title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Het Stilzwijgen is de eerste trap tot de wijze, de Leren moeder der Vrede, en de bewaarker der Deugd. In de koning van Stilzwijgen, en zich niet te openbaren, bevat alle geheim. Een wijze Man "verklaart hem niet, omdat het hem bekend is, dat hij dan wel betaalt aan 200 veele mensen als hij hem ontdekt. Stilzwijgen is het heiligdom van de Wijze heid, ja heeft vele van de Goddelijkheid, want zij verkeert het gebrekkelijke in een lofwaardig geheim. Stilzwijgen geeft dezelfde luister aan de rede, als de schaduwe aan de schilderijen. Stilzwijgende mensen, zijn bedaagzaam en voorzichtig in het spreken, en zij worden geplaatst buiten het getal der soorten. Zie te onthouden van spreken, is het teken van bekwaamheid, want vele woorden verstoren het verstand, en doen de gedachten in de lucht verdwijnen, doch men moet op zijn beurt soms wijl een weinig zeggen, om niet altijd een bloote aanhoorder van een ander te zijn, en dan moet men spreken als de Gemeente, maar denken als de Wijze. Een goed Politiek moet meer van zijn tong zijn; want de ziele van een wijze Man staat aan de wortel van zijn tong, maar die van een domme man staat op het uiteinde van zijn neus. Kracht in Klemmende handen ver Gek, die danst op het tipje van zijn ziele. Eene die vaardig in 't spreken is, staat altijd op het punt van wonnen en overtuigen te worden; men kan dikwils meer zeggen dan anderen willen horen; daarom moet men spreken als met testaments; dat is, hoe minder woorden, hoe weiniger krakeel. Secrete is de ziele van alle grote onder- nemingen, en de goede uitkomsten in gewichtige handelingen moet men zorgen in de zelfde stil te houden: daarom, indien gy zaak van gewicht verhandeld, dan spreekt nooit, antwoordt niet meer als u gevraagd wordt; maar hoort naar heel toegewijd toe, en vat op die te veel klappen. Die zich onthoudt kan, heeft grote heerschappij over zich zelfs. De wijven houden haar altijd gefloot;" "en nog te meer, als zij de luiden niet kunnen tot wier zij spreken. Als men zich uitdrukt, moet men niet te klaar zijn; want, geheimenis verwekt onbedrieglijkheid, en men gaat voor een bekwaam Man waardoor men niet vertrouwd wordt. Een hert zonder geheimenis, is als een open brief en een verklaard beeltenis, en is als een open spel dat niet geacht wordt. Daarom moet men zich nooit verklaaren, want men houdt de geesten in twijfel wanneer men zich niet voortverklaart. Zoo houdt God alle mensen in verwachting: dat naar te volgen is wijsgierig. | Die zich niet verklaring geeft, die houdt. Eens anders gedacht in twijfel en verwachting: daarom drukt men nooit te klaar uit; want een verklaard befluit wordt niet gehoord, om dat het is alsof men met een open spel speelt. Wie fijne kaarten aan anderen toont, doet hen fel vertrouwen en fijn meedetelt aan schaakpartijen, men moet bedekt zijn, en de zulke niet vertrouwen die haar ligt openbaren; want die alles aan anderen vertrouwen, zal men niet vertrouwen. Men moet openhartigheid schouwen; want fijne gedachten te ontdekken, is de poort openschuiven tot de sterkte van zijn gevoel. Zijt iederander, doch begaat geen buitenissige, Kaïn-ke Kesmes, zif spoorgelijkheid in 't ontdekken van uw bekwaamheden, gebruikt de middelmaat. Onderzoekt eens anderen hart en ziel, het uwe openbaart, spreekt niet veel, en dan nog niet als dat je wel weet. Om iemands hart te ontdekken, moet men met hem twijfelen of verzekeren maakt, die bij houdt; en dan komt binnen in zijn hart. Door de ijver van woorden worden vele verleid, zodat zij voor de dag brengen dat beter gefweegd waar. Het is wijsheid in anderen iets te ontsdekken, en zichzelf te verbergen. Zoo is men dikwijks ook onvoorzichtig van te openbaren in het spel; en soms gaat het gesprek staan bloot en open in het borthern. Ook is het in de wijn de waarheid, een dronken hart kan niet veinzen. Door liefde der vrouwen, wordt ook vele openbaar. Men moet voor Verspieders van onbedekte gedachten, ongezonde harten bedekken met vertrouwen en onthoudingen. Uw gedachten blijven de uwe, zolang maar eenmaal in de lucht tot woorden gemaakt, dan behooren zij aan: een ander, welke als dan tot uw verderf kon kunnen gebruikt worden. Doorgrond eens anders gedachten, en verbergd de uwe. Al te openlijk te gaan, is dikwijks haat juist en zeer moeilijk, het gaat zekerder en lichter dat men fijn voorneemens houdt. Men moet ingetoogd zijn, en zorg aan 'als de wereld niet gemeen maken; maar fijn naam verarresteren volgens de platen en zaaken; doch evenwel zorgen van niet ver- raad of bedroogt te worden. Een listig mens, die moet zijn wezen vaardig van verstand, alles fijn, doorfinen, en oordelen, weinig spreken, veinsen, fijn gedachten en voorneemens bedekken; maar evenwel waarlijk met beleefdheid, vriendelijkheid, en met een blauw gelaat handelen. Men moet listig zijn om fijne gebreken te verbergen, en behendig fijne a 'ten ontveinen, op dat een ander nooit onge drift kan kennenen, en dat uit vrees dat zij u mogen voorkomen door teegenzeggen of plaptrijery. Men moet dikwijks schijnen en veinzen Krinken Kees: 217 Ontveinen is het voornaamste in de Po- niet te verstaan, dat men gel "Her onverstand neemt de wijk uit den Tempel van Vrijzinnigheid, want de woorden worden lichtelijk MISVERSTAND als het ver- staan onverstandbaar is. Leer de zwijgen, tot u het spreken niet deeren mag, en gij in een hogere rang zijt. Die zijn tonge weet te bereiden, word aangezogen. Al wie ontdekt, word Meester. E Openbaar geen gebreken der grooten, want zij lijden dat niet. Veel dingen worden je aandachtig opgemerkt, die na het incident schrijvende beklaagd worden. Mijn liefste spreukje schreef ik die dag op, de deur ging open, en trad met een heer binnen; ik schrok op, en groette hem met alle beleefdheid; de heer trad naar de tafel, en nemend het papier, daar uit ik dit naa geschreven had, floot dat weer in het pedestaal van de stilzwijgen. Terwijl de heer bezig was met een brief te lezen, bezag ik de beelden, welke in de Liefde-zaal verrijdden, en waren de volgende. Friend, was een vrouw met krenten en granaten gekroond, maar haar rechterarm hield ze een droog boom, waar een wijngaard om was geslingerd, op haar kleed zat vele spreuken, die ik niet verstond. De Vreugde, werd vertoond met een jong dansend meisje, hebbende een krans van bloemen om haar hoofd, en haar rok met veel soorten bloemen geborduurd, ze had in haar rechterhand een roos, en in haar linker een schaal. Schoonheid, was een vrouw die haar hoofd ten dele met wolken bedekt had, zijnde anders naakt, in haar rechterhand beurde ze op een paal met een klaauw, met de linker een leeuw. Het Haarlok, werd verbeeld door een jong man, welke een juk om zijn hals had, een trouwring aan zijn vinger, een kwaal in zijn hand, hebbende bogen aan zijn voeten, waar mee hij op een slang trad. Hier waren nog meer Beelden, die, om dat den Garbana wat haatig scheen, kon ik die niet alle beschouwen, doch den uitzicht. De Muzieksaal verlietende, kwamen we, na dertig trappen opgeklommen hebbende, binnen in een schoone kamer, waarin deze wetten van geheel Poele Krikke Kesmes, als, ook die van de N Talajaal bewaard. Hier zat het Beeld van een wijze wetgever, en filosoof Sarabaf, als een Sinees Af-god aan een tafel, waarop Jaagd heen geflooten, en open boeken, briefjes, zeegels, etc. Voor hem stond een advocaat met een muts of kap, en badjas van pracht verguld. Daar naast stond de Gerechtigheid, die had in de een hand twee schaalen: in de een schaal stond een hond, in de andere een slang, en in de andere hand had ze een bloedig zwaard. Het Leven werd hier ook vertoond, door een jonge Maagd; met Semper virgo, hebbende in de een hand een brandende lamp, in de andere een olievat, waaruit ze in de lamp goot. Aan de andere zijde stond de Kosmische hap of Handelingen van de Rijkdenkende en't. Geschiedenis van het Koninkrijk De Koopmanschap of Handel werd vertoond door een lachende Jongeling ; in zijn rechterhand drie tongen, in de linkerhand een el, schaal, kooremeter, en een voetmaat, met een pas in zijn voeten stond een volle geldburs, spiegel, en slang. Op het Pedestal van de Rijkdom stond een Schaap, waarbij naasten bij een Lage cedar gekeent, gouden keetens, en vaaten, geld, kroonen, scepters etc. Het Geluk en Ongeluk waren twee Beelden, tegen malkander overstijgend, houdende beide de rechterhand omhoog en open, de een was Rijk, de andere als een Slaaf gekleed ; boven haar als uit een Wolk kwamen twee handen kruiswijze over malkander, de ene gaf aan de Rijke een volle geldburs, kroon, en een beeldje van een jonge Maagd. De andere gaf aan de Arme een leegzittende omgekeerde beurs, een droog doorntak, met enkele Scorpionen. Voor het Pedeel van het Gelsk en Ongeluk, stond een drie-hoog. Aan de deur van die zaal verlaatende, klom nog dertig trappen op, waar de Gabor weerom een deur ontsloot; daar in tredende, zag ik hier weerom verschillende Beelden, welke ik niet en kenden. En er ging ons land; hier worden de vraagende wat dit beduiden? Zoo antwoordde de Gabor, dit is de kamer van de Dronken schap. Ik begon te lachen, en vroeg hem, waar toe diende deze? Hij antwoordde, deze heeft een 87001 gebruik in ronkaarts ingebracht, haar deze Beelden aangetoond, en uit de Pedeel de gesprekken van Sarabafa voorgelezen, en onderregt niet door Geestelijke met de Gods-dienst; maar door verstandige Politiek. Hoe geschied dat vraagde ik? Hij antwoordde, wanneer in deze Stad Talonjael, een Mensch is die hem veel drinken te buiten gaat, zodanig dat hij zijn beroep verwaarloost, zijn goed verminderd, en daar door zijn Huis-houding niet verzorgd, en zijn eigen gezondheid nadelig is. Zulk een Mensch, wordt opgeheven door den Wijk-meester van de Wijk waarin hij woont; hij hem niet beterende, wordt dat aan den Raad bekend gemaakt, welke hem dan gerichtelijk doen vermaanen, afstand van zijn te veel drinken te doen; zij laten hem zeggen dat de Dronken schap schadelijk voor zijn Huisgenoten, schadelijk voor hemzelf is, onnodig, en aanleidend voor het gemeen. Zoo, is gebeurd dat hij nog niet beter werd, en van zijn overvloedig zuipen op hield. De beschrijving van het Koninkrijk Dan werd het den Gouverneur bekend gemaakt. Deze deed den Superintendant voor hem brengen in zijn Paleis, zitten in zijn Rechterstoel gegoten, raakt den Draak aan, waarom hij op de eerste en tweede vermaaningen zoveel schadelijk en schaamtelijk leven niet heeft verlaten, en zijn kruis, voordeel, en gezondheid, niet weer heeft willen aanvaarden? Te antwoorden werd den Draak niet toegegeven, om dat den Gouverneur meende, dat dat maar tijdverwilling was. Hij werd terstond gebracht in een andere Kamer, daar een Geestelijk en twee Wijze Raadsheeren waren, hier komende, veldten de Geestelijken hem zonden voor ogen, hoe hij tegen God, de Koning, en de Wet gezondigd had. Dan werd hij de Wacht overgeleverd, deze brachten hem des voormiddags ten tien uur op de vijfde trap van de Piramide, daar mocht hij vijf uur blijven staan, met het gezicht naar het plein, om van elk gezien, en bekend te worden. Daarbij werd onderscheid gebruikt, en werd een morgen-drankje zuiper straffen gehandeld, als iemand des daags niester was, of des avonds alleen dronken is. Ten drie uur kwamen de twee Raadsheeren met een Secretaris, klommen met den Draak opwaarts tot in deze Kamer; hier komende, mocht hij tegenover dat Beeld van de Dronkenschap gaan staan, en dat ter kijk aanzien. Ik vraag de welke is het Beeld van de Dronkenschap? De Garde antwoordde, daar ziet u een boom, met een wijnboom omwonden, het Beeld omarmt die meer zijn linkerarm, in welke hand hij een. wijn-kannen houden; hij heeft een zwaai-kap op zijn hoofd, uit zijn lachende mond ziert men een grote wijn-tand, hij is met ge scheurde kleding gekleed, staat op bloote voeten, en wijst met zijn rechter vinger op een grote en vele kleine rozen, die elk een verschillende kleur hebben, voor hem leidt een leeg geld-beurs. De lege gezeekte zijnde, spreekt de oudste Heer de Dronkaard aan: jij N.N., hoe zijt jij dus vervallen, jij zondigd tegen God, den Koning, tegen de Werken van je leven. Jij weet dat Baloks je daden dagelijks aan te teken, waar zal dit ten slotte met je eindigen? wana jij dus voortvaart, zul jij je overige goederen verkwisten, je tot alles onbekwaam maken, en je huis-gezin niet in eer kunnen houden, dan moet jij naar het Eiland Zankeya, daar moet je zeer zware arbeid doen, daar word je met slechter voedsel voedzeld gegeven, daar moet je ge scheurde kleding dragen, en blootvoets gaan. Jij behoorde tot deze laatste waarschuwingings niet gewagd, maar eerder je zuipen verlaten, en van je Dronkenschap af gestaan te hebben. Men zal je hier een weinig spreukjes, (raadende de Dronkenschap) voorlezen, door Sarabafa opgeschreven, die meede geven ten. einde gif die met aandacht leeft. Je zult nu weer tot avond ten acht uur op de vijfde trap te pronken vlaan. En als dan niet beterende, op het eerste aanbrengen van je Wijk-meester, na Zandja gebannen worden: dan zal men je zeer vele spreuken van Sarabanda mee geven, op dat je kunt zien, tot wat kwaad je jezelf door de drank gebracht hebt. Dan leeft de Secretaris hem een weinig spreuken voor, uit het boek van Sarabanda, uit het Kapittel van de Dronkenschap: het welke niert anders behelfde als zeer deftige spreuken, elk een bijzonderen zin hebbende. Ik vraagde of ik eenige van die spreuken mocht afschrijven? hij zei, die zijn te veel; ik zal je een goed getal behandelen, die je mee zal nemen, om op je schip af te schrijven, dan hebt je een werkje voor je tijdverdrijf, meer een zeer deftige studie. Maar voor dertien dagen, is hier zulks gebracht, en zocht de Secretaris op het gelijk blad in het Kapittel van de Dronkenschap, en las het volgende de zuipert voor. "Her Boek lag nog op de tafel, hij zei, schrijf deze zin af, en niet meer, het vorige, en het volgende zal ik je hier naartoe tellen." Hij zette hem om te roken, ik om te schrijven. Het boekje van de Dronkenschap. Het gebruik van Wijn is uit de Hemel, en het misbruik uit de Hel voortgekomen. Veel gebruik van Wijn is de geest der Engelen: maar het onmatig gebruik, is het zweefvlieg der Duivelen. Wijn is een vriend der Waarheid, een vijand van verfijnlijkheden; zij ontflaamt de kabinetten der harten, en ontdekt alle geheimen. Ook is zij een medicijn tegen matige gedronkenschap; want weinig verheugd, veel ontsteld, maar overdaad ontdoen. Wijn maatelijk gebruikt, maakt vrolijk, en 200 gram alcohol per dag zorgt voor een ontspannen gevoel. Beschrijving van het Koningrijk en verheugd geeft zij heeft de welburen geprezen, 'kendheid en koninglijke vindingen voortgebracht, zij ontbindt de gebonden gaven, en kan van hoge zaken spreken. Maar onmaatig gebruikt, maakt een Mens als een Beest, en een Wijze zot. Wie een glasje drinkt voor den dorst; het tweede om den geest te verlustigen, het derde ter eer van een Vriend, doet niet kwaad; maar hij moet hem waarschuwen voor overdaad en verkwisting. Wijn wekt de geest op, en maakt de ziele wakker; maar die te veel gebruikt, duurt zulks niet lang, dan word men dof en loom. De wijn-dampen doen ons aardig schijnen aan ons zelf, maar belachelijk aan anderen. In de wijn leggen alle ondeugden verborgen. Die een groot Vriend is van de wijn, is een vijand van zichzelf. De wijn is het bloed der Aarde, en een hoofd-vijand der jeugd; zij verstoorpt de vinnigheid der zinnen, vermeerderd de pijn, verhit de ingewanden, verwaarlost de verbeelding, vernietigt de geheugen, onrustigt de rede, en verderft de vogten, en is bij gevolg een hoofd-vijand van ongezondheid. Een Wise Man verliest door de donkere drang deze drie zaken: 1. De heerlijkheid van zijn gedachten. 2. De toom van zijn tong. En, 3. De aanzienlijkheid van zijn jaren. Men moet nooit zo veel drinken, dat het verstand of de voeten leuren; veelal zit Cupido in den wijn, en Venus schuilt onder in den wijn, ook. Wanneer dat door de wijn iemand tot ongeregelde driftens vervalt, zoo verkort hij niemand meer als hem zelf. Een suipert verkwist zijn lichaam, tijd, en goederen, terwijl hij zijn achtning aan de wereld opofferde. De lekkerste wijnen, smaakelijkste spijs, lieffelijkste lucht, en de aangename vermaak, worden alle zeker van de volgende volgende volgende: De beschrijving van het koninkrijk van de Circe van Ovidius, kan zowel op de dronkenschap, als op de wereld bepaald worden; want de dronkenschap verandert de mens in beestachtige bedrijven en gedachten, dus wordt men als een leeuw, schaap, varken, aap, bok, nagentaal, stier &c. meer. Een die dronk is, moet als een zinloos object worden aangemerkt, want zolang een voorzichtige en wijze is, zal hem de dronkenschap niet bevangen, een! Een dronkaard kwetsigt zijn natuur, verwerpt alle goed, hij verliest zijn eer, geld, en gezondheid. En wat onderbeschreven is, of iemand zichzelf voort doodt, dan of hij dat door den drank van langzaam handen zweet. Een dronkaard koopt voor zijn geld, zottheid, ongezondheid, armoede, schaamte, en een dommig hoofd. Een dronken mensch is geen meester van zijn gedachten, nog van zijn tong, hij spreekt zonder schaamte van oneerlijke dingen: van een man wordt hij een kind. Doordoor dronkenschap worden vele goede dingen verhinderd, zij is de moeder van alle kwaad, zij onthult ons van de rede, zij baart zonde, schaamte en schande. Dit bem voorgeleefen hebbende, werd nog de leelijkheid van de Dronkenschap zeer fcherp in hem besproken; hy moest dan weerder op de vijfde trap te pronk staan, welke gesproken. De Heeren vertrokken zijnde, werd hij op de trap gezeld. Hij in plaats van beschaamd te zijn, riep daar veel Volk bij een, en begon met een lachend en blauw gelaat te spreken, en zei: De Wijn is in ’t midden best, om dat het bovenste eerst door de lucht word aangedaan - en bedorven, zodan uit door dan waterig; het onderste is moerig, drabbelend, hevig &c. Ik zeg u zeker dat gouden Wijn moet zijn klaar, subtil, oud, van rijpe druiven, die niet rottig zijn, in ’t glas springende. Alle Wijnen kan men in flessen lang goed houden, met Olie daar op regieten. Het Bier moet klaar zijn, gebrouwen van onbedorven koren, lang en ten vollen gekookt, niet zuur, maar oud, klaar, en van de hekel wel gezuiverd. Dit gezegd hebbende, haalden hij een flesje van Brandewijn uit zijn zak, ha! wat een morgen! zei hij, gy zijt mijn vermaak, waarom zoud gy alleen des morgens gaan? waarlijk, het is op den dag, ja ja, des avonds alzoo gezond als des morgens; met dronk hij het flesje uit, uit, oh Goddelijk voot! riep hij, wat Schip zou in zulk een Zee niet gaan verzinken. Met begon hij te zingen een drink-liedje. De Gouverneur dit aangeboden zijnde, liet hem aanstonds halen, en voort zenden op het Eiland ZLankeja, daar hij tegenwoordig moet arbeiden, en zeker zoover spijzen. geniet, al wat hy meer verdiend als hy ver- teerd word tot onderhoud van zijn Huis be- steed. In de Zaal der Dronkenheid stonden de volgende Beelden. De Narachtige Sotheid werd verbeeld door een lachende Man, die zijn naaktheid vertoonde, "houdende in de een hand een molentje, in de andere een Schaaps- hoofd. De Geilheid stond bijzijden de Sotheid; deze was een zeer mooie en bijna naakte Maagd, zittend op een Geit, hebbend in de een hand een Patrijs of Veld-hoen, en in de andere een Schorpioen, en een grote roos bij haar. Ter zijden stond de Onthoogvliet, een Vrouw, staand op de Aarde, houdend in de een hand een halve Maane, in de andere een Chameloen. Dichter bij stond de Dronkenschap, zijnde een leelijk Vis, die een gespleten tong in haar mond stak, op haar een schouder zat een Eiland, op de andere een Raaf, haar kleed was met Schorpioenen en Addertongen bezaaid. Het Bedrieglijk stond hier als een oud Vrouwtje, hebbend een muisevalt op het hoofd, een vangstrok in de hand, haar kleed was vol mierengaten, bij haar stond water. Het Beeld van Keven frSheren was ook een oud Wijfje, met Egelsvellen gekleed; hebbend een felle verf-kwast in de een, en een roodig mes vol scharen in de andere hand. Hier dichter bij aan de deur stond de Armoede, als het laatste gevolg der Dronkenheid, zij stond als een Heidin, buigend haar hals onder een blauwbaar Juk, een Hond bepijpend haar. Hier uitgaand, bracht mij de Garbon nog dertig trappen hoger, in de kamer was de Souvereign. Hier zat het Beeld van de Koning Cham Hazi in een schoonen Throon, met een malvee gouden Kroon op zijn hoofd, een gouden scepter in zijn hand, op wiens top een menselijk oog, zeer gierig en levend gemaakt stond; om zijn hoofd had hij stralen als de zon, zijn andere hand rustte op een Bok dat voor hem op de tafel stond; daar was het Boek daar de meeste Wijsheid was in verklaard, die in Krinke Kesmes bekend was. Op het Boek was geschreven met gouden letteren, die niet kunnen verstaan, niet kunnen regeren. Nevens hem zat het Beeld van een Historië-Schrijver; dit Beeld scheen een aanzienlijk Man; voor hem lag schoon papier, daarbij stonden allerhande kleuren van schrijf-materiaal, in zijn hand had hij vele pennen van verschillende soort, gelijk scherp, stomp, smerp, lappelig, recht, krom enz. Aan de andere zijde van Cham Hazi stond het wonderlijk Beeld, genaamd de Politie: dit was... Een Vos, zittend in een hokje, starende met een gouden touwtje, zijn zaal waar hij op zat was een schild-pat, zijn politie met verrekijkers, zijn schaaf met sleutels bezet; hij had een geestelijke muis aan zijn hoofd, om zijn hals hing een keetjes bril, van allerhande kleur, en veelderlei soort, daar onder een flodderig meubelstuk op een kamel, die... Krachtige Kesmes aanhangende; zijn mantel was vol oogen en oren, onder zijn schild behield hij boeken, papier, pen, inkt, penseel, en verf; in zijn rechtervoet hield hij een schaaf, die hij gedurende de balans zogenaamd te houden, met nu in de schijf, dan in de schijf blazend, in zijn linker voet hield hij een touw, waar ezels, bokken, en veel, allerlei buffels aan gebonden waren, die hem goedwillend schenen te volgen. De geveinheit werd hier verbeeld door een maagd, wijs, gekleed met schaapvel, waar onder een wolf uitkijkt, in haar hand was een boek en een pater noster. Daar omstond de gierigheid, dit was een oude, lelijke maagd, Caronje genaamd, een vrouw, met gescheurde vodden gekleed, zindend blootsvoet, knoopende met beide handen een volle geldbeurs toe; bij haar stond een maagd met een wolf. De edelheid was een schoone vrouw, kordelijk gekleed, hebbende in de ene hand een lans, in de andere het beeld van een paljas, op haar hoofd was een kroon van sterren, voor haar op een tafel, lagen kroonen geld, boeken, sabels. Den oorlog was een gewapende man, hebbende in de ene hand een bloedwonde, in de andere een brandende fakkels, op zijn hoofd stond een tijger, op zijn been een wolf en krokodil met ijselijke klauwen, zijnde met allerlei oorlogsmunitie bekleed. Hier bevond zich de 70e van Schattingen, als de zenuw van oorlog, verbeeld door een Pachter, zijnde een sterke Jongman, met bloote armen en beenen, zijn hoofd is bekranst met een eiken-krans, daarop staan paauwveeren als Pluimen, zijn Rok is vol oogen en oren, in zijn rechter hand houdt hij een Schaar, in de linker een stomp Mes, met een ronde punt, voor zijn borst zijn twee Messen gekruist: in plaats van een Degen, heeft hij op zijn linker zijde een droog-scheerders Schaare aan een draagband; bij hem staat een Schaap, voor zijn voeten leggend verkeerde Knijptangen. Deze zaal verlatende, klommen nog dertig trappen op, hier ontving hij de Kaamer van de Gods-dienst. Hier moest men de Schoenen uittrekken, en de voeten wassen in een bak daar ten dien einde gesteld, eer dat men in de Heilige plaats mocht treeden. Hier uit de derde kamer door derzelver toestel, overgroote pracht. Deze zaal was van binnen rond, en de welf, muren, en vloer, was uitneemend rijk, een op zijn Mosaïk gewrocht, met goud, zilver, azuur, zulk hoogrood als karmijn, met zeer gloejend groen, dar alles zoo uitneemend glanzig was, dat ik mij nergens genoeg verwondert kon. Tien voeten van de muur was rondom een afzetlaag, konvex gesneden, en door een scherpe. gebrochen met viele Historien und Beelden, verbeeldende enige wonderwerken, door enige van hare Heiligen of Martelaars gedaan, zoo den Garbon zei- de. Ik dit ziende, en van den Garbon dat horen; dacht ik zelf, immers meinen en zeggen alle Geloven, hare Heiligen, en Martelaars te hebben. | | | De plats, of spatie van dit rond, dienden om de Offerhanden te ontslangen, die elk volgens de Wet op zekere hoogtijden ofte heilige dagen daar- moeten komen offeren; ten dien einde stonden daar zeer vele offerkruisen, zijnde rond, boven met een gat waar door de Priester dezelfde in de kist stak. Den Garbon een andere deur openende, trad met mij in de tweede vertrekking, welke ook rond, en tien voeten breed was. Deze plats was heiliger als de vorige, hier wierd gebiekt en gebeden; het tweede aparte was vijf voeten hoger als het eerste, en bedekt door een blauw laken kleed, met goud geborduurd., dat men aan zijkanten koorden kon optrekken, om het binnenste te beschermen. | = Den Garbon had de goedheid van het kleed zo hooge op te trekken, dat ik het binnenste zien kon; op het eerste aanzien werd ik erg verbaasd over de onwaardevolle kostelijkheden en glanzende glans, van zoveel volmaakte glasstukken en werken. Dit binnenste vertrek was de Adyta, of het Heilige der Heiligen, daar mocht niemand in komen als de Koning, of door deszelfde schriftelijk bevel. In het midden van de adyta of heiligdom, stond een ronde gouden kist, rustende op de schouders van tien gouden engelen; in deze kist werden de heilige relikwieën bewaard. Boven op het deksel waren tien gouden beelden van Baloka. In deze adyta of heiligdom van de heiligen, moesten de prinsen, veld-oversten en gouverneurs hun eed van trouw, met vele ceremonieën en offer-giften afleggen, als in de tegenwoordigheid van God en Baloka. Rondom deze kist stonden de beelden van de Kindsheid, Opvoeding, Gewoonte, Mensenheid, Deugd, Eere, Gehoorzaamheid, de Hoop en Eeuwigheid. De Kindsheid was als een kindje van drie jaar, rijvende op een houten kermispaardje, houdende in zijn rechterhand een blauw papier als een mand, dat aanduidende om daarop te schrijven wat men wilde. De Opvoeding was een bedaarde man, die een kind in een boek onderwiest, houdende in zijn andere hand een roep, toom en slepen; naast hem stond een kraaienhoen. De Gewoonte vertoonde een oud man, beladen met verschillende muziek- en andere instrumenten; bij hem stond een vijftigste. De Wijheid werd hier vertoond, door een oud zittend man, hebbende de voorste vinger van zijn linkerhand voor zijn voorhoofd, als in gedachten zwevende; voor hem op de tafel stond een brandende lantaarn met een kan en olie, daar nevens lag een boek waar de beeldenschildering van Baloka aan was. De Deugd stond als een schoone jonge vrouw. Ling, hebbende een krans van gras en eikenloof en eikelen om zijn hoofd, daar bovenop stond een zon, op zijn borst stond een ronde oog, waar in een vierkant, en in deze vierkant stond een gelijkzijdige drie-hoek getrokken, in zijn eene hand had hij een lange staaf omringd, in de andere had hij verschillende kroonen, zijn rechtervoet stond op een vierkante steen. De ere was verbeeld door een jongeling, wiens hoofd met lauren bekrand is, havede een hand een spijt, in de andere had hij verschillende overvloedige boeken met vruchten, bloemen, en bladeren gevuld. De hoop stond hier als een jonge maagd, ziende opwaarts naar de hemel, reikend met haar rechterhand een lelie om hoog, en leunend met de linkerhand op een anker. Aan de deur stond de eeuwigheid, zijnde een staatige vrouw met los hoofdhaar, haar zijden verlengden haar aan beide zijden, komend hoofd haar hoofd te zamen, zodat ze een ronde circulatie, die blauw was met sterren bezaaid, in haar een hand was een gouden zon, in de andere een zilveren maan, twee zaaken die alles baarden, voeden, en onderhouden. Deze Beelden, gelijk ook alle de voorafgaande in de andere Zalen, stonden op zondige Pedestalen, van binnen hool, die als kisten konden opgevlogen worden; in dezelfde werden de gesprekken van Sarabafa bewaren. De Krinkz Kesmes. 235 De Heilige Gade waarin haar bodem op tien Engelen rustte, had nog recht onder haar in 't midden een Pedestal, daarzelfs bodem op rustten, in deze waren de gesprekken van de Gods-dienst berustten. De Heilige Kaamer verlaatende, klommen nog dertig treden op, alwaar de Garbon een Kaamer oplokte, daar ik niet zag als drie Bedeichten, drie stoelen, een tafel, daarop, pennen, inkt, en papier, met enige Boeken: ik vraagde wat dit beduiden? de Garbon antwoordde, dit is de Werkruimte, ik zal u het daadwerkelijk zeggen, hier is dog niet te zien. Fye floot de deur, en wij kwamen naar dat nog twintig trappen waren opgeklommen, boven op het plat. Dit plat had vijftien voet in zijn Diameter, rondom met een leuning voorzien, in 't midden was een hoog Pedestal, waarop den Engel Baloka alle Heilige daagen, werd ten Toon gebracht, als wanneer elk hem groeten, en kwamen Öfteren en Biegen. Hierbij stond een ongefloten kooperen Kift, waar in een fluit en een kooperen Hoorn lag. Ik vroegen wat dat beduiden? den Garbon antwoordde, wanneer een Vlugteling op dit plat komt, blaast hij aan den Hoorn, als wanneer den bewaarder van deze Piramide moet boven bij hem komen, die dan deze fluit krijgt, en brengt de vlugteling in de Ary-kamer, de voor hem toekomende, gaat terstond den Gouverneur het bekend maken, dat daar een Man is die Proberijt eilcht; den Gouverneur sendt daarop voort twee Raadsheren, met een Secretaris, nevens eten, en drinken. Deze bovenkomende, verhooren den Man die de vrijheid eist; en wanneer het blijkt door dijn redenen, en dan door getuigen, dat hij door ongeluk of noodzakelijkheid, een doodsfal of iets anders begaan heeft, als bijvoorbeeld, zodanig hij was uitgedaagd tot vechten, of om zijn eer of leven te verdedigen, een mannelijke daad begaan had, zodanig wordt hem dat eten en drinken voor gezet, en hij van de andere noodzaak vergeld, tot zolang dat hij “ eindigt is, waarbij hij door het Recht of de Regering wordt vrij verklaard, hem zijn Sententie daarvan ter hand gegeven, wordt hij koos en schadeloos onthoofd, en gaat dan zachts. Maar indien de Vrijheid-eiser overtuigd wordt, dat hij met opzet een moord of andere misdadelijke, of dodelijke zaken begaan heeft; dan wordt hij niet bestraft, maar gelijk in de Kloosters van Spanje geschied -dat recht schuilhoek voor Moorders, Schelmen, en Dieven zijn) maar deze wordt dan daar nevens in een andere Kamer gebracht, daar hem niets mag gebracht worden, nog eten, nog drinken, hier heeft hij keuze, om van honger en dorst te sterven, of hemzelf om te brengen, genietend door deze Vrij-kamer alleen, dat hij niet door Beulens handen sterft, en dan nog eervol begraaven wordt. Voor weeder afklimmende, en beneedenkomende was ik bijzonder wel tevreden over de goedheid van de Garbo, dat hij mij alles had laten zien, en onderregt, deze zeer treffelijk Piramide aangaande; ik bedankte hem met een goed herte, belovende weeroom met eenen, dat wanneer ik mijn goed uit ons schip konde bekomen, ik zijn goedheid eenigszins zoude trachten te vergelden, zowel met Kaarten als Boeken die ik zoude kunnen missen, waarvoor hij mij bedankte. Ik beklaagde mij echter dat ik zo ongehergelijkt was, dat ik alle de Beelden die ik in de Piramide gezien had niet zoude konnen onthouden; hij mij met een duister gezicht aanziende, sprak als half verstoord, ik heb u meer als eens gezegd, dat ik u alles schriftelijk zal overgeven, dat gy dan te scheep zijdend, met plezier kunt beschrijven, en daar in zulk een order brengen als het u zal believen; met repen hy een Man die onder in de Piramide woonden, hem aanspreekende, dat ik niet verstaan kon; de Man ging binnen, voort weerom komende met een papier, die hij de Garbo met een diepe reverentie overgaf. De Garbo mij dat overhandigende zei, dat de beschrijving van de Kaarsen en Beelden der Piramide die gy gezien hebt, in goed Spaans gaat en schrijft dat af, vertel verstand daar mee, ik zal ook een Kaart van ons Land, ter hand stellen, gy weet dat een van mijn Klerken vooruitgaand is om het Spaans te vertalen de beschrijving van dat ons Land meer. Alles waar daar aan vast is, of toebehord, dit heb ik u meer als eens gezegd, gy moet daar voldoende mee zin. Ik bedankte hem andermaal, met een diepe eerbewijzing, en vraagden nog met eerbiedigheid, wat de Eerenvoordeuren betekenden die op de Markt stonden?. Hij antwoorde, dat zal ik uzeggen; en, terwijl ik daar naar toe gaande, zag ik dat deze Eerenvoordeuren uit drie boogdelen bestonden, en van boven met een tienkamerig gewelf. Daarin stond een wonderlijke orde. De eerste Voordeur was versierd met gele en glanzige zonnen, met dieren, en vruchten doormengd. De tweede Voordeur was van witte manen, zowel geheel, halve, viereendeels, als nieuwe, met vele kruiden, en groenten doorwrocht, op de groente lagen vele witte sterren, als dauw. De derde Voordeur was gemaakt van vele gele en witte sterren, de gele vertoonden. Sonnets en de witte Mansen: doormengd, mer vele Figuren uit de Mathesis, als ronde, vaste en verschillende soorten van vierkanten, driekanten, etc. Ik dit alles zeer nauwkeurig beziende, en kon niet vragen. De Garbon die mijn gezicht, en doeningsgedachten geduurig gade sloeg, vroeg wat mij daarvan dacht? Ik antwoordde, dat na mijn meening deze boogen zeer konvolut gewrocht, maar dat ik de stof waarvan die gemaakt waren al zoo weinig kenden, als de betekenis van de Figuren; Ik staar verbaasd van zulke fraje dingen te zien. De Garbon zei met een lachend gezicht, deze Erelioop is gebouwd voor negentien-duizend, en acht-en-dertig jaar, en verschaft ons hier tot een aardpunt (Epocha) duizend jaar nadat de Wereld geschaapen is, en na deze tijdpunt rekenen wij onze Koningen die wij nu negentien-duizend en acht-en-dertig jaar kunnen berekenen, aan dit tijdpunt mag niet anders gerekend worden als de regeering van onze Koningen; wij zijn wel zoo oud als China; ziet deze stof nu met aandacht, het is geen metaal, geen steen, of glas, maar een nu onbekende zaak; onder de geleerden wordt hier nog getwist, of het gegoten dan gebeeldhouwd is, deze konst ik niet verloren te zijn, wat denkt gij daarvan? Ik zei half beteuterd, mijn Heer, als ik het zeggen durfde, zonder u te vertellen, dan had ik daar vele tegen. Spreekt zonder schroom zei hij, waarom belijdt gij? Hoort dan toe, mijn Heer, in Europa wordt onder de geleerden vast gesteld, dat na de Schepping van de Wereld, vier-duizend Jaaren Curustus is geboren, en deze geboorte, is het tijdpunt in Europa, en telmen van de geboorte Curustus nu 1702, deze met de voorige 4000 jaar opgeteld, is te samen 5702, als wanneer de Wereld van God geschapen is, hoe kan dan deze Eerbomen Porteezijn? Ten anderen, kan ik niet denken, dat een werk door Menschen handen gemaakt, 19000 jaar, en langer, de lucht zou kunnen verduuren. De Garbon antwoordde op deze derde idiende, dat Europa haar konstens, wetenschappen, wetten, en Godsdiensten, meestal ontvangen, of overgenomen heeft, dat door de langheid des tijds, deze zaakken vele veranderingen geleend hebben. Zegt my waarom zouden wij Afstammen zo wel bij kunnen rekenen als die van Europa? te meer dewijze wij ook alhier hebben, lezen, en onderzoeken alle godsdiensten, Christelijke, Turkse, en vele andere Heidense Wetboeken. Onder vele deftige Schrijvers van Europa, mist ik vele een zeer geleerde man uit, welke dus spreekt. Onder alle stammen die niet overeenkomsten over het jaar der Schepping, waar in de Messias gebooren is, kan men aanmerken dat er onder die alle niemand is die meer dan rekenend als 7000, en geen, die minder dan 3300. Jaaren. Dit verhaal van de oudheid der Wereld is 3300 jaar, welke de een meerder rekenend als de andere rekenend. Mag in Europa de een van de andere ver verschillen 3300 jaar, waarom zouden wij volgens onze Boeken daar geen 14336 en mogen bij doen? Wat hebben de Chinezen meer recht als wij? Onze Historie is net zo goed als die van China. Ziet eens wat uw Europese Schrijvers daar van schrijven, Cursorius zoude geboord hebben: "na de Schepping der Wereld, volgens het gevoel van S. Hieronymus. Origines 5483, van S. Ambroisius 5353, en de eerste en laatste verscheidenheid 3043 jaar. Maar Vallemont vindt 4000 jaar, daarbij gevoegd 1702, zodanig nu rekenend; dan heeft de Wereld nu gestaan na de rekening van Europa 5702 jaar, en na de rekenening 20038 jaar; maar dat behoef je niet te geloven: hier is dat Waarheid; maar in Europa niet. Even gelijk als in Spanje waar Maria Vagevuur &c. waarheid is, dat is hier geen waarheid. War en duuren aangaat, het Pantheon tot Rome, of mijn Sint Maria Rotunda, hoe lang heeft dat gestaan? En kan nog lang staan. Waarom kan er geen substantie zijn die twintigmaal betekenis is? In die tijd was de heerlijke Zon, ons Koninkje. Een freg, ik was bang hem te vertellen, en zag na een andere heen. Zeiden, ‘kom, laat ons de drie andere poorten ook nu voort bezien.’ Wij gingen daar naar toe, dit was een aardig gebouw, bestaande uit drie boogdakken, uit een zwarte glanige en zeer herderlijk gemaakt; de crest was van grove draken konvooien door een geëroderd, doormengd met vele open boeken. De tweede was eveneens van klippen, waar bovenop een Chinees schrijvende in een boek zat, bij hem stonden verfchende geestelijke, zoals naar hem luisterend. De derde poort was weer een vertooning van draken, met haken doormengd. De garboon zag aanziend, wederczeide eereren-poort is gebouwd voor 2250 jaar ter ere van den goede filosoof Kras kabas, desgenegen was een lieveling en discipel van den grooten wijze Confucius in China. Dcelc goede man gaf en maakte ons goede werten, en verbeeterde de oude. Ter tijd was hier nog geen vreemde-ling gezien, hij was de eerst. 