title: Zeitschrift für Deutsches Altertum und Deutsche Literatur
creator: None
text: bemerkung über den Cancionero, Envers 1550, dessen jahresxM wol auch irrig angegeben sein könnte, bemühung, van Wijn zu einer directen antwort an Grimm zu bewegen, Gvenwel heb ik zelf , in de vorige maand, hem voor U en voor my zelf geschreven, en verscheiden uwer desiderata gemeld, en my borg gesteld voor kopykosten b. v. van 't fragment van Reneke de Vos, en Per- guut, en gevraagd over den Hollandschen Lancelot en Marcolpb en Tristan en die gy verder meldt; en geconsuleerd over uw plan van vereeniging ter uitgave van oude stukken van Taal- Dicht-en Geschiedkunde (waarover onder). Voor oude Taal-en Geschied -en Oudheidskunde is veel in de werken door GvHas- seit, te Arnhem, in de laatste jaren uitgegeven, maar hy laat zieh, ZOO ver ik weet, niet in met Dichtkunde en zyne stukken zyn meest over de latere b. v. 14, 15, 16dc eeuwen. verschiedene auctionsaufträge für Grimm, Ik weet niet, of ik wel doe, met U de Ilollandsche redactie van den Elius, Amstd. 1788 (f. 1. 10) toe te zenden. Doch het stuk is in dubbel opzigt merkwaardig. ZUR GBSCHICHTB DER DEUT8GBEN PHILOLOGIE 165 1. om dat de Auteur, W. Bilderdyk, als Dichter, als regtsgeleerde, als Criticus, als Pbilosoof, onder ods uitmunt, en een even voortreffelyk genie als geleerdheid bezit, en ook bjzooder van Hollandscbe taalkennis en etymologie zyn werk maakt: ik hoop bem Yoor uw plan te interesseren , en zie dan gewigtige aan- merkiogen van bem te gemoet. 2. om dat hyzelf ('t zy dan wäre oude overleYering 't zy de mixtura dementiae, die voigens Seneca Pbil. in elk magnum ingenium is) zieh zelf als afstanuneling van dien Elius, zwaanridder, beschouwt (waarvan ook in dit boekje Sporen zyn) en nog eene Zwaanridderorde draagt. TyU Uümr Spiegel sdiickt T. nickt, weil dieser nur aus dem hoiM. übersetzt ist; wol aber aufser Melis Stolce von Huydecaper, BUus und Robert le diable: 1. DocL Fau^tus. 2. de wandelende Jood, 3. Destructie van Jerusalem. 4. Floris en Blanchefleur met eenige correctien van my (daar ik de taalkennis van myn Vader niet heb, gaan ze ZOO diep niet, als zyn proef over d. Ridd. m. d. Zwaen, die gy hier by vindt). 5. de Leidsche Straatschender of roekelooze Stu- dent, 2 deeitjes. 6. Vissers Naamlyst (achter Gockinga's Excerpt der Orig. Typograpb. van Meerman). 7. een fragment, in een gedrukt blad, over de Edda (ik denk naar s. 199 dat het een blad van Brieven over Tsland is, welke io't Hoogd. vertaald zyn, maar die ik verder niet ken — misschien van den Bisschop U. v. Troil ? — ). 8. Eenige exemplaren van een Berigt eener nieuwe Geschiedenis van Holland. Ik ga over sommige dezer ingredienten nog eenige aanmerkingen maken. b. v. N. 3: ik gis, dat deze Legende eenige verwautscbap kon bebben aan een gedieht van onzen Jac. v. Maerlant, vermeld door van Wyn Avondst. 1. bl. 276 en beb er vWyn over geschreven. — 4. in Floris en Blanchefleur viodt gy ook van die ingevoegde rederykers - rymen vol fransche woorden, welke zeker eerst, gelyk gy ook gist, uit de 16^« eeuw zyn: maar 't zou de vraag zyn, of niet verscheiden dezer prosa- geschiedenissen uit de Fransche prosaredactien onstaan zyn , ter- wyl onse Duitsche Gedichten verloren gingen of bykans onbekend raakten. — 5. aan den styl, en de kleeding der figuren (in de prentjes) schynt die lafTe roman tot het laatste derde der IT^e eeuw te bebooren. Gy zult billyk genoeg zyn , de Leidsche Uni- versiteit niet naar de verouderde burschiteit te beoordeelen. — 6. de naamlyst van Visser is onlangs, met veel vermeerdering weer uitgekomen, by 't werk van Jansen de Tinvention de fsoj imprimerie, Paris, Scholl 1809 ('t werk van 7. zelf is wemig meer , dan eene vertaling van Gockinga's excerpt van Meerman) ; doch heb ik gemeend , dat dit exemplaar der originele Holl. uit- gave U de 10 st.^ die 't kost, wel waardig zou zyn, om dat in de vroegere Holl. werken alleen deze druk, by 't getal der pa- gina's aangehaald wordt. — 7. Dit fragment van litteratuur over de Edda zal u wel niets leeren. ... 8. Dit berigt, en het werk * stuivcr =s 3 Arr. rhein. 166 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE zelf, had den grootsteD aandacht verdiend der buiteDlandsche GeleerdeD , die doorgaans onpartydiger zyo , dan de iolaDders, maar ligt feilen , door gebrek aan goede Schriften , of (onwetend) partydige voorstelling volgen. Onze historie is in de magt van de Loevesteinscbe, Aristocratische, anti-Oranje, Remonstrantsche factie: en deze Geschied, had eerst de oogen van H publiek zollen openen — zy was van Bilderdyk, over wien boven — maar de intrigues der nog levende kabaal (of de beschroomdheid alleen der tegenwordig heerschende politie) heeft het programma doen ophalen en dus de inteekening van het werk zelf gestuit: zoo veel te gewigtiger blyft dat kleine Monument, als waarschuwing , om het gewoon systema onzer geschiedenis niet te vertrouwen. Het hoofdwerk naar de wäre leer blyft nu de Geschiedenis der Hol- landsche Staatsregering van A. Kluit, Prof. te Leiden 1802 — 5. 5 Deelen gr. 8^ doch die meest over het vroegere gaat, en eene confuse dispositie heeft; meer dissererende dan verbalende. Voorts zal ik Muller te Amst. (door bezorging van welke (en Dietrichs te Gottingen) het vorige wel overgekomen is) verzoeken een exemplaar van vWyns Huiszittend Leven, en eenige numers van den gewezen Schouwburg van Letterkunde, — waarin fragmenten van oud Duitsche dichtkunst, door d. Vryheer v. Spaen — by die bezending te doen; en eenige exemplaren van den algem. Kunst- en Letterbode 1811 N. 47 alwaar men eerst 22 november myn (of uw) inseraat geplaatst heeft. Na voorafgaand overleg met myn Vadcr te Leyden, had ik uw plan in zyn geheel, niet het prooemium, byna woordelyk gevolgd : alleen in het laatst, het verzoek om de eigen woorden der oudewyven sprookjes (wier eigenheid voornamelyk in eene lastige herhaling der stopwoorden 'nun , und da' (nu [nouw] , en toe . . .) en by vermelden van ge- zegden , 't herhalen by elk , van 'zeide by' - bestaat) , wat verzacht en ingekort, om geen ergernis of spot te verwekken. Behalve myn naam als adres, en dien van een zeer actief en bekend Boekverkooper te Amstd. heb ik er nog dien bygezet van myn Neef en Vriend Van Swinderen te Groningen, een zeer ver- dienstelyk en yverig mensch, als Jurist en Natuurkundige be- kend . . . by is ook in uwe contreyen eenigsins bekend, door zyne Wandelreis met eenige vrienden in 1809, beschreven in Brieven op eene wandeling door Duitschland en Holland Gron. 1809—10, 2 Deelen (Gott. gel. Anz. April 1810, st. 6, s. 607. 8). doch ik vrees zeer, dat gy noch ik of hy veel zullen opdoen: ik heb reeds meermalen eene verbazende achteloosheid en gebrek aan gemeengeest op zulke algemeene aanvragen bemerkt en onder- vonden; en jegens een vreemdeling zal dit eer erger, dan beter zyn. ik ben voornemens een exemplaar dezer oproeping, met een aparten brief, te addresseren aan de 2^^ klasse van het Holl. Instituut, en aan de Leidsche Maatschappy van Letter- kunde. — Ik heb in de aanbeveling van U (bl. 329) ter goeder ZUR GESCHICHTfi DSR DSDT8CHUI PHILOLOGIE 167 trouw gedwaald: ik had in 4 Magaz. Eneyclop. van Hillin, en daaruitOYergenomen in den LetterbodOi op de lytt der meest interessante werken van de Leipz. Ostermesse 1811 gezien eene ^Terzameling van oude DeeD8che Gedichten , doorGrinun' (zonder voornaam): dit bragt ik in verband met hetgeen Gy my schreeft van uw voorgenomen uitgave der Edda, en dagt dat deze eene vroe- gere verzameling van U zoude zyn — maar sedert kryg ik een Boek- verkooperscatalogus in banden, alwaar dat werk aan W« G. Grimm wordt toegeschreven. — Van U zie ik op dien catalog een werk üb. d. altdeutscben Meistergesang. — dank für bMurung über Mm- lagys na. Elke der gewezene Holl. provintien had onder zyne Steden een Schiida, eene atad wier in woners van botheid he* scbuldigd , en op wier rekening allerlei sprookjes verteld werden, welke vertelseltjes veel al dezelfde by ieder, en denkelyk ook de- zelfde met die van 't Daitsche Sehiida zyn: maar voornamelyk gaat die quade naam na, aan Campen in Overyssel en de Camper sUikjes, en Camper gekken werden ook in de andere gewesien genoemd: eenigsins ook de Amersfoordsche keyen (quasi silicem pro cerebro habentes) : maar eene gedruckte verzameling dier Bulls en b^tises is er niet; misschien wel hier en daer iels onder almanakssproo« kjes — de weinige die ik er van weet, wil ik Bevor eens ver- teilen, dan beschryven, ook zoo gy my een Laienbuch bezorgt, de accoorden of Variation wel nagaan (is Schiida een wezenljke plaats in Duitschld en, zoo ja, waar? en hoe komt het aan die Abderitenfaam ?) De eer van eene gedrukte verzameling van lomp- heden heeft men by ons, naar 't scbynt, slechts bewezen, aan syne Duitsche naburen, de goedhartige maar plompe kinkels, die hier by groote benden jaarlyks in den Veldbouw en torfveenen komen arbeiden, en hannekemaayers of poepen of moffen ge- noemd worden — of deze toch scbynt dit platduitsch boekje (waar- vBQ ik geen tyd of maker kan nagaan) voornamelyk onder ons toegepast te worden; en er zyn van hun niet minder sprookjes in wandeling, dan van de Campers enz. Er is buiten dien Spot over de lompheid , noch eene reden van afgunst en nyd by ons Gemeen tegen de Duitsche advenae. Ik heb aan vWyn geschreven over Lancelot, over Maerlants Wapen Martyn en verkeerden Mar- tyn, en over zyne Edenda in zyne Avondstunden (more suo pro- missorio, sed multa simul molientis et ab uno ad alterum omni studio et animi intentione desultantis, nunc etiam senis, sed spes irahentis longas) door hem aangekondigd; en heb vooral ook, door de hoop van alles, zonder vordere moeite, te kunnen in't licht geven, hem getracht te interesseren voor uw heerlyk plan, van een gezelscbap Geleerden, 't welk zieh by ons vereenigen mögt, om door een eigen Joumaal (of periodische uitgave by kleine bundeis — want Journalen worden tbans zeer moeilyk uit te geven) de oude stukken voor Taal - Dicht- en Geschiedkunde te verzamelen, te bewaren en algemeen te maken. — Er be- 168 ZUR GESCHICHTE DER DBDTSCHBfl PHILOLOGIE hoefdeo zelfs maar weinigen te zyn: twee of drie om voorraad van 8tof en autoriteit by 't publyk te geven; twee of drie anderen om voor de redactie, de correctie en afdruk te zorgen — (eene inleiding, of glossarium, of körte aanteekening by de stukken zou der duidelykbeid en ook voor 't debit zeer bevorderiyk zyn : meer dan de bloote oude teit) — maar ik zou zeer vrezen, of in dezen toestand van den boekhandel en der particuliere finaii- tien, dit plan wel uitvoerlyk zou zyn en de vereiscbte opname vinden zou — er komt by, dat alle uitgave van boeken by om thans zeer moeylyk wordt, door dubbele censure 1. te Parys 2. te Amsterdam by de Police g^n^rale, het geen ok de onschul- digste werken maanden lang ophoudt, en kopykosten enz. veroor* zaakt. Doch indien hierin eenige meer faciliteit komt, had ik zeer veel lust er toe, en zal trachten, zoo dra ik weer in Hol- land reis, er een plan op te maken. Maar ik geloof niet, dat men meer dan 100 exemplaren hier te lande (indien al zoo veel) debiteren zou: zoud gy op 200 voor Duitschland durven re- kenen?. Was 't niet goed dat gy ä ioisir, eens een prospectus concipieerde en my toezondt, dien gy dan in de Duitsche, ik in de Hollandsche Journalen plaatsen liet — über buchet, He Grimm tDünscht: Casteleyns Const v. Retoryken, Geuse Liede- boek u. a. Ik bewonder uw geduld in 't opzoeken van 't ouda echte goud uit het stercus en nog erger dan stercus — de läge vuile obsceniteiten en polissonerien onzer meeste in zwang zynde gemeene Liedeboeken. Dat oude lied: *Na Oosteriand wil ik varen' — ziet dat ook op de Kruistogten? Onze Maerlant moet een lied, om daartoe aan te sporen, gemaakt hebben. fragm Über dentsche bücher. By alle uwe andern accurate en leerzame berigten, dank ik U ook voor de indicaties der Memoires der zuster Friedrichs des Gr. III Ca^l 9(iec. 1811. 4) Frandcer 30 ja». 1812. T.hat iUter die auf findung der Com- burger hs. öffentUth berichtet: übersendet Lstterbode 1811 nr 47. 1812 nr 3. Gy zult met eenige deelneming, het decreet des M. van 22 Oct. dat onze Akademie by de nieuwe organisatie uitsluit, en dus mortificeert, vernomen hebbien ; en opgemerkt, dat hetzelve ons zelfs geene nieuwe plaatsing of pensioen , naar de billykheid, die men in Westph. gei^olgd is, verzekert: voor my zelf had ik evenwei goede hoop , en beloften ; — en wy meenden te kunnen coDtinueeren tot de nieuwe orde ons opnam of pensioneerde : — maar juist nu kregen wy eene aanzegging, om ons als steilig, misschien wel sedert 22 Octob. gedemitteerd en zonder tracte- raent te beschouwen — en van de nieuwe organisatie ziet men nog niets. Dit schetst nog slechts een gedeelte van onzen onaan- genamen toestand; maar waarom zoude ik U verder daar mede vermoeyen, daar ik hoop dat hy op myne Studie en onze cor- respondentie geen verder invloed hebben zal. T. bemerkt über seine beziehungen zur Göttinger societät dass sie nicht besonders lebhaft seien, fragen nach mittelalterUcher litteratur, die T. jedoeh nur aus Nieiiw algem. Hagaz. v. Wetenscb. kunst en Smaak kennt, über Docens Sendschreiben; den TitureUext halte auch Bilderdijk für sehr verderbt, als beilage ist noch vorhanden ein ausxug aus Huet De orig. fabul. Koman. 5) Franeker 20 febr, 1812. wesentlich auszug aM einem brief von van Wijn, darin: Ik bezit alieenlyk een fragment van den berymden Reintje de Vos, 't geen eene goede 1000 regeis zal be- heizen. Ik zal het voor den Hr Grimm trachten de doen copieeren. dieser brief begleitet einen wn Bilderdijk im namm des Holl inst, gesandten an Grimm. 170 ZUR GESCHICHTE DER DBDTSCHEN PHILOLOGIE IV Cassel 9 märz 1812. V Cassel 25 mai 1812. VI Cassel 20 auffust 1812. 6) Leiden 13—23 oc/o6er 1812. T. entschuldigt sich dass er auf drei hriefe nicht früher geantwortet. Uw eersten , breeden en ryken brief oolviDg ik, nagezoDdeD, op eeo reisje dat ik omstreeks Paschen door Holland deed, om myn Vader te Leiden te zien, en aldaar en in den Haag eenige informatie te nemen, nopeos hei geene my, in de penibele omstandigheden onzer Akadeoiie te doen stond. Want ik had U, meen ik, gezegd, dat ten ge- volge der stilzwygend gedecreteerde suppressie derzelve, by keil« Decr. V. 23 Oct. 1811 onze publieke functie en tractamentsbetaling met het einde van dat jaar ophield (en wy ontvingen zelfs ons tractament over 1811 eerst in Maart en April 1812, en naar rato van 63 pro Cent) en wy evenwel onze private collegien voori- zetteden, slechts voor 't gewone collegiegeld , dat op zieh zelve en by een zeer gering getal van leerlingen, onbeduidend was. Ook dit moest met het eindigen van den cursus, met Jany of July, een einde nemen. De nieuwe organisatie bleef lang weg, en alles daarvan was onzeker. Ik had wel schoone beloften, ik had wel eenige reden om my te vleyen, maar kon met myae famille van 5 kinderen daarop niet wachten, en durfde het daarop niet laten aankomen. Het resultaat van myne reis door Overyssel, Utrecht, Holland was dan ook het besluit, om zoodra onze carsas zou geeindigd zyn, de praktyk als Advokaat weer op te vatteo; eene functie die ik in 1799 — 1802 in Overyssel met genoegen, en met zooveel succes als mcn in de eerste 3 jaar hebben kan, had geäxerceerd, waarvan ik altyd eene aangename herinnering had behouden, en waar toe ik nu eene goede gelegenheid had te Leeuwarden , de hoofdstad van het Departement (de oude Pro- vintie) Vriesland, eene fraaye welvarende stad, van 14 ä 16000 io- woners, alwaar voorheen het provinciaal hof, en nu een aanzienlyk Tribunal gevestigd was, terwyl de oudste en beste Advokaten, alle, of in dat Tribunal en de andere beide Tribunaux van dat Depart aangesteld waren, of het Notariat verkozen hadden, dat met de Advokature incompatibel is; en er nu slechts eenige weinige zon- der ondervinding of credit over gebleven waren: terwyl ook die stad slechts 3 uur van Franeker af ligt, en ik desnoods met eene trekschuit (onze oud Hollandsche diligence) dagelyks heen en weer kpn komen. Ik had te Franeker een eigen huis, en rigtte my in dit zomer en gedurende de onzekerheid, aldus in, dat myne Vrouw CD kinderen, daar bleven, ik een kamer te Leeuwarden huurde, waarheen ik elke week , Maandags of Dingsdags ging, en Vrydags of Saturdags te Franeker thuis kaam: zoo wilde ik het Najaar of volgend Voorjaar afwachten, eer ik myne familie ook naar Leeuwarden transporteerde en myn huis te Franeker ver- liet. Myne functie te Leeuwarden gelukte volkomen, en myn credit ZUR GESCHICHTE DER DEUTSGRE19 PHILOLOGIE 171 en rayne bezigheid bepaalde zieh niet by het arroodissemeDt yan dat Tribunal: zoo dal, toen wy in het begin van Augnatus de gunstige tyding kregen *dat de Grootmeester der keiz. Univereit aan de Profess. der gewezen Akad. Hell.) myne advokature te Leeuw. te kunnen blyven aanhouden. Maar het was anders over my besloten. Op de helft van Augustus werd de organisatie der beide nieawe of geconserveerde Akademien van Leiden en Groningen (die reeds gedateerd is van d. 6 Ja]y) hier bekend gemaakt, en ik vond my als Professeur du Code Na- poleon by de Juridische facolteit te Leiden gevoegd. Bedenken kon ik niet, want dan kon ik het pensioen of halve tractem. niet behouden; en hoe zeer ik ligt op den dour te Leeuwarden als Advokaat meer had kunnen winnen als 3000 fr. waarby welligt ons tractement hier ophondt (tewyl ook de honoraria der col- legien minder worden, daar een of twee hoofdcollegien door ieder publice gratis zullen moeten gelezen worden) zoo moest ik toch het zekere boven het onzekere, een vast inkomen boven een onzeker en wisselvallig kiezen. En Leyden had veel aanvalligs voor my. 1. als de woonplaats van myn braven, geleerden, al- gemeen geästimeerden Vader, die 71 jaar oud, maar nog zoo vlug en werkzaam is als immer. 2. sedert myne Studie alhier 1796 tot 1799 had ik met de meeste Professoren kennis en betrekking onderhouden en affectie voor Leiden behouden. 3. de Stad is fraai, heeft lieve environs, en is in't centrum van Amsterdam^ Haarlem, Delft, Rotterdam, den Haag enz. gelegen. 4. Ik ben hier h port^e van de Leidsche Maatsch. van Letterkunde, nog eene Maatsch. van Taal- en Dichtkunde (waarover nader) het Insti- tuut enz. en de werkzame leden daarvan, als van Wyn, Bilderdyk, JScheltema, NGvanKampen, en omdus, zoo vel myn tyd siechts toelaten zai, myne geliefkoosde Studie van Letter- en Geschied- kunde, voort te zetten. — Maar nu begrypt gy ook, dat ik dit geheele jaar door, geen meester van myzelven en myn tyd voor letterkundige correspondentie geweest ben. Tot July toe, was ik te Franeker geoccupeerd, met myn cursus aftemaken, en myne nieuwe betrekking te Leeuw. te prepareeren: de maanden Juli, Aug., Sept. had ik te Leeuwarden de drukten van myn etablisse- ment als Advokaat, en van de zaken die van dag tot dag my werden opgedragen en straks, na*t ontvangen der tyding myner verplaatsing , met die zooveel mogelyk te termineren, of op een zekere hoogte te brengen, en over te dragen, en de twee of 3 dagen die ik te Franeker wekelyks doorbragt, eischte myne familie, myne Vrienden en bezigheden aldaar. Die brieven bebben steeds met my gereisd, in myne portefeuille en voor myne oogen gelegen, en blyven dit doen, tot ik myne gebeele schuld betaald beb. . . . bittet die Sendungen für ihn nach hingen %u schicken an den prof. phihL et dir. semin. 5tt* ringar, der sie über Franeker weiter besorgen würde, hat Kiliaens wb, in der ausgäbe von vHasselt besorgt ; zeigt dcu baldige erscheinen von Bilderdijks ausgäbe des 3 teib von Maerlants Spieg, hist, an; hat von Volksbüchern noch aufgetrieben: Fortunatus, SIenner- henke 1761, Jan van Paris 1671; Malagys nicht. — Maar om U op eens al bet noodige te bezorgen tot de kennis van bet oud-en boerefriesch (bebalven de gedicbten van Gysbert Japiks, den eenigen autor classicus in die taal , die in Vriesland zelf zeer scbaara eq düur zyn: ^6n deel in 4^ 7 ä 9 gl.) beb ik gekocht, deels op auctie, deels nieuw 1. de oude Friescbe wetten, 2 stukken (be- gonnen uittegeven , met geleerde aanmerk. door P. Wierdsma en P. Branlsma, nu beide overleden: bet 3^ stuk, waarin 't vervolg, en eene geleerde Voorrede of excursus over de wetten, derzelver ouderdom, taal enz. moest komen, mankeert; doch is misschien gedeeltelyk voor de pers gereed), 2. Wassenberghs Taalkundige Bydragen voor den Frieschen tongval 1806. 2 stukken gr. 8^. 3. Hoeuffts nieuwe Aanmerkingen over eenige oudfriescbe spreek- woorden. By N. 1 zult gy voegen Wiardas Asegabucb, dat grooten- deels de zeU'de stukken bevat; en wiens voorrede grotendeels vergoedt betgeen wy van Wierdsma missen. Doch Wassenbergb zegt dat Wiarda zieh bedriegt ten opzigte van 't oud en boere- friesch; en dat 1. bet oudfriesch der wetten eene eigene, thane lang gebeel doode taal is, onderscheiden van 't boerefriesch. 2. dit boerefriesch is nog in dagelyksch gebruik in de gebeele provincie, nu Departem. Vriesland, onder de boeren en de bewoners der kleine steden; en veranderd en verbastert weinig of niet. maar 3. aan den Zuiükant van Vriesl. te Molqu^rum , Hindeloopen eni. ZDR GE9CBICHTE DER DEUT8GHBN PHIL0L06II 173 is eeD byzonder dialect van boerefriesch in zwang; dat ook reeds sederi eeuwen hei zelfde in zieh , en even onderecheiden yan het gewone boerefriesch blyfL — Voor het legen wordige Ylaamsch en Brabandsch weet ik geen beter handleiding dan de onlangs herdrukte Nieuwe Franscbe Spraakkonst, door J. des Roches (een zeer kundig man , en weleer Secretaris der Akad. ▼. Wetensch. te Brüssel) eh. Hanieq ä Malinea 16 V2 feuill. 12^. 2 frs. (volgens het Bulletin de rimprimerie). Maar die taal is nog dezelfde, die zy en ons Hollandseh te gelyk — want ^r^was toen geen onder- scheid in — voor ruim 200 jaar was. De vrywording der 7 pro- vintien viel in een tyd toen de taal door inmengsel van allerlei uitheemsche woorden (gelyk het Hoogduitsch van Tbomasius, Gundling enz.) ten boogste bedorven was: in onze republiek stonden dadelyk LfCtterkandigen, Taalzifters, besehavers, vormers op, straks ook groote Dichters en goede prosasebryvers , waar aan het de Spaansche, naderband Oostenryksche Nederlanden steeds geheel ontbrak, terwyl de bigotterie hen weerhield van onze schryvers te lezen en zieh er naar te vonnen. 6y zult dus voor die taal met vrueht kunnen gebruiken de latere rederykers, Virgilius vertaald door van Ghistele, Livius (of Caesar) vertaald door Jo. Fenacolius enz. Kent gy de historie en sennoenen van Broer (frater) Cornelis? (Een fameos bedelmonnik, die met plompe burlesque populariteit tegen de Geusen en ketters, in't begin der troubelen deelameerde.) — De dagelyks in Braband uitko« mende boeken (meest aseetiseh) vindt gy in't Journal of bulletin de l'imprimerie. — Voor de oude en grondige Nederduitsche taal zyn beroemd, L. ten Rate, Aanleiding tot de kennisse van het verhevene der Nederd. Spraeke , 2 D. groot 4^ (hy werdt voor't Nederd. geacht, 't geen ten zelfden tyde A. Sehultens voor't Oostersch, Hemsterhuys voor 't Griekseh waren), Tuinman's fakkel der Nederd. Taal en Nederd. Spreekwoorden (2 D. 4<^), VVinschoten's Zeeman (Opheldering van alle de scheepstermen, metaplioras en spreekwoorden daarvan in onze taal genomen), Opheldering van verouderde woorden in de Overzetting des Bybels (de oDze is voor onze taal, dat die van Luther voor 't Hoog- duitsch is) door Ypey en Aekersdyk, 2 st. gr.8®. 1809 en 1811. — anfrage, oh Grimm vWijn Huiszittend leven erhaUm. anzeige dass für ihn auf BilderSdje Verh. over de geslaehten der naom- woorden subscribiert ist, 7) Leiden 30 octob. 1812. inzwiechen hiU vWijn den 2 d. des Huisz. lev, für Grimm geschickt, en een vriendelyken breeden brief voor U, en dit fragment van Ferguut, en het begin en slot van zyn fragment van den oud • Hollandsehen berymden Reinaard. T. erbietet sich, wenn Grimm es wünschte, letzteres vollständig zu copieren, vWijn schrid^ auch über het transporteren van't Hollandsch Archief naar Parys, dat hem zeer aan 't hart zal gaan, daar hy 10 jaren lang de algeroeene direetie over onse 174 ZCB GeSCHlCHTE DER DECTSCHCJf PHUALOGIE oode chartere gebad, zeer ?eel gesauveerd of weer opgedolveo, en in de historie gewigtige ootdeckiogen er all gedaao bad, loodal hy eeoe nieuwe geschiedenis van Holland, althana tot 1648 toe wilde geven. Ik ben zeer in myn schik met zyn plan, om eene verzameling uit de oudste Holl. dichten te ge?en, en hoop glechts dat het ten uitvoer kome, maar hy belooft veel en pre- pareert lang. Dat plan is juist het uwe en myne. iber dk nationalisiening der alten sagen bei ihrer Verbreitung. BiUerdgki ansieht van eeo aeloud volk in't hooge Noorden (ook by de Griekea beroemd als Hyperboreöre) Tan waar de gronden der beschaving, letteren en kunsten, door't geheele Oosten zoowel, als door Europa, ook Griekenland en Rome zouden zyn uitgebreid en afgedaald. Ik zal vWyn vragen, waar het Ms. ?an Lancelot, weleer van Prins Willem V. nu is? Misschien te Parys, misschien nog in den Haag« maar die soidisant publyke Bibliotheek heeft de yzere wet, van geen boek, veelmin Ms. buiten 't gebouw uit te geven. De franscbe Ambtenaren alleen stellen zieh boven de wet. Opmerkelyk is ook 't berigt van vWyn, van *t herleven van den smaak voor de rederyk- kamers thans in Braband. Ik denk er dit van 1) de lieden hebben thans geen andere occupatio of gelegenheid zieh te doen op- merken. 2) het toont, 't geen ik U laatst schreef, hoe ver de smaak aldaar nog by dien der Hollandsche broederen ten achteren is. 3) het toont evenwel eenige gistiog en opwakkering van smaak en dat het geestelyk geweld der bigotterie, dat weleer die kamers onderdrukte, gebroken is. 4) die gisting en smaak hoe gering en verkeerd ook in den beginne, kan tot verdere beschaving van geest en taal en dichtkunst leiden. — By myne te laatst ge- noemde schryvers over de Holl. taalkunde heb ik schandelyk ver* geten, Huydecopers Proeve van Taal- en Dichtkunde, waar hy, by*t ongescbikt cadre eener kritiek van Vondels poetische Ver* taliog van Ovid. Metam. een schat van oude etymologie en taal- kunde heeft gebragt, zyn eene quartyn is sedert door hem en Fr. V. Lelyveld tot veer dikke deelen in gr. 8vo uitgebreed, maar vindt onder ons thans weinig lezers en kopers. VII Cassel 8 dec. 1812. 8) Leiden 31 jan. 1813. T. hat Grimms briefbä der nUh- kehr von einer reise vorgefunden. . . . Myne reis was van d. 6 — 27 Decemb. naar Vriesland; ingevolge van de permissie van den Grootmeester der keizerl. Univers, om uit de Bibliotheek te Franeker voor die van Leiden te nemen het gene hier voor het juridische vak ontbreekt. dieser absieht und der reise UHtr der kalte Winter sehr hinderlich geworden. T. übersendet den auctions^ catalog der bibliothek Steenwinkels zu Harderwijk, hat auf mehrere bUeher für G. auftrag gegeben, dank für die zugesandten Mdkar; gerne würde er Grimms sAriften anzeigen: maar onze Tydschrifien mögen geene of geen buitenlandsche werken vermelden , dan die in het Bulletin of Journal de Fimprimerie te Parys gestaen hebben. ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHU^OLOGIE 175 r. hat Bilderdijk um seine meinung über die arbeiten Grimms ge- beten, Hy schreef er my privatim oog by (zu einigen ausstdr- hingen) dat by aldien dat laatste stuk, over de passiva, Diet slechts eene losse gissing of inval, maar by u doorgedacht en resultaat vaD Studie en meditatie was, hy u een groot man moest noemenl en dat is in den mond van Bilderdyk, die alles beter weet, en op alle geleerdheid van anderen laag valt, al zeer veel. T. legt endlich eine liste van oude en latere Liederboekjes en Anthologien hei, die JScheltema verfasst hat. 9) Leiden 2 — 13 febr, 1813. über Scheltemas bemühungen, als friedensrichter zu Zaandam alte liederbücher zu sammeln, zu Krommenie wid Assendelft seien meer dan eiders oud-HoUandsche, liever Westfriesche, zeden, woorden enz. bewaard. er suche ook te Hoorn, Alkmaar, de Ryp en Schagen, alwaar de lust van zingen, en wel uit oude liedeboeken, nog bestaat, ja excelleert. . . . Wy wachten van Bilderdyk eene Geschiedenis der Nederd. Taal, waarop reeds met f. 7 (tegelyk als ondersteuning voor den grooten Ge- leerden en Dichter, die onder ons gebrek lydt) geprenummereerd is. Deze zal zeker origineel zyn, en den zamenhang zyner denk- beeiden over de bronnen en verwantschap onzer taal (en die b. y. van het Yslandsch en Grieksch en Latyn) voUedig voordragen; en dus nog interessant zyn naast de zeer fraaye en grondige Ge- schiedenis der Nederlandsche Taal van Tpey, Prof. Theol. te Har- derwyk, nu te Groningen, welke onlangs is uitgekomen, 573 p. gr. 8^, kost f. 4. 16. Meerman te Parys denkt in*t licht te geven een dagboek van 't leven van Keyzer Karel V door een kamer- dienaar van dezen, Vandenesse . . . Myne positie hier gaf my de hoop van een gerusten bestendigen werkkring, evenwel is die nog precair; door het uitblyven van tractementsbetaling, vrees voor invasie van Engeischen, en dan revolutie, of anarchie en oorlogs-tumult. Revolutie alleen zou my niet verlegen maken; maar waar leven wy inmiddels van, tot alles weer georganiseerd is? fragen nach deutschen gelehrten und büchem, von denen T. die Grimmschen teilweise angezeigt hat. Maar onze natie, zelfs ODze Geleerden, zyn in zoodanige apathie en loome zelfgenoeg- zaamheid of wel mistrouwen van anderen en vooral van vreemde- lingen, dat ik my van deze publieke impulsie, welke niemand zieh in 't byzonder aantrekt, weinig meer voorgesteld had, dan er op gevolgd is. ... Van Latynsche Gedichten over Reineke Vos heb ik niets kunnen opsporen, dan het Liber Asini poeni- tentiarius, by Fabric. Bibl. med. et inf. Latin, v. Asinus: Carmen in quo inducuntur lupus vulpes et asinus poenitentiam agentes etc. maar dat schynt my eene veel jongere en geisoleerde mo- rde fictie te zyn. . . . über die Utrechtsche Edda, worüber bei- läge; sowie über alte drucke der zeven wyze mannen van Rome (Delf 1483), Josephus van der destructien van jherusalem fGouda, Geraert Leew, 1482), Gersons werk van den gheboden goas, van 176 Zra GCVTEn'.BTC DEB DCrrSCHE5 philolocib der biecht«D eode ran coDsle te steiren iDelf 14S2». Rääerdijk über die ichwantage. nachfrage über briefe am TiUer$, Heyne; Hugo, bückerpreiu. dank für Grimwu mitteilMmgen über Jaeabi und Sekeümg. Wat ScheJüne. gelrk weleer Fichte, ook pro- tesleere en appeJJeere. meo hoadt io Holland Z3me philoiopliie voor Atheismus, juristische litteraiMr. Voor eeoe andere dnner- talioH; van Dirksen was te Parys de permis&ie fan inToer ge- «eigerd. Ik denk toch niet. dal die dissert. iels tegen den franschen geest bebelsde, en gisse dat misschien de Duitsche Schryver Dirksen op den Calal. libr. prohib. te Panrs sta, en dit op dezen rejailleert. litterarische fragen und wünsche, s. L noA den andeutnngen in Grdters Bragur, über Eichhorns Gesch. d. litier. Men is by ons zeer geindigneerd dat Eichh. de Nederlanden jüisl naast de Türken gezet heeft. Dit is tegen alle pbysiqiie methode en moet dus een mureel rapprochement aanduiden. PS • •. Scheltema geeft my ook adres aan den Heer van Limburg io den Haag, als veel oude stukken hebbende . . . >'B. . . . ontvaag ik heden van den Hr. v. Wyn zyn precieus en uniq fragment van Heynaert den Vos, *'t gtfen L'HG. (schryft hy my) gelieve te doen copieren voor den Heer Grimm , aan wiens billyk verzoek ik zeer gaarne, zoo als aan het uwe, mits dezen voldoe. Ik kan het Ms. missen tot half April.' Verder: *'t zou my byzonder aangenaam zyn indien de Renike nog in dit jaar konde uitkomen, daar de Hr Grimm hoop op heeft. Om nog iets fraais in de wereld te zien, moet ik my haesten, viant ik werde in kort 73 jaren, vo- lente Deo. UHG. zal my altyd verpligten, met het byzondere voor onze Studie, dat de Heer Gr. heni meldt, my te willen communi- ceeren. Naar de Edda verlange ik zeer/ T. bittet um angäbe der bisher von vWijn mitgeteilten stücke. vifi Cassel 2^ febr. 1813. 10) Leiden 5apn7 1&13. beifolgend die absehrift des vW^nschcßi^ fragments, von F. selbst besorgt. Ik vrees dat de oorlog het zelve (Grimms ausgäbe des RF) weer voor dit jaar achteruit zet; en ik hoop siechts dat uwe andere afgewerkte en gedrukte stukken niet in deze desastres verloren gaani Het geen gebeuren kon, indien eens Leipzig by eene vyandelyke invasie zoo moest lyden als Regensburg en Landshut in den vorigen oorlog of als Weimar, Jena, Halle in dien van 1806. De Hemel verhoede dit; ook om den Duitschen Boekhandel, die reeds zoo veel geleden heeft. dank für die von Grimm übersandten bücher. Hoe ver is men onder ons voor de kennis en bewerking van onze oudste Dicht* künde nog by die beide werken en vdllag. Grundriss z. Gesch. d. D. P. ten achteren I en evenwel zie ik aan dit laatste werk zdf en nog nieer aan de oppervlakkige BeytrHge van Weckherlinf hoe onontbeerlyk eene nadere kennis van onze taal en oude stukken en nieuwere werken daarover voor Duitschers is, die de ende poesie grondig beschryven en bearbeiden willen, beriehi über Ha ZUR GRSCIHCnTE DER DEDTSCHRN PHILOLOGIE 177 anction Steetiwinkel. Cdedmo en de Homan de la Rose zyn ods onlkocht (loor lloekstra, te Haarlem, die in 1795 uil de regiering in Friesland geraekt zynde, in Duitschland gereisd heeft, en daar sm;iak on kcnnis van oude Duiütche Literatuur heeft opgedaen All<; (!(» Mss. van Maerlant zyn vry duur gekocht door den Hr. P. V. Musschenbroek te Utrecht, die den naam heeft van wel ge- leerd en zelfwerkzaam, maar niet zeer communicatif jegens anderen te zyi). die abschrt'ft des Ferguut könne G. behalten, von Flor, en Blmirhefle^tr sei gelegenheit eine abschrift zur herausgäbe nehmefi zu lassen, . .. IX Cassel 22 april lSli\, X Cassel 31 Juli 1813. 11) 0.0. aug. sept, 1813. Grimm ist von der maatsch. als mitglied erwählt. T. legt ein Verzeichnis der mss. und alten drucke der maatsch. bei; sowie anm. von Hoekstra über das Hildebrands- lied, litterarische fragen, Ik heb onlangs hier in den band van een l)oek twee strookjes pergament gevonden van een onbekend ond Holl. gedieht, dat niet jonger dan de M^e eeuw schynt; het is iiit den cyclus van Charlemagne, over zyn oorlog tegen de Saracenen; onderscheiden van het gedieht, dat in Schilt. Thes. I\ 2 is, en waarmede ik denk dat de oudfransche bataille de Ron- cevaiix eenige overeenkomst heeft. Maar behalve dat Fransche stnk hebben wy by de Letterk. Maatsch. alhier, door een ge- hikkig toeval, een tweede gelyksoortig, Fransch dichtstuk, I^a bataille (PAgolant et de Forte: dit zal ik ook op verzoek van de klasse vnn't Instiluut eens naiezen en er myne fragmenten in zoeken. Ze maken nu siechts 32 regeis in *tgeheel, verdeeld in S ouderscbeiden fragmenten. Evenwel heeft Bilderdyk, wien ik ze mededeeble, er my 2 bladzyden over volgescreven , welke mis- scbien wel verdienden in uwe Wälder (zoo ze in 1814, gelyk ik hoop, nog groeyen en bloeyen, al gaf men b. v. siechts alle 2 of 3 maanden een stuk) te staen. ... Ik heb hier leeren kennen eene Engelscbe vertaling of bewerking van Reinike de Vos als Volksboek: the raost delectable History of Reynard ihe Fox; iiewiy corrected, and purged from al grosness in phrase and matter. As also augmented and enlarged with sundry excel- b^nt niorals and exposilions upon every several Chapter. London. Printed by A. M. for Edward Bremster at tbc Sign of the Crane in St. Pauls Cburc-yeard. 1671. quarto formaat met Duitsche leiter en lompe houtsn^eplaten; ongepagineerd, maar 1 alphab. •;root. Het behelst in 25 kapitt. den geheelen gewonen Reinaert, van den eersten Ryksdag en de klagte van Isegrimm en Curtois af tot het duel van Isegr. en R. en deszelfs gevolgen toe. Maar dan Voigt er in denzelfden band, en in't zelfde formaat, ook by denzellden dnikker (in 1672): a Contiouation or second part of the most pleasant and Delightful Hist. of Rein, the Fox. la A. F. D. A. X. 12 178 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 32 kapittels, maar korter dao het voorgaande: de bladen gaao siechts tot 0, die vao't vorige tot 0. Het schynt my van Engel- schen oorsprong , daar ik er sporen van de Engeische constitutie en verdeeling van Lords en Coinmons in meen te vinden. De Vos woordt hier, met zyne complices (den koning beoorlogd en overvallen hebbende) met de gewone Engeische straf van Hoog- verraad om 't leven gebragt. Ik voeg hier by de Opgave van Inhoud der drie eerste en drie laatste kapittels (Op een apart papier). [dies fehlt.] Gottsched Einl. s. 44 spreekt als of in 1681 die eerste Engeische uitgave geweest was. Maar 't was in 1671 reeds een oud gemeen Volksboek. In de papieren van wylen den in 1807 door't springen van 't buskruid omgekomen Prof. Kluit (van welke uitmuntende verzameling van een lang arbeidzaam Leven siechts zeer weinig is behouden gebleven) vond ik onlangs achter een Ms. kronyk van Holland, maar die reeds voor 300 jaren uitgegeven is, drie oude Holl. dichtstukjes , het eene tot lof van de stad Haarlem, de beide andere over scenes iiit de binnenlandschen oorloogen van die tyden (eene van't jaar 1481), het laatste is in 't eind defect — het boek waar by ze zyn is geschreven 1483. — ... Eindelyk heb ik op myne reis het Narrenbuch, Halle 1811 (dat ik reeds byna een jaar lang gehad had) ook doorgelezen. Ik heb in't verhaal van de Schild- burgers siechts enkele trekken gevonden, die men in ons land aan Campen in Overyssel verwyt, welke stad een (zeer onverdien- den) blaam van zotheid heeft gekregen. Namelyk s. 175 — 177 cap. 32. Ook eenigzins, maar veranderd c. 41 s. 201, 2. Hen rcprocheert ook aan de Campers een toren zonder trap, insge- lyks een predikstoel in de kerke zonder trap — hetwelk eenig- zins naar het Raadhuis zonder vensters van Schiida gelykt. — Het idce cap. 39 s. Deze voor over de Zuiderzee van Amsterdam op Kampen of Hasselt in Overyssel, liet zyne tabaksdoos over boord vallen, sneed een kerf in de boord van't schip ter plaatse waar hy stond , en vischte daar by zyne aankomst. De fabel c. 33 s. 178 — 182 korat by vele fabulist(^n voor. ein hrief von Sdieüema ist beigelegt , sowie prospecte zu 2 neuen ausgaben der gedickte von GJapix; HoA- stras bemerhmgen zum Hildebranddied. [alles dies fMt, da- gegen liegt das Verzeichnis der hss. und alten drucke der Leidener maatsch, bei.] 12) Leiden i2jan. 1814 .. . [antwort auf einen jetzt ver- lorenen brief Grimms] teilnähme an Grimms schidcsal. Uw brief van de eerste helft van October, waar van ^y spreekt, is door my niet ontvangen . . . Wy leven thans ook in eene nieuwe ZDR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 179 wereld door het vertrek en verjagen der Franscheo en het we- deropstaan van Nederland als eigen volk; en, het geen.hier by zeer aangenaam, en de beste troost en vergoeding der langdurige rampen is, de oude partyscbeppen , de afgunst en haat van velen legen het huis van Oranje zyn uitgedoofd: men heeft eindelyk de onregtvaardigheid dier gevoelens en behandehng ingezien, men heeft den aard der fransche broeders en verlossers leeren kennen, en is thans overtuigd dat het land alleen kan blyven bestaan en hiooyen onder een constitutioneel oppergezag der Prinsen van Oraiije. Het beminnelyk karacter en de Verdiensten van dezen Plins en zyne zoonen geven hierby voor de volgende halve eeuw eon vrolyk voruitzigt. Aan den anderen kant, wordt niemand wegens vorige parlyschap meer uit ambten gesloten: en men hoorl zelfs onder de band wel eens klagten en reproches van oude vrienden van den Vorst en zyn Vader, dal men zoovele (voor- inalige) franschgezinden in ambten laat of tot nieuwe aanstelt. Aan eene constitutie wordt nog gewerkt; zoo dat alles hier nog provisioneel , en de Prins Dictator is. De Oorlogstoerusting en de biiuienlandsche administratie vereischen alle zorg en geld, zoo dat onze betaling, die nog niet eens behoorlyk geregeld was, weder nieuw uitstel lyden of karig zal geschieden. Ik was hier allein Prof. in den Code Napoleon, en ofschoon die nog niet is afgeschaft, zoo hebben loch myne lessen sedert de revolutie ge- iioegzaam moeten Stil staan, dan verscheiden Studenten de wa- penen liaddeu opgevat en men ook de afschaßing van dat Wet- l)oek vooruitziet. Daar ik de vyfde ben in onze faculteit, die uit siechts 3 of 4 Professoren plagt te bestaan, ben ik nog niet ge- lieei zeker van myn lot, en zal, indien ik hier blyf, een nieuwen titf^l moeten aannemen en weer nieuw werk aanvangen. fragen und milleilungen, Thans kan ik U eerst berigt geven op eene oude vraag, nopens de mss. van wylen Fr. van Lelyveld te Leiden. Ik heb kennis gezocht met zyn zoon, die hier woont en van dezen vernomen , dat de Bibliotheek zyns vaders na deszelfs dood verkocht was, maar de Mss. gekomen waren aan D. van Hinlopen (groot Taalkenner; zyne Geschiedenis van de Holl. Overzetting des Byhels is van eenig belang voor de Holl. Taal- en Letter- kunde) die wederom dezelve met zyne eigene, had gelegateerd aan zyn Neef J. Hinlopen (Staatsraad van den Koning, Lid der 2*^ klasse van 't Holl. Inst, en Vriend van Bilderdyk) maar deze is, in den bloei zyns levens, komen te sterven, en zyne weduwe wil niets van zyne eigen gestellen of verzamelingen uit- of af- ^'even. ... Ik denk evenwel, dat de oude stukken, welke Fr. V. Lelyveld aanhaalt, meest, of aan de Leidsche Maatschappy behoorden, waarvan hy Secretaris was, of aan Balth. Huyde- coper, Wiens Mss. hy gebruikt heeft, en er veel uitgeschreven in de nieuwe Uitgaaf der Proeve van Oudh. Taal- en Dichtkunde, en de meeste dier stukken zyn thans ook by de Leidsche Maat- 12* 180 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE scliappy. bemerhifigen zu den htzteti werken Grimms (Kinder- und haiijsmärchen na.), \^) Leiden \Z jan. 1814. an WGrimm , gemdfs einer [nicht mehr vorhandenen] anweimng JGrimms, 14) Leiden 21 dec. 1814. hezug auf eilten [aus Paris und im mai geschriebenen] im juli [juni? 15J empfangenen brief [jetzt ver- loren]. In (lezß laatstc weken heb ik veel tyd, maar met veel genoe- gen , gegovon aan Dr ßunson , die met een brief van C. Villers aan my geadresseerd was, maar die geene andere recommandalie noodig heeft, dan die van zyn eigen verstand, smaak, geleerdbeit en goede hart eil zedelykheid, welk alles hy zonder eenige gemaaktheid of alTeetatie vertoont. Hy is bekend met ii en uwen waaniigen broeder en chargeert zieh met dezen brief en boeken. über die Organisation der holl. Universitäten; über G,s fragen nach stellen im Reinaert, die vWij'n, beschäftigt mit dem archiv und heral- dischen besorgungen, nicht erledigt hat. T. klagt dass Grimms ant- wortefi auf die brief e vom aug. 1813 undjan. 1814 verloren seien, über Bilderdijk: zyn post als militairfiscaal heeft hy reeds weder afgelegd. Hy verwaclit eene aanstelling als Professor in de Nederl. Taal- en Dichtkunde te Amsterdam. ... Hy heeft in de laatste 2 jaren vyf beerlyke bundeis Gedichten uitgegeven: 2 van Winter- bloemen, 2 Hollands verlossing. 1 Affodillen, en nog een biin- deltje krygsliederen. litterarische fragen und mitteilungeti über buch er Sendungen, umnsch, aus der Comburger hs, über die Chronik etwas zu erfahren. 1 5) Leideti 24 dec. widerholt nr 1 4 ; direct an J Grimm nach Wien, bezüglich des ReinaertfragmetUs: ik heb op uw schryven gezorgd dat Zimmermann geen kopy krygt. antwort WGrimms auf nr 14) s. Reifferscheid s. 91. 1 ()) Leidefi 28 inaart 1815 — 4 april. [an W Grimm ; empfang$- vermerk 12 juni.] wegen des niederl. Nibelungenliedes hat T. so- fort beivWtJn angefragt und .sofortige, wenn a^uh niclit befriedigende antwort empfangen. Ijunsen had wel goed gehoord: maarvWyn had geene aanteekening en slechts eene flaauwe heugenis van voor meer dan 40 jaren, terwyl hy de Nibelungen eerst veel laier had leeren kennen; en de gelegenheid om verdere recherches te doen, schynt nu juist afgesneden. . . . Hier by zende ik een, in alle opzigten zeer geineen Volks- of liever Straat-liedboekje, waarin ik tot myne verwondering p. 45 — 48 een Volkslied vind van de oude Geschiedenis van Floris en Blancheflenr, waarvan ook nog een oud Nederd. Dichtstuk , onuitgegeven , bestaat, en eene prosa Geschiedenis in omioop is: uit welke dat lied ge- nomen schynt, hetwelk ik tot de eerste helft der IT^c ecuw zoii bren^'en: zoo wel uit deszelfs eigen houding, als door de ver^ gelyking met het lied p. 50 — 00, 't welk blykt uit liet laatste deel der ITd«" eeuw, na de fransche invasie van 1072, te zyn. Dil vroome vers en dat op p. 40. 05 maken een zonderling contrasl ,^ ZUR GESCHICHTE D£R DEUTSCHEN PHILOLOGIE 181 met den vuilen iuhoud der meeste andere liedereu. Deze verzame- iing was voor 50 jaren reeds eeo zeer bekeud liedeboek en de titel heei't eene zekere bekendheid in onze letterkunde verkregen door den inval van een geleerd en geestig jongeling Eibesius (d. i. 