title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: ticae Abschrift dieses Unicums. Der Goudaer Druck hat die Oberschrift: "itt fieggint een feet sBenoecJJuKe ento amoroese gftane ban; ben rebele Xmtfioet« eil bte fcone ^antiri|n* und endigt auf dem zwanzigsten, dem letzten Blatt also: "it baec iS bolegnt bt ml (t^ouett ba ti&tmtn ter nwbt in BoQant GoTert Tan Ghemen, oder wie er sich später nannte Godfridus af Ghemen, ist ein Holländer; er kann nicht lange und nicht viel zu Gouda gedruckt haben: außer diesem Buche ist kein anderes seiner dortigen OfBcin bekannt geworden. Von Gouda ging er nach Dänemark; in den Jahren 1493-51 Gedruckte er xa Koppenhagen lateinische, dänische und niederdeutsche Bücher. Unser Goudaer Druck muss also wohl in die Jahre 1490-92 gehören. In Betreff der von mir befolgten Schreibung verweise ich auf die Einleitung zu Floris ende Blanceflor und bemerke nur noch, dass alles Eigen thümliche festgehalten ist. Was in den Anmerkungen unerklärt blieb, wurde bereits in den früheren Teilen der Horae belgicae besprochen, besonders im dritten, der auch über die meisten Anlehnungen Auskunft gibt. 4. verwiten, zum Vorwurf machen. 6. d. h. dass ich jemanden von so niederer Herkunft liebe; vgl. 48. 146. 7. spitz, spöttisch. Anmerkungen. Ziehungen wurden so niederer Herkunft zu lieben; vgl. 48. 146. 7. Spitz, spöttisch. "Ich liebte Niederdeutsch, da sich sonstwo noch ein Exemplar findet." Außerdem sind die hieben wichtigsten Weder: den dänischen Rümlonnik 1485 und Das Water-Recht zu Wisbj 1606; vgl. P. C. M. Pelsener, Annales 1>pogr. I, 446L 417. 47. Krone spielt. Krone trögt; vgl. Hörd. belg. 2, 188f 64. gleich, wie das. Stoke 1, 2, 119, 120. 55S. Clign. bijdr. 197. 198, hier wie öfter so viel wie das mathematisch paar und das französische le pair. 84. spielen gad, lustwandeln, so auch 100. 101. er würde mich verführen, gherief, jetzt gerief (auch Brem. Wh. 1,499. 2,500.) Gebrauch, Nutzen, gherief doen met een meisje, entspräche also unserm: ein M. gebrauchen. Daher denn auch een geriefliches meisje, une Mère de joie Winkelman Wb. 201. 112. verschulden, verschulden, verschauen. 180. führt ein so reines Leben. 181. reeel (Dr. 2) reeel, doch 841. reeel), wohl das französische reel, in der Bedeutung anders heutigen reell. 141. Auf vrijen fehlt der Reim, also wohl: vrij, um die feine Sandrijn. 148. satien, sättigen, befriedigen, oder fallen, sassen; beides gibt einen Sinn. 148. pinos, das französische pinéux. 158. gebürgen, geschehen. 159. Teuren, bei älteren Dichtern tueren (wie auch 585.). vgl. Grimm's Rem. 270. 160. waen, von wannen, woher. 165. Dr. ic woudje mocht. 166. met uwen dans, mit deinem Willen. 167. belanc, verwandt, vgl. Stoke 1, 52. 2, 567. 181. merc houden, in Betracht ziehen. 188. sagen, erzählen, was ich sonst nirgend finde, obschon das Substantiv sagen sehr üblich ist, Beispiele Stoke 2, 119. 120. Oder ist der Dichter durch einig heimliche zu einem Lockdenk für sagen für sagen verleitet worden? Stoke bedeutet immer unverbesserlich. Macht wie es auch auch ist übrigens Eine gewiss ebenfalls alte Form des Präteritums, die in den heutigen Tage gehört, wird und sich auch noch bei Hooft findet, ist Uitlegkundig woordenboek op Hoofl, 1695. 2000 loven, geloben, nicht zu verwechseln mit lovep, sich belauben. Sich halten, nach Hofart lustig leben, vgl. Hujdec. proeve S. 128. 129. 2062 ghevoecht doen, seine Lust befriedigen. 2102 back, Speckseite, Schinken, lat. bacō, mhd. der Lache, vgl. Schmeller Wb. 1, 148. — Dr. al hatte ich 258. vermaan doen, vermelden, wissen lassen. 2552 begier, begehren, das Begehren, so auch 696. 2772 begaden, wie das einfache gaden, bedeutet nach meiner Ansicht ursprünglich gatten, vereinen, zusammenfugen, woraus dann später die Bedeutungen entsprangen: besorgen, zubereiten, überhaupt: machen. Kiliaen: gade, curs; custodia, gade flaen, observare, adverlere, curare et cetera. gadeloos, fland. negligens. gadelic hool. aptus, con- veniens, decens. gaden, placere, convenire, jungere et cetera. Viele dieser Wörder leben mit denselben Bedeutungen in den heutigen niederländischen Sprachen fort. Die Heraus- geber des Maerl. Sieghel hist. durften also nicht erst eine Menge alter Beispiele (aanteeken. bl. 86-40.) beibringen, um zu der naheliegenden richtigen Bedeutung dieses Wortes zu gelangen. 282. wan, ob wie das nd. wente (Gloss. zum Reineke 210.) bis, bis dass ? 2982 bedrijf, Unternehmen, Handlung. 2952 bedien, Auseinandersetzung, Darlegung. 2992 wat valschef wijf, vgl. meine Anmerkungen zum Reineke 6024. 8002 vroet fijn, bevroeden, verstehen, einsehen, vgl. 6102 und 665. vroet maken, in Kenntnis setzen. I. LANTSLÖT. 99 Soll ich den vorigen behalten ich bei; so hat auch Stoke P. 889. (1. Buch, Vers 610.) eine alte Handschrift vielen für vorigen. Auf den v- Anlaut hat zuerst Franz Juni Observations in Wittenburg (Amsterdam. 1655.) p. 206-208. aufmerksam gemacht: er gibt Beispiele und erhältlich ist den Artikeln einen und denen. Auch Bilderijk (Verhandeling over de gesproken taal der naamwoorden. 2. dr. bl. 207. enz.) weiß nichts Besseres; er hält dies für paragoge, wie es genannt, für den Artikel denen und meint nebenbei, dass es auf das Geschlecht der Wörter nachteilig eingewirkt habe, indem viele ursprüngliche Feminina nach zu Masculina geworden seien. Jac. Grimm erwähnt diesen vorgeschobenen Anlaut in Gramm. 847. als merkwürdige und deutet ihn erst Mythol. 561. aus der Partikel in und en. Schmeller hingegen (Die Mundarten Baierns S. 185.) lässt ihn wieder vom Artikel abstammen. Mir scheint weder das Eine noch das Andere richtig. Ich halte dafür, dass allen hoch- und niederdeutsch redenden Völkern eine eigene, durch die flüchtige Natur des Worte begünstigte Neigung inwohnt, dies n, hier und da vorn und einzuschieben wie auch wegzulassen; man vgl. die heutigen deutschen Mundarten: Nast, Ast; Apologie, Napoleon; ich bin, bin-i. Und dies, Neigung ist uralt: in den Mooren Glossen findet sich nüßturna neben hochturna, ieituna, s. Schmeller e Baier. WB. 2, 675.; sie zeigt sich zu allen Zeiten und in allen Mundarten. Ich könnte Beweise dazu genug liefern, beschränke mich aber hier nur auf das Niederländische, nake, ake, cmba; nave, jetzt aäf, ave, modiolus rotae; neers, eernst, sedultas, Studium; nere, ere und are, area, pavimentum; nerve. I) Spuren davon bei anderen Liquiden ' seigt das Baierisdie: Lunse 6lr Unze, Rasen fBrAsen (Tragbalken), s. Schmeller, Die Mundarten Baiemt S. 113. 143. Ein Beitipiel von m: Der alt« Name der OrtenSn ükt Horte- n a o , c. £nfeliiardt*t Kittcr von Staufenberg. -s 39 I* I.AllTflLOOT. ttyt, grana in coriis^ nevigher> evighar^ terebra; niefpenboom^ efpeuboom, trenmltis; nobiffe^ dae- mon (Kil,), n o b i 8 croech^ n o b i s gat von abjssus ; n oeft^ ottt, nodus in arborej nooft^ aft id.> norc^ orc^ cetaceus^ bellua maiina^ nächtens, ochtens, mane. 810* aenfcbijn, Angesicht^ so audi 868. 811. Dr. ai haddic. 820. mijns ondancs, me invita, wider meinen Willen« 881. dorperbeit te yoren legghen, Schande anthna. 889. 840. dorft und loft, ein schlechter Reim, der sich aber entschuldigen lasst: 'wahrscheinlich wurde früher das r -in der Aussprache unterdrückt; so sagt man noch jetzt in meiner Heimath Dost, Durst; Bost, Brust; Wost, Wurst; Böste, Bürste; Yeste, First^ und anderswo so- gar fwat für fwart, schwarz. 841. ghedraghen, ertragen. 846. fpoet, Yoorfpoet, Gluck. 849. fcoffieren, fcoff^ren, vom roman. desconfire, wie auch das mhd. enfchumpfieren, überwinden, Terder- ben> vernichten, Schande anthun (so hier, ygL 852.) ; TgL Stoke, 2, 196. 197. 8, 100. 101. 851. conijn, mhd. küneclin, künegel, cuniculus^ Kou- ninchen, .855« beraden, helfen^ Glign. bijdr, 218« 214. 866. Dr. ic en wil. 867. beftellen, ganz unser stellen. 894» hat dich jemand hieher bestellt? dach fetten oder daghen, diem dicere, citare. 896. wäre er noch so mächtig, um so eher spräche ich dich an. node also aflfirmatiT für o de genommen (ygL Gloss. zum Reineke 195.). Schwerlich darf doch der Ritter feige sein und sagen: um so ungerner oder schwieriger .spräche ich dich an. 407« dass ich auf dieser Welt so leiden muss. be füren Kil. dura pati. I. LANTSHOET. 410. Zo weet 571. Chemoot die Begegnung, Hör. belg. 2, 188. 415. 417. Einer von beiden Versen kann füglich wegbleiben, und wohl am besten der letzte. 415. Hat der Dr. als die Wael. Das Ganze eine matte Stelle; die Anrede fällt schmeckt sehr nach den kammer der Rederijkers. 426. Blaken, flammen; das Ende bedeutet qualmen. 427. Dr. hoefsch (908. sogar hoes). Wel gheraect, gewöhnlich mit dem Zusatz van allen leden, pflegen die Dichter zu sagen, um die vollkommenste leibliche Schönheit anzudeuten, so wie hoefsch bei ihnen immer für die höchste geistige Schönheit gilt, für den Inbegriff der feinen Lebensart und Sittenanmut, wie sie sich im Hofleben zeigt oder zeigen soll, hoefsch ende wel gheraect entspricht also unserem: vollendet schön an Geist und Leib. Beispiele zu wel gheraect Stoke 2, 472. 430. Op datte, wenn es, insofern es, vgl. Stoke 1, 55. 56. Bilderd. Versch. 8, 63. 64. 487. Echt, echt, Waffenträger edler freier Abkunft, s. Glossar zum Reineke 191. Wel gheboren (Stoke 8, 126.), so wie schiltbortich sind Beinamen der edelen Leute; darum auch 440. Van den schilde gheboren nur ebenso viel ist wie wel gheboren. 455. Warande, Thiergarten, Par, frz. garenne. 459. Staet, es, was und dgl. Wörter, wenn sie so stehen wie hier staet, sind überflüssige Wiederholungen, welche aber die Volkssprache liebt, z. B. Hör. belg. 2, 186. Hij dochter wel om den toren was hoch, maar nog meer om meisken was jonghe. Ebenso überflüssig ist das Einschieben des Relativums, wie hier 461. Fijn edel rook, die, wie wir es auch bei uns taglich in traulicher Rede hören: der Herr der war schon da, und die Frau die wollte auch noch kommen. 468. dalen, sich niederlassen, vgl. Hörd. belg. 8, 129. 478. copen, kaufen, durch Vertrag erwerben — schonte mir. I. LAMMERT, Eine Antipathie zu ein auf ein Weib copen oder über, hält nur copen für heiraten. Diese Redensart ist gewiss in den Niederlanden im 14. und 15. Jahrhundert eben so ging und gebe gewesen wie bei uns (s. die Belege bei Frisch 1, 504. und Oberlin Glossar. 765. und 1 Grimmas Echtsalterth. 4210 5 zwar kann ich sie nicht belegen, auch Kiliaen führt sie nicht an. 474. fecht und sicher wieder ein schlechter Reinig, der übrigens leicht zu heben ist: man lese feit (feghet) | ende sicher die rechtsgültigkeit — für echt veerd ich, aufrichtig. 486. gestatten, zulassen. 498. Dr. crech (vgl. 586.) und 501. een ende. 1 504. befunden hier Hülsen; wenn nicht des fär dat zu lesen. 505. schwach, schlecht, s. Glossar sum Reineke 191. 511. gehörte mir, erbittert gegen mich, stören, tyrannisieren. 516. und nachher 544. vor dat, beruf, ehe dass; dasmörd. Für daz, von da an dass, Fundgr. i, 870. 518. verlieren dasselbe was verlieren, umkommen. 520. Nochmal. In meinem Bruchstück aus Malagis kommt dieses Wort ebenfalls vor: "Nojael, meine endlichen Pflichte. Bilder-dichtung." Nieuwe versch. i, 168. liest dafür Loyale und meint, da die Abschreiber die gothischen N und R schwer hätten unterscheiden können, so sei hier wohl erst Loyale für Lojale geschrieben worden. Die Sache verhält sich anders. Die Schreibung Nojael beruht auf einer anderen Sprechweise und ist allerdings dasselbe was Lojale oder Leale. So sagte man in Deutschland neben Nolhart auch Lolhart, und ein gewisses Messinstrument hieß Lo Joel und Nolholz, und noch jetzt spricht man in Bayern lau nein und nannein (schlummern) Schmeier Wb. 2f 470. 696., in der Schweiz lullen (saugen) Stauber t, 184. und in Franken und Schwaben nunen Schmeier t, 689. — Nojael ist gewiss früher viel allgemeiner im Gebrauch gewesen als es sich jetzt noch üblich ist. Stoke 5. Buch, Vers 1288. kommt sogar das Substantiv Nojaaltheit vor. Zu Kiliaens Zeiten scheint sich das Wort Nojael oder Leale was ihm dasselbe ist, nur in der Bedeutung fidelis, fidus (nur diese gibt er an), erhalten zu haben, früher aber mag es wohl mehr dem frz. loyale entsprochen haben, denn 579. und 647. kann Nojael doch nur vortrefflich bedeuten, und das passt auch hier besser. 551. Mir war nie so bange zu Mutte. Bedacht, bedürftig, solicitus, anxius, Part. Pert. von bedrohen. Leide scheint mir bloß ein verstärktes Adverbium zu bedacht, wie wir etwa sagen: "erschrecklich schlecht." Dieses Leide, Leiden wäre also ganz das deutsche im 16. und 17. Jahrhundert nicht unhäufig gebrauchte Leiden, z. B. in den Amentes amentes vom J. 1609. Ich möchte doch Leiden gerne wissen. Wie sie der Teufel so gerissen. Dasselbe erhält sich noch in den deutschen Mundarten, z. B. der land lange Nacht, s. Öesterr. Volkslieder von Ziska u. Schottky S. 275. Hieß her gehört auch wohl Hoft's den leiden langen tijd. Dieses genitivische haar (eins) hat schon früher das accusativ fi, fe (eam) vertreten, s. Anmerk. zu Floiis (Horbelg. 8, 116.) und allmählich ganz verdrängt, so dass in der heiligen Sprache das persönliche Pronomen zij nur noch gilt für nom. sg. und pl., haar dagegen für acc. sg. und sogar pl. und mit dem dat. sg. und pl. ganz gleichlautet, s. Weiland Nederd. Spraakkunst 1805. bl. 104. und 584. spiegen, spieden om iets, nach etwas suchen, forschen, explorare, vgl. Stok 3, 16. 17. Clignett bijdr. 280. 281. gegen den Willen aller meiner Verwandten. naisselic, misslich, unsicher. boswaerder, der Hüffer; die Obeschrift ist hier und die drei folgenden Male im alten Drucke boefchwaer, der, sonst sieht überall boswaerder, roder mont. Die Volkssprache verbindet das stark flektierte roder mit mont und lässt es alle Kasus hindurch unverändert, gerade wie dies mit dem deutschen Eigennamen Kotermund der Fall ist. Auch andere deutsche Sprachen haben etwas Ähnliches: von solcher adjektivischer angelegter Komposition aufzuweisen: im Schwed. ungerven n. im Dän. ungervend u. bei uns die Eigennamen Liebermann, Liebeskind s. Grimm Gr. 2, 677. rijc god, wie im Mhd. ach richer got, herre got det riche, s. Grimm Gr. 3, 297. maer, nur, s. Hör. belg. S, 144. beftaen, verwandt sein, so auch 806. Denn das ist mir mit ihr erlaubt, nämlich mit ihr zu reden — ein Zug der alten strengen Hoflichkeit. 674. einem die Hand salben, oder wie wir sagen: schmieren, so viel als ihn zu bestechen suchen. Frz. Lais grüßt la patte. Ital. Umgliederung der Hand. 678. Überschreiten, durchbringen. 703. Dr. Vorerst mit. 705. Dr. Dat spiele. 708. Nicht ein Gras, d. h. gar nichts. Sie über diese Art der Negation meinen Reineke S. 217, 218. 711. Quellen, Schmerzen leiden, in Todespein sein, quäl; Part. Ghequollen (877.), wie das mhd. quellen, vgl. Hujdec. Proeve 2, 456-459. Das Transitivum heißt quellen Hör. belg. 4, 61. mhd. quellen, quelle, quälen. 785. Ganz dasselbe war das ältere an, praes. von onnen, s. Hör. belg. S, 126. 741. Huwelijk (bei Kiliaen auch Hielick, Hijlick; Hoawelick, Houdelick, Houlick), Ehebindung. 748. Tronwen, heißt daher, Tgl. Hujdec, proeve S, 71-78. 749. Dann ich doe so viel wie dann ich an, die Volksprache pflegt in solchen Fällen, und nicht das Torhergehende Verb zu wiederholen, doen zu gebrauchen. 751. Vermeert, Vermaert, bekannt, berühmt. 766. Litteiken, Wahrzeichen, s. Lettekijn Hör. belg. S, 144. 775. Gaerde, Gheerde, Gerte, Zweig. 791. Und 861. Wijlant, Streiter, Kriegsheld, Ton wich, wie das mhd. Wigant Ton wie. Kiliaen bezeichnet die Wörter als altflandrisch, es erhielt sich aber gewiss noch zu seiner Zeit in der Volkssprache und wurde auch Terstanden. Auffallend ist, dass es sich nur bei den Volksdichtern häufiger findet; bei Melis, Stoke kommt es gar nicht vor; bei Helman nur Einmal (Vers 5925.), und bei Maerlant habe ich es bisher noch nicht gefunden. 800. Eine Bootskap belegen, seine Botschaft Torsichtig anbringen, wie man noch jetzt sagt seine Worte wel belegen; Tgl. auch Kil. 808. Dr. dat foude hi: eine Änderung des dat in ende scheint mir nothwendig, weil ich nicht weiß, was dies dat bedeuten soll, wenn es sich nicht auf Leben bezieht. 809. den doten be founden, den Tod erleiden. 827. passen bei Kiel. sonnenschein mit acht. Ich kann keinen weiteren Beleg geben, dass gehappt hier ein ehrenvolles Beiwort ist. 829. degen ganz wie das mhd. degen. 835. fagen, Erdichtungen, Fabeln; daher fonder fagen, in Wahrheit. Tgl. Torher zu 188. und Hör. belg. i, 58. 845. Dr. fi fest mit dat ghi mit beider. 846. nieder beten, was Torher 468. dalen, mhd. er. beizen. 869. ja fi, so auch ja ich (Hör. belg. 4, 60.), ja ar ja. I. LAMTOLOOT. hl (Steke f> 620.), Ja et (Reinaert Vier), ja wi (Stöck 9, 116.), eine Sprechweise, die noch heutiges Tages in Flandern und besonders im Lande Waes üblich ist: ja-ek, ja-ge, ja-ze, ja-he, ja-we tt. s. w., s. Willems, Mengelingen Nr. 1, bl. 47. So auch mhd. Grimm Gr. S, 765. 881. o'wylo'wach! sehr gewöhnlicher Ausruf des Schmerzes, 8. Hujdec. proeve 2, 407. Grimm Gr. 2, 296. I. Bruchstück. Wie König Karl seinen Sohn Ludwig zum König von Frankreich wollte krönen lassen und wie er den Haimilin von Dor Geld dazu einladet. (Ver Aye) was Tor einen Wettlauf gestalten ende hatte die Köhler bei der Feier ende sach in dat dal benennen, wär die heren kamen geritten. 6 den Torften seitlich gehoben beim Kanten dass jetzt neue die grave Roelant. und ander es met waren sagten die grave Willem van Oringen. die dritte dachte mit Bertram, einen stouten Ritter und Landfürst. die vierte dass mein here Bernaert. ich weiß wohl begonnen herausdenken. ic yrucht bi gode die mi gheboot dat n riden in barre doot. ic wilde wel dat tefer willen waren omtrent honderd mijlen van hebben grote baar te doen. Die ridders terde en coene, ganz welch feit portenaar dattt god onse here beware en liem defet Tien hobande en gege mi den heften Roelande: sch datten hem fijn moeije Tande, en gege mi defen den here Bertrande. Gege elken ridder een hobant en Tech dat ick hem hebbe gegunt. Doe die paarden achterwaren walen, bracht de ridders in de val. Si komen tot den overmoedigen man die niet ter wereld lijf geeft. Bi den here die mi gheboot! Ik dacht hi falle faleen te dood. Ik wilde wel dat si alle waren omtrent honderd mijlen gheraren. Dat gevecht met gewoude tien tiden was Haymijn die oude onder alle zijn baronnen, die stond waren en coenen: daarvader gewapend acht honderd. Dat was de boek wijen foos wondert. Daar was die oostenhoek zo groot, en maakt had op zijn been een sabel met een goeden egge: het is al waar dat ik nu sabel. Haymijn was tien tijden in een bliaut van groenre lden die diere was en goed, daar veel goede steden in stand: dat was logenmachtig niemand. Hij had geschenkt zijn been, zijn ellenboog stond op zijn schouder: koning hof had Haymijn niet. Hij zit op den kerf waaronder dat kerstine heeft bevolkt en hij had met zijn tanden al dat hof alzo bedwongen dat niemand spreken dorst, geen so nie lantsdorst. In de storm kwamen de ridders samen bij de poort van Haymijn om hem te groeten met respect. En sindsdien vonden ze binnen, groetten ze met goeden dag, ridders, trouwen en jonge vrouwen. Maar daar was niemand die voor het komend feest mocht binnen. Die dag boog hij neer, het schijnt een goed teken te zijn voor Haymijn en alle dieren, en hij was niet verheugd over dit bescheiden. Toen zij de grote Roelant zagen, wiens boodschap tot hem was gegaan en die samen met de koning van Frankrijk aankwam, dat hij Louis kroon had. En niemand, zo edel als hij of eenzaam, die Louis kon kronen. Hij had een geschiedenis van veertig dagen en drie nachten, heeft hij gehoord en gezworen met twaalf van de stifters van Kerksinde. Haymijn hoorde wel de taal, maar hij kon die terveelal niet begrijpen. Toen Haymijn zijn rijk aanbood, werd hij blootgesteld en taal, hij kon de ridders niet verstaan. Andere woorden sprak Roelant aan een ridder voor, die zei: "Ach, Haymijn, waarom ga je niet terug naar je eigen land? Dan kunt je in vrede wonen, want zonder lacher behoort je niet bij ons." "Nou, dan ga ik terug naar mijn land," antwoordde Haymijn, "maar voordat ik ga, wil ik dat jij me belooft dat je God mijn eer zal geven, en als je Louis kronen wilt, laat mijn liefde het antwoord zijn op die vijand, die me dood wil hebben, als ware ik al verdwenen." "Nou, dan ga ik terug naar mijn land," antwoordde Haymijn, "maar voordat ik ga, wil ik dat jij me belooft dat je God mijn eer zal geven, en als je Louis kronen wilt, laat mijn liefde het antwoord zijn op die vijand, die me dood wil hebben, als ware ik al verdwenen." Nog voordat Haymijn vertrok, spraken de landheeren nog een keer op andere manier. Doe font op die fcone vrouwe, die bovendrift was engetroefd, Ter Aa was voor geboeid, een schaal naam voor het gebekt en ging ten ander bevel winnen. Daar af kwam de fijnste pijn, en brocht ze van het wijntje, en zeide: drinkt meer, Roelant, des vroegen koelen wijnen uw denkwereld wil ik bedelen. En ook mijn hert, Willem, mee, die gaf zich druk om het leven, gaven ridders allemaal uiteindelijk goed witje en bitste wilden zijn. Des bal die grave Haymijn. die zeide: spreekt, grave beer, en antwoordde uwen zelfde eer. Mijnne vijanden vijfde open inede: het was de beste jaar kerstdienst, dat gij zo lang zwijgt en daarvoor hadt en eer voor uw tweertig jaar. Haymijn die hand aanbracht, daar hij de Trouwe mee sloeg zo vruchteloos een slag dat voor niemand hoorde van dat gebordeloos. Daar mochten niemand spreken, laat dan dat goed of kwaad, noch dat haar dat rode bloed nederzette op het klooster. Dit Terzach die grave Roelant en Bertram die wigant, mijn hert Willem en Bernaert en Voeten alle daarheen smarten en zeiden: die daven moesten wouden dat hun ontwapen komen zouden. Bij een op die fcone vrouwe, die fcone was en getrouwd, geboren zoude die gravin breken deze grote onminne, en voor riep met halve stem: "Gij beren, in de grond geen nood." Die bovende vrouwe entie goede zwoegde haar schenen van den bloed, en liep daar Haymijn voorop en gaf ten anderen keer. En zeide: spreekt, grave, lieve min! Is Haymijn zijn evelmoed, Tergaen was, sprak bij daar hij stopt, wat moet ik zeggen, lieve vrouwe? Dat manne in trouwe: ik ben doorgehaald, de sterkste man. Die ich fiel of lijf gehewn ende ghi dongevalliche wijf 160 die ich ontfing vrele of lijf. Waer bi' feit voor voete minne. Ik wil nu zeggen, votre graviñne. Ik heb u gegoten dat ware Wein min dan dertig jaar. Hadden mij god der ere gegeven, Ik had een kind aan u gegeven Dat nu ten wapenen was voor goed Dat mijn land had behoefd. Nu moet blijven al mijn land Mijn doodvliegen van de vante. Hij werd voor krachtig in korte dagen, Hij ontweekte mijn magen, Daar bij staat mij ongelijk, Hij wil dat ik hem spanne kronen: 176 dat ontbieden is mij alle gader. Ik bate meer dan den Vader. Wie ik mocht begaan, Die zou wel gerne slaan. Gehoorpje mij ook, wete kervt! 180 Finde gaven mij negen takken tergt, Finde vlucht mij ook zeker. Dit is mijn harte tongenaakte, Dat ik hem kronen zou spannen foude' Aldus sprak Haimijn de oude 185 en mijn goed hem foude blijven: Liever laat mij ontlien. Doe antwoordde de gravinne "Grave", feit u Mijnere minne! Of taken waren dat u heeft kinderen, 190 waren zij niere of minder Moest u doden?" sprak de Trouwe. "Niet" sprak u mijn ere trouwe! RENOUT. 53 Ik trouw wel houden alle gader Als u kunnen is die vader Houdbare zijn lieve kind, Dat hij voor al de wereld houdt.' "Entouwen, here, voor zijn verloren Die eed die u hebt gezworen. Het is ongeveer twee en dertig jaar. 200 "Ic tIo nu lieTer uter noot dan ic dus foude bliven doot." Renout antwoorde mettefen "Broeder, dan mag niet wezen' sicide die ridder onverwacht. 205 een reden echt in met Bejaerde ende Tochten fo langhe tijd dat men gaan foude een mile. Ze maakten fo meneghen doden, dat men daar fach verbloden. 210 die sterk riddren entie goede braken door met overmoede. daar reitend waar ze wilden maar ze hadden niet van hun schilden no van helmen niet geheel behouden. t rechte derde dec Doe zeide die marktgraaf Adelaert "nou neet ik weet waar waarheid wi mogben Taren omme ontwijd.' fo nee doe ik ook zei Renout. Doe zei Writfaert die degen snell Mijn weet etermat wel, bij gode Tan Nafarene ! dat die wereld ons is leeg,' Ritfaert zei "broeder Renout, 25 ik weet nog harder goed ontwijd.' "waar is dat?" zei die ridder coene. "tote Yper Tan Dordoene. Saforet die wigant was ooit njn meeste Tjant, 230 bedel bij floech Yvres Tader ende fine broeder bede gader, ende bij hadden drie castelen gebouwd in Yvres land daert was bevestigd/ Ritfaert sprak degen Tromp, 235 wij zullen hem sijnd welkom ende wij zullen hebben goed onthaal.* "so Taren wij daar!" zei Renout. "so doe wij dan!" zei Ritfaert. dus so Toerfi derwaarts 240 so Torre bij drie dagen dat zij Yvres hof slegen,' die rijkelijk was ende goed. nu wilde ik u maken Troet: bij den castelen Tan Yvaucloene 245 woonde Ywe optie Dordoene, als Ritfaert die burcht sijnd, mogelijk hoorde wat hij placht. hij zei "ik weet sconincs Yvres borgenvoor' Even de roef en dat wout. Gone hooghe kasteel die ginder zet. Daar gone muur al omgaat Met gone grote grachten: Dat daar wij te rijden achten. Die fijde Adelaert die ridder goede Wi drukten ons hart, wij zijn moede. Machtig verbonden ander wonden. En beten ten zelfven wonden Die ridders stout en mild Leiden haar hoofd in bare schilden En sliepen tot ten wonden Dat zij Terbonden bare wonden Machtig anderen met gemaakt. En baden menegsbertiere gesprek. En onbeten een klein en reden Wel met grotere bevelheden, Daar ne was geen klein, En namen troost van Saforette Met overdenken, met alre macht En staakten boven op een zwaar Boven der banieren toe En Renout banter aan de kroon. Aldus reden zij onder voorbij Voor sconingen Yves borg. Yves stond ten twijfel En werd der ridders binnen En zij zeiden tot hem de waarheid: Hier ridders van snellen leden Komt gewapend hier gehard reden En hebben maar een hof bevechten. Schiemen ook van snaren bedelen Bi god die raak gebood! Tors is behaaglijk en groot. Doe liepen ridders, en vrouwen En jonge vrouwen, die bezoeken Wilden tors aan snaren leden En ridders daar kwamen gehard reden. Yves die koning streed te neder: Hem behaagde harde vallen, Dat hij de ridders komen zach Tot zijn feer herbergen op die dag, Zij beten voor den koning goed En gingen in zijn gemelijkheid En groetten als best mochten. Thorst dat zij voor hem brochten En een kroon daarop geboeid en gekielden Of hem tien wonden En boden hem uitermaten eer. Ho nam theeft al metter crone, ende fi seiden koning rijk, wi willen n fekerlike dienen dag en nacht ende helpen u met onver cracht.' doe fiide Ywe die koning vrome ^ghi fijt mi harde welkom hier ter herberghen mijn: ic ghoSte u brood en wijn.' Renout sprak ^dat loon u god! ic wille doen al uw gebot.' d oe fiide Ywe ^waert u bequame, ic wist gaande uwe naam.' Renout sprak ^wi willen alle gader zeggen onser namen: onser vader es Haymijn die ridder naam kent, dat zeggen u ter ere ftont. mijn oudste broeder heet Ritfaert, en de ander die heet Writfaert, EENOUT. 57 320 Adelaert heet die derde mete: 'dit recht gerechtigheid, ik bete Renout een ridder shee naar wat onser naam is' Ywe onthult zich of hij naar Vader hadden geweest al gader. hun allen deden kleding maken: groene faam jegens rood laken en Renout donvervaard dat wel achterwaart Bejaard. Ywe deed hem ten slotte stonden meester hebben te hare wenden, hij deed hem helemaal met drank. aldus bedankt hem te danken dat zij ridders naam kent in zeven weken waren geweest en gehelen al hare leden en hare goede orde hoeders. Doe deed hem Ywe die koning milde maken een nuwe schild, hare orde maakten, elkaar halen, hare dagen en hare waarden Tervagen; hare paarden waren doen Terfcnren. zij daden maken koeriers turen alle gader Van een stuk met een teken wel gemet, dat hadden ze in die tijden. die Yven zullen helpen streiden zij reden heen ter vaart. en hare orde Bejaard deden men uitleden het geweld en men Tadelet aan het slot, het was verzekerd ene ridders goede daan op met vroomheid. Ywe vergaderde een veelvoudig groep in dat hof, de mannen zullen hun vaarwel zeggen en zij zullen ga zeggen dat was verzekerd een ridders goede daan op met vroomheid. Ywe vergaderde een veelvoudig groep in dat hof, de mannen zullen hun vaarwel zeggen en zij zullen gaan zeggen 360 in fijns fel ved comincerke een groot herdie wigant ende voer in fijn lant^ daar hi die caftele vant, n daden hem groten pant 365 die Saforet hadde doen maken: n Tulden de gracht ende braken die mare die daer stonden ende vloegen doot dat fire vonden dat bin den caftele was ginder fonder wijf ende kinder. doe Toeril haastelijke ^ in Saforeten comincerke ende laghen in iijn lant * ende stichten roof ende brant 372 ende orgelden dat was waar een klein minder dan drie jaar. , [Doe dede Ywe die koning milde * caftele maken waar hi wilde. hi lach in lant oft hem al gader 380 komen waren Tan (innen yader. die Tier ridders streed met nijd ende Ywe was ver harde blijd, in wat wijde fi kwamen dat fi altijd den zegel namen, 385 ende si waren hem Tan hoorde hout^ hi gaf hem eerheid veel hout: dat zei men ons koning waar. die heren waren daar Tier jaar. binnen dien Tereefchet op een tijt^ 390 des wil ik dat ghi seker is, Caerl die koning Tan Iranckrke ende was hem gemaakt sekerlike Tan een spier die daar kwam en de heren daar Ternam. t II. RB^OVT. 5f 395 doe zende Caerl in korte tijd een bode naam cont ende ontbood Ywen bij brief, dat hi hem daar blijne liefde zende die mordadeghen liede. 400 alfo al sot u bedeede was geschreven daar ict las. ghi mocht met geloven das dat Caerl deze baat genadelijk dat hief hem zende aan het ghetiek 405 den gonen die hem in Iranckrke doot riek finen voor Lodewijk. alstie bode vernam, « dat hi in Gascogne kwam, doe yraghen haastelijk 410 om den koning aan den rijk. men wijsde hem in korte tijd: so heeft den koning wel gedacht. hi boog neder over zijn knie ende vrede ^coninck, god.houde dit! 415 u doet groeten vriendelijk Carel die koning van Vrankrijk.' die bood was een koene vijand: den brief gaf hij hem in de hand ende vrede ^here, eert u lief^ 420 voor dit leven desen brief. dat waarlijk dine, u verzente Karel die koning die koning was een deugende koene idem nam den brief van den garde 425 en in korte stonden heeft hij den brief ontsbonden, en las hij dit aan de hand dat zijn in geschrift aan Karel zijn botsvaat en zijn niet meer: dit REMOVT. 430 dat hij henzelf vond den moordenaar die hem had in Vrankrijk vervloekt zinhoeden Lothar. als hij de brief verstuurt, werd hij gedreven in zijn moed 435 en riep te raad zonder sparen alle zijn mannen die daar waren, met al zijn grotere krachten dat de heeren niet moesten weten. 'Ghi heeren' sprak prins Karel 440 'wat raadelt ghi om dit ding? hier heeft geef prins Karel die koene om henzelf van Dordrecht. een vriendin niet den koning goed, hij heeft zijn evels-moed. 445 'Ghi heeren' sprak de koning dan 'wat raadelt gij mij hier toe? dat ik blijf in mijn ere? van Renauld viel hij in grote ere en grote diensten ontving 450 in zijn faedine land zonder waarheid.' dan sprak Anjou van Riempont, daar hij bij den raad stond 'wi hebben gehoord te veel stonden, dat wij de waarheid hebben ondeerd 455 dat een grooter schandaal deden den koning in zijn kemenade daar hij floege 's amberjilijk doet den koning Lodewijk. behouden goed en leugen 465 zelfijd zijn meest rechtvaardige raad. In dat fake dat gij zo niet zult doen, want er is even veel geschreven: Karel zal komen in uw land en zich ten roof en brand. Hij heeft u zelf verantwoordelijk gehouden, hij doet u binden aan de kegel hangen. Beugel van Avernes sprak te verdedigen, de raad moest Terwaten bevestigen, het koninkrijk sprak Haag te verdedigen, geef die al het ridder zijn, men ziet u heten verrader hier naar, dat wit wel, over dit velen jaar, zo menigen dienst u daarom doen, zou je al eens veraden? Zo menigen heidenen hebt u veracht, zo menigen uten zorg gedragen, uw Tandragers zijn Adelaert, en een goed ridder is Ritfaert, en Wrilfaert uw drukate: verrad ik het ware onmogelijk, dit sprak die Avernes, men zou het hoofd hebben over dit waas. Geef op aldus die heren, gij gaat uwen achtermerk merken, doe sprak die hertog van Yvoore, het hoge, gij hebt wel gedaan. Doe sprak Jan Gasconien Renier, een goede ridder en een fier verloofde van die heren vier, gij wordt ontmaskerd, koning vier. Wil ik ook, smeek mijn leven! Met verachting opgeheven, niemand van zo hoge maghen, zouden uwen achterjager jagen. Zondag in Poelien of in Toscane of in Calabrië, u konde een groot achtervolgend, dat weet wel, daar zijn zo veel ridders, die hem wel naar zijn balans. En in Cilien sonder wankende moed, een mogelijke dan niet komen, niemand van grote ongerusten. Zondag in Grieken ofte in Hongarije, in Inghelrand of in Normandië of komedie in Frankrijk, u haat de hoogste van den rike, jagen hare hoogste maghen, geen moedigen gehad om die te dragen. Nee, dorde jeghen Gaert niet heden En wilde niet zingen onderaan Daar karen maghen sonder waen Zo mocht men mijn raad beïsten, Zo laatse jaren heeft geloofde In een ander koninkrijk Daar Carl niet ontviel. Mijn here Lambert sprak meteen Hier en als zo mocht men met ere leven. Ik hoorde Anceline heden geven Goeden raad en vroegzeggend. Wilden die koning wederzeggen En gaf wilt houden jeggen hem, Ik zeg u wies ik zeker ben Dat gij dan zult winnen aan Als die jaar Lacyden Jan, Die hier voorlopig strijd Jeggen Carl in optocht. Lambert sprak die woorden, Vooruit sprak en tartte zijn woorden En gaf die den raad nu gaf, Hij gaf niet om uw ere een cas. Want ik zeg u sprak die helemaal Geen koning mag verdraagd zijn. Dat Renout zijn broeder is Opgezet daar men helaas pijn. Zo hadden zij ook opgeheven, Maar die mijn raad, twijfelaar Here, gij zult laten leven In Poelien of in ander land Daar zij in blijven ongekant. Jij gaat voor met je raad En gaf dat hij gaarne deed, Maar hem jammerde daarom Om Renout de jongere En om zijn broeder die met hem waren Dat ze hem zouden ontmoeten, En zo menighen dienst hebben gedaan En in macht hem niet te helpen staan. deelmanoet yan Caerl den koning wäre mi älte fware dine/ die Ayernaes antwoordde feau die bi den raad was gestaen ^here koning, ik zelf u wel te horen: geen goed man zou geboren na den raad die fis geven Anceel ende Lambert die twee nieuwe; en finde yan den gestaakte dat nie goede raad werd gebracht voor geen goede man, en help me daarmee, Jan! maar koning wilde houden uw ere, voor fulden Renout den jonker Clarisse uw dochter geven, voor mogelijke wereld leiden eens meer na deze findst; entie roos op die Geronde die geeft hem hier fairs faen een zware horc op doen staan. bij den here yan paradijs! U. EBOQVT. Renout die hele taan prijst kinder hebben als himaal bij uw dochter heeft bijval - Renout is Taan voor hoogere macht, die Tente volledig wel gedragen jegen Caerl geweldelijk Pippenie Tone Taan Vrankrijk. IWe was der talen snel ^Ayernaes^ gij schetelt wel: des waren in het hart Tro mocht ik komen noch alse dat Renout die vijand met mij bleef in mijn land.' Hettien ontbood de koning zijn Renout zijn broeders zijn dat naar hem kwamen faen. dus ging de grote wel gedaan en een broeder tien stonden daar de koning twintig stonden. dus sprak Renout een hele trots ^koning, wat gebiedt u? JWe antwoordde nu ^ Renout, dat schetst u. hier heeft ontboden fekerlike Caerl die koning van Vrankrijk bede met zegeningen en met brief, dat ik u hier bij mij en al uw broeder met, dat zegeningen u bij mijn wet, en ik u allen hartelijk gezondheid te wensen in Vrankrijk. Tort sprak Jwe met zegen een Tiraneder wil ik wensen, maar des is feier en trouw, te waar is met het eten. Maar Renout wilde twijfelend in Polen of in Calabrië jaarren ofte over die zee, in begrijpen u nooit meer nooit met zaken nooit met goederen. Doodt, doe alsof dit leed vroeg, nu recht nu en doe verstaan, foude wilt aan gaan? Renout antwoordde tevreden edel here, het is ons bevel te vragen jammerlijk, gegen Caerl van Vrankrijk ne kunnen wij streiten nergens niet in dit land noch over zee. Voort sprak Renout ter voeten een koerier stelde op de Geronde; wilde mij de koerier geven, ik wil verdienen al mijn leven, want ik souder op doen werken een huis van al volker sterken dat ik Caerl en je mag van een brief niet ontslagen: dat zegeningen u en doe verstaan. Jwe antwoordde veel genoegen gaf ik de koerier, goede vriend, ghidwongt met al mijn land en van Gasconië alle die steden. In die, here, bij waarheden, des wil ik je geven mijn trouw, als ik help met ons vrouwe! En woont hij hoogge man in dit land, mesdoet hij u, ik bemerk zijn vijand, en zijn taal niet met je kapen nachts met gemalen slapen no smorgens met ruzie opstaan, no eten no drinken zonder waan. Wildi mi de röche geven, Ic falk u dienen als mijn leven En in mijn broeder alle gader, Gelijk gij waert onte Tader. Twee antwoorden met redenen Hierop wil ik bereden. Dan ging hij te raad te denken Met al den hoogsten die hij vant. Dan sprak Jij, die koning uit Heren, zeg heren Renout En bitte mij te derde stonde Om die röche op die Geronde; Want in Gasconië mag hij niet Bemachtigen wat geschiedt Jegens de koning Karel V. De heren bedelen wijle hij Een huis maken als hij vast Dat hij niet gaf een baad, Al quam de koningzelf voor. Hij foude wel een toren Zaal in onthouden veilig Jegens de man Tan Vrankriek. Nu heeft Karel, de koning Tri Enen bode gezond te maken Met seggen en met brief Dat ik hem zende door mijn lieve Renout en een broeder gunst Nu raad, gij heren, gij baronnen, Wat kan ik nu aanvangen?. Voordat antwoordde faen. Gij zult Renout den wijn aanbieden Die Tafel röche geven te denken Tot ons allen, bij onze wet! En uw dochter Clarisse met. Renout. Hij zal ons in korter tijd Ontfietsen over de marken wij Waar ment verneent suggheer u/ Lambert antwoordde nu Dat hij de koning, wijze doen Tegen Tetten, tegen Karel van Parijs, Dat hij Karel komen vangen En hier in zijn lande hangen En Renout, den graaf zijn En daartoe alle die broeders zijn. Dat is ongelijk alreële, Hangt men Joven in zijn land En Renout, den koene here. Des balch hem dagelijks vereer, Lambert bet na streven, Tot de baron binnen greep, Zijn banden tot verdroegen, In den bal binnen floeic. Dat nes loghene negheen, den hals loech bi bem ontween, fo dat bi doot al met allen voor Hne yoete quam ghevallen. Vrient' sprac Hugbe d'Avernaes nemmeer sprac als een dwaes, dor dat ghe behiet onfen bere al fulke scande al fulke onnere als dat men bangen soude ende den jongen Renoude; yerga alfoot yergangen mach gebeter omme uwen doem edacht. Doe sprac Ywe te defen ghe behoort, laet de tale wefen, alsie behoort met god dat leiden! Ik sal Renout meer dochter geven, entie roche op die Geronde. Die ghevielen hem te defen stonden: fo sal hij met te halpen staan ende teggen hem allen te staan.' Doe riep Ywe Renout staan, aide u mag doen verstaan, ende sprac edel grae Renout, wil ik met mijn van herten hout ende alle uw broedren met, fo ghevielen u, bij mijn wet! Tehant die roche op die Geronde ende mijn dochter die schone blonde tenen wiye als nw leren, daer toe fo wil ik die ene helt van mijn goede, fo machteloos van oor moede een huis maken op die Geronde. Als kwam Caerl die naamconde daar yoren met al zijn here, hine mocht hij niet deren een pere binnen bondert jaren. Renout antwoordde twijfelend dat lone u god van paradijs! Uw dochter die schone maghet van prijs, die niemand hier ter vrede ende daer toe die roche mete. Aldus gaf Ywe die koning Renoude in warelike ding hier dochter te wijven onder een huwelijk dat op die was, alsie alstijd gheschreven las? Fo yertoric mijn tijd. daer was joie ende delijt; die brulocht die was groot« doe ghinc Renout ende ontboot II. BEMOVT. 01 745 al die temmerliede die h! vant ende maetfers in dat lant, alle die have willen winnen: enen cafteel wil hi beghinnen op die röche in die Geronde. 750 n qaamen diet Ternemen condeli^ entie goede meefters waren quamen ter röche fonder fparen Yeften dat huus op die Geronde op die röche in corter ftoade. 7S6 ons feit de boec bi fente Jan! hi hadde wel dufent temmernian ende feyenhondert maetfeaareB. nu Tal Renout al fonder fparen enen cafteel fal hi beghinnen 760 met vaften muren, met hoghen tinnen. dat fegghic u in waren dinghen datter twe pare mure ommeghitigben« Tloe ontboot Renout, god weell over al dat lantfcap breet 765 fo wie dat yername dat hi toter röche quame, Renout foude hem hnfinghen gheven ende houden Tri al haer leven« alle die dlt yernamenj 770 wijf ende man ter röche quamen, fo dat Renout die helt name conde Tergaderde in corter ftonde hem vijftien hondert bi ghetalle die yan ambochte waren alle. 775 fulke lieden wonnen wijngaerde, merfche, bofche, boomgaerde; fulke wonnen coren ende lant ende ftichten gonder altehant een ntermaten fcone ftede. 6* 06 n. EENOQT. 780 na hört wat Renout doe dede. hi ontboot waerlike dinc finen fvreer den coninc dat hi te hem quame faen. Aan de rivier heeft je velden, Toer hierder voorbij fentent Jan met menig goede man, en al zijn koning doe vernam dat hij toter roos komen doe sprak juwe, (Is dat wijst! Renout bij goede jaar pasadije, je hebt gemaakt een serene huis, als voor hulp mij Isa! en jenen kasteel bekwam: Renout, nu vecht hoe het zijne naam? Renout aan de werder faen, hij op een roos gevesten die algemachtig is montalbano dat zege wil. Juwe antwoordt dan, als moet hij heten zonder blaam, je hebt een goede naam en een gereden gegeven, aldus is die taal gehooven. Bruchstuk. Hoe Oghier met Goutier vocht en hoe Roelant den koning Iwe gefangen nam en hing voor de volk, Renout 'achter, nadat hij solches verhinderd had, den reeks in een tweebaardige bescheid. Vielde nog leven, here Oghier, zo moest dan spreken die dergen van mij beter onvergankelijk en wilde helpen veroveren jegene Caerleon den koning coen; en wilde de moord niet lijden, zo is het een eeuwig schot dat lijf nemen aldus hart. De graaf Oghier antwoordde, ik ontdek je niet, Goutier, god mag me verdoemen als ik zou gaan om uw roos te nemen, die kwelste had die niet wist. Ik ontzie je niet een heil, laat uw dreiging, doet dat je mag hebben, zo doodt uw eer en uw dochter. Dan balde hem en floepte met spoorn en heeft Oghier je gewonnen. Goutier was de slag om milde en floepte Oghier op den schild, als hij drie zware slag had gegeven, heeft Oghier het zwaard verheven en gaf Goutier een slag daarmee hem de dood aan het lachen. 830 hogher architecte ten fcoudren boven dat hem toegefluikt quam af gevochten. HO II. BERNOUT. daar dede Oghier wonder groot: ten eersten vlagh vloog hine doot, des, koning Caerls kampioen. 836 die Oghieren foude lienen doen, vfttt der Terranse die hi daat ih Vaucolon, y fo was (Ijns raet. Oghier was uitermaten sterk; Uten critie hine warmte, 840 hebbic ghedaan, spoor de heelt gevecht al dat ik fwaar mocht bemachtigen? Ja, ghul spoor die hertog Sampson. Aldus vullen die stouten heren, weder naar den koning te gaan. 845 ende als die heren doen Tername, dat naar den koning kwamen, groeten si op moedigende wijze den koning van Irand. Doe spreek Caerl hardop faen, "Naymes, hoe eil dat daar Tergean? Doe antwoordt een hertog fier, "Doe is uw kampioen Gontier, yan Oghier den coenen man. Foe helpt mij god en fente Jan! Oghier was uitgemacht: ten eersten vlagh vloog hine doot, Hier spreek Oghier de heelt tegen, "Hoe willen jullie nu op mij veraden, als dat jullie geen wapen hebben. Bij den here van Nasfarene! Maar if jullie uw goud hebben, dan gaat u en komt niemand el, Caerl dat weet hardelijk wel: eer Renoude ervoor kwam, had die ridders lof. Nee, voor die ridders zijn komen. Dit dorp mag dit goed weten, dat was met tussenkomst leeg. De voorraad roelant veel faen: Hij vond Ywe varen jaagd; Concentreerden in een richt lant. Hij voedde de hangers doen te hanen. Doe, sprak Najmë te Roeland: Ik waar met u in elk land, Met twaalfhonderd man Die heet de nooit gehad gezien. Doe, sprak Oghier van Denemarken Met stouten ridders en met sterken Zo wil ik u te hulp staan, Met achthonderd ridders aan Zo val ik u opvolgend waar gij zijt, Die alle zijn wel gehoord. Doe, sprak Oliyier dat cone diens Roelant in hoogte u niet, Ik moet eenvoudig met u rijden En wensen u veel geluk.' Doe, sprak de hertog van Lioen Ik waar met u hier voor Simoen! Met vijfhonderd man Die alle stout zijn en cone zijn.' Doe, sprak Diederik van Ardan Ik waar met u hier voor Jan! Ik en vijfhonderd man Daar grote doos het gelegd aan, Wat hoop dat ict u meer laten Die twaalf ghenoten zonder wand Van Vlaanderen zijden dat Aldaar op de vijand stand. Ze willen alle met Roelant gaan. In Gasconië onder paranoia En daar strekten roof en brand En kernen om ongemaaide land. Waardoor datfine mogen bijeen. Ik rijdde heren van hare vaart En voeren naar Gasconië vaart, En al kwamen in het land, Vluchtten ze voor roof en brand En Tragheden om nooit meer te zien. En waar die koning Ywe was, Dat Yolc antwoordde gemelijk Hij heeft opgeheven zijn rijk Te Beverenpaar heeft begonnen, Daar wil hij wensen als zijn leerling, Doe, sprak die ghenoten daad, Ze vonden halen te Beverenpaar En aldus volgden zij Beverenpaar als ware heer: Dat doet ons die historie weten. 