title: Historie van het verbond en de smeekschriften der Nederlandsche edelen, ter verkrijginge van vrijheid in den godsdienst en burgerstaat, in de jaaren 1565-1567 / 3. (1795). - 558 S
creator: Water, Jona W. te
text: SCHRIFTEN DER EDELEWN. 6? fichten. De Staaten van Zeeland zekere önderfchepte brieven des Konings van Spanje, des Hertogen van Lotharingen en van anderen „ door den Gouverneur van Bergen ontfangen hebbende „ verzochten den Heere van Aldegonde dezelve te ont- fiitferen. Hij berichtte den Staaten „ dat deze brieven- van zoo een aanbelang wa- ren, dat de Hoveh van Frankrijk en Enge- land, op ’t fpoedigfte, daaf van behoorden verwittigd te worden Waar op de Staa ten befloten „ hem te verzoeken en afte- vaardigen , om, met den neef van den Heere Morgan, Kornelis Coone, ten fpoe= digfte naar Frankrijk en Engeland te ver- trekken, en aan hem, ter goedmakinge van de kosten der reize, tien of twaalf honderd guldens te doen aantellen: welke fom , na ziine wederkomfte, noch ver- meerderd werdt, en hij befchonken met duizend guldens; waar mede de Staaten al- le de onkosten van, deze reize betaald re- kenden, welke tet laste van de Generali- teit zouden gebragt worden (RK), Meer E a dan (k) Notulen der Heeren Staaten van Zee- re 23 febr,, 3 maart 1590, 14 jan. 159%, >), Naar Frank- rijk. 1575 1530. 1581. 68 VERBOND EN SMEELK dan eens, ging Marnix ook in gezantfchap naar Frankrijk. ”T fchijnt, dat hij, in’ jaar 1575, meer bedekteliik, en in ’s Prinfen naam, naar Frankrijk gereisd heb» be: ’t zij dat zulks alleenlijk zag op het huwelijk van dien Vorst met de dochter des Hertogen van Montpenfier, Charlotte van Bourbon, welke Aldegonde ook uit Duitschland herwaards begeleid heeft (1), doch waar toe de Hertog zijne toeftem- minge weigerde te geven; ’t zij dat dit verblijf in dat Rijk meer zag op de be- raadllagingen in Nederland, om onder- ftand in Frankrijk te zoeken (m). Plech- tiger en meer bekend is zijn gezantfchap naar dat Koningrijk, om in onderhandelin- gen te treden met den Hertoge van Anjou, wien men tot Vorst der Nederlanden aan- nam (n). DBij deze gelegenheid, werdt door Oranje een diep geheim toebetrouwd aan Aldegonde, waar over hij, in ’t hei- melijke, met den Hertoge van Anjou han- de= (1) or VIII bock, bL 120. (m) noort X bock, bl. 429. WAGENAAR VII decl, bl. 8:. .(n) WAGENAAR VII dec!, bl. 398, en veele' volgende, SCHRIFTEN DER EDELEN. 69 delen moest, Dit hadt betrekkinge op het ftuk der opdragt van de hooge Overlieid van Holland en Zeeland aan den Prins; Marnix flaagde in dezen; en zijne onder- handeling met Anjou op dit ftuk bleef ver- borgen, zelfs voor veele gemachtigden ter Staatsvergaderinge (0). Dit gezantfchap zal hij te volvaardiger aanvaard hebben , naar mate hij fterker in de Staatsvergade- ringen geijverd hadt, om liever in Frank- riik, dan in Engeland, bijftand te zoeken. Hier toe ftrekte zijn lezenswaardig ver- toog , waar in hij den Gemachtigden der bij- zondere Landfchappen onder het oogbragr, dat men een?’ Vorst behoorde te kiezen, die zelf bij ons kon blijven, en meer met toc- genegenheid van Vader, dan van Vorst, bet waare belang onzer Landfchappen gantschlijk als zijn eigen omhelsde en verde- digde; dat de verkiezing des Hertogen van Alenson in Vlaanderen meer aangenaam zijn zoude; dat de beroerten in Frankrijk niet zouden veroorzaken „ dat men van daar geen goed krijgsvolk zou bekomen ; dat voor den Hervormden Godsdienst, uit E;z de (0) uoorr XIX bock, bl. 809. 159% YO VERBOND EN SMEEK« de verkiezinge van Alenson, geen kwaäd te verwachten was; en dat men den Her- toge kon doen begrijpen, dat hij Neder« landers, en geen Franfchen,, onder zijn ge- bied zou hebben , en derhalven alleenliik onze wetten moeste gebruiken,, zonder de Franfche daar onder te mengen. Hij be- floot eindelijk, dat alle de redenen, in de tegenwoordige zaak overwogen, veel meer tot gunst van Frankrijk, dan van Enge land, overfloegen; en betuigde, zoo ver waand niet te zijn, dat hij niet voor een? beteren raad zou willen wıjken. ”Er is niemand in ’t bijzonder”, dus fprak hij ten laatften, ”'die mij overtreffen zal in de ge- voelens van deze zeer naarflige vergade- singe te volgen, en ook niemand, die, na de rijpheid in de beradinge, vaardiger zal ziin, om ’t befluit daar van uittevoeren”. Dit vertoog hadt zeer groot vermogen op het hart var anderen, en zijn gevoelen kreeg, eindelijk, de overhand (p). War aanleidınge. gaf, dat Aldegonde , eenige jaaren later, naar Frankrijik afgezonden wier (p) BEnTivocLıo Nederl, Hift, II decl X bock, bl. 324-328. SCHRIFTEN DER EDELEN 7ı wierde, is boven verhaald; waar uit men kan opmaken, dat Bor (Q); niet ten oll« rechte, geliik ik wel eens hoorde ver- moeden , gefchreven hebbe, dat bij, ten jaare 1590, in Frankrijk bij den Koning, door last van de Hecren Staaten, geweest zii, en met denzelven verfcheiden onder- bandelingen gehouden hebbe, onder ande- ren hier toe ftrekkende, dat de Staaten bem eenige fchepen,, tot onderitand tegen den Koning van Spanje, zouden gelieven te zenden. Doorluchtiger gezantfchap , Naar den fchoon met weinig vrucht, bekleedde de ed Heer van Aldegonde , in het jaar 1573, in naam der Algemeene Staaten en van den Aartshertoge Matthias, aan de Rijks-Vor- ften, te Worms vergaderd: waar hij, den zevenden var bloeimaand, eene voortre® feliike redenvoeringe deedt, om den Kei- zer en de Duirfche Vorften te bewegen tot bijftand der verdrukte Nederlanden, welke de verwonderinge der grootlte mannen , E4 ten (ga) XXVIIE boek, bl, ır. — Dit een’ oorfpronglijken brief van Marnix, gefchre- ven den 2 december 1550, te voren feeds gemeld bl. 52, blijkt, dat bij zich toen t& L'jons in Fraukri)k onchiclde, 72 VERBOND EN SMEEK-« ten allen tijde, weggedragen heeft (r). Geduurende zijn gezantfchap, fchreef hij een’ aanmerkeliiken brief aan de Staaten varı Holland, waar in hij uitvoerig verflag geeft van zijne verrichtingen, ook van zij- ne gefprekken, met fommige Vorften in ’t bijzonder geliouden, en wijders in beden- kinge geeft, of ’t niet geraden ware, dat men de Hanze-fteden zochte op zijde te krijgen (s). — Dus heeft Marnix, wien ons zelfs Spaansch- en Roomschgezinde fchrij- vers afmalen als een fchrander man en var kloek beleid in alle handelingen, en die de zneeste hoogachtinge wegdroeg (t), in ver Schein (r) sor XII bock, bl, 26 en volgg. HoOFT XIII bock, bl. 571— 573. Zie ook P. BURMAN Anal. Belz. tom. L, praefat. pag. XCV, XÄCVI. — Her ooripronglijke Paspoors, door Prins Wil- lem den I, den 4 april 1578, aan Marnix ge- geven, wannceer hij naar dezen Rijksdag rci- zen zou. wordt noch bewaard in de open« baare Bibliocheek der Hooge Schoole te Leci- den. — Jammer is ’t, dar de gehecle reden- voering, gelijk zij gedaan werdt, in de La- tijnfche taale nier meer voor handen zij. Zie P. FRANCII Orationes, pag. 592—594. (s) Bor XII boek, bl, 26. — Dice brief is noch voor handen, en wordt bewaard in de epenbaare Bibliorheek te Leiden; gelijk de Hooggeleerde Heer Klsis mij bericht hecft, (t) BEXTIVÖöGLIO Nederl, Hıft, I Be ock, SCHRIFTEN DER 'EDELEN. 73 fcheiden bezendingen, geduurende de Ne- derlandfche beroerten, ziine bekwaamheid niet weinig doen uitmunten (u), en zich het diepfte vertrouwen van den Vader des Vaderlands waardig gemaakt: wiens zoon, Prins Maurits, hem een toegenegen hart bleef toedragen ; waar van men noch een blijk zag, in ’tjaar 1592, bij gelegenheid van het huwelijk van de Prinfesfe Louife, dochter van Prins Willem bij Charlotte van Bourbon „ met Fredrik, Keur-Vorst van den Paltz. Hij begeleidde die Prinfesfe Treks naar Duitschland, en verbeeldde, bij de7y,;.... voltrekkinge des huwelijks op het Kasteel /und, van Dillenburg, den perfoon van haaren !59* broeder, Prins Maurits (v). Ik melde dir, fchoon het van gering belang kon fchijnen, om te doen zien, dat de achting voor Al= degonde bij fommigen ftand hieldt,, niette- genftaande de meesten hem met ecn on- gunftig oog begonnen aantezien,- niet Zoo E35 zeer boek, bl. 208. H. LOIJENS Symopfis rerum me = morabilium gestarum a Ducibus Lotharingiae, Bra bantiae &c. pag. 450. (u) van Loon Nederl. Hiltoriepenningen - I deel, bl. 285. (Y) LE PETIT Äivr, XV, Pag. Öl. 94 VERBOND EN SMBEK®e zeer uit hoofde var zijne Staatkundige be- Kriigs» drijven ,„ als wel ter oorzaake van zijn Bandel, Kriigsbeleid; waar van ik noch wat nader Gouver. moete fpreken. Aangefteld ziinde tot Be= Dei, velbebber van Delft, Rotterdam en Schie- enz, dam, hadt hij cen’ toeleg om ’s Gravenhage te befchanfen; doch de Spanjaarden verij- Wordt ge- delden dit voornemen , en kregen Aldegon- vang°"* de zelven gevangen, niet bij den Haag, gelijk eenigen fchrijven (w), maar in de fterke fchans te Maaslandfluis, welke zij ingenomen hadden. Men bragt hem naar Utrecht, en zettede hem, aldaar, gevan- gen op het kasteel Vredenburg. Zoo veel Pogingenliet zich de Prins aan hem gelegen leggen, Deo sun dat hij beval, met den gevangen Graave ne ver- van Bosfü te Hoorn op gelijke wijze te ah handelen ,„ als met Aldegonde te Utrecht finge. gefchiedde. Dit veroorzaakte, dat de Spanjaarden „ hoe zeer zij anders op hem verbeten waren, hem vrij beter behandel- den, dan men hadt durven vermoeden (x). Hij (w) STRADA der. Llib, VII, pag. 451, 452. LO1JENS Ze. pag. 450. : (x) BoR Vi bock, bl. 348, VII bock, bl. ‚7. Dat Marnix, den Spanjaarden in handen vallende, cn nu voor zija leven Vice“ SCHRIFTEN DER EDELEN 975 Hij bleef echter gevangen, en zou, mo gelijk, nooit in vrijheid zijn herfteld, had- de niet de Prins van Oranje, in de voor» waarden , op welke Middelburg aan hem overging, bedongen, dat Mondragon, Be» velhebber dier Stad, moeste witwerken , dat Aldegonde, nevens eenige andere ge- vangenen, door den Spaanfchen Landvoogd ontflagen wierden, of dat hij zelf anders, als ’s Prinfen gevangen, moest wederkee- ren. Hoewel nu Requefens geen groote zwaarigheid maakte om de overigen te fla- ken, bieldt hij, echter, Aldegonde in hechtenisfe, wel begrijpende, naar de aan- merkinge van een?’ Spaanschgezinden fchrij= ver, dat voor den Koning niets nadeeli- ger, en voor Oranje niets wenfchelijker was, dan de verlosfing van een’ Man, die zoo gefchikt was om ’s Prinfen onderne- mingen te belpen bevorderen (y). Na lang dralen, befloot ’er de Landvoogd toe, pop wien de bedreiging van Mondragon , dat vreezende, zou aangeboden hebben,, vrijheid aan Bosfu te zullen bezorgen „ indien men hem chans wilde fparen, fchrijft viGLIUS VAN AIJTIA Epist. COXXV ad Hopperum, pag. 778. (y) Zoo fchrijft J. B. DE TASSIS comment. lb, I; Pag. 180, 976 VERBOND EN SMEEK=- Word, dat men Aldegonde flaken , of dat hij iet eindelijk, beftaan zou, waar van het gantfche Land geflaakt. j zou gewagen, zoo veel klems hadt, dat hij Marmix, omtrent flachtmaand ’s jaars 1574, op vrije voeten ftelde (z) ’T is lichtelijk te gelooven, dat de blijdfchap en van den Prins en van Aldegonde onbefchrijlijk groot ware, wanneer zij elkanderen, voor de cerfte maal, binnen Gouda, wederom ontmoetten. Na dien tijd fchi;nt hij zich met de Krijgszaaken, in veele jaaren, niet bemoeid te hebben. Hij kwam, echter, in de noodzaaklijkheid om zich, op nieuw, daar in te fteken, en ondervondt toen, hoe gevaarlijk het zij , het hoogfte bewind in handen te hebben in een’ tijd, wanneer een ftad belegerd is. Eer ik van Antwer- pen fpreke, zal ik, met korte woorden, Bedrijfie melden zijn voorzichtig en klockmoedig Prao/s beleid om de Waalen duur te doen bekoo- pen hunnen heimelijken , doch aan hem ontdekten, aanflag, om Brusfel ’snachts bij verrasfinge, in zomermaand ’s jaars 1580, in- (z) uoort VIII bock, bl. 340, IX bock, bl. 350, 351, 397. Verg. BOR EN SIRADA, OP de aangeh. plaafen, ook HARAEUS Aunal, Brab, som, ill r) Pa3. 210. 5 SCHRIFTEN DER EDELENM. 77 intenemen ; want alles was gereed gemaakt, om hen onzacht te ontfangen, als zij voor een gedeelte door de openitaande poort zouden zijn ingetrokken „ en de overigen buiten gehouden, waar toe Aldegonde zelf zich op de poort bevondt, om den hekel bij tijds te doen ne£rvallen (a). Dan, die toeleg der Waalen hadt zoo weinig voort- gang, als de aanflag van Marriix, op Lier, Aanflag gelukte (b). Van grooter belang en gevolg” n an is het voorgevallene te Antwerpen. Men ° weet, dat de Prins van Oranje, kort voor zijn’ dood, den toeleg van Parma op Ant- Verdedi- werpen aan Marnix hadde te 'verftaan ge-Eire Sun geven, en hem van goeden raad, tot be- pen. waringe van die ftad, bediend, doch wel- ke, door den heftigen tegenftand van vecle burgeren, niet kon werkftellig gemaakt worden, zoo weinig als het doorfteken van den Couwentteinfchen dijk. Bekend zijn de fchriftelijke onderhandelingen var Par- ma en die van Antwerpen; de vijandelijke ondernemingen van beiden ; de oproerige bewegingen binnen de ftad; het aanhouden- de (a) Hnoort XVI bock, bl. 709. (b) Bor XVII bock, bl. 37. Van METr- REN Xll bock, bl, 211, LOIJENS Z, © Pag. 49Ln ”»8 VERBOND EN $8MEEK- de verzoek varı Aldegonde aan die vaäti Holland en Zeeland, om alles te willen aanwenden tot ontzet van het benaauwde Antwerpen ; de pogingen daar toe aange= wend; het maken der beruchte brugge over de Schelde, welke wel groot tadeel leedt, doch door den vijand fpoedig herfteldwerdt; de herhaalde pogingen varı Aldegonde, om zich meefter van den Couwentteinfchen dijk te maken, en zulken, dieop een verdrag met Parma begonnen te dringen, tot ftandvas- tigheid te bewegen. Ten laatften klom de nood zoo hoog, dat men, mondelıjk en fchriftelijk, in onderhandelinge met Parma kwame. Midlerwijl werden de fterkfte verzekeringen aan die van Antwerpen ge- geven, dat men in Holland en Zeeland, zelfs in Engeland, alles zou beramen en werkftellig maken, wat tot ontzet der ftad Gaat over konde dienen. Dan, Antwerpen ging, bij m "* werdrag, aan Parma over, en keerde dus weder onder de macht des Konings van Spanje. Bij ‘deze gelegenheid, fchreef Al- degonde verfcheiden brieven, wier in- houd, om veele redenen, alle opmerk- Seders zaamheid verdient, en ons van zelfs leidt komt urn; (Or het melden der hooggaande ee W ; SCHRIFTEN DER EDELEN 79 waar in hij, federt, vervallen is (c). Dat in verden« bem geen mocd, beleid en heldhaftigheid,, 4/87 7”. geduurende het beleg van Antwerpen, ont- waar te- braken , getuigen zijne redenvoeringen en Sb 05 daaden, ja zelfs zijne en ’s Lands vijanden. dedigr. Of men in Holland en Zeeland wel zoo fpoedig en ernftig op het onzet der ftad ge= dacht hebbe, als her belang der zaake vorderde, late ik liever anderen beoordee= len. Doch ik kan nier gelooven, dat Mar« nix eenig verraad in den zin gehad hebbe. Hij fprak,, ’t is waar, met lof van Parma; doch hier in was geen misdaad. Men moet de deugd ook in zijn’ vijand prijzen; en Parma gaf, in dit geval, blijken van edelmoedigheid.. Was het aan Marnix, die federt twintig jaaren zijne bezittingen voor de Vrijheid gewaagd en, gedeelte- liik, verloren hadt, kwalijk te nemen, dat hij, (ce) Men kan uitvoeriglijk over dit alles nalezen Bor XIX bock, bl. 12, 13, 35—39 , 41, 42, 52, ÄX hock, bl. 31—51, en met hem vergelijken van Meteren, van Reijd, Stra= da, Horft. Meurfiws, Grotius, Thuanus, Wagem »aar, en anderen, op de jaaren 1584 en 1585. Ernige bijzonderheden ,„ waar onder cene uıtmuntende aanfpraak van Marnix aan de Antwcerpenaars, zZal men aantrefien bi} BEN- TıvosLıo Ned, Hitft, IL deel Ill boek, bl, 372—300. 8o VERBOND EN SMEEK=S hij, wel vooruitziende, hoedanig zijn lot na dezen tijd ziin zou, eenige zorge droeg voor zich zelven en zijn huisgezin ? Ik denke, neen. De dood van zijnen bes- ten vriend, den Prinfe van Oranje, deedt hem, met zoo veele anderen, gelijk het gaat, zijne meeste vrienden verliezen, en veroorzaakte, dat men naar gelegenheid uitzag, om het gezag van Marnix, ’t gene in de Nederlanden zoo hoog gerezen was, eensklaps te doen dalen, en hem, voor- taan, buiten bewind te houden. Het ver- lies van Antwerpen was zekerlijk een ftuk varı groot gewigt: iemand moest ’er de fchuld in ’t biijzonder van hebben; en niets was gereeder, dan die op Aldegonde te leggen. Hij fchreef, bij deze gelegenheid, eene uitvoerige Verdediginge van zijn ge- houden gedrag , en lietze door den druk gemeen worden (d); terwijl hij, eenige jaaren later, zich noch nader poogde te zuiveren van den blaam, wegens de over- gave van Antwerpen op hem gekomen (e). Komt inHet is waar, dat de Staaten van Zeeland, Zeeland. win» (d) van MITEREN X bock, bl. :23. (ce) In zijne Ontfchuldinghe, hier bovea bl. 46 gemeld, bl. 15 cn volgg. SCHRIFTEN DER EDELEM er wanneer hij tegen het verbod in Walche- ren kwam, hem de redenen zijner komfte Benui« lieten afvragen, hem wijders aanfchreven er om in zijn huis te blijven, en met nie- omtrenk mand, vonreerst, te fpreken; dat zij be-dem. floten, over de befchuldigingen tegeti Mar- nix met den Raad der Regeringe te fpre- ken, en daar over aan de Algemeene Staa= ten te fchrijven (f); doch het is ook waar „ dat dezelve Staaten van Zeeland, weinige dagen later, hem aanfchreven 5; dat, dewijl de Algemeene Staaten op zijne zaaken geen befluit namen, zij hem toe- ftonden, zoo veel in hun was, te gaan en ftaan, waar ’t hem goeddacht (g). De meeste Hiftoriefchrijvers (h) willen daar henen, dat hij, na dezen tijd, in ’s Lands zaaken en regeringe nooit meer gebruikt zij. Het bleek echter genoeg, dat de Staaten Wordt, hem, naderhand, openlijk varı allen lors- on handel vrij kenden, daar zij hem, anders abruike in in (f) Notulen van Zeeland MSS., ıı, 13 november, en ıı deeember 1585. (g) Notulen van Zeeland MSS, , 28 de- cember 1535. (h) Men zie, Dij voorbeeld, VAN REIJD IV bock, bl. 61, STRADA arc. Ih lib. VII, pag. 425, en GROTIUS Annak Üib, V , Pag, 120. 92 VERBOND EN SMERK- °sLands in ’tjaar 1590 niet naar Frankrijk in ge- zaaken. zantichap zouden gezonden hebben , gelijk wij boven zagen; en zij,.noch veel minder, hem, in ’ct jaar 1587, zouden benoeınd hebben, om in hunnen naam te verfchijnen in de onderhandelinge van vrede tusfchen ' de Gezanten der Engelfche Koninginne Elizabech , die des Konings van Spanje en der Vereenigde Staaten (i). Want, hoe- wel de laatften van hun voornemen afza- gen, en na rijp beraad verkozen, niemand van hunnen wege derwaards aftevaardigen, blijkt echter bier uit, dat de Vereenigde Gewesten tot een goed vertrouwen op den Heere van Aldegonde wedergekeerd wa- ren. Dezen uititap was ik verfchuldigd aan de eer van Marnix: zijnde noch alleen- Zijne Ge-lijk overig, dat ik, kortelijk, van zijne Jeerdbeid. Geieerdheid fpreke. Vriend en vijand, landgenooten en vreemden, geven hem den lof van meer dan gewoone kundigheden , en tellen hem onder de geleerdfte mannen van zijnen tijd (k). Die hem dezen roem be» (i) STRADA der. II ib. IX, page: 627. (k Bij de Schrijvers, op bl. 32 7.) reeds aangchaald, voege men BAUDIUS poemat. pet. 4> SCHRIFTEN DER EDELEM. 83 betwisten, zijn weinigen in getal, en hun getuigenis is twijfelachtig (1. Hij was ver gevorderd in taalen en wetenfchappen. Behalven de Latijnfche , Hoogduitfche , Taalkun- Engelfche, Franfche, Spaanfche en Ikali- de. aanfche taalen, verltondt hij het Grieksch zoo wel, dat hij het, zonder overzettinge, even gemaklijk las, als her Latijn; waar van ziin Oecomenius ten bewijze aange= F 2 voerd 64 , SCALIGER in Scaligeranis Jecundis „ Pag. 443 , GROTIUS Zib. V Hifloriarum, pag. 378, LiPsius iu Syll. Epiftolarum Burmanniana tom, |, pag. 155, FRANCIUS Orat. pag. 592— 594. (l) THUANA, pag. 4. — Mij is onlangs in handen gekomen cen ftukje, in ’t jaaf 1579 te Luxemburg gedrukt, en waar van de titel is: De tumultwofa Belgarum rebellione fe- danda: ad Christiani orbis Principes et cunctos pu-= blucae ac Christianae tranquillitatis amantes, breois Con/ultatio: per Cornelium Callidium Chryfopolitanum, De fchrijver_heeft het zeer gemunt op Mar- nix, zijne afkomite, zijne redenvoeringe te Worms gehouden, enz. In de opdragt noemt hij die redenvoeringe fplendida et blan- da, at [ubdola et pernicio/a oratio; en geeft te kennen, dat hij tegen dezelve gefchreven hadde. In ’t werkje zelve, pag. 3, laat hij zich, op een?’ befchimpenden toon, hooren over Marnix geboorte, met uitdrukkingen , die alle kenmerken van een galbitter en boosaartig hart ontdekken, doch welker on« waarheid aanftonds blijkt uit het door mij te voren gezegde bl, 33—45. 64 VERBOND EN SMEEK-» voerd wordt (m). Van zijne bedrevenheid Pfalmen. in ’t Hebreeuwsch gaf hij blijken in de uit- gave der Pfalmen , door hem in dichtmaat gebragt, deels in ballingfchap, deels in de gevangenisfe, en onder veele andere be- bekommernisfen (n). Zijne zeldfiame ken- nis der Hebreeuwfche en Griekfche taa- len, doch geenzins de vreeze, dat Mar» nix, mogelijk , tot de Spanjaarden zou overgaan (0), bewoog de Algemeene Staa- ten, na veele onderhandelingen , federt verfcheiden jaaren, door de Kerkelijken met bem daar over gehouden, hem met al- Overzct- Jen aandrang te verzoeken tot de overzet- Ra tinge der Heilige Schrift; welk zwaar- Schrift. wichtig werk hij op zich nam, doch, door | den (mM) FRANCIUS S, e. pag. 503. '(n) J. vAN Iprren Hittorie van het Pfalm- gcezang I deel, bl. 137—143, 490— 405. — Deze berijmde Plalmen in ’t jaar ıs8o aan de Staaten van Ilolland cn Zecland opgedragen ziinde, vinde ık,„ dat de laatstgemelden, een’ veruimen tijd daarna, noch geraadplecegd hebben, om ecnige vergeldinge aan den Hec= re van $. Aldegonde te doen, Zoo voor zij- ne dienften „ aan den Lande gedaan, alg voor de opdraet Zijner Plaimen. Notulen van Zeeland MSS,, ı2 febr. 15t0, en ı julij 1583. (0) FOPPENS Bibliosb, Belg. tom, II, pag. 1037, SCHRIFTEN DER EDELEN,. 85 den dood verhinderd zijnde, niet volvoer- de (p). Zijne groote taalkunde baande hem 2e- pn ‚waanmm® den weg ter verkrijginge van veele kun- ,,;; ;,, digheden in verfcheiden wetenfchappen. ver we. Zijne fchriften toonen, welke vorderingen z. cp bij gemaakt hadde in de Godgelcerd» heid (g), het Burgerlijke en Kanonijke F3 Recht, (p) nıntören Hilft, van de Nederl. over- zettinge des Bijbeis, bl. 12-32. Verg. P. BURMANNUS in Syll, Epistolarum tom, 1, Pag. 692. — Ik vinde, in de Notulen van Zee= land MSS., den 21 feptember 1595, dat de Staaten van Zecland onfangen hadlen een?’ bricf van de Algemeene Staaten, verzoeken- de te weten, of Zeeland, volgens den eisch. var Holland, zou betalen de heift van het tractement des Hceren van Aldegonde over de vertalinge van den Bijbel; waar op beflo- ten werdt te antwoorden, dat Zeeland te vreden is, daarin zeventicn ten bonderd te betalen. (g) Men vindt zijve fehriften, die, voor ?t grootfte deel, de Godgelecrdheid betref- fen, opgenoemd bij Meurfius, Verbeiden, Fop- pess, en anderen, hier boven bl. 32 aange- haald. — Sommige brieven, door hem ge- Schreven, en tc voren vermeid, mogen den naam van Godgelcerde verhbandelingen dra- gen. — Zijn werkje: Via veritatis Divinae , vegulis 15 ex indubitato Dei verbo expofita et il= dustribus exemplis complaraig, is mode te vinden in P, MAGERI merbodus formandarum concionum pags 745—223, waar,,„ in de voorrcden , naar wWaarheid, van Marnix getuigd wordt: Quam- wis 86 VERBOND EN SMEEK- Perzocht Recht , de Kerkeliijke en Weereldliike t0: bet Sebrijven eener Ker kelijke Hiftoric, Gefchiedenisfen , de grondbeginfelen van waare Staatkunde, als mede in de Dicht- kunst. Jammer is ’t, dat hij de Hiftorie der Nederlandfche Hervormde Kerke, tot het vis vitam fere egerit politivam, rebusque regundis ac moderandis adhibitus, ita famen in facris fuit exer- eitus feripturis, ws plurimos „ etiam profesfione Theo= logos, multis parafangis post fe religseri. — Hij wordt voor den opiteller van vecle naamloo» ze fchriften gehouden. welke in dien tijd uitkwamen, en betrekkinge hadden tot den Godsdienst, de Staackunde en Vrijheid ; waar onder- uitmunt het Vertoog aan den Keizer, geplaatst voor de Gelaofsbelijdenisfe der Nederl. Kerken „ en door fommigen, voigens de aanteekeninge van mijn’ Vader, Eeuwg. der Geioofsbel bl. 219, 220, niet ongegrond aan hem tocgekend, en zijne Commonefactio , ten jaare 1583 uirgegeven. Zie P. BURMANNUS is Syll. Epist. tom. |, p. 155. — Of hij de fchrijver van het bekende liedtje Wılbelmus van Nasfauwen geweest zij, is, Over eenige jaaren, Zoo mij wel geheugt „ be- twist, — Zijne Apologiez, die, gelijk wij za- Ye van aanbelang zijn, fchijnen den mee= en onbekend gebleven te zijn. — Men heeft, in ’t jaar 1679, te Dordrecht uitgege- ven ”Kort Begrijp, inhoudende de voor- naemfte Hooftftucken van de Christelijcke Religie” enz. Op den titel ftaac, dat die boeksken gevonden zij onder de fchriften van wijlen den Heere van Aldegonde, — Zijne wederlegging der Geestdrijveren gaf aanlei= dinge tot een fcherp tegenfchrift, in *t jaar 1597, door de Staaten verboden, Zie Kom, Keiijk Plakaatbock I] deel, bl, 130, SCHRIFTEN DER EDELEN 87 het fchrijven van welke de Synoden hem, meer dan eens, verzocht hadden, en aan welk werk hij de hand fchijnt geflagen te hebben „ nier aan het licht gebragt heb- be (r). (et) Hiltorie der Kerkel. beroerten in Hol- land, uitgegeven door F. DE valJ, bl. 45, 46, der uitgave ’s jaars 1773. (u) P, BURMANNI Sylloge Epistolarum tom. 1, og. 155, 150, 692. (v) Bladz. 5I--52 68 VERROND EN SMEEK»- overeenkomltig zijner geleerdheid en liefde tot de wetenfchappen geweest zijn, indien Of bij dehij, gelijk getuigd wordt (w), zich in de eerfle Pro en fesforen ‚elente ’s jaars 1575 naar Heidelberg en an- Leidenuit dere plaatfen in Duitschland begeven had- Duitsch- land te. de, om bekwaame Hoogleeraars voor de zorgde. onlangs opgerichte Akademie te Leiden te zoeken en herwaards te begeleiden; doch, zoo vcel ik wete, maakt niemand der Nederlandfche Gefchiedfchrijveren van dien tijd eenig gewag van deze verrich- tinge, en men zal niet kunncn bewiizen, dat de eerfte Hoogleeraars te Leiden uit Duitschland, of in ’t bijzonder var Hei» delberg ,„ gekomen zijn (x). Met meer gronds kan ik, ten blijke van ’s Mans vernuft en fchranderheid, noch bij al het Onıfijfe- gezegde voegen, dat hij zich ongemeen Des verftondt op het ontfijfferen der brieven brieven, van den vijand, wiens geheimen, door dit mid- (w) Door Lamguerus ,„ bij WAGENAAR Va- derl. Hift. VI deel, bl. 4998, — Men verge- lijke, behalven anderen, den Hooglecraar SAXIUS in Omomast. Liter. part. Ill, pag. 4665 waar men ook cen aantal van Schrijveren, aantreft, die over Marnix gefchreven hebben.. (x) Men lezc op dit ftuk de bedenkingen van den Hecre ’s GRAVEZANDE Over de Unig: wan Vrrocht, bl. 145—147«. SCHRIFTEN DER EDELEN. 8g middel, dikwijls gelukkiglijk ontdekt wer- den (y). Na een zestigjaarig leven, vol van onrust, te hebben doorgebragt, is de voortrefieliike Marnix in de ruste (z) in- Sterft, te gegaan , ziinde te Leiden geftorven den “den. vijftienden van wintermaand ’sjaärs 1598, en begraven in de kerke te West-Sou- ZLigt be- burg, waar zijn wapenbord, met de vier Yy.., u. kwartieren, tot nu toe gezien wordt; hoe=2urg. wel anderen fchrijven, dat zijn lichaam te Leiden in het graf ruste. Het jammert mij dubbel „ dat de vroegtijdige dood varı een’ aanzienlijk Man, die een edelmoedig begunftiger der wetenfchappen en een ver- ftandig hoogachter van fraaije vernuften was (a), het voornemen verijdeld heeft, om eenig gedenkteeken voor Marnix te West-Souburg opterichten, wien hij, met Fs5 alle (y\ Bor XXXIT bock „ bl. 98. Vergelijk het gezegdc hier boven bl, 66, 67. (z) Ik docle op zijne gewoone zinfpreuke: Repos aulleurs; de rust is elders; Op eene aange- naame wijze uitgebreid door den Hoog£eer- waardigen Hecre jJ. WILLEMSEN, Hertllerkte in jehova, bl. 145— 146; waar men ook, in een kort beitck, het leven van Marnix kan aantrefien. (a) Die Heer, van wien ik foreke, was Mr. A. 7. Hureronje „ Sekrctaris der Provinci» Bale Rekenkamer van Zeeland, G. van Matenes. 00 VERBOND EN SMEEK- alle weldenkenden , eerbiedigde als een’ ftandvastigen vriend van Geleerdheid , Godsdienst, Vrijheid en Vaderland. GISBERT VAN MATENES, Heer varı Rivie= re, uit een aloud en adelijk geflacht in Holland gefproten (*), was de zoon van Adri« (*) Het Geflacht van Matenes, waar voor anderen fchrij- ven Matbenes en Marbenesfe, ontleende zijn’ naam van een oud Riddermatig Huis, nabij Schiedam gelegen, en waar van noch eenige overbli’ffels gezien worden. Tegenwoordi- ge Staat van Holland Il deel, bl. sos; doch men moet de Adeliike Huizen Matenes en Riviere niet voor een en ’t zeif- de houden. Verg. VAN LEEUWEN bl. 1297, 1298, Dit Ge- flacht was oorfpronglijk wit dat van Wasfenaer; geliik H. Ju- nıus getuigt, Botav. cap. XIX pag. 560, en nader blijkt vie de Stamlijiten, zoo van Wasfenaer „ elders aangewezen, als van Matenes, te vinden bij van LEFUWEN Bar. ill. bl. 1001 1005, €n D. VAN HOOGSTRATEN Hift. Woordenboek leıt. M, bl. 135—137. Dit gellachtregister loopt tot op Gisbert var Matenes, overleden in ’t jaar 1670, en Willem van Mate- nes ,„ die in ’t volgende jaar florf, en de laacfte mans oir van dit Geflacht was, naar 'r fchriiven der gemelde Heeren. Men ziet, aldaar, en bij LE CARPENTIER parts. Ill, pag 465, 467, 578 en 792, de aanzienlijkfte huweli;ksverbintenisten met de beroemde Geflachten van Nualdwijk, Raapborst , vÄNmn de Werve, Cats, Spangen, Duvenvoorde, van der Does, Cu- lemburg, Poelgeest, Haeften, Asfendeift, Pick, Bronkberss, Vılkenaar, Aaswijn, Jlardenbrook, Noortwijk, Swiesen, Brockbuizen, Tuil var Serooskerke, en meer foortgeliike. — De vader van dezen Bondgenoot, Adriaan van Matenes, Yieer van Riviere, wordt zeer geroemd door Junius Batav. cap. VIlL pag. 115, 116. — Zijn vom, Wouter varı Mare« nes, was, naar’t fchriiven van van LERUWEN bl. 1005 , ge- frouwd met Athia Ids van Oevema van Wibisma uit Friesland, Een Friesch geflacht Osvema, of Oerema, gelijk bij Hoogfra- gen ftaat, is onbekend: ’t moer zijn Oenema, of, gelik die naam meest gefchreven wordt, Unema, Zi, was eene doch» ser van Janke Unema in Blije en Tet Wibolsma. Door dis huwelijk was Wouter van Matenes verzwagerd met Rienk van Burmania, Doco Martna, Tjaard Hoidinga en Idfart Groveftins, die getrouwd waren met Doitzen, Kachari= na, Anna en Tiets Unema, volgens MSS. Aanteckeningen var den Heere U, van Burmaniae = Adrisan van Matınıı, Ge i on- SCHRIFTEN DER EDELEN. o9£ Adriaan van Matenes, Ridder, en Adri- ana van Duvenvoorde. Dezelfde zuchte tot vrijheid, welke zijn’ broeder beziel- de (b), heeft hem ook aangezet, om deel Teekens bet Ver. in ’t Bondgenoorfchap te nemen. Dity,.2. fchijint, echter, niet algemeen bekend ge- weest te zijn: want anders is naauwlijks te denken, dat hij zich in ’t jaar 1567 in Blyf in Holland zou hebben durven blijven ophou- '* Land, den (b) Zie het I Stuk, bl. 271, 272. onzen Bondgenoot ten oom hadt, is wel bekend in *s Lands gefchiedenisfen. Hij was bezorger der Hooge Schoole te Leidea. Men vindt, daarom,, ziine levensbefchrijvinge in Alma Academia Leidenfs, en bii mEursıVs in ziine Atbenae Batavae. De reden, waarom hii, in 't jaar 1619, buiten het bewind van die Hooge Schoole gefteld wierde, kan men opmaken uit het verhaal van wagenAaar Vad. Hift. X deel, bl. 387, 388, en blijkt noch duidelijker, wanneer men ver- geliikt Lersres, Mömoires es Negociarions du Chevalier CAR- LETON som. Ill, pag. 63, 278, 279. — Jan van Matenes, de broeder van dezen Adriaan, was in» ’rT jaar 1609, Dom- geken te Utrecht, Zie van DE WATER Utr, Plakaatboek I deel, bl. 245. — Hun beider vader, Jan van Matenes, is, ja ’t jaar 1558, bij doode van zijn’ vader, Adriaan van Mas tenes, verlid geworden mer het huis te Emmeren, enz., volgens MSS. Aanteekeningen var den Heere van der Cragbt, die mij noch bericht heeft, dat Maria van Matenes, ten jaa- re 1550, verlijd zij mer zekere renten uit de gocderen Damts van Schoten. — Of, en in hoe verre, Johan Fredrik van Matenes, die onder de geleerden bekend ftaat bij Fop- Pens Bibl. Belg. som. ll, pag. 642. tot dit Geflacht behoor- de, kan ik niet mer zekerheid melden, — Ik zal ’er al« Jeenlijk bijvoegen, dat men ig her Charterboek van Vries+ land , door den Baron TIOE SCHWARTZENBERG EN HOHENLANS- BERG uitgegeven, I deel, bl. 333, 334, de voorwaarden vindt, op welike Wouter van Matenisie hasse, Ridder, et Gooswijn van Pocl, het Kapiteinfchap van Staveren aan, am in 't jaar 1402, om die ftad voor den Graave te bewas Fe.» 92 VERBOND EN SMEEK- den (c). Van zijne bijzondere bedrijven zou het eene en andere kunnen gemeld worden, indien het zeker ging, dat hij, en niet ziin broeder of andere bloedver= wanten, bedoeld wierde, wanneer Mate- nes, zonder bijgevoegden voornaam, in de gefchiedenisfen van dien tijd voorkomt. Van zijne levensgevalien niet veel, met genoegzaame zekerheid, kKunnende mel- den, zal ik liever aanteekenen, dat hij, Sterft, ongetrouwd, te Leiden, overleden zij, in 159%. den ouderdom van achtänvijftig jaaren (d). D. Mar;- DOCo MARTNA, geliik hij zeif gewoon a. was zijn’ naam te fchrijven (e), of Mar- jena, zoo als hij en zijne ftamgenooten doorgaans genoemd worden, was een der Friefche Bondgenooten, die door hooge ge- boorte en eigen verdienften veele anderen zeer verre overtrof, zich bij de vrijheid- lie (c) VAN GOUTHOEVEN bl. 166. (d) van LEEUWEN bl, 1003, (e) Dit fchrijve ik op ’t gezag van zul- ken, die zijn oorfpronglijk handteeken mecr- manals gezien hebben; en ’tblijkt ook uit de onderteckeninge van eene groote mecnigte ftukken, die, onlangs, in ’t derde deel van °t Friefehe Charterbock, uitgegeven zijn, SCHRIFTEN DER EDELEN. 93 fievenden geacht, en bij de vijanden ge- ducht maakte. — Her zou der moeite Verdient “waardig zijn, ’s Mans leven in ’t breede Pohl ’ .. eedV0Es te befchrijven, en hem, anderen ten voor- rige le- beelde, aftemalen als een’ waaren, ftand- versbe- : ei oa f febrijvin- vastigen, wijzen en voorzichtigen vriend ,., van den Godsdienst, de Geleerdheid, het Vaderland en deszelfs Vrijheid. Hier toe is overvloedige ftof voor handen, niet bij onze meest bekende gefchiedenisfchrij- vers, maar wel bij de Friefche; geliik uit mijn kort bericht, bedriege ik mij nie, genoegzaam blijken zal (f), en te ge- liik, dat hij geenzins tot oncer verftrek- te aan zijn oud-adeliijk Geflacht (*) en Lite (f} Gelijk ik, ten aanzien der berichten van alle de Friefehe Bondgenooten en hunne Ge- Nachten „ zeer veel verfchuldigd ben aan de Heeren van Barmania, 200 00K in * bijzon- der ten opzichte van den uitmuntenden Martna; hebbende de Heer Grietman U, var Burmania mij zelfs ten gebruike gegeven zij- ne Analecta Marteniaxa, waar uit ik de voor= naamitce en minst bekende bijzonderheden,, in dic bericht voorkomende, ontleende, (*) Men vinde de Stamlijst van ’ Ceflzche Martua, of Mariena, ot van Martena, gelijk fomımisen den naaım [o= fchreven hebben, 200 ve! ik were, nerzens gedruke, Ik zal, daarom, wit verlcheiden Haudichriiten , eenig verllsg docn,(ı) van Doco Martna’s vonrouders , naweljjken, en at= Laumeliogcu; (2) vau ernigen zijner Yovinazruße Stange» RUO- 94 VERBOND EN SMEEK# uirmuntende ftamgenooten, welken hij eveil* nonten; en (3) van fommige goederen, dobr dit Geflacht be» zetei. De Beroveroudgrootvader van Doco, of Docke, Martna was Sitfe Martna ,„ gehuwd aan Reinsk of Kinsk Metrfeiwier, Jarichs dochter in Ackrum. Zij overleedt 1416. Zij verwekten Doce Martna, die in echt nam Auck Heem- ftra. Hij ftorf 1424, zii 1428. Uit dir huwelijk was g&“ fproten Sirfe [Siitze, Sijtthie] Martna Haudlingh te Kurnij- em, d. i. Hoveling te Cornjum, gelijk hij zich fehreef ih een ftuk ’sjaars 1482. Hij hadt in echt Jel Harinxma, en ftorf 1489; nalatende Doco Martna, grootvader van onzen Bondgenoor. Deze begaf zich in huwelijk met Sjouck Unia, volgens her echtsverdrag, geteekend den 22 aug. 1486. Zij* ne denkwijze op ’t ftuk van vrijheid en voorrechten is opte- maken uit wınsemius Chron XUll bock, bl. 386. Zijne vief dochters zijn alle gehuwd aan Saxifche Edellieden, die eene lange reeks nakomelingen verwekt hebben ; en ziine vier zoons waren Edo, Tjesbe, Epo en Kempo, Van den laate ften zal ik, in 't vervolg, breeder fpreken. Tiebbe ftaat op % jaar ı521 bekend als M I, Licent. et Lovanii fludıo juris in- eumbens; en is geftorven den ı2 Junij 1530, nalatende , uit Bauck Camftra, ziine echtgenoote, den voortreffelijken Do- ec», van wien hier mer opzetgehandeld wordt. Deze trouw- de, eerst, meı Swob Botnia, dochter van Tzallinz en Frouk Hottinga, waar bij &dn zoon, die zeer kort leefde, ei nä* derhand met Trijin, of Katharina, Unema, dochter van Janc- ke in Bliie (welke Unema Stins te Blije, door huwelijk ge- komen ziinde aan*Ernst Aijlva, in ’t jaar 1614 overleden, door hem afgebroken is) en Tet Wibolsma, welke in 1603 ftorf. Uıt dir tweede huweliik verwekte Doco Martina ver- fcheiden kinders, als (1) Tjebbe,, jong geftorven, en ta Leeuwaarden in Oldehoof begraven. (2) Jan, die, op’ voorbeeld van zijn’ vader, alles voor de vriiheid wilde op+ zetten. Men zıe J. cARoLUS //b. Il, pag. 77, Deze nam ın echt Maria Steernfe, dochter van Christophorus „ Drosfaart te Harlingen, en Cunira Ropta; hij overleedt, zonder kinders, in ’t iaar 1584, lang voor zijn’ vader, die de laaıfte manfoir var dit geflacht gzweest is. (3) Swod, getrouwd met David van Gorl&, Antwerpenaar, uit welke den 15 jan. 1591 te Utrecht geboren werdt David van Gorl&, overleden te Corne jum den 27 april 1612, en aldaar met zijn’ vader begraven, die ftorf 20 oct. van dat zelfde jaar. Zij overlcefde beiden, David Gorlaeus ftaat onder de Utrechtfche geleerden bekend bi) c. BURMAN Traj. Erndit, pag. 106, 107. Aan cenen Da- vid van Gorl& zijn, den 26 meiı 1609, brieven van legitima- tie verleend, volgens HAMERSTER’S Ordonnantien bl. 55: O hier eene en andere den gemelden zoon rake, lijdt beden- kinge. (4) Bauck, de laatite van dit Gellachte,, weike 1598 ca man kreeg Evert Entens, een’ Groninger Hopman, en 2oon van den beruchten Barthold Entens, Door deze aan- mei= SCHRIFTEN DER EDELEM. 95 evenaarde, en in fommige betrekkingen over“ merkinge kan men verbeteren,, ’t gene door mii verkeerde- Yiik gefchreven is in ’t Il Stuk, bl. 379 in de Aanteekeningen, Bauck Martna hertrouwde in 1605 met den Hopman Juw Ha- rinxma, in ’t jaar 1622 aangelteld tor Grierman van Wimbrit- feradeel, en overleden 1626. Kasbarina Entens, dochter varı Evert en Bauck Martna, trouwde eerst met Tonis Aijl- va, te Cornjumf ten jaare 1618, in 't welke hij ook ge=- forven is, hebbende voor ziin’ dood bij zich ontboden den Predikant Bogerman, met wien hii in uitvoerige gefprekken tradt, geliik bliykt uit het gene noch voor handen is nopens het verhandelde tusfchen hen beiden. Zij hertrouwde met Sjuk van Burmania, wiens geflacht zi) voortzettede; en haare nakomelingen namen den naam van Martena aan. Dir blijkt eok uit het opfchrift op een’ graffteen in de kerke te Corn jum, ’t gene dus woordeliik luidt: ”Ao. 1629 Den... Maij „ is geftorven een dogterken van Jr. Sjuck van Burmania En gs Juffr. Carrina Entens, Oud 14 weken, Sij is genoemd ge» „ weest Bauk na haar bestemoer Bauk van Martena, dewel= 9; ke was de laaste van Martenaas geflagte, En hebben wij 3» Jr. Sjuck van Burmania en Jr. Catrina Entens ons tegen- „ woordige jongfte Zoon in de Kerk Docke Martena laten „ doen dopen tot Reftauratie van het uitgeftorven Martenaas „ geflachte”. Men zie wiiders vrıeMoET Atben. Frifs page VI, XCIV, XCV, XCVI. (5) Tjerke, elders genoemd Tietke en Tfiets, joug geftorven 1575 5 in welk jaar ook overleden is haar broeder (6) Tibbe, of Tjiebbe, oud drie jaaren. — Sedert meer Jan zes eeufwen was her Geflacht, waar van ik fpreke, in grooten bloeij, en leverde aan Fries Jand een aantal van beroemde Mannen, onder welken fom=- migen waren, die hier verdienen gemeld te worden. Reeds in de rwaılfde eeuwe worden met roem gemeld Sju Martena, en voorıl Hesfel, wiens heldenmoed zeer geprezen wordt, Zie wınsemius Chron. V bock, bl. 137, 138, 141, en 0cco SCARLENSIS Pag. 27. = In de veertiende eeuwe was Hesfel Martena, de negende Poteftaat van Friesland, in ’t hoogfte aanzien. Men leze m. namconu Frißa dag. 44, winsemius Chron. VIl bock, bl. 185—187, 190. Bij schuoTanus Gefch, van Friesland V boek bl. 164 wordt hij de tiende Poteftaat genoemd. Ziin Gcheimfchri;ver Joannes Vlieterpius is be- kcud door deszelfs gefchiedkundige fchrifien. Zie s. PETRUS de Scripts Frihae dec, Vlll cap 2. Behalven vecle anderen wit die geflacht, die zich, in de vijftiiende ecuwe, veel foems verworven hebben, verdient vooral gemeld te worden Hesfel Martena, zeer bekend in de Friefche zefchiedenisfen., Zie wınsesuus Chron. bl. 338, 352, 366, 368, 375, 4ll, 412. 420, 434» 455, 437» 441 =448; mct wien Zmmiur, Schosanus, en anderen konnen vergelcken worden, geli;k mede her Charterboek van Vriesland I decl, bl. 754, 7715 732, Il deel, blu. 7, 8, 31, 12, 77, 99, 92, 95, 216, 17» 06 VERBOND EN SMEEK« overtrof, zco dat hem, op wigtige grone z ceny az. — Sedert het begin rot orhtrent her midden der zes tiende eeuwe leefde Kempo van Martena ,„ een edelmoedig cn uititekend mensch „ wiens lofliike hoedanigheden gemeld wors den door den Baron THOE SCHWARTZENBFRG EN HONENLANSEFRG, in de aanmerkelijke voorreden, geplaatst voor het twecde dee! van ’t Charterbock bi; LXXVIH—LXXX, waar men 00k her beroemde Aunaal of Landboek van dezen Kempo, als mede eenig nader bericht van dit werk en deszelfs (chrijvery vinden kan bl, 1—205. 540. Verg. noch wınsemius Chrote bl. 422, 439443, 449, 457» 471, 472, 473» 476, 433 455. 487, 514, HADCONIUS Pag. 84, 402, 193, SUFFRIDUS perRus dec. Kl cap. 3, HOINCK VAN PAPERDRECHT nor. ad VPi- Bam Viglii ab Aijtta paz. 62, 634, et ad Eiurdem Epistolas Stlectas, Erıst. LVI fag. 170— 172, uit welken brief men ziet, op hoe hoogen prijs Kempo ftond bij ziin’ Lardzc- noot, — Ik zal bij het rezegde noch iert mce!den var de twee Starten, welke dir Geflacht te Cornium en Bcergum, en de twee oude Huizen, die het te Leeuwaarden en Franeker bezeten heeft. Te Cornium, een dorp in Leeuwarderadeel, bezaren de Martnaas, federt zeer oude tiiden, de aanzienm- Kikfte Landgoederen, en een deftig Slot. Van bier noemdern zii zich Hovelingen in Cornium. Ten tiide des Hertogerl var Saxen en van Ketzer Karel is het bewoond door Kempo varı Martena, 200 aanftonds vermeld, en naderhand door on» zen Doco of Docke. geli,k bliike uit 1. cARroLUS Jib. II pas 97, en waar op gedoeld wordt in ”’t gedicht van GeL.LIUg SNECANUS Pag. ©6 Frifiae Nobilis. Katharina Entens, klein dochter van Barthold Entens en van Doco Martna, gelijk wij zagen, in huweiiik getreden ziinde met Sjuck van Burmania, Griertman over Wimbritzeradeel, kwam, vervolgens, Mar scna State te Comium, aan hunnen jongften zoon, Laas van Burmania, cerse Grierman over IJdaarderadeel, federt ovef Leeuwardceradeel, en overgrootvader van Jonker U. van Bur- mania, thans Grietman van Lecuwarderadeel, aan wien ik 200 veel verplicht ben ten opzichte der kundigheid van de Friefche gefchiedenisfen en geflachten. Dit Slor is, omtrent eöne ecuwe geleden, ten gronten deele afgcbroken en ver nieuwd: doch her gedeelte van "t geboutp, ’t gene toen bleef ftaın, draagt noch kenmerken van oudheid; en her wordt tbans bezeten door Mevrouwe de Weduw£ van Jr. Epo Siuk van Burmania, die met lof bekend is, zoo wegens zijne kun» digheid ın verfcheiden takken van releerdheid en Latiinfche „ dichtkunde, als door het groote aandeel, "’t gene hii, tot 'weirige janren voor zim’ dood,, in 's Lands beftier gehad heeft — Martena State te Beetgum, oudtiids 0o0k genoemd her Huis ter Horne, is, in 't jaar 1496, donr die van Gro- ningen en Leeuwaarden, tot de Verkonpers behoorende, aungerast en verwocst, naardien Hestcl Martena, eigenaar van ’tzeive, de parcije der Schieringers volgde. Zie wınsr« a Mi» SCHRIFTEN DER EDELEN HN den, de grootfte of toegezwaaid wier- de (*) — LHlet bleek, al vroeg, dat hij G der mıus Ciiron. XI boek, Bl. 338. Door het huwelijk van Hes» fels dochter, Luds Marteua, met Frits van Grombach, Rid« der, Drosfaart van Harlingen en Griemian van Barradeel, kwam dit Kasteel in een nieuw geflacht, en ren laatften im dar van Schwartzenberg [j. caRoLus /id. UT, pag: 166, door bet huwelijk van Frits dochter „ Maria van .Grombach, met Jonker Johan Onuphrius Vrijheer ıhoe Schwartzenberg er Hohenlansberg, die zich tem jaare 7545 in Friesland hadı nedergezet , en aldaar geftorven is, den 27 maart 15845 omtrent 20 jaaren na zijne echtgenoote. Van dien tijd, tof nu toe, bleef Martena State te Beetgum in deze hoogadelijke Familie; en wordt thans bewoond door den geleerden Edel- man Georg Fredrik Baron thoe Schwartzenberg en Hohenlans» berg, Grietman van Menaldumadeel. Zie J.CAROLLS ib, Il, pag. 76, lib. III, pag. 157» Heros excellens buc Doco Martena, clarıns Cultor Castalidum „ Piöridumgue chori, More Patrum minime piguis quem praemia belll Aspera fectari pro grege, lege, Deo. Macte animo fatus ad pacem, nec inutilis armisy, Oppugnes Latii regna erwenta lupi, s Dum flabit Cornjum, placida et tua praedia ibidem , Ecce tuas laudes nostra Camoena vebet, Pro pairia tolerare pio grave pectore bellum Non iocus est pueri, at Princizis ille laber, De Hcer wesseLing, op wiens onvergeliikelijk oordeel elk zal durven afgaan, noemt hem vir mobilisfimus et de patria in primis bene meritus, in de voorreden, geplaatst voor Je CaroLus de rebus Casparis d Robles Bullaei in Frifia gestisy, pag. 9 — Noch hooger klimt her getuigenis der Heeren Staaten van Holland, in cen’ brief aan die van Friesland ge- fchreven den 6 febr, 1588, die zijne vroomheid en gerrouw-= heid vermelden, als hebbende tot dienst van ’t gemeene Va- derland in den aanbeginne van den oorlog zich nier ontzien, zulke kosten en lasten te warer en te lande, tot een voor» becld van alle andere vroome liefhebbers van ’t Vaderland, te drogen, dat hi zich in zijn’ zeer treffeliyken ftaat grootelijks heeit moeren bezwaren; zijnoemen hem, wiıders, een’ var de treffelijkfte Edelen van Friesland „ wiens dienften ook ftrekkende zijn tot eere en rocm van dat Landfchap; en dringen met nadruk aan, om hen, uit aanmerkinge var zij- nen tegenwoordigen flaat, eenige vergeldinge vcor zijne dien ften, aan ’t Vaderland bewezen, te doen. Zie Jr. 0. z, van HAREN in de ophelderingen van zijn werk, de Gceufen,, bl, 225, 724 [209, 210]. Wanneer wij dit fchrijven der Staa-. ten van Holland onder het oog houden, en teffens, dat Martena vecl op eigene kosten ondernam en een vaandel kriigsknechten in dienst hieldt, zal her ons niet vreemd voorkomen, dat hij, ten laatften, meer in roem, dan in rijkdummen, wiimuntte, Hier uit za men konnen ophelde« , ren, - SCHRIFTEN DER EDELEN. dÖ hij, nevens anderen, in ’t jaar 1564, zich Verzer 200 manmoedig aankantte tegen de invoe- oe tinge van een’ Bisfchoplijken Stoel binnen we Bis- Leeuwaarden (h). Men zag, in ’t vol- ee gende jaar, dat hij, zoo weinig als ande- ren, gezind ware, de bevelen var den Utrechtfchen Bisfchop in alles optevol gen (i). °’T zou nutteloos zijn, hier te berhalen, ’t gene te vorem gezegd is (k) G 2 ten (h) wınsemiuS Hifor. lib, T, pag. 47. Mei vindt den geheelen brief der Gedeputeerde Staaten van Friesland aan de Landvoozdesfe , bij denzeifden wınseMius in Zijne Chronijk XVI bock, bl. 