title: Handboek voor den nederlandschen Tuinbouw
creator: Theodorus Frederik Uilkens
text: Pyramiden. Deze körte men steeds zoo veel mogelijk in, nimmer evenwel den vorm uit het oog verliezende. Komboomen. De stammen vier of zes duimen , en moeten steeds komsche wijze van binnen worden gesooeid. Struihboomen. Derzelver stammen eischen eene hoogte van zes tot acht duimen , doch de kroonen moeten niet zoo kort, als die der pyramiden gesnoeid worden. Welke boomen -weinig of niet gesnoeid moeten worden. Kersen niet, behalve Leiboomen en Pyramiden. Kweeappel ) niet, als dragende vrncht aan de uiterste Kweepeer ) takjes. Kastanjeboom niet , hieruit slechts het doode hout nemende. S * \ hoe minder hoe beter. Digitized by VjOOQIC Pf reboomen j 61 Pruimen niet, behalve Leiboomen en Pyramiden» Zwartt Aalbessen niet, als dragende vrucht aan de einden der takken. Over het snoeijen van den Wijnstok. Ik zal te dezen opzigte de regelen van mijnen geachten Fader , opgeven, die zegt: Geen boom bangt meer van uit- wendige omstandigheden , als grond , lucbtstreek f standplaats en behandeling, af dan de Wijnstok. De standplaats moet- warm en zuidelijk zijn, daar anders zelfs de vroegste soor- ten in deze lucbtstreek niet tot volkomene rijpbeid komen, terwijl bij de behandeling de folgende boofdregelen dienen te worden in achtgenomen. I« Men zorgt , dat er van önderen ook hont , bladeren en vruchten gevonden worden, door van boven deij wijnstok niet te veel toe te geven. II. Men laat niet te veel bout blijven , opdat de trossen niet onder de bladeren als versmoren , en de jonge ranken plaats mögen bebbeb , om vrij aangebonden te kannen wor- den , en de noodige rijpbeid te verklagen. De ranken mögen wel 8, 10 en 12 duimen van elkanderen zijn. III. Als de ranken wel rijp zijn geworden , behoeven zij niet onder den vierden of vijfden knop te worden afgesne- deo, maar zulks mag dan tot boven 10 , 11 en laden knop zelfs geschieden ; doch hierbij moeten er zoo veel minder ranken aan den wijnstok blijven. Dubbele pereldruiven en diamantdruiven , die geene lange ranken geven , worden op 5 , 6 of 7 oogen gesneden. IV. De onderste ranken, die niet klaar zijn, worden op twee of drie oogen gesnoeid , om hiervan vervolgens weer zwaar bout te krijgen , dat de plaats der bovenste ranken vervangt, welke weggesnoeid worden daar zij vrucht gedra- gen hebben. •* Digitized by Google V. De ranken worden slangvormig aangebonden, als waar- door de beweging der vocfaten vertraagd, en de vruchtbaar- heid grootelijks bevorderd wordt. Deze uitvinding van den beroemden w. forsyth is bij serruribr D. I, bl. 37 t uit- voerig beschreven en op pl. X duidelijk voorgesteld. VI. Wanneer de knöpfen de grootte van eene erwt hebben , drukt men eene menigte met den vinger af , en wel die uit het oude kernt voortkomen, als welke waterloten worden, alsmede den kleinen knop, die bij of naast eenen grooten zieh ontwikkelt. Eene, zoo veel ik weet, nog oiet voortgedragene handelwijs , die de uitmuntendste gevolgen beeft. VII. De ranken f welke de wijnstok maakt , moeten vroeg 1 aangebonden en digt aan den muur gehouden worden. Voort na den längsten dag of in het laatst van Junij kort men de ranken van boven, door eerst het hart roet doim en vingef uit te knijpen ; wanneer men , als de rank zijne leden uit elkander zet, naclerhand nog een lid of twee kan afsnijden. VIII. De druiven dienen zoodanig onder de bladereo te zitten , dat de zoo dezelve bespelen kan ; geheel blootge- steld aan de zon te zijn is voor dezelve even nadeelig als geheel door de bladereo bedekt te zijn. Ti/d 9 wanneer men snoeijen mbet. Januarij. Zwakke en traag groeijende boomen. Ftbruarij. I'erziken- , Abrikozen~ , Lei- en Struikboomen. MaarU Idem. Jpril Krachtig groeijende boomen. Mei. 1 Wijnstokken y alsdan de kleine en overbodige takjes Junij. j wegnemende. November. Zwakke boomen, Jalbezien % Kruisbezien en andere vrucht Boomen. December, Wijnstok en Zwakke boomen. Digitized by Google «3 iL Over het aanbinden. ALGEMEENE BESCHOUWING. Is het snoeijen eeo vereischte , om de boomen in vrucht- zelting eo sierlijkbeid te doen winnen , ook het. aanbinden is eene verrigting, welke daarmede band aan > band moet gaan, en zeer de netheid der vruchtluioen bevorderd. Geen- zins is het nogtans hetzelfde , op welk eene wijze zulks ▼errigt wordt, aangezien men daardoor even goed eenen boom bederven kan , als deozelven in "Waarde doen winne*n , wesbalve wij hier in het körte zuilen opgeven. Hoe men omtrent het aanbinden handelen moet. L Men buige de jonge takken niet te spoedig, om het af- breken voor te komen. ) IL Nimmer bale men de takken te stijf tegen het latwerk of de Schulungen aan , däar dit den groei zou belemmeren* III. Men neme geene twee of drie takjes bij het aanbin- den te zämen , daar dit en nadeelig en wanstaltig is. IV. Er mögen geene takken dan bij de uiterste noodzaak over elkander gebonden worden , daar dit veelal kanker ver- oorzaakt , en geheel tegen alle regelen inloopt. V. Men binde de takken immer zöodanig^ aan , dat de boom eenen gelijkmatigen vorm behoudt. VI. Het beste dat men tot aanbinden bezigen kan, zijn de dünne twijgen der Bindwilg. Welke boomen aangebonden moeten worden. Alle Etpalier of Leiboomen, alsmede alle jong planUoen in de kweekerijen , waarvan men dusdanige boomen vormen wil. Digitized by Google 64 Tijd , wanneer men aanbinden moet. Terstond bij het snoeijen des voorjaars en in den herfst , onder dien verstände, dat wanneer de ßjne vruchtboomen reeds in bloei zijn, men liever tot de vrucbtzetting wacbt. 12. Over het wieden en schoonhouden van den boomgaard. ALGEMEENE BESCHOÜWING. - Oefent iuiverheid en reinheid eenen weldadigen invloed op de diersoorten uit, bevordert het gezoudheid en groei , het plantenrijk ei seht hetzelfde , heeft ook daaraan geene min- dere behoefte. Het is . waar , het zuiveren van tuin en boomgaard is niet het minste werkelijke, en behoort voorzeker mede tot de onaangenaamste verrigtingen , doch des al niet te min blijft het ieder beoefenaar des tuinbouws ten ernstigste aanbevolen. Zal men hierin nogtans wel slagen , dan diene men niet geheel en al een vreemdeliog in de kennis der planten te zijn , of zieh althans eenigermate met die soorten te h ebben bekend gemaakt , welke het meest schadelijk voor onze moes- en boomvruchten zijn , weshalve wij hier ter gemoet- koming het e^rst zullen spreken over wat men door onkruid te verstaan hebbe. Onkruiden zijn op zieh zelve v beschouwd zoodanige in het wild groeijende planten, welke zieh tusschen of digt bij de Digitized by Google 65 gezaaide gelassen plaatsen , dezelfde verdrukken en benadee- len, aangezien de önkruiden gewoonlijk van eenen sterkereo groei dan de andere planten zijn , of de zoödanige , welke zieh op de planten of boomen hechten (parasiten) en der- zelver groei ten hoogste benadeelen. Zij zijn gewone planten , varens, mossen , zwammen en schimmeis, welker verhouding en onderafdeelingen urhaeus oos heeft doen kennen. Op welke wijze men het onkruid ver- nietigen kan. Hoewel men in körte woorden zoude Jtunnen zeggen : »door het weg te nemen*', zoo wijzigt het gewas evenwel deze verrigting. Over bet ajgemeen kan het 6f uitgewied 6f weggeschofTeld wordenv Op \andige gronden wiede men in droogte, op A/«Zgrond daarentegen bij vochtig weder, steeds zorgende, dat het geschiede voor het zieh tot zaad heeft gezet, en dat de wortel goed uit den grond gewerkt worde. Wil men het onkruid wegschoffelen , dan verrigte men het niet te cppervlakkig , daar alsdqn de önkruiden zieh spoe- dig weder zullen vertoonen. Het A'tveek- of hondsgras vereischt evenwel meerdere moeite en omzjgtigheid ; hetzelve kan noch weggeschoffeld noch weg« gewied worden , doch dient te worden uitgeroeid door middel van eene greep (drietandige vork). Men woele alzoo den grond, alwaar het zieh bevindt, om, alle wortelen (welke geleed zijn) uitzoekende, aangezien een overblijvend lid voldoende is, om het weder voort te telen. Men kan ook met een goed gevolg boerenkool zaaijen op die plaatsen , < waar zieh het kweek bevindt , zullende dit hetzelve verstikken, terwijl ook wel anderen het met stroo van boekweit dekken en het aldus verdelgen. ' • ' 5 Digitized by VjOOQIC 6« Voor weihe onkruiden men zieh inzonderheid dient te wachten. Brand- netel of Rarn-neteL (Urtica) Deze plant sebiet uit den wortel , die vezelachtig en geel is en verre ooder den grond voortkruipt , eenen Vierkanten getakten steel ter hoogte van twee .voet , waaraao hartvorraige , langwer* pige, puntfge , gezaagde bladen legen elkander oter groeijen , welke bij aanrakiog een pijnlijk gevoel te weeg breiigen. Aan de toppen der takken en uit de oksels der bladen komen lange dünne trossen raet bloemen voort, die echter geen vrucht of zaad geven, körnende aan andere vrouwelijke aleelen spitse zaael- buisjes, die rond, pfet en blinkend zaad bevatten. Dit gewas groeit veelal naast beggen , oude muren en op de wegen* Distel. (Carduus). Deze plaat sebiet eveneens den steel uit den wortel , welke niet zelden vier of vijf voeten hoog wordt , en waaraan lange , veersgewijze , diep ingesnedeoe bladen groeijen , van boven donkergroen , van ondereu witachtig en stekelig. Uit het einde der steelen komen langwerpige ronde stekelige hoofden voort, waareit kleine blaauwachtige en later witte Woempjes ontspruiten, welke wederom laagwerpig ptatachtig zaad voortbrengeo* Doornappel. (Gemeene). (Datura stramonkim). Deze plant , beeft eironde , gegblfde , onbebaarde bladen , gedoornde regtstandige eironde vruehten , ter grootte van eene okkeraoot , die bij openspringing acht celletjes met bruinachlig plat zaad doen zien. Hoewel de bloemen eenen zoetachtigen reuk verspreiden, zoo geeft deze plant nogtans eene onaangename geur wanneer zaj gekwetat wordt. Dit gewas wordt veel in tttinen en op mesthoopen gevonden. Gouwe, Sänkende Gouwt, Schelkrwd, Groot-oogenklaar ,. Zwah~ Digitized by VjOOQIC 67 wenkruid. (Chelidonium majus). Dezes plant scbiet uit den wortel ronde eenigzins getakte steelen, ter hoogte van twee voet. De bladen zijn uit vele kleine, aan den hoofd steel ziltend* zamengesteld en gekarteld. Uit de oksels der bladen en takjes komen lange steelen voort, waaraan gele , vierbladige bloempjes , aan bijzondere steeltjes, kroontjeswijze zitteji, op Welke dünne houw- tjes volgen, die klein geelacbtig zaad bevatten. Dezelve wordt bij heggen, staketsels en op onbescha- duwde plaatsen gevonden. Hanekammen, Gele Ratelen. (Rhinanlhns crtsta-galli). Deze plant schiel eenen dünnen regten Stengel uit den wortel , ter hoogte van een voet , van boven eenigdus getakt. De takken paarsgewijze tegen over elkauder staande. De bladen zijn ongesteeld , klein , laogwerpig puntig fijn gezaagd , smal toeloopende. De bloemen gelipt , uit wijde blaauwacbtige kelkeo voorlkomende , die geel of wit van kleur zijn, waarna breede, platte zaadhuisjes volgen , welke als uit lapjes bestaan , die langwerpig plat- achtig bruin of geel -zaad in twee celletjes voortbren- gen , dat met een kort open vliesje , als een blaasje , bedekt b. Hanepoot , Heers, Gerards-kruid , Angelica. ( Angel ica). Dit gewas heeft een steel , die van boven grijs en zacht- harig is ; de bladen , die dubbel gevrnd zijn , h ebben eironde, spits gezaagde blaadjes, aan den voet bijna twee- lobbig. De bloemen zijn witachtig, en de Joopende worteis verspreiden zieh spoedig. NB. Naardien dit gewas zeer vroeg uitsprutt en de johge bladen gestoofd een heerlijken scbotel opleveren , wordt het door sommigen onder de boomen niet uit- geroeid. Boeßlad, Hoeflatuw , Paardeklauuw. (Xussilago). Deze plant schiet in het laalst van Maari of in Jprü vele körte Digitized by VjOOQIC 68 holle Stengen uit den wortel op, ter hoogte van een yoet, welke rood wollig en met kleine spitse blaadjes bezet zijn , brengende elke steel eene scboone gele bloem voort, waarop een wollig boofdje volgt, uit platte ge- pluimde zaden bestaande« De worteis zijn dun en lang en verspreiden zieh verre. Deze. plant groeit op voebtige plaatsen en bij stroo- mende wateren. Himdsgras, Kwcekgras , Lidgras, Lolijkgrus. (Agropyrum re- pens). Dit gewas heeft lange en puntige bladen , in breed- te die van het gewone gras o vertreffende en van onde- ren ruig. De bahnen , die versebeidene knoopeo hebben, elk van een blad voorzien f schieten somtijds tot eene hoogte van vier voeten op. De wortel van deze plant kruipt met lange witte geknoopte ranken onder den grond voort , en schiet wijd en zijd nieuwe Sprotten uit. < Dit gewas wordt veel in nieuw aangelegde tuinen gevonden. Hondstong. (Cynoglossum). Deze plant groeit met vele, bree- de, lange puntige bladen uit den wortel , die wolachtig grijs en zacht zijn. . Tusscben de bladen sebiet een ronde getakle steel op, ter hoogte van ongeveer twee voet, die met bloemen en kleine blaadjes bezet is; de bloemen eenbladig , in vijf bladjes gedeeld , purperaebtig blaauw van kleur; op iedere bloem volgen vier aan el- kander gehechte , zaadhuizen ruw en stekelig , een glad en platacbtig zaad bevattende. Muur f Uoenderbeet, Hoenderdarm, Vogelkruid. (Alsine). De- ze plant schiet vele dünne ronde geknoopte steelen uit den wortel op , ter hoogte van twee tot drie voeten , terwijl aan ieder knoopje twee bladen tegen elkander over voortkomen , die langwerpig bartvormig zijn« Aan het bovenste der steelen groeijen getakte bloemstengels met kleine witte bloerapjes, als sterretjes uit eene in Digitized by Google 69 -vijven gedeelde kelk , welke deelen laoger dan de bloem- bladjes zijn ; liierop volgen lang ronde zaadhuisjes , die heel klein zaad bevatteo. Deze plant groeit overal en in alle gronden* Paardcblocm > Lteuwentand , Paptnkruid, (Leontodon taraxacum). De plant beeft naakte holle Stengels , weifte ieder gele bloemen voortbreogen , waarna een wollig rond hoofdje volgt, uit pluimzaden bestaande; de bladen zijn schaafs- wijs uitgesneden , onbehaard , met lancetvormige en ges- tände slippen. Paardestaart , Kannenkruid , Kwadernaad , Kwade-aard, Mal- goed. (Equisetom arvense). * Dit gewas scbiet in de maand Mei vele dünne ruwe holle Stengen op , ter hoogte van oratrent twee voet. Deze steelen ,. welke als in elkander gestoken schijnen , zijn met smalle , lange , ruwe ,* borstel vorm ige , straalswijze voorlkomende blaad- jes bezet, die bardacbtig en gekarteld zijn , en bij op- klimming kleiner worden. Voordat de bladstengel uit- schiet, brengt de wortel körte geknopte steelen voort, van een katje voorzien , betwelk en bloem en zaad voortbrengt. De wortel is geleed en verspreidt zieh "verre. - Deze plant groeit veelal op weiden en dorre zandgronden« Reinvaren, Wormhruid. (Tauacetum). Deze plan^ beeft lang- v# erpige geveerde bladen , welke diep ingesneden zijn ; tasscheta deze schieten regte steelen op , van boven ee- nige takken en «bladen hebbende, uit dewelke wederom vele naakte bloemen in eene half bolronde schubachtige kelk, kroonswijze bij elkander, aan steeltjes voort- komen , die blinkende * en geel van kleur zijn. De wortel is houtachtig en met vele vezel worteis bezet, welke verre onder den grond voortkruipen. Deze planten groeijen aan de kanten der akkers , bij gs de wegen en onbebouwde plaatseo. t Digitized by Google 70 Scfae/Moem, (Zand) Herderstasch, Herdersbeurs , Teskenskruid, (Iberis nudt caulis). Deze plant , welke klein is , heeft vele geveerde bladjes in een rond hoofdje bij elkander gevoegd en uit den wortel ontspruitende. Tusschen deze scbieten dünne naakte steeltjes op, twee of drie duim boog, waaruit kleine vierbladige bloempjes paaragewijze voortkomen , waarop kleine platte hartvorroige honwtjes volgen, klein rond zaad in twee oelletjes bevattende. Deze plant groek in scbrale zand- en steenacbtige gronden, bij oude gebouwen enz» Stalkruid, (Gedoomd) Ezelskruid, Prangworlel, Stekelkruid. {Ono- nis spinosa). Deze plant heeft eenen ruigen Stengel , de bladen zijn drievondig, ovaal , de bovenste eenzaam ge- zaagd, bijna onbehaard , de takken gedoomd, de bloe- men bijkans paarsgewijze in de oksels geplaatst, terwijl het zaad, dat in eene dikke peul bealoten is, eene niervormige gedaante heeft. v Het wordt veelal bij de wegen en op schrale weiden gevonden. Tijdeloos , (Najaars) Naakte vroutvtjes, Naakte mannetjes, Kloos- terbloem. (Colchicum autumnale). De bladen van deze plant, zijn vlak , breed , lancetvormig , en komjen eerst na het bloeijen voorL Fuur-Ranonkel t Egel-RanonkeL (Raounculns flammula). Deze plant schiet een of meer getakte nederwaarts gebogene steelen op , waaraan smalle, langwerpige» puotige of lancetvormige , gesteelde bladen groeijeo. Abo bet einde der steelen en takken körnen kleine vijfbladige gele bloemen op lange steeltjes voort, waarna ronde zaad« boofdjes volgen. Deze plant wordt veelal op vochtige en moerassige plaatsen gevonden. Water-Scheerling, Dolle Kervel. (Gicuta virosa), Uit den wortel komen in het voorjaar bladen met lange holle ronde stee- Digitized by Google 71 len voort. De bladeo zijn drjewerf gevind , lang , spits en gezaagd. De steel regtstandig, hol, ^egaffeld ; de bloem- scbermeD los met kleinere scbermpjes zonder omwindsels. Dit gewas groeit overal , zoo wel op vochtige ala drooge plaalsen , doch meest bij längs het water. fPotfsmelk , Duivelsmelk , Groott Spargie. (Euphorbia). De kelk van deze plant is eenbladig, hetwelk een bol- rondacbtig klokje vormt; de bloemkroon vier- of vijf- bladig op de kelk ingeplant. De zaaddoos is driehoe- kig j in drie zaaddoosjes verdeeld , in elk van welke een langwerpig zaadje besloten is. Deze plant groeit veelal in bosseben en op andere beschaduwde plaatsen. Zilverschoon , Zilvericruid , Ganzekruid. (Potentilla anserina). Deze läge plant sebtet längs den grond * met dünne ranken voort, die even als de aardbezien weder wortel schieten. De bladen zijn lang gevederd, gezaagd van boven, groen van onderen, zilvergrijs van kleur. <Uit de oksels der' bladen komen vijfbladige gele bloeroen op lange steelen voort. Deze plant groeit bijlangs de wegen en op vochtige plaalsen. Tijdy wanneer men wieden tnoet. Ten allen tijde, wanneer er onkmid aan wezig is, dient a) het gewied of geschoffeld te worden, inzonderheid des pooa- jamrsy terwijl het faveefood<en zieh het best bij het apitten laat verrigtcBv Over het zuiveren van den boomgaard. Ten einde de boomen van mos en onreinheid te zuiveren, - bediene men zieh van een hauten schrapef , heidebczem 9 kalk- water of gier. Digitized by Google 72 Met den eersten schrape meo het mos voorzigtig van den stam eo takken af , met den tweeden boene men de boomen zorg- vuldig , met bet derde witte men in den herfst de boomen , als wanneer des voorjaars de kalk van zelf met de onrcin- heid van de boomen valt, terwijl de begieling met versehe gier de woekerplanten doodt. Hoe men ook handele, ten allen tijde diene men te let- ten, dat de knoppen niet beschadigd worden. • Tijd , wanneer men de boomen zuiveren moet. In den herfst nadat de bladeren zijn afgevallen , des ivi/i- Urs bij open weder of zeer vroeg in het voorjaar^ telkens bij nat weder of terstond na den regen , aangezien het mos bij droogte te vast aan de stammen en takken kleeft« i3. OVER het GIETEN. ALGEMEENE BESGHOUWING. Het is niet te ootkennen , dat het water 9 als bestaande uit i5 \deelen waterstof (hydrogenium) en 85 deelen zuurslof 9 (oxygenium) eenen zeer groolen invloed op het plantenrijk tut- oefent, ja zelfs bet vermögen beeft, verschillende gewassen van bet noodige voedsel te voorzien, Niet altijd is moeder natuur nogtans even mild in het uit* deelen van dat, voor plant en boom zoo verfrisschend voe- dingsmiddel , en vandaar 9 dat de kunst er op bedacht ge- weest is , die gaping aan te v vullen , wanneer zij mögt ont* staao, door de gewassen te Digitized by Google 73 Begieten. Hoewel de; e verrigting eenvoudig en algemeen bckend is , zoo kan dezelve desalniettemin op verschillende wijzen ten uitvoer worden gebragt , door namelijk de gewassen of niet den gewonen gieter te besproeijen , ' of zulks door io bet wa- ter gedompelde iwijgen te doen. Ook kan men zuigers bezigen in broeibakken en ten behoeve van zoodanige gewassen , welke eeneu aanboudenden toevoer van water noodig bebben , welke zuigers of waterleiders in egge of zelfkant bestaan, waarvan men het eene eind in ver- bindiog met bet gewas brengt, betwelk men bevochtigen wil, het andere eind in een kom of bak met water leggende. Mögen ook al deze wijzen van bevochtigen niet vreemd zijo , minder bekend evenwel zal het wezen , Welk water men tot het gieten bezigen moet. Het beste water ter begieting is dar, hetwelk de meeste voedingsdeelen in zieh bevat en in aanraking met verrotte dieren en planten geweest is , waardoor dan eene zekere hoeveelheid koolstof en stikstqf is ontwikkeld , zooals gracht- en slöotwater, zullende evenwel water met onoplosbare deelen vermengd de planten schaden. Ook het regenwater beantwoordt te dezen opzigte zeer goed aan het doel, als lossende de aardzouten gemakkelijk op, die dan, door haar medegevoerd , tot in de planten können doordringen. Lager Staat het puitvater, betwelk door deszelfs räauwheid den groei der planten eerder vertragen , dan bevorderen zal. Moet men het echter in nood gebruiken , dan plaatse men het eenige dagen te voren in de zon, om het dan later aan te wenden. Men kan zieh ook van zamengestelde of kunstwateren bedie- nen; doch daar derzelver aanwending de hoogstmo%elijke ' _ DigitizedbyCi.OOgle 74 omzigtigheid vorder t eo zij bij ons te lande schaars worden gebezigd, zoo zal ik daarover niet verder uitweiden. Hoe men bij het gieten dient te handelet*. Men begiete de planten Dimmer dan bij den hoogsten nood, aangezien de kunst immer voör de natuur moet zwichten. Men störte niet te veel water , in eens over de planten uit , maar bevochtige dezelve liever aanhoudend , terwijl bet bij teedere planten meer aan te raden is den grond, dan het gewas zelf te bevochtigen. Telkens -nadat men begoten beeft, make men den grond wederom los, daar dezelve anders ftorstig worden »zal, tot groot nadeel der gewassen, omdat aisdan' alle toevoer van lacht wordt afgesneden. Welke planten men begieten moet. Dezulken, waarvan de bladeren bij droogte beginnen te verflenzej), of wier kroonen slap beginnen neder te hangen. Tijd y wanneer men begieten moet. Des voörftzars begiete men de planten des morgens , maar •des zonters 's avonds; doch nooit op den vollen middag bij Sterken zonneschijn.. Over het bevochtigen van den boomgaard. Hebben de planten somwijlen behoefte aan eene kunst- voeding, ook traaggroeijende boomen kan men door begie- ting opwekken. Hiertoe bezige men het liefst zcepwqtcr of loog, het rondom de stammen uitgietende. Tijd wanneer. Te« allen tijde , wanneer het voorhanden is. Digitized by Google 16 i4. OVER het BEVEILIGEN van BOOMEN eh PLANTEN tegen DE VORST. ALGEMEENE BESCHOtJWING. Geen punt wekt meer de zorg en bekommen Dg van den belangstellenden hoyenier op , dan het beschermen zijner tee- dere gewassen tegen eene te strenge koude , daar deze ' maar al te dikwerf de beste verwachtingen verijdelt. Niet alleen toch , dat eene ootijdige winterkoude en in2ooder- heid de nachtvorstcn des poorjaars de teedere jongti planten doen . verklenmen , maar ook lijden inzonderbeid de vruchtknoppen dgardoor, -en wat nog erger is, wanneeV deze reeds tot bloemen ontwikkeld zijn. Niet alle gewassen laten zieh echter even gemakkelijk tegen \ de pörst beschermen , hoewel men het op verschillende wlj«; zen bewerkstelligen kan, weshalve wij eerst zollen spreken over bet beschermen van boomen en planten tegen de Winterkoude. Groote heesters als anderzins omwoele men te dien einde met stroo ; tegen kleinere daarentegen legge men turfmolm of kaf, of overdekke dezelve met eene tur/mand, waarom mest gelegd wordt. LciBoomen, welke de vorst niet können tegen s taan f ©nt- binde men en legge ze vervolg^ns voorover, dezelve daarna met stroo of iets anders dekkende. Ook heeft de ondervinding geleerd, dat hoomhladeren als Digitized by VjOOQlC 76 de broeikracht Iqng behoudende , een uitmuntend middel zijn om boomin en planten tegen de vorst te be waren. Het zal niet Doodig zijn aan te stippen, dat potgewassen voor de vorst uit den grond genomen kunnen , worden , om 6f in trekkasten , 6f bij gebreke van dien in drooge en lichte Adders te worden bewaard. Zijnde vochtige en duistere bewaarplaat- sen voor de gewassen boogst nadeelig« In de tweede plaats diene men het (eedere plantsoen niet minder te beschütten tegen de Nachtvortt , daar deze bij meerdere ontwikkeling der gewassen oneindig ineer dan de gewone winterkoude te duchten is. Te dien einde plaatse men voor de leiboomen nieuw wil- gen of erwtenrijs; oud weert op verre na de vorst zoo goed niet af, of hange men slrootouw (roopen) voor dezelve, de einden daarvan in een pot met water leggende, gelijk reeds dümler in* 1661 heeft opgegeven. Ook oefent een pot met water, doch welk water men iederen morgen dient te verqieuwen, vöör eenen boom geplaatst, eenen weldadigen io- vloed uit. Stamboomen uyet nog moeijeiijker te bescbermen , waartoe ik dan ook geen ander middel weet , dan rondom den boom , dien men beschermen wil , lang nieuw erwtenrijs te steken , kunnende de jonge vruchttakjes het aan wenden van roopen niet verdragen, « Ook de jonge plantgewassen dekke men zoo veel niogelijlc met erwtenrijs of kaf, terwijl ik, zoo dit niet mögt bäten , de vertroostende ,woorden van mijnen vader bezig: geen nood 9 er, komt een zdaitijd weder* Ten einde de bakken tegen de koude te beve^ligen, diene men dezelve met rietmatten en bij gebrek van die niet iets anders te dekken. Digitized by Google 77 Alle dekking dient met beleid en omzigtighcid te worden ▼errigt , ter voorkoming van het .verstikke'n der gewassen ; alle ontdekking verascht hetzelfde en moet niet in eens , maar langzamerhand geschienen. * . Gewassen, welke in onze tuinen legen de winterkoude beschermd rnoeien worden. PLAHTGEWASSEN. JrtisjoÜen. Cardons, Stilen?. Cichoreiwortel of opnemen. Endijvie of opnemen. Kncflook of opnemen. Ramenas of opnemen. &r*gon. Penkel enz. ' BOOMGEW ASSElf. Pijgeboom. Moerbezie (hij Sterke vorst). Hortensia. Mqandrozen. Fuchsia's. Andere heesters zijn nader in de opgave daarvan aan- geduid. Gewassen fi welke in onze tuinen fegen de nachtvorst beveiligd moeten worden. PLANTGEWASSEW. BOOMGEWASSEN enz. Jbrikozenboom. Perzikenboom. J mandelboom. • Jardappelen. Salade. Badijs. .Wortelen. Koot. Spmagie. Tijd y wanneer men de gewassen dekken en ontblooten moet. Wanneer de groei is gestaakt en de boomen de bladeren hebben laten vallen, kan men met dekken een aanvang maken. Digitized-byViiOCK 78 Het ontdekken hangt van de weersgesteldheid af , en geschied t dan eerst het veiligst , wanneer men geene nachtvorsten meer te duchten heeft. J5. % OVER de ZJEKTEN der BOOMEN bn dehzelver HERSTELLING. ALGEMEENE BESCHOUWING. Gelijk alle bewerktuigde ligchamen zijn ook de plantgewas- sen aan kwalen en ziekten onderhevig, welke heu 6f zullen doen kwijnen of doen sterven. Hoewel nu derzelver kennis op het dadelijke gebied der botanie te huis behoort{ zoo dient toch ieder hovenier min of meer daarmede bekend te zijn , opdat hij of de noodige vQorbehoedmiddelen daartegen kunne nemen , of medewer- ken ter hunner herstelling. ,. Wij zulien te dezen öpzigte wildenow volgen , welke öns de ziekten der planten op bet naauwkeurigst beschreven heeft, terwijl ook Christ, fheijer en floh daarover werken heb- ben in het licht gegeven. Oorsprong der ziekten. De ziekten der planten kunnen voortkomen uit 1 eenen ongeschikten grond, 2 -tegennatuurlijke standplaats, 3 late nachtvorst , 4 aanhoudenden regen , 5 groote droogte , 6 hevi- gen storm , 7 parasitische planten , insecten of anderzins« De ziekten verdeelen zieh in twee klassen , in uitwendige s 79 en inwendige , zijnde de eerste , door uitsnijding van het scbadelijke , verandering van grond en graad van wärmte t gemakkelijk te herstellen , betwelk met de laatste bei geval niet is , terwijl inen de tering en kanker ook bij de plant« gewassen voor ongeneeslijk houden mag. Ziehten. ' Wond. (Vnlnus). Deze kan op ver&chillende wijzen veroor- zaakt worden f en dient of ukgesneden en met entwas ge- dekt, of enkel. met entwas bestreken te worden , ter voor- koming van den scbadeiijken invloed van de lucbt. B. Breuk. (Fractura). Deze wordt gemakkelijk geheeld, door alles op de behoorlijke plaats terag te brengen en weder vast te verbinden. C Splijting. (Fissnra). Om deze te genezen, moet men de wond met entwas bedekken, ten einde allen nadeeligen in- vloed van regen, sneeuw enz. te voorkomen. Tegennatuurlijke ontbladering. (Defoliatio not ha). Hiertoe kön- nen verscbillende oorzaken bijdragen, als insecten, sjof» aanhoudende droogte, enz* en zij kan slecbts door een* zorgvutdige behandeling eenigzins weder hersteld worden« £. Bioeden. (Haemorrbagia). Dit kan , zoo het niet te erg is,. evenals het . gommen , weinig nadeel aan de boomen toe- brengen, doch eene vrijwillige bloeding diene men zoo veel nsogelijk door entwas tegen te gaan. F. Meeldauw (Albigo) is eene witte slij machtige zelfctandigheid f die zieh op de bladeren zet en het .verwelken bevor- dert , het zij uit kleine planten , het zy uit insecten Digitized by LiOOQ IC 80 voortkomende. Het afwasschen der bladerea met tabaks- water is te dezen opzigte aan te raden. o. Honigdauw (Melligo) is een doord ringend sap , dal bij Reet weder op de bladeren gevonden wordt; bet is zoetach- tig en kleverig, wordt door bladluizen veroorzaakt, doet de bladeren en vrucht zamenkrullen en verflenzen. — Tabakswater en rook is ook hiervoor een berstellingsmiddel. Als voorbeboedmiddel tegen den honigdauw geeft Prof. lündleij van Landen bet volgende op. Men legge het zaad voor de zaaijing 12 uren lang in kalkwater, en laat bet dan droogen , waama het uitgezaajd wordt. H. Soest (Rubigo) zijn brüine en gele vlakken op de bladeren en Stengels , door kleine zwammen of paddestoelen ver- oorzaakt. Zij doen de planten uitteren en kunnen niet geweerd worden. Het een ige voorbehoedmiddel is , bet zaaizaad eenigen tijd in kalkwater te zetten. I. Uitslag (Lepra) wordt aan stammen , bijzonder aan die van johge boomen gevonden , en is een gevolg van te ma- geren grond , ongeschikte standplaats , van te veel droogte of te groote vocbtigbeid. De uitslag doet de boomen sterven , waarom men dezelve reinige , verplaatse en ' eenen beteren grond geve. J. Uitwas. (Tuber lignosum). Deze vindt men aan de stammen der boomen , doch dezelve schaadt bun niet« K. Luis ziehte. (Phthiriasis). Bij deze ziekte is de geheele plant met kleine insekten bedekt , die haar alle sappen nitzui- gen, de uitwaseming beletten,en de verdere ontwikke- ling verbinderen. Daartegen wende men zeepziedersasch , tabakswater of zwavel aan. ;d byr" Google ttl L. • Tering (tabes) is ecne geheele verkwijning der plant, uit on- deischeidcne oorzaken ontstaande, en eene kwaal , welke Biet te genezen is. M. Zwakheid (debilitas) bestaat daarin , dat alle deelen , als steng , bladen en bloemen, slap neder hangen, hetwelk uit gebrek aan licht , aan vochtigheid of te sterk licht ont- staan kan f De geaardheid* der kwaal geeft het genees- middel aan de band. W. ■ Miswas (suffocatio incrementi) ia een scbrale en zwakke waa- dom 9 welke bet te niet te gaan der plant ten gevolge heeft. — Parasitische planten , omwindende gewasten , be- dompte standplaats, zijn daarvan veelal de oorzaak en dcen ons het geneesmiddel kennen. O. Kanker (Carcinoma arborum) ontstaat vooral bij vrucbtboomen , wanneer zij te veel gom verliezen ; — hoogliggende gronden schijnen daartoe veelal aanleiding te geven. Ter herstelling snijde men de kwade plaatsen uit en over- dekke dan de wonde met de opgegevene boomzalf van PORSYTH. p. Drooge brand (Necrosis) is bet zwart worden en verdroo- gen der bladeren of andere deelen der plant , en ant- staat uit late nachtvorsten , buitengemeen harden winter, brandende bitte of gebrek aan voedsel. Digitized by Google 82 16. OVER het HERSTELLEN der GEBROKENE KROONEN fiu de BOOMEN. ALGEMEENE BESCHOÜWING. Wanneer een boom zijn kroon mist , is het sieraad er van verloren 9 wordt daardoor eene gedeeltelijke kwijning veroorzaakt , en -4en allen tijde eene onaangename misvorming te weeg gebragt. Er beataan nogtans vele redeneo, welke zoo iets kunnen veroorzaken , weshalve ik het niet overbodig geacht heb , daarvan met een enkel woord te gewagen , het eerst handelende : over de oorzaken , waardoor de boomen hunne kruinen kunnen verliezen. ■ Harde wind , onvoorzigtige behandeling , kwi jnende toestand , kwaadwiHigheid i ziedaar oorzaken , welke voldoende zijn , om de boomen van hun sehoonsto sieraad te berooven. Het is waar , vele er van kunnen voorgekomen worden 9 — en hiervoor zorg te d ragen is ieder belanghebbende ten sterkste aan te raden , — doch daarom blijft het niet minder wetenswaardig , om bij voorkomende gelegenbeden bekend te zijn met de wijze t hoe men gebrokene kruinen herstellen kan. Te dien einde snijde men den gebroken stam even boven den eerstvolgenden moedcrtak zoo schuins mogelijk af, vervol- gens buige men gemeiden tak laogzaam, ter voorkoming vaa het knakken , naar boven , om denzelven aan eenen staak te - binden welken men daartoe aan den stam heeft vastgemaakt« Digitized by Google 85 Op deze leer eenvoudige wijze kunnen de kroonen hersteld worden , en wel zöödanig , dat zulks na verloop van eenige jareo niet meer merkbbar is» Welke kruinen aldus hersteld kunnen worden. Alle boomen, waarvan het hout niet te bros is, kunnen aldus worden hersteld, inzonderheid populier , spar, den, larix enz. , terwijl het ook van toepassing op de pjramide- vruchtboomen is. Tijd wanneer. Des voorjaars als de boomen beginnen te werken« 17. OVER het DOEN DRAGEN van OUDE VRÜCHTBOOMEN of van dir te WELIG GROEIJEN. ALGEMEENE BESCHOUWING. Niets is onaangenamer voor den tuinman, dan dat «ijne vruchtboomen niet aan heVoogmerk voldoen , en öf door ou- derdom , 6f door te veel groei weigeren vruchten voort te brengen. Hoewel het laatste veel gemakkelijker , dan het eerste te herstellen is , zullen wij evenwel omtrent beide opgeven , wat de ondervindiog ons dienaangaande geleerd heeft, in «nnrnige gevallen van groot nut te kunnen zijn, en wel be- ginnende met datgene, Digitized by Google 34 wat men aan te wenden heeft , om oude vruchtboomen weder te doen dragen. I. v ' Men beroove te dien einde den stam van zijne kroon, opdat nieuwe scheuten mögen voortkomeo, en waardoor de boom als het wäre verjongd wordt. Wanneer dit niet mögt baten, of wanneer men liever een zach t er middel wenscht aan te wenden , n. grave men de wortelen des booms bloot , ten einde te zien , of deze ook aangedaan zijn. Is dit bet geval , dan snijde men bet verrotte af , en voorziet men de overige worteis van goe- de koedong t waarna, alles met vruchtbare aarde weder gedekt wordt. (Oct. Nov.) fil. Wanneer de boomen' door hanker aangedaan zijn en daardoor traag in bet vruchtzetten worden , kan men bet er veilig voor bouden, dat en de grond 6n de standplaats daar- toe medewerken ; men verplante dus zulke boomen hoe eer- der boe beter. IV, Men kan ook oude en trage boomen door gerstekqf her- stellen , dat over de worteis uitstrooijende , . waarna dezelve weder met aarde bedekt worden. V. Het wittert der boomstammen met vcrsch gebluschten kalk oefent ook te dezen opzigte eenen weldadigen invloed uit — aangezien door den kalk niet alleen al ' bet ongedierte en de mos vernietigd , maar ook de scbors vernieuwd wordt. VI. Wortelscheuten , mos enz. zijn ook niet zelden de oorzaak. dat de boomen kwijnen en geene goede vruchten voortbren- gen ; — men were dus beide. Digitized by Google 85 VII. Is bet weinig vruchtdragen een gevolg van armoede , dan diene men de boomen van betere aarde en mest te voorzien. Hoe men jonge vruchtboomen tot vrucht- dragen dwingen kern. I. Te dien einde snoeije men zoodanige boomen , die wel hont schieten, maar geene vruchten voortbrengen , zoo weinig mogelijk, omdat. alsdan de sterke groei der houtbotten getem- pert wordt, welke door zwaar te snoeijen siech ts bevorderd zoude worden« IL Schiet een boom te veel wcUerhten of zuigers uit, het- welk veelal door eene te sterke groeikracht veroorzaakt wordt, dan buige, men deze takken nederwaarts, om zoodoende den. omloop der sappen te vertragen en daardoor den boom tot vruchtvoortbrenging te nopen« Baat ook dit niet, dan EI. steke men de hoofdwortels af, om daardoor op eene krach- tige wijze den al te Sterken groei tegen te gaan , de boom dan tevens naar die verhouding snoeijende, daar anders de evenredigheid , die er tusschen de kruin en de worteis moest bestaan , te yeel verbroken zoude worden , en de boom als« dan kwijnen. IV, Wanneer dat alles niet mögt baten, dan bore men de hoofdwortels door 7 , bet gat weder met eene pen van groenen haagdoorn vullende; en zoo ook dit niet aan het gewenschte oogmerk beantwoordt, roeije men den boom vrij uit. V, Een later opgegeven middel is , het ringen der boomen , eene verrigting, welke in het navolgende bestaat. Men snijdt Digitizedby VjOOQL 86 ef zaagt, op eeo Ned. duim. boven elkander, twee ringvor- mige cirkels door den hast van den stam tot op het hout geheel in het rond, welke baststrook men dan met een beiteltje wegneemt. Zal deze verrigting zonder nädeel des boomt wel alagen , dan diene men haar in April of Mei , zoodra de tappen in volle werking iijn, te bewerkstelligen. 18. OVER hbt BESCHERMEN van JONGE BOOMEN tbgbn de KNAAGDIEREN. ALGEMEENE BESCHOUWING. Zijn de teedere plantgewassen aan vernielende vogelen en Insekten blootgesteld , welke maar al te dikwerf een geheel zaaisel bederven , ook voor jonge boomen heeft men te waken , daar de knaagdiercn niet zelden treurige verwoestin- gen in de kweekerijen en ©ofttuinen kunnen aanrigten» Wat hiertegen in het werk gesteld kan worden , is een- voudig, doch verdient allezins onze opmerkzaamheid , ter- wijl het van groot not voor de kweekers is, te weten: Hoe men jong plantsoen tegen de knaagdieren beveiligen kan. Men omwinde le dien eiode de stammen der boomen nTet takken van haagdoorn, kruisbezien of berbaris , zijnde dit een uitmnntend middel tegen de hazen, konijnen als anderzins. Ook kan men de stammen der boomen daartegen met een mengsei van hondendrek en mtter bestrijken. Moeijehjker is het, de boomen tegen de grondraüpi te be- lehennen, welke niet zelden den bast rondom afknagen. Digitized by Google 87 Deie das trachte men zoo veel mogelijk te dooden , of men legge, voor zoo verre zulks doeolijk is, ook scherpe lakjes rondom de worteis. Zijn öu de stammen reeds voor een gedeelte bescbadigd , daD feestrijke men die plaatsen eenvoudig met teer, hetwelk voldoende is ; terwijl men door het ophoogen van aarde tegen den stam ook nog zulke boomen bebouden kan, waarvan de bast reeds rondom afgevreten is , hebbende ik zulks bij on- dervmding , aangezien een zoodanige boom (Zotte rcnet) bij mij niet alleen bebouden bleef , maar Zelfs het volgende jaar meer Trachten dan gewoonlijk opleverde. 19. OVER het BEWAREN vah MOESGROENTEN, VRUCHTEN jsk BOOMGEWASSEN tegen de VOGELS , INSEKTEN als ANDERZINS. ALGEMEENE BESCHOÜWING. Het berooven van onze vruchten , door vogeis , wespen , oorwormcn enz. , of bet beschädigen van het plantsoen zelf is eene grieve des tuinbouws , en naardien inoogsten met verbouwen hand aan hand, dient te gaan , zu|len wij onze aange wende moeite beloond zien , zoo heb ik er geene zwa- righeid in gevonden , omtrent het bovenstaande datgene op le geven , wat daartoe het geschiktst konde medewerken , het &rst mededeelende : Hoe men het gezaaide tegen de vogelen beschermen kan. De middelen . hiertoe zijn eenvoudig , doch voldoen des- alniettemin aan het oogmerk. Digitized by Google 88 I. Men legge op de gezaaide bedden grof, doch hol uilgespreid crwtenftjs , om het smarten der planten te voorkomen, en den groei niet te beletten ; daarna dekke men die grove rijzen met kleine twijgen , en wel zoo digt , dat daardoor de vrije toegang der vogelen belemmerd wordt , en er even- wel lucht en licht genoeg voor de planten overblijft. Deze wijze van handelen is dubbel nuttig, als werende de vogelen en de vorst gelijktijdig af. h. * Men spanne blaauw wollen garen kruiselings over hei be- zaaide bed , en wanneer zulks niet te hol geschiedt , zal ook dit aan het oogmerk voldoen." Hoe het gezaaide tegen de rupsen 9 Insekten en mutzen te beschermen. A. Jardvloo. Fijn stof, om het even wat, elken. morgen zeer vroeg , wanneer de dauw nog op de bladeren ligt , op het jonge gewas uitgestrooid , wäarborgt het gezaaide te- gen dat vernielende Insekt. B. Gieten met roetwater. C. Het bed beslrooijen met baardasch. Men smehe i3 lood zout in eene kan water. Na het zaaizaad eenige minuten in deze oplossing gelegd te hebben , beslrooije men hetzelve met fijn geziften ooge- bluschten kalk , waarna het 2aad terstond wordt gebezigd. > Zoodra het opkomt , begiete men het gewas herhaalde reizen, daartoe vier kannen gewoon water bezigende, waarin drie lood zout is opgelost. Digitized by Google 39 Rupseu. Men zaaije rondom de bedden hennep, hetwelk de rupsen afweert. Längs deren weg zoude men geheele velden met kool legen dit knagend ongedierte können beschermen. Mutzen. Leg het zaad a4 uren in rattenkruidwater , voor en aleer het te zaaijen , waardoor deze dieren geweerd worden, zonder dat het gewas daardoor schadelijk wordt. Hoe men de boomvruchten tegen de vogelen beveiligen hart. I. Men plante rondom den boomgaard lariksboomen , welker knoppen de vogelen verre boven die der vruchtboomen ver- kiezen. Deze wijze, ons door den heer vaw der wal opge- geven, scbijnt mij evenwel en onvoldoende en zeer om- slagfi^ toe. n. Het zekerste middel, om kcrsen, aalbessen, frambozen enz. tegen de vogelen te beschermen is x door die vruchtboomen 1 zoodanig te plaatsen , dat alles door netwerk kan gedekt worden, III. Minder kostbaar is het , wanneer men eene plank aan eenen der kerseboomen vastmaakt, waaraan men van onderen eene lat spijkert, ter lengte der plank. Aan deze lat bindt men een touw, om daardoor zelfs binnenshnis met de lat tegen de plank te kunnen slaan , wanneer de vogels zieh op de kerseboomen mogten willen zetten. IV. Kleppcren (Ratelen) , wanneer het bij aanhoudendheid ge- sebiedt , zal bok de vruchten waarborgen , mits men daarme- de reeds bij zonsopgang eenen aanvang make, aangezien dan juist de vruchten het meest worden geteisterd. Digitized by Google 90 Hoe men de boomvruchten tegen de Insekten beschermen kan. I. Wespen en Oorwormen. Ten eiode de vruchten, als Perziken, Drüben enz , daar legen in veiligheid te stellen, koke men gele worteleo in dünne siroop , steke dezelve hier en daar tusschen de takken der boomen , en he^ ongedierte zal, daarop azende , de vruchten ongeschonden laten. n. Voor zoo verre doenlijk, binde men papieren zakjes om de vruchten, hetwelk deze niet alleen waarborgen zal , maar ook derzelver rijpheid bevorderen. Hoe men de boomen zelve tegen het ongedierte kan behoeden.. A. Boomluizen. Om deze te verdrijven , bemeste men de boo- men sterk met varkensmest, die haar verjagen en dooden zaL B. Wanneer men eenige handen vol vtierbladeren , 24 uren in eim emmer met koud regenwater legt en de boomen eenige malen des daags met dat aftreksel besproeit, zal dit het ongedierte dooden. Mieren» Wanneer men 1 deel roet en 1 deel dikke drob van olie goed dooreen mengt en daarmede den voet der boomen bestrijkt» kunnen de mieren daartegen niet op- kruipen. Ook enkel teer Js veelal voldoende« Per schillende Insekten. Neem 2 deelen bloeni van zwavel % 2 deelen fijn geziften kalk, 2 deelen gemeene snuiftabak, 1 deel schoorsteenroet ; en meng dit alles met water, zeep en urine dooreen, tot dat het een dikke verw wordt» Digitized by Google 91 üierraede bestrijke nien des iworjaars de leiboomen ,. hetwelk de groeikracht niet alleen bevorderen zal r maar ook alle insekten van hen verdrijven. A. Rapsen. Men wassche van tijd tot tijd den stam der boo- men met water, waarin asch en roet vermengd is. B. Wanneer de boomen bloeijen , , is, bet niet ondienstig , onder dezelve komforcn met vuur te plaatsen , waarin men koedrek brandt , daar ook dit de boomen Tan dat ongedierte zuiveren zah & Wanneer men hier en daar ' in den tuin een Papen- muis (evonymus vulgaris) plant 9 zullen de rupsen bij voorkenr daarop trekken. Hoe men tuinzaden des winters tegen de rotten en mutzen beteilig en kan. Leg slechts rondom uwe zaden een wal of dijk van m^boonen f en uwe zaden zullen ongemoeid blijven. 20. OVER het VERDELGEN van het ONGEDIERTE in de TUINEN en BOOMGAARDEN. ALGEMEENE BESCHOÜWING. ( Is de voorkoming van bet kwaad in het algemeen beter dan de herstelUog däarvan , zoo is het ook in den tuwbouw Digitized by Google 92 van groot belang, die middelen aan te wenden, waardoor men zieh van schadelijk. en lastig ongedierte ontdoen kan , terwijl daartoe de navolgende opgaven strekken. Mollen. Hiertegen kan men onderscheidene middelen met een goed gevolg aanwenden. A. Wanneer zij aan het wroeten zijn , betwelk des mor- gens en des awnds gewoonlijk het geval is , nadere mea hen zoo zacht doenlijk, en spitte men hen van achte- ren zoo bebendig mogelijk uit den grood, waarna zij geinakkelijk te dooden zijn. B. Die het hiertpe aan behendigheid ontbreekt, olaatse vollen of pompeny welke genoegzaam bekend zijn , in de loopen, welke naar het water leiden en waarin zij het zekerst te vangen zijn. C. ' Mangelt het ook daaraan, dan werpe men drek of alles, wat kwalijk riekt, in de gaten, hetwelk hen ver- drijven zal. Rotten. Deze zijn uiterst moeijelijk zonder vergif, welks gebruik nimmer aan te raden is , te verdelgen. Evenwel kan men kleine stukjes spons in boter gebakken op die bedden, waar zij het meest woeden , leggen , en zal het gebruik daarvan hen doen sterven. A. Mutzen. Hiertegen gebruike men ook in den luin de gewone val 9 wat zeer goed aan de verwachting beantwoordt. B. Kokend waler , in de muizegaten gegoten , verdelgt ook dat schadelijk ongedierte* A. Slakken. Wanneer men versek gebluschten kalk over den grond strooit, is dit een doodend middel. Digitized by Google 93 B. , * Men plaatse, op verschillende afstanden, eenige dak- pannen op de tuinbedden , of in de voren ; de siakken , , die gedurende den nacht zieh daaronder plaatsen, vindt men des morgens aan de pannen vastgekleefd, waarna men ze gemakkelijk dooden kan, A. JPormen. Deze kan men bet best des avonds bij lantaarn- licht verdelgen , als wanneer zij dan veelal boven den grond zijn. B. Het strooijen van fijnen y versch gebluschten kalk over den .grond verdelgt ook deze dieren. NB. Men moet den kalk immer bij droog weder of ter- stond na den regen over den grond strooijen , aangezien hij ,nat geworden geene werking uitoefent. J 7 linders. Men bange in teer gedompelde basjes stroo aan staken en steke bet geteerde stroo in brand ; deze vlam lokt de kapeilen uit , en tijdens bare koppeling , komen duizende dezer vliegende insekten zieh aan de vlammen branden en zijn dus vernield eer zij hunne larven, waar de rupsen uit voortkomen, gelegd heb- ben. A - Rupsen, Men legt des avonds wollen läppen over struiken , boomen en planten ; des morgens vindt men dezelve vol rapsen, welke er onder kruipen, om zieh tegen de nach- telijke vochtigbeid en koude te beschütten, waarna men dezelve dooden kan. B. Door het bespülten der boomen met water, waarin men fijn roet heeft opgelost, worden de rupsen spoedig ge- dood', terwijl het loof eene on£ewone frischheid be- komt. Digitized by Google 94 Mieren, De mierennesten kan men verdrijven door keuken- zout daarboveo te strooijen en dit dan te begieten , of door eene begieting met water en ölte. Meikever. Deze sckudde men des zomers van de boomen , waarna zij gedood kunoen worden. Houtluis. Boet , bij geringe hoeveelheden rondom de boomen i gestrooid , l verdelgt dat schadelijk gedierle. 21. OVER het INOOGSTEN der VRÜCHTEN EN HET BEWAREN DERZBLVE. ALGEMEENE BESGHOUWING. Dient men den tijd van zaaijen en planten ter verkrijging van eenen goeden oogst te behartigen, die van bet inzamelen. dient evenmin verzuimd of misbruikt te worden, naardiea de smakelijkheid der vruchten biervan veel afhangt. 