title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 2) De kennis van deze beide talen vorderde LABOULAYE reeds in 1843 in den toekomstigen diplomaat. De P’Einseignement et du noviciat administratif en Allemagne in de Revue de Legislat. et de Jurispr. van woLowskı, T. XVII, p. 605. 3) Remonstrantie, bl. 209. 60 brieven wisselde, maar dat ook zijn schoonzoon, de nieuwe Gezant VAN DER MYLE, hem genoegen dacht te doen met zich daarvan in zijne vertrouwelijke berigten te bedienen I). — Heeft OLDENBARNEVELT echter, te midden van aanhoudende drukten, en reeds den ouderdom ingetreden, zich tot het schrijven van de /taliaansche 2) dep£ches verledigd, die niet lang geleden het licht zagen? Men mag het in twijfel trek- ken en gissen, dat tot besparing van de kostbare oogen- blikken, de tusschenkomst van een’ vertaler zal ingeroepen ziin. — Het tegendeel hoe onwaarschijnljk, is nogtans we- gens de antecedenten van zijne jeugd, die den Grijsaard versch in het geheugen lagen, niet ondenkbaar. — Zeker is het, dat van DER MYLeE te Veneti& bij zijn plegtig gehoor, de aanspraak tot den Doge en den Raad in de welluidende taal van het Schiereiland hield. — Zelfs de Secretaris van Legatie uuycens droeg in 1620 een verzoek van den Gezant VAN AERSSEN, met veel geschiktheid in het Italiaansch voor 3). Toch waren in de XVII® eeuw de meeste diplomatische stuk- ken in het Latijn vervat, en zoo treffen wij in DE wITT’s Brieven enkele opstellen van den Raadpensionaris aan, zooal niet in de sierliijke uitdrukking der classische oudheid, ten minste eene gemakkelijkheid verradende , welke van ge- wone oefening getuigt %). — Er zijn evenwel talrijker proe- ven van zijne bekwaamheid in het Fransch, eerlang, onder het Ministerie van FAGEL, op het Congres te Nijmegen meer algemeen bij de Diplomaten in zwang geraakt. — De met me 1) DE JONGE, Nederland en Venetiö, bl. 463—480 (Brieven van 1609 uit Parijs en Venetie). 2) Eigenhandige minuut van een’ brief aan den beroemden FRA PAOLO SARPIz bij) DE JongE, bl, 481 (24 Januarij 1610). 3) DE JoNgE, bl. 118. %) Brieven, III, 117 (10 Sept. 1655) Concept Missive: Convocatie- Predikan- ten uyt de Vereenigde Provincien nae E’ngelandt. »Soo hebbe ick dienaen- gaende iets op ’t papier gebraght, ende gecoucheert in forme van missive” enz. (Aan NIEUPOORT). 61 nooit geävenaarde orde en naauwkeurigheid geschifte en be- waarde dep@ches van urınsius kenmerken zich, onder anderen, door de omstandigheid dat hij in de drukke briefwisseling met MARLBOROUGH, het Engelsch van den Veldheer in het Fransch beantwoordde !). — Bevreemding moet het baren, dat eok de laatste Raadpensionaris vAN DE SPIEGEL, die het grootst gedeelte zijns levens in het afgelegen Zeeland, ver- wijderd van de verkeering met de Diplomaten te ’s Hage had doorgebragt, zoo los en puntig in de hoofsche taal de pen wist te voeren, schoon de voormalige Burgemeester van het kleine Goes met den doorslepen MALMESBURY de gewigtigste staatszaken behandelende 2), niet schroomde de onaanzienlijk- heid van zijn verleden op te halen. Wij hebben hiervoren aangestipt, dat de Raadpensionaris gehouden was, de minuten der diplomatische briefwisseling , des gevorderd, ter tafel der Staten van Holland over te leg- gen. — Zoo werd ten minste gedurende de bekleeding van het Ambt, voor het aanzijn dier stukken gewaakt. — leder oogenblik kon de Minister die tot het geven der verlangde ophelderingen , misschien tot zijne zuivering behoeven. — Tijdens het albestier van FREDERIK HENDRIK en het wanbeheer van den Griffier Musch, moet dienaangaande eene ergerlijke, welligt voorbedachtelijke onachtzaamheid geheerscht en, nu en dan, de verantwoordelijkheid van deze of gene dep£ches aan ’s Lands Gezanten gerigt, verijdeld hebben. Immers verhaalt AITzEMA 3) ‚ dat in het voorjaar van 1646, over de —— 1) In de Correspondance van den Graaf DE MARcELLUS (Politique de lu Restauration, Bruxell. 1853) p. 7 leest men, dat de Engelsche Minister canNnına en de Fransche Zaakgelastigde zich met elkander ieder in zijne moedertaal, onderhielden. 2) Brieven en Negot. II, 281 (13 Juni 1794); »Eufin la perspective n’offre rien de consolunt: nis: Deus cusiodiverit civitutem, frustra viyilat qui custodit eam. C’est l’epigraphe d’une porte de la Ville oü j’ai et€ daus la Regence, et si je n’avois pas 6öt& penetre de cette verite,” enz. 3) Saken v. Staet, XXVIs® B. (VIe Deel) fol. 213 volg. 62 afvaardıging van zekeren brief van wege H. H. M. aan den Ambassadeur bij het Hof van Frankrijk wıLLem van LIER, Heer van Oosterwjk, »uyt base van Syn Hoocheyt,” maar gelijk die van Holland klaagden, zonder hun weten, veelmin goed- keuring, ter Vergadering der Staten-Generaal een hevig geschil was ontstaan, en dat »om in toekomende diergelycke desordre voor te komen,’’ het Besluit werd genomen, » dat voortaan alle Missiven ende Brieven die by haer Ho. Mog. souden worden geordonneert in te stellen, ter Vergaderinge souden worden geresumeert, ende de minuten daervan gere- gistreert; ende dat met de registrature aenvanck gemaeckt soude worden van January lestleden, ende daerin van Jaer tot Jaer gecontinueert, en daervan yder Jaer een Register geformeert eyndigende telckens metten laesten December, ge- lijck geschiet ten regarde van ’t Register van haer Ho. Mog- Resolutiön.” — Wijders ontving de Agent verBurcH den last, op gelijke wijze al de bij H. H. M. sedert hetzelfde tijdstip ingekomen »publicque Brieven” en die, welke nog verder mogten inkomen, bijeen te verzamelen en in afdeelingen te rangschikken , »te weten, Franse, Engelse, ende Hoochduytse, als oock Nederlandtsche Missiven bij den anderen.” — Ook dit » cohier”’ moest met den laatsten December worden gesloten en voorts van jaar tot jaar worden bijgehouden. De maatregel was niet geheel nieuw; reeds uit het tijdperk van OLDENBARNEVELT Zijn bijzondere Dep&chenboeken voorhan- den. — Doch het blijkt niet, dat bepaalde en onverander- lijike voorschriften betrekkelijk de bewaring van het diploma- tisch Archief, bij overlijden van den Advocaat Raadpensio- naris, tot rigtsnoer dienden. — Zelfs in onzen leeftijd blijft men hier te lande van Staatswege achterlijk in het vaststellen en handhaven van verordeningen, door welke in Frankrijk en elders, het slordig zoek raken of verduisteren van onwaar- deerbare bescheiden uit de Kanselarij van Gezantschappen wordt te keer gegaan. — Üok dient de twijfel te worden 63 opgeheven, welke stukken onder de nagelaten papieren van een’ Diplomaat, als het eigendom zijner erfgenamen kunnen verblijven; welke daarentegen, aan'de Regering behooren overhandigd te worden 1). Het ontbreekt niet aan voorbeel- den, dat men ook ten onzent omtrent dit punt niet onver- schillig was; zoowel met opzigt tot Ministers van den Staat bij vreemde Hoven, als wat den ongelijkslachtigen stapel der onder den Minister van Holland 2) berustende bescheiden be- trof. Toen het ontslag van den boven genoemden Resident in Rusland onvermijdelijk was geworden, die tot daartoe met de afgifte der papieren had gedraald, werd de Envoy& uit- drukkelijk aangeschreven , »voor het Archief te zorgen 3);’” en reeds in 1653 lezen wij in het Jerbael van BEVERNINGH en ziine Ambtgenooten, Gezanten bij de Engelsche Republiek , hoe zij na het overliiden van hunnen medebroeder,, PAULUS VAN DE PERRE, zich haastten de Gedeputeerde Raden van Zee- land te verwittigen, dat »daer verscheyden van deszelfs papie- ren van importantie, —- onder anderen de gehouden Verbalen ende bylaegen daertoe specterende, in handen hadden mogen vallen van particulieren ende ontydigk bekent worden,” zij het hun pligt hadden geacht, al die stukken te verzege- len %). -— Wat de voorziening aangaat omtrent de papieren van den Advocaat-Raadpensionaris, "het gebeurde met de zeven — ln 1) Ordonnance du Roi relative ä& la conservation des papiers diplomatiques 18 Aug. 1833—13 Maart 1834 (op voordragt van den Hertog DE BROGLIE) bij DUvERGIER, Collect. des Lois, T. XXXII, p. 330 suiv. (1° Traites, con- ventions; 2° correspondances oflicieles — confidentielles; 8° rapports, memoires et autres documents). 2) Z. wegens de overneming der papieren van den afgetreden R. P. aILLrFs, de Resol. der Staten van Holland, van 12 Junij 1749. Groot Placaatboek VIH, 124 volg. 3) VAN DE SPIEGEL, Brieven en Negot. II, 22, 105 (18 Nov. 1793 en 23 Jan. 1794). 4) Verbael, bl. 251. (Westminster 22 December 1653): »in twee pac- quetten ingesloten ende met onse drie zegels gecachetteert).” 64 koffers uit het huis van OLDENBARNEVELT vervoerd, en welker inhoud noch geschift noch verdeeld, maar in zijn geheel, op weinig uitzonderingen na, aanwezig is, werd kort gele- den, duidelijk blootgelegd 1). — Wij voegen er bij, dat HEINSIUS op den 3 Julij 2619 zorgvuldig aanteekent: »De papieren van den Advocaet in Mollant te houden, en niet aen de Generaliteit over te geven.” — Die weigering zal meest de diplomatische briefwisseling gegolden hebben. — Bij den dood van ADRIAAN pauw in Februarij 1653, vergeet HEINSIUS niet te melden: »Den 22°2 dito, de R. P. den 21 wesende oyerleden, wert goetgevonden, dat door Gedepu- teerden na behoorlyke condoleantie 2), uyt het sterfhuys bij provisie sullen werden overgenomen de brieven tzedert het jongste reces ingekomen, en de stucken tot de secrefe correspondentie specterende. — Den 25°° dito de Gedeputeer- den de stucken geligt hebbende, doen rapport.” — Het Ministerie van pe wırr onderscheidt zich door de voorbeeldige ' naauwgezetheid in de overgifte, schier van jaar tot jaar 3), van de minuten, Resolutiön en alle andere papieren, » in han- den van de Bewaarders van de Chartres;” en zulks inge- volge ) het XXIllte Artikel van zijne oorspronkelijke Instruc- tie, sedert in dien ruimeren zin verklaard en gewijzigd, dat alleen die bescheiden en geschriften, op welke geen verdere I) BAKUUIZEN V. DEN BRINK, Överzigt v. het Nederl. Rijks- Archief,, bl. 73, 77—80. 2) Ongeveer op gelijke wijze stipt HEINsıus aan. »Den 16 December 1688: De naeste Vrunden van d’Heer R. P. rAGEL zalr. notificeren syn overlijden. Daerop wert gedecerneert een Commissie om de condoleantie te doen en de papieren van ’t Land uyt den sterfhuyse te halen.” 3) neınsıus, H. S. 16 Maart 1655, 24 Febr. 1656, 26 Maart 1657, April 1658, 1 April 1659, 4 Mei 1660, 14 December 1662, 6 Febr. 1665, 21 Mei 1666, 21 December 1667. 4) Overeenstemmende met Art. 22 der Instructie van 20 Maart 1641. Verg. voorts Art. 16 der Instructie van 2 Aug. 1658 en Art. 18 van die van 25 Julij 1663 bi) Mr. P, SINONS, JoHAN DE WITT en zn tijd, I, 237 volgg. 65 Resolutie moest vallen, tegen blijk van ontvangst jaarlijks zouden worden overgeleverd. — Vandaar, dat een groot aan- tal stukken en dep&ches aangaande loopende, onafgedane zaken en negotiatien, ten huize van den vermoorden Staatsman 1) waren verbleven. Den 23 Augustus 1672, den derden. dag na de gruweldaad, teekent Heınstus aan, hoe men had goed- gevonden, » dat ’sLants papieren en zegelen uyt het sterfhuys van den R. P. sullen werden gehaelt en gestelt in de be- waringe van d’Heer van DUVENvoIRDE. — Den 25 dito Gec. Raden mede geauthoriseert tot het afhalen van de papieren van den R. P.” — Ruim eene maand later, den 27 Septem- ber, berigt hij dat naar luid van het ter Staatsvergadering uitgebragt verslag, » particuliere brieven onder die van ’tLant waren gemengt.” — Men vond nu eenvoudiger te besluiten, » dat die alle op de Chartercamer sullen werden gebragt om die te separeren.” — En voor de nagedachtenis van den Raad- pensionaris heeft men wel gedaan. Want niet alleen hebben zij, die gemagtigd waren geworden, de geheele woning en de geheimste bescheiden te doorzoeken, moeten belijden nze2 dan eerlijkheid gevonden te hebben 2); maar de onpartijdige nakomelingschap, met de inzigten en bedoelingen zoowel als met de verwonderlijke bekwaamheid van den snood mishandelden Minister, meer dan ooit en uit de echtste bronnen vertrouwd, wijdt hem, zonder onderscheid van Nederlanders of vreem- delingen, met aandoening en weemoed de schoonste hulde. Wat althans de in druk verschenen Drieven van DE WITT betreft, nergens kan men zijne ware gevoelens grondiger lee- ren kennen, en meer van nabij de beginselen en belangen, zoo van onzen Staat als van de voornaamste Hoven van Europa 1) Treffiend boekt ueınsıus op den 20 Aug. 1672 na de vermelding der keuze van den Griffier raceı tot R. P.: »Dito de gewese R. P. DE wıT en syn broeder de Ruard geassasstneert.” 2) van HALL, Lofrede op ne wırr, bl. 187, 204 (Werken der Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen, V° Deel, 1*'° Stuk), 1820. h) 66 bespiegelen. — Nergens opent zich vollediger het grootsch en onmetelijk tooneel, waarop de diplomatische talenten van Hollands Minister zich tot bevordering der nationale welvaart, tot handhaving van het gevestigd aanzien der Republiek, luisterrijk konden ontwikkelen. — Maar, zoo men zich in het lezen en bepeinzen dier onwaardeerbare dep@ches ver- lustigt, men duizelt van de hoogte, van welke, in die gouden Jagen, de Raadpensionaris zijn’ scherpen blik over het onafzienbaar veld onafgebroken moest laten gaan. — Een geestig Spanjaard 1) heeft na het diep verval der Monarchie van PHILIPS II, in de vorige eeuw onder de zorgelooze Edel- lieden van Versailles verkeerende, en schoon zelf Gezant, in zijine raadgevingen aan een jongen Diplomaat, met al de fijn- heid en toch oppervlakkigheid der Fransche spotternij,, de vereischten van het vak wat al te nederig tot de behoorlijke kennis der kaart van Europa beperkt. — pe wırr kon zich met dien engen gezigteinder niet vergenoegen; geen stipje van het Aardrijk was hem onverschillig, die op de uitbreiding van den Nederlandschen wereldhandel gestadig te letten had. — Voeg bij dien pligt, hei levendig en fier besef van den rang in het Statenstelsel door de vrijgevochten Republiek verwor- ven, die ongekrenkt moest worden bewaard 2). — Bij over- tuiging van goed regt, geen lafhartig zwichten voor aanma- tiging en onredelijkheid. — Herinnert men zich, hoe vöör 1) De Gragf p’ananna. Zie het verhaal uit de Afem. Souvenirs et Anec- dotes du C“ pe stauR, overgenomen bij den Graaf DE GARDEN, Hist, Gener. des Traites de paix enz., T. I, (Introduct., p. LXXXvlI suiv.). 2) Brieven, IV, 144 (24 Junij 1661. Aan de H. H. vaN BEVERWAERT en VAN HOORN. »Ende aengesien de gemelde Heer NowNnINnaH de voorsz. antwoorde begon te justificeren, door de gepretendeerde Souverainiteyt van de Engelschen op de zee, syn wy daerover geraeckt in ernstige propoosten, ende hebbe ick ronduyt verklaert, dat eer wy die smaginaire Souverainiteyt souden erkennen, ofte by maniere van concessie van de Engelschen ontfangen die vryheyd tot het bevaren ende bevisschen van de zee, die ons van de nature, ende nae "t Volckeren-reght competeerde, wy alle den laetsten druppel bloedt daerby souden laeten ‚” enz. 67 ettelijke jaren, de felle twist over 7@iti in de Staatsvergade- ringen van Groot-Britanniö en Frankrijk gevoerd, in weerwil van het vredelievend beleid van pgEL en cu1zor, de uitbarsting van den krijg tusschen de beide naijverige Magten voorspelde 1), en hoe het getroffen vergelijk als eene onuitwischbare smet werd uitgekreten? — Opzulk een standpunt van ligtgeraakten, prikkelbaren nationalen trots zag zich DE wıTT juist tegenover die twee Kroonen geplaatst, en ieder oogenblik hetzij aangezocht en gevleid, hetzij beloerd en belaagd, den wrevel of wrok der eene of der andere te mijden en te duchten hebbende. - Of meent men niet van het kitteloorig geschil pritcuArn te hooren gewagen, wanneer men deze ernstige taal van den Raadpensionaris over het bezit van een schijnbaar nietig eiland leest? »Ick oordeele, dus schreef hij aan van BEUNINGEN, dat het argument, 'twelck haer Hoog Mog. t’elckens voorgewor- pen wort, naementlyk, of men dan om Zouleron, de Vrede soude willen naelaeten, #nsupportabel is, ende dat hetselve niet anders behoort beantwoort te worden, dan met eene contra- vrage, namentlyck, of Engelandt dan de Vrede sal willen nae- laten om Pouleron, ende dat die twee vraegen den anderen balanceren ; ten waere gepresupponeert wierde, dat haer Hoog Mog. de wet moesten ontfangen, ende niet souden konnen obtineren dat redelyck was; maer is de conditie van haer Hoog Mog. daerinne soo veel favorabelder, dat Engelandt daerom de Vrede naelatende, eghter Pouleron niet en sal kry- gen, ende sulcks nogh de Vrede, nogh Pouleron hebben ; daer haer Hoog Mog. de Vrede, om soo indigne conditie, niet begerende, ende op geen eerlycke voorwaerden konnende con- sequeren, Pouleron sullen behouden, ende sulcks, is ’t niet de Vrede, ten minsten haere eere ende Pouleron te samen — 1) Annales du Parlement frangais, T. VI (1844) en n’HAUssonVvILLE, Zist. de la polit. exterieure du gouvern. frangais 1330—1848 (Paris 1850); Sir ROBERT PREL, Spesches, IV, 432 volgg. 5% 68 sullen conserveren 1).” — De togt naar CAatkum toonde drie ınaanden daarna, dat hier niet eene ijdele snorkerij werd bot- gevierd, maar dat de hooghartige Staatsman het gezag zijner woorden met de daad zoude bezegelen. Wie zoo kon spreken en handelen, moest aan buitengewone begaafdheid eene niet minder zeldzame wetenschap paren, en eene aanhoudende vlijt om die te vermeerderen. — Nooit zag men de theorie en de praktijk gelukkiger vereenigd ; — novit bleek zoo onwedersprekelijk als in het voorbeeld van pe WITT, en tot nut der Gezanten, welke hij moest voorlichten 2), de waarde der vroegtijdig ingeprente algemeene Regts- en Rege- ringsbeginselen, verrijkt met de studie der Geschiedenis en der Tractaten. — Ter beschaming van dezulken, die zoo dik- werf onvoorbereid de portefeuille van Bujtenlandsche Zaken bejagen, achten wij enkele proeven niet ondienstig van het gewigt, dat de voortrefleliike Minister aan eene leering hechtte, die tot schade van het Vaderland, slechts door eene opgeblazen verwatenheid kan worden versmaad. — Wie de moeite gadeslaat, welke DE wırTr zich door den vloed zijner beslommeringen niet afgeschrikt, onverdroten getroostte om den schat zijner kunde te vergrooten, zal nog hooger eene verdienste aanrekenen, die door allerlei hulpmiddelen in on- zen tijd ligter te verkrijgen is. Een doorslaand bewijs van het gezegde vindt men in de ———— 1) Aan VAN BEUNINGEN, Extr. Minister in Frankrijk, 10 Maart 1667. Brieven, Il, 451. Zie wijders Mr. 6. F. ESSERS, Spec. Jar. Gent. Inaug. de modis acquirendi dominii originariis (Utrecht 1851), p. 47 sq. 2) Instructie van 25 Julij 1663, Art. XXIII: »Sal met de Ministers van desen Staet buyten ’s Lands residerende, van tijdt tot tijdt corresponderen, om deselve bequamer te maecken tot uytwerckinge van de intentien van de Re- geeringe, ende tot dien eyude specialijck aen deselve suppediteren ende over- schrijven alle de Resolutien hier genomen werdende, ende ’t gunt vorders in den Staet passeert; insonderheyd oock de redenen, expedienten ende argumenten die hy sal oordeelen de voursz. Ministers tot uytvoeringe van hunne last ende Commissie dienstich te sullen wesen.” 69 briefwisseling A. 1661 met de Nederlandsche Ministers te I.onden over een handelsverdrag met Groot-Britanni£, op den grondslag van het aloud Tractaat van Zntrecours aan te gaan !). — In eene depäche van 13 Mei van genoemd jaar herinnert pe wırr aan de meermalen hernieuwde kracht van gemeld Tractaat in den loop der XVI® Eeuw, en beroept hij zich op de Levensbeschrijving van Koningin ELIZABETH door CAMDEN 2). — De Heeren VAN BEVERWAERT en VAN HOORN ant- woorden, zich naar vermogen en met den meesten ijver van hunnen last te zullen kwijten, maar klagen dat zij de door den Raadpensionaris aangevoerde »exempelen in de Historie van CAMBDENUS 2% Fiid ELISABETHAE niet hebben konnen uyt- vinden 3).” — pe wırr herneemt in zijn’ volgenden brief, die precedenten van den Pensionaris SLINGELANDT verstaan te heb- ben; dat gebrek aan tijd hem nu niet toeliet, de zaak nader te onderzoeken,, maar dat hij dit met de eerste post zoude doen 4). En nu geeft hij den 3 Junij 1661 dit berigt, den grondigen Geschiedvorscher waardig: — »Op 't point van de renovatien, hier bevorens gemaeckt, van 't Tractaet van Zr- $recours 5), hebbe ick naegesien, wat in de Historieschryvers dienaengaende, ende nopende de verbintenisse tnsschen Enge- landt ende desen Staet werdt gevonden; synde, myns oor- deels, van remarque: In den eersten, ’t geene CAMBDENUS Histor. Part. II, pag. 267 seght, dat naementlyck Anno 1332, PHILIPPA Doghter van WILLEM Grael van Henegouwe, van Hol- landt etc. getrouwt is met EpDuArn de Derde Koningh van Engelandt, uyt welck huwelyck de tegenwoordige Koningh- 1) Met LODEWISK vaN NASSAU, Heer van Zeverweerd, Hoofd van het Ge- zantschap, wisselde DE wırr regelmatig brieven in het Fransch. 2) pE wırt, Brieven, IV, 125. 3) IV, 130 (20 Mei 1661). 4) IV, 131 volg. (27 Mei 166]). 5) Verg. Mr. u. 5. KOENEN, De vroegere en latere Nederlandsche Han- delspolitiek, Haarlem 1857, bl. 13. 20 Iycke Linie is gesproten. Ten tweeden, 't gene EMANUEL VAN METEREN seydt in syn tweede Boeck van de Historie der Ne- derlandtsche Oorlogen, dat naementlyck het Tractaet van Zntre- cours van den jaere 4495, dickmaels is geconfirmeert ende ver- nieuwt, ende naementlyck in de jaeren 1506, 1515 en 1520. Ten derden, dat in ’t Traciaet van Huwelyk, tusschen puı- Lippts de Tweede ende MarıA, in den jaere 1553, belofte is gedaen, van het voorsz. Tractaet te sullen confirmeren, ende dat eghter deselve phıLıppus, naederhandt in den jaere 1560, door de Koninginne ELIZABETH daertoe versoght synde, wey- gerigh is geweest de voorz. confirmatie te doen, feste CAMBDENO parte primd Histor. ELISABETHAE 2ag. 46. Ten vierden, ’t gene verhaeld wordt van denselven CAMBDENUS, parte secundd Historiarum in Anno 1573, pag. 242; dat naementlyck in de maendt van January desselven jaers 1573, de cours van de Negotie die al in January van den jaere 1568 tusschen de Engelschen ende de Nederlanders was geinterrumpeert, wederom voor den tydt van twee jaeren is opengesteld, ende dat de _Artikelen, waerop dienaengaende tot Bristol was geconvenieert, in de maend van Juny van de syde van Spanje geconfirmeert syn geworden, waeronder speciaelyck mede dese clausule: 2 # ad id tempus mutua vlla intelligentia et arclior amicılia fuerit offuscata, nullo tamen modo ut intelligatur rupta aut dissoluta. Ick werde beright, dus besluit de Raadpensionaris, dat op dese materie, by niemandt meerder light ende klaerheyd soude wesen te vinden, als by Mr. THOMAS RHYMER, Secretaris van de Marchands Avanturiers aldaer, die men my seght veele con- siderable stukken dienthalven onder sigh te hebben !).”' Sedert pe wırr dit vöör twee eeuwen schreef, zijn de on- schatbare Verzamelingen der Verbonden en Verdragen, door den noesten arbeid van dien RYMER, van LEIBNITZ, van DUMONT 1) pe wırt, Brieven, IV, 134. — Zie wegens de studie van aYMER’S F'oe- dera aan de Hoogeschool te Oxford, door HENRY ADDINSTON, sedert Lord SIDMOUTH, het in 1847 door PELLEW uitgegeven Life I, 22. 11 en ROUSSET, van G. F. V. MARTENS, KLÜBER en anderen bijeen- gebragt, den Diplomaten tot eene gemakkelijke vraagbaak ge- worden !). — Eene lange rij van behagelijke en aantrekke- lijke Gedenkschriften der meest vermaarde Gezanten en hunne openbaar gemaakte Verbalen, nota’s, döp&chen euz., ontheffen de tegenwoordige Ministers van den last dien de Raadpensio- naris zich had opgelegd, om kostbare alschriften 2) magtig te worden van hetgeen een BUZANVAL, een L’ESPESSES bij voorbeeld wegens den toestand van Nederland aan hunne Hoven hadden overgebriefdl. — Zoo dacht hij, wien niemand den. lof van een bij uitstek praktisch Staatsman geweest te zijn, zal dur- ven ontzeggen, over de lessen van het verledene, door menig mislukt Minister met medelijdend schouderophalen bejegend en tot de studeerkamer verwezen, die hij zelf of nooit betre- den of te voorbarig verlaten had. Wenscht men pe wirt uit den overvloed zijner kennis der regelen en gebruiken van het Volkenregt te zien pulten, in welk vak het gezag van den Raadpensionaris voorlang ge- vestigd is 3), wij wijzen op het door hem aangedrongen ver- schil tusschen het natuurliik en het stellig, hedendaagsch internationaal Regt. — »UEd. gelieve soigneuselyk te letten, vermaant hij den Heer van HOORN 4), dat soo wanneer over het point van de Visscherye met de Engelschen soude mogen werden gedebatteert, van deser syde nooit eenige maniere van spreken ofte argumentatiön gebruyckt mogen werden, die schynen te presupponeren, dat de Ingesetenen van desen Staet de vryheyd om de zee omtrent de kusten van Engelandt te 1) Zie het Discours preliminaire van @. F. V. MARTENS, sur les differenis Recueils de Traites publies jusqu’& ce jour. 2) Zie wegens de H.S S. der Koninklijke Bibliotheek te ’s Hage uit de ver- zameling van JOHAN en CORNELIS DE WITT herkomstig, mijne Aanteekeninyen op den MAURITS VAN NASSAU van Mr. C. M. VAN DER KEMP, Ütrecht 1844, bl. 40—48. 3) Verg. varıEı, Le Droit des Gens, L. III, Ch. VIII, $ 142 (des represailles). 4) 25 Maart 1661. Brieven, IV, 104 volg. “ 12 mogen bevissen, souden hebben ex Pacto sive er Foedere, ofte uyt kraghte van eenige concessie of overgifte van Enge- landt, maer jure proprio, ex Jure nempe naturali et Gen- tium 1); sulcks dat de stipulatie daerover in het Tractaet van Entrecours in seer goede termen influerende, alleenlyck is tot verseeckeringe, van dat men elkanderen in ’t voorsz. reght geen indraght sal doen, maer geensints om daermede den een den ander eenigh reght te geven.”’ Eene onwrikbare gehechtheid aan beginselen van Volken- regt, die destijds betwijfeld, thans algemeen worden gehul- digd, straalt door in de briefwisseling met de Gezanten 2) in het Noorden, die het regt van exterritorialiteit hadden laten glippen en door eene nadrukkelijke Resolutie op aansporing van DE WITT genomen, onaangenaam werden verrast 3). — Slechts den titel van Ziriraordinaris-Gedeputeerden voerende, schoon » wel overal voor Excellentien ende als Ambassadeurs »as- serende,'' mogten zij zich bezwaard hebben gevonden, het onschendbaar »jus Legatorum” in eene halszaak van hunnen hofmeester ten volle vast te houden 4), zonder aarzeling was te ’s Hage het Besluit voorgedragen en doorgedreven, »dat het voorsz. fait geperpetreert zynde by een van de domestique — .- 1) Zie ook de Verantw. van DE @RooT, Cap. XIX en mijn opstel in nız. HoFF’s Bijdragen (1840), Vrijheid van Haringvaart en Visscherij. Nota, in den jare 1610, door de Nederlandsche Gezanten aan de Engelsche Regering ingediend. | 2) PIETER VOGELSANGH en WILLEM VAN HAREN, naar eerstgemelde beweerde, »al soo swacke Criminalist als ick.” 3) Brieven, VI, 154 (27 Aug. 1659). voGELSANGH aan DE WITT: »De aen- teeckeninge over de saecke van Burchloon, sonder ons eens naeder te hooren, raekt my in ’t diep van myn herte,” enz. 4) VOGELSANGH aan DE WITT uit Kopenhagen, 20 Aug. 1659, Brieven, VI, 151. »Behalven dese swaerigheydt, is ten tweede by ons geconsidereert of Deputati E'xtraordinarü oock hebben het jus Legatorum. — Wat de redenen van Staet belanght — iek kan niet naelaten daerop vooreerst te seggen, dat het seer veel verscheelt een saecke te considereren theoretice, of die practice ter executie te leggen.” 13 Dienaars van gemelde Heeren Extraordinaire Gedeputeerden van dezen Staat, niet aan een Onderdaan van Zijne Majesteit, maar aan een medeDienaar van dezelve Heeren Gedeputeerden, en dat in het Huis van den Staat, alwaar de meergemelde Heeren Gedeputeerden hare residentie waren houdende, en niet in het territoir van den hooggemelden Koning, en dat noch daeren- boven den voorsz. perpetrant zich geretireert hadde in de Vloote van dezen Staat op Zee, en zulks in effecte buiten de liımiten van het Ryk van Denemarken, overzulks en mits de concurrentie van alle de voorsz. circumstantiöen, den meer hoogstgemelden‘ Koning over het voorsz. fait niet validelyk eenige jurisdictie konde exerceren of straffe doen decerneren, en zulks ook tot het verleenen van remissie of pardon over hetzelve fait in geenen deele was bevoegt.” — Ja, opdat niet uit het stilzwijgen van Hun Hoog Mogenden vroeg of laat een nadeelig gevolg kon worden algeleid, ontvingen de Holland- sche Afgevaardigden ter Generaliteit het bevel al hunnen ijver aan te wenden, »ten einde gelyk oordeel als boven in de Registeren van H. H. M. geinsereert moge worden, om t’ allen tyden te konnen dienen, zulks en daar hetzelve zoude mogen te passe komen 1).” Maar ook de stipte inachtneming der vormen van het diplo- matisch verkeer door de Ministers van den Staat bij vreemde Hoven, en wederkeerig te hunnen aanzien, werd door DE WITT behartigd. — Hij wist te wel, hoe aanmatiging aan de eene 2), zorgeloosheid op dit punt aan de andere zijde, beurtelings misverstand en bedenkelijke geschillen konden doen geboren worden, of de Republiek blootstellen aan krenking en verne- dering. — »Het point Ceremonieel omtrent Ambassadeurs, 1) Resol. van Holland, 8 Aug. 1659. Groot Plac. Boek, VII, 518 volg. 2) Zie wegens het gebeurde tusschen den Franschen Ambassadeur DE THOU en de buitengewone Deensche Gezanten te ’s Hage in Januarij 1660, DE wırr’s Brieven, III, 794, 816, 832, VI, 807—8310. Verg. mede de Memoires touchant Mr. DE THOU, par Mr. D, ı. R., Cologne 1710. 14 Extraordinaris-Envoy&s of Gedeputeerden, mitsgaders Residen- ten ende andere Ministers te observeren, schreef hij aan 0- HAN MEERMAN !), die hem deswege had geraadpleegd 2), moet nae myne beste kennisse snodanigh gedemesleert worden, dat UEd, aldaer (te Londen) publycgquelyk ende opentlyk gearri- veert wesende, van hunne aenkomste door een Secretaris of ander Domestyck, notificatie laeten doen aen alle de uytheem- sche Ministers aldaer aenwesende, daervan deselve pertinente- lyck door den Maistre des Geremonies konnen geinformeert worden. Op welcke notificatie alle de voorsz. Ministers UEd. komen geven de eerste visite, in dewelcke als ook in de vol- gende, tensy men naderhand dy Capitulatie meerder familia- riteyt introduceert, de Ambassadeurs gewoon syn gerecipieert te worden tot aen de Äarosse, de Extr. Envoy&s tot in de Antichambre; ende de Residenten etc. kan men in 't geheel door de Oflicieren van de Ambassade Zaten binnenleyden.’’ — Niet minder naauwkeurig weidde de Raadpensionaris uit over de hooger hand en da regterzijde van de tafel, kleinighe- den voor bijzondere personen, maar zaken van gewigt voor hen, die als Ambassadeurs of Envoy&s gelast waren te letten op den rang hunner waardigheid 3). Toch wilde hi} zijne beschouwing onderwerpen aan het gezag van »een generael en gerecipieert gebruyck ter contrarie,” zoo den Gezant daarvan bij het Engelsche Hof bleek. Er was derhalve voor den Eersten Minister van Holland, hetzij bij belangwekkende of bij schijnbaar nietige voorvallen, 1) Brieven, IV, 521 (11 Nov. 1667). 2) MEERMAN aan DE WITT, IV, 512: »my alhier door onkundigheyd een weynigh verlegen vindende — neme ick myn recours tot UEd., biddende daer- omtrent van desselfs wyse en geöxperimenteerde gedaghten gediend te mogen syn” (London 4 Nov. 1667). 3) Verg. een aantal bijzonderheden van vroegeren en lateren lijd in het op- stel van Prof. c. Fr. wuRM, über den Rang diplomatischer Agenten, waarin var het werk van GABCIA DE LA VEGA, Guide pratique des ayents politiques du Ministere des afjaires &irangeres (Brussel 1852) gebruik is gemaakt. 15 gestadig gelegenheid tot het geven van onderrigt, met meer- der of minder redenen bekleed 1). — De kortstondige stoornis welke de briefwisseling mei nıeupoort wegens de echtverbind- tenis van den Raadpensionaris te Amsterdam gesloten, onver- mijdelijk had geleden, lokte na eene scherts over de » amou- reuse occupatien,” de opmerking uit, dat na de voltrekking van het huwelijk, eene gelijkmatige liefde en zorg zoowel aan de Republiek, als aan de beminde levensgezellin gewijd zoude kunnen worden 2). — »Het is troostelyck, dus ging de Ge- zant voort, als de Stierman die het compas voor hem heeft, diegene, die daer verre af syn, wat directie geeft, daernae sy haer konnen reguleren, insonderheyd als het ongemakke- lyck weder is, en dat men by de wind moet seylen 3).” Verlangt men eene proeve van DE wırT’s omzigtigheid en waakzaam beleid bij het aangaan van Tractaten in ’t algemeen, en vooral van die, bij welke de waarborg van vroegere ver- dragen, die eene vreemde Mogendheid met eene derde had ge- teekend, door de Republiek werd overgenomen en aan deze gemeen gemaakt, de omstandige inlichtingen aan den Am- bassadeur in Frankrijk WILLEM BOREEL, in 1662 en 1663 ver- strekt, kunnen tot leerrijk voorbeeld dienen 4). — » Omtrent de Iyste van de Tractaten aen Vranckryck te guaranderen, meldt hij, heeft UEd. perfecte ordre en instructie in haer Ho. Mo. Resolutie van 27 July en 46 Augustus des voorleden jaers, welken volgende vooreers# ende vooral staet in te sien, of de Tractaten op de lyste haere volkomen gerfectie hebben 1) En met toezending van een aantal Bijlagen, Staatsbesluiten en Nouvel- les ; voorts van afschriften der jongste brieven van andere Nederlandsche Ge- zanten en diplomatische Agenten. 2) Verg. ook DE wIrT’s schrijven aan BOBEEL, Brieven, I, 191 (11 Maart 1655): »myn langhdurigh afwesen van hier, en d’occupatien van domesticque vreughde hebben my — benomen d’occasie” enz. 3) NIEUPOORT aan DE wirt, 26 Febr. 1665, III, 18. 4) Drieven, I, 621 volgg. (12 April 1668), verg. met I, 588, 592. 16 gehad vöör ’t sluyten van de Alliancie, selfs Lot kaere rati- ficatien incluys, ofte niet; synde volgens den text var het Tractaet notoir dat alle soodanige Tractaten die vöör 't sluyten van de Alliancie, haere volkomene perfectie nie gehad heb- ben, onder de guarantie »ied en syn begrepen !). — Ten £tweeden, dus waarschuwde de Raadpensionaris, kan de voorsz. beloofde guarantie notoirlyck haer niet verder extenderen dan tot soodanige Tractaten, die den Koningh van Vranckryck ende H. H. Mog. self met Koningen, Princen ofte Staten heb- ben gemaeckt, ende niet tot Tractaten die andere Koningen, Princen ofte Staten onderlinge met den anderen aengegaen hebben, sonder dat S. M. ofte H. Ho. Mo. daerinne syn ge- weest van de contraherende partyen.”” — Zoo wilde DE wıTT de gehoudenheid tot waarborg binnen de grenzen beperkt hebben van hetgeen de beide Mogendheden, elke in 't bijzon- der, betrof of naar hij zich uitdrukte, van hetgeen »by Aand en zegel” hetzij aan den Koning of aan de Republiek door andere Mogendheden beloofd ware. — Integendeel wat aar die vreemde Staten, al ware het door bemiddeling of onder ga- rantie hetzij dan van Nederland of van Frankrijik mogt toe- gezegd zijn, behoorde niet onder het beding der Alliantie. Scherp zelfs jegens oudere Diplomaten, gelijk de evenge- noemde Ambassadeur BOREEL 2), moge nu en dan de toon der dep£ches geweest zijn, als pe wırr eene kwalijk berekende toegeeflijkheid meende te moeten stuiten, in den ernst en de klaarheid der uitdrukkingen erkent men den doorkneeden 1) Zie naar aanleiding van bet Spec. Jur. Publ. Inaug. de Guarantid Foe- derum, door FRANCOIS FAGEL in 1759 te Leiden verdedigd, over dit geheel onderwerp, de Prijsverhandeling van D. vAN HOGENDORP, de Juris Gentium studio in Pairia nostra post HUGONEM GROTIUM (Amstel. 1856), p. 9, 105—110. 2) DE WITT aan VAN BEUNINGEN, Extr. Minister in Zweden, 25 Nov. 1653. (Brieven V, 260): »Ick kan nogh niet bemercken dat de Negotiatie in Vranck- ryck eenigermaeten avanceert, alhoewel de Heer Ambr. BOREEL 800 nu 800 dan eenige wilde voorslaegen”dienaengaende herwaerts overschryft ,” enz. 17 Staatsman, tevens Regtsgeleerde, met mathematische zekerheid en juistheid sprekende. — Want, hoe ongunstig BILDERDISK over de politische talenten van een lateren Raadpensionaris , VAN BLEISWIK, geoordeeld hebbe, die zoo als hij beweert, »te veel Mathematicus was om een goed Staatsman te zijn !),” schijnt althans ook die Minister te hebben uitgemunt door klem en helderheid van betoog 2); welke gave wij zoowel in andere brieven van den grooten ne wırT, als inzonderheid däär bewonderen, waar hij zich tegen willekeur en geweld, den Nederlandschen zeehandel aangedaan, mannelijk verheft. — Wij kiezen tot voorbeeld zijne klagt over eene daad van KAREL I van Engeland, welke hij aan de beginselen van het Volkenregt, maar ook aan die van het Staatsregt toetst, en met de voorschriften der regtspleging in verband brengt. — Het betrof allereerst de bedreiging, dat de Koning Brieven van represaille zoude uitvaardigen, aan welke »exorbitante iniquiteyt’” de Raadpensionaris weigerde geloof te slaan, hoe- wel kort daarna de Admiraliteit van Londen vermetel ge- noeg was, die eigenrigting te plegen. — »Nae aller Volc- keren Reght 3) was het, volgens pe wırr, meer dan bekent en evident vooreerst, dat (daargelaten zelfs, dat die Brie- ven verleend waren bij een Collegie daartoe volstrekt onbe- voegd en hetwelk daardoor eene grove inbreuk had begaan op ’s Vorsten hoogheid) geen Sauverain eenige Represalien kan of vermagh te verlenen, ofte ter executie te laten stellen, dan alleenlyck tot bescherminge en desdomagement van syne or- derdanen, die hy van Godswegen schuldigh ende gehouden is 1) Geschied. des Vaderlands, XII, 42. 2) »M. DE BLEISvIc, schrijft de Fransche Zaakgelastigde BERENGER, 17 Sept. 1784, dont la sagacit€ embrasse l’ensemble des objets,” enz. — In de depeche van 8 Nov. 1782 komt sueiswisk’s duidelijke mededeeling voor, beirekkelijk den hoofdinhoud der Instructiin van onze Ambassadeurs te Parijs (Rijks- Archief). 3) Brieven, IV, 215 (3 Maart 1662. Aan de H. H. vaN BEVERWAERT en VAN HOORN). — Verg. ook HOGENDORP, Commentultio, p. 142. 18 te protegeren, ende geensints ten behoeve van eenige vreems- den, die onder syne protectie niet en staen, en aen welckers Overigheyt hy om sulcks te doen, er gacto vel foedere niet en is verbonden. — Ten Zweeden is kennelyck, dat geene Represalien konnen werden verleent, als in cas van manifeste weygeringe van justitie. Ten derden is bekent, dat geen Prins, selfs by weygeringe van justitie aen syn eygen onderdanen Represalien vermagh te verlenen, als nae voorgaende iteratyf versoeck ende aenmaeninge om justitie geadministreert ende geaccomplisseert te hebben ; met byvoeginge, dat by gebreecke van dien genootsaeckt sal syn Represalien te vergunnen ; alle ’t welcke op ’t cas subject geappliceert synde, werdt bevon- den, dat dese saisissementen en Represalien niet en syn ver- leent ten behoeve van subjecten van Syne Majesteyt, maer aen vreemden niet staende onder desselffs protectie, ende aen welckers Overigheyt S. M. ex gzacto aut foedere tot sulcks niet en is verobligeert. Dat in desen geene justitie is ver- soght, immers niet by ofte van wegen den Koningh van Groot Britannien, veel min aen denselven geweygert.”’ — Derhalve moest dit algemeen beslag, ten behoeve der Orde van Malta, op de Nederlandsche schepen en goederen onverhoeds gelegd, als het begin van een onregtvaardigen oorlog worden aange- merkt !); tegen welke barbaarsche handelingen H. H. M. zich op »een reghtvaerdigh God in den Hemel, nevens de men- schelijke middelen souden verlaten 2).’ Wij zullen hierna, bij de ontvouwing van het diplomatisch stelsel en bedrijf van DE wırr, meer bijzonder van zijn ijver in het voorstaan der regten van Neutraliteit moeten gewagen, en van de milde leer, vooral onder zijn Ministerie, door onze 1) Brieven, IV, 257 (16 Junij 1662), 2) IV, 216. — »On voit (zegt varrer, L, Ill, Ch. VIII, $ 142), par les reponses de M. BOREEL, que celte conduite de l’amiraute d’Angleterre fut fort blämde ä la cour de France; le roi d’Angleterre la desapprouva, et fit lever la saisie des vaisseaux hollandais, accordee par repr&sailles.” 79 Gezanten in het stuk van onbelemmerde scheepvaart en handel gedurende den oorlog, gepredikt; eene leer, die eeuwen lang door Groot-Britanni& bestreden, v66r weinige maanden op een groot Congres en door eene algemeene toetreding der Kabi- netten is bekrachtigd 1). de placito : liberä navi libera merx, Utrecht 1852, p. 80, 41, 54 enz. 3) zuzac, Hollands Rijkdom, II, 302, 316 (Koophandel in Actiön en Publieke E’ffecten). A) Zie wegens de Silezische schuld, het Tractaat van Breslau tusschen MARIA THERESIA EN FREDERIK DEN GROOTE, Art. IX (28 Julij 1742; bij ROUSSET, Reeueil hist. d’Actes, Ne&goc., T. XVIII, 40): »S. M. le Roi de Prusse se charge du paiement des sommes hypothequees sur la Sıldsie aux sujets d’An- gleterre et de Hollande, sauf — liquidation et compensation de ces dettes sur ce qui lui est di par la Röpublique de Hollande.” 80 gevonden : gelijk mede andere Vorsten, Burgerschappen, Ste- den, Genootschappen, en zelfs bijzondere luiden: men is zelfs met het opnemen van geld zoo gelukkig geslaagd, dat men begonnen heeft van de gemakkelijkheid, om geld te leen te vinden, een misbruik te maken.” — Hier wordt niet met name van Brandenburg of Pruissen gesproken, en echter was in het grootste deel der XVIle eeuw, de beruchte Hoefjzer- sche Schuld !), in 1616 te Amsterdam aangegaan en niet; vöor 1685 geheel uitgedelgd, de steen des aanstoots tusschen Hol- land en den Keurvorst. — Eene vordering van honderd dui- zend rijksdaalders, was door ophooping van interessen , tot ettelijke millioenen aangegroeid ; tegen welk bedrag nogtans eischen in reconventie werden ingebragt. - Nergens gewoon met laauwheid te handelen, trok pe wırr zich ook deze zaak met eene belangstelling aan, die sommigen aan den wensch weten, om den Keurvorst den voet dwars te zetten 2). — Wij kunnen die drijfveer te veiliger in het midden laten, vermits bij de vermelding der redenen, welke de aanzuivering der oude schuld door Brandenburg hadden vertraagd, AıTzEmA uitdruk- kelijk de oogluiking noemt, gedurende geruimen tijd jegens den schoonzoon van FREDERIK HENDRIK gebezigd. — Genoeg: na langwijlige en vinnige geschillen, kwam den 1 Augustus 1665 een Compromis tusschen de Staten-Generaal en den Keur- vorst tot stand, waarbij de ingewikkelde aangelegenheid aan de uitspraak van den Grooten Raad van Mechelen werd on- I) xıuıt, Hist. Feder. Belg. Federati, p. 122 sq. (Debitum HOEFTYSERA- NUM): »Pro hoc Debito ab Electore solvendo O. 0. G.G. fidem suam civibus obstrinxerant; eoque non soluto, et immensum tandem excrescente, quot quan- taeque Belgarum Ordinibus fuerint taedia, molestige, contentiones, incommoda, docent tot Pacta conventa ,‚” 2) BASNAGE, Annales des Provinces-Unies, I, 726, verg. met p. 695 en eene depöche van n’Estkanes, 15 Maart 1663, T. 1I, p. 136: »M. P’Elec- teur de Brandebourg s’est declar€ ennemi de M. ve wır, lequel de son cöte enz. a port& les Etats a lui demander le payement d’une somme considerable, sa- chant bien quil lui est impossible de satisfaire,” enz. 81 derworpen !). Toch bleef, gelijk wij zeiden, niettegenstaande de op 5 Junij 1668 gevolgde beslissing van dat uitheemsch en onzijdig Collegie, de zaak nog vele jaren lang slepen en onvereffend; gelijk in deze en in de verige eeuw 2) zoo me- nig geldschieter met nu en dan verlevendigde, maar spoedig verijdelde hoop,, de schoonste beloften , zelfs door Wetgevende Ligchamen gewaarborgd, in rook heeft zien verdwijnen. — Behoort de indiening van nadrukkelijke Vertoogen tegen zoo- danig onregt, niet zelden tot de onvruchtbare bemoeijingen der hedendaagsche Diplomatie, het blijkt, dat ook op dit ge- bied, de Raadpensionaris niet lijdelijk aanschouwer heeft kun- nen blijven van het gevoelig nadeel, soms door onze ingeze- tenen ondervonden. — Het betrof hier toch, naar de begrooting die VAN DE SPIEGEL van de waarde der aldus belegde Nederland- sche kapitalen heeft gemaakt, eene rente van veertig millioe- nen, gelijk staande met de opbrengst van alle belastingen 3). Thans, na al het voorgaande, durven wij ons vleijen, dat men zich eenigermate zal kunnen verplaatsen in een’ werk- kring, welks omvang en bezwaren in geen der tegenwoordige Regeringsvormen van Europa en Amerika worden aangetroffen. Waar toch vindt men den Minister terug, die in een door Staats- en Kerkpartijen doorgaans geschokt Gemeenebest, aan 1) AITZEMA, Saken van Staat, XIe D., 2° St., bl. 1080-1085 en XIV D, (48*te Boek), bl. 1087—1095; Basnace, T. II, 957 (1678). 2) Zie wegens de Silezische schuld, kLuıt, Zist. Fed. Belg. Feder., p. 123 sq. PERTZ, Leben des Ministers Freih. v. STEIN, II, 50 (NIEBUHR’S zen- ding naar Holland) en Fr. w. v. ROHRSCHEIDT, Preussen’s Staatsverträge (Berlin 1852), S. 29: »Eine formell zwar nicht geschlossene, allein, wie es scheint, für immer ruhende Angelegenheit ist die Schlesische Schuldforderung.” (Afwij- zende beschikking van de Duitsche Bondsvergadering, 22 April 1819). Zie wegens de Zweedsche en Spaansche Schulden, en de Vertoogen van den Baron H. v. ZUILEN V. NYEVELT, diens Levensberigt in de Handel. der Maatsch. van Nederl. Letterk. ts Leiden 1853. 3) HOGENDORP, Bijdragen tot de Huish. van Staat, IX° Deel, 1ste Stuk, bl. 105. 