title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^j^^^ssjJ pöndjaroeman, zie djaroem, i-fiOä pandjang, lang, lengte, van ruimte en tijd, ver; p. ukal, zie bij ukal; p. hoelat^ cylindrisch; hoelat pandjang, o vaal; sapandjang^ zoo lang als; sapandjang djalan, den geheelen weg längs; sapandjang soengaijlsmgB de rivier, zoo lang als de rivier; sa- pandjang Hlengkengy zoo lang als e. pink ; sapandjang hari, den ganschen dag; p, Äa^^'j lankmoedig;^. hidoeng, neuswijs; p, iangan, diefachtig; p, lidah, langtongig; p.pikir, ver voor- uitziend of berekenend; m^laratpan- djang^ zieh ver verspreiden, b.v. van vuur; p. langkahy met langzame schreden op zijn doel afgaan, omwe- gen zoeken, Ism. Jat. 11. Mön. p, bHit, allerlei uitvluchten om zieh v. iets af te maken, allerlei draaierijen ; memandjang^ zieh in de lengte uit- strekken ; empat persegimemandjang^ een rechthoek, langwerpig vierkant; memandjangkany verlengen, verbrei- den; memandjangkan kaldm^ o ver iets uitweiden; Mrpandjangan, ten lan- gen leste, ook lang van duur; tiada herpandjangan^ niet lang van duur zijn, Boeng. Kamp. bgs. p. 120 en and. pll.; pandjang pendek, allerlei, 't zij kort of lang, breedvoerig ; roe- mah pandjang, hoerhuis; herkapan^ djangan, langwijlig, opdelangebaan. isui pandjing, in het werk stellen bij het districtshoofd in het Palemb. v. e. meisje of weduwe, die zwangerwordtbevonden enden schul- dige niet wil aanwijzen, ook van na- latig wachtsvolk. ^^JLipoendjoeng^ berceau, pri- «el, latwerk, waarover men klim- planten laat groeien. (J.ÄA3 pandjak^ Jav. de man, r* 711 die op de inlandsche muziekbekkens slaat. ^j^^Lä-aJ pöndjalaran , zie djalar, VÄJj^-ÄJLipßndjßloerat? Zie voorb. bij djoerat, jv^U^pindjam, te leen, wat te- J*uggögöven moet worden; m^min' djam, leenen van iemand, ontleenen, te leen vragen; memindjam h^rani^ moed ontleenen, Niem. bloeml. 1. 4^ dr. p, 84; memindjam kapada, leenen v. iem. P^l. Abd. p, 53; terpindjam ka- roenia, om niet geleend, uit gunst geleend, M.; memindjamkan, te leen geven ; pindjaman, leen, leening, zie sanggam, ^.äJlJ poendjiii, MÖn. geld- gordel, v::^^^S!üJ p6ndjoerit,= Jav. pra- djoerit^ krijgsknecht, soldaat; ook Schelm, dief; zie djoeriL }lL^n, p^n- djoeroeV, .N^s3üLi pöndjoeroe, hoek; p^n- djoeroe ^ima, vijf hoeken; limapendjoe- roe, vijfhoekig, zie djoeroe en tjeroek. ^jJ^äaS p6ndjoenaii,pottebak- ker, zie djoen, ^^j^ pandji, zie ^l ^ pantja, Skr. vijf ; de band met de uitgestrekte vijf vingers; e.s. V. houtverband door middel van zwa- luwstaarten; pantja negara, Jav. de van de hoofdplaats verwijderde dis- tricten ; p, radja diradja, ook alleen radja diradja, vorstelijke lijkbaar; p. Uma, e.s.v. handenwichelarij ; mam pantja, elkanders krachten beproeven 712 ^ door elkanders banden tegen elkaar te drukken. (Mön. bhyanfja, een wor- stelspel, waarbij de een zijn vingers tasschen die van den ander steekt en dan door drukken beproeft wie de sterkste is); p, p^rsada, e.s.v. bad-of Insthuis met vier tinnen en e. toren; pantja maha boeta, de naam van een bijzonderen demon ; pantja bhuta, Skr. de 5 elementen, aarde, vuur, water, lucbt en aether. Zie vorder de samen- stellingen. ^X3 poentja, slip, pand van een kleed, uiteinde v. e. touw, lont, pit, flambouw; zie ook poentjak en Mang. v^LsJOäpantjaka^Skr. brandsta- pel; menoßnoöÄ:aw2?an^'aÄ:a, den brand- stapel aansteken. «jLäa^ pöntjalang, e.s.v. groot inlandsch handelsvaartuig, = tong- kaitg, zie ald. ook roovers- en oor- logsvaartuig; kamt laksana pentja- lang tersarat; tidak katimoer, tidak kabaraty wij zijn gelijk aan een te zwaar beladen aak, die noch oost-, noch westwaarts kan, Sprw, voor een vertwijfeld gemoed, zie tjalang, (3JLsui pöntjaloek, e.s.v. toe- spijs, bereid van zeer kleine garnalen. ^Ls\.A^3ULipaiitjabitjara5z. oepa- tjara, tj jalsuS panlja-indöra, v. het Skr. pantjendria, de vijf zinnen ; ook buitengewone gewaarwording door middel van een der zinnen. v;:fu.s\.A^ pantjoot; m^mantjoet^ omhoog spuiten met een straal ; pan- tjoetan ajar^ fontein. Sw. Zie ^aw^o^r. »j^v 'cv ;^ pantjit, bij körte tus- schenpoozen uitspuiten. v::x.S\.Aj poentjat, knop boven op een zonnescherm enz. Ind. Poet. Ook van een petarana^ id. Zie poentjak, ^.^üiJ pantjar, I. memantjar, met een straal uitschieten of spuiten, van vloeistoffen, flikkeren van vuur, de zonnestralen, den bliksera; ontspro- ten zijn, voortkomen of afkomen van, af kernst; pantjaran, afstammeling, spruit; pantjaran ajar, fontein; &^r- pantjaran, uitspuiten van velen ; ber- pantjaran oetak^ uitgestort, verspreid van de hersenen, R. Chaib. de HoU. Sri Rama; darahnja pon memantjar ^ het bloed nu spoot er uit; meman- tjarkan, doen uitspuiten. II. e.s.v. landmaat, bunder, lang 100 en breed 20 roeden, inhoudende bpetakf elk v. 20 roeden, L enR. v. E. y «cvy^ pantjoer, horizontaal of naar beneden uitspuiten; rnemantjoerj ook door de tanden spuitend spuwen, aldus uitspuwen ; pantjoeran, water- leiding, goot. kanaal, doortocht, pijp aan een dakgoot, verlaat. Mßn. id. y^fJ^ pfentjoer, Jav. memenijoery zieh naar alle kanten verspreiden, 3adj. Mal. 166. y,^yj3 pßntjir, Jav. voorhoede v. eentrein,Hik. Asm. Pati, ook uiterste punt, tip, =zpoetjoek. L^^ -<\. 1-^ pöntjßroet, geitouw, gording. Zie tjeroet I. v^.^hSVJL^ pantjaroba, verander- lijke winden met buien, allerlei buien, zie panoes, de kentering v. d. moeson. 't Komt ook voor als de benaming v. een versiersel aan een woning, b.v. pantjaroba di-atas pintoe, I. P. Mo- gelijk is pantjalogam^ bedoeld. Zie aldaar. j^sui pantjang^ I. paal, pijler, palissade, staak om iets aan vast te binden, zoowel in het water als ophet land; m^mantjang, palen slaan, om iets op te bouwen, ook fig. yoorloopig en ondershands over iets spreken; memperpantjang, in de hoogte steken als een staak, van een zwaard, b.v. mtngangkat pedangnja dip^rpan- tjangnja di-atas kapalanja, Bioemi. Zed.Yerh^pantjanganyooYpatjanganj Prab. Dj. H. Groel. de besprokene, namel. het meisje, dat als aanstaande echtgenoote voor iemand besproken is. Soms wordt het ook verkeerd ge- bruikt voor p^madjangan^ zie aldaar en patjang, II. Mrpantjang^ worstelen op eene bijzondere wijze, zie Hik. R. P. Dul. pag. 75 en bij pantja, III. kegel ; main pantjang, kege- len, d. B. en R. v. E. Zie I. jL-^aJ pantjoeng, slip, punt, schoot, sleep van een kleed;^. telang, lange sleep, vergeleken bij de telang- bloem, b. v. Sj. Ind. KÖsna; pantjoeng Minga, oorlel, M.; m^mantjoeng, het bovenste deel van iets af houwen, in- eens schuin afhakken, b.v. het hoofd, de toppen van lansen, de kruin van een banaan-struik enz. Zie ook loewaL äjsuS pantjlng, I. Jav. visch- noekjhengel; m^mantßng of mantßng, hengelen; pantjing-pantjing^ uitvis- ü^s^ 713 sehen, uithooren ; zie ook pentjing, IL ook = tjodek, z. ald. en rahoen, ^^Uip^ntjing^kieskeurig, over- dreven nauwgezet, vies in dien zin; p^ntjingan, knorrig, kregel, M. ^^j^uipintjang, tijdelijkkreupel^ mank; boekannja timpang, pintjang sadja^ hij is niet mank, maar siecht» kreupel, zie timpang, iÄJii pentjong, van de rechte lijn of koers afwijkend; ^en^^'on^-mew- tjong^ schots en scheef. M^n, kris en kras door elk., zie mentjong, jLi*/^ÄÄAi pantjapßrsada, zie pantja. räÄJii pßntjak, e.s.v. zwaarde- dans, ook pentjakan; m^m^ntjak, een zwaardedans uitvoeren ; wi. ^oi^oÄ;, met twee goloks schermen. (J-äJLJ pßlltjok, en p^tjok^ groente, rauw of eenvoudig in water gekookt en met een saus, waarin ze gedoopt wordt, gegeten; dimakan pentjok^ als zoodanig gegeten worden. (3.s\.J(i poentjak, top, kruin, einde van een kluwen, streng touw enz., puntig uiteinde van bamboe, niboeng en dergel. b.v. Pol. Abd. p. 1 8, torentje ergens op, knop v. e. degen of vlaggestok; m^moentjak, in een top of punt uitloopen; p^moentjak en ke* moentjak = poentjak, Jt^ JCsJcjLd pantjakrawala, ster^ rekundige. J^ÄJii pöntjel, gescheiden van .den troep of de menigte*^ terp^ntjely V. den grooten hoop gescheiden ge- raakt, h.Y.maka t^rp^ntjellah radjaB» 714 Jusos O" t^iS itoe sa*orang djoega di-atas koedanja, •en de Vorst B. raakte van den troep bescheiden en bleef alleen met zijn paard, H, Gr. 127 Sadj, Ma!. 221, ook gebruikt van schepen en dieren. M^n. id. en ook afzonderen, b.v. van spijs of geld; t^rp^ntjelf afgezonderd b.v. van een woning; berp^ntjelkan, van den troep afscheiden, detacheeren. JwäaS pantjil; m^mantjü, de ban- den vouwen met gekruiste vingers, de vingers kruisen. ^J^JLä-jLä pantjaloko? e.s.v. steen, b.v. k^moentjaknja daripada batoe pelinggam sangka dan pantja- loko, H. T. is hetzelfde als panfjalo- gam, Skr, pantjalohuj vijf soorten van metaal. Zie het volgende woord. jv^^JLÄA5pantjalogam,mengsel van vijf verschillende metalen, samen- stelling van gesteenten van verschil- lende kleur, samenstrengeling van verschillende soorten v. metaaldraad, w^aarvan men ringen maakt. yo^JLsuS pantjaloehoer, e.s. v. heestermetgeneeskrachtigebladeren. ivxJLäS^Ai' pantjalima^ zie pantja, \^iXX.^<X3 pfentjindöra, van^aw- tja-ind^raj de vijf zinnen. Zie ald. jSiJi3 pantjoe, e. s. v. boom met groote, groene, zoetachtige vruchten, ^jv^Ä43 panljoeran, goot, wa- terleiding, buis/pijp, tuit. ^^•.ÄAipanlalawßrna, vijfkleu- rig, veelkleurig; ook soms mantja- €C^rnaj die hoedanigheid vertoonen. ^äJLj poen^i, hoe goed dat., ., ^ t is maar goed dat . . . , gelukkig dat . . ., b.v. poentji si-anoe m^noeloeng akoe, djika tidak,.,^ 't was maar goed dat N.N. mij hielp, anders .... JkjLS pinda; m^mmc?a,veranderen met het doel om het te verbeteren. Mal. Sam. II : 229. Jav. een anderen vorm of fatsoen aan iets geven,^m^a. vJ'ljU3p8ndaga,=p^«c^a^a, z. a. Ji3<xi pßndawa, Skr. geslachts- naam der vijf zonen v. Pandoe. Niem. II : 74. Hik. P^ndawa lima, of P^«- dawa Djaja is de Mal. om werkin g v. het Skr. gedieht de Mahabhdrata. In het Jav. heeffc het den titel van de Bratd Joed8. Zij voerden strijd tegen de Korawas, zijnde de 97 zonen van hun oom Dhastarata. ^jjcl Jüi pöndahan, e.s.v. werp- spies of körte lans, speer. scXaS pöndar, phosphoriek licht, zooals van het zeewater, sommige dieren en vermolmdhout;&^rp^wc?ar- p^ndar , zulk licht van zieh geven ; ook valsch licht in de oogen. ^JüLjpaildir, MÖn. dorn, onnoo- zel; pa^'pandir, de vader van Pandir, iemand die bekend is door zijne dom- heid en gebrekkige uitspraak; dom- oor, botterik. KiXxS pöndfera, e. s. v. boom, die balken voor binnenhuisbouw levert. 5j4Xa3 pßndÖrah, afweer- en aan- valsvermogen van een kris, b.v. laük h^laka d^ngan bisanja dan p^nd^rah- nja dan tadjamnja, Niem. bloeml. I pag. 72, zie d^rah. (j*»4XaS plndis, I. e. s.v. ijzerhout = k^pinis, II. boot, sloep, het Eng, pinnace ; zie pinis. &ÖJ^ (JftUi 715 A ja^pandang; blik, Langl.Boew. Si&nsGhouwing '^ pandang jang Mlam, duisterheid der oogen bij eene be- zwijming, Boeng. Ramp. b^s. p. 398; halau gadjah, Mndak pandang ga- dingnja; kalau harimau^ hendak pan- dang Mlangnja^ Sprw. voor een al te driest of vermetel persoon, C. en S.; m^maMdan^,aanschouwen,aankijken, aanzien, beschouwen, zien naar; met het oog op, ter wille van, aanzien voor, beschouwen als; m^mandang oewang^ op geld zien; memandang ka- hadapan, voor z. uitzien ; memawc^aw^ sama s^ndirinja, elkander onderling 3.Q.iikijke'n:,jangtidakdapatdipandang njata^ oogverblindend, wat men met het bloote oog niet aanschouwen kan ; herpandang moeka , in het aangezicht zien; djangan pandang -memandang, zonder aanzien des persoons; hhyan- dangan, een entrevue hebben, = Mr- lihatan ;terpandang kapada, toevallig aankijken, in het oog vallen; terpan- dang-pandang ^ toevallig aanschou- wen, voor oogen hebben, b.v. maka t^rpandang-pandanglah ijamoeka aja- handa honda haginda s^rta s^gala saoedaranjaj Mes. Kag., ook in het ge- zicht krijgen, b.v. soedah terpandang antarakadoewalasjkaritoe^kmMsLmz. beide legers hadden elk. in 't gezicht gekregen , Eid. Sar. ; p^mandang, tee- ken of wenk, iem. gegeven door hem aan te kijken, b.v. maka enangda ia- hoelah akan ^rti p^mandangnja, de min begreep de bedoeling van hären wenk. M. phnandangan, uitzicht op iets, kijkje; aanzien, ^gard; gezichts- af stand, aanschouwin g, beschouwing, H. Abd. 380, b.v. sap^mandangan mata^ ook sapandang mata djaoehnja, Ibr. b. Chas., en sajodjana mata me- mandang, zoover het oog reikt, een gezichfcsafstand ver; kapada p^man- dangan s^haja, naar mijne beschou- wing; salah p^mandangan, gezichts- bedrog, Niem. bl. 4« dr. p. 80 r. 13; singkat p^mandangan, kortzichtig. pd<jJ pöndingjmetalenbuikplaat aan e. gordel; talip^nding^ de daarbij behoorende gordel, een ceintuur van Schäkels met zulk een plaat van voren. ctXJui pondong, schutsel over jonge planten tegen zon of regen; ook = pondok, 0* en S. ctXii poendingjkrinkel in garen, touw en derg. ß(XX3 pindang, Jav. e. s. v. ge- recht, visch, gestoofd in een dünne, pikante saus; p. serani^een bijzondere soort daarvan, C4V.JL5 pinding, == kepinding, z.a. (jX^ J^a5 pöndongkok, == p^- mendak zie ald. oJuS pöndap, e.s.v. plant, maar welke? b.v. sap^rtipendap lajoe, Mes. Kag. en Pr. Dj., mogelijk p^ndapa (van dapa, Jav.) de jong- of nieuw- bladmaker. i^ JuS pandak, op Riouw, kort, laag bij den grond, ook kort van den tijd, = pendek^ zie ald. ijOJJ pöndok, metalen overtrek van de onder of bovenhelft eener kris- scheede; zie p^m^ndak en t^rapang. ^V joS pondok, hut, tijd-elijk ver- blijf, opgeslagen van licht materiaal. 716 O'tkJlS f^iUi (JiJUi poendoek, Jav. stijgeii,in de hoogte gaan, rijzen; hikmatpoen- doekj de kunst om zieh in deluchtte verheffen, Mes. Kag. i)* JülS poendak, Jav, schouder, = hahoßj zie ald. ^•J^aS pendek, kort, niet lang, niet hoog, van lichamen, den tijd en overdrachtelijk ookvangeestelijke za- ken, b. V. ukaljang pendek^ bekrompen begrip of verstand; mendjadi pendek tangatiy in zijn finantieel beheer wor- den beperkt, niet naar hartelust in de schatkist kunnen grijpen, H. Gr.; m^- mendekkan, bekorten, bespoedigen. ^ Jui pandam, e. s. v. geprepa- reerde hars om messen en derg. in het heft te bevestigon ; m^ma«c?am, met die hars bevestigen. A Jüi pÖndßni, Jav. begraven, in den grond stoppen. B. Ramp. p. 77. ^jJüJ pandan, e.s.v. boom, pan- danus, die aan de kust groeit en van welks doornachtige bladeren matten enz. worden vervaardigd. Men ge- bruikt hem veel voor doornhagen. Soorten zijn: p, podak, welks blade- ren welriekend zijn en daarom fijn- gesneden en onder bloemen worden gemengd, p, laoet, p. poetik, p, doeri en p, tikar. •jUli pandoe, I.wegwijzer,loods, baakin zee; boeroeng pandoe, deloods- vogel, ZOO genaamd omdat hij, naar men zegt, eens verdwaalden terecht- bracht; m^mandoe, loodsen, als gids geleiden. II. zeker balspel, e. s, v. kolf- of cricketspel? dat door vrouwen ge- speeld wordt, b. v. pandoe serta d^' ngan p^moekoelnja itoe permatnan p^r^mpoewanj S. Dz. III. m^mandoe, verbranden v.het kleingehakte hont, dat overgebleven is op een pas ontgonnen akker; ook pandoeh. vfi^.cXJLi pöndoeta, zie doeta. mvo« JüipÖndoman, z.pedoman. bcXJlJ pindah, verhuizen, ver- huisd, verplaatst; 5^rpmc?aÄ, verhui- zen, zieh verplaatsen; memindahkan^ doen verhuizen, verplaatsen, over- brengen, in e. andere taal overzetten, vertalen, ook opnemen in zijn hart, h,Y. memindahkan kapandaijan orang kadalam hatinja, de bekwaamheid v. een ander opnemen in zijn gemoed. Sadj. Mal. p. 1. 54Xa3 pandoeh, zie pandoe III. f^öJj pandai, knap, bedreven ; bedrevene of werkmeester in eenig handwerk, inz. in metalen; pandai dan oetas, smeden en timmerlieden ; p. Msi, smid; p, emas, goudsmid; pandai m^njoekakan hati orang, we- ten iem. genoegeu te doen, iem. op te beuren of op te vroolijken, Hik. Prab. J)y,pandai'pandai, e.s.v. spruw bij kin deren; pandai koeroes, de ma- gere smid; pandai djatoh, handig in het Valien, fig. zieh haasten zijn fout te bekennen ora straf te ontkomen, V. d. Tn.; m^mandai, zieh voor knap of bedreven uitgeven, zieh zoo voor- doen ; kapandaijan , bedrevenheid , knapheid, bekwaamheid. TiXQpandita, t*^^jai poendi-poendi, beursje, zakje, blaasje, weitasch, kardoeszak, ooJüL^ 717 kardoes; ^.-jp. hampMoe^ de galblaas; p,'p, oewangi, geldheurs*^ p,'p. p^ng^n- tjingan, de pisblaas enz. oujU^ pandita. Skr. geleerde, godsdienstleeraar, ook gebruikt voor ons domin^; pandita jehoedij rabbijn, Mob. Han.; zie pandai, %JotXAi* pfendekar, voor rechter; zie dehar. \SyXi pßnörka, raadsel, z, terka. *.AA<wJl3 ponsor, ook pengsor, eindje los getweernd touw, waaraan de visch- hoek zit. JuwbJcS pensil, Eng.pencil,potlood. ^AAfcxS pensan, z=,pingsan, z. ald. iiXs pöniog, duizelig, b.v. door e. slag; ook door duizeligbeid niet goed kunnen zien; pening-pening lalai, duizelig, draaierig; kap^ningan, door duizeligbeid overvallen. ^j^L*A5p6n6ngaraii, zie dengar. JkXix^ pßnangkil, van tangkü, Jav. iemand die voor een ander ver- schijnt; p, pajah, moeielijke verschij- ner, wordt gezegd van iemand die zelden verschijnt of ons een bezoek komt brengen. ^U^JLi pönanggahan, keu- ken bij eene vorstelijke woning. ^kxi^X3 pÖniuggilan, zie fing- gil en inggil, (j.ÜCjLipänäkawan, Jav. metge- zel, vergezellend bediende, volgeling, lijfknecbt van een inlandscb hoofd. Zie kawan. ^ji^JLi pSnoekoen, Jav. van toe- koe, koopen, inkoopen, b.v. van pro- viand, Boeng. R. p. 228. x^^A^pSnomah, Jav. en radja p^- nomahj gescbenk aan zijne aanstaande schoonouders, van somah; zie hantar en radja. &ÄJ pSnah, zie p^rnah. aUi pönoeh, vol, gevuld, volko- men zijn, vervuld zijn, in menigte ergens zijn; vol in iets zijn; moeloet- nja penoeh dar ah, hun bek was vol bloed. Pol. Djin. p. 8 reg. 2 Y,o,p^noeh lempah, overvloeiend vol,boordevol; penoeh s^sak en p, p^pak, stampvol, propvol; p, dengan orang, vol men- schen ; manoesia penoeh pada padang itoe, van menschen was het vol op die vlakte; ajar p. dalam iong^ de emmer is vol water; m^menohij vul- len, iets vullen, ook vervullen v. e. wensch, M. R. v. E. Hik. Abd., ook Hik. Sailoo 's-Salatin en and. HSS., van de driften of hartstochten, Sail. es-Sal. enz. ; sapenoeh-penoehnja, ten volle, ook van een boete, die opge- legd wordt; sapenoeh-p^noeh kapal, zooveel als noodig is om e. schip te vullen; dhtgan sap^noeh-penoeh ha- rap^ met het volste vertrouwen, H. Abd. 316; kapenoehan, volheid. JL5 pfeni; sakif phii, pijn in de beenen, d. B. volg. Marsd. pini, -AjOipÖniti, Portl.afinete,speld; hanial peniti, speldenkussen. ^juii panir, Perz. kaas. v^AJiJ pönnjap, verloren, weg, V. zaken; p^nnjapkan njawa, het licht ^ uitblazen, fig'. voor ombrengen, doo- den, H. Abd. 464. Mön. Mrp^nnjap, opbergen v. goQ^QVQii'ypepennjapaän, bergplaats, b.v. kist, kamer, loods enz. zie ook lennjap. 718 ^ ^jOj pßniy oe, e.s.v, eetbare zee- schildpad, waarvan het schild niet gebruikt wordt. Op Java is dit de naam juist v. het dier, dat het schild- pad levert. Dit heet bij de Mal. sisik, zie ald, S^pennjoe^ e.s.v. struik, welks bladeren in vorm iets op een schild- pad gelijken en in de geneeskunde worden gebruikt; p^nnjoe-pennjoe- waUj de mierenleeuw. »i po, ook Js ^ te-po, e.s.v. chi- neesch kaartspel f matn pOy dat spei speien. De plaatsen bij dat spei heeten : het dichtst bij de lamp api, d.i. aan de linkerhand v. den bankier. Naast de bank hakoelj tegenover de bank tjoet en rechts van de bank koeli^ die zooveel is als Croupier, C. en S. A pau^ Chin. nanking. ,j5<>!«J poewadai, Tarn, bruids- troon; kleed, dat bij optochten op den grond gespreid wordt daar, waar de hoofdpersoon van het feest voorbij moet komen, H. Boedj.; ook gebruikt bij de begrafenis van Torsten, Oend. lUiLJ poewasa, Skr. de vasten, inz. de Mohammedaansche ; Mrpoe- wasa, vasten, de vasten houden; p, enam of p. sjawdl, zesdaagsche, vrij- willige vasten in de maand Sjawäl, volgende op de vastenmaand Ea- madldn. d\ys pawaka, zie d^\J. ö\y3 poewaka, e.s.v. boschgeest; ook fig. voor iemands Uefje; b&poe- wakay door zulk een geest bewoond, van eene plaats, en daardoor ontoe- gankelijk, b.v. een bosch of eiland. KS\ya poewakih, b.v. sjarhat iuS'f.i*? Sj. Ibr. b. Ch. mogelijk ^oe- waküy betoo verende sorbet? jJLi poewalam, Tam. marmer; p. merah, bloedkoraal. ^1^ poewan, zie ^^. ^i^P po'ta, uitmuntend in goede hoedanigheden van personen; alleen in poezie ; ook pokta, v-o^ poetat, naam v. e. boom. oJ«i poetoet en perpoetoety zie p^poetoet JSyS poetar, I. m^moetavy in de rondte draaien; opwinden, b.v. van e, horloge; m, p^rkataän^ zijn woor- den verdraaien, er omheen praten, uitvluchten zoeken; memoetar djagat iniy deze wereld in 'trond; poetar k^moedi, stuurrad; poetarany rad, windas, garenhagpel; poetar an la- wang, kaapstander; poetar-laUkj zwendelarij, H. ' Abd. 241 ; draaierij, zijn woorden verdraaien; Mrpoetar- poetar ukalj met draaierij omgaan, H. Sj. Djil. edd. p.,53; elmoe poetar- balik, tooverij om een weggeloopen persoon te doen terugkeeren; uzimat poetar poetar, e. geschreven amulet tot dat doel gebruikt. Zij wordt aan een touwtje opgehangen, dus is de benaming aan het ronddraaien daar- van ontleend. Zie M. Sam. II pag. 83 en 89; poetar wala, drilboor, zinkboor, M. ; p^moetar, schroevendraaier, id. II. boeroeng poetar, e.s.v. tortelduif. III. poetar wali, Jav. brätäwali, alsem, e.s.v. kruipende plant met een zeer bitteren wortel, die in de genees- kunde gebruikt wordt« U^T^ ^yS 719 (j**5«i poetoes, afgebroken van alles wat zieh in de lengte uitstrekt, b.v. touw, ketting, verhaal, beraadsla- ging,redevoering, het leven, de adem, levensonderhoud, voorraad van het e. of ander, onderhandeling over den prijs of andere zaken enz., b.v. poetoes b^nang, dapat dihoeboeng ; poetoes arang, soedah sakalij breekt garen, het kan gehecht worden ; breekt houts- kool dan is het erm^e gedaan, Sprw.; poetoes hitjara, einde van de beraad- slaging; ook ten einde raad; p.wjati^a, den geest geven, sterven; p, rez^ki, totaal gebrek aan levensonderhoud; p. harga^ afgesneden prijs, d. i. de allernaaste prijs; p, asa, afgebroken hoop, d. i. hopeloos, wanhopig; poe- toeslah rasa hatikoe, mijn hart brak, Hik. Abd. 301; poetoes-poetoes , tel- kens afbreken, ook afgebroken van de stem; poetoes-poetoes behasa, in afgebroken bewoordingen, B. R. bös. p. 169, b.v. soewaranja pon poetoes- poetoes saper ti orang kena Mah, zijne stem was afgebroken als van iemand, die vermoeid is, R. Gh.; memoetoes- ^an^ afbreken, afsnijden, ook van de betrekking tot iemand] memoetoeskan daripada b^rhoeboeng d^ngan s^gala koelawarga, alle familiebanden ver- scheuren, H. Sail. Sal., hiervoor ook ^^moetoesi; ook beslissen, uitmaken, b.v. tiada hakang poetoeskan holih- iidaknja, wij beslissen niet of dit kan of niet, Prab. Dj. ; kapoetoesaUy einde, afgebroken, ook met iets ten einde ^IJo, uitgemaakt, b.v. k. hoekoem^ emdvonnis, uitspraak ; aÄ;oß kapoetoe- san karfds^ ik ben ten einde met mijn papier; akoe kapoetoesan b^landja^ mijn geld voor de bestrijding der kosten of uitgaven is op; tiada b^r^ kapoetoesan, onafgebroken , zonder einde; danlagi ^ngkau poetoeskan an^ taramoe dengan siti Sjamah, ook hebt gij de betrekking afgebroken tus- schen u en juffrouw Sjamah, S.,Dz.^ dari apa toewankoe m^moetoesi akan dakoe, waarom heeft mijnheer alle betrekking met raij afgebroken, id. Mjyä potong, afgesneden stuk; sapotong soerat, een briefje; sapotong roti, e. stuk of snede broods; m^mo^ tong, snijden, afsnijden, afhouden, af- trekken, körten, slachten; ioekang potong^ slachter; potongan moeka, de form van het gelaat, M. Zie ook biji hidoeng. mSy^ poeting, puntig einde, dafc ergens in moet komen, zooals v. eea mes in het heft, van een mast in de» koker. MÖn. poenting, id. ; p. tßpoe-- tjepoe, puntig einde van een mast;- p. bUioeng, puntig einde v. e. dissel, waterhoos, die in gedaante daarop- gelijkt; angin poeting b^lioeng, een wervelwind ; p. soesoe, tepel van de borst; p. damar, puntig einde v. e, fakkel, waarmede men die ergens- insteekt, ook een hooge graad van^ melaatschheid; m^moeting, zieh uit de voeten maken, wegnemen en er mee wegloopen, v. d. W. ßif>f^ poting, Jav. kapotingan, z^ p^tang I. cSj«.* poetik, de vrucht in hare- eerste ontwikkeling, na het afv allen 720 ^V tf^^ van den bloesem; Mrpoetik^ vrucht- zetten. yiA poetoe, e. s. v. weeke koek- jes, waarvan verschillende soorten; poetoe hangat'hangat, goed warme poetoe-koekjes, roepen de venters daarvan op Java. Äj>^ poetah, e. s. V. zoetwater- visch. au^ttipoetill^ook verkort tot oetih en tihj wit, blank; ook zuiver van het gemoed; kam poetih, wit katoen'^ poeiih koeningfj geelachtig wit, cr^me ; p, metah, sneeuwwit; poetih-sapoe- tihnja, op zijn witst; memoetihkan^ witmaken, bleeken; p, telor, het wit van het ei; p toelang^ zie ald.; p, mata, wit v. het oog; berpoetih mata, met ergernis aanzien, lijdelijk moe- ten aanzien, tevergeefs uitkijkennaar iemands kernst; p. m^leseh, wit, zie- kelijke h\eekheid\ poetih-poetihan^ de witte vloed; kajoepoetihj e.s.v. boom, uit welks bladeren de aetherische olie, minjak kajoe poetih, wordt ge- trokken ; orang poetih, blanke, euro- peaan; in *t M^n. ook de padris; pa- uk ini oempamanja poetih, dapatlah toewankoe perboewat warnanja ha- rang p^lebagai toewankoe djadikan, fig,voor:ik ben geheel in Uwe macht, gij kunt met mij doen wat ge verkiest, H. T.; berpoetih rwa^a, lijdelijk of ge- deeltelijk moeten aanzien of afwach- ten, teleurgesteld aanzien; m^moe- tihkan mata, ergeren, achterstellen, laten toekijken, b,v. toewan katiga dipoetihkan mala, sap^rti ta'sama poetra makotüy Sj. Ardan, gij beeren met u drieen wordt achtergesteld, alsof gij niet evengoed prinsen van den bloede waart; m^moetihy z. wit voordoen, de hoedanigheid van wit vertoonen, C. en S.; poetih m^moetih^ zieh overal wit voordoen, id. LoaJpotia^ Chin. opziener,hoofd van een markt. ^ys poedja, I. Bkr, m^moedjajö.e goden vereeren met formulieren op te zeggen en onbloedige ofiTeranden, t meestal om het e. of ander tot stand te brengen, dat anders onmogelijk is, of om in het bezit te kernen van bovennatuurlijke krachten; meng^r- djakan poedjanja, zijne offerplech- tigheden verrichten; poedjaän^ zulk een offer; api pemoedja, offervuur. De poedja behoort bij de boetedoe- ning of tapa, zie ald, II. op nieuw maken, restaureeren, b.v. e. bouvallig huis, versleten ver- siersel, oud schilderij; van metalen iets maken, bewerken, b. v. emas taUahan poedja^ goud dat niet be- werkt kan worden; gambar beharoe dipoedja, Sj. Haris. o^«^ poedjoet, worgen, == koe- djoetj zie ald. As>y^ poedjang; p^moedjangan, zie bij padjang I. (J.a^J podjok; pepodjok, Batav. c=:pelodjokj en pendjoeroey hoek,b.v. van een kamer. ^ö.*5 poedjoek,=&oöc?;o4, zie aldaar. ->.Jpoedji, \of j^r^B^poedjidan tßla, lof en blaam ; m^moedji, loven, ^T^ yy" 721 prijzen ; poedji-poedjian, loftuitingen, inz, de inleiding van een brief, die meestal daaruit bestaat ; kapoedjian, lofwaardigheid ; poedji'Tn^moedß, elk- ander prijzen. Zie oempat, owi^^i poetjat,bleek van gelaats- kleur door schrik of ziekte, bleek, flets van kleuren ; p. ijandaJ, zie ald.; p. l^si en p. manai, doodsbleek, , «Ä-kS poetjang, Jav. de areka- of pinangpalm; p. t^roeraiy de ont- plooide areka-palm. K.Tab, ookbij C. k:^y3 poetjong, L e.s.v. gnjzen reiger. IL Jav. de naam van een hoogen boom, e.s.v. soekoen, of broodboom, welks zaden, als ze bereid zijn, ke- loewak worden genoemd. Men legt ze eerst in den grond en dan worden ze geweekt, anders zijn ze bedwol- mend. Mal. kepajang^ id. Zie ald. (OÄ-^Spoetjak, =pom^JaÄ;, en kemoentjak, zie ald. {^^yi poetjoek, L jonge spruit, uiteindevan planten, puntiguiteinde; poetjoek nipah^ punt van nipahhout, aangepunt hout van de waterpalm, Pol. Abd. p. 18. Ook e. werpschicht, b.v. bagai poetjoek dilantjarkan^ als een geworpen werpschicht, C. en S.; p, reboeng^ jonge spruiten van de bamboe, die als groente en als tafel- zuur gegeten worden; ook e.s.v. ran d- versiersel, dat in dien vorm getand is. Vorder wordt het gebruikt als hulp-Telw. voor het aantal brieven, «tukken gesehnt, geweren, olifants- tanden enz. Ook üg, voor het man- nelijk schaamdeel, b.v. mati poetjoek, impotent II. mhnoeijoeki, Jav. een ander tot het vertoonen van de tcajang, nit- noodigen, b.v. maka kata dalang Tjita Pat^ra : m^moetjoek apaiah ka- kanda salah sa'orang, toen sprak de wajangvertooner Tj. P.: Noodig een van uwe oudere broeders tot het ver- toonen uit, Pr. Dj. III. De wortel v. e. in China tehuis behoorende radijsachtige plant, die gedroogd in den handel komt en als geneesmiddel en voor reukwerk gebruikt wordt. ^^ö^s poedat, tot den rand toe vol, boordevol, van helle dingen, zoo- als b.v. een rijstmaat. )4>5^ poedar, verbleekt, doods- kleurig, zonder glans van de oogen, zooals van een doode. M^n, doodkleu- rig ; hitam poedar, pikz wart. Mogel. beter: dof zwart. ^t>*Ä poeding, I. naam van een boom, waarvan verschillendesoorten, als: jp, emaSj en p, soewasa, waarvan de bladeren als specerij worden ge- bruikt, p, perada, waarvan de blade- ren groen en geel zijn. IL Ned. pudding. i%f^y^ podak, zie bij pandan. ^54>».5 poedi, I. Tarn, gruis van edelgesteenten, diamantgruis, kleine edelsteentjes. Volgens M. ook van andere zaken; memoedikan^ vergrui- zen, vermalen, id. IL m^moedij door elkander men- gen van kruiden, klutsen van -eieren. Kys poewar, e.s.v. plant metaro- 46 722 )y^ matische zaden, de kardamom, ook Mpoelaga, genaamd; kajoe poewar ^ e.s.Y. hout; atay poewar j dakbedek- king, vervaardigd van de bladen dier plant. M. poeivar lakoe^ amomum minus, M. \^ poera, I. Skr. stad, alleen in Bamengesteldeplaatsnamen,bv.sm^a- jpoera leeuwenstad, ind^ra-poera, In- dra-stad, asfina poera negara^ marta- poera enz. IL poera-poera, het uiterlijk voor- komen of roepa van iets aannemen; dus yeinzen, voorwenden, huichelen, den schijn aannemen, zieh houden alsof. 'tis een omzetting van roepa, vä^*«i poeroet, Jav. ruw, pukke- lig van schil, dßroek poeroet, e.s.v. grove, kleine, donkergroene, zeer welriekende limmetjes. M^n. id. Qusyi porös, as, het binneuste van cylindervormige dingen, top v. een mast, gedeelte tusschen dek en spoor; po?*os peroet, de endeldarm; gandar porös, de as tusschen twee wielen. k ^A porong, grondw. v. tPmpo- rong, zoowel als porok het grondw. is van temporok, zie t^mporong; ikan p. e.s.v, zoutwatervisch. 0)5^ porak ; porak-parik en p, peranday op verschillende wijze uit elkander, overhoo'p, verward van den boel, een huishouden, een verslagen leger enz, O) t* P^^^^J Segment v. e. kokos- notendop, dat bij e.s.v. jongensspel, matn porok, gebruikt wordt, om het met de hielen achteruit te Schoppen, ^^•i poeroen ; roempoetpoeroen, e.s.v. biezen, waarvan men matten vervaardigt. ^)y^ poeroe, zweer, puist, inz. de frambozenuitslag of frambosia indica, ook poeroe-mala; hoenga poeroe, vlek- ken op de huid als voorteeken van dien uitslag ; jpoeroe kotji, e.s.v. vene- rische pulsten; p. paka on p. baka, zie ald.; p, semhilik, aambeien; p» biawaky e.s.v. vrucht; katak poeroe, padde; poeroewan, puisterig,metzwe- ren, b.v. ontanja jang koeroes lagi poeroewan. Moh. Han. die kameel was mager en ook puisterig. 8%,J poerih, een beuten pennetje of puntig takje. M. en R. v. Eys. ,<^*i poeri, Skr. binnenste ge- deelte van eene vorstelijke woning, binnenhof, binnenstad, burcht; gan- dja poerij basement van een kolom met bloemwerk. Uw«ipOOWas, verzadigd, voldaan, genoeg ; Mrpoewas hati, tot verzadi- ging des harten, zooveel mogelijk, zijn hart ophalen, Hik. Abd. p. 35; sapoewas rasa hatinja, algeheele ver- zadiging (of vervulling) Van zijne begeerte; makan sapoewasnja^ eten tot men geheel verzadigd is; m^lihat poewas, zieh zad kijken, H. Abd.; m^moewaskan, verzadigen, bevredi- gen van behoeften, lusten enz.; sa- poewas'poewas mata m^mandang, tot het oog geheel verzadigd is van kij- ken, Ind. Poet. ^A poesa, gedurig iets willen doen, aandringen op iets; zie g^sa. ouA»«i poesat,navel, middelpunt, y:i^^Mäy3 o^^ 723 p, f^loTj tree aan een ei; p, hoelat, middelpunt van een cirkel; p, laoef, het hartje van de zee] poesat hoemi, het middenpunt der aarde; poesat tasikj het midden van het meer, Marsd.; tali poesat, navelstreng. \:i\^AMmJ poesoet, lancet, eist, priem. >M^yi p06Sar, horizontaal in de rondte draaien, zooals b.v. het water in e. draaikolk ; poesaran ajar^ draai- kolk; poesaran angin, wer^elwind; memoesar, iets aldus doen draaien ; m, kisaran, e. handmolen draaien; m. api, vuur maken door middel van t wee stukken hoüt, waarvan men het eene zeer snel laat draaien op het andere; m. tjat, verfwrijven; pemoesaryhsLm- boezen stokje met een horizontaal kruisje van onderen, dat men door wrij ving van het boveneinde tusschen de vlakke handen in de kapok laat ronddraaien, om die van pitten enz. to zuiveren ; poesar kapala, de gedraaide hären op de kruin van het hoofd. j^yi poesßr, Jav. ==poesat,M.a\, navel enz. AwMjipoesing, in derondte draaien, inz. om zijne as, zooals een toi, wiel, braadspit en derg. ook ronddwalen van iemandjjp. kapala, draaierig, dui- zelig; angin b^rpoesing, de wind draait; b^rpoesing-poesing dalam kam- pong, in de buurten of wij ken ronddwa- len; mata berpoesing^poesing, draaien ^oor de oogen, H. Boedj.; poesing (^ngin, een molentje, zooals dat waar- öiede de kinderen speien ; m^moesing" ^an,doenwenden,doen draaien, v.rij- dieren, rijtuigen, vaartuigen enz.; me- moesingkan tom koedanja, Saif. Dzoel. zijn paard doen zwenken; memoesing- kan patjak, het spit draaien. y**i^ poesoe, I. uit elkander vlie- gen, zooals boomwol door den wind. II. ook pongsoe en boesoet, klein heuveltje, mierenhoop. M^n. hoop, troep, verzameling; bangkainja ber- timboen-timboen, saperti poesoe roe- panja, de lijken stapelden zieh op, het geleken wel heuvels. III. poesoe-poesoe, zie bij dapoer, A ys pong, e.s.v. vogel, de kauw, R, V. E. en M. gracula. \::/Ay!s poengoet;memoen^oe#,op- rapen, opzamelen, van den grond plukken, oplezen ofinzamelen,zooal» aardbeien en sommige groenten; tot eene waardigheid verheffen van iem. uit den minderen stand, b.v. dipoe- ngoetkan baginda enang pengasoeh, door den Yorst werden voedsters en verzorgsters bij het kind aangesteld, Pr. Dj. innen of hoffen v. belasting, cöntributie, pachtpenningen enz.; pe- moengoet beja, inner der belastingen ; poengoet salah, om een beuzeling ge- schil zoeken, M. poengoetan, opraapsel. ^A poengah, verwaand, opge- blazen. MÖn. boengak, id. zie b^ngah; bongkak en sombong» vÄOjiSpoepoet,^ blazen, waaien ; memoepoet, op of tegen iets blazen ; p. bajoe, winMasig', poepoetan, blaas- balg. Ook schijntpöö^oe^, gebruiktte worden voor het blazen op een fluit, b.v. bangsi dipoepoetnja, hij blies op de flait. M. 724 fy" II. e. s. V. zoutwatervisch ; p, ma- laka of ^. perang en p, bawang, varie- teiten daarvan. III. de tinerts uitgraven Sw. C« en S. geven op mhnoepoet, smelten V. erts in een oven; het behoort dus mogelijk onder I. IV. een koevoet of breekijzer, = linggis, Bat. 'sA poepoer, I. e»s.v. geel, prik- kelend smeersel, gebruikt tegen rheu- matiscbe aandoeningenenz.Het wordt gemaakt van kajoe kastoeriy tegari, droge Mnanga-hloemeu^ drogen gras- wortel en rrjstemeel, = par^m, Jav. sahelomnja djatoh baik äisadiakan poepoer^ het is goed het smeersel, of de zalf, klaar te maken vöor men valt, Sprw. d. i. den put te dempen, voor het kalf verdronken is. II. kinderloos, v.d.W. III. zieh koesteren zooals een kip inheizand'^poepoeranpoejoeh^koeQteV' plaats van een kwartel, die meestal zeergIadisenvandaarook:kalekruin. j|MS«.3poepoes, geheel en al op, schoon op, van goederen, geld,8pijzen enz. geheel en al verdord en afgestor- ven van planten boven den grond, al leeft ook nog de wortel. MÖn. wegge- vaagd, verdwenen, uitgestorven; p^- moepoes talak, iera. die trouwt met een driemaal van hären man geschei- den vrouw, om haarin degelegenheid te stellen weer met hem te kunnen trouwen. (35«ipoepoek, e.s.v. pap of trek- pleister op het voorhoofd. Mön. mest, bemesting; memoepoek^ als laag op iets leggen, inrekenen van vuur onder de asch, beraesten; zulk een pleister aanwenden; zie /;o^/?oßr. (^ji^i popok, Jav. luier, kinder- doek. ()i^ poepoel, I. de pluk of oogst van soramige cultuurgewassen, b.v. peper, koffie, doch niet van rijst;_pog- poel agoeng, de groote pluk. II. te Pahang, het haspeltje aan een hengel, C» en S. Zie kili-küi. Jimi poepOÖ^graadv.zijverwant- schap; p.jang sakali, neefof nicht in den eersfcen graad;^.Jaw^ doewa kali ofdoewapoepoey in den t weeden graad ; saoedara sapoepoe^ eigen neefof nicht; anak sapoepoe, kind van broeder of znBtGr'^tjoetjoesapoepoe,^leinkindYa.n broeder of zuster; sapoepoean^hetrek" king tusschen hen, die sapoepoe zijn. Ä^ poepoeh, I. berpoepoeh^ op elkander aanvallen van vechthanen, plukharen in het algemeen; b^'rpoe- poeh bandoeng, hanengevechten hou- den, Hik. Dewa Indra MÖng., ook b^rpoepoeh mandoeng, H. Ind. M. K. II. bespotfcing, == olok^ Max. {Jjji poewak, verzameling men- schen, die hetzelfde werk verrichten, ploeg; volksklasse, v. d. W. zwerm. troep, Sw. v::^^ poekatjgroottrek-ofsleep- net,zegen,ook een groot net om land- dieren te vangen; poekat tjang, e.s.v. groot zak- of schepnet, C. en S.; p* sarawan, een treknet, zie rawan; sampan poekat of p^rahoe p., e. s. v. groot, tweemast vaartuig, dat ook als handeis vaartuig gebruikt wordt; m^- moekat, met zulk e. treknet Tisschen; p^moekatj visscher met zulk een net. ow^^pokat; hoewah pokat^ de advokaatvrucht; zie bij t^mpoeroeng, \::jS'^ pokit, == tjokit^ zie ald. luSyS poekas, = poeki, zie ald. ook door vrou wen gebr uikt als uitroep bij schrik of ontsteltenis; berpoekas- poekasarij met elkander vuile zinspe- lingen maken, van Yrouwen,b.v.pac?a masa itoe dewikomald Inder akadoewa bersaoedara sedang berpoekas-poeka- san d^ngan segala enang p^ngasoeh dajang-dajang sakalmn^ Mes. Kag. dajang-dajang sakalian itoe niandi b^rpoekas-poekasan serta bergoerau- sanda, id. yjwjTji pokis, e.s.v. mand, == saki I., zie aldaar. mSy,il?Oeka>Ug^I,lintangpoekang, schots en scheef, holderdebolder, links en rechts, ran vluchtenden. IT. = koekang^ zie ald. iSyi pokang, bout van een ge- slacht dier, zie pikang. i-Sl-Ä pokeng, staarteloos van boenders, zie toekoeng.M^n.ponggeng, (3^^ pokok, plant, boom; hoofd- zaak, oorsprong; kapitaaljhoofdsom; inleg, inzet ; p. kajoe, boom ; p, pisafig, banaanplant; p, oewang^ kapitaal; p, angin, donderkoppen, lett. windkop- pen, omdat daaruit tevens steeds wind voortkomtjH. Abd. 248 ;_poÄ;o^-m^mo- kok, hier en daar geld op interest uitzetten; volg. mijn Sehr, voor de schulden van verschillende personen borg zijn; volg. Dul. geld op interest uitzetten onder wederzjjdsohe ver- /t^ 725 bindtenis; pokoknja, dat hangt af van H. Abd. 519. JlS'ji poekal, klomp, v. goud en derg. ook; vast, bestendig = HAra?, b.v. tachta karadjaän kapadanja poe- kal, Sj. Dzoeb.; emas poekal, goud in klompen; keris sapoekal, kris met een recht lemmet ; memoekalj tot e. klomp maken, een klomp vormen. JkS^ poekoel, slaag, slag, ge- slagen, slaan; poekoel mati,z66 vast geslagen of geklopt, dat het zonder breken niet weer losgemaakt kan worden, een spijker ergeheelinslaan; memoekoel, slaan, kloppen, verslaan, klop geven in den krijg; vermenig- vuldigen in de rekenkunde, Valien V. de schaduw op iets, Hik. Abd. 517 ; poekoel'paloe, slaan en kloppen, hier- van ppekoel-paloekarij iets slaan en kloppen. Mak. R. 108; poekoel-me- moekoel, elkander slaan van tweepar- tijen; berpoekoel-poekoelan, onderling aan het slaan zijn, e. kloppartij heb- ben; memoekoel kawat^ telegraphee- ren; poekoelan, kloppartij, geklop, muziek-instrument dat geslagen wordt; pemoekoel, klopper, hamer. NB. poekoel-poekoel, schijnt ook be- druipen van iets, dat gebraden wordt, te beteekenen, b.v. ambilsMikitman- tega ketjap boewat poekoel- poekoel di-atas itoe (daging) babi, K.B. neem een weinig boter en soja om daarmede het varkensvleesch te bedruipen? J$A poko^ Chin. pepermunt; m/- njak pokoj pepermunt-olie. •5^5^ poökau, I. middel, dat die- 726 >9 y^ ven aanwenden om de bewoners van een huis in diepen slaap te brengen, meestaleenebedwelmendeberooking; m^moekau^ dat middel aanwenden, ook in 't algemeen drogerijen tot artsenij aanwenden, Sw. M^n. id. II. de naam van een vogel. ^^f^S pokO% zie ;ji^5. »Sys poekah, geknakt, gebogen, V. e. stok, b.v. oelar hiarmati^ tanah äjangan lekok, boeloeh djangan poe- kahj Sprw. bet, doe de daad, maar dat ze geen sporen nalate, C. en S. M^n. vernietigd == binasa. ^S'^ poeki, vrou welij k geslachts- deel; p, emakmoe, gemeen scheld- woord^ algemeen in gebraik ; p, an- djing, e.s.v. plant niet een eetbare vrucht, op Java namnarn genoerad. ^•i poegar; memoegar^ iets dat bedorvenofverwoestisweeralsnieuw maken, b.v. een stad, schip, huis, geweer enz, Sj. S^l. Dal, mhnoegari. Zie poedja II. Jo poela, ook poelakj wederom, weer, opnieuw, insgelijks, ook, zelfs, vorder, voort; toch wel; kembali poela, weer terugkeeren, nog eens weer, wederom; demikian poela^ ins- gelijks, wederkeerig; apapoela nama orang itoe, hoe heet die man ook weer?; istimewa poela, hoeveel te meer, hoeveel te minder ; lagi poela en tambahan poela, bovendien, daar- enboven; ada orang lain poela, er waren ook nog andere lieden; siapa poela, wie toch; mengapa poela, waarom toch; ada poela dikasih b^- hagianmoe, je zult je deel wel krij- gen, I. J. 168. J«i poewal, in de rondte dwar- relen, zooals een stof- of rookkolom. v::\jfc3 poeloet, I. kleefrijst, waar- van twee hoofdsoorten : p, poetih, de witte enp. hitam, de zwarte. Zij wordt alleen gebruikt tot vervaardiging v. koekjes en andere versnaperingen. Zie II. IL =getah, gom,lijm.Pad.bovenl.; mentoeloet getah , e. stokje ronddraaien in de inkeping van een boom, om het V. lijm ieYooTzien',memoeloetonggas, vogels door middel van lijmstokjes YSLUgen', pemoeloet onggas,iemsinö. die daarvan zijn werk maakt, ook lijm- stokje voor vogels. M^n. m^moeloet, om iets heen winden, opwinden, b.v. van een vliegertouw. Mogelijk is dus kleefrijst voluit eigenlijk beraspoeloet, want in het M^n. is het ook gom, lijm ; t^rpoeloet, aangekleefd. III. poeloet-poeloet , e.s.v. boom met zeer taai hout, waarvan men voorlrefFelijke sloepriomen maakt; p. p, Mtjil, e. s, V. plant, waaryan men geen nut trekt. JaJ poeloer, = hempoeloer, zie aldaar. Jjipoelir, j8Ly.z=z poelas; m^- moe^/r, knijpend om- of afdraaien, b.v. den kop van een beest, een kip den nek omdraaien, iemand den neus of de ooren afdraaien ; ook in elkander draaien van garen enz.; naga Mpoelir, een draak, dien men den nek heeft omgedraaid, of met gedraaiden nek, Prab. Dj.; gedraaid, gewrongen. L^y ay 727 M**-J^ poelas, I. poelas p^roet, kramp in de ingewanden, Pol. Djin.; m^moelas, wringen, uitwringen, ver- wringen, afdraaien, omdraaien, b.v. een sleutel, een kip den nek; in elk- ander draaien van touw of garen; p, atji-atji, een hefboom om en om- draaien, C. en S. zie atß-atji; poela- san, e.s.v. groote ramboetan-vrucht. (MÖn. de indigo-plant.) Hiervan ook moelas, op Java moeles, koliekpijnen, kramp in den buik, snijding in de in- gewanden 5 ukal akar berpoelas ta'pa- tahj Sprw. de slimheid v. e. wortel is; dat, als hij zieh wringt, niet breekt. C. en S. II. poeleSj Batav. rüstig, vast, diep van den slaap, III. e.s.v. brandnetel, waarvan men garen maakt, M. ij*J^ polis, Ned, de policie. «Jji poelang, terugkeeren tot of overgaan op den persoon, bij wien het thuisbehoort, tot de plaats van afkomst of tot den oorspronkelijken toestand, vandaar: naar huis gaan, repatrieeren, sterven als een terug- keeren tot ö-od, weder worden als vroeger, teruggege ven aan den eigen- aar, de verf verliezen, weder wit worden, overgaan van het bestuur op den daartoe rechthebbende, neer- komen op of ter verantwoording kö- rnen van, overgelaten worden aan; maka poelanglah karadjaän kapada toewan kita Mohammad Sjah^ de re- geering is overgegaan tot onzen Vorst M. Sj.; asa poelang doewa, twee voor een aan deneigenaar vergoeden, Oend. Mal.; djika hamhanja diboenoeh orang d^ngan tiada dosanja, asa poe- lang doewa, itoepon saMdar harganja djoegajang harosnja sa^ orang djoega, als zijn knecht door iemand gedood wordt zonder zijn schuld, dan moethij dubbel vergoed worden, dat is wät zijn waarde betreft; in werkelijkheid behoort het slechts^enpersoonte zijn; poelanglah kapadamoe, datmoogt gij verantwoorden, dat korat voor uwe rekening; poelang hart, den volgen- den dag, Sadj. Mal. p. 77; poelang karahmatoe Hlah, tot de barmhartig- heid Gods terugkeeren, d.i. sterven; poelang samoela, tot den vorigen toe- stand terugkeeren, ook poelang sa- perti d^hoeloe, Chodj, Maim.; poelang balikj heen en terug, naar huis en weer terug; poelang ichtiar, bezin u wel, bedenk wat ge kiest; memoe- langkan^ naar de plaats, persoon of toestand van afkomst doen terugkee- ren, dus: iets teruggeven aan den eigenaar, naar huis brengen enz.; kemoedian daripada itoe dipoelang- kanlah olih bapakoe akan s^gala p^r- kakasnja danpeti toelisnja kapadakoe, daarna gaf mijn vader mij al zijn sehrijfgereedschap en zijn cassette in eigendom.H. Abd. hendakm^moelang- kan napasnja, om weer op adem te komen, Hik. IndraMöng.,m^moe?an^- kan ikat p^rang, de slagorde herstel- len, R. Chaib.; m. beharoe, iets weer geheel als meMwmaken', poelang -poe' lang, de deksbalken,debalken waarop het dek van een vaartuig rusl;. i}YS poeloengjBatav.pil; m^moe- 728 £v loenc/, tot een pil draaien. ZiQoentalh SiiyA polong, I. e. s. V. kabouter of kleinengeest, die als oorzaafc van ziekten wordt besehouwd; p. angin, ziekelijke knobbels tugschen vel en vleesch; poepoeh polong angin, een Btrontje op het oog; saperti polong kena semboer, als een bespoten kabou- ter, flg. uitdrukking voor: het hazen- pad kiezen, aan den haal gaan, zieh wegscheren, nit de voeten maken. IL moernagel, rijpe kruidnagel. III, katjang polong -polong, 0^ 3 SiYSL e.s.v. boontjes; peulen. i}j3 pQlBJig',polang.paUng,dyra,r' relen, van den wind; rondfladderen of dwarrelen van bladeren door den wind. R. Pas.; angin polang-paling, dwarrelwind. Zie bolang-baling, i^iy^ poelak, = poela, zie ald. ^^•i polok; memolok, in haast en met groote happeu alles opslokken, opdat een ander er niets van krijge. (^j«i poelik^evensterkvantwee partijen, gelijke voordeelen hebbend. ^jJ-J poelan,I.nietgaargenoeg, nog hard van korrel, van^ekookte rijst of aardvruchten. II. verb. van het Arab ij^, z» »• Jm3 poelau, eiland; kapala poe- laUj het hoogste gedeelte van een eiland; ekoer poelau, het smal uitloo- pende gedeelte van een eiland; iokojig poelau, eilandengroep, archipel; ook goegoes poelau ; op Java poelo. ÄJ^poeloeh, tiental; sapoeloeh, een tiental, tien; b^rpoeloeh-poeloeh, bij tientallen; sapoeloeh riboe, tien- daizend. Met sapoeloeh worden ook de getallen benoemd van elf tot ne- gentien, b.v. sapoeloeh satoe, elf, sa- poeloeh doewa, twaalf enz. Desanien- stellingen met bplas, het Jav. wUas, zijn van later tijd. Sap^rpoeloeh, een tiende. Ki%i poelih, hersteld, reageeren, reactie, teruggekeerd tot den vorigen Staat, zieh herstellen, b.v. van een verslagen leger, Prab. Dj.; memoelih" kan elmoe, de toovermiddelen weder hernieuwen, Pol. Dj.; simpoel poelih, losse knoop, schuifknoop; memoeUh- Ä:an, doenherstellen,weerbijeenbren- gen van e. verslagen leger, b.v. w^- moelihkan segala rujat jang lari, al hetvluchtendevolkdoenterugkeeren, H. Boedj. dan poelihlah ajar mandi- koe, en het badwater had op mij weer eene goede uitwerking. H. Abd. j^J«.S poelai, e.s.v. boom met zeer licht hout en fraaie bloemen; akar poelai, e.s.v. kruipende plant, die als bindsei gebruikt wordt, doch daar- voor weinig geschikt is. ^A pon, I.ook,zelfs,nu,wel,b.v. siapa pon, wie ook ; boekan dihantam s^hadja, ditjoebit pon, niet alleen ge- slagen, maar zelfs geknepen worden; maka ijaponp^rgilah, en hij nu ging; Mndak pon akoe p^rgi, ik zou wel gaan .... Zie ook ^J. II. Jav. een woordje, dat voor titeis en eigennamen wordt gebruikt, = si in het Maleisch. ^jfci poewan, I. verk. van ampoe- wan; Htjik poewan, titel, die aan de gehuwde vrouwelijke nakomelingen van den b^ndahara, en den toem^ng- goeng gegeYen wordt; uit Sj. Sult. Jahja schijnt het, dat zij dien titelkrij- gen als zij met den Vorst huwen. Yoor dien tijd is haar titel wan. II. vorstelijke betelkom, meestal van goud of zilver, ook gebruikt voor bruid en bruidegora; poewan kali-ka- lian i^jJS J[S)? H. Boedj.; zie djorong en k^rang-k^roep*^ hoenga ^oeM?an,e.s,v.bloem,clerodendrum.M. \^:jJ^^ poenat, de etterprop van een gezwel, kiem in hei algemeen. \^yi poenoek, vleezigediktein den nek, eeltgezwel op de schouders door het dragen, bult van os, kameel en derg, »jys poenah, op,geheel op,schoon op; memherikan poenah, alles wegge- ven; samoewanja poenah, allen te za- men, ook hahislah poenah, Sj. Madli. ^A poenai,de wjlde,groene duif; p, lengar noemt men den doffer en p, daoen, de duif; p, dja?nboeenp. andoe, twee zeer fraaie soorten van duiven, de eerate groen met paars, de tweede, ook^^Zo/agenaamdjdonkerkarmozijn met wit', p» tanah, een andere soort, M, maiapoenai. maas van vlechtwerk, b. V. zooals in de rotanzitting van stoelen; kuiltje in den nek. hA poewah, I. het Arab. afwah, zegen, of vloek, == Mndika, zie ald. II. ook apoewahj een stam,familie, C. en S. i^^is pohok, Chin. pepermunt; zie poko. ^^•i pohOlI,Lboom,oorsprong, beginsel, oorzaak, grondslag; pohon Ä:q;oe,gewoneboom,geenvruchtboom; ty 729 p.boewahj vruchtboom; pMlinga^ oor- wortel, dat gedeelte waarmede het cor aan het hoofd verbonden is; p. wtaifa,binnenhoekvanhetoog;p.ram- hoet, de wortela van het haar; p, p^- tang, het begin van den avond;p. taliy hoofdtouw, hüofdlijn, waarvan de an- dere koorden uitgaan. R. Ch. ; p. p^- A;er(Zyaän,deeigenlijkedader;p.aÄ:ary het begin of dikke einde v. e. wortel, Boeng. R. p. 160. p, tjidera, de aan- leidende oorzaak van de geschillen. II. eigenl. poehoen, = het Jav, noewoen en soewoen, doch wordt als pohon uitgesproken, smeekbede, ver- zoek; memohon, smeeken, bidden;. hermohon, afscheidnemen van >an- zienlijke personen ; Mrmohon poelang y afscheid nemen om naar huis te gaan; Mrmohon kemhali, verlofvragen om heen, te gaan; mohon pai^eÄ:, beleefde uitdrukking tot den Yorst, voor ons neen, of eene weigering; mohon^ alleen ook voor weigeren van den Yorst iets te ontvangen, zieh excu- seeren, b. v. dari salamanja soedah kita Mndak karoeniai nama, hantara ryo^^a?woÄo«,reedssedertlang wilden wij hem een titel verleenen, doch de adjudant bedankte daarvoor, Niem.. bloemlez. IL 2« dr. pag. 59 ; pemoe- hoenan, smeekbede, verzoek. ^•J poewi, zie r^poewi, ijA pojang^ I. verk. van Umpo- jang, zie ald» IL wijze, toovenaar bij de onbe- schaafde stammen op het schiereiL Malaka. Ook wel voor mq/aw^, zie ald» MÖn, over-overgrootmoeder. 730 ^>* yüy^ poejoe,warrelen,cl.B.;an^m poejoe, wervelwind, T.; poejoe-poejoej naam van een zoetwatervisch, v.d.W. Mön. id. «^•ipoejoeh,ookÄ;^po^*o^Ä, kwar- tel; p, Mroemhai^ e. bijz. s. daarvan, C. en S.; hintang poejoehj het zeven- gesternte. M^n. id. ^yi poenja, ook ^mpoenjaj heb- ben, bezitten, eigenaar zijn van; orang poenja^ iemands of andermans -eigendom; orang poenja hini^ iemands vrouw; toewan poenja soeka^ watmijn- heer belieft, dat hangt van u af; w^empoenjatj iets in eigendom bezit- ten; kapoenjaänj bezitting, zie ^m- poenja; poenja wordt soms gebruikt om den gewonen tweeden naamv. uit te drukken, doch dit schijnt een ge- bruik te zijn hoofdzakelijk door de Portugeezen in zwang gebracht, Dit blijkt uit de Hik. Koris, waarin de Sehr, ook Portugeezen laat optreden <die altijd met poenja spreken. L^ paha^ zie 5U. JL^ pahala, Skr. Verdienste, ver- dienstelijke handeling, erkenning of belooning daarvan ;^aÄ(t^a dansiksa, belooning en straf; h^rolih pahala, \oon of belooning verkrijgen ;^aÄa/a6?ö5flr, het loon der zonde, B. S. (j^lC^ pahkoewin? b. v. sikap- nja moeda indra i^yiC^^ pandjang nipis batang djalin, Sj. Indra KSsna. ^y^-%^ pahälawan, Perz. held, legeraanvoerder,voorvechter,buiten- gewoon sterk of dapper. 'i pai, I. verk. van sampaij al- leen'in Mlompai^ zie ald. II. zie bij ^mpis, y^Lx^piatoe, ouderloos; zonder betrekkingen; anak piatoe^ wees;zie ook^a^mi. hLa3 piara, op Java = pelihara^ zie ald. vä>\Ia5 piarit, e.s v. harpoen met twee punten boven elkander, aalgeer, elger; zie ariU jv^US piagöm, Jav. bevelschrift, akte, besluit,bezegeld vonnis,diploraa. JLaS piala, Perz. bokaal, kelk, drinkglas, beker. «JLa5 pialang, L bij iemand be- steilen ora te koopen, II. naam van een vogeltje, behoo- rende tot het gesiacht der papegaaien, V. d. W. Volgens and, pialing^ e. s.v. parkiet tusschen de hajan en serin- dit in. äJLaS pialing, zie pialang II. vü^a5 pita, Port, fita^ lint; zie ook petah. v:yj^ piat, I. scheef van iets, dat met het andere dergelijke niet Vier- kant of in het verband staat, b.v. een stijl van het huis ; memiat, in afwij- kende bochten of vormen wringen, b.v. scheepsplanken kromtrekken bo- ven vuur enz. Zie ook pioeh. II. zie pioeL ou^* pioet, rechte afstammeling in den 6^ graad, achter-achterklein- kind ; piat-pioet^ ver nageslacht. M^n. pioety achterkleinkind. yX/Ji pitar, het Port. /i^ar,grondw. van mitarj richten, dejuisterichting geven aan een kanon enz. b.v. dipi- ^SXxi 731 tarnja d^ngan mariam, hij richte het geschut, H, T. djoeroe mitar, con- stabel. yXA^ petor, Port, feitor, factoor, opziener van den handel, europeesch beambte aan het hoofd van een buiten- post, gezaghebber in dien zin, post- houder; kapetoran, het gebied v. een gezaghebber of petor ^ faktorij. juJCa^ petes, goed sprekend voor zijne jaren, van een kind, Sj. Madli. ^jA^ui* pitls^ klein tinnen of kope- ren muntje met een gat in het midden, opdat het aangeregen kan worden. Sommigen, o. a. op het schiereil. Ma- laka, zijn gestempeld met de woorden malakoe'ludil^ engel der gerechtig- heid, benevens een weegschaal en een zwaard. Volgens Abd. gaan er 3840 op een dollar, en volg. K. v. Eys. hebben te Atjeh 600 pitis de waarde van een spaansche mat, v.d.W. leidt het af van het Port, especies. Ook de platte en dünne pitten van sommige vruchten worden pitis genoemd, MÖn. ook voor geld inhet algemeen; djika soedah d^mikian roepamoe^ sa- kepeng pitis pon tiada hargamoe lagt, als je er zoo uitziet, geef ik geen duit meer voor je leven, Boeng. ramp. bösar pag. 289; oewang piiiSy klein geld, M. äXa5 piting, verk. van k^piting, zie ald. 