title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: herinneringen zijner jeugd, in deze trekken terug te geven. "Toen ik, zegt hij, te ’s-Gravenhage kwam, was de Heer van DER GOOS met de portefeuille der Buitenlandsche Zaken be- lastig. Hij zal toen ongeveer 45 jaren oud geweest zijn. Onder de Nederlandsche Staten-Generaal was hij Gezant in Spanje en Denemarken geweest en had hij ook aan andere Hoven van Europa diplomatische zendingen bekleed. Mogt hij vroeger Stadhouder- of Staatsgezind geweest zijn, dit was onverschillig; thans onder de Republiek een ambt aanvaard hebbende was hij met zijn onkreukbare bekogenheid niet alleen niet in staat haar te verraden, maar achtte hij zich integendeel verplicht haar met zijn hele inspanning te dienen. Hij was niet lang van gestalte, zijn voorkomen was koel, zijn gezicht bleek, zijn gelaat onbeweeglijk, maar toch wanneer het gesprek en de personen hem betroffen werd dat gelaat bezield en bevallig. Hij sprak langzaam en niet veel maar veel; zijn houding had niets van de Hollandsche stijfheid: hij had die aan de vreemde Hoven afgelegd van welke hij zich de fijne beschaving geheel eigen had gemaakt. Zijn geleerdheid en kunde waren uitgebreid; hij had de kunsten lief en was in de oude en nieuwe Letterkunde te huis. In de Diplomatie grondig ervaren, droeg hij de oude BERNSTORFF, met wie hij te Kopenhagen gemeenzaam had omgegaan, een innige vereering toe. — Eenvoudig van zin en zeden, gunde de Heer van DER GOES geen andere ontspanning dan die zijn tuin hem aanbood. Het kon niet missen of de rechtvaardige Man, die ons hier wordt geschilderd, door de openhartige mededeeling van de jongste despatches van LOMBARD aan TALLEYRAND volkomen overtuigd dat de Gezant ter goeder Licht volledig overtuigd was. 2) Les Souvenirs p. 261. „Nous &tions dans mon cabinet de travail: j’on- 369 trouw te werk ging en geheel iets anders beoogde dan nieuwe beroerten in den Staat te weeg te brengen, moest zich tot den ongedwongen en heuschen vreemdeling aange- trokken gevoelen. Maar vö6r de ondubbelzinnige bewijzen, dat 1oMmBARn het vwerfoeide zich in het zoogenaamd belang van Frankrijk, tot slechtheden te laten gebruiken, had van DER Goxs in den welwillenden Minister bezwaarlijk iets an- ders kunnen zien dan den zendeling der lieden, die DARNDELS in zijn voornemen hadden gestijfd met het dubbelhartig voorbehoud hem te logenstraffen, zoo hij op den 12 Junij het onderspit gedolven had !). Voorzeker, de Fransche Republiek, die ons eerst met de barschheid van haar Representanten, met den gebiedenden toon van REWELL EN SIEYES ons onverwacht en de fierheid van een vrije Natie beleedigd had, zou van de oprechtheid harer bedoelingen geen beter waarborg hebben kunnen geven dan door het verblijf van LOMBARD te verlengen. Maar neen: het Directoire, bij hetwelk de achtbare en onbevlekte som van de Bataafsche belangen behartigde, vond goed de keuze van zulk een Man met die van een der afschuwelijkste gedrochten van de Fransche Omwenteling, van den bloeddorstige rook te beantwoorden! Deze begreep tot het voeren van een stevig, indrukwekkende taal, den tiende jaar dag van de bestorming der Bastille te moeten bezigen, en in zijn snorkende Aanspraak tot het Uitvoerend Bewind, dat uit die mond waarlijk geen lessen behoefde, de Nederlanders tot moedigen strijd tegen de verbonden Engelsen en Rusen op te zetten. Kartons; ik ben net een minuut van een brief die ik aan de HE. TALLEYRAND heb geschreven, er waren niet meer dan tien dagen; en ik presenteerde hem aan x. wANDERBATH: Je ne verwachtte niet, mij komt hij te zeggen; Zegt het maar. „Faites, maar als u iets komt, dan zullen wij u ontkennen.” Verg. Mr. R. w. v. NENEIX Aantekeningen op de Eerste Voorlezing van Prof. Truxan, de Democratie, bl. 66. sen te vermanen. „Om U door uw vijanden maar ook door uw Bondgenoten te doen ontzien, zeide hij, behoort gij sterk te zijn!” Een droevige waarheid, door de mis handelingen gestaafd, welke de Bataafsche Republiek van haar Bevrijders weerloos had te verduren. Hoe zij door deze werd ontzien, bleek het niet zoo helder als de dag uit de benoeming van den booswicht, dien zij naar ’s-Gravenhage hadden afgevaardigd en die zelf schaamteloos de keuze van zijn persoon ons tot een eer wilde aanrekenen? Tot die laagte was men gezonken, dat de Bataafsche Regering zulke laatdunkende schaamte niet alleen moest aanhooren, maar zelfs met den waardigen Minister van het Fransche Bewind, “aan den door den Opperbevelhebber Brune aangeregten dischfeest dronken zal hebben gewisseld! Daarin ten minste, in de meer betamelijke, minder kwetsende vormen der Diplomatie, kwam erlang na de verheffing van BONAPARTE tot het Consulaat, eenige verbetering, wat meer besef van hetgeen de Staten elkander in die internationale betrekkingen verschuldigd zijn. Terstond na den 18den Brumaire, verscheen deze veelbelovende en geruststellende Verklaring van hetgeen Europa in dit opzicht te gemoed kon zien. „Men kan zich niet ontveinzen, dus luidde de volmondige bekentenis, dat wij ons zelfs in den besten tijd der Omwenteling, te weinig en niet aanhoudend hebben beijverd, vertrouwen in te boezemen en vrees te verbannen, om de bezwaren weg te nemen en alle voorwali tussen de Fransche Republiek en haar Bondgenoten te verwijderen. 1) „Soyez forts, pour vous faire respecter de vos Ennemis et de vos Alliés” 2) „Citoyens Directeurs, Le Directoire de La République Française, en choisissant pour notre préféré de vous organen de sa République celui qui était préféré pour avoir respecté l'indépendance d’un Peuple, préféré dugné il était envoyé, ne pouvait rendre un hommage plus sincère et plus élatant à votre indépendance.” Gazette de Leyden (Nouvelles politiques) 19 Juillet 1799, n°. 58, waar ook van het grote gastmaal gewag wordt gemaakt. 371 Na de revolutie waren onze standpunten duidelijk. Zelfs tijdens de betekenningen van vriendschap, hebben wij altijd ook buiten de revolutionaire uitersten, waarin wij met onze Alliantie evenzeer als met onzen haat dreigden, de heugenis van onze macht behouden. Thans berekenen alle Vrienden des Vredes en zij die voor Frankrijk alle soorten van roem begeeren, met bijzichtig de gelukkige en snelle werking over geheel Europa, van een blijkbaar nieuw stelsel, van een vredelievende en verzoenende geest, die de verwaarloosde Verdragen wenscht na te leven; in kort, van een geest die trouw belovende vertrouwen uitlokt en onze Diplomatie naar het doelwit van Eendracht en Bevrediging leidt. Al te zeer weet men hoe vooral in de moeilijke loopbaan der Diplomatie, de keuze der personen van invloed is op den uitslag der zaken; van hoe groot belang het is de vormen van degenen die uitvoeren in volmaakte overenstemming te brengen met de ontwerpen van hen die beramen; en hoe dikwijls vredelievende bedoelingen vruchten van den oorlog hebben voortgebracht. Zoo werd verder betoogd, dat de namen der Staatslieden die nu Frankrijk buiten 's lands zouden vertegenwoordigen, tegelijk voor Europa en voor hun eigen Bewind ten waarborg zouden zijn, dat zij met het betamelen of het nuttige der oude vormen, den eerbied voor de Wet zouden paren, en het ontzag voor de bestaande gewoontes, met de afzondering tot het vervullen van hun ambt. In plaats van een beletsel te meer bij de Negotiatie te zijn, zoals maar al te vaak de onderhandelaars geweest zijn. 2) „Nous menapions autant de notre Alliance que de notre haine.” 3) „Combien souvent des intentions de paiz ont produit des fruits de guerre.” 4) „Bien loin que les nögoeiatears deviennent eux-mämes des obstaclee de plas dans es nögoeiations,” enz, 872 waren, zouden de Negotiatien nu juist in de personen van die onderhandelaren al den steun van hunne verzoenende vor- men en hoedanigheden ondervinden.” Voortaan derhalve niet meer die toon van uitdaging, van verschting en beleediging jegens andere Volken; voortaan niet meer die verwatenheid in uitdrukkingen 1) en bejegening, welligt in den Popilius der Oudheid en dit nog zonder reden bewonderd, maar in onzen tijd onlijdelijk en met het Regt der Volken in strijd. Zo kon het vasteland zich eene while in den dageraad van het Consulaat des Vredes, bij zeer oppervlakkige beschouwing, verheugen; hoe kortstondig was die vreugde, hoe spoedig, na bij de grotere Machten enig vertrouwen te hebben verkregen, werd jegens de kleinere Staten, als waren zij cijnsbare Volken, alle ontzag van het beginsel van gelijkheid, van rechten van onafhankelijkheid, waardigheid, grondgebied en eigendom afgeschud! Hoe ras stond de verschrikkelijke Veroveraar met al de wreval van het Dwingeland, voor het oog der Duitsers en Zwitsers, der Italianen en wel het eerst, der bedrogen Nederlanders! Zij die in zes maanden tijds van het jaar 1798, in de Bataafsche Republiek door het geweld van soldaten in het Bestuur waren gesteld en daaruit verjaagd, hadden ruime stof over het gevaar van Coups d’Etat na te denken. „Ik voorzag, schrijft een hunner, dat men dus voortgaande, met haast zoude kunnen naderen de laatste tijden van het Romeinse Gemeenebest, die het meest hooger Bewind even voorgingen, wanneer de krijgsknecht het werktuig werd der overheersching, wanneer zij van de wenken van eenen enkelen dictator vlogen!"—Welnu: had niet reeds voor het einde van het volgende jaar, de nieuwe Geschiedenis. dienstbaar gevonden, die 'Frankrijk als een dreigend militair kamp en de geallieerde Republieken als voorposten beschouwde en wilde houden?' 1) De Staatsman, die zich aldus uitdrukte en te Parijs den 18 Brumaire had bijgewoond, had dus met vele te vergeefs gehoopt, dat die groote gebeurtenis 'eens eindelijk in het Fransch Gouvernement een geest van respect en goedwilligheid jegens andere Naties zou brengen.' 2) Idele verwachting! Het was alvast veel wanneer het donker tafereel van den toestand van ons vernederd Vaderland, door de Minister LOMBARD geschilderd, uit nieuwe ongerechtigheden en mishandelingen niet nog zwarter tinten ontving. 'Vruchteloos — zoo luidt het verhasse 8) — hadden de Hollanders de voorspoed der wapenen van PIETERGRU beginnend, zelf de verovering van hun Land gemakkelijk gemaakt. Vruchteloos had men hun de schoonste beloften gedaan voor het geval dat zij geen tegenstand boden en hun grondgebied door ons Leger lieten bezetten. Nu later had die bezetting plaats gevonden, of wij bejegenden hen op den voet van veroveraars, en voerden onze eischen op naar evenredigheid van hunnen vermoedelijke rijkdom. Zij zouden er bij gewonnen hebben zolang zij in de macht der Engelsen gevallen waren. Na hun onmiddellijke veel geld te hebben afgeperst en hun jaarlijksche achattingen opgelegd TuDzman Ophelderingen en Bijdragen op de Geschiedenis van Vaderland van BrupserDisK, XII. 326-329. Z. voorts de geheime Conventie van 27 Juli 1795, nevens het daarbij behorend Reglement, over het onderhoud der 25000 Franschen, gesloten tusschen RICHARD, LONOQ en HELDEWIER, bij DE GARDEN, Hist. gen. des Traités V. 256—280. 374 hun onderduikten onder duizend verschillende voorwendselen, gelijk de Turksche Pacha in zijn Land- voogdij, allerlei giften en geschenken af. — Was bij een Artikel van het Tractaat bepaald dat hun voornaamste zee- haven gezamenlijk en door een gelijk getal Fransche en Hollandsche troepen tot den Vrede op het Vasteland zouden bewaard worden, men leidde er uit af, dat de helft dier stad in vollen eigendom aan Frankrijk toekwam; en telkens wanneer men nieuwe sommen wenschte af te persen, deed men die aanspraak zoo schaamteloos gelden, dat de arme Hollanders in hun begeerte die haven te behouden, met de meeste gedweifeld betaalden. Waren er in onze Legers eenige batalijons uiterst slecht gekleed en uitgemergeld, de zodanige zond men bij voorkeur naar Holland, en als deze er dan schoon en helder uitzagen, moesten zij voor anderen in even armoedigen toestand plaats maken, die even als hunne voorgangers door onze goede vrienden weer heerlijk werden uitgedost. Er was meer. Had men de uitrusting onze krijgslieden nog maar aan het Bataafs Gouvernment overgelaten, het zou zich daarvan met zuinigheid en toch zeer goed hebben gekweten; maar neen, wij brachten een hele werkvolk met lange scharen mede, die door anderen ondersteund, zelf grof en met volle ruimte het laken afsneden, met dit gevolg dat de manschappen minder goed gekleed waren en dit toch Holland het dubbele geld kostte. Voorts, onder voorwendsel van den handel met Engeland !) De Agent van DER core meldde aan sonımuzLrEnsıncK, den 8 Nov. 1799 (drie dagen voor den 18 Brumaire): „Zie hier een staaltje van Broederschap. De Oorlogs-Minister (te Parijs) heeft een brief aan BRUNE geschreven, waarvan de hoofdzakelijke inhoud is, dat hij BRUNE van de tegenwoordige omstandigheden vrijen en plukken moet al wat hij maar kan, zonder zich te storen aan de verplichting die ARCHENBELD Penningninck daartegen zou kunnen doen! Ik hoop in staat te zijn u de eigen woorden van den Oorlogs-Minister te kunnen mededeelen.” (Verg. CROISÉ de TOULON). 375 te beletten, hield een hoop zeeschuimers, die zich kapers noemden alle havens ingesloten, zodat wanneer een Hollandsch koopvaardijschip na duizende zeegevaren en met koloniale voortbrengselen beladen, zich verbliedde de haven binnen te stevenen, die roovers zich daarvan meester maakten; zonder zich aan de rechten der eigenaren, aan den rouw van Amsterdam en de gegronde tegenspraak der Overheid te kreunen, werd de lading dan die bloedzuigers ten buit. Eindelijk boven en behalve het aanzienlijk salaris dat de Opperbevelhebber was verzekerd, trok deze nog zooveel voor tafelgeld, zooveel voor geheime politie, en voor zijn huisvesting; wijderom trokken de Hoofd-Inspecteur, de onder-Inspecteurs en Commissarissen van alle kleur, ieder in 't bijzonder zooveel als onverzadellijke honden van alle gedaante en gestalte. Men zou gemeend hebben dat het in Holland dukaten regende." Hoe bedroevend en door onwraakbare bescheiden gestaafd die toestand ware, welke verademing had men te hopen onder den druk van een Wereldbedwinger, wien Europa, na den glorierijke veldtogt in Italië reeds te klein en eng was geweest, die al ten tijde van het Congres van Rastatt, zwanger ging van reusachtige ontwerpen, en voor wien na den terugkeer uit Egypte, alles bukte en boog? Wie kon met zoo wijdstrekkende inzielen, niet vreezen dat aan… Aan de Dardanelles om zich te laten doordringen in de Rode Zee. JEAN DE BRUT mijt vandaag dat illustere geworger had al deze ideeën van de Republiek toen hij nog chef de brigade was. 376 Holland is onderdanig aan den vorm van Zeening of anderen soort van ontboezemde zouden ontstaan. Zonderlinge tegenstrijdigheid! Terwijl de Bataafsche Republiek de schatten door een fier en edel voorbeeld vergaard aan de overmoed van haar trouweloze Bondgenoot ten beste gaf en hem zelfs nog met haar erkend diplomatisch aanzien in Constantinopel beschermde; terwijl de begaafde Minister, wiens zeldzame talenten wij getracht hebben enigermate te doen schitteren, het Hof van Spanje met raad en daad in het aankweeken der betrekkingen van dat Rijk met den Sultan bijstond, werden onze Gezanten nergens met minder wellevendheid behandeld dan daar waar men recht had op een gulle, broederlijke ontvangst en waar men het zoo uitnemend verstaat fijnbeschaafd, voorkomend en innemend te zijn — als de wil goed is. Alleen te Parijs, nergens anders, zag de Republiek zich even grof als ondankbaar miskend, en hare Vertegenwoordigers ook door ondergeschikten, niet zelden met alle gebrek aan welvoeglijkheid verwaarloosd. Een staaltje uit meerdere, van hetgeen nog voor het Keizerrijk, de Bataafsche Ambassador CAREL DE VOS VAN STEENWIS, bij een gewichtige gelegenheid, van den kant van TALLEYRAND wedervoerde, van den in diplomatieke vormen en gebruiken volledige Minister. Een Nota die in het heilige oogenblik, van de aanstaande vredebreuk met Engeland, niet minder dan een kennisgeving behelsde van den last door den Eerste 3) Instructie particulière pour le Ministre de S. M. concernant Constantinople (9 Mai 1800; in efficacité gebragt en gezonden aan den Ambassadeur van DEDEM, destijds te Bucharest). VALCKENAER aan SCHIMMELPENNIK (Aranjuez 15 Mai 1800). „De Instructie voor den Spaanschen Gouverneur naar Constantinopelen bestemd, is door mij gesteld, en zal hoop ik, uwe approbatie wegdragen,” Consul gegeven tot het zenden van een versche Fransche krijgsmacht herwaarts, werd niet zooals de betamelijkheid vorderde, met enige ophelderingen bij monde ter ver- goelijking van een 200 verrassenden maatregel, aan den Gezant overkandigd, maar eenvoudig zonder enige eerbied voor zijn waardigheid, „voor het karakter van het Bataafsch Gouvernement,” daags na de onderteekening per la petite poste bezorgd !) En wat de zaken betreft, al te schreeuwende en talrijke feiten zullen ons in den verdere loop van dit onderzoek te melden staan, waaruit het bepaald en halsstarrig voornemen van het Fransch Bewind overtuigend zal kunnen blijken om, ondanks de fraaist gestelde en meest klemmende Nota’s, de met 'zooveel recht gereclameerde Conventie niet gestand te willen doen'; 2) hoe men het te Parijs voor een stelregel scheen te houden, dat be- dingen en verbindthuisingen voor kleinere Mogendheden niet dezelfde uitwerking hebben als voor de grootere, omdat zij de physieke kracht missen, die „met geweld van wapenen” ten uitvoer te doen leggen 3). Zoo moest dan ten laatste wel alle verdere belofte verdwijnen bij het aanschouwen van dit ergerlijke misbruik van macht, tot het recht van den sterkere verheven; en zij die naauwelijks vijf jaren geleden, voor PICHEGRU den weg naar Holland hadden gebaand, kwamen nu na de bitterste teleurstelling, met diep berouw over hunne lichtgeloovigheid, zoo zwartgallig als zij destijds ver- metel waren, tot het ontmoedigend besluit: „dat de Fran- se Revolutie een zee van rampen over Europa heeft ge- bracht, en thans tot een probleem heeft gesteld: of de Franse Natie, ja of eenige groote Natie wel vatbaar is om onder 3. Depêche van den Ambassadeur van de Republiek der Vereenigde Nederlanden te Parijs, 10 Dec. 1808. 3) Depêche van 17 December 1802. De Republiek te leven; dat zij de voortplanting der ware principes meer dan een eeuw in Europa heeft doen teruggang; dat zij in alle Landen de philosophen heeft bedroefd, en dat er thans geen andere horoscoop over hun Land kan getrokken worden, dan die van een zware ijzeren tuchtroep die over hen wenkt; hetzij dat de oude Dynastie herleve, hetzij dat het Jacobinisme zegeprijkt; maar dat zij tot ware vrijheid niet eerder dan door stromende bloed kunnen terugkeren. VALCKENAER aan SCHIMMELPENNIK (Aranjuez 15 Maart 1800) te vergelijken met 6. Graaf SCHIMMELPENNIK, 3 3. SCHIMMELPENNIK en enige gebeurtenissen, enz. I. 50-062; waar de brief van VALCKENAER niet geheel is afgedrukt. Bijlagen. I. VAN DE SPIEGEL, afkeerig van den Coalitie-Oorlog tegen Frankrijk. Algemene Reflexie op het Ontwerp om een Contra-Revolutie in Frankrijk uit te werken, door de vereenigde wapenen van eenige Mogendheden van Europa. Om een ontwerp van welken aard het zij, te beoordelen, moet men, na zich eerst en vooral geconvinceerd te hebben van de Rechtvaardigheid, vervolgens examineren drie voorname punten. I. De waarschijnlijkheid van de reussite der onderneming; II. de waarschijnlijke gevolgen van de onderneming, ingeval ze komt te reusseren; III. dezelfde gevolgen, ingeval de onderneming niet reussert. Belangende het eerste punt, komen natuurlijk veel, meteen in aanmerking: a. de grote massa van macht, waar de Vereenigde Monarchen bijeen kunnen brengen. b. de assistentie die zij van binnen te wachten hebben, van allen die tegen de Revolutie zijn, of door dezelfde geleden hebben. c. de staat van verwarrelde en regeringloosheid, waarin Frankrijk zich tegenwoordig bevindt. d. de slechte staat der Financiën van dat Rijk. Deze zijn zekerlijk omstandigheden, welke een groot aanmoediging aan de Verenigde Staten beloven, en derhalve dezer wel zonden kunnen aanmoedigen, zoodanig een onderneming te beginnen; maar laat men de mogelijkheid ook eens van de andere kant beschouwen. Wie is zulk een vreemdeling in de Geschiedenis, die niet weet, dat de offensieve Liga's der machtigste Mogendheden zelden van de beoogde uitwerking geweest zijn. Om niet van de Kruisridders te spreken, laat men alhoewel tot een voorbeeld nemen de Liga van Camorrë, in 't begin der 16e eeuw, daar genoegzaam geheel Europa met de Paus aan het hoofd, zich had verzet tegen de kleine Staat van Venetië, en niets noemenswaardigs niet bereikt had. De oorzaken, waarom zulke ondernemingen zelden gelukken, zijn te veel om hier te beschouwen. Het is de verscheidenheid van Interessen; het gebrek aan de noodzakelijke voorrassen van troepen of voorraden van geld; de jalousie van het Overbehat, de nationale naijver, en menige andere welke de ondervinding geleerd heeft, dat van welke onze tijd (daar de eigenwilligheid oneindig sterker is dan in vorige tijden) zekerlijk niet vrij zal zijn. Wat aangetrokken de binnenlandsche assistentie dergenen die naar een contra-revolutionaire wenschen, derzelfde getal is zeer veel vrij groot, maar het is niet in vergelijking met de menigte die anders denkt; en of de minderheid het hoofd zal kunnen of durven opsteken, moet afhangen van het succes van de vereenigde wapenen. Want zolang de menigte meester blijft, kan de andere partij zich niet roeren. Het was geheel anders in de Contra-Revolutie, die wij vroeger hebben, want bij ons was de menigte in een zeer groote meerderheid, gedeideerd tegen de novatieurs, en deze menigte werd alleen terughouden om dat zij ongewapend, en haar tegenpartij gewapend was; maar in Frankrijk is de meerderheid zelf gewapend, niet alleen met militair wapen, maar met alle woede van een bandeloos gemeen. Ziet daar dan de moeilijkheid, waarom de bijval van de onderliggende partij niet 200 apotheek en niet zo algemeen zal zijn, als men misschien verwacht. Wijders, dat er een grote verwarring en anarchie in Frankrijk plaats heeft, is buiten twijfel; maar wie zou durven verzekeren, dat een buitenlandsche aanval, deze verdeelde hoofden niet zal verenigen? Immers heeft men dit reeds vroeger gezien ten tijde van de vlucht van de Koninklijke Familie, en is het niet wederom een les die de ervaring ons geeft, dat een Natie, een sekte, of wat het zij, die door een zeker onthouwelijke van vrijheid, van godsdienst, of dergelijke geanimeerd wordt, niet gemakkelijk is te onderdrukken? Het is niet mogelijk, dat dit succes bereikt zal worden zonder verlies van mensen en geld: wie zal dit vergoeden? of is de intentie zijn, om Frankrijk enige stukken af te knijpen? Dan is dit het signaal van een algemene oorlog. 9) Var DE srizanL, bedoelt de vlgnt en aanhaling te Varennes, in 1791. 3 Meenen oorlog, dewijl men genoegzaam als zeker onderstellen mag, dat de Vereenigde Magten zich over die deprijzes niet zullen verstaan, Ten andere, kan iemand zich verbeelden, dat na het opereren van een Omwenteling, Frankrijk anstonds in diepe rust en orde zal zitten? en zou de Troubles dan kunnen voortduren, zullen dan de Vereenigde Mogendheden altijd geordend en in staat zijn, om de hand aan haar werk te houden? Ten derde, wat zal er worden van de menigte der revolutionaires in Frankrijk, die na de omwenteling, niet langer in hun Land zullen kunnen blijven? Het zou de doos van Pandora worden, en zij zouden, met hun verderfelijke maximes tegen Godsdienst en Regering, zich door alle Landen verspreiden. Maar stellen wij eindelijk ook als mogelijk, dat het plan van Contra-Revoluie niet slaagt, — dan is er boven het verlies van mensen en geld, nog de schande van een vergeefse onderneming te wachten. Maar dit zou nog het minste zijn, en een grooter kwaad, dat er onmiddels uit volgen zou, is dat de Franse grondbeginselen van dat Rijk triumferende tegen de vereenigde macht van ’t grootste deel van Europa, bedriegend overal zullen doorbreken, en dat er geen vreemde meer zijn zal om dezelfde ergens te staan. Wat zoud dan de voorzichtigheid in deze aanraden? Naar mijn begrip is het antwoord gereed, namelijk, dat geen vreemde Mogendheid zich door geweld, met de Franse zaken behoort te bemoeien. Het is toch meer dan waarschijnlijk, dat als men de genereusheid van de Natie, en menig andere omstandigheid combineert, deze Revolutie in Frankrijk geen stand kan houden: zij zal eindigen in totale verwarring, burgeroorlog en ten slotte in een demembrement van de hele Monarchie, welke zich afscheiden zal in kleine onafhankelijke Staten, om op haar beurt weer door een absolute Monarchie verslonden te worden. Dit zal zeer waarschijnlijk gebeuren, en wanneer het dan gebeurt, zal het een terreurles zijn voor alle Naties, omdat de ondervinding haar zal moeten overtuigen, dat de nieuwe vreemde Regeringsvormen schepselen zijn van de inbeelding, hersenschimmen, die nooit tot bestaanlijkheid kunnen gebracht worden; maar die les zullen de Natien niet hebben, wanneer de Franse Revolutie door geweld van buiten wordt omgekeerd; want dit is reeds gebeurd in de Republiek, in de Oostenrijksche Nederlanden, in Zuid, en men ziet echter niet, dat andere Naties daardoor afgeschrikt zijn, om een beter geluk te beproeven. Maar stellen wij weerom de andere zijde, dat de Revolutie zich eenige jaren weet te handhaven, dan moet men het ook voor zeker houden, dat zij zal zoeken uit te breiden, en dat de Mogendheden genoeg in de hand te doen zullen vinden, om de rust en de wettige autoriteit te bewaren, en dat dit niet beter geschieden kan, dan wanneer men de troepen in een goede dispositie bij elkaar houdt, en aan de ingezetenen geen reden van klachten geeft, gelijk zij zeker hebben zouden, indien men hen bezwaard met laatten voor den Franschen oorlog, die hen niet raakt. Men behoorde derhalve, naar mijn inzien, Frankrijk aan haarzelf over te laten; maar zou er iets te doen zijn door een Ligue of Alliantie tussen Mogendheden, wier strijdende belangen aanleiding niet zeer tot Alliantie gebracht zouden, zou dit nog mogelijk hierin kunnen bestaan: dat deze zich onderling verbonden, elkaar krachteloos bij te staan tegen desordes en oproerige bewegingen, die in het vervolg in de republicale Staten mogten worden ondergenomen, ten einde deszelfde direct in de beginnen te stuiten, en aldus de wettige autoriteit te onderhouden. Zoodat deze Ligue, wel ver van offensief te zijn, alleen zou strekken tot veiligheid van de rust van Europa, en bescherming van ieders Rechten en bezittingen; — een denkbeeld, welke men, indien noodig ware, verder zoud kunnen uitbreiden. NB. Deze Algemeene Reflectie zijn door de Raadpensionaris opgesteld en ge- worden in de maand Juli van het jaar 1792. (Medegedeeld door Prof. TIDEMAN). Hiermee te vergelijken is, in de "Histoire de France", deel II, 866 suiv., de Rede in het Huis der Gemeenten, 9 Februari 1790, vervelend, ja welwillend jegens de in Frankrijk opkomende vrijheid. Bijlage II Missive van de Extra-Ordinair Envoye in Rusland, Baron de Hoc-Guer Hoog Mogende Herren, Nadat ik sedert de inbreuk van de Fransche troepen op het territorium van de Republiek, hoegenaamd geen berichten uit de Republiek ontvangen had, en dat volgens alle de tijdingen die niet uit Duitsland gekomen waren, de brieven niet doorgelaten werden; dat ik verder onbewust was, of de Fransen goed- gevonden hadden, om Uw Hoogedeel Vorgadering te vernietigen, heb ik ge- meend geen rapporten te moeten opstellen, in de onzekerheid in wiens handen zezelfde vallen zouden. Eindelijk heb ik eergisteren twee pakketten uit de Griffie ontvangen, inhoudende: eerstelijk twee Missiven en Resoluties van den 3 en 24 Februari aan mij geadresseerd; de een betreffende de Nederlandsche schippers, dewelke ik aan de Consul BAGGE gecommuniceerd, zooals ik hem ook de twee voor hen ingesloten Missives van Uw Hoogezelf overhandigd heb; de zes voor de Consuls van den Staat te Archangel, Riga enz. worden vandaag geëxpediceerd. Volgens den inhalt van Uw Hoogezelf Resolutie van den 24 Februari, heb ik de opgenoemde Nota aan het Russisch Ministerie overgegeven, sub nr. 1. Waarop wel geen antwoord te verwachten is; zullen de vriendschap van Rusland voor de Republiek veel afhanken van de verhoudingen die Uw Hoogezelf met Frankrijk nemen zullen. Door eenige stukken in het pakket, niet van de Griffie ontvangen, gezien ik heb dat Uw Hoogezelf van hun posten demeiteerde alle die welgens eerbied en plicht aan de Constitutie van 1748, 1766 en 1787 met een Stadhouderlijke Regering aankleedden, heb ik met leedwesen bemerkt daaronder niet begrepen te zijn; doch niet het bovenstaande de intentie begrepend, meen ik de eer te moeten hebben, Uw Hoogezelf te moeten laten weten, dat ik mij van heden af beschouw als ontslagen van de dienst van den Staat, hetgeen ik niet twijfel dat Uw Hoogezelf hoog apprecaat zal wegdragen; te meer, dat ik door deze stap meen te vermijden enige aanstootlijke demonstraties vanwege dit Hof tegen het karakter van Uw Hoogezelf, welke ik een reeks van jaren bekleed, en altijd, met digniteit heb gezocht waar te nemen. Ik heb den gewezen Resident DZ SWART aangeboden, om de correspondentie en de papieren van de Caneelarije over te nemen, zooals U Ho. Mo. door de nevensgaande copie sub n°. 2 zullen zien; doch zijn antwoord sub ne. 8 declinatoir zijnde, en de Heer HUYGENS BANGEMAN van mij reeds zeventig jaar als Secretaris verlangd hebbende, en den Consul daarmede niet hebbende willen belasten, wit oorzaak van zijn commercieel verkeer, heb ik den nevensgaanden copie-brief sub n°. 4 aan den Heer commissions, Charges d’affaires van het Deensche Hof, geschreven (als omtrent de eenigste neutrale Mogendheid thans zijnde) met verzoek van de drie kisten papieren verzegeld in depositie aan te nemen, tot tijd dat U Ho. Mo. daarvan zonden disponeren. In gevolge het antwoord van dien Heer sub ne. 5, zal ik op den besleden dag, bewuste kisten tegen quittancie overleveren, en dit schijn, nevens de stellings, in gelijk verzegeld, aan de Consul van U H. Mo. den Heer nAccx, overgeven; met last om de pakketten die aan mij nog uit de Griffie worden verzonden kunnen worden, tot ontvangen en de briefporten te voldoen. Mijn schulden een particuliere omstandigheden mij niet toelatende, om voor het eerst Rusland te verlaten, blijft mij allen over, om voor mijn dierbaar Vaderland alle zegen van den Allerhoogste af te smeeken tot deszelfs behoud en bloei; hebbende ik verder de corresponderen met den diepsten eerbied te verblijven. Hoog Mogende Heeren, (onderstond) Uit Ho. Mo. zeer gehoorzaam en St. Petersburg, 14 April 1795. 3 W. HOGGUER. Le soussigné Envoyé-extraordinaire de la République des Provinces-Unies, ayant reçu des ordres de Leurs Hautes Puissances, de faire une communication ministérielle au Haut Ministre de Sa Majesté Impériale, a l'honneur de faire connaître par cette Note, et de lui faire part, que Leurs Hautes Puissances ont jugé à propos d'annuler les postes de Stadtholder, Capitaine et Amiral-Général, et toutes les fonctions qui y ont rapport; en même temps le soussigné a reçu ordre, de témoigner de la part de la République son désir de vivre en paix et d'amitié avec toutes les Puissances de l'Europe. Cette démarche fait du soussigné, il a l'honneur de faire part au Haut Ministre Impérial que par sa dépêche d'aujourd'hui, il se dit informé de la place d'Envoyé extraordinaire de la République à cette Cour, en priant le Haut Ministre Impérial de ne plus le regarder en cette qualité, mais de vouloir bien mettre sous les yeux de Sa Majesté Impériale sa très-humble prière de rester dans ses États et de jouir de Sa Haute protection, jusqu'au moment que ses affaires particulières le requerront. St. Petersburg ce 14 Avril 1795. PLAN VAN EENE VEREENIGING DER BELGISCHE GEWESTEN MET NOORD-NEDERLAND. Projet, Eigenhandig ontwerp van J. VAICKENAER, wit het voorjaar van 1796. — (Verg. AD. BONNOWER, Histoire des Belgiques & la fin du XVIIIe Siècle, 2e edit. T. II. (Bruxelles Paris 1861), p.118, wegen het plan van DUMOURIER). »Dans l'hypothèse d'une union des Belges avec les Bataves, les quatre points suivants doivent fixer l'attention: 1°. L'intérêt de la France. 2°. L'intérêt des Belges. 3°, L'intérêt des Bataves. 4°, Les limites eventuelles entre ces deux peuples unis d'une part, et la République Française de l'autre. 5°, Les moyens et le mode de l'union. Premier point. Cette réunion avancerait les vrais intérêts de la France: 1) Ses ennemis naturels seraient éloignés de ses frontières, et des amis substitués aux remplaceraient. Par cette union, tout espoir serait donné à la Maison d’Autriche, l’ennemi naturel et vétérain de la France, de rentrer en possession de la Belgique, soit au titre de conquête, soit à l’aide d’une contre-révolution dans le dernier pays. — Ainsi cet ennemi se trouverait à côté de la frontière du Nord. Les amis naturels de la France, les Belges et Bataves réunis, remplaceraient la domination Autrichienne. 2°. L'intérêt de la France exige qu’elle soit entourée de peuples libres. Par la contre-révolution dans la France même devient de plus en plus impossible. La réunion des Belges avec les Bataves assure leur liberté mutuelle; et cette liberté, qui aime et qui, au besoin, pourrait concourir à la défense de la Constitution républicaine de la France, doit nécessairement devenir un obstacle insurmontable pour tous ceux qui voudraient tenter une contre-révolution en France. 3°. L'intérêt de la France demande que ses amis ne soient pas faibles, mais qu'ils puissent, au besoin, contribuer efficacement à résister à l'ennemi commun. Par cette réunion, les forces des Belges et des Bataves auraient un grand accroissement: ils deviendraient, au lieu d’être des voisins onéreux, des amis essentiels et utiles à la France. 4°. L'intérêt de la France exige qu’elle augmente la puissance de ses véritables amis et d’autres encore. Les Belges et les Bataves, ainsi réunis, n’ont pas d'amis plus enthousiastes que les Français. Le voisinage, les affinités, les intérêts commerciaux, les intérêts contraires du commerce des Anglais, la juste appréhension des Belges contre les Allemands, celle des Bataves contre la Maison Stadhouderienne, constamment soutenus et favorisés par les mesures Anglaises et Prussiennes; la reconnaissance que doivent les Belges et les Bataves à la France pour leur liberté conquise, tels sont les motifs raisonnables de l'amitié des Belges et des Bataves pour les Français. 3°. L'intérêt de la France exige que la puissance maritime des Anglais soit contre-balançée dans la mer du Nord. Par la réunion des Belges avec les Bataves, leur puissance se trouve respectivement augmentée; leur commerce aura des accroissements sensibles; ainsi il y aura beaucoup plus de moyens de pourvoir à tout ce qui est nécessaire pour une flotte redoutable. On pourrait donc espérer, en ajoutant aux forces navales du Peuple réuni des Pays-Bas, une petite portion des forces navales de la France, on pourrait opérer une diversion très-officielle contre les Anglais dans la mer du Nord; tandis que tout le Continent depuis l'Est jusqu'à l'extrémité de la Belgique, serait inaccessible aux Anglais en temps de guerre. Les avantages qui doivent en résulter pour les Français, sont incalculables. 4°. L'intérêt de la France veut qu'on fasse du bien à ses amis, sans toutefois les rendre tellement puissants, qu'ils pourraient devenir un jour redoutables à elle-même. Mais les Pays-Bas seront, zonder twijfel, in comparatie met de France, van een belangrijk minderheid van toon, van al mijn angst of verachting, en des te meer, des te meer de Franse regering zal komen tot een niveau van macht en rijkdom, dat geen volk op aarde zal kunnen bereiken. Tweede punt. De integriteit van de Belgen zou zich zouden vinden in de voorstellen voor verbondenis. De verbondenis van de Belgen eist, dat aan de anti-revolutionaire inperatie, midden de vreemde interventie, de buitenlandse mogendheden zullen verplichten om de Belgen terug te brengen onder het despotisme Autrichisch. De verbondenis van de Belgen met de Bataven zal een hinder voor keizers en koningen in de Belgische provincies, alsmede in alle andere platsen, waar de verre strengers willen overweldigen. Geen Hollandse, zelfs geen een van het starende Stadhouders, zou willen bijdragen aan de ketters voor de Belgen in het voordeel van de Oostenrijkse troon. De Belgen, zijn ondersteund door de gehele Nederlandse natie, hebben geen beweging of streven. De macht Oostenrijkse, die te ver is van de kust van België, zal nooit kunnen blijven in dat land, zelfs als het het goedkeuring van de Koning van Pruisen zou hebben, in het geval dat de Bataven zouden zijn in de positie om de Belgen als hun landgenoten te beschouwen en te steunen; zeker als twee verenigde naties een alliantie stichten met de Republieke Franse. 2°. De Belgen zouden niet meer zijn onderworpen aan de willekeur van de monarchie. (Het overige ontbreekt.) Schets van 3. VALCKENAER. In het verenigen van de Belgen met de Bataven komen deze vijf hoofdthema's in aanmerking: 1°. Het belang van Frankrijk. 2°. Het belang van de Belgen. 3°. Het belang van de Bataven. 4°. De grenzen tussen die verenigde volkeren en de Fransen. 5°. Wie voor de vereniging. (a.) Het belang van Frankrijk vordert, deszelfs natuurlijke vijanden van de grenzen te verwijderen, en dat vrienden hun plaats te vangen. Door deze vereniging wordt aan het Huis van Oostenrijk, de natuurlijke vijand van Frankrijk, alle hoop op de Belgische Gewesten, hetzij door oorlog, hetzij door revolutie benomen, en aldus deze vijand van de Noordelijke Franse grenzen verwijderd. De verenigde Belgen en Bataven, Frankrijks natuurlijke vrienden, vervangen het Oostenrijks Bewind. Het belang van Frankrijk vordert, dat vrije Volkeren hen omringen, want hierdoor wordt een contra-revolution in Frankrijk meer en meer onmogelijk. De vereniging van de Belgen met de Bataven verzekert deze beiden onderlinge vrijheid, en de natuurlijke vriendin, en des noods verdedigster van de Franse vrije Constitutie, moet noodzakelijk een contra-revolution tegenwerken. Het belang van Frankrijk vordert, dat zijne vrienden niet magteloos zijn, maar des noods met kracht tegen algeeen vijand kunnen helpen afweren. Door deze vereniging wordt de kracht van de Bataven en de Belgen vergroot, en zij zijn in plaats van nutteloze buren, voordeelige vrienden van Frankrijk. Het belang van Frankrijk vordert, dat zij het vermogen verminderd van natuurlijke vrienden, en van andere anderen. De Belgen en Bataven, dus vereenigd, hebben geen betere natuurlijke vrienden dan de Fransen: de nabuurschap, de ligging, de commerciële belangen onderling, de tegenstellingen door het commerciële beleid der Engelsen, de vrees der Bataven voor den Stadhouderschen aanhang door Pruisen en Engeland begunstigd, de erkenning van beide aan Frankrijk wegens verleende vrijheid, zijn alle natuurlijke beweegredenen van vriendschap der Belgen en Bataven voor Frankrijk. Het belang van Frankrijk vordert, dat de macht der Engelsen in de Noordzee een tegenwicht vindt. Door de vereniging der Belgen met de Bataven wordt beider vormogen vergroot en de commercie meer uitgestrekt, waardoor in de behoeften van een Vloot beter kan worden voorzien, en dus met bijvoeging van een klein deel der Fransche zeemacht, aan de Engelsen kan worden het hoofd gebood, terwijl de geheselde kust van het vaste land tot einde tijd van oorlog voor de Engelsen ongenaakbaar wordt. De voordeelen die dit alles in den oorlog voortspruitende zijn onberekenbaar. Het belang van Frankrijk verdient wel natuurlijk vrienden goed te doen, maar niet 200 machtig te maken, dat ze geraakt worden. Doch deze Gewesten blijven in vergelijking met Frankrijk macht, die met de vrijheid in vrede ongelooflijk zal toenemen, van 200 weinig betekenis, dat Frankrijk nimmer desweijgens enig argwaan kan oprichten. Ten tweede. Het belang der Belgen wordt hierdoor beginstigd. Het belang der Belgen eist, dat de binnenlanden door geen revolutie, en van buiten door geen gewapende macht, onder den Wettenschapschen scepter worden gebracht. De vereniging der Belgen met de Bataven maakt een revolutie ten voordele van Oostenrijk onmogelijk: geen Hollander, zelfs niet de Prinsgezinde partij, zal vrijwillig de ketenen van een Oostenrijksch Bewind verkiezen; de Belgische Patriotten, altijd ondersteund door de gehorsamme Batavische Natie, hebben voor geen revolutie te duchten. De Oostenrijksche macht, te verwijderd van de Belgische grenzen, ofschoon verenigd met andere Duitschers, kan in België zich niet staande houden, wanneer de Bataven de Belgen aanmerken en beschermen als hunne Vaderlanders, en deze verbondene Volkeren met Frankrijk in naauwe alliantie samen tegen de buitenlandse aanvallers zich verzetten. (6) De Belgen zouden niet meer zijn blootgesteld aan een grillig verbod van uitvoer hunner granen; geen schraapzuchtig Minister zoon met inhalige werklieden samen spannen; van de Hollandsche, Zeelandse, Brabantsche of Vlaamsche graanmarkten zouden zij een goed rendement gebruik maken, en het onbelemmerd vervoer daarheen van alle hunne natuurlijke producten zou meerwaarde hebben voor de Belgen landbouw beginnen, en algemene welvaart vermeerderen. (2) De Belgen koophandel en zeevaart, zoon met de Bataven verenigd, ten spijt van het Engelse Ministerie een schitterend aanzien ontvangen, waardoor hunne industrie opgewekt aan mannafeesturen en fabriken een nieuw leven zoon bijzetten. (3) Alle die voordeelen van binnenlands vertier, buitenlandsche handel, zeevaart en onderlinge communicatie, kunnen in geval van vereniging, door het aanleggen of verbeteren van wegen, en door het graven van noodzakelijke kanalen merkbaar worden vergroot. (4) De Belgen geld zal niet meer ter versterking hunner Despoten naar Duitsland of elders worden vervoerd, maar op den vaderlandschen grond de inlandsche verdedigers hunner vrijheid voeden. Ten derde. Het belang der Bataven eist deze Vereniging. (1) Door deze vereniging verliest de Stadhouder alle hoop van contrarevolutie. De Belgen door Frankrijk invloed gesteunt, zullen na het smaken der wreedheid, nimmer zich vrijwillig onder de Oranje-roede krommen, met de Batavische Patriotten een groot overwicht hebben en behouden. Dit is het belang der Bataven. (2) De Bataven zouden met hunnen koophandel en zeevaart den landbouw en fabrieken verenigd zien, fondsen geopend vinden, om den geruineerden staat hunner financiën te herstellen, en hierdoor zouden zij middelen hebben om door Frankrijk ondersteund, hunne grenzen tegen Duitsland en vooral tegen Pruisen te verdedigen, en hunnen koophandel en koloniën tegen de roofzieke Engelsen te beschermen. Het belang eindelijk van Frankrijk, België en van het Batavisch Volk niet alleen, maar van geheel Europa vordert een spoedigen en bestendigen vrede. Deze vereniging, die de Fransche verknochtheid aan hunne grondbegin- selen aantoont, de achterdocht van alle uithoisting tegenwerkt, hunne goede trouw bevestigt, en den twistappel der Oostenrijksche Nederlanden wegneemt, kan in allen opzichte niet anders dan den vrede verhaasten on deszelfs voort- durende verzekeren. Ten vierde. De Limiten tussen die verenigde Volkeren en de Fransche Natie, moeten zoodanig tot verzekering der Fransche grenzen worden bepaald, dat Frankrijk buitenring tegen alle onvoorziene gevallen op de beste wijze kan worden verdedigd. Eindelijk hangt de gelukkige of ongelukkige uitkomst van deze vereniging af van het vijfde punt, de wijze van vereniging. (a) Deze Volkeren behoren zoodanig te worden verenigd, dat ze maar enkel geheel uitmaken: het behoort te zijn een onverdeelbare Republiek. (b) Deze Republiek moet een representatieve Regeringsvorm aannemen, zieh geluk in alle Departementen en districten, voor zooveel betreft de wijze van regeren, de burgerlijke en militaire wetten en rechtspleging, de munten, maten en gewichten. (c.) Alle bijzondere en generale privileges moeten worden verwisseld met de algemene Rechten van den Mensch, klaar uit te drukken bij de Vereniging of bij een gemeene Nationale Vergadering. (d.) In allen gevalle moet hij de Vereniging worden bedongen een onbepaalde tolerantie, zonder enige heerschende leer, zodat de Godsdienst niet moet heersen over, noch dienstbaar worden gemaakt aan de staat. (e.) De gelijkheid moet de basis van Vereniging zijn en de grondslag van den Regeringsvorm; derhalve moeten alle rangen ophouden, en niemand als hoofd van godsdienstigeorde of rang, tot burgerlijke administratie of ambten worden toegelaten. 