title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Voor het verlies van Piemont zou men dezen Vorst in de Sonvereiniteit over de Ionische Eilanden 8) eene vergoeding hebben toegedscht, maar nu vernam men eensklaps dat die ®) Aan SCHIMMPLPENNINCK, 29 Junij 1802. 3) murs aan van nzR @ors, 4 Junij 1802: „J’ai fait des recherches par rapport & la marche de tronpes vera les frontiäres do la Turguie, mais tout le monde m’sssnre qu'il m’en cet pas question; je ne vois pas mon plus & quoi sorvirait celte mesure A moins que oo ne füt pour engager le Grand Seignear ü ne pas s’opposer A un plan concert6, & ce qu’on dit avecla France, savoir celui de donner au Roi de Sardaigne la Sourerainete des Sept Isles- Unjes en ddommagement du Pidmont.” 3) Doch z. wegens BONAPARTE’s zelfzuchtig geärag te Corfu, de Möwoires ‚politigues vau DE MAISTRE, p. 98 (1808). 102. Koning afstaud van den troon had gedaan en zich te Rome ging vestigen 1). Nog zoo kort geleden, bij de stichting van het Koning- riik Iteliö, in Maart 1805, hoorden wij naroLkon’s pleg- tige belofte, dat geene nieuwe Departementen bij het Fransch gebied zouden worden ingelijfd, en naauwelijks drie maan- den daarna hield de Ligurische Republiek op te bestaan, en zag men Genua aan hei Keizerrijk gehecht 2); terwijl eenige weken later Lucca als Vorstendom aan ELisA BA- cıocoHı werd geschonken, en Parma, Piacenza en Gua- stalla, die met Genua vroeger ook al den verdreven Ko- ning van Sardiniö schadeloos hadden moeten stellen 3), schaamteloos tot Wingewesten werden verklaard! Zoo speel- de hij met het gegeven woord en hadden het verzwakt en geduldig Oostenrijk, zoowel als Keizer ALEXANDER, die eershalve gehouden was, het Huis van Savoye te onder- steunen %), zich wel genoodgaakt gevonden aan de inbla- zingen van het Britsche Kabinet gehoor te geven en de wapenen op te vatten. De Batasfsche Bepubliek zou weldra den terugslag dier onheilspellende gebeurtenissen ondervinden. Reeds den 7 Julij 1806 aan den Raadpensionaris schrijvende, verzweeg de Admiraal ver HusLL, destijds te Duinkerken, zijne be- kommering niet. „Mijne ongerustheid over ons toekomstig 1) VAN DER GOFS aan SCHIMMSLPENNINCK, 29 Juni 1802: „het voorbeeld vau de berachte cHRISTINE volgende.” 2) De voormalige Republick had LEBEUN, den latersu Hertog van Plaisanee, tot Landvoogd. 3) „Enfin les Stats de Parme, de Plaisance et Guasialla, gwi, avec Genen, devaient former un dedommagement pour le Roi de Sardaigne, farent egale- lement runis A 1’Empire frangais.” Zoo aarzelt niet te schrijvon a. DUCASeR „ Mömoires et Correspondancs politigue et militsire du Prinee zuGenz, Paris 1868, T. I. 28, 274 saiv. % (r. v. cuntz) Fragmente ans der neusten Geschichte des Politischen Gleichgewichts (1806) 5. 253. 103 lot — 200 luidt de opmerkelijke brief, is sedert de jongste gebeurtenissen in Iteliö ook niet weinig vermeerderd, en menigmalen omtrent verscheiden reflectiön, welke wij bij ons Isatste verblijf te Parijs hebben moeten maken !). Zoo het voomemen van onzen magtigen Bondgenoot is, om over het lot van ons Vaderland anders te beschikken, dan hetzelve afgescheiden van Frankrijk een onafhankelijken Staat te lsten, 200 zullen alle onze pogingen vruchteloos zjn, en wij zullen met al onze vermogens niet in staat wezen zulks te verhinderen. Dan verre zij het van ons — om zulks voor alsnog te denken, er bestonden meer rede- nen v66r het aanvaarden uwer Regering zulks te kunnen veronderstellen, dan tegenwoordig. De goedkeuring van onze ingezetenen over den tegenwoordigen staat van zaken onder uw Bestuur, strekt ons ten bewijze, dat onze hooge Bondgenoot ons eeue weldaad heeft bewezen, door onzen Regeringsvorm mogelijk te hebben gemaakt. En welk een schin zoude het hebben voor geheel Europa, indien ons dezelve thans zonder eenige reden, weder werd ontnomen. Neen — dit schijnt mi) toe onder uwe Begering voor als- nog niet te duchten te wegen.” Zulke aanstootelijke waar- heden, een weinig verguld, had de Readpensionaris al in de eerste maanden van zijn Bewind te verduwen: hij hoorde die van een door zijn verblijf in Frankrijk en op het stand- punt hetwelk deze daar innam, van meer dan eene zijde wel onderrigt Landgenoot: men oordeele of SCHIMMELFEN- NBiCK op rozen xusttel Gelijktijdig werd aan slechte Ne- derlanders in den Moniteur, eene Franschgesindheid in den mond gelegd 2), die onze nationaliteit voor niets tellende, ') Het leven en karakter van c. u. Graaf van uunız, I. 887 volg. 3) Artikelen nit Amsterdam of ’s Hage gedagteckend, werden te Parija op- geield. Zoo zendi NAPOLEON san zijn stiefsoon EUGENE den Moniteur „Vous y verres, zegt hij, un article de Berlin, qui, comme vous Pimaginez bien, a 104 het als een heugelijk feit deed voorkomen, dat men in Holland bijna geen Hollandsch meer sprak, dat men in alle eenigermate beschaafde kringen, enkel de taal van den laat- dunkenden vreemdeling hoorde: nog vijftig jaren, en dat geineen mengelmoes zon men slechts van dienstboden, werk- lieden en matrozen vernemen 1)! — Maar indien deze onza- lige denkwijze allengs veld winnende, ons volksbestsan moest ondermijnen en langzamerhand vernietigen, een meer on- middellijk gevaar dreigde van buiten: de klimmende eischen van NAPOLEON, die om den krijg eerst tegen Engeland al- leen en nn tegen de verbonden strijdkrachten der Coalitie met het uiterste geweld door te zetten, den hem wölbe- kenden geldnood der Republiek te minder ontzag, omdat het in de berigten van den Opperbevelhebber marmont en van anderen aan onwil werd geweten, z00 men onzerzijds niet terstond alles en zonder eenige tegenspraak inwilligde en uitvoerde. De Raadpensionaris had met de verderfelijke anlecedenlen van zijne voorgangers te worstelen. „Te lang, merkte veR HUELL aan 2), hebben onder de vorige zwakke Regeringen de Fransche, zoowel civile als militaire Autori- teiten, zich veroorloofd om zich in zaken te immisceren, welke alleen door het Gouvernement hadden dienen behan- deld te worden. Uit deze voor onzen inwendigen staat zoo nadeelige handelingen is voortgevloeid, dat deze Autoritei- ten, op verschillende wijzen, verkeerde noties ontvangen hebben over den staat onzer zaken, welke zij lieden, om zich verdienstelijk te maken, zonder eenig onderzoek heb- ben overgezonden ®), en waaruit men het voor ons zoozeer &t5 fait A Parin.” Möm, et Corresp. politique du Prince EUGEnR, T. 1. 211. (aroLton A zuokns, 24 Juillet 1805). 1) Moniteur, 17 Juin 1805 (Het even van VER uUELL, I. 885 volg.) Doch verg. het antwoord in de Gar. do Layde 2 Juli. 2) Vit Duinkorken, 7 Julij 1808 (t. a. p.) 3) Te weten usar Paris. 105 nadeelige denkbeeld heeft opgevat, dat het alleen aan goe- den wil ontbreekt, om meerder te doen, dan er tot hiertoe gedaan is. Dit denkbeeld, vervolgde de Admiraal, zie ik tot mijne smart, bestaat alsnog, en ik kan het aan nie- mand anders toeschrijven dan aan den Genersal en Chef, welke mij toeschijnt van zijne verkeerde begrippen dienaan- gaande nog in het geheel niet teruggekomen te zijn.” Vandaar dan ook MARMONT’s of liever NAPOLEoN’s vordering tot onverwijlde vermeerdering van het Texelsche Eskader, eene aanvrage die VER HURLL wel had voorzien, doch ge- ljk hij betuigde, „niet in die mate;” vandaar niettegen- staande de dringendste verlegenheid in het finantiele, schıs- MELPENNINCK’s dadelijke bereidwilligheid in zijn antwoord aan den Generaal, op een toon, minder het Hoofd van eene vrije Natie, dan den gedweöen en ootmoedigen Bond- genoot voegende !), die even klaar als de Admiraal, inzag dat het minst geschil met den magtigen Keizer hem naar een wis verderf zou voeren. En vandaar nadat 200 kort te voren al die offers voor de toerusting ter zee waren gedra- gen, nu weder dezelfde gehoorzaamheid of liever het lijde- lijk aanzien van de eigendunkelijke beschikking, die ons Leger van de Noordzee tot de grensscheiding van het Duit- sche Rijk sleepte, en den Raadpensionaris tot het nederigst huldebetoon 2 aan den glorierijken Overwinnaar door het 1) Zie scumusurensinor’s brief san wannont, 20 Janü 1805 bij ven uxız, Ieven, I. 385 en de Letire du Grand Pensionnsire de Hollande Novembre 1805 (Jowrnal Politigwe, 6 December 1805) „Je prie V. M. d'agreer avec bont# V’hommage de mon profond respect, Sire, De Votre Ma- jeste, le bien kumble Seroiteur, Le Grand.Pensionneire de la Repablique Batave, (Signe) 8. 3. SCHIMMELPENNINCK.” 2) „Mon Bean-Fröre, le Göneral BRUCE est charge d’avoir 'honnear de re- mettre cette lettre ä V. M. il sera linterpräte des sentiments d’admiration, de 2a plus profonde oönsration et du plus sincdre attachement A votre per- sonne, et des vocux que je ne cesse de faire ponr que V. M. aprds avoir fore& ses ennemis & accepter une Pair, & laquelle V. M. saura imprimer le earactöre de la stabilild, jouisse enfin, avec son augusie famille, da doux 106 afvaardigen vau den Generaal »xUor, zonder eenige vracht voor hem of voor de Bepubliek, noodzaakte. Wij willen thans in eenige bijzonderheden schetseu hoe het den Bataafschen Gezant bij het Hof der Tuileriön te nidden dier roemruchtige krijgsbedrijven ging, wat hij van den loop der zaken op het Vasteland giste of te weten kwam; wat hi) oordeelde over de zeer ongelijke bejegening welke Frankrijks Bondgenooten in dezen oorlog, oude en nieuwe, te wachten stond; — welke aanstaande verande- ringen in het Statenstelsel van Europa men met meerdere of mindere sekerheid aankondigde. NAroLzon zelf had bij het openen van den veldtogt, niet sonder ophef aan zijn stiefzoon, den onder-Koning van Italie, gemeld, dat de Keurvorsten van Beijeren, Baden en Wurtemberg en de Land-Graaf van Hessen-Darmstadt, elk afzonderlijk met hem een Alliantie-Tractast hadden gesloten 1), en met vrijaan- zienlijke leger-afdeelingen zijne krjgsmagt hadden versterkt. Meest alle kleine Vorsten van Duitschland waren, naar hij beweerde, op zijne hand. Ook met Pruissen stond hi) op goeden voet, en Dumoo hield zich te Berlijn op, maar toch was men diär voor Rusland zeer beducht. zUGaNE BEAU- HARNAIS moest het gerucht verspreiden, dat Pruissen hon- derd duizend man op de been bragt om de Russen in be- dwang te houden. Voor den Keurvorst van Beijeren, die door de Oostenrijkers uit Munchen verjaagd was, en zich op Wurzburg had teruggetrokken, voorspelde dit begin weinig goeds 2). spoctaele du rdlablisscmeni du Droit des Gens opöre yar ses grands Iravauz , de la Liberid de la Mer” euz. 1) Vit Strasteburg, 29 September 1805: „Voici mes Alli6s on Allemagne: Les Electenrs de Bavidre, de Bade, de Wurtemberg et le Landgrave de Hesse- Darmstadt ont fait checun un Trait6 d’allianee avec mei, et m’ont döjä joins avec des corps @’armde aasea consid6rables.” (varoıkon & KusEnz) Min. es Correspondance du Prince vusene, T. 1. 896 suir. 2) Lit $t. Cloud, 16 Soptember 1805, T. I. 366. „Je vous ai derit que 107 In welken tijd van spsuning der geinoederen, maar ook van bliksemsnelle voortvarendheid in het nemen en voltrek- ken van besluiten, men te Parijs leefde, blijkt uit hetgeen BRANTSEN kort na zijne komst aldaar, nog den 9 Augustus van de hooge verwachting der toerustingen tegen Engeland, aan VAN DER GOBs overbriefde. „Alle de oogen zijn geves- tigd, meldde hij, op 't gene te Boulogne of daaromtrent moet gebeuren. Gisteren middag bij TALLEYRAND etende, zeide deze mij aan 't oor, dat men in een important oogen- blik was 200 voor ons, als voor hen: ik geloof dat men.er bij mag voegen, voor geheel Europa. Men is nog altijd onzeker, wat er geworden is van de gecombineerde Vloot !), en men verlangt dsaromirent tijdingen te ontvangen uit Holland, alwsar men veronderstelt dat dezelve zich zal ver- toonen. Verscheiden Buitenlandsche Ministers vragen mij onvermoeid daarnaar. Toch voegde BRanTsen bij dit ver- trouwelijk schrijven nog eenige regelen, in welke hij zijne vrees voor de uitbarsting van den oorlog op het Vasteland en op grooter schasl, uitdrukte. „Zoo alles nu niet wordt afgemaakt, heb ik reden om vast te stellen, dat de Cun- linentale oorlog zeker is, hoe onraadzasın "t ook mag voor- komen.” En eene week later 2) bleak die bezorgdheid maar al te gegrond te zijn. „Alle praeparatiön, schreef BRANT- sen, schijnen een aanstaanden Conlinentalen oorlog te an- nonceren. Ik ben van goeder hand geinformeerd, dat de Roomsche Keizer een explicatie aan dit Hof heeft ge- wraagd, en dat dadelijk een conrier van hier is afgevaar- les troupes Aufrichiennes &taient entröes A Munich. L’Electenr ost avec moi si que Is plapert des petits Prince d’Allemagne. Je suis bien avco ia Prasse, mais la Rossie Ini fait uno #rds grande pewr.” En den 29 September: (7. 1. 397.) „Dites que Ia Prusse arme cent mille hommes, quelle fait mar- eher sar les frontitres de Ruseie pour oomtenir les Russen.” 3) Namelük de Frausche en Spaansche vereonigd. (ANANTSEN aau v. DER sors, 4 Ang. 1805.) 2) Aan van Der coxs, 16 Augustus 1805 (coufidentieel). 108 digd met een weinig voldoend antwoord. God weet, waarheen 200 een nieuwe ruplure ons wederom zal leiden. Men wil dat een sterk Corps troupes van hier naar Zwitserland mar- cheert, apparenteliik om een Armde te formeren, die van ‚ dien kant in Duitschland zal indringen, terwijl de troupes in Italiö ook versterkt worden.” Maar toch was den 22m Augustus nog niets beslist. Op het berigt door van DER sors medegedeeld 1) van het binnenloopen der Vereenigde Vloot te Ferrol, geeft de Bataafsche Gezant daarover ziju genoegen te kennen, en Iaat daarop de aanmerking volgen: „konde dezelve nu weder uitloopen en de haven van Brest debiwqueren, zoude het eene formidable Vloot uitmaken, die eene verschrikkelijke kracht zou bijzetten aan de op han- den zijnde maritime operatiön.” Doch was de krijg op het Vasteland niet meer nabij? van DER GOES had van eene Nota gesproken die men hem uit Berlijn had gemeld, door het Hof van Weenen aan die van Frankrijk en Rusland over- handigd te zijn. BRanTsen had die gelezen,” en zij is mij voorgekomen, verklaarde hij, in een zeer pacifiguen geest gesteld te zijn, maar zijdelings ook niet te verbergen in- quietudes over het accrescement van dit Rijk.” Op die Nota was dusverre niet geantwoord, maar men was beducht dat dit ongunstig zou zijn, daar NAPOLKON niet gezind scheen „in Negotiatien met Rusland te treden,” veelmin eene ge- wapende Mediatie toe te laten; integendeel hield men het er voor, dat hij bepaald op een „desarmement 2)” zou aan- dringen, en kon het Weener-Kabinet daartoe wel eers- halve besluiten, op het gevaar af van welligt au de- pourvu genomen te worden? Intusschen was alle uitzigt op het behoud van den Vrede niet vervlogen, zoo lang de 1) „Men had in Parije geem kenuis daarvan.” BBANTSEN aan V. DER GOES, 22 Aug. 1805. 3) Ook in onze dsgen, nn en dan voorgealagen. 109 troepen aan de kust niet ontscheept waren, „en het kamp aldaar niet werd opgebroken.” Te jammerlijker moest voor onze Staatslieden het vooruit- zigt zijn van in dien algemeenen strijd nogmaals gewikkeld en tegen wil en dank op sleeptouw genomen te worden, daar zij de overtuiging konden omdragen, dat men bij de vreemde Hoven jegens onze Republiek welwillend gestemd was en haar als het werktuig van Frankrijk beklasgde. scHInMEL- FENNINCK’S verheffing had die denkwijze eer bevestigd dan aan het wankelen gebragt. Een der vreemde Gezanten had aan BBANTSEN verhaald, hoe de Minister van zijn Hof uit Petersburg als iets opmerkelijks had medegedeeld, „dat toen de Heer vAn HOGENDORP zijne audientie van afscheid bij den Keizer zoude hebben, Prins czarrorısky hem gezegd had, dat hij niet moest spreken van de veranderde orde van za- ken in ons Lend;” maar dat ALEXANDER zelf dit punt het eerst had aangeroerd en verklaard, dat hij dit als eene huis- houdelüjke aangelegenheid beschouwde, welke Rusland niet raakte !), en die in de gevoelens van vriendschap welke hij den Staat toedroeg, „geene verandering zou te weeg bren- gen.” Wij mogen hier de diplomatische bijzonderheid niet teraghouden, dat een geboren Nederlander, die als Officier uit onze dienst m de Russische overgegaan, Adjudant bij den Generaal suow was geworden, en bij diens ongenade na den moord van Keizer PAUL, herwaarts was teruggekeerd,, een Rotterdammer met name EYCKMA VAN MAsTITz, door het Fransch Gouvernement, uithoofde van die naauwe betrek- king tot den weder in gunst opgenomen SUBOW, „verschei- den dagen” was gerasdpleegd 2), en nu in dezen gewigtigen tjd, van Parijs over Holland de reis op nieuw naar Rusland 1) „Dat hij die aanzag als eene interiewre zaak, die de Republiek zelro ‚eoneerneerde.” BEANTSEN aan VAN DER GOES, 22 Augustus 1805. 2) „Om van zijn persoon gebruik te maken.” 110 zou aannemen !). Voor het minst hadden de doorslepen Fransche Staatslieden bij hem kondschap ingewonnen, indien zij hem al niet als stokebrand hoopten te bezigen. Eene voorname reden zou NAroLkon hebben kunnen weer- houden de zaken met Oostenrijk tot het uiterste te dri- ven, de onmiskenbare impopulariteit van den oorlog. „Men is hier (in de hoofdstad) en, zoo ik verneem, schrijft BEANT- sen den 1 October, door het geheele Rijk zeer onverge- noegd over den oorlog, en de man ?) wint niet in den geest van de Natie; te Marseille, waar de koppen heet zijn, moet zich dit al vrij grof gemanifesteerd hebben. Men heeft on- langs aldaar in het spectacle onder de representstie onver- moeid geroepen & bas, a bas; de acteurs verzekerden dat er niemand in de coulisses was, en continueerden vervolgens hun rol; dan het roepen bleef zoodanig aanhouden dat de Prefect aan het parterre vroeg wat zij wilden hebben, en de onvoorzigtigheid had er bij te voegen: „Esi-ce domc contre le buste de l’Empereur?” Em dit inderdaad bemerkt heb- bende, liet hij de wacht binnen komen en verscheiden per- sonen arresteren; waarvan men zich aan het oor zegt dat het gevolg is geweest, dat de buste is weggenomen en over de straat gesleept; maar ik durf niet guaranderen dat dit laatste waar is. Wanneer er eens revers kwamen, weet ik niet wat het gevolg zou kunnen zijn.” Doch het leed geene veertien dagen of de bij Ulm be- vochten zege werd den Parijzensars en voorts aan het gan- sche Rijk door het gebulder van het geschut en de ofüciele Bulletins uit het hoofdkwartier van den Veroveraar aan- gekondigd, en bewondering en schrik deden het gemor verstommen 9). TALLEYRAND bevond zich reeds bij het Le- 1) BRANTSEN aan v. nen core, 96 Aug. 1805. 2) De Keiser. (Aan van DER Com). 3) BRANTSEN nan VAN DFR GoRs, 13 October 1805, „Drie Fransche Corps 11 ger !), om bij de hand te zijn wanneer het er op zou aan- komen, om de overwinning met het zwaard en krijgsbeleid behaald, door wel berekende list en Traotaten te bestendi- gen. Dit mogt waarlijk en in den echten zin heeten, wat men van ouds genoemd had, het vossenvel aan de leeu- wenhuid naaijen. En 200 hadden dan de door marmont naar Duitschland geroerde Bataafsche dapperen hun deel aan de met hun bloed verworven lauweren. Maar zou hun moed ook voor het Vaderland vruchten dragen ? Spoedig hadden de Diplomaten te Parijs vernomen dat onze troepen naar den kant van Mentz waren opgerukt. Door den Oostenrijkschen Gezant Graaf v. ooRznzL, wien men te Parijs nog een geruimen tijd ophield, daarover ondervraagd, antwoordde BRANTSEN, dat hij er geene officiele tijding van had, dat de Ambas- deur van onze vredelievende gevoelens niet onbewust kon sjn, „maar dat ook onze positie en onze verbindtenissen hem niet onbekend waren 3)” Volkomen naakt legt de Geldersche Staatsman in een nader schrijven, onze vernede- rende afhankelijkheid bloot: „gij weet nu ondertusschen, 200 lnidt zijne klagt ®2), wat men met onze troepen doen wil. Was het daarbij gebleven, men zoude het zich hebben kun- nen getroosten. De Hoven van Weenen en Petersburg we- ten zeer wel dat wij vör zijn van hostile intentien, en dal wij doen moeten heigeen wij niel kunnen lalen; maar de arme zaden oene aterke Divisie Oostenrijkers bij Ulm hebben geännelop- ‚Herd en deselve mot wapenen en bagage krüggevangen hebben gemaakt.” ") BBANTSEN aan Yan DER coxs, 7 October 1805: „Ik heb noch taal noch tecken van TALLETRAND sedert zijn vertrek. Heden cet ik bij de Ge- malin to Passy,” onz. En den 91 October 1805: „Die Hoer (raszEraann) verreelt zich, naar het zoggen zfjner wrom, doodelük op de plants züner tegenwoordige residentie.” ?) Aan van nee cons, 9 Sepiember 1805. %) Aan van DER cors, 24 September 1805, 118 vorderingen zijn boven onze krachten.” En toch was het nog gevaarlijker zich met een beroep op onze onmagt te ontschuldigen. In dienzelfden geest uitweidende, ontvouwt de Gezant onze droevige gesteldheid, zoowel als de onrede like eischen van NAPOLEON, wiens onbuigzamen dwang het nogtans evenmin geraden als mogelijk was te wederstaan. „Het ziet er inderdaad bitter met ons uit, 200 stortte BRANT- sEN zijn gemoed bij van DER Gors in hunne vertrouwelijke gedachtenwisseling uit 1); ik weet niet hoe wij face aan alles zullen maken, wanneer wij den man willen voldoen. Het is niet genoeg, dat wij op het oogenblik dat wij de Fran- sche troepen het meest noodig hadden, daarvan ontblooi worden, en het beste gedeelte van onze Armde wordt weg- gevoerd, en wij dus dubbele krachten moeten inspannen om ons zelve te verdedigen: neen, wij moeten nog secours ge- ven tot een oorlog die op zich zelf ons vreemd is, en de gevolgen risqueren van onze geringe Commercie gekneld en de betaling van de interessen op de drie Mogendheden, gesuspendeerd te zien. Ieder derzelve kent echter onze situatie, en wat hebben wij niet erger te risqueren, wan- neer men humeur geeft 2). Laat daarom in Gods naam, al het mogelijke gedaan worden. Ik ben het ondertusschen compleet met u eens, dat eene formatie van Nationale Guardes, niet alleen bedenkelijk, maar in ons Land met suoces onmogelijk is 8). Men kan wel Burger-Compagnien hebben tot bewaring van rust en orde in de steden, maar die exsteren, meen ik, in de meeste derzelve.” Indien na msar aan al die offers, door de Bataafsche 1) 80 September 1305. 2) Te weten, aan den Keizer der Franschen. 3) Verg. over het onder SOHIMMELFENNINOK'S Rogering ontworpen, den 5 Junij 1806 afgekondigd Reglement op de gewapende Burgermagt, Mr. c. s. sıcmez, De Schutterijen in Nederland (Acad. Procfschrift) Utrecht 1864 „ bl. 200 volge. 118 Republiek aan den zoo moeijelijk te bevredigen Bondgenoot gebragt, eene geövenredigde vergelding der bewezen diensten had beantwoord! — indien maar niet, terwijl de nieuwelin- gen in de Alliantie met Frankrijk ruimschoots bij het met den laatsten Duitschen Keizer te teekenen eind-verdrag, be- gunstigd en als met weldaden overladen zouden worden, jegens het aan zijne verbindtenissen al te naauwgezet —- getrouwe Nederland, de snoodste ondank was gepleegd! Toen BEANTSEN een afschrift van het na de onsterfelijke overwinning bij Austerlitz tot stand gekomen Vredes-ver- drag naar ’sHage overzond !), schoon hij vertrouwde, „dat sine Keizerlijke Kon. ‘Majesteit aan ons Gouvernement di- rect,” — 200 spreekt hij, —- zal hebben medegedeeld een Tractaat, waardoor onze Republiek, als een actief deel in den oorlog gehad hebbende, met den Roomsch-Keizer be- wedigd is”, kon hij zich niet onthouden er dit verwijt on- middellijk bij te voegen: „Gij zult daaruit zien, dat de Geallieerden van den Keizer 2) wel bedacht zijn. Wat ons, die de oudste Geallieerden zijn, die reeds zoovele sacrifices gedaan hebben en in den thans geeindigden oorlog aan troe- pen een derde meer dan Wurtemberg en Iwee derden meer dan Baden tot adsistentie geleverd hebben, te beurt sal vallen, zal de tijd leeren 3).” Doch wat haakten wij naar uitbreiding van grondgebied? Moesten wij ons niet al te gelukkig rekenen, dat men ons wel uitdrukkelijk met eene vermelding in den Vrede van Presburg had verwaar- digd #)? Terwijl de kaart van Europa met een pennestreek !) Verg. het Trastaat te Presburg den 26 December 1805 geteekend, in het Supplöment au Journal Politigue de Teyde, 21 Januarij 1806. 9) NAPOLEoN, 3) Aan van Dzn goes, 15 Jannarij 1806. 4) Art. VI „Le prösent Trait£ de Paix eat declard comman A Tal, A.A. 8,8, les Electeurs de Bavire, de Wurtemberg et de Bade, et & ia Böpwbligue Beiave, Allits de 8. M. l’Emperenr des Frangais, Roi d’Itelie, dans la pre- sente guerre.” 8 214 veranderd werd, mogten wij niet reeds dankbasr zijn, dat hi; die het lot der Staten van het Vasteland oppermagtig regelde, het leven der Republiek welwillend verlengd had? Zie hier wat onze hoogbejaarde Ambassadeur in de eerste oogenblikken, na eene vlugtige inzege van het Tractaat, van hetwelk men hem niet gegund had afschrift te ne» men, met een nog helder verstand en goed geheugen, wer gens al die gewelddadige verminking en losscheuring van Landen en Volken aan van DBR GoRs overbriefde. „Dit kan ik, meldde hij den 13 Januarij 1806, voegen (bij hetgeen hij voorloopig had berigt) dat Venetiö, Venetiaansch Dal- matie, met 66n woord alles wat Keizer FRAngoIs verkregen had doar de Tractaten van Campo Farmio en Luneville, gecedeerd en met het Koningrijk Italiö vereenigd wordt; dat, behalve Tyrol, het Vorstendom Eichstädt, de Voralberg en Augsburg ook aan Beijeren wordt gecedeerd !); dat de Brisgau en Ortenau aan Baden te beurt vallen, behalve de stad Constanz, die, meen ik, aaı Beijeren gast. De Duit- sche Orde vervalt; alle derzelver possessien die in de ge- cedeerde Landen geönclaveerd zijn, gaan over aan de Souve- reinen van deze; maar Mergentheim blijft hereditair in het . Huis van Oostenrijk. De Duitsche Keizer erkent den Ko- ning van Italiö, mitsgaders de Koningen van Beijeren en Wurtemberg. De constitutionele bepaling van de sucoessie in het Koningrijk Italiö en de perpetuele separstie van hot- zelve met Frankrijk na den Vrede, wordt geinhaererd. In den Vrede zijn begrepen de Koningen van Beijesau en Wur- temberg, de Keurvorst van Baden en de Bataafsche Repu- bliek. Bij een speciaal Artikel erkennen de hooge Contrac- tanten de independentie van de Helvetische Republiek, ze0- als die bij de Acte van Mediatie gestipuleerd is, mitsgaders %) Tmoe dagen te voren, den 11 Januarij, had ARANTSEN rosdk berigt, dat Zwaben aan Wurtermberg overging. 115 deonafhankelijkheid van de Bataafsche Republiek” 1). Brant- sur hield het er voor, dat dit beding te onzen behoeve, niet zoozeer aan de belangstelling van NAPOLEON en TAL- 1ETRAND, als wel aan die der Oostenrijksche Gevolmagtigden te danken was, „omdat ik zeker weet, dus ging hij voort, dat in de eerste Instructiön van de Oostenrijksche Ministers, toen men dacht over Vrede te handelen, bepaaldelijk gein- jungeerd was om op onze independentie en ook de eva- owalie van de Fransche troepen te insteren. Men meent, dat er secrete Artikelen zijn, waarbij onder anderen een indemniteit aan den Keizer van Oostenrijk aan de Turksche grenzen, wordt toegezegd. Men, wil, zoo besloot hij, dat Prins sosera Koning van Napels zal worden.” Ook werd het huwelijk van EUGENE BEAUHARNAIS met de Prinses Au- ausra van Beijeren aangekondigd, en sprak men van de aan- staande ophefing der Duitsche Rijkseteden, om daarna Ham- burg, Bremen en Lubeck hetzelfde lot te doen ondergaan 2). Frankfort zou aan den Keurvorst Aarts-Kanselier v. Dar- BERG komen. Terwijl dan zooveel Gewesten nieuwe Hoeren ontvingen, en het zelfstandig aanzijn van andere in het verschiet, hoe lang zoo meer nabij, met ondergang bedreigd werd, scheen wor het Vaderland, in die van nog grootere ellende zwan- gere dagen, niets meer gewenscht dan stil voorbij gezien en vergeten te worden. „Mogen wij maar, riep BRANTSEN ut, in ons oud, eertijds groot maar nu klein aspect blij- ven 8)!” Maar nog vöör het einde derzelfde maand wag- gelde scHimmeLrennınoR's zetel en werd het ongeloofelijk gerucht verspreid, dat auurar „Stadhouder zoude worden %) Art. XVIII. „Les hauies Parties contractantes reconnaissent l’indepen- dance de la Röpubligue Helvötigue, r6gie par ’Aote de Medistion, de möme qm l'indöpendance de la Röpablique Batave.” 3) mRANTSEm aan Yan DER GoRs 11 Jannarij 1808. ® Aan van DER cozs 6 Jenuari) 1906, g® 116 van de Bataafsche Republiek 1)!” En inderdaad wat zou, trots den roemrijken zeeslag bij Trafalgar, die de Fransche en Spaansche Vloten had vernield, voortaan perk en paal aan de heerschzucht van waroLeon in Europa kunnen stel- len, nu in hetzelfde oogenblik de door het edelst zielsver- driet geknakte en aan de toekomst schier vertwijfelende prrr 2), den laatsten adem uitblies. Was: het niet alsof met den dood van dien manhaften Minister, door den onbegrijpe- lijken wil der Voorzienigheid, aan de verdrukte Natiön de eenige flikkering van hoop werd ontnomen 3)? Een door NaroLEoNn zelf hoog gewaardeerd Stastsınan heeft 's Keizers handelingen jegens Nederland, die wij thans moeten ontvouwen, streng gelaakt; wat meer is, de Ge- weldenaar heeft, toen het te laat was, daarvan 4) berouw gehad en niet geschroomd dit te belijden; erkennende dat hij beter zou gedaan hebben het Republikeinsch Bewind te Iaten voortduren, en eene Natie die getrouwelijk al de plig- ten van het Bondgenootschap, hoe drukkend dan ook, had vervuld 5), niet aldus te kwellen en te vernederen. Of had men te Parijs regtmatige gronden van beklag tegen !) Aan van DER cors 31 Januarij 1806. 2) maıuessunr, Diaries and Correspondence, IV. 346 (23 Januarij 1806) „The lat words he spoke intelligibly were these, to himself, and more than ones repeated, Oh, wAat times! Oh, my Country!” 3) BRANTSEN aan VAN DER GOES $ Februarij 1806. „De Heer DE TALLETRAND ontving gist ‚ aan tafel zittende, de tijding van het overlijden van den Hoer FrrT; zün eerste zoggen was, „quelle doile/” en hot ie waar, daar is eon zonderlinge zamenloop van omstandigheden.” 4) „Je fait wwe sotfise de changer en Hollande le Gonvernement Repu- blieain; je erois que celni-ei m’aurait mieux convenn que Ia Monarchie.” — Verslag opgemaakt door Mr. wınuzu razorıK nörıı, (Amsterdam 1887) bI. 64. 5) Graaf worLıen, Mömoires d’un Ministre du Trösor Public, 17801815 (Paris 1845). T. III p. 191: „Mais l’impartialite de l’histoire se montrera s6räre A Paspect d’ane Räpabligae alle et Addle, qu’un pouvoir, dont elle me d4pendait pas, metamorphosa en Monarchie pour la röduire quatre ans aprös A la simple condition de province frangaise ” n7 den Baadpensionaris? was deze in gebreke gebleven met het- geen in redelijkheid van ons kon gevergd worden? had hij zich in het minst tegen let onverwijld vervoer van troepen, dat de Bepubliek tegen Engeland, misschien zelfs tegen Pruissen weerloos maakte, tot eigen behoud verzet? „Ik zal, schreef de Secretaris van Staat vAN DER GOES aan BRANTSEN, den 24 September 1805 1), den koerier BRAU- LIE nog eenige dagen hier houden, en u alsdan, 200 ik hoop, een goed resultaat toezenden van de deliberatien over de Defensie, waaraan men ten sterkste bedacht is geweest sedert het oogenblik, dat de Generaal marmonT met ruim 20,000 man allerbeste troupes, het Land verlaten heeft. Al wat maar immer mogelijk is, .zal voorzeker geschieden ; tot het formeren van Nationale Gardes of corpsen van vrij- willigers is, naar mijn inzien, weinig kans: daarenboven zoude ik mijn geheel vertrouwen niet gaarne daarop stellen : de geest van de Natie is u bekend. Ik hoop, zoo vervolgde VAN DER GOES, de gevoelige snaar van onze finantiele hulp- bronnen aanroerende, — ik hoop, dat Zweden, Rusland en Oostenrijk onze Commercie niet zullen afsnijden, en de in- teressen van onze kapitalen blijven betalen 2). Zonder scheeps- materialen en geld, zijn wij volmaakt geparalyseerd, en kun- nen onzen grooten Bondgenoot van geen de allerminste dienst meer zijn. Laat zulks toch niet uit het oog verloren wor- den.” Reeds waren met gemelde drie Hoven, de regelmatige diplomatische betrekkingen afgebroken. „In Petersburg, in Weenen, en ook, op dit oogenblik, in Stockholm — dus ging de Secretaris van Staat voort — hebben wij geene ) Medegedeeld door Mr. w. u. Baron BRANTSEN VAN DE ZIP. 3) Verg. hierbij worum, Mömoiree d'un Minisire du Trösor Public, T.IT p. 108 suir. em hoo die eerlijke staatsman met het Vertoog van den Ameriksan HAMILTON, NAPOLEON van dergeliike wanbeialing jegens Groot- Beitanui® weßrhield. — (xaroLzon wit Posen aan worum 15 Dec. 1806: sie ne venr pas donner Pexemple, mais” enz.). 118 Ministers ıneer. Degene, die hier van wege Zweden en Busland resideerden, zijn sedert: lang vertrokken, en de Roomsch-Keizerlijke Minister staut op zijn vertrek !): sijn hötel is reeds verhuurd en zijne paarden verkocht. Volgens particuliere brieven zouden er reeds 16000 Bussen in Straal- sund gedebarqueerd zijn: het zal, 200 ik mij verbeelde, voor Pruissen moeijelijk worden, om den dans te ontsprin- gen: aan de gevolgen van dit alles mag ik niet denken.” Het was de Secretaris-Generaal bij het Departement vau Buitenlandsche Zaken, die wegens de opgekomen ongesteld- heid van zijn Chef 2), dearna aan den Bataafschen Gesant, den uitslag van het met den Raadpensionaris gehouden overleg, ruim 14 dagen later mededeelde. „Daar het, zeide BOSSCHA, niet gesaisonneerd is, alles in eene officiele dep&che te zetten, heoft men mij in aclis gegeven, om bij een confi- dentielen brief de gronden der Instructiön, welke U. H.E. G. wasarschijnlijk zeer onvoldoende zullen voorkomen, nader te ontvouwen. Hoe onbepaald ook de aanvrage van den Minister TALLEYRAND moge zijn, merkt men echter zeer wel de strek- king daarvan. Men gist zonder veel moeite, dat bij het slot van des Ministers brief op eene ingewikkelde manier ge- vraagd wordt: „zoo gij geene groote Legers ten dienste van Frankrijk kunt stellen, hoe veel geld kunt gij dan fourne- ren tot sowtien van de Keizerliike Legers?”” En dasr men aan den eenen kant zich hier in de onmogelijkheid bevindt om geld te geven, en aan den anderen kant volstrekt ge- decideerd is om aan dergelijke propositiöin geen gehoor te 1) Krenwel was de Baron reLtz den 8 October daaraanvolgende nog in den Haag, „aonder de minste Instractio van zija Hof.” (vam DER Gozs aan BRANTSEN 8 October 1808). 3) „De Stants-Secretaris een weinig onpaaeljk gemeest zünde ben ik bij den Randpensionaris geroepen om met Z. Exe. te oonfereren over de Instruc- tiön, die U. H. E. @. hoden worden tosgesonden.” Mr. 7. BosscHa aan BRANTaEN 8 October 1805. 119 verleenen, wil ınen een precies antwoord ontduiken. Het zul dus aan den Raadpensionaris aangenaam zijn, dat U. H. E. G. zooveel mogelijk tracht te eviteren om in eene nadere beantwoording der bedoelde missive te treden. In- dien echter het Fransch Ministerie onverhoopt daarop mogt bijven aandringen, verlangt Z. Exc. dat U. H. E. G. zich in algemeene termen gelieve te refereren aan de directe orrespondentie taschen den Keizer en den Raadpensionaris. De Adjudant van den Heer varauzır heeft laatstleden Vrijdag nog eenen brief vau den Keizer aan den Raadpen- sionaris medegebragt. Die brief in de Staats-Courant van gisteren geplaatst 1), moet vergezeld geweest zijn van een zeer wiendelijk billet, waarin, voor zooverre mij bewust is, geene de minste quaestie was van aanvragen in den geest van TALLBYRAND’s missive. Ook zoude het eene hardheid zijn, dat wij, reeds geheel uitgeput door de preparativen tegen Engeland ®), en op dit oogenblik van alle hulp ont- bloot, behalve de groote kosten, die de actuele situatie van selve entraineert, nog daareuboven geld-subsidiön zouden moeten fourneren, subsidien waartoe wij ons door geen Trac- tast hoe ook genaamd verbonden hebben. Doch ik heb reads veel te lang uitgeweid in consideratiön, welke voor het doorzigt en beleid van U. H. E. G. geene ontwikkeling noodig hebben. 1) Vit Straatsburg 29 Sept. 1805. Gazette de Leyde, Supplem. 8 Oet. 1805. ie de Bülagen. 3 Men wist niet hoo de leveranciers aan het Leger te voldoen. Vorg. hierbij het Advies van DE LANGE VAN WIINOAARDEN, 24 Januari) 1805, in het Wetgerend Ligchaam nitgebragt, en vertasld opgenomen in the Annual Be- gieder for the year 1805. (London 1807) P. 687-689 „The motire for the Present propositions is, fäe pressing demands of a conirastor for Ihe troops, who was kept waiting for payment until a million was duo to him, and he had compleined to the French General, threatening fo stop kiz deliveries, eonsegnently those of meat and bread for the French soldiers. So Fkis con- tractor and Co. hold in their hands the fate of the Repablie!" 120 Permitteer mij ten slotte, — 200 eindigde de Secretaris- Generaal met het ophalen van eene grief, die scHINMEL- PENNINCK zijnerzijds met meer regt kon doen gelden, dat ik op verzoek van den Raadpensionaris de attentie van U. H. E. G. nog eenige oogenblikken vestige op de zoo lang be- loofde en nog niet gearriveerde ratificatie van de bewuste Conventie. De Raadpensionaris schijnt op het spoedig be- komen van die Acte een bijzonderen prijs te stellen. Z. Exe, heeft mij vrij openhartig te kennen gegeven, dat zijne eigenliefde geblesseerd zoude zijn door eene weigering van Frankrijk om die overeenkomst te bekrachtigen 1).” Zoo had men zich te Parijs niet geschaamd van de Ba- taafsche Republiek nogmasls millioenen te vragen, terwijl die, welke Nederland krachtens deugdelijke Tractaten te eischen had, sints jaren onbetaald waren gebleven. Met ernst en waardigheid had sCHIMMELPENNINCK zelf, door den Franschen Minister van Marine en Kolonien peonbs lastig gevallen, eerst al het door ons ruimschoots verrigte ten behoeve der gemeene zaak, in het geheugen geroepen, en dearna wederkeerig op de voldoening van het ons steeds verschuldigde, bij den Keizer aangedrongen; niet zonder behendigheid daarbij de belofte voegende, dat die som niet in de Bataafsche schatkist zoude worden gestort, maar ter- stond en uitsluitend op eene den Keizer persoonlijk meest behagelijke wijze, besteed zoude worden. „Ik juich, zoo schreef de Raadpensionaris, van harte toe al hetgeen door Spanje, onzen gemeenschappelijiken Bondgenvot, in dit oogenblik gedaan wordt om het uur van een eervollen en duurzamen Vrede te helpen verhaasten 2); ik vlei mij even- wel, dat de Bataafsche Republiek in dien hagchelijken staat 1) Archief BRANTSEN. 3) Zie SchTMMBLPENNINcK’s brief van 19 Junij 1805, in het Zeven en Karakter van den Admiras! vx® BUELL, I. 382 (Bülagen). 121 van zaken niet in gebreke is gebleven, en Gij, Mijnheer, zult daarvan gewis overtuigd zijn als gij in aanmerking wilt nemen, hoe mijn Vaderland na een verderfelijken oorlog en van het tijdstip zelf, waarop het door de hervatting der vjandelijkheden, onberekenbare verliezen leed en van allen handel verstoken was, desniettegenstaande met eene waarlijk verwonderlijke en standvastige inspanning van alle krachten, voorzien heeft in het onderhoud en de soldij van achttien- duizend Franschen !); hoe het verbazend snel en met ge dachte kosten, een uitnemend schoone vloot van kleine schepen heeft uitgerust en zorg heeft gedragen voor de zeer aanzienliijke maandelijksche uitgaven, die het vervoer van het Leger op vaartuigen vereischt. Derhalve kan men niet van een enkele wapening van zeven of negen Linieschepen melding maken, alsof dit de eenige vrucht van onze krachts- inspanning zou geweest zijn; een ieder die weet hoe droe- vig het in Holland gesteld is, zal erkennen dat die pogingen inderdaad verwonderlijk w£l geslasgd zijn. En toch, Mijn- heer, wil ik u niet ontveinzen hoe het mij smart, dat de Bataafsche Republiek niet bij magte is nog grootere offers te dragen, daar ik verzekerd ben, dat de in dezen strijd nu eenmaal gewikkelde Natiön niet te veel tot bevordering der gemeene zaak kunnen doen, en dat zij die in dit opzigt het meest doet, van hare Eeuw en van het nageslacht den hoogsten lof zal verdienen. Met zulk eene rondborstig en vertrouwelijk blootgelegde denkwijze, kan ik u niet genoeg 1) „La Republigue Batave n’est point restöo en arriere: vous en serez sans doate eonvaineu , si vous voulez bien reflechir, qu’apr&s une guerre ruinense, — mon Pays, priv6 de tont commerce, a par une suite et nne tönacitö d’efforts vraimeut miracnleuse, fourni A Pentretien et & Ia solde de 18000 Frangais, improvis6 A frais &normes une superbe flotille, et ealisfait & Ia depense trös- considerable — chagus mois pour les bätimens qui doivent transporter Parmöe. Ce n'est done point un simple armement de 7 on 9 vaissenux de ligne,” enz. 182 uitdrukken hoe leed het mij is, dat de uitputting van unze geldmiddelen mij niet toelaat, nog eenige schepen san ons Eekader toe te voegen. Ste mij bij deze gelegenheid toe, Mijnheer, zoo luidde het einde van SOHIMMBLPENNINOK’s dringend schrijven, dat ik uwe aandacht inroep op eene schuld van vier millioenen, door Frenkrijk jegens de Bataafsche Republiek sangegaan }). Dit is eene heilige schuld, erkend bij een Tractaat, door den Keizer bekrachtigd toen hij nog Eerste Consul was. Die schuld spruit voort uit leveringen en voorschotten, door de Regering te Batavia gedsan aan den Schout-bij- Nacht serory, Opperbevelhebber van het Fransch Eskader in Indie. Tot betaling van die vier millioenen heeft de Heer szRozy op de Thesaurie van uw Departement onder- scheidene wisselbrieven getrokken, door den Burgerlijken Chef sız& mede onderteekend. Doch die wissels werden bij hunne vertooning niet gekweten, zoodat bij de geheime Ar- tikelen van een Tractaat, (waarvan ik hiernevens het afschrift voeg) hetwelk ik met den Heer DE TALLEYRAND te Parijs den 5 Januarij 1800 sloot, en dat, zooals ik 200 even zeide, door Z. M. toen Eerste Consul werd geratificeerd, de Fransche Regering zich nogmaals verbond, binnen tien maanden de twee millioenen te betalen, die op dat tijdstip waren op- eischbaar verklaard, terwijl zij beloofde het verder verschul- digde aan te zuiveren zoodra de geheele schuld voor dadelijke opeisching vatbaar zou zijn 2). Daar de tijdsomstandigheden t) „Souffeez, Monsieur, qu’& ce snjet, jappelle votre attention sar une detto de quatre millions contraetde par Ia France envors ia Batavie; entte dette est sacrde, et reconnne par an Traitt, ratifis par l’Emperenr loreqw’il &ait Premier Consal.” 3) „Le Gonvernement Frangais contracte do nonvean Pengagement de payer dans Peapace de dix mois, les denx millions qai ötaient liguids, — et promit enoore d’aequitter le reste de la erdance aprds In liquidation de In totalite de 1a dette.” 123 ongetwijfeld niet hebben toegelaten dat Frankrijk eene en- kele van die verbindtenissen nakwam, vlei ik mij dat Z. M. het mij ten goede zal houden dat ik die aan Hare regtvaar- digheid herinnere. Die schuldvordering valt geheel, Mijnheer, in den werkkring van uw Ministerie, en ik vertrouw dat het gevoel van billijkheid hetwelk U bezielt, U nopen zal mijn brief aan den Keizer voor te leggen, en bij Z. M. alle gron- den voor de heiligheid en wettigheid van deze schuld te doen gelden. Het is mij lief zulks te gelooven, en 500 het 2. M. thans behaagt de betaling van die vier millioenen te gelasten, kunt gij, Mijnheer, Hoogstdezelve verzekeren, dat die vier millioenen zonder &6nen penning daarvan af te hou- den, onmiddellijk en geheel en al tot verbetering van ons leewezen zullen besteed worden op die wijze als Z. M. 