title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: 2) Alwéér een valsch argument. Als de heeren van de Unie waarlijk vreesden voor een 7° '8°P °0P (n^t door hen aangestookt) dan waren 250 gewapende Transvaalsche burgers, ui dien daartoe ingeroepen, geheel bekwaam om dit volk in orde te houden. Bovendien, het was de plicht van den Staat en niet van de Unie om orde te bewaren. 771 De heer Desjardins zegt dat de stelregel is, dat het in ongelijke tractaten nooit verondersteld wordt dat een der contracteerende partijen afstand doet van eenige harer Souvereine rechten, maar zulks duidelijk moet bewezen worden, en daarbij haalt hij aan dat men geene definitie kan geven van het woord Protectoraat, maar het een toestand de facto is, die wisselt volgens de termen van het tractaat, eene aanhaling die oorspronkelijk afkomstig is van den Franschen Staatsman Hanotaux. Op die principes afgaande, beweert de heer Desjardins dat Engeland op geen Suzereiniteit over de Transvaal kan aanspraak maken, wegens de volgende redenen: 1°. Omdat er wel in de Conventie van 1881 melding wordt gemaakt van Suzereiniteit, maar die woorden uitgelaten zijn in de Conventie van 1884. 2°. Omdat bij de Conventie van 1884 een aantal rechten, gewoonlijk onder term Suzereiniteit begrepen, en die van kracht waren in de Conventie van 1881, vervallen verklaard werden, o. a. de aanstelling van een Britschen resident; het recht der Koningin om haar veto te gebruiken tegenover zekere wetten door den Volksraad gepasseerd; de bescher­ ming der inboorlingen door de Britsche Regeering; het recht dat Engeland bezat om troepen door de Transvaal te zenden in oorlogstijd, enz.; en derhalve trekt de heer Desjardins de conclusie, dat het denkbeeld der Suzereiniteit tegen den geest der Londensche Con­ ventie strijdt. 3°. Een Staat die onder protectoraat van een Suzerein is, kan niet weder op zijne beurt een protectoraat uitoefenen, en dit is de positie welke de Transvaal tegenover Zwasiland inneemt, met medeweten van en tengevolge van eene overeenkomst tusschen de Zuid-Afrikaansche Republiek en Engeland. 4°. De eerste plicht van den Suzerein is, om den door hem geprotecteerden Staat te beschermen tegen invallen en vijanden van buiten. Dit heeft Engeland nooit gedaan. Integendeel, vervolgt de heer Desjardins op zeer eigenaardige wijze, heeft President Kruger het volste recht om aldus tot Hare Majesteit de Koningin te spreken, indien zelfs de Transvaal onder de Suzereiniteit van Engeland stond: „Op 30 December 1895 hebben Jameson, bestuurder van een groote Gecharterde Compagnie, en Majoor Willoughby, een oflicier in den actieven dienst van het Engelsche leger, een inval gedaan in de Transvaal met 800 man der bereden politie van Bechuanaland en geschut. Heeft de Suzereine Staat werkelijk zijn best gedaan om dezen inval te veihindeien. Is hij er toe in staat geweest? Neen, integendeel is het bewezen dat het plan maanden lang te voren zorgvuldig uitgedacht was. 809 Nederland den 80-jarigen strijd winnen tegen de dwingelandij, en men weet het, de geschiedenis herhaalt zichzelve steeds. Paul Kruger is President; hij is ook Predikant, de aanvoerder van zijn volk in het geloof. Het is geen zeldzame gebeurtenis dat ZHEd. in de Christelijk Gereformeerde Kerk te Pretoria, de gemeente toespreekt over het een of ander onderwerp, dat zijnen geest ontroert; vooral op Dagen van Verootmoediging en zulke speciale gelegenheden meer gebeurt dit. En dan spreekt Paul Kruger op langzamen, statigen toon, en met een ernst en met eene kracht, die zelfs den spotter moet overtuigen, dat die man geen huichelaar, geen veinzaard is, maar dat wat hij zegt uit de diepten zijns harten komt. En zulk een man. waarlijk, lezers, de hoon van spotters is niet in staat hem te bereiken; hij staat te hoog verheven boven hen. Zelfs in het dagelijksch gesprek is de President steeds klaar om de geboden des Heeren of Bijbelteksten aan te halen, doch op eene wijze, die nooit op „femelarij” gelijkt. Wij herinneren ons, dat wij eens een gesprek voerden met ZHEd. over den heer B. J. Barnato, wiens dood­ bericht toen juist Pretoria had bereikt; over zijn rijkdom sprekende, zeide toen de President: „Geld maakt niet altijd gelukkig; God geeft den mensch slechts schatten om ze te Zijner eer te gebruiken, niet om er kwaad mede te doen.” Wij voelden ons half gedrongen om ZHEd. te vragen, of hij het laatste op den heer Rhodes bedoelde, doch lieten van die gedachte af. Misschien was het toch zoo. Over rijkdom gesproken, er is geen twijfel aan, dat ZHEd. zeer wel af is. Hij is eigenaar van een groot aantal plaatsen in de Zuid-Afrikaansche Republiek, en heeft, naar men ons verteld heeft, veel geld uitstaande. Inderdaad, bij gelegenheid van een debat over hulp aan armen, erkende ZHEd. terloops, dat hij geld aan burgers had geleend, en dit zonder securiteit, omdat hij wist dat zijne burgers eerlijk waren. Dat de President van zijn ruim salaris, dat £ 7000 per jaar bedraagt, benevens £ 300 voor huishuur, zeer veel overhoudt, dat weet iedereen. Diners, danspartijen en zulke dingen meer, die gewoonlijk door Hoofden van Staten gegeven worden, daar doet ZHEd. niet aan, omdat dit geenszins in den aard van den Transvaler ligt. Iedereen, die zich fatsoenlijk gedraagt, kan ZHEd. een bezoek brengen, doch van zulke feestelijkheden houdt Paul Kruger niet, hij leeft, zooals gezegd, het gewone leven van den welgestelden Afnkaanschen Boer. Zuinig in den goeden zin is ZHEd., omdat dit een Zuid-Afrikaansche deugd is, en men gelukkig nog onder ons volk niet zoover gekomen is, dat verkwisting een nationale ondeugd is. Doch de beschuldiging, die dooi zijne vijanden tegen hem gebracht wordt, van gierigheid is valsch. Men 233 ons tevergeefs zijn, zooals uw brief schijnt aan te duiden, nog langer de hoop te koesteren, welke aanleiding gegeven had tot onze missie, dan nog zouden wij geen recht laten geschieden aan ons land en volk, wanneer wij, bij deze waarschijnlijk laatste gelegenheid, die wij hebben u toe te spreken, onopgemerkt de verschillende beweringen lieten voor­ bijgaan, op wier belangrijkheid, de noodzakelijkheid van de annexatie nog steeds wordt volgehouden, of niet zouden trachten in eenige mate de verschillen te verminderen met betrekking tot de redenen, en de verantwoordelijkheid van hetgeen plaats gevonden heeft. Gij hebt gezegd, dat het niet voordeelig is om zulke kwesties te bespreken, wanneer de partijen in een dergelijke betrekking tot elkander staan. In onze oogen is het echter eene noodzakelijkheid, dat, wanneer incorrecte informatie met zulk een noodlottig gevolg voor ons land ver­ strekt wordt, wij trachten zouden, voor zooverre zulks in onze macht staat, de waarheid te doen uitkomen. Wij zullen nu derhalve overgaan, onze aanmerkingen te maken op de verschillende zaken, die in uwen brief zijn voorgebracht geworden, en zulks in de volgorde, waarin zij daarin voorkomen. N°. 1. De beweerde toestemming van de vorige deputatie. — Gij hebt gezegd, dat Harer Majesteits Gouvernement recht had aan te nemen, dat de kwestie van annexatie afgehandeld was, en dat gij met veel verbazing vernomen hadt dat wij zelven hadden erkend, en anderen hadden doen gelooven, dat die handeling ongedaan kon gemaakt worden. Die daad van ons en van anderen was gebaseerd op het geloof dat rechtvaardigheid zou zegevieren, en dat de begeerte om aan de wenschen van het volk gehoor te geven, zooals uitgesproken in de opdracht aan Sir Theophilus Shepstone, werkelijkheid was. Wij wenschen het duidelijk te maken, dat bij het eerste onderhoud met Lord Carnarvon, alle discussie omtrent de vraag over de wensche- lijkheid van de annexatie dadelijk verboden werd, en dat alzoo geene conclusie, gebaseerd op het stilzwijgen der vroegere deputatie op dit punt, in billijkheid kan gevormd worden. Zijn Lordschap gaf der deputatie te verstaan, dat de informatie door hem bezeten, strekte om aan te toonen, dat de annexatie geschied was op het dringend verlangen van de meer­ derheid van het land. De heer Kruger, hoewel hij stilzweeg, maar, zooals hij toen zeide, niet overtuigd was, vroeg om eene volksstemming, en terwijl Zijn Lordschap zulks weigerde, refereerde hij weder tot de buitengewone kleine minderheid, welke tegen Britsch gezag was, en informeerde de depu­ tatie, dat, sedert zij de Transvaal verlaten had om naar Engeland op reis te gaan, de geestdrift waarmede de groote meerderheid van het volk (de 468 bespreking, doch het Ministerie gaf te kennen dat het niet geloofde dat de Transvaalsche Regeering iets met de zaak te doen had, en dat, aan­ gezien de onafhankelijkheid van Zwasiland bij de Conventie van Londen erkend was, die Regeering zich ook met de zaak niet kon bemoeien, zonder die Conventie te verbreken. Wel stond Zwasiland niet onder Britsch protectoraat, doch aangezien de Koning van Zwasiland een politieken raads­ man had gevraagd, was de heer Shepstone als zoodanig daarheen gegaan. De tweede zaak was die der Nieuwe Republiek. De bewoners daarvan weigerden zich bij Natal aan te sluiten, en reeds in Februari werden onderhandelingen aangeknoopt tusschen den heer Lucas Meyer, waar­ nemend President der Nieuwe Republiek, en de Transvaalsche Regeering, onderhandelingen die verscheidene maanden duurden, doch zooals wij zien zullen, ten slotte leidden tot de annexatie van den kleineren door den grooteren Staat. Daar de tijd van Paul Kruger als President in 1888 verstreken zou zijn, was een der eerste bezigheden van den Volksraad in 1887 het bepalen van een nieuwe Presidents-verkiezing. Het bleek spoedig, dat beiden, S. J. P. Kruger en P. J. Joubert, weder de candidaten voor de hoogste betrekking in de Republiek zouden zijn. De Volksstem echter schijnt dit in het begin afgekeurd te hebben, en had een inleidingsartikel in Augustus, waarin beiden, Kruger en Joubert, werd aangeraden om hunne krachten te vereenigen, tot het doen kiezen van een man, alleszins bekwaam om het bestuur over de zich snel ontwikkelende Republiek te voeren. Die raad viel echter als een klip in het water; en het laat zich wel begrijpen, dat na het gebeurde met Burgers, het Transvaalsche volk geen lust had om experimenten met onbekende presidenten te maken. Reeds in Juli kwamen de requisitiën voor President Kruger in, om zich weder herkiesbaar te stellen en toen een ontzaglijk aantal dier requisitiën hem waren aangeboden, gaf ZHEd. daarop het volgende antwoord: „Ik heb uwe requisitiën ontvangen, waarin gij mij verzoekt mij ver­ kiesbaar te willen stellen voor de betrekking van Staats-president dezer Republiek. Ik dank u voor het vertrouwen, dat gij in mij stelt, zooals uit het doen van deze vraag blijkt, en hoewel het besef mijner tekortkoming en het gewicht dezer betrekking, die ik nu reeds gedurende vijf jaren heb ver­ vuld, op mij drukt, gevoel ik geen vrijmoedigheid, in het oog houdende de omstandigheden des lands en de ondersteuning die ik steeds van u heb ondervonden en ook in de toekomst (indien ik gekozen mocht worden) nog steeds hoop te zullen ondervinden, om uw verzoek af te slaan, en stel ik mij dus, vertrouwend op Gods hulp en bestier, wederom verkiesbaar. HOOFDSTUK XL. Het eerste gedeelte der onlusten op de Zuid-Westelijke grenzen. Toen de Conventie van Pretoria in Augustus 1881 geteekend was, waren er niet weinigen der voormannen, die begrepen dat de onvoldoende regeling der Westelijke grenzen van de Republiek spoedig tot onaangenaamheden aanleiding zou geven. Behalve eenige kleinere Kafferkapiteins waren er vier voorname opper­ hoofden op de Zuid-Westelijke grenzen der Republiek, n.1. David Massouw, Mankoroane, Moshette en Montsiwa. Moshette en Massouw waren steeds op goeden voet met de oude Republiek geweest, doch beiden Mankoroane en Montsiwa, onder wie de Engelsche zendelingen, 1) zoowel als eenige Engelsche avonturiers grooten invloed hadden, waren gedurende den Vrijheids-oorlog brutaal genoeg geweest om hunne hulp aan de Engelschen aan te bieden. Reeds sinds 1872, tijdens de Keate uitspraak, was er eene veete tusschen deze Kapiteins van beide zijden geweest en Montsiwa, waarschijnlijk daartoe door vreemden invloed aangespoord, begon een krijg tegen den veel zwakkeren, maar in rang onder de Barolongs hooger staanden Moshette, en bedreet daarin allerlei wreedheden. Dit geschiedde korten tijd na het 1) Montsiwa trouwens had indertijd om geen andere redenen om een zendeling gevraagd dan om door diens tusschenkomst steun van de Engelschen tegen de Boeren te erlangen. Mankoroane was een hoofd der Batlapins, Moshette en Montsiwa waren Barolongs, en Massouw behoorde eigenlijk niet tot het Bechuana ras, daar zijn volk een mengsel van Koranna’s en Bosjesmans was. 417 een spel van het toeval of het uitwerksel van menschelijke berekening, welgeslaagd of mislukt, — maar zegeningen en leidingen Gods, in Wiens hand gij u altijd gevoeldet. Vrijheid en onafhankelijkheid waren bij u geen opgewonden leuzen, maar de diepgevoelde behoefte om naar eigen inzicht en onder verantwoordelijkheid van het eigen geweten alleen, in Gods ordonnantiën te leven. En op dien grond mocht gij verklaren: „Aan onze zij Zal ’t recht zelf strij.” Met blijdschap zien wij u hier gekomen, om de gelegde banden te ver­ sterken en dienstbaar te maken aan de toekomst der beide volken. Uw land, dat gezegend is met vruchtbaarheid en mineralen rijkdom die op ontginning wachten; uw nog zoo jeugdige Staat, die de ontwikkeling uwer sociale en intellectueele krachten vraagt, zij verwachten stoffelijke en geestelijke hulpmiddelen, die gij gedeeltelijk hier hoopt te vinden. Moge de hoofdstad u hare rijke hulpbronnen vrijgevig openen en aan de wijsheid en voorzichtigheid, waarmede zij het haar toevertrouwde beheert, ook de warmte en de belangstelling paren, zonder welke geen werk van eenige beteekenis tot stand komt. Een moeilijke maar schoone arbeid wacht u, om de wederzijdsche belangen in overeenstemming te brengen. Mogen de talenten, de ervaring en de ijver, die elk uwer persoonlijk in de hem bijzonder toevertrouwde taak ten dienste staan, U op het ruime arbeidsveld dat hier voor u ligt, een overvloedigen oogst doen winnen. Vergunt ons nu ten slotte Mijne Heeren! u nogmaals onze hulde te bieden, ook in de hooge waardigheden waarmede uw volk U bekleedde. Afgevaardigden aan wier handen de jeugdige Staat een deel zijner hoogste stoffelijke en zedelijke belangen toe vertrouwt; President, die door de Voor­ zienigheid geroepen schijnt om de Zuid-Afrikaansche Republiek eene plaats te doen innemen in de rij der onafhankelijke en gelukkige Staten en onder wiens bestuur wellicht nog groote dingen voor geheel Zuid-Afrika tot stand zullen komen, wij groeten u met al den eerbied, die eene vrije natie kan koesteren voor de mannen der keuze van een vrijgevochten volk, met al de liefde die gemeenschap van afkomst, taal en zeden kunnen inboezemen, met al het vuur en de toewijding van hen, die zich als volk dezelfde idealen voorstellen en in het najagen daarvan elkander de bemoedigende en helpende hand willen bieden. Leve de Zuid-Afrikaansche Republiek! Leve de Deputatie! Leve President Paul Kroger! In antwoord daarop sprak President Kruger, glad en voor de vuist weg, het volgende: 858 doch mocht er niet van afwijken; doch moest uitspraak doen zooals de wet zeide. Alleen het Oppergezag, de Souverein, God alleen mocht de wet af keuren en niet de ondergeschikten. De duivel heeft in het paradijs het beginsel van het toetsingsrecht ingesteld en Gods Woord getoetst, dat zegt: Gij zult van dien boom niet eten of gij zult sterven. Maar de duivel komt en toetst dat woord, zeggende: Gij zult niet sterven, doch God weet dat gij dan God gelijk zult worden en gij uzelf zult helpen en die uitleg is over de gansche aarde. Zoo zien wij onder Mozes, dat Korach, Dathan en Abiram zich het toetsingsrecht naar het beginsel des duivels hebben aangematigd en het land op losse schroeven gezet. Er ontstond oproer en tweedracht tegen Mozes, totdat God Korach, Dathan en Abiram vernietigde. God strafte hen zwaar, omdat zij tegen de waarheid, tegen Gods Woord gehandeld hadden. Het toetsingsrecht is een beginsel van den duivel. Luistert met aandacht naar hetgeen ik zeg en acht het niet te gering. Wij zullen eenmaal voor God moeten verschijnen en ik weet niet of ik nog eens de gelegenheid zal hebben tot U te spreken. Het kan de laatste maal zijn. Laat ook de leeraars hooren wat ik zeg. Dan schokt gij, Rechters, het geheele Land, wanneer gij het toetsingsrecht aangrijpt, want die rechten hebben gekregen onder welke Wet of Volks- raadsbesluit ook, zullen dan geschokt worden, want zij weten niet hoe het gaan zal, wanneer het Hof moet beslissen en dit eene wet kan ter zijde stellen. Dan is het vertrouwen gevallen in het Land, en niet alleen in het Land, doch ook in het Hof, en de Volksraad zal veracht en bespot worden. Indien gij daartoe komt, dan zijt gij gelijk aan den rentmeester in het Nieuwe Testament, die de orders van zijn Heer en Meester niet opvolgde, maar naar zijn eigen goedvinden handelde, en zooals de duivel zegt: „Gij zult God gelijk worden en niet sterven.” Die zich zoo iets aanmatigt wordt van zijnen post gezet. Dat leert ons Christus. 427 oorlogen en andere zaken veel geleden en was nu, voor een groot deel althans, zeer verarmd. Nu wilde het volk het land wel vooruit hebben, doch naar zijn zwakke vermogen, en daarin was ZHEd. het met het volk eens. Hij was het zelfs eens met den geest der voorgelezen memorie. (N. B. Deze memorie kwam uit Rustenburg district). Als wij onzen Staat vooruit wilden zetten, en wij deden dat met te veel spoed en niet met beleid, dan liepen wij gevaar het volk te verdrukken. Het volk diende deze zaak te verstaan. Het had vroeger hooren spreken van een spoor. Tengevolge van de leening destijds voor den aanbouw daarvan gesloten, had het nog steeds rente te betalen, en het was dus niets te verwonderen, dat het schrikte, wanneer het nu weder van een spoor hoorde, zonder behoorlijk op de hoogte te zijn. ZHEd. zou trachten de zaak eenigszins toe te lichten. Op de instructies (n.1. van de deputatie) wilde hij zich niet beroepen. Was de spoorweg werkelijk tot nadeel en beriep hij zich op de instructies der deputatie om niettegenstaande op den spoorweg aan te dringen, dan zou het volk recht hebben te zeggen: „gij zijt niet waardig aan het hoofd te staan van den Staat.” Het volk had zwaar geleden en daarom zeide ZHEd. nu, zooals hij overal had gezegd, dat het voor den aanleg van den spoorweg niet noodig zou zijn een dubbeltje belasting te leggen op het volk. Hij wilde verder gaan. De Regeering zou trachten, en hij dacht zij zou er in slagen, een weg aan te wijzen, waardoor de bestaande spoorwegbelasting nog bovendien werd verminderd. Reeds was er £131.000 door Engeland afgetrokken van de schuld, en ZHEd. had goeden moed dat Engeland edelmoedig genoeg zou wezen, om ook de schuld ontstaande uit de compensatie- gelden, een andere £ 130.000, aan ons kwijt te schelden. Reeds gedeeltelijk van deze schuld ontslagen, en met het oog op de begrooting dacht ZHEd. dat er een reductie kon plaats hebben in de Spoorwegbelasting. De Staat moet en zal met ’s Heeren hulp vooruit, zonder dat de kracht des volks wordt ondermijnd. Eerst als er een markt was voor de produkten, als het volk geld in handen kreeg, zou men het kunnen oproepen tot ondersteuning, indien vereischt, om het land vooruit te brengen. £ 100 is niets als men het heeft; heeft men niets dan is een penny te veel. Nu was er intusschen geen markt en kon men het volk niet vragen om betaling. De vrees der memorialisten zou verdwijnen, als men hun dit mededeelde. Wat de spoorwegen in de Kaap-Kolonie betrof, ZHEd. zou er niet aan denken er hier zooveel aan te leggen. Dat zou ook het volk hier knakken. Doch door één spoorweg in het land zou er een uitweg geopend worden, het geld zou het land instroomen en onze broeders en landgenooten zouden er het voordeel van trekken. Dan bleef er ook 485 van het land! tot u ook heb ik eenige woorden te spreken. Ik kan u niet zeggen, hoe ik mij in het binnenste van mijn ziel ontroerd gevoel, als ik op u nederzie. Ik roep tot mijnen geest terug, hoe dapper, hoe als één man vereenigd gij getracht hebt om op constitutioneele wijze uw land terug te bekomen en ook daarin geslaagd zijt. Eendracht was uw zinspreuk en uwe onafhankelijkheid werd verzekerd. Later toen uwe onafhankelijkheid wegens andere redenen weder in gevaar kwam; toen het land in grooten nood verkeerde, hebt gij aan elkander vastgehouden en het land werd gered. God heeft u weder gered en zelfs de meest ongeletterde en onbeschaafde heiden moest dit erkennen en zeggen: „Dit is Gods Hand.” Toen er nog andere moeielijkheden waren, en uw land ten ondergang dreigde te gaan, hebt gij eenstemmig uwe bezittingen opgeofferd, om uw land te ondersteunen. God heeft u thans gezegend, en de schatten in den schoot der aarde zijn u getoond, en ons geliefd land is rijk. Daarom zeg ik tot u: Moge de vloek des Hemels mij ver­ delgen als door mij de onafhankelijkheid van dezen Staat ooit in gevaar wordt gebracht. Tengevolge van de rijkdommen hier gevonden, zijn nieuwe menschen in dit land gekomen, en het doet mij een genoegen dat zij zulks gedaan hebben. Verheugd ben ik te zien dat zij met de inwoners van dezen Staat samenwerken; dat zij luisteren naar wet en orde; dat zij zich aan de wetten van dezen Staat onderwerpen. Ik ben blij om de nieuwe aankomelingen onder u te zien, die hier gekomen zijn om zich te vestigen. Reeds gedurende de Raadszitting had President Kruger besloten om nog eene poging te doen, ter beslissing der alombesprokene kerk-kwestie. Tot dien einde had hij eene conferentie van afgevaardigden der verschillende kerken bij elkander geroepen, en deze kwam ook werkelijk op 24 Augustus in den Tweeden Yolksraadzaal biieen, onder voorzitterschap van ZHEd. zelf. 1) Na de formeele opening der vergadering zeide ZHEd. dat hij blij was om te zien dat de verschillende partijen gehoor aan zijne oproeping hadden gegeven. Doch hij wilde het dadelijk in het begin goed verstaan hebben dat hij niet hier was in zijne capaciteit als Staats-President, maar als een mede-lidmaat van de kerk van Christus, om te doen wat hij kon voor die éénheid van geest die de weg tot zaligmaking was. Hij riep hen op om de leer van Christus hun reglement van orde te doen wezen op deze conferentie, zoodat er geen verwarring zou zijn, en alles met broederlijke liefde mocht gedaan worden. Hij hoopte dat elk lid geduld en lijdzaamheid zou toonen; dat een ieder die Gods kind was zich zelven zou verloochenen. voor die éénheid des Geestes. Hij zag op de geheele conferentie neder als op mannen die één Godsdienst hadden doch alleen verschilden in de wijze van toepassing. Zij moesten de heilige waarheid verstaan, dat liefde, eenigheid en eensgezindheid gezamenlijk macht uitmaakten. De liefde was niet haastig of opgewonden; zij was nederig en lijdzaam.” Het is noodeloos en nutteloos om hier de argumenten en discussies over deze treurige zaak na te gaan, doch toen de conferentie twee dagen gezeten had, erkende ZHEd. dat hij zag dat eene vereeniging hopeloos was, en dat het beste wat men kon doen was het daarstellen van eene schikking omtrent de kerk-eigendommen. Er werden hieromtrent eenige voorstellen gemaakt, doch ook zulk eene schikking scheen onmogelijk, en de conferentie brak op, zonder dat men tot eenig besluit kwam dan om een gecombineerde synode te houden, zoodra zulks doenlijk was. Wij hebben in een vorig hoofdstuk melding gemaakt van het feit, dat 1) Men kan niet helpen om in dit geval te denken aan het voorzitten in het Concilie van Xicaea (325 A. D.) door Keizer Constantijn de Groote. Ongelukkig voor ZHEd. waren de toestanden in 1891 niet dezelfde, anders had hij gemakkelijk den twist kunnen beslechten. 286 Theunis Dreyer, een bedaarde grijsaard, nam toen het woord, en bedankte het Comité voor het gedane werk. „Laat ons toonen,” vervolgde hij, „dat wij hunne diensten in eere houden, en hun nog eenmaal den last opleggen om een plan te bedenken, dat tot een vreedzame oplossing van de kwestie kan leiden. Ons onderwerpen, dat zullen wij nooit. Doch geeft het Comité nog twee maanden tijd om misschien een beter plan te bedenken.” Zulk een voorstel was echter geenszins naar den zin van den ietwat voortvarenden Piet Joubert, en hij antwoordde dan ook: „Het Comité kan zulk een raad, als door den heer Dreyer aan de hand gegeven, niet aannemen. Ongetwijfeld is zijn voorstel verstandig. Doch hoe kan het Comité het in behandeling nemen? Zij hebben al reeds alle middelen uitgeput om het doel te bereiken, en zij kunnen niets meer doen. Verstaat mij goed, vrienden, ik zeg niet, neemt de wapenen op en herkrijgt uwe vrijheid met geweld! Doch wij kennen geen weg die tot onafhankelijkheid kan leiden. Ik beschouw mij thans als uw gelijke; eens was ik uw dienstknecht. Nu roep ik u op om uwe wenschen te kennen te geven. Laat ons het hooren door eene verdeeling. Wenscht gij u te onderwerpen? Dat mag ik u niet aanraden. Het is waar, Engeland is machtig, en wij beven als wij daaraan denken; doch vergeet niet de zaak waarvoor wij strijden. Het is eene heilige zaak, en God zal ons steunen. Wikt alles; gaat alles na; praat met elkander, zooals de heer Kruger u geraden heeft, en komt tot een besluit. Geeft dat besluit aan het Comité te kennen en zij zullen daarnaar handelen. Ver­ langt gij uw eigen Gouvernement ? Bepaal dat dan door verdeeling. Wilt gij u onderwerpen, zoo is dat uwe zaak. Gij weet, vrienden, dat Sir Garnet mij beschouwt als het groote instrument van deze volksagitatie; als den grooten oproermaker; als den man die tweedracht en ontevre­ denheid onder het volk uitstrooit; doch ik en mijn God weten beter, en ook gij, mannen, zult mij op eene andere wijze beoordeelen. Vrijheid is een dierbaar kleinood; gij weet wat wij reeds voor haar opgeofferd hebben; de geschiedenis leert wat men voor haar kan opofferen. Men heeft ze ons ontnomen, en wij willen haar terug hebben. Raadpleegt uwen God; maar onthoudt ook dat de Heer wraak zal nemen op hem, die roekeloos zijn land en zijn volk ten ondergang brengt. Nu zult gij niet kunnen zeggen: „Kruger of Joubert hebben ons aangeraden.” Neen, gij zelve moet den raad verschaffen. Vergadert onder uwe voormannen, die gij zelve kiezen kunt. Deelt hun uwe besluiten en wenschen mede. Laat dan al die voormannen tot een eenstemmig besluit komen, dat de wil van het volk zal vertegenwoordigen. Komt dan morgen tot ons. Wikt en 148 Staten, alvorens die op constitutioneel wijze veranderd of gewijzigd werd, een onoverkomelijke hinderpaal tot eene vereeniging in den weg. Ten andere achtte hij het noch eervol noch rechtmatig om zijne betrek­ king in den Vrijstaat neèr te leggen, zoolang de Waterboer-kwestie nog niet beslist was. En ten slotte zegt hij: „Ziet dan, waarde landgenooten, onder biddend opzien naar den rechten man uit — een geboren Afrikaner, van de noodige kennis, bekwaamheid en levenskracht, die al zijne krachten aan eenen Staat, die zoovele rijke hulpbronnen bevat, kan en wil toewijden.” De ondersteuners van Burgers beweerden dat de Vrijstaatsche President duidelijk met deze laatste woorden op Burgers doelde, en dat is ook zeer waarschijnlijk. Want toen de waarnemende President Erasmus (die ook een ondersteuner van Brand was) te zamen met Paul Kruger en het Volksraadslid Vorster op 30 en 31 Januari 1872 eene samenkomst met President Brand hadden, ten einde dezen te overreden om zijn reeds genomen besluit te veranderen, weigerde deze dit, doch beval hun Burgers ten sterkste aan, iets wat noch Erasmus noch den Kommandant-Gene- raal beviel. Ondertusschen had Burgers de kandidatuur aangenomen en scheen zijne verkiezing verzekerd, want eene requisitie in der haast opgemaakt ten faveure van den heer Olof John Truter van den Oranje-Vrijstaat viel in het water, doordat deze heer verklaarde ze onder geene omstandig­ heden te zullen aannemen. Doch Paul Kruger, was, voornamelijk om godsdienstige beginselen, sterk gekant tegen Burgers, en liet dan ook geen steen onaangeroerd om diens verkiezing tegen te werken. Dat Kruger een man die bekend stond van met 9/10 van het Zuid Afrikaansche volk volstrekt niet in godsdienstige sympathie te zijn, niet den persoon achtte geschikt voor President, valt licht te begrijpen, en vooral als men in aanmerking neemt dat Burgers uitlatingen op gods­ dienstig gebied gedaan had, die den ouden, oprecht-geloovigen Dopper een gruwel moeten zijn geweest. Een oogenblik lang was men van gevoelen dat de Kommandant-Generaal zelf zich kandidaat moest laten stellen, maar daar waren heel wat redenen tegen, b.v. het feit dat in den Volksraad toen een zeer sterke partij tegen hem was. Doch om tijd te winnen, bedacht Kruger een ander plan. Hij liet namelijk eene requisitie opstellen ten gunste van zijn ouden vriend, den heer William Robinson, die eenigen tijd lid van den Volksraad voor Rustenburg was geweest. Deze requisitie verzocht den heer Robinson om tot tijd en wijle President te zijn, totdat men de vereeniging met den Oranje-Vrijstaat kon aangaan. Kruger meende, dat het geen moeite zou kosten om de 97 resoluties goed te keuren, en wilden de bezoeken der andere leeraren niet toelaten. Sinds dien tijd is de Gereformeerde Kerk steeds gescheiden gebleven en heeft zij zich aanzienlijk in Zuid-Afrika uitgebreid. De partij der Hervormde Kerk trachtte toen een toenadering te bewerken tusschen haar en de Kaapsche Synode. Tusschen de twee Kerken in de Transvaal ontstond eene hevige spanning, die van geen geringen invloed op de politiek was. Paul Kruger, de voorman der Gereformeerde Kerk in Rustenburg, werd hierdoor in staat gesteld een aanzienlijken persoon­ lijken aanhang te vergaderen, die hem later van het grootste nut was, en hem in staat stelde zijne aangenomen positie te verdedigen. Aan de andere zijde werd eene ultra-partij gevormd, die gedetermineerd was om Ds. Postma uit het land te hebben, doch zoolang de leeuw van Rustenburg dezen onder zijne bescherming nam, ging dit niet zoo gemakkelijk. Deze partij beweerde van haren kant dat de Rustenburgers Ds. van der Hoff wilden verbannen; eene beschuldiging die later werd herhaald. In 1859 na atloop der zitting van den Volksraad vertrok President Pretorius naar Zululand om een onderhoud te hebben met Panda, voor­ namelijk omtrent grenszaken. Gedurende zijne afwezigheid, waarin de heer H. S. Lombard als waarnemend President ageerde, vond er iets plaats dat nog al eenige sensatie verwekte, en dat in allen geval een duidelijk teeken was dat de gemoederen geenszins zoo bedaard waren als wel wenschelijk was. Men zal zich Kommandant Jan Koek herinneren, die voor 1848 zulk een belangrijke rol in den Oranje-Vrijstaat speelde. Deze ietwat onrustige man, gaf in Juli 1859 eene proclamatie uit in den naam van Kommandant-Generaal Steph. Schoeman, waarin hij weder namens Schoeman aanspraak maakte op die streek van den Oranje-Vrijstaat gelegen tusschen de Vet- en Vaalrivieren. Dat Schoeman achter die proclamatie zat, en misschien zelfs Pretorius er iets van wist, is niet onmogelijk, doch de aanspraak was niet alleen tegen het tractaat met den Oranje-Vrijstaat, maar ook tegen de beginselen der Grondwet, en de tijdelijk waarnemende Staatsprocureur, de heer H. Jeppe, liet dan ook namens de Regeering een protest tegen deze proclamatie publiceeren, waarop de Kommandant een tegen-protest publiceerde in de Staats-Courant die toenmaals in Potchefstroom gedrukt werd. Het is niet te ontkennen dat dit een gevaarlijk teeken was, en bewees dat de Potgieter-partij hare intrigues niet wilde laten varen, zooals ook uit andere kleinere dingen bleek, waarin zij Pretorius dwars­ boomde. Intusschen had deze laatste nog geenszins zijn denkbeeld opgegeven om eene vereeniging der twee Republieken tot stand te brengen, en het scheen alsof het lot hem werkelijk zou begunstigen. In 1859 had 538 Er had eigenlijk niets bijzonders op de expeditie plaatsgevonden, en als men bedenkt dat de mannen dezer expeditie met de beste wapenen der 19de eeuw voorzien waren; dat men kanonnen en electrische „Search-lights” had, en daarbij een man als den heer Selous, die met de streek goed bekend was, tot gids had; als men verder in aanmerking neemt dat alle mogelijke provisie meegenomen was, wijnen en whisky zelfs niet vergeten waren; dat de expeditie alleen uit mannen bestond, en men dus niet op eenige wijze voor de vrouwen of kinderen had te zorgen; dat buiten de trek- en rijdieren geen ander vee voortgedreven behoefde te worden; — als men dit alles in aanmerking neemt, en dat alles vergelijkt met de toestanden van en de wijze waarop de Afrikaners van den Grooten Trek in 1836—37 een even onbekend land introkken, dan vragen wij wie meer bewondering verdienen, de mannen van 1890 of die oude voortrekkers? Waar blijft dan „de heldhaftige marsch van de Pionieren van de British South Africa Company; van de mannen die de bewondering hunner eeuw verdienen,” zooals de heer Wilmot het zoo prachtig (?) beschrijft. Die tocht wordt op zulke wijze geprezen; wat de oude voortrekkers gedaan hadden, de mannen die de impi’s van Lo-Bengula’s vader tweemaal moesten verslaan voordat zij zelfs één oogenblik rust konden hebben, — dat wordt evenzoo rustig vergeten. Het is dat walgelijke ophemelen van wat de Engelschen doen en gedaan hebben, en het onderdrukken van hetgeen de Afrikaners hebben gedaan, dat elk weldenkend mensch tegen de borst stuit. Doch de eerste handelingen van den Administrateur van Charterland kenmerkten zich reeds door eene verregaande vermetelheid. In September 1890 vertrok hij in gezelschap van den heer Selous naar Manicaland en hier bezochten zij het opperhoofd Umtesa, dien zij overhaalden (of verplichtten?) om zich onder Britsche bescherming te stellen, en hun eene concessie over zijn land toe te staan. En dit hoewel men bepaald wist, dat de I oi tugeezen aanspraak maakten op Manicaland, en Umtesa als een hunner schatplichtige Kapiteins beschouwden. Toen eenigen tijd later een paar Poitugeesche ambtenaren in Manicaland kwamen, nam majoor Forbes hen gevangen en zond ze naar Salisbury. Dat Portugal woedend was over deze zaak, en dat het eene expeditie zond naai de buurt van Manicaland, laat zich begrijpen. Deze expeditie was echter slecht uitgerust en toen ze op 11 Mei 1891 een aanval waagde op een troep der C hartered politie onder Kapitein Heymann, te Massi-Kessi, werden de Portugeezen geheel verslagen. Waren dit Franschen, Duitschers °1 Russen geweest, dan had Engeland zwaar moeten boeten voor deze door zijne onderdanen gepleegde euveldaad, of liever, dan was de euveldaad 298 vrijheid het gemakkelijkst en spoedigst aan de Transvaal kan worden toegestaan, door haar lid te maken van eene Zuid-Afrikaansche Confederatie. Ik heb de Eer te zijn, enz. W. E. Gladstone. Aan de Heeren S. J. P. Kruger en P. J. Joubert. Zoo vervloog de hoop van de Transvalers ook weder in dit geval. Het Ministerie van Gladstone, van den man die zulke prachtige aanspraken en zulke mooie beloften gedaan had op de verkiezingen in Schotland, was even min gewillig om de annexatie te herroepen als het Ministerie Beaconsfield. 1) Toen het Kaapsche Parlement verdaagd was, vertrokken Kruger en Joubert weder naar de Transvaal. Vóór hun vertrek had Dr. Jorissen een gesprek met den heer Sprigg, Eersten Minister der Kaap Kolonie, en in den loop daarvan opperde hij het denkbeeld om de Transvaal bij de Kolonie in te lijven, wat dan vertegenwoordiging der Transvalers in het Parlement der Kaap Kolonie en een groote versterking der Afrikaner partij ten gevolge zou hebben gehad. De heer Sprigg schijnt niets tegen zulk een plan gehad te hebben, en toen de zaak met de Transvaalsche afgevaardigden besproken werd, hadden dezen er wel eenigszins mede op, hoewel zij natuurlijk zich niet, zonder goedkeuring van het Volk, tot eenig definitief antwoord konden verbinden. 2) Sir Bartle Frere was echter hevig hiertegen, en schreef derhalve aan Lord Kimberley, „dat de confederatie beter dan ooit was verzekerd; dat, wel is waar, de opruiende toespraken van Kruger, Joubert en Jorissen veel kwaad hadden gedaan, maar dat deze heeren, verschrikt voor de gevolgen van hun slecht beleid, bij zijne ministers waren gekomen met onder­ danig verzoek het gebeurde ongedaan te maken; zij waren bang geworden voor hunne populariteit onder hun eigen volk, dat, zooals hij uit goede bronnen wist, gunstig voor de confederatie gestemd was.” Dat was de inhoud van een der laatste onware depêches, die Sir Bartle Frere, nog vóór zijn vertrek, naar Engeland zond. Binnen 6 maanden zou het Transvaalsche volk hem tot leugenaar maken. 1) Had Gladstone misschien de macht er toe gehad, dan zou hij waarschijnlijk anders hebben gehandeld, doch zijne handen waren gebonden door de medeleden van zijn Kabinet, en vooral door den heer W. E. Forster, Secretaris voor Ierland, een man die de Boeren haatte, en een verregaand Negrophilist was. 2) Dr. Jorissen’s Herinneringen p. 59. 871 Een nadere specificatie van rechten van Harer Britsclie Majesteits Gou­ vernement onder die suzereiniteit werd duidelijk gegeven in de con­ ventie van 1881. Die conventie werd geratificeerd door den Edelachtbaren Volksraad der Zuid-Afrikaansche Republiek, bij zijn besluit van den 25 October 1881, artikel 186. De omstandigheden waaronder die ratificatie plaats greep, worden in dat Volksraadsbesluit duidelijk uiteengezet. Het blijkt uit dat Volksraads- besluit onder anderen, dat de suzereiniteitsbepalingen, neergelegd in de conventie van 1881, van veel uitgestrekter aard waren dan die bedongen bij de voorafgaande vredesvoorwaarden. Harer Britsche Majesteits Gouvernement werd behoorlijk met dat Volksraadsbesluit in kennis gesteld. 6. In het jaar 1883 werd een deputatie naar Londen gezonden ten einde de suzereiniteit afgeschaft te krijgen. Die deputatie sloot in 1884 een nieuwe conventie waarin het woord suzereiniteit en de daarop betrekking hebbende bepalingen verdwenen waren. In haar in 1884 gepubliceerd rapport zeide de deputatie, dat de nieuwe conventie een eind maakte aan de Britsche suzereiniteit. Op grond van dit rapport werd de conventie van Londen, door den Volksraad van deze Republiek geratificeerd. Ter ondersteuning van het hiergezegde worden als bijlagen hieraan toegevoegd: — a. Brief van de deputatie aan Lord Derby. b. Rapport van de deputatie (extract). c. Ratificatie 1884. 7. In de conventie van Pretoria, waartegen de deputatie objecteerde, komt de term suzereiniteit voor; uit de conventie van Londen is die term verdwenen. Dit verdwijnen kon niet toevallig zijn; de uitlating was opzettelijk. Door een der partijen was geobjecteerd tegen een hinderlijke bepaling en in de nieuwe conventie werd die uitgelaten. Deze contentie strookt ook volkomen met den inhoud van den brief der deputatie aan Lord Derby dd. 5 Februari 1884. Daaruit blijkt het dat het ontwerp, dat hij toen gereed maakte, door de deputatie werd verstaan als te zullen inhouden een overeenstemming tusschen de deputatie en zijn Lordschap, omtrent de afschaffing der suzereiniteit. Immers de deputatie zegt: „Wij wenschen daarbij met bescheidenheid in overweging te geven om, ter bespoediging der geheele zaak, terzelfder tijd ook de andere artikelen der nieuwe conventie met name die der opheffing der suzereiniteit en ter 200 plan om de eerste slachtoffers van de annexatie te worden. In allerijl zond Shepstone om Paul Kruger, M. W. Pretorius, en M. Viljoen, en verzocht hun om maatregelen te nemen en de burgers te beletten gewapend naar de bijeenkomst te komen. Om zijn fatsoen te bewaren sloeg Shep­ stone tegen de drie aanvoerders een eenigszins hoogen toon aan, sprak van „gewapende rebellie,” enz. doch de aanvoerders waren niet zoo dom of zij konden inzien, wat de eigenlijke reden van Shepstone’s verzoek was. Om echter geen onnoodige moeielijkheden te veroorzaken, en Shep­ stone niet tot uiterste stappen te drijven die hunne zaak konden bederven, beloofden Kruger, Pretorius, en Yiljoen om de noodige maatregelen te nemen. Daarop vaardigden zij eene proclamatie uit, waarin aan de burgers werd aangezegd dat zij in geen geval, hetzij gewapend, hetzij ongewapend naar de vergadering te Doornfontein moesten komen, daar zulks slechts eene bijeenkomst van de Commissiën zou zijn. Geen wonder dat de Volks­ stem een artikel aan deze zaak wijdde en vroeg „hoe het Driemanschap aan het recht kwam om zulk een verbod te publiceeren, terwijl er eene andere Regeering aan het hoofd van zaken stond.” Men kan zich voorstellen, dat op de verschillende vergaderingen door Kruger gehouden, hij zich niet erg malsch uitliet over de handelwijze van Ds. Jooste in het schrijven van den beruchten brief, en ook in private gesprekken aan zijne gevoelens daaromtrent lucht gaf. Dit produkt van Ds. Jooste's pen verdient, met alle kalmte gezegd, niet hierin opgenomen te worden. Het zij genoeg om te zeggen dat het een mengelmoes van scheldwoorden en onlogische argumenten was, blijkbaar geschreven onder een aanval van hartstochtelijke woede. Op 30 April verscheen van de zijde van Kruger een antwoord op dezen Open Brief. Daarin neemt Kruger geen de minste notitie van al de beleedigingen hem door den predikant naar het hoofd geworpen; hij verdedigt niet zichzelve, doch veel meer zijne zaak en die van het volk, en dat op een toon en eene wijze, die allergunstigst afsteekt bij die van Ds. Jooste. Ook dien brief kunnen wij, wegens gebrek aan ruimte, niet in zijn geheel opnemen, doch wij geven de volgende zinsneden er uit. „Maar te huis gekomen, vind ik de menschen oploopend, en zij ont­ kennen de beweerde meerderheid. Zij willen zich nu zelven helpen, en ik, daartegen zijnde, wijs hen op het punt om, indien het een leugen is, die te wederleggen, en zoo te trachten hun zaak langs dien weg door bewijsstukken te herwinnen; en niet zichzelven te helpen ... Mijn geloof is, dat ik geen kracht heb om mijne zaak te winnen, maar dat de waar- 416 en aan elke poging tot onderwerping; die niet minder door zedelijke kracht dan met behulp van het geweer een der machtigste mogendheden de erkenning zijner onafhankelijkheid zou afdwingen. En dat is niet tot stand gebracht langs den weg eener rustige en gelijkmatige ontwikkeling, ook niet — althans in den aanvang niet — door den steun van het moederland, dat veeleer gedurende langen tijd zijne kinderen scheen vergeten te hebben; maar het is geschied terwijl zij als zwervelingen van oord tot oord werden voortgedreven, zich telkens als het ware een nieuw vaderland moesten scheppen en altijd gereed moesten zijn, om hetgeen onder lijden en ontbering verworven was, met de wapenen in de hand te verdedigen. Toch was dit zwerven en die onrust gevolg van eigen keuze. De Transvaler neemt geene rust aan, wanneer zij moet worden gekocht voor den prijs der onafhankelijkheid. — Zoo werd uw volk geestelijk en lichamelijk gestaald en trok door zijne heldendaden de bewondering der gansche wereld tot zich. Waar vindt men in deze eeuw schooner geschiedenis dan die der Transvalers? Wij leeren er onze kinderen uit, wat een volk vermag, dat geduld, ernst en rechtvaardigheid paart aan kalmte en onversaagdheid. En spreekt iemand van beschaving, dan vragen wij, waar werd ooit grooter beschaving des harten gevonden dan b. v. in de brieven der Boeren aan Koningin Victoria, of bij die Spitskop-overwinnaars, die met gebogen en ontbloot hoofd, staande om het lijk van den aanvoerder der door hen verslagen vijandelijke bende, een gedachte van weemoed wijdden aan zijne weduwe? 4 an den glans uwer geschiedenis is een deel op het oude moederland afgestraald en wij konden er ons op verheffen, dat de naam van uw volk aan den onze werd verbonden. Misschien was deze gemakkelijk verworven glorie wel een spoorslag tot het weder ontwaken van de belangstelling, tot het v erlangen om de oude banden weder op te zoeken en aan te binden. Evenals zij, hebt ook gij niet naar eigen, maar naar Gods wil gevraagd, om dien en dien alleen te volgen. Voorspoed of tegenspoed wTaren u niet 644 totale opbrengst der goudvelden in de Transvaal, in ronde cijfers £ 7,500,000. Nu betalen produceerende Mijnen slechts Delvers-licentiën, en het bedrag dier licentiën over 4895 was £ 43,465 d. w. z. nog geen 0.6 pCt. van de goudopbrengst. Er bestaat geen land in de wereld, waar de gouddelverij minder belast is. Een andere Engelsche schrijver (die zijn naam niet geeft) zegt in het Julinummer 1897 van de Edinburgh Review het volgende: „Nu langzamerhand de feiten, één voor één, aan het licht komen, kon men niet meer met mogelijkheid ontkennen, dat de Uitlander-Grieven erg sterk gekleurd waren, ten einde een excuus of een rechtvaardiging in hen te vinden voor een aanval (op de onafhankelijkheid der Transvaal). Een paar duizend emigranten, die zoo wat zes of zeven jaren in een vreemd land doorbrengen met het doel om er snel hun fortuin te maken, kunnen nauwelijks verwachten dat men hunne taal zal onderwijzen in de Staats-scholen, of dat zij zelven den sterksten invloed zullen hebben bij verkiezingen. Hoe lang duurde het voor het Hollandsch, de taal der overgroote meerderheid der Britsche onderdanen in de Kaap-Kolonie, op gelijken voet is gesteld geworden met het Engelsch.” 1) Ten slotte zullen wij hier aanhalen een paar uittreksels uit de getuigenis van den heer W. P. Schreiner voor het Engelsche Parlements Comité afgelegd. 