title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: De gen van den Gardon, dit is de kamer van de Dronkenchap. Ik begon te lachen, en vroeg hem, waartoe deze dienst? Hij antwoordde, deze heeft een groot gebruik in ons land; hier worden de Dronkaarts ingebracht, haar deze Beelden aangetoond, en wit elk Pedestal de spreuk van Sarabanda voorgelezen, en onderregt, niet door Geestelijke met de Gods-dienst; maar door verstandige Politiek. Hoe geschiedt dat vraagt de ik? Hij antwoordde, wanneer in deze Stad Talonjael, een Mensch is die hem meer drinken te buiten gaat, zodanig dat hy zijn beroep verwaarloost, zijn goed vermindert, en daar door zijn Huis-houding niet verzorgd, en zijn lichaam gezondheid nadelig is. Zulk een Mensch, wordt eerst gewaarschuwd door den Wijk-meester van de Wijk waar in hij woont; hij hem niet bevredigend, wordt dat aan den Raad bekend gemaakt, welke hem dan rechtvaardig doen vervenijen, afstand van zijn te veel drinken te doen; zodanig laat hem zeggen dat de Dronkenchap schadelijk voor zijn Huisgenoten, schandelijk voor hem zelf is, onnut, en aanleiding voor het gemeen. Zodanig het gebeurt dat hij hem nog niet en beterde, en van zijn overvloedig zuipen op houdt, dan wordt het den Gouverneur bekend gemaakt. Deze doet den Suipert voor hem brengen in zijn Paleis, hij in zijn Rijksstoel gezeten zittend, vraagt den Dronkaart, waarom hij op de eerste en tweede vermaaning niet heeft verlaat, enzijne ere, voordeel, en gezondheid niet weer heeft willen in acht nemen? te antwoorden wordt den Dronkaart niet toe gelaaten, om dat de Gouverneur meende, dat, dat maar tijdverwilling. Hy werd terstond gebracht in een andere Kamer, daar een Geestelijk en twee Wijze Raads-Heeren zijn, hier komende, velden den Geestelijken hem zijn zonden voor ogen hoe hij tegen God, den Koning, en Balok gezondigd heeft. Dan werd hij de Wacht overgeleverd, dieze brachten hem des voormiddags ten tien uur op de vijfde trap van de Piramide, daarmiddel hij vijf uur blijven staan, met het gezicht naar het plein, om van elk zien, en bekend te worden. Daar hij wordt onderscheiden gebruikt, en wordt een morgen-drankje zuipen straf gehandeld, als een die des daags nuchter is, en des avonds alleen dronken. Ten drie uur komende de twee Raads- heeren met een Secretaris, klimmen met den Dronkaart opwaarts tot in deze Kamer; hier komende, moet hij tegenover dat Beeld de Dronkenschap gaan staan, en dat beeld aanschouwen. Ik vraagde welke is het Beeld van de Dronken- schap? de Garbor antwoordde, daar ziet gy een boom, met een wijn-gaard omwonden, het Beeld omarmt die met zijn linkerarm, in welke hand hij een wijn-kanne houdt; hij heeft een zots-kap op zijn hoofd, uit zijn lachende mond ziet men een grote wijn-tand, hij is met ge- schreven kleederen gekleed, staat op bloote voeten, en wijst met zijn rechter voorste vinger op een grote en vele kleine rozen, die elk een bijzondere kleur hebben, voor hem leidt een leeg geld-beurs. De Geleerden gezeten zijnde, spreekt de oudste Heer de Dronkaard aan: gy N.N. hoe zijt gy dus vervallen, gy zondigd tegen God, den Koning, tegen de Wet en u zelf. Gy weet dat Baloka uwe daden dagelijks aantekening, waar wil dit ten laatsten met u heen? want als gy dus voort vaart, zult gy u overige goederen verkwisten, tot alles onbekwaam maken, en u huis-gesin niet in car kan voeden, dan moet gy naar het Eiland Larkeya, daar meer zeer fwaarne arbeid doen, daar word gy met flucht voedsel gespijst, daar moet gy geurde kleding dragen, en blootvoets gaan. Gy behoorde tot deze laatste waarschuwing niet gewaagt, maar eerder uw zuipen verlaten, en van uw Dronkenheid af te zijn. Men zal u hier een weinig spreuken, (raakende de Dronkenheid) voorlezen, door Sarabasa opgesteld, u die meegeven ten einde gy die met aandacht leeft. Gy zult nu weer tot avond ten acht uur op de vijfde trap te pronk gaan. En u dan niet verbeterende, op het eerste aanbrengen van uw Wijk-meester, naar Lankesa gebannen worden: dan zal men u zeer veel spreuken van Sarabasa meegeven, op dat gy kunt zien, tot wat kwaad gy u zelf door den dronk gebracht hebt. Dan leest de Secretaris hem een weinig spreuken voor, uit het boek van Sarabasa, uit het Kapittel van de Dronkenheid: het welke niet anders behelfd als zeer deftige spreuken, elk een bijzondere zin hebbende. Ik vraagde of ik enige van die spreuken moge afschrijven? hy zei, die zijn te veel, ik zal u een goed getal behandigen, die egern u mee wilt nemen, om op uw Schip af te schrijven, ga u behalve een plezier, meer een zeer deftige studie. -Krinken Kesmes 237 Maar voor dertien dagen, is hier zulks geschreven, en vloog de Secretaris op hetzelfde blad in 't Kapittel van de Dronkenschap, en heeft het volgende het zuipen voor: Het Boek lag nog op de tafel, hij zei schrijft de andere zijde af, en niet meer, het voorgaande, en het volgende zal ik u hier naar hand stellen. Hij zette hem om te roken, ik om te schrijven. Het bovenste blad stond, V. aan de Dronkenschap. Het gebruik van wijn is uit den Hemel, en het misbruik uit de Helle voort gekomen. Matig gebruik van wijn is de geest der Engelen; maar het onmatig gebruik, is het bloed der Duivelen. Wijn is een vriend der Waarheid, een vijand van velen; zij ontflaakt de kabinetten der harten, en ontdekt alle geheimen. Ook is zij een medicijn tegen matig gedronken; want weinig verheugd, veel ontield, maar overdaad onthult. Wijn matig gebruikt maakt vrolijk en verheugd de geest, zij heeft de weldoende kracht en konstige vindingen voortgebracht, zij ontbindt de gebonden geesten, en kan van hooge zaaken spreken. Maar onmatig gebruikt, maakt een Mens een Beest, en een Wijze zot. Wie een glaasje drinkt voor de dorst, het tweede om de geest te verlustigen, het derde ter ere van een Vriend, doet niet kwaad; maar elk moet hem waakken voor overdaad en verkwisting. Wijn wekt de geest op, en maakt de ogen wakker; maar die te veel gebruikt, duurt zulks niet lang, dan word men dof en loom. De wijn-dampen doen ons aardig schijnen aan ons zelf, maar belachelijk aan anderen. In de wijn leggen alle ondeugden verborgen. Die een grote vriend is van de wijn, is een vyand van zichzelf. De wijn is het bloed der aarde, en een hoofd-vyand der jeugd; hij verftomt de spieren, en is gevolgd door een walgelijkheid. Kern van de bespreking. De wijn vermeerderd de vinnigheid der zinnen, vermeerderd de pijn, verhit de ingewanden, verwaarloost de inbeelding, vernietigt de geheugen, ontroert de redenen, en is bij gevolg een hoofd-vyand van ongezondheid. Een wijs man verliest door de dronkenschap deze drie zaken: 1. De eerlijkheid van zijn gedachten. 2. De toom van zijn tong. En, 3. De aanzienlijkheid van zijn jaren. Men moet nooit zoveel drinken, dat het verstand of de voeten lozen; veelal zit Cupido in den roemer, en tenslotte schuilt onder in den wijn. Wanneer dat door de wijn iemand toestanden ongeregelde driften vervalt, zoo verkort hij niemand meer als hem zelf. Een suipert verkwist zijn lichaam, tijd, en goederen, terwijl hij zijn achting aan de wereld opoffert. De kracht, wensen, smaakvolle dranken, lieftige luizen, en de een vermaak worden alle zeer snel van de aard van de Circe van Ovidius, kan zoo wel op de aarde van de maan als van de hemel. "Dronken schaap, als op de wereld gesproken; want de Dronken schaap verandert de Mensch in een beestachtige bedrijven en gedachten, dus wordt men als een Leeuw, Schaap, Zwijn, Aap, Bok, Nagtegaal, Slang, &c. - SZ ! Een die Dronken is, moet als een zinloos wezen aangemerkt worden, want zolang als een voorzichtig en wijs is, zal hem de Dronkenschap niet bevangen. Een Dronkaard kwist zijn Natuur, verwerpt alle grenzen, hij verliest zijn eer, geld, en gezondheid. En wat verschil is er, of iemand zichzelf verfoeit, dan of hij dat door de drank van langzaam hand doet. Een Dronkaard koopt voor zijn geld, zottheid, ongezondheid, armoede, schande, en een geboorte hoofd. Een Dronken mens is geen meester van zijn gedachten, nog van zijn tong, huppert zonder schaamte voor oneerlijke dingen: van een Man-woord hij een Kind. Door Dronken schaap worden vele goede dingen verhinderd, zij is de Moeder van alle kwaad, zij ontbloot ons van de rede, zij baart zonde, schaamte en schande. Dit hem voorgeleefd hebbende, werd nog de leelijkheid van de Dronken schaap zeer scherp in hem aangezicht; hij moest dan weerder op de vijfde trap te pronk staan, welke geschiedenis. De Heeren vertrokken zijnde, werd hij op de trap gezet." Hij in plaats van beschreven te zijn, riep daar veel Volk bij een, en begon met een lachend en blauw gelaat te spreken, en zei: De Wijn is in 't midden best, om dat het bovenste ceiling door de lucht word aangedaan en bedorven, zy word daar door dan waterachtig; het onderste is moerig, drabbig, heftig &c. Ik zeggen u zijde hy, goeden Wijn moet zijn klaar, subtil, oud, van rijpe druiven, die niet rottig zijn, in 't glas springende. | Te alle Wijnen kan men in flessen lang goed houden, met Olie daar op te gieten. | Het Bier moet klaar zijn, gebrouwen van onbedorven koorn, lang en ten vollen gekookt, niet zuur, maar oud, klaar, en van de fles wel gezuiverd. | Dit gezegd hebbende, haalden hij een flesje met Brandewijn uit zijn zak, heeft lief morgenster! zei hij, gy zijt mijn vermaak, waarom zoud gy alleen des morgens goed zijn? waarlijk, het is op den dag, ja des avonds alzo gezond als des morgens; met dronk hij het flesje leeg, Goddelijk vogt! riep hij, wat Schip zou in zulk een Zee niet gaaren verzinken. Met begon hij te zingen een drink-liedje. | De Gouverneur dit aangediend zijnde, liet hem aanstonds halen, en voort zenden op het Eiland Zandtja, daar hij tegenwoordig moet arbeiden, en zeer sobere spijser geniet, al wat hij meer verdiend als hij verveeld wordt rot onderhoud van zijn Huis besteed. | In de Zaal der Dronken schap stonden de volgende Beelden. De Naragtige Wijsheid werd verbeeld door een lachende Vrouw die haar naaktheid vertoonde, houdende in de een hand een molentje, in de andere een Schaaps-hoofd. De Geest van de voorbijgaande Sorheid; de eeuwige was een zeer schoone en bijna naakte Maagd, zittende op een Geit: hebbende in de ene hand een Patrijs of Veld-hoen, en in de andere een Schorpioen, en een grote roemer Wijn. Ter zijden stond de Onverschrikteid, zittende op de Weereld, houdende in de ene hand een halve Maan, in de andere een Chameleon. Dit daarbij stond de Asterklap, zijnde een leelijk Wissend, die een geflitsterde tong uit haar mond stak: "op haar linker schouder zat een Eekhof, op de rechter een Raaf, haar kleed was met Schorpioenen en Adders bezaaid. Het Bedrog stond, hier als een oud Wijfje, hebbende een muizenval op het hoofd, een hengelroede in de hand, haar kleed was vol aan en voor haar een vuur en water. Het Beeld van Kwaad-spreken was ook een oud Wijfje, met Egelsvellen gekleed; hebbende een zwarte verf-kwast in de ene, en een roestig mes vol scharpen in de andere hand. Hier dichtbij aan de deur stond de Armoede, als het laatste gevolg van Dronkenschap, zij stond als een Heidinne, buigende haar hals onder een zwaarbaar Juk, een Hond bepesten haar. Hier uitgaande, bracht mij de Garbon nog dertig trappen hoger, in de kamer van de Souverein. Hier zat het Beeld van de Koning Chamari in een mooie Throon, met een gouden Kroon op zijn hoofd, een gouden sabel aan zijn zijde. De Beschrijving van het Koningrijk den Scepter in fijne hand, op wiens opperste een menselijk oog, zeer gierlijk en levenslustig gemaakt stond; om zijn hoofd had hij een traan gelopen als de zon , zijn andere hand rustte op een Boek dat voor hem op de tafel stond ; dat was het Boek daar de meeste Wijsheid was in verklaard , die in Krinke Kesmes bekend was. Op het Boek was geschreven met gouden letteren, 'die niet kan leven, kan niet regeren. | Nevens hem zat het Beeld van een Historie-Schrijver dat Beeld scheen een aanzienlijk Man; voor hem lag schoon papier, daarbij stonden allerhande kleuren van schrijfbaar metaal , in zijn hand had hij vele penselen van verschillende vorm, gelijk scherp, stomp, stijf, slap, rechts, krom &c. 'Aan de andere zijde van Cham Hazi stond het wonderlijk Beeld, genaamd de Politie: dit was, Een Vos, zittende op een Kameel , die stuurende met een gouden touw, zijn Zaal waar hij op zat was bedekt met Schild-pat, zittend Pistolen. Verrekijkers, zijn Sabel met Slepen bezet ; hij had een Geestelijke Mut op zijn hoofd, om zijn hals hing een Ketting Brillen, van allerhande kleur, en veelderlei vorm, daar onder een Horloge gaan. Waar, Tun m Krinkle Kesmes 229 aanhangende ; zijn Mantel was vol Oogen en Ooren , onder zijn Oosters had hij Boc- ken, Papier, Penseel, Inkt, Penzeel, en verf; in zijn rechter Voet hield hij een Schaal- de, die hij geduurig in balans zocht te houden, met nu in de een, dan in de andere blaazing, in zijn linker Voet hield hij een. Touw, daar Eekels, Bokken, en Veren, met Buskens aan gebonden waren, die hem goedwillig schenen te volgen. De Geveldheid werd hier verbeeld, door Een maagd, Wijf, gekleed met Schaapvelten, waaronder een Wolf uitkijkt, in haar hand was een Bok en Patroonster. Daar om de Ginnekbak, dit was een oude, lelijke magere Caronje van een Wijf, met gescheurde vodden gekleed, zijnde blootsvoets, knoopende met beide handen een volle Geld-beurs toe; bij haar stond een magere Wolf. De Eedelheid, was een mooie Vrouw, kostelijk gekleed, hebbende in de ene hand een Lance, in de andere het Beeld van Pallas, op haar hoofd was een Kroon van Sterren, voor haar op een tafel, lagen Kroonjeweljen, Boeken, Swaarden. De Oorlog, was een gewaandende Man, hebbende in de ene hand een Bloedwaard, in de andere een brandende Fackel, zijn helm was een Tijger, op zijn schuld stond een Wolf en Krokodil met ijselijke klauwen, zijnde met allerlei Oorlogs-tuig behangen. Hier bij was stond de 70e of Schatting, als de zenuw des Oorlogs, verbeeld door een Pachter, zijnde een sterke Jongman, met bloote armen en beenen, zijn hoofd is bekrond met een eikenkrans, daarop paauwveeren als Pluimen op staan, zijn Rok is vol oogen en oren, in zijn rechter hand houdt hij een Schaar, in de linker een stomp Mes met een ronde punt, voor zijn borst zijn twee Messen gekruist; in plaats van een Degen, heeft hij op zijn linker zijde een droog-scheer-comber. Deze zaal verlaatende, klommen nog dertig trappen op, hier ontloot hij de Kamer van de Gods-diens. Hier moest men de Schoenen uittrekken, en de voeten wassen in een bak daar ten dien einde gesteld, eer dat men in de Heilige plaats mocht in treeden. Hier veronderdschden ik me door de zelfteken, en over grote pracht. Deze zaal was van binnen rond, herbewelfd, gewelf, muren, en vloer, was uitnemend schoon op zijn Moors gewrocht, met goud, zilver, azuur, zulk hoogrood als karmijn, meer zier gloedend groen, dat alles zoo uitnemend glanzig was, dat ik me niemand verwonderen kon. Een tien voeten van de muur was rondom een afsluiting, konvexe gevonden, en door gebroken met veel Historie en Beelden, verbeeldende enige mirakelen of wonderwerken, door enige van haar Heiligen of Martelaars gedaan, zoo als de Garbon zei. Ik dit ziende, en van de Garbon dat horende; dacht in mij zelf, immers mee te zeggen alle Gelooven, haar Heiligen, en Martelaars te hebben. De plaatsen, of patronielen van dit rond, dienden om de Offerhanden te ontvangen, die elk volgens de Wet op bepaalde hoogtijden of heilige dagen daar mochten komen offeren; ten dien einde stonden daar zeer veel offerkisten, zijnde rond, boven met een gat waar door de Priester dezelfde in de kist stak. De Garbon een andere deur openende, trad met mij in de tweede verdeelking, welke ook rond, en tien voeten breed was. Deze plaatzen was heiliger dan de eerste, hier werd gebiekt en gebeden; het tweede was vijf voeten hoger dan het eerste, en bedekt door een blauw satijnen kleed, met goud geborduurd, dat men met zijden koorden kon optrekken, om het binnenste te beschermen. Den Garbon had de goedheid van het kleed zo hoog op te trekken, dat ik het binnenste zien kon; op het eerste aanziend werd ik even ontroerd, over de onwaardevolle kostbaarheden en schitterende glans, van zo vele volmaakte glanzende werken. Dit binnenste vertrek was de Adyta, of het Heilige der Heiligen, daar mocht niemand in komen als de Koning, of door deszelfds schriftelijk bevel. In het midden van deze Adyta of Heilige der Heiligen, stond een ronde gouden kist, steunende op de schouders van tien gouden engelen; in deze kist werden vele heiligen bewaard. Boven op het deksel waarden tien gouden beelden van Baloka. In deze Adyta of Heilige der Heiligen, moesten de Princen, Veldheer en Gouverneurs haar eed van getrouwheid, met vele ceremonieën en offers afleggen: als in de tegenwoordigheid van God en Baloka. Rondom deze kist stonden de beelden van Kennis, Wet, Onwetendheid, Kindsheid, Opvoeding, Gewoonte, Eerbied, Eere, Gehoorzaamheid, Hoop en Ewigheid. De Kindsheid was als een kindje van drie jaar, rijzend op een houten kermis paardje, houdend in zijn rechterhand een icoon van papier als iemand dat aanvraagt, om daarop te schrijven wat men wilde. De Opvoeding was een bedaagde Man die een Kind in een Boek onderwijst, hobbende in zijn andere hand een rood koord en lange; tevens had hij een kraaiende Haan. De Gewoonte vertoonde een oud Man, bezaaid met verschillende Muziek- en instrumenten; bij hem stond een fluitje. De Wijze was hier vertoond door een oud zittend Man, hebbende de voorstevinger van zijn linkerhand voor zijn voorhoofd, als in gedachten weefde, voor hem stond een brandende aambeeld. De Denge stond als een schrochte jongeling, hebbende een krans van gras en eikenloof en eikelen om zijn hoofd, daar bovenop stond een Zon, op zijn borst stond een ronde opening waar in een vierkant, en in deze opening een gelijkzijdige drie-hoek getrokken was, in zijn een hand had hij een lange lauwer omwonden, in de andere had hij verschillende Kroonen, zijn rechtervoet stond op een vierkante steen. De Eere was verbeeld door een Jongeling, wiens hoofd met lauren bekroond is, hebbende in een hand een spijker, in de andere een overvloedige hoosvrucht en vruchten, blokken, en blaadjes gevuld. De Hoop stond hier als een jonge Maagd, ziende opwaarts naar de Hemel, reikend in haar rechterhand een lelie om hoog. En leunde met de linkerhand op een ankert. Aan de deur stond de Eeuwigheid, een statige Vrouw met los haar, haar zijden verlangden haar aan beide zijden, komend boven haar hoofd samen, zodat ze ineen ronde Circulatie, die blauw en met sterren bezaaid was, inhoudende in haar hand was af goudene zon, in de andere een zilverne maan. Twee zaken die alles baaren, voeden, en onderhouden. Deze Beelden, gelijk ook alle de voor gaanden in de andere zaalen, stonden op ronde pedastalen, van binnen hollen, die als kisten konden opgevuld worden; in de zelfde waren de spreukjes van Sarabaja bedongen-op dit plan komt, blaast hij driemaal op. De Heilige Gonden Kist die met haar boorden op tien engelen rulten, had nog recht onder haar in 't midden een pedastal, daarvan zelfs boedem op rulten, in deze waren de Spreuken van de Gods-dienst gebracht. De Heilige kaamer verlaatende, klommen nog dertig trappen op, alwaar de Garbon een kamer oplokte, daar in niet zag als drie bedsteenen, drie stoelen, een tafel, daarop pennen, inkt, en papier, met enige boeken: we vroegen wat dit beduiden? De Garbon antwoordde, dit is de Frikaa-amer, ik zal u het daadelijk zeggen, hier is dog niet te zien. Hij floot de deur, en wij kwamen naar dat nog twintig trappen waren opgeklommen, boven op het plat. Dit plein had vijftien voet in zijn diameter, rondom met een leunung voorzien. In het midden was een hoog podium, waarop de Engel Baloks alle Heilige dagen, werd ten toon gegeven, als wanneer elk hem groeten, en kwamen offeren en bidden. Hierbij stond een ongeveer vijf voet hoge koperen kist, waarin een fluitje en een koperen hoorn lag. Ik vraagde wat dat beduidde, den Garde antwoordde: "Wanneer een vluchteling den hoorn, als wanneer de bewaarder van deze piramide moet boven bij hem komen, die dan deze fluit krijgt, en brengt de vluchteling in de verkaemer, de deur voort fluitende, gaat terstond de Gouverneur het bekend maken, dat daar een man is die de Vrijheid eist; de Gouverneur zendt daarop voort twee Raadsheren, met een Secretaris, nevens eten, en drinken. Deze bovenkomende, verhooren de man die de Vrijheid eist; en wanneer het blijkt door zijn redenen, en dan door getuigen, dat hij door ongeluk of onnoodlazelijkheid, een Doodsfalen, of iets anders begaan heeft, als bijvoorbeeld, zo hij was. uitgedaagd tot vechten, of om zijn eerbare leven te beschermen, een mens begaan had, zoo werd hem dat eten en drinken voor gezet, en hij van de andere noodzakelijkheid vergeten, tot zolang dat zijn proces geëindigd is, waarbij hij door het Recht of de Regering wordt verklaard, hem zijn Sententie daarvan ter hand gegeven, wordt hij kruipend en schadeloos ontflakkend, en gaat dan zijn weg. Maar indien de Vrijheid-verdediger overtuigd wordt, dat hij met opzet een moord of andere schandelijke, of dodelijke zaak begaan heeft; dan wordt hij niet bed, gelijk in de Kloosters van Spanje geschied, (dat recht schuilhoeken voor Moordkers, Schelmen, en Dieven zijn) maar deze worden dan daar nevens in een andere Kamer gebracht, daar hem niets mag gebracht worden, noch eten, noch drinken, hier heeft hij keuze, om van honger en dorst te sterven, of hemzelf om te brengen, genietende door deze Vrijheid-kamer alleen, zodat niet door Beulens handen sterven, en dan nog eerlijk begraaven wordt. Wij vroegen afklimmende, en benedenkomende, was ik bijzonder wel voldaan over de goedheid van de Garde, die mij alles had laten zien, en verduidelijkte, deze zeer treffelijke Piramide aangaande; ik bedankte hem met een goed herte, belovend weer terug met eenen dat wanneer ik mijn goed uit ons Schip konde bekomen, ik zijn goedheid eenigszins zoude trachten te vergelden, zoo met Kaarten als Backens die ik zoude konnen missen, waarvoor hij mij bedankte. Ik beklaagde mij egter dat ik zo ongelukkig was, dat ik alle de Beelden die ik in de Piramide van had niet zoude konnen onthouden; hij mij met een duister gezicht aanziende, sprak als half verstoord, ik heb meer als eens gezegd, dat ik u alles schriftelijk zal overgeven, dat gy dan te Scheepzijnde, met plezier kunt beschrijven, en dat in zulk een order brengen als het u zal believen; met rip hy een Man die onder in de Piramide woonden, hem aanprekkende, dat ik niet verhalen kon; de Man ging binnen, voort weerom komende met een papier, dat hij de Garde met een diepe reverentie overgaf. De Garde mij dat overhandigende, zei: de daarbijde beschrijving van de Kaarsen Beelden der Piramide die gy gezien hebt, in goed Spaans, gaat en schrijft dat af, verwerp ik gedachten daar mee, ik zal u ook een Kaart van ons Land, ter hand stellen, gy weet dat een van mijn Klerken voor u doende is om in ’t Spaans te vertalen de beschrijving van dat ons Land en alles wat. daar aan vast is, of toebehoren, dit heb ik mooi meer als eens gezegd, gy moet daar vergenoegd mee zijn. | Ik bedankte hem andermaal, met een diepe eerbewijzing, en vroeg nog met erbiedigheid, wat de Eere-Poorten beduiden die op de Markt stonden? Hij antwoordde, dat zal ik u zeggen; en met in zul aan toe gaande, zag ik dat deze Eere-Poort uit drie boogen bestond, en van boven met een stenen gewelf omringd. Dat op vier pilaren rustte, van een wonderlijke ordening. De eerste Poort was van gele en glanzige zonnen, met bloemen en vruchten doormengd. De tweede Poort was van witte maanen, zoo hele, halve, vierdeels, als nieuwe, met vele kruiden, en groente, doorwroggen, op de groente lagen vele witte druppels als dauw. De derde Poort was gemaakt van vele gele en witte sterren, de gele vertoonden zonnen en de witte maanen, doormengd met vele figuurtjes uit de schilderskunst, als mensen, vele en verschillende soorten van vier- kanten, driekanten, &c. Ik dit alles zeer nauwkeurig beziend, en durfde echter niet te vragen. De garde die mijn gezicht, en doeningsgedaante floog, vraagt wat ik daar van dacht? Ik antwoordde, dat naast mijn mening deze boogen zeer kunstig geworven waren, maar dat ik de stof waarvan ze gemaakt waren al zoo weinig kende, als de betekenis van de figuren; Ik staar verbaasd van zulke fraje dingen te zien. Den Garbenzide met een lachend wezen, deze Zerenpagina is gebouwd voor negentien-duizend, en acht-en-dertig jaaren, en verstrekt ons hier tot een tijdspunt (Epocha) duizend Jaaren na dat de Wereld geëxplodeerd is, en na deze tijdpunt terugkijken wij onze Koningen die wij nu negentien-duizend en acht-en-dertig Jaaren kunnen berekenen, aan dit tijdpunt mag niet anders gerekend worden als de regeering van onze Koningen; wij zijn wel zoo oud als China; ziet deze stof nu meer aandacht, het is geen metaal, geen steen, of glas, maar een nu onbekende zaak; onder de geleerden wordt hier nog getwist, of het gegoten dan of gehouwen is, deze kontt ichijnd verloren te zijn, wat denkt u daar van? ... ik zei half beteuterd, mijn Heer, als ik het zeggen durfde, zonder u te vertonen, dan had ik daar veel tegen. Spreekt zonder schroom zei hij, wat u belieft. Hoort. dan toe, mijn Heer, in Europa wordt onder de geleerden vaak genoemd, dat na de Schepping van de Wereld, vier-duizend Jaaren Christus geboren is, en deze geboorte, is het tijdpunt in Europa, en men tellen van de geboorte Christus nu 1702, deze met de voorige 4000 jaar opgeteld, is samen 5702, als wanneer de Wereld van God geschaapt is, hoe kan dan deze Eerste Poorte zo oud zijn? Zei ik niet denken, dat een werk door Menschen handen gemaakt, 19000 jaar, en langer, de lucht zou kunnen duuren. De Garbonantwoordde, op het eerste dienst, dat Europa haar kennis, wetenschappen, wetten, en Godsdiensten, meestal uit Azië ontfangen, of overgenomen heeft, dat door de langheid des tijds, deze zaken veel veranderingen geleed hebben. Zegt mij waarom zouden wij Aziatische zaken zo wel niet kunnen reekenen als die van Europa? De meerderheid wijkt niet af van die hier te meer, en onderzoekt alle Joden, Christenen, Turken, en veel andere heidenen. Werk boek. Onder vele geleerde schrijvers van Europa, munt in vele een zeer geleerde man uit, welke dus spreekt. Onder alle tijdreekenaars die niet overeenkomen over 'het jaar der Schepping', waar in de Messias gebooren is, kan men aanmerken dat er onder die alle niemand is die meerder rekkend als 7000, en geen die minder als 3300 jaar. Dit verschil van de oudheid der Wereld is 3300 jaar, welke de een meerder als de andere rekkend mag in Europa de een van de ander verschil hebben, 3300 jaar, waarom zouden wij volgens onze boeken daar geen 14336 jaar mogen bij doen? Wat hebben de Chinese meerder recht als wij? Onze historie zijn zoo geloofwaardig als die van China. Ziet eens wat onze Europese schrijvers daarvan schrijven, Christus zoude geboren zijn na de Schepping der Wereld, volgens het gevoelen van: Hieronymus e. 3948 Origene 4830 Van Augustinus 15353 Ep. Alfonsus Koning van Spanje 6984 De eerste en laatste verscheidenheid is 3043. Jaaren. Maar Vallemont veld 4000 jaar. Daar bijgevoegd 1702. Zoon van rekening; dan heelt ingekomen van Exrapas 5702 jaar, en na on-rekening 20.038 jaar; doch gij behoefdt dat niet te geloven: hier is dat Waarheid; maar in Europa niet: Even gelijk als in Spanje waarheid is, dat is hier geen waarheid. Wat het duren aangaat, het Pantheon tot Rome, of nu S. Maria Rotunda, hoe lang heeft dat gestaan? En kan nog lang staan. Waarom kan er geen substantie zijn die twintigmaal beter is? In die tijd was de heerlijke Zon ons Koning. Wees voorzichtig, ik was bang hem te vertelen, dat de Wereld nu ge staan na de rekening. Kräpke Kesnmes. 243 Kunnen, en zag na een andere Eeren-Poort; hy zeide, kom laat ons de drie andere Eeren-Poorten ook nu voort bezien. Ze gingen daar naar toe, dit was een aardige (schouw, bestaande ook uit drie Boogen, uit een zwarte, glanzige en zeer harde tent gemaakt: de hoofdwas van grouwelijke Draken koninklijk door een geheimzinnig licht verlicht. telingerd, doormengd met vele openbare Boeken. Het was alsof van Klippen, waar bovenop een Chinees schrijvende inktenboek, raad bij hem te ontstaan verschijnde geestelijke, als na hem luisterende. De derde Poort was weer een vertooning van Draken, met Boeken doormengd. De Gargoyle mij aankijkende, zei, dat deze Eeren-Poort is gebouwd voor 2250 jaar, ter ere van Jen, de goden Filosoof Krakabas, deswezen, was een liefhebbende en Discipel van de grote Wiigeer Confucius in China. Die goede Man gaf ons goede Wetten, en verbeterde de oude: toen ter tijd was hier nog geen Vreemdeling gezien, hij was de eerst. We vroegen, hoe is deswezen dan hier gekomen? De Gargoyle zei, dat dit zullen jijdaneer minder geloven als van de eerste poort. Krakabas was zes geleerd, en de beste Discipel van Confucius. Hij in China, buiten het aangewezen Nanjing, in een bos wandelend, kwam door laat van de Zon, de Engel Baloka bij hem, hem zeggend, dat hij aanstonds naar Krinke Kesmes moest; hij was verbaasd, en zei dat land niet te weten; maar Baloka nam hem op, voerde hem door de lucht, (daar hij ook wonderlijke zaaken zag) en zette hem neder bij de Hoofd-Stad Kesmes. Bij de Poorten intreedend, was elk verbaasd; want zijn kleeding was onbekend, en niemand kon hem verstaan: men bracht hem voor de Koning, die hem naar een andere kamer liet brengen, alwaar hem eten en drinken voorgezet werd. Daarbij gevallen papier, pen, en inkt vond, hier begon hij te schrijven, en meer papier &c te vragen, werd hem dat ter hand gegeven; hij begon voort een Woordenboek te schrijven: vragend wat dit of dat voor een naam was. Had, dat hy opschreef, daar zijn Chinese tekst- gen zettend, leerden hy in korten tijd on- feerbaar; hy werd bemind van den Koning en alle mensen om zijn deugd. Hy verbeterde vele oude, en maakte vele nieuwe Wetten, die alle door den Koning en fijnen Raad werden bevestigd. Dit diende nu tot een Tijd-punct in alle Rechtzaken, Obligaties, Verkoopingen en andere handelingen, daar naartoe worden alle Sententie en Decreten gedagtekend, ook als een Contract getekend wordt, zodanig nog gisteren gedaan heb, tekende ik daar onder, betreffende jaar van Krakabas 2250, de 6e dag van de 8e maand. Ik grimlachte, hy merkte dat, en begon ook te lachen: spreekt vrij op zei de Gar- bon, want ik weet dat je daar niet gelooven wilt. Ik antwoordde, ik wilde wel geloven, maar ik kan niet. EEN Hoor ik de Poes aan zeide hy, waarom wilt je niet geloven, dat hier alle eerlijke en gelovige Luiden geloven, wat schort daar aan? zegt het vrijelijk op. Ik ben verbij derd, zeide ik, en kan niet begrijpen, dat den Engel Baloka uit de Zon zou komen in China, en nemen Krakabas daar op, hem dan door de lucht voerende tot hier bij Kesmes. O mijn lieve Man! zeide hij, is’t anders niet? Ei, hoort! dit is hier waar, maar in ’t Mark Ancona in Italië niet, daar is weer waar, dat de Engelen het Huisje van Loretto op hunne schouderen namen, in het Heilige land, en droegen dat door de Lucht, tot in Mark, d’ Ancona bij de Steede- deken S. Maria Lorettana. Dat is hier ook niet waar, of aan de derde ga ik je vertellen, kom dan laat ons nu na de derde ga, welke ter ere van den vrome Koning Cham Hazi, en den wijzen Wijlgeer Sarabanda, op- geregt is. Hier komend, zag ik vier bogen als in ’t kruis tegen malkander over staande; boven op die aan de Oost-kant zat den Koning Cham Hazi in zijn Koninglijk gewaad, met zijn Kroon en Scepter vermeld, de Pijlers en Boog waren met kinderen en overvloedhoorns bezaaid, alle van zachte houten. Over decfe teegen ’t Welten fiond een witte Boog, met alle geeftelijke gieragie vergierd, op deefe zat den Wıjtgecer Sara- Ba/s, houdende een Bock in fijn eene hand, wijfende met de voorfte vinger van fijn an- dere hand op fijn herte. De derde .Boog teegen’t Zuiden, was gantfch blaauw , op decfe ftond de Sonne, zonder eenige vergierfels, als tufichen Wol- ken drijvende. De Boog teegen ’t Noor- den wasgroen, met pennen en boeken kon-- itig vergierd „ boven op ftond den Engel Baloka. | | Tuffchen deefe vier Boogen wierden alle. regten uitgefprooken , het Leeftelijke raaken- de; zy is ook cen Tyd-punt voor alle geelte- hjkce Adtens., en ıs geboud voor 670. jaa- ren, tereeren van Cham Hazi en Sarabafa. Van ee. / Krınke Ketsmes 247 Van hier naa de vierde gaande , zag ik dat die in drie boogen beftond alle van kon- ftige Beelden, Feftoenen, Overvloed-hooras , Bioemen, &c. | | “ Den Garben zeide nu kan ık niet langer wagten , ik moet gaan, ık zal u van deeze Eeren-Poort een befchrijving ter hand ftel- len, mer groeten hy my. en vertrok, enık naa ons Logement „: daas ik voort begon te fchrijven wat ık gezien had. Naa het nutti- gen van. ons Avond-maal ,. rookten wy te zaamen , en nog wat gepraat hebbende, ‚ging ik zeer vergenoegd naa. bed, God dan- kende dat ık zoo veclc fraaje dingen gezien, en braave Schriften van den Garbon gekree- gen had, en my nog meerder beloofd was. ı \ Q4 AGTSTE Ex 248 Befchryvinge van het Koningryk AGTSTE HO@FDSTUK. Den Schryver kruidt order om met den Garbon naar het Schip te gaan, alwaar komend met genoegen beschouwd. Tenten aan de rand. Ruiters langs 't strand. Rijden naar eenige dorpen, en een stad. Den Schryver bekomt een Kaart van Krinke Kesmes, doch kan niet vertrouwen. De Garbon en den Kapitein geven elkaar een knuffel wat het 5e de Maand is aan de Rivier Berbice. Wyn naar den Koning gezonden: wat Koopmanschap aan Strand gebracht worden. Den Handel begint met moeilijkheden. Groote winsten. Befizit om weer naar Panama te zenden, Den Schryver werd met een Reisvergunning van fijne Brieven van het Zuidland, bemiddeld door den Garbon ter hand, belegd "begiftigd. Vertrek en komst in het Vaderland. En volgenden morgen kwam den dag zeer vroeg tot ons, met een bij gelaat in de Kaamer te treeden. Hoe Spanjert! Flapt je nog al veel komt? U goede tijding brengen, zei den Man. Wij zweegen. Hij sprak verder. Hier is zooeven tijding van het Hof, en van het Schip gekomen; het Hof heeft verstaan, dat het Schip een vrije Handel van veertien dagen zal hebben, en zal na drie dagen beginnen, op 't strand aan de haven. Ik zal u tezamen weer te Schip geleiden, naar den eeten moeten wij vertrekken, ik ga alles voor de reis bedelen. Alle ons Volk was verblijd, maar ik bedroefd. Den Garbon vroeg wat mij schort. Het antwoord was, dat ik zoo gauv vertrouwd moest, zonder meer gezien te hebben, ik had gehoopt zoveel langer te blijven. Ik had gehoopt ook nog een andere stad te zien. Wy hadden ten twaalf uur al gezien, en geen pakketje hebbende als mijn papieren, waren wij klaar en tot reizen voorbereid, toen we voor de poort uit kwamen waar we aankomend waren, en flaanderen de slinkende hand om, trokken wij stoof aan; na wat 'gegaan te hebben', vonden wij twee wagens met echte karren. De garbewagen en ik traden op de voorste, mijn zes maats op de tweede wagen; op de karren waren levensmiddelen, een tent, en bagagie van de garbewagen. Onder het voortreizen, zei de garbewagen dat hij een doos met papieren voor mij had, en dat meer zouden volgen, van het Koningrijk, Land, inwoners, dieren, beelden, fonteinen &c., dat mij zeer verbluffde. Wij kwamen na eenige uren in een dorp van veertig of vijftig huizen, dat zeer vermakelijk was, van het ene huis tot het andere was een vallei met fruitbomen, een fraai revier stroomde door het midden, een vierde van een uur gaans was een schoon bosch. Hier vertelden wy ons tweemaal uur, den Garon liet mij de papieren zien; ik zag onder veel goede Spreuken, en Beelden reeds getekend, ook een aftekening van den Gouverneur van Talowjael, beschrijving der Badilooven &c. ook de beschrijving van het Floots-eiland Porle Krinke Kesmes, en van de Dieren, Vogels, Vissen, en Insecten, eveneens de beschrijving van eenige daarbij leggende Eilanden &c. waarover ik mij uitneemend verblijd, en hem met al mijn hart bedankte. Zul Tegen den avond een uur naa Sonnen ondergang kwamen wij weer aan het dorp, dat ook zeer vermakelijk was; hier wierden wij alle wel onthaald-, en sliepen. twee uuren, we reisden voort tot des morgens ten laatst, kwamen we een klein Botje, hier liet de Garbon zijn Tente opzetten en rustten we twee uur, waar na we voort reedelen tot twee uur na de middag, vonden we daar een groot Huis bij een Brug, die over een Rivier lag, hier rustten we weer twee uur, en ververften ons wel. Weer voort rekkende kwamen we te tien uur in een Dorp, daar om de donkerheid niet te vragen, kan na we ons ververften hadden, gingen we slapen tot dat alles tem aan tien uur klaar was, en we ons op reis begaven. We trokken altijd zeer langzaam voort, en kwamen onverwachtent ten twaalf uur bij ons Schip, dat mijn Volk, nevens al ons Scheeps-volk, zeer verheerlijdde. De Boot en Sloep was doende met Vis, het Bzsee Eden Blue, en we waren het Lande waren, voeren we met de Garbon aan boord, alwaar door de Kapitein en andere Officieren zeer beleefd ontvangen werden: na weerzijds groetingen dat op z'n Spaans met groote Graviteit geacht werden, traden we in de Kaïjk; na veel Discoursen heen en weer, werd de Vis opgegeten: wel gegeten, en een glas wijn drinkend, bezag de Garbon het schip, met zeer grote verwondering, nooit had hij zulk een Schip gezien; want in 440 jaar was aan de Poolen Krinke Kesmes geen Schip gezien, maar bij zijn leven was er een gezien op de Poolen Wonwure, dat hij niet gezien had. Canon, Roeren, Deegens en Boekweit kenden hij, en wilden daar mee om te gaan, maar het Schip en Scheepsgereedschap kenden hij niet, doch hij vroeg naar alles. Na alles wel bezien te hebben, voeren wij, volgens den Garbon, Kapitein, en ik, naar het Land, daar den Garbon zijn Karretje al ontlaad had, en zijn Tent reeds opgeflaagen was, waar in hij ons wederom wel ontvaad had. Op het strand telde ik al drie-en-dertig Tenten, die uit het Land gekomen waren, sommige om te zien, al zou dit nooit zijn voorgevallen, andere om te Negociëren. Deze Tenten vermeerderden dagelijks in getal. Den Garbon verzocht mij, dat ik zolang den Handel duurde, bij hem in zijn Tent wilde verbleken, dat ik met bewilliging van mijn Kapitein toestond; waarop ik met mijn Kooy, en Scheepskist aan Land, kwam, en in zijn Tent bracht, dat hem bijzonder behaagde, en waarvoor hij mij bedankte. Den Garbon was een Man van verstand en fatsoen, hij is in Talerujacl zoo ik gezegd heb, Architect en Opzichter van alle openbare Gebouwen, als Forten, Torens, Paleizen, Badhuis, Fonteinen, Bruggen, Rivieren &c. En hier was hij Kommandant der Zuidlanders, aan het strand toe gevonden; hij was zeer Edelmoedig van inslibber, goedaardig, vrolijk van omgang, niet gierig, maar scherp toezienend wat er omging. Hij had order gegeven dat alle dagen twee puntjes aankwamen van Krimse en Talerujacl; met een woord, hij had het van tevoren zo bekooid, dat alles in een geregelde orde kon gaan en moest toegaan. Hij bracht den Kapitein weer aan boord, om op alles goed order te geven. En ik, den Kapitein en ik, ons wat gedekt hebbende, voeren den Kapitein weer naar boord, om op alles goed order te geven. 