title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: Hi was voor zeker gezond Hij sprak met halve woorden Hij fluisterde onverstaanbaar En is dat niet een hoer? Ja, ik trouw voor een maîtress, Ja, hebt haar van tevoren Soo veelmaal gehoord. De vrienden aan te bevallen Dat maatschappelijk van de bruiloft Begonnen hen te voorzien Zij liepen ter duizend man Van daar zijn wij gelopen Zij lieten de bruiloft alleen In een kelder gestoten Dat armoedig mens rein. De dag die is geleden De avond kwam daar aan Mensen verdenken Met al die mensen aan Blijft echter bij de hoogouwe En wil daar blijven bij Zij Talen zij zijn getrouwd Ten sal niet horen zijn. Als de bruidegom dit verhoorde Hij was voor wel gemood Hij sprak met halve woorden De raad die dunkt mij goed Waarom mij dat geloof Ik zal haar laten uit Als in mijn kamer komen Soo vroeg ik bij bruiloft. Dat huwelijk werd gestoten De brulof werd gehaakt Het heeft haar voorzeker verdroten Zij die in de kelder zat. Hij had daar in gefloten Hij liet weer om uit Hij deed dat duistere open Doen kwam die bruiloft prop Wat is hier af te wachten. Ghi moet eens over al Zij komen daar geen dachten Alleen gaan danf en zeggen Seggen kloekelijk van tevoren dat ghi een meisje zijt Wat schaamt een woord verloren Om niet sterven doch quetsen. Een nieuw liedekje voor de "Haafdaer" 1. Mooi, ghy moet gildekens ale Heeren, vrouwen, ofte knechten, Maje, Griete, Lijf, ofte Kalle. De "Haafdaer" is op gherecht. Ghy moet van alle bereiden, En hebt toch geenen vaer. Alle ghy quade beleefden Om te komen in de "Haafdaer". 2. Moniken, nonnen, bagdassen, Ghy looft ghy moet al mee. Wilt u tot de "Haafdaer" pijnen, Al om die beste besliste. Hoort ghy een woordje spreken, Tstekt u al in den loop. Ghy zult nog wel wreken, Dus loopt al in den top. 3. Cooperen, ambachten, poorters, Maak allen bereid, Duerwaarders en invalwoters, De "Haafdaer" is voor breed, Trompetters, fluiters, tamboeren, Niemand loopt al paar en paar. Die gaanderij den ellebog roert, Loopt in de "Haafdaer". 4. Vrouw, spelle en laudate, Loop vrij naar danse onverwaar, Weest troosteloos laat op straat, Ga naar de vaste laan waar, Laat vrij uw werk liggen, Weef vrolijk als nu ter tijt, Vilder, vier iemand toe seghen, De "Haafdaer" is voor breed. 5. Geloofkens van avonturen, Mensen maak geen achterblijf. Macht u wat goeds geboren, Avontuur, het achterlijf, Al willen u ouders zien, En achtet niet een haar, Wilt u bij de boeken blijven, Oft loopt in de "Haafdaer". 6. Ghy moet van alle gereed, Dat ick niet genomen en voor, Daar schuiven voor veel kwelling bedreven, Tussen wijf en man, Trouwens zijn wij dronken, De stormgang is die keel door, Het wijf gaat dan pronken, De "Haafdaer" is voor hoog. 7. Als deze gehouden vrouwen, Trouwens vroeg op den baan, In wijnfleschen, mannen, schonken, Zij zouden te vleeschtuik gaan. Als die mannen dit hebben verstaan, Zijn wijf drinkt den wijn in den "Haafdaer". Als die vrouwen thuis dan komen, De man is in de "Haafdaer". 8. Sotten wat mag van gebreken, Sotten, hebben goeden moed, Als u die welpen breekt, Loopt in de "Haafdaer" metter spaak. De gaeren metten lenden wercken Compt doch matten hoop Papen en dercken Die noten zijn goeden coop 885 CCXVI. Een nieuwe viedeken 1. Het fou een grijzen viedeken uit vrijen gaan daar vandaan hiervan de alder liefste staan Het dacht hem wensen een schoen aan te doen twee riemen rood voor draaien zijn dat een echte En daar toe twee vleugelen mouwen 2. Sprak ghy sijt mijn wittewieren maar ik heb vertrouwen in mijn vrienden torren En uwen leugen en vuil niet wel vergeven schrijven coerzen te dragen naar mijn behoort met vleugelen gebord om mijn verhuizing. 3. Jonge vrouwen ghy zijt mijn stammen en leuzen Bij u alles druk verdreven Bovendien andere vrouwen Een vlaaien vallen zal ik u leuen En daar toe twee vleugelen mouwen 4. Jonge Ruyter ghy en zijt mij maar te goed En rijk genoeg dies ben ik vroet maar ten mach voorwaar al voor niet weinig mocht ik mijn wille doen zijt dies wel vroet Soe waar mijn harteken genoot 5. Jonge vrouwen en had ik mij niet verzet mijn dagen en had ik op dat niet gedacht. Je vrienden enoudent niet gedogen dat een bowers knecht aan vrije asijn gebracht Van buiten de vlaams uit huizen ogen 6. Och mensen het is wel gedaan Naar vrienden dank wilt altijd aan. Je hoop denkt en valt mij in de noten. dat rijke nog wel vindt, lalt hoort mijn Vormgenoten, die hem midden vallen met halve fotten mouwen. Oorlog, prins, doet althijt wel, want houden en is geen kinderspel. Maar ten voordat gij buigen, wilt ge hierover moeten verklaren. Koch, Tegen mijnen taat en vermaak, niet wel, te doen dragen vleugels colier of. Men mag zelden meer dat nieuw liedeken zingen, die brouwers, knechten,ouden hem geloven, vandaag. Om dat zij weten, hem volgen dichten, hier, onder, en in vaste boord, mijn Tennissen, dies hem moedigen, willen om die allermilstdere. OP een Maandag mochten, trokken wij, krijgslieden, al, zonder twijvelen of twijfel, lanceerden wij een watermaal. Daar wogen wij, die Franse, te vloeiend. Wij waren met verraders belaagd, zij hadden ons binnen de bannen, papegaaien waren onze naam. Al wij over het water kwamen, wij lansknechten wel gehoort, drie Vendelaars, wij vernamen ons, staken in een schot, geweer waren wij gevoerd, daar in die vaten waren beroerd. Wij cregten genoeg, het schieten, tot wij die vaten lieten lopen. Die Franse, als klokkenmannen kwamen onafgebroken aan, met veel uit Vlaanderen verbannen. Zij meenden ons te hebben gehazen, zij riepen her en her, wij toonden de moed, tot dat wij kwamen aan een brug, daar vonden wij, ons hoofdman staande, zijn twee lansknechten niet af gaanden, met twaalf lansknechten van twee rijen, kwamen zij als dode lijken. Om tegen ons te strijden, wij moesten voor haar vlieten, die Franse ruiter, ontdoen van hun wapen, daar waren wij met die Fransen geplet, zij mochten haar wel schauwen, dat zij .XXX. tegen een kwamen, 5. Wij weekten in korter tijd, tot aan een water stroom. Het quartier van een eender mijlen Noch vlogen ons veudelyn blank daar toch de elke ruiter wat fait was Wi, schieten die Franse over haar harnas In dat water, schmerz vele genoegen Ze mochten herdoopt worden 6. Och, Hertog van Vendôme Bil, een onredelijk man dat ghi ons wilde komen met zo veel vendelijn aan den Arent, Tai noch die Lelie ontdoen Al beide genoeg voor de noen Wij komen nog in tijden Om in Vrankrijk te verblijden 7. Landschapechten wilt u verblijden Om te trekken in Vrankrijk bloot Van de hoofdman en wilt u niet scheiden Al foudy daar blijven dood Met de hoofdman val u geloven En aan geen water van hem te drinken Al gader tot de schouwman in de stad. Hij volgt u tot de finen brunnen kinne 8. Die dit Liedeken dichten Hij was graag een lantijntje Hij zette al op het vliegen Te Rumegem in het gevecht Zijn naam was Hanlken zoon van goud Daar was hij met de Fransen gevochten Hoor. P. XI 338 Jij zegt van onderhandelen In Vrankrijk vallen zij zijn schade te bepalen CCXVIII. Een nieuw liedeken 1. Wat je wilt horen, een goed nieuw lied Van dat Antwerpen nu is gevierd Al van drie vrouwen rene Ze hadden de kapelaan van den huize voor lief. Ze lieten hem niet slapen, alleen 2. De ene was dat, de dochter fier. De tweede was de commandeur. Die derde mochten ook wel noemen. Het was dat schoonste onder theekwijf. Een schoonste roos bloem. 3. Die maagden alle waren beducht. Want als alle drie waren beroemd. En al met een klein kind De ene al tot de andere sprak De vader vullen wij wel vinden 4. Als vader en moeder dat vernamen. "Si waren alle bij haar erg gram" Als om des dochters wille En fonder die kleine kinderkens Ze hadden wel gezwegen stille Maar inorgens vroeg twas soon daag De vader stierf en spreken weinig En al met grammen geune Hout daar mijn cape daar is van gelt En komt hier niet meer in. Als die dochter dit heeft aangehoort Haar hart bewaard rechtevoort Ze kan een woord niet spreken. Ze fiet met de hoofd ten huise uit gaan Haar hart keert doet haar breken Die dochter, ze vergat haar gevoel niet Ze deed dat haar die onape riet. Ze trok hem na met luizen Ze nam hem in haar witte arm. Voor zijn lief wil ik nog eens ruizen Maar al het Landenke heeft gehoord Van herten was hij zeer verbijsterd En al om des meeste wille Hij heeft den cape bij hem geofferd Of hij de weduwe troosten wil Heer Landenke hoor na mijn bevel die weduwe, die en begeer ik niet Ken ben daar niet in gehuwd Maar zij die dochter tanden bussen Ik zou haar gerne trouwen Die landenke aan hoorde zegt Hij was op de cape toe de ere gevoerd Om dat hij slechts niet en wil trouwen En hem leidde op den stroom Daar wil bij hem eeuwig hoon hebben Wacht, wat gij meiskene groot en klein Bewaart althans van eerken rein. Wacht, wat van grote buikjes. Wanneer dat willekeur is gedaan. Dan is die Triepkepapier gedaan. Een nieuw liedeken Wat zegt gij poechgenieten van Cleven Van Gelder van Gulle me Wat hebben jullie toch bedreven Met uwen keelkenkje fleurt. Ghi hebt van geheele macht Met al jhr hulpers op gebracht Ghy wilt Heynfborch winnen Maar straks willen we wel rust van binnen 2. Haniken van Gelderland ghy moet wel zwijgen Die pochgelicht dat enne achten wij niet Ghy waandt Heynfborch te vrezen Met bedelen in verdriet Ghi zijt van leugen behouden man Want die voor naetselijk bedelen kan Denk niet moet hier verwerven Hoe zoudt ghy kunnen bedriegen 3. Ghy was voor dapper in spreken Ghy bruuelt voor veel woord Verhalend ongebreken Dat hebben wij wel gehoord Wij denken van snorken niet een kaf Daarom wou die van den koek van de kei geven Met klappen van de keel Daar mocht ghy van toe bereiken 4. Die Prins van Arganien Heeft dat vernomen zaan Van alle die grote calamiteiten Dat men Heynfborch heeft gedaan Ze hebben beschoten met veel schoten En hebben gebracht in groot nood Ze meenden het waar gehwonnen Maar toen was niet half begonnen 5. Die Prins die wilde beletten Als een vader fier Al om Heynfborch te ontwetten Heeft hij verfameld schier Van Ruyter en knechten een groot geweld En heeft zich in een flink ordernning gesteld En hoort Heynfborch victaille, In spijt des Gelders rapaille 6. Wat denkt ghy cleefsche knechten Hoe waardig alzo bedacht Dat ghy niet en durfte vechten Doen ghy ons had u verwacht Het scheen ghy hadt voor grote moed Ghy en wildt ons ontwijken niet eenen voet Als waren wij nog tien hoopen Waarschijnlijk ghy dan loopt 7. Des Passchendonts victory Hadde al veer voor gemaakt Met een jaarwagen glorie Waardig al veer rijkelijk gebracht Certain ghy haddet al anders gemeend Ghy hadt den Hertog te wachten ontleend Ghy en wildt niet betalen Die Prins moetet weer halen 8. Hertog van Cleef met uwen Reden, En doet geen verloren pijn En laat Heynfberch met vrede Tot mach niet anders zijn. Einde legt den Keyser overig inde schuld Ghi weet zijn macht is ver te groot Wat conditie dan bedrijven Die minst moet ghi blijven CCXX. Een nieuw liedeken 1. WOnder fietsmen nu gebaarden Van onzekere Keyser plaffend Men fiets hem al omme verposten Zijn vijanden in zijn land Hij is komen versagd wel dat. Zijn vijanden die en wiften niet dat den cabbeliau had hem verbeten maar hij en heeft ons niet vergeten 842 Bidden diefst heeft hij gelegd met voor vele tugen man Na dat hij gelderland in heeft gebracht dat land van gule en cleef als dan die hem al onderdanig zijn En niet meer en willen weerstand zich zelden meer bellen bemannen als onbekende. de tour FranToyfea met baarder bendes Den prince van Aarleien als opperhofmeester der Keyserliker majestie Verwacht gelderland met prijs en eer Als om zijn vroomheid Ja een beter mer van dat gelders lant onder die burgerij is bij fever wel bekend dat weten als zijn vijanden Want als zijn nu onder des Keyzers banden Vier en twintig venlijn gelders knechten Zijn kort door de stuurman geplaatst En willen den Keyser gaan bellen vechten. Bondert peerd, ongheceld, vertrouwen Die gaan nu ongeknipt, bijstaan Om den fransch, doen niemand die besaag Met al zijn medeplichtigen En verstoort die fransen, en torkle, leger O, Konink, va, macht, wel, graven V, andere grotere, overdaad Dat gij, met den tork, bebt, gebrouwen Het, ja, tot niet, worden, kwaad Want, het geheel, gebeurt, macht Sal, tot einde, wensen, heel, onderbracht Want, den Engelman, klok, van leden En, al, je ook, niet, laten, met vrede Als, heb je, den tork, te baten God, heeft geboeid, al die macht Gij, zult, hem, nog, moeten, verlaten En, ontleden, des, Keyvers, oorzaak. Want, hij, komt, met, groten, geweld Den hertog van, Cleef, heeft, hem, bedreigd, keyser, geëeselt Met, al, zijn, onderdanen Komt, hij, den keyser, ook, te baten. Van, dit, is, ons keyser, getogen In, dat, Henegouwen, land Daar, die, fransen, ongehoorzaam Machi, schoon, dorp, hebben, verbrant Maar, die, van, dan, hebben, den fransman, verslagen Ze, hebben, den dolfijn, doen, rumen, de baai Met, alle, zijn, onderdanen Zijn, opperste, kapitein, moet, hier, daar, laten. Dus, moeten, zij, al, uit, varen Die, tegen, den keyser, opzien. En, die, hen, zwaar, vermoeien Om, ons, te, doen, ruimen, die baai Laat, ons, god, bidden, groot, en klein Voor, al, de, burgers, kinderen, rein Voor, onsen, keyser, geschenkt Dat, hij, victorieus, mag, wenen. Een, nieuw, liedeken Jong, baet, een, klauwier, in, oovlenrijk Het, is, zo, wel, gecert Met, blauw, en, rood, goud Met, grauwe, been, doormidden Daar, in, zo, woont, een, jonkvrouw, fijn Die, met, zo, wel, benoemd Zij, god, mocht, ik, haar, dienst, fijn Ik, zou, haar, met, verzoelen. Ik, voerde, haar, in, mijns, vaders, hof. Macht, de, toekomst, bemoeden Dan, haak, ik, aan, op, de, schandpaal Maar, ik, haal, er, uit, met, de, keyser, in, mijn, hand. De, keyser, schudde, mij, de, hand. Daer is een groene linde, daar op voorzichtig, die nachtegaal zong, zij zong voorzichtig van minnen. Och nachtegaal, klein vogeltje, wild die tong bedwingen, jij valt hard al achter de vederlin, met goudraad doen bewinden. Wat Tragische ik na de rode goud of na de loofboom minnen, ik ben een eenvoudig, wild vogeltje, stout, geen man kan mij bedwingen. Sinds een deinen, wild vogeltje, kan geen man bedwingen, zodat dwing je met die hagel, die koud water, die loovers van de linde. Dwing met die hagel, de koud water, de loovers van de linde, als dan schijnt die Tonne schoon, zo val ik weer vruchten begonnen. Doen zij zijn sporen had aan gedaan, hij reed ten oostenwaart in, hij schaaf voor veel mensen lanknecht staan in haar blank harnas, blikken. Hij is een weinig voor gereden, al over die groene ijskraat, zo wij zitten zonder hebben en kunnen, die moet je laten varen. De ruiter sprak met moed vrij, doe hij zijn boekhouden moeten laten, je wilt bij het lanknecht bij, rijk god komt met je te baten. Die ons dit liedje eerst verhaalde, hij had wel gezongen met pijpen en trommelen, in spijt des nijders tongen. Gheprent Tantwerpen Bij, met Jan Roulant, in jaar 1500, heeft hij wel gesignaleerd. HORAE BELGICAE, studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis, Pars Duodécima, Hannoverae, 1859, Bruchstücke mittelniederdeutscher Gedichte, nebst Lorkens. Herausgegeben von Hoffmann van Fallersleben, Hannover, Carl Rümpler, 1862. Hanaover, Schrift von F.C. Weidemann. Jünger waren nur zwei gedruckte Reinaerts in Prosa bekannt: der eine, Gouda 1479, in der Königlichen Bibliothek im Haag, und der andere, Delft 1485, in der Stadtbibliothek zu Kiel, wovon im Jahre 1783 Ludwig Suhl einen treuen Abdruck besorgte. Dass dieser Reinaert aus einem Gedichte später in Prosa aufgelöst wurde, wusste man schon lange; die vielen noch durchbrechenden Reime zeigen das jedem aufmerksamen Leser. Man wusste aber nicht, dass es daneben auch einen alten gedruckten Reinaert in Versen gab, und das wissen wir nun: Herr Senator Culemann in Hannover ist so glücklich gewesen, einige Bruchstücke zu erwerben — es sind 7 Blätter in 4^, wovon jedoch nur zwei vollständig, die anderen mehr oder weniger beschnitten sind. Die vollständig ausgedruckte Seite enthält 29 Verse. Von den vier hübschen Holzschnitten sind zwei noch vollständig erhalten, die anderen beiden verstümmelt. Im Ganzen beläuft sich die Zahl der erhaltenen Verse auf 198. Einer, der von 1485, ist Nachdruck des früheren, von 1479. Joli. Guil. Holtrop, Catalogus librorum saec. XV, in ipressorum quotquot in Bibliotheca regia Hagana asservantur, p. 154. Nr. 410; früher schon beschrieben in Meermanni Origines typogr. II, 291 sqq. Reinaert. Vollständige und 24 halbe. Sie gehören zu Kapitel 21—23, vom 24. Kapitel ist nur die Überschrift vorhanden. Der alte Druck stimmt zu der Brüsseler Hs., wovon Willems, so weit selbige mit der Comberger zusammenführt, noch die Varianten gibt. Ich habe in Brüssel die dortige Handschrift des Reinaert verglichen, und teile hier daraus die abweichenden Lesarten mit. Einen getreuen Abdruck hat Herr Senator Culemann veranstaltet und ein Facsimile des Drucks und der Holzschnitte hinzugefügt und mir freundlichst die Benutzung gestattet, wofür ich ihm hiemit öffentlich Dank sage. Diese wichtigen Bruchstücke wurden zuerst besprochen von Gödeke in seiner Deutschen Wochenschrift 1854. S. 256, dann von mir im Algemene Konst- en Letterbode 1855. Nr. 36. Der Fund ist in mancher Beziehung wichtig. Zunächst sehen wir, dass daraus die alte Prosa hervorgegangen ist. Was aber noch wichtiger: der Niederdeutsche hat nach diesem gedruckten Exemplar seine Bearbeitung vorgenommen, die zuerst im Jahr 1498 zu Lübeck gedruckt wurde. Obwohl ich in meiner Ausgabe des Reineke dies zur Genugtuung bewiesen habe, so wird es durch das Vorhandensein eines gedruckten Reinaert in Versen nun auch noch mehr bestätigt. Dass Jahrhunderte lang der Reineke für ein Original gelten konnte, ist sehr erklälich. Das Original war so gut wie aus der Welt verschwunden; die noch vorhandenen Handschriften kannte niemand und die alten Drucke waren durch die Geistlichkeit gründlich vertilgt, sie den Index librorum prohibitorum der Universität Löwen vom Jahr 1555, und den von Alba, Horae belgicae P. XI. p. IV. Die 1. Ausgabe erschien 1825 Breslau, die 2. daselbst 1852. "Reineke 1477-1626." Reineke 1413-1466. Der König und ist mir nicht entgangen: "Ich habe ihm dickes Schandgelübde getan, Ende seine Wive, der königinnen, dass sie Spaden und Verwandten sollen gewinnen, sie sind geschandalisiert bis mir. Noch habe ich, dass sagen die, Isengrin mehr bedroht, als ich sagen möchte. Das ist Krieg, bei dem nicht bestand." Ic maecten monic ter Elmaren, Daer wi beide begheven waren, Dat hem sere wort te pinen. Ic deden in die cloclinen 15 Binden beide sine voete, Dat luden dochte hem sijn so soete. C. dat: Dr. daer — 10. niot: niet en — 13. wort: quam — 14. Ic dede fiem aen die chcUnen — Dr. clocHnghen — 16. Dai dochi hem icesen aeer »oeie — *) Reinaert de Vos. met uenmerkiDgen en ophelderingen van J. F Willems. Tweede druk. Gent 1850. \ Beinaert. •) Diet boorden worden daer bi in vare Ende waenden dattet die duvel wäre, Si liepen daer sij tluden boorden 20 Ende eer bi conste in corten woorden Gbeseggben : ic wil mi begbeven. Was bem wel nae gbenomen Üeven. Ic dede bem of barnen tbaer So nae den vel dat wel naer 25 Die Bwaerde bem in den live cramp. Sint leerde icken, dat was sijn ramp, Visseben vangben op enen daeb, Daer bi ontfinc menigben slacb. Ooc leide icken tot spapen van Bloys. 30 In al dat lant van Vermendoys En wobnde gbeen pape riker. Dese pape bad een spiker, Daer menieb goet vet baec in lach, Daer bi ontfinc menigben slacb. 35 Aen den spiker bad bi een gat Qbemaect ende in dat Dede ic Isegrine crupen, ' Daer bi runtvleiscb vant in cupen Ende vetter baken also vele. 40 Dies liet bi gaen door sijn kele So groten boep boven maten, Dat bi Uten selven gaten. 18, dattet: dat — 20. hi conste: si canden — 24. So nae den rel dat: So nae der vel dattet — 26. hom in den: aenden — 26. leerdo icken: leidic kern — 29. tot spapen: tes papen — Bloys: Vyemoyt 34. Daer te mi dicke op te eaden plach — 86. Aan den kelre had ie een gat — 86. Ghemaect: Seye ghemaekt — 87. crupen: gaen crupen 39. baken: verhen — 40. Dies: Die — 42. boven m.: boven den m. Hier fehlen 4 Verse. Reinaert. Reinaert 1628—1666. Reineke 1468 — 1492. Dat hem sijn groten buuk benam. Doe moeste hi claghen sol ic ghewin, Want daer hi hongerich quam in, En mocht hi eiat niet komen uit. Ic ghinc ende maakte groot gheluut In dat dorp ende groot gericht. Nu hoort hoe ict daer toe brochte! Ic liep daer die papen sat Over talfei ende at, En voor hem stond een kapoen, Dat was een dat beste hoen Dat men wiste in enig lant. Dat hoen ict mitternacht pranc Ende liep hene daer ict mochte. Doe maakte die papen groot gericht Ende riep luid: vandaan en slagen! Ic wist niet dat wonder en zag Dat mi een vos rooft mijn hoenre In mijn huizen wie zag ik hoenre Dief en daer ict sie toe! Sijn tafelmes greep hi doe En warp naar mi, maar ict ontvoerde Dat mes bleef steken in den vloer. "Hij stond bij de tafel, dat was voorzien En volgde mij met stemmen hoog Roepend: "Slaaf en va!" Ik vaste voor en hij na En met hem luiden een groot aantal, Die mijn quaeste meenden al. 62. Een c: een sehoon c. — 66. Middenvaart pranc: ter vaart prant — 66. Daar: az deel — 60. Mijn hoorn: van mijn kapoent — 61. Ik hoorn: ik ben zo hoorn — 62. Die/j en ik sahe elke toet — 65. Den vloer: die vloer — 66. Hij stond: hij stond — datse: dat zij — 67. Ik liep voor en hij met na — 10. Reinaart. Biomert 1681—1646. Reinaart 1556—1576. Toen sprak hij: Reinaart, wie zijn verantwoord, Of dit boerge dat gij mij vertelt, Want wat ik zoek, ik en vind niet. Ik sprak: oom, wat is uw geschiedenis, Cruump een laatje nog basta in Men moet wel denken om gewin, Ik heb ze wel de voren gezien. Daar kroop hij in bovenmaten, Dat hij die hoornen te verre zocht. Ik zag dat ick kon hoonen mochten, En Staken dat hij overvoer En kwam gevallen op den vloer, Want die haanbalke was smal, En gaf een grooten val, Dat zij ontsprongen alle die slapen. Die daar bij den vloer lagen, zij riepen Dat door dat valldoorslag Gevallen waren zij en wisten wat. Hoe dat Reinaart zijn biecht is Grimbaart zegende en sluitende .... Reinaart 1737-1766. Reineke 1666—1684. Grimbaart zag wel dit ghelaat En zei: veel onreine vraag, Hoe laat je uwen neus omgaan! Reinaart sprak: nee, dat is misdaan, Dat gij met uw verlopende woord Uit mijn gebeden dus stoort. Lact mi doch lesen een Pater uoster Der hoenre sielen van den clooster 90. dit: dat — 91. Ende soide: Hi aprac — 92. laetti: laet ghi — 93. dats: tU — 94. verlopende: overiopende — 96. doch fehlt — Pater notter te trooster — 97. Der: Voor der — Beinaert 11 Ende den gansen te ghenaden, Die ic dicke hebbe verraden, 100 Doe icse dese heilighe nennen Mit mijnre list heb of ghewonnen. Grimbaert balch hem, mer Reinaert Had immer thooft ten hoenre waert Tot ai quaroen ter rechter Straten^ 105 Die si te voren hadden ghelaten, , Daer keerden si te hove waert. Och hoe sere bevede Reinaert, Doe hi den hove began te naken Daer hi seer in meende miaraken. ^ Hoe Reinaert coomt in presencie van den coninc, die welke hi obedientelic toenighet ende vindet daer elkerlijc over h^m claghende. Dat .xxij. capittel. Reinaert 1764—1814. Reineke 1692—1722. 110 Nochtans dede hi als die onvervaerde Ende liet hem bat dan hem was: Hi ghinc mit sinen neve den das Cierliken door die hoochste strate Also moedich van ghelate 115 Als of hi sconincs sone waer Ende hi ooc van enen haer Jeghen niemant en hadde misdaen. Voor Nobel den coninc ghinc hi staen t Midden in der heren rinc 120 Ende seide: god die alle dinc Gheboot die gheve u coninc beer 98. ie: Ur — 100. dese: desen — 103. immer: aUiß — 104. Tot 81 : Thentai— 106. te: im— 107. bevede: beefde — 108. den: ten — 109. meende: waende — 111. liet: gheUet — 112. Hi: Ende hi — 114. Horde fieriic door die hogke slraie — 117. Jeghen: Teghena — 119- Dr. in den — 120. die olle dinc: groet u heer coninc — 120. 121. fehlen. Bainaert Langhe, beschapten ende groot eer! Ik groet u, heer, ik heb recht: Ten had ik geen koning noch een zoon. Soogetrouwd jegens hem als ik u was en nog ben, dat ik door dik ben geworden verschijnt. Koebtan, zulke als die hier zijn, zonden mij geheime uw hulde roven met logica, zou ik hem geloven? Maar neen, gij niets god moest u loven. Het ene betaamt niet, der kronen. Dat gij de Schalken en de schurken te licht valt, van dat zij te delen. Nogal, wil ik gode klaagden, daar is er te veel in onze dagen die midden loosheid die zij kunnen, die vorderhand nu hebben gewonnen over al in heren hoven, dat zij zo ver komen boven. Die Schalken zijn in die sfeer geboren, dat zij de goede beraden toren. Dat wreke god aan hun leven en dat moet hem zulke loon geven als zij van rechtschapenheid zijn waard. Die koning sprak: "Aha, Bainaert, onreine, vuile, loose druil, hoe wel kondt u welkom!" Maar ten baat u niet een kast, ik kom uwen smeekbede af. Ik en wilde bij smeekbede niet uwen vriend. Dat gij met dik wel hebt dienst gedaan. Oh, wat heb ik al verloren! Spraak Canticleer daarheen, hij stond. Die koning sprak: hond onder mijn hoofd, Her Canticleer, en laat mij spreken! Ik moet antwoorden, zijn trekken. Hoe dat die koning Reinaert zere geconseldelijk en wreed toe sprak om groter kwaad te veroorzaken, daden waar hij van af bleef, is, en hoe dat Reinaert wederom antwoordde, zo hij het best kon. Dat twaalfde hoofdstuk. Reinaert 1815—1972. Reineke 1723—1790. Quaet deity sprak hij, fie Reinaert! Dat gij mij lief hebt en waart, Daar heb ik in de lachter mijn Minnen gebeden gedaan aanziend Aan arme man Tersproken en Bruno Die nog al woedend is, zijn kroon. Ik en ik met veel afscheiden, Maar ik denk uw keel zal ontgelden Noch houden al op een while. Nomen paier Christe file! Sprak Reinaert hier, en van Bruno Noch al woedend heeft die kroon, Heer koning, wat bestaat mij dat? Of hij Lantfrits honing at En hem die daarvoor lachter deed? Noch heeft Bruno zo sterke ledematen, Oh, hebt u de vrede wel gehouden — Hebben: hadden — Aldaar hij daar — Sine: op zijn — Bij: die — Nou keel zorgt: u dies te beleggen — Deur beschaafde — Die daarvoor: Diekeer — Reinaert. Wat kijkt gij naar, of spreekt, Waar hij goed, hij hadt gewerkt, Dan fuit kwam in dat water. Eper ik den Tersproken die kat, Die ik herbergde en wel ontving En of hij daar om te stelen ging Tot des papen huis zonder mijn raad Leide hem die pape te doen quaken: Bilmaar Boude, ik des ontgeld heb, So mocht mijn geluk wel beleggen. Niet daar bij, her koning, leon! Wat gij wilt dat veel doen En gebieden over mij. 190 Hoe goed, hoe clearer met sake zij, Ghi mocht met vroemen en schaden: Wild met zijden oit en branden Ofte hangen ofte blenden: Ik en mag niet met ontwenden, Wi zijn alle in onze bedwanc. Qui sit sterk en ik bin zwak. Mijn hulp is tijn, die uw is groot. Voorwaar, al slaagdi met dood, Dat was eer en een zware wreke. Recht in deze zelfde sprake Sprong op Bellijn den ram En zijn meer die met hem kwam, Dat was dame Olwi. Bellijn sprak: on toel gaen wi Alle voort met onze klachten. Een sprong op met eenen grimlach, En Tibaert zijn geestelijk, En Isegrim die snelle, Die hasen en dat everzwin, Elke wilde in die klacht aanzien. 186. moitic: moeklie — 187. Niet; nie — 190. goed: grof — 198. Tekstverzorging: Taaren — 208. dune: dom — Reinaert. 15 Pantbel die kemeling en Bruneel, Die ganz, dat was en en Campreel, Boudwijn den ezelt, Borreel den stier, Dat harnois, die were waren hier en daar Cantecleer en zijn kinderen Klaechden zeer harren hinder En maakten groot wederslag. Dat troosteloos een cieen bezaan, Liep ook mee in deze schare Alle deze gingen openbaar Voor harren here den koning staan En deden den vos Reinaert aan. Hoe die koning te recht zet en geeft die sentence, dat men Reinaert vangen zoude en bij de keel hinggen. Dat was het 24e kapittel. Sil. Pauthel: Pannier — 212. weiel: tuimel — 218. Boudwijn den ezelt: Herrit die ezelt — 217. Droog weden — 218. troosteloos: cnoesd en — 219. Liep: Die liepen — 222. den zelfs. Das hohe Lied. Übersetzungen und Auslegung, Gedicht des 14. Jahrhunderts, nur in Bruchstücken vorhanden. Die kön. Bibliothek zu Berlin besitzt davon 44 1/2 Pergamentblätter in kleiner Folio, auf jeder Seite zwei Spalten, im Ganzen noch 6718 vollständige Verse. Diese Blätter dienten einst als Aktenumschläge im Reichskammergericht zu Speier 1589-1601, wie noch aus mehreren Handschriften ersichtlich ist. Die eine Aufschrift, „Manderscheid Blankenheim contra Prinz“, lässt vermuthen, dass die vollständige Handschrift aus der ehemaligen Bibliothek zu Blankenheim, oder doch aus der dortigen Gegend herstammt. Die Blätter kamen dann mit dem Archiv des Reichskammergerichts nach Wetzlar, wurden dort von Paul Wigand gefunden und an die kön. Bibliothek zu Berlin gesendet. Der Anfang hat sich erhalten: Hier beginnen die Bücher, die gehalten Findest du, cantica canticorum Gefällt an alle mächtig, weise und gut Alles Gutes durchfließend, überschauen Want alle Ding bist du begonnen Mer begonnen, ging du die neue in Du wärst sehr, dass du jetzt bis Das hohe Lied. 17 Auf den beiden ersten Blättern ist nichts über den Verfasser und seine Quelle enthalten. Die lateinischen Stellen sind dem Text des Hohenlieds nach der Vulgata. Das Gedicht ist eine Übersetzung und allegorisch-mystische Auslegung des Hohenlieds, der poetische Wert ist gering, dagegen der sprachliche nicht unbedeutend. Wie weit der Verfasser der oft angeführten Glossen folgt, und was sein Eigenes ist, lässt sich schwer ermitteln, da nun noch ein Teil des Ganzen vorhanden und nirgend eine nähere Quelle angegeben ist. Was mir des Mitteilens darüber wert scheint, möge hier folgen, zunächst eine Probe der Übersetzung, dann wie der Verfasser von der Richtigkeit der allegorisch-mystischen Auslegung dieses sehr weltlichen Liedes überzeugt ist und endlich noch einige Abschnitte, die zur Kenntnis der religiösen und sittlichen Zustände der damaligen Zeit dienen können. Das hohe Lied. Hoor. Beif. XII. Ik lig in mijn bed, per nacht, vragen welke hart mijn ziel mijnt, cel. Ik heb in mijn beddekleen gezocht, die ziel, mijn ziel. Mijn, bij nacht, soekt die ziel, maar vind ik niet gezien. Daarom wil ik haast op staan en die staat al om gaan beide bij stegen en bij straten. Ik zal met thee te soeken gaan die ziel die mijn ziel mijnt, altijd. Ik heb al zondeloos en een hebben niet gevonden. Die wakers, die ter zelve stonden, die staat hoeden, vonden mij. Ik sprak tot hem: heb je die ziel die mijn ziel mijnt gezien? Een luchtje doe ik laden was van hem in denzelfde pas, mijn ziel, liefje, vond ik, dat kwam met harde wel mecht. Ik schrok en zal niet laten tot ik hem met goedje zet in mijn moeders huis wel leid en in mijn moeders kamer meid. Dat hoog Lied. (Volgens de tekst zou het hoog Lied hier staan, maar het is waarschijnlijker dat het uit het volgende lied, het Salve Regina, komt.) Quam pulchra sunt mama tua caes. Hoorn, schone zullen die naamde jij, liefste zus en bruidje van mij! Jouw borsten zijn beter dan enighe handen van wijn. Van deze zalv is die rook boven al onze smoked. Jouw lippen zijn als honingraat alway drappende ter beneden. Honing en melk samen zijn onder jouw tongvaat tot samen. Jouw kleding voelt rook is gelijk aan den wierook. Dat zij een besloten hof, fonteinen getekend wel met lof. Jouw uitleg is als paradijs, appels, groen als vol van die rijp minder al onze appelvrucht. Nu merkt die glos hier of met zorg. Een mogen in de glazen. Mit rechte macht ons denken wonder, hoe dit woord is zo apart dat hier gesproken: hier kus mij midden in de kus, en daar bij zet hier zijn mond. Deze sprak meent emmer zondeloos sak. Hier mede wil ik die verwinnen Die spreken in haar domrae sinnen, Dat dit boek heeft Salemoen Das hohe Lied. Gehakket van zijn wives doen, Die dochter was als men doe vond Des konings van Egyptenland, Dat hier waarheid en is niet, Als men in desens woorden ziet, Want dit boek in alle saken Moest die heilige geest als maken, Die Salemoenen voor scriven liet, Als men openbare hier ziet, Dat hij die brolocht zoude beschrijven. Die emmer moet gehouden blijven, Van god en van der kerstenheid. Anders werd so genoeg gezegd: Hij kusse mij en anders niet, Dat verstand wel al die dingen, Of hij kusse mij met zijn mond, Dat genoeg en was er beoordeld. Maar dat hij sprak: hij kusse mij Mitten kusse, en zet daarbij: Zijn mond, dat geeft ons anderen rijk, Want hier zijn drie personen in: De kusser, en zijn mond nogal, Dan kusse, dat daar wel voorzegt aan. Daar om zit des wel ghewijst, Dat god de vader de kusser is, De mond gods zijn lieven zoon, Daar hij mee spreken is gewoon, Entie heilige geest dat kus, Dat ons van god komt dus Tot ware liefde zoeter brood, Want bij den heiligen geest kwam uit In een vleesche twee naturen. Die ewelike moeten duren In onbegrijpelijker minnen, Boven alle menschen sinnen. Das hohe Lied Deze manieren mach wel bekomt Den genen die hebben genoemd Oheestelijk leven en verliesen Die wereld, deze grote rijken. Die zullen hem te god setten En leven zonder zonden En niet zetten haren moet Op dit aardse goed, En waarlijk genoegde versmaden, En midden in de wereld niet verlagen, Maar zochten, bedden en Carmen Dat ze god mochten ontmoeten. Maar leider, dit doet men nu schoon, Dat men klaaghen mag met wrevel. Die deze wereld hebben begrepen In schrijven en zenden geestelijk leven En waarlijk lust vertalen, En haar vlees altijd bestrijden, Die zie men dat ze buiten dragen Geestelijk teken, maar tals dagen Zie men dat hart en daad Tot wereld altemaal staat. Zij hebben weinig van den geest. Dat hohe Lied. Niet dan afijt, liever alreaar meest Begehred zij die waarheid, Deze ton duvelvolle leidt. Zij zochten rein in haar gebede Hovaardelijk gierig zijn zij met elkaar, Hat en niet helse verwonnen, Zij leven naar de wereld wonnen, Sine achting haar orde niet, Saligheid is hem verdriet. Och, wat kan ik hier van zeggen! Ik kan met zelf hier toe leggen, Dat ik die tortelduif niet bin Volmaak in mijn sin, Noch niet en volg haar natuur. Des bin ik dikken van herten suik. Wi bidden god daar wij zijn leven, Dat hij ons allen wil vergenen Die zenden die wij hebben opgeheven En geeft ons voort in doorgeven leven. V. Van geveinsde kerstenaars. Nu verstaan wij, dat veel van onze kinnen daar in, buiten schoon, meer fei van sinne, zijn zij binnen, quasi onder die goede, zij zijn bedekt met valsche ootmoedie, zij schijnen buiten ootmoedig, rein, kuisch, onder behoedig van zenden, maar zij bedriegen die mensen daar mee en Heggen, die waren geschreven verkeert zij en kraken rechter geloof daar hi. Dat is het hoge Lied, 23 De kerstensheid doet zij lachter, want zij die docht zelden achter. Dit zijn lomans en begaarden. Joden, christen van hoevearde, van onwetelijkheid en van toevalligheid van rijke geestelijke domme. Deze en veel meer hebben haar gelijk, doen groter schade aan hemelse in de zaligheid wijngaard. Maar de pausen die van deze aarde, zij en de clerge, ook zijn geleerd, bij hem wordt zaligheid gekeerd meer bij hem dan bij de leken, want zij bedekken losse tekens midden in mantel der schriftuur, zij tonen beelden, losse figuren daar zij die goede met strikken, altijd zij om valsheid mijnen. Van valschen begrijpen mensen. Nog zijn er veel meer dan ik u gezegd heb eer, die in orden zijn begrepen en zouden als in doods leven, maar om goed en om winst wordt hun zere verkeerd hun in, dat zij die waarheid achter laten en volgen de loosheid. Straten. Wie deze zijn, laat ik hier blijven, want wou dit al deze beschrijven, mocht ik vreken, er zijn veel van losen trekn. Sien kunnen hem anders niet genieten. De hoogste Lied, Dannet ietk toekomst beschermen, Zij moeten in vossen wise liggen Met verward aten en drijven. Doch vermengd ollc dienst Die die heiligfame schrift versien, Dat si op die waarheid micken Ende mit loghen niement stricken, Ende al ander begheven diet Die van der schrift weten niet Anders dan si horen seggen Ende haer regel kan voran leggen, Dat si hem niet bedriegen laten, Mer volgen hare regel Straten Ende schuwen eenwille ende bovaerde, Onbeschrijfelijk van volen aarde, Grijpelijk aan heerschap, Overschot ende een vertiegt Alle wereldlijke inst Ende soeken allene in god rust. Hier met wil ik laten dat Ende volgen voort der glosen pat. Comedite, amici mei, et bibite, et inebriamini, carissimi! Clxxxiv. Toen komet dat een vrient, Die ander vriendelijker dient, Die derde die gaat al boven In gods minne te zijn loven. Merket deso glose ende verstaat, Hoc die glose hier op gaat. Die bruidsgom, die soetc liere, Meent sine vrienden in deze lere Ende heest vriendenlike eten, Du hohe Lied. 26 Hier of moghedi den sin weten : Drie handen lieden Van herten van werke fijn', Die hem zetten al te god Ende houden gaeme sine gebode, Want god zelf spreekt: ghij zijt Mijn vrienden talre tijt, Is dat sake dat ghij doet Mijn gebod in rechter spoed. Die een sijn alle die gone Die gode minnen sonder hoen Ende nogtans nae der wereld leven, Die door gode gaeme geven Aelmessen, vasten vieren, Haren naesten zijn goedertieren Mit hulpe, trooste ende rade Ende houden vlitelike die pade Der saligheid die men hem leert, Dese sijn te gode gekeert, Desen heet die bruidegom eten, Dat dat sie niet en vergheten Die leere die men hem voorspit, Daar hem saligheid in leit, Ende dat sie van der kerken horen Besluten in der herten deren, So dat sie nimmer des vergheten Dat mit gode lieflijk eten In sinen lof, des mogen sie Saliglijk met herten vri Ontfaen den soeten gods liefde, Daar sie bij blijven sonder blaam. Dander vrienden die nog meer Vercoren sijn van onsen here Zijn die gone die haar leven Al te gode hebben gegeven Ende der wereld laat versmaden Daar sie mee waren verladen. Dm hohe Lied. Sie haben drie dingen aengenomen Al te haar ziele vromen: Kuischeit van herten ende van leven, Ende van genoegen van den wive Ende haar gesellschaft zijn vrij. Sie sind gehorsaam al daar bij Haren oversten ende baren prelaten, Enter armoede sie hem zetten. Diese roept gode vriendelijk, Dat sie kommen ealichlijk Ende eten, dat bedient als Dat sie in goede worden vrij Ende dat sie in der schrift vinden, Vitalelijk in haar harte binden Daar sie mee worden gevoet In gode Staar met alre spoed. Sie trinken ook den soeten wijn Altoos der rechter leere uijn. Ook sijn vrienden ten derde male Die voor gode uit waren tale Boven dander sijn vercoren. Dese sijn die al verloren Hebben wereldlijke zaken, Ende soeteitheid in goede smaken In den geest alleen van binnen Ende niet dan gode alle minnen. In hären leven, in hären dunken Siijn si van gods minne so dronken, Dat si der wereld al vergeten. Dese heet god mit hem eten Ende heet si drinken dat si dronken Werden, dat is dat si van vonken Des heiligen geests werden so vro, Dat si der wereld niet een stre En achten, waar si vast blijven. Das hohe Lied. 37 In gods minne ende becliven. Die spise die diese freundens eten Is so soete dat si vergeten Doet alle wereldliche sake. Si drinken wijn van soete smaak, Das van gode die soete minne, Die so verwandelt haers sinne In gode als die drank doet, Die verwandelt smaak moet Die dronken is, noch hoort hi roeren. Hoe men van gode slaapt. Clxxvj. Het is nu al openbare, Dat in der wereld harentare Alle lakenheit is gestaen Entie doghet seer vergaan. Prelaten, bisschoppen ende papen In allen goeden werken slapen, Si soeken haers lives gemach Ende penninghe in baren sac. Si zien den wolf onder den schapen, Mer si liggen ende slapen Ende keren niet den groten schade, Dien die duvel sonder genade Doet, daar om slapen si: Des wordt alle lakenheit vri. Des verdriet den brudegome Die siere schapen neme gome, Ende heetse waken ende weer opstaan. Parthenope und Meliore. IIlewei Pergamentblätter in fol. mit hübschen Miniaturen, aus dem 14. Jahrhundert, aufgefunden von Ferdinand Deycks und von ihm zum dritten Jubiläum der Universität Jena 15 — 17. August 1858, auf der Autorität des Rektors und des Senats der Akademie von Mons, herausgegeben. Da diese Gelegenheitsschrift wohl wenigen zugänglich ist, so möge das wichtigste Bruchstück, aus dem ersten Teil des Parthenopeus, hier in besserer Schreibung wiederholt werden. Es kommt als ein neues zu den bisherigen hinzu, s. Hör. belg. P. I. ed. 2. Nr. 22. Dies hälftige sich den Künstlern ein Ende dreiwerder hart wer Welt mede. Sie tastet sich sanft, ledig, Sie kostet sich hinter und hier, Sie eustet ihre Mont und ihre See, ihre Nase, ihre Zähne, ihre Kelle. Die große Freude van den Speis, Die sie hatte mit ihrer Freundin, Dat prisst sie vor dem Paradies. Dieses Speis und mochte nicht sein genug, Dat seine Met, mussten sie vertragen, Dat war bedacht, dass sie zurückdenkten Dat seine Pinien und Wecken mochten, Ende ein Weckes nicht, want sie sah Dat hi verpijnt und nieder lacht. Ende als setzte tot die Tage kam, Die Sonne mit ihrem Thron aufgehoben, Die jungen Leute, die mit gesunden Hadde geschlafen, warteten in Wachen. Talrie erst, dass hi seine Augen auf die dedicated, Sah hi die meiste Zierde Binnen der Kammer, da er in lacht, Die hi zu voren je gesehen. Harte, große Delight, so hatte hi das, Mehr die junge Frau, die mit ihm war Vor den Tag, hatte seinen Verlust, Was seinen und mochte sie sehen noch hören, Ende als hi zu Hause, so würde eichen Ende daer, zu begann geritten, Seine Kleider bis nicht und fand, Mehr men brachte zu Hause, betreuten und geschenkten, Alles schön und gescheitelt, Als sie aufforderte, zu Hause hatte gesetzt. Von dem Bett, hi trat toet, und stand, Das reichlich war und gut. Ein gesellschaft hi dede, doe an, So diere hi nie und geen en gewan. Doe brachten ze hem naar het water, die beerk. De scone waren erg goudveld. 40 Die quam wel geregend, de dwale. Dit alles gaf hem veel. Als hem deze dienst was gedaan, quam hij in de paleis gegaan. Dat eten op die tafel stond, scone, rijkelijk en goed. Daar hijt zag dat hem hogheden, hij ging zitten daar hem het beste vochtheden. Daar was hem gedien, hard wel, hem een vermoeide en geen ding el, maar dat hij nog man noch vrouw, geen ding zag die had het lijk. In de hoogste zetel zat hij gesteund. Als hij een klein had gegeten, ging hij in de groot nederwaerts, daar hij had gelegen zijn part, en vond een tafelendendeorst daar staande. Aldaar hij zijn part vinden waande, stare en groot en lange gedacht, beter ging hij niet een geen een zag, daar toe dat som raven zwart was, dat hij een deel ontfrutte das, dat het van quade avonden was. Doch en was hij niet zo in verhaal, hineen zat op dat rijkelijk paard en reed ten hoge toren waar. Gras die goed en schoon waren, Valken, havekens en sparren, Bontwere grauw en emerijn, Mirre en wirol, peper en komijn, Geroffelsnagelen, note en moskaten, Kalighoenen, pomegranaten, Ghinbergen en cedaren, Kaneel en menegde soorten waren, Van lactuariën menegde soorten, Menegde goede soorten en dieren, En van alles leiden een deel Quam met schepen aan de dienst kasteel. Doe ging hij staan recht in het zon En zag ten canthelen boven uit: Daar werd hij aan de bogaarde staan, Die hem dochter hebben bevolen Van lands ere milen lang achter me. Hij zag die wijngaarden neven de zee Soo lang en soo breed en soo siep, Niet en zag hij sonder wijngaert echt. Doe ging hij staan aan de westelijke zijde En zag verre en breed: Daar zag hij het land breed en siep Gehort en gezaaid wel naar zijn beste. Soo breed dacht hem daar hij zag Athenaeus en Meliore. JtH Lant dat daar gewonnen lach, Dat het hem alsof gewonnen Dochter zijn tenen koninklijke. Dochter ging hij banden zijde in noord, Daar zag hij die rijkelijke poort Gehoort hard wel. Aan de andere zijde van de Orie zee Van hoge neder in de zee Wel dertig gelekte achter me. Daar was de Orie hard diep; Die brug die daar over liep Was al beset met canthelen En al gehakt met kwarkelen, Die groot waren en dieren. Daar linden over de rivier Sag hij een kasteel staan, Hij was alway soo wel bevolen Van spijzen en van ridders binnen, Zodat niemand er mocht winnen. De schoonste mer in die baai En de beste, die hij niet zag, Wel tien mijlen lang neven de zee En twee mijlen breed achter me. Daar stonden was een groot woud, Daar stond in harde schoon hout, Menschen schoon boom daar binnen stonden. 