title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Belangerij en begeleiding aan onze Ministers-Plenipotentiarissen voor goed bemiddelen, werd bij de kennisgeving van de aankomst van BLAUw, die enkele uren verademing behoefde, zelfs dit uitstel onbeschoft geweigerd. „Het was bij die gelegenheid, dat men, schrijft hij, van zijkant en nieuws dien foto van een fraaije brief ontving, waarin zij verklaarden dat wij maar ja of nee te zeggen hadden!" Dien prikkel hadden onze Landgenoten waarlijk niet noodig, om een aankomst van zaken te verhaasten. „Mijnheer de Abt" had wel begrepen dat zij zich gereed maakten nieuwe dingen te zeggen en dit trachtte hij te voorkomen; maar hij ondervond en het was niet de eerste maal, dat geen dreigementen of bevelen den minsten invloed op de Ministers hadden." — Dit mocht „mijnheer den Abt wel korzelig en wrevelig" maken, men liet het onbemerkt. — Middels wel was de Zeeuwse Deputatie aangekomen, en het tijdstip scheen nu geboren om haar gewicht in de schaal te leggen. — Het was op den 26 April 1795, des avonds te negen uur, dat de Ministers aan het Comité de Salut Public den last van Zijne Hoogste Mogendheid plegtig openden in het vertrek, eertijds door de ongelukkige mariez ANTONETTE in het kasteel der Tuileriën bewoond, thans de plaats van bijeenkomst der Leden van het Comité tot de Buitenlandsche Zaken. — BLAUW en MEYER, hun Secretaris, en de Zeeuwse Gedeputeerden ERMERINS en L’ANGE werden geleid door een aantal vertrekken met Officieren en Leden der Nationale Conventie opgepropt. — Daar de komst der Zeeuwen nog niet officieel was aangekondigd, sprak men met elkander af, dat zij niet met de Ministers de zaal der Vergadering van het Comité zouden binnentreden, maar in het naastgelegen vertrek eenigen tijd verwijlen. De Ministers hoopten namelijk, dat de voorlezing der stukken, die overgelegd moesten worden, een diepen indruk zou maken. 1) Memorie van Blauw, fol. 36. 156 Maken. Dien indruk wenschten zij door de plotselde verschijning van ERMERINS en L'ANGE te versterken, die den toestand van hunne Provincie in een deftige en tevens zeer aandoenlijke Aanspraak hadden afgeschilderd. — Maar, hoe zag men zich in die berekening teleurgesteld! Nauwelijks hadden de Ministers zich laten aandienen, of de deuren werden geopend, en zij troffen al de Leden van het Comité de Salut Public, geen enkel uitgezonderd, in volle orde rondom de tafel gezeten aan. — Zoo iets hadden zij nog nooit aanschouwd, want gewoonlijk "liep dat vrij verward" door elkander! — Bij het intreden der Ministers stond de Voorzitter op; de overige Leden bogen zich, zonder op te staan: naast den zetel van CAMSACKRISE, waren VOOR BLAUW en MEYER stoelen geplaatst. — Nu volgde een diepe stilte, door de vraag van den Voorzitter afgebroken, of de Ministers bereid waren aan het verlangen van het Comité te voldoen en den hun verstrekten last te openen? — MEYER, met een krachtige, forsche stem begeerd, had de taak op zich genomen al de stukken voor te lezen, en BLAUW verlustigde zich met de verschillende aandoeningen, die deze voorlezing moest veroorzaken, op het gelaat der aanwezigen gade te slaan: zulke taal was de Vergadering niet gewoon te hooren. Noch SYRIES noch REWELLE kon zijn ongeduld bedwingen; wel vielen zij MEYER niet in de rede, maar zij stonden op en begaven zich tot voor den schoorsteen als om zich te warmen; zij richtten op de Ministers een blik, waarin de woede was getekend. — Na het voorlezen der stukken, onder welke het straks gemelde ontwerp van Traktaat van Commercie een zeer gunstigen indruk maakte, volgde een kleine stilte en meer las toen de Aanspraak voor, waarbij hij en zijn Ambtgenoot de komst van de Zeeuwse Deputatie, die in de naaste zaal het oogenblik van gehoor verbeidde, aan het Comité berichten. — Aan de laag-hartige list van sires, die merklaauw aan, „inderdaad een grote koloss is, en die wel bemerkt had,” dat zijn inziens gevaar liepen verijdeld te worden, en aan den lompen trots van REVELL, wien hij in den arm genomen had, was het te wijten, dat de Deputatie van Zeeland den hoon leed te worden afgewezen, dat het Comité voor haar de deur gesloten hield! — En dus waren al weer de bondigste en roerendste Vertoogen van onze Landgenoten met schampere lachdunkheid versmaad: „mijnheer de Abt” had reeds meer dan eens getoond! doof te blijven voor hetgeen hij zich niet schaamde, als klanken („belles phrases”) te beschimp hen. De Ministers kon althans de zelfvoldoening niet benomen worden, dat zij al wat van eerlijke lieden bij mogelijkheid te vergen was, in het werk hadden gesteld om het Land te behouden; en zo was dan deze Conferentie de laatste, die zij met de Fransche onderhandelaren hadden voor het te 's Hage drie weken daarvoor, door SIEYES en ROEWELL getekend noodlottig Verdrag. — Hun, BLAUW en MEYER, behoort het nageslacht de hulde der erkentelijkheid te brengen wegens den moed in den loop van even vernederende als verdrietige Negotiatie, meermalen met een standvastigheid betoond, die de grootste gevaren uit vaderlandsliefde trotseerde. Hun, die onwankelbaar in de weigering hadden volhard een duim breed grond aan Frankrijk af te staan en die door al den schrik, welken de machthebbers te Parijs ook den meest onversaagde in dien tijd aanjoegen, van hun stuk niet te verzetten waren geweest, komt tegenover de in Holland door PIETER PAULUS en anderen aan den dag gelegde toegeeflijkheid aan vreemden druk, te hooger, welverdiende lof toe. Eeuwig gedenkwaardig blijft de mannelijke verklaring der Ministers-Plenipotentiarissen, dat geen Hollander ooit een Tractaat zou teekenen, waarbij hij vrijwillig consenteerde in de overgifte van landen, steden of dorpen, die tot de Verenigde Nederlanden behoorden; dat niemand daartoe recht of macht had; en nader op de argutie bij REWBELL, of zij, BLAUW en MEYER, de schriftelijke verzekering van alle Hollanders zonder onderscheid, zouden durven geven? Het wel- en vastberaden antwoord, dat er onder de Hollanders ook menschen waren, die zij tot alles in staat kenden; dat derhalve een verklaring in zoo algemeene bewoordingen, een „grote dwaasheid zou wezen;" maar dat zij bereid waren voor zichzelf schriftelijk te verzekeren, dat zij in eeuwigheid zulk een Tractaat niet tot conclusie zouden brengen en met hun handtekening onderschrijven; dat zij noch morele noch fysieke macht op aarde kenden, om hen tot het bedrijven van een eervoloez dade te noodzaken, die bovendien onwettig zou zijn, daar zij naar hunne beginselen, de bevoegdheid misten „hunne mede-ingezetenen en compatriotten als lastdieren te verkoopen!". — Had de Keizerin van Rusland „lafhartige Polen” kunnen vinden om de verdeeling van hun eigen land te bezegelen, al de macht van Frankrijk achtten zij niet genoegzaam, om hen, BLAUW en MEYER, tot een zodanige toestemming te dwingen. En om nu de volle bitterheid te gevoelen van de tergende en onmenselijke bejegening, den Vertegenwoordigers van een glorieus, in waarheid van ouds vrije Natie wedervaren, sta men eenige oogenblikken stil bij den toestand van het rampzalige Frankrijk, door enige Volksleiders overheerd, — wier waggelend gezag — niemand was er meer dan zijzelf van overtuigd — onmiskenbaar ten val neigde. De ene zijde stond op het kussen, terwijl zij de fierheid der Romeinen belachelijk nabootsende, aan de Gezanten van warme Hoven of zelfs van zuster-Republieken de ergste grofheden toesnaauwden. — In het eigen tijdgewricht toen het ultimatum dat ons de wet moest stellen, in gereedheid werd gebracht, op den eersten April 1795 hoorde men alarmen, om de gehele gewapende macht van Parijs bijeen te zepen, daar de zaal der Nationale Conventie werd bestormd door petitionariërs, „die om brood riepen.” — Het was de dag toen tot de deportatie van BARRE, BILLAUD VARENNES en COLLOT D’HERBOIS werd besloten; de beroemde 124 Germinal, waarop de benoeming van den veroveraar van Holland proevest tot Opperbevelhebber onmisbaar werd geordend, om de rust in de Hoofdstad te herstellen. — Al lang te voren smeulde het vuur onder de asch; de dagen der Conventie waren geteld, en in de jongste weken was het meermalen alarmluisterigst toegegaan, zoodat „de verschillende Comités den gehele nacht permanent bij den andere” waren gebleven, en men allerlei buitengewone maatregel had moeten nemen. Zoo was het geschut op den Pont Neuf en elders staande, vandaar verplaatst en voor het Paleis der Volksvertegenwoordigers geplant; — de klokken die zo menigmaal van het stadhuis Parijs in rep en roer hadden gebracht, zouden insgelijks tot beveiliging der Conventie, naar hetzelfde Paleis vervoerd worden. De Garde Nationale was in de verschillende wijken met een aantal jongelieden versterkt, onder den naam van „la drule jeunesse de France” bekend, welke men van wapenen tot hetzelfde doel voorzag, en eindelijk had men den President in geval van... Debattes aan quantités, 20 Mars 1795. 160 dreigend gevaar persoonlijk, of op verslag der Comités, het recht toegekend om de alarmklok te doen luiden en het kanon te doen lossen. De Bevelhebber van den post bij de Conventie mocht den President geen oogenblik verlaten, en op het luiden der klok waren alle burgers gehouden in allerijf met geweer en andere wapens te verschijnen, indien zij niet als nalatig verdacht wilden worden begunstigers van het Koningschap en als zoodanig strafbaar te zijn !). — Alle die voorzorgen hadden de uitbarsting van den 12de Germinal niet kunnen verhoeden, en hoewel de Conventie toen nog niet bezweek, daar de veerkracht en het beleid van Pichegru haar de bloedige zegepraal verschaften, liep de nood 266 hoog, dat zelfs het leven van den Generaal tot twee malen bedreigd werd 2). Bedenkt men, dat in diezelfde dagen, toen het bestaan der Conventie aan een draad hing, zulke toomeloze aanmatiging jegens Nederland werd botgevierd, en de Koning van Pruisen van den vurigsten bestrijder der Fransen, hun vriend en weinig minder dan bondgenoot werd, terwijl de vrede met Spanje niet lang meer zou uitblijven 3), de vreugde van SIEYES over het Tractaat van Bazel wordt ons recht duidelijk, als hij uitroept: „in welk een tijdgewricht wordt ons dat geluk beschoren +) !” Niet vreemd waarlijk, dat zulk een ongehoorde voorspoed naar buiten, de inwendige kwalen van den door partijen en burgerkrijg geteisterden Staat voor oppervlakkige beschouwers moest bedekken en verbloemen; en kon men er 1) Depêche aan quantités, 20 Maart 1795. Depêche 27 Maart: „schoon dagelijks een considerabel getal mensen op de been is om de rust te bewaren,” 30 Maart. Sommige vermeenen, dat er een explosie op handen is." 2) zutens, Hist. de Ta Rëvolution française, T. IV. Ch. VII. 3) Deutsche van Mer (bij afwezigheid van Blauw) aan Quarles, 10 April 1795. „Men spreekt hier gestaag zeer sterk van Vrede met Pruissen en zelfs ook met Spanje.” 4) Vorige hiervoren de depèche van den Abt, h. 104. In slag den Hollanders in het hart van hun Land af te persen, wat van hun te weinig plooibare Ministers niet te verkrijgen was geweest, welke nieuwe glans zou het Comité de Salut Public en de Conventie bestralen! Vooral ook, CAMBON had het verklaard, geld moest er zijn, en niet het minst tot dit oogmerk, spoedden zich SIEYES en REWELL naar de laatst beschrede bijeenkomst met BLAUW en MEYER, voor deze geheel onverwacht naar 'sGravenhage, waar de Negotiatie over het Tractaat tusschen de twee Republieken aldus verplaatst werden. Wij willen nader het bewijs leveren en het zal ons niet zwaar vallen, dat het vertrek der Leden van het Comité de Salut Public het gevolg is geweest van den tegenstand, den hun overmoed bij de Batavische Diplomaten, welke zich niet van hun stuk lieten brengen en bij de gematigde Leden der Conventie vond! Het schijnt dat deze meer redelijke stemming der gemoederen allengs meer veld had gewonnen, ook ten gevolge der overkomst uit Holland, van den Representant BAMEL en van zekeren insor. Zou de zienswijze van hen, die de overwinning niet al te zeer wilden misbruiken, en die het nut van een ware Alliantie met Nederland begrijpende, de voorstellen tot verbrokkeling der zuster-Republiek bestreden, tot de meerderheid overslaan, sirys en REWELL stonden dan met, beschaamde kaken. Het kostte wat het wilde, moest dit worden tegengegaan. Van daar het Decrete van de Nationale Conventie van 13 Floreal (2 Mei 1795) op voorslag van het Comité de 8. P. doorgegaan om in dringende omstandigheden, aan Leden van de Conventie te laten verklaren, dat zij uit de Fransche Republiek te 'sGravenhage waren afgereisd, en de Leden van het Comité de Salut Public eren beschaamd terugkeerden. 1 162 dit Comité een buitenlandsche zending op te dragen; van welk Besluit BLauw en MELSWR twee dagen daarna aan den Griffier Quaries bericht gaven; tegelijk met dat der' op handen afreizen van SIEYES en REWELL die tot hunne teleurstelling, „voorzien met behoorlijke volmacht,” zich voorbereidden om naar Holland te gaan, „en aldaar direct met Hun Hoog Mog. te concluderen.” — Wel was die tijding een grievend voor de Bataafsche Ministers, die van oogenblik tot oogen- blik meer hadden kunnen hechten aan de hoop dat hunne Vertoegen bij de weldenkenden inzichten vonden, of, zoals zij het uitdrukten, „dat in den loop der discussie over die belangrijke materie bij het Comité de Salut Public, de Leden in getal toenamen, welke op het sujet van het demembrement gunstige opinie omtrent ons Land formeerden !).” En nu integendeel, welverstand van zich eindelijk in hoedanigheid van Plenipotentiarissen, bij het Comité de S. P. uitgenoodigd te zien „om opening te erlangen van de definitieve resolutie van het Fransche Gouvernement en om aldus — met het Comité die zaak tot een conclusie te brengen ‚’’ werden zij tot hunne „uiterste verbazing” gewaar, dat door het 200 even gemelde Decreet, middelerwijl de hekken geheel verhangen waren. Maar niets belet de Staten-Generaal te volharden in de gedragslijn, door hunne Ministers te Parijs gevolgd. Waarom moest het SIEYES en REWELL 200 igt vallen, dit onwrikbaar verzet te breken? — Kan men met sommigen aanpellen, dat de zending der Leden van het Comité de Salut Publie al een zeer gemakkelijke was; dat zij onverminderd moest gelukken omdat bij hunne komst te ’sGravenhage, niemand hunnen wil kon wederstreven, omdat Frankrijk er oppermagtig de wet stelde ?) 3) caprizaur, P'Europe pendant la Révolution française, T. 11.296: "La" 168 Dit was geenszins de meening van BLAUW en MEISTER, die van de vastheid van karakter hunner Landgenoten een beteren dunk wilden koesteren. — „Wij zullen ons ont- houden, zoo schreven zij, van enige observatie te maken op het vertrek der Representanten, wijl wij niet anders kunnen verwachten, of Hun Hoog Mog. zullen uit onze laat- ste depêches gewaar worden, dat wij met alle fermetheid de hooge belangen van ons dierbaar Vaderland — hebben voorgestaan en verdedigd, zonder om te zien naar enige personele gevaren, of ons te laten afschrikken door dwaze dreigementen, gelijk ons reeds gedaan zijn, en welke niet minder inhielden, dan om ons, tegen het Recht der Naties, & tegen alle goede trouw aan, in staat van arrestatie te stellen.” — Zij lieten het niet bij woorden: gesteunt door de ingewonnen verzekering dat het gewijzigde Ontwerp-Contract, allerlaatst door het Comité de S. P. vastgesteld, meer dan het vorige met hun verlangen strookte, en nog al eenige rekening makend op de samenwerking van den Ambassadeur van Zweden, den Echtgenoot der geniale dochter van NEUBAU, Baron STAEL V. HOLSTEIN !), waagden zij op diezelfde 4de Mei een stap van welken zij zich iets goeds beloofden. — Zij dienden bij het Comité een Nota in, ten doel hebbende, 1°, om aan het Franse Gouvernement te tonen, dat zij, waar het Nederlands waardigheid en rechten gold, nimmer de vereiste rustige vastberadenheid zouden verliezen, veelmindert hunne zedelijke verantwoordelijkheid vergeten; dat zij alle persoonlijke beleedigingen zouden verachten en zich door geen dreigementen ooit laten overtuigen te spreken waar het zwijgen misdadig zou zijn; 2°. om door een missie des Commissarissen 'het was niet zo moeilijk, of wat zij bevolien zouden, zou worden gevolgd." Spoedige en ronde verklaring aan de zijde van het Fransch Gouvernement tegen kwaadaardige geruchten te logenstraffen, die sinds eenigen tijd met de slechtste oogmerken verspreid waren, om de Nederlandsche Natie in een verderfelijken staat van onzekerheid te houden. Indien men zich te 's-Gravenhage beter in den inwendigen toestand van Frankrijk had weten te verplaatsen, indien men nauwkeuriger op de stemming der gemoederen, op de taal der openbare meening had gelet, en van de inlichtingen der Bataafsche Ministers aangaande ijver en de minachting jegens hem meer dan eens te Parijs niet onduidelijk betoond, gebruik had gemaakt, men had zich hier te lande hoffelijkheden en pligtplegingen kunnen besparen die den hoogmoed van "mijnheer den Abt" tot het toppunt van verwaandheid moesten opvoeren. — "Met uwe verklaring der Rechten van den Mensch in de hand, beet men hem te Parijs toe!", heeft men uwe Ambtgenooten, uwe weldoeners, uwe bloedverwanten, een geheel geslacht omgebracht. Zie slechts rond, geldgierige wijsgeer, tot uw knie om waadt gij in het bloed." Stel daartegen de uitbundige hulde bij de Rede van onzen begaafden uurrman door H. H. M. aan dienzelfden Abt en den lompen REBEL toegezwaaid, men schaamt zich de oogen uit het hoofd en men begrijpt niet, hoe een Nederlandsche mond zich tot zulke vleitaal heeft kunnen plooijen. "Het is met een zeer levendig genoegen, zo sprak de Geldersche Staatsman tot de beide Leden van het Comité de Salut Public op den negenden Mei 1795, dat de Staten-Generaal uw aankomst, Burgers, verstaan hebben, en zo aanzienlijke Leden van het Gouvernement der eerste Natie van het Heelal mogen aanschouwen, die na het afschuwelijk juk eener toomeloze overheersching te hebben afgeschud, aan het Aardrijk het ontzettend verschijnsel heeft vertoond van een waarlijk vrij Volk, hetwelk niet alleen door zijn veerkracht en dapperheid weerstand biedt aan de ijdele aanvallen van alle Dwingelanden, maar ook aan andere Naties de Vrijheid weet te schenken. De Staten-Generaal hebben zich gehaast, door deze plechtige Bezending u de oprekte hoogachting te betuigen, welke hen altijd voor de Fransche Natie heeft bezield, en u door mijn mond van de vrolijke blijdschap te verzekeren die zij ondervinden, u op het grondgebied eener Natie te zien, welke hare vrijheid aan de Fransche edelmoedigheid verschuldigd is." Streelend is het voor mij, Burgers Representanten, die uitnemende gevoelens te betuigen aan echte Republikeinen, onder welke zich bevindt de samensteller der Regten van den Mensch, die daarmede het statig en onwrikbaar gebouw der onvergankelijke Rechten van Vrijheid en Gelijkheid heeft gevestigd; die, wel begrepen zijnde, alleen in staat zijn den mensch zijn natuurlijke vrijheid terug te geven, zijnde en gebouwd op billijke en wijze Wetten, onmisbaar om het menschdom waarlijk gelukkig en het gehele Heelal tot een verbroederd Volk te maken. Het Bataafsche Volk, nauwelijks door de Fransche hulp en dapperheid verlost van een wreed juk dat het sinds langen tijd knelde, zag bij het hernemen zijner vrijheid met een blijde gewaarwording zijn hoop vervuld door de herhaalde Proclamatie der Representanten van het Fransche Volk, hetwelk de ware beginselen erkennende in de door hunne Natie aangenomen Verklaring der Rechten van den Mensch verspreid, aan hetzelve zijn onafhankelijkheid en vrijheid verzekerde en de keuze liet van een Regeringsvorm, naar zijnen toestand, naar de plaatselijke behoeften van het Gewest, en vooral naar het nationaal karakter berekend. Niets op aarde, Burgers Representanten, kan de verwachting van het Bataafsche Volk te dezen opzichte vervullen, dan het spoedig aanbreken van die luistertijden dag, waarop het trefstrijken van een onverbrekelijke verbindings ten behoeve van de Fransche en de Bataafsche Republiek de beide Natien onafscheidelijk zal maken. Wij vleigen ons, Burgers, dat gij lieden het Bataviasche Volk, in welsijn naam wij de eer hebben te spreken, als werkelijk vrij en alle vertrouwen waardig beschouwende, u wel zult verwaardigen van uwen kant daartoe mede te werken met al de belangenloosheid en eerlijkheid, welke de Fransche Natie zoo loffelijk kenmerken; gelijk wij van onze zijde u durven verzekeren met een Republikeinsche rondborstigheid, die nevens de opregtheid en goede trouw, te allen tijde de Bataven hebben onderscheiden, dat onze wensen zullen vervuld zijn, indien deze zoo verlangde verbindtenisse gevestigd wordt op vaste en duurzame grondslagen, eener Natie waardig, die haar rechten op prijs stelt. En weest vaststelling verzekerd, Burgers, dat zij in spijt van alle onze gemeene vijanden, het geluk en den voorspoed zal te weeg brengen van twee Naties, wiens welbegrepen belangen dezelfde zijn en altijd zullen wezen. — Wij hopen, Burgers, dat uw komst de voorbode van dit geluk zal zijn, en dat gij zelve getuigen zult wezen van de harde vreugde, die dan de hele Bataviaanse Natie zal bereiken. Van hetzelfde gehalte als deze onverdiende hulde, was de bedrieglijke verklaring van den laatdunkenden REBEL. — Te Parijs gewoonlijk ruw en grof, antwoordde hij te 's-Gravenhage heusch en vriendelijk!, dat de Franse Republiek in de onderhandelingen omtrent Alliantie een onderscheid meende te moeten maken tusschen gekroonde Hoofden en Vrijstaten; dat zij met de eerste door tussenpersonen handelde, maar dat vrije lieden zelve met vrije lieden moesten handelen, en dat uit dien hoofde het Comité de Salut Public hen had gemagtigd herwaarts te komen om de zaken door hunne eigen oogen te zien en diensvolgens te handelen; dat de Franse Republiek twee beginselen in acht nam, „genegenheid ten opzichte van vijanden, — loyaliteit ten opzichte van vrienden;” dat SIEYES en hij alhier gekomen waren om op dien voet met de Republiek te handelen en dat zij hoopten binnen kort daarvan de wensen te zien. — Zoo was dan met het Koningschap, de veau banne de cour uit Frankrijk nog niet verdwenen. Doch wat voor zeker de zending der beide Leden van het Comité de Salut Public meer dan al die fraaije klanken heeft bevorderd, en ook zelfs de onredelijkste eischen doen inwilligen, het is de druk der onlijdelijke afpersingen ten behoeve van het Fransche krijgsvolk. — Te goeder uur en schier gelijktijdig met de toespraak van HULTMAN, kwam de klacht van het gewest, dat hem afgevaardigd had, Gel-1) Resolutie der Staten-Generaal 9 Mei 1798, fol. 711. 2) zawejns (Rapport 2. Bijlage X1, blz. 86) geloofde, „dat de knellende omstandigheden -- door een bijzondere directie van sommige der Fransche Representanten, zoo door de overlast van een considerabel aantal troepen al door verschillende willskeurige requisities en disponities, — de voorname molinaten zijn gewekt, waardoor men tot het accepteren deze harde voorwaarden is gedrongen geworden.” 168 Nederland, ter Generaliteit in, hoe die Provincie door menigvuldige requisities der Fransen sedert langen tijd zoozeer was bezwaard geweest, en alsnog aanhoudend en bovenmate gedrukt werd !); weshalve de Geldersche Vertegenwoordigers den last ontvingen ter Vergadering van. Hij, de Hoog Mogendheid, bij vernieuwing daarop aan te dringen, en bij de Fransen Representanten alle pogingen aan te wenden dat die menigvuldige requisitie strekken mogten "in mindering van de grote of algemene vordering door die Representanten aan H. Ho. Mog. gedaan." Zij, die de Natie bij den aanvang der Negotiatie wilden voorlichten en op den ongunstigen of ten minste duurgekochten uitslag meenden te mogen voorbereiden, wogen de geldelijke offers vrij ligt en dreven de aan Frankrijk, naar zij beweerden, buiten tegenspraak ver-schuldigde som ongeveer tot het bedrag op, dat bij het Tractaat, na loven en bieden, bepaald werd. De billijkheid van de voorwaarde, door de Fransen gesteld, van de gedaan oorlogskosten te betalen, was volgens hen, "buiten alle, twijfel." Het komt, zeiden zij, alleen aan op de grootheid der som en de wijze van voldoening. Deze kosten, niet specifiek kennende, noch behoevende opgemaakt te worden, komt alleen in aanmerking een afkoop bij wijze van schadevergoeding. De begrooting bepaalt zich tot de opofferingen van Frankrijk, en de diensten welke dat Land dagelijks genoten heeft na de Omwenteling. Dus bijvoorbeeld, om een zekere som te noemen, indien de begrooting door de Fransche Commissarissen werd opgegeven tot 80 miljoenen guldens, zouden daarvan noodwendig behoorden te worden afgetrokken de reeds gedaan requisitie van al- 3) De Republiek no. 28, I, 208. Nog een overzicht van de aanstaande Alliantie met de Franse Republiek. 169 De Bataafse Publicist, terwijl BLAU en MELSER niet verder hadden mogen gaan dan het cijfer van 60 miljoenen, op het denkbeeld van die hoogere raming gekomen? Het heette dat vanwege het Staats-Stadhouderlijk Bewind, door BRANTSEN en REPELAER van een bod van 80 miljoenen voor behoud van de onafhankelijkheid van de Verenigde Nederlanden, melding was gemaakt. En zodoor zou de Franse sprong tot de ronde som van 100 miljoenen, wij natuurlijk laten verklaren. — Wat deze geldelijke eis aangaat, bij het Tractaat, zoals men weet, ten slotte ingewilligd, dezelfde Bataafse Publicist had met grond aangemerkt, dat het meerder of minder bezwaar veel van de wijze van voldoening zou afhangen. En al weer zijn wij aan het verhaal van zowel de mededeeling van bijzonderheden verschuldigd, die het karakter van „mijnheer de Abt” alles behalve gunstig doen kennen. Zegepraalend met REWBELL te Parijs teruggekeerd, had hij onder anderen „een Hollandse goudstuk meegebracht,” en in het Comité de Salut Public komend die op tafel nedergelegd, zeggende: „Zie daar, van die subsidies breng ik u 100 miljoenen!” — Gelukkig — zoals laat sLauw op die edele uitroep volgen, dat hij er ten minste maar 50 bij zich had! Want hoe belachelijk het gezegde ook was, en hoe weinig oordeel daaruit bleek, 1) Deuren van Holland 5 Maart 1795, II Deel 1 blz, 181; Resolutie van H. Ho. Mog. 3 Maart; Resolutieboek der Provis. Represent. van het Volk van Friesland 28 Febr. 1795 — betreffende de uit Dordrecht naar Franeker overgebrachte sterke lopende geruchten, dat BRANTSEN en REPELAER een som van 80 miljoenen zouden hebben aangeboden, ingeval de Conventie van Vrede wilde maken met de nieuwe Regering,” enz. 170 Toch had het invloed op enige onkundige Leden. In het wezen der zaak kwam van die zoogenaamde guldens weinig terecht: zij werden naderhand in Bataafsche rescriptie ver- anderd, welke schuldbrieven in betaling werden gegeven „aan fournisseurs en dieven van dat soort.” Moet men onzen Diplomaat gelooven, zoo ontving de Fransche Republiek er niet meer voor dan van 8 tot 11 en 12 pet. in geld: „dat leek wel naar de honderd miljoenen 1”! Doch de geldkwestie, hoe gewichtig, was voor Nederland niet het hoofdpunt, niet de levensvraag. — En wie waren de mannen, die hiervoor met paus, hadden te waken? — Mogt men met de straks gemelde Bataafse Publicist beweren, dat de Commissie der onderhandelaren uit aanzienlijke Staatslieden samengesteld was, „wier schranderheid, wier beleid, wier braafheid en moed alom werden getevereid 2”P” — Hoe gerust men te Parijs kon zijn op de handhaving der rechten van de Fransche Republiek en zelfs van hetgeen list en geweld haar verzekerden, mocht het Nederlandsche Volk zijn belangen even goed aan de onbezwaarlijke ijver van zijn Gemachtigden vertrouwen? Of zou ’s-Hage, eens het roemrijk tooneel der Triple Alliantie, door Hollands Wijsheid 3) tegen Frankrijk gericht, in hetzelfde getal dagen waarin dat meesterstuk was voltrokken, thans tegen Engeland het broos Verbond zien smeden, dat onder den glimp van vrijheid, de Bataafsche Republiek in Fransche ketenen klankt ? Met peter Paulus 4) tot Gemachtigden benoemd, sloten WILLEM ANNE LESTEVENHOEF, B. MATTHIAS POUS en HUBERT het Tractaat, welks geest reeds terstond blijkt uit het even vernederend als drukkend beding, dat de Fransche Republiek 1) Zaanw, Memorie bl. 41. 2) De Republikein I, 200. 3) Zoo werd JOHAN DE WITTE genoemd. 4) Resolutie der Staten-Generaal 10 Mei 1795. Zo voortgaan, met een bepaald en beiderzijds overeen te komen getal troepen, die platsen en positie te bezetten, welke men gedurende den oorlog, voor de verdediging des Lands nuttig oordeelen zou; een beding, door hetwelk op onze Staat de verplichting gelegd werd om 25.000 man Fransch krijgsvolk, geheel onafhankelijk van het Batavisch gezag, gedurende een reeks van jaren te kleden en te onderhouden. Die inrichting werd al vroeg uit haar aard, "onophoudelijk in strijd bevonden met de politieke existentie van een onafhankelijk Volk, of om juister te spreken, er was geen eigenlijke politieke onafhankelijkheid bestaanbaar met een soortgelijke inrichting"; te onnatuurlijk om niet de bron te zijn van oneindige botsingen en geschillen. — Van dit alles droeg het Haagsch Tractaat de schuld. Het lijkt geen twijfel, dat men bij het ontleden van het Verdrag, billijkerwijze in het oog moet houden, onder welke omstandigheden en op wat tijd het ontworpen en voltooid is. — Doch een verdediging, al die, welke men gevoerd heeft, schijnt men te mogen wraken. "Met welke Mogendheid, vraagt men, moesten wij handelen? Het was, dus luidt het antwoord met nieuwe vragen, met de vrije, met de edele Fransen; maar waren deze niet tegelijk het machtigste Volk des Aardbodems? Hadden zij niet een geducht heer midden onder ons? Hing het niet enkel van hun wil af om ons geheel en al te bemeesteren?" Op die ontmoedigende vragen en voor de Fransen evenzeer als voor de Nederlanders onteerende bedenkingen, antwoorden wij met den wakkeren Minister-Plenipotentiaris Lauw. uit innige overtuiging: zeker. Niemand betaamt het aan de zegepraal van het recht, van de goede zaak lafhartig te wanhopen. — En men telde zelfs te Parijs, voorstanders onder de Leden der Regering en der Conventie. Men had niet moeten bukken; men had de vesting, voet voor voet, behoorden te verweren; middelerwijl was, uit de Franse Natie zelf, welke men immers als edel roemde, een of andere lichtstraal, de redding opgedaagd. BLAUW en Meyer hadden maanden lang pal gestaan: hier bezweek men in de vierde bijeenkomst, en mochten wel de Batafsche Commissarissen blozen, dat hun in de spot- tende verklaring der Franse Gevolmagtigden in dezer voege recht werd gedaan. Dat zij (REWOLL en SIEYES) een nieuwe ondervinding bekomen hadden; te weten, dat als vrije mensen 'eenige geschillen onder elkander hebben, het genoeg is zich te spreken om zich te verstaan; dat dit in de onderhandelingen ten volle gebleken was, daar zij, niettegenstaande al de pogingen welke de vijanden van Frank- rijk en onze Republiek hadden gedaaan om die te stremmen, zonder moeilijkheid en terstond waren tot stand gekomen; dat zij verheugd waren in persoon gekomen te zijn, en overtuigd te worden van de opregtheid en goede trouw, die onze Natie kenmerkt; dat zij verzekerd waren, dat die- zelfde goede trouw tusschen de beide Naties zou blijven bestaan en dat zij hoopten, zoo er door enig misverstand t’ eeniger tijd het een of ander verschil mocht ontstaan, dat 3) Ongeveer hetzelfde zeië sızres in de zitting der Conventie te Paris, 23 Mei 1795. "Je n’ai qu’un mot à dire sur les négociations: les préventions étaient grandes; on les sonfleit de partout. Des qu'on a pu s’entendre on s'est accordé; et c'est ce qui arrivera toujours à des hommes faits pour se dire libres," Gazette de Leyde, 5 Juni 1795. Het genoeg zou zijn, zich te spreken, en zich weer te verstaan." Zulke klanken begoochelden nog velen in die dagen, en ook zij die scherper zagen, maar bij de Natie het gebeurde poogden te verbloemen, hemelden de handelwijze van de Leden van het Comité de Salut Public op als "eenvoudig, kort, zakelijk (inderdaad!) en zoo broederlijk" dat zij twijfelden, — gewis met grond — of er in de Geschiedenis der Verbonden wel een ander voorbeeld te vinden was. "Met Keizers en Koningen hadden de Franse Representanten bij het eerste onderhoud gezegd, hebben wij onderhandelaars noodig, maar met u willen wij handelen van Gouvernement tot Gouvernement." Met den argeloosen eenvoud die zich door zulke woorden liet bekoren, maar ook met den angst voor de Franse en dan nog voor de 'Pruisse wapenen, had men zich laten verschalken en zich niet enkel geld, maar aanzienlijke territoriale opofferingen, gedenkteekenen van der Vaderen heldendaden en onwankelbare volharding, met een pensteek laten afpersen. — Zoo werd de nationale schande door de Bataafsche Hoogmogenden, niet als waren zij de Polen van Grodno geweest, door het geweld der drie Despoten van het Noorden en Oosten gedrongen, maar zelfs zonder enige moedwaan, ja met hulde en wierook aan de Franse Verlossers ondertekend; terwijl indien zij zich mannelijk hadden verzet, naar het oordeel van BLAU, het gevaar zou hebben kunnen afgewend worden. Als men in den Haag zoo ferm was geweest als te Parijs, en men had er om zoo te spreken, zijne personen. Decreten 17 Mei 1795, fol. 857 (t. a. p.). Proclamatie der Provisorisch Representant van het Volk van Holland 1 Juni 1795: »Een Verbond, — welks daadstelling, zonder enige vreemde tusschenkomst, van Gouvernement tot Gouvernement, het verheven kenmerk van Broederschap heeft geägard, waarbij de Alliantie der Koningen 200 koud sn! De Republikein, 1230 (u°. 28). aan durven wagen, zooals de Ministers (BLAUW en MEIER) volstrektelijk besloten hadden,” kon men zich overtuigd houden, „dat er dan voorzeker een geheel ander Tractaat in de wereld zou gekomen zijn.” De stand der zaken in Frankrijk gedoogde niet, dat men tot uitersten tegen ons oversloeg; gansch Europa zou onzen tegenstand hebben toegejuicht, en daar was men, bij de toenmalige gesteldheid der partijen en van de Republiek, „vrij wat bevreesd voor,” want men zocht door gematigdheid zich met de Mogendheden van het vasteland te verzoenen. — »Blauw stelde zich veel voor van een beslissenden stap, dien hij en meester wilden doen, om namelijk aan het hoofd van een groot getal Hollanders, die zich destijds in de hoofdstad bevonden, wel zeventig of tachtig sterk, tot in de zaal der Nationale Conventie door te dringen en met onbewimpelde blootlegging der Negotiatie en van al het onrecht hun Vaderland aangedaan, een plechtig beroep te doen op het rechtsgevoel en de edelmoedigheid der Franse Natie !).— De verontwaardiging van onze Landgenoten te Parijs over de verduurde mishandeling was ten hoogste top gekomen, en die stemming werd door zijdelingsche berichten zorgvuldig aangekweekt. Onder andere omstandigheden, in andere tijden — »Blauw erkende het volmondig — zou zoodanige demonstratie al te stout en dwaas voorgekomen zijn, „en zou. men een Ambassadeur, die zulk een plan in het hoofd had, in een dolhuis moeten zetten 2) ” maar in die tijd vol buitensporigheden, ware zoiets geheel niet ongerijmd en zeer uitvoerig geweest. „Het gebeurde in het Comité de surveillance was er een voorbeeld van. De verdeeldheid was in het Comité,” Ook de onderhandelingen. XIV (Bijlage XIII, bl. 91) »en desnoods zich openbarende aan de geheele Nationale Conventie.» Memorie, fol. 39. 175 Laren waren het reeds anders oneens. Dan te ’s-Gravenhage deinsde men voor zulk een stap, hetzij dan vermetel of wel beredeneerd en moedig, terug. Was het uit angst, waar- mede men nu bezield was, na zoo lang „zorgeloos te zijn geweest?» Of wel misgunden sommigen den Ministers den roem van een zoo vaderlandlievende rondborstigheid, die met een gewenschten uitslag bekroond, zulk een gedrag „boven allen lof” zou stellen? Bisaauw durft aan dien om waardigen naief nog al hechten. Wat hiervan geweest zij, wij zullen hierna althans uit den loop der zaken te Parijs, in het eigen oogenblik toen de tijdstroom der Haagsche Alliantie daar aankwam en onmiddellijk gebezigd werd! Om de mannen van het Bewind uit de grootste verlegenheid te redden, zonder moeite kunnen afleiden dat niets in Frankrijk meer bestendig was dan de onbestendigheid, zoodat de beste staatkunde scheen tijd te winnen en door miet terstond toe te geven, de besluiting der geschillen te vertragen. Maar wij willen thans nader bij de Artikelen zelve van het Verdrag stilstaan, — waarschijnlijk een Reglement van dezelfde dagtekening 2) was, toegevoegd betrekkelijk het gemeenschappelijk gebruik van de haven en het dok van Pissingen 3); een andere onuitputtelijke bron van geschillen,, die iets vroeger of later, op den algeheelen af- stand van dit bolwerk van den Staat en bakermat der Nederlandsche vrijheid, moest uitloopen. — De aanhef van het in den nacht van den 16 op den 17 Mei gesloten Tractaat van Vrede, Vriendschap en Alliantie, den volgende morgen. (Zondag) ter Vergadering van Holland met een „on- uitsprekelijk gelukkig gevoel, door u aan medegedeeld, hield de betuiging in, dat „de Fransche Republiek en de Republiek der Vereenigde Nederlanden, door hetzelfde grondbeginsel bezield waren, om aan den oorlog die haar tot nog toe verdeelde een einde te maken, door een eeuwigdurende Alliantie op de belangen der beide Naties gebracht zich te vereenigen.” — Tot dat einde waren met voorbehoud over en weder van de vereiste ratificatie, de Gevolmagtigen benoemd, wier namen volgden. — Hunne onderhandelingen hadden geleid tot het vaststellen van deze Artikelen. De Fransche Republiek erkent de Republiek der Vereenigde Nederlanden als een vrije en onafhankelijke Mogendheid; zij waarborgt hare vrijheid, hare onafhankelijkheid en de vernietiging van het Stadhouderkantoor, door de Staten-Generaal en de Staten van iedere Provincie in 't bijzonder gedecreet. Er zal tusschen de Fransche en de Nederlandsche Republiek een eeuwige Vrede, vriendschap en goede verstandhouding heersen. Er zal tusschen de beide Republieken, tot het einde van den oorlog, een aanvallend en verwerend Verbond bestaan, tegen al hare vijanden zonder onderscheid. Dit aanvallend en verwerend Verbond zal altijd tegen Engeland plaats hebben in alle gevallen, waarin eene der beide Republieken met dat Rijk in oorlog mogt geraken. Geene der beide Republieken zal zonder medewerking en instemming van de andere, met Engeland vrede mogen maken of onderhandelen. De Fransche Republiek zal met geene der andere gecoä- liseerde Mogendheden vrede mogen maken, tenzij de Repu- bliek der Vereenigde Nederlanden daarin begrepen worde. vo. De Republiek der Vereenigde Nederlanden, zal voor haar aandeel (contingent) gedurende dezen veldtogt, leveren twaalf linie-schepen en achttien fregatten, om voornamelijk gebruikt te worden in de Duitsche, Noord- en Oostzee. Deze strijdkrachten zullen voor een tweeden veldtogt, in- dien deze plaats heeft, vermeerderd worden. De Republiek der Vereenigde Nederlanden zal daarenboven, !) Dit Artikel, gelijk de bepalingeu van Art. 18 en 14, werden later door SCHINMBLPENNINOK te Amiens verklaard to zijn niet anders »que le r&aultat fored de eirconstances eztraordinaires et passagdres; Yun de ces Articles com- Promet Evidemmen: la tranquillit future de la Batarie, les autres döfruiseng son ind£pendance, blessent et irritent sa fiert£ nationale et. exposent les Ba- taves & des altercations continuellee” (Mr. Ft. Bosscha, Gesch, der Staats- ommentel. v. 1813, I. Aanteeken., bl. 7). 2) «Ni traiter avec elle” (’Angleterre). In de Decreten van Holland zon- derling vertanld: »noch Perdond mogen maken of aangaan.” — Jxarb. der Bat. Republick IIN, 82: »noch Vrede noch Verbond kunnen maken” enz. 18% 178 des gevorderd, nog leveren de helft althans der landmagt, die zij op de been zal hebben. ‘ VIH. De Land- en Zeemagt van de Vereenigde Nederlanden , die uitdrukkelijk bestemd mogt worden om met die der Fransche Republiek zamen te werken !), zal onder de beve- len van Fransche Generaals gesteld worden. R. De vereenigde militaire operatiön zullen door de beide Regeringen worden bepaald. Tot dat einde zal een Gede- puteerde der Staten-Generaal zitting 2) en ecne delibererende stem hebben in het Fransche Comit6, met dat bestier belast. x. Van dit oogenblik af keert de Republiek der Verenigde Nederlanden terug in het bezit zowel van haar zeemacht, van haar arsenalen te land en te water, als van dat gedeelte van haar Artillerie, waarover de Franse Republiek niet meer beschikt hebben. De Franse Republiek geeft insgelijks en vanaf nu aan, aan de Republiek der Verenigde Nederlanden terug alle het grondgebied, de landen en steden een gedeelte van de gemelde Republiek uitmakend of daarvan afhankelijk, behoudens de bedingen en uitzonderingen in de volgende Artikelen bepaald. Als een regelmatige schadeloosstelling voor de verovering van de steden en landen bij het voorgaande Artikel teruggegeven, zondert de Franse Republiek uit: 1°. Hollandsch of Staats-Vlaanderen, het geheele grondgebied gelegen aan den linkeroever van de Rijn, daaronder begrepen. 2°. Maastricht, Venlo, met hetgeen daartoe behoort, gelijk ook de overige ingesloten bezittingen van de Verenigde Nederlanden, gelegen ten zuiden van Venlo aan de beide oevers der Maas. De stad en haven van Vlissingen zal zoowel in vredes- als in oorlogstijd uitsluitend met Fransch garnizoen bezet zijn, tot zoolang tussen de beide Volken op dit stuk nadere bepalingen gemaakt worden. De haven van Vlissingen zal met alle vrijheid voor de beide Volken gemeen zijn; het gebruik daarvan zal bepaald worden bij een door de twee contracterende partijen vast te stellen Reglement, als aanhangsel aan dit Traktaat te hechten. 