title: Jaarboeken van het Koningrijk der Nederlanden : (1814-1822)
creator: Stuart, Martinus
text: Hoogerchool De plegtige overdragt van het rectoraat der Hooge- te Gent. fchool te Gent gefchiedde op den 7den October door den Hoogleeraar Verbeek aan den Hoogleeraar Garnier , met eene redevoering, waarin eerstgemelde , op eene doeltrefl’ende wijze , de lotgevallen der Hoogefchool , gedurende het afgeloopen akadcmie- jaar, herdacht. Na den afloop werden de eere- medailles voor de bekroonde prijsverhandelingen uit- gedeeld, als : in de fakulteit der geneeskunde aan den Heer /. C. van den Broccke , itudent te Ley- den ; — in die der vvijsbegeerte en letteren , aan den Heer J. C. Voorduin , ftudent te Utrecht ; — in die der wiskunde en natuurlijke wijsbegeerte , aan den Heer A. H. van der Boon Mesch , ftudent te Leyden ; den Heer J. B. Guinard , ftudent te Gent; II. Herden , mede aldaar , en R. Courtois , ftudent te Luik; — in die der regtsgeleerdheid , aan den Heer C. A. Lieds , ftudent te Gent. Aan het ingezonden antwoord bij de geneeskundige fakulteit , door den Heer Lambrefts van Luik , viel eene eervolle vermelding te beurt. Tot Buitcngevvoon Hoogleeraar, in de geneeskun- de, werd door Z. M. benoemd de Buitengevvone Hoogleeraar in de wis- en natuurkundige weten- fehappen , de Heer C. A. van Cloetfem. «-^0°, Qp Jen uden Februarij had te Leyden de over- cy f°* dragt van het rcktoraat plaats. De af'tredende Rec- tor Magnificus, J. Clartsfe , hield eene redevoering : de conjungenda in quarumvis doctrinarum , eiiam Theologiae Studio , cognitione historica et philoso- phica. (Over het noodzakelijke eener vereeniging van gefchiedkundige en wijsgeerige kennis in de beoefe- ning van allerlei wetenfehappen , 00k der godge- leerdheid). De eere-prijzen werden , op de gewone plegtige wijze, uitgereikt: in de fakulteit der god- geleerdheid, aan den Heer H. P. de Kanter y Theol. Cand. te Leyden; — in de fakulteit der wiskunde en natuurlijke wijsbegeerte , uit de na- tuur- Digitized by Google jAARBOfck VAN 1&22. tüürk unde , aan den Heer IV. IVenckebach , Litt. Math, et Phyf. Stud. te Dcventer ; uit de wiskun- de , aan den Heer IV. II. C. J Ordens, Jur. Cand. te Leyden ; uit de fcheikunde, aan den Heer E. Da- vids , Med. Cand. te Leyden; — in de fakulceit der befpiegelcnde wijsbegeerte en letteren aan den Heer W. Delprat , jur. Stud. te Leyden; -*-* in de fa- kulteit der geneeskunde aan den Heer J. R. van Maantn , Med. Cand. te Leyden. De Hooge-School , zoowel als alle , welke echte verdienten, met edcle bcginfelen en beminlijke hoedanigheden gepaard , op prijs wisten te Hellen , betreurden in dit jaar , op eene ongeveinsde wijze , het Verlies van den beroemden Herman Tollius , federt 1815 rüstend Hoogleeraar in de fakulteit der befpiegelende wijsbegeerte en letteren, Ridder der Orde van den Nederlandfchen Leeuw. De Heer Tol- lius , geboren te Breda den 2 8 (len van Sprokkel- tnaand 1742, was afkomltig van een geleerd en in het Vadcrland, als zoodanig, niet onberoemd gellacht. In het jaar 1763 werd hij te Leyden tot Doctor in beide regten bevorderd, en vier jaren later als Hoog- leeraar in de gefchiedenis , vvelfprekendheid en Griekfche taal te Harderwijk aangefteld , in plaats van den naar Utrecht vertrokkVn Iloogleeraar l'ijde- man. Hij volhardde roet lust en ijver in dezc bc- trekking tot in het jaar 177 6, toen hij , door het overlijden van zijne echtgenoot, zieh ten fterkfte gegriefd voelende , voor eenigen tijd Harderwijk Verliet en eene reis naar Parijs aanvaardde. Nog gedurende zijn verblijf te Parijs, ontving hij berige wegens eene beroeping als Hoogleeraar in de ge- fchiedenis en Griekfche taal aan het Athenaeum te Atufterdam , ter vervanging van den beroemden P. Butman , welken post hij met bercidwillighcid reeds in lentemaand van 1778 openlijk aanvaardde, en kort hierop , even gelijk zijr. voorganger , met het geven van lesfen in de Hollandfche taal over ’s Lands gefchiedenis verbond. Eene aanftelling ech- ter als Onderwijzer der hinderen van den Prins Erf- ftadhouder, deed den Heer Tollius , na in 1778 een- J. B. van 1822. Gg D-iod van den Hoog- leeraar Toi- liut. 466 JAARBOEK VANiSaa. , tweedc huvvelijk te hebbenangegaan, uit welke echt , by deszelfs overlijden, twee dochters in hct levcn waren, in hec jaar 1785 van Amfterdam naar ’s Graven- bage vertrekken. Nadat de Heer Tollius den jeugdigen Erfprins, onzen tlians regerende Koning, op eene belaugrijke reize, gedurende de jaren 1788 en 1789, had verzeld , behaagde het den Prins Krfftadhoudcr aan denzelven eenen nicuwen post op te dragen, door hem de plaats te doen vervangen van den overledenen raadsheer en rekenmeester der domcinen Mr. A. Ardesch , welken post hij met algemeene goedkeuring bleef waarnemcn tot het jaar 1795. In de jaren 1789 en 1790 was het, ondcr de leiding en het toezigt van den ervarenen Tollius , dat deErt-prins, eenen ouderdom van zeventien jaren bereikt heb- bende, het onderwijs der Iloogleeraren aan de Uni- verfiteit te Leyden bijwoondc, in welke bc'angrijke betrekking hij zieh wederom , tot niet geringe vol- doening der Vorflelijke Ouders, uitnemend van zyne taak kwijtte. Weldra echter ftond aan den Heer Tollius eene aanmerkelijke lotverwisfeling te wach- ten, waardoor hij, uit de tot hiertoe geregeld afge* legde baan, in den dwarrelkring des Itaatkundigen le- vens vverd voortgerukt. In herfstmaand van het jaar 1794 vverd de Heer Tollius door den Raad ven State , met goedvinden en op voorilel van den Prins ErfTladhoudcr , aangefleld tot Generalen Kom- mislaris Civiel bij bet Britfche leger, hetwelk zieh , tot afwering van den naderende overval der Franfchen , in deze gewesten bevond. In deze betrekking on- aangenaamheden van allerlei aard hebbende motten verduren , zag hij zieh eindelijk , door de ongetuk* kige kans der wapenen en daarop gevolgde, nog in levendig aandenken zijnde, ilaatsberoerten , genood-' zaakt , met vrouw en kinderen , doch met achterla- ting van bijna al zijne bczittingen , het land te ver* laten en * in het gevolg des Engelfchen legers, de reis naar Osnabrück aan te nemen. Na een kort verblijf al- daar , vertrok de Heer Tollius naar ßrunswijk , al- waar hij zieh van min of meer belangrijke kommis« fielt , tot bevordering der belangen van bet huis Digitized by Google JAARBOEK van «82a. vereeuwigd. Als zoodanig noemen vvij , behalve een aantai lezenswaardige redevoeringen , eene voor- treffelijke uitgave van bet Lexicon tlomericum van Apollomus ; eene levensfchets van den Hoogleeraar A. Paradijs , uitgegeven in 1813, en gevoegd ach- ter de Opuscula Academica van zijnen ouden vriend; een Vertoog over de ratnpen van Holland en de roiddelen daartegen, gedrukt in 1796 , in het Fransch en Hollandsch ; een ander werk , in het volgend jaar uitgegeven en tot titel voerende Nederlands Staats * gebreken en derzelver geneesmiddelen ; voorts de , nieer algemeen bekende, vvederleggende aanteekenin* gen op bet advies van de Hoogleeraren ß. Voorda ® n J: Valckenaer , over de zaak van den gewezen Stadhouder, alsmede de, in vele opzigten, belangrijke Staatkundige gefchriften, betreffende de Verecnigde Nederlandcn in 1786 en vervolgens , uitgegeven door den Hoogleeraar in de jaren 1814—1816, in drie dcelen. Behalve van een aantai andere Genootfchap- pen, werd bij, je dert 1809, onder de korresponden- ten der tweede klasfe van het Koninklijk Nederland- febe lnftituut geteld , zijnde hij mede een der op* rigters van de Leydfche Maatfcbappij van Neder- landfcbe letterktmde, in het jaar 1766, van welke "bij, bij zijn overlijdcn, het oudfte lid was fi). De Heer J. Nteuwenhuis , vroeger Hoogleeraar te Deventer , door Z. M. tot gewoon Hoogleeraar in de fakulteit der befpiegelende wijsbegeerte en letteren te Leyden benoemd , aanvaardde de/.en post , op den i7den Junij, niet eene plegtige redevoering: de prac- ßantia Philofophiae Theoreticae in disfeniu Philo- fophorum conspicua. (Over de voortrefFelijkhetd der befpiegelende wijsbegeerte , blijkbaar in de ver- feindende gevoelens der wijsgeeren.) — Ten zclf- den dage aanvaardde de Heer P. Hofman Peerl- kamp het 1 loogleeraarambt in de oude letterkunde en gcfchiedenis , met eene in wijdings- redevoering : (1) Men vindt dit levensberigt breedvoeriger in d« Alg. Koust- en Letterbode 1823, No. 1—3. Digitized by Google 4 «9 JAARBOEK van 182a. de praccipua lege Provldentiae in Historia obfer- vanda. (Over de hoofdwet van Gods Voorzienig- heid in de Gefchiedenis op te merken). Op den 281ten September daaraanvolgende aan- vaardde de Heer H. A. Uamaker zijnen post, als Hoogleeraar in de fakulteit der befpiegelende wijs- begeerte en letterkunde, met eene plegtige redevoe- ring : de yita et meritis Guilielm Jonefii. (Over bet leven en de verdienten van William Jones). Een nieuw verlies werd door deze I looge School < j e ® < HooV-" op den 1 9den October gcleden , door den dood i ecr aar Tt van den Hoogleeraar J. fF. te IFater , Hoogleer- U'attr. aar in de godgeleerdneid en kerkelijke gelchiede- nis , ln eenen ouderderdom van omtrent 8a jaren. Ikhalve de veelvuldige dienten in zijn vak , als Hoogleeraar, bewezcn, welk ambt hij tot den jare 1815 met onvermoeidheid bekleedde , wanneer hem het wel verdiend etneritaat werd verleend , had hij, door het in het licht gevep van onderfeheidene wer- ken, zieh eenen fchitterende letterkundigen roetn Verworvgn. Onder de voomaamfte telt men zijne Körte Historie der Reformatio van de Provinci« Zeeland , 8vo. 17665 Inhuldiging van Prins Wil- lem V, 30 Met 1 766, binnen Flis fingen , fol°. 1767 5 Historie van het verband en de fmcckfchrif~ ien der Ncderlondfchc Edelcn , ter vcrkrijging van vrijheid in den Godsdienst en Burgcrflaat , in 1565, 4 Stukken, 8vo. 1776 — 1796; Vader- landjche Historie verhört , 4 deelen 8vo. 1785 — 1801 ; Narratio de rebus Academiae Lugduno ßatayae faeculo octavo et decimo prosperis et ad- verfis , 1802, enz, Insgclijks werd door hem de nitgave bezorgd van Jabions kii Opuscula , quibus tingua et antiquitas Aegyptiorum , difficilia libro- Yum Sacrorum loca et liistoriae ecclefiasticac ca - j bita illustrantur (a Tom. 1804 — 1806), verrijkt door zijne eigene aanteekeningen. De Hoogleeraar Te Wetter was Ridder der Ordc van den Ncder« landfehen Leeuw en lid van het Koninklijk Indituut, benevens vcle andere letterkundige genootfehap- pen. —■ De Heer Kcstehat hield, op den 5den No» Digitized by Google 470 JAARBOEK van 1622t Yeniber, bij de Maatfchappij von Nationale Letter^ kundc te Gent eene voorlcziug , waarin dezelve de verdienten dezes llooglccraars naar vvaarde fchetlte. Onder de ovcrige belangrijke bijzondcrheden, tot des- zelfs levensloop betrekkelijk , werden zijne letter-r kundige betrekkingen tnet vele vermaarde mannen der ZuidcKjkc Provincien, bovenal opgemerkt, zoo als j onder andere, met den Heer C. F. Nelis n Bisfchop van Antwerpen, welke, tijdens de pn lüsten , die op • - de verovering van Bclgic, door het llcpublikeinf<phc lc-gcr Ip 1794., volgden , eene febuilplaats en alle , vertroostigen der vriendfehap in het huis van den . Heer Te tt'atcr , te Leyden, voud.. Nicnwc noc- Daareptegen mögt de Hoogetchool een levendig kerü aan de genoegen ondervindcn , waarin gejieel het letterraipr Leyden? ' e tc Belld P‘>bliek deel nam , bij de kennisgeving, op den eilten üctober, door den Hoogleeraar J. van Voorst , in eene zeer gepaste Latijnfche redeyoering , gedaan , wegens de heropeping der boekerij, in de daartoe nieuw ingerigte verzamelplaats. Dezelve werd, van den aalten üctober af, buitep den tijd der vakan- tien , dagelijks, met uitzondecing van Zon- en l'erftdagen. , voor een ieder opengdteid en de burgers der Hooge-Sehool mogten zieh , . door eigene aaufchouwipg , van de voortreffelijkc wijze , waarop een door ben lang gevoede wensch was vervuld geworden , overtuigen. De aanzienlijk vergroote bibljoibeekzaal , op .eene allezins deftige Wijze ingeiigt, en van rondom cen genoegzaam licbf ontvangende , levert den bezoeker cen gpmakkelijk overzigt van den wclgeordcndc bockenfchat, in der zclvje voorhanden , tevens met eene zeer gelernte gclegenheid tot dcrzelver gebruik,; tcrvvijl aan .deze zaal nog twee nieuwe vertrekken. grenzen , waarin Dien de werken en vcrhandelingen der meest beroem,- de Akademien .en Genootfciiappca, met de voor- paauilte journalcn en kostbare plaatw?rken , bijeeii Ytndt, flrekkendc dezelve ,med«; tot bcwaarplaats van den onlclratbare» voorraad van haodfchriften en bocken, met geichrevene aanraekenlngen, der vermaard« ftc niauuen. — Jpe Hooglecraar ffan Voont , welke Digitized by Google 47 » JA ARBOEK van i8aa. zieh hierin bij uitftek verdien flelijk had gemaakt , verkreeg , bij de verdere volvoering van zijne moeijelijke taak, een’ bekwamen medc-arbeider in den Heer J. GeeJ , bij belluit des Konings, tot tweeden bibliothe- karis aangefteld. De Heer P. J. Uijlenbrock , bij koninkÜjk befluit tot Lector bij de iakulteit der wiskunde en na- tuuriijke wijsbegeerte benoemd , aanvaardde zijnen post, op den aden November, met eene redevoering : de astronomiae conditionc apud Arabes aüosqne mnnullos medii aevi papulös orientales. (Over den toeftand der fterrekunde hij de Arabieren en eenige andere Oosterfche voiken in de middekepyv\ - ln plaats van den, op den gden April dezes jaars overkdenen, Buitengewonen Hoogleeraar der land- huishoudk unde , G. J. van der Boon Mesch , vverd door Z. M. tot vervullig der liierdoor opengcvalle- ne leerftoel benoetnd de Heer J. A. Utlkens , lioog- leeraar te Groningen , welke echter, reden gevonden hebbende , om het. hem opgedragen Hoogleerambt niet aanite nemen, als zoodanig aoor den Heer Mr, G. Witicwaall , Sekretaris der Kommisfie van Land- bouw in de Provincie Utrecht, werd vervangen. Lsutstgemelde hield, dp den soften November, zijne plegtige intree ‘-redevoering , handelende , in de Nedcr- landt'clie taal : „ over de laudhuishoudkunde , uit- hoofdd van bare belajlgrijkheid , de befcherming der regering waardig.”.: .. , ■ Als aanmerkenswaardige bijzonderheid mocten wij alliier gewag maken van eene belangrijko plegtigheid op den 8ften November bij deze Hooge-School plaats gehad hebbende, op welken dag het den twec-en- tachtigjarigen Hoogleeraar M. Tijdcman mögt ge- beuren zijne drie zoonen, in de drie onderfchcidene vabken der godgeleerdhcid» regtsgeleerdheid cn let- teren , tot den doccoralcn ecretrap bevorderd te zien. De Hooge-School te Utrecht verloor , op den Hooge- fiften Januarij, in eenen ouderdoin van ruim 58 jaTen , den Hooglceraar der zedelijke wysbegeerte ea u ec Cg 4 Digitized by Google 472 JAARBOEK van i8aa. kerkctijke gcfchicdenis D. Hui smart, Predikant ter rclfde itcde. De Ueer Mr. C. A. van Enfchut aanvaardde , op den aaflen April, zijnen post als gewoon Hoog- leeraar in de regtsgeleerdheid, tuet lief bouden eener plegtige redevoering: de humanac indolis cognitione , legum de criminibus et condendarum et cxfcqucn* darum fubftdio. (Over de kennis van ’s nienfchen aard als een luilpmiddel tot het fflaken en toepasfeq der flrafwetten >. Den Zöllen Maart daaraanvolgende droeg de Hoog-, leeraar N. C. de Fremery zijnen pöst als Rector. Magnificas over aan den Hoogleeraar J. Hi Pareau, met eene redevoering: de Chemia et arte Pharma- fkatica ad majorcm pertectioncm in Betgio eve-> her.dts, (Over de bevordering • van den bloet der Schei- en Anfenij-inengkunde in de Nederlauden), : — Voorts werden bij deze golegbnheid , als naar ge- woonte, gouden prijs-tnedailles uitgedceld, aan de beeren: A. van Calcar , Med. Gand, te Leyden; J. A. C. Rovers , Litt. Hum. Gand, te Utrecht; C. A. Bergma , Math, et Phil. Nat. Cand. en Med. Stnd. te Utrecht ; Ae. de IVit ,- Litt Bum. Math, et Phil. Cand. te Utrecht-; <fi G. H. Sanderink .4 Theol. Cand, te Utrecht ; ^ A r . ßrouver , für, Cand. te Leyden; wordende voorts aan de heeren G. Dedei Litt. Hum. Cand; te Leyden; P. J. ßlom , Math, et Phil. Nat. Cand. et Med, Stud. te Utrecht \ r J.'G. Steenhoff , Theol. Cand. te Utrecht en S. E. Nijkerk, Jur. Gand, te Amlterdam, wier verband felmgcft eene lofTelijke melding waardig geoor- deeld waren, een eervöl getuigfehrift uitgereikt. Bij kontnklijk beiluit Van den sollen Mei werd deTloog-lvmv. Heer G. van Oordt , op deszelfs verzdek , eervol onrgflag van zijnen post, als Hoog- leeraar in de Godgeloerde iafculteit en als Akademie- Prediker, na in beide die betrekkingen , achttien jaren lang , met onvertroei den ijVeP tn allerwenfchelijkst ge- vol? werkzaam geweest te zijn. Tot Buitengewoon Hoögleeraar in de Godgeleerd,- heiii vverd benoemd da Heer //, Rouvman, f Digitized by Google 473 JAARBOEK van i8aa. • De plegtige overdragt van het rectoraat had re s Groningen, op den uden October, plaats, waarbij Gronmgeq, de Hoogleeraar C. de Waal , als Pro-Rector Mag- nificus, dezen post aan den Hoogleeraar T, W. van S'winderen overdragende , eene redevoering hield t de corpore humano facto ad explicationem mentit itUelligentis. (Over het menfchelijk ligchaam, als gefchikt otn den verftandigcn geest te ontwikkelenj, Daarna werden de ecre-penningen uitgedecld aan de Heeren : J. M. Daart de la Fat Ile, Math. Mag, et Phil. Nat. Dr. cn J. Braah , beide Studen- ten tu Groningen; alsmede aan den Heer Sur In- gar , Student te Leyden ; tcrwijl voorts als oveiv winnaar bij' do regtsgcleerde fakulteit werd melding gemaakt- van den lieer R. Winfingtr , Student te Leuven. r '- . •> , Nadat op maandag den aölten Augnstus de vijf- K Nt , tiende algemeene vergadering van het Koninklijk Ne- tandfche 7 n derlandfche Inllituut van VVetenfchappen , onder het voorzitttrfchap van den Heer J. H. Molkenboer , • Prefident der 4de klasfe , had plaats geliad , hield op r dingsdag daaraänvolgende de tweede klasfe hare vier- de opunbare zitting, onder vooraitterfchap van den Heer Mr, />. J. vaa Lennep 4 Een kort verflag der werkzaambeden , federt de laatstgeiiouden open- bare zitting, gelezen zijnde , werd de uitflag der prijsuitfchrijving bckend gemaakt, en, ten gevolge het eenparig befluit der leden , de gouden ecre-pen» ning toegekend aan den Heer W, di Clcrcq tc Atn- fterdam , wegens deszelt's beantvvoording der in den jare 1820 opgegevene vraag: „ welken invloed heeft de vreemde letterkunde , inzonderheki de Italiaanfche , Spaanfbhe , Fdanfche en Daitfche , geliad op de Ne- derlandfche taal- en letterkunde , fints het begin der Vljftiende eeuw tot op onze (lagen. ” — ■ Do Heer J. P. van Cappellt hield eene voorlezing : „ over 'den invloed der vooroordeelen bij de beoefening der gefchiedcnis de Heer H. A. Spandaw las een \ dichtltuk voor, getiteld „Hollands Dichtkunst,” aan de Ziiid-Nederlandl'che dichters gerigt. * De vierde openbare vergadering der vierde kiasfy G S 5 Digitized by Google \ 474 JAARBOEK van 182a. werü op den adften November , ondcr voorzitt/ng van den Heer C Apostool gehonden , waarbij de vaste Sekretaris der klasi'e , J. de V os ff'sz , een uitvoorig vcrllag van derzelver werkzaamheden , ge- durende de laatilc twee jaren , gaf, daarbij tevens bulde bewijzende aan de nagedachtenis der overle- denc Jeden A. de Leite , J. Goll van Franken- /lein, A. C. Lens en J. Hulfwit. Gedurende dit jaar werden benoemd: tot lid der derdeklasfe, de Heer C. J. C. Reuvens , buitenge- woon Iloogleeraar te Leyden ; tot korrespondenten der zelfde klasi'e de Heeren Mr. F. Frets , te Rot- terdam , en A. C. lloltius , Hooglecraar te Gronin- gen ; — tot Leden der vierde klasfe, de Heeren C. A. den Tex , iloogleeraar te Amlterdam ; D. P. G. Humbert de Superville , te Leyden , ' en . J. F. ;I Ducq , te Brügge $ tot derzelver korrespondenten , , de 1 leeren L. de Bast , te Gent ; J. Schelf hout , • - te ’s Gravenhage en /, Spohr , te Kasfel: zijnde de benoemingen tqt leden aclitcrvolgens door den Koning goedgekeurd. c. .. mie te Bruti öij ^ Koninklijke Akademie van Wetenfchappen fei. ' lui ' en Fraaije Lettenen, te Brusiel , werd eene gouden cere-prijs toegekend aan den Heer Ptjcke , Btir- geineester te Kortrfjk , wegens dcszells ingezonden antwpord op eene gefchiedkundige prijsvraag, be- trekkelijk den (hat der wetgeving en der regtbanken in de Oosterijklchc Nederlanden, voor den inval der Franfchen enz. ; atsmede aan den Beer Vene , Of- ficier bij het Korps der Genie te Brest, wegens be- antwoording eener wiskiutdige prijsvraag. — Voorts yverden zilveren tnedailles toegewezen aan den Baron de Reifenberg , wegens de beantwoording eener ge- fchiedkundige prijsvraag, aangaande Erasmus , en aan de Heeren Gaillon , Regent van het kollcgie te Nyvel, en Everard , Heclmeester, wegens de beant- woording eener natuurkundige prijsvraag. — De Heer G. Danddin , te Gent, werd tot Lid der Akademie benoemd. van beeiden- De plegtige inwijding der Akademie van beeiden- de künden te de Kunden, te Amflerdam, had op den uden Ja- Amlkrdara. Digitized by Google JAARBOEK yan I8 aa. 475 puarij dezes jaar plaats , nadat , op den 8(len Maare van het jaar 1820, de inftallatie van den akademie» raad rnede op eene plegtige wijze was gelchied , waarvan wij reeds ter behooriijke plaatre melding deden(i). Deze belangrijke piegiigheid gefchiedde in eene der zalen van de teckenfehool , in bet gebouw zeive , alwaar alles tot dadelijke invoering der werk» zaamheden gereed was. De Voorzitter en Moofd» direkteur der Akademie, Jhr. F. A. van Boctze * laer , hielt! eene rcdevocring, waarin hij de lotgc- vallen der oprigting , het doel, de zedelijke , ver- (tandelijke en kunstmatige ftrekking, en het nut der Akademie fchetfle. Na het eindigen der redevoering gefchiedde aan detegemvoordig zijnde gasten, Kom* mislien , den Raad van beltuur* de leden der Aka- demie enz. uitdeeling eener gedenkpenning , welke bet ftedelijk beftnur , tot aandenken der plegtige ■ . » inltellatie , had doen , vervaardigen , houdende , aan - ' de eene, zijde , het borstbeeld des Konings en , aan de andere, de woorden: Koninklijke Akademie van 1 Beeidende Kunflcn te Am fl er dam 8 Maart 1820 * xvaarop de plegtighetd, op eene gepaste- wijze, werd gelloten. ; st Bij Art. 1 van het rcglement voor deze Akade- mie!, bthaagdö het Z. M. zieh tot befchermer dezer inftelHng te- verklären , * zijnde voorts , volgens het qjde.lid van hetzelfde reglertient, het hoofd van het Departement van algemeen. belhutr , vaattoe de Akar tiemie behoortyo de Gouverneur van het Noordclijk gedeelte van Holland , de Burgemecsteren der lkd en de leden van de 4de klasle van het Koninklijk Inftitimt, van regtsvvege, leden der Akademie. — Het honoraire lidnraatichap werd, 'uit naara van den .. Raad van beftuur, eerbiedig aangeboden aan H. M. "\ ‘ /. de Koningin, alsmede aan H. K. H. de , Prinfes van Oranje , terwijl voorts eene gelijke aanbieding aan X, K. H. den Prins yan Oranje en Prius Frederik .gefchiedde. Ovcrigens werd een groot aantal beoeffe- ‘.(l) Jaarb. 1820, St. II, b!. 140. Digitized by Google 476 JAARBOEK van i 8 aa. mars cn aanmocdigers der fclioone künden tot leden der Akademie benoemd(t). Te Antwcr- Ter gelegenheid van de groote mededinging bij de Koninkhjke Akademie van beeidende künden te Ant- werpen , vverd de eerlte prijs behaald door den Heer J. AI. L. Maas , van Gent , aan wien te- vens het jaarlijksch peniioen van / iaoo, ter voort- zetting zijner iiudien in Italic , gedurende vier ach* tereenvolgende jaren , werd toegekend. Bebalve de evengemelde hoofd-inrigtingen is ons , wegen* de overige in dit Rijk belhande genootfehap» pelijke vereenigingen , het volgende , als het belang* rijkst en meldingswaardigst , voorgekomen. Genootfehap Aan het genootfehap van Nationale letterkunde, te v>n n. Jet- Cent , werd door den Koning eene fomme van f6oo Cent' '* toegelegd tot bedrijding van de kosten der oprig- cing. — Tot leden van hetzelve werden in dit jaar achtervolgens benoemd : de I leeren Lambin en van Dämmen, van ljperen, van Roo , te Dixmuiden, tot honoraire leden j voorts de Heeren Haus, van . Breda , Cannaert , Lambilot en de Ridder , te Gent; Hoefkens , te Oostacker j de Jonge, te Lo* keren, tot leden; en de* heeren van der Fosfe , Gouverneur van VVest-Vlaanderen , R. Feith , te Zwol, en ß. Kltjn, Bsz. , te Amfterdam , tot ho* noraire leden. Eindelijk werden , onder andere, tot nieuwe leden toegelaten de Heer Minne, Grißier der Provinciale Staten, en de Heer Noei , Ingenieur en Chef van den Waterllaat. Het letterkundig Genootfehap Concordia te Brüs- te Brusfel , 4 Cel , hetwelk op den ioden Januarij hare plegtige jaarlijkfche vergadering hield , mögt mede uitftekende t (t) Wert vindt de volledige opgave van derzelver na- men in de Amfterd. Cour. No. is. — Het regiement, beneverts andere daartoe behoorende ftukken , wordt ge- vonden in het Bijv. tot het Staattbl. D, IX, St. I , W, 5 * 4 — 54 *« Digitized by Google 477 JAARBOEK vak i8aa. blijketl van ’a Konings welwillcndheid ontvangen. Hetzelve was op last van Z. M. in bet hotel Gran- yeüe geplaatst en telde reeds een groot aantal ledcn, onder welke , fchoon verfchillend in kerkelijke bc- grippen , echter aanhoudend de grootile eendemmig- heid heerschte. Oftchoon bij de werkzaamheden aan de taal des Lands meest de voorkeur wcrd ge- geven, zoo hoorde men van het fpreckgeftoelte ech- ter meermalen de talen van Cicero , Racine en Schiller , terwijl de bibliotheek , offchoon nog niet zeer uitgcllrekt, reeds eene belangrijke verzameling der vooroaamlte werken, in onderfcheidene levende talen , bevatte. Z. M. verleende aan dit genoot- fchap tot aankweeking van kunst , letteren en weten- fehappen , den titel van Koninkltjk Genootfchap , en verklaarde zieh , bij befluit van den aölten Maart, tot deszelfs belcherraer, welke gebcurtenis het ge- nootfchap door een’ luisterijken maaltijd vierde , waarop zieh onderfcheidene hooge liaatsbeambten aanwezig vonden. Op den ioden Januarij werd te ’s Gravenhage in Dliigemu het gebouw der Maatfchappij Diligentia , op eene g * 4 r * v *"‘ plegtige wijze , gevierd het vijftigjarig beliaan van het dichtgenootfchap , onder de zinfpreuk Kunst - liefde fpaart gccnvlijt , thans uitmakende de ’sGra- venhaagfehe afdeeling der Hollandfche Maatfchappij van fraaije künden en vvetenfehappen. De Heeren Ministers van Maanen en Falck , de Graaf van der Duijn van Maasdam , benevens den ßurge- meester J. van der Heim , woonden, benevens eene zeer talrijke vergadering , waaronder eene aanzienlij- ke vrouwenfchaar , deze plegtigheid bij. Onder af- wisfeling eener fraaije muzijk , uitgevoerd door een groot aantal liefhebbers der toonkunst, gaf de Heer Mr. J. C. van de Kasteele , tijdelijk voorzitter , een beknopt overzigt van den tegenwoordigen en voormaligen flaat dezer inrigting , waarna de Heer A. Deeloo een dichtftuk voordroeg, Hollands Kunstroem ten onderwerp h ebbende. Bij gelegenheid der openbare planten-tentoonflej -. ling van de Koninklijke Maatfchappij van Landbouw u'ffouJS Gtnt. Digitized Dy Google 478 TAARBOEK van i8ad. en Kruidkitnde te Gent , geopend den öden Febru- arij , werd met eenparige ftemmen de prijs toege- kend aan de rofa centifolia , inge 2 onden door den Graaf Deila Faille. De prijs der fraaije kweeking werd toegewezen aan een Crinum fpcciofum van den Heer N. de Cock te Lochristi, benevens een eerfte accesflt aan de Strelizia reginae var. ovata van den Heer F. van Casfcl en cen tvveede aan de Kamelia Japonica myrtifolia van den Heer L. Pa- pelen. Met getal der planten op deze wintertentoon- ftelling bedroeg ruim zevenhonderd. — De Ridder de ßrito, gewezen gevolmagtigd Minister van Portu- gal bij bet Nederlandsch Gouvernement , deed aan den Prcfident der Maatfchappij , voor derzelver plan- tenhuis , eene groote en fraaije verzameling van za- den toekomen , in de onderfcheidene Braziliaanfcbe Provincien bijeen verzameld. — Voorts zag men m ditjaar voor de eerfte maal bloeijende de Cypripedum venus tum , zijnde een gefchenk van den Markies van Hastings , Gouverneur der Engelfche Oostin- difche bczittingen. Wanten m. Ook bij de Maatfchappij van kruidkunde te u Doormk. ßoQcnjk had , ter gelegenbeid van de viering van het feest der H. Dorothea, op den loden derzelfde maand , eene prijs-uitdeeling plaats , zijnde de eerfte prijs toegewezen aan de Magnolia Talam van den Heer Surmont de Volsberghe en de tweede aan de Papyrus Japonica fl. alb. door den Heer Six van Moorzecle ingezonden. Op den I 3 den daaraan- volgende bad de tentoonftelling van bloemen der Maatfchappij plaats , welke , offchoon Hechts on- langs opgerigt , reeds met de aanzienlijkfte des Rjjks kon wedijvcren. Het was de ijver en kün- de van baren Sekretaris , den Heer Dumortier-Ra- thrau, lid van het Linncisch Genootfchap te Parijs , welke veel tot dezen bloei had bijgedragen. K. Akadc- Bij de Koninklijke Akademie van fchilder-, beeld- JPj*.|T* n k houto- en bouwkunst te Brusfel had, op den 8ften enz. te Brus- April , de beoordeeling plaats der fcbilderftukken , '«'• welke naar den prijs haaden gedongen. De eerfte Digitized by Google JAARBOEK van i8ai. 479 prijs naar de natuur werd beliaald door den Heer LagasJ'e , van Nivelles , leerling van den Heer Ode- vacre ; de eerfte prijs naar het antieke door den Heer Acard , van Audenaarde, leerling van denzelf- den meester. De Maatfchappij ter bevordering van den land- Maatfchap- bouw te Amfterdam wees, op den 8ften Mei, de na- Sn U w*te Am- volgende eerebelooningen toe , als : eene gouden me- fterdiw. daille aan den Heer R. J. ßrouwer , te Nijkerk , voor eene verhandeling over de beste wijze om hout- foorcen aan te kweeken ; eene gelijke medaille aaa den Eerw. Heer J. H. Floh , Predikant te Enfche- de , wegens eene verhandeling over de gelchikl're wij- ze , om het gewone fchoolonderwijs , ten platte lande , te doen ftrekken ter verbetering van gewoonten en voorouderlijke begrippen bij den boerenftand ; eene bclooning van zes dukaten aan den Heer G. Elde- rik , te Overveen, wegens een betoog over bet nut van het grasfoort , onder den naam van Fiorin bc- kend. De ßpfte algemeene vergadering der Hollandfche Hoiiandfche Maatfchappij van VVetenfchappen werd op den i8dcn M?»<rch»p- Mei te Haarlem gehouden. Op dczclve werd een’ t^nfehip- °* gouden eerepening toegekend aan den Heer J. A. pen. Rennet, te Leyden, en G. van Olivier , te Kou- dekerk , voor de beantwoording eener prijsvraag , in 1813 voor een’ onbepaalden tijd voorgefteld , waar- bij werd verlangd : „ eene naauwkeurige naamlijst der zoogende dieren , der vogelen en amphibien , die natuurlijk (en niet van elders overgebragt) in- woners dezer landen zijn, met bijvoeging van der- zelver verlchillende namen , in onderl'cheidene Ne- derlandfche gewesten , en de geflachts- en foortsken- merken , volgens het Linneaansch fteifel , zeer kort gefteld, en met aanwijzing van een of meer afbeel- dingen van elk dier.” insgelijks werd eene gouden medaille toegewezen aan de verhandeling van den Heer T. A. Garros , Ingenieur te Parijs , ftrekken- de ter bcantwoordig der vraag: „ wat heeft de on- dervinding genoegzaam bevestigt omtrent de zuive- ring van bedorven water door lioutskool ? ln hoe Digitized by Google 480 JAARBOEK vam t8as. / verre kan men de vvijze, waarop zulks gefchiedt, uit Chemilche grondbeginfclen verklären (i).” Tot Direkteur werd gekozen de Heer /» IV eile tu y Burgemeester der Rad Brusfel. N. Huis. In de zittingen van de algemeene vergadering der houdelijke Nederlandfche Huishoudelijkc Maatfchappij werden Mutfcbappy. £ j e vo ]g en£ j e prijzen en eerbelooningen toegekend , als: aan den Heer J. Risfceuw , te Oostburg in Zeeland , de premie van de zilveren medaille en tien dukaten , voor het bezaaijen van een half morgen lands, met het zaad van de Laplandfche koolraap (Ruta Raga') of Zweedfche raap ( Chou-navct de Laponie ou Navet de Suede — aan den Heer P. Koning, te Utrecht, de gouden medaille, op zijne in was geboetfeerde anatomifche voorwerpen ; •*- aan den Heer/, van Hastart , te Delft, voor zijne twee tcekeningen, om de voorwerpen der Na- tuurlijkc Historie, uit de klasfe der zoogende die- ren , vogelen of planten , op het eerftc aanzien van alle andere te kunnen onderfcheiden ; — aan den Heer J. A. R. Best, te Amfterdam , op zijne in- gezondene proeven in de graveerkunde , de premie vau honderd vijf-en-twintig dukaten , in vijf jaren te betalen , mits door hem jaarlijks nieuwe proeveq, waaruit zijne vorderingen blijken , wierden ingezon- den ; — >• aan den Heer M. N. Beets , te Haarlem , eene belooning van vijf-en-twintig dukaten , voor zijne verhandeling , met opgaaf van mlddelcn , om de vervalfching der meekrappen te ontdekken ; — ^ ^ > aan den Heer A. Bemme , Jz. te Rotterdam , op zij- (i) Op de vraag betreffende de droogmaking van her flanrlemmer Meer , voorgefleld in i8so en voor dir jaar herhaald , kwam geen voldoend antwoord in. Men Zag Zieh echter des wege, ten ruimfle, fchadeloos gefteld door de uitgebreidc verhandeling over dit onderwerp van Jhr. F. G. van Lijnden van Hemmen , welke in i8ai het licht zag. Zie Vaderl. Lettcroef. 1823, No. V , VI eu XI. Digitized by Google J A A R B OE K van i8aa. 48t zfjne ingezondene procven van medailleerb unst , eene aannioedigng van acht dukaten ; — aan Mejufvr. E. B. Schmetterling , te Amfterdam, eene aamnoe- diging van tien dukaten, op hare ingezondene gra- -veerproeven. — Van de tentoongedelde planten en gevVasfen werden bekroond , als de zeldzaamfte : Zamia tricuspidata , ingezonden door de Heeren H. en D. yan Luntcren » te Utrecht ; Pinus lon- gifolia , ingezonden door den Heer T. Storm , te Haarlem $ — als de best gekweekte : Coccoloba pu- bescens , ingezonden door den Heer J. J. de Fatsch , op Westermeer te Heemllede; Clethra arbarta , ingezonden door den Heer S. Hodshon , op Oud- Berkenroodc. De Maatfchappij der Nederlandfche Letterkunde M* at ^ h *PP8 te Leyden , welke op den 2alten hare jaarlijkfche erkunde tV" vergadering hield , had het genoegen op de door Leyden, haar in den jare 1Ü20 uitgefchrevene prijsvraag : y, wanneer en op welke wijze heeft de Derde 'Staat begonnen invloed te krijgen in de Staatsvergaderin- gen ? En hoedanig was die invloed onder de grave- lijke en hertogelijke regering in Brabaod , Viaande- ren en Holland ?” de gouden eere-penning , volgens eenparig advies der beoordeelaren , te kunnen toewij- zen , aan den Heer Jhr. J. C. de Jonge , te ’sGra- venhage. . De plegtigheid der jaarlijkfche uitdeeling van eere- Tceken-Ak». prijzen bij de Teeken-akademie te Middelburg, op Je'nie te den aöften Junij dezes jaars , waartoe door Z. M. e ur *‘ wederom vier zilveren medailles waren gefchonken , werd merkelijk opgeluisterd door eene bij deze gele- genheid plaats gehad hebbende tentoonftelling van een aantal kunstwerken , op een daartoe vooraf ge- daan verzoek ingezonden. Dezelve bellond uit 29 fluks fchilderijen en 27 teekeningen , vervaardigd door meestal met roem behende en tcr genoemde ftede levende kunftenaren , alsmede uit eenige uitlle- kende gravuren en boetfeerwerken enz. ; gelingende het een en ander van den voortrcffelijken bloei der beeidende kunften 00k in de hoofdplaats der Provin- cie Zeel and. J. B. van 1822. Hh Digitized by Google 48a JAARBOEK van iSaa. Provlnci*ai De algemccne vergadering van her Provinriaal genootfchip. Utrechtsch Gcnootfchap van Kunden en YVetenfchap- ’ pen liad op den aSItcn en 391'ten Junij plaats. Aan de fchrijvers eener verhandeling over den kanker , zijnde de heeren J. G . Forstman te Delft en des» zelfs zoon J. G. Forstman , te ’s Hage , werd de gouden medaille toegewezen. Wegens eene, althans gedeeltelijke , beamwoording der prijsvraag : „ Kan men uit de kennis van het maakfel van de deelcn der dieren fteeds met genoegzante zckerbeid tot het gebruik dier deelen in de dierlijke huishouding be- ll uiten , ook wanneer men geene gelegenheid heeft, om het levende dier waar te nemen , zoodat men dit beginfel der eindoorzaken als een , niet alleen nut- , . tig maar ook (teeds zcker leidend, grondbeginfel in i. de natuurlijke gefchiedenis van bet dieren-rijk tnag be- fchouwen ?” werd de zilveren medaille toegekend aan den [leer J. van der Iloeven , Med. Stud. te Ley- den. Voorts werd de gouden eere-penning toege- kend aan den Heer Balz, te Berlin, wegens eene prijs-vcrhandeling over de oogontlteking; en aan den Heer J. Geel , te ’s G raven ha ge, een zilveren me- daille wegens deszclfs Latijnfcbe verhandeling be- treffende de lotgßvallen , leerwijze , inftellingen enz. der Sophisten , welke teil tijde van Socrates te Athenen leefden. Gedurcnde dit jaar werden verko- zen , tot buitenlandfche Jeden , de Heeren : D. Brrwstcr , te Edinburg ; E. G. Patrix , te Parijs; T. ft. li'iarda , te Aurich ; J. van Praet , te Pa- rijs ; J. Grimm , te Kasfel, Op de algemeene ver- gadering werden tot leden gekozen, de Heeren r J. A. Bakker , te Rotterdam ; J . Bosfcha , te Gravenhage 5 J. G. S. van Breda , te Gent ; J. P. Delprat , te Delft ; C. H. Ebersbach , te Am- fterdam ; Mr- F. Frets , te Rotterdam} G. Grieve, te Utrecht; Mr. A. van Gcnnep, te ’s Gravenhage; f. Geel , te ’s Gravenhage ;• J. K. Baron van Got- flein , te Utrecht; G. K. Grave van Hogendorp , te ’s Gravenhage ; IF. A. van Hengel , te Am Iler j dam; P. Komng , te Utrecht; /. S. May , te Rotterdam; F. J. van Maatitn , te ’s Gravenhage j Digitized by Googl JAARBOEK van 1812. 483 * H. Nttman , re Utrecht ; II. Oortwijn , te Charle- roi; J. G. P tuschle , te Amflrerriam ; Mr. S. H. Rofe , te Utrecht ; II. J. Royaards , tc Meerkerk ; J. C. Ri/k , te Rotterdam , S. Stratingh , te Gro- ningen ; L. Suringar , te Leyden ; G. J. Visfcher , te Amderdam. Insgelijks werd het aangeboden lidr maatfchap aanvaard door de Heeren : J. Broers te 1 Zeist ; F. S. Graaf van Bijland Halt , te ’s Gra- venhage en IV. L. Mahne , te Gent. Het Zeeuwsch Genootichap der wetenfehappen Zeeuwsch leed een gevoelig verlies door den dood van des- w'etenf zelfs Direkteur Jhr. J. H. Schorer , Kommandeur fchappen. der Orde van den Ne'derlandfchen Lceuw , gewesen Gouverneur der Provincie , enz. , eenen ouderdom van ruim zestig jaren bereikt hebbende. — Op den 3 den Julij werd in eene buitengewone vergadering des Genootfchaps, vvagrbij onderfcheidene Jeden van de vergadering der Staten van Zeeland, alsmede eenige perfonen van aanzien tegenwoordig waren, zijne nagedachtenis, op het loffelijkst, gevierd in eene lofrede , uitgefproken door den Heer J. de Kanter PAilz . , Sekretaris van het Genootfcliap (1). De 38(le algemeene vergadering der Maatfchappij Maatfchtppij Tot Nut van 't /tlgemcen werd op den l jden Tot lfuiven Augustus geopend door den Heer Mr. N. Sind , 1 Al & emetn ‘ ram , met eene redevoering „ over de noodzakelijk- Meid van orde in de zamenleving, en meer byzon- der, dat verfchil van rang cn Rand in de Maatfchap» pij ter bevordering van algemeen volksgeluk nood- zakelijk is.” Wegens bedrevene edelmoedige da- den werden eere-blijken uitgereikt aan H. Mijnders en J. P. Erbe , beide te Amilerdam; alsmede aan P. IVtgmon , tc Mijdrecht , en E. Brunt , te Weesp, alle vier voor het redden van in het water gevallcne menfehen of kinderen ; voorts nog aan D. £i) Een beknopt levensberigt van wijlen den Heer . 7. //. Schorer , ondeend uit eene aanfprnak van den Hoog- leeraar 7 > IVater, wordt gevonden in de Alg. Konst- cn Luterbode 1823, N°. 13 en 14. s II h 2 Digitized by Google 4&4 JAARBOEK van i 8 aa Dreves van der Laag , J. Tjepkes, J. S. van der Mcj cn G. Cornelis , alle vier te Hallum,voor het redden van cen gedeclrc der equipage van een geftrand fchip. Aan een groot aantal anderen , wel- ke niet ter vergadering tegenwoordig waren , werden de hun toegekende medailles op eene min of meer plegtige wijze , door de departementen der Maatfchap- pij of antoriteiten , aan welke dezelve werden toegezon- den , overhandigd , als: aan II. van Schaik, te Kockengen; C. Gerrit sz. Leifen , te Kolhorn; T. de Brest , te Vlisfingen ; H. Leur smart , te Delft; J. II. de Jonge , te Schiedam ; II. Katlenburg , te Leeuwardcn ; F. J. Hannberg, te Middelburg ; A. Front ans , te Nijmegen (i); C. IVoert , te Dordrecht; /. Vet , te Wonnervcer , R. de Poor* ter, , te Brügge; P. Verduin , tc Vianen ; E. van Bevervijk , te Kämpen; D. Rerlijn , J. van de Graaf , A. van Santwij'k , D. van Kouter , H. Stectrwijk , N. de Ruijter , E. G. Lesfef , Dina van Dyk, geb. Vonk, L. van Kasteei , /. Fer- /oöfl en yf. va« Tergouvr , alle elf te Utrecht ; U\ Vcrhcij IVz . , te Lopik ; L. H. van Schepen , te Vrouwen-Parochie ; II. Soijcr en C. IV. Brie , bei- de te Namen , en D. J. van ßlooys , te Dreischor , ajle voor het redden van in het water gevalicne menfehen of hinderen ; aan Lubbert en Lammcrt Snoek , beide te Urk , voor het, bij eigen gevaar, ter hulp fnellen v,an eene in de baren bedolven vis- fehersfehuit , en het redden van een tnensch in htm eigen bijna zinkeifd vaartuig; aan K. K. de Boer , B. Schilder , K. J. van Viaanderen , /. J. Schilder , J. K. Buis en A. J. Bruin , alle zes te Vollendam , voor het, tuet eigen levensgevaar , redden cn verzorgen van een tiental fchipbreukelin- gen van een , nabij Marken , verongclukt tjalkfchip ; (1) De uitreiking van de zilveren medaillc aan ge- noemden A. Vromant gefchiedde , raet meer dan gewone plegtiglieid, op den -2(len October tc Nijmegen, a!n zi?n- de het thans de vijfde reize, dac dezelve eene dergelijke onderfcheidmg had mögen verweiven. Digitized by Google 485 JAARBOEK van i8aa. 