title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: kahawah, over den kop gaan van een ylieger, schootgaan; m. lepas^ met een harpoen of iets puntigs naar iets werpen; m. t^pat, loodrecht naar be- neden steken; m. toeding^ schuin naar beneden steken; m. lansar, horizon- taal längs den grond werpen, b.v. met e. looden schijf ; ditikam sengat, door e. angel gestoken, Ibr. b. Chas.; tikam djMjakj stikken, e. s. v. naai- werk, M,; menikamkan dengan ga- dingnja^ met zijn slachttanden door- steken, v. een olifant, B. ßamp. bÖs. p. 30; bertikam, e. tweegevecht op de kris houden, aan het steken zijn ; per- ^iÄ;aman,hellebardiers,lansknechten. ^Xx3 tikoe, e. s. V. vogel, Abd. seh. wrdb. maar welke? mogel. tioeng, Zie ald. •Xaj teko, zie tehko. djCu tekoh, pakhuismeester; su- percarga. ^jCö tike, Jav. ballet je bereide opiüm, een pijpvulling; ook e. s. v. aardaker. (^o tiga, drie; tiga bUas, der- tien; tengah tiga belaSy dertiende- half; tiga poeloek, dertig; meniga, de derde zijn, b.v. sang meniga, bijnaam van sh'i teri Boewana, omdat hij de derde zoon was van Sang SÖpoerba; meniga-hari, een doodenmaal houden drie dagen na iem. overlijden; katiga. de drie, ten derde; tiga-tiga^Me drie; jang katiga, de derde; katiganja, met hun drieen; sapertiga^ een derde; sap^riigaän, een derdedeel; saperti- gaän malam jang achir, het laatste derdedeel van den nacht, S. Dz. jCk'J tigi, zie mentigi. J^AJ tela, I. pandeksel van een geweer; vat, bak, pot = bekas. II. Jav. duidelijk, klaar. JLxJ) tilar, Jav.verlaten; tilaran, nalatenschap, erfenis. JLo teloer, gebrekkig, krom v. de spraak, nam. enkele klanken ver- keerd uitspreken; zie pelat. «JLö teling, schuin V. het hoofd, scheef van den nek, hellend, ook van een huis, op een oorj van een hoed of ander hoofddeksel, b.v. teling tjapjau, toetoep pajoeng, de hoed op een oor en de zonnescherm neer, 0. en S. /SjLxi' tilik; menilik, aandachtig gadeslaan, waarnemen, ook verbor- gen dingen zien, waarzeggen, b.v. ija koenoen pandai m^nilikj hij is be- paald knap in het zien van verborgen dingen, Pgl. Abd. 9. Voorts ontzien, eerbiedigen, in gunst neerzien op; menilik dengan karidlaännja kapada s^gala tnachloknja, in gunst op al zijne schepselen nederzien. Ook met belangstelling inzien of onderzoeken, b.v. een boek. Pgl. Abd. 71 ; minta ditimbang batk-baik dengan tilik, ver- zoekt in gunstige overweging te ne- men, M.; djahat tiliknja, zijn blik is boos, d. i. il a le mauvais oeil. jCLö tilik == tilik. jJLö tiiaiU; slaapmatras, bultzak. 334 ooü ^jXo telan, I, e.s.y. kleine aard- wormen; ikan telan^ e.s.v. wormach- tigen Tisch. IL e.s.v. maagpijn bij zeer kleine kinderen = hisa hati bij oudere per- sonen. y4j^ timoer, het Oosten ; timoer laoet,'N,0.]timoermen^nggära,O.Z.O,'^ timoer samata oetara, O.KO. Zie ook toenggara. ji t ^v timang; menimang^ op- gooien en weer vangen, eigenl. zon- der los te laten; wiegend op de ban- den op en neer bewegen van een kind, een lang enz. drillen, troetelen, stoeiend speien; djikalau hatoe jang Msar-h^sar ataw goenoeng^ maka da- patlah di timang -timang djoega, zelfs met groote rotsen of bergen kon hij op die wijze speien; timangan, dat wat mon troetelt, waarmede men solt, speelpop, kind bestemd voor troonopvolger; nama timangan, ook alleen timangan, troetelnaam voor een kind; ditimangkannja kann koe- djoer, zij dreigden ons drillend met de Speer, M, 8.; h^lom b^ranak telah ditimang, Sprw. de huid verkoopen v6<5r men den beer geschoten heeft. ^^•♦Aj» timoen, augurk, komkom- mer; zie m^ntimoen en hantimoen. Yy^ timoe-timoe, van rechts- wege; menang timoe-timoe, van rechts- wege winnen; alah timoe-timoe, van rechts Wege verliezen, vergelijk ook Matthes over de Edats der Makassa- ren, p. 35,. ^f^^'S timah, tin,lood, zink,onder- scheiden in: t poetih, tin; t, hitam. lood en t. sari, zink; timah nipis, theelood; timah is ook een tinnen muntje van Vio ^^^^ waarde; ikan timah-timah, e.s.v. eetbaren zoutwa- tervisch met fijne witte schubben. ^,AJ* tian, buik, inz. v. een zwan- gere vrouw; mandi tian, buikbaden, eene plechtigheid op de helft der zwangerschap. ijuö tenong, e. s. v. platronde doos met deksel van vleohtwerk, ge- bruikt tot overbrenging van spijzen enz. en tot herging van een en ander. iwmäjJ tiwas, het onderspitdelven, onderdoen,het tegen iemand afleggen; tiivas p^rangnja, overwonnen in den strijd; tiwas olih, onderdoen door; tiwas olih kasaktiannja, het opgeven tegen (door) zijne bovennatuurlijke krachten; tiwas daripadanja, voor hem onderdoen, het afleggen ; mem- Mri tiwas, maken dat iemand het op- geven moet. ^^womjö tioeman, naam van een eilandje in de straat van Singapoera, waarop veel am&a^at^.boomen voor- komen, vandaar dat deze ook wel pohon tiöeman worden genoemd. eui* teh, Chin. thee; ajar teh, ge- zette thee; daoen teh, de thee als handelsartikel. 2UJ> tiah, Arab. woestijn ; attiah, de woestijn van de omzwerving der Israelieten j ook padang tiah genoem d. v:>jLj tsäbit, Arab. vast, onbe- weeglijk; m^ntsdhitkan, vaststellen; &JO Ü m^ iU 335 mentsdhithan duwanja^ hun rechts- vordering klem bijzetten, bewijzen, geldig maken; tiadalah tsäbit dihati heta, voor mijn gemoed is het niet bepaald uitgemaakt. aUüli* tsäbitah, Arab, een vaste ster. ^U tsäni, Arab. tweede, dubbel, ^j,^jJaA*AJoü tsämistioes, Psam- meticus. v-^Aj tsabat, Arab.vastjbestendig. v,^Jijtj tsälab, Arab. vos. aUiS tsikatj Arab. trouw, ver- trouwen ; vertrouwd vriend. Jjü tsikal, Arab. last, gewicht, zwaarte. LS'iÜ tsalätsä, Arab. de der de dag der week; hier van hart s^lasa, Dinsdag. ^JLj tsaldjoe, Arab. sneeuw. I^.S tsoemma, Arab. daama, voorts, wijders; amin tsoemma amin^ amen, ja amen ! ^Iaj tsana', Arab. lof, b. v. herU boe-riboe tsana* dan sjoeJcö^r, dui- zendmaal lof en dank. H. Atj. A«*|^S tsawäb, Arab. belooning, vergelding, inzonderheid in de an- dere wereld voor goede werken. J, voL> djaba, Jav. buiten;behalve. v:>jIä» djabat, ook djaioaty met de band vatten ; m^ndjabatj iets met de band vatten, behandelen, uitoefenen, voeren ; h^rdjabat tangan, elkaar de haud geven, zoowel op europeesche als inlandsche wijze, ook de band vatten; h^rdjabat salänty elkander groeten, N.Moeh ; mendjabat dajoengj de riemen grijpen, aanvatten; m. karadjaän, het rijksbewind voeren ; m. n^'gari, het Rijk besturen ; m. kam badjoenja^YOOT zijne kleeding zorgen, daaraan de band houden, Noer Mob.; djabatan en djawafan, bediening, ambt, ook ambtelijk, wat bij het ambt behoort, b.v. p^kerdjaän djabatan, ambtsbezigheden; pajoeng djabatan j ambtszonnescherm, die aan den rang past; ook = oepatjara, staatsie, b.v. toembak djabatan^ statielans, Ind. Yoet ',m^mbawadjabatan=m^mbawa oepatjara; p^ndjabatan, tastzin, ge- voel, M. Yan djabat komt ook djam- batan, Zie ald. ä^Iä. djabang, tapstoel voor een vuurwapen, v. d. W. Zie tjagak, ÄdUfc. djaboeng, e.s.v. Jijm, ver- vaardigd uit den afval van gambir en gebruikt om het lemmer van messen, krissen enz. in het handvatsel of ge- vest vast te zetten. Zie ook dj^boeng. ^j^Laä* djabangan, Jav. e. s. v. puitaal. /joL>- djabak, zie dj^bak, JoL^ djabil = hoewah p^lir, zie ald , C. en S. väjIä. djata, zie djati II. «üIä. djatoh, Valien, neerkomen, belanden, terechtkomen, bankroet gaan, geraken, strekking, bedoeling; djatoh sakit, ziek worden, tomber ma- lade, ziek komen teliggen; djatoh ÄamaW,hierbelanden,Prab.Dj.,Sadj. Mal. p. 45; matahari djatoh, de onder- gaan de zon, Facs. 58; djatoh hargay 336 &jL:> dalen van den prijs; kMai soedah djatoh, een winkel die bankroet is; djatoh hati äkan, verslingerd of ge- charmeerd raken op, ook deernisheb- ben met; djatoh ka-atas^ gelukkig worden, v. d. Tn,\djatoh kasih akan^ verliefd raken op; djatoh mata, het oog toevallig vestigen, laten Tallen op; djatoh mati kadalam hati^ ingang vinden en beklij ven in het hart; kalau bagitoe djatohnja^ als het die wending neemt, als het daarop neerkomt; djatoh kapada pekerdjaän doesta, het komt op leugens neer; djatoh kaba- wah angin, beneden den wind vallen van een vaartuig; daoennja djatoh melajangj hoewahnja djatoh kapang- kalj het onnutte stuift weg, wat nut doet bljjft over, Sprw.; djalan itoe hUoel djatoh ditengah kampoeng, die weg liep juist op het midden van de buurt uit; harang dimana pon akoe djatoh, waar ik ook belande; apakah djatohnja kapada kita, in welke be- trekking staat dat tot ons; kamana djatohnja kata itoe, wat is de bedoe- ling van dat gezegde, v.d.Tn.; djatoh sabidji satoe sen, dan komt het stuk te staan op een cent; djatoh hangoen, met Valien en opstaan ; m^ndjatohkan, laten of doen vallen, b.v. mait itoe didjatohkan kadalam laoet, dat lijk liet men in zee vallen, zette men overboord; m^ndjatohkan dirinja ka- dalam api, zieh in het vuur werpen; m^ndjatohkan hoekoem, een vonnis vellen, Ind. Poet.; m^ndjaiohkan w^- gari, den val veroorzaken van een atad of land; m^ndjatohkan dj^rat, een strik werpen, Hik. Dewa Indra Möng., Sj. Mans. Sj. Goerap. ; kadja- iohan, iets dat valt op z.krijgen, daar- door getroffen worden; kadjatohan hati, terneergeslagen, verslagenheid des gemoeds, F. Zie ook bij boelan, ^jIä djati, I. pohon djati, de naaih van een welbekenden boom, tectonia grandis of teakboom, welks hout overeenkomt met ons eikenhout. II. Skr. echt, wezenlijk, waar, onvervalscht, zuiver, oorspronkelijk; orang mPJajoe djati, een echte Ma- leier; n^gari jang djati, de eigenlijke stad,b.v. disoela ditengah n^garijang djati, werd gespiest midden in de eigenlijke stad, Ibr, b. Ch.: sadjati, de juiste of eigenlijke, van een per- soon, b.v. djikalaii radja Mndakkan sadjatinja itoe, mUainkan ajah iniiah jang sadjatinja m^'merentahkan tanah djohor, als de Vorst de rechte man wil hebben, dan is vader hier de rechte man om het rijk Djohor te besturoD. sadjatinja pasak manah, de oorspron- kelijk eenig rechthebbende. H. Eiau Ip. 7. -.Lä- djadja; berdjadja, koopwa- ren rondventen; m^ndjadjakan, iets rondventen; djadja-djadjaän, allerlei koopwaren, die rondgevent worden; zie ook djadjah, Deze beide woorden komen met dezelfde opgaven ook in het Jav. voor. o^L:^^ djadjat, nagemaakt, on- echt. ^Lä- djadjar, rij achter elkan- der, ook vore, groef,M^n. , m^ndjadjar, voren maken; b^rdjadjaran, in rijen; 337 m^ndjadjar-djadjar^ in rechte lijnen heen en weder met den ploeg werken op de rijstvelden, Päd. bovenl.; p^n- djadjar toewas, twee rijen stekken, fuikvormig aan weerskanten v. een vischstaketsel geplaatst. Zie ook ban- djar^ djedjer en deret, a^^Lsk^djadjali; m^ndjadjah, rond- reizen, bereizen, afreizen, inz. om handel te drijven; djadjahan^ om- ßtreek, environs, gewest, streek die afgereisd kan worden; mendjadjahi hoetan rimba, bosch en woud afrei- zen, Mes. Kag.; p^ndjadjah^ mars- kramer, rondtrekkend koopman. t>U^ djadi, zie i5<>Lä.. aOL:^ djadam, I. e. zwart extract van aloe, dat in de geneeskunde ge- bruikt wordt; e. zwart metaalmeng- sel, waarvan men platen maakt voor buikgordels. MÖn. e. gordel, in vroe- ger tijd door de hoofden gedragen; de buikplaat ervan ; Yolg. Tug. Siam. II. de Japansche sakki. III, Arab. gesneden, afgezet, een van de redenen voor echtscheiding volgens de Oend. Zie #»cX:>» ,^4>Lä. djadi, worden, iets zijn, geboren worden, geboorte, ontstaan, tot stand komen, groeien, gelukken, gedijen, doorgaan, geschieden, vol- doende zijn; zoodat, zoo gebeurde het dat; djadi toewa, oud worden; ija djadi p^nghoeloBj hij is het opper- hoofd. (M^n. malam m^ndjadi radja, Mang m^ndjadi boedak, Raadsel; ant- woord kaars- of laraplicht); apa djadi hdl kitüy wat zal er van ons worden? jja djadi di Malaka, hij is te Malaka geboren; hari djadinja, zijn geboor- tedag; maka djadi soeatoe p^rs^lisi- han, ZOO ontstond er een geschil; djadilah^ het geschiede, het zij zoo, het is voldoende, dat kan wel ge- bruikt worden; bagitoe tiada akan djadi^ zoo zal het niet gaan of ge- lukken. (MÖn. b^rdjadi-djadi beker- djaj druk in de weer zijn) ; m^ndjadi, meestal = djadi^ ook tieren, gedijen van planten en visschen; mendjadi- kaUy doen worden, doen ontstaan, scheppen; Toehan jang meridjadikan dia^ de Heere die hen schiep; men- djadikan dirinja garoeda, zieh in e. griffoen veranderen ; m^ndjadikan kerdja, werk maken, b.v. als er geen werk is ; mendjadikan besar, vergroo- ten, b.v. kalau orang la'in memboewat sedikit djahatsadja^didjadikan b^sar, als een ander maar een weinig kwaad doet, dan wordt dat vergroot; kadja- dian, wat geworden is, schepsel, we- zen, het ontstaan, wording; djadi- djadian, e.s.v. spook, iemand die de gedaante van een dier, inz. van een tijger, kan aanneraen; ook gewaand, schijnbaar, b.v. lanang djadi-djadian, iemand die de gedaante van e. man slechts heeft aangenomen of gekre- gen, gewaande man, schijnbaar een man, Pr. Dj.; tiada djadi apa-apa, dat maakt nietsuit; j)^rÄ;ara itoe tiada djadiy die znak gaat niet door. MÖn. tiada b^rkadjadian, niet doorgaan van een koop tusschen partijen. ^Iä djara, Skr. drd, houtdril- boor, ook een zaagje om iets uit te hellen, v. d.W.; klein booryzer, Br.K., 22 338 U-;«. r/ eis, Max. groote boor; m^ndjara^ uit- boren, b.v. eene krisscheede; djara- atap, groote ijzeren naald om bij de dakbedekking de idjoek of ilalang door te steken, v. d. Tn. imsLa djaras, gemaakte tros, bundel; m^ndjaras^ een tros van iets maken, tot een tros vereenigen, ook overdrachtelijk van personen, b.v. siti jang ba'ik paras, dihadap ham- hanja hagai didjaras^ een juffrouw met goed gelaat; zij was omringd door hare bedienden, alsof er e. tros v. gemaakt was, Sj. Har. en Sult. Jah. c )U>> djarang, zelden, zeldzaam, schaarsch, ijl, wijd uit elkander, dun gezaaid of geplant, spaarzaam, wei- nig; ka'in djarang^ los geweven stof; ajak djarangj grove zeef; ramboet djarang, dun geplant hoofdhaar; m^nahoer djarang^ dun zaaien; dja- rang gigi, e.s.v. eetbaren zoutwater- visch, ZOO genoenid omdat zijne tan- den wijd van elkander staanj djarang dapat, zelden te verkrijgen, zeldzaam; mendjarangkan, verwijden, iets wij- der uiteoDzetten, uitdunnen; mendja- rangkan pagarjang rapat^ een dichte omheining meer opening geven,w^w- djarangkan gigi^ de tanden opzij uit- vijlen. c nIä- djaring, e. s. v. groot net, zoowel voor het vangen van visch als van groote landdieren ; dj. batak, zulk een net met schelpentotzinkstukken; djaring hanjoet of dj» p^ngirikj trek- net, V. d. Tn. ; dj, dawaiy traliewerk of gaas van metaaldraad ; ikan djaring ^ e. s, V. zoetwatervisch, dien men in vijvers teelt; djaring-djaring^wsLi o^ een net gelijkt, enternet, rechtop- staande palissaden, gaas of traliewerk van metaaldraad; mendjaring^ met zulk een net visschen; m^ndjaring b^lanak dan rapang^ met een groot net op b^lanak en rapang visschen. Zie ook djering. (Jf^L^ ^arak^ I. onderlinge af- stand, tusschenruimte, straal van een cirkel; mendjarak, uit elkaar en van elkaar doen; &er(/^araÄ:, van elkaar zijn, tusschenruimte hebben, gescheiden zijn, z. verwij deren, afzonderen; zie sarak en djaoeh. II. e.s.v. boom, ricinus communis ; dj. pagar^ een soort, die voor heggen wordt gebruikt en welks vruchten zeer giftig zijn, gegeten, veroorzaken zij eene ziekte, die in alle deelen op Cho- lera gelijkt; dj, tjina of dj, benggala, de palmae christi of de soort die de kasterolielevert;mi>i;a^ djarak^ olie uit de vruchten van de djarak-pagar^ alleen voor branden geschikt; minjak djarak benggala^ de kasterolie. Volg. d.i. Cr. dj, tjina, Jatropha multifida; dj, goerita, Ricinus speciosus ; dj. pagar, Curcas purgans. *^Lä. djaram, verkoelend vocht om het hoofd nat te maken of te betten ; m^ndjaraniy met koud water of iets anders het hoofd nat maken, betten; djaram-djarantj de Pavetta indica, d. 1. Cr. Zie ook dj^ram en djUoem, *^Lä. ^aroem, naald, wijzer van een uurwerk, puntige figuur op een kompasroos, die de streken aanwijst, en wel dj, pandjang^ een heele streck ^u v.:>£v.Sk> 339 of V32 ^an den omtrek en dj. pandak, een hal ve streek of V64 v an den omtrek; dj, tjoefjoek, borduurpriem ; dj, penß- mat en dj, pengUat^ speld =r p^niti, Max.; dj, bilang, naald met een uit- gescheurd 00g onder eene hoeveel- heid nieuwe naalden, waarmede too- verij gepleegd woTdt]dj\soelam,hoT' duurnaald; dj, tisik, stopnaald; dj. karoeng, paknaald, zeilnaald; lohang djaroem, het oog Yan een naald; Hang djaroem, de gaatjes, door een naald geprikt; djaroem-djaroem, e.s.v. hees- ter met kleine, roodeprikkelendsma- kende bladeren, die in de geneeskun- de worden gebruikt; roempoet dja- roem, e.s.v. plant met fijne bladeroD, pavetta indica; m^ndjaroem, enkele grijze baren krijgen; djaroeman en pendjaroeman, koppelaar, koppelaar- ster, in het Jav. bemiddelaar, bemid- delaarster. ö^Lä. Ajarhh^Lmendjarahjdoor- zoeken om buit te vinden, uitspeuren ofzoekenwatvanzijngadingis;buit- maken,roo Yen; m^W6?;araÄ-ra/aÄ, roo- ven en plünderen in den oorlog; dja- rahan, buit; Mrolih djarahan, buit verkrijgen ; mata ta'holih hendak men- djarah, het oog kon niet uitzoeken wat Yan zijn gading was, Ibr. b, Ch. II. half volwasen, half rijp, L. ^S)^ ^jfl-ri, Yinger; iboe djari, duim; djari tangan en anak djari de vingers; dj. kaki, teenen; dj. teloen- djoek, de wijsYinger; dj. mati of dj. hantoe of dj. malang, de middelste vmger; dj.manis, de ringvinger; ei^*. kmngking, de pink; dj. ampai, zie ald.; sadjarij een vingerbreedte; dj. Upan, kransachtig versiersel van ko- kosbladeren rondom pilaren enz. bij feesten ; dj. hoewaja, e.s.v. plant, waar- van de knollen in de geneeskunde worden gebruikt. äjjIä. djarijah, I. Arab. over- vloedig, van goede werken. II. Arab. meisje, dienstmaagd. jjwL^ djasa, dienst aan eenmeer- dere, nuttig werk, Verdienste, ver- dienstelijk; djasa tangan, handdien- sten; membalas djasa tangannja, zijne handdiensten beloonen, M. berboewat djasa, dienst doen ; hendak berdjasa, zieh verdienstelijk willen maken; oe- wang djasa, pensioen; berolih djasa, Verdiensten verwerven; djasa, 00k dienst, gebruik v. e. gereedschap of werktuig, b.v. hilang djasa b^lioeng, timboel djasa rimbas, gaat de dienst van den dissel verloren, dan komt de dienst van den hak naar voren, Sprw. C. en S. ; zie ook pahala. väa^Lä» djangat, opperhuid, dün- ne oppervlakte van iets, hast, vel; dj. tali tamboer, de riempjes om de trom te spannen; dj. salerang, opperhuid; makan djangat, doodarm ; tahan dja^ ngat, e. s. v. tooverformulier om on- kwetsbaar te maken; tinggal djangat p^meloek toelang, broodmager, uitge- teerd, v. d. Tn.; tebal djangatnja, zijn huid is dik, hij is ongevoelig; kh'as djangatnja, zijn huid is hard, d. i. hij is onkwetsbaar; k^rismoe tiada mere- tas djangat, uw kris schrämt de op- perhuid niet; fw^«c?;aw^a^, van de op- perhuid ontdoen, b.v. rotan, door die 840 M ^ I lTU tusschen twee mesjes door te trekken ; ook metaaldraad trekken door een ixoki^z&r^'p^ndjangat^ die twee mesjes; papan djangat of Msi djangat^ dat trekijzer, nam. een plaatje raet gaat- jes van verschillende wijdte. ^^^L&. djangak,losbandig,onge- bonden, liederlijk, straatroof plegend ; M^n. ontuchtig v. vrouwen; m^ndja- ngak, losbandig handelen, zieh lieder- lijk aanstellen. ^j^Lä- djangan, L wordt gebe- zigd tot vorming van de verbiedende wijze van spreken ; mag niet, laat niet, dat niet, wordt dikwijls gevolgd door bot Ww. zonder m^; soepaja djangan, opdat niet; djangan tidak, het mag niet niet zijn, d.i. betmoet volstrekt; td'han djangan^ het moet volstrekt; djangan dikata lagt, spreek daarvan niet meer, laat ons daarvan maar zwijgen; masoekkah akoe ataw dja- ngankah, zal ik binnenkomen of niet; (f;aw^awÄ:an,laatstaan,gez wegen van; djangankan mati^ loekapontidakj\a.eLt staan gesneuveld, hij is zelfs niet ge- wond. IL djangaUy Jav. groente, moes, groentesoep; djanganan, een mengsei van verscbillen de soorten van gekook- te groenten en gekruid raet sambal, dat men ook wel rondvent. Batav. vjäoIä djapoet', zie dj^mpoet. {^\a djapak,e.s,v. plant, welks bladeren gebruikt worden als bloed- stelpend middel bij de besnijdenis, Päd. bovenl. \S[s> ^aka, L Wijziging van djangka, juist tijdstip, ook pUjaka^ b.v. pMjaka haroes, de juiste tijd van den stroom, het hart van den stroom. II. Jav. Jon geling, = boedjang ; b^rdjaka, als jongen dienstbaar zjjn. III. de vrucht van de Artocar- pus integrifolia (Morees), d. 1. Cr. jjj^^Lä. djakas, e. s. v. plant die veel van de mengkoewang heeft en van welks lange bladeren men e.s.v. grove matten en Zeilen maakt. ^o^rL^- djakoen, de naam van e. wilden volksstam in de binnenlan- den van het schiereiland Malaka; MÖn. strottenhoofd, adamsappel. iS^. ^ djaga, wakker, wakend, ontwaken, ontwaakt; djaga daripada tidoer^ uit den slaap ontwaken ; orang djaga, iemand die wakker is, dus wa- ker, wacht; roemah djaga, wachthuis ; djaga heia, Jav. de openbare scherp- rechter, lett. waker voor de bloed- wraak; antara tidoer dan djaga, tus- schen slapen en waken; m^ndjaga, waken, de wacht houden, bewaken; pendjaga, waker, wachter, bewaker, ook middel oin wakker te blijven; pendjaga k^hon, bewaker v. e. tuin, Ibr. b. Chas.; djaga-djaga, wacht; Mrdjaga-djaga, voortdurend waken, 's nachts opblijven, de toebereidselen voor een groot feest maken, wat men 't liefst bij nacht doet en, aangezien dit voor het volk het voornaamste van het geheele feest is, zoo betee- kent het bij het volk ook feestvieren; t^rdjaga, toevallig wakker worden, b.v. maka poet^ri pon t^rdjagalah, de prinses nu werd toevallig wakker; kadjaga-djagaän, slapeloosheid ; p^r- v::0 L^ djagaän, de toebereid seien voor een feest, het feestvieren ; maka p^rdja- gaän itoepon g^najplah sapoeloeh hart sapoeloeh malantj en nu waren de tien dagen en de tien nachten v. het feest voleindigd. M. o^L^ djagat, Skr. de wereld,het heelal; sadjagat, de geheele wereld. Sl:^ djagoer, lichamelijk bui- tengewoon ontwikkeld Toor den leef- tijd; pendjagoer^ de naam van het heilige groote kanon te Batavia; zie bagoer, «i^L:^ djagoeng, turksche tarwe, ma'is; dj. linting, e.s.v. koekjes, olie- bollen ter grootte van een kaatsbal; mendjagoengy z. als maiskorrels voor- doen, van pokken, of tanden die op het doorkomen zijn. J/'Lä- djagal, I. in 't klein ver- koopen uit een winkel. M^n. djagal ketjik^ handel in snuisterijen, handel in het klein zooals de raarskramers; djagal moeda, handel in vruchten en in andere zaken, die spoedig aan be- derf onderhevigzijn; dj, k&as ^hsrndel in waren, die lang bewaard kunnen worden, ook die koopwaren zelf ; dj, masaky handel in eet- en drink waren, die waren zelf; djagalan, kleine koop- waren; Mrdjagal p^tai hempa, fig. praatjes verteilen, praatjes voor de vaak houden. ILJav. slager, B[a.Qhter\ pMjaga- ^«w, slagers Winkel, slachtenj, abat- toir. ^Iä. djago^ Jav. haan. JLä» djala^ I. Skr. werpnet ; dj. halang-halangj de grootste soort van y^^ 341 werpnet; dj, ramhang ^ werpnet dat daarop in grootte volgt ; ook e. s. v. ijzeren draaibassen, waarmede men blikken doozen schiet, waaruit de kogels zieh als een werpnet in het rond verspreiden ; dj, oedang, werpnet om op garnalen te visschen; dj, oerai, ook dj^loeraij e. s. v. koekjes in den vorm van een net ; dj, koetai^ e. s. v. pasteitjes of koekjes, gevuld met ge- hakt; djala-djala, al wat op een net gelijkt, net voor vruchtboomen, net- franje aan bedgordijnen, het netvlies, hartvlies, pericordium ; perhoewatan djala-djala, netwerk, enz.; mendjala, met een werpnet yisBcheu] pendjala, visscher met een werpnet. II. zie djela II en djitah, JU> djalar; mendjalar, kruipen van dieren en planten, zoowel over den grond als omhoog längs een stok enz.; hinatang jang m^ndjalar^ krui- pende dieren; pendjalaran^ stok, waarbij een plant opkl im t,boonestaak, tuinstok,erwtenrijs;6(?'rc?Jai^ara«,rond- kruipen, rondscharrelen van velen, b.v. een troep varkens, Pel. Abd. ; pokok m^ndjalar, klimplant. jitö. djalßr, Jav. mannelijk == laki'laki. JL> djaloer, I. schuitje of kano, nog kleiner dan de kolik, vervaardigd van een uitgeholden boomstam; ook een platte kiel van een grooter vaar- tuig uit zulk e. boomstam vervaardigd. II. streep van eenige breedte, zoo- als b.v. op de Amerikaansche vlag, reep, vore; ft^rc^^'a^oer, gestreept, b.v. bandera amerikan b^rdjaloer,dQAmG' 343 yu ^^ rikaansche vlag is gestroept; boenga b^rdjaloerj gestreepte figuren, Sj. Madli. Zie ook ladjoer en aloer, JL:^ djalir, vloeien doorietsheen; pendjaliran, goot waardoor het ge- smolten metaal loopt; zie alir. n*JLÄ- djälls, Arab. zittend, ge- zeten. iJLs^ djalang, verwilderd, afge- zworven v. d. troep, rondzwervend; djadi djalang, verwilderen; Jcaroau djalang^ wild geworden buffel;^^r ^m- poewan djalang, zwervende vrouw, straathoer. Het zal wel met djalan in verband staan en looperig beteeke- nen. Zie ook djelang, ilLö» djaling, I. = djaring^ zie aldaar. II. Zie bij djoelang, \j^)\^ djalak, e. s. v. vechthaan, zwart met groenen gloed; ook strijd- lustig. MÖn. id. met gelen snavel en gele pooten ; hamha djalak henar di- negari im, ik sta in deze streek be- kend als de bonte hond, v. d. Tn. ralL^» (Ijaloek, I. Zie mangkok, IL Jav. vragen, verzoeken. Zie djeloeL JüLö. djalik; tikar djalik, e.s.v. rotanmat. ^L> djalan, weg, päd, gang, gaan, handel wij s, middel, gel egenheid voor iets, aard; dj. raja en dj, MsaVj de groote of heerweg ; dj. t^kan, een betreden päd; djalan Mhasa^ de aard der taal, ook het taaleigen, de stijl; dj, matahart, de loopbaan der zon; dj, hoewah manggis^ de aard van de manggisvrucbt; dj, p^rgi-datangj de weg waarlangs men passeert ; dj, se- laloe^ regelmatig, geregeld; dj, hoe- tang, datgene, wat als wederdienst gedaan raoet worden of wat men, vol- gens de Edat, als vergelding verplicht is te doen, v. d. Tn. ; dj, simpangan, zijweg, padidat van den grooten weg afleidt; dj, p^r^mpatan, kruisweg, viersprong, quatre-bras ; dit^ngah dja- lan^ onderweg, halverwege; perte- moean djalan^ samenkomst van twee of meer wegen; sapandjang djalan, den geheelen weg längs of over; pada djalan J[//aÄ,tot godsdienstige doeleinden,in den dienst Gods; m^ntj^- hart djalan, de gelegenheid zoeken, H. Abd. p. 100; berdjalan, loopen, gaan, op weg zijn, op weg gaan, ver- trekken ; berdjalan kapada djalanmoe, ga gij uwB weegs, H. Gr.; orang ber- djalan ditanah, voetvolk, Infanterie, N. Moeh.; berdjalan cZara/, over 1 and gaan; b, kasana kamari, heen en weder gaan, af en aan gaan, ginds en her gaan, her- en derwaarts gaan ; pantas berdjalan, vlug loopen, snel gaan; b, semoet beriring, achter el- kander gaan zooals de raieren, d. i. een voor een; b, b^rangkap^i^SiSiTBge' wijze, d. i. twee aan twee gaan; ber^ djalan fimpang^ mank gaan, kreupel zijn; berdjalan bertindih, in gesloten gelederen voorttrekken, M. berdjalan kakij te voet gaan; b, kareta, per as gaan; b. d^hoeloe, vooruit gaan; ook fig. 'teerst sterven, Prab. Dj.; ^. tnana sapergi^pergi kakinja, gaan waar zijne voeten hem ook heen voeren, Prab. Dj.; b^rdjalan-djalan, wandelen; d^- cP>-= JooL^ 343 ngan djalan, bij wjjze; sadjalan, van denzelfden weg; saoedara sadjalan djadi, broeder of zuster van dezelfde moeder; m^mp^rboetvat djalan, als een middel gebruiken, b.v. maka di- p^rhoewatnja djalan daripada raden Galoeh, hg gebruikte de princes als middel daarvoor. Boeng, ramp. b^s. p. 118, mendjalankanj doen marehee- ren, in gang brengen, ten uitvoer brengen; m^ndjalankan oewang, geld uitzetten ; mendjalankan djalan kaba- djikan, het päd der deugd doen be- wandelen; m^ndjalani^ begaan, be- reizen, beoefenen, loopen op, een wandeling maken door, o.a. door ten- toongestelde voorwerpen, b.v. mari kita mendjalani kahesaran Inder a poetera didalam lantjang ini, komaan, laat ons eene wandeling doen door de luisterrijke zaken van I. P. in dit vaartujg; orang sapendjalan^ mee- loopers bij een optocht of begravenis, Facs. 62; perdjalanan, gang, voortbe- weging, reis; perdjalanan dan kala- koewan, H. Abd. 540, handel en wan- del; tiga hari perdjalanan djaoehnja, drie dagreizen ver; perdjalanan tiga djam, drie uren gaans. ^jJIä djalin, tegen elkander ge- benden of geregen van lange smalle voorwerpen, zoodat op die wijze een vlak gevormd wordt; tikar djalin^ een aldus vervaardigde mat; m^ndjalin, aldus rijgen of binden ; ramboet didja- Un hantoe of r. didjalinsang Mlembai^ hoofdhaar dat sterk verward in elkan- der gegroeid is, e.s.v. poolsche vlecht ; b^räjalin-djalin d^ngan, verwikkeld, verward in, b.v. maka r antat s^loe- koengnja itoepon berdjalin'djalin d^- ngan tjokmarnja, zijn knots was ver- ward of verwikkeld in de ketting van zijn Schild, Am. Hamz, ; pendjalin, bindmiddel om op die wijze voorwer- pen aan elkander te hechten en van- daar dat op Java de rotan aldus heet. •JL>. djaloe, Jav. hanespoor. JLö» djalai, I. e. s. v. eetbaren zoutwatervisch. IL =:gralai, galei, groot vaartuig, dat geroeid wordt. JLä. djali, I. Arab.klaar,duide- lijk,"schitterend; terdjali, voor het Ar. -JLäj, verklaard door goddelijke ingeving, zoo ook Ihr. b. Chas.; uit- stekend; selaloe th^djali d^ngan Toe- hannjay steeds in intiemen omgang met den Heer, R. Ch. II. in djali boet, barkas; het Eng. jolly boat, een jol, v. d. Tk. y**yuJLs*- djalinoes, Arab. Gale- nus, Mak. R. pag. 12. aL^ djäm, Perz. zie |^:>.. ».xlö- djamoer, Jav. schimmel, champignonSjpaddestoel; ^/amoerr^w, beschimmeld; zie ook djemoer. rnjoVs^^ djäml, Arab. algemeen, alomvattend, wat een verzameling vormt, een groote moskee, waarin de Vrijdagsdienst gehenden wordt, ka- thedraal. ÄvoU^ djamang, voorhoofdplaat, ter versiering gedragen. jtolÄ djamoeng, toorts, Sw. (3aL^ ^aiuak^ van het Ar»m»^ , gewoonte, andere natuur. Jool^ djamal; kadjamalan, een 344 ^JJ0\, v::^^l£ mal figuur maken, er bekaaid af kö- rnen, ook door iets dat beneden iem. waardigheid is, zijne banden aan iemand Yuil maken, door met bem te vecbten, b.v, katanja: tiada akoe maoe bMawan dengan engkau; kadjamalan akoe, zeggende: met jou wil ik niet vecbten; ik zou eenmalfiguurmaken, Pr. DJ. iJmäLö*. djaman, verb.yanbetAr. ^l^;, zie ald.; memhoeioat djdman, epoque maken, v. d. "W. namel. door bet geven van groote feesten. ^jjoIä djamin, verb, van zamin, Hind., zekerbeid, borg, borgtocbt in recbten, Max,, Sw. en d. 1, Cr. •.joLä». djamoe, I. ontbaal, gast; herdjamoe, gasten bebben , een gast- maal geven, feestvieren; Mrdjamoe makan, feestvieren met maaltijden; kadatangan djamoe, onverwacbts gas- ten krijgen, door bezoek overvallen vfovß.en]soeka m^wcZ/awo^, gastvrij zijn; berdjamoe-djamoean y vecl gastmalen geven, b.v. herhoetang sebab berdja- moe-djamoean, schuld bebben wegens bet geven van vele gastmalen, M.; m^ndjamoe makan, een gast een maal- tij d voorze tten, op spij s ontbalen ; men- djamoei orang, iemand als gast ont- balen ; m^ndjamoekan, iets aan iemand als ontbaal voorzetten; p^ndjatnoe, gastbeer, iemand die veel gasten heeft; p^rdjamoewan, gastmaal, gast vrij heid; dalam djamoewan radja, de gast zijn van den Vorst, Saif Dzoel. IL Jav. geneesmiddel; djMjamoe^ meervoud. kjoUi. djamah; I. m^'ndjamahj betasten, aanraken; ook overdracbte- lijk voor huwelijksgemeenscbap beb- ben b.v. soedah t^rdjamah oUh, is in vleeschelijke gemeenscbap geweest met, B. R. bös. 227; djamah-dja- mahanj iets of iemand, die men vrij betasten kan, b.v. maka diph'boeivat goendik djamah-djamahan, Mes. Kag, Hiervan ook djeramahy zie ald. II, verbastering van m^^ Arab. vereenigen, bijzetten v. e, lijk, b.v. s^haja mati d^hoeloe^sehaja minta dja- mah kapada radja moeda; djikalau radja moeda mati dehoeloe sehaja Mndak m^ndjamah radja moeda. H. Riau I. p. 17, of zicb in den dood vereenigen met =: bela? ^Iä djana, I. djana, djanoe, Skr. scbepsel, demonj djanaMdjana, ge- boorteplaats. II. = tahan of derita? b.v. maka anak radja kadoewa pontiada lO^^j^' kadalam api padang itoe, laloe habis dimakan api, die beide prinsen nu konden bet niet uitbouden(?) in bet vuur opdie vlakte,verYolgens werden zij door bet vuur verteerd, H. Ind. MÖng. v^lfi^ djäilib, Arab. zijde, kant. ^^j^Iä djanik^ zeeegel, zeeappel. Zie ook ringgit, • La djawa, javaanscb; tanah djawa Java; orang djawa, javaau; asam (i/atira, tamarinde ]randa djawa, gierst; boenga djawa, e. s. v. bloem- dragenden heester. •L>. AJftW, Perz. gerst, uy Ä L*. djawat = djabat; m^ndja- M?a^,aanvatten,aangrijpen;^^W(?yaw?a^, oy v::^l.^ 345 beamte; p^ndjawat astana, hofbe- SLmbte'jp^ndjawat santapan, hofmees- ter; p» poeioan, drager van de vorste- lijke betelkom; djawatan, ambt, be- diening, ook de teekens van iemands rang of ambt aan hethof ; radja-radja lerdjawataUy de Torsten met de tee- kens hunner waardigheid, H. Boedj.; ook pendjawatan, M.R. pag, 223; m^n- djawati oetoesan, gezanteninplechtig gehoor ontvangen. M^n. sandja b^r- djawat denganmalam^ deschemering werd door den nacht vervangen,v.d. Tn. Zie ook djahat. ^« La. djawak == hiawak^ zie ald. »JLä- djaoeh, ver,verte,afstand; dari djaoeh, van verre, in de verte; djaoeh malantj diep in den nacht; dj* pemandangan, een verre buk, diep in- zicht; djaoehlah, dat zij verre ;7iar^a iang terlaloe djaoeh^ een prijs die er in het geheel niet bij komt, dus veel te laag of te hoog is; djaoeh pada antara kadoewanja^ stünden beiden ver van elkander, R. Chaib.; djaoeh hedanja, groot is het onderscheid; djaoeh mata m^n^ntang^ sapemanda- ngan mata djaoehnja en sajodjana mata m^mandang, zoo ver het oog reikt, gezichtsafstand; sapoeloeh ha- gai djaoehnja^ tienmaal vorder, Ind. Poet.; m^ndjaoehkan, iets verwijde- ren; m^ndjaoehkan dirlnja daripada^ zieh ver wij deren van, z. afzonderen van; didjaoehkan Allah, dat verwij- dere, dat verhoede God; Mrdjaoeh, zieh op een afstand houden; tiada ^^rdjaoeh lagt, zieh niet meer op een afstand houden. H. T.; b^rdjaoeh- djaoehafiy om het verst, b.v. Mrmäin- matnkan panah herdjaoeh'djaoehan, schoten voor hun genoegen met den boog om het verst, L P.; sadjaoeh- djaoehnja, op zijn verst; djaoeh haoe hoenga, d^kat haoe tahi, van verre bloemengeur, nabij drekstank, Sprw. (^^l:^ djawi, I. arab. Bijv. nw. van cZ;a?^a, ja vaansch, maleisch, poly- nesisch ; Mhasa djawi, de Maleische taal; m^ndjawikan, in het Maleisch vertalen; loehdn djawi, de benzoe; anak djawi p^kan^ kinderen van Klinganeezen of Bengaleezen bij Maleische vrouwen. II. rundvee, koe, os ; pohon djawi^ djawi =. heringin, de toaringin-hoom, de heilige vijgeboom. Päd. bovenl.; ook Hik. Abd. p. 271 dus geen M^n. alleen. »L:^ djäh, Perz. waardigheid, grootheid. v^-;eL^ djaMb, op Malaka = djahit, zie ald. v;>j&L=>» djahat, siecht, kwaad^ boos, leelijk, erg; orang djahat, een siecht iemand, booswicht, siecht volk; roepa djahat, e. leelijk uiterlijk; haii djahat, een siecht gemoed, een boo» hart; koeda djahat, e. paard met ge- breken; d^ngan djahat, kwaadschiks^ dva djahat en d, kadjahatan, vervloe- king, verwensching; m^ndjahatkany in een kwaad blaadje brengen, voor siecht uitmaken; mendjahati, siecht behandelen, zie de aant. bij in^m^ ha'iki; kadjahatan, kwaad, onheil, slechtheid, ongerechtigheid ; laoet 346 v::U&Ld> kadjahatan, een poel (lett. zee) van ongerechtigheid. vä^iöLi^ djahit, naaien,het naaien; m^ndjahit, iets naaien, hetzij met de naald, of met pennen; djahit-m^ndja- hit, allerlei naaiwerk, Mes. Kag.; dja- hit tjara laki-laki^ op de wijze der mannen naaien, d.i. de naald recht vooruitstekende en den draad recht naar Yoren doorhalend; dj, semhat, op de wijze der kleermakers en der vrouwen, d.i. de naald naar de lin- kerzyde doorstekend en den draad naar rechts doorhalend, zie semhat; dj, tindih'kasih^ twee naden of zoo- men plat op elk. naaien; dj, lilit oehi, twee naden boven aan elkander rond- naaien; dj, sah^rang soengai, over- «hands naaien; dj. herkia, rijgen met een stiksteek; dj. dj^loedjoer, rijgen met den rijgsteek; dj. olok, e.s.v. open Zoom; toehang djahit en p^ndjahit, naaister, kleermaker; djahitan en p^ndjahitarij het naaisel, dat, wat genaaid is of moet worden. JjdL^ djähll, Ar. dom,onwetend. xJböLö- djähilijat, Arab. onwe- tendheid; zamdn djdhilijat, de tijden der onwetendheid, nam. de tijd vooi Mohammed. Zie ualimijat. ^jdLä» djahan, e.s.v. eetbaren zoutwatervisch, de naam van den loengkang 'YiBch als hij groot gewor- den is, ook adjahan. ^öl.^ djaM, Jav. gember = hal'0a. ^«Iä djaja, Skr. overwinning, zegepraal, alleen gebruikt in eigen- namen, b. v, Djaja Indira, Djaja Tjand^ra, enz.; djaja p^rawa, krach- tige overwinnaars, titel van krijgs- lieden, Pr. Dj. Zie rana II; ook gebr. als zegwoord, voor voorspoedig zijn in den krijg, b.v. tahoelah ija tiada djaja perangnja, hij wist, dat hij in den krijg niet voorspoedig zou zijn, H. Asm. Pat. ^Lä- djair, Ar. onrechtvaardig, tyranniek, gewelddadig, onbillijk. •ola*- djaiz, Arab. geoorloofd, aan iemands keuze overgelaten. ijU^ djajeng, Jav. samentr. van djaja en ing, de overwinnaar van; djajeng sekar, e.s.v. Javaansche ca- vallerie, die thans is afgeschaft; djajeng seter oe, overwinnaar op den vijand, mede als titel ; djajeng sari, e.s.v. welriekend smeersel, Mes. Kag. ^^LmU-jLsi. djajaugsari, zie djajeng, v^^Ä. djal>9 tot een geheel ver- eenigd, b.v. de rijsjes van een bezem, ook fig. van een gevoelen, het eens zijn. Aaä» djabär, Arab, machtig, ver- mögend, almachtig; hintang djahdr, de Orion, het gesternte; addjahdr, de Alraachtige; uhdoe^ddjahdr, dienaar van den Almachtige, eigennaam. ^^SUä» djalbapan, e. s. v. visch met een zoüderlingen bek, b.v. ram- boetnja pon merah dan. moeloetnja saperti ikan djahapan, ook zijn haar is rood en zijn mond is als die van den djahapan-Ymch. Mogelijk Jav. de djahangan, e.s.v. puitaal, Prab. Dj. v;yuwÄ. djÖbat, van het Arab. za- bddj muskus, civet; dj^bat-dj^batan, 7*^ allerlei reukwerk; dßhat masak? H. Boedj. jj^ djabar, Arab. herleiding der deelen tot een geheel; aldjabar, al- gebra. JjLxÄ- djabräil, Arab. de aarts- «ngel Gabriel. Ook djihraiL kji,s> djßlbang, e. s. v. buffellede- ren schild. ixÄ. djÖboeng, I. e. s. v. eetba- ren zoutwatervisch; volg. K. v. Eys «. s. V. schelpvisch. II. schipbrug, d. 1. Cr. ^3-A,a» djöbak, vogelknip mot hokjes voor de lokvogels; mendßhak^ met zulk. een knip vogelen. MÖn. djabakj een van biezen gevlochten kistje. Juä" djabal, dßbalj Arab. berg, geborgte. XJL^ djibillat^ Ar. natuurlijke gesteldheid, inborst, aanleg. juä. djÖbah, van onderen breed en vol V. het aangezicht, Ibr. b. Chas. hul^ djoebah, Arab. tabbaard, lang opperkleed voor mannen. au;^ djöboll, e.s.v. tamban-Yisch, ^^ dj^bai, ofdjabai? b.v. maka segala radja-radja sakaliannja doe- doek b^rdjebai dipadang^ en al de Vorsten zaten overal verspreid? op ^e vlakte, H. Boedj. Mogelijk het grondw. van dßrabai, zie ald. owÄ djoet, I. e.s.v. vischfuik van gevlochten rotan, ook baloet-baloef, geheeten, C. en S. II. reep, trekreep v. e. paard. Sw. v^ULä. djataka, Skr. wederge- (3ÄÄ» 347 boorte; pongsoe djataka^ de heuvel der wedergeboorte. Pel. Dj. ^yt^si^ djMjas, letsel, bezeerd, beschadigd; tiada djoega djMjas koe- litnja,zijn huid was zelfs niet bescha- digd, Mes. Kag. en Hik. Dewa Indra MÖng. i^-^^ djgdjak, tred, stap, trap, indruk van den voet, spoor; m^noeroet djedjak^ de voetstappen volgen; meng^ hilangkan djedjak^ het spoor uit- wisschen; djedjak bara, op gloeiende kolen treden;^aw^om^ djedjak bara, ZOO hangen, dat de teenen eventjes den grond raken; hari bh'djedjak ta- nahy de dag waarop het kind voor het eerst de voetjes op den grond zet; saperti tiada berdjedjak diboemi^ahoi de voeten den grond niet raken; men- djedjakj betreden, den voet op iets zetten, ook met het ondereinde raken tot, b.v. ram&oe^n/a m^ndjedjak bahoe^ zijnhoofdhaarraaktetotaandeschou- ders; den grond raken v, e. dieplood of van e. scheepsduwboom, b.v. ajar dalam djoega^ td'djedjak peroem, Sw. het water was bepaald diep, het diep- lood kreeg geen grond; m^ndjMjak- kan kaki, de voeten neerzetten; ka- djedjakan, plaats waar iemaud staat of de voeten zet; kadjMjakan best, ijzeren stijgbeugels; mentjehari dje- djak dalam ajar, M^n. het onmoge- lijke willen, menghüangkan djedjak bagai harimau, fig. voor: de sporen \an een bedreven misdaad uitwis- schen ; djedjaknja Mroeh, geen zuiver verleden achter zieh hebben. Hier- van ook djerMjak, zie ald. 348 J^^ J.5CkÄ. djÖdjal; mendjUjal^ in- stoppen, inproppen, dichtstoppen met behulp van e. mes enz. b.v. een reet of naad, onderscheiden van pakal, breeuwen ; m^ndjMjal botjornja, het lek dichtstoppen. Op Java djMßl^ e. klein kind voeren, het propjes rijst in den mond stoppen. 4ÄÄÄ- djödjgnang, Jav. = c^ie- nang^ zie ald. (jJ^ÄÄ^ djödjoeloek, Jav. K. i. van parab; p^parab^ bijgenaamd, Eacs. p. 95. JwS!^ djahad, Ar. ontkenning, verloochening. j^jL^!^>. djahiiu^ Arab. geweidig, brandend vuur, de hei. fiXö- djÖda, pauze, verpoozing; tiada b^rdjeda lagt, zonder poozen, zonder ophouden. »Jcä. djoeddah, Arab. de kust van Mekka en de daar gelegen stad, door ons Djedda genoemd. f*cX^ djadaiUy Arab. gesneden, afgezet, een van de redenen voor echtscheiding bij mannen, Oend. J.4Xä. djadwal, Arab. fijne ader, lijn, streep, rubriek, kolom in e.boek; 7n^ndjadwal, lijnen trekken; m^n- djadwalkan^ in kolommen brengen. 1^ J^>> djadi, Arab. geitje, bokje, de Steenbok, het teeken van den die- renriem. Zie ook ;^4>L>-. Jl^Jl^ djadid, Arab. nieuw, versch, pas gebeurd, ongebruikt. ^ djar^ zie oedjar. y^ djir, zie djih. t*Ä. djöra, afgeschrikt, b.v. door ondervonden tegenspoed; m^ndj^ra- karij afschrikken. ^jIjä Aj^räbhilb^'rdßrabaij&Sin flarden neerhangen. j^'t^fjAdjferadikjkoek, tulband, M. en L. •.^lj.Ä- djörangau, e.s.v. lieswor- tel, kalmus, Jav. dring o, id. äS'Lä- djßrakall, zie dßrekah. ^(^a^ djoeragan, Jav. gezag- voerder, schipper; op Java ook nog administrateur eener fabriek, zie ndchodd, a^La^ djÖrageli, ook sHasihpa- dangj een plant, overeenkomende met kangkoengj die als verkoelend geneesmiddel gebruikt wordt, Äxf>^ djferamah; m^ndjeramahy frequ. van djamah^ flink aanpakken, beethouden, vasthouden, aanpakken van velen, b.v. in een gevecht. ^'>Ä- djörami, de platte draden om de pitten van de nangka en derg. vruchten, ook ruigte, struiken in de rivier of aan hare oevers, b.v. dß- rami ija-üoe semak-semak jang dt- dalam soengai ataw ditepi soengaiy Abd. seh. wrdb.; saptrti djerami hanjoet didalam soengai^ R. Chaib. Op Java kaf, stoppels van rijst, Mßn. de droge rijststengels zonder de kor- rels, rijststroo. ^-^•f*Ä. djferawat, uitslag, vurig- heid in het aangezicht; dj. batoey klein steenpuistje; dj, nasik, mede« eters, e.s.v. huidziekte, v. d. W. lijst van geneesk. wrd.; zie s^riawan. Het schijnt ook nog eene andere be- ieekenis te hebben, b. v. bolih m^ng- hintai tapak dj^rawat? Ibr. b, Ch. ^.1-:^ djÖraoes, vlug in het op- staan, groeten enz. vlug van bewe- gingen, lenig van lichaam. N.^!jj>- djßrahab, plat op den grond Valien, ook van e, huis, waar- van de palen, waarop het staat, bre- ken, plat voorover vallen met uit- gestrekte armen, vallen of over den kop gaan van een koopman on eene onderneming. c3iJö|y:> djßraliak; m^'ndjerahak, verwaarloozen, niet onderhouden. v,:>ijL> djßrait, frequ. v. djahit; m^ndßraUj zieh aan iets vasthechten, zooals de klimop aan een muur; her- dßrait, aan iets vastzitten, zooals het eene huis aan het andere, twee vin- gers of teenen, die aan elkander ge- groeid zijn. M^n. herdßrait^ ineen- gestrengeld, op allerlei wijze door elk. loopen van lijnen, verward door elkander; kUam berdjerait, stikdon- ker; zie ook dßremhet. Vr^ djaralt), Arab. schürft, ook roest aan een zvraard. Vr^ djörlba; mendjerba, e. vaar- tuig aan lij doen overhellen. i^^y^ djÖrßbak; mendjer^bak^ fladderend van boven naar beneden kernen, b.v. v. e. vallende vlag, een kleedingstuk enz, zie ook djerabai, VäJjÄ- djÖrat, strik, strop; m^ma- sang dj^rat en m^nahan dßrat^ strik- ken spannen of uitzetten; sadßrat ikan^ een bosje visschen, aan elk. gebenden met een strikje door de koppen; dj, t^mjpoeroeng ^ kokosdop e;^ 349 met strik om kippen te vangen; m^ndj^raij iets strikken,met strikken vangen, ook zieh als een strik slin- geren om, b.v. tali boesoernja poeioes serta mendjerat lehernja sendiri^ zijn boogpees brak en slingerde zieh als een strik om zijn eigen hals, I. P.; terdjerat, verstrikt, er in geloopen zijn, de dupe geworden, een koopje gesnapt hebben, ook kena dßrat, vä^^ djßrit; mendßrit^ gillend schreeuwen v. menschen en sommige dieren, zooals paarden, varkens enz. maar niet van ezels(?); pendßrity schreeuwleelijk, ^yÄ. djardjar, Arab hoon^djir- dßr, boonen. (^Ä-*.Ä. djÖrfedjak, dünne latten of stijlen van een wand, een wand v. dünne stijlen of latten, loodrechte en evenwijdige streepen als versiersel, MÖn. toelang djeredjak^ de borstrib- ben. Zie djedjak, ^Ä.*Ä. djferödji, e. s. v. welrie- kende bloem, die in het haar gedra- gen wordt. Päd. bov.l. fj^K::>yS^ djoerdjis, Gregorius, een krijgsoverste; St.-George van En- geland, dien de Mohammedanen onder de prof eten rangschikken en met Elias verwarren. \yÄ^ djaraz, Arab. de trapgans. gjg^ö» djaras, Arab. klok, klokje, dat men vee om den hals hangt. & y^ djörang, m^ndßrang, op het vuur zetten om te koken; met obj. m^ndßrangkan^ b.v. bini raksasa itoe bU.aroelah m^ndßrangkan kaivah a- 350 ^7^ kan m^masak makanannja^ pas zette de vrouw van den reus de groote pan op het vuur, om haar eten te koken, H. Boedj. c jÄ- djÖroeng, I. e.s.v. grooten haai* II, bukken, met het hoofd voor- over gaan, L. t %Ä. djöring, e. s. v, boom met stinkende vruchten, die als toespijs bij de rijst worden gegeten; volg. v.d. Tk. stinken zij niet, maar genuttigd geven zij aan de urine een ondrage- lijken stank en pijn bij de loozing ; volg. Pol. Abd. stinken ook de vruchten. ^Xfi^a. djgrongkis, aan het einde opgelicht, zooals b.v. een balk; mendjerongkiskanj iets zoo oplichten, b.v. omer eentouwondertebrengen. i^Ci^ö. djörangkang; Mön. dß- rongkang; mendßrangkang ^ op den rüg liggen met armen en beenen of de pooten omhoog; berdjerangkangan, uitsteken van de beenderen in het lichaam, zoodat ze door de huid heen zichtbaar zijn, Pel. Abd. Dit laatste mogelijkbeter4/^row^Ä;aw^,zied;ow(/- kang. mS^js>^ dj^rongkang, zie het voorg. wrd. en djongkang, iXi^^Ä- djörongkong, met het bovenlijf voorover gebogen opdebeide banden steunen ; voorover gevallen en ZOO terecht gekomen; m^ndßrong' kongj die honding aannemen. (3SjÄ. djÖröpak, en dßr^mpak; mendßr^pak, onvoorziens op het lijf Valien, overvallen, zieh onverwachts voor elkaar bevinden, b.v. bij het om- slaan van een hoek. Zie r^mpak, iJijÄ. djörak, zie dj^ra. Oy^ djöroek, I.algemeenenaam voor vruchten, die tot de citroen- en oranjeappelsoorten behooren ; c^'. ma- nis, de sina'sappel; dj, matjarij de pompelmoes; dj, nipisj het limmetje; dj. Mtoen of boetoen en dj. balij ci- troen; dj. wangi, welriekende oranje- appel; dj\ tjina, kleine chineesche oranjeappel; dj. poeroety zie ald. dj, lemo, een klein soort van djgroek; dj. kasfoeri of dj, sambal, een klein soort van oranjeappel, die in sommige toespijzen gemengd wordt; dj.gadjahy een zeer groote soort enz. Zie limau, II. zure aard- of boom vruchten in pekel ; mendjeroek^ inpekelen,inzouten van vruchten. owS^i^ djßrßkat^ onrijpe pinang of areka-noot. o^S^ djörökit, klein , dwerg- achtig, C. atSld- djßrfekah, snauw, grauw; kort nijdig gebrul van een tijger, L. en C, ruw, onheusch bejegenend, bekijven, M. die djerakah heeft. (•7^ djeram, I. ook djeroem^ Saif Dzoel., snelle afloop, stroomversnel- ling in eene rivier, waterval; mendj^- ramij met een dikken waterstraal be- gieten, overstorten, ook met werp- spiesen overstelpen, Sadj. Mal. p. 254 r. 1; dj^ram-djeramj e.s.v. oliekoek- jes, platrond en vol gaatjes als een roostertje. II. e. s. V. boom met licht hout, volg. d. 1. Gr. djarani'djaram^ de Pa- vetta indica. ^^djÖroem, =dj^ram^zieM, v^A^^ii» djÖrÖmlja, van dßmha; m^ndßrhiiba^ zieh voor iemand yer- toonen, in het oog loopen. v,>Avoy>- djßrßmbab; mendjMm- habj voorover vallen, op zijn neus Valien. v:>/joy>- djärenibat, metdenvoet aan iets blijven haken, op den kant van iets trappen, opzij uitglijden. v-yjo^a*. djßrembet, aan elkan- der gegroeid, b.v. van de vingers of een paar pisangs; zie djerepet en dßrait, i^joyis»^ djferambang, dwaallicht, vredevuur. ÄAXfwÄ. dj6roemboeng,.zichhoog boven het dek verhefFend, van een lading aan boord; zie djeroeboeng, ßUjOjs^ djÖrimbing, e.s.v. plant, L.; volg. M. djerimhang en iot de syngenesia behoorende. i^j^yss^ djßramboen, zieh als een hoop voordoen, zooals sehepen met volle Zeilen of bergen in de verte. Yolgens v. d. W, djereboeuj doeh Ibr. b. Chas. heeft djeramboen, ^J^>s> djörambah, plaats in een Mal. huis, waar de vaten worden ge- wasschen en men zieh baadt,het gal- joen aan boord, ook kleine steiger met een vloer; mendßrambah sa*orang p^rempoewan^ eene vrouw als hoer hehandelen. Zie djamah, I. fS^y^ Ai^THmbaiQudßroembai, in menigte neerhangen van draadach- y'^^f- 351 tige voorwerpen,luchtwortel8, franje enz., zie dßrabai. t^M^ djßrömpak, zieh onver- waehts voor elkaar bevinden, b.v. bij. het omslaan van een hoek; zie dßr^^ pak. Juo^ djfermal, een vierkante ruimte in het water, afgezet met sta- ketsels, voorzien van een fuikvormi-^ gen ingang voor den viseh en van eea groot Vierkant kruisnet of totebel. i^y=>^ djfermao, Eng. german,. duitsch; orang dßrman, duitscher;. n^gari dßrman, Duitsehland, ^Äi^ djgroendjoeng, zie bij kerbau. ii^ djörönang, drakenbloed, e. s. V. hars, ook kemennjan merah genoemd. Mön. djißnang, id. Äj^a». djÖrßnih, (frequ. v. dßnih = djinih^ Mön. schoon. helder enz.), helder, doorschijnend van water, glas enz. zuiver, opreeht van hart; ajär dßrenih dan ajar keroh^ helder water en troebel water; mendjer^nihkan hati, het gemoed reinigen, zuiveren; dßrenih moeka, opgehelderd van ge- laat. «yÄ» djgrau^ van een hoogroode kleur, sehilterend-, mendjerau, schit- teren. «^•%.Ä> djöroeboeng, boven boord uitstekende roef van matten voor de lading, die niet in het ruim kan ge- borgen worden; zie djeroemboeng. ys»..y^ Aj6roeä3oer^L=:dßlo€- djoer^ zie ald. II. hülst of steekpalm. L. 352 J^57^ J^«^Sk.djSrodjol; m^ndjerodjolj doorbreken van het kind bij de ge- boorte. •^A^:^ djferoedjoe, e. s. v. distel mefc scherpe dorens, die bij de woning van een kraamvrouw wordt opgehan- gen als afweermiddel van de booze geesten sMdai en p^nanggalan, zie ald, Volgens M. acanthus ilicifolius. v::^.^ djßroemat; m^näßroe- maty met de naald iets stoppen, b.v. kousen. Zie tisik, jjyjo.*,£> djöroemoes; mendßroe- moes, plat voorover vallen en e. eind voortschuiven ; 7n^ndjeroemoeskan, plat voorover op den grond doen Val- ien, de Holl. 5^ dr. p. 89; t^rdjeroe- moes^ ZOO gevallen zijn; zie toemoes. u>^5T^ djaroeman, en p^ndja- roeman^ koppelaarster, zie djaroem, ^55^ djßroemoen, het leger van een wild zwijn. 5jÄ. djörah, in overvloed voorko- mend, juist in den tijd, van dingen die op zekere tijden kernen, zooals vruch- ten enz., ook o vervloedig of in menigte van figuren op een kleed, Sj. Madli; p^rahoe t^ngah dßrah datang, inmt in den tijd, dat de vaartuigen in over- vloed aankomen; p^n;aÄ;%'aw^ djerah, algemeen heerschende ziekte op een zekeren tijd; t^ngah dßrah goegoer, juist in overvloed af vallen, v. vruch- ten; zie ook andßrah. }ijG>' dj^rill^moeielijkheidjineene moeielijke positie; huiverig tegen e. werk opziend, moedeloos wegens de ondervinding. MÖn. vermoeid, afge- mat, vermoeidheid, afgematheid; sa- kit dßrihy doodziek; p^njakit dßrih^ aamborstigheid, asthma; m^.ndßrih- karij vermoeid maken, zorg, moeite, inspanning geven. Zie Mah. ^^ djari, Arab. jong, jeugdig, jongeiing. ^j^ djöri, e. s. v. boom. £)jÄ. djariat, Arab. vrouwelijke bediende, ook een eigennaam. oowÄ. djöriat, een toestel van in het water neerhangende vezels opzij van een bootje, om garnalen te ver- schrikken, waardoor ze in het bootje springen; m^ndßriat^ met zulk een toestel garnalen vangen. ^.Ä^^Ä dj6ridji, Jav. vinger, toon == djariy zie ald. ,jJL5^Ä- djMngin, Mal. gera- nium. •.ij^Ä- djÖringau^dewelriekende kalmus, lieswortel. MÖn. djari-angau, vi>Ä^y:^ djörepet, aan elkander gegroeid of vastzittend, b.v. van vin- gers, oogleden, de teenen van zwem- vogels enz.; men^^J^r £r^e^, aan elkander groeien. v-JCs^ djßreket, vastgekleefd op iets, b.v. van papier dat ergens op is geplakt, v. d. W, of de oogleden op elk, van slaperigheid; matanja lagt dßrekety C. en S. Zij hebben echter djerikat? %.r.>-Mr^ djÖriau, dwarslatten van gespleten nihoeng of bamboe, om de vloerlatten te verbinden, latten tus- schen de daksparren, waarop de atap gebenden wordt. yA djoez, Arab. afdeeling van een boek, inz. van den Koran, die er '>^ v;>Xa2 353 30 heeft.; djoez kalimah, lettergreep. ^fy>^aza', Ar. vergoedingjver- gelding, belooning, b.v. voor het be- zorgen van een brief, R. Chaib, djaza* p^rboewatannja, de vergelding hun- ner daden. H. Atj. ^Iä. djazam, Arab. afsnijden, ein- digen, besluiten, ook de naam v, het ieeken boven een medeklinker om dien tot sluitmedeklinker te maken. 'iy^'yA djazirat, Arab. eiland, ßchiereiland; djazairoeHchalidatj Ar. de eeuwige eilanden, dat zijn de Ka- narische eilanden. jjAfc:^ djas^ e.s.v. zeer smakelijke wilde aardvrucht of oehu vi^/UA^Ä djoesta, op Java,leugen, = doesta, zie ald. 4X,wwwÄ« djasad, Arab. lichaam, v. redelijke wezens. ^^Juw^Ä. djasadi, Ar.lichamelijk. i^AM^ djisim, Ar. lichaam in de geometrie. ^^L^^^ djismani, Arab. stof- felijk, b.v. didjaoehkan Allah taula daripada toeboeh djismani dan kasi- hau atas rohani, God verwijdere van mij het stoffelijke lichaam en ontferme ^ich over het geestelijke, E. Chaib. ^Ä- djoeng, I. jonk, groot chi- neesch vaartuig. Ook de scheepjes als kinderspeelgoedwordenzoogenoemd; •djoeng pUjah^ hijoe djoega jang k^n- njang^ als een jonk vergaat, krijgen de haaien den buik vol. Sprw. C. en S. II. Jav. een landmaat van 2000 D ^oeden, ÄÄ. djing, e.s.v. spei, waarbij een rij van sm^oeÄ:-vr achten wordt opgezet, welke met een bal, kHoel genoemd, moeten. worden omgewor- pen. {^^2>^ djßngok; m^AicZJ^w^o^, met vooruitgestoken hoofd ergens naar kijken, met het hoofd uit een venster gestoken kijken, bukkend ergens in- kijken. MÖn. id. en ook zijne belang- stelling komen toonen,komenbijwo- nen en zien. jCJLä. djangka, I. afgepaste ruimte, ruimte tusschen de beenen van een passer; passer, bepaling van een maximum of minimum; gewone, voor iets gestelde tijd, maat of prijs; koerang daripada djangkanja, onder de bepaalde maat; hoedjan Ubih dari- pada djangkanja^ uitermate veel re- gen; mi^ndjangka, afpassen, afmeten, iemand beoordeelen; djangka-men- djangka, passen en meten, maatknip- pen van naaisters, Mes. Kag. II. = sangka^ zie ald. ouXJL^ djangkat, ondiepte, droogte, doorwaadbare plaats, Sw. oJC^ djangkit; mendjangkä^ overgaan, overspringen van het een op het ander, aanstekelijk, overer- ven van een ziekte, overslaan van de vlam op iets anders, overgaan van inkt op het papier; b^rdjangkitan^ zieh overal verspreiden van eene ziekte of de pest, ook van vuur en van een geur, M. mHdjangkit p^- njakit itoe, die ziekte is besmettelgk. vi;jCto djöngkit; m^ndßngkit, iets gekromd omhoog steken, b.V. zoo- als de hond zijn staart; opspringen 354 oJÜb. 