title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: EN w ee VOORSCHRIFTEN VAN GENEESMIDDELEN. LEER. ev HANDBOEK voorR. GENEES: en HEELKUNDIGEN; o0M DE VOORSCHRIFTEN VAN IN- EN UITWENDIGE GENEESMIDDELEN „BEHOORLIJK INTERICHTEN: | JOHANN, CLEMENS TODE, HOOGLEERÄAR DER. GENEESKUNDE AAN DE HOOGESCHOOL TE KOPPENHAGEN, EN LIJF-ARTS VAN DEN KONING, NAAR HET HOOGDUITSCH EERSTE DELL TE LEYDEN, BY A zn). HONRK$ weg erık: 3 Zd ipfum rationale eft, inter multa fimilia ge- ‚nera, © morborum © remediorum, cogi- are,’ quo potilimnm medicamento fit uien- dum« ä. C. CELSUS, Praefat, Lib. 1. de Medicina. VOORBERICHT:. VAN DEN VIER TA AL ER H:: is voor iemand, die de Genees- of Heel- kunde uitoeffent, niet genoeg, den aart der Ziek- ten te kennen, of zelfs de gronden eener gepas- te Geneeswijze te kunnen bepaalen. Hij moet ook kennis hebben van de Geneesmiddelen, die, overeenkomftig de aanwijzingen der Ziekten, het best gefchikt ziin, om zijn bedoeld oogmerk te kunnen bereiken. Doch hoe ligtelijk wordt, met al die kennis, dat oogmerk niet verijdeld, wanneer hij zig de konst niet verfiaat, om ver- fcheiden Ingrediönten, die te zamen: &en Genees- ‚middel moeten uitmaaken, ten aanzien van gu4- Kr lie ; vv / NOORBERIEHT. beiteit en quantiteit behoorlijk bij elkaar te voegen. Hoe moet zijn doel niet misseren, wanneer hij, bijvoorbeeld, twee middelen samen voegt, die, naar de regels der Scheikunde, elkaar vernielen, en alle voorgezeten werking beneemen? Hoe moet zijn doel niet misseren, wanneer hij, in de bepaling der hoeveelheid dwalende, het Geneesmiddel of te zwaar, of te weinig maakt, en dus of een dikwerige dodelijk vergift voor de Zieken, bereidt, of een middel voorzchrijft, hetwelk geen kracht genoeg bezit, om het bedoelde doel te bewerken? De kunst om Recepten te schrijven is dus een vak van de Geneeskunde, waarop zich de Arts en de Heelmeester beiden, met de grootste vlijt en nauwkeurigheid, behoeden toe te leggen. Om van oudere Geschriften over dit vak niet te gewagen, herinnert de Genees- en Heelkunde zich steeds meer dankbaar erkentenis aan de arbeid van de beroemde Hoogleeraar U. D. GASPARIUS, " rn." . b} VOORBERICHT. Fw Gasparius, in zijn Methodus concinnandi formulas Medicamentorum: een Werkje, hetwelk alomme achting verworven heeft, en steeds bij deskundigen zal blijven behouden. Na hem is door zommigen op nieuw die stof behandeld. De arbeid van NICOLAI, GRUNER, en anderen, is deswegens bekend. Eindelijk kwam het Deense Hoogleeraar J. C. TODT, een Man, door verschillende Schriften, in het vak der Geneeskunde, met roem bekend, in de gedachten, om in een opzettelijk Werk de kunst van Recepten te schrijven zoodanig te behandelen, dat hij, van de arbeid van Prof. Gaspardus het gepaste gebruik gemaakt hebbende, op verschillende punten heeft aangevuld, hetwelke daar (*) Wij hebben van hem zijn Medicinische Chirurgische Bibliothek; — zijn Praktische Fieberlehre; — zijn Arzneikundige Annalen; — zijn Materia Medica aus dem Mineralreich; — zijn allgemeine Heilkunde; — en nog verschillende kleinere Schriften. daar aan of geheel ontbrak, of, door nadere ontdekkingen in het Scheikundige, voor verbetning vatbaar was. Onze Schrijver heeft dit zijn ontwerp zoo gelukkig volvoerd, als men zoude mogen verlangen. Er heerst in zijn Werk alom een ongemeende klaarheid, zodat elk, die behoorlijke gronden van Geneeskunde gelegd heeft, het gemakkelijk bevatten kan; eenheid, waar aan niets ontbreekt, zodat men er omstreeks alle soorten van Geneesmiddelen, die enigszins bruikbaar zijn, den weg vindt aangewezen; een zuivere eenvoudigheid, die zich nooit door de verwarrende, en dikwijls tegenstrijdige mengeling, waar aan, helaas! zoo veelneken Recepten mank gaan, van het rechte spoor der waarheid laat afleiden; een gestadige opheffing door de beste voorbeelden, waar door men het gebrekkige, ja schadelijke van vele samenstelde Geneesmiddelen grondig te kennen, en tevens: Formulieren van Recepten bekomen. VOORBERICHT. komen, die zich door eenvoudigheid, en juiste rangschikking, allezijns aanprijzen, en den Geneesheer en Heelmeester beiden in staat stellen, om, naar maat van de voorkomende omstandigheden, hunne Voorfchrijven van Geneesmiddelen op den voet van die modellen te volgen; zodanig, dat zij aan de een side, ten aanzien van hunne hoofd-verwachtingen, voldoen aan de Regels, welke men tot het vervaardigen van een goed Recept in dit Werk vindt opgegeven, en aan de andere kant, door een oordeelkundige toepassing van deze Regelen, die veranderingen, verminderingen, of andere wijzigingen ondergaan, welke de bijzondere gesteldheid van den Lijder, of van zijne ziekte, noodzakelijk maakt. De overweging derhalve van de nuttigheid van het Werk van onzen TODE afgeleide ons ten drijfveer, om aan beginnende Genees- en Heelkundigen dit Leer- en Handboek, over een vak, waar op het in de beoefening der Praktijk dagelijks zoo zeer aankomt, ook in onze 'taal mee te delen. Ja wij durven ons wagen, dat zelfs geërfde Geneesheeren en Heelmeesters er veel dingen in ontmoeten zullen, die hunner opmerking niet onwaardig bevonden zullen worden. Moge het zelve dat nut bewerken, en meer dat genoegen ontvangen worden, het welk wij ons meer reden er van voorstellen, dan is onze moeite rijkelijk beloond. — Thans verschijnt het eerste Deel; de twee anderen, die het Werk volledig maken, zullen, benevens een algemene Register op de drie Deelen, in den loop van dit jaar ten spoedigsten volgen. — Vaar wel! DE VERTAALER EERSTE AFDEELING. Een beschrijving van een Recept. TWEEDE AFDEELING. De hoofddeelen van een Recept. DERDE AFDEELING. Hoofd-verdeelingen der Recepten. VIERDE AFDEELING. Verdeeling der samengezette Recepten. Bladz. VIJFDE AFDEELING Voorloopige Praktische Regels, betreffende de keuze der hoofd-klassen en soorten der samengezette Geneesmiddelen. ZESDE AFDEELING. Verdeeling der Ingrediënten, die in het Voorwier van een samengezette Geneesmiddel kunnen plaats hebben. VOOR- VOORSCHRIFten VAN GENEESMIDDELEN Beschrijving van een Recept. Een Recept, ook wel een Formulier van Geneesmiddelen (Formula Medicinalis) genoemd, is in de engsten zin een kunstmatig, en voor alle bekwaamde Artsen en Apothekers verstaanbare, Voorfchrift van 1 of meer Geneesmiddelen, uit de Apotheek, tot een bepaald persoonlijk gebruik voor Zieken, of die reeds ziek te worden, waarin aan de Apotheker, die het bereiden, en hem die het gebruiken moet, de noodzakelijke onderrichting in een beknopt beleg gegeven wordt. De benaming van Recept heeft haar oorsprong van het woord Recipe, (Neem,) hetwelk, bij verkorting geschreven, (%.) gewoonlijk het begin van het Voorfchrift uitmaakt. Deze benaming is alleen bij de Duitse, Deenen, Zweden en Hollanders in gebruik. De Engelsen noemen het Prescriptie, en de Fransen geven er de naam van Formule aan. Minder gemeen is de benaming van Formulier van Geneesmiddelen. Deze is meer bepaald, dan de eerste gemelde; men kan er zodoorlijk seen misbruik van maken, dan van de andere benaming; maar in de praktijk maakt men er geen gebruik van; zij is ook in de daad te slijven te langdradig; en zij zegt, zoals wij zien zullen, niet volmaakt hetzelfde, het geen 't woord Recept begeeft. Het woord Recept wordt zekerlijk zeer misbruikt. Een Voorfchrift, hoe men een maaltijd eten, een drank, ja zelfs inkt, verf, pomade, blanketsel, enz. bereiden moet, zoude insgelijks een Recept moeten heeten. In de Geneeskunde, het vooral in de Praktijk, geeft men aan veel Voorfossen van Geneesmiddelen den naam van een Recept, hoewel het die naam niet verdient. Wanneer men een Verhandeling, van het schrijven van Recepten, tot alles, wat te recht of te onrecht die naam draagt, wilde verstrekken, zou het een groot en verward werk worden; en wanneer men in het gebruiken van die benaming geen bepaling in acht nam, zou de geneesheer, die niet van de kust is, van het schrijven van Recepten een laag denkbeeld vormen. Een goed Recept heeft, zoals op zijn plaats duidelijk getoond zal worden, een zeer grote waarde: het is voor de Geneesheer (Medicus) evenzo tot eer, een Recept zonder gebreken op te stellen, als voor de Heelmeester (Chirurgus), een goede Operatie te verrichten. Wij mogen dus vasthouden aan, en niets anders voor een Recept erkennen, dan het welke zo is ingericht, dat het de Arts en Zijn Wetenschap eere aandoet; dat het als leidraad door een bekwaam Man, welke de naam van Arts waardig is, heeft kunnen samengesteld worden; dat alle andere zulke Artikelen, waar het ook zij, het voor een echt Recept erkennen moeten; en dat elk goed Apotheker, waar het ook zij, het kan gereed maken. In de hier voorgenoemen beschrijving van een Recept is dus meer dan een verzekerd opgegeven, die in de tot hier toe bekende aanwijzingen over het schrijven van Recepten wordt overgeslagen. Wij zullen alles stuksgewijs nagaan. g. Een Recept is een Voorfchrift, (Prescriptie,) dat is een afschrift, waarbij men begeert, dat iets tegen betaling geleverd wordt. Men is ook gewoon de spreekwijn te gebruiken, dat men den Zieken iets voorfe schrijft. h. Men geeft er in het Duits ook wel de naam van Bezeichnung (Consignatie) aan. Maar dit woord drukt, mijns bedoelens, de zaak beter niet uit, dan het woord Voorfchrift. i. Dit Voorfchrift nu moet kunstmatig opgemaakt worden, dat is, volgens gronden en regels, die de bekwaamde Arts kent, en zich ten nutte maakt, maar die de onkundige en de Kwakzalver onbekend zijn. k. Het is wel de moeite waardig, deze gronden en regels te beschouwen, dewijl ook daar uit blijkt, hoe gewicht en waarde het werk van een Voorfchrift van een Recept zijn. 4. Eerstelijk moet de Arts, die een Recept voor eenen Zieken, of iemand, die vreest ziek te worden, wil voorfchrijven, de algemene en bijzondere Ziektencunde (Pathologie) op het voorhanden zijnde geval toegepast hebben, om den toestand te weten, die hij verbeteren of verhoeden wil. m. Ten tweeden, moet hij, volgens de gronden der algemene en bijzondere Geneeswijze, (Therapeutiek,) hebben uitgevonden, hoe deze toestand te verhelpen of te verhoeden is. n. Hij moet ten derden uit den gezamenlijken voorraad van Geneesmiddelen, of de Materia Medica, dat geen, of die middelen, hebben uitgekozen, welke tot bereiking van dit oogmerk meest geschikt zijn. Op die manier heeft de zoogenaamde aanwijzende zaken (indicantia) tot de aanwijzingen der geneeskunde (indicaties), en van daar tot de aangewezen middelen (indicata), geleid geworden, moet hij, ten vierden, de gronden der scheikunde (chemie), inzonderheid der farmaceutische, volgens welke het gekozen geneesmiddel, tot gebruik voor de zieken of ongekenden persoon gereed gemaakt, samen voegd, of verdeeld moet worden, voor ogen hebben. Ten vijfden, moet hij de prijs van elk geneesmiddel weten, en van het rijzen en dalen van die, ten aanzien van verschillende vreemde artikelen, naar maat de gelegenheid van den koophandel zulks mee brengt, kennis hebben. Ten zesden, moet hij in de bepaling van de hoeveelheid der enkelvoudige middelen, die het geneesmiddel uitmaken, en van de giften, waarin een geheele geneesmiddel verdeeld moet worden, aan de eerste gronden der rekenkunst gedachtig zijn. Ten zevenden, moet hij zich in het opschrijven der geneesmiddelen, en van het geen de apotheker van het begin tot het einde heeft in acht te nemen, naar een zekere orde richten, zich van een zekere taal, zekere uitdrukkingen, konswoorde en tekens bedienen, die in een afzonderlijk gedeelte der geneeskunde, het welke men de kuns van het schrijven van recepten noemt, geleerd en voorgeschreven worden, en welke kuns-termen heeten kunnen. Ten achtsten, moet de onderrichting voor de apotheker in het Latijn worden opgegeven, als zijn de een taal die hem en de arts bekend, maar voor de grooten hoop der ongeletterden vreemd, en een zoo gewichtige wetenschap, als de geneeskunde, waardig is; dus moet de schrijver van een recept deze taal in zijn macht hebben, om er geen misbegrijtingen in te begaan. Ten negenden, moet de onderrichting voor degenen, die het Geneesmiddel gebruiken zal, in een taal geschreven worden, welke hij kundig is, omzelf volkomen te kunnen verstaan. Dewijl nu de Praktische Arts, ten minste in grote Steden, ook vreemden kan te behandelen hebben, zo moet hij enige van de voornaamste vreemde taalen behoorlijk verstaan, om zich daar in bevattelijk en zonder dubbelzinnigheid te kunnen uitdrukken. Ten zienden, moet hij, ten aanzien van het schrift zelf, de vorming der letteren en teekenen, alle mogelijke vlijt aanwenden, dat het schrift duidelijk, ja, wanneer zich zulks laat doen, zindelijk en fraai zij ter neder gesteld, en noch moeilijk, noch onaangenaam om te lezen. Ten vijfden, moet hij, over het algemeen, in het schrijven van het Recept diezelfde omzichtigheid in acht nemen, die hem, ten aanzien van het overige, behoort te leiden. Hij moet dus, volgens de onderhennischte regels van wetenschap en kunst, handelen: hij kan in geen ander gedeelte van de uitgeoefening van zijn beroep meer, overeenkomstig de kunst, te werk gaan, dan hier; niets boezemt een voordeeliger denkbeeld van hem in, dan een wel overlegd, en doorgedacht, behoorlijk opgesteld, zuiver en cierlijk geschreven Recept. Wij gaan nu over tot een andere eigenaardige eigenschap van een echt Recept. Het moet voor alle bekwaamde Artsen en Apothekers verstaanbaar zijn. Een Recept, hetwelk alleen de Arts, die het schrijft, en de Apotheker, tot wiens onderrichting hij het opstelt, verstaan, hetwelk andere Artsen en Apothekers, zelfs op andere plaatsen, niet begrijpen en beoordelen kunnen, is een fléchit, een Winkel-Recepi. Om niet eens te zeggen, dat menige zieke in het geval is, dat hij de geneesmiddelen, die hem op de ene plaats worden voorgeschreven, op een andere, ver van afgelegen plaats, weer moet laten bereiden maken; of ook wel het recept, hem door eenen arts voorgeschreven, aan eenen anderen, misschien insgelijks ver van af woonenden, arts vertonen moet, op dat deze zoude kunnen beoordelen, wat de eerste reeds geordonneerd heeft; zóò is het schrijven van recepten een werk, hetwelk altijd het helderste licht moet kunnen verdragen. Zoo min de heelman bij het doen van een operatie getuigt schuwt, zoo min moet ook de geneesheer zich, bij het schrijven van recepten, iets veroorloven, hetwelk naar geheimzinnigheid gelijkt. Een recept moet, zoo inschreven, als of hij, het voor 't oog van de geheele wereld geschreven had. Men moet van de voorgeschrevene geneesmiddelen en derzelver bereiding zich een klaar denkbeeld kunnen vormen. Met bijvoorrict alleen kan in een taal zijn, die alle vreemden niet verstaan. Het is niets anders, dan kwakzalverij, die er achter verborgen is, wanneer een praktijkende geneesheer recepten schrijft, die alleen de apotheeker en hij, en misschien zijn leerlingen, verstaan. Het is, eigentlijk gezegd, een weinig gemakkelijkheid: men wil zich de moeite niet geven, om altijd de hele bereiding uit te schrijven van mengsels, poeders, enz. die eenmaal tot een gewonnen zijn. De Apotheker weet nu reeds, wat de Geneesheer onder de bloote benaming van Mixtura refrigerans, en gelijksoortige, verstaat, en maakt het zoo gemakkelijk, als een kind, dat om een stuk eten verzoekt. Doch meestal heeft hij het zoogenaamd Formulier, dat is een Lijst van Recepten van de Doctor, voor het lichaam, voor den mond, en de maag, en dat ligt nu te zamen met het Apothekers-boek, van wegen de Overheid uitgegeven, in een en dezelfde lade. Meenigmaalen loopt er ook wel een klein wegje, eigenliefde onder, waar door de Arts verleid wordt, om bij de eenmaal geliefde Formulieren te blijven, als of er niets beters onder de zon kon worden uitgedacht. Hoe dan ook, men zoude kunnen vragen: "zal dan ook een vreemd Arts en Apotheker een Recept verstaven, waarin van de bij ons gebruikelijke Winkel-middelen gefproken wordt?" Ik antwoord daarop: Ja. Men stelt alleen maar de plaats, waar het Recept geschreven is, daar onder, en men blijft bij de Winkel-middelen, die in het Apothekers-boek, door de Overheid uitgegeven, te vinden zijn; dan behoeft de vreemde Arts alleenlijk dit Apothekers-boek te raadplegen. Maar, wanneer nu zulk een Land of Stad, geen afzonderlijk Apothekers-boek heeft?" Dan zet men er eenvoudig onder, welk ander Boek men gevolgd heeft; bij voorbeeld, de Pharmacopoea Wittenbergenfis of Brandenburgenfis, enz. Zekerlijk zullen veelen zeggen, dat deze voorstellingen tot het schrijven van een Recept overdreven zijn, en dat men zeer wel een goed Recept zou kunnen schrijven, zonder het juist voor elk Arts en Apotheker zoo duidelijk te maken, als of het een Zatjnsch Paspoort was. Maar niet weinigen zullen ook altijd moeten toegeven, dat zulke Recepten, die niet door alle Artsten en Apothekers verstand kunnen worden, onvolkomen zijn. Hier geven wij de voorstellingen van een waar Recept, volgens de gestelten regeleden, op. Wanneer men Voorfchrijven geeft, moet men ze niet inrichten naar het geen men, uit hoofde der menschelijke zwakheid, gewoon is te doen, maar, volgens het geen naar rechtswegen behoort gegeven te worden, of met een weinig vlijt en oplettendheid zeer wel gedaan zou kunnen worden. Een waardig Arts zal nimmer ontkennen, dat het blindelings volgen van gewone flauweiten van samenstellingen, behalven dat het bespotlijk en schadelijk is, een Recept voor allen, die er de sleutel niet van hebben, tot een nietswaardig raadsel maakt. Het geen men voorfchrijft, moet een Geneesmiddel (Medicamentum) zijn, een Artzenij, die de Apotheker tot gebruik van Zieken of ongezelden bezorgt, en gereed houdt, of toebereidt. De geheele voorraad van Geneesmiddelen, dat is, van zulke dingen, die tot behoud of hersteling der gezondheid dienen kunnen, en waaruit de Geneesheer dus verkiest, het geen hij bij elk afzonderlijk persoon, tot bereiking van deze hoofd doelmerken van zijn beroep, noodig vindt, kan in vele Classen verdeeld worden. Het geheel wordt Maria Medica genoemd; maar de voornaamste verdeelingen zijn de Materia Alimentaria, of voorraad van Voedelingen, die tot spijs of drank dienen; de Materia Medicamentaria, of voorraad van Geneesmiddelen, die in de Apotheek gereed gemaakt, of ten minste gereed gehouden worden; en de Materia Chirurgica, of voorraad van Heelmiddelen. Hoedanig de middelen tot Voeding, Geneesmiddelen, en Heelmiddelen, van elkander onderscheiden worden, zal elders worden aangetoond. Nu veronderstel ik, dat iedere Lezer weet, wat door een Geneesmiddel of Medicament verstaan wordt. Het hulpmiddel, hetwelk in een Recept wordt voorgeschreven, moet behooren tot de tweede Klasse, namelijk, de Zoogenaamde Geneesmiddelen; anders is het geen waar Recept. De Apothekers hebben ook Flespen en Klistereerpoten, zodertijds ook Bloedzuigers, in voorraad, die dikwijks tot gebruik bij Zieken worden voorgeschreven. Maar dit kan men geen waar Recept noemen. Alle Recepten, welke dien naam volkomen waardig zijn zullen, moeten gereed gemaakt worden in de Apotheek, door de hand van iemand, aan wien de Staat het gewichtige werk van het verzamelen, be zeiden en leveren der Geneesmiddelen heeft toevertrouwd. Wanneer een Regiments-Chirurgijn aan een zijner Bedienden een Voorfchrift geeft, welk Geneesmiddel hij voor deze of geneën, Zieken gereed maakt, en welke onderrichting hij er bij voegen moet; zoo vervult deze Bediende (gezeld, dat hij alles naar de kunst uitvoert, waar aan echter een weinig te twijffelen valt) den post van eenen Apotheekraar, indien men de kisten met Geneesmiddelen aan Regiments- of Scheeps-Doctoren als een soort van Apotheek beschouwen kan. Maar zoo min als zulk een voorraad met den staat van Geneesmiddelen, die men in een ware Apotheek aantreft, in vergelijken kan brengen; zoo min is ook de Heelmeester die het werk van een Apotheker op zich neemt, gelijk te stellen met iemand, die zich op de kooidmengkunst (Pharmacie) heeft toegelegd, en dezelfde naar behooren uitoeffent. Elk ware Recept moet door eenen bekwamen, en aan dit werk gewoonen, Geneesheer, onderrichting van een Apotheker, die mede in zijn beroep geöefend behoort te zijn, en zes behoeven: van eenen Zieken, of van iemand, die voor ziekte be duikt is, opgefelt worden. Dus hebben drie personen, de Geneesheer, de Apotheker, en de Zieke, aan elk Recept deel. Eindelijk moet een ware Recept een bepaald persoonlijk gebruik voor eenen Zieken of ongestelden inrichten zijn. 9.9. Wanneer een Recept zijn volkomen waarde hebben zal, zoo moet het gegrond zijn op den wel doordachten toeftand van den geen, voor wien het geschreven is; het moet naar de aanwijzingen tot genezing, welken de Arts daar mee bereiken wil, gecreërd zijn. Van zulk een Recept alleen is waarschijnlijk enig nut te hoopën. r.r. Er kunnen zekerlijk gevallen zijn, in welken meer dan de persoon het zelfde Recept ter zelfde tijd gebruiken kan, wanneer, namelijk, de omstandigheden volkomen gelijk zijn. Dan, dewijl de gestelden en omstandigheden der ziekten bij verschillende personen zoo zeer ver verschillen, dat de Recept niet wel voor meerder personen te gelijk gepast kan zijn; zoo is dat alleen een Recept in den strikten zin, het welk voor een enkelde persoon, overeenkomstig deszelfs bijzondere omstandigheden, geschreven wordt. s.s. Zelfs moet het alleenlijk ingericht zijn naar de omstandigheden, die ten tijde van het opstellen van het Recept dadelijk aanwezig, of te vrezen waren, tevens in aanzicht genomen zijnde de verdere persoonlijke gesteldheid van den Lijder. Hoe meer het tot een enkel persoon, en tot een bijzondere ziekte van dien persoon, ja tot de bijzondere omstandigheden dier ziekte bepaald is, en alles, wat den Lijder aan het bijzondere betreft, daar in ten grondslag gelegd wordt, hoe meer het den naam van een Recept verdient. t.t. Recepten, die altijd een en dezelfde vertooning maken, die in de verschillende besmettingen van een ziekte, bij verschillende lijders aan dezelfde ziekte, en bijna in derzelfde gehele beloop bij deze veelvuldige lijders, zich altijd gelijk blijven tonen, dat de Arts op de verschillende bijzonderheden der besmettingen, der ziekten zelfs, en van de omstandigheden der ziekte bij elke lierder, geen behoorlijk acht geeft; dat hij meer naar een flenter, dan naar grondbegrippen handelt; dat hij gewoon is alles op een kam te scheeren; dat hij recepten levert, even als een Schoenmaker, die voor een Regiment werkt, en alle zijn schoenen op dezelfde leest schoeit. Om deze reden, namelijk, op dat hij het voorkomen niet heeft van iemand, die gemakshalve, en zonder overleg, altijd gelijkaande recepten schrijft, zal de verstandige Arts, zo veel mogelijk, in zijn Voorvoorschriften van Geneesmiddelen verscheidenheid; ook de naam van de persoon, (wanneer dit doenlijk is,) en de dagtekening onder elk Recept te stellen; en de aard van het Geneesmiddel op een gepaste wijze, overeenkomstig het oogmerk, het welk hij heeft bij het geven van recepten, uitdrukken. Wanneer elk Recept niet alleen met de naam van de persoon, die het gebruiken moet, maar ook met de dagtekening gemerkt was; en de Apotheker verplicht was, geen dusdanig Recept van ouder dagtekening, zonder een nieuw daarop geplakt teken van eenen Arts aan te nemen; zou veelal het bederven van zichzelf, en andere nadeelen worden voorkomen. Van deze gewichtige plicht zullen wij op zijn plaats breeder handelen. Thans gaan wij voort. GENEESMIDDELEN. Waar men recepten voorschrijft, zijn geen geene wezenlijke ziekten; aan veelen geeft men geneesmiddelen, omdat zij zelf, of, zoals bij kinderen het geval is, hunne aanhoorigen voor een ziekte beducht zijn. Eindelijk behoort tot een waar recept, dat daar bij aan de 'Apotheker, die het geneesmiddel moet gereed maken, en aan hem die het gebruiken moet, de noodzakelijke onderrichting in een beknopt beslaan gegeven wordt. Hierdoor onderscheidt zich een waar recept van vele ongekwalificeerde. In de juistheid van deze onderrichting is een hoofdbewijs van de praktische bekwaamheid van de Geneesheer gelegen. Van de Apotheker, als een voornaam persoon, voor wie het recept geschreven wordt, hebben wij reeds gesproken. Wanneer ik zeg dat de Arts hem in het recept een onderrichting geeft, wil dit niet te kennen geven, als of hij hem in zijn kunst nog onderrichten wilde. Dit zou te veel gezegd zijn. Neen, hij geeft hem alleenlijk onderrichting van hetgen hij te doen heeft, om zulk een Geneesmiddel te leveren, als voor de Zieken dienstig geordeerd is. Hij zegt hem niets meer, dan noodig is, om hem zijn mening te verklaren te geven, en alle dubbelzinnigheid voor te komen. Al het geen de Apotheker van zelf reeds weet, laat de Arts in het Recept weg, of het mocht misschien een kleine herinnering of aanbeveling zijn. In deze kortheid, deze vermijding van al het onnodige, en in een voorzichtige, duidelijke, volledige aanwijzing van wat hij wenscht verricht te hebben, is de juistheid der onderrichting voor de Apotheker gelegen. Daar toe is dan nu ook de Latijnse taal, en de voorraad der eenmaal algemeen aangenomen kunstwoorden, bijzonderlijk geschikt. B. B. Ook voor de Zieken, of den geen, die het Geneesmiddel gebruikt, moet een onderichting gegeven te worden, op dat hij in het gebruik niet mistast. Om hem echter hierin niet te verwarren, maar te geleiden, moet men ook deze onderichting op dezelfde bondige wijze gegeven te worden, als hierboven is gezegd geworden. Uit het geen bereid is omtrent het bepaald gebruik van het Geneesmiddel, in het Recept gewreven, is gezegd geworden, ziet men, hoe veel aanbelang deze onderichting voor de Zieken in een waar Recept is. Nog eens: wanneer men meent, dat ik te een voordeel van een Recept, hetwelk die naam waardig zijn zal; zo houdt men in 't oog, dat men altijd het volkomen, niet het onvolkomen, tot een model neemt, en dat de Praktische Geneesheer iets heeft, waar in hij zo vele proeven van wetenschap en kunst, van overleg en zorgvuldigheid, aan geleerdheid en andere Geneeskundige hoofdgevens, kan aan den werker dan in zijn Recept. Uit deze beschrijving van een Recept, hetwelk de naam draagt, is blijkbaar, hoedanig hetzelfde van de Voorbeschrijvingen van Geneesmiddelen in algemene en bijzondere Apothekers-boeken, (Pharmacopoeia,) van Recepten in Handboeken over de Praktische Geneeskunde, van Voorbeschrijvingen, ter bereiding van Geneesmiddelen uit Veld- en Scheeps-kistjes, of van zoogenaamde Huismiddelen, van Voorbeschrijvingen van Onkundigen en Kwakzalvers, en van andere ongeachte Recepten, te onderscheiden zijn. Tussen een echt of waar Recept, en de zoogenaamde Formulieren van Geneesmiddelen, is een merkelijk onderscheid. Men heeft de laatstgenoemde, als mede de eigentijke zoogenaamde Recepten, in twee Hoofd-classes verdeeld; in Formule Officinales en Magistrales. Door de eertijden verstand men de Voorfchronisten, die aan een Apotheker, of door een bevel der Overheid tot een wet gemaakt, of door Artsen in Hospitalen of andere openbare inrichtingen, of door andere Beïndringaars der Geneeskunde, mede gedeeld worden, en volgens welken de Geneesmiddelen, die de Art in het voorfchrijven eenvoudig opgeeft, bereid worden. Dergelijke Voorfchronisten, of Formulieren van Geneesmiddelen, zijn in de meeste grote en kleine Staten van Europa, in een Apothekers-boek, (Dispensatorium vel Pharmacopoea,) door een Geneeskundig College ontworpen, en door de Lands- of Stads-Overheid bekrachtigd, bijeen gebracht. Zij dienen alleen, om aan de Apothekers te tonen, welke Geneesmiddelen het College hun toestaat, voor het Publiek in voorraad te houden en te bereiden, en hoe met deze bereidingen moet gehandeld worden, wanneer de Klant of ander dezelver verlangt of voorfchrijft. De Kina, tot Poeder gemaakt, of geheel gelaaten, het Exract, de Essence daarvan, is dus een Winkel-middel: de Apotheker heeft het in voorraad. De pijnstillende Droppels van HOFMAN, het Poeder van STAHL; de Theriaap, het Laudanum SYDENHAM, insgelijks. Het Decootum album sypenulami is wel niet in voorraad, dewijl het altijd vers bereid moet worden, wanneer men het verlangt; maar het is echter een Winkel-middel, voor zover in het Apothekers-boek voorge schreven staat, hoe het moet worden gereed gemaakt. d. Elk Voorbeeld van Geneesmiddelen in de openbare Apothekers-boeken, is dus volstrektig als een bevel: voor den Apotheker, waar naar hij de daar in ten gebruike, goedgekeurde Geneesmiddelen, wanneer zij verlangd of voorgeschreven worden, bereiden moet. Onder dezelfde vindt men er nog zover zommigen, die niet meer verlangd, noch voorgeschreven worden. Zoo vindt men in onze tegenwoordige Deense Apotheek nog de Formulieren van het Galenium Theophrasti, de Pilsener voor Beenbreuken, de Haverdrank van LOWER, en anderen meer, die geen bekwaam Arts bijna meer voorschrijft. e. Onmogelijk kunnen de Voorbeelden van Geneesmiddelen, welke men in de openbare Apothekers-boeken vindt, op de Lijst der ware Recepten geplaatst worden. Er ontbreekt in dezelfde meer dan een wezenlijke eigenheid. De onderrichting voor den Apotheker is zeker volledig en duidelijk; maar van het gebruik bij Zieken vindt men, zoo als in de Deense en andere Apotheken, in 't geheel geen woord, of de geneeskrachten en giften, ook wel de nuttigheden in ziekten, worden wel opgegeven, maar met een gevaarlijke kortheid. Ik noem deze zelf gevaarlijk; want alle prediche onderrichtingen, die aan de eenheid zijde zeer aanlokkelijk, en aan de andere kant onvolledig en onbepaald zijn, kunnen met recht gevaarlijk heeten. Het aanlokkelijk van zulk een Voorhof van Geneesmiddelen blijkt vanzelf. Wat kan voor de Kwakzalver meer gewenst zijn, dan een reeds gereed liggend Recept, waarop de naam, de dikwijks zeer grootsche naam, boven aan, en het gebruik en de gift van onderen staan? Daar vindt hij dadelijk Recepten voor de borst en de maag, daar vindt hij Pillen, Poeders en Confijters, Kruiden en Dranken, voor een meening van ziekten. Het plaatje van veel bevredigende Voorhoven van Geneesmiddelen, is in de daad een sterke begunstiging van de kwakzalverij. Niets anders dan de manier van het gereed maken van Geneesmiddelen, geen mengsels, uitgenomen Pleisters en Zalven, behoorden in de Apothekers-boeken te worden geduld te worden: die een Pulvis laxans, purificans, enz. hebben, wilden, moest zelf een Recept daar toe opstellen. Zodoor de jonge Artieren iets meer van het schrijven van Recepten leeren; zodoor zou de kwakzalverij het voedsel benomen worden. Zekerlijk kunnen de zoogenaamde Artieren, van de boeken over de Geneesmiddelen, van de handboeken, wier getal eindeloos is, ook gebruik maken; maar dat doen zij niet, om dat zij door de openbare Apothekers-boeken in hun kwaad gesteert worden. Een tweede gebrek in de Voorhoven der Geneesmiddelen, in de Apothekers-boeken, bestaat hierin, dat derzelver hoeveelheid, een zaak van zoo veel aanbelang, of in ’t geheel niet, of zeer weinig of te groot, is. Door dit hebben de Beren,! Dikwijls wordt er gezegd, Et re valeris, quantum lubet; dikwijls ook den deel van deel van dat. Bovendien heeft men ook wel zulke Poeders, Dranken en dergelijken, die aan eenen Zieken het leven zouden kosten, wanneer zij in die meening gegeven werden, waar in zij in het Apothekers-. boek staan. "Gesteld, dat iemand een Purgans of Laxans, enz. uit een Apothekers-boek uittrekt, en hetzelfde zolang maar vlott weg liet teekenen, Purgier- of Laxeer-Poeder, zo dat de Apotheker niet eens zien kon dat het voor die persoon was voor geschreven, zo zou die de Zieke al een zeer vreemd poos bekomen. Zo soms zijn deze Vooropgeschreven Geneesmiddelen in de openbare Apothekers-boeken van de meeste waardij, zoo als de Heer GRUNER in zijn Onderrichting op het schrijven van Recepten zeer juist opmerkt. Het behoort wel eigentlijk hier niet thuis, maar het verdient echter altijd herinnerd te worden, dat in deze veroorloven, ja in dit bevel, om samengefelde Geneesmiddelen in voorraad te houden, een reden van de werkeloosheid gelegen is, waarover zo veelen klaagen. Eenigen moeten altijd vers bereid worden, en anderen tot vele giften in voorraad gereed staan! Even als of niet de meeste Geneesmiddelen, wanneer zij gemengd staan blijven, iets van hun kracht verloren; als of niet alle menging in het groot ongezond is, dan in het klein. Wij gaan over tot een andere klasse der Vooropgeschreven Geneesmiddelen, die de Apotheker voor "zijn heeft, en waar naar hij zekere Geneesmiddelen bereidt, die maar eenvoudig genoemd worden. Deze zijn de Formulieren, die hem door Praktiserende Geneesheeren medegedeeld worden, op dat hij niet altijd noodig zou hebben "een Recept geheel vol te schrijven, zoo als die Heren dan ook daar van door den tijd dat bijzonder nut trekken, dat zij niet veel behoeven te denken. m. Zulk een Apotheek van een bijzonder persoon is maar al te dikwijks een dochter van trotse eigen liefde, van gemakkelijkheid, en een moeder van blinde navolging en kwakzalverij, die te weeg brengt; dat de Recepten alijf over een kam geschoord, of op een leest geschoeid worden. Voor de grootste hoop der Practiseerende Artsen, die zelve het schrijven van een Recept niet geleerd hebben, is zulk een Apotheek een heerlijke zaak. Daar door hebben zij een Zeer beroemd gezag voor zich, en worden zelfs kleine FULLERS, en BATES, en MEADS, waar zij hun Recepten nacheiden, of naar hun Voorfchrift verwijzen. n. Het genoegen, om een zoo vleiend woord, als het lieve lokaal is, te kunnen ter neerzetten, en het aangenaam uitzicht, om nog lang na den dood in een Purgatorium te leven, en, wijzend met de vinger op zijn bij het Publiek rondwandelende windbrekende Droppelen, te kunnen zeggen: non omnis moriar; ja zelfs de zoete hoop, om zijn hersenenvruchten in een, door openbaar gezag bekrachtigd, Apothekers-boek overgenomen te zien, zijn de verleidingen tot zulk een aparte Apotheek. o. Men is in de daad op meer dan een plaats al te gereed geweest, om de Formuleer-Recepten van bepaalde Practiseerende Artsen in een openbaar Apothekers-boek over te nemen. Dan, hoe weinig zulk een onecht Recept met een echt Recept gelijk geacht kan worden, blijkt uit het geen in de voorgaande woorden gezegd is. De bepaling tot een persoonlijk gebruik; de verandering, die een wel doorgedacht doel heen gaat, en een nauwkeurig acht geven op bijzonderheden en omstandigheden vorderen, en de voorzorgvolligheid voor alle andere Artsen en Apothekers, ontbreekt in deze onechte Recepten. p. Tusken de formulieren van geneesmiddelen in openbare apothekers-boeken, en tusken de formulieren van bijzondere afvallen, loopen als midden door de formulieren, die in de apothek van een hospitaal voorkomen. Op deze is grootendeels toegepast, hetgeen reeds van de beide andere soorten is gezegd geworden. Zekerlijk veroorlooft de tijd aan de geneesheer in grote hospitaalen niet, om voor elk persoon een afzonderlijk recept te schrijven; maar dit is dan ook een van de veelvuldige redenen, waarom men de grote hospitaalen beneden de kleine behoort te waardeeren. Er is ook nog een andere soort van formulieren van geneesmiddelen, die tegen de winkel-recepten uitstaan, namelijk, de eigenlijk genoemde recepten, de formulae magistrales. Het zijn diezelfde, welken een arts, door middel van een bijzonder voorfchrift van hemzelf, voorschrijft, om verscheidig bereid te worden. Wanneer men een pulvis digestivus ordonneert, om zo en zo te gebruiken, is zulks een winkel-formulier, dewijl de bereiding, of reeds in voorraad gereed is, of volgens het apothekers-boek, of het medegedeelde formulier van de arts, bereid moet worden. Maar schrijft men een eigen mengsel voor, het welke de apotheker, volgens de onderrichting, in het recept gegeven, bereiden moet, zoodat is zulks een magistraal formulier, een meerlijks recept. — Ach! Hoe meestal hoort het meerlijk, quasi-lucendo. Zulk een eigen voorgegeven recept wordt een middelzoort tussenden een winkel- en magistraal-formulier, wanneer het voorfchrift, gedeeltelijk een winkel-mengsel, gedeeltelijk andere geneesmiddelen uit de winkel, of wel verschillende winkel-mengzellen, die weerom onder elkander gemengd moeten worden, in zich bevat. Wanneer ik eenvoudiglijk Zigzag nervinus (een mengsel van Liquor anodylus HOFMANN en Campher), ordonneer, is zulks een winkel-recept. Maar schrijf ik deze Liquor voor, in een Syroop gemengd, zo is zulks een half Magistraal-, een half Winkel-recept. Ordonneer ik Liquor anodylus, met een grotere of kleinere maat van Campher, dan, volgens het gewoon Apothekers-boek, tot Liquor nervinus genomen wordt, is zulks een Magistraal Recept. Modellen van eigentlijke Magistraale Recepten vinden wij in de Handboeken over de Geneeskundige Praktijk. Het bekende Werk van DE GORTER, van REUS, en van NICOLAI, levert daar van al meer genoeg op. Dergelijke Recepten behoeft men slechts voor zijn Lijders in den Schat der Recepten op te zoeken, af te schrijven, en de onderrichting voor de bedoelde persoon daar onder te zetten: dus doende heeft men dadelijk een Recept. Uit dien hoofde wordt een zeker Handboek door Geneesheeren, die zelf geen halte in het schrijven van Recepten zijn, hoog gewaardeerd en vlijtig gebruikt. Het is hun niet zoveel te doen, om het Nefrologische en Therapeutische, het welke met een gelukkige vlijt bijeen gebracht is, maar om de geliefde Recepten, die men zeer gemakkelijk van buiten leert, en dan zo voorfchrijven kan, als of zij een voortbrengsel van eigen vinding waren. In den grond echter hebben deze Recepten het gebrek, dat zij voor vele, Zoo niet voor alle Zieken, die door zekere ziekte aangetast zijn, zijn ingezicht, Zij mogen schoone Recepten zijn, maar zij blijven altijd schoone Recepten in commissie. Zij zijn juist niet geschikt voor de bijzondere personen, aan welken men dezelfde bij navolging voorfchrijft. %. 9, Maar dit kan immers de Geneesher doen, die hier gebruik van maakt. Hij kan die Recepten naar de omstandigheden veranderen. — Waarom, wanneer hij dit doen kan, wanneer hij de Recepten voor zijn Zieken gefschikt maakt, kan hij ook zelf een goed Recept opstellen, dan moet hij geen afschrijver zijn, hij moet geen Geneeskundige Kleerlapper, maar een Meester in de kunst zijn, die bij elk persoon apart de maat neemt, en uit nieuw doek een kleed snijdt. 2. Men doet waarlijk geen groot onrecht, wanneer men het napschrijven van een Recept een geleerde, dieverije noemt. De Schrijver, wel is waar, gaf hetzelfde ten gebruikt van iedereen en de overnemer van een vreemd Recept mag zich daar mee verontschuldigen; maar deze Schrijver, die Recepten met het voorkomen van direct bruikbaarheid ten bate geven, is een voorloper van Kwakzalverij, veel meer zelfs, dan een openbaar Apothekers-boek, of een gedrukt Formulier. 4.4. Maar doet hij echter aan eerstbeginnende Artsen daar mee geen dienst? Is het niet lovend, om het schrijven van Recepten, en het gehele werk der geneeskunde, voor hun duidelijker te maken? Neen, met het verfschaffen van die duidelijkheid, in allerlei, zelfs in de gewichtigste ziekten, is het Publiek niets gediend. Het bevordert de uitbreiding der Kwakzalverij. Hij mag zeer wel zeggen, dit en dat middel, een samenvoeging van dit en dat middel, raad ik hier te geven; maar het gebruik van die raad, het opstellen van het Recept zelf, moet hij aan de Geneesheer overlaten. Deze moet het schrijven van Recepten behoorlijk geleerd, en zich daar in geoefend hebben. B.b. Het afschrijven van Recepten uit Boeken is bovendien een zeer twijfelachtige zaak. Veelen derzelven zijn zoo onbepaald, dat de afschrijver lichte dwalingen kan. c.c. Zoo heeft Professor REUS in het tweede Deel van zijn Dispensatorium Universale, (een Boek, anderzijds voor den verstandige Geneesheer van het grootste nut,) het volgende Concret regen de Wormen. 2. Sem. Santon. f. Cyn. el. 38. Mercur. dulc. 3j. f. Kibib. min. 38—j. Syrup. Flor. Perfic. L. Acac. 3j8, ». q. f ad Eled. B4 d. d. Hier VOORSCHRIFTEN van Hier moet de afschrijver, die misschien een Imitator van het vee is, zelf verkiezen, Hier kan hij zoete kwik, of aethiops mineralis nemen; hier heeft hij de tussen Syrup van Periken of van Acacia-bloemen. Is hij de Man, die verkiezen, die de hier zoo onzeker bepaalde gaste voor zijn Lijder bepalen kan, dan behoeft hij het hele Voorfchrift niet. Is hij nog zoo verre niet, waar toe dient hem dan dat Recept? En hoe zal 't gaan, wanneer hij 't maar zoo afschrijft, als 't daar staat, en, zonder het zelf te weten, den Apotheker voor zich, en voor den Schrijver mee, de keuze laat doen? Veranderingen; verrijkingen, zijn zeker goed; maar men moet, na dat het Formulier volkomen is opgemaakt, eerst met opmerkzaamheid nagaan, wat men in plaats van dit of dat Geneesmiddel nog anders wil nemen, en waarom men ook van het een of ander Geneesmiddel, waar uit het Recept bestaat, in allen gevalle iets meer zoude kunnen nemen. Van zulke verwarrende, wankelende, losse recepten zou ik hier veelen kunnen brengen. Dan, men ziet van deze en andere gebreken in de recepten, de deels beklaaglijke, deels vervrolijkende voorbeelden, welke de Geheim-Raad BALDINGER, tot waar nut der Geneeskunde en van het Publiek, in zijn Magazijn heeft opgezameld. Na alles, wat gezegd is, is geen verdere verklaring noodig van het onderscheid tussen een waar Recept, en andere Voorfijders van Geneesmiddelen. Ik mag in het KOKERTJE, hoedanig een Drink, en dergelijken, aan 't huis van den Zieken zelf gereed te maken, nog zoveel overeenkomstig vervollsten de konst te werk gaan, Zooo is dit voorfijden echter geen Recept, want er ontbreekt de derde hoofdpersoon, de Apotheker, en er ontbreken de konstverklaringen. Van de Recepten, die voor de Bedienden, bij de Regiments-Apotheken, enz. geschreven worden, is reeds gesproken. Dat een stuk papier, waarop eenvoudiglijk de naam van één of meer Geneesmiddelen geschreven staat, ook wel de hoeveelheid, ja zelfs een M. of D. daar onder, nog geen Recept uitmaakt, is klaar genoeg. Nog is de vraag, of de herhaling van een Geneesmiddel een Recept genoemd kan worden. Dusdanige herhaling noemt men, wanneer een Recept, het welk reeds 1 of meermaal voor dezelfde Lijder in dezelfde ziekte is voorgeschreven geweest, weerom wordt opgegeven, maar met blote aanwijzing der gedaante, en van de dagrekening. Het volgende dien ten voorbeeld: 9. 0. Hier wordt veronderfteld, dat het Recept nog in de Apotheek ligt, en het geheele Recept zegt niets meer, dan dat het Geneesmiddel, zoo als het voor dien perfoon, en op dien dag, is voorgefchreven ge- worden, op nieuw moet worden gereed gemaakt. p-p. Zelfs kan men ‚het veranderen, en niettemin blijft het nog maar eene herhaaling van het voorige Recept: bij voorbeeld: B5 ‚Rep 6 VOORSCHRIFTEN van Rep. Pub. ex Camph. & Nitr. uti d. 7. huj. Omifl:. Kerm. Min. Voor den Heer N. N. den ı3. Mey 1791. g.g. Doch meer van dit alles in het Hoofdftuk van de verdeeling der Recepten. TWEE- / "GENEESMIDDEKEEN.! 9 BER REREE NE EN 2. > — „nn ne TWEEDE AFDEELING. De hoofddeelen van een Recept. sh DIE Au echte Recepten oe wezentlijke en onwezent- lijke deelen. Wezentlijke zijn die ‚geene , welke niet ontbreken kunnen, zonder dat het Recept ophoude een echt sn cept te zijn. g. IV. De wezentlijke ($. II.) zijn de onderrichting, die daar in gegeven wordt, met opzicht tot deszelfs oog« merk, orde, taal, uitdrukkingen en teekenen, en vervolgens de aanwijzing van den perfoon, voor wien het Recept dient, en van den dag, waar op het ge- fchreven is, als mede de onderteekening van den naam van den Geneesheer. Wij hebben gezien, dat een Recept niets anders, dan eene kunstmaatige tweeledige onderrichting is. Niet alleen deeze tweeledige onderrichting-zelve, maar ook alles, het geen dient, om dezelve kunstmaatig, bevattelijk, duidelijk en nuttig te maaken, is.hier van belang. V, s8 ° _VOORSCHRIFTEN van RTV, l De onderrichting,, die in een echt Recept gegeven wordt, is voor eerst eene onmiddelijke, voor den Apotheker, die het Geneesmiddel gereed maaken , of ten minften leveren moet; en eene middelijke, voor den Zieken, of den geen, die het gebruiken moet. De onderrichting voor den laatstgemelden is middel, dewijl de Apotheker dezelfde, naar het Voorfchrift op het Recept, afschrijft, en bij het Geneesmiddel voegt. De onderrichting voor den Apotheker be treft zaken, die altijd, en zaken, die niet altijd, maar alleen in zekere Recepten, bepaald moeten worden. Het ene Recept heeft meer wezenlijke bepalingen op te zien, dan het andere, op dat de Apotheker volkomen, overeenkomstig het oogmerk van den Geneesheer, te werk gaat. Wij zullen dit wel daar nader zien opgehelderd. De zaaken, die in de onderrichting voor den Apotheker altijd bepaald moeten worden, zijn de soort, (materia,) en de hoeveelheid, (quantitas,) van het geliep. Dat de Apotheker niet alleen weten moet, wat hij te leveren heeft, maar ook hoe veel hij daarvan leveren moet, en dat het al, zoo wel als het andere, kunstig, namelijk, zoo als het gewone gebruik en de duidelijkheid vordert, bepaald moet worden, verschilt zich vanzelf. De soort, of materie, in een Recept is dat geen, het welk de Apotheker of blootelijk leveren, of eerst bereiden, of mengen, en dan leveren moet. Zij is of eenvoudig, of samengesteld, dat is, zij bevat wit onder verschillende ingrediënten. Dat zonder soort geen Recept bedacht kan worden, spreekt vanzelf. 