title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: jj.xiki&lialaman, voorplein, voor«^ bof, open plein voor een gebonw, berg enz. ook de omscbreven rand eener bladzijde. Jav. aloen-aloen, plein. ^«wo^bfr halainin, zie lamin. mjo^ks^ halamang, e. s. v. slag- zwaard of klewang; Jav. lam^ng, id. v.Jij& halba, bet Arab. RxJL^jZie^ aldaar. 4)LJLp hoeloebalang, ook doe- balang, logerboofd, oflßcier, krijgs- overste, voorveebter; hoeloebalang dan lasjkar^ oflScieren en manscbap- pen, Noer. Mob. Zie p^nglima, jJLJLj;& hoeloebangsa, leger-^ boofd, opperboofd; zie bangsa, oJlid hÖlat, vreemd; oran^A^^a/^ vreemdeling, een vreemde; orang ä^- lat asing^ allerlei vreemdelingen, B». ^ 1027 Pas. ; kaMlatan^ de staat van vreemd- heid, of niet yerwant zijn, zie ook lat en ^laL iXs^ belang, sperwer; h.-ajam^ kiekendief, rood met witte borst; ä. hoerik, gespikkeld; h, radja-waUy e. s.v. sperwer; h.sipoet en hAaoet^ twee soorten aan het zeestrand, die op visch azen; h.'malam, nachtuil; Ä.- soewir, e.s.v. uil met lange klauwen ; Ä.-Ä;afoe^oe5,Mön. e.nachtvogel,welks geroep den dood van een zieke aan- kondigt, zie ^lang. fjuA4.Xs^ halampas, zie lampas. JüJÜD halilintar, bUksemstraal, bliksemfiits. Komt soms ook voor in de beteekenis van donderslag, donder- steen. Max. wil het aldus afleiden: halt = hari^ Skr. zon, Wisjnoo of Krisjna, en Uniarz=lontary wenden. yOJbölialllltarjZ.hetvoorg.woord. aUjJüö halintah, = lintah, z. a. tXjJbD holanda, Port. Holland; Hollandsch. ^^^JuJLjd holandoewi^ Arab, Hoirandsch, JLiö halwa, het Arab. ;<JLÄ.,zie aldaar. ^yXs^ haloewan, het voorste van iets, voorsteven van een vaartuig (als zoodanig ook gebruikt voor hulp- telw. bij het noemen van het aantal vaartuigen, zooals wjj daarvoor bo- dems of Zeilen gebraiken) ; voorhoede, gids, de woordvoerder bij een depu- tatie, voorbeeld ternavolging, eerste- lingen, geschenk dat men bij zijn thuiskomst meebrengt als de vrucht van den tocht; geschenk dat men als voorganger ontvangt, ook geschenk, gave in 't algemeen; richting v. vaar- tuigen, kanonnen enz.; mMlawa ha- loewan, koorshouden; b^rpaling ha- loewan, den steven wenden, fig. voor ontrouw worden, afvallig werden; m^nghaloetvankan^ een richting geven aan ; s^loewan, samentr. van sahaloe* wan, van ^^n richting ;JaM^ ^^m&^- rianmoe itoe saharoesnja lahakoem^m- balaskan dia; maka kata Gratar: akoe t^rima Iah haloewanmoe itoe, . . . . ik neem uwe geschenken aan, K. Chalb. haloewan toewan dari Singasari, uwe eerstelingen van Singasari, Pr. Dj. sak^dar haloewan dihawa k^mhali; djangan poelang h^mpa, als een ge- schenk dat men meebrengt; men moet niet met ledige banden thuiskomen, H. Boedj. Zie aloe. ^^Jüe Mlai^ ook lai, vel, blad, lap, vlakj* wordt gebruikt als hulp-telw. bij het noemen van het aantal dünne, vlakke, lichte voorwerpen, zooals doek, kleeren, zeilen, papier, gras, hoofdhaar enz. b.v. sahSlai karfäs, i^n vel papier; sahMai badjocj e6n blaadje; saMlai roempoet, 6hn gras- spriet; 5aÄ^;aeVam6oe^, e^n hoofdhaar; doen tiga h^lai, drie bl äderen ; 6^rÄ^- lai, van boeken, aan losse vellen, niet gebenden of ingenaaid; aah^lai sapinggang, zie bij pingggang. ^iiDhalia« gemberwortel;Äa^ta- barä\ e. bijzonder soort daar van ; wia- nisan-halia, geconfijte gember. Zie djahij Dr. F. ^pjjje haledja^ ook ledja, e. s. v. gestreept, halfzijden stof van Surate. 1028 *,äaJÜ6 \^./^ ^jaJlS^ halipan^ ook Upan^ yer- giftige duizendpoot; h. p^san-phan^ een soort vraarvan de steek z66 giftig is, dat de gestokene zijn laatste be- schikkingen wel kan niaken; h,-bara, een roode soort; djari-halipaUf uitge- rafelde kqkosbladen, die in yorm op de pooten van dat dier gelijken en om de badbenoodigdhedeen van pasge- huwden worden gewikkeld om boozo geesten af te weren. ^^y^jJj^ halimoeD^ ook halimoe- tia», middel om zieh onzichtbaar te maken, v.d.W. Het schijnt ook door- Bchijnend te beteekenen, daar het in de Oend. Mal. als bepaling van kal'n chasah voorkomt. 1^ Il'in, een kuchend geluid, dat men maakt om iemands aandacht op zieh te vestigen; zie ook d^ham, V.JU4J& hamba, dienaar, slaaf, zie 0. a. H. Abd. p. 299, ook gebruikt als pers. vrnw. 1^ pers. minder nederig dan s^haja en patik; hamha-toewan, Mijnheer's dienaar, d.i« uw dienaar; toewan-hambay mijnheer. Op dezelfde wijze wordt hamba gebruikt voör el- ken anderen titel, b.v. hamba-datoekj h*'^ntjikj hrnachoda enz.; h. toewa^ oude dienaar, zegt een oud man van zichzelven uit eerbied jegens e. jonger "pevBOon i h.'toewantoe (een samentr. van toewan eni^o^)ik,tegenoverper- Bonen V. yorstelgke afkpmst, van den B^ndahara af naar beneden, in het yoprmalige rijk vanDjohor; hA^nghoe en h^-^ngkoe, ik, als mep spreekt tot de Zonen diet vorsten; dihe^f^ba4^ng' koekan en ^ihamha^^^gkoekan^ aanr gesproken worden met het gebruiken van deze uitdrukkingen; h,-AUah, dienstknecht öods; hieronder ver- staat men in 't bijzonder hen, die den Moh. godsd. belijden : h.-orang, iem. knecht of slaaf, dienstbare; h.-ra- dja, lieden die met al hunne nakome- lingendenvorstalslijfeigentoebehoo- ren; h^-radja-n^g^ri, de welgezeten burgers; h,-koemp^ni, tot dwangarbeid veroordeelden ; hamba- s^haja^ bedien- den in het algemeen ; doewa berhamba, hij met zijn dienstknecht, of zij met haar dienstmaagd, H. Boedj.; b^r- hamba, een dienaar hebben of be- zitten; diperhamba^ als dienaar be- zeten worden; dip^rhamba orang in dienstbaarheid zijn, b.v. daripada hidoep dip^rhamba orang terUbihbaik matij het is beter te sterven dan in dienstbaarheid te leven,H. Asm.Pati; b^rhambakatiy tot dienaar hebben; m^mp^rhambakanj tot dienaar maken; diperhambakarij tot dienaar gemaakt of aangenomen worden; minta dip^r- hambakaUj (ook verk. tot dip^rhamba) om de band van een meisje vragen, zoowel aan haar zelve als aan haar ouders; jang dip^rhamba, ik, tegen- over toewanhamba enjang dip^rtoe- wan^soedahhamba^dip^rhambapoelay reeds dienaar zijn en wederom als dienaar aangenomen worden, nede- righeidsbetuiging v. iemand, die in gunst aangenomen wordt, H. Boedj. H. T. en and.; m^mp^rMbakan di- rin;% zieh ten dienaar stellen, zieh als dienaar aanbieden; p^rhamhaän^ jdienstbaarhei4,knechtschap,8laverny. MSf^\jk^ hömbalijaiig, e.s.v. wil- de mangga-boom en vrucht, de paar- demanga, ook m^mhatjang en ^mha- tjang, ^j^lx^sb himbasan^ e. s. v. spo- kenP H. Abd. Zie imbas, mHa^ lloeiühVLlBJigjenherhoem- balang, tuimelen, tuimelend yallen; fnPnghoemhalangkanj slingerend wer. pen , b.v. een knots, grooten steen enz. van het Jav. balang, werpen; b^rhoembalangafij tuimelen v. velen. Zie balang IIL JLa45& hämbalaii^ ook &a^at^ en ^mbalau^ e.s.v. gomlak, waaruit een roode verfstof getrokken wordt, die men tot het verven van zijde gebruikt. ocA^ hambat; m^nghambat, een plotselingen aanval op iets doen met klauwen of banden, najagen, nazet- ten, trachten te van gen of voor zieh te winnen, b.v. iemand van invloed, ook achterhalen van goederen, Oend. Djambi; m^ngoesir di b^lakang orang dan m^nghambat dia^ iem. achtervol- gen en op hem aanvallen ; dihambat- nja orang itoe d^ngan pMangnja, hij viel op dien persoon aan met zijn zwaard; m^'nghambat halt orang ^ zieh meester maken van het gemoed der menschen, H. Abd. 480] p^nghambat, vervolger, nalooper, najager;^^rÄam- batany najaging, vervolging, nazet- ting. yj^fi hambar, zie ambar. ^j^^^iD hamboer; m^nghamboer^ z. verspreiden, verstrooien, uitspreiden, ook verspreiden van genren, Mes. Kag., uit elkaar gaan, uit elkander UH^ 1029 werpen, strooien, zaaien, störten; springen, stijgeren(Wilkinson). M^n. naar beneden springen; m^ngham" boer djala, een werpnet uitwerpen; m^nghamboerkan dirinja k^pada, zieh stoTteno]^:,menghamboerkankoedanjaj zieh met zijn paard störten, zijn paard doen springen; hamboer-hamboer^ ook hamboer-taboer, C. en S. naar alle richtingen strooien of gestrooid, ook strooigeld, strooipenningen; i^rham- boer^ ook verspreid van geuren, Mes. Kag. ; hamboeran^strooiBel ; m^ngham- boerkan behana, geluiden strooien, poetische uitdrukking voor spreken, ZOO ook m^ng hamboer kan kata^ Ibr. b. Ch. ; kahamboerauj verspreid, ook v. rook, S. K.;2}^rÄam5ocran, stortende sprengen; pengha7nboeran, zaaiing, verstrooiing, bestrooii'ng; m^ngham- boeri^ bestrooien. iu^4S6 hamboes; m^nghamboesj weggaan, zijn haardstede, woon- plaats, vaderland, of iets waartoe men behoort, verlaten, deserteeren, zieh wegpakken, de plaat poetsen, zijn biezen pakken; hamboeskan^ weg- jagen,2?^n^am6oßs,wiealdusweggaat, deserteur, v.d.W. en Wilkinson. Zie het volg. wrd. Ook amboes^ oembas en hoembas. ^jujL^ MmboeSy sterke lucht- stroom door blazen teweeggebracht^ de plaat gepoetst; m^ngh^mboes^ bla^ zen met bek of mond of een blaas- werktuig, ook v. den wind, proesten, wegblazen,aanblazen;saÄ^mi^O€anaVA;, sah^mboes toeroen, zieltogen; p^ng- MmboesenMmbo€sanyh\B,Mwerki\ngy 1030 tj^'^'^ |JÜ^ blaaspomp, blaasbalg; m^ngMmhoes^ küHf wegblazen, wegjagen ; opblazen Tan een zak of blaas, Sail. Bai., iem. met den mondaanblazen;&^r^^m2>069 Iah htghau scheer je weglm^ngh^m- hoes, ook zieh uit de voeten maken, deserteeren, verloopen v. een bevol- king of leger. NB. in deze beteekenis heeft YA.W.hamhoes. Ook Wilkinson. imjk^ hoembas^ zie oembas, ^imx^ hiinbas^ zie imhas. iüL^ liainbailgr^ zie ambang. Ju^p hambal^ zie ambal. ^^%A4J^ hoemban^ zie oemban. yA^ Mmban; m^nghimbau,inde hoogte draaiend wegslingeren (stok, b.v.* om vruchten af te slaan), Wil- kinson. ^fc^ hambai^LookarnZ^a^'^groote schepmand om garnalen en kleine Tisschen te vangen. Wilkinson: fuik gelijkende op de di^r^mal, II. m^nghambai, onderzoek doenP b.v, tjoba Iah ^ngkau p^rgi hambai orang itoe dit^ngah moechalaik jang ramai, ga jij eens onderzoeken (uit- Tisschen?) naar dien man in het mid- den Tan die volte. A^ hoembi^ zie oembL sl^iD hamzah^ Arab.hetbekende schrgfteeken (i=). Zie de Grammatica. v^^ hi^mpa, ledig, hol, yi, ook het ledige, b.T. de doppen, ledige aren of schulen; fig. dorn, onwetend, zin- ledig; m^mboewang Mmpa, dedoppen of ledige aren enz. wegwerpen ; ^mpa b^ratj rijstdoppen, waarin nog bruik- bare ryat is OTergebleTen. MÖn, rgst die sleohts weinige en siechte korrels heeft; a^kam tn^ndjadi Mmpa b^raty kaf wordt zware doppen, fig. uitdruk- king Toor: er is z66 Teel, dat het er niet op aankomt of er iets verloren gaat; m^ngh^mpakanj ledig maken, ook iemand afwijzen, ledig wegzen- den; m^ngMmpakan waktocy den tijd in ledigheid doorbrengen, Terbeuze- len; sap^rti boewah padi jang Mmpa^ makin lama^ makin tinggi, als een ledige rijstaar, ze Terheft zieh hoe langer zoo meer. Sprw. of : bezat uw hoofd meer graan, het zou zoo hoog niet staan ! o^A^ liailipoet; ook ampoet, = poeki; m^ngampoet, gemeen woord TOor paren, coi're. Zie ampoet. 0LA4J& biempet, Tlak tegen iets aan, aangesloten; m^nghempet, aan- siuiten, dringen tegen iets, benauwen, met een klauw of poot iets drukken, ook in beslag nemen Tan gestolen goederen, Oend. Djambi; t^rhempetj ook in den knel, Mes. Eag. ; m^nghem- pet ka loewar^ naar buiten dringen, wordt gezegd Tan de grens Tan een stuk grond, die ultgezet wordt. i^iXa^jo hampSdaS) zie hetTolg. woord. JiXA^ bftliipMal^ ook amp^la, ^mpMal en hampMaSf maag Tan to- gels; hampMaUajam, kippemaag, ook tuimelaar aan het slot Tan een ge- weer; badja hampedal-ajam, klomp gegoten staal, zooals di^ Troeger in den handel Toorkwam; r^poh-r^poh hampMaUajamy e.8.T. hangslot. •4XA4J& liampäd065degal;jpoen(li* poendf^hampMoej de galblaas; h.-be- roewang, e s.v. plant; h.'tanah, e. s.v. geneeskrachtige plant. yfi^ hampar, uitgespreid, van tapij ten, matten, hout, graan,vruchten en derg.; batoe hampar, harde onder- laag in den grond, waar men niet doorheen kan graven; hamparan, sprei, vloerkleed, tapijt, vloermatenz.; menghampar, niet scherp zijn, nage- noeg horizontaal uitloopen van den bodem van een vaartuig; m. ajar soesoearij zieh verspreiden van het melksap in de rijstvrucht, MSn.; menghamparhan^ uitspreiden van ta- pijten, matten enz., ook omver doen Valien van breede, platte voorwerpen, zooals b.v. een omheining; fw. tan^ gan, zijn banden uitspreiden, fig. uitdrukking voor milddadig zijn; m. sajapf de vleugels uitspreiden, I.P.; tMiampar, uitgespreid zijn; L dß- tnoer, 's morgens 8 uur, wanneer men de hoeveelheid rijst voor dien dag uitspreidt om te drogen, MSn.; t. roehoehy het gezamenlijke gevelde hout en gewas op een pas te ontgin- nen ladang of akker, id. yk^ hampir, dichtblj , nabij , bijna, genaderd. Regeert het voorz. dari^ en soms ook d^ngan, b.v. n^g^ri mana jang hampir dari sini? .... n^g^ri jang hampir dari sini Pandan^Salas^ Asm. Pati; bi^rhampir, in de nabij- heid zijn; b^rhampiratiy in elkanders nabijheid zjjn, ook een toenadering plaats hebben, b.v. h^ndaklahantara benoewa K^Ung d^ngan n^gM Ma» laka ini b^rhampiran, laat er tus- schen de rijken v. KSling en Malaka 1081 een toenadering plaats vinden, H. T.; m^nghampirj gelijken op, gel§^ kenis hebben met, gelykenis vertoo- nen = het Jav. m^mp^r, aldus in de Pr. Dj. m^nghampirkanj doen nade- ren; m^nghampiri^ naderen tot; hant' pir-hampiry bijna, het scheelde wei- nig of. .. ^A^ hampas, ook ampas, wat er van iets overblijft als de bruikbare deelen er aan zgn ontnomen, afval, drab, neerslag, bezinksel, dik, moer, de dorre, uitgeperste vezels, pulp enz. h,-kopiy koffiedik; h,-t^oe, de uitge- perste of uitgekauwde vezels v. sui- kerriet; h.-njioer^die uitgeperste vezels van de kokosnoot; h.soet^ra, afval van zijde. r... o I <ft hampoes^ zie hapoes en ampoes. ^j»sA^ hömpas; b^rh^mpas-Mm- pasan, met elk. worstelen, waarby men elk. tracht op den grond te smakken, Pol. Djin.; m^ngh^mpaSj neersmijten, neersmakken, ook slaan of klotsen v. de gol ven tegen iets, b.v. sap^rti om" bak m^gMmpas di batoe, als golven die tegen de klippen slaan, Prab. Bj.; m^ngMmpas antan^ een stamper met kracht in het rljstblok doen neerko- men^ c|*i* de rijst terdege witstam-* pen; mHgMmpaskan, iets neersmg- ten, neersmakken, ook met iets slaan of kloppen op iets. Niem. bloeml. I, p. 113; m^ngh^mpaskan dirinjayZiok ter aarde werpen ; Mmpas poelas, met rukken en wringen, E. D.; h^mpamn- g^lombang, zware bfanding, beker; 1082 (jmJI^ S^ Mmpasan-dacenjeLfstAmmeling in den zevenden graad. ^^Mi4jt himpas, M^n. geheel, alles; warits m^nghimpas^ universeel erfgenaam. Zie eck imp^s. Ma^ hampang, zie ^mpang. ^jjli^ hämpSIas, ook ^mp^las, m^mpUas en r^mp^as^ e. s. v. Tjjge- boom met ruwe, raspachtige bladen, die voor het polijsten Tan hont wor- den gebruikt evenals onzeschuurbie- zen; soorten zijn: h.-gadjahj h.-doeri en h.'Soekoen, de laatste met eetbare, smakelijke vruchten; MmpHas, ook polijsten en polijstniiddel, gladmaken, gelijkmaken, alles neerhouwen op e. ßlagveld of in e. ingenomen vesting, raseeren, b.v. s^karang akoe Mndak p^rboewat Mmp^las medan int, Mos. Kag. tn^mpHaSy sohuurmiddel? polijst- middel? b.v. m^latnkan sl^kaliannja akoe boenoeh, koep^rhoewat m^mp^las kotakoe, maka poewas hatikoe, E. Chaib. Jav. r^mpUas, |JLA.4j&h6llip&laii], ook m^mp^' lam^ e. aangenaam smakende yrucht, bg ons meer onder den naam van man^^a bekend; Jäv. p^l^m, id. ^A^S^ hiiupoen, yerzameld, ver- gaderd; h^rhimpoen^ vergaderen, ver- zameld z^n ; m^nghimpoenkan, verza- melen, vergaderen; m^nghimpoenkan p^rtßntaännja, zijn kommer verkrop- pen, b.v. bahnca'Sanjap^rtßntaänmoe itoe himpoenkan djaega, kar^na lagt ^nam boelan djoega adanja maka da^ tang Iah ^ngkau m^ndapatkan akoe^ vöorwaar, verkrop toch uw kommer, want nog slechts zes maanden en dan komt ge tot mijj^ Mob. Han.; p^rhim- 2?oe«an,verzameling, vergadering ; p,- doesoerif verzameling van dorpen; p. sifat-AUahjde vereeniging dereigen- scbappen Gods; zie ook kampoeng en koempoel. •A«it hampoe^ de duim als leng- temaat, M^n. JJU;ö hömpoeloer, ook empoe- loer en m^mpoeloer, plantenmergpit, zooals b.v. onze vlierpit, inzond. van de palmen, stronk v. sommige vruch- ten, zooals de tj^pMak, nangka^ zuur- zak enz.; h.'koempaij pit v. de koem- 2?a/-bies,die als lampepit gebr. wordt. Ji^ hampai, zie ampal, '^^ himinat^ Arab. Perz., Mal> uitspraak hemat, = Mal. kira; o ver- leg, gissing, eerzucht, toeleg, b.v. m^n^takkan pMangnja d^ngan hini' matnja, mei overleg zijn zwaard doen houwen, S. Dz.; pada himmat s^haja^ naar mgn gissing; himmat jang tinggi dan b^sar, een hooge en groote eerzucht, Mak. R. 103, R. v. E., H. Abd. 95 en 381. Mogelijk = het Arab. buidoe Hhimmah, een geest die groote plannen koestert, eerzuchtig; tiada sampai himmalnja^ hun toeleg mislukte ;m^n^/^mma^A;an, iets met overleg of zuinigheid behandelen, b.v. met overleg huishouden, koo- pen of gebruiken; d^ngan himmat^ himmat, met overleg, huishoudelijk, spaarzaam; beta Mndak p^rgi, tiada t&himmatf ik wilde gaan, maar wist niet hoe ik het zou aanleggen, Hik. Dewa Ind. M^ng.; himataUj gissing, berekening. Pgl. Abd. ka Dj. p. 91 r. 1 V. o, ^jö hoen^ Chin. tiende gedeelte, inz. yan een tahily zie ald.; aandeel (in onderneming), Dr. F. Jj,SD hoenna, Ar. zijlieden, hare. yXXst hantar, I. t^rhantar, uitge- strekt op den grond liggen, b.v. van lijken op het slagveld enz.; menghan- tarkan^ iets nederleggen, zie ook de Holl. 5^ dr. p. 61 r. 1 en 2; m^nghan- tarkan, aldus iets neerleggen, b.v. tn^nghantarkan sa boewah hatoejang Msar pada sama t^ngah djalaUj de Holl. 4® dr. pag. 97 ; tangannja kanan dihantarkannja Mpada bahoe Aboe BakVj hg legde zijn rechterhand op den schouder van A.B. Moh. Han,; kepalanja dihantarkannja k^pada ioetoetnja^ zij legde haar hoofd op hare knieen, H. Noer. Moh. II. geleidön, vergezellen; hantar- djoelatj in het Palemb. transportee- ren van gouvernem. goederen en Personen in beeren dienst; L-maf^ga, hetzelfde van district tot district; m^nghantarkan^ geleiden, escortee- ren, langzaam naar voren brengen, b.v. harta itoe dihantarkannja ka ha- dapan baginda, die goederen bracht hg voor den vorst; maka pMandoek djinaka itoe pon sig^ra Iah mHghan- tarkan kakinja dan tangannja j hei gültige dwerghert nu bracht dade- lijk zijn voor- en achterpootjes naar voren, d. i. stapte deftig voorwaarts, Pßl. Dj.; dihantarkannja doetva dja^ rinja Mpada toelang-roesoek Kastam, Am. Hamz. hij bracht twee van zijn jXxS^ 1Ö3S vingers op de ribben van Kastam; m^nghantar-hantarkan pHangnja^ zgn zwaard herhaaldelijk vooruitste- ken, I. P. ; mareka^toe m^nghantar- kan kepalanja ka tanah m^nj^mbah kaki Aniir Hamzahj Hik. Am. Hamz.^ zij bogen hun hoofd naar den grond en maakteu e. s^mbah aan de voeten van A. H.; m^nghantarkan rasa f^r- d^hoeloßj vooraf een voorgevoel ver- wekken, I.P.; m^nghantar dirinja^ z, geheel uit zichzelven aan iemand overgeven, uit eigen be wegin g zieh in de macht begeven, R. Ghaib.; ke- palanja pon f^rhantar ka kiri dan ka kanan, zijn kop nu wer d naar rechts en links voorwaarts gebracht, d.i. schudde (onder het harde loopen) naar rechts en naar links, P^l. Dj. 61 ; m^nghantar d^ngan mata, naoogen van iemand die heengaat; m^nghan- tarij iemand een geschenk zenden, toezenden van menschen öf vee, Sadj. Mal. *|*| reg. 4. Ook komt de frequ. m^ng^aniar voor in de beteekenis v. wuiven, naar voren wuiven, b.v. tat- kala itoe radja pon m^ngisjaratkan m^ng^lantar ikat-pinggangnja d^gan tangannja, op dat oogenblik gaf de vorst een teeken en zijn band wuifde met zijn gordel, 8. Dzr, hantaran, bezending, toezending, inz. van ge- Bchenken, ook p^nghantaran, b.v. ja siti Chadidjah, bahwa ini Iah p^ng* hantaran Moehammad Amin Oellah, 0. mevrouw Gh. dit zijn geschenken van Moh. den getrouwe Gods, Moh. Han. ; ook bruidschat v.d. bruidegom aan zijn aanstaanden schoonvader; lOU vJ-^P^ hantar^hantaran, zekere gereclitig- heid of belasting, L. Zie at^r. uaXJLS» Mlltip, Jav. glureH) inkij- ken^ =s hintau, zie ald. (äÄJLiO hSEtftk, zie ^ntak. äJüJb hantam^ op Java hant^m, met kracht een uitwerking doen op iets, slaan, kloppen, terdege raken; jo dihantam boewaja, door een krok^dil gegrepen, M. S. yuüd hantoe, spook, booze geest ; h, bangkit en h.-k^ramät, grafspook, geest van een doode die rondwaart als spook, anders is het roh, mrv. arwdhj Arab. zie ald.; h.-tanah = dßmbalang, e.s.v. aardgeest; h.-p^m' hoeroe, e.s.v. duivel,hetjagers8pook; h.-rimba, boschduivel ; h.'boengkoeSj e.s.v, spook; h, mati diboenoeh, de geest van een vermoorde of omge- brachte; hantoe randoe danoe^ schij- nen verschillende benamingen van spoken te zijn, Mes. Kag.; hantoes^- tnamboe, het spook van de Malacca rotan; zie ook bij belom; boeroeng- hantoe^ nachtuil; h.-wali en tampar- hantoej plotseling een scheef gezicht gekregen hebben; ook de naam van een boom, welks vruchten en hast in de geneeskunde worden gebuikt, zie bij tampar; sipoet hantoe-laoetj zie bij sipoet ; b^rhantoe, spoken ; t^mpat Mr- hantoe f plaats, waar het spookt; djari- hantoe f de.middeUte vinger; k^na hantoe, door een spook geplaagd, be- zeten zijn. ^ujt hantal^ zie antat. ^Jkjj^ hoental^ zie o^n^ai. '^:asD MniAi ; m^nghintaij\oeTexi op, beglaren, bespieden; mhighintai* kan dari balik randang, Sadj. Mal. p. 75 reg. 12, iets uithetloof of lom- mer bespieden : p^nghintai, beloer- der, bespieder, inkijker, ook toekang mtnghintai, H. Abd. 234 ; z. ook hintip, JUJ^ hSnti; b^rh^nti, ophouden, stilhouden, stil blijven staan, pleiste- ren, staken, rüsten, vertoeven; t^r- Ä^»^t,opgehouden,stilstaangebleven, tot stilstand geraakt of gekomen; 5^r- h^nti daripada keradjaän, ophouden met regeeren, afstand doen van de regeering; tiada b^rMnti, zonder op- houden; d^ngan tiada b^rMntinja, onophoudelijk, rusteloos; m^mp^rh^n. tikan Mahnja en m^r^ntikan Mahnja, Bioemi. Zed. verh., uitrusten van vermoeidheid. In 't MÖn. m^h^n- tikan, van het grondw. h^nti, H. Sj. Djil. p. 27 en and. pel.|?^rMM^i,stean, steunmiddel bij het beklimmen v. e. boom, b.v. maka ija pon p^rgi Iah me- n^tak kajoe akan ph'Mntinja naik ka atas kajoe bhar itoe, hij nu ging een hout kappen, om hem tot steun te dienen by het beklimmen v. dien boom, Pol. J)y,p^rMntian rustplaats, halt, pleisterplaats, legerplaats. ^.^juüjö höntimoen, ook m^nti- moen en ^tmoen, komkommer, augurk. oiy^if^ hill^it, zie intjit. 5^;^yft llOOn^Oer^ zie oendjoer. JLskAJO hSndjölai^ zie dßlai» Zaxs^ hoen^am, zie oendjam, t^rhoendjam, in iets bljjven steken b.v. van een lans of mes, waarmede men naar iets werpt. ^^xX0 hoeuA^oeiüfZieoendjoen. Ob:gU»0 103S » hinljit, zie intjit yOpJJ^ hantjoer, vergruisd, ver- brijzeld, ontbonden,opgelost, gesmol- ten; hantjoer loeloeh, vergruisd en vermorzeld, geheel verbrijzeld ; m^ng' hantjoerkan, iets vergruizen, verbrij- zeleD, ontbinden, oplossen, smelten, ook fig. V. het hart of gemoed; meng- hantjoer-loeloehkan, id. doch in ver- sterkte beteekenis; si hantjoer -lioer^ scheid woord: die oude kwijlbaard. k^^JJ^ han^ing, zie antßng. ^^üid hantjai, aan stukken, aan flarden, uit zijn verband. Zie antjai, jOiß Hind, Arab. Indie, Voor- Indie. auMtJüJO handäsah, Arab. wis- kunde; handasi^ wiskundigo. Perz. anddzah, maat: elmoe handasah, land- meetkunde; ^aw^aw^ handasah jl&nd* raeter. ^ jOie haudas, zie ^ndas. ^üuAi jOjO Hindostän, Hindos tan. o Jü^ hSndap, zie ^ndap. ^•jOiftllßlldakjwenschendwillen (tegenover maoe^ volstrekt willen), begeeren, verlangen, wenschen, ge- negen zijn, voornemens zijn, wen- schelijk zijn, moeten, behooren, H is raadzaam, dient te wezen, het is zaak. Met dir. obj. krijgt het H voorz. akan of wordt daarmede tot Mndah kan, Verder dient het tot vorming van het Futur am en van de wenschende of verzoekende wijze van spreken; Mndak mati, zal sterven; hh^dak Iah dikaroeniakan Allah j mocht God het verleenen ; hagini Mndaknja^ aldus moet het zyn; ook is het som» voorz. van doel in de beteekenis van om, om te, b.v. datang h^dais Mr» tanja, komen om te vragen; h^ndak pon... t^tapi, zou wel... maar...; m^ngh^ndakiy iets willen, wenschen, begeeren, verlangen, bedoelen; kah^n- dak^ wensch, wil, verlangen, begeerte, bedoeling, gevoelen, noodigzyn;A;a- Mndak-hati, wat het hart verkiest, begeert; tiada Iah kaMndak Utah, daarvoor is geen vorstelijk bevelnoo- dig, Facs. p. 14; kah^dak elmoe, de eisch der wetenschap, H. Abd. 428; s^kahh^ndak, al wat men verlangt of begeert. De samentrekking k^ndak beteeken t lief j e, boel ; zie aldaar,Dr.F. ^* JüJfi hoendak) zie oendak, Jjüüfi handal, zie andal. J JüJfi hSlLdal,ingeklemd,v.d.W. « JOift Uindoe^ Hindoesch. ;^cXAitliandal,makker,kameraad, vriend; handai taulan, makker en kameraden, vrienden en makkers. ^4)a;DHindi9Arab.Indisch,Indie. Hiervan tamar hindi, Arab. tama. rinde; zie tamar, jL;Dhonar,Perz.Ust,streek,kwade praktijk, schandelijkheid, schandaal, ongelegenheid, koopje, schade, leed. iUiO hSnlng, helder, doorschij- nend, van vloeistoffen, ook van het hart; ^ngkau k^roehkan k^moedian daripada soedah Mning, gij maakt het troebel, nadat het reeds helder was, Saif Dzoel.; mHg^ning, helder worden; m^ngh^ningkan, helder of doorschjjnend maken, klaren v.stroop of e. oplossing. Zie dj^^nih (Dr. F.). IiSiiap, zie ^n^. 1036 f ySb YkAXky nitroep Tan sobrik. yt hoewa, Arab» Hg, dat is God, Jebora, de Heere; hoewa Allah^ de Heere God; hoewa aldwwal, hoewa ald- chir, JeboTa is bei begin en Jeboya is bet einde. ♦fyD hawä.'^ Arab. lucht, lucbt- ruind; wind, lucbtstroom door iets ver* oorzaakt; hawa-daha, hetzelfde, docb versterkt; hawa-dabanja pon Mlom ada^ men bad zelfs de minste lucbt nog niet van bem Zie ook ^c^St* s^yS^ lioeboeb^ zie o«m4P* oo^johobat^ tooYermiddel; ho- haUhohatan^ allerlei toovermiddelen, tooverij; orang hobatatij toovenaar; zie ook ohai. ijyf6 hoeboeilg,samenbang,aan- eenvoeging; h^rhoehoeng^ aaneenge- voegd, aaneengslascbt, verbonden in dien zin,Termaagscbapt ; Mrhoehoeng- ÄoeJoen^, samenz weren ^^p^nghoehoeng en p^rhoeboengj samenyoeging, ver- band ; akan djddi tali p^rhoeboengan antara kita d^ngan saoedara kita, e. band van„ vereeniging tusscben ons en onzen vriend; p^rhoeboengan kita d^ngan koempHij onze vereeniging of gemeenschap niet de komp. M.; soe- paja b^rhoeboeng Iah s^'gala anak tjoe- tjoe radja Kaid Hindi d^ngan anak tjoetjoe radja Iskandatj Sadj. Mal. 8 opdat de ganscbe nakomelingsobap van den Yorst X. H. zicb vereenige met de nakomelingen van koning Alexander de Qxooie^ p^rhoeboengan en hoeböengan^ verleng8tük,aanbecbt- sel, vervolg van een verbaal of boek, bet geraamte van een dak; talp-p^r- hoeboengan, een band van vereeni- ging. M.; m^nghoeboengkanj iets aan ietsbechten,verbinden,samenvoegen, lasschen; m^nghoeboengij er iets aan hecbten oHoevoegeni^m^nghoeboengi gaw4^ in hetPalemb. eenmisdrijf ge- zien bebben en bet niet ter kennis van de bevoegde macht brengen; t^rtawa-tawa dihoeboengid^ngan k^n- toet'k^ntoet, zijn berbaald lacben deed bij vergezeld gaan van bet berbaald veesten, Pr. Dj. ^oyfr boeban^ zie oeban. iÄ>«Jö boewlt; m^nghoewit, wrik- ken met een riem om een bootje voort te bewegen; m^nghoeioitkan^ iets heen en weer schadden, b.v. een schild om er de pijlen of bet lemmer van een zwaard te doen uitvallen, Koer. Mob.; zie ook koewit en goewit. jt'^^boetang^scbuldjgeldscbuld, op zieh genomen verplicbting ; h.- bh'as, preferente schuld, schuld, die voor alle andere betaald moet wor- den; h,-Mpalay schuld, waarvoor men met zijn hoofd instaat; h,-boedi, ver- plicbting voor bewezen weldaden ; Ä.- baris, een reeks van schulden; h^r- hoetang, schuld bebben, schuldig zijn, verplicht zijn; pioeiang, schuld vor- dering, inschuld; hoetang-pioetang, schuld en inschuld, debet en credit; b^rhoetang koeliling pinggang, rond- om in schulden steken ; m^nghoetangi^ op credit geven of verkoopen; orang b^rhoetang^ schuldenaar; orang -hoe- tangan, pandeling voor schuld, in het Palemb. ook orang b^rhoetang. Daar wordt het pandelingschap tweeledig ^9^ c^^y^ 1037 genomen, namelijk h^rhoetang m^ngi- ring^ die zijn beer moet volgen en hem dienen, ö. b^rhoetang p^mb^a- han^ die vrij blijft, doch Yoor zijn schuld de helft van de opbrengst van zijn werk aan den geldschieter moet geven; dan lagi hoetangpangeranm^- noendjoekkan i^mpatnja, jang bolih naik ka da rat s^hadja^ ook is de Pan- geran verplicht slechts de plaats aan te wijzen, waar men landen kan, H. Abd. diJioetangkan d^ngan b^b^rapa kati ^maSy een schuld opgelegd wor- den van eenige ponden goud. Hik. Sj. Djil edd. p. 46. ^^•iö.lioetail, bosch, wildernis; wild (tegenover neg^t'i, Dr.F.) ; orang- hoetan, een wilde, boschbewoner, doch volstrekt niet de naam van e.s.v. grooten aap ; zie daarvoor ma- jas en mawas; hoetan-rimba, bosch en woud; babi-hoetarij wildzwijn; 2?*'- sang-hoetan, wilde banaan; hoetan- padang, veld en bosch ; h^-p^rboeroean, wildbosch, Sj. Madli. •jD hodja, zie odja, o^r^yo hOO^jat^laster^lastering; m^nghoedjat Allah, God lästeren; zie ook SL:aSüd. ^yD hoe^Oeilg^uiteinde,uiter- ste puut; h.'tanahj landpunt, kaap^ soms ook: schiereiland, K. Pas. Dul. 98; h.-goenoeng, vooruitspringende bergrug; h.^mata^ buitenhoek van het oog = ekoer-maia; h,4idah, over- brenger,boodschapper,woordvoerder; bagai tUor di hoedjoeng tandoeky het hangt aan een zijden draadje, Sprw. hoedjoeng-pangkal^ het dikke en dün- ne einde van iets, begin en einde van een tak, de Maleier zogt het juist andersom, evenals k^loewar-masoek, voor ons in- en uitgaan; ^ana-.9mi, Maana-Mmari, hier en daar, her- en derwaarts; oendoer-maraj voor- en achterwaarts; en meer van dien aard. Zie ook bij loewar en pangkal; kahoe- djoengan^ door de punt van een wapen getroffen worden; bertikam b^rhoe- djoeng-hoedjoengan, een tweegevecht op de kris houden, b.v. sama m^ngoe- noes k^risnja laloe bMikam b^rhoe- djoeng -hoedjoeng an, Pr. Dj. op drie verschillende plaatsen, ^i^yDhoedj androgen; /i.-r^nn^'a^, h.'boenoet en h^-haboe^ motregen, het laatste ook aschregen; K-rintik-rm- tik, regen bij enkele droppels; h,pa- nas, regen bij zonneschijn; h.-batoe, ook hoedjan-manik, hagel, zie ram- bon; h, d^ras, hevige regen, piasregen, stortregen; h.-k^pala-s^latan, de regens in den eersten kentertijd; h. bMaoet en h^-barat-laoet, de regens in den tweeden kentertijd; Ä. awal dan h. achir^ de vroege en spade regen, ook h. soeloeng en h. boengsoe genoemd; h.-boeboek, natte mist; /i.- hambat, m^ntoewa, körte regenbuien nietdroogwedertusschenbeiden,losse buien ; ä. tiada bolih tßlek mata, regen dat men uit de oogen niet zien kan, regen alsof het met bakken van den hemel gegoten werd; hari-hoedjan, regenachtig weder; m^ngoedjanj zioih als een regen voordoen ; iw. peloeroe, het regent kogels; tn^nghoedjan'^a'' naskan, aan regen en aonneschijn 10S8 oy» fJ^ Moolstellen, bleeken; m^nghoedjanij beregenen; kahoedjananj beregend wordeo; hoeroeng'hoedjanye.B.Y.rogel ; p^ngkoedjanj regenmaker, regen ver- wekker; momm-p^ghoedjan, de re- genmoeson, ook waktoe-p. en koetikch p. H. ör. (>^ Uoed, Arab. de naam van e. profeet'onder de oude bevolking ran Arabie genaamd Aad. jlx. Zie soerah XI van den Koran. «ai4>y& hoedoet) zie oedoet. )öJ^ hodar, zie odar, ^4>y& hoedang, garnaal; /».-^oe- boek, de gewone garnaal; h.-galah, e. s.v. zeer groote garnalen, zie galah; h.'doerij e.s.v. kleine zoutwatergar- nalen, die gedroogd worden ; h^^gan- toeng, e.8.v« kleine garnaal; Ä.-Ä:ara«^ en h.^g^takj kreeft; h^-kipasj e.B.Y, zontwatergarnaal; h.-p^pai, e. s. v. kleine garnalen , waarvan men b^la- tjan en tßntjaloek maakt; h^-satang^ 3ay,z=:h»'galah; L-m^ngkara ookÄ.- kara, e»s.r. zeer groote garnad; h»- soendoengy e.s.v. zout- en zoetwater- gamaai; h.'Soengai, zoetwater-gar- naal; boeroeng-hoedang^ en radja-hoe- dangj de gsvogel; h.-djala? M. S. IL pag, 159, wellicht die met een werp- net gevangen zijn; ä. b^rsanggoelf R. Pas. Dnl. pag. 69; hoedang taHahoe bongkoknjay orang taHahoe boero&k* nja^ Bprw. u$oy& hoedlp^ zie hoerip. »^•i^ hoedoell^=s= odoh^ zie ald. ^f>y& hodal^een wildevolksstam in de bossohen van Malaka, zie odau ^jujySt hoeroes, zie oeroes. i)^ hoeroeng) = roemoen en roeboeng, zie ald. en öeroeng^ O >*^ hoeroep, zie oeroep. o\*J6 hoerip, Jav. ook hoedipz= hidoepy leven, zie ald. ^^^ lloeroe,verwarring;Äoeroe- Äara, zie aldaar m^nghoeroekan en m^nghoeroe-harakattj in ver warring brengen. s\j^\yS^ hoera-hara, verwarring, opschudding, beroering; hoeroe-hara doenia, wereldsche beslommeringen, Pol. Abd. 11'^ mSmboewat hoeroe-hara, verwarring stiebten, ongeregeldhe- den plegen. ._fl^>5ft hOBSap, zie oesap. O jjD hoewap, zie oewap. ^Ijye HokjaB, Chin. de naam eener provincie van China. oJ^ hoeiat, zie oelat JyD hoeloer, zie oeloer. J^ hoelam, zie oelam. juü*.jö Holanda, Port. Hol- landsch enz., zie bHanda, Jttplioelaili, ook oß^ammengen, vermengen, ondereen mengen; dal wat er ondergemengdwordt of is,b.v. de rauwe, plantaardige toospijs bij de rijst; ndsi^hoelamy gekookte rijst, waaronderfijngesneden rauwe groen- te gemengd is; oepas b^rhoelam-ra- tjoen en k^tjoeboengb^rhoelam'gandja^ fig. uitdrukkingen voor: het eene kwaad komt bij het andere; mHghoe" lamkatiyiQi zulke toespijs maken of gebruiken, b.v. m^nghoelamkan ajar^ water, bij gebrek aan iets anders, tot toespijs gebruiken; hoelam-hoelam^ ^y» J*#i^ 1039 en hoelaman^ ook on wettige bijzit; tnakan b^rhoelam, fig. uitdrukkingen voor: er eene bijzit op nahouden. JySb hoeloe^ hoofd, het opperste, begin, oorsprong, eerste, bovenste, bovenland, Toorste, spits, heft, greep, gevest en in de hoftaal ook het men- schelijk hoofd, al is het ook v, e. on- derdaan, b.v. hoeloe patik^ mijn hoofd, H. Boedj.; hoeloe-ajar, oorsprong v. e. stroom, ook het eerste bad water, vöör nog een ander zieh daarmede 's mor- gens gebaad heeft, v.d. Tn.; h,-hatij de maagholte, maagstreek; h,-kepala^ de krain van het hoofd; h.-tanyan, handgewricht ; h^-moesim, begin van een jaargetijde; hoeloe-hilir^ boven- en benedenloop, oorsprong en einde, waar iets vandaan komt en waar het heengaat of op uitloopt; h.-lalaj zie risau en mingis; hoeloebalangjleger- hoofd, oflScier, voorvechter; h.-hasil^ eerstelingen yan een opbrengst of V. inkomsten; hoewah-hoeloe en b.-h. k^mbodja, twee soorten vankoekjes; d^hoelocy eerst, vroeger,vooraf, z. ald.; di hoeloCy in het bovenland, aan den bovenloop; m^nghoeloe, zieh aan het hoofd stellen, aan het hoofd staan, z. als hoofd voordoen, als hoofd hande- len; h^r hoeloe, van een gevest of heft voorzien zijn^b^r hoeloe kan,iot gevest of hefthebben, tot oorsprong hebben; m^nghoeloe-hoeloekarij vooraan gaan, voorop gaan, aan het hoofd gaan van ; p^nghoeloej opperhoofd, opperste, de vorst, ook gebruikt als titel voor e. hoofd, minder in rang dan de batin en op Java voor hoofdpriester aan e. moskee; b^rp^nghoeloe Mpada b^nda- harüj den rijksbestierder tot hoofd hebben, zieh onder het beheer v. den rijksbestierder stellen, H. T.; p^ng-- hoeloB'balaiy de ceremoniemeester in de balairoeng, die ieder zijn plaats aanwijst en zorgt, dat niet tegen de etiquette gezondigd wordt. Er zijn er twee: de p.-&. toewa en de b.-p'moeda; hoeloewariy ook haloewan, zie aldaar; hoeloe-hoeloetvaUj doel waarnaar men streeft, inz. siecht ; orang sa-hoeloe- hoeloewan, lieden die naar hetzelfde siechte doel streven, van denzelfden siechten Stempel* Zie de aanteek. op k^pala. ^yS^ hoema, I. tjjdelijk ontgon- nen stak hooggelegen grond, akker = t^galf Jav. van 40 djoendjang, zie ald.; jp^rhoemaäriy plaats van zulke akkers, ook die akkers zelve en wat er op Staat; b^rhoema, op zulke ak- kers bouwen; p^rhoemaän, ook oogst van graan, rijst en dergel. M. en de goede resultaton van een werk, b.v. tiada p^k&djaän d^ngan p^rhoemaäriy er zijn geen werken met vrucht; p^r- hoemaän jang tidak dip^rhoemat olih toewannja, oogst, die door den eige- naar niet is geoogst. Marsd. II. Skr. honia, onbloedig brand> offer, zie het volg. wrd. jvjo^homani^in de HSS.Hindoesoh brandoffer, Tarn, omam = Skr, homa. ^woy& hoeman, zie oeman. ^•P hoena^ Skr. pagode. ^yD liawan, zie ^^yS^^ Jdjfi honar, zie jlso. ijmo^^ hoenoes; m^nghoenoes^ imo \3^f' nittrekkeii, inz. uit de scheede, uit mn gc^ waarin Jets zit en yan iQts dat eigenn otnheen zit, zooals e. ring om den vingßr; m^nghoenoes JcMsy de kris uit de scheede trekken; m. dawai^ metaaldraad trekken; m. tjin- tjin^ den ring van den vingei* trek- ken; m.rotan, gespleten rottingriet door twee mesjes halen om hefc on- bruikbare, vezelachtige daaryan te verwijderen; k^ris t^rhoenoes^ e, uit- getrokken of ontbloote kriä. {^yS^ hoenak^ zie oenak. ^^D hoeni^ zie oeni. j^yD hawa^ Arab. liefde, liefde- drift; last, begeerte, hartstocht; ha- ?f?fl.na/5oe,dedriften,begeerlijkheden, of hartstochten ; k^hawan^ door be- geerte of lust aangedaan zijn, daar- onder Igden, b.v. dßkalau ta'dapat radjahangsawan^ harap hatikoe t^n- toe k^hawan, Sj. Ardan, ook alleen hawaän, h,y . s^'kalian orang m^man- dang hawaän, Sj. Madli ajaMnda m^- n^ntang hagaikan hawaän,S}.'Dzoeh. Zie ook ^lyD. mc^ lioi^ Tasschw. == hat, doch groYer, zie ald. ncyö hoewi^ I. Chin. geheim ge- nootschap. II. Zie by hau \a*.^«-Jö hoewlt; m^nghoewU, zie j|jyDlloejoeng5 waggelen, Toor- nameiyk door topzwaarte, b.y« van e. beschonkene, slingeren van een vaar- tuig; Ä. amhong^ waggelend vooruit- schieten en dan weer blgven staan, van eeu dronken mB,n,Ook sssdoejoen, b.v. h&hoejoeng-'hoejoeng p&gi kap^» kattf naar de markt stroomen van e. menigte menschen, zie doejoen. -jyt hoexjij zie oenji, *ls& hai^ tasschw. bij het aanspre- ken of toeroepen van minderen : o ! well h^! hai'hoewi, moeite, arbeid, geroep en geween. Lj& hia, alsem; boewah-hia, de alsemvrucht, L. i^^KAjt hlba5 ook iba, weemoedig, bewogen, ontroerd, aangedaan^ ook roerend v. e. verhaal, Chodj. Maim. Zie ook iba, ^^UaP haibän^ Arab. schrikwek- kend, ontzagwekkend, verschrikke- lijk, indrukwekkend. wa-aJö hiboer, troost, vertroost; m^nghiboerkany troosten, vertroosten ; ^^n^Ä«6oer,troo8ter,vertrooster;p^n^- hiboeran, troest, vertroosting. Jav. l^poery id. ^»^.AjLJDheban; m^ngheban, iets Vierkant opzij smijten. ILajuP haibat^ Arab. vrees, die iemand inboezemt, eerbied, ontzag; vreeselijkheid, geduchtheid, pracht, praal; m^nghaibatkan dirij zieh ver- schrikkelijk aanstellen, b. v. apa p^- Mrdjaännja toewan-hamba datang k^- pada hamba ini sSria m^nghaibatkan diri toewan-hamba^ waartoe dient het dat gij hier tot mij komt en uzelven verschrikkelijk aanstelt, P^l. Djin. IUA5& hibah; donatio inter vivos, schenking bij het leven, M^n. Pist. Zie iUiD. s:>ja& hiat^ sxs SLa^v zie ald, k^ hitoeng, zie Uoeng. f^XxS^ llitaill; zwart^ donkerkleu- rig, donketbi^um df blauw ; hitafn' Wgam^ pikzwatt^ gitöwaH; A. moeda, diep, donkef^ blauw; ^ü^. fHdnts, Hefe- Ijjk brtÜÄ ir. lniidkleui*VÄ2tf/(ifi-ÄtVe«w, donkefgroeii, PSl. Djin. 22 ; m^fHakäi hiMm^ in het zw^rt zijn^ in de rouw zQn; Ä, werahj rös, foodzwart; m^n^- hitamy zwart of donker worden vän kleur; m^nghitamkan, zyrAri maken; sikitam^ e.s.r. zoetwaterTisch; maAra s^alian orang pon m^maleai hitam, tanda soesahy en alleü gingen in het zwart ten teeken van rou^, nam. orer een doode, S. Dz. ; kahitGPm^hUa^ man, zwartacbtig, naar bei zwarte zweemender. r>A5ft hedja, zie edja. y. yw., A jft hlc^att^ groen, ook de groene weerscbijn van zwart baär of zwarte vederen; h. iähi-poepoet, grijs- achtig dondergroen; Ätc^^dni hiiath^ donkergroen ; Pol. Dj. Hidjau-hidjaU' wan^ bet groenacbtige, groene nitslag of mos op muren en putten, Ibr. b. Chas,; kahidpau-hldjauwan^ groen- aobtig naär bet groene zweemende; koeda Mdjäu^ zie bij koeda, & 4Xa^ Mdang^ klaargiazet, v. ge- rechten; m^nghidang y klaärgezeite 8py8 6f drank, gerecht. KB. d^ hidä^" ngan bestaat nit twee deelexi, die te zamen pahar h^rtöenda worden ge- nöeüd, tlrfiis. e^ kleinere 2?aAar öf prösetiteörblad ibdt rgst en daai^onder „op slefejptbüw" 6en girootere toet dö toei^piy ^ibn ; tnakan sä-hidMganj simeä sp^zeici) Üan 46n diäeb g^eleii zgn; tn^nghidängkän ka Jiapddan^ klaar- (•4XaI& 1041 zetten voor, aanrecbten roor; hida* ngan niinoemanj klaargezette draib- ken; toedoeng-hidang j teelklötirig tierkant kleödje öf döelcje oy^r de iöedoeng-aadji. ^iXxi^ llid06ng^neu6;m^n^t(joßnj/^^ doordenneusspfekenj/jo^on^Ätd^oew^, roesak moeka^ die zijn neus scbendt, ßcbendt zijn aangezicht, Sprw.;5<i- p^rti Mrhau tjoetjoek hidoengy Sprw. by den neus te leiden zijn; tiada holih m^mhoeka hidoeng ^men moest denneus dicbtbouden (vanwege den stank) Abd. ; batang-hidoeng, neasbeen ; (;o6- ping-hidoeng, neusvleugel. O4)u50 hidap, zie idap* OtX,A,P hidoep, leven, levend; verscb, frisch, in tegenoTerstelling v. gedroogd of ingelegd van vleesch visch, groenten, vruchten enz.;ook opgaan van de zon; koenjit hidoep^ verschekurkoma wortel; daoen hidoepj het kruidje-roer-me-niet; hidoep-hi" doepaUf levende have, vee, de volle uitdrukking is hinatang hidoep-hidoe* pan^ ZOO b.v, Hik. Gr.; m^nghidoep" kan en m^nghidoepiy in het leven laten, het leven geven, verlevendigen, levend maken, ook iem. leven redden, b.v. hai adinda, hidoepi Iah kakanda inij 0 mijn zuster, red mijri leven, Bj. Langk.; minta hidoepi^ lijfiSige* nade smeeken, Prab. Dy^ kahidoepanj levensonderhoud, bestaan, het leven, iemänds leven; hidoep poela^ herle- ven ; aab^h matahafi hidoep^ de kant waar de zon opkomt. aJuio hldam^ m^nnghidam^ lust of trek in e^üofanderrfi|^l^bben, 66 1042 VttJ»%JÜt yaa z^9Mgeven:hidam*hidamanj de ^ppen waarin zulk eene yroaw last beefty ook het aangename, de lasten van iets tegeoover de lasten, b.y. maka ia pon m^ngamhil idam-idamany kiia m^ndjadi djoeroe dßmpoetan ha* gai hambanja^ Hik. Ind. Mab. Roep.; ngidam gaw4y in bet Palemb. van een roisdrijf bebben vernomen en dat niet ier kennis van de bevoegde macbt bebben gebracht; s^hin phgidani, e, mes dat in sommige streken de Mal. vrouwen altijd bjj zieh dragen, om datgene te snijden, waarop ze belust raken. väi^ajö heroet, zie eroe^. ^^jjD heret^ zie eret, tuiyÄS^ hiris, klein afgesneden stukje; m^nghiris-hiris , in kleine stukjes snijden, kerven, ontleden, voorsnijden van gevogelte; m^nghiris i^mbakaUy tabak kerven; hiris-halwa, snijden zooals men platte koeken snijdt, nam. ruitsgewijs, een ruitsge- wijs gesneden stuk; m^ngamhil hiris- halwaj de golven in een soherpen hoek snijden bij betzeilen;mi^W(7iWs, ook openrijten van de buid door een splinter. Zie iris. O«a50 hirap, zie irap en kirap. ^fXA lliroepj zie iroep. ^jjjfi hivoek^ zie hiroe, A Jüt Jllrälll, ^ia iram;. hiraman^ naam y.,een nainder bekerideu yogel, b.v. Mrsama oertggßs fiatnäjltfratnanf Ibr. b. Chas* ^yjjt hiro^^ =ss hoeroe en harocy zie M.yfn^nghiroekan , iets beroeren. jCwAJO Url, zie iri. JiMophyas, versieren; t^rhijas, versierd, opgesobikt; h^rhijaSy zieh opsieren; m^nghijasi, iets versieren; w. akan kata-kata^ mooie praatjes bouden, zijn woorden opsmnkken, S. Dz,\p^rhijasan^ versiersel, sieraad, sieraden, opschik, töoi, fraaiigbeden. uAmajJO hlsap, zie isap. mjj6 hiang; = jang II. zie ald, JLud hlBgar^ zie ingar. jjJLiD Mngoes, zie ingoes. UCajd halka^ Arab. paleis, tempel van niet mobammedanen ; Perz. af- goästempel. difjb Wga, Jav. ribbe, = roe- soeL Zie ald. Ju0 bola^ I. m^nghela^ sleepen, sleuren, voorttrekken; m^nghela Ä^- kang koeda^ aän den teagel van een paard trekken, nam. door den berijder, Mob. Han. ; m. genta, de klok luiden, schellen; m. napas, adembalen; m. djangoet, aan den baard trekken, zooals b.v. een klein kind zijn vader, R, Cbaib.; Mrhela-helaän, elkander sleuren, R. Pas. Dal. 75;p^»^^e/a, de persoon of zaak die sleurt of sleept; koeda-penghela, trekpaard, wagenpaard. IL tn^nghelakan, op iets aanleg- gen, x)p iets toeleggeltf, inikken op iets met een lans, zyraardpfpäl;lTy. p^jtkßPandjiWirßSaekmßpon m^ng^ ^lakm^ ^ tq^tr^aknja^, J*. W. . S. legde zjjn. la^f luan p^y rPaps, p.^ 95, ook == m^n^fiß^af^ß^y zie s^hc{(^fl^ ^a hala. helat^ zie elai. JL^ 104a JLa0 hilir^ stroomafwaarts, be- nedenlöop r. e. rivier; orang-hilir^he- wonersderlagelandeii,kustbewoners; menghilir en Jav. milir^ stroomaf- waarts gaan, een riTier afzakken; p^nghilir, vaartuig of vlot om iets stroomafwaarts te voeren; MrUiliran^ ook afloopen, afdruipen y.of längs iets, b.v. zweet, speeksel enz. zie ook alir, kLtJt hilang, verdwenen, ver- dwüneti, verloren, weggeraakt, ge- storven, inz. yan vorsten ; ä. ^rai*6, totaal verdwenen, spoorloos verdwg- nen, H. Abd. p. 366; h, pintang? komt bij V. d. W. voor onder pintang zonder de beteekenis op te geven en by hilang staat in zijn Wdb. ook de beteekenis niet (Wilkinson: hilang pintang^ geheel verloren, een inten- sitief V. hilang) y h. d^ngan njawanja en h. d^ngan dßwanja, den geest geven, overljjden; hilang hati, den moed verliezen; kahilangan, verloren hebben, door verlies getroffen, ook door den dood verloren hebben; hi- lang Iah perkataän^ hiermede wördt een verhaal afgebroken om weder over iets anders te beginnen, in de beteekenis van: „tot zoover daar- over^^ ^m^nghilangkanj doen verdwij- nen, doen verloren gaan, zoekbren- gen; m. d^haga^ den dorst lessohen ; m. nlealj maken, dit men niet meer wcat wat er van te denken, of hoe te handelen, verlegen maken, H. Abd. pag, 458. AXjJ^ lieling, zie eling. /SiJUi^ lielak, zie elak. lJLü& Ulaoi, zie ilani. JUit hilaii, zie Hau. iULa^d Mlah^ zie "elah. A/jthildlf zie Hai. x[^ himat, zie SL^. ^.4jj& heman^ Jav. medelljden, = sajang, zie aldaar. ^jjjt Mna, Skr. laag, gering, ge- meen, min; orang hina-dina^ het ge- ringe Volk, plebs; Ä.-&oe(?/,bekrompen van yersteind] p^rhoewatanjang hina^ läge, gemeene handelingen ; m^nghi" nakan, verachten, verguizen, smaad- heid aandoen, gemeen behandelen; kahinaän, verachte! ijkheid, laagheid, gemeenheid; veracht, gesmaad. ^UiC hina]^ zie inai, ^A^h]joe,dehaaivisch; h.-parang ofh,-g^r^gadjij de zaagvisch ; z. todak; h.-Mngkoengj haai met wijd uit elkan- der staande oogen; hMlang kas, heiAi die ZOO groot wordt, dat bij e. mensch kan verslinden, z.dßroeng; h,bodoh^dQ domme haai, heeft snorren en wordt vrij groot; Ä.-^^rt^(7tn,eetbaar;Ä..^^Ä;e/:, niet eetbaar; h.'palang, met een lan- gen, smallen, dwarsstaanden kop,aan welks beide einden zieh de oogen be- vinden; h.-poenai^ een kleine soort; h.'koemay K-MmHjan^ hMja'-kija^ de , laatste heeft een kop als een rog en een staart als een haai ; hAaras^ een kleine soort; h.'-harimau, een groote soort en gevlekt als e. tgger; h.^koe» mangi, haai met zwarte vinnen. ^^jjD hewan, zie ^jI^a^« Ij) ja, Arab. Tussw. voor den vo- catief,o! wel! h^Igebruikttotmeer^ deren, h^r.ja ÄUahf o OtaAlja toe- wankoe, o Majesteit! zie hau ^ y^l^ j&^oedj^ Arab. de Qog ; jd^oedj iva mädjoedj, de Gog en de Magog des Babels. v:äitJ»*L^ jäkoety Arab. hyacint^ naam door de Arabieren aan verschil- lende edelgesteenten gegeven, zooals de robijt), de topaas enz. ^L^jaji^ Jav.(vorstelijke)jongere broeder of zuster, = adinda. vüjoLj ija-itoe, namelijk; zie ^U i^jyC^ jatiin^ Arab. wees, moeder- looze wees, tinggal d^ngan jatimnja, verweesd achterblijven; zie piatoe. ^^v^ 3fibj&^ Arab. Johannes. jL) jad^ Arab. band, voorpoot, ^4>o Jardfn, Arab.de Jordaan. s.,jy^ jasjiby Arab. jaspis. <^ Jui^ Jäkö^b^ Arab. Jacob. ^•iüi^ Jäko^bl, Jacobijn. ^jLaj» jänf^ Arab. dat wil zeggen, te weten^ namelijk, :==: ija^itoe. db jatlg^ I. betr. Voornw. die, dat, ook: dezulke die, die welke, die waar of die alwaar, zie o.a. Pol. Abd. p. 13; jang ada^ die waar is, zieh bevindt; yaak voor hetbep.lidw. de, het, dit laatsteyooral bij tegenstellingen*Jan^ haik^ het goede of degoede(n) (Dr.F.); op Java ook in gebruikals voegw.d a t. II. ook hiang^ godheid; parajang, de gezamenlyke goden ;Jan^ koesoe- ma, de god der liefde, volg, r. d. Tk. Jang-jang Koesoema^ de naam v, Ra- tih, de gemalin van den liefdegod; jang maha koetpasa, de almaobtige god; Jang sMjßti, de god der waar- heid; s^mbahjang, samengesteld uit s^mbah enjangj bidden, het ritueele bidden, zie ook dlfa; kajangan, het Byk der Jangs of goden; sangjang^ hetzelfde als Jan^. de god, ook Ja«^- jang; m^ngiang, zie oelar* >««„Aib jalkin, Arab. ernst, zeker, zekere kennis of oyertuiging. in ernst opnemen; t^rlaloe jakin roepanja^z^ zette een zeer ernstig gezicht. Mes. Kag.; m^jak{nkan, ernst maken mot iets, iets ernstig behandelen; Mapi^ padajakinkoe ija-Uoe Iah Ämir urah^ doch naar mijn vaste oyertuiging is dat A. A. Jo jogja, Skr. gepast, gesehikt; sajogjanja, geheel naar behooren, het is geheel betamelijk dat. . . in brieven ook gebr. om de uitnoodigende wijze uit te drukken zooals in onze taal „ge moest". ^j^JL^j) jamtoewan, samentrek- king yan jang dipMoewan, zie bij foewan. ^j^ Jaman, Arab. Jemen. l^jL«j jamjam; j. Mndahari^ titel yan een yrouwelijke beambte aan het hof y. Djohor, zooyeel als opperhof- meesteres. mj Joe; ikan^jocy zie hijoe. ^yit i^^^9 3^^* = <^joeiaj z. ald. ^^l^o jo^ana^ Skr. gewicht, ook als afstand, =? pi^andangan en het Jay. pHd^^ng^ h^T.jodjana mUta^J^^ tiada t^rt^ntang olih s^gal'a ka^mka- fir, yoor het gezicht zijner oogenkon- den de ongelootigen nieibeataän, B. Chaib.; sajodjana mcUOf fin^^andang djaoehnja, een gezichtsrafstand yer, zoover het oog reikt; padang saoe^ djana (voov sajodjana). Dit saqecyana doet een oedjana veronderstellen en werkelijk komt dit constant voor in Sj. Ind. Kösna, ook in de beteekenis van onafzienbaar v. e. leger, Zoo bok Ind. Poet, saoedjana mata djaoehnja^ een onafzienbare afstand. wuwo joesir, schootgaan van een vlieger. ^_ffi-wyj Jo^SOef, Arab. Jozef. ^^5 JOgja, zie^. j««^ jaum^ Ar. dag; jaumoe' ddin, gerichtsdag; jaum-aUqijamah^ dag der opstanding (Dr. F.). ^jU^ Joßnän, Arab. van Jonie, de Grieken der oudheid, Jonisch. In de Hik. Am. Hamz. steeds gebezigd voor de Grieken van Hamzah's tijd. ^b«j Jo^näni, Arab. Grieksch, oud-Grieksch. ivu^yi J66llO©S, Arab. Jonas, de profeet. ^l\ ^s JahÖMl^ Arab. Joodsch; orang jahoedif jood. }i^öy^3Bh66AiBhy Jodendom. f»«.^ jÖhoem, prachtig, koste- lijk, uitmuntend, b.v. k'alau angin dari Mlahang^ ßhoem^ als de wind van achter komt, dat is kostelijk. Sw. Bij Wilkinson yaÄoem, en dan = angin rn^noemhoek koeroeng, ^l\|a^ bez. vrnw. 3e per», enk. en meerv. wordt aan het zelfst.nw. ge- heoht. Ook is het soms als object ge- hecht Äan het verbum in den act. vorm en (meestal, Dr. F.) als subject aan Si 1045 het verbum iü den di- vorm. Voorts gebruikt tot versterking, hetz|j alleen, hetzy in vereenigjing; met sa^ b.v. saja* ngnja^ het is toch jammer, of wel jam- mer; t^ta pinja, mAdr; saMnarnja^in waarheid, enz. pandainja toewankoe m^ngarang hoenga, wat is uw hoog- heid knap in het schikken v.bloemen, Facs. p. 11; lambatnja heta münanti^ ik heb wel lang gewacht, Prab. Dj.; soekanja hau ajaMnda mUihat toewan warasj wat is vader blyde u gezond te zien, Prab. Dj. Bovendien vervangt nja soms ons bep. lidw. : itoe Iah orangnja, dat is de man (Dr. F.). v:;^L njata^ Skr. blijkbaar,daide- lijk, openbaar, gebleken, waar; m^- njatakan, duidelijk doenblijken,open- baren, ook: verklaren (Dr. F.) ; Ä;^w;a- taän, duidelijk blijk, bewijs. a6*Lj njatoeh, e. s. v. boom, die g^tah'p^rtja en goed, roodachtig tim- merhout levert, dat niet doorinsecten wordt aangetast. %4>ü njadar, beter nßdar, vast, rüstig, diep van den slaap. y^klj nJarlSy bijna, het scheelde weinig of... , bij het kantje af, schier, haast. & «L>iijarang,e.s«v.genee8krach- tige plant, waarvan twee soorten: nj. merahjTooien nj, poetih, wit. ^ jL) njaring^ helder, duideiyk, luid van de stem; m^njaringkan soe- waranja, zgne stem verheffeo« o\b ^jftl^P^ helder branden van licht of vuur, H* Boedj. Jbiyala^ vlam; &^rn/a2a, vlam- men, ontvlammen; m^n;aZa,vlamme.ny ^0;--mf::y 1046 ^^ Tlammend; m^jalakan, doen vlatn- keiiy fn ylam zeiten*^ikerah m^jala^ vtttirrood. - ^Ji^eO ^jamöelb:, muskiet, mug ; tamparm-njamoekj zie bg tampar, ^«wtfL^, njaman, gezond, aasge- naam gevoel. •Uj| lyawa, ziel, leven; mhnhoe' wang njaw^^ zijn leyen wagen, veil hebben; poetoes njawa^ den geest; ge- rett, sterven; njawap^rgi^njawada- tang^ zieltogen, H. Abd. 15; m^nga" takan njawanjaj zijn kwestbare piek no^nien;ac^a njawa-njawq-ihan lagiy er is nog e. aasje leyen in; sahingga datang k^pada njawa patik sakali- pon, al wäre er zelfs ons leyen mede gemoeid. Boeng. Bamp. p. 73. i3*L) HJai, huishoudster, inl. bijzit v.e.Europeaan; Bai. jongere zuster; Jay. Meyrouw (Dr. F.). ^L> nja^joek, suf, verkindscht, ook C. en S. xji^^ njaqjall? I. b. y. soendal toe m^mhoewat njanjah^ Sj. Ardan, las* teren. II. njanjah, Bat. m^njanjahj iets branden of bakken zonder olie of yet, zooak koffieboonen; Mtoemhar jang soedah dinjanjah lada njanjah^ taröh hawang njanjah. _}Ij igaiyi^ lied, liedje; m^n/an/i, een lied zingen ; m^njanjikan, oyer iets een lied zingen; njanjian^ liedje, gezang, /► ou ivioety zaohte bewQging of ruk aan iets, b.y. aan een lichaarosdeel, e. yisch aan den hengel eiiz« zie öok d^nnjoet. «Ju» ^jMai% yasi;, diep yan den slaap. > ■ / j|j l^ailg, I. öp Jaya=j'an^, betr. voörnw. en yoegw, äat (Dr. ¥»)'. II. m^njahg^ netten v. de yederen, zooals de yogels gewoon zijn niet ze door den bek te halen. \[Xj njlkara, zie $lkara. ^^j iqampang, L zie s^nnjam- pangy mogeigkerwijs, als wensch, y.d.W. en Wilkinson juist treffen, z. s^nnjampang. 