title: Hanserecesse von 1431-1476
creator: Hanseatic League
text: rechte sülleu laten; nu wellen se alle jaar Hat gelt van Hem copmanne hebben, Blinder s en wellen Har nicht vor Hoen, und der krachten des tropmans Privilegien in anleitungen puuten; wante wan de copman eyn recht vor eu hangende bevet, da baven 40 punt draght, dan ropen se na den rechte van den lande Engelschen in de queste und geue Duetschen, nochtand Hat de copman in privilegien hevet. Hat men in allen sahen, utgenomen de an liilT strecken, sali nemen in de queste van 12 mannen halff Engelsche und halff Duetschen, warbii de copman groten schalen gemein hevet; und darenbaven halten se den copman soms jaar und ilegendere, er eine recht wedervaren mach, to synen groten verderdlikken schaden. Item claghet de copman aver den wegher van London, Hat het mit hulpc des reyser und schreves deine copmanne groten schaden doet, soms jaar Hat deine copmanne sin gut untweget in Hat 100 onderwijlen 5 ander 6 punt, und unie dat de copman des nicht stedet will, so moet de copman sustiit stille Sitten sunder weggen 10 off 17 weken, to groten verderdlikken schaden des eigen-mans; und desselven gelikes part de copman oek mit deine meter, dar de copman veile verdriet en mogest, kost und schaden van liidet. 24. Item, in jodium vorleden, in allen havensteden niet meer dan een tolner of twee en was, nu zijn der tolner, der cleric, der onderzoeker, der aversier, der livery en der packers zoo vele, dat de cliquet daarbij in grote schade kon gedaan worden. De cleren moeten men geven voor elkie bil, voor zo manige maat, als goed in een schipje heeft, een pennink Engels in het land; item, voor een bil uit het land moet men geven voor een kogget 4 pennink Engels; item, voor een certificaat 8 pennink, item, de onderzoeker en aversier moet men geven een maltiit, er zijn enige schepen te leveren willen en een, twee of drie nobelen, zodat de schepen zijn, en de pakjes 4 pennink van een pakje, niettegenstand dat ze aan gehakt daar aan en slaan, en de bal moet men geven ook 4 pennink Engels van elk pakje lakenen. Als leeft men niet meer met die compagnie en beschadigt en zodoende, dat hij niet veel profijt en doet met de penningen leiden, dat ook groot lied te klagen is. B. Hierna volgt de schade aan de gerechten en compagnie van de hand van de Engelsen, waarom men de laatste zondvloed, die in het jaar 1436 in Engeland was, grote vervolging deden aan de heeren koning en zijn raad, zo en zo is dogaals gene hetelingen daarvan gebeurt, welke denselven zondvloed toesagt, was, dat men daarvoor zowel, dat joodse tijdens daarvan gebeurt. 25. In het eerste klagen, ze, dat de compagnie had moeten geven tegen zijn Privilegie, 30 jaar lang en langer durende, van elk pond Engels 12 pennink tol, meer dan er rechte tol toekwam, waarvan de som door, dat ze weerzijde schendingen waren, 200000 nobelen. 20. Item, Clageden deselben, dat bij koning Hendrik II. tijdei den vijfden scheep in de henz behorende vermeldt, dat denselven koning gekümmerd is geworden in Engeland, een to denende to Herinkflakte was, van welken scheep 5 vergangen is in zijn denst; wellicht is solidaar met vracht en soldi, de heilige heeft gelegd en is te geven en niet betaald en wordt droog, heeft zich op 21900 noble gedeclareerd. 27. Item, in het jaar 1409, Hannypay en Clederow, onderdanig aan koning van Engeland, hadden uitgezonden twee schepen, een van Lubeck, dat ander was uit Rusland. 25 - 29, 31, 34, 32, 33, 35, 38, 36, 37, 39-44, 46, 45, 47, 49, 51, 50, 52-57, 60-64, 59, 58, 66-76. Digitized by Google. Versammlung zu Lübeck. — 1447, Mai 18. — n. 488. 720 Terling Ypere laken, Johannes Winranken behorend en daarvoor andere coppen-schap, summa 561 noble. 28. Item, in het jaar 1411, ongeveer pasen, vielen des konings onderdanig vermeldt Wulven van Holtum een schip genaamd een krever, daarbij meester af was, gevolgd door van Buren, van Dautzike, 1200 salten Oostschalke Steenhuis van Rijge en Herman Gartzouwen behorend, en werd gebracht to Winkelsee, waarvoor de somma droog 400 noble. 29. Item, anno 1411, Prendengast en Wulf Horn, onderdanig aan des konings van Engeland, hadden aan Albert van Borkum in zijn schip zitten en werd gedwongen dat schip weduwe te zijn om gelden van een genaamd heer Thomas voor 200 punt sterling, wellicht schade aan goud en haren kleding, kisten kwam op 1230 noble. anno 1412, in der vasten namen des konynges, unterschrieben mit des greven schepen van Arendell, genannt den Wonder, eynen holländischen, dar ein Lüster ab war, Tydeman Viger van Itzige, und wurde gebracht in die Häfen zu Warwick, tot den Kapitän van den slaven, genannt Jon den Bruun, van welchen he dat schipp losen musste. Und Hermau Dauzauwe und Gert Olides verloren in dieselben schiff 350 kronen an gold, die in dem schiff waren, wellige schade, quam up 200 nobelen. anno 1412, die unterschreibenden des greven van Arendell, genannt mit eynem Barisen ute den Schiff, Tydeman Vingers, 1300 kronen in der westküst, Hermann Cordes und Johanne Winranken zugehörig, wurde das Schiff verkauft und gebracht zu Rotterdam, wellige schade auf schiff und kronen zuquam 1514 nobelen. anno 1415, des 10. Tage in dezember, zwischen Schiphol und Ijalken, genannt des konynges unterschreibenden Hermann Wulve, sein Schiff mit 15 lasten ballen, wellige schade und koste darum gemacht zuquam 600 nobelen. anno 1415, zwischen paschen und pfingsten, genannt des konynges unterschreibenden ute einem schiff Johans van den Holte van Audwrpoort, 62 vaten wein und 14 vaten wijn, den voran geschriebenen Hermann Dartzauwen und Gert Olrikes zugehörig; und wurde gebracht zu Riië verniety, den hofstman van dem schiff, gebeten Melis, imde wurde dar verkauft bei denselben Melis und vermählt einem geheuer Diderick, des konynges timmennan van seinen schepen, und Willemus Bryxtun, summa 260 nobelen. anno 1415, van gehete des konynges wurde gekümmert ein Schiff, zugehörig Alerikesson van Harderwijk, in welchem schiff 30 vaten wijn, wellige schade und koste darauf gemacht quam up 300 nobelen. 35. Item, in jaar 1417, kwam den kummerden van Hampton Nyelaes Groenewald met zijn schip vol wijn geladen, behorend bij de fortei Soltrum, Herman Cleppink, Rogier Wickede, en vele helden die zo lang in zorgen waren, dat ze gedwongen werden, de wijn daar te verkopen tegen de koning's prijs, wellicht schade op 430 nobelen. 36. In jaar 1418, des koning's uitleggers, de gezochte waren de zee toe te houden, namen Nyelaas, Praal met zijn schepen, waarbij Nielas Ludekens van Station in juli had 250 corns. Warvan dat 100 galden 60 punt Vlaams, waarom dezelfde Niclas schade liet op 320 nobelen. 37. In jaar 1419, Rubbert Hill en haar Barnekorn van Dertiuude, op de tip aan het amandelen van de zee, namen tussen Pasen en Pinksteren Johann Koek met 1200 contadorist D. prent op de reis, en trokken uit de stad Brugge. Digitale versie van de uitgave van 1672, beschouwd als de 'oficiële' uitgave van de Chronijik van de Stad Brugge. Het origineel van de Chronijk is momenteel in het Rijksarchief in Brussel te vinden. De tekst van deze editie is bedrieglijk, waardoor het af en toe moeilijk is te onderscheiden waar de aanhalingen uit de originele bron en waar de bewerkingen van de 17e eeuwse uitgever zijn. Opmerkelijk is de hoop van de uitgever de tekst voortdurend op 'goede' basis te stellen. Zo plaatst hij in de beginhoofdstukken uitgave van 1604, terwijl de laatste hoofdstukken afkomstig zijn uit de uitgave van 1672. De edn. van 1604 is momenteel niet meer te vinden in de bibliotheken die door de uitgever vermeld worden. De correcties zijn gedaan op basis van het origineel in het Rijksarchief in Brussel, met de uitgave van 1672 als leidraad. Verschillen met de originele tekst zijn in het bijvoeglijke materiaal opgemerkt. Item int jair 1419 Willem Fylardi van London myt synre geselschap nam ute eynern scheep Willem Suttelers myt gewalt eynen sack wullen, Her- borde Tässchen tohehorende, welck schade unde kost darumme gedaen, quam up 121 nobelen. Item de raet van Hamburg clagede, dat int jair 1427, do se unde de anderen stede Lubeck Lunenburg etc. orloge hadden myt koning Erike van Denemarken, Sweden unde Norwegen etc., vrentlike brief schreien tot koning Hinrike van Engeland den 6., en oetmodeliken byddende, dat he syne onderdanen dar to houden wolde, dat se geen biest aan deden dem voorovergenomen koning, dat se nochtans daarboven myt eren scheiden unde’wapen den luden biest aan vangen unde doden van der stede volk 300 man, unde 600 vengen se, unde namen en alle er goed unde harnass, welk schade droech 23000 nobelen. Item int jair 1429 Thomas Dür, Johan Moll aut, Adrian Green, Rotger Mollant, Andreas Mertens, Ricardus Stede, Johan Bruwer, Thomas Wytbuy, des konings utliggers de see tot bewaren tot Sandwick, nemen Johanne Wytt van der Sluis myt synem scheep, dar he was geankert in der havenen tot IMeyinode, in welken scheep Egbert Cleijngink, Tydeman Reversson, Diederick Dotingen, Herman Reyman, Johan Eeckhoff hadden 18 vaten Roosevelde wijns, 1 pipe lionyges, 3000 (ponde rosyn), 80 kartons saltes; unde schip und goed werd gevoert in de havenen tot Vallemoude, unde alse dessen voorbeschreven conclusion volgeden, worden se also onderwiist, dat se Gode dankenden dat se myt den leve van dar quemen; de schade droech 1826 nobelen. 42. Item, lilibrant Brunt, Milies Paulus und ander copulde van Homburg, geklagt, dass sie im Jahr 1430 verklagt wurden. Thomas Borgh, Jon Waren und Bartholomeus Petipas wurden in deineammeraalsgerichte zu Gebeswiek gekümmert, waren vor anderen lustigen Misdächtern gegenüber privilegiert, und verklagt, dass einigen gebetenen Herrn Hinrich Inghelos worden sind, sie abgefertigt in 500 Punt; von welchen Kummer und abgekämpften in zwei Jahren, während dass die Sache noch hängt, sie schädigt werden mussten 600 Nolielen. 43. Item, im Jahr 1432, fiel ein Schiff bei Herthepool in dem Hafen von Düsseldorf, war Meister daff war Johann Haldenstede, in welchen Sybald Sytz, Bürger von Danzig, hatte 15 Unterschiede und 12 Ellen Schärleken, welche des Bischoffs ... 44. Item, im Jahr 1432, klagen die Herren, Männer von Düsseldorf, dass sie ihr Schiff bei Herthepool im Hafen von Düsseldorf, welches Meister Johann Haldenstede führte, in welchen Sybald Sytz, Bürger von Danzig, hatte 15 Unterschiede und 12 Ellen Schärleken, welche des Bischoffs ... 45. Item int jair 32 Johan Schulte, schipper van Dantzick, (qua myt synen schepe uit Prussen geladen myt mangeraande puderen en bleef myt den schei in der see under der kost van Laken und van oorlove des konynpes und mit hulpe gute lüde kreg he des gudes veile weer uit der see; und Ludeke Borchherdes, als een principieel compagnie van den gude, half eme ook de podere volpen. Und als de amandelen, genant Stapelton, sach, dat hij van pebades wapen des konynpes pheyn part nog dec an den guderen hebben moeste, de bedachte hij eenen raet und nam twaelf arme lüde, de anders niet doen en durste dan eme leef was, de swore ten heiligen, dat Johan Schulte vorscreven und Ludeke Borchherdes seerover waren und hadden veile kapellen lüde gedood und in de see geworpen, und se en hadden Johan noch Ludekens vorscreven nummer gesehen und gelogen dat valsken; und Johan und Ludeke worden gevangen und hemelse kracht peinaclit in een plaats des heeren Huntington teggen Westminster aver und worden daar in helden geslagen peiick devet dage lang, und er se uitkomt moesten se geven dem hoorren Huntington vorscreven 40 punt. Summa dat se daarbij schaden nemen 900 nobelen. 46. Item int jair 34 quam Hillebrant Wittenbeck, schipper uit Prassen mit mangeraande koppen, manch welken was en deel vahnschotz, Gerevaes und Thomas Andree burgeren van London tobehorende; als hij to London kwam, so kummerde dat vahnschot de verwarer van dem Tur van des konynpes wapen und pelavaud to betalende, des doch niet en schak, warvoor Hillebrant vorscreven betalen moeste 20 nobelen. 47. Item Thomas Gille van Hertmude vischde van den vorscrevenen puderen Johan Schulten und Ludeken Borchherdes, welke bevonden es 150 nobelen. 48. Item geklapeden de compiler van Noaberger aver de stede Hull unde Cramer, dat ere inwoners int jaar 34, by namen Thomas Blekere, nemen en er schip geladen mijn mangerhandel kopie unde van den gehenen, de int schip waren, wonden se ter doet toe unde worpen er een deel aver bort, unde dat schip was to Cramer; welleck schade sunder gesilte unde doetslagh quam up 3000 nobelen. 49. Item nuno 35 Kerstiaan Baseler unde Hensen Brekervelde, burgeren van Lubeck, den nemen de Kugelscheue in der havenen Pleymode ute den schepen, de ut Algrapia quemen, 5000 coppel provotes, summa 2050 nobelen. 50. Item int jaar 36 Kerstiaan van der Marke wart genomen ute (Iren scheepen ut Vlanderen unde Hollant, de van Burdeus quemen, vermytz Robborte Misselson' van Wiuckelse: int eerste ute den scheep Heunyng Borgers 35 vate wiens, ute Symon Tedinck 10 vate 1 pypen wiens, item in geld ute den scheep Roelken Gardesson 7 ft 13 ß grote Vlaamsch, item ute Symon Tediuck an geld 7 U 10 ß Vlaemseh, summa 420 nobelen. a) Dan V. looiumtenie V. c) Michell U Ü. d) Koolandi D. e) 410 D. f) Fass fes sei , -eisen. Ligati ut fures D. g) Eine Sonderauf Zeichnung hierüber mit Spezifikation der Einzelverluste im (gesamtdrage ron S61 2 Ji bavahii das StA Lübeck rol. Korr. m. d. Kfm. in London ; es folgen noch zwei weitere Klagen über Betäubungen im J. J147, tite im Werthe ron 200 fjt, die andere von 4000 Ji (70000 visschesi. 92* Digitized by Google 732 Mt. S. 167. Versammlung zu Lübeck. — 1447 Mai 18. — n. 488. 51. Item anno 35 des Königs unterzeichnet van Wilkensee, van welchen Hovetman war Prinz van Wilkensee, nehmen ute den Schepper Nie las Edenburgh anbere und enger Schoppen, den van Mamboorth tobehorende, 75 Nobleu. 52. Item anno 36 Prinz Willem Wall van Chester nehmen ein Schippe mit bere und anderen Puderen Alert Glynt tobehorende, 176 Nobleu. 53. Item und desselben Titel in denselben Schepper war penamen an liere und anderen Puderen Johann Butzow, bürger van Hamborg toehorende, 173 Nobleu. 54. Item in denselben Schepper Henning Spren, bürger van Hamborg, an liere und andere Schuppen, 108 Nobleu. 55. Item in denselben Schippe war penamen an Puderen Waveke Wegensehop, bürger van Hamborg toehorende, 107 Nobleu. 56. Item Hans Moneke war penamen vermiszt Prinz Hake, Prinz Eyers und Willem Cosmede van Brüster siin Schipp, warum es Schaden und 780 Nobleu. 57. Item Gerde van Curler war penamen in Wein und Puderen Pelde, Harnas und Kleidern, als er von Bussele ute den Schepper Clemens Zaye van der Sluis vermiszt Robbert Misselson, Hovetman van Nienkasteel, von der Niederländischen Flotte, de van Russele kam, summa 45 Nobleu. 58. Item de van London deden vangevangert Bertolt Burhamer, daheim in Frankreich ein Enfant, warum er ein Ordell von Westminister, dass er unschuldig war und man solde ihn lassen; bevor welches Ordell geschattet war und auf 500 Nobleu, de he betalen musste, darüber alle gewonnen Ordell und andere Haubedinpe, summa 700 Nobleu. 59. Item klagen Mini ick Lipperade van Lübeck, dass die aide Mollant van Sandwijk ein penamen hatte ute einem Scheiter Anitz Lenskowen drei Terlinge Vlaamsches Dollars, welches Schaden 440 Nobleu. 60. Item, de claus in Wolter van de Empels, met vier zehenpenningen, bij namen Walken van Lynnen, Lombardosa van Colchester, en met twintig luciernissen vijf Mulle, penningen hadden, uit den schiet Johan Jungen, 25 vaten wijn, dem voorafgeschrevene Wolter toebehorende, wellicht schade zonder de kosten darom gedaan quam, op 174 nobelen. 61. Item, de claus in Biuen van Eeck, lichaam van Hanzike, dat Robbert Thust, limicus Crestum, Jon Payne en Willem Manschijn, lucht van Buskene in Empel, van een gegeuwen heidten, twee schepen voor een som van vijftig na uitwijzing een obligatie, welke som en kosten daarom gedaan, komt op 210 nobelen. 62. Item, de claus in Johan Mekelenveld, dat een geschenk is, vijftig pennissen, als voorafgeschreven staat van den va van Lynnen en Jorck, wellicht schade, inkomsten en kosten daarom geleden, komt op 400 nobelen. 63. Item, Herntan Ryneman, werd genomen, zijn schip met alle zijn podden in de havenen genaamd de Camer, en dat iedere Molendijk de jonge van Santwick met zijn blikspijpen, wellicht schade van de podden, quam op 1500 nobelen. 64. Item, Martin Witte, schipper en lucht van Momborst, werd penningen, zijn schip met bere en andere podden geladen, omstreeks Quelland, vermoedelijk Molenda, den alder ouder van Santwick, met zijn reisvaart, wellicht schade quam op 120 nobelen. 65. Item so gebrochen noch an der oldigkeiten, der der könig besiegelt hevette dem heren Meister van Brassen, dass noch unbetalte es van der Lüfflandsehen flotten waffen, 18274 unvergessen 3 ß 4 a) Ryro b, Cjrr bl bl liob.-rtus Mich eil. capitaeneas Noricutri, et eocietas navium reen Anglern im Reicbelli, c per int m. t. tt. 7). c) num ducitur guerr b. dl § fiJ fMt I') Digitized by Google int 3 8. 167. Versammlung au Lübeck. — 1447 Mai 18. — n. 488. 738 66. Item den van Hamburg gebrochen, dass geschlagen wurde bei des Königens Reden, bei Namen hem Willem Kсторim, Ritter, Herr Johan Kingston, Doktor, und Herr Meynharde Buxtehuden, Ratmann van Hamburg, 2016 nobelen. Bat es summa 288629* nobelen. C. Besse schade schach in dem Vlaemschen orlogebe in mäuern also hierina gescreten steht. 67. Item so wurde gefangen Henick Tesmer van Staat mit seinen Krieger venenz inwohner van Grymiusesbi und Hülle, warvan Kapiteyn war Grymiusesbi des Meyers Sohn van Grymiusesbi; seine Gesellen waren Henrick Barton, Jon Grymiusbi, Willem und Ritzart Ferrer, Jon van de By, Hugo Clederou, Jon Barbadson. In welken Seegep Willem van de Angeren, Jorgen Sadelow, Haus Üerntz, Hans Damerow, Claus Albrecht, Tydeke Kannenbergh, Claus Gise, Claus Laurens, Hans Russ, Claus Block, Haus Sternehausen verloren in Kopschopp und Seegep 1422 nobelen. 68. Item Cort Stael, Schipper van Dautzike, wai t genamen mit Seegep und gute in der Bucht uns vermutzt Thomas Andree van Orwelle, in welken Seegep Copsclunde van Dautzike, bei Namen Bernt Pleskow und seine Gesellschaft, schaden nehmen 1100 nobelen. 69. Item Henke Horn, Schiffer van Dautzike, wurde genommen ein hüllen geladen mit Gudern vermutzt den van Nyeueastell, summa 1600 nobelen. 70. Item Claus van Afen, schipper van Dautzike, werd genoemd met zijn huldekruis geladen met barbaren zout in het jaar 1436 vermist Jonah Schotten van Kaiserslautern en Prant van Winkelset', waarvan de schade aan koppen en schepen droeg 2000 nobelen. 71. Item Johan Wallen en Johan Grimmdorp werden genoemd met twee kriegers en koppen, waarin vermist Johan Tavernier, kapitein van 6 schepen van Hüll, de schade droeg 900 nobelen. 72. Item Gerlach van der Leyen werden genoemd met een hulpschip, Jan Cleysson 40 pypen wijn van Roosendaal, summa 300 nobelen. 73. Item Egbert Junge werd genoemd met zijn hulpschip, op Sint Andreas avond in het jaar etc. 35 vermist een hofman genaamd Jon Bommelaar, summa 700 nobelen. 74. Item Gerde van Werden werd genoemd in een hulpschip, Frederik Aversteghe van Campen vermist Moort van Winkelsee in het jaar 35 aan zout 560 nobelen. 75. Item Bernt Swarten werd genoemd met zijn hulpschip geladen met zout, vermist Willem Maudny en anderen van Winkelsee, waarvan de schade droeg 240 nobelen. 76. Item Thomas Sassen werd genoemd binnen Londen uit zijn kelder, vermist onder de beur van Exeter 8 pypen wijn, summa 42 nobelen. Summa 8864 nobelen. Dit is de schade die de Engelsen aan de kooplieden van de Hanze hebben gedaan. hebben synt der tit, dat de laatsten reisdehojen in Engeland waren, wellicht was int jaar ons heren 1437. In het jaar ons heren 1439, op den eerste dag in juni, gaf de graaf van Devonshire en sir Willem Boneville, ritter, aan 1000 man gezien, nu geheten de Marcus van London, 1600 Burwasis en een kwart schips, waarvan Gort Castorp en Tydeman verdedigers waren. Dit voor 1000, en Hans Donner 400, en 200 Cort Steenhave; dessen 1600 maken Baggesche en Ondenssche honderd, 2800 fl, en elk 200 Burwasis maken naar London ruim 40 weg, elk weg was op de tijd waard 7 nobelen, dat is Cort Steenhaven 40 weg naar gelden te rekenen, gekocht tot 280 nobelen. Item, zo hoorde Cort Steenhave tot dat verdeelde deel van den scheppe in zijn toebehoring, welke op de tijd waard was 300 nobelen. Item, zo hoorde denselven Cort naar dat in den scheppe was de helft van 1000 kaupasses, elk hundert was waard op de tijd 6 nobelen, summa tot zijn deel kwam tot 30 nobelen. Item, zo gaf deszelfde Cort Willem Hallen en Joan Brixelle tot vervolgende, dat schip mee tot reizen, 60 nobelen. Item, gaf deszelfde Cort den schippers Johan Rothansle en zijn eigen knechten, met dine sardijnen tot rijden naar Parijs, 12 nobelen. Item, nog gegeven dine procurator in den rechte, genaamd Drax, sommer dat ik daar mee versume heb, 6 nobelen. Item, zo had Tydeman Bredenschede in datzelfde schip 700 salten, welke waard was op de tijd met andere puderen, die hij daar in juni had, 1015 nobelen. Item, Cort Castorp had in hetzelfde schip 300 salten, welke waard was op de tijd 165 nobelen. 85. Item so genannt se den vorscrevenen Kopf, sundarloigen Tydeman Bredenschede unde Cort Castorpp, an ranafas Kleider, haroass unde kisten, dat zusammen gebracht wart to Leymode unde dar gedeelt, welleck werd was 105 nobelen. 86. Item int jahr etc. 40, 20 Tage in mei, Robbert Voetmausson, unter-sat des heren van Exeter, nam vor der Hafen van Leymode ut Lambert Wittenberges Schiff so viele Barinass' Jullen Kleider unde kisten, dat werd was 111 nobelen. 87. Item cort dan quam Thomas Carmean, unteranneraell van der See, unde rusterde den vorscrevenen Lamberte mit den Schiff, unde heit en in vangenissen binnen Leymode so lange, dat das vorserevene Schiff verdarff unde wurde verloren in derselben Hafen; welleck Schiff wurde was 90 Punkt Sterlinge, unde de Fracht quam to 100 Punkt, summa das Lambert unde seine Kopfle darbei verloren haben, das vorscreven is 1050 nobelen. 88. Item int jahr etc. 40 in Oktober hatte Hinrick van Collen van Homhorgh genameu ein Schiff mit heringe geladen van den Holländers, seinen apenbaren Feinden, unde brachte das to Jerremude in der Hafen; do quam Robbert Peu van Jerremude unde koffte datselbe genameu Schiff van seine vorscrevenen Hinrike vor 53 Sterlinge 6/18 unde also Hinrick sein Geld maend van Robberte vorscreven, so vervolgede Robbert Hinrike unde seine Gesellschaft und sachte, das sie dazu werden, unde quam mit hulfs des amme raele unde untweldiche das vorserevene Schiff und guet unde dart o 23 gevaugene, die darin waren, warvan de Schade droech 400 nobelen. e) ftrmft vi*tc« datft« «l aha cltnodia P. d) Canaaiiowe D. «) IW P Digitized by Google III!. 3 S. 107. Versammlung zu Lübeck. — 1447 Mai 18. - n. 488.. 735 89. Int jair etc. 42, 10 daghe in decembre, de hanrehere van Carreu* nam ut Tilman Hülst schipp 6 vate azorsb unde harnass cledere unde kisten, Hinrick Bergenmnne tobehorcnde unde Ladewich Schipman, welleck schade droecli 99' nobelen. 90. Item int jair 42, 10 dage in aprill, wart Jolmn Dreyer genamen ut eynein schepe van Autworpeu vermytz Ritzarde Vrancken unde Willem Duker, meysteren van eynein sche|>e van Lynnen, 1 7 1 WorstedC1 unde 1 pack lakencn, summa 123 nobelen. 91. Item I’auwell Roden weren genamen ute denselven schepe 4000 caniins veile, welke uppe de tiit wert waren 24 punt; dat guet wart to Calis gevort unde dar gedeelt, summa 99* nobelen *. E. Dit es dat guet, dat de hcre van Schreftbergh ' myt synen undersaten demc copmanne van der liense genamen hevet. 92. Int erste int jair 42 up sente Andreas avent* nemen desselven heren undersateu Johan Rosenkränze unde Ilinrike van deme Behave, Hinrike Syndorpe unde Goedert Heringe, copludeu van der hense, in der Themese vor Londen also vele wyne unde andere co|>enschnpp ut eynein scheppe Diricks Baysson van Arre- niude unde wart gebracht to Queneuborgh, summa 309 nobelen. 93. Item int jair 43, 8 daghe vor Kersmisse, nemen des vorserevenen heren undersaten Cort Castorpe unde Hinrike van der Lippe 90 vate Rossels wiins Ute den sche|)e Olyvers van Sente Mayu, unde de worden gebracht to l’leymode* unde dar gedeelt, summa 1140 nobelen. 94. Item up deselve tiit bii denselven heren wart genamen ut eyner kraken, warvan Conraet van Grymaldis patroen was, also vele gudes warvan de summa droecli 407 nobelen. 95. Item 3 so es den scheppers en compulden genaamd van den amerikaals van der sec und anderen Engelschen in den havensteden wonnende aan zehen und guderen, de linder de kost van Engeland gebleven sin, und zonderlingen aan tafel zehen de in dat jaar gebleven sin, meer dan 6000 nobelen. 96. Item in jaar etc. 43 om met paschen nemen des voorsevenen heren undervesting uit Piers juers schip 44V2 pipe winn, wijn van Nantes, Johannes Tacken toebehorende und Johannes Elbecke und Lubbert Holthusen, compulden van der liens, summa 911 nobelen. 97. Item up deszelfde tijt nemen snt Lossetk van sente Mertins schip 13672 pipe winn, Riklaes van Essen und Nicolaes Schacht toebehorende, und worden gebracht to Winkelsee und daar gepartet, welke uppe de tijt werd waren 958 nobelen. Carrew I D, 6 van rimin Ofteyes U, 90 D, pannos. In J. folgt noch ein Paragraph, den w. 488 fortgelassen: Item in anno domini 1447, den 26. Mengis justitium Hugo, Chlorowe de Hülle, in custodiam maris deputatus, capitaneus eius,avit in aqua Thavniue prope Lycen cum bacello suo ex navi de Schelstia vocata unam cogg, unde Jacobus Waiden erat magister. 4 vnsa aluni valoris 19 ft monete Flandrie, una tonna in qua erat una timber martrous valoris 3 ft monete predicte; item 18 timber fycheny valoris 15 ft 6 ¢ ejusdem monete, spectancia ad Johannen Warendorp et societatein eius. Item ceperunt eodem tempore ex navi predicta unam balam de fustyan et unam balaim de kokerem valoris 42 ft sterl., spectantes ad Johannem de Wynteren; item spoliaverunt eodem tempore ex eadem navi duas lastas de azip (sapone 19), valoris 18 ft 15 ¢ monete Flandrie, spectantes ad Nicolaum Swarten. Summa 4110 nobilia. 99. Item so es dar noch viele Güter genannt, dar die Compagnie genug schreibt von einem Heve, und das es darum dass die Compagnie wird gefordert werden, Wim, sei genannt werden aber, sei und wird dar an Land gesetzt, und so wird er gedrungen dass, sie nicht dahin, müssen, und so muss, quitenteien zu segeln, wären sie ihr Leben behalten, und so einigen in Gefängnissen gestorben, die nicht Klagen, die nicht könnten. Das es der neue Schaden, seit der letzten Absendung, alles vorsehen, es, Summa 14288 nobelen. Summa in all aide Schaden und neuen und obligazioni, des Herrn Meister von Brassen, 330057 1 nobelen. 489. Lübeck an Stralsund: hat dem Wunsch von Stralsund entsprochen, und sowohl an König Christoph, nach Massgabe der anliegenden Abschrift, als auch an B. Johann von Horskilde geschrieben; der Schiffer, der das Schreiben erhalten, soll heute von der Trave nach Kopenhagen segeln; wird die Antworten beider Herren Stralsund mitteilen. — 14]47 (des Donnerdages vor Maria Magdalena) Juli 20. StA Stralsund, Or. m. Resten d. Siegels. Gedr.: daraus Lüb. UB. 8 S. 499 n. 453. HR. 3 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 21. Die folgenden Akten umfassen sämtliche zwischen den Städten der Hanse und den vier Herren von Flandern ausgetauschten Schriftstücke, soweit sich auf uns gelangt sind. Sie entstammen ausnahmlos der HR. 3 S. 254 Anm. 1 angehängt. Hoc sunt dementia facta increbro in regno Anglie anno domini 1448. In primis Johannes Palmer, magister navis vocata leaver, Wilhelmus ile Lynne, magister navis vocata le, Georgius de Falmouth, et Wilhelmus Brown, magister navis vocata le barge domini de Scales, spoliaverunt Johannem Rynck, mercator de Colonia, et caperunt de bonis suis in aqua vocata le Colewater prope Colchester una nave arma 26 personarum, 8 duodecim lancearum, 2 duodecim pollaxes, 8 jackes, 2 gunnas (cutis pudica, frz. gonne, engl. gotene, Ducange) et takilla menta navis valoris 40 fl, item cistulae cum hamis vestium et annis spectantes marinariis diele navis valoris 30 fl, item victualia navis valoris 10 fl, summa 306 nobel. Etiam Christianus van Bicken porxit in navi Nicolai Franceys 1 last osmond valoris 6 fl, item 2 last tarre valoris 9 fl 12 d., item 3 dolia lyckmoes partim ad tingendum valoris 30 fl, item unam sellam valoris 6 fl 8 d., summa 52 nobel 2 fl. Item Arnoldus Stakelhusen perdidit in eadem nave das robas panni linei valoris 168 nobel. Item Johannes Warendorp perdidit in eadem nave et in nave Clays Hogers unum dolium, in quo erant 6 peciae panni linei, 2 tymber martius, 19 dimidia tymber pelletrie laste valoris 72 nobel. Item Johannes Hisshoppynck perdidit in eisdem navibus unum dolium, in quo erant 5000 pelles schevenisaen, 2000 popellen, 2 tymber martius valoris 66 nobel. Item Roloff Henholt perdidit in eisdem navibus 2 last de soop et 4 dolia alnum 120 nobel. Item caperunt dictas navis Thomas Palmer, capitaneus, Johannes Yonge de Portsmouth, capitaneus de Spynassy, Richardus Newport, Nicolaus Stone et plures alii quorum nomina sunt ignota. Summa 784 nobel 2 fl. Summa totalis 309010 nobelia 2 fl. Ist unrichtig addirt und in 311 781 zu korrigieren. Nach einem Schreiben der beiden Äerstliche des Kms. zu Brügge, Johann Ossenbrink und Godeke an Soest vom 26. März 1448, wandte Soest, auf Grund einer angeblichen Wegen den Brief steilemen. Digitisiert by Google HR. 8 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt 26 — 1448 Apr. 17. — n. 490. 491. 787 geführten Handschrift und werden hier aus der selben Gründe wie oben «. 488 cum Abdruck gebracht. N. 490 — 492 sind von dem Kms. zu Brügge dem Lübecker Hansetag von diesem Jahre vorgelegt worden und um des Zusammenhangs willen hier eingeordnet. N. 493 ist wohl 1444 angefertigt, von dem Ordner der Handschrift jedoch zu den Akten von 1447-18 eingereiht J. Der Inhalt von n. 494 — 504 gelangt auch in 3 n. 345 ausführlich zur Sprache, währind über n. 505 f. keine eingehende mündliche Verhandlung stattfand. Doch sind die letzten nicht blos deshalb für uns vielfach lehrreicher als die umfangreicheren n. 494 ff.; sie zeigen uns die Kehrseite des Bildes, und die Handelsgeschichte teils ihnen mehr entnehmen können als den zahlreichen Einzelbeschwerden der Hansestädte. Den Beschluss bilden einige ihrer von den vier Ländern, teils von Brügge erlassene Verordnungen, n. 507—509. 490. Jodocus Bueile, notarius Tornacensis diocesis, publicus apostolius et imperiali auctoritate curieque episcopulis Tornacensis juratus, bezeugt, dass am 15. Jul. 1440 in seiner und der dazu gerufenen Zeugen, Amandus Isinbart, s. Walburgis Brugensis, und Johann Wouters, s. curis extra muros Brugensis ecclesiae parochialis, Gegenwart Johann van Cruninge, Bürger von Brügge, und Johann Horst, Kmd. de Almania, sich eidlich und bei einer Strafe von 100 fr Silber für jeden Übertretungsfall verpflichteten, den von Bicolaus Isinbart, in utroque jure licenciatus, Gherard Boebe und Jakob Roeb, fl. Georgii, Bürger von Brügge, über alle ihre Zwiste und fällenden Schiedspruch unverbrüchlich zu halten; beide Theile entsagten zugleich für sich und ihre Erben allen etwaigen weiteren Rechtsmitteln; bald nachdem dieses geschehen (paulo post) verkündeten die Schiedsrichter ihren Spruch: 1. „dat Johan Horst uns luden unter name van Johann van Cruninge, obwohl betreffend und abwesend, in der Präsenz des Notars und der Vorsteher, hier angesungen, bidden soll, dass man ihm vorgeben wolle, alle dasgenannten, dass er bis zum Tag von heilen Tod hin zu sich selbst niemals nach habe, und auf dass genannten, dass wir darin unpässlich und auf Zeugen zellen“, und 2. „vortraf es uns gesehen, dass Johan Horst zwischen dieser und dem in der vorausgehenden (Jul. 19) trecken und porren soll, unter die Steile von Brügge und binne den Schepismaal nicht kommen, zwischen diesem und Lizebethen, in der nachfolgenden und den Tag als (Nov. 19); auch vortraf, dass der vorausgeschriebene Johan Horst von dessen Tage voran binne zwei Jahre nachfolgenden in das Haus von den betrogen, stiller Tod zu Brügge in der Wissela, noch gaan machen noch kommen, und soll, opferbringend oder himmlisch, bei Tage oder bei Nacht, dass er wäre bei consensus Johann van Cruninge vorausgeschrieben, und das auf die versprochene und pein in der vorausgeschriebene Unterwerfung verklagt. Beide Teile nahmen den Spruch an. — [Brügge] 1440 Jul. 15. Handschrift zu Köln f. 46. Johann Horst an den deutschen Kfm. zu Brügge: berichtet über die seiner Verbannung voraufgegangenen Verhandlungen und die ihm daraus erwachsenen Folgen. Er berichtet, dass die deutschen Städte und der König zu Brügge seine Aeusserung, die ihnen vorausgegangen war, nicht richtig angenommen haben, jedoch bestritten, dass die in Brügge weilenden Repräsentanten der Hansestädte mit der Bitte um Beistand und insbesondere um ein Gelddarlehen. Er schließt mit der Bemerkung, dass dessen Bemerkung, dass die deutschen Städte und der König zu Brügge seine Aeusserung, die ihnen vorausgegangen war, nicht richtig angenommen haben, jedoch bestritten, dass die in Brügge weilenden Repräsentanten der Hansestädte mit der Bitte um Beistand und insbesondere um ein Gelddarlehen. Er schließt mit der Bemerkung, dass dessen Bemerkung, dass die deutschen Städte und der König zu Brügge seine Aeusserung, die ihnen vorausgegangen war, nicht richtig angenommen haben, jedoch bestritten, dass die in Brügge weilenden Repräsentanten der Hansestädte mit der Bitte um Beistand und insbesondere um ein Gelddarlehen. Vraaglikken groot voorboden. Leve om en zee gemak en vreude. Jij geloof tot weten, wou en dat ik in verdacht tijde een grote gevoel gedaan heb, als mijn vrouwenpersonen, als ik wil zeggen, heeft u wel gehoord en gezien, er dat hier toe gekomen is, laat dat hier gekomen is met mij, daarom dal ik jammerlijk verraden en gehoopt bij u, als ik hoop, dat men nog vinden zal. Vandaar, leven vrienden, zo had ik je dus voor deze zaak wel toekennende gegeven, luister naar mijn edelmoedigheid, dat ik je erebarheid daarvoor veel te kort had gedaan, zonder je daarvoor te verontschuldigen, want ik je de hele tijd geheim gehouden heb, tot zaken waarover je groot recht in had, daar je nog niet volgens je kon denken, daarom heb ik nu ja wel gekwetst tegengesteld aan je, en heb ik aan andere mensen gerkt, bij wie ik verschoenen en niet bij verzoeken verschoenen. Zo dat ze mij van Dordrecht lief laten hebben, laten koren tot de Dam, en daar heb ik gekomen om beter te willen en om mijn zeilen te willen, wel dat ik eerst kwist geschoten had, zo was het mijn doel. Zo dat niettegenoverstaander Claes Langhebart en Gerad Thueb en Jacob Itoks daarheen gekomen zijn, en hebben mij in deze misdaad zeer versproken, dat ik hoeflijk verdreven heb, om beter te willen; maar toch was het er uit, dat ik dat wilde hebben van mij gedaan in ere bij handen, ze wilden dat zo maken, dat ik daar van mij doen in ere bij handen, ze wilden dat zo maken, dat ik daar van mij leven zou, zonder enig lijf te hebben van partijen te hebben van des mannes vrienden of van erens vrienden. Aldus gaf ik dit over aan niettegenoverstaander Claes en Gerad en Jacob vorens geschreven en bracht dit vorens geschreven wil bij u binnen, laat me zien in je zaken, in de hond van de vorens geschreven personen, en de vorens geschreven personen de leverden ze een manne, als een die goed gedacht wesen, bevolken dat gezicht, dat ze zullen zien, zo hoor je wel. Doe zeiden ik, weer also, waar dat ze de zaak stelen, des waren ik tot vrede, op dat ik in mijn huis blijvend mocht, want ik wilde verstaan hebben, als dat mij de inwoners van je vorens geschreven vrouw uithuwelijkt hebben wilde. By jneu dentselben avende do »|woem Johan van Ardenborch bii Johanne in den Blinden Esel und sie ein, woe »lat he my in de camer gesehen hatte, alsulke macht to ghevene, und he vraghede Johan vorscreven, of ick myn »linghen klaer gemalet hadde mit deine matine und mit deine wyve. Do seide Johan in den Blinden Esel ja, dat waren al gedaen, de mau hatte zin wiiff wieder und de vrunde waren al gepayet. Do inende Johan van Ardenborch, dat ick dan sage, woe dat ick mit der wet stunde. Do seide Johan in den Blinden Esel, of de man und de vrunde gepayet waren, so een solde sich de wet daer nicht ralle moyen. Siptrtf b) ick fthU K. c) wrede K. Digitized by Google HR. 3 S. 243. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt. 26 — 1443 Apr. 17. — n. 491, 492, 739 Do Seide Johan van Ardenborch neen, de wet moste ock ghepayet zin. So nam ick Johan in den Rhinden Esel myt my und ghink to den Jacopinen bij Gherd Ruebs und ghaf eine (lese vorscreven poenten to kennende. Do seide he, wat manne dat ick were, of ick nymand ene ghclovede, der sake ene were gheeu noet und dat ick my daermede nicht ene moedere, dat were ene kwackelinghe. Do seide ick weder, waert Bake, dat ick daervan noet hebben solde, daer wolde ick meerder vrunden om nie meer van heren of den copman. Do seide he my nog weder, dat ick daer nymaude meer online ene moedere noth heren noch copman, und he wisto alsowie des copmans Privilegien als de copman selven dede. Leven vrunden, up deze waarde bijn ick aldus jammerlike geschoffiert und verraden; und van alle dosen poenten vorscreven, so ene mach Gherd Ruebs daer niet enteghen zien. En dat het my aan een ghekostet heeft, dat laat ick jou hierna ook weten: Item in het eerste aan Gherd Ruebs van den pais to maken tusschen jouw man en zinnen vronden en des vrouwens vronden 50 gulden ridders; item na al van den ban to welke staan 25 gulden ridders, summa 75 gulden ridders. Item in het eerste Jacob Ruebs aan wijden gelden 3 L grote; item nog Jacob Ruebs 15 gulden ridders; item ongemachtigde in mijn huis to koren en in de stad to koren eer de uitwijzing van den brief Gherd Ruebs geschenkt Gosen den waarde van mijn weggenomen 2 amen wijns, zinne dochter met to huwelijk; item nog Jacobs Ruebs soort Joris zoon altijd geschenkt 1 L grote; item nog zo heeft dat mijn ghekostet heeft, zo voor zo na, dat ick jou niet schrijf een wil ongemachtigd beters willen, tusschen 400 en 500 gulden ridders to sainene, en al ongemachtigd des copmans ere to verdedigende en mijn ere to verdedigende, en dat ick den copman in geen moeilijk daarmede brengen en zoude. 492. Hingabe des deutschen Königs zu Brügge an den Haag in betreff der über Johann Horst verhängten Verbannung aus Flandern. — 11447f. Kans der Handschrift zu Köln f. 37—48. Beginnt mit n. 494 ff 27- und fährt sodann fort: Upt vorscreven poente van den baune hebben de van Brügge to Ghend vor (len anderen 3 leden verantwoord in dem jare do men schreef 40 17 in oktober aldus ludende so hieraan volgt. 1. Item in den ersten alse wi verstaan, so beclaghet sich de compagnie van unsere vorsaten in wetten Bittende, dat sie in der münende rest leden gehalten haben eilen personen van der henze, gehalten Johan Horst, 6 jaar ute den lande van Vlanderen, sehen, dat de baue soll in quetsche und vermynderheide van unser Privilegien, en vortiides verleent bij den prince und den 4 leden, ofte den dren principalen Steden van den vorscreven lande van Vlanderen, und meinen, alset schijnt, dat ghene wet van den lande van Vlanderen macht een hevel, omme to bannene eeuwighe compagnie van der henze, und dat meer is, dat ghene wet van den lande van Vlanderen kennisse heveb up enighe personen van der vorscreven henze van enighen misdonden, undanirh de weesen mochten, utghenomen de misdonden. Zusatz in Kl J). Mit dem in der Anm. mit - 93. Daran mon verhören, mach liif off let, dat welke se proven willen, mit deine poente van Privilegien hierina volgende. Folgt Höhlbaum, Ham. UB. 3 ti. 497 § 11; n. 143 (= 2 n. 121) § 6; n. 498 § 11. 2. Bij al welken poenten se meynen, dat ghene dat vorscreven is, to wetene is, dat glijen wet van den lande van Vlaanderen schuldig is, kennisse to neine van misdaden, de de persone van der henzel doen, dat en waren, dat de misdaden sulk waren, dat men daarmee verhoorde liif off let. Merk op, dat we denkten, dat hierin alto vereaghen van den tekst van den vorscreven Privilegien, want de vorscreven punten spreken niet dan van misdaden, die se onderling doen, to wetene een Oostenlijk op een anderen Oostenlijk, und dat deze kenmerkend is, dat van sulken misdaden de wetten geen kennisse en gehorend zijn, dat en waren dat daar liif off let aan clevede. Merk op, dat we menen, als een Oostenlijk enige misdaden doet op een personen, de van der henzel niet en is, dat de kennisse daarvan toehoort den wetten van den lande, niet tegenstaande de vorscreven poenten van Privilegien, dat welk men ziet, mach hier twintig redenen. Eerst, want in de vorscreven poenten staat altoes van voorwaarden, te vier van der henzel onder een nukken und van teveel misdaden onder een gevalen, welk wordt duidelijk, dat de vorecreve dausulen niet, to verstaan en zin van voorwaarden und beloften off misdaden, die se doen aan anderen und op anderen van houden der henzel. 3. Item, om met te sustinieren, dat de wet van Brugge nog enige andere wet van den voorgescreven landen van Vlaanderen mogelijk was nog is te hanteren, zonder consent van den voorgescreven alderlieden, zo aligiren ze de generale clausule van erenen Privilegiën, bij denwelke de prince und de die steden voorgescreven en beloofd hebben, kostelijk und gracielijk te hanteren en te beschermen van alle injurie, molestie, vexaties etc., concluderende dat er gegeven is, dat de wetten van den landen zich niet beperken een moggen. Welke generale clausulen ons niet doen denken, dat ze zulk zijn, de wetten en hebben ban op de van der reis als wel op de ingezeten van dessen land en op al de andere, waarom generale clausulen nergens anders te een dengenen, dan dat men zich niet leiden en zal buiten wetten en gewoonten van den landen nog buiten den poeng, de bij expressie geschreven staat in ere privilege; onder welke poeng nog in het algemeen nog bijzonder dat poeng van den banne niet begrepen is, en is, van welke we ons gehouden aan onze gehouden heren, de daaraan schuldig is te behouden de interpretatie en dat verklaren. 4. Item, nog om met te sustinieren en te volgen ere meninghen en Digitized by Google HR. 3 S. 248. Verhandlungen in Flandern. — 1447 Okt 26 — 1448 Apr. 17. — n. 492. 741 Propest, van den vorscreven banne, so ziet, dat zie vrij is van calioten, al is dat te weten, dat caliote niet en staat in eren Privilegien, und dat bij gelijke zie ook vrij is van toegang, tot zitten van banne, al is een staat, dat wordt ban in eren Privilegien niet. Jegen dat welke wij zien, bij als dit caliote een nieuwe dinek is, zo ziet se daaraan vrij toegang, tot zitten, online des willens, dat een verleend is vrij toegang van allen niets tollen und kostunieuw, want als solde caliote begrepen zitten onder dat werd niet kostume. Men dat een is niet gelijk van den banne, want se een het dien geen algemene of gemeene werd in eren Privilegien, daaraonder dat dit werd ban solde ingaan begrepen zitten. Aldus, zo denkt ons, dat se uit alle eren Privilegien niet gehalveerd een heiligen noch alligieren en ingaan, daarbij dat se verhopen betogen ingaan, dat de wetten van den lande op een geven ban en hebben, als se des verdenen. Item, zo denkt ons vort, dat se bij eren zelfven Privilegien und bij dat ghoent, dat men daaraan geusiert heeft, verplicht zitten tot kennisgeving, dat de wetten van den lande op den kommend van der henzel voortgegaan ingaan bij banne, alsof se des verdenen bij den redenen hierboven verklaren. 