title: Gedenkschriften, in de hedendaagsche talen, van de derde klasse van het Koninklijk-Nederlandsche instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten
creator: K. Nederlandsch instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten, Amsterdam. 3. klasse
text: Namelijk de platte vloer, waartegen het beeld gestapeld is, dat is, waaraan het met de rug vast zit, komt in het oorspronkelijke niet boogvormig, dan de hals, zoo als bijvoorbeeld in raffles' T. IL pi. 16, NV. 1: een cirkel het vierde hoofd, welke bij Brahman bevordert, zichtbaar te maken, Maar in dat plaatje tekent dezelfde platte vloer ver boven het hoofd uit. Verderop in het bosch, op eenen afstand van ongeveer 100 (Engelse) yards, de beschrevene tweede kolos, een van de twee op een hoger terras (dat thans nog 5 voeten boven de grond is), twee kolossale tempelwachters er staan, ongeveer 10 voet hoog, van deze is van het terras afgevallen, volgens de beschrijving; het andere vermoedelijk ook afgebeeld, waarop vermoedelijk, bij raffles, PL 3. 2v. 8. Eindelijk worden er verder kleinere beelden van het Leidse Museum opgegeven van Malang afkomstig te zijn, dat uit de provincie van die naam, zonder juiste bepaling van de gebouwen, waartoe deze behoort hebben. Er bestaan inderdaad meerdere verzamelingen van Indische beelden: zoals die van den beer, monnereau, afgezett-reident te Malang, verwaarloosd. Nog verder, waardoor een verdere hoofd bijna geen plaats zoude kunnen vinden, en het welk dus boogvormig waarschijnlijk is. Over het geheel, beide voorwerpen met elkaar vergelijkt, zoude men zeggen, dat de vorm wel dezelfde, maar de teekening in grote haast, of uit het geheugen geraaktwaar. "00" Welligt is het deze vermelding, waaruit blijkt, een paar flukken geshots te hebben, p. 45: waaromtrent wij in het onzekere laten worden, of dezelfde onder de niet befeisterde platen van kaffe horen (p. 16, 17 en 18) uitgegeven zijn. In een aanbieding bij deze verzameling zullen wij gelegenheden hebben, om het fraaiste ons bekende Indische beeldje, welke door den beer Monnereau uit Malang opgezonden en tans te Leyden geplaatst is, bijzonder te vermelden. JAVAANSCHE BEELDEN. A. D. S. 33 nog een gedeelte van die van den beer Engelhardt; enige, door raffles onder opgaaf van den naam des bezitters, uitgegevene voorwerpen; enige stukken afgetekend op order van den Hoogleeraar Reinwardt, en enige andere in deszelfs bezit te Leyden, gedeelement aan het Museum van oudheden vereerd: van alle welke, voor zover wij weten, de juiste plaats der vinding niet bekend is. Het is des te meer mogelijk, en zelfs waarschijnlijk, dat ook enige beeldwerken, aldus verspreid, van den hoofdtempel van Singa Sari, of van de gebouwen, die vormden den geheelen omvang van het heiligdom behoorden, afkomstig zijn. Om te antwoorden op het gezegde verontschuldigen onze drie beelden te beter met een opvatting van het algemeen te omvatten, vertellen wij, dat het zeer mogelijk is, dat een paar derzelven in de buitenste nissen des hoofdtempels te Singhasari gezien hebben. Op het vaste land van India is het voornaamste voorwerp van de eerdienst, in de tempels van Siva, een lingam, midden in de hoofdtempel of in een van deszelfs diepste, en dat meest heilige binnenkamers, of wel in de voornaamste der buitenop zieh zelve gebouwde kapellen geplaatst. Men ziet dat, als voorbeelden, den grot-tempel van Elephanta, de voornaamste grot van Ellora, genaamd Kailasa, of Siva's Hemel, en het plan des sisteentwintig tempels bij Langhhu. De facto, (de werkerskracht, of de vroeg) en de verschillende avatarden, of karakters, waar Siva hebben zelden een hoofdtempel in bezit, maar worden bijna altijd vereerd in kleinere tempels, kapellen, of nissen, aan of rondom den hoofdtempel aangebouwd. Zelfs wordt die gezegd van Parvati (dat is Bhavani, Devi of Üoerga, Siva's vrouw) en van Nandi en zelfde befluiter genoemd men te kunnen opmerken onder Ganesh, en andere personen des godendoms. Zoo vindt men dan ook, op Java, aan de Siva-tempels van Prambanan, in de buitenste kamertjes, Durga, Ganesha, en Siva tot het binneste vertrek, indien er een bestaat, is men, bij gebrek aan opzettelijk onderzoek, nog niet doorgedrongen. Binnen in onzen hoofdtempel te Singa Sari heeft Dr. Horsfield een opzettelijke geworpen Vierkantige steen gezien, welke met een rond gat doorboord was. Zeer waarschijnlijk is deze steen een soort van een houten opening gediend heeft, zodat daarin of een soort van een Ungarn, of een geheel beeld of borstbeeld van Siva, welk beeld in zulk een geval de plaats van een Ungarn vervult, op te leven. Van dit schema beschreven heeft het Leidse Museum een voorbeeld, in de vorm van een Siva, op eenen/oon geplaatst, van Java afkomstig. Een borstbeeld van Siva, op den top bevestigd, komt voor in den tempel van Äy/A Seringa bij Langkas (ä), en een Ungarn, met de vier hoofden van Siva versierd, in een tempel in Bahar, aan den Ganges, afgebeeld bij daniel. Alwaar men tevens een voorstelling kan zien van den uiterlijken eerdienst aan den Ungarn bewogen, Het is niet zonder voorbeeld, dat er binnen in een hoofdtempel, behalve den Ungarn, nog een beeld van Siva aan den wand te vinden is: men zie de beschrijving van het groote driehoofdige beeld van Elephanta bij erskinb (c); maar die schijnt te Singa-Sari, volgens Horsfield's beschrijving, het geval niet geweest te zijn. Verklaring van het beeld N 9, 1, Bheireva. Het is wel te begrijpen, en een gezet onderzoek der Indische oudheden zal denkzeker hoe langer hoe meer bevestigen, dat, om een zoo uitgebreid godendom, als het Indische is, in werken der beeldende kunst te onderkennen, meer of minder vaste en aangename zinnebeelden noodzakelijk zijn. Indien het al niet geheel ongerijld is, dat soms enige zinnebeeld aan verschillende wezens moet gegeven zijn, zoals Langgêls legt dit beeld uit als Rijava Deva, een heilige der Daïnas, plaat tegenover p. 10, vergl. p. 209. Maar, ter favige van onze uitlegging, zie men de plaat van Kalastri-linga, tegenover p. 178. Daniell's Oriental Scenery. Vol plaat aan. De Bombay Transactions, I. p. 218; vergl. Sykes' jgd. //. p. 274. E. C. J. COBBY, OVER DRIE Gegeven zullen zij, en dat meer dan een bericht gehad hebben, zal echter de ordinair onderzoeker ahij veiligst doen, met die gevallen 200 zeldzame raogelijk te veronderstellen, en, althans in openbare gedeelten, aan de eens erkende betekenis een zinnebeeld, in alle voorkomende gevallen, zoo na mogelijk te blijven. Dit is een met de menschelijke natuur overeenkomende gissing, welke door gezette en oordeelkundige beoefening van de overblijvende resten der oudheid wordt bevestigd. De drie beelden, waarover wij spreken, hebben, zoo wel als de overige opgenomen beeldwerken van Singa Sari, betrekking tot de sekte van Siva. Dat namelijk het beeld N°. 1 eenen persoon uit het godenbestand van Siva voorstelt, is reeds bij den eerste opvlag duidelijk uit het voorste van wapenen, vooral uit de trofeus, of drie - puntige pijl, en uit de menigheid van menschelijke delen en andere tekens der verfchrikking, waarop hetzelfde voorzien is, en welke aan de sekte van Siva eigen zijn. Wij zijn het enige beeld, zo veel mij voorstaat, met eenen troentscheid, gekleed, dat men onder eenen anderen godenkring, placht te rangen, schikken, is het afgelopen bijnaalfeest. Jlßat. Ref. VI. p. 393 (en bij langes //. ph 40) uit een der grottempels van Ellora. Men noemde dit Indrani, vrouw van Indra. Terwijl ik aan de juistheid van deze benaming bij een naauwkeuriger onderzoek der Indische oudheden grootedeels begon te twijfelen, is het mij aangenaam geweest te zien, dat ook sykes zulks tegenprentkert in het nieuw uitgekomene deel der Bombay Transactions, p. 369, 070 van onder, en 310. Ik gdoof, dat zijn uitlegging ook beter is dan een van kuskinb, aldaar p. 523 noot. Digitale bron van Google. JAARKSCH BEELDEN. HET 53 37 Wij hebben niemand geaarzeld om dat beeld te noemen Bhairava, dat opgegeven wordt een zoon of wel avataar van Siva te zijn. Na toch de gedachte, in het voorjaar van 1812, als een giften aan zijn gecrediteerde leden der kommissie tot het doen van rapport medegedeeld te hebben, is de schrijver in den herfst deszelfden jaars, in Londen, in een kort onderhoud met de beroemde heer wilkins, ten volle in die uitlegging bevestigd geraakt. Maar thans heeft hem het verdere onderzoek geleerd, dat Bhairava ook geheeten wordt, Maha-Kala, de eeuwigheid, de vernietiging van al het gesapene, en inderdaad dezelfde persoon is. Daarom is het hem ook hoogstwaarschijnlijk voorgekomen, dat ditzelfde beeld door Crawfurd aangeduid wordt, onder de naam van Kala of den dood, als een van de vijf beelden, welke van Singasari vervoerd zijn geworden. De Indische godheden verdienen, nog meer dan de Egyptische en Griekse, den bijnaam van duizendnamige. Sommige van deze namen zijn eenvoudiglijk bijvoeglijke naamwoorden, die hun hoedanigheden uitdrukken: als Bheireva {de verschrikkelijke} y Jaganatha (heer des hele als). Verder, om van de namen der verschillende avataren van Visjnoe niet te gewagen, als Rama en Krishna, die wezenlijk verschillende geschiedkundige personen schijnen te betekenen, die flits fabelachtig tot een en dezelfde godheid worden gemaakt, zijo er vele andere benamingen, vee tot de schoonheid van Sha> welke de godheid onder geheel verschilende oogpunten voorstaat: als Deerga (eenvoudigd), R <H drani {de bloedige} y beiden benamingen der vrouw van Siya, Devi. Dit soort van namen behoort tot geheel zinnebeeldige godheden; gelijk wij reeds aangemerkt hebben, dat de dienst van Siva bijna geheel zinnebeeldig is, en flits weinig geschiedkundige avataren bevat. Deze aanmerkingen zijn van toepassing op Bheireva. Maha> Deva (de grote god) is een der namen van Siva, doch een algemene naam, welke hem in alle karakters gegeven wordt. Bhairava daarentegen beteekent den verfchrikkelijke. Dezen ticcl voert hij, volgens sonderbar, voornamelijk : „als de god- „ heid, die op het einde der eenigen de wereld zal komen ver» „ nielen (a)" Maar uit de meer doorwrochte verhandeling van Paterson over den oorsprong van den Indiaanse godsdienst t zoo wel als uit de beschrijving, door Forskining gegeven, van een der voornaamste beelden des grotentempels te Elephant (beschrijving welke wij hier nader met ons beeld zullen vergeleken) blijkt het, dat Bhairava feitelijk een bijnaaard, en dat de f» Voy. aux Indes Orient. I. p. 326, 8°. — Uit de verhalende fascineringen van Varese bij sonderbar, Bhairava of Bhairava (volgens de verkorte uitpraak) bij de Engelsen, en Bhairava bij Valentin, gissen wij, dat Bhairava het naast bij de uitpraak van het Sanskriet zal komen. Digitized by Google eigenlijke naam van de verfchrikkelijke godheid is Maha-Kala, dat is de groote tijd van de eeuwigheid, op het oogenblik van de schepping. Prajapati, de grooten afloop van alle zaken. De Sanskrietse taal zelf doet al deze denkbeelden ineenvallen, door de woordelijke betekenis van de woorden. Kala zegt wilford, heet zwaar, en van het woord Ka afgeleid wordende, betekent Kala, verstrekkende; en van daar tijd. Eene meer bijzondere voorstelling van Bheera is volgens Somnerat: dat bij het geboortemoment van Shiva adem zou zijn geboren, om den hoogmoed der Devakels (of zuivere geesten) en der boetelingen te vernederen, en Brahma te verafgooden, die zich den grootsten van de drie goden genoemd had. Bheera rukte Brahma een van zijn drie hoofden af, en in den schedel vond hij de ziele bloed op der Devakels en der boetelingen. Veel fabelen des Indiase geloofs zijn loosten zedekundige lessen, zinnebeelden voor de gelovige: en deze inderdaad zijn daarvan grootelijks berekend. Maar het zou toch ook mogelijk zijn, dat hierachter een ware geschiedenis van geloofs-twisten of oorlogen verborgen zou zijn. C.J.C. REUVENS, OVER BRIEF gevoerd tuschen dezelfde onderdeel van de kost van de Braminen, die ziel vruchteloos legen Siva's bloedige offeren, ja zelfs het meest offeren, of wel tegen den vallen en de raadselvolle onbehaande dienst verzetten hadden, en zelfs de vervolgzuchtige geestdrivers van Bheereva, welke in die twist de overhand beiluden, en de zwakkere hervormers zelfs aan hunne wraak hadden opgeofferd. Een ander verhaal vertelt Bheereva geloofde in meerder bijzonderheden (zo) Daksja namelijk, een avataar van Brahma, was de vader van Siva. Evenzo, dat Daksja een plegtige offerande (een Jnana, Jnana, of Jagam) wilde verrigten, noodigde hij daarvoor alle de goden, behalve zijnen zoon Siva, die hij, uit hoofde van zijn ongebonden rede, te huis liet. Over deze beleediging nu geraakte Siva's vrouw, Parvati (dochter van Daksja), in woede, begaf zich naar de offerplaats, en, om haar offer te verontschuldigen, sprong zij in het vuur, en liet zich verbranden, daarna bracht Siva een vreeselijk wezen, in sommige legenden den Bheereva, of anders ook Fira-Bhadra genoemd, ter wereld. (*A. Burnier Verborg. Litteratuur, p. 115; wilford Mahavastu, Ref. V. p. 849, en VI. p. 477; Paterson aldaar VIII. p. 79; Sonnerat p. 337; MOOR p. 105-110, eil p. 177; POLIER p. 197; //. p. 382. v. Müller Glauben, der Hindus I. f. 431 t folg.; majbr Muthuk. Lex. v. Bhagavati en v. Bhadra'Kali, p. 184; ook v. Jagam, en Jagria; (welke denkbeeldig moet zijn als Juk bij polier p. 363-372). Dat deze legende op beiden toegepast wordt, getuigen MOOR p. 178; en ekskine tn svres in de beschrijvingen der beide van Elephanta en Ellora. SANICHB HEELDEN. I. APD. 53* 4t De veld, welke, na een hevig gerecht, Daksja overmande en het bovenste afloeg. Naderhand echter gaf Siva aan Daksja het leven terug, gegeven op deszelfs romp, in plaats van het afgevlagene bovenste, dat niet weer te vinden was, eenen ramskop. Dit verhaal, welk in de Vedische boeken regelmatig voorkomt, vermeldt eenen bepaalden persoon, en is dus, nog meer dan het verhaal van zonnenbaat om het aanzien van op een waar gebeurtenis betrekking te hebben. Er wordt ook, wel is waar, elders een Daksja genoemd, als vader van zevenentwintig dochters, die in den hemel geplaatst zijn, naamlijstig de zevenentwintig maansverkondingen: zinnebeeldige uitdrukking, waaruit men zou kunnen opmaken, dat deze Daksja een sterrekundige was. Maar het is een waren aanmerking van Colbrook, dat het er verre af is, dat men de namen van Indiaanse heiligen, en vorten, die dikwijks, ook raar bijvoeging van denzelfde vaders naam, terugkomen, altijd voor dezelfde persoon zou kunnen houden: daar het zelfs meermalen bewijsbaar is, dat zij tot geheel verschillende tijdperken behooren. Deze twee. Zijne aflevering, dat Daksja ruim 3000 jaren voor Chr. zou hebben geleefd, op sterrekundige gronden steunende, kan ik niet beoordelen. (Coleba. In de Veeiers Jf. Ref, p. 449, 450; zie p. 450) C. C. RECBNS, OVER DR1B twee Daksja doet dus naats ter zake; maar hij vermindert ook geenszins de waarschijnlijkheid, dat zijn naamgenoot een geschiedkundige persoon was. Het komt ons daarbij zeer geloofwaardig voor, dat de naam, wiens hoofd aan Daksja gegeven werd, betrekking heeft tot het oude en nog heden bestaande offer van een ram, in de Vraks vermelde plichtige Jajna, Jajnsa, Jagam, Juk, enz. genaamd, zijnde hetzelfde bloedige offer, welke de Brahmenen in persoon verrichten, en waarbij geen andere Kaste tegenwoordig mag zijn. De ram schijnt alhier in de plaats der afgechatte mensenhaar-offeren, of ten minste der offeranden van edele dieren, als een paard of olifant, getreden te zijn. Doch, Indien al Daksja een persoon was uit de geschiedenis, de godheid Bhrama of Prajapati behoeft zulks niet te zijn: wij zien in die naam niet anders, dan het zinnebeeld der eeuwigheid, der verwoesting, en der daarmee verbonden bloedige dieren- en mensenhuid-offeren: en in den strijd tussen die wezens, en Daksja, vormen wij wederom een oorlog te vinden, door zijn priesters en dweilende volgelgen met al te goede uitslag gevoerd tegen hunnen tegenstanders, insgelijks Brahmenen, aan wier hoofd een persoon, met naam Daksja, zich zou hebben te hebben. SAVANSCBEI BEKLEDM. I. A F D. § 3. 43 Gelijk Bheireva, die verfchrikkelijke betekenis, zo gisfeo wij, dat Fira-Bhadra, de moedige kwade geest en de held uit de kwade geesten, zal heeten. Vira en Virata hebben onder de Maratte een betekenis van heldenmoed en overwinning. Bhadra is wel de schrijfwijze, die wij hebben aangenomen als de meest gebruikelijke; maar Ensikin en Sykes, in hun beschrijvingen van de grotten van Elephante, hebben te vermelden, spelen altijd Bhodr. Wij vermoeden hierdoor Bhoda in de betekenis van kwade geest, welke die woord, volgens de beschrijving van de Boedisten, bij de Brahmanen bekomen heeft. De woorden schijnen een lange val te zijn voor de kortere daarentegen is volgens een algemene verkeerde uitpakkingswijze samengevoegd. Dit en ander zijn alleen in het voorbijgaan aangemerkt: wanneer wij, naar deze afdeeling over het opschrift op ons beeld zullen handelen, zullen wij vele voorbeelden van beide gebruiken verzekeren, ter opheldering van de verschillende vormen: Sjaka, Sjakra en Sjockra. Er is een persoon der geestdelingen geweest, en wel een Vorst uit de laatste eeuw van onze jaartelling, Vira-Bhadra genaamd: wij zullen volgens de referenties IX en 77, 109. Deze heeft natuurlijk met de godheid niets gemeen, dan den naam. De goden-namen toch worden niet altijd door mensen gedragen, maar worden ook aan landen, steden en gebaten gegeven. Aldus is het bekende Mjfore een verkorting van Mahishasura of Mahishavahara, de kwade geest des Duf fels, door Durj a overwonnen. Vergelijk meer p. 37 en laag p. 10. De groote tempelbeelden op Elephanta en te Ellora, Hellen betekenden, daar dan eens Bhairava, dan eens Virabadra genoemd wordt, geheel zinnebeeldig voor. Kleinere beelden, misschien allen van lateren tijdelijk, doen hem in een minder samengebrachte, en dus meer realistische gedaante voorkomen, soms met bijvoeging van Daksha met zijn ramshoofd. Dit schijnen echter onbelangrijke afwijkingen te zijn, waarmede wij ons thans niet ophouden. Het is aan de Indische godsdienst, gelijk wij vooraf vermeld hebben, maar vooral aan de school der Sivaisten eigen, dat sommige onderdeelen dezer school den vrouwelijken vorm der godheid uitgesluitend vereeren. Dit is ook voornamelijk het geval met Mahadevi, de gode of de vrouw van onzen Bhairava of Mahakala. Ook zullen wij later te staan komen. Wij hebben dan van bloedige offeren, en zelfs van menselijke offeren gesproken. Inderdaad moeten er niet alleen oudere tijden bij de school van Siva vele menselijke offeren gepleegd hebben; maar deze schijnen zelfs nog heden ten dage in verschillende kleine, meer of minder onafhankelijke vorstendommen van het Indische schiereiland, zijnde veelal roofnationale en zeeroovers-nesten, niet geheel en al afgeschaft zijn. Onder andere recente men, dat dezelfde nog bestaan bij den Kharasanse stam in Kokan (Qa.). En de heimelijke offeranden van mensen aan Kali, de vrouw van Bhireva, uitgevoerd door de Kurradi - Brahmen, zijn eerst voor weinige jaren door den Peshwa der Maraten, te Poenje, om de kracht, en gester door de doodstraf der bedrijvers, en de verjaging der geheele secte (sb). Of dezelfde op Java ook in gebruik gewest zijn, en dat Bhireva in alle zijn verfrightelijkheid aldaar gedien zij geworden, is een vraagstok, welks beantwoording, zoo ver zij ons mogelijk is, tot na de beschrijving der beider kan worden uitgesteld. Thans moeten wij Bhireva eerst nemen, zoo als hem de eigenlijke Indiaanse leer doet kennen, ten einde de zin van de beelden, waarmede ons beeld overladen is, zoo veel te beter te begrijpen. Mensen-offerend kunnen niet verschillende wijzigingen van bijgeloof en dwarsbogen ontstaan zijn. Paterson en Muntend willen daarbij eene verzinnelijking vinden van het beeld des allerhoogste. Een dergelijke voorstelling wordt gegeven van een zinnebeeldig offer, welk voor het bovenstaande in de plaats is gekomen. Zie verder meer p. 145; Maurice Indian Antiquiteiten II. 45; en V. 469; Polier //. 371.9 DUBOIS India, p. 346, 490; LANZONI //. 197; //. I43. Ook de Koli, Konkan, zal dezelfde teek zijn als Konki, Kernkern, bij langes //. p. 75, en verder: zijnde een zewozuivkust. J. Malcolm Bomb. Tram. HI. p. 86, Digitized by Google I. C. RSDVENS, OVER DUITS ver (lindenden tijds (a). Doch even zeer kunnen deelne ingefswitcht zijn om zicht een schrikbarende godheid in heel algemeen goed te maken, — of wel om enige bijzonder doel te bereiken, — of eindelijk zelf, als toverdiensten, om door bovennatuurlijke krachten zichzelf te bevoordelen of een anderen te beïnvloeden. De voorname bron (fr), waaraan een schrijver, die de oorspronkelijke talen niet magrijpt is, de leer omtrent de mensenheden kan putten, is de Rig Veda - djaja of het bloedige hoedschrift van de Kalika Poerarm, een van de Indiase heilige schrijven (geboekt door andere schrijven en leerstellingen beëindigd), van welk hoofdstuk door Blaauw in de historische Rig Veda een verandering is geleverd (c). Geven wij een overige Paterson JStat. Ref. VIII. 583, munter, Religion der Kshatriya f. 18. {Koppenh. 1821. 4.) Het is mij vergund, in de uitlegging van Bhagavad gita merkwaardig te vermelden van eenen der nieuwste schrijvers van dit onderwerp, namelijk Müller, Glauben, Wissen und Kunst der Alten Hindu f. Dezelfde noemt hem (blz. 431) een vorm van Shiva, als licht der kennis, hartverwarming, straffer der kwade begeerten, des valse hoogmoed van boetelingen, enz. enz. Op gelijke wijze spreekt hij over Virabhadra. Ik vrees, dat het zulks te veel uit sonderbaar alle opmaakt, sonder aan andere broeders, vooral die der beeldende kunst, geput te hebben. («) Jfax. Ref. V. 371—391. Aan deze vertaling maakt dezelfde KULI. Müller (die voor algemeen, over de Engelsen een zeer opmerkenswaardige Digitized by Google JAVAANSCH BEELDEN. I. A P D. 53 47 sigt van de platen daarin voorkomende, welke ons onderwerp in verband brengt, Siva zelf, in die hoofdwerk, het woord, onder anderen, aan twee Bhairava's. Wij willen hier de spelling van Bhairava volgen; zijn zoonen, Bhairava en Bhairava (p. 369, 377, 378 en 384) (a). Over deze zoonen heeft Bhairava een volledige verhandeling beloofd, welke ongelukkigerwijze is achtergebleven. Maar verminderd nu is, dat Bhairava (Bhairava)* even zeer als Maha-Kala, vleesch een andere naam is voor Siva zelf (een beperking, welke in die gevallen door avatara niet zeer wel wordt uitgedrukt), zo wel als Bhairavi voor de vrouw van Siva (c); en vermindert er in die hoofdwerk ook Bhairavi's (d) vermeld worden, vermoedt verminderd {vierkantig oordeel), in zyn eigen ciauten der Hindus. Se, het verwijt van ongetrouwheid. Jammer, dat hij dan de fountains niet heeft aangewezen, daar hij uit de Roepalsadjaja toch een klein stukje geeft (f. 389 ff. 324. Het kan niet dan zijn een schrijf fout zijn, dat Lancelot p. 108, de vertaling aan colebrook toe schrijft: elders II. p. 142, 143, geeft hij den laatste luik op. («) Zoonen van Sita noemt ze moor 00k: 49, tmt *. (i) Wilvoro, Ref. III. 371; moor 45. (0 Mooa. p. 177. Eene klasse van ontoegenehende vrouwen, die hielden zekere Indische heiligen, Brahmense, Jeven, beoosten ooit Gheerev's (Kanale 77, 142, e., uit ward) zijnde misvormd genoemd naar Bhara; en wellicht DOT C. G. ROOTVELD, OVER DIT ten of vrouwelijk der Bhairava's; zoo is het waarschijnlijk, die uit onbekende Bhairava's zelf evenweinig verchstend vormen zijn van den hoofdperson Siva. Zoo wordt ook, in die hoofdstuk, de uitdrukking gebruikt: „Kamatsjija, Chandika (twee „karakters van Devi en Bhairava) die de zes vormen aannamen."(p. 373). Aan deze Bhairava's nu (p. 371), zoo wel als aan Kali (of Maha-Kali), worden niet alleen allerlei dieren, leeuwen, Duivels, paarden enz. maar ook menschen geofferd. De menschheid leest bij deze lezen der koelbloedige beschrijving van de plichtigheden, welke er noodig waren, om zulk een offerande op een der godheden aan te nemen. Maar nog enige plaatsen komen er voor in die hoofdstuk, welke tonen, hoezeer de naam Bhairava in deze geheele handeling was ingewoven. Het menschelijke - offer kon worden op eene plaats van eerdienst, of op eenen openbare begraafplaats worden volbracht. Die begraafplaats, zegt Siva, „is mij voor, en heet Bhairava" Verder roept de offerande geschieden in de oostelijke dezelfde als de Linga Basivi, of vrouwen van den Ungarn, dat is van de sekte des Ungarns, het zinnebeeld der wijsheid. Zoo heeft men ook de Gandharva Basivi, vrouwen van Caroeda, behorend noodzakelijk tot de sekte van Vishnu. Wiens voertuig en zinnebeeld de arend garuda is. (Moor p. 72 enz. Het is niet duidelijk, of deze naam Kamatsjija of KamaVasia moest heeten. Digitized by Google JAVAANSCH GEELDEN. I. APD. $? Afdeling der begraafplaats, welke afdeling aan Bhairava gewijd was: het hoofd aanbod der godheid aangeboden worden in de zuidelijke afdeling, de bewaarplaats der schreden, aan Bhairava geheiligd (p. 378). Onder de offeringen wordt ook vermeld een Sarabha, een fabelachtig woest dier, gezegd acht poten te hebben, op het Tandava-Šhaga geborgen te leven, en jacht te maken op de wilde zwijnen: die dier wordt aldus aangesproken: „Gij die "Bhairava geheeten wordt" — (p. 379) en (p. 577) Eindelijk wordt er een Bhairava-tekst vermeld, (p. 384) waarschijnlijk een der formulieren of litanieën, in dit bloedige hoofdstuk voorgelezen. Ten gevolge van dergelijke, onder het volk verspreide, denkbaren, is dan ook Bhairava's voornaamste woonplaats op de kerkhoven en begraafplaatsen (a), te midden onder de fjakah, die de liijken al huilende komen opgraven en verlinden, en te midden onder de peVatsjes, die kleine kwade geesten, welke Siva of Bhairava als hunnen heer erkennen, zijn gevolg uit tunnen, en zij voornamelijk op de kerkhoven ophouden, om de levenden te plagen. Die dwergjes komen overeen met de kaboutermannetjes en geesten lutins van het Europese gemeend: hun naam, peVatsjes, wordt door de Christen-Indianen gebruikt, om het denkbeeld van duivel uit te drukken. Zij zijn die kleine belachelijke figuurtjes, waarop Siva leunt in de beeldwerken van Elephanta, bij niebühr en bij de bresgrot afgebeeld (p. 371). C. I. C. REUVENS, OVER ORIB (p. 50) In de Malati - Mahavamsa, een beroemd Indisch drama, door colebroege hoogelijk geprezen, en gelijk geplaatst met, zoo niet hoger dan de Sakontaka, komt een dubbel schrikbarend toneel voor, overdreven en ongeloofelijk voor de Europese beoordelaar, maar uitgebreid dichterlijk, en zelfs in den aard der volksbegrippen duidelijk, dan een prozaïsche beschrijving doen kan, leerende dat Mahavamsa, zoon van den minister des konings van Viderbha, is de minnaar en hemelse verloofde van Malati. Deze zijn bruid wordt inmiddels aan een oude gunsteling des konings toegezegd; en Mahavamsa, in zijn wanhoop, gaat des nachts op een kerkhof, om het levende vlees van zijn lijf aan de schimmen en kwade geesten, de preiatsjes, te verkoopen, als een tovermiddel om hun bijstand te verhinderen van die gevreesde verbinding. Maar, terwijl hij aldaar rondwandelt, komt hem het angstaanjagende geschreeuw van zijn geliefde ter oor, welke door eenen tovenaar van beroep gevangen, en op het punt is van aan de meergenoemde godin Kali opgeofferd te worden. Hij vliegt naar den tempel, ontrukt zijn Malati aan den tovenaar, overwint en verjaagt die booswicht, en het stuk eindigt, na vele andere toneelen, met het huwelijk van Mahavamsa en Malati. De naam van preiatsje, wordt ook gegeven aan den brandende lente wind. Magazin über Jßen. I p. 110. Colebrooke, on Sanskr. and Pracrit Poetry. Londen: Reprint. X. 45. JAVAANSCHE HELDEN. I. AFD. J 3. 51 De plaatsen, welke het meest voor ons oogmerk geschikt zijn, luiden als volgt: Madhava (rond' de hand): „ Mensen - vleesch te koop „Echt ongewond vleesch van de ledematen van een mensch „Koopt, koopt! u „ Hoe overhaast vlugten de peETERSjes van hunne schriklijke ge« „ daar verlatende! Ach, wat zwakke wezens! „ (Hij wandelt verder). De weg van dit kerkhof is in duitsche hands. Hier, vader mij, is de rivier, waaraan het grenst: „ verfchrijdend is het geklank van den stroom, die zijne kanten „ afbrokkelt, terwijl de wateren tussenuite staken van bekkens „ liggen opgehouden worden; en ijselijk weergalmend de oevers van „ het gehuil der fjakals en het gekras der uilen, die in de „ naaste bosjes schuifelen." Dichterlijk was het gewis, de peETERSjes te laten vluchten op het aanbod van zulk een stoïcijse euveldaad. Ondertussen getuigt Ducois, dat de tover- formulieren voornamelijk aan de peETERSjes, en de bhoota's (de dementen), zoo wel als aan de Kali zelf, onder den naam van Maran Devi (godin des doods) worden gericht: en dat men, om de grootste mogelijkheid van deze middelen te zien, dezelven met een menschen- of dier, vooral van een jong meisje, bezegelt. Laat ons thans bij de voornaamste beiden van Siva of Vita-Bhadra een oogenblik verwijlen. De G. C. RBUVEKS, OVER DRIE De voornaamste Beeldwerken van Elephanta, reeds meermaals vermeld (zie 38, en 39 nog 0), hebben in den mond twee fluitenden om het lichaam een krans van menschenhoofden, en op het haar een bekken, halve maan, en lang. Van zijne acht armen zijn de twee achterste bezig een gordijn over hem te trekken, en vier andere, nog bestaande banden houden een zwaard, een menschelijk offer, een schotel waar deszelfs bloed te vangen, en een beker, bij alle godsdienstplechtigheden in gebruik: twee banden zijn afgebroken. Hiermee komen de beelden te Elephanta, door veranderinge in verschillende bronnen dan eens Beeldwerken, dan eens Vira-Bhadra genoemd, op gerichte wijze, naast elkaar overeen. Dezelfde zijn eerst beschreven door sir Ch. Malet in de Asiatic Researches; naderhand door een schilder waars in Daniell's View of India, maar onlangs meer oordeelkundig en met meer afzonderlijke teekeningen door den kapitein Sykes in het derde deel der Bombay Transactions (a). Het grootste beeld, door hem afgetekend, heeft een krans van rozenkrans hoofden, niet fluitenden; het houdt in plaats van de beker, een stok in de hand; en in een andere hand, een tweede menselijk offer. Een ander beeld heeft wel. Digitized by Google JAVAANSCHE BEELDEN I. Afd. J g* 53 Wij denken schrijfkundig gekleed, maar in een tweede hand, in plaats van de been, een damaro of klein dubbel trom. Laat ons zien, hoe vele gelijkens ons Javaanse beeld heeft met dat van Elefanta. De ontelbare rijkdom van de Indische fabelkunde doet de afbeeldingen van dezelfde godheid ook in het oneindige verklappen, meestal naar mate dat eenig bijkomend eigenaardigheid meer of minder schrijfelijk moet worden uitgedrukt. Dit leert de ondervinding. Maar tevens oefent daarop de grootte der afbeelding, de kracht der grondstof, de rijkdom van den onderwerp, en de plaats die het voorwerp befaamd moet, ontwijfelbaar grooten invloed. De Shivalingam van Elefanta en Ellora hebben meestal acht armen, terwijl de onze er slechts vier heeft, maar gemeten beelden zijn ook, naar een matige berekening, formeel bij de zeven, ja zelfs bij de drie voeten hoog, terwijl het onze slechts in 60 duim, dat is ruim vijf voeten, in hoogte heeft. Dezelfde beelden trekken met twee hunne armen een fluiter over het hoofd, een sprekende voorstelling van de duisternis, waarmee het heelal zal overdekt zijn na de vernietiging der wereld, en welke te gelijk door het woord Kala wordt uitgedrukt. Deze gedachte is -aangegeven G 3 Digitale verzorgd door Google 54 C. J. C. REEUWENJ, OVER DRIE VIJANDEN viet aangeduid bij onzen Heilige, maar het gedeelte van de helft der armen en van den vijand is ook onder de beelden van grottempels niet geheel vreemd, daar beide deze eigenaardigheden aan een tweede Heilige op Elephanta ontbreken (a). De gemeente grootere beelden hebben buitendien, ten teken van den bloedigen dienst, dien zij vereren, een of twee menselijke wezens, die hier als offer dienen, in de handen; en daarbij de offerblaadje, en offerchaal. Soms worden deze menselijke wezens bestempeld met den naam van Daksja, of andere tegenst anders van den Siyadienst. Wij geloven niet, dat er, ten minste oorspronkelijk, meer Daksja's dan eenige andere mensch, mee gemeend is geweest, dewijl nagenoeg alles in de beelden van Siva zinnebeeldig, en niet gescheiden ongerijmd, schijnt te wezen. Maar, bij onbeeld, wordt het gebrek van dergelijke ten offer bestemde lichaamen rijkelijk vergoed door de menigte van menselijke delen, waarin Siva zich, als zou hij, schijnt te baden (by. Wij willen elk attribuut afzonderlijk beschouwen, en zoo zullen we de schelden, zoo wel als de wapenen, ons in de oogen vallen. De trisula, drietand, is een der kenmerken van Siva en van (b) Beschreven bij verhopen, Bombay Transactions. /. 437, 438. (b) Enkele menselijke schelden brengen een beeld tot de fuste van Siva in het algemeen : zie boven, bl. 36, noot a. De grootere menigte van deze en andere teekenen der verwoesting bepaalt de fuste bijzonder karakter. Digitale verzorgd door Google JAVAANSCHE HEELDEN. I. AFD. § 3. Sinds de oorspronkelijke editie van 1857 zijn er meerdere aanpassingen nodig om de tekst overeenkomt met de huidige normen van spelling en grammatica. Hieronder staat de geëdisete tekst met de correcties aangegeven tussen haakjes. Sinds de oorspronkelijke editie van 1857 zijn er meerdere aanpassingen nodig om de tekst overeenkomt met de huidige normen van spelling en grammatica. Hieronder staat de geëdsisteerde tekst met de correcties aangegeven tussen haakjes. 55 Shas avatar (d): deze woorden door ons beeld in de achtste rechterhand gehouden. In de voorste rechterhand houdt hij een kort zwaard of dolk in den vorm van een kris, korter, doch anders van dezelfde aard als sommige der hedendaagse kriszen, die bij raffles zijn afgebeeld en in de achterste linkerhand een damaroe, of dindima, of dubbele trommel (c), alle inzgelijks algemene kenmerken van Shiva, van deszelfs vrouw, Devi, en van de avataren van die godheid, gelijk uit de aanhaling hierboven der platen en tekst van het Javaanse Pantheon kan blijken. De trissela, die oorspronkelijk een wapen was, werd aan den vlam eigen, bij welke de dienst des Ungarns te huis behoorde, gelijk de oorlogsschijf (qjalakra) bij de Fisjnoevisten, werd door den kolonel mackanzie in veel Javaansch beeldwerk voor een schep genomen. Paterson Shiat, Ref. FIII. p. 562 j moor , p. 362, 482. Zie ook bij denzelfden pl 942, n°. 3; en pl. 472. T. I. pl. 112. Vgl. moor, pl. 402, n 9, 3; rafpl. Java II. ph 3, n°. 6; en, bij langle*, een der platen tegenover bl. 297 van bet / D. Moor, p. 482, 523, 992; pl. 7, 14. W. jones ondersteunde, dat wat wij een dubbele trommel noemen, een zandloper is, als een twaalfbeeld van den tijd; naar uit de noot van moor, p. 482 (noot Q) moeten wij opmaken, dat het gebruik des zandloopers bij de Indianen, in vroeger tijd, nog twijfelachtig is. Schoopier sangezien: een onderstelling, die door de vorm der trishoela op een paar platen bij Raffles schijnt ondersteund te worden. En waarom zou dat niet even mogelijk zijn? Laten wij de trishoela dus ook hier voor een schep ter aanzien. Eerder, bij voorbeeld in de beeldjes van Durga, wordt de trishoela dadelijk als een soort gebruikt; in een oud Javaansch handschrift is dezelfde onder de tekeningen des dierenriems te vinden als een gewone pijl op een boog en in een Javaansch gedicht, de 'Vishwa', wordt de trishoela ook een pijl genoemd. Indien dat woord niet volledig door de vertaler erbij is gevoegd. Aldus komen er ook in een handschrift der Ayn-Abari of beschrijving van Indostan, op last van Keizer Akbar gemaakt, krispen of dolken voor, met twee en drie punten. Deze aanmerking ben ik de hoogleraar van Lennep verschuldigd. Dezelfde vertaler mijt zoo waar voor, dat ik ze naderhand, zonder zelfbewust te zijn, dat ze de mijne niet was, in den tekst heb ingelascht. Ook wordt de trishoela wel eens eenvoudig soela genoemd, waarschijnlijk hetzelfde woord, dat sonnevat, volgens zijn gewoonte, op te schrijven, en als een attribuut van Bhairava opgeeft, zo van hier, dat Soela of Sjola als een bijnaam van Sha zelf voorkomt. Het bandje of wimpeltje, aan de trijpel hangende, is een blootvleesje. Het is ook in een hedendaagse tekening bij de moor en vervolgens elders, te vinden. De dolk of kris in de voorste rechterhand van Bheireva, door mij nog niet aan de bekende beelden van Elephanta of Ellora omringd, komt voor op een niet zeer oud koperen plaatje, Bhavani (Devi) voorstellende, dat bij de moor is afgebeeld. De dubbele trommel, met twee houten balletjes aan een ijzeren draad daaraan hangende (gelijk die van Bheireva ook verbeeld wordt, hoewel slechts met één balletje), is nog heden ten dage bij de waarzeggers in zwang. Ook dient in de tempels... Raar voorbeeld van trommel (schijn van eenigen anderen vorm) om de rook in de lucht: en de viool hiermee bespeeld, is de voornaamste van den troep, en als een soort van orkestmeester (/). Ik twijfel naauwelijks, of deze dubbele trommel is een bijzonder teken geweest der Steden, gelijk de Fisicohebben kennelijk zijn aan het blazen op den grooten zeehoorn, dank genaamd, welke derhalve ook het gewone attribuut is der beelden van hunne godheid. Hetgeen in ons beeld beeldenstot de eeuwige Bhairava of Vairava, is de overvloed van technieken der verwoesting: de scheuren vanden, de krant van afgevlogen menschenhoofden, de bekkenselen welke hij in de hand houdt, welke zijn kroon uitmaken, zijn oorringen, halsketting en armbanden verliezen, en den troon omgeven, waarop hij gezeten is; en eindelijk het viervotige dier, hond of jakal, waarop hij, wellicht dronken, scheint te rijden. De scheurtanden in de bovenkaak heeft onze Bhairava geen met die van Euphanta, volgens het uitdrukkelijk getuigenis van Irskine, schoon dezelfde in zijn plaat niet getekend zijn. Volgens het boek India p. 404, en volgens de schrijver van Hindoostan in zijn plaat p. 57, en volgens Paterson in zijn werk Ref. VIII. p. 51, schijnt de zeehoorn ook bij andere beelden in gebruik te zijn: misverstand door na volgving van de Vishnuchittten. Althans de opgave van Du Bois is zeer fietzig omtrent de laatstgenoemden. In een paar bronzen beelden, zijn de Moors en de vrouwelijke Mahakali gegeven. Digitized by Google NBA NSCHET HEELDEN. I. AFD. J 3- 59 De krans van afgevlagende menselijke hoofden, mond mala of roemala genaamd, sjal tot de kleedij te behoren. Anderen dragen een hangende krans, met gouden platen, een drieluik gefcenterd voorzien. In de plaatjes van het werkje, Hindoestan in miniaturen, volgens de teekeningen van Leger, kan men zien waarvan het beste denkbeeld maken, omdat dezelfde gekleurd zijn. De Leydse Brahma, evenals Bhairava, van Sitiga Sari afkomstig (zie boven bl. 31), is kostelijk met deze guirlandes uitgedost. In plaats van dezelfde, draagt Siva, onder verschillende karakters, een bloemenkrans, puja mala genaamd. Mala betekent echter niet alleen halssier, halsketting (collier); maar ook rozenkrans (geba), welk voorwerp bij de aanbidding-oefeningen der Indiërs in groot gebruik is. Bij de beelden van Siva is het gebruik twijfelachtig dat. De Moor pl, 07 cn a8; p. 150, 159. (*) Moor p. 62. In het woord mond zal de betekenis van //*, of dergelijke, opgeblazen liegen, gelijk wij zo ook hopen te tonen. (c) Zie de Trimoerti (welke afbeelding eigenlijk Siva moest betekenen), Brahma, Ganesh, en Surya Mania, (d) Moor p. 99, (e) Moor p. 70; syvbs, Bombay Trans III. p. 268, 374. (f) Moor p. 11. 60 C. J. C. REUVENS, OVER DRIE dat de EC krans enkele kleedij zoude behoorden, hebben wij daarom niet volmondig durven zeggen. Maar, ora verder te gaan, de mundmaska van Bheireva bevat uit vijftien hoofden; men raakt echter voorontelten, dat er nog een of twee door de voorste Imkerhand bedekt zijn, zodat de krans met 16 of 17 hoofden zoude versterd zijn geweest. Dan de hoofden hebben nog een merkwaardige omstandigheid dat namelijk het eerste aan de rechterhand des beelds (aan des toekomst onderhand) en het vierde, en verder het dertiende (of het derde van de zeventien hoofden), de tong uitsteken. Deze beweging, deze gest, indien wij die woord hier mogen gebruiken, is de natuurlijke uitdrukking van ijzing, van krampachtige trekking van het afgehouwen, vergiften gewurgde nafgerukte hoofd: en komt afzoodanig ook voor, in de Griekse kunst, bij de oudste voorbeelden van het Medusa hoofd Ook in andere Indiaanse beeldjes vindt men die uitgestoken tong: bij den reus Tripoera, door Siva vertrapt is dezelve denktijck aan dezelfde oorzaak van ijzing, of krampachtige beweging. 