title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: de tekst „ den tekst pond „ Pond ven „ 53 verstoteling verstooteling Op MOEDE het bij GALG voorkomende spreekwoord: Ik ben al moe van het rijden, zei Tüjs, en naar de galy. » en vrorger in hetzeifie Deel: 2) Op =aı. is overgeslagen het bij zu18 opgenomen , spreekwoord: Mal uit, mal Uhuis, _ ni | | En voor de aanwijzingen: bl. 189, vanW. 14 staat: bl. | 1 bl. 1 8 Bes: bi. 381. „ bi. 188, „» #4 Aug. 58. „ 71.8, vom. » Fokke ®. dr. bl. Sid. ’ „ 1m. L. S. D. onze taal bijzonder rijk is aan spreekwoorden en spreekwijzen, is gewis al voor langen tijd niemand betwijfeld; dat die nationale schat van ’s menschen verstand: bij het volk bekend en in den h van hei volk verstaanbaar, bijna onuitputtelijik mag heeten, weten alleen zij, die tot zijne vervolle- ge medewerken. Zoo heb ik dan thans weder een getal van 800 spreekwoorden bijeen, tot rubrieken behoorende, die #6 behandeld zijn. De Heeren 0. G. BOONZAJER van Gorinchem, 5. BOUMAN van de Beemster, ©. X0BU8 van Bemmel, 5. H. VAN LENNEP van Zeisten Mr. H. 3. swAavInG van Zutphen, hebben, mi), het grootste gedeelte ervan verzameld. Het is mij mede aangenaam, te vermelden , dat ook de 23. REISENGA van Hagestein mij eenige spreekwoorden toezond. Alvorens die spreekwoorden op te nemen, heb ik te vermelden, dat ik weder eenige verzamelingen spreekwoorden heb leeren kennen. Zij zijn de volgende: 5%’. Patrias of de Nieuwe Boere Studeerka- ‚enz. gevolgd in de smaak van de Oude Boere er-kamer. N°. 1. ’s Grav. 1778. Dr. A. DE JAGER. Een mengde spreekwoorden, voorkomende in de Statenbijbel, geplaatst in de Verklarende woordenlijst op de lezingen van den Statenbijbel, uit de vroegste eeuwen tot op onze dagen. I. Verscheidenheden uit het gebied der Taalkunde. Deel 3. BB. P. 3. HARREBOMEE. Tiental Nederlands spreekwoorden, voorkomende in De Taalgids, tot uitbreiding van de kennis der Nederlands, onder redactie van Dr. A. DE JAGER en Dr. A. TE WINKEL. 8°, Jaarg. bl. in Utrecht. PB. Post. 1861. 8°, W. P.J. ANDRIESSEN. Over het taaltuiskarakter eener natie en de spreekwijzen van harer taal, zijnde het tweede gekroonde Verhandeling Over het verband tusschen de taal, voorkomende, N°. 4, bl. 226-282, in de beginnen Recensent. Tijdschrift voor wetenschappen Amsterdam. IPENBURG & VAN SELDAM. 1. 8°. Onder de Fransche, Duitsche en Engelse spreekwijzen en spreekwoorden, in de Verhouding met de onzen vergeleken, worden er 25 uitgenomen aan hen toegeschreven, die werkelijk 100% Nederlandse zijn. De drie laatste n° worden aldus aangewezen: 164. de Jager. 166. Harrebomee. 167. Andriessen. Dan volgen de vorengenoemde spreekwoorden: AANGEKLEED. Aangekleed gaat uit. [Men zegt dit van iemand, die zijn zondagspak heeft aangetrokken.] AANGEZIGT. Hij heeft een gezicht als een kinderwagen met een neus erop. Hij zet een gezicht, om van te schrikken. Zijn gezicht staat naar de schemering. AARDE. Wijn, vrouwen en paarden zijn de schoonste sieraden op aarde. AARDIG. Eens is 't aardig, de tweede maal is 't nog 200 wat, maar de derde maal stinkt het. [Dit zegt men, als iemand herhaaldelijk met dezelfde grap voor den dag komt.] Aäron. Mozes wist niet, dat Aäron een kalf gemaakt had. [Bij gelegenheid, dat JOUAN DE WITT, als gecommitteerde der Staten, zich te Leiden bevond, om de gewone bijbelvisitatie of autographie op het stadhuis bij te wonen, werd deze werkzaamheid met eenen maaltijd op den Burg beëindigd. De maaltijd was nog niet geheel afgeloopen, of DE WITT, het feestgedruisch moede, begaf zich naar buiten, om zich in den zoogenoemden Doolhof met een wandeling te verkwikken. Toevallig zag hij, uit een der kijkgaten, hoe een der geestelijke heeren beneden bezig was, het genotene na te meten. Toen de raadpensionaris van den Burg aftrad, werd hij, aan den voet der trappen, door dezen opgewacht, en om den hals gevallen met den uitroep: "200 omhelsde AGRON zijn broeder, toen hij van den berg kwam." "Maar," was het antwoord van DE WITT, "MOZES wist niet, dat AARON een kalf gemaakt had." Zie VAN BERKHEY, Enslijing boert. Vertellingen, n°. iv, bl. 22, en het Algemeen Magazijn, i. bl. 360, waar deze anekdote, evenzo anders wordt voorgesteld. ACHTERSTE. De geleerdheid loopt hem met stralen zijn achterste wit. Hij heeft geen schoppen genoeg onder zijn achterste gehad. | Hij is klein gebleven, weinig gegroeid.] Mij is van adel, want daar loopt een blauw streepje door zijn achterkwartier. Achting, Als dat achting is, zei de dienstmeid, dan beware de hemel je voor mijnheers minachting. Apple. Hij sprong op, alsof hij door een ader gestoken was. Apen. Dat is een adem niet ten onrechte. Nu kunnen wij eens ademhalen. Advocaat. Dat is een advocatenstreek. Een advocaat en een paardenrac moeten beide gesmeerd worden. Affaire. Zonder verzuim van affaire. Akker. Hij heeft op eens andermans akker geplooogd. Zulk koren groeit op mijn akker. Albert. Prins Albert! daar is je plaats: achter me. [Men zegt dit, wanneer iemand zich te grote aanmatiging veroorlooft. Het is bekend, dat prins Albert, de gemaal van de Engelse koningin Victoria, overeenkomstig de Engelse wetten, en mogelijk ook ingevolgens de handelwijze van de doorluchtige echtgenoot, niet veel heeft in te brengen. Almanak. Dat is een scheur in de almanak. [Het is een teken van zwangerschap. Amen. De tijd roept me, zei dominee, amen. Amsterdam. In Amsterdam, juffrouw, in Gelderland, mevrouw. Anker. Hij ligt bij haar voor anker. Hij ligt voor zijn beste anker. Dat is: op sterven. Antwoord. Houd u aan uw geloof! riep een pastoor de koster toe, die ’s avonds in een sloot was gevallen; ik zal mij liever aan het gras houden, was het antwoord. Appel. Dat is geen verrotten appel waard. Het viel al grabbelen, als er appels vallen. Ze heeft in een zuren appel gebeten. April. April is nooit zo goed, Of hij geeft tederen tuinstaak een witten hoed. Men kan hem stand maken als op ’t weer in April. Arbeid. Arbeid, zonder verstand, is schoon voor de hand. Arend. De arend is weg, en de veren zijn vlogen. Ark. Het is een mannetje uit de ark. ARM. Hij neemt zijn gat in den arm. [Hij loopt] In moerassen is het slecht paardenrij en tegen den stroom op roeden, geeft lamme armen. ARMEDE. De armen hebben den buidel, de rijk het geld. Een arme, die rijk, en een boer, die wordt, zijn moeilijk te naderen. ARMOEDIG. Een gebrek is niet altijd armoede. Gierigheid is een vrijwillige armoede. Lomp, de heg, armoede in huis. ASYMPTOOT. Het is een asymptoot. [Dat zeggen: een mispunt, of eigentlijk: een mislukt doel, dat is: een persoon, die zijn doel niet bereikt. Spreekwijze is aan de hogere wiskunde ontwikkeld. De asymptoot is een lijn, die meer en meer aan een oneindig voortloopend tak van de hyperbola dichter komt zonder die ooit, hoe ver ook verlengd, te kunnen raken. Men past deze spreekwijze toe op de student, die bij een examen niet voldoet.] ATLAS. Ik draag nog meer dan Atlas, zei de man, en hij droeg zijn vrouw op den rug. AVOND. Als de kikvorschen des avonds kwaal dan is 't morgen mooi weer. Die meid is als brand van de avondlucht. AZOYN. Zij ziet er uit als een spinnekop op een stok. [Men zegt dit van een zeer leelijk meisje.] BAAN. Hij is in de beste banen. [Men zegt in Gelderland, voor een spoor dienst zijn.] BAAR. Alle baat helpt, zei de mug, en zijpens in den Rijn. BAGGER. Gij zijt niet vies uitgevallen, zei oom, toen ik in de bagger viel. BAX. Hij is in zijn drinkbakje gestorven. [Men zegt dit van een overleden dronkaard.] BAKERMAT. Een kindje in de baker, heel veel op den bakker. Baxxus. Alligt het kind zooveel op zijn' der als een' koe op een' sohnevisch. Dan darva Duren nog zeggen, dat het des vaders bakjes zei Bekker. Bakker, trek het wijf uit den a [Men zegt dit, wanneer er kracht vereist is om iets op-, uit- of voort te trekken.] De bal op den hoek, Die heeft van nacht geblazen, bollen uit zijn broek: Die hangen voor de glazen Bar. Hij werpt hem een' balk voor de scheiding Bank. Men kan met (of: bij) hem niet Bank, Barbier. Hij loopt op een barbiers-dra Men is beleefder voor een' haarsnijder dan voor. [ Voor een' haarsnijder neemt men den hoed en geen barbier niet. ] Het is een koopman in muggenvet of lui- [ Dat is: zijn handel heeft weinig te een..] Baxxus. Hij ligt achter een' warme batterij. Die geen bed heeft, moet zich met jonker behepen. | Dat wil zeggen: opstrooi slapen. ] gast met zijne schande te bed. Is dat lachend, man, dat hij lachend zijn vrouw aan de bed- vast. Tussen stoel en bed huishouden. 'stan 'tsukkelen zijn.) Van 't bed op het stroo, 't stroo op den vloer, Is 't lot van een' hoer. weten zijn te lang voor zijn beddelaken. Plan. Als een bedelaar te paard rijdt, is het harder dan een edelman. De drommel bedelaar wezen, als er niet soms een dubbeltje de duitenkiep. Hij is zo beschaamd als een 'die een' duit krijgt. Monniken en bedelaars eenerlei beurs. Zwem. Och, bedrieg, Leef jenog? Ja, vertel je ziet. Bovema. Hij heeft geen been in zijn tong. Sus. Dat is een blok aan het been. Een je als een wereldje; maar ..... de beentjes, yes. Hij loopt, of hij zijn beenen voor een je had. Ik dacht, dat gij kiespijn hadt, zei er, toen hij een’ boer, die zijn been had gehoorde kermen. De brief riekt naar beerenvet. [Bereven enen hier, gelijk in meer andere spreekwoorden, Akooge rekeningen, die nog beteken zijn. Ofschoon men met den drank, van beerenvet riekt, in het algemeen elk bedoelt, ziet men bepaaldelijk op die studiosus aan den pipa.) De 2 DEE kennen elkander. [Men zegt ‘ als jemand een’ hond of een kat Je ] Ha beestje komt bij hem op. [200 zegt in Zuid-Beveland, van den toornige.] Het sissenbeest. Dat is een Tantalus’ beker. Werken zonder doel is zeepbellen blazen. De beste geldbelegging is schuld- zou. Beneden rappen, Boven snappen. Een harige bengel is nog geen engel. Hij ziet een’ molshoop voor een’ berg aan. Een boerenbesluit loopt op strontuit. Dat is geen stijl van sterven, zei de beul patient, die achterwaarts de kogel ging opklagen. Die paarden of koeien wil koopen, beurs aan oogen open. Schraal in de beurs, Je keurs. Als het rond gaat, krijg ik ook een Bezem. Moeder heeft je met geen’ bezem op ’t hoofd gezien. [Men zegt dit tot een kind, dat sterk gegroeid is. Groeit het te sterk, dan heet het: Moeder moest je met den bezem op ’t hoofd slaan. Het groeien staat dus met het werktuig ervoor of ertegen in omgekeerde betrekking als in het spreek - woord, waar het kind geen schoppen genoeg onder zijn achterste gehad heeft.] Moeder moest je met den bezem op ’t hoofd slaan. Bezır. Het bezit van 't vermaak Is meestal 't eind van de zaak. Bia. Het is een booze ziel, die haar eigen Dingen eet. Bir. Daarom niet getreurd, al is het hemd gescheurd; als de billen maar heel zijn. Juist een kussen voor zulke billen. Zij heeft ronde billen. [Zij heeft geen zit in haar achterste.] Binnen. Binnen is binnen. Dat is binnen mogen. Blabauw. Het is de rekening op een blaaubalk. [Dat wil zeggen: er valt weinig staat op te maken.] Brad. Neem een klaverblad van vier, dan kan men u niet betooveren. Stop nog twaalf blaadjes. [Eene uitnoodiging tot verlenging van bespreking, door nog een pijp te roken.] Blispescoot. Hij zou van blijdschap wel uit zijn vel springen. Blauwdorp. Onrechtvaardig verkregen goed Komt zelden tot het derde bloed. Wat zal heeroom smullen, zei de koster, hij krijgt morgen een bloedworst. Blauwzand. Laat zich blauwe bloemen in de hand stoppen. [Dat is: bedriegen. Het blaauw speelt hier weer zijn rol.] Bovin. Zij heeft een kind besteld bij de boerin van Luik. [Zoo spreekt men, te Maastricht, van de moeder, als haar een kind geboren is.] Borpel. Daar staat een hele stoet in dien bock. Dat is een pruikje bock. De boek is aan den wagen. [De zaak is fout.] Het is hier een boel, alsof de duivel er gejongd heeft. [Dit wordt gezegd, als in huis alles over hoop ligt.] Bosk. Het kerkboek liegt niet. Hij staat meermalen in 't kerkboek. [Dat is: hij heeft een groot gezin. Zijn naam komt dikwijls in het kerkboek (doopboek) voor, daar hij veel kinderen heeft laten inschrijven.] Kom vrij op mijn kantoor; doorzoek vrij alle hoeken; Maar handen wit de kast, en oogen uit de boeken. "Boer. Daar mag niets verloren gaan, zei de boer, en hij zorgde het touw uit, waarmee hij het varken had thuis gebracht. Dat is allerlei geen ratentje, zei de boer, toen hij voor 't eerst een oester zag. Dat is een schoone insinuatie, zei de boer, en hij meende een situatie. Dat is kost, zei de boer, en hij at wafels. Dat is smaak, zei de boer, en hij at postelein. De boer moet hebben mist en list. De paraplu in de schouder, zei de boer, en hij stak het hoofd aan de vork. Een boer en twee koeien zijn drie grove dieren. Het is een uienboer. Het is van een boer niet te verwachten, dat hij complimenten maakt. Men mag er mee op een boerenkermis komen. [Dit wordt gezegd van een meisje, dat er goed uitziet.] Soort bij soort, zei de boer; geen varkens bij schapen. Wagriet is, is de werking, zei de boer, en toen ging hij met de wagen door de kerk. Zij is niet waard, dat ik er veel water om vuil maak, zei de boer, en hij stak zijn wijfens hoofd in een kleine tobbe met water. "Box. Het is een bok op twee pooten. "BommeL. Het is eenvoudig niet gegeven, zei de omroeper van Bommel, om in 't publiek te spreken. "Boom. Dat is waai-bomenhout. De kersenboom is een keurboom. [Hij trekt niet op de plek, waar vroeger een zijner kameraden gestaan heeft.] Ga komt wit den hollen boom kijken. [Men zegt dit, in Noord-Holland en Gelderland, van een pas geboren kind. Voor hollen boom bezigt men ook wel kool.] Met de tijd wordt het rietje een boom. "Boot. Geen grootere noodzaak dan een lekke boot. Born. Zij laat het spek niet van haar bord halen. Bor. Geld op zak is de beste borg. Borre. Hij krijgt een droog borrel. [Dat is: een slag op de borst.] Bosse. Met een bosse de andere losslaan. [Dat is: het een gat met het andere vullen. Men zegt dit te Groenlo en omstreken.] Bor. De botten steken hem door het vel. Borter. De boter is nu eens gek in het jaar: 's winters te hard, en 's zomers te week. Door de drukking komt de boter. | Dit spreekwoord is ontleend aan Spreuk. xxxi : 83.] Ze zeggen: daar moet je boter voor koelen. [Voor geld nl., gelijk men dit met een ander spreekwoord aldus uitdrukken: Voor geld koelt men de boter.) Boerei. Boterhammen: dun van leeu en vet van smeer. Bouillon. Dat is mals vleesje, zei de man, en er was gisteren bouillon van gekookt. Boven. De trap op naar boven, de knip op de deur. Brann. Steek de kerk niet in brand! Wat nu gezongen? vroeg de koster, en de kerk steekt in brand, BRANDENBURG. Brandenburg moet eraan gegeven. [Dat wil zeggen: het is vinnig koud. De Pruisse stad Brandenburg wordt hier aangegeven als plaats tot berging van brandstoffen.] Brier. De brief is het port niet waard. Bril. Hij ziet door een beslagen (of: zwarte) bril. Broeder. Het is een zusterbroeder. Hij krijgt van hetzelfde laken een broek, daar zijn broederrok van gekregen heeft. [Dat is: hij wordt even straft. Zaken geldt voor berisping, en broer voor misdadiger, — terwijl broek voor achterste, emi voor raaf genomen wordt.] Bro. Het loopt hun dun door de broek. heeft een buis in de broek. Hij heeft lode in broek. [Het is een cavallerist.] Hij maakt heel broek warm. Brood is alles voor iedereen. Harina brood Lijden geen nood. Hij legt te veel zijn brood. Wie is er dood? Jan eet geen Bruc. Hij loopt in een de brug op. [Dat wat het zegt: met de deur in huis te vallen, den sleutel van dit spreekwoord.] Baurn. Een doode of een bruid: Dat geeft meestal discussie. Bupeer. Aan de ruif van het budget eten. Butt. Hij heeft de Maartsche buiten in ’t Burg. Hij zal den burg van een andere moeten aanlasten. Buurnuman. Een mooie vrouw is buurman gek. Buttup. Hij komt uit de Frikkadille. [Dat is: uit de gemeente steeg. Men zegt dat iemand, die van zeer lage afkomst is.] Capuc. Hij is cadavere. Canon. Als geen canon baat, moet men non gebruiken. CENT. Wat gij koopt, zonder het noodig te ben, dat is voor een cent niet te duur. CHRISTEN. Het is een Christen in de koelte. 's zaterdags Christen en 's zondags Jood. zegt dit van iemand, die nooit naar de kerk COMPAGNIESHOAP. Compagnieschappen zijn in den naam des Heeren gesproken, maar in naam des duivels ontbonden. CONVERSATIE. Hij is een nulliteit in de conversatie. Corntjen. Het is 1 Korintiërs 1 vers 2. Dit is geen praatje van 200 groot, maar bloed in drie dagen dood. De dagen gaan op en toe. Dat wil zeggen: het begin en einde van de dagen liggen dicht aaneen. De spreekwijze is dus van winterse, dat is: korte dagen. Het is nu juist ongeveer de tijd van de noen, zoo dengans over te doen. Die langer is, dan zijn dagen heft geen gelukkig mensch. Een heeren-gebod duurt minstens drie dagen. Een zondagssch Bekleed wordt een dagelijkse kleding. Dit zegt men van predikanten veel toeloop te hebben. Het is een man met een wankelende gezondheid. Het is een karnemelks dag van vandaag! Men zegt dit, als iemand een witte broek aanheeft. Het is van de kille-dag. Wanneer het de hele dag repel bezigt men deze spreekwijze. Dan zoeken de knechts hun troost op de heide (de hooikwint, boven de peuters- of koestal), en gaan slapen. Het wordt van vandaag laat schoon. Ik schij geloven dat alle dagen wel zulk een karweitje, zei de vliegende terwijl hij een ham opsneed. Stel men haar nachts, ongetwijfeld bracht men haar de volle maat. Daar is stroo op het dak. Men zegt dit over de postbode. Het betekent dus hetzelfde als: is dak op het huis en er zijn pannen op het dak. Het is goud van justo de Bok. Men zegt dit van vals goud. Het geloof kan ik u niet geven; maar gij kunt het koelen te Deventer bij de Lange. Dat is overig tegenwoordig spreekwoord, dat gebruikt wordt, als iemand geen geloof slaat in hetgeen hem wordt medegedeeld, doelt men op de twaalf en van geloofs, die de boekverkóóper in zijn winkel heeft. Des Binkert. Zijn horologie gaat op den Bin- de klok van den Binkhorst, in de afdeling den Binkert genoemd, een buitengebied in de Reytheit van den Haag, vrij onregelmatig liep, belegd men, in laatstgenoemde plaats, deze spreekwoord van een slecht gaande horologie. Daan, Dat is vuilwater, het loopt voorbij mijne ogen. Er is nog veel (of: vrij wat) werk voor de jongen. We hebben den Jood de deur ontzegd. [Er is varken geslacht, of er is veel spek opgedaan.] Het is een Deventer-stokvisch. Het wond vliegende zeedeventer-kok. Hij is 200 lang als een Deventer-koek. Discour. Van de diaconieuitrusting. [Schamel is de dag komen.] JONGE. De dichter benijdt den dichter. Groot. Het is een spekdief. [Te Vollendam geldt spreekwijze voor een' erkend' mafkar, in vermienging van een' smokkelaar. Het heimelijk heet men daar smokkelen.] Diverse ponc. We kunnen 'tertima proberen, zei dienstmeid, toen ze met den dronkenlap ging en; bevalt hij menier, dan laat ik hem loopen. Pien. Mijn en dienvechtscherp. Tusschen mijn en Mara is grote distantie. Willem. Dat is een dille van een meid: Zij p- in den pot, dat er 't schuim op zit. Bing. Dat ding loopt scheef wit. Vochter. Die moeite ontziet, Kracht de dochter zucht. Woner. Dokter Kamil moet maar komen. [Men zegt dit, als schertsende, tot kleinzerige kinderen. De kamille stelt het zweetmiddel kamille voor. De dominee en de hond verdienen den. Het tentoonstelt kost met den mond. De dominees worden kort gehouden: het is bij hen rapen in den pot; Als zij geen rijke meisjes trouwen, dan regelt meester Schraalhans hun lot. Hij houdt kerk in zijn huis, want zijn dominee is niet pluks. In de kerk heeft dominee den praat alleen. Zulken tabak, als gij rookt, kunnen kinderen in den kakstoel wel rooken, zei dominee, die van zwaren hield. Domus. Die hun eigen schrift niet kunnen lezen: dat moet wel een domoor zijn. Donpen. Waar een geschilderd kruisje aan 't huis staat, daar slaat de donder niet in. Doop. De minister is belast aan zijn doodkist te timmeren. Door de Grondwet was bepaald, dat de wet op de rechterlijke inrichting zoo mogelijk in de eerste, en in geen geval later dan in de daarop volgende zitting moest worden aangeboden. Eerst 21 Febr. 1851 (en dus in de derde zitting, volgende op de afkondiging der veranderingen in de Grondwet) is dit geschied; waaromtrent de minister echter een gegronde verdediging inleverde. Maar dit ontwerp, evenmin als elk volgend (om het andere jaar werd er een nieuw ontwerp ingediend), mocht geen goedkeuring der Staten Generaal verwerven. Elk nieuw ontwerp, ten getal van 5, deed dan ook even zooveel ministeries vallen (1. NEDERMEYER VAN ROSENTHAL, 2. STRENS, 3. DONKER CURTIUS, 4. VAN DER BRUGGHEN, 5. BOOT), tot dat het ontwerp van den minister van justitie GODEFROI, wat bijna een onmogelijke zaak scheen, 22 Nov. 1860 door de Tweede- en 29 Mei 1861 door de Eerste Kamer werd aangenomen. Alzo behoefde thans voor een ontwerp der rechterlijke inrichting geen nieuw ministerie meer te worden versleten. Wanneer er sprake was van de aanbieding van een nieuw ontwerp, dan werd het spreekwoord, dat zijn aanwezigheid uit de vroegere gevallen ontwerpen, en met deze uit de val der ministerieën, ontving, een spreekwoord, dat thans alleen tot de geschiedenis behoort. Doope. Als het rouwkleed is versleten, zijn de doden ook vergeten. Bak mij een koekje, als ik dood ben. Je zou niet weten, wie er dood is! Wie zou er voor zulk een leven dood willen zijn! Door. Hij is zo doof, dat hij zijn eigen stem niet hoort. Doordrinken. Kijk mij eens in de keel, daar is een windmolen doorgespoeld, zei de doorlapper. Doos. Dat is de krentedoos. Hij zit in de doos. [Men heeft hem achter de tafel gezet.] Dorr. Hij heeft een mond met tanden als een afgebrand dorp. Dorre. Tussen put en dorpel. [Dat is: tussen de bedrijven.] Donst. De lamp heeft dorst. Het is vocht je zweet voor den dorst. Draaien. Lang van draad maakt je naaisters. Drager. Zijn kruisen heeft geen kruisdrager. [Hij is geen ridder.) Drank. Hij is zo heet, of hij een zweetdrank heeft ingenomen. Dras. Dat land ligt plag en dras. [Dat wil zeggen: gelijk waters.] Drommel. De drommel mag Joost heeten. Hij heeft den drommel een oog uitgestoken. Druppel. Heden schaapjes, morgen druppels. [Bij schaapjes aan visch vischschubben te denken, gaat niet; het staat zeker voor schaapjes, dat is: vlokachtige wolkjes, ook wel hamerslag genoemd. Men heeft hier een gelijke betekenis als bij het spreekwoord: Hamerslag, Haag aan den derden dag. Dubeusse. Hij kan lang wachten, eer hem de dubbeltjes op het hoofd regenen. Hij zit op de dubbele plaats. [Dat is: achteraf.] Ik heb liever dubbeltjes dan zulk soort stuivers. [Dubbeltjes zijn altijd beter dan stuivers, ofschoon men de schijn aanneemt, alsof men Kleinen tegenover grooten stelt; maar hier des te meer, daar met de bedoelde stuivers het opstijgende stof gemeend wordt.] Duivelse. Hij preekt, dat de duiven van de kerk vliegen. Dumme. Ga op je duim zitten, dan heb je geen draaiende stoel van nood. Duister. In de duistere is ’t goed fluisteren; maar slecht vlooien vangen. Duur. Hij heeft daar een aardig duitje uit gehaald. Hij heeft daar een goed duitje vandaan gehaald. Hij zwerft rond als een malle duit. Duivernoort. Men moet de duivel zijn vriend houden. Duurte. Hij zal er de duurte niet in brengen. Dwaas. De dwaas eet zichzelf op. Dwaasmond. Dwaasheid ligt in de laatste kroegen. Dweil. Ik gun je zo veel heil Als haar op een wollen dweil. En. Dat is wel waar: wat geldt het honderd? Dat is er mee gespeeld: trap er niet op! Een. Hij is 200 dol (of: duizelig) als een centenkuiken. Weten, zijn eendenkaketjes. [Men zegt dit als antwoord bij de tegenbedenking wat? voor wat?] Eierpotten. Dat zijn de vetpotten uit Egypte. Er. De hen verkakelt, dat zij een ei gelegd heeft. Het past in malkander als een scheet in een sigarenkoker. Kakelen en eieren leggen. [Dat is: het een van het andere.] Met het ander. Men past deze spreekwijze toe op praters, hen aanmanende, hun praten met werken te paren, ook aldus uitgedrukt: Praten en breien. Zeggen de meisjes van Leijen. Een end. Een lang gebed, een kort eindje met worst. Het is een schakel zonder end. Hij zei zovele kaarsen op een profeltertje. Hij is hoog zuinig. Vaste (S) tot ende. [Van het begin tot het einde. Het spreekwoord: De zaak is in de S (esse).] Het wordt u bij de etmaal gemeten. Dedingen, u bewijsd, worden u lang uitgemeten, is: hoog aangerekend. Hij heeft ze achter den elleboog. Hij legt den lieden kussens onder den elleboog. [Dat wil zeggen: hij wekt tot zorgeloosheid. Het regent, alsof het met emmers de lucht wordt gegoten. Hij slacht de koe, die emmer met melk omschopt. Het is goed weer, om een erfenis te delen. Hoe meer gij zult een gierigaard zijn, hoe meer erfenis laat ge, o Maart! Het is een alleeneter. [Het is een uitzellend mensch.] Dat is allerhalve mores, riepen de mensen van Lochem, toen ze een ezel in de kool zagen lopen, en 26 scholen hoorns dood. Dat is een rekenkundig onderwerp op ezelsvel. [Hij laat lang wachten op de afdoening van zijn schuld.] Men moet maar een ezel zijn, om gelukkig te zijn! Van buiten volp en van binnen rieke, 200 is hij met zijn hele familie. Hij neemt ze bij 't gewicht, 't aan wordt niet gerekend. De kurk op de flesch; anders kunnen de geesten eruit. Vooruit, Hij spint ravers. [Men zegt dit van de jaloersche echtgenoot.] Fortuin. De fortuin is uw stiefmoeder niet. Frisz. De Friezen zijn in het land. Deze woord: speling bezigt men, als het begint te vriezen. Dat wel aan iedereen, al was het ook een Fries. Baar goed Fries is altijd verkouden. Fuik. Hij is de humoristisch fuik ingestapt. Gaauwtje. Als gaauwtje dood is, zal men u snel hegten. GAREN. Daar is geen goed garen mee te spinnen. Hij wil van eens anders vlas garen spinnen. Gast. Vader heeft kermisgasten, zei de jongen van 13 jaar, het vetpot. GATEN. Een pil door het keelgat, dan volgt de andere vanzelf. Hij gaat naar het vierkante gat. [Dat is: naar de gevangenis.] Zei praat gate in mijn sokken. [Hij is een gevatte babbelaar.] De Jager bi. 419. Garten. Als een kind k,.. mil als een oud amsch, dan barst hem het gat. De goedigheid loopt met een straalje zijn gat uit. Het is hem door het gat gewassen. [Hij heeft het vergeten.] Houdt de hond in zijn gat niet. Wou je niet, dat je gewenst en gelogen was? dan kon je rijden! Geasx. Het is een raar gebakje. [Dat wil zeggen: een wonderlijk mensch, wiens daden niet te verklaren zijn, — in onderscheiding van jemand, die gemeenlijk anders handelt, dan elk een in een geval zou doen, wanneer men zegt: Het is een verwend gebak.] Gannuik. Het gebruik is de tiran der talen. Hij maakt gebruik van het recht van de schep. Hij laat niets aan anderen, wat hij meent, zich te kunnen toeeigenen. Vroeger werd hier en daar de molenaar het recht toegekend, niet elke peusak een' schep te mogen nemen. GAPNANG. Hij komt in 't gedrang. GZMER. Daar hangt een nevel over zijn geest. Genzogen. Zijne maag heeft geen geheugen. Gax. Het is een vastenavond-gek. Jongens gek! Jongens schande! De jongen durft geen meisje kennen. Meisjes gek! Al jongens schande! De jongen loopt de meisjes na. Gekwansel. Op gekwanseld volgt ransel. Gazig. Als het geld op is, krijgt hij den schop. Hij rommel of ben je schier, Heb je geld, ik heb pijn. Dat geld is meer voor hem geboden. [Men zegt dit, als men te weinig goeds van iemand denkt.] Geld op zak en een goede montering. Makkelijker, een moord te vinden dan iemand, die je geld leent. Hij loopt met geld aan de smid op zak. [Men zegt dit van een paard met slechte hoefijzers.] Hij siekelt het geld van den ter (of: Hij steekt het geld van den priester op zak). [Hij heeft lang haar.] Jan, ga naar de kermis; mooi meisje, ik heb er geen [Men zou geld geven, om hem eens te zien. 'Um geld, vooral als't geen geld kost. Slaat Binier geld dan dit! Voor geen geld van de wereld! Is't geld voor mergel verkwist. Gezogen. In Gelderland loopt men gevaar, om gesaar overreden te worden. [Woordspelet gesaar (ramp) en gevaar (rijtuig). In Gelderland rijden men alleen op een paard, niet in wagen, daar vaart men in; van daar, dat men weinig koetsen, wagens, karren, enz., maar geenigen kent. En dit geldt niet alleen in Gelderland, maar in alle oostelijke provincies onzes lands.] Gezondheid. Een Gelderschman mag twee- maal van den schotel nemen. Gaizonuur. Zijne geleerdheid drijft hem tot razernij. [Dit spreekwoord is ontleend aan Hand. xxvii : 24.] GELEGENHEID. Nu tik ik in de gelegenheid ben, laat mij 't er nu van nemen. Gezondheid. Zijn geloof is geen veteer waar. GELUK. Het geluk is rond: Het rolt den eenen voorbij, en den anderen in den mond. GENEESMIDDEL. Voor alle kwalen bestaan onderscheiden geneesmiddelen, — voor een kwaal huwelijk maar En. [N]. de dood. GROT. Hij wenscht den hals van een' kraanvogel, om lang genot te hebben. GEWATER. Hij wordt door de geschutspoort gejaagd. [Dat is: gedegradeerd.] GEST. Ik heb op die zaak niet veel gesteend. [Dat is: ik heb daar niet veel verwachting van.] GERIS. Mijn tijd is verlopen. [Ik heb mijn' tijd gehad.] GEWIN. Genwin met vergenoegdheid is een grote schat. GEZONDHEID. Met de gezondheid is geen spotten. GIER. Hij werpt er zich op als een gier op zijn prooi. GRAS. Ge moest hem in de glazenkast zetten. [Dat wil zeggen: hem voor pronk houden. Men zegt dit, als iemand, die 't minder waardig is, aan anderen wordt voorgetrokken.] GOP. Ga met God, en stop je kousen. GONP. Het goed moet gaan, van waar het gekomen is. GORDHEID. De goedigheid straalt hem de ogen uit. GOOR. Aan loopt over de goten. [Men zegt dit, als iemand te veel doorslaat.] Zóö loopt de goten, als grootvader .... GORPIJS. Hang daar een gordijntje voor. Zij kült achter het gordijntje. GORGEL. Het scheelt hem in de gorgelpijpen. [Hij zingt vals.] GORKUM. Het is Gorkums kermis weer. [Dat wil zeggen: ruw weer, dat men doorgaans heeft in het midden van November, wanneer de Gorkumsche kermis invalt.] GONP. Dat is de goudvink. [Op een openbare verkooping draagt het beste der geveilde perceelen den naam van goudvink; ook een' rijke vrijer of een rijke vrijster benoemt men alzoo.] Zij denkt er veel uit te smeden, en het is nog geen kwikzilver. Graf. Hij graf zijn eigen graf. Het is in het graf gezonken. {Hij is van het graf gegaan.} GRAMMATICA. Dat is niet volgens de grammatica. [Dat wil zeggen: de zaak, waarvan sprake is, verdient geen het minste vertrouwen. Despreken wijze wil dus hetzelfde te kennen geven als: Het is niet secundum Lucam.) Gras. Hij houdt zich aan het gras vast. Grens. Hij heeft er een grens aan. |Hij is er afgeleerd van.] Grieks. Het is een Grieks Testament. [Op de kamer van een hunner vrienden waren enige studenten in de theologie aan het redetwisten over een plaats in het Nieuwe Testament. Men wilde den strijd beslechten door het raadplegen van den Griekschen tekst; maar niemand der heeren had een Grieks Testament bij zich. Toen later de gastheer een flesch wijn op tafel bracht, en om een kurketrekker vroeg, kwamen alle theologanten met het instrument voor den dag, dat elk bij zich op zak droeg. Sedert draagt de kurketrekker den naam van Grieks Testament.] Grisje. Hij zal in de kerk niet gruig worden. Groot. De grooten vergeten geen oud leed om een nieuw lief. Haar. Men moet geen haaijen naar de kust lokken. Haan. Als de haan kraait, sluit hij zijn oogen; opdat de kippen zouden zien, dat zij zijn les van buiten kent. Haar. Den hoed op een haartje zetten. Het ligt nog met den ooievaar in proces, of de haren dan of de veren het zullen winnen. [Op dezelfde jokkende wijze spreekt men hier van den pas uitbottenden baard, als men dit doet in het spreekwoord: Het ligt nog in proces, of het vlas of veren zal worden.) Zij hebben het kalf in het oog geslagen; dies moeten haar laten. Haar. Een oud man in den hoek van den haard versiert het hele huis. HAARLEMERHOUT. Je bent een rare kerel in de Haarlemmerhout. Haas. Hij staat pal als een haas bij de trommel. Haus. Hij heeft den zak om den hals, net als de derde-kalfskoeien. Hij loopt met den strop om den hals. Ham. Dat smaakt als ham. Die meid heeft hammen achteraan. Han. Doe mij het middel aan de hand. Een kusje is maar stof; Met de hand veegt men 't of. Hij heeft zich de handen gebrand. Men moet het met een juffershandje aantasten. [Het is een verechte zaak.] Zij gaan hand aan hand. Harpisch. Hij is hardlijvig. [Hij houdt niet van afschuiven.] HARMONIE. Geen betere harmonie, dan wanneer hart en mond overeenstemmen. Hart. Hij heeft een verscheidend hart. Voor gesuikerde tongen en gepeperde harten moet men zich wachten. Haver. Als de haver de paarden naloop, wil ze gegeten zijn. [Men past dit op trouwlustige gelijk mede op geriefelijke meisjes toe. Zie de verklaaring van het spreekwoord: Als het hooi aan een paard volgt, dan wil 't gegeten zijn, dat gelijk betekenis heeft. Havik. Hij heeft een haviksneus. Heer. Is mijnheer ook een heer? [Men vraagt dit aan hem, die zichzelf heer noemt.] Hekel. Het is een hekel van een wijf. [Door hekel verstaat men een schreeuwende vrouwtjespersoon. Heidelberg. Eerst Heidelberg rond, voor een goede vrouw zoekt. [Dit is een raad aan jonge pinklen. Zoo deze den Heidelbergschen catechismus uitgepreekt hebben, komen zij wat op hun gemak.] Heiligen. Het zijn al geen heiligen, die kruizen dragen. Heide. Hij kijkt erop als de koe (of: het paar op het nieuwe hek. Men moet geen oude hek verhangen. Heen. Hij heeft een kleur als een vuur. Meid! ligt je hemd op, je wordt schaamrood. Heen. Men kan een boven geen staart uit trekken. HeERBERG. Hij heeft een vaste plaats in de herberg. Lang in de herberg, kort in de kerk. Vroeg in de herberg, laat in de kerk. Zijn weg loopt langs de herberg. HEURS. Daar zullen wel hersens komen. Hij loopt met zijn hersens te hoop. Heu. Hij zocht heul, waar geen heul te vinden is. Heup. Hij krijgt een stoot aan de heup. Hij. Het is met hem te hollen of stil staan. HOBBELPAARD. Zijn heeft zijn hobbelpaard. Hoen. Hij loopt met de hoed op en voor. Bij sparen de rand van zijn hoed. HOEDANIGHEID. Hij ziet meer op de hoedanigheid dan op de hoeveelheid. Hoen. Dat is uit den hoenderput gehaald. Men spreekt men, te Deventer, van een pas geboren kind. Te Almelo is de hoenderput een kloostergang. Hij zoekt het in (of: haalt het uit) het hoenderpen. Men zegt dit van een zwakke man, die pas gehuwd is. Ik moet eens zien, waar de vos met de honden heen gaat. Dat is: ik zal bedaard afwachten wat er van de zaak wordt. Dit spreekt het dus dezelfde betekenis als: de kat wit den boek kijken. Hoeren, Het zijn gebraden hoepstokken, in zout gezet. Hoer. Als men een hoer slaat, raakt men twee. [Haarzelf nl. en denngen die het met haar houdt.] Hond. Dat een hond laat liggen, durft hij zijn lippen nemen. Heb je hier een hond zien gaan? [Deze vraag doet men aan de nalatende kers. In gelijke omstandigheid vraagt men: heb je hier een spook bij ons gezien?] Honger. Honger leert bidden. Hoorn. Daar is mijn hoofd te klein voor, zei schooljongen, toen hij voor een grote les zat, flauwte aan 't soezen. Hij heeft de klok in zijn hoofd. Hij komt op zijn hoofd te land. Mijn kind rijdt op stelten. Zij hebben grote wijsheid in hun hoofd. Boor. Alle vlees is hooi. [Alle mensen zijn gelijk.] Men stopt (of: bergt) het onder geen hoep. Voor. Heel tusschen hoop en vrees. Boor. Het is een hoopje mensch. [Dat wil zeggen: hij is een bijzonder klein persoon.] Hij loopt over een molshoop. | Hij is verstoort over gebeden. Voor. Hij zal hem op zijn huid branden. Boor. Als het huis op het vallen staat, vlucht men. Daar staat een pesthuis. Die zijn stroopt, Baas zijn huis uitloopt. Geen grooter schade dan een lek in huis. Hij is van een slechte huis gekomen. Hij is van Lekkerdam te Zijbelt een huis in meelde, om hare voeten te zien. [Eene „gemakkelijke huissituatie" zegt de architect.] Zij zijn niet thuis; daar wordt van geven gesproken. [Dit geldt voor standhoudende mensen, van wie men in gezegd: Als men om geld komt, dan zijn ze niet thuis.] HUISHOUDEN. Dat is me daar een huishouding! Voordracht. Het is beter acht jaar genomen dan acht gehaald. Wij leven allebei nog zeven jaar. Dat zegt dit tot iemand, met wie men te gelijken kens zijn. Hetzelfde zegt men. Jan. Hij kijkt om op de naam van Jan. Almaar. Jan Allemachtig, die heeft zeven in de doos. Jan Kanon. Hij is een Jan Kanon. [Men noemde de naam aan een dikzak.] De Sterfamachtige. Het is een Jantje Sterfamachtige. De Vooraan. Daar heb je Jantje Vooraan. Maart Voorop. Hij is altijd Jantje Voorop. Justanius. Zie houdt van een Januarije. [Dat van een fijne koos in de test.] Justus. Steek een kraan in zijn neus, dan zal er uitlopen. Rijder. Het is een Jezuietenstreep. Joker. Hij krijgt de Zierikzeese jicht in de... Logica. Het water, dat het ijs brengt, haalt het ook weer weg. Kraakijis geen breukijis. Job. Jobs tranen schreien. Jocose. Het komt 200 in het rijm te pas, zou meester Jochem zeggen. Jonas. Hij heeft een Jonas gemaakt. [Dit zeggen de studenten, wanneer een fidele jongen (!) drie dagen en drie nachten aan het pierewaaijen is geweest.] Jonas. De jongen vervolgen de ouwen verbeteren. Het is een oude met een jonge. Joop. Dat is voor geen Jood te verstaan. De Jood heeft het geproefd; dan zal het wel goed zijn. We hebben een Jood in de kosten. [De voorraad van spek is op.] Juridiek. Dat is thee van juffrouw Van Someren: zij schenkt hoe langer hoe blanker. Julus. Hij is een regte Julus. [Het is een ongemaniereerd mensch.] Kaans. De kaars is nog niet op haar smeert. Zijne kaars heeft sterk op den togt gestaan. [Men zegt dit van een lichtmis, die aan het afwemen is.] Kaas. De beste kaas wordt van de muizen gevreten. Kaatje. Dat is andere thee dan van Kaatje. Kaar. Het schoone koren wordt er kaf. [Men zegt dit, wanneer de liefde onder het vrijen meer en meer verflauwt.] Het verstuift als kaf voor den wind. [Dit spreekwoord is ontleend aan Jood xxiii: 18, Psalm 1:4, xxxiv: 5 en Jeremia xviii: 18, xxix: 5.] Hij is geen vogel, om met haver te lokken. [Hij laat zich met geen kleinigheid verschuiven.] Kwaal. Hij glimt als een zwart kalf in den maanschi. Kwink. Zij houdt zijne kamer. Zijne ongesteldheid belet hem het uitgaan. Kan. Laat de kan staan, en neem het mengsel. Zet de kan er weer, en neem den oord, dan kan je 't voort. Dit spreekwoord, dat een woordspeling bevat, wordt gebruikt bij de betuiging: ik kan niet, waarmee men zich van een zaak tracht af te maken. Kan en oord zijn beide maten voor vloeistoffen, de laatste van minder inhoud dan de eerste. Het spreekwoord geeft dus te kennen: die het niet kan, probeer het op een andere wijze. In dergelijken zin zegt men ook: Die geen kan heeft, moet de leerdieren gebruiken (of: Zei de kan van je en de leerdieren aan je), gelijk mede: Laat de kan staan, en neem het mengsel. Kaneet. Hij roert den kaneelstok. [Hij is kraamheer.] Kant. Bij de kant om. |Men zegt dit, wanneer, bij 't bespreken van zaken, het eigentlijke onderwerp nauwelijks wordt aangeroerd.| Dat is op het kantje af. Hij is van alle kanten klaar. Kantjes gebakken! [Dat wil zeggen: 2 getroffen! wel geraakt! goed zoo!] Kantoor. Dat zijn kantoor-zaken. [De vrouw mag er zich niet mee bemoeien.] Kap. Hij brengt kap en keuvel naar de maan. Hij zou je kap en keuvel van het lijf praten. Hij zou kap en keuvel aan elkander praten. Hij zou kap en keuvel weggeven. Met kap en keuvel. [Dat is: met al, wat ertoe behoort; alles bij elkaar genomen; de hele rommel.] Karstok. Men kan zijn schenkingen wel voor kapstok gebruiken. Kar. Het is op geen kar te laden. Men wordt eerder door een hoef bepoten dan door een mestkar. Karn. Het is een schip in de karn. Men zegt dit van iemand, die ongeordend voortholt. KASKENADE. Dat is een misérable mooije kaskenade, zei Klaas, en hij zag een waterval. [Kraus had een waterval wel eens cascade hooren noemen. Hij verstond echter kaskenade. En daar men nu van iemand, die vrij wat wind maakt, zegt: Hij maakt nog al wat kaskenade (dat is: gasconade), paste Klaas dat windmakers woord op den waterval toe.] Hij maakt nog al wat haskenade. Kast. Hij heeft kasten in den kop. [Hij is magtig geleerd.] Kat. Daar hangt de kat wit. [Men houdt er van snoepen.] Het is een kat om een kater. Hij laat de melk door de kat bewaren. Stop de kat in een zak, zij zal toch den weg terug weten te vinden, Zij is van het katjes volk. Keilk. Als de kelk vol is, moet men die voorzichtig dragen. Kreu. Een kind kan 't mee brengen; maar een kerel, die 't vervaart. [Niet geld.] Kerristor. Het zijn de beste klanten niet, die op den kerfstok halen. Kerk. Als de kerk uit is, houdt hij na de preik in de kroeg. Dat heeft hij in de kerk niet geleerd. Dat hoort men in de kerk niet. Het gaat weg als naar de groote kerk. [Men zegt dit van een zeer gezochte kooswaar.] Hij heeft de kerkkoorts (of: Hij is kerkziek). Hij heeft een zitplaats in de kerk gehuurd. Hij heeft schijt aan de kerk. Komt de kerk bij hem niet, hij komt in de kerk niet. Zou preken (of: zingen) ze in onze kerk niet? KERKHOF. Lust niet ligt op het kerkhof. [Lust niet is dood en begraven, dat wil zeggen: kinderen moeten alles eten, wat hun wordt opgeschept; hun gezegde: ik lust dat niet, wordt niet aangegenomen.] Zij hebben het kerkhof tot vriend. [Dat is hun ellendige toestand doet hen verlangen, om door het kerkhof gemakkelijker in de behoeften van het huiseigen te voorzien.] KERNS. Dat is een slag op een kermisworm. Dat komt van het kermis-houden! Zulk een meisje koost men op een kermis. KERNS. Hij moet in de kersenkuur. (Sommedokters zeggen, dat daardoor een verandering van bloed ontstaat.) KEREL. Er is een keteltje voor hem in de keuken. [Men zegt dit van den ambtenaar, die op let staat, om pensioen te krijgen, doelende op het keteltje, dat men hem, zoo men zegt, aan zijn hangt.] KERRING. Er is een schaal van de ketel. BIJ KEUKEN. Als mijn man weer in de keuken komt, zeg ik de vrouw tot de keuken-prinses, bind dat als een schortje voor. KRUZEN. Zoo waait de meulen: De mijn van Keulen. KRUVEL. Zoo als je daar meent, 200 staat je keuvel. KISBER. Hij heeft de kijkers in zijn zak. Ze ziet ze met haar schelmse kijkertjes. KINNO. Een kindermaagd is altijd graag. Laat het kind sprokkelen doopen. [Dat wil zeggen: geef het een naam, opdat we weten, wat we hebben en waaraan we ons kunnen houden. In gelijklating zegt men: Laat de paarden gaandeweg beslaan.] KIP. Als uw kippen niet leggen willen, bind de pooten. [Woordspeling met liggen en leggen. De kippen zijn geklooven. Het lijkt op een nog een kip. Hij drinkt als de kippen. [Hij lept aan het glas.] Zegt redeneert als een kip zonder kop. Kist. Hij heeft het kistenleven aan. Hij is binnen de kist geweest. Dat is: hij heeft zijn bekleeding aan. De landlieden plegen die in een kist te bewaren. Van daar, dat men van den opgeschikte mede zegt: Hij heeft het kistenleven aan. Hij ligt gekist. [Hij is als een dode, en kan geen kwaad meer doen.] Klaauw. Een droge klaauw, een droge spuug. KLAPPERMAN. Het is een klappermansluiting. [Men zegt dit van een rijmelarij, die voor geld moet gelden.] KLEED. Hij draagt zijn laatste kleed. Men, geen vleesch, voor het gaar is; Mentrekt geen klauw aan, voor het klaar is. Kracht. Ik heb aan een kleintje genoeg, ik neem het zachtjes op. KLEIN. Hier liggen voetstappen en klemmen, KLIEK. Dat is een klik. [De overgeschopte spijzen worden hier op een herhaalde preek of vroeger medegedeelde vertelling toegepast.] KLOK. De klok gaat op het Wildemanshof. [Zoo zegt men, te Alkmaar, wanneer de klok gaat lopen. Het Wildemanslofje aldaar was vroeger een torentje, waarop echter geen uurwerk was.] Hij heeft een klok in zijn maag. Met de Jager begint de schaapklok te luiden. Zijne maag is een soeuvre. KLOMP. Algemene het oude wijven met klompen. zegt dit als aandrang, wanneer men niet te zien uitvoering van een zaak opziet.] LOSTER. Alle kloosters zijn geen troosters. is den kloosterput gehaald. 'Kreet. 't Is al 200 liggen eens omgetast, Als aan knecht of meid belast. [Dit spreekwoord is afkomstig van de volksdichter W. SLUYTER.] Enz. Hij knikt in zijn knieën (of: Hij heeft een knIEgen). [Hij wordt zwak of is dronken.] soL. Die goede knollen verlangen, Moeten ploeg aan den roggenwagen hangen. Koor. Een knoop bij iemand draaien. [Dat is: een plats lankje verdienen. ] Zon. De koe heeft goed gesmeerd. De schuil gaat de koeien in en wit de weide. [De school wordt pas, eerst goed te zijn met het begin van Mei, tijd, dat de koeien in de weide gedreven worden.] Zie de verklaring van het spreekwoord: Eet school, voor de R wit de maand is.] Hij leert elekteren bij de koeien op stal. Hossen, bossen, en een ossen; Schaapjes gaan ook mee, ’s Zomer in een wagentje en ’s winters in een slede. Men zag geen vaar niet zooveel vergen als van een bassche koe. Koor. Hij speelt voor koesenlepper. [Dat is: koppenmaker. Men heeft hier dus wellicht gedacht aan iemand, die hij als het ware bij de haren van te trekken, om hem bij een vrouw te brengen. is een graafschap spreekwoord. Koe is knappe appel, en slepper is zooveel als sleper.] Sorris. Dat zijn maar kaffers-praatjes. Koor. Drie koks bederven de saus. Korsen. Hij mikkt altijd op den koning. [Dat is: een koos in het kegelspel. Er wordt iemand die grote dingen in het hoofd zit.] Koor. Hij is taai in de kook. [Men brengt hem ziet liggen van zijn stuk.] GEMEEN. Echt is een wijf als een koosistonk. 5 kan wit de kool koken. Moor. Die zak zal den koning niet maken. Koor. Hij gaat te koop. [Hij maakt veel bewegingen voor niemand.] Voorstel. Iemand de koorts afschrijven. Moor. Wissel mij dat kopstuk eens. [Men voert spreekwijze iemand te gemoet, die om geld of ander vraagt, en houdt hem dan een lege hand toe.] Zei laat den kop hangen als een ... Dat de miltziekte heeft. MONEN. Als het koren bloeit, is het bij hem niet aan. Op eens ander man land naderde het beste koren. 