title: Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsche Literatur
creator: None
text: 166 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCUE.N PHILOLOGIE zelf, had den grootsten aandacht verdiend der buitenlandsclie Geleerden, die doorgaaus oupartydiger zyn, dan de iulanders, niaar ligl feilen , door gebrek aau goede Schriften , of (onwetend) parlvdige voorslelliug volgen. Ouze historie is in de magt van de Loevesteinsche, Aiistocratische, anti-Oranje, Remonstrantsche factie: en deze Geschied, had eerst de oogen van 'l puhliek zullen openen — zy was van Bilderdyk, over wien hoven — niaar de intrigiies der nog levende kabaal (of de beschroomdheid alleen der tegenwordig heerschende polilie) heeft het programma doen ophalen en dus de inleekening van het werk zelf gestuit: zoo veel le gewigliger blyft dat kleine Monument, als waarschuwing, om bei gewoon systema onzer geschieden is niet te vertrouwen. Het boofdvverk naar de wäre leer blyft nu de Geschiedenis der Hol- landsche Staatsregering van A. Kluit, Prof. te Leiden 1802 — 5. 5 Deelen gr. 8^ doch die meest over het vroegere gaat, en eene confuse dispositie heeft; meer dissererende dan verhalende. Voorts zal ik Muller te Anist, (door bezorgiug van welke (en Dietrichs te Goltingen) bei vorige wel overgekomen is) verzoeken een exemplaar van vWyns Huiszittcnd Leven, en eenige numers van den gewezen Schouwburg van Letterkunde, — \Aaarin fragmenteu van oud Duitsche dichtkunst, door d. Vryheer v. Spaen — by die bezending te doen; en eenige exemplaren van den algem. Kunst- en Letterbode 1811 N. 47 alwaar men eerst 22 noveniber myn (of uw) inseraat geplaatsl heeft. Na voorafgaand overleg met myn Vadcr le Leyden , had ik uw plan in zyn geheel, niet het prooemium, byna woordelyk gevolgd: alleen in het laatst, het verzoek om de eigen woorden der oudewyven sprookjes (wier eigeuheid voornamelyk in eene lästige berhaling der stopwoorden 'nun, und da' (nu [nouw], en loe . . .) en by vermelden van ge- zegden, 't berhalen by elk, van 'zeide hy' -beslaalj, wat veizacht en ingekort, om geen ergernis of spot te verwckken. Behalve myn naam als adres, en dien van een zeer actief en bekend Boekverkooper te Amsld. heb ik er nog dien bygezet van myn Neef en Vriend Vau Swinderen te Groningen, een zeer ver- dienstelyk en yverig mensch, als Jurist en Natuurkundige be- kend . . . hy is ook in uwe coutreyen ecnigsins bekend , door zyue Waudelreis met eenige vrienden in 1809, beschreyen in Brieven op eene wandeling door Duitschland en Holland Grou. 1809—10, 2 Deelen (Gült. gel. Anz. April ISIO, st. 6, s. 007. 8). doch ik vrees zeer, dat gy noch ik of hy veel zullen opdoen: ik heb reeds meermalen eene verbazende achteloosheid cu gebrek aan gemeengeest op zulke algemeene aauvragen bemerkt en onder- vonden; en jegens een vreemdeling zal dit eer erger, dan beter zyn. ik ben voornemeus een exemplaar dezer oproeping, met een aparten brief, te addresseren aan de 2^e klasse van bei Holl. Inslituut, en aan de Leidsche Maalschappy van Letler- kunde. — Ik hol) in de aanbeveling vau U (bl. 329) ter goeder ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 167 Irouw gedwaald: ik had ia 4 Magaz. Encyclop. van Millin, en daaruitovergenoniea in den Letlerbode, op de lyst der meest interessante werken van de Leipz. Ostermesse 1811 gezien eene 'verzameling van oude Deensche Gedichten, door Grimm' (zonder voornaam): dit bragt ik in verband met hetgeen Gy my schreefl van uw voorgenomen uitgave der Edda, en dagt dat deze eene vroe- gere verzameling van U zoude zyn — maar sedert kryg ik een Boek- verkooperscatalogus in banden, alwaar dat werk aan W. G. Grimm wordl toegescbreven. — Van U zie ik op dien catalog een werk üb. d. altdeutschen Meistergesang. — daiik für belehrung über Ma- lagys na. Elke der gewezene Holl. provintien had onder zyne Steden een Schiida, eene stad wier inwouers van botheid be- schuldigd, en op wier rekeniug allerlei sprookjes verteld werden, welke vertelseltjes veel al dezelfde by ieder, en denkelyk ook de- zelf'de met die van 't Duitsche Schiida zyn: maar voornamelyk gaat die quade naam na, aan Campen in Overyssel en de Camper stukjes, en Camper gekken werden ook in de andere geweslen genoemd: eenigsins ook de Amersfoordsche keyen (quasi silicem pro cerebro habentes): maar eene gedruckte verzameling dier Bulls en betises is er niet; misschien wel hier en daer iets onder almanakssproo- kjes — de weinige die ik er van weet, wil ik liever eens ver- teilen, dan beschryven, ook zoo gy my een Laleubuch bezorgt, de accoorden of variatien wel nagaan (is Schiida een wezenlyke plaats in Duitschld en, zoo ja, waar? en hoe komt het aan die Abderitenfaam?) De eer van eene gedrukte verzameling van lomp- heden heeft men by ons, naar 't schynt, slechts bewezeu, aan syne Duitsche naburen, de goedhartige maar plompe kinkels, die hier by groote benden jaarlyks in den Veldl)0uw en turfveeuen komen arbeideu, en hannekemaayers of poopeu of moffen ge- noemd worden — ofdeze toch schyot dit platduitsch boekje (waar- van ik geen tyd of maker kan nagaan) voornamelyk onder ons toegepast te worden; en er zyn van hun niet minder sprookjes in wandeling, dan van de Campers enz. Er is buiten den Spot over de lompheid, noch eene reden van algunst en uyd by ons Gemeeu tegen de Duitsche advenae. Ik heb aan vWyn geschreven over Lancelot, over Maerlants Wapen Marlyn en verkeerden Mar- lyn, en over zyne Edenda in zyne Avondstunden (more sno pro- missorio, sed multa simul molientis et ab uno ad allerum omni studio et animi inlentione desultantis, nunc etiam senis, sed spes Irahentis longas) door hem aangekondigd; en heb vooral ook, door de hoop van alles, zonder verdere moeite, te kunnen in't licht geven, hem gelracht le interesseren voor uw heerlyk plan, van een gezelschap Geleerden , 't welk zieh by ons vereenigen mögt, om door een eigen Journaal (of periodische uitgave by kleine bundeis — want Journalen worden thans zeer moeilyk nit te geven) de oude stukken voor Taal- Dicht- en Geschiedkunde te verzamelen, te bewaren en algcmeen te maken. — Er be- 168 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE hoeWen zeUs niaar weinigen te zyn: Iwee of drie oni voorraad van stof en autoriteit by 't, publyk te geven; twee oi drie anderen om voor de redactie, de correctie en afdruk te zorgen — (eene inleiding, of glossarium, of körte aanteekening by de stukken zoii der duidelykheid en ook voor 't debit zeer bevorderlyk zyn: meer dan de bloole oude texl) — maar ik zou zeer vrezen, of in dezen toestand van den boekliandel en der particuliere ünan- tien, dit plan wel uitvoerlyk zou zyn en de vereisclite opname vinden zou — er komi by, dat alle nitgavc van boeken by ons thans zeer moeylyk wordt, door dubbele censure 1. te Parys 2. te Amsterdam by de Police generale, het geen ok de onschul- digste werken maanden lang opboudt, en kopy kosten enz, veroor- zaakt. Docb Indien bierin eenige meer facililcit komt, had ik zeer veel lust er toe, en zal tracbten, zoo dra ik weer in Hol- land reis, er een plan op te maken. Maar ik geloof niet, dat men meer dan 100 exemplaren bier te lande (indien al zoo veel) debileren zou: zoud gy op 200 voor Duitscbland durven re- kenen?. Was 't niet goed dat gy ä loisir, eens een prospectus concipieerde en my toezondt, dien gy dan in de Duitsche, ik in de IloUandscbe Journalen plaatsen liet. — über bücher, die Grimm ivünscht: Casteleyus Const v. Retoryken, Geuse Liede- boek u. a. Ik bewonder uw geduld in 't opzoeken van 't oude eebte goud uit bet stercus en nog erger dan stercus — de läge vuile obsceniteiten en polissonerien onzer meeste in zwang zynde gemeene Liedeboeken. Dat oude lied: 'Na Oosterland wil ik varen' — ziet dat ook op de Kruislogten? Onze iMacrlant moet een lied, om daartoe aan te sporen, gemaakt hebben. fragen über deutsche bücher. By alle inve andern accurate en leerzame berigten, dank ik U ook voor de indicalies der Memoires der zuster Friedricbs des Gr. Meerman had als Dir. Gen. d. Kunst en Wetenscb. plan dit werk zeer accuraet naar dien Codex A te doen uitgeven, en liad my waarscbynlyk de bezorging der uitgave opgedragen: maar de tyd is voorby en M. zelf als Senateur te Parys gevestigd. übei' Wiarda, aber nichts näheres, anfragen über deutsche bücher und die biblio- theken zu Cassel und Göttingen. Ik vergat nog U te zeggen, dat van den Ourson en Valentyn eene Iraaye dicbterlyke verlelling gemaakt is, door Bilderdyk , Verteil, en Romances (of Mengel- poezy, 2de Deel) Amst. Wed. Doli 1799. bl. 121—154. ßy hem vond ik ook nog Sayavedra, Spaansche Romance bl. 171 — 4, en Almanzor en Zayde, Moorscbe Romance, uit de Spaansche, Zayde e Zayda , bl. 228 — 33, voorts verscheidene oude Engeische en Schotsche nagevolgd. III Cassel 9 dec. 1811. 4) Franeker 'dOjan. 1812. T. hat über die auf findung der Com- burger hs. öffentlich berichtet: übersendet Letterbode 1811 nr 47. 1812 nr 3. Gy zult met eenige deelneming, het decreet des M. van 22 Oct. dat onze Akademie by de nieuwe organisatie uitsluit, en dus mortiticeert, vernomen hebben ; en opgemerkt, dat hetzelve ons zelfs geene nieuwe plaatsing of pensioen, naar de billykheid, die men in Westph. gevolgd is, verzekert: voor my zelf had ik evenwel goede hoop , en beloften ; — en wy meenden te kunnen continueeren tot de nieuwe orde ons opnam of pensioneerde: — maar juist nu kregen wy eene aanzegging, om ons als stellig, misschien wel sedert 22 Octob. gedemitteerd en zonder Iracte- ment te beschouwen — en van de nieuwe organisatie ziet men nog niets. Dit schetst nog slechts een gedeelte van onzen onaan- genamen toestand; maar waarom zoude ik U verder daar mede vermoeyen , daar ik hoop dat hy op myne Studie en onze cor- respondentie geen verder invloed hebben zal. T. bemerkt über seine beziehungen zur Göttinger societät dass sie nicht besonders lebhaft seien, fragen nach wittelalterlicher litteratur , die T. jedoeh nur aus Meuw algem. Magaz. v. Wetenscb. kunst en Smaak kennt, über Docens Sendschreiben; den Titurellext halle auch Bilderdijk für sehr verderbt, als beitage ist noch vorhanden ein auszng aus Huet De orig. fahul. Roman. 5) Franeker 20 febr. 1812. wesentlich auszng aus einem brief von van Wißt, darin: Ik bezit alleenlyk een fragment van den berymden Reintje de Vos, 't geen eene goede 1000 regeis zal be- heizen. Ik zal het voor den Hr Grimm trachten de doen copieeren. dieser brief begleitet einen von Bilderdijk im namen des Uoll. inst, gesandten an Grimm. 170 ZUR GESCHICHTE DER DECTSCHEN PHILOLOGIE IV Cassel 9 märz 1812. V Cassel 25 mai 1812. VI Cassel 20 aug^ist 1812. Q) Leiden 13—23 oclober 1812. T. entschuldigt sich dass er auf drei briefe nicht früher geantwortet. Uw eersten , breeden en ryken hrief ontving ik, nagezonden, op een reisje dat ik omstreeks Paschen door Holland deed, om myn Vader te Leiden te zien, en aldaar en in den Haag eenige informatie te nemen, nopens hei geene my, in de penibele omslandigheden onzer Akademie te doen stond. Waut ik had U, meen ik, gezegd, dat ten ge- volge der slilzvvygend gedecreleerde suppressie derzelve, by keiz. Decr. V. 23 Oct. 1811 onze publieke functie en tractamentsbelaling met bei eiude van dat jaar opbield (en wy ontvingen zell's ons tractameut over 1811 eerst in Maart en April 1812, en naar ralo van 63 pro Cent) en wy evenwel onze private collegien voort- zetleden, slechts voor 't gewone collegiegeld, dat op zieh zelve en by een zeer gering getal van leerliugen, onbeduidend was. Ook dit moest met het eindigen van den cursus, met Juny of July, een einde nemen. De nieuwe organisatie bleef laug weg, en alles daarvan was onzeker. Ik had wel schoone beloften, ik had wel eenige reden om my te vleyen , maar kon met myne lamille van 5 kinderen daarop niet wachten, en durfde het daarop niet lalen aankomen. Het resuUaat van myne reis door Overyssel, Utrecht, Holland was dan ook het besliiit, om zoodra onze cursus zou geeindigd zyn, de praklyk als Advokaat weer op te vatten; eene funclie die ik in 1799 — 1802 in Overyssel met genoegen, en met zooveel succes als men in de eerste 3 jaar hebben kan, had geexerceerd, waarvan ik aUyd eene aangename herinnering had behouden, en waar toe ik nu eene goede gelegenheid had te Leeuwarden, de hooldstad van het Departement (de oude Pro- vintie) Vriesland, eene fraaye welvarende stad, van 14 ä 16000 in- woners, alwaar voorheen het provinciaal hol, en nu een aanzienlyk Tribunal gevestigd was, terwyl de oudste en beste Advokaten, alle, of in dat Tribunal en de andere beide Tribunaux van dat Depart. aangesteld waren, ol" het Notariat verkozen hadden, dat met de Advokature incompatibel is; en er nu slechts eenige weinige zon- der oudervinding of credit over gebleven waren: terwyl ook die stad slechts 3 uur van Franeker atligt, en ik desnoods met eene trekschuit (onze oud Hollandsche diligence) dagelyks heen en weer kon komen. Ik had te Franeker een eigen huis, en riglte my in dit zomer cn gedureude de onzekerheid, aldus in, dat myne Vrouw en kinderen, daar hieven, ik een kamer te Leeuwarden huurde, waarheen ik elke weck , Maandags ol'Dingsilags ging, en Vrydags of Saturdags te Franeker thuis kaam: zoo wilde ik het Najaar of volgcnd Voorjaar afwaclUen, eer ik myne fainilie ook naar Leeuwarden trausporleerde en myn huis te Franeker ver- liet. Myne functie te Leeuwarden gelukle volkomen, en myn credit zun GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 171 en inyne bezigheid bepaalde zieh niet by het arrondissenient van dat Tribunal: zoo dat, toen wy in het begin van Augustus de gunstige lyding kregen 'dat de Grootmeester der keiz. Universit. aan de Profess. der gewezeu Akad. van Franeker en Harderwyk hun halve traclement assureerde, tot dat zy weer geplaatst zouden zyn , of ander pension de retraite voor hun gefixeerd zou zyn', ik niets liever wenschte, dan met dat halve inkomen (ruim 900 gl. Hell.) myne advokature te Leeuw. te kuunen blyven aanhouden. Maar het was anders over my besloteu. Op de helft van Augustus werd de organisatie der beide nieuwe of geconserveerde Akademien van Leiden en Groningen (die reeds gedateerd is van d. 6 July) hier bekend gemaakt, en ik voud my als Professeur du Code Na- poleon by de Juridische faculteit te Leiden gevoegd. Bedenken kon ik niet, want dan kon ik het pensioen of halve tractem. niet behouden; en hoe zeer ik ligt op den duur te Leeuwarden als Advokaat meer had kunnen «innen als 3000 fr. waarby welligt ons tractement hier ophoudt (tewyl ook de honoraria der col- legien minder worden , daar een of tvvee hoofdcollegien door ieder publice gratis zullen moeten gelezeu worden) zoo moest ik toch het zekere boven het onzekere, een vast inkomen boven een onzeker en wisselvallig kiezen. En Leyden had veel aanvalligs voor my. 1. als de woonplaats van myn braven, geleerden, al- gemeen geestimeerden Vader, die 71 jaar oud, maar nog zoo vlug en werkzaam is als immer. 2. sedert myne Studie alhier 1796 tot 1799 had ik met de meeste Professoren kennis en betrekking onderhouden en affectie voor Leiden behouden. 3. de Stad is fraai, heeft lieve environs, en is in't centrum van Amsterdam, Haarlem, Delft, Rotterdam, den Haag enz. gelegen. 4. Ik ben hier a portee van de Leidsche Maatsch. van Letterkunde, nog eene Maatsch. van Taal- en Dichtkuude (waarover nader) het Insti- tuut enz. en de v, erkzame leden daarvan , als van Wyn , Bilderdyk, JScheltema, NGvanKampen, en om diis, zoo vel myn tyd siechts toelaten zal, myne geliefkoosde Studie van Letter- en Geschied- kunde, voort te zetten. — Maar nu begrypt gy ook, dat ik dil geheele jaar door, geen meester van myzelveu en myn tyd voor letterkuudige correspondentie geweest ben. Tot July toe, was ik te Franeker geoccupeerd, met myn cursus aftemaken, en myne nieuwe betrekking te Leeuw. te prepareeren: de maanden Juli, Aug., Sept. had ik te Leeuwarden de drukten van myn etablisse- ment als Advokaat, en van de zaken die van dag tot dag my werden opgedragen en straks, ua't onlvangen der lyding myner verplaatsing, met die zooveel mogelyk te termineren, of op een zekere hoogle te brengen, en over te dragen, en de tvvee of 3 dagen die ik te Franeker wekelyks doorbragt, eischte myne familie, myne Vrienden en bezigheden aldaar. Die brieven hebben steeds met my gereisd, in myne porteteuille en voor myne oogeu gelegen, en blyven dit doen, tot ik myne geheele schuld betaald heb. . . , bittet die Sendungen für Um nach Lingen zu schicken an den prof. philol. et dir. semin. Su- ringar, der sie über Franeker toeiter besorgen würde, hat Kiliaens wb. in der ausgäbe von vHasselt besorgt ; zeigt das baldige erscheinen von Bilderdijks ausgäbe des 3 teils von Maerlants Spieg. hist. an; hat von Volksbüchern noch aufgetrieben: Fortunaius, Slenuer- heuke 1761, Jan van Paris 1671; Malagys tiicht. — Maar om U op eens al het noodige le bezorgen tot de kennis van het oud-en boerefriesch (behalven de gedichten van Gysbert Japiks, den eenigen autor classicus in die taal, die in Vriesland zell' zeer schaars en duur zyn: een deel in 4*^ 7 ä 9 gl.) heb ik gekocht, deels op auclie, deels nieuvv 1. de oude Friesche wetten, 2 stukken (be- gonnen uittegeven, met geleerde aanmerk, door P. Wierdsma en P. Brantsma, nu beide overleden: het 3^ sluk, waarin 't vervolg, en eene geleerde Voorrede of excursus over de wetten, derzelver ouderdom, taal enz. moest komen, mankeert; doch is misschien gedeeltelyk voor de pers gereed), 2. Wassenberghs Taalkundige Bydragen voor den Frieschen tongval 1806. 2 stukken gr. S". 3. HoeulVts nieuwe Aanmerkingeu over eenige oudfriesche spreek- woorden. By N. 1 zult gy voegen Wiardas Asegabuch, dat grooten- deels de zell'de stukken bevat; en wiens voorrede grotendeels vergoedt hetgeen wy van VVierdsma missen. Doch VVassenbergh zegt dat Wiarda zieh bedriegt ten opzigte van 't oud en boere- friesch; en dat 1. het oudfriesch der wetten eene eigene, ihans lang geheel doode taal is, onderscheiden van 't boerefriesch. 2. dit boerefriesch is nog in dagelyksch gebruik in de geheele provincie, nu Departcu). Vriesland, onder de boeren en de bewoners der kleine steden ; en veranderd en verbastert weiuig oi niet. maar 3. aan den Zuiükant van Vriesl. te Molquerum, flindcloopen enz. ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 173 is een byzonder dialect van boerelriesch in zwang; dat ook reeds sedert eeuwen het zell'de in zieh, en even onderscheiden van het gewoue boerefriesch blyft. — Voor het tegenwordige Vlaamsch en Brabandsch weet ik geen beler handleiding dan de onlangs herdrukte Nieuwe Fransche Spraakkunst, door J. des Roches (een zeer kundig man, en weleer Secretaris der Akad. v. Wetensch. te Brüssel) eh. Hanicq ä Mahnes 16 V2 feuili. 12*^. 2 frs. (volgens het Bulletin de rimprinierie). Maar die taal is nog dezelfde, die zy en ons Hollandsch te gelyk — waut er was toen geen onder- scheid in — voor ruini 200 jaar was. De vrywording der 7 pro- vinlien viel in een tyd toen de taal door inmengsel van allerlei uitheemsche woorden (gelyk het Hoogduitsch van Thomasius, Gundling enz.) ten hoogste bedorven was: in onze republiek stonden dadelyk Letterkundigen, Taalzifters, beschavers, vormers op, straks ook groote Dichters en goede prosaschryvers, waar aan het de Spaansche, naderhaud Oostenryksche Nederlanden steeds geheel ontbrak , terwyl de bigotterie hen weerbield van onze schryvers te lezen en zieh er naar te vormen. Gy zult dus voor die taal met vruehl kunnen gebruiken de latere rederykers, Virgilius vertaald door van Ghistele, Livius (of Caesar) vertaald door Jo. Fenacolius enz. Kent gy de bistorie en sermoenen van Broer (frater) Cornelis? (Een fanieus bedelmonnik, die met plompe burlesque popularileit tegen de Geusen en ketters, in't begin der troubelen declameerde.) — De dagelyks in Braband uitko- mende boeken (meest ascetiseh) viudt gy in't Journal of bulletin de rimprimerie. — Voor de oude en grondige Nederduitsebe taal zyn beroemd, L. ten Kate, Aanleiding tot de kennisse van het verhevene der Nederd. Spraeke , 2 D. groot 4" (hy werdt voor't Nederd. geaeht, 't geen ten zelfden tyde A, Schultens voor't Oostersch, Hemsterhuys voor 't Grieksch waren), Tuinman's fakkel der Nederd. Taal en Nederd. Spreekwoorden (2 D. 4^), Winsehoten's Zeeman (Ophelderiug van alle de seheepstermen, metaphoras en spreekwoorden daarvan in onze taal genomen), Opheldering van verouderde woorden in de Overzetling des Bybels (de onze is voor onze taal, dat die van Luther voor 't Hoog- duitsch is) door Ypey en Ackersdyk, 2 st. gr. 8^. 1809 en 181 1. — anfrage, ob Grimm vWijn Huiszittetid leven erhalten, anzeige dass für ihn auf Bilderdkijs Verh. over de gedachten der naam- woorden subscribiert ist. 7) Leiden 30 octob. 1812. inzicischen hat vWijn den 2 d. des Huisz. lev. für Grimm geschickt, en een vriendelyken breeden brief voor U, en dit Fragment van Ferguut, en het begin en slot van zyn Fragment van den oud - Hollandsehen berymden Reinaard. T. erbietet sich, loenn Grimm es wünschte, letzteres vollständig zu copieren. vWijn schrieb auch über het transporteren van't Hollandsch Arcbief naar Parys, dat hem zeer aan 't hart zal gaan, daar hy lOjaren lang de algemeene directie over onze 174 Zl'R GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE Gude charters gehad, zeer veel gesauveerd of weer opgedolven, en in de historie gewiglige oiUdeckingen er uil gedaan had, zoodat hy eene nieuwe gescliiedeuis van Holland, althans tot 1648 toe wilde geven. Ik ben zeer in myn schik met zyn plan, om eene verzameling uit de oudste Hoil. dichters te geven, en lioop slechts dat het ten uitvoer kome, niaar hy belooft veel en pre- pareert lang. Dat plan is juist het uvve en myne. über die nationalisientng der alten sagen bei ihrer Verbreitung. Bilderdijks ansieht van eeu acloiid volk in't hooge Noorden (ook by de Grieken beroemd als Hyperboreers) van waar de gronden der beschaving, letteren en kunslen, door't geheele Oosten zoowel, als door Europa, ook Grickenlaud en Rome zouden zyn uilgebreid en afgedaald. Ik zal vWyn vragen, waar het Ms. van Lancelot, weleer van Prins Willem V. nu is? Misschien te Parys, misschien nog in den Haag, maar die soidisant publyke Bibliotheek heeft de yzere wet, van geen boek, veelniin Ms. buiten 't gebouvv uit te geven. De fransche Ambtenaren alleen stellen zieh boven de wet. Opmerkelyk is ook 't berigt van vWyn, van 't herleven van den smaak voor de rederyk- karaers thans in Braband. Ik denk er dit van 1) de lieden hebben Ihans geen andere occupatie of gelegenheid zieh te doen op- merken. 2) het loont, 't geen ik ü laatst schreef, hoe ver de smaak aldaar nog by dien der Hollandsche broederen ten achteren is. 3) het toont evenwel eenige gisting en opwakkeriug van smaak en dat het geestelyk geweld der bigotterie, dat weleer die kamers onderdrukte, gebroken is. 4) die gisting en smaak lioe gering en verkeerd ook in den beginne, kan tot verdere beschaving van geest en taal en dichtkunst leiden. — By myne te laatst ge- noemde schryvers over de HoIl. taalkunde heb ik schandelyk ver- geten, Huydecopers Proeve van Taal- en Dichtkunde, waar hy, by't ongeschikt cadre eener kriliek van Vondels poetische Ver- laling van Ovid. Metam. een schat van oude elymologie en taal- kunde heeft gebragt, zyn eene quarlyn is sedert door hem en Fr. V. Lelyveld tot veer dikke deelen in gr. 8vo uitgebreed, maar viudt onder ons thans weinig lezers eu kopers. VII Cassel 8 dec. 1812. 8) Leiden 3\ jan. 1813. T. hat Grimms briefbei der rück- kehr von einer reise vorgefunden. . . . Myne reis was van d. 6 — 27 Decemb. naar Vriesland; ingevolge van de permissie van den Grootmeester der keizerl. Univers, om uit de Bibliotheek te Franeker voor die van Leiden te nemen het geue hier voor het juridische vak onlbreekt. dieser absieht und der reise icar der kalte Winter sehr hinderlich geworden. T. übersendet den auctiotis- catalog der bibliothek Steenwinkels zu Harderwijk , hat auf mehrere bücher für G. auftrag gegeben, dank für die zugesandten bücher; gerne würde er Grimms Schriften anzeigen: maar onze Tydscbriften mögen geene of geen buitonlandsche werken vermelden , dan die in het Bulletin of Journal de l'imprimerie te Parys gestaen hebben. ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEM PHILOLOGIE 175 T. hat Bilderdijk %un seine meimmg über die arbeiten Grimms ge- beten. Hy schreef er my privatim Dog by (zu einigen ansstel- lungen) dat by aldien dat laatste stuk, over de passiva, niet slechts eene losse gissing of inval, maar by u doorgedacht ea resultaat van Studie en meditatie was, by u een groot man moest noemenl en dat is in den mond van Bilderdyk , die alles beter weet , en op alle geleerdheid van anderen laag valt, al zeer veel. T. legt endlich eine liste van oude en latere Liederboekjes en Antbologien bei, die JScheltema verfasst hat. 9) Leiden 2 — 13 febr. 1813. über Scheltemas bemühungen, als friedensrichter zu Zaandam alte liederbiicher zu sammeln, zu Kronimenie und Assendelft seien meer dan eiders oud-Hollandsche, liever >Yestfriescbe, zeden, woorden enz. bewaard. er suche ook te Hoorn, Alkmaar, de Ryp en Schagen, alwaar de lust van zingen, en wel uit oude liedeboeken, nog bestaal, ja excelleert. . . . Wy wacbten van Bilderdyk eene Geschiedenis der INederd. Taal, waarop reeds met f. 7 (tegelyk als ondersteuning voor den grooten Ge- leerden en Dicbter, die onder ons gebrek lydt) geprenummereerd is. Deze zai zeker origiueel zyn, en den zamenbang zyner denk- beeiden over de brennen en verwantscbap onzer taal (en die b. v. van bet Yslandscb en Grieksch en Latyn) volledig voordragen; en dus nog interessant zyn naast de zeer fraaye en grondige Ge- schiedenis der Nederlandscbe Taal van Ypey, Prof. Tbeol. le Har- dervvyk, nu te Groningen, welke onlangs is uitgekomeu, 573 p. gr. 8**, kost f. 4. 16. Meerman te Parys denkt in't liebt te geven een dagboek van 't leven van Keyzer Karel V door een kamer- dienaar van dezen, Vandenesse . . . Myne positie bier gaf my de boop van een gerusten bestendigen werkkring, evenwel is die nog precair; door bet uitblyven van Iractementsbetaling, vrees voor invasie van Engelscben, en dan revolutie, ol' anarcbie en oorlogs-tumult. Revolutie alleen zou my niet verlegen maken; maar waar leven wy inmiddels van , tot alles weer georganiseerd is? fragen nach deutschen gelehrten und büchern, von denen T. die Grimmschen teilweise angezeigt hat. Maar onze natie, zelfs onze Geleerden, zyn in zoodanige apathie en loome zelfgenoeg- zaambeid of wel mistrouwen van anderen en vooral van vreemde- lingen, dat ik my van deze publieke impulsie, welke niemand zicb in 't byzonder aantrekt, weinig meer voorgesteld bad, dan er op gevolgd is. ... Van Latynscbe Gedicbten over Reineke Vos heb ik niets kunnen opsporen, dan bet Liber Asini poeni- lenliarius, by Fabric. Bibl. med. et inf. Latin, v. Asiuus: Carmen in quo inducuntur lupus vulpes et asinus poenitentiam agentes etc. maar dat schynt my eene veel jongere en geisoleerde mo- rele fictie te zyn. . . . über die Utrechtsche Edda, worüber bei- lage; sowie über alte drucke der zeven wyze mannen van Rome (Delf 1483), Josephus van der deslructien van jherusalem (Gouda, Geraert Leew, 1482), Gersons werk van den gbeboden gods, van 176 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE der biechten ende van constc te sterven (Delf 1482). Bilderdijk über die schwansage, nachfrage über briefe an Villers, Heyne, Hugo, bücherpreise. dank für Grimms mitteilungen über Jacobi und Schellrng. Wal Sclielling, gelyk weleer Fichte, ook jiro- testeere eu appelleere, men houdt in Holland zyne philosophie voor Atheismus, juristische litieratur. Voor eene andere (disser- tation) van Diriisen was le Parys de permissie van invoer ge- weigerd. Ik denk loch uiet, dat die dissert. iets tegen den franschen geest behelsde, eu gisse dat misschien de üuilsche Schryver Dirksen op den Catal. libr. proliib. te Parys sta, en dit op dezen rejailieert. litterarische fragen und wünsche, z. t. nach den andentungen in Gräters ßragur. über Eichhorns Gesch. d. litter. Men is by ons zeer geiudigneerd dat Eichii. de Nederlauders juist naast de Türken gezet heeft. Dit is legen alle physique methode en nioet dus een moreel rapprochoment aaudiiiden. PS... Scheltema geeft my ook adres aan den Heer van Limburg in den Haag, als veel oude stukkeu hebbende . . . INß. . . . ontvang ik heden van den Hr. v. Wyn zyn precieus en uniq fragraent van Reynaert den Vos, "t g.-en LHG. (schryft hy my) gelieve te doen copieren voor den Heer Grimm , aan wiens billyk verzoek ik zeer gaarne , zoo als aan het uwe , mits dezen voldoe. Ik kan het Ms. missen tot half April.' Verder: *'t zou my byzonder aaugenaam zyn Indien de Reuike nog in dit jaar koude uitkomen, daar de Hr Grimm hoop op heeft. Oin nog iets fraais in de wereld te zien, moet ik my haesten, want ik werde in kort 73 jaren, vo- lente Deo. UHG. zal my altyd verpligten, niet het byzondere voor onze Studie, dat de Heer Gr. hem meldt, my te willen communi- ceeren. Naar de Edda verlange ik zeer.' T. bittet um angäbe der bisher von vWijn mitgeteilten stücke. VIII Cassel 2S febr. 1813. 1 0) Leiden 5 april 1813. beifolgend die abschrift des v Wijnschen fragments, von T. selbst besorgt. Ik vrees dat de oorlog het zelve (Grimms ausgäbe des RF) \\eer voor dit jaar achleruit zet; en ik hoop slechts dat uwe andere afgewerkte eu gedrukte stukken uiet in deze desastres verloren gaan! Het geen geheuren kon, indien eens Leipzig by eene vyandelyke iuvasie zoo moest lydeu als Regensburg en Laudshut in den vorigen oorlog of als Weimar, Jena, Halle in dien van 1806. De Hemel verhoede dit; ook om den Duitscheu Boekhaudel, die reeds zoo veel geledeu heeft. dank für die von Grimm übersandten bücher. Hoe ver is men ondcr ons voor de kennis eu bewerking van onze oudsle Dicht- kunde nog by die beide werken en vdHag. Gruudriss z. Gesch. d. D. P. teu achteren ! eu evenwel zie ik aau dit laatsle werk zelf eu nog nieer aan de oppervlakkige Beyträge van Weckherliu, hoe ouonlbeerlyk eene nadere kennis van onze taal en oude stukken en nieuwere werken daarover voor Duitschers is, die de oude poesie grondig beschryven en bearbeiden willen, bericht über die ZUR GESCHICHTE DEB DEUTSCIIE> PHILOLOGIE 177 aiiclton Steenwmkel Cednio en de JJoman de la Rose zyn ons onlkocht door Hoekstra, te Haarlem, die in 1795 uit de reyieriug in Fliesland geraekt zynde, in Duilschland gereisd lieelt, en daar smaak en keunis van oude Dnitsclic Liteiatiiur heelt opgedaen Alle de Mss. van Maerlant zyn vry duur gekocht door den Ilr, P. V. Mnssclieubroek le ülrecht, die den uaam heeft van wel ge- leerd «-n zelfwerkzaam, maar niet zeer comraunicalif jegens anderen te zyn. die ahschrift des Fergttvt könne G. behalten, von Flor, en Blamhe/leur sei gelegenheit eine ahschrift zur heransgahe nehmen zu lassen. . .. IX Cassel 22 april 1813. X Cassel 31 juli 1813. 11) 0.0. ang. sept. 1813. Grimm ist von der maatsch. als mitglied erwählt. T. legt ein Verzeichnis der mss. und alten drucke der maatsch. bei; sotoie anm. von Hoekstra über das Hildebrands- lied, litterarische fragen. Ik hei) onlangs hier in den band van een l)oek twee strookjes pergameut gevonden van een onhekend ond lloll, gedieht, dat niet jonger dan de 14de oeuw schynt; liet is nit den cyclns van Chaiiemagne, over zyn oorlog tegen de Saracencn; onderscheideu van het gedieht, dat in Schilt. Thes. P. 2 is, en vvaarmede ik denk dat de oudfransche hataille de Ron- cevaux eenige overeenkomst heeft. Maar behalve dat Flansche stük hehbeu wy by de Letterk. Maatsch. alhier, door een ge- Inkkig toeval, een tweede gelyksoortig, Fransch dichtstuk, La hataille d'Agolant et de Forte: dit zal ik ook op verzoek van de klasse van't Instituut eens nalezen en er myne fragmenten in zoeken. Ze maken nu siechts 32 regeis in 't geheel , verdeeld in 8 onderscheiden fragmenten. Evenwel heeft Rilderdyk, wien ik ze mededeelde, er my 2 bladzyden over voigescreven, welke mis- schien wel verdienden in uwe Wälder (zoo ze in 1814, gelyk ik hoop, nog groeyen en bloeyen, al gaf men b. v. siechts alle 2 of 3 maanden een stuk) te staen. ... Ik heb hier leeren kennen eene Engelsche vertaling of bewerkiog van Reinike de Vos als Volkshoek: the most delectable History of Reynard ihe Fox; newiy corrected, and purged from al grosness in phrase and matter. As also augmented and enlarged with snndry excel- It'Rt morals and exposilions upon every several Chapter. London. Printed by A. M. for Edward Bremster at the Sign of the Crane in Sl. Pauls Churc-yeard. 1G71. quarto formaat met Dnitsche lettcr en lompe houtsneeplaten; ongepagineerd, maar 1 alphab. groot. Het behelst in 25 kapitt. den geheelen gewonen Reinaert, van den eersten Ryksdag en de klagte van Isegrimm en Curtois af tot het duel van Isegr. en R. en deszelfs gevolgen toe. Maar dan volgt (M- in denzelfden band, en in't zclfde formaat, ook ))y denzelfden driikker (in 1672): a Continnation or second part of the most pleasant and Delightfiil Ilist. of Rein, the Fox. In A. F. n. A. X. 12 178 ZUR GESCHICIITR DEn DEUTSCHEN PHILOLOGIE 32 kapiUels, maar korter flan hei voorgaando: de Maden g^an siechfs tot 0, die van't vorige tot 0. Het schyiit my van Engel- schen oorsprong, daar ik er sporen van de Engeische constilutie en verdeehng van Lords en Commons in meen te vinden. De Vos woordt liier, met zyne complices (<len koning heoorlogd en overvaUen liehhende) met de gewone Engelsclie straf van Hoog- verraad om 't leven gehragt. Ik voeg hier hy de Opgave van Inhoud der drie eerste en drie laatste kapittels (Op wn apart papier). [dies fehlt.] Gottsched Einl. s. 44 spreekt als of in 1681 die eerste Engeische nitgave gevveest was. Maar 't was in 1671 reeds een oud genieen Volksboek. In de papieren van wylen den in 1807 door't springen van 't hnskruid omgekomen Prof. Rluit (van welke nitniuntende verzameling van een lang arheidzaam Leven slechts zeer weinig is hehonden gebleven) vond ik onlangs achter een Ms. kronyk van Holland, maar die reeds voor 300 jaren iiitgegeven is, drie oude Holl. dichtstukjes, het ecne tot lof van de stad Haarlem, de beide andere over scenes uit de liinnenlandschen oorloogen van die tyden (eene van't jaar 1481), het laatsle is in 't eind defect — het boek waar by ze zyn is geschreven 1483. — ... Eindelyk heb ik op myne reis het Narrenbnch, Halle 1811 (dat ik reeds byna een jaar lang gehad had) ook doorgelezen. Ik heb in't verhaal van de Schild- burgers slechts enkele trekken gevonden , die men in ons land aan Campen in Overyssel verwyt, welke stad een (zeer onverdien- den) blaam van zolheid heelt gekregen. Namelyk s. 175 — 177 cap. 32. Ook eenigzins, maar veranderd c. 41 s. 201, 2. Men reprocheert ook aan de Campers een toren zonder trap, insge- lyks een predikstoel in de kerke zonder irap — hetwelk eenig- zins naar het Haadhuis zonder vensters van Schiida gelykt. — Het idce cap. 39 s. Deze voor over de Zuiderzee van Amsterdam op Kampen of Hasselt in Overyssel, liet zyne tabaksdoos over lioord vallen, sneed een kerf in de boord van't schip ter plaatse waar hy stond, en vischte daar by zyne aankomst. De fabel c. 33 s. 178 — 182 komt by vele fabulistcn voor. ein hrief von Scheltema ist beigelegt , sowie yrospecte zu 2 tienen ausgaben der gedickte von GJnpi.v; Hoek- stras bemerknngen zum Hildebrandslied, [alles dies fehlt, da- gegen liegt das Verzeichnis der hss. und alten drucke der Leidener maatsch. bei.] 12) Leiden 12 Jan. 1814 . . . [anlxoort auf einen jetzt ver- lorenen brief Grimms] teilnähme an Grimms Schicksal. Uw l>riel van de eerste helft van October, waar van gy spreekt, is door my niel onlvangen . . . \Vy leven Ihans uok in feiic nifuwc ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 179 wercld iloor he( vertrek en verjagen der Franschen en het we- (Icropstaan van Nederland als eigen volk; en, lict geen hier hy zeer aangenaam, en de heste troost en vergoeding der langdurige ranipen is, de onde partyscheppen , de afgiinst en haat van velen legen het huis van Oranje zyn uitgedoofd: nien heefl eindelyk de onregtvaardigheid dier gevoelens en hehamleling ingezien, men heefl den aard der f'ransche hroeders en verlossers leeren kennen, en is thans overlnigd daf, het land alleen kan hlyven bestaan eo hiocyen oiidcr eon constilutinneel oppergczag der Prinsen van OraiiJH. Het beminnelyk karacter en de Verdiensten van dezen IMins en zyne zoonen geven hierby voor de volgende halve eenw een vrolyk voruitzigt. Aan den anderen kant, vvordt niemand wegens vorige pariyschap meer uit ambten gesloten: en men hoorl zelfs onder de band wel eens klagten en reproches van onde vrienden van den Vorst en zyn Vader, dat men zoovele (voor- nialigej franschgezinden in ambten laat uf tot nienwe aanslell. Aan eene constitulie wordt nog gewerkt; zoo dat alles hier nog provisioneel , en de Prins Dictator is. De Oorlogstoerusting en de binnenlandsche administralie vereischen alle zorg en geld, zoo dat onze betaling, die nog niet eens behoorlyk geregeld was, weder nienw uitstel lyden of karig zal geschieden. Ik was hier allein Prof. in den Code Napoleon, en ofschoon die nog niet is al'geschaft, zoo hebben toch myne lessen sedert de revolutie ge- noegzaam moeten stil staan , dan verscheiden Studenten de wa- penen hadden opgevat en men ook de afschaffiug van dat Wet- l)oek vooruitziet. Daar ik de vyfde ben in onze faculleit, die uit slechls 3 of 4 Professoren plagt te bestaan , ben ik nog niet ge- heel zeker van myn lot, en zal, Indien ik hier blyf, een nieuwen titel moeten aannenien en weer nieuw werk aanvangen. fragen und müteiluugen. Thans kan ik ü eerst berigt geven op eene oude vraag, nopens de mss. van wylen Fr. van Lelyveld te Leiden, ik heb kennis gezocht inet zyn zoou , die hier woont en van dezen vernomen, dat de Bibliotheek zyns vaders na deszelfs dood verkocht was, maar de Mss. gekomen waren aan D. van Hinlopen (groot Taalkenner; zyne Geschiedenis van de Holl, Overzetting des Bybels is van eenig belang voor de Holl. Taal- en Letter- kiinde) die wederom dezelve met zyne eigene, had gelegaleerd aan zyn Neef J. Hinlopen (Slaatsraad van den Koning, Lid der 2<' klasse van 't Holl. Inst, en Vriend van Bilderdyk) maar deze is, in den bloei zyns levens, konien te stervcn , en zyne weduwe wil uiets van zyne eigen gestellen of verzamelingen uit- of af- geveu. ... Ik denk evenwel, dat de oude stukken, welke Fr. V. Lelyveld aanhaalt, meest, of aan de Leidsche Maalschappy behoorden, waarvan hy Secretaris was, of aan Balth. Huyde- coper, Wiens Mss. hy gebruikt hceft, en er veel uitgeschreven in de nieuwe Uitgaaf der Proeve van Oudh. Taal- en Dichtkunde, en de meeste dier stukken zyn thans ook by de Leidsche Maat- 12* 180 ZUR GESCHICHTE HEtt DEUTSCHEN PHIF-OLOfiFE scliappy. bemerhmgen zu den letzten werken Grimms (Kinder- vnd hansmärchen na.). Vi) Leiden 13 /am. 1814. an WGrimm , gemäfs einer [nicht mehr vorhandeneti] anweisnng JGrimms. 14) Leiden 21 dec. 1814. hezng an f einen [ans Paris nnd im mai geschriebenen] im jnli [jnni? 15] empfangenen hrief [jetzt ver- loren]. In (leze laatslc weken heb ik veel tyd, maar nict veel genoe- gon, gegevci) aan Dr IjHiiscii, die met een hriel' van ('. Villcrs aan my geadresseertl was, maar die geene andere recomniandalie noodig lieefl, dan die van zyn eigen verstand, smaak, geleerdheit en goede harten zedelykheid, welk alles hy zonder eenige gemaaktheid ol affectalie vertoont. Hy is bekend met u en uwen waardigen hroeder en chargeert zieh met dezen hrief en boeken. über die Organisation der hall. Universitäten; übei^ G.s fragen nach stellen im Heinaert , die vWijn, beschäftigt mit dem arcJiiv und heral- dischen besorgungen, nicht erledigt hat. T. klagt dass Grimms ant- worten auf die briefe vom aug. 1813 und Jan. 1814 verloren seien, über Bilderdijk: zyn post als miUtairfiscaal lieelt hy reeds weder afgelegd. Hy verwacht eene aanslelling als Professor in de Nederl. Taal- en Dichtkunde te Amsterdam. ... Hy heeft in de laatste 2 jaren vyf heerlyke bundeis Gedichten uitgegeven: 2 van Winter- bloemen, 2 Hollands verlossing. 1 AlTodillen, en nog een i)un- deltje krygsliederen. litterarische fragen und mitteilungen über büchersendungen. tounsch , aus der Comburger hs. über die Chronik etwas zu erfahren. 15) Leiden 24 dec. widerholt nr 14; direct an JGrimm nach Wien, bezüglich, des Reinaertfragments: ik heb op uvv schryven gezorgd dat Zimmermann geen kopy krygt. antwort WGrimms auf nr 14) s. Reifferscheid s. 91. 1 6) Leiden 28 maart 1815 — 4 april. [an WGrimm ; empfangs- vermerk 12 juni.] uiegen des niederl. Nibelungenliedes hat T. so- fort beivWijn angefragt und sofortige, wenn auch nicht befriedigende antiDort empfangen. Hnnsen had wel goed gehoord : maar vWyn liad geene aanteekening en slechts eene (laauwe heugenis van voor meer dan 40 jaren, terwyl hy de ^'ihelungen eerst veel laier had leeren kennen ; en de gelegenhcid om vcrdere recherches te doen, schynt nn jnisl afgesneden. . . . Hier by zende ik een, in alle opziglen zeer gemeen Volks- of liever Straat-Iiedboekje, waarin ik tot myne verwondering p. 45 — 48 een Volkslied vind van de oude Geschiedenis van Floris en Blanchelleiir, waarvan ook nog een oud Nederd. Dichtsluk , onuitgegeven , hestaat, en eene prosa Geschiedenis in omloop is: uit welke dat lied ge- nonien schynt, hetwelk ik tot de eerste hellt der 17(1«' eeuw zou brengen: zoo wel uit deszelfs eigen houding, als door de ver- gelyking met hei lied p. 56 — 60, 't welk blykt uit het laatsle deel der M^v ccuw, na de fransche invasie van 1672, te zyn. Dit vroome vers en dal op p. 46. 65 maken cvu zondfrling contrast I ZUR GESCHICHTE UEU DEUTSCHEIN PHILOLOGIE 181 met tleu vuilen iiihoud der meeste audeie liedeien. Ueze veizauie- liiig was voor öOjareu leeds een zeer bekeiid liedeboek en de lilel lieelt eene zekere bekeiidheid in onze lelteikuude veikregen door den iuval van een geleerd en geeslig jongeling Eibesius (d. i. E. J.B. Schonck, Prof. aan'l gymnasiuin te Nyniegeu) die (alleen de eerste couplelten van't eerste gediclit) uitgaf in den smaed en als pendanl van het Chef d'oeuvre d'un inconnu par le docleur Ma- lanasius: zeer gelukkig nagevolgd: 'de Verniakelyke Staluinljes cum variorum notis et commentario perpetuo Eibesii. verspricht Volksliedjes, kinderspelen in versen enz. . .. XI Wien 5 mai 1815. XII Wien 8 mai 1815. 11) Leiden l july lS\b. an die brüder Grimm, abrechnung. Met genoegeu neem ik deel aan de Vereeniging, welke UEd. hebt opgerigl . . en neem . . de centrale coriespondenlie en ver- zameiing in Holland op my. . . . Inmiddels heb ik reeds van een geliefd vriend , die Predikant is op een dorp in Overyssel by Devenler eenige kinderspelen en liedjes ontvangen. ... T. ist bezüglich der neuen gesetzgebung tätig. . . . Hetgeen de Heer JGriinm uit Wenen schreef , is maar al le veel ook applicabel op bei gros onzer Ministers en Regenten; waarby heerschzuchl of eigenbaat de plaals en den schyu innemen van wäre populariteil en esprit public. De Vorst is braaf en welmenend: maar vreemde- ling in zyn eigen laud en kau alles niet doorgronden; vooral in de moeilykheid en verwarring waarin liy de zaken van dit Land gevonden heeft; waarby straks de niet minder moeilyke admi- nistratie van de Belgische provintien gekomeu is. Doch vooral heeft de nieuwe appaiitie van den Tyran en het oogenschyulyk gevaar van ous Land, dat zyn eersten aauval tot zieh trekken moest, en zeker alle zyn geweld en woede hadde moeten onder- vinden, my, gedureude de laatste drie maanden veel onrust en kommer gebaard; en was hy in Belgie doorgedrongen , was ik een der eersten geweest, om de pen voor en geweer te ver- wisselen. Maar Good heeft ous guustig gespaard en als door een wonderwerk gered «n den vyand op eens geheel ter neer geveekl. ... ik heb reeds aau den H. WCG. geschreven dat alle spoor van de Nederduilsche redactie van dit voortretlyk Lied [Nibelungen] verloren is: de eenige man, die licht had kuuneu geveu, de Heer Gerard te Brüssel is overledeu. Zyne eigen papieren en verzamelingen zyn bewaard, want hy heeft kindereu, en zyn zwager is de Heer Raepsaet, Oudsyndicus van Oudenaerde, een der weiuege Geleerden, die zucht hebben voor vaderlandsche Geschiedenis en Oudheden iu Belgie. Met dezen heb ik onlaugs, daar hy, mede benoemd tot de rcvisie ouzer constilulie, in den Haag was, persouele kenuis gemaakt. T. schlägt vor einen lit- terarischen anfruf in dieser angelegenheit in Belgien zu verbreiten oder eine reise dorthin zu unternehmen , wobei er gern die Grimms 182 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE begleilen würde, er werde keiinis zoeken aan den Heer de liasl le Gent, en van Ilullheni le Brüssel, welke [mit Raepsaet] wel- ligt de drie eeuigen zyn in Belgie, die deze Studien beuelenen. über die Leidener hs. des Wigalois. T. befördert die subscrijHion anf den Armen Heinrich der br. Gr. über das Schicksal von Vil- lers, litteratur über allholländisches recht, emp fehlung für II. Reu- vens, zoon van een der bekwaamste en aanzienlyksle Nedeil. regtsgeleerden. 17') Leiden Ijuly 1815. empfehlungsbrief für den genannten. XIII Cassel S ang. 1815. 18) Leiden 25 octb. 1815. empfang der Sendungen am Wien, sowie der circulaire tot opzoeken van oudduitsche Volkspoesie (66n daarvan heb ik uitgedeeld aan Scheltema, een aan den Pre- dikant Ballol te Wesepe by Deventer, . . . een aan niyn Broeder B. F. Tydenian, Predikant te Haarlingen in Vriesland, een aan den Pred. Bourim te Bensicliem in Gelderland, . . en e6n aan den Prof. Theod. van Swinderen le Groningen, die als Scbool- opziener , vele gelegenheid tot opzamelen , door de Landscbool- meesters heeft. über arbeiten Grimms: bemerkt dass er später schreiben loürde over de oude en onder ous algeineeue volkstradilie van Trojaansclien oorsprong der Duitscbe kustbevvoners . . . über die mordsühne: ik weet dat ik als kind niy plegl te verniaken niet eene reisbescliryving vau't inidden der 17«^^ eeuw , waarin eene afbeelding was, ik nieen van een zwaan (misscbieu van een hond; want ik herinner my dit niet volkomen) die door deszelis doodslager in de geheele hoogte met koren bedekt nioesl werden, en daarloe opgchangen was zoo dat een eiud op den grond raakte. ahrechnnngen wegen des Arm. Heinr. nenorganisation der Univer- sitäten. De Pred. Weiland van Rotterdam , die het groole Nederd. Woordenboek en eene olücieele Nederd. Spraakkunsl geschreveu heelt, is tot Prof. der Nederd, Letterkuude te Utrecht aangesteld. T. selbst ist in't algemeeu Prof. juris geworden und liest deshalb röm. recht. 