title: Fremery, James de: Aanvullingen en verbeteringen voor geschriften v. James de Fremery ...
creator: None
text: Marie te Utrecht, voor „dyen ghuede dat die Poel geheeten is, ende gelegen is in die Prochgi van Naeldwyc , dat onze ouders gegeven hebben ter capelle ” (van St. Marie; zie Oorkdbk van Holl. en Zeel., I, n» 177).enz. Deze beide brieven schijnen als één brief voor te komen bij Matthaeus, Fund. et Fata Eccl., p. 150; van Mieris, Charterboek, II, blz. 104. Onder de Poel zal hier moeten worden verstaan het bruikbare gedeelte aan den Naaldwijksohen kant; ten minste sedert de indijking van de Poel met plaatsing van een molen aan de Grantel, behoorde blijkens oude schepenacten, het gedeelte beoosten de molensloot, welke ongeveer noord en zuid loopend den polder doorsnijdt, onder Naaldwijk, en het westelijk gedeelte onder ’s Grravenzande, totdat eerstgenoemde gemeente bij de grensregeling van 11 April 1818 haar gedeelte (in ruil voor ander land) afstond aan de gem. ’sGravenzande, onder welke de geheele Poelpolder sedert heeft geressorteerd. J- de F. Blz. 55, reg. 14 v. b. a fratribus, l. fratribus. Blz. 55, reg. 2 v. o. De woorden „vóór 12 April” moeten vervallen. Blz. 56, reg. 10 v. b. 1260, l. 1261. Volgens Brom, Ttullar. Traj., n° 285. Dienovereenkomstig moesten n°« 76 en 77 aan dezen brief voorafgaan. ^ 0 tAttryv-. ia 'iiH' CARTULARIUM DER ABDIJ MARIENWEERD UITGEGEVEN' DOOK James de Fremery. Aanvullingen en verbeteringen. Vervolg op de Verbeteringen' en Bijvoegsels achter het Cartularium gedrukt, hu. 405 vv. Blz. VII, reg. 3 en noot t. Het in zeer twijfelachtig of de hier besproken oorkonde en inartyrologie ooit hebben bestaan. Zie de aanteekening hierin bij blz. 1. Blz. XI. Onder de opmerkingen over het oude kaartje had vermeld kunnen worden, dat de letters Bata tot „Batavia” behooren, wordende de drie laatste letters op het andere gedeelte der kaart aangetroffen. Blz. XII, 341, 342, 3$4. Borchmalsen. Het oude Malsen werd door de rivier de Linge in twee gedeelten gesplitst; het deel benoorden de rivier werd genaamd O vermaken, en ook, omdat dit gedeelte in het graafschap Buren lag, Buurmalsen. Het bezuiden de Linge gelegen deel droeg oudtijds den naam Borchmalsen (naar den burg die aldaar gelegen was, en volgens van der Aa, Aarrlr. IVdbk. (Aanhangsel, i. v. (jreldermalsen) in 1828 afgebroken werd), doch in 1253 aan den graaf van Oelre gekomen zijnde (Kloet, Okdbk. nan Gelre en , n'1 753) verkreeg het later allengs zijn tegenwoordigen naam: (ieldermalsen. In de oude schrifturen wordt elk dezer parochiën meestal eenvoudig Malsen genoemd. Dat Borchmalsen de oude naam van Cieldermalsen zoude zijn geweest, wordt gewraakt door hen, die in navolging van een 27 Eene dergelijke vraag doet ziek voor met betrekking tot paasck- avond onder den Paaschstijl. Door hen die bet jaar met den paaschdag aanvangen, zal vermoedelijk bij paasebavond het oude jaar genoemd worden (overeenkomend met het gebruik bij jaars- avond onder den Jaarsdagstijl); maar zij die bet jaar met den voorafgaanden dag, paasebavond, aan vangen, zullen bij dien dag bet nieuwe jaar stellen. Zoo vindt men in Liber Y Aelbrecht (rijksarchief), achtereenvolgend een aantal datums in Januari, Februari en Maart 1392, maar ffol. 76 vso ) na „ opten Palmen avont int jaer (MCCC)XCII, secundum cursum curie nostre” volgt onmiddeiijk „opten Paeschavont int jaer XCIII,” en ver­ volgens doorgaand 1393. Dit toont, dat onder den Hofstijl, in allen gevalle ten tijde van hertog Aalbrecht, het paaschjaar gerekend werd aan te vangen op den aan den paaschdag voorafgaanden dag. .T. de F. Blz. 131, noot 3. T. a. p., l. Muller, t. a. p. Blz. 133. Noot 1 te lezen als volgt: 1. Na A° 327, het laatste (15e) jaar der eerste indictie, wordt het jaar eener nieuwe aangeduid door het getal ’t welk als on­ deelbaar overbjijft, na het gegeven jaartal, vermeerderd met 3, of wel verminderd met 312, het aanvangsjaar (soms wordt 912 afgetrokken, het eerste regeeringsjaar van keizer Koenraad I, toen het gebruik der indictie meer algemeen werd (Griry, Manwel de Diplomatique, p. 98) en ’t geen voor latere jaren een gelijk resultaat geeft), door 15 te hebben gedeeld, üp den aanvangs­ datum der volgende indictie, naar den meest gevolgden, den Keizerlijken indictiestijl, 24 September, wordt één aan het getal toegevoegd. Griry meldt dat de indictie, in de zestiende eeuw zeldzaam geworden, evenwel in Italië, soms tot op de helft der zeventiende eeuw voorkomt. De heer Mr. J. E. Heeres vestigde mijne aan­ dacht, als eene bijzonderheid, op een in het rijksarchief aan­ wezig testament, in 1656 voor den Groudaschen notaris Nicolaas Strafïintveldt verleden, waarin nog achter het jaartal „de IX indictie” wordt gevonden. J. de F. Blz. 141, reg. 5 v. b. 22 Augustus, 1. 21 Augustus. Yeelal worden schrijvers, niet het minst op historisch en genealogisch gebied, te laat om er nog in addenda op te wijzen, bekend met feiten, die zij gaarne tot toelichting of aanvulling van het geschrevene zouden hebben gebezigd, of wel met fouten (veelal niet. tijdig bespeurde drukfeilen), die hun werk ontsieren. Ook anderen worden zulks gewaar, en zoo worden dik­ werf ophelderingen en verbeteringen aangewezen op plaatsen waar men ze niet zoude verwachten te vinden. Mij komt het wenschelijk voor, diegene welke ik heb opgemerkt of waarop mijne aandacht gevestigd werd, zoo­ veel doenlijk ter kennis van de lezers te brengen, en wel in zulken vorm dat het mogelijk zij, alles desverkiezende ter bestemder plaatse in te voegen. Mijne bescheiden bijdragen voor vaderlandsche geschiedenis, kunnen er slechts door winnen in bruikbaarheid. Eenige jaartallen worden veranderd overeenkomstig mijn later onderzoek in zake den Jaarsdagstjjl (Bijdr. voor Vadert. Gesch., III* R. IX, blz. 105 vv.). Een hooggeachte vriend, mijn plan vernemende, maakte de opmerking, dat zonder twijfel meer zal worden ontdekt, ’t welk insgelijks tot aanvulling en toelichting zoude kunnen strekken. Zeer juist, maar aangezien dit wel altijd zoo blijven zal, en hier derhalve uit den aard der zaak uitstel met afstel gelijk zonde staan, heb ik gemeend mij door deze overweging niet te moeten laten wederhouden. Aan volledigheid en nauwkeurigheid zal wel altijd iets blijven haperen, en nu dat reeds veel is opgeteekend, schijnt het, dat op verder uitstel, c. q. afstel, het spreekwoord: „le mieux est 1’ennemi du bien”, bijzonder toepasselijk zoude wezen. ’s Grravenzande Maart 1897. J. DE F. o. © © © © e c t 6 Blz. 25, reg. 7 v. b. Peter van Zuyren. Sterft 15 Dec. 1561, volgens lijst in Arch. Aartsbisd. Utrecht, XXIY, blz. 108. Maar volgens zijn grafschrift medegedeeld t. a. p. XXI, blz. 241, overleed hij 15 Dec. 1563. Tenzij abt van Zuyren was afgetreden, ’t geen nergens blijkt, is deze laatste datum strijdig met gezegd Archief XV, blz. 228, waar zijn opvolger, Johan van den Hove, reeds 2 Febr. 1563 als abt dateert. De Paaschstijl zoude dit kunnen ophelderen. Blz. 28, n° 2. Het indertijd ontvangen afschrift was niet vrij van feilen. Vergelijking met het oorspronkelijk toont, naar vriendelijke opgave van den heer archivaris Fruin, de volgende: Blz. 28, reg. 8 v. o. quodque, l. quidquid. arbitrarent, i. arbitrarentur. Blz. 28, reg. 5 v. o. tuin, l. tarnen. Blz. 29, reg. 4 v. b. quecumque, l. quandocumque. Blz. 29, reg. 8 v. b. addere, l. ostendere. Blz. 29, reg. 13 v. b. aditum acceptabit, l. aliquid attemptabit. Blz. 29, reg. 14 v. o. Turonem, l. Turonensium. Blz. 29, reg. 11 v. o. doli, mali, l. doli mali. Blz. 30, reg. 9 v b. constitui, l. confectum. Blz. 36, reg. 10 v. b. 1438, i. 1441. Blz. 46, reg. 7 v. b.: drie honderd gulden. Enschedé, Ve>'dag Gesck. St. Elüabeths Gasthuis (mij onbekend toen ik „De Abten van Mariënweerd” uitgaf), vermeldt als n° 32 (zonder tekst) dezen brief en quitantie, doch vergist zich in het bedrag, ’t welk hij als ƒ 1300 opgeeft. De quitantie spreekt ook niet van „een eersten termijn”, maar dekt de geheele som, aan Mariënweerd verschuldigd, t. w. ƒ 300. J. de F. 19 Blz. 419, reg. 10 v. o. Hier wordt de vraag besproken of de Praemonstratensei' Maria-ahdij van Middelburg aanvankelijk te Wijk bij Heusden was gevestigd, en in den loop van het betoog wordt uit eene notarieele akte het volgende aangehaald: „Acta sunt heo in villa de Wvc, in curia diota Middelborg, in aula predicti abbatis”, en daarbij wordt opgemerkt: De akte werd dus verleden in de abdij, welke stond in Middelburg, terwijl Middelburg, of ten minste dat gedeelte der stad ’t welk het klooster bevatte, gelegen was in eene ruimere omgeving, hier „villa” genoemd, destijds bekend onder de benaming: Wijk”. Zoo scheen het mij, en ook anderen, toe, maar ik ben thans aati den eerw. heer W. Hoevenaars, Ord. Praem., de opmerking verschuldigd, dat hier sprake moet zijn, niet van de stad Middel­ burg, maar van een tot nogtoe onbekenden uithof der abdij, welke „ Middelburg” genoemd werd, en onder Wijk, waar de abdij vele goederen bezat, gelegen was; in dien uithof had de abt een gebouw of vertrek, hetwelk door „ aula abbatis ” wordt aangeduid. Ik vereenig' mij geheel met deze uitlegging, en dienovereen­ komstig gelieve men, in plaats van het bovenaangehaalde „I)e akte” enz., te lezen als volgt: De akte werd dus verleden in den uithof Middelburg, te Wijk, en wel in de aula abbatiali des uithofs. Ook waren abtelijke brieven vermoedelijk daar gegeven, misschien reeds in zeer oude tijden, en op gelijke wijze gedateerd. Toen deze, ons van elders onbekende uithof, niet meer bestond en vergeten was, kan de samenkoppeling dezer namen tot misverstand aanleiding gegeven, en bijgedragen hebben tot de meening, dat de abdij te Wijk gevestigd was geweest. J. de F. Blz. 420, reg. 22 v. b.: 4°, dat werkelijk enz. lees: 4°, dar werkelijk Praemonstratensers uit de Middelburgsche abdij, nadat deze aldaar goederen verkregen had, te Wijk bij Heusden ver­ blijf hebben gehouden. Ook zijn er uit de abdij van Berne aldaar gevestigd geweest, volgens van den Eisen t. a. p. blz. 204. De conclusie blijft dezelfde, t. w. dat de behandelde vraag thans beschouwd kan worden als in ontkennenden zin afgedaan. .T. de F 10 voorts aan alles wat hem tot steun der Beka-legende dienstig voorkwam, groote bewijskracht toegekend. De Beka schreef omtrent 270 jaren na de stichting van Mariënweerd, en heeft te goeder trouw ook andere verdichte verhalen in zijne kroniek opgenomen. Het is mij niet mogelijk te dezer zake met de redeneeringen van den geachten schrijver mede te gaan, maar wijs er hier slechts op, dat hij grootendeels steunt op auteurs, wier voor­ stellingen niet wel tot bewijs kunnen strekken. Dr. Wap’s Geschiedenis van het Land en der Heeren van Guyk is niet overal met genoegzame zorg samengesteld, zooals bijv. blijkt uit hetgeen op blz. 411 en 412 van het Oartularium en in de Kron. Hist. Gen. te Utrecht, 1858, blz. 130—135, is aangetoond. De ijverige onderzoeker is dikwijls ongelukkig ge­ weest in het beoordeelen en benuttigen van hetgeen hij vond. Ook heeft hij verschillende omstandigheden zonder genoegzamen grond met dat verhaal in verband gebracht. Dat Dr. Wap het besproken verhaal van Beka als waarheid heeft aangenomen, kan hem echter niet tot verwijt strekken. Yele schrijvers deden zulks; de stichtingsoorkonde was nog niet bekend. Voorts beroept de heer van den Eisen zich op de Annales de la maison de Lynde van Butkens, Anvers, 1626, maar dit werk stond bekend als in hooge mate onbetrouwbaar. Van Buchel, Scriverius, van Mieris, van Rhyn, Moll, drukten reeds hun wantrouwen in Butkens uit, en de beide eersten, zijne tijdge- nooten, aarzelden zelfs niet hem in scherpe bewoordingen als geschiedvervalscher te brandmerken. In den laatsten tijd had Freiherr Adhémar von Linden in verscheidene jaargangen van den Navorscher, in zijne bijdrage „Gefalschte Urkunden”, menig bewijs geleverd dat vervalschte stukken en berichten in de Annales veelvuldig voorkomen. Twijfel was onafscheidbaar aan het werk verbonden, voorzoover men de inhoud niet uit goede bronnen bewaarheid vond. Kon men zich dus niet veilig op Butkens verlaten, sedert de heer van den Eisen schreef, zijn in den Navorscher (XLIV, blz. 258 vv.) een aantal brieven van en over Butkens afgedrukt, welke zijne „Annales” in een hoogst ongunstig daglicht stellen. Het lijdt geen twijfel of een aantal personen, handschriften, (waaronder naar mijne meening ook de op blz. VII van het. 