title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: Zie van Meteren, Ned. Ritt, B. III. bl. 49, 51, 59; Strada, de bello Belg. Lib. VII. p. 381, 382, 387; Hooft, Ned. Ritt. B. V. bl. 176, 196; le Petit, Chr. L. X. p. 176; Wagenaar, Fad, Ritt. D. VI. bl. 275; te Water, Fert. der Edel. D. I. bl. 458, D. III. bl. 164 volgg. Gaillard, Be l'Imfiuenee eaere4e par la Belg, txr lei Proe. üniei, p. 259; Groen van Frinsterer, JreA, Sdrie 1, T. II. p. 58, 62, 162. T. III. p. 243, 279, 292. T. VIII. p. 483. NOOT (Kakbl van der), heer van Hoogwonde en Aerts- woude, jongste zoon van den vorige, drukte de voetstappen van zijn vader, was in 1590 kapilein der lijfwacht van prina Maurits, die geen minder vertrouwen in hem, dan W il> lern I in zijn vnder stelde, en hem in 1601 tot eersten be- velhebber van het belegenle Oostende, en drie jaren later tot bevelhebber van Sluis in Viaanderen, luitenant-gouverneur van Viaanderen voor prins Frederik Hendrik aanstelde. Hy overleed in 1614 en werd te Sluis begraven, waar zijne beeid- tenis boven zijn grafzerk nog te zien is. Te Water schrijft: sgelijk hij den welverdienden roem van gelukkig oorlogsbeleid en kloekmoedige dapperheid wegdroeg, zoo was hij ook niet onverscbillig omtrent de gezuiverde godsdienst. Ten bewyze hiervan strekte zijn emstig verzoek in 1608 aan de classis Digitized by Google 312 van Walchnren gedaan, >otn den proponent Francois d’Es- pinoy uit Middelburg, voor de kerk te Ostende te willen senden.” Hij huwde Anna Manmaker, dochter van den thesaurier van Zeeland. Zijn portret, zie bij P. Fleming (hieronder), bl. 62 en 400. Zie van Reyd, Uiit, bl. 449; Verv. op tan Reyd, bl. 9. Grotii, Hül. Ij. XII. p 443, L. XV. p. 482; van Meieren, Red. llitt. B. XXV. bl. 476. 477, B. XXVII bl 51S; Gamdri- nna, de hello Belg. L. I. p. 3; le Petit, Ohr Liv. XIV. p. 5S5. L. XVII fp 761; Wagenaar, ^oaf, Biet. D. IX. bl. 108, 162, 169 — 207; Bosecha NeSrl. Held, te Land, I). 1. bl. 326, 368. Bijv. en Verb. bl. 12; te Water, Verb, der Edel. U. 111. bl. 165, 166; Gaillard, Be rinßuence exercie par la Belg. etc. p. 259; Le memorable Siige d'Ottende, dierit et divite en douzt livret par Chritt. de Bonoure, du Coneil de Guerre et Capiiaine en- tretenu par Sa Majeite, Brnx. 1628; H. L. van Haestena, Bet. det Mächtigen Heijrtochte uit Holl, nae Viaend. gedaen bij de H. M. Beeren Stalen- Gener, der Vereen. Ned , van gelgcken de bloedige ende etrenge beleg, der Stadt Oottende, in 4o. met pl. Leid. 1614; P. Fleming, Ootlende vermaerde, ghetoeldige, lanekd, ende bloedighe Beleger . bettorm. ende Aant. van 1602 — l<i04, in 4o. met pl. ’s Hage, 1621; Dodt van Flensburg in van der M o n d e’s Tijdt. 2 SI. I. bl. 217. NOOT (Jaspee of Kasper) (sommigen noemen hem ver- keerdelijk Jan van der), ridder, heer van Carlo of Carloy, broeder van Karel van der Noot, was eerst hopman van 500 voetknechten, in dienst van den koning van Spanje, doch nadat hij zieh bij het bondgenootschap gevoegd had, deelde hij in de meeste onderneniingen en lotgevallen van zijn broe- der. Hij trok op Paaschdag 1567 met andere voorname Gereformeerden uit Antwerpen, toen hunne zaken aldaar ver- loopen waren, en werd op last van Alva en den bloedraad ingedaagd, om zieh binnen drie weken te Brussel te körnen verantwoorden. De indaging uas vruchteloos, doch had een bannissement ten gevolge. In 1570 was hij in Friesland bij Unico de Maninga. Hij sneuvelde, volgens van Mete- ren en te Water, in 1573, toen hij tot ontzet van het be- naauwde Haarlem »erd gezonden, doch het blijkt dat hij in November 1583 zieh met eenige troepen te Bonn bevond. (*) Hij huwde Joanna van Enghien, dochter van Virgi- lius, heer van Zandbergen, en Agnes van Berchem. Volgens sommigen hertrouwde zij, na zijn dood, met Filips Bdn^ van Oyembrugge, anderen schrijven dat zij dezen eerst, en naderband van der Noot in echt heeft gehad. Hij (*) In Bonn liegt noch here Carlo mit etlichen criegsvolck und ist dasselb biss noch, unangeseben obschon viel geschrej davon gemacht wirden, nicht belegevu Lettre de Jean de Nauuu au Brince i Orange et DiUenbourg, 24 Not. 1583, bjj Groen van Frin- aterer, T. VIII. p. 280. Digitized by Google 313 liet na Jan, overleden 1643, gehuwd met Johanna de Maamy, vrouwe van Grez, door welke dit edel geslacht, in de graven van der Noot iä overgeplant. De bekende Henri Charles Nicolas van der Noot (geboren 7 Januarij 1735 te Brussel, 18 Januarij 1827 te Strombecck overleden), stamde af van een bastaardtak van het geslacht van der Noot, welke zieh in den aanvang der zes* tiende eeuw vormde. Zie Noi des P. B. T. II. p. 493—496 Chron. van Jnita. bl. 128, 156; van Meteren, 2fed Get. P. III bl. 49; Hooft, Ned. Hut B. VIII. (,I. 321 ; ,e Water, Pirö. der Edel. D 111. bl. 169, 170; Gaillard, De l'lnfuence etc p. 25, 26; Groen van Prinsterer, Ärch, T II. p 82. T. 111 p 292. T. IV. p. 45, ^ T \ III. p, 281; Eragm. Geneal. de ln branche bätarde du fam* Henri van der Xool, Friree et Soeur.’, lorlte de la troie. branehe eletvle de Guillaume JJtentteinweghe. dit van der Noot, Brnx 1791. ID plano; J. F. A. F. de Avezedo Coutinho y Bemal, Gin. de la Farn, dv van der Aoot, 1771. toi. NOOT (Ferdinand van der). Onder de mss, door Chris* tiaan Huygens aan de Leydsche hoogeschool vermaakt, was ook een hands. van dezen, getiteld: De telescopiis a se confeetü. Zie Cat, Bibi, Publ, leyd. p. 356. NOOl (Thomas van der), bloeide in den aanvang der zestiende eeuw. Men heeft van hem: Dboech dar Jnghden, ghetranal. roten franchoyse in duetse, Th. V, d. N, Bruesele 1517, d. 18 Nov. goth. letter met houtsn. fol. Zie Cat. der Maatt. van Ned, Lett. 1) I. bl. 181. NOOT (J. van der) schreef: Diss. med. de Salivatione in varioUs, Ilard. 1800. Zie Holtrop, I. c p. 259. NOOT ( een hrkwaam Nederlandsch kunstenaar, die het gedreven koperwerk van den schoorsteen in de kruide* nierskamer van het huis La Breuette te Brussel heeft. vervaar* digd. Zie Kramm, t. a. p. bl. 1217. NOOTEBOOM (Engelbert), vertaalde uit het Engelsch van John Leland: Beschryving van de voornaamste Schriften der DHsten, die m dete en de voorgaande eeuw in Engeland zijn uitgekomen, ütr. 1765, 3 d. 4 st. J V Zie Arrenberg, Naamr, bl. 303; Boelz. der Gel. Wer. 1765. b. bl. 563, 582. Digitized by Google 314 NOOTEN (mr. D. Hoola tan) gaf in het licht: Promen over de vattighäd der gronden, welke voor den Christen in de Openb. gelegen eijn, Rott. 1793, 8o. Vaderlandsche regten voor den burger, Amst 1793, 8o. 5 stukken. De Regten van den Mensch, Rott 1794. Antwoord op de vraag, voorgesteld door het Utr. Qenoots. van Künsten en Wetenschappen: Welke is de grond, toaarop men een volkomen regt uit eene overeenkomst of contract ver- krijgt, zoo dat men iemand tot voldoening daarvan dwingen mag? en hoe kan dus hetgene bevorens een onvolkomen regt, een enkele gewetenspUgt was, door overeenkomst een volkomen regt geven, en een dwangpligt worden? onder de Zinspreuk: Qut va droit ne manque. Waaraan den \b van Zomermaand 1808 de prijs eetier Gouden Medaille is toegewezen, Utrecht, 1810. Zie Naaml. der Qebr. van Cleef, bl. 4.')2 ; Cat. der Nal. Bibi, no. 707, 1352. NOOTEN (mr. S. Hoola van), studeerde te Utrecht en schreef: Dtss. generaUa quaedam de jure circa venandum, Traj. ad Rhen, 1734. Hij nas liefhebber en beoefenaar der Ned. poezy. Zie Reg. van Äead, Dia. en Orat, No. 367. NOOTEN JANZ. (S. tan) heelmeester te Amsterdam, gaf in de Verh. uitgegmen door het Zeeuwsch Genoots. 3 d. bl. 463. Bericht van het gebruik der Electriciteit in de geneezing van lammigheid. Zie Bibi. Dagan. T. V. p. 637; H o I t r o p, I e p. 259. NOOTEN (H. VAN) scheef: Hedendaagsche Bouwkunde. Amst. 1720. 2 d. fol. Zie Ab CO ade, .iani. bl. 248; A r r e n b e r Naavire;. bl. 381. NOOTMAN (Pieteb), Latijnsch en Nederduitsch dichter uit de eerste lieft der zeventiende eeuw. Vau zijn tooneelarbeid is ons bekcnd: Spei van den bloedigen slagh van Pavyen, gheslagen, tusschen de Vectorieusten Roomschen Keyser Carel de Vijfde ende der stoutmoedighen Coninck Franciacus Primus van Vranckrijck. 1525 d. 24. Eebr. Amst. 1627 4o. Ulysses, treursp. ’sGravenhage 1629 4o. Victorie van ’s Hertogenbosch, Beleydl door Frederick Hen- rich. Delft 1629, 1630 4o. (met anderen titel). Borias, ofte wulpsche Mins-Tocht, treursp. ’s Gravenhage, 1635 4o. Nebucadnezar, Treursp. Digitized by Google 315 Minnespiegel, met platen. 1634 8o. Zie P a (] a o t, Memm T* II p, 609 ; Witsen Qeijsbeek, B, A. C. Wooräenö, o. h.; Beguier der Nederl TooneeUpel dich- teren^ bl. 84; Cat, der Maati. van Ned. Letierk . D. l Ä. bl. 158, l). in. bl 168; Cat. J . Koning^ 1) 11. bl. ;112, 317; Abconde, Naaml, bl. 262. NOOTT (Wermer) werd in 1670 te Arnhem get»oren, leerde waarschijnlijk te Nijmegen, waar hij zieh lang ophield, de Schilderkunst. Later beqaf hij zieh naar Eminerik, waar hiJ omstreeks 1750 overleed Hij munttn iiit in het voorstellen vmi doorzi|rtkundige werken en in het nnbootsen van beeld- bouvvwerk. Van Eynden en van der W'illigen zagen van hem een oud Manshoofd, in Rembrands smaak, zeer stout behandeld Zie I ni m e r z 0 e 1, t, a. p bl. 267 ; K r a m m. t, a. p, bl, 1213; Kobas en de Rivocourt, NOOY (J. DE). Onder No. 39 en 40 der knnstnalatenscbap van Jacob Nepveu te ’s Hage komt van dezen meester voor een hangende doode haaa en verder wild, benevens een weder qd. Zie Kramm, t. a p. NOOY (W. de). Op de tentoonstelling te Amsterdam 1820 waren van dezen meester te zien vijf schilderijen, zoo land* schappen als huisselijke tafereelen. Hij woonde toen te Nijkerk. Zie E ramm, t. a. p. NOOYE (Sebastiaan van) of, gelijk de Italianen hem noe- men, Sebastiaan d’Oya, werd in 1532 te Utrecht geboren, en architect van Karel V en Philips II. Hij oefende zieh in zijn vak te Rome en teekende aldaar zeer naauwkeurig de badstoveu van Diocletianus af. Zijne teekeningen wer- den in 1558 door Jeronimus Kock gegraveerd en uitge- geven met den titel van : Thermae Dtocletiani Imperatoris, quales hodie etiam nunc existuni, sumptibus et ardenti erga venerandam antiquitatem Studio, Änt, Perenot. de ChanveUe, Episc. Atrehatensis in lucem eductae etc. Dit prentwerk gold op de verkooping van den Heer M a- riette te Parijs, in 1776, 525 livres. Behalve de burgerlijke architecteur beoefende Nooye ook de militaire bouwkunst, en het was onder zijne leiding dat in 1553 Philippeville en in 1555 Charlemont versterkt werden. Ook bouwde hij het bdtel van den Kardiuaal Granveile te Brussel. Hij overleed aldaar den 5 Junij 1557 en werd in de H. Gudule begraven. Zie l m m e r z e e I, t. a. p. bl. 187. Digitized by Google 316 NOOY (Jam). Onder andere schepen beronden zieh in het jaar 1800 op de Eems, ter verdediging van die rivier, ’s lands galei de Voortorg, eerste luitenant Jan Nooy en de kanonneerboot de Adder, luitenant J. J. Dingemans. Nooy des avonds ten 7 ure van den 7 Oct. door eenige vissebers onderrigt, dat er een Engelsche kotier nabij de bat- terij van Wattum lag, begaf zicii terstond met zijnen bodem en de kanonneerboot de Adder derwaarts om te onderzoeken, wat hiervan wäre, met voornemen om, wanneer dit berigt bleek waarbeid te zijn, den vijandelijken bodem aan te tasten en, ZOO mogelijk, te overmeestcren. Nooy, die als oudste officier het bevel voerde, bielJ het, om niet ontdekt te worden, ZOO na doenlijk aan den wal, tot dat hij ten half tien het vijandelijk schip in ’t gezigt kreeg, waarop de beide officieren regelregt op hetzelve aanzetteu, klauipende de Voortorg den kotier op z^de aan, terwijl de Adder hem van achteren invumde. Zoowel Nooy als Dingemans legden hierbij evenveel onver- schrokkenheid aan den dag, maar aan Dingemans gelukte het, ’t eerst, in eigen persoon, op den vijandelijken kotier over te enteren. Nu ontstond een scherp, doch kortstondig gevecht, met dit gelukkig gevolg, dat het vijandelijk schip, genaamd Ute Hose, van 18 stukken, en gevoerd door John Güllen,, die gekwetst werd, de vlag streck, en in zegepraal te Delfzijl binnen gebragt werd. Dit was het eerste Britsche koningsvaartuig, dat sedert de Omwenteling des jaars 1795 door de Bataven met den sabel in de vuist veroverd werd. Zie J C deJonge, Geteh. v. k. Nederl Zeew. D. VI. bl. 415, 416. NOOZEMAN (J.) schreef voor het Amterdamsch tooneel : Lichte Klaertje, op het spreekwoort: Sieje ’t visje tost het aan Ot anders sal ’t u wel ontgaen; gesp- op d’ Amsterd. schouwb. op nietiw overs. en verb. Amst 1669. Beroyde Student, gesp. ald. 3 dr. (m. d. spr. In Liefd! Bloyende. Aid 1679. Bedrooge Dronlchaart, oj Dronkke-Matis Hel gesp. op Amsterd. Schouwb. Aid. 1679. De Hollebollige Bombout, of de Qetemde Snorker; trsp. Aid. 1649 4o 1732 ’sGravenh. z. j. 8o. Klucht van Krijn Onverstant, of Vrouwen Parlement, op den Begeh Daer is geen vrouw quaet, zoo ’t de man niet toelaet; gesp. op (T Amsterd, Schouwb. Aid. 1671. Hans van Tongen, razende-liefdens eynd. Het spreeckwoort seyt : Die soeckt te snoepen in de Echt. Wert dickmael qualyck af-gerecht. Aid. 1644 4o. Hans van Tongen, of kluchtige Tooverüefde. Aid. 1660. Zie Cat. ä. .Maate, v. Neä. Latterk. D. 1 5. bl. 159. Digitized by Google 317 NOP (Gerrit) hUtorie- en portretschilder, omstreeks 1570 te Haarlem geboren, bezocht na door Kornelia Korneliaz van Haarlem in de gronden der kunst onderwezen te zijn, Duitschland en Italic. Hij irerd in 1604 te huis verwaclit; doch het is volgena Kramm onzeker of hij er gekomen is. Yolgena Immerzeel overleed hij in den ouderdom van 52 jaren. Zie ran Mander, Schilderboek, bl. 293; Immerzeel. t a. |> bl. 267 ; Kramm, i a. p. bl. 1213. NOPPEN (Mattheüs), sedert 1684, predikant te Zwolle, waar hij in 1730 emeritua werd, beoefende de poözj, eu acbreef een gedieht in het album van J. Koerten. Hij overleed 30 Januarij 1733, oud bijna 85 jaren. Zie van der A a, N. B, Ä. C Woord. o. h. w. Boekz. der Gal. ff’er. 1730. a. bl. 321. NOPPEN (Arz. van) gaf in het licht: Tafels, bevattende in kubieke eilen, den inhoud van Vierkant bezaagd en rond hout, Midd. 1823. Zie Naaml. van Gebr, vnn Cleef, bl. 435. NOPPENUS (Theodop.icus), te ’s Hertogenbosch geboren, atudeerde te Leuven, en was in 1518 primus in het collegie ket Verken, werd te Orleans doctor in de beide regten, was aldaar omstreeks 13 jaren hoogleeraar in het burgerlijk regt, vervolgens meer dan 20 jaren raaasheer in den Kaad van Bra- bant. Volgens zijn grafschrift bij Foppens overleed hij 5 Maart 1565, doch Viglius schreef aan Hopperus, 7 Maart 1568: vFranciscum Parisium Nopeuum que consiliarios Brabantiae amiaimus,” Zie Hojnck ran Papendrecht, Anal. T. 1. p. 466. NORBERT DE ST. JULIENNE, in het begin der acht- tiende eeuw te Brussel geboren, werd, voor hij in de orde der Karmelieten ging. Her man genoemd. Nadat .hij tot priester gewijd was, was hij eenigen tijd praefect der laagste klasse, vervolgena prediker en overleed 5 Alaart 1757. Hy schreef: Verüonae Septem buccinae in Jvbilaeo R. P. Lamberti a S. Bartholomaeo, Brux. 1741, fol. Liber Epigrammaticus. — Guit. Phil, de Herselles, Episc. Antwerp. Antv. 1745, 4o. in elegische verzen. Panegyris Guü. de Herselles, Episc. in suo ad Cathedram adventu, ib. 4o. In hexameters £n een ander gedieht op hem ib. eod. fol. Carmen elegtacum gratulatorium Episc. Joz. Anselmo Wer- broeck, in suo ad Cathedram adventu, Ib. 1745, fol. Bravium emeritae senectutis in Jubilaeo Ludov. a St. Ca- harina, Meohlin, 1740, fol. Digitized by Google 318 Btlgiea paee rettitula »nb aurpiäig Maria« There$ia« Aus- triaoae Hungariae Regina« Carolique Lothari gubematori« ge- nitalis, Ib. 1749, 12o. Labore« mercede coronati in Jubilaeo R. P. Romani a Sancta Eheabetha, Ibid, 1751, fol. In hexameters. Carmen panegyricum Guil. Dtlvaux, duplex Jubilaeum Sa- cerdotale et Epüc, celebranti gratiäabundum, Ibid, 1756, 4o. liet anderen in hands. na. Zie Mem. pour tervir a Cllitt. Litt, de» XV II Prov. det P. B. T. XVIlI, Louvaia, J770. 8o. p. 29 snir. Adelnng eo Ko- te r m u d d. NORBERTO (Heruan a Samcio) gaf in 1670 te Antwerpen in het lieht een Tractat. de praepofito et voto seraohico S. Matris Theresia«, 8o. Zie J ö c h er. NORDEN (J.) achreef: LusthoJ der Armen, 12o. Zie Abcoude, Äanh, bl. 149. NOREL (Jan) of Norell, in 1685 geboren, bekend door zijne reizen, was ook dichter. Over zijne poezy oordeel- den zijne vrlenden Feitama en Moonen, günstiger dan de latere critici. Zijn portret is vervaardigd door P. Schenck, met dit volgend onderschrift van J. Feitama: o r e I, die in zyne jeugd beeft sarde en zee doortoogen. En ’t floukreud heinelligt aanschouwd met kundige oogec, Wiens vluggo digtpen ’t lof van veele vorsten meid. Pronkt hier in zwarte kunst op ’c wit papieren vold. Hij gaf, behalve de IJselstroom d« roem der Overijssel Steeden, Amst. 1693, 4o. in het licht: Poetisch« QetaUen, beginnende met een en eyncUgende met twaalf, Ter Lijkstaatsi van M. de Ruyter, 1677, Amst Sam. Imbrechts, in plano. Zee- en Landtriomf op de vrede tusschen Louys de XIV en de Algemeene Staaten, Amst. ald. 1678. Rijmregelen zo voor als naar de Ilerstdling van ’t Eon. van Groot-Brittanje door. . . . Willem de III, ald. Jac. Robijn, 1691. De Maatschappij van Ned. Letterkunde te Leyden bezit gedichten in hands. van hem. Zie Witsen Geysbeek, B. A. C. Woord, D. IV bl, 529, 630; Oefent. der Komi. bl. 274, 297; CI. B r u i n, KUeftche en Z. U Are. bl. 40; Bav. I). I. bl. 123, 174. 294, 348 1) XII. hl. 207, 1309, 371; Cat. der Maate, «an Ned. tett. D. III. bl. 2, 81; Aheoude, Naamr. hl. 264; Kobns cn de Kiveeonrl. Digitized by Google 319 NOREL (Boblof), moeelijk de zoon van den vorige, beoe fende ook de poezy en gaf in het licht: De littige Mmnaars, of de Jonker Boer, en de Boer Jon- her, blsp. Amst. 1705, 8o. Zie Witsen Geysbeek, t. a. p. Cat. der Maatt. van Ned, Leu. D. I. bl. 149. NORES. Alleen bekend door de Onnutte Voorzorgy of de ktoalijk bewaarde Dochter, groot hallet pantom. Amst. 1801. Zie Cat. der Maatt. van Ned. Lett, U. I. bl. 159. NORMAN (Gcillaume), geheimschrijver van den Grooten Raad, werd in 1572 door Alva opzettelijk naar Zeeland ge* zonden, ten einde in alle steden zieh te doen onderrigten aan* gaande de pogingen en werkziiamheden der regeringen tot het doen invoeren van den tienden penning. Zelf schreef hij of liet door den heer van Wakkene, de onderscheidene steden aanschrijven, om de hand uaar aan te houden en de aange* stelde collecteurs bij te staan door middelen van dwang. Zie van Iperen, Tveeh. Jubelf. Bijlage. O. eo H; £ r ma- rin s, Bet. van Feere, L). II. bl. 140 — 145; ’s G r a v e z a n d e, Ttceede Beuviget, der Midd. Frijheid, bl, 144, 145; van W ij n, Bigt. en Aanm. op Wagenaar, D. VI. bl. 75. NORONHA (F.) gaf in het licht: Beschrijving der edüngia excelea (Lat. en Holl.) in Verh. van het Bat. Genootschap van Kuneten en Wetenschappen, 1790. D. V. bl. 49: Relatio plantarum Javanensium iterfaclione usque in Bandam recognitarvm, Ibid, D. V. bl. 1. Betchrijving van den boom, genaamd ranghae, Lat. en Holl. Aid. ü. V. bl. 1. Zie Holtrop, Siöl. Med, et dir. p. 259. NORRINCQ. Leven van den H. Caeimirue, rast. 1 692, met pi. 8o. vermeldt Abcoude, Äanh. op zijn Naaml. bl. 451. NORRITS (Edoard), bevelhebber van Ostende, veroverde in 1594 eenige vijandelijke scliansen in Vlaandercn, die hij echter liet siechten en verliet. /ie Bor, Xirä. Biet. U. XXXI. bl. 7, 8. IVagenaar, Faä, Bitt. I>. Vlll. bl. 451. NORRITS (John) Engelschman, overste van een regement of tien vaandelen Kngehchen in dienst der staten, komt liet eerst in het gevecht bij Rimenant in 1578 voor. Toeii hij zieh in 1580 te Zwartsluis, in Overijssel bevond, zond hg van daar een aantal schutters naar Giethoorn, op den vgand af, van welke zij een vaandel verrastten en verstrooide». In Digitized by Google 320 persoon trok hij in bet laatst van dat jaar met weinig paar- den en 23 vaandelen voetvolk, te zamen weinig meer dan 1800 man oitmakende, naar Meppel, latende Zwartsluis met alechts drie vaandelen bezet. De Spaanschgezinde graaf van Bennenberg besloot eene zoo zwakke bezettiug aan te tas- ten Norrits, in tijds daarvan verwittigd, zond derwaarta een deel EngeUchen en Walen, die, in de schans binnenge- laten met de bezetting een uitval dedcn op den vijand, bem op de vlucht dreven en wcl 300 man versloegen, Aan buit ontnamen ze, bebalve bet geweer van ruim 500 man, twee standaarden, van welke bij eenen, nevens 700 pond buskruid, en weinige dagen later / 1600 nan goud, den be- legerden toezond. Oratrent denzelfden tijd waagde Norrits, over bet moeras, een kans op de Hennenbergschen, doch met weinig vrucht. Het outzet van Steenwijk, ’t geen door Ren- nenberg belegerd was, werd nu het groote doel van den EngeUchen overste. Met het begin van 1581 verliet hij, na tot veldheer der Staten, op eene jaarweJde van 1200 pond ter maand, aangesteld te zijn, zijue legerplaats te Meppel, en sloeg zieh op nieuw te Giethoorn neder. Hier kwam men hem aanzeggen, dat Steenwijk het geen vier dagen langer kon uitbouden. Norrits zond hierop aan Sonoy om eenige tonnen hier en andere levensbehoeften, en deed ter zelfder tijd (17 Jan.) aan de belegerden weten : *Zij badden zieh gereed te houden, wijl hij in den volgenden nacht iets tegen den v^and zou ondernemen.’’ Met zijn regemeut EngeUchen, dat van graaf Willem Lodewijk van Nassau en eenig ander Volk, nog geen 2000 man, trok bij in stilte naar Steenwijker- wond, viel onverhoeds op de Rennenbergsclie ruiters in en stak de huizen in brand. Intusschen deden de belcgerdcn een uitval en raakten met den vijand hnndgemeen. Er sneuvelde veel Volks aan beide zijden, doch de aanvallers keerden eerlang naar binnen. Norrits trok insgelijks af, naar een digt met boomen bezet kamp, doch werd derwaarts door Bennen berg, die hem naauw hield ingesloten, gevolgd. Norrits, dus ingesloten, bevoud zieh in grooten kommer, daar er zoo veel gebrek aan levensvoorraad was, dat men zieh met paardenvleesch moest behelpen. Hij liet eehter den moed uiet zinken, en weerde Kennenberg zoo moedig af, dat dezc, ook op de tijding der aankomst van Friesehe hulp, in den nacht met stille trom, met achterlating van lijftogt, dooden, gekwetsten en gevangenen, naar Steenwijk aftrok. In den aanvang der volgende maand leed Rennenberg weder* om een groot verlies, daar eenig voet* en paardenvolk van Noirits, des nachts van den 9den Februarij ter sluik uitge- trokken, bij Dieveren, een dorp in Drenthe, een deel zijner ruiters verrastte en sloeg, en o. a. 126 paarden buit maakte, en den brand stak in de huizen en eenige Wagens met mond* en krijgsbehoeften, die ze moeijelijk konden vervoeren. Dit alles wakkerde den moed van Norrits aan, die gewoon des daags en ’s nachts alles met eigen oogen te zien, thans de kans schoon meende te hebben tot ontzet der bele* gerde stad. Met 3500 knechten en 6 kornetten paarden op* gebroken, legerde hij zieh in ’t oosteinde van Steenwijkerwoud, (leed er een plaats afperken met aarden wallen, die den Soldaten tot borstvveeringen dienden, en liet zijne vaandels in zulke voege op de hoogten planten, dat ze binnen Steenwijk konden gezien worden. De vijand liet hem hier niet onbe* stookt liggen; er viel eene schermutseling voor tot wederzijdsche schade, die echter Norrits niet belette zieh nader bij de stad te legeren, van waar hij het de Hennenbergschen eerlang zoo bang wist te maken, dat ze, vermoeid van arbeid en honger, onder vloeken en dreigend roepen om soldij, begonnen te deinzen. Nu onderrigtte de wakkere Norrits, door brieven in looden kogels gesloten, de belegerden ’t geen zij te doen hadden, en zond, in den vroegen morgen van den 22sten Februarij, een goed aantal manschappen stadwaarts, die door een goed deel der belegerden, die zware balken bij zieh had- den, om de slooten te vloeren, ondersleund werden. Overdeze trokken nu de ontzetters, met koorn, meel en buskruid, een welkome voorraad, door welke de stad gespijsd werd, die, ondauks het schielen van den vijand, nogmuals gelijken aanvoer bekwam. Graaf ßenuenberg wanhopende Steenwijk te bemagtigen, trok nu heiiiielijk in den nacht van den l2den Februarij af. Norrits deed hierop zijne intrede binnen de stad, doch reed terstond weder ter Oosterpoort uit, om ’s vijands toestand te bezigtigen. 21 Digitized by Google 322 In den zomer van hetzelfdc jaar rigtten de Bennenbergtchen in Friesland nieuwe vijandelijklieden aan. Ter hunner beteu- geling werden Norrits met zijne Engelschen, nevens acht vaandels van Sonoy en eenig ander volle naar Binsuinageest gezonden. Toen de Bennenbergschen, die te Kollum gelegerd waren, van danr naar Grijpskerk opbraken, deed Norrits Munnikezijl bespringen en bemagtigen. Nn trok de vijand in alagorde uit zijne legerplaats op. Weihaast raakten de benden aan elkander, met bet gevolg, dat Norrits hem terugdreef en tot onder de wallen van Groningen vervolgde; terwijl zij Terscheidene vaandels, vier atukken geachut, een menigte ge- weers, al de pakkaadje, vele gevangenen en wel 200 dooden in den loop lieten. Nog grooter slagting zou Norrits hebben aangerigt, zoo hij meerder paardenvolk had gehad. Na Kennenberg ’s dood had Norrits met diens opvol- ger, Francisco Verdugo te doen, Deze, het gcdeelte der Ommelanden, dat nog staatsch was, gewonnen hebbende, lag thans te Noordliorn. De landraad begaf zieh, om hem het hoofd te bieden, naar Leeuwarden, verzamelde al de rui- ters in dat oord, en vereenlgde zieh met het voetvolk van Norrits, dat thans bij Kollum lag. Hier begonnen de Frie- zen eerlang te inorren dat er niets werd uitgevoerd Norrits korselig van aard, nam hierop een hagchelijk besluit. Hij trok met ruim 2000 knechten en 500 paarden den lautsten Sep- tember op om de Spaanschgezindeo aan te tasten. Hij deed den aanval en scheen schoone kans op de zege te hebben door zijn grof gesehnt, waarvan Verdugo onvoorzien was, zoodat zijn volk reeds aan ’t wijken sloeg. Het te vorig en on- bezonnen aanloopen der Staatschen was echter oorzaak, dat de Spaansche veldheer, een opening ziende, daarop inbrak en door- drong tot aan ’t grof gesehnt, hetwelk schandelijk vertaten werd. Nu ging het onder de Staatsehen op een vlucht met zwaar verlies zoo van bevelhebbers als gemeenen. Norrits zelf bekwam er wonden aan zijn regterhand. Deze was zijn laatste veldtogt. Hij viel door zijne gehechtheid aan de staten in ongenade bij L e y c e s t e r, die hem in 1587 op schrif- tel^ken last van Koningin Elisabeth eerst naar Engeland ver- volgens naar lerland zond tot weering, zoo ’t heette, van een inval der Spaanschgezinden, doch i inderdaad omdat hij den landvoogd over de hand was, als stnande hij zeer wel met de Staten van den lande en om zijn oeffenen van goede tucht onder ’t Engelsche krijgsvolk, ’t welk hem ontzag doch te ge- lijk beminde.” \ Zie W. liftDius Doccas {Doeeumemii f) Die belegeringet he* teiiinge ende ontzetiinge der zlndi Sieenwyck^ in S(irht von Overtjmel Ao J&80 heg* 18 Oef, 1580, einäig 23 Febr, J5S1, 1581 4; Eyqent* liehe HunU Wakrkaj Uge nieuwe Zeitung ton der gewaltige unnd groue helagetung der timt l Steenwye.k etc. Cölln 1581 4 P, Broacrias Digitized by Google 323 (Urouwer), Btnit narratio, urat. hgala, de liieraiioue HfUt Steen» tcfeemii, in TransiiuUnia liiae, Daventr. 1581 4; L. N. Sohnnr« man, De betegering van Steemoyk door de Spanjaarden in 1580; dicktitui, Z wolle 18^5 8; S. F. Kiynsma, Oetekiedk. van Steenwijk op het einde der 16 eeuv>) verm. met naleeing en bij» voegtelt door F, A. ibbinge Wubben, Meppel 1859 8; Strnda, de Betlo Belg. Uec. 1 Libr. X. p. 560, 562. Bor, Hooft, Cerisier; R. Fresioga, Hemor. bl. 344, 350, 357, 364, 371, 395, 403, 458, 462, 467, 478, 483, 484; Wagen aar, Vad. Ilitt. D. VII bl. 225, 360, 362, 363, 864 , 366, 387. D. VIII bl. 199, 818; Bosacha, Neerl. keld te land, I). I hl. 265, 266; Groen ran Prinsterer, Arch. T. VII p. 384. T. VIII p. 15, 17, 23, 351, 363-367; Mot- lej, the Fite of Ike Dntck Befahl, p. 509, 41C; Kok, Eobua en de Riyecourt. NOBTH, zoon van den baron North, zeer gezien Leyceater, kreeg in 1586 ongenoegen met zekeren W eb- be s, lokte hem naar buiten, greep hem met behulp van 5 of 6 dienaars aan, bond hem, wierp hem achterover, en * boo- rende (schrijft Hoolt) eindtlyk met beide de duimen, tot de hoolen des gezigts in, drukt hem de ooghappels uit, zoodatze op de kaaken hingen. Webbes daarnaar ontbonden, duwde ze zachlyk weder inwaarts, en ontgiug, hoewel te nauwe noodt, de blindtheit.” llij vertoonde zieh met zijn bebloed aangezigt aan Leycester en verzecht regt. North vlood na den J3riel, om van daar naar Engeland over te steken, doch hij werd door den scliout gevangen. Gevraagd hoe te handelen, beval Leycester hem los te laten en voegde er bij dat de zaak, als nitstaande tusschen twee Engelschen, ter kennisse van hare Majesteit behoorde.’’ In het volgende jaar 1587 vielen eenige Engelsche rniters in Holland, door North en den Heer van Brakei, volgens het gerächt, opgemaakt, doch volgens hun voorgeven op bevel hunner oversten en der Utrechtsche Staten. i Waarschynlijk was deze zijn vader Lord North,’’ i Deeze (schrijft Hooft) uit den voetzande opgeholpen door gnust van Leycester (want zijn grootvader was eens vleeshouwer zijns ambachts geweest) had den mond gemaakt op eenighen aanzienlyken Staat hier te lande, en men hield het doorgaands daarvoor dat hij naa ’t Sladthouderschap van Utrecht stak.” Leycester magtigde hem in 1586 tot verkiezing van den nieuwen Utrechtsche magistraat. Zie Hooft, Bed. Hist. bl. 1118, 1132, 1154 ; W agenaar, Biet, ü. VIII lil. 166; van Wijn, Nalee. bl. 308. NORTIER (A.), schreef: Waamemingen over de werking der Lyotccamua op de zieh vormende cedaraet in 8o. Hippocrates, Magatijn toegewijd aan de Geneeah. D. VI, St. 3 bl. 197. Troamemin^ wegens een inversio uteri in dlg. Konst- en Letterh. 1821 D. II bl. 149, 22 * Digitized by Google 324 Btrigl aangaande de wa crneming van een invevsio Uteri in Uippocrates, D. VII St. 2 bl. 181 Over de inversio uteri, t, a. p. D. VI St. 4 bl. 275. lets over de roos der eerstgeborenen (erysipelas neonatorum) in de ver har ding van het cehoijze weejsel in dutalio selae cellulosae, t. a. p. D. VI St. 3 bl. 243. Zie Holtrop, C. e. p. 259, 260. ' NOEWLET. Toen de Raadpensionaris Fagel in 1687 in feen brief aan Steward het gevoelen hunner H. M. over de afachalfing der Test-Akten en der strafdreigende wetten in Broot-Brittanje gescbreven had, en die, op bevel van den Prins gedrukt was, liet het EngeUche hof dat er zeer gestoord over was, een geschrift uitgaan onder den titel van Pariemen- tum pacificum, waarin beweerd werd dat Fagel ’s brief verdicht was of dat de gedachten hunner Hoogheden er kwalijk en buiten hun kennis er in voorgesteld werden, Zeker Engelschman Norwley was de steiler van dit stuk en de Sbiten hiervan onderrigt, beklaagdeii er zieh schriftelijk over aan den kouiug. Deze Steide die klagten in handen van Norwley zelven, die aan sommige zijner vrienden verhaalde, dat hij ’s Konings be- acherming had verzocht, en ook daarvan zoo verzekerd was als Burnet van die der algemeene Staten. Zie Wagensar, Fad, Hist. D. XV bl. 367; van Wijn, Janm, D. XV bl. 68. NOSEMAN tC.) Zie NOZEMAN (C.) NOSSE (Jaspar), zeekapitein, een geoefende en mocdige Zeeuw, voerde het schip Walcheren, van 70 stukken, onder den vice-admiraal van Wassenaar, toen Alicante in 1706 door de Engelschen en Nederlanders stormenderhand werd in- genomen. Zie J. C. de Jonge, Ges. pan het Ned. Zeeio, D, IV. bl. 381. NOSTER (JohanI, bloeide in het midden der zestiende eeuw als stempelsnijder te Arnhem. Zie G. van Hasselt, Taee Seheisen van Geld, Klaar-banken van 't Ilooge Gerigt, bl. 30; Kramm, t. s. p. bl. 1213. NOBKUIL (Hrndrik), predikant tc Maastricht, werd in 1779 prof. litt, et linguae graecae aldaar. Zie Boekz. der Gel. Wer. 1779. 5. bl. 730. NOTA (PETttUs), werd te Franeker geboren, omstrccks het jaar 1728 ä 1730. Na aldaar de Latijnsche school bezocht te hebben, ging hij in 17^7 tot de akademische lessen over, en woonde die van Vriemoet over de Oostersche talen en Joodsche oudheden, van L. C. Valckenaer over het Digitized by Google 325 Grieksch, van J. Schräder over de gesehiedenis, voorts die van H. Venema, Aegid. Gillessen en P. Conradi over de godgeleerdheid bij, en na in Augustus 1753 tot cand. benoemd te zijn geworden, krecg bij in 1754 een beroep naar Oudeboorn en Nes, was in 1756 lid der Synode te Fra- neker en in 1760 te Hcerenveen. Hij kwam in 1764 als predikant te Peins en Zweins en in 1775 te Berliknm, alwaar hij 23 September 1808 overleed. In 1762 gaf hij in het licht eene leerrede over Psalm 103: 14, 15, bij het afsterven van den Wel-Edeie Gestr. Heer T. Lycklama a Nyeholt, Grietman van Ütingeradeel. Voorts: Tweelal van Kerkelijke Leerredenen, de eene ter inwijinge van de nieuto gehouwde kerk te Berlikum, en de andere ter inwijinge van het nievwe orgel in gemelde kerk opgerigt. Be- nevens (op blz. 69) een aanhangsel betreffende de Oudheden en voornaamate gebeurtenissen van de dorpe Berlikum, Fran. 1781, 8o. Ook beoefende hij de Latijnsche poezy, blijkens zijn gedieht voor S. H. Manger, Orat. de incremento Philolog. Sacr, ab idonea Arabicae et Palestinae exploratione sperando, en op het vroegtijdig afsterven van Fredericus Witteveen, pred. te Harker-Horne en Nije-Haske. Zie Engolsma, Volglijst van Pred. ander de CI, v. ZevenKOud, bl. 62, 70. Boeke. d. Gel. teer. 1754, 1762. a. bl. 356, 357, b. bl. 337, 459, 1764, a. bl. 831, 332. Cat. d. Maalt. v. Ned. Leil. D. U. bl. 562. NOTEMAN (Hendrik), een beeldhoawer in 1656 te Dor- drecht geboren, werkte in hont en boetseerde. Weleer waren er in de kerken van Dordrecht vele wapenborden van zijn hand, en nog zou, volgens getuigenis van Immerzeel, in die stad aldaar busten, kindertjes, beeldjes, dieren van hem worden be* waard. Hij leefde in 1700 te Amsterdam. Er bestaat van Noteman een uifmuntend portret in mezzotinto door J. Gole naar de schilderij van A. de Gilden. Zie van Eynden cn van der Willigen, Kobns en de Bi- vcconrt; Immerzeel t. a. p. Kramm t. a. p. bl. 1218; Mal- ler; Cai. V. Portr, NOTER (Pieter Francois de), de vader, werd in 1747 te Waelhem, Prov. Antwerpen, geboren, ontving zijne eerste op- leiding aan de Akademie van Mecbelen, behaalde de eerste prijzen, in de bouw- en doorzigtkunde, werd erstads architect en overleed in den ouderdom van 83 jaren. NOTER (Pieter (Francois de), zoon van den vorige, werd den 21 Nov. 1779 te Waelhem geboren. Hij ontving zijne eerste opleiding aan de Academie te Mecbelen, terwijl hg zieh tevens in den atelier van den beeldhouwer J. F. van Geel in het Digitized by Google 226 boetaeren oefende ; tot in 1798 de staatkundige omstandighe- den eene groote verflaanwing voor de achoone kunsten en dien ten gevolge in de werkzaamheden zijns meesters te weeg bragten. Beeds had hij den ouderdom van 28 jaren bereikt, toen hij zieh weder aan de kunst wijdde, de natuur tot gids nam en zieh met onbezweken moed op het schilderen toelegde. Achtereen- Tolgend behandelde hij verschillende vakken, en bragt zeege- zigten, landschappen, winters, stads- en kustgezigten op het doek. Boven alle muntten zijne stadsgezigten en landschappen uit en deze staan ook het hoogst bij de kunstkenners aange* schreven. D e N o t e r heeft vele aanmoediging mögen ontvangen. Brus- ael, Doomik, Gend, Rijssel, Kamerrijk, beschonken hem her- haaldclijk met bet eermetaal; de Academien van Amsterdam, Antwerpen, Gent en verschillende kunstgenootsebappen droegen hem het lidmaatsebap op. Zijne kunstwerken versieren de meeste Museums en Kabinetten in Belgie, het Noorden van Frankrijk en Holland, ln het Paviljoente Haarlem bevinden zieh 6 zijner voortbrengels ; die zieh door verscheidenheid van onderwerpen kenmerken. Overigens vindt men een aantal zijner werken vermeid! in Dictionnaire du hommes de lettrea etc. de la üelgique, Brux. 1837 In 1830 en 1831 etste hij eene verzameling van landscbap* pen, waarin onderscheidene naar Hobbema, die te Gent werd uitgegeven onder den titel van Recueil de Oravurea ä l’eau forte, doni pluaieurs d'aprea Bobbema, par P. F. de Noter, Gand 1831, Hij was pro- fessor aan de Academie te Gent, deed verschillende kunstreizen door Frankrijk, Zwitserland en de Nederlandrn. Uit zijne school kwamen o. a. Surmont de Volsbergen, Vermersch, Engel, Moerman, Lesij, enz., behalve zijne dric kinderen die hij bij Anna Maria de Keijzer verwekte. Hij over- leed te Gent den 21 Maart 1842 in den ouderdom van 63 jaren. Men vindt eene uitvoerige biographie van hem in Mea- aager dea aciencea hiatoriquea en Belgique 1843 p. 187. Bij Immerzeel vindt men zijn portret. Zie K. N. Coroelissen, Not. Biogr . de P. F. de Noter, Gand 1843 8o ; Immerzeel, t. a. p. bl. 267, 268; Kramm, t. a. p. bl, 1213, 1214; Maller. Cat. v. Portr. NOTEE (Hermanüs Anoost de), zoon van den vorige, werd den 1 Dec. 1806 te Gent geboren. Ook hij ontving zijne opleiding tot knnstenaar aan de Gendsebe Academie, behaalde verschillende eerpenningen als ook de eerste prijzen naar het pleister en het leven, toen de dood in 1837 een einde aan zgn leven maakte. Yun 1826 af heeft hij op verscbil- lende tentoonstellingen in Belgie voortbrengsels zijner kunst geleverdf die opgegeven zijn in Dictionnaire dea hommea de lettrea etc, de la Belgique, Brux. 1837. Digitized by Google 327 llij legde zieh ook op het etsen toe. Le Blnnc heschrijft 2G stuks zijner etsen. In Weigel’s Kunatlager-Oalalog worden vermeld 10 bladen Paarden en Landschappen en Landschap~ pen met figuren, doode eenden, in So. (no. 13027), en een Jaghiuk met dood gevogelte en hazen, waarbij honden, in So. (no. 14529). Zie I m m e rz ee 1, t. a. p. Kr a m m, t. a. p. NOTGERUS, uit een ndelijk geslacht van Swaben afkomstig, werd in 971 bisschop van Luik, en wordt om de menigvul- dige gebonwen en kerken, die, na de vorwoesting der barbaren, door zijne zorg zijn opgerigt of hersteld geworden, als tweede stichter van de stad en het bisdom van Luik aangezien. Onder anderen stichtte hij, omtrent het jaar 9S7 de collegiale kerk van St. Jan te Luik, aan welke keizer Otto 111 in 997 de kerk van Hedikhuizen schonk. Onder het bestuur van Not- gcrus werd de kerk te Budel (dekauaat van Helmond), welkt door Fepinus van Herstal aan de abdij van KevermunV of Chevremont was verleend, door keizer Otto aan de hoofd- kerk van Aken opgedragen. Notgerus verkreeg in 9S5 voor zijn bisdom het graafschap Huy, dat voor hem Ansfri- dus, die daarna bissehop van Utrecht geweest is, bezeten had. De kerk van Lnik had eenige jaren te voren, bij opdragt van het klooster van Lobbes, het gebied over de helft van de stad Mechelen verkregen, in welk bezit zij, tijdens het bestuur van Notgerus, in 9S0, door keizer Otto werd bevestigd. De bisschoppen van Luik behielden het opperbewind over Mechelen tot het jaar 1336, wanneer de bisschop Adolf van der Marek het aan Lodewijk, graaf van Viaanderen, verkoeht. Het was door de bemiddeliug van Notgerus, dat de Duitsche keizer, Hendrik II, ten jare lü07 aan het kapittcl van Thorn in Limburg, het regt van toi en regtsgebied schonk, alsmede het beschermheerscliap over de kerken van Britte, Cliamaritte en Avesaath. Aan Notgerus wordt de instelliug van iden dag der geloovige zielen” in het bisdom van Luik toegeschreven; dit feest was in zijnen tijd door den H. Odilo, abt van Olnny, begonnen. De kerkvoogd zorgde ook voor den bloei der wetenschappen. Hij stierf, zoo men denkt, in 1007. Er zijn schrijvers, die hem onder het getal der »Qelukzaligen” of • Heiligen” rangschikkeu. Zie Miraei, Dipl. T. I. p. 50, 507, 657. T. II. p. J0I7j Xot. in Dipl. Miraei, T. III. p. 121; Lobbet, Gloria Leod. Mccl. p. 75; C. Smot, Ileyl. en Üoemto. Pert. 11. II. bl. 39; van Gll* CatA. Meyer. Memor, bl. 20; van Gits en C o p p e n s, IViVaKe Bet. van het Biiiiom van ’t Herl. 1). I. bl. 33, 34; v. d. Chys De Mnnlen der Leenen van Brai, en Limb, bl 187; M. Pole in' Böiger. Brnx. 8 . d. So. Extr. dei Belget illtulr.)-, j. B- Pitrai Vevigtte Balger. Libge 1853 8o. Extr. da BnUUtint de i'Initit. areAeo ti. , , Digitized by Google V 328 NOTHAEUS (Marcos) wenl inl615 als predikant te Ophemert en Varik beroepen, en in 1619 we^ens Remonstrantschgezindege- voelens afgezet. Hij teekende de acte van stibtand, en zette zieh als schoolmeester te Tiel neder, doch onthield zieh van de godsdienstoefeninz der Contra-Remonstranten, zoodat hem het schoolhouden verboden en de stad ontzegd werd. Hij gerankte om zijn ergerlijk leven bij de Reraonstranten in kleinachting en teekende eenige jaren later de Canons, werd in 1628 rector te Goes en vertrok in 1633 in dezelfde betrekking naar Bommel. Zie Brandt, Hut, der Hef. D. IV. bl, 5, 335; de Jongh, Naaml. der Fred, in Geld. bl. 380; Vrolykhert, Flitt. Kerkh. bl. 355; Kist en Royaards, dreh. (2de Serie) D. Vll. bl. 200 T. Neialennia, 1849. bl. 46. NOTTAART (Jan), schont van Amsterdam, werd in 1405, met twee burgers, op bevel van hertog Willem, onthalsd, wijl zij deel hadden aan den moord van den priester W i 1 1 e m Bruinszoon. Zie Anon. ad eale. Fontani p. 6 ; Wagenaar, .<4ni>t.D. II. bl, 199. NOTTELEN (Lammoraal van), predikant te W'oerden, ge- storven in 1713, maakte zieh als dichter bekend door Beschrijving van de nieuwe versterking en verdere toeatant der stad Woerden, in rijm te zamen gestetd. Woerd. 1705, 4o. Zie V. d. Aa, N. 3. A. C. IFoord. o. h. w. Br ans, Kerk, Reg. bl. 151; Mr. Bodel Nijenhuis, Topogr. Lijtl vau Flaaitb. no. 1347. NOTTELMAN (H.) schreef: De pokken epidemie van de jaren 1832 en 1833 te Ooat- huizen en omliggende gemeenten in Tijdschrift voor Geneea- JJeel- Verlos- en Scheikundige Wetenschappen, 1837, D. IV. St. I. bl. 118. Waarneming eener langdurige verzweering in de linker liesch, met ontlasting eens langen ronden Worms. Met aanmerkingen en gevolgtrekkingen van T, A. Jorritsma en G. J. Eijn- ders, t. a. p. 1806, D. II. St. I. bl. 85. NÖTTENS of NÖTHENS werd in 1612 rector te Goes, doch door de consistorie van die stad voor de Classis van Znid-Beveland van Arminianerij beschuldigd. Hij herriep den 28sten van dat jaar voor die classis zijne dwaling en deed op nieuw eene regtzinnige belijdenis. Zie Vrol\|khert, Fliii, Kerki. hl. 357. NOTTEN (JOHAN Andries), tweede luitenant bij de bri- gade van den generaal-majoor Zuylen van Nyveld, werd in de aotie van 19 Sept. 1799 te Bergen krijgsgevangen. Zie Bo esc ha, Neirl, Held, te Land, U, 111. Byl. bl, 2. Digitized by Google 329 NOUE (Fban^ois de l\), bijgenaamd Bra.i-de-fer, zoon van Francois de la Neue, den 2den van dien naam, en van Bonaventure l’Esper vier, we,rd in 1531 geboren, Reeds in zijn jeugd voerdc liij de wapenen, en onderscheidde zieh in Italic. In FfÄnkrijk wedergekeerd, omhclsde hij de partij der Calvinisten, die hij belaiigrijke dieiisten bevvees. Hij ontnam in 15G7 Orleans aan de Catholyken, hud liet bevel over de achterhoede in bei gevecht te Jarnac in 1569 en maaktc zieh mecstcr van Fontenai, Oleron, Marennes, Sou- bise en Bruage. Het was bij het iiinemen van Fontenai, dat zijn linkerarm vcrbrijzeld werd en hij een ijzeren <arm liet vervaardigen, van welke hij^zich zelfs bediende, om de teugels van hot paard te bestieren. In 1571 naar de Nedcrlanden gezonden, verrastte hij Valenciennes. Na den St. Bartholo- meus-moord, benoemde de koning hem tot bevelhebber van de troepen, die naar Itochelles werden gezonden, doch hij gebrnikte dit leger ter versterking der partij van de Protes- tanten. In 1578 tot maarschalk van ’t leger der Algemeene Staten aangesteld, behartigde hij de belangen der Nederlandcn tegen de Spanjaarden, tot dat hij den lOden Mei 1580 bij Ingelmunster overvallen en gevangen genomen werd. Eerst in 1584 werd hij op vrije voeten gesteld, onder beding, dat hij niet mecr tegen den koning van Spatije zou mögen dienen. Hij diende vervolgens raet grooten roem onder Hendrik IV, tot d.Ht hij. bij het beleg van Lambalo in 1591, door een musketkogel werd gedood. Hij was een der grootste, dapperste en eerlijkste mannen van zijn tijd. Hendrik IV riep bij het vernemen van zijn dood uit: » Nous perdons un graiul homme de guerre et encore plus un grand homme de bien’’ Ue Fransche en Nederlandsche geschiedenissen zijn vol van zijn lof. Bor legt de schitterendste getuigenissen van hem af. Hooft sclirijft: »hij was een beer van den gezuiverden «rodsdienst, en wijdbefaamt om zijn krijgskund’ en voorzightigheit; maar wiciis deughdzaamer, oprechter en zoctelyker van zeeden, misschien veele eeuwen opwaarts niet hadden voortgebraght.’’ Vijand en vriend hadden de grootste achting voor hem en beweenden zijn dood. »C’($tait,” zijn de woorden van Da- niel, »un des plus grands capitaines et de l’aveu de tout le monde, un des plus honnetes hommes de son temps. 11 n’est pas seulement loue dans nos histoires, par les historiens de la r^ligion pr^tendue reformes, a laquelle sn vertu et sa t6- gularitd faisoient beaucoup d’honneur, mais gdn^ralemcnt par tous ceux, qui ont parld de lui, et par les Espagnols meme.” In Brantome, du Thon, Davila, la Fopelini^re, Strada, St. Marthe, Mezerai, Dupleix, Morcri vindt men veel tot zijn lol. Volgens soromigen zou hij Digitized by Google 330 tot het verbond der Kdelen b-d'oord hcbben, doch zulks is niet genoegzaam hewezen. Hij schreef: Discoura politiques et militairea. Bäte, 1587, 4o. La Ro- chelle, 1590, 12o. 1638, 8o. In bet Hoogd, rertaald, Frankfort, 1592, 4o. In ’t Eng. Londen, 1597, 4o. Obaervationa aur plu-iitura ckoaea advenuea aux troia pre- miera troublea, qui ae aont paaae'a en France de 1562 ä 1579. Declaration de F. de la Noue pour la priae d'armea et la dejenae de Sedan et de Jameta, Verdun, 1588, 8o. Ook heeft men van hem: Obaervationa politiques et morales sur l’kistoire de Guicciar^ din, die op den kaut der Fransclie vertaliug van Chomedy, Paris, 1563, 1577, Genöve, 1577, 1583, 1593, 2 vol. zijn gedrukt. Andreas Demetrius, predikant te Dordrecht, gaf er in 1599 (Dordr. 4o.), eene overzetting van, met den tel : Oorlogen van Italien, bescreven door Franqois Guicciardin, Edelman van Florence, met seer achoone polityque, oorlogae ende morale aanteekeningen van Monsr. de la Noue. Den ghematichden Chriaten, of van de maticheyt die men ghebruyeken moet in reltgiona verachillen, tot ghemeene rust der kercke, eenicheyt der Chrxatenen ende ’s landta welvaren. Seer noodich in deaen tijdt om de ghemoederen te matighen, die ghenen die al te 'Uchtveerdichlijck bare broederen baten en ver- oordeelen tot droefheyt der vromen ende blijdacbap onaer vijan- den. Gbelrocken meestendeel uyt het boeck van wißen den edelen wijaen ende aeer vermaerden Franachen Heere, mijn Heere de la Noue, gheintutileert Discoura politiques et mili- tairea, ende by een yhealelt door J. de la Haye, bedienaar des evangeliuma van de Fransche Gemeynte in a’ Gravenhaghe. ln a’ Graven haghe bij Hillebrand Jacobst. 1613, 4o. Ph. Kervyu de Volkuarsbeke, Correspondance de Franqois de la Noue, aurnomme Bros de-Fer, accompagnee de nolicea bialoriques et precedee de la vie de ce gründe capitaine, avec porlraU et facs. Gand et Paris, 1854, 8o. 