title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Hoogstdezelve informeerde zich met yeel interest naar den staat der gezondheid van Uwe Exc.; heden avond zal ik de eer hebben, op het cirkel mij aan H. Keizerlijke Majes- teiten te mogen presenteren, waarna ik welligt in staat zal zijn Uwe Exec. eenig berigt van meerder gewigt te kunnen inzenden. ’”’Maar nog den 3 Maart daaraanvolgende drukte de Admiraal zijn leedgevoel uit vooralsnog verpligt te zijn, den Raadpensionaris in „dien onaangenamen staat van onzekerheid te moeten laten;” hoewel hij na een onderhoud met TALLEY- BAND dat grootendeels over de beide hiervoren aangestipte punten der Instructie liep, te kennen gaf, dat „het /aatste 149 point dat gene was, „wuarop hei -— 200 als hij zeide — nederkomt, doch — ging hij voort — in alles blijkt het mij, dat de intentien van Z. K. M. ten uiterste liberaal op ons sujet zijn, en zijne geheele vues daarheen loopen, om Holland wederom tot zijn vorigen florissanten staat te bren- gen.” En weder drie dagen daarna, liet vER HUELL meer gissen dan dat hij van zich verkrijgen kon, den Raadpen- sionaris met ruwheid in het gezigt te zeggen. „De houding van het Hof, klaagde hij, is bijzonder silentieus; men roert thans den staat onzer questie in *t geheel niet aan; doch al vat buiten af is, spreekt daarover als een bepaalde zaak.” Het was de Hoogleersar srucmans, die de slechte bood- schap het eerst.bij monde zou overbrengen. „Het bij Uwe Exe. bekende estimable en zeer achtenswaardige karakter van dien Heer, heeft mij, verklaarde de Admiraal , doen besiniten aan Zijn Ed. dat gene te confieren, hetwelk om de delicatesse der zaak, niet in scriplis aan Uwe Exc. kon soumetteren.”” Hij gedroeg zich aan dit: voorloopig verlag van den beroemden natuuronderzoeker, met den wensch spoedig een „avantageuser” berigt te kunnen over- senden, dan zich, erkende hij, „thans de uiterlijke staat der zaak laaf aanzien.” Zoo moest er dan, bij den terug- keer van BRUGMANs, op den elfden Maart 1306 het hooge woord uit, en vernam de Raadpensionaris uit het berigt van dien onsterfelijken Geleerde de bevestiging van hetgeen hem, den te Parijs inheemschen Diplomaat, na TALLEYRAND’s onheilspellend schrijven, niet wel twijfelachtig had kunnen zijn. Genoeg: in de eerste conferentie, tot welke vER HUELT, door TALLEYRAND op den 1 Maart jl. uitgenoodigd was geworden, had de Minister de redeneringen in zijn’ brief van 6 Februarij vervat, herhaald, en verder verklaard: ‚dat de Keizer met zooveel hartelijk genoegen vernomen had het goed accueil hetwelk zijn Broeder Prins Louis in de Bataafsche Republiek genoten had, en de hooge achting 150 en attachement welke Hij zich aldaar had verworven ; dat zijne groote. hoedanigheden zulks ook allezins verdienden, en dat de Keizer alzoo aan de Bataafsche Natie een wezenlijke dienst meende te bewijzen, door den Prins Lovıs aan het hoofd derzelve te plaatsen in eene erfelijke waardigheid met zoodanigen titel, als met den aard des Volke meest overeen- komstig zoude worden bevonden; dat het verlangen van den Keizer om de duurzaamheid en gelijkheid van het staat- kundig systema van ons Land met dat van Frankrijk op deze wijze te verzekeren, geenszins moest worden toegeschreven aan eenige minachting voor onze Republiek, noch aan eenig wantrouwen 1) of misnoegen tegen den actuelen Raadpen- sionaris; dat Z. M. 2) Het liet zich wel eenigermate hooren, dat de verijdelde toelog der Con- Nitie tot het stichten onder anderen, van een Royaume des Deur Beigigues onder het gezag van het His van Oranje te plaatsen, een vlak daarmede strijdig plan in varoızon’s brein had doen geboren worden. Verg. THrzzs, T. v. 327. 151 met gepasten ernst en fermeteit verworpen het deukbeeld om een Frausch Prins aau het hoofd van ons Land te plaatsen, en nadrukkelijk aangetoond hoe strijdig dit denk- beeld was met den aard en de zeden der Bataafsche Natie, en hoe wenschelijk het in allen opzigte was dat ons Land op en door zich zelve geregeerd bleef op eene wijze, welke de dadelijke sanctie van den Keizer bevorens had verkregen, en waarvan men reeds de weldadige uitwerkselen begon te ondervinden.”” Daar ieder bij zijn stuk had volhard, was men onverrigter zake gescheiden, maar had TALLEYRAND verzocht, dat dewijl ver HueLL toch niets beslissends kon melden, hij middelerwijl van den stand der zaak geene berigten naar ’s Hage zou overzenden. Tot op het tijdstip der afreize van BRUGMANS, was er voorts tusschen TALLEY- ax of den Keizer en den Admiraal, niets voorgevallen, maar wel had deze „vermeend te kuunen bemerken, dat men hem op de cercles en aan het Hof, met minder on- derscheiding behandelde.” }) Treffend en aandoenlijk was SCHIMMELPENNINCK’S ant- woord op het verzoek van ver HuELL om nadere Ins- truetien, ter verdere onderhandeling in den geest der jongsto mededeelingen van den Leidschen Hoogleeraar; een brief vol waardigheid en wijsheid en wel een door- slaand bewijs dat de Raadpensionaris nog niet zoo steke- blind was geworden, of het welzijn van den Staat had wer wel toegelaten dat hij niet zoo eensklaps uit zijn hoog ambt geschopt werd. Het komt schier ongeloofelijk vuor dat die schoone regelen zoo voor de vuist, in de pen zou- den gegeven zijn door een geheel van het gezigt beroofde, wien de gelegenheid zou ontbroken hebben zelf de ofliciele geschriften te lezen 2), op welker zinsneden SCHIMMELPEN- ") Archief wuour. 3 WI bad schrmaeLrexnnck zich in den hiervoren medegedeelden brie- 152 NıncK zich beroept. Eene edele openhartigheid heerscht in dit schrijven, en toch is hier en daar een fijn en kiesch verbloemd verwijt niet gansch te miskennen, al weet de gewezen Ambassadeur zich met zijne eigen ervaring, zonder moeite in vER HUELL’s toestand, dat is, in diens onmagt en lijdelijkheid te verplaatsen. Maar die brief strekt dan al weder ten blijk, dat de Raadpensionaris ’s Keizers drog- redenen met meer gezag, zelf uit zijne Residentie zou wederlegd hebben, dan door de tusschenspraak van een’ Gedeputeerde wien men te Parijs naauwelijks te woord stond, te bewerken was. „Mijnheer de Secretaris van Staat voor de zaken der Marine, zoo luidde de aanhef van soHımMer- PENNINCK’s dep£che van 14 Maart 1806 1), die eerst zijne bevreemding uitte ‘over het lang uitblijven der paketten van den Admiraal, hetzjji dan aan de late bezorging ter post of wel „aan eene indiscreie nieuwsgierigheid” 2) toe te te schrijven, en daarna aldus vervolgde: „Ik moet dan zo0- wel uit hetgeen de Heer srucmans mij op uwen last berigt heeft, als uit uwe beide missives in verband gebragt met de gecijferde ophelderingen, welke wel verstaan zijn, be- sluiten, dat de zaak welke men voorheeft door te drijven, op de tweede vooronderstelling bij mijne Instructie opge- geven, neerkomt, en wel in den allersterksten graad. Ik heb na uw vertrek dat gewigtig onderwerp nog herhaalde- lijk in koele bedaardheid en vrij van alle vooringenomen- heid nagedacht, met dat gevolg, dat ik meer en meer van 19 Maart 1805, aan de H.H. SIDERIUS en VAN DER MEULEN, wegens zijn „slecht schrift,” met „de zwakheid van zijne oogen” verontschuldigd. (@. boven bl. 76). t) Archief eLour. 3) De schennis van het geheim der brieven, was inzonderheid onder het Bewind van NAPOLSON, san de orde. Verg. de Ertraits de lellres ouvertes auz bureauz de poste, in de Copies des Lelires originales et depdches des Göneraux, Ministres, grande oficiers d’Elat, Ecrites de Paris & Buona- parte, enz. Paris 1814 p. 247 sniv. 153 overtuigd ben dat er op dien voet, wat men ook uitdenke, met geen mogelijkheid iets van te maken zal zijn, hetgeen met het welzijn van het Vaderland bestaanbaar is. Waarin ook die liberale intentiön en welwillende vues van Z. K. K. M. ten opzigte van ons Land mogen bestaan (en deze zullen toch wel nagenoeg op die beloften neörkomen, welke ik bij mijne Instructie heb voorzien), zoo blijf ik het daar- vpor houden dat de geprojecteerde zaak zelve zoodanig met den aard van ’t Land, met de genie der ingezetenen ‚met het zoo noodzakelijk behoud van onze nationale gewoonten en zeden ombestaanbaar is, dat het kwaad daaruit nood- wendig moetende resulteren, door geene tegenovergestelde voordeelen hoegenaamd kan vergoed worden. Ik weet dan ook nsauwelijks iets te voegen bij de argumenten, welke gi bij het tweede lid mijner Instructie te dien opzigte vindt aangevoerd. Ongaarne in de behandeling van staat- kundige onderwerpen de Godsdienst in ’t'spel willende brengen !), heb ik bij die Instractie met stilzwijgen voor bijgegaan de geweldige sensatie welke door de introductie van eene Roomsche Dyrastie noodwendig zoude te weeg gebragt worden in een Land, welks inwoners voor drie vierde of misschien vier vijfde gedeelten, de Protestantsche Godsdienst aankleven. Hoe liberaal men ook als mensch en wijsgeer over dit stuk moge denken, zoo behooren ech- ter de staatkundige gevolgen daarvan, tot den post en de berekening van den Staatsman.” De Raadpensionaris roerde vervolgens de schadelijke werking aan van dit nu eenmaal te Parijs aanhangig gemaakt vraagstuk, welks invloed zich reeds op de stemming der gemoederen hier te lande, zelfs van de hoogste Staatsdienaren ondubbelzinnig begon te 1) Getronw aan zjne in 1796, ter Eerste Nationale Vergadering verkon- digde beginselen bij de debatten over de afıcheiding van Kerk en Stant, Z. de frasije Adviezen van den verlichten Staatsman, in SCHIMMELPENNINCK’S Gedenkschriften, I. 108-128. 154 openbaren. „De onzekerheid .‚wasrin men u, zeide SCHIM- MELPENNINCK tot VER HUELL, sedert uwe voorloopige con- ferentie met'den Heer DE TALLsYRanD schijnt te laten, is inderdaad voor u verdrietig en voor ons Vaderland in des zelfs tegenwoordige gesteldheid ten uiterste nadeelig. Het zou toch te vergeefs zijn zich te willen verbergen dat het denkbeeld van en het geloof aan eene kort op handen zijnde merkelijke verandering in ons staatkundig bestaan, in ons Land bij alle soorten van rangen en menschen veld winnen. De noodlottige onzekerheid en vertwijfeling, welke daaruit geboren worden, veroorzaken eene lusteloosheid en slapheid bij alle Ambtenaren, hebben den nadeeligsten invloed op ’s Lands cerediet, en zouden reeds geen minder nadeelige uitwerking op het gezag van het Gouvernement en de Wet- gevende Magt hebben doen xoelen, indien zulks niet door eenen, nu meer dan ooit bliikbaren geest van algemeene welwillendheid, welke ik aan het besef van het gevaar van het Vaderland toeschrijf, wierd tegen gehouden. Intusschen gevoel ik en weet zulks bij ondervinding, Mijnheer de Secretaris van Staat, dat het van w niet afhangt, om die nadere ouvertures en discussien en dien ten gevolge, de ontwikkeling te verhaasten. Ik acht zelfs de vertooning van ongeduld op dat stuk niet oorbaar, en ik oordeel het best aan uwe zijde eene oproeping tot nadere conferentiön af te wachten.” IIulde doende aan de standvastigheid, wasrmede de Admirsal in de eerste zamenkomst met TaL- LEYRAND ’s Lands regten had gehandhaafd, en met de be- geerte om hem daarin te sterken, zond SCHIMMELPENNINCK wel geene nadere Instructien, maar trad hij toch in eenige beschouwingen over de napoleuntische Politiek, waaromtrent hij de volgende wenken gaf: „Ik vind voor het overige, dus ging hij voort, in dezen staat van onzekerheid voor alsnog geene termen om iets bij de u gegevene Instructien te voegen, en het strekt mij tot genoegen u van mijne 155 hoogste goedkeuring te verzekeren over de bescheidene maar ferme wijze, waarmede gij de zaak van ons Vaderland in uwe eerste conferentie verdedigd hebt. Ik zal u nog eenige reflectiin mededeelen, waaruit gij zult opmaken, wat ik mij van de intentiön en aanstaande groote staatkundige operatiön van Keizer naroLzon vourstel. Tit den brief aan den Senaat den 12 Januarij ll. uit München geschreven, en bepaaldelijk uit de periode: „Nous nous r&servons d’ail- leurs de faire connaitre par des dispositions ultörieures les Haisons que nous entendons qu’il existe apres nous, entre tous les Fitats f66ratifs de P’Einpire Frangais. Les diffe- rentes parties indöpendantes entre elles, ayant un inter&t comman, doivent avoir un lien commun 1);”. gevoegd bij de periode: „Mes Allies ont augment6 en puissance et en consideration; mes Ennemis ant &t6 humilis et confondus; la Maison de Naples a perdu sa couronne sans retour; la presqu’ isle de /Italie toute entiere fait partie du grand Einpire. 4) Verg. hiervoren bl. 183, 2) Verg. het boven aangehaald vlugschrift van 3. €. KEMPER, en het Choiz de Rapporis, opinions ei discours, prononcds & la Tribune Nationale , T. XIX. 253. 156 wil daarstellen eene foederative vereeniging van onderschei- dene Staten, welke min of meer &6n zelfde stelsel zullen uitmaken als voorheen de onderscheidene Souvereinen tot het Duitsche Rijk behoorende, en waarvan Z.K.K. M. "als Opperheerscher van Frankrijk en bij ’t vervolg zijne successeuren, het Opperhoofd of de Beschermheer zal zijn 1). ° Deze zaak lijdt op zich zelve bij mij geen den minsten twijfel, en zoo Z. K. K. M. vermeende het daarhij te kun- nen laten, en dus niets meer wilde dan een acces van onze Republiek tot dat foederatif verbond, bij welk accds onze Republiek, als souverein Medelid van“dat Verbond Hem voor Opperhoofd zoude erkennen, dan zoude ik achten dat zulks in de tegenwoordige geschapenheid van Europa, zeer wel met de belangen van ons Vaderland zoude kunnen ge- concilieerd worden.” De hoap is ligtgeloovig en vleit zich gaarne; men ziet — de Raadpensionaris hield zich aan een’ stroohalm vast, en in dien geest voortgaande: „Ik geef u volkomen vrijheid, — verklaarde hij — wanneer zich daartoe in de conferentien, de gelegenheid aanbiedt om deze mijne denkwijze aan Z. M. en deszelfs Minister kenbaar te maken, en ik authorisere u om over de wijze en gronden waarop zoo- danige Confoederatie zoude kunnen ingevoerd en gevestigd worden, vrijmoediglijk in discussie te treden; met verzeke- ring dat ik bereid ben alle de heilzame vues van Z. M. ter daarstelling van dat werk, met alle kracht te seconderen.” Hoe lang 200 meer zich met het vooruitzigt der aanneme- 1) In het Versiag van Frankrüks in- en uitwendige gesteldheid, had cnau- PaonY zich den 5 Maart jl. over dat federatief atelsel onder anderen, aldus geuit. (Choiz de Rapporls opinions et discoure,, T. KIX. 254): La premidre onlition, termiode par le Trait de Campo-Formio, a cu pour resultat faro- rable A In France Pacquisition de Ia Belgigoe, Ia limite da Rhin, fa Hollande mise sous Finfwence füdrative de la France, (wat wilde men dan meer?) et ia conqudte des’ Etats qui aujonrd’hui forment lo Royanme d’Italik. La deuxöme conlition Ini a donn& le Pitmont, et la troisitıme met dans son systöme fäderatif Venise ei Naplen,” 157 ljkheid van zoodanige toetreding tot ’s Keizers ontwerpen streelende, die zijn thans ten einde nakend Bewind zou kunnen verlengen en onderschragen, vervolgde SCHINMEL- FENNINCK aldus: „En waarlijk, men heeft moeite te begrij- pen, hoe Z. M. eenmaal het foederatief erfelijk Opperhoofd van zoodanige vereenigde souvereine Staten zijnde, ietwes meerder noodig zoude kunnen achten om voor zich en zijne Troonopvolgers een permanenten en krachtigen invloed op de staatkunde van die Landen te verzekeren. Alle reden van noodzakelijkheid om eene Familie-dynastie in ons Land in te voeren, zoude door zulk een foederatief Opperhoofd geheel verdwijnen. Gij kunt in deze beschouwingen, zoo lnidde verder de toespraak tot den Admiraal, kracht van argumenten vinden, welke u bij alle conferentiön oneindig sl kunnen te stade komen. Intusschen — voegde de Raadpensionaris er met eerlijke bezorgdheid bij — wil ik u niet verbergen dat ik niet gerust ben, dat Z. K. K. M. het daarbij meent te laten. Het komt mij voor dat hij niet alleen Chef wil zijn van eene Oonfoederatie van sou- vereine Mogendheden, maar dat hij Chef wil zijn van «ne confoederatie van Familie-Mogendheden, en dat ook ons Land, even daarom, en daarom alleen, zonder eenige andere reden, bij Hem bestemd is, om iemand in bloedver- want- of zwagerschap aan zijn Huis verbonden, als erfelijk Hoofd van Staat te moeten ontvangen. Indien dit laatste het geval is, dan voorzie ik dat alle uwe argumenten weinig uitwerking zullen hebben, omdat alsdan de quaestie niet meer rouleert over Staats-belang, maar over Familie- belang. Dat hij de magt heeft om zijn’ wil uit te voeren, wordt bij ieder gevoeld; maar de wijze waarop dit zoude moeten geschieden, en de gevolgen welke daaruit zullen moeten voortspruiten, zijn onberekenbaar, en men verliest zfch zelven in de overziening daarvan.” Het slot van dezen opmerkelijken brief was niet het 158 minst gewigtig: het maakte vER HUELL schier onvoorwaar- lijk, nevens den Keizer, tot beschikker van het lot, beide van den Raadpensionaris en van Nederland. Zoo iets van den wil des Admiraals had kunnen afhangen, 200 niet dat lot reeds onherroepelijk ware beslist geweest, geeme taal kon meer overredend zijn dan die, met welke de geoefende Pleiter uit vroegere dagen, zich aan de schaduw van het hem ontzinkend gezag vastklemmend, de ijdelheid en eigenliefde van den Vlootvoogd zocht te treffen en zijn ge- moed te bewegen. „Gij ziet, Mijnheer de Seoretaris van Staat, zeide SCHIMMELPENNINCK tot den Man, wien hij naauwelijks drie jaren te voren met zijne plotselijke bevor- dering tot Opperbevelhebber der flottille had geluk gewenscht en wien hi) sedert in ’sConsuls en ’s Keizers gunst al hooger had zien stjjgen, — dat ik u geheel, zonder eenige achterhouding, het binnenste van mijn hart openleg, en gij zult daaruit den mmaatstaf nemen van het onbepaald vertrouwen hetwelk ik in uwe vaderlandsliefde en loyau- teit stel. Ik zoude hiermede eindigen, indien ik u niet nog oplei- tend wilde maken op de onaangename wijze, op welke onze Republiek sedert eenigen tijd, zoo in de Staatsstukken als in het offieiele Dagblad behandeld wordt. Met het eerste bedoel ik het geheel stilzwijgen van den Minister cHau- »acny bij zijn uitbundig verslag over den staat van Frank- rijk, ten opzigte van onze Republiek; gij zijt ooggetuige geweest van den ijver, waarınede in ons Land tot vooriset- ting van den gemeenen oorlog gewerkt is. Ik wil une zedigheid niet kwetsen door aan te halen de roemrijke togten, welke onder uw geleide door onze brave zeelieden, ter bevordering der gemeene zaak, gedaan zijn. Gij hebt ; gedeelten van ons Leger, met den voorbeeldeloosten goest bezield, zien uittrekken om de Coslitie te bestrijden, en tet de groote campagne mede te werken. Hunne conduite is 159 boven allen lof geweest 1): welke gewaarwordingen mocst de Natie, motst het Gouvernement gevoelen, en welke hebt gij gehad, toen gij in dat Rapport geen enkele ho- norsble mentie, noch van de verstandige en brave exploicten van onze zeelieden, onder uw bevel 2), noch van onze ver- dienstelijke Land-Troupes hebt gemaakt gezien? een gevoel, hetwelk nog te dieper en smartelijker wordt, wanneer men het oog vestigl op het contrast-makend honorabel verslag ran de Spaansche efforts, zoowel bij dat Rapport, als her- haaldelijk elders gemaakt. Geen minder onaangenaam ge- vel zal u veroorzaakt hebben de Nota in den Moniteur van den 8°2 dezer over den Gouverneur-Generaal SANSSENS en het Bataafsch Eskader te Batavia; het is altijd verdrie- tend en mistroostend een Man wiens braafheid en eerlijk- heid volledig bekend en zelfs van de Fransche zijde, be- vorens geroemd is, in een ongunstig daglicht te zien voor- dragen; en wat onze schepen in de Oost-Indiön aangaat, hoedanig ook de ordres van het vorig Gouvernement te dien opzigte, en de werkeloosheid van den Vice-Admiraal HARTSINOK geweest zij, het is Zijne K. K. Majesteit vol- ledig bekend, dat reeds in het begin van Mei door mij de nondige bevelen aan denzelve zijn afgevaardigd, um dien staat van inaclivileit te laten varen en zijne meeste pogin- gen tot afbreuk ran den gemeenen vijand aan te wenden. %) Verg. bij deze gunstige voorstelling, het hatelük verhaal van MARMONT, Mm. 11. 321 eu de wat al te donkere schildering der Hollandsche krijgemagt onder Koning LODEWISK met de woorden ran NAPOLEON („ü ce que vons ayer des soldats et non pas de da canaille,”) in het verdienstelijk Acad. Proefschrift, in 1864 te Leiden verdedigd door Mr. HENRI VAN DEN HOKVEN, Opnerkingen over de Nederlandsche strafwetgeving voor het krügsvolk te Lande, bl. 171. - 2) Maar het kon voor den Admirsal wel niet (wüfelachtig zün wat TurzRs Bist. du Consulat et de P’Empire, T. V.193 van NAPoLEON’s tewredenheid getaigt: „I etait infniment satisfait de PAnıiral vERucH (Algten over gebrek aan ijver van hei Bataafıch Bewind in 1804). mais” en. 160 Ten slotte, Mijnheer de Secretaris van Staat, ınoet' ik u nog betuigen hoeveel hartelijk genoegen mij die vriend- schappelijke en vertrouweliike harmonie geeft, welke er tusschen u en den Heer BRAnTsen plaats heefi; — deze gesteldheid moet voor beiden hoogst aangenaam zijn, en kan in de critique tijdsomstandigheden, welke wij thans beleven, niet anders dan zeer heilzaam wezen voor het Vaderland.” In deze laatste regelen, dunkt ons, school ietwat ironie; want 266 blind kon de begaafde en helder oordeelende Staatsman niet zijn of het was hem niet ontgaan, dat de eensgezindheid van den Gezant en van den Admiraal jegens den Raadpensionaris en diens Regering weinig welwillend- 'heid ademde. Toch was het op dezen zelfden gedenkwasrdigen veer- lienden Maart, waarop SCHIMMELPENNINCK al de krachten van zijn’ geest inspande om den slag die hem tegelijk met het Vaderland dreigde, te verhoeden, dat de Admiraal, na ruim drie weken voorbedachtelijk werkeloos opgehouden te zijn, voor de eerste maal persoonlijk van mond tot mond, den Keizer, naar zijn eigen verslag, alle bezwaren voorhield, die met de verandering van den Regeringsvorm hier te lande, onafscheidelijk zouden verbonden zijn. Even als BRUGMAns den beknopten inhoud van het met TALLEYRAnD verhandelde had medegedeeld, zoo ontving de Raadpensionaris van VER HUELL zelf, bij diens terugkomst te ’s Hage, den 2% Maart daaraanvolgende berigt van hetgeen bij het onderhoud met NAPOLEON was voorgevallen. De onpartijdigheid vordert daarvan al het wezenlijke te vermelden, — zonder evenwel te zeer in herhaling te vallen van hetgeen hiervoren aan het Rapport van den Leidschen Geleerde werd ontleend. De Keizer begon het gesprek met den Admiraal toe te voegen, dat hij door den Minister TALLEYRAND kennis zoude hebben bekomen van de oogmerken omtrent de Bataafsche Repu- 161 bliek; hetgeen ver HUELL bevestigend beantwoordde, met de sanmerking, dat hij niet twijfelde of de Minister zoude terens aan Z. M. hebben overgebragt, met welken nadruk hij Admiraal zich tegen de zaak had verklaard 1). En ook nu bestreed hij ’s Keizers betoog tot aanbeveling van eene erfelijke Monarchie en van Prins zovıs, die Hol- land zon komen regeren, „met aanvoering hoezeer zooda- nige instelling strijdig was met het karakter en de zeden Natie; welke schromelijke gevolgen daaruit noodwendig voor alle takken van Bestuur in ons Land” moesten voortvloei- jen, en hoe het te duchten was, dat niets dan ons totaal verderf daarvan weldra kon verwacht worhen. Op Naro- 120N’s tegenspraak,, was hij Vice-Admiraal en Secretaris van Staat der Marine alsnog „op de sterkste wijze voortgegaan het beginsel te bestrijiden van de admissie van een Fran- schen Prins in eene erfelijke waardigheid aan het hoofd van oms Land,” zich daarbij van de gronden bedienende in de Instractie van den Raadpensionaris ontvangen, „met zo0- veel kracht en waarheid” ontwikkeld; alles nogtans vruch- teloos. Maar wat VER HUELL tegen de aantijging der Oranje- en Engelschgezindheid van velen hier te lande 2), breed ') „Hetgeen hij (VER HUELL) mocst toeschrijven anı de krachtige wijze warop hij ingevolge züne Instructie het principe bad afgeweerd, hetwelk de Minister TALLRTRAND in zjne conferentie gendopfeerd had willen heben.” 3) In alle gesprekken en geschriften 200 van NAPOLEON als van TALLEYRAND, was stecda de rede van het ontwerp der Coalitie om het Huis van Oranje te herstellen. Vreemd is het, dat 200 het aunbol van Holland ann Pruimen door prrz als vergoeding voor Hannover, te Parijs geloof vond, die laaghartige Politiek niet ter genezing der Engelsch- en Stadhondersgezinden, door den Keizer zon blootgelegd zijn. — „En revanche,” 200 schrüjft rnızas VI. 216, „on offrait quelgue chose de moins adhörent il cat vrai, Ala Monarchie Prus- sienne, mais de plus considerable, la Hollande elle-m£me. Cette Hollande, que tontes les Cours disaient Peselave de la France, et dont elles reclamaient Pindöpendauee, avee tant d’Energie, on la jelait auz pieds de la Prusse pour ätscher eelle-ei & la Conlition, et d4gager le Hanoore.” 1 162 door den Keizer uitgemeten, had aangevoerd, ligt in het duister. 3) Naar sanleiding der hoogst vleijende Rapporten van souLT en DAvovsr, had de Keizer in den Moniteur openlük aan hei bij de jongste gevechten tegen de Engelschen betoond heleid en aan de klockmoedigheid van den Admiraal hulde gebragt: „L’Amiral YERHURLL A montre, — 200 heette het, atant d’an- dace que de talent dans Ia direction de cotte affaire. Il cat depuis longtems nomm6 per le Grand-Pensionnaire de Hollande au Ministdre de la Marine, meis il a mis pour condition, qu’il consorverait Ic Commanderment de sa Flot- file jusqu’d ce quil Vet conduite au bat. Sons un Ministro de In Marine aussi zöl6 et aussi actif, il est A esperer, que Ia Marine Batave se relerers bientöt et ‚yurera parmi celles des Puissances Maritimes.” Jammer dat de w2l verdiende lof van den Zecheld, met dezen nationalen hoon moest slniten. (Verz. het Leidsch Journal Politigue 2 Aug. 1805). — Z. voorts rarezs, T. V. 418 saiv. (Tivre XXI): „gräce & wm amperbe combat que la flottille batave avait sontenu sous len ordres de l’Amiral VERHUELL.” 163 sulken aandrang bestreden ontwerp te laten varen? Wij brengen niet eens de werking van menschelijke driften, der aanlokselen van eerzucht en ijdelheid veeleer door de stichting van eeu Koningschap, dan onder de afgetobde en utgemergelde Republiek te bevredigen }), in rekening ; maar ser bepaald komt ter verklaring der mislukte pogingen, hetzij dan van VER HORLL of van anderen, bij eene gedach- tenwisseling met den Keizer, de onweerstaanbare magt in sanmerking, welke NAPoLEoN ook als spreker op zijne hoor- ders uitoefende. Werden de Franschen nu eens door listig gevlei, een andermaal door norsche bedreigingen en een’ stroom van in de heftigste gramschap uitgebraakte verwij- ten overweldigd, wat vermogt een vreemdeling het Fransch niet volkomen meester, tegen het beurtelings verleidelijk en wegslepend of wel verpletterend onderhoud? SOHIMMELPEN- xmor had dit immers persoonlijk ondervonden. En wat NAPOLBON mogt hebben nagelaten te betoogen, zijn Minis- ter TALLEYBAND zou het in den brief met welks overhandi- ging aan den Raadpensionaris, ver HUELL zich bij zijn ver- trek wel had willen belasten, aan den thans opgeofferden Staatsınan, nader ondubbelzinnig uiteenzetten. „Ik maak mij de terugreize van den Heer Admirsal ver HURLL ten autte, Mijnheer de Raadpensionaris, zoo luidde de aanhef van dit schrijven van 17 Maart 1806, om u met al de har- teljkheid en het volle vertrouwen van mijne onde en op- regte verknochtheid 2) toe te spreken. De Admiraal is met al de inzigten van den Keizer omtrent uw Land bekend ; hij zal u daarover onderhouden en met u in overleg treden ') Van den levendigen indrak dien „Tinesprimable amabiit” der Iatere Koningin BORTENSE , tijdens haar bezoek to Ambleteuse op den Admiraal had gemaakt , getuigt züa brief nit ’s Hage van 11 October 1805, aan den Gerant Ruten. (Archief DRANZEEN.) 2) „Anec tout Pabandon et la confianee de mon aneien et sinodre attache- went.” A 8. Esc. lo Grand-Pensionnaire de la R&publigue Batave. 11* 164 omtrent hetgeen te doen staat om aan uwe Instellingen die vastheid, zekerheid en duurzaamheid te geven, welke daaraan ontbreken. Welk gedeelte van Europa het moge betreffen, vooral evenwel een Staat dien hij verpligt is krach- tens zijne waardigheid en in het belang van zijne Kroon te beschermen, moet de Keizer gewis in verband tot het ge- heel 1) beschouwen. En nu kan men zich niet ontveinzen dat Holland, hetzij men zijne betrekkingen gadesla 2) tot die Mogendheden van het Vasteland, die zich op den voet van vrede bevinden, of wel tot die, welke tegen Frankrijk den oorlog voeren, noch in het eene noch in het ander geval een w2l afgebakend bestaan heeft, even weinig als eene juist aangewezen plaate, die men behoorlijk zou kunnen waarderen en waarvan men zich een helder begrip zou kunnen vormen. Die toestand is niet gunstig en hoe achtingwaardig het ka- rakter der Natie dan ook zij, en welk persoonlijk aanzien haar hoogste Overheid verdiene, is die op den duur met hare eer niet bestaanbaar, en moet een algemeen verval na zich slepen 3). Ik durf u aanbevelen, Mijnheer de Raad- pensionaris, om met het oordeel, met de schranderheid en de eerljike onbevangenheid die u kenschetsen, al die gron- den te wikken en te overwegen. In den tijd waarin wij leven, behoort men de zaken met een ietwat ruimeren blik te overzien. Als gij uwen geest zijne vrije, natuurlijke vlugt laat, zal hij zich van zelf boven aanstaande en tegenwoor- dige omstandigheden verheffen. Hij zal de voorwerpen be- schouwen met terzijdestelling van tijd en plaats en de overtuiging verkrijgen, dat Hollands welzijn eeniglijk te vin- 1) „Dans ses rapporta avec ensemble.” 2) „Quo In Hollande, soit qu’on Peramine dans ses relations avec les Puis- sances du Continent qui sont en etat de paix, soit qu’on l’eramine dans nes rapports avec celles qui sont en guerre avec la France, n’a ni une ezistenoe dterminde, ni une position preeise,” enz. 2) „Elle cesse d’&tre honorable et doit entrainer In deeadence de tant.” 165 den is in het voldoen aan ’s Keizers tegenwoordige inzig- ten. Maar het is overbodig op dit punt nog nader aan te dringen; ik heb daarover met den Heer Admiraal ver HURLL uitvoerig gesproken, die bovendien de eer heeft gehad zich met Zijne Majesteit den Keizer regtstreeks te onderhouden. Hij ziet de zaken wel in en is even verstandig als rond- borstig. Gij zelf munt nit door de vereeniging dierzelfde hoedanigheden, en zoo kan het niet anders of uwe geest- verwantschap zal u beiden doen beseffen, hoe gebiedend de omstandigheden zijn en van hoe dringend belang het is dat gijlieden de handen ineensiaat om den Keizer in staat te stellen, zonder hinderpaal of uitstel, het heil en welzijn van aw Vaderland te verzekeren. Het zal mij, Mijnheer de Raadpensionaris, bijzonder aangenaam zijn van u te mogen vernemen, dat gij bereid zijt dit doel met al uw gezag te helpen bevorderen en dat gij in mijn raad, de uitdrukking en de aandrift herkent van de gevoelens van achting en ver- kleefdheid die gij mij voor altijd ‚hebt ingeboezemd.” Zoo onvermijdelijk scheen het lot te zijn over Holland beschoren, dat men reeds in diezelfde dagen !), uit afgele- gen oorden, uit Weenen meldde: „Sedert het begin van deze week heeft men hier zeer veel hooren spreken van eene 200 goed als zeker aanstaande nieuwe Regeringsform in de Bataafsche Republiek. Volgens eenigen zou een Fransch, volgens- anderen een Duitsche Vorst aan ’t hoofd van dezelve gesteld worden. Men wenscht hier algemeen onze Natie ’t beste en schijnt men er steeds veel deel te nemen aan ’tgeen haar overkomt.” Laten wij beproeven ons met onze gedachten in den toe- stand van den nu ontwijfelbaar ten val gedoemden Raad- pensionaris te verplaatsen. Mishandeld en bedrogen was hij voorzeker door den Alleenheerscher, die hem geen vol jaar ®) Depöche uit Weenen, 29 Maart 1806, (Archief BRANTSEN), 166 geleden, ten toppunt van gezag verheven had; maar aan welke wispelturigheid had niet de Corsikaan hem sints lang gewend? „Men kan — 200 oordeelde scHInMeLrznnıncK al vroeg Over NAPOLEON, Zich niets voorstellen en geen woor- den vinden om dat karakter, dat houfd en dat hart te be- schrijven! Mij zal van dien kant niets verwonderen” 1). En zou de rustige Staatsman derhalve thans, door eigen leed gedrukt, zijne gewone eflenheid van gemoed verloren hebben? Het is te vermoeden, dat hij in deze benarde oogenblikken getrouw is gebleven aan het beginsel, dat hem bij andere voorvallen meermalen gesterkt had. „Ik zal, schreef hij eens, in allen gevalle zorgen, dat mijn geweten zich niets zal te wijten hebben: al mijn ijver en vermogens zijn mijn Land hartelijk gewijd: maar dan ook draag ik de beschikking aan de Goddelijke Voorzienigheid op, die de zuiverheid van mijne oogmerken weet. In moeijelijke om- staudigheden heeft mij deze philosophie altoos een be- daardheid en kalmte doen behouden, zonder welke iemand van natuur 200 gevoelig als ik dikwijls zoude bezweken zijn 2).” Zoo bragt dan scaımmeLpennınok onmiddellijk, zelfs op Zondag, den uitslag der zending van vER HURLL ter kennis van zijine Ministers, en daags daarna, van den Staatsraad ; terwijl hij de Vergadering van Hun Hoog Mogenden tegen den eersten April daaraanvolgende, buitengewoon beschreef 3), die hoe laug 200 meer het spoor bijster geworden, ten laat- ste bij meerderheid van stemmen, gedreven werd tot den meest vernederenden stap, waartoe men met schijnbaar be- ?) Aan van D2R @ors uit Londen 8 April 1803. „Gij berinnert u — wat ik u en aan het gebeele Bewind zelve, meer dan cens van het karakter van Mardi e (sonararrz) verzekerd hob.” — Verg. ook dere Geschiedenis, 1. 1rte Stak bl. 822. 2) Aan van nER core uit Londen 18 Maart 1808. 3) VAN DER GOES aan BRANTSEN, 25 Maart 1806. (Büjlage XIII, bl. 53 volg.) 167 houd van ons volksbestaan, kon besluiten. Doch ook hier eischt de billijkheid, zich van een voorbarige uitspraak te onthouden en zich af te vragen, wat volgens hen die zich op een geheel onzijdig standpunt destijds geplaatst zagen, ter voorkoming van een dadelijke inlijving bij Frankrijk, in ’s Lands wölbegrepen belang te doen stond. Wij hebben het * eigenhandig Advies van den eerbiedwaardigen Admiraal van KINSBERGEN voor ons liggen, wiens wijzen raad VER HUELL met ziju Broeder cHrıstıaan had ingewonnen }), en die hun al de gevaren van een vruchteloos verzet tegen NAPOLBON’S wil in deze ernstige taal voorhield. „Daar zijn omstandigheden,, z00 sprak de grijze Zeeheld 2), wasardoor de toepassing van algemeene regelen met betrek- king tot de heiligste pligten, uit het verband gerukt wordt en om 200 te zeggen, er geen keuze overblijft dan tusschen twee uitersten, welke beide evenzeer met die pligten schij- nen te strjjden. En dan wordt de vraag: moet men zich nogtans in zulk een geval, tot een keuze bepalen, dan wel in een werkelooze onzekerheid den uitslag aan de Voorzie- nigheid overlaten, om zich als het ware daardoor (quasi) buiten verantwoording voor de gevolgen te stellen? Ons Gemeenebest waarvan het lot binnen kort staat beslist te worden, verwacht met angstvalligheid van degenen die het thans besturen, geenszins een werkelooze onzekerheid, of verzaking van de heiligste pligten, maar een dadelijke keuze gegrond op höt getuigenis van hun geweten dat zij, in dit hagchelijk tijdstip, met geen ander oogmerk tot een bepaling zijn gekomen, dan om het welzijn van ’s Lands ingezetenen zooveel doenlijk te betrachten. Om daarin wel te slagen, ') Z. ook Bijlage XIV, bl. 55, den brief van KINSBERGEN, uit Apeldoorn , 27 Maart 1806. %) Archief veR HUELL. En verg. he! Zeven en kurakter van c. 4. VER- uveır, 1. 362, 168 moet men. met bedaardheid overwegen of de omstandighe- den, die de voorhanden zijnde gebeurtenissen gebieden, kunnen worden tegengegaan; en zoo ja, of dan de maatre- gelen daartoe aan te wenden, krachtdadig genoeg zouden zijn om het bedoelde oogmerk bij aanhoudenheid te berei- ken? Dan wel, of eeu kortstondige verwijdering van de ge- duchte gebeurtenis, niet alleen opofferingen zoude vereischen welke men zich desnoods zoude kunnen getroosten, maur die de gebeurtenis zelve in het vervolg veel noodlottiger zoude moeten maken. Men bedriege zich niet bij de overweging van dezen ge- wigtigen stap. De betrekking, waarin dit Gemeenebest staat ınet Keizer nAroLEoN, het zedelijk karakter van dien Vorst, het gewigt zijner algeineene bedoelingen, waarvan de uitvoering bij hem als een wezenlijke pligt wordt aange- merkt, de ongeschiktheid die hij schijnt te vinden in de wijze waarop wij daarin kunnen medewerken, zijn duidelijke verklaring dasromtreut laten geen twijfel over ten opzigte van deszelfs uitdrukkelijke begeerte om den staat van ons Land op een andere wijziging te brengen. Deze wijziging is gewisselijk strijdig met hetgene men na de verklaring kortelings ten opzigte van dit Land gedaan, had kunnen verwachten ; dan, alvorens eene gegronde gevolg- trekking daaruit te kunnen afleiden, moet men overtuigd zijn, dat er geene gebeurtenissen sedert of gelijktijdig heb- ben plaats gehad, die den Keizer andere maatregelen nood- zakelijk hebben doen oordeelen om zijn hoofdoogmerk te be- reiken. In hoeverre. zulks werkelijk zoo is, kan men uit de gedragingen van dien Vorst beter dan uit veelal verkeerde gissingen opmaken. En men mag veilig besluiten, dat hij voor het tegenwoordige deze wijziging vorderende, de- zelve als tot zijn hoofdoogmerk dienende aanmerkt, en zich dus als een pligt voorstelt dezelve in werking te brengen. Zonder verder onderzoek omtrent de wijze waarop deze vor- 169 dering geschiedt, komt alleen in aanmerking of men deze moel en zoo ja, kan tigengaan 1)? Het spreekt van zelf, ging de politische Wijsgeer uit Apeldoorn voort, dat het onnoodig wordt over het eerste te raadplegen, zoodra het laatste onmogelijk is. De mo- gelijkheid om zich tegen het besluit van den Keizer waro- 120n krachtdadig te verzetten, berust alleen in de meerdere of mindere kracht der redenen die men kan aanvoeren om hem te overtuigen, dat ons bij ons tegenwoordig bestaan te laten, meerder tot het volbrengen van zijn hoofdoogmerk zal medewerken, dan aan ons Gemeenebest een nieuwe wij- Aging te geven. Want een overdreven geestdrift, waar- door men zoude willen voorgeven zich op een heldhaftige wijze te willen houden bij hetgeen men thans onze onaf- hankelijkheid noemt, zoude aanleiding geven tot meerdere vernedering,, ja zelfs tot verachting en bespotting in even- redigheid en naar mate de daden van de woorden zouden werschillen. Die weinigen onder ons die nog personele groot- moedigheid bezitten om alles tot het welzijn van hun Va- erland op te zetten, tot het behond van hunne Landge- nooten bij een wezenlijke onafhankelijkheid op te offeren en om zoo te zeggen, bereid zouden zijn als andere Curi- ussen zich in den poel te storten, als er maar eenige hoop kon overblijven om dien te dempen; diezelve beschouwen, dat zulk een stap thans verre van dit oogmerk te bereiken, weeleer de rampzalige overblijfselen van dit Gemeenebest in nog dieper poel van rampen en ellende zoude doen ver-. zänken. Het is dus door klem van redenen-en niet door het opvatten der wapenen, dat het besluit van Keizer wa- POLEON moet worden tegengegaan. Afkoopingen, of omkoo- 1) Zie hoe v. KINSBRROEN beweerde: „L’Etat (de Bataafsche Republiek) n’a m des ressonrces ni des moyens, de s’opposer & un homme qui sait si bieu se verrir des arguments des bayonncttes.” (Bijlage XIV). 170 pingen om een onzekeren staat voor een’ tijd te rekken, zijn onstaatkundige maatregelen !), die den aard der zaken niet veranderen, en die daarenboven den geest van dien Vorst hoe lang hoe meer moeten verwijderen, zoodra hij eens de bewustheid krijgt, dat men langs zulk een weg zijn oog- ınerk heeft trachten te verijdelen. De redenen welke wij kunnen aanvoeren, hoe gewigtig deze te onzen opzigte mogen zijn, kunnen volgens het aan- genomen grondbeginsel, waarnaar Z. K. M. zijn eigene plig- ten berekent, niet verder bij hem in aanmerking komen dan zij bestaanbaar zijn met het hoofdoogmerk waarvan hij de daarstelling uithoofde van algemeene betrekkingen , be- schouwt als de heiligste van alle de pligten, die hem zijn opgelegd 2). Hieruit, zoo besloot van KINSBERGEN zijn voor VER HUELL voldingend betoog, volgt dan voor het minst eene onzekerheid met betrekking tot den uitslag van onze onderhandelingen, waaroıntrent de voorzigtigheid vordert, dat wij ingeval zij niet naar onzen wensch uitvallen, vooraf een rigtsnoer aannemen, waarnaar wij op eene pligtmatige wijze, ten meesten nutte van ’s Lands ingezetenen goede voorwaar- den bij de nieuwe wijziging bedingen; en niet door een 1) In de onderhandeling met nAroLron, ontried de Admiraal in ’t bijzon- der, »de ne Ini pas faire sontir qu’on veut faire le marchand avoc Iui.” — (Bülage XIV.) 2) Maar de Admiral zag voorbij, dat NAPOLZON ieder oogenblik afbrak wat hij pas gesticht had, en dat de Keizer wel moer ontwerpen zou hebben Iaten varen, indien men hem met meer mocd het hoofd had geboden. „Ce genie impatient et mobile, schrüjft de Zbeguevilie zer fräni, faisant et döfaisant saus cease lni-möme ses oeuvres, arrachant et replagant sans esse Iui-möme les bornes des Empires, et ddscapsrant les Nations et les Prinoes, moins encore par co qu’il leur faisait souffrir que par l’incertitude öternelle od il les Inissait sur co qui leur restait & craindre,” Mölanges, Fragments kis- toriques et notes wur Pancien rigime, la Bdoolution et U’ Empire (Paris 1865). p. 172, 209. — Er was in NArOLEON'» ontwerpen „incohrenee, absenos de plan; wutabilit€ de sa politigue exterieure.” 11 ontjjdig verwijl, vreesachtige twijfelmoedigheid of ongeoor- loofde werkeloosheid, zelve de oorzaak worden, dat ons een Maatschappelijk Verdrag worde voorgelegd, dat al ware het met de best mogelijke oogmerken ontworpen, nogtans min- der tot ons toekomend welzijn berekend moet zijn dan zulk een, dat metoverleg van de kundigste Bestierders van ons Land, zoude worden daargesteld.” 700 hield dus vas nurı1’s Leermeester en vaderlijke wiend VAN KINSBERGEN, al wilde hij de edele zelfverlooche- niug van enkele Maunen niet in twijfel trekken, het onge- lukkig Nederland tot het bieden van eenigen weerstand aan NAPOLBON’s overmoed geheel. onbekwasam; en om met de gedreigde inlijving niet alles te verbeuren, daar de Keizer zich van zijn onbuigzamen wil in het doorzetten van zijn gansch Europa omvattend ontwerp te onzen gevalle niet zu laten afbrengen, kwam hem een tijdig vergelijk tot waarborg van onze Staatsinstellingen, regten en gewoonten, meest geraden voor. Het door SCHIMMELPENNINOK zelf ge- schetst tijjdperk van uvergang bleek nu gekomen te zijn, van hetwelk hij eens schreef: „ons Land kan onnoemlijke schade lijden; onze Finantien kunnen meer en meer desolaal wor- den; kortom, wij kunnen nog meer verarmen dan wij reeds zjn; maar welk een onderscheid nog tusschen al dit en tus- schen eene onherstelbare vernietiging van onze nalionale eristentie! Het gevoel van den imminenten nood van het Land, het gevoel van het gevaar van onze verdwijning als Natie, en de algemeen, door alle klassen en opinien van menschen geprononceerde wil van als Volk vereenigd te bljj- ven, kan ons alleen redden. — Als dit motief niet meer geroeld wordt, dan zou onze Natie tot in ’t gebeente verrol zjn, en dan ook ontsnapt zij de vernietiging van hare exis- tentie als Volk niet 1).” !) Aan van DER GOES uit Londen, 13 Mei 1803. 172 Toch was er reeds nu onder hen wier voorlichting de Raadpensionaris ter ontheffing van zijne zedelijke ver- antwoordelijkheid, had ingeroepen, een Staatsman, met de Omwenteling van 1795 uit het verlaten Amsterdamsch handelskantoor tot het bestier van ’s Lands zaken geklom- men, stout genoeg om de onmiddellijke inlijving bij het Fransche Keizerrijik, boven de proefneming met de Rege- ring van Prins zouıs verkieslijk te verklaren. —- Wie den treurigen moed had, in bijzijn van den Raadpensionaris 1), door zijne Ministers en Staatsraden omringd, de vreemde heerschappij openlijk aan te prijzen en in ’t breede de gron- den te ontvouwen welke hij daarvoor in haast op het papier had gebragt 2), heeft regt op de onbevooroordeelde over- weging van de redenen, door hem zoo onbewimpeld voor- gedragen. — Doch met al de zucht die den Geschiedschrij- ver behoort te bezielen, om de handelingen en drijfveren der personen die zich op het Staatstooneel beurtelings heb- ben bewogen, naar waarheid in het licht te stellen, is het niet mogelijk den afkeer te ontveinzen van den aanhef der Rede, die sOHIMMELPENNINCK en anderen al te wanluidend moet geklonken hebben. — „Met volkomen en opregten eerbied voor den grooten Regeerder van Frankrijk, — dus ving JAN GOLDBERG 8) aan — en de overtuiging dat hij 1) Bijgestaan door Zijner Exe. particulieren Seeretaris, Mr. 3. c. DE MEY VAN STREEFKERK; voorts in tegenwoordigheid van de Hecren DE vos van STRENWLIK, Presideut, AN ROTEN, JACOBSON, SIX, WICHERS en VAR DE KASTRELE, Leden, cn APPELIUS, Seoretaris van den Staatsraad ; eindelijk van den Algemeenen Secretaris van Staat HULTMAN, en van de Ministers (Secre- tarissen van Staat voor Marine, Finantion, Oorlog, Binnen- en Buitenlandsche zaken) VER HUELL, GOGEL, PYMAN, H. VAN STRALEN JANSZ, en VAN DER GOES. 2) „In den nacht van denzelven 23 Maart gesteld.” %) Zeif Lid van den Staateraad. — Vorg. het Advies, door den onderge- teekende (1. GOLDBERG) na de bekomene invitatie van Z. Exec. den Heere nr. p. van 23 Maart 1806, om tegen den volgenden ochiend sich te sisieren op het Huis in 't Bosch, ten einde van Hoogstdenzeloen zoodanige ouverfures ia onivangen, welke eene dadehjke beirekking op den staat der Landı hebden.” 173 (Farorzon) tel met ons meent; van zijne edelmoedigheid , äjne eerzucht om eens eenmaal aan dit Land te doen ge- nieten de voordeelen sedert de Revolutie aan hetzelve be- lofd, en te doen ophouden de ongehoorde opofferingen sedert elf jaren geleden; van zijn gevoel over de noodzake- likheid om daardeor te releveren allen, die wezenlijk zijne wienden zijn. Voor den grooten Man, die een dier men- schen is van welke MEBCIER heeft gezegd: rL’espece entire ne fait pas ce que fait tel individu & Yeil @’aigle ,” ljdt het geene bedenking of het blijven bij eene zelfrege- ring is voor ons ”t voordeeligste. 