title: Taalkundig Magazijn : of Gemengde Bijdragen tot de Kennis der Nederduitsche Taal / 1. (1835). - 11 Bl., 394 S
creator: Arie de Jager
text: re eV Tr ar u Era zn ra U yore. DE EYE „rt -Volgens de Zeeuwsche üitspräak zou de schrijftrant => 19 zgerüf we verweapen sim. Ben host in det. gemest ia-die weord deidelsk de ie, em eris sldlar cum groor omderseheid tusschen de uitspzaak vam gerief, (gemakkelük gebruik) en geröjf(gehask.) Men diende dus gerief ıe sehrijven, even als engerief. De klamk der ij in dat woord, schijnt uit Groningen, waar mmen in dem regel ie als im Holland ;; uitspreekt, user sommige plasisen van Holland overgewaaid te zijm. H. A. CALLERFELS,. Naar de aßeiding ve oerdeelen, schijnt de :/ inge- rüjf eveuwel niet zoo geheel zonder grond, Alıkems BILBERDUK zegi, in zime Verkl. Geslachtlüs, D. IE. bl. 419: :« Van rijven, werkwoord, is gerijvem of gerieven, in mija jongen tijd veel gebruiklijk voor ie- mand dienen met iets. Het is eigenlijk , voor jemand een moeilijkheid wegnemen, en drukt het applaner dex Franschen uit , als ware ’t gladden. Icmand ge- rüßnen „ moet derhalve met dit jemand in dativo ver- seen worden, en gerijven is con vorham neun, dat geenen accusativus heeft.”” Ock TEN KATE hrengt het woord tot rzjven, boewel in een’ anderen, naar mija inzien, minder passenden zin, zie Aenl, IJ..33g, Doch in allen gevalle is de ongeliikheid im de: spel- ling van gerjf-en ongerief af ıe kauren, en men be- haarde ‚beide woorden ‚„-het gi} met dig » Betr 7 ie te schrijven. re XIX. De afbreking van kun:stig,; gun-stig verdient, ins achtens „ de voorkeur. In majesisit.3s de:nigamg m PT agemigkı sbiä,: iis.azarfl, van ‚ker. Ipr: Las: in:mayder ine, wehher «des: klemiosn - ap ide: wieder .kettengbeep! valt. :Hienwoh.ikiden mujasseie afbreklen. 5 120°, sur hmin! far. Wo, MLLSIEBERBERKII: 001,‘ Miet Ueze Wijze var’ "afbröken"stemie overecn'helgeeil de Meer kmekr deswegens‘ opmterkt, tn ziine Beodr. deeling van BILDERDISKS Spraakleer;; bl. dos’ en volgg: F > s I w . 2 RL VER PC Be Zu Ye er Tar n) un Fr DE ” KR DE BER FF, 2 wre. ten «ht m ‚ AX, ' Bar - de’ uitspraak "mei in Yriestand de» ‚gebe- zigd worden. De Vriezen zelven gebruiken wel de fs doch‘ wi Usen dit overal, waar wij' de » hebben. Tie EFREMANS 'Woordenbock " op ‚Arıcz, de. ‚Inleiting,, ‚ BR ne: m. 8 NIE inf [EA 2 . Ka 1:63 .n Yu } Rt; x % fer en, a A BEE td wen. XXI, we“ " Freeg ; of’ beter wreeg » komt Bi: -WELAND niet voor ; hear: wel her 'verouderde' wredcf ,‘ wrüf, ,„ det SHAKAN>opgeeft ; 'en';,’volgens het; Woordenbock ’ach- ie: het -tweede! deetivan sibnakakns’ Spraskkumst , nöß Vlauaseh'is:> Bernunnise heeft ;' in - zifie Gusihcht« IU6i-,. mar de tegent#oordige uftiplaak z- wreeg, Wei gei..: Bst woord-beieskenr!« het:bovenste pedeelte' van. deh vor? en Ast van wrijvan , wrijgen) Waartöe sok: gewrigt hehoört: : Zie "TER xATe', N. he je ei BILD, t. a. p. wu XXH. | Eier iaiaijy m 15 :conig, nsdenken , ı Bdg; niet. zugt dui- delijk geworden ;. waazom! boekhundslaar met bock F£f => verkoöper diende verwisseld te werden. Immers drukt het eerste woord de bedoslde zzak niet alleen dai- delijker, maar ook juist uit. Boekhandelaar betee- kent toch jemand, die handel in boeken drijfi , ie- mand, die den boekhandel uitoefent ; dat is, die niet alleen verkoops, maar ook inkoopt, Boekverkooper ken, striks genomen, in zulk een’ uitgebreiden zia niet opgevat worden, en beteekent slechts iemand , die alleen boeken verkoopf. Om het aangevoerde zou ik mij voor boekhandelaar verklaren. X. XXIHH. Men moet, dunkt mij, buiten twijfel, kof% uitspre- ken, hoezeer het gebruik wil, dat men kofäj schrijve. M. SIEGENBEER, XXIV, Niet hebbonde kunwen ontdekken , waar ter pluatse BILD. dere waasschuwing doet,. kan ik hear nier be+ sordeelen mit het verband , waarims zij voorkomt. Het komat mi; waarschijnlijk voor , dat:zime:bedoeling is gewoest „ dat de genpeinde dısse voorsaaınwdorden gü» jj mn ZE, in.den gewonen spreektrant niet ıbe« hooren te worden gabezigd, imaar de verrächte.woord- jes ge en je. In zijne Spraakl. bl. 115, zegı.hijy dat wij in ’t gemeen gesprek voor gij of ge, jij en je zeggen, «hetgeen (dus vervolgt hij) thands voor hage wanspruak gerekerd werdi, maar des niet min- der ’t Natiomal-Hellmidsch euser protittie 15° . ’ a 195. Dh N un 5 AxRV, Par Kr Bertluıg Ik geloof, nen; daar het voorzetsel tot veel meer op het enkelvoudige voorwerp of de enkele zank slaat 2 | en voor meer van toepassing is op. de_geheele, ‚masse. Door de laatste wijze van vorstellen zou men ligte- ljk in den waan kunnen, geraken , dat men alleen de opgegevene som voor het geheel mogt besteden ; al- thans een zaakwaarnemer , die niet alte snügger was, zou zieh hierdoor gemakkelijk in de war kun» nen gebragt vinden. . X, Tot f 40 kan ook beteekenen voor eenen prijs, die wel minder , maar niet hooger moet zijn dan ‚f 40. | A xXxXVL : Raadsheeres is geen zuiver en gebrnikelijk Ne«s derlauidsch: woord , maar srijdig . met .de regelmaat (hoc) en verdient alzoo efkeuring. pr Pe EG . I.8 :. "Naar her meirum te: öbrdeelen , ‘dat .deze regel bes zis, schijnt :dezeive een gedeelte uit te maken of uite gembakt: te’bshben. van een dichtstuk , en als zooda« -nig.ı menden: .dö zaak ..niet :z0o stseng behandelem, Wamneer:«de dichter door dit woord »rouwen bedoek de, die in. de staatkunde voor het talent van man nen niet-behoefden te wijken , dan zoude ik dit nog al zoo onaardig niet uitgedrukt vinden; en wilde bij met dit woord männen- scheisen , waarin- meer va het F f 2 a 174 tegenovergestelde geslacht doorsieaalde, dan zoude de- ze uitdrukking bijtend genoeg zijn. In. proza hlijft het alıijd aan te bevelen, van z00 min magelijk jagt te maken op overfraaije en buitengewoon zonderling .klinkende woorden, x XXVII, Het eerste moge in den koopmansstijl aangenomen zijn, het laatste is, naar mijn oordeel, taalkundig beter. M. SIEGENBEEK, XXVII. In ’s Heeren weıLanns Taalkundig Woordenboek , op het woord »anger , leest men: » Hartssanger brengen wij hiertoe niet, omdat het, volgens ADE- LUNG , van een »angen komt, dat over hoop steken aanduidt, en aan het Lat. pungere, figere enz., ver- maagschapt schijnt,” Bieruit kan men nu wel niet leeren, wat een Aarisvanger is, en elders, ook on- der de zamengestelden met hart, komt het woord niet voor. De Hoogduitsche Woordenboeken laten ons in dit opzigt minder verlegen. Prof. oErTeL, bij voorbeeld , verklaart, in ziin Grammatisches Wör- terbuch der Deutschen Sprache , Hirschfänger door »een kort, regt zijdgeweer eens jagers, dat hij het geschoten hert in de borst stoot.” XXIX, . Het woord 2/d was oudtijds vrouwel, en de vporzetsels w 715 beheerschten den tweeden of derden naamval: van daar met der tijd, naar de vroegere schrüfwijze, vol- gens welke men de lidwoorden, even als in de 'uit- spraak , als aanhangsels van de vorige woorden aan- merkte , meter tijd , wordende alsdan de d van der, om de voorafgaande i, verscherpt. Meter tijd schijnt, uit misverstand , voor meter tijd geschreven, Thans, nu ijjd mannelijk is, en de voorzetsels (behalve ie) door den vierden naamval gevolgd worden, behoort men met den tijd te schrijven,, ten zij men de 'oude uitdrukking , geliik meer andere b. v. inderdaad, uültermate , wil behouden. XXX. Dit hangt geheel af van de wijze, hoe men dit woord beschouwt ; wil men het hebben aangemerkt als een vreemd woord ,„ wel nu, waarom zoude men dan achter. de £ geene s plaatsen? Het behoeft zich dan ook niet,.te schikken naar de .eenmaal aangeno- men regels voor de spelling. Verlangt men het ech- ter niet als vreemdeling te beschouwen , men late het dan ook niet eindigen op eene s, maar op en, daar ' wi) geen woord hebben , dat, in het enkelvoud met ? sluitende, zijn meervoud met s vormt. Al de Nederduitsche woorden op ad en nt maken het meervoud met en: veni.- venien, krent - kren- ien, tent-tenien. Daar nu cent als een Nederlandsch woord wettige aanstelling heeft, zoo zal het zich ook naar de Nederduitsche manier dienen te schikken en DB 276 men zal cenien bebooren te sthrijven. Dat mem soms cents in plasts van cenfan vind:, is nog erme berin- nering aan onze half verfeauschie klerken wit bei zgöden. H. A. CaLzesrEıs. AXAXI, in het schrüven van grenadier ıneen ik niet e=- kel de doorgaande nitspraak bij ons, maar tevens de spelling van het oorspronkelijke woord in mijn voor- deel te hebben. Wat aangaat de weglating der n in glasemaker, messemaker en dergelijke zamengestelde woorden in mija « Woordenboek voor de Spelling der Nederland- sche Taal ,” zoo heb ik daarover in de Opdragt van dat Woordenboek aan mijnen hooggeachten vriend SIEGENBEEK gesproken en als mijn gevoelen te kennen gegeven «dat dikwijls de welluidendheid wordt be- vorderd door het weglaten of wegsmelten van de r in zamengestelde woorden, waar het meervondige denkbeeld, bij het eerste gedeelte der zamenstelling , niet te pas komt.” Misschien kan daarop geantwoord worden, dat die beweegreden , in de opgenoemde woorden, niet gel- dig is, dewijl met der daad een meervoudig denk- beeld werdı uätgedrukı. Dit zal ik moeten toestem- men ; doch ik veesg tevens, of in de opgemelde woordea wel een ander dan het meervondige denk- beeld gedacht kan worden, en of soms in die woor- den de algemeene uisspraak eene rn doet hooren? — DE Deze beide vragen ontkennend .mpetende ‚baantwoord worden,. gelogf ik, dat dasumede her pleit voldon- gen is, .voor ‚20q ‚verre namelijk hei, meervoud nigg behoeft te worden uitgedrukt , of dopr de z aange- wezen, waanser.de welluidendheid de invoeging der rn niet vordert. En het is wel geenszins twijfelach- tig, of de welluidendheid in de opgenoemde en der- gelijke woorden, depr de "eslaung der n, bevor- derd worden. Hei woord . ossenmarkt doet, mi; denken aan de woorden ossendrift en ossenkop bij den Heer weı- LAND, waar, mijns bedunkens , drift als verzamelend en kop als enkelvoudig , de rn voorzeker spraakkun- stig niet vereischen , en de doorgaande uitspruak de n geenszins doet hooren; zoo als dan ook volgens mijn gevoelen ossedrift en ossekop behoort geschre- ven te worden. | Eene andere bedenking heeft mij geleid bij het ter neder schrijven van ossenhuid of ossekuid, Naar het door mij algemeen gevolgde beginsel is ossernhuid te wraken ; doch het is bekend,, hoe in sommige streken van Nederland de % in de uitspraak weg- smelt, en dan zou, verbeeld ik mij, osse-uid al reer onwelluidend klinken, Ziedaar waarom beide door mij is opgenomen. LAUTS, AXXIL Bet woord dag, buiten zamensselling , wordt niet altijd op. eenerlei wijze ia den tweeden naamyal ver- wm. 115 € bogen. Men zegt des daags (gedurende den dag) , des anderen dangs (gedurende den ‘anderen dag) ; doch het oog riet op de during van het tijdperk heb- bende , zegt men de gebeurtensssen des velgenden dags, het scheppingswerk des eersten dags , enz. Zoo ook wanneer het woord niet eigenlijk genomen wordt , als in de gedreken des onden dags , enz. - In zamenstelling zegt men hedendaagsch , alledaegsch , doch daarentegen des trouwdags , des sterfdags , enz. ' ToLLens zingt, Nieuwe Ged. I. ııg: Des feestdaags, anders niet, wordt ui het zilte nat, ‘ Het bruine vleesch gescheurd, dat vastvroor‘ 'in \ het wat. en dit beteekent op elken feestdag. Van eenen 'be- paalden feestdag sprekende , zou 'men des feesidags zeggen. Wat de uit weıLann bijgebragte voorbeel- den betreft, ik geloof, dat het gebruik ‘voor zon- dagsch , dingsdagsch enz. en niet voor zondaagsch, dingsdaagsch enz. pleit, gelijk men ook bestendig ’s middags , des voor- en namiddags zegt. "Zoo leest men b. v. in v.D. paLms Gedenkschrift , bl. 83: Deze vergadering liep dus, des donderdags, geheel vruch- ieloos af. Bl. go: Reeds des vrijdags zag men, hen > ien getale van drie honderd man, aldaar aanko- men, Enz.‘ XXXIM, De vriend heeft ongelijk. Ss chelvisch en walvisch ziin zamenstellingen met het Nederduitsche woord 11 visch, 'waarınede de uilgang van ansjovis niets ge- meen heeft. Dit woord is den met het Fransche an- chois , hetgeen_door MENAGE van het Spaansche an- ehova wordt afgeleid, Biivenpise gist , dat’de ei- genlijke beteekenis derer benanting poWisch is. Deze täalkenner spelt anehevis, de ch als in het Fransch ultgesproken (1). : Vam moocks Dictionnaire heeft , denkelijk‘ door eene drukfout, (ofschvon het twee- masl zoo voorkomt) anjovis. | XXXIV. Dat de ch in’ mensch, menschen, wenschen , &us- schen enz. niet behoort te worden ultgesproken , wordt door onze grootste taalkenners zoo eenstemmig geleerd, dat men, billijkerwijze, aan de gegrondheid dier bewering naauwelijks kan twijfelen. BiLDERDISK onder anderen zegt daarvan, in zijne Verhand, o. d. Gesl, bl. 92 en 93, het volgende : « Dagelijks ameden wij deze adjective woorden , maar schrijven ze mot sch, waarin thands de ch overtollig is. Voorheen was zij er noodig om de uitspraak , toen' wij beide de harde en zachte sissing door de zelfde letter s nit- (1) BEuascer zegt in het Woordenboek achter het tweede deel zijner Spraakkunst : » Ansjövis en niet anchövis, omdat deze spel- ling strijd tdgen de algemeene uyupraak.” YVoor zoo verre de ch als de scherpe g wordt uitgesproken,, heeft hij gelijk; doch dit teeken is ook in andere orergenomen basterdwoorden met de aan hetzelve eigene uitspraak behouden,, b. v. in marcheren , waarvoor men dan ook marsjeren behoorde te schrijven. De door sommigen \ingevoerde schrijfwijze van marscheren is, noch naar de Fransche, noch naar de Nederduitsche uitspraak , goed te maken. > 150 drukuen, en de zegel der uiispraak was: Voor de w en de vokslen is de s macht; voor de ovesigr am- senanten hard. Toss was men verplichs, om, bij voorheeld, Japansche, Üosiersche, Indische, Mca- sche schrijvende , de s door de ch te versterken, op dat ex mie Japanıe , Oosterse, Indise, Menie, gr- lezen wierd, en de ch was een discritisch aanbangsel van de s, en werd dus zeo wel in hei .enkd- als meervoudig uitgedrukt, schoon zij-zelve in de wit- spraak niet gehoord werd, (want nooit sprak men de laaısıe syibe in Menschen of ÜOostersche , -ala de esssie. im schapen of schaiels. niı.) Dit was gene an- gelegenheid „ ı0ea men geen z gehsuikıe; maar sedert dat dese laaisigemelde leiter ingesoerd is, en geqme andere dan de harde sissing aan de s eigen gebleven, is de eh nevens haar, zoo wanneer deze krelleiier niet zeif door moet steken,, volsirekt nuiloos en ver- werplijk geworden.” In denzelfden geesi laaı zich.de Hoogl. KISKER uit, wiens uitsiekende bevoegdheid, om over de uitspraak te oordeelen, door ieder erkend wordı; dese zegt, (Beoordeeling van BıLp. Spraakl. bl. 294): » De sch is, aan het einde van gen woord, — volstrekt eensluidend met de s, als sluitletier uitge- sproken. — — sch, bij voorbeeld in wensch , klinkt eveneens als de s in wens;” enz. Het gebruik heeft intusschen niet gewild, dat men, bij het schrijvan, tagenwaardig de ch. achsgrlaat, en BILDERDIUSK zelf, ofschoon in de spelling veelal zijn eigen weg gaande , heeft niet kunnen besluiten,, om dat letterteeken,. door hem voor grvertollig verklaard , wm 151 x uit het schrift se verbannen. :Men zal derhalve wel. doen ,. ook in dit geval, sich niet tegen..her 'volstan- dige gebruik, dien wergeres der talen, te verzetten. Ber woord sohepter behoort ..echter niet wet..de genoemde woorden .op £Ene lijn te worden geplaatst, en het bestaande verschil omtrent hetzelve is ven een gehevi.anderen aard. De Hoogl. EGENBESK namelijk is van. oordeel, dat dit woord, vroeger gewoonlijk soep- ier 'geschreven, als skepfer werd uitgesproken en grondt hierop zijne spelling van schepter, als mcer overeepkomende met schabel, schorpioen en derge- lüke uit »udere talen ontleende :woordens BILDERDIJSK ei WISELIUS daarentegen zijn vam meening, dat de sc iw dic: woord: bij ons even als bij de Frauschen :fals s) wordı uitgesproken, en houden zich dasrom aım de 'vroegere “sehrijfwijre, Zie siEs. Taalk. Bedenkingen, bl. 93;- sııw. Geslachtl. op het woord , en WISKLIUS Voorrede- voer den Nieuwen Dichtbundel,:bl. xxx, nn XXXV, - In: Egypteniand. acht men de n-tot steun der uit- spruak noedig; in Egypte beefi men die, als over- tollig , verworpen. el M, SIEGENBEEK. tn, \ XXXVI, Be "Heer weıcann keert in zijae Spraakkunst,, Bi, 235, 'dät, 'wainneer tmwee ‘en meer, met er zameng&voegde zelfstandige naamwoorden in geslacht of.getal verschil- len, het bezitteliike voornaamwoord moect herhaald => 182 & Ä worden. Nsar dezen regel is derhalve de witdrekking in zijn’ stand en betrekking wier geoorloofd , maar behoort men ia zijn’ stand en zijne Beirckking 1e schrijven. Baadpleergt men evenwel het gebruik on- zer keurigste schrijvers, dan bevindt men, dat zi), wei verre van zich aan den gestelden regel te hou- den , de zeifstendige naamwoorden van allerlei ge- sischt en getal door hetzeifde bezitielijke voorsaam- woord listen voorafgsan. Tot staving van het gezegde volgen hier eenige voorbeelden, nit ettelijke achtbaarste en op het stuk van taal meest kiesche schrijvers door mij opgeteekend. — CLarıssE, over EM. VAR ALPHER als’dichter enz., bl. 9: sijn gesoel, smaak en oordeel. Ald. bl. 36: ons kroost en kinds- kinderen en nageslacht. Nas ver riLm, Geschied- .en Bedekunstig Gedenkschrift enz. bl. 37: hun gezag en invloed. ‚Dezeifde, Redevoeringen en Verhande- lingen, D. IL. bl. 73: mijnen stand en beroep. Bi. ı82: zijn persoon en daden,. Bi. 186: hunnen stand of beroep. Bl. 215: hunne tranen en geween. Bi. 269: zijn deven en lotgesallen. Bi. 274: zijne trouw en onderzsockenden geest. Bi. 205: zijs onderzock en censame uren. Bi. 335: haar kracht en rijkdom. Bi. 331: 23/2 vermogen en gezindheid. Bi. 34ı: zijn gelaat en woorden. Kınzer, Voorrede voor het eer- ste deel der Gedichten, bl. ı1: hunnen samenhang, overgangen en aancenschakeling. Bl. ıx: zijn’ zang, maat en leiding. Bi. xv: haren aard en wezen. Bi. . xvı: hun serband en rangschikking. Bl. xxzxıy: al zijne kracht en omvang. m 135 & Eveneens als. met. de bezittelijke .voornaamwoorden, is het gesteld, met de lidwoorden, waarvan de Heer wEı- LAND „..h..a..w. bl..aıı , zegt, dat de herhaling,. bij naamwoorden van verschillend geslacht, naodzakglijk is. Ik ontleen mijne voorbeelden uit de werken der zelfde Hoogleeraren. CLARISSE, over H. VAN ALPHEN „ enz., bl. 5: »an een meer omvaliend verstand , beter .be- spraakten mond en fijner gesneden pen. Bl. 11: den naam,en eer. VAN DER PALM, Gedenkschrift , bl. 16: ir eenen ivoon en sterkte van uildrukking. Bl. 144: van den Rijn en Maas. Dezelfde , Redev. en Verh. D.I. bl. 5g: de ongewone woord-voeging s woord-buiging en woord-gebruik, Bl, gı: van een gesprek en twist. Kınker, Voorrede, bl. ı1: den vorm en houding. BL. xxIV: den geheelen zin en duiding, Bl. xxxyu: aan de dichterlijke taal en stijl. Uit deze voorbeelden, die met weinig moeite ; ook uit andere even groot gezag hebbende schrij- vers , te vermeerderen waren, blijkt ontegenzegge- lijik, dat het tegenwoordige gebruik met den bij den Heer WEILAND vastgestelden regel in strijd is, en daarentegen beter strookt met de meaning, van BIL- DERDIJK 5, yolgens wien de herhaling der lid- of an- dere woorden niet volstrekt noodzakelijk is. Zie zijue Spraakl. bl. 280. XXXVIl. ‚Ik weet .geen. ander antwoord, ‚dan dat her be- schaafe spraakgebruik zulks gewild heeft. ; Maar is de opmerking. wel volkomen waar? Ik meen al- zB 181 ıhans, dat men, in de beschaafde uitspraak , wel 'de- gelijk onmderscheid wanrneemt tusschen dauw en 'cen douw (stobt) , al laat men ‘ook in het eerstede a nick sterk klinken > i DE BE EEE | :M. SIEGENBEBE, De verwWisseling van au en ou is, onzes erachtens , gtootählleeis toe te schrijven aan de scherpe uitspraak van ‘du, gelijk door velen geschiedt, en om welke te vermüjden 'öf te verzachten, men in &en ander ui- tetste vervalt. ‘Dat het echter af te keuren is, be- seft men ligieljk. Niet alleen, dat men daardoor worden‘, ‘die 'geheel 'iets anders beteekenen , 'in de uitspraak met elkander verwart ; maar daatdoor wordt vok de gelegenheid geopend,, om dezelve labgzamer- hatıd verkeerd geschreven te zien, X. AXXVIM. Her gebruik van het tusscheniwerpsel a’! in stnee- kenden ‘of klagenden zin, is door mij verdedigd in mijae , sedert het opgeven dezer vraag , in het Hecht. verschenen Taalkundige Handleiding tor’ de Staten- Overzetiing des Bijbels , bl. 7 en 8. Ik nen dus de vrijheid , derwaarts te verwijzen. XXXIX, Alle zijn , naar mijn oordeel, verwerpelijk. Insahnten is;anij,gehseb onbekend, Het Haogduin sche, einschärren: geefi hier.;geen Hioht, + ' Beleeren is een: germanisinus, nn sr 185 Prijzsög iseen nieuw woord vaw slechton':stempel.--' Opspteken. voor aanmanen., opwekken ‚:kwam mij: nooit bij eenig 'goed schrijver wear: ::: m. ven Opgeschrikte zul wel eene vertaling zije vun: het‘ Hoogduiwehe aufpesöhreckte. Betrekkeling behoort tot geene der beide. talen. - Uitlandäsche is eene platte vertaling van kncken- duitsche . ausländische. Zu Zuchten kan kwalijk van ‚het oog gemgd. worden. Onbenut is weder een bläkbare germanismug.- \ Ä BE ... Mu SIEGENBRER. ... Her -2i; mij vergund op een paar ‚derer uitspraken eenige bedenkmg te maken. Mijne eersie bedenking : betreft : het weckwoord opsehrikken ;. dat 'nier alleem door. hei gemg- vau BILDERDISK , maar ook door dat van den Hoogl. ' YAN DER PALM kan: verdedigd. worden. Bij den eersten komt het voor "iu zijne Brieren N. IV, bl. 152, waar man leest: «de stille vadsigheid die. niet opgewekt wordt tot. ondersock , die nies opgescheikt wordt door de lasterlijke. opsteigerie- gem-der hoosheid, enz, En bi; den laatsten heb ik: bet nengeisgffen in zijue Bijbelvertaling , Job AKXIX, vs, 33: Schrikı gij hem: (1; w. het paard) op, gelijk een sprinkhaan?. heeräjk dampt zijn: gesnuif ! Ik ben wel niet van oordeel, dat het gebruik van eenig woord, door een enkel schrijver , genoegzaam is, om ana ‚heiselre hei burgerregt onzer 1aal to6 te kennen, en zou dan ook mes’ den Hoer VAN 'KAMPEN (Geschie- denis der Letteren en2. Il, 387) geenszins een wooerd, a 1ER: dat..mij aellig .als. gen. germanisme. vaockrany, gaeıl- keuren, 'omdat,hei daor. den. gronten VHNHRKI:RAIHE was gebruikt ; doch wanneer een woard.,. zeo als.dit. met opschrikken het gevalis, door eenigen kieschen en taalkundigen schrijver is gebezigd, dan behoeft het, nis heduankans ; niet te. wogden. verwonneh , deannnha oadeszorht te hebben , in hoe .verre het metdemaard: onzer taal strijdig is. f a re Eene :audeze.bedanking is er te maken op de ver- werping van bet zuohtend ujisien var het oeg. In eenen eigenlijken zin zal wel niemand die nitdruk- king. ‚goedkeuren ;: dech hei: komm mi) voor ‚'dat 2ij, bij overdragt genomen, zich even goed kan laten verdedigen als .zulks hiervoor, in n°. XIIL met vriendelijke pijp, vriendelijke hand plaaıs had, Uitr- drukkingen als deze: | ‘1 © Hij heft zijn datkbre handen - ° ” » Tot-God, aljn stkun en hoop. zouden wit onze beste schrijvers, met menigte zijn aan, te voeren, hoewel eene dankbare hand, zoo min alt- een zuchtend dog,‘ eigenlijk ‘opgevat, 'beteekehis heeftz en de Floögl; van ver rate‘ verklaart üf- drukkelijk , verbloemde spreekwijzen , als welsprekend gen en :welsprekende tranen ‚:. niet af: 16 kom Tie Be Verharid. en Bedev.:' D 3; bir65 en d6. 1 a .. st DER Bee 2 2 7 XL un 3 Bey sc Ban Ge FE 20 Instendighjk besige. HORFF- vaptı mei-aierlen :a- drang ;.Ned. -Hist.- fol.. 1000 :. Maar men vermaaiide hem ‚soo :instendighlijk, -. dat: Alfıien. Jeattia:rır shinkks ww °“ wu [7 m - . "u — BR. u 487 vertrok naa de schans van Sante Marye. Wi; zeg- gen ‘gewodnlijk, bij'' verbastering van ber‘ Fransche- instant’, indtantejk. Ze | XLI. Zehes,. dupkt. „mij , het Fransche rondemeht. a. behoort:.tot .de .vele-basterdwoorden , waarmede.onz dagelijksche. spreckunl doormengd is. Ke M. SIEGENBEEK. Zu 7 OXLIM, Ik ben het met den steller dezer vraag volkomen ceDs:. M, SIEGENBEERX... XLIM. Ik meen ja. Dubbelziunigheid kan er uit de za- menstellingen met ster voorzeker ontstaan, Als BIL- DERDIJK bij voorb., in zijne navolging van POPES Essay on man, bl. 41, zingt: Ja, de. echte en ware baan is die Natuur betrad. De Reden. is geen Gids, maar wachister op ons en | pad.. kan er twijfel onıstaan, of de dichter wach%sterre of Het - vrouwelijk van wachter bedoelt. Uit verge- liiking met het oorspronkelijk wordt het duidelijk , daar POPE heeft: Fes, nature!s rond mast' ever. be preferPd ; Beuson is here no'guide , but‘ still’ a guard. ' Hietiis dan ook niet zonder voorbeeld , in zoodanige g ge- Gg a 155 vallen star te schriven., Zon vind: men Zeidstar in YPEIJ. en DERMOUT, Geschied. der Herv. Kark., D. II. 45:1 en in de Aanteekk. op dat aelfde deel, bl. aıa. XLIV. De ## moet hier zeker als de verscherpte g worr den uirgesproken. Ä M. SıEGENSBEK. Hoe stellig deze uitspraak ook zijn moge, «ij het mij echter vergund, van den Hoogleeraar ten dezen in .meening te verschilien. Mijns inziens moet de ch in Christus, Christen enz. als k worden uitgesproken , en wel om de volgende redenen : ı. Die uitspraak is, mijns bedunkens, meer over- eenkomstig met den aard onzer taal , als waarin wel de kr maar niet de gr, buiten de voorafgaande s als in schrijven enz,, wordt gehoord; en in verscheidene andere, mede uit het Grieksch overgenomen , woor- den wordt de ch eveneens bij ons uitgebragt. leder toch least chromalische toonschaal, achromaltische kijker, ehronologie 'enz.. mei kro eu niet gro. - 2. tet komt mij waarschijnlijk voor , dat reeds van ouds de woorden Christus , Christen enz., ‚met k werden uiigesproken, daar ik amders niex kan year.. klaren, .wan waar het onisiaan. zij, dal, 200 wel Vroßr ger als later, volgens hei geruigenis des Hoogleeraars : zcelven (Verhand, 0, d. Spelling, ‚bl. 256) ,. valen. in het schrijvan dezer.: woerden de alı.mer.% ‚kebben.: verwisseld. Die werwisseling, onder anderen pak.dpor YPEIS, in:BREMDERS. Kahiner, IV, 165 en. 166,’ Yer.. j wm 489 5. dedigd, werd ook nog, geliik men weet,, bestendig in acht. genomen doer Vrouwe BILBERDIIE;. Naar mij berigt is, verklaarde zij , deze schrijfwijze te. rusten op de goede uitspraak dier woorden. BILDERDISK zelf, ofschoon wegens hunnen oorsprong uit het Grieksch in de gemelde woorden de ch behoudende, sprak , volgens hetgeen mij mede van geederhand is medegedeeld, daarin steeds de k uit en hield Gristus voor wanspraak. han zei XLV,: Ter beantwoording dezer vraag strekke , wat BIL- DERDUK leert, in ziine Aanteekeningen op ANTONIDES , ten voorledew jare door de zorg des Heeren SUSANNA ‚ in het lokt 'verschenen. Men leest daar bl, 6 en 7 het ‚volgende: «Äir schreven onze Ouden als alle. en- clytica,;' aan '.her’voorgeande woord vastı. Nuderhand verdeelde wen ’die,.un schreef: niet 'meer' ik sprechem _ (ik 'spreek hem)y, 'ik zieze {ik’ xie ze ofkadr)), 'zy doenet (zij doen het)‘, en Ay weeier van, am malk- ander, maar van Een' gescheiden; Hiervan den: is de apostfophe 'usschen beide. . Doch: deze ‚spostrophe behoort niet" tor -het.velgende: maar- tot’ het vorige woord. Intusschen' rekent men: het thands: geheel an-+ ders eh’ schrät:: ?er is: jerdand,'zelfs in .’« begim van een +ölzin:, 'paragraaf, ja gekeel' howk.. «Wie: zier hier het: ongerijmde'nier-- von? = Met :’t. voor: kei ,. is:ker ook eenfgermate zoo: doch dir Nidt dan eene afkor- ing ‚yän voren, -maar er is "sen velkomen.woord, Waut dat’ mew zieh verbeeldt dat het:eene afkorting Gga => 190 & van daar zou zijn, is belachliik. De tandletter laz zich als begin van het woord niet afkorten of onder- drukken, of inslurpen” Ik voeg hier de bedenking bij , of de apostropke, in dit geval, zoo als alıijd, niet zou kunnen diena tot een teeken van uitlating. Men schreef namllii hy wasser, hy isser, datler enz. Daar men nu bi de afscheiding de ıweede s en ? wegliet, kon, dunlı mij, de komma, ter vervanging van deze sırekke, weardoor dan tevens, als boven geleerd wordt, ı kennen werd gegeven,, dat er aan het voorgaande b«- hoort verbonden te zijn. ° ALVIL Konkelfoezelen is het frequenutief van korkelfo- sen, welk werkwoord de Heer HOEUFFT vermeld: u zijn Bredaasch Taaleigen , bl. 319, en wel met den omschrijving : « bedriegelijk, arglisig, bedektelii handelen, met draaijeriien omgaan; ook, zich ma eenen anderen verstaan , om eenen derde te‘ bedrie- gen.” Het eerste gedeglte des woords is van konke- len , eigenlijk draaijen, spinnen , doch overdragie lijk slinks of bedektelijk handelen ; en föeseken ul sen zijn met het Hoogd. fuseln, dat SCHMELLEN Bayerisches Wörterbuch , d. 571 ,.verklaart door der- seien, haastig en slecht arbeiden, enz, '""Koekelemeijen beteekent zich al ddrtelende verma- ken. "Koekelen is 'bi, den‘ Heer HOEUFFT, 'h. a. w. elkander liefkozen‘, 'waarvan ‘ook 'kockeloeren ; ‘ ‘ \ MB 491 X meijen., npg. over in aich warmeijen.en. spelemeijen, is zich vermaken, zich verlustigen. ... XLVII, Ik houde het Janıste voor talkundig beter. M. SIEGENBEEK. XLVII. Dit spreekwoord zegt onophoudelijk , sonder einde , wel verstaande , zoo als men in den emgangsstijl het woord einde bezigt. Wanneer men iets zal afwerken, dat te lang duurt, dan zegt men al spoedig: daar is geen einde aan, dat gaat var eeuwigheid tot amen. Een vriend van mij beschouwt dit spreekwoord als een ingekort voorstel , beteekenende san eeuwigheid ! tot eeuwigheid, ‚amen. « J. B. I. t Pe . : KXLEX, ne et ee Ik zou van den 'voorsteller der ‚vraag verschiilen, Mij dunkt, ‚het meervoud pakken , > ‚stoffen. enz, wijst ons hier te regt, Daarbij toch wordt de consonant alcja verdubbeld , hoezeer ook en de uitgang is. M. SIEGENBEER, wu . . \‘ > ; +4 & ‘ Ze rt" UL. ‚ .. .! . [ a) A tv .. ii t Minuut hetaekent 200, yeel. als klein » ‚verkleind, ‚van ‚minutus, lijdend deelwogrd. van. het -Latijnsche jninyere , , vegkleinen ,„ verminderem, — Seconde , l > 192 5 waar het ‘Pransekte:' partie ouder te verstaun is, be- teekent fweede. ' : "'- " |. SrecunhenK. Minuut komt van het Latin, en bereekent &en klein ‘deel des tijds, dien wij ons staande denken, :t, w. een sitond of wur. Seoonde betreekent Urreade ; de seoonden dienen tot eene nadere of iweede ver- -deeling van dien ujd, geliik de Zerden , tor de derde verdeeling dienen, en ' daarvan ook den Dasızı dragen. " *B. i Fi N. b ‘ ‘ . ., LI. . I. Hierbij moet ik aanmerken > dat KLUITS, WAGE- NAAR’S Historie, in mijne Geschiedenis der Bürger- wapening, als eene druk- of schrijffout moet ‚be- | schouwd worden. M. Sironere): Om het hier geroerde punt in het licht te stellen , zal het voldoende zijn, Over te nemen,, wat desaan- gaande voorkomt in de Voorrede van ’s Heeren wı- seLruüs Nieuwe Dichtbundel , bl. xt en xLI, 'alwaar men leest: «De comma of aprostrophe » geplaatst tus- schen de sluitletter van een woord, en de, "daarbij gevoegde s , geeft de eäsie of uitlating van’ een e te kermen , gelijk in 1’ Auis voor te huis, even 'zoo als dezelfde comma, staande voor een s of tr, de uitla- ing van de of he te kennen geeft, gelijk in ’s Rinds voor des kinds, ”t paard voor het paard. "De com- ma geplaatst' achter aaıl een woord, met een a ein- digende , en vöör de, Asnraan 'toegevoagde „5, be > 195 teekenı.almede de weglating van een e of van eep 4, zoowel in den tweeden naamval van- het enkelvond , als in, den eexsten van het meervoud; b. v. Enna’s dal, :kine’s swareldampen , Anna’s schoonheid, comma’s, thema’'s, voox..Ennaes , Einaes ,: An- naes ; coommala ,: ihemala. — Somwijlen. geeft dit tseken aok blootelijk te kemmen de. verbuiging van een klinker , 200 als Apollo’s lier,. Kupido’s pijlen, Dir- ce’s bron, Korfu’s inwoners, opdai men niet zoude lezen : Apollos, Kupidos, Dirces, Korfus ; = — en hieruit blijkt wederom de verregaande domheid der, thands bi) sommigen aangenomene, schrijfwijze van HOoFT’s Werken, WAGERAAR’S Historie, BORGER’S Schstiften, beigeen wezenlijk niels anders is,. dan Hoortes Werken, WAGENAREB Historie , BORGERES Schriften. Men mag alzoo mei grond verwachten — eerlang. e zullen Jezen ’s Koning’s besinit, ’s hemel's wiisheid , God’s Almsgl, ’t baren’s _wee der vrouw enz.” Tot dus verre de Haer- wisezine, Al, ware her,des men van dezen wortxeffelijken. (releerde in 200 verze | verschillen mogt, dat men de comme in Enna’s dal , even zeer voor eene hioote sanwijzäng. van de verlen- ging des voorafpaanden klinkers. bield,, alsin.Applio’s lier, gear het cesste voor Enneas da] en ‚kei andere - .yoog Apalloos lier gest chel is, zal men des niettemsin ajne aflearing van het gebruik dier comma achter ee: medekliaker allezäns billjken. Het door den Opsteiter der Redenking nangehanide geschrift van Prof. SIEGENBEER is het eenige niet, dat, 2 131 hetzij ‚dan. door achtelanskeid des zetters afenereciors, hetzi} dess. vwerzuim des. schrijvers, te dezem aan. osussunkeurigheden bevat.. Zoo -vindt men , onder anderem, im VAN.DER PALMS Gedenkschrift, bl. 15, 24 en ı35 maroızons val, bi. 158 BULOWS mag; doch daarentegen bl. 127 MOLIToR’s berei, enbl, ı em ı62 'ORANIE’S verhefing. Ä LM. -Mijns- bedunkens is het woord altoos door mm wnalkenners nog niet goed verklaard. Tem KATE spreei (Aenl. I. 293) van een veröuderd'woord 400, dl #jd hereckend zou hebben , ‚doeh;waarvan; ij d thuns , nergens eenig blijk is voorgekomen. „“BIkaMt- pısk (Aanteekk. op HUYGENs, VI.'366) :houdı her von eene zamentrekking van a/ te oods, van ode, licht, zacht, Andere afleidingen zijn mij, om van TUINWAN gissing: 18: zwijgen „. niet bekend. Aannemelijker kon! het mi) voor, altoos, met den Heer norruann, Furt geuben , I..358, voor een te. houden mer het verat derde Hosgäuissche alsoges „ dat dezelfde. beieekenis had, als ul0os vroeger bestendig ‚bij. ons, nemalik swistrekt, » Niet altoos beteckende voorheem adstrel niel,” zegk BILD. is a. p., heigeen mek menigwiset voorbeelden ‚te :beyestigen :zom :zijn. Tegemmoordif hbezigt men «äoos ook voor in hei minst,.sJen mi® sie , allhans., Dit alaoges, dat. ook in; ziemanns Bir telhochd. Wörterbuch , .:en GRrAFES. Alihochdentschet Sprachschatz , I. 250, voorkomt , is van zogeny di. togen, trekken , gelijk ook tijd van ti-en, trekken , 5; > 4% x en hieruit blijkt de overeenkomast in vorspronkeliike. be’ teekenis van altoos en altijd. Van daar,, dat men, reeds‘ bij onza ondste schrijvers, altoos voor alüjd anıııreft, en van daar. ook , dat altijd wel gebezigd werd im den» zelfden zin, waarin men ıhans doorgaans alloos ges bruikt, namelijk voor ten minste , althans , zie her Woordenboek des Instituuts op HOSFT , E51, en-wEno zanns Taalk, Woord. op altijd. Dit laatste blijkt ook vooral uit het Idiotioon Hamburgense van RICHEY , waar men, arts alloost , leest: » wird, eben 0. :ge- brauchet wie allbott: [zie dit woerd hieswoer-, bl,.4an, als. Geldersch. opgegeren,] Dieselbe Bedeutung‘ kav aiıch bey uns hisweilen das: Wort .allıyd,- womit man etwas zugestehet: -Z, E, he is hy .ean düchtig Meun: est sans vir strenns.” i ums s k. LIU. 'MUNTINGHE , in zijne Geschiedenis der Menschheid, zegt: »indien men Pharao voor -Egiptisch of ook voor har Koptsch Posro of Phouro neemt, dan beteekent. die de.koning. ‘Zoo de Egiptenaars Oostersche, vooral Arzbische woorden in hanse taal opgenomen hehben, dan.kan men!ook even regtmaug een ander Arabisch " weord..er wor nemen , hetwelk ‚het foppuns van gene znah..bewekent en van daar »orst of Avofd. van een volk ofigeslacht,. Zos lang het dus niet uitgemaakt:is, welke.:de: betsekenis ‚van hat woord Pharao is, dient men. zich: aau. de aude gewoonte.te houden, en schrij- ven: Koning Pharao.” Ä J.B > 196 x LIV. Ik durf hier naauwelijks beslissen. Voor mij ver- kies ik - maagre, cecedle zonder afscheidstecken te schrijven. M. SIEGENBEEK. Mijns inziens zou de schrijfwijze van zmag’re, ed’le , taalkundig , de beste zijn, dewijl ma en e de eersie lettergreep blijven, en de beide andere tot eene worden zaamgetrokken „ zoo als dit ook in schilfren, aanbidd’ren enz,, het geval is. Schrijft men met den Hoogl, msag-re , eedrle., dan moest men .gok gchik sen, aanbid-ren schrijven, om zich gelijk, te.blijven. ik erken averigens dat maagre , ecdle enz., wegen de meerdere duidelijkheid, de voorkeur ‚verdienen, doch de aposirophe komt, mijns inziens ,. dan, ook volsirekt niet te pas. LV. . ' - . ‘. ' Onder de regels voor’ de zachtlange 0; wordt bij den Heer werLann, Spraakk. bi. a6, 00k-rermeld: dat dezelve voorkomt in ongelljkvloeijende werkwoor- den, heızij zij tot derzelver wortel behoore, heızij, door verandering van den wortelklinker , ingelijfd worde,, als: komen, mogen, bewogen, hedipgen gebroken en. Als uitzonderingen op- - dezan. regel worden ook de werkwoorden stoolez en loapen 8% noemd, en .dat in desen de scherp-lauge..o ‚door de verwantschapte talen gewettigd is, kan mean gesiaafd zien bij TEN KATE, D. I. bl, 293 en 307. a 49 5 "EVI. ..Naar het mij voorkomt, is+de verdubbeling der s , in swijsste , 'schaamtelvosste en dergelijke woorden overtollig. De overtreffende trap van Ws is, niet wijsst, maar wijst, en dit verbogen wordende geeft wijste. ‚De tweede s.versmelt bij de uitspraak geheel ‚ja de eerste. Ik meen ook, dat het doorgaande ge- bruik. voor die ‚schrijfwijze pleit. LVI. "De spelling wijrook heeft zonder twijfel de gewone uitspraak tegen zich. Men spreekt dit woord besten- “ dig wierook wit, ofschoon men nimmer wiewaier , wiekwast, mbar steeds wijwaler , wijkwast zal hoo- “ren. Dit reeds doet vermoeden, dat het earste niet, gelijk de beide laatste, van wijden, wijen afkomt., Aannemelijk is derhalve de opgegevene afleiding van BILDERDIJK , en niet van Prof. LULOFs, die dezelve in ziine Nederl. Spraakk. enz. bl. 319 , alleen als gevoe- len van BILD. opgeeft. Men zie des laatsten Verkl, Ge- . slachilijst, op het woord, B u IV. Ik meen, dat meigezel minder goed is dan med- -- gezel, hetiwelk ook het gebruik voor zich heeft. Al wordt in ons voorzetsel mei, de d tot $ verscherpt, dit 'behoeft zich niet tot in de zamenstellingen uit te strekken. De schrijfwijze medegezel zal ook wel on- berispelijk zijn. BD 195 LIX. Zotder veel nadenken is her duidelijk, dat al deze woorden niet op gelijke wijze zijn zamengesteld. In staatsch-gesind , joodsch-gesind , zijn staaisch en joodsch bijvoegelijke naamwoorden; die zamenstellin- gen beteekenen »arn eene siaatsche, eene joodsche gezindheid, van de gezindte der staatschen , der joodschen ; 200 ook roomsch-gesind (en niet rooms gezind, dat her Taalk. Woord. heeft, doch ’tweik geheel iets anders zoude beteekenen) d. i. van de roomsche gesindheid. Doch in aardsgezind, hemels- gezind, wereldsgezind heeft men tweede naamvallen van -de zelfstandige naamwoorden aard, hemel, we- reld; dere beteekenen gezind of geneigd tot de aar- de, tot den hemel, tot de wereld. Op gelijke wijze zegt men prinsgezind, koningsgezind , vergevensge- zind, trouwensgezind voor gezind tot den prins , lot den koning, tot het vergeven , tot het lrouwen enz. S$Somwijlen wordt ook het teeken van den tweeden naamval gemist, als in Godgezind, deugdgezind enz. LX. " Ik weet hier geene andere reden te geven, dan dat het gebruik zulks niet gewild heeft, Misschien echter is die reden in den aard der A} gelegen, 3, die naauwelijks voor eene letter gelden kan, maar veeleer als eene e enkele ‚adspiratie is aan te merken, _ nn | ‚M. SIEGENBEEK, lu) “ Deze gissing ; kriigt cene hooge mate yan, wearschüp« f} “ = 499, & lijkheid, als men bedeukt, dat de % van het voor- naamw. Aij, in de uitspraak dikwerf werkelijk ver- loren gaat, zoodat men hoort Zaalli, wildi enz., voor laat hij, willt) hij. Ging hierbij nu nog, als in mij, wij, gij en zij, de ij (of ö) ook weg, dan bleef er niets over. In de andere, met A aanvangen- de voornaamwoorden haft dezelfde verkorting plaats : geeftem — geaft hem , zegger — zeg.haar enz: LXI. - Mijns. bedunkens , omdat men kaarsen (nieı kaar- zan) en Zlaarzen (niet Zaarsen) witspreekt. Dar /aars, z00 wel als kgars , in het enkelvoud s heeft, is om- dat wij geen woord .of lettergreep met s -sluiten, De vagy .de, z in de plaats tredende s blijft toch zacht , en. neemt,, in het deelwoord gelaarsd, de zachie d . achter zich. Met de » is het even zoo gelegen :. 'staf — staven, straf — straffen, gestaafb — gestrafT. LXIL. Polster is hetzelfde woord met bolster , bulster , en beteekent kussen, im welken zin het ook in het Bredaasch Idioticon van den Heer HOEUFFT voorkemt. Vergel. de Tael- en Dichik. Bijdr. II. 296 2. Sieng of stang is een ijzer aan het bit van een ‚paard , zegt de Heer WEILAND, Taalkund. Woord. op sieng. Snafel zal ‚gebü beteekenen. BAıLEY schrijft al- thans die beteekenis aan het Eng. snafle tor, dat hij van 'ons snavel, bek, afleidı. Het Vriesch heeft het .“ ’ >. WB -- * 4 werkw. snaffeljen; voor het op den toom bijttn win: een paard. Zie EPREMA, Woordenboek ap JARIEH-, bl. 43a. en x 7 ’ ® “.r LXHI Men uindt dis »aariwel meermalen , b. v. LJPEY, a®; DERMOUT , -Geschied. der Nederl, Herv. Kirk, IH, 3683 — die seeds den 10 van hooimaand den broe- deren vaartwel had gezegd. D. III. 105: — Am- sterdamsche en andere vrienden ‚ die mei een snik- kend vaarıwel van hen äfscheid namen. Het komt mij echter voor, dat dit gebruik geene navolging ver- dient, dewijl het woord »aarwel in dezen zin als een zelfstandig naamwoord voorkomt , en al liet het’ zich ook in het meervoud bezigen , dis. getat dan zou ınoe= ten worden aaugeduid op de bij de: zellstand, naamw. gebruikelijke: wijze. LXIV.. Kaks, alskaks is een woord of uitdrukking, bij onge.vroegere schrijvers. menigmaal veorkomende- in’ derelfde beteekenis , als wij 'thans kwanswifs of’kwanı' suis gebruiken; Zie hier oenige voorbeelden. Hoorr > Ged. I. 209: on UBereG BarraR Vr gre Men zalder as kacx P aevoni op het hy ze, En de vrienden als dan tot de bruit worden vergaert, Ald. 219: Dat blijke m an dezen. Rijkert, die siasi as ; Kacz nae | de meil; zB. 301 - Maar hy heafl.’et ’er voorsecker op tive let -. Om. me de Pot behendigh !’ onimorssen. = Vonpers Werken, VI. 215: Ick most noch, onder schijn var inspraeck Godts als kax, Mijn dochter Polyxcen , mijn’ neef Asiyanaz“ Zien ‚sneuvelen door ’t stael, zien storten van ' den tooren. ” KaAnpnuYzen, Stichtel. Rijmen, bl. 146: Om los in lusten ie verzuypen, Schouwt [d. i. schuwt] # een (kax) nap-geaet- ‚digheyds.. Ald, 278: j Ä on. Een deoksel maelt men ook voor eenwan sijne de’en: Door dees schijn-eerbaerbeydi wil (kax) de konst | haer waren Behagelijck doen zijn voor d’ eerb’re Christen- u scharen. Cars Werken, D. II. 208: Nu komt de oude Heer, en drüjft met stijve kaken Det niemant van de kneght sich meesier hesft te on , . maken, Dan hy die hem besat, en niei die hem genasz V erraift hy noor de quael, als kacks sıjn eygen a er | was. De o0rsprong van dit woord schijnt niet duidelijk. TOısMmAn zegt daarvan (Falkkel, 162): « kak. schijnt ook geveinst beduid te hebben, want kackepaeys > 02 weh een‘ yevbinsde: vrade; Bieter hehuder iadykaks , in schia; waere vehiling ‚ ' yazaw, en kudtermil'..de Zeeuwen zeggen kekke mekke,.iets dat ger wu. 