title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Door de Rivier komende, sloeg op de hoogte bij mijn Kelder, vier paaltjes in de grond, daar mijn hangmat aan vast maakten. Ik deed nog een togt, haalden de presenning, boutje met arak, vis-wand, en hoeken, met wat kogels; bij mijn kooy komende, sliep ik gerust, tot de dag aan kwam; deze dag kreeg ik al mijn goed bij de rivier; nu was ik een rijk man! Ik kreeg, pen, papier, en inkt, en schreef dit voorgaande op. Ik sprak een Gebed, zong een Psalm zoo goed als ik kon. Nu moest ik een goede plaats voor mijn hut zoeken; rondom ziende, zag niet verre van mij een braven hoge en groene heuvel, dicht aan de rivier; ik ging derwaarts, die besiende, behaagden mij wel. Mijn Bijl en Schop gehaald hebbende, kapten ik zoveel grote en kleine takken, als ruim noodig had; die in de grond graafende en steekende, boven en rondom door een vliegende, zodoorlicht als mogelijk was, en maakten in korte tijd een dichte hut. Die dus verre voltooid hebbende, haalden ik mijn Wand, dat ik in de zoute kom geset had, op, waar aan verscheidene Baarsen waren; hier van kookten ik in mijn Pannetje. Wel gegeten, en een koeling gedronken hebbende, haalden ik mijn hangmat in mijn hut, die wel ophangende, bracht ik daar mijn kooy in, met mijn meeste goed. Nee, wilde ik de kom eens aan de andere zijde omwandelen, en zien wat daar te doen was. Daar de rivier in de kom valt, is het water zeer rood, als ook de strand daar ik groef, was het als leem, kleeverig en glad; ik smeet een schop vol water ver op 't land, om te zien wat het was, een kwartier uur voortgaand, vond ik een rode klippige oever, met vele kuilen; dit duurde wel een groot kwartier, als ik weerom wandelde, om de rode leem te ondersoeken, die wat dun uitbreidde, ging naar mijn hut; ook haalde ik wat vruchten. Mijn schot in, dat indien de Leem goed was, ik een mooie Hut zou kunnen bouwen. Naar de leem gaand, bevond ik dat die droog, hard en stevig was, daar over ik me zeer verblijdde. By mijn hut komend, probeerde ik onder een pijp tabak wat me te doen stond. Ik hieu een party dikke en stevige Takken, die van alle zijde takken gekort hebbende, groef die vrij diep en dicht bij elkaar in de grond, als een ronde kring; zijnde dit rond acht van mijn voeten wijd, dit begon ik van onder op te vleggen, als een Boeren-tuin, en alzo ik daar aan bijna geduurig arbeidde, had ik dit in weinig dagen zo hoog, als van de grond maken kon. Niet hoger kon ik komen, moest ik een ladder maken, waar toe twee brave rechte takken bereid, elk lang negen van mijn voeten. Maar alzo geen boor noch beitel had, moest ik met mijn mes de gaten maken, 't welk me zo hard viel, dat blaren in mijn handen kreeg, mijn arbeid moest staken, en lichter werk doen, of stilzitten. De deur van ingang van mijn hut, had ik vijf van mijn voeten hoog, en drieënhalve breed gemaakt; hier toe wilde ik een deur vleiten, daar mee besig zijnde, schoot mij in, dat ik in 't Vaderland wel vierkante Vogelkooien van wilige Teenen gemaakt had. Ik liet de deur staan, en begon te arbeiden aan een Boodem van anderhalve voet vierkant; deze aan de zijkant ook anderhalve voet optuinende, had ik een mand, en die omkerende, een stoel, kostelijk huis-raad! Ik hier mee naast het leemstrand, smeerde mijn mand van buiten met de leem, die in de Son droogde, besprengde die met een groene tak met water, dan de reets met de hand dicht strijkende, werd mijn mand zo dicht en hard, als of zij met rode steen omtrokken was, dat mij niet weinig verblijdeden; nu kon ik kisten voor mijn goed maken, en wat ik van nood had. Dit deed mij denken, dat ik terstond weer begon te vleiten nog twee zodanige korven; deze verrijkend hebbende, hakten ik een stevig hout, een vadem lang, aan elk eind een touw, bond de man- praktiseerden: ‘prakkeseerde’; piekerde. derdehalf: twee-en-een-halve. optuinende: opwerkend. verrijkend: gereed. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes "a1" "142" 173 den daar aan, dit had ik als een melk-juk; hier haalden ik nu leem mee naar de hut. In de hut enige kijkgaaten gesneden hebbende, tijden ik aan 't smeeren, sprengen en strijken, en kreeg mijn hut in drie dagen vijf voeten hoog, besmeerd, glad en droog, en was zo vast en hard als of zij van roode steen gebakken was. Mijn handen weeder hersteld zijnde, vatten ik mijn leger weer aan' windende linnen om mijn mes, en wat langzaam werkende, kreeg daar vijf sporten of treeden in; door behulp van deze, tuinden ik mijn hut boven toe, laatende daar boven in een gat een voet groot, zo voor lucht als rook, dat ik met een deksel kon sluiten en openen. Mijn dak bestreeken en droog geworden zijnde, meenden ik een Kasteel te bezitten. Voorts maakten ik verscheiden manden, die als mijn hut met roode leem bekleedende, zoo tot berging van mijn goed, als om winterprovisie in te doen. Ook bouwden ik nog een mooie vierkante hut bij den mijnen aan, die vijftien voeten elke zijde vierkant was; een mooie en sterk gebouw, hebbende boven een gat als mijn ander, en beneeden kijkgaaten. Nu was ik al Heer van twee Kasteelen, dagelijks schreef ik mijn doen aan, en door 't dikwijls lezen, kon ik dat al van buiten. Op een tijd wat vrugten wilde halen, zag een braven heuvel als met handen gemaakt, deze was rondom beset boom aan boom in de rondte, en een boom in 't midden; ik kon deze van mijn hut zien, maar had daar nooit aan gedacht, dit was vierhonderd treeden van mijn huis. Ik myself bedenkende, haalden mijn bijl, en kapte drie boomen twee voeten boven de grond af, daar binnen treedende, kon niet anders zien of dit was daar zoo gepoot; mijn leger haalende, kapte ik de boomen in 't rond af, laatende de stammen tien voeten hoog, den middelsten stam liet ik twintig voeten lang, hem berovende van alle zijn takken, en haar alle aan de grond ontbastende. Deze Boomen waren in de omgeving achtien en twintig duimen dik; hier dacht ik een Fortress te bouwen! ging daar daags voor tijdverdrijf tijden: toeg (verl. tijd van zwak ww. tijden, reeds in de 17e eeuw betrekkelijk zeldzaam en dikwijls verward met tijen/tijgen, cf. WNT XVII, 63). leer: ladder. tuinden boven toe: maakte van boven dicht. schreef aan: schreef op. Fortress: fort. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes "143 "144 174 aan tuinen, met dikke takken, die ik met een staaf op een sloeg. Dit Kasteel werd na eenigen tijd volmaakt op het dak na, dat 'er ook na verloop van tijd mee op kwam; mijn deur was twee en een half voet vierkant, twee voeten van de grond; hier haalde ik mijn vaasje Brandewijn, en een blaas vol Buskruit, mijn halve Beschuit, wat Kogels &c. Op 't laatst ging ik daar met mijn Kooy en meeste goed woonen, begraafde het overige in mijn andere Huizen, daar 't wel bewaard was. Ik had ook al een geheel steenemaandje vol zout gewonnen in de kuilen van de rode rots, aan het einde van de zoute kom. Ook had ik al een brave partij gedroogde Visch gemaakt. Ik had ook vele korven van buiten en binnen met rode leem bekleed, en deksels daar op, gevlochten Taafels, Stoelen, en Bedstede; mijn leven was nu geheel gerust. Ik wist van geen dagen, weken, maanden, nog jaren. Ook wist ik niet hoe lang ik daar geweest had. Na een langen tijd, als ik gerust sliep in 't midden van een duistere nacht, hoorden ik een vreeslijk gebrul, verward door malkander, dat me wakker maakte; dog ik bleef gerust, alzoo me niemand, noch Mensch, noch Dier, in mijn Fortress kon beschadigen. Echter maakten ik vuur, dat ras gedaan was, alzoo altijd een goed deel zeer droge takken, en ook gekloofd grof hout had; mijn deur was gesloten, en mijn kijkgaaten toegestopt. Mijn geweer klaar gemaakt hebbende, leide wat hout aan, en ging weer te kooy. De volgende dag komende, was ik nieuwsgierig te weten wat er was; mijn kijkgaaten openende, zag ik zeven zwarte stieren, die scheenens als gevogten te hebben, alzoo er twee of drie onder waren die bloedden. Eene naar mijn kasteel komende, kwam op twaalf of veertien treeden bij mij, stil staande, en ziende naar mijn fort; ik leide mijn roer uit een kijkgat, en schoot hem recht in zijn ster, dat hij nederging plofte, en terstonds weer laadende, maakten mij gereed of er meer kwamen, maar de andere vertrokken weer Boschwaard in. Dit was het eerste wild dat ik gezien had. Ik naar hem toe, met schop, houweel, en mes; hij lag op z'n rug, ik konde verder niet. Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes "145" "146" 175 Hem niet op zijn rug krijgen, maar groef een grijp achter hem, daar hij ontrent op zijn rug kwam in te glijden. Ik sloeg met de Bijl de keel af, daar hij dapper uit bloed, hem optornende, was hij zeer vet; en haalden uit mijn ander huis een tenen tafel, daar het vet op lag, dat zeer veel, en meer dan honderd pond was; ik zette strak aan 't smelten met mijn koepelpan, en kreeg twee brave geleemde manden vol vet, als ook drie manden vol van het beste vlees, dat ik zouten, de blaas die blies ik op, de dermen reinigde ik aan de kom, eenige droogde ik, andere vulde ik met gezouten vlees en vet, daar van eenige in de rook, en andere in de lucht droogden; zijn hoornen sloeg ik af, die droogden en schrapten, waren goede beekers. Ik kookte en bradde van hem, tot hij begon te ruiken, deed ik een diepe grote kuil, laatend hem daar in glijden, hem wat met hefbomen helpend, en met aarde bedekkend, en dankte God voor zijn goedheid. Veelmaal op elken dag, zag ik met vreugde naar mijn kost. Mijn brandewijn nog wijn had ik niet aangeroerd, ik bewaarde die voor een zieken dag, echter kreeg ik lust, en moest eens proeven, nam op een morgen wat brandewijn: des middags wat vlees eetend, nam mijn half tinnen kopje vol Spaanse wijn daar toe; mijn dagdacht of ik met Goden ter bruiloft ging! daar mee was het tap toe, voor een lange tijd. Nu was mijn dagelijks werk, Zout maken, Vissen vangen, die te kooken, braden, en drogen; Kisten en Manden te maken van veel soort groote en fatsoen, die van binnen en buiten met leem dicht te strijken, en dan te droogen, hout te hakken en te drogen, waarvan altijd een hut vol in voorraad had, tevens nog een grote molen of staapel; ook had ik een brave mand vol gedroogd schraapsel van hout, dat vliegens met een brand-glas vuur vatte. Dit was nu alles wel, ik leefden dus vrolijk en gerust in mijn eenzaamheid. Had ook een goede hut gebouwd aan de kant op de leemstrand, waar in zijnde, kon vischen, slapen en kooken; dit was een plezierig ding. Ik had ook een hut gebouwd op den heuvel of berg, maar die beleenden ik niet om de grote moeite; dog ik maakten in mijn fortress een leemen vloer, welke glad en suiver opdroogde, dat baar was, maar te koud voor mijn bloote voeten; ik was blootsvoets, om mijn schoenen en kousen te spaanen, en was bijna naakt, om mijn goed te bewaren, mijn hemden en kleeren werden oud, en mijn ook te klein, als ik een onderkleed aan trok, liet ik mijn hemd uit, niemand kon zijn goed meerder sparen en bewaren dan ik; echter moest ik eerst van mijn hangmat, doen van mijn buxzak mijn kleding aan, en sliep op drooggeblazen in een gevlochten bedstee, dat heel goed was. De kom verschaft mij visch naar verlangen, gedroogde visch was mijn brood, die ik tot het gezootet of gebraadde, en bekwam mij zeer wel; nu en dan schoot ik een wilden stier; ik bouwde hutten in overvloed uit tijdverdrijf, en had nu al dertien, nevens een galerij aan de kant. Mijn baard begon uit te botten, een vast teken dat ik hier al lang gewoond had; doch ik was altijd vrolijk en gezond. Eens op een tijd wenschte ik te zien waar de rivier van daar kwam, nam mijn roer en houwer mee, na een uur gaans naar gising, zag als een heel moeras bijzijden de rivier vol biesen staan, en veel biesen langs de kant; dit kwam mij wel, een goede rest biesen gesneden hebbende, spreidden die van een om te drogen, sneed voorts een bos, nam die mee om lamp-pit te maken, alzoo veel vet in voorraad had, want nu en dan schoot ik een wilden stier. Lamp-pit hebbende, maakten ik een loodse lamp, als matroos te schip doet; nu branden ik des nachts lag, dat mij grote vreugd was. Na eenige dagen haalde ik verscheiden dragten droog biesen, weer andere snijdende en te droogen leggend, verzamelde alzoo een geheele hut vol; hier maakten ik matrasen van, om op mijn bladen te leggen, dat uit de kunst was; en maakten ook dekenken om over te dekken, zoo veel begeerde; eindelijk, ik kleedde me in biesen, wat kan de armoed niet versinnen! En nu deed ik bijna niet als matrassen te maken van biesen, zoo grooten als kleinen van alderhande fatsoen. Braaf: welgemaakt, degelijk. Na kom een punt aangebracht. Kwam mij wel: kwam mij goed van pas. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes Dus leefden ik een geruimen tijd wel te vreeden. De vloer van mijn fortres had ik nu met biesen matten beleid; ik had ook wel acht ten Stieren-vellen gedroogd, zoodat groot als die konnen afvallen, deze waren goed tot schoenen, kousen, etc. Nu was ik geheel bekend in 't Bosch, en wist Sonnen op- en neergang wel waar te nemen; aan Sonnen opgang was de Zee, tegenover de Rivier was de Son middags, aan Sonnen ondergang was het Bosch en Land. Eens op een tijd begon het uit de Zee helder op te blazen, dat hand over hand toenam, met donder en bliksem, dat het bosch scheen om te waaijen, het stormde zoo vervaarlijk, met regen en felle donderslagen, dat ik, alhoewel in mijn Kasteel zijnde, geheel benauwd werd, en van schrik me niet wist te bergen; ja Boomden wierden uitgerukt, de Wind gaf zomertijds slag en het donder-slag van; dit duurden wel twee dagen en nachten, als wanneer het bedaarden. Ik zag de Lugt nog sterk trekken, ging op den Berg in mijn uitkijk, de Zee schoot nog zeer hol; en weer afkomend, ging wat Visch vangen, onder het vissen begon de wind weer hand over hand aan te halen. Met een mandje met visch naar mijn fortres gaande, begon het al zo, hoe langer, hoe harder te stormen. Het was nu volle Maan, de Wolken scheenen over de Maan te vliegen; ik zat in lijf van mijn Kasteel, alzo het droog weer was. De Maan werd al langzaam duister, even als een Eclips, dat mij verschrikte en in mijn huis deed gaan; mijn lamp brandde, en ik ging, naar dat wat vuur aangelegt had, te kooy, maar kon niet slapen, maar was vol schrik en vrees. Dag wordende, zag het water in Zee zeer verbolgen en hoog, de wind bedaarde; ik ging weer naar den Berg, om de ongestuurde Zee eens te besien, maar vond mijn Hut niet, deze was op de grond afgebroken, en al mijn tuinen en vlakte waren weg, die ook waar te nemen: acht te slaan op (zodat het hem niet overviel). sterk trekken: volop in beweging zijn. schoot hol: werd onstuimig. aan te halen: harder te waaien, cf. WNT 1, 159. in lijf: aan de zijde die van de wind is afgekeerd, benedenwinds. alzoo: aangezien. tuinen: zuur.: (omheiningen van) palen met vlechtwerk, cf. WNT XVII, 3825. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes "150 "151 178 nooit weer gezien heb, dat mij daar naar een ander deed bouwen. Ik viste weer, en kookte die bij de kom; wel gegeten hebbende, wilde ik na de stukken van mijn hout den uitkijk op den berg zoeken; boven komende, zag ik eenige zwarte dingen in zee, maar kon die niet bekennen. Ik had een halve ontsteltenis van den vorigen storm gehad, en voelde mij niet wel, nam wat brandewijn tot mijn verkwikking, welke uit mijn fortres haalde, daar die ook dronk, dat mij krachtig sterkten. Daan ging ik naar 't strand; de wind was nog sterk uit zee, en maakte uitneemend hoog water. Ik zag een sloep recht naar strand drijven, haalden strak mijn vis touw, en trok mijn jas uit, doen nam ik hem waar; hier was een vlakke strand, en bij gevolg geen branding. Ik kreeg de sloep vast, en sleepten die al zagjes in de sleuf of uitgang van de kom, wel een half kwartier binnenwaarts; de sloep had geen riemen, maar voor in lag een droog met een touw, die ik aan land vast maakte. Ik was bijna afgemat om de sloep van land te houden, maar had hem nu vast. Ik ging naar mijn Kasteel, maakten vuur, warmden mij, en nam een half kopje Spaansche Wijn, dat mij weer kragten bijzette. Weer aan strand komende, zag ik veel Vaten, Kisten, en Pakken aan komen drijven, waarvan enige al vast lagen op het strand; een waar teken dat in den vorigen Storm een Schip hier ontrent gebleven ofte vergaan was; ik haalden knap mijn bijl, sloeg enige Kisten op, en vond daar in Hamborg, Pluizen, Tabak &c. zoo als Matroos of Soldaat gewend is mee te nemen; de meeste waren van binnen nog droog. Ik plunderden zoveel ik konde, brengende voort een dragt van vier in mijn kasteel; dat nat was droogden ik. Mijn blijdschap kon ik niet uitdrukken, en kan ook niemand weten of denken, als zulk die in de alderuitste armoede geweest zijn. Eenige Kisten was geen of zeer weinig water in gekomen, uit die trok ik voort een hamborg en pluizen aan, meende waarlijk zooo rijk te zijn als een groot Koning; vond ook enige Brood, dat nuttigde met wat Spaansche wijn, 't welk mij weer sterk maakte. Naar 't Strand gaande om meer te halen, zag ik een geheel Achter-Schip aan komen drijven, met nog veel Tonnen, Kisten, Bossen, Stokvis, Planken &c. Nu werd ik verblijd, hoopende dat daar in nog een levend Mensch zou zijn tot mijn gezelschap. Dit dreef zoo ver op strand tot het vast bleef zitten, als ook veele goed, zoo genoemd heb. Het was nu bij uitnemendheid hoog water als dit goed op strand aan kwam; de wind bedaardende, en 't water vallende, zat het Wrak zoo hoog en droog, dat daar niet in kon komen, maar liep daar rondom, roepende en schreeuwende, of daar Volk in was; dog niemand gaf antwoord. Ik het met aandacht rondom besiende, zag dat het geheele Stuurboord aan stukken was, de besaan-roede lag dwars over 't schip, en de besaan-schoot, hing over bakboord, daar het geheele Wrak over helde; ik kreeg het touw vast, en klom tegen 't Wrak op; ik vond niemand, ik zocht onder en boven ik kwam in de Hut, daar zes Kisten, en drie Kelders vond, met een grote Engelse Dog, welke mij ziend kwispelsteerte, en mijn hand lekten; op 't halve dek was een grote Keulse pot met water; aan bakboord onder het halve dek, twee Stukken die uit haar Poorten keken, en een Stuk met zijn broodmand omgevallen, van stuurboord daar tegen aan gerold, de kajuit had vier vensters, de glazen waren weinig beschadigd, de Kapiteins kooy nog geheel in wezen. Ik dit gezien hebbende, wist niet wat te doen; wat geoefend hebbende, haalde al 't loopende wand van de besaan-mast, en hak- Bossen: bijeengebonden partijen. zoo genoemd heb: zoals ik (reeds) genoemd heb. besaan-roede: bezaan heet het achterste gaffelzeil op een driemaster; het wordt gevoerd aan de kruis- of bezaansmast; bezaansroede is de gijp of ra van de bezaan. besaan-schoot: het touw waarmee de bezaan, als men die bijzet, op de nok van de boom wordt uitgehaald, cf. WNT II, 2441-2443. Kelders: een kelder is een kist met 15 vakken waarin vierkante flessen overeind staand bewaard of vervoerd worden, cf. WNT VI, 2089. Op halve dek: halfdek. Stukken: scheepskannonen. Lopard: scheepsaffuit. Loopende wand: het losse touwwerk, in tegenstelling tot het staande want = het vaste touwwerk. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 180 ten de besaans hoofd-touwen boven onder de mars-zaaling af, die buiten boord vallende, raakten bijna de grond; hier kon ik met mijn gemaakte leer gemakkelijk bij. Ik ging weer naar beneden, dan boven, roepende of er geen Menschen waren; doch kwam nog hoorden niemand. Onder 't halve dek verzamelde ik, zoekende, zag ik de Timmermans-kist open, daar in was zaag, hamers, bijlen, beitels, schaaven, boor enz. Ik nam bijl, hamer, breeuwsel enz. weer naar de hut, daar tien koyen in waren, en in de koyen waren nog drie kelders. Ik smeet twee bultzakken, twee dekens, en vier hoofd kussens over boord, om naar mijn Kasteel te brengen, ik opende een Stuurmannenkist, vond daar in twaalf goede hemden, getekend H.G. met drie pakken onderklederen en een Landganger, een Kaas, 155 Tabak, Pijpen, Zee-Atlas enz. Ik smeet de Hemden en Plunjen ook over boord, en daalde langs de besaans hoofd-touwen af, om dat alles te bergen. De grote Engelse Hond, schreeuwde naar me toe, en wilde van boven springen; dit bewoog me weer naar boven te komen; ik bond hem de bek toe, en liet hem met de besaans-schoot naar beneden, daar ik hem volgde; deze Hond was grof en sterk, en ik gebruikte hem tot mijn Lastdrager. Bij hem komende nam ik zoveel als dragen kon naar mijn Kasteel; hier wat rustende, en de Hond wat gekookte Vis gevend, met wat water, bewees mij dat beest hoe langer hoe meerder vrindschap. De avond viel, ik was vermoeid, doch ging met mijn drager (zoo noemde ik mijn hond) naar de rivier, en deed hem drinken; ik had daar een partij gekookte vis, die hij op at. Wij weer na mijn kasteel gaande, en daar komend, sneed hij over een droge stierenhuid een vel over zijn lijf; ik nam twee ongelede manden van anderhalve voet, ook van een voet, die met twee touwen aan een hevende, dit was zijn gereeschap, om te dragen. Ik maakte vuur, kookte en braadde vis, at met mijn drager ons buffet vol, wij sliepen gerust. De morgen met den dag ging ik met drager naar het wrak, zette hem zijn manden en vel af; bovenkomend, sloeg ik de kisten op een rij open, vond kleding, linnen, tabak, koopmanschap, beschuit, kaasen e.d. In een kelder stak een sleutel in, daar ik wel vier meede op maakte, die alle vol brandewijn waren; ik wierp weer linnen, wollen, en wat mij diende over boord, en besteedde die dag, met ons beiden te draagen, wel eetende en wel drinkende. Het wrak lag als schuin op de achterste bil van bakboord, en was beneden nog vol water. Ik bergde alles wat ik kon, niets mishaagde mij, in elk van mijn hutten kwam vrij wat goed. Ik maakten nog twee lange manden voor Draager. De kelders liet ik met de bezaans-schoot af; ik droeg linnen en wollen, en Draager elk reis zes stappen flessen; dus kreeg ik haast de zeven kelders over. De lege kisten kon ik ook als de kelders afleren, maar kon die niet voortkrijgen, tot me inviel dat een zaag had, ik zaagden vier blokken van een gevallen ronde Boom, maakend daar van vier raften, die onder een langwerpig vierkant vast maakend, toen had ik een waagen. Trekgereedschap maakten ik voor Draager, welke de waagen met een kist makkelijk kon trekken als ik wat aanschoof. Dus kreeg ik in weinig tijd veel groote en kleine kisten, enige bossen Stok-vis, met veel erlei goed. Hier na de Kajuit visiteerende, vond ik vier kleine tonnetjes fijne Beschuit, elk tonnetje als een biervaten deel, Kannen, Glaasen, twee Silveren Beekers, Bouteljes met Wijn, Bier, Olie, Azijn, de Kooy met zijn Gordijnen, Stoelen, Banken, Lampen, Kandelaars, een kist met Kaarsen &c. Hier bleef het nog niet bij, wij werden hoe langer hoe rijker, de Konstapels-kamer had ik nog niet gevisiteerd; daar komende, vond zeer veel Kooijen en Kisten, vele Kardelijnen in haar koekers, twee hoorne Lantaarns, en twee kelders met Brandewijn. Ik durst naar beneden in de Kruit-kaamer niet gaan, uit vrees voor 't water. De beide kelders en flessen afgelaten hebbende, bracht ik naar mijn Kasteel. Voorts resolveerde ik om onder in de Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koninkrijk Krinke Kesmes 182 Konstaapel-kaamer een gat te houwen, ten einde het water hem daar door ontlasten zou, en nam een avangaar of grote kruisboor, en boorde daar door; daar geen water uit kwam, dat mij verwonderde; boorde even voor de Kruit-kaamer, daar terstond water kreeg; ik weer in 't Wrak, stak een lantaarne aan, ging doen in de Kruit-kaamer, die ongeschonden, gaaf, en droog bevond, daar braaf Kruit, en ook Kardoes-papier in was. Aan de andere zijde was de Brood-kaamer, zoo droog als kurk; hier vond ik voor mij en de Draager, meer Brood als voor zes jaaren van nooden had. Daarbij veel Leidsche en Soetemelks-kaasen, vieren twintig Kelders, elk met zijn Sleutels, twee toegemaakte Tonnen zonder spontaan gaten, daar Booter in was. Dit bezichtigde hebbende, bracht wat Beschuit en Kaas boven, dat aflaatende, naar mijn Kasteel bracht; en met Draagger wat gegeten hebbende, tijden wij weer naar 't Wrak. Het water zich ontlast hebbende, zag in de veertig ronde Potten, boven met kalk toegemaakt; ik kende die niet, een open doende, was die vol Boom-olie, hier van moesten voort een partij naar mijn Fort; daar had ik nu Brood, Kaas, Olie, Brandewijn, en voorts al wat ik wensen kon. Nu moest ik de Vaten visiteeren die op strand gespoeld waren, ging met mijn boor en eenige stokjes of bosjes daar naar toe. Hier vond ik drie vaten Mom, een vat Azijn, drie vaten Fransche, en drie vaten Rijnsche Wijn; ik dronk eens, en dacht wat me te doen stond. Voortrollen kon ik niet, ik had bij de Olië-potten nog zes kelders Brandewijn gevonden, die weg goot, om dat meer Brandewijn had als begeerde; deze kelders aan de rivier gebracht, en schoon gespoeld hebbende, tapte ik er vier vol Mom, en twee met Fransche Wijn. Ik had ook drie lege flessen in de Hut gevonden, twee vulde ik ook met Fransche Wijn, zodat die liever dronk dan Rijnsche; deze flessen avangaar: ook geschreven avegaar. spontgaaten: spongaten. tijden: begaven (verl. tijd van zw. ww. tijden, cf. p. 173). swikjes: houten pennetjes die boven in de vaten worden geslagen om de lucht daarin te laten komen. Mom: een soort bier, vooral te Brunswijk gebrouwen. hebbende: er staat: bebbende. ankers: houten vaatjes met een inhoud van 1 anker = 1/6 okshoofd = 39 liter. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes 183 voerden wij ook naar mijn wijnhut; een met Wijn azijn vullende, bracht ik in mijn Kasteel, daar ook een kelder Brandewijn weghaalde, en haalden die vol Fransche Wijn. Ik goot zoo veel Brandewijn weg, dat ik een oxhoofd Franse wijn af tapten, dat na de rivier rollende, spoelden dat schoon, leeg dat onder een dichte schaduw van een Boom, daar geen Zon kon bij komen; hier bracht ik een ander vat in over, trekken een Ankerskelder vol tapende, kon Draager die gemakkelijk trekken; dus kreeg ik al de Wijn, Moot, en Asijn over, tot onder de Boomen, daar die nog met Takken wel dekkende. Ik bracht vier kelders Brandewijn weer uit mijn Kasteel in de Brandewijns-hut, al waar nu vier-en-twintig kelders Brandewijn had, op en bij malkander staan. Ik had in de Brood-hut zestien Kisten met Beschuit, en drie vierendeels vaten met fijne Beschuit. Ik had in de Kaas-hut veertien Leidse en zeven-en-twintig oude Soetemelkskaasen. Ik had in de Olie-hut vier-en-veertig ronde potten Olie. Ik had in de Kruit-hut acht-en-dertig Kardoesen in haar kookers, en zestien geleemde Kisten vol gevulde Kardoesen. Ik had daar ook in zestien riemen Kardoes-papier. Ik had in de Bies-hut vele bosjes gedroogde Biesen. Ik had in de Hout-hut, droogde Rijnen, en gekloofd Hout, met nog een grote stapel daarbij. Ik had in de Zout-hut zestien geleemde kisten met Zout, daarbij zestien bosjes Stokvis die weer gedroogd had. Voorts een hut vol Koekjes en Pluimen, en in mijn Kasteel een braaf koos met al wat daarbij hoort, twee kelders Brandewijn, een kelder Rijnen, en een kelder Franse Wijn; een kelder Moot, en een kelder Wijn-azijn: noch een anker Franse wijn, een vierendeels vat met fijne Beschuit, een Kist met Scheepsbeschuit, een kist Kaarsen, een Teekeetel, met een dosijn Kopjes en Schoteltjes, Tee, Koffieboonen, en een rest Zuur, dit alles haalden ik uit de Broodkelder, met drie nieuwe Keetels, Laken en Wolensat, Tabak, Pijpen, en alles. Wijn azijn: “Verzuurde wijn; en voorts, in tegenstelling van bierazijn, edik, die van andere en krachtiger dingen, dan zuur bier, gemaakt wordt” (P. Weiland, Nederduitsch taalkundig woordenboek, Amsterdam 1811). Zaaly: salie, dat is het rondachtige dikke blad van de salieplant, waarvan een aftreksel in melk wordt gemaakt (saliemelk). zat: volop. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koninkrijk Krinke Kesmes Nu had ik een Konings leven, en daarbij ook gezelschap aan mijn Hond. Op een tijd een brave Snaphaan krijgende, (want ik had er nu eens) ging voor plaisir in 't Bosch, om te zien of ik ook een Stier bekomen kon; ongeveer een half uur gewandeld hebbende, zag van verre een uitnemendden grooten Vogel, die op een hoge boom zat; ik bekroop hem zoo na as mogelijk was; staande nu achter een dikke Boom, en mijn roer over een tak leggend, schoot hem recht in de Borst, dat hij dood om laag kwam, hij viel zo zwaar als een groot Schaap. Het was een wonderlijken grooten en schone Vogel, zijn lichaam was zo groot als een Kasuaris, welke ik op Batavia gezien had. Hij was te groot om te dragen, dus haalden ik mijn waagen, en Draager moest in 't span; ik had achter aan de waagen een leuning, als aan een slede gemaakt, om aan te schuiven. Een bijl met wat touw op de waagen gelegd hebbende, toogen wij te veld, en vonden hem; ik legde hem op de waagen, en bracht hem naar 't Kasteel, daar hem met aandacht bezag. Zijn neus was krom als een Arends bek, maar bloed rood; zijn hoofd en borst was goud geel; op zijn hoofd had hij een zeer mooie rode kuif; zijn hals tot aan de rug, was groen en blauw, als zomige Vaderlandse tamme Eenden; zijn rug was zeer zwart; zijn vleugels waren bloed rood, als de beste Papegaai's veeren, en zoo ook zijn staart; zijn beenen waren zeer grof en zwart, daar aan zeer dikke en rode kromme klauwen; zijn vleugels waren bij uitnemendheid groot, de schaften waren meer als twee keer zo dik als Swaanen schaften. Ik sneed hem zijn pooten, vleugels, en hals af, die liet drogen; zijn lichaam afvallend, bevond dat zeer vet en blank; hem opsnijdend, was onbedenkelijk vet van binnen, 't welk niet sterk, maar zeer zoet was. Ik kookte en braadde van hem verscheidene dagen, ik en Draager smulden daar lekkertjes van, tot hij op was. Na eenigen tijd bracht ik de Sloep in de Kom, maakend eenige Riemen van 't waagenschot dat ik uit de Kajuit en uit de Hut brak; want alle kooien in de hut, het beschot en kastjes in de kajuit had ik afgebroken. Nu roeiden ik soms voor plaisir. De onderzoeker, een fluitschot van land, had een kanonskog beneden in de kom gevonden, wel vijftig meter diep. Hij had drie grote hoeken met kettingen, waar men haaien mee vangt, gevonden; hiermee om in de kom vissen, bond een brave staaf aan de lijn tot mijn vlot, met nog een goed stel hout: de hoek met een stuk vlees aan de grond laatende, had voort zoo sterke beet, dat mijn vlotten onder gingen als lood; ik trok mijn lijn, en zachtjes naar land roeijende, daar de sloep vast gelegd hebbende, haalden al zachtjes op, en kreeg het vlot te zien, dat weer om laag getrokken werd, wanneer mijn lijn weer getrokken werd; dit duurde wel bijna vier uur, dat ik nu ophaalde, en dan trok ik, tot de vis vermoeid was, hem aan strand liet leiden. Mijn lijn had ik over een dikke Boomtak, welke boven 't water was, geleid; hierover haalden ik hem op; Zoo haast een zeer groote kop boven zag, die zeer monsterig was, sparde hy zoo een vervaarlijke bek op, dat ik door schrik in mijn hut liep; uitziende, zag hy zagt naar de grond, de lijn zagtjes naar trekken; ik maakten de lijn klaar, en veerden al uit, maakten hem dus moede, en trokken hem weer zachtjes tot dicht aan de strand, tot op twee voet naar boven 't water, daar hem aandachtig bezag. Hy was plat, en wel zoo groot als een zeer groote tafel, geleek wel naar een Rog, was bruin van kleur; ik nam een houwer en sneed de lijn bij de ketting af; dus zetten hy 't weer naar beneden, en kwam nooit weer te voorschijn; ik dacht zeer dikwijls op hem, maar heb nooit voor of na die tijd zoo een monster weer gezien. Nog eens op een tijd op den berg de Uitkijk zijnde, zag vele groote zwarte Vogels in de sleuf of goote, waar door de kom haar in Zee ontlaste; ik laadde straks twee roeren, en derwaarts gaande, schoot in twee schoten, vijf van de gezochte Vogels, zoo dicht lagen zij bij een; en een krijgende, zag ik dat het zwarte Swaanen waren. Heyen: Haaien. Houwer: Houwdegen. Zetten hy 't weer naar beneden: Cf. nog onze zegswoorde: hij zette het op een lopen. Zwarte Swaanen: Cf. hiervoor, p. 107. Honore Naber heeft op grond van deze vermelding en van andere overeenkomstigheden (met name de staak met tinnen schotel) het gedrukte journaal van De Nyptang (Journaal wegens een Voyage) als bron van Krinke Kesmes aangemerkt, zie hiervoor, p. 166. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes In al mijn tijd waren hier zodanige Vogels niet gewest, ik schoot er veel om het vet, en de veeren, waar mee vier zakken vulde. Na eenigen tijd vertrokken ze, en kwamen niet weer. Nu leefden ik en mijn Drukker zo wel begeerdend. Maar de Wereld en al dat daar in en op is, is de verandering onderworpen. Dus een geruime tijd, zeer gerust en vrolijk met mijn Hond levend; weinig meer op 't Vaderland of 't Schip denkende; was ik op een tijd op den Berg de Uitzicht, met een Verrekijker wat rondom ziende, ontdekten ik enige Menschen bij de Staak, dat mij in vreese en hoop bracht, niet wetende of het goed of kwaad, geluk of ongeluk voor mij zoude brengen. Mijn in mijn Kasteel begevende, laadde ik mijn zes roeren, mijn deur en kijkgaaten stoppende, behalve een naar het strand. Drukker bond ik zijn mond, om dat niet te blaffen zou. Uitsiende, zag Mannen, Vrouwen, en Kinderen naar 't Wrak marcheerden, op mijn Kasteel niet eens denkende. Ze bekeken het Wrak, en trokken voort naar de Rivier, daar ze mijn hutten vindende, een vervaarlijk gebaar en gekrijt maakten, dat mij zeer ontstelde en verschrikte. Ze allen konden mij in mijn kasteel niet doen; maar ze waren naar gissing wel honderd Menschen, die mij waarlijk konden uithongeren. Ze haalden hout uit de hout-hut, en maakten vliegens vuur, mijn droog hout moest daar aan geloven, en al mijn vis die ze vonden, pakten ze aan; al haar doen beschouwden ik door een kijkgat, ze zaten in vijf partijen rondom die vuuren, onder haar eten, warmen en tieren, zag (geloof ik) eenen mijn Kasteel, daar op een gerookte maakende' kwamen alle al schreeuwende naar mij toe, elk op het hardste lopend. Toen ze nog aan 't Wrak waren, bad ik God dat Hij mij zou in geven wat mij het best was. De helft dood te schieten was wel kans toe; maar ik had geen water, ze konden mij wel haast uitgehongerd hebben. Ook kon ik niet weten of nog meer Zuidlanders aan kwamen of niet; dit alles maakte mij vol angst en vrees. Indien ik uit kwam, konden ze mij doden, ik wist geen raad. God had mij uit zoo vele gevaren gered, ik bad nu weer van harten; en eindigend, leg ik in Gods naam vuur aan, at mijn buik vol beschuit, dronk een beker wijn toe, gaf Dragger zijn buik vol vis en Scheepsbeschuit. Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Ik schoot een schot boven uit, waarop zij alle op hun gezichten vielen; ik dronk nog een beker wijn, en begaf me met mijn houwen en een geladen roer uit mijn kasteel. Zij lagen aan de zijde van het kasteel in het Bosch nog alle ter aarde, tot ik achter mijn hut komende, haar toespreekt, Mannen wat Land is dit? en wat Volk zijt gij? Zij bleven alle liggen, tot ik een bij de hand op liet liggen, hem tekenend dat de anderen ook zouden opstaan, 't welke deed ik met grote beleeftheid, haar met een uitgestrekte arm om laag wenskende, daarbij mijn hoofd wat omdraaiende, waarop zij alle weer ter aarde vielen, op haar gezichten. Mijn mogelijk voor een van haar Goden aanziende, om dat ik blank was, en gedonderd had. Het Roer in mijn hand hebbende, schoot ik over haar heen los. Zij bleven als honden liggen; mij daar van dienende, haalden voort een ander geladen roer, met een korf vol scheepsbeschuit, en mijn vorige post weer in neemende, schoot ik weer een man op, hem wijs makend dat zij zouden opstaan, zoo als zij deden; en de beschuit haar uitdelende, werden zij vreder, vatende elkaar hand aan hand, en dus om mijn kasteel heen dansende, al zingende, en soms in de handen klappende. Zij waren alle zo naakt als zij geboren waren, en zonder schaamte hun van achteren en voren ontlastende als honden, zelf zonder hun eens om te draaien. Deensen Troep was uit twee geslachten na ik sien kon, zommende zo zwart als pik, met wol op hun hoofden; anderen waren rossen als afgevallen en gedroogde bladeren, en hadden lang haar. De vrouwen hadden zeer dikke buiken, lange toendagen van borsten, zijnde onbeschaamde tevelen. Na dat zij wat gedanst en geschreuild hadden, liepen zij allemaal Boschwaard in. Ik dankte God dat Hij mij van dit periken verlost had. Nu meende ik alle gevaar te boven te zijn, en ging en bezag mijn hutten; bevond dat mijn hout en vis meest voor was, het andere hadden zij niet aangeraakt. Mijn dagt het nu tijd te zijn om mijn Kasteel te voorsien, of zij wel gehaalden: versta: haalde ik. Troep: troep; waarschijnlijk geen drukfout, cf. p. 192, waar dezelfde vorm voorkomt. of: voor het geval dat. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes "167" 168 188 derom kwamen. Twaalf ankers-kelders goot ik de brandewijn uit, de flessen spoelende, en met water vullende, bracht die in mijn Kasteel; dat voorziende met vier kelders meer, vier kelders Franse, en drie kelders Rijnwijn, twee kelders Wijn-azijn. Uit de Brood hut bracht ik over de overige drie vaatjes fijne beschuit, met zestien kisten Scheepsbeschuit, tien Leidse, en twintig Soetemelk kaasen, twintig potten Olijven, dertig flessen vol Boter, nog zestig-en dertig kardoezen met gevulde Kardoenen, voorts Linnen en Wollen zoveel bergen kon, Touwen zadelen, Keetels, Bylen, Schop &c. Mijn Kasteel was een half uur gaans van 't Wrak; ik met mijn waagen daar heen, en haalden nog twaalf fles-kelders, daar de flessen met Brandewijn uit zetten, brak de middelschotjes daar uit, die leedig naar mijn Kasteel brengende, om wat in te bergen. Kisten en kelders stapelden ik op een, tot negen en tien voeten hoog, eerst vulden ik de onderste kist, daar dan een leegde opzettend, vulden die dan ook, en zo vervolgend; mijn leger, kisten en kelders waren mijn trappen, daar de leegde dingen bij opbracht. De kijkgaaten overal vrij latende. Wanneer dit alles dus gevuld was en zo opgestapeld, had ik nog een zeer ruim en groot gemak; want het was acht-en-twaalf voeten recht in 't midden door te meten van de ene wand aan de andere. Lamp-pit en Lonte had ik genoeg, nevens Kaarsen, Lamp en Kandelaars. Nu moest ik me nog van Brandhout en Zout verzorgen, dat ook al haalde. Voorts haalden ik zo veel leegde kisten uit de Konstaapels-kamer als bergen kon; deze bracht met mijn Hond in 't Kasteel, die vullend met Touw, Beschuit, en voorts daar ik zin in had; bergde ook mijn overige Kaas en Olijf, had nu een voornemen van mijn kasteel te verweeren, als er geen gewapende kwamen. Mijn meining was, dat wel voor zes jaar versien was. Op een tijd het Wrak met aandacht visiteerende, vond nog twee vaaten met gevulde Hand-granaaten, met pijpen daar in, daar anderhalf honderd van over haalden, en ziende weer de "Botertonnen", vulden ik daar van nog drie Brandewijns ankers. Volop. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtige Koningrijk Krinke Kesmes. En nu kon ik niet meer bergen, maar was van alles klaar en voorgesien. God biddende, dat mij wilde bewaaren en helpen; levensweer gerust en wel. Twee tuinen begon ik aan te leggen, van acht voeten hoog, en achtien lang, aan elke zijde van de deur, recht uitgaande, om niet overvallen te worden, deze gang sloot ik met een deur. Ook en durste ik nooit zo verre als voor deze van huis gaan, altijd het bosch of de rivier eerst bespijkend, dan op de uitkijk ziend met mijn verrekijker. Na verloop van tijd was het volle Maan; als ik voor mijn deur zat en rookten, hoorden ik boschwaard in, een yselijk geroep en geschreeuw, dat mij niet weinig verschrokken! het kwam hoe langer hoe naderder; ik sloot mijn poort en deur zo vast ik kon; biddende God om hulp. Het gedruis ging naar de rivier, daar het bleef. Dag wordende, zag ik aan de rivier naar gissing, wel duizend mensen, voerend eenige houten spijzen, andere groote knodsen, daar zij mijn hutten meedoen 71 verbraakten en dan verbranden; waar aan ik merkten dat het Oorlog was. Mijn Bassiens en Roers geladen hebbende, bereidde ik mij tot vechten. Door mijn verrekijker kon ik zien, dat eenige hun aangesicht met een geelachtige verf geheel geverfd hadden; andere hadden ringen om de ogen, en een streep over het voorhoofd en neus; de meeste waren gants niet geverfd. 