title: De zedelyke Toestand der Nederlandsche Natie op het einde der 18. eeuw
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: Deuodlief is ijverigin het waamemen van zijne bezigheden, omtrent welken hij zorgvuldig eene behoorlijke verdeeling en gercgelde orde in acht neemt, E E R R ij K is zinlijk , maar niet kostbaar in de klceding van zieh zelve cn van haare kin- deren. Hct huisbeltuur gaat door haare handen, altijd is zij bezig met het geen het huishouden betreft , en niets gebeurt er in huis, het welk haare aandachtige oplettcndhcid ont- Tnapt. , ' Iloe Digilized by Goc^le bS6 . DE IIUISIIOUDING. ' Hoe aangenaam cn verrukkcnd worden d wincerfche avonden in dit huishoudcn doorgc liracbt! De uuren zijn (lechts oogenblik ken. Deugdlief lecst , e f. r r ij i is bezig ract eenigcn vrouwelijkcn arbeid, d< lieve kinderen leeren al fpeclende , uit het on derwijs en voorbeeld der ouderen. De godsdienst , een manlijke godsdienst. welke naar de voorfchriften van jesus lee- re gericht is , beftuurt deze lieve twee , er verlpreidt zijne weldaadige invlocdcn ovei hen , om hun hart iner blijmoedig vertrouwen op den weldaadigcn Beftuurer van alles te ver- vullen. De grondftellingen van dezen godsdienst prenten zij ook vroeg hunnen kinde- ren in , dezen worden in de eerfte jeugd ge- wend , God hunnen Schepper te eeren , hunne Ouderen liefde en eerbied toe te dragen en kunne medemenfehen te achten en te bemin- nen. Hunne tafel is bmgerlijk, doorgaands voor- zien van vleesch of fpek, en verders verfris- fchende groenten , of voedzame voorfpijze, al naar de tijd of het faizoen opleveren , doch al- les matig, en voor al niet kostbaar of uit- heemsch. Visch eten zij niet , wanncer die, gtlijk men zegt , peperduur is , maar wanncer inen ze voor cen’' redclijken prijs goed en versch hebben kan, Gdijk hunne fpijzc, zoo is ook Digitized by Google DE HUISHOUDING. VII. Boek aS? t ook hun drank , dien zij in hun huishouden hebben, burgerlijk. Hunne bediendcn , zoo die deugdlief in eijne zaaken gebruikt, als die in de huishou- ding dienen, worden als mcnfchen behande- deld, fchoon tevens het ontzag wordt gehand- haafd, en de al te groote gemeenzaamheid ge- mijd. — Tot dezen zelfs breiden zieh de deugden dier waardige lieden uit, zij fehikken zieh naar het voorbeeld van deugdlief en zijne huisvrouw , en dienen hun ract hartclijk' heid. Zoo lopen de dagen van deugdlief en EERRijK genoeglijk voort ; liefdc en ddnsge- zindheid maakt hen gelukkig; de blijde rust woont in dat vreedzaam huis, en de Godheid gebiedt er den zegen. o NeSrland! zoo matig Icefden uwe inwoo- ners in vorige ceuwen, voor dat de wcelde, als een overftroomende vloed , was doorgebroken , om alles te verwoeften; in die ceuwen, toen dit land uit zijne mocrasfen oprees , en zieh hier cen Volk vorrade , het welk door vreeaidcn bf- wonderd is geworden. \ TWEE- Digilized by Goc^le * TWEEDE HOOFDSTUK. Doch hoe zccr verfcliillen de thans gewootid huishoudingen in Nederl nd^ van die gene^ welke wij daar befchreven hebben! Wan- neer wij dczelve bcfchouwen, moeten wij uit-* roepen : Hoe ongelooflijk bJind kan een volk wczen, wanneer her voortholt naar zijnen onder-* gang ! Hoe onvatbaar is het voor vermaanin^ gen , wanneer het door de weclde bedorven is, Onder veele grooten cn aanzicnlijken , waar- onder men ook voorname kooplieden mag re-* kenen, die naar den ton leeven, heeft eene le- venswijze tusfehen de beide Echtgenoten plaacs, welke naar alles, bchalven naar een huwelijk of echtverbindtenis, gelijkc ; onder den naani van volkomene vrijheid, leefc mijn Heer cn Me* vrouw genoegzaam volmaakt op zieh zelvcn; hebbende elk hunne bijzondere partijen cn gezel- fchappen; en naar welgevallen ook vrije ver- keering houdende met onderfcheiden vrienden van beiderlei kunne; zoo dac Mevrouw aan haar Toilet vrienden op wacht, en op gezclfchappcn of bij partijlm de man nooic zijnc eigene vrouw oppasc , maar eenige andere Dame naar verkic- zing, gclijk de vrouw ook van eenen anderen Heer bediend wordc, Op Digilized by Google DE HUrSHOUDING. VH. Boek 1179 I Op dcEelfde wijze is de gantfche buishouding ingericht; man en vrouw hebben hunne bijzon- dere bedienden, en de wellevendheid doet hun zelfs elkanderen doorgaands niec anders dan Mijn Heer en' Meyrouw noemen. Die alles brengt dus' de ton der wellevendheid mede. ' Hoe echte liefde bij zoodanige levens- wijze bloeien kan , is voor den Wijsgeer onbegrijpe- lijk, of de cer, de deugd, de kuischheid hier ' door niet allcrvreeslijkst bij veelcn lijden, be- hoeft naauwlijks gevraagd te worden. Al- gemeen klaagt men , dar , in dit opzige , de zeden ten hoogften bedorven zijn. Men zegt, dat er in onze voomaamfte koopdeden huizen zijn , in welken in eene kamer de pourtrai- ten van vrouwen, die zieh ter omhelzing aan- biedcQ, zijn opgehangen ,,uit welken men naar welgevallen uitkiest, ter voldoening der zin- lijke Insten. Tegen den bepaalden tijd verfchijiK 00k in de daad, de Dame, als eene prieHeres van venus, om in deze tempelea der wellust te offeren. — Hier , t verhaalt men, Zou hec meer dan gcbcurd zijn , dat de man zijne eigene vrouw, de vrouw haaren eige- nen man onverhoeds ontmoet , en elkanderen als openbare flaaven der ontucht en verbrekers van de allerheiligde banden des huwelijks her- kend hebben ! — welke ontmoeting 1 — Hoe groot moet de verwarring , de fchaamte , de I. »ECL. T var- Digilized by Goc^le de huishouöing. < z8ö verwijtingen des gewctens in zulke oogenblikken zfjn ! ö God ! hoe ver is heci mensch- dom van uwc weldaadigt^ inricluingcn afgcwee^ ken ! ' . • ' » De zedighoid • wenkc mij, dar ik " de ' gru\ve*- len , aan welke verbasterde Nederlanderi zieh fpoorloos fchuldig maaken , die de wereld met een' fpottenden logch LiePiebberij$jefts tioetnt» maar die onder Heidenen , nooic, dan rtiisfchien in tijden, als de zeden ten hoogflen verdbrven'wa. ren , gepleegd werden , liiet verder ontdekke i niet duidlijker in bet licht plaatze. ‘ '-•Dit kan ik echter niet voörbij, aanUe Hip- pen. Het kwaad' verfpreidt ^Ch' öok' tot de burger-klasfe; ook hier wordt de kuischi heid en ' eerbaarheid mishandeld , de ' huwlijks*^ trouw gering ge5cht,fde huwlijks-licfde veri’ guisd.-^- ' . j . r In het geheim- Waält eene fnoodhefd om J die, meer dan men ^löoft, de bevolking ver- mindert \ - het oogmerk van ' het huwelijk ftremt. ' De echte man verlangt naar vruchA ten van zijn huwelijk , opdat hij als man en voogd 2ou ’ künnen handelen ,• en 'in- die'J hftfSkking zou kunnen kopen en verkopen, doch' de vree^ ze voor den overlast der ' kinderen , voor de be* zwaaren van dezelven , doct verfcheiden echtge^ nooten de misdaad ’ begaan , veclen', zonder dot zij weten ■, wat zij tbedrijven cn hoe vCrfchrik* ' - ..'--v lijk Digilized by Goc^le r oo®enblikken ' i$ ket mensch- ju«ide‘grawe* . tvercW mct noemt, ' --^arvcn vva- c-r» r otitdekke, cr^e«^ ii3 ’ . 1^' öok* tot c kuischi j,uwli]ks^ - ^ Ifct^ Jij^^ Iking vei- ^ hüWcHjlt vnich- ^ cn voogd i^fckking h de v'^«' * 1-^ ” id«n«'“S^ •'^‘' ,on*' *” r> ’ 4 lijk f. / DE nUISHO'JO'^O. vir. V\et. OY'peTwezen . lijk 2ij Zieh ^xc\v z.elven maatfehappq , ^J"^'\^ct. cXgeriUjk Or. » UoUtCTfa Crnrlr de misdaad, ^ Heilige gedt welke, volgjc ,v._ia ‘met den d om o N A N door ’jc Godlieid met den d werdt. — n^ai. — . ait ondenv Doch ik de reden de NederlatuUr, bij ’ g-echten des ' ten, en de refaa^te <», . in achting bddV gepair «eien geheel vcrb«s . ^ , v£röntwsrrdigfr, heid , gepaärd me*^ - — . *> «eien geneei ^ j^^^rvtehoi te f,- ' ach tuet >ontsien » icu“ «e^ Voieulinf »d ai ijsslq noaora;^ .«■’i» vife S * -^A «k rmJJM,tir>v fhh ' <*'■» '.<>•- >fb ,fA*»44*dnw .|i<i4d,tt»li>natzxo7rT3i/Ä •I»f» Oih , mtiKTwi ^ t>- pLiid naJalagiDV ,<*!)Rüi •gibaifisva uuu', n/:v , fc[?x onar ..^ -t'V'Vl >uJ-J%3d *M ,4b. ti'jC^, ■•***'' ’fiiljf , naftkr/^ oiriaw|»rj ofa V>ov pibx 9&[iw!:ibvt! 3x»9^ ;is '?w 7>4 41 a«olj:ot!i{w{i5j'ujd tr»v. it>-> Mßij jib , laeij cos trosaaw;;^ ^ ,, ' f = c •Cos Digitized by Google * DERDE HOOFDSTUK. Laat ons , rer befchouwing, hoe de hüls- houdingen zijn ingericht , binncntreden Hier verbaast ons in de mecste huishoudens de pracht en overdaad , welke allerwegen heerfciien. Wanneer de toeflcl van kost- baar buisraad en inboedel onze verwonderde oogen tot zieh trekt, wanneer men het aan- tal dienseboden opmerkt , want zelfs middel-' matige lieden houden al ligt twee dienstmeiden, behalven naailler , ftijffler enz. wanneer meit de weelde in Ipijze cn drank, en klccderen;; wanneer men de verlpillingen in het onthaalen van gezelfchappen , in de fpcelpartijen , en der- gclijken zieh voorilelt, die er algemeen plaats hebben , zou men zieh verbeelden , dat Ne- derland zieh in eenen allergezegendftcn bloti- ftaat bevondt. De verteeringen , die ge- maakt worden , de ontzaglijke fommen , die zoodanige huishoudens kosten , vergeleken bij de winllen , die verre af zijn , van naar evenredig- heid te klimmen, doen elk rechtgeäard Neder- lander fchrikken voor de geduchte gcvolgen, die ten laatften uit deeze levenswijze zullen mocten voortvloejcn. Ten opzigte van burgerhuishoudens is het ver- fchil in de verteeringen zoo groot , dat daar een zo*- Digilized by Goc^le DE HUISHOUDING. MT. Boek. s8s zoodanig huishoudcn voor dezen van 800 of 4000 guldens in ’t jaar bcftaan kon, er nu tcn minften a of 3000 guldens roe vereischt worden , om de uitgaven goed te maken; waar tegen, door het verval- van nccringen cn handreerin- gen , de inkomften over het geheel, zo al niet verminderd, ten minften nict vermeerderd rijn. Wij behoeven ons dus niet te ver- wonderen, dar wij elk zien haaken naar ofii- cien , bedieningen , ambten , om hun zinkend huishouden te onderfteunen en voor- den on- dergang te behoeden. Doch , Helaas ! welke vooruiczichten opent zulks in een land , waar zoo vede lasten moeten worden, opge- bracht, voor het toekomende ! Wanneer men hier nog bijvoegt het dertel cn ongebonden leven der dienstboden, in zoo veele huisgezinnen , derzelver brooddronken- heid ' en de baldaadigheden, die onder dezel- ven dikwijls plaats hebben, kan men het be- fluit opmaaken, hoe het zeden-bederf zieh d verder en verder verfpreidc, en alle rangen van menfehen befmet. Doch laat ons deze z>nderwcrpcn meer in ’t bijzonder befchouwen. Men heeft over de veelde getwist, de weel- de is. een voorwerp v’an onderzoek geworden voor Wiisgeeren niet alleen , maar ook voor Staatkundigen. Soinmigen hebben gezegd , dat de veeide aan den omloop van het gcld T 3 voor- Digilized by Goc^le f84 DE HUISHOUDINQ. voordeelig zij, dat de menigvuldige artikeU) van weelde eene verbazendc menigtc menfchci fian de kost hielpen , en wat des meer zij tcnvijl van den anderen kanc, al wat voo godsdienst en gocJe zeden uitkwain , zieh tci jlcrktlen tegen de weelde verzette , fchoon mei van dezen kant dikwijls met onbekwaame wa penen den ftrijd aanbondt. — — Ik zal mij ti dezer plaatze niet in dien twist inlatcn, te mii js zulks nodig, dewijl onlangs een bckwaami pen onder ons dit duk uitvoerig en voortrcflijl bchandeld lieeft, maar dit durve ik gcrust, al niijn gevoclen verzekeren , dat de weelde ei pracht, de overdaadige en verkwistemic levens wijzc, welke hedendaagsch ten hoogften toppun gellegen is , Nederland in denzelfden al^onc ^1 doen verzinken, in welken zoo veele oude: en nieuwer Republieken , als zieh aan de weeld< hebben overgegeven, verzonken zijn. Wat er ook zijn möge van Staaten en Mo gendheden , die onder eene alleenheerfchinj langen tijd tegen de verderflijke gevolgen var weelde hebben iland gehouden , ja misfehier fcno vertooning van bloeißand door de weelde hebben opgeleverd , geen# Republiek hieldt he fang tegen de weelde uit. — Dit kan Neder- fand zieh des te min belooven , omdat het vooi zieh zelven niet genoegzaam, geene voortbreng- z^cn pplcvert , om misfehien zelfs een derdc ge- Digitized by Google DE IIUISHOUDING. VII. Boek. 485 jededte zijner inwooneren te kunnen doen be- IJiaan, zoo dat alleen ijver, paaribgheid , fpaar* zaamheid , matigheid, cn nuishoudkunde ons gemeenebest - kunnen doen bloeien. — - Doch fchoon deze de gegronde aanmerkingen zijn , welke elk onbevooröordeeld befchouwer van Neäsrlands zedelijken todland maaken zal , If hec, aan den anderen kant, niet min zeker, dat een zoogenaamd rentenieren ook verderflijk is in een land, her welk door koophandel be- llaan moet. Men heefi in veele plaatzen vart Neäerland, bijzonder in N»ord - Holland eene roenigee Kapitalisten , wier bezictingen beftaan in Obligatlen , het zij inlandfche of yreemden, die van hunnen jnterest leeven, en naar mace van de fchatten, die zij bezitten, geene verteering maaken, niet alleen, maar ook geene ondememingen doen , door welke werk* zame handen zouden kunnen aan den gang ge* houden , en vlijcige burgers onderlleund wor* den. Deze lieden doen, zelfs door hun Ilil en zuinig leeven, ook veel nadeel aan de algemeene welvaart ; doch van hun zullen wij nader gelegcnheid krijgen, om te fpreken, wan- neer wij handelen , van de Maatfchappelij* ke Zeden. Hier hebben wij flechts even van hun moeten gewaagen, om te doen oplet* ten , hoe moeilijk de middelweg door hec menschdoin betreden wordt. T 4 Her Digilized by Goc^le s86 DE HUISHOUDING. Het geen ik in hec gemeen van de nadeelen der “wcelde voor Ntderland gezegd hcbbe, is in de hoofdzaak hetzelfde, hec geen de waardige fchrijver van de yerdcdiging der eere van de Hollandfche Natie ter waarfchuwing heefc te bock gedagen, wiens woorden hier moecen gc- Iczcn worden , opdat zij tot eene inleiding verftrekken , tot het geen ik van de wecldc , pracht en overdaad in de huishoudingcn zal moeten bijbrengen.' „ Eindelijk zoo fpreekt die geächte fchrijver vergeet nooit op te merken, dat het geen draaglijk , het geen zelfs onberis- pelijk is in een’ buitenlander , dikwerf zeer be- rbpenswaardig , zeer nadeelig kan zijn voor u , wegens de gclcgenheid , waarin gij gcplaatst zijt , wegens de gelegenheid van uw vaderland. Laat een Franschman gedurig zijne kleederen verploojen en verfnipperen , elke maand nieuwc ftoffen en nieuwe fatfoenen uitdenken ; hij maj ’er zijn beurs door verarmen, terwijl hij zijt geest, welke zieh celkens met zulke beuzelin gen bezig houdt, niet verbetert ; hij houdt omdat zijn vaderland genoegzaam alles ver fchaft, de handen van zijne landgenooten nie allecn bezig voor zieh zelven , maar ook voc andere natien , die laf genoeg zijn , om hem i alles, zoodra mooglijk , naar te volgen. — Laat hem aan de wcelde loegcven, voor, wo j Digitized by Google DE HüISHOUDING. VIL Boek. *87 ke zijn vaderland voorwcrpcn oplevert, die het gcld ondcr den armen Bürger en landman ver- fpreidt, fchoon niet te min zijn hart en zeden ’er door bedorven worden. — Laat hem zieh aan geduurige uitfpanningen en vreugdebedrijven overgeven , Wiens uitgebreide , wiens min be» zwaarde akker met eene geringe moeite genoeg oplevert voor het gering onderhoud, waar aan bij en zijn gezin gewoon is. Dit alles en meer dergelijke zaaken kunnen integendeel niet anders dan verderflijk zijn voor den Nederlander , Wiens bekrompen 'grond enkel vatbaar is, om het geen tot z.jnen nooddruft vereischt wordt, op te leveren, voor een gedeelte op te leve- ren ; — wiens keuze zieh nooit min dan nu bepaalde bij de Manufaftuuren van zijn vader- land ; waar toe hetzelve bovendien op verre na het nodige niet verfchaft, en zelfs geen draad zljde, de voomame ftof voor de klecding der Jufferfchap, levert; fchoon het merklijk afdoet, Wanneer dezelve door onze eigen banden be- werkt wordt ; wiens grond en levens - be- hoefte , door onvermijdelijke fchattingen en las- ten , onbedenklijk zeer zijn bezwaard , fchoon hij niet te min aan goed dekzel en voedzel ge- woon is: Wiens welvaart alleen van eene nationaale wakkerheid, voorzorg, fpaarzaamheid , en onvermoeiden vlijt afhangt ; en Wien diis gecne vrijheid , geen tijd overfebiet , om zieh T 5 tan Digilized by Goc^le s8S DE IIUISHO U 13 irsr o- »an pracht eo wcelde ce verg^apen , c alle gemeenebesten nadcelig ^^voor her *on^ Hjk ziji?. Het fchip yara S raac - bovindc z kens in gevaaren , , die andere nacien we gehecl niet kennen, en welke wjj aJJee. wakkerheid, en — V»ii1nmiH«lpJpri 1 aanwendii unneia te boven gepaste hulpmiddelen vcn. ” NiettegenOaande dus , volgends hec I gevoelcn van hun, die de gefteldhcid van 4triand kennen, wcelde en pracht derflijk zijn voor die land d*>. • dingen , van dag toc dag toe «uis Hot toismd en ^ _ ■ moet uitgczocht, moec nieuvir.^ ^ oeho ,tfik wezen; en ' gende lieden, maar zelfs bii d i, vert den burger; men trotzeert daar™ j-en, en boort zieh zelvcn in d ®lkan. meer, onidat hier ,eet>e gedu • hcerscht , en men telkens het doen , om voor het nieuwe hl 've Menig koopman, die Tiaauwlrt^-'^ ®aakea. credic ftaande te houdon is. fels te voldoen, bur... vvi. cifchers ter f f^wernood vtn ’ ^‘^huid te houden, duldt, dac ^iin ^ 'veet a; faet zij cot fie- Iby Google DigiliZ'‘- D lSG- ^£* ontmoet, die' wordc V''" kosten ontzion. zür» vricnd of buurman te„ pron yroo^ onder te doen. C^cen zcdennieefter is *er , die prachc en weelde, welke in de h heere, reed* zedert langen tijd kl iclfs, die in hun gewaad , Tchoon geiioemd wordt , niet min prachc heid op hunne wijze vertoonden , door hun beftraft worden. xijn deze klagten niet ongegrond ftuk bijna zijn de zeden der 2 ineer ce berispen dan cen opzigte ding. * De eerile aanmerking omtrenc dat t uitgezonderd de Noord - / J^riezjtn-, onzc Natie niet gezegd «tne nationale kleeding tc hebbet fchen^ Engeljchen y mec 6dn. wo zaara ade de volken van Europa k - — wcrelddeelen nebben hun eigen • ei klcederdragt, alleen wij JNederlandet öczclve dan deze dan göene vrecmdi eene geduurige verSndering der ^es op zip Fransch , dan op zj Digüized by Gpoale *70 II E T H U W E L Ij K.’ vruchtelooi ! Het hart van den onnatuv\r\ljkc vader was harder en onk»*ügzamer dan nietaal — vrucnteiooi: nci van aen onnatuvirlijke« vader was harder en onk»*ügzamer dan nietaal. Twee jaaren zworf de jongeling om, volliardeiv de in zijne liefde , üandvastig in zijne ouder- min. — Eindclijk „ vaders ziide hoop, indion hü «av0.4A mm. ismocuja gaf men hem van zims vaders zijde hoop, indion hij eerst wilde weder- keereh, en met zijneri vader verzoenen ^ Niets vuuriger Manschte i- v c » n ^ naar het ouderhjk hu,s , valt - zij„en vader te voet, omhdst ztjne knicen, zijne traanen ver- vullen, met eene ihlle Welfprekenheid , het cq« Zijn ontroerde mond niet kon voortbrencen Maar, hoe bedrie^ hem de uitko4 i fpreekt, na cenigc dagen , van znne liefdo ’ Zijnen vader, dat die hern nu einrl«.!”!, t,’ gclukkig maake, maar hoort y” * ^olkonien vaders wil is onverän^erlijk : Zijn* meisjen van zijn hart afzien fpraak treft het hart vsvxi den j- ' ling, ZOO treft de dt>nder, die TL^T van den reiziger fchokis te zwaar, het a^ndoenlüv u hij zijgt neder, valt te ^ed ^ezwi^ en de jongeling is niet tneer’ ftÜiip Ik zal niet ondernernQj^ j * ^ * von, die deren onnatunrüTu moeicn _ zijne mart^xir vader pr,, lijk, de angst, daar Poeten verfcb • irr» rXVb 1 Dioitizisci huwüx,t* ß^^weten woedc^ i-. ’ ^°*** *7* l'g^ren , *«" God, , ^<yordcTiüu van eenen devte-d * — “ 2oon ^ eener. ^n be- Ihroonily“' ‘‘“■'«'"dvou^g w«raak^. t«rcl.uld,gcnd, overtuigend, ri^.'’“ rtTOordcIend geweten verdubbcld f '•"tend» De Lezer lleJc beJang in het onrehuj- «lukkig meisjen. De invloeden va„ ^ „oostrijken godsdienst van ja*«*, de dingen van de godvruchcige ou«iers bij der!!“*- der Godbeid, de bemoedigende aanfpraken eenen liefderijken vader en tederbemi„” rtoeder, en de gerustftellende kaimre va^ fneeuwwit geweten , doen haar geiaaten welbehaagen' van haaren hemelfchcn Vtd^ ZOO vcel vermag de deugd 1 de codsdienst ! ' *00 rüsten de godsdienst ! X^aar deze ztjn 00k de rampsalige den invloed , welken het geld , bij bet «an der hawelijken, onder de ^eder/^^J^ oefeni. weet, hoe vede voqt|w**^ tDi]ne Le^CTS zieh daarvan hentmenai ! ^^den Daar is nog een« bron , waar uit in ^an buvrelijken veele onheilen voortvioeieo arige jongcVmgen vergetende de 1« van ’ •wilt gij ^rrnwm, aw 4rouws $net ms ’ «n Digitized by Google 27» H E T H U W E L 1] K. en niet opmerkende, dar gelijkheid van flaat gelijkheid van zeden haart , zoekcn eene vrouw , die in' aanzien en ftaat verre bovcn hun verhe- ven is, dit heeft rneest altijd nadeelige ge- volgen. te hooggeboren vrouw, zegt zeker Schrijver , matigt zieh veeVdl eene trotsheld en eene ^ man bezwaarlijk verdragen kan, en die hem, in plaats van te verhefFer» , ten diepften vemede- ren. Hoe flaafäcVitig gaat hi] gebukt onder het juk van zijne heerschzuchtige vrouw? Niettegenftaandc zijn fchrander oordeel, is hij al- tijd het voorwerp van verächting van het zoogc- naamd aanzienlijk geflacht zijner huisvrouw tot dathetknaagendverdriet hem in eene zickte ftort die hem eindeU^ aan de bitzc verwijten en fmaad- redenen zijner heerschzuchtige Familie ontrukt . Het gemeen m heeft zeldzamo ■ den,wachetaangaan vau huwelijken be^e^ h?’ hterfch«. doot^ds de jW.jke lusten «n haberg, bij gelegenheid van cen ’ I andere rrroUikheid, knijgo„ ^ o(\ . drifM ondleken worden ingewilligd, h^rm ' ' jen bevindt zieh vervolcends -rk.r.r wordt het een huwelij^ , en nul van cer en deugd in Viet b '^ezeffenl overig zijn. Zecr io^geUnP-L dat de huwelijken ondor S«^^curt het loch 1 huwclijkcn zijn van \^"^gere klasfen, cec'l öoodzaaklijkhcid. ^ | DC Digitized by Google X) E - • HOOFiOSTXJK. Wanneox- rm eindelijk do vrijäadjen zoo rer gevorderxX \s , dar her voltrekken van t het huwe- WeVijk V>eY»'a.*.ld cn vastgefteld wordc , ook met goed- keuring vrar» wcderzijdl'che ouderen en voogden, gaac mora -vooräf over tot -het regelen en be- paalcn cIcmt huwclijkfche voorwaarden , van wel-' kc, in cl«ize befchouwing der I^e'derlahdfche ZQ~ den , mec een woord diene geiprok.cn te wor- den. ' Ho6 zeer, in een land en onder eene natie, daar de koophandcl hec grooefte en meest ge- mecne middel v'an beftaan is,'^de" voorzichtigheid het invxjcren van huwclijkiche voorwaarden , aan- geraaden on gewettigd mag hebben, ten eindc de regen alle onvoorziene eegenfpoeden , 'Welke het wisfclvallig loc der ondermaanfehe ^5^-aken ook den cerlijkaen en nijverftcn koop- kan berokkenen, h-i veiligbeid tc ftclkn, ^ armoede te bevvaaren , of te voorzien, nicE het kapiraaV, welk zij mede ten hu\ve- brengt, in den rarnp van liaaren man ^ mede vetlooren ga ; hoe zeer gevolglijk over hec ge- heel huweli)krche voorwaarden onder ebriijke kunnen vvorden afgokeurd, oogthans tnen , in aanmerkmg nemende , war omtreoc naar de tcgenwoordige_ zeden , bij ve&~ ^ ^ _ .7-C I.. S *74 H E T H U w E L 1] K. plaats vindt, niet kunnen nalaten, ook hier r zedcnbederf tc klaagen. bij hct oprtcllcn van dezelven. »feilen len over Voor ecrst: bij net opftcllcn van dezelven het welk mecsi tusfehen de >vederzijdfche ou’ ders gefchiedt, terwijl minnend paar llechca haakt naar het bereikea van hnn ^ d.„zoov»lebij»nterher„ „ - jdjverf, om dk.nderen «" ka?r'r dat niet zelden twist ontft-at A* '"'innen, «jde hevig voongezet, het geieele h^eu'h't niet doet, cn de jonge üeden van him heil , dat zij in huntxe echt - “ - voorfteldcn , verftoken zorgt men bij de huwoliii,r„i,„ * Voords lange tijden, men bedenkt VOOT vallen, hoe en waar ® »^ooglijke g^. die ten huwelijk aangot»rac^ g®^den, van overlijden enz. belartden gcvalle de familie keeren zullen. 'Weder tot Terwijl de jeugdige gelieven ^°»trast? van di, aarifche Icve« ^ "e znlighaden met de bekoorlijkfte ■ wordt van hunnen dood ftreelen 1 verpligt, in het midden , cn z\\ rijen, als het wäre y, bunue min« i i nen. als of zij zoo '^«erften , Niet, dat het ooit fpoed.1 ^ l te denken, maar zij, aan 1 ' wijzea Oofterliflg heefr , <iood dj ^^ße,nden tijd I3ic J Digitiiiod by Google UtrWELlJK. VT. Bokrt. «75 DitaUes ecliter kan nog met de eerlijkbeid beftaan, tttvbl-blt hoc veele voorbeelden hecfc men nictin ^^derl^znd van het fchandelijktle rnisbruik van lOOÄSLT-fcÄ ge huwelijkfchc voorwaarden. Menbepa.xx\t in dezelven eene veel hooger fbmme V'an ge\d. of goed, welke de ' vrouw mcdc tcn huwelijk. "brengt, dan naar waarheid , men wijsc haar eene douarie of lijfto^hc ' toe , groocer dan dikwijis do wederzijdfche bezitcingen raamgcno- men bcdjragen. — gefchicdc met een twcc- ledig oogTTierk; men laat voorecrst nict na te verfprcideTl , hoc voordeelig cen Vmvveli\k men gefloten tiebbc; dit gccfc den jongen koopman gclooF Qcr-edi/i) oni zijnc 7.aaken uit te brcid.cn. en door te zetten , gclukc het hem, en gaac zijvi "hatidel voordeelig, in dat geval krijgt de eenen goeden cn veiligen uitflag '■> maar |o<=‘Pc het hem tegen, her zij door tegenfpoe- . ^ •» zij door eigen onkunde , of verkwis- of vervpaarlozing , dan openhaart zieh verborgenheid der ongercclicigbeid. nvaakt cenc breuk, do rehuld-cifchcrs wor- afgewezen, cn moccen toczien , oindac de VtOMvr van den boedel cerst aftrekt en naa rieh neemt, het geen haar, blijkens de huwelijkfchc tockomt, al zoti ’er niets tot aP- fchuiden overlchietcn. ■■ NlI ^ er inet de fshuld-eifchors eene overeen— getroffen , voor twaalf , den , of zclfs Sa min- minder ten honderd, on de man leeft rviirrt ett overdaadig, als ’t wäre, van bet goed van d* vrouw. Zoo wordt het beste misbruikt , en goede oogmerken,. «door list en bedrog , ten kwaadc verdraaid. Eindelijk wordt het bnwelijk voltrokkcn, en de twee gcHeven voor bet ccbt-aliaar plegtig aan clkandcrcn vcrboiaden. Het is opmcrklijk, dat alle volkcn, befebaaf- de en onbefchaafde , doorgaands bet bnwelijk met vcelc plcgugheden , met vrolijkc bmiloften , met dans, zang, en ppd , gewoon waren te vie- ren. Het jonge paar werde openlijk als in zege- Ihamc onigcleid, en dk der land- ftadr- o€ dorpsgenoten dccldc irt bun bcil , en allerwegen hoordc P’,cn de mejuicHingen en zegewenfeben ~ Op dezelfdc wi ze waren ouk an,« - gewoon te werk te ^^rnatuurnjke Hißo,-ia: Holland, beeft^^on' daarvan een mtvoeng -1 z ging men in de pracHt cn overdaad hr. ^ lofts-feeften dikwijls " ^'1 de brul righeid zieh genoodzuake vondf^^- verördeningen , ‘^^^rorntrent h ' • ^ teuren ken; waarvan gemelde Seb te maa den heeft aangevoerd. *‘‘Jver ook voorbeel Wie met een wi* oog di. .„demorp ">cnsel,kundi aUzios’ * »'öua - “«“uilijk vinde, gewoonte gegroud HUWI^LIJK. VI. Boek. =77 De oi'enbtv’re: ^»Icgtißlieden verceren her huwclijfc i\s ccncrv ci«:iT-s.vnarJia<-’^ cn achtharcr» flaac , wel- ke o\' V\et o-Ij^enicen heil cn welvaarc te grooten invlocA , dan dat niec clk zijne «iedneming zou bet\.vÄ ^evi.' Blijdfchap , vreugde , vrolijk- hc'd voe^civ» no 'ic in het Icven van den rnenscb , of zVj 'vt>egen dan, wanneer twee eensgezinde zielen, rot het bozit van het voorwerp van hun Üefde- votlangen geraaken. üxi -de bmUofts- feesren 'V'crfprc'ddcn eene zachtVieid in de , door de aan d-oeningen van vrolijkbcid gclenigdc , ge- moederor-» ^ buisgezinnen en gefVaei-vterv werden nader ox-»<ierUng Verbünden , dci grond tot nieuwe hiiweli^iten gelw^d tusfehen 'jemge lieden, die ortdet’ de vermaaken der ‘bruiloic 'clkandcrcn ken- hen . leerdeni oude vece *en • wrok , die plaats -gebad hebben, weedt bijgelegd,- cn vuor «cviwig verzoend. wisc de wijsbdd onden aan alle dezetiplcgtighcdco en ver^^^“ ^csti cenen eerwaardigen zwnai te febenken, doot «ct VveUigo van den ftaatUjken godsdienst. VIcm: on^hiWug is iiec voor.ibct menschdotn, men zcits 'de beste irsriobcLngcn en gewoon- Xcv\ door buitcnfpooriglicdon ot' llinkfche or.der- ■neroin^n .hi verdenking gebracht , en daardoot a\ bet goedc , , welk zij ..konden en natuurli\k ^oeften uüwcrkcn^ gcltöord heefc. De buV- darteJheid, in dron- cn daaruit t ontlbmnc vecheerijen hect c , S 3 '. ^8 HET HUWELIJK. gelijk wij reeds zeiden , van ti]d tot tijd aan de Ovcrigheid aaniciding gegeven , om door keuren bcpaalingen te maaken, ja zelfs de uitgeftrckte bruilofts-maaltijdcn te vcrbicden. De ftaat- kunde, bevrecsd voor oprocr en muiterij , fpeel- dc hier ook haare rol - „icn was beducht , of nren hadt voorbeeldcn, dat op zoodanigc tnaal, tijden famenrottmgen gomaakt, en ontwerpen tcn nadecle der genen , die bet bewind voerden* tot ftand gebracht kotiden worden. doordenkt, beklaagt hec lot van den ftervelinir^l I„ onzen z.,» er zoodanige keuren „Te, j,,. _ Men vemeemc fleehts heel zeiden dat er een uitgebreld bruilofts - feest «reK T* wordt, misfehien hier of daar ten platten alwaar de eenvouwige rjatuur alt" \ ^ , haare rechten behoudt. - het langst den thans, voor het grootfte'' Kede"!.u’^^®” eenigen oniflag, en in Hilcc voltrol k ' *°*i*let fchrijft er le krancc^ van „ Deze of foortgelijko over: eene mindere of meerdere nia ^ ^^ijven, bii Ol zen Burgerftand ^ maar ^ zwang tcn bijkans gehecl buiteri &roo> fchljnt bi) veden een rrce.,rP gcaakt. "p. de Huwcnik^-plegtighecl^. vc^ächting voo» als of men ’cr eer in '^^erfchen, en ’r • ftaatlijkheid huwt. nien zonder eo«- vcrzcld te zijn, ja zeit' ’ ^"nder van • ^ J^^uid eu Bruld “riudcgom wcl Digitized by Google HE.-T HüWELOK. VT. Boek. v» ib«ydeil\\V. ^ eene dagelijkfehe kleeding, om in ftilte te trouwen. En als wilde men zulks nog meerdleix- nieuwigheid bijzetten , l>egeefc men zieh, als T.esT fluik, naar eene KranicHe of En- gelfc^e Ic-crlc , om aldaar in den Echt verbon- dcnic Worden; fchoon men geen woord Fnmsch of verfta : zoodac de ' koscer genood- zaakc zij Vien in ’t oor tc fluistcren , als zij otd ci jes Hot>bcn te reggen, of knielen moeten. enz. Incusfctien aijn echter onae deftige Rurgers in de fteden ir»og al mecrendeels voor Vret trouden van eenen f»lcgrigcn bruilofesdag. Even'wcl zedert deie Schrijver dir op het pe- pier flclde , en dit was in i77— •> ’s de gewoon- om in llilte, of, gelijk men het noetm, c*"ouwcn , raecr toegenomen , zelfs * onder den ^'M-gerftand. — Wie maar eenigzind in ftaat is> de exerogift, welke bij zoodanige gclegen- de Diakonie*armen moet gefchiedeti, cn ^atxrvan op vccle plaatzen eene vaste fomme is, beneden welke men nicc geven niag, Y tc brengen, trouwe irr eene geiloun kerk, •^'Waar niemand tegenwoordig is , l^uicen den pre- ^Avant, iwce oudcrlingen en- ewee diakonen, en de naafte I bl^dvcrwanten van' liec jofige paar, ^a d'kwijls zijn dezen niet e^ns cegenwoordig:. Flict wordi de hvuvelijks-plegtigheid ■' idoor hec V-^OflcZcn en ibedntwoordcn ? van v. hcc j Ibrmulio'f »^.jokken, e*' allen, die hier verg^äerd •* S 4 ga* ,8o H E T H U W.E L IJ K. ' tot getulgen genomen % waama het jonge 'paar , hct welk ieder afzonderlijk door het kostcrshma in de kcrk is geflopen , ook längs denzelfden weg naa huis keert. Even als fchaamde men ^ich, dat men e«n huwelijk aangaac , en als of men ict be lenklijks bedreef, waar men ZOO min getuigen bij bcgeert, als fleghts raooR, lijk is. ^ Dikwijls aijn enkel de wederzijdfche ouders en broeders of zusters , en geene verdere nabe’- llaanden bij de gelegenheid der huwelijks- vol- trekking, b.j e kanderer, ten eten, en alles loom ZOO ftd af, als of er eene daagUjkfche en ge- meene zaak verricht Ware. * Aan welke oorzaakera men j in eene alöude en alp-omn '^^^ändering toe ce fchrijven; aan ecne^'^^ S^woonte hebbe dezer cenw, welke niets i tcrlijkheden , maar flechts w" "'ct ui-. wezenlijke ziel , of aar» de naauwgezetheid otncrenc het ft t 1 heid en vermaaken , van vrolijk- 1 äjden, welke geene 'buitenff^ ^ ^echtheld der] bij bijzondere lieden gocioogen'^^^^ koel ng van gezellige tnenTchv ^ ver-l onve fchilligheid Wordg - die t J ... . .. Uebben , e, "Wel- Digitized by Google Hl2.Tr IlUWELiJK. Vi. Boek. =8i welke den burgertland wordr na5cvol^<\ ■> <^>i-\dcrÄOcke Hij, die lusc liecFc , hcc jou ons t c 'ver vnn beflek ver^^ij deren. D\i p;e-noecj*. tegemvoordig -zijn hcc door- gaanis ew\>.e\ lietten nie den geringeren burger* , ftand, olc* x\\t nog Isager klasfen, wier huwelij- ken , in Viet openbaaf, fn de tegenwoordigheid der gemoonce» worden ingeze'gend.’ Die- Imdden >wij te , zeggen -r vim de -rzeden dfcr länderen^ met becrek'king “"tot hec'aän- gaan dexr httvelijken^ laat ons overgaan ter bc- ichovewing van de tscderlandjchc zeden in de fluishoudirjg,. 'j r n ( r'\ r T i 1 _ • 1. rr ■ nc/ ,:.|- r ^ '* r: 1 r* - • '. » ' aic Er f i'.'i i'i.‘ 1 1"-' -(• :■ f jv t’ixjo tij • '^11 V.- f i . • ^ r . .V • - Ij'U:av.''jd ' - * ; ■ - «i. • _ zy'~ rr'r r: / *: nl \. i.n.i .vfid nr-; s •. * ■' • V * t ^ % ' * ■ : . 1.- '^m ■j «W -J_ — . -E . ■> ■ v_ ’i • 1 j <■ • ■ ..i'I 7!b .fl it.:. :'.hec‘iJai«rf : ...U'il I7*'f - ■' .rM “T « ' d ni »'*.-!>crr ’ >( J •« ' i*i ijSiOi’; 8 5 VTI VII. B O E i)E HUIS IIOUDING, rERSTE hoofdstuk. J^eugdlik? en CT=,RTti3K, van welken \k reeds mcertnaalen Ec^P^oken heb , als van echte jSlederlanderen-, welle en de ovide voorvaderl\j- kc zeden nog ongereUonden bewaard z\jn gcble ven , hebben nu reeds verfchclden jaaren ecu onuitfpreeklijk geluk en genoegen, in hunne hu\s- lijke famcnleving» S^^ivivirende hun huwclijk Sfgebroken ondervonden. Met een bericht van bunnc huishoudmg Boek aanvan gen. Ik heb rccä» m het vooTg„nao Bock von a;, gclukkii [«•> gwgj , van a« liefde. gegrond do censgc JdWa vanTaa^ Vlik 'M.XJISHOUDING. VH. Boek. «83 lijk eöele deugdzame, barxen, be- neid, cW.?xt%<A ereil huwelijlc gcnom&tt heb» ben. ■ — \Z>e; van deocdlief war ren zuiver ^ toen bij zijne gedachten tot het hu- welijk beY>«talde. Hij zocht eene gezellinne van zijn leveiTv ^ eene deugdzame huisvroww , onir aa« haare den hobbeligen levcnsweg te be> wandelen ^ rnec haar voor- en tegenfpoed : te deer Jen, en door het teelen cn opvoeden van eea ouderminnend kroost voor zi^nen ouderdom eeo fteun, voor de maatfehaprij rmtvige leden daar te Hellen- Het- zal misfehien. vreetnd voor den tegonwoordigen fmaak luiden, wanneer ik feg, <Jat deügdlief, feboon niecs min dan «en dweeper , den vader der menlcHen fmeekte* dat die hem eene waardige locgenote, door z^ ne n.ll>efluurende Voorzienighetd « mpgte aanwij- ' liet zij ZOO, evenwel het gehed van deugi^ is verhoord, en hij vondc zijne waardige ^ Xt 1] K, . ^ ^ *3 K hadt geene buitengewoone fchoon- , maat zij bezai hoedanigheden , welke aan Xxi!xa.te ziel en gamfehe wezer» eene Tchoonheid \Ä^Z.excen, bij welke geene ^ligcbaainlijke fcbooib'- \i^d genoemd mag worden. was jiiet iVjk, n^aar zoo zorgvuldig .opgevoed en in b«c oi^^’fvirezen , dat. haar overJeg , Eui- j naarlVigheid , en opletcendheid die ge- ligtelijk vergoeden^konden. Mcc t^4 - de hui shou ding. •-Met zulke hocdanighcdcn en zulvere oog-» merken gaven deucsouief en erruijk cl- fcanderen han en hanel , en hunne Wefde is ze- den hunne verbindtcnis (lecds nangegroeid, zi} worden voor clkander fteeds diorbaarer , ftceds beminltjkcr > voomaarnlijk zedert zij in hunno lieve kleinen , wier opvocding %\] beiden zoa ioflijk behanigcn, gelijk wij in bet’ voorgaand^ ■gezien hebben,' dc onderpanden hunncr huwe- lijks-min berehouwen.- •/ . Hier 'wil ik körte befchrijving vAn^ hun- ne huithouiHng geven. » Niemand waane , dat de- befchrijving een bloot ideäal zij. Noenl zulke echtgenooten zijn er in de’ daad in 'Nederland. Ach'; mo^ hun getaV daaglijks loe- nemen! , • ,ii -crta,RtnT4ro" merk, te wctcn, elknndcrcn gclukki^r ^ •wn^door onderwijs oti voorbeeid J ^ Ivan hunne deugden fc; vormon ’’^vo\gc -toedemcnfchen Trutt:Srr''v_ Vumi . ^ WC7ei^ vr Zij vinden hun ‘ * ' ' tegenwoordighcidv »n elkand ■dflt zq bij elkandercr»'.-- gervoogen , de ftillc rast van*'><^" door hun kro nieten mögen. ^reedzaam huislevcn dt^ ZOO ziindc^-bchoev n ^^XJISHOUDING. VTI.^Boek. 285 0 fliet ^ dat de kuifche liuwelijks - trou- we vari V>^iVv\cn de reinde zuivcrkieid , en otiTefcborv^a.o'n , fteeds bcöefend is geworden. Even vr\^ -z-xin zij intusfchcn van den gcesc van jalocrscViVxeeVd. , als van alle dartcl bejag. • Voor «i\^anderen beftemd, leeven zij , fchoon hunnc irv\<:.t:>mften bepaald zijn , als ordentlijke bur- gerliedet-x voegt, cn door hur.ne zuinigc fpaar- zaamVicid zijn echcer dcze inkomflen tocreikcn^ de , dcwijl zij gcen gcld bcViocvcn te verfpillen aan kostt>are gezcllchappcn , ot' a-an de vemm- ken vatx den icgcnwoordigeii ti j A. 2iij zijn nogtbans nict ongezcllig, zij hebben eenen kring van eervige waare vrienden, met welke zij ver- keeren , en die zij van tijd tot tijd zttn; doch pcxt'ttjett woonen zij hoe genaaind niet bij. — • Geer» wonder 00k, alzoo zij nooic ti]d-vcr\’CcUng elkanders gezelfchap ondervinden. EvjoDLiEF is ijvei'ig in hec waamcincn vaa bezigheden, omtrene welken bij zorgvuldig behoorlijke verdeeling en gcregclde orde acVit neemt. "E, E R R ij K is zinliji^ , maar niet koMbaar in öte kkeding van zieh zclve en van haare kin- deren. Hct huishclluur gaac- door haare banden, aUijd is zij bezig mec hec gcen bet betreft , en niets gebeurt er in huis, welk haare aandachtige opleccendhcid oot- I loc S6 DE HUISHOXJD irSTG- Hoc aangenaam cn verrukkend worden de <<0(rinterrche avondcn in die huishouden doorge- j^rachti De uuren zijn flechts oogenblik— kcn. Deugdlief lecsc , e f. r. r ij M •js eenigen vrouwelijken arbeid , de lieve kinderen leeren al fpeclende , uic her on-' ^rwijs «1 voorbeeld der ouderen. pe Sodsdienst, een manlijfce godsdienst, „clke naar de voorfchriften van } es u s lee- re gericht is , beftuurt deze lieve twee , en vcrfprcidt zijne weldaadige invloeden *over beo , om hun hart met blijmoedig vercrouwen cp den weldaadigen Beftuurer van alles te ver- vullen. De grondfteUingen van dezew godsd.enst prenten zij ook vroeg Hunnen kin^ de eerfte Jeugd ge- bend, God hunnen Schepper te eeren K ^ Ouderen liefde en eerbied toe t^ T ’ hutme medemenfehen te achten en tr^bLin- Hunne tafel is burgerlijk , dooreraancl« zien van vleesch of fpek en ^oor- fchende groenten , of voedzame '"vooTt de tijd of hec OUzoen oplevercn Ics tnaiig, en voor al niet W T beemsch Visch eten zii ni uit- gcd>)V^ men zegt, peperd u ur "r ’ ^ic, inen ze voor een’ redcliikpn wanncer »pijze, ZOO is Oük Digitized by Cot I hlJJISHÖUDlNG. drank - dien 'VTJ- Boek s8^ zij in hun huisboudej^ üEUGDLrEp behände. woi-cfc g-ehand. ^ burgerlijfc. f-i e bedicndcn , zoo die Aken gebruikt, als die in <3o ji^Tien, worden als menfcl-tcn i"3c=V»oon tevens het onczag de al te groote ßemccnzaamheid ge. Tot dezen zelfs breieJen zieh de ra dier waardige lieden uic , zij febikken . aa.x- her voorbceld van r>JCtJGD£.xEF en t».u-isvrouw y en dienen hun mcc hartelijk, :z». 2open de dagen van nEucoLTEF cn *3 ^ genoeglijk voort ; liefde cn ddnsge. ei «3. maakt hen gelukkig; de blijde rust ' dat vreedzaam huis, cn de CodbeiJ er den zegen. o Z^^^^Jand! zoo matig Icefden uwe inwoo- ners in vorige eeuwen, voor dat de weeide, als eei^ werftroomende vlocd , was doorgebroken. om alles te verwoeften; in die cemven, toen ditlanci uitzijne mocrasfen oprees , cn zieh hier cen Volk ^ vorrode, het welk door vreemden b«> wonaerej is geworden. \ Digitized by tweede hoofdstuk. Doch hoe zecr verfchillen de tlians gewooliö fiuishoudingcn in ISlederl .nd^ van die gene ^ v^clhc wij daar bcfchrevcn hebben ! Wan-» fiecr wij dezelve befchouwen , moeten wij nie-» joepen : Hoe ongelooflijk blind kan • een volk vrezen, wanneer bet voortholc naar zijnen onder-» gang! Hoe onvatbaar is hec voor vermaanin-» gen , wanneer bet door de weclde bedorven is. ' Onder veele grooten en aanzlenlijken , waar- onder men ook vooniame koopliedcn mag re-* i;cncn, die naar den ton leeven , heeft eene le- venswijze tusfehen de beide Echtgenoten plaats, ■welke naar alles, behalven naar' een huwelijk of cchtverbindtenis, gelijkc ; onder den naam van volkomcnc vrijheid , Icefc mijn ' Heer en IVIe- vrouw genoegzaam volmaakc op zieh zelven - hebbende clk hunnc bijzondere partijen en gczell fchappen; en naar welgevallcn ook vrije ver- keering houdende met onderfcheiden vrienden van beiderlei kunnc; zoo dar Mevrouw aan haar vrienden opwacht, en op gczclfchappcn of b,j parnjen de man nooic zijne eigene vromv oppasi, maar cenige andere Dame naar verk?,. Z'ng, gclijk de vrouw ook 'erkie- llcct bcdicnd wordc. cenen anderen Op Digitized by Goog 'O'E. I-njfSI-IOUDlNG. Vjr- Boejt a;^ «iezelfde wijze is de gantfche fauishoud/jj^ I _ man en vrouwr bebben hufMit* bijzog. t>e<3üenden, en de wdlevenelheid doet ^llianderen doorgaands niec anders dan ^ en Mevrouw noemen, H>ic aiies brengt ton der wellevendheid mede- echte liefde bij zoodanfge Icvcns- wijze kan, is voor den Wtjsgeer onbegrijpe. ^ ^£~ de eer, de deugd, de kuischheid hier x^ier aJIervreediJkst bij veelen lijdcn, be- hoe<^ xiaauwlijks gevraagd te worden. — — Ai- klaagc nicn , dat, in die opzigt , de ten hoogften bedorven zijn. Men gern- zed.e aegt -j buizG iet\ b\ed« tvaar er in onze voomaamfte koopfledea zijn , in welken in eene kamer de pourrrai- vrouwen, die zieh cer -omheJzu^ aan- . zijn opgehangen , ,uit welken men ddne Igevallen uitkiesc, ter voldoening der zin- bjke Itisceo. Tegen den bepaalden rijd verfc- 1-* ij nc ook in de daad, de Dame, als eene ptieftes**es van venus, om in deze cempelea der • "N^vrellust te otferen. Hier , rverhaalt men, Zovv t-iec meer dan fetos gcbcurd zijn , dat de man sijne eigene vrouw, de vrouw haaren eige- nen man onverhoeds onttnoec , en elkanderen als open bare flaaven der ontuchi en verbrekers van de »Jlerheiligfte banden des huwelijks her- kend hcbtbenl welke ontmoetingl groot moec de verwarring, de fchaanxt« de Digitized: :8e DR HUISHOUÖING. v’ersvijtingen des gewecens in zulke oogenblikken 35fjn ! 6 God ! hoe ver is her« mensch-t ^om van uwe weldaadige- ^inrichtingen afgewee-^ Icen! ' .' • •• ' -■ ; De zedigheid < wenkt mij , dac ik ’ de -* gruwc*- Icn •) welke verbascerde ^feelerlctndeKS zieh fpootlooH fchuldig maaken , die de wercld ’ mec ^en’ fpotienden lagch Ucfhebbe*-ijtje„s noemc; „laardicondcr Heidenen , nooit , dan rti'isfchien in tijdcn, als de 'zeden ten hoogften verdörven • wa* ren, Rcpleegd werden, hiet verder - ontdekke 1 liiet duidlljker in het licht plaatze. 