title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Waar toch de ridder al die instrumenten Tan daan had en wie ze bem gemaakt had? Er waren er Telen onder, die op eene gewone trompet geleken, en echter was de toon , die zg onder het blazen van zieh gaven , een ontzettend ezels- gebulk; anderen zagen er uit als Tiolen en Suiten, en lieten een geluid hooren als kattengeschrceuw en zwijnengegier. Nog anderen kakeldon als ganzen , of kwaakten als eenden, blaatten als kalreren, huilden en maakten alarm als apen en papegaagen. En dit zou nog uit te houden geweest zgn ZOO de muzikanten zieh pp eenigeu afstand gebouden hadden, doch zg plaatsten zieh zoo , dat zij den gast, dien het coneert gold, juist in het oor dreunden, zoodat inzonderheid de luide toon der trompetten , gepaard met het instrament , dat het ezelsgebulk voortbragt, en der trommeis, weldra zelfs de faardste schreeuwers tot zwggen bragten. Het Treesselijk schoonst, dus verhaalt men, en het Tolledrgst zou het con- cert in de zaal Tan den ridder zieh op zekeren dag hebben doen hooren, als een groot gezelschap beeren en dames ui eene zekere vorstelgke residenlie uit bloote nieuwsgierighei^d 22 hier een bezoek aflegde; destgda hoordemen Tast alle scbreeu- wende, brommende, blatende, jankende en andere onaan- gename muzgkgeluiden tusschen het gescheiter der eigenlgke trompetten , en het geraas der trommels en pauken ; zoodat zelfs de sterksten de ooren toestopt^n , doch de zwaksten ran tafel ylugten moesten. De lezer zal deze manier van onzcn ridder juist niet kiesch Tinden; ik ook niet, en ik zou bgna denken, dat het nog eene nawerking van de eenig^rmate barbaarsche waterkuor waSy die de beer Roenraadals kind van zijnen vader ver- duren moest, en hg daarvan ook iets van dien aard aan anderen, uit onwillekeurige navolging van zjjnen vader ^ wilde doen ^erschaffen. Want eene kuur was die tafelmuzgk werkelgk voor menig onbedachtzamen snapper; eene luide en nogtans stilzwggende teregtwgzing voor moed willigen ; eene strafpredikatie voor kwaadwilligen en siechten. Men hield het eindelgk, voor zoo ver nien met de inrigtingbekend was» voor eene eer, wanneer men zonder muzgk van tafel kwam f en dezulke , die eens door de muzikanten der vrge herberg regt bediend waren , vermeden dezelve , wanneer hun weg er hen we^r voorbg voerde , geheel en al i of zg gedroegen zieh bg hunne terugkomst zoo, dat zg geen muzgk meer noodig hadden, die zg buitendien reeds de eerste maal senden hebben kunnen ontberen, wanneer zg de spreuk van de » nuttelooze" en » vuile" praat , als ook van n schände-. Igke woorden" gelezen en opgevolgd hadden , die met zeer leesbare letters buiten boven de deur van de eetzaal geschre* Ten stonden« Het gebeurde dikwgis , zoo als wij reeds aanmerkten , dat er aan tafel gesprekken de overhand kregen , die geheel naar den zin van ridder Koenraad waren, en aan wier ontstaan «n leiding hg zelf het grootste aandeel had. Want hij was een man , die , jcoo als een oud spreekwoord zegt , altgd zout bg zieh droeg, en zulks wel niet zoo zeer om anderea de flcherpte v^n dit zout te doen gevoelen, maar ^m daarmede het voiedsel der woprden te kruiden. Gasten ^ met welke men 23 terstandig kon spreken , werden weldra zoo bekend ed Ter- troawel^k met hem , alsof hg ze Tan aangezigt zag , ea met de zoodanigen geschiedde het dan ook dikwgis, dat hg ze noodigde om langer te bigven, of, wanneer zg dit niet aan* nemen konden , hen met zieh in eene andere kamer nam , waar men over vele dingen nog nader spreken kon. Anders bleef niet ligt een gast, die met de gewoonte Tan het huis bekend was , langer dan na den middag of tot aan den ande« ren dag, ten zg hg daartoe mögt zgn uitgenoodigd, of door groote Termoeidheid , of onpasseigkheid , of door hezigheden en andere duchtige redenen , waartoe ook het siechte Weder behoorde, werd opgehouden. Want het behoorde tot de zeldzame gewoonten Tan den gastheer, dat hg de onnutte leegloopers en tafelschuimers den anderen dag, of wanneer zg bg lange zomerdagen des morgens gekomen waren , reeds des aTonds aan een streng onderzoek , niet zoo zeer OTcr het uiterigke, maar wel oTer het innerigke Tan waar en waarheen? onderwierp, waarbg hg het zout niet spaarde. Hier zat de gnedhartige oude beer geheel op zijn stokpaardje, hier gaf hg aan zgne lieTelingsneiging toe, om in het levende boek der leidingen Gods met de zielen der menschen te lezeo, 24 want datgODc , wat hg sich door sgne gasten Tertellen lief of door gepaste Tragen uit hen wist te lokkeut waren geene nieuwigheden van de stad of Tan het land, maar hunne eigene leTensbeschrgnngen« Had man alle of ook maar de schoonste. en belangrgkste leTensgeschiedenissen Milien 'Ter- samelen en opteekenen» welke in de zgkamer Tan ridder Koenraady of ook, wanneer het daartoe komen konde, bg den aTondmaaltgd in de g^meenschappelgke' eetzaal zgn Terhaald geworden , dan zou daartoe Teel papier noodig ge- weest zgn; eenigen derzelve zijn ons nogtans overgebleven, waarTan wg hier toeTallig Tier uitkiezen en Toornemens zgn mede te deelen. De Tier wintergasten. E.» i. de. ™ter, in b., b.gi. ™a F.b,«.,ä. <". h« sttlk een aanhoudend boos weör geworden , stormwind en regen , Termengd met sneeuwjagt , dat de wegen (want straatwegen w^ren er deslgds in dien omtrek nog niet) dat de wegen , zöo als men zegt , geheel grondeloos waren. Reeds sedert twee dagen waren de tafeis in de Trge herberg bgna geheel ledig gebleTen, want slechts een arme Student en een jonge handwerksman met doorgeloopene Toeten , welke de beer Koenraad beiden zelf Tefzocht had , bg hem te blgTen, hadden twee kamers Tan het groote hnis in bezit genomen , en Terschenen , als het klokje luidde » aan tafel; nienwe gasten waren er niet aangekomen; de weg seheen nu eens geheel Tan menschen ontbloot te zgn. De derde dag sedert deze buitengewone ontTolking Tan het gastTrge hujs schecn de onaaogenaamste Tan allen. Het morgenlicht Terlraagde heden bnitengewoon lang zgne aan- A 25 koDMl y en toen het eindelgk de duisternis overwonnen häd , tag men naar buiten op een graauwachtig Witten slyger Tan digt nedervallende met regen yermengde sneeuwTlokken , die, zoodra zij den grond raakten, lye^r smolten en het waterachtige sigk yermeerderden , waarmede de gropd OTeral bedekt was. Niet eens het nabggelegen bosch kon men door de digte sneeuwjagt heenzien» ..maar men bemerkte siechts zgne nabgheid aan het huilen yan den znidewind in de toppen en twggen zgner boomen. »Yan daag," zeide de keiikeumeester tot den beer Koe n- raad, toen deze uit den eenzamen slolyleugel te yoorschgn kwam , » zal het yuur op den haard wel vergeefs branden*" »Haak eyenwel," zeide de beer, »krachtige spgzen klaar, want ZOO er yan daag gasten komen , zullen zij ze wel noodig hebbeu, en wanneer er geene komen, dan knnnen onze armen en zieken ze gebruiken." De ridder had zgne maatregelen niet te vergeefs genomen. Nog yoor den^middag kwam een oudaehtig , zindelgk burger- Igk gekleed man den heuvel op , die zgn paard , dat met den eenen yoet hinkte, zeer yoorzigtig bg den teugel leidde ; de haismeester trad hem te gemoet en beantwoordde zgne yraag, of bet geoorloofd zg, hier een weinig binnen te komen? yriendelgk toestemmend; de zware-mantelzak werd afgepakt, het yermoeide dier in den besten wärmsten stal gebragt, en den yreemdeling yoor zieh en zijn pakkaadje eene kamer aangewezen , die uit yoorzorg yoor doornatte gasten reeds warm gestookt was. Het middageten was klaar , de ridder trad binnen, en ook de nieawe gast, die intusschen zeer zorgyuldig naar zgn hinkend ros had omgezieti , was binnen gekomen en nam plaats aan de zgde yan den gastheer , die al spoedig met hem in een yriendelgk gesprek raakte , want de burgerman met zgne gulle antwoorden en gesprekken was een man naär zgn* zin, hg yerzocht hem op het dringendste te bigven en zgn onthaal yoor lief te nemen, tot dat de yoet yan zgn dier weör geheel hersteld en weder en weg we^r gunstig moglen 26 s^n om yerder tQ rekeii. De YreemdeHng nam ua wenige beleefde pligtplegingen deze tutnoodiging aan en verdreef zieh des namiddags den tgd zeer nutlig met het bezien van al de inrigtingen der Trge herberg en der daarbg behoorende gebouwen. Hij kreeg intusschen spoedig nog ander onderiiood. Nog Toor de avondschemering hield er een rijtuig voor de denr 6til', ^aaruit twee nieuwe gasten stapten, van welke men het den een dra kon aanzien, dat hg een krggsman van hoogen rang was, terwgl de hoistneester, die de beide vreem- Gelingen bediende, den ander, ik weet niet om welke reden , Tüor eenen geleer de hield , en hierin eok , zoo als wg la4er ftien zuUen, niet gedwaald had. Toe)i de avond reeds he- gen te Valien , kwam er bg deze beide laatsten toog een 4erde gast; een deftig oudachtig man, die op een sterk paard reed; hg verzecht bescheiden om een nachtkwartier en genoot weldra het gewone vriendelgk onthaal. Tan dezen laatst aangekomen vreemdeling wist de huismeester geen' stand te raden en op te geven; hg zeide sIechCs tot den armenvriend : deze man moet iets geheel bgzonders zgn, en de armenvriend , toen hij dien gast gezien en eenige woorden met hem gesproken had, dacht in zgn hart, schoon ook met andere bewoördingen , iets dergeigks over hem. Toen het klokjc de gasten des hnizes tot het avondmaal riep, en de ridder de zaal binnen trad, ging de armenvriend hem te gemoet en fluisterde hem iets in het cor: •<-*> Er kwam heden geen enkel muzikant binnen , ofschoon drie der gasten den gastheer nog geheel onhekend waren, en ik ge- loof bgna, dat deze afwgking van den gewonen huisregel inzonderheid door den laatst aangekomen gast was bewerkt, want de armenvriend , die , wanneer hem , zoo als thans , zgne bezighedcn het Teroorloofiden , zelf mede aan de groote tafel at, beschouwde dezen met eene geheel bgzoudere achtiog. En de man had ook iets in zgn wezen^« dat ach- ting gebood, ho6 eenvoadig burgerlgk overigens ow zgn Toorkomen was. Er was in hem eene tu het wg loopcmde 27 geljjkheid met ridder Koenraad; eene gel^kheid, die Qoch in de gelaatstrekken , noch in de gestalte lag , maar men wist zelf niet waarin ; de armenyriend dacht bg zieh zehea: deze beiden zijn broeders. Ook de blinde ridder werd weldra op dien gast » ofschoon dezelye siechts weinig spraky bgzonder opmerkzaam en lette op ieder zgner woor-, den met eene onmiskenbare deelneming, Tocgde er ook zelf menig nadrukkelgk woord bg , dat op den vreemdeling als een broederlgke handdruk werkte , zoodat beiden , of- schoon zg elkander thans Toor de eerste maal in hun leren aantroffen , dra in eene zoo gelukkige , inwendig opgeruimde stemming kwamen , als twee oude reeljarige vrienden , die na lange scheiding elkander wedervinden. Deze stemming der beide »Trienden/' werd door niets gesioord , want het gezelschap » dat aan den huidigen avond- maaltgd deel nam , stemde zoo wel overeen , als of de gast- beer ze seif naar zgn eigen zin gekozen en genoodigd had. De Tier heden aangekomene gasten moesten wel reeds eiders den inhoud der spreuken, die boren, de deur der eetzaal stonden, Tan buiten geleerd en ter harte genomen hebben, want alles , wat zg spraken, mögt zieh roor den beer K o e n- raad en roor eenen nog hoogeren regter , dan deze was, des noods hooren laten , en wanneer men orer die rier een bgzonder oordeel wilde rollen, kon men ran den eerst aangekomen gast zeggen, dat hg goed en opregt, ran den anderen , den roornamen krggsman , dat hg goed en krach- üg, ran den derden, dat hg goed en rerstandig sprak; doch hetgeen de rierde , onbekende » sprak , dat scheen goed en wgs te zgn. Een ziekenoppasser uit het ziekenhnis, beneden in het dorp , was binnengekomen en had den armenrriend berigt» dat een der ziehen door herige pgnlgke toevallen aangetast was; aanstonds maakte zieh de geleerde« die met den offi- cier aangekomen was, als arts bekend en bood zieh aani om de Igders te bezoeken. »Sat i« een ma0, die reel gereisd heeft/* leide 4^ 28 offider, toen gene de zaal yerlalen had, »hg heeft veel onderTonden te water en te land , onder Indianen en Negers. Ik ken hem eerst sedert weinige dagen, want schoon w^ elkander reeds te Keulen, waar de doctor als arts leeft, aantroffen , zoo was onze wagen tot aan Frankfort zoo bezet, dat wg tot geen .Tertrouwelgk gesprek geraken konden , en cerst Tan daar reisden wg in het kleinere rgtuig te zamen. Ik mag wel zeggen« dat ik den man in dezen körten tijd even zoo lief gekregen, als achting voor hem opgevat, heb." »Ei 9" sprak de burgerraan, »is de doctor uit rogne va- derstad Keulen aan den Rgn van daan, dan zal hij mij Tan daar, want ik ben er in lange jaren niet geWeest, Teel kunnen Tertellen en zal mg dan 00k wel het genoegen doen , mg iets Tan zijne groote reizen te verbalen. Want zulke dingen hoor ik zeer gaarne. Het gesprek van het tafelgezelschap had zieh we^r tot andere onderwerpen bepaald ; na eenigen tgd keerde de dienstwillige arts terug , die intusschen de smarten der^ Iij- ders door eenige gelukkig gekozene middelen gelenigd had en ze tevens Toor *l vervolg door zgne weloverlegde Terordeningen Toorgekomen was. De tronwhartige burgerman uit Keulen kon de nieuwsgierigheid , die de officier bij hem had gaande gemaakt , niet onderdrukken ; op eene Tertrouwelgke wijze, diemen niet gemakkelijk we^rstaan kan, Terzocht hg den doctor, nadal hg zieh vooraf als diens onden landsman had bekend gemaakt, om hem en de overige gasten toch iets Tan zgne reizen te Terhalen. » Top ," zeide, in Trolijken luim , ridder Koenraad to^ den goedbartigen Trager. »Gij, nign Triend, hebt langer uitgerust in mgn huis , dan deze Treemde beer. Daaren- boTen heeft mg datgene, wat gij Troeger zoo juist en naat het mg Toorkwam, uit ondervindiog OTer de gevaren spraakt , in welke men geraakt, wanneer men rgk worden wilj nieuwsgierig gemaakt, om ook omtrent uwe lotgeTailen ietj te hooren ; vertel gg ons , als 't u belieft , eerst , wat u ii uw leven wederTaren is; wg zgn hier onder Trienden ei 29 uw Terhaal zai opietteiide ooren en dankbare harten vinden." Eenigzins verrast door de onverwachte wending bezon zieh de burgern^an een weinig , en zeide daarop, »nu wat mg betreft, het is niet meer dan billgk; indien gg wilt hooren, zal ik u nignen ganschen levensloop tot op dezen oogenblik toe seriellen." Jozef ^ de rijkdomzoeker. Hgn naam is Jozd^ Pähler, ik ben thans burger en lakenwever te Ortenberg aan de Nidder, doch ben geboren in de aanzienlijke , schoone en rijke stad Keulen. Het huis mgner ouders echter, ofischoon het tot de stad Keulen be« hoorde , was noch aanzienlijk , noch schoon , noch prachtig , maar eene zeer armzalige ellendige hut, wier dak reeds mgaer nu orerledene moeder , toen zij Tan mij in het kraam- bed lag boven het hoofd zoude zijn ingestort, zoo niet mgn Tader met eenige houten stutten , die onze buurman , de malder, hem schenk, ze zoo goed gestut had, dat wij sedert, ZOO lang ik len minste' bij rngne ouders was , geheel Teilig lusschen de stutten woonden en sliepen. Mijn Tader was ketellapper, die bgna altgd in de Straten der stad en in de naburige omstreken rondtrok en die, wanneer hg ook al tosschenbeiden eens te huis kwam , Tan zijn Ter dienst wei- nig of niets medebragt , want men gaf hem na , dat hg zieh aan den drank schuldig maakte, Slijne moeder CTenwel was eeoe braTe, vlijtige Trouw, die zieh zcItc en ons drie kin- deren, want ik had nog twee zusters, die ouder waren dan ik, door baren handenarbeid nooddruftig Toedde en kleedde, en ons Tan jongs op ter school en bg het werk hield. Daarbij was zg GodTreezend , bad gaarne en liet ons kinde« ren Tlgtig bidden, zag ook niet, zoo als Tele andere moe- ders, onze ondeugden oTer het hoofd, maar strafte ze f 30 Btreogd^k« Zg liad tng, toen ik aog klein was, seer dikirgh gesegd, dat ^nte liere Heer, die den menschen dagelgks eten en drinken geeft , alles zag , wat wg doen , seift wanneer wg in den diepsten kelder of onder dak zgn ; toen eyenwel eens des molenaars j engen, een der witte- brooden, die hg in eenen korf droeg, verloren had, raapte ik het heimelgk op en yerstak mg in onze faut achter eenen stot, waar ik mgn broodje wilde opeten, ofschoon ik bg mg zelven dacht, dat het niet goed was, dat ik het niet aan den molenaarsjongen terug gegeven had« Ik dacht, daar achter den stut zou mgne moeder mg niet bemerken en onze lieve Heer zou ook wel niet zien wat ik deed ; maar mgne moeder had mg wel bemerkt; zg trok mg nit mgn' sluiphoek te Toorschgn; ik moest haar alles zeggen en s§ kastgdde mg streng , dwong mg zelfs , het brood , dat gelukkig nog heel was, naar den molenaar te brengen, want, zeide zg : Dierenbrood Is gift en doöd. Het 18 loch wat hard , mgne beeren , wanneer men altgd honger heeft, en geen brood genoeg, om zieh eens regt te Terzadigen, en het eerlgk zgn en eerlgk blgven valt den armen menschen maar al te dikwgls bitter hard; dlaarom zegt het spreekwoord aok » geef mg geene armoede noch rgkdom." hk onze hut was het zoodanig gesteld, dat. geen blind paard^ zoo als men zegt, er iets kon aan stukken loopen; Bigoe 9ader8 hadden maar twee potten, een' schotel, eenen i ouden, dikwgls gelapten, ketel, dien mgn vader van eenen Kenlenaar tegen« ond gzer , dat hg Tan arme lieden dikwgls in plaats van geM aannemen moest, ingeruild had; daarbg twee timien lepels, een mes en eene york, die, wgl zg maar I eenT tand meer had, tevens als eis diende, wanneer mgne Baoederons des winters deschoenen weSr lapte. Wg kiaderen dtepen op den grond op kafzakken , onse ouders in eene 31 bedstede , w^r ecbter geepe bedden op waren , maar sieohts stroo ea een grof dek ; ia plaatsf^ ran dekeos hadden w$ matten van lindebast, die mijn vader, als hij soms met ketellappen oiets te doen had , voor andere lieden , en soms ook Toor ons zelven , maakte.^ Met dat al waren mgne beide zusters en ik toch Tergenoegd, en wanneer de liere zon warax scheen en de bloempjes weär Toar den dag kwameq , dap. buppelden en sprengen wrj eyen als andere kinderen » dio; reel te eten hadden. Er was echter tot huppelen en sprin- gen niet yeel tgd, want ik moest, als ik niet in de achool bij de Karmeliten was , möne oioeder den zomer door yoor daghuur helpen arbeiden , en des winters voor eenen kolen,- handelaar , die- niet Ter van ons af woonde , de kolc^ nn den wagen afladen en in korven of zakken in de huizein. dragen, waarbg ik het vrij goed had, want ik kreeg vaa de lieden dikwgis een stuk brood of iets anders te ^ten. fig zolke gelegenheden keek ik dan ook eens de stad rond en wat er al zoo te doen was, en dacht, als ik de kolea io de keuken eens burgers drqeg, er over na«, dat het tock io bgna alle huishoudingen van andere lieden veel rgkelijker toeging, dan in die miJDer ouder?. Eens vroeg ik mg- oe moeder, hoe het kwam» dat al de buren zoo veel badden , of ten minste genoeg , en menig burger in de slad nog meer dan onze buren, en wg zoo weinig hadden, Zij zeide: »arm of rijk worden Staat niet aan ons, maar io Gods band. Het is immers genoeg^, dat wg niet be- lioeven te bedelen , en zoo onze lieve Heer wil , en gg braaf en vlijtig zgt, kan hg u even zoo rgk maken als onze buren of als de burgers in de stad." Toen- dacht ik bg mg zelven, ik wenschte wel^ dat pnze lieve Heer mg rgk maken wilde, ik dacht er dikwgls over na, hoe zoo iets zou kunnen geschieden, en ben ook overtuigd, dat| 200 mg destgds iemand gevraa|[d had, wat ik worden wilde, ea ik. mg misschien niet geschaamd had, mgne meening road uit te zeggen, ik hem zou geantwoord bebben: »ik '^il eei|, rgk man worden." 32 Hoe het mg nm met dezen wensch , ^di« mg jaren lang geplaagd heeft, gegaan is, en wat ik daarbg onderTonden heb , dat zal ik de heerea nu geleidelgk Tertellen. Op zekeren dag , het was in bet Toorjaar , toen ik met mgne moeder op het yeld arbeidde, en wg, zoo veel ik mg herinneren kan , aan het onkrnid uitwieden waren » kwam ons een rgtuig yoorbg mef twee paarden bespannen» die met hetzelve dwars door het veld galoppeerden. De paarden waren bang geworden , de koetsier was yan den bok gerallen en in den wagen zat een oude beer en eene dikke vroüw die beiden erbarmelgk om hulp schreeuwden; doch wie konde hen helpen, daar immers de wagen» Toor dat mea zieh regt kon bezinnen in een omzien Toorbg was» en in het Tolgende oogenblik . om?ergeworpen in eene sloot lag » terwgl de beer en zgne Trouw er uitgeworpen naast lagen« Gelukkig bleven nu de paarden stil staan; mgne moeder» die zeer bg der band was, spreng toe en hield ze bg de teugelsi want de koetsier, o?er wien de wagen beenge« komen was, kon zieh niet yerroeren, en de oude beer hield» toen hg eindelgk overeind gekomen was, zieh stenende de zgde vast, wgl hg meende, dat zgne ribben gebroken waren» zgne vrouw echter, wie de val niet yeel kwaad scheen te hebben gedaan, was te zeer yerschrikt en daarbg ook te zwaarlgyig, dan dat zg eenige hulp zou hebben kunnen yerschaffen. »Ili ben koopman Kolk er," zeide de beer, nadat hg lang genoeg gesteend had, tot mgne moeder; »mgn huis Staat op de Julich-plaats , en gg zult vrel eens yan mg ge* hoord hebben , goede yrouw. Als gg uw kleinen jongen spoedig naar de stad en naar mgn huis kondt laten loopen» dat hg tegen mgn yolk zeide, dat ze aanstonds hier kwamen» zal ik u daaryoor goed beloonen." Mgne moeder zeide hierop tot mg: »loop, Jozef» zoa hard als gg kunt , naar mgnheer K o 1 k e r s huis » niet ver Tan den smid» waar gg kolen beengt en roep zgn volk» dan zult gg yan daag een groot stuk brood hebben.'^ 33 Ik liep , ZOO hard ik maar kon , en deed mijne boodsehap tamelgk goed , en toen ik terugkomende we6r e?en 2oo iiard loopen wilde , liep mij in de Toorstad een kwade hond achterna, die mij blaffend in den blooten voet beet, zoodat ik bIoedend> en daarbg zoo als kinderen gewoonlgk doeo, ook schreijend bij den beer Kolker en m^ne moeder kwaoi. De beer beklaagde mg , maar wilde naauwelgks gelooYen , dat ik in dien körten lijd aan.zgn huis geweest en reeds terug zgn konde, tot dat zgne bedienden met een ander rijluig kwamen, waarin zij hem en zgne rrouw benevens den gekwetslen koetsier opnamen. Vooraf gaf de heer Kolk er nog aan mijne moeder een aanzienlgk geschenk ; tegen mij zeide bij : gg zult nog eene bijzondere belooning Toor uwe pijn hebben. Ook het eerste rijtuig, dat door het omvallen eenigzins beschadigd was, werd nu met zgne paarden^weggebragt, mgoe moeder en ik arbeidden nog tot aan den avond en gingen toen naar buis. Toen wij orer het yeld gingen lag ik eerst iets blinkends , vervolgens iets wits ; het eerste vas de ziheren doos van den heer Kolk er, het andere de waager zgner Trouw, wel is waar, niet van zoo yeel waarde, maar niemand verliest toch gaarne iets, dat hem toebeboort. Die dingen brengt gij morgen yroeg naar de menschen toe, zeide mijne moeder, thans zoudt gg yoor poorlsluiten niet we^r terug kunnen zijn* Thans kwam het in de huisbctuding mgner moeder ook eens ruim om even als bg andere Heden; zij wist dat mgn Tader zoude te huis komen ; wij hadden even als op hooge kestdagen yleesch en groente, alsmede brood in overvloed; Toor Tader was er nog bgzonder een kruikje wijn , want het geschenk , dat de heer Kolker aan mijne moeder yereetd bad, bedroeg meer dan het dagloon voor eene gefaeele week. Den anderen morgen nn bragt ik bij tijds de dingen, die ik den vorigen dag gevonden had naar de stad. De 3 34 heer was nog niet op ; men zeide mg , dat ik maar coo lang 20ude wachten. Intusschen had ik eenige uren lang ge^ legenheid om te zien, hoe de lieden waren op- en aflaaddeo, hoe zij geld teldeq en in zakken of rollen deden , zoo veel als ik niraraer geloofd had , dat er op aarde te rinden was. Nu werd weder mijn wensch zeer sterk en levendig : dät ik gaarne een rijk man zou worden. De heer Kolker was intusschen opgestaan en had ontbeten; zijn ?al van gislercn had hem verder geen leed Teroorzaakt, hij kwam beneden op de plaats en zag mij daar buiten Toor het kantoor staan. Zoo zijt gg daar, Jozef, zeide hij, is uw voet al weer beter ? -^ Ik overhandigde hem de do'os en den waager , hg nam mij dezelve Triendelgk af en yroeg mij toen: zoudt ge wel hg mij willien wonen, Jozef? Ik kan juist een* loop^ jongen en voor mijnen huisbediende een* eerlgken helper gebruiken , en gij zgt flink , heb ik gisteren gezien ; dal gg eerlijk zgt, geloof ik nu reeds. Maar Traag eerst uw€ ouders, of ze 't willen toestaan, dat gij geheel bg mg 'thuij zgt. Wie was blijder dan ik; ik zoude bg den rgken heei Kolker komen, dat was dacht mg reeds.de weg, om zel een rgk man te worden ; ik liep even zoo hard als gisterei door de Straten der stad naar mgne moeder, om haar mij] geluk aan te kondigen. Deze was er ook wel blijde om maar merkte zeer yerstandig aan: gij ziet er mg niet naa uit, dat gg in zulk een huis zoudt deugen, gij zyt ni< genoeg bij der band; doch ga maar heen, bid vlgtig, ds ^ gi}^ eerlgk en braaf moogt blgven, onze buurman de koleij handelaar wil u altijd wel we^r in zgne dienst nemen. J^ dacht bg mij zelven, bij den kolenhandelaar zal ik vast w^ niet gaauw we^r komen;. voor zulk morsig werk bedstnk i1 In de eerste weken zag het er ook werkelgk naar uii alsof er aan mijn geluk niets konde oiitbreken. Mija hei Btak mij geheel in nieuwe kleederen ; thans behoefde ik , zel in den zomer, niet meer blootvoets tc gaan, ikkreeg schoea^ en kieusen, ik at met den hüisknecfat aan dezelfde tafel , i I 35 f t wel (iagetgks twee niaal zoo goed en zoo Teel, als ik in mgn ouderlgk huis zelfs op de hoogste jaarlijksche feest- dagen siechts eenmaal gegeten had. Ook gaf de oade Heyroow K o 1 k e r mij 'menigmaal overgebleven eten in eene lorf, dal ik aan mgne moeder mögt brengen. Wanneer ik dan somwijlen weer in de hut mijner ouders en in der- zeker Dabuurschap kwam , dan kon ik mij yolstrekt niet rerbeelden, dat ik nog dezelide Jozef was, die ik Toor weinige weken gcweest lYas ; mijne oude speelmakkers zag ik geheel vreemd yan fer zgde aan , en schaamde mg als er 8oms ZOO' een gescheurde jong^n bg mg aan de deur of op de plaats van mijuheers huis kwam. Er waren echter in het buis zelf andere lieden , die slimmer waren dan konische straatjongens , en oyer wien men zieh meer zou hebben moeten schämen, dan oyer mgne oude speelmakkers. De oude huisknccht, dien* ik bij zijne werkzaamheden getrouw hielp en in wiens kamer ik mede in een eigen goed bed sliep , was een eerlglc man ; hij had mg meer- nsalen, als wg met elkander alleen waren, gezegd : »in djt bais, Jozef, moet men yele dingen zien, die men lief er niet zou zien;" doch ik begreep niet, wat hij er mede zeggen wilde. Eens loen ik op eenen* houtzolder , die nabg het kantoor was, Yoor den huisknecht stukken brandhout uitzoeken zou, uit welke de huisknecht spanen konde snijden, yond ik achter het hout een zakje met geld. »Ei," dacht ik, »daarmede zou men immers dadelgk een njk man zgn." Ik bedacht mg intusschen niet lang, maar tragt het zakje zoo als het was, boiren naar ragn' beer toe, dien ik yertelde hoe en waar ik het gevonden had. Ignheer schudde het hoofd , gaf mij eenen enkelen daalder, Terbood mg echter ten strengste , om aan iemand iets yan bet ge?ondene te zeggen. Yan toen af ging het mg niet meer zoo goed als te yoren. Ik had ZOO veel pleizier aan mgnen enkelen daalder , dat ik hem , als ik tgd had , ieder oogenblik in de band nam , 3* 36 en op tafel klinken liet., tilh wanneer de hoisknecht en andere lieden er bg waren; te geigker tgd kwain er een praatje van de winkelbedienden en eenige anderen: dat er geld weggeworden was, en men liet mg. zoo duidelgk merken» dat ik de dief zou zgn» dat het mg maar al te zeer deed, doch men paste wel op, dat de beer Kolk er er iets van gewaar werd. Zelfs de buisknecht was niet meer zoo yriendelgk tegen mg als anders , maar zeide tegen mij: wanneer eene raaf den boer eene kaas ontsteelt en eene andere raaf neemt bare kamcraad de kaas af , sieept %e weg en eet ze op , is zulks niet betzelfde alsof zij zelve den boer de kaas ontstolen had ; en wanneer een dief den ander zgn gestolen goed wedr wegneetnt , bebben zg dan niet beiden de galg yerdiend? — Ik begreep destgds wel niet Tolkomen wat de buisknecht zeggen wilde , ik schreide er evenwel toch om^ dat hij jegens mg van dieverg sprak» en echter durfde ik bem van het geldzakje toch niets zeggei). Ik had echter aan mijnen enkelen daalder, den eersten rgk- ' dorn 9 dien ik in mgn leven verworven had» alle pleizier verloren , ik gaf bem aan mgne moeder » die er voor eene mgner zusters een nieuw kleed voor kocht. Eene poos [daarna begon het mg weör beter te gaan; de buisknecht » die als oude getrouwe dienaar zeer goed bg den beer Kolk er stond» had er misschien wel iets van veroomen, hoe het eigenlgk met de zaak gelegen was; hg was weSr evec vriendelgk jegens mg als te'voren. Op zekeren dag« he| was juist een feestdag en onze beer was uit de stad , gfiif d( buisknecht mg den sleutel van eene zgkamer bg het kantoor ik zou er een paket van daan balen » dat nog beden naa een^ Rijnschipper moest gebragt worden. Toen ik de deu open,deed, zag ik eenige jonge beeren van ons handelhui en onder dezelve ook den stirfzoon van den beer Kolke r terwgl zg juist eene gzcren kist geopend hadden, waari veel geld was. De zaak was v|ist niet zoo als het behoorde want de jonge lieden verschrikten geweidig; desliefzoo van den beer Kolk er kwam echter het eerst we6r fot zic 37 seWen en zeide tegenmij: hoor Jozef, gg ziet, wg hebben hier eene noodige geldzaak verrigt, en wel op een* feesl- dag y wanneei" mijn Tader eigenlijk niet hebben T?il , dat wg op het kantoor arbeiden. Hier schenk ik u tien guldens, bewaar ze tot dat gij ze eens gebruiken kunt. Maar houd QW mond en kik er geen woord van. Wanneer gij iemknd iets laat merken Tan hetgeen gij hier gezien hebt, ik z^eev het Uy Jjozefy dan zgt gg een kind des doods. De laatste woorden sprak hg zoo toornig uit, dat ik er ▼ao schrikte en zeer beangst werd. Ik nam de tien guldens aan , louter nieu^ , schoon geld , stak het in den zak , en bragt het paket» werwaarts de huisknecht mij bevolen had. Toen ik mgne bezigheid Terrigt\ had, ging ik nog, v?ant het was immers feestdag, een eindweegs den Rgn af, ging aaa den kant Tan een koornveld achter de struiken zitteii f en haalde mgn schoon geld uit den zäk , om het te teilen en te bezien. Sedert ik in des beeren Rolkers fauia was had ik er zeer dikwijls Tan gehoord, hoc menscheni die e^nen handel of een beroep met weinig geld begonnen, daarmede binnen körten tgd welgesteld of zelfs rgk geworden waren. Mij stak juist het rijk worden maar al te zeer in den kop; laat eens zien, dacht ik, wat kunt gg met dat geld beginnen, dat het u ook zestigvoud vruchten opbrenge, ewen als den boer, dien dit korenveld toebehoort, zijn zaad. Maar, dacht ik Terder, op het zaad hier rust de zegen; het koren , dat in den akker gestrooid werd , was een eerlgk dgendom Tan den boer, is het nu met uw geld ook^wel toe gelegen? Het geld behoorde toch in allen gcTalle aan uwen beer, want de winkelbedienden hebben het uit zgnen ijzeren kist genomen en zullen er Tast geen ander geld Toor in de plaats Icggen; gg moet de tien guldens naar den beer Kolker brengen en hem vragen of gg ze op eene eerlgke wgze behouden kunt of niet ? Ik beboef den beeren wel niet te zeggen , dat ik destgds nog zoo weinig wereldkennis bezat, en daarbij ook ZOO eerlijk was, dat ik mij niet kon Toorstellen, dat 38 de koopmansbedieudeu > zoo als toch inderdaad het geval was 9 een' die&lal gepleegd hadden« maar ik geloofde wer- kelgk wat zg my gezegd hadden » dal zg slechts op dea onreglen tijd ia het kantoor geweest waren ; evenwel baarde mg de zaak toch ongerustheid , ik was beoaattwd om het hart , en zou toen liever gewenscbt hebben , dat ik er niets Tan gezien had. »Den beer Kolk er het zeggen," zoo dacht ik verder bg mg zelven , » waar zijn uwe gedachten ? Weet gg dan niet, dat gg dan dadelgk «en kind des doods zgn zoadt? Want de jonge beer is cen opioopend, woedend mensch, die niet Traagt waar hg slaat, dit hebben wg onlangs aan den armen schipper gezien , dien hg zoo fei geslagen heeft , dat bg nog op dit oogeublik geVaarlgk ziek ligt. En wannißer er geene andere menschen toegeschoten waren , zou hg hem ongelwg- feld ne^rgeschoten hebben." Ik stond nadenkend op en ging weder stadwaarts« Toen ik aan het huis van mgnen beer kwam , Tond ik er den jongeh beer , die mij yriendelgk bg zieh op zgne kamer riep. 6g hebt van daag vecl geloopen, Jozef, ga zitten en eet een stuk ham en drink een slok wijn. Ik at en dronk , wel is waar. hetgeen mij werd voorgezet; maar het wilde mij van daag alles niet regt smaken , ik wilde zoo scbielgk mogelgk maken , dat ik >yeg kwam , toen pakte mg de jonge beer bg den sehender en zeide: »Jozef, als gg zwggt, zal het u niet bbrouiiven en gij zult eens bg mij uw fortuin maken , maar, klapt ge," zoo sprak hg, terwgl hg mg hovig bg den arm schndde , » een enkel woord , dan kunt ge er Staat op maken, is het met u gedaan." Ik was zoo verschrikt» dat ik geen woord spreken kon; ik sloop stil de deur uit. Toen ik bg den huisknecht kwam en niets meer eten wilde , wgl , zoo als ik zeide , de jonge beer mij ham en wgn gegeven had, keek hij mij zeer 'ernstig aan. »Gg hebt ihenige spreuk op school en bij uwe moeder g^leerd , Jozef, kent gg deze ook wel : als siechte gezellen u lokken , rolg hen niet? Als gg haar nog niet kent, neem haar dan ter harte , want het is eene goede spreuk." '. 39 fk begreep wel niet volkomen, wat de huisknecht meende, roaar ik was loch gefaeel i^iet wel te moede b^ het geheele geval. Hoe gaarne zoude ik alles yerteld hebben , maar ik was bang .Toor den dood. Zoo ging ik te bed. Ik wilde mgn gewoon avondgebed doen , dat ik anders zoo goed Tan halten wist, maar de woorden Tielen mg niet geregeld in, ik kwam telkens we6r in de war. Ik wilde slapen , maar het was mg zoo bang om het hart , en ik wird zoo heet , dat ik geen oog toe doen konde. De huisknecht hoorde mgn ängstig hggen. »Jozef," zeidehg, »de wgn, dien gg Tan daag gedronken hebt, is een booze en naar ikvermoed op eene siechte wgze Tcrdiende wijn geweest. Ilgne waarde beeren ! ik geloof altgd , dat ik in dien nacht 9 eTeu als naderhand nog menigmaal in mijn leven , ondervonden heb, dat de mensch eene dubbele wet in zieh heeft« de eene in zijn vleesch, die hem tot zonde weg sleept, de andere in zijnen geest, die hem tot Gods ge- bodeo leiden wil. Deze beiden zgn met elkander in strgd, en waoneer wij met de wet in het vleesch ons tot zonde en ondeugd willen • bcgeven , dan kastgdt ond de wet in onzen geest bij dag en nacht, tot dat wij of naar bare slem luisleren, of ons zoo diep in de zonde störten, dat wij geheel doof worden. Ik geloof niet, dat het de dronk wrgn geweest is , dien mg de jonge beer gegeven had , wat mg zoo bang en ellendig maakte, ofschoon ik aan zulk eenen drank niet gewoon was, maar mijn, angst was een andere ; het kwam mij voor, dat ik iets kwaads had gedaan , of iets Yoor had dat niet goed was , even als toen ik als kleine jongen met het ontFre^emde broodje mg achter den stat verbergen wilde , en echter wist ik niet, waar het hem eigenlgk in zat ; het was , als of mij iemand toeriep : gij moet het geld naar den beer K o 1 k e r brengen en hem alles Tertellen ; en dan gaf ik mij zeWen ten antwoord : ei zot, wilt gg u het hoofd laten in stukken slaan of u laten doodschieten? zoudt gij het geld niet houden en stil xwijgcn? Neeri , ?ervolgde de slem, gij mopgt niets ycr- 40 I zwggen* Eindelgk begon ik ?aa benaauwdheid te schregen , soodat ik oTerluid snikken moest : » wees maar gerust , Jozeft zeide de haiskoecht die er ^akker van werd, en bewandel den regten weg, dän behoeft gg geene bekom- meringen te faebben.'* Den regten weg 9 dacht ik: be-* wandelt gij dan 00k den regten weg ? *— Ja , antwoordde de goede stem in mijn binnenste, als gij morgen yroeg het geld naar den beer Kolk er brengt, dat is de regte weg. En dit wil ik 00k doen zeiUe ik tot mg zeWen, het möge mg dan gaan zoo als het wil , ik mag het geld 00k vol« strekt niet meer hebben. Nu yerliet mg al mgn angst en ik kon inslapen, ea was I zoodra de huisknecht opstond , we^r opgeruimd en Tergenoegd. Gg hebt yast wat goeds gedroomd, Jozef, wgl gg zoo yergedoegd zgt » zeide de huisknecht tot mg , gisteren avond en van nacht waärt gg niet zoo vergenoegd« Doch het goede, dat mij was oTergekomen, was geen droom , en ik ben er nog op dit oogenblik blgde om. In het huis van den beer Kolk er waren wg beiden» de huisknecht en ik , benevens de oude keukenhieid gewoonlgk het rroegst op , en bgna te gelgk met ons , ja dikwerf nog vroeger stond 00k de oude beer op, die dan geheel alleen op zgne kamer gerust zijne pgp tabak rockte en koffij dronk ; want de jonge beeren in ons hüis kwamen eerst eenige uren later te voorschgn en de oude dame sliep nog veel langer. 