title: Hanserecesse von 1477-1530
creator: Hanseatic League , Hansischer Geschichtsverein (Lübeck , Germany), Dietrich Schäfer
text: Item noch in denselben Jahr quam Hinrich Krakerugghe, des Köpfer's Bode von Lübeck nach Berghen in den goldenen Markt, zu Schoenenhoven bei dem tollenner, eine paketschen lasten zu vertolleten, daer hij gehoben und gehandelt worden, zwei paketschen zu apenen ende bei komposition 8 timmer lasten zu tolle te lateen of paketschen verbört; und vier mitthen selben komen zunde bei dem tollenner zu Dordrecht auf neue belastet den 208ten penninck zu vertolleten, und musste also die zwei paketschen als daer in seine Herberge lagen, der tit und while, hier des tolleners willen gemacht. Item ter selben tag ene genoemt Jorighen Crossen van Hamborg kommen van oosten dort Sparendam zu Dordrecht mit einem wappen mit billon, garnalien und silber ter munten denende, ist bei dem tollenner van Dordrecht gehoben und gehandelt, bei komposition zu tolle te lateen den 20sten penninck nach der gewarde van den vorigen guden, als van 150 16 groten Vlaams 7^10/? groten, of vorigen gute verbört. Item noch in geselligkeit soeben beklagt sich die van Meydeborch, Stendel und andere van der hanze aver den tollenner zu Sparendam, dass er van garnalien silber und anderes, dass sie zu des heren van dem lande münze bringen, den hundersten penninck zu tolle haben will, den man nicht schuldig ist. Item anno 77 do sande Rotger van der Wijden bei Steffen, deme loper, eine paketschen uth deme Bamissen Markt nach Amstelredam; de vorigen Steffen komme zu Schoenenhoven voor den toll, segende de tollenner, dass een paketschen waren verbört, um dass er geen tolle teiken en bracht van Dordrecht, daer hij doch wieder und windes halven nicht komen ohne zu Sunte Gertrudenberghe arrivalen musste, und musste so des tollener's willen maken, tot in seine groten kosten. Digitized by Google Verhandlungen zu Münster. — 1479 Sept. 8—26. 171 in den Hage vor den Rait van Holland mit den Kaufmanns Schriften und Briefen to volgenvoe, hoe wol dat pacxißen van kleiner werd was und nicht anders daarin dan 4 vossen koersen, een deck van 6 eilen, 7 Römische valletjen und zwei vilthoede. 11. Item boven genen, voiscreven is so heftig de tollener to Gervliet 12 of 14 jaar hervert, een nieuwe ongewenstlijke toll van den compluden van der hanze geheestchet van haringh und andere kommers, de ze koop in den Rijl, daarin men nieuwe toll geplogen en heftig te geven, omme dat de stroom van der Maas toe behoort der rijke van Vorene bet tot Rotterdam toe, und daarom vrij als de graaf van Holland dat graafschap van Holland hooft van den Römischen keizer, daarom ook hooft de heer van Vorene de rijke van Vorene van den graaf van Holland, tegenover den tollener de stad van den Rijl een proces gesustineert heftig und doen blijken, dat men daar nieuwe toll gegeven en heftig; welken toll und nieuwe werf men begehrt afgehaven to zin en der voiscreven compludo van der hanze weerst in den Rijl, de voor den voercreven toll hebben loven und instaan moeten van der voercreven compludo vorenemen bij also, of voiscreven proces tegenover de stad van den Rijl gewezen worden, to onbelasten en to onschuldig. 12. Item boven genen, dat voiscreven is, werd de gemeene koopman van der hanze nog vorder bezwaar met ungewöhnliche tollen to Sparendam und ter Ouderkerk in Holland, dat de prins, de stad van Holland und Zeland voiscreven bij ere besegelde breven belaten und gewilligd hebben niet to geschehen. 13. Item, noch so hebben de tolhebbende ter Goud en Geletterd van den copulier van der handel zichtbaar den jaar van 74 hoogwaardig den derde pennink mer gingen, toen toll, dan ze schuldig waren na de compositie en verbanden moeten volgen, zoals de voorafgeschreven tolhebbenden gemaakt waren voor de raad van Holland. 14. Item, anno 78 om ongeveer de maand van maart bedarf een schip van Hamburg voor de Vlie, daarbij schipper van was Hans Berends, van welken goed ter Huisdunen in de hertelijkheid heer Jan van Egghemont een deel gebracht, speciaal een stroef water van 16 stukken, Hinrick van Sprekelslen, burger van Hamburg, toe behoort, aldus gebracht. Van den welken rest overgebleven, werd in de eerste bij een Albert Ippener aan de voorafgeschreven heer van Egghemont gevolgd en daarna bij de Hanse Monster met des copmans bedoelde aan de raad van Holland en in verband met de heer Jan van Egghemont voorafgeschreven, mids betalend redelijk belooning als dat behoort, dat on niet gebracht kon, maar verantwoord de voorafgeschreven heer Jan van Egghemont Hanse Monster, dat des waters zo weinig was, dat het der rede niet werd om te volgen, en dat het alvriendelijk verzet en verduurd was; bij de welken de copman van de voorafgeschreven zinnen goed als nog veracht is, tot zinnen giesten achterdeel en schade. 15. Item, zo hebben de van Amstelredamse ook een nieuwheid tegenover de voorafgeschreven standen binnen de their City opgesteld en geordineerd, als namelijk op alle Oesters hier, dat in de sess van Wendeschen steden niet gebruikt worden en is, zeker beperkingen van axiaal of andere geld, waar men dat noemt, twaalf maanden is onbehoorlijk na inhoud van de voorafgeschreven standen. 16. Item noch so hebben de van Amstelredamme ook met een andere nieuwachtige in hun stede opgesteld, als 6 gijote Vlaams van elke laat concern van oosten aldaar gebracht boven oude gebruik en woonachtigheid te geven en te betalen; dat welke een grote nieuwachtigheid is tegenover het voorgeschreven bestand. 22. Digitale versie door Google 172 Verhandelingen van Monster. — 1479 Sept 8—26. 17. Item noch hier een boven so werd de koeman van der hanze bezwaard en zeer belast bij den van der Goude, de des koeman goed, dat van Brugge naar Amstelredamme en van Amstelredamme naar Brugge geschenkt wordt, daar liggende houden bij fortsetten tot des koeman groot achterdeel en schaden, dat hij zoon goed toegewijd is tot winnen en wilde naar der Elve niet schepen noch naar Brugge voeren en maken. 18. Item dessen voorgeschreven dachten en de gheliiken zoon nog veel meer, de daghelijk geboren en tot lang waren tot verhalen, daar de koeman van der hanze in de tolle en andersz in Holland meer belast en bezwaard werd, tegenover den prins van den lande en de stede van Holland en Zeeland bevestigde brief en bestand, lestweifelachtig gemaakt, der de stede van der hanze begheren wandelingen en verbeteringen te hebben, zo et na rede behoort. Zeeland 19. Item in den jaer van 73 bedarf scipper Hans Bolte van Hamburg onder Vriesland, daar af een deels van den gude in den jaer van 74 in Vlieland ontwikkeld Oogst in de vorliefde des heren van Wassenaar gehoorde werd, speciaal om rente 9 of 10 stukken water, de welke tot Harlem bij nachtslapende tijd bij den coaster van Harlem een poorter van Middelburg, gehakt Laurens Tynne-geter, verkocht worden, daarom de koopman vele vervolging dede, alsof wel aan den raid van Holland alsof aan den heer van Wassenaar en ten laatsten aan de wet van Middelburg, om dat ze behoorden, de eerste kennis te hebben; daar dan de zaak beter nog toe in rechte gehangen blijft; zonder dat de koopman daaraf audiencie of beschrijving heeft moeten hebben en alsof zins goed daarvan moet tot zins achterdeel en grooten schaden. 20. Item soen meergen van Middelburg contraire deme bestandde van elkergewoon bier, dat men binnen scepter boerde drinkt, twee stuvers tot kalietten, te weten van alsdan bier, dat ter cause voorschreven de schippers van der hanze t'Armenpolder en in de Welinge innemen. 21. Item soen nemen de van Middelburg ook mede van Hamburg bier, dat men daar opsleept, twee stuvers van kalietten, contraire den voorschreven bestand. 22. Item soen is nog de koopman van den Wendische steden aan de van Middelburg achter van zoedanen, als ze voer deme bestandde van elkem hundert stukken van den koopman van der hanze genomen en gefangen hebben, te weten van elken hundert stukken 8 s grosje, bedragend tot sommen naar der declaratie, de men ter tien und twintig daaraf afgevende werd; twaalke de koopman beherd van den voorschreven van Middelburg betaalt te hebben naar den inhoud van den voorschreven bestand. 23. Item anno 75 bedarf een schip voer van der Veere, in den welken Ribbert Hake, koopman van der hanzewijk, gescheept had 4 potten bastarden, daar van de ene gehoorden werd in Duvelande und twee to Ziericzee, de deme voirschrift Ribberte mids betalende redelijk bergelingen wedergegeven worden, meer de vierde potten, werd ich vijf uit groten Vlaams, de de Arresmuden gehoorden werd und bij een genaamd Cornelis gechoft, daar de zelfde Ribbert veel vervolgd om de dood, zo dat daar op mijn rechte niet anders gewist werd, dan de genoemde de voirschriftte potten gevestigd had, Ribberte voorschrift te betalen solde, de niet jegensstaande zo aan was, dat hij niet en had, waarmede toe betalen, daar uit Ribbert voorschrift des ziner missen moest und nog missen tot ziner grooten achterdeel und schade. 24. Item anno 77 werd schipper Hinrick Storck van Hamburg ter Goederede gearresteerd, daar bij hem van ziner scepen zittingen und de koopman van 6 bruweten bieren zuer geworden und bedorven und twee last vleesbes eme afzenderlijk gemaakt tot schade genomen hebben ter som van 22 16 grote Vlaams. 25. Item so ist Schiffer Märten Berndes van der Wissemer noch zehner an der van Middelburg ter causa van zinen scepe bei den selben van Middelburg angehaelt und belastet binnen der Welinge in der maand van april anno 77, bei den welken schade ghenomen half in den partzielten hier nahescreven, de eme bei denzelften van Middelburg ungehörig gemacht worden, in den ersten 11 pansser, elk werdich 1 ü groß ten mynnesten, zin 11 ^ groß; item 11 cragen, 8 ummegaende schote, 6 hundert koguolen, werdich 2 16 groß, und viif börste 10 ß groß, comt te samen 2 a 10 ß groß; item 18 yseren hode, werdich 18 kronen to 4 ß groß, und 4 neue kreven mytten pipen und läppen te samen 2 18 groß, comt summa viif pund 12 ß groß; item 9 neue annbotte myt spantugsen to samen werdich 2 ü 5 ß 6 groß; item 24 twelfstel piele, elk twelfstel 4 groß, is zusammen 8 ß groß; item 9 pollexen, 1 stück 8 groß, macht 6 ß groß; item 30 pund busse, pudei-s, dat pund 7 groß, comt 17 ß 6 ^; item 3 holtexen to 12 groß, een bindtexe to 2 ½ ß groß, 2 disselen 2 ß 4 groß, 15 boortsremen 1 stück 8 groß, is 10 ß groß, waar om summa in all n ß 4 groß; item een ancker van twee schippuden 3 ü groß; item ghenomen uth der kayuten und des schiffera kisten an geld 1 €6 groß; item in der vitalien deme schiffer abfahrendich gemacht lii 14 [ß] 4 groß; item noch van der vracht, de een Engelsman deme schiffer voerunthelt um schaden eme bei de voirscreven van Middelburg gedaan in vische und trane to 14 Rinsche gülden, is 2 ^ 6 ½ 8 groß; bedraghende in all te samen ter summen van .... 31 ä^ 14 ½ ß 4 groß; Ylaems. 26. Item noch in den zu verlufenden Jahr van 77 ward schifffahrt Clays Paesken van der Wissemer gearestert zu Ziericzee, daer he bi beschädigt ist in takel, touwen, bussen, hamsch, vitalien und andersz zwischen 30 und 40 ü gioten Vlaams. 27. Item anno 77 vorbeschreven deden de van Middelburg nemen und arrestieren in der Welingen schiffern Werneken Langhen van Hamborch met zinken sepe und nemen eme an bier, vitalien, takel, tauwen werd ich ter sommen van 10 LJ groten Vlaams, soe he dat missteen, also eme zinken schip wieder gegeven ward. 28. Item anno 79 vercoachte Hans Monster van Hamborch een Engelsman, ghenaemd Jan Barthoen, een zekere mennichte van vissche, mit gebrachte gelden zu betalen, welken vissche de vorbeschreven Engelsman untfenckte und betaalde totter reste van 27 LJ 10/9 groten Vlaams und ward binnen middelen tijden vluchtig; alsoe vandt Hans Monster zinken goed noch in Middelburg staande und dede dat arrestieren als zinken selbst und property gehabt goed, umme bi den zinken zu bleiben, des de kapitein zinken vriendliche bedeuten schreef an den raad van Middelburg vor Hanse vorbeschreven, oppen dat he bi den arrest und also bi zinken goede bleiben mochte. Welk nicht jegengehen staande wissend de van Middelburg totdien beschreven arrest zu nichts und Hanse de contrario, soe dat he zinken gooten zu buiten blijven mochte tot zinken und zinken vrienden grooten schaden. 29. Item noch anno 79 arriveerde een schip van Hamborch, ghenoemd Eybaer Baecx, mit zinken sepe zu Bremen, of daar omringen, und liggende aldaer voor zinken ancker tract de schip te Brügge, zinken complications van zinken toekomst tidingen te brengen, und aldaer zunde quam in de duistere nacht bi slapende tuin een visscherboot zinken sepe aan berichten, daer dat volk van den vorbeschreven boot. Mannieren makede, off se int voinscreven scip stighen off clymmen widden. Dit zeende volk van den voirscreven scepe van Hamburch nicht wetende, watt et Volk van den böte in den synne hadde of darmede meynde, sunder duchtende, dattet enich volk waren, de on voirscreven scip aflopen wolden, und sich stellende ter waren, keerden se dat volk mytten visscher boete van erer beert, und also toegemalkanderen werpende myt steenen und anderssins nam dat boete ringhen schaden, ock worden som van den volke unten boete ghequesset, des se den voerscreven seipher, als he wieder van Brugge ter Veere quam, deden vanghen voor liif und gued, darvoor he on borg stellen moste, umme deshalven voor recht to komene, daer he zine unschult dede begrijpende, van der sake ontlastet te ziene und zine borg te gequittet te hebben, dat erae so nicht en hefft gheboeren mogen. Und is de sake so ongeendigheid gebleven tot zinen groten achterdeel und schaden. Item starf to Middelburg ene, ghenoemd Symon Schutte, daroff de wet daartoe antastede huis, hof und al zyn gued, umme de schuldenei-s to betalen. Soo was ene, ghenoemd Antonis Bokelman, koopman van der hanze, aan een achter, soe he dat bij zinen edel voor de wet van Middelburg verklared, 8 Ä 10 grote Vlaams, des on de burgermeester Hinrick Jacopsen beladende betaling te doen gehad, daromme he lang vervolcht heft und jo doch tot den zinen niet geraken en kan tot zinen grooten schaden; derghelike zyn ook nog meer andere kooplieden van der hanze daarop achter, de ook totten eren bij gekomen niet gekomen en kunnen. 223. Antwort der Niederländer auf die Klagen derwendischen Städte. — [1^9 Sept 15JK K aus StA Köln, Handschrift der Verhandlungen f. 12 — 17, Antwort der ghedeputeerten van Holland, Zeland und Friesland, so verde als ihm das angetrieben und ihm die möglich ist van doen, op die bedachten und ungleichen ihm bei den herren ratssendeboden van den ses Weensche steden übergegeben. 1. Ende erst opt 1, 2, 3, 6, 7, und 10 artikeln der vorscreven bedachten antworten und sagen die vorscreven gedeputeerten van Holland etc., dass diese vorscreven artikeln prinzipiell angenommen meinen genadigen herren, den hertogen van Österreich, und seine tolnars. Nicht zu mindest die vorscreven gedeputeerten sagen, dass bei den inhalt von den selben artikeln, und so sie die verstehen können, blickend ist, dass die vorsommenisse all geschehen sein selbe bei die coopkluden in den vorscreven artikeln genommen, gemacht, dass des graven tollen van Holland schweigend tollen sein; niemand en kann ihm mit seiner Unwissenheit schuldigen, die einiges günden ohne Vorlauf vorbei des graven tollen voort. Als dass gehörte und ihm jemand darin entgeht, die tolner kann grâce tun oder geen grâce, dass steht an ihm. 2. Item auf 4, 5, und 8 artikeln der vorscreven bedachten antworten und sagen die gedeputeerten van Hollant etc.: haben die Personen und coopkluden in den vorscreven artikeln genommen betalet und müssen betalen toll van zekeren guden, darum sie sich geen toll schuldig er waren, oder mehr, dann sie schuldig waren, deswärmmen maghen sie die tolners to spreken mit recht, die ihm das abgenommen haben; die vorscreven gedeputeerten präsentieren ihm van den steden wegen van Holland und van Zeland, tot hören recht und tot expedition van "Verhandlungen zu Münster. — 1479, Sept 8—26. 3. Item, op 9. punt [der]* vorscriben bedachten antwoord en zeggen die vorscriben gedeputeerden van Holland, etc., dat zij bij dat artikel niet wel voorgetaan en kunnen, of die van Middelburg, Stenden en andere den tollner tot Spannedamme van den gaalien zilver den hondertsten pennings tot toll betaald hebben, of dat die tollner hem alleen die geschreven heeft. En of zij, dat die vorscriben van Middelburg den vorscriben toll betaald hadden, en zij pretenderen, dat zij van den vorscriben gaalien zilver geen toll schuldig waren, die gedeputeerden vorderden presenteren, hem hulp en bijstand te willen doen tegen den tollner, [of]* dat hij mij leider, den vorscriben tollner mijn recht te spreken. 4. Item, op 11. punt aangetrokken den tollen, die de tollenaar van Geervliet 12 of 13 jaren lang geschreven heeft van den haring, die de koopman van der hanze in den Brielle gekocht heeft, antwoordden die van Holland en zeiden: na den maal die koopman van der hanze daar af tot her to niet betaald en heeft, en die van den Brielle dat bij tijdens hertogen van Gelre van Bergen niet gelijk gedacht en tot deseer uit tot mij recht gekozen hebben, ten is niet te twijvelen, zij zullen wel voortkomen met recht en ook bij hulp van mijn genadierde vrouw, die hertogin van Bergen duivenkasteel en vrouw der landen van Vroomburg, als dat die koopman daar af wel onbelast blijven zal, en is daarom geen noodzaak daar af enighe zwaarheid nu te maken." 5. Item, op de 12. al iusserlijk bedacht de voor bedachte inhoudende, dat de koopman van de handel nog myt onbekende tollen tot Sparendamme en tot Ouderkerke in Holland beswaard werd, etc., zeggen en antwoorden de gedeputeerden van Holland en Zeeland, dat Sparendamme en Ouderkerke wachten van tollen zin, en dat de graaf na rechte, na oude gewoonten en na den tractaat van Utrecht zin wachten van den tollen leggen mag, waar dat hem belieft, des hem de gedeputeerden aan den tractaat gedragen. Maar is bij alzo, dat de koopman komende met zijn goederen aldaar voor de vorscreven wachten zin toll betaald en vort komende daar mee voor de principale toell gedineerd is geweest, nog eens daar en boven den toll te betalen, etc., zo heeft de koopman rede na den tractaat van Utrecht, hem des te beclagen. En indien hem belieft, daarvan te beclagen over den tolnere, die hem dat gedaan en mijn onrecht afgenomen heeft, de steden van Holland en Zeeland zullen hem graag metten koopman vogen en hem tot zijn recht hulp en bijstand doen, alzo meest kunnen en mogen. 6. Item, upt 13. punt der vorscreven bedachten inhoudende, dat die tolheers ter Goude ende tot Geervliet den derden penninck meer genomen hebben van den coopluden van der hanze, dan siin na der compositie schuldig waren, etc., antwoordden die gedeputeerden van Holland ende van Zeland, dat hem dat punt niet aan en gaat, want die steden van Holland hem in den traktaat van Utrecht aan gaande van der compositie over gegeven nog hem verloot en hebben, en dat meer is, die commissarissen en zenden boden met minder genade hebben, en hebben daaraff niet vorderd gebleven, dan het beste te willen doen, gelijk dat artikel in den vorscreven traktaat daar van sprekende begrepen heeft. 7. Item, upt 14. punt der vorscreven bedachten aan gaande een strove wassen van 16 stuken, gebracht tot Huizingen uit den scheepsvan Hamburg, bezweken. 8. Op den Vlie, daar schipper off was Hans Berndes, en niet tegenstaande, wat veeloch daaromme gedaan is geweest aan heren Jan van Egmond, bij Albert Ippenar, en Hans Munster, en heeft die koopman zijn goed niet weer mogen krigen, etc., antwoordden en zeiden die gedeputeerden van Holland en van Zeland, dat die steden van Holland en van Zeland hier aan niet geweten en hebben, en in dit die koopman aan de steden begeerd had, siin zenden graag het beste daar in gedaan hebben, dat siin hadden mogen doen. Niet te min zelfs gebuikt dicwiild den steden van Holland, Zeland en Vriesland en hoorden burgers zelf, als hooren schepen en hooren gden in die herlichkeit van den smale heren aan komen, dat siin die gebergheden gouden houden willen en houden, daar die steden dicwiild willen geven koste, moyenisse en onmogelijk zijn die smale heren om te hebben. 8. Item, op 15 punt, der vorschriften bedachten inhoudende, dat die van Amstelredamme enige nuwische en beswaarlijke van excise op alle bieren hier, dat in den Zee van Weense steden niet gebruikt is, contrariamente de bestanden opgesteld hebben, hebben antwoordde die van Amstelredamme en zeggen, dat men in de waarheid van alle bieren komend uit binnen de steden van Amstelredamme van buiten, et cetera van oosten of van westen of waar dat et cetera, veel geeft te excise, van dat een niet meer dan van dat ander. En dat al weer zo, dat men meer excise steelt op de bieren gebrouwen in die andere steden van de hanze dan op die bieren gebrouwen in die Weense steden, dat en wel nog al niet in enige manieren contrariert de tractaat van Utrecht en - contrariert de bestanden, als voorzegd artikel ynne hout. 9. Item, op 16 punt, der vorschriften bedachten ook aangetrokken die van Amstelredamme, al ze dat zij een nuwicheit en een beswaarlijkheid van excise op koorn, dat men van oosten brengt, boven oude gewoonten opgesteld zouden hebben, hebben antwoordde die van Amstelredamme dat geheel en al ontkennend en zeggen, dat op alle koorn komend binnen de steden onder vrijheid van Amstelredamme, van wat plekken dat et compte, alzo wel van Westen als van oosten of waar dat et cetera, over honderd jaren of meer ses grote Vlaamse last te excise gehad heeft en immer alsof lang dat die contraire in geen menschen gedachtenwerf en is, en daarom en is deze excise van den koorn geen nuwicheit. Item, dat de coopman van de Hanze zeer belast en beperkt wordt door de Goudse, die de coopman goed, dat van Buitenge naar Amsterdam gescheept wordt, en omgekeerd, als daarbij voorziende logge houden zouden, antwoordden de gelegierden van Holland en Zeeland, dat zij wel weten, dat de gemeene coopman en ook de gemeene varende man, die gewoonlijk zijn, met hun schepen en met hun goederen de Goudse te varen, dat zij veel tijd hinderd en belet worden, dat zij met hun schepen en met hun goederen niet de Goudse kunnen komen, welke gebiedt en toegestaan is in diverse maartens, te weten, dat bij willen in de Goudse zo grote menigte van schepen leggen, zo dat de zelfde Goudse daarmee zo zeer beperkt en benauwd is, dat de schepen, die een voorbij de andere daar niet luiden noch geraken en kunnen, zo dat de schepen die daar moeten blijven liggen, vijf, zes, acht dagen, eer zij daar de Goudse kunnen komen; ook geschiedt dat bij willen bij eigen wil en onwil van de schippers, die de een de andere niet voorbij laten. Digitized by Google Verhandelingen tot Münster. — 1479 Sept. 8—26. 177 een willen, bij willen bij gebrekk van water, dat die schepen niet vloten en mogen, en ook bij willen bij gebrekk van den sluizenwachter, die hen bij willen te soken maken en niet schutten en willen noch die schepen daar door laten, oft zullen willen gesproken zijn; van alle twaalv that die steden van Holland, Zeeland en Vrijland zelf alzo goed gebrekk hebben, zodat niet te volgen te zeggen en is, en denken daar om te beginnen, dat mijn genadige heer, die hertog van Oostenrijk, in zijn landen van Holland comp, daarom aan zijn genade te volgen en zulke provision daar af te vragen, waarbij hij hoopt, dat vervreven gebrek wel afgeheld sal worden. 11. Item, uit de 18de punt van de voorbedachten inhoudende, dat deze voorbedachten, dachten en dier ghelike nog veel meer zijnde, de te lang waren te schrijven en dagelijks geboren, tegen de principes van dat land en van die steden van Holland en Zeeland, besegelde brief en tegen de tractaat van Utrecht, begerende daar om die steden van de hanze, wandelinghe en verbetering daarvoor te hebben, geantwoord de gedeputeerden van Holland en Zeeland, dat hij hun duidelijk de zaak van mijn genadigen heren, alsof van zijn tolken en anders niet zonderling aan en gaat, noch dat hij hem op die dagvaarder van Utrecht daar in niet en hebben willen steken, noch ook niet met zijn brief daarvoor niet gehoord en hebben, daarom hij niet veel en behoort daarover te spreken dan het beste. Niet te min die voorbedachten gedeputeerden van Holland en Zeeland denken, int wel nemen van enenen iegelijken, dat die beSchatinghe ofte schade, die de copulier van de hanze van den tolkner gehad en geleden hebben, die meestendelijk daarvoor bij hoeveel zelfs voorzienissen gehad en ontvangen hebben, na dat die voorbedachten gedeputeerden uit die schrifturen van de voorbedachten vernemen kunnen; gevraagd God, dat den ondanks van Holland, Zeeland en van Vrijeland geen meer beschrijving van deze naasten jaren verleden op gehouden en aangedien waren geweest, noch in geen andere manieren in Oostzee, dan die voorbedachten gedeputeerden noch gehoord hebben, daarvoor die copulier van de hanze in den land van Holland en Zeeland hem beschuldigende zijnd; zij senden wel toewerddes wesen en hem niet al te veel van horen copulieren wegen beschuldigingen. Doch mogen die steden van Holland en van Zeeland, etc. werd goed tot behulp van den koopman doen, dat zullen zij alle weg hierdoor graag doen. 12. Item op 19. punt de vois-cruven bedachten inhoudende van den guden ende specifieken van den 9 off 10 stukken wasse geberkt int Vlissingen ende op Oostende ende die heerlijkheid van Vassenar uit schipper Hans Bolten schip, die welke to Haarlem bi nachtslapender uit den coster van Haarlem enen porter van Middelburg, ghenaamd Laurens Tynnebier, voorcoft gewest zenden hebben etc., antwoordde de voi-screven gedeputeerden van Holland ende Zeeland, dat enige van hem nog wel te gedenken is, dat op die dag wa van Utrecht van deze materie ende van desen wasse veel spraken ende werden gebezigd waren, ende dat die commissarissen ende gezant minder genadig heren van des zelfde minder genadig heren wegen presenteerden, in dien de koopman, dien voi-screven was te behoorden, bij den raad van Holland komen ende daar om rechts te spreken woude oft bi zijn gemaaktheid doen spreken, men zoude hem een kort, onver- tocht ende summairie justitie ende recht daaraf doen, des ghelijken so presentierden de van Middelburg ook te willen doen, in dien de koopman van dem wasse oft zijn gemaaktheid bi hem komen ende rechts te spreken wende; ook waren van deze zelfde zaak worden, als dit tegenwoordige bestond dat laat tot Bommel gemaakt was, daar de voi-screven van Middelburg, die tegenwoordigheid waren, noch dezezelfde presentatie deden, als zij voor tot Utrecht gedaan hadden. Historie t. 1477 -1530. 23 Digitale door Google Hoe is het wat aan dat het houdt, staat deze sake niet geacht en is of geacht en will, en weten die gedeputeerden niet en hopen, dat die koopman begereert, der stede van Middelburg te spreken, dat zij de voorbeschreven sake, in dien die voor hem in recht hangt, alsdan zonder langer vertrek diezelfde sake met recht eindig en sluiten sollen, als zij schuldig zullen zijn van doen. 13. Item, op die 20. en 21. artikelen der voorbeschreven bedachtende angaande de van Middelburg en den gelden, die zij nemen zouden van den hier etc., antwoordde de steden van Holland, dat daarom op die dag voor van Utrecht vele worden gehakt waren, en achtervolgende tgend, dat doe daarvan gezegd was, die 2 stuiver 8, die men van 1 tunnel bij-s placht te ontvangen, of gezet wordt en is nog af. 14. Item, op punt 22. der voorbeschreven bedachtende angaande nog die van Middelburg en den 8 ß groot, dat zij van elke handel staats plegen te nemen, daarom die koopman van der hantje noch achteren is aan de van Middelburg bedragende ter sommen etc., antwoordde de gedeputeerden van Holland en Zeeland, dat die van Middelburg op die dag voor van Utrecht op dit punt dogelijk antwoordde, daar mee de koopman van Brugge doe redelijk tevreden was, en hebben die van Middelburg niet volkomen tegen, dat zij doe zegden en beloofden, die gedeputeerden hier tegenwoordevol, als zij thuis komen, willen hervatten met de stede van Middelburg spreken en te besten aan hem tonen daar in doen, dat zij mogen. 15. Item, op punt 23 van de voorheen bedachten, aangetrokken, de vierde pijp basters, toebehorend aan de koopman van de hanze, die hiermee wordt eindigd, blijft met dat die gen, die zij gehad had, diezelfde pijp verkoost heeft en zodoende arm is, dat hij niet en heeft, waarvoor hij weer moest betalen, etc., is geantwoord door die afgevaardigden van Holland en Zeland, dat zij uit dezezelfde artikel volgens staan, dat van deze zaak een rechte gedaan en geregeld is, en dat de koopman, in dienst van hem, achtervolgende voorheen recht daarop gedaan en geregeld, die voorheen pijp basters verkoost, verbalen mag aan den gewone, die zij gehad heeft, te weten aan zijn goeden, op dat hij zoveel in goeden heeft, heeft hij zoveel niet, aan zijn persoon, die hij daarvoor in gevangenis stellen mag, waarom die voorheen Rybbert hem niet te beklaag zijn en heeft. 16. Item, op punt 24 van de voorheen bedachten, aangetrokken, de schipper Hinrik Storck van Hamburg, ter Guderrede gearresteerd anno 77, daarvan toe schade genomen 22 pond groot, etc., is geantwoord door die afgevaardigden van Holland en Zeland en zeggen, dat in die dag dat de voorheen schipper Hinrik Storck enige goeden in die roosterij genomen en afgehandeld gemaakt zodanig geweest en hij dat duitschdelijk bewijs kan, dat die van der Guderrede hem alsdan schuldig is, de verloren en genomen goeden te weerkeren en daarvoor duitschdelijk restitutie te doen; de afgevaardigden van de steden willen daarvan spreken, als zij toe het huis komen, en het beste doen, om hem de restitutie te helpen van die van der Guderde. 17. Item opt 25. ende 27. artikelulen der vorscreven bedachten angaende schipper Martins Benids van der Wyser ende schipper Werneken Langen van Hamburg, die hem seggen beschadigd te wesen ende voer genomen uit hoer schepen, bedragende die een sein summe 31 pont 14 /? 4 ^ Vlaems ende die ander 10 pont Vlaems, etc., geantwoordende ende zeggen die gedeputeerden van Holland, als zij int naest vorgaande artikel gedaan hebben. 18. Item opt 26. punt der vorscreven bedachten angaende schipper Claes op K. Digitized by Google Verhandelingen tot Münster. — 1479, Sept_8— 26. 179 Passchen mijn scheepje is gearresteerd tot Zuidzee in den jaer 77, daar van hete schade eischtende is in takel, touwen, buksen, harnassen, vitalen en andere tussen 30 en 40 pond groot, antwoordden die gedeputeerden van Zuidzee, overschrijvend die ereate toekomst, hoe dat die voorscreven schipper Claes mijn scheepje in die tijden dat bestond tussen den landen van Holland, Zeeland en Friesland aan den zijde en de zes Wene scheepsteden aan de andere zijde, aangevallen waren omstreeks der Guderde bij den visserij van Zuidzee en eindelijk gebracht voor der steden van Zuidzee tot goede mening, om voorscreven schip met den goeden daar in aanwezigende bij een te houden en niet te laten spuien noch vorminderen, doende voor de steden van Zuidzee voorscreven schip midden goeden daar in aanwezigende tot hoeren kosten bewaren, van alle welke goeden twee inventarissen gemaakt worden, daar af die van Zuidzee dat een behielden en dat ander de voorscreven schipper Claes Passchen gaven, en als voorscreven bestand weer vervat en verlangt was, gaven en leverden zij den voorscreven schipper zijn schip en goed weer na die inventarissen, die daar af gemaakt waren; en van Iselve goed en des scheepjes toebehoring, dat daar verdwaald of weg geworden was, hadden zij daar af den schipper duitschdelijk en in goede wijze zijn gemoed, daarop hing voort gaf brieven van quutscheldingen der steden van Zuidzee onder een zegel van een andere stad, belovende voort en borgstellende, dat teerst, dat hij weer uit Liëfland kwam, hij dan brieven van quutscheldingen der steden van Zuidzee brengen en overleveren zoude onder het zegel van der staat van Wijmar, daar hij burggraaf is. 19. Item opt 28. punt der voi-screven bedachten inhoudende, dat Hans Munster sün guet, dat hü eenen Engelsman vercoft ende een somme van penningen daarop van hem ontvanger had, daarna, als die Engelsman voorvluchtig geworden was, datzelfde sün guet in Middelburg bevindende stonden deedt arresten als sün proper eigen guet, om daarbij te blijven, ende niet jegens staande voor vroegerorde aanest wiisden die van Middelburg tvorschreven arrest te niets etc., antwoordden die voorgeschreven gedeputeerden van Holland etc., dat die voi-screven Hans Munster, als bij dit artikel blijkt, recht en vonnis gehad heeft, daarom heeft hij niet te beklagen en heeft; en mag wel zijn, dat die van Middelburg nu grote reden hoofd vonnis alsoe gegeven hebben, gemerkt, dat de voorzien Hans Munster, toen hij die Engelsman tvorschreven guet verkocht, geleveid en geld daarop ontvanger had, hij geen meer eigen domein daarvan behouden had. 20. Item opt 29. artikel der voorzien bedachten aanhangend eenen schipper van Hamburg, genoemd Erbar Baex etc., antwoordden de gedeputeerden van Holland en van Zeeland, dat zij uit voorgerorden allijk niet gevolgd noch voorgenomen en kunnen, dat hij uitgezonden of betaald heeft voor den smaak, die hij de mensen van den boete aan deed, daarom hij mogelijk te verduurzamen en geen dachten maken zoude, zodat hij altijd geen gelden en behoort te hebben. 21. Item opt 30. punt der voorzien bedachten aanhangend Anthony Bokelman, koopman van de hanze, antwoordden die gedeputeerden van Holland en Zeeland etc., dat het hem onmogelijk is, op al deze particuliere zaken te antwoorden, gezien dat wel behoort en tot de materie dienen zoude gedaan te zijn, of zij die alle weten; niet te munn, zij geloven volkomen en hem en twijvelen niet, waren die van Middelburg hun tegenwoordig, zij zouden hem wel verantwoordelijk maken, waarom etc. 22. By alle welke antworde ende reden boven verclaert ciaer, warachtich a) utginck fehlt K. 23* Digitized by Google 180 Verhandlungen zu Münster. — 1479 Sept cP— 26. ende bliickelick is, dat alle die punten ende bedachten by den coepman van der hanze tegenwordelick over gegeven als geen ende van cleyner dracbten siin ende voer sulck behoren behenden ende gereputiert te wesen. 224. Replik der tvendischen Städte. — [1479 Sept. 16] \ K aus StA Köln, Handschriß der Verhandlungen y. 22^2^, Item dit nabeschreven hebben de raidessendeboden der Wendeschen stede weder geantwordet up de antworde, de de deputerden van Holland etc. up der raidessendebodenn dachte en vorgegeven to antworde hebben gegevenn. 1. Item up dat ei'ste puncte der dachte der raidessendebodenn unde antworde der van Holland etc. inholdende van eynem paxken siiden to Dordrecht onwetens nicht voi-tollet etc. vormeynen noch de raidessendeboden, na deme he in den rechten toi also to Schoenhaven noch gekomen is, sinen tollen dar presentert hefFt unde van der uthwacht to Dordrecht nicht hefft geweten, dat he mit synen rechten beholden helft; wes eme denne boven den rechten toll affgenomen sii, begeren de radessendeboden eme to restituerende. .2. Item up dat andere, dorde unde soste artikel unde antworde seggen de radessendeboden unde beduncket en ungeliick unde contrario den Privilegien , na deme de lüde in der clage exprimert in den tollen gekomen unde den nicht vorbii getrecket sin, sunder eren tollen to gevende overbodich gewesen sin unde gegeven hebben, wes en des boven gewontliken tollen to unrechte affgeschattet is, dar van begeren de raidessendeboden restituden. 3. Item up dat verde angaende de ketele etc. seggen de raidessendeboden, so se in deme articule hir bevoren gesecht hebben, wes boven reden dar van ge- nomen is ock restituerende. 4. Item, up dat veete artikel, berorende van eenem tafletjen van eenem kleinen partikelens van juwelerij, undt up dat achtede, inhebbende van gamalien, och up dat negede, angaande sulver, gamalien undt andersins etc., antwoordde de raidessendeboden, dat sie dar van na vermöge undt inhoud erer privilegia undt composicien neyen tollen sin plichtig, darumme restitutie van den, deme kopmanne unborlikken afgenomen is. 5. Item, up dat sievende, dat de tolner to Schoenhaven een paxken mit lasten hefft opgeslagen undt dar van dre tymmer to tolle behouden etc., zeggen de raidessendeboden, dat ensodans unborlik undt tegen de rechtvaardigheid undt privilegia des kopmans sin, begeren darumme, wes boven gewontliken tollen genomen sin, ensodans to restituerende undt dat des kopmans gud op toslande meer nabij. 6. Item, up den dortienden artikel, de deputerden van Holland in den vorigen undt soeten artikel undt och in den sovenden een geliick in erem antwoordde overgegeven, zeggen de raidessendeboden der Woeleschen stede, dat id niet geliick, sundt contrario sin, dat men de notsake, dat het to Dordrecht niet komen mochte, billiken had aangezien undt den kopman to sulcken kosten niet dunge. 7. Item, up den elften artikel, betreffende den toll van beringen to Gereenvliet etc., begeren de raidessendeboden, deme also to bescheedene geliick der deputerden van Holland etc. antwoordde begrepen hefft. 8. Item, up dat twaalfde inboedende van den tollen to Sparendamme undt to Oudenkerken etc., zeggen de raidessendeboden, op dat antwoord der deputerden van Holland etc., dat to Oudenkerken een gewarde won tlik gewesen sin, tollen to geven, dat sie och vortides eenig uth wachtet gewesen, damme sie dar nog niet mee to liidene gedenken, sundt begeren dat aft to stellende. 9. Item, upt dit ordenend angelegenheit van de tolner tor, Goude und Geervliet, die den horden pennick meer genommen hebben, dan en behoort, tegen de composicje und privilegie etc., dar van men ook restitutie begeert; dergelijken gezielt, dat de tolner tor Goude, Johan Claessen vor sich und seine medegesellen tot Geervliet sich Yorscheft, boven de composicje niet tot gaande noch den kopman hoger tot belastende. 10. Item, upt 14. angelegenheit etlike geborgde goederen, als was etc., begeren de raidessendeboden noch restitutie, gezielt, dat men van de heren prinsen privilegeert und die van Eggemunt ondersteunt, des prinsen ist, und bei den prinsen tot voorzien, den heren alle der heren, onder zijn genade bezaan und andere seiner genade ondersteunt geonderwist tot worden, zich des meer tot behouden und dem kopmanne seine goederen weer tot geven. 11. Item, upt vijfde, angelegenheid van Amstelredamme der opstellingen halven der axise upt beer etc. begeren de raidessendeboden, dat sie dat beer niet hoger beswaren, dan id van oudgewoon voor deme tractaat tot Kopenhagen gewest, und id boven oude wonheid niet belasten und ook eenem iederen, die des havens privilegeert sind, daarbij onverhoort laten blijven. 12. Item, upt 16. antwoord angelegenheid van Amstelredamme der 6 grote Vlaamse tot axise upt kom gesaat etc. zeggen de kopman, dat sodanet niet plaats tot zijn, wouden sie berouwen, id lange gewest, zii, kan men dat zoo na te bringen, dat die contrarie waar zii, dat men des geniet. 13. Item, upt 17. angelegenheid van de belastingen tot Goude, des goeds halven etc. begeren de raidessendeboden, daarop nog tot antwoord, onde deme ook, zoo der afgevaardigden van Holland, Zeeland en West-Vlaanderen antwoordde inhoud, also tot bescheiding. 14. Item, up to 18. on the matter of tolls, taken contrary to the foresaid treaties and tracts to Utrecht, etc., begging that the following be done: The restitution of the goods seized, that is, the best way to carry out the inquisition of the deputies from Holland, etc., answers accordingly. 15. Item, up to 19. point on the matter of certain goods recovered, which were from Hans Boll's ship, that remained, etc., the restitution seekers against the answer of the deputies from Holland, etc., stating that within a vase period of time, an entire year, etc., by which men might not have one right to come to a fair judgment before the letting go of the goods from Middelburg, the restitution seekers beg that the restitution of the damaged goods might be granted. 16. Item, up to 20. and 21. articles on the matter of the cavalry gold, up for rent to Middelburg, the restitution seekers beg that it also be left alone, after the answer of the deputies from Holland, and that it be taken down again, is put back to where it belonged. 17. Item, up to 22nd article on the matter of the money from Middelburg, taken etc., thereby the deputies from Holland refer to the treaty to Utrecht, stating that they have answered accordingly, as per the part, to which they belong, not making the party speechless, which is suitable and of their own accord, that this has not been done, and beg that the restitution seekers be shown, yet again, the way to the deputies from Holland for an answer, sufficient to carry out the decision. 18. Item, up to 23rd article on the matter of a pipe of bastards to Arnhem, for which the restitution seekers have been sentenced, accordingly. 19. Item, 24. point on the matter of the shipper Linrick Storck from Schiedam, damaged by various beers barrels, etc., the restitution seekers beg that they also be helped, according to the decision, and the shipper be compensated for the losses, accordingly. 20. Item, up to 25 punt, concerning shipper Merijn Beenides, item, also up to that point, concerning shipper Weraeken Langen, van der Schaden, etc., begrenzen de reidessendeboden, der Wendeschen Stadt, dat demselben also beschehe, so der deputierten van Holland antwortete darauf, erklären wir, wie vormeldet. 21. Item, up to 26 punt, van der beschadigde Claes Paschen, etc., sagen die reidessendeboden, dass sie den raid zu Cirkszee beweisen, so recht ist, sehen Sie ein, dass sie ihre wieder gegeben und bezahlt haben, und sie haben vorlassen und quittieren haben, des mögen sie billigen genug sein, und dass sodann dieses Beweis auch beschehen vor dem Kommandanten zu Brügge. 22. Item, up to 28 punt, concerning Johan Munster, van voor kopieren etliches Stück-Vischte, etc., sagen die reidessendeboden, dass sie in privilegiis haben durch hertog Wilhelm der Selige gegeben unter anderen in einem Punkt so lautende: vor mehr was gute der vorgelorden kopieren binnen unser Lande voorlopen, dass man sie einen Betrag binnen den Orden der Tage und werden die kopieren vorvluchtig, ehe sie den voorkopieren hatten bezahlt, et was von gute Nulmungen vorkopieren jeder von anderer Schuldt, so bevelen wir alle unsere Offizier, dass sie dem Kommandanten sollen zeigen und an des Kopers Leben und Gut, war er binnen unseren Landen befunden Yorde, tot der Zeit, dass der Kopmann bezahlt sein wesen. Und dit heft dem Kommandanten hertog Albrecht der Selige in gleichem worden auch gegeben, dass Hans Munster nicht geboren, mogte, nach dem sie sein vorabgekoste Gut noch gegenwärtig stand, so wir des sinn berichtet. 23. Item, up to 29 punt, concerning shipper Bakes, van wegen eines Boetes und Borgetucht, etc., begeren die reidessendeboden freundlich zu vorfahren, die Borgetucht quitt und entschuldigen, mögen werden. 24. Item, upt 30. punten, angaaende Symon Schütten to Middelburg, voorstorven, etc., heeft zijn goederen ondernommen, onder zijn schuldeier, nieuwe betalingen gedaan, en wil, etc., begeren de raadspersoon, die van Middelburg met den besten onderwijsgever, ziekte geboren, daar aan te hebben, onder de schuldeiser onrechtmatig makend. 25. Als de deputatie van Holland, Zeeland, en Vreesland in besluit, eerder antwoordde, schreven zij een artikel, dat bij onze redenen vorexempleerd, zo blijkt uit de punten en bedacht bij den koopman van de hanze tegenwoordig gegeven, alsof geen en van kleinere drachten zijn en voor zulk gedrag behooren gehouden en geacht te zijn, etc.; daarop de raadspersoon der Wendische steden zegt, dat de tegenstelling aan ons zulks in de artikelen waar, zou worden bevonden. 26. Niet verhandelde beschermden der Niederlander. — 1479, Sept. 26. 1. Item, dat die van Lübeck lange nach deme bestand von Kopenhagen, ^ sicher ordinanzie und Statuten gemacht haben, dat die kopulier von Holland, Zeeland etc., denen guten Kommentar von der Zee müssen, Copenhagen, dieselbe guten sollen erst drei Werke Tage gelegen haben vor der Stadt, umme das höre Bürger daraff die Vorhöre sollen mögen haben, oder andere von den kopulier von der Hanse; und dat noch mehr ist, al haben die vorscreven guten drei Werke Tage oder mehr darauf vor der Stadt von Lübeck gelegen und die kopulier von Holland die vorscreven gudere, dann im letzte Kopen, so können sie nochmans die mit Frieden nicht verpflichtet, in der Dienst die Bürger wollen, sie wollen die Kope überheben, und erfragen also den kopulier von Holland die guden, die sie gekauft haben. 2. Item, so haben die von Lübeck eine Statut gemacht, dass die kopulier von Holland binnen Lübeck kein Leinen vor Kope machen müssen, dann bei den Tarifen oder Münzen bei zehn Halben Laken, zusammen und zu einem Mal, und vor geen Loos vor Kope machen zusammen, dann bei einem zehnen Quantität; und wurde Sache, dass jemand darüber, dass sollte stehen bei zehn Vorboernisse dazu gestellt, was alles ist gegen das vorscreven Bestand. 