title: Verhandeling over de mythische verklaring der gewurde schriften...Dutch trans..
creator: Pareau, Jean H. [from old catalog]
text: Zeker wordt, overeenkomstig de natuur der zake, in het boek van Genefis de mensch, zoo als hij uit de band van zijnen Schepper kwam, niet voorgeileld als ten eenenmale aan zieh zelven overgelaten, maar door zijnen Maker, in alle opzigte waar in hij het behoefde, geholpen en van den besten Vader, die alzoOj vaak tot hem als zigtbaar afdalende, en gemeenzaara met hem verkeerende, door dezen veelvuldigen en nuttigen omgang , het gebruik der fprake niet alleen in hem opwekte , maar ook van tijd tot tijd befchaafde en uitbreidde. Ja , met zoo vele woorden wordt er Genef. II. 19 , 20 gezegd dat God dieren van on- derfcheidene foorte tot Adam gebragt heeft , zoo met een ander oograerk , waar- over (Iraks nader, als om hem dezelve van jiader bij te leeren kennen en door hun namen te geven zieh in het fpreken eenigermate te oefenen. 5. Naardemaal men dan nu den oorfpronkelljken ftaat van den mensch zieh geenszins behoore te fchetfcn als volftrekt ruw en onbefchaafd, en de oorfpron- kelijke Godsdienst moet geächt worden zuiver geweest te zijn van het veelgo- dendom en de Mythen waar toe het geregelde aanleiding geeft, meenen wij, dat in de vroegfle tale , of in de on^vetenheid aangaande natuurlijke oorzaken eu uitwerkfelen , geenszins gelegen zij de voornaamfle oorfprong der Mythologie, die Heyne en anderen daar in meenen te vinden; veel eer fchijaen wij te regt te (1) . Uber die Sprache iind Weisheit der Indier, bl. 8(>, po, (2) . Als boveu bl. 104 euv. OVER DE MYTHISCHE VERKLARINO tieei ir. te mögen befliiiten, dat, niet deze oorzaken, maar liever het bijgeloof, en het §.^^2^' 3'/ aanbidden van vele Goden, het welk den zuiveren en eenvoudigen dienst van den denen waren God allengskens verving, en alzoo de verbastering van het menfchelijke geflachte, de eei-fte en voornaamfte aanleiding tot de Mythologie hebbe gegeven. Daarenboven willen wij aog dit doen opmei'ken , dat de oorza- ken door Heyne vermeld, het vermögen om Mythologie voorttebrengen , het geen zij, door de allengs toenemende verkeerde begrippen der menfchen , en het verbasteren van den oorfpronkelijken Godsdienst, bekwamen, niet overal in de- zelfde nute bezaten. Immers , om niet te zeggen , dat de zeden , inftellingen , levenswijze, de natimr der luchtftreke en van den grond, het raecr of min le- vendige vcrnuft en vele andere dingen, dat vermögen gedeeltelijk verfterkt, ge- deelteiijk verzwakt, en op oneindig verfchillende manieren gewijzigd hebben , de enkele verfcheidenheid van bijgeloovige Godsdiensten kon niet nalaten te wege te brengen, dat het eene voik meer het andere minder onder de gedaante en vorm van Mythen voortbragt en tot het \vonderdadige verhoogde. En deze, onzes achtens , volkomen gegronde aanmerking kan tot bevestiging dienen van het geen wij boven Deel I. Hoofdfl;. I. §. 3. uit de befchouwlng zelve van ver- fchillende oude volken hebben opgemaakt, dat het nanielijk ver van daar is dat de gefchiedenis van volflrekt alle deze volken zou nioeten geächt ^vorden op eene gelijkfoortige wijze van Mythen aftellammen. . s. 3. Uit het geen wij zoo kort mogelljk in de voorgaande 5« behandeld hebben» Voigt, dat, welk vermögen ook eiders gehad hebben de oorzaken, waar aan Heyne den eerften oorfprong der Mythologie toefchrijft, zij dat niet gehad heb- ben bij de Hebreeuwen en derzclver voorvaderen , toegerust met zuiverder Gods- dienst, zij dat al mede niet gehad hebben in de vroegfl:e kindscheid van het menschdom , toen het redelljk fchepiel , door God gevormd en onderwezen , geenszins dorn of woest was , of bevlekt met het bijgeloof der afgoderij; doch dat zij dit vermögen toen eerst bekwamen toen de menfchen afweken van de oorfpronkelijke zuiverheid en eenvoudigheid van den Godsdienst. Terwljl intusfchen de Hebreemvfche taal iiit hären aard waarlijk vvcl het voor- komen van de oudfte tale heeft , laten wij eens onderzoeken , welk eenen invloed dit gjhad hebbe niet alleen op de alleroiidlte , maar zelfs op de nieuwfle boe- kcn der Gewijde Schriftin-e. I. En voorzcker in de tale, die gemeenlijk de Ilebreeuvvfche genoemd wordt, er- DER GEWIJDE BOEKEN. erlvenneii wij zoo veel te ligter den aard eener zecr vroeger lale , hoe wij minder dcci il twijfelen , dat zij de eerfte geweest is waar van zieh de raenfchen bcdiend heb- """^'^jj ' ben. Want, gelijk wij meenen, op het gezag der H. Schrifture, Genef. XL i. te moeten vastftellen , dat er in den beginne flechts ddne taal geweest is, zoii- den wij, uit de inwendige kenmerken der Hebreeiiwfche tale, zonder vennetei- Iieid wel durven befluiten, dat de eer van de eerfte aller talen te zijn haar gc- wisfclijk toekome (i). En waarlijk zij heefr behalven andere zeer merkbare voet^ ftappen eener kinderlijke eenvoudigheid, wanneer ik zoo mag Ipreken, bij uitne- menheid dit, dat zij geene zekere Itenmerken bevat van onderfcheidtne tijden, geene eigenlijk gezegde conjugatien, zoo dat iemand, die gewoon is kinderen, die nu eerst beginnen te praten, waartenemen, hoe meer hij in den inwendi- gen aard der Hebreeiiwfche indringt, zal meenen, zoo veel te meerdere eerfte proeven eener raenfchelijke fprake daar in te ontdekken. Deze taal nu, ver de alleroudfte, ja, de oorfpronkelijke die, naar hen, die dezelve tot" hun gebruik overnamen , de Hebreeuwfche pleegt genoemd te wor« den, en die wij boven Hoofdft. I. §. 3. Aanm. 2. gezien hebben dat hären overouden, en tot den oorfprong zelven van het menschdom reikenden aard, raet geringe verandering bewaard heeft; deze Hebreeiiwfche taal, zeg ik, is in- wendig- zoo gefteld, als wij in het begin van dit Hoofdftiik hebben gefchetst, is dus bij uitftek eenvoudig, luttel wijsgeerig, zeer beeldeiijk, en wonder ge- fchikt om alles onder het bereik der zinnen te plaatfen. Doch deze hare ge~ fteldheid, die zij meestäl gemeen heeft met de overige Oosterfche tongvalleit, welke trouwens regelregt uit dezelfde oorfpronkelijke tale zijn afgeleid, wordt niet alleen klaarlijk opgemerkt in de dichtkunst, waar voor het vernuft der He- breeuwen , gelijk der Arabieren , reeds federt de vroegfte tijden , berekend was , maar zelfs in hunne profaifche voordrägt. Zoo worden veelvuldige blikfcraftra- len uit de wölken fchietende, of vlammen vuurs uit het hart der bergen opge- borften, waar door, overeenkomftig met den wil des Allerhoogften de toegang tot het Paradijs gefloten wierd, afgefchets« onder het beeld van Goddelijke bo- den dat Paradijs bewakende Gen. III. 24. Zoo ook, wanneer Zon cn Mzan gczegd worden ftil geftaan te hebben, op het gebed van Jozua, die verlangde ze- CO- Dit hebben reeds van overlang velen beweerd. Zie Waltoni Appar. Eibl. Pro- kg. III. §. 4-ip. p. 230-235. en een boek (van Jeniich') de Fatis. LL. 00. p. 4. Ook vindt men ten deele duistere , ten deele diiideliiker voetftappen dczer Oosterfche tale, in zeer vele oude talen, bijzonder in de Griekfche. Zie den boven aangehaalden Bianconius de Lit. Hebr. et Gr. p. 64. en Ernesii in Opusc. Philol. p. 171 fcfq. 30(5 OVEIL DE INI YT II ISCHE VERKLARING i)ee! n. zeker gevegt fpoedig en gelukkig tcn einde te breiigen, Jozua X. la, 13, be- '^ g'^j* teekent dit nicts anders dan dat de dag niet ten einde liep voor en aleer Jozua met Gods .hiilp eene volkomene ovenvinning behaalde (i).^ Evcueens wanneer van Proplieet Elias verhaald wordt , dat Iiij met eenen yurigen \vagen en vurige paarden ten hemel wierd opgenomen a. Kon. II. ii. (a) fielt dit, onder ze- kere bceldtenis, als voor oogen de kracht en heerlijkheid van het onweder ver- gezeld van donder en blikfem , waar mede Eliza hem door God ten Hemel zag opvceren. — Zoo, eindelijk, wanneer Jezus flellig verklaart, Joh. I. 52., dat men de heraelen zou geöpend zien en de Engden Gods opklimmende en neder- dalende op den zoon des menfchen, wordt met dit beeld, ontleend van het geen voormaals aartsvader Jacob in een gezigt was voorgekomen , zigtbaar, als het wäre, voor oogen gefchilderd, die alleibijzonderrte Voorzienighcid , die over den Goddelijken Leeraar altijd, als tegenwoordig , zoude waken. Te weten , ook in lateren tijde, toen Christus en de Appstelen op aarde ver- keerden , bedienden zieh de Joden zeer dikwerf van woorden , gezegden en beei- den , die men in den eigenlijken zin niet konde opvatten , om , naar den oud- vaderlijken tränt van fpreken, de zaken als onder het bereik der zinnen te plaatfen, en zij waren zoo gewoon aan deze nianier van fpreken, dat zlj er niet van afweken zelfs wanneer zlj zieh van eene andere dan hunne raoedertale be- dienden. En van hier moet in het bijzonder worden afgeleid het gebruik , dat zelfs in de Schriften van het Nieuwe Verbond niet zeldzaam is , doch in die van het Oude zoo veel te algemeener als zij van vroegeren oorlprong zijn, waar blj aan Gode wordt toegefchreven het geen den menfche eigen is, zoo dat God op dezelfde wijze als de menfchen verbeeld Avorde te handelen. Daar intusfchen deze manier van fpreken, uit de oudfte tale ontleend, alge- meen en ten allen tijde in de Gewijde Schrifture heeft plaats gehad , is het voor- waar ongerijrad om dezelve, in eenig geval. Mythisch te noemen , zoo men niet met woorden fpelen wil : zij is in zieh zelve niet meer fabelachtig of My- thisch, dan de manier van nitdrukking zelve der oudfte Griekfche dichteren, voornamelijk van Homerus (welke manier van die der Oosterlingen niet zoo magtig veel verfchilt) hoe zeer anders gefchikt tot het verbalen en opfieren van fabelen. Uit zijnen aard, ten deele, komt het profaisch fchrift der Hebreeu- wen nader aan het dichtmatige ; doch_ nioet uit dien hoofde geenszins postisch ge- (1). Vergcl. Hamehvelä Bijbel Ferded. III. bl. 64 env. en MiaHlnghe Gtfch. dsr Meiisihh. naar den ßijbcl V. bl. 19 env. van de aanmerk. (3). Zie, Over dczc plaats, Mithaeiis, DER GEWIJDE BOEKEN. genoerad worden , ten zij iemand wilde met elkander verwatTcn dat in de groote Deel !i. hoofdzaak volmaakt verfchillende is, zoo als b. v. noch Mahomed de fchnjver ^§[^3; "* van den Coran, waar in de taal vaak fchitterende en vurig is, noch Amadod- dinus van Ispahan, noch de fchrijver van het leven van Timur, noch Ha- ririus, de levendigfte en beelderijkfte fchiijvers welke Arabie immer te voor- fchijn bragt, met regt kunnen gezegd worden hunne werken in dichtmaat te hebhen gefchreven. 2. Daar nu dit alles zoo is, zoude ik zelfs die alleroudfte oorkonden van Genefis, waar in bij iiitilekenheid doorflräalt de gezegde aard der oude tale, cm die reden niet Mythisch willen noemen. Reeds federt eenigen tijd, om dit in het voorbijgaan en gansch niet ontijdig te doen opmerken, is het in trein gebragt , voornamelijk in Duitschland , om fommige gedeelten van het O. T. die indedaad historisch zijn en in historifchen ftijle gefchreven, als dichtftukken aantemerken en in dien fmaak te behandelen (i). Welke meening daar zij der Mythifche Schriftuurverklaring niet weinig ' fcheen te begünstigen, zoo kunnen wij ons niet verwonderen dat dezeive van de voorftanders dier verklaringwijze gretig ten hunnen gebruike wordt aangenoraen. Wij hebben zelfs in onze Voor- rede , Hoofdft. 2. 5. 4. Aanm. 2—- 4. gezien, dat de vermetelheid van fommi- gen, door het gemeide gevoelen opgewekt,- zoo ver ging dat zij den geheelen Pentateuchus en de Euangelifche Gefchiedenis hielden voor heldendichtmatige en Mythifche ftukken. Doch, om ons met deze en andere ongtrijmde herfenfchim- men niet langer optehouden , dat ook Hefs , fchoon geheel geen vriend van de Mythifche Schriftuurverklaring, de MozaiTche befchrijving der fchcpping op den lijst der dichtftukken heeft gerangfchikt, heeft hij zelf klaar genoeg bewe- zen in het begin van zijne Gefchiedenis der Israeliten, alwaar hij dat verhaal van Mozes heeft ingelascht. Te onregt voorzeker gefchiedt dit alles, om dat ' nimmer op eenigerhande wijze aan deze historifche gedeelten kan toegedicht worden die bljzondere evengelijke verdeeling, als het M'are, der volzinnen, af- gemeten naar zekere foort van vaste maat, of die gelijkvormigheid der leden van de verzen, welke met voUedige zekerheid blijkt, eigen geweest te zijn aan de alleroudfte Oosterfche dichtkunst, lüt Genes. IV. 23, 24., welke plaats, met de befchrijving der fcheppinge naauwkeurig en onpartijdig vergeleken wordende , zal men een zoo groot onderfcheid waarnemen dat men ligt bemerke dat hiei' eene historifche en daar eene poetifche vorm plaats hebbe. Gelijk derhalve elk kun- Ci). Zie b. V. Meyer Hermen, des A. T. II. p. 217-223. en Hcnke's Magazin für Religiom-phiiofophie enz. IV. 2. bl. 361 etc. 3. bl. 505' enz, V. 2. bl. 291 eiiv.- - Qq 2 3o8 OVER DE MYTHISCHE V E R K LA R I N G ncei II. Doch, het geen ik voornamelijk -op het oog heb, daar in het algcmeen de' aard der Hebreeuwfche tale volkomen gewijzigd is naar de vroegfte manier van fpreken , en de kenmerken hier van velerwege, ja ook in de Bocken der N. V. , bcfpeurd worden , acht ik het zeer ongepast om zieh te verbeclden , dat in fom- niige van de alleroudfte deelen der Gewijde Schrifture daarom ISIythen zoudeii gevonden worden, om dat men er meerdere kenmerken van dezen oorfpronke- hjken aard in aantreft, dan in de meuwere flukken, te weten, zoo als wij bo- ven in het algemeen hebben opgemerkt D. I. Hoofdfl:. II. %. 3. Aanm. 6. , dat er tiisfchen de wijze van verbalen welke in die deelen, en tusfchen die, welke later waargenomen wordt, zulk een groot onderfcheid geenszins befl:a, dat uiü dien hoofde de eerstgeraelden met regt van Rlythifchen aard moeten geächt worden , doch dat men dit alleen daar aan hebbe toetefchrijven dat zij de aller- oudfte oorkonden uitraaken; zoo wilde ik dit bijzonder thans gaarn toepasfen op het onderwerp waar van ik nu gewaag. Immers , in dien men den eigen aard der Hebreeuwfche tale, in het algemeen befchouwd, geenszins INIythisch behoore te noemen , zou het zeker kwalijk flirooken denzelven aldaar met dien naam te bcftempelen, daar die oorfpronkelijke aard veelvuldiger en klarer dan tiders doorblinkt. De natuiir der zake zelve, immers, bragt mede, dat, hoe hooger de oudheid der tale was , hoe zij nader kwam aan de kindfcheid van het menfchelijke geflachte, de manier van uitdrukken zoo veel te onvolkomener , beeldrijker en gefchikter was om de dingen als voor oogen te fcliilderen : daar IUI over alle Ge^vijde Schriften henen die kleur als verfpreid ligt, fchoon een wei- iiig minder levendig in de laatften , fchijnt men over allen herzelfde oordeel te moeten vellen, en geenszins een ander ovor de vroegfle en een ander over de latere historifche gedeclten van dezelve. Wij kunnen, uit dien hoofde ons zc- gel zclfs niet hangen aan het gevoelen van hun die alleen in de allerouJfle fchriften Mythen mcenen aantetrelfen. 3. Om te duidelijker ons gevoelen te ont^vikkelen , en het door fommige trtlTende Vüorbei.lden opteklarcn, wilkn wij uit die ovi;foude oorkonden van Gencfis zel- ven DEPv GEWIJDE BOEKEN. 309 ven berde breiigen, en bij den aard der oude tale vergclijken dat geen, Deel waar in dan bijzondcr de Mythifche traut zoude ontdekt worden , welke uit den ^^oo^^^^-^ ^ aard dier tale, als uit de eerfle en voornaamfte bronne, zou voortvloeijen. Daar wij derhalven de befchrijving van de fchepping door Mozes in ons eerfle Deel Hoofdfl:. 1 §. 2. Aanra. i. Vergel. met Hoofdfl:. 3. §. 7. Aanm. 4. na-? gcnoeg in het midden , niet aan een philofophenie hebben toegefclireven , maar aau een Godlijk onderrigt, het geen alzoo de nienfchen wel tijdig, doch echter niet voor dat zij het vatten konden, bekwamen, meenen wij dat uit dit onderrigt, overeenkomfl;ig met het Godlijk doel, en die kinderlijke eenvoudigheid van fpre- ken , het gemeide voortrefFelijk ftuk ontfliaan is , het welk niet alleen diezelfde overoude eenvoudigheid ademt, maar ook tevens niets hoegenaamd te kort doet aan de Goddelijke Majesteit, ja zelfs die zulkerwijze als voor oogen fl:tlt, dat men zieh in die kindfchcid van ons geflachte niets kan verbeeiden dat Gode- waardiger of ten gebruike der menfchen gefchikter wäre. Want daar de zigt- bare dingen in twee deelen, hemel en aarde, verdeeld wierden, wordt terfliond het fcheppen van beiden in het algemeen Gode toegefchreven , vervolgens wordt, het geen de mensch op de aarde geplaatst, met zijne oogen aanfchouwde, ge- - zegd in zekcre geregelde en natuurlijke, fchoon in die hooge oudheid zeer wel te begrijpen , en naar de maat des dagelijkfchen tljds naauwkeurig berekende orde, Iluk voor ftuk gefchapen te zijn in dien vorm dien het naderhand zou behou- den, en tot dat doel waar toe het befl:endig zou ftrekken: overal intusfcheii wordt God handelende en fprekcnde ingevoerd, ja zoo waar met zieh zelven bcraadflagende" over de fchepping van den mensch het voortrefFtlijkn:e van aUe fchepfelen op den aardboden, en eindelijk, na het volbrengen en goedkeuren van al zijn werk rüstende en bevelende dat deze zelfde zijn rustdag den men- fche ter dankbare gedachtenisfe aan zijnen Schepper welkom en heilig zoude zijn. Verder om niet te fpreken over die bijzondere befchrijving der vorming vau den eerfl:en mensch door God uit het fl:of der aarde , met inblazing van ziel en Icven door -de neusgaten, waar door wij gewoon zijn adcm te halen. Gen. II : 7. , die Adam zelf , zoo als waarfchijnlijk is , door God , körten tijd na dat hij was begonnen te leven, des onderrigt, heeft voortverhaald, en waar door de zaak overeenkomstig den aard der kinderlijke tale verbeeld en als voor oogen gefchilderd wordt; hebben wij een ander voorbeeld in de befchrijving der fchepping van de vrouwe. Gen. II : 18 - 23, almede van" Adam, zoo het fchijnt afkomstig, en waar van de toon en traut uit diezelfde oorzaak zieh gemakkelijk laat v«.rklaren. Te weten Adam , ondcr de dicren , op Goddelijk befiel , voor hem gtbragt, Qq 3 nia OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel II. met liet oogmerk § 3 aaam. i op het einde door ons aangeduid, niets ontdek- ° g'^'jj kende dat unar hemzelven geleek, en dus befpeiirende , dat een wenfcheüjk ge- zelfchap hem ontbrak, aan God, naar waarheid, toefchrijvende liet oogmerk om een verlangen hier naar bij hem te vcrwekken , fliep met dcze begeerte in , en verbeeide ^ich, in eenen droom, wijsfelijk vanv_Gods wege bij hem verwckt, God te zien, daar deze uit een gedeelte van Adams ligchaam, zekera men- fchtlijkc gedaante totftelde,' hoedanige liij onder alle dieren volftrekt niet ge- zien had. Vervolgens ontwakende ziet hij God dit nieuwe fchepfel tot hem brengende , die van nu af aan op het naauwfte met hem zoude verbonden zij'i. Zoo heeft hij' niet alleen verhaald het geen hij gedroomd had, even als of het _ waarlijk gebeurd wäre (i) , maar zieh daarenboven God, voor dat die hem eene vrouw gaf, v^rbeeld als met zieh zelven overleggende en een befluit nemende om haar te fcheppen. Zoodanige invocring van God als fprekcnde fiechts door- de menfchen verzonnen, fchijnt ook eiders plaats te hebben in die zelfde overoiide oorkonden: hier toe kan men betrekken het geen God bij zieh zelven beraamde en bij den val der menfchen , Genef. III. 22 , en bij het toenemen der menfchelijke boosheid VI. 3 , 7. En na den Zondvloed VIII ; 2.1 , 22 en bij het bouwen van den Toren te Babel XI. 6, 7. Eindelijk, om niet al tc lang iiitteweiden , het geen in de befchrijving van des menfchen zondenval , Genef. HI, dat men geenzins voor een philofopheme , maar voor eene wezenlijke gebeurtenis te houden heeft, zog als wij aangemerkt hebben D. I lioofdfi:. 2 § 2. -aanm. i. vergeh met Hoofdfl:. 3^7 aanm. 4. op het einde, het aanfl:ootelijkfl;e voorkomt, de zamenfpraak der flange met de vrou- we , laat zieh dunkt mij zeer gemakkelijk op de volgende Avijze begrijpen (2) , dat dit niet waarlijk zoo gebenrd is, maar in zieh bevatte de verfchillcnde ge- dachten van de vrouwe, ontfliaan op het gezicht der flange daar zij van de vrucht des verbodenen booms met zekeren wellust at en haar listiglijk als fcheen te noodigen om haar voorbeeld te volgen, gedachten, welke de vrouw ten deele als door de fprekende flange, ten deele door zieh zelve als antfi'oordende op die vlei- (i]). Men Werpe hier niet tegen dat Paulus i Corinth. XI. 8. zegt, dat de vrouw ix]/^pcc Uli den man genotnen is. Wanc beha'.ven dat de Apostel met anderen redeka- velende vaak zijne bewijzen grondt, op het geen zij als Avaar hebben aangenomen, is laet voor zijne hier bedoelde rcdenering hetzelfde of de fchepping der vrouwe zoo ge- beurd is als die verhaald wordc , dan of men aan een droom of gezigt op Goddelijk beftel verwekt hier denke. (2}. Zoo oordeelde reeds over het onderwerp. ,7^. Abavbanel. Zie Cleric over de plaats. En van de Christenen Sini. de Muts in de Eibl. Critica T. I. p. 147, 148. Ver^el. in hat bijzonder Le%f Vermischte Schriften c bl, 222 env. DER GEWIJDE BOEKEN. 31I '^eijende verlokfelen der flange, openbaarde, overeenkomftig den hoogst-eenvoii- Deel n. digen aard der toenmalige tale, waar in alles tot zekere bedrijven, ja.zelfs tot §[^3." ' mondelijke overleggingen gebragt wierd. En dit fchijnt hier zog veel te ligter het geval te kunnen geweest zijn, daar het mij waarfchijnlljk voorkomt, dat de een af ander booze geest , zieh van deze Hange als een tijdig en gefchikt werkttiig bediende om de vrouvv te verleiden, door dezervvijze verkeerde denkbeeiden in hären geest te verwekken , even als of die haar door de flange zelve waren in- gegeven. Doch over deze ilelling willen wij in de volgende meer opzettelijk handelen. En, om dit bij deze gepaste gelegenheid aantemerken, op volmaakt dezelfde wijiie zou ik meenen te kunnen verklaren de zamenlpraak van Bileäm met zijne ezelin verhaald in een minder oud boek Num. XXII. 28. env. , welke velen zoo onverklaarbaar is voorgekomen, indien geene gewigtige redenen mij daar van terug hielden. Zeker is het dat men met eenige waarfchijnlijkheid zou kunnen veronderftellen (i) dat deze zamenfpraak niets anders beheize dan de onder- fcheidene denkbeeiden van Bileäm ontftaan op het gezigt van den wederftand der ezehn voorgefteld bij v/ijze van önderhandeling tusfchen die beiden. Doch het geheel verhaal der zake fchijnt mij zoo toegefteld te zijn dat ik hier aan mijn zegel niet durve hangen: weshalve, daar er, van eenig prophetisch gezigt, het geen velen hier veronderfteld hebhen om zieh uit de hillorifche zwarigheid te onttrekken (2) of van eenig bedrog of hoe ook genaamde verdichting (3), zelis de geringfte fpoor niet te vinden is, maar de zaak verhaald wordt als eene wäre, en met de gefchiedenis der Israeliten naauw verbondene gcbeurte- nis , twijfel ik naauwelijks of hier had een wezenlijk wonderwerk plaats , httgeen niemand aanftootelljk zal voorkoraen die verftandigiijk let op deszelven doel, en den geest der toenmalige tijden en menfchen. Doch anderen hebben mij de moeite uitgewonnen, om de verdediging van dit wonderwerk, welke ter dezer plaatfe niet behoort op mij te nemen. (4) Intusfchen möge ik dit nog alleen aanmerken dat het zeker noodeloos is zieh te verbeeiden, dat het beest zelf, voor (i). Lesf. ter aangeh. pl. bl. 138 env. (2}. Zoo heeft bijzonder Bathe hier over gedaclit. (3) . Geiijk de Khljemfakm m TX]\\tFerhand, over denCodsd. IV. I Afdceliiig ongeveer in het midden. (4) . Zie voornamelijk Hamekv. Bijb. verd. V. bl. 137 env., Perpnncher bij de Nederd, overzetting van deze plaats nrar aanl. van de Hoogd. Vertaling van Michaelis, en Herders Briefe das flitd. der Theol. hetrejf. de 2<le Br. bi. 26 env,, die echter in het Hoogdiiitfche werk dat hij gefchreven heeft over de Hebr. Dichtkunst II. bl. 238 tot het gevoeles toe» getreden is dat de zaak in een gezigt plaats gehad hebbe. 312 OVER DE MYTHISCHE VE RKL ARING Deel tt. voor cenen tlid, het vermögen om te fprcken , ja, zoo waar, Iiet vennogen d£« '"'/'^3* "* woordcn toch kunnen voortgebragt zijii door den Engel, als in naam van het dier fprekenrie, zoo dat de Ezclin zelvc tegen Bileäm fchcen te fpreken door de Godhcid als aangedreven. 4. Niet geheöl zal het hier te onpas komen optemerken , dat velc dingen van de Propheten , volgens de onde wijze van verhalcn , gezegd worden gozien en gedaan te zijn , die zij noch niet de oogen aanfchoim'den , noch in waar- heid bedreven , doch die zij in gezigten , door Goddelijk bevel , zieh voor hun- licn geest vertoonende, fcheenen te zien en te bedrijvcn. Dus, dat Jefaiäs lioofdrtuk VI. Jehova op eenen throon in den Tempel zittende, en Jeremias Hoofdll:. I. II. env. ecne amandelroede en eenen ziedenden pot, zeggen gezic-n te hebben, dat Ezechiel hier en daar fchrijft fommige zeer zonderlinge dingen ge- zien, gezegd en gedaan te hebben, buitengewoon en zonderling als het was, dit mag men, volgens het aangenomen gevoelen der Schriftuurverklarers , met regt tot eene prophetifche verrukking brengen. En zoo mag men, buiten twij- fcl hetzelfde oordeel vellen , over het gecn andere Hebreeuwfche Propheten , ja zelfs Joannes de Schrijver van het boek der Openbaring, gczien,. g'ehoord, eh gedaan zonden hebben, hoe ze'er verhaald als waar gebenrde zaken. Doch onwaarfchijnlijk is ook niet het gevoelen van hun die meenen dat de flrijd van aartsvader Jacob met eenen Engel , zoo als die Gen. XXXII. 24 env. verhaald wordt, in een gezigt gebeurd is (i) om dat het bij nacht voorviel eu veel naar een gezigt gelijkt: in welk geval de fmart, door verwringing in Jacobs heupe verwekt, een gevolg moet zijn van de geweidige beweging des droomen- den, of van de ontzettende kracht der verbeelding, of eindelijk van eene dade- lijke werking der Godheid , waar door het geheele gezigt wierd veroorzaakt. Ook heeft het niet ontbroken aan uitleggers, die zelfs de geheele gcfchiedenis der verzoeking van den Zaligmaker op dezen lijst der gezigten hebben geplaatst (a) en znlks, voorzeker, niet zonder waarfchijnlijkheid. Immers, hoewel de zaak als eene wäre gebcnrtenis verhaald wordt, is er echter, in de wijze des verhaals ie';s , dat iemand ligt kan bewegen om hier aan een gezigt te denken. Want (O. Zoo begrepen lietvelenvan deOnden, b. v. MaitHonides in More Nevochim en Thcc- dotetiis T. I. Quaest. 92. en van de nieuwere onder anderen Michaelis. (2> Zic, onder anderen, Clericus over Matth, IV. i. in de uitgave desN. T. vnn ILim- Viond ko. 1698, Harenberg in Nov. Biblioth. Brem. III. 2. p. 250 Tcq. cn Farmer in zijn werkjen over dit onderwerp. Fenema kenrt het gevoelen ook niet geheel nf, ////?. Ecclef. III- P- 33' Onlangs wierd hetzelve verdedigd en op zijne wijze opgeficrd doov Paulus in Comment. Ucber das , N. T. D. I. bl. 352 euv. DER GEWIJDE BOEKEN. Want en Matth. IV. r. en Marc. I. 12. en Luc. IV. maken uitdrukkelijk ge- dcci 11. wag, dat Jezus door den geest geleid wierd in de woestijne, dat is, bijna vol- ^g^'^I'^'^^ gens de eigene verklaring van Lucas, door die Goddelijke kracht waar mede hij zieh als vervuld en geheel bczield gevoelde , en \\^aar door de bezielden gezegd wierden b 'kvev^xti^ of vol van Goddelijke kracht te zijn, wanneer zij tot dien trap geftegen waren dat zij, als in den geest, gezigten zagen. Joiinnes be- dient zieh van eene foortgelijke manier van fpreken , wanneer hij , Openb. XVII. 3. zegt in de woestijne en XXI. 10. op eenen hoogen berg gevoerd te zijn iv Trveü^oiTi 1 of zoo, dat hij door Goddelijke kracht en het gezigt als bui- ten zieh zelven vervoerd wierd. Zeker acht ik deze verklaring veel verkiesfe- lijker dan die welke Eichhorn bijzonder heeft aanbevolen (i) en volgens welke Jezus, de onderfcheidene denkbeeiden en overleggingen van zijnen geest ver- haald heeft in den fmaak van eene zamenfpraak tusfchen heni zelven en den Duivel, aan welken, overeenkomstig den geest van zijnen tijd, al het kwade als aan zijnen ftichter wierd toegefchreven. Eene zoodanige verklaring toch , het zij op «ich zelve befchouwd of in verband mct de verbalen der Euangehs- ten, heeft geen het minste voorkomen van waarheid of eenvoudigheid. S- 4- Tenvijl Intusfchen diegcnen, welker gevoelen wij beftrijden, bij uitflekenheid, aan de overoude manier van denken en fpreken, dit toefchrijveu , dat der men- fchen eenvoudigheid, onkundig als zij waren aangaande natuurlljke oorzaken, en gereed om overal aan de tegenwoordigheid en werking der Godheid te den- ken, vele dingen, waar in niets bovennatuurlijks plaats had, ligt tot Godlijk bedrijf of wonderwerk maakte : fchijnt het ons der moeite waardig te zijn , om ook op dit kenmerk der oude tale, het geen men met het (Iraks gemeide zeer naauw verbünden aclit , die manier van fpreken die men bij de Gewijde Schrij- vers aantreft onpartijdig te vergelijken. Dan ook dit gedeelte hoe zwaar van gewigt, en eener breedvoerige behandeling overwaardig, zullen wij Hechts in dien fmaak behandelen kunnen, dat wij uit den grooten en bljkans eindeloo- zen overvloed van zaken alleen kunnen aanftippen het geen ons het gewigtigflre voorkomt. Zeker kan het niet geloochend, betwijfeld kan het zelfs niet wor- den, dat in de Gewijde Boeken hier en daar, zonder van natuurlijke oorzaken te (i.) Bihlioth. der Bihl. Literat. III. 2. bl. 282 env. en 6 bl. 1040 env. Men l;an hier mede vergelijken Cunzius in Pottii Comment. Theol. VIII. p. 311 fqq. Rr 314 OVER DE MYTHISCHE VER.KLARING Deel II. te gewagcn, de dingen aaii de eerfte oorzäak, of de Godlieid zelve die alles ° j^''^^" regeert cn befluuit, worden toegelchreven : welke manier van fpreken itmand, die dezclve bij die van onzen tijd vcrgelijkt, min uaauwkeurig en onwijsgeerig kan vinden, Avaar tegen wij ons niet willen verzctten, doch ora dezelve immer, met regt Mythisch te noemen of te beweren dat zij aauleiding geg^ven Iicbbe tot eigenlijk gezegde Mythen cn het verdichten van wonderen in de Gewijde Boeken, die dit diijven, zouden wij met alle magt in het fchild varcn. I. Immers is algemeen erkend dat in de GcAvijde Boeken, ecne zoo in het oogloopende vroomheid en eenvoudigheid der oude tijdcn wordt opgemcrkr, dat men in alles God zclven als werkende icheen te zien, en aan God toefcbreef alles wat den mensch goeds of kwaads bejegende, ja ook niet zelden dat gecn dat hem loflijks of laakbaars voor den geest kwam , en het geen hLj zelf of deugd- zaams of ondeugends en verkeerds verrigte. Trouwens van alle deze dingen fluiten ook wij zoo lang wij wel denken en redekavelen , de Goddelijke Voorzic- nighcid geenszins nit, fchoon wij tevens gewoon zijn de nataurlijke en naaste oorzaken niet voorbijtezien , en onderfcheiden ook te regt tusfchen het geen God zelf doet en het geen hij flcchts met wijze oogmerken toelaat. Doch ge- heel anders was de tränt dier oude tijden in de Gewijde Boeken befchreven, men wist niet van die wijsgeerige en j niste onderfcheidingen , en het geen wij gewoon zijn op verfchillende wijzen aanteduiden, wierd bij hcn doorgaans on- der dezelfde fpreekmanieren begrepen. En dat deze gewoonte van denken en fpreken, fchoon algemeener naar even- redigheid van de hooge oiidheid der tijden, hier en daar echter ook in de nieii- were boeken der Gewijde < Schrifture plaats vinde , zoude ik met voorbeeldcn kunnen bevestigcn Indien ik het geen in aller oog valt , meende te mocten aanwijzen. Doch overtolHg achte het niemand dat ik herinnere, dat zij zclven, die zieh van deze algemeene wijzen van zeggen bediendai , daar aan niet ovcral hetzelfde denkbeeld hechtedeil, het geen de woorden medebragten, maar ver- fchillend naar de verfcheidenheid der zaken waar van zij gewaagden. Immers mag men hen niet voor zoo onnoozel of dorn verflijten als of zij van oordeel waren dat God overal volftrekt op dezelfde wijze werkte. Zoo, wanneer God gczegd wordt het hart van Pharao verhard of verftokt te hebben, wordt deze vcrharding door den Schrijver, die dezclve Pharao tot fchuld tocrekent, zeker riet in den zelfden zin aan God als Werkmeester toegefchreven , waar in Hij, bij voorb. als Schepper van Hemel en Aarde voorkomt, maar de zin is blijkbaar volgens des Schrijvcrs eigene bedoeling, dat God gelegenheid heeft gegevcn tot deze verharding cn dezclve niet zonder ecn verhcvcn doel toe- ge- DEK GEWIJDE BOEKEN. 315 geläten. Zie flechts Exod. IX. 7, 14-17» ^^7-30' En, om 00k van eene Deeii!. andere foorte een enkel voorbeeld bijtebrengen , wanneer God gezegd wordt g'''^; ' Bezaleel met zijnen geest te hebben verviild, zoo dat hij bekvvaam was om kunstig den Tabernakel zaraenteftellen Exod. XXXI. i. env. XXXV. 30 env. , toont alleen de zaraenhang vergeh met XXXVI. i., genoegzaam, dat hier, Vel- gens het oogmerk van den Schrijver, gedoeld word op natunrlijke Vermögens van vcrftand, vvel door God, maar niet bij wijze van wonderdadige tusfcheu- komrte gefchonken, en op dit juiste tijdftip als het wäre ingeftort. Maar Avan- neer nu, het zij Jefaiäs, het zij eenig ander Ilebreeuwsch Propheet, die zieh voor een afgezant van God uitgaf, en door zijn ondervvijs duidelijk betoogde dat hij het was , verklaarde toegerust of vervuld te zijn niet dien zelfden God- , delijken geest, moet men het natuiirlijk daar voor hoiiden dat zij dachten aan eene zeer bijzondere en boven natunrlijke kracht der Godheid. 2. Deze tränt van fpreken derhalve, is noch mythisch in zieh zelven, noch aalileidelijk tot Mythen bij de Schrijvers der Gewijde Boeken. Het is zeker iioodeloos het eerfte te bewijzen. Imniers de oorfprong zelf van dezß gewoon- te wraakt ten eenen male het mythifche, om dat die met reden niet kan ge- zocht worden in verdichte meeningen, niet in bljgeloovigheid , ja zelfs niet in de eerfte plaatfe in de onkunde , aangaande de natunrlijke oorzaken der dingen , maar in wezenlijk gebeurde zaken of in dien bijzonderen en gcmeenzamen om- gang met God, welke den eerften menlchen, en, vervolgens 00k, den voor- ftanderen van waren Godsdienst te beurte viel (1), en die hen dus van zelf als leidde om Hern, aan wien zij als vaak onmiddelijk tegenwoordig, het geen zij ontvingen zoo wel als het geheel belhiur over alle aardfche dingen geleerd hadden toetefchrijven , in alles wat zij zagen gebeuren, beftendig als opper- fte oorzaak eerbiedig te erkennen. Welke vrome gewoontc, daar zij diepe wortelen had gefchoten in hare geboorteplaats het Oostcn, ligtelijk van daar overging, zoo tot andere volken als vooral tot de nabijgelegene Grieken, die ook vele andere dingen van daai* ontleend hadden, en, hoa zeer zij de oor- fpronkelijke leer van den zuiveren Godsdienst verbasterd hadden, toch zelven die vrome gevoelens eenigen tijd lang in hunne wijze van fpreken lieten uit- blinken; van waar men dan ook fchijnt te moeten afleiden, dat, hoe ouder hunne dichters zijn , die zoo veel te diepere kenmerken van deze gevoelens , ,zelfs (i). Zie watwij boven verliandeld hebb?n D. I. Moofdfl. 3. §. 5. Aaiim. i. §. 7. Aanm. 4. in het begin, en in ons tegenw. Moofdfl:. §. a. Aanm. 4. Vergeh Muntingh Gefch. der menseheid naar den Bijbel III. bl. 242 eiiv. OVEPv DE MYTHISCHE VERKLARING Deel II. zclfs in huniie fabelen cn verdichtlelen , ontvouvvd hebbcn. De onkunde dics- " s^^^'I." 1^''^'^^ ^'^^^ ^^'^ natiuir en natuurlijke oorzaken voedde wel deze vrome gewoonte vaii Ipreken bij de Hebreeuwen , cn vermeerderde die dikwerf aanmei-kelijk, maar zij heeft dezelve niet het eerfte te wege gebragt, en vond dezelve bij hen niet alleen plaats in wonderbare, onvenvachte en buitengewone gevallen, maar was van algemecn gebruik zelfs in de eenvoudigfte en dagelijksch voorkomende omftandigheden 5 ftaaude in het algemeen in zulk een verband mct godsvrucht, dat de oorzaak die deze in der menichen gemoederen verw^tkt had, tevcns die gewoonte, waar van wij gewagen, fchijnt voortgebragt te hebben. En, om er~~dit nog bijtevoegen, van hier is het ook, dat dezelve, zelfs in latere dagen , nimmer geheel verloren ging , en zelf de hoogwijze Stichter van den Christelijken Godsdienst, die gewoonte dilcwerf volgde, God b. v. invoerende , als voedende de vogelen des hemels en kleedende de lelien des velds. Matth. VI: 26, 30. 3. Wat nu verder aangaat de bedenking, dat deze zelfde gewoonte van fpre- ken door alle tijden henen, waar in de Gewijde Boeken gefchreven zijn, aaii- leiding hebbe gegeven tot niet weinige mythen en verdichte wonderen, dit wordt ten huldigen dage door zeer velen gedreven; doch wi.) loochenen betten fterkfle. Voor zoo ver intnsfchen de drijvers van dat gevoelen over. den 001- fprong der gemeide gewoonte het met ons geheel niet eens zijn , wel aan , la- ten wij, den oorfprong daar latende, de zaak zclve in overweging nemen. Ver is het zeker van daar, dat altijd en overal, in de gefchiedenisfen , wel- ke de Gewyde Boeken bevatten, met weglating van natuurlijke oorzaken, de Godheid in het fpel gebragt worde en haar beltuur in het werktuig geeerbiedigd. Immers ver de meeste voorvallen, en daar onder zeer gewigtige en onverwach- te , worden op eene eenvoudige en zeer natuurlijke wijze verhaald. In dat geen zelf dat er voor den Zondvloed voorviel, hoe veel is er, daar niets wonder- baars is te vinden? Boven D. I. Hoofdfl:. 3. §. 7. aanm. 4. nagenoeg in het midden, hebben wij reeds aangemerkt, dat de Verbaler zeer naauwkeurig ge» wcest is in het opgeven van de natuurlijke oorzaken van het komen en verdwij- nen van' dien vloed. Om echter niet meer over den hoop te halen , in de be- fchrijving van den doortogt der Israeliten door de Roode Zee, hoe zeer toege- fchreven aan eene bijzondere en buitengewone tusfchenkomst der Godheid, wor- den toch de natumiijke oorzaken zjlve vermeld, waar van God zieh bediende, tot het vrij en veihg doorlaten der Israeliten door de watercn, en tot het vcr- delgen van de ÜLgyptenarcn die hen daar in gcvolgd waren. — Vervolgens» offchoon vele dingen, waar in niemand icts Avonderdadigs vindt, tot God zel- -veuj als naaste oorzaak gebragt worden, moeten echter niet alle zaken, waar- DER GEWIJDE BOEKEN. mede het zoo gelegen is, dooredn op dezelfde wijze befchomvd worden, even ]-,eei 11. als hadden de Hebreeuwen wäre wonderwerken verronnen, daar er geene ge- ^ beurden. Trouwens, wat gewoon en biütengemeen is, blijkt doorgaaus zöo diiidelijk uit de wijze van verhalen en het verband der verbalen, dat, zoo wij onpartijdig willen handelen, wij het wonderdadig voorkomen niet zoeken moe- ten in het fpraakgebruik , maar in den aard zelve der zake van den gewonen loop der nature afwijkende. Zoo is het wel allerzekerst dat de oude Hebreeu- wen, naar hun volksgevoelen , den AUerhoogften als bij uitftekenheid tegenwoordiy b'jfchouAvden in den donder en van daar den donder de flcmmcGods noemden, doch nimmer wordt de donder zeif door hnnne gefchiedfchrijvers omgevormd tot zekeie bepaalde en verftaanbare fpraak van God, zelfs dan niet wanncer de donder vev- haald wordt verwekt te zijn door een bijzonder beftel van de Goddelijke Voor- zienigheid, zie Exod. IX. 23. env. i Sam. VII. 10. XII. 17, i8. in welke plaatfen zelfs de bcnaming of ßem gebezigd wordt. Wanneer derhalve, en bij gelegenheid van de Wetgeving op Sinai', en van het doopen van Jezus God fprekende wordt ingevoerd, kau dit zeker niet gemakkelijk verklaard ^vordcn uit het gebruik cm vele dingen onder de gedaante van bedrijf of gefprek voor^' teftellen, maar het kan even ^vcinig gehouden worden voor enkel donder, waar door men zieh wijs maakt dat God gefproken en onderfcheiden zekere woorden zou voortgebragt hebben. Wat? Mozes zelf heeft, in de bcfchrijving van de • Wetgeving op Sinai', den donder duidelijk onderfchciden van de flemme des fprekenden Gods Exod. XLX. i-i (5. vergeh met XX. i. en 15-18. Ci). Verder, daar Mozes over de ^v^onderwerken die hij in Egypten verrigt had , en 00k andere wonderbare dingen voorgevallen in de woestijne van Arabien , dikwerf en -duide- Tyk zoo gefproken heeft, dat, wil men hem niet voor den fchaamteloosten bc- drieger houden, hij geächt moet worden, zelf niet getwijfeld te hebben, of dk alles door dadelijke tiisfchenkomst van God alzoo wierd uitgevoerd, gelijk ^vij boven reeds hebben aangeduid D. I. Hoofdft. 3. §. 5. Aanm. i.. kan toch die innerlijke overtuiging zijns gemoeds met geene mogelijkheid verklaard worden uit groote onkunde in den loop der nature en natuurlijke oorzaken bij een man in Egypte, dat toen reeds viij befchaafd was, opgevoed, en als doortrokken van de wijsheid der Egyptenaren. (i}. Zie Hesf. BibUoth. der Heil. Gefchichte II. bl. 229 env, Rr 3 3i8 OVER. DE MYTHISCHE VERKLARING Deel n. lijk htbbcn, wiilcn wringen. En hij die loochenen wilde, dar Jezus en zijne '^f.'^t' Apostelen ten vollen overtuigd v/aren van eene bijzondere tusichenlionist der Godheid tera- hunhen behoeve eu van het Godiijke in de wonderwerken die .zij zelven verrigteden, zou den natuurlijken zin ddr woorden, waar van zij zieh bc- dienden, raoeten verdraaijen of anders flellen, dat zij de zucht voor het wonder- dadige, bij hunne tijdgenooten huisvestende , hebben dicnstbaar gemaakt aan het oogmerk om hunnen Godsdienst als van Hem Jfchen oorlprong aantebevelen en zieh aldus looslijk «aar den tijd waar in zij Jeefden gelchikt hebben , welke loos- heid ik evenwel niet zou durven met den naam van voorzigtighcid te beftempe- len, of weten overeentebrengen met den eerbied, die men verfchiildigd is aan mannen van die verhevenheid, en die zieh onderfcheiddcn door eene zoo voor- trefFelijke gemoedsgefleltenisfe, of eindelijk zal men erkennen moeten, dat de -wijsre en . fchranderfte van alle leeraren , Jezus , van dwaiing moet befchuldigd worden, om dat hij niet behoorlijk onderfcheidde wat natumiijk wat bovenna- tuurlijk was en zieh liet wegfiepen door die algemeene overhelling tot het zon- derlinge en wondcrdadige, waar door hij onderfcheidene dingen tot wonderwer- ken vormde, waar in wij, beter verlicht zoo als het dan heeten moet, niets kim- nen onrdekken dat afwijla van de vastgeitelde wetten der nature ; eene veronder- ftclling voorwaar, zoo ik mij niet vergis, ongcrijmder dan men eenige andere zou kunnen verzinnen. Niemand derhalve kan, met eenige waarfchLjnlijkheid , de wonderwerken van Jezus en zijne .Apostelen, zoo velen als hun toegcjchre- ven worden rangfchikken onder de Mythen aficomstig van de oude gewoonte van denken en fpreken: en zoo betaamt het even vveinig, de wonderwerken zelven, die in het Oude Testament verhaald worden, uit die bronne aiteleiden. 