title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: Prab. Dj.; soedahlah oentoeng akoe, hendak koepengapakan, dat is mijn lot, wat zal ik er tegen doen? ja djoendjoengankoe , dipengapakannja anak hamha itoe^ o, mijn gebieder, wat zal hij mijn kinderen doen ?Moh. Han. ; anak radja itoe ^ngkau p^nga- pakan^ wat hebt gij dien prins ge- daan? id. Prab. Dj. iidak patik Mri dipengapa-pengapay ik sta niet toe, dat hem iets hoegenaamd gedaan worde. Sadj. Mal. p. f *!♦ reg. 6. Yoor apabila en siapa zie beneden. j»LSI oepailia,enoempama,raee8tal L^i.l geschreven, Skr. gelijkenis, ge- lijk als^ bijvoorbeeld, gesteld; fnem- Mri oepama^ iemand de hem toeko- mende eer of achtingbewijzen; meng- oepamakan en mengoepamat^ bij iets vergelijken, gelijkstellen; ook: geven om, notitie nemen van ; met de hem toekomende eer of achting behande- len; lakoenja tiada mengoepamakan orang^ in zijn gedrag gaf hij om nie- mand, R. Ch. ; peroepamaän, gelijke- nis, spreekwoord, vergelijking. jcUI oepaja, Skr. middol waar- door men zijn doel bereikt, hulpmid- del; daja-oepaja, allerlei hulpmidde- len, redmiddelen, uitvluchten; meng- oepajakarij middelen aanwenden voor iets, de middelen beramen.Yan oepaja is ook soepaja afgeleid, zie ald. JjLA^t apabila, wanneerjtoen, als, toen eens, eens toen. Samengesteid uit apa^ wat, en bila^ tijd. Zoowel gebruikt in het verledene als in het toekomende, b.v. Pel. Abd. p, 8 en 19. o^t apit, geklemd, opgesloten tusschen twee voorwerpen of perso- nen; mengapit^ klemmen, opsluiten tusschen twee lichamen; pengapitj klem, opsluiter, adjudant, assistent, waaierdrager v. e. bruidegom, juwee- len ter wederzijden van een grooter edelgesteente geplaatst, b. v. op een vingerring; persboom, vingergreep tusschen duim en vinger, snuifje of prise, pers, drukpers; pengapit gigi seri, de oog- of hondstanden; apit- apitan^ gedrang, ook een schaak- of dambord (mogelijk zoo genoemd, om- dat het saamgevouwen wordt, M. boewah a. de schaak- of damstuk- ken; apit-mengapit^ elkander dringen, klemmen; herapit^ dicht bij elkander, opgesloten van gelederen ; hoekit her- apit^ een bergpas; pohon tjempaka Mrapit^ vlak naast elkander staande (;'^mpaÄ;a-boomen ; t^rapit, bekneld; kakinja t^rapit, zijn voet was be- kneld; kadjang Mrapit^ matten die tusschen bamboelatten zijn vastge- klemd. Hik, Abd.; apiUapit e. s. v. klem voor wilde dieren; aan weers- kanten van iets zijn, b.v. v. e. deur; apitarij pers; ook: e. s. v. damspel; apitan t^boe, suikerriotpers; apiian tjapj drukpers; a. anggoer^ wijnpers; a. minjakj oliepers; apit tjina^ e.s.v. 40. ^' ir tmgerklöm als fetraFwerktuig in ge- bruik op de Mal. scholen 5 apit lern- ^ang, de twee eerste planken, die op de kiel van een yaartuig komen; de Staatsdienaren of veldoversten, die den Vorst vergezellen en instaan voor zijn persoon en wedervaren. Zie 00k kapit. ^^\ Oepöti, Skr. cijns, tribuut, schätting, verplichte opbrengst,nieest aan een ander land of Yorst en be- staat bij de Maleiers in bloeraen van goud en zilver, boenga emas dan pe- rah Deze bloemen ter waarde van ± 2000 Mex. dollars worden om de drie jaren aan den Vorst van Sijam gebracht door Kedah op de westkust en verscheidene rijkjes op de O.kust van Malaka. X^s>\ Oepatjara, Skr. eerbewijs, rijkssieraden, vertooning daarvan bij plechtigegelegenheden;praal,pracht; m^mMri oepatjara, eerbewijzen ge- ven, iemand overeenkomstig zijn hoo- gen rang bebandelen, eer bewijzen; pantja oepatjara^ rijkssieraad, e. band voorstellende ; twijg van goud, die bruidegom of bruid of een pas besne- dene achter het rechteroor wordt ge- stoken. Ook verbasterd tot pantja hi- tjara. ^(Xs\ oepadoeta, Skr. onderge- zant, de tweede van een gezantschap. Ook padoeta en p^ndoeta. Zie doeta. tySf apar-apar, de octopus(f). 0. en S. yM^I apas, sierlijk, sraaakvol, ele- gant, niet plomp, zooals b.v. de sche- pen van tegenwoordig vergeleken met die van Troeger; apaB roepa parasnja, zrj heeft een lief uiterlijk. G. en S. ^j^ii ap6Sj Jav. zwak, teer, broos, raachteloos. iM,'i\ apoes; meestal liapoes^ v^eg- gevaagd, uitgedelgd, uitgewischt, kwijtgescholden, verdwenen, wegge- zonken, b. v. van iets in den modder of de top van een mast in het water, een huis bij watervloed; apoes loewatj voldaan; herapoes, zieh uitde voeten maken;m^«^a2?o^sÄ:aw,uitdelgen,ver- delgen, uitwisschen, kwijtschelden; panas satahoen dihapoeskan olih hoe- djan saharL Sprw. de bitte van een geheel jaar wordt weggevaagd door den regen v. ^en dag; zie ook ampoes. y^'i\ opsir, officier. «äi apoeng, al wat op het water drijft, drijfhout, drijfkurk, drijfland, dobber, boei, ton; hatoe apoeng, drijf- steen, puimsteen; mengapoeng^ zieh als ZOO iets voordoen; mengapoeng- kan, iets als zoodanig laten drijven; terapoeng- apoeng^ dobberen van een vaartuig bi) windstilte. ^^1 apak^ Jav. ap^g. M^n. apik, id. duf, muf, vunzig; mengapak, duf of muf worden. ^^s\ apik, I.zindelijk, net,keurig, netheid, reinheid; mengapikkaii^ om iets geven, op prijs stellen, van belang achten, zieh voor iets interesseeren. IL zie bij oepah JUCäI apakala, wanneer, toen; samengesteld uit apa^ wat, en kala^ tijd. Jkif apal, Zie JaÄÄ.. Jil apil, meestal apilariy borstwe- ring van hout vöot* den voorsten mast van oorlogs- of rooversvaartuigen; berapilkan papan &^siV voorzien zijn V. e. borsiwering van ijzeren plafcen. .-^iÜt apalagi^ zie bij apa, ls\ apam, Tam. e. s. v, gebakj in- dische poffertjes; apam dewa, goden- brood, ambrozijn, ook semanggi goe- noeng genoemd; verder a. koekoes en Ä, bakar. %yz\ apoera, Jav. vergiffenis. »•.5t apoewah, vloek of zegen,zie poewah, mendika en Ar. afwah, i\ apai^ e. s. v, kerry. M. ^ä| api, I. vuur, aangestoken licht; ada apil er is brand! menoe- loeng apij brand blusschen, bij brand helpen; kajoe api^ brandhout; haioe api^ vuursteen; goenoeng apiy vuur- berg, vulkaan; hoenga api, vuurvonk, vuurwerk; apijang menghang oeskan^ een verterend vuur; apijang herpan- tjar-pantjar^ flikkervuur, b. v. bij brand; laoet op/, vuurzee; kapal apij stoomschip; berapi, vuur vatten, vu- rig, brandend zijn; berapi-api^ zie- dend b. v. van toorn; dengan ma- rahnja berapi-api, met ziedenden toorn. H. Abd. 139. M^n. merapi^ vuur voortbrengen; goenoeng merapi, vuurspuwende berg; ijatoes ap^,vuur- slag; api-apij e. s.v. plant e.s.v. rhi- zophoor, ook de vuurvlieg, lucifers; menjalakan apij doen vlaramen, ook aanhitsen, opstoken; bagai api dalam se kam ^ongemerkt toenemen of voort- woekeren,eigenschappenbezitten,die niem. vermoedt; mam api latoer,main ajar basah^ als men met vuur speelt, slkt\ 41 krijgt men blaren; als men met water speelt wordt men nat. Sprw. bagai api dengan asap, onafscheidelijk v. elk,; bagai api dengan raboek^ als vuur bij tonder. Sprw. v. d. Tn. dimakan api^ door vuur verteerd worden of zyn^ verbranden, verbran d ; perapian, kom- foor; mengapikan^ op het vuur zet^ ten, aanvuren, opstoken, aanhitsen. II. api-api, Jav. veinzen, huiche- len, kwanswijs, voorwenden. ^j«.A3l apioen, Arab, opium ; ma- kan apioen^ of mengisap a, of minoem a. öpium rooken; pak apioen^ de opiumpacht. JsjoIb] ikämat, Arab. tweede en derde oproeping tot het gebed. jj^LaX»! iktibäs, Arab. het aan- steken bij een grooter vuur, het ne- men van vuur van iemand, het ver« werven van wetenschap v. e. ander, inlassching van eens anders woorden in zijn eigene ter verfraaiing. Jjs\ ikrär, Arab.belijden,beves- tigen, bekrachtigen, erkennen. Jl J>( ikräl^ verbastering van het vorige wöord. v^ Jjf akrab^ Ar. het meer waar- schijnlijke, zeer nabij, intiem, sLyw^äf aksara, Skr. geschreven letter, klinker. -.«aii aksa, Ar. zeer verwijderd, afgelegen; al-masdjidoeH-aksa, de tempel te Jeruzalem, als zeer verwij- derd van dien te Mekka. iw^tXxJLst Arab. Euklides. U^f akta^ Arab. de vlierboom. xLkifl aktär, Arab. kant, zijde, streek. 42 (v4s« I^aJU'I iklim^ Arab. klimaat, ge- west; Mriklim panas, een heet kli- maat hebben. (^1 akoe, ik, verändert soms in koe en dakoey zie de gramm.; het wordt gebruikt tegen minderen, door ouders tot hun kinderen en door deze, als ze nog klein zijn,tot hunne ouders, door broeders en zusters onderling en in het gebed tot God ; m^ngakoe, belijden, bekennen, zieh tot iets ver- binden, vast beloven, borg blijven, voor instaan, Hik. Abd. p. 219 r. 7 zoowel voor iemand als voor iets. M. beweren, erkennen als het zijne, er- kennen voor of als, b. v. tiada di- akoenja saoedara doenia acherat^ hier en hiernamaals niet als zijn broeder erkennen. Atoer Satia; zieh toeeige- nen; t^gal tiada jang m^ngakoenja, dipasoeng orang itoe^ daar er niemand was, die borg voor hem bleef, werd die man in het blök gesloten; Mr- akoe-MrHgkau^ met gebruikmaking van akoe en ^ngkaii spreken, tutoy- eeren; m^ngakoekan, doen bekennen, iets beweren, voor iets uitgeven, tegenover iemand akoe zeggen, vast beloven; m^ngakoel\ voor het zijne erkennen; akoeartj zekerheid, onder- pand; p^ngakoe, belijder, bekenner, borg*,j9ew^aÄ-oean,belijdenis,verbind- tenis, verklaring, bekentenis, borg- stelling; b^rakoean saoec^ara,elkander voor broeders erkennen. Ind. Poet.; akoe m^ngakoekan sorga akandia, ik beloof hem vast, dat hij in den hemel komt. N. Moeh. iu}S\ akasa, Skr. zie angkasa. ^1 akbar^ Ar. zeer groot, ver- heven, yjS\ äJÜI allahoe akbar, God is zeer groot! \*:/S\ akat^ het Arab. JüLd, zie ald^ o^f akit^ I. het Arab. ^^jjJLc. zie ald. II. m^w^aÄ:^^, rij gen; herakit^ geregen, d. B. Zie anggit jS\ Ökar, zie mekar, ^\ akar^ wortel ; kruipplant, slin- gerplant; oorsprong; akar-hahar, e. s. V. zeeplant, waarvan men armrin- gen maakt ; a, haioe^ e. s. v. wortel- achtig gewas, dat op rotsen groeit, glimmend zwart en zonder bladeren, waarvan buikbanden worden gevloch- ten, die men tegen pijn in de londen draagt; a, binasa, plumbago rosea. d. 1. Cr. a. koetjingarij eibotium glauces- cens. id. a. moesang , paradoxurus mu- sanga. id. a. tikoes^ ophioxylon tri- foliatum. id. akar melata, steeds toe- nemen van schulden, b. v. oetangnja banjak akar melata, de menigte zijner schulden nam steeds toe, Sj.Ind.K^s.; a. oembi^ a, soesoe en iboe akar, de hoofd- of penwortel van een plant; zie ook bi) oembi, voor: met wortel en tak; a. mati, lucht wortel; a. pahit oi poeter wali, e. s. v. kruipplant, met zeer bitteren wortel, die in de ge- neeskunde gebruikt wordt, alsem; a. parsi, aspersie; a, njioer, e.s. v. versna- pering; a. ijirit moeraij e.s.v. struik, welks worteis in de geneeskunde ge- bruikt worden; a.tjina, e.s.v. dünne, taaie, kruipende plant, die tot bindsei dient, en welks poeder als tegengif wordt ingenomen, zelfs tegen de beet van een slang; a, wangi, ook nar- ,1/1 wastoe, 0. s. v. welriekenden wortel, die voor de geur tusschen linnengoed enz. wordt gelegd en ook als genees- middel gebruikt wordt; akar-akar, kruipende planten, slingerplanten ; harimau akar, panter, de grootste soort V, wilde kat op Malaka. 0. en S.; moesang akar^ e. s. v. muskuskat, beiden zoo genoemd, omdat zij in de boomen klimmen, v. d. W.; h^rakar, wortelen, geworteld zijn, worteis heb- ben; ukal akar, berpoelas ta^paiah, ZOO verstandig zijn als eon kruipplant die, als zij gewrongen wordt, niet breekt. Sprw. tiada rotan^ akar pon Mrgoena^ is er geen rotting, dan kun- nen kruipplanten ook dienen. Sprw. ^\JS\ ikräm, Arab. eeren, eer be- wijzen, edelmoedige handeling. ^J$\ akram^ Arab. edelmoedig. ijuSS akas, I. ylug, knap,sclioon, net, vaardig, b. v. in zingen of dan- sen. Ism. Jat. 45 volg. C. en S. die eigenschap in den hoogston graad. Is te betwijfelen. II. = angkasa, zie ald. III. verb. van iimXä Ar. zie ald. ; dengan ukas, in tegendeel, imaS^I ? e. s. V. muntstuk van het minste bedrag, b. v. tiada m^naroh sasoeatoe ^jt^\pon, Hik. Nodar Sjah. ^ukS\ akoes, zie koesa en angkoes. ^XXjmS\ akastari, ongerept, on- beslapen, R. v. Eys. siAMfcS't iksir, Arab. met het lidw. (tl: aliksir, elixer, steen der wijzen. i^\ akik^ e.s.v. zoutwaterschelp, waarvan armringen enz. gemaakt worden, Zie ook akit en ukik. /' 43 Jcfl fekal, zie kal. J^f akmal, Ar. volmaakt, vol- komen. ^^jfl akan, tot, om, voor, aan- gaande, jegens, betreffende, wat be- treft, ten opzichte van. Ook gebruikt als hulpw. tot vorming van het futu- rum, zal, zullen, en verkort tot kan achter aan Werkw. gehecht; (zie de voorbeelden in de grammatica); sa'- akan-akan, even als, ongeveer als,na- genoeg als; mengakan, streven naar, trachten te evenaren; akan-akan^ zweemende naar, ongeveer als ; akan tetapi^ määr, edoch; akan Mapinja^ hetzelfde, doch nog sterker, er komt nog een mäar bij. äS'I akeh^ Jav. veel, = hanjak, <| aki, vader,oom,indespreek- taai;* meer gemeenzaam dan hapa, C. en S.; toewa aki^ grootvader, oud- oom. (Jl aga, zegepraal, zelfverhefiing; memp^ragakan, met iets pralen, pron- ken ; diperagakannja kasana kamari, hij praalde er overal mede; peragaän, praal, pronk, zelf verheflSng op het een of ander. j*L> I agama, ook L^l agamd^ Skr. godsdienst; agama masehi^ de christelijke godsdienst; a. isldm^ de mohammedaansche godsdienst; a. hindoBy het hindoei'sme; sa"* agama j van denzelfden godsd.; orang sa'a- gama, geloofsgenoot; Mragama^ een godsdienst hebben ; tiada h^ragama^ geen godsdienst hebben, godsdienst- loos. S\ agar, I. Perz. mits; agar soe- 44 /' paja^ opdat, ten einde; agar djangan^ opdat niet. II. agar-agar^ e.s.v. eetbaar zee- wiiBf, gebruikt als gelatine en een voornaam bestanddeel van den drank tjintjaoe. jf\ 6gB,Vf Jav. grondw. van s^gar en m^gary zie ald. y^l agas, I. e. s. v. lastige, ste- kende vliegjes ook angit genoemd. C: en S. ook: gewemel, d. B. Zie r^ngaU II. tali agas, zie bij talu j*^| agoes, grondw. van &a^oe5, schoon, fraai, alleen in titeis, zooals inas agoeSy enz. j^J f agoeng^ Lm^ngagoengytQgen iets aan stooten, b.v. iemands hoofd tegen een muur. Ongeveer = antoek^ zie ald, II. Jav. groot, grootste, voornaam- ste; in 'tMal. gebr. slechts in de vol- gende uitdrukkingen: tiang-agoeng, de groote raast; lajar agoeng^ het groot-zeil; toepang-agoeng, de groote fok; toekang-agoeng, e.s.v. onderoffi- cier aan boord, die aan het hoofd van de matrozen staat ; ra^og agoeng, titel van de eerste gemalin des Vorsten; orang agoeng-agoeng^ de notabelen; poepoel agoeng^ de groote of voor- naamste pluk (van de peper); tjantik mcmis agoemg aroewah, zie aroeroh; m^mbawa agoeng^ volwassen zijn, tot de jaren des onderscheids gekomen. C. en S. Zie ook bij sendoe, ä/'I ägong^ =gong, het bekende muziek-instrument. ioS^] agak, I. tn^ngagak, gissen, raden, veronderstellen ; dreigen met een wapen; tiada t^ragaky niet te gis- sen- agaknja en agak-agak, naar gis- sing, vermoedelijk, denkelijk; mhiga- gak-agakj ook : zijne berekeniug ma- ken, b.v. voor het doen v. e. spreng. SaifDzoel/, ^^^n^ti^aÄ:, gissing, opinie, meening,veronderstelling.Zie^amaÄ:j sangka en djangka. II, agakj dreigen te slaan, doen alsof men wil slaan, zwaaien met een wapen. C. en S. rai^t agoek, halssnoer, collier, op Mal. id. d. 1. Cr. Swett. Cr. en C, en S. ook een bloemkrans. J^t agÖl, I. Jav. de draad van de schors des /^aro^-booms ; tali agU^ touw, daarvan vervaardigd. Ook maakt m. daarvan e.s.v. grof linnen. II. de grootste soort v. zeeschild- pad in de Mal. wateren. S\ agam, groot. C. en S. J^\ agSm^ verk. van piagem, zie ald. L^t agamä^ Skr. == agama^ zie aldaar. ^^1 agan; beragan, zieh gereed maken voor den oorlog; maka hä- ginda pon Mragan. C. en S. is twijfel- achtig, zie rakin, ^^( agen^ I. verb. Ned. agent II. e. s. V. biezen, Päd. bovenl. A^l agni, Skr. vuur, in het Jav. g^niy id. ä5^| agah; mengagah^in de oogen kijken om aan het lachen te maken, of om uit te dagen, ook verwonderd aankijken,b.v.&oß(f/aw^ kaempat laloe Mrmadah: saudagar ini mengagah^ soedah ditegor orang ^ tiada di-endah^ ^\ oJt 45 deze koopman kijkt verwonderd; men keeft hem toegesproken en hij let er niet op, Sj. Sult. Jah.; m^ngagah boedak^ een kind daarmede aanhalen; b^ragahan^ elkander uitdagend aan- kijken, van Yechthsinen^ boedakjang toeha mengagah^ (v. d. T. MÖn. Wdb. heeft di-agah) een kind, dat reeds teekens van gewaarwording weet te geven wanneer 't aangekeken wordt. C. en S. geven op, schateren, schud- den, kraaien b. v. bij het spreken of lachen. Is aan twijfel onderhevig; als voorb. geven zij: orang toewa tjakap b^ragah-agah; meng ag ah sa- perti boedak baroe djadu »S\ agih; mengagih^ verdeelen, weggeven, uitdeelen, inz. een ander- mans goed, daarover den baas spe- ien, er mede doen naar welgevallen; ook: zieh, verdeelen van troepen. C. en S. geven op: overdoen van een gedeelte uit het eene vat in het an- dere, b.v. agihkan duwat itoe^ doe wat van die inkt in een anderen koker. Zie agi en behagi. ^\ ageh; M^n. uitspr. van agas^ zie ald. j^sL^^t Oegahari, ook gahari^ middelmatig, gemiddeld, gematigd, het midden houdend; panas oegahari^ matige warrate; harga oegaharij ma- tige prijs, gemiddelde prijs; orang o, iemand van middelmatige grootte, ook iemand, die maat houdt in spijs en drank = pert^ngahan, ^\ agi, w. Sum. verk. v. behagi, deelen, verdeelen. Zie agih, Jl al, Arab. bep. Lidw. de, het. Jt ala, I. en halay richting, van iets, dat zieh niet voortbeweegt, b.v. van een stuk gesehnt; mhigala^ een richting aan iets geven, richten, ge- richt zijn naar, zieh tegenover of in het gezicht van iets bevinden, ook richten van zijne woorden, b.v. di- alakannja p^rkataännja kapada si- anoe, hij richtte zijne woorden tot N.N.; p^ngala, de persoon of het werktuig dat rieht; pengalaän^ rich- ting, V. d. W. Zie arah, IL ald^ Jav. siecht, kwaad, slecht- heid, boosheid. v:^)^! alät, Arab. meerv. van o^Jt zie ald. ijyt ilalang, zie lalang, i^yf alamang, zie halamang. ^.^^f alaman, zie halaman, ^j^l ilanoen^ de naam van een zeeroof bedrij venden volksstam op het eiland Magindanau; negari Riau ha- bislah roesak olih orang ilanoen^ Riouw werd geheel verwoest (in 1786 of 87) door de ilanoen-zeeroovers, Zie lanoen, 5^11 iläh, Arab. god, een god. äUo^l ilähat, Ar. godheid; godin. SSi^\ ilähi, Arab. goddelijk,raijn GodI van of behoorende aan God. ^1 alba, zie rJLä.. jCiJI alabangka, Port alavan- ca, koevoet, breekijzer == p^rMjang, VÄ)UJI zie bij v^iLü. oJt alat, Ar. gereedschap, tuig; alat p^rang, oörlogs- of krijgstuig; a. s^ndjata^ wapentuig,bewapening; a. b^rmatny speeltuig. Ihr. b. Chas.; a. 46 oJI uJI p^lana^ zadeltuig. R. Chaib.; a. kara^ djaän^ de rijks-inßignien; p^ralatatij gereedschappen, b.v. sap^rti p^rala- tan dewa-dewa di-atas kajangan^ als de gereedschappen der goden in den hemel, Mes. Kag. v:>Jf alit, I. zwart gekleurde raud om iets, zwart lijstje; beraming, ont- "werp: tali alit, tolkoord; m^ngalit^ omranden, omlijsten, omwinden volg. C. en S. effenen, gladstrijken met de vingers, ook met de vingers opleggen, opstrijken van een kleur op de lippen, wenkbrauwen enz. mengalit hoeloe misai^ de baren van een knevel glad- strijken; mengalit ajar-mata, de trä- nen wegvegen, wegstrijken ; kena Mnar oekoer-alitnja, zijne maatrege- len waren zeer doeltreffend;_p^n^a?/^, beramer, ontwerper; pengalitan, be- raming, ontwerping, omranding met; een kleurstof, Ook halit. IL = alir^ b.v. ambar kaloewar mengalit dari lobang hidoeng, C. en S. v::Jf felat, I. ook Mlat en tat, niet verwant, vreemd; ka^latan, vreemd- heid. Zie lat en helat, II. Jav. Mlet en l^t tusschenruimte ; djaroem pengUat, speld ^zp^niti^ Sw. b^r^lat doewa hart, met een tusschen- verloop van twee dagen. väJ! öloet. zie loet, cU^Jt iltimää, Arab. het flikke- ren van den bliksem. Jl alar; m^ngalar^ ongemanierd nederliggen. Jt aloer, I. ook Äa^oßr,geul,groef, vore, gleuf, gang in een geweerloop, vaarwater tasschen banken of kup- pen, rivierbed, dieper gedeelte v. e. stroom; a. hidoeng^ het gleufje in de bovenlip, C. en S.; a. tf^nggala, ploeg- vore, id. ajar aloer p^raÄo^, kiel water; aloer ajar^ beekje, kreekje; aloeran, geul, kil, vaarwater; Mraloer^ ge- groefd, gevoord, getrokken van een geweerloop of kanon. Zie ook sa/oer(iw bij saloer, IL aloer-aloer, e. s. v. boom, die meest in de nabijheid der zee groeit; ikan aloer-aloer^ e.s.v. visch, C. Mo- gelijk ikan aloe-aloe, Jl allr; mengalii*^ vloeien, stroo- men, vlieten, (M^n. glad, glibberig; zonder haperen, van een leien dakje, v.d.Tn.); m^ngalir peloeh, gudsen v. het zweet; m, darah^ stroomen v. het bloed; m, a^ar-maia^ stroomen v. d. tränen; aliran, beekje, ook kalir, Yoorts: een vischhaak, die men in stroomend water laat hangen, inz. om kokodillen te vangen. (Volgens C. en S. is alir^ levend aas om beesten te vangen, b.v. alir boewoja^ aas omkro- kodillen te vangen; tahankan alir^ zulk aas uitzetten; oempan a?eV,levend aas, lokaas. üaar zij alleen van kroko- dillen een voorb. geven, schijnt het niet voor andere dieren te zijn en is hunne opgave te betwijfelen). Yoorts mengalir^ vangen met zulk een haak of met een dwarshout, dat aan weers- kanten gepunt is, een seligi; mem- boewat soengai m^ngalirkan ajar^ wa- terleidingen voor den afvoer van het water maken. Saif Dzoel. ^yj\ alas, I. grondslag,onderlaag, onderstel, voetstuk, bekleeding in iets cPI Ai\ 47 of onder iets, b. v. in een kistje om er de voorwerpen op te leggen; alas p^roet, eerste ontbijt ; alas roemah, de fondamenten of grondslag v. e. huis ; alas moetvatan, de ballast, waarop de lading komt te liggen; alas kaki, voe- tenbankje; alas Äa^a,inleidende woor- den, voorafgaande woorden, prae- missen; alas tjatvan, schoteltje onder een kopje; alas soerat, geschenk bij een brief, MÖn. ook boekenstandaard in de soerau, v. d. Tn.; alas p^lana, schabrak, kleedje onder e. zadel; alas tjapy de som, door een hoofd betaald aan zijn Vorst voor zijne schriftelijke aanstelling, die yan 's Torsten zegel is Yoorzien; a/a5 ^aZ/:m, belooning v. den priester yoor het opzeggen van den talkin bij het graf ; b^ralas, van een grondslag enz. voorzien zijn; van woorden: een gezonden zin hebben; m^ngalasy grondleggen, van een on- derlaag voorzien, bekleeden in dien zin; ook: de rijstplantjes met droge mest bestrijken v66r de overplanting, d.W.; heralaskan^ tot grondslag enz. hebben, b. v. Mralaskan hatoe^ een steenen fondament hebben; alasan, al wat tot onderlaag dient, moet of kan dienen; alasan^ in de bovenl, v. Pahang: een oude ontginning, die verlaten is voor zij gereed was tot beplanting, C. en S, Zie III; p^ngalas, grondvester, grondlegger ;^^rrt^asan, grondvesting, grondlegging. II. Jav. p^ngalasariy e.s.v. hofbe- ambten. III. Jav. bosch, woud = hoefan, (jmJI aloes, zie haloes. ^juJ\ alis, Jav. ook MÖn. wenk- brauw = Mning^ zie ald. jj^t Öles, en les^ verb, Ned. lijst als Ornament. Zie koemau iJI alang, I. dwars; bindbalk op twee hoofdstijlen ; alang-moeka, e. s. V. dwarshout op het voorschip; bapa^ alang en ma' alang ^ zie op die wrdn.; alang roemahj de wandbekleeding V. e. huis; alang an^ zand- of modder- bank voor de monding eener rivier, sluitboom, verhindering ; 5era^aw^aw, met elk. overhoop liggen, gebrouil- leerd zijn, b.v. apa soedahnja kita heralangan dengan Sijam ini, wat zal er het einde van zijn, als wij met Sjjam ZOO overhoop liggen? Sadj. Mal. p. 155, MÖn. id.; zie ook palang en malang; mtngalangkan^ dwars zet- ten; m^ngalangkan lajar^ het zeil dwarsscheeps zetten ; per alang an, gebint. II. gering, onbeduidend; alangkah^ is het gering ? als uitroep voor ons : hoeveel beter zou dat zijn! of: hoe groot is dat! Äpakah goena boelan t^rang dalam hoetan? Djikalau da- lam negari alangkah batknja. Sprw. Wat nut heeft het als de maan in het bosch schijnt? Als het in de stad wäre, hoeveel beter zou dat zijn! boekan alang-alang^ niet zoo gering, niet zoo weinig; tidak alang , M^n. niet wei- nig, in groote mate,niet gering; alang Mpalang^ buitengewoon gering, M^n. ontoereikend,onvoldoende,dermoeite niet waard; Mpalang en b^rk^pala- ngan^ al te min, al te onbeduidend, volg. C. en S. middelmatig v.lengte^ 48 ä noch lang noch kort; k^ris alang ^ e. kris tusschen de Je. pandjang en de k: pandak in. Ook is alang de bena- niing van het derde kind. Zie bij anak, III. alatig en alangkan, met be- irekking tot. lY. alang-alang, Jav. e.s.v. hoog rietgras == ilalang en lalang^ Mal. MÖn. id. iJI aloeng, werpmiddel,dat,waar- mede bij soramige speien naar de op- gezette voorwerpen, zooals noten, knikkerSjCenten enz.geworpen wordt. iJI aling, I. mengaling-aling^Y^n alle kanten nauwkeurig bekijken v. iets, dat men in de band houdt, b. v. maka disamhoet haginda kaperahoeän itoe, di-aling-alifigylaloe dipakainja, de Yorst nam de teekenen der konink- lijke waardigheid aan, bekeek ze nauwkeurig van alle kanten en deed ze vervolgens aan. Prab. Dj. Zie ook oelang. II. Jav. beschütten, dekken; ali- ngan, schutsel, beschutting; kaäli- ngan, beschut, gedekt. III. alleen in olang-aling. Zie olang. iJI älang, ook helang en langy spcrwer, kiekendief, valk, e.s.v. roof- vogel; ^lang hajam, de indische kie- kendief, rood met witte borst; ^. boe- riky e. gespikkelde; ^. radja wali^e. 8. V. ßperwer; ^. sipoet, e. s. die aan het aeestrand leeft; ^. laoet, e.s.v. visch- arend; e. malam en ^. hantoe, uil, kat- uil, het eerste ook: de nachtmerrie; ^. soewir^ e. s. v. uil met lange klau- wen; Mön. ^lang moesim, e.s.v. arend mit Witten kop; p?sa«^ ^lang^Q.^,^. roode .banaan; ^lang ponggok^ een nachtuil, zie ponggok; elang-^lang, e. vlieger; c?^7^m^a^ tiada lang, kata bilalang: akoelah lang, waar.geen sperwers zijn zegt de sprinkhaan: ik ben sperwer. Sprw. Zie ook Zaw^. «J| öloeng, en loeng^ I. kromte, boog; menge loefigj een kromte enz. maken ; pereloeng, kromte aan een of ander voorwerp; jjef^^loeng badjoe, uitgeaneden hals aan een baadje, kraag; p^ngeloeng, wat een kromte enz. maakt, hoepelvormig lichaam, crinoline, zie ook reloeng en Mioeng. II, kist, koffer, kist in oudeiijden gebr. als bewaarplaats ; long dalam long, poetih koening dalam long, Mal. raadsel. v^t alif, Arab. de eerste letter van het Mal. Arab. aiphabet; vriend, kameraad,jongraan,vrijgezel; herdiri laksana alif, zoo recht staan als een kaars. Ibr. b. Chas. ÄxftJI alfljah, de naam van een handelsplaats op de kust vanMalabar. v^t alap, L langzaam, bedaard; MÖn. beschroomd, talmend, treuze- lend, V. d. Tn.; djalan alap santoen, langzaifie, afgemeten gang, inz. van vrouwen; mengalap of kort weg alap! langzaam I roep van den stuurraan tot de roeiers. II. mengalap, vruchten plukken met een mes of houtje, dat haaksge- wijze gebenden is aan het uiteinde V. e. langen stok. Het schijnt eigenl. te beteekenen afnemen, wegnemen, vandaar doelapan, een samentr. van doewa en alapan en salapan van sa en alapan; alap-alap^ Jav. e.s»v. kie- kendief. Zie djolok en Ä:aiY. v«aJ| alpa^ Skr. achteloos, zorge- loos, nalatig, onbedacht, vergeetach- tig; m^ngalpakan, iets achteloos be- handelen, verwaarloozen ; kaälpaän, achteloosheid, nalatigheid; p^ral- paän, nalatige behandeling, verwaar- loozing; ook soms LoJ lepa geschre- ven, verg. loepa. -äawLäJI alflniti, Port, alfinete, speld. Zie peniti. ^yj^\ alperes, Port, officier, vaandrig; alperes hatoe^ e. s. v. zeer smakelijken zeevisch; alperes djawa, e. s. V. fraaien leer- of pampasvisch. rSJI Öloek, ook loek^ bocht in een gevlamd lemmer eener kris, zie ook t^lokj dat mogelijk hiervan is afgeleid met voorgevoegd i^r; keris Mr^loek tigaj een kris met drie zulke bochten; meng^loek, buigen enz.; pengeloek^ buiger en werktuig om te buigen; p^ngUoek kail, buigijzer gebruikt bij het vervaardigen van vischhaken. Zie ook kaloek en k^loek. v«ftAAÄJf alkatipa, Port, alcatifa, tapijt-, borduurwerk. (^JGI alkari, lak,zegellak,brief- lak; Port, lacre, yS3\ alkoe, iem., wien men alles kan opdragen, koppelaarster, hoere- ^aardin = pinang moeda, Zie djoe- ^oeman en endoek s^mang. ^JOI alkonja, Port, alcunhaj bijnaam. 9^y^i\ algodja, Port.aZ^o^,8cherp- Techter, beul. Op Java Ugodjo. fXi\ 49 aJUI allah, Ar. God; A llahakhar, God is groot; Allah tudla, God de allerhoogste; Allah soebhanahoe wa tudla^ de allerhoogste en te pryzen God; bi Alla\ bij God; bismillahij in den naam van God; wa Allah nlam öissawdbj en God weet het best de juistheid ervan; jarhamka Allah, God ontferrae zieh uwer; jahdika Allah, God geleide u längs den rech^ ten weg. Zie ilah, jvJt alim, e. s. v. hars, dat als ge- neesmiddel gebruikt wordt. (oUJt almari, Port, ook lamari, käst; almari sampaljan kam, hang- kast, kleerenkast; a. pakaijan, lin- nenkast; a. kodok, hoekkast; a. ma^ kanan, spijskast enz. jM^UJI alamäs, Arab. diamant. ^cXJvJI almendfer, Bat.Armenier. f^'l alan-alan, potsenmaker, komiek in een tooneelspel. ^\ aloen, L groote, vlakke, langzaam rollende golf, deining, ook de deining ontstaan, doordat zieh iets onder water beweegt; m^ngaloen, z. in groote golven bewegen. IL Jav. alon-alon, langzaam, be- daard, == pMahan. III. Jav. aloen-aloeUj groot open plein v66r een vorstelijke woning, = halaman, zie ald. ^Jt alin; m^ngälin, een lichaam met het een of ander voorwerp wrij- ven, om de ziekte of bezetenheid daaruit te doen overgaan in het wrijf- middel, p^ngalin of alinan, soms een ei of dergelgk rond voorwerp. ^jOJI alintar = haliniar, zie ald. 50 iüuJt xJf &JCJÜI allntali, zie Untah, yi\ alau, I. meest halau; m^ng- alaUj Toortdrijven, wegjagen, voor zieh uit drijven; m^ngalaukan, id, p^nghalaUj verdrijver, verjager. II. hoeroeng alau, e. s. v. neus- hoornvogel. J| aloe, I. oi^loe; mengUoe'^loe- kauj plechtstatig inhalen, gaan ver- welkomen. De grondbeteek. van dit aloe zal wel zijn : vooruitgaan, voor anderen gaan en dus ook om iem. te verwelkomen en dan Staat hierraede in verband: haloewan in al zijn be- teekenissen. Zie ald. II. aloe, Jav. stamper van een vij- zel of rijstblok, enz. bakspier; sandar aloe, achterover leunen gelijk een stamper tegen den niuur. III. ikan aloe-aloe, e. s. v. oneet- baren, doch niet vergiftigen, zout- watervisch, zoo genoemd omdat hij in vorm op een aloe II gelijkt. J| Öloe; meng^loe-eloekarij iem. plechtstatig inhalen, verwelkomen. Uf aloewa^ van het Ar. (^JLä«, konfijt, confituren. »U! alwäh, Perz. kalmuswortel. HJI alwat, Arab. aloehout; eed. kxs^^\ oeloehijat, Arab. godde- lijkheid. 2dt alall, onderdoen, verliezen, overwonnen; alah twewanp, winnenof verliezen; a.p^rang jin den krijg over- wonnen zijn; a, n^gari, e. stad ver- liezen, doordat die ingenomen wordt; bagai n^gari alah, als e. overwonnen landjZoo willekeurig in zijnbestuur; M6n. alahiii^iikbHi, m^nang mhnakas verliezen bij het koopen en winnen bij het gebruiken, d. i. duurkoop is goedkoop, V. d. Tn.; m^ngalahkan, overwinnen, veroveren, innemen van eene stad enz., ten onder brengen ; m^ngalahkan hoekoem, den baas spe- ien; m. lidah, iemand platpraten, doodpraten, van een pleitend advo- kaat, de overwinning op zijn tegen- partij behalen ; orang moeda ini m^- ngalahkan roepa anak radja jang besar, dit jonge mensch overtreft in gedaante de zonen van aanzienlijke Vorsten; alahan, verlies, het onder- doen in den krijg, nederlaag; te Pa- hang ook: een oud rivierbed, dat drooggeloopen is, C. en S.; b^ralahan^ het verliezen of overwonnen worden van twee of meer personen of par~ tijen; beralah-alahan, elkander het onderspit doen delven, elk. overwin- nen; djikalau tiada djoega paiik ter- alahkan dewa itoe, Indien ik toch dien dewa niet kan ten onder brengen,, Hik. Dewa Ind. M^ng. Yan alah komt ook kalah, het verloren hebben; ka- lahi is Skr. Zie ald. äJI Slih; mengelihy eventjes om- zien, in tegenoverstelling ra. m^nolihy dat geheel omkijken beteekent. äJ) alih; mengalih,\eLn plaats ver- anderen, verhuizen, in een anderen hoek schieteu, van den wind; alih lajar, over je zeilen ! alih padam, de naam van e. s. v. niet giftige slang,. C. en S.; bintang b^ralih, verschie- tende ster; titian b^ralih, draaibrug,. brug die weggeirokken kan worden; beralih b^hasa^ van toon veränderen-^ &JI J 51 b^ralih kalakoeannja, v. gedrag ver- anderen; angin b^ralih, de wind schiet in e. anderen hoek; moesim beralihj verandering van jaargetijde; b^ralih laboehan^ op een andere plaats gaan ankeren, verbalen van een schip, Ibr. b. Chas.; b^ralih harij namiddag, = pMang; beralih ukal, van inzicbt ver- anderen; aUh-allh en alih-alihkan, tegen verwachting, maar neen, wat meer is; mengalihkan sila, bij bet zitten van houding veranderen, de gekruiste beenen omwisselen, Sj. Madli; haloewan perahoe di-aUhnja^ bij Tvendde den steven; bh'alih bi- tjaranja, iets anders voorstellen. Zie ook malih, aJl ilah, Arab. een godbeid, god, mrv. ilahahj goden; met voorgevoegd al ontstaat allah; taXi ül inna lillahi^ wij zijn voor God; k^\ bl % ä-LJ bl jo^A^»-') ^*^iw« lillahi wa inna ilaihi radjivena, wij zijn voor God en wij zullen tot Hem terugkeeren. Uitroep in ongeluk of gevaar. xJU' |VmO bismi ^llahij in naam van God; wa allahoe ulamoe, en God weet bet 't best ; mdsjd'' Allah, de wil van God, God wil bet; insja^ Allah, zoo God wil. Zie ook bij Allah, J^\ ilhäm, Arab. goddelijke ingeving, inspiratie; m^ngilhdmhan, ingeven, inspireeren. jv^l illalioemma^ Arab. o God ! ^^1 ilahi, Arab. goddelijk; mijn God! elmoe 7«7aÄ/, goddelijke weten- schap, bovennatuurkunde. äUgJI ilabijat, Arab. goddelijke natuur, goddelijkheid. Jt alai, e.s.v. boom, die een eet- bare*, kwalijk riekende, peulvrucht draagt, e. s. v. p^tai, docb grooter» Jl all, I. mengali, zieh gedu- rig voor iemand laten zien, gedurig ieraand onder de oogen loopen ; m^ng' alikan, diis doende iemand vervelen. II. ali-ali en p^ngali-ali, slinger om steenen te werpen, =pengoemban tali; anak ali-ali, slingersteen, steen uit een slinger, C. en S. Ook hatoe ali-ali, M. m^ngali-ali batoe, e. steen slingeren; mengali-ali en memboe- wang ali-ali, ook een steen aan een lang touw ergens over werpen, om bet naar zieh toe te kunnen halen. III. Jav.omkeeren naar eene zijde, verzefeten, verhuizen, wenden, keeren. Jt ila, Ar. tot, naar, b.v. ila achi- rihi, tot aan bet einde ervan, en zoo voorts. jj*/lJt alijäs, Arab. Elias. ^xJI aledja en ledja, e.s.v. ge- streept goed met katoenen schering en zijden inslag van Surate. v-AjJt zie ^\, *^J| alipau, = lipan, zie ald. ^^aJI alimoen, onzichtbaar,niet te zien, Cr. volg. R. v. Eys. mist, nevel, damp. ä^aJI alihah, Arab. goden, mrv. van ilah, god, een god. -»t Oin, Skr. een mystiek woord, waarmede de Pawangs in Perak ge- beden en aanroepingen beginnen, Maxw. Zoo ook met hong. ^f 06II1, Ar. moeder; oemmoeHbol- ddn, hoofdstad. Hiervan schijnt iboe n^gari eene vertaling. Zie iboe» 52 J ama^ L e. s. v. zeer kleine lui- ■zen op dieren en planten, de vogel- luis, de luisziekte; ama koediSj de schurftmijt; ama t^oe, suikerrietluis; b^rama, die ziekte hebben, daaraan lijden. Ook hama, zie aldaar. II. bevel, bevelen; zie amar» III. Ar. (Jcf, wat hetreft, =zadapon en akaUj Yoornamelijk in brieven, b.v. amma hudhoe, wat betreft na hetzelve, waarop men dikwerf de vertaling ervan, nam. adapon k^moedian dari- jpada itoe, laat volgen. Met deze woor- den Yangt de zakelijke inhoud van een brief aan. ^'Lol Öma', en ma\ moeder; ma'- tiri, stiefmoeder; ma'ßwaw^, voedster- moeder; ma'moeda^ moei, tante, va- ders of moeders jongere zuster. Zie hnak, JcäAx»! ainiiial)ädoe, Ar. zie Ut. iuLol inaätat, Arab. het ter dood brengen, terdoodbrenging. 5\Lxi| imärat, Ar. het geven van bevelen, macht, gezag, heerschappij, gouvernement eener provincie. 5*Lcf ainarah, zie marah, aÜUI imälat, Ar. het doen over- hellen, inz. in de grammatica van de a- naar de i-klank. j.Uot imäm, Arab. voorganger, priester, hoofdpriester aan e. moskee. SLoLo! f rnämat^ Ar. priesterschap, voorgangersambt. . Lol amän, Ar. het gerust zijn, het vertroawen, veiligheid, vrede; m^ngamänkan, bevredigen, in rust brengen, b. v. van een land. ÜljLoi aniänat, Arab. zekerheid, veiligheid, vertrouwen, toe vertrouwd goed, vertrouweling; m^ngamänaU kan, iem. iets toevertrouwen, v^^f oemba, e.s.v. boom, welks bladeren gebruikt worden om daarin e. s. V. vischspijs te bereiden, welke hotok-hotok genoemd wordt, iiÄ^LAA)! Ömbatjang, = memha- tjany^ zie ald. en hembatjang, jLa.>o| oembara, zwerven, zie koembara, cxLaä! ambaroeng, schoeüng, beschoeiing, paalwerk. •xLajoI ambaroe, Lz=zambaroengj zie ald. II. e. s. V. plant, hibiscus talia- cens, C. en S. Zie baroe II. •JLucf ambalau, gomlak, schel- lak, zie balau, v-^;ct ambat, I. meest hambat^ achtervolgen,nazetten, najagen; voor zieh trachten te winnen, b.v. ieraand van invloed; p^ngambat^ vervolger, najager; pengambatan, vervolgmg, najaging. II. de breedte van een zeil, b.v. na'iknja lima d^pa^ ambatnja lima d^pa djoega, C. en S. v:>AX)| Ömbat; m^ng^mbat^ slaan raet een lang, elastiek voorwerp, b.v. met een rotting; ook het slaan van e. zeil tegen den mast bij windstilte; p^ng^mbat, de persoon of zaak die slaat. Zie ook sebat, y::jjuo\ oemboet, I. m^ngoemboet, inpalmen, inhalen, ophalen, van een gevierd touw. II. het hart in de kroon der pal- V^^JUO' 53 men, de palmiet; m^ngoemhoet, de palmiet uitsnijden, ook: denbloesem, majang^ van palmen, als hij nog in de scheede zit, daar uitnemen; mengoem- boet njawa, de ziel uit het lichaam halen, d. i. dooden. III. ikan oemhoet-oemhoet^ e. s. v. eetbaar zoutwatervischje. v;i^A>ct iniblt, met het geheele huisgezin ergens heentrekken, L. j.Ax| anibar, I. yerb. van yxJLft, amber; a. koening of a. hatoe^ barn- steen; am^ar-am?>ar reukballetje van ambor. II. flauw, zonder geur of smaak, sraakelooö, b. v. van tabak en derg., ook flauw, zwak van de stem en volg. C.en S. ook tegengift,tooverforniulier of middel om iets flauw of krachte- loos te maken(?) III. witte slijm of snot, dat uit den neus van een lijk loopt. C. en S. b.v. amhar kaloewar mengalir dari lobang hidoeng mait bondanja, witte slijm vloeide uit de neusgaten van het lijk zijner moeder. yjuo\ amboer, zie hamboer, yxx] eniber, verb. Ned emmer. ^v*^' 6mb6rak, e.s.v. zeemeeuw. Zie ook tjamar, jwg.AxI amboes^ zie hamboes. ji^äI Öniboes, zie hemboes, jM*A>c) oeinlt>as; mengoembas^zich. snel en onverwijld van eene plaats verwijderen, zooals een paard bij een wedreUj zieh reppen; di-oembasnja makan^ hij rept zieh bij het eten. jjma;cI imbas, ook himbas, lucht- stroom, veroorzaakt door een voor- werp in beweging; lucht of reuk van iets, dat voorbijgaat, atmospheer, die iets om z. verspreidt; tmöasan, even- beeld, kwade invloed van een boozen geest in de nabijheid; imbas-imbas^ evenbeeld. «A>ot ambang, I. ook hambang, in zijn vaart tegengehouden of belem- merd, b.v. een vaartuig door het tuig of een deklast; te veel windvang heb- bend; mengambang^ iets in zijn be- weging of vaart tegenhouden, belem- meren; yhigambang y datgene wat tegenhoudt of belemmert, Zie ook ahar. II. dorpel, van deur of venster, koppelbalk, bindbalk, aangezette bo- ven- of benedenrand van een gordijn; ambang roemahj dwarsleggers, die op de uiteinden van de twee sloven ko- men; a,atas, bovendorpel; a. bawah^ benedendorpel van een deur. III. ambangan of amb^ngan? b.v. berbadjoe takoeiva lila ambangan tiga lapiSj Hik. Koris, mogelijk driedub- bele aangezette rand, of driedubbel over elkander, zie IL kUxi\ amboeng^I.e.s.v.draagmand, die op den rüg gedragen wordt met e. band over het voorhoofd tot steun, vergel. bangsoeng ; damar doewa am- hoeng^ twee manden hars; m^ngam- boeng, aldus iets dragen, ook iets aan een schouderriem op den rüg dragen, b.v. een geweer; mlngamboengkan^ in een draagmand doen; amboengan, datgene wat aldus gedragen wordt, de last. Zie ook d^roerig^ djangki en sali. 54 ijut\ 6 II. am&oßn^-aw&oew^,e.s.v. strand- boom mefc sponsachtig hout en dik merg, waarvan men lampepitten en kunstbloemen vervaardigt, ook tak- kebossclien, schanskorven, zie herkas en beloebar; hoenga amhoeng-amhoeng^ de bloem v. dien boom, ook de kunst- bloemen die van deszelfs mergpit gemaakt zijn. III. tuigaadje, touwwerk, want. ly. Zie ombong, ÄA^t amMllg, of ambing soesoe^ de uier van een melkbeest. C. en S. iuool Ömboeng, I. mannel. eerst- geborene uit een echt, al hebben de gehuwden of een derzelve ook voor- kinderen. Zie soeloeng. II. vriendelijk aanspraakswoord voor liet pers. Yrnw. 2^ pers, zooals b.v. vrindl vrindje! meest verk. tot bong, ijuo\ oembang, I. zwaar, kolos- saal, imponeerend, onlzagwekkend; m^ngoembangy zieh zoo voordoen of vertoonen; p^ngoembang, wie of wat zulk eene vertooning maakt. IL m^ng oembang 'Oemhang ^ op het water dobberen, van een vaartuig, v.d. W.slingeren. Batav. ook oembang- ambing, mjjfS imbang; m^ngimbang^ zieh in de nabijheid van iets begeven, na- deren. Zie ook kimbang, kjüfS embeng, ook ebeng; m^ng- embeng, met een publieke dansmeid dansen tegen betaling aan haar; zulk een dansmeid betalen of iets geven,al heeft men ook niet met haar gedanst. ijuo\ Ombong Beeng. Ramp. b.v. b^ntji poela akoe m^lihat ph'hnpoe- wanjang ombong sangat, ik haat toch eene vrouw te zien, die zoozeer op- geblazen is; = sombong^ zie ald. ^^^Axt fembok, Jav. moeder,moe- dertje, als aanspraakswoord voor ge- wone vrouwen, die men eeren wil. Ook gebr. als Tusschenw. ^äA ambik = amUl^ zie ald. 't Is een willekeurige wijziging in de uitspraak, evenals ketjik voor kUjil, {^aA ombak, baar, golf, kleiner dan gelombang; jang ombak iioe um- bak djoea dan jang ajar itoe ajar djoea, een golf is een golf en water is water, Sprw. voor : het is geheel hetzelfde; o. bersaboeng, golven, die tegen elkander inkomen;o.m^m^(/rt/i, brekers; o. memboenga-lepang, gol- ven met Witte koppen, lett. die zieh als /^/?aw^-bloemen voordoen; o. ga- loer, golven die naar eene richting gaan; na'ik ombak^ het intreden van den doodstrijd; berombak, golven, golvend, ook woelen v. hartstochten in het gemoed. H. Eadj. Chaib. b. v. grairatnja itoe berombaklah saptrti laoetan gempa k^na fofän^ zijn sterke lust woelde als de bewogen oceaan door e. orkaan in beroering gebracht; b.jpapan itoe, die plank golft; b^rom- bak'Ombakj golvend, in losse plooien, V. e. kleed, behangsei en derg. Mgn. ombak ketjil djangan ditidakkan^ Sprw. men moet zijn vijand niet te gering schatten, v. d. Tn. Zie hiram, r^^t oeniboek; mengoemboek, trachten over te halen tot iets, b. v. i^^juo\ J^t 55 eene vrouw tot een huwelijk; ta^oem- boek, niet over te halen zijn, hard- nekkig weigeren; pengoemboek, iem., Wiens gewoonte het is zulks te doen. M^n.bedrieger,zwendelaar;oemi^oe^- oembi, bedriegelijke praatjes, vleie- rijen. y. d. Tn. zwendelarij, oplichterij en bedrog. Oend. Djambi. ^^^^t Ömbek, I. mhtg^mbek, in- buigen, b.v. van een vloer. II. m^ngembeky blaten, van scha- pen en geilen; masoek kadalam kan- dang kambing^ mengembek; masoek kadalam kandang karbau j , m^ng- oewakj komt men in een schapenhok, dan blaat men; komt men in e. bufiFel- stal dan bulkt men. Sprw. {^^jo\ einbek, zeil voor een open galerij, de klep van een tent; sMasar berembekkan kadjang^ e. voorgalerij, die dekmatten tot zeil heeft. J^yot ambal, troep, colonne, pro- cessie, ook ambalan, Dewa Ind.; b^r- amhal-ambalan y aan troepjes. Sj. Madli. ambalan is het meest in gebr. ook Sj. Ind. Kesn. JuwX)! amboel; I. m^ngamboel, terugspringen, afstuiten, weer opdui- ken van iets dat onder water gehou- den is, stampen van een vaartuig, zieh een zet geven bij het doen van een spreng. Saif Dzoel. ; pengamboel, wat terugspringt of doet terugsprin- gen, wat veert enz.; p^ngamboelarij terugspringing, afstuiting, veering, wederopduiking. II. = bantoBj b.v. maka ija tahoe- leih akan ajahanda m^ngamboel^ H. Asm. Pati. Ju^ f ? b. V. segala anak radja-radja jang moeda-moeda b^rmain jLoolyj ^jJL A^l? Hik. Dewa Ind. M^n. det wordt in e^n adem genoemd met dam- en schaakspel. Ju>ot ambil; m^ngambily nemen, wegnemen, halen, plukken v. groote vruchten, zooals kokosnoten; pergi mengambily gaan halen, ook van per- sonen, H. Boedj.; mengambil anak,tot kind aannemen, e. s. v. huwelijk op Sumatra, waarbij de vader zijne doch- ter aan iemand van e. lageren stand tot vrouw geeft, om haar te huis te houden. M.; m. hati^ het; hart inne- men, winnen; m. dihati of kapada hati^ zieh iets aantrekken ; m. ibaraf, leering trekken ; m. moeka, huichelen, pluimstrijken; m.pandjang^ overdrij- ven, een zaak breed uitmeten; m. haloewan^ koersnemen, b.v. laloe b^r- lajar masing-masing mengambil ha- loewaUj Hik. Asm. Pati; m. ikan, visch vangen; m. lajarj de zeilen innemen; volg. M. onder zeil gaan; m. marah en m. moerka^ kwaiyk nemen, zie de Hell. 50 dr. p. 284; m. nama, zieh den naam van ieis of iemand toeeigenen; m. ingatan, in gedachten houden, nota van iets nemen; m. pMoma^i, zieh naar het kompas richten; m. ringkaSj bekorten, een kort begrip geven ; m. singka% kort en bondig, niet meer dan noodig is, v. d. Tn.; m. d^ngan aniaja^ zieh onrechtmatig toeeigenen,metgeweld nemen of zieh van iets meester maken; m, simpan^ den zakelijken inhoud, van iets ne- men, bekorten, compendieeren, eene 66 J^l ch*^ zaak beknopteiyk voorstellen; m, anginj e. luchtje scheppen; t^ramhilj te nemen zijn; mana jang t^rambü, die 't eerst voor de band ligt, B. R. b^s.; Mramhil-amhilan^ van twee fa- milies over en weer uithuwelgken; Mramhil-amhilan b^rsoesoe-soesoean, elkanders kinderen nemen cm ze te zogen en v erder op te voeden; salah ambilan, mi8verstand= sa/aÄ tampa; f^ngambil ikan, visscher; viscbge- reedschap. Ju^t Ömbal, nog niet in zijn hart droog, nog klam of vochtig, yan iets dat men laat drogen. Zie l^tnbap. ^yjyo\ Oembal; oembalan, Batav. passagegeld, door een hadß betaald, om van Batavia naar Singapoera te komen. Jlm)I Oemböl, Jav. slijm, snot. fJcA^ol oemboel-oeraboel, Jav. vaantje, legervaandel. J^t imbal, onregelmatig rond of krom, scbeef, van gedraaid werk, scheefheidjkrombeid; mengimbäl, die boedanigheid vertoonen. MÖn. niet in evenwicbt, aan den eenen kant scbeef overbellend. (»mJIa^oI ambl^S^ Jav. inzakken, inzinken = ierp^rosok^ zic ald. ^^t ämban, borstdoek, die on- derde armen door vastgemaaktwordt; singel van een zadel; ^mban ekoer, staartriem van een rijbeest. Zie ook k^mban, ^jjkjo\ anibln, e.s.v. pjaal of sjerp over borst en schouder gedragen; tali ambtHj een koord, waarmede een last wordt vastgemaakt, a.ekoer^ de staart- riem van een paard, zie ^möan; nie-- ngambinj op den rüg dragen, zooals een ransel, draagmand, kind in een doek, iem. in een draagtoestel op den rüg; mengelek ambin j een kind in e. doek op de heup dragen; tali ambin^ touw of band, waaraan op die wijze gedragen wordt; berambin loetoety geburkt zitten met een band, die om de knieen en den bals gaat; ambinan^ al wat ZOO op den rüg gedragen wordt, ransel; sa'' ambin, e6n derge- lijke vracbt, zie amboeng; daoen am- bin boetvah, ook ambin doekoeng anak, naam eener plant, welker vruchten onder aan de hoofdrib der bladeren zitten = mem^niran, Jav. ^^yjjo\ amben, Jav. rustbank, ver- heven zitplaats == balai-balai en pen- tas, ^^^\juq\ ßmboen of embon, dauw; ^. bekoe, rijm, sneeuw, Hik. Boedj.; ^. djantan, dauw, die in groote drop- pels neervalt; kam chasah ^mboen, neteldoek; kartas emboen, e.s.v. dun papier, waarvan men vliegers maakt, V. d. T.; g. kajafigan, e. s. v. versna- pering; ^. barahy strooisel dat aan iets bljjft bangen of op iets blijft kle- ven, strooizand; ^. bUina^ liebt uit- gespreide dauw; S. Uroetok, dauw in droppels overgaande; kering ^mboeUj als de dauw is opgedroogd, dat is 's morgens 8 nur; m'^ngemboenkan, aan den dauw blootstellen; i^r^mboen, aan den dauw blootgesteld,bedauwd. vv-A^I oemban, ook hoemban, werktuig, waarmede men iets werpt; mengoembanj werpon, gooien, voort- 1*^1 57 slingeren, wegslingeren ; m^ngoeni' ban saksi, een getuige wraken of ver- werpen (v. d. rechter gespr.). Oend. Djambi.; oemhan tali, slinger; sap^- ngoemhan hatoe djaoehvja, een steen- worp ver. Zie ook ali-ali, YyAjo\ amboe-amboe, e.s.v. zee- visch, de bernieter. M. yfcxt am bau, klein vlot aan weers- kanten yan een vaartuig, om meer te kunnen laden; p^rahoe beram- baukan boeloehj e.s.v. scheepskameel van bamboe, v. d. W. ook gandoeng, C. en S. iiyj^\ Ömboelangjzie boclang I. f^*^xt amboi, uitroep van mede- lijden en verbazing; m^ngamboi a.m' boi roepen. Wellicht van het Eng. boy met den voorslag em ; een veel gebr. uitroep in de Str. Settl. is ambo'i wak male, ach moederlief. C. en S. ^•.Axjt ßmboewai, titel van e.s.v. vrouwelijke hofbedienden. Mogelijk de vrouwen belast met het wiegen. Zie boewai, ÄAxf ßmboeh, willen, toostem- men ; emboehkan, iets bewilligen, toe- stemmen; ta'emboeh, niet willen; ^mboeh-emboehan = soenggoehpon, ^joI Oemboe; oemboe-oembai^o^- lichterij Päd. bovenl., zie oemboek, auuol (ämbeh, I. uiterlijk voorko- men, inz. van het onderste gedeelte V. h. gelaat; sa'^mbeh, van hetzelfde uiterlijke voorkomen. Il.troetelnaamvoormeisjes.v.d.W. ik gis = aan ons: snoetje, bakkesje, zie I. ÄA^t iniboh, (Mgn. imboeh; iim- bang imboeh^ wegen met een doorslag, met iets toe of een weinig overwicht); toegift boven de maat, het gewicht of getal; m^ngimboh, wat toegeven bo- ven de maat, het gewicht of getal. juxl omboll, ronde plaat of bord onder aan den stok van Mal. blaas* balgen of pompen. L. ^jo\ ambai, I. o. s. v. groote ßchepmand, bevestigd aan de boot, om garnalen enz. te vangen ; m^ng- am^a/, daarmede scheppen; ambaiafiy wat daarmede geschept wordt; p^ng- ambai, wie met zulk een mand schept. II. ambai-ambaij e. s. v. zeer scha- delijke woekerplant. -Avol ambi, juiste hoedanigheid^ v.d.*'W. ^xl Oembi, dat gedeelte van een voo'rwerp, dat in een ander lichaara vastzit of gestoken is, tap, dat ge- deelte van een paal, dat in den grond zit of komt. Mal. Sam. 11:193; de wortel van een fand, de hoofd- of penwortel, hol of knol van gewas- sen, bolvormige verzameling v. wor- teis zooals bij de palmen, bananen en derg.; dengan oembi akarnja, met zijn hoofd- en bijwortels, voor ons met wortel en tak, b.v. Sadj. Mal. p. 76 tertjaboet dengan oembi akarnja. ,-Avol oembai, los naar beneden hangend, zooals franje,strooken,8noe- ren en derg.; mengoembaij los naar beneden hangen, vieren van e. touw; b^roembaikan moetiara, van snoeren parelen voorzien, v.d.W. Zie roemhai, v-^^l amat, zeer,bövenmate, al te zeer; amat besar, zeer groot; b^sar 58 (J**j0f atnatj al te groot; mengamat-amati^ titrak aanzien, fixeeren, aandachtig bezien; m^ngamat-amati n^garij de stad verkennen, goed opnemen; p^- ngamat-amatan, bespiegeliog. R. v. EySjbeschouwing met oplettendheid; amat i^aw^a^, uitermate zeer; teramat^ ten zeerste; memperamat-amatkan^ iets zeer erg maken, iets verergeren, b.v. maka dip^ramat-amatnja gotjoh, hij vermenigvuldigde zijne stompen of verergerde die, hij beukte er duch- tig op los. H. T. v:>,«| Öniat, mat in het schaak- spel; meng^mat^ mat zetten. \^i/^jo\ amit^ Jav. Yerlof, vergun- ning ; p^ngamitan, een geschenk in geld door den bruidegom aan zijn schoonouders op het oogenblik dat de bruid het ouderlijke huis verlaat, in het Palomb. RäI Oemmat, Arab. volk, voorn. van ^^ne wet, godsdienst of instelling, natie, volgelingen, leden van eene gezindte, sekte; oemmat Allah, het volk Gods. JUä^I imtitsäl, Arab. het ge- hoorzamen. JLa>oI amtsäl, Arab. spreuken, meerv. van matsal en müsal; amtsdl Solaiman, de spreuken van Salomo. y/o\ amar^ Arab. bevel; menga- markan, bevelen. Zie am{n, \yo\ atnra, Skr, e. s. v. mangga (Magnifera indica) Maxw. U^äI Ömas, goud, ook in eigen- namen en gebruikt als liefkoozings- woord en op Java ook nog als titel; voorts de naam van een goudge- wicht = 1 / thail ; ^mas poetih en ^. kodok, platina; ^. kawin, huwelijks- gift van den man aan de vrouw = mahr, Arab. zie ald.; ^mas karfas, bladgoud, C. en S. ; e. merah, rood, d. i. donkergekleurd goud, ook als liefkoozingswoord; emas merah jang soedah (er^boes, rood goud, dat in een aftreksel van tamarinde en zwavel opgekookt is, om het te kleuren; emas padoe, gedegen goud, goud zooals het uit de bergen korat, met koper of zilver vermengd. L.; ^.masak, gedegen goud, ook ihoe emas; ^. tem- pawan, gesmeed goud, ook emas dt- titikj H. Ind. Mah. Roep.; ^. oerai, stofgoud, ook gebruikt in de betee- kenis van fijn goud b.v. H. T.; ^mas melintasj het godeelte eener schuld, dat de gewoonte toekent aan het hoofd, hetwelk de geschillen tus- schen schuldeischer en schuldenaar heeft besiecht, doorgaans de helft van de verschuldigde som, C. en S.; e. lan- tjoengj valsch goud; anak ^maSy in 'smeesters huis geboren kind eener slavin; k^na emas, omgekocht wor- den of zijn; jang ^mpoenja emas, de geldschieter, schuldeischer; sa^emas ^nam, bij w^inst, is 50 procent, letterl. een mas van 4 soekoe geeft zes soekoe; emas sakati lima, een bedrag van on.- geveer /'32, door de adat voor som- mige zaken vastgesteld, v. d. Tn. zie bij kati; m^ng^masi, verguldep, om- koopen; kaemasan, v. goud, verguld, gouden voorwerpen, luister; koersi ka^masan, staatsiezetel ; peremasan, goederen v. waarde, Mal. Sam. II : 18, Ü**^ \juM] 59 totaal beloop van een inkoop of van het gestolene enz.; e. lantak, goud in staven of anderen vorm gegoten; ^. toewa, fijn goud, zuiver goud; ^. moeda, goud van minder gehalte; ^. samata-mata soetji, het zuiverste goud; g. djadij bewerkt goud, ook: afval van goud bij de bewerking; ^. sapoeloeh mafoe^ goud van 10 Mal. 