title: Verhandeling over de mythische verklaring der gewurde schriften...Dutch trans..
creator: Pareau, Jean H. [from old catalog]
text: 4. Laten wij ter dezer gefchilcte plaatfe iets bijvoegen over de Engelen, welker perfoonlijk aanwezen of verfchijningen , zoo als die in de Gewijde Boeken voorkomen, cven weinig van den gemeiden oorfprong kunnen afgeleid worden. Wij ontkennen geenszins dat het van overlange bij de Joden gcbruikelijk was, om, terwijl zij geloofden, dat God vaak van den dienst der Engden gcbruik maakte om vcle oogmerken op aarde te bereiken , deze hunne overtuiging in hun- ne gewone gefprekken te latcn uitblinken. Hier aan moet men dan 00k toefchrij- ven, dat in de plaats Joän. V. 4., die wij voor onecht houdcn, een Engel wordt ingevotrd die het badwater Bethesda beroerdc. "\Vil echter icmand die plaats voor echt houden, 00k dan is er niets dat ons verhinderen kan om te veron- derftellen, dat de Euangelist, naar het aangenomen volksgcvoelen gefproken, en de oorzaak van het zonderling verfchijnfcl , dat uKt den Godsdienst niets gemeens had , DER GEWIJDE BOEKEN. 319 laad, naar een beeld bij het volk gebruiktlijk vcrkls^ard hehbe (i). Ook is hct gansch iilet onwaai-rchijnlijk , dat de Engel Gods, welke Hand. XII. 23. gezegd J^^"/^,J^^' wordt Merodes geflagen te hebben, alleen door het gezegde volksgevoelen zlj §.4. ingevoerd, niet bij wiize van eigenlijk gezegde Mythe, maar door zekere per- foonsverbeelding, waai" door Lucas wilde aanduiden, dat Merodes, niet bij toe- val, maar door eene bijzondere befturing van de Godlijke Voorzienigheid, bij wijze van Goddelijke ftrafoeföiing , plotfeiing en van de woriiien geknaagd , den geest gaf: trouwens hij verhaalt geheel niet dat er een eigenlijke Engel gezien wicrd. Zoo kan ook, m et hetzelfde regt, en overeenkomstig het oude fpraak- gebruik, de Engel des Meeren, waar van men a Kon. XIX. 35., 2 Chron. XXXII. 21., Jez. XXXVII. 36. leest, dat hij eene groote flagting in het Asfijrifche leger te Wege bragt, geächt worden, eene bijzondere tusfchenkonist derGodhcid, bij wijze van perfoonsverbeelding, aanteduiden. Met dat al, gelijk wij boven D. I. Hoofdft. 3. §. 5. ade Aanm. getoond hebbey, dat God, indedaad, in oude tijden dilcwerf den dienst van Engelen gebruikte , en dat hier uit hct beste kan verklaard worden het geloof aan Engelen, dat de Mebreeuwen met andere Oosterfche volken gemeen hadden,, zoo ftellen wlj ook vast, dat, overal waar in het Oude of NieuAve Vcrbond Engelen gezegd worden gezien te zijn en met de menfchen gefproken te hebben, de eenvoudigheid der letterlijke en gefchiedkun- , dige verklaring aanrade, om wezenlijk beflaande Engelen aantenenien. Wan- neer derhalven, om mij van dit voorbecld te bedienen, Luc. XXII. 43. (2) ge- zegd wordt, dat van Jezus, in den angst zijner ziele, bij den aannaderenden dood, in den hof Gethfemane een Engel gezien wierd die hem verfterkte , wordt dit, om geenc andere reden, aan eene overlevering toegefchreven (3) dan om het te gemakkelljer tot eenig pjiilofopheme of mythe te misvormen. Daar wij, intusfchen Lucas , niet als een liefhebber en zaraenfteller van allerlcije oveT^- leveringen , maar als een zeer verftandig aanteekenaar van dingen , door de best bevoegde Schrijvers erkend, op geenen losfen grond kennen leerden in ons onmiddelijk voorgaande Hoofdfaik §, 6. , moet dit ons natuurliik äqan gelooven , dat de aangeduide verfchijning door Jezus het eerst aan zi.ine leerlin^-en verhaald, en vervolgcns door dezen ter kennisfe van Lucas gekomen is, ^n dat alzoo Jezus noch door verbeelding opgewonden, door eene ijdele dwaling misleid wierd , (^i). Zie Jah-dS Bibl. Archacol. I. 2. bl. 502-';o5. (2) . Immers deze phats, fchoon niet gevonden in fommiga handfchriften , t^vijftl ilf geenszins ora voor echt te houden. (3) . Bauer Ilebr. Mythol. II. b'. 248 env. 326 OVER- DE MYTHISCHE VERKLARING Deel IT. wicrd, noch, om zieh te fchikken ricaar den fmaak zijner tijdgenooten een zetcer üoitUt, II i-^egfi; vcrzonnen, waar door zijne ziel bcnioedigd en verfterkt wievd. - Doch in de Handelingen der Apostelcn zelven \vordt gewaagd van veifchijnin- gen van Engelen, die bezwaarUjk tot overleveringcn kunnende gebragt worden, bijna alleen uit hoofde van de wijze, waarop zij zijn befchreven, gezegd wor- den eenen Mythifchen vorm te hcbben aangenomen. Doch hoe ligtvaardig dit gefchiede, kan duidelijk blijken uit een enkel voorbeeld van zulk eeiie verfchij- ning, door Lucas, uit de aanteekeningen van Petrus, aan welken dezelve beje- gende , of althans niet diens Apostels eigene woorden , befchreven , zoo als hoogst- waarfchijnlijk is, om dat die befchrijving merkbaar van Petrus zelven aficonistig, is. Deze Apostel dan door Merodes in de gevangenis geworpen , wierd met t^vee ketenen geboeid , terwijl , niet alleen in de plaats waar hij bewaard wierd , maar ook voor de deur der gevangenis krljgsknechten geplaatst \varen om hem te bewaken. Dan bij nacht, in diepe rüste nedergelegen , wordt hij onvenvacht gewekt , an ziet zekere gcdaante fchitterende van het helderfte licht , die hem beveelt opterijzen; op het eigen oogenblik vallen de ketenen van zijne banden, hy maakt zieh gereed om te vertrekken, volgt zijnen leidsman, dringt met hem door de Wächters henen , cn ziet de kopere deuten der gevangenis zieh van zel- ven openen; daarna, alleen gelaten , terwijl zijn leidsman verdween, hield hij zieh ten vollen overtiiigd dat hij door eencn Engel Gods uit de gevangenis ge- flaakt was, Hand. XII. 6 — ii. Maar, met welke eene geringe waarfchijnlijkheid, ja, hoe ligtvaardig, veronderftelt men (i.)? zekere onbekende vriend van den Christelijken Godsdienst en van Petrus zelv-en , misfchien wel de opziener van het gevangenhuis zelf, door genegenheid voor den Apostel gedreven, dit werk ondernomen en gelukkig heeft uitgevoerd? Vruchteloos, zeker, zoekt men eenigen fleun voor deze volftrekt willekeurige gisfmg daar in dat Petrus zelf gezegd wordt niet geweten te hebben wat er met hem gebeurde. hij gezieii had en 2ich nog op het levendigfte herinnerde, hera, iiiet in den nee' ii. droom, waar wel degelijk wakende bejegend was. Voorwaar indieii wij nict g^'^^J ' beflotea hebbeii, om, op de eene of andere wijze, de Engelen en derzelver ver- Ibhijningen als waarlijk beftaande, uit de Gewljde Boeken te verbannen, moeten wlj openhartig erkennen dat de gemeide verfchijning eens Engels , niet enkcl in de herfenen van Petrus , doortrokken zoo men zegt met de befmetting der verdich- ^ ting van het wonderbare , maar indedaad en in waarheid zij voorgevallen. 5. Eindelijk daar hier ter plaatfe te pas komt het veelvuldig vermelden in de Schriften des N. V. van Kwade Engelen of Booze Geesten , waar aan de Joden vele dingen toefchreven, die zeer gemakkeiijk uit natiiurlijke oorzaken te verkla- ren waren , oordeelen wij dit geenszins met ftilzwligen te mögen voorbijgaan. Dat Bauer (i.) deze leer der Booze Geesten of zoogenaamde Daemonologie als bloot Mythisch befchouwt en op den lijst der Philofophemen plaatst, ver- wondert ons te minder, hoe duidelijker het blijke, dat her van overlange reeds meer en meer in gebruik geraakt is, om dezelve te rangfchikken onder die ver- dichtfels welken de Joden met andere volken gemeen hadden. Doch, zoo wij voor een oogenblik toeftemmen, dat dit naar waarheid alzoo geileld worde , dan rnoeten wij tevens aannemen, dat deze Daemonologie geene vrucht is van het Joodfche vernuft, maar een ding door de Joden van eiders overgenomen, voor- namelijk toen zij zieh in de Babijlonifche gevangenis bevonden , het geen dan ook het algemeen gevoelen over deze zaak is van hun die wij hier op het oog hebben. Zoo wlj dus ook hier aan ons zegel hingen, zouden wij zeggen, dat het met deze, ten deele wijsgeerige ten deele volks gevoelens gelegen is gclijk met die welke loopen over den ftaat der afgeftorvenen , cn voornamelijk door de Egijptenaren tot de Hebreeuwen overgebragt zijn , en ook met den naara van philofophemen beftempeld, waar over wij gehandeld hebben Deel I. Hoofdft. 2. §. 2. Aanm. 3. en welke door Jezus zelven, zoo als die in zijn leeftijd in om- loop waren , met zoo veel te grootere gepastheid tot zijn oogmerk wierden gebe- zigd, bijzonder in de voortreffelijke gelijkenis van den Rijken man en Lazarus, Luc. XVL 19. env. , als zij meer bevatteden dat zeer wel flrookte met den aard der dingen zelven. Ik zou derhalven in geenen deele twijfelen om te Hel- len , dat ook deze Daemonologifche gevoelens zoo wel door Jezus als door zijne Apostelen en de Euangelisten zijn overgenomen en ten hunnen gebruike aange- wend, en dat zelfs op de veronderftelling van derzelver volkomcne vaifchcid, in- (i). tielr, M^ihol. I. bl. 140 env. Sf 322 OVER. DE MYTHISCHE VERKLARING Deel IT. indicii ik inaar met genocgzanie waarfchijnlijkheid betoogd zag, dat in vol- "'§.''4, ^^^'^ lii'^i' toe betrekkelijke plaatfen, behoudens de eeuvoudigheid van ver- klaring .en den eerbied der Goddeiijke mannen verfchuldigd, e,ulcele fchikkingen naar volksgevoelens en inbeeldingen konden veronderlleld woi-den. Doch daar dit, dit, zog ik met nadmk, wat 00k de nieuwcre Scln-iftuurverklarers gepoogd hebben, mij voor als nog nict tcr overtuiging toe geblekeu- is, en daar Jezns en zijne Apostelcn niet zelden denvijze van booze geesten gcfproken hebben, dät zij waarlijk aan het beftaan daar van fchenen te gelooven , acht ik hun vttU bednidend en : Godlijk gezag van zoo veel gewigts dat ik het liever volgen wil dan ter zijde Hellen. Immers, zoo als wij boven, aan het begin der tweede Aanraerkiiig van §. 5. des Derden Hoofdftuks van het Eerde Deel opgemerkt hebben , dat ondcr de ein- dclooze menigte van gefchapene dingen, de mensch niet, bij uitfluiting, met verltandige Vermögens is toegerust, zoo is het tevensan zieh zelven nict waar- fchijnlijk dat alle geesten, die den mensch, met betrcldviiig tot die Vermögens, voorbijilreven , liunne oorfpronkelijke regtheid bewaard hebben, veel eer laat het zieh op goeden grond denken, dat het onder deznlken niet ontbreekt aau voorwerpen die daar van zljn afgevveken, en die zoo veel te fnooder en boos- aardiger zijn, als zij den mensch in fchranderheid te boven gaan. Ook durfik, kortzigtig en weinig bevattend menfchenkind , zoo als ik openhartig belijde te zijn, blj eene zoo groote onkunde in zaken die bniten onzen aardbol zieh bevindcn, en derzelver verband met het geen op dezen aardbol is, zoo wcl als in het algemeene bcftiuir der Goddeiijke Voorzienigheid, mij niet aanmatigcn om, bij vvijze van magcfpreuk, ftcllig en met zelfvertroinven te beflisfen, dat allein- . vloed, ZOO wcl van goede als van kwade geesten, die er zijn mögen, op den mensch of der menfchen aangelegenheden, ten cenenmale onmogeltik zoude zijn. - Doch wil ik daarom niet beweren, dat alle plaatfen waar in van de magt der Öuivelen gewaagd wordt, naar den letter moeten opgevat worden : veel eer twij- i'd ik geen oogenblik of er zijn fommige die figuurlijk moeten genomen worden, ja, die iets aan zieh hebben van fchikking naar het gemeene fpraakgcbruik, met wijs overleg gebezigd, om deznlken te onderagten die aan dezen tränt van redekalen gewoon waren. AVanneer, bij voorbeeld, Jlzus IMatth. XII. 43-45 fprcekt van eenen boozen geest die van- den menfche is uitgegaan , rust zocken- de In dorre plaatfen, doch nadcrhand te rüg keerende naar de oude woonplaats, cn met zieh ncmende zevcn andere geesten boozer dan hij zelf, becft dit ze- kerlijk iets Icenfprcukigs bij wijze van vergclijking uit de aangenomene d^ikwijze van het gro^ des volks ovtrgenomen. En van waar anders zou men ontlecnen» de DER GEWIJDE BOEKEN. de uitdrukking van Apostel Paulus, die zoo vaak zieh bedient va« figuurliike pegi 11. fpreekwijzen , en met de Joden als een Jood zintwistede , wanneer lüj Ephef. II. ' 2. V. 12. zegt dat de booze geesten de lacht bewonen, of van Judas, alniede niet afkeerig van leenfpreuken , wanneer hij eencn zinnebeeidigen ftrijd invoeit van den Duivel met Michael den Aaitsengel over het ligchaam van Mozes,. vs. 9. (i)? Van waai" anders vele en veelfoortlge invoeringcn van den Duivel voornamelijk in de Openbaring van Joannes zoo vol van Joodfche beeiden? Of intusfchen overal, waar melding gemaakt wordi in hct N. T. van bezetenen, alleen moet gedacht worden aan natüurlijke ziekten , dan of hier op uitzondc- ringen loopen, is mij voor als nog zoo klaar niet, terwijl fommige plaatfen zeer gemakkelijk, doch anderen niet dan hoogstbezu'aarlijk en op eene wijze luttcl flrookende met den eerbied aan Jezus verfchuldigd , uit het invoJgen van het gewone gebruik verklaard kunnen worden. Trouwens y-ahn zelf, hoe weinig verkuischt met de Mythifcihe verklaringswljze , hoe luttel azende op nieuwig- heden, heeft, in dezen, niets willen bepalen, niaar aan elk zijn oordeel vrij- gelaten (2). Niet minder moeijelijk, fchijnt het voor eenen getrouwen en onpartijdigeu Schriftuurverklarer te bepalen in hoe ver men vej'pligt zij om , op het gezag van Jezus en diens Apostelen , de Duivelen te houdcn voor aanraders en aanv porders van der menfchen booze overleggingen en bedvijven. Zeker, om dit voorbeeld bij te brengen, toen Jezus de gelijkenis van het goede zaad door eenen menfchen in zijnen akker gezaaid, terwijl zljn vijand er kwaad zaad on- der zaaide, aan zijne meest vertrouwde leerlingen verklaarde, die hij ^vilde dat den eigenlijken aard der zake zouden begriipen, enMen Duivel vermeldde als den zaaijer van het onkruid, ftelde 'hij dien tegeh zieh zelven als zaaijer vaft het goede zaad, zoo regtftreeksch over, dat hij fchijne een wezenlijk bcflaand perfoon intevoeren, en dezen eenige en wel geene geringe magt toetefchrijven , Matth. XIII. 24-30. vergel. met 34-43. Wat? Moet men niet op het gezag van dienzelfden Jezus bij den val der eerfte menfchen, aan eenigen boozen geest, als voornaam bewerker van dien val, op goeden grond denken? Immers heeft hij, Joänn. VIII. 44. den Duivel uitdrukkelijk genoemd, een menfchenmQorder van den eerften oorfprong der menfchelijke zaken af aan , en hij zeide dit op zulke eene wijze , dat hij , overeenkomstig zijn eigen gevoelen , niet alleen het - ■ da- (i.) Zie over deze plaats J. //. v. d. Palm^ in zijne Lcerredenen, Deel I. bl. (2.) Archeol. Eibl. I. 2. bl. 400-501 , en in het Lat. Competid,, p. 311-rp. «v-VA'^ iiiv i Sf2 324 O V E K DE MYTHISCHE VERKLARING Bc] II. dadelijk beflaan van dien Boozen Geest vcrklaarde , niaar denzelven tevens, als in- üoidft. II. ,Qgj.jgj. jgj^ (Iqq^ ondcr het menschdom befchoiiwde : want dat zijne woorden in dieu zinvan de Joden zijn opgevat, enyanons behooren opgevat te worden, durf ik naauwelijks in nvijfcl trekken, wanneer ik denk aan de plaats in het boek der Wijsheid II. 2.4.. die geächt mag worden deze te verklaren , en die , als ecn aar.- genonien gevoelen veronderftelt , dat door des Diüvels nijdigheidde zonde in deze wercld is ingeflopen. — En voorwaar, de woorden van den Heiland, op deze wijze verklaard, ilrellcn de gefchiedenis van den mensch, zoo als die, door eene wczcnlijke Slange, gelijk het ons voorkomt, doch die niet-zal gefproken heb- bcn, wierd aangevochten, in een helder licht, zoo als blljkeu kan uit het geen wij §. 3. te midden van onze derde bedenking hebben tcr neder gefteld; en het vonnis zelf van Godswege tegen de Slang uitgefproken is zoo gefteld, dat, met de beeiden van de Hange ontleend wel eenig ander verleider fchijnt aange- diiid te worden, die de toevallig voorkomende Hang als een werktuig gebriiikt; heeft, namelijk zekeren boozen vijand van het menfchelijke geflachte, die, cok in het vervolg , de menfchen grootelijks zou fchaden , doch eindelijk echter 66n- maal gelukkig zou overwonnen worden. ^ Dit nu aangenomen zijnde, kan men in die gefchiedenis zelve den oorfprong bemerken van het geloove in booze geesten , als flichters der onheilen waar onder het menschdom gebukt gaat, en vijandeu van hetzelve , het geen men vveet , dat velenvege , fchoon niet overal op dezelfde wijze, in het Oosten plaats vond: en laat het zieh ook gemakkelijk begrijpen, hoe het bijkome dat de Oosterlingen en voornamelijk de Joden zieh zulk eenen geest onder het beeld van eene flange vertegenwoordigd hebben (i). Immers zou men, bij de uitnemende kortheid der oorkonden in het boek van Genefis, niet gelooven mögen, zou men het niet als zeer waarfchijnlijk mögen achten, dat onze eerlte llamouders, vereerd als zij waren, met de verkeering met God, in lateren tijde, toen zij in ftaat waren om dit tebegrijpen, aangaande de kracht van dit vonnis tegen de Slange geveld, als van eene zaak van hooge aangc- legenheid onderrigt bekomen hebben? Deze leere nu , even als vcle andere, waar van de voorname bron in die zelfde oorkonden te vinden is , heeft naar alle gedachten de overlevering der gebeurde zaken, hoe zeer, op verfchillende (i). Zie van Beeck Cnlkoeu , in zijne Verhantl. ovcr den Oorfpr. vnn den Mos. en CJirist. Cochiliemt, nitmakende het XlX<ie Deel der Verhandelingcn van Teyler's Godgel. Genoor- fchap, bl. <J7-P9, die ecliter de Slang, in het boek van Genefis vermeid , hoiidt voor «en.^ Symbolifche af beelding vnn den Diiivel, vergeh ook bl. 84. van hetzelfde Werk, al» mede S:inßrai Oiiäe Fvor/pel/itigen , D. I, bl, 5, ö in dcu Noot. DER GEWIJDE BOEKEN. 325 wijzen verändere! en niisvormd , wijd en zijd door het Oosten verfpreid , en is Deel tt. dezelve vooruameUjk aangenomen van die volken , die , reeds vroeg eenig werk "°'^|'|'^5.' maakten van de beoefening der Wijsbegeerte , doch bij de Hebreeuwcn , oud- tijds toe die beoefening minder overhellende, nagenoeg verloren geraakt (i), tot dat zij, in de Babylonifche gevangenis, door de volken, waar onder zij verkeerden, eenigen fmaak voor die leere opdeden, en alzoo overnamen die gevoelens over de Daemons, welke het weelderig vernuft der Oosterlingen al- lengskens zieh gevorrad had, en waar van men, zoo, eiders in de Joodfche Schriften, als bijzonder in het Nieuwe Testament zeer vele fporcn aantreft. Doch wlj mögen niet verder iiitweiden over dit beroemde doch zeer ingcwik- kelde onderAverp. Het zal voor naauwlettende vrienden van de waarhcid en de Gewijde Schriftare, zoo als Gij zelven. Geächte Leden van Teylers Godge- leerd Genootfchap , U ten allen tijde betoond hebt, genoeg zijn, op vrij goe- den grond , indien wij ons niet bedriegen , betoogd te hebben , dat de Jood- fche Leer der Booze Geesten, niet gefproten is uit eenig philofopheme , door onkunde in den loop der nature geboren, maar uit eene zuivere gefchiedkun- dige bronne, en, hoe zeer beladen met verfchillende menfchelijke bijvoegfelen , waar uit de Gewijde Schrijvers en Stichters van den Christelijken Godsdienst zelven beeiden en fpreekwljzen ontleend hebben, eenige waarheid in zieh ver- vat, welke fcherp te bepalen en te befchrijven hoogst mqeijelijk is, hoe zeer die blijkbaar fteune op zeer wezenlijk gezag. Voor het overige het geen wij gezegd hebben over der Joden gevoelens, de Daemons rakende, willen wlj al mede gelden laten betrekkelijk hiinne meenin- gen aangaande de Engden , allen alzoo op de waarheid zelve gegrond , doch door bijmenging van vreemde verdichtfeien vermeerderd. S- 5. - Om het geen wij tot hier toe, in dit Hoofdfluk hebben verhandeld, nog mecrdcre kracht bij te zetten, zal het zijn nut kunnen hebben dat wij voorko- men het geen ons hier kan tegengeworpen worden. Te weten , bij de Ooster- lingen vindt men eene flerke overhelling om de dingen te vergrooten, en tot het bovennatuurlijke in hunne verhalen optevijzelen , voornamelijk voortfpruiten- de (i.) Immers »iet dan weinige, en die nog na genoeg iiitgewisehte, fporen van deze leere vindt men in de boeken der Joden , die voor de Babylonifche gevangenis wierden ^e- fchreven, toc welke uittezoekeu en optegeven de tijd mij ontbreekt, Sf 3 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Diel IL <-5e uit oorzaken waar van wij boven hebbcn melding gemaakt, en daar nu de ioo^fdfl. II. pjebi-eeuvven zclven die overlielling aan den dag leiden , 200 fchijnen deze oor- zakcn bij licn geen gering vei-niogen gehad te hebbtn tot het vcrwekken van IN'Iythen. — Immers , daar wij ztlven den oorfprong der Üosterfche tongval- „ len, ZOO na vervvant met den Ilebreeuwfchen , zoeken in de tale der cerile iTienfchen, kunnen wij fchijnen dezer wijze onzen wederpartijderen de wape- 5, nen in banden te gevcn, waar mede zij ons beftrijden mögen; en daar de Oostcrb'ngcn, waar op wij doelen, niet alleen op beeiden en zinfpeMngen als 5, verzot zijn , en aan allerleije dingen leven en geest als leenen , maar daaren- ,5 boven het geen zij befchrijven door grootfpraak tot verbazens toe opvijzelen , 5, en zecr veel beliagen vinden in het verzinnen van fabelen en bovennatunriijke dingen; vraagt men misfchien of het door den beugel kunne om den He- 5, breeiiwen eene geheel andere manier van verbalen toetefchrijven ? Trouwens / 5, wie dürft loochenen, dat dezen, zoo in hunne Apociyphe boeken, als in 5, latere gefchrifteh zieh hebben vertoond als geweidig verkuischt met monftrcufe vcrdiclitfelen, ja dat deze neiging zelve duideiijk zigtbaar is in de Schrijveren 5, van foramige Apocryphe Schriften van liet N. T. Waarom zouden wij dan niet 5., in de meeste boeken niet alleen van het Oiide niaar ook van het Nieiiwe Ver- „ bond, gefchreven door perfonen tot c'dn toe vanjoodfche afkomile , den ISIy- 5, thifclien vorm toelaten? Doch wij hebben hier tegenniet weinige, en gewigtigebedenkingen , intebrengcn. I. Wij hebben voorwaar reeds genoeg gezegd nopens den figuurlijken beeld- ri)ken en allerlcvendigllen Ilijl der Hebreeuwen, zoo wel als van de redenen daar voor. Ook is het nietjioodig bijzonder te gewagen van die overdrevene maaiier van uitdrukken welke de Joden met de overige Oosterfche volken ge- nieen hebben. Die is wel zeer gefchikt voor mythen cn fabelen, doch in zieh zelve niet meer Mythisch dan alle figuurlijlve raanieren van fpreken ^vaar toe zij behoort. En ook, dat in de tale der Oosterhngcn, de zaken zelve die zij be- fchrijven, dikwerf vergroot worden is algemeen bekend: doch die vergrooting is niet van dien aard, dat zij de dingen tot wonderwerken vormt, en de God- heid, als met hare geheele magt onmiddelijk tegemvoordig , in het fpel brengt. Niets b. V. vindt men ondcr de Arabifche Gei'chiedfchrijvcrs dat hooger opge- vijzeld is dan die Ispahanenfis en Arabfiadcs waar van wij boven 3. Aanm. i. aan het einde gewaagd hebben: intusfchcn wijkt niets, van hunne wijze van verbalen verder af dan dat het welk men heden Mythisch golicft te nocmen. Zelfs bij de Arabifche Dichters , grootfprekende hoog opgewondcn cn voorllan- ftanders als zij zijn van vcrdichtfelen en perfoous-verbceldingen , trcft men nkts aan DER GEWIJDE BOEKEN. 327 aan dat eenige gelijkhcid heeft met dat Hebreeuwfche voorkoraen van het won- Dec! ii. derfadige, dat meii vcrkiest Mythisch te noemen. Ook is het opmerkingwaar- ^ dig, dat die gczwolleiiheid van taal en Itijl, welke meii den Arabieren te laste legt , alleen befpeurd worde bij fchrijvers van lateren tijde. Trouwens , op de manier van voordragen lettende, is er niets dat de oude Gefchiedfchryvers der Anibiercn overtreft in eenvoudigheid, natuurlijke voordragt , in fchraalheid zelve, ZOO dat zij veelal fchijnen over den grond te kruipen en zelden zieh daarboven te vcrheften. De Arabilche dichtkunst zelve , hoe oudcr zij is , zoo vcel te minder is zij opgefmukt, zoo veel te minder vergrootende. Met ddn woord; bij de Arabieren, met de Hcbreeuwen zoo na verwant, die alleen verdienen hier in vergelijkiug te komen, bij het Arabifche volk, zeg ik, is die zucht tot ver* grootingi hoe zeer Rrookende met hunnen vurigen geest, niet volilrckt aange- boren , raaar ten goeden deele vreemd , en door vele uitwendige oorzaken , die •^vij hier niet beiioeven optehalen , naderhand verwekt en vermeerderd. 2. Gtlljk ht't bekend is, dat geheel het Oosten zeer vruchtbaar is in fabe- len , wonderbare en ongeiooflijke verbalen , zoo zal het mede voor niemand ver- borgen zijn, dat de Arabieren, in het bijzonder de aanverwanten der Hcbreeu- wen, waar op wij vooral doelen, bij uitftekenheid dezelve beminnen (i.). Edoch die zücht voor verdichtfeien, gelijk wij boven D. L Hoofdfi:. II. $. 3. te mid- den van onze tweede waameming reeds hebben aangemerkt, wordt niet zoo zeer befpeurd in hunne oudfle en onder dezen zelfs niet in hunne dichtmatigc Schrijvers, en het blijkt uit hunne letterkundige gefchiedenis zelve, dat die zucht met den tijd is toegenomen, en van eiders, voornamelijk uit Indien of Perfie, waar men op fabelen zeer verzot was, of tot hen overgewaaid is, of althans vrij wat voedfel en uitbreiding heeft bekomen. Zeker is het dat de fabelen van Lokman, van hooge oudheid en zeer eenvoudig als zij zijn, noch ademende de zucht tot het Avonderbare en bovennatuurlijke , niet van Arabifchen bodem, maar derwaarts van elders als overgeplant zijn, gelijk harc innerliikc gefteldheid niet onduidclijk aan den dag legt (2). Verder zal niemand in twij- fcl trekkcn den Iiidifchen oorfprong der fabelen van Bidpai, offchoon in het Arabisch uitgegcven (3). Doch de zeer beroemde Arabüche Nacbtverteliingen zißi niet alleen in Arabie opgeftcld, en geheel opgevuld met bovennatuurlijke din- (1) . Veel heeft 1 ier over bijeengebragt ßflll, in liet eerfte gedeelte zijiier Rcdevoen'ng de Fabulis Orientalium ^ nchtcr zijnc Dhßrtat. Sekctae. (2) . Men kan hier nazion Noitvel Esprit des Journeanx , T. I, p. 14 env. (3) . Zie H, A, Schult, in de Lat. Voorrede voor de Arabifche nitgavedier Fabelen, p, jr. 328 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel II. dingen, maar ook van lateren oorfprong, to vveten, zoo als uit de löi^e Nacht 't^f/^' ^^y^^*^ "'^^ '^'^^^ ^^^^ i'"^^^' '^^^ Hegira 653 of 1255 onzer Christelijke jaartellinge vervaardigd. — Ik ^veet vvel , dat hier cn daar in den Coran verbalen gevon- den worden van dingen , zoo in onze Gewijde ßoeken als eiders opgcteekend , verhalen , door walgolijke grollen van bnitenfporige en ongeloofelijke vcrJicht- felen misvormd. Maar gelijk de Coran ook vcel jonger is dan de Boeken des Nieuwcn Testaments, zoo geloof ik dat men die verdichtfelen naar het wondcr- daiige zweemende, wel möge toefchrijven aan de eeuwe van Mahomed, reeds raeer in dien fmaak vallende, en meer en meer gewoon geworden aan het op- fieren van oude Gelchicdenisfen en Overleveringcn , ten deele echter ook aan •Mahomed zelven, die, om aan den fmaak zljner eeuwe te voldoen, en om den teugei te vieren aan ziine uitftekend weelderige verbeelding, en om eene manier van zeggen aantenemen waar door hij de gemoederen konde opwinden tot de hoogfle bewondering, om alle deze redenen, zieh bediende zoo van andere bloemen van rcdeneerkunde als bijzonder van fterk opgefmukte fabelon, waar- mede het gros des volks verkuischt was. Intusfchen, hoe zeer de man eene Goddelijke zending voorgaf, en eene gedurige onderhandeling rnet God en En- gden, ja zelfs eene nacht-reis naar den hemel verdichte (i) heeft hij, des niet- temin geen enkel wonderwcrk, door hemzelven openlijk gedaan , zelfs durven verzinnen; wat zeg ik? hij heeft met ronde woorden en dikwcrf verklaard, dat de magt om wonderwerken , die niet weinigen van hem vorderden, te doen, hem onthouden wäre (2) het geen ik daarom , kortelijk bij deze gepaste gele- genheid gemeend heb te moeten aanmerken, op dat het blijken möge, met hoe geringen ichijn van waarheid allen te werke gaan , die , ik zeg niet de wonderwer- ken van Mozes en de Oude Propheten, maar, zoo waar die van Jezus en des- zelven Apostelen, houden, niet voor wezenlijk buitengewone daadzaken maar voor eene bloote fchikking naar de zucht voor het wonderbare , zoo dat dezelve allcen gegrond Avaren in de volksdenlibeelden waar naar zij zieh gevoegd hebben , en die alzoo , in dit opzigt , hen , niet zoo zeer met woorden , als wel indedaad , ver beneden Mahomed plaatfen. (2) . Zie B. V. Coran II. 119. XIII. 9. XVII. 60. XXVI. 3 > 4- vergel. Maraccius Prodrom, ad rcfut AI Cor an, P. II. Cap. 3. DER GEWIJDE B 0 E K E N. gers van den Cöran, die deszelven verdichtfeien vermeerderd m uitgc.breid.Iicb- oeei 11, ben op eene verbazende wljze. (i) livcbT-bacw ibsrujB so nsv Iti^?! ^^'^o^'^^- * 3. Hoe fterk van overlang was, en nog dadelijk is, de överhelling der Joden tot fabelen en tot monsterachtige mythen, is niemand onbekend die in de Jood' fche zaken eenige ervarenheid bezit (2). Plet heeft voorwaär niet ontbroken aan dezulken die fommige wonder-en' in h'unne Gewijde Boeken zöo verklaarden , dat zij geene gemeene fchranderheid en geen gcwoon verHand aan den dag leg- den. Intusfchen kunnen wij niet loochenen, dat, in het algeraeen , nitts beu- zeiachtiger is dan het Joodsch vernuft in dezen. Uic dien hoofdc hebben zy-, riiet vergeno£gd met de duidelijk verhaalde wonderwerken , die niet zelden yerrj meerderd. Laat niij een enkel voorbeeld hier van bijbrengen : het geen Mozesr Deut. VIII. 4. en XXIX. 5. figuurlijk fprekende, naar den ouden tränt van ver- balen , raeldt van de kleederen der Hebreeuwen , gedurende bannen veertigjarigen togt, niet verouderd, en van het niet zwellen huuner voeten, bij het verflijteu hunner fchoenen, wil alleenlljk aanduiden dat hun, in al dien tijd noch kleede-; ren noch fchoenen ontbraken , zoo als dan 00k Nehemia IX. ai., de woorden in geenen anderen zin fchijnt te hebben opgevat, daar hij, van deze zaak mel* ding makende, de figuurlijke fpreekwijze , tot regt verftand van dezelve, liet voorafgaan van de eenvoudige en eigenaardige woorden; hier in echter hebben de nieuwere Joden een verbazend wonderwerk mcenen te ontdekken , wanende dat de kleederen en fchoenen hunner voorouderen niet' alleen niet vcrfleten, niaar tevens met de menfchcn zoo aangroeiden , als het vel van de hagedis 'teyens mct het dier zelven voortgroeit (3). En deze zelfde zucht voor het wonder- bare, fchoon voorvvaar minder fterk dan in de Talmudifche of Rab^bijnfche Schrif- ten, ftraalt door zoo in de Apocrijphe Boeken des Ouden Verbonds, waar in nu eens de vroegere wonderwerken eenigermate vermeerderd en opgefierd wor- den (4), dan weder nieuwe verhaald, welke in die tijden zelven, waax op die •■ / • - boe- 0). Zie Maraccius Prodr. ter aangeh. plaatfe Cap. 4. et 6. vergel. zijn Vita Mohamm. Cap. 2. Abulf. Annal. Modem. P. I. p. 104, of ds Fita Mohamm, , düor Garnier uitgege- ven, p, 74 feqq. en Abulph. Hiß. Dynast, p. 104. ^- ,-ii.L (a). Zie de reeds aangehaalde Redevoering van Mill, ' ' (3) . Zie denberoamden Rabbi Salomo Jarchius ^ over Deut. VIII. 4. (4) . Voorbeelden van dien aard zijn vefzaitield door Beckhaus, in zjjne Verband, over 4e Apocryphe Boeken, bl. 78-82, in de Werken van het Haagfclie Genootfchap , reeds vroe- ger aangeh. van den Jare 1806. ^ . '!. 33(? OVER. DE MYTHISCFIE. VERK.LAPvING Tkti u: boeken^ betrekloelijk zijn, zouden. vertoond- wezeu,. als. in liet overbekende ver- sU' '^''^'^'^^^'^^^^ vaa de ganscli wonderdadige vervaardiging der Griekfche Alexandrijnfchö ovei-zerting van het Oude Testament, en eijidelijk in het. onfszettend. , aantal van ongeloofbaa-e Joodfche overleveriugcn , die in den Coran gevonden .worden, eit die, ten dcele altbans baar bovennatuuiiijk vöorkomen aan bet fabeldicbtend v&r-nuft der Joden te wijten bebben. Dit alles hu weteri wij volkomen waar te zijn: doch wij zien niet dat er eenig gevolg uit kuuue. getrokken worden, dat onze zaak zou benadeeien kunnen. Want, bet iis niet op losfen.grond dat wi} meen^n, dat eerst in de Babijlonifcbe gevangenis- geboren is, en na. bunnen fc* nigtogt in bet Vaderland meer en meer toegenomen die overhelling der Jodeii tot bet wonderdadige en fabelachtige , waar door zij zelfs, het geen bunnen Godsdienst raakte of daar mede naauw verbonden was, bevlekten of misvorm- den. Het is namelijk bekend, dat zij, toen, oudtijds, hunne Gemeenebest-rcge- ring'bloeide, in het algeraeen niet zeer .hoog iiepen met het beoefeneu.van Jttio- n'en Godsdiensf, ja zelfs in waarheid ^ich daar van af keerig betoond^n , doch dat zij naderhand,- door bittei'en fpijt over den ondergawg ; van liunnen Staat j. begonnen"- gedrev^n te worden; tetigehecbtheid'aänven: het ;bebartiigen y-an den voor- raaals verachten Godsdienst, welken zij nu zoq hoog eerbiedigdeD,..dat . zij .al- lengskens tot een ander uiterfte, tot bljgeloof wierden Aveggefleept. Verdery toen zij ballingen waren en leefden.onder volken hoogst-bijgeloovig. en,DVterge-r geveh äa^l de zucht vmv liiet sonderbare j>en fabelachtige, toen ziji^.Gok na xie fierftelliilg in hun vaderland, aan zaike volken onderwoipen bleven en veel om-^- gang met bnn hadden, kleefde hun zoo veel te ligter de befiuetting met dat euvel aan, als zij ten allen tijde getoond hadden geneigd te zijatot bet jiAboot-' fen van andere volken. En hier aan moet het oök worden toegefchreven , dat zij de verdicbtföls en vreemde gevoelens.van. goede en 'kwade Engelen . gretig overnamen. ■■ i. v. . ' . . ■ - 4. Daar het nn met dit 66ne en andere alzoo gelegen is, zou bet zeker niet betamen om den oorfprong van alles, wat er buitengeraeens en wonderdadigs in de Boeken des O. T. gevonden wordt, afteleiden uit de neiging der Ooster- fuigen , ja der latere Joden zelven tot bet wonderbare en zonderlinge , ract oogmerk, om er zoo veel te gemakkelijker Mythen van te maken. Trouwcns, tlaar, gelijk wij ftraks aanduiden, het vervaii daar was, dat de Hebrecuwcn , 4oen bet oude Gelneenebest bloeide, bunnen Godsdienst grootelijks ineere-biel- den, zou men dan met eenige waarfcbijuhikbeid , kunnen gisfcn, dat zij die .^edurige tusfchcnkoniftcn äO: Godhtid, die hun voorzeker hitt^l ecre aandeden,j vcr- DER GEWIJDE BOEKEm S -Vefdicht, of zieh , injsfchien, dQOT,::hunne PrieS'5ers;iQ& Propheten- gemäldceliik Dee» «. haddenwijs laten maken;?. ; Welke js'tßdi de reden,' Ü3t[,hiinäe. Dichters , hoe ftout"°°^^''|' ^' in het fcheppen, hoe lijk'iii verfcheidenhieid van beeiden, noch Hicuwe:;w.on- derwerken verzonnen, noch dezulken die verhaald wierden vergroot en bnder eene meer ontzetteivde gedaante •veitoond hebbeu, maar daarentegen in het ver- balen daaruvan 'veel fpaarzam.er belpeurd wöi'den dan hiiniie -Gefchiedfchrijvcrs .zelven? Welke, is, toch de reden, dat :nici!i zelfs de geringfte fchadiiw eeaer .wt)nderdadige Godlijke tusfchenkomfte niet .bemerke in het boeksken vail Esther., -hoe zeer in Perfien, vän ovcrlange tuk op verdichtfeJen, zam enge Held? Welke is, eindelLjk de reden, dat, toen de Joden in hun vaderland waren terugge- keerd, en geleerd hadden den voorvaderlijken Godsdienst met hunnc geheele ^iele en al hun. vermögen te herftellen, de krachtigfle voorllanders van dien Godsdienst ,z!elven i Ezra e,m.. Nehemia jn de boelcen die hlijkbaar door hun ^amengeft.eld; 'Z:ijn, geen fmaak/ivoiiden in zulke mythifche verdichtfelen ? Ja •zelfs., ten tijde toen de Joden , in hun vaderland :wedeTgekeerd , blaakten van «erbied voor hunnen Godsdienst:, en aller gemoederen door eeuen brandenden ijver voor denzelven ten fterkften ontft'oken waren , ten tijde van Antiochus Epiphanes, hunnen geweldigften en wreedaardigften yijand, was het zoo ver van däar, ,dat zij zieh den Allerhoogflen zoo of op foortgelijke wijze tot hunne -hnlp gereed dachten, als dit plaats had in oude tljden, dat zij veel eer in een iied ,' tot dien t!.jd. betrekicelijkj' ;en iiQT:denigeest des ganfchen volks-! zameng&- fteld, Pfalm LXXIV. 9. .klaagden 'dat hun thans wondervverken en propheten ontbraken , waar door God oudtijds , van zijne tusfchenkomst den voorvaderen verzekerde. : 5., Wat aangaat de. Schrljvers: van. het N. ^T. , geborene Joden, en buiteu twiifcl den tijd belevende , ;waar in de liefde voor het wondarbare en ..voor ver^» riichtfelen de nieesten reeds laug had bevangen en de herfenfchimmen van vreemde gevoelens reeds hunne gretige gemoederen hadden ingenomcn; bij hen vindt men vrij wat fchikkings naar de aangenomene denkwijze en wijze van fpreken. Doch <d wat men wonderdadigs bij hen aantreft, is nog nimmer, met den geringften fchijn van waarheid, tot Mythen ontbonden, uit den gebruikelijken tränt van .verbalen, uit de gemeene zucht voor.hetcwonderd'adige afgeleid, .e.n-.alzoo-)tot gcwone werkingen der nature-4:ehig' ^ge^bi"agt'^ '■^Hl^''lMid littj ten volle •'vh"5??0^ kerd dat dit nimmer zal kunnen gefchieden. Wat zeg ik? Niet weinigen van hun die zulks, met infpanning hunner Vermögens, beproefd hebben , zagen zieh reeds in die engte gebragt, dat zij belijden moesten, dat de verbalen der won- derwcrken van Jezus, ja zelfs van Mozes, op zulke cene wijze gefleld zijn, dat Tt 2 nict 332 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING T>eiei II. niet allecn zij, die dezelfde verhaalden, ter goeder trouwe en t€n vollen over- ° S^^s.' tii'gd waren dat dit indedaad wonderwerken waren , maar dat ook zelfs de meesta zakcn, die ons aLs wonderen worden voorgedragen van ons noch begrepen noch verldaard kunnen worden: dat, voor het overige, deze zoogenaamde wonder- werken zeer gcfchikte hulpmiddelen waren, die, Jezus zoo wel als Mozcs mct beleid hadden gebezigd, om hunne tijdgenooten , zoo verkuischt op wonderwerken, het denkbeeld inteboezemen van hunne Goddelijke zending, dat dezelvc alzoo in het hoogwijze beftiiur der Opperfte Voorzienigheid tot de beste einden ge- diend hebben en grootelijks. bevorderd de belangen van de voMtrcfFelijkfle Gods- dienstige inrigtingen , doch dat zij voor ons van geen dienst altoos nieer zijn kunnen, waarom wlj die wel kunnen laten voor het gecn zij zijn, om over de voortrelFelijkheid dier inrigtingen uit derzelver innerlijken aard te oordeelen en die daar naar te fchatten (i). Welke belijdenis van. menlchen , af keerig van het geloove aan wonderwerken, door de kracht. (i"). Zie Neue Theohgifche Annaten , iiugeg. in den jare j8oo. b'.. .401 env, 40^ env^ 4,11 env. 531 euv., en wel voornamelijk bl, 525 eu 5a<5.. DER. GEWIJDE BOEKEN. T5eel II. D E R D £ H O 0 F D S T U K, HoQfdft^ iii. Ov^r de aanheveling der Mythifcke Schriftuur-verklarin^ daar in gezockt , dat inen door die Verklaring zehe de PVaardigheid der Gewijde Boeken kan handhayen, Eindelijk komen wij tot het laatfte fteunpnnt voor de Mythifche Scririftuur* verklaring , het geen de waardigheid zelve der Gewijde Schrifture oplevert , waardigheid, welke gijlieden. Verlichte Mannen, fcheent te vrezen dat daar bij zou kimnen lijden , en uit hoofde van welke glj verlangdet dat dit onderwerp fcherp onderzocht wierd,. doch die daarentegen door de voornaamfle voorftau» ders der vaak gemeide verklaring daar mede in zulk een verband gebragt wordt,. dat ZOO men de läatfle niet aanneemt, zij ftoiit weg beweren, dat de andere zieh in gevaarlijken toeftand bevinde. — Teweten: Reeds lang zegt men , zijn zeer „ vele. verbalen- der Gewijde Schrijvers den beftrijderen van onzen Godsdienst „ voorgekomen als ongeloofbaar , ongerijmd , belachgelijk en hoogst-onaanne» „ melijk bij menfchen van gezond verftand. Die verfchiiningen toch van God „ en Engelen, die gedurige tusfchenkomften der Godheid, die veelvnldige en gansch zonderlinge wonderwerken , en alles wat er ook verhaald wordt flirijdig 5, m;et de dagelijkfche ervarenis en de vastgeftelde wettfjn der nature, daa* dit alles- nii federt dien tijd, waar op de menfchen niet meer door een blind ge- 5, loove geleid wierden, maar begonnen zieh te laten befturen door reden en - „ gezond oordeel, zeer veel aanftootelijks had, en vooral heeft in onze eea- we , die ver boven de vorigen uitmunt in rijkdom van geleerdheid en lieht „ van wijsbegeerte , daar het door eene historifche verklaring niet zoo kan uit- „ gelegd worden,, dat men. er geheel in berusten kan, mag hier een Mythifchö „ verklaring bij uitftek gevoeglijk in de pbats treden, die deze dingen- hi den* „ fmaalc der Mythen van andere volken behandelende, en dus,. ten deele iiit „ de verdichtfeien, dfir overlevering, ten deele uit de manier vaii ipreken. en' „ verbalen van den oiiden tijd , ophelderende , met geen ongelukkig gevolg poogts- „ om de zaken , in de Gewijde Boeken verhaald , van het bovennatnurlijke. en^ „. wonderdadige voorkomen te ontkieeden en in Ijare natuurlijke gedaaiicfe: feir Tt 3^ „ töoa" 334 OVER DE MYTHISCHE V ER KL ARING Des! IT. ,, toon te Hellen, en längs dien weg de eer der Heiiigc Schriften op de krach- t^f.'z!^^^ tigfle vviize te handliaven," (i.) Wij twijfelen inmiddels ter naauwernood of Gij zelven zult uit het tot hier toe verhatidelde reeds het befluit hebben opgemaakt of de Mythifche Verkläring in- dedaad zulke groote dienstcn gedaan hchhe dan of het tegendeel waar zij. Weshalve het bijna overbodig möge- geächt ^vorden hier ovcr afzonderlijk en op- zettelijk te handelen. Evenwel nieencn wij, noch aan Ulieder oogmerk, noch äan de waardigheid der zake , naar het uiterfte onzer Vermögens voldaan te heb- "ben, ten zij wij ook dit in ernftige overAveging nemen. De Wetten, intusfchen, welken Gijl. wildet voorgefchreven htliben, cm de Mythifche Schriftuurvcrkla- ring, ZOO die aangenoinen wierd, binnen behoorliike , en de waardigheid der Gewijde Bocken bcfchiittende , palen te houden, hebben, zoo als Gijl. duidelijk üeipeurt, tot ons gcheel geene betrekking. Ter gefchikter plaatfe, evemvel , ßan het flot van onze geheele verhandeling willen wij fommige regelen opgeven, «door het volgen van ■welken onzes achtens vecl beter gezorgd wordt voor de waardigheid der Gewijde Boeken dan door de Mythifche verklaring. §. 2. Wij bekennen openhartig dat de Mythifche Schrlftimrverklaring, op ecnen afftand en met een vlnchtig oog: befchomvd, nog al vcel aanlokkelijks hebbe. ^Vanncer wij, namelijk, de Gewijde Gefchiedenis befpiegelcn , en de verbalen, welke ons daar in voorkomcn , volgens de oude wijze van verldaren opvatten , äan zien Avij ons als het wäre verplaatst in ecne geheel andere wereld, waar in wij dikwerf t\vijfelen, aanftoot lijden, en alles duister vinden. Doch kan er mi eenig licht worden ontlloken, dat alle die nevelen verdrijvende , alles in die orde fchikt waar aan wij zelven gewoon zijn , zouden wij dat licht -nict blijde efl-'<lankbaar volgen? Doch geeft indedaad de Mythifche SchriftiiHrvcrklaring Bc't geen zij toezegt, ftellig belooft, en bijna gcbiedt te verwachten? Neen ztker ! Van nadcrbij befchouwd en oplettend gadegeflagen , houdt zij ons een licht r5>^oör , uiterm'ate flaauw, en vaak onzeker, bedriegeJijk en valsch. .'!-^fc.''Immers, i^dien door de Mythifche Schriftimrverklaring fommige zwarig^ Üedeh worden opgcheven, ja zelfs vcle en gewigtige, die zelfdc wijze van ver- klaring legt 'andere in den weg, waar uit men zieh nict gemaklijk wect te rcd- ■ '•• ■ den. (x). Zie Meyer Hcnnetieut. des /!. T. II. bl. 552-556, G<ihler Journal für Thcol. Literat, Bdven aaiigeh, II. i.' bl. 43^52. -en Hemke Magaz, , medc boven' aangehaa^d III. i cm'. DER GEWIJDE BOEKEN. den. Indien men, bij voorbeeld de MozaiTche befchrijving van de Schepping, Deel tl houdt vooi- een Mythisch v.erdichtfel van het menfchelijk vernuft, behoeven wy^^^^'J^j/' ons voorzeker .met de verklaring daar van niet lang optehouden , en alles v/at er dus duisters in voorkomt, alles wat aüvijkt van onze denkwijze of niet gemak- kelijk is overeentebrengen mct de iiitfpraken der nieiiwere wijsbegeeite , wijt men zonder bedenking aan den fchrijver, als gewaagd hebbende eene zekere' proeve van eerstbeginnende philofophie , en zoo heeft men zieh dan ook niet te bekommeren over het handhaven der wijsheid van de Goddelijke openbaringj- waar aan de bijgeloovige oudheid, dat ftuk wel had willen toefchrljven. Doch waar komt het echter van daan, dat bij een volk, in mate van befchaving zoo ver beneden het Griekfche, Romeinfche, en anderen, die onder de Oude Vel- ken uitftaken, dat daar tiisfchen geenerleije vergelijking kan gemaakt worden, ziilk eene wel-ingerigte afbeelding Avordt gevonden van de Schepping der dingen , die in hare duisterheid en eenvoudigheid zelve, boven alle Cosraogonien, zelfs die van de allerbefchaaffle volken derwijze iiitfteekt,, dat, hoe men er meer over nadenkt, zoo veel te nioeijelijker wordt het om eenige natiiurlijke oorzaak vau dit onderfcheid te verzinnen. Indien, verder, het geen er in het boek van Ge- nefis verhaald wordt van den genieenzaraen omgang der Godheid met de eerlle menfchen, en de Hebreeuwfche Aartsvaders, alles voor Mythen moet gehouden worden 5 waar aan zekere vrome gewoonte om overal den Allerhoogflen in te voeren, de geboorte had gegtven, 'dan verdwijnt zeker alles wat ons daar in raoeijclijk voorkwam om te verklaren. Maar nu komt ons in den weg deze nieu- we zwarigheid, welke zieh iiiet gemakkelijk laat oplosfen-, waar aan het name- lijk moet worden tocgefchreven , dat de zuivere leer van Gods eenheid aan die overoude ee'inve bekend is geworden, terwijl de fcherpst gellepene verbanden van latcre tijden en befchaafdere volken zieh daar van geen denkbeeld ichijnen gemaakt te hebben? Doch waar toe meer? Want, en dcze, en de voorb.eeldeii die ik van tijd tot tijd boven reeds-heb aangehaald, betogen genocg, dat de Mythifche Schriftuur-verklaring , de knoopen niet losmakende maar doorhakkende, in waarheid andere knoopen vcroorzaakt, en wel znlke verwarde en verdraaide. 