title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: deaburg, ^sonder dewelcke Sijue Maj* verclaerde, in desen niets te sullen noch oock te konneu vaststellen of arresteren eii daerom tot dien eijade in weijnige dagen met den hoogstgemelten Heere Churfurt^t soude abbouche- ren ende raetpleegeu." — Der König habe weiter im Gespräch seine Ab- sichten dahin geäussert, dass er seine Eroberungen nicht herausgeben könne: ^En vorders spreeckende van den Heere Ghurfurst van BrandenbuVch, seijde gehoort te hebben, dat iiien denselven mot eeiiige indigniteijt soude willen bejegenen, doch dat S. C. D. saecken en macht van Wapenen in al ten goeden postuijren waren, om sulcx te moeten verdragen en te ondergaen.^ — Sie hätten die Hoffnung ausgesprochen, durch ihre Vermittlung die noch bestehenden Differenzen auszugleichen; sie seien auch von den General- staaten beauftragt den Kurfürsten zu begrüssen und bei ihm auf Herstellung des Friedens hinzuwirken „Wij hebben in dese constitutie van saecken geoordeelt, den rechten tijt te wesen, om volgens H. H. M. gereitereerde ordre ons nae den Heere (^hurfurst van Brandenburg noch voor het abou- chement met Sijne Maj' van Sweeden ende aleer bij die beijde Potentaten eene resolutie over de bevredinge van dese quartieren mocht werden genoo- ■ mcn, te mögen begroeten, tot welcken eijnde wij goetgevonden hebben, dour ^ ons schrijvens te vernemen, waer ende op wat tijt het den hooghstgem. Heere Cheurfurst aengenaem ende welgevallich soude mögen wiesen, ous wegens H. H. M. te recipieren ende ontfangen.'' van Dorp an den Griffier. Dat. Danzig 6. Jan. 1657. 1657. Er habe mit dem polnischen Unterkanzler*) eine Unterredung gehabt ^^ Jan. und besonders darauf gedningen, dass baldigst zwischen Polen und Bran- denburg eine Verständigung erzielt werde, worauf man dann Schweden zur Räumung Polens und Preussens bewegen könne; man müsse Brandenburg versichern, dass es bei Polen einen guten Frieden erlangen könne, sonst werde es zu seiner eigenen Sicherheit die Verhandlungen mit Schweden hindern und dies von jeder Nachgiebigkeit abhalten. Der Kanzler habe er- widert, man sei zu Verhandlungen mit Brandenburg geneigt, die hier oder an einem dritten Ort anfangen könnten. Er habe darauf die Garantie der Generalstaaten für einen Vertrag zwi>chen Polen und Brandenburg in Aujj- sicht gestellt und seine Collegen beim Kurfürsten in Labiau sofort von die- ser UnteiTedung benachrichtigt. Hiiijbert u. Ysbrandts an d. Griffier. Dat. Labiau 11. Jan. 1 657. 11. Jan. Gestern nach der Audienz beim Kurfürsten sind die geheimen Räthe Schwerin, Ho verbeck und Jena bei ihnen gewesen und haben erklärt, dass sie beauftragt seien, über die von ihnen angebotene Mediation zur Herstellung des Friedens mit ihnen in Conferenz zu treten, und also zu- nächst nähere Erklärungen über die Absichten der| Generalstaaten erwar- teten. Diese haben sie darauf ertheilt, wie sie in der Instruction vom 18. Nov. enthalten sind. Die brandenburgischen Käthe haben sich Bericht *} Andrea» Trzebicki, Digitized by LjOOQIC Die Mediation der Staaten. \03 an den Kurfürsten vorbehalten und nur hervorgehoben, dass die Souverä- nität Prenssens und die Erwerbung Ermlands zur Sicherung der Unabhän- gigkeit des Kurfürsten nothwendig sei. van Dorp an den Griffier. Dat. Danzig 13. Jan. 1657. Der polnische Reichskanzler h^be ihm erklärt, dass Polen bereit sei, 13. Jan. mit Brandenburg und Schweden in Unterhandlungen zu treten, und ihn ge- beten, dem Kurfürsten mitzutheilen, dass ihm in Betreff Preussens dieselben Bedingungen offen stünden, unter denen es von Alters her zu Polen gehört. Denn die früheren Anerbietungen, Entlassung der Preussen aus dem polni- schen Unterthanenverbande und Nachlass des jährlichen Tributs, hätten sich bloss auf den Fall bezogen, dass der Kurfürst seine Truppen mit den polnischen vereinige. Huijbert u. Ysbrandts an d. Griffier. Dat. Labiau 14. Jan. 1657. [Zufriedenheit des Kurfürsten mit ihrer Vermittlung. Derselbe verlangt die Sonve- rftnität Preussens als nothwendig für seine Sicherheit, den Frieden im Norden, die Freiheit des Handels in der Ostsee. Hoffnung auf Frieden gering. Belustigung der Schifffahrt durch die Dansiger.] T Bedert onsen laetsten van den 11. deses heeftö. C. D. sog door U.Jan, eijgen monde als door de Heeren van Sijnen Raede ons te kennen gegeven een bijsonder contentement en genougen, dat H. H. M. niet alleene alles van haere sijde toebrengen en contribueren, dat tot de bevredinge in dese Quartieren soude können dienen, inaer oock heb- ben believen bedacht te sijn op de raiddelen, waer door S. G. D. Lan- den ende Havenen van Pruijssen voor het toekoomende in alle secu- riteijt en verseeckerheijt mochten werden gebracht, en voorts betoont en aengewesen, dat het eenige middel, om dal selve te consequeren en te bereijcken, soude sijn het obtineren van de Souverainiteijt en Independentie van de voorss. Landen en Havenen, alsmede het be- houden van het Bisdom van Ermelandt, daerover ons vorders dese na- volgende redenen en consideratien sijn gerepresenteert: Dat de dependentie der Landen en Havenen van Pruijssen van den Coninck en het Rijck van Poolen met sich sleept een onvermij- delijck engagement in alle de Intressen, Onrusten, Troubelen en Oor- löge, die het Coninckrijck van Poolen overkoomen en soo seer is on- derworpen, en dat oock om die oorsaecke Ö. C. D. in den jegenwoor- digen drouvigeti oorloge is ingewickelt en geengageert geworden. Dat dese swaricheden en becommeringen in het toecomende noch meer waeren te apprehenderen, overmits den jegenwoordigen Coning van Poolen sonder Erfgenaera was, die aen de successie van de Croone soude können pretenderen, en dacrom ongetwijlfelt bij d' eene oflf Digitized by LjOOQIC 104 II. Der nordische Krieg. d' ander machtigh Potentaet buijten Poolen soude werden geacquireert, 't ßij dan door den Grootfurst van Moscovien of ijemant uijt den huijse van Oostenrijck, daer van albereijts de beginselen en aparentien ge- nouchsaera door de werelt bekent en kontbaer waeren, en lichtelijck was te oordeelen en te gemoet te sien, hoe wijt soo machtige Poten- taten haer gebiet^ macht en pretensien alsdan soude können en willen uijtbreijden en vermeerderen, en wat veranderinge en vreese S. C. D. Landen en Havenen van Pruijssen altoos souden hebben te verwach- ten en van tijt tot tijt onderworpen wesen. Dat S. C. D. bij den jegenwoordigen Staet van Poolen, al wierde deselve schoon in een Vreede gebracht, sijne securiteijt noch seecker- heijt niet en soude connen vinden, maer altoos onderworpen blijven, dat Sijn Hertoghdora Pruijssen onder veele pretexten, jae selfs onder die van justitie in haere rüste en vrijheijt soude werden geturbeert, overvallen en soo eyndelijck uijt sijne banden gevrongen, en dat sulcx te meer en te gewisser was te vreesen, om den haet, die de Poolen niet alleene betoonden tegens de Evangelische religie, maer om dat se oock hadden voorgenoomen de selve geheelijck uijt te roeijen en te exstir- peren, en dat sulcx albereijts sijn wreede en bloedige executie hadde gehadt en daermede soo verre was gekoomen, datter jegenwoordich in gants Poolen geene Evangelische kercken raeer overich souden sijn. Dat oock de oflFensie, die bij de Poolen was opgenoomen over de wapenen die S. C. D. genootdruckt is geweest in de handt te neemen, noijt soude werden vergeeten, maer bij alle occasie haer daer over souden willen wreecken met de Ruijne van het Ducale Pruijssen ende het selve geheelijck onder haer geweit en heerschappije te krijgen. Uyt alle welcke voon^erhaelde consideratien ons wierde te gemoet gevoert, hoe seer alle Princen en Potentaten, die haer den welstant van de Evangelische Religie en de vrijheijt van de Commercie en Na- vigatie lieten ter herten gaen, bijsonderlijck den Staet van H. H. M. bij d' een of d' andere soodanige onverhoopte veranderingen en in- corporatie van de Landen en Havenen van Pruijssen souden werden geinteresseert en overniijdelijck benadeelt, want dat daer door de Evan- gelische even als in andere quartieren souden moeten smaecken de bit- tere en vreede vervolginge van de Paepsche Geestelijckheijt, en de Com- mercie en Navigatie eene ongereguleerde begeerlijcheijt van andere ondei*worpen wesen *) ; Dat derhalfven voor alle dese gevreesde en on- vermijdelijcke swaricheden geen heijlsamer remedie was, als dat S. C. D. bij de aen te stellen Vreedenstractaten de Souverainiteijt en In- *^ Bis hierher reicht ein Auszug des Schreibens bei Aitzcina IV. 137. Digitized by LjOOQIC Die SouveränitHt Preussens und Ennland. 105 dcpendentie van Sijne Landen en Havenen van Pniijssen van den Co- ninck en het Rijck van Poolen mochte bedingen en obtineren, alsmede over het Bisdom van Ermerlandt, om het selve in eijgendom te be- houden, soo om dat het is begreepen en geinclaveert midden in *t Du- eale Pndjssen en dat de Poolen, van het selve de possessie wederkrij- gende, daerdoor geduijrige onruste en ongelegentheijt aen ö. C. D. Landen soude connen toebrengen, als om daermede eenighsints te sou- lageren de overgroote onkosten, die S. C. D. in desen Oorloge heeft moeten supporteren, gelijck het selve nu bij Tractaet van den Coninck van Sweeden niet alleene was verkreegen, maer oock dat Sijne Majt soude contribueren, dat het selve van de sijde van Poolen S. C. D. insgelijck mochte werden opgedragen, en dat die daer door dan machtich soude blijven, Sijn Hertoghdom Pruissen bij allen welstant te connen conserveren, oock te onderhouden en punctuelijck te doen practiseren de alliantien met H. H. M. tot den welstant van de Com- mertie en Navigatie opgericht en, waer het mogelijck, deselve meer en meer aen te queecken en te beneficieren, daertoe voorslaende de Onderdanen van H. H. M. deselvc^rijheijt in 't drijven en exerceren van haere Commertien binnen de Stadt Coninghsbergen te vergunnen en bij de aen te stellen Tractaten te laeten stipuleren, als de eijgene Borgeren aldaer competeerende practiseren en in geene Hansesteden, Stapelsteden en die hier aen de Oostzee sijn gelegen, als Dantzick, Riga en andere, aen eenige vreemde Natie werdt toegelaten en ver- gunt, gelijck wij H. H. M. in onsen brief van den 15. November laest- leden over die materie in 't breede hebben bericht. Dat S. C. D. om alle de voorverhaelde hoochwichtige redenen en motiven, betreffende soo wel den Intrest en vo.ordeel van 't gemeen en principalijck die van den Staet der Vereenichde Nederlanden als sijne eijgene, hoopte en vertroude, dat H. H. M. tot dit sijn voornec- men en desseyn van haer sijde mede alles souden bijbrengen en con- tribueren, dat mogelijck soude wesen, ten eijnde bij de aenstaende Vreedens-Tractaten de voorn. Souverainiteijt en het Bisdom Ermerlandt voor hooghstged. S. C. D. mochte werden gestipuleert en onderhouden, vermeijnende oock dat wij met genouchsame last en ordre van H. H. M. waeren voorsien, om dat werck te helpen bevorderen en te secunderen, daer het behooren soude, dewijle S. C. D. uijt de confidente en vertrouwde communicatie, die wij denselven hadden gegeven van de hooghwijse con- sideratie van H. H. M., met een sonderlingh genougen en contentement hadde vernoomen, dat H. H. M. ons hadden gelast en aenbevolen te bear- beijden, ten eijnde S. C. D. ten minsten soude werden herstelt in soodanigen Digitized by LjOOQIC [Qß n. Der nordische Krieg. Staet, als waerinne de selve voor date van de jegenwoordige Crijchs- beroerten is geweest; dat H. H. M. ongetwijfiFelt met de woorden ,,ten minsten'* hadden willen te kennen geven, niet te hebben goetgevonden, ons als derselvers Ambassadeurs en Ministers eenighsints te limiteren of eiders aen precijselijck te binden, maer oock daermede willen too- nen haer aengenaem te sullen wesen, ingevalle bij de Vreedenstrac- taten van den Coninck en het Rijck van Poolen boven den voorigen Staet noch ijets meerder voor S. C. D. konde werden verkreegen en geobtineert, versouckende dat wij dit in deser vougen H. H. M. sou- den willen bekent maecken en, soo het noodich mochte wesen, daer over noch nader last en ordre van de selve vereoucken. Aenlangende de Cooperatie van S. C. D. van Brandenburgh , om Sijne Majt van Sweeden crachtichlijck te helpen disponeren tot de re- stitutie van de geoccupeerde en geconquesteerde plaetsen in Poolen en Pruijssen, daer toe en sien wij geen apparentie, alsoo de Poten- taeten door het laetste Tractaet naeuw aen malcanderen sijn gebonden en soo wel bij eenige aen te stellen Vreedenstractaten als door de wapenen geobligeert, malcanderens Interesten reciproquelijck te ap- puijeren en te ondersteunen. Morgen gaet S. C. D. van hier naer Hollandt, om met öijne Majt van Sweeden aldaer te aboucheren en onder andere over de aen te stellen Vredenstractaten met den anderen te raetslagen. Wij können H. H. M. verseeckeren, dat van de sijde van den Heere Cheurfurst alles sal werden gecontribueert, dat tot voortsettinge van soo goeden en ge- wensten saecke sal können dienen, en bijsonderlijck om eenige im- portante scrupulen over de praeliminaria wegh te neemen, als van de Plenipotentie en volmacht van de sijde van Poolen uijt te brengen, en dat men hoe eerder hoe liever op eenige plaetse bij een soude koomen en bij provisie de Tractaeten beginnen, op de Plenipotentie die den Coninck en de öenateurs van Poolen, jegenwoordich bij Sijne Majt sijnde, souden depescheren en van haer geven, of wel op de Ple- nipotentie, die voor desen, om met Sweeden te tracteren, even voor en op de gerächten van den jegenwoordigen Oorloge aen eenige Pool- sehe Senateurs op een Rijcxdach sijn gegeven geworden. In onse herwaerts reijse door Coninghsbergen heeft een Abra- ham Clouman vaerende van de Stadt van Amsterdam ons aldaer ge- klaegt en te kennen gegeven, dat hij met sijn Galliotte door ordre van S. C. D. van Brandenburg in de Pillauw wierde aengehouden, dat hij daer over door requeste aen den Heere Cheurfurst was klachtich ge- vallen en bij apostille wel hadde verkregen, met sijne voorss, Galliotte Digitized by LjOOQIC ZnBammenkuDft in Pr.- Holland. Der Kurfürst und Danzig. |()7 allesints nae sijn believen te mögen verseijlen en sijne Coopraanschap drijven» uijtgenoomen nae Jie Stadt van Dantzick, en daer voor soude moeten caveren en borge stellen, alhoewel derrevvaerts was afgelae-. den, oock gewoon was, ettelijcke reijsen in *t Jaer van Coninghsbergen op Dantzick en wederom van daer naer Coninghsbergen te vaeren en sijne Coopmanschap te drijven. Wij hebben goetgevonden S. C. D. daer over te spreecken en de relaxatie van de voorn. Galiotte te versoucken. S. C. D. heeft ons geseght, dat al het gene voorss. is, door sijne ordere was ge- schiet, om dat de Stadt Dantzick de Navigatie en Commercie op sijne havenen hadden bestaen te verhinderen -en te turberen en sijn eijgen goet aen te haelen, en niet stille konde staen daer over res- sentement te toonen; dat dese Galiotte geene simpele Coopmanschap- pen, maer oock eenighe Oorloghssaecken hadde ingeladen, dat hij evenwel ten respecte van H. H. M. door onse interceesie de Galiotte ontslaen soude en den Schipper vrij stellen, sijne reijse met alle de ingeladen goederen nae Dantzick te voltrecken, doch ingevalle die van de voorss. Stadt haere vijandelijcke en onnabuijrlijcke Proceduijren niet en souden willen naelaten, dat hij genootdruckt soude wesen, daer in anders te voorsien, en daer toe oock de middel en gelegentheyt wel vinden soude, en hoopten, dat H. H. M. volgens de Tractaten en Al- liantie mede soude helpen besorgen, dat de Commercie en Navigatie op de Baltische zee niet vorders door die van de raoergen. Stadt mochte werden geturbeert en becommert, en verhaelde bij dese occasie, dat sij niet alleene over 10 en 12 daegen ettelijcke Öleeden met Coop- manschap, daer bij oock verscheijde Nederlanders waeren geinteres- seert, körnende van de Pillauw over het Haff nae Elbingh, hadden aengehaelt, maer nu op nieuw een meerder getal weghgenomen, en seijde S. C. D., dat dese proceduijren hem te vreemder voorquaemen en des te onredelijcker waeren, om dat hij aen de Stadt van Dantzick noijt eenige te minste oflFensie of ongenuchte hadde willen geven. Wie hebben dienstich geoordeelt, desen dagh uijt dit Hoff ons afscheijt te neemen en ons mede tot Hollandt te laten vinden, soo het bequameiijck en genouchgelijck sal connen geschieden en door dit doijent weer en diepe weegen 't selve niet en wordt verhindert. Vau Dorp und Ysbrandts an den Griffier. Dat. Danzig 10. Febr. 1657. Auf ihren Bericht über ihre Verhaudlnngeu bei Schweden und Bran- 10. Febr. denburg zur Herstellung des Friedens habe der König von Polen in einer Digitized by LjOOQIC jQg IL Der tiordiöcbti Krieg. Audienz u. a. erwidert: er wolle Alles in diesem Krieg zwischen ihm und Brandenburg Vorgefallene vergessen und den Kurfürsten in alle Rechte, Besitzungen und Vortheile, die er vor dem Krieg besessen, restituiren. Huijbert u.Ysbrandts a. d. Griffier. Dat.Marienb. 16. Febr. 1657. [Bericht der »cbwed. und ' brandenb. Gesandten über die Fricdcnsverbandlungeu mit Polen. Dessen Halsstarrigkeit. Keine Aussicht auf Versiändigung.] 16. Febr. Voor gistcren hebben de Heeren Grave Bent Oxenstierna en den President Berenclouw als Commissarien van Sijne Maj* van övveden met de Heeren Baron van Swerin en Jena, Ambassa- deurs van S. C. D. van Brandenburch, gesamentlick ons eene visite ge- geven over'het subject van de antwoorde ende verclaringe, die Sijne Maji en de Senateurs van Polen over de bevreedinge van dese quar- tieren nu laestelijck hadden gelieven te geven, en gededuccert^ hoe de Negociatien daer over gehouden van den beginne aen tot op desen tijt sich hadden toegedragen, en dat Sijne Hooghstged. Majt en S. C. D. nict alleene doorgaens oprechtelijck en sinceerlijck waercn genegen geweest, den droufigen en landtverdervenden Oorlogc in dese quar- tieren door een eerlijcken en verseeckerden Vrede te eijndigen en te termiueren, maer oock tot bevorderinge en voortsettinge van dien alle bequaeme middelen en wegen hadden geamplecteert en van haere sijde voorgeslagen, selfs ten Tijde van die groote en memorabile victorie, die sij door hare geconjungeerde Wapenen in den voorleden Jare bij de Stadt Warschauw hadden erhouden, en niet tegenstaende alle ver- kregene voordeelen en avantagien; Dat haere goede en oprechte meij- ninge in desen niets en was vermindert, maer altoos deseif de geble- ven, doch hat Sijne Majt en Sijne Sereniteijt haer hadden te beclaegen, dat sij van de sijde van Sijne Majt en het Rijck van Polen niet be- hoorlijck en met gelijcke oprechticheijt en candeur en waeren ontmoet en bejegent geworden, maer dat veel eer door alle haere proceduijren en actien was te kennen gegeven, tot het tracteren en maeckcn van een Vreede geheelijck ougenegcn te sijn: verhaelende voorts, dat de ecrste Antwoorde, die van Sijn Majt van Polen van Lublin was aen- gcbracht, gans onreedelijck en onanneemlijck was geweest, alsoo bij deselve alsdaen wierde verclaert, dat men van de sijde van Poolen tot geenc Vreedehandelinge en wilde verstaen, ten sij Sijne Majt van Sweede alle sijne Conqucsten in Polen en Pruijssen antepreliminariter soude afstaen en quiteren; Dat men die voorss. verclaringe van de sijde van Sweeden niet als met Indigniteijt hadde können opneemen, als ongehoordt sijnde, dat een Potentaet, hebbende door sijne Wape- Digitized by LjOOQIC Polnische Forderungen. 109 nen alle de voornaemste plaetsen van een Rijck en Landt geoccupeert en met veel perijckelen en hasardt vercreegen, soo weijnick soude achten en estimeren van die met een wordt spreeekens, als in een moment, te restitueren en soo te gelijcke oock te abandonneren die gene, die haer vi-ywillichlijck aen Sijne Maj^ van Sweden hadden over- gegeven en sijn schut en bescherminge acngenoomen, bijsonderlijck die van de Evangelische Religie, die daer door gelijck als opgeoifert souden sijn gewest aen de wreethcijt en bloedige veiTolginge van de Paepsche Geestelijckheijt, gelijck haere geloofsgenooten in alle quar- tieren van Poolen desselfs Tyrannic jammerlijck hebben moeten smae- cken en ondergaen; Dat ten tijde van den Coninck Gustavus onsterffl. meniorie, alhoewel Sijne Conquesten bij verre nae soo groot noch con- siderabel waeren gewest ende 't Rijck van Polen door gecne lang- duijrige Oorlogen getravallieert, maer in volconien welstant en fleur stonde onder eene ordentelijcke en welgestelden regieringe, evenwel in die tijt met veel meer redelicheijt was geprocedeert, alsoo over de Sweetsche conquesten eene solemnele handelinge en negotiatie wicrde aengestelt volgens d' ordre en practijcque bij alle Potentaten gcreci- pieert en gebruickelijck; Dat naderhandt Sijne Majt van Poolen, binnen de Stadt van Dantzick gecomen sijnde, bij sijne voorige antwoorde van Lublin genouchsaeni hadde gepersistcert, alleene die veranderinge daer ontrent gebracht, dat die gerequireerde restitutie van de Sweet- sche Conquesten in Poolen en Pruijssen niet en soude geschieden noch werden gepresteert, eer men in eenige handelinge off negotiatie soude treden, maer belooft en verclaert, dat het eijnde en d' uijtcompste van deselve de voorss. restitutie soude uijtbrengen. En 800 veel S. C. D. van Brandenburch aengingh, dat men van de sijde van Poolen hadde verclaert, denselven te gelijcke met Sijne Majt van Sweden als sijn geconfoedereerde tot geene Tractaten te sullen willen admitteren noch oock gesepareert cousidereren als een Chcur- vorst van *t Roomsche Rijck en een Potentaet van Sijn selven depen- derende, maer alleen als een Hertoch in Pruijssen en Vasal van het Rijck van Poolen, en dat men aen denselven niet als bij wegen van Pardon eenigh contentement soude geven; Dat eenigen tijt hiernacr, als Sijne Majt van Sweden met sijn leger de Wijssel was gepasseert, oni het Poolsche Legher onder Dantzick liggende te attacqueren, dat Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Poolen docnmaels van haere voorige. antwoorde wat scheenen te relaxeren en aftegaen, ten regarde van de gevorderde verclaringe over de restitutie van de conquesten in Poolen en Pruijssen, ende te vreden te sijn, dat daervan in het tracteren selfs Digitized by LjOOQIC -j -j Q II. Der nordische Krieg. soude werden gehandelt, oock hoope gaven, dat S. C. D. van Bran- denburgh met Sijne Majt van Sweeden te gelijcke tot de aen te stellen traetaten soude werden geadmitteert, slaende oock voor seeckere plaetse, daer de hooghstrijdende parthijeu souden connen bij eenkoomen; Dat Sijne Majt van Sweeden hierop niet alleene connende antwoorden noch sijn sentenient geven, sonder het goetvinden en comnmnicatie van S. C. D. van Brandenborgh, dat sij beijde soo haest doenlijek is geweest, tot Hollandt te samen sijn gecoomen^) ende, nae alles serieuselijck en rijpelijck te hebben overlegt, aen de Heeren Franse en H. H. M. Ambassadeurs haere antwoorde en Declaratie hadden overgegeveu met de mondelinge explicatie over den rechten sin en raeijninge van dien, en gaven een ijegelijck te oordeelen, oif al het selve niet met de re- delijckheijt en billicheijt over een en quaem en met de maniere en practijcque, die allesints ontrent soodanige handelinge wierden geobser- veert; Dat daerom Sijne Majt en Sijne Sereniteijt haer hadden te be- claegen, dat van de sijde van Poolen daeraen niets en was gedefe- reert, jae ter contrarie, als men haer van de sijde van Sweden en Brandenburgh is tei genioete gecoomen en een rechten ernst tot de Vredenstractaten betoont, dat deselve sijn gercculeert en achterwaerts gegaen en genouchsaem wederom gecoomen op de eerste antwoorde van Lublin, werdende Sijne Majt van Sweeden op nieuws gcverght en voorgehouden , eermen tot eenige Traetaten bij een soude koomen, sich tot de restitutie van alle sijne Conquesten in Poolen en Pruijssen te verclaren en sijn sehen alsoo daermede voor de geheele weerelt te prostitueren; En voor soo veel aengingh de meeninge en antwoorde van Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Poolen raeckende S. C. D. van Brandenborgh, dat daermede noch de digniteijt en billijcke prc: tensie noch oock de seeckerheijt en securiteijt van hooghstgem. Heer Churfurst wierde genouch gedaen. En beslooten eijndelijck uijt al dit gededuceerde, dat aen de sijde van Sijne Majt en de Republijcque van Poolen geene de minste genegentheijt «och intentie tot den Vreede was, maer vcel meer^ omnie in den Oorlogh te continueren en veel heviger als voor desen te doen aenbranden, en vraeghden ons uijt den naem van Sijne Majt van Sweden en S. C. D. van Brandenburgh, off wij niet en oordeelden, dat Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Poolen door haere laetste antwoorde en verclaringe de vreedensbij- eencompste en Traetaten volcomentlijck abrumpeerden ; ten anderen, off de voornoemde antwoorde en verclaringe voor de laetste en uijterste ») 'i.'S. Jan. 1657. Droysen, P. P. III. 2. 329. Digitized by LjOOQIC Keine Aussicht auf Einigung swisofaen den kriegführenden Mttchten. \\\ was te houden en van hooghstged. Sijne Majt en de Republijcque van Poolen niet anders of naeders en was te verwachten, op dat Sijne Majt van Sweden en S. C. D. haere mesures en ooghmcrck daernae souden connen nemen. Wij hebben ons seer beconimert gevonden, omme dese beijde vraegen te beantwoorden: want alhoewel Sijne Majt en de Heeren Cancelliers en Senateurs van Poolen verscheijde maelen met hoogen ernst en groote aniniositeijt hadden geseght en iterativelijck geprotesteert, dat boven derselve laeste verclaringe en antwoorde van haer niet meer en was te verwachten, en die genoem- den haere alderlaeste uijtterste en extreme meijninge en intentie, soo hebben wij doch niet raetsaem noch dienstich geoordeelt, dit alles in sulcker vougen te kennen te geven, om dat wij aen dese sijde mede eene groote animeusiteijt bespeuren en dat de gemoederen niet verder van den anderen mochten vervreemt en gealieneert worden, en hebben alleene op het eerste geseght, dat wij hoopten, dat Sijne Majt en de Republicque van Poolen noch tot eenige handelinge en Tractaten sou- den resolveren, ingevalle men van dese sijde over de restitutio van de conquesten sich wilde verclaeren; en op het tweede, dat wij had- den gespeurt, dat de laeste verclaringe en antwoorde van Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Poolen met veele ernstige en serieuse ex- pressie van haere meijninge was gegeven, doch dat wij niet en konde Seggen, offer ijedts meerder en naeder van haer was te verwachten of te hoopen, en dat wij van herten wcnsten, om dat seeckerlijck te mö- gen onderstaen, dat ons daei-toe occasie en niaterie door eenige nadere resolutie van Sijne Majt en C, D. mocht werden aen de handt gege- ven; en recommandeerden voorts, dat dese hooghimportante saecke na haer gewichte wel mocht werden gecousidoreert, en dat Sijne Majt en S. C. D. doch alles wilden toebrengen, dat tot den voortganck van den Vreede in dese gewesten mochte dienen, en dat Sijne Majt en de Republique van Polen wat mocht werden te gemoete gegaen. Doch de welgem. Heeren Commissarissen en Ambassadeurs vermeijnden, dat van de sijde van Sijne Majt van Sweden en S. C. D. teert en voorgehouden, daer van wij onderdanighst hoopen H. H. M. raet den naesten breeder te suUen können berichten*). In dem neu entbrennenden Kriege gegen Polen suchte der Kurfürst Anfangs vergeblich bei den Niederlanden Schutz gegen Polen, dessen Macht er nach dem Abmarsch des Königs von Schweden nach Dänemark allein ausgesetzt war (Pufendorf VI. 64). Die Staaten hatten aber ihr einziges Augenmerk auf Herstellung des Friedens zwischen Polen und Brandenburg gerichtet und suchten den Kurfürsten dazu zu überreden , auch wenn er nicht die völlige Souveränität Preussens erlangen könne (de Witt an V. Dorp, 8. Juni, Brieven V. 497. Pufendorf VI. 73). Ohne ihre Mit- 19. Sept. Wirkung kam sodann am 19. Sept. der Wehlauer Vertrag zwischen Polen und Brandenburg zu Stande. Die Generalstaaten zeigten sich hierüber im höchsten Grade erfreut und waren bereit, mit dem Kurfürsten sofort ge- meinsame energische Massregeln zur Herstellung des Friedens zwischen Schweden und Dänemark zu verabreden (Pufendorf VII. 7). Resolution der Generalstaaten. Dat. S.Jan. 1658. 1658. Ist beschlossen, die Deputirten für die Sachen von Schweden und Dä- 8. Jan. uemark zu ersuchen, dass sie mit den brandenburgischen Ministern in Con- ferenz treten und von ihnen vernehmen, ob der Kurfürst auch geneigt ist, ^met alle macht ende vigeur" zur Pacificatiou der nordischen Kronen bei- zutragen, und dagegen zu versichern, dass die Generalstaateu in diesem Fall geneigt wären, mit dem Kurfürsten mehrere solche Puncte zu verein- baren, welche zur Erreichung dieses Zweckes dienen können. van Dorp, Huijbert und Ysbrandts an den Griffier. Dat. Wismar T.Jan. 1658. 7. Jan, Sie haben vernommen, dass der General Montecuccoli, der Resident des Königs von Ungarn (Lisola), der Palatin von Posen undUlefelt, dä- nischer Gesandter bei dem Kurfürsten, von Posen nach Berlin gereist seien, „om op S. C. D. een uijtterste effort te doen tot eene Conjunctie van Wa- penen tegens Swedeu, daer toe S. C. D. niet schijnt te sullen condescen- dcren, soo langhe op dese zijde genegentheijt ende bereijtsamheijt tot eenige Vredehandelinge wort gethoont.** van Dorp und Ysbrandts an den Griffier. Dat. Wismar 17. Jan. 1658. 17. Jan. Der Graf Schlippenbach sei gestern von hier abgereist „gelast om met den Heer S wer in Chuif. Raet te gaen abouchereu *). — Men is alhier in verwachtinge, wat uijtslagh mochte vallen op de Instantie, dewelcke tot i)-S. Aitzema IV. 92 u. 138. Secr. Resol. I. 372. ^) In Neubrandcnburg. Die Zusammenkunft blieb ohne Erfolg, v. Orlich 1. 192. Digitized by LjOOQIC Frieden zwischen Polen a. Brandenburg. Stellung der Staaten zu demselben. j[j3 Berlin aen den Heer Cheurvorst wert gedaen, om Syne Wapenen te con- jungeren tegens Sweden. Wij hooren, dat in Vranckrijek het ooge daerover gehenden wert, en dat in sulcken geval de Inclinatie soude wesen, om eenige Troupes onder de directie van den Maresehal Grammondt met den Vorst van Nieuborgh te vougen, om vijantelijck in te trecken in de lan- den van Qulich ende Cleve, bij aldien hooghstgem. S. C. D. tot de geseijde Conjnnctie quame te resolveren, waervan ooek waerschouwinge aen S. C. D. onder de handt soude gedaen sijn." — Herr Jepson erklärt, von Crom- well beauftragt zu sein, zwischen allen protestantischen Mächten einen festen Frieden herzustellen und Oestreich vom Frieden zwischen Schweden und Polen-Dänemark auszuschliessen. Memoire von Weimann und Copes an die Generalstaaten. Dat. Haag 25. Jan. 1658. Ihre Deputirten haben ihnen die Resolution vom 8. am 10. mitgetheilt. 25. Jan. Sie haben dem Wunsch nach Mittheilung des von Brandenburg mit Polen geschlossenen Vertrages ohne Bedenken gewillfahrt und denselben vorge- lesen, lieber den zweiten Punct sind sie nicht instruirt gewesen, haben also nähere Bezeichnung der Intention der Generalstaaten verlangt, um ihrem Herrn zu berichten, aber einstweilen doch erklärt, dass der Kurfürst nichts lieber sehe, als die Versöhnung der nordischen Kronen und die Ver- hütung fernerer Diiferenzen. Seitdem warten sie nun auf jene genauere Re- solution; da aber unter den gegenwärtigen Zeit Verhältnissen Eile nöthig sei, damit nicht ein Theil gezwungen werde, ohne Mittheilung an den anderen Schritte zu thun, so bitten sie um schleunige Erklärung der Generalstaaten, namentlich auch darüber, ob sie den Vertrag mit Polen garantiren wollen. Instruction flir den aussejordentlichen Gesandten der Gene- ralstaaten an den Kurfürsten von Brandenburg, Johan Ys- brandts, Hovelingh op ßuijgewaert *). Dat. Haag 9. Febr. 1658. [BeglfickwÜDSchung wegen des Friedens mit Polen. Nothwendigkeit, auch zwischen Schweden und Dänemark Frieden auf dem atatus quo ante herzustellen. Bereitwillig- keit, sich im Fall des Misslingens mit Brandenburg über fernere Massregeln zu ver- ständigen.] Soll sieh sofort an den Hof des Kurfürsten begeben, ihn ihres Wohl- 9. Fehr. wollens und ihrer Affection für seine Person und sein Haus versichern, ihn ') Die Gesandten in Preussen hatten heim König von Scliweden vergebliche Ver- suche gemacht, den Frieden mit Dänemark aufrechtzuerhalten. Karl Gustav verlangte vielmehr von den Staaten Ratification des Elbinger Tractats und auf Grund dessel- ben Beistand gegen Dänemark. Hierauf wurden die Verhandlungen abgebrochen und die Gesandtschaft aufgelöst: Huijbert kehrte im Januar nach Hause' zurück, V. Dorp folgte dem König nach Wismar, Ysbrandts ging nach Berlin. Aitzema IV. 256. Wicquefort H. 506. Mater, zur Gesch. d. Gr. KurfQrsten. 111. 8 Digitizeckby LjOOQIC -j J4 ^' ^^^ nordiscbe Krieg. wegen des Friedens mit Polen beglückwünschen met verclaringe, dat H. H. M. met bijsondere aengenaemheijt vernomen hebben, dat S. C. D. wederom in goede poincten van confidentie met den hoochstgem. Co- ninck ende 't rijck van Poolen gebracht is, verhoopende dat daer door de gemeene Interessen van desen Staedt ende van S. C. D. des te beter ende bequamer gevordeii; ende bereijckt sullen connen werden, ende daer naer voordragen: Dat H. H. M. haer de bevorderinge van de voorsz. gemeene In- teressen van desen Staet ende van ö. C. D. ten hooghsten laten ter herten gaen ende van- desselflfs zijde van gelijcken vertrouwen ende verpachten. Ende dat dienvolgens H. H., M. altijts geoordeelt hebben ende alsnoch oordeelen een van de essentieelste poincten van 't voorsz. ge- meene Interesse te wesen, dat Ae strijdende machten in 't Noorden ten spoedighsten bevredight ende bij gevolge de commercie ende navigatie op de üostzee buijten alle gevaer gestelt sijnde deselve wederonune met behoorlijcke securiteijt gedreven möge werden. Dat H. H. M. daeromme ende tot bereijckinge van soodanigen Üoghmerck goet^evonden hebben, dat van wegen desen Staet alsnoch alle mogelijcke ende efficacieuse debvoiren ende officien sullen werden aengewent ende in 't werck gestelt tot nederlegginge van de onlusten tuschen de Coningen van öweden ende Denemarcken onlanghs opge- resen, in sulcker voegen, dat conform H. H. M. resolutien van den 15. October ende 13. December beijde lestleden bij succes van dien oock bij gevolge de langhgewenste rüste ende vrede in Polen ende Pruijssen gevonden ende herstelt ende sulcx eene generale vrede in de voorsz. gewesten, is *t doenlijck, getroffen moghe werden; ende specialijck dat de Heeren Ambassadeurs ofte andere Ministers van desen Staet, die tot executie ende bevorderinge van 't geene voorsz. is, geem- ploijeert werden, tot naeder openinge van 't selve H. H. M. ooghmerck ontrent het werck van de voorsz. bevredinge bij speciael aenschrijvens is bekent gemaeckt, dat H. H. M. achten de promptste ende appa- rentste uijtcomste uijt den voorsz. Oorlogh verhoopt ende verw^acht te connen werden, dat de hooghstgem. Coningen hoe eerder hoe beter mögen werden gedisponeert tot verkiesilige van plaetse ende prefixie van tijt van bijeencomste, om aldaer een crachtige aenraedinge van desen Staet mitsgaders van de andere geallieerden ende naegebueren des goetvindende aen de hooghstgem. Coningen van Sweden ende Danemarcken te doen*, omme bij provisie alles te herstellen ende te laten in soodanigen Staet, alst voor date van den voorschreven ont- Digitized by LjOOQIC Die Staaten laden d. Kurixlrsten zu gemeinsamen ScBritten fSr d. Frieden ein. |;(5 staenen Oorlogh is geweest, ende sulcx reciproquelijck te evacueren ende restitueren de landen, steden, fortressen ende plaetsen geduij- rende denselben Oorlogh op elckanderen ingenomen ende verovert, met eene vaste belofte van wederzijts te sullen onderhouden ende naer- comen de Traetaten in den Jaere 1645 tot Bromsebro gemaeckt'), daer van H. H. M. ten selven tijde oock ten deelen de mainctenue ende gua- rantie belooft hebben, ende, vervolgens daerop de wapenen nedergeleijt wesende, wijders in der minne ende met interventie van wederzijts geallieerden te laten vereffenen de particuliere gravamina, die d' een oflf d* ander ofte oock beijde souden mögen willen inbrengen, *t sij over non observantie ende contraventie van de voorsz. Wijders daer bij voegende, dat H. H. M. besieh sijn, omme haere gedachten te laten gaen op 't geene tot bereijckinge van 't voorsz. ooghmerck verders geresolveert ende in 't werck gesteh soude dienen te werden'), bij soo verre de niste ende tranquilliteijt in ende omtrent de Oostzee door de voorgeroerde aen te wenden officien ('t gunt Godt verhoede) niet soude connen werden geconsequeert. Ende sal den voorn. Heere extrs. Ambassadeur nae de voorsz. ge- daene ouverture den hoochgem. Heere Churfurst uijt den naem ende van wegen H. H. M. versoecken, dat deselve sich in 't geene voorsz. is, met H. H. M. gelieve te conformeren ende sulcx mede met allen ernst ende vigueur het sijne te contribueren, omme de voorgeroerde bevredinge effectivelgck uijt te wercken, met verseeckeringe, dat H. H. M. in sulcken gevalle bereijt sullen wesen, omme tot naeder becrachtinge van soo- daenigh voornemen met S. C. D. te adjusteren soodanige poincteu; ') Friede zwischen Schweden und Dänemark, abgeschlossen am 13. Aug. 1645 SU Bromsebro, den die Staaten garantirt hatten. Aitzema III. 15 ff. ' «) Aitzema III. 1287. ') Holland hatte eigentlich beschlossen zu beantragen, dass dem KnrfKirsten auch der Entscbluss des Staats mitgetheilt werde, im Fall die Friedens Vermittlung ohne Erfolg bleibe, Dänemark mit aller Macht unterstützen zu wollen. 28. Jan. Sccr. Resol. 1. 584. 8* Digitized by LjOOQIC ^'iß . 11- ^^^ nordische Krieg. als tot wederzijts gerustheijt ende tot beter uijtv^oeringe van 't geene voorsz. is, sullen connen dienen. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 16. März 1658. [Freundliche Aufnahme seines Anbringen». Eifer des Kurfürsten für die Interessen der Niederlande. Friedensyerhandlungen ku Braunsberg.] 16. Mttrz. Er hat den Inhalt seiner Instruction dein Kurfürsten selbst, dann sei- nen Käthen Schwerin, Ho verbeck und Somnitz vorgetragen*). Ge- malte Heeren hebben daerop uijt den name van S. C. D. met veele ende significante expressien betuijght de aengenaemheijt van H. H. M. besendinghe ende particulierlijck het contentement, 't weick S. C. D. geschept hadde uijt de congratulatie , die H. H. M. hadden believen te laten doen over de Vrede onlanghs tusBchen Sijn Majt ende de Croon Poolen ende S. C. D. opgerichtet, verclarende, dat gelijck S. C. D. altoos een Sonderlinge estinie ende vertrouwen op de goede vrientschap ende correspondentie met H. H. M. gehadt ende een par- ticuliere reflectie op H. H. M. inclinatie geniaeckt hadde, S. C. D. ooek tot het ßluijten van de voorsz. Vrede onder veel praegnante redenen voornaemelijck bewogen ende geporteert was geworden door de ge- negentheijt, die ö. C. D. van langer hant in H. H. M. hadde gespeurt, om hem met Sijn Majt ende de Croon Polen te sien herstelt in goede pointen van Confidentie; dat ö. C. D. met geen minder angenaemheijt hadde opgenomen H. H. M. cordiale betuijginge van H. H. M. gene- gentheijt, om neffens de Interessen van den Staet van Nederlant oock te willen behertigen die van S. C. D. ; dat S. C. D. visees ende intentie noit anders gestreckt hadden als tot Vrede, ende alsnoch ^een ander ooghmerck ofte begeerte hadde, als allesints de gewenschte rüste ende tranquilliteijt te sien herstelt; dat het daerom ö. C. D. ten hooghsten aengenaem was, dat Sijne intentieu ende raetslagen soo wel met die van H. H. M. overeen quamen, ende daerom geerne met H. H. M. ge- meenen raet plegen wilde, om alles tot het voorsz. g^ewenschte oogh- merck ende tot hantliavinge van de gemeene Interessen te dirigeren, waer over S. C. D. genegen was in volgende conferentien met mij te doen concerteren; dat over 't gene bij mij geproponeert was, met rijpen raede gedelibereert soude worden, edoch naedemael alle de in- gecomene advisen eenhellich raedebrachten, dat tusschen beijde Noor- *) Seine Ankunft in Berlin und seine Audienzen beim Kurfürsten, der Karfürstin und den Ministern berichtete Ysbrandts ausführliofa an die Qeneralstaaten. Das Schreiben ist fast wörtlich abgedruckt bei Aitsema IV. 257. Digitized by LjOOQIC Der Kurfürst ist daza geneigt. VersammluDg zu Braunsberg. 117 der Croonen separatelijck gehandelt was *), dat S. C. D. begeerich was, uijt mij te verneemen, wat reflectie dienthalven bij H. H. M. genomen wierde ten regarde van de Vredehandelinge in Polen, ende off H. H. M. alnoch bleven van deselve'consideratien, als bij niij diesaengaende ende ten reguard van de generale Vredehandelinge gededueeert wae- ren. Ick hebbe daerop geantwoort, dat de tijdingen van *t gepasseerde in Denemarck met alle particulariteijten ongetweijffelt H. H. M. albereijt door derselver Ministers bekent souden sijn gemaeckt, ende dat ick daerom redden hadde te gelooven met den eersten van derselver naeder intentie geinstrueert te suUen worden, welcke ordres ick H. H. M. on- derdanigh versoeck, dat mij op 't spoedighste toegesonden mögen werden. Men hout hier voor seker, dat de Tractaten raeckende de praeli- minaria van den Vreede tusschen Sweden ende Polen tot Braunsbergh, 800 niet op den gepraefigeerden dagh, dewelcke den 20. van dese maendt is, ten minsten korts daeraen suUen äengevangen werden, ende heeft S. C. D. ende de Heeren desselffs Commissarien mij gevraeght, off niemant van wegen U. H. M. tot noch toe ordre hadde sigh mede aldaer te vinden. Van den Heere Churfurst is daertoe gelast de Prince Radzevil, waerbij sigh van hier sal vervoegen de Heere Geheime Kaedt Overbeeck; van wegen Polen is daertoe gecommitteert de Heer Lesczinski, Woywoda van Posen, ende van Sijne Majt van Sweden de Graven Magnus de la Gardie, Benedict Oxenstiern, Slippenbach ende de President Guide nclaeu, welcke beijde laeste geseijt werden met den Heere Fransche Ambassadeur de Lombres alreede daerwaerts vertrocken ende tot Stettin gearriveert te sijn. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 26. März 1658. [Truppenbewegungen in Pommern. Der Kurfflrst entschlossen, nur seine Lande zu schützen, nicht anzugreifen. Hoffnung auf Frieden.] Men heeft hier tijdinge, dat dagelijck verscheijde Regimenten te26. Mttrz. voet ende te paerde uijt Holsteijn ende Jutlandt na Pomeren aenko- men ende in de Guarnisoenen aldaer werden verdeelt, ende dat daer- tegens de Oostenrijcksche ende Poolsche Volckeren sigh versamelen ende alreede in aentocht sijn, om tegens den 1. April gesamentlijck in het Sweetsche Pomeren in te marcheren. De beere Churfurst doet sijne trouppes mede bij malekanderen trecken ende haeren marsch na Achter-Pomeren nemen ende tot Stargard ende Colbergh een conside- rabel gros van deselve logeren, waerop verscheide speculatien vallen, *) Am 26. Febr. war unter Vermittlung des franz. und des engl. Gesandten zwi- schen Schweden und Dänemark der Friede von Koeskilde geschlossen worden. Digitized by LjOOQIC J-jg IL Der nordische Krieg. eenighe als off dit geschieden, om haer met de bovengenoemde Vol- ckeren te conjungeren, andere, dat in gevolghe van het Tractaet on- lancx met Polen opgericht S. C. D. den Coninck van Sweden den paa door Sijne Landen na Pruijssen ofte Polen soude willen verhinderen. Doch heeft mij S. C. D. selfs geseijt, dat alleenlick sigh in postuir wilde stellen, om Sijne Landen tegens alle onverhoopte overval te kunnen beschermen, ende dat van Sijne sijde eerst geen offensie aen iemant soude trachten te geven, oock sich met Sijne Armee soodanich setten, om van de voorss. Poolsche ende Oostenrijcksche niet affge- sneden te worden, maer in cas van noot sigh met deselve gevoegh- lijck te connen conjungeren. Ick vinde bij dese conjuncture mij seer verlegen, door dien ick gedestitueert ben van de noodige instructie, waeruijt de goede intentie van H. H. M. ontrent dit werck mij soude kunnen bewust sijn, doch hebbe evenwel in particuliere visiten bij de Heeren, dewelcke de principaelste directie v^n de affaires aen dit Hoff TS toevertrouwt, mij soo verre uijtgelaten, dat ick niet twijffelde, off H. H. M. souden door alle middelen trachten alle diffidentie tus- schen den Coninck van Sweden ende den Heere Churfurst soo veel mogelijck wegh te nemen ende daerdoor soecken te beletten, dat de- selve tot gene verdere verwijderinge mochte komen uijt te bersten, om het werck van den Vrede niet difficiler te maecken ende tot nieuwe engagementen occasie te geven. Gemelte Heeren hebben mij daerop geantwoort, sulcx van harten te wenschen, ende versekert, dat S. C. D. allenthalven noch soo verre buijten engagement was, om alles te kun- nen doen, wat de conservatie van Sijne Landen vereijschen ende Sijne Geallieerde hem souden raden. Van Stettin wert bericht, dat de Grave Slippenbj^ch per Poste van daer na Polen soude sijn vertrocken, waeruijt alhier eenige suspicie van subite handelinge wert getrocken, aengesien de groote inclinatie, die aen de Poolsche sijde tot de Vrede met Sweden wert getoont. Memorial der brandenburgischen Minister an die General- staaten. Dat. Haag 26. März 1658. 26. MHrz. In einer früheren Audienz hätten sie bereits auf Erweiterung und Ver- stärkung der Allianz von 1655 angetragen. In einer Conferenz mit ihren Deputirten hätten sie das mündlich ausgeführt und thäten es nun schrift- lieh: Diese Erweiterung soll nur zu besserer gegenseitiger Vertheidigung, Beschwichtigung der täglich steigenden Kriegsunruhen und Herstellung des Friedens dienen. Dazu gebe die alte Allianz nicht ordentliche, hinreichend kräftige Mittel an die Hand. Wie des Kurfürsten, so könnten auch des Digitized by LjOOQIC Der Kurfürst wird sich nur vertheidigen. Erweiterung der Allianz. Blondel. 1 1 Q Staates Lande thätlieh angegriffen werden. Der Kurfürst schlage demnach vor: 1) Dass die Allianz sich erstrecke auf die ganze Ausdehnung der bei- den Staaten ohne Ausnahme eines Landes oder Provinz. 2) Dass sie auf mehr Jahre abgeschlossen werde. 3) Dass die Höhe und Zahl der ausser- ordentlichen Hilfe und die Bedingungen der gegenseitigen Hilfeleistung ge- nauer ausgedrückt werden. 4) Diese soll sofort eintreten und nicht auf- hören, bis beide Staaten von Gewalt befreit und durch einen allgemeinen Frieden in Sicherheit gebracht sind. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 2. April 1658. [Bcmfihungen Blenders für Schweden und gegen Oestreich. Der Congress zu Braans- berg verschoben. Bradshaw.] De Heer Ongarische Affgesandter ') bevind sich noch alhier ende 2. Apr. 