title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: SPREEKWOORDENBOEK NEDERLANDSCHE TAAL, of VERZAMELING VAN NEDERLANDSCHE SPREEKWOORDEN SPREEKWOORDELIJKKE UITDRUKKINGEN VAN VROEGEREN EN LATERE TIJDEN; DOOR P. T. EAREBOEZE, LID VAN DE MAATSCHAPPIJ DEN NEDERLANDSCHE LETTERKUNDE TE LEIDEN. Een spreekwoord, een waar woord. Dit spreekwoord wordt niet tegengesproken in V. D. WILLIGENS prijsschrift: „Een spreek- woord niet altijd een waar woord,” 200 min als door dat werk zelve, daar het spreekwoord Misbruik maakt alle ding afstelbaar. UTRECHT, KEMINK EN ZOON. 1861. CORRECTION ### SPREEKWOORDENBOEK NEDERLANDSCHE TAAL, of VERZAMELING VAN NEDERLANDSCHE SPREEKWOORDEN SPREEKWOORDELIJKKE UITDRUKKINGEN VAN VROEGEREN EN LATERE TIJDEN; DOOR P. T. EAREBOEZE, LID VAN DE MAATSCHAPPIJ DEN NEDERLANDSCHE LETTERKUNDE TE LEIDEN. Een spreekwoord, een waar woord. Dit spreekwoord wordt niet tegengesproken in V. D. WILLIGENS prijsschrift: „Een spreek- woord niet altijd een waar woord,” 200 min als door dat werk zelve, daar het spreekwoord Misbruik maakt alle ding afstelbaar. UTRECHT, KEMINK EN ZOON. 1861. CORRECTION ### SPREEKWOORDENBOEK NEDERLANDSCHE TAAL, of VERZAMELING VAN NEDERLANDSCHE SPREEKWOORDEN SPREEKWOORDELIJKKE UITDRUKKINGEN VAN VROEGEREN EN LATERE TIJDEN; DOOR P. T. EAREBOEZE, LID VAN DE MAATSCHAPPIJ DEN NEDERLANDSCHE LETTERKUNDE TE LEIDEN. Een spreekwoord, een waar woord. Dit spreekwoord wordt niet tegengesproken in V. D. WILLIGENS prijsschrift: „Een spreek- woord niet altijd een waar woord,” 200 min als door dat werk zelve, daar het spreekwoord Misbruik maakt alle ding afstelbaar. UTRECHT, KEMINK EN ZOON. 1861. Er j -- -. z a 2 ” [77 u 1 1:9: * B; het in het licht treden van de drie eerste afleveringen des tweeden Deels van mijn Spreekwoordenboek der Nederlandsche Taal, heb ik de medewerkers te berichten, dat een bij mij bestaand plan, aanvullende opmerkingen over sommige spreekwoorden met te delen, voor als nog schipbreuk heeft geop dit op de plaatsing van zoveel anders, wat ook thans niet mag ontbreken. Wanneer ik over grootere te zal hebben te beschikken, wensch ik hieraan te voldoen, ten einde daardoor elke een in de geloofde te stellen, ook andere meeningen en voorstellingen of begrippen te kennen, al zijn die van de iisen onderscheiden. Met genoegen vermeld ik, dat het aan ondersteuning in het verzamelen van onzen taalschat nog niet breekt, daar ook de Heeren n. A. BROUWER van Utrecht, P. K. GÖRLITZ van Rotterdam en ’. SLOOS van Winkel mij te dien aanzien belangrijke diensten bewijzen. De volgende werken over Nederlandsche Spreekwoorden dienen aan de lijst derzelfde te worden geroegd : 22°. nl[ıcmarnus] v[erstesen]. Medemunion tegen de melancolie. Gepubliceerd in sommige nagelankjes en Antwoorden. In enige kluchtige wier scherpsinnige reacties. En in ’t Contrapunt sommige valsche, ziele, ene onstandige Nederlandsche spreekwoorden. Antwerpen. tssens. 1683. kl. 8°. Van bl. 67-94 worden xx spreekwoorden behandeld, die zekerlijk wortzetting zijn van hetgeen n’. 21 bevat, dat denzelfden schrijver is. 8". Hollandse Spreekwoorden in haar Oorsprong en Beteekenis nagespoort door KORN. VAN ADE, P. VAN DER SCHELLING. Dit gr. 8°. hrift behoort aan den Heer Dr. S. T. BODEL Hoofd. De spreekwoorden zijn verzameld uit 8 verschillende werken, die aan hoofd worden opgeteld; maar in dat geval is er niet opgenomen, zonder dat daarvoor de reden wordt bevroed, terwijl het uit het verzamelde ook, dat uit andere werken, niet genoemd, mede geput, waarbij een in den aanvang zelfs op den werf is gevolgd. "De spreekwoorden zijn op half avond geschreven, met het voornemen tot latere aanvulling, blijkbaar uit kleinere en grootere tussenchristallen, waarvan sommige zelfs bladzijden grooter dan volgorde, van welken aard ook, schijnt niet gedacht te zijn. Bij sommige spreekwoorden zijn op het tweede halfblad aanteekeningen en verkeringen gevoegd. De spreekwoorden zijn met Romeinse letters zeer duidelijk en net geschreven; de aanteekeningen en verklaringen met een loope hand, vaak met moeite leesbaar. Hierbij komt: Nieuwe Reeks. 2e Deel, 2e Stuk, bl. 204-208. Hierbij komt: Vervolg in den Nieuwen Frieschen Volks-Almanak van 1858, bl. 129-1883. Leeuw. KUIPER. kl. 8°, J. P. SCHABERG. Spreekwijzen, Spreekmoorden, Spreuken, voorkomende, bl. 65-76, in de Nederlandsche Paedagoog. Tijdschrift voor gevestigde en aankomende onderwijzers. Wageningen. v. HATTUM. 1857. 8°. Deze werken zijn aldus aangewezen: Verstegen. v. Alkemade. J. Posthumus N, R. Il. de Wendt- Posthumus III. Schaberg. Tot het eerst later bekend geworden behoort het navolgende aantal van 444 spreekwoorden: "vr. Alkemade, als bekend is, schreef met twee verschillende handen," naar de mededeeling van den Heer Bodel Nieuwuluys. "Air. Het is een aalshuid," zegt Posthumus, "Aalshuiden," zegt Posthumus, "zijn, zoo als men weet, zeer taai, en niet stukken te scheuren," en verder: "zoo min een aalshuid in stukken gescheurd kan worden, scheidt een gierigaard van zijn geld en geldkisten." Men moet den schotel dekken, als er een aal in ligt. Als gij maar eens een aap hadt, dan konntet gij hem vlooien. Hij lacht als een aap, die de azijn uitdronk in de kelder. Hoe mooi is de aap met zijn nieuwe rok. Airpe. Zij branden hun aarde; zij eten hun paard; zij slapen bij de koerier. "Het zijn oud spreekwoorden onder de Brabanders van peel en het hekeland van Meijerije van 's Hertogenbos," zegt V. ALKEMA, "betekenende: 1. Dat ze haar plaggen en vlechten afsteken en branden; 2. Dat ze haar ossen, deze in plaats van paarden voor de ploeg gebruiken, opeiten; 3. Dat ze bij hun vrouwen, die de ossen drijven, en met de karren rijden (zijnde hun voerlingen), slaapen. Vide [s. van] OUDENHOUTEN, Meijerije. f. 8." Ains. Steek de kaars in je aars, dan hebt je geen kandelaar van doen. Ais. Die vissen wil, moet azuren. Het krielt als een Minnebroeder azuur van broodkant. Austo. Een kwade biecht maakt een goede absoute. Apr. Niet een monnik in het koor: Liever abt nog dan privaat. Achitophel. Dat is een Achitophels raad. Acut. Ik zal bijlichten met de lange acht. Achter. De gaarste bij den bak is de achterste aan den hak. [Die gaar klaar is, als er wat te eten valt, is minder geprijsd gereed, als het op werken aankomt, Aan den hak zit het werk van den houthakker.] —— Achter ziet gij mij laatst. Hij kust van voren, maar krabt van achteren. Hij weet van voren niet, dat hij van achteren leeft. Hij ziet van achteren en van voren. Men ziet hem 200 keer van achteren als van voren. Van voren Flip en van achteren Japik. Van voren mijnheer, van achteren God-help-mij. Wij zien elkaar nog van achteren niet. ACHTERSTE. Dat is beter dan zeven blaren op zijn achterste. Die hun achterste verhuren, moeten staan, 200 lang 't kan duren. ACRIE. Actie genoeg: het varken ziet scheel. ADVOCAT. De wet voor de advocaten, en de bijbel voor de pastoors. AKKER. Die goud op den akker vindt, stort zich in 't verderf. ALTAAR. Het beste altaar is binnen in ons. ANKER. Werp het anker uit: hier is land om te renten. AROSHEL. Het is heiligen-dag: de apostelen rijden. "Dit is een spreekwoord," zegt v. ALKMADE, "als men een onbederevene ziet te paarden rijden. Dit heeft zijn oorsprong van het rijden de geestelijkheid in processie door enige soortgelijke apostelen te paarden. Zie de Lijst der feesten in de ANT. PR. BONIFAETUS gedateerd, legge in des kerkmeesterlijke lade. B. sLeIssw. Delft. f.244." Twaalf apostelen met een streek. APRIL. Hij is overal als de rotte appelen, hij is zo gezond als een verrotte appel. ARBEID. Dwaasheid is ook arbeid. ARK. Dagon moet voor de ark vallen. [A Het aardse moet zich aan het hemelse onderwerpen. Dit spreekwoord is ontleend aan het gebeurde, 1 Sam. v : 2-4 medegedeeld.] Anu. Het is, alsof hem armen en beenen wonnen afgekapt. Hij heeft pijn onder de armen. [Dit spreekwoord is genomen Spreuk. x: 4.] ARMOED. Hutshouden is maar armoede. Assurant. Door assurant en beleefd te zijn komt men het verst in de wereld. AUDIENTIE. Daar is geen audientie. Baarnp. Hij heeft daar een' vijfentwintig baard gehaald, &Baarn. Zit de kinkel op zijn chaise, Hij is god en mens de baas. BAKER. Hij heeft de bakker de kop afgebeten. [Dit spreekwoord wordt vaak aangebracht met betrekking tot honden.] Bar. Hij heeft kolf en bal verloren. Balunus. Hij heeft anders niet dan Baldus in de mond. Ba. Dat mag men wel met een krijtje aan den balk schrijven. Ban. Niet verder dan uw' ban. Bann. Het zit 200 vast als een' klapmuts op een keleband. [De klapmuts is hier gewis de derde muts met opstaande kleppen. Zie het spreekwoord: Ik gun hem den egel in de klapmuts.] Bang. Hij is er 200 bang voor als voor den droog. Bepzelaar. De bedelaars zak heeft een gat. Geef de oude bedelaar altijd wat: Wie weet, wie zul je daarvoor in de toekomst dankbaar zijn. Bamade bi. 152. 5 is vader had! [Daar het wel altijd zeker is, moeder, maar niet, wie vader is, gebruikt men een spreekwoord als een anardigheid, wanneer er bestaat over een’ in of buiten echt gebooren.] Hij is den eenen bedelaar leed, dat de andere een droog krijgt. Hij commandeert als meestheer en betaalt als een bedelaar. Bezoorde. 's Bedrog is onder Israel groot; Maar een Christen doet als Jood. Beenperen. Loutje, Loutje, wist gij 't niet, lintjes rammelden in de kist. [Dit spreekwoord wordt onder de boekdrukkers-gezellen gebezigd, ze zijn in vrolijk gezelschap onder elkander, hun eenig onrecht wordt aangedaan.] Nijd en verrotting der beenderen. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk. xiv : 80.] Baenzw. Dat steunt op een houten been. De linger zwaait en hinkt in 't gaan, Nooit kan zij op — Hij loopt met den kop tusschen. Ber. Het is een hoeren-beetje. Bax. Hij laat zich een veder door den bek [Hij is zeer ligtgelovig; men kan hem gemakkelijk wat wijsmaken.] Bezorging. Dat is in de belegging van Os- geweest. [Dat wil zeggen: het is een op ver- iende plaatsen gescheurd kleed. Het spreek- werd is ontleend aan het driejarig beleg van Os- iende, durende van 1601 tot 1604, toen alles kort im klein geschoten, en de stad in een’ puinhoop Benozin. Onder schijn van engelen vroegen wich de bengelen. Ian. Geen hooger bergen leggen Dan tusschen fm te zeggen. Hooge bergen zien lage dalen. Bassp, Borreldebob, zei besje, En ze dronk met haar fleschje. Het is een kaperbesje. Bari-zu. Datiszijn Beth-el). [Men zegt dat, wanneer iemand in verrukking is over een gelukkige gebeurtenis, die hij niet verwachtte, maar dat hij erkent. Hij gaf de naam van Beitraag, dat is: Aius van God, aan de plaats waar hij het gen van de hemelse ladder had gehad.] Barik. Dan had de brief van Haarlem werk genoeg. Beuns. Geef nooit uw beurs, een vrouw of scherm ten leen. Huwelijksprent en huizingen kunnen een mens niet de goudbeurs laten liggen. Bezou. Daar steekt de witte bezem uit. [Men zegt dit van mensen die er ruim van leven, en voor aan den grond geraken.] Bien. Hij gaat te bier. [Hij verlustigt zich.] Staat keeg ook bier aan boord. [Schabers geheim.] Braren. Geen zoete koek zonder bitterheid. Dr. Leberberk bl. 357. 2) Schaberg bl. 73. 3) v. Alkemade bl. 180. 4) Melchior bl. 66. 5) v. Alkemade bl. 131. 6) Ber bl. 116, 7) Debugs bl. 70, PN ss ah 9 » bl. 118. Braas. Hij heeft de blaas zo gekronkeld, dat hij geen bonen kan p..... Blazarspijker, Kittelen met den greep, en anjers met de blaaspijp. Bon. Het onverwacht kan zoowel vallen op een koe hooi als op een lelieblad. [Dat wordt gezegd, wanneer iemand een vrouw neemt, die er verre af is, een schoonheid te zijn.] Bank. Dat is 200 dicht als een mand vol van innocence blanken. Blitsem. Hij kijkt als drie dagen donder en bliksem. Voor iemands schaduw vlucht, als een reizend man voor de bliksem. Brozop. Hij heeft bloed in ’t voor. Box. Zoo stom als een houten blok. Bope. De toorn des konings is de bode des doods. Bopzet. Kaas met melk zonder einde, en boter aan de boom toe. Box. Vraag hem rechtuit, hoe de boeken liggen. B Leer, Als Rhoon iszonder hoeren, Poortugaal zonder krakeel van boeren, Hoogvliet zonder geld, Dan is’t te Pernis kwalijk gesteld. Dit is, zegt V. ALKEMADE, een oud spreekwoord in deze Omstreken, waar in dit de betekenis is: Bij het hof van Heeren te Roon waren veel hoeren. Onder de boeren te Poortugaal waren veel pleijdoijen en geschillen. Te Hoogvliet woonden veel rijke lieden. Te Pernis was het Veer of de overtocht op de Maes, naar de haven toe. Zulk dat de 3 eerste oorzaken waren, dat dit Veer wel voer en floreerde. Ar, ar, Drie boeren op een wipkar. Dat zou een boer wel raden. Box. Hij is 200 vol kuren als een bok vol keutels. Hij lacht als een bok, die karnemelk eet. Bonk. God hou je voor des duivels bonken, Het teertelingbord en hoerenlonken. Boom. Dat is de straf der boomschenders. Boorp. Met den zwabber om ’t gangboord. Boos. Dai boos wordt, moet men streelen. Hoe grooter, hoe boosser; Hoe geleerder, hoe looser. BoscH. Iemand door haag en bosch slepen. Boten. De boter is uit ’t vat: het nekje zal buigen. Door de drukking komt de boter. Dit spreekwoord ziet op de voordeelen van het lijden. Een vuile pot maakt vuile boter. Hij komt op boterdag. [Hij komt ongelegen.] Zij smeert al de boter op zonnen koek. Men zal den kater in de boter braden. Bouwens. Het spookt als Bouwens’ geest. In de ’Bes. v. Heusden, f. 52, leest men, volgens: Generaal V. ALKEMADE: „Gedurende den Geldersen oorlog, die in 1497 begon en 1528 eindigde, vielen de Geldersen onder hun Overste BOUDEWIN in het land van Heusden, maar werden daar geslagen en begraven, welke plaats BOUDEWINSKERKHOF genoemd is, daaren zijnde, dat er vreeselijk spookte, waarvan dit spreekwoord in de wereld is gekomen.?" Boven. _ Het is een bovenste. _ Het is er een, die uitermate goed is, zoowel van zaken als personen gezegd.] BRABBELING. Hij is een brabbeling in de wacht 1). Bram. Hij heeft zijn bramzeil bijgezet. [Men zegt dit van den waggelenden dronkaard.] BRANDENBURGER. Het is een brave Brandenburger. [Men zegt dit van den dronkaard. Brandenburger wordt, bij woordspeling, voor brandewijn drinker genomen.) Brein. Hij heeft genoeg brein voor z'n gehele plan. Brenoe. Hij schiet op de brandende. [Dat wil zeggen: hij wendt alle pogingen aan, om zijn zin te krijgen. Deze spreekwijze is in het oostelijke deel van Gelderland gebruikelijk.] BRUIJN. Hij krijgt een kwarteland in het drievier 2). Bril. Als hij braaf regent, zet ieder zijn pot. Bril. Men ziet altijd door den bril, dien men opheeft. Brok. Grote brokken worgen 3). Brood. Eer kaas en brood, dan wordt groot. Het is beter te sparen, als men brood heeft, dan als men geen brood heeft. Het is zo mager als brood. Men moet het brood eerder helpen dan de kinderen. Dit ziet, volgens Posthumus, op het bijgeloof, dat een op den grond gevallen gesmeerd stuk brood eerder moet opgeraapt worden, dan een gevallen kind opgeholpen. Brood. Sint Pieter maakt de brug, of hoor breekt ze. Als op Sint Pieter (22 Februari) de wateren met ijs bevloerd zijn, valt gewoonlijk de dooi in; is het dan open water, zoo volgt dan vorst. Hetzelfde geldt 2 dagen later van Sint Matthijs, gelijk het spreekwoord zegt: Sint Matthijs Breekt het ijs (uf: Werpt den eersten steen in het ijs). Bruid. Als de bruid in de schuit, wil eenieder erop wijken. Hij zal 's nachts de vuile bruid vergezellen. Waardig aan zijn daden, past men dit spreekwoord toe op den persoon, wien geen geschikter ambt kan worden toevertrouwd, dan het zuiveren der heimelijkheden. Zegent het der bruid. in den krans, dat tekent rijkdom. Welk een stel, om de bruid te paleren. Bruraar. Hoe kwaliter, Hoe brutaler. BUURMAN. Buurmans leed troost. Hij zocht, zonder de buren eens goeden dag te zeggen. CONVAN. Alle monniken recommanderen kwa eigen convent. COURT. Hij leest de courant met grote concentratie. DAAN. Hij kijkt als een schelvisch, Die dagen op het strand gelegen heeft. Kaarswerk is bedorven dagwerk. Leven en sierven beginnen op een dag. Louw, Loun! Trek aan 't touw; vandaag over een week is het kermis. Op Sint Pieter en Paulus dag groeit de rogge dag en nacht. Zulke dagen tellen. DANIEL. Dat hoort als een dahlia. De dahlië's zijn zeer vruchtbare bloemen: men scheurt de knol vaneen, en elk deel wordt een geheel plant. DAVE. De eiber zal daar op het dak niet meer nestelen. DARRER. Dapper gast voor. (Dapperheids belooning gaat voor adeldom, dat is: een ridder is meer dapper edelman.) De BREMER. Hij is getreden aan de Bremer, (Dat wil zeggen: hij leeft in concubinaat, dat is een onechtelijke verhouding. Het Geldersche wel beboerde vroeger niet tot Nederland, en voor vele was de toevlucht van trouwlustigen, die om de een of andere reden belet werden, hun huwelijk hier te vinden voltrokken te zien. Op den weg naar Welland lag de herberg de Bremer. Nu gebeurde het eens, dat de voorgenomen reis daar ter plaatse werd gestaakt. Om die reden ontstond het spreekwoord: De KORNMIS. Oud-Beijerland is een half stad, Nieuw-Beijerland is ook nog wat, Piershiem is een kraaijenest, De Korendijk is als de rest. DEMER. Het is over den Demer. Den Bravan, Wilt je een schoon wijf of een erg, Zo ga naar Gorkum of den Bergh; En kom je er een te kort, Zo ga en zoek te Dordrecht. DESERTEUR. Hij lijkt een deserter, die de kas wegloopt. Deven. De deugd heeft geen herberging, Die de ondeugd in zijn kind verschoont, spant Lege zijn deugd samen. Dux. Daar loopt een wever om de deur. BILDERDIJK, in zijn Aanteekeningen op C. HUYGENS Kinderbiografie, v. bl. 310, wordt te dezen aanvang gevonden: „Men zei in mijn kindsheid, wanneer de kaars niet helder brandde: daar loopt een wees om de deur. De oorspronkelijke spreekwijze was een weesmeisje, om dat eens weduwnaars aan gezicht een jong meisje treurig gerekend werd.” Hieronder schrijft BILDERDIJK vermoedelijk voor wever, en eindt hij met te zeggen: „De vermenging van dit woord met weesmeisje, als in HUYGENS Liedt gezegd was.” Het spreekwoord: De kaars brandt, er is een wever vrijdag, toont echter, dat deze verhulling van BILDERDIJK nog nadere steun behoefte heeft, om te kunnen worden aangenomen. Het is een geweten als een schuurdeur. Men ziet wever op den dijk dan voor de deur. Dicurze. Het is een dichter met een G. Dir. Als sluispiet weg als een dief, die een Welandsche kaas gestolen heeft. Waar dieven aan degen en moordenaars op het rad liggen, Snaren in de raven leiden. Dier. Hij kan de diepte niet peilen. Dier. Ligt en digt. Dux. Les beaux esprits se rencontrent, zei de visen hij den ezel op den dijk tegenkwam. Diss. Geen ding is ooit 200 keer goed, Of men indt nog raad. Mei vloed Doet het hele jaar (of: Is voor alle dingen goed). Door meivloed wit hier meer regen verstaan. DocHTer. Die een dochter heeft van 20 jaren, Ze besteedt met haar geld, van 25 jaren, Haars gelijk, en van meer jaren, Met die maar eerst verzoekt. Domine. Hij heeft dominicanus' kuiten. Doxper. Daar kan je donder op zeggen. Dosser. Tussen licht en donker. Doof. Het is een vleugje voor den dood. Doops. Als twee dooden dansen, wie betaalt den speelman! De dooden spotten met den arm; Maar de levenden kunnen er door sterven. Dood. Het is een vleugje voor den dood. DoodsLag. Hij geeft een ruimen doorslag. Dopspecut. De Dordse maagd. Dit is gemeen en bekend spreekwoord, zegt V. AL-REMADE, "in oorsprong nemend uit de bladen in-Äemsien van koning Philips II, 1549, als wanneer "in de stad werd uitgebeeld met een water- Hus oft maagd, zittend op of aan vier Rivi- 3 Doos. Hij heeft geen droogen draad aan. Draussen. Het is een kruindraaijer. [Men dit gebrek in de Noord-Hollandsche kaas op mensch toe. ] Draai. Gekken met koek, varkens met draf. Hij zal den draf van den wolf moeten gaan. DraaiPint. Hij drinkt als een dragonder. Dreigement. Dreigementen zijn maar woorden, dat een man wel zeven jaar na leeft. Dres. Jemand van drek tot koning maken. Driet. Hij weet wel, dat vijf en drie rits zeven is. Driet. Bij den onwetende zijn altijd grote driften. Dronkaard. Droom. Dat is een blinde droom. Drug. Niemand kwam in druk, of het was zijne eigen schuld. Dusserse. Hij heeft leut voor zijn dubbeltje. Dat wil zeggen: hij heeft er wel iets voor opgeofferd; maar nu moet hij er ook plezier van hebben. Leut wordt hier voor genoegen gebruikt. Dvisternis. De kinderen der duisternis zijn slimmer dan de kinderen des lichts. Dit is een woord is ontleend aan Zek. xviii. Dusimscher. Het is pruikenlijk, Duitschen en Walen te verdragen. Duiver. Dat is een leven als bij den duivel en zijn volkje. Dat mag de duivel lezen. De duivel zit er op de kist. De duivel zoekt van alle kanten vuur te maken. Het is een jonge duivel: hij leert nog donderen. Hij gaat naar de kerk met den duivel in 't hart. Ligt den Farizee zijn masker af, en gij ziet den duivel. Vrouwemehat, Duivelse zaad. Zij is den duivel uit de pan gesprongen, toen hij visch zat te bakken. Duxaat. Hij weegt zijne dubbele dukaten, onte weten, of zij hun behoorlijk gewicht hebben. Duurze. De hagel maakt geen duurte. Het is een oud Hollands spreekwoord, zegt v. Alkemad. Maar hij laat erop volgen: "doch de Jaerboeken getuigen ons, dat er zijn tijden geweest, op welke het veldgewas, door den hagel bedorven, een duurte veroorzaakt heeft." Op alle de van de weersgesteldheid afgeleide spreekwoorden, is dan ook in 't bijzonder van toepassing: Geen regel zonder uitzondering (of: exceptie). Dweiler. Die vrouw begrijpt het nu: Zij koopt een dweil van satijn. Eben-Haezer. Dat is zijn Eben-Haezer. Men zegt dit, wanneer een treffende uitkomst iemands levensweg verheldert, en doelt op den gedachtensteentje, door SAMUEL opgericht ter plaatse, waar een groote overwinning op de Filistiïnen behaald werd. Even Hazer betekent steen der hulp. Als de lelijkers worden geroepen, is ze noemt en daar er te ruilen, Moet er Een huilen. — Allenskens En, 200 krijgen met de tijd alle 9). Dat is er En voor het verliezen. Hij neemt er En voor de koude voeten. [Hij Bij den dronkaard leert men 1) v. Alkemade bl. 163, bl. 106, 1) Bartolus sec. V. 10. 8) v. Alkemade bl. 78. 4) v. Alkemade bl. 113. d) ER bl.80. 6) „ 7) PP bl. 38. 8) Schaberg bl. 70. vr pakt een' borrel.] Weet gij er om, hij weet er twee 1). Er. Eer voor goud 2). Geen waar, die minder geldt, dan eer 3). Er. De hoenderen leggen de eieren 4). Eumer. Dat is koosj van een lood op een emmer. Ertenis. Erfenis geeft ergernis. Ezer. Als de mensen u een' ezel noemen, hang u dan een staart aan. Als een ezel balkt, eet hij niet. Hij is zoo godvruchtig als de ezel, die het wijwater in de kerk uitgedronken had. Schelden voor ezel en verken, Dan kan ons volk het niet merken. [Men zegt dit, wanneer meid en knecht, die elkander maar al te wel verstaan, tegen elkander uitvaren, om daardoor den schijn van verstandhouding te vermijden.] Faper. Het is een oude-wijven fabeltje 5). Fluit. Hij heeft kuiten als fluiten. FRANSCHMAN. Hij doet net als de Fransen: die poëten niet, en zijn toch vet. [Men zegt dit, wanneer men zich oogenschijnlijk zorg wat opknapt, in toespeling op den vuilen aard der Fransen.] GAZELIJK en gemakkelijk. [Dat is, zegt V. ALKEMADE: "gemakkelijk, dienstig en rekkelijk."] GAS. Dat jaat op de galg aan. Verhang je aan de laatste galg. [Neem het kwaad zo laat mogelijk.] GANG. Hij gaat zijn oude gang. [Dat wil zeggen: hij is kreupel, genomen naar Gen. xxxii:31.] GANS. De ganzen hebben den kost. [Dit spreekwoord bevat een sanscuring tot werkzaamheid. Gelijk het de domme ganzen gelukt, om den kost te zoeken, strekt zulks tot aanmoediging voor den arme.] GAST. De wijn in de drie masten: Eerst dronken dan zijn gasten. GATEN. Beter een lap dan een gat. De koestarten hangen altijd voor een gat. GATTEN. Hij is hem door het gat getrokken. [Dit wordt gezeggen, wanneer men buitengewoon veel met jemand opheeft.] In elk stadje Een ander gatje. GESCHENKEN. Het gebed des rechtvaardigen vermag veel. [Dit spreekwoord is ontleend aan Jacob. v:16.] GEBEENTE. GELOOFSLEERS. Hij heeft wel het spit gedraaid, maar mag van het gebraden niet eten. GEDACHTENIS. De gedachtenis des rechtvaardigen vermag veel. digen zal tot zegening zon 1. [Dit ecol is genomen uit Spreuk. x : 7.] Gepuld. Geduld is de beste medicijn. Ja, geduld en Salomo’s wijsheid. Gezegd. Het is een Johannes (of: Hij heeft een Johannes’-geest) 2. ! Gerucht. De gekken moeten 't erven. [Bij BILDE DUKE, in zijne Aant. op C. HUYGENS’ Koren midden, v1. bl. 323, vindt men, ter opheldering dit spreekwoord, de volgende toepassing van andere spreekwoorden die daardoor mee verkregen: „Ziende op het oude Zuidhollandsch Versterfrecht, anders het Schepensdoms recht genaamd, stellende tot grondslag der erfenis ab testato: Het goed keert weer, daar het is de kwantum; in tegenstelling van het Noordhollandsch Aasdoms Versterfrecht, 'tgeen den regel volgt. Het naaste bloed erft het goed.”] Die geen gas heeft, is een gek. Elke gek heeft zijn kuren. Gekken te hoop. Het is misselijk, waar een uit zijn geld aan legt. Genoeg. De tijd is geld waard, zei Joris, maar had het niet. Al het geld geven. [Dat is zaken naauwkeuriger uitleggen.] Geliefde. Leelijk (of: Vreemd), maar toch geliefd. Geroor. Hij komt recht voor zijn geloof. Genoeg. Genoeg is veel. Genoegen. Als er geen kliekje is, heeft ieder zijn genoegen niet. Geboegt. Een gerecht van moes, met vrede en rust, is beter dan een vette os, dien men elk ande benijdt. [Dit spreekwoord is ontleend aan Spreuk xv:17.) Gerechtigheid verhoogt volk. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk xiv :34.] Gerucht. Het is een jonge wolf, die voor het gerucht hoorde. Geschenk. Kleine geschenken onderhouden vriendschap. Gelachen. Pracht voor 't geslacht. Gewoon. Het is vuil poorts-gewicht. Gewoon. Een hart, en zin - Maakt groot gewin. GIERIGAARD. Bij is de gierigaard een val Hij raakt in't net van ieder schalk. Drie Hollanders, twee gierigaards. GLADAKKER. Het is een gladakker. Hij heeft niets aan gelegen. Gov. Die God voor zich heeft, heeft niets vreezen, alles te verwachten. God is waarachtig maar de mens is leugenachtig. God legt niemand op, dan hij dragen kan. God zal het verzetten. Gonzoosuzin. Het is een Sodom van zodma- chtheid. Gomm. Al had hij het goed van Lampsins, hij a ki deerbrengen. [Dit Zeewaalsche spreekwoord komt voor in GARGO'S Walchersche Arkadia, I. U,%0. Lampsins, eigenaar van Lamsburg, was as een der rijkste kooplieden van Zeeland, va vele schepen in Zee, en altijd goeden wielbed voor de komende of uitgaande. De Koning van Frankrijk vereerde hem met de Ridderlijke waardigheid: en als men eenen alverkwister be- aasten wilde, plagt men te zeggen: al had hij goed van Lampsins, hij zou het doorbrengen. Langzaam. Naar't goed. Game. Men zou hem voor een' yocde moeten le, — Kwaad volgt kwaad, en goed volgt Govp. Daar is geen goud in begraven. [Ten wijn: in het huwelijk.) De gulden middelmijn is id de beste. Gehuwde. Had ik magt over hem, ik deed Him op een graantje rijden. Gras. Daar is geen gras voor zijn mond ge- cum 4). Dat komt zo dicht als gras op het veld 6). Door de grond in 't gras gebeten. [BILDERDISK zegt,] dat, wanneer in gevecht de meest verstorkende, en stiptreken den dood stervende, schilderend in het gras bijten geldt dus voor sneuvelen. BILDERDISK zegt, t.a.p., dat, wanneer deze spreekwijze voor sterven gebruikt, dit Munscheerd is. Hij trok in zijn laatste tijd op een ander gras, Ab in nergens wel te pas. De Kisar is Kees, en hij trouwde met Gususim. De gruwel is eens sierlijke, maar den grond af. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk.] Gaosp. De planten groeien naar den grond. Dat van den grond af, zegt V. ALKMAK, welk een regelmatige mangeling of ing wil te kennen te geven; zijn oorsprong heeft de verwisseling van de twee wederopstanden Gwien, den Vlaam en den in den oorlog van 1305 [l. 1804] de belegering van Zee [Zierikzee]. Vide Zei. 2D. f. 116. De Provincie Zeeland is de zeedijk van Zeeland, Oertijds beschreven door Berghoem Reigersbergen, nu verbeurd. Op de 1862 Schaberg bl. 70. Mu. 8 v. Alkemade bl. 164. Me 9 3.0. v. Alkemade bl. 14. Schaberg bl. 71. Vis eindigend vermeerderd door Marcus Zwart van Boxhorn, te Middelburg bij Roman, in 1644, gedrukt. Behalve de verklaring van het spreekwoord, als die door V. ALKMADE gegeven wordt, leest men t.a.p. deze geschiedkundige bijzonderheid aldus: "Maar inden dagheraet verloren die Vlamingen den strijd, daar Grave avys gevangen werd, en geheven den Admiraal van Frankrijk, voor deschade, die bij geleden had." Meer die Admiral gaf hem wederom, om den eer-samen Vader Bisschop te bevrijden van Witrecht, die in Vlaanderen gevangen lag; en dit was den eenen Gwye voor den anderen Gwye. Quilven. Veertig zestig halven en alle praatjes maken juist elf gulden. [Alzoo gelden alle praatjes voor niets.] Gunst. Een ons gunst is meer dan een pond regtvaardigheid. Kunst om kunst, Gunst om gunst. Haak. Zie een tong in den haak. Haan. Hij lacht als een kalkoense haan. Haar. De wilde haren zijn eruit. Haar om haar. Het haar omzetten. Haastigheid. Klaar haast is dikwijls ongeluk. Haat. Haat; Maar zacht. [Men moet met voorzichtigheid wagen.] Hoofd. Hoe edeler hoofd, hoe buigzamer hals. Hand. Dan mag hij zínen handen wel dichtknijpen. De hand tegen iemand opheffen. Hand moet voor tand gaan. [Dat is: eerst werken, daarna eten.] Het bij de hand nemen. Van de hand tot op de lippen kan een mensch zooveel ontglippen. Haring. Naardat de man is, braakt men den haring. Hart. Een vrolijk hart is een gedurige maaltijd. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk. xv:15.] Het hart is hem zoo groot als een meesterdzaad. Zijn hart begint hem boven zijn hoofd te groeien. Haspel. De hoeken aan alle kanten uit, gelijk een haspel in een zak. Hoeden. Die zich heden niet verbetert, wordt morgen nog erger. Heer. De Heer kastijdt, dien Hij liefheeft. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk. iii: 12 en Hebr. xi: 6.] Een verstandige vrouw is van de Heer. [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk.xix: 14.] — Het is een kale mijnheer. Hooge heeren, lange pijpen; Diepe zakken, niet te grünpen. 3) v. Alkemade bl. 108, 4) v. Alkemade bl. 189, 5) „ bl. 188. 6) m BI. 51. 7) Ar bl. 148. 8) Schaberg bl. 68. 9) Schaberg bl. 66. 10) Schaberg bl. 71. 11) v. Alkemade bl. 189. 12) „ bl. N. 13) „ „ viii HEBRELIJKH RID. In de menigte des volks is ‘s konings heerlijkheid 1). [Dit spreekwoord is genomen uit Spreuk. xiv : 28.] BRUICHT. Mil heeft het beter als de heiligen achter in de kerk. BERG. De laatste man sloeg het hek aan. BEUK. Als ik mijn hemd zes weken aanheb, bijten ze beter, zei de visser. BENG. Een goede hengst kan wel een slag van een merrie verdragen 2). BESCHROI. Dat is het sprookje van den ouden Hillebrand 3). BOSCH. Die draagt het hoedje op de kruin. BOSCH af! BENG. Die zijn hoen alleen wil smuigen, Moet alleen zijn paardje tuigen. [Die niets voor anderen overheeft, moet op hunne hulp niet rekenen. Smuigen is in ’t verborgen smullen.] Wie zal het hoen het kakelen verleeren 4)! BOS. Het hof uit 5). | Zijne grootheid is ten einde.] BOSCH. Holland en Zeeland 6). In Holland zijn drie plagen: Pompen, karnen en zagen. BOS. Het is een blinde hommel 7). BOND. Dat is met den staart van den hond gemeten 8). Hij doet als de honden: wat hij wint met loopen, verliest hij met p...... Hij groet u van verre als een hond, die slagen gekregen heeft. Hij is 200 beschaamd als een hond, die zijn’ staart in den slag verloren heeft. Hij weet naaumelijks een’ hond te vinden, om zijne zeerens te lekken. Ik heb al mijn leven voor de honden geloopen 9). Hoorn. De man is wel het hoofd, maar de vrouw is het nekje. Hoorn. Hij leeft in hoop en vrees. Hoorn. Waar veel vleespotjes te koken zijn, daar moet veel hout wezen. Hoorn. Die vee heeft, heeft huiden te wachten. Draag uw huid naar de markt. Hoorn. Daar is rook in huis. [Er is twist tussen man en vrouw.] Het is beter te gaan in het klaaghuis dan in het huis der maaltijden. [Dit spreekwoord is genomen uit Pred. 12:2.] Hij is heen gegaan, zonder eens zijn huishuur te betalen. Hij is van het huis van Nassau. Hij kuijt als een huismuis in de kanariekoek. Hoornussen. Dat is het huishouden van Jan Kalabas en zijn zonen. Hupsel... Hij gaat mee naar de Hupselse kermis, om schapenhoofdjes te gaan garen. Hupsel is een gehucht, behorend tot het Gelderse dorp Ebbenburg. Te Hupsel wordt geen kermis gehouden. Jan. Een wil leeft honderd jaar; maar een mens kan niet eeuwig leven. Jaloersch. Hij is al zo weinig jaloersch als een nachtegaal op den zang van een krikkel. Jan. Het is Jantje lacht en Jantje huilt. Jan Barend. Fluiten, Jan Barend! [Het te vergeefs, en baat niets.] Jeremiaad. Het zijn al Jeremiaaden, die men van hem hoort. Jonker. Hij speelt den jonker. Jood. Een Jood aan tafel. [Men zegt dat wanneer iemand de onbeleefdheid heeft, met zijn hoofd aan tafel te zitten.] Joost. Hij is van Joostje getikt. Jupas. Het is een Judas-winter. [Zo benoemt men een laat invallenden nawinter.] Juffrouw. Maar juffrouw dansen. [Dat in karren.] Zoo de juffrouw, zoo de meid. Kaar. Zij zing grote karmen. [Kaar is „een woord, dat bijna reeds in onbruik geraakt, en veel is als lieve vriend — vriendin.” Zie WEILAND op het woord.] Kans. De kaars wil vet, als ze branden aan. Een mannetje aan de kaars: morgen volk. Hij roept al, dat het stuk fraai is, eer de kaars eens ontstoken zijn. Kaas. Dat zijn juist de kleine, die de kaas eten. [Men zegt dit, wanneer men verneemt, dat eenje zich als ingetogen vertoonende vrouw een mispas deed.] Die melk drinkt, moet kaas verliezen. Het is Leidsche kaas. Hier heb ik een Noord-Hollands kaasje, zei de moffen, en hij zag de maan in het water schijnen. Ze heeft de kat aan de lat laten snoepen. Kaas. Men moet een vriend een slag voeten en een vijand de kaas tekenen. Koper. Het is een heele kalet. —— Zij gaat uit als een kaletje, gebakken in den manschi. Kar. Daar is veel kaf onder dat koren. Kain. Het is een regte Kain. Kruis. Het is een regte krentekruis. Kakkerlak. Hij leidt het met een kakkerlak af. Kar. Kalf bij kalf, en koe bij koe. Ze zullen dat kalf wel samen dooden. Kalkoen. Een vette kalkoen kan veel doen. [Door een geschenk bereikt men al zijn doel.] Kammeert. Hij zou de kamer wel door het venstje werpen. Kameraad. Het is mis, kameraad! De mak is nog niet ten einde. Zij is 200 gulden als een koffijkan met twee kranen. Kanon. Waar geen kanonvuur geopend wordt, daar vallen geen kogels. Kust. Dat is aan den donkervleugel. Ines kanten. Kararra. Daar is mijn hele kapitaal: een vrouw en zeven kinderen. Het is een man van groot temperament. Hij heft er zijn hele kapitaal aan vervelend soort aan. Kronen. Hij stelt zijn kapitaal op woeker. Hij heeft zijn kapitaal eens overzien. Kinpinaar. Wie de paus tot neef heeft, kan gemakkelijk kardinaal worden. Kinzı. Toen keizer Karel oud was, begon hij de Interessen. De wijn is als de kastelein. Kar. Het is daar katjeskermis. Het is katten- Inf. Zij leven als twee hazen in den spekkelder. Zie er even een kat op de koos? Kızumar. Hij heeft zijn kazemat opgerold. Zus. Zijn maag twijvelt, of zijn keel opgestoken. Of kei of koning geboren. Kei is hier de en alzoo zegt het spreekwoord: tot de hoogste betrekkingen bestemd zijn. Kınsı. Er is niemand uit dan de meid, en die gaan de kerk, zei de kerel. Kes. Blijf ver van staatskerk, Maar hij haar werk. Daar mag wel eer uit over de kerk. Dat is mij de kerk van Stiphout. [Dit gezegd in het smousjassen, wanneer men enkel poppetje onder de kaarten heeft. Stiphout is een Noord-Brabants dorp, in de nabijheid van Helmond. De kerk, aan Sint-TRUDON toe, heeft slechts een eenvoudig Mariabeeld.] Kes. Zij heeft wangen als kersen. Kırır. Als het vischje in den ketel komt, begint het te krimpen. [Als het op een uitvoeren van mak aankomt, krabt hij achteruit.] Dat doet elke ketel koken. Dat zijn de grootste vis in den wit den ketel. Kuusn. Hij praat wit de keuken. Ezun. Die keur heeft, behoef niet te hangen. Kırım. Hij loopt in een keurslijf. Dan zullen zijn kiezen hem geen zeer doen (of: hem niet meer in den weg zitten). Daar is nl.) Als men den kinderen een koekje geeft, is het zoet. Daar zal geen kind van komen. Kan veilig gewaagd worden.] Dat kind is verloopt. Der kinderen sieraad zijn hunne sieren. [Dit spreekwoord is genomen uit Proverbien: 11:6.] Gelukkige kinderen van weelde. Schaberg bl. 66. Het is een ontijdig kind. Hij is zo rechtuit als een kinderkous. Malle moeders bederven de kinderen. Zes kinderen mag je hoeden, Ze zullen je alleen niet voeden. Kırım. Gelijk een vos de kippen verworgt. [Dat is: alleen uit aangeboren kwade neiging. Men zegt dit van den mensch, die zich geheel en al aan zijn hartstocht overgeeft.] Het is een mannetjeskip. Klap. Een ontvangen hap lokt nog andere uit. Klarmuus. Het is een regte klappuut. [Daar men dit zegt van een' lompen kerel, zal klappuut hier de betekenis van lederen muts met opstaande kleppen hebben. Zie het spreekwoord: Ik gun hem den ezel in de klappuut.) Kıravır. Hij pakt hem bij de klavieren. Kirep. Hij houdt hem aan zijn kleed. Laat ons eens uit de kleederen gaan. | Dat wij niets voor elkaar verbergen, en vertrouwelijk spreken. Niemand mag haar kleed genaken. Klooster, dat de klok, die anders slaat, dan zij wijst. Hij heeft hooren luiden; maar hij weet niet, waar de klokken hangen. Knap heeft de knap toe bedongen. [Hij heeft zich voor zijn maaltijd verzekerd.] Ze zijn daar op hunne eigen knap. |Men doelt hier op het verdrijven der felle steken van de muggen. Knarout. Het is een meisje om een knechtje. Knoop. Hij zal die knoop niet los maken. Knurriet. Dat is een knuppel uit den blauwen zak. Kozjak. Dat koekje is voor hem gebakken. Korkosk. Hij blijft erbij, als de koekoek bij zijn zang. Na Sint Jakob hoort men geen koekoek meer. Korris. Hij kwam daar lelijk op de koos. Hij zet koos. |Hij zegt zoute loze taal. Kox. De kok heeft er werk genoeg. Een heete kok is niet te berichten. Komedie. De komedie begint. De komedie is uitgespeeld. Koninklijke. De wetten spreken, zoo de koningen willen. Onder een koning moeten zich de wijzen goed houden. Koning. Hij laat hem in de konkels zitten. Kootwijk. Hij is zoo weinig als de wolf in de schaapskooi. Koopman. Het is een koopman op schilpen. [Als men den een of anderen drank op schilpen zet, dan laat men die daarop aftrekken. Daarom is een koopman op schilpen een afrekoingsel van een degelijk koopman.] Kreeft. Moeder, ga voor, zei de kreef, en ik zal u volgen. Kruin. Het steekt hem in de kruin. Kussen. Hij trekt zijn spelden uit het kussen. [Men zegt dit, wanneer iemand een of andere verbinding opgeeft. ] De volgende spreekwoorden zijn zonder aanwijzingen in het Spreekwoordenboek opgenomen, doch behoeven die thans: Ass. Spuug met geen gevoel: ’t is voor dezen goed aan geweest. Bona. Hij maakt een boheer, alsof hij zelf de heer was. Boomgaard. Heuschheid hoort den boomgaard toe. BURGEMEESTER. Eens burgemeester, altijd burgemeester. DAVÍ JORISSE. Een David Jorisses leven leiden. DEVUCO. DINC. goed. Door de porc. De deugd beloont zichzelf. Proef alle dingen, en behoud het beste. Hij stopt het in den doofpot. Een lege kan is moordenaars werk. Wat de heeren wijzen, moeten de gekken prizen. Hij ziet er wit als een gespannen haas. Met de hoenderentjes naar het rek gaan. Hij spreekt de kruin van het hoofd. Hoop is Leidens troost. Dat komt hem zooveel te hulp als te kakken. Een gelukkig jongentje van Scheveningen. Hij houdt het met de zijde haken staande. Hij vliegt al om de kaars. De wereld is een pijp kaneel; Eik zuigt eraan, maar krijgt niet veel. Zij heeft van den kapittelstok geleet. Hij is slecht bij kas. Men en over een mug, en snel gaat een kamel door. Hij is vast in de kerk geboren. 10) v. Alkemade bl. 61,85. 11) v. Alkemade bl. 162. 18) „ bl. 122, 13) „ bl. 188. 19) „ bl. 100. 20) PR bl. 90. 16) us bl. WW, 17) v. Moerbeek bl. 200. 18) v. Moerbeek bl. 268. 20) v. Moerbeek bl. 360, 21) v. Moerbeek 35) Harrebomde Kind bl. 181. 19) Harrebomede Aand bl. 320. bl. 2W. 33) Behagel bl. 71. Karmoort. Hij verkoopt klappenhoed 1). Klaaver. Hij heeft alle klavierstukjes aangero (of: Hij heeft geen klavierstukje overgeslagen) 2). Kreef. De leerling, die nog niet naaijen kam mil een kleed snijden 8). Klooster. Hij reist op de kloosters 4). Kroor. Hij behoort bij het klootjesvolk 5). Knor. Zij stopt een’ knol in demuts 6). Knurper. Wat zullen wij zien, als de pin ken te kort zijn! Knuppelkoek, en dan eet men kg zaagsel op 7). Kor. De koe is op de rechte zijde gevallen 8). Het zijn mijne koeien, maar zij loopen in mijn weide 9). Zij moeten naar elkander Als de een koe naar de ander 10). Koei., De wereld is eene kooi vol zotten 11). Kooren. Die met eten koos, Plant ze wel Sint Koos 12). Koopman. Een koei. Een koopman 13) Schippers en kooplui hebben het druk 14). Kor. Het is hem op den kop gedropen 15). Kramer. Zij verstaan elkander als de kramers op de markt 16). Kreuier. Voor kreupelen mag men niet hina zien 17). 11) An bi.9. 19) Bi 14) " bi.73. 15) " 16) v. Alkemade 1.75. 17) v. Alkemade bl.468. 19) v. a Aan de bestaande aanwijzingen behoren de volgende te worden toegevoegd: bl.1. samw. 3: v. Alkemade bl. 117, 186. aan. 8: v. Alkemade bl. 38, 14: " , bl. " X: BL.1e 3: . Bl. 60 LE " 3: Pr bl. 60, " U: .. bl.9, ME 3%: Schaberg bl. 71. " 8: Re u.8 bl. " 87: v. Alkemade bl. 108 bl. 6 . 8: ss bl. 174. n„ 38: " DB. i. BL.T. " 0: is bl. 177 bl.9. 13: Schaberg bl. 70. bl.11. " 8: vr. Alkemade bl. 58. bl. 19, 9: Pe "D. 14. " 3 ß BL, bl. 12. s; : vI. 118. LA " @: bl. 33, 9 2 ua" " ®: BL. 11%, bl.13. " 3: PN bl. 94. .‚ 38 = LA bl.16. " 3: Schaberg bl. 66. "8: 5 LE 1.17. " 38: v. Alkemade bl. 145, 168. Li " 7%: " 1.117,10. " W: " BL. 208. " 8: si bl. 9. B.19. " 8: y bl. 188, " 8: " DB. 18. bl.90. " 1: Pr bl. 38. "» Mi = DB.D, un. " BM: Ar Bd. 191. " ®B: " bl. 1 ae 7 . bl. 167. " 4: A zL 190. D.3 " 1: 5, bl. 176. LH " 7 " bl. 14. Schaberg bl. 67. BU. " N: ER ".38, DB. " 13: bl. 58. aan. 33: Schaberg bl. 50. bl.X, ro: Terlaca VII. v. Alkemade bl. 198. 9. sone. 3: v. Alkemade bl. St, 133. aan. 36: v. Alkemade bl. 119. 