title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: den cloofter heeft Roelant befeten ende met Roelant ghemenelike .. die twaelf ghenote van Vrancrike. 925 alfe Ywe die monec dat fach dat Roelant yor den cloofter lach, ontboot Ywe yele houde finen fwaghelinc Renoude bi enen bode fonder blame, 930 dat \\ hem te hulpen quame jeghen Roelant den coenen deghen, Beyerepaer haddi beleghen, ende die twaelf ghenote yan Vrancrike^ ß hadden ghefworen ghemenelike 935 dat fine heme fouden yanghen ende bi fiere kelen hanghen, I «> n. BBNOUV. ff $ ende bat hem dies omoedeUk^ dor onfen here yaa hemelrike dat hi hem holpe. uter noot 940 bi den here die mi gheboot! jeghen Roelant den faeelt wel ghedaen; hi wilden gheyen ghevaen fo dat men hem in corter ftonde die tonghe fnede Uten monde ;. 945 ende uteftake bede fijn oghen^ hi wilt gherne ghedoghen, ende dat hem Roelant die heelt yercpFen af dade fniden bede fijn oren ende af dade flaen (Inen rechten yoet: 950 dit ontboot Ywe, des fijt_ vfoet, dat men hem die herte utefnede daer hi verranefle mede dede. • hi hadde wel Terdient die doot des hi Renout fonder noot 955 doe Yoer die bode Tele faen te Renout yan Montalbaen ende heeft den heelt ghemeit die fake al üut ende uut ghefeit^ 960 alfo alfem was gheladen. -doe antworde Renout bi ftaden ^mine roec,.hets mi lief^ latene hanghen den Yulen dief.'. j^lfe Clarifne dat yerftoet^ 965 wert foe droeve in baren moet; haer outfte kint heeft ft ghenomen bi der hant ende es comen ■'S vor Renout met ghenint» wel faen cuffefe dat kint 970 vor Renoude den wigant. daer na fprac foe tehant 9# nr. MMoirtr. Adelaert, mijn vader, des laatster daar wij in hier De schande en dit feest Neer verwinnen wiim meer, Want veel tals veggelen ondergaan, Dat uw ouder rader was terneer; Des stillen bloed en ongekende kracht, Hier na scuren harde seer Als meet uw Terwieten val Waar goed komt overal. Daar die mensen deze taal spraken, Die tranen van onder ogen braakend, En weende uiteraard meer Voor Renoude baron hier. Als Renout die ridder goed Wenend zijn de vrowe Troet En baron bánden samen vlaan, Doe jammerde hem Tele foet, Adelaert lijn zoon kint, Dat hij met al zijn herten mint Ghenccht hij in zijn arme beide, Daar na sprak bij eind veld Trouwe, laat staan uw onverbaren Te Beverepaar, Tai ik jaarren, Alf belplicht met de jacht Jan! Te vroegen den halsscheden man Met zijn volle gehecht, Jeggen die gebroken van Ierland, En maak ik geen leedend gebracht, Ik breng je te Montalbán, Bij den heer die met gebood! Of ik blijf omme dood.' De trouwe was edel en goed En necht den grauw op zijn voet En dankte hem ongekend. Voor KBHOUV. Geloof ik moet hier bijligt le flan taran te Breyerepaer fondert sparen 1020 en bede Roelant mijn nieuw dat bij mij gevanghen gebeurde wil bij mij gevonden maken, ik noemt op al iemand tak, dat ik Yven te Montalbaen 1026 in mijn koffer bundel gevangen en beredeneer mijn voor wel, hij verrass me met naamloos. en wil bij mij ook gevonden niet sprak Renout dat geen dieet 1030 met niemand en met niemand zo fall ik u doen bekennen en al zul ik mijn zoon, Volbrengt mij dapperlijk met moed doe antwoorden die baronnen 1035 dat nee staat ons niet te doen; verrikt kennen die Vrankrijk wel, en onze oorzaak en stam zorgt voor ons daar na geboekt alleen daarover niet, 1040 bet fall in met een vaart Ritasert en bij riden Adelaert. 1045 sprak Renout niet gelegen niet, dan Wille gedacht dat geTschiet! ik zal al zul ik Taren zeggen 1045 te Breyerepaer zonder zorgen, doe nogste Renout met glanzende zijn hoorn met de sporen van goede en reusachtig jaagde ten clooster waart stoutmoedig en tenvreemdert maar eer hij kwam te Breyerepaer, feit alda dat laat over vaar dat Roelant die goede man, den clooster op die mondeling aan en dat Yven, vrouwelijk leren ! 1055 faam Roelande heeft opgeheven, en Roelant die man, als hij helpt met zes Jan! heeft Yven met een banden gebonden bede fine banden 1060 en dedem al zonder pijn om zijn hals een lijn en ledematen te woudte waren, daar hij Yven metter jaar fchieren monde nemen zeggen, 1065 wilde god die schade geven. Maar doe faker Roelant die beeld goed Renout komt in zijn gebemonde ende Renout riep "Sta mijn voeten dicht bij, Saldi mij den wereldgenoten?" 1070 ten minste, kas jezelf te Montalbaen Je keek dan naar hem En besloot voor ons nee, wereldgenoten. 'Roelant antwoordde toen 1075 "Renout, de tale laat ik staan! Als je keer mij God pardoen!" In RENOUT, WIE Je zul je die hangen doen, Dat schijnt u bij de krachtige keel.' Renout sprak: "Dat zou te Tele: 1080 Hela's meer kinderen ouders, Vonden hem schaamend als samen. Maar Roelant wild ineens mij geven, Ik houde je aan als mijn leven in mijn geheime, 1085 Bij de here van Nafarene! Daarneu man neemt mij niet/ dus sprak Roelant dat coene diet "Renout, wat is het geschoten, Al dat hij is al ons niet. 1090 Zegt yarind van mijn ogen! Ik kan lang heden niet gehouden, Ik moet Ywe den wijn Aan den boom hangen te hand: Dat schijnt u en doe het staan." 1095 Renout antwoordde toen "Mijn fout niet, her Roelant: Ik heb Florimberg in mijn hand, Daar ik eer met zoude jechten En Ywen mijn zwaard wetten, 1100 Als hij help mij tafelen! Eer ickene liet aldus doen." dus sprak Roelant die helaas voor "Je gaat niet, pakterling! Wil je Al nog tegen mij hier vechten? Werp over den reep zonder letten En handel hier, aan deze rank, Wiens dat is lief of tandenk." Renout antwoordde "Bi tafelen Jan! In de vijende heden voor een man 1110 Die mijn zwaard zal hangen, Zal hem te scanden verlaten/" Roelant antwoordde met een "Bij mijn wijn! Dat zal ik doen." dus betrok Roelant het zwaard op die erde De reep wierp hij om zich heen En wilde Ywen haag te gaan. Dat Rennout fach dat hij Roelant niet mache. Terwijden, hij wilde te hant. Zwei hangen in zijn land, vloog hij met vuren Bejaard en incihaastelijk ten waarder, de reep draai die graven Roelant. Benoît ontzettinge te hant, zwiert neder op de grond, doet groene donkergroene, Rennout en leidende aan. Voor hem, dat doe ik je verstaan, en sprong met haften op Bejaard en de schore met zijn tarde, al dat sach die grauve Roennout, sprong hij op zijn oor te hant en de volgende den heele tercoren, hij haat in zijn herte toren, dattem Rennout die jongelijke genomen had den koning, daar om riep die degen stond, zwijg ik verstand, her Rennout. Dan antwoordde hij te hant, "in mij bent u niet, Roelant." "Zwijg ik bij God, dat mijk nu al te hant proeven op u." Dan sprak Rennout zonder kamp, "Jongheden, ik zou deze kamp, want bij God ja Nafarene!" In mij bent hier maar alleen en ik zit hier met ridders veel, het mocht met mij gaan zonder spoor. Wilden ze mij al gaande staan, hoe mocht ik dat laten gaan? Maar, als ik je help, zent ik Amant! Dordi mijns ontbieden te hant, zo lang wacht ik op dit dag, dat ik hier tot komen kan, als behendig mij God in ere! Gewapend, Tal! weerkeren en daartoe al twee mannen, "Ja, ik sprak Roelant, bij ente Jan!" Wilden ze mij doen des feestelijkheid, zullen ze mij vinden hier te zijde, "Ja, ik sprak die jongelijke," deed zich neder den koning en keerde weer te Bejaard tot Roelant op die warand. Als hij Rennout zijn trouw had gegeven, dat hij kortelijk zou keren, hem nee laat God en geval en rechtte tegen hem daar een kamp over. aldus fal Roelant met eren ten genoten wederkeren Doe sprac Oghier zonder waen "Roelant, bracht Renout geraekt? of hield die droom geheven? of heeft u die taak geven gehad gebeden? schijnt ons aan. of bracht u finen wapen geraekt?" Roelant antwoordde in grote troost "Vijftig, god versta de Frans!" Roelant, sprak met zijn twee "Ga varen ten clotuer binnen en ga moet alle geheimenkelijk wederkeren in Vrijheid." doe antwoordde Oghier de bescherm "Roelant, wild je nog weden? je berouw nu misschien? Ik ga en bid den abt genade," doe sprak Roelant een ridder fier "Vijftig, verwaten wascht u, Oghier!" de sprak die Frans lof en "ik wilde vliegen, Roelant is gram," de sprak die bisschop, Talpijn "Roelant, laat deze tafel zijn! twijfel je in Vrijheid alle keren geheimenkelijk en ga fout blijven te Beyerverge?" dat zou u overal werken, te rust dat men kwam in Vrijheid voor den koning geheimenkelijk en de zowel openbaar van u weten niemand wat mocht je laten dan Terzijn? "Ja, de koning heeft wel gedaan, als je achter ons blijft hier?" de antwoordde die graaf fier "Ja, heb je vergist, her Talpijn." het is al zo gekomen, ik heb Renouts weddengenomen, dies met die heer van Montalbaen die Terranese heeft gedaan dat hij met die dief kwam nam: hier om was ik harde gram en hebbe op den hekel gehaald Renout van Montalbaen, Tone mocht niet ontgaan: dat recht je onderhaal noch weten wij alle wale, sprak die bisschop uitdrukkelijk "dat men on met geenen waard mag ontgaan, nee met sporen: je niet beter dan een hert." AFL3 Mijn fiertje hier de trouwe mijn. Spreek die bischop Tulpijn Zie waar Renout van oorleghen, Ghene eft niet drie dagen leven, Men zal u degenen worden Gevangen onder die koude aarde.' Zei dit spreek her Tulpijn, Waar blijft Oghier die heet zijn En spreek haselijke 'O god Tan hemelrijk! Ga moeite terhand Dat Techten moeite Roelant tegen Renout Tan Montalbaen, Die zal zijn proef harden doen Wat grotere kracht den jongen man In elke wigge geven kan.' Doe spreek Roelant een heet fier Ik zeg jou, her Oghier, Dat ik niet geef om jouw doen Al het goed als een bottertje.' Doe spreek Richelieu van Normandie 'Genade, vrůwenzente Maria! Roelant grave utevercoren, Heb je Renouts dood gezworen, Zie hier ons edelen spreek die degenen, Waar Tan van Renout verleghen, Roelant, ghine doet nemen meer In Vrankrijk wederkeren.' Als dit spreek die rijke Normandisch, Doe zegt die hertog Tan Ardan 'Edel, neuter Roelant, Heb je den dood Tan den vijand, Voordat je keert in Vrankrijk Eerlijk gezworen zakelijk, Zo dat je niet mag ontgaan, Vindt je onder alle aangrenzende.' Daar dreigend emigrant kennelijk Al diegenen Tan Vrankrijk Om Renout wil Tan Montalbaen Dien hij met kamp wilde beelden. Doe antwoordde die grote Roelant 'Nu eist mij ten voorlopig verzet: Ik wil mij al gauw mogelijk, Inne mag ik niet verweerder.' Die spreek Naimes de vijand 'Hoor nu mijn raad, Roelant', 'Naar wat raad zal ik horen?' Doe spreek Roelant die grote Tercoren 'Ik heb Renoude den vijand Mijn trouwe gezworen eten alhier, Dat ik tegen hem Techten zal Mijn laatste god en ongenaakbaar. 1280 alse help mi god T^n paradijs! Inne liet niet om al Parijs, Inne was Tan den edel quite Jegen Renout in den crate. Echt sprac Naymes een heele fijn 1285 Roelant, laat deze tale fijn. Ne wild ik na ons horen niet. Ghine moet vechten wat gehaat Eindelijk tegen Renoude Ons fen nee van Merewoude. Co wil dat ghij je fijt: Taleerst dat ghij (T)j in crate, Zo vullen komen ghemenelike Die twaalf genie Tan Vrankriek Naar hun sterven, bij voorbaat Jan! Op Renout den coenen man, En wil ik ons wijkend dan Renout, Zo idd quite, richte stond, Van den geloof, dat seggen ik, Daar ghij gebonden met steun; En wil ik bij ons ook wijkend niet, Zo is hem evenwel gegeven: Wi fullen vaen ghemenelike En beloven in Vrankriek, Doe antwoordde Roelant die deghen Een valsch raad is hier gegeven. Als gij hebt mij god pardoen! Dat nee zal men mij niet doen: Ik wil den camp alleen rechten En mijzelf in crate verrechten, Dus bleven die genie daar, Dat seggen ik al over waar, Dat Renout die heele onverwaard Voer rechte te Montaiban waard En voerde Ivoe den koning Met hem waarlijk dienst, En Renout leerde den fine leven, Dat seggen ik bij mijnen leven. Daar doe Renout vernam Dat hij te Montaiban kwam, Spraak hij, voor die heren al gaar Vrouw, neem hier uw vader (Toont.) een den alre valften man die nie flele of lijf gehad. die vrouwe antwoordde ogenblikkelijk dat loon van god van hemelrijk! noch dan was zijn harde gram op zijn zoon die kwam, en vervolgens bedroefd spreken: voer zeker Terradre, groot onheil heb ik gedaan en grote schande, dat ghi voor in Irancland, en vervolgens daar Renoude mijn heer van Merewoud. en alle mijn zwakkelingen die ik in vele dingen hebben gedaan grote eer en van vele landen faam hier. dit en nog meer voor en sprak ik hem nederig toe. dan riep Renout, dat waz gemakkelijk, met zoon keel in die faal. dan weende de heren allemaal en Renout sprak deze tale ghis heren, sprak de graaf fier ghis moet alle blijven hier en ik zal alleen varen te Beverepaer al onderparen, dan sprak zijn broeder Adelaert die meer was dan een liefhebber Renout, dat u god beware! wat volgt doen te Beverepaer?' dan sprak Renout die wigant Adelaert, bij zijn venster Amant! ik heb genomen onder kamp tegen Rjoelant een kamp te Beverepaer op die beide.' II. AENOUT. 85 dan sprak Adelaert en sprak tot de wereld welgeboren wat doe je, Renout! heb je je gewonnen eens die dood van Roeland! daar kan wel ons af komen scande. want je weet wel dat de dageraad niet zo makkelijk vergeten, bedoende hij is der het een die die toon je begreep, en bij de heer die met je reist! vecht je tegen de storm, je zult dood, en wil je verzoenen nooit meer tegen Carle mijn heer.' Renout antwoordde snel entouwen ik zal die vaart beistigen: dansen laat ik dat geen andere noot, al waneens dickers blijven dood.' Dan weende vrouwe Claradijs bitterlijk, dat zin was wijz, en klaagde Renout haar verlies. doe sprak Malagis die here te Renout wijd, dat zeggen uw wenen put, 1380 dat u god honderd en bewaak want Renout moet te Beieren parade jaren, zal die here. nog gewrijverd ere en wil hij zijn trouw quiten 1385 tegengeven Roelant in de crise. loopt hij hem in de nood, men schout hem lacher spreken groot. Ik fair jaren sprak die hele jaar en voor altijd ik hem wil waken tot de eeuwigheid. 1390 Adelaert sprak ik zal jaren tot Beieren parade. Ritvaert en de oorlog Writvaert reden hem ook ter zee als te Tarente met Renoude. 1596 doe sprak die grave Tan Meroude te Cinebi oorlog openbaar zijn wilde niet dat iemand voer, want bij god voe de Saracenen! Roelant bleef daar mijn alleen. Daar vullen die overgave reken op die beide trekkens, want elk heeft anderen van den vijand tevoren gebeurt wel met banden. Dus voer die ridders met Bejerde te Beieren parade op die oorlog, en aan vorest es leden Hier ein Bruchstück. Waar Roelant en Malagis tegen de Sarrazenen vochten en wie deze dood bleef. Des waren die beide grootste torens bij hoc z menegen veel stooten stonden: zo deed zijn nevô Renout, bij wroegter onder grote dood; na twee uren was dood. Al dus Yocbta die beide helden Tan smorgende tot op die oorlog: des had Renout ere groot. twee zouden daar daar dood hebben in den storm binden dag: beden die daden grote zorg die Turken en de Sarrazenen beden openbaar en privé meteen begonnen die Perzen uitermaten wilde te ylienen. die vreemden en wisten wat doen dan vastte volgden die vreemde toekomst lieten daar dat fieure brachten en vele die den vijand bekochten. 1425 Die Sarrafine daar ik loen voren, Malaghis volgde na met sporen en ziedelde Tele, en gevaar die Renout met zijn snuivende adem. 1430. Die kerstine volgde daarachter die Sarrafine zonder lachter. Ons jaghverde dat (1) vernamen dat zij te Nafareet kwamen. Daar vloog die Sarrafine in 1435 en peosten om haar gewin, dat zeggen ze al zonder waan. Doe moesten die kerstine scheiden voor Nafareet haar schuld en logeerden op dat veld 1440 en bleven daar verboden nacht en deden grote schutsgarde. Daar niet dorften zij blijven niet, wat voor hem daar na gehaald: te Jeruzalem moesten zij tijden 1445 zonder enig langere tijd binder nacht al stille kerst en lieten daar die kerstine , onthield dat zij vernamen dat zij te Jeruzalem kwamen. 1450 doe sloegen die poorten vast. II. REMOUT. tegengaan die kerstine gafte en vluchtte al die kerstine dood tot aan de beer die met gehoorden die zij daarbinnen vonden binnen denzelfde stonden, waar zij naar toe kwamen, als ongeknipte leden dat veren, dat zij gericht hadden die poort, als gij wel hebt gehoord, 1460 keerden zij weer achter in en gingen delen haar gewin. Daarbij kwam hem niemand dat Jeruzalem verloren zou zijn, entiteit kerstine, sommigen leven! 1466 die binnen waren bleven alle waren dood geslagen. Doe droefde daar veel personen. Als die kerstine dat Verloren, deden zij haar toekomst tegen en zochten raad Tele hoe aan den stouwen grave Renoude en aan Malaghis den heer. Do fwoeren die kerftine fere Wi füllen alle verliefen leven 1476 of fi füllen ons wedergheven Die staat ende ook datzelfde graf Daar god ons here binnen lacht, Dit fwoeren alle gemeene Die kerftine arme en rijk, 1480 dat fi zonder enig sparen Te Jerusalem zouden gaan En conkereren dat heilige land En doen uit voorkeur aan, Of al gader blijven dood 1485 bij den here die met geboet? I. RENOUT. Twee füllen (1 boden zenden En in land van Surien zenden Te Tripoli en te Antiochië mee Telkere staat van kerftine, 1490 die daar over ze waren, Te Sef en hoe ze hadden gezegd Dus boden fi te hanteer Heerejaar over al dat land: Te Jerusalem vallen (1 Taren 1495 zonder enig lang heren om te winnen dat heilige land En doen uit voorkeur aan..., Des waren die kerftine vro Dat gevallen was alzo. 1500 doe geboden fi hare heerjaar Te Tarente te Jerusalem was, Dus gereden hem haastelijk Beduinen en rijken En hadden hem op die jaar Ende jaren tehant derwaart. Hus zijn jij een Akkers jaar gevallen En hebben, sommige leiden! Jerusalem belegeren tehant Met menigheids stouten wil, 1510 des maken ons die geschiedenis wijs, Daar was Renout en Malaghijs. Eer die jaren Surien mochten komen, Hadden fi grote schade genomen, Want die Turken hadden grote kracht Jaan binnen op dat kerftine heer, Zo dat de kerftine voor vele Bleven dood te dien spelen En vele meer hadden gedood Dat Sef zowel als zonder waan, 1520 des maken ons die geschiedenis wijs, II. BENEDICTUS. Waren Renoat en Malaghijs: Fi deden daar voor grote inzet Dat fl dat beide heer Achterhoeden en drijven; Voor menigheids namen R dat leerrich, Dan den beide dat u ne kan Die wareheid gezegd enige man. Dit zijn de jagen binnen met grotere zorgen en geheimen, 1530 en daar die Turken in die stad waren, de Turken waren zwaar zwaar, vloten naar de poort met kracht. Renout bleef liggend op die gracht en Malagbis die stoute here 1535 te wachten of daar iemand meer Uit Jeruzalem komt soude. daar na kwam, als god wende, groot voorzichtig uit Syrië, Tan Tripoli, Tan Armenië 1540 en Tan Antiogië, des sind Troet, drieënhalf dozen beide goed. en brachten mannen en vrouwen, vingers, tribuen, aan manieren, talpen, soldaten en katten: 1545 dat de de Turken vermoedden, bediend in rechte baar gebracht jeggen den muur te werpen sterke. Tan Babijmen die fouden hi de rechte Tel (een 1550 twee mangelen en een peddren te werpen jeggen de here schieren. das gereden is bem in bedenking mocht jeggen andere side als te streven naar gelijkheid. 1555 en worpen inwaarts gelijkheid. II. BONOUT. OOT meneghen overgroten pijn, dat nes logen geen ook stoten (1 Cere uitwaart, dat zwaar lig tussen mijere Tijert> 1660 menig quarel groot en scherp. die een stoet, de ander warp, dat al loop was. harde groot; daar bleef menig kervings doot, die Tor die stad te din tjdie 1565 tegen de Turk en zijn te. bruide. Int zelf afraaf was Malagbis en Renout zijn weduwe, hem zelf slaan, in zijn gezicht, Yor at danden in dat voorzichten, god wacht! dat werd Malagbise zijn keus en Renout warelike dingen want Malagbis een wonde ontving bij den goeden tijd Daniel! 1575 daar met een scherpe quarel, zo dat Malagbis, want het was, nooit meer zou fincenias. hij was gebeten op zijn borstbeen, dat hem ten slotte dorchten. 1580 voor dat Malagis riet, de len van den orde moest vallen, op die erde te dier (te) gode bedoelde gebied en dat God gebende ons liefde. 1585 goede denkende mensen, dat zijn rijk een grote reukaart. Dat fluitje moest worden bewaakt en voren niet onder het tooren. Dat kwaaatje was scherp en groot, daar men de ritter mee schoot. 1590 voor dat Malagis de wigant. II. RENOUT. Stonden moest zich dierbaar. Die klaagde Malagis de heer, die voor hen waren gegeten. 1595 om dat onbemand had hij aan den Rijn, dat hij hem vergeef had hun fondsen en ook alle de anderen met. Die weende Benoit, bij onze wet, daar zijn fondsen waren gevonden, liet nu weer weden staan, dat hij met Tergheven zijn fondsen daar ik met hem ben verbonden, daar ik met Tergheven zijn fondsen daar ik met hem ben verbonden, daar ik met hem ben verbonden. 1605 die beval hij onbemand de heer en noemde grooten als zijn vrienden. II. Bruchstücke Wiel Haymerijn met Galeran kwam en hij won, en hoe Renout zijn ritterschap aanbracht, naar Keulen ging, daar als handlanger bij de bouw van een kerk werkte en zijn dood vond. doe fprac Haymerijn met ghenint ^mltu liocb lien, puterkint?' 1625 doe antworde Galeran ^nenic^ here^ bi fente Jan!' mettien heefti t fwaert yerheven en^ll^. na 'Haymerijn ghefleghen ende floech af den joncbere 1630 fes malien ende mere ende floech den jonchere goet een wende in flnen Toet. doe fpranc Haymerijn achterwaert^ met haften hief hi fljn fcafpe fwaert 1635 ende floech Galeranne doe rechte toten fcoudren toe, dat hi doot viel vor flne Toete ende heeft hem ghemaect boete« doe fprac Caerl met ghenint 1640 ^ghebenedijt fl fulc kint die dus ghedane flaghe fleit!' doe viel RenoHt wel ghereit op die erde ende dancte fere van der ere onfen here, 1645 die hi hem nu hadde ghedaen in den camp al fonder waen. doe dede Caerl die wigant Galeranne hanghen tehant^ \ 04 11. BBNOUT. ende die verradrett dedi nu 1650 alle van fioen rade fe^ghic u, fo dat van hare gheflachte no bi daghe no bi nachte here negheen ghewaerlike te rade ghinc in Vrancrike 1655 nemmermeer waerlike dinc met neghenen cotiint^ no nemmerifie ne foude hier na:, dat willic dat mallic Terfta. du8 fal Haymerijn met ^eti 1660 tote Parijs wederkeren« Gaerl betrendem (Inen leen ' ende gaf hem borghe ende fteen. aldas fo bieef die jonchere metten coninc Torwaert mere. 1665 KTu willic u maken cont wat Renoüt dede in corter ftont hi werp af fijn fcarlaken, fchiere leder dedi maken ende fal hem doen in grot^ pine 1670 ende ghinc wech al ftillekine. des felfs nachts ghinc hi danen bi der fterren ende bi der manen yerre wech in vremde lant> daert hem was wel onbeCant. 1675 doe diende daer die beelt fier Renout ghelijc enen boyier. Daar woe hi brood die gilivestout aan weghen te maken droog hi hout, voor dood mortel en stene. En deinde den Heden als gemeen, dus waar hi des leefde daar dat hem voor wert en waar, want hi wilde der naburen not. II. RENOUT. Oft. Niet eten daB gherstijn brood en drinken van de fonteinen die hiervoor vond in dat onbekende land. Aldus lede Renou die wife zijn lichaam voor de goedheid van de Tanaarische paradijs. Dit harte Renou als lang dat het kwam tot jaar door. Doe hoord Renou die niemare dat een kerk begonnen was tot Colne op die Rijnstat. En waar zeggen dat, en dat men daar ontboden waren timmermannen en meubelmakers en alle die goud wilden winnen dat Renout tot Colne kwam binnen. Renout gereedde zijn jaar en maakte tot Colne waard. En als bij de staat kwam, draaiden om den meester man, die die kerk maken deed. Die pijniers leidden tot de kerk, daar zijn zoen hadden joden. Doe raadde men in korte stonden - Renou die stoutte enie milde, of hij eenen kleinen oor wilde horen, die meester waar blief althand dat hij als volken kapen vant, want hij merkte dat de leden zijn en dat grote mannelijkheid, hij dochter ster en groot, bij de heer die met geboot en dochter dat hij zouden mogen wel grote pijn doggen. Doe begon de meester houder te vragen den heer Renou. wat hieldt die daghes hebben woade? 1720 doe sprak die graaf van Merewoude hier! Hij wille waarlijk ding alle daghes een pennic' die sprak die man ten gehalte 'beer, ik verwacht dat verdienen meer: 1725 wildie Zijn dapper en snel en nu bedreven doen wel, ik Tal u Tier deniers geven alle dag, vrouw leren! Renout antwoordde 'dat geefschijnt'. 1730 hier, in een ville so Tele niet.' die wande die meester openbaar dat bij Utenfinne was en sprak 'ik zal u gaerne geven.' een pennic, vrouw leven! 1736 die wilde nemen, wete god! en niet meer, zonder spot, 'ga kom dan werken morgend Troe.' 'hier,' zei ik doe.' die sprak die meester 'vriend, 1740 na dat gheen Terschuent.' bij antwoordde 'ik zal, bere.' die ging Renout pinen fere, bij den bere Tan Nafarene! bij droeg volgens al alleen 1746 die is Tijf wat geschreven neven consten bedragen niet. Jous diende daar die rijke man dat hij maar een denier nee wan alle dagbes een halve jaar, 1760 dat seggen uit al over waer. seegde die grote rene en wrocht werken met al alleen, dat seggen zonder sparen, 1800 dan eenighe drie die daar waren. 1755 niettemin namen zij meer dan hij de lone, des gehuwend met, als zij gezellen gingen eten, zo wilde zij niet vergeten, hing zij ging dragen grote stenen: 1760 dit hield langere tijd al alleen. als zij gezellen gingen slapen, ging hij Tafel mortel maken: des hadden zij gezellen niet. alle dag at hij ter tijt 1765 een geraamde brood en niet elk; borst dronk hij, dat wist wel. alle nacht lachte hij daar op die stenen groot en waard, aldus daan leefde hij altenen, des geloofde hij na dat dat hij gezworen was. 'Er iemand verkennde den dag, was hij eeuwen opgezogen ende had werken meegedaan 1775 dan daar enige kracht noch bij dag noch bij nacht: des was de meest harde strijd dat hij hem komen was alzo. de Tracht die hem openbaar, 1780 hoe hij heette en wie hij was? des ne wilde Renout niet zeggen wat hem was geschied. de meesten stonden om een naam die hem foude vinden bequam. 1785 de sprak de meest voorzichtig fent Jan! heetwinde fent Peters man.' Luidus bleef Renout de naam, waar hem lief of onbequam, 8 UBBNOY. voor moedertand blijven als zijn levens 1790 dat hem God had gegeven. die pijn hadden groten toren dat hem Renout voor deden te toren, dat hij dat werk alleen deed. de meesters Tolga hem altijd meegedaan, 1795 de meesters zouden hun knappen: dus leefden hij met oog omhoog. de knappen floeiden een raad die hem was tending quaet, hoe dat lijden voortduurde ondertussen 1800 en zijn leven in ere bleef. Die Geschichte von den vier Haimonskindern ist ziemlich allgemein bekannt und noch heutiges Tages bei uns ein beliebtes Volksbuch. Ihre epische Kraft ist unverkennbar und ihr teilsweise poetischer Wert mit Recht hervorgehoben, ein Unbefangener wird alles was darin schön, herrlich und wahrhaft rührend ist liebgewinnen, aber sich mit Unwillen weg von den rohen, grausamen und blutigen Taten womit das Leben der kühnen und edelen Helden leider zu reichlich ausgestattet ist. Die nordfranzösischen Dichter scheinen besonders die Sagen von Karl dem G. dazu benutzt zu haben, die menschliche Natur in ihrer ganzen Misanthropie und Niederträchtigkeit zu zeigen, und so sind denn selbst die edelsten Charaktere unter ihren Händen nicht rein geblieben von einer Beimischung ritterlicher Roheit und Grausamkeit. Es ist ein eigenes Verkennen der Poesie, wie in der heutigen romantischen Schule Frankreichs, wenn alles Grausige und Schaudererregende an die Stelle des Schönen gesetzt und die Befriedigung grober sinnlicher Gefühle erzielt wird. Wie weit die Dichter an dieser Richtung Schuld sind, gehört nicht hierbei. 1) Man vgl. Was WM früher Gores darüber gesagt hat in: Die deutschen Volksbücher 1807. S. 100. if. und in F. Schlegel's deutschem Museum 4, 298-302., und neuerdings Gervinus in seiner Geschichte der poet. National-Litteratur der Deutschen 3, 90-93. 2) Der Hergang war der: Genagte sie hatten sie herbeigeführt und unterhielten sie durch eine nicht geringe Anzahl ritterlicher Dichtungen: der Ton, den sie einmal angestimmt, hielten bald wieder in dem benachbarten Flandern und Brabant; die französischen Dichter fanden dort, wie heutiges Tages, ihre Nachdrucker, so damals ihre Nachdichter, noch mehr aber ihre Übersetzers. Zu den letzteren gehört denn auch der Verfasser der niederländischen Handschriften. Vor mehreren Jahren kannte man ihn nur in der altdeutschen Übersetzung, die sich in zwei Pfälzer Handschriften (340. und 399.) aus dem fünfzehnten Jahrhundert findet. Seit dem Jahre 1821 aber sind einige Bruchstücke zum Vorschein gekommen, und wir können danach ziemlich richtig seinen poetischen Wert ermessen. Dieser niederländische Aventürenschreiber ist sich nie seines Berufs bewusst: er erzählt und schildert nur, was er in seiner französischen Geschichte von Regnault vorfindet; er bezieht sich bei jeder Gelegenheit darauf und es lässt sich denken, dass er jeden eigenen poetischen Gedanken, wenn ihm ja einer gekommen ist, unterdrückt hat, um nur zu berichten, wie es geschrieben gefunden (vgl. 401. 740. 1276. 1510. 1620.). Dies unselbstständige, alles eigenen Schaffens fremd und lediges Wesen musste notwendig eine gewisse Kälte und Trockenheit in das Ganze hineinbringen, zugleich aber eine chronikenartige Einfachheit erzeugen, die öfter sehr naiv und treuherzig, zuweilen sogar von objektiv-großartiger Wirkung ist. Der Dichter hätte trotz diesem ängstlichen Festhalten und treuen Wiedergeben seines Vorbildes dennoch ungleich mehr geleistet, wenn er in Behandlung der Sprache mehr Geschick und im Reimen etwas Fertigkeit besessen. Beides geht ihm ab. Die Zweigespräche gelingen ihm am besten; in der reinen Erzählung dagegen wird er oft verworren, es ist als ob er das richtige Wort nicht finden könnte, er verschmäht dann auch ganz entbehrliche welsche Wörter nicht (sorcors, assaat, logieren, konkurrieren) und verfallt in störende Wiederholungen und in Anzeige dessen was da kommen soll. Im Reimen hat er es zu gar keiner Fertigkeit gebracht: er bedient sich einer Unzahl Wörter, die nichts als Flickwörter sind, um eben zwei Zeilen reimweise zu verbinden; so bringt er mehrmals Adjectiva an, die, wenn man sie in ihrer wahren Bedeutung nähme, an der Stelle wo sie stehen, ganz lächerlich und abgeschmackt wären. Auch des Reims wegen hat er immer eine Reihe so gut wie nichts oder doch nur wenig sagender Redensarten in Bereitschaft, die uns unwillkürlich erinnern an den sehr fleißigen und mühsamen, wohlmeinenden und redlichen, aber unpoetischen Yater Maerlant. Wenn er endlich gar nicht mehr weiß, woher er den Reim nehmen soll, so legt er sich aufs Schwören und Fluchen: bei den heiligen Gesangsbeiligen. Zum Glück für manchen Dichter und auch für ihn, dass mancher Stoff an und für sich so unverwüstlich ist, dass er nie ganz verdorben werden kann und, wie der Umriss einer schönen Bildsäule unter der abscheulichsten Farbenüberkleidung, dennoch erkennbar bleibt. Was ich hier zum Nachteil des niederländischen Reinold gesagt habe, lief nun noch weit mehr den daraus entstandenen deutschen Reinhold. Dieser ist weiter nichts als ein ohne gehörige Kenntnis der niederländischen und hochdeutschen Sprache unternommener und ohne alles poetisches Geschick und mit größter Bequemlichkeit ausgeführter Übersetzungsversuch; man hätte der Arbeit zu viel Ehre an, wenn man sie eine Übersetzung oder gar Umdichtung nennen würde: es sind in der Regel die niederländischen Reimwörter verniederdeutscht beibehalten und nur hier und da mit passenden hochdeutschen ersetzt. Hör. belgi. 1, 15. Blätter für litterarische Unterhaltung 1836. S. 621-523. Li«keniipieghel: Jacop van Maerlant, der Vater des niederländischen Dichters. Das Ganzes ist oft nur eine Umschreibung der niederländischen Laute in niederdeutsche und hochdeutsche. So ist denn ein wahres Gemisch von dreierlei Sprachen entstanden, eine Sprache die so nie gesprochen, höchstens nur verstanden wurde. Und wer ist der Schöpfer dieses Gallimathias? Sicherlich kein anderer als der bekannte Johannes von Soest, wie ich in der Kürze darthun will. Johannes Grimmekut', der sich nach seinem Jugendaufenthalt zu Soest Joh. von Soest nannte, war zu Unna in Westfalen geboren. Er hatte eine schöne Stimme und fand Gelegenheit sie in früher Jugend auszubilden. Der Herzog von Kleve gewann den Knaben lieb und machte ihn zu seinem Hoftanger. Nach einigen Jahren verließ Johannes den klevischen Hof und begab sich zur weiteren Ausbildung seiner Sängerkunst nach Florenz, lebte kurzzeitig in Brügge, war darauf Stiftskapellensänger in Ardenburg, dann Succentor bei Unserer Lieben Frau in Maastricht, und gab endlich auch diese Stelle wieder auf, in der Absicht, in Kombination seiner Kunst zu leben, dort, wie er selbst sagt, wo die Gesellen wohl sangen in des Papstes Kapellen. Seine Pläne wurden vereitelt. In Köln empfahl ihn der damalige Probst zu St. Gereon (nachmaliger Erzbischof) Graf Hermann seinem Bruder Landgraf Ludwig von Hessen, und so trat Johannes in die Dienste dieses Fürsten im Jahre 1468. Es ist nicht denkbar, dass ihm bis dahin Veranlassung war, Bücher aus dem Niederländischen zu übersetzen. Nach dem Tode desselben (6. November 1471) wendete sich Johannes nach Heidelberg und wurde hier in seinem 24. Jahr (wie er selbst sagt) vom Kurpfürsten von der Pfalz, zum Sängermeister bestallt. Am Hofe dieses kunstliebenden Fürsten mochte er aufgefordert werden, einige niederländische Romane zu verdeutschen, und so scheinen mir nur Vorläufer der Kinder von Limburg zu sein, die Geschichten des Reinold und Malagis, beide in der Pfälzer Hs. 340 vom Jahre 1474. Diese Nachrichten über J. v. S. entnehme ich aus einer eigenen Lebensbeschreibung in Folkard's Archiv 1, 84. Vom J. 1480. Im Jahre 1476. starb Kurfürst Friedrich der Sieghafte. Ihm folgte Philipp der Aufrichtige, ein noch größerer Freund und Beförderer der Kunst und Wissenschaft als sein Vorgänger und eigentlicher Stifter der Heidelberger Schlossbibliothek. In seinem Dienste war Johannes noch viele Jahre als Singermeister und Hofarzt. Seine Übersetzungslust mochte noch mehr Teilnahme finden und so übersetzte er wahrscheinlich um diese Zeit den Ogier von Dänemark (die Pfälzer Hs. 363. ist 1479. durch Ludwig Flügel geschrieben) und im J. 1480. mit mehr Fleiß die Kinder von Limburg. (Pfälzer Hs. 87.) Berücksichtigt man, dass Johannes mehrere Jahre in den Niederlanden lebte und als Westphale sich die fremde Sprache leicht anzugewöhnen vermochte, dass er selbst noch in den letzten Jahren seines Lebens dichtete, also wahrscheinlich immer gern gedichtet hatte, und endlich dass er wirklich der Übersetzer der Kinder von Limburg ist, so dachte ich, wurde es mehr als wahrscheinlich, dass von ihm auch die übrigen Übersetzungen herrühren. Ist auch sein Verdeutschungsverdienst kein sonderliches, so gebührt ihm doch der Dank, dass durch ihn ein Teil niederländischer Poesie von eigener Richtung, wenn auch getrübt, doch vollständig übriggeblieben ist. Die Aventüre vom Ogier ist im Niederländischen ganz verschwunden, die Kinder von Limburg sind ganz erhalten (Hör. belg. 168.) und vom Reinold haben wir nur die nachfolgenden Zeilen: Dieses Buch, das durch grosse Begleitung Johannes Sohn getransferiert Ein Fingermeister unsrer Korn Herzog Philippen geborben Pfalzgraf und Kurfürst mit Gewalt In der Zeit als Mann totensalz Vierhundert darin feind achtzig Das mag aber: vierhundert und dann achtzig, beides, wie diese Jahreszahl auch sonst in der Hs. steht, denn Philipp war 1470. noch nicht Kurfürst und Johannes 1470. In Diensten des Landgrafen von Hessen, also wahrscheinlich ganz unbekannt mit dem pfälzischen Hofe. Ausführlich handelt fiber diese, die mehr als 25,000 Verse entfloss, Mone in "Gazette Anzeiger 1835. Sp. 164-160. BJBJNOUT. folgenden Brochläge und vom Malagis eind bis jetzt ebenfalls nur Bruchstücke zum Vorbemin gekommen: in Bildserdijks Nieuwe Lied-en dichtkund. Verscheidenheden 4. 153-176. Mone's Anzeiger 1837. Sp. 62-68. J. H. Bormans notae in Reinardam Fase. 1. p. 16-18. Es können aber die Arbeiten des Johannes v. S. auch noch außerdem für uns Wert haben, wenn nämlich die Originale vollständig einmal zu Tage kommen und von eben so sorgen Abschreibern geschrieben sind wie die HS, wozu die nachfolgenden Bruchstücke gehören. Vollständige Handschriften vom Reinold müssen noch in später Zeit vorhanden gewesen sein. Dem holländischen Volksbachei, liegt eine solche zum Grunde. Es stimmt nämlich auffallend genug in den ersten drei Bruchstücken so genau mit unserem Gedichte überein, dass man es für eine bloße flüchtige Auflösung in Prosa halten muss, wobei nicht einmal, wie ich hin und wieder gezeigt habe, alle Reime ausgemerzt sind. Doch scheint mir der Auflöser dieses Verfahren nicht durchweg beobachtet zu haben. Gegen finde des Gedichts hat er sich sehr der Kürze beflissen und muss auch andere Quellen benutzt haben: so ist von Haimerin*s Kampf mit Galeran weiter nichts zu lesen als: Doe o Seide Hineinapel: desens camp sal vekten Galeran. Ik consensier', seide Guwelloen. Doe Reinout verstand hatte wie tegen sij soone de kamp soude vekten, was hij te vrede en scheide heilig van hem, und dann folgt gleich Als Reinout diesen schweren Arbeits ein Jahr lang getan hatte, hörte er, wie das Men zu Köln Zimmerer einen Kirche zu Ehren von St. Peter. - Reinold's Tod wird auch ganz anders erzählt: Einige Leute fanden einen Rat, wie sie ihn töten müssen und sagten: Wir müssen hier fünf Mann auswählen, die ihn zu Nacht wärnemmen sollen, ab ihm schlafen, so sollt er sterben, so können wir ihn in einen Sack stecken und werfen ihn in den Rhein, so soll er schlecht zu Grunde gehen. Diesen Rat folgten alle, wunderte aber, wie er so gut denkt. Ein toter Mann in einem Sack, den Reinout von dem Nacht und stachen ihn in einen Sack, und trugen ihn auf den Rhein und warfen ihn darin, und war der Stroom stark vom Wasser, trotzdem der Sack nicht zu Grunde ging, wegen der Gnade Gottes, weil wir finden wahrhaftig, dass Reinout ohne Sünden starb. Alles was ich sonst noch über den Reinold sagen könnte, steht bereits in den Hör. belg. 1, 58.; nur nachträglich bemerke ich noch, dass die vorhandenen Bruchstücke von drei verschiedenen Händen geschrieben sind, Vers 80d-1406. von einer ziemlich guten Hand, Vers 1-804. von einer schlechten und der Schluss, Vers 1407-1807. von einer noch schlechteren. 7. met waren dinghen, in Wahrheit; gleichbedeutend damit waren dinghen, 786. in war like ding, 421. das war like ding, oder auch nur war like ding, wie 781. 1815. 1572. 1655. 1721. 21. hobant, Kil. hoofdbant, vitta, taenia. hoot für hoofd noch bei Kiliaen, vgl. Stoke 8, 294. 25. moeije, jetzt moei, Muhme. 27. achterwaren die paerde, die Pferde warten und pflegen, so auch 829., vgl. Stoke 2, 187. 50. Die Beine übereinander schlagen, vgl. Walther 8, 5. Da dahte ich bein mit beine, dar üf fazt ich den eUenbogen. 65. Hs. coene, es muss aber offenbar vrome gelesen werden, wie 806. 82. die Rede durch Schweigen unbeantwortet lassen, vgl. das mhd. verfugen. 99. gherecht, durch das Gericht verurtheilt, dasselbe was das darauf folgende verdeelt. 100. noch toe d. i. noch doe oder wie im Floris noch doe; s. Hör. belg. S, 147. 127. Terdraghen, emporheben, vgl. Hör. belg. S, 159. 188. ende vloecten alle hare fwaert, und Terflnchten alle ihre Schwerter? 170. dootfleghe, mhd. manflegge, manflecke. 192. Im Volksbuche: Eerwaerde vrouwe, Terbolgen oft ongedwongen eeden of van geener weerden, had ik kinderen, zo mag ik vrolijk wezen — maar neen, ik. God beid! 200. 201. Im Volksbuche: want ik vrool liever vijler nood, dan ik dus blijve foude dood. 209. Ter blöden, zaghaft werden, von blode, welches dem mhd. bluete, blut entspricht. 218. onthout, sicherer Aufenthalt, so auch 225. 219» doen vertritt wie im Altdeutschen häufig das vorhergehende Verbum; später scheint diese Redeweise ganz zu verschwinden, das Volksbuch folmiziert schon fornen do eic ooc in for ae weet ik med niet. Vgl. 238. 1409. 1518. 1679. und vorher S. 43. 254. hier und auch später 478. hat die Hs. Gittafert. 254. gracht (oder auch graft, wie neben gracht, lucKl, fcacht, lieb craft, luft, fcaft), der Graben. 255. meneghertiere, mancherlei Stück, ganz gleichbedeutend mit anderen Kompositionen: menegher— fläche — hande — leie, — donner vgl. Hör. belg. S, 188. unter goedertiere, und Grimm Gr. S, 80. 285. behaglich, oder wie es noch öfter vorkommt: baughel statt kraftig, kräftig, in der Bedeutung verschieden, vgl. Cligfit bijdr, 206. 289. behaghel, oder wie es noch öfter vorkommt: baughel statt kraftig, kräftig, in der Bedeutung verschieden, vgl. Cligfit bijdr, 206. 290. falle tedele, von oben herabkommen, nach unten gehen. 300. hem bieden, wie das mhd. fich bieden, jem. seine Ergebenheit zeigen. Oder muss man lesen hemt, nämlich das Haupt des Saforet? 816. name cont, name conde, kommt nachher noch öfter vor: namhaft, berühmt, meist ein müßiges Beiwort. 827. grüner Sammet gegen (gegen) rothen Scharlach — könnte streng genommen heißen: mit rothscharlachenem Unterfutter. Doch steht auch hier wohl jeghen in der so oft vorkommenden Bedeutung mit, vgl. Clignett bijdr. 108. 109, und es bleibt darum unbestimmt, wie der Scharlach verwendet wurde. 540. In der Hs. steht Ende für das zweite Hare. Ich verstehe die Stelle so: Ihre Reißt pflegen ihre Degen und Schwerter zu fegen, säubern, mächtigreich nicht allein der Marschall, einer der vornehmen Hofbeamten, sondern überhaupt jeder, der sich mit der Wartung, Pflege und Heilung der Pferde abgab, vgl. Kiliaen h. v. dergen und dergen (wäre man auch lesen könnte wegen verwehen), kurzes Schwert, vom Tom. Dague, vgl. das ital. Daga, Diger, Dagger. Kiliaen hat auch noch die wahrscheinlich später erst wieder aus dem Roman, abgeleitete Form Dagghe. 541. Vervagen, verwehen, purgen; davon Vaghen, Purgatorium. 345. Ghemicke, passend. Wie die Königin dem Reinaert Isegrims Schuhe anbietet, Vers 2879. die Isengrims waren und welkh ghemicke. Im Walewein heißt es von Waffen: "Ii waren hem ghemiddeld." N. 108 II* RENOUT. "No te dine no te dicke, Hi wafere meesten wd ghekleed." 864. Pant doen Leid zufügen, Schaden tun. Slot 1460. 461. Nieuwe werken van de Maatsch. der K. der Letterk. te Leiden 8. D. 2 6t. bl. 158-160. — Hier, nämlich die Kastelen. 875. Orloghen, Krieg führen, Orloch, ahd. Urlac (factum), mhd. 12. Jahrh. Urlouc (bellum) später Urluge [Grimm Gr. S, 790. 1 858. Lebt im Rheinischen noch fort und ist im Hoch- und Niederdeutschen ganz verschwunden. 881. Met nide, mit Zorn, Grimm. 886. Klierheit, Gold und Edelsteine. Reinaert in der Erzählung von dem verborgenen Schatz, Vers 2614-18. Daer fule vinden menich ghefmiddeld Van goude, rikelijk en fein; Daer fule vinden die Kroon, Die Ermelin die könig droech, Ende andere Klierheit gebenoech: Edel Aene, gülden werchter. Maerlant im Sp. hist. gibt Exodus S2, 2. Hi, bietet alda ter füste gout, silver ende dierse fene ende achter chierheit mede, vergl. Sp. hist. 1, 250. Über die Schreibart mit anlaufendem ch, c, £ und ts s. Grimm Gr. 1,, 602. vereinchen, vernehmen, erfahren s. Hör. belg. 8,137. 418. Bild, meint, dass über das richtige und nieder nur eine Erklärung desselben sei, ich glaube, dass über flincke (für über fine cinke) bedeute: vor seinen, des Königs Knieen: so heißt es nachher 1005. von Renouts Gemahlin sogar ende necht den grave op finen voet 426. ontwouden, entfalten. 482. Hs. verflogen lode hadde iedereke. II. RENOUT. 100 460. geven, opgeven, übergeben. 468. Verwaten, mhd. verwäten, verflucht, wie 1191. Das Wort war noch Hoofd und Vondel und gleichzeitigen Dichtern (Hujdec. proeve S, 91-98.) bekannt; das Volksbuch hat schon dafür vermaledijd. verwaten, verflachen 1181. 476. Uten carele. Die ersten Buchstaben c und a sind sehr verwischt, also nicht ganz sicher. Die Stelle wäre klar, wenn careel für quer eile und dieses in der Bedeutung Streit, Kampf vorkäme, careel, ganz gleich dem nachherigen (1575.) quareel, führt vielleicht zu der richtigen Erklärung (nur wäre dann zu lesen uten carelen): aus den geworfenen Steinen der Katapulten. An garreel i. gorreel, helcium Kil. ist gar nicht zu denken. i 480. onmate, mhd. diu unmacht, was über die rechte Masse geht, Unrecht. 489. Hs. verluchdi, verlorenbaar verloochdi für verloghet ghi, pt. von verloghen, sich lossagen. Bild, liest verloocht und macht, wunderlich genug, daraus ein aAl. tes praeteritum von verlaten. 491. Vem mijn leven, oder wie nachher 1054.1166.1607. 