title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: ben kunnen keeren, alzoo wij menigvuldige voor. !0t 814 beelden vinden „ van de Koningen uit den Merovin- gifchen Stam, in welke zij Bisfchoppen aanftellen,, na ingenomenen raad der Bisfchoppen en Wereld- liike Grooten ($). Op dezelfde wijze verklaren de beide Broeders, de Hertog KAROLOMAN, Op eene Kerkvergadering in het jaar 742, in zekere onge- noemde plaats van Duitschland gehouden (**), en PIPYN, op eene andere te Sois/ons, in het jaar 743 (t}), dat zij, ingevolge den Raad van hunne Bisfchoppen en Grooten, in eenige fteden, Bis- fchoppen hadden aangelteld. KAREL de Groote geeft wel te kennen ($$), dat hij, wel bekend met de Heilige Kerkwetten, om de waardigheid der Hei- lige Kerk des te vrijer te houden, den Geestelijken Stand bewilligd hebbe, dat de Bisfchoppen door vrije (*) Ap. ward, I. c. Pag. 574. (1) Ibid. pag. 949 ($ ) Ttomasın heeft zelf zulke voorbeelden Z c. C, Xilı. XiV. hoewel hij anders beweert, dat deze Vors- «en her vrije verkiezingsregt erkend hebben, (**) Conc. German. in HARD. Conc. I. c. P« 1919. (tt) #A'D. /, ce. pag. 1933. ($$) Cap. 1.a. 803. ap. BaL.p. 379. et Cap. 1.78.2.718. zZ 3 358 KERKELIKE jv vrij& verkiezing der Geestelijkheid en des volks, uit BOER hun eigen Kerspel, zonder aanzien des perfoons „ ‚Afdeeı, enkel om hunne roemwaardige gaven en zeden, IV zouden aangefteld worden, opdat zij aan hunne : ee onderhoorigen door woord en voorbeeld nuttig Jerr 622. mogten wezen; evenwel zijn ’er blijken, dat hij het tot 814. oude regt der Merovingifche Koningen in het aan- 7 ftellen der Bisfchoppen geöcfend hebbe. Dus zond hij, in het jaar 789, zijne afgevaardigden, (misf,) tot de verkiezing van cenen Aartsbisfchop van ARa- venna, waar over de Roomfche. Bisfchop ADRIA- nus ]J. hem in Brieven onderhield (*). InSpanje. Veel verder gingen de Koninklijke regten in Span- je, bij de verkiezingen van Bisfchoppen. Hier was reeds in de VIde eeuw het volk van zijn deel aan dezelven ontzet, hoewel nog in het jaar 633 de vierde Kerkvergadering te Toledo (+) verördende, dat niemand een Bisdom zou bekomen, dan door de keuze der Geestelijkheid en der inwoners zijner ftad, en met goedkeuring van den Mesropolitaars en der :overige Bisfchoppen van zijne Provintie ; ‘on- dertusfchen wordt reeds in de Xllde Kerkvergade- ring van Toledo, in het jaar 681, de benoeming der Bisfchoppen door den Koning alleen, als reeds voor lang gebruikeliik, onderfteld ($). Patro- Het Patronaatregt „. hetwelk eerst enkel aan naatrest, de Bisichoppen werd toegekend, over de Kerken, | wel- (*) Cod. Car. Epist. z1. pag. 499 (t) 4p. maro. 7% II. Concil, p.- 583. ($) Ap. HARD. „6; p- 1722. f GESCHIEDENIS. 959 welke zij in eens anders Kerspel bouwden, volgens IV een befluit der Kerkvergadering van Oranje in het POER jaar 441 (*), werd vervolgens uitgeftrekt tot alle Afdeel, ftichters van nicuwe Kerken, waar toe eene wet IV behoort van JUSTINIAAN van het jaar 541 (}). an Ten aanzien van het Prediken, gelijk men het Jaar 622. openbaar redenen over den Godsdienst thans be- !%t 814 noemde, ( predicare, pradicatio, ) verdient het pzrediken. volgende aangemerkt te worden. Voor dezen ftel- den de Bisfchoppen ’er hun voorregt in, dat zij de voornaamfte Leeräars van hunne Gemeenten waren , maar in deze eeuwen moesten zij door de Vorsten en Kerkvergaderingen opgefpoord worden, om het- zelve niet te verwaarloozen. In het Oosten, op de Trullaanfche Kerkvergadering, eene algemeene, ge- houden te Konflantinopolen, in het jaar 692 ($), werd verördend, dat de Bisfchoppen dagelijks, maar bijzonder Zondags, de gezamenlijke Geestelijkheid en het volk, door verzamelingen van goede lesfen der Heilige Schrift, in den Godsdienst onderwijzen, maar daar bij de vastgeftelde palen en het leervoor- fchrift der Goddelijke Vaderen niet te buiten gaan zouden. — In het Westen fchijnt de ijver in het prediken minder ftand gehouden te hebben, bij de Bisfchoppen uit gemakkelijkheid, en omdat zij zich in te veel andere zaken mengden, en bij de minde- re (*) Ap. mar. J. c. Pag. 1785: (+) ruomass.n J. c. Cap. XXX. pag. 74. ($) Concil. Quinifext. f. in Trullo ap. 'mARD. Tom. Il. pag- 1668. Z4 860 -KERKELUKE re Leeraren, uit onkunde. Zelfs fchrüft aLcuın (*Y aan KAREL den Grooten „ dat verfcheidene Bisfchop- „ pen hunne Ouderlingen en Kerkendienaren het pre= diken, zoo men zeide, verboden. In een werk, ‚ van twijfelächtige waarde ( +), wordt onder andere bijzonderheden, welke den Bisfehoppen geene eere- ' aandoen, van &dnen derzelver gemeld, die, onder alle de overigen, welke KAREL uit zijn ganfche Rijk aan zijm Hof geroepen had, om eene preek te doen, alleen daar geene bekwaamheid toe bezat, maar in plaats daar van een belagchelijk gefprek met zijnen Koster begon, door welke kunstgreep hij zijn ambt behield. Zoo veel is zeker, dat ten tijde van KAREL, en op zijne befchikking, aan de Bisfchoppen en Ouderlingen het preeken meer dan ooit aanbevolen is, in de Kerkvergadering te Arela- je, in het jaar 813 ($), te Mentz in hetzelfde far (**) Het derde Synode in dat jaar te Rheims (+}) verördende bijzonder, dat de Bisfchop- pen den Bijbel en de Schriften der Kerkvaderen viij- tig zouden lezen, opdat zij de preeken der katstge- melden, op eene voor ieder bevattelijke wijze, in ziine fpraak ,„ ( fecundum proprietatem lingue, ) konden doen. De Kerkvergadering te Chalons, im dat Cr) Epise. EXXIV, (+) Monach. Sangall de Reb. Gest. Car. M. im eans. Lectt. Aut. Tom. HM. P. ll. 2ag. 63. ($) Ap. nard. Tom. IV. pag. 1004. (**) Zbia. pag. 1014. (11) . c. 2ag. 1019, GESCHIEDENIS. n6t dat jaar 813 (*), droeg den Bisfchoppen op, om, IV naar KARELS voorfchrift, fcholen aan te leggen, in en welke toekomftige Leeräars van den Godsdienst ge- Aftleel, vormd konden worden, die niet alleen de Kette- _ !V rijen, mar zelfs den Ansichrist, het hoofd konden Hoff; bieden. Dit alles werd door KAREL bevestigd (}); Jaar 622. ook maakte hij ’er nog dit bijvoegfel bij ($), dar '%t 94 de Bisfchoppen en Priesters, tot vlijtig lezen van regtzinnige fchriften verbonden, zich inzonderheid benaarftigen zouden, om het Onze Pader te ver- ftaan, ten einde dit ook aan anderen te kunnen ver- _ klaren. KAREL, die de verbetering varı den leerftand, en Euange- dus ook het Preeken zeer ter harte nam, liet door Episcelen PAULUS WARNEFRIDI, Of den Diaken „ eene verza- gneling waken van Preeken, wit de Kerkvaders ge- trokken, en voor elken feestdag, het geheele jaar door, gefchikt, in twee deelen, voor welke de Vorst zelf eene voorrede plaatfte (**); tot dit werk fchiint ook AaLcumm het zijne te hebben toege- bragt (}P); ten minften heeft hij ($$), op KARELS bevel, een Bock, welder aan HIÖRONYMUS toege- Schr (*) Zöid. pag. 1032. (t) Cap. I.a. 813. C. 14.2. 503. ap. BaL. Tom. 1. ($) 4 ©. pag. Sı5. (**) Conflitutio de emendat. libror. et oflcior. eccles. @d. BALUZ. Pag. 203. (t}) Zoo kan men eenvoudig her berigt van zijn’ le- vensbefchrijver verftaan C. 12.7. I. Opp. arc. p. LXVIII. (85) Zie masıLLon. Aun. Ord, $. Ben. T. Il. 2. 328. 23 62 KERKELIKE Iv fchreven, (Comes, ) in een verbeterd afichrift over- BOFR 4 gebragt, waar in de zoogenoemde Zuwangelien en Afdeel. Zpistelen begrepen waren, welke het ganfche jaar IV door bij den Godsdienst gelezen- werden; . fommigen na C. G. hebben zelf geloofd, dat dezelve door KAREL het Jaar 622. eerst zijn: ingevoerd geworden , hoewel hij enkel, het tot 314. gene federt de tijden van GREGORIUS den Grooten te Rome en in eenige andere Westerfche Gemeenten gebruikelijk was, ook in het Frankifche Ri’k heeft ingevoerd, Omırent die Bijbelfche Voorlezingen voor de Gemeenten, had in de eerfte eeuwen, de groot(te vrijheid plaats gehad, ook was men niet verpligt, altijd over het gene voorgelezen was, te prediken, en zelfs ten tiide van KAREL, waren ’er Westerfche Gemeenten, welke met de Roomfche Kerk in dit opzigt niet volkomen over&enftemden ; alleen naderhand heeft men ’er van tijd tot tüd meer bepalingen omtrent gemaakt. De. bovengemel- de Ferzameling van KAREL, of zijn Homiliarium , is het eerst te Spiers, in het jaar 1482, en te Da- zel 1493 in Folio, en naderhand meermalen ge- drukt. Postillen. BEDA had reeds zulke verzameling van Preeken over de Teksten der Euangeliegefchiedenisfen op Zon- en Feestdagen nagelaten. Zomiliarium Evan- gelii Libri Duo. Men heeft deze en dergelijke verzamelingen naderhand Postillen, (Post illa, te weten, verba textus,) genoeınd „ omdat na de woor- den van den Tekst de verklarende Preek volgde. Onkunde Met dit alles heerschte ’er onder de mindere of la- onderde gere Geestelijkheid.veel onkunde,. hoewel men ook niet GESCHIEDENIS 363 niet veel van haar vorderde. Volgens eene verörde- IV ning van KAREL den Grooten (*), moesten de Bis- er fchoppen derzelver regtzinnigheid, hare bekwaam- Afdeel. heid, om te doopen, en ‘andere Kerkelijke plegtig- _ !V : a Hoofdft. heden waar te nemen, inzonderheid om Pfalmen te 1aC,G. zingen, en het Onze Fader te verklaren, onderzoc- Jaar 622. ken; ook fchreef hij voor (+), wat de Bisfchop- tt 314. pen en Priesters, (Presbyteri, Parochi,) preeken mindere zouden, te weten, den inhoud der Apostolifche Ge- Geeste- loofsbelijdenis; de leere van de hoofdöndeugden , MEN welke de verdoemenis met zich brengen; de liefde Gods en des naasten, met andere deugden. Als de Roomfche Bisfchop sTtEranus II, in het jaar 754, in het Frankifche Rijk kwam, ftelde men hem onder anderen, ter zijner beflisfing, voor, het geval van eenen Priester , die de gemelde Geloofsbelijdenis (Symbolum,) noch het Onze Vader, noch de Pfalmen kende; en zelfs niet eens wist, of een Bisfchop hem gewijd had? srteranus zeite hem af, en verwees hem tot den Monnikenftand, als een’ boetdoenenden; evenwel zou de Doop gelden, indien hij dien in den naam der Drie&enheid bediend had ($). Een zelfde vonnis velde hij over een’ ander, die ook niets van eene wijding wist, en die met deze woorden gedoopt had: Zn nomine Patris mer» (*) Capitulare Aquisgran. Seu I. a. 789. Cap. 68. ap. BaLuz. Tom. 1. pag. 236. (t) Cap. 80. }. c. pag. 240. ($) Refponfa Stephant Il. in ward. Act. Concil. T. Ill, 2age 1987. naC.G. Jear 622. tot 814. 264 KERKELIKE mergo, ct Filii mergo, et Spiritus S. mergo (*®). In eene Symodale vermaning van deze eeuw aan de Priesters, welke door eenen Diaken, na het Eu. angelie, openliik voorgelezen moest worden, werden dezen vermaand, om hunne Gemeente, op Zon- en Feestdagen „ uit de Euangelien en Apostolifche Schriften, zoo veel voor te dragen, als zij zelve wisten. (gquantum fapit.) Zij behoorden ’er- ook voor te zorgen, dat elk lidmaat het Symbo/um of Credo, en het Osze Fader van buiten kende; ook daaröm zelve zich fchrifielijke regtzinnige verklarin- gen van beiden te verkrijgen, om het volk desaan- gannde te onderwijzen; zoo niet, zij behoorden ze beiden ten minften te kennen en te gelooven. Zi moeten de gewone gebeden en gezangen goed ver- ftaan; zoo niet, die ten minften duidelijk en uit het hoofd kunnen opzeggen. De Euangelien en Epis- telen moeten zij goed kunnen lezen; ook was het te wenfchen, dat zij derzelver woordelijker zin ken- den. Zij moesten de Geloofsbelijdenis van ANAs- Tasıus van buiten kennen en dagelijks zingen. De duivelbezweeringen, de gebeden over de Aatechu- menen,, insgeliiks bij de wijding van het Doopwa- ter, en de anderen over de beide Geflachten, in het meervoudig en enkelvoudig getal, moeten zij dui- delijk kunnen opzeggen, en ook fommige anderen ten minften goed kunnen Jezen (+). Wj C*) Ibid. pag. 1988. (t) Admanitio Synodalis antiqua, in Append. Actor. Vett. ad Reginon. Prumiens. LL. II. de Ecclefhast. Di» cipl. GESCHIEDENIS. 365. - Wij moeten "hier nog andere wetten en voorfchri- IV ten van Vorsten en Kerkvergaderingen gewagen ,. welke de pligten en zeden der Geestelijkheid be- Afdeel. treffen. In de Griekfehe Kerk was’ de Kerketucht, _ !V ; : j . , Hooirdlft. door de menigvuldige twisten over het Geloof, niet „. C.G. weinig verächterd.. Om dezelve te herftellen, liet Jaar 622. de Keizer justiniaan U. in het jaar 692 eene al- tot 814. gemeene Kerkvergadering te Äonflantinopolen hou- Wetten den, welke als een aanhangfel tot de vijfde en zesde: ee varı deze Kerkvergaderingen , euvodos werderrn, Sy- on nn »odus quinifexta, de vijfzesde Kerkvergadering ge- der Gees- noemd wordt, ook Trullana van rewAros , eene, !eükheid. zaal van het Keizerlijk Päleis met een verwulfd dak, in welke de Bisfchoppen bijeenkwamen. Deze maak- te voorfchriften voor de Geesteliiken, gedeeltelijk oude bevestigende, maar ook eenige nieuwe bepa-» lende, geliik wij in het vervolg, zien zullen. En dewijl deze laatften niet in alles met de gebruiken der Roomfche Kerk ftrookten, heeft deze Kerk ook hare befluiten niet allen terftond aangenomen, Maar in het \WVesten zijn de voorfchriften omtrent de pligten der Geestelijkheid ten dezen tijde menig- vuldiger, en onder dezen ook zulken, die’ nieuwig- heden behelzen. De Synode van Räeims, in bet jaar 630, beval, dat de Bisfchoppen onderzoek zouden doen naar de Äerters in het Frankifche Rijk, en die tot het Aatholijk Geloof terug bren- gen (*). — Op de vierde Kerkvergadering te Tole- do; .—_ eipl. pag. 602-606. ed, BaLuz. Paris. 1671. 80. (*) Tom. Ill. naro. pag. 275. i en 366 KERKELIKE’ do, in het jaar 633, "befloten --62 .:Spaanfche: Bis fchoppen,, door den Koning sısenann 'bijeengeroe« „ pen, dat, in het vervolg, alle werfcheidenheid van Godsdienst in hunne Gemeenten ophouden, en dat ;, er jaarlijks van hen cene Symode gehouden zou Jaar 622. zot ‘814. worden; doch alleen dan eene algemeene Kerkver« gadering, als ’er twisten over het ‘Geloof ontfton« den (*). Eene andere Kerkvergadering te Toledo, in het jaar 675, bedreigde de Bisfehoppen, die de vrouwen „ dochters „ of andere nabeftaanden der Grooten, op eenigerlei wijze, zouden mishandelen, met afzetting en den Kerkelijken ban ( +). Tevens hernieuwde zij een oud befluit, dat alle Geestelijken eenige geleerdheid bezitten, en de Heilige Schriften lezen, ja daar toe, des noods, zouden gedwongen worden ($). Om dezen tijd leefde in Zngeland . vermaarde Aartsbisfchop van Canterbury, THEODORUS, dit insgelijks verfcheidene Kerkelijke wetten voor de Geestelijkheid gefchreven heeft (**), onder welken velen ftrekken, om de. over&enftemming der Am gelfakfifche met de Roomfche Kerk te bevorderen. Volgens hem kan een gefnedene, die zulks door de fnoodheid van anderen, of in eene vervolging 8 wor« (*) Ic. pag. 579 (t) Concil. Taler. Xl. I. c. Pag. 1026. .(F) 1. ce. pag: 1024. (**) TuEovoRIı Cantuar. Capitula Selecta in LUC. DA CHERY Spieil. Tom. I. pag. 486. et narpuin. ) c. Tom IL. pag. 1770. GESCHIEDENIS. 367 worden, of die’het vannatuur is, zoo hij anders IV de.noodige bekwaamheid bezit, heel' wel Bisfchop POER zijn; maar die zich zelven ontmarnt, kan: geene Afdeel. plaats bekleeden onder: de::Geestelijkheid,, en moet _ IV drie jaren onder den Kerkelijken ban: blijven., Een no Bisfchop of Geestelijke, die op Äoererij, meineed, Jaar 622. of dieffal bevonden wordt, zal afgezet: worden, !0t 814. Daartegen verördende eene Kerkvergadering te Berg- hamfed in Engeland, van 'het jaar 697, dat een Priester, die over/pel gepleegd had, maar die zijnen Doop niet opzettelijk ‚had. uitgefteld, en ook niet aan dronkenfchap fchuldig-was, zijn ambt behouden zou (*). Wederöm ftelde de Roomfehe Bisfchop GREGORIVUS Il]. omtrent- het midden der VIllfte eeuw, vast, dat een Bisfchop, die hoererij gepleegd had, zeven ‚jaren; een Priester, in dat geval, vijf, een Kerkedienaar vier, een Onderkerkedienaar- driez maar een gemeen Geestelijke of Leek twee jaren boete doen zou. Heeft hij de ontucht gepleegd met eene Non, dan zal de boete bij den Bisfchop tot tien, bij den Priester tot zeven jaren, en Zoo verders bij de overigen ,„ vermeerderd worden (}). KAROLOMAN , Hertog der Franken, verbood, op eene Kerkvergadering in het jaar 742, volftrekt aan alle Geestelijken, (Servis Dei,) wapenen te dragen, of te veld te trekken, uitgezonderd die genen, die noodig ver@ischt werden, tot den legerdienst, en het dragen der Reliquien, (fanctorum patrocinia. ) Ook (*) Ap. HARD, Z. c. pag. 1819. (}) GREGOR. Ill Judieia I, c. pag. 1872. na C.G. Jaar 622. tot 814 m Capitula- rien der Franki- fche Ko- ningen. 368 KERKELIKE Ook verbood hij hun het jagen en rondzwerven mel honden; als ook het gebruik van havikken en val- . ken, tot dit oogmerk (*). Ook gaf hij toen een Plakaat, dat elk Bisfchop, met bijftand varı den ‘ Koninklijken Rigter of Graaf, de overblijffelen van het Heidendom in zijn Kerspel zou uitroeijen, be- nevens nog andere verördeningen omtrent Geestelij- ken, die onsuchs bedreven hadden. Omtrent het jaar 752 verbood zijn Broeder pıpyn, op eene ÄKerk- vergadering , den Bisfchoppen,, die zonder Gemeente rondzworven ,„ geene Priesters te wijden „ en aan alle Geestelijken , geene wapens te dragen (}); en in het jaar 755, dat zij niet van hunne Gemeente tot eene andere overgaan, en zich in geene wereld» lijike zaken mengen zouden ($). Met deze verördening. onder KAROLOMAN EN Pl- PYN, nemen de wetten eenen aanvaug van het Aa rolavingifche Huis, welke mede begrepen zijn onder de Capitularia, onder welken naam de wetten der Frankifche Koningen der beide eerfte Stamhuizen voorkomen, en weike door de Geestelijkheid niet alleen, maar ook door de Roomfche Bisfchoppen gehoorzaamd zijn, nadat Rome onder het opperge- bied der Frankifche Vorsten gekomen was. Der» zelver gezag duurde in het Oostfrankifche of tegen- woordige Duitfche Rijk. tot de Xde eeuw, en in het Westfrankifche of Franfche Rijk nog veel lan- | | gen (®) I. c. pag. 1920. (}) In saLuz. Capizt. Tom. I, Bag. 162. ($) Zi. 173, 174 GESCHIEDENIS. 369 ger. Reeds in de IXde eeuw zijn ’er verzamelingen- 1V- varı gemaakt door den Abt AnsEcıs, en door Be-' Be NEDICTUS, eenen Geestelijken te Mentz. In later Afceel, tijden zün zij, verfcheidene malen, in druk gege- an ven, onder welke uitgaven die van STEFANUS BA nC, GC, Luze te Parys 1677 in twee Deelen in Folio, eene Jaar 622. der voortreffeliikfte is. Onder deze wetten ziin die !0t #14 van KAREL den Grooten de talrijklten. Deze Vorst Het ook in het jaar 802 een aantal aanzienelijke mannen, Geestelijiken en Wereldlijken ,„ door zijne ftaten rondreizen, om alle misbruiken op te nemeny, en geregtigheid en orde te handhaven (*). Deze moesten den Bisfchoppen en Priesters infcherpen, , om naar de Äerkelijke wetten te leven, en den Bisfchoppen inzonderheid „ dat zij wier heerschzuch- zig en als Dwingelanden te werk gaan. Ook liet hij aan alle leden der Geestelijkheid de jagt verbier den, op ftraffe van afzetting. Dewijl hij gehoord had, dat. velen, om van kriügs- en burgerdienften vriji te zin, zich in den Geestelijken Stand bega- ven, gebood hij, dat geen vriy man, zonder zijn verlof, in dien ftand treden zou. Voornamelijk ijverde KAREL ernflig tegen de heb- Mebzucht zucht der Geesteliiken, en andere foortgeliike drif- 2, ten, welke zij meer dan te veel bij zich lieten huis- der Geer- vestenz; hij gebood daaröm in eene bijzondere wet, telijkheid dat: geen Geestelijke zich onderftaan zoude goederen aan te nemen van perfonen, wier kinderen en na- be- (*) Capit 1. a. 802. five Capitula data Misfis Domt- nicis I. c. pag. 363. ö XI Deer. Aa Jaar 622. tot 814. 970 KERKELIKE beftaanden door eene zoo onbezonnene fchenking var hun eigen vermogen ontzet werden (*). De Kerk- , vergadering te Chalons aan de Saone, in het jaar 813, zorgde insgelijks tegen de gierigheid van fom- ‚mige Geestelijken (}). ,, Men befchuldigt, zegt zij, eenige Broederen, dat zij, uit geldgierigheid, de menfchen overreden, om de wereld te verloo- chenen, en hun vermogen aan de Kerk te fchen- ken, maar eene zulke denkwijze moet volkomen uit alle gemoederen uitgeroeid worden enz.” Desniet- tegenftaande vermeerderden de rijkdommen der Gees- telijiken bovenmaten, doordien de Christenen ge- ‚loofden, door zulke gefchenken een rantfoen te be- talen voor hunne zonden, aalmoezen te doen aan de armen, en de behoeftigen onder de Geestelijken te onderfteunen. Zij verbeeldden zich, aan God en CHRISTUS zelven te fchenken,, het gene zij dus aan de Kerken gaven. Anderen werden bekoord, door de pracht en fieraad, welke aan de Kerken befteed werden ; evenwel ook tusfchen beiden, door te zien, hoe fommige waardige Bisfchoppen en Gees- telijken deze gelchenken ten behoeve der noodlijden- den dadelijk befteedden. Bi) dit alles deeden vele Geestelijken, door fchrijven en prediken, hun best, om het befchenken der Kerken aan te prijzen, ge lijk saLvıanus reeds in de Vde eeuw, en in deze eeuw bijzonder de Heilige ELicıus of ELoI, 'van Ä | wien (*) U c. pag. 513. (+) Concil. Cabilon. [l. ap. HARDUN, Tom, WW. Pag: 1033. GESCHIEDENIS. 371 wien zijn Levensbefchrijver zegt (*): ,, Wanner IV 3, hij het volk dagelijks vermaande,” (waar onder. men bekennen moet, dat veel. goeds en fchriftma- Arfdeed. tigs voorkomt, ) zeide hi; ook tot 'hetzelve: IV ; ba | Hoofät, 35 Koopt uwe zielen vrij van de firaf, 200 lang nc. G > gij de middelen daar toe nog in uwe magt hebt! ug 622. „, geeft aalmoezen naar uwe vermogens! houdt vre- a „, de en liefde! ‘verdenigt die omöens zijn! vliedt „, den leugen! fchrikt voor den mein&ed! legt geen „, valsch getuigenis af! fteelt niet! Zrengt aan de 4 Kerk uwe gaven en tienden! Onifleckt naar uw „, vermogen waschkaarfen op de heilige plaatfen! 4, leert de Geloofsbelijdenis en het Onze Fader van „, buiten, en prent het ook uwen zonen in! onder- 4, wijst en tuchtigt die zonen niet minder, die gi „ ten Doop geheven hebt, opdat zij altijd in de „, vreeze des Heeren leven.” — En na nog meer dergelijke pligtvermaningen, voegt hij ’er eindelijk bij: ,, Als gij dit waarneemt, zult gi) veilig,- op a, den Oordeelsdag , voor den Rigterftoel des eeu- ;, wigen Rigters komen en zegsen: Geef ons; 3a Heer! dewijl wij u gegeven hebben! ontferm u „, onzer, dewijl wij barmhartigheid geöcfend heb- „ ben! Wij hebben volbragt, wat gij geboden, „, deel ons nu ook mede, wat gij beloofd hebt!” = Deze ELicıus, van wien wij in het voorgaande ook reeds gefproken hebben, was, in zijne jeugdy een zeer bekwaam goudfmit. Naardien hij vele Ker- (*) Pita S. Eligii Episc. Noviom, L. 1. Cap. 18: in DACHBRY Spicil, Tom. 11. pag: 97. Aıa tv BOEK I Afdeel, IV Hoofdft. na C.G. Jaar 622. tot 814. Gm ———n 372 KERKELUTKE Kerkeri’en Kloosters flichtte, befteedde hij ook’ zij- ne kunst , om in dezelven bewonderingswaardige Graven der Heiligen, van marmer „ goud, zilver, en juweelen te maken; gelijk hij .dan ook in de bouw- en beeldhouwkunst zeer geöefend fchijnt ge- weest te zijn. In het eerst ‚glinfterden ook zijne kleederen van zijde, goud, en juweelen, (zoo als het over het geheel niets zeldzaams was, dat de Bisfchoppen, in hunne kleeding, huisraad, en maal- tijjden, eene vorftelijke pracht: lieten'blijken, daar men hen al voor lang Vorsten der Kerk plag te 'noemen,) maar vervolgens fchonk hij zoo veel van zijne inkomften aan de armen, dat hij zeif als een Bedelaar gekleed ging, en de Konitng DAGOBERT hem daaröm fomtijds zijn eigen kleed te dragen gaf. Hij is in het jaar 659, of wat later, over» leden. In de Oosterfehe Gemeenten „ waren zoodanige gefchenken aan de Kerken en Kloosters, naar het fchijnt, niet zoo gewoon. JuSTINIANuUS had wel fchikkingen gemaakt , welke de erfmakingen aan God en cnrıstus, zuo als men fprak, begunftig- den, maar voor het overige, hield men de Monni- ken aan den arbeid, om zich hun onderhoud te verwerven, evenwel waren door de Griekfche Leer- aren de tienden reeds vroeger dan bij de Wester» fche, als een Goddelijk regt, ingefcherpt en aanbe- volen. De overheerfching der Arabieren bragt veeh toe, om de Ooszerfche Geestelijken te beletten, om bunne rijkdommen te vermenigvuldigen. In het Westen, zorgde KAREL de Groote,. hoe zeer - GESCHIEDENIS. 373 zeer hij de hebzucht der Geestelijken ijverig zocht: IV te, beteugelen , nogtans mild voor hunne inkom- ars fen, door eene ftipte betaling der sienden, en van Afdeel. het negende Deel, (None,) te bevelen, op eene _ IV vergadering van: Bisfchoppen, Abten, en Grooten, Ps in het jaar 789 (*). Op eene vergadering te Jaar 622. Frankfort, in het jaar 794, werd dit. weder op !Ot 814. nieuw bevestigd, en wel met deze biigevoegdee - den; dat in hät laatstverlopene. jaar. van hongers- nood, het niet geleverde graan, (vacue annone,) van de booze geesten was opgegeten, wier fchel- den men. zelfs gehoord had (+). KAREL liet ook van zijne eigene. : kamergoederen dc- tienden betar len ($). | u R Zoo buitengemeene fchatten. der Kerken, of .ei» Krijgs- genliik der Bisfchoppen, gaven aan vele Grootern ie gen nidig 00g. KAREL MARTEL, die tot Zijne reliiken. oorlogen met de Zrabieren „ Friezen en Sakfers geld behoefde, maakte geene zwarigheid, om de» zelven ten dienfte van den Staat te gebruiken. Van wroeger tijden af, waren de Kerken in het ram kisch Gebied verpligt, om voor . hunne vaste goe= deren krijgslieden aan den Staat. te leveren, ten ‚wel- ken einde zij zeker getal »rije lieden ‚onderhjelden,, aan welke zij, in plaats van bezolding, vaste goede- zen voor hun leven ten gebruik gaven; het fchint, dat KAREL MARTEL het verkiezen van deze vrijä mannen, niet aan de Geestelijkheid zelve overliet, | maar .(*) Cap. a. 789. ap. BaLuz. Tom. I. pag. 197. (}) 4 c. pag. 267. ($) ic. pag: 332. Aa; 274 KERKELIKE IV _maar dat hij haar genoodzaakt hebbe , zoodanige goex BOEK. deren uit te deelen aan zijne foldaten en bevelheb- Afdeel, bers, welke hij wilde beloonen, en dat ook zijne IV bevelhebbers van deze vrijmannen vafallen maak» ten, aan welken zij van deze vaste goederen uit- Jearı622. deelden, welke dus aan de Kerk ontnomen werden, tot 814° Misfchien deed KAREL MARTEL nog meer. De klagt van Boniracıus aan den Roomfchen Bisfchop za- CHARIAS, in het jaar 742, en dus kort na KARBLS dood, dat de meeste Bisdommen der Franken met gierige Lecken, ondeugende Geestelijken, en Ac- cijnsbedienden ,„ enkel tot een beftaan , bezet waren, geeft ons reeds opheldering, dat Hovelingen, Staats- bedienden ,„ en DBevelhebbers „ Bisdommen „ Ab- dijen enz. ontvingen, tot hun beftaan; welk mis bruik mer den naam van Commende Laicorum be= ftempeld werd. Zeer hoog werd, ondertusfehen, deze handelwijze van KAREL MARTEL, bij de Geesä teliken,, opgenomen ,„ zoodat de Westfrankifche Bisfchappen aan eenen zijner nakomelingen ,„ den Osstfrankifchen Koning LODEWYK, in het jaar 8:8. (*) fchreven „ dat KAREL MARTEL daaröm eeuwig verdoemd was, omdat hij het eerst de goe- deren der Kerk aan haar ontnomen had, hetwelk zij bevestieden met ecn gezigt van eenen voormali;en Bisfchop van Orleans, EUCHERIUS, die in eene ver rukking hem in de onderfte hel had zien pijnigen, en varı Ergelen verftaan had, dat hij dus mer 1ijf en ziel gepijnigd werd, omdat hij de Hciligen van hum (*) In Capit. Caroli Calvi ap. Bau. T. IL 2. 109. GESCHIEDENIS. 375 hunne goederen beroofd had. De gemelde Euche- IV rıus had dit vervolgens verhaald aan den Heiligen POFK BONIFACIUS, aan den Abt FULRAD, en dem Op- Afdeel, perften Hofkapellaan van Pıpyn, met dit kenmerk R nn varı waarheid, dat men KARELS Graf openen mogt, Sc G. en als zij ’er zün ligchaam niet in vonden, zijn Jaar 622. verhaal voor waarheid behoorde aan te nemen, ! 314 Bij de opening van het Graf was ’er een draak uitgefchoten, en het geheele Graf van binnen zoo zwart gevonden , als of het verbrand was. De Bisfehoppen voegden ’er bij, dat zij zulks van de gemelde drie ooggetuigen zelven vernomen hadden. PIPYN, KARELS Zoon, dit verftaan hebbende, zal eene Kerkvergadering hebben laten houden te ZLep« tine, alwaar BONIFACIUS voorzat, als Gezant varı den Heiligen Stoel, en toen zal PIp-w, zoo veel bij kon, de door zijn’ Vader aan de Kerken ont- nomene goederen hebben wedergegeven. Wij laten het fprookje van de verdoemenis van KAREL MAR«- er daar, maar dezen misflag hebben gemelde Bis- fchoppen gewis, dat de bedoelde vergadering niet door pıpyn, maar door ziinen Broeder KAROLO- MAN, in het jaar 743, gehouden is. pıpyn be gunftigde zeker de Geestelijken, maar hij had reeds ontwerpen op den troon gefmeed, waar toe hij den bijftand der Bisfchoppen behoefde. KAREL de Groote„ ziin Zoon, toonde zich nog infchikkelijker dan zijn Vader, jegens de Bisfchoppen, ten zelf- den tijde, toen hij werkzaam was, om cene her- vorming onder hen in te voeren. De verpligiing der Geestelijkheid, um wegens hun- Bisfchop- Arq ne Jaar' 622. wi $ig. pen trek- ken zel«- veninden krilg. 2:6 _KERKELYKE ne landbezittingen volk tot den kriigsdienst te le- veren, had. nog andere gevolgen, Velen van hen, ‚ zelfs Bisfchoppen ,: namen zelven de wapenen op, en trokken, in ‚perfoon, ten firijide. In het mid- den der Vide .eeuw vond men reeds twee Bis- fchoppen, maır ook tevens beruchte Booswichten , SALONIUS Een SAGITTARIUS, die in eenen veldllag vele vijanden ombragten (*). Maar federt KAREL MARTEL aan ‚de Kerken zoo vele.goederen ontnam, onder voorwendfel van die tor zijne oorlogeg te behoeven, gingen de Bisfchoppen te meer voort, om in den kriig te trekken. Vergeefs verbood KA- ROLOMAN dit, waarichijnelijk ,„ op een voorftel varı BONIFACIUS, Op cene Kerkvergadering van het jaar 742 (}), en kareL de Groote ($), wiens onder- danen hem daaröm in het jaar 803 ernftig verzoch- ten, hier in te willen voorzien (**), gelük bij deed, met een verbod, dat geen Priester tegen den vijänd zou uittrekken, uitgenomen twee of drie Bisfchop- pen, en eenige Priesters, om de Geestelijke ver= rigtingen bij het leger waar te nemen, en ongewa= pend. Niettegenftaande dir alles, hebben de Bis- fchoppen federt niet opgehouden, te veld te trek« ken, of het dragen der wapenen nagelaten; ook toon- de hunne kleeding in vredestijden, hunne gouden gor- | | del (*) crecor. Turon. Hist. Framorum. Libr. IV. Cap, 37. Libr. V. Cap. 28. _ | (+) varpum, Tom. HI. pag. 1919. ($) Capitul. a. 769. Pag. 190. / (**) Capit. VL a. 803. Pag. 405. /91: GESCHIEDENIS 377 dels en draagbanden „ in welke dolken of groote mesfen met juweelen omzet, hingen, fporen en IV BOEK I kostbare wereldlijke gewaden , maar al te duidelijk, Afdeel, hoe zeer zij de beftemming van hunnen ftand verge- ten hadden (*). IV Hoofdft. na C. G. -In veel meer andere opzigten verloren zij hunne Jaar 622. ware beitemming uit het oög, daar zij zich meer tot 814. en meer in wereldlijke zaken mengden, ja dit voor De Bis- hun een pligt werd, toen zij in het Westen als fchoppen Rijksflenden begonnen aangemerkt te worden. .Bij- d Rijksftans enin zonder had dit plaats in het’ Riik der Westgothen Spanje. in Spanje, z00 zelfs „dat men onder latere' geleerden getwist heeft, of men de van tijd tot tijd te Toledo zamengekomene vergaderingen moete befchouwen, als Kerkvergaderingen, dan wel als Rijksdagen; in der daad, waren zij Kerkvergaderingen, die hunne palen ver te buiten gingen, en omtrent de rijksza- ken befluiten namen, omdat zoo wel de Koningen als de Bisfchoppen daar hun voordeel bij vonden, Zoo lang het Ariäansch gevoelen in dit Rijk heer- fchend was, ziet men juist niet, dat de Bisfchop- pen daar grooten invloed gehad hebben, maar nadat Koning RECCARED in het jaar 586 tot de Karholij= ke Kerk was overgegaan, maakten de Bisfchoppen zich voor hem en zijne opvolgers zoo noodzakelijk , dat zij dra de eerften onder de Rijksftenden werden. Inzonderheid deden zij groot voordeel met de ftaats- pmwenteling van het jaar 630, toen SISENAND, te- gen (*) Fira et actus Ludovici Pü Imper. pag. 298. in pucuesxe SS. Hiss, Francor. Tom. U. Ay 378 KERKELIUKE vi gen den Koning swintHILA, opflaande, in het jaar BOER 631 den troon beklom, en eene vergadering te 79- Afdeel, /edo beleide, om zich als het ware te laten_ inhul- IV digen; welke vergadering, behalven andere vastftel- Kloofält, lingen, ook befluiten maakte, om de regeeri na C. G. : ’‘ grering {6 Jaar 622. bevestigen (*). Onder den Koning cHINTILA tot 814. nandhaafden twee vergaderingen te 7o/edo, in het jaar 636 (+), en in het jaar 638 ($), dit hun gezag en invloed; op gelijke wijze, onder den Ko ning CHINDASWINTR , in het jaar 646 (**); bij die, welke zamenkwam onder den Koning RECES- winTH, in het jaar 653 (tt), waren, behalven de Bisfchoppen, ook eenige Hof- en Stantsbedienden tegenwoordig, die derzelver befluiten benevens de Bisfchoppen onderteekenden. De zwaa/fde Kerkver- gadering te Toledo, in het jaar 681 (SS), had we- der betrekking tot eene Staatsverändering des voot- gaanden jaars. ERWIG, een der Hofbedienden van den Koning wamsa, die naar de kroon ftond, gaf den Vorst eenen drank in, die hem her ver- ftand en de fpraak benam. In dezen treurigen toe ftand , fneed juLıanus, Aartsbisfchop van Toled, die met Erwis misfchien verftand hield, den Ko- ning het haar af, en liet hem eene Monnikskap aan* (*) Concil. Tolet. IV..Tom. III. narn. pag. 578. (+) Coneil. Tolet. V. 1. ce. pag. 597- ($) Concil. Tolet. VI. I. c. pag. 603. (**) Concil. Toler. VII. 4. c. pag. 619. (++) Coneil. Toler. VUI. pag. 953. ($$) marn. 2. c, Pag. 1718. GESCHIEDENIS. 379 santrekken, onder voorwendfel, om hem voor zin IV overig kort leven onder de boetdoenenden te plaat- Be fen. Maar, in der daad, zocht hij hem daar door Afdeel. onbekwaam te maken voor de regeering, omdat het _ IV ’ i 5 . Hoofdft. toen in Spamje de gewoonte was, dat jemand, die ac, G, eens het Monnikskleed had aangenomen, niet we- Jaar 622. der in den wereldlijken fand terug mogt keeren, !%t 814 Toen WAMBA na 24 uren van zijne bedwelming be- vrijd werd, en zich in cenen Monnik herfchapen zag, zal hij terfiond befloten hebben, zich aan eene Godzalige eenzaamheid te wijden. Men ver« toonde gefchriften van hem, gedeelteliik ook door de voornaamfte heeren van het Hof onderteckend , in welken hij deze verklaaring deed, maar te gelijk ziinen wensch te kennen gaf, dat ERWIG zijn op- volger op den troon mogt worden. Dit berigt de- ze vergadering zelve ,„. hoe zeer het ieder in de oogen valt, dat de goede Vorst zich aan.het ver- raad en den dwang heeft moeten onderwerpen. ER-+ wıc werd dan tot Koning uitgeroepen, en door den gemelden Aartsbisfchop vervolgens gezalfd. Ten einde nu wettigheid en gezag aan zijne overweldi- ging te geven, liet hij deze vergadering bijeenko- men, welke de fchriften in naam van WAMBA Op« gefteld, voor echt, en het regt van ERwIG op den troon erkende „ tevens verfcheidene befluiten nemen- de, waar door zijne regering gefchraagd kon wor- den, onder anderen verklarende, ten aanzien van den Monniksftaat van den Koning wamsAa, dat, even gelijik de jonge kinderen „ zonder hun weten, gen Doop ontvangen, dus ook die genen, wien het . 58° IV BOER I Aldeel, IV Hoofdit, naC. G. Jaar-622. tot 814. In het Franki- fcheRijk. 380 KERKELIUKE gefchenk der Boete, onwetend, medegedeeld was, hetzelve onverbrekeliik houden moesten; terwijl zij, te gelijker tijd, den Priester met den ban dreigde, die te ftout en roekeloos de Boete aan een’ ander zou willen opdringen. ERWIGS' opvolger, EGIZA, leide eene andere vergadering te To/edo, in het jaar 638 (*), fchriftelijk zijae bedenkingen voor „ over twee ceden, die hij aan zijnen voorzaat gedaan had, en die hem tegenftrijdig voorkwamen. Een en zes tig Bisfehoppen, vijf Vikarisfen derzelven, en elf Abten ,„ behalven nog zestien Heeren van he Hof, die tegenwoordig waren, losten zijne twij felingen, zonder veel zwarigheid, op. De merk- waardig(te var alle Spaanfche.Kerk vergaderingen zou wel de laatfte, te Toledo gehouden, kort vöör den. ondergang van het Westgothifche Rijk, in het jaar 704, wezen; zoo een oud, maar niet fchriftelijk bewaard, berigt echt ware (}), dat. men op de zelve de heerfchappij van den Roomfchen Bisfchop over Spanje afgefchaft, aan ieder &&n zoo vele bij wiven, als hij wilde, veröorloofd, en den verdre- venen Foden toegeftaan hebbe, naar Sparje terug te keeren, Maar behalven dat de Roomfehe Bis- fchop tot hier toe niets in Spanfe te zeggen had, is het overige, even gelijik de gehecle regering van den Koning wırıza, door hatelijkheid, onzeker, In het Frankifche Rijk: hadden de Bisfchoppen en Wereldlijke Grooten reeds op de Paryfche Kerk- vers (*) Concil Tolet. XV. I. c. pag. 1759. (1) marzana de red, Ihsp. Libr. 1ll. Cap. 15. GESCHIEDENIS. 49: vergadering van het jaar 615 te zamen deel geno- IV men, aan het opftellen en geven van wetten, voorts er komen tot in het midden der VIlIfte eeuw, flechts Afaser, nog twee zulke vergaderingen voor, de @&ne onder IV DAGOBERT I, in het inar 633, te Mess, alwaar a deze Koning (*), op raad der Bisfchoppen, en Jaar 622. andere Rijksgrooten , ziinen Zoon sIEGBERT tot 814. Koning van Auflraziö, en wegens zijne minderja= righeid, den Bisfchop van Keulen, benevens eenen Hertog, tot deszells Voogden, aanftelde. Op de tweede dezer vergaderingen te C/ichy, niet ver van Parys, in het jaar 659, waar KLopwic II, zin | opperfte Staatsdienaar, ( Major domus,) GEROALD, > zime meeste Bisfchoppen en eenige Wereldliike Grooten tegenwoordig waren „ werd aan den Abt van St. Demys een’ Vrijheidsbrief van onäfhankelijkheid van Bisfchoppelijke magt gefchonken (+). Evenwel ver- bood Koning SIEGBERT, omtrent het jaar 650, aan de Bisfchoppen, zonder zijn verlof, Kerkvergade- ringen te houden ($), noch over Keikelijke, noch over Rijkszaken, (pro fatu Eecclefiastico, an pro regni utilitate.) — Onder de Äarolingifche Vors- ten vinden wij meer en meer blijken, dat de Bis- fchoppen als Rijksffenden over de Staats- en Riiks« belangen geraadpleegd zijn, en geen wonder, dewijl de- (*) FREDEGAR. Chron. Cap. 75. (t) Precept. Chlodovai 11. in Conventu Clipiacenf ap. marn. Tom. II pag. 989. ($) Sigeb. Reg. Epist. ad Defider. Epise. Cadure. ap. BALUZ. Capp. Regg. Francor. Tom. I. pag. 143. IV BOEK L Afdeel, en InherAn- gelfakli- fcheRijk. 382 KERKELIKE deze Vorsten de Bisfchoppen noodig hadden tot hunne oogmerken, en om zich op den troon te vestigen, dien zij konden geächt worden, weder- regtelijk te bezitten. Onder andere voorbeelden zij dit eene genoeg, dat pıpyn, kort voor zijne dood, het Rijk tusfchen zijne beide Zonen verdeelde „ met toeftemming der Bisfchoppen zoo wel, als der Rijks- grooten (*). KAREL de Groote werd, na het ovem liiden van zijnen Broeder KAROLOMAN, in eene ver gadering van Bisfchoppen en andere Grooten „ als de eenige Prankifche Monarch erkend (+). Zelfs gaf KAREL zijnen uiterften wil in het jaar 811 over aan eene vergadering van Bisfchoppen, Abten en Groo- ten ($). Men meent ook, dat KAREL, op den Rijksdag van het jaar Sır, begonnen heeft, den Geestelijken en Wereldlijken Stand, om allen naar- ijver tusfchen beide voor te komen, in twee Col- legiön te verdeelen, dit is althans zeker, dat de Bisfchoppen op den Rijksdag te Mentz in het jaar 813 de Wereldlijke Standen van hunne Kerkelijke raadplegingen geheel afgezonderd hebben (**). In het Angelfakfffehe Rijk, waar de Kerk zich meer en meer naar de Frankifche fchikte, vindt men tegen het einde der VIlde eeuw de Bisfchoppen insgeliiks opflijgen tot de waardigheid van Rijksffem den: (*) Annal. Metens. ad a. 768. Tom. IlL SS. Hist. Franc. DUCHESNE Pag. 279. (+) Ann. Bertin. ad a. 771. ap. DUCHESNE }.c.P. 193, ($) EGInHaRT. de Vita Car. M. Cap. 34. (*’) Conc, Mogunt a. 813. ap. Hard. T. IV. 2. 1008; GESCHIEDENIS. 483 den. ına, Koning der Westfakfen, gaf, in het IV jaar 692, zijne Kerkeliike wetten, onder welken BOER ook vele Burgerlijke waren, in eene vergadering en Afdeel, op de voorftellingen van zijne Bis/fchoppen en Ra- IV den (*). Twee jaren daar na hield de Koning ee WITHRED van Äent, te Becancelde eene vergade- Jaar 6a». ring van twee Bisfchoppen, Abten, Abdisfen, Ou- !%t 814 ‘derlingen,, Kerkedienaren , Hertogen, en andere Be- velhebbers. Op dezelve verzekerde de Koning, van de Kerkvaderen geleerd te hebben, dat geen Leek tot zich nemen mag, het gene eenmaal aan. den Heere gefchonken, en door het kruis van CHRIS- tus gewijd is; dus verbood hij ieder een, .ook zij nen opvolgers op den troon, op ftraffe van den ban en het verlies der eruwige zaligheid, zich aan de Kerkegoederen niet te vergrijpen, noch die met be« lastingen te bezwaren (}). In eene vergadering, in het jaar 697, onder denzelfden Koning te Berg- hamfted gehouden, werd vastgefteld: ,„, De Kerk zal vrij ziin, om hare regten en inkomften te ge- nieten. WVoor den Äoning zal gebeden, en zijne bevelen, niet uit dwingende noodzakelijkheid, maar yrijwillig, gehoorzaamd worden.” In den ı7den Ca- non van deze vergadering wordt de Bisfchop voor den Äoning gezet ($). Nog hooger werd het ge- zag der Bisfchoppen opgevijzeld, in twee vergade- ringen, welke in het jaar 787, onder de Koningen . AELF- (*) ınze legg. Eccles. ap. maro. T. Ill. 2. 1783. (+) I. ce. pag. 1805. ($) nano. I. ©. Pag. 1817. /9. IV Hoofädft. na C.G. Jaar 622. 384 KERKELIUKE AELFWALD, varı Northumberland, en OFFA, var Mercia , gehouden, doch maar als &Ene vergadering ‚ aangemerkt werden (*), en op welke Gezanten des Roomfchen Bisfchops tegenwoordig waren. In den elfden Canon vermanen deze Gezanten de Bis fchoppen , het woord Gods den Vorsten en ieder tot 814 gen yrijmoedig voor te dragen, ook niemand met — onregt te verdoemen, of in den Ban te doen; maar te gelijk vermanen zij de Koningen, om den Bis- fchoppen van harte en met alle ootmoedigheid ge- hoor .te geven, overmits hun de Sleutelen des He- melrijks zijn toevertrouwd enz. Dat de regtmatige verkiezing der Koningen door de Bisfchoppen en Wereldlijke Ständen voltrokken , maar allen, die in echtbreuk of in bloedfehande getveld zijn, even ZOO wel daar van uitgefloten moeten zijn, als zulks om- trent den Priesterftand plaats heeft, bepaalt de XIde Canon. Rest van Op deze wijze verkregen de Bisfchoppen eenen vrijplaat- fen, magtigen invloed op de wetgeving, ftaatsinrigting , en regeering; vele dingen kregen een Kerkelijk voof- komen, hoewel geheel niets met het Kerkelijke ge- meen hebbende; de wetten werden in het Kerk& Jatijn opgefteld; en de.magt der Vorsten door het gezag der Geestelijken bepaald enz. Onder anderen regten der Kerken of der -Geeste- lijkheid, welke reeds vroeger plaats hadden, maar thans meer werden uitgebreid, behoort het regt van yrijplaatfen. Dit werd, bevestigd op eene Kerkver- Bi“ (*) Concil. Calchutens. (Celeiyd) I. c. p. 2071« fa. I GESCHIEDENIS. 585 gadering te Rheims, omtrent het jaar 630 (*), kAa- IV REL de Groote gebood wel (+), dat moordenaars POER en andere misdadigers, die hunnen toevlugt in eene Afdeeh Kerk namen, daar door hunne firaffe niet ontgaan, IV . Hoofdft. en daaröm met geenerhande levensmiddelen voorzien „.C, @ zouden worden; maar even geliik TArRAsıus, Pa- Jaar 6a2. sriärch van Konfantinopolen, omtrent het einde !t 814 der Villfte eeuw, een overheidsperfoon, die zich uit onvermogen, om ziime fchulden te betalen, in eene Kerk gered had, en wien men ook alle onder- houd affneed, hetzelve eigenhandig aandroeg, ja door klagten bij het Hof, en den Kerkeban tegen de verbrekers der Kerkelijke vrijheid, deszelfs ont- flag bewerkte ($), 200 wist ook de Geestelijkheid in het Frankifche Rijk het verbod van onderhoud voor zulken vlugteling alleen onder die voorwaarde te laten gelden, zoo hij zich niet wilde bekee- ren (**); dat is, waarfchijneliik, als hij de Kerke- lijke Boete weigerde te ondergaan. KAREL zelf ver- ordende, tien jaren daar na (+t}), en wederöm in het jaar 803 ($$), dat niemand, die in eene Kerk gevlugt was, daar uit gehaald zou mogen worden 5 eerst op den volgenden regtsdag zou hij voor den Kos (*) Ap. uaro. Tom. 1. dag. 573. (t) Capir. a. 779. ap. BaLuz. pag. 197. ($) surıus in Vita Tarafi ap. Tnomassın in Veh sc nova Ecch. dischpl. P. U. L. II. C. 98. £. sst. ("*) Capitz. addit. IV. C. 126. ap. BaLuz, pP. I2doı (tt) Capis. a. 789. 1. c. Bag. 251. ($$) Capir. II. a. 803. pag. 389. Al. DeeL. Bb 386 KERKELHEE ıv Koning worden gebragt enz. Ook zouden niet al- % leen de Kerken, maar ook derzelver Voorhoven Afdeel, eene vrijplaats zijn; gelik ook de Xlide Tale IV gaanfche Kerkvergadering in het jaar 681: bepaald Hoofäl. ad, dat een misdadiger , reeds dersig fehreden vos Jaar 622. de Kerk af, zijne vrijplaats vinden zou (*). tot 814. Met dit alles handhaafden de Vorften, voorname- De Vors- Bik in het Griekfche en Frankifche Rijk, hun op nn pergezag, ook in Kerkelijike zaken. Hoe zeer het echternog het voorkomen had in het Fronki/che Rijk, dat de hetopper Bisfehoppen in gezag toenamen, evenwel, daar 2ü Hi ar. 45 burgerljke wetgevers en regters begonnen te Bike za. handelen, en niet enkel als Leeräars van den Gods ken dienst zeker opzigt over de zeden oefenden, hadden zij de ouderfteuning der burgerlijke magt te meer noodig. PIPyN gebood, dat elke Bisfchop in zim Kerfpel de magt zou hebben, om in Geestelüken en Wereldlijiken van alle Standen zoo veel te verbe teren, als hij naar Kerkelijke wetten dienflig zou vinden (+); en KAREL gaf omtrent het jaar 800 een bijzonder bevel ($), dat alle ziine Bevelheb- bers , Beämbten „ en Overheden, de Bisfchoppen, in het gene God betrof, gehoorzamen en bijftaan zouden. Maar zijne Afgevaardigden, welke uit Bis- fchoppen en Wereldlijke Heeren beftonden, van welken wi) reeds gefproken hebben, hadden daartegen ook | last (*) Ap. ward, Tom. III. Pag. 1724. (1) Capit. Syn. Vernens. a. 755. ap. BaL. P. 169 ($) Edictum Dominic. de honore et adiutorio Episc. 