title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: Gelijk reeds gezegdi is, de zwakken vorderen meenig-+ maalen ffrerke Giften; en: op andere tijden, wanneet zij eene fMeepende Kwäal' hebben, zijn- Kleine‘ Giften dienftig voor hun, om 200 li areegge tot er 00. gere Te kunnen overgaan. ISEOER KV In het onderfcheid der kunne is ook een grond van verfcheidenheid der Giften gelegen. Doorgaans vereisfchen de Vrouwen zwakkere Giften, uit hoofde van haar teeder geitel, en meenigvuldige toevallen van opftijging. a. Men kan het ent geflacht dadelijk aan- zien, dat zij niet zoo flerk'zijn, dat zij tot opftij- gingen geneigd zijn, dat men 'haar geene flerk wer- kende Geneesmiddelen möet'toedienen , enz. b. Voorts geldt hier het oordeel van .CELSUS: „, dat de Arts, die den Zieken kent, beter’zij, dan „„ een’ander, al Zijn’zij-beiden even 'kundig. ”’ V4 S, TEczKat 900 VOORSCHRIFTEN van SLR IENL De bijzandere geßeldheid van den Zieken, die hen natuurlijk eigen is, of welke hij verkregen heeft, en ' die in de vorming, het maakzel van het lichaam, de. kunne, voorgaande ziekten, haaren grond heeft, en nu op de hoofdziekte invloed: heeft, vordert ook zomtijds eene andere Gifte. Hier toe behooren de maandelijkfche zuivering, de zwangerheid, het kraam- bedde, het zuigen, de.opftijging en zwartgalligheid, de vettigheid, de magerheid, de zwakte var zekere ingewanden, de gebrekkelijkheid, de fleen, de nei= ging tot braaken, en andere toevallen. . 4. Hier toe behoort ook nog de Druiper, die men bij zoo veele Zieken van de groote wereld ontmoet. b. In de meefte opgegevene gevallen is her niet raadzaam, de volkomene Gifte, zelfs niet eene fer- ke, te geven, fchoon dit ook, graote uitzonderingen lijdt. De middelen, die tegen deeze gevallen zelven worden voorgefchreven, kunnen zekerlijk in de ge- paste volkomene Gifte toegediend worden. c. De volkomene Gifte kan men ook geven ten aan- zien van verzagtende, verkoelende, en andere Ge neesniiddelen, die geene groote roering veroorzaa- ken, ® | d. Doaorgaans is her. niet genoeg de Gifie te ver, minderen, maar men moet zelfs dıe Geneesmiddelen geheel weglaaten, die. men anderzints aangewezen vindt, gelijkde Spaanfche Vliegen in ongemakken van de Nieren en de Blaas, de’ braakmiddelen in onıflee- king van de. Maag, ontlastende middelen bij den Druiper, enz. | $. CCCXXVI. .GENEESMIDDELEN. a $ CCCXXVIL De perfoonlijke gefteldheid, (Idiofyncrafie,) of de allerbijzonderfte-natuur van den perioon des Lijders, ten aanzien van dit of dat Geneesmiddel, is aller- merkwaardigst, en men moer zig daar naar richten. Zij wordt enkel door de ondervinding gekend. ’Er zijn lieden, die flechts een ontlastend middel behoe= ven te rieken, om ’er uitwerking van te hebben; ter- _ wijl dit anderen in het minst niet aandoet. ‚4, Dit is zomwijlen her geval, en men doet wel, om, wanneer het noodig is, en men voor de eerfle maal bij den Lijder koomt, daar van onderrichting te neemen, ten einde geene noodelooze geldverfpilling of moeielijkheden te veroorzaaken. b. Vrouwen, met opftijgingen gekweld, hebben zomtijds een afkeer van Geneesmiddelen, het geen echter voor geene Jdiofynerafie te houden is. c. De grootfte verfcheidenheid ontdekt men dikwils vooral bij ontlasting- verwekkende middeien. Ik weet zelfs voorbeelden van lieden, die op eene aller- geringfte Gifte, van tien droppelen Tindtuur van Rha- barber , eene fterke ontlasting bekwamen, en anderen “ daarentegen, die, zonder eenige opftijging, en met eene anders goede gezondheid, alleen van drie oncen van het Agua laxativa Viennenfis, met een geövenre- digd bijvoegzel van een Midden-zout,, dezelfde uits werking befpeurden. d. Een Meisjen, het welk in ’t geheel niet met op- ftijging gekweld was, nam wegen grein Braak - wijn- ßeen, zonder ’er van te braaken; doch toen ik op den inval kwam, om haar eenige trekken aan een pijp Vs td» 2 VOORSCHRIFTEN“vAn tabak te laaten doen, bevorderde zulks de uitwerking naar wensch. Een Onfchuldig middel, het welk in zulk een geval wel navolging verdient. $..CCccXXVIlIl "Zoo kan ook insgelijks de gewoonze hier een onder- fcheid maaken, :als waar door: eene ‚grostere Gifte meestal zagter 'werkt, dan eene ongewoone, zoo als het opgegeven voorbeeld van den tabak bewijst. a. Meestal ‘is dit.het geval bij ontlastende midde» len. Wij weten, dat de heerlijkfte Geneesmiddelen , in eene altijd ‚gelijke Gifte, eindelijk naauwlijks meer ‚ werken, en men dus met dezelven zoo zeer moet op- klimmen, dat men ze eindelijk in ?t geheel niet meer geven durft. 'b. Daarom is het noodzakelijk, om, wanneer ont- lasting van het lichaam bewerkt moet worden, de Geneesmiddelen dikwils te veranderen, waar namen dan eindelijk ‚weder te rug koomt, op het geen men eerst ter zijde ftelde, en het welk dan wederom va gewoone dienften doet. c. Ik heb eeue Jufvrouw te Zdinburg gekend, die alle avonden twee honderd en veertig droppels La» danum nam, en zonder die Gifte: niet flaapen konde, Een Deensch Koopman, die in Indiön geweest was, en aldaar aan her gebruik van ’t Zeulfap was gewoon ‚geworden, gebruikte: het. eindelijk tot. zwee drachma°s in de vier en twintig uuren. Wanneer hij die niet nam, was hij geheel krachteloos. Een bewijs, hoe zeer men zig aan eene Giftevan Opium 'gewennen kan, 200 dat: men ook daar mede in het 'kort moet Op- klimmen. d. Een GENEESMIDDELEN.V 303 d. Een perfoon,- met opftijgingen gekweld, wien men de alleriterkfte Geneesmiddelen gaf, om haare gewoone lichaams- verliopping te overwinnen, heb ik'met Senebladeren en Quasfia aan eene ordentelijke ontlasting ‚geholpen, ten bewijze, dat bijvoegzels: een zacht Gencesmiddel werkzaam kunnen maaken.’ Bij haar hielp de Quasfi “rn om de EROREBEeeN 16; overwinnen. g CCCXXIX. Ook moet de /evenswijze niet worden voorbij ge- gaan; want gelijk zij verfchillende graden van ge- zondheid, en verfchillende ziekten voortbrengt, ZOO kan zij ook aan de lichamen verfchillende vermogens mededeelen, om de werking der Geneesmiddelen te vermeerderen of te verminderen. a. Het is bekend, dat Kinderen, ook wel Volwas- fenen, zeer geneigd zijn, om zig met drooge fpijzen te verzadigen, en geene jepelkost beminnen. Zulke voorwerpen vertifchen, naar hunne jaaren, groofe Giften, om ontlasting te bekomen, dewijl de mas/a in hunne darmen zeer hard is. b. I.ieden, die de verftopping ‘van het lichaam in ’t begin niet achten, maar haaren gang laaten gaan, zullen niet ligtelijk door de gewoone Gif- ten ontlasting bekomen, tot dat zij zoo. verre ge- ' komen zijn, dat zij alle morgen het Beneficium na- turae hebben, wanneer zij zig daar toe zetten, ter» wijl hun dan de gewoone Gifte aan de ontlasting hel- pen zals s. CCCHEE 504 VOORSCHRIFTEN van $ CCCxXX. Geheele Volken hebben hier in iets bijzonders, naar maate, hunne. luchtftreek of levenswijze is. In- ' wooners van Saxen en Wesiphalen zijn moeielijk, om ontlasting te bekomen. 4. GAUBIUS brengt nog andere voorbeelden bij, welken ik niet beöordeelen kan; te weten, dat de in- wooners van Siam hunne Braak - dranken in een Pa culum arfenicale, en niet Antimoniale, doen beftaan, en dat de /ndianen twintig maalen meer tot braaken behoeven, dan de Zuropeanen. b, De Brunlchen zijn, als eene zeer levendige Na- tie, voor de gewoone Giften van Kampher ongefchikt, dewijl zij ligtelijk daar door aan her ijlen geraaken. c. Den Spanjaarden moet men van hunne gewoone ontlastende middelen Aerke Giften geven, terwijl zij daarentegen van de bij ons gebruikelijke alleen de werkzaame Giften noodig hebben, vermits dezelven, als hun niet gewoon zijnde, fterkeren indruk op hun maaken. ' d. De Futten hebben de gewoonte, dat zij van een, geheel once Aluin, naar goedvinden ontlasten of zwee- ten. Ik ftond verbaasd, toen ik dit voor de eerfte maal zag: zelfs geven zij het, met dit oogmerk, in Aui te drinken, zonder eenig nadeel. Een bewiis, dat GRAsHU1IS gelijk heeft, wanneer hij de Aluin in het Lood -koliek aanprijst. e. Tot het onderfcheid der Landen, ten aanzien van de Geneesmiddelen en derzelver Gifren, behao« ren voornamelijk de groote, en in de daad zeer on- Scharen Ri ons volftrekt niet na te volgen Giften, dio GENEESMIDDELEN. 408 die in de Westindiön en in Amerika ten deele gebrui- kelijk zijn. Doctor RUSCH, te Philadelphia, heeft zulke onmaatige Giften van het Heulfap, tot uitwen.» dig gebruik in de Hondskramp, en Van de Aina, om de Koorts te ur te gaan, noodig gevonden. $ CCERKKI Niet minder is her age in aanfehouw te nee- men, dewijl eene flerke zomerhitte, eene nijpende koude, of eene maatige wäarmte, ons lecten , lg "en flappe Giften te geven. “ a. Voor den opmerkzaamen eheeshekr is deeze regel zekerlijk niet overtollig, en het in acht neemeh van denzelven is een geöorloofd middel, om bij deh "Zieken in gunst,te komen, mits zulks niet te 'verfe gezogt zij. © b. Echter koomt het hier meer op de keuze der Ge “neesmiddelen, dan op derzelver bloote Giffen, aan. RÄT ea ci ' De bekende werkzaamheid, en het indringend' ver- mogen van het te gebruiken Geneesmiddel, mer de hier vooren gemelde gefteldheden vergeleken, maakt ‘hier de grootfte verfcheidenheid. Derhalven moet de Geneesheer, wanneer hij een Recept voorfchrijven "wil, de door herhaalde ondertvinding vastgeftelde Gifte van elk Geneesmiddel, vooral van het geen fterk werkt, en de graden van die werking, naauw- keurig kennen. a. Dit is een waare, en in de daad gulden reoel, die hij, bijzonderlijk tot bewaring van zijnen goeden naam, 306 VOORSCHRIFTEN- van naam, heeft in, acht te ncemen „op dat-hij nier door engswoone SrORe Lilien zig ‚aan, verwijt bloot Ttelles, ., b. ‚Hij Jette, Se Jean op die Gife, welke ee = ondervinding, van, enkende, en proefneemende;Ge- neesheeren is vastgelteld; ja hij leere door den tijd - de werkzaame Gifte, van elk voornaam middel in ver- fchillende lichaams - gefteldheden sag om telkens ‚te weten, ‚hoe,ver hij.gaan moet... + fer Tr De Kwakzalvers, hebben, vooral. bi. aslastee middelen en ‚Opiaten,,, ‚hunne eigene „Giften, die de zulken, welke gewoonlijk door de, ‚ Geneesheeren ger velgd Srorden., verze te. boven gaan,.en waar mede ‚Zi,zig,bij.het Volk bemind maaken, ‚als; ;her welk.ak deen ‚op, de weıking van het. „Geneesmiddel, ziet,.en wanneer. ‚dezelve ‚genoegzaam ‚of vrij fterk ‚is „. gerust gelooft, dat de Man het ziine gedaan heeft, ‘5 „,@., Echter behoeft. men zig niet altijd aan re gewoo- ne Gifte te binden „; vooral, wanneer men.bij onder- vinding weet, dat de Zieke wel iets meer verdragen kan, ofuitde omftandigheden afnegınt, dat hier iets meer moet gegeven worden. e.. Omtrent. de. werkzaame Gifte zijn, de Geneeshee- ren het zomtijds zer. ondens., Een, „Arts hier te Lan- de wil van een Daar, grein Muscus , .dezelfde ‚werking hebben, welke ‚anderen, en ik zeif, ‚alleenlijk van zes grein, en meer, verwagten. RR = fs Zoo moet men ook onderfcheid aka in de ‚lichaams - gefteldheden ENZ. , naardien. ‚de werkzaame ‚Gifte bij den eenen Mensch anders is, ‚als bij den an- deren, zonder zelfs op den ouderdom- te letten. i «8. Men herinnere zig ook, het geen hier vooren, nopens de gewoonte, Dezegd iS, op dat men niet, ten ‚GENEESMIDDELEN., .37 ‚ten,.nadeele van, den‘ Zieken, zig tot, cene; zekere .Gifie ‚bepaale. | au ACUENER Ss GCCXXXUL,.. baibaing | ü ‚Wanneer: nieuwe,; nog. niet genoeg ealirnie „Beitdesiniddälept gebruikt moeten»'worden,, zo moYEt men met eene Aleine Gifte re en.dezelve voor- ‘zigtig verineerderen. eh a. Dit is zeersaan- te-raaden aan alles; ala ‚nieuwe 'fierke. Geneesmiddelen. beproeven wils:. hoedanigen wijy van tijd tot tijd‘y ‚hoorenroemen. „‚Alleenlijk Imoet.men:zorge dragen, dat het-middel goed.zijs;en saanıden’lof, daar van: in :andereiLanden- gegeven, beäntwoorde, want anders kan men’ het middel,;on- ‚recht,doeny, em-eBenewaare: verrijking:van-de’konst, vals werkeloos; en. Onnuttig; |verwerpen..; Y s3bil Een voorbeeld: daar. van. heefo-welder. het Oxy- el Golchici „ naderhand: de Digitalis: purpurea z.de :iDerra.iponderofar:felite, en« meer anderen si Bee- verd. i = a SYGCCRXXIV. ';ie.De :duurte,. van, ‚een.Genecsmiddel bepaalt ‚ook, wel seenS - ‚de Gifte, als i in Paarlen, Bezoir, en dergelijken. ‚4. Deezen regel ‚heb ik met eenigen ‚tegenzin over- „genomen... Een. Geneesmiddel ds..of, nutlig en’ jvist . noodzakelijk , of.het is ’t niet. ‚In w eerfte geyal moer men in de Gifte niet karig zijn, ‚het moge kos- „‚ten,. wat bet wil, Men moet nier,.gelijk JOHAN- «NES VAN GADDESDEN deed, aan de Armen ‚Bechts de helft geven. b. Het r VOORSCHRIFTEN vAr "p. Het heeft zekerlijk nu en dan een billijk voor- komen, om den Apotheker voor de veelvuldige goed- koope Geneesmiddelen, welken de nieuwe Genees- kunde ingevoerd hehe, voornamelik de Antimonias Jia, fchadeloos te ftellen, en van tijd tot tijd iets kostbaarers voor te fchrijven.‘ Doch de rechtfchapen 'Arts leent zig 'niet ligtelijk tor dergelijke bedriege- -rijen, ten ware de noodzakelijkheid hem daar: toe dwingt, en de Lijder een waar genoegen in de. duure prijzen zijner Geneesmiddelen vindt. "oc. De Paarlen en edele Gefteentens zijn deasenhaän uit de goede Apotheken‘ verbannen. Een Collegium Medicum‘ ziet alleen op de kracht: en werkzaamheid ‘der Geneesmiddelen,, maar niet om den Wer eene winst te bezorgen. 3 « d. Voorts’merken wij hier aan, dat het vob dies iS; den prijs der Geneesmiddelen te kennen , op‘dat men -‘gan de Menfchen zeggen kan,: hoe-veel geld zij..met het Recept naar den Apotheker zenden moeten. ‘Het is onaangenaam, "wanneer de‘Arts te. weinig.'heeft opgegeven. $. CCCXXXV. De fpecifieke ligtheid van een Geneestniddel maakt " dikwils, dat van het zelve, wanneer het flechts in “ eene groote hoeveelheid zijne volkomene werking doety iets moet worden afgenomen, ‘op’ dat niet" zulk eehe: neenigte walging veroorzaake, gelijk bij ler “ Blocmen, enz. het geval zijn zoude, a. Hoe juist deeze regel zij, blijkt wit het zeil- "zaam gebruik van zulke dingen, om in te neemen. Wij geven Äruiden, Bloemen, enz: alleen om als Thes "GENEESMIDDELEN / 39 The te trekken, wanneer het op de Gifte niet aan+ koomt, of'ook het Zxtradt of de Zsfentie daar van. » b. Zelfs de Kina in Poeders en Conferven is veel te ligt, en de volle Gifte maakt een grooten mond vol. Het ware te wehlchen, dät wij een gepast hulpmid= del hadden, op dat wij van de gewoone Giften niet zoo veel behoefden te geven; doch het welk; ten minften in het te keer gaan van Koortien, bij een bloot wenfchen- blijven zal, dewijl de Geneesmidde- len, die daar mede gelijk ftaan, ook tot het Planten- rijk behooten, en dus in dit ftuk het zelfde gebfek hebben, c. Wanneer eindelijk evenwel zulk een ligt middel Begeven imoest worden, z0o0 konde men de Gifte in twee keeren laaten neemen, gelijk wij dit op eene hndere plaats hebben aangeprezen: $. CCEXXxXVi De önaangenaamheid van reuk en finäak ; of welke daar van ook anders de grond zoude mögen zijn, vor- dert van ons, om het Geneesmiddel zomwijlen in kleiz nere Giften te geven, gelijk de Duivelsdrek; de Be- vergeil, de verse Olitn, en dergelijket. a. Deeze dingen, wanneer zij eenmaal noodig zijn; modeten In de volkomene Giffen gebtruikt worden, an- ders zouden zij aan Onze oosmerken niet beäntwoor- den: b. Men moet door de keuze eener geföhikte Yedaatk te, of door zulke bijyoegzelen, die aan het gehkezend vermogen van deeze middelen geen nadeel toebreri=- gen, en den ftinkenden reuk niet geheel wegneemen , trachten te hulpe te Ve: in ’t bijzonder is de ge- daans go VOORSCHRIFTEN vax daante van Pillen voor de‘ Duivelsdrek de gefchiktftez op dat dezelve op de zenuwen van den mond en de keel niet te flerk werke, €« Even zoo worden de vette FAR naar maate van de: hoeveelheid, in-.gepaste gedaanten gegevem Olieächtige dingen voegen zich het.best in een Aman- del- melk,,.die dan zekerlijk een weinig dik moet zijn, $. CCCXXXVII. De gedaante van het Formulier zelven bepaalt dik= wils de Gifte, want de meeften hebben haare vaste bepaalingen. a. Dit is zekerlijk waar, gelijk in: het vervolg Bl ken zal. b. Wij merken hier alleen aan, dat een Shikbrok ( Bolus) eene Gifte veronderftelt, die voegzaam in eens kan doorgeflikt worden. c. Over ’t algemeen geldt hier, het geen ik hier vooren,, van een eetlepel vol van Mengzels, gekookte Dranken, Aftrekzels enz., gezegd hebbe, het welk ook tot Sappen van Kruiden kan worden uitgefirekt. GSGECEXXIVHL Het gebruik van het Geneesmiddel, naar maate het aitwendig of inwendig is, en met den mond ingeno- men, of door Älysseeren toegediend wordt, verannekf al mede de Gifte. a. De uitwendige Geneesmiddelen worden over ’t al- gemeen in veel grooter Gifsen toegediend, dan de in- wendige. Doch het is zeer moeielijk, hier omtrent algemeene regelen op te geven, b. Een GENEESMIDDELEN 311 .b» Een Geneesmiddel , het welk in de gedaante var een Alyszeer wordt toegediend, is drie maalen zoo groot, als het geen door den mond wordt ingeno» men. c. Dikwils gecf ik. de Muskus , bij lieden die niet flikken kunnen, op zulk eene wijze, dat dezelve al- leen op de’zenuwen van den mond werkt. Ik laat.die doorgaans op de tong ftrijken, die dan, gelijk van zelf fpreekt , niet onzuiver, of met eene korst beflagen moet.zijn. Hier toe wordt minder vereischt, dan wanneer het ingenomen wordt. Deeze: aanmerking kan voor eenen beginnenden Arts van nut zijn, wan« neer hij eene Lijderesfe,; met opftijgingen gekweld ,’ of eenen Lijder, die eene Zenuwkoorts heeft, bui- ten flaat vindt om te kunnen flikken, en daar door naauwlijks meer weet, wat hij bij de’hand zal nee« men, Ik heb de Zieken daar door op eene wonder- baarlijke wijze verkwikt gezien, $. CCCXXXIX, Eindelijk befluit GAuBrUSs met het Anormon, (eene nandoenlijke gevoeligheid,) het welk bij de meefte Menfchen plaats heeft, en niet oneigentlijk de prikkelbaarheid van JOHN BROWN genoemd zoude kunnen worden. . Dit. moet ook aan het Geneesmid- del eene vermeerderde werking geven, Hijraadt den jongen Artfen aan, op deeze Energia te letten, en be- fluit met het opgeven van’ verfcheiden regels, hier vooren. bijgebragt, a. Hij haalt het voorbeeld aan van eene Vrouw, die, na het inneemen eener maatige Gi/te van Opi’wn, eene jeukte en affchilvering van de huid kreeg. X 2 b. Ik 912 | VOORSCHRIFTEN van b. Ik zelf kenne eene-anderzints gezonde Vrouw, die, na het gebruiken van..het Ziguor anodynus, de heviglte ftuiptrekkingen kreeg. WER KL; Op het tot hier toe door GAuBIus bijgebragte, maak ik nog de aanmerking, dat men de Gifte van het Opium door te groote angstvalligheid niet te klein moet neemen, dewijl anderzints de gewenschte uitwerking, de flaap, daar op niet volgt. a. Ik heb dit te meermaalen gezien, en mij daar voor gewagt. Een Koopman kreeg tien droppels Laudanum, en zulks verfcheiden dagen achter een. Doch hij fliep ’er in het minst niet van, en zelfs bleef hij naderhand nog lang wakker. b. Dit was klaarlijk de uitwerking varı de ze Kleine Gifte van Opium, als welke den Mensch meer aan tast, en tot onrust, dan tot ftilftand, brengt. Wij zien het zelfde gevolg, wanneer jemand niet zoo veel wijn drinkt, dat hij ’er dronken van wordt. Men. moest dus de volkomene Gifte van het Heuljap geven, wanneer het oogmerk is, om dadelijken flaap te verfchaffen; doeh met eene mindere , ja met eene zeer geringe, Gifte kan men zijn oogmerk bereiken, wanneer men alleenlijk de Maag minder prikkelbaar maaken wil. - ex: Ik: heb ‚gezien ,„ dat de gewoone toevallen na het Heulfap, namelijk, hoofdpijn „ drooge tong enz., na eene volkomene Gifte, die eenen verkwikkenden flaap aanbragt, wegblevem, 6 COCHEE, GENEESMIDDELEN. 313 $.: CCCXLI. *: Ten aanizien van de. bepaaling der Gifte, moet men ook zeer naauwkeurig letten op de bijvoegzelen, Op dat'deeze de Gifte niet buiten noodzaak groot maa- ken. \ a. De Suiker is een gewoon bijvoegzel tot zulke middelen, die op zig zelven geene genoegzaame hoe- veelheid uitmaaken, als IMuskus, zoete. Kwik, Kam- pher, Kermes minerale, enze Men wagte zig, dat men daar van niet te vgelneeme, op dat het niet walgelijk worde. Pijftien grein zijn meestal genoeg. „b. Bij een ligter Bafis wordt gewoonlijk eene krach- tige-bijkomende Baffs, of een hulpmiddel, gevoegd, als,, bij.voorbeeld ,,een Zouz bij het Agua. laxativa, GC» Bij de Rhabarber wordt met nut een weinig Far Iappe,gevoegd , 200 als. ook een Midden-zour. daar bij past, d.. Een onvergelifkelijl bijvoegzel bij ohtlastende middelen, is een derde,. of ook wel cen vierde van een grein Braak - wijnfeen, waar door het niet al- leen in de maat, maar, ook in korter tjjd werkzaam wordt. “e. De Kina, om te A gegeven. wordende, kan ook een bijvoegzel van de Cascarille verdragen; maar om de Koorts tegen te gaan, is geen hulpmid- del of bijkomende Bafis gepast. Meenigmaal echter wordt ’er een Midden-zaut, wit hoofde van bijzon- dere oogmerken, bijgevoegd, f. Het Be feilliticum is een goed bijvoegzel bij de braakmiddelen; de Spiritus falis dulcis bij de pis= drijvende middelen, enz. Xa $. CCCXLIN. 914 VOORSCHRIFTEN van $. CCcCcXLIl De witdamping bewerkt,, in zommige gevallen, eene niet geringe inkorting der Gifte. as Wij laaten, ui voorbeeld, het Agua kamitini gedeeltelijk uitdampen , om de Mmerkagame Gifte klei« ner te maaken. b. Het:fterker verkooken van cen Drank behoore al mede Bit toe. 2 CCCXLI “ Wanneer het ingeven in Ouwels nog sebruikei was, fpreekt het van zelf, dat daar toe eene Aleine Gifte gevorderd worde, wanneer men niet twee‘ Gi ten in plaats van &dne neemen wil. ‘a. De Ouwels zijn tot het inneemen niet meer 200 in gebruik, ’Er valt zeer. veel tegen in te brengen dewijl zij uit een omgerezen Meel beftaan; dewijl zij in de Maag een koek maaken, welke het fterkfte Mensch naauwlijks verteeren kanz dewijl zij tusfehen de Maag en het Geneesmiddel bHjven liggen ; dewijl zij ligtelijk in tweeön breken, en den Lijder dreigen te doen ftikken, enz» b, Wanneer nu nog een göede teug op dien Owwel wordt toegedronken, moet men wel een goede keel hebben, om het Geneesmiddel door te flikken; want het omwindzel maakt bijua zoo veel uit, als het Poe- der of Conferf zelve. e, Wanneer twee Giften in Ouwels gewonden wor- den, op'dat de Zieke niet aan eene te groote Gifte verllikke, is zulks zeer SR ehe dewijl hij dan zoo veel . GENEESMIDDELEN. 315 veel van die pakkende koek bekoomt, dat het Ge- neesmiddel daar door zijne werking niet volkomen doen kan. $. CCCKLIV. Thans komen wij weder op, GAUBIUS e rug, en ;hooren de regelen,; welken hij, met opzicht tor,het getal'.der Giften , voorfchrijft. . a. Wij zullen hem hooren, .en onze aanmerkin- gen ?er bijvoegen. « b. Het is intusfchen. biöjkbaar , dat in ae be- fchouwing een merkelijk, onderfcheid plaats.heeft: want het wordt of aan den Zieken zelven overgelaa- ten, de Gifien te, verdeelen, ‘of de Apotheker zorgt zelf voor die verdeeling. en . Wanneer eene Gifte aan het SREIWENE van den Ge= neesheer beäntwoordt, waar toe zijn ’er dan meerder noodig? a. Dit is prifsliikk, en- in. de meefte gevallen ook doenlijk. - Zelfs in zekere gevallen , als, bij voor- - beeld, van Sappen van verfche Kruiden, welken men weeken. lang.gebruikt , fchrijft men elken dag de noo- dige Gifte voor. b. In.andere Formulieren, . bij voorbeeld, van ge kookte Dranken , Afırekzels , Amandel- melken , enz. worden altijd meerdere Giften voorgefchreven, ge- lijk dic dan ook in wirwendige middelen veclal het ge- val is. 216 VOORSCHRIFTEN van $. CCCXLYL Wanneer het middel onaangenaam, en de Lijder tot deszelfs gebruik moeielijk te bewegen is, zoo geeft men zoo weinig Giften mogelijk. a. Dit verftaar zig van zeif; inzonderheid is dit het . geval bij Kinderen. Ook is men niet gewoon vail Klysteeren meer dan dene Gifte voor te fchrijven. , b: Echter zal de Arts, die het middel gepast vindt, en hoognoodig befchouwt, zig, uit hoofde van die onaangenaamheid, niet laaten te rug houden, om, 200 veel nopdig is, ie SEE TER: 5 CECXLVIL. ‘ Dingen, die dopr den tijd ligtelijk bederven, ver- vliegen, wegdampen, irdroogen enz., geeft men in niet vgele Giften. De warmte der lucht, en andere “oorzaaken van dusdanige ontaarting, moeten wel in ?t 008 gehouden worden, en bepaalen zulks nader. a. Namelijk, wanneer die oorzaaken niet kunnen worden weggenomen, noch vermijd; wanneer men het middel niet OP de eene of andere wijze beveili- en kan. b. De gisting koomt men voor, wanneer men het middel niet al te dun maakt; de kucht ’er van af- houdt; en, zao mogelijk, een fterk Zuur ’er bij- voegt; het in Aoud Water zet, enz. C; Her vervliegen kan men zekerlijk niet weeren, dewijl het in den aart van het /ngrediem ligt; echter kan men altijd beproeven, wat een voorzichtig ge- drag> ten aanzien der lucht, zoude kunnen uitwer- ken, GENEESMIDDELEN. Sn ‚ken, en zeifs de: form zoodanig inrichten, dat: het vervliegen daar aan niet nadeelig zij, zoo alsin Con- ferven en vloeibaare gedaanten plaats heeft; .of.men verkiest,, in plaats van ER He ige AR een. ander. : d. De Heer PATERSoN gaf, Con welke reden, ‚zal hij zelf best ‚geweten. hebben, ) tegen den. Drui= per, Poeders om in te fpuiten, die in korten tijd verr ‚vlogen, zoo dat de geheele voorraad, dien men op zeize mede nam, tot een. enkel niet verdween. ‘Waarom nam-hij niet, in plaats van het vast Laog- 'zout wit Planten, het meer zeker Mineraal Loogzout? Of waarom.gafhij het middel uit het Plantenrijk niet ‚in. eene vloeibaare gedaanie? e. Wanneer men Naphta, of. andere. .Zzeer vioeibaage dingen voorfchrijft, draagt men zorg, dat daarıbij de behoorlijke ‚omzichtigheid _worde in acht genomen, .om dezelven voor het opvliegen | te bewaren, het geen 'yooral door het langzaam en sroppelswije afgieten ‚bevorderd wordt. ı f Bij deeze gelegenheid harhasje ik den Sch, ” dat wij een;Geneesmiddel hebben mogten, het. welk tusfchen Naphta en. HOFMAN’S Droppelen het mid .den hield. g. Het droog worden. kan men gemakkelijk ‚voor- -komen, wanneer men, naar maate van de zamenftel- ling, een weinig Water , Brandewijn, Olie, enz. bij het. Mengzel voegt. h. De Conferven worden het best met een dunne Slim van Gom bereid, die altijd, wanneer het noo- dig is, met een weinig Water ververscht kan worden. i. In ’t algemeen echter moet de Geneesheer zorge dragen, dat hij geen Recept fchrijve, waar in dingen 6 xX5 VOOI- 58 VOORSCHRIFTEN van voorkomen, die zoo »ligtelijk iontaarten; “en »hijbe& hoort dus de ADESEBE Medica wel beftudeerd te hebben. © GECKLVHL - ""Wanneer de werkzaame Gifte van het voorgefchfe- verre te groot is, om op eeis te worden ingenomen, 200 is het dienftig, wanneer zulks niet hindert, de- zelve in meerdere Giften te verdeelen, en met tus- fehenpoozen te neemen, op dat de Zieke daar van ‚geene walging en braaking bekome ; 'gelijk vooral bij de zulken; die ligtelijk braaken , het gevalis. a. Hier van is reeds gedeeltelijk Lean toen wij van de Ouwels fpraken. '&. Men merke echter op, dat dir verdeelen eene groote ongefchiktheid te weeg brengt. "In de daadis het verdeeld inneemen eene vermeerdering van innee- ‘mens en de Lijder wordt te vroeg van het middel moede, wanneer hij zoo veele maalen innieemen moet. ©Ook de bijvoegzels „en het vocht, waar in het Ge- neesmiddel gemengd is, dienen om‘de Maag te vül- len, en niet dadelijk weder ledig te laaten worden. e. Het is de grootfte inbeelding, dat eene verdeel- de Gifte geene volkomen werkzaame Gifte zij, en dus -ook niet, in alle gevallen, de behoorlijke dienften doen zal.. De Aina, die gegeven-wordt om de Koorts tegen te gaan, doet echter veel’meer, wanneer zij met nadruk op de Maag werkt. -'d, Hier is o0k de plaats, om het hier vooren ge- zegde te herhaalen. Veele Artfen zijn zoo bang voor het Opium, dat zij het in kleine Giften geven, om 'geen’onheil te veroorzaaken, en juist daar door bren- gen GENEESMIDDELEN. 919 gen zij den Lijder nadeel toe. Wanneer zij den Zie- ken de Gifte op eens gaven, welke hij nu in twee en meer keeren bekoomt, zoo zoude de Zieke zig daar bij beter bevinden. e. Heris bekend, dat Zanten, om ontlasting te be+ werken, die zekerlijk zeer onaangenaam zijn, wan- heer zij Op eens gegeven worden, Kunne ontlastende Werking geheel verliezen, wanneer men ze in ver deelde Gifien ,. ‚en na lange > Beeft. f. Men voege hier bij, het geen hier vooren van de gewoonte gezegd is, en hier nog veel meer gelden moet. Hoc kunnen verdeelde Giften eindelijk nog eenigen indruk maaken? g. Dat men van eene volkomene, werkzaame en krachtize Gifte braakt,, kam misfchien door een wei- nig Heulfap worden voorgekomen, wanneer voor ’t overige njets Br dit ich fEReRL ? $ CCCXLIK ie men Werk werkönde middelen geeft, en tevens de natuur van den Zieken, of zijne perfoon- Tijke 'gefteldheid nog niet recht kent, zoo doet men best, de volkomene Gifte verdeeld te geven, op dat men door die onwetendheid geen nadeel toebrenge, LICH "Het zelfde geldt ook ten aanzien van nieuwe en nog niet genoeg beproefde Geneesmiddelen. Dit is klaar, en heeft geene uitlegging noodig. €. CCGEh 520 VOORSCHRIFTEN: vax SB CCCER Wanneer men een Geneesmiddel in eene nier genoeg gekende of twijffelachtige ziekte gebruikt, en men het echter voorfchrijven moet, is het best, niet veelg Gifien daar van te geven, op dat men den Lijder niet lastig valle, maar de middelen dadelijk veranderen kunne, _ @. Dit is een zeer goede raad, dien elk verftan- dig Arts zal goedkeuren. a b. Echter koomt het ’er op aan, of de Zieke z00 digt bij. de hand is, dat men dit doen kan. In dit ge- Val is het beter niets te wagen, ._ EEE COLIL Geneesmiddelen, welker bereiding.moeielijk en lang» duurig is, moet men in. verfcheiden Gifte voor- fchrijven, om den: Apotheker de moeite te fpaa- ren, of, om beter te zeggen, om voor den Zie- ken onnoodige‘kosten uit te: fpaaren, ‚het. geen altijd plieht is. en #@. De Surgeons. Apothecaries te Londen hebben daar in.hunne eigene, manier van handelen. Zij bereiden bijna elke Giffe.op zig zelven, op dat de kosten hoog loopen zouden. Men hoort bij hen niet dan van Slik- brokken , Drankjens, enz. En:het is bekend, dat, hoe voortreffelijk de Engelfche Geneesmiddelen ook zijn mogen,-het fluk der bereiding bij. hen ellen- dig is. $. CCCLIM. GENEESMIDDELEN gu $. CCCLIIL .-Wanneer de Geneesmiddelen over Land gezonden worden, naar plaatfen, die geene Apotheken hebs ben, moet de hoeveelheid der Giften toereikende zijn. a, Het koomt ’er voornamelijk op aan, of men niet dagelijks gelegenheid heeft, eenen Bode naar de Stad te zenden. Wanneer dit het geval is, behoeft men flechts voor vier en twintig, uuren te zorgen. b. Men doet best, dat men, bij het verzenden van Geneesmiddelen, meestal van zulke dingen gebruik maakt, die niet ligt breekbaar zijn ; en liever iets meer mede Brei dan in den tijd, dat men weder eenen Bode bekoomt, verbruikt kan worden. c. Men richte zig voornamelijk naar de waare aan- wijzingen ter geneezing, en geve zulke Geneesmida delen, die een geruimen tijd fand houden. Het ge= duurig verwisfelen der Geneesmiddelen, twee maalen des daags, kan onmogelijk aankomen, door dan Poec« ders, dan Mengzels, dan Pillen, dan Droppels, en ik weet niet wat meer, voor te fchrijven. ...d. Echter is het geraden, ook zorge te dragen voor de aanwijzingen ter geneezing, die zig waarfchijnlijk ftaan op te doen. . CCCLIV. Wanneer daafentegen de Arts den Zieken dagelijks zelf bezoeken kan, moert men de Giften niet te tal» rijk maaken, op dat hij niet weg gaa, zonder iets nieuws te hebben voorgefchreven, het welk bij zom- mige Zieken zeer aanftootelijk is. a. Dat gaR VOORSCHRIFTEN van a. Dat ’er zulke onverftandige Zieken nog zijn, is maar al te waar, -Doch boven zuike ongerijmde en ergerlijke vorderingen moet men zig verheffen. Het eerfte gebod is, zijn plicht te vervullen: her tweede , ja misfchien eerst het derde of vierde , legt ons op; den Zieken, of liever die tot zijn gezin behooren, te vrede te ftellen, wanneer '2ij zoo dwaas zijn, om'te verlangen, dat men, onaangezien de aanwijzingerr ter geneezing dezelfde blijven, de Gencesmiddelen verandere; het welk evencens is, als of men, bij een gunftigen wind, het zeil veranderde, b. In dit ftuk toont zig de waare Arts. Hij over= weegt £erst behoorlijk, wat hem te doen ftaat, en blijft dan ftandvastig bij zijn befluit. "Dan hebben zij- ne Geneesmiddelen tijd om te werken; dan volgt de uitwerking zeker; dan is hij zeker van zijne zaak: het geen daarentegen het geval niet is, wanneer hij altijd zig beängst toont, dat de Zieke den anderen dag nog niet beter is; wanneer hij met zijne eigene genees= wijze den fpot drijft: want wat is het anders, waı= neer men elk oogenblik van Recepzen verandert? c. Ik heb ook altijd bevonden „ dat 'geen verftandig Lijder ongeduldig geworden is, of naar verandering van Geneesmiddelen gehaakt heeft, wanneer ik hem de onveranderlijkheid mijner geneeswijze verklaardes en hem het afwagten van een gelukkig einde der ziek- te aanraadde. Een’herhaald vertröoftend bezoek van den Geneesheer is genoeg. d. Mogten de Artfen, die. zoo dikwils, zonder hoodzaak, andere Geneesmiddelen voorfchrijven, be«= grijpen, dat zij daar door toonen, de ziekte niet techt gevat te hebben, dewijl zij-in hun oordeel dahr omtrent niet vast zijn, dewijl zij op die manier her vOOr= GENEESMIDDELEN., 383 voorkomen .‚hebben. van proeven te doen, often min- ften geene ondervinding genoeg te hebben. e. Daarom heeft een Kwakzalver dikwils ongelijk meer vertrouwen, dan een gefchikt Geneesheer. Hij fpreekt op eenen gerusiltellenden, vertrooftenden, zig zelven voldoenden, toon, en hij vermaant ‚den Zieken, om maar ‚flipt zijne geneeswijze te vol gen. HE ECHT, Wanteer een Jang aarnhoudend' gebruik van een Ge= neesmiddel noodzakelijk is, zoo laat men het in ver- fcheiden Giften verdeelen: want de fpaarzaamheid noodzaakt den Lijder, of die tot zijn gezin behoo- ren, om het eenmaal betaalde te verbruiken, a. Deeze regel koomt dikwils te pas, dewijl de gierigheid ook bij de Zieken plaats heeft. Ik heb daar van zonderlinge voorbeelden gezien. Eene Vrouw vond, na het afloopen der ziekte van haaren Man, nog een glas vol van een buikzuiverend middel ftaan; zij deelde het met de Meid, om van dit heil- zaam Geneesmiddel nut te trekken, en.om een zoort- gelijk, wanneer: het misfchien noodig ware, te fpaa- ren. Het was in volle gisting, en bruischte, als Champagne-wijn, op. Zij lachten hartelijk, toen zij dit teeken van de kracht van het Geneesmiddel zagen, doch het werkte zoo geweldig, dat zij beiden een Buikloop daar van kregen, die verfcheiden dagen duurde. b. Ik ben geen vriend van groote flesfen met Meng- zels enz,, maar wanneer ik zulk eene gierigheid be- fpeure ,. fchrijf ik, duchtig op; echter moer de aan- wij 44 VÖORSCHRIFTEN van Wijzing tet genezing nimmer worden uit *t oog “= lorens SBOGCELVL © Wanneer een Geneesmiddel na korte tusfchenpoo« zen moet worden ingenomen, Zoo moeten ook meer- dere Giften worden voorgefchreven, om de moeite van eene nieuwe bereiding voor te komen. a. In de Steden, waar men het middel dadelijk krijgen kan, zorgt men voor verfcheiden uuren na elkander. Echter moet de Arts zulks nader bepaa- len. Liever &dn of twee Giften te veel, dan te weinig. b: Voor ’toverige maakt men zig bij den Apothe= ker befpottelijk, wanneer men elk half of geheel uuf met een Recepz in de Apotheek koomt. $. CCCLVIl. Eihdelijk jemand, die met eene flepende ziekte ge- 'kweld is, verlangt naar afwisfeling der Geneesmid- delen; of maakt de aanwijzing het noodzakelijk , zod fchrijve men eene geringe hoeveelheid voor, om het dikwils, en met weinig EN: te kunnen afwB- felen. a. In flepende ziekten behoudt dborgdans eene aart- wijzing ter genezing langen tijd haare waarde; wilde imeh daar in veel afwisfeling toelaaten, Zoo zoude men met de aanwijzing ter genezing fpelen. b. Maat daarom behoeft men hog geene onmaätig groote hoeveelheden voor te fchrijven; men moet niet meer dan ten hoogften vier en twintig Poeders voor- fchrij« vGENRESMIDDEELEN.! 35 fchrijven; Droppels alleeplijk voor agt of veertien das gen; van ‚gekookie Dranken hooit theer, dan een fles vol, enz. op dat de Geneesmiddelen niet bederven; ‘of door de opgehöopte BEN den Lijder eeh fehrik "wordt aangejaagd. "ec. Metiömber bij deeze mastige, ‚horskeiheden aatı geene verandering denken, maar den Ziekenern- fig voorhouden, dat -hij zig het aanhöudend ge= bruik vaiı het zeifde middel belloort te laaten wel- gevallen. d. Echter, wanneer'het'te lang duurt; en de Zie« 'ke dit Geneesmiddel moede ‚wordt, zoo kan men, door middel van bijvoegzels; aan het zelve eene' an- "dere kleur, reuk; fimaak of; dikte geven, en het, in den uiterlijken fchijn, maarıniet in-het wezentlij- "ke, veränderen; ‚zoo. 'als vn Ba eenmaal wa hebbe. &. Zomtijds neemt men 7 wel een ahder ie doch het welk van het, eerfle in zijnen aart niet af- wijkt, hoe wel het gröotere of kleinere Giften vor- ‚dert; eene andere gedaanute heeft, enz. Eene goede Materia Medica doet bier in den besten dienst, ver- „‚mits zij den Arts, bij voorbeeld ; Spiesglas - middelen genoeg aan de hand geeft: f. Het heeft ook eene groote nuttigheid, Wanneer de Lijder ongeduldig wordt, en ‚naar andere Genees- middelen verlangt, dat men hent tusfchen beiden een onaangenaam middel geeft, welke onaangenaamheid “ Echter alleen in bijvoegzeien) hadren’ Erond kan heb- ben, om hem zijn voorig middel minder >Walgeibie te maaken: y $. CCCLVIIL. 3:6 VOORSCHRIFTEN va $. CCCLVIIL Na deeze regelen, dor ons van GAUBIUS Ofit« leend, en de Gifien der Geneesmiddelen. betref- fende ,. zullen wij *er n0B eenige ge era bij -voegenzisil «sl OEL I. "Zekere duure Geneesmiddelen worden niet in veele «Giften voorgefchreven, ja zelfs dene enkele Gifte kan voldoende' zijn, en"wanneer’de aanwijzing ter gene» zing dezelfde blijft, kan men, in allen gevalle, meer daar van laaten haalen. ‚Daar |toe:'behoort de! Muskus, de UURENEUNE en an- dere, a BRanEIEee ’ Bi eCccLx. De Amandel- melik PR zelden in grooter hoeveeh heid, dan voor eenen, of een halven dag, voorge» fchreven, en vooral de warmte der lucht in aam- „Tehouw genomen,.. _ En ECELKI. Wanneer men. het: geringfte vermoeden heeft, dat „.de.Lijder meer, dan de voorgefchrevene Gifte neemt, en dus met werkzaame Geneesmiddelen zig; nadgel zoude kunnen toebrengen, zoo fchrijft men hem maar zeer weinig op eenmaal voor. a. Dit GENEESMIDDELEN., , ‚3? #. Dit is zomwijlen het geval, gelijk mij ‚zelven wel is voorgekomen, "bij Menfchen, die de Pillen yan Sublimaat inneemen. Het ware ten dien opzichte bijna wenfchelijk, dat de Arts zelf de Geneesmidde- leni:gave, u se © b.’Meisjens; die Zwänger zijn, komeh dikwils bij de Geneesheeren, omtegen.het wegblijven haarer maandelijkfche ftonden raad te zoeken.': Men wijst haar nietiaf, op.dat zij niet:in handen van oude wijs ven vallen, maar men misleidt haar. - Men fchrijft haar Pillenvan Broodkruimen voor, et, verzilvert die. Daar 'vanılaatımen haar bet heilig getal van zeven nee- men. Dan, zij denken den langzaamen Artsite ver» rasfen, zij neemen meenigmaal de halve of geheele doos mei Pillen, en zij mogen zig den maaltijd bederven ; maar dit is het ook alı $ CECLXII De ftinkende Geneesmiddelen, "waar toe voornaine- lijk het Oleum asphakti behdort, fehrijft men ook flechts in Kleine Gifien voor. .OECHKIE Bij infpuitingen in de Pisbuis in den Druiper, wäar in Sublimaat koomt , die nog door zommigen gebruikt worden, wagte men zig voor eene groote hoeveelheid; want wanneer men aan het ondetfte koomt, is niet zelden de Kwik neergeploft, en dit zakzel kan gewel- dige nadeelen veroorzaaken, Ya $. CCCLAIV: 98 VOORSCHRIFTEN van $. ECCCLXIV.. ‘ Het is niet genoegzaam zeker, om van een zeer werkzaam Geneesmiddel, het welk op eens gebruikt moet worden; te gelijk twee Giften te. zenden , wan-. neer dezelve niet in twee afzonderlijke flesjens)ge- geven wörden,' want de Zieke kan kwalijk onderricht ziin, en beide Giften op eens neemen. . De Pillen worden dikwils zoo voorgefchreven , dat ’er geen ze= ker getal van Gifien uit koomt; ook houdt de Lir der gewoonlijk daar mede op; eer de Pillen ten ein= de zijn, EL GENEESMIDDELEN. 329 nn LIU ELFDE AFDEELING. Van de hoeveelheid van het Geheel, CC. D.: algemeene hoeveelheid moet ten minften eens zo®e fterk zijn, als de bijzendere, of de Gifie, al wierd zeilfs maar &ene Gifte geördonneerd, Dit behoeft geene uitlegging, $. CCCLXVL De gedeeltelijke hoeveelheden mocten zoo bepaald worden, dat ’er naauwkeurig zoo veele Gifer uit komen, als men hebben wil. a. Dit is, in zekere gevallen, des te noodzakelij- ker, dewijl de Apotheker anderzints imoeite heeft, om de deeling juist te treffen. b. Het luidt niet wel, wanneer men zijne onkun- de daar door verraadt, dat men, bij voorbeeld, een ‚drachma te veel opfchrijft, en öp het getal,. waar mede men moet uitkomen, niet let. ce. Dit heeft deeze ongefehiktheid, dat de Apothe- ker het verftand van den Arts moet aanvullen, om met de juifte hoevee/heid uit te komen, en niet noodig ‚te hebben,„ eene tweede fles te neemen. d. Ten aanzien van yloeibaare dingen, voora! van Mengzels , moet men altijd letten op de meer of min moeielijk op te losfen Zngrediönten, om te kunnen Yvg bes d50 VOORSCHRIFTEN van berekenen, welke plaats zij, met de Wateren en Sy= ropen , inneemen; gelijk vooral ten aanzien der Wijn- feen- krijstallen plaats heeft, e. In andere Mengzels koomt zomwijlen een QO. Ss voor, doch het geen zoo veel mogelijk vermijd, en de hoeveelheid üirgedrukt moet worden. : 6. CCECLXVIL „ Het is over .’t algemeen .eene zeer wezentlijke ei= senfchap van een Recepr, dat de wel berekende Aoc- veelheden der Ingredienten juist op. elkander fluiten, en een zeker getal van Giffer uitmaaken. a. Zekerlijk behoort ook de Cijfferkonst tot het fchrij- ven van Recepten; zonder de vier hoofdregels van die Kon kan men onmogelijk daar mede te recht komen. b. In alle gevallen laat zig dit wel niet zoo juistiin pradijk brengen; doch men moet ’er zig echter op toeleggen, wanneer men de hoeveelheden voorfchrijft, dat een gelijk getal, en gelijke Gifien, uitkomen. . c. Het is intusfchen niet genoegzaam, dat het op ?t papier zoo uitgerekend Zij; het moet ook met den aart der dingen over&en komen. Men moet op de ontbindbaarheid , dikte, enz. letten. - d, Voor zulke Artfen, die zig niet vertrouwen dus- danige berekening te'maaken, blijft niets anders ove- sig, dan zig. aan goede: geleende: Formulieren letter» lijk te HOUR GuCSChXVIH. Het verdere, de hoeveelheid betreffende, zal uit de bijzondere, Verhandeling blijken, x TWAALF- „GENEESMIDDELEN. 337 . { I © TWAALFDE AFDEELING. Van de Naamen der Ingrediönten. r & COCLIIL. Or ”t algemeen behoude men de, Winkel naa- men, met weglaating van alle nieuwe konftige bena- mingen. a. Dewijl het Receps eigentlijk eene onderrichting “ voor den Apotheker is, en gewoonlijk door meer dan &&n bereid moet worden, is het hoogst noodzake- lijjk, dat men zig van zulke uitdrukkingen bediene, en de zaaken zoo noeme, als het bij hun gebruike- lijk is. RER b. Een geleerde: opfchik doet. hier eene verkeerde uitwerking; de Apotheker verltaat het niet, en weet niet wat hij geven moet, of raadt ’er maar naare c. Bij ons is de kruidkundige naam Geum urbanum - alomme bekend, maar ’er behoort yrij wat toe, ceer zulk eene nieuwe benaming wordt ingevoerd, Ik twijffel,-of wel elke Apotheker van het platte I.and daar uit dadelijk de Cinchona ofhcinalis vaden zoude. d. De nieuwe Franfche antiphlogistifche Scheikunde heeft ook wonderbaarlijke naamen ingevoerd, die den Geneesheer verwarren. Wie zou bij Su/fare de Poras- fe het Arcanıtim duplicatum zocken? Y4 g. C CCLXX. #32 VOORSCHRIFTEN van SECCLEL Inzonderheid moet men het Apothekers - boeky ( Pharmacopbea vel Difpeh/atorium,) het welk in een Wand gevolgd wordt, of het welk men zelf bedoelt, grondig kennen, en het per korte gen in her Res cept aanhäälen. ' h a. Dit is, ten aanzien van zommigen, ook gebrui- kelijk, vooral van het Edinburgfeche, b. Ik heb eens gezien, dat een Schipper een Re» cepi tot een braakmiddel hier in X“ oppenhagen , op zijn eigen gezag, liet gereed maaken ‚en het welk negen grein Tartarus antimonialis bevatte. Onze Apothe- kers verftonden ’er natuurlijker wijze onzen Tartarus emeticus door, en raadden den Man nog bij alle ge- jiuk , dat hij het Geneesmiddel in meer dan eene keer zoude neemen. Op het neemen van het eerfte gedeel- te braakte hij geweldig. Het was dus een andere Tar- Tarus antimonialis- geweest, dan onze gewoone Tar- Barus .emeticuse c. Men wagte zig voor de gelijkluidende naamen, en fchrijve de lettergreepen vol uit. In voorige tij- den, toen de Materia perlata en de Mater perlar rum beiden in de manier waren , moet de Apotheker, wannger bij verkorting Mat. perl. gefchreven was, wel in verlegenheid geraakt zijn. - d, Men noeme het kleinigheden, beuzelingen enz. , 200 veel men wil, ’er is aan het naauwkeurig fchrif ven der Recepten oneindig veel gelegen. Het is niet alleen onaatıgenaam, maar ook zeer onzeker, om uit een woord of teeken wijs te worden, waar de letters naar mügge- »ooten gehijken, of door inkt-vlakken onleesbaar gewörden zijn ; So gene $. CCCLXXL GENEESMIDDELEN. ; 333 SICHBLXXEN Ook behoort men, wanneer men twee of meer Wa- teren, „.Ohien, Syropen, achter elkander laat volgen, telkens door het herhaalen van de woorden Ag. Ol. Syr., of ten minften door- het ftellen van een ftreep, aan te wijzen, dat men het Praeparaat,.en niet het enkelvouwdig middel bedoelt. Bij voorbeeld; B. Ag. terafor. nigr. 3v®. —— Cinnam. 3is - r Elaeofacch. citr. zii. Lig. anod. min. H. 38. E M. Al was de ftreep hier weggelaaten, zoude men kun- nn naargaan, dat hier geen Äaneel, maar Kancel- water bedoeld werd; anderzints zoude die misvatting zomtijds gevaarlijk kunnen zijn. Ys5 DER. #4 VOORSCHRIFTEN: van DERTIENDE AFDEELINGi Yan de Charaöters of Teekenen.. SBEGLXXEL D. teekens, die in een Recept nog gevonden wor- den, en van de Scheikunde ontleend zijn, vleijen de gemakkelijkheid, en geven aan de konst het voorko- men van geheimzinnigheid; doch zij zijn aller- onze- kerst, vooral, wanneer de Arts niet zeer goed ‘of te fchielijk fchrijft, en behoorden dus niet meer geduld te; worden... a. Het is ongelijk. gimakkelifken „ een Recept met teekens te fchrijven, dan zonder dezelven. b. Dat men den Artfen nog uit onverftand toe- voegt, dat zij zig van geheime charadters bedienen , die de gemeene Man niet verftaat, is zekerlijk geen roem, en geen braaf Man zal zig,,op een geheim be- roemen, vooral, dewijl de Apotheker het: immers weet. Zijne Recepten moerten volftrekt het voorko= men van algemeene bekehdheid hebben; geene han- deling moet het licht minder fchuwen, dan het voor- fchrijven van Geneesmiddelen. c. Hoe ligtelijk een teeken aan het dwaalen kan hel- pen, vooral, wanneer niet de grootfte zorgvuldig- heid wordt aangewend, is bekend. In ’t bijzonder kan een penne-trek of inkt-vlak het Acidum nitri z tot GENEESMIDDELEN ’ 3 tot een Acidum visrioli maaken. Even zoo min is men zeker , dat men niet een Sublimaat in plaats van gen Praecipitaat neeme. , ai d. Her is derhalven goed, dat zij niet geduld wor- den, en dat men de woorden met letters vol uit fchrij- ve, of ten minften' zoo\veel’daar vanıter neder itelle , dat alle misvatting kan worden voorgekomen, e. Zelfs de teekens van het gewicht zijn zeer on« zeker: zij zijn ligtelijk aan vervalfching onderwor- pen, waar van ik een merkwaardig voorbeeld onder= vonden hebbe, Vooral is het teeken van een ferupel zeer gelijkvormig aan dat van een drachma , wanneer dit eenigzints rondachtig gefchreven wordt. ‘'& Dewijl allen niet genoeg Larijn kennen, of, die het kennen, ’er dikwils mede pronken, zoo is het filer raadzaam, de gebruikelijke Romeinfche getallen äf te fchaffen, en daar voor Latijnfche woorden in de plaats te ftellen. g. Wanneer jemand, in plaats van 18, zette duo- deviginti, was het zeer goed Latijn, maar tevens zeer ongewoon Apothekers- Latijn. h, In verfcheiden Geneeskundige Ordonnantiön wordt wel bevolen, dat de Leerlingen Zatijn moeten ken. nen; maar men moet altijd’in ’t 008 houden, dat de Apotheker een handeldrijvend Man is, die zeer braaf kan zijn, al heeft hij geen Latijn naar de konst ge- leerd. i. Ik wenschte echter, dat van de Gewichten of Maaten de eerfte lettergreep vol uit gefchreven wer« de, en het teeken weggelaaten. VEER», 36. VOORSCHRIFTEN. van = Br: ’ 2 VEERTIENDE AFDEELING, - Yan Gewichten en Maaten. 