title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: Orer de periodische onüasung van Bloed uit de geslackts- deelen bij sommige huisdieren, bepaaldeCjk bij de Koe en Digitized by Google 350 beachouwing van dil vertchynsel in betrekking tot de conttructie der vrouw, in het Tijdschrift voor Natuurlijke Geechiedeni» en Physiologie van J. van der Hoevenen W. H. de Vriese, D. V, Leyden, 1838- l'eze verhande.linp; is in het Hoegd. vertaald in Frolips Neue Notiten, B. VII. In het Fransch vi-rtaald door profesaor S. Verheyen, in het^oumai Vdterinaire et Agricole, Bruxelles. Over wormen, voorkomende in de oogen van sommige dieren en den mensch, vergezeld van eene Waameming omtrent een bijeonderen, tot duaverre niet beschreven Worm, verwijderd uit het oog van een paard, door de opening van het hoom- vliea, in het Tijdschrift voor Natuurl. Gesch. en Phys. van J. van der Hoeven en W. B. de Vriese, deel VII, Leyden, 1840. In liet Fransch vert»ild door S. Verheyen, Professor a l’^cole Vdterinaire d'Agriculture Belg. Brux. 1842. Over de inenting van het .Uonlzeer en de Klaauwziekle aan Runderen en Schapen, als een middel om deze eiekte zachler en minder langdurig te maken, Utrecht, 1842. In het Fransch vertaald door professor S. Verheyen, in het Journal Vet. et Agric. Brux. Verhandeling over de onvruchtbare Runderen, bekend onder den naam van Kweenen, in verband tot sommige andere dieren met misvormde Geslachtsdeelen, Utrecht, 1842, met 23 gelith. plateu. In het Fransch vertaald door professor S. Verheyen te Brussel, 1843> Over den hoogen ouderdom dien het Paard bereiken kan, Utrecht. 1843. Drietal Waarnemingen betreffende de dolheid van den Hand, in het 7de deel van de Verh. der Berate Klasse van het Kon, Ned. Inst. Amst. 1843, vertaald door professor 3. Ver- hey en, in het Journal Vet. et Agric. T. II. Over de uitgedroogdt en zoogenaamde Steenkalveren, welke meermalen in de baarmoeders van koeijen worden aangetroffen, vergeleken met harde oj versteende menschelijke vruchten (Li- thopodia) en sommige andere steenvormingen, welke in de dier- gelijke ligehamen voorkomen, in het Tijdschrift van het Kon, Ned. Inst. no. 4, 1843, bladz. 373, vertaald in het Fransch door professor S. Verheijen, Inspecteur v^t^rinaire de rarmee Beige. Aanmerkingen op het geschrift van den heer J. van Her* tum, getiteld ; Een woord over de oorzaken van het voortdu- rend heerschen der besmettelijke Longziekte onder het Rundvee, in eenige Provincien van het Koningrijk der Nederlanden, in verband tot de verhandeling van den zelfden Schrijver, over de besmettelijke Longziekte van het Rundvee, en de maatrege- len en middelen om dezelve af te weren en te stuiten. Zwolle 1845. Overgedrukt uit het Tydschrift de Vriend van den Landman, Digitized by Google 361 Proeven omtrent de voedcrini^ van Varken^ met aardappe- len, door de heerschende rot eiekts aangedaan. en over de nadeelige uitwerking van schomraelig voedtel, voor den mensch en onderscheiden vee Utrecht 1845. Overgeilrukt uit de ütrecht- sche Courant. Oier den invloed der maan en hare verschillende standen, op het voortteling-vermogen der dieren in het tijdschrift het Instituut jaeri^ang 1845 bl. 36. Aanwijting der behandeling van de Schürft der echapen en van ander vee, tonder aanwending van Rottekruid en kink- middelen. Teregtwijzing betreffende eene dwaling, voorkoraende in het werk van Dr, J. M. Zimmerman. onlaugs uit het Hoog- dnitsch vertaald door B. B. Sybrand Med. Dr. te Am- sterdam, getiteid : de menschenpokken en derzelver behandeling, in Kunst en Letterbode No, 22 1846. Advies over de onlanga plaaU gehad hehbende plotselinge aterfte ander een aantal Runderen van de IFed. van der Loos, in het V oorburgslraatje te ’s Gravenhage, medegedeeld in de Staats-Courant door de Administratie over de Nationale Nijverheid, Raadgeving van Landlieden, ter voorkoming van eiekten ander het vee, als het gevolg van de plaata hebbende regen- achtige weergesteldheid. Körte handeling tot de kenteekenen der geeondheid en tie- kelijkheid van het Rundvee, vooral len dienate van hen, die belast tijn met bet toezigt op den Invoer van builen/andsch vee binnen het Koningrijk der Nederlanden, 1830. Deze band- leiding is mede ten behoeve der Belgische provincien, in de Fransche taal in de dagbladen, medegedeeld. Over de eiekten van het Rundvee, gewoonlijk het Miltvuur genaamd, benevens eenige algemeene aamoijzingen om deeelve te behandelen en voor te kamen 1829. Dit stuk is mede in de Fransche taal, in de Belgische dag- bladen, ter behoeven dier provinciön medegedeeld. Bijdragen toi de ontleedkundige en physiologische kennis der Hörens van het Rundvee, met platcn; in het Xlllde deel van de Nieuwe verhandelingen van de blerste Klasse van het Ko- ninklijk Nederlandach Inslituut, etiz. 1847. Over den nadeeligen invloed van den tieken Veestaat op den landbouw, uitgesproken op het tweede Lindhuishoudkundig Congres, gehouden te Arnhem op den 3, 4, 5 Junij 1847. Overgedrukt uit het verslag van het verhandelde op het Congres, Over het nut van de aanwending van aderlatingen bij de heerschende longziekte van het Rundvee, geplaatst iu een der Utrechtsche Couranten van .\lei 1848, naar uanleiding vau een daarover geplaatst vertoog van den heer J. C. Enklaar, in het dagblad Overijssei. Digitized by Google 362 Kan het vieesch van dieren, hij weihe hei Rattekrnid uit- wendig of inwendig als geneesmiddel is aangewend, veilig door den menach als voedsel worden gebruikt ? te Tiel bij C. Cam- pagne 1848. Adres aan het 5de Landhuishoudkundig Coiigrea te Legden, hetrekkelijk de zaak der Lonyziekte en daartegen te nemen maatregelen, i^eycien bij H. £. de Breuk 1850. Over de Veelkop Blaasworm der hemenen (Polgcephacluscoe • nurus) cenebralis. In de Verbanden iigen der Eerste Klasse van het Koninklijk Nederl. Instituut, 3de reeks 3de deel. Hier- van is een kort uittreksel gegeven, met eenige verkleinde af- beeldingen in de Tagesberichte u. z. w. von E. Froriep 1852 Mei No. 305, S. 73. Bijdrayen tot de kennis van de Schaaps-Neushorsel {Oestrus nasalts ovinus) in het Tijdschrift voor de ll’i«- en Natuur- kundtge wetenschuppen van het Koninklijk Nederlandsch Insti • twit. Deel IV. Ontaarding in vet of steatosis, en buitengewone ontaarding der slaapspieren bij een jong geboren kalf, m doVerhandtlingen der Eerste Klasse van het Koninklijk Nederlandsch Inslituut, 3de reeks 4de decl, 1851. Over het gebruik van vleesch van ziehe dieren door den mensch, Utrecht 1852, bij S i d d r Over het Mattekruid cüs geneesmiddel voor de schürft der sch pen, Utrecht 1852, bij Siddr^. Wijders zijn uit het Hoogduitsch en Fransch vertaald, onder leiding en opzigt, en met voorredenen van A. N u m a n, uit- gegeven de navolgende werken ; Handboek der Vee artsenijkundige heelkunde van J. P. C. Dieterichs, door J. W. A. Hart en G. Kglstra, Groningen 1827, 3 deelen. De kunst van het Hoefbeslag van J. F. C. Duterichs, door J, W. A. Hart, ’sGravenhage en Amsterdam 1830. Het Hoejbeslag zonder dwang, van C. Baliassa, door J. W. A. Hart, ’sGravenhage eu Amsterdam 1830. Verhandeling over de kennis van den ouderdom des Paards, van het Rundvee, Schaap, den Hond en het Varken, door N. F. Girurd en J, Girard, uit hei Fransch vertaald door F. C. Hekmeijer, Utrecht 1837. Verhandeling over den Kolder der Paarden, mede uit een geregtelijk vee-artsenijkundiy oogpunt beschouwd: naar het Hoog- duitsch van Nitsken overgewerkt en met vele bijvoegseleu ver- meerderd door F. C. Hekmeijer, met een voorrede van A. Nuinan, Breda 1828. Landbouwkundige geschritten: leis voor Landbouwers over het zaaijen van koolzaad en undeie veldgewassen op reijen, met platen, Gron. 1827. Handleid. lot de inlaudsche Schaagteed, inzonderheid met Digitized by Google 353 optigt tot verhttering der Wol; in het Tijds. ter beoord. der Nijverheid, 2de, 8iie en 4de deel, Haarlem, 1884, 1886 en 1837. Ook afzonderlijk gedrukt, Haarlem, 1835 en 1836, 2 deelen met platen. Over de belangrijkheid der Wolteelt en de noodtakdijkheid, dat dien tak in otta Land tot meerdere volkomenheid werde gebragt in evenredigheid tot naburige landen, in het zelfde tijdschrift, deel 111. leta voor Landbouwera over de teelt van het Chineeache Radijataad ala oUegevend gewaa, Utrecht, 1837. Beachrijving van een Werktuig geschikt om Wortelgewaasen te itnjden tot Vee-voeder, in het Tijda. ter bevord. van Nij^ verheid, deel V, Haarlem, 1839. Berigt omtrent de Sehaapateelt aan ’a Rijka Veeartsenijachool, in het zelfde tijdschrift. leis over de bemesting met beenderen, zijnde een oerdag van de Commissie uit het Landbouwk. Getela. te Doncasde in Engeland, tot het onderzoek vaii het nut dezer wijze van be- mesting benoemd, uit het Hoogd. volgens de Möglinsche Jahr- bücher der Landwirtschujt von F. Körte, B. I, Berlin, 1836, vertaald in het tijdschrift de Vriend van den Landm in van E. C. Enklaar, deel 3, Nijmei^en, 1839. Proe/neming omtrent de teelt van den Verw-duizend-knoop (Polygonum tinctorium) en het verkrijgen eener blaauwe verw- stoße uit deze plant, in het Tijds. ter bevord. van Nijoerh. deel VI, Haarlem, 1840. Geschiedk. Onderzoek omtrent de vermaarde af körnst van het Texelsche schaap uit de Oost-Indien en ophelder. nopens de omstaadigheid, welke lot deze verondersteliing waarschijn- lijk aanlcidtng zal hebben gegeven, met eene plaat, Utrecht, 1842. Voorwoord voor Reinhold Nobis bemesting s-leer, vrij be- werkt door Louis .Mulder, math. et phil. nat. cand. Bott. H. A. Kramers, 1850. Geneeskundige Schriften: Dissertatio tnauguralis de Garbonatum O/ficianalium praeci- puorum propagandi melhodo, natura et usu, Gron. 1840. Jets over de Zwarte Staar, volgens Huieland, uit het Hoogd. vertaald, in de Vad. Letteroef van 1806. lets over de Breuken, volgens Hufelandj in hetzelfdc tijdschrift. Vergiftiging door den Braaknoot (Nux Vomica); in het Geneesk. Alagazijn, (zie uo. 5), 4de deel, 2de stuk, Leyden, 1806. Waarneming omtrent die Water-kanker (Ulous Noma); in het Geneesk. Magazijn van Stipriaan Luiscius, Mac- quelin en Ontqd, 4de deel, 3de stuk, Leiden, 1807. C, W. Hu fei und, Waarnemingen omtrent de Zenuwkoorl- 23 Digitized by Google 354 tm m derzelver complicatien, met eene voorrede ran E. J. Thomassen s Thoessink, Gron. 1808. Over het Maarlsche Sneeuw-toater , in het Groninger maand* Schrift Tot Nut van ’t Algemeen, Gron. 1810. Nuttigheid van het IJswater, in hetzelfde tijdschrift. Waarnemingen omtrent de verplaatsing van hei Hart van de linker- naar de regier holligheid van de borst ent., in de Geneesk. Waam., uitgegeven door E. J. Thomassen a Thuessink, Gron. 1810. Waarnemingen omtrent den Persloop, welke in den natomer van 1810 in De Kiel heeft plaats gehad. Verhandeling, be- kroond en uitgegeven door de Provinciale Commisaie van Ge- neeskundig Onderzoek en Toevoorzigt in het Departement van den Wester-Eems, Gron. 1812. Over het Sluapwandelen en het dierlijk Magnetismus, van K. Sprengel, uit het Latijn vertaald, in de Vad. Letteroef. van 1814. Verhandeling over het dierlijk Magnetismus als den grond- slag ter verklaring der physische levens-betrekkingen en Sym- pathie tusschen de dierlijke ligchamen, Gron 1814. Over de messt geschikte wijze van Koepokstoffe te verta- melen en te bewaren, in den Konst- en Letterb. van 8 Jan. 1831. Zie Levensb . tan A, Numan, rüstend Leeraar der Aead. door W. Vrolik, Secr. der Arad, in Ferst, en Meded. tun de Kon, Akad. van IFet. I). I; Levensb. door C. Star Numan achter Hand, der Maats, van Ned, Lett, I8.^3; iioltrop, Bibl, Med, ei dir p. 261; O. J. Mnlder, Veeartsenijsch, bl. 8; Kobns ende Riveconrt. NUMAN (S. H.) schreef: Twee Waarnemingen omtrent het vermögen van het semen pheUandrii aquatici in Algem. Vad, Letteroef, D. XXII. St. 2, bl. 165. Drietal Waarnemingen omtrent de uitwerking der artemisia vulgaris in de vaUende tiekte, t. a. p. 1826, 0. XXXVI, St. 2, bl. 165. ff aarnemingen omtrent den Water-kanker uleus norma, in Geneesk. Magatijn, door Stipriaan Lniscius enz. 1815, D. V. St. 3, bl. 74. Zie Holtrop, Bibt, Med, et Chir p. 262, NUMAN (CoRNKLis Stak), zoon van den vorige, werd den 2 Februarij 1807 te Sappemeer geboren. Na gedurende zijne kinderjareii het gewone volkaonderwijs te hebben genoten, werd hij 7 jaren oud te lioogezand aan de zorg van P. J. Rünc* k e 1, die aldaar een inrigting voor beschaafd middelbaar onder- derwijs had, toevertrouwd. In 1822 werd hij Student te Utrecht, en reeds in het volgende jaar zijne verhandeling de Latina recentiorum poesi et de Horatio atque Sarbievio inter se com- Digitized by Google 355 paratis (1) cioor de Luiksclie Academie, en in 1825 ziji'c lofreden op Viglius ab Aytta door die van Gent hot co: • melaal waardig gekeurd (2), In 1825 ging hij, na het bekomon van den graad van candidaat in de P)csp. wijsb en Lotteren, over tot de Studie der Regtsgelecrdlie.id, onder Arntzenius, de Brueys, van Ensch ut, N. C. de Fremerij en later onder Holtius en Ackersdijck. Met jeugdigen ijvcr werd aan de Grondwet van 1815 door hem en eenen zijner vrienden eene opzcttelijke Studie gewijd. Als vruchten van dit onderzoek zijn eenige opstelleu door hem in tijdschriften gr- plaatst (3). Ook behoorde hij en zijn vriend HoraSiccama tot de redactie van het in den jare 1826, 27 in de studentenwereld veel opgang makende Utrechtsche Akademieblad, de gekört- wiekte Faam, waarin de opstellen over de beeluiten betreffende het Hooger Onderwijs in no. XllI volgg. van hem en een zijner vrienden en de Beschrijving van een jaardagh der Hooge ■ schoole tot Utrecht len jare 1826, in den styl van Ho oft, in No X van hem alleen is: Ook gaf hij in 1830 anoniem, Het petitie-regt van ingeze- tenen aan de Stuten Generaal gehandhaa/d, te Utrecht bij J A 1 1 h e e r in het licht. üit den veldtogt van 1830, waaraan hij deel nam, wedcr- gekeerd. sjaf hij eene üiatnbe in Nicolai Machiavelli opusculnm det principe inscriptum als Akademisch proefschrift uit, Het gelieel geschiedkundig eerste book de Nicolai Machiavelli vita, aetate et scnptin, werd verdedigd onder het praesuiium van Prof, van Heusde en verwierf Nu in an honoris causa den titel van Philos. Theor. Mag. Littor. Ilum. Doctor; het tweedc meer bijzonder handelende over Machvelli’s werkje Det Prin- cipe werd verdedigd als inaugurale disscrtatie ter verkrijging van den rang van Jur. Rom. et liod. Doctor. Na het ovcrlijden van Gabinus deWal (22 Oct. 1833) kozen curatoren der Groninger Hoogeschool Nu man in zijne plaats en den 11 Junij 1834 hield hij zijne inwijdingsrede de Jure pubtico hdc nosträ aetate potUsimum recte excolendo. Zos jaren later legde hij de Rectorale waardigheid neder met eene rede de patrio Jure-consulto , academica inetituüone infor- mando (4. Gedurende dit Rectoraat smaakte hij op den 11 Junij 1840 het genoegen zijnen Akademievriend W. Muurling als op> volger van van Oordt in te leiden met een körte schets van (1) jinnal. Acad- Leod, a. 1822 — 1823. (2) Annal. Acad, Qand. a 1823, 1824, (3) o. a. in de Ärnh, Cour, van 1888, no. 69 — 71. (4) Aunal. Acad. 1839—40. flagae Comit. 1848, p. 191 aeqq. 23 * Digitized by Google 356 zijn ItiVfU eil wctenschappelijke Verdiensten. Kort te voren liad liij eene der^elijke schets "ei^even van J. Len t in», die op den 21 Mei 1840, als opvol^er J. le n Brink zijne betrekking aanvaardde. Beide programata getiiigen van N u ra a n s ge- seiiiktheid om in körten en sierlijken Latijnschen stijl zijn gedachten uit fe drukken. Nog eenmaal, in het jaar 1854 — 1855, vervulde hij ae rectorale waardigheid, en droeg deze op den 11 October 1855 over, na het uitspreken eener redevoering de disciplinae quae in Juris iialurd explicandä versatur, aive de Juris doctrinae philosophicae ambitu et gravitate. Hij overleed in den avond van den 9 Mei 1857. Behalve van andere genootschappen was Nu man lid van het Prov. Utr. Genoots. en de Maats, van Ned. Letterk. te Leyden. Hij huwde Octavia Cornelia Susanna van Swinderen, dochter van Jhr. mr. Oncko van Swinderen van Rensuma, welk huwelijk raet een vijftal kinderen werd gezegenJ. Be- halve de reeds gemelde Schriften zijn nog van zijnc hand ; Inleiding tot de wetenschap van het Europische volkregt, na- gelaien werk van Prof. G. de Wal met voorr. van Nu man üron. 1835. Zede- en staatkundige Toespraken van Dr. W. E. Chan- ning, Alet eene voorr. van Mr. C. Star Numan Gron. 1850. 51, 2 d. Verslag over de bronnen van oud-vader!andsch regt, met. betrekking tot de stad en provincie Groningen. Aanteekk. v h. verhandelde in de Sectie vergad. v. d. Utr. Genoots. over 1853 — 1854; Sectie voor Regtsgel. en Wetg. bl. 13 en Bij~ lagen 13 bl 48 — 58. Joan Melchior Kemper, als Nederlandsch Staatsman geschetst in de Gids, Juarg. 1841 no. 4 en 6, en afzonderlijk Amst. bij G. J. A. Beijerinck, Amst 1841. Schets van het leven en karakter van Mr. Jhr. Wicher van Swinderen in iieu Algem, Kunst en Letterb. van 1836. Schets van het leven en karakter van Alexander Numan in Handel, der Maats, van Ned. Letterk. 1 853. Tammo Sypkens tot aandenken voor zijne vrienden, geschetst door mr U A. Spandau en mr. C. Star Numan, Groii. 1843. Ter nagedachtenis van Ph. W. van Heusde, Gron. 1839. AanspraEn aan de comp, vrijwillige Jagers van de Utr. Studenten, Almanak voor 1831 bl 155 — 162, voor 1834 bl, 115 — 126 ; Annales Acad. Rh. Traject k 1833 — 34, in Orat. T. G. van Lidth de Jeude p. 21: Verslag van de derde riance der vrijw. Jagers van de Utr. Hoogeschool, Utr. bl. 9-19. Ook bestaat er een Hoogd. vertaling van zijne dissert. get- C. S N. Untersuchung über Nikolo' s MachiavelKs Buck vom Fürsten. Nach d. Latien. Deutsch bearbeit von Ferd. Gauter, etc. Karlsrühe, 1841. Digitized by Google 357 Zie Mr. Philip se in llntvf, ifer Jfaatt. v/t» Nfti. t^U. 1858. de Wal, Annzpr. hr op'ninj Arr .hmrl, Verg. op drn 18 Junij 1857 bl. 5, Hand, dar Alg. Verg. 1856. bl. 51 volcg. W. VVoldrinsh, Hi», inaug. qua dune Quaest , Juri» publ. Ketg . etpf p. 64, not. 36; Annal. Äcad. Rh. Traj. a. 1833 — 34. p. XXVIII, Verstag der Jaarl. Vera, tan hei Prov. JJlr. Gen. 1858. Aigem. Künst- en Leit, voor 1834. hl. 29 -299, 312— .317. 1838. b). 4.59— 61, 1841. bl 313 — 315; Bijdr. tot Begtsg. en IVetg . I) IX. bl. 224; .1. de Bosch Kemper, in Staat t. en Staat huis- hnudk. Jaarb. voor 1857 Voorb. bl. IX. Hed. Jaarb . voor Reglsg. en IVetg. D. III bl. 296; Gedenkb. van Gron. Hnogeseh Kiederl. Mus. dritte lieft.. Carlsr. 1838; Kobu.s en de Hiveconrt. NUMMER (VViLHELMüS Mkndricüs), geboren te Leeuwarden, in 17.?5, bezocht de Latijnsehe school te Breda, studeerde te Groningen, werd in 1759 als proponent te Zundert en Rijs- bergen beroepen, in 1771 te Oudebosch, waar hij den 6den October 1781 in den ouderdom van 46 jareij en 6 maanden overleed. Hij was ongehuwd. (1) Men heeft van hem: Dihputatio Philosophica exkiben« observationes selectas ad Origints Hebraeas, Gion 17.55, 4o. Hier achter een Grieksch vers van S. H. Verschuir en Latijnsehe van H. Knock en P. H. Lemanteau. Zie Boekz. der Gel. Wer, 1781. b. bl. 57 volge. Br ans, Kerk. Reg. bl. 180; Herrn ans, Consp. p. 26. NüNEM (A. tan), tooneeldichter uit de eerste helft der achttiende eeuw, gaf onder de zinspreuk per gradus ad altiora in het licht: Petro Aloieio Farnese. Hertog van Parma en Placenza, trsp. Amst. 1738, kl. 8o. Zie 'Wit.sen Geysbei'h. B. A. C. JToo'-d. 1). IV. b!..5Sl. Cat. der Maats van Sed Lrf.f . te J*gder. I) \. !i'. . 159. NUNl'Z (.).), chevrdier de Tavarez, schreef in 178 'i, als Student in de regten, terwijl hij te Znolle «oouachtig was, een uitvoerigen Zegevznng ter he.ugtyke Wederkeringe en Ile.v- xteUinye van Prins Willem V, geplaatst in Gedenkznü van Neerlavds heil en Oranjes zegepraal. Zie V. d. Aa. A'. B. A. C IVonrd. NUPÜORT (Jan) ot Nieupoort, wenl als proponent be- roepen naar Constantinopel met den arabassadeur Kalkoen, en later predlkant te Batavia. Hij tn.nakte zieh als godgelcerde en dichter bekend door: Het Voorporlaal van he.t Gehnnsv der Pallzische Godge- leerdheid geopend of Inleiding tot de verklaring van den Heidelb. Gatechismus, Utrecht, 1775. (l) Zijn vader wa.s eerst amannensis van den prin» stadbouder, later secretaris cn stokbouder te ’sPrin.'enhage. Digitized by Google 358 Catechisatie over het voorbeeld der Ooddelijke Waarheden van A, UeUenbroek, Utrecht, 1776, 2 d. Het voorbeeld der Ooddelijke Waarheden van Abraham Hellenbroek legen de gevoelens van parthyen verdediyd. door Samuel van Emdre, predikanl te Hinnaar, lijnde een Vervolg op de körte en eenvoudige Gatechiaatie over ’t gemelde Voor- beeld door Jan Nupoort, Utrecht, 1785 Het regt Gebruik van den Heidelb. Catechismus aangeweten en iMvgepreten, Utrecht, 2 d. 8o. ’t Wezen den Geloofa, gezogt en gevonden in de XXIate Vraag en Antwoord van den Heidelb. Catechiamue, Utrecht, 1777, So. ßron. 1791, 8o. Brie Leerredenen na het doen van eene gevaarlijke reize, uitgeaproken te Batovia 1782, Utrecht, ’s Hage. Een gedieht van hem vindt men in de Stichlelijke Gezüngen van W. van der Meer. Ziu van der N. B. A, C, Woord. Arreuberg, Naaml. id. 36:!. NUPOORT (Jan van den). Zie NYPOOET (Jan tan DEN.) NÜSSEN (Abraham Janssens tan) of Nuyssen. Zie JANSSENS (Abraham.) NÜSSYE (Johannes) te Groningen. Wij weten alleen van iiera, dat hij de afschrijver is van een handschrift op de bihiiotheek te Groningen, waarin o. a. eeni^e tractaatjes van Geert Groete. Hij voleiodigde het in 1-162 op den feest- dag van Maria Magdalena. Het is beschreven door J, (Ha risse, in zijn Verh. over den Geest en Denkwijze van Geert Groete in Kist en Royaards, Kerk. Archief, 1). 1. bl. 357, 381. NUTIUS (Philippus), Jesuit, te Antwerpen in 1597 ge- boren, welsprekend redenaar en hoogleeraar in de wiskutide cn godgeleerdheid te Praag en Madrid, biechtvader van den graaf de Feria, veldoverste van den koning van Spanje. Hij werd naar Zweden gezomlen, om de reeds wankelende koningin Christina tot de Roomsche kerk over te halen. Hij over- Iced te Mechelen 17 April 1661, in den ouderdom van 64 jaren. Hij gaf in het Vlaamsch eenige Schriften uit tegen Jacobus Trigland, hoogleeraar te Leyden. Zie Foppeus, Bibi. Belg, l*. II. p. 1042; Jöcher. NUWEHOVEN (Dominos van den). Op s’ Eijka Archief berust: Handschrift en Rekemng van D. v- d. N. van de egui- page van elf Schepen van oorloghe, opghestelt bg Myn kere den Digitized by Google 359 Admiraal »an Beveren tot bescermenisse van de Barincbuissen, Ä». 1523. Zie J. C» de Jonge, Get» van hei Ned, Zeev. D. I. bl. 84. NÜYS (Otto), schreef eeu verhandeling de CafiH» dolore, Hard. 1698, 4o. Zie A d e 1 n D g, NUTEN (WrjNAND Jan Joseph), ward den 4den Maart 1813 te ’s Hage geboren, had reeds in zijne jeagd eene over* hellende neiging tot de teekenkunst, en den beroemden landschapschilder A. Schelfhout tot leermeester. Hy ar- beidde van 1825 af, eenige jaren onder diens leiding en bragt het met verbazende snelheid tot eene aanzienlijke hoogte in de kunst. Aanvankelijk bepaalde hij zieh tot bet schihleren van zomer- en winterlandschappen, waaroij hg getrouw de natuur tot leidsvrouiv had. Op zijne reizen door Frankrijk en Belgie werd hij meer nabij bekend met de aldaar heerschende Schilderkunst, die, schoon zeer kort, invloed op zijne manier uit- oefeude, doch spoedig zegevierde zijn gezond verstand, en in zijne Strand-, haven- en stadsgezigten, dikwijls wemelende van on- telbare grondig geteekende en iiks geschilder<le stoffaadje, heerschte weder die zelfde heldere toon en waarheid van kolo- riet, die reeds van vroegere dagen de kennierken der Hollandsehe kunst waren Hij overtrof in de bovengemelde vakken alle zijne tijdgenooten, vooral door meesterlijke penseelsbehandeling. Zijn werk, na zijn dood aanmerkelijk in prijs gestegen, ver- siert de meeste, zoo in- als huitenlandsche kabinetten. Aan- zienlijk is bet getal zijner schilderijen en teekeningen. Im- merzeel vestigde bet oog van het publiek vooral op zijn kapitale scliilderij, voorstellende een Stads binnenhaven, even rijk aan ordonnantie als uitmuntend van koloriet en penseelsbe- handeling, weleer in de kunstverzameling van A. D. Schinkel te ’s Hage. Hij huwde 0. J. Schelfhout, dochter van zijn leermeester, en overleed den 2den Junij 1839. Zijn lijk werd met veel plegtigheid op het R C. kerkhof buiten 's Hage ter aarde gebragt, waarop zijne vereerders een eenvoudig mo* nument stichtten, dat den 22sten Julij 1842 plegtig werd inge- wijd. Hij was lid der Akademie van Beeidende Künsten. Zijn ponret, naar de schilderij van N. de Keijser, door H. ten Hove Bz. op Steen gebragt, is van eene treffende gelijkenis. Zie behalve Immorzeel en Krsmm, Atirea, 1839; Not, ßtogr. tnr IF, J. J. Nuyeu, peinlre holl, par Felix Rogaarts^ Soc, det Beauz-Arit, 1839, met portrei. door Uangniet; Kunst- en Leit, 1839. Kobus en de Riveconrt, Maller, Cat. van Fortr. NUYEN3 (JoAHNRs), een Antwerpsch kunstschilder, van Digitized by Google 360 Wien niets meer bekend is, dan dat hij in 1482 in de regü- ters van het St. Lucaagild aldaar voorkomt. Zie Kramm, t a. p. NUTSSENBUEG (Willem van) of Nuyssenborch, zoon van Jan van Nuyssenburg en Anna van Alblas, diende keizer Karel V op eigen bears, 16 maanden lang, met 10 knechten te paard. Hiervoor werd hem door den keizer te leen gegeven zeker land in Papendrecht, naar hem Nuysaenburg genoemd, later wegens de zware dijklasten, bg steking door zijne erfgenamen vertaten. Hij huwde Wil- helmina Visseber, die hem 5 hinderen schonk. Zie Baien, Bet. van Bordr. bl. 1169. NUTSSENBUEG (Johan van), zoon van den vorige, had in 1572 tot 1596 (zijn sterQaar), het gouvemement van den geheelen Hoekschen Waard tot den Briel toe. Hij huwde 1. Geertruid van der Bies, 2. Emma Botten. Zijne 20 hinderen vermeldt Baien, t. a. p. bl. 1169. NUYSSENBÜRG (Anthoni tak), zoon van Dirk van Nnyssenburg en Geertruid Muys van Holy, was med. dr. en hoogleeraar in de natuurkunde en Grieksche taal. Hij overleed echter kort daarna in 1636 aan de pest. Zijn echtgenoot Snsanna Koenen, schonk hem geen hinderen. Zijn broeder Jacob was med. dr. te Bommel, waar hg in 1648 stierf. Zie Baien, t. a. p. bl. 1171; Schotei, lU. Seiool, bl. 79, 183. NUTSSENBUEG (Isaac t.an), den llden Januarij 1738 te Rotterdam geboren, studeerde te Leyden, werd in 1763 pre- dikant te LJzendoorn, onder de classis van Tiel, in 1765 te Buren, in 1771 te Geertruidenberg, waar hij den 6den Aug. 1778 overleed. Hij behaalde den laten Februarij van dat jaar de zilveren eerepenning met zijn dichtstuk Op het Tweed« Eewogetijde der Ley decke Hoogeschocl, bij het genootschap Kunst toordt door arbeid verkregen. Tegelijker tijd werden jonkvrouwe de Lannoy en de kostschoolhooder Simon van der Waal, die toen beiden, gelgk Nnyssenburg te Geer- trnidenberg, de podzy beoefenden, bekroond, Behalve deze dichterlijke proeve gaf hij nog in het licht: Nederland door vreugde en droefheid tot God geroepen, in 8 leerred enen, Utrecht, 1769. Nederlandsch Eeuuogetijde. in klinkdichten, Dordr. 1772. Körte beschrijving van Geertruidenberg^ voorafgegaan door pUgtige Jubelreden ter Tweeds Vereeuwiging van de eerstge- beurde Verlossing der stad uit de mögt der Spanjaarden, op K Digitized by Google 361 den laaUten van OogHmaand 1573, «n gevolgd van etnigt Historieche Btjiagen, Dordr. 1774. 8o. Nagelaten Gedickten, Utrecht, 1778. Nuyssenburg was lid der Haagsche en Leydsche dicht- genootscbappen. Z'C Brans, Kerk . 'Reg. bl. 6, 162 ; Korfe Rex. van Geertrnid,. bl. 38.3: Witsen Geysbeek, B. A C. Woord. D. IV. bl. 531 volgi. Glas ins, Godg tfed. Arreiiberg, Naaml, bl. 384, 385; de Lannoy, Ged.-, Kobusen de Rivecouri; Bo del Nyenhuis, Topogr. Lütt, hl. 49; Cat. der Maate, van Ned. Leu. D. II. bl. 109, O. lll.'bl. 90. NUTTS (Pieteb), oflScier of schout van Etten, l.eur en Sprundel, werd te Breda geboren, en overleed in Maart 1708. Hij liet onder andere kinderen een zoon na, met name L. Nuyts, die na zijiis vaders dood in geschil kwam met de dorpsregering orer de rckening van den overledenen schout, betwelk bij eene resolutie van den Raad van State, dd. 15 Auar. 1710 beslecht werd. Nuyts wijdde op bet oud adelijk kasteel van den Honte zijne uren van uitspanning aan diclit* en geschied kundige tijdkorting, waarvan de vruchten ons be- waard zyn in zijne navolgingen van Horatius en Juvena- lis, in een treurspel, en in ecnige bij- en opschriften voor zijne vrienden en in vriendenrollen, welk alles in zijn on- dichterlijken leeftijd met graagte ontvangen werd, Hij was de leermeester van Jacob Zeeus van Zevenbergen in bet werktuigelijke der poözy. Ter belooning van een gedieht op koning Willem 111 van Engeland, ontving hij een gouden eerepenning. Zijne werken zijn: Admetus en Alceftis, treursp., Amst. 1694, 12o., 1720, l2o. (3de druk), 1752 Hiertoe behoort: Onderzoek en zedig oordeel op het zoogenaemd Treurspel van Admetus en Alcet- tis, 12o. Mengeldichten, 12o. Achter den eersten druk van den Ad- metus. Het zesde Schimpdickt van Juvenalis. ztnvolgelijk vertaald door enz., Arast. 1702, l2o Het achtete Schimpdicht van Juvenalis, zinvolgel^k vertaald door enz., Anist 1704, 12o. Het elfde Schimpdicht van Juvenalis, zinvolgeHjk vertaald, en op onze tijden toegepast; en eenige Lierzangen uit Horatius Flaccus in Nederd. 'Vaerzen vertaald door enz., .\msterd. 1698, 12o. Het tiende en dertiende Schimpdicht van Juvenalis, in Ned. 'Vaerzen gehragt door Mr. Laurens Bake, heer van Wulcenhorst en P. Nuyts, Amst. 1695, 12o. Het 6de. 8ste, Ilde en 13de schimpdicht van Juvenalis, Digitized by Google 362 door Nuyts met toepassing op zijnen tijd omgewerkt, is ook overgenomen in: Alle d$ Schimpdichten van Juvenalia en Peraius, door ver- scheide Dichteren in Nederd. Vaerzm overgebracht, Haarlem, 1709, 8o. De Bredaasche Klio uitdeelende verscheide Gedichten, be- tretende de Stad, het Land en de Aangehoortgheid van Breda, Amst. 1697, 4o. De regering van Breda, aan welke Nuyts dit werk op- droeg, was er zoo mede ingenomen, dat zij den sclirijver de drukloonen van / 120,50 te goed dced, in daarenboven bij den zilversmid Hendrik van Gulick te ’s Hage, een stuk zilvirwerk, ter waarde van f 202,95 liet maken, als een ge- schenk aan den scliout van Ktten. Neerlands Welkomst aan Zijn Brittannische Majestät, 1698 Amst. 1698, 4o. Dit gedieht, meestal achter de KUo ge- benden, is ook afgedrukt onder zijne Mengeld. bl. 107 — 118. ßeschrijving van Etten, Lear en Spmndel, mss. fol. 53 blz. in bezit van Pr. Cuypers. In de verzameling van autographen van het Noord-Bra- bandsch Genootsehap zijn een paar puntdichten door Nuyts eigenhändig geschreven Abcoude vermeldt nog: Puntdichten, Amst. 1696, 4o. Over ’t landt of de kust der Katere, 8o. Vredezang , in Bibi, van Pamfl. D. II. bi. 293. Zis Witsen Gejsbeek, B. A. C. It'oord 0.1. bl. 535. Colloi l’Escnry, holl. Soem, 1). VI. St I. bl. 400; Her- rn ans, Contp.-, Dez. Bijdr . toi de Get van Sonrdbrab. U 1. bl. 316 voigg, Zeeus, Saget. Ged. bl. I.S1; Bred. Klio, bl. 14. 60; Rabus, Boeiz . van bar. 1697. b. ’I. 240 volgg. Abcoode, Baamr Cal der Maate, van Sed. Leit. D. I. b. bl 1S9, 1). II. bl. 5l4; Kobas en de Rivecuurt. NUYTS (David), rijk Antwerpsch koopman, aldaarinl568 geboren, die zieh in de zeveiitiende eeuw te ’s Gravenhage nederzeite, en er den 24sten September 1631 stierf. Hij is bekend door zijne groote legalen, bij testament aan de armen van 19 Steden van Holland en Zeeland toegewezen, ten ge- zamenlijke bedrage van / 176,300. Zijn portret en dat zijner vrouw, fraai gesnexlen door Jonas .Suyderhoef, met een achtregelig vers van Jacob Cats onder het zijne, vermeldt Müller, Cat. van Portr. NIJBER (Niclaks), burger van Nijmegen, werd toen Tho- mas die Grave den post van Muntmecster der Ilertogelijke Munt van Gelderland niet langer kon waarnemeii, op i Doners- dach in Octavo Sucramenti” 1496 voor zes jaren als zoodanig aangesteld. H(j ontving' last om binnen Nijmegen, of elders, Digitized by Google 363 onderscheidene gouden en zilveren Geldersche munten te slaan, waarvan er nog in de kabinetten gevonden worden en afge- beeld zijn in v. d. Chys de Munten der Graven en Hertogen van Gelderland, ahmede in v. d. Cliya de Munten der Heeren en Steden van Gelderland. In 1499 ontving liij zijn ontslag en werd vervangen door Herman van Nassau van Zwolle. In 1511, toen Karel van Egmond, hertog van Gelderland, Utrecht inhad, vervaardigde hij daar,op diens last, als Muntmeester, ook verschillende munten, waarvan er nog eenige overig. doch zeer zeldzaam zijn (afgebeeld in v. d. Chys, de Munten der Bis- tchoppen, van de Heerlijkheld in de stad Utrecht. Buruemeester, Schepen en Baad der stad Nijmesen en de Meester van het St Nicolaasgild lieten ten jare 1499 door onzeNijber, hunnen medeburger, ook sterfe/ijke srouden en zilveren munten vervaar- digen. — In 1487 had men, toen Deventer van den Keizer het rauntregt verkregen had, uit die stad, blijkens de Kame- raarsrekening van het jaar gezonden, • naer Claes Nijber den muntmeester, ten einile over munter te spreken.” Nog vroeger, in 1481, was Nijber outslagen geworden door Burgemeester, Schepenen en Baad der stad Zutphen, ten dienste van welke stad hij een tijd lang heele en halve wilpenningen vervaardigd had. De Muntmeesters waren zeer dikwerf slechts tijdelijk in dienst en togen van de eene stad naar de andere. De tijd van ’s mans overlijden is geheel en zeker, doch stellig eerst na 1511. Zio V. d. C h y 8, de Muntea der Graven en hertugen van Oelder- bl 111, 294, 99, 300, 3u9, 319, 419; der Keeren en Steden van Gelderland hl. 37, 93, 94. 261 ; der keeren en Sieden van Overijtsel, bl. 29S, 411. NI.1EKAMKR (.Maarten), waarschijnlijk gesproten uit een aanzienlijk Oost-Friesch geslaeht, komt in 1524 voor als niunt- meester der stad Kämpen, zijnde hem op den 28 November diens jaars door Burgemeesteren, Schepenen en Baad dier stad opL'edragen om aldaar eene nieuwe Munt op te rigten en te munten; het laatste op denzelfden muntvoef als de stad De- venter of zooals de muntmeesters te Embden en te Masselt. Al zijne munten zouden binnen de stad Kämpen gangbaar zijn. Hij zoude ook mögen munten schellingen en halve schellingen op den voet der Hambur;;sche. Zijn arbeid zal eerst in l525 een aanvang hebben kunnen nemen. Zie van der Chgs, De Munten der voorm. keertijih. en der Sieden van Overijuel, bl. 322 en 323. NYEKAMEB (Matthaeos), gesproten uit het aanzienlijk Oostfriesch geslaeht van dien naam, schijnt eenigen tijd, en wel tusschen 1473 en 1480, de belangrijke post van munt- meeater te Dordrechl bekleed te hebben, doch die op geene Digitized by Google 364 eervolle wijze te hebben vorlaten. In 1488 komt hij als muntmeester voor van hertog Albrccht van Saksen te Siicek en werd door dezen vorst als onderliandelaar naar Leeuwarden ^ezonden over de overeavc dier stad. Zie van der Chijs, De Munteu van HoU, en Zeel, bl. 464 en 495 en De M unten van l'hed enz. hl 1.32. NTEKAMKR (Martinus), waarschijnlijk wel dezclfde als Maarten (zie boven), komt bij Beiiinsa voor als in 1492 secretaris van graaf Edzard van Oostfrinsland ■ Hij schijnt zieh in Nederland later te hebben opeehouden, blijkens be- risten te vinden bij van der Chijs, de .\f unten van Fries- land, Groningen en Drenlhe, bl. 132. NYENBORCH (Johan van). Zie NETENBORCH (Joh.an van). NYENBORCH (Regina) hield zieh in de zeventiende eeuw te Naarden op. en vervaardkde vloeyende gedickten voor de werken harer tijdgenooten en elders. Zie van der A a, N. B. A, C. Woord. o. b. w. NYENBURGH. Zie EGMOND VAN DER NYENBURGH. N YENBÜRG (J. van) werd, benevens Gaspar Fagel, pensionaris van Haarlem, en Gaspar Sc h ad d, naar Friesland en Stad en Lande in 1668 gezonden, op ’t stuk. der Har- monie, Zie Aitsema, Saken van Staat en Oorl. I). VI. bl. 490 — 495, 603, 529, 607j Wai-enaar, Vad. Uiet. I). XIII. bl. 337. NYENDAAL (Lacrkns). Van dezen Latijnschen dichter, die door zijne tijdgenooten Caspar Bnrlaeus, Bodeche- riis Banning en anderen zeer geprezen . doch door latere critici, vooral door den hoogleeranr Peerlkamp, op een veel lageren trap gesteld wordt, werd. volgens Paquot, te L’trecht gelroren, ofschoon Caspar Burman hem niet onder de geleerde ütrechlcnaren telt. Hij bloeide omtrent 1632. Men heeft van hem: Scaldis devietus, sive Iriumphus super fusd, ad Scaldis ob- tia, Ifispanorum classe , auspiciis potentissimorum foederaii Belgii Ordinum, duciu ülustrissimi principis F r e d e r i c i H e ii- rici. Arausiorum Principis, etc. Ultraj. Hennannus Bo - cnlons, 1631, fol. Scaton ad nobilissimum praestantissimumque juvenem D. Anseinum Boll van IJamersfelt, post publicam Disptitaüonem, publice Doctorem utriusque juris renunciatum, üUraj, Herrn, Boretdous, 1632, in fol. Poimata, Ultraj. 164.5. k Digitized by Google 365 Zic Morhof, Polt/h. T. 1 p. 545); Paqaot, .)/<?«. T. III. p. 6S0, CI. Borrichii, de Poet, üiuert. 6 § 1S4; H o e u I It, Piirn. Lat. Bel.j, p. 172; P u c r I k a ni p, de Poet. Lot. Heerl, p. 28S seqq. van Kampttn, des. der }!ed. Leit. bl. 97; Bodecheri Baniiingii, Poe», p. 86. NYEND.VAL (Gebaed v.4n), Onder de Poemata van An- tonius Aemilius, Ultrsj. 1651, is er ^en A<1 Qtrardum Nyendalium, non minus Jestivum quam literatum, pro Docto- rali u. j. laured publice de contrahenda emtione et venditione disputantem. Zio A. Aemilii, Poem p. 436 Scqq, NTEND.AAL (Gosdinüs van), werd in 1660 predikant bij de Remonätrantsche gerneente te Frederikstad, in 1665 te Dokkum, in 1667 te Zevenhoven, in 1678 te ’s Hage, waar hy io 1690 overleed. Hem werd in de vergadering van 1670 toegelegd twee rijksdaalders van iedere contrihuerende kerk, voor de verlaling der Engdscfie. Hrieven. Waarscliijnlijk zijn deze de brieven vau Haies en Halcanqual, in 1670 door Pb. van Limborch uitgegeven. Zie Ti de mau, Rem. bl 65, 105, 29S, 33U, 36S; itugge, Bitl. der Rem. Ges. bl. 218. NYENHEIM (Floris de) of Niiynhem, drossaard van Hoorne, IJsselstein eu Buren, was in 1566 een der onder- teekenaars vau het Verbond der Edelen. Toen <ie Staten van Holland den 7den December 1575, op het voorstel van üen prins van Oranje, besloteu hadden, om buipbenden van den paltsgraaf Joan Kasimir te verzoekeu, hem te bidden naar dat Land te trekken met alle de krijgslieden te paard eu te voet, die bij geworven had len dienste van den hertog van Alengon en den prins van Conde, en bem, om de kosten der wer- vingen goed te maken, honderd en twintig duizend guldens aan te bieden, mits hij zelve zijn aandeel in die geldsom droeg, werden Floris van Nuyuhem en Olivier van den Tempel met een lastbrief van den prins naar Zeeland ge- zondeu, om Lodewijk van Boisot en .Alexander van Hautain, gouverneur van dat gewest, het berigt te brengen, dat het gemelde voorstel aan de Staten van Holland gedaan en door deze goedgekeurd was, en dat rceds iemand in last gekregen had, om ’t vertrek en aanbod der Staten van Holland aan Kasimir bekend te maken. üe Zeeuwsche gouverneur en de twee afgezoiideuen van den prins moesten het een en ander aan de Staten van Zeeland melden. Uie van Middelburg waren uiet ongeziiid, dien last te helpen dragen, en dewijl Zierikzee thans, uithoofde vau het Spaansche beleg, niet kon betalen, begrepen zij, dat die post op ’t ge- meene laiid behooide gebragt te worden. Digitized by Google 366 Zie Uor, Ned. Oorl, B. II. bl. 38 (BS) ; Languetuf:, Epiil. Sfcret. 1. I. p. 64, 65; te W ater, T'erb, der Edel. !). III. bl. 173 — 175. I). IV. bl. 467; Kobus en de Rivecourt. NYENHEIM (Woltbb Godefbikd van), kapitein in het regiment van Aylva. llct was waarschijnlijk deze, die voor- komt bij de overrompeling van Bergen op Zoom in 1747. Zie Boaicha, Ned, Held, te Land, ü* II. bl, 047. NYENHOFF fHoGO van) of Ny hoff. Het geslacht Ny- enhoff of Nyhoff heeft drie zeelieden in de tweede helft der zeventiende eeuw opgeleverd: Hugo, die hijna al de zware zeeslagen in den eersten en tweeden Engelschen oorlog bij- woonde en in den zeeslag van 3 Augustes 1666 sneuvelde. Hij had twee broeders, waarvan de een in 1665 als luite- nant sneuvelde, de derde, Willem geheeten, werd na dit gevecht, door de admiraliteit van Amsterdam tot commandeur van de Soldaten benoemd, > ten respecte van de merite van syne broeders, beide in rescontre legen den vijandt gesneuvelt.’’ Zij schijnen van Texel alkomstig te z^n. Zie J. C. de Jonge, Get. van het Ned, Zeevo, I). I. bl. 352. NTEMEGEN (Jan van) was, volgens Verachten, Z)o- cuments pour servir u l’hintoire monelaire (TAnverg, p. 32, tegelyk met Hubert Bouwens, onder de regering van Ma.ximil iaan, als voogd over zijnen minderjarigen zoon, Filips den Schoonen, trraveur, of gelijk men het toen noemde, ijeersnijder, in de hertogelijke munt te Mechelen. Zie van der Cbijs, de Manien der Oraven en Herl, van Geld, bl. 96. NYEINRODE (Gusbrecht van), leefde, toen G u i van Henegouwen door den invloed van zijn broeder Jan van A Vennes, graaf van Holland, op den bisschoppelijken zetel van Utrecht was geplaatst. Hij verschijnt het eerst op het tooneel der geschiedenis in den oorlog met de Vlaraingers, toen de stad nog doorJan van Renesse en andere Vlaamsch- gezinde edelen werd bezet gebouden. Hij poogde toen met zijne vrienden, door middel van zijn sterk kasteel Nyenrode, het gebied van den gevangen bisschop tegen hen te besehermen, immers Willem, oudste zoon van den graaf van Holland, verbond zieh den 20sten Julij 1304, om Gijsbrecht vaii Nyenrode met goede trouw te zullen ontzetten of te doen ontzetten, in geval deze als dienaar des bisschops op zijn huis werd belegerd. Bij uitzondering der s loten van Montfoort, Vianen, Zuilen en Beusicliem, was, volgens getuigenis van gelijktijdige schrijvers, het geheele Nedersticht van Utrecht, gedurende de maand April van 1304, in de magt der Vla- Digitized by Google 367 mingers geraakt, waaruit wij mosen afleiden, dai ook het alot Nyenrode toen in de magt des vijands was, doch toen Witte van Haemstede tegen het einde dier maand te Haarlem op nieuw den Hollandschen Leeuw ontrold en den sluimerenden moed zijner landgenootcn op^ewekt had, en de Vlaming in een enkele week uit Holland en het Nedersticht verdreven was, onttrok zieh ook Gysbrecht aan de vreemde heer- schappij en schaarde zieh onder de beschermers van net vader* land en den wettigen landvorst. Zeven jaren later droeg hij het eigendoin van zijn slot Nyenrode met vier morgen lands, aan graaf Willem III op Zijn ster^aar is onbekend. Waar- schijnlijk tusschen 1337 en 1345. Zie Carpontier, H\tt, de Cambr. (Pr.) p. 90, waar Wilhel- mns, denkelijk dezelfde met Gizelliertua onk Crysbreebt. voorkomt. Melis Stoke, Rymkr. U III. ß VIII. bl. 166j Dt KUrk uit de laage Landen^ bl. 196; Mieris, Ckarterb, D. II. bl. 42, Il9; Matthaens, de Jure gladu, p. 265; te Water, I'erb. der Edel. D III. bl 176; Tijdt . voor Ge^cbied, Oudh. en Statist, van Ulr, 183” bl. 398; Algm. liescA . d. Vad, 1) II. fc't II bl. 56, 67; Conn. de la Nobl. d’Utr p. 14, 13; Plakaatb. va» Utr. U. I. bl. 280; de geslachlsiysten b|j Hoogatraten, Ferwerda, Tooral J. J. de Geer, Proeee eener GescA. van het gesl. van Nyenrode uit oorspr. Stukken beseezen (overgedr uit de Berigten van Aet llitt. Gen, l). IV. St, I.) Utrecht, 1851, en Nalez. op de proeve, Utr, 1854. NYENRODE (Gerard Splinter van), schildknaap, broeder of zoon van den vorige, vverd 31 Mei 1346 door gravin Margareha van Beijeren met het huis Nyenrode beleend. Hij komt sedert 1315 in de oude oorkonden voor. Den 13den Maart 1326 trof hij, benevens andere edelen, gelund aan de Vecht, een overeenkomst met den graaf van Holland, omtrent het slaan van eenen dam over de genoemde rivier. Op den lOden November 1327 was hij borg van den bisschop van Utrecht bij den graaf van Holland. Hij overleed waarschijn- lijk omtrent 1357, nalatende een zoon, Gijsbrecht van Nyenrode, naar het schijnt door hem verwekt bij Maria Persyn, genaamd van Velsen, dochter van Johan Per- syn, heer van Velzen, Waterlaud, de Leer en Soutevern, en van Jutte van Brederode. Zio van Mieris, L). II. bl. 190, 248, 331, 448, 617; de Ge er, bl. 9, 10. NYENRODE (Gysbrecht van), zoon van den vorige. Toen hertog Willem van Beijeren op den 11 Nov. 1355 den oorlog aan het Sticht had verklaard, ontzciden verscheidene Stichtsohe Edelen en c. a. Gysbrecht van Nyenrode hnnne vriendschap aan den bisschop Wij ontmoeten hem ge- durende den veldtogt van dien winter aan de zijde van Jan van Egmond in een geveebt tegen de stedelingen van Ban- Digitized by Google 368 schoten, waarbij deze laatsten 70 strijders verloren. Toen bisschop Jan van Arkel in den aanvan^ des vollenden jaars onverwachls in Amstelland viel en de sieden Weesp en Mulden verwoestte, verzamelde Gysbrecht, op last van den Hertog een strijdhafiig heir binnen Naarden. Den 14 Maart 1356 trok Gysbrecht uit deze vesting, en legde Soest in de asch. Bij het gezigt dier vlammen trekt Otto van Zaan, den bisschop Maarschalk van Eenaland, aan de spitse der Burgerij van Amersfoort den vijand tegen. Hevig is de eerste ontmoeting, waarbij Nyenrode zwaar ge- wond en door de tijzing uit het gevecht gedragen werd ln het volgende jaar 1357 komt Nyenrode weder als handelende voor, en werd door hertog Willem voor zijne bewezene diensien met het baljuwschap van Kennemerland en Friesland beloond. In of omtrent 1358 verzoende hij zieh volkomen met bisschop Jan van Arkel, en werd hij, nadat A Ib ree h t zijn hroeder in het bewind was opgevolgd door dezen als baljuw van Kennemerland en Friesland afgezet, en Beinold van Brederode, die de Hoeksche partij was toegedaau, als zoodanig benoemd. Deze willekeurige dand kon uiet anders dan de verbittering van Nyenrode ea zijne vrienden verwek- ken. Brederode ging, om zijne nieuwe betrekking te aan- vaarden, maar in de duinen van Kastricum gekomen, viel hij plotseling in een hinderlaag der Kabeljaauwschen, die zieh daar achter struiken hadden verborgen; drie zijner volgeliugcn werden hem al'geslagea en gednod, en hij zelf ontkwam ter naauwer- nood, door de snelheid van zijn paard, aan hetdreigend ge- vaar, en vlood naar de kerk van Kastrikum. Door de inge- zetenen van het dorp teruggedreven, bergde zieh een deel der aanvallers in het nabijgelegen slot Heemskerk, doch Nyenrode en eenige andere Edelen namen met hunne gezellen de wijk naar Dellt, loen in onmin met den ruwaard. Aan bet hoofd der poorters en vreerade krijgsnenden togen zij uit en verwoestten de sloten Polancn en Binkliorst, braken zelfs binnen ’s Graven- hage des hertogs kerkers open, en verlostten er de gevangeue Delftenaars uit. Hertog Aalbrecht sloeg het beleg voor Delft. 