title: Verhandeling over de mythische verklaring der gewurde schriften...Dutch trans..
creator: Pareau, Jean H. [from old catalog]
text: I. Te weten, het geen ik nog daarenboven en wel met nadruk moet aan- merken, bij de overige volken is de Mythologie niet alleen verbonden met de bijgeloovige erkentenis van eene menigte van Goden , maar dit bijgeloof is juist de voorname bron van deze Mythologie. Daar toch, zoo als wij boven, • Hoofdfl:. I. §. 2. Aanm. 3. reeds hebben aangeduid, v:ij duidelijke fporen hier en daar ontdekt worden van het gtloove in, en het dienen van ddnen God onder de alleroudfl:e volken, zou men hier uit mögen opmaken, dat het erken^ nen en dienen van vele Goden , uit de allengskens toenemende verbastering , van dien zuiveren en eenvoudigen Godsdienst , die flechts ddnen God kende en eerde , met den tijd zij voortgefproten.- Zoo wierden Zon en Maan en andere Hemel- Gg 3 bol- 238 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel I. bollcn, ia het eerfte, wel voor zimiebeelden der Godheid, die men zelve niet ""§[''4' "''aanfchomven kon , doch daar na voor zoo vele onderfcheideiie Coden , of der- zelver woonplaatf^a als het wäre gehouden. Zoo wierd al wat maar verwonde- ring wekte of vrees aanjoeg, ja de buitenfporigheden zelve der ftervelingen zoo wcl als himiie deugdcn als eerbiedwaardige Godheden geeerd, en er was bLjna niets in den hemel, op aarde, in de onderaardiche gewestcn, in de gcheele natiirezoo V£r als die van menfchcn kon overgezien worden , of het bevatte zijne Goden. Van hier onderfcheidcne rangen van Godcn , en hunne onderfcheidene bedienden. Van hier eene menigte Goden die alles vervulde. Van hier kon de krachtdadigc hulp der Goden , tot vele raenfchelijke zaken , van de dichters , die er waren , ingeroe- .pen worden , en verfchafte dezen cene ruime ftof tot het verzinnen , opfieren en -uitbrcidcn van allerleije verdichtfels. Van hier wierden fommige menfchen, die, als volksflichters , of uitvinders van nuttige kunsten en wetenfchappen , bckcnd waren, of die zieh door dappere daden bij hunne tijdgenooten verdienstelijk geraaakt had- den, voor kinderen der Goden gehouden, terwijl anderen om hen te vereeren of dankbaarheid te bewljzen, in de klasfe zelve der Goden wierden opgenomen. Van hier die vcelfoortige en wanftaltige gedaanteverwisfelingen welke Ovidius, door zijne gedichten, zoo beroemd geraaakt heeft. INIet 66n woord, van hier heeft hä- ren ooriprong die onoverzienbare reeks van Mythen die zieh ondericheidt naar gelange van het onderfcheid tusfchen volken en volken. . a. Gelijk nu de Godsdienst, in onze Heilige Boeken vei-vat, gebouwd is op de leere van eenen eenigen God, leere, die wel, van tijd tot tijd, zuiverder en volmaakter wierd, doch die Heeds, zelfs van de wording der wereld af, nict alleen zuiver was van veelgodendienst, maar zelfs lijnregt daar tcgen over- ftond en ziilk eenen dienst hoogstvijandig was, zoo flopte zij voor zieh zelve ten eenenniale die rijke bron van Mythologie ^vaar van wij zoo even fpraken. Het was deze in het obgloopende waarheid zelve welke Wagner deed beweren , dat de Hebreeuwen alleen vrij waren van de algemeene befmetting der IMytho- logie, zoo als wij herinnerden Hoofdft. I. %. 3. van onze Voorrede. En voor- zckcr bij de Hebreeuwen treft men niets aan van die dingen , waai-van wij de -hoofJpunten even aangeftipt hebben in de voorgaandc aamnerking: en zoo er, hier of daar iets van dien aard in onzJC' Gcwijde Boeken voorkomt, dit gefchicdt altiid op zulk eene wijze, dat er duidelijk uit blijke, dat de Godsdienst der -Hebreeuwen, volitrckt niets gemeens heeft met zoodiuüge verdichtfels van het by- DER GEWIJDE B OERZEN. l?i|geloof. En vaii hier heeft het bijzonder zijnen oorfprong , om andere aanmerkin- Deel i, gen daar te laten, dat niet alleen de Geographie der Hebreeuwen geene Mythen"**!^''^; ^" gehenge, geene verdichte eilanden b. v. zoo als Homerus verzonnen heeft, geene rivieren, bergen of bosfchen, door Goden bewoond, maar ztlis hunne geflachtrekeiiingen zoo vrij, ja, zoo aficeerig zijn van alle Mythen, dat men niets kau noemen dat zuiverdcr hiftorisch is. Die geflachtrekeningen immers , bij de iEgyptenaren , Griekea en andere oude volken, hoe hooger zij klimmen, tot boven de hiftorifche oorkonden, bevatten zoo veel te meerdere zonen van Goden en halve Goden. Maar in de fchriften der Hebreeuwen, zoo geheel ^ zuiver van dit Mythisch bijgeloof, ontleeneü, noch de uitvinders der kiinsten voor den zondvloed, noch Abraham, die hoogberoemde ftichter van het He* breemvfche volk, noch aartsvader Jofeph , hoe zeer, indien ik zoo fpreken mag, bljna een iEgyptenaar, noch Mozes nagenoeg geboren en geheel opgevoed aan het -^^^gyptifche Hof, noch zelfs die mannen, die men met de Griekfche hei- den vergelijkt, Gideon, Simfou, en andere zoogenaamde Regters, hunnen oor- fprong van eenige Godheid, zelfs niet yan eenigen Engel. 3. Ik weet vvel, dat, vooral in onze dagen, door de voorftanders der Mythen bij de Hebreeuwen, fommige fporen van veelgodendom , en daaruit gefprotene " Mythen, in de alleroudfte berigten van Genefis, worden aangcwezen (i). Zij halen die zoo uit den meervoudigen uitgang van het woord QTl'^J^ (Elohim), dat reeds in het eerfte hoofdftuk van Genefis voorkomt , als wel bijzonder daar uit, dat God, van zieh zelven fprekendc wordt ingevoerd als fprekende in het meervoudige getal Gen. I. 26. XI. 7. en in die zeer opmerkelijke plaats, welke voorkomt Hoofdll. III. 2.2. alwaar God zegt: JDe mensch is geworden gelijk 66n onzcr ^ eindelijk uit Genef. VI. 2. , alwaar even als Job I. 6. II. i. en XXXVIII. 7. de Zonen der Goden uitdrukkelljk vermeld ^vorden. Moet men intusfchen niet verbaasd ftaan, dat men nog ten huldigen dage iets, ten voordeele der aangeduide meening, oordeelt te kunnen halen nit den, meervoudigen uitgang van het woord D*ri7J^, daar leerlingen in de Hebreeuw- fche (i). Zoo als B. V. Bauer ni zijne Hcbr. MytM. I. p. 118 env. en in zijne Theol, äes /l. T. I. bl. 20 enz., offchoon hij , in het eerstgenoemde werk, I, bl. 50. te ken- ■ nen geeft , dat alleen de Hebreeiiwfche Mythologie tot de leer van eenen eenigen God behoort, of, om zijne eigene uitdrukking te gebruiken, monotkeis/isck is. In hetzelfde denkbeeld verkeert de naamlooze Nederlandfche Schrijver van de Zamenfpraken over de Mythen zie bl. 60, 90 env. IVai^rier ook in zijne Ideen zu einer algemeine M-:jthnlogie der alten weit bl. 297., hoewel hij de wijze van verhalen der Boeken van het O. V. erkent geheel vreemd te zijn van het veelgodendom , meent echter in den boven ver- melden meervoudigen uitgang fporen van hetzelve te ontwaren^ 240. OVER DE MYTHISCHE VE RKL ARING Deel I. Tche tale weten , dat men in dezelve gcwoon is , om , het geen in zijne foortc ^looidft. voortreflijk is, in het meervoudige getal te fteilen. Hct woord betee- kent diis, naar den aard der tale dien, boven "welken niets geecrd mag •worden. Van nSi^ of het Arabifche eigcnlijk: Hij heeft geßdderd: en ik zoii mec- ncn, dat, met dit woord, zelfs niet gezinfpeeld ^vordt op vele en te onrcgt erkende Goden, maar dat menfchen van de hoogrce oudheid D nS>^ nocmdcn alle perfonen die hiinne Vrees of eerbied opwekten, van welk gebruik ineu , onder anderen , fporen ontdekt daar in dat de Overheden met dien naani bertcm- peld wierden zoo als Exod. XXI. 6, waarom dan ook met de grootftc gepase- heid aldus genoemd wierd dat Wezen dat, bij iiitftekenheid , aller hoogfte eerbied' waardig is. Troinvens het woord ^vordt, in den zelfdcn fmaak, foni- Wijlen gcbezigd van een cenig grootlleer, zoo als b. v. Genef. XL. i. XI.II. 30. Zoo vcrgisfen zieh dan , zoo wel , zij , die in dezen nieeiToiidigen uitgang fpo- ren van het veelgodendom meenen te vinden, als die vele Godgelcerden die voormaals waanden, dat men er eenig bewijs uit halen konde voor de Drie- eenheid of tcn minste voor de vereeniging vau meerdcre perfonen in het eenig Godlijke wezen. (i) Wat nu de overige plaatfen betreft, dezen zoiiden misfchien wel ecnigen fchljn kunnen hebben, Indien niet de befchrijving der fcheppinge zoo als die Genefis I. voorkomt, door haar onderwerp zclven rcgtdraads ftrijdig was met de. leere van het veelgodendom, zoo dat het eene volmaakte ongerijmdheid in zieh zelvcn zoude zijn, zieh tc vcrbeelden, dat die leer daar in dicp verbor- gen fchuilde, welke ncrgcns eiders duidelijk aan hct licht komt, ja daar de fchriftcn der Hebreeuwen het doorgaans gcAreldig op geladen hebben. 'Want offchoon er zijn, diebeweren, dat Jehova , de befcherm-god der Israelleren,- flechts door Mozes wordt voorgeftcld, als verheven bovcn de Goden van andere, volken, welke laatsten door hcm niet geloochend, of uit de natuur der dingen gcweerd worden, (2) is dit toch niet van dien aard, dat het de kracht onzer redekavcling in het minste zou kunnen ontzcnuwen. Tromvens, om andere aan- (1) . Zeer onlangs ondekte ik echter, dnt eenig fpoor van de leere der Driecnhcid, ZOO nls die onder de Christenen wordt aangenomen, en die met de Tndirclie vele over- eenkomst zal hebben, gezocht wordt in het boek van Genefis door de Schrijfiler ecner Iiidilche Mythologie in het Fransch gerteld en boven aangchaald, T. II. p. 661. En fchijnt met deze intellcmmen F. Schlegel in cen weikjc dat hij gcticcld heeft: Uebcr die Sprache und IVciikeit der Indicr , bl. 199. (2) . Zie Bauer in zijne TJml. des F. II. bl. 48-50. en Stöger in Heuke'i Thcfaurus of Magazin für Religiom^hilufophie &c. IV. l. abhaudcl. 5. bijzouder bl. 148 env. deh'gewijde boeken. 241 aanmerkingen daartelaten , wanneer Mozes nu of dan van de Coden van an- D«et i. dere volken gewaagc, als van dadelijk beftaande wezens, dan fchikt en voegt^''"^']'*^^^' hij zieh flechts naar de aangenomene gewoonte van zijnen tijd, en zoo deed hij als een zeer voorzigtig man, die in het 00g moest houden, dat hij te doen had met een volk dat gevveldig overneigde tot afgoderij en den dienst van vele Coden, een v»?revelig en weerbarstig volk, in welker zielen dit bijgeloof diepe woitelen had gafchoten: terwijl hij tevens echter, oni deze ongerijmde denkbeeiden allengskens te wisfer te ondermijnen, en zoo het mogelijk was, met den tijd, geheel uitteroeijen , Jehova, die de bijzondere befcherming van het Hebreeuw- -fche vqlk had op zieh genomen, voorftelde als Schepper van het geheel-al en den eenen waren God, Deut. IV. 35, 39. VI. 4-8. VII. 6-9. XXXII. 39, en zoo deed hij , daarenboven niet alleen bij het befchrijven der Schepping door hem overgenomen en lijnregt tegen het veelgodendoom aangekant, maar tevens •In 'die hoogstbelangrijke wet die het vieren van den Sabbath regelde Exod. XX. 8- II. XXXI. 17. Ook kan Bauer geen baat hebben van de blijkbaar gedwon- gene uitzondering welke hem doet aannemen, dat een later verzamelaar van •den 'Pentateuchus de meer gezonde leere van den eenen waren Cod aan Mozes heeft ondergefchoven. (i) Want, behaive dat wi} eiders zuUen betogen dat dit zonder grond aldus wordt aangenomen, zegt Bauer, zieh zelven ongelijk als hij zieh vertoont, dat deze leer van Eenen God den Schepper aller dingen reeds ten tijde der aartsvaders en door dezen was aangenomen, en dat Mozes met naauwgezetheid hunne voetflrappen gedrukt heeft. (2) 4. Doch laten wij de plaatfen zelven, die men ons tegenwerpt, een weinig van naderbij befchouwen. In het algemeen merken wij daarop aan, dat in de overoude oorkonden zelven van Genefis , waarin men die plaatfen aantreft , bijna 'altijd het woord D^nSH, toegepast op Cod, in verband komt met eenig woord 'in het enkelvoudige met betrekking tot de beteekenis, allerzeldzaamst met het meervoudige , zoo als Cenef. XX. 13, alwaar Abraham fpreekt, welken Bauer zelf houdt voor een vereerer van 66nen Cod, en Hoofdfl:. XXXV. 7., alwaar Jacob het woord voert, na dat hij kort te voren zijnen afkcer van den dienst der afgoden had te kennen gegeven. Zoo noemt ook, dat nog meer is, de Pro- 'pheet Jeremias , ter plaatfe zelve waar hij ijverig bezig is om het bijgeloof aan- vende Gaden, dat is te zeggen den eenen yfaren God^ Hoofdft. X. 10. Verderis het gaandc het veelgodendom 7" n-^n.vl ff jf. op- (1) . Als boven bl. 50-52. (2) . Als boven I. bl. 17. Hh 242 OVER DE MYTHISCHE VEHKLARINO T>ee\ I. opmerkelijk , dat , in diezelfde plaatfen uit het boek van Genefis waar over wy "$.'4* "''t^ians handelcn , de fchrijver vrij klaar doet blijken , dat hij , God , in het meer- voudige getal, fprekend invoerende, flechts aan ddnen God dacht, niet aan meer- deren. Waat Gen. I. 27 laat hij aanftonds in het enkelvoudige volgen: dat de mensch, door God, naar zijn eigen beeld gefchapen is. EindeUjk, hij die Genef. XL 7 fprekend ingevoerd wordt, wordt geen D^nSx (Elohim,) maar (Jehova) genoerad, en van hem verder gewaagd in het enkelvoudige getai. Vraagt men nu, hoe men aan dit meervoudige getal kernt, vvanneer er flechts van ednen God gefproken wordt , ik zou de oorzaak hiervan niet durven zoekeu in het diepzinnig geloove aan de Drieenheid of de meerderheid van perfonen in het Godlijk wezen, het geen men bezwaarlijk kan veronderftellen in eene zoo hooge oudheid, maar veel eer denken dat die oorzaak te vinden is in de over- oude gewoonte , om den AUerhoog-ften , uit een beginfel van grooten eerbied , in het meervoudige te noemen. Ook is het gansch niet vreemd van den geest dier oude tijden, veel eer fchijnt het daarmede uitnemend te fti'ooken, om de Godheid, welker naam men zieh gewend had in het meervoudige te flellen, wanneer men die fprekende invoerde, van zieh zelve in het meervoudige te la- ten fpreken om aldus zijnen eerbied jegens dezelve aan den dag te leggen. En het is hier uit te verklären, dat God, Genef. III. 2.2. zegt: de mensch is ge-^ •worden liDÜ ^Is omer ^6n^ het geen zeker niet hetzelfde is met gclijk •fit] 5 maar eigenlijk aanduidt : gclijk iemand van hun die als wij zijn en ons ge- lijken^ hoedanig te weten de mensch was, gefchapen naar het beeld en de ge- iijkenisfe Gods, en alzoo aangefteld als een God op aarde: welke verklaring de plaats zekerlijk gehengt, vooral wanneer men let op de mindere naauwkeurigheid van fpreken en fchrijven in eene zoo hooge oudheid. In hetzelfde Hoofdftuk, verder in het vers, waarop ter aangchaalde plaatfe, buiten twijfel, gedoeld wordt, heeft de fpreekwijze als God eene hiermede overeenkomstige '■beteekenis , zoo dat de zin is: „ Zoo zult gij eindelijk het beeld Gods of uwe , gelijkenis naar God dadelljk openbaren, en de kracht en invloed daarvan on- „ dervinden." Zoo iemand intusfchen bij de eerstgcmelde plaats, in den nu vefklaarden zin opgevat, denken mögt, dat er gedoeld wierd op andere reden- magtige en naar Gods beeld gevormde fchepfclen, ik zou er mij voorwaar niet tegen verzetten, maar het veel eer ten fterkften voorftaan. 5. Maar wat nloet men • eindelijk denken van de Zonen Gods waarvan men eene duidelijke melding meent te vinden Gcntf. VI. 2 , cn mcde in het boek van Job? Schijnen zelfs dczen niet naar het veelgodcndom en alzoo naar het Mythifche bijgeloof te ruiken? Is niet tusfchen dezen, en de zonen der DER GEWIJDE BOEKEN. der Goden , waarmede de fabelachtige gefchiedenis van andere volken opgcvuld Deel i. is, eene zoo. ilerke >oyereenkomst dat men zieh naauwelijks eene meer in het^^^gl"'^/' oogloopende verbeeiden kan? Wie toch zal met grond loochenen dat iiit de, vereeniging van dezen met de dochteren der menfchen, de oorfprong moet ge- zocht worden der reuzen en fterke mannen, die zieh beroemd geniaakt hebben, ja van hun zelven, die de overige oudheid Helden en Halve Goden noemdc? Eindelijk daar, Job I. 6 en II. i , deze zelfde Zöthen van Elohim of der Goden verbeeld worden als raadslieden der Godheid en Hoofdfl:. XXXVIII. 7. als tegen- woordig bij de nieuwgefchapene wereld , in welke betrekking zlj aldaar Mor- gcnßerren genbemd worden, welke Herren de Chaldeeuwen geloofden door En- gelen bewoond te worden; fchljnt het dan niet zeer eigenaardig cm hen te houden voor Goden van lageren rang, die nu wel ecns uD^'^S^? genoemd wier^ den in het boek van Genefis,. doch dan weder of Engden , en waar van de Heidenen, onder vei-fchillende benamingen vele foorten erkenden , allen onderworpen aan de opperfl:e Godheid, en hare dienstknechten? Zoo heeft boven anderen Bauer (i). Dit alles heeft voorzeker eenigen fchijn, doch ook maar alleen fchijn , eigenlijke kracht fl:eekt er niet in. , Immers behalve dat men hier veronderfl;elt, dat de Engelen, waar van de H. S. hier en daar gewaagt, flechts verdichte en Mythifche perfonen zijn, het welk met wat regt het gefchiede wij vervolgens willen onderzoeken , wlj meenen reeds klaar genoeg betoogd te hebben dat er onder het meervoudig naamwoord D^nS^^ geen denkbeeld fchiiile van meer dan ddnen God , zoo dat , in de thans bedoelde plaatfen niet van der Goden maar van Gods zonen gehandeld wordt. Wie, nu, voorts, aldus genoemd worden in het boek van Genefis, mag men opmaken uit eene vroegere plaatfe van dat zelfde boek, uit Hoofdfl:. IV. 26, waarop niet onduidlijk gezinfpeeld wordt in de plaatfen die wij thans overwe- gen, en die hoogwaarfchijnlijk de volgende vertaling gedoogt: Ten dien tijdc begonnen de menfchen zieh naar den naam van Jehova , dat is , van den d^neh waren God te noemen. (a). De benaming derhalve van Zonen of Rinderen Gods (vergelijk Deut. XIV. i.) moet geächt worden aanteduiden de vereerers Van God^ zoo als vrij algemeen is aangenomen , of , wilt gij eene nieuwcre ver- ■ . . ■ ■ klai (1) . Zie zijne Theol. des A. T. I. bl. 22 env. vergeh met bl. 171 env. en de Hebr. Mythol. I. bl. 122 env. (2). Zie Muntingke^ Gefck. der Menfch. naar den Bijbel. I. noot bl. 91 en 92 alwaar hij aanmerkt , dat volgens de Griekfche overzetting voor niH' misfchien Q^H/f^ mbat gelezen worden, welke lezing aangenomen wordende, loopt zeker de overeenkomst van die plaats met deze benaming meer in het 00g. «1 c'- Hh 2 244 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel I, klaring (i) hen^ die hemelfche dingen bchartigden ^ in tegenoverftelling vandie "s"^' "^'zo'it^n van den , uit aarde gevormden Adam , v/elken op het aardfcbe hunne zinneti gezet hadden , of , eindelijk dezulken , die , naar het beeld Gods , naar iiet welk de eerfte mensch gefchapen was, zieh zoo veei mogelijk zochten te vormen, cn alzoo Gode als te gelijken poogden. Zie Matth. V. 45, waar tegen men- aldus kan overftellen de Zonen van Adam , of des tnenfchen Zonen die niets ter harte namen dan het geen menfchelijk,i Gode ongelijk en bedo>-ven was; hoe men intusfchen 00k deze benaming verklaart, zij vervat volftrekt niets in zieh dat naar het veelgodendom ruikt, maar moet betrokken worden tot den dienst van den ddnen God efi eenen vromen levenswandel. Zij komt dikwijls voor in de Gewijde Schriften, fchoon men haar niet altijd in denzelfden zin heeft opte- vatten, doch altijd heeft zij hare betrekking tot den eenen waren God: trou- wens, niets is gemeener bij de Hebreeuwen dan Zoon van eenig perfoon of zaak te noemen, dien die er eenige bijzondere betrekking toe heeft. Men be- hoeft zieh dus niet te verwonderen, dat aan de perfonen, die veronderfteid wierden in de raadsvergadering der Godheid gezeten te zijn, in het dichtftuk van Job , dien naam gegeven wordt , raet welke hoogstvoegzame benaming de Engelen of Hemelbewoners worden aangeduid, niet als op eenigerhande natuur- lijke wijze geteeld, maar door God zelven onraidlijk gefchapen; zoo als nader- hand Adam, Velgens een voorvaderlijk gebruik, zoo het fchijnt Luc. III. iS de Zoon Gods genoemd wordt. En deze zelfde Engelen worden Morgenßerren gc- heeten Job XXXVIII. 7. , om dat men hen hield voor inwoners der Herren , welke verdichting indedaad ook eiders gevonden wordt in het zelfde boek Hoofdft. XXV. 4.; doch daar die zelfde wezens in de gelijkluidende plaats XV. 15. (2) , Het zijn, nagenoeg, de woorden van Pareau, ter aangeh. plaacfe, p. 109. (3) . Immers fchijnt dit de wäre leer der Chaldeeuwen geweest te zijn. Zie Brucker't JJiß. Philof. I. p. 133 en 135, DER GEWIJDE BOEKEN. boek van Job , het welk zulke vQorcrefFelijke denkbeeiden oplevert aangaande den Deel i: 6intn waren God, en zoo regcftreeksch XXX. 26-28 het alleroudfte eerbewijs^°°§|^^/^ zelvea, aan Zon en Maan gcrigt, wraakt eu verwerpt, dat, die geen zieh fchijnt fchuldig te maken aan eene fchreeuwende onrechtvaardigheid die dezen fchrijver de minste kladde aanwrijft van geloof aan mindere. Goden die de Ster- ren zoiiden beheeren. ^nsb 3biiiv siv/ ^ 371(0 v i^r;- :•. Wat nu, eindelijk, betreft de pläats- bij Gen. VI. 4,'ik wil niet loochenen, dat het aldaar ter nedergeftelde berigt wegens revizen en wijdberoemde fterke mannen, in zeker verband voorkomt met het verhaal van. huweUjken tusfchen de Zonen Gods-.en de dochteren der menfchen. Doch D*S*Ö3 en 0^133 be- teekenen niet zoo zeer reuzen en flerke mannen als wel Mannen van kloeker voor kamen en rtieerdere/krachten^ eti onderdriikkers van anderen (^i^. Vervolgens moet meri. hier:;bijzonder in.the^ü fiog houd.en,. dat deze geweidig« onderdrukkm niet gezegd worden voortgefp roten te zijn uit zulk een huwelijk , maar dat zij leefden ten tijde toen men die huweUjken aanging en later, en zulk eene dwin- gelandij oefenden over anderen, dat hun naam wijd en zljd, zelfs bij de nako- melingfchap , fchrik en angst verfpreidde. Immers toont het verband des verhaals klaar genoeg , dat, het geen er bijgevoegd vvordt, -geheel niet tot lof van deze menrchen wordt bijgevoegd. Zij waren derhalve ongeveer van die foort van men- fchen, waarvan de verfpieders van Canaän gewaagden Nura. XIII. 33, menfchen wel iVan eene meer dan gemeene Hgchameüjke grootte, hoedanigen in^di^i qude tijden niet zeldzaam waren, en Avaarvan men 00k nu en dan in onze dagen hooit, doch geene ejgenUjk gezegd.e Reuzen zoo als de fabelachtige oudheid heeft ver- zonnen : want dat , het geen die verfpieders van derzelver voorkoraen verhaal- den, geweidig vergroot was, is blijkbaar uit vers 312. Dit nu, en het geen wij een weinig vroeger herinnerd hebben , in aanmerking genomen wordende , fchijnt de fchrijver van dit oude;.gedenkfl:uk althans te hebben willen aanduiden, dat er gedurende eenigen tijd menfchen geweest zijn, die uitmuntten in degelijkheid van leven en zeden, en niet alleen_ eene bijzondere jnaatfchappij uitmaakten, onder- fcheiden van die der god.deloozen , doch dat zij zclfs de laatften onder bedwang hielden en beletteden om anderen tt beleedigen ; dan dat , hoe fterker het men- fchelijk geflacht vermenigvüldigde, het gctal,,'r6n de invloed der vromen evenre- dig vermin .lerde, het geen voornamelijk daaraan zijnen oorfprong te wijten had, dat de fchoone maagden , die er onder de boozen gevonden wierden , de ande- ren door alierkije kunsten verlokten, waaruit dan kwalijk gemengde huwelijken ge- (i). Zle Mmtingh ter aangeh. plaatfe I, not. bl. P54, :: Hh 3 OVER D'E MYTHISCHE VERKLARING Deel I. geboren ^vierden , 'en de band welke de maatfchappij der Godvrezenden zamen- ^'hechte, allengsken«} los gemaakt, en eindelijk geheel verfcheurd wierd; doch, daar nu de goddeloozen,hierdoc>r, geenen teugel meer hadden, verhieven , van dien tijd af, mannen die in grootte of krachten boven anderen uitflaken moedig het hoofd, en pleegden ftrafFeloos allerlei geweld." Wanneer men nu deze alles- zins gepaste verklaring volgt , wie vindt dan , bid ik , in dat kort berigt iets vart Helden, en beruchte Godenzonen, of van Titans en Reüzen, aan welken men faet bevechten van den Hemel zelven toedichte? ik meende dit een en ander met eenige meerdete uitvoerigheid te moeten be« handelen, om te duidelijker te doen blijken, hoe weinig de Schriften der He- breeuwen het veelgodendom , die voornaamfte bron der fabelen , begünstigen , en hoe vnichtcloos de pogingen zijn van hun, die hün best doen om deze bron vaii daar te- doeh ^nitvloeijen , om dezelve vervolgens afteleiden in de beekjes van vderleije Mythettii iiss alus- ; - ^iryssl n: ■ tv^: - Gaan wlj nu over' tot een ander, en, zoo men zegt, duidelijk en onloochen- tiäar kcnraerk , W'aärdöor men ^ene Mythe , zoo wel in de Gewljde Schriften , als in andere va'hateh der oude tijden , zai moeten uitvinden kunnen , kenmerk, dal flien beweert -döbr de Vetfchijningen eener Godheid te worden opgeleverd. mannen, welken de voorftanders zelven van de Hebreeuwrche Mythologie niet Deel i. kunnen nalaten te eerbiedigen , zulkervvijze erkend en aangenomen, dat zij de-"°^'g^_^j^^' zelve uit eene innerlijke overtuiging des gemoeds, voor ontwijfelbare en waarlijk gebeiirde zaken gehouden hebben. Het zal^dgi.'.- moeite waardig zijn om hiervan * een en ander voorbeeld bij te brengen. j-psn : Mozes derhalve heeft, niet alleen tot de plegtige verfchijning van Jehova op den berg Sinai, die hij vooraf wist dat plaats zoude hebben, de Israeliten wil- len voorbereiden Exod., XIX. 14-17. , maar ,o.qk daarna van dezelve, in dien fmaak gefproken als ieipaud die van de zaak zelve ten volle overtuigd was , -vs. 20. en Deut; IV.v/.-tii. .¥.!,5:t2:9- ;Wat zeg ik? Deut. IV. 32-35. beroept hij zieh, en op die grootheerelijke en fchrikwekkende verfchijning Gods, en op andere volftrekt buitengewone kenmerken der onmiskenbare tegenwoordigheid des Allerhoogften ^ -ten toon gefpreid voor allen die het aanfchouvvden , van hoeda- nige men, nimmer te voren gehoord had, en waardoor de Hoogfte Magt het Is- raelitifche; vp}k, van alle overige, volken heeft willen onderfcheiden. Indien nu de waarheid dezer gansch buitengemeene gebeurtenisfen bij Mozes niet volko- men vast flond, zou het hem luttel betaamd hebben om op dezen tränt te Ipre- ken; en die bewereu dürft, dat Mozes, of, deze dingen verzonnen heeft, in den fmaak van andere oude Wetgevers, die voor zieh en hunne wetten, gaara een Goddelijk gezag voorwendden, of fommige toevallige gebeurtenisfen, zoo.als b. V. het onweder op den berg Sinai, toen hij de Wet der Tien Geboden aaa de Israeliten wilde ter band fl:ellen, en de vreefelijke volksplagen , ten tijde toea hij hen uit -Egypten popgde te verlosfen, tijdig en gelukkig plaats grijpende, bij zieh zelven- geloofde , of anderen trachte wijs te maken (i) bewijzen te zijn dat de Godheid zieh zijuer bijzonder aantrok; de zoodanige neemt iets aan ten uiterflen honende voor de VN?aardigheid van Mozes , dien achtbaarften en fchran- derllen man der geheele oudheid, welken, hij moet geächt worden, ,ie Verlagen tot eenen uiterst fchaamteloozen bedrieger of. ee|i begunftiger van^ het verachte-;, lijkfte bljgeloof. :^ -..n tsb M .bfasa-^-. Propheet Jeremias verfchafFe ons een ander voorbeeld van de zaak waarover wij handelen, die, zoo hij zieh den AUerhoogllen verdicht heeft, als op eene buitengewone wijze zieh aan hem openbarende, om Godfpraken, den Joden hoogsr-onaangenaam , ter hunner kennis te brengen , zeker onder geenerleije vopr- waarde, daar hij een zachtaardig, ligt geroerd man was, geheel niet opgewasfen tegen de . gewigtige zwarighcden welke hem in den weg lagen, zulk een zwaar , en (i). Zie onder anderen ßauer Hebr. Myihol. I, 270-300.. OVER D£ IM Y t H I $ C H S VE Rkt ARING Deel 1. en hoogstgevaarlijk werk zou op zieh genomen en volbragt bebben , als dit was oofdft. Hi.jj^ tijden van beroering, die den öndergang van het Geraeenebest oimiidlijk voorafgingen , ten zij men äanneme zijne vaste overtuiging 'dät -hetMitm ■ vaif God zelven, op eenigerhande buitengewone en onmiskenb'are wijze was opge- dragen. Ja, hoe had hij het wagen durven, indien men der waarheid liulde vvil doen, om te zeggen en in gefchrifte te ftellen, dat hij, als in wecnville van zieh zelven en niet dan na veel tegenflribbelings het hoogstmoeilijk werk had op zieh genomen. Hoofdft. I. 6-S en 17-19 , zoo zelfs,'dat hij het vol- ftfekt zoLide gelhakt hebben , had hij wagen durven om zieh' tegen het Godlijk bevel te verzette«. XX. 7-9? 0) Immers die- Propheten- onder de Hebreeu- wen die voorgaven met de Godheid afzonderlijk te fprek'en, toonden zieh zeer ongelijk , zoo wel ten opzigte van het onderweip hunner Godfpraken als in def- tigheid van leven en zeden, met diie zieflers van andere oude volken op a.\hn welken mag toegepast worden het zeggen van Cicero van de wigchelaren onder zijne landgenooten. „ Het fchijnt verwonderlijk dat een wigchelaar eenen ande-- ren wigchelaar zonder lagchen kan aanzien (2). Het laatfte voorbeeld' eener wäre verfchijning väh GÖds wege veifchaffe ons de uitftekendfte aller Leeraren Jezus Christus, eri dat 'wel ontleend uit de merkwaardige gebeurtenis die verhaald wordt Matth. XVII. 1-9. Marc. IX. 2-9. Luc. IX. 28-36. Dat deze zonderlinge en gansch buitengewone verfchijning , welke den Heiland bejegende op zekeren hoogen berg in tegenwoordigheid van drie zijner lecrlingen , en die zijne uitwendige gedaante eenen zeer fchitterendcn glans bijzette , zeker Mythisch moet worden opgevat , ftellen zeer vele nieuwere Schriftuurverklarers , hoe zeer zij onderling verfchillen over de wijze waarop, het waarlijk gebeurde, uit het wonderdadig omkleedfef behoore ontwikkeld te wor- den. Doch Bauer die breedvoerig over dit verhaal heeft uitgeweid (3) vindt meest waarfchijnlijk het gevoelen, volgens het welke aan dit Mythische voor- komen eeniglijk aanleiding heeft gegeven een onweder van donder en blikfeih vergezeld, met dat gtvolg, dat het geweidig geluid des donders, het geen de flapende leerlingen onverwacht wekte , hun toefcheen de flem zelve van God te zijn , die Jefus voor zijnen tederstgeliefden Zoon verklaarde , terwijl intusfchen het fchit- (t). Zie aldaar Dathe. Men kan ten zelfdcn einde eene opmerkelijke planrs ver- felijkcn i. Sam. III. 1-9., als waariiit blijkt dat noch de Heilige Schrijvers geneigd waren oin Goddelijke verfchijnirgcn te verdichten of te vergrooten, noch zij san wi^o dezelve te benrte vielen ligtgeloovig waren in dezelve aantenemen, (2) . De Nat. Deorum II. p. 232 feqq, (3) . Hebr. Mphol. II. bl; 233 env. DER GEWIJDE BOEKEN. 249 fchitterend licht van den blikfem , dat Jezus van alle zijden omfcheen , hem Deel i. niet.aüeen zeker heerlijk voorkomen bijzette, maar tevcns , door een zeer na-^^'g'^'^j^" tuLirlijk bedrog der zinnen , in liet holfte van den naclit zoo vrecmd niet , hem een paar medgezellen fcheen toetevoegen , die de leerlingen voor Mozes en Elias hielden, die men toch allenthalve vervvachte dat verfchijnen zouden ten tijde der openbaring van den Mesfias. Voor het overige beweert hij, dat Jezus, bemerkende dat de inbeelding zijner leerlingen hen de zaak met een veel ver- grootend 00g deed befchouwen, hen vermaande cm er gcen gerucht van te raaken, maar het gebeurde voor zieh te houdcn. Doch 5 om niet breedvoerig te zijn in het ernftig wederleggen van zulke bloote fpelingen van vernuft , merken wlj alleen aan , het geen bij ons oogmerk hier ter plaatfe, voor alle dingen te pas komt , dat deze geheele verfchijning, hoe v\'aarlljk zonderling, door Jezus niet gehoiiden wierd voor een toevallig ding, dat flechts door zijne leerlingen vergroot wierd, maar voor eene wezenlijke ge- beiirtenis , waarvan het doel zeer gewigtig was , ja die hij vooruitgezien had dat plaats zoude hebben. Immers in de vermaning van Jezus, fleekt v^olflrekt niets , dat ons zou kunnen vermoeden doen , dat zljne leerlingen hem toefchenen in een verkeerd begrip te flaan. Ook vermaant hij hen niet, om, van het geen zij gezien hadden, volflrekt te zwijgen, maar alleen om dit niet eerder te ver- balen voor hij uit den dood zoude verrezen zijn: de reden van welke vermaning blijkbaar daar in moet gezocht worden , dat Jezus begreep , dat het eerst na zijne opftanding konde worden doorgezien, hoe door de heerlijke verfchijning en gedaanteverandering , Avaar van wij gewagen , eenig af beeldfel gegcven wäre , van die heerhjkheid tot welke hij na zijne opftanding zou geraken. Intusfchen wa- ren zij,. die hier als getuigen tegenwoordig waren, Petrus, Jacobus en Joannes , zijne meest vertrouwde leerlingen, welken dan de. waarheidlievende Leei-aar, wars , gelijk hij was , van het najagen van ongepasten roem , uit toevallig be- drog der zinnen gefproten en opgedrongen als het wäre, dermate in hunne dwaling moet bevestigd hebben , dat twee van dezelven , gedachtig aan des mees- ters vermaning, na dat die van de aarde verhoogd was, niet fchroomden open- lijk te gewagen van die verfchijning als hoogstverecrende voor den Heiland, welk denkbecld zij tevens in gefchrifte onder de nakomelingfchap zochten te v^rbreiden. Ten minsten komt mij hoogstwaarfchijnlijk voor het gevoelen, dat Joannes hier op doelde Euang. I. 14, toen hij te verflaan gaf dat hij de heer- lijkhcid van Jezus gezien had, en Petrus ade Brief I. 16-18 fchreef, dat hij van de \vaarheid der zakc zoo ten vollen verzekerd was , dat hij Heilig beweer- de , dat hij geene verdichte fabelen , maar het getuigenis van zijne eigene oogen Ii ge- 250 OVER DE MYTHISCHE VERKLARINO nee! t. Deze vooiTpelling toch wordt bij elk dier gefchiedfchrijvers in zulk een ver- band gebragt, met deze zelfde befchrijving der luisterrijke verheerUjking, dat die buiten twijfcl daar toe moet betrokken worden. Daarenboven wordt Jezus op zulke eene wijze gezegd, zijne meest vertrouwde leerlingen afzonderlijk te heb- ben met zieh genomen op eenen zeer hoogen berg, dat men geraakkelijk be- griipe dat hij wilde, dat dezen, en dezen alleen, getuigen zouden zijn va-n de zonderlinge gebeurtenis welke hij vooruitzag. Daar nu dit alles zog is , moet ons het allergewigtigst gezag van Jezus te rüg houden , dat wij ons niet in het hoofd gaan zetten , om zelfs de meest buitengewone Goddelijke verfchijningen in de H. S. vermeld, aantemerken als ontwijfelbare kenteekenen van Mythen dragende. a. Bij deze algemeene aanmerking voegen wij eene andere , meer bijzondcre , over de Engelen , welke men voorbarig aanneemt dat louter verdichte pcrfoncn zijn, ZOO als de Geniusfen en Daemonen, hun zoo zeer gelijkende , welken door andere volken erkend worden. Want hoe kan ooit geloochend of in twijfcl gctrokken worden de hooge waarfchijnlijklieid , dat de menfchen, onder de ein- delooze menigte en verfcheidenheid der gefcbapene dingen niet de eenig-e reden- magtige fchepfelen zijn? Dit heeft zelfs Bauer niet ontkend, wat zeg ik? Hij hecft met zoo vele woorden verklaard , dat het hem eigcnaardig toefcheen , dat er tusfchen God cn den mensch geächt wierden te beftaan onderfcheidene fchep- felen, die in redelijke bekwaamheid den mensch zeer ver overtreifen (2). Doch het geen hij er op volgen laat, dat de vroegfte ftervelingen, niet door de waar- fchijnlijkheid der zake zelve overgehaald zijn , om , bij zulke eene gebrekkige en beperkte kennis van zaken, het aanwezen van Engelen te erkennen, wil ik ge- heel niet loochenen , maar ik befef niet hoe er uit volge , dat de Engelen , \vaar- van de Heilige Schrift melding maakt, Mythifche perfonen zijn. Bauer meent wel dat men hunnen oorfprong in het veelgodendom moet zoeken. Doch dat deze redekaveling tegen alle waarfchijnlijkheid aanloopt, mag men opmaken uit het (1) . Dat deze Brief van Petrus waarlijk eclit is, en alzoo aan hem als fchrijver moet toegekend worden, heeft Michaelis in zijne Inleid, tot het N. T. zeer bondig befloten, voornamelijk uit de innerlijke kenteekenen van het gefchrift. (2) . Theo], dos A. T. I. bl. 172. 1 DERGEWIJDEBOEKEN, 25 1 _ Iiet geen in onze onmiddellijk voorgaande §. verhandeld is. Niets is diis eenvou- Deel i. diger dande gedachte, dat het geloof aan het beftaan van Engeleu bij de vi-oegn:e^*'''5'^^j/' nienfchen eerst van daar ontleend moet worden, dat zij zagen hoe dezelve van tijd tot tijd door de Godhcid hun toegezonden wierden, ora of hare bevelen op aarde uittevoeren, of hären wil bekcnd te maken, van waar dan 00k d'ier Geesten de zeer gepaste benaming wordt geg-even van dat is Boden , Gezanten^ en daar nu de Gewijde gefchiedenis berigt dat dezelve vaak en vaak verfchenen zijn in de allervroegfle tyden, en die Avaardigheid van Godlijke ge- zanten duidelijk vertoonden, zoo is niets natuurlijker, dan dat men het eerile geloof aan Inin beilaan, lüt deze hiftorifche daadzaken zelven verklare. Er komt bij , dat deze verfchijningen van Engelen , geiijk die van God zelven , zoo als zij in de H. Schrifture voorkomen, niet hier of daar zonder oorzaak of docl als tusfchen; geworpen, of uit fabelachtige volksgevoelens bijgefleept, worden waargenomen , maar in zulk een verband voorkomen met eene bijzondere tus- fchenkomst van hetGodlijk wezen, overal in de gefchiedenisfen en leere derH. Boe- ken duidelijk doorftralende , dat zij een voornaam gedeelte daar van uitinaken, en dat de voorftanders der Mythifche Schriftuurverklaring , zoo zij zieh zelven geiijk willen blijven, deze verfchijningen ontkennende, zeer gemakkelijk overgaan om tevens elke buitengewone tusfchenkomst der Godheid te loochenen. Tromvens ver de meesten maken hier in geene zwarigheid altoos. Wij intusfchen , welken die tusfchenkömüen , in zaken van het zwaarfte gewigt , en alzoo met betrekking tot den waren Godsdienst, ten vollen erkennen, meenen, dat men ook de ver- fchijningen van Engelen als wezenlijk gebeurde zaken behoore aantenemen. Der- lialve, zoo als wij reeds aangednid hebben, de gefchiedkundige waarheid der verfchijning van Engelen aangenomen zijnde , laat zieh daar uit verklaren het Oosterfche geloof aan het beftaan van redenmagtige wezcns , tusfchen God e^i menfchen, zoo dat hetzelve niet uit het veelgodendora ontfproten is, maar in het tegendeel het geloof aan wezenlijk beftaande Engelen, met den dienst des denen waren Gods op het naauwfle verbonden , doch weldra , door de overleveringen , door de verbijstering der ftervelingen , en de onberadene z Licht om den wijsgeer te fpelen, verdorven zijnde, van de veelvuldige en rijke bronnen van het veelgodendora en andere bijgeloovigheden ongelukkig heeft geöpend. In die hoog opgevljzelde overeenkomst tusfchen de Mythen van andere vol- ken en die der Hebreeuwen, is toch eenig, en wel een zeer merkwaardig ver- fchil , hier in beftaande , dat men in de eerften ontdekt eene verfpillende kracht van menfchelijk vernuft, met eene geweidige overhelling tot het verdichten van alles wat hoogstongerijmd , godloos, vervarelijk en monsterachtig mag heeten, terwijl in de anderen daarentegen fteeds iets verhevens , Godewaardigs en hoogst doelmatigs vrij duidelijk lütblinkt. 1. En hier zouden wij een onoverzienbaar veld voor ons hebben, wilden wij alles wat men ontdekken kan van de Mythologie der Phoeniciers , yEg^'ptenaren , Indianen en andere volken , met cen naauwlettend 00g nafporen en onpartijdig vergelijken met die Mythologie welke men den Hebreeuwen gelieft toetefchrij- ven. Bepalen wij ons eenige oogenblikken bij die beroemde Mythologie van Homerus, die eenigermate door allen kan beoordeeld worden, en die men, bij xiitftekenheid gewoon is met de veronderftelde Hebreeuwfche in vergelijking te brengen. Hoezeer deze door Plato en andere fchrandere mannen van Grieken- laml zelven gewraakt is, is zoo bekend, dat het niet behoeft als met den vin- ger te worden aangewezen. En wie is in de gefchiedenis der verklaring van de fabelen van Homerus zoo onbedrevcn, of hij wete, dat er, van den tijd der Stoicynen af aan, zeer velen waren, die zieh eene fchromelijke moeite gaven cm dcrzelver afzigtige zijde uit het oog te zetten en dezelve met het gezonde verftand te doen rijmen? Misfchien moest ik zeggcn om haar te verdraaijen? terwijl het onder de nieuwercn al mede niet ontbrak aan dezulken die zieh met de uiterlle infpanning bemoeiden, om misvonnde oude oorkonden, of wijze leerflellin- gen, onder het kleed vau vernuftige leenfpreuken verborgen, daar uit te trekken, cn in derzelver wäre , of ten minste vermoedelijke , gedaante als voor oogen te bel- len. (1). Mythologie des Indoiis II, p. 66^^. DER GEWIJDE BOEKEN. len. Eindelijk hebben wij boven Hoofdft. I. §. i. te kennen gegeven, wat ten D-ei 1. huidigen dage door den beroemden Heyne beproefd is om Homems van allen fchuld^°°*g'|'\^ vrijtewaren. Maar nu, alles wat in de ganfche H. S. veronderlleld wordt van Mythifchen aard te zijn, daar in, fchoon het niet zelden, gefchiedkundig opgevat, iets zonderlings aan zieh hebbe, vindt gij bijna altijd een zeker nabij- of afgelegen verband met de wäre leere des Eenigen Gods , en het is juist gefchikt ora die leer aan het licht te brengen , overtuigelijk te maken , aantebevelen , te doen fland houden, en te hoeden voor verfmading of befpotting. Met woord, het ondcrfcheid tusfchen beiderleije Mythologie is zoo groot, dat zij zelven waar mede wij thans te Ihijdcn hebben niet loochenen durven, dat dit grootelijks ter eere ftrekke van de Het>reeuwrchc. (i) 2. Doch misfchien denkt iemand: „Er zijn toch, in de Gewijde Boeken, „ ZOO der Hebreeiiwen , als van de Christcnen , niet weinige Mythen waarover nien niet zoo gunstig mag oordeelen. Ii 3 254 OVER- DE MYTHISCHE VERKLARING Deel I. heeft mct den waren Godsdienst cn den dienst des Eenigen Oppenvezens, welk ^"'verband, van hoedanigen aard het is, genoegzaam blijkt uit het geen wij §. 3. bijgebragt hebben. En dit ftrekt onzer H. Schriften tot zoo veci te grooter eere, als de verdichtfels van de Mythisch-godgeleerde ftellels bij andere volken, en vooral bij Homerus ongerijmd zijn. Daarenboven vindt men in die plaatfcn zelve, die Mythisch opgcvat worden, zoo als in de ganfche Gewijde Schrifture, zulke verhevene denkbeeiden over de hoogfte Godheid, over zijne volmaakthe- den en over het Goddelijk Beftuur der menfchelijke zaken , in den aanvange wd eenvoudig , en naar der menfchen bekrompenheid meerder gefchikt , doch allengs- kens toenemende in omvang en volkomenheid, dat men, zelfs uit de Ichriften, van de voortrefFelijkfle Griekfche of Romeinfche \^^ijsgeeren , niets kan bijbren- gen, dat, in verhevenheid , daarmede eenigszins kan vergelekcn worden. s. 7. Bij alles, wat wij tot dus ver gezegd hebben, wegens die beruchte overeen- komst van de Mjthen van andere volken met die der Hebreeuwen, hebben wij nog meer te voegen, het geen wij, ten befluite, willen omvangen in 66m alge- meene befpiegeling, waarin \vij den eigenlijken aard dezer overeenkomst van wat naderbij zullen befchouwen. Die overeenkomst, namelljk, is wel, ten deele , van dien aard, dat men de- zelve kan afleiden uit gemeene oorzaken, of dene en dezelfde bronne, doch ver ten grootften deele, is zij geheel geene, of flechts toevallig, of eindclijk van dien aard, dat het niet moeilijk te bemerken is, dat de Mythen van andere volken hären oorfprong ontleenen van die zaken zelve ^vaarvan de hifiorifche berigten in de Gewijde Boeken voorhanden zijn. 