title: Verslagen en mededeelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen.
creator: Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands) | Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands). Afdeeling Natuurkunde
text: De bijzonderheden van den inhoud der verhandeling te ver- melden, mag overbodig heeten, na de nitvoerige mededeeling daarvan door den tweeden ondergeteekende, bij de aanbieding van het stuk in onze vergadering gedaan. Wel willen wij echter doen uitkomen, dat de schrijver de klippen eener eenzijdige, hetzij botanische, hetzij entomologische behande- ling van het onderwerp (waarop de meeste vroegere onder- zoekers vervallen zijn), heeft vermeden, en dat hij reeds daardoor in staat* is geweest om sommige tot dusverre duistere punten tot klaarheid te brengen. De methode van zijn onderzoek is de tegenwoordig alge- meen als juist erkende, om zieh niet bij den volwassen toe- stand van het orgaan te bepalen, maar om de geheele ont- wikkeling uit den jongsten waarneembaren toestand na te speuren. Daartoe heeft hij zoowel de in de vrije natuur voorkomende wespen en gallen opgezocht, en waar het kon gefixeerd, als door eigen culturen, op vernuftige en een- voudige wijze, de vorming en ontwikkeling der gallen, door be- paalde diersoorten te weeg gebracht, stap voor stap nagegaan. Een der voornaamste Verdiensten van de verhandeling des Heeren Beyerinck is namelijk gelegen in de volledige beschrijving van de ontwikkelingsgeschiedenis der gallen, van het oogenblik af waarop de eieren gelegd worden. Voor zulk een behandeling van zijn onderwerp was het natuur- lijk noodzakelijk, over een zeer rijk materiaal te beschikken, en wel vooral van de allerjongste toestanden, welke uit den aard der zaak het moeilijkst te vinden zijn. Vroegere onderzoekers, zooals Lacaze-Duthiers eu Prillieux, kenden deze eerste ontwikkelings-stadien niet, en het is grooten- deels daaraan toe te schrijven, dat voor hen de belangrijkste * ( 262 ) vragen over de oorzaken der galvorming onoplosbaar ldeven. Het lag in den aard der zaak, dat sleehts eene nauwkeu- rige kennis van de levenswijze der galwespen, en vooral van de gewoonten, die zij bij bet leggen der eieren volgen, de middelen aan de band kon doen om de galvormingen in haar jongste toestanden te leeren vinden. In de allereerste plaats moet hier het tot voor weinige jaren voor gal wespen onbekende verscliijnsel der generatie- wisseling genoemd worden. De vormen, door Lennaeus en anderen als afzonderlyke soorten beschreven, werden nog algemeen als zoodanig beschouwd, toen in het jaar 1873 Bassett de waarneming deed, dat galwespen, nit bepaalde galvormen te voorscliyn gekomen, door het leggen van eieren in eikenknoppen of' op andere deelen van den eik, aanleiding geven tot het ontstaan van andere gallen, waaruit zieh later wespen met andere soortelyke kenmerken dan die van het moederdier ontwikkelen. De juistheid van Bassett’s waarneming werd door Beyerinck voor een inlandsche soort bevestigd gevonden, toen hij zag dat de gallen, door Teras terminalis veroorzaakt, volkomen gelyk waren aan die van Biorrhiza aptera, en dat dit dier op zijn beurt weer als het moederdier der terminalis-gallen beschouwd moet worden. Nadat deze waarnemingen gedaan waren, verscheen een uit- voerige verhandeling van Adler over de generatie-wisseling der galwespen, waaruit bleek dat bijna alle zoogenoemde soorten twee aan twee sleehts generatien eener zelfde soort zyn. Voor een aantal der door Adler beschreven gevallen levert de onderzoeking van Beyerinck een zeer gewenschte bevestiging. Het groote belang van de kennis van dit feit voor de studie van de ontwikkelingsgescliiedenis der gallen springt gemakkelijk in het oog, wanneer men bedenkt, dat men, om den aanvang der vormiug van een bepaalde galsoort te bestu- deeren, de knoppen opzoeken moet, waarin door een dier, uit een geheel anderen vorm voortgekomen, eieren gelegd zijn. Wil men dus in den tuin de ontwikkeling der gallen nagaan, dan moet men daartoe alzoo vooraf galwespen van een andere soort verzamelen. Zoolang men niet weet, welke ( 263 ) soorten bij elkander beliooren, is dus het onderzoek uiterst onzeker, zoo niet onmogelijk. De generatie-wisseling der meeste galwespen is van dien aard, dat men eene voorjaars- en eene najaarsvorming van gallen kan onderseheiden ; uit de voorjaarsgallen plegen man- nelijke en vrouwelijke individuen te voorscliijn te komen, die in Juni of Juli op het jonge eikenloof of in de zomer- knoppen eieren leggen (de vroegere geslachten Andricus, Spathegaster). Uit de najaarsgallen pleegt een ongeslachte- lijke generatie (de vroegere geslachten Neuroterus, Dryo- phanta, Aphilotlirix partim) te komen, die de rüstende knop- pen aanboort, en daartoe van een veel sterker ontwikkeld legboor-apparaat voorzien is. De betrekking tusschen den bouw van de legboor en de Organen, waarin de eieren gelegd worden, is in alle behandelde soorten door den Heer Beyerinck met zorg bestudeerd, terwijl de anatomische bijzon- derheden van de legboor, met de daarbij behoorende Organen, in vele gevallen door teekeningen weergegeven zyn. Uit het medegedeelde blijkt, dat de Studie van de generatie- wisseling, de levenswijze en den lichaamsbouw der galwes- pen, door den Heer Beyerinck is dienstbaar gemaakt aan het onderzoek van de ontwikkelingsgeschiedenis der gallen. Doch hieruit mag geenszins afgeleid worden, dat deze punten slechts terloops of als bijzaak behandeld zyn. Integendeel, de verhandeling ontleent een niet onbelangrijk deel harer wetenschappelijke waarde juist aan de talrijke waarnemingen, die door den Heer Beyerinck op dit tot nu toe nog zoo weinig beoefende gebied verzameld en besehreven zyn. Daar- enboven stelt de uitvoerige behandeling van dit gedeelte van zijn stuk anderen, die zijne waarnemingen mochten wenschen te herhalen, in staat dit te doen, zonder eerst zelf alle daaraan verbonden bezwaren te behoeven te overwinnen. De methode van het onderzoek mögen wij dus, ook voor de oplossing van latere vragen, van nu af als gegeven be- schouwen. En wat nu het onderzoek naar de vorming en de anato- mische structuur der gallen zelve betreff, ook hieraan is ( 264 ) groote zorg besteed. Van ongeveer 50 inlandsclie Tonnen van Cynipidengallen, door den Heer Beyerikck in de laatste vijf jaren levend onder zöcht, heeft hij steeds kunnen bepalen, waar en hoe het ei gelegd werd, waaraan zij hun ontstaan te danken liadden, en welke plantaardige weefsels voor hunne vorming gebruikt werden. Het belangrijkst zijn echter de gevallen, waarin hij de galvorming van den aanvang bespied, de ontwikkeling daarvan trap voor trap gevolgd, en in afzonderlijke lioofdstukken, naar de soorten der blad- wespen betiteld, beschreven heeft. Op de gedetailleerde beschrijving van het geheele proces der eileggincr volgt dan een uitvoerig onderzoek vau het jeugdige plantenweefsel (meristeem van het vegetatiepunt, of van het blad in knoptoestand, of pkloeem van wortel of stengel in procambialen staat), dat met het dierlijk voor- werp in aanraking is gekomen. Wel blijft ook voor den schrijver de eigenlijke oorzaak verborgen van de merkwaar- dige wijzigingen in celdeeling, wandverdikking en differen- tieering der elementen, welke onder den invloed van het insect, en bij elke species in eigen vorm ontstaan, maar uit zijn onderzoek blijkt alvast de onjnistheid van sommige vroegere meeningen. Hij toont aan, dat de genoemde ver- andering geen gevolg is van verwonding, maar uitgaat van de groeiende en nog in de eischaal besloten larve ; dat zij op een punt begint en, van daar allengs zieh uitbreidende, een eigen vormingsweefsel, door hem galplasteem genoemd, doet ontstaan ; dat die werking der larve niet eene momentane, maar eene langdurige moet zijn, want zoo de larve sterffc kan de gal bare volledige ontwikkeling niet bereiken. Merkwaardig is evenzoo de beschrijving der verdere ont- wikkeling van dat galplasteem, hetwelk door om- en over- walliim de zooscenaamde larvenkamer vormt, en later zieh differentieert in verschillende cellenlagen, reeds door Lacaze- Duthiers ontdekt, welke tot voedsel en beschutting voor de larve dienen. ln een woord, in de verhandeling van den Heer Beyerixck zien wij het resultaat van een grondig, wetenschappelijk onderzoek, dat, al zij het ook niet gesloten, en al zouden ( 265 ) wij ook niet alle uitspraken en voorstellingen geheel willen onderschrijven, toch naar onze meening de kennis van een belangrijk en moeilijk onderwerp eene sckrede voorwaarts brengt en tot nieuwe onderzoekingen den weg baant. Wij aarzelen dan ook niet, om aan de Afdeeling voor te stellen, de genoemde Verkandeling in de werken in 4° der Akademie op te nemen. Wat aangaat het van het Bestuur der Afdeeling ontvan- gen verzoek, om, met het oog op de financieele krachten der Akademie, uit de vele platen, die de verhandeling ver- gezellen, eene keus te doen en diegene buiten te sluiten, welke, zonder aan de duidelijkheid van den tekst te kort te doen, gemist kunnen worden, zoo komt het ons bezwaar- lijk voor, om uit de figuren, die toch door den Schrijver niet zonder reden zijn bijgevoegd, een greep te doen. Wij zouden daardoor allicht schade toebrengen aan de duidelijk- heid der voorstelling, en wij zouden het ook betreuren, zoo de gekleurde figuren, welke niet alleen de natuur getrouw weergeven of onbekende zaken afbeelden, maar zelfs eene artistieke waarde hebben, alleen om financieele redenen achter- wege bleven. Maar wij geven het Bestuur der Afdeeling in overweging om ons te mächtigen, in overleg met den Schrijver na te gaan, of niet wellicht een paar platen des noods geheel weggelaten, en onderscheiden figuren minstens op de helft verkleind konden worden, zonder in duidelijkheid te verliezen, waardoor dan de drukkosten belangrijk ver- minderd zullen worden. N. W. P. RAUWENHOFP, HUGO DE YRIES. DE OEVERAFSCHUIVINGEN IN ZEELAND EN HAAS VERBAND MET DEN AARD DER GRONDLAGEN DOOS G. VAN DIESEN. De oevers längs de Zeeuwsche stroomen vertoonen een verschijnsel, waarvan de gevolgen soms zoo noodlottig zijn, dat een ernstig nagaan van de oorzaak en liet opsporen van middeleu van bedwang veler hoofden al voör tijden hebben bezig gehouden. Het verschijnsel, dat met den naam van oeverafschuivingen kan werden bestempeld, beeft van ouds velerlei namen ge- haa, naarmate van den omvang, de wijze van afschuiving, de soort van afgescboven grond en de plaats ; zooals : grond- braak, val, grondval, slikval, dijkval enz. Laatstgenoemde naam duidt de afschuiving aan in haar meest gevreesden vorm, waarbij zij zieh tot een dijk uitstrekt, die gedeelte- lijk mede wordt verzwolgen, zoodat de polder, die door den dijk wordt beschermd, met den eerstvolgenden vloed kan wor- den overstroomd, kan »vloeijen”. De oeverafschuivingen nemen aan de stroomen in en nabij Zeeland afmetingen en vormen aan, die in andere deelen van Nederland niet bekend zijn. Dit, zoowel als het veel- tijds nog onverwachts voorkomen der afschuiving, maakt het wenschelijk, dat niet alleen in materieel opzigt de aan- dacht op het verschijnsel blijve gevestigd, maar dat ook de wetenschap er nader kennis van neme. VERSE. EN MED ED. AED. NATDE’RK. 2^ REERS. DEEL XVI]. 18 ( 268 ) Voldoende kennis van het wezen der afscbmvingen in Zeeland wordt nog gemist ; is altbans niet in zocx'anig alge- meen bezit als bet belang der oeververdedigino- zou ^orde- ren. De kennis der middelen van verdediging is meer voor- uitgegaan dan die van de wegen des vijands, waa iegt-n die middelen worden aangewend. In bet belangrijke in 1862 uitgegeven Verslag van den Raad van den Waterstaat voor de oeververdediging in Zee- land, benoemd in 1860, worden wel vele wenkfn gegeven en verbeteringen aanbevolen, die sedert bij de oe eerverdedi- ging met vrucbt zijn nagekomen, maar van vermeerderde kennis in deze eeuw omtrent bet wezen der oe erafscbni- vingen geeft dat verslag geen blijken. Het ^rscbijnsel wordt op blz. 16 van dat Verslag door den Raad nog aangeduid door de volgende bewoordingen van ’iet op 20 September 1771 door bet Zeeuwscb Genootschap der we- tenscliappen bekroond antwoord van B. Nebbens op de uit- gescbreven prijsvraag naar de redenen, middelen van voor- koming en van berstel der oeverafscbuivingen. »Het zijn die sebadelijke en meesttijds zonder eenige » voorteekens, onverwagte en scbielijke wegvalling 3n van ge- »beele vakken in de voor de zee liggende grondea of weij- » landen, ’t zij scborren, onbegroeide slikken of zandgron- »den, waarmede dikwijls de zeedijken in bet tallu, ja tot »in de kruin en somwijlen gebeel in een oogeablik, met »derzelver zate en voorsckreven voorgrond wegval en, breken »en bunne plaats in meerdere of mindere diepte veränderen, »zoodat de polders en landen, voor of omtrent welke zoo- »danige vallen gebeuren, in meerder of minder gevaar van » overstrooming gebragt worden en zelfs somwijlen daardoor »gebeel körnen te inunderen.” Op de juistbeid dezer bescbrijving van bet \erscbijnsel is trouwens niets af te dingen. Als bijzondere omstandigheden, waaronder de va llen plaats bebben, noemt Nebbens de volgende op. 1°. Zij geschieden meestijds zonder voorteekens, door- gaans onverwacbts en op ’t scbielijkst. 2°. Alles wat ondermijnd of tot den val gescbikt is ( 269 ) valt niei eensklaps weg, maar dikwijls met stukken en brokken, het eene voor en het andere na. 3°. De kolken of grondgaten door de vallen gevormd hebben meerendeeis steile oevers of kanten, onregelmatise figuren en ook een ongelijken grondslag. 4°. Die kolken zijn doorgaans voorzien van een of meer uitgangen of geuten, naar de diepte en het digtst bijgelegen kanaal of vaarwater gaande en in dezelve uitkomende. 5°. De grondbraken geschieden veelal bij läge ebben in stil weder met aflandige winden en gierstroom. O O 6°. Zij hebben meest plaats waar sterke stroomen of tijen längs en op den wal henen schiefen of daar draaijingen en malingen van het tije of zoogenaamd neer gaan. 7°. Daar veel val van water, namelijk hooge vloeden en läge ebben plaats hebben, gelijk ook daar meer eb dan vloed gaat. 8°. Waar steile oevers en diepe kanalen of vaarwaters plaats hebben. 9°. Yv aar de gronden met doorgaande lagen vaste derry, klei of andere vaste stoffen en daaronder losse derry, spier, kwijlzand, schulpzand of andere losse stoffen zamengesteld zijn. 10°. Yalleu of grondbraken gebeuren zelden waar zware zeeen of slag van water op den wal en de oevers staat. In de opgaven der oorzaken van een val bepaalde Neb- be>ts zieh tot algemeene trekken, zooals de ongelijksoortig- heid der grondslagen, de meer of mindere beweegbaarheid en vloeibaarheid dier lagen.. Ook kende hij aan onderaardsche wateraderen of wellen, »holten of wulven”, ontstaan door de weorstrooming van losse stoffen onder »vast zamenhan- gende lagen, die hieven hangen” invloed toe, en vooral aan de verdieping, die door de vloed- en ebstroomen nabij den oever werd gebragt. Bij gemis aan verzameling van naauwkeurige opgaven kwam de opsporing der oorzaken niet verder, nadat die verhande- ling te gelijk met twee andere van B. Renou en van C. de Kanter in het Derde Deel van de Verliandelingen van het Zeeuwsch genootschap het licht had gezien. Ofschoon- slec-hts in grove trekken door Nebbens aange- 18» ( 270 ) geven worden de bijzonderheden, die volgens zijne opgave met de afscliuivingen gepaard gaan, grootendeels ook nu nog aangetroffen. Bij eene weterschappelijke behandeling der zaak zal van dienst kunnen wezen de opgaaf van de wateren, waaraan in zijn tijd de afschuivingen zieh niet en die waaraan zij zieh wel vertoonden *). *) Nebbens zegt dat geene afscliuivingen voorkomen in; het Goese diep; Welsingen; aan de Zuid-Watering sedert 1745 (dus, zegt bij, sedert 25 a 26jaar) niet meer; en aan den Westkappelsclien Zeedijk. Het eerstgenoemde diep en dat längs Welsingen, destijds geene belaug- rijke vaarwater-s, liggen tbans grootendeels als aangeslibt land binnendijks. In vroegere tijden dan die Nebbens op bet oog beeft, namelijk in bet begin der 15de eeuw, bebben blijkens de //stadsrekeningen van Middelburg van 1365 tot 1449” door H. M. Kesteloo, opgenomen in bet Arcbief van bet Zeeuwscbe genootssbap, Deel Y, 2de stuk, blz. 251, toeb afscbui- vingen in den oever bezuiden Arnemuiden plaats gebad. De Zuidwatering werd ontzet door de verplaatsing van den Zuidelijken mond van bet Sloe oostwaarts. Zij is door de afneming van de Kaloot tbans weder meer blootgesteld aan uitseburing. Voor den Westkappelscben dijk ligt een onderzeescb breed slrand. Of aan bet Oostgat, dat er längs loopt, nimmer afschuivingen onder water plaats grijpen is niet bekend. De peilingeu strekken zicb zoo ver niet uit. In bet algemeen kan men ook met A. Caland in de noot op blz. 143 van zijn //Handleiding tot de kennis der dijksbouw en zeeweringkunde” aannemen, dat aan de stranden aan zee vallen of oeverafsebuivingen weinig voorkomen. Dit is waarsebijnlijk, zooals daar ook gezegd wordt, bieraan toe te sebrij- ven, dat de stroomen, in de ruime zee zicb vrijer bewegende, minder diepe geulen en minder steile glooijingen vormen dan waar zij tusseben oevers gedrongen zicb bewegen. Dat die günstige omstandigbeid zicb ook bij »oude oevers” zou voor- doen, zooals in dezelfde noot van genoemd werk wordt gezegd is min- der gegrond en wordt ook door de ondervinding tegengesproken. Als oevers, die in zijn tijd door de afsebuivingen werden geteisterd, noemt Nebbens die van de eilanden Scbouwen, Duiveland, Zuid- en Noord- beveland en de Noordzijde van Walcberen Hij wijst nader als pun- ten aan; Bürgt; de Zuidboek bij Zierikzee; het Zijpe, ( 271 ) Ten einde het wezen der afscliuivingen nader te leeren kennen is het wenschelijk, dat van iedere afschuiving de bijzonderln den naauwkeurig worden nagegaan, aangeteekend en met die van andere afscliuivingen worden verzameld op eene wijze, die vergelijking gemakkelyk maakt. Mijn werkkring in Zeeland gaf my de gelegenheid met zoodanige verzameling van gegevens een aanvang te doen maken. De daardoor vervaardigde lijst van 90 vallen is liierbij gevoegd (Bijlage I). Zy is op verre na niet volmaakt doch beantwoordt althans eenige vragen en zal, indien zy wordt bijgekouden en op peilingen gegrond is, waaraan de noodige zorg wordt besteed, meer en meer tot opheldering van rne- nige nog duister gebleven omstandigheid kunnen bijdragen* Het is aan te bevelen daartoe o. a., een opgaaf van de grootste steilte er aan toe te voegen. Diepte, gevormd voor een oever, tengevolge van de uit*- schuring door sterke stroomen van eb en vloed, ofschoon niet volstrekt vereischt, bevordert ontegenzeggelijk de af- schuivingen. Over groote uitgestrektheid längs den oever belioeft de diepte, voor de afschuiving gevorderd, niet altijd te zyn uitgeschuurd. Bij de aanzienlijke afschuiving van 1856 aan den Wilhelminapolder was slechts plaatselijk de diepte voor den wal gevormd of genaderd. Ditzelfde is bij den grooten val van 11 Augustus 1881 voor den Oud Noord- bevelandpolder waargenomen. Ouwclecq of West-Orizand; Oud-Noordbeveland ; Ellewoutsdijk ; en. de oever tusschen de stad Yeerc en ’t fort den Haak. Bürgt mag tkans als in rust worden beschouwd, ofschoon in 1878 of 1879, blijkeus de jaarlijkscke peiling, onder water nog een grondverplaat- sing moet zijn geschied. Bij den Zuidhoek van Sckouwen evenals aan de geheele Zuidkust van dien polder heerscht nog geen volmaakte rust, evenmin als aan het Zijpe en bij het fort den Haak. De polder van Ouwelecq is sedert een eeuw de prooi der golven. Yan Ellewoutsdijk is voor het tegenwoordige het gevaar gekeerd. De oever voor Oud- Noordbeveland, die een halve eeuw in rust gelaten werd, wordt in den, laatsten tijd opnieuw aangevallen. ( 272 ) Zijn de opgaven vertrouwbaar dan zouden afschuivingen ook wel bij eene flauwe lielling bebben plaats gegrepen. Zeker is bet dat zij soms wegblijven ter plaatse, waar zij op grond van waargenomen steile bellingen, konden ver- wacht worden. Ontbreekt altbans van bet eerste, zoo dat waar is. nog eene aannemelijke verklaring, merkwaardig is de vorm van bet gat, dat door de afscbuiving veeltijds in den oever zicb afteekent. De vorm is namelijk niet altijd die van een fiaauw ge- bogen cirkelsegment met de koorde aan de zijde van den stroom, welken vorm men bij eene afscbuiving gewoonlijk mag verwachten, maar veelal die van een landwaarts in- springend en zicb verbreedend, oploopend gat met eene be- trekkelijk naauwe opening aan de rivierzijde. Het gat, waaruit de grond is weggeschoven, dringt zicb zelfs wel zijdelings achter een zinkstuk of achter een op andere wijze bekleed of bezwaard gedeelte van den bodem. Om een j niste kennis te verkrijgen van de grondverplaat- sing zou men in bet bezit moeten zijn van naauwkeurige peilingen digt bij elkander en over groote uitgestrektbeid verriet, zoowel kort voor als kort na den val. Zoodanige volkomen opneming is nog niet gedaan en is ook moeijelijk. De bekleeding van den bodem koudt, waar zij zwaar genoeg is belast, de voortscbrijding van een val dikwerf tegen en ontneemt dan daaraan den regelmatigen komvorm. Evenzoo doen vaak dijken en dämmen ; vermoedelijk door de zamendrukking van den grond onder bun gewigt. Voor- namelijk doen zij dit waar de grootste diepte van de af- scbuiviug niet digt bij den dijk is, maar deze alleen door bet achterste ondiepe gedeelte van den val wo röt aangeraakt. De kanten van bet gat, zoover zij boven water zigtbaar zijn, gaan gewoonlijk steil naar beneden; de bodem onder water ligt, behoudens ongelijkheden door afgeschovtn stuk- ken gevormd, onder eene belling buitenwaarts. Eebben de peilingen, voor dat de val plaats greep, zicb ver genoeg buitenwaarts uitgestrekt, dan kan den eersten tijd de afge- scboven grond in de diepte worden weergevondcn. Het wel eens geuit vermoeden dat de vejzinking loodregt ( 273 ) geschiedt wordt door geen waarneming gesteund, en is wel- ligt ontstaan door dat men tengevolge van onvoldoende pei- ling, den weggeschoven grond in de diepte niet terugvond Het steile beloop van den boven water zigtbaren kant der afschuiving, de groote verdieping, die gepeild wordt in het beloop de' aischuiviug en de onvolledige wijze, waarop bet dwarsprofi van de afschuiving veelal wordt geteekend, kun- nen mede tot dat vermoeden aanleiding hebben gegeven. Op de profillen eener afschuiving ziet men meestal als grenspunt aangegeven het punt, waar voor en na den val dezelfde diepte gepeild werd, ofschoon het mogelijk en veelal zelfs zeer waarschijnlijk is, dat het vlak van afschuiving lager lieft. O O Aannemelijk is de meening dat de afschuiving meestal aanvangt bij eb en wel te eerder naarmate deze, zooals in springtijen lager afloopt dan gewoonlijk Onöer dien invloed kan de afschuiving ook op een ander tijdstip vfu het getij intreden, zoo als laatstelijk het geval was raet den belangrijken val bij Glasjesnol aan den Oud Noordbeveiandpolder. Deze had wel plaats in het springtij (11 Augu. tus 1881) maar nog twee uur voor L. W. toen het water nog een meter moest dalen, en wordt toegeschre- ven, door len ingenieur H. E. de Beuijn, aan den byzonder hoogen vlued, die was voorafgegaan. Daar du afschuiving, ofschoon gewoonlijk plotseling en schielijk geschiedende, eenigen tijd noodig heeft, indien zij, zooals soi ltijds het geval is, brokswijze van de diepte bo- venwaarts zieh uitbreidt, zoo kan het gebeuren, dat de vloed reeds eenijen tijd is ingetreden op het oogenblik, dat men het versch jnsel bovenwater waarneemt. Men m< ent wel den aanvang eener afschuiving nog voor zij zigtbaa" was door een geluid als het rommelen van den donder gepaard met dreuning te hebben waargenomen. Deze en andere verschijnselen bevestigen de meening, dat de af- schuiving niet altijd over den geheelen omvang van de wegschum nde massa in eens zieh uitstrekt, maar ook wel brokswijze beginnende bij het laagste gedeelte, kan plaats grijpen. ( 274 ) Het onderzoek, aangewend om bekend te worden met bet gevaar dat een oever liep van door afschuiving te worden vernield, bestond tot nog toe in peilingen , grondboringen en duikingen. De peilingen zijn van de oudste dagteekening. Door de zorg der besturen van de polders geschieden zij eens of meermalen ’s jaars, naarmate van de grootte of van de na- dering der diepte voor den wal. Diepten van 40 en 50 Meter zijn in Zeeland geene zeld- zaamheid. De krachtige in- en uitstrooming van de zee veroorzaakt voor een aangevallen oever soms verdiepingen van 6 a 10 Meter tusschen de tijdstippen van twee peilin- gen, die om het jaar of om het halfjaar gedaan worden. Wil men de peiling tot de grootste diepte uitstrekken dan moet men zieh meestal ver van den wal verwijderen, het- geen ten nadeele kan zijn van de naauwkeurigheid, daar het dan moeijelijk is de draad of lijn, waarmede men den af- stand uit den wal meet, strak en in de goede rigting te houden. Het peilen door de polderbesturen geschiedde dus veelal niet tot de grootste diepte, maar tot den afstand uit de laagwaterlijn, waartoe de meetdraad strekte. De nadering der geul of van de grootste diepte werd dan niet altijd waargenomen, en hieraan is misscliien het on- verwachte van menige afschuiving toe te schrijven, waarvan men melding vindt gemaakt. Aan aansporing der polderbesturen tot het uitstrekken der peiling tot in en liefst voorbij de grootste diepte heeft het den laatsten tijd niet ontbroken. Daar men meer en meer gevolg geett aan de aanbeveling, om den afstand uit den wal door middel van hoekmeting te verifieei'en, mag men op den duur eene verzameling van meer naauwkeurige gege- vens dan de vroegere te gemoet zien. In de laatste jaren zijn ook grondboringen verrigt tot na- sporing of in de hoedanigheid der grondlagen welligt kan g;evonden worden eenig verband met het voorkomen van at- schuivingen. Dit onderzoek naar de gesteldbeid van den bodem was reeds aanbevolen door den Raad van den wa- ( 275 ) terstaat voor de oeververdediging in Zeeland, benoemd in 1860 (§ 128 van liet Verslag). De bedoelde boringen zijn gedaan voor polders, wier oevers door afschuivingen te lijden hadden, namelijk voor den : Bruinisse polder ; Seherpenisse polder; Yliete polder; Oostbeveland polder ; den polder Breede Watering bewesten Yerseke; Borssele polder ; Hoofdplaat polder ; Nieuwe Neuzen polder; Margaretha polder; Kleine Huissens polder, en Eendragt polder. Tot voortzetting van het wetenschappelijk onderzoek zou het wenschelijk zijn, dat aan enkele polders nog meer en dat ook nog aan. andere oevers boringen gesckiedden en de opgeboorde stoffen op dezelfde wijze wierden onderzocht. Eene aanvankelijke uitkomst van het onderzoek, dat van de opgeboorde grondsoorten inet naauwkeurigheid door Dr. F. Seelheim plaats had, en waarvan een Yerslag onder den titel : De grondboringen in Zeeland , in 1879, in de \ erhande- lingen der Akademie is opgenomen, is deze, dat inzonderheid hetgeen hij noemt het diluviale zand, hetwelk veel werd aangetroffen, zieh tot afschuiving gemakkelijk leent, daar dat zand weinig zamenhang heeft, gemakkelijk beweegbaar en voor water doordringbaar is. Eene naauwkeurige vergelijking van de diepte, waarover eene afschuiving plaats had, met de waargenomen hoedanig- heden en dikte der grondlagen kan, zooals nader zal worden aangetoond. zamenvalling van omstandigheden doen ontdek- ken, die tot eenige verklaring kan leiden. De derde wijze van onderzoek Van den onderzeeschen bodem, namelijk door iemand, uitgerust met heim en duikerpak, in het water te doen nederdalen, is door het bestuur van den polder van Schouwen in het werk gesteld en later ook door ( 276 ) enkele andere polderbesturen nagevolgd. Dit onderzoek moest zieh natuurlijk bepalen tot de oppervlakte van den bodem en tot het vernemen van de mondelinge mededee- lingen, die men van de bevinding des duikers verkreeg. Het boofddoel daarbij was na te gaan of de bodem nog bekleed was met het rijsliout en den steen, die er in vroegere jaren op gebragt waren, en of men dus den bodem als nog genoegzaam beschermd tegen wegsekuring mögt beschouwen. Voor bet leeren kennen van den aard, bet wezen en de nadering van eene oeverafscliuiving zijn van de drie middelen ongetwijfeld met zorg uitgevoerde peilingen der diepte, ver- geleken met de nitkomst van de grondboringen, de meest geschikte. Voor eene zoodanige vergelijking beb ik de aan bet einde dezer verbandeling geplaatste tabel (Bijlage H) zamengesteld uit de opgaven van Dr. Seelheim en bekende diepten, en beb ik daaraan toegevoegd betgeen omtrent belangrijkheid van oever- afschuivingen in de nabijheid der boringen mij bekend was. Eene inzage van die tabel, van bijlage I en van de pro- fillen in de Verbandeling van Dr. Seelheim kan, naar het mij voorkomt, reeds tot enkele gevolgtrekkingen leiden, die door voortgezette verzameling van waarnemingen later meer uitgebreid moeten worden. In de eerste plaats blijkt dat c/roote diepte der geul in de nabijbeid van den oever wel een belangrijke faktor is in den toestand, die eene oeverafsekuiving veroorzaakt, maar niet een onmisbare en ook niet de eenige faktor. Al dadelijk moet ik doen opmerken dat de uitdrukking »groote diepte” in betrekkelijken zin moet worden verstaan, omdat in vergelijking met die, welke in de stroomen en vaarwaters elders in Nederland voorkomen, de diepten, waar- van hier sprake is, alle groot mögen genoemd worden. Dat ook bij diepten, die in Zeeland niet tot de aanzien- lijke bebooren, afscliuiving van den oever kan plaats vin- den, blijkt o. a. bij de oevers voor den Elisabeth polder en den Nieuwen Neuzen pplder aan den Brakman, voor den ( 277 ) Hoofdplaat polder eu den Eendragt polder aan de Wester- schelde en voor den Anna polder aan de Zandkreek. De diepte voor den eerstgenoemden polder bedroeg hoog- stens 13.50 M. beneden L. W., en niettemin werden de oever en de dijk van dien in 1866 bedijkten polder van 1868 tot 1870 door aanlioudende afschuivingen zeer verontrustend bedreigd. Deze afschuivingen, waarvan bet ontstaan wel- ligt is toe te sckrijven aan de vernaauwing van den rnond van den Brakman. door de genoemde bedijking, zijn in de laatste jaren gevolgd door vele afschuivingen aan de over- zijde, naiuelijk aan het gedeelte van den oever voor den Nieuwen Neuzen polder, dat aan den Brakman gelegen is, waar by diepten van 15 M. beneden L. W. en minder, in vry belangrijke afmetingen, het verschijnsel plaats vond. Aan den Hoofdplaatpolder deden zieh bij geringe diepten, tot van 10 a 12 M. beneden L. W., verscheidene afschuivingen voor. De oever van Eendragtpolder onderging 27 Februarij 1876 eene afschuiving van vrij aanzienlijken omvang, nadat kort te voren op 220 M. uit de L. W. lijn eene diepte van 22.50 M. onder L. W. of van 24.55 M. beneden A. P. en dus een zeer flaauw beloop, althans by vergelijking der uiterste punten, was gevonden. Bij den Anna polder, voor welken eene diepte van 25.53 M. A. P. was gepeild, viel den 12 Januarij 1878 eene belang- rijke afschuiving voor, die geheel het karakter bezat, dat aan afschuivingen in diluviaal zand eigen schijnt te zijn; van welke grondsoort de aanwezigheid bij den Anna polder mag worden ondersteld uit de boring bij de Yliete en Oost- beveland polders (zie profil 5). Voor den soortgelijken val van 1866 aan den Anna polder was eene diepte van slechts 17.93 M. beneden A. P. waargenomen. Zijn groote diepten alzoo niet onmisbaar, evenmin kan men zeggen, dat zij eene afschuiving veroorzaken overal waar zij voorkomen. Een voorbeeld daarvan levert het gedeelte van den oever voor Borssele, waar de boringen 28, 29, 30, 31 en 32 gedaan zijn, en waar eene diepte zelfs van ruim 50 M. beneden A. P, wordt gevonden, zonder dat er afschuivingen voorkomen. ( 278 ) Een ander sterk sprekend voorbeeld is dat van den oever voor Ellewoutsdijk, die vroeger zeer geteisterd werd, maar afschuivingen van eenige beteekenis sedert vele jaren h ebben opgehouden zieh voor te doen, ofsekoon daar vroeger weinig en in den laatsten tijd in bet gebeel geene verdedigingswer- ken werden gemaakt, nog in 1860 eene diepte van 36 tot 41 M. onder A. P. stond (zie Verslag van den Raad van oeververdediging bl. 58) en tlians nog eene diepte van 32 M. beneden A. P. wordt gevonden, blijkens bet profil N°. 2 van Dr. Seelheim’s verliandeling. De tegenwoordige rust aan den oever voor Ellewoutsdijk is vooral merkwaardig, indien men met Dr. Seelheim (zie de profilen 2 en 6) mag aannemen, dat de geul eene be- langrijke dikte diluviaal zand doorsnijdt. Het langzaam verondiepen der geul en bet flaauwer worden der glooijngen onder water, door de afwending van den lioofdstroom, moeten dan als verklaring gelden, zoolang boring bij dezen oever geen ander licht verspreidt. Een tweede gevolgtrekking, die men uit de vergelijking van de uitkomst der boringen met bet voorkomen van val- len kan maken is deze, dat de kans van afsekuiving zeer vergroot schijnt te worden naarmate de laag van diluviaal zand over groote dikten doorsneden en vooral, wanneer zij met den bovenkant boog gelegen is. Bij de oevers van de Vliete-, Oud Noordbeveland-, Oost- beveland- en Wilbelminapolders, waar de grootst bekende af- scliuivingen werden ondervonden, geven de boringen en diepte- peilingen ook de grootste doorsneden dikten der cüluviale zandlagen aan, namelijk dikten van 33.50 M., 36.25 M. en 35 M., gepaard met eene booge ligging van bet bovenvlak. Dit bovenvlak bereikt bij den Vlietepolder bij een der boor- punten zelfs de boogte van 1.03 M. — A. P. en bij den Oostbeveland polder die van — 3.20. De afschuivingen bij deze polders hebben den eigenaar- digen landwaarts zieh verbreedenden en inspringenden vorm, die haar zoo gevaarlijk maakt. Bij den Stavenissepolder wordt de diluviale zandlaag mede ( 279 ) over aanzienlijke dikte doorsneden, en hebben vooral in vroe- gere jaren belangrijke oeverafscbuivingen plaats gehad; ech- ter vindt men er geene omschreven van zoo grooten om- vang als bij de zoo even genoemde polders, hetgeen welligt aan de mindere hoogte van den bovenkant van het diluviale zand, dat niet hooger dan — 6.63 M. is aangetroffen, mag worden toegeschreven. De zorgvuldige onderzeesche verde- diging van den oever heeft ongetwijfeld bovendien veel bij- gedragen tot het wegblijven der afschuivingen, die in de laatste jaren weinig voorkwamen. De aanzienlijke dijk- en oeverval van 16 December 1876 aan den Nieuwen Neuzenpolder viel voor ter plaatse, waar boring N°. 14 het dikste gedeelte der door de geul geheel doorsneden en met den bovenkant vrij hoog gelegen dilu- viale zandlaag heeft doen kennen. De grootste oeverafschuiving, tijdens mijn verblijf in Zee- land, is die van October 1874, bewesten de Noordnol, tus- schen de peilraaijen L1V en LXII van den Borssele polder, in de omniddellijke nabijheid der boringen N°. 24 en N°. 25 *). Welke diepte de geul bereikt liad op het tijdstip dier afscbuiving is niet bekend, dewijl voor den breeden vooroever destijds geene peilingen gedaan werden. De af- schuiving moet dezelfde geaardheid gehad hebben als eene, die in 1864, in de raaijen L1II en LIV, das beoosten de eerstgenoemde, is voorgekomen. De laag diluviaal zand be- reikt bij den oever voor Borssele niet de diepte, die genoemde laag bij de Vliete-, Oostbeveland-, er andere polders, aan groote afschuivingen onderhevig, bereikt. Daurentegen komt die laag, ter plaatse van de afschuivingen van 1864 en 1874 nage- noeg aan de oppervlakte, en wordt dus in hare beweging door geen bedekking weerhouden, zooals het geval is bij den meer oostwaarts gelegen oever, waar de boringen 28 tot 32 eene bedekking aangeven met 6,50 tot 8 M. dikte. Aan die bedekking, die gedeeltelijk ook uit een veenlaag bestaat, *) Bij dcze punten is het diluvium niet door een veenlaag gudekt, zoo als fouticvclijk in profiel 6 is aangegeven. ( 280 ) is waarschijnlijk de omstandigheid toe te schrijven, dat, als tegenhanger tegenover het westelijk eind, in den ooste- lijken oever voor Borssele ondanks de steile kanten van D/2 a 2 op 1, zoover bekend is, nimmer afscbuivingen of vallen hebben plaats gehad. (Prov. verslag uitgebragt in 1876 Hoofdst. XI, bl. 77). Eene derde gevolgtrekking, die aan het zooeven medege- o o ö 7 deelde de hand reikt, is deze, dat naarmate de diluviale zandlaag meer bekleed of bedekt is, bare neiging tot bet vormen van afscbuivingen beter wordt beteugeld en door o o bulpmiddelen beter kan worden bedwongen. Tot staving van deze crevolgtrekking levert Zeeland vele voorbeelden op. Na berinnering aan bet bierboven aange- stipte omtrent den oever van Stavenisse polder, waar de dekkende laag eene dikte van 9 tot 10 M. bereikt, kan o. a. gewezen worden op betgeen bij den oever van den Bruinisse polder aan bet Zijpe wordt waargenomen. Ofscboon de geul daar eene vrij aanzienlijke diepte beeft, die in de laatste jaren nog schijnt toegenomen, de oever steil staat en er een feile stroom gaat, körnen er slecbts zelden afscbuivingen voor, en zijn deze, altbans de laatst bekende, van geen aanzienlijken omvang. De laag, die op bet diluvium rust, beeft eene dikte van 16 tot 21 M., en bet verdient opmerking, dat de afscbuiving, die na eenigen tijd van rust laatstelijk 3ü October 1875 heeft plaats gebad, is gevallen waar de laag diluviaalzand bet dikste was, namelijk in den oever tusscben de boringen n°. 43 en 44. In den oever daarentegen nabij den »blin- den dam”, waar volgens bet Verslag van den Raad van Oeververdediging, bl. 48, verdediging wenscbelijk werd geacht wegens den beduidenden teruggang van 1855 tot 1860, en tbans eene diepte van — 26.74 M. gepeild wordt, doch bet diluvium volgens boring n°. 43 slecbts over eene dikte van 6.84 M. wordt doorsneden, en bet onder een alluvium-laag van 21 M. bedekt ligt, is mij geen afscbuiving bekend. De acbteruitgang, die vooral bet Noordelijk gedeelte ran dezen polder aan het Zijpe en den Stoofpolder in het laatst ( 281 ) der vorige en het begin van deze eeuw heeft bedreigd, heeft hoogst waarscbijnlijk in vele afschuivingen in de bovenste of alluviumlaag bestaan, tengevolge van het toenemend vermögen van het vaarwater. Vermoedelijk zou hij door doelmatig aangewende verdedi- gingsmiddelen, waaraan het blijkens de berigten van des- kundigen ontbroken heeft, zijn te keeren geweest. De havendammen voor Terneuzen hebben aan liun voet een diepte van 35 tot 60 M. beneden A. P, en ondervinden geen letsel. Het verdedigen van de glooijing onder water met steen- storting, de geringe dikte van 5.40 en I 3. i 0 M. en de diepe ligging van het diluvium zijn daarbij ongetwijfeld te zamen zeer dienstig. De aanzanding van den bodem eener afschuiving, waarvan het vermoedelijk uit den val afkomstige zand, dat men aan den voet gewoonlijk kan weervinden, een groot deel vormt, schijnt mede tot beschntting te kunnen dienen. Bij verdere inscharing en afschuiving van den oever ter wederzijde blijft het ten minste langer zitten dan de ongeroerde grond er neven. Een aangrenzende val stuit gewoonlijk af op de in den vroegeren val neergezette aanzanding. o o o Het schijnt als of het neergezette zand niet meer ten tweedenmale het versehijnsel kan voortbrengen, en eerst moet zijn weggespoeld alvorens voortgaande uitschuring van den grond onder die neerzetting een nieuwen val kan doen ontstaan. De door den Raad van oeververdediging aanbevolen en thans veelal gevolgde wijze van verdediging van den oever door bekleeding der glooijing ter wederzijde van den val, instede van er binnen, waarin men vroeger heil zocht, komt aan de zooeven genoemde eigenschap van een val te gemoet, ofschoon die aanbeveling uit eene andere overweging voort- sproot, dan die om de eigenschap te benuttigen. De zooeven geuite onderstelling omtrent de beschermende werking van eene bedekking met nedergezette stoffen kan misschien ook als verklaring dienen voor het ophouden van afschuivingen bij diepe geulen, waar eenige verondieping is ingetreden, zoo als bijv. bij den oever voor Ellewoutsdijk. ( 282 ) Hoe dit ook zij, aan geen twijfel is bet onderhevig dat eene doeltreffend aangebragte kunstmatige zware bekleeding van de aan afscbuiving blootstaande grondlacren een beboedmiddel is dat proefondervindelijk gebleken is goed te zijn. Van bet alluvium , dat bij de meeste boringen in meerdere of mindere dikte als bovenlaag is gevonden, kan met het oog op afschuivingen weinig worden medegedeeld. Het vertoont niet de bewegelijkbeid van het diluvium. Als dek- kende laag is het gebleken de omvangrijke afschuivingen in bet onderliggende diluviale zand te kunnen tegenbouden of verkleinen, en door zijn zamenstelling voor de verdediging van den oever gemak te kunnen opleveren. Een veen- of derrielaag, zooals bij Borssele is gevonden, scbijnt bijzonder günstig als bekleeding te werken. De afschuivingen, waaraan bet alluvium zelf bloot staat, zijn gewoonlijk niet van den vorm, die bet gevaar oplevert van de afschuivingen in diluvi- aalzand. De verdediging daartegen gescbiedt met weinig bezwaar. Of de tertiaire grond, die alleen bij de boringen aan de Westerschelde is bereikt (zie de profillen 1, 2, 3, 4, 6 en 7), aan afscbuiving meer of minder onderhevig of bevorderlijk is, kan niet op grond van waarneming worden uitgemaakt ; bet ligt te diep om te kunnen nagaan hoe bet in omstan- digheden, waarin bet diluviale zand zieh bevindt, zieh gedraagt. Tegen uitschuring door den stroom blijkt deze grondsoort al reeds niet bestand, zoo als de diepte der geul bij Borssele (Profil 1), bij Hoofdplaat polder (boring 1 — 7), bij den Nieu- wen Neuzen polder (boring 13, 14 en 15) en bij Margaretha polder (boring 18 en 19) bewijst. Vraagt men ten slotte hoe aan een oever, die door geringe diepte en flaauwe glooijing onder schijnbaar günstige om- standigbeden verheert, eene afscbuiving kan voorkomen, dan weet ik daarvan bij gemis aan meer gegevens geen andere verklaring te geven, dan deze dat in de diluviale zandlaag ergens onder water door wegseburing vermoedelijk een ge- deelte onder een steil beloop is körnen te staan ; iets wat Bylage I. De VAL 1IEEFT PLAATS GE1IAD Grootste diepte bü de laatste peiling voör Diepte op aat punt Grootste VERSCH1L IN DIEPTE VOOR EN NA DEN VAL. Afstand van bit jneest LlGGING VAN RET DILUVIUM 3 RlVLEIt OF ZEEARM Uitgebreidheid Dagteekening den val aangetroffen. Inhoud Na AM VAN DEN FOLDER Bij een w in HA. van den weggevallen grond. der laatste peiling 1 v<5dr den val. Diepte betrekkelijk L.W. nabij gelegen punt, waarin geboord is. Nummer g WAARAAN EN VERDERB A.VNDUIDING DER l’LA ATS aterstand betrekkeiyk ^ Beneden Bij een afstand uit de L.W. lijn. na den val Op een afstand uit den oever. van de der ►3 O DE OEVER GELEGEN IS. VAN DEN VAL. Jaar, dag en uur. AP. H.W. L.W. L.W. L.W. v<5dr den val. na den val. Verschil. weggevallen massa in  Febr. 1866 24 57 20.6 — 2.7 — 10.9 8.2 30 na 7200 SCHE GAT (springtij 8 cn 22 Maart den val 0.99 cn 0.98) •> Schouwen. Kloosternol. 27 Maart 1868 0.07 Maart 1867 38.8 180 27.7 — 4.7 — 21.3 16.6 62 na 58000 (springtij 26 Maart 0.94) den val 3 ZIJPE Bruinisse. Tussclicu de raaijen XXIV 19 Julij 1854 0.10 Maart 1854 25.6 85 23.6 — 0.8 - 12.6 11.8 27 na 15000 25 44 — 13.80 dieper dan — 32.80 CD \ \ \ den val 4 Bruinisse. Bij peilraai XXV tussclicu 30 October 1875 — 0.04 — 1.50 + 130 0.2Ö April 1875 29 145 28.6 — 1.3 — 13.5 12.2 5 uit 9000 80 van 43 43 en 44 — 15.80 „ „ — 37.80 de dijkp. GO en 61. (31 Oct. springtij 0.83) de oude LW. lijn 70 „ 44 — 13.80 „ — 32.80 5 HET KEETEN Stavenisse. Westhavenno). 21 October 1860 0.02 Febr. 18G0 38.4 170 38.1 — 0.9 — 11 10.1 20 na 18000 25 39 — 7.63 — 42.63 den val 0 Stavenisse. Aan de Westhavennol tus- 28 Julij 1871 0.39 Maart 1871 39.5 180 35.3 0 - 9.7 9.7 Op de 13200 30 39 — 7.63 „ „ - 44.63 7 sehen de peilraaijcn XXV cn XXVII. K oude L.W. lijn voor dijkp. 62 Stavenisse. üostnol. 19 Juiiij 1872 0.2 Mei 1872 45.5 170 43.8 — 0.3 — 15.4 15.1 33 na den val 70000 350 3!) — 7.63 „ „ - 31.63 8 OOSTER SCHELDE Burgh en Westland Bij peilraai XXIII. 1878 of 1879 0.1 Febr. 1878 14.7 57 14 — 1.1 — 8.5 7.4 22 4275 9 Schouwen District Flaauwers tusschcn 8 Mei 1876 — 2.05 — 3.40 4j 0.40 0.33 Febr. 1876 29.1 110 34.1 0 — 10 10 Op de 18000 de pcilraaijeu LVII cn LIX of de (7 Mei springtij 1 . 04) oude dijkp. 36 cn 37. L.W. lijn 10 Schouwen. District Flaauwers tusschcn 10 Augustus 1876 — 1.35 - 2.90 + 0.10 0.40 6 Aug. 1876 35.8 120 34.4 — 1.70 — 18.6 16 9 10 uit 32000 de pcilraaijeu LV en LVII of de (7 Aug. springtij 0.78) de oude dijkp. 35 en 36. i 1 L.W. lijn 11 Schouwen District Flaauwers tusschcn 2 Maart 1877 0.30 20 October 1876 29.5 132 28.4 — 1.1 — 8.6 7.5 5 uit 9300 de peilraaijcn XLI1 cn XLIII of de (1 Maart springtij 1.12) 1 de oude dijkp. 28 en 20. L.W. lijn L2 Schouwen. District de Zuidhoek aan Julij 1879 0.25 April 1879 32.6 95 34.6 — 2.4 — 14.6 12.2 20 7600 den Plaatdijk. 13 Vier bannen van Duiveland Kop van 3 Fcbruarij 1881 0.083 Maart 1881 21.5 60 24.40 — 10 — 19.2 9.2 25 1 15000 den Zuidbout, Zuidzijde. (1 Febr. springtij 1.08) 14 Scherpenisse. Oostnol. 2 Deccmber 1861 — 1.76 — 3.20 -j- 0.30 0.3 Fcbruarij 1861 26 130 25.7 — 0 — 12 12 20 na 55000 den val ' t V OLGNUMMER. 28 29 30 31 32 33 34 35 37 38 39 40 Vervolg van Bijlage I. De VAL HEEFT PLAATS GEHAD Grootste diepte bij de laatste peiling vo<5r Diepte Grootste VERSCHIL IN DIEPTE VOOR EN NA DEN VAL. Afstand van LlGGING VAN HET DILUVIUM ltlVIER OP ZEEARM Uitgebreidheid Dagteekcning den val aangetroffen. punt gevonden Iulioud NaAM VAN DEN POLDER Bij een waterstand betrekkelijk in HA. van der laatste Diepte betrekkelijk van de liet meost nabij gelesen N uinmc r 1 Bij een Op een der WAARAAN EN VERDERE AANDUIDING DER PLAATS den weggevallen grond. peiling vödr den val. Bencden bencden L.W. punt, waariu geboord is. afstand uit de L.W. lijn. afstand uit den oever. 1)E OEVER GELEGEN IS. VAN DEN VAL. Jaar, dag en uur. AP. H.W. L.W. L.W. v<5<5r den val. na den val.  Maart 1879 - 0.82 — 2.15 -j- 0.60 0.16 in den 13 Febr. 1879 21.3 135 18.9 — 0.80 — 10.1 9.3 60 uit KR.. 48400 200 M. Ongenummerd — 4.58 dieper dan — 38.58 raaijen JX cn XI. 8>‘ 10' ’s morgens. oever bovenLW. 125 dijks- beoosten het voor Anna 1 riso- kruin. boorpuut polder. Anna Friso polder T naschen de peil- Tusschen November 1880 0.50 November 1880 30.2 335 -4.9 — 11.2 6.3 260 25000 500 M. Ongenummerd — 4.58 „ „ - 38.58 raaijen Xla en XIII. en Februarij 1881. bcoosten het voor AnnaFriso- boorpunt polder Sophia polder Tusschen de peilraaijen 10 Maart 1880. 1.88 3.30 0.30 0.78 in den 14 Juli) 1879 27.9 310 26.6 0 — 8.9 8.9 280 46800 1450 M. bcoos- Ongenummerd — 4.58 ., - 38.58 VII cn IX. Vooroever=LW uit de len het boor- voor Anna F dijkskruin punt vddr Anna polder. 7.60 Maart 1880 23.4 Frisopolder. 4.58 „ „ — 38.58 Sophia polder. Tusschcn de peilraaijen 5 Januarij 1881 260 — 1.0 — 14.9 13.9 160 610000 800 Id. la eu Va. (2 Januarij spnngtij 1 .01). 24 en 25 October 38.1 Id. - 4.08 „ „ - 37.58 Thoorn polder. Tusschen de peilraaijen 25 November 1877 6.10 255 25.8 — 0.6 - 17.9 17.3 155 530000 400 bewesten 33 V cn X. (22 Nov. spnngtij 0.84). 1877 het boorpunt Vliete polder. Tusschcn de peilraaijen Tusschen Voorland binnen Voorjaar 1863 35 260 o — 13.90 13.90 0 minslens 315000 70 M. bewesten 34 — 7.98 „ „ — 35.08 XI cn XX. (J. P. Neijt, Kon. Inst. 9 en 10 Maart 18G4 de liju vanLW. allecn binnen de het boorpunt. V. Ing. Vci'h. 1805/66). (10 Maart spnngtij 1 .14). 4.50 iiju van LW. Nieuw Noord Beveland. Tusschen de 27 Januarij 1875 — 2.32 — 3.65 — 0.85 1.80 2 Febr. 1874 22.80 95 23.80 — 0.30 — 14.70 14.40 35 137880 Ongev. 1550 M. 35 — 1.03 „ „ — 37.28 peilraaijen XIV en XVI. (23 Januarij spriugtij 0.87). bcoosten het boorpunt. Nieuw Noord Beveland Tusschen XVI Tusschcn 5 Februarij eu 1.43 5 Febr. 1875 16.20 75 19 — 0.30 — 16.70 16.40 55 124410 Ongev. 1750 M. - 1.03 „ „ — 37.28 eu XVIII. 17 September 1875. bcoosten het boorpunt. Oud Noord Beveland In de peilraai- 8 Februarij 1875 — 1.91 — 3.25 — 0.44 1.0 4 Febr. 1874 22.40 80 22.70 — 3.50 — 14.60 11.10 40 26500 Ongev. 2300 M. 35 — 1.03 „ „ — 37.28 jen III cn IV. (8 Februarij spnngtij 0 . 92). beoostcu het boorpunt. Oud Noord Beveland In de peilraaijen Tusschen 0.50 2/3 Febr. 1876 28.9 205 29.6 0 - 9.3 9.3 Binnen cn Vennoedelijk | 2650 beoosten 35 — 1.03 „ — 37.28 IX, X eu XI tusschen de dijk palen 3 cn 5 Januarij 1877 op de LXV. 20000 het boorpunt. 8 cn 10 vöör de Noordhocksuol. (2 Januarij spnngtij). 