title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: (Zie BANKET.) Het is een slechte maaltijd, daar de stokvisch het laatste geregt is. (Zie GEREGT.) Het is een uit de kerfgaande maaltijd. (Zie KERF.) Het is mosterd na den maaltijd.3 (Ziede Bijlage.) Hij doet eenen muizen-maaltijd. 4 Hij heeft een goed maal gedaan. 5 Hij houdt eenen honden-maaltijd. (Zie HOND.) Hij komt na den maaltijd ten eten. 6 T1ij mag niet &&n’ maaltijd met vrede eten. 7 Hij zal wel gedwongen worden, zijn middagmaal met den paradijs-vogel te houden. [Dat is: hij krüjgt nietsteeten. Dit spreek- woord vindt zijn’ oorsprong in het sprookje, dat de op de Moluksche eilanden en in Nieun- Guinea levende paradijs-vogels een aardsch paradijs zouden bewonen, maar zij alleen met in de lucht fladderen hun onderhoud vinden.] In vijf dingen is jolijt: lange maaltijden, jong vleesch, oude visch , een schoon vrouwtjeen wijn 1 Winschooten bl. 806. 9 Bartorius tert. III. 88. , 8 Gruterus ill. bl. 156. de Drans bi. 398, 491. v. Alkemade bl, 155, 184. Tuinman II. bl. 38. v. Moerbeek bl. 271. Euphonilu bl. 534. Kverts bl. 347. v.d. Hulstbl. 9. Bilderdijk XLV. v. Eijk II. bl. 19. Guikema I. 33. 5 Bartorius tert. 1.80, 7 Bartorius sec. 111.89. 9 Campen bl. 10. 46 4 Idinau bl. 190. Bartorlus sec. I. 13. Tuinman I, bi. 90, 100, II. dI. 28, 128. v. Eijk 11. bl. 64, 6 Tuinman I. bl. 110, IT. bl. 38. 8 de Brunc bl. 14. Adag. guadam bl. 9. op den dochter. (Zie Inc.) Korte mis (of: sermoenen) en lange maaltijden dat is vuile varkenswerk. 8 Lange maaltijden en korte prologen prijst men mis Om een’ maaltijd te eten. (Zie ETEN.) Twee maaltijden slaan zich niet. 9 [Dat wil zeggen: het een is als het ander Zich slaan wil waarschijnlijk betekenen: om elkander strijden of in strijd zijn. ] Voor de maaltijd zal men het eten bereiden. (Zie ETEN.) Wat van het avondmaal overblijft, is den volgenden dag goed voedsel. (Zie AVOND.) Wel bekom je de maaltijd! 10 Zo smakelijk als een smids' morgenmaal. Maan. Als de maan vol is, schijnt zij overal. 11 [Als een zaak tot volle klaarheid is gekomen, komt ze ter kennis van het algemeen. Dit is de betekenis van het spreekwoord, dankt het kwalijk voor verklaring gelden, wat schuift TEMA tot opheldering zegt: „Met een volle geldzak kan men overal te recht komen.”) Als een honden neus in den maneschijn. (Zie HOND) Daar de zon schijnt, is de maan niet noodig. 12 Dat is een kapelletje in de maan. (Zie KAPEL.) De maan en de sterren worden wel in het veld gezien; maar zij zijn altijd aan de hemel. (Zie HEMEL.) De maan heeft licht van de zon, hij van zijn moeder. (Zie LICHT.) De maan is boven het gezeef der honden. (Zie HOND.) De maan is een brooddief in de ligkisten. (Zie BROOD.) De maan is te bier. (Zie BIER.) De maan schijnt in het water (of in de pan). (Zie PAN.) De wijze Mechelaars hebben de maan willen blanken. Men verhaalt, ten koste van de Mechelaar, dat jon den toren der hoofdkerk in brand stond. Doch als alles in rep en roer was en alle man aan 't werk wilde gaan, om de brand te blussen, ontdekte men, dat het schijnsel der maan hen in de war had gebracht. Anderen maakten zich daarover vrolijk, en ontstond het spreekwoord. VAN OOSTENWIJK BRUYN bezingt deze aardigheid op zijn manier, dat is: 2 x de wijze, in zijn stukje, gehalt: De Torenbrand. Dezelfde maan, die ik te Parijs gezien heb, zei de Duitscher, zie ik hier in ons land ook, (DE DUITSER.) Die de maan maakte, weet wel, hoe oud zij is. Dat wil zeggen: God kent zijn schepselen. Men gebruikt het spreekwoord 'wanneer sommige dingen aan 't licht komen, en geheel anders blijken te zijn, dan 't zich liet aanzien. Die penning is in honderd jaar door zon noch maan beschenen. (Zie JAAR.) Door een donkere wolk dringt geen maneschijn. Tulman, blz. 16, 8, naar blz. 3. van Zandkamer, 16. van de Vijver, blz. 207. Euphonia, blz. 5%. Behelterna, I. blz. 11. De Brune, blz. 443, Moss, blz. 39. van Eijk, II. naar blz. 67. Proserpina, blz. 17. 11 Aug. 56. Het schijnen van de maan Kun je u in 't hoofd verstaan. Maandagsche maan is een wilde maan. Maandagsche maan Kan niet zonder wind of strepen vergaan. Er zit bij de maan, Kondigt wel eens storm om de maan: Dat kan nog gaan; Maar een kring om de zon: Daar huilen vrouw en kind om. (Zie KIND.) Kring om de maan Kan wel vergaan; Maar een negende zon Geeft water indien donder. (Zie KRING.) Kring om de maan Kondigt ons den storm aan. Kring is verandert als de maan. (Zie FORTUIN.) Een gelden naakt vel dingt naar, zei de sormant; toen dong hijte vergeefs naar de maan, "GELD." Hij ziet wel een mannetje uit de maan. Gunt als een snotbel (of: hondenkeutel) in het maneschijn. (Zie BEL.) Been greep naar de maan. (Zie GREEP.) Een rolle maan. En zegt dit van een kaalhoofdige.] Mert er zich evenmin om, als de maan Het blaffen van de honden. (Zie HOND.) Haat tegen de maan. Bokt als een boekweitkoek in de manen- Haja. (Zie BOEKWEIT.) Zie het neer de maan. Een' kop, zoo groot als de volle maan, Schijnt zij uit de kimmen rijst. (Zie KIM.) Keekt een volle-maans gezicht. (Zie AANGEZICH.) En er de .. van. Tegen de maan gep.... Dat wil weer zijn er ongelukkig afge- Kan de vierde maan geboren. Snear de maan. Ziet (vindt, ziet, ef: zoekt) mannetjes in de maan. A _ Sterretje al, eer hij de maan ziet. Wil de maan in de hand nemen. (Zie HAND.) Zendt ze naar de maan. Zet er uit, alsof hij in de maan gebakken was, Zet zaag de maan, of er ook sterren uit vallen. Ziet wit de maan, de gemeene planeet van alle . (Zie GEK.) Maaie mij de maan willen wijzen in den put. Meer de maan van de zon afwijkt, hoe meer Wrijt. Ra, dat hij door de maan gewipt was. Een zon en maan twee ogen aan de hemel wa- , de beminden zoude scheel zien. (Zie HEMEL.) Seur de maan, en pluk sterren. Kan niet leven van rozengeur en maneschijn. (Zie GEUR.) De maan gappen. Fiazurus bi. 3. Bogaert bi. 96, BA LIT. U. 59. 6 Kersbl. 24. Sermoen bl. 69. Beuse U. 213. Tuimman J. bl. 301. v. Moer- “2. Willens 11.28. Bond bi. 151. ML. u 77, 15. Campen bl. 70. Ghaurtz B Ingurun bL 38. de Brune bi. 214, 349. ML 96. Bartertas pr. 11. 18. v. Alkemade 7, 06. Teijman bi. 88, 1. di. 14. Aday. ML 38, @. Adsg. Thesauri bl. 3. 8 Moss bi. 38. 9 de Brune bl. 397. T1 Gheurtz bl. 79. 10 Bancho-Panca bl. 53. Bugaert bl. 4. 12 Campen bl. 60. Meijer bl. 28. 13 Bancho-Panca bl. 38. Boguert bi. 94. MAANDAG, Om de maand niet! Variabel zijn als de maan. 11 Weet ik het niet in de nieuwe maan, dan toch in de oude. 12 Zijn geld is naar de maan. (Zie GELD.) Zij willen de maan met de tanden pakken. 13 Zon en maan is hem tegen. 14 Zoo hem zon en maan altijd mede is. 15 MAAND. Achterom: drie maanden gagie. (Zie GAGIE.) Als de Rinde maand is, mag men een spelletje maken. Als gij geen R vindt in de maand, dan dient u geen vrouw maar een glas. (Zie GLAS.) Daar is geen maand, of zij komt weer. 16 De maand Maart heeft venijn in den staart. 17 Die heb ik wel voor een maand den jongens achter de schapen hoorden zingen. (Zie JONGEN.) Die rijk wil worden binnen een jaar, maakt, dat hij hangt binnen zes maanden. (Zie JAAR. Eene maand voor en na Kersmis hebben wij den winter gewiss. (Zie KERSMIS.) Eens daags eten, eens in de maand in het bad, en eens in het jaar gelaten worden. (Zie BAD. Een woekeraar heeft dertien maanden. 18 (Zie de Bijlage.) Eet geen schol, voor de R uit de maand is. Groningen, maar dit spreekwoord geldt, acht men de schol in Mei en Juni ’t lekkerst. In de meer zuidelijke provincies heeft het tegendeel plaats: daar heeft de schol dan reeds gedaan; in April houdt men daar, dat ze bestaat. Elke duivel regeert in zijn maand. (Zie DUIVEL.) Er duurde geen Mei zeven maanden. Het vuur is nuttig en goed alle maanden van het jaar. (Zie JAAR.) Hij heeft al wat meimaandjes achter den rug. Hij is zoo vlug als een vlieg in de wintermaand. In de maand van Mei leggen alle vogeltjes een ei, behalve de kwartel en de griet: die leggen in de meimaand niet. (Zie VOGEL.) Laat vrij passeren zes maanden voor een half jaar; hij zal een kwaad jaar hebben, die er niet op bedacht is. (Zie JAAR.) Met de maand van Mei blijft geen koebeest uit de wei. (Zie KOE.) Neem biggen van één maand, en een gans van drie. (Zie BIG.) Neem brood van een dag, meel van een week (of: maand) en wijn van een jaar. (Zie BROOD.) Wat in de meimaand trouwt: daar is geen goed haar aan. (Zie HAAR.) MAANDAG. Blauwen maandag maken (of: houden). Een maandagsche maan is een wilde maan. (Zie MAAN.) Een maandagsche maan kan niet zonder wind of regen vergaan. (Zie MAAN.) Het heeft een blauwen maandag geduurd. MAANDAG. 48 [Dat is: zeer kort. Blaauwe Maandag heeft waarschijnlijk den naam naar blaauw, waarmede men, in de 15°. en 16°. eeuw, op den eersten maandag niet in, maar vobr denaanvang van den vasten, de kerken behing. Op dien blaauwen maandag werd er niet gewerkt, wat naderhund, ten tiyde der gilden, hier en daar tot alle maandagen werd uilgebreid; doch se- dert min of meer is verloren gegaan, ofschoon thans nog niet geheel afgeschaft.] Het zijn verzworen maandagen, 1 [ Verzworen maandagen noemde men van ouds die dagen, waarop het niet geoorloofd was, regtzaken te behandelen. Het geldt dus die maandagen, voor het manen uitgesloten.) Hij heeft er den maandag van. Ik hoop, dat de eerste Fesscncag op een’ maandag zal komen, zei Michiel, dan hebben wij drie heilige dagen. (Zie DAG.) Maandags spoed, Zelden goed. 2 Van den maandag tot den zaturdag. Verloren maandag houden (0/: maken). 8 Wat op maandag gebeurt, wordt geen weken oud. MAANDER. Scherpe maanders maken goede betalers. (Zie BE- TALER.) Scherpe maanders zijn de traagste betalers. (Zie BETALER.) MAANKOP.. Rakette en maankop vindt men in allelanden. (Zie LAND.) Maar, Daar is eene maar aan (of: bij). 4 (Ziede Bijlage.) De mare loopt voor den man (of: is voor den man gesprongen). 5 oordspeling met maar, in de beteekenis van tijding en merrie.] Die mare heeft zich overal verspreid. Hij is zoo dartel en brooddronken, dat hij kerk- maar en straatmaar is. (Zie BROODDRONKEN.) Is er ongeluk of kwade maar, Dan heb ik den droes tot een Nieuwjaar. (Zie DROES.) MAART. Als de muggen. in Maart dansen, dat doet het schaap den dood aan. (Zie DOoD,. Altijd komt Paschen in Maart of April. (ZieAPRIL.) De maand Maart Heeft venijn in den staart. (Zie MAAND. De Mei koel en nat, Koren in het vat (Als de Mei is koel en wak, Brengt ze koren in den zak, ook weer: Maart droog en April nat, Geeft veel koren in het vat). (Zie APRIL.) De eerste donder in Maart, Vat men de elf bij den staart. (Zie DONDER.) Die zichzelf wel bemint, Wacht zich voor Maartsche zon en Aprilschen wind. (Zie APRIL.) Een droge Maart en natte April Is de boeren naar hun wil. (Zie APRIL.) Een droge Maart Is goud waard; Een natte Mei Geeft boter in de wei. (Zie BOTER.) Een vlo in Maart Is een’ daalder waard. (Zie DAALDER.) Een inhoudende Maart Is geld waard. (Zie DAALDER.) Eens oud’ mans vreugd en de Maartsche zomer in een tijdelijk waargenomen, Gauw zijn als de Maart. Het Maartgras hoort u niet (of: Maartgras is niet voor de zeis). (Zie GRAS.) Hij ziet uit zijn ogen als een Maartse kater. (KATER.) Komen de Maartsche buizen aan, Let dan op dronkaards: ze gaan. (Zie BUI.) Maart Roert zijn staart; Maar April Doet, als hij wil. (Zie APRIL.) Mist in den Maart, water of vorst in den Mei. Molshoop in Maart gespreid, beloont zich hooitijd. (Zie HOOI.) Nooit Maart zoo goed, hoed. (Zie HOED.) Water in den Maart is erger dan een vlek op laken. (Zie LAKEN.) Wat Maart niet wil, dat neemt April. (Zie APRIL.) Zoo menige vorst in Maart, zoo menige daud in April. (Zie APRIL.) MAARTEN. Dat is een extraordinaire sprong, zei men bij een sprong over een water van drie meter. Dat ligt, zei Jaap (of: Maarten), en hij gooide wijdt van de trappen. (Zie JAKOB.) Hij doet gewin als Maarten, die gaf drie schapen voor een wit. (Zie GEWIN.) Ik ben een expresse, en heb wat haast, zei de klompmaker, en hij reed in den len. (Zie EXPRESSE.) Zoo als de oude wijven, zei Maarten, als men met een vinger aan den aars krabt, beschouwt de geheele vuist tot dankbaarheid. (Zie AMANDA.) Zoo leef ik alle dag, zei dronken Maarten, lig in de goot. (Zie DAA.) AARTSEN VAN ROSSEM. Het is van Maarten van Rossem tijd. Dat wil zeggen: het is al van oud en zeer onderscheiden van onze tegenwoordige dagen. MAARTEN VAN ROSSEM, geboren in 1045, van KAREL VAN EGMOND, hertog van Gelderland, kwam later in dienst van keizer KAREL. Nadat deze woeste man alom moord en om zich heen had verspreid, stierf hij, in 1555, te Antwerpen aan de pest. MAARTEN VAN ASSEN, zei: Dat zal van die dag een heete dag zijn, en zij moest verbrand worden. Ik ben ook al elfmaal met den prins over de Maas geweest. Nadat, in 1568, de veldslagen te Heilsbeeck en te Jemmingen hadden plaats gehad, en de prins WILLEM VAN ORANJE zijn verdediging geschrift in druk had doen uitgaan, en de hertog van Alva zich bij Maastricht gelegerd, om den prins den o overtogt over de Maas te beletten. In die taaie onderneming van den prins, aide, dat de prins niet in de gelegenheid was, een Brug over de Maas te zetten, maar dat hij verscheidene plaatsen, waar de rivier breed was, een menigte getakte en gekette als voetangels in de rivier had laten leggen om den overtocht te bemoeilijken. 7, tot de mesleden, trek de prins langs de rivier op en neer, van de ene plant naar de andere, daarbij niet verwijdende, onopgemerkt op verschillende plaatsen de rivier te doen peilen. Eindelijk vond ik een ideale plaats voor den overtocht - de Dane, hier, 7 Oct 1915, overtocht. In de rechter, of Al onderhond het spr te zin van eng beslag, Daar geen aal door as, mazen. MAASTRICHT. en ik (of: Die komt van Men zegt dit, als iemand in het wiel heeft waarvan hij slechts aan nad in handen en Haaren renoeit Imaken, en de hoogere kaarten van partij te kunnen aftrouwen.] MAASTRICHTENAAR. een Maastrichtenaar (of: Die komt van rechte). (Zie ME EERIORT.) AAT. maar goede maat (of: makker). 2 ‚ riep Keesmaat, en hij zag een' ram hoedster. (Zie GEMAK.) Spijkel mij maatjes, zei de boer, en hij begon kronkelen ; als ik den genen erop heb, springt ander eraf. (Zie BOER.) hond wil nimmer maat, Wanneer hij de kenken gaat. (Zie HOND.) Baat met een gangetje, zei de matroos, en hij 279' maat aan ’t sleeptouw. (Zie GANG.) zei zoekt zijn maatje, En loopt door het gat. (Zie GATEN.) dief en diefjes maak. (Zie DIEF.) zijn maat hond. (Zie HOND.) zijn vrienden (of: maats) als olifanten. 3 [Dit spreekwoord ziet op de getrouwheid en MAAT. niet op de grootte der olifanten. Als deze daarover een gracht zullen trekken, blijft er een van 200 lang in 't water, tot de anderen over hem als over een brug zijn gegaan. Zij zijn zo allen aan de overzijde, dan wordt hem, die voor brug gediend heeft, door de sterkste een poot toegestoken, waarom deze de snuit slaat, en door de ander op het land wordt getrokken. Hij is onder de maats vervallen. Hij komt bij de regte maats, 4 Hoe komt het kalf bij zijn maat? (Zie KALF.) Jan Rapen zijn maat. (Zie JAN RAP.) In liefde en hoogen staat wil niemand met maat. (Zie LIEFDE.) Kies u nooit te grooten staat, noch te grooten maat. 6 Maatjes bij maatjes, zei de duivel, en hij ging tussen twee schoorsteenvegers. (Zie DUIVEL.) Wie de winst alleen wil hebben, moet geen medemaats nevens zich dulden. 6 Zijn de kisten der maats al scheep? (Zie KIST.) Zijt gij een ezel, neem dan geen leeuw tot medemaat. (Zie EZEL.) Zij zijn goede maatjes. Aandemaatkentmenden koopman. (Zie KOOPMAN.) Alles met maten, mag men doen en laten (of: Die dat kan, 't zal baten). (Zie NEVE) Alles met maten, zei de drommel, en hij hing een bandelier om. (Zie BANDELIER.) Alles met maten, zei de pastoor, en hij dronk de jenever uit een kannetje. (Zie JENEVER.) Alles met maten, zei de snijder, en hij sloeg zijn vrouw met de eis voor haar achterste. (Zie ACHTERSTE.) Alles met maten, zei Flip de hondenslager, en hij mat de stokslagen met de eis uit. (Zie EL.) Alles met maten, zei Jorden, en hij dronk de jenever bij pintjes. (Zie JENEVER.) Alles met maten, zei Kaatje, en zij gooide haar man een kan water over 't lijf. (Zie KAATJE.) Alles moet zijne maat hebben. Als liefde keert in haat, Dan gaat ze buiten maat. Dat is eene hoerenmaat. Dat is nog al met de kleine maat. Die is ook te veel gekomen. Er blijft veel aan de pan (ook wel: aan de maat en den strijkstok) hangen. Haat zonder maat. Het is al eene oude maat. Het is buiten de maat. Het is een wijs man, die maat ramen kan. Het is een wijs man, die maat kan rammen. Het is een wijs man, die maten kan rammen. Wi 7 Prov. seriosa bi. W. Mots bl. 18. Campen bi. 6. IT. 16. Bogsert bl. 75. Vans ML 55. Verets ML 215. Zegerdes bi. 63. Groterus Il. bl.156. de Brune bl. 192. Sartorius tert. Il. 89. Talman I. 228. Adag. quadam 2309, 71. Mergh 1.33. Lassenius VII. Wiliems 13 Witsen 96. FmifT. Adag. Thesaurus bl. K]. v. Eijk 111.3. N. & gm I. Bifär. bi. 346. Van. 10 Oampen bi. 6. 8 Sartorius pr. III. 48. v. Alkemade bi. 136. 14 19 April. Gruterus I. bl. 110, III. bl.135. Sartorius pr. VII. 60, sec. III, 30, Sort. vv... Adag. quadam bl. 6. v. Alkemade bi. 81. Talman Il. bl. 33, v. Eijk. Dat is: hij doet de maat goed vol. Slaat de maat. Vie weet wel maat te kavelen. Hij zal hem zijn maat vullen. Keer maat, keer geld. (Zie GELD.) Ken staat, hoord maat. Maat houdt staat; onmaat vergaat. (Zie de Bijlage.) Met de maat, waarmee gij inmeet, zult gij worden uitgemeten. Niet al de maten van de noten onderhouden. Niet al te houden maat (of: Men moet zijn maat weten, ook wel: Al te ga niet nergens mee). Of de vrouw min of haat, zelden houdt ze maat. Op de Bommelse maat. (Zie BOMMEL.) Raad na daad: De kaars onder de korenmaat. (Zie DAAD.) Studie met maten zal de jeugd baten, (Zie JONGHEID.) Ten einde maat, ten einde geld. (Zie EINDE.) Te volle maat loopt over. Tranen met maten ook soms baten. Wij hebben hem de maat vol gemeten. Zet uw licht niet onder een koornmaat, maar op een kandelaar. (Zie KANDELAAR.) Zij kloppen ze, dat er de maten afstuiven. Hij is net een machine. Luiaards zijn gelijk aan afgesleten machines, (Zie LUIAARD.) De machinerie gaat ver. Hij houdt hen voor het maïse (of: laat hen voor het maïse lopen). (Zie MAIS.) Geen korenmagazijn is groot genoeg om alles te bewaren; geen geheugen 200 sterk, om alles te onthouden. (Zie GEHEUGEN.) Hij zal de kruidmagazijnen wel gezond maken. (Zie KRUID.) Hij grijst als een Magdalena. Hij speelt Magdaleentje (of: Leentjebuur). (Zie BURMAN.) Hij ziet er uit gelijk een Magdaleen. 8 Gheurts bi. 6. (Bartolius sec. 1.28, IX. 45.) 8 Tuinman I. bl 20. man I. bi. 166, 360, II. bi. 248, 4 Idinau bi. 149, 9 M% Sperius Gruterus I. bi. 109. See. Pres. bi. 106. 5 de Brune bi. 270. Bartolus sec. VI.21. Adag. 10 v.d. Venne bi. 397. quadriga bi. 9. 1 Adag. Thesaurus bi. 63. 6 Prouinctia solosa bi, MH. Campen bi. 5. Gheurts bi. 50,56. 19 April. Gruterus I. bi. 113. Cats bi. 459. Bartolus pr. I. 4. v. Alkemade bi. 80, 97. Alleg. quadam bi. 46. Adag. Thesaurus bi. 46. Meljer bi. 4. Schrant bi. 975. 38 Everis bi. 818, 13 v. Moerbeek bi. 287. 15 v. Duyss bi. 197. 16 Bartolus pr. VI.7. 8 19 April. Gruterus I. bi. 116. v. 4. Venne bi.89, Bartolus pr. I.4. v. Alkemade bi. 166, Tuinman bi. 314 Sancho-Pansa bi. 86. (MA: GIERIGAARD.) Hij is te mager, om tot boter en brood te kunnen eten. (BOTER.) Hij is zoo mager, dat hij met zijn gebeente twaalf uren kan liggen. (Zie GEBEENTE.) Half vet en half mager. Heel vet of heel mager. 16 Is het niet vet, het is dan mager. 17 Mager is geen gebrek. (Zie GEBREK.) Niet vet en niet ziek AGERHEID. Hij is zwart van 't leugenspel. AGERMAN. Bij schraalhans is magerman kok. (Zie KOK.) Gij zijt een recht magerman: roer den pot. 18 Magermans gasten overeten zich zelden. (Zie MAGISTER.) Nu zijt gij een super magister. 19 MAGNIFICAT. Het glorieert als Magnificat in de vesper. 20 Dat schijnt, dat het Magnificat is, als bij benedenkomt. 21 Al heeft men tot het werk geen macht, deswilleven geacht. Al is de rug ook sterk van kracht, Het aangezicht heeft meerder macht. (Zie AANGEZIGT.) Al naardat ik macht heb. Die al hun leed met leed willen wreken, Simpele kracht (af: Balomo’s macht) zal hen ontbreken. (Zie AUCO) Die de macht heeft, gebruikt ze. Die een penning niet acht, Krijgt over geen den macht. (Zie GULDEN.) Die niet mag borgen, krijgt zelden macht. Eendragt maakt macht. (Zie EENDRAGT.) Een man is maar een man alleen, Heeft bij vriend, zin macht is klein. Gebruik niet altijd uw uiterste macht. Geef uzelf aan de duivel met een haar over, & zit voor uw in zulke macht. (Zie DUIVEL) Groote pracht, Kleine macht. Heeft ge 't in uw macht: Dat is beloofd, moet volbracht. Oorspronkelijke tekst: "Campen bl. 1. 21 v. Duys bl. 488. 38 Gheurts bl. 48, Sertoriuspr. IV. 9. 1. bl.19. v. Duys bl. 917. 2 Adag. quadam bl.2. Aday. 9 Sartorius pr. IV. 70. 35 Graterus II. bl.138. Mergk bl. 10, v. bl. 64, 78. 38 Gheurts bl. 18. 37 Man bl. 388. 28 31 Oct. Graterus I. bl. 107. 7 Campen bl. 1. Gheurts bl. 48. Zegerus bl. 40. Idinzu bl. 381. Gruterus II. bl. 169. v.d. Venne bl. 38, de Brune bl. 180. v. Eijk bl. 13. 17 Tuloman II. bl. 48. 18 Bartorius sec. X. 06. 19 Bartorius tert. IV. 1. 29 Adag. Thesaurus bl. 1." Wormpje steekt naar zijn macht. Heiligen hebben ook macht. (Zie HEILIGE.) Spaarpreuken zijn de laatste toevlucht van degenen die hun zaak verloren achten. 2 Kent geen man, al eer hij macht krijgt. 3 Moet niet over de huid beschikken, voor men in macht heeft. (Zie HUID.) Gelds macht Wordt men geacht. (Zie GELD.) Kon de fortuin op u gelachen, Trekt zij zich ook meer naar uw macht. (Zie FORTUIN.) Kracht Komt de macht. (Zie KRAUGHT.) Te doen wi, kleine macht, Heeft er veel om... (Zie DAAD.) Voeder op de hei kan kweken, heeft de hei... (Zie HEIDE.) Code bracht Helpt geen macht. (Zie GOD.) Macht. Ze moet niet kampen met den rijke, de rijke met den machtige. (Zie ARME.) We zijn, die u te machtig zijn. Men zegt dit in het omberspel, als men een gepeigde troef niet kan overbannen. Zo sterk. 5 MAJESTEIT. Gekwetste majesteit. Gaat crimen laesae majestatis, die sneeuw aan den oven droogt, en heet aan de lieden voor rerkoopt. (Zie BLOEM.) MAK. Niet mak, als hij begint, bij het mak af. MAKELAAR. Nooive (of: verloren) koopman is nog een makelaar. (Zie KOOPMAN.) Een knecht heeft geen makelaar van doen. (Zie KNECHT.) Was zelden goed. MAKELAARDIJ. Heeft er de makelaardij van gehad. MAKER. Een dopmaker. (Zie DOP.) Een kakmaker. (Zie KAK.) Een riikmakertje. Een uitgemakken beenen. (Zie BEENEN.) MAKKER. Een goede maat (of: makkers). (Zie MAAT.) Een makker neemt, neemt een meester. Wie niet van dat caresseren, zei de mof, en ging z'n makker radbreken. 6 Iemand recht zijn eigen schuld, Hij zag nooit... Ar. VIIL®. 16 Cats bl. 463. Bogaert bl. 33. e.V... 17 Gheurtz bl. 67. Lu, 18 v. d. Venne bl. 10. km se. IV. 14. 19 Sartorius sec. VI. 3, VII. 89, X. 4. "LIE de Drane bl. 677. Tuinman % Bartorius tert. V. 61. 15 de Brune bl. 400. Bartorius pr. V. 25, 9. Tuln- MALEISCH. op zijns makkers bult. (Zie BULT.) MaKRoL. Vond men geene makrollen, men zou weinig hoe- ren tellen. (Zie HOER.) AL. De wijn maakt mal, Maar weert de gal. (Zie GAL.) Die wie wil zijn, moet zich houden, of hij mal was. Gij wilt van de wijsheid kallen, daar mal koning ie. (Zie KONING. Zijt gij mal of wat mankeert je! Zulke wijzen zijn mallen. 13 Als het oud mal begint te scheuren, dan is er geen houden (of: stoppen) aan. 14 Al te mal Of niemendal. Daar loopt veel van ’t mal onder. 15 De kortste malligheden zijn altijd de beste. 16 Eens te trouwen, is noodwendigheid; tweemaal, is malligheid; driemaal, is dommigheid. (Zie DOL- HEID.) Half wijs, half mal, dat past de jeugd wel. (Zie JEUGD.) Het is al mallirum, mallarum. 17 Het is al van den malle.] Het is zoet mal, dat niet te lang duurt. 18 Het mal komt boven. 19 Flet was al mal: om en om. 20 Hij bewijst bet een mal met het andere. Hij houdt hem voor den mal. 21 Hij koopt eens anders malligheid. Dat is: hij koopt voor een kleinigheid, was een ander met grote kosten tot een zeer hoogte heeft gebracht. Hij speelt het heel van hetmaal. Mal doet geen zeer, anders behoefde hij een pleister over zijn hele lijf. (Zie LIJF.) Oud mal gaat boven al. Oud mal heeft geen stal. Oud mal heeft geen val. Oud mal, kwaad mal. Simpel heeft mal in 't haar gevat. (Zie HAAR.) Tussen mal en vroed wint men 't meeste goed. (Zie GOED.) Wie met wijsheid de wereld doorzoekt, vindt overal: mal op, mal neer, mal in, mal uit. MALCHUS. Het is een Malchus van een jongen. (Zie JONGEN.) MALEISCH. Hij meende Maleisch te worden. 91 v. Lennep bi. 138. 33 Bartorius seo. VII. 83. % Bartorius pr. V. 96, tert. V. 44. Tulpman 1.bí. 307, 11. bl. 13. Redaingius bl. 92. v. d. Bulst bi. 18. Kerkhorven bl. 57. Harrebomede Kind bl.282. 94 Gheurts bl. 585. 85 Peödr. Gruterus I. bl. 118, Harrebomede Kind bi. 233. 35 Zoat bl. TU. % Gheurts bl. 58. % v.d. Venne bl. 178. un hebt gij ze beiden aan den hoek. Ze HOEK. Koorsen ha (vat, of: bindt) men den os bij het woord den man Zie HOREN.) Mans dreigen, van de wijzen. De man te veel van koeken houdt, behoefde de niet om de pan bij den steel te houden. aen KORK.) Dat vroaw gierig is, En de man hier, En aan overlast, Lijdt de meid Pesch '(Zie niets voor (of: Niemand beter dan) de keit (ook wel: Zeif is de man). 2 kad nooit goed man kwaad wiif. 3 heb ik niet me te doen, zei de man binnen muren tegen den man buiten den muur, toen een dolle stier aan kwam zetten. heb ik niet tegen, zei de man, en hij hoorde ik zelven prijzen. hebt ge den man met zijne spillebeenen. (Zie hebt ge ’t Herbert, zei Grietje Pente, en zij die im haars mans schoot. (Zie GRIBTIE heeft geen praten van de mans, Het wijf moet den zotten-dans. (Zie DANS.) bij zit, kan een ordentelijk man ook zitten. 4 maar aan ding meerder verloren dan aan arme mans wijsheid. (Zie DING.) een groot es voor (of: bij) zijnen dienst. (Zie DIENAAR.) kom je wel kaal af, zei de vrouw haar en je kwam van den barbier. (Zie BAR- kwam nooit een man in leed, of hij bracht er h et siven in. (Zie LEED.) man en wijt elkaar helpen, zal het wel zei onze Hangkousje, en zij zag Govert wif siaan. (Zie GOVERT.) steekt een man in. 5 [Men zegt dat de jongen, die groot was anderhalf man en een paardenkop. (Zie zat een mannetje op den vioer, Dat zei: kwa- kwam, kwalijk voer. 6 zit dat ook geen man voor. zou en man en hoer omsterven. (Zie HOER.) in mannen, woorden zijn vrouwen. (Zie man de vrouw bemint, Als hij doof is, en kind. 7 alle man ziet, moet alle man weten. 8 de vrouw graag mag, Eet de man alle dag. DAE.) ijkt wel naar den brand van Troje,, zei de ‚ Ea hij brandde zeven en tachtig vlooijen eeme kastanjepan. (Zie BRAND.) = a eens dooven mans deur eklopt. (Zie malen u. T. @3. Man bi. 383. BR. 0 Febr. Oruterus I. bi. 184, III. 4 Bancho-Panca bi. 28. u.@. Venne W. 307, de Bruns bi. 373. 5 de Jager Bär. N. “13. Tunmen I. bi. 78, 164. W. 232 Beidingins 36. Kening bi. 35. u.238. Geuturus I. 3. 96. de Braune bi. 3, 7 Sei. Pror. bl. 183. 8 v. 4. Venne bl. 363, 88 6 Adag. muadam bi. 13. MAN. Dati a. al een bejaard man, zei rn Salben s en hij zag een’ aap met een’ lan haard op de Koon dass. (Zie AAP.) e: ü Dat is alle man niet. Dat is un spije niet (0f> Het is geen gemeen mans spijs). 9 Dat is de wijze man: het hoofd van den wagen. (Zie BOOFD.) Dat is eene leelijke daad voor on’ fraai’ man. (Zie DAAD.) Dat is een man, die durft. 10 Dat is een man, die uit zijne oogen ziet. 11 Dat is een man near mijn hart. (Zie HART.) Dat is een mannetjes man. Dat is een man uit de Schrift. Dat is een man uit duizend. Dat is een man uit een boek. (Zie BOEK.) Dat is een man van zijnen zin. 12 Dat is een staartman, zei Barend de kok, en hij een’ krokodil loopen. (Zie BAREND. ) Dat is mannentaal (of: dingtaal). Dat is mannenwaarheid, zei Jaap. Mannenwaarheid is, volgens Bilderdijk, "Leenmans betuiging; want waarheid betekent betuiging. (En 200 is ook waarheid een bewaamstenis; waarvan de oude spreekwijze is: een waarheid beloogen.)" Dat is... De Pij trouw, die hij aan zijn hand in die des Leenheers each, die beide van deze samen als voorzien, week van geen Min- of meer ben dan FIRE werd, en waaruit ook, ter der statelijke - rede van dit ver- mensen, are lechtige verzekering bij ed van later tijden ontsproten is, in mijnen schroom bij ’t eeuw van vele beloften ge- klauwk, en Kon e Ordinantie voorge- en begrepen licht, dat deze uiterlijke vorm (2 of formeelheid, als men zegt,) was of bij het beloven, in oorsprong een zegel- De de kamaalje voorbij ging is; Dat is uitschot van mannen. Dat is van dag de kost gewonnen, zei Jaap, en hij vond een vet mannetje op straat liggen. (Zie DAG.) Dat mag allen man niet gebeuren. Dat mannetje speelt met den gaper. (Zie GAPER.) Dat ruimt op, zei Grietje, en haar man stierf. (Zie GRIET.) Dat stuk vleesch is nog geen mannen-deeg. (Zie DEEG.) Dat zou ik je niet nadoen, zei Kwak, en bij za een man van een huis dood vallen. (Zie En De baat wakkert den man aan. (Zie BAAT.) De beste bode is de man zelf. (Zie BODE.) De bruid is goed, valt haar slechts een goed man. (Zie BRUID.) 14 Sartorius tert. VI.9 15 Zegerus bi. 58. Bartorlus pr. IV. Bi. 9 Bartorius pr. IV. 94, sec. VII. 34. MAN. De dag komt eer dan de man (of: De dag maant voor den man). (Zie DAG.) De derde uit Brengt de spraak aan. 1 De dertiende man Brengt den dode. (Zie DOOD.) De duivel geeft lucht aan een leugen, als hij kwaad kan stoken tusschen man en vrouw. (Zie DUIVEL.) De eed dwingt: op mannen trouw — mannen waar- heid. (Zie EED.) De een heeft zin in de moeder en de ander in de dochter, en zo geraken zij beide aan den man. (Zie DOCHTER.) De eerste man is een vriend, de tweede man is een man, de derde man is een meester. 2 De galg mag geen rijke man dragen. (Zie GALG.) De gezonde arme is nog een rijk man. (Zie ARM.) De godzaligste man kan een dut hebben. (Zie DUT.) De grootste kwelling, die een onde keer heeft, is, dat hij niet zacht k.... kan. (Zie KWELLING.) De haat van den heer is de dood van den mens. (Zie DOOD.) De jonge vrouw aan de oude man, zodat de een de ander heipen kan. 3 De kleding maakt den man: Die ze heeft, trekke ze aan. (Zie KLEED.) Kwaad doeners moeten gestraft worden, zei besje, en zij zag haar man op het rad zitten. (Zie BESJE.) Dek ze, dek ze, zei de man tegen zijn vrouw; wel waarom zou ik ze dekken, ik heb ze niet gestolen, zei ze, en zij zat met de rokken op haar knieën. (Zie KNIE.) De lange weg maakt den man moede. 4 De man bestuurt het huishouden, en de vrouw gaat loopen. (Zie HUISHOUDEN.) De man, die zichzelf bestrijdt, is gelukkiger, dan die tegen een ander kampt. De man dood, zijne dienst vergeten. (Zie DIENST.) De man een vriend ; maar daarom de eenpartij. De man heeft geene keur, maar moet het nemen, zoo het komt (of: valt). (Zie KEUR.) De man in laarzen kent de man in schoenen niet. (Zie LAARS.) De man is de eer van ’t huis. (Zie EER.) De man is er naar. De man is nog al dood. De man is ons. De man is op het kerkhof. (Zie KERKHOF.) De man is te zoek. De man is verbaasd. De man kan wel een’ braven roemer bij zich steken. Dit zegt men van hem, die al vrij wat verdragen kan, eer hij dronken wordt. De man komt, = Dat wil zeggen: een vervaarlijk en afzijdelijk mensch zal u even indien gij niet zoet zijt. Het is een bedreiging, door onverstandigheid. 1 v. Alkemade bl, 128. Tuinman I. bl. 7. v. Duyse 8 Tulnman II. bl. 138. bl.189. Muider bl. 415. v. Hall bl. 807. v. Lennep bl. 9. 3 Cats bl. 463. de Bruns bl. 359. Se. Prov. bl.188. Bogaert bl. 29. 8 de Brune bl. 457. Sartorius ters. VI. 4 Gruterus III. bl. 138. Adag. guaedam bl. 14. 11 Raven VIII. 5 Tuinman I. bl. 3, 6 Campen bl. 5. Bartolius tert. VIII. bl. 83. 7 Bartolius sec. VI. 6 Sept. 38. 12 Campen bl.117. 5, 24 Sept. Gruterus I. bl. 109. Cats bl. 500. Sal. Prov. bl. 158. Zoet bl. 238. Man bl. 333. Meijer bl. 56. Bogaert bl. 19, 38. 13 Campen bl. 107. Gheurts bl. 39. Gruterus III. bl. 131. de Brune bl. 913. Tuinman II. bl. 213. De man met zijn vuurslag. Dat is: het heeft zijn goede, maar zijn kwade zijde. Men past dit toe op mensen, die met hun verstand veel nul stichten, maar door hun boos hart al dat goede bederven, — gelijk ook op zaken, die, wel aanvängs, voordeelig werken, maar, verkeerd gebruikt, veel onheil brouwen. Het vuur is brandbaar, maar veroorzaakt ook groot ongeluk. De man moet winnen, zal 't wijf wel spinnen. (Zie de Bijlage.) De man zocht naar het peard, en hij zat erop. De mier loopt voor de man (ef: is voor de gesproken). (Zie MAAR.) De meeste wijsheid, die men vindt, is, dat man zichzelf kent. De naaste in de graad, de oudste op de stra. Mannen voor vrouwen: Zullen 't len bebaas (of: Het naaste lijf, de man voor 't wijf, is de straat: Komt 't len te baat). BAAT. Den eersten man ziet men begraven, den tweede besch. (Zie de Bijlage.) De nieuwigheid doet den man van zijn geld zelf den. (Zie GELD.) Den jongen lieden past de lans; maar wel te rainouden man. (Zie une) Denk geen erg, zei de krokodil al weenende tegen de man, en hij greep hem aan. (Zie dan.) Den laatsten man bijten de honden. (Zie Hond.) Den hoog vogeltje, en den boer een ganse. (Zie BOER.) De mannen geeft men huisvrouwen, de kinderen geeft men brood. (Zie BROOD.) De nood gaat, komt aan den man. De nood toont den man. De oude man leerde zijn zoon: daar hij 't verloren had, dat hij 't daar weer zoude zoeken. De oude man smaakt altijd naar de jongen. (JONGEN.) De oude rand, de jonge daad, de man moed, is altijd goed. (Zie naar.) Dertien man aan de tafel is boven het jaar dood. (Zie JAAR.) De rug moet naar het pak, en het harnas naar man wezen. (Zie HARNAS.) De straat hoort allen man. De tijd moet honderd jaar lang dragen, eer hij een groot man baart. (Zie JAAR.) De vrouw eens jongen mans en de kinderen eens maagd zijn, altijd wel onderwezen. (Zie KIND.) De vrouwen sterven van blijdschap, de man van zwijgzendheid. (Zie Blijdschap.) De vrouw is 's mans lijf en leven. (Zie LEVEN.) De vrouw kan met den boemerang meer uit het hout, dan de man er met den hooiwagen kan zien. (Zie BOOMERANG.) Vroeg kan zich voor hare mannen niet verbinden. 1 Wogen doen, be man. 2 Denk van man zijn, als je gaan Bet doel af, die Taal een Tran als een Freken wagen: zij hebben geen verenigings- (Zie DOBL.) Zon stam zit, moet geen onbevaren man Die nooit buiten Duins geweest is: hij moet De gevechten, was over Oost en West lig. (Zie A man trouwt, trouwt ook de schulden. 3 Denk tijd verbeiden kan, Wordt van jongen eens Man (of: Met de tijd wordt het kind een ). (Zie JONGEN.) Mogen gaan hand aan hand, even als men en Wanneer zij een goede bui hebben. (Zie Het, wat hij kan, Is een eerlijk man. 4 Een goed man wil waken, laat hem stil liggen. Een kwaad vrouw krijgt, zei de boer, die heeft Een man gevonden. (Zie BOER.) Een man van een hout is, hun oordeel hangt aan Een dunnen draad. (Zie DRAAD.) Een wereld beeft, kan zich roeren: een man zonder Is meer een houten beeld. (Zie BEELD.) Ik ben bang ik voor alle man niet. (Zie HUIK.) Jagen zal voor man varen. (Zie JONGEN.) Wie is bijbelvast. (Zie BIJBEL.) Man moet buiten boord. (Zie BOORD.) Man Neemt de reis aan. 6 (Men ziet hier op de grote reis, van welke Iemand terugkeert.] Man verkoopt een mooie oekop. (Zie KOP.) Leven bestaan wil, dan hij kan, Dat is sen los- Van een man. (Zie LOSBOL.) Man heugt al, van dat zijne moeder maagd (Zie NASSE.) Een op groote mans brillen wil gaan, valt erdoor. Een BRIL.) Strook man, die sterke man. 7 Lezen kan, Is een gelukkig man. voor alle man doet, doet voor niemand. Wat behoudt, die wat heeft, zei de goede man. Wi kennen des manns grond, Die sla zijn vrouw, Zijn hond. (Zie GROND.) Een wijs man, doet zijn turf op voor het goede. (Zie GOEDE) Dingen doen, die raken in het goede, zei de meid, en zij zag een man in een alikruik Bier is niet zwaar: twee mannen dragen een legerdop. (Zie BIER.) Bij allen mans raad niet. Als hij den man bemint, Be ook zij-zulkeman. Doe allen man den mond niet op. Doe, als wat men zeggen kan, Is gelegd werk voor allen man. Donder op een dorre twijg kost aan menig man zijn lijf. (Zie DONDER.) Door wijn, door vrouwen en door epil wordt de man het armst. Drie, die elkander helpen willen, Zijn meestig, zes mans werk te tillen. Drink hartig, zei Neeltje haar man, en zij gaf hem de lege kan. (Zie Kam.) Een ander man te roer. Een arm man, die lekker is, heeft zelden wil niet. Een arm man is onverstandig. (Zie de Bijlage.) Een arm man is zelden buit (Zie er) Een arm man verliest zooveel aan zijn koe, als een rijk man aan zijn kind. (Zie KIND.) Een arm man wordt niet ontvangen in den raad. Een bekommerd man doet zelden baat (of: geen goede koopmanschap). (Zie BAAT.) Een blind man is een arm man, Al had hij bonten kleden aan. (Zie BONT.) Een blind man is een arm man; maar die zijn vrouw niet bedwingen kan, is nog veel armer man. Een blind man kan dat zoowel in ’t duister zien als zonder kaart. (Zie DUISTER.) Een blind man schiet soms wel een' kras (of: een’ kwartel). (Zie KRAAI.) Een dak, dat lekt, en kwade vrouwen, Die kunnen goede mannen verdrijven. (Zie DAK.) Een dapper man behoeft geen' langen degen. (Zie DEGEN.) Een eerlijk kleed vereert den man. (Zie KLEED.) Een eerlijk man houdt zijn woord. Een eerlijk man is meer waard dan goed. (Zie GOED.) Een eerlijk man is zoo goed als zijn woord. Een eerlijk man werd zelden rijk. Een effen man is ’t: dijn is 't, mijn is ’t. Eene goede vrouw maakt een' goede man, Een man gehoord, maar half gehoord. Eenen man met rood haar, een vrouw met eenen baard: groet ze over vier mijlen ver of lang, met drie steenen in de hand, (Zie BAARD.) Eener vrouw dood is eens mans elleboogstoot. (Zie Dood.) Eene mooie vrouw, eens mans kort leven. (Zie LEVEN.) Eene straat vol mans en een hand vol verstand. Eene verstandige vrouw weet wel, dat de man de broek aan moet houden. (Zie BROEK.) Eene vrouw, een huis en een hoef Is genoeg voor een mans behoef. (Zie BEHOEFTE.) Eene vrouw moet ter harer bewaking hebben een man of een muur. (Zie BEWAKING.) Eene vrouw neemt geen oude man om Godswil. (Zie GOD.) Eene vrouw zonder man is een vrouw zonder ziel. (Zie ZIEL.) Eau 17. 9 Campen bi. 180. Meijer di. 58. 17 Motz bl. 58. Braae bi. 108, 10 Sei. Prev. bl. 58. 18 Campen bl. 90 In V, v. Hasısit bi. 3. 11 Campen bl. 8, 19 Richardson bl. 33. Aert DL 08. 18 Willems VIII. ©. 8 (Bartolus sec. VI. 97.) Vesuvius bi. &, 13 de Brune bi. 46, 47, 307. Richardson bi. 30. 21 de Brune bl. %B. Doeihoog bi. 50, 14 Tuinman I, bl. 18. 3 Bartolus tert. II. 38. Deur. 15 Prov. seriosa bl. 8. Gruterus III. bi. 136. Prov. Pren. bi. Var. 16 Prov. seriosa bl. 7. x MAN. Een gedreigd man leeft wel zeven (dertig, of: Den) jaar (Zie JAAR.) Een gehuwde man is zot of gelukkig. (Zie HUWEN.) Een geleerd man draagt zijn rijkdom in den boezem. (Zie BOEZEM.) Een gevangen man wordt altijd verzwaard. (Zie GEvangen.) Een gevangen man zoekt list. (Zie LIST.) Een gewaarschuwd man is er twee waard. Een gezang is zoo goed als tien man. (Zie GEZANG.) Een godloos man Is in Gods ban. (Zie BAN.) Een laken boek-man is geen goed doek-man. (Zie BOEK.) Een goed man kan wel een’ tred op zijne tenen lijden; hoewel hij geen' harde schop tegen zijne scheenen kan verdragen. 