title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: U W. Ed. gestr, Bai sich lichtelijck können imagineren, dat mij" vati 't voorbreügeu van deese delicate materie seer gerne soude heb- b6n gediBpen&eort ende veel liever geaien badde, dat deselve in dtn Hage mondelingh waare geproponeert geworden, ten welcken fine ick weigern. Heere Fuchs te gernoet gevoert hebbe, off^ verniits S, W* Ed. bewust was, dul H. iL M. mel de Croon Sweden eeu CouTeotie tot consen-atie ende maintien van de Westphaalscbe ende KinieegBcbe vree- denstractaten haddeu aaugegaan, het voor deselve niet bedenckeUjck sonde wesen, sigh te chargerou met ceiiige propositien uyt haar eij- gene bewceginge aan hoogstged. Croon te doen, deweloke met de^ voorez. verbintenisse mijnö eraehteus mischijn niet en konden gecom« paiiseert werden, ende bij aklieo daarnijt eenigh misnoegen ofte om-^ brage mochte komen te ontstaau, of niet die geene^ die ten allen tijden paraat sijn de actien van een ander te eensureren, mij Bouden aan- Bien, a!ö off ick d* eerste aanleijdinge tot de verwijderinge, die daaruijt soude können outstaan, hadde gegeven. Oem, Heere gatf bij sijn ant- woordt te verstaan, di\i hij venneijude, dat ick omtrent de bovea- Btaandc t^crupulen ganecb niet gefundeert was, seggende dat S. C- DJ 'van mij alleen maar versuchte, daarvan ouverture aan S, Ht ende Oj W. Ed. gestr, te willen doeu, ende dat verders bij deselve ende bij den Staat te overwegen etondt, off eij konden goedtvinden de propo- iitie deswegen aan Sweden te laten doen; waar omtrent naa sijti oor- deel oock niet veel difticulteijt bij deselve soudc können werden ge- inaeekt, verniits Iiet beboorde te werden aangesien eerder te suOeaj strecken tot avantagie als tot naadeel van hoogstged* Croone, bij al- dien deselve door 't eederen van de voorn, plaetse het overige van 't ConinckL Pomeren in nieerder verseeckeringe konde stellen; dat van fioodanige cessien wel exemplen te vindeu wahren ende onder andere, dat de Croon ende de Republique van Polen bij 1 maken van de miD op sijne eijgene koAteii tot aiiaisteiitie van die Croon in Fommef«» ts «eodiii, soo dickiriU ah hetselTe yij&ti£lij(;k äoudü werden geutt&cqutt&rt^ ^M S. C. D^ vcrsocliteQ up 't alderhoogiite de aocelemtie endo *l secre^t vaQ H ge- ^^ heele werck ende dat de bovensUande alternative wegeua de cesAie viß Btetit] dooir den Staat quasi proprio ductu ann Siveden mocbte werden goproponeert. Dogk In- dien *t »eWe bij de Croon Sweden gcen ingreasie mocbte vinden ofte dal Hl H* M. diffioulteijt maackteUf om haar daartoe te Inten gcbrnijckf^n, büo soude B* C. D, na«! «en flomme van 500,000 Ed^, in extinctie van aUe äijne pFOteniien op den fitmal op reedeUjeke ende Hjdelijeke terminen te belalen^ contentement nemen. Der KurfQrat fordert Äbtrattxng Stettina, 721 Welauische Traetaten *) aan S. C, D- wel liadden opgedragen ende ge- cedeert de Souverainiteijt van 't voretendom Pmisseu, vvaarbij die Croon boveu *t Dominium directum meer als 2(M),(NXJ Rd* jaarlijx quai« missen. ,. ; dat Pommereii voor den Churfurst iijii Meester soo goedt als open lagb, ende seift bet meerendeel van de Burgers van Stetin nogb onlangs aan den Conimandant daartoe gesommeert sijnde ge- weijgert haddeu te verklaaren, van dat^e baar tegeuö S. C. D. suUen opjjoneren, inval baare Stadt door dessell's waapeneti wederom nioghte werden aaugetast , dogh dat B* C\ D* eigh van deese groote avantagien niet badde willen praevaleren door middelen, die veelHcht de rüste ende vreede in de Cbristebcijt soudeu bebben können tronblereu; dat bij aldieu dien bekenden steen des aanstoote (soo S. W. Ed* de Stadt van Stetin bcliefde te uoeuien) eens uijt de wegb geuomen waa, als- dan in 't tockomende een bcätendige ende euvvicbdurendc vruut- ende goede nabuijrscbap tuBsefacn die Croon ende 8. C, D. was te bopen ende te verwaebten; dat voorsicbtige Piloten baar dickwik van een gedeelte van haare ladinge ontdeden» om daardoor de reöt des te beeter te eoneerveren; dat niet tegenstaande d' Heere Meijnders eernstigb was gelast, gedurende aijn aanwesen tut Hamburgli*) de Franese ende Deensche Ministers van 't ondernemen van alle feijte- bjckbeden op 't alderkracbtigste te deborteren, nien echter door 4 ä D distinete advnsen met de jongste post van daar seeckere naaricht be- Ckomen badde, dat den Cüningh van Vranckrijck voornenieus was, een vloat van 14 ä 15 capitale Oorlochsscbopcn in de Oostzee te sendeu, prodncerende bij Heere Fuchs vervolgens diverse brieven selfs van die geene, die metten eeröten Intendant van de voorsz. Pransse vlnot, die bereits te post ten tine voori^K, tot Hamburgh aangekomen was, badden gesprooeken, wetcken Intendant oock alrede H> h 12 van de gerenomnieerdste Loutaen, alle omtrent bet Cattegat ende de Sondt saer ervaeren, aangenomen ende d' £lve afgesonden hadde< Gem. Heere las mij onder anderen mede voor een extract van de jongsjte telatie van d* Heere Meijnders aan S, C. D. uijt Ham- burgh gescbreven, houdende dat d* Heere Bier mau van Ehren- rjachildt H, W. ^) Auf der ConferenE mit dfsn briUDfl^bweig-lüuQbiirgijchctt MmlilerD am 12» bii 15> JunL Drojsen IIL 3. 75L Miter. lur Gttstli. d. Gr. Kiurramen» UJ« 40 723 IX. Verl] and hingen ftW etne neue CoitUtioD. OorlochsscUepen, die liereUs in zee waareii cude metten eerst^o langi de cuBt Fan Ilolöteijn atondea te konien; ende wat deselve vervolgem l^eintentionneerdt waareii te doen, koiide nien uijt het aatmemen t^d ervarene Lootseii ouitreut het Cattegat ende de Hont genoegsaani uemen,'* Nopcnde de redeuen, waarotn den Churfurst sijn Meester niet g« gev^oßdeu hadde, van de voorsz, aJteriiative wegens Stetiii ia deo Hage mondelingli eeiii^e uuverture te laten doen, aeijde S. W* Ed. sulx ^e- schiedt te sijn uijt eeii vertroiiwea tot den Heer vaii Ameroii^eu end omme voor te comen, dat die sake niet ontijdi^h mochte komeii eeelatteren, uiaar ten eijtide deselve buijten keunisse. van de Fn ende Deeneclie Miuisterö getracteert tiioghte werden^ niet welckers seinen de&elve veel licht iiiet an moghte convemeren. Ick hebbe derhalven niet langer können afweäen, de gereitereerde begeerte van 8, C. D. hierinne naa te koineu, **m diiarvan aan 8 ende U W. Ed. geatr. in seeretesse tc bericliten, die nati haare h kende wijsheijt ende voorsicbtigheijt best snlJen können oordeleti, wi daaromtreut gedaan ofie gelate^^sal dienen te werden. Ick ben in eeecker bericht, dat d* Heere Cant7Jer Brandt, die van wegen deeseu Churfurat in *t verlede jaar als Af gesandte naa ytockbolrn is gedepe- »cheert gewee&t, bereits doemaaU in tnandati^ soude gehadt bebbeii, de cessie van 8tetin bij de Ministers van dat HoflT ouder de baudt te sonderen tegens eenige plaetseu in \ Clmrfurstelijckc i^oniniereü» soo meu dec^er sijdts genegeu was daartegens wederoni af te staan, luaar dat die vooralaegen doeuiaels weijuigb ingressie bebben gevoaden* Watt er van sij, wete niet, dogh nieijnen eenige van de versieuste, dat den Staat dat werek voor eerst niet plat van de baudt behuorde af te wijsen, maar liever eenigen tijdt draegende te houden (insouderheijt 800 lang de apparentie blijft coutinueren, dat Vranckrijck een vloot in de Oostzee sal senden), waardoor de tYansse ende Deensche desseincn al vrij wat verset soudeu werden* Soo veel ick kau penetreren, is tnen niet al te wel voldaan, uijt oorsake dat het senden van deese vloot alleen taet de Deeueu geeoncerteert is, sonder voorgaaude eom* municatie niet dit Hoff, oftchoon de Ministers van Dennemareken niede afgeven van deese tijdinge gesnrprenneert te sijn. S. C. D. tioudc mede een ueherpen brieff hebben doen aigaen aan desaelfs Cüuimis ofte Equipagenieester genaeint Brouw, tot Hambnrg resideiende, die den Fransten Intendant in 't opsoecken van de voorsz. lootzen bebulp- saam gonde siju geweest ende twee daan^an, in Churt', dienst gijnde, aan de Fransse overgelaten, waarover H. C. D. seer geirriteert soude ] I iiaaatimmang de« Kurfärateii gegen Dänemark. D^t AuftgUlch mit dem Kaiser. 723 wesen, hebbende deiiselven Brouw op sijne ongeuade doen belagteu, dat de twec voorex* Lootseu wederom naa si^U ml b ebben te uemeu. Ick hoope iiiet de naaBte ptmt beter m Staat te sullen sjjii, om de inuerlijcke sentiiiieiiteu van dit Hoff* over 't senden van de voorsz. Frausse vloot iiaader te ontdeckeii. D' Heere Fuchs gaff mij ten tijde van de voorsz. couferentie suc- cinclelijck ouverture vau den toestandt van de Negotiatie van den Grave van Lambergh ende van de cunditieUi up de welcke S. C. D. geresolveert was, sigh tuet S. Keijs. Maj. in een defensive Älliantie te aetteuj bestaande vooniamentlijek in deese drie naavolgeiide pointen; 1. Dat vermits S, C, D. militie effective uijt B4,ü00 man bestünde, het S, Keijs. Maj. belioven soude, voor een derde deel ?an deselve, te weten 10,rMX) man, ouderhoudt te verBchafteu, \ »ij bij forme van sub- sidien ofte quartieren, waaromlreut den Churftirst sijn Meester sigb eijndelijck iiaader verklaart badde van dat raet 300,000 Rd- jaarUjcks conteutemeut wilde tiemeiL 2, Vulckomene verBeeckeriuge vau satia- factie vvegenB bet 1 lartoglidom Jagerendorp, 3- Wegens de drie vor- steiidonmien in Sileslen »aude de diäcUBBie van dat werck tot een an- dere occaaie geresen^eert werden, dogü voorbeUoudens S, C, D* recht tot deselve. Weigern, Heere Grave benndt Bigb jegenwoordigb nogb tot Berlin, aiwaar door een kleijne ludiBpositie zedert een dagb h twee is opgehauden. Der Rathspensionär an Ainerongeu. Dat, Haag 26. Jiuii 1683* [UoterbaDdluDg awiachen dem Kaistir uud BrAndeDbarg. UoterreduBg Fagel'» mtL Eramfirich« Dessen AntworL Dio ÄlUaiis mit dem Staat kl das beate Mittel, aueb Tom Kniier SeiCLsfaetläD %\i criaügei). Veraprecben dea Prinzen. Neue Schwierig- ktiteit, Di« Bedenken des Kiirfüt-steti gegen die dpanien botK^Senden Bcstimmungeti «ind nngegrütidet. Die Qeldofiferten des StnMa und Spnnieiis,] Am 22. hat er das Scbreiben vom 15. empfangeD uDd e^ am folgeuden 26. Juni« Tag Nacbmittag dem Prinzen mitgetheilt, der* wie er Belbst, aus dem In* halt geechlos&en hat, da&äa «lan mit dem Werk zu Ende ?ein werde, sobald zwischen dem Kaiser und dem Kurfürsten eine Einigung gefunden sei^ nach- dem Di est den Priazea und ihu verdcbert hat, da^s der Kurfürist mit den TOn Spanien und dem Staat oömrteii Geldsummen zufrieden sei. Mit dem Benehmen des Kaiser» ht der Prinz sehr unzufrieden, und auf seine Ordre hat Fagel mit Kramprieb eine lauge Unterredung über Jägerndorf uud die t^chlesiöcheu Herzogthümer sowohl, wie über die Quartiere gehabt; Kramprieb bat wiederholt, er Bei über die Bache nicht instruirt, wiw&e aber gewiss» dass tler Kaiser, wtnn der Kurfürst sieb zu ihm und dem Reich schlagen wolle, beweisen werde, wie hoch er dessen Freundschaft achte, und auf Page Ts» Frage, ob der Kaiser die präteudirten Färbten* .ümer nicht als verfalieae Lehen wieder aastbeilen känne, geantwortet, daa 46* 724 IX. VerliBsdluTtgen üb«r «In« neue CoalHiOü. könne ohne Bewilligung der bdhmischen Stande nicbt geschehen; tiber der Eurfiir&t der gnteti Partei beitrete und dann die Saehe ^inet go repregentatie'* vorbringe, werde der Kaiser gewiss zeigen, wie sehr er Knrliaus schätze; über die Quartiere wolle er nach Wien b^cbreiben uöd Sacbe möglichst befördern. Auch der Prinz ist bereit^ das lntjere?se des Kurfürsten am kais^erlichen Hofe nach Kräften zn unterstütze n, meint düBü der Abschlusg der Yerträge dadiireb nit:bt anfge halten werden Bchou aus dem Grunde, weil die Staaten, weno die Sachen der Alliir gnt gehen und der Kurfürst Mch tkueo anscbliesst^ am bo bes^^er Im Bfa^n^ sein werden j sein l nteres.se zu befördern, da HC ja überhaupt bei der zen Sache für sieh .selbst nar Schutz und Freiheit im Auge haben. Ausserdem verspricht der Prinz auch hier im Ötaat und bei Bpame alle aeine Kräfte an^^u^panneD^ ^om S. C. D. Interessen bj gelegeotbejt hoogh te doeu gelden^ alis die van den Staet eelfs, en dat deselve daer van harten wcnsäte* dat S- i.\ D. in dit geval het werck liever tot een goed eoncluE:ie wilde helpen breugen.** Aus dem gestern Abend eingetroffenen Schreiben vom 19. Juni hat indesH ersehen, daas sieh wieder neue uud nach seinem Urtheil nnüberwiml' liehe Anstösse erhoben haben, die ihm nnbegreiflieh mid, während es der Unterhandlung mit dem Kaiser nur noch auf die Quartiere ankommi Diese Saehe wird der Kaiser wohl bewilligen^ und er will das Beinige dazii thun, dass es gesebiebt. Dagegen bei dem Tertrag mit dem Staat finde steh zwei sehr grosse Sehwieiigkeiten. Einmal nämlich, dass man plötzlich Bedenken trägt^ sich zu einem Engagement mit Spanien zum Schutz der .^panischen Niederlande zu ver- p fliehten j obwohl man freie Hnnd zu haben öffentlich behauptet, Dassv dai^ Interesse des Kurfürsten an der Erhaltung der Niederlande betheiligt istj scheint unzweifelhaft; sie schtitsieu ihn vor einer plötzjiclien Ueberrump^ lung Ton Westen her. Und wie soll Spanien zu bewegen aein, so groü Summen Geldes zu bezahlen, so lange der Kurfürst nicht auf jenes Ea gagement eingeht f Zumal da Frankreich selbst erklärt hat, nichts Kene unternehmen und den Frieden nicht stören zu w^ ollen, und Spanien bereil istj über die beiderseitigen Ansprüche in iriedlicbe Unterhandlung tn treteB Und was das Verlangen angeht, der Kurfürst solle Frau k reich nicht unter stützen, falls es von Spanien wegen der Reunionen angegriffen wird, ^i kann er darauf doch ohne Bedenken eingehen, da sein Vertrag piit Lud] wig XIV. ihn doch nnmöglieh verpflichten kann, die Länder Frankreiel zu garantiren und zn schützen, die es mit keinem Recht der Welt besitz Uebingens kann jeglicher Scrnpel des Kurfürsten dadurch beseitigt werden dass die obige Verpflichtung in einem geheimen Artikel aufgenommen unq so gefasst wird, dass Brandenburg Frankreich nicht assisürt^ biü dies« sein Recht auf die Reunionen bewiesen hat. Was ihm aber am überraschendsten gewesen und am meisten leidthni ißt dass der Kurfürst mit den vom Staat angebotenen 500,000 fl, nicht xnl Meden ist Wenn derselbe sich bei Spanien, das doch fast gar keine 8ub- aidieu bezahlt hat, mit 200,000 Rthlr baar, 300,000 Rthlr. in Assignationen begnügt, ist es doch unbUtigi wenn er vom Staat, der die Bubsidien von als 300,000 Rthir befahlt hat, uocb mehr als 200,000 Ethlr. verlangt. Eb ist zu hofienj dass der Karfurst dies ein- sieht iiüd mit 600,000 fl. zafrieden ist Der Ratbspensionär an Amerongen, Üat Haag 26. Juni 1683» Eben schickt ihirj der Priuz Ämerongen'ä Schreiben vom 19. wieder 26. Juni £urUck und läisst ihm sagen, es scheine ihm unbegreiflich, wie der Kurfürst für einen Vertrags der hauptsächlich Spanien, wenigstens mehr alst den Staat, angeht; bo viel mehr vom Staat verlangt als ron Bpanieti, und er wisse nicht, was er dazu sagen solle; wenn der Kurfürst nicht su bawe- geil sei, mit dem Kaiser und Spanien zusammen abzuschtiesäeu, so möge er es nur mit Ersterem allein thun; da es h\om darauf ankomme. Ihn von Frankreich zu detachiren, &o möge Ameroügen auch auf diesen Fuss -^erhandeln. Amerongen an rL Rathspensionär. Dat. Potsdam 26. Juni 1683, Antwort auf dessen Schreiben vum 19. Die spanische Sache wird nun 26. Jun wohl bereinigt sein, da der Kurfürst die genannte Summe als Satisfaction annimmt; nur muss man bald bestimmte Zahlangstermine festsetzen. Man hofl't hier noch immer, dass der Staat nud Schweden wegen der Nachricht von der Sendung einer französischen Flotte nach der Ostsee auf die Alter- native mehr Rücksicht nehmen, als es prima fronte schien, und dem JCnr- , fürsten den Schutz Schwedisch-Pommeriis übertragen werden^ um die Pläne ^ Dänemarks und Frankreichs in der Ostsee kreuzen zu können. Meinders hat in Hamburg das Project, eine französiäsche Flotte nach der Ostsee zu schicken, mit anregen helfen. Die Franzosen, die dadurch den Kuritiroten nolens volens auf ihre Partei zu ziehen geglaubt, leugnen es wieder, weil sie nun den entgegengebetzten Erfolg bemerken. Die Seudung dieser Flotte nnd die Heirath des Prinzen Georg von Dänemark mit Auua von York bat den Kurfiir^ten gegen Frankreich und Dänemark etwas aufgebracht, weil beide Pläne ihm nicht vorher mitgetheilt worden sind, welche gute Stimmung er und die wohlgeKiuuteu Minister mögliehst nähren. — Gestern hat ihm der Kurfürst bei einer Partie in dem Thrergarten gesagt, er wolle dem Kurfüreten von Trier anf seine Bitten 300 Mann schicken, um seine Festnngen gegen die französischen Bedrohungen schützen zu helfen. — Die dänischen Minister suchen eine Zusammenkunft des Kurfürsten mit ihrem König in der Kähe von Lübeck zu veranstaUen, hahen aber noch keinen ^Kpe scheid erhalten. Es ist HolTnung auf Ablehnung vorhanden. I >er Rathspensionär au Amerongen, Dat. Haag 29, Juni 1683. Seinen Brief vom 22. hat er geistern Abend empfangen und dem Frin- 2$, Juu zeti mitgetheilt Das KesuUat desselbeu ist, dass in Berlin noch Alles schwankt und die geringste Veränderung in der Weltlage auch die meuren" in Berlin verändern kaum Was dea Yorschlag, das^ Scbwedea 726 IX* VerbAndlungen über eine D«tie Codltios. Stettin nbtreten solle, aDgeht, eo glaubt er schwerlich, dft&s dies dasu b^ wogen werden katin, ebensowenig: ^^^ der 8taat> 500,000 ßthlr. zu bezaMea Man kann dh^ um so weniger verlarxgeüj u\6 sie beide, Schweden nnd dff Staate nicht unmittelbar bedroht Bind, und wenii sie uur gtilbtti^eD tisid d§» deuteebe Reich uud Spanien ihre Sachen allein aufmachen la^^eo wollen, von Frankreich gar nichtt? isu fürchteD habeu. Schweden wird nicL bedan keD, dureb das Opfer eioes go wicbtigcn Ortes auf geitic Küstea den Stum, der im Auzug ist, abzuwenden, da es bei demselben selbst ziemlich weiiig Oefabr lanft Einen iokheu Vortschlag kann maa ako Schweden nicht einmal machen, geschweige denn ihn durchsetzen. — Debrigens wems er «iclier, dass Fraukreich keine SchiÖ'e nach der Nord- oder Oä?tsee e^chickeii wird; sollte es docb gGechelicn, i^o wird der Staat uocli taehr danlit&_ schicken, um seioe Interessen uud seine Allirtcn %n schüt^ea* E^ ihnen sehr 1 ei dj da.<s man auf den Kurfürsten nicht rechnen kann, Aber wen er sich nicht ha!il eDtschljess^^t, jur gaten Partei überzutreten, wird mi sich nach auderen Freunden nrnsehen müssen; man kann nicke länger' warten. Amerongen an den Griffier. Dat, Potsdam 2d. Juni 1683. fRÜckkebr von Melnders au« Hamburg. Qcfipi-ftrb mit d«m»t:lt]oi]» l^^ine Tnedlk Qcäinnuüg iet zw«ife]baft. Ankunft eines d^nisclicn Geä&Ddtea. Mittbeiiuiig KurfÜr^teu über die von ihm demBelben «trib^iUe Antwort Der Kiu fürfit «rkl&jtr *af die Plttne Frankreicb» und DÄnemiirkö nicbt eingelien üu wollen, Qiaf Lamberg reiBl^^i recht Eur Uiis«il, ni^cb Dresden,] ^H Tnn'u Zedert raijnen jongsten van den 2^i- deeses iß d' Heere Meijn^^ ders ten selven dage 'ß avondts* laat alhier aangekotiien , hebbende aan S< C» D, in een lange audientie van sijne verrichtinge aan de Bronawijck-Ijuneburgscbe hoven, gelijck mede van *t gepaaaeerde bij de conferentien tot Hamburgh uijtvoerlijck rapport gedaan. Des an- deren daeg«, weseude soudagh, als ick verbiiidert wicrde te hove t^^ gaau, rencoütreerde H* W. Ed. Dr. Hat» op de anrichambre, aan de^| weicke naa mijne dispoßitie vraegde ende oif ick dieü morgen niet boven soude komen; als daarop geantwoort wierde, dat bij geloofdc van neen, soo repliceerde weigern. Heere Meijnders, dat gerne mel den Heer van Amerongen wilde spreecken ende, soo *t geen onge- legentheijt gaff, dien middagh met degelve alleon koomen eeten» ge- lijck dan geschiede* flet prcinier abord wag aeer vrundelijck, ende gelyck wij taeme- lijck tämiliaar met den anderen sijn, soo vraegde ick S. W. Ed., off hij den vreede of den oorlogb niede brachte, waarop resolut antvvoorde: den vreede; soo seijde ick; zaaligh sijn de vi>eten der geene, die den vreede verkündigen» Ende daarmede «ijn vrij geraeekt in een wyij loopigh diacoura over i aubject van aijne uegotiatien aan de Hroo AhtretUDg Btettlni abgel^thnt. Intngueti Too Meinder«. 727 jckiBChe Hoven ende tot Haraburgh ende soo vonrt aan *t eeten ende [cken, lek konde geduronde decge visite itiet cmduijster remarque- ren, dal dien Heer raij eenigisjns niet rerdeekte schotelön aanreehte* ofsclioon de ^iiijiie K W, Ed, k decouvert wierdeii vuorgeset. Enfin het besluijt \vm, dat hij den Chnrfurst sijn Meester met hadde können aanraeden, mgh in verdere engagenienten toet ijeniandt te begeven, waamijt uieuwe feijtlijckbeden ofte oorlocbsbaroerten in ofte omtrent het Rijck konden onstaan. Ick repliceerde, dat snlx Beer over een quam met het sentiment van de Heeren niijne Principalen, ende dat ick rer- hoopte, datter tusBchen den Staat ende S, C, D. in *t toekomende meer- der harmouie, als vüor desen, over de middelen, om tot dat ooghwit te geraecken, mochten gevonden werden, waarmede wij naar veele nijterlijcke demonstratie van civiliteijten voor dat maal van den amle- ' ren aijn gescheijden , alhoewel naaderliandt bcricht wierde, dat dien beer S. C. D. al wederom andere gedachten in 't oor hadde geset» niet veel dittererende van die geene, deweicke den lieer Die st aan d' Heere vauDijckvelt bij "t geven van een vieite had voorgebracht, gelijck S, W, Ed. gestr. mij bij sijnen jongsten van den 22. deesea heett geschreven, waaniijt te presnmeren is (soo als de wetgeintention- neerde bet hier vermeijncn)^ dat hij heere Diest tot soodaenige voor- . ilagen eer door d* Heere Meijnders uijt Hamburgh is geinstrueert ^beweest als van hier, de wij 1 mij tot nogh toe niets diergelijcks is voor- ^Kekomen. ^H GiBteren avondt quam d* Heere Gabel, Deenschen afgesandte, te ^ftost van Berlin, yerBocht ende verkreegh aanstant8 een afsonderlijoke ^audientie bij S* C, D., ende als ick heden vroegh ten 6 uijren hiervan ge ad verteert v^ierde, ben äan de levöe van hoogstged. Heere Churfarst gegaan, alwaar mij door d* Heeren Fürst van Anhalt ende Dörff- lingb occasie wierdt gegeven, om met deselve apart te spreecken. Hebbende niijn diacours opgevat met een vrage, off S. C. D. raij ijets ^^eliefde te gelasten, om met de heedige post naa Hollandt te berich- ^^n, verders nam de vrijheijt te seggen, dat ick vei^staan hadde, dat d' Heere Gabel gisteren avondt laat hier was geweest ende deesen nacht wederom naa Berlin vertrocken. Hoogi^tged. Heere Chnrfurst beliefde mij insprekende te antwoorden, dat het waar was ende dat gem. Heere hem hadde komcn aandienen, dat de be wüste Fransfle Oorlogsvloot (waan^an in mijne voorgaaode gementionneert is) nogh in haare havenen, dogh t' eeneniaal seijlveerdigb lagh, ende dat S. Maj. van Vranckrijck aan den Coningh van Denneniarcken sijn Meester ge- schreven hadde ende geoffereert, dat de voorsz, vloot op sijn versoeck 728 TX* Verhrnndlatsgem Üb«r eine mnt Conlition- aaDstonU zee soude kiesen ende op de Elre ofte lo de Oostzee ko* roeo, om geemploijeert te werden, daar het hoogetged, ö. Miy- van Dennemarckeo soude goedtviüden; dan dat deselve niet hadde wülen resolvereu het voorsz. versoeck aan Vranckrijck te doen, alvooreas met S. C, D. daar oter te coiicerteren, ten eijade om in soo een impor- tante sake gelijcke meaiirea te ncmen, Ö. C D. seijde daarop te heb- ben geanhvoordt, dat hij als een trouw vrundt ende geallieerde van dea_ Coningh sijnMeeijter niet konde aanraeden, een FrauBseOorlochsvIoot^^ in de Ooatzee ofte omtrent de Elre te versoecken, waaruijt oDgetwij- felt nienwe feijtelijckheden Bonden ontstaan, van deweicke hij avers was ende daartoe nogh daat nogh raadt konde geven; doeh bij aldien 8, Maj. van Dennemarcken %^an desen ofte geenen aangetast mochte werden, dat in gnlcken geval den inhoudt van de alliantie met hoogetged. Croon gemaeckt exactelijck aoude presteren, hem Heere afgesatidte voor oogen stellende het gevaar ende de blame^ die de eerste aggre^ seurs seeckerlijck op aigh gouden laden* Als dit eerste niet opnaiD, hadde gem. Heere Gabel ecn tweedc versoeck gedaan, natnentlijek off 8- C, D, de goedtheijt soude willen hebben, omuie met den Co- ningh eijn Meeöter tusschen Hamburgh ende Lübeck te abbouchereu, alwaar deselve sigh eer Lange soude bevindeu. Desen voor8t«l waa bij hoogsiged. beere Churfurst iiisgeHjcks beleefdelijek geexco^eert, vermeijnende 8. C. D. dat deese bijeenkoniste niet seer noodigh goudo^ wesen, dewijl deselve alomme groote ombrage ende Jalousie ^udi^l veroorsaacken ende daarse beijde wedersijdts haare Ministers badden; doch soo 8, Maj, in *t HoleteiJuBcfae quam ende noch een van de Bijno^ desidereerde^ dat 8, C. D* alsdan niet soude naalaeten, nogh een Mt*fl nister derwaers te aenden: seggende hoogstged. Heere Churturst in confidentie tot beaiuijt^ dat hij uijt al deeaen handel w^el sach, dat men voorneniens was door middel van Deuneiuarcken hem met Vranck- rijck meer en meer te eugageren, alhoewel den Graff van Hebenac jegenwoordigh met meer retenue procedeert ende sigh ten dien fine soo breedt niet lüjt laat; doch dat hij beere Churfurst niet geinten- tioneert was, sigh in aoo bedenckelijcke desseinen te laten inwiekelen.« maar afwaghten wilde, wat op mjn geproponeerde aau den Grave vanfl Lambergh ende mij van Wien ende uijt den Hage soude werden geantwoort. ^m VVelgem. Grave ende ick, ofschoon wij te aamen familiaar levenrB en aijn in alles niet van een veratandt, ende sagen de welgeintention- neerde alhier neffens mij geerne, dat 8* H. Ed, de voorsz. antwoordt van Wien alhier afwaghte, naaar schijnt deselve daartoe niet t© können Der KurffUftt tehot dm dlnischeo Propositioaen ab. 729 p0poneert werden, willende morgen ofte uvermorgen, soo by afgeeft, Dresden verreijflen, ten fine ale in mijnen jüngsten aan Lf W. Ed. geatr. hebbe geadviBeert, alhoewel d' Heere Saxisehe afgesante, die gisteren wederom denyaerß is vertrocken ^ mede vaa opinie was, dat dit hoff' bij dese tijdtsgelagentheijt niet een dagh sonder een Keijeer- lijcken Minister behoorde te werden gelaaten. Dit geeft dan alwe- derom nieuwe bekommeringen, insonderheijt als raen con&idereert^ ho© langsaam ende schoorvoetende alles van *t Keijserlijcke Hoff voortkonit h. Lmerongen an den Rathspensionär. Dat. Potsdam 3. Joli 1683» [Der Prinz und Fagel sind über den Stfttid der Verhandlungen im Irrthum gewesen. Die Erklärung Dicst'i geicbab ohne Bi-rnächtigimg. Grosie SchwlerigkeUen sind noch ssu überwinden. Om SatififactLon vum Kulsi^r* Krank1if:U dejs Kurfürsten, Con- f&Tetit, mit Fucbä. Neue Bedenken gegen ein EngAgGtneiU mit Spnnien. Vorthmle, welche dieses von der Befriedigung der Qeldansprfichö des KnrfÜraten ssu erwarten hat. Das Versprechen, Frankreich nicht bci^uateben, unmdgiich, Fucbs schiebt die Schuld am Bündniss mit Frankreich auf Andere» Er proponirt ein Auakunnamittel. I^Tunde, warum d<;r Kurfürst vom Staat mehr zu foriJern berechtigt igt ala von J^pa'- I nieni und wamm die Republik Ursucbe hat, das Geld nicht au sparon-l I Er wundert sich darüber^ da^i sowohl Pagel wie der Prinz von Ora- 3. Juli, tlieu aus seinem Schreiben vom 15. Juni entnommen, dass die Verhandlung am hief^igeu Hofe zum Ziel gelangen werde, s<jbald zwischen dem Kaiser und Brandenburg eine Einigung hergestellt t^ei. Das Mi,ss Verständnisse kommt daher, dmn P'uchs in der damaligen CunferenÄ ihm nur über diesen Pnnet im Auftrag des Kurfürsten Eröffnungen gemacht hat, da der Kurfürst in Betreff des anderen erst die Antwort des Prinzen und Fagel'*^ auf den am 4, Juni durch Fuchs ertheflteu Hescheid^) hat abwarten wollen. In Bezug auf die Äeuöserung von üie^t findet er steh genöthigt zu berichten, dat gera. Heere Fuchs van mij daarover aangesproocken gijnde, niet sonder groote 8urpn»e verklaart heeft, dat gem. Heer van Die st om- trent het laatste point, te weten de 500»0(KJ gl»^ wegen» den Staat te betaelen, geene de minstc yrdree beeft gehadt, vermita mij genoech* gaam bewust was, dat de voorßz* dcclaratie heel niet conform was naet I de intcutie van den Churi'urst sijn Meester, seggende dat, bij aldien ^Bpoor den Heer van Dieet Boodaeuige avances waeren gedaan, S. W. ^^d. Boude moeten weten, hoe sulx te können verantwoorden ende van Wien daartoe last bekonien hadde; dogh om alle verdere brouillerie ende eonfusie dien aangaande in *t toekomende voor te komen^ iöo gaat met deese post eeo rescript van Ö. C. D, aan meergem* Heer van Die st, waaruijt gesien sal können werden, hoe verre H. W* Ed. 1) 8. oben p. 704. 730 iX. Verb and tun gen aber eine neue CooliticPii- ^ werdt geiiistnieert ende dat S. C» D* goedtvindt, dat orer de fiatii^ifaetie. die deöehe van den Skat prctendeert, iiiet i» den Hage, luaar aUuer in «ijne tegenwoordichcijt werde f^ehandelt Wat mij belangt, believi' U W. Ed. gestr. verseeckert te .^ijn, dat ick van harten ge>^ enst hadd dat hoogstged. S. C, D* öigb machte heb!)en laten gevallen, dat eakeii door eeu ander getoanieert wierden, die veellicht meer geluck ende dexteriteijt i^oiide können hebben , om dien steen des anustool^H deweicke ick nu bijnaa vier jaaren gewentelt hebbe, tot wedergyfl^ benoegen uijt de wegb te leggen, te meer oradat U W. Ed. gestr, (m^M eracbtens oock niet sonder redeneu) nordeelt, dat sigh daaromtrenf nieuwe ende insurniontable accrochementen soo in 't regard vau Spagoc ak van H* H* M* opdoen, niet tegenstaande de ouophoiidelijcke de- voiren, die bij mij ende andere deswegen sijn ende nogh w^erden aao- gewendt. Für die Bemühungen des Prinzen und FageFs^ bei Kramp rieh Gnnsten der Ansprüche Brandenburgs an den Kaiser hat Fuchs rerbiiid liehst gedankt; als er (AmerongDn) aber weiter gesagt, der Prin^ uo Fagel würden besser im Stande sein, zur BefWedigung dieser Ausprücli durch den Kaiser beizutragen, wenn mau einstweilen die Verträge ab&ehUe^8d| 800 geeft men mij niet onduijster te verstaan, dat dat w^erck bij Sv C* D. ende dcsselfs Ministers niet soodaenigh werdt begrepen, uijt oorsake dat men ten opsichte van deseelfe hooge jaaren ende onbe^f Bteodige lijfsdispositie beducbt is naamaals minder in etaat te Bullen wesen, omme de voorsz. pretentien te doeu valideren, bij aldieD men des© gelegentheijt vriichteloos liet voorbijgaan; dat S. C. D, datisfoctie wegens Jagerendorfl' bekomende genegen is, sijne resterende pretea- sien op de drie vorstendomraen m Silesien tot een andere gelegenheijt te reservercu* — Lamberg ibt, hm Antwort auf die letzten brandenbur- gischen Forderungen aus Wien kommt, mit Erlaubniss deä Knrfur»ten nach Dresden gereist Hierniede sal ick overgaan tot het geene U W. Ed. gestr, eersta tnisBive in antwoordt van den mijnen van den 1*J, Junij behelst^ waarop deselve believe gedient te sijn, dat voor als nogh niet heb können dienstigh oordelen, de raisonncmenten UA weghneminge ra de onstane accrochementen soo wegens de Spaansehe als van v^c gen den Staat, in deselve vervadt, aan 8. C. D. voor tc brengen, uijt oorsake dewijl deselve zedert 2 a ^S dagen wederom een taemelijelEH vehement acccs van i podagra heet^ gekregen, waardoor in X best^B faumeur niet en is geraackt. Dogb hebbe d* Heere Fuchs bij een Visite in t lange daarover onderhouden ende de argumenten op ijder point passende niet alleen ordentelijck geproponeert, maar oock voor ^ j Das Engugemenl zum Schutz der gp^nischon NiederlaBdc« 731 't raeerendeel uijt U W. Ed. gestr. missive voorgelesen met gedieii- stigh versoeck^ dat S. W. Ed. orabeswaart wilde wesen, de voomaamste poiüten darvaan by de beste gelegeutheijt aaü d' Heere Chiu fürst aijii Meester taa sijüe bekende dexteriteijt eude ijever voor de goede sake soodacigh voor te dragen, ten eijnde altes eeiitaaal t(»t een spoedigh ende gewenat eijude moghte werden gt^b rächt, Geiri. beer heeft het navolgeurte daarop belieft te antwoordeo: Was ergteus das directt" Engagement mit Spaukn 7M Verhltideruag neuer Rennionen augehtj so gab Fiicli? zu, dass die GiMJiide Fagel'a liir das- selbe berechtigt seien ; maer 8. W. Ed. degen is berirbt: dat het waer was, dat 500, WO Rd. eeE groote gelt- somme was, maiir djit men oock beliefde te coüsidereren, dat het nogb ^j vru weijoigh proportie hadde tot dat geejie,^dat S» C. D. ex foederi-^| bus met recht hudde können rij sehen, " Aan^aaiiile liet bveede ofte lautste point van t vaorsx. engagement, te weten dat 8. C. D. Vraiickrijek niet en soude assisteren, io val die Croon bij Öpagne üver 't geuceupeerde zedert den Nimcegschen rreede moghte aangetftst werden, ib bij g^eni* Heere geantwoort, dat den Chur- fürst gyn Meeöter niet soude können resolveren een secreet artieul i daarvan te makeu, om dat, sulx ommogelijck verborgen konnende b1ij-^| veo, bij daar door ten eersten aan 't ressentiment van Yranckrijck ~ geexponeert «onde weseu ende bij deselve voor een BoDdlbreecker ge- decrieert. Ick kan U W. Ed* gestr, in vertrouwen berichten, dat als ick dit point wat aterck urgeerde ende de solide redenen in U W, Ed, gestr. raissive dienaangaande ter neder ge8telt voorbrachte, dien beer sigb van de kracht van deselve geconvinceert vindende die raet het op- trecken van sijne schonderen beantwoort ende tot sija onschult geal- legueerdt heeft, dat B. W* Ed. naa Denneraarcken was gesonden, ten tijde het voorsz. Tractaat niet Vranekrijck alljjer is gesloten'), ende dat bij sijne wederkom8te die sake bereits ganscb gedaan sijnde, bij Stil gesH^egen badde ende de verandtwoordinge van dien gelaten aan die geeüe, deweicke daartoe badde geraaden; dat wanneer de boven- staande casus raochte komen te ontstaan, dat het den Churl'urst sijn Meester alsdan aan recbtmaetige redenen ende p retexten niet en soude manqueren, om een andere explieatie aan dat Tractaat te geven; ende op dat Hpagne ende H. H. M. vooraff van alle scrupnlen dienaangaande ^ mochten werden gelibereert, sal 8. C, D> aan den beer van Ameron- ^f gen op sija Cburfuratelijck woort ende tronwe gereet sijn te verklaA- ren, dat in soodacnigen geval Vranckrijck niet en sal assisteren, ende dat ick ten dien line de eijgene wourden van U W* Ed, gestr, midsive bij geschritite soude overgeven ende aan Ö. C. D, voorlesen, waarop dan soodaenige niondelinge verklaariuge soude doen, ende hüopt men om de büvetiverbaalde redenen, dat inen dit point naa bebooreii sal weten te nies nage reu. Conceruerende de satisfactie, soo men van H* H. M. desidereert, sal LT W. Ed> gestr. uijt den mijneu aan S. H* van den Ul Junij ge- sien hebben, dat ick mij van de raisonnementen bij U \V, Ed. in c *) g, oben p. UL Fuchs pnjpooirt ein Auskunft» mittel. Die Sad^fiLCtioii yom ßtsÄl. 733 mjnen wat breeder geextendeert doemaak bereits hadde bedieüt ende aangeweieo, dat liet voor H, H, M, hart süude vallcu, m deeseu veel swaerder ende onlijdeUjcker als Spagne, op dewelcke S, C. D. eene ende deselve pretensien hadde, te werden getraeteert, ende dat mijns oordeeb soodanigL partijdigh ontliaal teii opsichte va« de gemeene Religie, affiuiteijt tuet het Doorh huijs van Orange, oude ende ver- troude vrmitschap, genegentheijt, soo S. H* ende den Staat voor S- C. D. hooge interessen altijt gebadt haddeti ende nogli hebben, ende inson- derheijt vermits de bekende oiigelegentheijt van des Staats tiuaDtie door tiiij Diet konde ingescbickt werden, üueb werdt daar f elcken» op geaotwoort, dat het vrij anders daar niede geschaepen is; dat het wel waar is, dat bet bewuste Tractaat in den jaare IG 74 geraaackt Spagtie 800 wel als H. H. M* tot een ende deselve verbinteni&se en~ gageert ende derbalven Qijt dien boofde S, C. D. soo wel op d' een als d' andere gelijeke pretensien hadde j dogh dat de excessive ende bijnaa irreparable achaede, soo 8. C. D. Cleeföche ende Westphaalsche Landen door *t makeo van den aparten vreede i« toegebracbt, alleen aan H. H, M* waare te iniputeren, te meer door dien S. C. D. ver- seeekert was geworden, dat de neuti-aliteijt van desselts Cleeftebe ende Westphaalsche Landen soo licht bij 't maken van den voorsz* vreede bij Vranckrijek badde können bedongen werden, welcken vreede de Croon Spagne in 't eerst »elfe tegengesproocken hadde; 2, dat KL H. M, door toedoen van haare Geallieerde al *t geene, dat se gedurende den Oorlogh verloren hadden, gerecnpereeit badden, daar Spagne tlaaren- tegen genootsaaekt was geweest, soo veel van 't haare door deaselveu vreede aan Vranckrijek te cederen ende aftestaan; 3. dat als een Cre- ditor aan een van sijne debitoren, op dewelcke bij twee gelijcke seh nltvorde ringen beeft, uijt desselfs an vermögen otlte andere insichteu het meerendeel van de schult remitteertj den anderen schuldenaar daamijt geen gelijck recht kan tnetiereu; dat U W* Ed. gestr. beter als ijemandt anderB wiste, um wieoi* wille de voorsz, Traetaeteu waeren gemaaekt; dat den Churfnrst sijnMeester onitrcnt de voorgz. aatisfactie sigh door hem in de conferentie den 18- Juüij gebonden öpecifiquer verklaart badde, ende dat selfs daarvan nogh vrij wat afledingen aoude weseu ende verdera de terminen van de betaelinge tot benoegen van den Staat geatelt werden, sijnde !S. C, D. geensini* van inteutie den Staat met de voldoeningbe van deselve te accableren, aeggende dat het aan S. Ht ende ü W, Ed, gestr. hoogh ende wijs oordeel gesteh liet, of *t niet beter voor den Staat soude wesen, wat dieper in de benrs te tasten ende daardour apparent een securen vreede gbtiiieren. 734 iX* Verliandiungeti über «In« neue CDalUioD. iilö bij luaiiquement vau dien veellicht e«u nieuwen ende lanlverdert* Hjckeii oorlogli sujet te sijn, te uieer om dat meu klaar kotide siet] dat zedert het veranderen vaii de Bnuidenburgeche couBÜla de Frai öcbe ende Deenscbe desseijnen meit'kelijek waaren verruckt Eufiii het besluijt was, dat bij aanuani den Cliurfurgt sj^iju Meester het bovenstaande op 't favurabebte voor te brengen ende alles, wat mogelijck wa«, van fiijne kant tot een goedt ende lijdelijck aeeommo- dement te contribuerou, ende dat ick aamiain van ona vevLaiidelde aaii U W. Ed. gestr. te berichten, die uetfens Ö. ilt naar baar Uooge ende bekende wijsbeijt best äullen können oordelen, wat iu deese sake teii besten van den äta.at verderg dient gedaan otle gelateu te werden* Amer Ollgen an den Rathspensionär. Dat. Potsdam ä. Juli 1683- , Jub*. In der Suche, die ihm in Fagel'is zweitem Schreiben vom 26, Juni anbefohlen wird^ kann er jet^t nichts thun, du Anhalt und Lamberg iib- weseiid ^lud. Doch bat ihm Anhalt mitgethoiltt die Dinge ständen in Wien eiueni Abschluöä zwittchen dem Kaiser und Brandenburg günstig, und eg werde gewiss ssu einer Allianz komme u^ wenn man von den Türken einen WiUJeuütill stand oder Frieden erlange. Tor 4 oder 5 Tagen ist ihm von einer hohen Per^röulichkeit mitgetheilt worden^ der Kaiätr habe durch Lamberg dem Eorfür^ten zur Eotschädignug fnr seine Aaspriiebe aaf Jägerndorf die Insel AmeknU*) anbieten la^ssen^ als ein von den General- Staaten widerrechtlich vorenthaltenes Reichs lehen. So trachtet der Ein* seine Ln.st dem Anderen auf;subnrdeu, wodnrch die gemeine Sache wenig j gefördert wird. .Juli. Der Kathspensionur an Ainerongen. Dat, Haag lü, Juli 1683.! [Die kaiserliche und apiubche S&lie facti on. Dos EDgigement mit Spftniem Die Oe- fabreD der rraitsü^isishen N&GhbjirachAft sind für dcti KurfÜr»töa eben ao groii wla fOr den BtüM, Das Verlung^ii, (Ims dio Republik die kurfüratliclieu H 11 fs trappen an- tetlialteTi sollo, ht ni^bt gereobt fertigt imd uumiSglich stu erfOUen. Dat Anerbieten Frankreicliif dem KurfUriten daji Ovcrquartier von Qelderland abzutreten, ist xwar T«rlooketid, iber ¥on gefllbfltuhen Fulgen ftir die Zukunft, Der PHna wünicbt bin* siehtlich der Ansprtl(;lie de& Karfüi-$ten an den Stftat das Ultimatum su wtsaen.] Het m mij Icct uyt H» Ed* missive van den 3. deser te vetnemen, dat de saekeu aen het hoff sran S. C*D, soo wel teu reguarde van den Kejser als B. Con, Maj, van Spaigne ende desen Staet baer rigbtig- heijt nogh niet hebben bekomen. Ick wil hopen dat het geene, dat men niet S. Keys. Maj, nogh oiieften heeft, tot Weeneo ten genoe ^} Eine dor — au dep rert^iaigieu Kiederkndt^n gehörigen » fric^iscbeti Ia>«lii- Dia VerhandluDgen xult dem Kaisor. Geffthren der üebenflAoht FriQkreichi. 735 vao S, C, D, sal können werden g:evon(len, dewyl de« Heer Crani- pricli my verseekert, dat nieii aldaer niet ongenegen souda wesen, S, C< D. satiöfaetie te geven op desselft preteosieu nopende Jagern- iorf. Voor soo Teel de saeke van Spaigne aengaet, ick eal niet nae- lateii, desen dagh daerover te spreeken met den Heer Fuen-Major, ^oni te mögen vaststellen en de termynen, *ip dewelcke de vaorsz* KJO,000 Rd, Boude werden gegeven, en dat de agaignatien op efleeteo |t sy van eout of andere seeker mögen wesen, dat S. C\ U. daerinue lyne gerustheyt kan hebbcn. Maer het doet nij leet, dat men aldaer nogh ditUculteert de de- fensive alliantie tegens toeconiende insulten (want voor so veel aeii- gaetj dat H. C D. 8, Coa. Maj. van Vranckryek niet soude assistereu, ingevalle die Maj. van den Coning van Spatgne soude mögen werden aengetast over 't gunt deselve Franse Maj. van Spaigne genomen heeft fi aedert de Nynieegse vrede, meynt S. Ht dat meu expedientau ge- üoegh äal viudeu tot S. C. D, öatisfaetie), daer tnen gepersuadeert is, dat de Franse maglit niet kan aceresseren, sonder die gene, die in de nabuyrschap syn, te accableren ende in een continuele apprehensie te houden van eenö scbielj'ck^ eer sy haer in postuur können stellen ot van vrunden gebolpeii werden, overronipelt te werden. Want wat kan- ^der beter syn, dan dat men met gemeyne biilp wederataet op eens anders bodem ende met hulpe van die gene, die geattaqueert werdt, hoe slegbt en geriugli die bulpe ooek magh synj een overniaght, die men selfs daernaer te vresen beeft ende dater men» boe de naebnuren meer en meer snHen syn of vermcestert off oumagbtig gemaeckt, min- der ende minder resistentie aen aal können docn. Indien S. C. D, niet so naer eonfineerde aen de Spaense Nedorlanden ende een nabuur van Vranckrijek soude werden, als die wierden overbeert, bet soiidc nm- lichien syn reiiexie grotelyckx liebben, off Ö» C* D- aigb in een Alliantie Biisj'fl" met die Maj* soude behooren te begeven; maer daer Vranck- ^ryck nabuur worden soude ende 8, C. D. daerdoor geexpoueerti om van een so magbtigh nabuur de wetten te moeten ontfangen of sigli Falleen daer tegen oppoeeren, schynt bet my toe te »yn een saeke, die geen bedenkelyckbeijt heeft, dat ineu die uabuurscbap beboort te ont- vlieden, so lang men immers kan, en is mij scer wel indaghtig, dat Lin den jaere 1662 en löG^J^ ak desen Ötaet Vranckryekö beste vrient [was ende die Maj. proponeerde, dat men de Spaense Nederlanden met desen Ötaet soude deelen en aen H. H. M. in die partage wilde ge* ven alles, wat sy souden b ebben geoordeelt van haer convenientie so [wel ten aenaien van de commercie als de securiteyt van haer fron- 736 IX. Verb«nd]uiigeQ über ein« ßene G&ftHtfon^ tiereii te weseii'), die pmposjtie h gedecliueert, um dat meo dan oüvermydeljcke iiabuur van Vranckrjek «oude 8\ n geworden , eode dat nien t^gens die DabuurBcliap §o seer aensagh, dat ineii oordeeJde dat m\x was eeii van de grootste swarigheden, die den Staet koude ontinoeten. Of nu Ö. C, D* niet die nabuursclmp beter soude sjn ge- past, als de audere nabmiren van Vrauckryck, ende minder daer tegen aensien als H. H. M«, inoet iek aen degselfs booghwys ourdeel gemt laeteii, ende is Iiet secoure, dat Ö. C. D. in sodaui^e gelegeiitbeijt sen- den sonde, so groot uiet, dat bei deaelve uaer myn geringb ourded soude bebooreii te deteDareDy om daer door te belpan te Taorkomeu een ongemakj dat wy altoog bier beel lioogh bebben geacbt ende daemm wy alle dese swarigliedeu eaauyrcn, dat is de Franse na- buurBchap, Waiit indien die vrese voor dat onbeijl ons niet onlsette^ wij Büude Vranckiijck enSpaigtie met den andere Beer wel laeteti hob- ben en tobben ende dat spcI alsno wel als een ander können aeniien, Dat .S. C. D, de nianschap, die deselve aeu Öpaigiie furneren öoude, de8en Staet snude laeten tuekomen, maer dat die de voorsz, nianschap 8oude onderbouden, soude maer een groter accablement Toor den Stae Wesen, die alreede meer nU overlaeden door het onderhout van haer^ eygen militie tnunerg in redelyeklieyt niet kau gevergbt werden, op iicb te neioeu de betaelinge van nogh nieerder ndtitie alleen tot de- fentie van de voorsz. S]jaen8e Nederlauden, en aeeker, Judien die voe wederom soude werden genüuieu oni de assistentie, die de böge geal^ lieerden aen den andere tot geineyue defentie presteren mueten, soo^ gullen die gene, die die subsidien soude moeten geven, sodauigb wer- den gecbargeert, dat sij die niet soude können betaelen, alle de andere geallieerden ojj een ende deselve voet sullende willen getracteert wer- den of uyt baere alliantie scheyde, so dat U H. Ed. 