title: De Schrift, het woord Gods
creator: Kuyper, Abraham, 1837-1920
text: DE SCHRIFT, HET WOORD GODS; D'. A. kl \ PER. T I ! H. 0. A. CAHPAGNfl is'.n. @ £©' ' DE SCHRIFT IHIET WOOBD O-OIDS, DüOR Dr. A, KUYPER. 1IEL H. C. A. CAMPAGNE VOORREDE. De aitgave van het hicr-volgend stukje vercischt cenigc toelicliting. Door den Beer Campaone, tu Tiel, aangezocht, om eeii tweeden afdrak van «le gravuren, uit /iju plaatbijbel, met beschriften te voorzien, sloeg ik dit aanzoek ten stelligste af, zoo biermeS slecbts illostratien der gravuren of Btiohtelijke beschriften bedoeld werden. Zulk reu werk toch schein mij op ä markt uuzer godsdienstige lectuur volstrekt overbodig te zijn, en eer schadelijk daa goed te zullen wirken, door b lg bij het geloovig publiek van een ongeesteÜjk-snpranatnralistiBche opvattiug der Scbrift. Tot aauvaarding der taak verklaarde ik mij alleen dan bereid, zoo de platea tot begeleiders mochten dienen vau historische sebetsen over den gang van „Gods Openbaring tot redding eener in zonde wegzinkende meusehlieid." Zoodra de Heer Caml'ai.m: verklaarde, bierin te kunnen treden , nam ik dan ook de taak op mij, om , zoo de noodige medcarbeiders te rinden waren, de aitgave te bezorgen van Ben veertigtal sebetsen onder den titel: „Bijbelalbum, Geschiedenis der Openbaring in Beeld eu Schrift." .Met dnidelrjke aanwijzing van de lioot'd- strekking, die m. i. dit werk zou moeten hebben, noodigde ik daarop eeu aantal godgelecrden , wier bijzondere studie niet te ver afweek van den aard dezer aitgave, tot medewerking uit. Bijna aller autwoord was günstig, en de conditionecle tocstcnimiug tot gebruik van hun naam , door sommigen gl mij niet zoo beleinmcrcnd , of, met hoop op goed gevolg, zette ik mij toi het Bchrijven der inleiding, die het standpuut, den aard en het doel dezer aitgave voor het publiek moest verklaren. taak nraa niet licht. Gevoelt meu, dat de gemeente in onze dagen ii zwevende ontwijkingen van wat voor haar een levenavraag is, maar aan een hartsterkend ja of neen omtrenl de betrouwbaarheid van baren Bijbel behoefte heeft, dan zal men gereedeiyk toegeven, dal de vraag naax de ver- houding tusschen Gods \Yoord en de Schrift, in deze inleiding oiel Blechte aangestipt, maar met eenige grondigheid behandeld moest worden. Jnisthieraan echter klcefde een eigenaardige moeilijkheid ; ecusdccls, wijl er niet twi geleerden in ons lund zijn, die bicrover tot in elke bijzonderheid een gcvoelen hebben, en anderdeels, wijl men, ook hij eenstemmigheid der gedachten, zoo zelden eensloidend bleek in hei vroord, waarin men die gedachte uitsprak. I!. deinsde hiervooi echter te minder terag, wijl dit gebrek aan eenpa van zeit' het recht tot zekere elasticiteil van nitdrukking met zieh bracht , I D legde ua roibrachten arbeid de pen neder in hei stil vertntuweii , dat juisi In I rooropetellen van het geloofselemenl en hei ontwerpen, niet van enkele trekken , maar \an een beeld, dal zeke iv gcheelheiil rertoonde, aan allen, wirr niedc- •rerking mij was toegezegd, een goeden bodem zou dünken, mn Barnen op te staan en samen op te werken. \1 Bpoedig bleek het echter, hoc deerlijk ik mij bedrogen had. Bij tnsachea* IV pozen wonl ik door vijf der op hct titelblad vermelde medearbeiders verrast met een sehrijvcn, dat alle uitzicht op hun steun voor goed in rook deed opgaan. Waaraan dit lag? Ik weet het niet. Zeker niet daaraan, dat ik voor eenlge rigtiag in mijn inleiding partij gekozen, of iegen eenige richting mij rerklaard had. Iutegcndeel. Er waren er van de critische richting, die bereid waren niee te gaan. Er waren er van de ethische richting, die mij een wann woord van insteuunjng zonden. Et waren er van de eonfessioneele rich- ting, die niets tegen hadden op wat ik sebreef. Er waren er van zecr streng gereformeerde richting, die zieh zeer wel vinden konden in mijn woord. Er waren er cindelijk onder de „Vermittclungstheologen", die vrij wel zieh terug- vonden in mijne niteenzetting. Aan richting kan het dns wel niet geschürt hebben. Waaraan dan ? De een kon moeilijk meegaan , wijl hij zieh in een zijner ge- Bchriften anders had uitgelaten. Een ander nam het op voor de zijns inzieus door mij misken.de kritiek. Een dorde achttc dat zijn medewerking een „dienen van twec heeren" zou zijn. Een vierde moest zieh terugtrekken, wijl mijn kerkbegrip het zijne niet was , al onthield hij mij de aanwijzing van wat mijn kerkbegrip met een stuk over Gods Woord van doen had. Een vijfde eindelijk vond mijn stuk „tc wonderlijk, te vrcemdsoortig". Hierin alleen scheen aller tegeustand zieh te ontmoeten , dat ik te voetstoots de Stelling aauvaard had: „de Schrift is Gods Woord," en tot geen prijs die muurvaste geloofsbclijdcnis van Jezus' levende gemeente wilde prijsgeven. In dien stand van zaken kon er natuurlijk van een poging tot vergelijk geen sprake zijn. Zoo de een zegt: „Gods Woord is niet de Schrift, maar in de Schrift," en de ander ontkent dit, dan is er een geloofsverschil, dat elk ge- zamenlijk spreken tot de gemeente oumogelijk maakt. Mij althans is het volstrekt ondoenlijk, ondoenlijk ora des geloofs wille, ook maar een tittel van de door mij beleden uitspraak te laten vallcn. Natuurlijk zou ik door minder vastheid van overtuiging bij mijn medearbeiders te onderstellen , hun geloofscer te na zijn gekomen, en ik zag derhalve van elke poging, om hen vooralsnog te wiunen, niet zonder smartgevoel af. Met den uitgever raadplegende, wat als nu te doen stond, gaf ik hem als mijn gevoelen te kennen, dat het gesmaldcelde stel van medearbeiders te weinig „ensemble" aanbood, om op den voorgestelden voct door te gaan, en dat derhalve slechts deze beide wegen openstonden : dat öf de redacteur öf de medearbeiders terugtraden. Het werk zou, of door mij alleen voltooid moeten worden, 6f mijn naam van de uitgave worden afgescheiden en een ander redacteur gezocht. De Heer Campaqne is er in geslaagd dit laatste in den Heer Dr. A. W. Bkonsveld, predikant tc Haarlem, te vinden. Daar deze niet behoorde onder het vijftal, dat tegen mijn inleiding protesteerde, kon ik mij natuurlijk in deze keuze niet dan ten zeerste verblijden. Alleeu het optreden van een der protesterenden zou mij gesmart hebben. En zoo vinde dan nu dit stukske, dat ik, ter wille eener juistc beoordeeling geheel onveranderd, op verzoek van den uitgever, Iiet overdrukken, als eenling zijueu weg. Ook zoo bevestige het nog een enkele wankele ziel in het geloof aan de vastheid der Schrift als het Woord Gods, en arbeide zoo mee aan die betere toekomst, waarin althans over het eerste noodige geen scheidend vcrschil meer tuaschen Christelijke godgeleerdcu zal bestaan. \>isrEKiiAji, 11 November 1870. K. De Gemeente van Jezus Christus beleed door alle eeuwen, en belijdt nog, dat de Schrift is Gods Woord. Dat is haar dugme , haar leerstuk. Ze spreekt dit uit, niti als slotsom eener wiskünstige berekening , nie! als spitsvondig resultaat eener dorre, afgetrokkene scholas- fciek. Een dogme, in echten zin, is haar nooit iets an- ders, daii de juiste formuleering van eene haar door geestelijke ervaring bewust geworden zedelijke waarheid- Zoo ook hier. Zij belijdt dat de Schrift Gods woord is, niet omdat die Schrift het haar getuigt. Dit toch zou een cirkelbewijs zijn , vooral bij zoo hoogheilige zaak den denkenden geest volstrekt onwaardig. Maar, op grond van geestelijke ervaring wctcnde, dat de kracht, die van dil Woord uitgaat , goddelijk in oorsprong en goddelijk in werking is, spreekt zij deze geloofservaring uit in woorden , die aan die Schrift ontleend zijn. Niet haar denken, maar haar eigen leven strekt ten bewijs, dat elke afwijking van die belijdenis, hoe gering'ook. een zedelijke dwaling, een verzwakking van haar geestelijke kracht, een zickteproces in haar organisme ten gevolge heeft. ELrachtens de ervaring weet ze dal haar eigen bloci stecds met den bloei dier belijdenis samenviel. Z'1 weet, dal haar levenskracht gezonder werd, naarmate die belijdenis meer waarhcid in haar leven was en dat de dagen van verslapping, inzinking en teruggang steeds van de vervalsching dier belijdenis dagteekenden. Vandaar hei rechtmatig verzet der gemeente tegen de Stelling van het halfgeloof, dat Gods woord nicl de schrift zelve , maar dat in de schrift Gods woord is. Het bewijs voor die Stelling scheen licht. Men vroeg siech ts, of het woord van Satan in Genesis' derde hoofd- stuk, het hoovaardig Ca'in's woord «Ben ik mijns broeders hoeder?», zoo menig woord ni et door God, maar tot den Heer gesproken , zoo menige uiting der zonde en der godslastering , der vervloeking en der goddeloosheid. niet te sterk tegen de bewering der gemeente indruis- ten , om haar ernstige bestrijding waard te achten. Hoe, zoo wierf> men der gemeente tegen, wordt dan in die schrift zelve niet het Woord Gods van der menschen woord onderscheiden ? Waar een deel dier schrift ziel) uitdrukkelijk als woord Gods aankondigt door het plech- tig opschrift udzoo sprecht de Heer ,» — is het daar niet een eisch dier schrift zelve , dat men het goddelijk ka- rakter ontzegge aan wat dat Stempel der goddelijke echt- heid mist? Gij, o! gemeente des Heeren, zegt voor het gezag dier schrift u te zullen nederbuigen. Welaan . in naam dier schrift zelve, eischen we dan ook, dat ge de onbegrijpelijke dwaling van het voorgeslacht zult prijs- geven , en inet ons erkennen , dat niet die schrift zelve , maar in 'die schrift Gods woord is. Wcerlegd is dat beweren , toen hetopkwam, niet. De gemeente miste daartoe de geestelijke kracht. De aan- gevochten belijdenis was haar zelve daartoe te uitwendig geworden. Ze leefde niet in de waarheid die ze me1 de lippen beleed, en was dus tot verdediging onmachtig. Maar toch , in den strik vangen liet ze zieh eveninin. /c kon niet gelooven , dat de vaderen onzer kork, dal de helden der hervorming, dat de godgeleerden nit den bloeitijd van haar leven z66 argeloos, zöö stompzinnig zouden geweest zijn , om een zoo eenvoudige bedenking, «dal hei woord van Satan geen woord Gods is» niet te zicn. Kön dit nun helderen geest niet ontgaan zijn, en hadden ze nochtans aan « i * * belijdenis der kerk vast- gehouden, dan kon zulk een tegenwerping ook thans geen oorzaak worden , om voctstoots de oude belijdenis prijs te geven. Het gebezigd argument was te overtuigend om te kunnen overtuigen, En daarom, al was men to1 weerspraak onmachtig, men bleef ongeneigd , om öf het wantrouwen in den tegenspreker , 6f het ver- trouwen in de geloofshelden van het voorgeslacht te lateu varen. Als bij instinct speurde de gemeente dat er vijandschap tegen de Schrift, in die schijnbaar zoö onschuldige wijziging van haar leerstuk school. Er werd zoo telkens bijgezegd , dat' men het deed , om de waarde der schritt te verhoogen. En men hoorde ze dit wel zeggen , maar.... men voelde het niet. Met juisten tact doorzag de gemeente zeer wel, dat de aangeprezen onderschei- ding een schifting noodzakelijk maakte, waarbij men- schelijke wilkeur.ten leste beslissen zou. Eerst , ze ge- voelde het als bij instinct, zou men nog zeer veel als goddelijk woord laten doorgaan. Slechts wat tastbaar van ongoddclijken oorsprong was, zou zijn goddelijk karakter inboeten: Uit behoefte om te toonen, hoe hoog men Gods woord in cor»1 hield, zou voorecrst als woord Gods gehuldigd blijven, wat ook maar eenigzins, wat ook maar van verre tot den Heer kon worden terug- gebracht. Maar allengs zou men scherper toe gaan zien. 8 Was siech ts eonmaal het recht tot schifting toegegeven, steeds verder zou mcn het gebruik van dat recht uit- breiden. Wat Qiet strookte met eigen inzicht, wat men zclf voor onwaar hield , zou natuurlijk ongoddelijk wor- den gekeurd. Zoo zou het edel deel der schrift al meer inkrimpen en het woord Gods in de schrift zeldzaam worden als het goudzand in de stroombedding. Hoe meer men zelf van de waarheid der schrift vervreemd geraakte, des te minder waarheid zou voor het geestes- besef als goddelijk woord in die schrift overblijven. En kwam eenmaal de dag, dat de breuke met die schrift in het eigen hart gcheel voltrokken wcrd, dan zou het vindingrijk vernuft ook den toetssteen welaanwijzen, waarvoor de beweerde echtheid ook van het langst ge- spaarde deel der schrift bezweek. De mannen der wetenschap toornden tegen die taaiheid der gemeente. Vooral het uitblijven van wetenschap- pelijke tegenspraak maakte hen ungeduldig. Ze vroegen zieh af , waarom ze langer nog een slag van lieden ont- zien zouden , wier hardnekkige onverzettelijkheicl immers het stelligst bewijs was voor hun ongelijk. Niet lang meer , of de poging om te winnen ontaarde in vinnige bestrijding. De bestrijding ging weihaast in grievende bespotting over. En toen ook de spot haar wondenden prikkel scheen te missen , zocht men heul in hooghar- tige meewarigheid. Meelijdend haalde men de schouders op over die ongeneeslijk kranken van geest , over die door dweepzucht verblinden , over die onverbeterlijke sehriftgeloovigen. Ze niet meer te bestrijden, scheen de kortste weg tot uitroeiing van eene dwaling, die immers wegstierf met den dag ! Toch leeft ze nog! leefde ze weer op met verdubbelde 9 kracht! AI smolt de belijdende gemeente ook weg tot in de längste rangen der maatschappij, AI waren ze eenlingeh geworden, die in beschaafder bringen nog tegen den stroom der meeningen dorsten oproeiien. Toch behield ook bij zoo ongunstige verhouding de belijdenis der gemeente haar kracht. Ze blocide nict. Ze schit- terde niet in haar schoonheid. Ze verbaasde nict door haar kracht. Maar toch, ze bleef. Onder de asch bedolven, tnaar tocli niet nitgedoofd, gloorde haar in- wendige levensglocd. Het is zoo. Zonderling waren de meeningen, die de eenvoudigen in den lande daarbij in hun verlatenlieid soms vormden. Er waren er, die dachten, dat onze hol- landsche bijbel, zooals hij daar lag, uit den hemcl was gevallen. Dwaas, zoo ge wilt ! maar toch , benijdens- waardige poezie van het eenvoudig geloof, veel rijker, veel verhevener dan de schoolsche veelwetendheid , die \;in een gave uit dien hemel niet wist. Die ongezcggelijkcn , die lichtschuwen , ze zijn de schatbewaarders der menschheid geweest. Zooals wij met het fijne plantgewas in den winter doen , zoo <1<v<1 God met de belijdenis van zijn woord. Als de koude snerpender wordt, en vorst te duchten is, nemen wij de potgewassen uit pnze tuinen weg , en breiigen ze , de trappen af, in het lichtschuw , overwulfde kelderruim. haar vcrliezen ze wel hun blad, daar vergeelt wel het groen aan den Stengel , daar zweert de stengelkno]» wel Schimmel uit, maar toch... de plant blijft leven. Straks wenkt de lentezon weer. Dan worden ze uitge- dragen. En de krank geworden plant herleeft, en door de dorre schel heuen hut het jeiigdig groen weer uit, om den naakt geworden stam met blad en bloesem te 10 bekleeden. Evenzoo ging het met de belijdenis der schrift. Tuen de koude adem van het rationalisme haar mel den dood bedreigde, werd ze uit den lichtglans van het maatschappelijk leven weggedragen naar de laagste verdiepingen tarn ons volksleven. Daar, in die kelders der maatschappij , weerde de natuuiiijke levenswarmte de doodvriezende koude van het tfngeloof, daar kon de belijdenis der schrift blijven leven. Wel dor en ver- stramd. Wel krank en ziekelijk. Wel zwerend en geur- loos. Maar toch ze bleef leven. En thans, nu weer de geloofszon haar lentestralen schoot over de hoo- gere Masse van ons volksleven , . . . im wordt die belijde- nis weer uit haar schuilhoek naar buiten gedragen , eh — vergissen we ons of is het eerste uitbotten van haar Stengels reeds te zien ? En nu, wie zal den donkeren kelder minachten omdat hij uw plant wel bewaren , maar niet dan vergeeld en krank geworden kon teruggeven ? Maar dan wachte zieh ook de man des geloofs, wien thans meerder licht geschonken werd , om uit de hoogte op die eenvoudigen in den lande neer te zien. Zij cleden wat ze konden. Ze bewaarden uw plante. Weet gij er hun dank voor ! Dat ze ziekelijk werd , was niet te mijden. Maar zonder die lichtschuwen in het lagere volksleven had uw plante niet meer geleefd. Intusschen geen oogenblik mag de gemeente vergeten , dat die bestrijding van haar belijdenis, uit haar eigen boezem , u i t d e gemeente z e 1 v e is voortgekomen. Dwaling en ketterij k warnen in de laatste eeuwen niet van buiten in, maar wortelden steeds in de zonde der gemeente. Er moet dus öf in haar belijdenis van de schrift, öf in het gebruik van die belijdenis gemaakt, II na de hcrvorming een zeer grove dwaling zijn ingeslo- pen , zal de heftige bestrijding van die belijdenis worden verklaard. Zulk een tuchtiging als thans weer over de gemeente ging, cn o.6g haar in het aangezicht strieml , kan aiel anders dan het oatuurlijk gevolg van eigen on- trouw zijn. Het kwaad dat over haar komt is iiil haar zelve, al is hei God die het tegen haar keert. En ook hier is het opsporen van die dwaling niet moeilijk. Onze hervormers hebben de leer der schritt niet afge- handeld. Me1 wat reuzenmoed ze zieh ook op die ont- zachlijke taak geworpen hebben, zij zelven waren de eerste om te erkennen, dat ze die taak onafgedaan lieten en allerminst, om met ä Lasco te spreken, «de ont- wikkeling van volgende eeuwen wilden afsnijden, bij hat meerder licht, dal het God believen zou, uoor volgende geslachten te ontstcken.» Toen zij ten grave waren gedaald begreep men dit nog, en de epigonen van hun geest hebben voortgearbeid in linn spoor, naar hini traut, zij het ook op zekeren afstand^ maar toeh met iets van den geloofsmoed waarin de kracht onzer Hervormers lag Maar het derde geslacht vertlauwde reeds in ijver. Het oude zuurdeesem van Rome begon na te werken. De scholastiek moorde het leven. Te kleingeloovig om in de eeuwige diepte.der waarheid zelve in te zien, vermeide men zieh liever in wa1 anderen daarvan beschreven hadden. De rechtzinnigheid hield op levensuiting te zijn. Hei ge- loof stroomde niet meer. maar vroor vast in onbewegelij- kenvorm. sBeatipossessores!» werd hei refreinder gemeente. Degoudmijn werd dichl geworpen en aan het aitdelven van oieuwe schatten niet meer gedacht. Vraagl men, in welken vorm dit kwaad uitkankerde , Man zeggen we liefst; dat men de belijdenis: de schrift is 12 Gods woord'm een zin begon op te vatten, als of bedoeld wäre: de schrift liee/'l tot inhoud een reeks van woord&n Gods. Gods woord werd in utoordmx Gods veranderd , en daarmee het woord Gods in zijn diepsten zin vernietigd. Men verlaagde het heilig boek der gemeente tot een Koran der christenheid. Zeer terecht is het nog onlangs door een Leidsch hoogleeraar opgemerkt, dat de krachteloos- heid van het Mahomedanisme en de kwijning van Turkije's macht noodzakelijk voortvloeit uit het eeuwig geldend ka- rakter datzeaanhet menschelijk werk van hun Koran toekennen. Want natuurlijk. Mohammed heeft zijn be- palingen gemaakt met het oogop de volkstoestanden van de 7ceeuw, die voor het geslacht der 19e eeuw nietdan belemmerend werken kunnen. En totzulkeen wetboek wilde men ook de H. Schrift Verlagen. Een aaneenrijging van woorden, een samenschakeling van bepalingen achtte men den ßijbel, een bonte dooreenmengeling van zede- lijke en godsdienstige waarheden, die met volstrekte mis- kenning van den samenhang, met voorbijzien van het geestelijk organisme der schrift, opdenklankaf geciteerd werden , gelijk de advoeaat met de artikelen van zijn wet- boek pleit. Maar juist daardoor ging dan ook het g o d d e- lijk, het eeuwig karakter der schrift teloor. Men zag alleen de oppervlakte, zonder te gissen naar de eeuwige diepten die zieh daaronder openden. Het van leven tin- telend Woord, dat in zijn eeuwig onuitputtelijken rijkdom eenantwoord opde vragen aller eeuwen, een bevrediging voor de behoefte van alle geslachten, een bezielende levens- kiemvoorelk menschenhart draagt, werd verstikt tot een doode lettermassa, tot een ziellooze woordenreeks. Afge- trokken van het leven Gods kon het ook den mensch geen leven brengen. Er kwam iets bibliolatrisch , iets fetishach- -13 tigs in het vergodcn van die papieren bladen waaivan men, als het stofgoud van den vlinder, den lichtenden dauwdrop des geestes had wcggrblazen. Reeds daarom meenen we, dat een werk als we thans het publiek aanbieden, zijn mit kan hebben. Er is een ontwaking des levens. Het glijden op de oppervlakte be- vredigt niet meer. Er zijn geloovige zielen die weer genie- ten, die zieh weer verfrisschen willen, door zieh te dom- pelen in de diepten van Gods woord. Een verlangen is ontbrand, om weer zelf iets van de heerlijkheden van dat AVoord te aanschouwen. Juist tegenover de roeke- looze verwerping der schrift, is een begeerte ontwaakt om het niet maar anderen na te zeggen , maar het zelf te ervaren, dat die Schrift Gods woord is. Nu zoovelen hun bijbel aan llarden hebben gescheurd, is aan anderen die schrift te dierbaarder geworden. Het werktuigelijk doorbladeren voldoet niet meer. Het ver- zegeld laten van het grooter deel des bijbels wordt in veler oog onhoudbaar. Het stof wordt weggevaagd. Het schrifi weer opgewerkt. Men wil weer lezen wat er staat. Weer in den gloed zieh verlustigen , waarbij de verborgen diepten zichtbaar worden onder dat goddelijk woord. Hun. die dat met ons najagen, zal een geschiedenis der openbaring, althans in haar schitterende hoofdtrek- ken, volstrekt behoefte zijn. Maar niet uitsluitend de reeds ingewijden in de gees- tessfeer der schrift biedtdeze schetsenreeks haar Leidende hulp. Ook bij anderen, die nog van verre staan, beoogt /y een meer onmiddelijk doel. Niet allen in de gemeente zijn öf schrifiJbelijders 6f schrift&e.s-// yders. Er is ook een breede tusschen- stroom van nog onbeslisten, die nog niet gewon- 14 nen, maar ook nog niet ontvallen zijn. 0! ze worden nog altijd bij duizenden in de gemeente geteld, die, al prikkelt hun geen dorst naar de heerlijkheid van Gods woord, toch van die schrift niet los zijn. Wel hoorden ook zij het geroep van «Zij is gevallen, zij is gevallen!» dat op zegepralenden toon hun van de overzijde in de ooren klinkt. Wel neigden ze soms , om het den bestrij- der der schrift gewonnen te geven. Maar toch , . . . de nawerking van het verleden, de in bloed gedoopte lau- weren waarmee die schrift omkranst is, de bezielende adem die hun zelven soms van die bladen tegenstroomde. is hun te machtig. Er is nog een onzichtbare draad, die de -fijnere vezelen hunner ziel aan die schrift gebun- den houdt. Ze gevoelen het nog: door algeheele los- scheuring van die schrift, zou een hoogst teedere piek van hun eigen zielsleven al te gevoelig worden gewond. En toch,... ze verdedigen hun kleinood niet met geest- drift. Meer schuchterheid der schaamte, dan fiere ge- loofsmoed , spreekt uit den moedeloozen toon , waarop ze tegen den rusteloozen aanval zieh half-wijkend ver- weren. Meer uit plicht dan uit overtuiging is hun stiijd. Zoo men hen maar persoonlijk ongemoeid liet, zouden ze de vernielende kunstbewerking , waaraan die Schrift onderworpen wordt, ongestoord laten voortgaan. En daarom, wat maar eenigzins kan worden toegegeven, geven ze toe. Ze zien het aan, dat gansche stukken uit hun bijbel onbarmhartig worden weggecritiseerd. Over zoo menig deel der schrift haasten ze zieh zelven een sluier te werpen. Och, waarom is hun bijbel ook zoo vreemd? Ze zouden zoo willen, dat de schrift anders was: minder vat op zieh gaf: niet zooveel onmiskenbare vlekken vertoonde. En daarom, ze vergoelijken wat hun 15 zelven niet boves bedenking schijnt. Liefst zwijgen ze, \\,i;ii ze zwijgen kunnen, en eerst, als ze, in den laat- sten schuilhoek teruggedroogen, worden opgeeischt, om nu dan ook de laatste gevolgtrekking te aanvaarden: ad&tdusde schrifl niets dan mcnschenwerk is»,... eerst dan leeft de geloofsmoed weer op en worstelen ze uit kracht van overtuiging tegen de leugen die men hun opdringt. En geen wonder, want, zelven ongewapend, moeten ze den kamp opnemen tegen een van top tot teen gehar- nasten, weltoegerusten vijand. Ze kennen de schrift niet, wier eer ze moeten handhaven. Ze bewegen zieh met van die schrift te spreken, op onbekend terrein. Ze heb- bende sleutel verloren, die hun het rijkgevulde arsenaal ontsluiten kon. Wat ze verdedigen, is niet de wer- kelijke schrift, maar een zwevend, nauwlijks her- kenbaar en bewegelijk schaduwbeeld, dat men hun van die schrift heeft voorgehouden. Wat lazen ze van die schrift ? Vooral , wat lazen ze van die schrift in samenhang ? Enkele capittels kwamen hun bij de huis- lijke godsdienstoefening ter oore. Enkele brokstukken hebben ze nageslagen , toen ze nog teksten uitschreven in het catechisatieboek. Enkele verzen hoorden ze voor- lezen bij den aanvang der prediking. Het oude verbond is door de onzinnige praktijk , om slechts het nieuwe teslament bij onze kerkboeken te binden, voor demees- ten geheel verzegeld gebleven. Wat ze weten van de bijbelsche geschied verhalen , heeft meer l>ij overlevciin- hon bereikt, dan dat het door eigen lezing in IVissche werkehjkheid voor hen zou zijn getreden. Van Genesis lazen ze Lets, een deel misschien ook van het tweede boek van Mozes. [eta \,m Ituth en Samuel en •!«• boeken 16 der koningen. Iets meer van de psalmen misschien. Maar, zoo ge een tiental Messiaansche profetien daarbij voegt, is zeker voor verreweg de meesten de kennis van het oude testament reeds ten einde. En met het nieuw verbond is het niet veel beter. Hoe weinigen lazen ook maar een enkel evangelie in samenhangende volgorde door ? Wat zijn de brieven der apostelen voor de meesten anders , dan het breedsprakig omhulsel van enkele wonderspreukige geloofswaai'heden? Van Joannes' Openbaring spreek ik zelfs niet. Hoe lange jaren was het niet in zwang , om de eereplaats bij het godsdienst- onderwijs te geven, aan wat ter tegemoetkoming van het geheugen zieh in getalreeksen liet samenvoegen : de zes scheppingsdagen , de tien plagen van Egypte, de tien geboden , de twaalf zonen van Jacob , de twaalf apos- telen, de zeven kruiswoorden , de twaalf geloofsartikelen, de zooveel wonderen , de zooveel gelijkenissen , de zooveel verschijningen enz. ? Wat anders maakte men , en wat maakt men veelzins nog van de bijbelsche geschiedenis dan een beeldengallerij van uitstekende mannen , en vrouwen , en kinderen , wier eenig raison d'etre , wier eenig levensdoel scheen bestaan te hebben in het achterlaten van hun lofwaardig voorbeeld ? Lag het dan niet voor de hand , dat ongemerkt beeiden uit het eigen volksleven de gewijde gestalten op zij drongen en on- bewust de grenslijnvan ongewijde en heilige geschiedenis werd uitgewischt ? Ja , kon men zieh wel altijd aan den indruk ontworstelen , dat menig trollend voorbeeld uit de heidenwereld de lang niet vlekkelooze gestalten van Israels beiden in schoonheid en bezieling overtrof ? Moest niet de profetie in veler schatting een mechanisch , tooverachtig , zoo maar niet noodeloos, uitspreken van 17 raadselachtige voorzeggingen worden, zoo men niet an- ders van haar vernam, dan dat eeuwen terug de gcboorte \;iii Jezus en zijn lijden een tiental malen was voorspcld geworden ? Wat weet het grootcr deel der gemeente van de schitterende vergezichten, die de eschatologie der schrift ons schier op elke bladzijde te aanschouwen geeft? Wat bleef nog bij de gemeente over van de kennis der heilige symboliek, die, als in een kunstig gebeeldhouwde lijst, elk tafereel der schrift omvat? Hoe ver is niet de meening doorgedrongen , dat de zedeleer van Jezus in uitnemendheid zeer verre die des ouden verbonds overtreft? Wat is het zwervend Israel voor de meesten anders dan een antiquarische curieusiteit , die door moderniseering allengs zal samengroeien met het volk dat hen omringt ? Heiaas , men verstaat het abc der schrift zelfs niet meer. Van de school gebannen , bij den huisdisch in onbruik geraakt, zelfs bij het godsdien^t- onderwijs door handleidingen en excerpten verdrongen , is de goede oude bijbel voor maar al te velen , erger dan een gesloten bock geworden : een boek nog wel som- tijds geopend , maar aan welks taal en geest men is vervreemd ! Neen, onze gemeente doorleeft het niet meer wat Wolf gang Menzel onlangs zoo bezielend van dien bijbel schreef. «Dat liij is het boek der boeken , de springader des eeuwigen levens, de bron aller vertrocs- ting en de fontein der sterkte voor allen , wie kommer des levens of aanvechting der ziele beangst. 2 48 zonder wederga op aarde , welks inhoud als een blik des Eeuwigen zelvcn doordringt in het diepst der ziel , mensch- kundiger dan alle wetboeken, rijker dan alle leerboeken, met veel schooner poesie dan in alle zangen der wereld. Een boek , welks woord zachter dan moedertaal in het harte glijdt , en toch weer van zoo oneindige diepte , dat ook de stoutste denker het niet doorgrondt, noch de adelaarsvlucht des geestes tot zijn hoogten opstijgt. Be- vattelijk voor den eenvoudigste en toch den beschaafdste nog beschavend , nog met vormingskracht voor den ont- wikkeldste van ons geslacht. Een licht uit hooger zalen tot ons gevveld , van meer dan zonnengloed doorglansd. Een ademtocht uit de sfeeren der eeuwigheid , die zelfs het gelukkigst menschenkind op aarde van verterend heimwee smachten doet , en het kind der smarten te midden zijner bange vreeze met onuitsprekelijke vreugde doortintelt. Kortom , een woord uit gindsche gewesten,dat vrijspreekt en veroordeelt , de wonde openrijt om ze met zijn balsem te heelen , dat doodt en levend maakt tevens !» Meer dan men misschien vermoedt, kan een samen- hangend overzicht van de geschiedenis der openbaring aan die onmiskenbare leemte te gemoet komen. De gol- ving van den stroom des levens moet in die Schrift weer zichtbaar worden. De gouden draad weer worden aan- gewezen die de paarlen der Schrift tot een ondeelbaar snoer te zamen rijgt. In die vormelooze trekken waarop men staarde, moet het sprekend Godsbeeld weer opleven. De eerbied van het Godswoord moet in de veelheid der woorden weer worden erkend. Als een machtige , steeds voortschrijdende , alle bijtafereelen beheerschende open- baring moet de heilige inhoud dier Schrift zieh weer opdringen aan het bewustzijn der gemeente. Dan zal 19 men haar niet mecr diets maken , dat licfde voor God en den naaste , reeds in Sinai 's wetgeboden, het onderscheidend kenmerk van hei Christendom is. Dan zal waarheidsliefde weigeren te zwichten voor de valsche bewering, dat de Christus der Bergrede de Jczus der modernen is. Dan zal niet langer de Heilige Schrift onder een stroom van stichtelijk geschrijf bedolven wor- den. De gemeente zal tot haarzelve komen. Ze zal haar rijkdom ontdekken. Ze zal zieh zelve verbazen, hoe ze, met zulk een gülden schat in handen, in zulk een gees- telijke armoe kon wegkwijnen. Er zal weer uit de Schrift geleefd, weer uit de Schrift gedacht , weer uit de Schrift gebeden worden , en nog eens door geestelijke ervaring het Goddelijk erfstuk der Christen he id als het woord des Al- machtigen Gods aan het hart der gemeente worden betuigd. Natuurlijk kunnen de schetsen die we hiermee inleiden slechts een kleine bijdrage zijn ter bereiking van dat grootsche doel.1) Ze beoogen dan ook geen wetenschap- pelijk betoog , maar slechts meedeeling aan denkende gemeenteleden , van die elementaire gedachten, waarin de geschiedenis der Openbaring haar grondlijnen vindt. Haar bewerking door verschillende auteurs doet onge- twijfeld hetgespierde dereenheid schade, maar is vooral met het oog on -de sterke nuaneeering van het gemeente- leven onzer dagen een te krachtige aanbeveling, om haar te mijden. Een geschiedenis der openbaring, door een enkele hand bewerkt, zou bovendien van zelf een te wetenschappelijk , een te polemisch en te apologetisi h karakter verkrijgen. Het zou uitwassen tot een hreedte die slechts weinigen omvatten , moeten afdalen in diep- ') Vergelijk de voorralr. 20 tcu, die slechts enkelen volgen konden. Juist door schetsen , als hiermee worden aangeboden , kan de ge- meente in veel wijder kring bereikt worden. Het gedeelde van den inhoud zal van zelf verpozing aan de inspanning der gedachten gunnen , en het weglaten van menig detail hot inzicht in de hoofdgedachten der openbaring be- vorderen. Onnoodigscheenhet, de openbaring , wier geschiedenis zal geschetst worden, door nadere bijvoeging, als bijzon- clere openbaring aan te duiden. Daargelaten toch het zwevende dier onderscheiding van byzondere en algemeene openbaring, vloeitreeds debeperking tot de eerstgenoemde van zelf uit het denkbeeld van geschiedenis voort. Zwevend achten we die onderscheiding , wijl de term openbaring niet beide malen in gelijken zin wordt ge- bezigd. De zelfmededeeling Gods aan den zondigen en aan den zondeloozen mensch is niet slechts in graad van klaarheid , maar in beginsel van werking verschillend, en beiden kunnen slechts bij benadering onder het eene begrip van openbaring worden saamgevat. Niet alsof, wäre de levensgezondheid van ons geslacht niet door de zonde verwoest geworden , die mededeeling van Gods- leven slechts een willoos, pantheistisch doorschijnen van den Eeuwige in zijn schepping zou geweest zijn , on- bewust , gelijk de starren flonkeren , zonder heur gloed te kunnen inhouden. Neen , ook vöör den val in zonde en bederf, was die mededeeling van Godsleven een per- soonlijke da ad van zijn bewuste , in wilskracht zieh uitende liefde. Maar toch die zelf-meedeeling kon niet allereerst het karakter van openbaring dragen. Er was :r« <'ii yerbergmg, of het moest die der nog niet uit- 2d gestroomde eeuwige volheid, die der nog niot ingedron- ken onuitputtelijke weelde geweest zijn. Zoo was het eer de zonde geboren werd, zoo zal hei zijn als eens de zonde nil onze schepping zal zijn uil- gedragen. Geen volstrekte verberging en daarom ook geen openbaring in een /in die de diepte van dit woord uitput. En ook voor het tragisch^tusschenbedrijf , waar- door dat heerlijk verleden het onzo niet meer, cn die heerlijke toekomst de onze nog niet is , mist, wat van Gods heerlijkheid in zijn schepping overbleef, dat echte kenmerk, waardoor het begrip van «openbaring» is be- paald. Denkt men de zonde weg, dan is er lcvens- meedeeling Gods, die van het centrum uitgaat en naar den omtrek lienenleidt. Met de zonde is liet openbaring geworden, die van den buitensten om- trek naar het centrum terugvoert , ora ten slotte eerst levensmeedeeling te worden. Maar ook al wil men de golvingen van het leven Gods onder de oppervlaktc der gevallen schepping, nog met den naam van algemeene of natuurlijke openbaring blijven bestempelen, dan nog kan van een geschied enis dier openbaring nimmer sprake zijn. Ons inzicht in die open- baring möge van het mindere tot het meerdere voort- schrijden. Onze kennis van die openbaring aan de wet der ontwikkeling onderworpen zijn, endus een geschie- denis van de subiectieve toeeigening dier openbaring zieh denken taten. Maar op zichzelve bcschouwd is een ont- wikkeling dier openbaring volstrekl ondenkbaar, en kan • Ins niet gezegd worden, dat ze een geschiedenis door- loopeli heeft. Wel is de uatuur niet stationair, en hebben de wijzigingen die haar leven ondergaat, hebben vooral de 22 verstoringen die haar loop telkens verbreken , een gees- tclijkcn wortel en dus beteekenis voor het Godsrijk. Wel is de geschieden is der van God vervreemde Volkeren geen eindeloos zichzelf repeteeren , maar het doorloopen van een proces , dat leiden moet tot een door God ge- wilde uitkomst. Wel is het geweten der menschheid geen onveranderlijk in»erts gedreven letterschrift , maar een steeds zieh ontwikkelend , in vaste orde, uitspreken van de onder het hart weggezonken Goddelijke wet. Maar reeds tot dit inzicht is hooger licht dan dat der natuurlijke openbaring van noode. Wie dus spreekt be- schouwt de algemeene openbaring reeds niet meer op zichzelve; maar besehenen door dat hooger licht, dat alleen de openbaring van het eeuwig leven in «Gods «Woord» ontsteekt. De b ijzond er e openbaring daarentegen is uithaar aard aan een geschiedkundig verloop gebonden. Is de heerlijkheid Gods in de schepping , is zijn beeld in zijn schepsel verduisterd, dan is kennisse van God voor zijn schepsel alleen mogelijk , zoo de Eeuwig Ongeziene hem weder openbaar wordt. Dat openbaar worden nu brengt het denkbeeld van geschiedenis dier open- baring van zelf met zieh. Mocht men vreezen, dat het goddelijk Stempel dier openbaring te loor zal gaan , zoo men aan een voortgang van minder tot meerder licht hierbij plaats geeft, we zouden dan liefst op de woorden van onzen grooten C a 1- v ij n wijzen, die, ter weerlegging van dit ongerijmde ver- moeden, metzooveel juistheid in zijn «Institutie» schreef: «Daaruit dat God zieh in den loop der eeuwen gedurig «op andere wijzen geopenbaard heeft, naar den eisch, «dien elk dier eeuwen met zieh bracht, volgt in het 23 «minst niet, dat God zelf daarom aan veranderlrjkheid «onderheven zou zijn. Immers, een landman die zijn dag- «gelders des winters anderen arbeid aanwijst dan in den «zomer, zal daarom door niemand van gril ofluimver- «dacht worden, en schendt daardoor van verre zelfs de «onverbrekel ij ke wet van den landbouw niet, die «onveranderlijk in de vaste ordening der natuur isgegrond. «En evenzoo. wijl een vader zijne zonen op geheel an- «dere wijze in het kindervertrek toespreekt, opvoedt en «behandelt, dan wanneer ze tot knapen zijn opgegroeid, «en geheel anders weer als ze den jongelingsleeftijd «zijn ingetreden, zal niemand beweren, dat hem vast- «heid van karakter ontbreekt of wispelturigheid zijn «opvoeding ontsiert. Welnu, wie zal dan van veran- «derlijkheid in God willen spreken, omdat Hij zieh in «de opvolgende eeuwen steeds op andere wijze, telkens «naar de behoefte dier eeuwen, heeft geopenbaard ?» Toch zou men den aara dezer openbaring miskennen , zoo men haar geschiedenis opvatte als additieve open- baring van steeds nieuwe waarheden, die in den loop der eeuwen aan de reeds bekende werden toegevoegd. Haar verloop is veeleer geschiedenis in heiligen zin: ge- schiedenis naar de diep geestelijke beteekenis, die dit woord bezit. Wat straks als plante opschiet of uit de knoppen zieh ontplooit, was reeds van meet af in de zaad- kiem aanwezig. Er wordt geen nieuw bestanddeel in de geledingen van het organisme ingevoegd, maar slechts uit den verborgen levensgrond naar het licht getrokken, wat l'eeds van den aanvang af in de kern van het or- ganisme verscholen lag. Het is steeds hetzelfde licht <l it het menschelijk oog tot zieh trekt, slechts worden de stralen vorder uitgespreid , en schittert zijn glans, hoe 24 * meer de nevelen optrekken, in des te prachtiger luister. En de patriarch in Mamre's eikenbosschen en de apostel op Damascus' weg hebben zieh beiden in den levenwek- kenden glocd van hetzelfde Godswoord gekoesterd. in graad van schelheid wel verscheiden naar de bedeeling hunner eeuw, maar in aard en wezen volstrekt een. «Juist daarin» — om nogmaals met Cal vij n te spreken — «blinkt de onveranderlijkheid onzes Gods uit, dat Hij aeen zetfden tueg ten leven aan de geslachten aller eeuwen «geopenbaard heeft, al is het onlooehenbaar , dat Hij het «voorgeslacht uit de eerste beginselen heeft gelaafd, «terwijl hij onze ziel voedt met vaster en steviger spijze.» Wil men nu de begrippen van Openbaring enWoord Gods gelijkstellen , dan bezitten we in de bijzondere openbaring dat Woord Gods natuurlijk in een bijzonde- ren vorm: in dien vorm, waarin het naar den zondaar uitgaat en voor den zondaar verstaanbaar is. # Die bijvoeging is onmisbaar. In onbepaalden zin toch is Woord Gods de volkomene uiting en meedeeling van zijn leven. Immers het denkbeeld van «Woord» is een uitdruk- king aan ons menschelijk leven ontleend en moet dus uit ons leven verklaard worden. 