title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Daär ik onze Verdienste als gemeenschappelijk goed beschouwde en mijn makker alles yan mij krijgen kon, wat hij maar be- geerde, smartte mij allezins deopmerking, dieik trouwens in mijno groote ligtzinnigheid eerst laat deed, d^t hij mij hei- melijk bestal; mij gedurig een aanmerkelijk gedeelte van^ mijn geld ontyreemdde. Bens betrapte ik hem op de daad zelye; hij had met een' yalschen sleulcl mijn koffer geopend en wilde juist zijne diefsche band in mijne kas steken. Ik deed hem scherpe yerwijtingen; hij bestal immers eyen zoo wel zieh zehen als mgj zijne handelwijze was mg onbegrg* peigk. Dit had het mij niet behooren te zijn ; iemand zoo als:hiji dien bedrog en diefstal tot gewoonte geworden was, kan dien boozen geest, welke hem beheerscht, bij geene. gelegenheid we^rstaan. Er was boyendien nog eene andere heerschende zonde , die den rampzalige tot zijne wandadcn aanzette, en hem spoedig 4aarna tot eenen schielijken ondergang bragt. Hij was, zoo als ik bij onderscheidene gelegenheden bemerkte , wederom , zoo als reeds vroeger te Elbing, in den strik der yrouwelijke yer- leidingen gevallen. Eene der yoorsteden yan Krakau was destijds zoo wel als .de zetel yan die zonde als ook teyens yan ligchamelijkc geyaren, inzonderheid voor yreemden, bekend; men had er reeds. yerscheidene moprden ontdekt en gestraft , sro Mideren werdes tlecbts gegiA, wijl 8omti)ds ptrsöaen, dia sich daarheen begaven , plotselijk » zonder dat men iete meer yaa hen kon gewaar worden , verdweaen waren« Kja mak- ker had» toen hij in die Toorstad dea weg zijner xonde be« trady het lot, dat in het zereode boofdatak Tan de spreQkeo ▼an Salomo beschreTen Staat« Ongelukkig had ook ik te zelfder tijd , waarop mijn mede- pligtige zieh op de tlagtbank der »dwaze jongeliogen" begaf , niij aan eene zonde Tan een* anderen aard , aan de dronken- schap OTergegeTon» waartoe ik reeds Troeger OTerhekle. Op eenen aTond, waarschijnlijk denzelfdea, waarop mijn makker ▼ermoord werd, kwam ik tamelijk beschonken in onze ge» meenschappelijke woning aan » niet om nu te gaan slapen , aaar om geld te halen, dat ik nog denzelfden nacht» in een der TOornaamsKe wijnhuizen onder lustige makkers, m den geestrijken l^esten hongaarschen wijn Terteren wilde. Sedert bet laatste TOorTal, toen ik mijnen makker op de Tersche daad Tan diefstal had betrapt f had ik het grootste gedeelte Tan het geld, dat ik inbeurde, in goud gewisseld, en dit, in eene beors bij mij gedragen, of naar mijne meening ZOO goed Terborgen> dat zelfs de Ustigsle dief het niet Tin* den zonde; buitendien liet ik ook nog zilTergeld in de kas aditer, opdat de sehelm niet Terder mögt zoeken. Daar ik atleen in de kamer was, wilde ik eerst eenige goudstukken ttit den Terborgen zak krijgen^ ik Tond hem eTen aoo toI eil zwaar als ik hem er in gelegd had; toen ik hemoTenwel opende was er in plaats Tan goud kopei^cld in. Mijn tooni kende geene palen ; wäre de dief tegenwoordig geweest , ik zoti mij dadelijk aan hem hebben Tergrepen ; ik Hep , mijn stok in de lucht zwaaijende» razend de kamer op en neder. Intusschen was mijne begeerte naar den lekkeren tokaijer« wijn ZOO grooty dat ik besloot, uit de kas, die het zilvergeld bevatte, nog iets te nemen^ om mijne ergernis door eenen roes te TerdriJTen; ik opende de koffer, dan » ook het aÜTorgeld waii op weioige grosschen na Terdwenen. Tfaans kende mijne woedi) geene palen ; ' sij sehaadde echter alleen mij selTOn i SSfl 9 • ik liep den ^naohen mßht als dol ^e kamer nondf teder oogeDkUk rörwachtende § dat de verrader , legen mtn ik mijoe gal wilde uitbraken» zoude hinnen treden; den vol- genden morgen ^as ik zoo siek ^ dat ik naar bed moest« 7U^ gl] niet «elf schnld aan uw ongelak/' seide ik :tOt mij zelvent »waarom hebt gij u met een' boo openbaren schurk ingelaten« Het ga hoe 't ga, dacht ik verder > ik ml en kaa van nu af niets meer met hem le doen hebben$ biijfit hij hier^^ dan Tertrek ik, gaat hij weg, dan blijf ik hier, ten minste onder 66n dak wonen , uit heizelfde glas drinken met hem, dat wil ik nooit we6r» Ik sott hij na kunnen gelooTon, dat ik dit voomemen lou ten uitvoer gehragt hejbben , iadien die nitroering nog noodAg geweest wäre, en loch, wie kan voor de daden Tan e^as menschen hart inslaan» dajt de geest der zonde ak slaaf beheerscht. Toen mjpi makker den anderen en ook den derden dag nog m^i terugkwaqdf dacht ik, dat hij uit vree» mij niet onder de opgen d^urfde komen en ik deed du« in het ga* heel geene navraag naar hem. De tijd der vasteavermaken en teyens die Tan mijne Toornaamste Terdiensten liep bijna ten eiode; ik was zonder geld en moest onzen huiswaard nog betaljBQ , ik atond dus op en nam iJTerig iedere gelegj^Q« bei4 waar , em mijne kunst tot Terkrijging van het noodzak^« Iqke diensthaar te maken. Qet gelukte mij ook werkelijk , Tooral in de dagen Tan den eigenlijken camaTal , nog eese aaofienHJI^^ som te Terdienen, en hij al mijna ligtzimiige Torkwistkigeii bi^ ik zoo veel oyer, dat ik den waard te Treden stellen eq Tenrolgena met zuinig OTedeg Ters^beidene weken Tam het oTersebot des gelds leTea konde» Ik had n^j ia den laatsten tijd als eomponist, ja zelfs als dichter doen gelden; Tei^sefaeidene li^dßi^ea, Toor welke ik zoo wel teksl als melodü g^lel^rd bad, Tonden i^* de stad grooten biJTal; toot eep li0d| dai ik V0OC debruiloCt Tan eenen Torst TerTaardigd bad» v^ ik iwfstolijk beloond gewevdeni doch dit ze)|^ g^win hjidl inqn troitwleoae tnakk^ mii onttiieei^ Hei wm ^Mht 372 mijn talent niet moeijelijk geweest zijn , eene Taste bctrekkiog en den kost te Krakau te yinden, wäre het niet, dat mijae ondeugd zulks vergdeld had; het was maar al te wel be- kend, hoe xeer ik aan den drank verslaafd was; zelfs sul- ken f die selyen met die neiging behebt waren , oordeelden het niet raadsaanii iemandf die reeds zoo vroeg een dronkaard geworden was, een ambt te ge?en. Men seide mij dit Trij- moedig ; het beschaamde of trof mg niet in het minste , want mijn sin stond toch naar Yreemde landen, inionderheid naar bet land der toonkunst : naar Italie« Op zekeren dag, toen ik naar jgewoonte in een wijnbuis sat, kwam mijn huiswaard mij daar opzoeken. Ga aänstonds met mij , zeide hij 9 gij moet als getuige dienen bij een ge* regteUjk onderzoek. Toen ik te huis kwam Tond ik er reeds eenige geregtsper- sonen. Zij groeteden mij beleefdelijk. Waarschijnlijk , zeiden zij , zuUen wij u heden tot eene zeer treurige taak oproepen ; wij vermoeden, ja zijn bijna zeker, dat de yermoorde, die men Toor eenige dagen in eene der Toorsteden, in eenen kelder ontdekt heeft, nw ?riend: de andere toonkunstenaar is, die u Yerzelde. Eene siddering OTerriel mij op dit berigt. Ik moest yer« klaren wanneer en hoe ik het laatst mijn' makker gezien had ; ik yerhaalde , met de meest mogelijke yerschooning , alles, wat ik er yan wist; wij reden naar buiten naar de yoorslad. Daar lag, bedekt met een wit laken, dat men na weg- nam, het lijk yoor mij yan hem, met wien ik zoo lang in het yertrouweigkste yerbond der zonde geleefd had. De diepe wende, waarschijnlgk yan eenen bgl, die hem den schedel gespleten had , misvormde zgn gelaat niet zoodanig , 00k was, wijl het in het wintersaizoen was, de yerrotting niet ZOO yer geyorderd, dat ik hem niet oogenblikkelijk zon herkend hebben; om zgn' yertrokken mond was eene grijn- fzende smart yerspreid , die mij met ontzetting yeryulde. Den tok, dien de yertkioorde gedragen had, was digt bg het Igk, \ / 373 % ler naamirernood onder den grond, gevonden, en had, door zgne roode opslagcn en knoopen kennelgk , tot de ontdekking geleid. Ik had nog nooit , van mgn leven iemand gezien > die aan eenen geweidigen dood geslorven was, en was, uil eene natuuriyke yrees Toor dooden, in het algemeen nog nimmer digt bg een menschelgk lijk geweest; hier lag er een Toor mij , die in zulk eene naauwe betrekking met mg gesl^an had, met het hoofd tot aan het voorhoofd gekloofd , met verscheidene diepe wenden in de reglerzgde , met gekorvene banden 9 die misschien in den strijd van den doodsangst het scherpe mes der moordenaars had willen vastbouden ; hooren en zien Terging mij , ik was bijna in onmagt gevallen. Een van de regters^ die mg meermalen in gezelschappen gezien had en mg Trg naauwkeurig kende, trok mg ter zg de aan het venster. Ik dacht , dat hg mg troosten wilde » doch hg wees ernstig op den doode en zeide tot mij : » zie daar Uet einde der jeugdige losbandigheid, keer gg nu terug terwgl het nog tijd is." Ik was diep onlroerd , de tränen liepen mg bij stroomen oyer de wangen ; ik drukte den ernstigen man de band, het was toen de eerste maal sedert" mrjne vreesselijke misstappen , dat mg gelgk een koude wind door een geopend venster, de schrik en vrees voor, Gods gerigt en straf aanwaaide« Yerscheidene dagen lang ging ik niet van tngne kamer V en in yerscheidene weken bezocht ik geen wijnhuis. Ern- stige gedachten kwamen mg , als boden Gods , bezoeken , ik schrikte bg bare aannadering, want ik was bang yoor haar, gelgk een yreesachtige voor spoken vreest. Eenige malen kwam i^. op den inyal, den regter» die daar bg bat Igk de eerste woorden tot ^ mij sprak, op te zoeken, opdat ik meer zulke woorden van hem Inogt hooren ; maar ook hem sehuwde ik, gelgk iemand, die bang yoor het mes is> wanneer een uitwendig ongemak bij hem zoodanige hulp -vordert, den wondarts schuwt. Ik was nog te vast met de 25 374 asondc tneengegroeid ; ik wilde niet mg zelven, dat is, de conde OYerge?en , want mg oyergeven , dat kwam mg Toor als 8ter?en en den dood kende ik slecbts als den onverwonnea koniog der yenchrikking. Oaarom stortte ik mg , ten einde mg aan het deokbeeld te ontrukken 9 dat ik vreesde , met alle magt in zaike werkzaambeden , die ik deels als^bevor- declgk Toor mgne kunst, doch deels als roorbereiding tot mgoe reis naar Italic boschouwde ; in ledige oogenblikken schreef ik lelfs noten af of copieerde , zoo goed ik kon , teekeningen en schilderstnkken. Een zieke , die zgn Igden door bet versiroogend en opwek- kend bezoek yan een' yreemdcling yoor een* körten tgd yergeet of het niet in aanmerking neemt, is daarom nog niet gebeterd 1 maar als de opwekking yoorbg is , yalt hg des te smartelgker in zgne yorige eilende terug. E^en als zulk eenen Igder ging bet destgds mgne ziel. Verscheidene vpeken waren , sedert bet yooryal , dat mij met zoo yeel schrik be- Tangen had, in eenen dragelljken toestand yoor mij yerloo- peQ| tbans echter, nu de indruk zijne eerste kracht verloreB had, stond mijne oude siechte gewoonte, stond mgne be- geerte naar zionelgke lasten we^r buiten yoor de deur yan haar huis en wachtte slecbts op de uitnoodiging yan den eersten yoorbgganger , om geheel cn al naar buiten in het yrge te gaan. Deze uitnoodiging tot de oude lievelingszonde kwam maar al te spoedig , en ik yolgde haar dadelgk. 96g zult loch heden ayond weör eens bg ons in het \?iJo- huis komen/' dus sprak een oude bekende mij aan, toen ik op zekeren dag buiten de poort wandelen ging, »de yriend uit Koppenhagen , met wien gg u zoo gaarne oyer zgne reis naar Italic onderbield , komt er heden avond yoor de laatsto maal, want hg heeft plan om morgen op reis te gaan. Wg eerbiedigen allen uwe billijke smart oyer uwen yermoorden yriend, doch gg hebt nu genoeg gelreurd en u yan de geheele wereld onttrokken; het is tgd, dat gg om awe gezondheid begint te denken en n eenige yeryroigking gunt.*' 375 De man heeft gelijk, dacht ik; zulk eene uitnoodiging niet te volgen wäre meer dan onbeleefd ; ik beloofde het hem. Het nog siecfats een zwak overblijfsel van mgne goede voornemens kwam ik des avonds io het gezelschap van m^ne oude , lastige bekenden ; het annoedig överblgfsel was weidra Tervlqgen en yergelen. In het begin beklaagde men mg wegens het ongeluk, dat mij doop den geweidigen döod van ingnen makker getroffen had; men wist niet, wat dezö makker eigenlgk Toor mg geweest was en in welke betrek- kingen ik , inzonderheid in den laatsten tgd , tot hem gestaan had. Men prees mijne deelnemingi mgne droefheid; dcJBe lof tuiting Vleide mg en ik nam ze gaarne aan« Doch weidra krceg het gesprek eene andere wending, men begreep dat het noodig was , mg te vervrolijken ; men dronk mg toe , en mgne zinnelgkheid , even als een wild dier, wanneer het, lang opgeslofen , op eens weßr uit de kooi losgebroken is*, kende thans maat noch perken meer. De vroeger aangeno- men houding yan ernst en droefheid was in gebaren en ultdrukkingen der moedwilligsle Trolijkheid yeranderd ; onder al degenen , die dronken waren , was ik schielgk het dronkenst. Toen ik den volgenden morgen op een' sloel van het yvgnhuis uit de bedwelming mgner dronkenschap we£r tot mg zelyen kwam, schaamde ik mg wel, doch, helaas, niet ▼oor God , maar wel voor de >vereld ; ik sloop in deze stem* ming naar mgne woning. Hier was mg nog een roes yer- drgyend middel van eenen anderen aard toegedächf. Het is goed, dat gg komt, zeide mgn huiswaa^d, die mg aanstonds te gemoet kwam; een jong beer uit den raad der 8tad heeft u reeds gisteren avond gezocht en wacht ook de- zen morgen reeds sedert een uur op n. Toen ik mgne kamer binnentrad , vond ik er een' jongen man, die mg zeer wel bekend was. Hg behoorde tot de gyerigste vrienden der muzgk in Krakau en ik geloof niet , 25^ 376 dat ik in de ganscbe stad een enthusiatischer bewonderaar vao oigne geringe bekwaamheden en talenten gevondea had dan hem. Hg hield zieh zelf ook met de toonkunst op en ik Lad kort geleden zijne wannste dankbaarheid verworven, door- dien ik hem een lied dichtte en componeerde» hetwelk hg aan zgne rgke« scfaoone beminde, zoo het heettey'als zgn eigen werk, vereerde« Mgnheeri zeide hg« ik wenschte u gaarnc de oyertuiging te geren, dat men een zoo buitengemeen talentf als het- geen zieh met uwen nog zoo jeugdigen ouderdom vereenigt, in het muzgkh'e?end Krakau te eeren en te schatten \veet, daarom koom ik u iets onder Tier oogen te Tragen , Trat a missehien onder een Toll^diger geregtelgk Terhoor onaange- namer te beantwoorden wäre. Na de octdekking Tan den moord aan uwen Triend gepleegd, waarTan de daders, de ^bandlangers van een Terleidelgk hupseh maar zeer siecht ▼rouwmensch, reeds opgepakt zgn , heeft men moeite gedaan, den Terafwonenden bloedTerwanten Tan den Termoorde Tan deszelfs OTerlgden kennis te geren. De pas vän uwen Triend luidt uit Praag; men heeft zieh derwaarts gewend, doch het antwoord , dat wg ontTaugen hebbcn , doet ons Termoe- den, dat wg door de voorgewende pas misleid wa^en. Ook gg zgt ons als uit Praag körnende opgegeTen; indien dit werkelgk het geval is en gg ons omtrent de Troegere Tvoon- plaats Tan uwen Triend zekerheid kunt Terschaffen, dan kunt gg gerustelgk de geregtelijke dagTaarding afwachten , die gg missehien Tan daag nog zult ontvangen. Mögt gg echter redenen hebben , uwc werkelijke herkomst , als ook die Tan uwen Triend in het donker te laten, dan kan wel de vriend en bewonderaar uwer talenten deze redenen eerbiedigen, doch niet het ppenbare geregt. Dit geheele onderzoek be- hoort niet tot den kring Tan mgn ambt en mgne pligten, daarom kon ik u, hetgeen ik door tooTal Ternomen heb, nog mededeelen. Ik betuigde den welmeenenden berigtgeTer mgnen harle- tijken dank. »Het was bQitendien mijn plan,'' zeide ik , 377 »binnen kort, ja zoo mogelijk nog heden, mijne reis liäar Italie te aanvaarden ; cen geregtelijk onderzoek zou mij , op zijn minst , een boogst onwelkom oponthoud veroorzaken. Ik denk dus onverwijld toebereidselen te maken tot mijn ver- trek." , Mgn kunstgenoot en Triend billijkte mijn besluit ; hg door- zag misschien reeds, na zijne korteling gemaakte ontdekkin- gen I een gedeelte van het weefsel dier billyke bekommeringen, die mg yerstrikten, schoon zijn blik ook niet in de geheele Treesselgke diepte van het weefsel doordrong. Wij namen yriendelijk afscheid; ik betaaide mijn' huiswaard en gaf in zijne , voor zoo ver ik oordeelen kon , waarlijk eerlgke ban- den, ock de gelden over ter betaling van eenige kleine schulden , die men in de stad nog van mg te vorderen bad ; bestelde nog in hetzelfde nur een' wagen en ging in de eerste plaats naar Hongarge op reis. Toen ik door de Straten der stad en vervolgens door de voorstad reed , die voor mgnen makker zoo noodloltig geweest was, hielden mg gewaarwdr- dingen van zeer verschillenden aard bezig? de magtigste en die mg het meest kwelde was echter die , welke mgn kwaad <yev^eten mij veroor^aakte. Mgn reisgeld was niet zoo aanzienlgk, dat ik altijd konde rgden; aan den voet van het karpatengebergte begon ik mnne reis te voet voort te zetten. Het was kort voor paschen toen ik, met mijn' bundel op den rüg, eene hoogle van bei gebergte bereikte, van waar ik de rgke, zuidwaarts gelegene vlakte konde overzien. Het alleen zijn op mijne voetreis had mg nogtans , hoe kort zij ook geweest was , reeds zeer goed ^edaan. Even als een aan de koorts Igdende zieke , die een' tnd lang zijne kwaal door het aanhoudend gebruik van prikke- lende middelen vermeerderde, verzachting voelt ♦ wanneer de nood hem tot het gebruik van brood en water bepaaWe, zoo gevoelde ik, ik weel zelf niet hoe, verligting, sedert de boozc makker mg ontnomen was , die mijne eigene inwendige neiging tot zonde , door zijne aanprikkeling zoo magtig te hulp gekomen was. Ik gcvoclde wel is waar eene ledigheid ; 378 ik wa« helaas maar al te teer aan zgn' gedungen omgang gewend , noglans kon ik het Toor mg zeWen niet loochenen , dat deze. ledigheid Toor mg weldadiger was dan de yroegere Terzadigiog. Het was joist paaschfeest, toen ik geheel vermoeidte Pres- barg aankwam. Ik belgd het met diepe smart, ik had des- tgds Tergeten^ welke yerkwikkingen er Toor geest, ziel en ligchaam in het regt, geestelijk genot yan zulk een feest gelegen zgnj ik dompelde mij met dierlijke begeerte slecfats in het ligehamelgk feestgenot, dat mij werd aangeboden: ik yergenoegde mij met het geoot yao een* dronkaard dbor de rest yan mijn reisgeld te yerteeren , in de zekere hoop, dat ik weldra, door mgne kunst, we6r zooyeel yerdienen zoude« als ik tot mgne yerdere reis noodig had. Of het nu ceo geyolg yan mgne inspanningen op de yoetreis, yerbonden met de werking yan het natte weder » bij zeer siechte nacht- legers , dan of het een geyolg yan mgn onmatig genot yan den yurigen wgn en der ongewone » yette spgzen was ; ik werd reeds den derden dag na mgne aankomst door eene koorts aangetast, die mij aan den rand yan het graf hragt. Ik lag bewusteloos ter neder; de sehrik des doods, die mg dreigde« onderyond ik i)iet} hg zou mg weggeraapt hebben als een redeloos dier , dat door de pgl yan den jager ge- troffen wordt. De waard , hg wien ik ziek lag, had misschien bemerkt, hoe siecht het met mgne kas gesteld was; hg yorderde , toen ik weSr bg mgne kennis kwam , yoor zgne | yerschotten en yerzorging , den kostbaren ring , dien ik te | Krakau yan eenen rijken muzgkyriend ten geschenke bekomeo had; en boyendien nog mgne kleederen en linnengoed. H^ had teekeningen , yerwen en penseien onder mijn gereedschap gezien. Indien ik , zeide hij , een schilder was , en zgne yrouw, beneyens hem en zgne dochter afschilderen wilde, dan zou mg al mgne schuld kwgtgescholden zgn. Ik had nog nooit aan het portretteren gedaan; ik ondernam het evenwel , en hetgeen deze goede lieden Yau raijne kunst yorderden was zoo ^ring« dat zij op de kleurige, getrouwe 379 afbeelding . hunner Jbonte zondagskleederen bgoa meer lette- den, dan op de getrouwe afbeelding hunuer gelaatslrekken. Eene menigte der gasten, welke er dagelijks k>Yanien, der buren en yrienden Tan mijnen waard bewonderden deze« misschien allezins wonderlijke kunststukken ; ik kreeg in den kring dezer lieden zoo Tele aanzoeken tot het maken Tan familieportretten , dat ik zelfs bij het zeer matige loon, dat mij Toor mijnen arbeid betaald Trerd , eene zeer goede in- beuring had. Zoo Tras ik op eens , niet slechts een muzijkant , maaf zelfs een schilder geworden; want behaWe deze laatste kunsl oefende ik ook de niuzijk uit, en oogstte oyk hiermede eene meer dan billijke goedkeuring in. Reeds TOor het einde Tan den zomer had ik zoo Teel met mgne , niet zoo zeer knnst als kunsLenarg , TerworTeu » dat ik mg in Staat zag, mijne reis naar Italic , OTer Grätz en Laybach Terder Toort te zetten. Het eene Trij groote Ter- beelding Tan mijn talent en mijn geluk betrad ik dit land der kunst; ik dachte dat het mij hier, waar de kunst de hoogste waardering geniet , het minst aan de erkenning mijner gaTen en de belooning derzehe konde'ontbreken« Ik kwam eerst te Yenetie, waar zieh destgdsf bij de groote toebereidselen legen het Oosten, die zieh nog in den Torm Tan bloote Terdediging Tertoonden, zulke groote krachten bewogen. Het opwekkend element, daf hieruit te Toörschijn kwam, doordrong alle standen, elk bedrijf en beroep zelfs Tan het burgeriijk leTen ; ofsehoon er geen Titiaan meer bestond, ZOO leefde desniettemin in alle Yenetiaansche kunstkenniers de zin, welke dien meester bij zijn kennen en opTatten tan het söhoone geleid had. Ik toonde, dra na mijne aankomst, aan eenige kunstTrienden in de stad, schilderstukken Tan mijne band, deed ook, eerst om niet, eenige proeTen in het por- tretteren ; men glimlachte en trok de schouders op OTer mijn werk; niemand Terlangde Tan mij gepprtretleerd te worden, zelfs de waardin weigerde Toor mij te zittcn, tocn ik haar zon- der belooning wilde afteekcncn. Mijne duitschc en poolsche He- 380 deren; gelijk ook het speien op mijne instrumenlen 9 vonden, inzonderheid het laatste , wel is waar wat meer opleltend- heid, echter was het een zoo wel als hei ander niet regt naar den smaak der inwoners van de groote stad ; wanneer ik beproefde^ mg op publieke plaatsen te laten hooren, schonk misschien een of ander in het yoorbggaan mg eene oogenblikkelgke opiettendheid , doch vervolgens ging men onTerschillig tot liiide gesprekken ofer, als of ik met al niijn muzijk en gezang er in het geheel niet geweest ^are« Toen ik zag , dat ik mel mijne gewaande kunst zoo weioig uitrigten kon , greep ik als zekeren staf het handwerk , dat ik tot mijn geluk geleerd had, aan; ik zocht een' iostrin- mentmaker op , die roij zeer gaarne in het werk nam en binnen kort met mijne duitsche Tlgt , en näderhand ook met mijne handigheid en bckwaamheid zoo te yreden was, dat hg mg het hoogst schatte onder al zijne knechten. Ik was deslijds , zoo al niet inwendig veel yerbeterd, ten minste toch uiterlgk veel gematigder dan yroeger. Ofschoon ik in minder dan een jaar het Italiaansch als mgae moeder- taal sprak, en dcswege jin den gezelligen omgang geene zwarigheid vond , ging ik nogtans niet zoo dikwgls naar ▼rolgke gezelschappen , waar ik anders mgn aa^genaamste onderhoud vond. De oorzaak van'deze schgnbaar Toordeelige Terandering was niet zeer diep in mgn binnenste gegrond, maar was Trij uiterlijk . zg was gelegen in de genegenheid , welke ik voor de dochter van mgnen meester had opgevat; eene genegenheid, die misschien niet onbeantwoord zou ge- bleyen zrjn en eene nadere verbinding zou ten geyolge gehad hebben, zoo niet het yerschil yan godsdienstige belgdenis zulks yerhinderd had. »Wat is het jammer yan u»'' zeide soms mgn patroon, »dat gg niet iiatholiek zgt; gij zoudt dan gemakkelgk bg ons uw gewenscht geluk kunnen maken/' Zgne docfater zag mg eens bg deze woorden yan baren yader blozend aan; ik meende den blik te yerstaan, en nogtans zweeg ik. Het was niet de yaste oyertuiging des geloofs, of een nog onop- 381 geloste twgfel , die uit zoodaiiigen grond kwani , die mg de tong bond en'zelfs mgae neigiog beeide 9 want, helaas, zulken grond had ik, schoon 00k niet met mgn verstand , dan toch *daadwerkelgk , met het hart , Terlaten ; maar het was siechts de magt der mij van der jeugd af ingeprente Tooroordeelen , welke het eene Christen kerkgenootschap tegen het andere koestert. De Tooroordeelen alleen toch zgn het 9 die der ziel gedachten van koelheid» van bitterheid en ge-* haatheid ingeven , terwijl het geloof siechts met zijn' milden ernst haar gebiedt: »hou vast wal gg hebt." Ik bleef vijf rolle jaren te Venetie , in het huis en de werkplaats van mgnen meester^ die mij ten laatste het bestuur van zgn geheel bedrgf loevertrouwde. Ik kwam nimmer in Terzoeking, hem, gelgk in het algemeen sedert het zamen- leven met mijnen verleider iemand ter wereld zelfs maar het minste te ontvreemdenj de bedriegelgke handelingen, die ik te Elbing begaan had, waren bewegingen niet van mgne eigene naluur, maar van die van een' ander geweest, die mg^ even als iemand die op den schommel zit, medegedeeld waren ; ik was allezins met andere , niet zulke erge ketenen aan de zonde gekluisterd, als mgn makker, doch desniettegen- staande nie! minder dan deze een slaaf derzelve , dien de beheerscheres alles opleggen en gebieden kon, wat zg maar wilde. Wanneer ik soms op denv dijk der jLagunen stond en mgne blikken naar de oevers van het cigenlgke vasie land wendde» dat ik gedurende de vijf jaren van mgn verblijf te Venetie zelfs niet een enkel maal betreden had, dan kwam ik mg zclven voor als iemand , die van de belrekkingen van zgn TToeger leven voor altgd gescheideu en dezelve afgeslorven is. Er kwam wel soms ecne soort van zucht, ?an verlangen naar mgn vaderland en mgne ouders in mij op , ja naar alles wat ■ ik in mijne kindschheid gcweest was en het mgne genoemd had, maar hiermede werden tegclijk andere denkbeeiden in mij levendig, die ik voorbedachtelijk van mij afweerde, wgl 382 hei mg toescheeiit ab of xg mg sediert mgae groote afdwabngcn niet.meer aangingen of toebehooiden. Behalve mgn handwerk , id de werkplaats van mgnen mees- ter, had ik ook te Yenetig bei uitoefeoen mgner lieveÜDgs- kunat, de toonkunsty niet versuimd. Het had mg geene rooeite gekost» mgo moiikaal oor aan de geliefdste ^r^zen der Italianen le gewennen' en mg naar dezdlve te Tormen; teen ik de landtaal magtig genoeg geworden was , beproefde ik £el£i liederen in deielre te dichten 9 die ik zelf op muzgk bragt. De Tlugheid mgner yingers en Yan mgne stem hadden de Italianen van den beginne af geregtigheid laten vrederTaren, hoe weinig zin en smaak zg destgds ook Toor mgne duitsche gezangen toonden, doch toen nu mgne kunst in hunne taal en melodie met hen sprak, veranderde hnnne onrerscfailligheid in deelnemitag, die met ieder jaar toenam. Juist dit, dat ik nn ook aan de duitsche inborst en melodie 1 in het gewaad der italiaansche haar behoorlgk regt schenk, bragt voor roijne toehoorders eene prikkeling Tan nieuwheid in de gezangen, die zg van mg hoorden; zoodat ik, in dezen ondergeschikteo tak der toonkunst, destgds voor de voornaamste meester ia geheel Venetie gehenden werd. In dienzelfden tgd Tan mgn' hooggestegen roem als liede- rendichter en liederenzanger , gebeurde er iets, dat mg het Terbigfte Venetie Tergalde. Mgn meester, de instrument- maker , gaf zgne schoone dochter , Toor wie ik /nog s^^^ds eene heimelgke genegenheid koesterde , aan eenen joogen » gegoeden burger der stad ten huwelgk. Ik bezong, wel is waar , deze bruiloft met een mgner best gelukte liederen en mgne betrekking tot den mg waarlgk welwillenden vader van het meisje bleef nog eTen zoo Triendschappelgk als zg altgd geweest was, doch het wilde mg in zgn huis, toen het meisje er uit was 9 niet meer bevallen; het kwam er nuj ondragelgk ledig Toor. Ik begon de wgohuizen we^r menig" Tuldiger te bezoeken; ik had nog slechts weinige scbredeo te doen , om in de Torige Terslaafdheid aan de zonde der drofl- kenschap te Tervallcn , en het was alleen om de menseben 1 3&3 dat ik mg yan het doen dezer schreden terughield: een zeker eergeToel , dat mg onder de ernstige rcpublikeiaen , die mg zoo^veel hoogachting toedroegen, bemagtigd bad« Want onder den middelstand der Venelianen « met, welken ik den meesten omgang bad, werd de dronkenschap Yoor eene der Terachteigkste zonden gebouden. Op een' schoonen zomerarond , toen ik , in de nabgheid van bet arsenaal^ buiten Toor een der \?gnbuizen .zat, en een ^root gezelscbap gasten en toeboorders door mgn gezang en snarenspel vervrolgkt had, ging er een man uit Milaan naast mij zitten. » Gg zgt nog zoo jong ," zeide bg tot mg » » en daarbg zoo rgk aan talenten 9 zoudt gg niet gönegen zgn, UYf geluk eiders in Italie en wel inzonderbeid bij ons te Milaan te beproeven. Voor een goed verdienst en een gunstig ontbaal in mjgne Taderstad darf ik u instaan; g^ zult Yenetie dra in het schoone, yrolgke Milaan vergeten." Ik was toen nog geen dri'eentwintig jaren oud; te Yenetie blgven en daar mgne dagen slgten, daarvan was ik reeds sedert eenigen tijd teruggekomen ; de inval van den man kwam mg zeer joist van pas; openhartig en ondernemend» zooals de wgn en bet gezang de harten gewoonigk maakt, maakte ik met den Milanees afspjraak , in de volgende week roet bem naar zgne vaderstad te gaau, ora daar mgn geluk te beproeven« Mgn meester liet mg ongaarne gaan; hg had in mij en in mgne deelneming aan zijn beroep zeer veel behagen gOYon* den 9 doch wilde mijne bevordering niet binderlijk zijn. Ik faad , ierwijl ik bij bem gewoond had j iets opgespaard en Terworyen ; de toonkunst had ik te Yenetie wel nimmer ge- winsbalre uitgeoefend , maar hierbg siechte op toevallig ver- maaky wel is waar 00k op den bgyal mgner toehoorders gezien , desniettemin had ik , wänneer men mg soms op groote partgen en familiefeesten , zelfs yan boogcn adel , noodigde 9 00k geschenken daaryoor ontvangen t die yan geene geringe waarde waren; ik yerliet de goede slad met een dankbaar hart als een welgestelde jongeling. 384 De inwendige regier , die mg aan m^ne vroegere siechte daden herinnerde, tegen wiens stem ik mgn oor soo ver- fltopte, bleef mij nogtans altijd op sij; van tijd tot tijd liel bij , wanneer mijn hart de zachtere woorden niet hooren wilde« den loiden donder zijoer stem in mijne uitwendige sintoigen klinken. Toen ik in gezelschap Tan mgnen Milaner vriend, die een bekwaam bouwmeester was, te Verona kwam, bemerkten wij daar, door de Tensters van ons logement, een' opioop Tan Tolk. Er werd een jong mensch met ketenen gebenden, met een bleek en ontsteld gelaat, Toorbg geleid. Wat beduidt dat? Troeg mijn medgezel aan onze waardin. »Hen brengt ,dezen jongeling >" zeide zg, »naar de kaak , waar hg eerst gegeeseld en dan te pronk gesteld zai worden. Het is zeer onzeker , Toegde zij er bij , of de ongelukkige wel het leTen zal behouden ; Tolgens onze stadsregten moet hg slerTen." — »Wal heefl hg misdaan?" Troeg de archi- tekt. — »Hg heeftzgn' beer door menigerlei list en bedrog Teel'geld ontTreemd,*' antwoordde de Trouw. »En met zulk een* schurk, zulk een' j engen booswicht,'* zeide de architekt met Terontwaardiging , »kunt gg nog medelgden hebben? Is het niel best Toor hem en Toor de wereld , dat hg aan de galg komt V » Daar zou nog • Teel oTer kunnen gezegd worden ,'* ant- woordde de Trouw. »De koaap heeft eene zuster, bg wie hij opgeToed is en wier grootste ongeluk, bg bare Tele kin* deren, niet in bare armoede, maar daarin gelegen is, dat zg een' zeer ligtzinnigen doorbrenger Tan een' man heeft. Deze heeft, zooals de gansche stad zegt en gelooft, zgnen jongen zwager tot deze bedriegerijen aanleiding gegcTen en Terleid, en heeft zelf een grool gedeelle.Tan het ontTreemde geld met hem Terbrasl. De arme jongen is , bg al het enge- luk, dat hem thans oTerkomt, nog allgd zoo aan zQne Ter- wanten gehecht, dat hij Tolslrekt niets bekennen wii, wat hen zou kunnen benadeelen, ofschoon de siechte zwager door zgn onlvlugten de sterksle Terdenking op zieh geladen heeft. 385 Aan tafel in het logement, aan welke verscheiden lieden uit de stad zaten , werd van niets anders gesproken , dan Tan den jongen booswicht, die nog zoo jong reeds zoo yeel handigheid in het bedriegen verkregen had. Zgne ondahk- baarheid, vvgl zijn beer als vaderlijke weldoener zieh zgner in zijne armoede aangetrokken had, werd hem met regt als >de zwaarste misdaad toegerekend, alle aanwezenden en ten laatste zells ook de waardin , stemden daa^in oyereen , dat hip de strengste stiaf Terdiend had. Mg Tlgmden deze gesprekken door het hart« De herinne- ring aan de misdaden, die ik begaan had, was bg mij op den achtergrond getreden, althans ik had in de verblinding van mijne ligtzinnigheid sedert yerscheidene jaren niet meer aan de grootte en zwaarte mijner schuld gedacht, thans werd zij mij op eens Toor het gezigt gescheurd en als een zware last op roijn hart geworpeii. Ik yoelde, dat eene brandende roodheid mijn gelaat bedekte , de band ^beefde mg ; een der aanwezende gasten scheen mg zoo yeel gelgkheid met een* bnrger mt Elbing te hebben en zag mij yan tijd tot tijd met een* zoo beduidenden blik aan, dat ik geloofde herkend en ontdekt te zgn. Het kwam mij yoor, dat de gesprekken der gasten opzettelijk met bietrekking tot mg gevoerd werden, wgl, dacht ik, de Elbinger burger hun gezegd had, dat ik een nog yeel erger en grooter misdadiger was, dan de jon- geling oyer wien het gesprek liep ; mgne ontroering werd gedurjg merkbaarder , toen de tegen mij oyer zittende man , dien ik yoor een' landman gehouden had , mg in het Itali- aansch aansprak : »-mgnheer is niet wel , naar het mg voor- komt , zoo gg te yölbloedig zgt , moest gij u eens doen ader- laten." Alle gasten zagen ~mg aan en spraken oyer mg met deel- neming; doch ik ademde nu iets yrijer, want ik had uit de yerdere wending van het gesprek bemerkt , dat de gewaande Elbinger, wiens blikken mg zoo beyreesd maakten , een wond- arts uit de stad , een geboren Veronees was , die de grenzen van Duitschland nimmer betreden had. De man had mg ^ 886 •lechts met den blik van de kunst beschouwd » om echter alle Yermoeden Tan den waren grond van mgne gemoedäge- ateldheidy dat ik in de yrees Tan het kwaad geweteo nog altgd Toor mogelijk hield, weg te nemen, gaf ik ^rerkelgk aao de dringende verzoeken Tan den w ondarts en van de gasten toe en liet mg eene ader openen. »Hoe geheel anders ziet m^nheer er nu nit, dan straks, zeide de waardin, toen ik we^r in de kamer kwam ; hoe ligt had hg bij zgne Tolbloedigheid eene beroerte hebben kunnen krggen." Ongetwgfeld had mg eene beroerte , eeoe beroerte aain het hart getroffen , doch dit geleek in z^ne inwendigen onTerwonnen , ja bodemlooze liglzinnigheid op een kurk, die op het water drgft, het werd een weinig naar beneden gedrukt, maar weinige oogenblikken daama kwam het op eene andere plaats we£r boven. Toen ik mg na o?ertuigd hield» dat geen der aanwezenden mg ea mgoe misdaden kende , werd ik we^r geheel bedaard en bedacht niet, dat er een ander aanwezig was, wiens oog mg en mgae handehngen als vnurtrlammen doordrong en doorzag. De milaneschci architekt, die zieh buitendien te Verona konde bezig bouden , bleef te mgiien pleiziere nog een' ge- heelen dag in de stad; toen wij uitreden naar Peschiera) bragt men ook de jongen dief en bedrieger buiten de stad, om de doodstraf te ondergaan ; ik Yoelde mg op nieuw aan* gedaan, doch niet meer in die mate als yroeger; ik had mgn hart tegen den eersten , sterksten indrnk yerhard ^ de werking Tan den tweede wist ik voor mg zelven en yoor anderen te verloochenen; ik had geleerd jegens mg zelven te yeinzen. ITogtans bleef mg het beeld Tan den jongen , bleeken mis- dadiger, zoowel wakend als droomend gedurig bg. Te Milaan ging het miji wat het uitcfrlgke aanbelangt, uitmwitend wel. Ik behoefde hier niet van den handenarbeid van het instrument- en orgelmaken te leven , ik kreeg eene platfts als zanger en muzijkant bij den schouwburg en later bg de hof kapel en had hiervan een zeer ruim bestaan. Bg deze eii ook bg andere gelegenheden heb ik onder- I 3S7 vonden , welke heilzame krachten er voor eenen menseh Tan mijnen ioemaligen gemoedsaard , in de oefening Tan een band werk liggen« De a]i)eid, en wel de yermoegende banden- arbeid , Waaraan . ik mg te Yenetie onderworpen faad 9 de viy t der banden was voor mij loch , nevens de andere reeds vermelde beweeggronden een zeer Toornaam middel geweest', dat mg tegen mgne geneigdheid tot zonde besebermd en bewaard bad; de bezigheden welke ik nu bad» waren op zieh zelye niet zoo moegelgk , nocb zoo yermoegend voor het ligchaam , en zg kwamen mg , inzonderbeid ' na de lange gewoonte aan de inspanning der ledematen , als eeiie vrolgke partg op eenen feestdag of als uitspanning Toor. Daarbg kwam nog , dat ik in den kring mgner nieawe milaansche kennissen slechts weinige of gebeel gcene vond , die mg met den bur^ gerlgken ernst der Yenetianen acbting geboden 9 ik gaf mij das weldra. pnbesebroomd aan mijne lievelingsneiging en de tot gewoonte gewordene zonde, aan de dronkensebap over, zoodat ik bg Telen die mg kenden , de vrolgke muzgkant of ook wel de wgnglaszanger beette. Intnsschen deed mg dit aan de genegenheid en bgval , die mijne kunst en mgne stem by de menigte mg yerworven bad , geene af breuk : want er waren beiaas in dien tgd te Milaan zeer vele menseben t die met mg betzelfde bandelooze leven leidden en eyenwel in boog, opedbaar aanzien stonden. Bgna nog meer dan oyer mijue zonde scbaamde ik mij oyer een mg door de gebeerte yerleend regt , dat ik thans ecbtef als een bijzonder geluk, als een groot yoorregt bescbonw« ik scbaamde mg , dat ik een Daitscber was. In Yenetie wafl ik yoor een' Pool doorgegaan^ te Hilaan wist men niet anders of ik was een geboren Italiaan; ik yoerde zelfs (zoo als reeds te Erakau in mgnen yalscben pas) den lieyen eer* Igken naam mijner yaderen niet meer, maar was siecbts als Signor Henri co bekend. Dat ik zulk eenen tegennatuur-* lijken af keer bad , om mijne wäre af komst te openbaren , daaraan zal misscbien mijn ^kwaad geweten de boofdzakelijke schuld gebad hebben. Ik had zoo gaarne elke herinnering 388 aan mijne vroegerc >YaDiladen uil mij zelvcn en van de aarde Terdelgd; miJD naam en mijn vaderland riepen echter dezc herioneriog terug, en zg konden dit, zooals ik yreesde, ook eens in anderen doen. Daarbg kwam nog de omstandig- heidt dat de Duitschers deslgds te Milaan en in de meeste fitreken Tan Ilalie in eene zekere*" Terachting stonden« In- Eonderheid \?a8 hunne geneigdheid tot den drank, die men zot genoeg Toor een algemeen gebrek Tan on3 Tolk hield, een Toonrörp Tan bespotting » en zonderling genoeg scbaamde ik mg OTer een gebrek, iraarTan men dikwgls mgne lands- lieden beschuldigde , waaraan ik mg zeken onbeschroomd eo zonder schaamte öTergaf. Het toeTallig schertsend woord Tan een' mgner bekenden: dat ik drinken kon als een Dait- scberi bragt mg, die anders zoo moeilgk driftig kon gemaakt worden, bg eene zekere gelegenheid in eenen zoo hevigen toorn, dat ik met het mes op hem wilde losgaan. Eens, gedurende mijn bijna achtjarig Terblijf te Milaan^ gebeurde het, dat er een duitscbe reiziger, eerf koopman, uit dezelfde stad, in welke mijne tante , mijn Taders eenige zuster , woonde , te Milaan kwam. Ik Irof hem in het loge- ment aan , waar ik dagelijks plag te eten. De man was het italiaansch zoo weinig magtig, dat hg niet zelden in groote Terlegenheid kwam en meermalen Troeg, of er dan niemand onder de gasten was , die een weinig duitsch Terstond. Ik wachtte mg weVte laten blijken dat ik een Doitscher was; niemand had in Milaan nog een enkel woord in mgne moe- dertaal Tan mg gehoord. Zonder dat ik mg in het minst met mgnen ländsman ingelaten had, Ternam ik toch wie en waar hg Tan daan was. Toen ontwaakte er in mg een on- we^rstaanbaar t erlangen om iets Tan de mijnen te Ternemen* Ik maakte 9 ik weet niet meer onder welk Toorwendsel» kennis met den reiziger , begon een gesprek met hem, waarbij ik met geduld zijn gebroken italiaansch aanhoorde , en trok mij du bij elke gelegenheid' den man cn zijne zaken aan , zonder hem ooit te laten merken , dat ik zijne moedertaal Terstobd* Hij kwam mij nu dikwijls opzoeken, want zijne bezighedea 389 hieldeo hem yerscheidene maanden te Milaan qp ; als bij toe- Tal noemde ik eens den naam Tan den echtgenoot mijner tante en Troeg den man, of er eene familie Tan dezen naapa in zijne plaats ^oonde? Hij bevestigde dit en foegde er bij, dat zij zieh wel bcvond. Ik heb, zeide ik, eenen ongeluk« kigen jongeling gekend, die nu reeds lang dood is, deze vras een bloedverwant dezer familie; zijn vader, met name Jakob Werner^ \?oonde te Elbing , en deze man heeft mg , Tolgens hetgeen zgn zoon mg Tan hem verhaalde, Teel belangstelling ingeboezemd; ik Terzoek u, Tvanneer gg naar 11W Taderland schrgft, bg de bloedverwaute des overle* denen te^ laten vernemen , hoe het hären broeder en des- zelfs Trouw te Elbing gaat, echter Terzoek ik u teven» de aanleiding tot deze uwe yraag aan niemand te openbaren, yn^l ik anders in de onaangename noodzakelgkheid zou kun«- nen gebragt worden, der familie Tau den ongelukkige hef hartvprscheurende berigt Tan zijn jammervol einde te mocten mededeelen, hetwelk ik wensch, dat hun alt^d möge Ter* borgen blijven. 