title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: T B}Ti alle well specieuse saecken die rwen vot^rgeeft, maer aie- mant sal sieb daerby beter bevinden als Vranckryck, die terwyie de C andere nialkanderen in het baer sulleii sitten, oüdertusseben syn gaugli sal gaen en syn maght op een seer formidabele wyse sal doen aen- groeyen. Het waer seer te Jwenscheii geweest^ dat S. C. D. badde kunnen off nocli koiide resolvereu, oni iu de gemeyiie partye te ka- men» eil *t Bonde iny seer liefl' 8ien, koude dat werden uytgewerekt, en ick weet niet off, als Buk nocb all soude mögen werden gediffc- reert, het niet goet soude siju, dat 8. C, D. sigb teil minsten by pro- visie met desen Staet engageerde tot weders^is defensie en tegens niewigheden, die Vrauckryck off iu bet Ryck off in de Spaeuse Ne- derlandeu wederom soude willen beginnen; want dan soudeu wij ten ißten bequaem gyn otu voortekomeu, dat het on weder tot ons ge- naedeel op ous niet aoude mögen vallen, en nieumnt soude B, D. kunnen bedencken, dewyl die, soo ick nyt het uvergeleverde geschrifte gesien, sigh niet heeft geengageert, ora Yranekryck te asöi- steren, als die wederom iets niews goude körnen te ondernemen, Maer gelyek dit een pure raewe gedaghl^ van my is, soo bidde ick dat die »iet magh werden acngesien als een saeck^ die ick hier soude kunnen uytwercken, off dat dese communicatie soude wesen een point, daerop meu van wegen de regeeringe eenige reflexie soude kunnen niaecken, dew^'l dit niet anders ig als iet, dat ick gelyk als aenroere, op dat men sonder het geringhste eugagement off hoope, dat men het hier voor goet soude kunnen aeusien, eens soude mögen vernemen, off daertoe aldaer eenige apparentie soude sijn. fAmeroügen an den Griffier. Dat, Potsdam 13. April 1683. Gestern Abend ii^t Schwerin von Wien zuriickgpkommeu mit dem 13. Ap Bescheidj dB,m der Kniser bei dem allgcmeineit Frieden be harrt trotü dem drohenden Türken- und Fl■imÄot^enk^[eg, Vkde hier befinden sich dB^o^> iu einiger Yerlegt-nlieit» um su meljr da Schwerin auch die Niichricht von dem AbsschluHSs einer Allianis Ewi^ehen dem Kaiser und Polen gebracht hat. — Biermann wird morgen liier erwartet. In Celle und Wolfen- hüttel hat er auf sein Gosnelij den König von Dänemark beim Verhindern des Einrücken s schwedisjcher Truppen iu Deulflcblaud nicht ntören zu wollen, zweüelbafte Antworten empf äugen. Auch hier wird man gegen Schweden L keine Thätliehkeiten beginnen oder Audern dabei helfen^ $q lauge dasselbe <) VgK über i^s Obige Pufendorf XVHL 9E 688 IX, Verbnficllmigett üWr eine neue ÜöftlHJon, die Trnppeti in Puimnorn oicht verruehrfc. ^^ Dor Kurfürst ht wieder passlich und geÄtern zum ^wcnteu Afül binnen 3 Wochen einen Stein vi: iler Grdäis^ einer Pferdebohne ^qültt*^ geworden. Auierongen an d* RuthspenKionär. Dat, Potsdam 17> April lö82 IT. Apr. Antwort auf Fagel*K Sehmhen yoin 10. ApriL Die ßesargni^Fse rfl eiuem neuen Kriege sind nicht ungegriindet, „ende sijn de welaffeetioneerd (tan dit Uolf, ecuighe weijuigh uijtgesondert, vam 't gelvo »eutimenl, ja tueifs de Frun^gehinde, die de «^ichult diiarvau geveu aau de Spitgnmertä H- H, M.: de eerste^ um dat se volgens het vooriitel vau K ng e 1 and t arbitrflge niot willen aceeptereuy eri de tweede, dat die haer daart^ne nifl trai'hten le iudueeren; dit i^ haer ouden saugh| en wat meu d&er ooek tcge i^eijdj vindt geen ingrei^bie^* Fagers Vurschlag eines provisorischen Defeuaivalliaaz zwischen lieii KuriurBten und der Repuldik gegen neue UnteniehuHJUgeu Frankreichs dei' Anfnierk^umkeit svertlij und er wird ihn en passanfc bei den Gutg« i^inntrn erwähnen t nhoe indes,s merken /.u lassen, dass Fagel ihn vorgej «eh lagen. Nur ist die Schwierigkeit dabei^ dass man dann dieserselts wifl der auf der prätendirten Satisfaction bestehen wird. Er hat den Kurfürsten vor 2 Tagen im Vertrauen gesprochen, Bei selbe isjt güueigt, einen ausserordentlichen Oi< sandten an den Staat fechieken^ und gchlug fcsehweriuj Meindera, Fuchs oder Knek dazii vor; Spaen gehe übermorgen nach Cleve und werde Ordre erhalten, mit dem Prinzen sich zu unttTreden* Er hat erwidert, dem Prinzen und den Staaten werde das angenehm t^eni^ aber über die zu wiililendc PerMni »ich nteht ausgelassen. 17, Api- iJur RathöjjejhsiuMar an AmerougetK Dat, Leeiiwenhorst 17. April 1G83, Hier, in England nrid in Frunkreieh wird stark verbreitet, dass Bmn denburg mit Frjitikreich und Dänemark eine neue Of- nn<l DefiMu^iv-iVIliirni? eingegangen sei. Er will nicht hoifen, daiss das wahr i^t; vieluiehry da^n^ der Kurfürst ans Afleetion für den Staat, durch diesen unterstüUt, schleehtea Desseinen und MHchinatmuen Anderer verhindern lielfeu werdfl In Spanien hat man es ivun ^o weit gebrut-ht, dass dir Marijuis dt* Grar 2i^0,0U0 lUldr. in »ceeptirten Wechst'in euj] dangen hat, um ^ie haar an dei| Kurfürsten auszuzahlen, so das.s ilerselbe nun zu^auuaen 4im,(J0O liihlr, Vi Spanien und dem Staat erhalten würde. Ueber die weiteren StH^üOi* HthlrJ welche Spanien zu bezahlen hat, wird uoeh Tcrhandelt. AnHM'oiigen an iK Rafh.sjjenKiouär. Dat. Potsdam 20, Apiü IGS^j. Apr. Die frauzösische Partei proi»hey.eit mit gro.sser Freude aus den letut Naehrichteu aus Hulland^ da«s iibri- das englische Sehiedt^iichteramt niij Die AIHadz mit Fratikreich nnä Dänemark, 689 ^1 die Vorfälle in Bantam\) zwischen England und Holland MiüaverKtäudiusße entstehen würden. Zugleich bringt ihnen daii Gerüeht, ilass eine f^taatische Flotte nach Gothcnburg geben werde, viel Yortheil, und seinem Wider- spruch schenkt man keiuen Glauben. Biermann conferirt mit Mein de rs^ Fuchs und Rebenac im grössten Geheimniss, so dass selbst der Kurprinx, Anhalt u. A. nichts davon erfahren. E^ ist die allgemeine Meinung, dass ßiermann mit seiner Mission reussiren, Dänemark^ falls Schweden einige Truppen über See bringt, dieiäe angreifen, nod Brandenburg dann TermÖge der dänischen Allianz auch mit Schweden brechen wird. Doch liabeu die Gntgesinoten hier noch Hoffnung, dans die Allianz des Kaisers mit Polen, in die Schweden einzutreten im Begriff ist, den Kurfiirsteu uocli davon abhalten werde. — In Wien seheint mau diese Gefalir nicht zu fürchten^ da Lamberg immer noch nicht kommt und der kaiserliche Ge- sandte in Madrid sich noch immer Iruebtlos bemüht, Spanien zur Satis- faction Brandenburgs zn disponireu, Man .^agt deshalb hier, es sei klur^ [äass es Oestreich und Spanten mit der Befriedigung Brandenburgs nicht Ernst sei, — Wenn die Schweden noch etwa?^ warten mit dem Truppen- übersetzen, und der Warüehauer Reiehs^tag nach Wunsch des Kaisers ab- läuft, wird man hier und in Kopenhagen zn etwas zahmeren Plänen greifen müeeen. — Man spricht davon, dasa iu Hamburg eiue Zusammenkunft vou französiichen , dänischen, brandeubnrgischen, Celleschen und Wolfenbiittel* scheu MiniRtern stattlinden soll, um diese Letzteren auf die franzosL^ehe i Partei herüberzuziehen; Fuchs werde zu diesem Zweck nach Hamburg Der Rathspensionär an Amerongen. Dal Haag I 20. April 1683, Bruijuincx meldet aus Wien, daös Schwerin vom Kaiser eine Ant- SOApr wort erhalten, die dem Kurfürsten nicht «ehr gefallen werde ^)- Amerongen möge aber denselben verjjichern, dass sowohl der Prinz wie die General- Btoaten Alles aufbieten, um ihm vom Kaiser und Spanien billige Satisfaction %u verschaffen, und nicht dulden werden, dass er vom KaiÄer, von Schwe- den {wiewohl Beider Sachen durch die polnische Alliaüz jetzt besser stan- den), Polen oder sonst Jemandem benaehtheiligt werde, wenn der Kurfiirit nur die Güte habeu woUej «ich in kein Engagement einzulassen, welches ihn zu Thatlichkeiteu oder zur ITuterstützung Anderer, die solche beginnen, verpftichte. »j üeber diese a. Sylvia« U* B- 20 p. 262. B. 21 p. 33— 3^ *) &v oben p. 684. 44 r^m IK. Verhandlutigen ftber ein« neu« CnAlitWiip Der Rathspengionär an Ameroiigeii. Dat. Haag 24. April IBBt (Eigenhändig*) jEntgegeokommen dea Staats und Spanien». Sendung eines neuen bTABdenborgficlien Gesandteit oacb dem Haag, DiesL Plftne Dänemarks. Ein allgemeiner Krieg oder der Abfall Scliwedens znr franiiJst sehen Partei ist die u n au sbl ei bliebe Folge d«^e|- ben. Beides nii^bt im Interesse dei Kurfürsten. Die Politik dea StAftia bexwecki nicbt» aU UaidigÄtpti Frieden* Alte Feindschaft FrankrcicliB gegen Kurb ran den bürg. Die Gerüchte von bevorstehender Ankunft aohwediscbcT Truppen in Pomniem und Ton Seetüiittingen des Staats nngegründet. Der ^taat wird beim Kaiser di« SiUii- facti on dcü Kurfürsleu ben^rdern. Verhandlungen mit Sachsen, ) ^ Apr. Er bat mit Verwundemiig ans Ameroitgen's Scbrdben aa dea PnsiEfii vom 13. erseheü, dass er bei Anregung der Allianz mit Sj>aniea und der As- eociation sieb für nidit iastmirt erklärt bat, während er doch die Inteationea Spanieus und besouders de^ Staats darüber keutieu masstei und äo eine Oe- legf*nheit unbenutzt hat vorbeigehen lassen. Dass die Staaten bei ihren früheren Besehlü>ssen beharren, kann er aus ihrer gestrigen Resolution *) er- geben^ und auch üSpanien will nach wie vor unter den bekannten Bedingungen 200j000 RtLlr. baar und 800,000 Rthlr. tenuimvcise in Ässignationen be- zahlen. Auf die besondere AUiauz des Kurfü rieten mit Spanien verzichtet man. Dass ihn der Beitritt in die As^sociaticju in einen Krieg verwickeln werde, hat der Kurfürst nicht zu befürchten, da der Kaiser und Spaai^ii niehtfi Thäthclies beginnen werden, bo lange noch Auäsicht auf friedlichi^H Ausgleichung vorhanden ist ^* Ick weet dan niet, waertoe niewe besendingeu hefwaerts aouden kunnen dienen, naerdemael 4iß maer esclat en geea voordeel sullen doeii: üiet dat hct aen den Ktaet niet seer aengenaem sal gyn, dal men sigb alhier magh expHcereu inet een van S. C. D* Ministers* Want ick wensch van ganaser harten, dat men hier jemant moght hebben, op de welcke tuen sigh konde verlaeten ende die niet aen den Hee^H Ambassadeur van Vraockryek alhier bekent niaeckte alles, wat inen hein seijde, daer van ick veel staeltjes soude kunnen aendujden*). Want dao Bonde B. C* D. sien, dat desen Staet in dege gansscbe saedliH 800 veel reflectie heeft op S. C* D. als op ycmaiit van baer alderbeste vruuden* Wat den Heer Bier man aldaer heeft ujtgevoert off üytvoeren aall, weet ick niet; uyt het geea hy aen de Lunenburghsse Heeren beert aengcbraeht, siet men seer well, wat woeate dedseineu die Maj, voorS heeft en hoe by »igb soeckt meester te maeckcn van de gansBcbe Ne-^ deraaxiae Creyts, en dat syn deaseinen daeromtrent sju deselve, die ^) VgL oben p* 658 die Anmerkung %n der Eaaolution ^qd H pH and rom 1% F« bmar ltilj3* *) Besieht sich ftttf Dieat. Vgb oben p.639 n, 3. Gefafareo der dJttiiBoben Plftne. 691 de Caning van Denemarekeii Ohristiaen de Tierde voor gehadt en all verre gebracht liadtte, en aal U H, Ed, derluilven voor well kuniien dencken, wat het antwoort aldaer is geweest lek bekenne, dat het my onbegrjT)elyk toeschyut, dat S- C. D, Boude kunnen aensieiit dat den oorlogh in die quartieren aengesteecken wiert, vvaut ick weet niet^ wat voordeel ö. C. D. daer uyt aal treekeii, eu kau luy uiet imagine- ren, dat het aeo S. C. D* niet ten alderhoogbsten suspect is, dat een Franenian (wiens soon van gereformeert paeps geworden is) ') het leger van Deuemarcken in die gewesten Bai eommandereu; dat üenemarcken &wanger gaet, om eeu Fransse Arm^e aldaer deggelijcks te doen koo- men, en dat sulx aldaer een soo groteii nmgbt, die nicest van Vranek- ryck öoude dependeren, by een 6al körnen, dat men daer naer uiet 8a 1 weten, hoe men het stellen kan, en seecker door alle de toebereyt- Beleu Bai men niet anders effectucren, dan dat off een generaelen oor- logh sal ontBtaen off Sweden geobligeert werden in de Fransse partye weder te keeren, Want ick kan U H. Ed» hcel well verseeckeren, dat Vrankryck op dese uyr door de Graeff van la Guar die ten uijtter- flten werckt, om de Sweden wederora aen syn koorde te krijgen, en niet» spaert van dreigementen aen de eene en belüften aen d' andere »yde, om tot dat syn voornenien te kunnen geraecken. Ick wenste daeroin well eens te weten, watS. C*Ü- eygentlyk beooght; want het kan in tuyne gedagbten niet koomen, dat B, C. D* geerne aoude sien den aenwas van de Fransse maght, off dat die soude willen advoueren de proceduyren, die de Fransse gehouden hehben, om aen het Ryck en aen Spaigne te untuemen, 't gunt aen haer 't sedert de jonghste vrede ontnomen is, Indien 8. C. D. niet dat, maer de vrede voor heeft, 800 kan die immers op geen eerlycker wyse werden gevordert, als op die, op de welcke wy het traghten te doen. Ü H. Ed. weet, dat desen Staet noch by vrede noch by oorlogh eenige de geringhste particuliere voordeelen oft avantages beooght, dat liy alles alleeu doet^ om te mögen bekoomen een gemeyne vey- Ugheyt, die bestaen moet in eeu goet verstant tusschen alle de gein- teresBeerden en in een goet verlrouweu, dat men den anderen tegeus opkomeut geweit sali a^aecureren, Wat nuw desenaengaende naerge- geven sal moeten worden off niet, daerop bebben H. H, M* haer noyt willen verclaercn, om dat ay bnyten haer geallieerden geen riemen |uyt haer leer kouden snijden en het niet te pas konde koomeu, dat By haer espliceerden, soo langh men in geen onderhandelinge en wa». 1) Per Graf de Roy e, Bim^ü et EeoUra, Mämoirea I. p.206 u. 2üB* 44^ 692 IX, Verhandlungen Aber eine tiene Coalitioiim dat innners een conduitte is, die hy iiieniant gelaeckt off mispr kan werden, eii ick en Bie iiiet dat 8* C. D. eeuige swarigheyt kau Iiehbeii» om dien voet te yolgen, sullende naer nijue geringe opinie geen oorlogii te vresen off te verwaghten sijn, indien Vraokryck siet dat hy allee op het lyff t*oude krygen, indieu hy ielB niews beging eu de Keys er en Spagnt^u in geen staet g^nade» om ieta niews te be- ginnen; imniers als de Keyser en Spagnen in die staet soudeu ivn, ßoo goude Vrankryck die wysheyt well Itebben, om dat voortekomen door tradaten, dewyl liy well weet, dat alle de geaUieerdeii de vrede verre voor den ooriogh profereren* Eu bedroeft my de ongelegenthe^i van S, C. D, des te meer, om dat ick wel weei, gelyck ick gelove, dat H> C. D, oock well bckent Ib, dat Vrankryck S. C. D. en desselfe Düorluchtigh Chenrliuys geer tegen jb en alles, >vat tot verkleyninge van dien kan strecken, geenie Bai ondernemen, en dat alles, wat men nu voorgeeft, niaer dient, niet oiu 8. C. D. interesten te willen bevor- deren off die preuven van affectie te willen geven, maer eenighlyck, um door de divisie van verscheyde Frineen en die tegens malkande- ren te inciterea de fondanienten van eyn grootaheyt vaster eo vaster te leggeo en te overrompelen alles, wat hy midlerwyle sal kunnen meester worden. Enfin, het aal veel aen de wijse conduitte van S. C* D. hangen« dat men off tot een eerlycke vre da off tot een miserabel en oorlogh konit. Indien S, C. D. bekomraert is, dat Sweden iets Bunde mögen attenteren, off ombrageuB niagb syii, van dat Sweden een groot aen-^ tall niilitie op den Dnjisen Boden soude mögen brengenj off soo CX D, daerin iets andere beooght: ick bidde dat ick het magh weten, want ick gelove dat wy hier ontrent soo wel nu als voor het toeko- mende 8* C\ D. soo veel genoegen sullen kunnen doen hebben, als deselve in redelyckheyt soude kunnen waghten, ende kan ick U H. Ed. well verseeckeren cerst, datier niet een schij.), jae niet een man van desen Staet naer Gothenhurgh gesonden is, datter niets ter werelt is besloten uff geresolveeii, om de Sweden tot het transport van Troe- pen te versoecken off dat transport te faciliteren, en dat Sweden seift niet genegen is, transjMirt van IVoepen derwaerts te dnen, indien off syu eygen noot off die van de (Teallieerden hein daer toe niet obli- geren, en ick will geerue bekennen dat ick oock onder die geene ben, die raeden daerniede te dilayeren, om te doen sien, dat men van dei syde niet soeckt oorsaeek off aenleydinge tut ombrage te geven. Tel kan oiet lochencu, datter verscheyde mael is gesproocken van de hulpe^l die men den anderen moet presteren, in cas yemant vnerde geatta- Friedliohfi und wohlwollende PoUtlk d«s StAnta, 693 qs^n, raaer ick kan daer over well bjvoegen, änt men dat meer van Denemareken als van S. C, D, gevreest heeft, en hoewell 8, Cou* Maj. van Denemercken ons aeer groote reden van onibrage geeft en dat den Heer Ryxeati treuer Graeve van Ählefelt all een seer wonder- lycke tael tegcns den Heer Moering gevoert heeft, en men nu we- deroni voorheeft den handel van de ingesetenen deser landen aldaer ten uyttersten le incommoderen, soo heeft men evenwell aen dese syde noch niets in het aldergeringhste ondernomen, om dat men aen S. C, D, wilde doen sien, hoe seer men hier trag'hte alle niewigheden voor te komen. T is waer, dat wy besigh syn met een considerabele Efiui- page, maer meer om ons daer van te können dienen, als om daer mede voor äff iets te doen; want men doet de schepen nu maer pre- I pareren en gereet maeckeu, om des noot spoedigh zee te kunnen. nemen, aonder dat men tot noch toe over haer employ heeft gedeli- ^bereert, ^" Men iieeft hier ooek veel gesproocken van de Älliantie tuBBclien de Keyaer en Polen gesloten en van wat effect die soude knnnen syn, I om Sweden in cas van noot te kunnen assisteren, maer wy hebben oock in die discursen seer klaer doen blycken, dat wy niet souden kunnen lyden^ dat Ö. C* D. benaedeelt soude werden, en blyven noch van die vaste intentie, om S* C, D, oock by den Keyserlycken Hove te doen bekomen alle redelycke satisfactie, aoo dat ick waerlyck kan seggen, dat desen Staet S. C. D. en syn interesten immere 9oo seer c^nsiderecrt als haer eygen, en dat Ö. C, D. niet all een niet te vresen heef^ dat desen Staet off soude willen aensicn off conuiveren, dat aen > S. C. D. de geringhste ongemaeken souden werden toegebracht, maer dat sy S. C, D. tegens sodanige entreprises eelfs souden helpen en assisteren, hoewell sulx niet soude kunnen geschieden, Indien andere haer off haer geallieerden souden willen aentasten, en dat S* C, D, haer met die attaquanteu soude willen voegen, dat sy niet kunnen ver- trouwen en achten souden een van haer aldergrootste ongelnckeu te wesen* Ick sal daer niet meer by doen als alleen, dat daervan noch een evidente prenve kan syn, dat den Heer Envoy^ van Baxen voor- geslagen hebbende, dat men de te maecken älliantie daerniede soude ümiteren, dat S* C> D. C. D* meeet over inditferente saecken te spreecken, ende onder anderen van deselve verstaan, dat d' Heere Bier man hem soude geseijdt heb- ben, dat den Coningh van Öweden voor eenigen tijt aan die van Den- nemarcken een naadere Älliantie hadde doen aanbieden, omme gesae^ mender handt d* Heere Churfurst van Brandenburg op *t lijff te gaan ende de te doene conqnesten te deelen. Ende of vvel my dit oomo* geUjck scbeen waar te sijn, goo wierde het echter ganoegaaam tuet diere woordeu beve&tight, *t welck dan hoogstged. beere Churfurslfl geen kleijn ombenoegeu heeft gegeven. Andere vermeijnen^ dat het een Fransse artificie is, om sigh bij dese tijdt hier\^an te bedienen^ T iß een ongeluck dat sigb altans geen Sweedschen Minister aan dit hoff bevindt, oock niet van den Keijser ende de Croon Spagden, diefl haare Meeeters saken hier können versprcecken, Want ab öomwijlen" met omsightigheijt ende bekonimeringe sulx doe, werdt dat niet wel opgenomcn ende geantwoorti dat soowel H, IL M. als ick geabuseert werden, Bij venoigh va» diaconrs op i werck van Spagne körnende, seijde dat ick berieht wierde, dat men uijt Madrid tijdinge hadde be- komen, dat de saken in dien standt waaren gebracht ende aan de beere Marquis de Grana geremitteert 200,CKX) Ed. in geaccepteerde wisscl- E]ftgeii de« KurlErslGD Über gc^hwedeo, 695 brieven, dat over de andere 300,000 Rd. aan *t hoff aldaar wierde ge- tracteert, orame die te asgignereii op seeckere vastc effecten in tenni- nen te betaelen, waartoe weigern» Heere Marquie waa geaiithorieeert* orame die te können regulcren, id cae S. C. D. het gemeijne welwesen mede beliefde te bandthaven, confonti de voorBlagen bij mij voorhenen gedaan. De replioque was, dat sulx niet was van sijne oonveiiientie uijt verscheijde reapeeten, die dan termine erden op de Sweedsche Ligue, daarin 6igh niet soude inlaten, ende als ick voorBtelde het interesae, dat hij beere Chnrfiirst soo wel als den Staat bij de consen'atie van de Spaaosche Nederianden hadde, dewelcke groot perijekel liepen van verloren te gaan, soo nam verders de vrybeijdt van te iTaegen, al- hoewel sonder daartoe gelast te sijn^ bij aldien aan de voors. voor- »lagen niet belief'de te defereren, of S. C. D. eigh dan bij proviaie met H, H. M* niet naader ßoude können engageren tot wedersijta defensie, om voor te kommen alle gedreijgde reunien ende uieuwicbeden, die de Franssen in *t Eijck ofte in de Spaanscbe Nederianden wederom souden willen ondememen, dewijl deselve mij veelmalen d* eere hadde gedaan te Beggen, dat hem sijne alliantie met Vranckrijek daartoe niet en verbündt ende sulx oock niet gerne soude Bien. Ende naadat Bigh I een weijnig daarop hadde bedaght, belieide S. C D. t' andtwoorden, [dat hij sigh wel met H, H. M, naader wilde allieren^ soo die daartoe genegen waaren, ende oock van intentie was, metten eersten een Mi- nister naar den Hage te senden, omnie te vernemen, wat dicnaen- gaande soude mögen voorgebracht werden. Ick hebbe lioogstged* beere Churftirst met respect gerepliceert, dat 't selve maar een invallende ge- dachte van mij was geweest ende, aoo hij in voegen als vooren ijmandt wilde senden ende sijne goede intentie aan den Staat betuijgen^ dat [vertroude, men S* C. D* in alles soo veel soude te gemoet gaen, als de redelijckheijt eenigsins konde toelaeten, dewijl IL H* M. geen an- dere intentie bebben, als met deselve te blijven in een goede versten- tenisse ende, waar het mogelijek, een vaste ende secnre vreede te helpen bemiddelen> Off nu hierop ijets sal volgen, moet men äff- waghten. D' Heere Ditfurdt') heeft mij in confidentie geseijdt, dat d* Heere i Bier man niet anders als een düatoire antwoordt van sijne beeren ende meesters heeft ontfangen ende onder anderen, dat HR* FF. DD, sigh op sijn geproponeerde niet hadden können verklaaren, sonder ') BrauQBebTreig^LQnoburgUclier Abg«»4od(or. 696 IX. VerliuLftliingeii über eine tiena Coftlition* alvooreo te weten, wat S» C. D- ysm Brandenburg in soo importauta^ sake soude resolvereo, 't geen aanleij dinge heeft gegeveB, otnme d^ besendiDge oaa de Bronemjckse hoven te doen, gelijck in tiiijne voo-] rige heb geschreven, dan in plaetse van d* Heere Fuchs sal d* Heere Meijuders daartoe gebruijckl werden. Mijn Heer de Chnrprins ende Veldtmarschalek Dorfflingb sijn gißte reu van Berlin bier aangekomen, den laateten expres daartoe ont- hoden sijnde, daeru\jt hij niet goedts omineerde ')» Den eereten vondt eigh ooek eenigsins bekommert, alhoewel mij seijde, dat van 't ver-. haodelde van d* Heere Bier man hem geen ketinisse wierde gegeren^A Dit is, mijn Heer, al 't geene ick tot BOgh toe bebbe können penetre-™ ren ende effectueren, Bij aldien S. C* D, genegentheijt blijft thooneuj om met den Staat naader te bandelen, soo late aan U W. Ed. Gestr. ende andere haar booghwijs oordeeU of men verdere pourBuites tot bet afgendeu van ijmandt naar den Hage sal hebben te doen. .Mti. . Mii. Ainerongeii an den Ratlispensionär, Dat, Potsdam 1. Mai 1683v Ueber Fagel's Sehmben vom 20. April bat er sieh mit dem Kur- fürsten lange unterhalten. Derselbe bleibt dübei, sieh mit Dänemark zur Verhiuderung eines sschwedii^chen Truppentransports auf dent^^cheu Boden it äsn verbinden; Fraiiki'eich werde Bieh nicht hineinmischen, wenn auch Andere« äeinen Streit mit Schweden unberührt Hessen, Man spricht hier davon,™ eine fransiöttische Armee von 30,000 M. werde durch die Clevischeu Laotle^ wo ihr Wesel und Lippstadt eingeräumt werden Kollen, nach Oldenburg marsehiren, um Lüneburg im Zaum zu halten. Der Kurfürst hat dtej^« freilich als erlogen ganz abgeleugnet. Ameroiigen an den Griffier, Dat, Potsdam I.Mai 1683. Der dänische Gesandte Bi ermann hat fich die ganze Woche in ßerlia aufgehalten und verschiedene Conferenzen mit Meinder« und Fuchs ge habt, denen auch R^benac beigewohnt. Den Gegenstand der Verhand- lungen hat er nicht erfahren können*). Ess wäre sehr zu wünschen ^ dass Lamberg und Grafenthai"), die erwartet werden, schon hier wären^ innfl ') Der fVAJ}s&5i»lscbe Gesandte intrJgatTte eifrlgat geg€D ihn ala cu kaiserlich ge^ i eltitit und suchte den Ktirfürsteo zu bewegen ^ ihn do» Oberbefehls sii entheben UBi|^| ius seiner Nfibe eu entfernen; doch war Alle» ohne Erfolg, R^benac erzJlblt 8o-^f gir, dais der Kurfürst selbst dam. alten Feldmar^cbaU eine 3amme Geldea geboten, um ihn für seine Pläne tu gewinnen ^ DerffHragerr tte aber mit Yeracbtang Toa^i sich gewiesen habe« ^M ^} Denaclben bildete der Ahachlnss des Bündnisses Frankreichs, Brandenburgi und DKnemnrks gegen Schweden, der am 80. April erfolgte. ') Der icbwediflche Gesandte Eberhard QrafentbaU Der Eurprint und Oerfflinger^ Ottfrteekiid. 697 JE« verhindern, dass durch engere Bündnisse zwischen Frankreich, Däae- mark und Bmudenbnrg ein neuer Krieg entÄÜndet wird. Er thut &ein Mög- lichstes, nm dies abzuwenden, aber die •^Artificiea^ der Gegner gehen ein» mal dahin ^ den Kurfürsten immer mehr gegen Oestreicli, Spanien und Schweden aufzureizen, und sie wenden dazu alle bedenklichen und unbe- denklichen Mittel an. Meinders reist nächstens zn den Herzogen von ßraunschweig-Lüneburg, um ihre Ansichten über das Anbringen TonBier- mann 2u sondiren '). Amerongeu an den Griffier* Dat Potsdam 4. Mai 1683. IDer Resolution der Generdstaaten vom 20- April gemäss bat er dem 4* Mit Kurfürsten vorgetragen, dass die Fürstin von OstWesland sich bei den General Staaten darüber beschwert, dass die ostfriesisehen Stande den Kur- fürsten durch Kniphausen um noch mehr Truppen ersucht hätten, und Sihre Vermittlung bei ihm, um die gänzliche Räumuug Üstfricslands durch die brandenburgischen Truppen zu erlangeUj^ nachgesucht habe. Der Kar- fürst hat erwidert, ersteres sei nicht wahr, uud letzteres könne er nur mit Vorwissen des westfälischen Kreises thnn ; übrigens könne die Fürstin äu der Räumung selbst das Meiste beitragen , indem sie sich mit den Stän- den vertrage. ■ Dat. Potsdam 4. Mai 1683. ^ Araerongen an den Rathspensionär, Antwort auf FageFs Brief vom 24. April: Sein Vorwurf ist ungerecht; 4. U«i.4 er hat Fuchs damals am 13. April, als derselbe fragte, ob sein Anbrin- gen ihm durecfc vom Staat aufgetragen sei, nur gesagt, dass allerdings der Geheimhaltung wegen auf Wunsch des Kurfürsten selbst von den General* Staaten keine positive Resolution gefasst worden sei, dass aber die Mehr- zahl der Provinzen die von ihm vorgebrachten Ansichten theile, uud wenn die vom Kurfürsten erhobenen Schwierigkeiten erst einmal beseitigt seien, könne die erforderliche Resolution schnell gefasst werden. Er glaubt, da&s Fncbä die ganze Frage bloss aufgeworfen hat, um einen Vorwand zu ha- ben^ die Verbandlungen abzubrechen. Er wird ihm nun bei der ersten Ge- legenheit die Resolution der Generals taaten vom 23. April mtttheilen. — Er wird immer dahin trachten, ßrandenburg für die gute Partei zu gewin* neu oder wenigstens von Bündnissen mit Frankreich und Dänemark abzu- halten. Mit Biermann ist noch nichts Definitives abgeschlossen; zwei Conriere sind nach Paris und Kopenhagen abgesandt, M^n wartet auch erst auf den Rapport von Meinders über seine Verrtehtung bei Braun- schweig-L ü n eb urg. ») Vgl. Pufendorf XVIO, H. 69S IX. Verhau diun gen dber atn^ neue Coiiitlon. ^4. M.i3 Der Rathspensionär an Amerongen* Dat. Haag 4, Mai 1683* (Eig^eDhändig.) [ErfolgloBigkeit «Her ibrer Bemühungen ttn lturfßrstUoh«ii Hofe, D&s MiAslrmoen dea8«lb€n gegen l^p&ni&n, Schweden und deu Staat H% giin£ gryndloa. Goriag« Fiff^ dernngen der Alliirten an den KurfÜraten. Derselbe «oll flieh cadHch erkl&ren, mm er eigeniltch wilL] ^ Ick hebbe voor dcsen met vecl bekonimeringe geremarqueert, hoe Hter men in het stuck van de onderhandelinge heeft gefluctueert aen het Hoff van S. C. D.» en hoe seer raen deselve heeft trachten te per- suaderen, van dat de Kejser, Spanien en S%veden S. C D, niet goets, maer veel quaets wilden, en het heeft mij all meer en meer ontoet, dat alle voorslagen, die ick hebbe gedaen om y. C D. gerusthejt geven, off van geen ingresBie syn geweest off geen upcratie hebbea gedaen. Ick hebbe U H, Ed. verscheyde maelen gebeden te mögen wet wat H. C. D* eygentlyck van Svreden begeerde en wat gemsthejt d selve desidereerde outrent het overvoeren en onderhouden van Svveed&e troupen np den Dnjtssen Bodem; maer ick hebbe daerup novt anl- woort bekomen, soo dat ick niet weet wat iek hier van kan seggen. Ick hebbe voorgeslagen, cn Spangen soude daermede te vreden syn, dat ■ S, C, D. sigh engageerde alleen tegens alle niewe ondememingen van Vrankryck, sonder dat deselve geobligeert soude wcsen iets te doen^ in cas tiisschen Yrankryck en Spangen eenige querelleo nff fay- telyckhedeu moghten ontsteen ovcr 't geen Vrankryck naer de Nim* meeghsse Vrede aen Spangen ontnomen heeft, mits dat Brandenbarg oock Vrankryck, blj'vende bujten niewe entreprises en van Bpangen over het genomene naer de Nimmeeghsse vrede aengetast werdende, niet soude secourcren. En meu eoude Sweden bebben knnuen diepo- neren, ora met S* C* D* te convenieren over het getall van Krygsvolek, dat die MaJ. op den DoytSBeu badem eoude houden, en men soude dan verder hebben getraght, om S. C, D, van den Keyser redelycke satisfactle te doen erlangen, ende iudien de saeck noch over dien boegh gewent kan werden, 't Bai hier nj^gcwerckt kunnen werden. Maer ick vreese dat men sigh all te verre sal hebben verseylt. Ick moet daerom de vrjinoedigheyt nemen, om U H, Ed, te aeggen, dat alle», wat men heeft uytgestrayt van de ongenegentheyt van ^panjen en van Sweden, is puyr vals en valsselyck versiert by menschen, die S. C, D. soeken te bedriegen* Spanjen eal sigh genoegen met een Tractaet in voegen vooren verhaelt, en wy oock, en daerop het beloofde gelt aen S. C. D. laeten toekomen, en dan beboeft men van geen andere en- I d üßger^ohtigkoiC am MiMSii&utns dea KurfdrsteD gegen die ÄIHIrten, 699 ^ gagementeii, associatien, conventien off iets dier^elyck te spreecken, en dat kan S* C. D* imraers aeer well cloen, sonder te praejudiceren de AUiancie met Vranckryck gemaeckt, en als m|pn met Sweden eoBve- nieert over de maght, die die Maj, in Duytslant beI mögen breugen, en dat dat geöcliiet de concert met S, C, D.^ soo kan ick niet sien^ dat deselve daerontrent oock ongeruBt kan Byn. U H. Ed, schryft, dat S* C. D, sigh nogh well met desen Htaet will engageren; niaer waer toc kan dat helpen, soo het niet mede re- latif is tot de öpaensche Nederlanden? Immers ick bidde, dat men eens magh weten, waer heen de AUiantien met Vrankrjck en Dene- marcken gaen en wat men eygentljk will, dewyl ick seeckerlyck te gemoet sie, dat off een generaelen svraeren oorlogh sal ontstaen, die aen S. C. D. en desen Ötaet ten uyttersten naedeeligli sal weaen en alleen maer sal dienen, om de maght van Vrankryck tot haer oppressie groter te maeeken, off dat de Keyser en öpanjen sullen werden geobli- geert| de will van Vrankryck te moeten doeu, insgelyckx tot accres van de Fransse maght en verniinderinge van S* C. D. en demn Ötaet, en daer by 8* C* D* vervolgens ganscb niet gebaet sal wesen en sigh eal hebben gechargeert n^et den haet van syn beste en oprcghtste vrunden. ^T waer dan best, dat U H. Ed. de saecken daer op de voet by my voorgeslagen ajnateerde, immers vernam, wat men op dien voet will doeu, en dat ten spoedighsten by missive bekent maeekte. Wil men evenwell van daer yeniant hervvaerts senden, dat het dan ten minsten yemant magh syn, daermede men confidentie kan plegen, son- der dat het aen den Ambassadeur van Vranckryck alhier gecommuni- ceert wert Ick bidde dat hierontrent geen tyt magh werden versuymt. b . — ^m Amerongen an den Griffier. Dat, Potsdam 8. Mai 1683. ^H^fNeuti ßemübungen, den Kutfürstea zum Eiiitntt in ilic AigoüiAtion £u bewegen« ^^Ablebneode Antwort deaaelben. Grund davon diG Erbiticning gegen Bcbweden« Klft* gen des KurförBten öbtjr den kaiserlichen Hof. Seine Ansprüche an denseiben. Ver- B geblicher Versuch, dureb Fucb» den Kurfürsten zm einem anderen Be»chlusft iti be- wege»,] Ick hcbhe zedert het afgaan van mijnen jongsten aan U W* Ed» 8*M*i. van den 4. deesea S. C, D. in een particuliere audientie met respect bekendt gemaackt den inhoudt van H. IL M* He8olutie van den 23* April '} ende deselve getracM te induceren (gelijok iek nu drie maanden aan den anderen onophondelijck hebbe gedaan) tot het intreden in de Ligne >) B. obflQ p. ti&$ m. 700 IX. YerbandtuogQR Aber «ine neao CoftlitiQOi van Aisociatie met de daarop gevolgde speciale conTCntie, behel sende bei denombrement van forces, sonder ö. C. D. verder te golliciteren toi het aangaan van een naadere AUiantie met de CroonSpagne; waar- toe, oni hooghfltged* Heere Churfurst te persuaderen, ick hebbe bij ge- bracht alie de redenen ende argumeiiten, soo mij van tijdt tot tijdt siJQ gesuppedi teert geworden ende die verders daarbij hebbe können excogiteren* Dan dcßelve hebben het ongeluck gehadt van geene ingressie bfj S. C. D* te vinden, seggeude deselve, dat mij tot meermalen hadde verklaart geen genegentheijt te hebben^ om sigh met de Croon Spagne (van dewelcke soo qualijck was bejegent) in nieawe engagementen in te laaten, veel min met sijn eijgen gelt, *t geen men hera conditione- lijck aanboodt, daartoe te laaten koopeu; dat hij van de aequanimiteijt -van die Maj» verwaghte, dat de&elve hem sijne rechtmaetige pretensie sonder verder bedingh sonde voldoen; ende wat de generale Ltgue van Associatie betrefte, dat al in den Jaare 168 1^ als ick S, C. D. op ordre van H, H. M* daartoe inviteerde '), doenmaals hadde verklaart deselve niet te können bijtreden, ten opsichte van S, Maj* van Sweden, die daardoor aanleij dinge konde gegevcn werden, omme met een re- doutabel getal van Trouppen wederom in Duijtfilant te komen, het- welcke doen ter tijdt ende ooek jegenwoordigh geensine was van gijne convenientie; dat soodaenigh een nabuijr, die hem beere Chnrfurst voor deesen met ßoo veel injustitie tegeuB de gemaackte Tractaten op 't lijff was gevallenj hem deswegen altoos een reght^^aerdige Jalousie dede hebben, ende derhalven, aoo veel mogelijck, soude voorkomen, ten eijnde desselfs magbt soo veel niet als voorheen omtrent sijne lan- den soude hebben te apprehenderen, Ende wat precautien ick S* C. D- daer tegens trachte te geven met het aanwijsen van de securiteijt, die daarin resideerde, bij aldicn deselve de voors. Ligne vanÄseociatie beli^fde te ampleeteren, excuserende het gepasseerde in den jongsten oorlogh op de minderjaarigheijt van den Coningh ende het selve aan die geene imputerende, dewelcke doemaals de Kegeeringe in hadden« soo wilde dat echter niet opnemen, Daarbeneffens temoigneerde hoogstged, Heere Churfurst oock geen- mns van t Keijs. Hoff voldaan te eijn, klagende over verscheijde tor* ten, die hem van Ö. Keijs. Maj. Wittderhoke AtilehnuDg der gt&atiachen PropOAttiünei]« 701 'fnen^ soo was tot nogh toe daarop liet niiuate iiiet gevolgt, seggende dat meii aldaar hadde ^nlIeu alwagbten den lüjtslagU van den Rijx- dach tot Warsclmu, ooime, öoo de aUiautie tusBchen den Keijaer ende Polen bestendigh bleeff, sigh daarvan in de onderhaiidelinge alhier te bedienen ende minder satisfaetie a«an hem beere Cluirfurst te preeen*- teren^); dat al 't selve niet alleen evident was, maar d' Heere Straat- Qian in een gehouden discourä met den vrijheer van S>verin bij des- selfö jongst aanwesen tot Wien sulx niet hadde verborgen gehouden, verders daarbij voegende, dat S* Keija, Maj. hem beere Churturst uiet alleen t' onrecht outhieldt het vorstendom Jagerendorp, umar dat nogh daarenhoven die drie hartoghdomnien van Brieg, Legnitz ende Woulau te pretenderen hadde, die bij hooghtged. Keijs. Maj, onder voorgeven van een vervallen leen waaren aangeslageu, de gere forme erde kercken, die aldaar in groote meenigt waaren, weghgenomen ende veele van de religie verdreven; dat opgeni. vorstendommen nijt krachte van voor- gaande Paeta familiae tusischen de beeren Ö. Cl D- voorvaedereu ende die van de beeren bartogeii van Brieg nu op heni waaren gesuece- deert, waarvan niij de bescbeijden bij gesehrifte soude doen ter handt stellen. lek hebbe daamaa met d' Heere Gebeym Raadt Fuchs bij öijne aankomste alhier over den inhondt van opgem, Resoliitie gesprooeken ende S. W- Ed. geremonatreert de gevaerlijckbeijt, die in de voors, antwoort resideerde, ende hoe apparent bet web, soo men aan d' eene sijde naa H. H. M. heijlsame voorslagen niet wilde luijsteren ende aan d' andere sijde sich nader met Vranekrijck ende Dennemarcken jegenB de Sweeden engageren, omme die Croon uijt oorsake van een gedreijgt transport van eenige Trouppen in 't Rijck offensive aan te tasten, dat daaruijt een generalen oorlogh soude ontstaen, die S» C, D, soo ten opßicbte van eijn hooge jaareu ende indispositie ah wegen» sijne landen en luijden eIbdo wcljnigb soude dienen als geen eenigh Potentaat in Europa; weshalven ick S» W* Ed. (die sigh voor desen van diergelijcke troublen, waardoor aan Vranckiijck aanleijdinge soude gegeven werden, om onder praetext van de ose ofte geene te assisteren sijne dessetnen tegens bet Rijck ende de SpaaiiBche Nederlauden voort te setten, altijdt avers heeft gethoont) instantclijck versuchte, dat hij anderniaal de goetheijt wilde hebben, bet bovenstaande S, C* D. op 't krachtighste te representereu. Genu beere maackte daarin geene swae- richeijt, maar alle de grieven, soo bem badde voorgebracht, repete- V Vgl oben p,678 u, 685 die fiericfaU BruiJQiQijx'B rom 18. Mir» u. 8. April* 703 IX. Verliftndlatigen über eine neue ComlHimi« rende ende ßelfs nogli meer andere daarbij doende, seijde bedencken^ te hebbeu, dat S* C* D* daarin »oude consenteren* EeDigen tijdt daar- naa becft ä. W. £d, mij komcii lapporterei] , dat bij S. C. D^ op 't voors. &ubject wijtlapigh hadde ouderhouden ende deaelve alle miJDeJ redenen ende argumeuten voorgeboudeu ; dan dat hem leet dede miji te moetea seggeii, dat hoogetged. Churfurst by de gegevene antwoordt perBisteerde, met prote^latie nacbtans, dat bij altijdt met den Staat van H. H, M. de oude ende TCrtroudc vruntgchap wilde continueren. Uijt al bet welcke il. II M. naa baare baoge wijsbeijt aullen können afuemen, wat appareutie daar overigb ia, omuie oieerboogatged. Heere Cburfurst tot bet intreden in de Lige van Associatie met den aankleve { van dien te können indueereni Ameroiigeii an den Rathspensionär, Dat. Potsdam S.Mai 1683. (Qerüchle «m Hof über eine AlUanz swischen Fruiikrf^icb , Pauemark und Branden- burg und clneti bevorätelit^nden Krieg mit Scbwedcn^ Fucbs kann dte Wnbrbeit der- adbeo Hiebt leugnen« Eine uu zweideutige Erklärung Termeidei abor Fuchs, De0»en Ktftgen über das Benebmeu dea Kni^era, Spaniens und Scbwedene. Naobrlcblen übe? b^Yor« leben den Zwist Ewiacben dem Staat oud England. V^r&nlassung su demi^lbeA.] , Mal. Boven *t geene beden aan d' Heere Griffier scbrijve, bebbe noch te voegeii, dat als ick met d' Heere Fuchs in discoursen was, gelijk daarin vermelt^ bcm nnder andere \Taegde, wat doch naa soo veel geboudene conferentien met d' Heere Bierman eijudclijck idaaruijt stont te verwachten; dat een ijder hier aan 't Hoff seijde, datter een Alliantie was geprojecteertj oinme neffenis Vraückrijck ende Denne* marcken den Coningh van Sweden, bet ^ij dat hij sijne Trouppen ut^| Duijtslandt uverschipte ofte nict, oÖensive te waeter ende te lande V at-^ taequeren;. dat om soodaenig voornenien te favoriseren ende het hnys van Bronswijck-Luneburg (die geaeijdt werden soo gevaerlijcke des- sei neu niet te können approberen) V intiniideren, een starcke Franse Arm^e door de Cleefsebe Landen den Rhijn soude passeren ende haar Wezel en Lipstadt, tot seeuuriteijt van dat S. C. D. bij die geallieerde bestandigh soude blijven, ingernijmt werden, jae dat nien daareuboren debittecrde, bij aldien den Hartocb van Cell sigli neffeu» haar wilde eugagcren, dat hem tot een erkentenisse het Stifft Hildesbeim soude werden gegeven: waerop S. W, Ed. antwoorde^ dat noijt eenige dier- gelijcke voorslaegen in de conferentie waeren voorgekomen, ende hij nimmermeer den Churfurst siju Meester soude können aenraeden, om vrijwilligh eenighe sijner vestinghen in de Fransse banden te stellen, veel min die door sijne Landen de {k&ssage te vergönnen tot oppressie Der ICri«g mit Sohw6d«n wAhncbemltc^h. 703 m andere, maer dat mij echter oiet konde onth*mden, datier projecten la^en (waervan inen daor de beere Meinders aan de voorn. Hoven liet opeQiDghe geven), die hera deden apprehenderen, het zij deseke aldaar voor goedt äangesien wi erden ofte niet, dat een Oorlogh tussen de twee Noorder Croonen daerujjt stont te volgen, in welcken geval S, C. D* volgens voorgaande Tractaten ende *t geejie jegenwoordigb in tieri waa^ soude genootsaeckt sijn, jegens Sweeden mede in 't gpeul te komen, ende hij derhalveii verUonpte, dat H, H* M, met deßelve geen mesures äouden nemen, die eeuige orabrage aan Denneniarcken ende hoogatged. Heere Cburfurst mochten geven, devveleke noch een AllJatitie met den Staat hadde, die hij oprechtelijck wilde naakomen, ende soo daaraen ijets verders deficieerde, laeii deserzijds genegea soude wesen daerover te band eleu. Dit alles verbaelde voom. Heere Fachs met soo veel circumlo- cutien, dat tiauwlijckx daanüjt konde besluijten, off S. C* D, intentie was, om selfs de Sweeden aan te tasten, of achonn haere Truppen te mgh bleven, dau of hij ak een geallieerde vau Deniiemarken die Maj. 