title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: De ziel, niet klein, kan ingeflossen worden. Nu het geen kleiner is, hoe klein het ook is, is een hamet, maar men wil dat de ziel meer haar lichaam verenigd, geen zo'n was. Te zou sets met jets verenigd zin, proberen welke geen soort van vereniging kunnen geven, worden, en dan ook nog, zonde een zieleverenigd zijn, zonder dat ze daarvan bewust is. Evenwel; om alhier deze twijfel te beleggen, zinde van te grooten omvang, het is de ziel verenigd met het lichaam, hij ziet beter met hetzelfde oog, ten mench beschreven uit ziel en lichaam. Hier geen bescheid op krijgende, verhief hij weer aan de Professoren van Nemen, het volgende einde. Zeer Welgedefendeerde &c. Wij Vrouwen Professoren op Wonder, hebben het geluk gehad, dat verscheidene Europese Boeken aan ons gekomen zijn, wat van, uitgenomen, aan ons gegeven hebben, beten einde; zodat U.E. kon zien, dat te beantwoorden; maar geen bescheid op krijgende, gelieven U.E. te weten, dat aan ons ook een Boek van de Hoofdafslag der Philosophen, welke met U.E. een gemeen gronddel heeft; te weten, dat de Ziel der Menschen alleen denkt, en gevoeld; want zei hij, dewijl denken tot de Ziel behoort; zo behoort ook het gevoel daar toe. Hij bewijst niet dat denken en gevoel een zaak is, en ook niet, waarom dat gevoel tot het denken behoort. Wij wensen van U.E. hier in onderricht te zien. Hier nevens zenden wij ook dat wij daar tegen hebben. Zo de Ziel een denkend Weefsel is, dan heeft zij niet lichamelijke; daaruit volgt, dat zij ook ondeelbaar is, daarom zij ook niet lijden kan, als een denken. Want een denken is, als een denkende Weefsel. Ontbeiligd Weefsel, dat kan niets doen, want buiten denken lijden. Daaruit volgt, dat het onverstandbaar, en onbegrijpelijk is, dat een ontbeiligd en ondeelbare zelfstandigheid, als de Ziele is, zou iets kunnen doen, gevoelen, of pijn lijden. Het is begrijpelijk dat denken, en lijden, of gevoelen zijn bijzondere en afgezonderde zaaken, doeningen, of lijdingen, elk heeft gen- boder begin, en vervolgens onderwerp. De Ziele denkt, het Lichaam gevoelt, dat ze ver en vereend zijn. Benige, zeggen dat de ziele kan oordelen, waar, of op wat plaats, het Lichaam pijn voelt of lijdt. Maar hoe ze in haar oordeel dikwijks bedragen zijn, is kenbaar. Dat alleen behoort het denken van de Ziele, en het gevoelen van dingen, of pijn tot het Lichaam, naar het gevoelen van effectieve middelen en Chirurgie. Het Lichaam heeft niet ziele-achtig; daarom kan het niet denken; maar doen en lijden is het eigen, zoo lang het met de ziele, dat is, met het leven vereenigd is: want een onbezield lichaam is dood, en kan. . dan niets doen, of het moes bezield, datiss Jeevend zijn. ° FON 5 - , Zoo ook een onligbamelijk Weefen, dat: kan niets döen, ten zy bet met eenligbaam: B yereenigd is. | - . N | er “.. Maar zy konnen beide lijden ,„ zoo wel. * vereenigd als gefcheiden ; dog met dir en= derIcheid, dat het Lighaam zonder Ziel of leeven, geen pijn, muar wel veranderinge ljd, op veel’erlei wijfe. “ Dogmerteenziek .. gFleeven vergenigd, danlijd hetalles, wau | wy bevinden teliiden . . .n.0 "Dus lijd het. bezield. of leevend lighaam a door doen, en aangedaan te worden. Ho® het eene lighaam op het andere werkt, 18 wel te begrijpen. Maar hoe een onlighaa“, mclijke. ziele op. ons lighaam zou konnen een, Wer Te 102 Befchryoinge van bet Koningryk. werken, of lighaamen op onlighaamelijke geeiten, iszoo bevattelijk niet, immerszeer duifter om te begrijpen. 1 Zwo lang de Ziele met het Iıghaam- veree- nigd is, gevoeld zy- geen -pijne, maar het }ighaam Iydet:. dan kan ook ‘de ziele, zon- der welgeftelde lighaamelijke werktuigen . (organa) niet wel denken, 200 als herblijkt in Kinderen, Gekken, en oude Lüiden. Jaa zelf eengoede Ziel, met goede werk- | tuigen, te zaamengevoegt, eu wel konnen- de denken, dan konnen nog de Organa of werktuigen, waar door de Zael haar biedie-" ....nende, denkt , en denken mnet , met een weiniglighaamelijke wijn , offterkendrank,. zoodaanig ontfteld wordeny dat de onlighaa-. mellijke ziele (wiens leven alleen denken is) niert weldenken kan, dit blijkt indelijk Mensch Sonderbar. Hieruit blijkt, dat de pijn niet bestaat in een droevige gedachte van de Ziele; maar, dat de pijn, een ongemakkelijke, moeilijke vorm van voeling van het lichaam; ontstaand door een geblokkeerde verrekking van de zenuwdraden. Hierbij lieten ze het voor ditmaal blijven, om de mannelijke filosofen op Nemnas niet al te moeilijk te vallen, als ook om dat ze dachten dat haar beroep haar ander werk verrichatten, EN ze met ijver gedaan. In de tweede bedrijf, keek Keizer Kesme aan. "Kan ik hierbij betekenen, dat de wetenschappers nog meer moesten begrijpen, en hunne boeken wel naar ons verlangen. Wanneer op zeker tijdstip de vrouwen protestreerden vergaderd waren, om de garantie bekomen boeken naar te zien, wierden haar daar de Gouverneur van Wurzen bevolen, alle de titelblaaden uit de boeken te scheuren, en te verbranden; niet toegang tot verachting van de schrijvers, want ze bekenden, dat ze alle hare wetenschappen, uit boeken van braave mannen hebben; maar het is om de schrijvers niet moeilijk, ze maken, wanneer men haar citeert, afhankelijk van haar uitvrijding, en dan niet prompt bij haar woorden en meningen bij te blijven. Ze gebruiken de boeken zoo veelzijdig als haar kraamte pakt komen, ze duur af, of roepen naar haar welgevallen. Wanneer nu al de Tijdsblaadjes van dat Boeken waren afgewonden, begon een oude aanvallige Protektor, in de Medische wetenschap, welke veel ervaring en achting had, op zijn standaard, al lachend te zeggen; zij waarde Medische-arsenaars in de Medische wetenschap, die van Neman, (gelijk gy weer) hebben altijd groot opgegeven, dat het Zuur in het lichaam van de mens zondigde, dat alle Ziekten uit zuur bestonden, of dat zuur de oorspronkelijke oorzaak van alle ziekten was, en deftige Mannen; en is dit Boek een beschrijving van het Koningrijk was, ja dat als een eeuw vergif aangetrokken, alle verboden werd, Daarzijngewoon de mens niet veiliger noch raster gingen als wij doen. Dog de Wereld wil, en begeert altijd wat nieuw, dit was zooodanig. Is nog zo, en zal zo blijven, De Wereld wil bedreogen zijn. Hier ben ik een Boek, van een Maanreven, welke onvergelijkbare vergrootglazen heeft, waardoor hij bijna alle kleine dingen; als voor fijn oog te zien. Vele ontdekkingen heeft hij geschreven, door Brieven, aan voortreffelijke Sociëteiten; gaandeweg van zodanige Brieven. Hoort soort. Daar' is Zuur in ons maagd en darmen, en daarom heb ik kunnen begrijpen; maar nooit dat er zuur onder ons bloed was. En Wy zullen eerst zien wat fijne Brieven daar van inhouden, en die dan met pen be+. denkende daar over 'naar Neman senden, en het mannelijke advies daarover intrigt, zei het Boek opslagend, begon te leven een Brief, uit Holland geschreven 1681: 'den 4. November, waarin dit volgende Ik zag dezerkeinen de afslag, elk, tweemaal kleiner dan een kommetje van bloed. En in de grond van een groot zand, smaller dan dit: Dit is liefdevol dierkens van drie vierde delen. Eenige dit boorende, zouden haar wel konden inbeelden, dat deze dierkens om haar slanke soort kleinheid, wel zelden konnen ver guan 101 in ons bloed: maar ik beeld aan, dat die varen (die de maartij waar niet klein bloed, maar ver gemengd wordt, en overwegen) zoo klein zijn, of door zulke 'nauwe Passage worden gepasseerd, dat bij aldien zo een klein dier gedeelt in meer dan duizend delen, zou zitten aan dezelfde grote miszaden kormen passageren: In Ba 5, | Er Hier is een ander Brief, geschreven van 15. Juli. Daarin is het volgende: Dit defes Observaties ben ik nu in mijn ge- vocaten verwezen, dat ik zeer denk zegeningen te geven, dat zeer veel fabrikaat [scherp]: de Zon deelen, die in verschillende vogtenzijn wanneer de zelfde in ons Maagzak komen, en al=. daar zwaar neigende komen en vliegen, dat daar van de zelfde gunst neemt, of een weinig, tot het bloed ofte andere deelen van ons Lichaam overgaat. Want: 200 het waar was, dat enige deelen, die in de Wijn of Azuren zyn, in de Maag niet zoo goed zyn, ofte van vorm veranderden, ik beeldde me zeker daar, in dat die in ongeveer de Vary met de (e. De vun, DEZE ruie Su Vozer BE Ze Zee BR ee 2 12. Oktober. .- 106 Bewerking van het Koninkrijk en, gelijkt op prikkelen, schrikken, ja de dood zonde veroorzaakt, en dat ik de zelfde, in een eenheid, of de andere ja, wel in ’s tweelf, bloed of urine zou gaan houden. Nog verder in denzelfde brief: En gelijk ik hier te voor gezeid heb, dat ik zwaar deelen, van ons gemeen zout, kom te kijken, die mee danduifende miljarden kleintjes fijner hebben, dat die uitstekende kleine zoutdeelen, niet onverstand Maag of darmen, tot ons bloed en andere deelen van ons Lichaam vijken kunnen, of dat een klein deelzout, moet nog in een onbepaalde hoeveelheid van kleinder deeltjes gedeeld worden. Nog een brief, geschreven 1635, den Sir Zr . Ik Rele dan va, dat de substantie, die in. de Maag en de darmen, 200 veel verfijnder dan de substantie die in de Melkvaten u, als Water en Vun; anders, gelijk wij geen melk kunnen noemen, als een weinig meel meer water gemengd, en daar door wij, 200 minder kunnen wij de witachtige flokkigheid die in de maag en darmen % : melk NOEMEN, groot ik beeld [2]zelven LA, Aat 200 onmogelijk, als een lig- haam 200 groot als een dooy een heel fijne zeef kan gaan, ten zover hetzelfde als- Woorens gedeeld in veel deelen, dat zo aan een. u EN Kriwee Kesmes. 10y een doorstroomende globule of deeltje, dat een deel van het geene de bovenste gewatteerde wrange Roffe maakt, kan door groot tot de Melk-bloed- of Water-varen, zodanig dezelfde globule 200 groot zijn, bij vetgelijkende aan de membraan der gezaide vaten, die deze frisse zou moeten over nemen, als een duivenduifje van finne zeef, 200 dat zodanig een gezaide globule, eer die kan overgaan in de var- vieren, na proportie van het oog. teegen de fijne gaatjes van de zeef, alvorens zoodanig veel kleiner zouden moeten gedivideerd worden, etc. Op dit fundament, zal ik een Brief bij geleiding aan die van Nienmarzenden, waar in ik mijn gevoelen van het zuur en finne werkingen, haar zal bekend maken te weten, dat ik geloof op zeer vaste gronden, dat onder ons menschelijke bloed, geen proefbaar zuur is. Ook, dat het zuur, dat wij, door ons mond nemen, niet in ons. Bloed komen kan; ook daar het zout in ons lichaam, het zuur, zo niet insluipen of opdrinken, als die van Nemaan geschreven hebben. Dit, en hoe lichtgevoeld, zal ik aan haar bij geleentheid, als eerst fraai toezenden en haar mijn gevoelen daar in aantonen. Dit was het dat den Gariboamy behaagde van het Eiland Wonwure. Ik dus verzekerd gezien, aam ve- 108 Bevelvoedingen Dan bet Koningrijk verzocht van hem enige Spreuken, zo hy mij beloofd had, raakende aan Godsdienst, om die ook uit te schrijven. Hy had de goedheid van mij de volgende ter hand te geven, zeggende daar hebt gezien geen gedeelte, ik zal u bij geleentheid meerder bevrijden, de eenvoudigheid van de Priester zijn uit verscheiden Apreuken, met ogen en Saar in Es. Eenige Apreuken, Rakende aan Godsdienst, een van hen van het Zuidland. Op het Eiland Poole Krinke Kesmes. Godsdienst is als een zekere soort van tewijding, waarin deze eed der Mensen teren, om de gehoorzaamheid der geesten te bewonderen; en aan zulvanderen te doen. De opvoeding van elk Mensch zijn Godsdienst, verscheiden als de Talen. Het belang, en waarde maakten in oudere tijden: verscheiden Godheiden, en Godsdiensten, Numa Pomplius was een van de Infielders. Hij van eigen bezittingen, de eerste grondsteen van een algemeen verbond tussen Mensen, tegenover andere Mensen, Dieren, Vee, enz. KrinkKe Keswes 109 .. De Wet isnoodzaakelijkom naa dereeden te leven. FE Or ER EI „. Veele ‚Geeftelijke veragten alle zaaken sy - die met haar gevoelens verfchillen, zy noe- men al dat haar teegenfpreekt vercieringen,; of ketterijen , en zoo worden .de meelte, Gods-dienften , öfte ‚Geloofs-gevoelens: f-aandegehouden, door voor-bordeelen, of- + teomprofit.e 2.2, ee De Wecreld is omtrent de Gods-dienft verdeeld, dit baard lafteringen, vervolgin? gen, moorden &c. om. dat zy in gevoelens: verichillen, daarom, beipot de, eene Gods- dienft de andere, alscenbelacchelijke zaak s die oriwaaris: elk beroepthem op zijn Wer-, bock , dat.een andere gefindheid gelooft vok ; - grollen'te zijn, zpo verfchillen de gevoe=: ‚ Jens en oordeelen der Menichen , door. op-- Voedinge te weege ebragt, want. alle ge». Slagten houden haar. ds-dienft met groote; ‚ 4rıtt ftaande, zy prijfen deielve elk aan 5 ner Nefägtinge,, cn verfmäadinge vap an ere. | M | ‚ Menyind inalle plaatfen Menfchen die ber. ljdenife van de cene of andere Göds-dienfb. „doen, cn Goddelijkecere aan een,,,of meer Oper 110 Befchryvingevanhet Koningryk . Opper-Weefens bewijfen, naa-dat zy opge- voed en onderweeien 2Zijn : 'daarom ıs -de Gods-dienit.een uitweikınge van de opvoe- . dinge, enonderwijfinge, daar door zijn zoo veele vergieringen onder de Goddelijke waar- ‚ heeden vermengt; want de politie „ heeft verfcheiden manıcren vanaanbıddinge uitge- vonden ; fchrijvende eik Volk cen ed voor, het geene beit met haare geneegent- hseden (om het vereifchte oogmerk te berei- ken) over eenkwam; daaromhebben bynaa alle Volkeren der Aarde vaft geitelt, eenige | . plegtigheeden,, omtrent haare aanbiddinge. Maar de meeite 'Menfchen ; vermeerue- _ ren haar verftand met de’ jaaren‘, behalven. De godsdienst, waarin zij zo blijven, door haar vooroordelen, in de opvoeding ingezoogen. De godsbewijst van God is zeer duister in vele menschen; en Gods Openbaringen zijn raadelen die elk niet kunnen verstaan; want de verkondigers der godsdienst, voornamelijk de profeten, leven niet altijd op een hoogte; ze kunnen geen schriftuuren aanleggen, dat de wereld aan elkens opinievolg kan begrijpen, daarom bewijst de schriftuur niets meer zekerheid, aan onpartijdigen. De godsdienst is in ontelbare vormen verkondigd, elk eindt dat hij de enige regte wetten van God heeft; daar in tegenoverstaat, weinig oprechte godvruchtigheid is, vele menschen vereren elkaar, en dan zien God wanneer 't gedaan is; over het kwaad dat zij bedreven hebben. In de Ziele van een Religie is de zaak; waarin men zich gevaar loopt van onderhondertlijkheden te vallen, maar die geen, welke een innerlijke Wetgever gehoorzaam zijn, "doen best", want die leert goed te doen; en in liefde met alle mensen te leven. Het voornemen van de Gods-dienst is dat men God vreest; de Overheid dieeft zijn Ouders eert en gehoorzaamt zijn; Sim Vrienden bemindt; en alle mensen recht en plesier geven. Een mens moet leven naar de gaven van zijn verstand, de zuiverheid van zijn geweten, en oprechteheid van zijn gemoed, die God naar zijn liefde vermoedt, en elke dag zijn leven als de laatste aanmerkt; die waardigheid een groot vaatje kan, en die wel sterven, kan van de Gelukzaligheid niet berooft worden. Wie al denkende weet wat na zijn dood gebeuren zal, die bevat in zijn verstand als in een groot vaatje, dat hem verachterlijk Existentie lieden onverwacht treffen, dus in haar bericht verhalende, weer mens niet op wier betrouwen; wat kan iemand van de Hiërarchie zeggen, dat niemand ons geweten is? De Godsgeleerden doen wonderbaar en schroomlijke verhalen van de Ziele, terwijle zij, of wel niet weten, wat of waar de Ziele is, of op welke manier de Godloos daar zullen gestraft worden; want de der verhulde zielen is voor ons sterfelijk verborgen, zodat het klimaat daar, de zalige of verdoemde huis houden, ons onbekend is; als ook of wijlen, en waar men daar geplaatst wordt. Zoo ook van den Hemel, daar de Godgeleerden onuittepdbare vreugden en volmaaktheid van vertellen; terwijle zij, zoo wel als de gemeente die daar naar is zoek uit te zeggen. In de Gods-dienst is een groot schijn van waarheid en valschheid; doch zij is veel groter in de invoeding op des mens en Zeedeng daarom; de glimp van Gods-dienst, vermag. Alles op geringe verflarden, en is daarom veeltijds een dekmansel van vele bedriegelijke schelmstukken. Wagt u voor Figuur makers in 't fluïcum van Religie van wat soort zij ook; zijn en -zij vedere. Eh ine. Veel gaan ter Kerk, om door Godsdienstige heiligen heilige daden de mensen te bedriegen, dat zij zijn regte Afgoden-dienaars; want de Afgoderij heeft geen betere fundamentele leugens, en kent geen grepen, zullen zijn Godsdienstige bedriegers, verstandige Vroedvrouwen van saabulen; vele ontstellen haar hoofd met Sotternijen. Een andere soort, die gedurende hun leven struikelen in onbekende wegen, om den weg naar de Hemel te zoeken, terwijl zij aan dit niet vinden dan een Paradijs van Sotternijen. De Godsdienst is het laatste Plegt-anker, dat veeltijds wordt uitgeworpen in de diepte als de speelballen des jeugds voorbij zijn; en de kwade Fortuin tegenwoordig is; daar zijn meer volmaakte Zondagissen als volmaakte Heiligen. Wilde u zonder vrezen Godsdienstig in geloofs-oefeningen, dan zijt u niet al te Godsdienstig, noch te yverig in Godsdienstige zaken. In de Godsdienst wagt u van woning die uzelf meer genoegen profijt, nog te andere mensen dienst kunnen doen. Alle Naties hebben een yver voor hun Godsdienst, het is niet onverstandig noch onwetend, wijselijk, noch Staatkundig, om met een Godsdienst een ander land, daarmee woond, of is, tespotten; want Mozes zegt: 'Gij zult de Goden der Naties daar gij woonde, niet lasteren. Alhoewel elk een in Godsdienstige of Faualen zaken een vrije keuze, behoorde te hebben. De Priesterdeel is oneindig, daarom, niet de kost maakt een God, maar de aanbieder; bidt God maar om zoo veel verstand dat gij u zelf wel te bepalen, dan doet gij wel. Dit u Gods-dienst filtebuiten roem want bij God gegeven filtwijgende beloften, en zagen mompelingen, zulk een geluid als de grootste stem; want wie kan de genade van God vangen, in stricken van een konstige taal. Vele zotten roemen God te kennen: maar hoe kunnen we de Natuur van Gods Weel, het geen zoo ver boven ons bereik: van Gods verstand is, begrijpen en uiten, of aan andere bekendmaken; daartoe behoort dat men van dat niet te spreken, vreemd van hem te disputeren, maar hem alleen aanbidden: want we Mensen kunnen niet van een onbegrijpelijke zaak spreken, of we moeten Zeer verschillen, en ten eenmaal strijdige gevoclingen hebben, omdat we daarvan niet kunnen spreken als bij gisbende, en dus kan het wel nieuwsgierigheid maar geen aanleiding voldoen, daarom is hij zot, die van de onbegrijpelijke Goddelijke Volmaaktheid het onderwerp van menselijke redeneringen maakt. God is een volmaakt Weefsel. Hoe een Weefsel volmaakter is, hoe het minder vreemd de hulp in zijn doeningen van nooden heet. Een Algemeen Weefsel, moet op een algemene wijze werken. En, om tot God te komen, moet men denken, dat men niet weefsel kan, zonder begonnen te hebben; dan moet men opklimmen tot de Eerste Weefsel, hetwelk geen begin heeft gehad, dat God is, die dan den. Goed, mijn liefste, en andere zorgen. Oprecht Gods-dienst leert, een OverheidsGod aan te bidden, de onsterfelijke Zujuele, en Opstandingen te geloven, en goede Werken te doen. Aanmerkelijk is het, dat de Gods-dienst zichzelf veranderd wordt, in oude, en door verhalen bruikbaar reeds; maar meermaals door scherpte van geweer, of dringende persoon van Dragonders; welke toon, daar de Gods-dienst moet in de Regeering, en niet de Regeering in de Gods-dienst staan; maar die God roemen, en Hem niet gehoorzaam zijn, maken haar geloof leugenachtig. God heeft nooit van de mensch begeerd, hetgeen hij voorzag dat hij niet zoude konnen volbrengen. De naam van Religie blijft onder geheel twijfelige gevoelens, welke malkander verdelend, die naar 't begrip der Geestelijke, aanneemelijk, of verwerpelijk, zoo goed voor de ooren des toehoorders zijn; doch de een laatste zijn niet alle even wijs. In de Gods-dienst 'is zoo wel als in de Politiek in gebruik, dat men eenen verward maakt met een Bullebak, den ander een Popje in de hand geeft om mee te spelen. Dit doen de verstandige Regeerders, op vercheiden tijden, ook wel aan een en dezelfde Personengebraten: Maar zij mijden en schuwen alle twijfel in de Religie, om dat die veelal scheuring in de Politiek maakt. Want de uiterlijke Religieën worden goed, en kwaad gekeurd, naar het belang en passie van de menschen. Daarom is het beter, stille te twijvelen aan de verborgen dingen, als ze twijfel over het bestaan van God. Kunstenaar, de Vrouwen op WONWVURE. De Opvoeding geeft aan een Mens het meeste van al dat goede of kwaad, fraai of lelijks is; elk is aan de zelf verpligt. Het Geloven en de Redenen: Zyngaanswoorst en wild als wild dier, ook eenvoudig als eenduif. Zy geeft zulke krachtige indrukken, dat het onmogelijk is, zich van de vooroordelen te ontwijken of aan het geloof, dat men in zijn kindsheid geleerd en met opvoeding heeft ingefogen heeft. De meeste dwalingen zuigen: we drinken onbewust veel tijds in ons aan onuittrekkelijke wortelen, door de Opvoeding. Die indrukken van onze jonge jaren te veranderen, of de Zeden, in welke we van onze kindsheid zijn Opgevoed, te vervreemden, ja de kracht van Geloof en Godsdienst is elk aan onze Opvoeding fcaamdig. De Opvoeding maakt alle mensen partijdig, en dwalingen des geloofs moet men aan dezelfde wijten. Wy gebruiken de vooroordelen van onze Opvoeding door gewoonte en de gevoelens van onze kindsheid aan te nemen, hangen we aan niets dan een partijdige hardnekkigheid. De meeste mensen staan op het punt van haar vooroordelen en de kracht van haar Opvoeding, want ze leven na haar vooroordelen, dringen, hoedanigheden, genegenheden, eenduif. Daar zijn er die de vooroordelen zoodanig aanhangen, dat ze de oprechtheid van de zinnen niet proeven, en er zijn er die de vooroordelen zo vaak herhalen, dat ze zichzelf ervan overtuigen, dat ze waar zijn. Mijn inbeeldingen verfijnaken, dat zij een man, om een reden in een blaad, net haar afgevig, niet alleen fijn geheel, maar den schrijver voor enkel gek houden. We volgen bijna altijd de voorafschrijvingen onverminderd Opvoeding, om dat we de meeste opvattingen ontspringen in onzekelijkheid als onwetendheid, en we blijven bijna alle daar aan gekluisterd tot aan ons dood, daarom is het zeer fwaar, ja bijna onmogelijk, om soms vooroordeelen te kunnen oordelen, hoe hoe veel ook elk poging en zweeft. Door de Opvoeding wordt de gewoonte 200 wonderlijk inbeeldingen, dat zij vele verweven, door gedachten, mond en pen, tot onveroordeeld wanbesteding. Het zijn als konvooien gemaakte vleugels, welke de ouders aan de kinderen geven, door de Opvoeding, gewoonte en praktijk, niet de Kracht die zij aan de vleugels van den Adem geeft. De Opvoeding, en goede Onderwijs der Is de Bron en Vrucht van Eerlijkheid en Deugd. Diegene die zorgen dragen voor het vergadren van schatten, en niet voor de Opvoeding van hun kinderen, welke de zelve schatten moeten erven, dat zijn fortens. Kwaad Ouders zijn de Kinderen kwaad raadsluiden, en voorgangers tot boosheid: daar en tegengesteld zijn goede Ouders hun kinderen als Spiegels, om in alle deugden na te volgen. Kwaad Opvoeding is meest alle kwaad te wijten. Aan goede Opvoeding, welgemaneerdeid des levens, en een strikter gevoel, bekomt men veel tijdens goede onderwijzing eenoeffeningen. Want men doet. Door Opvoeding met goed onderwijs, een klein kind grootte kanten zeer ras en als bij detafelwerken; dat geleerden Philosophie niet naar kan doen, maar daar over wel praten, dat het werkende kind niet verstand aan elkaar het werkt. Ouders moeten hun Kinderen aan zodanige Meesters overgeven, welke verstandig, deugend, neerschichtig, en ervaren zouden haar moedigden de Meester en de Discipel aan, als de onderwijzing wel begrepen wordt. Een goede Opvoeding van de Kinderen, is de grondsteen der Burgerij, en het welvaren van Landen en Staaten. Natuurlijk, is de mensch als een ander dier, want hij wordt ook geboren, hij is ook wild als een beest; en het zoude doodziek zijn van zijn vrije leven, indien de Opvoeding het niet verbeetert. Want, de natuur die prikkelt ons tot vrijheid, maar de Opvoeding houdt ons in onvrede, om dat de Leermesters van de Jeugd, een zekerheidsgevoel hebben over de Sterren van hun geboorte. De eerste beginfelingen van het menschelijk verstand zijn alle vval, om dat zij de menschen verblinden en schieten wortelen door de Opvoeding. Daardoor bedrijven de mensen duivende zaken, zonder te weten wat zij doen; de meesten volgen haar vaderen voetsporen, zonder te onderzoeken of zij wel of kwaad doen: Gewoonte en Opvoeding, hebben de leeren bijna van de Aardbodem gebaan. Om de Waarheid te ontdekken, moet je... FEL TEEKEN; dan de beginstelen waarin je opgevoed zijn onderzoeken, en alzoo de in- en uitgeleerde voorwaarden van je overleveringen der Vaderen in twijfel. De kracht van een echte opvoeding is, om de kwade gevoelens te vervangen door goedvoeding. Want, het is zo prijzenswaardig, de goede gewoonten aan te nemen, en te volgen, als de kwade te verwerpen. Maar de gewoonste veroorzaaken kwade indrukken ondanks de hardnekkigheid. De Opvoeding overtreft de Natuur. Beïnvloeding in de Opvoeding geven de beste indicaties, wanneer zij gecorrespondeer met zachtvochtigheid en zedigheid, maar zij moeten op geenvalsche gronden gegrond zijn. De Jeugd is tot studie en arbeid bekwaam, te meer, als men haar kan doen begrijpen, dat het Voorjaar en Lente ons leven, met doorgebracht worden indwalingen, onwetendheid, en idelheid, en dat men daarvoor de Winter des Ouderdoms, een voorraad van verstand en deugd moet opleggen. Op aanleidingen, werken en voorbeelden, beter als de beste onderwijzingen. Want een voorbeeld leeft feitelijk voor de rede, preken en schrijven. De omgang van brave mensen is de adem der ziele. De Opvoeding kan de gaven van de Natuur tot haar hoogste volmaaktheid brengen. Beschrijving van het Koningrijk. De Schrijver volgt een Hollander, welke het Schip de Wakende Boei in het jaar 1655 op 't Zuidland gestrand, en aan Land gebleven was. Wonderlijk voorval van denzelfden; een Beschrijving van de Strandbewonners van het Zuidland: De Hollander komt aan Krinke Kesmes. Ontmoetingen aldaar, komt in de Stadt Talonjatl, ziet een Stad, en wordt aldaar Schoolmeester en. Vryman. De Schrijver bezigt de Stad -Elko: wonderlijke Torens of Pyramide: Badforn: Stadhuis: zeldzame Trouwkaas- mer, Paleis van den Gouverneur; Vreemde Dieren: Vermaaklijk en kostelijk Water- leidingen, Watervallen, Figuren enz. waarbij de Schrijver enige afteekend. De daaropvolgende dagen hiel ik befig gewekt met uitzicht, en het voorgestelde schrijven, als ik den Grooten voorzag, de Stad en het omleggende Land te mogen bezien, hij antwoordde, dat het niet kon gebeuren, voor dat hij weer tijding uit aan Schip had gehad, en zijn volk weerom was gekomen, daar hij wel graag den Gouverneur BEN Ex 6 0: 3 1, „nn Fa 0 wi ww zien. armen over malkandci voor vjjnborft gekruist, Koning Kesme. 123 neur daar over spreken, daar hij toen aan Toe ging. Nadat ongeveer twee uur verstreken was, bracht hij mij de zeer aangename tijding, dat ik door de Stad Kongaans waar ik lichtendend, endewijl zijn bevel hem elders zocht, zoude hij mij een Man zenden, welke zoo goed. Hollands, als hy Spaans sprak, om mij te verstaan. Dog mijne reis, zeide hij, zal maar twee dagen duren, als wanneer ik u weerom mee te Ik bedankten hem met een goed hart, verwachtende, dat ik met zijn weerkomst, de genoegen van zijn aangename bezoek weer mogt genieten: hij zeide dat zijn plicht en dienst zijn was. Hij bedankte mij nogmaals voor het geschenkje van Des cartes dat ik hem vereerd had na een beleefd afscheid. Nu was het elf uur voormiddag: het twaalfde uuren werden wij volgens gewoonte gegeten. Met die, die de Ipile brachten, kwam een bedaagd Man, eerlijk gekleed, groetende myop de Zuid-landse manier, dat is, en vertrok. Hij leidde zijn rechterhand op zijn mond, zijn linker voor zijn borst, deel deze verwandelende, bracht hij de rechterhand voor zijn borst, en de linker voor zijn mond, doen beide zijn ogen. Zoals men dat in de Oosterse Landen doet; en als hij hem boog, sprak hij in goed Hollands, God beware u alle, zijt welkom hier. Mijn hart sprong op van vreugde, dat ik Hollands hoorde spreken. Ik antwoordde, God beware u ook, zijt ook welkom. Hoe! heb ik het geluk van hier ter plaatse Hollands te horen? Hij antwoordde, ik ben een Hollander. Hoe zijt u hier geroken, vroegen we hem? Door de wind, antwoordde hij. Hy antwoordde, de Grootman heeft mij verfoekt, dat ik u de Geschiedenis, of eenige Bevalen mijnsleevens, schriftelijk wilde overhandigen, ten einde gy die zou kunnen afschrijven: ziet daarom die, zoo als die in mijn jeugd heb aangetekend, doen ik hier eiland in de Stadt was gekomen, en alles nog vers in mijn memorie had: met haalden hy een Papier voor uit den boekenwand van zijn rok; mij dat overgevende, om af te schrijven, dat ik dankelijk aanvaarde, hem beloofde, dat pas te zullen verrichten, en hem dat onbeshamdigd weer ter hand te stellen. Ik zoude volgens mijn verfoek, na den eten, met hem de Stadt gaan bezoeken, maar was zoo nieuwsgierig dit af te schrijven, (want ik vreesde voor belet) dat van hem verfocht, dat mij nu geliefden te vertrouwen. Den Grootman toe stond, met belofte den volgenden morgen weer te komen. Den goeden Man naar vriendelijke woorden groetingen vertrokken zijnde, gaf mij de tijd die af te schrijven, welke het volgende was: Ik was een Jonge van twaalf jaar, en kon leven en schrijven als ik op Batavia voor Jonge in Compagniesdienst aan kwam, dit was in het jaar 1655. Daar drie maanden geweest zijnde, werd mij gelast om den aankomenden morgen, mij met mijn kist te vervoegen op het Schip de Wakende Boei, dat na 't Zuidland zou zeilen, om de schipbreukelingen van het Schip de Gouden Draak, welk daar vergaan was, van daar te halen, en op Batavia te brengen. Wij daar gekomen, vonden het Wrak. Van 't Schip, schoten drie kanonnenschoten Zoals dat, wij daar gekomen waren, niemand vertoonde zich op 't strand; wijnen- mand verneemende, voeren met de Booten Sloep naar Land, om het daad gebleven Volk van de Gouden Draak op te zoenen, maar daar alles was vergeefs, wij vonden geen levend mens of dier, maar enkel dood land en nakte strand, veeldoornen en kreupelbosch. Daar een dag vergeefs gezocht hebbende; zeilden wij de tweede dag de kust geregeld uuren langs, elk glas een kanonnenschot deed- en, zetten weer Volk naar Land om te zoeken, maar vonden niemand, doch zaagen enige genegende drukkingen van bloote voeten in het zand. De derde dag zeilden we wederom bij het Wrak. Zetten daar wat van dan voor anker, de Boot werd geordineerd de Strand langs te ontdekken, opgehoogd of zy't Volk var den Gonde Draak mochten vinden: de Boot was voor eenige dagen met water, eten en drinken voorzien, deze ging van Bord de Wal langs; van haar vervaardigde weet ik niet, ook niet of ze 't Volk gevonden hebben of niet. Voort na afgaan van de Boot, werd de Sloep aan Land gevonden, met twaalf Mannen om weer te gaan zoeken, ik raakte als jongen mee in de Sloep, begerig om ook eens op 't Land te treden, hopende op enige ververding te vinden, want ik had al eens in het Schip als opgevist zonder ververding gewefd, in zulk een gelegenheid verlangde ik naar land en ververding. Ik gelijk een jongen, was blij dat ik aan land kwam, ik dacht weinig om te zoeken naar 't Volk van de Gonde Draak, het was my om ververding te doen. Wij aan land treedende, gingen landwaarts in, na gelopen wel drie uren gaans, als wanneer wij aan een Bocht kwamen. Hier dacht ik niet anders als om ververding of enige vruchten te zoeken. Ik als een jonge man van 't Volk stil zittend zonder eenste denken als ik in 't Boot was hoe daar weer uit te komen. Ik achteraan gaande, verborgde ik achter wat kreupel- Bosch, en raakte dus Boschwaarts in, en was blij dat ons Volk me uit het gezicht was, ik schrok. Een pijp tabak aan, daar mee ging ik het Bos in; doch na ongeveer een uur zoeken, geen vruchten of verveelvallig vindend, wilde ik weer keeren; en ons Volk of'rand zoeken, ik ging wel twee uuren om het uit te komen, maar ik verwarden hoe langer hoe meer: ik riep, ik schreeuwde, ik gromde tot het schor werd, ik was volk schrik en vrees, mijne benauwen was onuitgesprekelijk; nu zag ik eens dat ik een jonge was en jongenswerk gedaan had, dat in mij het alderzwaarste berouw baarde. Wat zou ik doen? ik was moedeloos gelopen, hevig gekreten, benauwd van hart, misganget van gedachten. Ik wierp mij onder een Boom neer, zuchtende, kermende, en God bidende dat hij mij wilde helpen; den avond viel snel en de nacht was donker. 128 Beschrijving van het Koninkrijk viel., en ik raakten door vermoeidheid in slaap. Onwakende, was ik door koud, en de duistheid baarden in mij zodanig schrik en vrees, dat mijn haar ten berge reeën, ik beiden als een blad, en het geruis der Bomen zoo wel als de zuivende wind, ontelden mij elk oogenblik, mijn beklemde gemoed was doodlijk benauwd, ja zodanig dat niemand als die in de schrikkelijke doods gevaren zijn geweest, dat kan denken, weten of begrijpen. Ik zag ten inwendig tot God om hulp, totdat de dag begon op te komen, dat mijn vrij wat verlichte; ik stond op, wist niet waar te gaan, wandelden om de warmte te krijgen wat heen en weer, zocht om de koude mijn handen in de zak, daar in voelde ik mijn mes, tabaks-doos, vuurstaaf, tondeldoos, en een Biskuut, dit verheugde mij niet weinig; diep afstappend, vond ik een kluwentje touw met enige hoeken, mijn van een Mango in bewaring gegeven, daar ik, op strand bleef, meer dichtbij zou; dit gezegde was nu al mijn rijkdom, mijn Scheepsspullen waren niet veel waard, gelijk elk Zeeman weer wat een Jongen op het Schip aan- heeft. Ik moedigde weer toe om uit het Bosch te gaan, altijd roepende, 'Heer, helpt mij.' Maakte mijn koude los, viel op mijn blote huid. Ik wenkte duizendmaal, dat ik een berg mocht ontmoeten, van waar ik de Zee kon ontdekken, of een Rivier die mij tot de Zee zou brengen; maar hoe ik meerder zocht, hoe ik al meerder verdwaalde, niet eens om eten of drinken te denken. Ik nam een befluit van altijd recht uit te gaan, waar mijn God ook brengen wilde; dus doend, kwam ik tegen de avond, wat voor zon ondergang, bij een moeilijke Poel; water ziend, dacht ik op te drinken; dat proevende, bevond ik hetzelfde wat brak te zijn. Groef een weinig daarvan dan met mijn handen een kuil, daar vers water in kwam; ik dronk, en werd verkwikt; het water in de poel was donkerbruin, en vies, als veen-poel-water, of daar verrotte bladeren in waren. Hier zat ik weer, zuchten, en schreien, mijn droevig weenen had geen einde! Gedurende zuchten, zei ik, o arm jongen! wat zal ik doen? waar zal ik heen? O God! helpt mij! Aan mijn halve beschuit op, rookte een halve pijp Tabak, en dacht uit mijn kuil; dit alles verkwikte mijn krachtig. Ik bedacht me wat ik doen zoude in zulk een uitrekte nood; Menschelijke hulp ontbrak me, dit ging ik uit nood tot God; ik knielde neder, en riep tot God om hulp; bad het Avondgebed en het Vader Onze. Ik werd zelfs zo bewogen onder het bidden, dat ik neer viel, en werd flauw en als van mezelf. Dit duurde tot herstellen was; en ik moedeloos zijnde, leidde ik me neer, en raakte als schreiende in slaap. Ik sliep den geheelentijd door, en werd wakker als de zon op was, dat ik verblijd was. Nu begon ik op mijn bestaan te denken; ik zat bij mijn waterkuil, en verheugde me in het water, en dacht, dit is nog beter dan het schone water te Scheep. Met scheen het me of ik aangeknield werd, ik omkeerde, zag niemand, en Boschwaard inziend, zag ik eenzonderlijk dikke hoge Boom, die zeer kenbaar om zijn dikke was; op vlaande, ging daar naar toe; bij den zeven komende, gaf God me in, dat ik Boomen zou tekenen, om mijn water niet te verstoren; ik mijn mes van leer, en schilderde hem zo wat af; ik maakten met mijn mes een houten beeltje tot het boom schilden, om mijn mes wat te scharen. Ik maakten ook een klein houten schuipje, en nam een brave tak die ik voor aan scherp sneed, en achter aan een braven knobbel had, dit was mijn geweer.. Ik werd hoe langer hoe gelustiger, en ik begon de Boom daar te bestellen, dat hij ook zulken dikke Boom; ik latende de begonnen hut staan, stapten naar die Boom toe, welke ook rondom ontbreekt had, en doen weer naar een die verder stond, dit zo vervolgend, raakten wel een eier of anderhalf van den poel. Ik zocht al voort, en dat op een linietje uit, om metter tijd uit dit een familiestam Bosch te raken; in't gaand vond ik een Appel! Heer! wat was ik blij. Ik zag op, en.. was onder een wilden Appelboom; mijn koddepoot en schupje van mijn werpende, klom ik met grote vreugde den Boom op, at mijn buikje vol, en plukte zooveel, die ik onder den boom in ’t gras zette, dat ik afkomende, mijn hoed en beide kolfhoedjes vulde, en nog enige liet leggen. - Ik van boom tot boom die ge teld had wat hoog was, een Hutje van takken op te regten; onder mijn werken kwam het mij weer voor als of ik gevangen werd; omfiende, zag weer niemand, maar verre van weer terug, en bij mijn laatsten dikke boom komende, die als op een kleine hoogte stond, groef ik een kuil, welke onder mijn appels op legde, die weer met blaadjes dekte, en boven met zand overdekte, en had ik een modderhol, en Ik stak enige takken in de grond, die boven wat vliegende, en daagde, dat mijn takken niet dekken, moet den Hemel deken. - Nu wandelden ik naar mijn water, dan naar mijn hut, om al wandelende te overdenken wat ik doen zou; mijn droefheid en benaudheid verminderde hand over hand. In mijn hevige, en een appelerende, dag dacht ik lieve God, wat is des menschens leeven, hoe zwart is men van "een land in 't ander om geld en goed. Ik heb maar water en appels, en ben nu wel te vrezen als ik die mark kunnen verhandelen, dat ik mijn appelen nu voor goud zou kunnen ruilen, ik zou dat waarlijk niet doen. Wanneer de avond viel, bad ik God, en zocht ik mijn hut op wat takken en blaadjes te neer, flapperend veel geruister als tevoren; desmorgens ontwaakend, begon ik bedaard te denken, ja, zoodanig, alsof ik in 't boos mijn leven zou moeten eindigen, dat ik tot voor voor door al die grote droefheid en angst niet doen kon. Mijn dagdacht dat ik eerst eens zou drinken, dan naar mijn appelboom gaan, en daar nog onderzoekende appelen bergen; daar naar de boomsoorten zoo als ik begonnen had al voort te tekenen of vergeten, en dat op een regelde lijn, om zo eindelijk uit het boos te geraakten, en al mijn Fruitboom te neemen; zoo gedaan, zoo gedacht. Ik peurde naar mijn appelboom, met mijn kodospies gewapen; daar komende, vulde ik mijn fakkies met die daaronder gelegen appelen; en al regel uit voortgaand, ontwrichtte ik de boomren op zodanigen... 