title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Een goed man maakt wel een goede vrouw. Een goed man neemt soms wel een kwijnend voet voor. Een groot man heeft voordeel; want hij ziet over veel kleine lieden. (Zie LEREN.) Een haastige man ontbrak nooit leed. (Zie LEED.) Een baastige (of: jachtige) man moet op geen ezel rijden. (Zie EZEL.) Een kinderkleed past den man niet. (Zie KIND.) Een klein man kan wel een groot man overwinnen. Een klein man koen is niet dan voetgetrap. (Zie KLOP.) Een klein man velt wel een grooten boom. (Zie BOOM.) Een weinig voordeel doet den man uit zijne kleding gaan. (Zie KLEDING.) Een man als een zalm, maar zoo vet niet. Een gaat maar een mans gang (af: Een mens gaat maar een gang). (Zie GANG.) Een man heeft weinig eer, als bij een vrouw slaat: is zij boos, dat helpt het niet, en is zij vroom, dat doet hij haar onrecht. (Zie EER.) Een man is geen man (of: Een keer is geen keer). (Zie EEN.) Een man is maar een man alleen, Hij heeft geen vriend, zijn macht is klein. (Zie Macht.) Een man is niet beter dan zijn woord. Een man is tegen een man opgewassen. Een man kan het paard naar het water brengen, maar geen tien man kunnen het doen zuipen. Een man kan niet meer dan met één mond eten. Een man mist wel dikwijls. Een man moet zijn eer verdedigen tot aan zijn einde. Een man over boord, een stuk te minder. (Zie BOORD.) In de Tuinman I. na 17. Gruterus III. bl. 141. Sartorius tert. III. 3. Adag. Thesaurus bl. @. v. Eijk II. na. bl 87. Gruterus III. bl. 140. Merg bl. 16. Witsen bl. 114. v. Alkemade bl. 115. Tuinman I. bl. 381, II. bl. 20. Jun bl. 19. Man bl. 334. Vrijmosdige bl. 79. Bogaert bl. 10. v. Hall bl. 298-380. Harrebom bl. 87. Campen bl. 78. Zageras bl. 20. April. Idinau bl. 178. Gruterus I. bl. 108. de Brune bl. 100. &c. Prov. bl. 110. Tuinman II. bl. 380. Obscurus bl. 17. Sartorius sec. III. 16. Tuinman I. bl. 846, II. bl. 147, 183. Prov. seriosa bl. 31. Zegerus bl. 20. Gruterus III. bl. 160. Merg bl. 16. de Brune bl. 179. Bartorius tert. VI. 3. Een man van allenering vindt ligtlijk zijn eind. Een man van groot fortuin past op geen sies tuin. (Zie FORTUIN.) Een man zal een man zijn. Een man zijn huis is zijn kerkhof. (Zie HUIS.) Een man zonder geld is een lijk. (Zie GELD.) Een man zonder geld is een schip zonder (Zie GELD.) Een man zonder geld Verdwijnt en versmelt, GELD. | Een man zonder vrouw is een keuken zonder (Zie KRUKEN.) Een man zonder wijf is een arm zoen. (Zie KAZ) Een laag hart is voor een man nut, al maar wezen kan. (Zie HART.) Een oud man, die vrucht, is een winterbloem, (BLOEM.) Een oud man en een jonge vrouw Blijft aan dan met groot berouw. (Zie BEROUW.) Een oud man en een jong wijf Zijn kinderspel (ZIE KIND.) Een oud man en een oud paard Zijn niet veel Maar een oud wijf en een oude koe, Dien ja, waartoe? (Zie KOM.) Een oud man in zijn land, een jong daar Die zeggen veel dingen, die niet sluiten. (DING.) Een oud man is een nacht lus. (Zie 178. Een rijk man moet wijs zijn, al is hij ook een Een rijk man weet niet, wie zijn vriend is, Een rijk man zal zich t’ huis van alles doen den. (Zie HUIS.) Eens armen mans hooivaardij is niets waard. (HOOVAARDIJ.) Eens armen mans reden is er niet gehoord. Eens mans leugen is een vrouwes troost. (LEUGEN.) Eens oud’ mans vreugd en Maartsche zon was tijdelijk waargenomen. (Zie MAART.) Een stierman is zoo goed als vier man. (266 wordt een kloek en wijs stuurman den matroos vereerd.) Eens wijzen mans oogst duurt het hele jaar. (Zie JAAR.) Een vergeten man is er best aan. (16) Een vervaard man kreeg nooit een schoon verlovingsfeest. (17) Een verwezen man is half ontbreekt. (18) Een verwonnen man is er kwalijk aan. (19) Een vluchtend man werd nooit gekroond. (20) Een vraat, die voor het eten gaat; doch een man, die na het eten wachten kan. Een vroom man helpt, waar hij kan. (21) Een vrouw draagt meer uit met een lepeltje, dan een man inbrengt met een schop. (Zie LEPEL.) Een werkmans leven is een vast leven. Een wijze man, die zich gek kan houden. Een vis man, die zich gek kan houden, het heeft steeds den dood voor ogen. Beid dood. Wie man heeft u gemaakt; maar hij is te vroeg u gescheiden. ' Ä Wie man leert zijn kind: Blijf, daar gij het vindt. (Zie KIND.) E vrouw Is 's mans behoud. (Zie BRHOUD.) Wie is wijzer in zijn eigen huis, dan een wijs in dat van een ander. (Zie HUIS.) E swügende man, een geloovende man. 2 'Houd den man, dat hij niet gaat. 3 'In best. zei de man, en hij at de pap van zijn op. (Zie KIND.) Dat deel is niet te veel (ook wel: Elk het zijne :Alle man wat) deelt het best). (Zie DEEL.) E schimmen, staartman. (Zie ENGELSCHMAN.) Die derde zwarte man! Eaderscheid tusschen Salomo en zijn schoenen; intussen wijze mannen doen wel eens dingen. (Zie DING.) Waar nooit man in last, of hij deed het zich a wel: of hij bracht er zichzelf in). LABT. De gelal van schoone vrouwen heeft menigen aan het dolen gebracht. (Zie GELAAT.) Van den oude dag (of: man). (Zie DAG.) Eerlijk man schaamt zich zijn kunst of zijn | (Zie KUNST.) Grootere vreugde ter wereld, dan dat man wou in vrede leven. 4 Man, dan die op twee stoelen zit. Man had zulk een' wijzen zin, Of daar zat Nee, gekje in. (Zie GEK.) Man is gehouden, te doen, wat niemand kan. (Zie de Bijlage.) Man 200 kwaad, Of hij deed iemand baat. ? BAAT.) Man 200 wijs, of hij kan dwalen. 6 Zie man in dorp of stad, Dan die met 't | in vrede. (Zie DORP.) Stilstand, Maar licht man. 7 Dat wil zeggen: het is geen man, die ons dorp zullende vroomheid stichten zal; het is in een ongebonden mensch, een lichtmis. De hang oud eu, gee een Wordspe enswijze vroegere Bijgestanden, nie zeden war. Yjeteekend in Het spreekwoord: Lui, lekker en ligt Zijn de Drie voornaamste deugden van ’t no Zucht, bijzonder 7 het vrouwelijke geslacht Zo gelijk blijkt wit een ander spreek- Von. in eigen uit het Sticht Zijn lui, lek- Iwijzer man Dan een, die zwijgen kan. Ik een kleine man, of hij kan. wel hinder Zen, (Zie HINDER.) Us. Res TIL 1.176. Meijer bi. 90. Pen hl. 108, Aerae ALT. 3. 146. Meijer bi. 78. Dag. zuade bL.@. Adag. Thesaurus bi. 64. Brzae DL. 200, Fun au IL 89, tert. X. 96. Talman 1. I. Derman bl. 121. 67 8 Gruterus II. bl. 145. Mergk bl. 20. 9 Adag. Thesaurus bi. 36. 10 Oheurts bl.38. Sartorius see. X. 87, tert. V1.77. 11 Sartorius tert. V.75. 18 de Brune bl. 1%, 311, 09. Folie 1.93. v. Eljk II. nal. bl. 44. de Jager Bijdr. bl. 113. Mod- 13 Gruterus IIi. bL 138. MAN. Gelijk op, zei de man, en hij gaf een' barlaf voor Eene schram. (Zie BARLAF.) Gelukkig is de man, Die de vrouw derven kan. 8 Gelukkig is de man, Die wel leven sterven kan. 9 Gevonden goed is allemans goed. (Zie GOED.) Gij hebt den blinden man zien leiden. 10 [SARTORIUS zegt, dat dit spreekwoord gebe- Zigdwordt aan iemand, die veinst, eenskunst niet Te kennen, waarin hij door en door ervaren is. Gij hebt gedaan, een ander man in het spel, zei Fijtje tegen Joor, en zij had hem uit de baan Teknikkerd. (Zie BAAN.) Gij hebt geen mans hart in ’t lijf. (Zie HART.) Gij schuilt, maar in allemans oog. 11 Gij zijt alle man niet. [Dat wil zeggen: gij mag een uitzondering, onderscheiden van: Dat is allemaal niet; want dat betekent: er is daar of bij die zaak niet veel.) Gij zijt de man niet, om vijf pooten aan een schaap te zoeken. Gij zijt de man niet, om zonder beschuit in zee te gaan. (Zie BESCHUTT.) Goede mannen hebben gemeenlijk kwade vrouwen. 18 Haast was de man dood; toen leefde hij nog zeven jaar. (Zie JAAR.) Hadden was een arm man; Maar hebben kwam er beter aan. 14 (Zie de Bijlage.) Harde mannen op een weke kaas. (Zie Kaas.) Hartjelief, wat wordt ge vet, zei Lijstje tegen haar man Fobert, je krijgt beenen als zwavelstokken. (Zie BEENEN.) Heksen is geen allemanswerk. (Zie HEKS.) Help vrouw, help man, Help al, wat helpen kan. Het ambt toont den man. (Zie AMBT.) Het appel manneke komt om zijn geld. (Zie APPEL.) Het behoeft wel, dat een arm man Koenraad heet. (Zie KOENRAAD.) Het berouwde nooit een man, Als hij turfde voor Sint Jan. Het eerste is, eenen man te vergeven. [Men moet iemand, die een nieuwe zaak emt, zijne fouten niet aanrekenen.] Het einde prijst den man. (Zie EINDR.) Het geld is allemans vriend niet. (Zie GELD.) Het gelijkt wel een mannetje uit de maan. (Zie MAAN.) Het gelijkt wel een Straat-Davis' mannetje. [Dat wil zeggen: ’tis een kort, dik mannetje, bruinachtig van gelaat, nog al smerig van eigen en vrij traag in al zijn handelingen. Het spreekwoord is van de walvischvangers afkomstig, en ziet op de Groenlanders (Eskimo’s), die zij, in Straat Davis in hunne kajaks af- en aanvarende, ontmoetten.) Het gerucht doodt den man. (Zie GERUCHT.) Het geweten van een schuldig man is een beul. (Zie BEUL.) 14 Prov. seriosa bl. 38. Geurtz bi. 30. Zogerns bl. 34. 15 Oorschney. Gruterus I. bl. 108, II. bl. 120. de Brune bl. 163, 486. Mergh bl. 28, Tuinman II, bl. 27. 15 Schoockius bl. 171. v. Alkemade bi. 136. Tuinman II. bl. 24. 16 Sartorius pr. X. 32. MAN. Het helpt niet, of de man het er al met de schop inbrengt, als de vrouw het er weer met de wagen uitvoert. Het is al eens, wat men kan, Als het geluk is tegen de man. (Zie GELUK.) Het is allen man niet te zeggen. Het is allen man wel even na, maar niet even nut. Het is allerliefst mooi weer, zei de vrouw; ja, wel allerliefst mooije nachtvorstjes, antwoordde de man. Het is als de man met zijn ezeltje: zelden pas. (Zie EZEL.) Het is als Oost-Indisch geld: het komt niet aan de derde man, (Zie GELD.) Het is al voor eens doven mans deur gezongen. (Zie DEUR.) Het is beter bij een boze man, dan bij een vreemdelijk wijf te zijn. Het is beter een ander mans hemd dan geen. (Zie HEMD.) Het is beter een goed vriend beschaven, dan de man zelf. Het is better een goed vriend in den nood, dan de man zelf. Het is beter gezegd: nacht man, dan nacht schoorsteen. (Dat wil zeggen: het is beter met een man aan den haard te zitten, wien men een goede nacht kan toewensen, dan tot de eenzaamheid genoodzaakt te zijn.) Het is beter man zonder goed dan goed zonder man. Het is dwars tegen den maan aan (of: in). Het is een allemansvriend. Het is een arm man, die op zijn bruiloft niet te vroeg opstaat. (Zie BRUILOFT.) Het is een behouden man. Het is een bewandeld man, die veel onderstaan heeft. Het is een dwaas, die zich betrouwt op een anderen dood. (Zie DOOD.) Het is een allemansbruiloft. (Zie BRUILOFT.) Het is een echt aardmannetje. (Zie AARDE.) Het is een etende man. Het is een man, die in het eten uitmunt, maar overigens geen de minste verdienste heeft. Het is een feniks van een man. (Zie FENIKS.) Het is een fraai man, die wat kan. Het is een geleerd man. Het is een goed ding, een man van veel nering te zien. (Zie DING.) Het is een goed man, maar bij watert wat lang. Het is een goed man, maar men kan hem niet gemakkelijk aan de beurs komen. (Zie BEURS.) Het is een groot man in de gronen. (Zie GRAAN.) Het is een klein man, en hij wil veel groter worden. Het is een krenteman. (Zie KRENT.) Het is een lang man met korte beenen. (Zie BEENEN.) Het is een man als Cats, en Cats was een vogel. (Zie CATS.) Het is een man als David: had hij maar een punt. (Zie DAVID.) Het is een man als een paardenvijg: daar is gal in. (Zie GAL.) Het is een man als een wereld. Het is een man als een kind: hij veegt z'n hand aan z'n mouw af. (Zie KIND.) Het is een man als geschoren Wijbe: overal niets. Een van de voornaamste edelen onder de koopers was WIJBE SJOERDS, die een geschoren afwijking van de gemoed van de Friezen had, omdat hij over zijn baard niet mocht groeien. Naar aardigheid van geschoren WIJBE, blijkt het gezegde: een pils niets, Het is een mannetje, om op een paauw te zitten. 18 Het is een mannetje, om op een paauw te zetten. Het is een mannetje, om op een paauw te zitten. Het is een mannetje op een paauw. 19 Het is een mannetjes putter. Het is een mannetje van boter. (Zie BOTER.) Het is een mannetje van stro. Het is een man, om er een man op te zitten. (Zie de Bijlage.) Het is een man, om er op een dozijn aan te zitten. (Zie DOZIEN.) Het is een man van de klok. (Zie KLOK.) is een man van den tandenbakker. is een man van de wereld. is een man van stand. is een man van verstand. is een man voor de vuist. (Bijlage.) een recht gelakkig man, Die apen kan. (Zie HUIS.) een rijk mans vermogen. een sterk man: een tweede (ZIE LES.) een reizend man. een wijs man, Die hooren en zien heeft. een man, waar men op mag rekenen. (Zie MANNEN.) een man, daar men op mag wachten. mensen werk. leer. (Zie LEDER.) BUKEN. GAVEN.) mensen. 13 [Men gebruikt dit spreekwoord voor weinig verstand (Zie GALG.) nen hadden. (Zie MENGELD.) is nog beter een oud man en een oud wijf en een jong man is schande voor een wijs man, weken, die zich niet verantwoorden kan. (Zie BUST ) kunnen bedwingen kan. (Zie JUST ) is te vroeg op een mans kakhuis gegaan, als Iedere sater. VII. 63. Wissen bij 227. Talman I. bl. 372. Halm 2.08. Sei. Prev. 1.20. Bogaert bij 22. Een man van goud. (Zie Goud.) Een man van groote gaven. (Zie Gaf.) Een man, zeer weifelend op zijn roer. (Zie Roer.) Een onnut man, die zichzelf vergeet. (Zie Vergeten.) Een pepieren jonker (of: mannetje). (Zie Peer.) Een wijs man, Die geven en nemen kan, Een wijs man, Die maat ramen kan. (Zie Maat.) Een wijs man, Die veel lijden en zwijgen, Geen man van hooge verdieping. Een oud man, doen, hardenoten te kraken. Een goed brede riemen snijden van eens ander. Een goed koken in eens andermans keuken. (Zie Koken.) Spinnen van eens andermans garen. Een goed te zien, wat men aan dien man heeft. Jaag in, jaag over: er voer een man om, Hij heeft zaken bij elkander te brengen, die volstrekt niet bij elkander passen. Kwaad gezelschap, dat den man ter galg draagt. Het is mij niet gelijk alle maagden, die gaarne Het is nog al goed, zei het kleine mannetje, dat Het is voor alle man niet. Het is voorwaar een arme man, Die niet wat schoons beloven kan. (Zie KIND.) thuiszijnpotie Het mag wel een goed man zijn; maar hij is als een gek. (Zie GEK.) Wel een goed man wezen; maar hij be- wijst het niet. 19 Het mag wel een wijs man zijn; maar hij hakt Hercules, (Zie als een gek. (Zie GEK.) Het meisje wil geen' man hebben; maar zij is reeg bij het volk, dat haar een vrouw kan maken. zwijgen kan. 7 Het moet lekker zal smaken, 20 Het oog wil ook wat hebben, zei de man, en toen gekookt zijn, dat allen man wel sloeg hij zijn vrouw een blauw gezicht. (Zie staan. 9 AANGEZEGD.) Het paard hangelt aan een losse lijn, gelijk de man aan het draadje van de vrouw. (Zie DRAAD.) Het rouwde nooit man, dat bij wel sprak. 21 Het scheelt je daar niet, zei besje tegen haar' man, en zij zag bem in zijn' neus peuteren. (Zie BESIE.) Het scheermes kwam en ruwe handen — Doen menigen man krielen tanden. (Zie BAARD.) Ik weet, den baard slecht Het schip is gebleven met man en muis. 22 Het was zulk een haastig man, dat hij een' stront at voor een' pannekoek. (Zie KOEK.) Het weet niemand dan alle man. 23 Het wil allen man zoo niet gelukken. 24 Het woord gaat verder dan de man. (NEN.) Het zaad is wel onder de sneeuw, als de oude man onder den pels. 25 Het zal wel gaan, als het aan het gaan is, zei de man, en het kind had maar &&n been. (Zie BEEN- Het zandmannetje komt. krjgen.)] [Men zegt dit, wanneer de kinderen slaap Het zijn mannen met baarden: Zij werken als kin- deren, en vreten als paarden. (Zie BAARD.) Het ziin mannen van naam. 26 een jong wijf, .14 Den doode te H 13 Sarlorius sec. VI. 1. 13 Bartorlus pr. VI. 51, sec. V. 52. de Jager Ajdr. bl. 110, 14 Campen bl. 79. 15 Bartorlus pr. VI. 67. 16 Oste bl. 469. 17 Sartorius quart. 71. Adag. quadam bi. 5/7. Adag. Thesaurus bl. 60. 18 Servilius bl. 60. de Bruno bJ. 191. Bartorlus quart. 71. Adag. quadam bi. 57. 19 Campen bi. 104. % v.d. Venne bi. 276. Het zıjn niet al hoeren, die eenen man te wille hebben (of: zijn). (Zie HOER.) Hetzij voor mannen of voor vrouwen: Beter naar ’t oor dan ’t 0og te trouwen. 27 Hier vechten zeven wijven om &ene mans broek. (Zie BROEK.) N bebelpt zich als eene muis in eens andermans euken,. (Zie KEUKEN.) 21 15 Mel. Gruterus I. bl. 108. 17 Mei 83. 23 Witsen bl. 485. Winschooten bl. 28. Tulinman LU bI.8,188. v. Eijk 1. bl. 190, 11. dl. 69. Mod- derman bl. 106. %s Camper bl.38. Meljer bl. 11. 34 Campen bi. 28. 35 Sel. Prov. bl. 228. 3 Witsen 300. 37 Cats bl. 468. Mergh bl. 56. Tuinman Il, bl. 35. Mel. MAN. | 60 Hij behoeft wel eene goede voorspraak, die voor allemans vierschaar betrokken wordt. 1 Hij blijft bij den man, als de haas bij de honden. (Zie HAAS.) Hij deed, waarover mannen en vrouwen klagen. (Zie MAAG.) Aij, die een man was in den nood, Die blijft wel onder weelde dood. 2 Hij drinkt, dat bij steentje: hij is een bevaren man. 3 Hij handelt, alsof hij een vroom man waren. 4 Hij bangt den knappen man uit, Hij heeft allemans praats. 5 Hij heeft den man niet eens gezien. 6 Hij beeft eenen vromen man bij de hand. (Zie HAND.) Hij heeft beter zoo druk als mans moeder met de luijermand. (Zie LUUR.) Hij heeft het zoo goed, of hij tegen honderd mannen vocht. 7 Hij heeft het zoo noodig als een arm man een viechjesgek. (Zie GAFFEL.) Hij heeft zijn man in hem gevonden. 8 (Zie de Bijlage.) Hij is al, Wat een goed man wezen zal. 9 Hij is de man alleen. 10 Hij is dwaas, die zich brandt aan eens andermans eten. (Zie DWAAS.) Hij is een bedorven man. Hij is een man in een' rug. Hij is een man van zijn woord. 11 Hij is een verloren man, Die hooger wil vliegen dan hij kan. 12 Hij is er de man wel naar (of: toe). 13 Hij is ermede bezorgd (of: verlegen) als een arm man met den winter. 14 Hij is ermede verlegen als Anna met hare moeders (of: mans) ziel. (Zie ANNA.) Hij is ertoe gereed als een man, om zijn vrouw uit te lenen. Hij is gewis een deugdelijk man, Die op zijn’ tijd zwijpen en spreken kan. 15 Hij is het altemaal, hij is de man alleen. 16 Hij is mijn man niet. 17 - Hij is niemand schuldig dan alle man: de ganzen manen hem niet. (Zie GANS.) Hij is niet waard, dat hij met een’ vroom’ man uit dezelfde kan drinkt. (Zie KAN.) Hij is stout op een’ verwonnen man. 18 Hij is voorwaar een rustig man, Die op een’ engen ıoek zijn’ wagen draaijen kan. (Zie HORK.) Hij is zoo vergenoegd als een man, dien het huilen nader dan het lagchen is. 19 1 Cats bl. 533. de Brune bl. 140. Se}. Proe. bl. 66. Willems VIII. 158. 3 Cats bl. 461. 3 Sel. Pros. 61.98. Folie I. 66. 4 Campen bi. 93, 104. Meljer bl. ©. 5 Sermoen bl. 48. 6 Campen bi. 5. 7 Bartorius pr. X. 47, sec. VI. 58. 8 Servilius bl. 386. Campen bl.14. Gheurtz bi. 35. Sartorlus pr. VI. 3], £ort. VII.71. Tuin- man II. bl. 146. 9 Bartorlus pr. VI. 54, 10 Gheurtz bl. 38, 11 Tuinman 1I. bl. 380. 12 Winschooten bl. 339. Adag. Thesaurus bl. 30. 16 Bartorius sec. IV.%. 17 Man bl. 334. 16 Gbenrtz bl. 34. 19 Folie I. 253. 21 Winschooten bl. 178. 33 Campen bl. 5. I. bl. 2302. 26 Richardson bI. 28. 13 Tuinman 11. bl. 16%. Man bl. 334. 14 Tuinman II. bl. 96. Modderman bl. 102. 15 Aday. quadam bl. 43. 20 Tuinman 1. bl. 288, II. bl. 181. 2 Huphonia bl. 516. Man bi. 834. 83 Gheurtz bl. 30. Bartorins sec. X.13. Tulnman 23 v. Eijk II. nal. bi. VIII. Hij komt in een maanetje, dat hij aanwandelt schilderd heeft. Hij kan die man niet ophalen. Hij kan wel zien door een dubbele huik, wat goed man in zijn tas draagt. (Zie HUIK.) Hij kan het waar Poeges aan de man brengen. Hij kent de man niet. Hij komt bij de juiste man. Hij leeft (of: speelt) met de man (ook wel: hij springt met de man om), als de kat met muis. (Zie KAT.) Hij maakt naar, ziet, af: zoekt) mannetjes in maan. (Zie MAAN.) Hij maakt zijn vader tot een goed (of: ertstman. Hij moet altijd de laatste man de zak open doen. Hij moet vroeg opstaan, die alle man belijft wil. Hij noemt hem man en paard. Hij reeft alle man in het harnas. (Zie HARNAS.) Hij slaat zijn zeisen in een andermans koren oogst). (Zie KOREN.) Hij slacht de muis: hij eet graag in een andermans schuur. Hij speelt de vetman. Men zegt van Kane: die wat voor heeft gespaard. Hij speelt het zoete mannetje. Hij steekt de neus in een andermans pot. Hij tekent mannetjes. Hij weet alles gebrek. (Zie GEBREK.) Hij weet een’ man te belezen. (Zie LEZEN.) Hij weet meer dan een huissman. (Zie HUIS.) Hij weet niet, hoe een arm man te moed is. (Zie HART.) Hij weet op geen honderd man na, wie zijn vader is. (Zie VADER.) Hij weet van den man niet te zeggen. (Zie WEET.) Hij zal zijn’ man wel aankomen. (Zie AANKOMEN.) Hij ziet een vezel in een andermans oogen. (Zie VIEZEL.) Hij zorgt, wie den laatsten man ten grave rengt. (Zie GRAF.) Hij zou drie mannen zeven armen (of: twee een vijf armen) dreigen af te slaan. (Zie ARM.) Hij zou mij niet gekend hebben, dat ik levend was. (Zie LEVEN.) Hoe gaat die man zoo naar den grond duiken? (Zie GROND.) Hoe heet die man? (Zie NAAM.) Hoe is de man aan zijn einde gekomen? (Zie BINDE.) Dat tuinman, zei hij, heeft zooveel gebruik in het water, zei Bicof, en hij zag een’ man verdrinken. (Zie GEBRUIK.) Weder gang, hoe vermoeider man. (Zie WEG.) Mens aarzen en vrouwen-knienen men zelden warm zien. (Zie AARZ.) Een man zouden malkander, om dit schrift te lezen. (Zie LEZEN.) Gerr niet, Harlinger man! (Zie HARLINGEN.) Datz, zei de man, en hij gaf niemand antwoord. De man, de koe wil bissen. (Zie KOR.) De man: hij wil vechten. Kom niet voor een oude man, Die wel zijn Wen reppen kan, Say LID.) Almaar slaaf. (Zie Jan.) Aasleman. (Zie JAN.) Kan je zo plat niet als een mannetje duit. (Zie) "Kan een man gelijk een ander man; alleen dat God de ere gunde. (Zie BER.) En bij voor een ander man in het veld aanvaard. "Eene galg in het zee het wijf, en zee p er haar zenden aan Hansen (Zie GALG.) "Kan een vroom man, zei Lijsje de nachtloop, min waanzinnig aan de kerk. (Zie KERK.) "Beet naar den Haag, zei de man. (Zie 'S GRAVENHAGE.) "Jel mine hoop op het anker, zei de man, toen verging. (Zie ANKER.) "Wist je wuiven wel, je zult van nacht niet kom komen, zei de vrouw, en zij zag haar aan de galg hangen. (Zie GALG.) "Ach dat ik alle man met mosselschelpen be- moed. [Men legt dit spreekwoord de man in den and, die diep in de schulden zit, en er zich en een klein beetje probeert af te maken.] "Tijd den man voor mijn oogen zien. "Table man niet door de vingers. "Het al: het scheelt niet aan de schaatsen, (die mij groot denkt, de schuld niet aan, 908 s) "aan de schaatsen.] en "De man is heusch en zoet, Vergeef de vrouw een paar dage bloed. (Zie BLOED.) "Arme mans hoofd blijft veel wijsheid ver- oord. (Zie HOOFD.) "Kunde zaken goed moed. Sijnt een' man welgesteld (of: in tegenzin). "'s Ik geloof, Grote god op de kust is, riep de vrouw maffinnetje tot haar' man; ik voelde 'zoo'n zachte hand. (Zie HAND.) Jonge vrouwen zijn de paarden, waar oude mannen op naar de hel rijden. (Zie HELL.) ’t Is best te lijden voor een’ man, Hetgeen bij niet verandren kan. Is de man een kind geworden? (Zie KIND.) Is de tabak goed, vroeg de man; Zou ze niet goed wezen, zei besje, ik stop er zelf van. (Zie BESJE.) Is die man je meutje? Dat betekent: is dat je drijven, wilt je weg op? Men beziet het spreekmoord, wanneer een zaak vreemd voorkomt, of wel, indien men iets bij die persoon niet zou gezocht hebben.) Kaart, keurs en kan Bederven menig man. (Zie KAART.) Kies tijdens een' eerlijk' man, Die u tot voorbeeld strekken kan. Klaar is Kees, zei Trijn, en toen liet haar man aan de gelg. (Zie GAAL.) Klein man, fraai man. Klein man, groot hart. (Zie HART.) Klop aan eens andermans deur. (Zie DEUR.) Koningskaf is andermans koren waarlijk. (Zie KAF.) Kracht is de laatste pijl, dien een wijs man in zijn koker heeft. (Zie KOKER.) Kwade raad is elk’ man kwaad. Laat den man doorgaan, hij heeft geld gegeven. Laat den man toch leven. Wanneer iemand in verbolgenheid uitroept: "ik zal dien man doodslaan," dan zegt een ander, spotterend wijze: "laat den man toch leven." Laat den man tot staan komen, zoo mag hij zich verdedigen. Laat hem zelf landelen: hij is mans genoeg. Laat het maar lopen, zei de man, en het vrouwtje had vergeten, het kraantje van de kolfijzeren te sluiten. (Zie KAN.) Laat ons den man niet gelden, eer wij hem slaan. Dat is: geef niemand een tegengif, als hij geen vergelst heeft. Laat ons malkander geen Luitje heeten: Hans is een goed man. (Zie HANS.) Laat ze zeggen, wat ze willen, zei de man, als ze maar niet van mij zeggen: je bent een hoer. (Zie HOER.) Landsman, schandsman; weet gij wat, zoo zwijg. Mangt! wilt gij staat, of eer, of glans? De luister komt u van de mans. (Zie EER.) Maak geene mannetjes, zoo kom een geene wijfjes. Maakt een vrouw den man zeer rijk, 200 groeit er twist in ’t huwelijk. (Zie HUWELIJK.) Man en maagd vragen. (Zie MAAGD.) Man en maagd oproepen. (Zie MAAG.) Man en paard dood, al dood. Man en vrouw hebben een troon. Man en vrouw hebben geen verscheiden goed. (Zie GOED.) 13 Campen bl. 59. 14 Man Ll. 34. 35 Bartolomeus tert, X. N. 16 Tuinman I. bl. 1. 37 Tuinman I. bl. 118. v. Rijk 11. bl. 70. Harrobo-mede Kind bl. 319. 18 Saterlies sort. 111.90. Tuinman 10 Gruterus 11. bl. 183. Mergä bl. 30. 20 Dühr Aeg. quadams bl. Al. Bartolomeus pr. II. 87. "et. IV.64 v. Rijk II. mal. bl.36. de 13 Bartolomeus bl. 28. Geurts bl. 17. de Brune bl. 471. 21 Dir. u. 100, Bartolomeus quart. 14 Man en vrouw zijn één, zei Jochem; maar in de Delftsche schuit betalen zij voor twee. (Zie DELFT.) Man en vrouw zijn één; maar als ze samen kijven, is dat twee. (Zie DEN.) Man en vrouw zijn twee zielen in één lichaam. (Zie LIS.) Mannen en honden, die doen dronen (of: honden en mannen mogen uitspannen); maar kittens en wijven moeten thuis blijven. (Zie HOND.) Mannen in 't gild. (Zie GILD.) Mannen met baarden spelen nog met knikkers. (Zie BAARD.) Mannetje! eet uw broodje droog: de boter geldt twee blanken. (Zie BLANK.) Mannetje naar mannetje maken. Man! pas op uw kippen, want mijn haan is los. (Zie HAAN.) Mans eerbare, vrouwe deugd. (Zie DEUGD.) Mans gewin brengt vriendschap in. (Zie GEWIN.) Mans hand boven, zei de man, en hij stak zijn hand omhoog, toen bij onderlag. (Zie HAND.) Mans moed is de duivel op den vloer. (Zie DUIVEL.) Mans vreugd is zelden deugd. (Zie DEUGD.) Man te roer, laat het je niet ontwijken. Man te roer, niet lager! Man te roer, wacht u voor de lijf. (Zie 117.) Man voor man. Man, wat ben je ruig, zei Aaltje, en hij was in geen zes en dertig jaar geschoren. (Zie AALTJE.) Men acht (of: kent) een' man naar zijn gezellen. (Zie GEZEL.) Men behoeft veel hooi, om allen man den mond te stoppen. (Zie HOOI.) Men bergt eer duizend mannen in een pothuis, dan twee vrouwen kunnen leven in een groot huis. (Zie HUIS.) Menig goede raad bederft in den zak van den gemene man. Men kan zijn man wel minnen, maar niet bezinnen. Men kent een man niet eer, voor dat hij komt tot eer. (Zie ERR.) Men kent een mans betalen, als hij gelonk is. Men kent een mans geduld, als hij in nood is. (Zie GEDULD.) Men kent een mans nederigheid, als hij groot is. Men kent een mans wijsheid, als hij een hoofd is. (Zie HOOFD.) Men kent geen man, als eer hij magt krijgt. (Zie MAGT.) Men kan zo min den man aan den hoed, als den wijn aan het vat. (Zie HOED.) Men loopt om hem, of er geen mannen meer in de wereld waren. Men moet het zeil naar den wind zetten, zei de man, en hij zette zijn fok op den neus, (Zie FOK.) Men moet niet eens andermans stoep schoon maken, voor dat de onze rein is. Men moet zijne voeten niet in eenmaal schoenen steken (of: Trek geen schoenen aan anderen aan). Men pakt het zwijn bij den staart, gelijk des bij z'n woord. Men vangt het paard bij den breidel, en den bij z'n woord. (Zie BREIDEL.) Men zal daar zijn' man te huis vinden. (Zie als) Met bescheid (of: voorwaarden) raakt een maat z'n kleeren. (Zie BESCHEID.) Met der tijd Wordt een man den rouw kwart, Met die man kan men nog over weg komen. Met dit vluchtje naar bed, zei de man tegen de familie, en hij leidde een' zwavelstok op het laken. (Met BED.) Met een' man mag men loven, maar met niemand mag men geven. (Met BRUID.) Met een' man met een' baard is een' vroom waarde. (Met BAARD.) Met Jan en alle man den spot drijven. (Met SAAN.) Met roepen, dreigen en kijven vechten loodje en ook de wijven. (Met WIE.) Minnaars oogen zijn geen mannen oogen. (Met MAN.) Nadat de man is, is z'n kracht. (Met KARD.) Naar Rome ging nooit niemand of paard, of u vrij wat minder waard. (Met ROM.) Nabij de kan, ver van de man. (Met KAN.) Nabij de tafel en verre van de vrouwen, lang een oud man blijven. (Met TAfel.) Narad ontbrak nooit een man. (Met NAR.) Nering is allen man wel even na, naar niets nut. (Met NER.) Niemand en geen man bijten elkander in de tand. (Men gebruikt dit spreekwoord, waarbij nasporingen, om de schuldige te onvruchteloos te maken.) Niemand kan allen man behagen. (Met NI.) Niet hoger! man te roeren. (Met NIE.) Nimmer vindt men groter' man, dan die hij dulden kan. (Met NIE.) Noem mij nog een' man, gelijk onzen Lieven H. (Met HEER.) Nood breekt wet, zei Niesje; daarom moet ik een man een kornetmuts opzetten. (Met KORNET.) Nooit man werd er zoo vroom geboren, of hij van de koorts verloren. (Met KOORTS.) Om de man welbehagelijk te hebben, moet de vrouw tot vriend hebben (of: bouden). Om een vet manneke wedden. Om tijdverdrijf zoeg de man zijn vrouw. (Met TIJD.) Om de naakte bolletje, zei de vrouw, en zij zag, dat haar mans hoofd kaal geschoren was. (Met NAAK.) Op de huisman liggen pannekoeken. (Met HUIS.) Op de man af. Op eenen betreden (of: Op alle mans) weg geen gras. (Met GRAS.) 15 Tuinman II. bl. 138. v. Eijk11.%. Mall 435. 18 Graterus II. bl. 159, Cats bl. 53. Map! . v. Nyenborgh bl. 129. 17 v. Alkemade bl. 144. 18 Bartorius eert. 17.38. 19 Tuinman 11. bl. 66. 14 13 Sept. Gruterus I. bl. 116, 11.41.19. v.d. een goeden grond is het jokken, zei de en bij kittelde zijn wijf aan een' greep. GREEDY.) "Ik uw hart aan eenen man, Die hooren, zien en ogen kan. (Zie HART.) Beenen en doen den man zorgen. 1 pepper) helpt de mannen te paard, de vrouwen onder de aarde. (Zie AARDE.) op den man af (of: aan). tussen den T en zijn' naaste. de gekken versieren de stad, Maar wijze mannen bestieren de stad. (Zie GEK.) eff: Stap) wat aan, Als een man. 2 Kleid, rokje aan, Maakt een' sterken man. 3 Wie zich kleedt naar de meerdere of mindere warmte van't seizoen, die leeft in ge- emdheid. k, stank en een kwaad wijf drijven den man zijn huis, (Zie HUIS.) "ter, geld is de man. (Zie BER.) tondjes zijn wel allemans vrienden; maar de ige hond waagt voor zijn' meester het m. (Zie HOND.) ie en patientie is het beste geneesmiddel, zei arz, en zij zette haar man een' tulband h daar twee bijzondere pluimen uitgroeiden. Ademloos man, lachende vrouw en brullende koe zijn zelden goed. (Zie KOR.) Op vijf, zei de man, dan hoort men dat nog leeft. Klep in de papenwijf is een geval. (Zie Vrouw en een mans voor. Drie dingen onteerden de mannen. (Zie DING.) Pas stroom is kwaad roeidansen, zei de man; maar heeft geen riemen. Veel ondernemingen brengen veel mannen in de bodem van het huis. De man uit de bijbel telde zijn volk, verloor zijn banen in zijn huis. De kat met de muis, Een man en een jong wijf geven eeuwig gekijf. (Zie GEKIJF.) Mannen zijn en mans heer. (Zie HEER.) Een kind kan men geen mans wijsheid hebben. Een boog te gaan en veel te malen, Plagen men in 't ziek te vallen. En vader aan de berrie. (Zie BERRIE.) Veel werken en niet te verdragen, Doet menigen aan zeer kermen en klagen. 17 Pros. seriosa bl. 11. Campen bl. 100. Meijer bl. 18 Campen bl. 60. Meijer bl. 38. Harsebomee TUd MAN. Ver van den men (of: Drie mijlen daaraf), is goed voor het schieten. 10 Voet voor voet vorderk wel (of: kwam de man te Rome, 00% wei: kan men net der tijd verre gaan). Il Voor alle mans deur (of: huis) staat geen beduidenis. (of: Drie mijlen daaraf). Il Voor den gaanden en komenden man. Voor een' man staat de processie niet stil. 12 Voor een' gek en een' dronken man moet men met een' koeder hooi uitwijken. (Zie GEB.) Voor bet oog en achter den rug is hij dezelfde man. 13 Vraag het u zelf: het hart beliegt den man niet. (Zie HART.) Vriendschap, op zijn' tijd gedaan, is een' man zeer aangenaam. 1 Vrij man aan de waag. 15 Vrome man! Trek het u niet aan. 16 Vrouwen-hart is geen steen; niet afstaan is mannelijk, (Zie HART.) Vrouwen zijn de angels, om mannen aan te vangen. Vrouwtjes, die gaarne hier en daar een offer ontvangen, Moeten haren mans de blauwe huik omhangen. (Zie HUIK.) Waar de man zelf niet bij is, daar wordt hem het hoofd kwalijk gewassen. (Zie HOOFD.) Waar een man alleen is (of: Waar slechts een man is), daar zin de woorden maar half (ook wel: daar is geen halve taal). Waar zal men aan een’ man geraken, Die ’t iedereen ten dank zal maken? (Zie DANK.) Wacht u voor een ding, dat man heet. (Zie DINA.) Wacht u voor een’ man met twee aangezichten. (Zie AANGEZIGT.) Wanneer de man wordt overheerd, Is ’t tijd, dat hij verdragen leert. Wanneer een man zijn vrouw eenmaal slaat, slaat hij haar meer. Wanneer een paard zijn sterkte wist, deed het geen man goed. Werm, sterk man. Wat alle man zegt, is gemeenlijk (of: gemakkelijk) waar. Wat de een man doet, Wat de ander boet. Wat de man kan, Wijst het ambt aan. (Zie AMBT.) Wat doet de man met de klompen op het ijs? (Zie KLOMPEN.) Wat gij de man doet, dat doet gij zijner vrouw. Wat gij de vrouw doet, dat doet haar man. Wat heeft geleerd de jonge man, Dat hangt hem al zijn leven aan. (Zie LEVEN.) Kan men het nader hebben dan van den man? 