title: Schlüssel zu den Aufgaben in dem Lehrbuche der holländischen Sprache nach Ollendorff's Methode
creator: J. Gambs, Heinrich Gottfried Ollendorff
text: Eindelijk plant de koning, die in het eerst dezen aanslag als eene hersenschim beschonwde, den Standard op eene hoogte, en de Frcmscihen scharen zieh om hnnnen Vorst. Zij omsingelen de Vlamingers van alle z^den, die, schoon bijna ongewapend, geen dnimbreed w^ken. — 101 — 84. r Körte schets etc. Vierde yenrolg. Achttien dnizend bleven er op het slagveld liggen, en Cassel genommen z^nde, onderwierp sich geheel Vlcum- deren. Filips yan Valois liet, nadat de rast hersteld was, de Graf van Vlaanderen voor zieh verschijnen, en yoerde hem deze woorden te gemoede: „Ik geef u deze Landen onderworpen en bevredigd terug ; misschien hebt gjjj nw Volk onregtraardig behandeld; weps in het ver- volg voorzigtiger en menschlievender, en gij zult eene vreedzame regering hebben." Filips trok hierop onver- wijld naar z\|ne hoofdstad temg. — In 1419 kwam dit Graafschap aan het Bourgondische huis onder Filips de Ooeden. en in 1482 door Filips den Schoonen aan dat van Oostenrijh. Vlaanderen^ schoon in bloel eenigzins verminderd, door het verlegen van den handel naar Antwerpen, was even- wel naast JBrdband, het rijkste Gewest der ISederlanden. De landbonw en &br]jken openden rijke bronnen. Gent, 4eszelfs hoofdstaad, pr^kte met 55 kerken, 13 markten, en bezat winstgevende Hnnenfabrijken. De groote Firas- mus betuigde in zijnen tijd geene sts^d te kennen, welke door grootte, magt en de beschaafde manieren harer bar- gers, Gent evenaarde. Brügge bezat nog eenen aanmerkelijken handel, en de andere steden waren ongemeen bloeijend. Beeds in de veertiende eeaw, onder Graaf Lodemjk 11 (van Male), spreidden de Vlamingers eene groote pracht en weelde ten toon. Gemeide Graaf zieh naar het Fran- sehe hof begevende, om Koning Jan zijne halde aan te — 102 — bieden, werd hij vergezeld door eenige Vlaamsche over- heidspersonen, die ook op een feestmaal genoodigt werden, maar voor welke men geene knssens t>p de stoelen had gelegd. Zonder zieh hierover gestoord te toonen, vouwden zij honne kostelijk geborduurde mantels op, en üeten de- zelve na den maaltijd liggen. Mien riep hen terag, zeg- gende, dat zij hanne mantels hadden ^ergeten. „De Via- mingers^^, antwoordde de Bargemeester van Brügge: „zijn niet gewoon om^ als zjj ergens ter maalt^d z^n ge- weest, de knssens mede te nemen/^ 85. Körte schets etc. Vijfde yenrolg. De Koningin van Fratikrijk^ gemalin van Philippus den Schoonen^ de pracht der vronwen te Brügge ziende, riep in wrevelmoed nit: „Ue dacht hier alleen Eoningin te z^n, en ik zie er zes honderd, die het eerder schönen dan ik^'. Luik onder een' eigen' Bisschop, werd niet tot de NederUmden gerekend. De Bisschoppen van Luik reke- nen hnn begin van da[i Heiligen Matemius^ leerling van Petrus. De stad telde ten tgde vim Karel Y. 100,000 inwoners, behalve de sterk bevolkte omliggende strekken. De ijzer en steenkolennignen bezorgden haar schoone voordeel^. Deze steenkolenmiijnen werden reeds in 1198 ontdekt door eenen hoefsmid, HouiUeux^ die de bergsto&der en het gebmik er van aanwees. Uit erkentenis gaven z^jne medeborgers aan deze JI>ergstof den naam van houille^ welke nog in het Fransch gebezigd wordt. — 103 — • Namen iwerd door Karel den Orooten aan NaymOi Hertog Tan Beijeren geschonken. ^Twee en twintig yo> sten heb'ben aldaar geregeerd, tot Ja/n III dit Ghraafschap aan Filips deti Goeden in 1420 legen eene jaariyksche wedde afstond. Het bloeide door m^nen en steiengroeven, even als Henegatmen, hetwelk seder t de tiende eeuw Graven had. Tot op Jacoba van Beijeren, die in 1432 hare Staten aan voornoemden Filips moest afstaan , telt men in Henegauwen een en twintig Graven« De Noordel^ke Gewest«n welker geschiedenis wg over de thans verloopene tijdperken niet verder zollen uiteen Zeiten, waren niet zoo arm als sommigen zulks willen doen voorkomen. Holland was reeds de voornaamste korenschnnr van Europa; 60,000 last graan werden er jaarlgks uit de Oostjsee ingevoerd. Te Amsterdam zag .men tweemaal 's jaars vloten van 2 of 300 schepen nit de Oosteee bin- nenkomen. Na Antwerpen was Amsterdam de eerste koopstad der I^ederlanden. Yoor boter en kaas won men jaarl\p» reeds ongeveer zes miÜioenen Golden. Daaren- boven was het Land vol bloe^ende fabrgken, zoo als olie- zaag- papiermolens, linnen- koosen- en motsenfa- brijken. 86. Körte sehets etc. Besluit. In Leyden^ Delft, Chouda; Rotterdam, Schiedam, 's Hage, Na^krden en Hoom, vervaardigdö men laken; in Amsterdam jaarlgks wel 12,000 stoks. Haarlem^,YfSiA welvarend door hare overheerlijke witte en fijne lijnwaad- en kleorvaste lakenfabr^ken. Rotterdam dreef eenen — 104 — aanzienlijken handel, zoo dat 900 huizen, door een' brand in assche gelegd, binnen het jaar herboüwd werden. Even- wel waren de zeden in Holland^ voornamelijk in het Noordelijh gedeelte, ongeknnsteld. De vrouwen Menden aldaar in de 15*® eeuw nog zoo weinig de weelde, dat zij, ter beschonwing harer schoonheid, geene andere spie- geis hadden, dan eenen emmer met helder water. Ook wiesch men in de Hijp het linnengoed met dnivendrek in plaats van met zeep. In het gansche dorp Langmdijh ^ waren niet meer dan twee of drie paar schoenen, bestemd Yoor schepenen of Regenten, die in den Haag ter dag- vaart moesten verschijnen. Zeeland was reeds zeer vruchtbaar, en bloeide door den rijken tarwbonw. In de nu vergälle gtad Bomerswaal, op Zuidbeveland, heerschte, door overvloed, de dartelste weelde. Vriesland was unvruchtbaarder en moerassiger dan thans. Vele meren waren nog onbedijkt, en het miste das den rijken korenboaw en de uitgebreide veeteelt, die het naderhand allengskens bekwam. Eortom, de Nederlanden waren onder de regering van Karel V. tot eenen graad van bloei en welvaart gekomen, welken dezelve naderhand, over het geheel genomen, nimmer weer hebben kunnen bereiken. Ook kunsten en wetenschappen werden önder Kar eis regering aangemoedigd. Zijne moei Margaretha van Oostenrijk, Landvoogdes der Nederlanden, zoo beroemd wegens haar vernuft, hare opgemimdheid en hare onge- lokk'en, beschermde de geleerden, en deed voor den bloei van kunsten en wetenschappen meer dan de magtigste Torsten. Zij zelve schreef sierlijk in onrijm 'en dicht, waarvan een Latijnsch grafachrift op hären broeder Filips dep. Schoonen^ ten bewijze kan verstrekken. — 105 — 87. Beleg yan Haarlem. 1572 en 1573. "De Spanjaarden gingen nu op drie steden los, waar- van de eerste slechts naar de kloekmoedigste verdediging bukte. Frederik van Toledo, waardige zoon van den bloed- dorstigen Älva, verscheen, na de verwoesting van Naar- den, met dertig duizend man voor Haarlem , toenmaals de zwakste stad van Holland, welke het echter zeven maanden tegen deze magt uithield, schoon hare mnren wel door 10,360 schoten gebeukt werden. Bipperda als krijgsman, en Stuiver als reg^t, wisten de bezetting en de burgerij met den grootsten moed te bezielen. Vrou- wen wedijverden met de mannen om den vijand af te we- ren. Kenau Simons Hasselaar, eene weduw van zes en veertig jaren, gesproten -nit een der edelste geslachten, wapent'drie honderd vrouwen, en schroomt niet, om in vrouwekleederen met spiets, roer en degen, overal op de gevaarlijkste plaatsen den vijand gevoelige afbrenk te doen. De Spanjaarden, niet zoo edelmoedig als eertijds de ruwe Lacedemoniers, (die Thebe door vrouwen verdedigd ziende, aftrokken, zeggende: „Indien wij geslagen werden, zou zolks eene onuitwischbare schände wezen, en Indien wij overwonnen, zou men ons laken, dat wij tegen vrouwen vochten") bestormden vruchteloos de stad. Nogtans wer- den vele belegerden in dien eersten aanval gewond. Ka- piteln Steenbag kreeg eenen kogel door de band, doch zeide zonder zieh te ontzetten: „Spitsbroeders! zoo lang het niet is door het hart, zal ik niet bezwijken." Des nachts stopten de belegerden de in den muur geschotene — 106 — brenken met wolzakken, steen, hout, aaxde en dergelijke Stoffen; op eenen anderen üjd met de beeiden der Heili- gen. De stad werd meermalen bestormd en ondermijnd; de v\jand moest echter telkens met groot verlies wijken. Doch Filips de Koning *), met duizend man door den Prins van Oranje tot versterking der Haarlemmers^ af- gezonden, werd onder weg opgeligt door de Spanjaordefiy die hem het hoofd afgehouwen hebbende, hetzelve (om den bdegerden schrik in te boezemen), over de vesting wier- pen, met het opschrift : „dat h^ het was, die het ontz^t ZOO ongelukkig had aangevoerd/^ 88. Beleg van Haarl^n. Vervolg. Uit weerwraak doodden de inwoners twaalf gevangene Spat^dards, hienwen aan elf hanner de hoofden af, en kuipten ze in eene ton, welke ze vsm de wallen naar de .vijandelijke legerplaats lieten rollen, met deze woorden: „de inwoners van Haarlem betalen aan den Hertog van AJ/oa Toor den tienden penning, om welken hy hon den oorlog aandoet, üen koppen, en om over geene vertraagde betuling te klagen, voegen zg er eenen elfden bg." Men mag voorzeker deze handelwgs der burgers niet goedken* ren; doch men zal hierbij ook bedenken, dat zij met Spaansche bloedhonden te doen hadden. De belegeraars, ten tweeden male afgeslagen, schenen te neigen om het beleg op te breken; do<di Alva schreef hierop aan zijnen zoon: „Indien ik u lafhartig genoeg rekende, om eene ondememing te laten varen, van welke de eer van uw *) De -naam van een Nederl. hciofdman. — 107 — hais, en de ouderwerping van Holland afhangt, zon ik mij ZOO ziekeügk als ik ben, niaar de legerplaats laten brengen, en Indien mijne ziekte mij geene krachten over- liet, om de belegering voort te zetten, zon ik uit Spanje de Hertogin van Alva ontbieden, ten einde de plaats van vader en ^oon te bekleeden." Deze brief was genoegzaam, on) den moed der Spcmjaarden aan te wakkeren. Na eenen ymchteloozen storm, miste een Spaansch soldaat, D'Avolos de Quadalavera, zijnen broeder. Dit Terscheorde kern het hart; met een rondas gewapend, keerde hij weder tot de bres, wentelde de lijken om en om, terwgl er hevig op hem geschoten werd; doch hij rustte niet Toor dat hij zijnen broeder, die nog teekenen van leven gaf, had gebenden. Nu ontdeed hij hem van deszelfs wapenen, en torschte hem, schoon zelf door eenen kogel getroffen, tot in de legerplaats. Gelakkig voor bei- den, dat zij van banne wonden herstelden. Deze voor- beeldige broederstrouw diende zelfs om Haarlems moed te verhoogen. — De stad meer en meer ingesloten wordende, bedienden de belegerden zieh ?an eenen Tond, dien de onde Bamemen reeds in het werk hadden gesteld. Zg zonden nameUjk tamme en in de stad op slag gewende duiven met brieven aan de vlengels gebenden, naar buiten, ten einde met den Prins van Orcmje banne , maatregelen te beramen, en de pogiogen te vernemen, welke men tot hunne verlossing aanweläddß. » 89, Beleg yan Haarlem. Besluit. Ondertusschen begon de hongersnood schrikkelijke ver- woestingen in de stad aan te regten. Paarden, honden — 108 — katten, ratten, muizen, gezontene OBsenbrnden, koolstraiken en boombladeren, verstrekten den nitgeteerden inwoners tot ToedseL De Prins troostte de bedrukten zoo veel by kon, en beinx>efde eene poging, om de stad nieawen voorraad van levensmiddelen en manscbappen te bezorgen. Docb Don Fredefik nit brieQes (welke biij vond aan twee duiven in de vlngt geseboten) den aanslag verne- mende, veiHgdelde denzehen. Om de belegerden te ver- binderen, het afgesproken teeken van bet naderend ontzet, dat door vanr gescbieden moest, te zien, deed biij in den- zelfd^ nacbt eene menigte nat stroo in den brand steken, welks rook'en vlani den belagerden alle.gezicbt benam. De Heer Batenburg trok met vier doizend man op, voor- zien zijnde van zeven veldstnkken en vier bonderd wagens met mond-en krijgsbeboeften. Doch deze gewigtige onderneming nüslakte om boven- gemelde reden. De belegerden dus gebeel aan zicb zelven overgelaten, beslotra met den vijand te onderbandelen ; doch de onverbiddelijke Toledo antwoordde: „dat de stad zieh op genade en ongenade bad over te geven." Dit doodvonnis bragt allen tot wanhoop. Bipperda, bevel- bebber der stad, maakte zieh deze gelegenbeid ten nntte, om aan zijne medebnrgers de vermetelste onderneming voor te slaan: „Laat ons,^^ zeide hg, „met alle manscbap- pen, die de wapens nog kunnen dragen, eenen algemeenen aitval doen,» met de vroawen, kinderen en gnjsaards in het midden; banen mj ons met het zwaard in de vuist eenen doortogt door de vijanden : het is beter als dapperen te sterven, dan als slagtoffers der dwingelandij op scha- votten eenen smadebjken dood te vinden/' Dit voorstel wordt toegejnicht^ en het oogenblik der uitvoering bepaald. Don Frederik alles, van deze wanhopige daad duchtende, belooft han het leven en de goederen te sparen, tegen eene — 109 — brandschattmg van twee honderd veertig doizend Gülden. Dit voorstel werd aangenomen; maar na^awelijks in de stad gekomen, schond hij, tot zijne eenwige schände, het verdrag. V^'f beulen met hnnne knechts, gaf hij eenige dagen werk, om menschen ter dood te brengen, en toen dit afschnwelijk werk hem te langzaam voortging, liet hij drie honderd personen, rüg aan mg gebonden, in het Häarlefnmermeer verdrinken* Wie treurt niet over het lot van ZOO vele braven, die hun goed en bloed voor het dierbare Vaderland hadden opgeofferd! Selrüftdler bleuer SKct^obe, in fed^ä 9Ronaten ein Sprad^e Icfen, fd^rciben imb fprcd^en }u lernen. i. ZxüuV% @tfter Untettid^t in bet franjöfifd^en <Spxa^e; nad^ ber OIIenbx)tff' fd^en 3JletI^obe für bie (SIementarftufen bed <Bä)ViU unb $rit)atuntemd^td unb tni^befonbete aU ^ox^ä)uU bei OOenborff'f^en fran)9fif4en tfratnmatit cittflerid^tet. 3n 8. boucr^oft gebunben, ^reiS 1 fl. ober 18 ©gr. COenborff^ §. ®v ^^^ 3){etl^obe gut @rlernung ber fran)o^f<^en ©prad^e für ben beutfd^en ©d^ul^ unb $rit)atunterrid^t eingerid^tet Don $. @anbd. S^^If^^ oermcl^rte unb oerbefjertc ä^ufl, 8*. ^auerl^aft cartonnirt. p. 1. 48 Ir. ober 1 %l)lx. ©d;lüffel ju biefer aWetl^obe, entl^altenb bie Ueber= fe^ung ber barin oorlommenben Stuf gaben t)on 5ß. ® anb8. 8^ gartonnirt 36 fr. ober 10 ©gr. ^erfelben SRetl^obe jnieitet übet t1|efirettfi|s^tatt{f4et ünx\M ; nad^ bef[en ©rommatil für ®ngl&nber für l^öl^ete 6laf[en bearbeitet t)on 3. SR. SBerfaint. 2. «ufl. 8^ Dauerl^aft cart. fl. 1. 30 fr. ober 27 @gr. ©d^lüfjel ju biefem }liiriteii ^ux\n% unb ben barin oortommenben Aufgaben in 8^. 6art. 36 fr. ober 10 ©gr. CBetlbfirff^ $. &., Cours de Litterature frangaise adapte^ ä la Methode d'OUendorflf ; eine ftufcnweife geotbnete 3lud= n>al^I x>on 3Reifter[tüc{en franjöftfd^et $tofa unb $oefie beg 17., 18. u. 19. ga^r^unbertS. Slls Sefebud^ 6eim Untemd^t- in ber ftanj. ©prad^e, mit befonberer Serücf jtd^ttgung ber franj. ©rammatif nad^ DIlenborff'8 SKetl^obe; für bcn @d^ul» unb $nt)at:@ebraud^ eingerid^tet t)on SBerfaint: 8^ ©auerl^oft cartonnirt. fl, 1. 30 fr, ober 27 ©gr. — — 5Reue SRetl^obe jur Srlernung ber iiolienif^ett ©prad^e für ben beutfd^en ©d^ul« unb 5ßrit)atunterrid^t eingerid^tet von $rof. ]^rül^auf. ©ed^dte oermel^rte unb »erbefferte Stufl. 8^ S)aucr^aft cartonnirt. fl. 2. 12 fr. ober %f)lx. 1. 7\'2 @gr. — — ©d^lüfjel ju biefer 9Ket^obc; bie Ueberfe^ung ber borijt oorfommenben 2[uf gaben entl^oltenb. 8®. ßarton- nirt. 54 fr. ober 15 ©gr. ätolienif ^eS 8ef eÜtt^ ; eine 3lu3n)abl oon Sef eftüd^cn aus ben beften älteren unb neueren SSerfen ital. Älafjtfer, mit Slüdfftd^t auf bie Dttenboiff' fd^e SBlet^obe bearbeitet unb mit grammatifd^en 5Roten oerfel^en oon 5profefl|or grül^auf. 8^ 2)auerl^aft cartonnirt. fl. l. 21 fr. ober 22^2 ©gr. — — 5Reue SKetl^obe. Slnleitung jur Erlernung ber ettglif^en ©prad^e für ben beutfd^en ©d^ul« unb $rt^ oatunterrid^t, oerfa^t oon ^. ®iinbä. fUtuntt oerbefferte 2lufl. 8^. ©atier^aft cartonnirt. fl. 2. 24 fr. ober SRt^Ir. 1. 10 ©gr. — — ©d^Iüffel jur ®ngKfd^en ©rammattf, bie Ueberfe^ung ber barin oorfommenben aufgaben entl^altenb. 8^. Gart, fl. 1. 12 fr. ober 20 ©gr. — — 5Reue SWetl^obe gur @r lernung ber f^atfifdleit ©prad^e für ben beutfd^en ©d^ul^ unb ^rioatunter* rid^t eingerid^tet unb bearbeitet oon %x. ^unrf. 2)ritte Sluflage. S^. 2)auerl^aft cartonnirt. fl, 3. 18 fr, ober 9ltl|l. 1. 27 ©gr. OBeiibiirff, $. 9., @cl^läf(el jur @panif (|en ®xcmmüt, bte Ueberfe^ung ber barin ooTlommenben Stufgaben entl^altenb. 8». ßartonnirt. fl. 1. 12 fr. ob« 20 ©gr. — — El nuevo lector espanol. 9lcue8 fpanifd^cÄ ScfeBud^, entl^altenb ausgemalte ©tücfe an^ fpanifd^en ^ufterfd^rift^ fteS^n. 3ufammengefteat von 3Raxiano SSelai^quej be la ßabena, mit SRüefltd^t auf bie Dttenbotjf*f^e 3Retl^obe bearbeitet unb ntit einem fpanif^en SBörterbud^ oerfel^en t)on ^. gundf. 8^. S)auerl^aft cartonnirt. fl. 2. 12 fr. ober SCI^Ir. l. y^/a @gr. Zafi|ettlitti| ttt f^attifd^en ttmaaitgSf^mi^e. (Sine @ammlung ber gebräu^Iid^ften 3Sö^^/ S^b^Salrten unb ©efpröd^e oon gr. guncf. 8^ gart. 54 fr. ober 15 ©gr. I^filnif^e ©tammatif oon aw. 3oe(. S^. 6art. ff. 2. 12 fr. ober 1 %f)lx. 7^» ©ÖtÜ *. .; ' • ©d^Iüffel 3u berfelben. S^. 6art. 42 fr. ober 12 ©gr. Kttffif4|e (Srammati! oon 5iR. 3oeI. $tt>eite aufläge. 3)uvd^gcfel^en unb oerbcfiert oon $rof. ^aul %u^^. 8^ 6art. fl. 2. 24 fr. ober 1 %^x. 10 ©gr. ©d^Itiffel jtt berfelben. 8«. gart. 54 fr. ober 15 ©gr. ®^ttieMfd|e ®tammiitil oon 61^. ©d^mitt. 8^ ßart. fl. 2. '12 fr. ober 1 %i)lx. 7 1/2 ©gr. ©dpffel ju berfelben. 8«. 6art. 48 fr. ober 14 ©gr, 3)iiii{^ ©tantmat« oon 3. ^ecffd^er, 8«. ßart. fl. 2. 12 fr. ober 1 %i)lx. 7^2 ©gr. ©d^Iüfjel ju berfelben. 8^. ßart. 42 fr. ober 12 ©gr. fottit^ei^f^e (»tammata oon $^. älnftett. 8^. ßart. fl. 2. 42 fr. ober 1 SJ^Cr. 18 ©gr. ©d^Iüflel ju berfelben. 8^. ßart. 42 fr. ober 10 ©gr. ßine loteitiifi^e ©rammatif nad^ berfelben Snetl^obe ift in ber Bearbeitung. 