title: Verhandeling over eene nieuwe wijze, om de hardnekkigste ziekten, die haare zitplaats in den onderbuik hebben, voornaamlijk de hijpochondrie, zeker en in den grond te genezen : Verhandeling over de verstoppingen des onderbuiks, en nieuwe wijze om dezelve zeker en in den grond te genezen
creator: Koning, W. J. de
text: Doch vaker dan veel gewicht her met opzicht tot de geneeswijze is, van hare tegenwoordigheid overtuigd te zijn, zo moeilijk is het dikwijls om ze te ontdekken, wanneer zij zich verraad door uitvlag, zweemeren vlakken en jeuken der huid, scherpe en brandende zweer en pis, die dikwijls helder, dikwijls troebel is en een leemig zetzel heeft, of waarin glinsterende lichaampjes zwemmen, door dikwijzend komende ontsteking der oogen, rood, buikloop, zonder gelegenheid gevende oorzaak, zinken, verlies van koude, menigmaal met den witte vloed afwisselende, door de felle pols, droge huid, een stomme en verreikende pijnlijkheid in de gewrichten, en de vermoeidheid na beweging en slapen. Men moet daarenboven nog vele andere symptoommen nageroken en overwegen, om zeker van zijn zaak te zijn: de ziekten der ouderen, die daarop betrekking hebben, de kwaalvastheid, zelfs die vele jaren lang voorafgegaan is, of de schurftachtige besmetting, of die der venusziekte, z.v.; de overblijvende delen van een verstopping der darm-scheelklieren, welke een zeer sterk invloed op het bederven der votten heeft, den ingedreven uitvlag der huid, de te schielijk opgedroogde zweeren, fontanellen en andere gestremde natuurlijke afscheidingen van het vrouwelijk vocht. Zeikey Ge. De zuur en galagtige scherpte zijn de meest gewone medgezellen van de inflammatie. De eerste ontdekt zich door een zuur maak of een zuur opspuiten, flapperende tanden, veeltijds door gulzigeheid, zodat een groene, zwarte of rode, ook wel sterke vroegen toelating, welke ongemakken zich, bij veelen eerst vertonen, wanneer zij zuurvoedende kost, oogst, gezuurd roggenbrood, gezaald vlees, veel groente, suiker, witte Rijnwijn e.d., gebruikt hebben. Van de gelegenheid gevende oorzaken heb ik elders gesproken. De tekens van de galagtige scherpte zijn: het geelachtige wit der dikwijzig glinsterende oogen, de gele vlekken der huid, de vermillioen, rode kleur van het aangezicht, die zich uit de vleugels van de neus en de hoek van de mond uitstrekt, daar zij tegen een bleek, geelgroene schakering afteekt, bittere en droge mond, geelachtige bruine korst op de tong, dorstneiging tot braken, galagtige stoelgang, vuurige, roodgele, brandige pis, beklemdheid, vliegende hitte, binnenkoorts, hoofdpijn; ook vermoed men deze scherpte uit het temperament, uit het klimaat, en de voorafgaande geweldige gemoeds en lichamelijke bewegingen, verhittende dranken en spijzen, uit zekere jaargetijden en algemeen hevige ziekten en andere gelegenheid gevende oorzaken. Met de galagtige scherpte gaat dikwijls een ontstekende verdikking, des bloeds, gepaard. De lieden zijn gemeenlijk mager, droog, geneigd tot verkeerd opzien van het bloed, tot kwelkoppigheid, tot ontsteking der oogen e.d., hunne huid, mond en tong zijn zelden vochtig, de handen en voetzolen zijn heet, al zijn ze spaarzaam, dik, taai en zelden loeibaar, dikwijls brandig, Zij hebben weinig slap en veel dorst. Hembloed, dat uit de wonden vloeit, is dik, taai en zwart, en kleefde de wonden veel schielijk samen. De verstopping der darmvliegenscheidsklieren of voedingloosheid heeft met de slijmachtige inflammatie de haastete verwantschap. Want zij komt meestal voort uit dezelfde of van de oorzaken van dezelfden af, en is er mee verbonden; zij kan ook wel gelegenheid tot voordraging van dezelfden geven. De tekens zijn dus bijna dezelfden, die ik van de slijmachtige inflammatie opgegeven heb, of andere die, welken men bij een bedorven spijsvertering en bij de wormen waarneemt. Een dikke, harde of teruggetrokken en dikwijls pijnlijke buik, met vermagering der overige delen, wanorde in den eetlust, de stoelgang, de pislozing, welke laatste dikwijls melkachtig en zandig is, en de dorst, die des nachts en des morgens zo gewoon is; een bleek gezwollen wezen, ten minsten gezwollen lippen en neus en dikwijls met uitvlught, nevens eenen blauwen kring om de lopende oogen; een gemelijke, toornige gemoedsverandering, die inzonderheid tegen den avond merkbaar en bij veelen met domheid, bij zommigen met verhoogde spitsvindigheid gepaard is. Verder kan men onder de tekens van dit verborgene kwaad ook rekenen, het dikwijks bloeden uit den neus, den vochtigen borst- en maaghoest, die ligtelijk overgaat in eenen Krampachtigen, het graveel, den steen en de zweren der kinderen, misvorming der beenderen of de Engelse ziekte, de kropzwellen, de zenuwziekten, de onwillekeurige zogenoemde zaadvloeistoffen en tegennatuurlijke, al te vroeg zijpe drifte naar de Venusspieren. Want, volgens hetgeen ik ondervonden heb, zijn zij meestal een gevolg van de chil, dienwegens de kwaagemoedelijkheid der darmvliegenscheidsklieren wordt bereid, onzuiver en scherp is, weinig of ongelijk voed. Men kan eerst van de verstoppen deze kliederen 'verzekerd zijn, wanneer men door oplettend gevoel, aan de buik verheven en harde gezwollen, of op andere plaatsen onder de huid de enkele kliederen verhard en gezwollen vind. Om zich bij volwassenen van deze ziekte te verzekeren, moet men ook onderzoeken, of zij reeds in hun eerste jeugd daar mee behept zijn, geweest. Het is indedelijk te bejammeren, dat men van de verstoppen der darmvochtsekklieren en poortader niet eerder volkomen overtuigd kan worden, dan wanneer men het gezwel van de darmen voelt en de ontlasting van de laatsten ziet, en dat zelfs als dan de zinnen kunnen bedriegen. Want, hoewel men de noodwendigheid van dit tegengestelde uiterlijk kent, kan men, echter nu en dan vervoerd worden, om de ware infarctus voor overblijfselen van slijmige, vlegelige, vezelige, pezige, schilferige en hardachtige droog spijs en andere ingewanden te houden. zwolgen en in de darmen veranderde, lichaamen; rn 165 of, omgekeetd, dergelijke rauwigheden voor We- zenlijke Infar&tus te houden. Men moet derhalven nauwkeurig vernemen en onderzoeken,. of ergeen overlading der maag met veelerleifpijzen, dieeene betrekking op de verdagte hoedanigheid der rau- wigheden hebben, voorafgegaan is? Welke foor-, ten van’drank en geneesmiddelen gebruikt zijn, die dezelven, ten aanzien der koleur en lijvigbeid , kunnen veranderen? Of deze bedrieglijke vuilig- heid’ door kragtige uitdrijvende middelen met de toevallen gemaklijk te overweldigen is? En of er- eindelijk geen fpooren van wezenlijke Infar&tus bij dergelijke bewerkte’ ontlastingen kunnen ontdekt worden? " Verfcheiden Geneesheeren hielden dus voor- . naamlijk de uitgebraakte zwarte gal voor lang te voren gebruikte chokolaad, dikke en troebele kof- fij, boschbezien en pontak; anderen daartegen be- fchreven de uitgeworpen ongelägtige klompenals zeldzaame ‘en onnatuurlijke voordbrengzels; daar zilondertusfchen niet anders zijn dan overblijfzels van vetten kost , ten minsten hadden mijne Lij- ders, welken dergelijken ongel of ongelagtigen klomp door braken of den ftoelgang kwijt raakten, niet lang te voren vet, voornaamlijk hamelvleesch onmatiglijk gegeren. “Onder anderen gaf zeker groot heer dikwijls door braken eene menigte vec- ballen over, en had dan veel verligting. Doch dit gebeurde alleenlijk ‚wanneer zijn ontbijt, hetwelk gemeenlijk uiteene fles Bourgogne wijn eneen ftuk gebraden hamelvleesch beftond, al te ver uitgeval- len was. Des niettegenftaande kon zijue ongemeen Lisa 166 | fterke fpijsvertering de overige dorfchersmaaltij- den zonder ongemak verdragen. Toen het lijk geopend werd om gebalzemd te worden, vondmen de maag ongemeen groot,, met fterke fpieragtige en nog eens zo dikke rokken voorzien, en aan de eene zijde in eenen zak, ofals in eene bijmaaguit- gezet. Zo heeft de lozing van fteentjes door den ftoelgang mij insgelijks bedrogen, wijl ik te voren niet overwogen had, of zij in de poortader of in de galblaas gevormd waren, dan of zij onder de onverteerde drekftoffen behoorden. Men kan er fchielijk zeker van zijn door het vuur en de oplas» fing. Toen ik namelijk eens eenen hypochondrist in zijine zogenoemde doodsbenauwdheid beurtelings klijfteeren en bittere uitdrijvende middelen voor- gefchreven had, volgde een flijmige met fteentjes vermengden .afgang , tot verrukkende blijdfchap van den Lijder, die weer als een nieuwleven kreeg. De grote overeenkomst, die zij met de galteenen hadden, zou een ieder, even zo wel als mij, bedragen hebben. Doch terwijl zij al te groot waren, om geen veel heviger toevallen bij hunnen doorgang door den galteider te verwekken, begon ik eindelijk te twijfelen, en liet ze de vuurproef ondergaan. Zij vervulden het gehele vertrek met eenen aangenaamen suikerreuk. De Lijder bekende nu, dat hij de Onopgeloste stukken kandij-suiker in zijn thee en koffie telkens mee doorgeflikte had. Zo heb ik mij laten verleiden, om een sympathie, die onder andere aanmerklijke ongemakken met een gezwel in het rechterbeen van den buik vergezelde was, als een verfstopping der lever te beschouwen en te behandelen; na het gebruik van visceaalmiddelen gedurende acht dagen; waar door de onclausie van den kronkeldarm, van winden en veel verharden drek te weeg gebracht werd, eindigde dezelve gelukkig. En zo zag ik eens eenen zwarten en pijnlijken afloop ook voor zwart galaan, wijl ik niet bedacht, dat de lijder een elixir van vitriool gebruikte. Op een ander tijdstip bedroog mij een eenigzins veranderde afloop van het dik vlamig afscheiding van klijftsuiker. Daar tevens het mij dikwijks gebeurd, dat ik de gewone kenmerken der Infarctus als gevolgen van een kwaad spijsvertering of van de hypochondrie, ongeacht de materie had bekeken, en dat ik mijne dwaling niet eerder bemerkte, dan nadat ik na het gebruik der visceraal middelen, die ik op goed geluk voorgeschreven had, inderdaad Infarctus onder den afloop ontdekte. Maar nog veel meer neefde het gezond gelaat der Lijders, het geringe ongemak en het gebrek aan overtuigende kenmerken mij doen twijfelen; Door een gelukkig toeval bij degenezing, door de werking der natuur, welke verrichtte het geen ik had behoren te doen, werd ik als dan wijzer of door de onverwachte uitbreiding, welke vreeslijk scheen te zijn, met schrik overtuigd. Dus ontdekte ik eerst na een voorafgaande geweldige ontroering van den onderbuik een verbazingwekkende infarctus, die, zonder dit gelukkig ongeluk, meer den tijd gelegenheid tot de ongeneeslijke ziekte den dood gegeven zou hebben. Een jongeling van veertien jaar, die er op het 100% gezond uitzag, kreeg een geweldigen stoot om de navel, waarop aanvankelijk aanhoudende en pijnlijke pogingen tot braken en overgeven, verfstopping, benauwdheid en harde zwelling van den buik, met onverdraaglijke pijn en de koorts volgden. Van de genezing, inzonderheid door de viscerale afweersystemen. Na het lichaam van den tegengestelden toestand, die uit de inflammatie, welke zich daar in heeft gelegd, gevolgd is, te bevrijden, moet men vooral proberen, dezelfde beweeglijk te maken, en alsdan tot de ontlasting te bevorderen. Dit is zekerlijk gemakkelijker gezegd, dan gedaan. Want dikwijks wordt de arbeid en het geduld van eenen "Herkules vereist, om zulk een eene tot verbazing toe opgehoopte, verouderde en onbeweeglijke slib vijver te bevrijven, en de verstevende en als ingedrukt ontstaan tengevolge van dit bloed te overweldigen. Doch door deze heldhaftige onderneming verstand zulk eene niet, wanneer men het lichaam door geweldige middelen derwijze ontroert, dat het kwaad met geweld losgerukt en uitgedreven wordt. Eene geneeswijze, die nu en dan weleens gelukt, doch zelden altijd met levensgevaar vervolgd is! Maar ik bedoel eigenlijk cremere met de natuur overeenkomende, zachte en echter nadrukkelijke handeling, met zulke middelen, die in het algemeen den vasten samenhang, welken de bestaande delen der inflammatie onder elkander en met derzelve verbettende delen hebben, losmaken; die inzonderheid de verdikte, verdroogde, verharde sappen vogtig maken, weken, verdunnen, ontbinden; die dezulken, welke op verschillende wijze bevroren zijn, verbeteren; die het geronnen bloed smelten, en deszelfs olieachtige, aardachtige, van vogtigheid beroofde delen, door middel van derzelve zeepachtige eigenschap, met de waterachtige weer verenigen, en dezelven dus vloeibaar maken; die tevens de vaste delen weer hun natuurlijke vorm doen aannemen, en ze eindelijk aanprikkelen en versterken, ten einde zij de inflammatie, op deze wijze bereid, door de gladde gemaakte wegen zouden kunnen uitdrijven. Aan deze op zulk een eene wijze werkende middelen, welken de drie rijken der natuur, doch voornamelijk het plantenrijk, in menigheid aanbieden; wordt gemeenlijk, en met recht, de naam van visceraal-artsenijen gegeven. Zij worden zo wel in heilzaamheid van artsenijen, als van voedingsmiddelen gebruikt, en zo wel door de mond als door de anus ingebracht. De eerste gewoonlijke wijze, van dezelfde in te nemen, kan in zulke gevallen genoegzaam zijn, wanneer de stollingen des bloeds in de vaten niet te diep ingeworteld, en niet te zeer ontaard, maar nog vatbaar voor een oplossing en eenigzins beweeglijk zijn, en wanneer de vuiligheid, welke in de darmen verzameld is, niet te grote menigte en niet te taai is. Maar, wanneer het tegendeel plaats vindt; wanneer zelfs vleesgewaspen ter dikte van een vuist en ter lengte van eenige spannen, of harsen- of teenagtige klompjes in hunne verdroogde of verlamde kanaal geklemd zijn; wanneer de bloedstollingen pek- of lijmaan gelijkheid aangenomen, en zig ter afwijking in de darmen. darmen opgehoopt heeft; wanneer zich nog daarboven beide voorten van Infalus, ver van het hart, diep in den onderbuik, in de holte der dikke darmen, en tussen derzelver vliezen ingenesteld hebben: alsdan zal men met visceraalmiddelen, gelijk men door menigvuldige ondervindingen weer, weinig of niets uitvoeren, bijal ditzelven kragtig aftrekzelf niet tevens door den aars ingefopten word. En hoe kragtloos de middelen moeten zijn, die naar de gemeene wijze aangewend worden om zulk eenen zwaeren last te tillen, kan men, ook hieruit befluiten, 1.) wijl zij een kanaal dat met ontelbaar opflorpende buizen voorzien en vijfmaal langer dan het lichaam is, moeten doorwandelen, voor dat zij de dikke darmen bereiken. 2.) wijl hun menigmaal de weg in het bloed door een onbedwinglijke slijm, die de toegangen overpakt of verstoppt, grootendeels gesloten is, zij dus genoodzaakt zijn, om met de vuiligheid veelal vruchtloos af te tegaan, 3.) wijl zij in de maag en darmen, die door de Infalus kwaak gebeeld zijn, met de overblijfselen der onverwerkte spijs vermengd, aan een rottige en zuure gisting onderhevig zijn, die hunnen eigen aart verandert; 4.) wijl zij aldaar door bedorven gal en in den voordring steeds meer door andere onzuiver bloed afgekeiden vogten der spijs-vertering overstroomd en kragtloos gemaakt worden; 5.) wijl zij, eindelijk na vele en verre omwegen zo menigerlei afscheidingen en ontschidingswerken moeten verduren en in een oceaan van kleverig, olieachtig bloed verzwolgen worden, voordat zij ter plaats, komen waar zij eigenlijk hunne kragten moeten oefenen. Als klijftesten daartegen, die voor zichzelf de toegangen reinigen en openen, tasten zij veranderd, onbemand, onverzwakt, onverwijd en volkomen de binnenste verfchanselingen van den vijand van nabij en op het kragtigste aan. De sterke purgatie zijn in de darmen, die met veel slijm bekleed zijn, dikwijks werkloos, schijnbaar zij in viervoudige giften gegeven worden. Wat kan men derhalve van onze minder vermogende visceraal-middelen in die gevallen verwachten; indeh er niet tevoren lugt gemaakt word door de klijftesten, die inzeker omstandigheden wel. Toen ik in de hoed gebruik der klieksteeren, een taai deeg in zulk een menigte door den stroomgang en door braken zag. Losse, dat de kronkelarm, schoon vergezeld van afstekkers uitgezet, het niet zou kunnen bevatten, zo dat hetzelfde in de overige darmen zijne schuilplaats heeft gehad, daar tegen de afstekkers middelen onbeweeglijk bleef, en eindelijk enkel door de zachte klieksteeren wekte gemaakt werd, en toen ik het zogenoemde glasagtig Nijm, het welk BOERHAVE nevens de Ouden voor ongezond verklaard heeft, in dat volstrekt in de darmen, die ver van den kronkelarm afgelegen zijn, zijne zitplaats heeft, dikwijks alleen door klieksteeren meester werd. Ik zou ook geen andere weggen voor de klieksteeren weten te bedenken, dan die, welke ik eerst opgegeven heb, en die zich eerst voor een klieksteer afkookzelen openen, wanneer het in eenen waasvloeim verdund wordt. de damp van enkel water hertshoorn in gelei ver- anderen, beenderen- en teenen weken maken, met hoe veel te meer nadruk moet deze dan niet werken, als hij, met de heilzame kragt der in- mengzels gewapend zijnde, door de dorderzelver vlugge oliën en zouten, als bezield is? Men zal bij deze door dringende wasfem, die door de nauwfte openingen en door den vasten samenhang heen- dringt, en allen tegenstand overwint, geen oplos- fingsmiddel kunnen voegen, het welk dezelfde in onbegrensd macht evenaar. Ik heb reeds gezegd, dat men de ongemeen krachtige, zich ver uitstrekkende en dikwijls snelle werken der kliifteeren meestal aan het geleide weefsel te schuldig is, en dat hare deugdzaamheid voornaamlijk door, in, en op dit wonderbaar werktuig werkzaam wordt. Wanneer men bedenkt, dat een onafgebroken werkzaamheid met verzamelen en afwissen van verschillende soorten van vogten en dampen, met een gedurig opflorpen, aftreden, in- en uitwasfemen van dezelfde, op het allerlevendigst daar in plaats heeft, dat het lichaam grootste deel uit dit weefsel samen is gesteld, en dat het zich door alle deelen van hetzelfde uitbreid en tussen elk vezeltje gelegd is; wanneer men verder aanmerkt den tauwen samenhang en de gemeenschap, welke de zich openende holle vakjes onder elkander hebben, zo zal men overtuigd zijn, dat de kliifteeren zeer ligt daar in opgenomen worden en zeer schelijk over-en door- gaan tot de verste afgelegen en kleinste tussen- ruimten der in- en uitwendige, onderste en bovenste deelen, dus ook tot in de meest afgelegen hoeken van de eigenlijke kwalen. Maar is de weg door dit weefsel voor dichte vogtigheden, enz. Ter en dergelijke gebied, hoe veel te minder tegenstand zal dan niet de vloeibare klei vinding vinden? En kunnen zelfs vaste lichaamen van het een celletje tot het andere een groot eind, weegs doordringen; is het mogelijk, dat bij voorbeeld een doorgetroffen naald door in den schouder en den vinger, de afgebroken punt van een lancer tot achter de ooren doorbreekt, en daar eerst doorbreekt; zo kan immers een lugtigen, en vluggen waas den vrijen doortogt niet twijfelachtig gemaakt worden. Wanneer men verder in aanmerking neemt... (A). Een geval van zulk een verplaatsing, hetwelke zich hier toegedragen heeft, is te merkwaardig, dan dat ik hetzelfde hier niet in het kort zou mededelen. De vorstelijke lijkschouwmeester, de heer MULLER, een man, die zowel wegens zijn bekwaamheid, als wegens zijn medelijdend, onbaatzuchtig en oprecht karakter uitmunt, werd bij een jongetje van acht jaar geroepen, dat onder het vallen van een paard voorover gevallen was, bij welke gelegenheid een spaan van dennenhout, die, gelijk vervolgens bleek, een halve voet lang, doch smal was, in de linkerdij, een vinger breed onder het schaambeen van onder naar boven, ingegaan was, en bij welken de heer MULLER de wond, die welke men, anderhalf uur te voren, een afgebroken stuk van anderhalve duim lang, uitgehaald had, zodanig toegevoegd vond, dat hij noch het ingebleven stuk, noch des. Zelfs de friccing kon nagaan, de jonge bracht den eerste dag wel zonder pijn door, doch werd desvolgenden dag in- en uitwendig op het zorgvuldigste behandeld, en men wendde alles aan, wat dienen kon, om de kwaade gevolgen voor te komen. Den volgenden dag begon zijn buik te zwellen en gepijnigd te worden. Hij klaagde over een scherpe pijn aan de linkerzijde onttrent den navel naar achter toe, en een gevoelig streken naar den rug toe. De lijder bleef in deze toestand, uitgezonderd het zwellen van den buik, het welk razends snel ophield, tot den zevenden dag, wanneer de pijn zich alleen in den rug, aan de linkerzijde dicht bij den ruggraat tusschen de tweede en derde rib, van boven gerekend, deed gevoelen. De heer Müller vond deze plaats een welig verheven, ontstoken en bij het aanraken zeer pijnlijk, en toen hij, na het opleggen van weekmakende pappen, onder de nog meer verheven plaats, met den vinger duidelijk te voelen. In de vroegere eeuwen werd het gebruik van bepaalde weefsels voor verschillende doeleinden, zoals voor de gezondheid, steeds vaker toegepast. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van cellulose, een natuurlijk weefsel dat in het lichaam voorkomt en dat verschillende nuttige eigenschappen heeft, zoals plasticiteit, flexibiliteit, stand en natuurlijke uitrekking. Het is dus niet verrassend dat het in de geneeskunde werd gebruikt, vooral voor de ingewanden, die het verhullen, steun en bescherming bieden. Een van de voordelen van cellulose is dat het de vergelijking tussen de gezondheid en de gezondheid van het lichaam vergroot. Bijvoorbeeld, wanneer men de vergelijking tussen de kwaliteiten van cellulose en de tegengenoopstelling van ziekte toepasst, kunnen de prikkelbaarheid en de kracht van de samen trekkende kracht worden verhoogd of verlaagd, afhankelijk van het gebrek aan geschorste bevooging, de in- en uitwaaseming opgehouden, de vleesvochtige delen droog en hard worden, de vleesdelten groeien en de holten verdwijnen, of als ze te zeer uitgeszet worden door een vlIESmachtige vuiligheid, welke zich daarop heeft opgehoopt. Daarnaast komt ook de voorrede van het kleine gebeente, als de zitplaats van de Infarctus, in aanmerking, omdat het veel cellulose weefsel hier aangetroffen wordt, en de plaats van het ontbreken van een vrije lichaam voeld, maakte hij daar een opening, waar door de spaan wel zichtbaar werd, doch wegens de vele splinters, welke zo vele weerhaaken maakten, onbeweeglijk was, en eerst na de verwerking, welke na verloop van drie weken volgde, allengs begon uit te tekenen, zodat men ze zou der pijn, er geheel kon uithalen. Haar lengte bedroeg vier en een halve duim, en het geen menig een vreemd zal voorkomen, was in het midden met wasaren ver overtrogen, die, na dat de etter er afgewasfen was, er vast zat, choon men nooit een afgang van bloed of etter door den aars beproefd heeft. De kundige scheeps-chirurg en braaf heer, opperhofraad Socinus, mijn voorganger, is getuige van dit zeldzame geval geweest. Het is duidelijk dat deze klisterteer, die niet genoeg kan aangeprezen worden, geschikt is voor de bewaring van de gezondheid en voor herstel van dezelfde. Want deze alleen zijn geschikt om de nadelige veranderingen, welke zich in het celleweefsel opdoen, voort te komen, ze te verbeteren, hetzelfde in staat te stellen, om de Infarctus mee te overweldigen, gelijk ook om op de zenuwen, die daarin verspreid en aan hun gezamenlijk wasem bloot gelegen zijn, meer druklijker te werken. Het komt mij ten minste onbegrijpelijk voor, dat de polijpachtige hoorn- en teenachtige gewaspen, welke de vaten geheiligd verstoppen, en dikwijks aan derzelvere wanden vast gelijmd zijn, zonder de gebreken van het celleweefsel te verhelpen, en zonder deszelfde directe hulp, zouden kunnen uitgedreven worden. Tot deze gewichtige verrigting worden geheel andere voorbereidelingen, namelijk de gemelde fysieken van nabij, en de onmiddellijke opvang van het werkzame sap der kruiden vereist, het welk in de kleinste tuikertjesruimten van het celweefsel der verflachte aders dringt, welks specerijachtige wasvorm door dezelfde heen trekt, en hare vliezen met de vleesh- en zenuwvezelen belegerend bevogtigt, versterkt, verlevendigt, prikkelt, verkrachtigt, [vergroot] dierinvolgens bekwaam maakt, om dergelijke traag en als ingedrukt aderproppen en versteeningen in de algemene verlaatplaatsen soms met hulp van heilzaame kramptrekkings, die van achter verwekt worden, uit te werpen; nadat zij te voren door dezelfde wasvorm weeker, buigzamer, glibberiger geworden en ook wel verdeeld en ten dele ontbonden zijn. De klijs terreinpunctie, die in den kronkelde arm vertoefst, heeft, enkel als een onmiddellijke stoving bevat, reeds grote voordeelen boven alle andere wijzen om de ingewanden van verstoppingen te bevrijden. Dus zal men bijvoorbeeld tegen een verhard gezwel der uiterste delen zondert stoving van dezelfde weinig of niets kunnen uitbreken, hoewel men het bloed met verdelende en weekmakende dranken oversteekte. En kan een blaasje met verzagende lucht gevuld en uitwendig aangelegd, kramp, pijn en ontsteking der darmen en andere ingewanden matigen; en konnen, volgens Dr. ALEXANDER, de tussenpozen bestaande koorts enkel door het gebruik van voetbaden, die uit een sterf afkooksel van koortsbast bestonden, of, gelijk ik gezien heb, door stovingen van den buik met afkooksel van ruw meel verdreven worden, hoe veel te meer heeft men var een dergelijke stoving te wachten, welke inwendig sterker doorwaaist en zeer dicht bij de lijdende delen komt? Van zulk een namelijk, die door middel van den kronkelde arm in het werk wordt gedaan, welks ligging tot dit einde niet gunstiger zou kunnen zijn en als daar toe geschikt schijnt te zijn, gelijk wij de plaat aan het einde van dit werk te zien is. Deze darm klimt uit de plaats van de rechte heup langs de rechte lende en nogalwat rechts omhoog; buigt zich dan naar de plaats boven den navel, onder de holle vlakte van de lever, loopt dwars voorbij den twaalfvingerige darm, en onder de galblaas, die hem verteert, en onder de maag heen naar de linkerzijde van de plaats der korte ribben, buigt zich dan achterwaarts onder de milt, maakt daar de tweede kromming en daalt daar verder langs de linker onderarm af, en eindigt onder dezelfde in den aarsdarm, na dat hij te voren een aanmerkelijke dubbele wending of kromming gemaakt heeft. In deze loop omringt of omvat hij het grootste gedeelte der dunne darmen, en is met de meeste ingewanden van binnen de buik, de nieren, de lever, de galblaas, de twaalfvingerige darm, de maag en de milt zeer nauw verbonden, doordien hij aan de meeste vast is. Deze grote plooien en cellen, welke dit darm eigen zijn, dienen, nevens deszelfs bochten, tot een langer en werkzamer verblijf van de klijs terreinpunctie gelijk zij, in een zieke staat, voor opstapeling en verharding der vuiligheid en der aldaar verzamelde infecties en tot belchende winden gelegenheid. Deze buigen van den kronkeldarm zijn niet altijd evenwaar; bij veelen wenden en draaien zij zicht op een, of op beide zijden opwaart. Deze verwarrende gevoelde doet er ook veel toe, dat sommigen de klieren zogenaamd, anderen de zelfde zo moeilijk kunnen inhouden. Men zou zeer met vooroordelen moeten ingenummerd zijn, indien men niet wilde toestemmen dat deze huwe vereeniging van den kronkeldarm met de ingewanden van den onderbuik van een groot gewicht is, wanneer hij door het ingebrachte visceaal verzachtend kruidennatu in werking gebracht wordt. Hoe dikwijls heb ik geweldige maagkrampen niet daar door beteugeld, brekende gevoelens, of ook wel tot nul verwekt. Dezelfde strooming zal insgelijks aan den twaalfvingerige darm veel hulp doen, welke door scherpe gistende vuiligheid opgezwollen en geperst wordt, de maliënhoudende hol- en portader, de rechter nier &z. v. perst in krampachtige, bewegingen brengt, en daar door een gevaarlijke ongesteldheid kan veroorzaken. Zij zal verder de wandelingen in de lever verhelpen, de verdikking en versteening van de gal in de blaas verhinderen, en terwijl zij dezelve nevens de lymfe verdunt en versterkt, beiden in staat houden om de beste middelen van ontbinding op te leveren, welken, gelijk men weet, het streven van den bloedkoek, en zelfs de taamheid samenhang van de harst hier kunnen weerstaan; zij zal de galbuis door de gramklap krampachtig samengetrokken, het best ontspannen; dienoverigs dezelfde geelzucht, en andere, door hevige gemoedsbewegingen veroorzaakte toevallen, onfeilbaar genezen, en de milt in haar werking ondersteunen, ten einde zij aan de lever een deel meer verdund bloed kan toevoeren. De klieren naar gevoelde der omstandigheden inwinken en in de onderste kronkeling van dezen darm teruggelopen, zullen ook de gebreken der nabije. _—_ 183 gelegen baarmoeder beter dan eenig ander middel verhelpen. Men zal bevinden, dat na genomen en ingehouden klaar de pis telkens in veel grooter hoeveelheid geloosd wordt, dan naar gewoonte; en bij lijders aan opstijgingen heb ik na het gebruik van dezelven de bleke pis in een troebele, de droog huid, in een vochtige zien verwijzen en hevige toevallen daar door verminderen. Men kan hier uit reeds opmaken, hoe krachtig onze stofwisseling op de nieren en op de overige piswege werkt, wel- ke samengetrokken buisjes zij verwijdert en in staat stelt, dat de afscheidingen en ontlastingen der pis in het algemeen beter geschieden, en dat zij zo wel derzelvers dikker, steenachtige delen, als die, welke van de eenigszins opgeloste infectie dien weg genomen hebben, ongehinderd doorlaten, en tot de uitscheiding bevorderen, en dat zij niet minder in zwaarzijn om de kramp trekkingen, die zich dik- wijzers van de nieren tot aan de opperhuid uitstrekken en tevens de uitscheiding vermindern; door de stimulatie der zenuwen weg te nemen; en eindelijk, dat zij de veelerlei ongemakken, uit de onderdrukking van beide de ontlastingen ontstaand, maar inzonderheid de grote ongezondheden voorkomt en verhoedt, welke na de verminderde pislozing in het hoofd, de maag en de borst hare woede betonen, waarop men tot hier toe nog niet oppassing genoeg geweest is. Men heeft zedert den tijd van SANTORINUS aan de gestremde uitscheiding veel te veel onheil, en aan de belette pislozing veel te weinig toegeschreven; daar nog wel met dezelven veel meer grofere en schadelijker onreinheden in het bloed teruggehouden worden. De plaats onder den hartkolk is reeds ten tijde van HIPPOKRATES veelen Geneesheeren zo merkwaardig en deszelfs invloed op het gehele lichaam zo gewikt geworden, dat zij op de gezondheidsgevallen is, dat de ziel hier in, als een tweede brein, haar zetel gevestigd heeft. Verschillende latere schrijvers hebben bijna het zelfde daaromtrent gedacht. Want zij hebben deze plaats als het middenpunt beschouwd, waarin al de krachten der gewaarwordingen en bewegingen zich verenigen, en werden hier toe vervoerd door de ontroeringen en bijzondere gewaarwordingen, welken de hartstogten daar ter plaatse veroorzaken, en door de nauwe verbinding van deze zenuwplaats met de hersenen. Deze omtrek, die zich echter verder naar achteren uitstrekt, moetten minstens elken waarnemende Geneesheer vooral opmerkend maken, wijl dezelfde, behalve dat hij zovele ingewanden in zich bevat, ook een verzamelingplaats is van de voornaamste, meer aan de deelen des lichaams fijmprijzend, zenuwen, en aldaar de beroemde inwendige vereniging van al de zenuwen der hersenen en van het ruggemerg gevonden wordt, en wijl, gelijk men uit de dagelijkse ontmoeting moet weten, de geringste wanorde, die in dit gewest ontstaat, het gewaltsame en gevaarlijke oproer in de hele Republiek kunnen verwekken. Daar nu de kronkelarm onder, dwars voor en nabij de grenzen van deze merkwaardige zenuwplaats gelegen is, zal men moeten bekennen, dat behalve deze arm er geen bekwaamere werktuig kan "bedacht worden, waar door men al de ongeordenden en wanordeningen, welken op deze gewichtige vergaderplaats der zenuwen ontstaan en zich van daar verder verspreiden, kan tegengaan. Want, met gepaste geneesmiddelen voorzien zijnde, vult hij den omtrek van deze plaats met eenen wasem, die de kwalijk gevoelde zenuwen, welken geprikkeld, verzwakt e. z. v. zijn, aangenaam aanvoelen. De koek, verzagt, verlevendigt en versterkt, en tevens in de vaten der naburige ingewanden dringt, en den omloop des bloeds en ziene nadelige richting en ophoping wel in orde brengt. Maar zoveel heil er uit deze bron vloeit, uit hoed van haar voordelige ligging, zoveel onheil kan er uit voorduren, wanneer zij niet zuiver of anderzins kwalijk gezeld is. De vuiligheid die zich, nevens de infarctus, in den kronkeldarm verzamelt, wordt, zonder nadeel te doen aan de gezondheid, wel roestig en scherp; in zo ver zij spoedig afgaat, maar als dit niet gebeurt en zij door het lang vertoeven in een hooger trap van bederven anneemt, haar roestige damp in groote menigte in het bloed overgaat en tevens in deszelfs rokken, zo worden de gevoelige nabuurige delen inzonderheid met gevaar gedreigd. Maar wordt deze met roestige scherpte doorweekte vuiligheid hoe langer hoe harder, en derwijze aangehoopt, dat zij den kronkeldarm opvult, zijn wanden en de daartegen liggende ingewanden drukt en prikkelt, zo ontstaan er verstoring, ophoping, en stolling van het bloed, zenuwziekten en andere gevaarlijke ongemakken en zelfs vertering en de dood. Ik heb voorbeelden voorbij gebracht... Die nu zo dikwijks ondervonden heeft als ik, dat deze hardnekkige 'buiten den werkkring der gewone hulpmiddelen gebrachte ziektes toch niet anders, dan door de visceraalkliesteren overmeesterd worden, dat deze inwendige baden dezelfde niet alleen door den stoelgang maar ook het geen reeds daarvan in het bloed overgegaan is, en andere aldaar heerhalende scherpe vuiligheid, door de pis en de huid op de zekerste wijze uit het lichaam drijven, dat zij dienstig volgens (de gewone aanleiding tot ziekten uit den weg ruimen, en dat zij door de kragtige medewerking van urine stimulanten die de nabij liggende plaats der zenuwen verzagen, meermaals krampachtige toevallen, waar tegen men andere middelen langen tijd zonder vrucht gebruikt had, genoegzaam ogenblikkelijk hebben weggenomen, die zal aan dezelfde het recht doen, dat zij onder alle vormen van geneesmiddelen welken de ingewanden des onderbuiks in her algemeen van schadelijke onreinigheden zuiveren, (dezelfde van de hinderpalen, die den gelijken omloop des bloeds in den weg zijn bevrijden en houden natuurlijke gezondheid weer herstellen; en welken de naakte en afgelegen oorzaken der zenuwziekten uit den weg nemen; en tevens der ziekten verzagen, de krachtigten, zeker zijn en onfeilbaar zijn. Zij bezitten daarenboven deze voortreflijke deugd, dat zij haar aanstaand verblijf ter goede ontvanging beriden. Want zij spoelen de vuiligheid wit; die zich aldaar vergadert en vast gezet heeft, banen zichzelf den weg naar de plaats van haar bestemming reinigen de verstoppte kleine monden derzelver uitgangen, dringen er door en openen derzelve. Zij doen die met des te beter gevolg, hoe meer en langer zij gebruikt worden. Men kan dagelijks twee of drie kliesteren, gedurende twee of drie jaar gebruiken, zonder de gezondheid te benadelen; zij versterken het lichaam alsdan meer, dan zij het verzwakken, en brengen den stoelgang veel eer in orde, dan in wanorde. Zulke Geneesheeren, (ik hoop, dat derzelf aantal gering zal zijn) die met het gemeen van deze haar versterkende en andere eigenaardigheden juist het tegendeel beweren, mochten zekerlijk onze visceraalkliesteren met de gewoonlijke verwarring, welken met zout en andere purgerende middelen, die de darmen prikkelend van hun vochtigheid beroven een witdrogen, of met al een z. v., die ze verflappen hun vliezen overpappen en verstoppen, gemengd zijn. Want zonder dit misverstand zouden zij aan. een vogt van kruiden; hier welke gelijk onge visceaalklijftee: ren, grootsteendeek uit versterkende wortelen: en kruiden bevat; dergelijk zij versterking der maag laten drinken, geen eigenheid toeschrijven, die de darmen verzwakt, wanneer het onmiddellijk in dezelven gebracht wordt; zij zouden een middel, het welke in feit is, om half uitgehongerden te voeden, te verkwikken en in hun leven te behouden; niet als verzwakkende uitkrijten. Men vind veel voorbeelden bij de schrijvers aangehaald. Ik heb onder anderen een vrouw die met opstijgingen gekweld was, en welke bloedarm door de kramp samengenomen werd, en een jonge vrouw aan de ledemaat verstoost, die wegens een bijgekomen klem in de mond geen druppel vocht en veel minder eenige oogen kon doorlikken door dergelijke de kramp tegengaan visceaalklijsteren sterke zemen vermengd, vier weken lang geleidelijk gevoed en eindelijk genezen. Een jongmeisje, dat, na een val op het hoofd en een daarop gevolgde verlamming van de slokdarm, die zijn denkbeeld tot op de maag uitstrekte, en haar niets dien hoofd den honger en dorst niet liet voelen, buiten staat geschaaid werd, om enig voedsel door te zwelgen, werd meer dan een half jaar lang enkel door klijsteren van een afkoeksel van zemelen gevoed, en kort daarna volkomen genezen. Zij werd in haar eerst bij deze vreemde voeding zwak en mager, maar na dat zij er een tijd lang aan gewend was, kwamen de kragten, de lijvigheid en de roode kleur op de wangen weer. Het is hun, die een flapziekte hebben, veelal eigen, dat zij, gelijk F. HOFMANN reeds aangemerkt heeft, en ik zelf gezien heb, zo lang honger en dorst kunnen lijden, zonder merklijke vermindering der kragten en der levendige kleur van het gezicht, wijl de ontlastingen bij hen zeer spaarzaam geschieden. Doch bij mijne Lijderes, die gedurende de aanvallen tevens met ingevingen begaafd was, waarin zij onder anderen over het Onze Vader met zulke geleerde uiterst prekendheid, die haar in haar gezonde dagen niet eigen was, predikte, dat de toehoorders er over verbaasd waren, was, ten blijk van de opklaring der huid, de dagelijkse pislozing zodanig, dat de menigte diezelfde de klijsteren veel meer dan de helft overtrof. Eertijds werden de koude klijfteeren door Geneesheren bij monde, brieven en gedrukte schriften als moordtuigen uitgekreten. Doch door latere werden zij zelfs in kwaadaardige koortsen en in zulken met uirflag gelukkig gebruikt, waarover ik verfcheiden malen ‘her geneeskundig volkje zag aarzelen. Indien nu de visceraalklijfteeren, zonder bijvoeging van olie e. z. v. genomen, het gebrek van veerkragt der darmen, hetwelk meestendeels gelegenheid tot treffen stoelgang geeft, oogenschijnlijk verbeteren; wanneer zij, derzelver kramptrekkingen, die dikwijls uit spasmen ontstaan, stillen, hunne uitgedroogde wanden bevogtigen; hunne glibberig makende klieren openen, en de slijagige, taamje vuiligheid, die er zich aanheegt, wekken en uitdrijven, dien volgens de gewoonlijkste oorzaken van een ongeregelde, vertraagde opening des buiks uit den weg ruimen: zo vervalt ook de eenvoudige enigezelfde tegenwerker, welke men van oud af tegen dezelfde ingebracht heeft, dat men zich aan derzelfde veelvuldig gebruik derwijze gewend, dat men in het vervolg zonder dezelfde geen stoelgang meer kan krijgen. Al deze belasteringen, veeltijds uit nijd en afgunst voortsprokkend, kunnen niet bondiger weerlegd worden, dan door de ondervinding, en deze overtuigt mij dagelijks, dat er nog geen middel bedacht is, dat zo wel in staat is, om dit ongemak, dat men haar te last legt, weg te nemen; dan onze klijfteeren. Zelfs heb ik verfcheiden malen de hardlijvigheid daar door genezen, welke door het gebruik der gewone klijfteeren veroorzaakt was, en heb eens gezien, dat onze zeepagtië klijfteeren een groote menigte olie, die men dagelijks tegen de verstopping door klijfteeren had doen gebruiken, en daardoor het kwaad erger gemaakt gehad, opgelost, en tot welzijn en verbazing der Lijders uitgedreven hebben. Eene tweede tegenwerping tegen het menigvuldige gebruik van onze klijfteeren, en welke van gevaar te zijn; heb ik eertijds mijzelf gemaakt. Zodoende een fysiotherapie, die de kraakbeenige infectie oplost, maar tevens de delen, welke de infectie bevatten, aantasten, ten minsten het bloed, gelijk het misbruik van het oefenen, al te zeer verdunnen. Doch ik werd ten volle daaromtrent gerust gesteld, als ik, om daarvan overtuigd te zijn, verschillende Liijders, na zeer lang en menigvuldig gebruik der klijfteeren, een ader liet openen; en hun bloed vastere en beter gemengd vond. Daar het een uitgemaakte zaak is, dat de visceraalklijfteeren tot welzijn der Liijders, jaren lang, zonder de minste kwaad gevolgen gebruikt zijn, zo kunnen zij, ook voor gezonden tot een zeker voorbehoedmiddel, tot bewaring der gezondheid en zelfs van een lang leven van nut zijn. Veelen bedienen zich alle jaren van een moeilijk en soms schadelijk voorbehoedmiddel; zouden zij niet zekerer en beter handelen, indien zij, in plaats van diezelfde, de visceraalklijfteeren jaarlijks een paar keer, omstreeks een week of vier, achter een, doch indien geval, meer koel dan warm gebruikten? Eene geneeswijze, die men zonder ongemak en nadeel, zonder strengen leefregel en verzuim van bezigheid, zonder grote kosten en walging, aanhoudend kan gebruiken, een geneeswijze, waarbij men de symptomen van een listigen vijand, die dikwijks heimelijk en ongemerkte de ingewanden ontmijnt, kragtadelijk en zeker kan voorkomen en stuiten, verdient immers de voorkeur boven alle andere voorbehoedmiddelen, waar naar elk, die wegens een volmaakte gezondheid niet volkomen zeker is, begerig zou mogen zijn en die hij zonder bedenking zou gebruiken. En hoe veelen zijn ten aanzien van hun gezondheid zeker? Want bij een bloezend gelaat of in geringe ongemakken, die van geen belang schijnen te zijn, kan een verbazingwekkende menigte van infecties verborgen zijn, die, wanneer zij, zonder voorbehoedsmiddelen uitbreken, of aan het gisten raken, dikwijks oogeneeslijke, vreeslijke toestanden, en zelfs den dood veroorzaken. Wanneer ik onze klijfteeren zelfs tot verlenging des levens aanbevelen en aanprijzen, doe ik zulks op gezag en volgens beschouwing en ondervinding. Dus roemt BAGLIUS de baden en waasvlekken als de beste middelen om lang te leven, wijl zij, gelijk hij zich uitdrukt, de veeren met de raderen, en de raderen met de veeren in het menschelijk lichaam buigzaam, beweeglijk en in behoorlijke spanning houden. Hoe veel meer kan men zich dan van onze inwendige en daar toe ingerichte baden en waasvlekken beloven? In verlengende hooge ouderdom geschieven de afzettingen en ontlastingen, de inwendige uit- en inwasemingen op verre na met zo veel levendigheid niet meer, maar hoe langer hoe trager; de gelegenheid voor wasem, die door het celweefsel trekt, verdikt zich, het vloeibare daarvan verdwijnt allengs, en laat het aardachtige over, de vaste delen worden droog, stijf en deels kraakbeenig en verhard; de holten van het celweefsel. De vaten en klieren vermeerderen, verfsten; en groeien tezamen, de vogten verliezen hunne zathe, kleverige, balzame, magtige hoedanigheid, worden zoutachtig, vechtend en tot verrotting geneigd; waarom de ophoping van roetachtige vuiligheid in de halfverlamde darmen zeer veel doet. Op welke wijze nu deze ontätering, die aan den ouderdom eigen is, en de kwaad gevoeldheid der vloeibare en vaste delen door de visceraalkleisterschuur het best kunnen voorgekomen worden, kan men zeer gemakkelijk doen begrijpen uit haar wijze van werken, en uit haar eigenaardigheden, welke versterken, voeden, stimuleren, verdunnen, de uit- en inwaaseming van het celweefsel bevorderen, de scherpte verzagen e. z. v. Maar men zal ten volle overtuigd worden, wanneer men, gelijk ik, heeft gezien, dat afgeleefde grijsaarders door het aanhoudend gebruik van dezelven, een frisch gelaat, buigzaamheid der leden, kracht en vlugheid behouden hebben, voornaamlijk wanneer zij aanzienlijke toevallen onderhevig waren geweest. Doch hoe zeer deze goede werking door een aangeboren of met moeite verkregen, vrolijk, een weinig los van aandoenlijke gemoedsgesteldheid ondersteund werd, befluit ik daaruit, wijl ik opgemerkt heb, dat de grijsaarders van ongemeen hoge ouderdom meestal met deze gelukkige gemoedsgesteldheid begaafd waren. In Frankrijk is het reeds voor lang tot een gewoonte geworden, de verzagtende gezichten, zelfs ook voor conserveren de teint, dagelijks te gebruiken, dat is, om de fijne huid van het aangetastte gezicht doorzichtig, glad, zacht, en vrij van uitflakkingen te houden, om haar tegen haar natuurlijke en ook wel natuurlijke, doch al te sterke roodheid, of de zogenoemde boerenkleur, die men liever door blanketjes verandert, te verhoeden, en de gevreesde voorboden des ouderdoms, de kleine rimpels, die zich tot op de kwijnende gezichtjes kunnen uitrekken, te voorkomen. Maar hoe veel zekerder zullen de viscerale klieren dit niet uitwerken? Het nut der klieren bepaalt zich niet louter tot de langduurige ziekten, maar trekt zich ook uit tot de koortsen. Bij derzelfde behandeling komt het er voorzichtig op aan, dat de kook van de ziektestoffen en vervolgens haar ontlasting op een wijze, die overeenkomstig met de natuur is, bevorderd wordt. Om ditooogmerk te bereiken, kon er zekerlijk geen beter middel uitgedagt worden, dan de klijfteeren, die, gelijk reeds gezegd is, de verdikte vogten fcheiden, verdunnen, en beweeglijk maken, der- zelver fcherpte zoet en ftomp maken, de gefpan- nen, ftrakke, verdroogde , vaste deelen bevogti- gen, week en buigzaaımer maken, de al te groote aandoenlijkheid en prikkelbaarheid der zenuwen en fpiervezelen matigen, en dezelven aan den an- deren kant we£r verlevendigen en aanfporen; die verder de wegen ter. ontlasting banen, en derwijze verfterken, en het gebrek der voeding verhelpen , dat , na zulke zwaare en heete ziekten , de gewoo- ne verzwakking, volgens het geen ik altijd on- nu 195 dervonden heb , op verre na niet zo flerk befpeurd word. En © Ik vraag derhalven met regt, of eene eenige ge- neeswijze in vergelijking kan gefteld worden met die, welke zonder het verhemelte geweld aan te doen , en de geftalte van een zo allerkragtigst zui- ver en onmiddellijk werkend kruidennat, van eeng inwendige ftoving of van een inwendig dampbad, van nabij of van verre met zulk eene kragt werkt? die zo veelerlei toevallen, die met elkander fchij- nen te ftrijden, te gelijk voorkomt? die zo meni- gerlei aanwijzingen van genezing op eens vol- brengt? die, wanneer men,dezen al niet getroffen 'heeft, egter gerustlijk verders kan’ gebruikt wor- den? die het onheil, dat zo wel uit de medenlij- denheid der zenuwen, als uit de plaatslijike opho- pingen des bloeds, welken bij de Infar&ius gemeen- lijk plaats hebben, of deszelfs aandrijving naar de bovenfte deelen , als uic deszelfs verontreinigingen, door los gemaakte en bij het zelye gemengde dee- len van de Infarttus en door de verzameling van zulk eene fcherpe ftof e, z. v. ontftaat, op eene gelijkvormige en aan de natuur eigene wijze, he£ best kan afweren? die dus denabij en verre afzijn« de en zelfs de eigenlijdende oorzaaken wegnemen , de eigenlijke bron van het kwaad reinigen, en on- er deze rigting de ongefteldheid der zenuwen, pijn en kramptrekkingen ftillen, of dezelven uit den. grond genezen entevens van dezelven bevrij, den kan ? en die het lichaam voor zig zelven en tot werking, van andere middelen zo voortreftijk bereid, met ach woord de onfeilbaare, langdurige ziekten N2 \196 — des onderbuiks en de orgermakken der zenuwen e. Z. v. daar van afhangende, welken door de bewindspersoon. roemde Geneesheeren en geheele Akademieven vergeefs bestreden en deels voor ongeneeslijk verklaard zijn; uit den grond genezen heeft? Ik verwacht het verwijt, dat ik de lofpreiken van onze geneeswijze te verre getrokken, of derzelve ver aanprijzing met een weinig kwakzalverij opgefikt heb. Zo ik het gedaan heb, is het niet voorbedachtlijk en met oogmerk geschreven. Ten minsten verdien ik verontschuldiging, wanneer ik al te ijverig deel aan den gelukkigen voortgang van deze zegerijkste wapens genomen heb. Die aan de grote voordeelen van deze zelve die zo dikwijks mogelijk gemaakt hebben, het geen in het algemeen voor onmogelijk gehouden werd, twijfelen, die verzoek ik, ten algemeenen beste, hun oordeel zo lang te verschuiven, tot dat hij, naar het loflijk voorbeeld van een onbevooroordeelde en standvastige waarnemer, den heer lijfarts TWERT, voldoende proeven, zonder zich ten eersten van het spoor te laten leiden, daarmede genomen heeft. Alles wat ik tot hier toe van de viscerale kleistereen geroemd heb, beweer ik met des te meer zekerheid, wanneer gelegenheid gehad, hier een geheel jaar, dagelijks en nauwkeurig te volgen, en te zien een gevechtster van de voorziene uitwerking van de zelve waar te nemen, en wel bij eenen hypochondrische, welke vele jaren onder de handen van zeer geleerde en beroemde Geneesheeren te vergeefs werd geholpen. Hij is waar, dit duurde drie maanden lang, zonder merklijke verbetering, naar het begin van de vierde maand kwam er een kleine koorts op, de hele rechterzijde werd met rode blaarjes bedekt, welke jeukten en enkele mattigheid veroorzaakten, en van welken acht dagen daarvoor een kleine herbenning afvielen. Maar ondertussen en inzonderheid eenigen tijd daarna, bevond men zich in een veel betere toestand. 