title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: Die Gerüchte von bevorstehender Ankunft schwedischer Truppen in Pommern und von Seerüstungen des Staats ungegründet. Der Staat wird beim Kaiser die Statuation des Kurfürsten befördern. Verhandlungen mit Sachsen. Apr. Er hat mit Verwunderung aus Amerongen's Schreiben an den Prinzen vom 13. ersehen, dass er bei Anregung der Allianz mit Spanien und der Association sich für nicht instruiert erklärt hat, während er doch die Intentionen Spaniens und besonders des Staats darüber kennen musste, und so eine Gelegenheit unbenutzt hat vorbeigehen lassen. Dass die Staaten bei ihren Irredenten Beschlüssen beharren, kann er aus ihrer gestrigen Resolution ersehen, und auch Spanien will nach wie vor unter den bekannten Bedingungen 200,000 Rthr. bar und 300,000 Rthr. terminweise in Assignationen bezahlen. Auf die besondere Allianz des Kurfürsten mit Spanien verzichtet man. Dass ihn der Beitritt in die Association in einen Krieg verwickeln würde, hat der Kurfürst nicht zu befürchten, da der Kaiser und Spanien nichts Tätliches beginnen werden, so lange noch Aussicht auf friedliche Ausgleichung vorhanden ist. Ich weiß dann nicht, wozu immer wieder besendungen herüber können, dienen, nachdem jetzt Schicksal es schon explodieren und keinen Vorteil mehr tun: nicht, dass es an den Staat nicht sehr angenommen sein, dass man sich hier erklärte, explicieren rät ein van S. C. D. Ministers. Want ich wünsche van ganzem Herzen, dass man hier jemand haben, auf den man sich könnte verlassen und die nicht an den Herrn Ambassador von Frankreich hier bekant machte, alles, was man ihm sagte, daraus ich viel staatsgeilchen könnte ausnehmen. Want dann hätte S. C. D. gesehen, dass diesen Staat in diesen ganzen Krieg so viel Reflexion hat, auf S. C. D. als auf jemand von ihr alder beste Freunde. Wat den Heer Bierman aldaer heeft uitgevoert of uitgevoeren, weet ik niet; uit het geen hij aan de Lüneburgse Heren heeft aangebracht, ziet men seer wel, wat Woeste desselben ingenomen, die Maj. voorheeft en hoe hij zich zoekt meester te maken van de gehele Nedersaksische Kreis, en dat zijn desseinen daaromtrent zijnzelf, die Gefahren ihr dänischen Pline. 681 de Coning van Denemarken, Christian de Vierde, voor gehad en al verre gebracht, had, en zal U H. Ed. derhalve voor wellen kunnen denken, wat het antwoord aldaar is geweest. Ik beken, dat het mij onbegrijpelijk toefijnt, dat S. C. D. zoude kunnen aanschouwen, dat de oorlog in die kwartieren aengezetten was, want ik weet niet, wat voordeel S. C. D. daar uit zal trekken, en kan mij niet voorstellen, dat het aan S. C. D. niet ten allergehoorste suspect is, dat een Fransman (wiens zoon van gereformeerd papier is) het leger van Denemarken in die gewesten zal komen mogen; dat Denemarken zwanger gaat, om een Frans leger aldaar desgelijks te doen komen, en dat zulks aldaar een zo grote macht, die niest van Vrankrijk zoude afhankelijk zijn, bij een zal komen, dat men daar naar niet zal weten, hoe men het stellen kan, en seker door alle de voorbereidingen zal men niet anders effectueren, dan dat off een generale oorlog zal ontstaan of dat Sweden geobligd wordt in de Fransche partij weer te keren. Want ik kan U H. Ed. heel wel verzekeren, dat Vrankrijk op deze uit door de Graaf van la Guardie ten uitersten werkt, om de Sweden weer in haar hoek te krijgen, en niets spaart van dreigementen aan de ene en beloften aan de andere zijde, om tot dat haar voorstellen te kunnen geraakten. Ik wens daarom wel eens te weten, wat S. C. D. eigelijk beoogt; want het kan in mijne gedachten niet komen, dat S. C. D. zoude willen zien den aanwas van de Fransche macht, of dat die zoude willen advoueren de proceduren, die de Fransche gehouden hebben, om aan het Rijk en aan Spanje te ontnemen, 't is gegeven aan haar sinds de jongste vrede ontnomen is. Indien S. C. D. niet dat, maar de vrede voor heeft, zo kan die immers op geen eerlijker wijze worden gevorderd, als op die, op welke wij het treffen te doen. U. H. Ed. weet, dat desens Staat noch bij vrede noch bij oorlog eenige de krachtste particuliere voordeelen oft avantages beoogt, dat hij alles alleen doet, om te mogen bekomen een gemeene veiligheid, die bestaan moet in een goed verstand tusschen alle de geïnteresseerden en in een goed vertrouwen, dat men de anderen tegens op comment geweld sal naar secureren. Wat nu weer desenaangaande na gegeven zal moeten worden of niet, daarop hebben H.H.M. hier nooit willen verklaren, om dat zij buiten haar geallieerden geen reijen uit haar leer konden snijden en het niet te pas kon komen, dat zij haar explicieerden, zo lang men in geen onderhandelingen was. Der Graf de Heye, Ermin et Reclam, Memoires, I, p. 206 u. 268. dat immers een conduit is, die bij niemand gelust of misverstaan kan worden, en dat S.C.D. eenige zwehrighheid kan hebben, om die voor te volgen, sulgende naar mijn geringe optiek geen oorlog te vrezen of te verwachten, zijn, indien Vrankrijk ziet, dat hij alles op het lichaam zoude krijgen, indien hij iets nieuws begint, en de Keizer en Spanje in geen staat zijn, om iets nieuws te beginnen; immers als de Keizer en Spanje in die staat zouden zijn, zoude Vrankrijk die wijsheden wel hebben, om dat voort te komen door onderhandelingen, dewijl hij wel weet, dat alle de geallieerden de vrede verre voor de oorlog proberen. Maar bedroeft mij de ongelegenheid van S.C.D., des te meer, om dat ik wel weet, gelijk ik geloof, dat S.C.D. ook wel bekend is, dat Vrankrijk S.C.D. en desselfs Doorluchtig Cheurhuys zeer tegen is en alles, wat tot verklaring van die tegenstellingen kan strekken, gerne zal ondernemen, en dat alles, wat men nu voorgeeft, maar dient, niet om S.C.D. interesse te willen verhinderen of die bewijzen van affectie te willen geven, maar evenmin, om door de divisie van verschillende Princiën en die tegenspartijers te inciteren de fundamenten van zijn grootschap vaster en vaster te leggen en te overrompelen alles, wat hij middlerwijl zal kunnen meester worden. Eutichius, het zal veel aan de wijze conduct van S.C.D. hangen, dat men of tot een heilige vrede of tot een miséráblelen oorlog komt. Indien S.C.D. bekommert is, dat Zweden iets zoude mogen attesteren, of onwgenereus in aandacht zijn, van dat Zweden een groot aantal militie op den Duitzen Boden zoude mogen brengen, of zo S.C.D. C. D. Daarin iets anders beoogt: Ik bid je dat ik het mag weten, want ik geloof dat wij hier ontrent zo wel nu als voor het toekomende S. C. D. zo veel genoegen zullen kunnen doen hebben, als deselvs in redelijkheid zouden kunnen wagten, en kan ik Uw Hoog Edelheid verzekeren, eerst, dat niet een schip, ja niet een man van deze Staats naar Göteborg gezond is, dat niet iets ter wereld is besloten of geresolveerd, om de Sweden tot het transport van Troepen te verspoken of dat transport te faciliteren, en dat Sweden zelfs niet genegen is, transport van Troepen derwaarts te doen, indien of zijn eigen nood of die van de Geallieerden hem daar toe niet obligeren, en ik wil geern bekrachtigen dat ik ook onder die geen ben, die raden daar mee te doen, om te doen zien, dat men van deze zijde niet zocht oorzaak of aanleiding tot ombraging te geven. Ik kan niet loogeren, dat verschillende malen is gesproken van de hulp, die men de anderen moet presteren, in cas yemand Wierde geattaqueert, maar ik kan daar over wel bijvoegen, dat men dat raar van Denemarken als van S. C. D. gevreest heeft, en hoevel S. Kon. Maj. van Denemarken ons een groot reden van ombraging geeft en dat de Heer Rijkskanselier Graaf van Ahlefeldt al een heel wonderlijke taal tegen de Heer Møller gevoerd heeft, en men nu weerhoudt voorheeft den handel van de ingesetenen deze landen aldaar ten uitersten te inconveniën, zo heeft men evenwel aan deze zijde noch niets in het aldergeringste ondernomen, om dat men aan S. C. D. D. wilde doen zien, hoe seer men hier traght om alle nieuwigheden voor te komen. 'T is waar, dat wy besig zijn met een considerabele Equipe, raar meer om ons daar van te kunnen dienen, als om daar mee voor af iets te doen; want men doet de schepen nu maar prepareren en gereed maken, om des nood spoedig zee te kunnen nemen, zonder dat men tot nog toe over haar employment heeft gedelibereert. Men heeft hier ook veel gesproken van de Alliantie tussen de Keyser en Polen gesloten en van wat effect die zou kunnen hebben, om Sweden in cas van nood te kunnen assisteren, maar wy hebben ook in die discursen seer klaren doen blijkken, dat wy niet zouden kunnen lijden, dat S.C.D. benedenstelsel zou worden, en blijven nog van die vaste intentie, om S.C.D. ook bij den Keyserlijken Hove te doen bekomen alle redelijke satisfactie, zodat ik waarlijk kan zeggen, dat deze Staats S.C.D. en syn interesten immer soo seer overwogen als haar eigen, en dat S.C.D. niet alleen niet te vrezen heeft, dat deze Staats officieel zou willen aanzien of conniveren, dat aan S.C.D. de geringste ongemakken zouden worden toegebracht, maar dat zij S.C.D. tegen sodanige enterprises zelfs zouden helpen en assisteren, hoewel zulx niet zouden kunnen geschieden, indien andere haar of haar geallieerden zouden willen aanvallen, en dat S.C.D. Haar met die attackerende soude willen voegen, dat sy niet kunnen vertrouwen en achten soude een van haar aldergrootste ongelukken te wesen. Ik sal daar niet meer bij doen als alleen, dat daervan nog een evidente proef kan syn, dat den Heer Envoyé van Saksen voorgetrage hebben, dat men de te maken alliantie daarmee soude limiteren, dat S.C.D. van Saksen niet gehouden soude zijn eenige troepen te geven, indien de geallieerden met S.C.D. van Brandenburg in misverstand zouden vallen, zo goed wel als Zweden daaraan aanstoot gegeven, en bidde ik U H. Ed. derhalve, dat U H. Ed. de onderhandelingen aldaar zo veel mogelijk wilt voortzetten, immers S.C.D. van alle verdere engagementen dehorteren en verbieden. IX. Verhandlungen. Aber eine neue Coalition. Om den Dänen te bewegen van tot geen festigungen toe te treden, konnten S.C.D. verschoeid hebben, dat men alhier voor desselfde interessens ook het uittredest respect heeft en houden zal. Amerongen aan de Rathspensionär. Dat. Potsdam, 24. April 1683. [Empfang des Schreibens vom 17. April. Geheime Conferensen mit dem dänischen Gesandten. Andien bei dem Kurfürsten. Dessen Klagen über Schwedens feindselhaftes Verhalten. Ablehnung jeglicher Allianz mit Schweden. Einem besonderen Vertrag mit dem Staat ist der Kurfürst nicht abgeneigt. Braunschweig - Lüneburg. Derfflinger und der Kurprinz.) 24. Apr. Er hat Page Ts Schreiben vom 17. empfangen mit der Nachricht, dass allgemeinen Gerüchten zufolge zwischen Frankreich, Dänemark und Brandenburg abgeschlossen sei. Soo veel tot nog toe hebben kunnen onderzoeken, geloven niet dat er iets effectief dien aangaande is gesloten, alhoewel de gestage conferentie, die de Heren Bierman deze week met de bewuste twee Ministers tot Berlijn en heden hier heeft gehouden, en buiten de welke geen van alle de Geheime Raad of andere daarvan iets voorkomt, sommige doet geloven, dat wat belangrijks wordt behandeld, waarvan de welgeïntentioneerde het best vertrouwen niet en hebben. Ik heb gisteren de eer gehad, een uitspraak afsonderlijk met S.C.D.M. meest over onverschillige zaken te spreken, en onder anderen vanzelf verstaan, dat de Heren Bierman hem zou hebben gezegd, dat de Koning van Zweden voor eenigen tijd aan de Koning van Denemarken een naadloze Alliantie had doen aanbieden, om samen meer handelingen te kunnen ondernemen. De Heren Kurfirst van Brandenburg zou op dit aanbod niet reageren, omdat het hem niet gelijk zou lijken waar te zijn, en dat het echter genoegzaam met die woorden bevestigd zou zijn, het welke dan hoogstgeëerde Heren Kurfirst geen klein onbenoegen had gegeven. Andere vermoeden, dat het een Franse artikkel is, om zich bij deze tijd hiervan te bedienen. Dit is een ongeluk dat sigh altans geen Zweedse Minister aan dit hof bevindt, ook niet van den Keizer en de Kroon Spanje, die hun Meesters zaken hier kunnen verspreken. Want als soms wel met omsichtigheid en bekommertheid sulks doe, wordt dat niet wel opgenomen en geantwoord, dat zoowel Z. H. H. M. als ik geabuseerd worden. Bij vervolg van discours op 't werk van Spanje komende, Beide dat ik bericht werd, dat men uit Madrid tijdingen had bekommen, dat de zaken in die stand waren gebracht en aan de heer Marquis de Grana geremdeert 200,000 Rd. in geaccepteerde wissels, dat over de andere 300,000 Rd. aan 't hof aldaar werd getracteerd, waarvoor die te assigneren op zekere vaste effecten in termingen te betalen, waartoe de Heere Marquis was geautoriseerd, om die te kunnen reguleren, in cas S.C.D. het gemeene welzijn te believen aan te raken, conform de voorslagen bij mij vorenomen gedaan. De replicatie was, dat het niet van zijn conveniëntie uit verscheidene respecten, die dan termineerden op de Sweedsche Ligue, daarin zich niet zouden inlaten, en als ik voorstelde het interesse, dat hij, Heere Kurfurst, zo wel als de Staat bij de conservatie van de Spaansche Nederlanden had, dewelcke groot periculum liepen van verloren te gaan, zo nam verder de vrijheid van te vragen, alhoewel sonder daartoe gelast te zijn, bij alhoewel aan de voorstelde voorstellen niet geloofde te defereren, of S.C.D. zich dan bij provisie met H.H.M. niet nader zou kunnen engageren tot wederzijds verdediging, om voor te komen alle gedrevene reünies en nieuwigheden, die de Fransen in 't Rijk ofte in de Spaansche Nederlanden wederom zouden willen ondernemen, dewijl deszelfde mij veelmalen d' eere had gedaan te zeggen, dat hem zijn alliantie met Vrankrijk daartoe niet verbondt en zulks ook niet graag zou zien. En na dat sig een weinig daarop had bedacht, geloofde S.C.D. aan twee antwoorden, dat hij sig wel met H.H.M. nader wilde alliëren, zo die daartoe genegen waren, en ook van intentie was, metten eersten een Minister naar den Haag te sturen, om te verklaren, wat dienaanhangers zouden mogen voorgebracht worden. Ik heb de hoogstgedachte Heere Kurfurst met respect gerepliceerd, dat hetzelfde maar een invallende gedachte van mij was geweest en, zo hij in voegen als vooren iemand wilde sturen en zijn goede intentie aan den Staat betuigen, dat vertrouwen, men S.C.D. in alles zo veel zou te gemoed gaan, als de redelijkheid iets kon toelaten, dewijl H.H.M. geen andere intentie hebben, als met deszelfde te blijven in een goede verstandhouding en, waar het raadzaam, een vaste en veilige vrede te helpen bemiddelen. En nu hierop iets zal volgen, moet men afwachten. Dit is 'n getypt exemplaar van de geraadpleegde oorspronkelijke bronnen. Deze bronnen zijn, met uitzondering van het eerste stuk, allemaal afzonderlijke briefjes, soms met een klein onderlijm zichtbare vet inhoudsopgave, en werden meegestuurd met de openbaar geplaatste aanvragen voor de ambassadeursposten. Ze zijn alle geraadpleegd in het Staatsarchief te Düsseldorf. "De Heer van Ditzfurth heeft mij in vertrouwen gesegd, dat de Heer Biermann niet anders als een diplomatiek antwoord van zijn heeren en meesters heeft opgevangen en onder anderen, dat HH. FF. DD. zich op zijn geprojecteerde niet hadden kunnen verklaan, zonder...". Branschweig-Lüneburgische Abgesandter. Digitale versie door Google. IX. Verhandelingen over een nieuwe coalitie. Alvorens te weten, wat S.C.D. van Brandenburg in deze belangrijke zaak zou kunnen beslissen, is geen aanleiding gegeven, om de besending na de Brunswijksche hoven te doen, gelijk in mijn vorige brief heb geschreven, dan in plaats van de Heer Fuchs zal de Heer Meijnders daartoe gebruikt worden. Mijn Heer de Kurfürst en Veldmaarschalk Dorfflingh zijn gisteren van Berlijn hier aangekomen, den laatsten express daartoe ontboden zijnde, daaruit hij niet goed terecht gekomen. De eerste vond sign ook eenigszinds belangrijk, alhoewel mij gezegd, dat van het verhandelen van de Heer Biermann hem geen kennis werd gegeven. Dit is, mijn Heer, al het geen ik tot nog toe heb kunnen doorgronden en effectueren. Bij aldien S.C.D. genoegzaam blijft tonen, om met den Staat nader te handelen, zo late aan U.W. Ed. Gestr. en andere haar hooghewijse oordeel, of men verdere pursuits tot het afsenden van iemand naar den Haag zal hebben te doen. Amerongen aan den Ratshuispensionair. Dat, Potsdam 1. Mei 1683. 1. Mai. Über Fagel's Schreiben vom 20. April hat er sich mit dem Kurfürsten lange unterhalten. Derselbe bleibt dabei, sich mit Dänemark zur Verhinderung eines schwedischen Truppentransports auf deutschem Boden zu verbinden; Frankreich werde sich nicht hineinmischen, wenn auch Andere ihren Streit mit Schweden unberührt lassen. Hessen. Man spricht hier davon, eine französische Armee von 30,000 M. werde durch die Clevischen Lande, wo ihr Wesel und Lippstadt eingeräumt werden sollen, nach Oldenburg marschieren, um Lüneburg im Zaum zu halten. Der Kurfürst hat dies freilich als erlogen ganz abgeleugnet. Amerongen an den Griffier. Dat. Potsdam 1. Mai 1683. 1. Mai. Der dänische Gesandte Biermann hat sich die ganze Woche in Berlin aufgehalten und verschiedene Conferenzen mit Meinders und Fuchs gehabt, denen auch Robenac beigewohnt. Den Gegenstand der Verhandlungen hat er nicht erfahren können. Es wäre sehr zu wünschen, dass Lamberg und Grafenthal, die erwartet werden, schon hier wären, um... Der französische Gesandte intriguierte eifrigst gegen ihn als zu kaiserlich gesinnung und suchte den Kurfürsten auch zu bewegen, ihn des Oberbefehls zu entheben und aus seiner Nähe zu entfernen; doch war Alles ohne Erfolg. Robenac erzählt sogar, dass der Kurfürst selbst dem alten Feldmarschall eine Summe Geldes geboten, um ihn für seine Pläne zu gewinnen, Derfflinger sie aber mit Verachtung ron von sich gewiesen habe. Denselben bildete der Abschluss des Bündnisses Frankreichs, Brandenburgs und Dänemarks gegen Schweden, der am 30. April erfolgte. Der schwedische Gesandte Eberhard Grafenthal. Digitized by Google "Zu verhindern, dass durch gegenseitige Bündnisse zwischen Frankreich, Dänemark und Brandenburg ein neuer Krieg entzündet wird. Er thut sein Möglichstes, um dies abzuwenden, aber die "Kunststücke" der Gegner gehen einmal dahin, den Kurfürsten immer mehr gegen Österreich, Spanien und Schweden aufzureizen, und sie wenden dazu alle bedenklichen und unbe-denklichen Mittel an. M ein der reist nächsten zu den Herzogen von Braunschweig-Lüneburg, um ihre Ansichten über das Anbringen von Beermann zu sondieren. Amerongen, an den Kriegsrat. Datum: Potsdam, 4. Mai 1683. Der Resolution der Generalstaaten vom 20. April gemäß, hat er dem 4. Mai dem Kurfürsten vorgetragen, dass die Fürstin von Ostfriesland sich bei den Generalstaaten darüber beschwert, dass die ostfriesischen Stände den Kurfürsten durch Kniphausen um noch mehr Truppen ersucht hätten, und ihre Vermittlung bei ihm, um die gänzliche Räumung Ostfrieslands durch die brandenburgischen Truppen zu erlangen, nachgesucht habe. Der Kurfürst bat erwidert, erstere sei nicht wahr, und letzteres könne er nur mit Vorwissen des westfälischen Kreises tun; übrigens könne die Fürstin zu der Räumung selbst das Meiste beitragen, indem sie sich mit den Ständen vertrage. Amerongen an den Rathspensionär. Datum: Potsdam, 4. Mai 1683. Antwort auf Fagel's Brief vom 24. April: Sein Vorwurf ist ungerecht; 4. Mai." Er hat Fuchs damals am 13. April, als derselbe fragte, ob sein Anbringen ihm direkt vom Staat aufgetragen sei, nur gesagt, dass allerdings der Geheimhaltung wegen auf Wunsch des Kurfürsten selbst von den Generalstaaten keine positive Resolution gefasst worden sei, dass aber die Mehrzahl der Provinzen die von ihm vorgebrachten Ansichten theilen, und wenn die vom Kurfürsten erhobenen Schwierigkeiten erst einmal beseitigt seien, könne die erforderliche Resolution schnell gefasst werden. Er glaubt, dass Fuchs die ganze Frage bloss aufgeworfen hat, um einen Vorwand zu haben, die Verhandlungen abzubrechen. Er wird ihm nun bei der ersten Gelegenheit die Resolution der Generalstaaten vom 23. April mitteilen. Er wird immer dahin trachten, Brandenburg für die gute Partei zu gewinnen oder wenigstens von Bündnissen mit Frankreich und Dänemark abzuhalten. Mit Biermann ist noch nichts Definitives abgeschlossen; zwei Courrier sind nach Paris und Kopenhagen abgesandt. Man wartet auch erst auf den Rapport von Meinders über seine Verrichtung bei Braunschweig-Lüneburg. (Eigenhändig.) [Erfolglosigkeit aller ihrer Bemühungen am kurfürstlichen Hofe. Das Misstrauen desselben gegen Spanien, Schweden und den Staat ist ganz grundlos. Geringe Forderungen der Alliierten an den Kurfürsten. Derselbe soll sich endlich erklären, was er eigentlich will.] 4. Mai. Ich habe vor diesen mit viel Besorgen gemerkte, wie sehr man in dem Stück von den Unterhandlungen hat geflutet an den Hof von S. C. D. und wie sehr man derselbe hat zu versuchen, zu persuadieren, dass der Kaiser, Spanien und Schweden S. C. D. nicht gut, sondern viel quaesch wollen, und es hat mir all raeer und mehr entsetzt, dass alle meine Vorschläge, die ich habe getan, um S. C. D. Ruhe zu geben, offen von keinen Eintritt in die Gewalt oder von keinen Operationen gehasst haben. Ich habe Ihrer Hoheit Edelleuthe die verständigen Male gesagt, dass ich wissen möchte, was S. C. D. eigentlich von Schweden begehrte und was Ruhe für dieselbe desideriert, um das Überführen und Unterhalten der schwedischen Truppen auf dem deutschen Boden; aber ich habe darauf noch immer keine Antwort erhalten, so dass ich nicht weiß, was ich hier von kann sagen. Ik hebvoorgeslagen, en Spangen soude daar mee te Vreden syn, dat S. C. D. zich engageerde alleen tegen alle nieuwe ondernemingen van Vrankrijk, zonder dat deszelfde geobliged soude waren iets te doen, in cas tussen Vrankrijk en Spangen enige querijen of foutjes mogten ontstaan, over het geen Vrankrijk naar de Nimmeeghsse Vrede aan Spangen ontnomen heeft, mits dat Brandenburg ook Vrankrijk, blijvende buiten nieuwe enterprises en van Spangen over het genoemde naar de Nimmeeghsse vrede aangetast werdende, niet soude secoureren. En men soude Sweden hebben kunnen disposeren, om met S. C. D. te convenieren over het aantal Krijgsvoorbereiden, dat die Maj. op den Duitsen bodem soude houden, en men soude dan verder hebben overwogen, om S. C. D. van den Keizer redelijke satisfactie te doen erlangen, en indien de zaak nog over die den boeg gewent kan worden, het sal hier uitgewerkt kunnen worden. Maar ik vrees dat men zich al te ver zal hebben verschoeid. Ik raak daarom de vrije moedigheid te zeggen, dat alles, wat men heeft uitgebracht van de ongenegenheid van Spanje en van Sweden, is puur vals en vals beschreven door mensen, die S. C. D. Sojky te bedriegen. Spanje sal zich genoegen met een Tractaat in voegen vooren verhaalt, en wij ook, en daarna het beloofde geld aan S. C. D. laten toekomen, en dan behoef je van geen andere en- Digitale transmissie door Google. Ungerechtigheid des Misstrauens des Kurfirsten tegen de Alliërtend. 1999. De Alliantie met Frankrijk gemakt, en als men met Zweden conventieert over de macht, die de Maj. in Duitsland saar mag brengen, en dat dat geschiedt de concert met S. C. D., zo kan ik niet zien, dat deszelfde daarin ongerust kan zijn. U. H. Ed. schrijft, dat S. C. D. zich nog wel met deze Staatswil engagert; maar waar toe kan dat helpen, zo het niet met relatief is tot de Spaanse Nederlanden? Immers, ik bidde, dat men eens mag weten, waarheen de Alliantie met Frankrijk en Denemarken gaan en wat men eigenlijk will, dewijl ik zekerlijk te gemoed zij, dat off een generale oorlog sal ontstaan, die aan S. G. D. en deze Staatswil ten uittersten nadeelig zal zijn en alleen maar zal dienen, om de macht van Frankrijk tot haar oppressie groter te maken, off dat de Keizer en Spanje zullen worden geobligd, de wil van Frankrijk te moeten doen, inzgelyk tot afgeslagen van de Franse macht en vermindering van S. C. D. en deze Staat, en daarbij S. C. D. vervolgens ganz niet gebaat zal zijn en zich zal hebben gechargeerd met den haat van zijn beste en oprechtste vrienden. 't Waar dan beter, dat U. H. Ed. deze zaken daarop de voet bij mij voorgeslagen ajusteerde, immers vernam, wat men daarop de voet wil doen, en dat ten spoedigsten bij missive bekend maakte. Wil men evenwel van daar iemand herwaarts zenden, dat het dan ten minsten iemand mag zien, daar mee men confidentie kan plegen, zonder dat het aan de Ambassadeur van Frankrijk hier gecommuniceert wordt. Ik bidde, dat hieromtrent geen tijd mag worden verspild. Amerongen aan den Griffier. Dat, Potsdam 8. Mai 1683. [Neue Bemühungen, den Kurfürsten zum Eintritt in die Association zu bewegen. Ablehnende Antwort desselben, Grund dafür die Erbitterung gegen Schweden. Klag des Kurfürsten über den kaiserlichen Hof. Seine Ansprüche an denselben. Versuch, durch Fuchs den Kurfürsten zu einem anderen Friedensschluss zu bewegen. Ich hebbe seitdem abgehend von rothen jüngsten an Ihre W. Ed. 8. Mai. van den 4. diesen SC D. in einer privaten audience mit Respekt bekannt gemacht den Inhalt von HHM. Resolution von dem 23. April) und derselbe getrachtet zu induzieren (gelich ich nun drei Monaten an den anderen unopportunistic gekriegt habe) zur Teilnahme in der Liga. IX. Verhandlungen aber eine neue Coalition. van Associatie raad de daarop gevolgde speciale conventie, behelsende het denombrement van forces, sonder S.C.D. verder te solliciteren tot het aangaan van een naadere Alliantie met de Kroon Spanje; waarvoor, om hooghgeste. Heere Kurfürst te persuaderen, ik heb bijgebracht alle de redenen en argumenten, zo royaal van tijdt tot tijdt zijn gesuppediteerd geworden en die verder daarbij hebben kunnen excogiteren. Dan deszelfde hebben het ongeluk gehad van geen ingressie bij S.C.D. te vinden, zegende deszelfde, dat mij tot meermalen had verklaart geen genoegen te hebben, om te signeren met de Kroon Spanje (van dewelke zo kwalijk was bejegent) in nieuwe engagementen in te laten, veel min met zijn eigen geld, 't geen men hem conditioneel aanbood, daartoe te laten koopen; dat hij van de equanimiteit van die Maj. verwachtte, dat deszelfde hem zijn rechtmatige pretensie zonder verder beding zou doen voldoen; en wat de generale Liga van Associatie betreft, dat al in den Jaar 1681, als ik S.C.D. op bevel van H.H.M. daartoe uitnoodigde, toen maals had verklaart deszelfde niet te kunnen bijtrekken, ten opzichte van S.Maj. van Zweden, die daardoor aanleiding kon geven worden, om met een redoutabele hoeveelheid van Troepen weer in Duitsland te komen, hetwelke doen ter tijdt en ook tegenwoordig geensind was van zijn conveniente; dat dusdanig een nabuiging, die hem heere Kurfürst voor deze met zo veel ongerechtigheid tegen de gemaakte Tractaten op 't lijf was gevallen, hem deswegen altijd een rechtvaardige jalouxie deed hebben, en derhalve, zo veel mogelijk, zou doen voorkomen, ten einde zelfs macht zo veel niet als voorheen omtrent zijn landen zou hebben te appcheren. En wat precautien ik S.C.D. daar tegens tractatie te geven met het aanwijzen van de securiteit, die daar in resideerde, bij alden deszelfde de voors. Ligue van Associatie beliede te nemen, excuserend het gepasseerde in den jongsten oorlog op de minderjarigheid van den Koning en hetzelfde aan diegene imputerend, die destijds de Regeering in hadden, zo wilde dat echter niet opnemen. Daarbenevens getuigde hoogstgedacht Heeren Kurfürst ook geen sims van 't Keys. Hof volkomen te zijn, klagend over verschillende torturen, die hem van S. Keizer Maj. waren aangedaan; en ondanks dat nu 5 maanden aan de andere had geruch en zelfs van voornaam Ministers uit Wien waren overgeschreven, dat den Graaf van Lamberg met bevredigende satisfactie in korte tijd hersteld zoude kunnen. Wederholde Ablehnung der statistischen Propositionen. 70 f Men, zoo was tot nog toe daarop het minste niet gevolgd, zeggend dat men aldaar had willen afwachten den uitslag van den Rijks-dach tot Warschau, om, zoodanig de alliantie tussen den Keizer en Polen bestendig bleef, zich daarvan in de onderhandelingen alhier te bedienen en minder satisfactie aan hem, Heere de Churfürst, te presenteren; dat al 'tzelfde niet alleen evident was, maar dat de Heeren Straatman in een gehouden discours met den vrijheer van Swerin bij deszelfs jongste aanwezigheid tot Wien zulks niet had verborgen gehouden, verder daarbij voegende, dat S. K. Maj. hem, de Churfürst, niet alleen het onrecht onthield, het vorstendom Jagerndorf, maar dat nog daarboven die drie hertogdommen van Brieg, Legnitz en Wohlau te pretenderen had, die bij hoge K. Maj. onder voorgeven van een vervallen leen waren aangeslagen, de gereformeerde kerken, die aldaar in groote meerij waren, weggenomen en vele van de religie verdreven; dat opgem. vorstendommen uit kracht van vorige Pacta Familiae tussen de heeren S.C.D. voorvaaderen en die van de heeren hertogen van Brieg nu op hem waren gesuccedeerd, waarvan mij de beschrijving bij geschrift zoude doen doen ter hand stellen. Ik heb daarop met de Heeren Geheime Raad Fuchs bij zijn aankomst alhier over den inhoud van opgem. Resolutie gesproken en S. W. Ed. gemonstreerd de gevaarlijkheid, die in de voorgestelde voorstellen moest voorkomen. antwoord resideerde, en hoe apparent het was, zo men aan eenzijde na H.H.M. gezaligde voorslagen niet wilde luisteren en aan de andere zijde zich nader met Frankrijk en Denemarken jegens de Zweden engageren, om die Kroon uit oorzaak van een gedreigd transport van enige Troepen in 't Rijk offensief aan te tasten, dat daaruit een generale oorlog zou ontstaan, die S.C.D. zo ten opzichte van zijn hoge jaren en indispositie als ten opzichte van zijn landen en lieden als weinig zou dienen als geen enig Potentaat in Europa; weshoog u ik S.W. Ed. (die zich voor deselijts van dergelijke trouwens, waardoor aan Frankrijk aanleiding zou gegeven worden, om onder praetext van deze of geen te assisteren zijn doelten tegens het Rijk en de Spaanse Nederlanden voort te zetten, altijd avers heeft getoond) instantelijk probeerde, dat hij andermaal de goetheit wilde hebben, het bovenstaande S.C.D. op 't krachtigste te representeren. Gem. heeren maakten daarin geen enkele strengheid, maar alle de grieven, zo hem was voorgebracht, herhaalden en zelfs nog meer andere daarbij doende, zeiden bedenken te hebben, dat S.C.D. daarin zou conwenten. Eenigen tijd daarna bevat S.W. Ed. mij komen rapporteren, dat hij S.C.D. op 't voors. subject witteloop had onderhouden en deszelfde alle mijn redenen en argumenten voorgehouden; dan dat hij me te moeten zeggen, dat hoogstged. Kurfurst bij de gegeven antwoord persisteerde, met protestatie niettemin, dat bij al tijden met den Staat van H.H.M. de oude en vertrouwde vriendschap wilde continueren. Uit bet welke HH. HM. naa baar boeg wijsheid sollen kunnen aanvaarden, wat apparentie daar overig Ig, om meerhoogstged. Heeren Kurpfürst tot het intreden in de Lijf van Associatie met den aanklaven van dien te kunnen induceren. Amerongen aan den Rathspensionär. Dat. Potsdam 8. Mai 1683. Gerüchte am Hof über eine Allianz zwischen Frankreich, Dänemark und Brandenburg und einen bevorstehenden Krieg mit Schweden. Fuchs kann die Wahrheit derselben nicht leugnen. Eine unzweifelhafte Erklärung vermeidet aber Fuchs. Dessen Klugheit über das Benehmen des Kaisers, Spaniens und Schwedens. Nachrichten über bevorstehenden Zwist zwischen dem Staat und England. Veranlassung zu demselben. 8. Mai. Boven 't geene bedenken aan d' Heere Griffier schreibt, hat noch zu vögen, dass als ich mit d' Heere Fuchs in Diskursen war, gelichtig da darin vermeldt, ihn unter andere Fragen, was doch nach soo viel gebaute Conferenzen mit d' Heere Biermann endlich herausgestellt steht zu verwachen; dass ein jeder hier an 't Hof Seite, der in Alliantie war geprojektet, um nach nebensächlich Frankreich und Dänemark den König von Schweden, hat sich sein Truppen in Deutschland überzuschiffen oder nicht, offensive zu Wasser und zu Lande zu attackieren. Das um so die vorausgelegte Pläne zu favorisieren und das Haus von Braunschweig-Lüneburg (die gesagt werden soo gefährliche dessen nicht zu können approbieren) zu intimieren, eine starke französische Armee durch die Cleescheflanze den König zu lassen passieren und ihr Wesel und Lipstadt, zur Sicherheit von St. C. D. bei die gealliierte Beständigkeit zu bleiben, eingerichtet werden, ja dass man daarenboven schuldige, bei allen den Herzog von Geldern sich nach ihrer Willensengagement, dass ihm zu einer Erkenntnis das Stift Hildesheim werde worden gegeben: wahrhaftig sohn nicht einig solche vorslagen in der Konferenz gewesen vorgekommen, und er nimmermehr den Kurfürsten sein Meister zu können auffahren, um freiwillig irgendeine ihrer Festungen in die französische Hand zu stellen, viel weniger die durch ihre Lande die Passage zu vergnügen, zur Oppression. Van andere, maar dat mij echter niet konde onthouden, dat ter projecten lagen (waarvan men door debare Meinders aan de voorm. Hoven liet openingen geven), die hem deden vermoeden, het zij deszelfde aldaar voor goed aangesien waren of niet, dat een Oorlog tussen de twee Noorder Kroonieren daaruit stond te volgen, in welken geval S.C.D. volgens voorgaande Tractaten en 't geene tegenwoordig in fieri was, soude genootschap zijn, tegen Sweeden mede in 't spel te komen, en hij derhalve verhoopte, dat H.H.M. met deszelfde geen maatregelen zouden nemen, die enige ombraging aan Denemarken en hoogstged. Heere Kurfürst mochten geven, dewelke nog een Alliantie met den Staat had, die hij oprechtelijk wilde naakoming en zodoende daarvan iets verder deficieerde, men deserzijds genegen zoude zijn daarover te handelen. Dit alles verhaalde voorm. Heere Fuchs met zoo veel circunlocutie, dat nauwelijks daaruit konde besluiten, of S.C.D. intentie was, om zelfs de Sweeden aan te tasten, of schoon hare Troepen terughielden, dan of hij als een geallieerde van Denemarken die Maj. met enige Troepen in sulken geval alleen assisteren, waarop verdere explicatie versuchende kreeg een ambiguum antwoord en dat hij geen order had, om mij dies aangaande sijns Meesters sentimenten, die hij zelfs nog niet tot eenmaal had ingenomen, enigens tot ontdekken, maar mij wel kon verzekeren, dat het verhandelde niet zoude worden geconcludeerd, alvorens de Heere Meinders van zijn reis was gerevenreerd, zeggende dat het onbegrijpelijk was, dat, daar men nu bij naar drie maanden van de intentie van Denemarken en de besending van de Heere Bierman naar de Huizen van Bronswijk en dit hof had gesproken, niet het minste van de Keizer en Zweden hier werd voorgebracht, om zo sodanighe desseinen te wederhouden, alleen dat de Heere van Amerongen, de eeuwste Ministers was, die op order van de heeren zijn Prinsen voorstelde de gevaaren, die zij vermeinden daarin te resideren; dat hem leek was, dat de zaken zo snel werden gemanierd, gevende daarvan de schuld aan den Keizer, Spanje en Zweden. Als wij in deze serieuse discoursen waren, kwam de Heere Meinders daartoe, die met het zijne bijbrachte en het dreigende ongeval met vele woorden van zijn Meesters schouders zocht te demonteren en de oorzaak van dat aan andere te imputeren, en voornaamelijk, dat de Spaanse in boos presintieve gelegenheid opvatte, dat de bewuste arbitrage aan Engeland te laten verblijven. Enfin, het besluit was, dat de zaak aan weerszijden veel gevaar onderworpen was, waarvoor, maar dat men van twee kwaden hier het beste, zo ze vermeenden, kiezen zoude, waaruit te bevreesen is, dat alle redenen van induktie op 't gemelijkheid van mijn Heer den Kurfürst niet zullen kunnen vermogen. Ten zelfde dag heeft man S. C. D. doen geloven, dat er een Alliantie tussen Engeland en Denemarken was gesloten, waarover grote ontsteningen in Zweden zouden worden gevoeld; dat het gepleegde voor Bantam in Engeland onder de gemeente werd gezeichnet en vergeleken bij 't geen voor deselsts in Ambon is gepasseerd; dat door een Expressie daover satisfactie zou worden gevordert, en die Maj. 26 oorlogsschepen deed inschepen, hetwelke zijn reflectie ten gunsten voor Denemarken ofte, zo aan die natie geen satisfactie door de Hollandse Oostindische Compagnie gegeven zou worden, niet ten besten voor den Staat zou moeten hebben. Ik heb meermaals geremarkeerd, dat als men hier grote zaken voorheeft, dan voor af veel onwareheden uitstrooit, gelijk vertrouwen dat deze Engelse tijding ook zal zijn. Amerongen aan den Rathspensionär. Dat. Potsdam 11. Mai 1683. [Empfang von Fagel's Schreiben vom 4. Mai. Audiens beim Kurfürsten, um ihn zur Annahme der neuen Vorschlage an bewegen. Conferens mit Fuchs über dieselben. Vorläufige ablehnende Antwort des Kurfürsten. De Hof. ist durch die Aussichten auf Eroberung Pommerns und Bremens verblendet.] 11. Mai. Ik heb me gisteren aanstonds na de ontvang van Uw. Ed. Gestredene missive van den 4. van deze te Hove begeven, om de inhoud van die S.C.D. in een afsonderlijke audiëntie met respect voor te dragen, waar het mogelijke, tot het aangaan van de voorslagen daarin vervat te disponeren, en gelijk voorts tot die audiëntie ben aangezocht, zo heb ik op de beste wijze en naar mijn uiterste vermogen getracht S.C.D. te doen begrijpen alle de redenen en argumenten bij U.W. Ed. gestreden, ten einde van voorsz. aangevoert. Het belieefde S.C.D. mij voor deze gedenken ouverture te bedanken, zegende dat het zaken van de uiterste belangrijkheid waren, en derhalve zijn Geheime Raad Fuchs van Berlin zoude ontboden, om met mij daarover in conferentie te komen, en door denselven. In de J. 1621. Actennaam 1. 356. 372. y. Kampen II. 52. Digitale versie door Google. 