title: Deliciae naturae selectae, oder, Auserlesenes Natüralien-Cabinet welches aus den drey Reichen der Natur zeiget : was von curiösen Liebhabern aufbehalten und gesammlet [i.e. gesammelt] zu werden verdienet
creator: Knorr, Georg Wolfgang, 1705-1761
text: Het is wel waar; dat de Natuur, waar ze zonder verhindering, en als in stilte werken kan, rijk genoeg is om niet alleen veel veranderingen, maar ook van een gelijke verandering een meerpje voor den dag te brengen, en ze doet ook zulks in derdaagse, zo al niet met alle, ten minste met de meeste zaken; maar hoe groot zijn niet de zwaarigheden, die we ontmoeten, eer we haar voortbrengselen magtig worden? Hoe onontdekkelijk zijn de meeste plaatsen, daar men de eigentlijke konststukken van de natuur vindt, en hoe weinig liedjes worden gevonden, die men in afgelegen werelddeelen de zorgen aan vertrouwen kan, om de natuur in haar verborgene werkzaamheden na te sporen? En, gelukt dit al, hoe veel moeite en koos zijn veroorzaakt het naderhand, de gevonden stukken zelf uit de hand van de onkundigen te verlossen, en ze voor den ondergang, waar voor ze op allerhande wijze bloot staan, te bewaren, door hun een plaats in onze kabinetten aan te wijzen? We willen maar eenige voorbeelden aanhalen, die in staat zijn ons te overtuigen, en van welke men een nader besluit op meer dergelyke zwaarigheden maken kan. Men stelle tien bij voorbeeld maar eens voor, de gevaarlijke wijze, hoe het koraal geflit, en opgevangen wordt. Het Koraal zit aan Klippen in een verwarrende Diepte van eenige Vademen. De Plaats waar het eigendom is, moet men maar gissen, om dat men ze niet zeker weet. Er wordt eenige Manschap met de nodige Barken, Sloepen, en andere Vaartuigen met een grote meening van Touwen, Haaken, Kruishouten, Netten, Hennepballen en dergelijke Gereedschap vergezeld, wanneer er gevist zal worden. Hier mee begeeft men zich op de Zee, en werpt de Kruishouten met Netten en Hennep in de grootste Onzekerheid uit. Indien het nu gevalig treft, dat er enige Koraal door de Netten of het Hennep gevangen wordt, zo veroorzaakt het geweld, waar mee men de Kruishouten weerom om hoog te halen moet, om het Koraal van de Klippen af te scheuren, dikwijls onder de fraajste Stukken de droevigste verloren en vernietiging: en, zo ras het Koraal maar aan de Fullten afbreekt, zo bevat de Vangst in niets anders als in een meening van onaanzielig grote Brokken. Ja zomtyds gebeurt het bij geval ook wel, dat men de Touwen en Netten kapot, en alles Prijs geeven moet. Hoewel ongekomen zelden gebeurd het dan, dat men eens een gehele Korael-Tak, die maar eenigermate goed en gaaf is, om hooggehalde wordt. En hoe snel verfwinden niet deze weinige fraaie Stukken voor de oogen van bijzondere Liefhebbers, terwijl grote Heren, die niet noodzakelijk hebben met haar Beurs raad te pleegen, van voor langen tijd een waakend oog te houden, om goede Kabinetstukken ook met gouden Angelen weg te vispen? Dit is nu al het Noodlot van het echte rood en wit Korael, dat in de Apotheeka's gebruikt wordt, en om hetwelke veel Visferyen aan de Europese Kulten gedaan worden. Hoe gering moet dan wel onze Verwachtingen omtrent het fraaije, zoo wel echt als onecht, fwanar, rood, wit, en ander Korael zijn, dat in de verre afgelegene Indische Natuur voortgebracht wordt, hetwelk nog geen Tak van Koopmanschap geworden is, ook in geen enkele Apotheek of Fabriek gebruikt wordt, en maar alleen tot een Pronkstuk voor Kabinetten dient? Waar vindt men in die Gewelften een voldoende aantal van Persoonen, die zich met bemoeien, om ze voor ons te Verzamelen? Dan ontbreekt het aan de kennis van de Stukken, dan eens zijn hun de Platen van de Zee onbewust, waar men zodanige Stukken halen moet, of het ontbreekt aan de Gereedschappen, welke tot die Visserij noodzakelijk zijn, of aan het Vermogen om de onkosten goed te maken, terwijl men alles in die Geldryke Landen zeer duur, en zometijds zesmaal dubbel betaalen moet. Dit is de Reden, Waarom de Europeesen Liefhebbers wel tienmaal aan hun Correspondenten in de Indische schrijven, (en het is nog een geluk, Wanneer men daar Correspondenten heeft) eer zy maar eens een fraai Stuk voor hun Kabinet verkrygen. En zo men zich op zulke Bezending niet on-gemeen mild en rijkelijk dankbaar betoond, kan men lang na een tweede Bezending wachten. Maar gefleid ook, dat voor alle deze Zaken op het belle gezorgd waaraan, zo vinden de Correspondenten zelfs on-gemeen veel zwarigheden, om aan het Verlangen der Liefhebbers te voldoen. Zich in de allerhitte Luchtstreken verre van Huis naar het Strand te begeven, waar men dikwijls wegens de Klippen met geen Barken naderen kan, en waar heen men zich eerst dwars door het Land en zulks veelal over hoge Bergen en ruwe Wegen begeven moet, aldaar enige ongekwalificeerde Indianen of Slaaven tot hulp te hebben, die alles verkeerd aangepakt, de gevonden Stukken ruw en onkundig behandelen, het fijne samenleven (waar aan de Liefhebbers het meeste gelegenheid legt) door onvoorzichtigheid breeken, en verder, en naderhand onbedaagdzaam nog dikwijls enige Mylen verre naar Huis moeten dragen, verder bij zulke niet zonder groote moeite aangebrachte Onderzoekingen zyn andere bezigheden te verzuimen, en zo al niet het Leven, echter veelal de Gezondheid daarbij in de Waagfehal te leggen, en dat alleen maar, om aan een Vriend genoegen te geven, die in Europa om gehenkten heeft, zulks zijn altemaal omstandigheden, die alleen maar een groot Voorstel door aanzienlijke Beloningen overwinnen, en waar toe degenere nog heeft om te zien naar zulke Lieden, die uit Liefde voor de Natuurlijke Geschiedenis zijn, alle die voorzorgs en gevaarlijke Omstandigheden te ondergaan. Maar geschilderd eens, dat ook deze waarheden alle met elkaar verhouden waren, heeft men dan terstond het oogmerk bereikt? Nee! De Natuur heeft veelal haar pragtigste stukken, het diepste verborgen. Men zoekt dikwijks een hele week en vindt nog niets, men vist, en vangt niets, dat de gemaakte onkosten, en gedaane moeite enigermate vergooien kan. Want men dwaalt grootelijks, indien men geloofde, dat de fraaije Kabinetstukken in Indien zo voor de voet liggen, dat men ze maar behoefde op te rapen. En ingeval men ook enige stukken bij een brengt, zo zijn ze voor het meerdeel nog in lange niet geschaapt als die, welke wij in dit Werk komen te vertonen. Want dan zijn ze eens beschadigd, gebroken, of door het weer bedorven, of verkalkt, dan eens ontbreekt er kleur en glans aan, of de fijne behandeling van de Natuur is er aan mislukt, of door toeval bedorven, gelijk zulks door honderd omstandigheden gebeuren kan, of er ontbreekt iets anders aan, dat ze niet als Kabinetstukken dienen kunnen, zo dat het in Indien, of ter plaatse, daar de stukken gevonden worden, al reeds iets zeldzaams is, wanneer ze schoon en zonder gebreken zijn. Dit is dan de oorzaak, waarom wij dikwijls met zulke stukken te vreeden moeten zijn, die maar enigermate goed zijn, en reeds hebben om ons te verblijden, wanneer wij zodanige geluk kunnen mogen hebben. Zo als het nu met het Koraal gelegen is, zo gaat het ook met andere Zeldzaamheden der Natuur. Wie gaat toch in het heete Indien zo vlug op? de Kapellenjaag, dat men er alle Europeërs, liefhebbers van, voorzien kan? Hoe vele zijn er die geen geduld hebben, met deze Diertjes zo voorzichtig om te gaan, dat hun niets van het Stof der Vleugelen afgaat, waarin de grote fraaiheid bevat? Of dat zij recht opgegaan zijn, zonder dat hun de Sprieten of Pooten afvallen? Of ook dat zij voor Motten en Mieren bewaard blijven, om niet beschadigd, of opgegeten te worden? Hoe zelden vindt men de Hoornen en Schilpen in hunne volkomen schoonheid? Immers is het bekend genoeg, dat aan diegene, die aan het Strand geworpen worden, of die dood zijn, hunne natuurlijke praag en lyster nooit weer door politieën kan mee gedeeld worden. Hoe weinig menschen verstaan de Kunst om deze Schaaldieren schoon te maken, en hoe weinige hebben daar geduld genoeg toe? Is het niet alzodanig, dat ook vele Correspondenten in de Indische Geloven zich wel gekwetst te hebben, als zij aan de Europeïers schurften, verkalkte en gebrochte stukken toezenden? O Wat kost het niet al een moeite, de grote Zee-Starren zodanig te drogen, dat zij niet inkrimpen, rimpelen, of hun natuurlijke houding en gedaante verliezen? Hoe zwaar is het, ze voor verrotting of voor de Wurm te bewaaren? Het teedere Gebouw van de Zee-Appels, hunne fijne Banden en Veeltjes, waarmee hun ontelbare Deeltjes en Naaden aan elkander gehakt zijn, en waarmee hare Stekels op hunne Wratjes bevestigd worden, toonen reeds oogenschijnlijk, dat het zeer bezwaarlijk is, volledige Stukken te krijgen, om nu niet te spreken, dat er vele Soorten onder zijn, die bij uitreking raar zijn, om dat zij zich in onpeilbare dieptes ophouden. Wel is waar, dat het de Europeers niet aan vindingen ontbroken heeft, om aan de Correfpondenten in Indien middelen aan de hand te geeven, door welke zy (naar hunne meeninge) de Naturalien konden magtig worden. Mijn overheveling, vooral op het papier, achter een meervoud van koraal, hoorn en schulpen, zee-staren, zee-appels en dergelijke, zeker zeevis van schep- en struiken afgebeeld, uit welke tekeningen men zou vermoeden dat men door trek op trek een zeer rijke vangst doen moet. Er zijn ook liefhebbers in de Indische zone, en zij zijn ons van nabij bekend, die uit groote begeerte, om die zeldzaamheden uit zee op te vissen, zich zodanige gereedschappen met groote koffers hebben laten vervaardigen, en zijn daar mee verschillende malen op den tocht uitgegaan, maar de uitkomst heeft niet aan de verwachting, noch veel minder aan de gedaane koffers, beantwoord. Want als men met een nieuwe begeerte de bezwarende netten moeizaam uit het water ophaalde, vond men of een stuk van een afgebrochte rots, of een stinkend geraamte van een zwaardvis, of enige ander bedorven zeegedrocht daarin. Dan eens bleef net en touw aan de verborge klippen hangen, zo dat men het kappen moest, of het net was niet diep genoeg en gleed over de zeedieren weg, die zich in het zand op den bodem van de zee vastzuigen. Dus dat het zoeken van naturalien altijd een moeilijke zaak blijft, waartoe zeer grote koffers vereist worden, en alles wat wij gezegd hebben is nog maar een klein gedeelte van de hinderpaalen, welke beletten dat in alle kabinetten, geen uitgezochte stukken zijn kunnen staan. Zo het ook al eens gebeurd, dat men tot een en ander stuk een gunstige gelegenheid vindt, zo heeft men dan van de andere kant weer honderd zwarten, en men moet door de gehele wereld vrienden hebben, wanneer men van alles wilde voorzien worden. Behalve dit alles, zo komt het ook zeer veel op de bekwaamheid aan, om de naturalien goed te pakken, want hoe snel breekt door het schudden een punt van een koraal-tak af? Hoe lichtelijk springen de zee-appels door het stoten en schudden van elkander? Hoe gaarne trekken de zee-sterren het vocht aan, en verrotten onderweg, onaangezien alle aangewende voorzorgen? De insecten zijn meest al door motten opgevreten, of beschadigd? Veelal verblight de zee het overgezondene of het ontbreekt aan een getrouwe begeleiding. De mineralen hebben geen beter Lot. De onderregte, rijke houden, de, en voor het oog fraaie Stukken, de bijzondere en zeldzame Ertsgevallen, waarom het de Liefhebbers het meest te doen is, worden op hoog bevel doorgaans in de Verzamelingen der Landheeren, die de Tiendens van de Bergwerken hebben, gebracht, en zitten weggepakt eer een bijzonder mens dezelfde magtig worden. De strenge Levensstraffen, die er op het uitvoeren van meest Bergvoortbringen staan, beperken ook veelal de weg, om maar eenige Stukken voor een Kabinet magtig te worden, en de meesten van Liefhebbers maken door hunne gretigheid, waarmede zij fraaie Berggewavlen, zoeken magtig te worden, dat de Berglieden, of derzelfde Opzienders niet meer weten, hoe hoog zij wel de Prijzen opjaagen zullen. Dus het van alle kanten zwaarigheden veroorzaakt. Edoch, al genoeg hierover, wij willen geen zwaarigheden meer opperen. Die, welke wij aangehaald hebben, zijn genoeg, om het Oogmerk en de Instellingen van dit Werk te rechtvaardigen, wij geloven dus geen ondanks met de Afbeelding van verfchéide Stukken gedaan te hebben, en vertrouwen dat niet alle Kabinetten zulke ondeugende, of die zo onderregtende zijn, opleveren kunnen. Verfchéide zijn ook maar afgebeeld, om gelegenheid te hebben, van die geheele Klasse te kunnen spreken, en gelijk er dagelijks nog nieuwe Zaken ontdekt worden, zo vertrouwen wij, dat de Lezers vooreerst in dit Werk genoegen neemen zullen, als zij weten, dat de Natuurlijke Historie eerst in het klimmen; en in der daad nog met vele onzekerheden en duisternissen bedekt is, tot dat de tijd, en de menigte van Ontdekkingen der Naturonderzoekers, het geene nu nog verborgen is, in een helder Daglicht bung. NAAM- A A DER MYLIST HEEREN, DOOR WIENS BEGUNSTIGING, DIT WERK IN HET LICHT VERSCHIJNT. De Hoog Wel Geboren Heer Aarje van Hogerhuis, Heer van Voshol, &c. &c. De Wel Edel Gestorben Heer Alphen, (Daniel van) Griffier der Stadt Leiden. De Wel Edel Heer Ameling, (Mr. Adriaan) Advokaat voor den Edel Hoofd van Utrecht. De Heer Ancona, (J. de) Medizinski Dotter te Amsterdam. De Heer Athias, (Jacques de) te Amsterdam. De Heer Baster, (Alphonse) Notaris te Z. Zee. De Wel Edel Gebohrene Heer Beelaerts, (Mr. G.) vrijheer van Rintel, Heer van Wielrecht, Secretaris van de Provinciale Rekenkamer van Holland en Wesfriesland, Oud President, Schepen en Raad in de Vroedschap der Stad Dordrecht. De Wel Edel Gestorben Heer Blomenschein, (Willem van) Medizijn Docter, Raad en President Schepen der Stadt mitsgaders Ontvang van ’s Lands Gemeene Middelen te Delft. De Uitgevers Blust en Zoon, (Abraham) Boekverkopers te Dordrecht, Exemplaren. De Wel Edel Gestorben Heer Boreel, (Mr. Jacob) Jansz., Raad en Advokaat Fiscal van het Edel Magazine College ter Admiraliteit van Amsterdam. De Heer Bouman, (Jan) Notaris en Makelaar te Middelburg. De Heer Brouwer, (Nicolaas) te Rotterdam. De Heer Brouwer, (Elias) te Rotterdam. De Heer Bruine, (Johannes de) Koopman te Amsterdam. De Heer Copello, (Mr. Servaas van de) De Wel Edel Gestorben Heeren Croye (J. P.) Kapitein ten dienste van den Staat der Vereenigde Nederlanden. De Heer Jan Dane, Boekhandelaar te Middelburg. De Heer Decker, (J. G.) te Haarlem. De Wel Edel Geboren Jonkvrouw Le la Faille, (H. J.) te Delft. De Heer Detert, (Bernardus) te Rotterdam. De Heer Draveman (Melchior) Koopman te Amsterdam. De Wel Edel. Heer Dufart, (Hendrik) Heer van Noordgouwe, en Secretaris te Ooltgensplaat. De Wel Edel. Groote Achtba. Heer Fagel, (Mr. F. B.) Burgermeester der Stad Haarlem. De Wel Edele Heer Falkenier de Jorg (Gillis) te Amsterdam. De Heer GHüffen (Pieter) Boekhandelaar te Middelburg. De Wel Edel. Geb. Heer Groeninx van Soesten (Cornelis) Heer van Ridderkerk. De Wel Edele Heer Heemskerk (Mr. C. van) in ’s Gravenhage. De Heer Hoek (Jacobus van) Koopman te Amsterdam. De Heer Hofteyn (Pieter) Boekhandelaar te Rotterdam. De Wel Edel. Hoog Geb. Heer Hoogendorp (Mr. Johan Francois, Graaf van) Baron van St. Jan Steen, Ontvanger Generaal der Verenigde Nederlanden, &c. &c. De Heer Hoogenhuyzen, (Johannes Henricus van) Med. Student te Leiden. De Heer Hoogenhuyzen, (W. van) te Amsterdam. De Wel Edel. Groote Achtba. Heer Isebree (Job.) Regeerend Burgermeester der Stad Goes. De Heer Kemenaar (Georgius) te Rotterdam. De Heer Kersboom (Jan) te Amsterdam. De Hoog Edel Wel Geb. Jonkheer Kinchot Bartoog (Nicolaas van) te Amsterdam. De Heeren Knorr (Erven George Wolffgang) te Nürnberg, 4. Exemplaren. De Heer Lever (Cornelis) Koopman te Amsterdam, 3 Exemplaren. De Heer Martins (Abraham) in ’s Gravenhage. De Wel Edel. Gesteld. Heer Mauritz, (Mr. Johannes) Scheepen en Raad der Stad Vlisdingen, en Rentmeester der Domeinen van Zijn Doorl. Hoog. den Heere Prince van Oranje en Nassau, &c. &c. &c. De Heer Meer, (Abraham van der) te Maasluis. De Heer Meiling (Pieter) Notaris te Amsterdam. De Heer Meult (Willem van der) te Amsterdam. De Wel Edel. Geb. Heer Meyners, D. V. Z. (Mr. Gerard Francois) Raadsheer in het Ed. Mog. Hof, en Raad van Vlaanderen. De Wel Eerw. Heer Mulmann, (Wigbold) Willemjz. V. D. M., in ’s-Gravenhage. De Hooggeleerde Heer Auteur Müller, (Philipp Ludwig Statius) Doctor en Professor in de Philosophie en Natuurlijke Geschiedenis te Erlangen, Lid van de Keizerlijke Academie der Natuur-Onderzoekers, &c. &c. 3 exemplaren. De Heer Nooten, (Sebastianus van) Janz., te Amsterdam. De Heer Noy, (P. de) te Amsterdam. De Heer Papillon, (Charles) te Dordrecht. De De Wel Edele Gestrengte Heer Pichot, (Daniel Constantinus) Raad in de Vroedschap en Regeerend Schepen te Schiedam. De Wel Edele Groot Ambacht Heer Prima, (Aarriaan) Oud Burgermeester der Stad Rotterdam, en Bewindhebber van de Oost-Indische Compagnie, ter Kamer aldaar. De Wel Edele Gestrengte Heeren Putte Schorer, (Mr. Assuerus van de) Schepen en Raad der Stad Middelburg. De Heer Rademacher, {J. C.) te Amsterdam. De Heer Reelyk, (C.) Mr. Chirurgijn te Charlois. De Heer Roscam, (P.) in ’s-Gravenhage. De Heer Raiter, (Gerrit de) Koopman te Amsterdam. De Heer Ryckevors, {Mr. C. van) in ’s-Gravenhage. De Wel Eerw. Heer Sappius, (Jacobus) V. D. M. te Oud Beierland. De Heer Schagen, (Joan van) te Amsterdam. De Heer Scheffer, (Christoffel) in ’s-Gravenhage. De Heer Schetsius, {Mr. Jacobus) Ordinaris Drukker van Hun Edele Groot Mog. de Heeren Staaten van Holland en West-Friesland, in ’s-Gravenhage. De Edele Magnaat Heer Schorer, J. A. F.H. {Mr. Willem) Gecommitteerde Raad, en Raad ter Admiraliteit van Zeeland, te Middelburg. De Heer Schrevelius, (Abraham) te Leiden: De Heer Schultz, (Aarriaan Gotlob) te Amsterdam: De Heer Sepp, (J. C.) Boekhandelaar te Amsterdam. De Hoog Geleerde Heer ’s Graauwen, Sib. Car. Fil. (Paulus) Doctor en Professor Primarius, Med. Univ. Theor. & Pract. Anat. Botan. & Chym. te Harderwyk. De Wel Ed. Geftr. Heer Smeth, (Theopoldus de) Vryheer van Deurne en Liefde, Ambachtsheer van Aachen en Rietveld; mitsgaders Oud President Scheepen te Amsterdam. De Heer Smith, (Willem Hendrik) te Rotterdam. De Heeren Spriet en Zoon, (Pieter) Boekhandelaars te Amsterdam. De Wel Ed. Heer Steenbergen, (J. W. van) Stads Med. Doctor & Lectuur Anat. te Dordrecht. De Heer Sterling, (J. V.) te Langeraar. De Wel Ed. Gefst. Heer Sweers, (Mr. Jakob) Hoofd - Officier te Amsterdam. De Wel Ed. Gefst. Heer Tarelink, (Jan van) Scheepen der Stad Amsterdam. De Heer Textor, (Johannes) Commissaris te Amsterdam. De Heer Tongerlo, (Kornelis van) Boekhandelaar te Amsterdam, 2 Exemplaren. De Heer Tronchin, (Cf. P.) te Amsterdam. De Heer Upwich, (Joan Carl van der) te Amsterdam. De Wel Ed. Gefst. Heer Visvliet, (Mr. Pieter van) Scheepen en Raad der Stad Middelburg, en Bewindhebber der Oost-Indische Compagnie ter Kamer Zeeland. De Wel Ed. Gefst. Heer Visvliet, (Mr. David van) Scheepen en Raad der Stad Middelburg. De Wel Ed. Gefst. Heer Visvliet, (Mr. Egbert Philip van) Medicijnen Doctor en Kiezer der Stad Middelburg. De Heer Vollenhoven, (Jan van) Cornelisz. te Rotterdam. De Heer Vormaar, (A.) Directeur der Vestiglijke Natuur- en Kunst - Kabinetten, Lid der Keizerlijke Academie &c. &c., in ’s-Gravenhage. De Heer Walk, (Tjaard van der) te Leeuwarden. De Heer Weteling, (Pieter) te Rotterdam. De Hoog Geleerde Heer Wilken (Jacobus) S. S. Theol. Professor en Predikant te Middelburg. De Wel Ed. Groot Amb. Heer Winkelman, (Isaac) Raad en Burgermeester der Stad Vlissingen, Commissaris Generaal der Convoyen en Licenten in Zeeland. De Wel Ed. Gr. Agtb. Heer Wit, (Mr. Franpois de) Burgermeefter der Stad Amfterdam. De Heer Wit, (Hermanns de) Boekhandelaar te Amfterdam. / De Heer Wittert , (Adriaan) te Rotterdam. De Wel Ed. Heer Zuylen van Nyevelt (Mr. Aarnoud van) Secretaris van de Weeskamer der Stad Rotterdam. In kennisfe der waarheid dat geene meerdere Exemplaren dan deeze , wel¬ ke lnge/chreven zyn werden Geärukt: zoo bebbe die alle Genommen en Ondertekent j en-hüten deeze zyn ’er geen , die voor Echt erkent worden , ALPHABETISCHE ALPHABETISCHE LYST ’ \ D E R AUTH EUREN» Van welke men eenig gebruik gemaakt heeft in het toeftellen van dit Werk, A, Abhandlungen, der Naturforfchenden Gefellfchaft in Danzig. Danzig 1747. 4to, Abhandlungen (Parififche ) zur Natur und Chimie. Leipzig 1752. 8vo. Acta Academ. Eletftor. Moguntinse. Erford, & Goth. 1757. 8vo. Acta Phyfico-Medica Naturae curioforum. Norimb. 1727. &c. 40. A&a (nova) Phyf. Medica Naturas curioforum. Norimb. 1757. &c. 4to. Acta Philofophica Societ. Regke in Anglia. Leipz. 1675. 4to. Adanfon Hiftoire Naturelle des Coquillages dü Senegall. ä Paris 1757. 4to. Aßliani de Natura Animalium Libri XVII. cum animadverfionibus C. Gesneri D. W. Trilleri, curante A. Gronovio Heilbronnte 1765. 4to. Agricola (Georgius ) de re Metallica Bafilite 1561. fol. —-de Ortu, Natura & caufis fubterran. foffil. Metall. Wittemb. 1 < 5 i 2. 8vo, Albertus de Animalibus. Venet. 1519. Aldrovandi ( UUJJis ) Ornithologia. Bononise 1599* fol. --de Animalibus, Infeclis, &c. Libri VII. Francof. 1623. fol* -----— Quadrup. bifulc. Hiffcoria. Bon. 1642. fol. Anderfon ( James ) Hiftoire Naturelle de flslandc, ä Paris 1750. 8vo. Angeli (Ealdi Abbatii') de admirabili Vipene natura &c. Hags Com. 1660. 1 smo, Anfon # * # % % XVIII ALPHABETISCHE LYST der AUTHEUREN. Anfon ( Admiral) Reize rondom de Waereld. Leiden en Amfteldam i 765, gr. 4to. Anfangszeigen (Erlangische gelehrte) auf die Jahre 1749, 50, 51, 52. 4to. Argenville Conchyliologie. Paris 1757. Klein fol. Aristotelis Opera omnia de animalibus, de partibus animalium & de generatione animalium griechisch & lateinisch. Auflage Allobrog. 1605. Fol. Ardelt (Petri) Ichthyologia. In Opera omnia de Pisces. Lugd. Bat. 1738. 8vo. Avity Beschreibung general der Afrikas. Paris 1643. Baker (J.) Het Mikroskoop gemakkelijk gemaakt, enz. en Bericht van Ontdekkingen, enz. Amsterdam 1760. 8vo. Natuurlijke Historie van de Polpen. Amsterdam 1756. 8vo. Baldaeus (Philippus) Beschrijving van de Oost-Indische Kusten, Malabar, Coromandel en Zeylon. Amsterdam 1672. Fol. Barba (Alfred) Verhandeling over de Metalen, Mijnen, en Mineralen. Leiden 1740. Groot 3 vo. Barbinais (L. G. de) Nouveau Voyage autour du Monde, Paris 1728. 8vo. Bartholinus (Thomas) Acta Medica & Philosophica Hafniae 1673. 4to. Bauhinus (Caspar) De Lapidis Bezoaris ortu, natura, differentiis &c. Basel 1625. 8vo. Baußer (D. Job. Wilh.) Naturgeschichte des Mineralreichs mit besonderer Anwendung auf Thüringen, in zwei büchern. Gotha 1763 und 64. 8vo. Baußer Naturkundige Uitspanningen. Haarlem 1762. 4to. Bayer (Job. Jac.) Oryctographia Norica. Nürnberg 1758. Fol. Becher (Job. Joach.) Physica subterranea. Lipsiae 1703. 8vo. Beckers (Job. Joach.) Mineralisches A. B. C. Nürnberg und Altdorf 1723. 8vo. Bekmanni (Job.) de Historia Naturali Veterum libellus primus. Petrop. & Göttingen 1766. 8vo. Anfangsgründe der Naturgeschichte. Göttingen und Bremen 1767. 8vo. Belon (Pierre du Mans) L'Histoire de la Nature des Oiseaux. Paris 1555. Fol. Observations de plusieurs singularités & choses memorables trouvées en Grèce. Paris 1588. 4to. la Nature & diversité des Poisons. Paris 1555. Bergwerken, (wahrer und klarer Unterricht von) Wittenberg 4to. Bernier (Franc.) Voyages contenant la Description des Etats du Grand Mogul. Amsterdam 1699. 8vo. Bergen ALPHABETHISCHE LYST der. AUTHEUREN. xix Bergen (de ) Claff. Conch. 4to. Bertranä Diction. univerfel des Foffiles &c, ä Avign. 1763. 8vo. Befchreibung ( ausführliche ) des Fiechtelberges, Leipzig 1716. 4 to. Bierings (Job. Alb.') Hifior. Befchreibung des Mansfeldifchen Bergwercks 1734. fl. Blaß (Gerb.) Anatome Animaliura. Amft. 1681. 410, Bochardi Iiierozoicon. Lond. 1664. fol. Bomare (Vallmont de) Algemeen en Beredeneerd Woordenboek der Natuurlyke Hiftorie, uit het Franfch vertaalt door Charles Papilion» Dordr. 1767. 2 deelen 4to. Bonanni ( P. Pbil.) Recreatio mentis & oculi. Rom« 1684. 4to. Obfervationes. Rom« 1691. 4to. Mufeum Kircherianum. Rom« 1709. fol Bosmans Befchryving van Guine. Amft. 1718. Bradley (R.) Wysgeerige Verhandeling van de Werken der Natuur. Amft. 1744. Breszlauifche Sammlungen. Breynii (Job. Phil.) Diff. de Polythalamiis. Gedani 1732. 4to. Breynifchen Naturalien - Cabinets ( Berzeicbnifs des). Danzig. Bromei (Magni von) Mineralogia Suecan. Stockholm und Leipzig 1740. 8 m. Bruckmanni (F. L.) Epiftol« itinerar. & Traftat. Var. 4to* Bruyn (Cornelis de) Reize door Moscovien en Perfien naar de Indien. Amft. 1718. fol ____ Reize door Azia. Amft. fol. Bujfon Hift. Naturelle du Cabinet du Roi, h Paris 1750. 4to. Büttners (Dav . Sigism.) Coralliographia fubterranea. Lipf. 1714. Caefalpini (And. Ant) de Metall. Norimb. 1602. 4«}. Caß (Joan) de Canibus Brittannicis, & rarior. animal. & Stirp. Hift. Lib. unus. Lond. 1729. 8vo. Car dam (Hier.) Opera Lugd. 16 6 3. fol. Careri Voyage ä Paris 1 727. Cateianus vom Bezoarßein. Frankf. 1627. 8 vo. Catesby Nat. Hift. of Carolina. Lond. Catrou & Rouille Hiftoire Gdndrale  {Dominici ) Stirpium Icones. Genevae 1666. fol. Chambon Traite des Mctaux & des Mineraux. a Paris 1714. 8vo. Chambre de la Über der Thiere Erkennnis, Naturtrieb und Abneigungen. Leipzig 1751. 8mo. Chardin Voyage en Perse. Rouen 1723. 8vo. Charleton de nominibus & differentiis anim. Oxon 1677. fol. Charlevoix {Pierre Franc. Xavier} Histoire de Père Espagnol du Paraguais, du Japon &c. Paris 1731. 4to. 36. 56. Chemnitz (Joachim Hieronymus) Beiträge zur Theologie. Nürnberg. 1760. 4to. Chomel {P. Noel} großes und vollständiges Ökonomisches Lexikon. Leipzig 1750. fol. 8 Bände. Clusius {Carolus} rariorum Plantarum Historia & Exoticorum libri X. Antwerpen 1601. fol. Commentarii Academiae scientiarum Imperialis Petropolitanae. Petrop. 1728. &c. 4to. Commentarii de rebus in scientia naturali & Medicina gestis. Leipzig 1750. &c. 8vo. Commercium literarum. Noricum. 1740. &c. 4mo. Condamine (de la) Reise gedaan ter onderzoek van de ware Gestalte des Aardkloots. 1752. 8vo. Cranz {David} Geschichte von Grönland. 8vo. Dak {Samuel} Pharmacologia seu Manuscriptum ad Materiam Medicam. London 1693. 8vo. Dampier {Wilhelm} Reise rund um die Welt. 4to. - A Voyage to New-Holland in the Year 1699. London 1709. 3vo. Dapper {Olpherts} Beschreibung des Reiches von den Grossen Mogols, Mesopotamien, Babylonien, Assyrien, Syrien, Persien, Georgien, Mingrelien. Amsterdam 1679. fol. ---- Beschreibung von Amerika. Amsterdam 1671. fol. ---- Beschreibung von Asien, nebst geheilen Syrien und Palästina. Amsterdam 1680. fol. ---- Beschreibung von den Eilanden in den Archipel. Amsterdam 1701. fol. Dellon Nouvelle Relation d’un Voyage aux Indes Orientales. Amsterdam 1699. 12mo. Derham {William} Godleerende Natuurkunde. Amsterdam 1741. 4to. Description du Cabinet Royal de Dresden. Dresden & Leipzig. 1755. 4to. Description of three Hundred Animals. London 1734. 12mo. Deussignii {Anton} Exercitatio de nutritione & motu Animalium. Groningen 1660. 12mo. Diderot Encyclopédie. Paris 1751. fol. Donati. (Bial) Auszug aus der Naturgeschichte des Adriatischen Meeres. Halle 1753. 4to. Eckard (Johann Götti) Experimental economic. Jena 1754. 4 to. Edward Nat. Hill, of Birds. London. Ellis (John) Natuurlijke Geschiedenis van de Koraal Celestia. ’s-Gravenhage 1756. 410. Entzelt (Christoph) Syllographia rerum Metallicarum. Francofurti 1698. fol. Ephemerides Academicus curiosa. Lipsiae 1670. &c. 410. Erckert (Lazari) Aula subterranea, Francofurti 1684. 4^ Betrachtung der allerneuesten Mineralischen Erde und Bergwerks-Aderen. Francofurti 1580. fol. Fabricius de differentiis Animae Quadrupedibus. Tiguri 1555. 8vo. Fachsen (Magdalen). Probier Buchlein der Metalle. Leipzig 1689. 8vo. Feuillee (L. S. Louis) Journal des Observations Physiques &c. à Paris 1714. 4to. Franca Castrologia. Augustae Vindobonensis 1685. Freud (Herrn Heinrich). Biblische Thierbuch. Leipzig 1595. 4to. Biblische Vogel-Buch. Leipzig 1595. 4to. Friz (J. L.) Beschreibung von allerlei Infecten in Deutschland. Berlin 1730. &c. 4to. -Vorstellung der Vogel nach einigen Clavi. ibid. Gage (Thomas) Reizen naar de Spaanse West-Indien. Amsterdam 4to. Ganz (Job Ludowicus) Coralliorum Historia. Francofurti 1669. 8vo. Gennes ALPHABETISCHE LST van de AUTHEUREN. Gennes (J) Voyage aux côtes d’Afrique. Amsterdam 1699. 8vo. Gezeindtschap (Vlinder der Oost-Indische Compagnie aan de Keizers van China. Amsterdam 1676. fol. Geiger (Conradi) Historia Animalium. Tiguri 1554. fol. de Avium Natura, Francofurti 1617. fol. Thierbuch, Fischbuch, Vogelbuch. Zürich 1583./4. Francofurti 1598. fol. Nomenclator Aquatilium Animalium. Zürich 1560. fol. Cleves (Nicolaus Georg) Monatliche Belüftigungen. Schnecken 4to. Gilberti (Guilhelm) Tractatus de Magnete, 4to. Gillis Descriptio Elephanti. Hamburgi 1614. de vi & Natura Animalium 4to. Glauber (Job van Rost) de Natura Salium 1658. vom Urfprung der Metalle. Amsterdam 1653. 8vo. Gmelin (Job. Georg) Reizen door Siberien naar Kamchatka. Haarlem 4 deelen groot 8vo. Goedart (Job.) Metamorphosis Naturalis. Middelburg. 3vo. Greson Mus. sic reg. angl. Lond. 1681. fol. Gronovius (L.Th.) Zoophylacium. Lugd. Bat. 1763. fol. --Museum Ichthyologicum. Gruzman de Avibus Paradiseis. 1667. Gualtieri (Nic.) Index Testarum Conchyliorum. Florentiae. 1744. fol. Guet Histoire Critique de l’Anatomie des Bestes. Amsterdam. 1749. 8vo. H. Halle (Job. Sam.) Naturgeschichte der Tiere. Berlin. 1760. 8vo. Flanows Erläuterungen Merkwürdigkeiten der Natur. Danzig. 4to. Harveyus (Guiliel.) de Generatione Animalium 1680. 1737. 4to. Hebenstreit (Job.) Museum Richterianum. Lipsius. 1733. fol. Helmigü (Georg. Andr.) Lithographia Angerburgica. Regiom. 1747. 4to. Henkel (Job. Fridr.) Pyritologia. Leipzig. 1725. 8vo. ---Flora Salsburgens. Leipzig. 1722. 8vo. ---Kleine Schriften. Dresden. 1756. 8vo. Heryugs (Christ.) vollkommenes Bergbuch. Breslau. 1734. fol. Heydt (Job. Borg.) Schauplatz von Afrika und Osteuropa. Pillau. 1744. 4to. Hiemeri (Eberh. Friedr.) Caput Medusae nov. diluv. univ. monumentum, Stuttgart. 4to. Historia Plantarum Generalis. Lugd. 1587. fol. Histoire de l’Académie Royale des Sciences, à Paris von Anfang bis 1760. 4to. --Generale des Voyages. à la Haye 1747. 4to. nebst der deutschen Übersetzung. Leipzig 1747. 8vo. Hurni Elephas. Nürnberg. 1629. 4to. Hübner (Job.) Natur, Kunst-Berg-Geschichte und Handels-Lexikon. Leipzig. 1739. 8vo. Jacobaeus (Oligeri) Museum Regium Christi. V. Regis Dan. Haag. 1696. fol. Imperati (Ferrandi) Historia Naturalis. Col. 1695. 4to. Jonsson Beschreibung von alle den Tieren. Amsterdam. 1660. fol. Jugels (Job. Gottfr.) von Meteorischen Sachen 1755. Jungius (Joach.) Historia Vermium. Hamburg. 1691. 4to. Kaempfer (Engelberti) Amoenitates exoticae. Lemgo. 1712. 4to. --Beschreibung von Japan, fol. Kellner (David) Natürliche Berg- und Salzbergbuch. Franckfurt. 1702. 8mo. Kircheri (Ath.) Natuurlijke Wereld. 2 deelen fol. Verheerlijkte China, fol. Kirchmeyer (Georg. Capp.) de Basilico, Unicornio, Phoenix, Behemoth, Leviathan, Draconis, Araneo, Tarantula, & Aue Paradisi. Diflunt. Witteb. 1669. Kleemann (E.J.C.) Beyträge zur Natur oder Insetten-Geschichte 4 -to. Klein (Jac. Theod.) Hist. Nat. Pisceium. Lipf. 1741. Mantissa de Sono & Auditu Pisce. ib. 1745. Historia Avium Prodromus. Lub. 1750. 4-to. Historia Nat. Quadruped. 1752. 4-to. Klein (Jac. Theod.) Stemmata Avium. Lipf. 1758. 4-to. Tentamen Method. Ostracologicae. Lugd. Bat. 1753. 4-to. Koeuig (Eman.) Regnum Minerale. Basil. 1684. 4-to. -Regnum Animale Colon. 1682. 4-to. Knox Relation ou Voyage de l’Île de Ceylon. Amst. 1693. 4-to. Knorr (G.T.V.) het Groot Zevende Fasten Werk, of Verzameling van de Merkwaardigheden der Natuur, en Oudheden des Aardbodems. Amst. by J.C. Sepp. 1770. fol. -Verlustiging der Oogen en van den Geest, of Verzameling van Menschen en Stellen. Amst. by Houttuyn 4-to. Kolbe Beschrijving van de Kaap de Goede Hoop. Amst. 1711. fol. Krautermanns (Valent.) Neu-vermehrtes Regnum Minerale. Franckf. 1726. 8m -Lexicon Exoticorum. Amst. 1730. 8-vo. Kundmanni (Job. Christoph.) Rariora Naturae & Artis. Breslau. 1737. fol. --- Promptuarium Rerum Naturalium &c, Vratislav. 1725. 4-to. Labat Reizen naar de Franse Eilanden van Amerika, in 4 delen 4-to. Amst. 1726. La Hontan Reizen naar Noord-Amerika. 8-vo. Hage 1703. Lanzonius Zoologia Parva 1738. 4-to. Le Blanc (Vincent) Vermaarde Reizen. Amst. 1654. 4-to. Ledermullers (Mart. Fr. ob.) Microscopische Gemüts- und Augen-Ergötzer. Nürnberg. 1761. 4-to. Lehman (Job. Gottlob) Einleitung in einige Theile der Bergwerkswissenschaft. Berlin 1751. 8-vo. - Abhandlung von der Metallenmutter und Erzeugung der Metalle. Berlin. 1751. 8 m Leo (Afric.) de l'Afrique & ses Animaux. À Lyon 1556. fol. Lemery (Nic.) Woordenboek der Enkele Droogeryen. Amsterdam. 1766. 4to. Leiser (Friedrich Christoph) Lithotheologia. Hamburg. 1751. 8vo. -- Infectotheologia. Frankfurt. 1740. 8vo. - Testaceotheologia. Leipzig. 1756. 8vo. Kleine Schriften zur Geschichte der Natur. Nordburg. 1754. 8vo. Lexicon (Allgemeines Ökonomisches) Vermehrt von Zincken. Leipzig. 1753. 8 m Großes Universal. Leipzig. 1749. fol. Linck (Job Henrich) de Stellis marinis Liber sing. Lipsius. 1733. fol. Linnæus (Carolus) Systema Naturae Edit. X. Holmiae. 1760. 8vo. Syst. Nat. Edit. VI. Holmiae. 1748. 8vo. Fauna Suecica sistens Animalia regni sueci. Holmiae. 1746. 8vo. Linnaeus 'Histoire des Oiseaux. 1584. Lisler (Martin) Historia sive Synopsis methodica conclytionum. Londres. 1685. fol. Löhnefeld (Georg Engelbert von) Bericht von Bergwerken. Stockholm und Hamburg. 1690. Lucas (Paul) Voyage au Levant. Amsterdam. 1714. & 1720. 8vo. Ludolf (Heymann Julius) Historia Aethiopica. 4to. Leiden. 1685. fol. Magazin (Hamburgisches) 1747. &c. 8vo. Maß, Brevis & Accurata Historia Animalium in Sacro Codice &c. Leiden. 1685. 8vo. Maillet, Beschrijving van Egypten. 4to. Haag. 1757. Marcgraf (Munck), Historia Naturalis Brasiliae. Leiden. 1648. fol. Marii (Joan) Castorologia. Augsburg. 1685. 8vo. Martel (Louis Frederick, Comte de) Histoire Physique de la Mer. Amsterdam. 1725. fol. Martens (Fredrik) Beschrijving van Groenland en Spitsbergen. Amsterdam 4to. 1710. Martiniere (Bruzen le) le grand Dictionaire Geographique & Critique à la Haye, Amsterdam & Rotterdam. 1726. fol. Introduzione all’Historia dell’Asia, Africa, America. Amsterdam. 1735. 12 mo. Masser (VAbbé le) Description de l’Egypte. à Paris 1735. 4to. Masia (Antonius) Salis Anatomia. Wratislavia. 8vo. Maundrel (Henri) Voyage d’Alep à Jérusalem 1705. 12mo. Melle (Jacob a) de Echinisc Wagricis. Epist. Lut. 1718. 4to. Mercati (Mich.) Metallotheca Vaticana, cura M. Lancisi. Rom. 1719. fol. Mercklein, Thierbuch 1739. 8vo. Merlan, (Mar. Syb.) Differt de Generatione & Metamorphosis Infect. Surinamese Hagest 1726. fol. Der Rupfen Begin, Vödel und wunderbare Veränderung. Amsterdam 4to. Menet, Pinax Rerum Britannic. 1704. 8vo. Müller, Bezoardium Animal. 1641. 12mo. Misson, Reizen door Italien. Utrecht 4to. Monconys, Journal des Voyages. Lyon 1665. 4to. Moro, Ant. Lazarus, Veränderungen des Erdbodems. Leipzig 1751. 3 cm. Moufeti, Thom., Insectorum seu Minimorum Animalium Theatrum. Lond. 1634. fol. Museum Besleri, Hoefnagel. Nürnberg. Britannisches, des Ritter Anderson, Sloane. Berlin 1764. 12mo. Mylius, Gérard, Beschreibung einer neuen Gronlandischen Tierpflanze. Land. 1753. 4to. In dem Königlichen Werke von Verschiedenheiten. Natuurlijke Geschiedenis, volgens ’t Samensetel van Linnaeus. Amsterdam 1761. &c. 8vo. Natuurkundige Verhandelingen uit de nieuwste Werken van de Sociëteiten. Amsterdam 1755. &c. Nieremberg, Historia Naturalis Antwerpen 1635. fol. Nordtén, Reisbeschrijving naar Noorden enz. Nürnberg 1728. 8vo. Nyland, Schauplats irdischer Geschiedenis. Osnabrück 1678. Olearius, Adam, Gottorfsche Kunstkammer. Schleswig 1674. 4to. —— Reisbeschrijving naar Moscau en Perzen. Hamburg 1696. fol. Öliger, Jacobus, Museum Regensburg. Haag 1696. fol. Olon, von St., Beschrijving van het Keizerrijk van Marokko. ’s-Gravenhage 1698. 8vo. Elenchus Historiae Naturalis. Frankfurt und Leipzig 1758. und 1761. 8vo. Ovington, Jean, Voyages faits à Suratte. Paris 1725. 8vo. ALPHABETISCHE LIJST der AUTHEUREN. XXVII Pallas (P. S.), Elenchus Zoophytorum. Haarlem 1766. 8vo. Pari, Ambroise, deux Livres, 1. de la Generation de l’Homme, &c. 2. Des Monstres tant Terrestres que Marins avec leurs Portraits. Paris 1573. 8vo. Patriot (der Physikal. und Ökonom.) oder Bemerkungen aus der Naturgeschichte, etc. Leipzig 1756. &c. 4to, Pauli Beschreibung Geogr. de Linde Orient, à Paris 1556. 4to. Paulini (Christi. Frid.) Talpa Franc. & Lipf. 1689. 12mo. — de Lumbricus Terrestris Schediasma Franc. 1703. 8vo. — de Anguilla. Paukini Curiositäten Kabinet ausführlicher Merkwürdigkeiten. Frankf. 1717. 8vo, Peiter Mericologia, seu de Ruminantibus. Basileae 1685. 4to. Petiver (Jacob) Museum. Lond. 1695. Gazophylacium Naturale & Artificialia decad. X. Lond. 1713. Plantarum Italicarum Marinarum &c. Icones & Nomina; Lond. 1715. 8vo. Pterigraphia Americana 1712: Philosophie Quäkere Naturliche) von Verwandlung der Metalle. Dresden. 1724, 8vo. Pifonis (Guilielmi) de Indiae Utirque re Naturali. Amsterdam 1658. 4to. Planeti Canini) de Conchis minus notis Liber. Venetiis 1738. fol. Plinius (Secundi) Historia Naturalis. Haagesbus 1518. Franc. à Moene. 1582. Colon. 1615. fol. Venet. 1580. 8vo. Ploucquet (Godofredi) de Corp. Organ. Generatione. Stuttgard 1749. 4to. Plukenet (Leonard) Phytographia. Lond. 1691. 92. fol. Pomet Histoire Generale des Drogues. Paris 1694. fol. Pontoppidan (Erich) Versuch einer natürlichen Geschichte von Norwegen, Kopenhagen 1752. &c. 8vo. Potter Thierbuch, 1664. Pretorius de Elephanto. Hamburg 1601. 8vo. Radius (Georg. Fried.) de Generatione Animalium. Stettin 1760. 12mo. Rai (Job) Historia Insecta. Lond. 1710. 4to. — Synopsi Methodica Animalium. Quadrupedum & Serpentium generis. Lond. 1693. 8vo. — Synopsi &c. Avium & Pisceum. Lond. 1703. 8vo. Reaumur, Memoires pour servir à l’Histoire des Insectes, Paris 1734. 4to. Recueil des Voyages au Nord. Amsterdam 1731. 12mo. Redi (Francesco) Experim. circa generationem Insectorum. Amsterdam 1671. 12mo. Experim. circa varias res naturales, quae ex Indias afferuntur. Amsterdam 1685. 12mo. Regenfüß (Frans Mich.) Aufferlefene Schnecken und Muscheln &c. Kopenhagen. 1758. Fol. Reiske (Job.) de Gloflopetris Luneb. Leipzig 1684. 4to. Ritten (Albrecht.) de Zoolitho dendroidis. Guelph. 1736. 4to. Ritten (Albrecht.) de Itinere in Hercinem Montem Brudertum. Guelph. 1740. 4to. Rösel (August Johann) Infestation - Belüftigung. Nürnberg. 1746. &c. 4to. Rochefort Histoire Naturelle des Antilles. Rott. 1665. 8vo. Rohr (Julius Beruh, v.) Merkwürdigkeiten des Okerharzes. 8mo. Rondeletii (Guilielmi) Libri de Piscibus marinis. Lugd. 1553. Fol. Rondeletii (Guilielmi) Universalis Aquatilium Historia. Lugd. 1555. Fol. Roque (de la) Voyage de Syrie & du Mont Liban. Amsterdam. 1723. 8vo. Roque (de la) Voyage dans la Palestine. Amsterdam. 1718. 12mo. Ruell (Joan) de Natura Stirpium. Basel. 1537. Fol. Rumph (G. Everhard) Herbarium Amboinense. Amsterdam. 1750. Fol. Rumph (G. Everhard) Amboinische Raritätenkammer. Amsterdam. 1705. Fol. Rumph (G. Everhard) Amboinische Raritätenkammer von Schnecken und Muscheln, mit Beiträgen von Job. Pier. Chemnitz. Wien. 1766. Fol. Rufchii Theatrum omnium Animalium. Amsterdam. 1718. Rufchii Opera. Amsterdam. 1737. 4to. Sachse (Philipp Jacob) Gammarorum vulgo Cancorum conspectus. Frankfurt. 1665. 8vo. Sammlungen (Französische) aus der Naturlehre, etc. Nürnberg. 1755. etc. 8vo. Sartorius (Joannis) de Anima Brutorum. Wittemberg. 1680. 4to. Schaffer, (Jac. Christoph) von den Polypen. Regensburg. 1754. 1755. 4to. Scheffers, Lapland. Frankfurt. 1675. 4to. Scheuchzer, (Job. Jakob) Physica Sacra, Aug. Vindel. 1731. etc. Fol. Scheuchzer, Historia Naturalis Helvetica. Zurich. 1716. 4to. Schmidelii, (C. C.) Erst- Stufen und Berg- Arten. Nürnberg. 1753. 4to. Scholtz (Job. Friedrich) von der Seelenwanderung bei den Tieren. Halle. 1753. 8vo. Scholtz (Job. Friedrich) Theorie von den Natürlichen Trieben. Halle. 1755. 8vo. Schott (Caspar) Physica curiosa. Herbip. 1662. 4to. Scott, Historia Animalium. Fol. Scott, Rerum Naturalium Percurrate, Frankfurt. 1615. 8vo. Schwenkfeld, Thierotropheum. Fol. Seba, (Alb.) Locupletissimus Rerum Naturalium Thesaurus. Amst. 1734. &c. fol. Seligmann, (Job. Mich.) Sammlung verschiedener Ausländischer und seltener Vogel. Nürnberg 1749./0/. — seltener Vogel von Catesby und Edward 1755. /»/. G.) Historia Naturalis Teredinis Marini. Traj. ad Rhen. 1733. 4to. Sennertus (Dan.) de Origine Animarum in Brutis, in Opera. Lugd. 1650. fol. Severini (Marc. Aurelii) Diatribe de Respiratione Piscium. Amst. 1661. fol. — Vipera Pythia, sive de Viperis. Padua 1651. 4to. — Zootomia. Nord 1645. 4to. Shaw Voyages dans plusieurs Provinces de la Barbarie & du Levant. à la Haye 1743. 4to. Sibbald (Robb.) Scotia Illustrata. Edinburgh 1684. fol. Smith (Johan Jacob) Bybel der Natuur. Dordrecht en Amsterdam 1768. Spectacle de la Nature, à Utrecht 1736. &c. 8vo. Stellers (G. Wilh.) Beschreibung von einige seltsamen Meerthieren. Halle 1753. 8vo. Stöhr (Andreas) Catalogue des Curiosités, Dresde 1752. 4to. Systeme Naturel du Règne Animal suivant M. Klein, Unanus & Artedi, par M. D. L. C. D. B. & Paris 1754. 8vo. Sw (immerdam) (Job.) Bybel der Natuur. Leyden 1737. en 1738. Swedenborg (E. F.) Opera Philosophica & Mineralia. Dresde & Leipzig 1734. fol. — Miscal. Observata circa res Naturales. Leipzig 1722. 8vo. Tacard Reizen naar Siam. Hamburg 1709. 8vo. Tavernier (J. B.) Reizen. Amsterdam 1682. 4to. Tertre (du) Histoire Naturelle des Antilles. Theßiurus Imaginum Piscium. Tesserenc &c. Lugd. Batav. 1711. fol. Theophrastus Paracelsus opera omnia. Geneva 1658. fol. Tilas (Dan.) Schwedische Mineralhistorie. Leipzig 1767. 8vo. Tominius (Jos. T) Apparato para la Historia Natural Española. Madrid 1754. fol. Tournefrot Reizen naar de Levant. Amsterdam 1737. 4to. Transactions Philosophiques de la Société Royale de Londres. Paris 1740. 4to. Transformation Métallique. Lion 1618. 8vo. Trembley (Ahr.) Mémoires pour servir à l’Histoire d’un gendre de Polypes &c. Leyde 1744. 4to. Turner (Hilmer.) Principaux oiseaux 1544. Turgot Mémoire instructif sur la manière de rassembler, de préparer, de conserver, & d’envoyer les divers curiosités d’Histoire Naturelle, à Lyon 1751. 8vo. Typhon (Tajacu,) feuille mochée. Mexique. Valentini (Michel Bertuch.) Historia Simplicium reformatia. Francfort-sur-le-Main 1716. fol. ---- India Literata. ibid. ---- Muséum Muséorum. Francfort-sur-le-Main 1714. fol. ---- Amphithéâtre Zootomique. Francfort-sur-le-Main 1720. fol. Valentin XXXI ALPHABÉTIQUE LISTE des AUTEURS. Valentin (François.) Verhandeling der Zeehoornkens, dienende tot een Vervolg op Rumphius. Amsterdam 1754. fol. Venette, (Nicolas.) Traité des Pierres dans les Terres & Animaux. Amsterdam 1701. 8vo. Versuch einer Beschreibung des allerföhnlichen Vogels Colibri. Leipzig 1754. 4to. und Abhandlungen der Naturforschen Gesellschaft in Danzig 1752. enz. 4to. Verulamius, (Bacon, de) Opera. Francfort-sur-le-Main 1669. fol. Vogel (Rudolph Augustin) Praeceptive Historiae Naturalis. Leipzig 1762. 8vo. Vosmar, Algemeen Natuurk. en Hist. Beschrijving der zeldzame Schapen in het Cabinet en Diergarden van Zijn D. L. F. den Prins Erfstadhouder. Amsterdam 1766. Urfinus Miscellanea de Avibus biblicis 1656. 8vo. Wagner (Feil. Christian) Beschreibung des Hochfürstlichen Bayreuther Naturalien-Cabinets 1752. enz. Herausgaben. Walch (J. E. J.) Steinreich. Beschreibung des Knorrischen Steinwerks, bekannt unter dem Titel: Lapid. diluvii universalis. fol. Waller, (Job. Goltzschack) Mineralreich. Berlin 1763. 8mo. Walpurger (Joh. Gottf.) Cosmologische Betrachtungen. Chemnitz 1748. 4to. Watonias (Michel.) Theatrum variarum. Rerum. Bremen 1663. 8vo. Experiences & Observations pour servir à l’explication de la Nature. Paris 1748. 8vo. Willughby (Franc.) Ornithologia. London 1676. fol. Willis ( Thom .) de Anima Brutorum. Lond. 1672. 4to. Woltersdorff , (Job. Luc.) Mineral. Syfiem. Berlin 1748- Mo. Wormius ( Ol .) Hift, Anim, Norweg. Hafh. 1653. 440. -Mufeum Wormianum. Lugd. Bat. 1655. fol. Woyts QJ. J.) Schatkamer der Droogbereidende Geneeskonft. 4to. Amft, 1768» Zahanlta XXXII ALPHABETISCHE LYST der. AUTHEUREN. z. Zabareila ( Jac. ) de Rebus Naturalibus Lib. XXX. Francof. 1617. 410. Zanichdli ( Job. Jac. ) de Myriophyllo Pelagico. Venez. 1714. 8vo. Zinani de Ovis & Nidis Avium. Venet. 1737. 41:0. Zoomorphofe, (/ a~) ou Repr^fentation des Animaux vivans qui habitent les Coquiiles. h Paris 1757. 4to. Zorn, (Joh.Heinrf) Petinotheologia. Pappenb. 1742. und Schwab. 1753. 8m BERICHT De voorfchreve Naamlyß behelfl alieen het voornaamße gedeelte dier Schryveren, welke bet geene in dit Werk voorkomt verhandelt bebben, andere Schriften, welke of zeer kort waren, of alieen by geval over het een of ander geäeelte der Natuurlyke Hifiorie handelden, hebbenwy om de kortheid te betrachten 'er afgelaten, gelyk 00k verfcheide Dijfertationes, Catalogen of diergelyke overgeßagen zyn, als beheizende zomtyds maar eenige zaaken die ter -.opheldering nodig waren , veele daar en tegen zyn ’er nog overig die wy niet by de hand gehad hebben om ans daar van te bedienen, dat egter voor ’t overige byna alle de Schryvers, welke de Kruidkunde, de Verßee- ningen en enkele Steenen behandeld hebben en zvaar van een groot aantal is, in de voorfz. Naamlyß niet gevon- den -worden , zulks zal een ieder ligt willen verfchoonen , omdat wy in dit Werk geen gelegenheid gehad hebben om over dit wydloopig Deel der Natuurlyke Hißorie te handelen. Intussen zo weinig als alle die in de voorafgaande. Naamlijst aangehaalde Autheuren tuin den anderen overeenkomstig, zo weinig hebben wij ook bij dezelfde de nodige ophelderingen kunnen vinden, omdat geen van de welke aan de hand gaven, ons bij onzen arbeid ten nutte te kunnen maken, of wij echter in de uitkiezing van verschillende dingen, Beschrijvingen en Benamingen gelukkig geschaafd zijn, laten wij de gunstige Lezer beoordelen, zoveel is waar, dat de vergelijking van verschillende Naturalien eener Klasse, welke onze verzaameling ons oplevert; gelijk ook de correspondentie en onderhandelingen met zulke Hoog-geëerde Vrienden en Begrijptigers ons vereerden, in enige twijfelachtige gevallen, ons het meeste licht bijgezet hebben. Alle nieuwe verstrekte Autheuren van deze Eeuw, zwaar onder de voortreffelijke Systematici, en diegene wier Werken met geïllustreerde Platen het licht zien, verdienen over 't algemeen den voorrang, tot welken wij ook zeer vele enkele Lezenswaardige Verhandelingen van de Maatschappijen der Wetenschappen rekenen, en daar deze reeds het beste van de oude Autheuren in het dagelijks gevoel hebben, zo kunnen vele Liefhebbers, zulke geen gelegenheid hebben om in de zijdelokalen Natuurgeschiedenis in te dringen, de oude des te gemakkelijker te ontbeuren, zwanneer zij het voortreffelijkste van de nieuwe bezitten. Een fraaiste en koostbare dingen in de Wereld verliezen in ’t algemeen veel van hun waarde en aanzien, wanneer men ze niet naar behooren schikt, of zodanig plaats, toebereid en bewaard, dat derzelver schoonheid op de beste mogelijkste wijze voor het oog zich vertoont: en dus is het ook in het bijzonder met de natuurlijke Zeldzaamheden gelegen. Men moet aan deze eerbied aandoen, ze met oordeel toebereiden, zorgvuldig voor het verderf bewaaren, en tot een vernuftig oogmerk gebruiken, wanneer ze in hunne natuurlijke praag verfchynen, het oog van den Liefhebber streelen, en zyn gemoed vermakken zullen. En in der daad, ze verdienen het ook, dat men hun deze eerbied toedraagt, werdende de Natuur door hare heerlijke Werkingen voor ieder vernuftig Mensch altijd eerwaardig. Behalve dit alles zijn ook die fraaije Natuurstukken, die zoo meestal uitgewrogt zijn, moeilijk te bekomen, en moeten veelal met grooten arbeid en kooselen verkregen worden: Men is dus ook verplicht ze hoog te schatten. Onderstitelen is de smaak en de zorgvuldigheid der Liefhebbers omtrent dit stuk niet altijd overeenstemmend, ja zelfs vind men Verzamelaars die het met zichzelf niet eens zijn, hoe ze hunne Natuurlijke Zeldzaamheden plaatsen, leggen of schikken zullen, als onkundig zijnde, in welke ordre ze te scharen, door welke middelen voor het bederf te bewaarden, of hoe die, wanneer ze door toeval een zonderling aanzien verkregen hebben, op te eieren en in een Natuurlijke Praag te steekten zijn. Mogelijk zullen wij hierom aan enkele Liefhebbers geen kwaad doen, wanneer wij thans het II. Deel. een en ander van de wijze, om een Kabinet te schikken gewagen, naar die wij in de Voorrede tot het Eerste Deel reeds iets van de Zwaarigheden aangehaald hebben, die men het Verzamelen van een Kabinet ontmoet. Om dan van de schikking der Kabinetten eerst te spreken, zullen wij eenige Vraagpunten ontwerpen, welke ieder afzonderlijk een nader onderzoek en beantwoordinge waardig zijn. 1. ) Naar welk samenstel zal men de Zeldzameheden der Natuur schikken? 2. ) In welke Kasten en Laadjes moet men ze leggen of plaatsen? 3. ) Hoe heeft men ze door de hand der Kunstenaars op te gieren, om haar innerlijke schoonheid voor de dag te brengen of te verheffen? 4. ) Waarop staat een Verzamelaar te letten, als hij ze onbeschadigd te behouden en voor het bederf bewaaren wil? 5. ) Welk is het vernuftige gebruik van een Kabinet, en waartoe kunnen de Verzamelingen dienen? Deze vraag zijn te minder met een onverfchillig oog aan te zien, om dat de Verlegenheid van vele Verzamelaars in dit stuk, en hunne tegenstrijdige handelwijze maar al te wel bekend zijn. Wij zijn er ver af om te geloven, dat alle hetgeen wij op deze Vraagpunten staan te antwoorden onfeilbaar en geheelzichtig voldoende zal zijn, of dat juist alle Verzamelaars naar ons Ontwerp zich zullen schikken zullen, want ieder Mensch heeft bij deze meenigvuldigheid van zaken zijn eigen zin, oogmerk en smaak; doch wij vermoeden, dat wij voor de zulken, die eerst beginnen Verzamelingen te maken, geen geheel onnutte Aanmerkingen zullen opgeven, en zullen derhalve ook tot de vrije moedige Beantwoording van de geopperde Vraagstukken overgaan. 