaan (vetwas, adipocire). 4) In melk, die aan de lucht is blootgesteld, vormt zich, onder het opnemen van zuurstof en het afgeven van koolzuur, een weinig vet; hoogst waarschijnlijk uit caseine (r. Hoppr). 5) De vorming van koolhy- draten uit eiwitachtige ligchamen schijnt aangenomen te moeten worden voor de vorming van glycogeen in de lever (Hoofdstuk VI), welke, op dezelfde wijze als de vetvorming tot het vet- gebruik, in geen verhouding staat tot het opnemen van kool- hydraten. 6) Volgens eene voorloopige mededeeling van 5. RAN- ke, schijnt in de spier tijdens hare werkzaamheid uit eiwitach- tige stoffen suiker gevormd te worden. — Op dezelfde wijze is het melkzuur, dat in de functionerende spier voorkomt, waar- schijnljk uit stikstofhoudende zelfstandigheden afkomstig *). *) [Er bestaat meer waarschijnlijkheid, dat de melkzuur hier wit Inosit der spieren ontstaat. VAN DEEN heeft door den constanten stroom uit deze stof melkzuur verkregen). LIGCHAMEN EN HUNNE ATSTAMMELINGEN, 19 De bewijskracht van de meeste dezer feiten voor de verandering der stikstofhoudende ligehamen beteckent daarom zoo weinig, omdat zi) slechts aantoonen, dat op eene zekere plaats in het organisme, welke bij gevolg met alle overige in eene stoffelijke gemeenschap staat, in plaats van het cene ligchaam een ander te voorschijjn treedt; natuurlijk volgt daaruit nog niet, dat ook het laatste uit het eerste ontstaat. Zoo werd b.v. cen tijd lang onder de bewijzen voor de vetvorming uit eiwitachtige ligchamen aange- voerd, dat niet-vethoudende kristallenzen en andere stikstofhoudende ligcha- men, wanneer zij in de buikholte van levende dieren gelegd worden, na verloop van eenigen tijd zeer vetrijk waren en aan stikstof hadden verloren. Doch uit proeven, die men met volkomen indifferente poreuse ligchamen, hout, vlierpit enz. tot contröle heeft genomen, is gebleken, dat ook deze in de buikholte van levende dieren met vet doortrokken werden. Daarom hebben de ervaringen uit de algemeene stofwisseling de meest beslissende stem, bij de beschrijving waarvan wij derhalve later de vraag in haar ge- heel nogmaals zullen behandelen (Hoofdstuk VII); ook het feit van de ver- andering der melk is hierbij van groot gewigt, als de verklaring door nieuwe proefnemingen wordt bevestigd (Hoofdstuk IV). Vroeger heeft men ook nog de amyloiede ontaarding van organen die rijk zijn aan stikstof als bewijs aangehaald voor het ontstaan van koolhydraten uit stikstofhoudende ligcha- men, doch dit feit heeft alle bewijskracht verloren, sedert men ontdekt heeft, dat het amyloied een stikstofhoudend ligchaam is (C. SCHMIDT; FRIE- DREICH en KEKULE) *). De stikstofhoudende oxydatie- of splitsingsprodukten van de reeks der eiwitachtige ligchamen zijn, voor zoover bekend is, alle voor kristallisatie vatbaar en bijna alle gemakkelijk in water oplosbaar. Daarom zijn zi) bijzonder geschikt om zich te vermen- gen met de excrementitiäle stoffen, die zich door filtratie en dif- fusie afscheiden , en worden zij op deze wijze uit het ligchaam verwijderd. De laatste stof daarvan, die de stikstof het meest geconcentreerd houdt, is de pisstof; in dezen vorm wordt inderdaad het grootste gedeelte van de stikstof uit het ligchaam verwijderd., Somwijlen schijnt de pisstof zich reeds in het lig- chaam verder in ammoniakzouten te ontleden. Bij een zeker gedeelte van de stikstofhoudende zelfstandigheden schijnt de afscheiding van de overige elementen zoo ver te gaan, dat uit- sluitend stikstof, in geisoleerden toestand, als gas uitgescheiden wordt. De voornaamste stikstofhoudende ligchamen van het orga- nisme zijn de volgende: 1. Eiwitachtige ligchamen (Albuminaten, Proteinestoffen). Deze stoffen hebben de volgende gemeenschappelijke kenmer- ken: zij komen voor in eene, in water oplosbare of liever door im- bibitie opzwelbare en in eene onoplosbare (gestremde) wijziging; zi) worden door verschillende invloeden (met name door hitte) uit den eersten toestand in den laatsten overgebragt, terwijl andere inwerkingen ze cenvoudig uit hare oplossingen uitscheiden , zon- der hare wijziging te veranderen. Vermits het niet gelukt de ) [VAN DEEN heeft inmiddels amyloiede ligchaampjes waargenomen, die alle eigen- schappen van stijjfselligchaampjes hadden; terwijl ze in een stikstofhoudende stroma zieh bevonden , zie S. TRESLING, Gron. 1861. bladz, 62.] Hr - 20 EIWITACHTIGE LIGCHAMEN onoplosbare wijziging weder in de oplosbare over te brengen, en verder bij de stremming de reactie van de oplossende vloei- stof dikwijls verandert en het onoplosbare eiwit minder zwavel zou bezitten dan het oplosbare, — op grond van dat alles schijnt met de verandering der wijziging reeds eene scheikundige (oxydatieve) omzetting verbonden te zijn. De dierlijke eiwitach- tige ligehamen zijn niet vatbaar voor kristallisatie (van de eenige stof, die dit vermogen wel bezit, weten wij niet zeker, of zi) vooralsnog tot deze groep moet gebragt worden) *); hunne oplossingen moeten eenvoudig als imbibities beschouwd worden ; z1j bezitten daarom een zeer lioog endosmotisch aequivalent (zie Hoofdstuk IV) en behooren tot de colloiede stoffen (GRAHAM). 71) kunnen in de onoplosbare wijziging door verdunde zuren en alkaliön tot imbibitie gebragt worden; zekere ligchamen, die als fermenten werken, kunnen de zoo geimbibeerde eiwitachtige stoffen en tevens de oplosbare wijzigingen in oplossingen van een klein endosmotisch aequivalent veranderen.— De eiwitach- tige ligchamen vormen met vele metaalzouten onoplosbare ver- bindingen en worden bij gevolg door deze zouten uit hunne oplossingen neergeslagen. — De oplossingen van de eiwitachtige ligchamen draaijen, naar het schijnt alle, het polarisatievlak naar links, doch niet alle in denzelfden graad. Alle eiwitachtige ligehamen bevatten C,H,O,N en S, sommige mis- schien ook P. Hunne formules zijn nog niet zeker bekend. Over ’t alge- meen is het den scheikundigen nog niet gelukt ze in een zuiveren toestand, en wel zonder bijmenging van aschbestanddeelen af te scheiden, en het is daarom mogelijk, dat de Jlaatsten gedeeltelijk tot hunne wezenlijke bestanddeelen behooren. De afzonderlijke eiwitachtige ligchamen schijnen niet aanmerke- ljjk van elkander te verschillen. De graad van oplosbaarheid en de wijze, waarop zij zich tot de praecipitatie verhouden, — zijn de beide hoofdken- merken van de afzonderlijke eiwitachtige ligchamen. Vermits nu de bijge- mengde minerale zouten een grooten invloed op de oplosbaarheid nitoefenen, heeft men punten van verschil aangenomen, welke in verband met die bij- mengsels bleken niet steekhoudend te zijn, zoodat de nomenclatuur van de eiwitachtige ligchamen op zeer onzekere grondslagen berust. lloogst belang- rjjk is de vraag, of misschien sommige eiwitachtige ligchamen als oxydatie- produkten van andere moeten beschouwd worden. Sommigen hebben met name de vezelstof als een oxydatietrap van het eiwit beschouwd; ook zijn de „peptonen” (Hoofdstuk V), die door de werking van het maagsap uit de eiwitachtige ligchamen ontstaan, voor oxydaties gehouden, en wel om- dat ozon oplossingen van eiwit in peptoonachtige ligchamen verandert (v. GORUP-BESANEZ). Intusschen is aangaande al de hierop betrekking hebbende feiten nog niets met zekerheid bekend. Onze kennis van de scheikundige zamenstelling is nog te gebrekkig om deze vraag te beslissen. De volgende reacties dienen hoofdzakelijk tot het ontdekken van de eiwitachtige ligehamen: 1. Zij ondergaan door behandeling met salpeter- zuur kwikoxydule, dat een weinig salpeterigzuur bevat, bij 1000 eene roode kleurverandering (reagens van MILLON); 2. Zij worden door jodium geelbruin gekleurd; 3. geconcentreerd salpeterzuur kleurt ze geel, inzonderheid bij *) [Waartoe zonden de bloedkristallen, die HERMAN hier bedoelt, dan gebragt moeten worden? Het is immers thans zeker, dat deze kristallen kleurloos zich kunnnen vormen, zooals VAN DEEN aangetoond heeft en deze kleurlose bloedkristallen zijn toch wel niets an- ders dan globuline-kristallen. Buitendien heeft v. D. ook gezien, dat wit hoendereiwit krystallen zich kunnen ontwikkelen.] (ALBUMINATEN, PROTEINESTOFFEN). 21 verwarming (reactie van xanthoproteinezuur); 4. verhit met geconcentreerd zoutzuur vormen zij, aan de Jucht blootgesteld, cene violet-blaauwe oplos- sing; 5, door behandeling met rietsuiker en zwavelzuur ondergaan zi) in de koude eene wijnroode of violette kleurverandering. Als dierlijke eiwitachtige ligehamen moeten genoemd worden: 1. Biwit, albumine, — een wezenliik bestanddeel van nagenoeg alle vloeistoffen des ligehaams. Het voornaamste kenmerk van deze stof is, dat zij in eene neutrale en zwak- zure oplossing bij 60—70° Ü volkomen in de onoplosbare wj- ziging overgaat. In het ligchaam is het eiwit waarschijnlijk grootendeels met alkaliön als kali- of natronalbuminaat, of met chlooralkaliön scheikundig verbonden. Oplossingen van eiwit worden verder in de koude ne&rgeslagen door minerale zuren, looizuur, alkohol en vele metaalzouten, met name kwikchloried en basisch azijnzuur loodoxyde. Zij worden niet door orga- nische zuren neergeslagen, tenzij men er neutrale alkalizouten heeft bijge- voegd. %. Kaasstof, caseine, — een bestanddeel van de melk. Als haar hoofdkenmerk wordt opgegeven, dat zij niet door hitte, maar wel door alle zuren, en verder door maagsap wordt ne£r- geslagen. Het laatste moet niet toegeschreven worden aan de inwerking van een ferment (pepsine), want oplossingen van kaasstof worden niet neergeslagen door pepsine, welke zoo zuiver mogelijk wordt geisoleerd en overigens nog alle eigenschappen van de natuurlijke pepsine bezit. — Alle eigenschappen van de caseine komen naauwkeurig overeen met die van het kali- albuminaat, zoodat men beide als identiek moet beschouwen. De tegenwerping die men zou kunnen maken, dat kaasstof soms in eene zure oplossing voorkomt, namelijk in normaal zure melk, (r. Hopper), vervalt door het feit, dat de melk te- vens phosphorzuur alkali bevat, dat ook met kalialbuminaat zuur reagerende oplossingen kan vormen (RoLLerr). Ook het kalialbuminaat wordt even als de melk door leb gestremd, als ınen er melksuiker en een weinig vet bijvoegt (LEHMANN); waar- schjnlijk is dit het gevolg van de vorming van melkzuur. 3. Globuline, — een bestanddeel van de kristallens, de bloedligchaampjes en waarschijnlijk van vele weefsels. Als haar kenmerk wordt opgegeven (BERZELIUS), dat zijj door kool- zuur (en andere zwakke zuren) ne£rgeslagen en door toestroo- ming van zuurstof weer opgelost wordt. Door nieuwe onderzoe- kingen (a. schsupr) kenmerkt de glebuline zich door haar ver- mogen om fibrinogene zelfstandigheid (zie 5.) uit hare oplossin- gen neer te slaan, of, gelijk ınmen dit noemt „fibrinoplastisch” te werken. (Meer hierover in Hoofdstuk IT). 4. Een eiwitachtig ligchaam van het bind- weefsel (rorzerr), dat in water onoplosbaar, in kalk- water oplosbaar is. — (Ook gestremd eiwit en vezelstof 22 EIWITACHTIGE LIGCHAM. (ALBUMINATEN, PROTEINESTOF.) worden door kalkwater opgelost, doch deze oplossingen hebben niet dezelfde eigenschappen als die van het onderwerpelijk ei- witachtig ligchaam). Zoolang omtrent deze eiwitagtige stof, die men nog geen bepaalden naam gegeven heeft nadere onderzoe- kingen ontbreken, moeten wij ons van verdere mededeelingen onthouden. 5. Fibrinogene zelfstandigheid, in gestremden toe- stand fibrine genoemd, — een bestanddeel van het bloed, de Iympha en vele transsudaten. Tot op den laatsten tija werd als haar kenmerk beschouwd: de vrjwillige stremming (oor- zaak van het stollen van het bloed), die door een nog onbe- kenden invloed van de levende vaatwanden verhinderd wordt, maar terstond weder tot stand komt, als de zelfstandigheid daar- aan onttrokken wordt. Intusschen hebben proefnemingen ge- leerd (A. scHMIDT), dat deze stremming niet „vrijwillig,” maar door de inwerking van een ander ligchaam, de „fibrinoplas- tische” zelfstandigheid tot stand komt. De globuline schijnt een wezenlijk bestanddeel van alle fibrinoplastisch werkende lig- chamen te zijn. — Ook de fibrinogene zelfstandigheid wordt volgens sommigen door koolzuur neergeslagen en door zuurstof weder opgelost. (Het nadere hierover in Hoofdstuk II). 6. Vrijwillig strembare eiwitachtige ligcha- nen van den inhoud der spierbuizen. Hunne strem- ming is de oorzaak van de lijjk- en warmteverstijving der spier (BRÜCKE, KÜHNE). De vrijwillige stremming is hoogst afhanke- ljk van de temperatuur, komt des te sneller tot stand, naar mate de laatste hooger is, en oogenblikkelijk bij een zekere grens der temperatuur, die voor de afzonderlijke daartoe be- hoorende ligchamen verschillend is. Voor die van de spieren van een kikvorsch is zii 40° en 45°, voor die van de spieren van een zoogdier 49—50°, voor die van de spieren van een duif 53° ©. (Het nadere hierover in Hoofdstuk X). 7. Syntonine, — verkregen door spierzelfstandigheid met zeer verdund zoutzuur uit te trekken. Door de ontdek- king van de sub 6. genoemde stoffen is het hoogst waarschijn- lijk geworden, dat de syntonine eenvoudig een veranderde vorm van gene is. Evenwel schijnt het nog niet doelmatig, den naam syntonine, waarmede bepaalde reacties verbonden zijn, op gene over te brengen. 8. Haematokrystalline, — een bestanddeel van de bloedligehaampjes, een dimorph kristallijn ligchaam, waar- van de kristallen tot het rhombische en hexagonale stelsel be- hooren; de hexagonale vorm is tot nu toe alleen bij het eek- horentje gevonden (V. LANG bij zorzert). — Een tijd lang stond dit ligchaam bekend als een albuminaat, dat kleurloos verkregen werd, kon kristalliseren en bij 63—65° C. stremde, NAASTE ATFSTAMMEL. V. D. EIWITACHT. LIGCH. ENZ. 23 doch dat moeijelijk gescheiden kon worden van de bloedkleurstof, waarmede het vermengd was (LuHumann), Evenwel schijnt het niet zonder ontleding van de dichroitische kleurstof der bloed- ligchaampjes gescheiden te kunnen worden. Althans de langs den eenvoudigsten weg verkregen kristallen van haematokrystal- line zin gekleurd en pleochromatisch (rorLerr) en kunnen ontleed worden (door koolzuur bij aanwezigheid van veel water) in eene kleurstof die opgelost blijft, en in eene kleurlooze stof, die amorph wordt neörgeslagen en in ver- dunden natron oplosbaar is (A. schmipr). De laatste schijnt identiek te ziin met globuline; zij werkt, gelijk ook de hae- matokrystalline, sterk fibrinoplastisch. De haematokrys- talline schijnt dus geen eenvoudig eiwitachtig ligchaam, maar eene verbinding van kleurstof en globuline te zijn, waaruit de natuurlijke bloedkleurstof gevormd wordt. 3, Naaste afstammelingen van de eiwitachtige ligchamen, Albuminoiede stoffen. Deze groep bezit op verre na niet zulke goede kenmerken als de voorgaande en de volgende. Meh heeft daaronder alles zamengevat wat tot geen der beide andere te brengen is. Verder ‘zijn de daaronder gebragte ligchamen bijna nog minder bekend dan de albuminaten. In het algemeen kan men in deze groep drie soorten van ligchamen onderscheiden: weefselbestanddeelen, fermenten en kleurstoffen. I. Weefselbestanddeelen; zijn gelijk reeds bladz. 16 en 17 gezegd is, alle onoplosbaar of hebben een zeer hoog endos- motisch aequivalent. Gemeenschappelijke kenmerken ontbreken daarbij geheel en al. Daartoe moeten gebragt worden : a. Mucine (slijmstof); — bevat geen zwavel, is een bestanddeel van de zoogen. „‚sliimweefsel®” (Wharton’sche gelei, embryonaal bindweefsel, glasachtig ligchaam, pulpa der tanden) en van de afscheidingen der slijmvliezen, waar het al- leen ut be niet gaande kliercellen schijnt afkomstig te zijn. Hoofdstuk IV. Het vormt met water zeer taajje, kle- verige imbibities, en is waarschijnlijk altijid met alkali verbon- den. Door azijnzuur en minerale zuren wordt het neergeslagen. Met dit ligchaam heeft zeer veel overeenkomst de pyine (etterstof) , ofschoon 2) zwavel bevat; zij zou volgens sommigen identick zijn met het „proteinetritoxyd,” dat door oxydatiemiddelen uit eiwit wordt verkreeen (MULDER). ö db. ‚Keratine (hoornstof),, rjk aan zwavel, de ‚stof van de wanden der epitheliale cellen en derhalve ook van de hoornweefsels, die uitsluitend uit zoodanige cellen bestaan (opperhuid, haren, nagels, horens, veeren enz.); zij is in water onoplosbaar, wordt in alkaliön opgelost, zwelt door im- 24 NAASTE AFSTAMMELINGEN VAN DE EIWITACHTIGE bibitie en wordt gedeeltelijk in azijnzuur opgelost. Zij wordt in het ligchaam gebragt, zonder verdere veranderin- gen te ondergaan uitgescheiden. c. Elastine, zwavelvrij, de zelfstandigheid van de elastieke vezels en vliezen, in alle media volkomen onoplos- baar. d. Glutine, ljm, zwavelhoudend, — wordt be- reid door koking van de zoogen. „liimgevende of collagene” weefsels (bindweefsels, beenderen, vezelkraakbeen enz.) met wa- ter: zı) komt in ziekelijk (leukaemisch) bloed oorspronkelijk voor (SCHERER). Het is niet bekend, of het lijjim in genoemde weelsels het vaste of vloeibare bestanddeel uitmaakt. De vroegere meening, dat bijna de geheele stof door koking in water wordt opgelost, — waartoe men geleid werd door de, volgens opgave, gelijke zamenstelling van het lijm en van het onveranderde bind- weefsel, (dat alleen bevrijd is van de in koud water, alkohol en aether oplosbare stoffen) — heeft door de ontdekking van een nieuw eiwitachtig ligchaam in het bindweefsel (bladz. 21) haren steun verloren. — Het is een kenmerk van het lijm, dat de door koking verkregen oplossing bij het koud worden in een gelei overgaat, die weder door koking in water wordt opge- lost; wanneer dit eenige malen herhaald wordt, verdwijnt het vermogen van in een gelei te kunnen overgaan. De oplossing wordt door looizuur, chloorwater, alkohol en eenige metaalzou- ten (sublimaat, platinachloried) neergeslagen. e. Chondrine, kraakbeenlijm, — bevat zwavel en wordt door koking uit hyalijn kraakbeen en uit het hoornvlies verkregen. — Zij gaat insgelijks in eene gelei over en onder- scheidt zich daardoor van de glutine, dat zij door ıneer lig- chamen. neergeslagen wordt. f. Cerebrine, een stikstofhoudend bestanddeel van de zenuwzelfstandigheid, waarvan wij hoegenaamd niets naders weten. II. Fermentachtige ligehamen. Bij gemis van betere kenmerken verstaat men onder zulke ligchamen de zooda- nige, die, in hun wezen nog bijna geheel onbekend, door hunne aanraking met andere ligchamen, daarin sommige, inzonderheid oxydatieve veranderingen kunnen tot stand brengen, zonder zelve daarbij merkbaar veranderd of verbruikt te worden, zoodat eene kleine hoeveelheid van het ferment voor groote hoeveel- heden van de te veranderen stof voldoende is. Vroeger was men geneigd, alle fermentachtige ligchamen onder de eiwitach- tige te brengen, omdat eenige daarvan (b. v. het leverferment, - BERNARD) volgens sommigen in de hitte stremmen. Doch alle de fermenten, die men in den laatsten tijd in den meest zui- veren toestand heeft verkregen, zijn geen eiwitachtige ligcha- “ LIGCHAMEN , ALBUMINOIEDE STOFFEN. 25 men. — De inwerking van de fermenten is ten eenenmale onbegrijpelijk; de meesten vereischen eene temperatuur van on- geveer 30—40° om te kunnen werken. Behalve door koude wordt de werking gestoord door het aanwezig zijn van vele zelfstandigheden, die meerendeels met den naam van „vergif- fen” bestempeld worden (alkohol, arsenik, zuringzuur, blaauw- zuur, vele metaalzouten enz.). — Onder de fermenten, die in het ligchaam voorkomen, moeten genoemd worden: a. Suikervormende; zij veranderen zetmeel en 'zet- meelachtige ligchamen (glycogeen) in dextrine en suiker.“ Zj komen voor in het speeksel, pancreassap, darmsap en in de lever. | 6. Melkzuurvormende; zij veranderen suiker, door melkzure gisting, in melkzuur. Men vindt ze in het maag- sap, in de melk enz. (Ook eene alkoholische suikergisting zou in het ligchaam voorkomen, HUTSON FORD.) — Uit stikstofhou- dende zelfstandigheden schijnt door de werking van zekere fer- menten insgelijks melkzuur te kunnen ontstaan (vergel. bladz. 18); zoo zou dit b. v. het geval zijn bij de zure gisting van de pis, waarbij melkzuur uit pisstof ontstaat onder den invloed van het slijm (SCHERER) *). c. Stoffen, waardoor de eiwitachtige ligcha- men worden opgelost; zij veranderen de onoplosbare wijziging van de eiwitachtige ligchamen in eene oplosbare, die zich echter van de gewone oplosbare eiwitachtige ligchamen onderscheidt; ook de laatsten worden in een gelijksoorti- gen toestand overgebragt. Zulke fermenten komen voor in het maagsap (pepsine), in het pancreas- en darmsap. Alleen de beide eersten zijn nader bekend. Zij onderscheiden zich daar- door, dat men zich bij het eerste eene imbibitie van het gestremde eiwitachtige ligchaam door verdunde zuren moet den- ken (Brückg), het laatste evenwel voornamelijk niet-geimbibeerde stukken oplost (DANILEWSKY). Bij het eerste begint de oplos- sing uit het midden, bij het laatste uit den omtrek. Met de oplossing schijnt een oxydatieproces verbonden te zijn (verg. bladz. 20). | d. Stoffen, dw met vetten emulsies vormen en vetten ontleden (verg. beneden de vetreeks); zooda- nige komen voor in de gal, het darmsap en vooral in het pancreassap. ; Wij mogen eerlang eene naauwkeuriger kennis van de fermenten verwachten, daar men ceene methode heeft . leeren kennen, om eenige altöa r De ‚vorming van melkzuuı laat zieh beter verklaren wit de suiker, die toch wel alla, hoewel ın zeer geringe hoeveelheid in de urine aanwezig is, Zie bladz. 30]. 26 NAASTE AFSTAMMELINGEN V. D. EIWITACHTIGE LIGCH., ENZ. daarvan uit hunne oplossingen ner te slaan (Brückk). Deze bestaat daarin, dat men in de vloeistof een ne£erslag van grooten omvang te voorschijn brengt, waardoor het ferment medegesleept en ingesloten wordt. Door het afgefiltreerde neerslag in geschikte media op te lossen verkrijst men het ferment afzonderlijk. Daartoe zijn alkoholisch-aetherische oplossingen van cholestearine (BRÜCKE) en collodium (DANILEWSKY) het meest geschikt, die met waterige vloeistoffen vermengd, op de genoemde wijze praeeipitaten vormen, welke vervolgens door aether gemakkelijk worden opgelost *), Ill. Stikstofhoudende kleurstoffen. Zij ziin nog zeer weinig bekend; men vermoedt dat zij alle van dene en dezelfde kleurstof, namelijk de bloedkleurstof, afstammen. ‘4, Haematine, bloedkleurstof, jzerhoudend (waarvan de formule nog niet vast bepaald is). De verschillende kleurstoffen, die dezen naam dragen, verschillen in vele op- zigten van elkander. Waarschijnljjk zijn zij alle reeds ontle- dingsprodukten van eene verbinding eener kleurstof met globu- line, de haematokrystalline (verg. bladz. 22), die in de bloedligchaampjes oorspronkelijk aanwezig is. Als ligchamen, die daaronder het best gekenmerkt en zonder twijfel ontledings- produkten van deze natuurlijke bloedkleurstof zijn, kent men: de haemine (rEIcHMann) en de haematoidine (vIr- cHOW), die beide kunnen kristalliseren. De meeste van deze kleurstoffen zijn dichroitisch (zie Hoofdstuk II). De oorsprong van de bloedkleurstof is nog onbekend. b. Galkleurstoffen. Onder de vele dergelijke stoffen , die men daarvan heeft bereid, schijnen slechts twee werkelijke galbestanddeelen te zijn: de geelroode cholepyrrhine, bili- phaeine of bilifulvine, welke kristalliseerbaar en identiek is met de haematoidine (VALENTINER), en de groene biliverdine, welke door oxydatie uit de eerste kan verkregen worden. Het ontstaan der galkleurstoffen uit de bioedkleurstof is ook langs den physiologischen weg biina zeker bewezen (zie Hoofdstuk V]). ce. Piskleurstoffen. De verschillende, hoofdzakelijk roode en blaauwe kleurstoffen, die men uit urine bereid heeft, zijn nog niet in hare zamenstelling bekend, terwijl men even- min weet, welke daarvan oorspronkelijk aanwezig zijn. Daar- onder moeten genoemd worden: eene roode kleurstof (urohae- matine, HELLER), die op de haematine gelijkt en 1jzerhoudend is en het (overigens kleurlooze) indican, een gepaarde suiker- verbinding, waaruit bij ontleding indigo geboren wordt. Het indican komt dikwijls in de urine en ook in het bloed (CARTER) voor, (evenwel weten wij nog niet of wij het moeten beschouwen als een normaal, dan wel als een toevallig bestanddeel des lig- chaams, dat welligt uit zekere voedingsstoffen afkomstig is). d. Kleurstoffen van de hoornzelfstandigheden (ha- ren, rete Malpighi), van de chorioidea, van de longen, de spieren, enz., die alle volkomen onbekend zijn. Eene daar- *%) ÜOHNHEIM’S onlangs opgegevene methode is nog beter. HOOGERE OXYDATIETR. (STIKSTOFH. SPLITSINGSPROD.) ENZ. 27 van, de zwarte melanine, welke zeer verspreid voorkomt, is sterk ijzerhoudend, hetgeen inzonderheid pleit voor haar ontstaan uit bloedkleurstof. 3. Hoogere oxydatietrappen (stikstofhoudende splitsingsprodukten) van de eiwitachtige ligchamen. Deze zijn, gelijk reeds (bladz. 19) gezegd is, naauwkeu- riger bekend, kunnen kristalliseren, zijn meestal in water op- losbaar en ligtelijk vatbaar voor diffusie. Voor een gedeelte zijn zij volgens de type der amieden zamengesteld; men kan ze evenwel ook onder andere gezigtspunten, b. v. als amine- zuren beschouwen. Hoe hooger de ligchamen hunne plaats innemen in de reeks der oxydaties, des te eenvoudiger is hunne zamenstelling; enkele daaronder, inzonderheid de laatste, pis- stof, kunnen zelfs kunstmatig uit anorganische stoffen bereid worden. De reeks van deze oxydatieprodukten is vooralsnog niet volkomen bekend. Ofschoon de meesten reeds kunstmatig door oxydatiemiddelen uit eiwitachtige ligchamen of uit hunne naaste afstammelingen (ljm enz.) zijn bereid geworden, ziju toch slechts weinige leden der reeks regtstreeks in de naast- volgende hoogere produkten door oxydatiemiddelen omgezet. Ook moet men aannemen, dat er verschillende zulke oxydatie- reeksen bestaan, die nevens elkander verloopen, want som- mige van de daartoe behoorende ligchamen zijn zwavelhoudend, andere niet. Als maatstaf voor de hier gekozen opeenvolgende reeksen hebben wij de verhouding van C tot N genomen: bij de oxydaties wordt namelijk altijd meer C en H in den vorm van CO,, HO of andere verbindingen afgesehei- den, zoodat altijd produkten met meer N achterblijven. Het laatste en tevens het meest N bezittend is de pisstof. Bij eene nog onbekende oxydatie- reeks blijft echter, zooals meermalen gezegd is, ten laatste zuivere N over. ı. sbeusine(G.H,; NO;; —. N: C=la 12% amied van het leucinezuur Ö,, H,, O,. HO); bestanddeel van bijna alle klierweefsels, met name van de alvleeschklier. — /1) ontstaat uit albuminaten en hunne afstammelingen (ljm, mucine enz.) door splitsingsmiddelen (koken met zuren of alkaliön), en in- zonderheid gemakkelijk door ontleding. Daarom komt zij meestal voor in organen, die zich in een staat van ontleding bevinden. 2. Cystine (0, H, NO, 8; — N: C=1: 6), zwavel- houdend, en bijgevolg behoorende tot eene bijzondere reeks; is gevonden in het nierweefsel en somwijlen in de urine, u HmbsiwezuWur. (GE N O0, HO;— N: C=i; 5); waarschjnlijk is dit ligchaam zamengesteld uit 1 at. azijnzuur ; 1 at. zuringzuur en 1 at. pisstof: — C,H, 0, + 0,0, + C, H,N,O, = C.H,N, O,,, (tisıe). Het is een bestanddeel van het spiersap. ine. (U HNO SB; — Ninlel: 4;) kan 28 HOOGERE OXYDATIETR. (STIKSTOFH. SPLITSINGSPROD.) ENZ. kunstmatig bereid worden uit aethionzuur ammoniak, (STRECKER) , is zwavelhoudend en behoort welligt met eystine tot de- zelfde reeks. Zi) is een bestanddeel van de gal, waarin zij met cholalzuur (CO, H,, O,,) tot taurocholzuur (C,, H,, NO,, S, + 2HO) gepaard is; men heeft haar ook in het nierweefsel ge- vonden. 5. Glyeine (glycokol, lijmsuiker), (C, H, NO,; — N: C=1: 4; amied van het glycinezuur C, H, O,. HO), bestand- deel van de gal, waarin zij met cholalzuur (C,, H,, O,,) tot Glycocholzuur (0,, H,, NO,, + 2HO) gepaard is; ver- der komt zij voor in het bloed en de urine, waar zij met benzo&zuur (C,, H, O,) tot hippurzuur (G,H,NO, + 2HO) gepaard is. In zamenstelling komt de tyrosine (C,s H,, NO,) met het hippurzuur zeer overeen; waarschijnlijk bevat zij ook glycine, (welligt verbonden met saligenine [Frerıchs en STAEDELER]| of met bitteramandelolie [FRöRDE] ); zi) komt meestal te gelijk met leucine voor, en kan uit eiwitachtige ligchamen enz. door oxydatie of ontleding (rotting) verkregen worden. Ook de glycine kan op deze wijze, inzonderheid uit lijm, bereid worden. 6.. Kreatine ‚en kreatinine (,H,N,O, 2% H, N, 0,5; — N: C=1: 2%); bestanddeelen van de spier- en zenuwzelfstandigheid, van het bloed en de urine. De eerste is neutraal, de laatste alkalisch, terwijl beide gemakkelijk in elkander overgaan. | 1. Sareine. or Hypoxanthine TU, my Da TE C=1: 2’); een bestanddeel van het spiersap en verscheidene klieren (lever, milt, misschien ook nieren). 8. Xanthine (0,H,N, 9,;—N: C=l: 2%), een oxydatieprodukt van het vorige; komt overal te gelijk daarmede voor, buitendien nog in de urine. 9. Piszunr (C,H, N, O, u 0,5, N DE ABO een tweebasisch zuur; — N: C=l: 2'%); het is een oxyda- tieprodukt van het vorige ligchaam en een bestanddeel van de spieren, klieren, (van het bloed) en de urine. Waarschijulijk is het altijd aan natron gebonden (als zure piszure natron). — Gelijk men uit de formules ziet, vormen de drie laatstgenoemde ligchamen eene eenvoudige oxydatiereeks; elk van deze kan door oxydatiemiddelen kunstmatig uit het voorgaande bereid worden. Het piszuur kristallisscert gemakkelijk in verschillende, gedeeltelijk eigenaardige vormen (zoogen. „wetzsteenen ,” d.i. rhombische plaatjes, die aan de stompe hocken afgerond zijn; zoogen „Dumbells ,” een vorm, die veel gelijkt op afgebroken trommelstokjes). Dit zuur is moeijelijk op te lossen in water, in zuren in het geheel niet. — Zijn beste kenmerk bestaat in de „murexiedproef:” Wanneer men piszuur zachtkens met salpeterzuur verwarmt en wel tot droogwordens toe, daarbij vervolgens een weinig ammoniakgas KOOLHYDRATEN EN HUNNE AFSTAMMELINGEN. 29 of eene oplossing daarvan vocgt, alsdan neemt het residu terstond eene F 4 4 r r } ” jr * ” hoog purperroode kleur aan, die na toevoeging van natronloog purperblaauw wordt. 10. Allantoine (G,H,N, 0,5; — N: (=i1: 2); z1) is een oxydatieprodukt van het piszuur en kan daaruit verkre- gen worden. Zij komt in de urine van den mensch slechts zelden voor (daarentegen gewoonlijk in de pis van zuigende kalveren en in het allantoisvocht). 11. Pisstof (C, H, N, 0O,; — N: C=l:]; amied van het koolzuur). Zij is een oxydatieprodukt van het piszuur en een bestanddeel van de meeste dierlijke vloeistoffen, inzonder- heid van de uitscheidingen, het eindprodukt van de oxydatie der eiwitachtige ligehamen. DBuiten het ligchaam wordt zij gemakkelijk onder het opnemen van water in koolzure ammo- niak ontleed (C, H, N,O, + 4HO = 2 [NH,O. CO,]). De pisstof kristalliscert in vierzijjdige prisma’s, is gemakkelijk in water en alkohol, moeijelijk in aether oploshaar; hare oplossing smaakt bitterach- tig. — Men kan haar op verschillende wijzen knnstmatig bereiden, b, ” 10 uit het cyaanzure ammoniak, dat aan haar isomeer is (WÖHLER), 2° uit phos- geengas en ammoniak (NATANSON), 30 uit koolzuren aether en ammoniak (NATANSoN) *); verder kan men haar uit de meeste van de hierboven in de laatste plaats genoemde ligchamen door oxydatiemiddelen kunstmatig ver- krijgen. — Kenmerkende reacties zijn: 1° door praeeipitatie met salpeterzuur kwikoxyde vormt zij een onoplosbaar dubbelzout, 2° door praceipitatie met salpeterzuur vormt de pisstof een moejjelijk op te lossen zout. HE, Koolhydraten en hunne afstammelingen. De koolhydraten van het ligehaam zijn gedeeltelijk als zoodanig in het voedsel opgenomen (suiker, regtstreeks genut- tigd of uit gebruikt zetmeel gevormd), deels in het ligchaam eerst door oxydatie ontstaan, en wel hoogstwaarschijnlijk als splitsingsprodukten van albuminaten en hunne afstammelingen (bladz. 18), doch waarschijnlijk ook van vetten; (uit glycerine heeft men suiker bereid — BERTHELOT en VAN DREN). Wegens hunne gemakkelijke oxydeerbaarheid }) worden zij even spoedig verbruikt als zij ontstaan, en zijn zij daarom nergens blijvende weefselbestanddeelen. Hunne oxydatieprodukten in het orga- nisme zijn nog weinig bekend. Een gedeelte schijnt zeer snel, — volgens sommigen, nadat het eerst in melkzuur is overgegaan, — in CO, en HO ontleed te worden. Een ander gaat misschien door oxydatie in vlugtige vetzuren over; althans wordt suiker, als het met ozon behandeld wordt $) in koolzuur, water en 2° C, OÖ, Cl, + 4NH, =2NH,CI + C,H; N, O,. 7) [Het is nog de vraag, of koolhydraten gemakkelijker dan eiwitachtige stoffen wor- den geoxydeerd, — indien men er op let, dat bijna altijd iets suiker in de urine is, en dat_in sommige ziekten niet de suiker maar wel de eiwitachtige stoffen geoxydeerd worden (diabetes) zoude men het tegenovergestelde moeten aannemen.] i R 9 [Als ze in alcalösche vloecistof zieh bevindt]. 30 KOOLHYDRATEN EN HUNNE AFSTAMMELINGEN. mierenzuur (V. GORUP-BESANnZ) ontleed. Men heeft de hypo- these gesteld, dat de 'koolhydraten in vaste vetzuren en in glycerine, derhalve in ware vetten overgaan. Later zullen wij de gronden, die hiervoor pleiten, bij de vetreeks opgeven. Eindelijk wordt ook opgegeven, dat de vorming van alkohol uit suiker in het organisme kan plaats vinden (HUTSON FORD). — De koolhydraten, die in het ligchaam voorkomen, zijn de vol- gende: l. Glycogeen (C,, H,, O,,. HO); een bestanddeel van de lever, de spieren, den moederkoek enz. Het gaat door dezelfde invloeden als zetmeel, derhalve door zuren en door de suikervormende fermenten (blad. 24), in dextrine (?) en sui- ker over. Over de meeningen met betrekking tot zijn oor- sprong, zie Hoofdstuk VI. Deze stof is wit, amorph, zwelt in water op, en vormt bij verwar- ming eene opaliserende oplossing. 2%. Dextrine (G,, H,, 0,0); — komt somwijlen in het bloed voor, waarschijnljjk afkomstig van de onvolledige om- zetting van het gebruikte zetmeel of glycogeen in suiker. 3. Suikersoorten. TWwee daarvan, druiven- en melk- suiker, komen in het organisme voor. a. Druivensuiker (O,, H,, O,:), (lever-, pis-, zet- meelsuiker, glukose); zij ontstaat deels uit het voedsel, hetzij regtstreeks gebruikt, of uit genuttigd zetmeel gevormd, of uit andere suikersoorten (riet-, vrucht-, melksuiker) ontstaan, die in den darm in druivensuiker overgaan, — deels uit het gly- cogeen, dat in het ligchaam gevormd wordt. Zij is in de meeste bestanddeelen des ligchaams in geringe hoeveelheden gevonden. Van hare oxydatie geldt over ’t algemeen het- zelfde wat van de koolhydraten is opgegeven. Een zeer klein gedeelte wordt in een niet geoxydeerden toestand met de urine uitgescheiden (BRÜCKE). De druivensuiker kristalliseert in kleine, rhombische plaatjes, die krui- melige hoopen vormen; zij is in water gemakkelijk op te lossen; de oplossing draait het polorisatievlak naar regts en reduceerst metaaloplossingen in de warmte. Hierop berusten verschillende suikerproeven. (De meest ge- wone, die van THOMMER, is de volgende: de oplossing wordt met kaliloog ontleed, vervolgens voorzigtig zwavelzuur koperoxyde daarbij gevoegd; nu vormt zich niet, zooals gewoonlijk, een lichtblaauw ne£rslag van koperoxyde- hydraat, maar eene donker blaauwe oplossing. Heeft men er te veel koper bijgedaan, zoodat zich een neerslag vormt, dan moet dit afgefiltreerd wor- den. De heldere, blaauwe oplossing geeft na verloop van eenigen tijd, doch dadelijk bij het verwarmen, een geelrood tot rood neerslag van koperoxy- dule). — Eene oplossing van druivensuiker gaat na toevoeging van gistcel- len onder verwarming in alkohol en koolzuur over (alkoholische gisting) ; bij aanwezigheid van zekere andere fermenten levert de druivensuiker melk- en boterzuur (melkzure- en boterzure gisting). b. Melksuiker (O,,H,, O,,); — bestanddeel van de melk, waarschijnlijk afkomstig van druivensuiker. VETZUREN , VETTEN EN AANVERWANTE LIGCHAMEN. Sl Zij gaat gemakkelijk in kristallisatie over, is in water oplosbaar, draait het polarisatievlak meer naar regts dan druivensniker; niet regtstreeks vat- baar voor de alkoholische gisting, maar eerst nadat zij is overgegaan in gene voor gisting vatbare suikersoort, die van de druivensuiker verschilt, de zoogen. „lactose;” doch even als de druivensuiker kan zij ook de melk- zure gisting ondergaan. 4. .Inosiet, spiersuiker (0, H,, O,,); wordt, daar het de alkoholische gisting niet kan ondergaan, niet onder de suikersoorten gerekend. Het vormt een bestanddeel van de spieren en verschillende klieren. Waarschijjnljk is ook het inosiet een splitsingsprodukt van de reeks der albuminaten. Het gaat in kristallisatie over, is in water oplosbaar, kan de alkoho- lische gisting niet ondergaan, daarentegen wel de melkzure, geliik de vori- gen; het reduceert koperoxydehydraat niet, doch houdt het opgelost. Het oefent geen werking uit op gepolariseerd licht. 5. Melkzuur (C, H, O,. HO), — bestanddeel van bij- na alle weefselsappen, met name van de functionerende spierve- zels en van vele afscheidingsprodukten. Zijn oorsprong is waar- schijnlijk tweeledig: het ontstaat uit de koolhydraten (suiker), en verder door splitsing uit de reeks der albuminaten (vergel. bladz. 15). Van de wijze, hoe de melkzuur in het organisme gevormd wordt, is ons niets naders bekend. ZH8. Vetzuren, Wetten en aanverwante ligchamen. De reeks der in het ligchaam voorkomende vetzuren (met de gemeen- ‚schappelijke formule Can H,n—1 O0, + HO) is de volgende: Butinezuur CpHy04 Stearinezuur C,;H3,04 Palmitinezuur C3,H3,04 : Myristinezuur C53H53804 Laurostearinezuur (C,4H,40, Cahrinezuur C,,H5,04 Cahrylzuur 164104 Cahronzuur 1H1204 (Valeriaanzuur C,oH,004) Boterzuur GC; HB; 0, (Propionzuur C,H, 03) Azijnzuur C,H, 0, (Merenzuur C, Hy, 0,) Verder komt nog cen zuur voor dat zeer naauw met deze reeks verwant is: Oleinezuur C,;H3404 dat men beschouwen kan als een palmitinezuur, waarin een at. H door een at. Acetyl (C,H3) is vervangen: H De eerstgenoemden en het oleinezuur zijn niet vlugtig, de overigen des te vlugtiger, naarmate zij lager in de recks staan, daar het kookpunt voor elk atoom C,H,, dat van de formule afgaat, 900 C, daalt. Alleen de vetzuren met de formule CynH,nO, schijnen in het organisme voor te komen, terwijl de overigen niet met zekerheid zijn aangetoond; het voorheen dikwijls aange- nomen margarinezuur (Cy4H,303) schijnt niets anders te zijn dan een meng- sel van stearine- en palmitinezuur. (meınrz), Met name de niet vlugtige vetzuren, doch ook die welke in de reeks het naast daarop volgen, als ook het oleinezuur verbinden zich met een ligchaam, dat naar de type der alkoholen is zamengesteld, het lipyloxydhydraat of glycerine (C,Hg0,) onder het afgeven van water, tot stoffen, die men vetten („neutrale Ver- 32 VETZUREN, VETTEN EN ten”) noemt; men bestempelt ze met den naam van: butine, stearine, oleine, palmitine, myristine, caprinine, capryline, butyrine, enz. — Omgekeerd kunnen deze weder (onder opneming van water) in het vetzuur en giycerine door verschillende middelen, door zekere fermenten (bladz. 25), doch vooral door alkaliEn ontleed worden. De verbinding van het vetzuur met alkali, die in het laatste geval wordt gevormd, noemt men zeep en het proces zelf verzeeping.— De vetten zijn deels vast, deels halfvloeibaar, deels vloeibaar (oliön), in water geheel onoplosbaar, in warmen alkohol en aether gemakkelijk oplosbaar. In water worden zij door zekere middelen tot eene emulsie gebragt. — Door oxydatiemiddelen gaan de vetzuren, die hooger in de recks staan, onder het afgeven van CO, en HO, in de vol- gende meer vlugtige over. Dit proces komt reeds, als zij in de lucht aan zich zelf zijn overgegeven, gedeeltelijk in de vetten tot stand, doordien zich de vetzuren van de glycerine scheiden en beide oxyderen. De daarbij ont- staande reuk van de vlugtige vetzuren is voor deze oxydatie, het „ransig worden” kenmerkend. l. Neutrale vetten (met name stearine en palmi- tine, vermengd met oleine) komen in alle vloeistoffen en weef- sels van het lıgchaam voor, en zijn op vele plaatsen in eene aanmerkelijke hoeveelheid opgehoopt, gedeeltelijk vrij in vloei- stoffen gesuspendeerd (in emulsie), deels in cellen bevat. Zij zijn gedeeltelijjk uit het voedsel afkomstig, doch grootendeels zijn zij oxydatie- en splitsingsprodukten, waarschijnlijk deels van de reeks der albuminaten, deels van de koolhydraten. De gronden voor de eerste meening hebben wij reeds bladz. 18 opgegeven. Voor de tweede pleit het volgende: 1. Een lig- chaam dat zeer naauw met de vetten verwant is, het was, wordt door de bijen bij eene uitsluitende voeding met suiker in groote hoeveelheden gevormd. 2. Bene toevoeging van kool- hydraten bij een voedsel dat rijk is aan albuminaten, bevordert de ophooping van vet in het ligchaam (mesting). 3. In de vruchten der olijven schijnt uit een afstammeling van de kool- hydraten, het manniet, vet gevormd te worden (De Lu- ca). — Uit een theoretisch oogpunt is eene vetvorming uit koolhydraten nog niet genoegzaam verklaard. Wel is waar kan glycerine (pastrur), kunnen vlugtige vetzuren (bladz. 29) wit suiker ontstaan, doch de vorming van de niet-vlug- tige vetzuren uit koolhydraten is evenmin bewezen als begrij- pelijk, omdat hiermede een reductieproces moest verbonden zijn. 