title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 5) SCHELTEMA , I. 386—393 (27 Maart 1614). De brief der Staten-Gene- raal werd door OLDENBARNEVELT ala Voorzitier geparapheerd. 4) Dit verwijt ademde geheel . den geest van die -dagen. Ook CARLE- Ton, Letres et negoc. 1. 147 (1 Dec. 1616) van de in Pruissen verwekte iweespalt sprekende, zegt aan wınwoon: »les troubles de ce Pais sont le 378 Iyckheden en violatiön van eeden en beloften misleyt wordt.” Praalde aan het hoofd van den Russischen brief de optelling der lange rij van Gewesten, over welke de Keizer heerschte, de Staten-Generaal somden in den aanhef van hun antwoord niet slechts een voor een, de Vereenigde Nederlanden, »en een goede partye van Brabant en Vlaanderen’” op, maar ver- zuimden niet zich ook bezitters van »vele Ryken en landen in de Oostindien enz.’ te noemen, en gewaagden met zelf- behagen van het nationaal vermogen in schepen en koopman- schappen, in leeftogt en krijgsammunitie, in »menigte van vroom en industrieus volck, beter als eenighe andere Rijcken ofte landen.’’ — Te ArcAangel handelden onze ingezetenen, zeiden zij, reeds met meer schepen, en’ voerden meer in en uit, »als alle andere natien te samen, gelyck oock in vele andere Rycken geschiet.” — Maar wijzende op de heilzame gevolgen, die uit een milder handelstelsel voor Rusland zoo- wel als voor de Republiek zouden voortvloeijen, en op het voorbeeld van den Keizer der Turken !), die den Nederlan- ders onlangs meerdere vrijdommen had verleend, namen zij deze gelegenheid te baat om bij den Czaar op de toekenning aan te dringen van zoodanige voorregten 2), als Z. Keiz. Ma- jesteits »beste vrienden en geallieerden’’ deelachtig waren. — Wat men meer bepaald met dit verzoek beöogde, bleek uit een naderan brief van Prins maurıts 3), waarbi} ten behoeve fruit des semences jettees par les Jesuites, qui sont etablis lä par le Roi de Pologne.” 1) »„Hetwelk seer wysselyck insiende ende overwegende de jegenswoordige Keyzer tot Constantinopolen, heeft noch in den voorleden jare — Jezer landen onderzaten — geaccordeert” enz. 2) Verg. bij AITZEMa, Elfde Bock, (III. 874, 384) kıvır, Index Chrondl. n°. 336 de in Maart 1631 door ALB. COENR. BURGH En JOHAN v. VELTDRIEL verkregen Capitulalie, 3) 18 Junij 1614. Die brief werd in 1722 door Prins Kougakın als Bij- lage tot de Memoriön over den Keizerstitel overgelegd. Verg. SCHELTEMA, Rusland en de Nederlanden, IV. 105, 374— 378. 379 van Amsterdamsche kooplieden en Regenten de vrije en on- belemmerde doortogt verlangd werd !) »tot in de steden van Armenia, Media en Persia langs de groote rivieren van de Dwina en de Wolga, en door de Kaspische zee.’’ Dan, genoeg van den bloeijenden, telkens waar het pas gaf, door 's Lands regering bevorderden handel. — Gedurende zijn verblijff in Zweden in 1610, had corN. HAGA, die streng genomen geen Gezant kon heeten, »maar bij een’ acdus ad omnes populos met een algemeen officieel karakter bekleed was, niet nagelaten zich met de Ambassadeurs uit Moscovse bij KAREL Ix in aanraking te stellen en hun de belangen der Nederlandsche schippers en kooplieden »in der Mosoo trafi- querende,” ten zeerste aan te bevelen 2). — Ook was de meergemelde Ambassade van OLDENBARNEVELT’S SChoonzoon, den President, Heer van VEENHUIZEN, van BAS En JOACHIMI, blijkbaar het uitvloeisel der bekommering van onze reeders en handelaren 3), wier vaart op de Oostzee door den gelijk- tijdigen oorlog van drie Magten, Polen, Zweden en Rusland geweldig werd belemmerd. Gretig derhalve traden H. Ho. Mog. bij de Engelschen niet willende achterstaan, als mid- delaren op, na hunne tusschenspraak aan den Grootvorst te hebben aangeboden #), door dezen in meer of min stellige bewoordingen aangenomen. Dat er een bepaalde uitnoodi- 8) Onder deze telde men drie wırsen’s en bovenaan RRINIER PAUW, met zijne zonen ADRIAAN en MICHIEL. 2) Nederland en Zweden, bl. 188 volg. 3) Teregt merkt wıcquEroBT aan (l’ Ambassadeur et ses fonctions 1. 34): »Les Moscovites ont quelque commerce (diplomatisch verkeer) avec I’ Angleterre et avec les Provinces-Unies, & cause du trafic, od le C’zaar mesme a bonne part.” 4) Brief der Staten-Generaal 16 Aug. 1615: »welcke onse dienstige gen- biedinge Syne Keys. M* by syne laetste brieven in date 8 Augusti des voor- gaenden jaers verclaert heeft hem gengenzem te zyn geweest;” en brief der Nederlandsche Gezanten aan den Grootvorst ı# Nov. 1615, heriunerende hoe H. Ho. Mog. »haere vrindtlycke intercessie — tot beslechtinge derselvo dif-. ferenten S. Keys. M. dienstelick hadden aengeboden.” 380 ging tot de Staten-Generaal zoude gerigt zijn geweest, zoo uitdrukkelijk als die waarop Koning JacoB, de Bevrediger bij uitnemendheid, zich van den kant van Moscovie verhovaar- digde, schijnt betwijfeld te mogen worden, al leest men in de nadere Instructie, welke de Nederlandsche Gezanten voor het geval van eene ontmoeting met CHRISTIAAN Iv ontvingen, letterlijk het volgende I). »Sullen voorts in ’t cort verhalen, dat soowel den Coninck van Sweden, als oock den Groot- Forst van Moscovien Haere IHlo. Mog. hebben geinviteert, omme te helpen bemiddelen een goede equitable vrede tus- schen henl. ende dat H. Ho. Mog. belooft hebben, daertoe in voorvallende gelegentheyt alle goede oflitien by te bren- gen, daerinne volgende het loffelick exempel van de Co. Mat van Groot-Britannien 2).” — Bij den achterdochtigen Deen wilde men er den glimp aan geven, alsof men door beide Kroonen ware uitgenoodigd. Maar vergissen wij ons niet, zoo was alleen door GusTAAF ADoLF de bemoeijing der Staten-Generaal verzocht 3), welke als tegenwigi de over- helling der Engelsche Gezanten ten gunste van Rusland, kon verhinderen of onschadelijik maken. — Wat hiervan zij, ook in het barre Noorden moesten onze landgenooten de ijverige medestanders en geestverwanten van Spanje en Polen vervolgen, en als middel van overreding tot verzoening, »aan beide zijden doen verstaan,. dat de Jesuetische factie en de Koningen, wezende fauteurs van dezelve, ontwijfelijik daartoe tragten, dat zij deur deze quaestiön en misverstanden, van den 1) 15 Aug. 1616. Nederland en Zweden, bl. 211. 2) oAnd whereas we have been further requested, roemde Koning JacoB, by the saide Ambassadors of the said Great duke, to be a Mediator betuizt him and our deere Brother the King of Swethen” enz. (18 Junij 1614) — de Pace inter dictum Regem Russiae et Regem Sueciae medianda. RYMER, Acta Publica T. VII P. II p. 202 sp. 3) Brief der Nederl. Gezanten uit Nerva 22 Sept. 1615: »Alsoo Uwe (io. Mat* Ambassadeur, Heer sacoß v. Dyck in voorleden maand Julio den H. H. Staten-Generael heeft voorgedragen, ende van wege U. Co, Mat begeert” enz. 381 persoon, de Rijken en onderzaten van de eene en andere mees- ters mogten worden 1).” Ä Van de Negotiatie zelve valt niet veel te zeggen : de slaaf- sche, angstige gehoorzaamheid der Russische Commissarissen, gedachtig aan de zweepslagen die hen wachtten wanneer zij »in ’t minste yet buyten haere Instructien 2)” deden, sloot alle vrije diplomatische bedrijvigheid uit. Hoe had men met die kleingeestige, achterdochtige en bevreesde lieden 3) kun- nen onderhandelen? Vreemd aan alle vormen en gebruiken van het internationaal verkeer, zeiden zij, naar het verhaal van onze Ambassadeurs, met schoolsche getrouwheid eene les op, »ten deele uyt een rolle, ende ten deele van buyten, by een yeder syne portie, beginnende van den eersten tot den laetsten #).” — Ziedaar de toenmalige nEsseLRoDe’s zelfs bij de Turken achterlijk, nog wel eene halve eeuw daarna 5), in de eerbiedige bejegening van Gezanten. — GUSTAAF ADOLF in een zijner brieven aan onze landgenooten, schroomde niet, zijne wederpartiji kort weg Barbaren te noemen’ 6), bij welke de “ Ambassadeurs, trots hun voorbeeldig geduld, een kostbaren tijd verspilden. Maar ook de Zweedsche Gevolmagtigden had- den zich, nu en dan, stijfzinnig betoond op punten, welke in het oog der onzen kleinigheden waren, en de echt- repu- blikeinsche vermaning uitlokten, »datter weynich aen gelegen was 7), off der Princen titulen in de acten van Zedtleistinge ende Oruys-kussinge in het lange, ofte in het corte werden 1) SCHELTEWA, 1. 83; BEIJERMAN t. & P. 2) Rapport der Legatie van R. v. BREDERODE, BA8 en JOACHIML. 3) Verg. BEIJERMAN t. &. P. 4) Rapport der Leyatie. Nederland en Zweden bl. 217. 5) WICQUEFoRXT, Ü Ambassadeur T. I. 475 (Sect. XVIII) »Si les Turcs sont cruels, insolens et superbes, les Moscovites sont incivils, barbares et bru- taux;” enz. 6) Nederland en Zweden, bl. 219. (9 April 1616): »Sin vero nihil vos apud Barbaros amplius effecturos credatis,” enz, 7) Rapport der Legatie. 382 £ uytgedruckt; maer dat het aen Haere Mater en haeren Staet hoochlyck importeerde dat den tydt niet en werde deurge- bracht met onnoodige disputen.” Deze en andere proeven van onpartijdige waarheidsliefde, ook jegens den Koning van Zweden 1), zuiveren onze Gezan- ten van den blaam, dien de Britsche Bemiddelaar, sonNn MER- Rick, zelf tastbaar op de hand der Russen, op hen poogde te laden, hen als voorspraken der Zweden afschilderende. — De rusteloos bedrijvige Agent der Engelsche kooplieden in Rusland, had overigens geene kunstgrepen ontzien, om de Nederlanders van de eer der zamenwerking tot den vrede uit te sluiten, en in de schatting der Russen te doen dalen 2). — Hier bleek uit de hatelijk-vernederende vragen van MERRICK 9), het onwaardeerbaar nut der in het volgend jaar door OLDEN- BARNEVELT’8 Zorg bedongen lossing van de voorheen aan ELIZA- BETH verpande steden, nog immer door de Engelschen bezet, en welke last de Republiek tegenover Groot-Britanni& voort- durend in zekere afhankelijkheid hield. — Desnietiemin, en al hebben de namen van REINOUT VAN BREDERODE, Heer van Veenhuizen, van DIRK BAS EN ALBERT JOACHIMI, niet naast dien van den Brit, in het Tractaat, later tusschen Zweden en Rus- land gesloten, eene plaats mogen vinden 4); meer dan de 1) »Sonder dat wy willen aenroeren andere circumstantien van binnen als buten Uwe Kon. Mats Landen, die niet sonder redenen in consideratie connen comen.” Uit Glebova, & Febr. 1616. (Rapport der Legatie). 2) Nederland en Zweden, bl. 153, 158. — Z. wijders zımes, Acta Publ. ‚T. VI, P. IIp. 1953 sq. (A. 1613) p. 202, »Sir Joun mersıck Knight — Ambassador” (A. 1614). $) »Wy antwoorden, dat hem (menxıck) kennelick was dat Uwe Ho. Mog. noch groole somme van penningen aen de Co. Mat van Groot Britannien schuldich zyn; daeromme het bezwaerlick vallen soude andere Princen (den Russischen Grootvorst) groote sommen te leenen.” (Rapport). 4) »Ten waere Mr. TIIOMAS SMITH en GEORGE BRUCKHUSEN hadden ver- claert dat de Groot Britannische Ambassadeur zowde aftrecken, by sooverre als van Uwe Ho. Mog. mentie werde gemaect in de acte, enz. (Rappor!). 383 bekrompen jaloezij van MerRıck hadden de wijze toegeeflijk- heid, het stalen geduld en de onzijdige tusschenspraak der Nederlanders den weg tot den vrede gebaand. — Al wer- den zij door het listig gezaaid en minachtend wantrouwen, door de afgelegenheid van Moscow en de onveilige wegen weerhouden, het Keizerlijk Hof te bezoeken; al genoten zij niet, gelijk MERRICK, het zelzaaam voorregt van de klare oogen van den Czaar te mogen 2ien, zi) getroostten zich gaarne die ontbering der gunst van den half Aziatischen Despoot 1), en vonden voor hun zoo verdrietig verblijff van acht maanden in het onherbergzaam Rijk, door felle koude, ziekte en sterfte van edellieden van hun gevolg geteisterd, overvloedige ver- goeding in het luisterrijk en tevens gulhartig onthaal bij GUSTAAF ADOLF, in zijne onbewimpelde erkenning 2), dat zij de grondslagen hadden gelegd, waarop het gebouw van den vrede met Rusland moest worden opgetrokken. Schoon de schitterendste onderscheiding. voor het Hoofd der Ambassade was weggelegd en de edele Koning in oLDEN- BARNEVELT’S schoonzoon bij uitstek 3) de Republiek wilde hul- digen, met welke sedert de Alliantie van 1614 met elken dag de banden naauwer waren toegehaald, was van het drie- tal Gezanten niet het minst bedrijvig de Zeeuw JoAcHIMI 4), 1) Verg. by Dr ERNST HERRMANS, (Hamburg 1846) Gesch. des Russischen Staates, Ill. 730—736. (Der Zar u. seine Diener). 2) Aau de Staten-Generaal (12 Junii 1616 st. Jul): Die weilen nunmehr durch. Euwre Abgesanten diese fundamenta gelegeth worden.” Erklärung u. Resolution (10 Junij 1616) »Dasz dasjenige so löblich u. durch der Herrn höchsten fleisz u. fürsichtigkeit untergebawet, müge dermahleins vollenzogen werden.” 3) »Den Heer van VERNHUYSEN vereert met den titel ende eerestand van Welgeboren Vryheer van Wesenberg ;” Bas Ridder geslagen, soacHımı’s wapen vermeerderd. (Rapport der Legatie). 4) Antwoord op de vraag van MERRICK wegens het opbreken van dit beleg: »Wat Syne Mat hadde gedacht te doen, eer Uwe Ho. Mog. Gesante daer aen- quam, dat ons ’t selve onbekendt was, doch dat de Gesante (soachımı) daer- van met S, M hadde gesproocken.” 384 die het eerst en alleen naar GUSTAAF toog, en aan wiens aandrang de staking van het beleg van Pleskow werd toege- schreven. Nog menigmalen zal de doorluchtige Staatsman die tot in negentigjarige grijsheid en in de neteligste geschil- len buiten ’s lands werkzaam was !), met lof herdacht wor- den 2). — Reeds in zijne jeugd tot vereffening van het Oost- friesche misverstand.. geroepen, bereidde zich de toekomstige Ambassadeur bij het Hof van S/. James, hier op ruimer ge- bied en door nieuwe oefening tot de verheven. maar droevige taak, welke den alom ge&erden Diplomaat 3) in zijne laatste levensdagen, eerst als Bemiddelaar, vervolgens als voorspraak van den. ter dood verwezen KAREL I, in de geschiedenis van den Engelschen burgerkrijg een onvergankelijke vermaardheid. zoude verzekeren. JoAcHmı en zijne Ambtgenooten hadden, nevens andere drang- redenen bij GUSTAAF ADOLF, ook deze doen gelden, dat hij de Russen niet tot vertwijfeling moest brengen; dat hij zich wachten moest, hen in de armen der Polen te werpen. — Tot hiertoe spraken wij van de vijandige gezindheid van Koning SIGISMUND, die slechts het geschikt tijdstip verbeidde, om in openbare vredebreuk tegen de Nederlandsche Republiek 4), Zweden’s bondgenoot, uit te barsten. Ons blijft over, deze 1) de la Rue, Staatkundig en Heldhaftig Zeeland, (Middelb. 1736) in v. JOACHIMI, bl. 59—65. (Overleden 17 Mei 1654, 94 jaren oud). In 1646 sloeg men een’ penning met’s Mans borstbeeld en het opschrift: ap. soacHımı Eg. Foederat. Belg. post varias in Europ. Legat. jam ordinar. in Brit, an. 22 ael» 86. — Verg. nog VAN HARDERWIJK in den Zeeuwschen Volks-Almanak v. 1346. 2) Dep&che van D’zspessks (19 Oct. 1624) aan den Staats-Secretaris p’oc- QUERBE. — »Monsieur JoacHımı — qui est un esprit qui passe l’ordinaire de ce pays.” i 3) a. GBoTII, Epistol, n°, 823 (12 Sept. 1637): »D. JOACHIMIUS gnarus Anglicae Aulae et senectute venerabilis” enz. 4) Maar vermits uiterlijk de vrede met Polen voortdaurde had sTicke in last, sıcısMmunn’s Gezanten ten Hove van den Keurvorst van Brandenburg »de behoorlicke visite, contre-visite ende complimenten te doen.” Instructie van 16 Nov. 1616, 385 Afdeeling te sluiten met de bijna ongeloofelijke mededeeling, in de dep&ches van den Gezant in Pruissen, DIPERIK STICKE vervat, en welke de kroon zet op al hetgeen wegens het aan- zien van den Vrijstaat bij vreemde Hoven onder het ten val neigend Bewind van ’s Lands Advocaat verhaald is. — »Sol- lende, meldt stick, myn relatie concluderen met eene onver- moetelycke commissie, die ick van den‘ CGoninck van Polen versocht ben aen U. Ho. Mog. over te brengen; versoeckende deselve met U H. Mog. in goeder vertrouwen in Alliancie te treden; hebbende mij tot sulcken eynde door syne twee Gesanten ter handen gestelt seeckere by hem beraeinde con- ditien 1), mit verclaringe, dat ofte Syne Mat wel:wiste te sollen offenderen twee van die grootste Princen ende sijne naeste verwanten, Oostenryck ende Spangien, soo was dieselve nochtans geresolveert sulcx te doen, indien dieselve tot de Alliancie kost komen. Ende ofte ick wel kan lichtelyck dencken, dese saecke ten respecte van Sweden ende anders swaricheyt sal hebben, soo heb ick nochtans goet geacht die conditien U. Ho. Mog. over te brengen, ofte villicht die- selve onder desen pretexte mochten goetvinden eenige vrin- delijcke onderhandelinge tusschen die Coninck van Polen ende Sweden ofte iets anders ten dienste van die gemeene saecke by der hant te nemen. In allen gevalle heb geacht tot U. Ho. Mog. eere ende reputatie moet gereycken, van soo eenen grooten Coninck gerecercheert ende geadoreert te worden.” Wel moest de opgeblazen hoogmoed van den verwaten Mo- narch gefnuikt en ten einde raads zijn, om zoo diep te zin- ken en de gunst der republikeinsche ketters, weleer met zijne gramschap bedreigd, af te bedelen. — Kon het sıcısMunD ernst zijn, de beide Huizen van Oostenrjk en Spanje 2), aan 1) Conditiones federationis a Rege Poloniae propositae (A. 1617). Z. Ne«- derland en Zweden, bl. 132 volgg. 191—194. 2) Het politisch overleg van Polen met Spanje kon echter uit den aard der zaak gemeenlijk niet zeer druk zijn: »Il re di Polonia siccome per la lon- 25 386 welke hi) 200 innig verbonden was, te verlaten? Of trachtte hij alleen door het misleidend aanbod de Staten-Generaal in ijdele onderhandelingen te wikkelen, en inmiddels custaar ADOLF van de voordeelen van het Bondgenootschap met de Republiek te versteken? Of eindelijk was het hem alleen te doen, de bezorgdheid van den Zweedschen Vorst gaande te maken !) en hem in spanning en twijfel aan den duur dier mild vloeijende bron, geslingerd te houden? Inderdaad vermogt custaAr deels zelf door den glans van ziia klimmenden roem, deels door zijne kundige Vertegen- woordigers te ’s Hage zooveel, dat de vriendschap der beide Staten haar toppunt bereikt had. Tegen het rijke Noordsche voortbrengsel, koper, of wel krachtens de gesloten Alliantie, verkreeg hij gestadig geld, krijgsbehoeften, manschap. Men verstrekte hem geoefende bouwmeesters en Ingenieurs, en be- vorderde de ontwikkeling van het Zeewezen op de meest on- bekrompen wijze door het toezenden van zee-oflicieren, schip- pers en matrozeu. Een smaldeel oorlogschepen was, onder het bevel van oBDAM, naar de Oostzee gestevend. — Tallooze Ne- derlanders vestigden zich met iederen dag meer in Zweden, zoo in het door hen grootendeels gestichte GodAkenburg ?) als elders; hunne kapitalen, arbeidzaamheid en vernuft deden er den handel, onderscheidene takken van nijverheid, vöör alles tananza e per la disgiunzione dei Stati non ha che fare col re di Spagna,” schreef zelfs de Venetiaansche Gezant prıuzı (1604—1608) Relazioni di Spagna 1. 888. 1) DUDLEY-CARLETON, Lettres, Ne&goc. T. II. 75 (24 Sept. 1617): »srıcxıus Ambassadeur des Etats aupres de !’ Electeur de Brandebourg est eu route pour revenir ici, avec des propositions que lui ont faites les Ambassadeurs de Pologne, pour une alliance entre leur Roi et cet Etat; quoiqu’on regarde la chose comme ridicule, et simplement comme un stratageme pour donner de l’ ombrage au Roi de Suede” enz, 3) Verg. het doorwrocht geschrift van wijlen den Baron DE GEER van Jutfaas, LODEWIJK DE GER&R van Finspong en Leufsta. (1587 —1652). Zene Bijdrage tot de handelgesch. v. Amsterdam in de XVII® Eeuw. Derde uitg. 1852) fol, 11. 387 het mijnwezen bloeijen. — Werden in de school van MAu- rırs Zweedsche krijgsoversten gevormd, Nederlanders bevoch- ten thans mede de zegepraal der Zweedsche wapenen ; Neder- landsche dichters bezongen den onsterfelijken Koning, zijne uit Nederland herkomstige Gezanten !), de overwinningen , door Zweden en Nederlanders gezamenlijk behaald. Wat wonder, zoo de in zijne hoogdravende eerzucht keer op keer jammerlijk teleur gestelde sısısmunn 2) met spijt den steun, door de Republiek aan zijn gehaten bloedverwant ver- leend, gade geslagen hebbende, op gelijke voordeelen vlamde ? Wat wonder, zoo hij die niet zelf kunnende verwerven, zijner wederpartij zocht te onttrekken? Maar welk vertrouwen kon men te ’s Hage in den dubbelliartigen Koning stellen, die persoonlijk Roomschgezind, met dispensatie van den Paus en met den blik op de Keizerlijke kroon van Rusland zijn oud- sten zoon in de Grieksche, en een jongeren in de .Zutkersche Godsdienst opvoedde 3), alzoo laaghartig de volksgunst der Zweden bejagende? Kende hij de Nederlandsche Staten na eene dertigjarige ervaring, zoo weinig, dat zij zich aan den fraai in het Latijn uitgewerkten voorslag 6E&n oogenblik zou- den vergapen, en den toekomstigen Bevrijder der Duitsche Protestanten, den Held wiens grootsche bestemming hun pro- fetische schranderheid met niet duister voorgevoel zag door- schemeren, aan den gewetenloozen huichelaar zonden opoffe- ren? Alles wel overwogen, kon deze zelf dat niet gelooven. 1) VAN DICK en JOH. RUTGERS (RUTGERSIVS). 2) Van den misinkten krijgstogt in Rusland meldt srıcge uit Koningsbergen 5 Febr. 1618: »Die Prince uranısLaus die alrede in sijne brieven ende pas- porten den titel der Keyserdommen van Casan, Astracan ende andere landen tot Muscovien gehorende, gebruyckt hadde, synde mit groot vorlies — weder- gekeert na Smolenski.” ' 3) »Als hebbende dispensatie om synen olsten Soon in die Greexe Religie op te voeden tot eontemplatie ven de Muscoviten, ende eene van die andere Soons in die Luterse ten respecte van Sweden.” Rapport der Legatie van D. STICKE. 25* 388 Zonder het antwoord van H. Ho. Mog. af te wachten, wendde hij zich met een bijna gelijkluidenden brief, den 20 April 1648 uit Warschau gedagteekend, tot LODEWIK XII en CHRIS- TIAAN Iv, om ware het mogelijk, door het gezag der beide Koningen den onderstand der Republiek aan Zweden te stui- ten. — Van dien brief bekwam men in Holland een afschrift door srıicke’s naauwlettenden ijver. Hier glimlachte men over SIGISMUND’S onwaardigen stap I), en met medelijdend schouderophalen werd zijne Concept-Alliantie met hare niet te vervullen beloften in Gewesten waar de Koning niet meer dan de Staten te gebieden had, ter zijde gelegd. Betrekking tot Venetie en Savoye. Van de met het plegtig Gezantschap van CORNELIS VAN DER. MYLE aangeknoopte diplomatische betrekkingen met de Repu- bliek van Venetiö, van de door hem bevorderde, welhaast in rook verdwenen ontwerpen van HENDRIK Iv, is boven in het voorbijgaan gesproken. — Toch was sints den moord des grooten Konings de band tusschen Nederland en Itali& inniger geworden, en Zoo mogt OLDENBARNEVELT aan het einde der be- knopte ontvouwing van zijn onwrikbaar vaderlandlievend stelsel, ook daarop wijzen, » dat hy zoowel den Hertog en Republijke van Venetien, als den Hertoge van Savoyen jegens den Co- ninck van Spaengien en het Huis Oostenrijk heeft geöncou- rageert met goede vermaningen, met ’t favoriseren van de tochten van Graaf Jan van NASSAU, en accorderen van datelijk secours 2).” 1) CARLETON, Letires T. III, 40 (8 Mars 1619): »Les Eiats ne prötent point l’oreille ä ces ouvertures; ils se sont contentes d’ordonner & STICCHIUS de röpondre en termes generaux qu’ils sont disposes A vivre en bonne intel- ligence ; mais avant qu’il edt Ecrit il est mort de maladie (sTICKeE), et cette affaire est morte avee lui.” 2) YVerhooren, bl. 133. Lu | 339 De faam van hetgeen de Staten-Generaal voor hunne Itali- aansche Vrienden, ook zonder Alliantie-Tractaat !), hadden veil gehad, was, naar het, berigt van sTIcke, tot in Pruissisch Polen doorgedrongen, en verwekte, nevens hunne gematigd- heid en wijsheid, »groot ontsich ende eenen eeuwigen roem.” -— Een aan Koning sıcısmunn geheel verkleefd Kanselier liet zich bij een den Landstenden en den Gezant aangeboden »solemneel banquet” in hoogstvleijende uitdrukkingen over H. Ho. Mog. uit, »mij — verhaalt de gevierde Overijsselaar, — courtoi- selick vragende na derselver Regeringe; wie vele ruiteren ende knechten dieselve noch in dienst hadden ; van die adsistentie van ‚Savoyen, overschickinge van krijgsvolck na Venetiön en Alliancie met Vranckrijck ende Groot-Brittanien. Eintelick waerom U. H. M. niet oock sich confedereren mit soo een machtige Potentaet als die Koninck ende Croone Polen 2)?” Een Verbaal van Nederlandsche Gezanten, die na den val van OLDENBARNEVELT, tot JACOB I werden afgevaardigd, vermeldt onder anderen, de verontschuldiging van den Agent van KAREL EMANUEL bij het Britsche Hof, »datten Hertoch nog geen Am- bassadeur hadde gesonden, om U. H. Mog. te bedancken van. wegens het gepresteerde secours 3).’ Zoo was het nog den Grondlegger der Republiek in den avond van zijn leven beschoren, den schoonzoon van PHILIPS ıı, den Hertog van Savoye, hulp uit Nederland te ver- strekken! In &en en hetzelfde jaar 1647 was de vrijgevochten 4) krumm, HZist. Feder. Beig. Feder., p. 330 volg. spreekt van een 2pac- tam stipendiarium’' met Savoye A. 1617, welks dagteekening hi echter in den Index Chronol. Federum niet vermeldt. 2) Depöches van stick£ uit Custrin !°/, Mei 1617, en uit Konings- bergen = a daaraanvolgende. 3) Rapport van J. v. GOCH, EWOUT V. DER DUSSEN En JOACHIM LIENS, 31 Dec. 1618: »Is ons comen besoecken den Agent van Savoyen, excuserende” enz. — De zendeliug van KAREL EMANUEL t6 ’s Hage, de Heer DE MoNnTHoU, bevond zich daar, volgens CARLETON, Lettres, T. 1. (?/,„ Maart 1617 »sans lilre d’ Ambassadeur,, ou autre qualification.” 390 Staat, dank zij het ordelijk beheer der geldmiddelen en het gedurende de Zreves, aangewassen nationaal vermogen, tot dien bloei gestegen, dat men tat verbazing van het buiten- land, vijf Magten te gelijk kon bijspringen. — Hooren wij een’ tijdgenoot, een niet-verdacht getuige, als het den lof geldt van Hollands Advocaat. »De Gheunieerde Nederlantsche Pro- vintien hebben, schrijft gauparr 1), dit jaer gefloreert, sooveel de neringhe en traflijicke aengaet, oock in het publycque — ende zyn om assistentie aengesocht geweesi van den Coninck van Vramckryck teghen de Princen; van den Coninck vau Sweden; van MULEY SIDAN, Coninck van Marocques; van den Hertoge en Seigneurie van Venetien; van den Hertoge van Savoyen. — En niemant van allen desen en is sijn versoek afgeslagen, maar de gemereuse Heeren Generale Staten 2) heb- ben eenen yederen derselfder, nae gelegentheyt van saken, assistentie gedaen, of assistentie belooft.” In de ofliciele Verzameling der Tractaten van het Koning- rijk Sardiniö 3), moge niet v6ör het laatst der XVII eeuw een met de Nederlandsche Republiek gesloten verdrag voorkomen, de diplomatische briefwisseling der te ’s Jage verblijvende Gezanten en onze Registers van Staat 4) wijzen uit, hoe de beurtelings op Frankrijk, maar ook op Spanje en Oostenrijk verbitterde KAREL EMANUEL, zijn gebied met de aanwinst van het Milanesche pogende te vergrooten en de hand naar de kroon van ZDombardije uitstekende 5), niet slechts in Groot- 1) Ghhedenckw. Gheschieden. IXst@ Boeck, fol. 206. 2) Lees Holland, dat is OLDENBARNEVELT. 3) Traites publics de la Royale Maison de Savoie, uitgegeven door den toenmaligen Minister van Buitenlandsche Zaken, den Graaf SOLAR DE 1A MARGUERITR , Turin 1836. Tractaat van ’s Hage, 20 October 1690, T. II, 144 suiv. 4) Z. reeds de Resol. v. Holland 1614, fol. 120, »het versoek van den Hertog, Jaarmede alhier gekomen is Graaf JOHAN VAN NASSAU.” 5) Rapport der Legatie van r. v. AERSSEN naar Venelie, A, 1620. 391 Britannid I), maar ook bij de Staten-Generaal onderstand ver- zocht en verkreeg op het met klem en vuur voorgedragen vertoog van .zijin’ Gezant DE MONTHoU, in December 1616 2) herwaarts afgevaardigd. — Een vreemd verschijnsel inderdaad, den Gemaal van eene Spaansche Infante, den zwager van den vadsigen, door den Hertog van Zerma onbepaald beheerschten PHILIPS Iıt, te 's Hage te zien woelen en hemel en aarde be- wegen tegen de geweldenarijen en veroveringszucht van den Koning van Spanje 3); hem het Bondgenootschap met de Protestantsche Kantons van Zwitserland te hooren aanprijzen, vermits de Katholyke geheel Spaansch waren #); hem de Oos- tenrijksche Geheimraden te hooren afschilderen als door het goud van Peru omgekocht 5), als begunstigers van het on- veranderlijk streven van Spanje naar de dwingelandij over Europa 6), zoolang HENDRIK ıv leefde, verijdeld, maar in Italie en Duitschland dreigend en onverholen geopenbaard. De Hertog stelde de naauwe verwantschap in het licht van zijne zaak met die der Nederlandsche en Duitsche Protestanten; zij hadden, beweerde hij, een gemeenschappelijk belang, een en denzelfden m 1) Verg. Graaf FEDER. scLopis, Delle relazioni politiche ira la dinastia di Savoia ed il Governo Britannico (1240—1815). Turin 1853, p. 10. 2) Brief van den Hertog (geteekeud xManver) ade l’armee ä Masseran ce dernier de l’annee 1616: A Hauis, Puissants et Illustres Seigneurs , Mes- sieurs les E'stats Gieneraux des Provinces-Unies.” Register v. Holland, 23 Maart 1617. 3) »La conservation de cest Estat envahi des Espagnols contre le Traiete d’Asti, et contre toute justice, vous touche si avant que j’ay jug& estre ımon debvoir de vous donner part -— des moyens que j’estime les plus propres pour empescher que nos communs ennemis ne gaignent tant d’avantage sur nous qu’ils paissent aspirer A la ruine des uns apres les autres.” 4) ]] seroit bien de tirer Messieurs les Suisses & Union et d’autant — que les petits Cantons sont tout & faict Espaignols, il suffiroit d’y tirer les Cantons protestants” (M&moire de aurıLL. DE montHoU , 14 Mars 1617). 5) »Tant par le moyen de l’or de Peru, que par la correspondance des autres Prinees d’Austriche avec l’Espaignol” enz. 6) »Car il n’y a nul doabte qu’ils aspirent & la Monarchie absolue de toute /’Earope” enz. 392 vijand. — Liet men hem, Hertog, aan zijn lot,aan de overmagt der wederpartij over, die kortzigtige Politiek zoude Spanje en Oostenrijk te geduchter en onwederstaanbaar maken ; snelde men hem edelmoedig en met welberekend overleg te hulp, om den oorlug in Italiö met kracht en geluk te kunnen voeren, die ge- wenschte afleiding der Spaansche wapenen zoude Nederland en Duitschland beide uitnemend te stade komen. — Aanvankelijk, wel is waar 1), gaven H. Ho. Mog. ten antwoord, dat de Hertog wederkeerig niet weinig gebaat werd door de krijgsmagt, welke zij sints eenige jaren, niettegenstaande de T’reves on- derhielden 2) om den ten gevolge der Kleef-Guliksche geschil- len door de Aartshertogen, in Zusk en andere naburige Ge- westen op de been gebragte legerbenden het hoofd te bieden; in die verbrokkeling der Spaansche krachten vond, zeiden zij, de Hertog eene nuttige, weldadige afleiding, met niet gering bezwaar voor 'sLands schatkist gepaard.. — Later evenwel, nadat de Heer DE MoNTHoU van zijne zending naar de Duitsche Vorsten was teruggekeerd 3), ontving die Staatsman in het be- gin van Julij 1617, de toezegging van een maandelijkschen geldelijken onderstand ; gelijk hij zelf wegens de moejjelijk- heid van den overtogt van Nederland naar Piemont, aan een subsidie de voorkeur boven krijgsvolk gegeven had 4). MAURITS, naar het blijkt, had liever een nieuw veld om roem te beha- 1, Register v. Holland, 23 Maart 1617 en 14 April, fol. 316, 3) Antwoord van de Staten-Generaal 18 Maart 1617: »en quoy ils pro- curent neantmoins aussi le service et secours de Son Altesse, continuans iou- siours ä tenir occupe par dega uns arme Espaignole de 3 A 4 mille chevaux et de 20 & 30 mille pietons, laquelle sans cela le Roy d’Espaigne pourroit pour une grande partye employer contre icelle Son Altesse,” enz. $) DUDLEY-CARLETON, Lettres, T. I, 231. (»Le Senateur MoNnTou’”) 282, 8317, 322. »Le Duc — » obtenu d’ici un subside de 50,000 florins par » mois’” enz. 4) „Et d’autant que pour la distance des lieux il seroit malaise de conduire les gens cn Pidmont, joinet aussi que Messieurs ne vondront se desgarnir de tant de gens, je les supplie de changer le secours en argent.” 393 len, voor zijne dappere spitsbroeders willen openen. -— »Al- hoewel melden de Utrechtsche Gedeputeerden aan LEDENBERCH !), Zyn Excellentie met ernst geurgeert heeft, dat den Hartoch van Savoyen met ruyterse, als meerder reputatie wezende soe hy seyde, in plaetze van pennyngen behoorde geassisteert te worden, en heeft hetselve niet connen obtineren, als Uwe E. uyt deze bygaende antwoord zult sien, die den Heer van Mon- THoU in de volle Vergadering ter handen gestelt, ende met behoorlycke complimenten ende excusen van ’t retardement, door den Heer van OLDENBARNEVELT in ’t breet aengeseyt is.” — Na ontvangst van dit antwoord in geschrift, diende de voort- varende Diplomaat weder eene Memorie in, strekkende allereerst ter bekoming van een voorschot, waaruit de in Duitschland geworven troepen konden betaald worden 2); waarop gunstig werd beschikt. Het tweede punt van » openinghe te doen van de Alliance,” door den Hertog voorgesteld, werd in beraad ge- houden; het derde, waarbij het voornemen werd geuit den Spanjaard afbreuk te doen door kaapvaart, werd, vermocde- ljjk met het oog op den Levantschen handel, »versocht te willen nalaten.”’ Aan het vierde eindelijk, waarbij de Ge- zant aandrong, dat men uit ’sHage aan de Leden der Unie in Duitschland kennis wilde geven van den verleenden onder- stand aan Savoye, met aansporing om het voorbeeld van H. Ho. Mog. na te volgen, was bereids door het afzenden van dep&ches in dien geest voldaan 3). OLDENBARNEVELT schijnt overigens in den eergierigen en wis- pelturigen Vorst €), die nog vöör het einde van het Twaalfjarig 1) JOHAN V. RENESSE EN JUSTUS VAN RYSENBURCH uit ’s Gravenhage 7 Julij 1617. Bij poor, Archief voor Kerkel. en Wereldsche Geschied. inzonderh. van Utrecht, VI, 270 volg. 2) »Om daermede te doen marcheren 4000 mannen, die in Duytslandt ten dienste van Syn Altesse van Savoyenfsyn gelicht ‚” 'enz. 3) Depöche der Utrechtsche Gedeputeerden, als voren. 4) Vandaar denkelijik de maandelijksche onderstand »pour l’espace de cing mois, si la guerre de Piemont dure aussi longtems.” CARLETON, I, 322. 394 Bestand den onbelemmerden doortogt aan het Spaansche krijgs- volk naar Belgiö bestemd vergunde !), weinig vertrouwen te hebben gesteld. -— Met scherpe zronie werd dit onbestendie gedrag sedert doorgestreken in de Instructie voor FRANGOIS VAR AERSSEN, toen deze in 1620 als buitengewoon Ambassadeur naar Venetiö vertrok : »Sal bebben wysselyck te letten, heette het, wat hope van den Hertoch van Savoyen soude kunnen versocht en geobtineert worden voor den dienst en assistentie van dese Landen, soo die naemaels door oorloch geraeckten aengetast te worden, diewyle de Ho. Mog. Heeren Staten soo liberalycken ende couragieuselyck Syne Hoocheyt in syne swa- richeyt hebben bygestaen ende meer bereit waren geweest te doen, hadde hy hem fo& den peys niet laten bewegen, met denwelcken hem geluck en voorspoet wordt gewenst 2). Een welverdiende spotternij met de overmoedige, meer- malen streng gekastijde inbeelding van KAREL EMANUEL, die altijid ongezind het juk van den vreemdeling, hetzij dan van het Kabinet van Parys of van Madrid te dragen, her- haaldelijik gedwongen was geworden, de roede nu eens van Frankrijk, dan weder van Spanje te kussen 3), al kon men het er voor houden, dat de verzoening van korten duur zoude ziin, en dat bij, om de uitdrukkingen van GIDEON VAN BOET- ZELAER te bezigen, »siende syne Staten ende Landen t’eenemael bedorven ende geruineert, middelen zoude soecken met assis- tentie van syne vrunden om in beteren staet herstelt te 1) 5 Mei 1620. Convention entre les Commissaires du Duc de Savoie et du Roi “Espagne, nper concertar la forma, e le conditioni del passaggio della gente che Saa Maestä manda al preseute in Fiandra.” Traies publics de la R. Maison de Savoie, I, 322 suiv, 2) Instructie van 15 April 1620. Bij pe sonak, Nederland en Venetie, bl. 419. 2) Bij het Tractaat van Asä, 21 Juni) 1615. (Traites ‚publies, T. TI, 295), had de Hertog nederig betuigd »per eonfermar al mondo l’ossequio et divetione particolare che sempre ha professato a Sua Maestä Catholica” enz. 395 worden ; wesende van sulcke groote couragie ende van sulcke humeur, dat hy nyet sal willen onderblyven en geruineert blijven leggen, als onder ’t jock ende trotsheyt van Spaig- nen gebogen !).” | Schoon het Tractaat van Alliantie der beide Republieken van Nederland en Venetiö, door den Dichter HuoorFT op de wa- penschilden dier Staten zinspelende, aangeduid als het Ver- bond tusschen den Leeuw met het zwaard en den Leeuw met het boek 2), eerst na het Ministerie van OLDENBARNEYELT Zijn beslag kreeg 3), waren daarvan de gronden vroeger gelegd, en had Venetie zonder dit verdrag en vöör die plegtige door een’ gedenkpenning vereeuwigde Acte, meer nut uit de vriend- schap van den Noordelijken Zusterstaat getrokken, dan ooit in lateren tijd. -- Een zekere beschroomdheid van de Ka- tholijke #), hoewel dan niet regtzinnige Republiek, om zich met de kettersche, — eene stugheid der oudere om zich met de pas opkomende op den voet van gelijkheid in te laten, had- den de onderhandelingen doen kwijnen en slepen. — Geestig vergeleek DUDLEY-CARLETON dit weifelen en dobberen van den Resident van Venetiö, met een anderdaagsche koorts, daar men den eenen dag verloor wat men den vorigen waande ge- wonnen te hebben 5). — Vandaar het Besluit van H. Ho. Mo. tegen het einde van November 1617 op de onderschei- 1) Depeche van den Ambassadeur van LANGERAK uit Parijs 15 October 1617. (Geldersch Archief). 2) DE JONGE, Nederland en Venetiö. 3) Register v. Holland, 3, 5 Julij, 8 Aug., 24 Dec. 1619. »Is resumptie gedaan van de Articulen van het ingestelde Concept van de Alliantie met Venetien ; en na eenige verbeteringen en correctien daarin gedaan, verstaan,” enz. A) DUDLEY-CARLETON , Leitres et Negoc. III, 138 (22 Sept. 1619) vavec de si fortes oppositions de la part des Papalini,” enz. 5) Lettres et Negociat, II, 139 (8 Dec. 1617). »Le R£sident de Venise suivant les differens avis de paix ou de guerre qu’il recoit de ses Maitres, comme une fievre tierce, ua jour bon, et un mauvais, a eu de frequentes audiences depuis peu dans l’assemblde des Eitats-Gendraux , oh en termes couverts il leur a propos6 nne union plus Etroile entre ces deux Röpubliques,” enz. 396 dene voordragten van CKISTOFORO SURIANO genomen, waarbij de Staten-Generaal verklaarden dat zij niets levendiger wensch- ten » dan eene vereeniging, verbindtenis en algemeene en bij- zondere Alliantie met alle Christen-Koningen, Prinsen en Re- publieken, die begeeren en standvastig besloten blijven te handhaven de souvereiniteit en vrijheid van hunne Koning- rijken, Staten en onderdanen — tegen de onverzadelijke heerschzucht der Spanjaarden en hunne aanhangers, welke geen ander oogmerk hebben, dan zich tot Monarchen te verheffen, te geven en op te leggen de wet aan alle andere Koningen, Prinsen en Republieken !).”” — De Staten verlangden evenzeer als Venetie, eene naauwere vriendschap, tot bevordering van het gemeenschappelijk welziin en de wederkeerige veilig- heid, gelijk tot behoud der vrije zeevaart, trafiek en handel. Maar zij wilden eene duidelijker blootlegging der bedoeling van Hare Doorluchtigheid, in een schriftelijik antwoord ver- beiden. Deze hooghartige terughouding betaamde Nederland na de treffelijike diensten aan den Italiaanschen Vrijstaat bewezen , welke billijkerwijze minder laauwheid van de zijde van Venetiö in het voorbereiden en sluiten van eene Alliantie, hadden doen verwachten. — Men ging ook naderhand te ’s Hage onbekrompen voort in de vervulling der wenschen van den Resident surıano, waar die tot afbreuk van den gemeenen vijand strekte, getuige de Resolutie van Holland, van 6 April 1618. »Op het geproponeerde van den Heere Resident van Venetien, om de geöquipeerde schepen 2) te mogen doen uit- loopen, op de versekeriheyd die hy daarvan soude doen, is verstaan dat een of twee van de Gedeputeerden uyt Holland ter Vergaderinge van de Heeren Staten-Generaal, en een uyt 1) Resol. der Staten-Generaal 28 Nov. 1617, bij DE JoNGE, bl. 82 volgg. 2) Twaalf in getal, onder den Admiraal MELCHIOR VAN KERCKHOVEN den 18 Mei 1618 uit Texel in zee gestoken. DE JoNGE, bl. 86 397 Zeeland zouden behooren gecommitteerd te worden , om met den Resident te gaan na Amsterdam, en aldaar met den Col- legie van de Admiraliteyt te sien van den Resident te be- komen de meeste versekertheyd die men sal kunnen, en op deselve, en sulks men daar sal weten te handelen, de schepen te mogen laten uytloopen, om geen tijd te verliesen.’”’ — En welke wezenlijke dienst met deze en andere gunsten aan de Zuidelijke Republiek betoond 'werd, leert het Rapport van den Venetiaanschen Gezant bij het Hof van Spanje ge- durende de jaren 1615 —1619, Pietro GRıTTı !), »Hoogst onaangenaam was hier (te Madrid) schrijft hij, de tijding der twee ligtingen van Hollandsch krijgsvolk, door Uwe Excellentien gedaan; tot tweemalen is de vloot naar de straat van Gibraltar gezonden om aan die troepen den doortogt te betwisten; dan te vergeefs.”” — De Gezant bedoelde de twee wervingen van uitgelezen soldaten, de eene onder het bevel van Graaf JAN ERNST VAN NASSAU 2), de andere onder dat van den Graaf van LEEUWENSTEIN 3) (LÖWENSTEIN) naar Venetiö in- gescheept, en wier dapperheid, maar balddadigheid tevens en gebrek aan krijgstucht, met ergerlijke aanranding der voorwerpen van Katholijke eeredienst , elders uitvoerig be- schreven, ons niet mogen afleiden. — Daarentegen zien wij ons te dezer plaatse genoopt, op het verhaal van den grijzen STICKE terug te komen, die op zijn togt naar Pruissen *), de behouden aankomst van de Nederlandsche krijgsmagt te Veneti, bij welke een zijner zonen insgelijks het bevel voerde, 1) Relazioni di Spagna, I, 506 volg. »l’avviso delle due levate che V. V. E. E, fecero di Olandesi ,” enz. 2) Register v. Holland, A. 1616 fol. 184; DE soner, bl, 63—77; 412 volgg. (Resol. van H. Ho. Mog., 3 Oct. 1616). 3) Register 1 Maart 1617, »van den Grave van LEVESTEYN.” Brief der Utrechtsche Gedeputeerden aan LEDENBEBCH , 9 Febr. 1617, bij DopT, Archif, VI, 270. 4) Dep£che uit Custrin *°/, Mei 1617, 398 uit Augsburg vernomen hebbende, sedert een en andermaal over de schennis der door de Repnbliek van $. Marco ge- sloten verbindtenis klaagde. — Hij verzocht de welwillende tusschenspraak der Staten-Generaal, »daer ick verstae, meldt hij, Don ıgAN DE MEDICIS seer vreemt ende onbehoorlick mit die Nederlantsche Natie gehandelt soll hebben, ende dat men nu int einde niet soll 'willen observeren haere eygen Capitu- latie.” En nader drong hij er op aan, dat men hem in ’s Lands. dienst afwezig, voor verlies wilde hoeden, »daer, herhaalt hij, die Republycque van Yenetiön niet en mochte voldoen die Capitulatie mit mijn Soons regiment gemaect , die bij tijde van die lichtinge in U Ho. Mog. Vergaderinge gelesen is geweest, ende daerop ick een soo groots tot haere eere ende dienst gehasardeert heb 1).” Desniettemin werd wat van dit misverstand moge geweest ° ziin en van de redenen welke daartoe aanleiding hadden ge- geven, op verzoek van surıano in Mei 1618 bewilligd in de verlenging van het verblijf der Nederlandsche schepen en manschap 2). — Maar de benoeming van een Zesident der Nederlanden te Venetiö, ter Generaliteit voorgeslagen , »tot directie deser Landen publicque en der negotianten particu- liere saken,” werd ter dagvaart van Holland, vermoedelijk wegens niet-tegenwoordigheid: van OLDENBARNEVELT 3), in advies gehouden. — Men had overigens een’ Consul, te Venetie 4), en schijnt de aanstelling van een bestendigen diplomatischen Agent, afhankelijik te hebben gemaakt van de slap voort- gaande Alliantie 5). 1) Uit Cöln an d. Spree ?°/,, Dec. 1617. 2) Register 23 Mei 1618. 3) Register 21 Maart 1618. — Men had zich te beraden »op den last sulken te geven , desselfs qualiteyt en wat persoon en gagie.” 4) OUWERCK. ö) Zie het Tractaat van 31 December 1619 bij aıtzEıa , Saken v. Staet, I B., fol. 20 volgg. — Instructie van 13 Aug. 1622 voor JOHAN BEBCK, Ambr. ordin. te Venetie, {NE JONGE, bl, 430). 