title: Jaarboeken van het Koningrijk der Nederlanden : (1814-1822)
creator: Stuart, Martinus
text: 20. Bij de Waalfche kerken zal het kerkelijk onder- zoek fteeds fchriftelijk gefchieden , en het rapport des- <> «angaande , van wege de kommisfie tot. derzelver huia- houdelijke zaken, op gelijke wijze als bij art. 3 en 19 voor de Nederlandfche gemeenten bepaald is , aan de Synode en het Departement voor de jaken der IJer- vormde Kerk worden toegezonden. 31. Wanneer en waar de kerkvifitatie niet gefchierft door afgevanrdigden , gefchiedt dezelve fchriftelijk . en zal de fchriftelijke beantwoording der vragen moetea geteekend zijn door al de leden des kerkeraads , in ge- l i 5 Digitized by Google jo 6 JAARBQRK van i 8 aa. meenten van eenen Predikant; en in andere, behalve door den Praeles en Scriba , door eene komraisüe van * «ehe leden, 22. Van den uitflag van het fchriftelijk onderzoek werde, op geüjke wijze als in art. 3 en 19 bepaald is , door de kerkelijke befiuren rapport aan de Synode en kopij van hetzelve aan het Miuisccrieel Departement voor de zaken der Hervornide Kerk gezonden. 23. Bijaldien aan bet klasfikaal beftuur in het jaar , wanrin bij eene of andere gemeente geene vifitatie bij perfoneele kommisfie. zoude gel'chieden , redenen voor* körnen , ora welke hiyzelve noodig oordeelt , door eene kommisfie te doen onderzocken naar den toefiand van zoodanig eene gemeente onder deszelfs resfort of naar hetgedrag der Leeraren of Kerkeraads-Ieden, zal hetzei* ve bevoegd zijt), twee ieden nit deszelfs midden tot zoodanig onderzoek te committeren. 24. Deze kommisfie zal worden gedefroijeerd , gelijk leden der klasfikale befiuren, en ingevai van losmaking van de klasfis gedefroijeerd worden. 25. Dit defroijement zal betaald worden door de al- gemeene klasfikale kas , nadat de noodzakelijkhefd van de benoeming der vorengeraelde kommisfie door het Provinciaal Kerkbefiuur zal zijn geattesteerd. 2 6 . Van zoodanige bijzondere vifitatie raoet fehrifee- Ijjk rapport worden gednan, op de eerstkomende verga* dering van het klasfikaal beftuur en kopij van hetzelve worden ingezonden bij het Provinciaal Kerkbefiuur. 27. De Engelfche kerken zullen gevificeerd worden als de Nederduitfche. 28. De Algemeene Synode referveert aan zieh het regt , om dit regiement in het vervolg, onder goedkeu. ring van Z, M. den Koning, zoodanig te veränderen of te vermeerdereu , als bevonden zal worden te behooren. Het genoot. . Op den 3den Maart des avonds had in liet kerk- (c\up Chrmo gebouw van het genootfehap Christo Sacrum, te t,afrnm. Delft, een plegtige eere-dienst plaats , bij gelegen- heid van het ajjarig beftaan dezes genoorfchaps , zijride tevens op gemelden dag, federt de inwijding des bovengemelden kerkgebouws, 20 jaren verloo- pen. Bij dezen eere-dienst waren , onder andere , tegenwoordig , de Heer Sekretaris en advii'eut bij het Departement van den Eeredienst , D. Jamfen , de Sekretarisleo der algemeene Synode der Hervorw- Digitized by Google JAARBOEK van 1812, 507 den en der Evangelisch-Lutcrfcbe Synode , de Hee- ren ß. yan Kees , me felici der kominisfic tot dii zaken der Remonllrantlche Broederi'chap $ Mes-, fehart % medclid der hoofdkommislie tot de zaken der Doopsge/.inden ; J. Sluiter , Sekrctaris van het frovinciaal Kerkbeltuur in Zuid- Holland, cnz. — De dienst vverd , bij deze gelegen heid , door den Leeraar des genootfcliaps , de Eerw, Heer Oiit der-lVijngaard Canzius , verrigt. . Voorts had in dit jaar de inwijding plaats van twee nieuw gebouwde kerken , voor den Hervorm- den Eeredienst beftemd , te ’s llertogenbosch en te Benningen bij Nijmegen. : De achtlle algcmcene Vergadering van het Neder- landsch ßijbclgenootfchap werd gehouden op den »4llen an asften Julij. De aftredende Vicc-Prelldent , jhr. Mr. D. IV, Elias , werd als zoodanig weder- od) verkozen. Aangaande den aanhoudende gunftigen ftaat des genootfciiaps bevatte het algemecn ver- flag insgelijks wederom de meest voldoende berig-> ten. Volgens een uaauwkeurige opgav.e waren in de bevvaarplaats voorhanden 9062 Bijbels, 11061 N. Testamenten en x68 O. Testamenten, waarvan afgele- verd waren 5896 Bijbels, 4339 N. Testamenten en $0 O. Testamenten. De rekening, op den 3o(len April dezes jaars gefloten , leverde een batig faldo op van y’80,547 : 46* cents. — Onder de giften werden met onderfcheiding vermeld eene , door den Hoogleeraar yan Ilcngel , voor een’ onbekenden, pverhandigde Proisiifchc obligatie, eil eene door den Heer C. Cromme/in , van wege de Heeren Marlens Mosfelman en Comp, te Antwerpen, hem tcr band geileide komme van f 293: 40 cents. Betrekkelyk het Israelitisch kerkgenootfehap ztjn ons de navolgende verordeningen der vermclding waar, dig toegefchenen. Volgens eene kennisgeving van de Hoofdkommis- fie tot de zaken der Israeliten, als daartoe door den Staatsraad Direktcur-Generaal , bij dispofitie van den t^den Julij dezes jaar, gemagtigd, werden, ten ge- Inwijding van kerk-ge- bouwen. N. B[ibel- genootfehap. Waarfchu- wing wegen« kcrkelyke bijdragcn der hraeiueu. Digitized by Google JAARBOEK van 1822. Bepalingen wcgcns kcr- kelijkc in*e- ijvnlnjjeu. Vertnderin- pcn in het ring regit-, ment. Volge van plaats gehad hebbende misbruikeo , alle Israeliten binnen het Rijk verwiuigd : „ dat zij on- gehouden waren eenige kerkelijke bijdragen aan het kerkbeftuur hunner gemeente te voldoen , indien in het kerkelijk quotifatie-biljet , of wel in de kwitan- tiep, geene nielding was gemaakt geworden van den dag, datum, jaar en nommer der dispofitie of deli- beratie , waarbij de begröoting der gemeente door den Staatsraad Direkteur-Generaal , voor zoo ver de Hoofd-Synagoge betrof, of door de Hoofd-kommis- fie , voor zoo ver de Ring-Synagogen en bijkerken aanging, was goedgekeurd en gearresteerd geworden.” Ten gevolge eener dispofitie van den Staatsraad Pirekteur-Generaal der Hcrvormde Kerk , enz. van den tödqn September, werden, bij wijze van am- pliatie en interpretatie der algemeeiie regiementen, op de kerkelijke inzegeningen bij de NederlanJfche Israclitifehe HoofjJ- en Ring-Synagogen binnen het Ilijk , onderfcheidene naderc bepalingen vastgcfleld ( i ). Voorts werd bij ampliatte van het tweede lid van art. 32 van het algcmeen ring-reglement , op den 2aftcn November, bepaald : „dat, wanneer Manhi- gim, Oudcrlingcn of Kerkmeesters , uithoofde van moedwillig pligtverzuitn en bijzouder van voorrdu- rende ongehoorzaambeid aan de hun, van wege het Gouvernement, gegevene bevelen, uit hunne functien niogten worden ontzee, dezclve geacht zouden wor- den, door daadzaken , dat ontflag tusfchentijds te hebbtn verlangd en geprovoceerd en dus mede te vervallen in de vcrpligcing tot de bctaling van den Uitkoop van / 50, bij voorlchrevcn art. vastge- lteld.” — Insgelijks ontving het 63(10 artikel van evengemeld reglcment eene nadere uitbreiding, ten gevolge eener dispofitie van den i3den December, lioudende : „ dat voor zoo ver mögt körnen te blijken, dat de wekelijkfehe ontvanglten der posten, bij art. 13 omfehreven , ten einde in de behoeften der Ring- Synagogen te voorzien, niet zoo vecl mogten ople- (1) Men vindc dezelve in de Verzameüng der Ver- ordeningen voor het Israelitisch Kerkgenootfchap onder N°. 59- Digitized by Google JAARBOEK van 1822. 509 veren , als de noodige wekelijkfche uitgaven ver- eischten , alsdan de Hoofd-kommislie tot de zaken der Israeliten bevoegd zoude zijn , om de Kerkmees- ters van zoodanige Ring-Synagoge te autoriferen, om , bij anticipatie, te kunnen repardtieeren zooda- nige kerkelijke bijdragen , als ten gerijve dier ge- meente of bijkerk mögt worden vereischt, en, in hct belang der contribuabelen, door de lloofd-kommis- fie noodzakelijk zoude worden geoordeeld. De bepaling, voorkomende in Z. Ws. , door ons Wegen* reeds boven aangehaald , befluit van den 8flen Au- v*n gustus (1) , houdende s „ dat voonaan geene vreem- gen'Tot het delingen , als onderwijzers , door eenige kollegien ot israelitisch autoriteiten , zouden vermögen benoemd te worden , onderwjj*. dan na, alvorens, op zoodanige benoeming de agre- atie vap het Gouvernement te hebben gevraagd en . • bekomen door Hoogstdenzelven van toepasfing verklaard zijnde op de Godsdienflige Israelitifche onderwijzers, werd door den Staatsraad Direktcur* Generaal , bij dispofitie van den agilen Decemher , hiervan aan de refpektieve Israelitifche fchool-kom- * misiien binnen het Rijk kennis gegeven , tevens met de noodige hiertoe llrekkende voorfchriften. Dezel- ve zouden onverwijld lijsten behooren te doen op- maken van a! de godsdienflige Israelitifche onder- wijzers , die zieh binnen hun fynogogaal resfort be- vonden, met bijvoeging, of dezelve waren Neder- landers of wel vrecuidelingen , alsmede waar zij waren geboren , derzelver ouderdom en bij welke godsdienllige Israelitifche fchool-kommisfie in dit Rijk 'dezelve waren toegelaten. Van deze lijsten zouden legale affchriften aan den Staatsraad, Direk- ten rGeneraal , worden toegezonden , tcrwijl wijdcrs jaarlijks , vöör den 25 (len December, aan dit Depar- tement opgave zoude worden gedaan van de namen der bij de refpektieve fchool-kommislien geexami- neerde perfonen, mitsgaders derzelver geboQrteplaats, ouderdom en rang, waarin dezelve waren toegelaten geworden. Indien de een of ander geexamineerde (1) Zic boven bl. 461. Digitized by Google 510 JAARBOEK van i8aa. eene bijzondere aanbcveling mögt verdienen, zou »ulks door de fchool-koramislic daarbij worden ge- voegd. ßckeering i n den zomer van dit jaar werd , in de dad per- Rabbyai Maastricht, door een Opper-Rabbyn , ten aanzien ‘ van duizenden, openlijk bet Christelijk geloof om* helsd, daarbij, in eene plegtige redevoering, de goddelijkheid des Chrirtendoms betoogende en de Israeliten tot dcszelfs belijdenis, op het nadrukke- lijkst, vermanende (i). Eene betreurenswaardige bijzonderheid leverden de twee volgende, inet eene Hechts körte tusfehen- pozing, plaats gehad hebbende voorvallen, geduren- de dit jaar , op. Brmd in de Op den itden September ontdekte men des mid. kerk van Sr. dags, omtrent 66 n ure, brand in de Oomkerk van St. Gem. ' e Bavo , te Gent , waama de vlammen zieh dadelijk met groote hevigheid verfpreidden en de beide da- ken bereikten , waarvan het eene geheel wegbrandd* en het andere voor twee derde gedeelten. Niette- genllaande de fpoedig aangebragte hulp tot blus* fching , bleef de brand echter tot half drie ure op het verfchrikkelijkst voortwoeden , terwijl de vlam , op verfcheidene plaatfcn , door het gepleisterd gewelf floeg en de vergulde bouw-fieraden , waarmede hec- zelve bedekt was , door het fmelten van het fob* deerfel , in de kerk deed Horten. De kerk zelf le- verde van binnen een fchrikbarend aanzien op door den dikken rook , welke het geheele fchip vervulde , en welke , een’ uitgang door de gaten van den to- ten vindende , van buiten deed gelooven , ciat de brand van binnen fnelle vorderingen maakte. Op vier of vijf plaatfen bereikte de brand de wapenbor- den en het befchutwerk , waarvan de brandende ftukken nedervielen en , ten einde van binnen niet te dikken, was men genoodzaakt de kerk-gla- zen in te Haan. Een der eerde zorgen der toege- fnelde regeringsperfonen , burgers en militairen was, < ©m de fchilderijen , welke, beiialve door de vlara- " men , door het afftroomend water , het afdruipen van het fmeltend lood , door brandhaken en andere (1) Ovcrijsf. Courant, No. 63. Digitized by Google JAAR.BOEK van i8aa. 51t werktuigen , groot gevaar liepen, af te nemen, waar- door men dan 00k het geluk had de kostbaarlte, waarnnder eene fraaije fchilderij der apocalypiis van J. van Etjk , benevens de kerkvaten en overige prächtige kerk-fieraden , bij tijds te redden. Ook het meerendeel der overige fraaije meesterftukken der kunst, welke men, bij gebrek aan de vereischte gereedfcltappen , niet kondc bergen , blecf door het even bij tijds bedaren van den brand gelukkig ge- fpaard. Omftrecks drie ure , namelijk , veranderde de wind , waardoor de vlam eene meer gunftige Tigting voor het gebouw nam , in zoo verre , dat men reeds ten half vier ure den brand geheel mees- tcr eu des avonds geen fpoor van gevaar meer overig was, offchoon de, nu en dan, nog befpetird wordende rook den dienst der brandfpuiten , welke met voorbeeldige orde en fnelheid gefchiedde , tot laat in den nacht noodzakelijk maakte. — De oor- zaak van den brand werd algemecn aan de achte- loosheid der werklieden, welke tot her (lei der goo- ten op het dak werkten , toegefchreven , en dezel- ve , benevens den loodgieter , voor de regtbank van corrcctionele Politie gedaagd. Daar echter uit de verklaring der genügen bleek , dat laatstgemclde niet alleen alle mogelijke maatregelen van voorzorg had bevolcn, maar ook aanhoudend in perfoon het toe- zigt over het werk had gevoerd, zoo werden de in Tegie geroepenen, op den iften December , ‘bij von- nis der gemelde regtbank , van de tegen iien gedane belchuldiging vrijgefprokcn. Van nootlortiger gevolgen was een foortgeüjke Brand der ramp te ^mfterdam , waardoor aldaar , Hechts acht Kerk F m?' A m - dagen later, de fraaije Nieuwe Luterfche Kerk, aan fterdam. de noord-oostzijde van den Singel , benevens een aantal beiendende gebouvven, ter prooi der vlammen werd. De brand, welke op den iSden Septem- ber , ten half twee ure, naar alle waarichijnlijkheid op de werkzolder, ahvaar de loodgieters hadden ge- werkt , eenen aanvang nam , werd wcldra zoo he- vig , dat het kerkgebouw , na verloop van een half nur , in voHe vlam iiond , cn de gewcldige bitte Digitized by Google 5i2 JAARBOEK van 1824. alle pogingen, zoowel tot redding der kerk als der naast aangrenzende huizen, moest doen Ha- ken. De gloed, welke men zelfs twee grachtcn ver, op de Torenfluis, konde bemerken, was,niet- tegenftaande de breedte van den Singel , tegen over de kerk zelve onverdragelijk. Ontzettend vooral was het gezigt van het hoog in vlammen (laande kocpeldak. Door het kopcr , waarmede betzelve bedekt was , en betwelk in groote bladen , tot op eenen zeer merkelijken afltand , door de luclu vloog, werd bet vuur mct afwisl'elende tinten van blaauw en grocn geklcurd, waaronder zieh , bij het in brand raken der beiendende pak huizen , de heldere vlammen der ontfloken geestrijke dranken en donker- gele rook der olie , waarmede dezelve opgevuld waren, mengden. Niet alleen mocsten de fchepen voor aan op den Singel, waarover een gelukkig vrij fterke oostewind den dikken rook henen dreef, wegens de hevigheid van het vuur en het vallen der fprankels , naar elders verlcgd worden , maar zelfs merkcjijk afgelegene ^ebouwen liepen het grootst gevaar van hierdoo; in brand te geräken. Onder de beiendende gebouwen 'lloeg de vlam het eerst tot het huis van den Heer Kühn , koopman in wijnen , naast de kerk gelegen , over , waarvan het achterlle gedeelte en de kelder met wijnen en andere geestrijke dranken gevuld waren. Spoedig was het huis daar uevens , en voorts het grootst gedeelte der pakhuizen , in de Osfenpookfteeg ftaande en aan de floot uitkomende, ter prooije der vlammen, oflchoon alles volijverig ter redding toei'nelde en behulpzaam was. De brandlpuiten waren, ten ge- talc van 48 , tot laat in den avond bezig , alvorens men , wat de bclendende huizen en pakhuizen be- trof, van den brand meester was, terwijl men voorts , den gcheelen nacht en nog den geheelen volgenden ochtend , in de kerk zelve met blusfchen bezig was. Dezelve was van binnen geheel uitgebrand en Hechts de boeken en papieren , benevens eenigrf kosibaar- hedeu, had men nog gelukkig bij tijds kunnen red- den. De muren alleen hieven van het fraaije kerk- ge- Digitized by Google 513 JAARBOE.K van 182a. gebouw ovcr , lictwelk tusfchen de jaren 1668 en 1671 , grootendecls uic vrij willige giften , was vol- boiiwd, zijnde de prächtige koepel eene navolging, in het klein, van die der St. Pieterskerk te Rome, gelijk 00k her halfrond nevengebouw , geheel be- dekt gevveest met rood koperen platen , die , onder verlof van Koning Karel XI y tolvrij nit Zweden herwaarts waren gevoerd. Niettegenllaandc men bij de bouwing de voorzorg had gebruikt , op hct.plat van het aciitcrgcbouw, eenen grooten looden regenbak te plaatfen , ten einde tot brandblusfching te kun- nen dienen , zoo was zulks echter , bij den thans fpoedig ontllanen nood , van gecne baat, daar men de deur , tot het plat leidende , gdloten vond , en het hand over band toenemend uiterlle gevaar nood- zaakte om de herliaalde pogingen te Haken, ten einde dezclve met gcweld te openen. Bchalve de bovenge- meldc vvoningen en pakhuizen , met olic , granen , houtvvaren, enz. gevuld, vverd insgelijks nog door een aantal andere merkelijke fchade geleden , en 00k min of meer nadecl aan de huizen , indejeroe- lenlteeg en het Kattengat gelegen , toegebragt. Gc- lukkiglijk hoorde men, bchalve de geledene fchade, van gecne andere ongevallen gewagen, zijnde flechts , voor zoo ver men weet, twee pijpgasten ligtelijk gekwetst , en een ander , welke in het water was gellort , lpoedig gered. Rceds twee dagen later bcfloot de algemccne kerke- lijke vergadering der Evangclisch-Liitcrfche gemeente de herbouwing, door vrijwillige infchrijving, tc be- proeven , waartoc dezelvc eene kommisfie nit haar rnidden benoemde, ten einde de uitvoering van dit befluit op zieh te nemen , overeenkomflig gedane kennisgeving van den agilen daaraanvolgende. Nog in den loop der zellde weck, waarin deze kennis- geving plaats had , werd door afgevaardigden uit de beide kollegien van Ouderlingen en Diakenen een aanvang gemaakt met eene kollekte, aan de huizen van de leden der gemeente, bij wijze van infchrij- ving voor vrijwillige giften, hetzij in eens, hetzij na tijdsverloop , waarmede tevens eene inzameling van J. B van 1822. K k Befluit 'tot wedtropbou- win<! en aan- zieniijke gcldinzame- lingen tot dit einde. Digitized by Google 5*4 JAARBOEK van 182a. penniilijen, tot te gemoetkoming van den nood de* oogenbliks, gepaard ging. De pogingen der kom- piialie werden inet den gunftigllcn uitllag bekrooud en, niet weinig, onderfteund door foortgeiijke inzarae- lingen in andere Heden , waardoor dan ook eerlang f onder de heilvoorfpellendfte teekenen , met de her- bouw een aanvang konde gemaakt worden. — In- iniddels werd aan de Evangelisch-Luterfcbe Ge- jneente der hoofdftad , door den Kerkeraad der Ne- derduitfehe Hervormde Geraeente, voor hare voor- middags-godsdienstoefeningen het gebruik der Noor- der-kerk, aan laatstgemelde genieente toebehooren- de , op het edelaardigst ten gebruike afgeftaan , tot «p het tijdftip , dat het afgebrande kerkgebouw we- derom geheel voor de godsdienstoefening gefchikt zoude zijn. De cerfte kerkdienst der Luterfche ge- meente werd dienvolgens, in het haar afgedaan hei- lig verzamelingsoord, op den i3den October gehou- den. De oudile Leeraar der Gemcente , de Hoog- leeraar C. H. Ebersbach , predikte bij die gelegen- heid over Hebr. XII: 1 1 , en verzuinide niet deze liefderijke vergunning, als blijk van echt Christeliike verdraagzaamheid en verbroedering , naar cisch te doen opinerken. Staat der armen. Wegens den Heeds bloeijende ftaat der meeste armen-inrigtingen en openbare liefdadigheid behelsde bet algemeen verflag , op den i6den Augustus aan de Staten-Generaal overgelegd , wederom vele be- langrijke bijzonderheden. Het getal der Godshuizen bedroeg 666 , wier gezamenlijke inkomften , bij eene bevolking van 31,937, zoo aan giften , kollekten als onderlhftden bedroeg f 3,598,117:93. In tien Pro- vincien werd een aantal van 12,98 t vondelingen of ver- latene kinderen onderhouden, deels uit begiftigingen , waarvati Ilenegouwen en Holland vrij aanzienüjke lonimen opleverden, deels en voornamelijk uit toelagen der Genieenten en van den Staat , zijnde het geheel bedrag der tot de uitgaven noodzakelijke inkomiUn Digitized by Google JAARBOEK van iSai. 5i$ f 789,016:13. Huiszittende armen telde men 643,770, tot welker onderhoud een inkomen ftrekte van f 5, 237,401:13, beheerd door 5214 adroiniftra- tien. — Het getal der armen-fcboolen bedroeg 309, dat der leerlingen , op dezelve aanwezig , 51,309 , en het totaal der onkosten f 255,790:93, — Het santal der banken van leening was zetr verfchillend, ttaar den aard der Provincien , eijnde dezelve in de Noordelijke gewesten bet talrijkst, doch 00k in de overige gedeelten des Rijks , Luxemburg uitgezon* derd, aanwezig, gezamenlijk ten bediage van 108. Het geheel bedrag der kapitalen tot het beleenen, tegcn eene interest van 5 tot 33 pCt., gebruikt, be- liep / 5,296,279:20, een voordeel opleverende, na aftrek van alle onkosten, van f 263,241:79, het* welk , overeenkomftig den onderfcheiden aard der inrigtingen , door de Pachters , fteden , armen , of partikulieren en liefdadigc ge Pichten werö genoten. — Men vond, in dertien Provinciön, 39 werkplaatfen van liefdadigheid , in welke 6200 armen, uit een inko* men van f 393,938, werk vonden. Holland, Zuid- Braband , Henegouwen , Namen, Antwerpen , VVest- Vlaandcren en Limburg telde , te zamen , zeven bedclaars-werkhuizen, met eene bevolking van 2,494 zielen, zijnde het bedrag der inkomflen /ä42,78o:6o|.— Donatien en legaten van onderfcheiden aard lever- J en eenewaarde op, in kapitaal , van f 632,563. — )e flaat van de Kolonien der Maatfchappij van Wel- dadigheid werd voorts opgegeven als volgt: getal kolonien 6; woningen, in dezelve aanwezig, 366; bevolking 2,102; geaccrediteerde fommen , ter ves- tiging der kolonien, gezamenlijk / 485,717:50; daarop uitgegevenc fommen f 329,583:46$ ; restant ln kas f 156,134:03$ (1). Alle deze bijzon- derheden , benevens eene generale recapitulatie, waar* (1) De toegeflane fommen betroffen alleen de uit- gaven, die in de kolonien moesten gefchieden, waaron- der niet waren begrepen , de aankoop van gronden en bet botiwen der woningen , waarvoor bijzondere fond* fen behonden. — De overblijfTels in kas werden veroor- zaakt , doordien alle kolonidn nog niet voltooid waren , terwijl er altijd een fonds in kas beboorde te blijVen voor de fabrijken. Kk a Digitized by Google 5x6 JAARBOEK van 1841. uit het gezamenlijk bedrag der dotatien f 6, 018,090, dat der kollekten f 1,389,016:35 , en dar der lubfi- dien / 325,866:30 bleek te zijn , aangewend ten behoeve van 691,182 , onderhoud of onderlteuning vindcnde, perlönen, boven en behalve die in de ar- men-koloniiin aanwezig , waren vervat in tien on- derfcheidene tabeilen, provinciaals -gewijzc opgcmaakt en vergezeld van de navolgende nadere berigten van den Minister van Binnealandfche zaken, tot tneerde- re inlichting (1): , Ov reenkomftig het asSfte artikel der Grondwer, heb ik de eer U Ea. Mog. de algeueene berigten mede te deelen , die gedurende dit jaar ingezameld zijn , omtreirt den (laat der inftellingen van weldadigheid , in iedere der Provincien van het koningrijk. Ik zal , bij de tabeilen , die het geheel daarvan aanbie- den , eenige bijzondere berigten voegen. CODSUUIZEN. De eerfle tal»el heeft betrekking tot de godshuizen ; Zij zal U Ed. Mog. derzelver getal, inkorarten , uitgaven en bevolking naauwkeuriger doen kennen. Binnen Amfterdam zal een gedieht voor otrde mannen worden opgerigt. De daartoe benoodigde gelden zijn , door wijlen J. A. Brentano , vermaakr. Men voedt de hoop , binnen Hai (Zuid-Braband) , een godshuis voor oude mannen en zieken dier ftad , en der gemeenten Buifinghen en Rebecq, te zien daardellen. Eene ontdekking van voor de adminiftratie der domeinen verholen goederen , welker inkoraflen ’sjaars meer f 12,000 beloopen , zal de dotatie van het godshuis uic- maken, en de middelen aan de hand geven tot dekking der kosten van eerften aanleg. De fnndatie van Terninck , te Antwerpen , is vatbaar geoordeeld voor de toepasfing der bepalingen van het koninklijk befluit van den aöften December 1818, betrek- kelijk de geeichten van openbaar onderwijs. Dezelve is aan het beheer van de adminiftratie der godshuizen onttrokken , en wordt thans door proviforen , overcen- komftig den wil des ftichters aangefteld , beftuurd. Het Sr. Jans Gasthuis , te Brusfel , is ongnnflig gele- gen , en deszelfs gebouwen zijn niet goed verdeeld. Er is een ontwerp gevormd tot het bouwen van een gast- (1) De tabeilen worden gevonden in de Staatscour, N°. 240 en 241. Digitized by Google 5t 7 JAARBOEK van i8aa'. hui» »an een der uiteinden van de (lad. Te dien elnde m eene erve gekocht op de .lad» wallen , niet verre vaa ' bet godshuis van Pachico. Te Holvverd (Vriesland) , heeft het armbefluur de noodige gelden bij een gebragt tot het oprigten van een godshuis. Buiten de (lad Soignies (IJenegouwen) , zal weldr» cen gedieht beftnan voor oude lieden De oprigting van hctzelve is geautorireerd , en de (lad heeft daartoe eene erve aan de adminiflratie der godshuizen afgeflaan. Met Onde Mannen- en Vrouwenhuis te Zierikzee , (Zeelnnd), is opgeheven. Er waren flechts drie prove- niers me*er in hetzelve; zij zijn in den kost befteed ge. worden. Het bureau van Weldadigheid te Waken (West-VIaan. ' deren) , betaalt jaarlijks de huur van eenige , bij armen gebruikte , woningen. Hetzelve is gemagtigd tot den aankoop van een huis , waarin de behoeftigen bijeen wonen zullen. Er zal eene nuttige bezuiniging bieruit voortvloeijen. Het Godshnis te Meesfeo, welks bijzondere beftem- ming ik U Ed Mog. . door raijn rapport van den ^deu Junij 1819, heb doen kennen, heeft een inkomen van onge/eer f 27,000. Deszelf» bevolking kan tot op 200 perfonen gebragt worden. Door de gemeente Commine» (West-Vlaanderen) ,. Welke , gezamenlijk met de gemeente van denzelfden naam , tot Frankrijk behoorende , een godshuis en eenige ftichtingen in eigendom heeft, is de deeling der goede- ren van die infteilingen verzocht, Dit verzoek is aan het Fransch beftuur medegedeeld. Het burger-gasthuis en dat der gebrekkigen , te Maas- tricht , zijn in een ander , beter gelegen geböuw , over- gebragt , waar beide de kunnen afgezonderd zijn. Te Venlo is bet oude mannenhuis met het weeshui* vereenigd. Te Aerfchot, (Zuidbraband) , heeft het plaatfelijk be- ftuur zoodanige fchikkingen in het gasthuis gemaakt , dat de beide kunnen afgezonderd zijn. In het Sr. Pieters gasthuis, te Brusfel , is voor de be- talende zieken een nieuw gebouw en een badvertrek in gereedheid gebragt. In een ander gedeelte van dat ga- llicht zal men eerlang damp- zwavel- en drupbaden aan- leggen. ' In het Godshuis te Tongeren (Limburg) , is de op- figting eener kapel toegeftaan. Het buis der Zusteren van Liefdadigheieid , te Door- Kk 3 Digitized by Google 5 18 JAARBOEK van i8aa. nik opgerigr , en aan dac van Gent verbonden, iserkend. Ileczelve bewyst groote dienden aan hec gastbuis der on- geneeslijken binnen die ftad, Aan de gastbuis-zusters , gezegd van St. Truijen, te Brügge , zijn nieuwe ftacuten verleend. De ieden dier zusterfchap , ten getale van tien , bewijzen groote dien- ten aan het Godshuis en aan de bctaoel'tigen der Magcia- lena-parochie. Door de gasthuis-zusters van Tienen, Asfche en Leau (Zuid-Braband) , is de goedkeurig van derzelver flacu- ten gevraagd. Hec gouverneraent is bezig, die te on- derzoeken. Ten gevoige van een misverftand met de adminjrtrateu- ren der godshuizen te Antwerpen , hadden de gasthuisi Zasters dac gedieht vcrlaten ; er heeft van wcfirszijdea eene toetredmg plaats , en er zijn nieuwe datuten voor deze beiangrijke zusterfchap aan het gouvernement on- (ierworpeu. VONDELINGEN EN VEHLATENE HINDEREN. De tabel N°. » betreft de huizen , waarin de vonde- liugen en verlatene kinderen worden opgenomen. De- zelve wijst het getal aan dier huizen , derzelver inkorn* den en ititgaven , alsmede het geral der kinderen. Tot zoo lang, als door meuwe verordeningen , heton- derhoud der vondelingen en verlatene kinderen , vaa welke het domicilie van onderdand niet overeenkomdig .de wet van den 28den November 1818 i* te hepaleti , geregelt! gal zun, zal in de behoeften dier kinderen, ge- Bjk te voren , worden voorzien , daar , waar het dekree* van den apden Januarij 1811 niet ter executic is gclegd eu , overeeukomdig hetzeive dekreet, in de overige ge- decken van het koniogrijk. AUeeniijk zullen de fubfi- dieu, door den Staat, ten gevoige van dat dekreet, toe te daan , aangewezen worden op de opeenten der direkte beiastingeu , die, volgens de wet van den laden Julij 4821, ter befchikking der provinciale Staren mocte« worden gedeld. In de Zuidclijke ProvinciSn houden de kinderen, die niet gebrekkig zijn, na hun igde jaar, op, ten laste der publieke adminiftracie te wezen. Bijna alle worden bjj landbouwers bedeed , welke, zoodra zü dien ouderdom hebben bereifet, in de dienden, die dezelve hun bewij- zen , eene vergoeding vinden voor hetgene zij aan der- zelver onderhoud moeten wenden. Anders » het gelegen te” j\rafterdam , waar de kinde- Digitized by Google JAARBOEK van i8aa. Jtfc ttn dlkwerf in het hult blijven, nadat tij de jaren der jongelingfchap te boven zijn, ora da: men daar minder gelegenheid vindt , om hen btj landbouwers ui: te be- reden, Het is daar evenwel gelukt , de bevolking van bet vondelings-huis aanzienltjk te doen verminderen , hetzij door meer fcbroomvallig in het opnemen van kin- deren te werk te gaan , hctzij dat men een grooter getal van ambachtslieden heefc weten over te halen, dezelve bij zieh te nemen. De Maatfchappü van Weldadigheid heeft aangeboden , om de kinderen , boven de zea jaren oud , in hare ko- lonifin over te nemen. De regenten der godshuizen be- hoorden geen oogenblik te verzniraen , om , te dien op* zigte , mec die Maacfchappij in fchikking te treden. in de plaatsen, waar bedelaars zijn, bieden deze fchik* kingen een zeer groot voordeel aan. Voor f 35100 in het jaar neemt men in de kolonien d£n bedeiaar , en voor /45t 00 in het jaar, dön bedeiaar en een kind daaten- boven over. Het is buitendien te vermoeden , dat , zoo •Ile kinderen , boven de zes jaren oud , in de kolonien wierden overgebragt, die maatregel, in de vent van de- zelve afgelegene provincien , onder anderen , deze goede nitwerking zoude hebben , dat er minder kinderen te vonde gelegd, en er meer aan de ouders tcrug gegeven zouden worden. HUISZITTENDE ARMEN. I De adminiftratien , belast met de bedeeling der hui». Zlttende armen, zijn vermeld in de tabel n°. 3. Dez« geefc het getal , de inkomften en de uitgaven dier admi- mftracien op , alsmede het getal der perfonen , die, in den onderfttnd , dien zij verleenen , deeien. De centrale bureaox van Weldadigheid zullen worden opgeheven , bijaldien de kommisße, waarvan 11 ade r za| worden geiproken , geene bedoelingen heeft , waardoor deze maatregel voor dezen oogenblik ontijdig zoude ge- nomen worden. De gemeenten Weitkerke en Scherpenisfe (Zeel and), zoo voor het kerkelijke, als voor het burgeriijke, ver- eend geworden zijnde, is, bij een koninklijk beiluic van den adften April 1833 , autorifade verleend tot de ver- eeniging der adminiftradün voor de huiszittende armen dier gemeenten, Intgelijks i», bij een koninklijk beiluic van den 5den Januarij » 8 a 3, de vereeniging geautoriseerd van de ad- miniftratlen der huiszittende armen van de beide Her- vorrade gemeenten te Veere (Zeeland). Kk 4 Digitized by Google 530 JAARBOEK van 1823. De wet van den a8ften November 1818 houdt het be* ginfei in , dar de aan de armen te verleenen onderftand een gemeente - last is. Van dädr de noodzakelijkheid der (bbfidien, bijaldien de inftellingen van VVeldadigheid gecn genQegzaam inkomen hebben ; zell's dan wanneer deze inftellingen er gcene mogten vragen , uit een’ geest von onafhankclijkhetd en afgefcheidenheid. • De omvang der kerkelijke gemeenten (hat riet overal gelijk mec dien der burgerlijke gemeenten , en däär , wäär iedere kerk haar armbelhnir heefc , levert zulks eenige bezwaren op in het verleenen der fubfidien. De* ze behooren , zoo veel mogelijk, mec de vereischte voorzigtigheid uit den weg geruimd te worden. Sedert de promulgatie der wet van den a8llen Novem-* ber 1S18, zijn, door de Provinciale Staten, kosteloos , een zeer grooc getal van gefchillen , over bet domicilia van onderilaud , cen einde gebragt, die, onder het ge- bied der oude wetgeving, aan de gemeenten aanzienlijke uitgaven zouden hebben veroorzaakt. Acht en veertig gefchillen van dezen aard, welke tus. fchen gemeenten , die niet tot ddne provincie behoor- den, waren gerezen, zijn aan de uitfpraak van den Ko. ning onderworpen geworden. Door de beflisfingen van Z. M» is de juiste toepasfing van verfoheidene bepalin- gen der wet. Welke, door de Gedeputeerde Staten, verschillend was gedaan, geregeld. Een ko iinklijk befluit van den i/den Jamiarij 1822 , heeft btpaald, dat , onder de benamjng van publieken »n- derßand., zoo wel verftaan moet worden, die, welke de diakonien en andere bijzonnere adminiftratien , als die , welke de adminiftratien bekend onder de benaming van a/gemecne armen, verleenen. Deze decifie heeft de ge-» fchillen doen ophouden, die tusfchen de armbefturen van ddne en dezelfde gemeente waren gerezen. In verfcheidene provincien vraagt raen, in het belang dier belhiren , bepalingen , ten gevolge van welke men elk eenen , die geene voldoende redenen van vcrfchoo. nfng heeft, kunne noodzaken, het lidmaatfchap eener ad- minidratie van weldadigheid te aanvaarden. Insgelijks verlangt men iu verfcheidene provincien eene decisie omtrent de wijze , hoedanig de uitfprnken der administrative magt, ter zake van het domicilie van onderftand, ter executie te leggen. Beide deze onderworpen zullen in aanmerking worden genoroen ; de kommisiie hiervoren bedoeld, zal zieh 00k bczig houden met de overweging derzelvc De onderftand, die door de kommisiie, benoemd bij - Digitized by Google JAARßOEK van i8?a. Zr, Ms. befluic van den uden Februarij 1820, is uitge- reikc aan degenen, welke, door de overftrooming van j8:o, hebben geleden, bedraagt meer dan f 600,000. . De onderllaud , ii> 1821 , verleend aan p.-rfonen, die beboeftjg zijn geworden , door brand , of andere on- yoorziene rajapen , uit het J van het fonds voor hvada foitcn , ter bet'chikking van het departement van Bm- uenlaudfcbe Zaken en Waterliaar, bedraagt ruim/'i 50,000. Die, welke als gratificacie is verleend aan perfonen, die door andere onbeilen getroffen waren, beloopt meer dan f 13,000. De onderhouds- kosten der kinderen van behoeftige ge- detineerden hebben dikwijls aanleiding tot gefchillen ge- geven; een koninklijk besluit van den aden Februarij i 8$2 bepaalt , dat die kinderen, wanueer bunne ouders tot dit koningrijk bebooren, ten laste zullen zijn van de gemcenten , waar zij hun domicilie van ondcrfland heb- ben; en hunne ouders vreemdelingen zijnde, ten laste yan den Staat, door de Maatfchappij vau Weldadigheid zullen worden verzorgd, voor zoo verre men de plaats van he; domicilie hunner ouderen niet kan opfpo- rcu. . ARMSCHOLEN. De tabel n°. 4 is betrekkelijk tot de (tholen , die uit- fluitend voor de armen zijn betlemd. Dezelve zal UEd, Mog. bekend maken met het getal dier inftcllingen , niet hare inkomsten en uitgaven , als 00k met bet getal der kinderen , die aidaar te fchole gaan. Binnen de find Bergen (Henegouwen)f beibat eene congregatie , welke zieh hoofdzakelijk bezig boudt mei de opvoedmg van arme meisjes Er is aan die congrega- tie eene vermaking gedaan , tot het oprigten van eene succursale, welke, uit krachte van een koninklijk befluic van den töden januarij 1832, te Biuche zal worden ge- yestigd^ ; Bij ean koninklijk befluic van den 4den November J821, zijn de (tacucen goedgekeurd voor de Ursulinerin- nen te Bergen en te Doornik ; voor de dochceren van St. Franciscus te Ath, Leuze, F.lliguies , St. Anne en Maalde ; voor de dochteren der Voorzienigheid te Gos-» telies en voor de zusters van Carolus Boromeus te Wes- welvain. Deze zusterfchappen, die in Ilenegouwen aanwezig zijn, wijden zieh aan de opvoeding der jeugd, en houdvo yrijfcholen voor de armen. Kk 5 Dlgitized by Google 5»» JAARBOEK van i8aa. Her fladje Hai is eene der eerlte ln de provincie Zuid-Brabnnd gewecsr, welke het nut eener wel ingerig- te armfchool naar waarde heeft weten te fchatten. On- der de inftellingen van dien aard Verdient de fcbool al* daar te worden aangehaald. Zij wordt beftuurd door de zusters der Liefdadigheid , en een 80 tal van meisjea onivangt onderwija in dezelve Men heeft kortelings eene arme fchool te Wavre op* gerigt, De hoop beftaac, dat de omliggende gemeenten, die inkomden genoeg hebben, om in de uitgaven, welke deze inftellingen te weeg brengen , te voorzien , dir voorbeeld zullen volgen. In eenige geme.enten worden nog van tijd tot tijd zondags - fcholen gehouden , waar perfonen , die de jarea der jongelingichap te boven zijn, leeren lezen en fchrij- ven. Te Handzame (Oost-Vlaänderen) , heeft de weduwe f. F. Boucquart een legaat aan bet oureau van weldadig- heid gemaakc, tot het oprigten van eene fchool of vao eene werkplaats. Wijlen de heer De Liemeux heeft aan de geraeente Presles (Henegouwen) eene erfmaking gedaan ter daar- ßelling van eene fchool. In het bedelaars-werkhnis te Hoogftraten zal inagelijks eene fchool worden aangelegd. De Koning heeft aan de ftad Nijvel eene fom vao f 1590 toegeftaan, voor de vertimmering van een door haar aangekocht gebouw , ter opngting van eene fchool. Boreids worden 80 hinderen aldaar onderwezen, door d« zorg van het bureau van weldadigheid. Op het eiland Schokland (Overijssel), wordt het oude fchoolgebouw verbeterd. Te Ruette (Luxemburg) , zal het ten zelfden einde ge- bezigde gebouw worden vergroot. Het plan van een nienw vertrek is goedgekeurd. Te Volmerdange, Pouches en Esch surla Sure (Luxem- burg) zullen fchoolgebomven gedieht worden. De plana daarvan zijn goedgekeurd. Te Goes (Zeeland), ontbrak een gefchikt gebouw. De llad heeft de oude Waalfche kerk aan het armbedmir afgedaan , en de noodige fondsen gegeven, om dat ge- bouw tot deszelft nieuwe bedemming in te rigten, De kerk der Doopsgezinden te Zierikzee (Zeeland) wa« buiten gebruik. Dezelve is, voor dads kosten, ten diende van eene fchool ingerigt. Te Maastricht (Limburg) is kortelings het onderltof Digitized by Google JAARBOEK van 182a. ja j ojiderwijs ingevoerd. Een groot getal van armen woont beczelve bij. Her getal der armen, die in de gewone fcbolen wor- geu toegelaten, in de plaacsen, waar geene bijzondere inltelimgen voor hen beilaau, is zeer aanzienlijk, BANKEN VAN LEENINC. De banken van leening maken het onderwerp uit der t*bei n®. 5. Zij toonc het getal dezelve aan , de kapita- len, welke bij deze geftichten in ornloop zijn , de voor- deelen, welke zij opbrengen , en de interesten der be- leening. , De lind Zaandam is , bij koninkljjk befluit van den Ijjden Julij 1821 , gemagtigd geworden tot den verkoop van f »0,500 infchrijvingen op het grootboek , ten einde un den opbrengst daarvan , eene bank van leening op te rigten. Die te Dinant (Namen), den aiften Maart 1821 ge. dekreteerd , is thans in werking. Te Ostende (West- Viaanderen) zal er eene worden QPgerigt. De voordeelen der bank te Hoei (Luik) de kostet» vau adminillratie derzelve niet hebbende opgebragt , ia de post van direkteur opgehevcn , ten verzoeke van de beduurders. Een hunner zal vottrtaan den post van di- rekteur gratis waarnemen. . De wenfcheljjke vermindering vun den intrest der be. leening , bij vele banken , is bjj bet gouvernement thana een onderwerp vau bepaalde overwegtng. WEttKPLAATSEN VAN LIEFDADIGHE1D. De tabel N®. 6 is betrekkelijk tot de werkplaatfeni van liefdadigheid; zij doet derzelvcr getal, derzetver in- komften , derzetver uitgaven zien, slsmede het getal der armen, aan welke aldaar werk wordt verfcbaft. Een gedieht van deze foort wordt te ivdam aangelegd; wijlen de heer J. van IValkndacl heeft da noodige gel- den gelegateerd. De werkp aats te Amersfoort (Utrecht) , bejmtwoordc volkomen aan bare beftenrning. Men bezigt aldaar de beboeftigen tot het weven van lakenj, baaijen, netten % koufen , sokken , mutl'en , handfehoenen » wollen ga- rens , enz. Te Goes (Zeelaud) zijn de godshttizen verpligt ziel» / Digitized by Google 524 JAARBOEK van i 8 ra. te bedienen van ftoffen , in de werkplaats vervanrdlgd. Deze maatregel is voor die inllelling van veel nuts. Die te Noordbroek (Groningen) is van goede uitwer- king geweest. De bedelarij is in die gemeence geheel uitgeroeid. Zelfs voorzien eenige perfonen , die on- derftand ontvingen , geheei eil al , door deu arbeid , in hunne behoefcen. • Ingevolge de militaire reglememen moeten de onder- fbheidene korpfen van her leger zieh de Objekten van gebrei- de wo! . die zij noodig hebben , uic de armen aanftalten aanfchafFen. In eenige provincien , waar geene zoodani- ge arnwezig zijn , heeft men aan part.kuheren het leve- ren van de vermelde pbjekten toegeftaan ; dan bij elke levering moeten zij een getuigrehrife overleggen van hec gemeente-bertuur, waarbij geftaafd wordt, dat de ob' jekten door behoeftigen zijn vecvaardigd. De gouver- neurs zijn uitgenoodigd „ zorgvuldig voor de uitvoering dier verordeningen te waken. BEDELAA RS • WERKHUIZEN, De bedelaars-werkhuizen maken het onderwerp nie der tabel n°. 7 , '-'zij vermeldt de plaats van hunne lig- ging , derzelver inkomflen, nitgaven en bcvolking. De llaat van dat te Hoogftraten (Antwerpen) wordt voortdurend beter. De bebouwing der aan dat huis be* hoorende landerijen triaakt merkeüjke voorefebreden , en binnen weinige jaren r. 1 eene vrij aanzienlijke partij hei- degronden tot bouwland zijn gemaakt. De ftaat van het gefticht te Ter Cameren (Zuid-Bra- band) is 00k verbeterd. Men heeft aldaar bezninigin- gen ingevoerd en werkplaatfen aangelegd tot het leeren van onderfcheidene ambachten voor de kinderen , dio den ouderdom van acht jaren hebben bereikt. Aan de uitgaven voor kosten van eerften aan. leg van het geiliebt, dat te Veere wordt opgerigt, is door een vöorichot van f n.ooo te gemoet gekomen. De Maatfehappij van Weldndigheid heeft voorgefteld, om de, in de bedeiaars-werkhuizen gedetineerde en tot den arbeid bekwame, voorwerpen in bare kolonien over te nemen. Dit voorftel is aangenomen , en eene over- eenkomst met die maatfehappij zai aan de gemeenten al de voordeelen verzekeren, die uit den maatregel moeten voortvioeijen. De onderhouds -kosten van elken bedelur Zullen geene f 35 ’s jaars te boven gaan. De voormelde maatregel zal de tegeuwoordige bevoU / Digitized by Google JAARBOEK van 1S22. 525 king der bedelaars- werkhuizen docn verminderen, toela- ten , dar een grooter getal van tot den nrbeid onhekwa* men daarin worde geplaatst, en mitsdien 00k gedoogen , dat de bedelarij geftrenger worde geweerd. INSTELUNGEN IN HET ALGEMEEN. De tabel n°. 8 behelst de recapitulatic van de inkom- ften en uitgaven der onderfcheidene gellichten van wel' dadigheid , en van het getal der perfonen , die zij onderftand verleenen. Dezelve leidt mij toc het aan U Ed. Mog. mededcelen der bijzondere berigten , wel- ke niet uitfluitend eene enkele fuort van geflickten aan- gaan. ' Volgens een dekreet van den 2iften Angtistus 1810, zijn de gemeenten der Zuidclijke provincien ontheven geworden van de fchulden, die zij jegens de geftichten van weldadigheid haden aangegaan. De vraag Iteeft zieh opgedaan , of deze bepaling zieh uitftrekte tot de ren- ten, door de gemeenten verfchuldigd aan geftichten, wel- ke boiten dezelve waren gelegen, Deze vraag is beves- tigend beantvvoord; maar het gouvernement heeft aan de gemeenten overgelaten , om , onder deszelfs goedkeu- ring, ten voordeele der geftichten van liefdadigheid , de fernen te herftellcn , van welke zij zouden vermeenen de betaling te moeten hervatteti in he: belang dier in- fleilingen. Verfcheidene gemeenten hebben bereids van deze toelating gebruik gemaakt. In eenige Provincien zijn de fchulden der geftichten van liefdadigheid verevend geworden met die der ge- meenten , welke dezelve voor hnre rekening hebben ge* nomen. Dit gedeelte der fchulden van de gemeenten heeft meer dan f 700,000 bedragen. De kommissie , benoemd bij koninklijk befluit van den uden September 1817, heeft de verevening der fchul- den van de onde banken van leening in de Zuidelijke proviün ten einde gebragt. Verfcheidene geftichten van weldadigheid zijn daarin begrepen voor f 547,455. Bij dekreet van den 27ften prairiäl , pde jaar , had het vorig gouvernement aan de godshnizen al de goederen afgeftaan, die, oorfpronkelijk, voor het onderhoud en de huisvesting der gasthuis-züsteren waren verbonden; als- mede al de goederen en renten , die verbonden waren voor de uitoefening van eene daad van liefdadigheid, van Welken aard en uit welken hoofde zulks 00k mogte we- zen. By koninklijk befluit van den 34ften Juljj i8ai , it 526 JAAR.BOEK van 1822. deze bepaling uitgeßrekt tot de vervallene en niet gelnde inkomßen der gemeide goederen. De feminariea zijn gelyk geßeld geworden met inßel- tingen voor het publiek onderwjjs, en een koninklijk be- fluit van den 2Ößen December 1818 bepaalt, dat de goe- deren , afkomßig van de oude feminarien, aan dezelve moeten worden terng gegeven. Deze laatße bepaling ix echter niet toepasfelijk op de goederen der oude femina- rien , in het bezit van welke de geeichten van welda- digheid zijn gelleid geworden , uit krachte der wet van van den 4den Ventofe pde jaar. Een gering getal van geineenten ten platten lande heeft, in 1821, toevlugt moeten nemen tot eene buicenge- wone belasti'v , om aan de inltellingen van weldadigheid de benoodigde fubfidien te knnen toeßaan. Deze gezamen- lijke belastingen zijn de fom van f 13,000 niet te boven gegaan. Bij alle tooneel-vertooningen en openbare vermake- ljjkheden werd een regt ten voordeele der armen gehe- ven. Dit regt, dat niet in alle opzigte wettig is, is »f- gefchaft; dan een koninklijk befluit van den 24ßen Au- gustus 1821 bepaalt, dat hetzelve vervangen zal kunnen worden door een gelijkfoortig regt , geregeld , overeen- komltig de artikelen 157 en 158 der Gropdwet. De donatien en legacen , waarvan de aanvaarding door den Koning, in 1821 , is toegefiaan, hebben het erfdeel der inßellingen van weldadigheid met meer dan f 630,000 vergroot De tabel n°. 9 wijst het deel aan, aat iedere provincie in die fom heeft. De verholen domeinen , voor welke , gedurende hec- zelfde jaar , in bezitßellingen zijn verleend , worden op meer dan een millioen gefchat. Het is echter te ver- moeden, dat, ln de ontdekking, welke tot deze inbezic- ßellingen asnleiding hebben gegeven , verfcheidene ver- keerde aanwjjzmgeu aangetroffen zullen worden. * Er zijn, in 1821 , aan de adminißratien van weldadig- heid 20 6 autorifatien verteend, tot het doen van aliena- tien, aankoopen , ruilingen en geldbeleggingen , te we- ten 97 voor alienatien , 70 voor aankoopen , 12 voor ruilingen en 27 voor geldbeleggingen. Alle deze Opera- tion zijn meer of min voordeelig geweest. Eenige admi- nißratien maken van de binnenkomende gebruik , tot af« losßng of afkoop der renten , of andere verfchuldigdhe* den, met welke derzelver goederen zjjn bezwaard. Digitized by Google JAARBOEK van i8aa* 527 B1JZONDERE JNSTELUNGEN. De geest , die de bijzondere inftellingen deed rijzen, blijfc dezelve bij en houdt haar alle in ftand. 