title: Die rheinpreussischen landrechte
creator: Maurenbrecher, Romeo, 1803-1843, comp | Rhine Province (Germany). Laws, statutes, etc
text: Aan. Veel meer dan mijn mag ik hopen, tegenover de gemeente, Muren maken of stellen, eenige Privaten, Hegenaanken, Bakovens, Sterfputten, of andere soortelijke of schadelijke Werken: zodanig bij tussenbei maken een Muur van anderhalve steen dikke, en dat hij zijn Privé, Sterfput, Regenbak of andere Werk daartoe en boven zo muren en beschilder met sement, dat tot zijn Naabuers Erfgoed geen natteid of vochtige beïtje daardoor of uit en komt, of uit en trekt. En zo door gebrek van zulk, of dat het beschilderde met die tijd qua om af te vallen, zijn Naabuur enige schade te lijden qua om, zo zal daar geen recht dat Privé of ander Werk bestaat, denzelfde schaden moeten oprichten, en zijn Werk alsdan zo versien dat zijn Naabuur daar af geen vorder, hinder of gebrek en krijgt, of anderszins zou hij zijn Privé, Sterfput, of ander Werk moeten inslaan, en te niets doen. Bewijs te leveren van gemeente of eigen Muur en voorzien van eenige Huizen of Erven van den anderen gescheiden zijn, worden gelijk behandeld voor gemeen: ten ware dat terzijde schriftelijk of anderszins moet worden getekend, dat dezelfde den een van den Naaburen waarheen behorend. Als in een Mueren staan Met spater, Pylers, of Tandeeringe, die met de zelfde Muer voor het eerst ten beyderzijden daar een gemaakt zijn, ofte dat daar in, ofte tegens Schoorsteyna gemuert zijn, die zelfde Muer is en blijft gemen, zo verre en zo hoog als die zelfde Metsgater, Pylers, Tandeeringe en die Schoorsteyna zijn strekkende: ten ware sake dat bleek, dat het maar een naakte toelating, ofte gedoogsaanbieding ware geweest. Insgelijker als in een Muer ten beyderzijden liggen Balcken, Strijktijsten, Wurmen, en dergelijke Bouwwerken, en dat die door de Muer geankert, ofte daar in vast gemaakt zijn, en alsof drie en dertig jaar en vier maanden zijn gebruid geweest, Zo is en blijft die Muer daar door gemen, zo lang, breed en hoog, als bet zelfde gebruik is strekkende: Ten waren sake dat bet bliek, dat bij bloote toelating of gedoogsaanbieding geschiedde ware, als boven. Item, zo wanneer van een zijde Bepalingen, Balcken, Strijktijsten, oft Wurmen liggen, oft vast zijn gemaakt in een Muer, en dat da over de andere zijde in de zelfde Muer staan Metsgaters, Pylers, oft dat daar in oft aan Schoorsteyn zijn gemaakt, die zelfde is en blijft ook gemen, zo verre en zo hoog, als die zelfde teekenen zijn uitwijzend, en niet vorderend. 5. Maar zo snel wanneer in een Muur Metsgaten, Bakhuis, Pyln, of dergelijke tekenen alleen gemuurd zijn aan die zijde, oft dat ter meer aan een zijde op of in getimmerd en aangekardt en is, diezelfde Muur behoort geheel aan de Eigenaar toe, van de Erf of Huis, daar die Metsgaten, Bakhuis, Pyln, etc. waars en staande zijn: Ten ware dat de Naabuur wettig beschreven hadt, dat bij daar in ook berechtigd waren. 6. Niettemin, als iemand vast aan een andere Muur bouwt, of alleenlijk haakjes, en dergelijke nagelen daar in of aan slaaf, of iets daar aan bangt, en heeft daar door geen recht in diezelfde Muur, maar moet die haakjes en nagelen altijd af, uit, en weg doen, als het de Eigenaar van die Muur belieft. 7. Een ieder behoort dat Erve alleen toe, buiten zijn Muur, zo wijd en ver als die nooten of stenen van al dat daar in gemuurd gestaan hebben, uit te steken en te bewijzen: ten ware dat men met eenig wettig bewijs koste bewijzen dat dat andere beschreven of verdragen waren, of dat diezelfde nooten of stenen bij stompende toelating of lijdsaamheid alzo waren gesteld. 8. Lijttetekenen van Heggen, Taynen, Tinnen of zetaket, nog ook stenen Muur die onder de aarde staan, en erven of ondergaan niemanden, hoewel dat die gestane lebben, nog een beneinen of verkroten de Paelen niet, daar mee die Erfgenamen van al dat gedacht en geschejd zijn geweest: Ten ware dat beter bekke dat die tot die eind wettelijk gemaakt waren. §. 5. Gemene Putten, Waterlopen, heimelijke Gemakken en Galigen. L. Gemyne Putten raaketten by die gene die deel ofte toeganck daar toe hebben, om't water daar uit te halen en de putten, gelijkelijk Huys voor Huys onderhouden, en alle kosten, van Ketels, Eymers, Rollen, soeboen-makken, en dergelijke onkosten betaald werden, elk Huys evenveel, niet tegenstaande dat bet een Huys den zelfde roer als d'ander gebruikt: Ten ware saeck dat een Brouwer gemeynljk uit als zulk een Put brouwde. Soo verre nogchtans iemand boven den gemyne Put binnen zijn Huys een anderen Put beeft, of dat bij had uit den gemyne ofte anderen Put een Pompe, waar met bij zich doorgaans binnen des Huizes waar behelp kon, daar zal volstaan mits betaalende die helft van'tgene bij zou moeten betalen, als hij geen eigen Put ofte Pompe gehad had. Als twee Naaburen Luizen onder beiden Winsen of Gatzken hebben, daar het Water van beiden Luizen invalt, moet diezelfde Winsen of Gatzken op gemyne kosten gereinigd en onderhouden worden: ten ware dan saeck dat anders bij derzelfde Naaburen versproken ofte verdragen waren. Maar wanneer een van beiden aan zijn zijde alleen heeft getimmert, gedeckt, gemuurd, of een reparatie gedaan, waar af een vuylligheid of dreck, in de Winsen of gatsken gevallen of geworpen is, alsdan moet der genier deurwiel de vuiligheid daar in gekomen is, die op zijn kosten alleen, voor die reis, doen reinigen en schoon maken. 5. Wanneer twee Naenerven samen een hekelijk gemak hebben, liggen onder de grond, kunnen ze ervoor gebruiken, dan als men regelingen en vegen moet, zal dit zelf geschieden op gemeenschappelijke kosten, en ook bij beurt, die een reis over en door des een, en dan de andere reis over des andere Erf of huis singen: ten ware dan saecke datter enige voorwaarden waren, waarvoor tegenwerking. 6. Als een gemeenschappelijk hekelijk gemak op gemeenschappelijke kosten geveegd is, mag een naaste, omdat hem het liefst is, die Pipe of Sit plaatsen aan zijn zijde afbreken, en tot doen maken, zonder van zijn zijde meer daarop te gaan, oft laatte gaan, en in zulk een geval en belieft bij daar na geen kosten meer van vegen en reinigen te dragen, noch hetzelfde Gemak over of door zijn huis of Erve laten schoon maken: ten ware dan dat anders beschreven was. 7. Zo een gemeenschappelijk privaat onder de grond geruimd en schoon gemaakt is, mag de eigenaar die het belieft, hetzelfde privaat op zijn kosten, met een dichte muur half doen onderslaan en scheiden, op dat elk zijn privaat beschouwen mag op hem zelf alleen, en dat hetzelfde gedaan zijnde, moet een gelijkmoedig van hun beide voortaan op zijn kosten alleen zijn privaat onderhouden en reinigen over zijn zelf huis en Erve, zonder kost of last van den anderen: ten ware dan dat het anders beschreven was. Digitized by Google ©efbernfcfK* ganbredjt Sit. 5. §6. 64D 8. Als jemandt alleen heeft ende gebruyckt eencnJKcl- der, Wulfsei, olle Privaet, hera streckende Terre ende breydt onder het ErfF ofte oppersten grondt van d'Erffven van ecn ander Huys, d'welck geen gebruyck ofte te seggen en heeft in alsulcken Kelder ofte Privaet , soo wordt hy verstaen Ey* genaer te wesen van alsulcken Kelder ofte Privaet, ende van den Grondt vao den Erve daer der Kelder alsoo gelegen is, ende der Eygenaer van den Huyse daer onder der Kelder mede komt , heeft alleenlick den oppersten grondt , ofte nu- dam superficiem : ten waere dat met wettigh bescheydt an- ders bleke. 9. Die door eenige tusschen wegen , oft gangen , heeft fcijnen nyt ende inganok , magh daer uyt ende ingaen , oft Aijden nacht ende dagh , vroegh ende spaede , met Huys- vrouwe , Booden, Huysgesin, ende Peerden, Ossen ende an« dere Beesten daer door indrijven ende leyden , oock aller* hande goederen ende waeren, Coopmanschappen, ende derge- lijcke uyt ende in doen , ende daer door oock privaet doen reyn igen ende vegen : Ten waere datter bescheydt waere van dat ment selve niet en solde mögen doen 191). 10. In gemeyne gangen , oft uytwegen daer jemandt aen berechtight is , van in ende uyt te gaen , te drijven ofte te rijden , en magh niemandt eenige onreynigheydt werpen ofte halden , oft jet anders inieggen, setten ofte stellen, daer door der bequaeme doorganck oft gebruyck van den sclven ganck eenighsiuts verhindert sol mögen werden , ende moo ten die selvige gangen tot gemeyneo koste onderhalden werden. < §. 6. Erffdiensteii van Huysen. I. Recht van Erfdiens, 't zy binnen ofte buiten die Steden, en wordt niet verkregen bij vererving van bloed, gebruk of bezit, alles waard van honderd jaar en meer. 2. Erfgenamen moeten alle Servituten ofte Erfdiensten met wenken van bijlexvoorwaarden, scheidingen of delingen, Testament, Gift ofte Contracts-gewijze, oft wel voor Schepenen uitgedrukt, ofte ten minste stilzwijgend worden verleend, gegunt ofte bekend. 3. Niettemin, als iemand in gebruik ofte bezit is van eenige Erfdiens, en dat hij en zijn Voorsaten zo lang daarin een gewest, dat ter geen gedacht te weder en is, alsdan wordt vermoed en gebald, dat alsulke Erfdienst behoorlijk is verkregen: ten waarde dat partij anders koste bewijsen, 't welke hun vrije staat te mogen doen. 4. Als een Eigenaar van twee Huizen of Erven, een van de zelfde, of een deel daarvan simpelweg verkoopt, ofte met alle zijn gerechtigdheden daar en toebehorenden, of gelijk een sulken dat bezit ofte gebruk heeft, of dergelijke woorden, moeten die water-loopen, doorgangen, lichtschepingen en andere Servituten of gerieven, tot beide die Huizen dienende, blijven gelijk ze voor of ten tijde van die splitsing en verkoopingen geweest hebben, en worden in sulken val verstaan, tacite bekend ofte geconstitueert te zijn: ten waarde dat daarin anders bij partijen waere versien. Insgesamten so wannen irgend Hülsen oder Orden van Erven, by oder omtrent den anderen gelegen, zwischen gemeinen Erbenamen oder Dekubiers op gelijken voet. Die usucapio libertatis befreit einen Huttenbauern, gefällt binnen der Selbstbeschuldigung eines Stonnen Donnerstag, Sterne. DerRonateturdS.11.4.§.2.4. Die Befreiung gibt innerhalb einer präsumten Justiz, Titel, und bei der Selbstbeschuldigung auch gefälligst aufgeflossenen. Kurz in der Besemtischinn, ist der Termin bei der Vermögtenabgabe der Steuerbezirksbehörde der Kassenmutter angeführt, ist der Betritt und die Befugnis eines guten Rechtsfähigen beabsichtigt, den Betritt einer gerichteten Handlung zu beseitigen. Digitisiert von Google. Da ist der Kassenmutter eine Anforderung. Stil 2. Sit. 5. §.7. werden geschieden, endete gedeelt, oft bei andere Rahmen ausgegeben oft verbracht, so wird auch als dann verstanden, dass die Wasserlöwen und andere Gerichte still sind und bleiben, gleich die vor dem Datum sind gewesen. Wenn das anders wäre, wären Versprechen, als vor. Jeder muss alle seine Wasserboegen, dass das Ziehen, selbst leiden und über sein Erbteil zur Straße weist, so dass da kein Mensch letztendlich oder Gebrechen bei einem hat, das wäre, dass bei sich selbst für oder über einen anderen Mann Erben machen, oder dass bei so lang da von in Gebück oder Besitz gewesen, dass keine Gedanken ins Contrairien sind. Soo wanneer jemandt gebaumt is, eens ander Mans Water te leiden of te dragen, der selbe en magh den grond van sijne Huysinge ofte Erve, soo niet hoog ofte diegen, dat der Waterloop daar door wordt genomen ofte belet, en dat oft bij sukses deed, moet'tzelfde terstond beteren, zodat de grond alzoo leegend oft gelijkt stellen, dat het water weerom gevloeibijck uitloopt, en zijnen val mag hebben als te voren. Der zijnen waterloop beeft over ofte door eens ander Mans Huys ofte Erve, moet in 't geval van sijn Muur, daar het Water door loopt, zetten en stellen een izeere Tralie, op een derde van eenen Duim, na elkaar, op dat zijn Naabuur door den waterloop geen vuiligheid en hebben te dragen of te lijden. Niemand en mag het Water van zijns Peerds, Koe, ofte Verckens-stal ofte Miste laten lopen op die Straeten, oft in die Sypen van die Straeten : maar moet dat lijden en bedwingen te blijven op zijne eigen Erve, zodat zijn Naabuur daarbij geen schade, stank, ofte letsels heeft. Naabuurlijke Rechten en Erfdiensten van Hoven en Landereyen. Naabuurlijke haven, Hamen, Bleekeryen, of andere ledige Erven, buiten ofte binnen die Steenbuurt, bij elkaar liggen, zo zij geen Muur ofte Schutsel ebbegaan te maken, moeten alle andere bevrijden, met uitzondering van tamelijk Tuinen ofte Heggen, en moeten diezelfde staan en gesteld worden op die rechtvaardige Pacten, en gelijkaardige Erven van beide die Naaburen, gelijk hierboven van alle andere afsluitingen ofte afSchutselen is gesproken. A. Ende oft der een Nahebuer buiten oft binnen die Steden, op als een leegen Erve, geen Heggen en begeerde te stellen, maar bem te Vreden wol le houden, met eenen Tijin ofte Tinnen, soo magh der ander evenwel op zijn eigen Erve tot zijn kosten, potent een Heggen, welke bem alleen blijft, recht de stellende anderhalven voet van zijn Naheburen Erve. 3. Maar oft der generatie der die Heggen planten wilt, die Steiden op't gemeene Erf, soo is ende blijft die Heggen gemeen, ende volstaat alsdan der Nahebuer mits betalende naar de toekomst dat hij betaalt zoude hebben, soo men alleenlijk eenen Tuin ofte Tijin hadde gesaat. 4. Der bem selver wilt bevrijden met Graven ofte Gerechtten, der moet tusschen den uitersten kant van zijn Grave ofte Gerecht, ende zijn Naheburen Erve, laten ten minste vier voet Erfis, tegens het in Schieten, maar wanneer Partijen zich gelijkelijkt met als eenlijke Graven ofte Gerechten bevrijden, dan wordt der Grave ofte Gerecht gegraven en opgesteld op en uit een stukken Erve, halve en halve, en der Grave ofte Gerecht blijft gemeen. 5. Als iemand tussen twee Wegen een Heggen wil leggen, der moet van zijn Naheburen Erve blijven twee voet en een halve, en der zijn weg, liggend tegenover Ackerland, met een Heggen wil bevrijden, der moet van het Ackerland blijven drie voeten en een halve. 6. Boomen staande in het midden van enige Grachten, Paellen, Tuinlichamen ofte gemeene Erven, 't zy dat Aesht-Boomen zijn ofte niet, zijn en blijven gemeen, niet tegensstaande dat d'een ofte d'ander die geplant mag hebben, en zijn beste gedaan om die te doen groeien en opwassen. 7. Der sijne Aeff-Boomen hingende heeft met die takken over sijns Naabners Erve, moet die overhangende takken af-houden, ofte moet sijnen Naabner laten volgen, die helft van alle die Vruchten, die also overhangend zijn, d.w.z. die welke den Naabner van beyden het beste lijkt (104). 8. Zo wanneer iemand op zijn Erve wil doen graven eenen drink-put ofte Visch-put, ofte dergelijke, zonder den zien Put te mueren uit der aarden, der moet den selven Put vier voeten verder met den naasten kant zetten van sijns Naabners Erve. 9. De die van Land ofte Weyde wil Bomgaerdt maken, der moet rondom met die uittreeste Boomen, bomen eerst Roede van der Voren ofte Paclen, tussenen sijns Naabners Erve leggende, om zijn Naabner nog met die Wortel noch met die Tacken genen schade ofte letsels te doen. 10. Wer eenen vryen grond ofte zonder enige Servituut heeft, der en is niet gehouden te dulden ofte lijden dat iemand over sijnen grond te laten gaan, rijden, varen, ofte water te leiden: ten waren hy daarvan goed beschreven koste toonen, ofte dat van vroeger tijden zulke gewoonte geweest waardoor eenen open weg zoudde zijn, daar door men varen, rijden en gaan mocht. Als eenige Erven ofte Landen der gestalt van der Gemeynten en van gemene Wegen gelegen zijn, dat zonder ander Lijden Erve te raken, daar op niet en is te komen, soo zal men suikken dat onschaadelijkste stuk, dat daar aan is reyckende, als te weten, dat niet beseid en is, en daarover zal men op en van het Landt varen. En als alle stukken daar voor liggende beseid zijn, soo zal men de kortste en bequemste Vaart, tot op zijn Landt gaende suikken, en laten de Peerden in die. Daarover zullen, aan gebracht overbruggen, gebouwd zijn, hem in de regel bent nuttig, als wetende dat niet beseid en is, en daarover zal men op en van het Landt varen. En als alle stukken daar voor liggende beseid zijn, soo zal men de kortste en bequemste Vaart, tot op zijn Landt gaende suikken, en laten de Peerden in die. Dat overbruggen, aan gebracht overbruggen, gebouwd zijn, hem in de regel bent nuttig, als wetende dat niet beseid en is, en daarover zal men op en van het Landt varen. Anderen de na kortste en bequemste Vaart, tot op zijn Landt gaende suikken, en laten de Peerden in die. Dat overbruggen, aan gebracht overbruggen, gebouwd zijn, hem in de regel bent nuttig, als wetende dat niet beseid en is, en daarover zal men op en van het Landt varen. 13. Als wanneer een stuk dat iemand van alts gewoon waren geweest, over eenig Land, door een zeker Weg te varen, te drijven, te houden, of te gaan, soo verre nogtans de Eigenaar van hetzelfde Land hem wilde te wijzen een anderen Weg, soo na en bequemer vondende, daarover bij iemand mindere schade van de eigenaar zou moeten gaan, houden, drijven, en zijn VRuchten halen, als voor, denzelfde Weg zal hij gehouden zijn te gebruiken. 14. De sijnen Weg heeft door oft over een ander Mans Erve, ende zijn Beesten daer door drijven wil, die moet die Beesten soo drijven ende houden, dat zij gaan ten naesten Velde, ende ten minsten schaden, ende oft zij bij onachtzaamheid des Huiders ofte Drijvers, eenigen merkbaren schaden deden, anders dan gelijk doorgaande Beesten gewoonlijk zijn te doen, dat moeten der Meester van de Beesten betalen. 15. In het op ende afzwaar van besprokte Landen, is men gehouden sorg te dragen dat men den minsten schaden doe, ende over sukel must een ieder zich houden ende richten met zijn Mist-ende Saet, dat zijn Naabuur door zijn nabijheid geen hinder noch schade geanleerd worden: immerse geen besaait Land te bevaren, zo voor eenigheids over lege Landen op zijn Erve te komen is. 16. Indien een Erfpachthouder van eenen Weg ofte Voetpad door groot Water ofte ander ongeluk verbindert waar, zoodat een persoon die alsdan Erfpacht heeft, denzelfde niet genieten noch gebruiken en kan, zal der Groothuis, op wiens Grond die Servitut staat, tamelijk en behoorlijk Wegen toelaten eode wijze, aldaar die bequaamste plaatsen ende minste schade zijn mag. 17. Zo verre het Water eenen Voet, ofte Lijnpaad, Weg, oft Vee drijft afspoelt, zoodat is der Gener, wiens Erft op het Water valt, gehouden een anderen Voet, Lijnpaad, Weg, ofte Vee drijf te dragen ende te lijden, 't zij dat het is de voorzien van voorgaande Grondheer ofte zijn naaste Naabuur die naast bij het Water leeft. 18. Wanneer de Lijnbaan en die Weide daarbij, leggende ten tijde onder zijn, alsof dat die Peerdens die Schepen niet hoger trekken kunnen, dan door die Korvenvelden, in sulke gevallen zullen zich die Schippers en Peertendrijvers wachten die Peerdens dwars door gebouwd Veld te drijven, op punt dat zij met Arrest zullen mogen aangehouden worden, tot tijde dat zij al sulke schade als zij gedaan hebben, geleden, gegeten en goed gedaan zullen hebben. 19. De een Erfdienst heeft van eenen Wegh ofte Kanal over een anderen Grond, tot zijn Erfdeel en goed te gaan, oft aldaar Water te scheppen, oft zijn Beesten te Water te drijven, der en mag diezelfde Servitueit niet veranderen, ten zye dat hij den Grond daaraan behoort, raadt verkoop, want die Servitueit hoort den Grond toe en niet die persoon. 20. Wegen die ten zijde zijden in de Gemeente liggen, magh iedere Kerspel Inwoner met de Heide-sichten gebruiken: Behoudlijk dat hij niet en doe, daar door de Wegen beschadigd ofte bedorven mochten worden. 21. Maar als eenige gemeente Wegen door eens anderen Mans Erf gone liggen, op die Wegen en is niemande bevoegd met de Heide-sichten oft Hakken te komen, dan de genieter alleen die den schaden des Wegs lijdt, en dragen moet. 196) 2)er f)ier auägeforodjene ©runbfafe «ber bie bingfi*e Statut ber fSerottuten ifl n>egen feiner folgen bod)fl »id^tig : otjnc ben SSefTfc be* GJrunbflücfe* f ann Eiemanb antn »efty Quar Ausübung ber Servitut gefangen. Digitized by Google 656 ©elbernfdjf« 2anbrecf>f. JEit.5. $.7. 22. Ende daer sulcken Wegh door tWce Naebueren Erven gaet , magh jeder van hun die aen sijner zijdcn met der Heydt-siclit gebruycken, tot die helfte des Wegbs , ende geen andere, die geenErve op den Wegh uytschietende heeft. 23. AU jemant recht heeft, dat hy op eens ander Mans Grondt Water scheppen magh, soo wordt hy oock verstaan, dat hy tot alsalcke scheppinge eenen Voetpaet heeft om W* ter te mögen halen. 24* Eene Water * leydinge die eens gemaeckt is , en magh sonder wil ende toelacten des Grondt-heers, niet meer verkeert noch verändert werden , ende om eenen Waterloop te leggen , sal men alle tijt daer toe die plactse nemen die den Grondt alder minste hindert. 25. AI ist dat jemandt een Erffdienst oft Recht iiceßj over eens ander Mans Grondt Water te leyden , soo en is hem nochtans niet geoorloft alsulcken Water voor een ander, ofte tot eens anderen behoeve, daer door te leyden* 26. Ben Wateringe, 't zy dat die binnen langen tijdt gebmyekt is geweest oft niet, blijft evenwel Wateringe ende Erffdienst , ende der techt ofte gesegh daer toe heeft , magh die gebruycken als't hem belieft 197). 27. Soo wanneer jemant Erffdienst ofte Servituyt heeft van Watcr te leyden over eens ander Mans Grondt, soo magh der Grondt-heer dat selve Water oock tot syn noot- durft gebruycken. 28. Alle jaar op Sint Servaes ende op Sint Lambrechts dagh sullen alle Dorpen, die Herbergen, Straaten, Wegen, ende Steegen maken, die een reis tegen den Oost, ende de andere tegen den Winter, ende wat men op een dag niet maken en kan, zal men volgens op de eerste bequemste dag voor verrichten. Ende niemand zal daarvan uitgenomen ofte bevrijd zijn, noch Peerde, noch Mensen, na de noodoust, ende verhezen des arbets. 29. Die Herbergen behooren ten minsten gebracht te worden in de wijdte van twee Roeden, die gemeene wegen van een Roede, eenen mist oft noodweg van een half Roede, een Kerk, Voetpaat van vier voeten, eenen gewone Voetpaat van twee voeten, ende wordt voor eenen Voetpaat geacht daar iemand zelf in persoon gaan magh, maar geen Beesten drijven. 30. Insgelijken zal men op Sint Servaes ende op Sint Lambrechts dagh die Slooten, Beeken, Leygraven ende Waterlopen uitvegen, reinigen, ende uitgraven, op dat die wateren uit den Erven ende Gemeenten afdragen, ende daarvan verloot mogen worden, tot verhoedinge van eens ieders schade. 31. Die uitblijft in de een oft de ander making, uitgaven, oft ruimingen, zal verhoord hebben een volle dagh-uur, oft een zooveel, als op eenen dag, ieder een in zijn kost winnen kan, van anderen, ende de gehorsaamste Naaburen, een half Ahum Bier voor het eerste uitblijven, ende meer uitblijvende gedobbeldert. Alle Erfschaf van Ackerlandt, dat onbesagt bleibt, is den Kerspels Lijden met Schapen en Varkens te bedrijven gemein; ten zy dat hetzelfde waren besloten, want geen Schapen of Varkens geoorloofd is besloten Kerspel te openen en te bedrijven. Niemand en mag die Vee in het Veld brengen, als het Korn in de Pijpen geschoten is, op andere dan op zijn eigen Erven, en of die Vee schade deden, zijn partijbaer, en moet der gedaane schade met des Bodems Gerechtigheid betaald worden. SGL V. 5. n. 5., roefefost tegen bij Plichtigheid wordt gegeven. Die n. 30. 11. 31. tegen het loze Corstyrift is een politieke TOensa regel, deren Grondmotiv. Ser außer allem zuvament angehörende mit ben f. g. gesagter Sermtuten ist. Die liegt zwar jede ander als gefasst 9tcattafst gemeinbelast anfeuern. Satenfchaf II. 42 Digitale 658. Gerechtigkeit Sunbrecht. Styl. 2. Sit. 6. S. I. ESDEN TYTEL Van vervolging tot onderhoud van Nabuurlijke Rechten en Erfdiensten. §. 1. dachte over geveelde en onbehoorlijke Timmergingen. Als eenige Oven, Schoorsteyns, Smitsen, Esmen, Stoven en andere Plaatsen daar raen Vuur stookt ofte gebruikt, sorgvuldig staan, oft ook onbehoorlijk gebruikt oft dat er eenige Balken oft Holtwerck in ofte te naelijn, oft gemaakt zijn, anders dan het behoort, mogen die Naaburen dat te kennen geven aan het Gericht. 2. Dergedeelte zijnde, moet de Scholtis terstond, in bijwesen van twee Schepenen, die plaatsen gaan besichtigen, en bij zoo verre als eenig gebrek bevonden wordt, moet men dat terstond doen verhelpen, tot versekerdheid van de Naaburen, al op kosten van de genen, die dat onbehoorlijk gemaakt ofte doen stellen heeft. 3. Die Putmeysters zijn schuldig den Scholten en Schepenen terstond aan te geven, als sy eenig gebred, Vaten, op onze Putten, van enige Schuursteins, Ofens, Smitsen, Essen, en dergelyke plaatsen, waar men Votst stoekt, oft gebruikt, zonder le verboden die klaegt de partijen oft Naaburen. 4. Die eenen anderen willen verbieden te muren, meren oft enig begonnen Werk op te voeren, die moet kunnen, by voorgaande bewillinging des Heeren, door rechtsbode doen verbieden, en anders niet, welke vergelyk andere Verboden van wegen des Heers gedaan is, tot dat het met Recht oft Vriendtschap afgedaan is. 5. En die oft iemand tegen al zulke Verboden zich raakt, die moet dat wederom afbreken, en in zijn juiste staat zetten, eer hij aangaande die zaak ten principale geboort mag worden. 6. Van gelijke, wanneer iemand vermeent berechtigd te zijn zijn eigen andere zijn Vensters, Deuren, oft Waterlopen te doen stoppen, oft enig Werk af te breken, die moet zijn partij ook Gerichtsbelix daar toe bedwingen, zonder hem het gebruik daarvan vreemd te maken. 7. En die oft bij zulke dingen, is schuldig, zo wanneer partij dat verschopt, al hetgene hij gebroken, gestopt of veranderd heeft, wederom te stellen in zijn juiste staat, al eer hij ten principale zal geboort worden. §. 2. dachte over moetwillig stellen oft verstellen van Paelen, Muren en andere af hevelselen. 1. Niemand mag behalve verscheyden partijen, eenige palen stellen of te zetten, 0000 geen scheydtsmuren, schutseisen of enige andere tinnen of schakelise maken op syn eigen hand of gestegen, dan dat dezelfde doen wilt, de moet voor al zijn partij de wegen gericht doen dagen ter plaatsen daar men zulks doen wilt. 2. Item niemand mag in of tegen eenige muren of schutseisen, gemeene of andere, of ook onder eenige daken, stellen of maken enige metaalgaten, boogschoten, geweisystemen, uitstaande of uitstekende steenen, dakkapelijsten of tandheuebele, of andere lijntekens, gevende recht van erf nog ook diezelfde gemaakt zijnde, afbreken of doen afbreken: ten 2y bij voor gaande wet en wilde van de andere partij. 3. Enzovoorts partijen verre uit de stad waar of voor beschreven zijnde, niet en vereyscht, ofte hem een ander verweer niet en wilde vinden, vragen of staan tot het zeggen dat zulks deed, een anderen, zijn vensters, deuren of waterlopen te doen stoppen. 4. Oelbmtfdjea aanbrecht, volgens 2. juli, 6. §. 3. van de Meesters: Zo mag de Eigenaar, al eer die Muren of Timmerlieden, het Werk beginnen te maken of te breken, hetzelfde gerichtelijk aan te tonen, op dat niemand van het Gericht gecommitteerd wordt, om zich met de Schrijver op de plaats te vinden, en van hetgene aldaar wordt gemaakt of gebroken, aangetekeningen en visie of inspectie te nemen, op dat naderlijk tot bewaring van iedere Gerechtigheid mag geordonneerd worden zoo het behoort zal. 4. Ende ofte iemand anderszins eenige schey van tsMuumeren, schutselen ofte andere lijnteycken, hier boven genomen, maakte ofte af-brak, ofte eenige palen zette, ofte geset zijnde, versteelde, ofte uitsloeg, bij hem zelf ofte iemand anders hemelijk ofte in het openbaar, dat de solde al wat hij gemaakt, gesteld, verstoelde, ofte gebroken heeft, al waar het ook wel en behoorlijk gedaan, weeromd moeten stellen in zijn vorigen staat, als eer hij ten principale mag horen worden. Verbeuren ook die Murerers, Timmerlieden, ofte andere Werklieden, die tegen de contrarien van het Verbod van de Heeren, ofte anders dan hier voor gesproken is, iets gemaakt ofte gebroken hadden, wie insgelijk die hun daar toe te werken hadden gesteld, twaalf Gulden, ofte zullen anderszins tot arbitrage van den Gerichte gestraft worden, zonder dat die Werklieden derwegens enig verhaal kunnen hebben, al ware dat men hun zelf had beloofd ofte toegesproken. §. 3. Manieren van de voorgesproken Clachten en andere Erfdiensten aan te leggen. In alle geschillen, stooren, en misverstanden, die tusschen partijen wegen hetgene voorgesproken is, ofte andere om die te verdoven ofte anderszins daar mee een profijt te doen, is de Cleger schuldig zijn tegenpartij voor het Gerichte te doen beschrijven, en zijn gedachten onverklikkelijk en in het kort te doen. En indien het Gerichte hevigt, dat die zaak zulk verheven, worden partijen op die strijdbare plaats verspreid. a. A Idaer kommende , wordt die strijtbaere plaetse , Werck oft ErfF-dienst, den Gerichte besehe ydelijck getoont , ende besien, ende de sake mondelinge ende in't kort bedinght, ende im val die saecke soo bevooden wordt , sa) die selve terstont op*t bedingh ende bescheydt van partyen ter selver plaetse met vonnisse gesliebt werden aoi). 3. Ende Indien de saecke daer toe niet en waere ge- steh , maer datter naerder ondersueck ende bewijs van doen waere , sal partyen geordonneert werden , hunne stucken , daer mede sy hun willen behelpen , gerichtelijck over te ge- ven y ende d'een partye d'andere copie ofte visie verleenea, oock ten beyden zijden bunne konden leyden mögen , die sake in staet van wysen zijnde , sal het Gericht sich weder op die strydige plaetse vervuegeo , soo noodigh , ende die selve gesien gehadt hebhende, terstont Hecht doen. ■ < • > §• 4- Clacbte over sijnes Naebuers gebreck in't hatten, ofie besorgen van sijn Landt tegens d'af- drlft van den Stroom. • i. Als twee, drie , ofte meer persoonen hunne Erven aen, ofte op eene Waterstroom aenschietende liggcnt h ebben, ende dat door den stroom, oft by versuymnis ofte naelatent- heyt van den genen d»c boven light , d ander onder liggende schade hjden , oft bunne Erven affloopen , Soo magh der ge- ner der onder light , in soo vern der boven liggende , sijn 202) £icfer öfritfttfidje 5lugenf(f)ftit gebart m&i &tU berufenem SRedjte jur proccffuadfd)cn gorm bti oHcn Di«öltd)Ctt ©trcitiflfritcrt. SJflf. HI. 2. S. 1. n. 3. a. 662 @eft>ernfc^ed 2o«brec^t. Z1)l2. Sit- 6. §.5. Erffve niet en Batt oft tcgens het afloopen en bevrijdt, sich des aen den Gerichte beklagen, ende een Gerichtelijck beleydt o*\e oogenschijn versuecken ao3). a. Bij welke beclagen de onderliggende Eigenaar mag versuimmen, dat de andere bovenliggende operatie wordt, zijn Erven bij Naburen prijs te hebben, op dat hem geen weer schade en geschiedenis, oft hij dat op eende in des onwetigen oft verzuimende partij bovenliggende Erfe uit 800 hoog oft diep zijn hadden mag leggen, dat hij zijn onderliggende Erfe voor den schade beveiligd kan. Bij en in soo vaak verder geenige de bovenliggende niet laten wilt, zal het Gericht de andere, in val de zaak snel verhefst, oft soo gelegen is, toelaten te hebben in des bovenliggende Erfe, soo hoog en diep als gesproken is. Met welke battingen soo wanneer eenige Aanwassen gewonnen worden, zullen diezelfde degenen die de hadden gelagd heeft, erfveld blijven, alwaar ook soo, dat die Aanwassen tegen des andere Erfe, der zijn Erfe niet en heeft willen Debatten, aangezogen waren. En in val van procedura ofte Rechtsvordering over den schade en het hadden, mag hetzelfde raad een kort recht gedaan worden, in soo verre meerder schade te verwachten waardoor, dat welk staat tot kennis des Gerichts, welk daar in doen zal, dat die rede verhefst. §. 5. Klachten en vervolging op schade bij de Naaburen en andere Beesten gedaan. Die eenige Beesten vindt op syn Land schade doen-de, die mag diezelfde schuiten, 't zy door hemzelf oft door eenen geswooren Schutter, zonder niettegenstaande die dood te slaan, te quetsen, ofte te brengen daar hetzelfde bij iemand anders gedaan zoude mogen worden, inaer moet die doen kunnen. Digitale herdruk door Google ©elbcrafdpö ganbrfdjf. $.(2. Zita. $5. 665 In een openbare Schuttersgeschut, zo daar een is, zo niet, in een openbare Herberg tot kosten van ongelijk aanbod. Als die schuttersgelegenheid is gedaan, zal men die aan de Eigenaar laten weten, in dien hy bekend is, en des niettemin raad twee of drie van de naaste Naaburen de schade doen beleyden en vermoeden, of dat die bij pandingen op die geschutte Beesten te verhalen, zo men op gereede en verwonnen panden, naar Landrecht, gewoon is te doen. Soo de Eigenaar voor datum van de vereering en bewijs van den schade, die geschutte Beesten verpanden wilt, of die tot hem te nemen, zal daar toe opgevangen wordenmits stellend goede Burgers voor den schaden, en die geschutte Beesten tot dat zelfde Executie of pandingen en verkoopingen derzelfde. Waer na de schade, zoals voor, bij twee of drie tand de Naaburen gewerreerd zijnde, zal tot synen keuze, 't is op den misbruiker of op zijn Burger bij gerichtelijke pandingen, zijn schaden mogen verhalen, zo verre de Eigenaar tweemaal met den Gerecht-bode des vermelden zijnde, niet en voldoet. Als de Eigenaar van de geschutte Beesten onbekend is, zo zal men gehouden voor die verkoopingen, schuttingen en de gestalte van de geschutte Beesten ter Kerk van het Dorp, ofte plaats daar die schutting is geschoten, uit de doen roepen, en ten naasten Dorp die uitkondige te doen, tot waarschouwing van die te laten en schade te verhinderen. 6. Ende 800 alsdan binnen acht dagen niemand en komt, sal men met die verkoopingen vortvaren , en van de Cooperlingen eerst betalen den kost van de Beesten en loon van de schuttingen en verwaringen der zelf, en den schaden die sy hebben gedaan, en d' overschot sal bewaard worden tot behoef van den Eigenaar. 204) %L V. 5. £a$ „ Schut - selaaot " €ff «ttrfer ^ctitftfjcr ,,<Pfaut>fUuV' Digitale 664 ©elbernfifK * Sanbredjt. Styl. 1. ZU. 6. $. 5. 7. Niemand mag die geschutte Beesten tegen den dank oft wilie van den Schutter ontweldigen , oft uit het Schot weg nemen oft drijven, of die schuttingen verbinden ren , op de brug van ses Gouden , en des niettemin aan den beschadigden betalen oft vergelden den schade i'y betrokken geleden, den welcken hy sal mogen doen werden als voor ao5). 8. Zo wanneer die Beesten op 't Landt niet en werden bevonden , oft dat der schade heimelijk is geschied, of dat die Beesten zoo wildt en wust zijn , dat sy zich niet laten schieten, zoo en sal men die niet vervolgen bij schutting , als voor : maar gelijk men anders naar Landlei recht ten spoedigsten gewoon is te doen, naar dat der schade bij twee Naaburen is gewardeert. 9# Als jemant selver oorsaecke tot schade van Beesten heeft gegeven , by gebreke van syn Landt , behoorlijck be- vrijdt, oft afigetuynt te hebben , en magh daer voor die Beesten niet schütten , noch doen schütten , noch en heeft der wegen geen verhael, maer gebuerde der schade daer door dat by de Naebueren , oft die dat toestaet , geen tegeovry- dinge wordt gedaen, soo solde der selver Naebuer alsulclen schaden moeten dragen , ende des niet te weniger die tegea- bevrydinge tot gemeync bewaringe moeten doen. io. Ende oft der Naebuer daerinne gebrekelick waere, solde op versueck van den beschadighden , by den Scholtis vermaent mögen werden om't selve te doen , oft dat by ge- breke van sulex hy t selve tot sijnen kosten sal doen , op ao5) $ie 23rucf)tc t>on 6 ©olbgulben »erb nid)t an bes SBefrfjäbujtcn , fonbern an ben giöcuö (ben ianM* berrn, den Heern) bejaljfr. Cefctereö ifl ber %aü mit allen ©rücbten (t>gl. |. 23. V. 4. §. 3. n. 3. a.), wo rndjt eine befonbere SBertfjeifung ber ©rückte (toie g. $3. ob. I. 4. $. X n. 19.) hergebracht tft Der $3efd)a* bigre (ober bie ^artl)et überhaupt) bat nie Ztyetf an ber 23vuri)te; er muß ficf> mit bem ©djabencriafcc bc* gniigen , unb bie örüdite ift bie ©träfe toegen lieber* tretinig irgenb eincö Gebote Digitized by Google ©ctocrnfcfaa 2anbred)t. Xf)l. 2. Zit. 6. §. 5. 665 bcboorlijcke belooninge , ende soo der Naebuer *t selve al- Doch binnen acht dagen niet en dede, soo sal der Scboltis op versuecke van den beschadighden 't selve mögen doen, tot kost ende last van den naeletigen, ende sal daer voor genie- ton in plaetse van sijnen loon, den Vierden penninck van de kosten van 't selve werck. 1 1. Gansen, Enden, ende Hoenderen op jemen Gras, beschiet Lant, oft in Gaarden gevonden, en hebben geen vrede, maar mogen aldaar, naar dat der Eigenaar eens is gewaarschuwd, dood geslagen worden, en daarna van het Land oft uit den Hof geworpen, ofte aan een Tuin oft Boom geborgen worden, tot beweegreden van den Eigenaar. Diesen 9de artikel is niet toepasbaar, midden Moes betreffende de genoemde Zwanen zijn gebleven, voorzover zij deze Autorisatie: zullen, aangevraagd, aangevraagd, ongeacht andere Rechtsvragen, zolang als andere Rechtsvragen Quellentur zijn ontleend, Sietynlidse 9de achter nummer j. 23. bij de 3de bladzijde, zodat bij de onbepantwoord onbepantwoord zijn gepandt aan werden, gedaan gedaan worden, gezaaid zaaid moeten. S&gl. Sagbregeraat 29. 3de 1719. Digitale De VIERDE DEEL. Van verschillende middelen en manieren daar bij den Eigenodom of Erfelijke Kwaliteiten van goederen verkregen wordt. EERSTE TYTEL. Van Erfenissen, Opdracht, Leeringen, Cessie, Overgiften, en Verbintenissen van goederen. §. 1. Opdracht en verbintenis van onverkrijkbare Goederen en vermelding van voorgaande lasten 1. Een ieder mag zijn onverkrijkbare, vrije ofte Scheepen goederen, in dessen Quartier gelegen, vast en zeker opdragen, en Erfenissen daar van doen, oft ook Kosten en andere lasten daar op bekennen, en de goederen daar voor verbinden, oft ook Renten daar op staande, overgeven en opdragen, naar zijn believen, voor den Geschilte ofte Schouten en Scheepen, daar onder bet goed gelegen is. 307) n. 1-12. zonbesproken of de Sncefsthur, n. 13- 22. zee de Angabe de betreffende Saften eene schuutje bij de Sncefsthur, n. 25. zover bij de vermelde qualiteit de bitten bet Samobijen. 208) £%te gertaVncfjen Auftrag fein bingtidie Üted) b. b. fein 9tcd) an 3mmobiften, bad gegen britfe ^erfonen JCraft jjätte. — 2>te bicr gegebene SBor*f*rifr ist nodig befonberä beim 9>fanbc anacivaubt: IV. 7. §. 1. n. 12. Digitized by Google "gelbern fdjeS gaitbredjt. 3$f. 3. Sit. 1. §. 1. 667 2. Ende soothet goet dat naen opdraegen, verbinden oft belasten wil, Leen, Lijffgewins, Laedt, oft Tins goet is, moet het selve geschieden voor den Heere, oft synen Stadt-beider ende Leen-mannen, oft voor den Heer oft synen Officier ende Laeten oft Schepenen van synen Hove, daarvan alsulcke goederen, elk naar syn wesen ende eigenschap, worden gehad (209). 3. Men mag zijn goed ook wel op andere plaatsen opdragen, erven ende verbinden, maar is van nood dat den Heer oft Officier van de plaats, daar 't selve should gebe, daar toe die eerde verleent, ende dat het gedaan wordt, voor den Heere, synen Stadthoeder oft Officier oft den Gerichtsbode bij den Heer oft Officier daar toe belast, ende Schepenen, Leen-mannen ofte Laeten van den Gerichte oft Hove, daar onder st goet behoort, als voor, Ende in bij-wesen van den Gerichtschryver a Idaer, ende dat 't selbe op *t gewoone Boek ende Register van *t selbe Gericht werde gesteld. 4. Soortgelijk als enige opdracht, en verhandelingen in de manieren voorzien, is gedaan en bekend, zo is en wordt de Cooper of verkrijger volkomen Heer en Meester daarvan: Ten ware dat anderszins besproken ofte voorwaard waren, de Bloed-verwanten en de Leen-heer des niettemin hun Recht van beschuldiging of verklaring voor behouden, volgende deze genealogie hier na wordt gesproken onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap (nu). Insgelijks als op enkele goederen in de manieren voorzien, zo is ook hier na te volgen, wat onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap nu. 5. Insgelijks als op enkele goederen in de manieren voorzien, zo is ook hier na te volgen, wat onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap nu. 6. Zo is en wordt de Cooper of verkrijger volkomen Heer en Meester daarvan: Ten ware dat anderszins besproken ofte voorwaard waren, de Bloed-verwanten en de Leen-heer des niettemin hun Recht van beschuldiging of verklaring voor behouden, volgende deze genealogie hier na wordt gesproken onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap nu. 7. Insgelijks als op enkele goederen in de manieren voorzien, zo is ook hier na te volgen, wat onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap nu. 8. Zo is en wordt de Cooper of verkrijger volkomen Heer en Meester daarvan: Ten ware dat anderszins besproken ofte voorwaard waren, de Bloed-verwanten en de Leen-heer des niettemin hun Recht van beschuldiging of verklaring voor behouden, volgende deze genealogie hier na wordt gesproken onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap nu. 9. Insgelijks als op enkele goederen in de manieren voorzien, zo is ook hier na te volgen, wat onder de titel van Beschuldiging of Vernaarderschap nu. Digitized by Google 7. Diverse ook plaatsen heeft, alwaar dat als zodanig opdrachten, ofte verbintenissen in de Cancelierij van het Laatst waren gescheid: ten zye dat die is gedaan tot verscheidene voltoying van het gewijde aldaar, ofte tot voldoening van Vonnis aldaar gewezen, van goedereen bij decrete verkocht. 8. In welke gevallen, ten an zen niettemin, die zal doen opteekenen op den Register van het Gericht daarunder die zijn gelegen, op dat niemand bij onwetenheid van dezelfde bedrogen worden, maar dat elk mag weten wie aan zulke goederen toebehoort, ofte aan wie ze zelf verbonden is, ofte niet, op pijn van dat zo lang zulks niet en is geschieden, andere die ondertussen enige gerechtigheid op hetzelfde goederen hebben bekommen, zulke opdrachten ofte verbintenissen niet en zal letten. 9. Als is dat aan iemand eenige Segelen en Brief van Erf-goederen ofte Renten, zonder Gerichtlijke vervolging van de persoon die ze heeft ontvangen, zonder dat deze ze heeft gezien of gelezen, dan zal die persoon de post moeten afgeven aan de rechtsgerechtige ontvanger. Niettemin, de voorwaarden, scheidingen en delingen, die niet gemengd en bekend voor Heer en Gerichten, alsof die aldaar waren bekend, als anderszins behoorlijk bij schriftelijk beschrijving blijkt, dat die in de waarheid zijn gedaan, bij partijen die dezelfde aangaan, en daar mee van binnen Gerechtigheid scheiden. Het is van noodzaak, om daar mee te verscheren, tegen een derde persoon die daarvan niet en noch alleen weet, en naderhand die goederen van de eerste eigennaers, of hun Erfgenamen koop, of bij anderen bewaarslijken handel verkrijgen, en ter behoorlijke plaats daarin geërfen en gegeven, of te verbonden zijn, dat Noce of slechts aanwijzing op den Register van die plaats (daar de Richten en gezondheid anderszins gedaan zouden moeten worden) geschieden. En zo lang als zelf niet en is geschiedt, zo ga je voor, die als zulk goed van te voorheen verbonden, of daar in gegeven en geërfd als voor: Ten ware dat diegene die 'tzelfde op hoe lank gegeven of aangehouden is, ware in geheim kennelijk en openbaar bezit en gebruik van 'tzelfde, of dat de gegevene wel wetende des anderen. 