title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: A. ‚De witte Magnefia maakt met het zuur „.het welk ‚zij in. de eerfie wegen aantreft, eene Zoort van bitier Purgeer » zout ; a heeft zelfs, zonder zulk een zuur, een ontlasting-verwekkend vermogen. Haar: groot- fis voordeel is, dat zij niet in ’t lichaam blijft, en .hetyzuyr niet alleen opflorpt, maar ook uit- drijft. se b.. Geheel- anders is het gelegen met de. dierlijke Aarden. Om van derzelver ongerijmde bereiding niet te gewagen, brengen zij dit wezentlijk nadeel te weeg, dat zij, geen zuur aantrefiende, met de flijm te zamen pakken, en met het zuur, het welk zij ont- mocten, een moeielijk oplosbaar Zout maaken , ‚het welk zig zelven niet uitdrijft, en altijd in de fijm blijft hangen. u ec. Dit "GENEESMIDDELEN. 519 ° & Ditlaatfte tracht men 5 'z60 niet te beletten, ech- ter in z00 verre te verbeteren, dat men de 'gemelde ‚Aarden alleenlijk tot een grof Poeder maakt,:om niet zoo ligtelijk in de flijim te blijven hangen, maar met de overige ftoffe, die uit het‘ gedarmte gaät, gemak- kelijker te worden voortgeftooten. Dit wordt echter moeielijk bewerkt, dewijl'eem opgelost klompjen, ligte- lijk breekt. Het is dus veiligst aan de IMagnefia, bo« ven, de opflorpende darden. uir het Dieren=-rijk , den voorrang te geven, ‚. d. Misfchien ware het. best, om, na. het. gebuiik Yan zulk eene Aarde, gelijk ook van andere Poeders ; die blijven liggen, en nadeel verwekken kunnen ; , gene epeie hoeveelheid Aijf gekookte Gruiten te eeten, och dit zal men misfchien voor een verdichtfel aans zien. : 9 DCXLIIL HEOISD ei at De Geneesmiddelen, die zeer walgelijk 'vanireuk en fmaak zijn, worden in ER gedaante: niet ligtelijk gegeven. r @. Dewijl de reük en Kmralo: zig in een Pobdet ven neest vertoonen en voordoen 5 200 is zulks eene zeef ongefchikte gedaante, Wil men dezelve door bijvoeg* ‚zelen verbeteren, wordt de 'Gifte daatdöor vermeer- .derd, ja zelfs-het geneezend vermogen verZwakt; bs Echter kan ook. in Poeders ‚eene omwinding plants grijpen, gelijk wij hier na breeder zien zullen.. c. Ten voorbeelde kan de Süublimaat ftrekken, wels ke, uit hoofde van haare bijtende zelfftandigheid ; nooit in de gedaänte van een Poeder moet gegeven «worden. Zij zoude dadelijk haar knagend vermogen in - keef Hitoeffenen. Die 2 d. De ' g20 VOORSCHRIFTEN van .d. De Zee-ajuin, al is zij zelfs gedroogd, moet met fpecerijachtige bijvoegzelen voor de Maag draag- lijk gemaakt worden. $. DCXLIIL Zeer zwaare Geneesmiddelen moeten niet met /ig= te bijvoegzelen vermengd worden, op dat zij niety door een langzaam inneemen, naar den grond zak- ken. - g. Dit heeft vooral plaats bij het Yermillsen, als mede bij de zoere Kwik enz., wanneer zij met Mag- nejia „ of andere Jigre Poeders, gegeven worden, en. men, na het omroeren van het Poeder in den Iepel, inet het doorflikken nog lang talmt. b. Het beste bijvoegzel bij zoortgelijke Ingredien- zen is derhalven Suiker , als welke' eene zekere kleve- righeid heeft, wanneer zij ontbonden is. Ook is het uit dien hoofde geraden, tot een Vehiculum, gebon- den Havergort -water te neemen, en met het innee= men niet te talmen, maar den lepel diep in den mond te fieeken, om denzelven met de lippen volkomen ledig te kunnen maaken,, en dan fchielijk toe te drin- ken. | | ce. Over ’t algemeen is het veiligst, zulke- Genees- middelen in Pillen te geven, wanneer de Lijder de- 'zelven neemen wil, en zij behoorlijk oplosbaar ge- maakt worden. &.. DCXLIM o Dingen, die met elkander kunnen opbruisfchen, voegt men nier in Poeders te zamen, ten zij men het | vol GENEESMIDDELEN. RL} volftrektelijk hebben wille, om van de ontwikkelde vaste lucht nut te trekken. a. De befchouwing hier van zoude den Lijder on» gemeen bevreemden, en -misfchien den Geneesheer zelven, wanneer hij deeze FR niet gewe- ten had:. b. Echter kan het, bij Hohes, bij hardnekkige braakingen, wel noodig zijn, dat men ‘dit opbruis« fehen- bij het: inneemen te weeg brenge, waar toe in °t bijzonder de Pulvis aörophorus ‚van voGEL .dien-. ftig is. e. Intusfchen is het altijd. beter,. dat men de Mag« nefia met eene zekere a van een plantach- sig Zuur inneeme, $. DCXLV. Loogzouten, ten minften het vaste plantachtige en het v/Juchtige, geeft men nooit in deeze gedaante, de- wijl het eerfte fchielijk nat-wordt, en het andere ver« vliegt. Het vast Mineraal Loogzout wordt in het bij» zonder tot het opflorpen van zuur gebruikt. a. De leelijke fmaak varı het vast plantachtig Loog- zeut is ook eene oorzaak, waarom het niet in Poeders gegeven wordt; al ware het ook zelfs, dat het de vochtigheid der lucht niet zoo fterk naar zig trok. Het Mineraal Loogzout fmaakt ook leelijk, maar niet zoo erg, als het eerstgemelde. b. Dewijl het een hoofdregel is, dat men niets moet voorfchrijven, het welk na verloop van eenigen tijd, wanneer de Lijder het gebruiken moet, niet meer aanwezig is, en men geen geld geve voor iets, her welk men niet gekregen heeft, zoo kan ook, on» L13 der 22: VOORSCHRIFTEN van der anderen uit. dien hoofde, het »/uchrig Loögzous- geen Ingrediönt van Poeders zijn 1oscesansD oh GoiDRLN I Vettigheden vorderen veel Suiker, en fcheiden zig » ligrelijle van Ken, ıooy i ICE --Meniziet’dir aanıchet, Spermacet? of-Walfchot, het welk naog.door eenige Geneesheeren ini Borss - 20er ders :gebruikt wordt, : S..DEXEV HL si ner Tot verbetering van den fmaak bedient'memzig het; veiligst van Swiker, maar zelden van eene geöliede Sui= ker, als welke dikwils de’danwijzingen ter geneezing belemmert of verandert. | a..CAuBıV$ heeft ook de Inmaakzels: (Confellio- nes) tot. dit einde voorgeflagen, doch deezen moeten' voor de Suiker 'zwigten,. vooral, om dat verfcheiden- derzelven eenen zonderlingen.fmaak hebben:: . ; b. Daarentegen kan. de fmaak van ÄKanetl, Citroen: of Specerijen, verhitten ; en de geneeskrächt van het geheel veranderen, het geen in een Poeder, dav,:door: zijnen fpecifieken fmaak, op den Zieken werken moet, zeer ongefchikt is. | | b biselalaey c. Het is geen goed voorbeeld in de Deenfühe Apo- theek, dat men onder verkoelende Poeders een bijvoeg=; zel van Citroen - faiker, het welk verhittehde is, en hoofdpijnverwekt, gemengdheefl. +d; Eindelijk dient ook, tor verberging van eenen: leelijken fmaak, de inwinding in een Ouwel, en der- gelijken, en) $. DCXLVIIE »@ENEESMIDDELEN / 523 $. DEXLVIM. N "Om eenen- Öndangenäätnen" tröik te Gere "Ber dient men zig van tene wehiekende Olie- Juiker , f ook van eene wezenlijke Olie, ook wel van. Muskuss en zoörtgelijke dingen. Dit is echter, Oh de ‚OBEe” gevene redenen, niet altijd geraden. a. Met zuik een bijvoegzel koomt heetkethiulen de Bene niet over &en, als welke daar doör vera derd of verzwakt wordt. eb. De’ geöliede Suiker, de Kaneel enz., en ’nog yet meer de Muskus en de Amber, zijü $eheel hit de mas hier. Men begint thans te begtijpen,, dat zulke in- fehikkelijlkheden dikmaäls het Geneesiniddel bederven. ©. Ovet ’rälgemeen ben ik’een vijand varı alle«Spe- cerijen in Geneesmiddelen, die zonder noodzadk- op een geftapeld worden.. d. Dat hier ook, tot verbetering van den reuk, de inwinding in een Ouwel, of gerEten, ns heeft, ‚Spreckt van zelf. $. DExLIX, oirrabern ar : Om aan de. Poeders' eene behaaglijke kleur en'aan«- zien te'geven, kan men Yermilloen, rood’Suhtelhont.z en dergelijken, zelfs verguldzel of :blandjens ‚ziwer: daar onder mengen, doch aus verraadt en nn a. Dewijl het Fermilhich: be: zudar "os en‘ sage doör Tigrelijk - in de lepel;;:en vermoedelijk ook in der plooijen van’ de Maag en het gedarmte, blijft.lipgen ,- als mede geene geneeskracht bezit, wordt het thans, meer a RS weggelaaten. Ll4 b, Het 203 VOORSCHRIFTEN van b. Het zelfde kan men zeggen van de Cochenille , het rood Sanielhout , en andere dingen meer. Thans wordt de wereld, ten minften bij ons, wijzer, en acht het onverfchillig, of een Poeder eene leelijke of eene fraaije kleur heeft. c. Het verguldzel is, gelijk reeds eenmaal gezegd . is, uit hoofde der bijmenging van Aoper „ niet. veilig te gebruiken. Dit bijvoegzel valt ook enkel in den fmaak van den gemeenen Man, en kan aan geen verftandig Lijder behaagen. Met zulke nietigheden aan zijne Geneesmiddelen aanzien te willen geven, firekt den Geneesheer niet tot eere. | d. Het geen van de omwinding gezegd is, geldt ook hier. Doch de Lijder moet wel volmaakt zot ziin, wanneer hij een middel, alleen om de kleur, niet wil inneemen. $. DCL. Alle deeze drie verbeteringen worden dikwils on- noodig, wanneer de Arts mondeling den Zieken daar van onderricht, en zelf een verftandig Man is. a. Dit heeft geene opheldering noodig. Zulk eene mondelinge onderrichting toont, dat de Arts met de voorgefchrevene middelen bekend is, en zijne rede- neering overwint dikwils de hardnekkigfte afkeerig- heid. b. Zomwijlen bekoomt het Geneesmiddel bij het ingeven eene andere kleur; bij voorbeeld, het Kinder- poeder met Rhabarber is eerst geelachtig , maar wordt rond, wanneer het met Water gemengd wordt. g. DCLA, GENEESMIDDELEN. 525 "W.TDCLE .Op de hoeveelheid van het. hoofdmiddel moet ook gelet worden. Wanneer zij weinig is, voegt men ’er eene gefchikte Gifte van een bijvoegzel bij, en wan- neer zij te Sroot is, bedient men zig van een hulp- middel, het welk in eene Kleine Gifte werkt. Dit is hier vooren reeds gezegd geworden. Euoıı,, De orde richt zig naar de hoofddeelen van een Re=. cept, welke eerftelijkin het hoofdmiddel, vervolgens in het hulpmiddel, en eindelijk. in. het verbeterende. en gedaante- gevende middel , beftaan... Deezen heeft men echter altijd niet van nooden. Het eerfte en laatfte is voldoende, wanneer het zelfs een Formulier van een zamengefteld Poeder is. _ ‚a. Wij zullen alleenlijk hier aanmerken, dat.zom- tijds de Geneesmiddelen naar het gewicht geplaatst worden. ei b. GAuUBIUS prijst de eenvouwdigheid aan, met te zeggen, dat men ten hoogften niet boven de vier Ingrediönten moet voorfchrijven; doch ik oordeele,. dat men ’er niet boven de drie moet neemen. $. DCLIN. De evenredigheid der /ngrediönten wordt hoofdza- kelijk naar de werkzaame Gifte van het,hoofdmiddel bepaald. Van het bijvoegzel wordt alleenlijk zoo veel genomen, als noodig is, om de Gifte uit te maaken. Lls Van 66 VOORSCHRIFTEN/NAR Van het hulpmiddel koomt hier .bij zoo veel als no0- dig is, om de volkomene Gifte Van het hoofdmiddel aan te vullen. i 2 “a. De Suiker, de Magnefia, en dergelijken , die in een Geneesmiddel, waar van niet meef dan cen ge heel of half Grein gegeven wordt, het gedaante - ge- vende, of liever de hoeveelheid vernieerderende , In- gredient uitmaaken, voegt men ’’er tot zoo veel Grein bij, dat de Gifte van gemoegzaame grootte is. Min- der dan vijftien Grein kan zij voor een volwasfen per- foon niet wel ziin. b. Tot een hoofdmiddel en een hulpmiddel zullen wij de Ipecacuanha eh den Braak-wijnfleen neemien. Wänneer men van de eerfte flechts vijftien Grein, in plaäts van vijfen twintig, neemt,, zoo heeft men een derde van de werkzaame Gifte achter wege gelaateni. Dit derde vullen wij aan met een Grein Braak- wijn# een, als het welk een derde van de volle Gifte van! denzelven uitmaakt. — Of, wanneer wij van de Aha“ barber twintig Grein, in plaats van »eertig , geven, en ’er zien Grein Yalappe bijvoegen, 200 is de even- redigheid gelijk. — Over ’t algemeen moeten in deez® ontlasting - verwekkende middelen de onzijdige Zouten in de berekening gebragt worden. ‘Men kan meestaf 200 veel Grein van elk weglaaten, als men ’er van het Zout bijvoegt. — Anderhalf Oncen van het Agua la> xativa Viennenfis, met anderhalf Drachma van eenig Purgeer-zout, zijn zoo goed Als Fwee Oncen van het eerstgemelde. Dit laatfte voorbeeld wordt alleen tot opheldering van de evenredigheid 'van het hoofd« en hulpmiddel in ’t algemeen bijgebragt. NEL AIR Er er GENEESMIDDELEN: / 527. „SDEH I a se Fr Gifte is is van ‚een Fi tot een- a DR zomtijds meer, zomtijds minder, .u5 05 saw a. Wanneer ‘het. Geneesmiddel; zeer onaangenaam, is, en men niet-even zog. veel Suiker ’er wil bijvoe- gen, kan men zig.met vyijftien--Grein behelpen. , Dit: heeft plaats ten aanzien van het voortrefelijk-Pulvis; ‚ Doveri , het welk ik:alleen uit Zeul/ap ; Ipecacuanhg , en de noodige hoeveelheid.Suiker voorfchrijve« ... sl b. Echter zijn vijftien-Grein teiweinig ; wanneer het, hoofdmiddel, eene ‚fpecifieke zwaarte; heeft, zoo dat het te weinig, uitmaakt« ', Want:imen moet wel oplet=, ten, dat de Aveveelheid' niet te-gexing Zihs- dewijl- bil het inneemen dikwils iets verloren; gAät« c. Wanneer. de :Lijder Omtrent: het. inneemen toes, geeflijik is, of gaarne Swiker gebruikt, en de fofe ligt is, kan men de’ Gifier meestal grooter maa- ken, „d. Men houde ook in ’t 0og ,. dat de Swiker oplas- baar is, en:dus in, ’t Water verfmelt „, zonder: dat de, geneeskracht van ’t.hoofdmiddel daar ‚bij lijdt. ».Op, die wijze verandert dan eene gronie Gifie Aigtelüid in; eene. Kleine. -£ Dit zelfde geldt-ook van ua, die ligt bla baar zijn, en die,'‚wanneer zij. als, ontbindende..mid= delen gegeven worden, meenigmaalen,tot'zwee ie ya Serupels toegediend kunnen worden;. : f Op des Lijders jaaren moet ook babaasliik dr den.acht gegeveny. en den Kinderen; vooral geene groo- te. Giften toegediend; ‚gelijk dan ;ook sesnn form voor hun het minst gepast is. nd E i & Het 58 VOORSCHRIFTEN van g. Het is ook gedeeltelijk geraden, om de form van Conferven te verkiezen, wanneer vooral ligte dingen gegeven moeten worden: de Gifte derzelver wordt anderzints te groot, wanneer zij tot haare volkomene werkzaamheid gegeven-zal worden, en wordt ook- met groote moeite behoorlijk gemengd. “A. Men bepaalt ook wel eens de Gifte tot een thee-' lepel, wanneer het op de Ieifte afmeeting der Gifte: niet aankoomt. «4. Het is niet voorzichtig de Gifte te bepaalen naar- het geen op de punt van een mes kan liggen , dewijl’ dit verbaazend van elkander verfchillen kan. > R. Men heeft ook wel eens gefproken van een vin- gerhoed; ‘doch dit is beneden de waardigheid der konst, en kan ook zeer verfchillende zijn. lv De Poeders,, waar in fterk werkende Geneesmid- delen zijn, moeten altijd afgewogen worden, si DCLV. -"De hoeveelheid van het geheel is, dan eens van dene Gifte, dan eens van meerdere, en dus van een Scrupel tot een half of geheel Once, zomwijlen zelfs meer. 6 a. Dit is verfchillende. Braakmiddelen worden flechts tot dene, ten hoogften tot Zwee Giften voorge- fchreven ; met de ontlasting- verwekkende en buikzui- verende middelen handelt men bijna-even eens; doch’ var Geneesmiddelen,, die eenige verandering in de ziekte moeten te weeg brengen, geeft men wel eens zoo veel, als in drie of vier dagen wordt ingenomen, vooral, wanneer de Lijder zig op het land bevindt. Dit echter geldt flechts in ’t algemeen. 4. Men GENEESMIDDELEN. 3% D. Men vermeenigvuldigt de’ Giffen, zoo dat zij met een juist getal uickomen, of men fchrijft het noo= dige getal voor, en deelt het in Giffen af. Warneer wij; bij voorbeeld, een hajf Drachma voor de Gifte Tekenen, is de hoeveelheid van het geheel, den, an- derhalf, iwee, drie, vier, zes, agt Drachma’s, enz. Dat de eene Gifte van 'mindere zwaarte is, dan'de ‚andere; of dat elk van dezelven zeventien, negentien, iwee en iwintig Grein bedraagt, of dat het geheel een ‚Once en een half Drachma bedraagt, is zeer onregel« ‚maatig. $. DELVE % ; Het geen onder het Recept gefchreven wordt, be treft voor eerst de bereiding ; daarom zet men gemeen ljk, 29. F. Pulvis, ook wel M. F. Pulis fubtiliff- ‘mus. Doch, wanneer de /ngrediönten beftaan uit din- gen, die reeds tot een Poeder gewreven zijn, zoo dat zij alleenlijk onder elkander gemengd moeten worden, zet men flechts het gewoone M., of Mifte. ‘a. Veelen fchrijven enkel de /ngrediönten voor, en laaten aan den Apotheker over dezelven tot Poeder te maaken, en evenwel zetten zij alleen 7. Zoo wordt Nitrum depuratum, Cryfalli Tartari, Camphora enz., duizend maalen,, zonder het teeken van Poeder , voor« gefchreven, en PReSnlik een M. gezet. Dit is niet, z00 als ’t behoort; ’er moest ten minften 7. F, Pul- vis ftaan, b.:Zomwijlen Aue zeer ligte en zeer zwaare dingen onder elkander vermengd, en ’er is ook een zeer naauwkeurig mengen of wrijven noodig; bij woorbeeld, wanneer Kermes Minerale, zoete Kwik, Kam- 630 VOORSCHRIFTEN van Kampher , enz« ‚onder. de bijvoegzels of overige Ge- neesmiddelen .behoorlijk verdeeldi moeten worden: Als dan’is het noodig, dat imen :zulks aanwijze, en dus fchrijve: IM. accuratifime, of Probe M. Wan neer her Poeder zeer fijn moet zijn, :zegt men, M. F, Alcohol, of M.-F. Pulv. fabuiliffs. : .',c« Meenigmaalen. fchrijft men. ’er. ook bij, waar mede het Ingrediönt gewreven moet worden: Tera- tur, of Terantur cum Ge. ..d. Men behoeft de Olie en de Swiker niet. ah Nik te noemen, die de geöliede Suiker moeten uitmaa- ken, maar men fchrijft voor, Elaeofaccharum Citri, Cinnamomi enz., terwijl men dan een half Drachma Suiker tegen een Droppel Olie rekent, -e. Wanneer eenig- Ingrediönt in. zijne. Aoeveelheid Ziet bepaald kan. worden, fchoon dit: in Poeders zei- den her geval is, uitgenomen, wanneer het op ver- cierende middelen aankoomt,, zoo gaat men daar-me- de te werk, als in andere formen, en zet ’onder het Recept, Ut fiat Pulvis. En. dan ‚behoort het Poe- der in iwee, drie, of meer partes.aequales verdeeld ie worden, dewijl de Gifte anders niet te bepaas len is. S. DELVIL . Het tweede, *tgeen onder het Reeept gefteld wordt, is de vermelding der behoorlijke afdeeling in Gifter van gelijke zwaarte,, of, wanneer het Formulier alleen van eene enkele Gifte fpreekt, worden varı zulke en- kele Gifiten zoo veelen opgegeven,, als noodig is. In het eerfte geval zet men: Dividatur ( Div.) in 1; IN, IV, VI,.&es. Bartes aequales, (p.: ae). In aaa het “GENEESMIDDELEN, sg het andere geval fchrijft men: Dijpenfetur (Difp.) in duplo, triplo, guadruplo. € 4. Wanneer men het getal niet in het Zazijn weet te fchrijven, of, kortheids - halven, dit niet wil doen, zer men Romeinfche Cijfergetallen, en d/o ’er achter,, als Dip. in Uplo, in IlIple, in IVplo, &e. d. Men herinnere zig, bij de eerlte manier van woorfehrijven, het juifte getal van het geheel, waar in de Giften verdeeld moeten worden. €, Men kan zekerlijk ook eene afzonderlijke Gift e voorfchrijven, en dezelve door het Di/p. laaten Ver- "meenigvuldigen, bet welk in fterke ontlasting - ver- ‚wekkende en zeer werkzaame ‚Geneesmiddelen te verontfchuldigen is. Doch, wanneer het Poeder zoo ’eenvouwdig is, als het Bekaork te zijn, kan men ‚even zoo goed, als de Apotheker, de hoeveelheid var ’t geheel uitrekenen. Over ’t algemeen. is deeze ver- ‚meenigvuldiging voor den Arts ongefchikt; en het is beter, dat hij het middel voor alle Gifien berekene , ‚en het dan laate verdeelen. $. DCLVIIL. ‚Men vermeldt deeze verdeelde of vermeenigvuldigde .gaven: niet onder het Recepz, wanneer: aan den Zie- ‚ken zelven de afdeeling wordt overgelaaten. a..Wanneer, namelijk, het middel_ van dien aart ‘is, dat men het gevoeglijk tot een.theelepel vol ge- „ven kan, | ...b. Daarentegen is. het, in fterke ontlasting - ver- wekkende en zeer werkzaame hoofdmiddelen, zeer noodzakelijk, dat men onder het Recept fchrijve: Div. accurati]]. in — Part. aegual. e) Ne DELEE w 55% VOORSCHRIFTEN van \ Sn, DCLIX, Findelijk word: ook, wänneer het noodig is, Oft« «der het Recept gemeld, waar in het moet afgeleverd worden; bij voörbeeid, in een gewascht papier, in een flesjen , in een doosjen, of in een peperhuis. a. In een gewascht papier worden die dingen gege- “yen, die ligtelijk nat worden, en welken het best is te vermijden. ‘Ook kan men zig van dit papier be= ‘dienen in fterke ontlasting - verwekkende, en andere , vooral mineraalachtige zelfftandigheden. Men geeft -zulks te kennen door te ftellen: „D. in chart.. cerate ». Men doet wel, om de Geneesmiddelen, welken ‘men niet vertrouwt om aan ieder Cen te geven, in gewascht en in gemeen of blaauw papier af te leve- ren, om dergelijke Lieden daar door opmerkzaam en achterdochtig te maaken. c. Ik heb reeds eenmaal gezegd , dat men bij ons <de fuiker-flesjens meermaalen neemt, dan de doos- jens. Men lette ’er echter op, dat het middel ’er ge- voeglijk met een theelepel kan worden uitgenomen. $. DCLAX. Zeldzaam is thans meer het gebruik, onder het Re- cept te ftellen, dat men het in een Ouwel neemen “moet. Wärtneer men dit uitdrukt, zet men: cum - Nebulis, of cum Nebula. Hier vooren, toen wij van de foffe der Poeders handelden, zijn!nog cenige gevallen vermeld, waar in men ’er gebruik van behoort te maaken. $. DCLXL GENEESMIDDELEN. 533 & DCLXI. De Signatuur vermeldt eerftelijk den titel van t Ge. tneesmiddel. / a. Als; .verkoelend Poeder, ontlasting - verwekkend Poeder „ Pveder tegen het. Zuur. b. Dit wordt dikwils achter wege gelaaten, hot wel her zeer nüttig is, wanneer men naderhand het zelfde Geneesmiddel of Recept weder gebruiken wil, dewijl men °’er uit zien kan, tot welk oogmerk de Arts het gegeven heeft. . DELXM. Vervolgens wordt de Gifte geimeld, welke de Lij- der neemen moet. a. Als; een Poeder, of een theclepel vol te nee- men. ; b. Met verbaazing vitide ik, dat men wel eens ge« zegd heeft; een Drackma, of een half Drachma te neemen. De Zieke heeft immers geen Apotheketg gewicht bij zig? $. DCLXI. Öok de tijd wordt in de Signaruur vertheld: a. Als; alle drie uuren een Poeder, ”smörgens vroeg een Poeder, en ’savonds bij het naar bed gaan, enz. b. De naauwkeurige bepaaling van tijd is altijd zeer te prijzen: men kan den Lijder niet te veel onder- tichting aa Mm $. DCLXIV. 534° VOORSCHRIFTEN van Np DCLXIV. Eindelijk wordt ook daar in van het Yehiculum mel- ding gemaakt. “a. Men herinnere zig, dat wij een eigentlijk en een oneigentlijk Yehiculum gefteld hebben. . Tot het eer- fte behoort de Ouwe/, waar in het ‚Poeder gewonden wordt; tot het andere, het, geen wordt toegedronken of toegegeten, waar onder ook de ingemaakte Oranje- [chillen te rekenen zijn, b. Doorgaans wordt ’er Water, Thee, Kofij, Ha- yergort- water en Wijn, toe genomen. Harstachtige middelen vorderen ook wel Brandewijn. Vette Soepen zijn niet zeer dienftig, = 6, Ofhhet koud of warm zijn moet, maakt een groot onderfcheid. _ Veele Geneesmiddelen, vooral de zoet- achtige, worden met een warm Kehiculum nog wal= gelijker; ımaar vooral verdragen zig met de warmte de zulken niet, die ligtelijk daar door hunne vluch- tige. en werkzaame beftanddeelen verliezen., Walge- fijke dingen moeten koud ingenomen worden, Het is eenigermaaten ongerijmd , verkoelende Poeders met warmen Drank te geven. d. Echter moet ijskoude Drank vermijd worden, ten ware de Zieke aan koud drinken gewoon is. » Best is. een gekookt , EN weder kaud geworden Aftrekzel gan Thee, ' R nz $. DCLXV, Eindelijk moet ook worden opgegeven, welk ge= drag de Lijder te houden hebbe, 1 2 2. Ten | "ZEVENDE AFDEELING, Bladz. Keuze der Ingrediönten, met opzicht t0t derzel- Ver MERgINg» ee anna 0 ee 10.26 AGTSTE AFDEELING, _ Orde in het bij din voegen der Ingrediönten in een zamengeteld Recept. . . : » 2 0. 0 „085 NEGENDE AFDEELING. Hoeveelheid der Ingrediömien. . . - » . . .egı TIENDE AFDEELING. Jan de bijzondere hoeveelheid, of de Gifie. : ... 293 ELF 5 L:NHS :U'D. ELFDE AFDEELING | Bladz. Van de hoeveelheid van het Geheele -» -» =» » + 329 'TWAALFDE AFDEELING Van de Naamen der Ingrediönten. # - |» - . 331 DERTIENDE AFDEELING. Van de Charaöters of Teekenen. 0 « » » »- «334 VEERTIENDE AFDEELING. Van Gewichten en Maaten. -» » - vo. + - 936 a VIJFTIENDE AFDERLING, Yan de Kruidmengkundige bereiding. » . . . 338 ZESTIENDE AFDEELING, Van het onderfehrijven der Recepten. « » Sa 339 ZEVENTIENDE AFDEELING. “ Van de » ° Signatuur ‘onder de Recepten. » = = » 347 - * “ o AGTTIENDE AFDEELING Van het geen verder, ten aanzien der Recepteu, - mder worden in acht genomen. . . » * =» + 555 NE*« ' GENEESMIDDELEN. 537 der, is ook nog een voordeel van deeze zoort van Geneesmiddelen. g. Als mede, dat zij, behoorlijk bereid zijnde, niet ligtelijk bederven, fchiften, walgelijik wor« den, enz. h. Eindelijk ftaat nog te melden, dat de Äina, de Jpecacuanha, de Valeriaan- wortel, de Quasfia, de Rhabarber ,„ de Zwavel-bloemen, de Midden- zou- zen, en veele andere voortreffelijke Geneesmid« delen, meestal in deeze gedaante gegeven Woi« den. f) i. Het is voorts buiten twijffel behoorlijk, dat met het eigentlijk Fehiculum, wanneer het van cene vloeibaare geftalte is, eene zoort van Mengzel ge= maakt worde, of zelfs in. den eigentlijken zin, wanneer eenig afgetrokken Water, of, naar der Ou- den manier, een verzoet Zuur, droppels - gewijze daar mede vermengd wordt, in de lepel ecene ge= woone zoort van NZengzel ontftaat, die ook naar een Fulapium gelijkt, wanneer het Aoofdmiddel of Poe- der eenen aangenaamen fmaak heeft. In de daad zal de Suiker, die in veele gevallen een bijvoegzel bij het hoofdmiddel is, om ’er de behoorlijke gedaante aan te geven, met een weinig Wijn, mits dezel« ve niet ongepast zij, eene zoort van Yılapium maaken. k. Het ftrekt zeer tot aanprijzing. der Poeders, dat zij bij het inneemen Zelven hunne gedaante veranderen, en dat het niet zelden van den Zie- ken afhangt, om door het Yehiculum zig dit mid- del zoo aangenaam, of liever, zoo weinig onaan- genaam te maaken, als de ganwijzing ter geneezing gedoogt. Mm 3 . Even 538 VOORSCHRIFTEN vAn 1. Evenwel zijn Poeders, gelijk wij reeds gezegd hebben „ voor’ de meefte Zieken. onaangenaam 3 vooral, wanneer zij dikwils moeten worden ingeno- men, en de Zieke met groofe hoeveelheden geplaagd wordt. ; e m. Lieden, die kiesch van fmaak zijn, weten ‚wel, dat het meestal aan den Arts zelven ftaat, hun de Geneesmiddelen in zulk eene aangenaame ge- daante te geven, als hij maar wil, en het ontbreekt niet'aan Geneesheeren, die hun daar in ten dienfte ftaan. n. Het ergfte is maar ,"dat’de gemeene Man een afkeer van’ deeze form heeft, dewijl hij zig ver- beeldt, dat ’er Doodsbeenderen, Steenen, EN ander Yuilnis, onder vermengd zijn. De Arts behoort zig zeer te wagten, om door fchraapzucht deeze 'arg- Wwaan niet te vermeerderen. Omzichtige Geneeshee- ren maaken in het voorfchrijven van Geneesmidde- Jen een onderfcheid tusfchen overdaad en welvoege- lijkheid. o. In ziekten van den mond, de keel, enz. moetem ih ”t.geheel geene onaangenaame Geneesmiddelen ge- 'geven worden. p. Als dan moet men ook geene Poeders geven,' saar vloeibaare middelen verdienen hier. den voor- rang, dewijl ligtelijk iets in de keel zoude kunnen blijven hangen. g. Over ?t algemeen doet men’ best, wanneer men} in het begin eener ziekte Poeders gecft, em bij ver- volg trapsgewijze tot aangenaamer Geneesmiddelen opklimt. $. DCLXVIL 'WGENEESMIDDELEN 555 ‘ 4. Ten aanzien van Braak- en Purgeer - middelen kan men niet te uitvoerig zijn. Ik heb luiden gezien; die voorgaven een paarden-natuur te hebben, het geen enkel daar uit voorckwam, dat zij in ’t geheel niets toedronken. b. Wanneer de Lijder zweeten moet, moet hij war= men Dranz drinken, en zig warınhouden, Dit is ook in Buikloopen aan te raden. c. Het ware niet kwaad, wahneer men al het geen vermijd moet worden, vermelden konde. Dit blijft echter bij enkel wenfchen. Intusfchen is het genoeg te herinneren, dat, wegens het nalaaten van behoor= lijke waarfchuwingen, veele Geneesmiddelen hunne werking niet doen kunnen. $: DCLXVEL Het nut der Poeders beftaat daar in, dät de meefte Geneesmiddelen, zonder veel omflag, in die form ge= geven kunnen worden; gelijk zij dan ook dikwils in ’t geheel niet met andere Ingrediönten behoeven te worden zamengevoegd, en een ruw Geneesmiddel bjj- na zoo als het is, het tot een Poeder maaken alleen witgezonderd, op deeze wijze gegeven kan wor« den. Eindelijk hebben ook de Geneesmiddelen in deeze gedaante hunne meefte werkzaamheid; Daatentegen is de gedaante van Poeders voor de meefte Zieken onaangenaam, en in eenige bijzon- dere gevallen, als keelziekten, Heeft zij in ’c geheel geen plaats. a. In bijna alle andere aanten zijn bijvoegzels noodzakelijk,, vooral bij de »loeibaare, de Conferven, de Pillen, de Slikbrokken, enz. Daar moet her Ge- Mm z neess 56 VOORSCHRIFTEN van neesmiddel in eene form gebragt worden, die aan het zelve in de meefte gevallen niet natuurlijk eigen is. Hier js integendeel waar, het geen hier vooren ge- zegd is: oneindig veele ruwe Geneesmiddelen kun- nen, bijna zonder verandering, in deeze gedaante ge- geven worden; en zcer veelen vorderen flechts eene andere onfchuldige zelfftandigheid tot een bijvoegzel, om de hoeveelheid zoodanig te vermeerderen, dat het middel den -Zieken gevoeglijk kan worden toege- diend. b. ’Er is dus geene form, die zoo weinig bijvoeg- zels noodig heeft, waar in aan verbeteringen van den {maak, wanneer de Lijder eenigermaaten redelijk zijn wil, ja zelfs aan hulpmiddelen, aan gedaante - geven- de, aan vercierende en verbergende middelen, zoo weinig te denken valt. c. Zij is dus de gewenschte form voor eenen Arts, die de eenvouwdigheid lief heeft. Wat kan hij im- mers meer verlangen, dan het geen door HORA- Tıus reeds is aangeprezen; Simplex duntaxar 5 unums d. Ook de werkzaamheid der Geneesmiddelen, die door geene bijvoegzelen verzwakt worden, en vooral, wanneer zij niet omwonden zijn, hunne volkomene ' werkzaamheid kunnen aan den dag leggen, pleit voor het gebruik der Poeders. e. Zij is. eindelijk‘ook de goedkoopfte form van al- len, dewijl de gepraepareerde middelen gemeenlijk meer kosten, dan de enkelyouwdige, en daarenbo- ven zoo veele bijvoegzels in andere gedaanten noo- dig zijn. f. Dat een Poeder gemakkelijk bereid kan worden, en niets anders vordert, dan het wrijven tot een Poe- der , GENEESMIDDELEN, S4t a. De naam van dit Poeder is geheel niet ten on- rechte, dewijl her de ontlasting der pis merkelijk be- vordert. b. Dewijl het hoofdmiddel, de gepraepareerde Zee- ajuin, zeer ligt walging, en zelfs braaking, verwekt, wanneer het niet met een fpecerijachtig bijvoegzel vermengd wordt; zoo voeg ik ’er de geöliede Sui- ker bij. c. De Wijnfeen- krijstallen zijn zoo wel een ge- daante- gevend middel, als eenigermaaten eene bijko- mende Bafıs. d. In de agt Drachma’s, die het geheel ade 5 zijn zestien Giften elk van een half Drachma, en in elke Gifte ziin zeven en een half Grein Zee-ajuin, die met het bijvoegzel van de Kaneel- oliefuiker niet te veel ziin, om iets te kunnen uitwerken. e. Echter kan men ook van de Zee-ajuin anderhalf Drachma , en van de Wijnfeen - krijstallen drie en een half Drachma geven, terwijl men dan van ’t hoofd= middel flechts omtrent vijf en een half Grein be= koomt. %. DCLXX. B. Sal. Effential. Tartar. Bil. Sacchar. alb. 3x. Cinnab. faltit. g. Ut fat Pulvis dilute ruber. Div. in x Part. aeg. D. S. Een verkoelend Poeder: des avonds een derzelven met koud Water in te neemen. a. In voorige tijden waren deeze Poeders meer bij ons in de manier, dan zij thans zijn. Men heeft ze ter Sq0 VOORSCHRIFTEN van ter zijde gefteld, dewijl men ziet, dat het zur Aarı weinigen wel bekoomt, ten ware het mis[chien voor een korten tijd gegeven wordt. 4 b. Het hoofdmiddel ‘is hier ‘het geconcentreerde Wijnfteen-zuur. Daar van worden Tlechts vier Grein. op eenmaal gegeven; en dus zoo weinig, dat, om de hoeveelheid vol te maaken, een bijvoegzel noodig is. Daar toe dient dan de Suiker. c. Ik voege ’er eene geringe hoeveelheid Yermilloen bij, door den Apotheker te bepaalen; niet zoo zeer om dat zulks noodig is; want bij ons kreunen de Menfchen ’er zig niet meer aan, of een Poeder rood of wit is, maar om een voorbeeld te geven, hoe men ook in Poeders met een g. f. te werk gaat. Het wa- re anders zeer gemakkelijk geweest, om de hoeveelheid op een of twee Grein te bepaslen, als welke reeds meer of min aan het Poeder eene kleur geven. d. Dit Poeder fmaakt voortreffelijk zoet - zuurach* tig, en kan zelfs, zonder F/ermilloen, in genoegzaa- me hoeveelheden gebtuikt worden, om gekookte Melk daar mede te doen ftollen. Het is een verbaazend on+ derfcheid, of zulks 'met het gemelde Poeder, dan al- leen met Wijnfteen- krijstallen gefchiedt, dewijl de Iaatften de Melk niet.zoo aangenaam maaken,, en zelfs een zowtachtig vlies veroorzaaken, $. DCLXAIL \ %. Pulv. Magnef. alb. Zitie —— Qual: zi. M. D. in Scat. $. Een Poeder tegen het Zuur: wanneer het moodig is, een theelepel vol, met een koud Aftrekzel van Thee, te neemen. a. Dit GENEESMIDDELEN 359 $. DCLXVIW De volgende voorbeelden houde ik voor ge= noegzaam. 0 Be. Pulv. Radı Ipecacuanh. gt. XVe Tartar. emet. gr. ie Sacchars alb. gr Xe M. D. S. Een Braak- Inddlar " helft dade- lijk te neemen, en na een half kwartier wurs veel toe te drinken. Wanneer dan het .braa= ken niet volgt, de wederhelft te neemen, en insgelijks veel toe te drinken. | a. Dit is een middel om te braaken, offchoon ik liever daar toe een Drankjen gewoon ben te geven, Dit Poeder heeft echter het voordeel, dat het met meerder zekerheid het braaken verwekt, dan de Braak-wiinfteen alleen, die niet zelden naar bene- den werkt. b. De Ipecacuanha is het hoofdmiddel. De Braak- wijnfleen dient, om de Gifte in te korten, waar van de reden reeds hier-vooren is opgegeven. De Si. ker is een bijvoegzel, om de hoeveelheid te vermeer- deren, en tevens minder onaangenaam te maaken; terwijl zij voor de geneeskracht in °’t minst niet na- deelig is. ..es Men zoude dezelve ook kunnen weglaaten, wan« neer men de volle Gifte Ipecacuanha geven wilde, en het in de plaats komende bijvoegzel van den Zraak- wijnfleen achter wege laaten. i ' Mma4 $. DCLXVIL 530 VOORSCHRIFTEN van & DCLXVIIIL #. Refin. Falapp. gr. x. Elaeofacch. Citr. gr. xxv. M. F. Pub. fubtilif. D. S. Een buikzuive rend Poeder: ’smorgens op eens in IE NEEIMENy vlijtig Gerften- water toe te drinken , en den geheelen dag t’huis te blijven. va. Dit is een Purgeer - poeder van Harst van a- Jappe, waar bij men gedachtig moet zijn aan het wrij- ven tot een fjn Poeder, het welk, ten aanzien van zulke /ngrediönten, zeer noodzakelijk is, om de : Harst flechts in zeer kleine gedeelten op het gedarmte te doen werken. b. De Suiker is hier tot een gedaante - gevend mid- del verkozen; zij is echter ook het gefchiktfte mid- del ter verbinding, en om den overgang der Harst in onze eerfte wegen meer gemakkelijk te maaken. c. Ik neem hier de Citroen- fuiker, als waar van flechts &&n droppel op een half Drachma wordt voor- gefchreven, $. DCLXIX. 3. Pulv. Scill. praeparat. zii. Cryfall. Tart. Elaeofacchar. Cinnam. ä. ziii. M. F. Pulv. Div. in XVI. p. aeg. D. S. Een water-afärijvend Poeder: drie- of viermaal daags met een Aftrekzel van Thee in te nee- men. a. De I-N H 0 UÜ.D v NEGENTIENDE AFDEELING, Bladz. Eenige Regelen; de keuze der Geneesmiddelen be- - \ Te a er et TWINTIGSTE AFDEELING Pan de Droppelen, ( Guttae, Guttulae, Mixtura contralta). “ LE GE a a an « 369 EEN EN, TWINTIGSTE AFDEELING. \ Yan Drankjens, ( Hauftus, Poli), = = eo .398 TWEE EN TWINTIGSTE ARFDEELING. Pan = Sulep, 2 abe BeMDE, (Fulepus, Julopium ). EEE N SE DRIE EN TWINTIGSTE AFDEELING, Yan Mengzels, (Mixtura, Mixtura media). .» 438 VIER EN TWINTIGSTE AFDEELING, Fan de Olie- melken, CEmulß 10 oleofa) - . «457 VlJF EN TWINTIGSTE AFDEELING. Van Likmiddelen, (Lin&us, Looch). - - » 467 ZES EN TWINTIGSTE AFDEELING. Yan Conferven, (Eleuarium). . . » - . + 474 ZE- vı TıN'!H)0 U-D ZEVEN EN 'TWINTIGSTE- ARDEELING. j Bladz. Von rar GBolus, Buccella). > “481 Ö ” ” . . ” .. BR AGT EN TWINTIGSTE au maissadyıa ! oma Van Pillen, (Pilula, Cmsaporiah, Fe 485 ar . NEGEN EN TWINTIGSTE’ auge Van Koekjens, hen de 2% VE SIE... ) ar DERTIGSTE AFDEELING. Van Poeders, (Pulvis, Pulvis iniernus). =» «514 gr N c on. im a * u E} E72 . . e) +) 7 3 5 ‚s % ic% % ge Tech » » ” { \ \ % h \ ı “rs \ 7 v e ar VOOR- "U GENEESMIDDELEN. (, 343 sig« Ditiis hetibekend, en: in mijne Practijk zeer ge- bruikelijk opflorpend, en: tevens "maag- verfterkend Poeder , het welk., -bij;brandingen en krampen. .in.de Maag, zeer heerlijke dienften .doet. cd» Men meer echter niet denken, dat dit middel eenjg en alleen tor-het Zuur betrekking heeft ; her ver= fchaft even zeer oogenblikkelijk verzagting, wanneer de kwaal uit ranzig gewordene vettigheden. voorrfpruit. 6, Beide deeze middelen zijn bijkomende Za/es, en van eene verfchillende: geneeskracht, zoodanig ech- ter, dat zij elkander zeer 'goed:tei-ftade komenz; de Magnefia! verdooft.het Zuur , beneemt ?er dei fcherpte aan, en drijft het,uit:’de Ouafia verfterkt de Maag. d. Dewijl nu wederkeerig de zwakte van de Maag, tot het ontftaan van Zuur, gelegenheid geeft, en het. Zuur wederom de Maag verzwakt, waar door het Zuur en de zwakte, elkander onderhoudende, de toc= vallen doen voortduuren; zoo maakt de Quafiia en de Magnefia aan de geheele kwaal op eenmaal een einde, ten minften zoo ldng men zig in zijnen levensregel niet merkelijk te buiten gaat. l $. DCLXXIL BY. Mercur. dule. rite praepar. Bii. Extra&. Op. Bi. Sacchar. alb, 3xvii. Probe mixta Div. in XX. Dof. D. S. Een Poeder: om’er alle avond een van te neemen. a. Men verkiest wel eens deeze form, om eene ver- wisfeling te maaken met de Pillen, die ook zomtijds niet goed willen werken. d. Het 344 VOORSCHRIFTEN vav GENEESM. b. Het geheel maakt zwintig Scrupels en twintig Gifien; in elke Gifte zijn twee Grein zoete Kwik, en den Grein Heulfap, waar door de Kwik belet wordt te fterk op het gedarmte te werken. c. De evenredigheid der zwese Kwik tot het Heulfap. kan ook op eene verfchillende wijze bepaald worden, naar maate de omftandigheden zulks vorderen. d. Menzal zig verwonderen, dat ik de Suiker bijna altijd tor een bijvoegzel verkieze; doch zij is het on- fchuldigfte middel van allen, dewijl zij niets van den doet fchiften, gelijk in andere .dingen wel eens te vreezen is. Ook heeft zij eene welfmaakende zoetig- heid, waar aan alle Menfchen zeer gewoon zijn. Er EEE Er en - en ra En. 