title: Neues, vollständiges deutsch-holländisches und holländisch-deutsches Wörterbuch, nach den besten u. neuesten Quellen bearbeitet. I
creator: Calisch, J. M
text: <36628044050016 <36628044050016W Bayer. Staatsbibliothek NEUES VOLLSTÄNDIGES DEUTSCH-HOIlXWDISCHES WORTERBUCH i. I i igitized by Google NEUES, VOLLSTÄNDIGES DEÜTSCH-HOLLÄNBISCHES UNU HOLLÄNDISCH-DEUTSCHES WÖRTERBUCH, NACH DBN BK8TBN UND KBUESTBN QDBLLBN BBABBBmT» ERSTER THEIL. C9 MW M c mo HIIUW V0LLSDI6 HOOGDUITSCH-NEDEEDUITSCH NEDERDÜITSCH-HOOGDUITSCH WOORDENBOEK, VAAB DE BESTB EN NIEUWSTE BBONN£N BEWJäBKT. E£RST£ D££L. CMOOGJ» UMTS CMO AMSTERDAM, W« Il£i4U&M£IJ£R. 185t. Digitized by T I R K O & T I N G £ N. • • II« infMtgeiijK nasLuiwoOra. b. V. bij voorbecld. 0. tp. bedrijvend werkwoord. mfMm Dijzonacr. cu risicui K • mm» VCU WUUsU • Pf* g.vc. prineen iBrooni. nuip werswooro • Am WrlllWllM ■ IMkp. iv. lldwoord. «. mannelijlc. OMcrToai]. #• — - ODpcrsoonlijK VCfBWWfU t\nTfcrp\xnikWo 09. IT. overtrcffende Irap. fegeimatig. ffr. ipiccKwoora • «. TToo-welijk. Toornaamwoord. Mryr. fvfgfooteode tnp. «f. ToonetMl. •weioig gebraikeltjk. «. «r. «ederkeerig werlcwooid. s. n. xelfiitandig naarawoord. s. ». lelfiitaiidig werkwoord. Btnioort. zum Beispiel. thOtiffes Zeitwort, XTCOnNPOTf* betonders. chrisllich. Wechselwort. figmrUeh, ttUUeh, gemeiner Ämtdnuk^ aaifswort. einem, einen, jemand. Guchleehtsvort. mannlichen Ges^Ueehit. Mehrzahl, ungewium CeteMtehti. unpersönliches ZdiHVrf. unregelmässig, höchste Stufe. um zu scherstm» Sprichwort* laMwort, Zwitehenwort. weihUchen Gtsehkekts. Fürwort, höhere Siu/k, Bindewort. Vorwort. wenig gebräueUch. Isurtiekf^hrtnie», Hauptwort, selbständiges Zeitwort. t « s TERKLABIHG D£& TEEKENS: nieuw -n oord» nlenve altdrakklog. Tolkswoord. Tcmogt de plaaU vin bet woord waannede het artikel bcgllll. vcrrangt de plaats van cen gedeelte Tao het eerste woord een» arlikels. Terra ngi de plaats van het T«or- gaande woofd» In betielMft artikel bcgrepen. ▼ervangt de plaats van een gedeclte TBo een Toonaand uMid , in bct- selltte artikel begrepen. EEKLARDHG DER ZEICBEN. * ein teraUHes Wort, ein vemUeter Ausdruck, ein neues Wtrt, eHs MMT Jmtdnuk, pöbelhaft. zeigt die Stelle an, wo das Wort eines Ar- tikels wiederholt werden muss. Zeigt die Stelle an, wo ein Theil des ersten Wortes eines Artikels stehen muss, zeigt die Stelle um des hergebrachten Wortes, in dem obigen Artikel emegrtfen. Zeigt die Stelle an von einem Theil des Markthalfen Wertet, dem Umfang des Wettbewerbs. Digitized by Google. Der gelangene, weile in vielen Artikeln worden gegeben, die Anweisung von unterschiedenen Konsten und Werksdiapers, ob technische Autodruckgen, folgend die hundertste Liste. Die im Texte stehende Artikel, welche "Summer" verweisen anstatt einer Alphabets auf die Verzeichnisse der Wissenschaften, oder der Künste und der Techniken. No. 10 gebraucht. Ämderudt. In der Wirtschaftskraft der Gesellschaft, den Nahrungsbau, im Ackerbau. In der Arbeitsteilung, den Akkerwerken, technisch. Bei Apothekern, bei dem Apotheker. Bei Künstlern, in der Geisteskunst. Bei Bäckern, bei dem Bäcker, In der Bankwirtschaft, Wirtschaftskäften. In der Bildhauerschaft, in der Bildhauerkunst. Bei Bergwerkern, im Bergwesen. Bei Blikalagern, bei dem Klempner, Biegetissen. In Blumengärtnerien, bei dem Blumengärtner, nörd. Bei Buchbindern, bei dem Buchbinder. In der Buchdruckkunst, der Buchdruckkunst. In den Buchhandlungen, in der Buchhandlung. Bei Bontverkern, bei dem Bontverker, dem Leichenwärter. Bei Boormakers, bei dem Boormaker. Bei Siedler, bei dem Siedler. In der Brunnen- und der Brunnenkunst. In der Botanik, in der Botanik. In der Chemie, in der Chemie. In der Dichtkunst, in der Dichtkunst. In der Metallurgie, in der Metallurgie. Bei Draadtrekkers, bei dem Draadtrekker. In der Druckerschaft, in der Druckerschaft. In der Musik, in der Musik. In der Nadelindustrie, in der Nadelindustrie. In der Numismatik, in der Numismatik. In der Obstmessung, in der Obstbaumessung. In der Papierabfüllung, in der Papierabfüllung. In der Pathologie, in der Pathologie. Bei Potters, bei dem Potter. In der Steinmetzkunst, in der Steinmetzkunst. In der Textilaufbereitung, in der Textilaufbereitung. In der Tuchfabrikation, in der Tuchfabrikation. Bei Trompetenmacher, bei dem Trompetenmacher. In der Verfttungslehre, in der Verfassungslehre. In der Zuckerraffinerie, in der Zuckerraffinerie. 117 bij draaiers, bei dem Drechsler. 28 In de fiere kwe-M, Mwimfakuwe- gen, isst. Na. is gebaun. eissmm Amdrud. 29 bij den fonleimilei-M, in dem thmimtm test, immeistest AAftmMltter. 30 bij den gar Cooke, bei dem Kiraikoch, 31 bij de garaitilf, bei dem Kümmtima makers, eher. 32 In de schoolsche ge-, in der Scholastik, leerdheid, 33 bij de geldmiddel- in dem FimanettM, 34 in de geneednmdefM der Annuitet, 35 in de geschiedenis, in der Geschichte. 36 in de kerkelijke ge-, in der Kirchentfe- sebledenis, niehte, 37 in de geistige ge-, bei dem Studieugrij, er. 38 In de gesachtre-, in der Geschichtskunde, kunde. 39 in de glasblazerij, bei dem Glasmacher, 40 in de glazenmakers, bei dem Gtumachert 41 bij gebrauken, bei dem Gtntechniker, 42 bij glazenniakers, bei dem Glaser, 43 in de codenleer, bei dem Amtsfreund, 44 in de godgeleerd-, in der Theologie. 45 in goed- en zilver, bei dem Gold- und 46 in den handel, im Handel. 47 bij handtehoenma-, bei dem Hattadairj 48 in de heilkunde, in der Wundheil- kunde. 49 In de heilige sefarift, der heilige Schnit. 50 bij locdenmakers, bei dem Lottamacher. 51 bij den Befremd, bei dem Hufschmied. 52 bij hooggeleerd, auf Schulen und 53 bij borenberidders, bei dem Stombereiter, 54 bij horologien, bei dem Uhrenmacher, 55 bij Tonnihakers, bei dem Tonnihauer. 56 bij den houtvester, bei dem Forstweseu. 57 in de ijzergieterij, bei dem Oester, 58 bij den instrumenten-, bei dem Instrumentenmaker, 59 bij het gewut, im Jngämen. 60 bij juweliers, bij dem Juwelier. 1 bij taamnafem, bij dem Teebeker. 62 In de krantenber-M in Juweelenbruk, eerder. 63 In het kaartspel, in Kartenspiele. 64 In het kaartspel, in Moby Dick. 65 bij de muizen, bij dem Knauser. 67 bij kaaspen, bij der Vreemde. 68 In de tentoonstelling, in Kunstuille. 69 bij kleermakers, bij dem Schneider. 70 In de valuta, bij de Wisselwaaier. 71 bij kaaspen, bij dem Knoppenmaker. 72 bij kelenbinders, bij dem Stamarmaker. 73 bij korporanten, bij der Kupfermoker. 74 In de keukenkunst. 75 bij kousenweven. 76 in der plakkenwinkel. 77 in de kapellen. 78 in der Kochkunst. 79 in het keukenmeubel, bij dem Kraamverkoper. 80 in de lakenbruk, bij dem Tuchmaker. 81 bij lakenscheepers. 82 in de stadhouderij, bij dem Wachtmaker. 83 in het leenwinkel. 84 in de leerwerkplaats. 85 bij leengoederen, bij de Landbouwer. 86 bij de ledenkraam, bij de Tuchschrijver. 87 in der landbouw, in der Agrarwetenschap. 88 in de leer, bij de Scheepskramers. 89 in der leer, bij de Drogist. 90 in de gruutwinkel, bij de Koopman. 91 in de markt, bij dem Wijnkrammer. 92 in de wisselwinkel, in de Geometrie. 93 bij muurwerkers, bij dem Stenenbakker. 94 in de melkstraat, in der Metallurgie. 95 bij timmermannen, bij dem Murer. 96 bij ingegraven, bij der Mijner. 97 militair druk, bij dem Soldaat. 98 bij molenaar, bij dem Maeler. 99 in de tuin, in het Tuinwonder. 100 in de mytics, bij dem Mysticus. 101 maaslanders, bij der Nederlandsche Oost-Indische Compagnie. 102 naaldenmakers, bei dem Goldsmith. 103 in de naaimakinderNatuurschichtrgesdielt, 4r. 104 in de natuurfcaande dar tttOatkkrt. 105 bis in natuuronder- bei dem Haimforth. 106 in is entleedkmi-ii der Amdtmk, 107 bij oorstrna, 108 in den krieg, 109 in or.'spelers, 110 in de uithuid, bei dem Arzte. im Kriegswernt bei den ürf/elspMir. im Allerthum. ÜlLij papierberei M dliM Pmpitrmth den. Eilir» Ur. 12 bij pannenkoeken, bei dem Ziegeintricht. 113 bij pamentwerker- ietf dem Pamentistenken, ver, Bordewirker. 114 pettelbekkef MdeMMbMMl- er. 115 bij pementman- 6» dem Pergamentistenkere, mmeker. 116 bij plaatjes, bij dem Kapteinstecher, Plakssertijdker. 117 bij plunjbaadjes, 8e bij dem Federwerkjeeker. bei dem Töpfer, in de Praxis, in de Redekunst, in de logik, ster- nunstlehre. im Gestalten Reden in den Vortrag. 118 bij pottenbakkers, 119 in de praktijk, 120 in de redekant, 121 in de redekundig, 122 in bij geestdijk 123 in regten. Digitized by Google N». in gebrach. 9i§et»er Ausnahme, 124 in de regiUgeleertS-» in der Technikwissenschaft, iehaft. 125 in leistensdienst in leistensdiensten, 126 in de rekenkunde, in de Rechnungskunst. 127 in de riddlerij, in dem Album Bittheek. 128 in de fysica, in der Reitschule, in der Heilkunde. 129 bij rijtuigmakers, bij dem Kutschmacher. 130 in de schipbouw- in der Schiffartukunst, Kunst. 131 in scheepvaart, bij der Schifffahrt. 132 in de scheikunde, in der Chemie Scheikunde. 133 in de scheikunde, in der Stuhellehre. 134 in de schilderkunst, in der Malerei. 135 in de schermkunst, in der Fechtkunst. 136 in deschilderkunst, in der Malerei. 137 inutiipen andere dem Soffkr, 138 bij schoenmakers, bij dem Schoenmaker. 139 bij schrijnwerkers, bij dem Tischler. 140 botenprijverk werken, bij dem Gravurewerker. 141 bij slotenmakers, bij dem Schlosser. 142 bij slijpers, bei dem Sekretär. 148 in de tuin, musst dem Eisen- und Stahlhämmern. 144 bij spekulateur, heimischer Spekulant. 148 bei spel, bei den Spielen. 146 bij speldenmakers, bei dem Niederer. 147 bij spiegelmakers, bei dem Spiegelmeister. 148 bij den spijker- oder Auktion, bei dem Menge. 149 bij spinsters, bei der Spinnerin. 150 bij spoonneken, bei dem Sporer. 151 in der praktijk, in der Grammatik. 162 in den Staaten, im diplomatischen Rahmen. 153 bij steenbekken, in der Steinbrücke. 154 bij steenbokken, bei dem Steinmetz. 155 bij steenmetselaars, bei dem Schriftsneider. 156 in der sterrenkunde, in der Algebra. 157 in der sterrenkunde, in der Sternkunde. 158 in der sterrewig, in der Sterndeutercheologie, kommt. 159 bij steenmaken, bei dem Dückermeister. 160 bij steenmaken, bei dem Stuckenaar. 162 bij suikerbakker, bei dem Zuckerbäcker. 168 in de suikermijn, der Zuckerfabrikation, rey. 164 bij tandmeester, bei dem Zahnarzt. 165 bij tapijtwerker, bei dem Tapezierer, Tapetenwirker. 166 in der tekenkunde, in der Zeichenkunst. 167 in der tijdrekenkunde, in der Zeitrechnung. 168 bij timmerman, bei dem Zimmermann. 169 bij zinkgietter, bei dem Zinngietter. 170 op het theater, auf dem Theater. 171 in de toneelkunst, in der Musik. 172 bij touwsliager, bei dem Seiler. 173 in de tuinkunst, in der Gärtnerei. 174 bij de talmeester, in der Falknerie. 175 in de veeartkunde, dem Futterhersteller, Rossarzt. 176 in de vergezelding, in der Pterodactylus, Fischerei. 177 bij vergulder, bei dem Vergolder. 178 in de sterrenkunde, in der Astronomie. 179 bij verder, bij dem Farber. 180 indelingboek, in der Mathematik, kunst. 181 bij vijlmaker, bei dem Feilerwagenmeister. 182 in de vischtek, in der Fischerei. 183 bij vleeshouwer, bei dem Fleischer, slagers. bij toerleiders, bei den Fuhrleuten, bij vogelaars, bei dem Vogeletelter, bij vuurwerkers, bei dem Feuerwerker, bij wagenaars, bei dem Wagenmeister, in de wapenkunde, bij den Apensmid, bei dem Waffen-Schmied, bij makaarmakers, bei dem Weismieck-kers, macher, bij waswerkers, bei dem Waschzieher, in de Waterboug, in der Wasserleittechnik, in de wiskunde, in der Philosophie, in de wiskunde, in der Mathematik, bij woorkaarden, bei dem Wollkämmerer, bij ladelmakers, bei dem Sattler, bij teentjedetbelders, bei den Samtgürthen, ber, bij seepflichtigen, bei dem Seefahler, in het zeewesen, in de lonnewijserij, in der Chronometrie, bij zoutwerkers, im Süßesem, bij 1814 meldt, bij dem Wertsteuer-Expeditie. Bij den hoge graad van vervollkoming, welke wetenschappen en taalkunde heden ten dag bereikt hebben, en de uitbreiding, welke sinds de laatste tien jaar niet alleen in de Nederlandse, maar ook in de Duitse taal en literatuur, zich voortdurend voortzet, maken dat een groot deel van de bevolking nu, tot een zekere hoogte, de taal en literatuur van een andere natie beheerst, waarvoor vroeger de aanvaarding als moedertaal moeilijk of zelfs onmogelijk was. De oorzaak hiervan is, dat sinds enkele eeuwen de Nederlandse en Duitse taal steeds meer elkaar naderen, en in sommige gebieden zelfs een gemeenschappelijk dialect vormen, en dat dit proces sinds enkele tientallen jaren, door de ontwikkeling van de reizen, de pers en de schrijftalen, sterk is versneld. Het is dan ook niet meer vreemd, dat op de meeste lagere scholen het onderwijs in de Duitse taal is ingevoerd, en de kennis van deze taal in de hogere studies als onmisbut wordt beschouwd. Vele voorliefhebbers hebben zich reeds onderscheiden door in verschillende vakken in de Duitse taal te schrijven, en het algemene besef bestaat, dat de Nederlander, die de Duitse taal beheerst, er daadwerkelijk voordeel heeft bij zijn contacten met landgenoten en bij zijn studies in Duitsland. Een merkwaardig bijzaakje, dat voor sommigen een verrassing mag zijn, is, dat niet één, maar vele verschillende woordenboeken voor de Duitse taal in Nederland bestaan, en dat elk van deze woordenboeken zijn eigen doelsgemeneit heeft. De voorkeur van de een of de andere woordenboek is vaak persoonlijk of gebaseerd op eigen voorkeur of voorwaarden. Het boek "IMM-Wörterbuch", een uitgave van Wilhlem Tutein, is een uitstekend voorbeeld van een goed, volledig en gebruiksklaar woordenboek voor de Duitse taal, dat veel wordt geprezen en gebruikt, vooral door diegenen die de Duitse taal als moedertaal hebben en zich bekwisten in de Nederlandse taal. Ook voor degenen die de Duitse taal nog niet volledig beheersen, of die de Nederlandse taal als moedertaal hebben, maar de Duitse taal als tweede taal beheersen, is dit woordenboek een waardevol hulpmiddel. Het is niet enkel een woordenboek, maar bevat vele gebruiksvolle en interessante informatie over de Duitse taal, de Nederlandse taal en hun onderlinge verhoudingen, en is daarmee een waardevol en handig boek voor iedereen die de Duitse taal leergeld is. Bij die Offenbarheit in de betekenissen moet men een in het einde voegen : die der woorden zelf in en derhalve mag men met het voorzelle regt afgewogen : er bestaat behoefte aan een goed volledig hoofd- en neerd. en neerd.-hoogd. woordenboek. Of echter het werk, dat wij hier Tot een inleidende voorwoord strekken dat wij in het linn.-hoofd. handwoordenboek . (Zerf-nirma liij r(tirii), tot nof; toe voor het hele gehouden en aangekruind heeft, op de eerste viiftig woorden taan de l. Het niet minder dan acht en twintig voedse, broedvrouwen woorden liefhebben gemeld. Digitized by Google UM Kolk, Een andere Frage is of het publiek aanblaakt, aanvraag op die dasjenige, welches wir hier te publiek aanbieden, rechtmessige Anspruch auf jene Benennung raadje darf; deze Frage moet beslist worden und konnen wir uns niet ermatten; wir wollen uns daarom bloot op eine kurze Erwägung eeniger Betrachtangen beperken die Verfertigung eines Wörterbuchs im All- Gemeinen, und über die Weise worauf wir dieses Werk ausarbeiteten, bedachten. Wir betrachten ein Wörterbuch, soll es diesem Samen im wissenschaftlichen Sinne entsprechen, als: einen getreuen und unfehlbaren Dolmetscher, der entweder in derselben oder in einer anderen Sprache den gefragten Gegenstand wiedergibt, einen kühnen Spiegel, der das Wort und den an den daran verfallenen Ausdruck in allen seinen Nuancen zurückwirft; 2. den Verwahrawortschatz, das Igasln, wo der ganze bei einer gemeinschaftlichen Nation, im erweiterten Gebiet der Künste, Wissenschaften, des Handels und der Industrie gebräuchliche Wörterchaft regelmäßig und methodisch geordnet, und entweder etymologisch, analytisch, oder grammatisch angezeigt ist. Eine schwere, ja, behemde Anlage, so schwer, dass die berühmtesten Schriftsteller und namentlich diejenigen, welche sich als ausgezeichnete Lexikone bezeichnet haben, nicht bescheiden. Ich zal mij desse bepalen bij eene korte mededeeling van enkele bedenkingen over het samenstellen van een woordenboek in het algemeen, en ta de wijze welke ik bij de bewerking van bet onderhavige heb in acht genomen. Een woordenboek behoort tc zijn: 1. een getrouwe en onfeilbare tolk, die, hetzij in dezelfde taal, hetzij in een vreemde, het geachte woord in al deszelfs betekenissen weergeeft; een heldere spiegel, die het grondwoord en de afwikkeling in al derselvers schakelingen tegenkomt; de bewaarplaats, het magazijn, waarin de gehele woorden-schat bij een beschaafd volk, op het uitgebreide gebied van kennissen, wetenschappen, van den handel en de nijverheid, in gebruik, opgenomen, naar orde en regel gerangschikt, en hetzij in afwering, hetzij in ontleding, betzij in taalkundige betekenis aangewend is. Zware taak, ja onverkomenlijke taak, dat de meest bereemde schrijvers, en vooral zij, die zeventig zelden als vervaardigers van uitmunlende woordenboeken hebben doen kennen, die tak der letterkunde als een ondanks bewährte, lezen Zweig der wetenschap en afweringen. Litteratuur als den undankbarsten und abhängendsten de tragicieten, und besticht ausdrücklich zu erkennen, gibt dass die aanvulling van een woordenboek in het gebied van letterkunde, behoort. Dennoch gebiedt ons de onpartijdigheid te bekennen, dat met de vooruitgang van de wetenschappen, en bij de vormschrijving blijvend werkende kracht van de menschelijke geest, ook deze arbeid, aan zwaar en moeilijk zijn, wordt, als naarmate de litteratuur, de geijn gevoel, en de sprak ontwikkeld, zich uitbreidt, en bij een natie, en volgens de taalkennis van een volk, zich uitbreidt, en taalkundige woordenboeken bestaan, welke, ondanks het bedrijfsleven, niet meer gericht zijn, dennoch als grondbalken voor een nieuw volslagen werk benut kunnen worden; maar ondanks deze voorhellen, blijven immer vijzelinghe kennis, een gezond verstand, een geläuterd smaak, en een niet te snelle geduld, betreffende de uitvoering van een tolleien werk, uiteindelijk zijn. Das begrewwärdig, beteilig zich aanleg voor iedereen. beshouwen, en in een algemene methode zo veel woorden teegt: dat het vertaardigen van een woordenboek in een lijst van straffen wet- en halsbeheert. Intussen legt de onpartijdige ons de verplichting op te bekennen dat, met den vooruitgang der wetenschap en de nimmer roestende werktaamheid van den menschelijke geest, ook die taak aannemelijk lichter woning, naar mate de letterkunde, de saba en de taalverandering in een bind, en mitsdien de algemene taalkennis zich uitbreidt, en er meer woordenboeken beschrijven, die, hoewel niet meer aan de behoefte toe, toch als grondslagen voor een nieuw, meer volledig werk kunnen dienen; doch altijd zal er een veelzijdige kennis, veel noodzakelijk en smaak, en bovenal een onvergelijkbaar gevoel noodig zijn. Deze beschouwingen gelden voor niemand. Wörterbuch überhaupt und jedesmal Digitized by Google Wörterbuch, aber hofft, dass es nicht fehlende Wörter enthält. Ses üarch die bestimmte Technologie und den Umfang des zu bearbeitenden Wörterbuchs, durch die Sprachen und Gegenstände, welche es behandeln soll, a. t. w. bedeutend modifiziert und erleichtert; so die Biebel, das Zusammenhängen eines einfachen Wörterbuchs, bleibt warn Leitfaden bei der Ortschaft oder dem Gesicht bestimmt, weit weniger Schwierigkeiten dar, als die Ausarbeitung eines gelehrten Werkes, worin unser den bemittelten Anweisungen auch die Bedeutung und der Gebrauch der Wörter beizufügen werden; raus; so steigen dem Verfasser eines Lexikons der in einer einzelnen Kunst oder Wissenschaft verwendet, weit weniger Subventionen im Wege, als der Bearbeiter eines allgemeinen Wörterbuchs; aber anstreifend wird keines dieser Werke so viele mannigfaltige Schwierigkeiten mit sich führen, nie dazu Zusammenbringen und Ordnen eines Wörterbuchs zweier oder mehrerer Sprachen; dieses unermessliche Feld, wo auf jedem Schritt neue Hindernisse sich aufbauen, fertigen zu wollen, macht die Einbildungskraft schwer zu winden. Ist dies Einleitung eine Wahrheit in Beziehung auf solche Sprachen, deren Wörterformen und Laut und Orthographie verschieden sind, sie bewährt sich noch mehr bei der Behandlung der verschwisterten Idiome, die, obwohl sich entfernend, verwandt und gleichförmig, sich unter der Bearbeitung erst als völlig verschieden darstellen. Hierzu gehören die baltischen und slawischen Sprachen. Sie, Sprochen einer Stimme, Teile von derselben Mutter, haben ähnlich eine Ähnlichkeit in Bau und Bedeutung gehalten, welche ihren genauen Vergleich Unübersetzbarkeit. Territorial. Allein wie sehr haben nicht politische Umwälze, Sitten, Gewohnheiten, der Umgang mit anderen Völkern, Reisen, Schifffahrt, Handel und die Fortschritte der Künste und Wissenschaften, die beiden Sprachen im Laufe einiger Jahrhunderte voneinander verfremdet, und mit heterogenen Bestandteilen vermischt und benachbart gemacht. Weshalb man heute zu Tage zufällig annehmen kann, dass beide Sprachen noch ihre Ableitung mit einander gemein haben; anders in allem Anderen von einander verschieden sind. Orthographisch, Geschichtlich, Wortfügung im Klassischen In der Regel andere ge worden, und die Schreibweise Gleichförmigkeit ist nur eine Schwierigkeit, welche die Schwierigkeit der Herkunft verschafft. Wörterbuch in betragen daheim an amerikanisch geworden, gewijzigd durch den nicht bepaalten Striking und den Umfang, welcher in der Vervollständigung Wörterbuch entstehen soll, die Taten, welche bei enthalten, und so weiter. Anstatt einer einzelnen Liste, streng bestimmt um zu leiten, die Spelling oder das Geschlecht der Wörter, unendlich weniger Schwierigkeiten als einen verordneten Wörterbuch. Das auch die Bedeutung und das Gebrauch, öfters findet, ist ein vervaardigen von einem Wörterbuch für die Terminologie einer einzelnen Kunst und Wissenschaft unendlich leichter, als die Umsetzung eines allgemeinen Kunstlexikons. Aber eine neue Wissenschaft hat bei der Wiederaufstellung eines allgemeinen Wörterbuchs von der einen Seite in eine oder mehrere andere Sprachen; dabei duizelt in der Tat die Vorstellung, als sie das unarmtige Feld will übernehmen, ein Feld das auf jeder Seite Strukturblöcke und Hintergründe aufweist. "Leege dit gestelde aan een waarheid is van taal, welke in vorm, bouw, afstamming en klank ganz van elkander verschillend zijn, nog meer zal het van toepassing worden op de logenaamde asterij-talen, die, hoewel schijnbaar verwant en onderling gelijk, totaal onder de bewerking van verschillende en wijd uiteenlopende principes blijken te vallen, en waarvoor wij de Nederlandse taal als hoogaardelijk rangschikken. Lieten vandaag alal, dachten van de allende maan, hebben beide voor het Nederlandse een gelijkheid van vorm en van betekenis behouden, die hier gemeenschappelijke afkomst verraadt. Haar huis zeer hevelei staatkundige omwentelingen, zeden, gewoonten, omgang met andere volken, reizen, zeevaart en handel, vooruitgang van kunst en wetenschap, beide in de loop der eeuwen met steeds meer gelijksoortige betanden vermeningvoll en verrijkt, wat men vandaag nog steeds in het stelsel dat ten boren van talen niet anders dan de afkomst maar elkander gemeen hebben en in alle andere opzichten verschillen. Spellingsregels, geslacht, woordvolgorde enz. zijn in dat opzicht al veranderd, en de taalschijnbare overeenkomsten zijn zwaarwegend een moeilijkheid te meer voor de beginnende beoefenaar, daar het verband niet zo duidelijk in de ogen springt, en er dus meer na denken wordt." Als eine erste Bedingung bei der Bearbeitung eines Wörterbuches nannten wir Vollständigkeit der Bedeutungen; entsprechend dies mit einem einigen Beispielen etwas näher erläutern. Das niederländische Wort Abfall, finden wir im obenerwähnten Wörterbuch (bei Jürgen) folgendem Sinn: Arre, Abfall (von einer Begrifflichkeit); Abfallen (der Blüte, Früchte); Abfall (vom Fleisch) und die geringeren Städte vom Greis der Afster (Vülh, auch vom Bauholz), und für Verminderung (am Gehalte). Gleich beim Anfang (Men) wir schon bemerken, dass Abfall auch politisch (bei der Politik) anwendbar ist, weswegen das Wörterbuch nicht ausschließlich mit dem hinzugefügten Wort einem Recht oder bezeichnet werden sollte, sondern im Allgemeinen: Abfall (das heißt, allerfall, ohne Ausnahme im Figürlichen); fremder Gegenstandabfall, Abtriffigkeit u. s. w. Dann finden wir nicht: in der Baukunst Schutt, bei Zimmerleuten Maßrel, bei Jägern Jagdretter, bei Schneidern 1468 Am'f, bei Weingärtnern das Abfall, in der Küche Abtragen, Abstreifen. Andererseits dort uns unsere Punkt, nämlich die Vollständigkeit der Wörterzahl bedarf einer näheren Beleuchtung. Seil lange ist es schon als eine unbedingte Wahrheit anerkannt, dass ein Menschenalter nicht hinreicht, eine einzige Sprache vollständig zu erlernen. Wir erkennen an diesem Satz noch etwas weiter auszudehnen, und hinzuzufügen dass der grösste Gelehrte und Übersetzer bei weitem nicht die meisten Wörter seiner eigenen Muttersprache, geschweige die der fremden Idiome alle wissen kann. Man denke sich nur die unendliche Reihe von Künstlern, welche in allen den verschiedenen Wissenschaften, Künsten, Handwerken, Fabriken a. w. in Gebrauch sind und deren Bedeutung, meistens bloss den Eingeweihten bekannt, nur praktisch erlernt werden kann, es sei denn dass man von allen jenen Gewerben n. s. w. absonderliche Kunstwörterbucher haben, die man ja auch nicht alle durchstudieren kann. Wir halten diese Regel einer allgemeinen Anwendung fähige, indem daraus von sich der Beschluss folgt, dass ein vollständige Wörterbuch, das verlichtet heißt, opgetegen merkfacen. Noch denken vielen über als erschreiere van een goed woordenboek: vollständigkeit van betekenis, und achten liet dit niet ondienstig, dit door een enkel Toorbeeld nader toe te lichten, we laten woord Arter rinden wij in het angehaalde woordenboek (bij toespraak) alda: Arriviste, m. Abfall (von einer Tierart); Abfallen (der Religio), in lichten; Abfall (vom Fleische), die geringere Stücke vom gesälgte Vieh, ab vom Bauholz, w.; vermindern (am Gehalte). Het begint reeds daarmee dat Abfall ook Guurlijk in het staatkundige van een pure kan worden, Rezpond, weshalve lu- in het Guurlijke behoort aan gewezen te worden, met: Arrive, AL. Abfall, (dat is Abfall in het lumen): vervolgens: Glaubensabfall, Abtrünnigkeit enz. Voorts missen wij de betekenis in de bouwkunde, Schutt; bij timmerlieden, Schabwerk; bij de jagers, wildgerechtigkeit; bij kleermakers, Abschüttelung; bij wijngaardeniers, Most. En in de kookkunst, Abfälle, Allonge. Ook bij het tweede door mij opgegeven punt als hoofdwerkelijk bij een goed woordenboek, te weten de volledigheid van de termen, behoort enige opheldering. Uet is als cenc lang^ erkeode waarhefti bewezen dat het levcn van ccn' mensch niel loeieikeude is oui Hat enkele taai volraaakt te leeren. Deze stdiing Terder uilbrcidcnde , meen ik niet le veel te bewercn , als ik zeg dat zelfs de groolste geleerde en taalkeoner het op verre na niet tot de lieanis van'al de woorden In zijnc eigene moedcrtaal zal brcngen , ge^wegen nog van vreemde. Men denke slechUt aan die oneindige rceks van kunst* woorden, welke men in al de verschi Hai- de wetcnschappen, luinsten, handwerken, ambachten , fabriekeu enz. bezigt , en wier beleektols alieen door den ingcwij- de in zijn vak verstaan wonlt, welke ken- nis louter praktisch is , ten zij men ovcr alle vakken bijzondere kunstwoor- dcnboeiwa nmenstelde, dia dan tocdi niet alle kunncn geleerd worden. Dezen rcgel houden wij voor algcnieen en als op alle talen toepasselijk , en daaruit • vloeit van seif het bewijs voort 4&t §m volledig woordenboek , dat is : een woor- dn^oek dat alle in de taal beUaandt Digitized by Google heltst, em Wffrterlmeh welohes alk in tüner Spraek§ besUhenden Wörter enthielte —and dies« fordern die meisten nicbt- ftprachkundigen und leider! auch viele sogenannten Getehrten — eine ünmtf jfftoA- Kann dieses unwtdcrsprechlich von dea- Jcnigcn Sprachen beliauptct vrerdcn, de- ren Wörter sehr wenig Zusammcnselz- mn§ea erlaaben, nodi ' idarer und on- widersprechl icher wird es sicli bewähren bei denjj'nifTffi, v^elclic wie das Uuliätid- Isdi uud Dcutj»cii SU vieler Formen und Wori?ert>lndongen fShlg sind and wo also, dorcli vielerlei Zusammensetzuu^jcn, die Wdriersahi immer Tcrmehret und .Mt los Qoeodllelie Ibrtgesetxt werden Was soll man also unter Vollständitf- ktU im bescUränktern Sinne verslehcu / Wn Ist die Scheidangtllnle , die Grenae xnr Andeatong des iiotliwcndigen Umrangs ? VTo der MassiUb uacii weichem mau sielt BU richten hat / — Unseres lurachtens wird mao die bexweckle aod nötbige Volt- stäntJi'jlipit erreiclien , wenn man aus der ailgemetuen Vulkaspracüe , aus dem Ge- biete der WIsMoidialten , der Künste , der Gewerbe u. s. w. diejenigen Wörter und GcgenslSritlc aufnimmt^ welche dorcb den laglichen Gebrauch und dimdi die angesehensten Sdirlfliteller le- giUmlrt sind. Maar wat behoort men dan onder volheid in? Inden meer beperkten sin, te wersten? Waar is de lijn welke de grens aanwijst? De noodtaksleude, waar de maalslag naar welken inzicht heeft, te richten? - Vulheid wordt, ons erachter, werkregen, wanneer men uit de algemene volkstaal, zowel als op het gebied der wetten, der kunsten, der handwerken die woorden en uitdrukkingen opneemt, welke door het dagelijks gebruik, door de gezaghebbende schrijvers gevestigd zijn. De grens en maatstaf ten deze zon: een juist begrip van het standpunt en de volgbreedheid welke de taal in het algemene heeft bereikt en erlangd, vertrouwd behield met de taal van het Volk, welke taal men op het oog heeft, oordeel en goede smaak, en eindelijk het gedurig naslaan en rasplegen van de reeds bestaande doelmatige woordenbeelden en het vergelijken derzelve door de schrijvers, om uit overeenkomst, uit gelang, uit een leerrijke overleg de slotsom op te maken, en daarnaar de betekenis, helpend door een enkel woord, hetzij door een juiste omschrijving aan te geven. Deze wijze van bewerken is zeker uiterst tijdrovend en vereist veel geduld, maar is de enige weg tot het leveren van een goed woordenboek, dat, even als alle gewrochten van 's mensens geest en hand, gewiss gebreken en tekorten zal hebben, maar die zich niet veder zullen kunnen dan de algemene onvolmaaktheid. Deze wijze van bewerking levert een waarborg voor de vervaardiger op, dat hij alles deed wat bij kon en zijn taak naar zijn kunnen heeft volbracht, iets dat bij het bewerken van een woordenboek althans een hoofdvereiste is, daar over de waarde of de omvang des werks niet te spreken is. Die Einheit und Genauigkeit der Bedeutungen eines jeden Wortes auf sich selbst und die Vollständigkeit der angeführten Wörter im Allgemeinen zeigen, dass dem Benutzer nicht eher, bis er eine gesetzte Untersuchung darüber vorgenommen hat, bis er selbst jeden Gegenstand überdacht und auf dem Probestein der Literatur und des guten Geschmacks geprüft hat, und wäre es zu viel, wenn wir behaupteten, dass, um ein richtiges Urteil über ein Worterbuch zu fällen, man selbst die Feder ergreifen und die Bearbeitung versuchen sollte; dann würde man erfahren, wie jedes Wort ein Bedeutungsalko in sich selbst wird, wie jeder Ausdruck ein weites Feld von Betrachtungen darbietet, worauf allein die oben erwähnte Methode zur Selbständigkeit dienen könnte. Aus all diesem wird sich, wie wir hoffen, klar und unzweifelhaft erwiesen haben, was zur Bearbeitung eines Wörterbuchs, das dem Erfordernis der Sprache und der Zeit genügen soll, nötig ist. Wir wollen aber keineswegs damit zu erkennen geben, dass wir es belassen, obwohl wir die Schwierigkeiten und Begrenzungen kennen, welche an der Ausführung eines solchen Werkes verknüpft sind, dieselben alle abermals oder vermieden haben. Wir dürfen und wollen uns kein Urteil über unser eigenes Werk annellen, aber mit voller Überzeugung erklären wir, dass Gewissenhaftigkeit und Behutsamkeit uns bei der Bearbeitung geleitet haben. Als redacteur namen wij aan van elk woord, eerst het gelijkbedeutende in zijn meest algemene zin in de andere taal weer te geven, daarna die sinnverwante, meer bijzondere vormen, entweder als Kunstwoord of spraakvorm in gebruik, te overschrijven, daarbij altijd de materiële betekenis voorafgaand aan te duiden en naderhand die algemener te noemen, dat wij, vooral diegenen Gegenstände aan genomen, welker bezeichnung in verschillende talen veel van elkaar verward is en goed een noodzakelijk kan worden geoordeeld, al na men oppervlakkig denkt. De voortreffelijkheid en juistheid van de keuze van elk woord en de volledigheid van de opgenomen woorden in bij algemene kunnen niet blijken, voor en achter men het aan een gezettelijk onderzoek ten deze hoofd gaat wijden, voor en achter men genoegzaam elk artikel zelf heeft nagegaan, overwogen, aan het taalgebruik van de tijd, aan de goede smaak enz. getoetsd; en niet tot de verveling is het gezegd, zoo wij beweren, dat, om een juist oordeel over een woordenboek te vellen, men zelf de pen in de hand moet nemen en de bewerking ondernemen; dan eerst zou men ondervinden hoe elk woord een toon op zichzelf wordt, hoe elk uitdrukking een veld van besprekingen oplevert, waarbij men de door ons opgegeven vereisten tot zekere ideeën kan trellen. Oit al het aangevoerde raar, naar onze mening, genoegzaam gebleken zijn, wat het vervaardigen van een woordenboek, zal zijn het beste te dien de behoeften der taal en des tijds beantwoorden, vermeldt. Wij willen hierdoor niet te kennen geven, dat, hoewel wij de moeilijkheden en de problemen kennen aan de samenstelling van een zwaar werk verbonden, wij zelf die hoofdproblemen overwonnen of vermeden. Wij willen ont geen oordeel over om eigen gewrocht aanraatigen , dit wäre ongcpasl ; maar dit durven wij raet de hand op Itet hart verklaren , dat ^emoe- tUlijkheid en behoedMutmlmid b^ de ver- vaardiging hebben voofgeaeten. Wij hebben ont tot regel gesteld , van elk woord in de eerste plaals het gelijk- bcteekenende, in deszelfs meest algeniecnen ain , in de andere taal weder te geveu ; vervoigens de meer bQaendere beloekenia» hctzij als kunstwoord , lietzij In de eene of andere eigenaardige spreekwijs over te brengen , meestai de stoirelijke eerst en dan de flgaariijko ; Imondertaeld die op- nemende , welke in beide lalen veel ver- schillen , en eene noodciooze iicrhaJing vermiidende , wannoer het waotd Uz lodere ■teaMyhe beteekenlt foch ttoed» M- Dlgitized by Google litt Wlt^BrtMlMiy TtflBltdHI f W§tM 4M | Wort In jeder elnieloe Bedetttang anrcr- ändert blieb. Das deaUclM Hauptwort Amm b. B. guben wir im Holl&Bdisdien ■rtft Anm aafiek mad Itcatn alle Bedeo- tmigcn hlnwejx worin es ferner vorkommt, dl es im Bolläodischea dano auch ioi- mtr mit Arm AbeneM wird ; wir lllgten aber den Aosdmck einen unter die Arme greifen hinzu, weil dieses figrirllch Im UollündischcD bedeutet , iamand helpcn , ■adirifiaarii. DagegM betafeliDeten wir da« deutsche Bahd folgendermaysen : Bini , o . lint , band , koord , ttrik ; bij tlmmerlieden, bindbalk , hemij$el , tdkariiier; bij kui|»ers, hoepet ; In de onliretlkuii'le, hnnd , biiuHpier ; bij woodheelers, verband , tvfachUl i in de wapeakmide, band; In bei tlktelispel. est; ifl den figuurlijkcn /iir, band , hnoop ; ferner dass das Plural vott Bau» , als lint Bänder, als Fesseln aber Mtmie Itt; Behplele davon geben In Kett, u und Hände liegen, und fif». "Band der Ehe", "die Hand der Freundlichkeit"; darauf kommt, "blic üglich", "Stuhl". Diese zwei Beispiele liegen einer hoffentlich einleitenden Art der Gabe an, den wir unter Berücksichtigung bei der Betrachtung in Acht genommen und von dem wir nicht abweichen sind. Was die Abkürzungen und Billigungen in einigen Wörtern bei der Bezeichnung von Künsten und Wissenschaften usw., wie auch die für alle gebrauchte Zeichen selbst angeht, diese sind dementsprechend angewiesen in den vor dem Werk eingerichteten Verzeichnissen. In dem es wohl keinen fremden Beweis erfordert, dass die verschiedenen Abkürzungen ein für den Herausgeber und Käufer wünschenswertes Raumersparnis bieten wird. Wirklich hat das System der Abkürzungen in Allgemeinen ein System, das in den letzten Jahren sich so sehr verbreitet hat, die Ausdehnung und die grössere Vollständigkeit der Wörterbücher usw. begünstigt. Auf die beiden findlichsten und deutschen Sprachen ist das System vollständig anwendbar, da sie meisten Theilen eine gemeinsame Wesensart enthalten, die die deutschen und anderen Wörter leichter als andere wieder getrennt werden können, welche die englische Sprache weniger und die italienische gar nicht gestattet. Zur Vermeidung unnützer Wiederholungen haben wir alle Sprach-Bestandteile mit andere Erklimatisierung, bei den Wörtern notwendig, holländisch bezeichnet, was der vorausgelesene Text betreffen. Hat begleitende Bemerkung in der Regel. Namenwort An x b. gaben wir in der niederdeutschen Wieder met Arm cn Helle alle betekenissen weg, in welchen das vorderste vordoert, da das in der niederdeutschen überall das selbe bleibt. Wir verwenden allerdings die Ausdrucksweise einem unter Arme greifen, in welcher die tatsächliche Bedeutung davon ist, in der Mitte Men, unterbringen. Daarom geben wir vor dem hochdeutschen Wort Hände vollgade die Bedeutung ep: Bund, o. lint, band, koord, strick; bei Zimmerleuten, Bindbalk; hängtelf koekerier; bei Kuipers, hoep; in der Ontdeckungs- und in der Wappenkunde, tand, zundspier; bei Wagenheilern, stand, schwindel; in der Waffenkunde, tend; da bei Tüteispel, vak; da den figurlichen Sinn, Bund, Masse, Knop (widerstand der nieervoorde van ÜJL&D aU Unt L>AiDca, und als Bezeichnung der Beleuchtung, Licht, in Ketten und Bande liefen y cn hg. das Band der Ehe, die Bände der Freundschaft. In einem folgenden Artikel geben wir wieder BUB, namlich als Buchteil, Band. Deze twee voorbeelden doen genoeg voorstellen aan de gang ten aanstaan, bij de bewerking hebben we gevolgd en waarvoor wij niet zijn afgezien. Wat de bekortingen betreft, zoals in de woorden zelf, de aanwijzing van kanalen, wetenschappen enz., ook in de tekens en voor alle gebruikt, deze zijn in de lijsten welke het werk voorafgaand ontdelbaar aangewezen; terwijl het wel geen doel zou behoeven, dat men door dit middel een grote rituele winst, hoogste waarde hier bij het belang van uitgever en koper beide, en tegelijkertijd gemakkelijk voor de bearbeitter. In feite heeft het gebruik van woordafkapping en andere bekortingen, dat in de laatste jaren zo zeer voor het Nederlandse woordenboek van uitbreiding en meerdere volledigheid van woordenboeken uitgelegd is in de band gewerkt, en inzonderheid zijn de tweede en hoogduitsche tijden er voorzien, daar zij meestal samengestelde woorden bevatten, welke daardoor te lichter kunnen worden vaneengescheiden, iets dat bij het Engelse minder en het Franse bijna in het Duits niet toelaat. Om noodzakelijke verkortingen te vermijden, hebben wij voor de aanwijzingen van de decens van de rede en andere verklaringen, bij de woorden noodzakelijk, het Bollandistisch gebruik gebeslagen, terwijl op de lestige punten, zoals bij de syntactische constructies, uitgelegd is en uitleg wordt gegeven. Die Quellen, worauf wir hauptsächlich geschöpft sind, folgende. Von den antiken Wörterbüchern, die des Charis, Wilhelms, und Thibaut, Scipio und Stephan, inausend, und Streit; das Wörterbuch des Valentinus, das Wörterbuch des dictionnaires und so weiter. Von den niederländischen, weiland, das ausgezeichnete Wörterbuch von Jaak Tatum, und das Wörterbuch von Goode (für Kriegs- und Seewörter), und den Polyglotten von K. van den Hoog in Den Haag; auch schlugen wir dann und wenn noch andere Kunstwörterbücher nach, und unter anderem das Wörterbuch des Temuts von Recht (Brüssel 1850). Zum Beschluss bezeigen wir unseren aufrichtigen Dank, ohne Furcht vor einem zu stärkendem Nepotismus verurteilten (dachten zu werden), dem Vermählten, der durch eine genaue Korrektur und scharfsinnige Bemerkungen zur Aufhellung des Ganzen bedeutend beigetragen hat, und setzen unser Werk, — das erste solcher Art, mit uns erkühnen, öftermals aufzutreten, — unter den anparteilichen flechten der gelehrten Sprachwissenschaftler und iralilwQliendienst Beorleller. Amsterdam, 1. Mai 1845. vewen de IkOOgdaitsclM; vertaling der verkorte woorde en uitdrukkingen vermeld Staat. Achter leder dede zitj gevoegd als eerste Duitsche Listen, P. van de onregelmatige werkwoorden met aanwijzing van deren vervoordeing; 2. van de eigennamen; 3o. van namen in de huid en volkenkodewoorde voorafgaande. Wijders mogen wij de brandstapel overmeed laten, waaruit wij hoofdzaaklijk geput zijn. Het zijn, onder de vreemden, de woordenboeken van CAHAN, WAHAB, NUOLO, SCAVOLA en METALLO, SPOLECNI en BÖTTCHER, de Dictionnaire de VALENCIENNES, de Dictionnaire de l'Académie, de Dictionnaires des dictionnaires enz.; en dan onze inlandsche werken, het woordenboek van WAHLBACH, het voortreffelijk woordenboek van den heer VAU BOOCK, dat der heren jakser en geleerden, voor de kunsttermen in de zevaart en den oorlog, en het woordenboek in vier talen, door een vereniging van taalkundigen, waarvan de uitgave door den boekhandelaar RIBBEL te AMSTERDAM gesdeld, terwijl wij hier en daar nog te rade gingen bij andere kunstwoordenboeken, zoo als onder andere de Dictionnaire des termes 49 dretels (BRUXELLE 1880). Ten slotte brachten wij hier onzen ongeveinsden dank, zonder te vrezen van te worden gedreven naar nepotisme, beschuldigd te moeten zijn, aan den heer N. S. CAUTSEN, welke, door een naauwkeurige korrektie en zeer oordeelkundige aanmerkingen, veel tot de volvoering van het geheel heeft bijgedragen en stellen dit ons werk, het eerste van die aard, waarbij wij het wagen opentlijk op te treden, onder de hoede van den onpartijdige taalkundige en ongeveinsde beoordelaar. AMSTERDAM, I. H. CAUTSEN. 1 November 1849. Digitale Bibliothek von Google. Aalgepr, v. stekeljager, aal-, palingsteker, m. aalspeur, r. HAZ-TL, XAS- nv, niCM, tn. aalvijver, aalkaar, ADV, a. hout, van van aen aal, aalsvel, r. o. Kinscule, r. zie YOCMAACN. LACUI, m. aalkorf, m. LAEN, a. aalbed. a. LAB, r. zie ALLWITUR. niPE, r. aalpop, v. CAPPE, r. aalpins, r. puitaal, kwabaal, m. QUART, m. aal- kwart, m. memaals, n. rijtuinaal. STEGER, m. aalstroom, STEKER, m. zwarte streep op den nag, paard, r. aalzool, wim, o. roover in aan aalvijver, m. soort van vlieg, a. arend, m. ABOELVAIBL, r. kallervoet, (Duitsche) AIS, o. aas, lokaas, o.; kreng, (gem.) karoys, tr. ondeugend vrouwentact, o. een, b. en een, v. (59 en 182) aanlokken; mosten; azen; (84) afmerken. FACE, r. azenijder, FBASSIC, fres- SK-vD, 6. n. aasvretend. eikstok, m. krengenilaan, M. arend- gier, m. CEBRE, lichte, r. lichte. SNITTBJEGEL, vijt, (Aziatisch), 61. kreukenjacht, krongenjacht, a. schadelijk, duivegraaf, m. kofi, algop van wegen, o. vroeg in de morge, voor zichzelf, af is; (18) ramskop, m. victischijfje, r. Aas, o. veder, vederel (voor de dieren), o.; grof leem (voor de mensen), p. AES, o. fr. (59) azen, van aas leven weten, orazend. (Aziatisch) a (51) del, vleugel, grazend, a. Ab, en 92. af. de boed af; een, Tuiler aan, voor, en naar, gaan; de lucht op en neer gaan; das Getreide slaan en neer, koren slaat open. Abbeles, afschaven. ABicvtnr (sicb), w. w. vergaan van sueh- .ten en kermen. Abackkr^, b. tr. door akkerrn afnemen; ▼an ccns anderen akkcr afneiueo. ABl'niBBLios, b. n. an bifw. vetanderlifk; (151) vcrbuljjbaar. ABÄ.^nKRsr, 6. veranderen, wijzigen, verbeieren ; (151)verbuigen. *. . .vxq,p. verandcring, wijsiglng;(15 1 )verbaiglB|f,v. ABV.t'ßSTEK, iBÄSGSTiGEJr, b. w. beangsU» gen , benaauwd-, ängstig maken ; eich — , van angst vergaan, sldikweltett. *. . .an* cülG, V. beaogstIgiii.T, r. Abarbeitbk, 6. tr. afwcrkcn afiloen ; ern Schi/feom Strande — , een schip van den grond af halen , in dlep water brengen ; eine Schuld — , ccnc schuld door werken nfdocn. sich — , zieh afwcrkeu. *— ,o. *. . .Ca«, V. Lei afwcrken, vulcindiging van cen vcfk#a» Digitized by Google i ABB. ; AaXMWUl (mm), «.«. Yan iplit^TinUHini -vergaan. *— , 6. «. ceo'aiwerdMNrter- ging afmatlcn. ÄBiJUiTKir« to. zic Aberjitu. AB&B* , V . baslaardsoort ; (108) varij^leit , v. *— ET, o. tp. onlaarden , Tcr!)a5teren. *— ift, 6. n. bastaanl&oorlig. * — vsb, v. OBtaarding, veriMtterlng, v. ABÄscHKiur, 6. tD. metasch scboonmaken ; einen Fisch — , cen' visch reinigen door . hei afwrijvenmei heete asch ; sich—y sie Abbscbuut. Abäste , b, w, (59) afnrtteiij afireldeii, af- grazen . « ABAttT£i, 6. 10. snocijen, dannen (ecocn boom). AbÄtrmeh, b.w. (133) in het vmir ßloei- jend makeo. *...'müji«, v. (133) Uei gloeijetid oMken (derandtioxMseo). ABivoVpft.w. afetwn, met sterk water afneraen. AjbÄccsli, b. IC. afoogen, afloeren. ArnlvasEaM, b. w. (119) uit het bnltttoo- ,tcn. * . .r'<rG, v. ontsettlngy stooUng uit het bczit , v. A£BAC]i£5 , b. eno. 10. afbakken. AlBAsnr, b.w. baden, afwaMchen. , 0. tr. gelieel len cindc baden. Ambimmx, b,w, (203) afbakenen. Abial«it» 6. tp. een dier Tillen, de Inild aftrekken ; (§) arronen; iieh—, door vechtcn zieh afmntten. ABBAMsai, 6. IC. (84) van buikten uitstrekken, afborstelen, natkloppen. Abbasgek, b, (to. g.) lela door vrees afpersen. ABBELSVLIJSTER, 6. afschermen. Anulüsv, b, w, (18) afbreken, siechten. ABBRAZIERT, 0. 10. (59) van een boom weggenagen. Skalnm, b. w. (195) afroepen, ontkleden, ontwikkelen. ABBREWIER, b. w. korrels ontscheiding, (uitgelaten) ; druiven aftrossen, van den trost plakken ; beissen afvallen. AMBALTES, b. w. (ongekleed) (§) afbouwen ; den Hut — , de aboord afbouwen, ongedekt blijven. AMBULAN, b, w, (uitgerust) afbijten. ABBRIKKELING, b. w. door slijk, water of een ander scheepsmiddel ontscheiden ; uitbijten. ABBRIZZZI, 0. 2. (ongekleed) doorvallen. ZieBuunnur. AMBIVOLVM, b. w. (ongekleed) (groepen. Amalgama, 5. w. het bestel van dingen. Afgeving van het bestel, r. teugenbeurt, o. Abt, b.w. afbidjen, (een zeker gebeden uitspreken) ; den roosencrans zoogen ; het is een gemeen vorigen dag. ABBRIZZI, 6. U7. afbedelen. ABB. Ammi (aam), w, w. liggen in een ander of bijzonder bed leggen. ABSEERWIJ, 6. to. de wasch uit het loopt water. ABBRIEGKIR, AjuuEGW, b.w, afvallen, afleidening. ABBRIJZING, r. afvloeien, r. ABBRIJZING, b.w. vroegden ; in wasch — , boetseel fig. vertonen, beschrijven, afmalen, tijetschijven. ABBRIJZING, b.w. afvleien ; in binden, ontbinden; (48) een verband leggen; (163) laten zien, Toegen. Abt, b.w. afbinden, ontbinden; (48) een verband leggen; (163) laten zien, Toegen. Abt, m. beet, hap, m. (7ü) duivellikruid, q. Abt, m. afvallen, verliezend, o.; verstrijken van de dood, v.; openbare — , openbare boedelhanden, r. Afster, b. w. (ongekleed) vergissen, verschoonen dragen; afvinden. 