title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: Dat de opgave van v.d.W. fout is blijkt o.a. uit Pel. Abd. 1^ dr.pag. 20 de transscr. en Sj. Madli. Zie ook soesoen en tonggoh ^yk43 tßmboe-tömboe, = t^boe- ieboe, zie teboe, yK4^ toemboe, I. bultje, puistje, pok? Zie katoemboehan bij toemboeh; mMoemboe^ onder ieta omhoog ste- ken, bultje vormen. zooals b.v. een knikker onder een tafelkleed, v.d.W. II. = teioemboe, Jav. == Mndaga, ^^*£ timbau; m^nimbau, verhoo- gen of verlengen door aanvoeging van planken of door aanzetting van een stuk, b.v. een vaartuig, kist, tafel enz, badjoe b^rantai b^rtimbau-timbaukan d^ngan ^mas^ een malieenkolder ver- lengd met een gouden aanzetsel, LP. jjA#5^MJ tömbosa, verb. Perz.kleine, driehoekige pastij ; tjintjin t^bosa^ vingerring met een kastje om er iets in te doen, evenals in een pastij. ywyAut^^ tömboesoe, zie tembesoe, «.^•.A^J tömbokor, zie hokor, ^^yX4,'S töinbokan, zje MmhoL •5"«A4J> tömboeko^, kussens aan een mast, die met de steng en die kus- sens uit ^en stuk gekapt zijn, v.d.W. i^yj^ tömbolok, krop van een vogel, maag of pens van eendier; grof gesproken ook de maag van den mensch, b.v. asal Mrisi tembolok, s^- nang hati^ als men de krop maar ge- vuld heeft, dan is men tevreden, Mal, Sam. II : 227. -iy«^*tÖlllb061li, denageboorte, moederkoek, placenta. ^^yj^ tamboehan, zie tahoeh, lu^'tambali, bij voegsel, toevoeg- sel; öer^am&aÄ, vermeerderen, toene- men; Mrtamhah'tamha\ steeds ver- meerderen; daarenboven, wat meer is, hoeveel te meer, zooveel temeer; m^nambahkan, iets bij iets voegen om het te vermeerderen; mPnambahi^iets vermeerderen met iets; tambahan poela, daar komfc nog bij, wat meer is; tambahan^ wat bijgevoQgd isofmoet worden, toevoegsel; hoeroef tamba- han en hoeroef datang, affixen, voor-, achter- en invoegsels; tambahta''da- pat, dat moest er nog bijkomen, dat ik het nietkreeg; tambah-m^nambah, vermenigvuldigen , multipliceeren. Mßn. tambah ajar^ tambah sagoe, fig. worden de eischen grooter, dan moet het benoodigde ook meer worden; penambah^ dat wat doet vermeerde- ren, wat tot vermeerdering strekt; penambah modal, wat faet kapitaal doet vermeerderen. S^ 293 2U4.5 tamboh, zie taboh. au^' t06l]iboell,groeien, wassen, opkomen, uitkomen, uitspruiten, ont- staan, gegroeid, opgekomen; toetn- boeh pikiran, op de gedachte komen; hoetang toemboeh, schuld die steeds aangroeit; toemboeh gadoeh-gadoeh dalam vegari, er ontstaan onlusten in het rijk; kapala jang tiada toem- boeh ramboet, een hoofd, waarop geen haar groeit, M. toemboeh bela^ ont- staan rampen; toemboehan dagmg, de korreling (granulatie) eener wqnde, M.; toemboeh'toemboehan, planten in het algemeen, al wat groeit of wast of opkomt; kaioemboehan^ de kinder- pokken, hoewel dit woord in het zui- ver Mal. zoowel als in het Mön. met h voorkomt, houd ik het er toch voor, dat toemboe I het grondw. is, zie ald.; katoemboehan boengkoes, pokken, die niet willen uitkomen; k. djintan^ een kleine soort daar van zoo groot als komijnzaad; k. k^toetnbar, een groo- ter soort, zoo groot als korianderzaad; en k, djagoeng^ zoo groot als mai'skor- rels; Ä:. mendjagoeng, i^okken diezwel- len, letterl. mai'skorrels vormen; k. lakoem, de zwarte pokken, dielevens- gevaarlijk zijn; k, kh'tas djaioh ka- ajar, pokken die het geheele lichaam bedekken; mManam katoemboehan, inenten, zie ook tjatjar, au^S timboeh, beer, hoofd, wal. Zie temboh ^^3 tambi, Tarn, jongere broe- der,"titel waarmede men Klinganee- zen aanspreekt, die niet bijzdnder oud zijn. 294 S^ ^A^jVtfembÖ, Jav. de toekomst. '^yf^ tömberang, het staande want op een vaartuig; t. hUakang of t, boerüan, achterwant; t haloewan^ voorwant; menemberang hoeritan^ in de, door het achterwant en den mast aangewezen, richting inkomen van den wind; m, haloewan^ in de, door het voorwant en den mast aange- wezen, richting, dus kraanbalksge- wijze, inkomen van id. c^AA43 tfembereng, stukje, seg- ment van iets, beetje, brok; t, tadjam^ sector, geom.; L pandjang^ gordel, Zone, zie djoreng^ heras saringgit, tiada penoeh sapoetangan, sirih dan hokor dan lada tjina diMlah tiga^ sat^mhereng sapoeloeh keping pUis, H. R.; voor een doUar heeft men nog geen zakdoek gevuld met rijst; betel, limoen en spaansche peper, in drieen gedeeld, kosten tien pitis een seg- mentje. ^AA^j tömlberak, e. s. v. boom, diegom levert evenalsde^^^aÄ-p^r^Ja. f^yUL^ tömberek, = tembekar, porselein,verglaasdaardewerk,scherf daarvan of van glas; L b^toely echt porselein;tw^w^mJ6r^/:,porselein wor- den, cristalliseeren, v. d. W. «A-A1.4.J tßmbiang, e. s. v. piek, V. d. W. JCaa^j tömbekar, verglaasd aar- dewerk, porselein, potscherf ; m^nem- bekar, zieh als e. potscherf voordoen; tn^ngkak m^nembekar, e. gezwel, dat de hoedanigheid van een scherf ver- toont, zie tembereL AA4J» tömbikai^ watermeloen, 00k" t^mikai, m^ndikai, k^m^ndikai en m^ndUikai, iLiA^i tömWlang, een schop of spade, M. en R. v. Eys.; sap^rti p^ng- gali perMjang, Abd. sehr. wrdb. Mön. id. ^3JLaa4.j tömbeloek, e.s.v. eet- baren paalworm, grooter dan de ka- pang, Mßn. een torretje, dat veel in de manggavruchten voorkomt. ^JlxA43 tßmbeloe, verb. van het Boeg. taoe belo, Beloneesche zeeroo- vers, zeeroovers in het algemeen, 00k vagebond, v. d. Tk. ow^i* tammat^ Arab. geeindigd, uit, einde, slot, van e. geschrift, zijne Studie volbracht hebben, inz. van den Koran; doewa kali tammat, tweemaal den Koran of een and. boek door ge- weest zijn; iammat alkaldm, eindo van het woord, wordt geplaatst aan het slot van goschriften; m^ntam- matkan, er een einde of slot aan maken. ^'ou^.j t^mot-tömot, talmend, dralend, v. d. W. yc^j tfemötoe, e. s. v. boom, die duurzaam timmerhout levert; f. 2?as«V, een varieteit daarvan. Jux4.i' tamtsll, Arab. gelijkenis; m^ntamtsükanj vergelijken. Soms ge- bruikt = sap^rti, zooals 0. a. Niem. bl. le St. pag. 266. Ju^c^j tamdjid, Arab. verheer- lijking. y^ tamar, Arab.rijpe,gedroogde dadel; tamar hindi, indische dadel, tamarinde. Zie roefab en asam» ^ij**-^*^ 295 \^^ju^ tömas-tömas, e.s. v. orakel door middel van twee stukken kur- kuma; men^mas-n^maSj aan de uit- spraak van dit orakel onderwerpen. Zie de beschr. bij v. d. W. MÜU2 toemönggoeng, titel van den tweeden der drie voornaamste Staatsdienaren in een Mal. staat, inz. belast met de politie en justitie, af- geleid van tanggoeng^ gölijk blijkt uit het MÖn. ioemanggoeng. v^ft^J tampa, opvatting, beschou- wing, verdenking; m^naroh tampa, een opvatting van iem. hebben, een meening koesteren; sa?aÄ ^am^a, ver- keerde opvatting, verdenking; tampa hati, gevoelen, meening, b.v. tampa hatinja makin hertamhah, hij werd hoe langer zoo meer in zijn gevoelen versterkt, Sj. Sult. Jahja; tampa rasa^ gevoel van ontzag of eerbied voor iemand, b.v. dan tiada tam^pa rasanja lagt akan toewanhamba^h^ heeft voor u geen ontzag meer, H. Gr.; tiada tampa rasa eng kau akan dakoe, je hebt voor mij geen ontzag meer, H. Groel, 21, zie ook tampan en masoeL v«A«J tömpa, gesmeed, smeedsel; parang jang heharoe ditempa^ e. pas gesmeed hakmes; t, malaka^ v. Ma- lakka's smeedsel; menempa, smeden, hameren, beeldhouwen; jang m^n^- rima t^mpa, wat zieh laat hameren of smeden, wat smeedbaar is; t^m- pawan, beter thnpaän^ gesmeed, ge- slagen werk; pen^mpa^ smid, beeld- houwer. **.A4J timpa; menimpa, neerval- len op iets; ditimpa, getrojffen wor- den, op zieh krijgen iets dat valt; ditimpa olih goenoeng^ onder e. borg bedolven worden; ditimpa daulat marhoemj door den vloek der voor- ouders getroffen worden, waarin daulat verkeerd voor taulat gebr. is, zie ald.; ditimpa mara, door onheil getroffen; m^nimpakan, iets op iem. of iets doen neerstorten, K. Chaib.; timpa matahari^ zonnesteek; timpa- m^nimpa, op elkander gevallen, elk. drukken; kalau langit Mndak m^- nimpa boemi, bolihkah ditahankan dengan t^loendjoek, als de hemel op de aarde wil vallen, kan hij dan met de wijsvinger tegengehouden wor- den? Sprw. JLajJ tömpala, huppelen, sprin- gen, zooals b.v.bokken; ikan t^mpala^ kleine vischjes, die men in een glas met water doet, om ze daarin te zien springen en huppelen. (jwtLft^^ tßmpaöes, I. e.s.v. mus- kusdier, ook de daarvan verkregen muskus. IL = paöes^ zie ald. jj«La-^J> tßmpawan, gesmeed, smeedsel; ^mas t^mpawan, gesmeed goud; tempawan Malaka, van Malak- ka's smeedsel, zie t^mpa. (^jIa^J) tßmpajak, de larve van bij, wesp of mier. ^^jLap tßmpajan, e. s.v. groot, aarden watervafc met dikken buik en nauwen hals; ook gebruikt tot be- waring v. droge zaken, zooals suiker, rijst en dergelijke; t. tapak gadjah, een soort daarvan die overal even wijd is; t. t^lor boewaja, een andere 296 ^^^ soort; hoetvah t^mpajaUy e*s.v. vrucht, welks pit een bedwelmeade kracht heeft &)La>j tömpajang, = t^mpajan; iie äld.; hoetvah t^mpajan ff ^die vrucht^ b.v. saperti boewah tMpajang, dima^ kan, mabok, dihoewang^ sajang, alö de ttopaj an g- vrucht, gegeten, be- dwelfflt zij en haar weg te werpen vindt men Jammer. Spfw. v:>iL^ tämpat^ plaats ; de pcrsoon bij wien of tot wien; gelegenheid voor ietSj waar,waariii; t^mpat kadia^ man eü /. kadoedoekan^ verblijfplaats, woonplaats, H. Abd. p. 16; if. hitjara^ rechterstoel, presidentszetel, H. Abd» 281 ; m^mheri tempat, verblijf geven ; m^mhoewai t^thpai, iioh ergens met der woon neet^ötten, e^ een verblijf-^ plaats van maken; t, toempah darah, geboorteplaats, de plaats, waar men het eerste levenslicht aanschouwde^ H. Abd. p. 12, r. 7; t nasi goelai, de ßersoon bij wien meü den kost Vindt; tempat m^naroh soeka dan sjoegroel, de persoon, aan Wien men zyne vreug- de en zorgen toevettrouwt ; orang ijina t^mpnt koeb^i Mfas ini^ de chi* nee^^ bij wien ik deze rijst heb ge^ kocht; t, b^rtanjä) vraagbaak, de petsöon, bij wiöä ttöä liavritäg doet; Umpatan^ plaatselijkj tegenover ial*- gemeen. y^:Ji4^ toeuipat, Vfersldpt vÄö iets, dät hol is^ öpgepropt vol ran eeö b^- «lolefi i*üiäite. NB. diö rniitote behööft iiiet altijd mn bösiöt^a te zijä, b*V. foempätläh reepa lixöet Hob öUh ku*- bünjükdfi p^Mhoe; het töörkolöeä döi* zee was als propTOl door de menigte vaartuigen, Sadj. Mal. 55; segalä loeroeng pon toempatlah^ en alle stra^ ten waren propvol, I. P*; menoempaU kan, versteppen, volproppen, dicht- stoppen; m^noempai saloeran ajaVj een water*afvoerkanaal stoppen; w. djalariy e. weg afsluiten; toempatlak p^rigi itoe^ die put was verstopt; moeloetnjd t^rtoempat, den mond ge- stopt; roemah tertoempat dhigan ma* noesia^ een huis öpgepropt vol met menschen; hoeloeh toempat, een bam- boe die niet hol is, lett. die verstopt is, == boeloeh pedjaL yAk^S tampar, slag met de vläkke hand,klap; tampar ^aw^an, hatidslag; h^rtampar tangan^in dehanden klap- pen j bij handslag; tampar hantoe, e. s.Vi geneesmiddel uit het plantenrijk, öok e s. Vi ziekte op de oogeö; wte- nampavy met de vlakke band slaan; m. beri petjah, iets stuk slaaü.Boeng. Ramp. pk 51; m. pipi, een kinüebak- felag geven; m* r^bana^ de handtrom tokkelen,; m^nampar-nampar dada^ zieh op de borst slaan, b.v» van droef* heid of ohtsteltenis, lud« Poet* 5 tarn- paran^ het slaan met de vlakke hftiid, 00k de plaats öf datgene, wat niet de vlakke händ ^slägeö Wördt, b.v* toefoetany boekannjä taMparan, het 'was äfsttoopen, geeHszinii afslaati (tan dB ta^ijiggeti)i;iamparan fijttmokj dö plaatÄ üraftr toeö de muggen dood- släat, d.i. het icbouderbläd; kälnu Mna tampar^ biar d^ngan tdfhfavt jatüif päkai tjintjin; Ättteti k^^ ten- däng^ biü^ i^n^m k^ki jmg pakai kasoet^ krijgt men een klap, laat het zijs met een band, waaraan een ring is; krijgt men een schop, laat het wezen van een voet met een schoen, Sprw* Een dergel. sprw. zie bij sa- h^rang; zie ook thnpiling* ly^yA^j tömpöras, I. op verscbil- lendeplaatsen uitgestort en verspreid, b.v. rijst uit een lekken zak^ water uit een lek vat of uit een gieter enz. ook van menscbeü gebruiki, b.v. maka samoewanjapon Mri^mp^rasan- Iah, en allen nu werden verstrooid, nam. van een verslagen leger. II. e.s.v* soetwatervisch, zie tje* retjeki, ^yk^j tÖmpörau; MrtMp^rau, antwoorden met verwijt op verwijt. lytJi^ tampas^ glad afgekapt; m^nampas, glad af kappen, b.v. een heg door al de uitstekende punten weg te kappen, een kokosnoot om er een gat in te maken, behakken van een balk inet een bijl. ^jnjLfi* toempas, verdelgd, uitge- roeid; menoempas, verdelgen, iiit- roeien. yMA4J tlnipas, afgeloopen, effen van het water; soeroet timpas, vol- komen eb, geheel laag water, ook drooggeloopen van een ri vierof kreek. ^mA^J timpoes^ naar onder spita toeloopend of dunner werdend, zoo- als b.v. een drinkglas, kastpoot, soheepsromp enz. k'i^ tampang^ I. plat vlak, zoo- als bij dooröögding verkregen wördt, plätte, Vierkante koek, b.v. van g^tüh P^Hjüi, ook e.Ä.v. tinneii «rnnt = 4äp 297 Vi 0 dollar ; een koek tin van V2 tot 2 kati gewicht ; een koek was ; tampang timah, ook de ronde honten küssen» aan den top van den mast van een pendjadjapj waarop het want rust, in de plaats van de toepai-toepaiy welke alleen door den Yorst en de vier voornaamste hoofden mögen ge- voerd worden; menampang, doorsBij- den, b.v. een brood, blök tin en derg.; p^nampang, doorsnede, vlakke zijde van iets, b.v. van een huis, dobbel- steen, vesting enz. II. e.s.v. boom, die goed hout le* vert. iA^tampoeug, I. M^n. tampoeriy aangezet stuk of lap; menampoeng^ aan elkaar zetten, läppen, b.v. soedah hanjak kojak kam itoe, tampoenglahy dat kleed is erg gescheurd, lap het; tampoeng hart, naam eener zeer ver- giftige slang, behoorende tot de t^- doeng -Boorten , zwart, met rooden staart en kam. II. opvangen van het palmsap in een bamboezen koker bij hetaftappen van den boom; bagai m^nampoeng ajar dalam litnas pesoek, als water opvangen in een lek bakje. Sprw. 't eene oor in, 't andere uit, v.d.T. Ook water, dat geschonken wordt, in den mond opvangen. M. en R. v. Eys. iifi^ toempang; m^noempang y mededoen, medegaan in een voer- of vaartuig,bijwonen,medeplichtigzijn, meteen of tevens i^ts doen, meevaren, logeeren, er toe behooren of .bijge* voegd zijn, van een deel van iets, dat uit meer deelen bestaat; mtnoempang^ 298 /tA«J kan^ doen meevaren, bij wonen, op iets zetten, leggen of laden, tijdelijk plaat- sen ofterbe waring geven, aaniemand meegeven; m. soerat^ een brief mee- geven of insluiten bij ; m, tangan^ de band of banden opleggen, b.v. op den kop van een slacbtoffer, of op het hoofd om te zegenen; foempangan, tijdelijk verblijf, logies , passage; oewang toempangan^ vracht, passage- geld; roemah itoe ditoempangnja, bij ging in dat buis logeeren ; ^*an^ me- noempangp^kerdjaänjmede^\\6htige. NB. m^noempang^TQgQQvt meestalbet Voorz. dalam, b.v. menoempang da- lam kapaly meevaren met een scbip. ^^ toempoeng, e. s. v. lagen boom met sterk hout. j^A^i tlmpang^ mank, kreupel, als blijvend gebrek, terwijl ^m^^'aw^ slecbts tijdelijk is, b.v. hoekannja Um- pangj pintjang sadja; in^nimpang, hinken, mankgaan; timpang kakiy ongelijk van de beenen en daardoor mankgaan; ook fig. b.v. bertimpa' nganlah roepanja laki-laki dengan p^r^mpoewan itoe, die man en vrouw gaan samen mank, d.i. passen niet bij elkaar, naar het schijnt, Abd. seh. wrdb. Ook gebruikt van oude raeu- bels en van de tong in eene balans, doorslaan, overhellen. Zie ook pin- tjang. Ma4J> tempoeng, I. m^nempoeng, horizontaal naar iets werpen, zooals bij een opgezet spei, werpen naar een doel en vandaar ook : zieh van alles meester maken, alles opkoopen. \3J^ II. m^nempoeng, dwars afzetten, b.v. een sloep, hetzij met eön boom of sloephaak, hetzij met den voet. K_ftft^5 tömpap^ de breedte van de band; jäng sat^mpap, de naaste fa- miliebetrekking; ook het vrouwelijke schaamdeel, v.d.Tn.; men^mpap^ de vlakke band op iets leggen ; men^m- papi, met de breedte der band afme- ten, v.d.Tn., zie ook telempap. /oA^J tampak, te zien zijn, zicht- baar zijn, gezien kunnen worden, er uitzien als; antara tampak dengan tidak, tusschen zichtbaar en niet zichtbaar, half zichtbaar; hilang- hilang tampak^ telkens verdwijnen en weer zichtbaar worden ; tampak- tampak apoeng, heel in de verte eventjes zichtbaar worden; nampak, zien kunnen, van de oogen; menam- pakkan, laten blijken, vertoonen, la- ten zien, b.v. gentar didalam hatinja tiada ditampakkannja^ zijne gemoeds- beweging liet bij niet blijken, ß, Chaib.'^m^nampakkandirinjakapada, zieh vertoonen aan, van een persoon, S. Dz.; menampakkan moeka, zijn ge- laat vertoonen, zieh eens bij iera. laten zien, hem een bezoek brengen, Mal. Sam. 1 : 187; matakoe tiada nam- pakj mijne oogen kunnen niet zien ; pajoeng poetih itoe tampakdari djaoeh, de witte zonneschermen zijn van verre zichtbaar, S. M. ^ai^J taiupok, deksel, bedek- king, b.v, tampak g^rai dan p^tarana^ de bedekking aan de zijden van die zetels; t. hantal s^raga dan tilam^ versierde bedekselen aan de zijden sS^ Ji^i 299 T, staatsiekussens en matrassen. Ook het dekseltje, waarmede de schelp van sommige horenschelpdieren ge- sloten is, de stoel of schulp, waarop de vrucht aan den steel zit, körte steel, die aan sommige aarden potten en pannen gebakken is, ook het bol- letje, waarin de franje v. e. kwast of de vederen van een pluim zijn vast- gehecht; t didong^ zangerige toe- spraak tot inleiding v. de didong, zie ald.; tampok laboe, lesbische liefde; bertampok lahoe^ die bedrijven, v. d. W. ; hoeroeng tampok laboe, e. s. v, kleinen vogel, gelijkende op depipit, 0. en S.; tampok soesoe, de kring om de borsttepels. (^JJL^J tampik, Jav. menampik^ wraken, van de band wijzen, niet wil- len aannemen, versmaden. vXaiJ tömpikjhevig geschreeuw, gejuich; bertempik, juichen, schreeu- wen; tempik soerak^ algemeen ge- juich, krijgsgeschrei. (ji^j toempoek,hoopje,groepje, plukje, troep, ook piek van een an- dere kleur ; bertoempoehtoempoek^ aan groepjes, troepjes, plukjes, en bont- gevlekt, C. en S., ook aan kavelin- gen, H. Abd. 118; menoempoekkan^ ophoopen, opstapelen; katoempoekan, i^eeBtsilkatoemboekan,zieh^toemboek, ^^^gA«i tompik, e.s.v. dikke koek van sage, die zonder olie of vet in «en pan gebakken wordt. J^ tt.,4J) tampal, opgezette lap, pleister; m^nampal, läppen, pleiste- ren, verstellen; (M^n. menampalkan karslk kaboeloeh, grof zand op bamboe läppen, Sprw. voor: 't is boter aan de galg gesmeerd); kam satampal, een lap gaed om ergens op te zetten; daoen tampal b^si, e.s.v. geneeskrach- tige bladeren; tampal minjak pekaty kleefpleister. JlsUJ tampoel, een kleur v. hon- den, geheel geel of bruin, C. en S. JkA4.j tampil, naar voren treden, zooals b. V. een getuige, redenaar, priester enz. meestal tampil kahadU' pan, Ook = tampak, b. v. maka ma- rahnja tampil kapada moekanja^ en zijn toorn werd zichtbaar op zijn ge- laat, S. Dz.; menampükan^ voorbren- gen van e. rijbeest, b.v. maka gadjah kanatkan pon ditampilkan oranglah, maka baginda pon natk gadjah, en de olifant, het rijbeest, bracht men voor en de Vorst besteeg den olifant, Mes. Kag.; akan bapa'nja tampil mendjadi walinja, haar vader trad naar voren als haar voogd, B.K.; maka tampillah isteri raden Ärija mentjoetjoer ajar- mawar kapada poetera kadoewa itoe, de echtgenoote v. raden A. trad naar voren om rozewater te störten op de beide Yorstentelgen, Mes. Kag. J^AtJ toempoelj bot, stomp, van snijdende werktuigen; m^noempoeU kan, afstompen. JJL#J tempel, opgeplakt, aange- kleefd, aanhangen van een geur of stank; m^wemjoßZ, aanklevend; daging m^nempelj moesjes, kleine uitwas op de huid, wrat, verre bloedverwanten; toelang m^nempel, stuk been dat los in het vleesch zit, zooals men, naar beweerd wordt, dikwerf in tijgers 300 {S^^ aantreft ; b^rtempel = Mrdamping^ beiendend ; m^nempelkan, opplakken, aanplakken, doen kleven, Bioemi. Zed.verh.; maka tempeliah boesoeknja maka Zoehir pon moentahlah^ die stank kleefde hem aan, zoodat Z. begon te braken, R. Ch. ^jJLa^* tömp^lak, bestraflSng op den man af, zöo dat geen ontkennen meer mogelijk is, oyertuiging van verkeerdheid; m^n^mpUak^ aldus be- straffen, 0 vertuigen v. verkeerdheid ; k^na temp^lak^ overtuigd, bestraft zijn of worden. "Wellicht van fampak, dui- delijk zichtbaar. ^^^JLa^* templek^ Jav. = tempel, zie ald. ^iL»J tampan, zieh goed voor- doen, geschikt, passend, fraai van gestalte, flinke houding, ferm voor- komen, b.v. van militairen, welge- maakt, weigern aaktheid, flinkheid; tampan Mnar roemah itoe, dat huis ziet er zeer goed of flink uit; d^ngan tampannja^ geschikt, passend, Hik. Abd. 117; fampannja hoekan barang- barang, haar voorkomen was niet alledaagsch, was bijzonder flink, H. Abd. p. 60. Wellicht ontstaan uit tampa-attj zie tampa en tampak; kadoedoekannja poelau itoe t^rlaloe tampatty de ligging van dat eiland was zeer geschikt. Zie t^tampan, ^^.i^J tömpan, slagboom, bar- riire, Sw. ^Ä*J? tampin, peperhuis, van sagobladeren gedraaid, om er sago in t© doon; ^^0^ iampin^ parel-sago, lett. zakjes-sago; sirih satampin^ een samengevouwen betelpruim, geheel gereed om in den raond gestoken te worden, Bata v. ; w^nam/;«n, zulk een pruim klaarmaken, d. B. In de Oend. pjambi is bMampin^ deponeeren,b.v. van gerechtskosten of een onderpand. ^A#J tampoe, de breedte van de band als lengtemaat. Päd. bovenl. yL.4^3 toempoe, steun aan het einde van iels, waarop of waartegen het steunt; b^rtoempoe^ met den voet op of tegen iets steunen, den voet op iets zetten; bij weddingschappen: evenveel gezet hebben. Ook m^noem- poe, b.v. hodoh M^nangkabau, jang tiada p^rnah menoempoe laoet, onwe- tend is dieMÖnaiigkabauwer,die nooit e. voet op zee gezet heeft. Mal. Sam. 1:213; ook op iets drukken, Sadj. Mal. pag. 85; bertoempoe-toempoeany drukken tegen iets van weerskanten, b^rtoempoe-toempoean kaki, van twee of meer personen met de voeten tegen elkander steunen; toempoewanySteun- punt voor den voet of voor het een of ander uiteinde, voeteneinde van e. bed; toempoewan gUombangy golf- breker, zeehoofd; toempoewan haroeSj iets waar de branding tegenaan slaat, ook fig. van iemand, die er van allen längs krijgt; toempoewan ora w^,plaat8 waarheen z. veel volks begeeft, van algemeene bgeenkomst; mati ditoem- poewan, aan het voeteneinde van het bed, d. i. bij de gebeerte, gestorven zijn ; p^noempoey voorwerp waartegen m«n steunt; p^noempoe kakiy voeten- bankje; s^toempoe, iets, waarop men tot steun den voet zet, steun punt y^' hJL^ 301 Toor het doen van een sprong; toem- poe-toempoewan^ grens, Max. yA4,'S tempo, Port, tijd, vervaltijd, termijn, ten tijde. \yA^'J tömpoewa, de wevervogel^ e. ß. V. kleinen vogel, die een zeer kunstig nest bouwt; ikan tempoewa^ e. s. V. visch, Abd. seh. wrdb. ju*s«AiJ> tßmpoeras, z. t^mp^ras, ß)y^4,3 tömpoeroeng, van po- rong^ ook temporong en t^mporok, de helft van een kokosdop; t djantan, de bovenste, t. betina, de onderste helft, die met den steel aan den boom verbünden is en waarin de aanstaande kiemgaten voorkomen. Deze kan niet voor nap gebruikt worden ; t, kapala, = hatok kapala, hoofdschedel; t loe- ^oe^ydeknieschijf; djerat tempoeroeng ^ de halve dop v. e. kokosnoot, rondora voorzien van strikken,die allen naar binnen slaan, gebruikt om kippen te vangen; boewah t^mpoeroeng ^ de advocaat-vrucht. lJf\««ft4J) tömporok, segment van een kokosdop, zie porok. Jyk^ tÜm'poeloeY^Mmpoeloer, zie ald. äJ^j> tömpolong, apuwbakje, = k^toVy zie aldaar en t^mpoeroeng, ^y^ tÖmpoeling, e. s. v. har- poen met ijzeren punt en weerhaak, houten speer met ijzeren punt, enter- haak, zie serampang. i^yA^j tömponek, e.s.v. boom, welks vrucht in gedaante en smaak gelijkt op de nangka^ doch kleiner is dan deze. \SyA^^S tömpoewi, e. s. v. boom met zure, roode, eetbare vruohten; Beerten zijn : t, boenga en t. batang. i^^L^ tömpoejoeng, e. s. v. plant, veel gelijkende op onze paar- debloem, die als geneesmiddel ge- bruikt wordt. (^^•.Ä^i tömpojak, e. s. v. ver- zuurde brij van gezouten en gegiste (^oenaw-vrucht, 2;a^' tampall^ Jav. een ronde, platte wan van gevlochten bamboe. ÄÄ^j tßmpah, vast aangenomen, geengageerd, b.v. van eene accou- cheuse, of van iem. ten dans; voor- schot, handgeld; men^mpah, aanne- men, engageeren voor iets, handgeld ge ven, bij voorbaat koopen, voorschot geven op iets. Jav. pandßr^ id. ÄA^S tßmpoeh, I. m^nhnpoeh^ op iets aan Valien, aanstormen, zooals een leger op een vijandelijk leger, of op eene vesting of versterking; beuken van wind of gel ven op iets. II. m^nempoehj bedorven goed te- ruggeven met eisch tot schadever- goeding; kaUmpoehan^ het goed dat men bedorven heeft teruggekregen met den eisch tot schadevergoeding; bedorven goed, waarvoor schadever- goeding geeischt wordt, ÄA4.3* toempah, störten, nitstor- ten, van het vocht, enz.; Urtoempah^ gestört, uitgestort, vergüten; toem- pah roewah^ in menigte overal uit- gestort; t^mpat toempah darah, zie t^mpat; m^noempahkan, störten, uit- storten, van den persoon, plengen, vergieten ; fn^noempahi, bestorten, op 302 iets störten; katoempahan, bestort, overstort. &A4J timpoeh, met de beide bee- nen naar rechts onder het lichaam zitten, terwijl men op de linkerhand rust, de fatsoenlijke wijze van zitten voor vrouwen, b.v. maka dajang- dajang ka-^mpai sigeralah datang Mrtimpoeh rapat^ en de vier hofjuf- fers kwamen spoedig en zetten zieh aldus dicht bij elkander, B. S. Um- poeh katak^ gehurkt zitten als een kikvorsch. A^ tampai, Hik. R. Pasai 104 = tapai II, zie ald. ^c^ tlmpö, Jav. koekjes van ge- giste boontjes, die men in een pan jnet vet bakt. ^^* tampi ; m^nampi, rijst wan- nen "door haar telkens op te gooien en weer op te van gen op de wan; snel op- en neergaan van de borst. (jjJuLÄ^j) tömpedak, Jav. ver- trapte schurk, gemeene schoft, van het Jav. idak; ngidak, vertrappen met voet of poot, b.v. tempedak poetjat tjandal ini pergi m^maling poela, deze bleeke, gebrekkige schurk gaat nu 00k al Stelen, Pr. Dj. «pAA^J tömpiar; Mrt^mpiar^ uit elkander stuiven, zooals b.v. een troep kuikens. ^jHj^i^'S tßmpiris, oorworm. L. jjAfcAAii* tömpias, instuiven van den regen, het schuim der golven enz. t^mpias hoedjan masoek, het re- gent in; h^rt^mpias^ als stof opstui- ven, van eenig vocht; hari tMpias, weder van stuivenden regen, van regen en wind, onstuimig, buiig. äJUä4j tömpiling, 00k t^mpe- leng, oorveeg, klap om de ooren; m^- n^mpiling^ een oorveeg geven. ^j*jUä4J> tömpinis, I. e.s.v.boom met goed, hard, roodgekleurd tim- merhout. II. e.s.v. eetbaren zoutwatervisch. ^^^ täman^op Java tarnen, mak- ker, kameraad, gezel, bediende; 00k gebruikt als pers. Yrn w. 1 e pers. als de Rijksbestierder nederbuigend spreekt totjongeren in jaren; ieman didjalan, reismakker; men^manij als kameraad helpen, Pr. Dj., als makker vergezel- len, H.B.; petemanan^ degezamenlijke kameraden, karaeraadschap, L. B. zie Facs. 28. ^^* t^rnin, ringvormig beslag om iets, ter versiering of om het splijten te beletten, b.v. boven om het heft van een mes, boven aan een wandelstok enz.; t^min boentoet, zulk een ring van onderen. c Joui* toeniandang, zie bij tan- dang. iX^j tßmgnoeng, e.s.v. eetbaren zoutwatervisch. j^'tßinoe, I. b^rtemoe, ontmoe- ten, aantreffen, samenkoraen, ender- vinden, raken tot, van zaken, aan elk. passen, overeenkomen van kleu- ren of figuren van verschillendestuk- ken, die aan elk. gezet worden; ber- t^moe d^ngan, wordt zoowel van za- ken als personen gebruikt, b.v. ija b^rt^moe dHgan anaknja, zij ont- )y^ ^ 303 moette haarkind; s^gala n^garijang hert^moe d^ngan radja Soran,Bl\e ste- den, die YorstSoran tegenkwam (lett. die hem ontmootten), Sadj. Mah p. 30; s^gala harta itoe Mah b^rt^moe halik^ al die goederen werden weder aangetroffen. H. T.; ph't^moetvan , ontmoeting, samenkoming; ook de plaats van samenvoeging of aanslui- ting; dimana pertemoewan papan^ waar zijn de planken saam gevoegd, waar ontmoeten zij elkander? t^lah soedah akoe Mrt^moe^ ik hebhetbij on- dervinding; menemoe-nemoekan, met elkander doen overeenkomen yan kleuren of figuren ; m^ndjahit dia dengan menemoekan tjorak-fjorakUoe, hetzelve z66 naaien, dat de figuren of kleuren overeenkomen; diperte- moekan, tot elkander gebracht wor- den, met elkander in aanraking ge- bracht worden. II. e.s.v. plant met specerijachti- gen wortel, iets gelijkende op de kurkuma. Soorten zijn: t, erang^ t hoentji^ mogelijk raoet dit t, koenjit zijn, evenals in het M^n., t. lawak, t, paoehy t, koening, t. poetih, L giring, curcuma viridi flora Kox., enz. Ky^ toemoer, Arab. meerv. van tamr^ zie ald. ^^)^ tömoerat? eene hoeda- nigheid van rood, b.v. hihirnja merah ^)^ Pr. Dj, op twee pll. Ik gis dat bot t^moeratd is van toeratS, Jav. de rozeroode lotus. fj)y4^ tÖmoer06n,zie bij toeroen, ij»*Sy4j tömoekoes, ook k^moe- koes, de staartpeper of cubeben ; ook lada h^rekoer genoemd. i^^ tömolok, = t^mholoky zie aldaar. c yA^J tömerang, = t^mherang, zie aldaar. iA4j> tömiailg, e. s. V. bamboe met dun hout en daardoor geschikt om er rijst in te koken, ook gebruikt voor blaasroeren; vorder e.s.v, oneet- baar zoutwaterschelpdier met zeer dünne schaal, en de naam eener plaats op 0. Sumatra; t^miang helah, splijt- sel van zulk een bamboe, dat zeer scherp aan de kanten is ; m^r^oet te* miang belah, om zulk een bamboe- splijtsel vechten, fig. voor vechten om iets gevaarlijks. jCx^J tömekar, = tPmhekar, zie aldaar. ^JCa^j töniikal, de watermeloen, = i^mbikai, JjuL^jJ tamjil, Arab. weifelen, overhellen, besluiteloos zijn. ^J} toen, beer, titel van den Kijksbestierder, den toemenggoeng en hunne afstammelingen ; pertoenan en petoenan, de heerenstand, de geza- menlijke beeren, ook iemand die den titel van toen heeft, b.v. djika p^toe- nan, orang sedang mendjempoet dia^ is het iemand, die den titel van toen heeft, dan ontvangen hem personen uit de middenklasse, S. Mal. p. 118. Bij feestelijke gelegenheden dragen 16 van hen de Rijkssieraden en heeft ieder een sangga-sangga achter zieh, die een stuk geel doek, wali genaamd, 304 KA4j3 &üä op den rechter schouder draagt. HxjJJ tanbiat, Arab. hat wakker maken, opwekken, gaande maken Tan iemands aandacht, aankondiging, ad- vertentie, ^dict, mandaat, prophetie. v::^uuJo tanbit, Arab. groote en kleine boomen in groei, plantsoen. \saXS t^Dat, doodmoede, sterker <ian p^nat^ uitgeput, zoer verzwakt door lang lijden. loij tinta. Bat. inkt, verf, kleur- 8el, zie sLj. c>Juo toentoet; menoentoet, na- jagen, achtervolgen, afgaanop, koers stellen naar, trachten te verkrijgen of meester te worden, vorderen, tischen; m^noentoet elmoe^ kundig- heden najagen; m. hoetanff, schuld- vorderen ; m. jph*halasan^ voldoening eischen; m. djandji, de vervulling «ener belofte vorderen; m^noentoet kamatiarij den dood wreken van, b.v. hai MoehammadHanafijahj sigh'alah ^ngkau toentoet kamatian saoedara- moe Hasan dan Hoesain itoe, o M. H. wreek spoedig den dood uwer broe- ders Hasan en Hoesain, Moh. Han.; m, belttj bloedwraak oefenen; p^woew- toet bela, bloedwreker, toentoetan ^ het nagejaagde, beoogde doelwit. \yXAS tantÖra, Skr. leger; hala- tant^ra, legerscharen ; p^rtant^raän, legerplaats, kamp. &XXj töntang, vlak tegenover, juist, van eene plaats; betreffende, aangaande; tentang p^rkaraitoej be- treffende die zaak; Mrt^ntang ka-, vlak in de richting van of naar; 5^*- t^ntangan d^ngan, vlak tegenover ieta, dat ver verwijderd is; anders beter Mrhadapan d^ngan^ b.v. doe^ doek hM^ntangan d^ngan hoehü itoe^ vlak tegenover dien heuvel zitten of wonen; ook vlak onder iets b.v. ija m^naroh limbahan dan djamhan di- bawah roemahnja^ Mrientangan d^- ngan t^mpatnja diam, zij houden er kolken en rioolen op na onder hunne woningen, vlak onder de plaats, waar zij verblijf houden, Pol. Abd.; k^nalah tentang kapalanja, het trof juist zijn kop; djangan hilang t^mpat tentang mana ^ngkau hatja^ laat de plaats niet verloren gaan, waar ge juist aan het lezen waart; t^ntangan, in tegen- overstelling van, ook: wat recht aan- gekeken wordt, b.v. een huis aan den overkant; m^nentang^ recht aankij- ken, ook rechtuit kyken, de Hell. 6« dr. pag. 50, r. 14; djaoeh mata men^ntang, gezichtsafstand, zoo ver het oog reikt ; tiada dapat ditentang njata voor ons: oogverblindend; m, mata^ vlak in de oogen zien, daar- mede tarten, uitdagen, ook tentang mata dtngan mata, van aangezicht tot aangezicht, onder vier oogen, P^l. Djin. Van tentang komt ook t^- Untang, frequ. plat achterover lig- gen. Zie ISntang. iJUJ toentoeng, I. uiterste scherpe punt van iets, b.v. van een kris, naald, mes, potlood en derg. IL e. s. V. zeeschildpad; volg. v. d. W. een groote landschildpad, die langwerpige eieren legt; volg. Sw. een rivierschildpad, volg. d. 1. Cr. id. == lahi'ldhi. III. m^noentoeng, iets onderstebo- ven houden en er tegen kloppen, om het restje, dat er nog in is, uit te krijgen. Zie toeng. iXJJ tontong, zie tongtong. fijJL^JiJ tinting; m^niniing^ iets kloppend schudden op een wan, b.v. meel, stofgoud, rijst en derg. opdat het grove zieh van hetfijneafscheide; op iets kloppen om het te keuren, b.v. een stuk geld enz.; (M^n. tiniingauj zeef, toestel, gebruikt om de fijne en grove goudkorrels te scheiden); 6^r- djalan Mrtinting^ al schuddend gaan ; tintingan^ w^an ; mengambil tintingan, fig. uitdrukking voor iem. naakt uit- schudden, Zie ting, ^KJä toentoen; m^noentoen, lei- den door middel van iets, b.v. een paard bij den toom, een blinde bij den stok. ^JLJU tonton, Jav. menonfon, naar een schouwspel kijken; fonto- naUf schouwspel, tentoonstelling ; mengidar tontonan, ter beschouwing rondleiden. Zie bij idar. yXJ3 tßntoe, bepaald, stellig, ze- ker, vast, uitgemaakt, bewezen ; m^- nentoekanj bevestigen, bepalen, vast- stellen, verzekeren, uitmaken, slui- ten van eene rekening, bewijzen van een beschuldiging; tiada tert^ntoe- karij niet bewezen kunnen worden, b.v. soeatoepon tiada tert^ntoekan olih segala M^lajoe^ Atoer Satia; kat^n- toean, zekerheid, bepaling, vasistel- ling; Mlom b^rkatentoean, nog niet tot zekerheid gekomen zijn, nog «jpJLj 305 geen vaste instellingen hebben, Hik. Abd. 254. ^XXj tanti, I. zie nanti. II. Päd. bovenl. tanti 6ad(;oe, klink of geer van doek met gouddraad door- weven aan weerszijde in een vrou- wenbaadje. m^P^Xj tandjoeng, kaap, uitste- kende landpunt in zee of rivrier; j/o- hon tandjoeng, e. s.v. fraaien boom met welriekende bloemen en eetbare vruchtjes, zoo genoemd, omdat hij bij voorkeur op de aan de zeeluchtbloot- gestelde uithoeken groeit; m^nan- äjoeng, een landpunt omvaren; tan- djoeng-m^nandjoeng , verschillende landpunten omvaren. NB. Sommigen houden tandjoeng voor eene samen- trekking van tanah-hoedjoeng. äSUj toendjang, wortel die uit stam of takken naar beneden schiet, in den grond dringt en, sterk ge- worden, den boom tot steun dient; scherpe, uitstekende punten, hetzij in den grond, hetzij in het water; e.s.v. stut rondom het matten dak van inlandsche vaartuigen; daoen toendjang^ bladeren, die aan delucht- wo'rtels groeien en als medicijn wor- den gebruikt. j£^v,jij? b.v. m^lakoekan didalam ^•äJü) dan noedjoeniy Hik. Am. Hamz. I pag, 4, mogel. fout voor t^noeng ? k:pJ3 toendjoeng, waterlelie, de lotus met roode, witte, bkuwe en rozeroode bloemen; t, t^lepoek, e. bijzondere soort daarvan. Zie ald. 20 306 ^ÄJLi* (3äJLj tandjak, ook t^ndjak, zieh steil naar de hoogte verheffend zoo- als b.v. een toren, vlieger, vogel enz.; slip van een hoofddoek, die van ach- teren Bchuin omhoog steekt; lajar tandjak, e.s.v. schuin zeil op inland- sche vaartuigen. ;3äjj toendjoek, M^n. wijs- vinger, ook volgens Pijn. en Am. Hamz.; m^nggigit toendjoeknja, op zijn wijsvinger bijten; t, langit, recht- ßtaande stukken in het dak van een huis, M.; m^noendjoek^ iets toonen, aanv\rijzen, laten zien, aanduiden ; m, djalan, den weg w^ijzen; w. kaMra- niannja^ bew^ijzen van moed geven ; m. lakt-lakinja^ zieh manhaftig too- nen, iemand tot den strijd uitdagen; m, yagah'heraninja kapada sa^orang, iem. provoceeren, tot den krijg dwin- gen. P^l. Abd. p. 44; m, moekanja, z, vertoonen, zijn gezicht laten zien, een bezoek brengen; p^rtoendjoek, aanw^ijzing, vingerw^ijzing, wenk, b.v. p^rtoendjoek dar ipada Allah ^ H. Abd. 147; m^lainkan ija tn^ndapat p^r- toendjoek daripada Allah, tenzij hij eene vingerwijzing van God verkrij- ge; m^mp^rtoendjoekkan, iets vertoo- nen, b.v. dipertoendjoekkannja ka- pada orang sakalian^ zrj vertoonden dat aan al het volk; tiada t^rtoen- djoekkatiy niet aangewezen kunnen w^orden, Atoer Satia; djari t^loen- djoek^hi} verkorting ook alleen teloen- djoek, de wijsvinger; sap^rti harimau mHoendjoekkan Mlangnja; sap^rti doerian m^noendjoekkan pangsanja, Sprw. gebruikt van iemand, die on- bew^ust, duidelijk zjjn natuur of nei- gingen laat blijken; menoendjoekkan, ook verwijzen, b.v. jang hidoep itoe menoendjoekkan kapada jang matij dan jang mati menoendjoekkan ka- pada jang hidoep, de levenden ver- wijzen naar de dooden en de dooden verwijzen naar de levenden. Sail's Sal.; toendjoekan, wegwijzer, M. i^^^^x'J tindjak, zie tidjak en pidjak. JkÄAi* tandjol, worpstrik; w^nan- djoeli hatang leher^ een strik om den hals werpen, H. öroel.; tandjol hoe- dang, een lidi met een haakje aan het eind, dat men in het oog van groote garnalen slaat en ze aldus vangt. J^^VaJ toondjal; menoendjal, aan- wijzen, door den vinger op het aan- gewezen voorwerp zelf to zetten; doet men dit op iemands aangezicht, dan is dat bij de Maleiers een zware heleediging ', penoendjal = tjalak II, zie aldaar. Jl-pjJ tondjol, knobbel, inz. aan het y oorhoof ä',menondjol, als knobbel te voorschijn kernen. Zie tomhol, ^^yp<Xj tandjan, e.s.v. boom, die een eetbare, rinsche vrucht draagt, in smaak overeenkomende met de ke- randjL y^i<S tandjoe, muurlamp, kan- delaar; eigenl. een ring met een pen om in den muur te steken en waarin men eene lamp plaatst; (0. geeft op iandjoe tempasang, e.s.v. lamp); sa- t^lah hart malam maka bantara pon m^njoeroeh m^masang iandjoe sage- nap Hang halairoeng itoe, maka taug- •.:pJL3* 4XJ0 307 loeng, dian, pelüa dan kandil pon soedah ^^r^asan^,H Jndr.Maha roepa; tandjoe dilawang pon soedah terpa- sang; kena sinar dian pelüa dan kandil tandjoe dilawang pon tjemer- lang apinja^ id. ^2^Jo tindjau; menindjati, van boven uitkijken, met uitgerekten hals naar iets in de verte zien, 00k op de teenen staan om ergens naar te kij- ken; tindjau karang^ uitkijk op den voorsteven van een inlandsch vaar- tuig; t beloekar, e. s, v. boom, die boven het kreupelhout uitsteekt; Mrtindjaii'tindjauwan^ overal boven- uit kijken v. de rijstaren; penindjau, uitkijk, bespieder, voorwacht, voor- post, vedette; p^nindjauwan, plaats vanwaar men uitkijkt. y^yjiS tindjoe; menindjoe^ met de vuist of knokkels stooten, inz. in het gelaat of op het hoofd; hertin- djoßj boksen. &^Jo toendjoell, zie bij hoelang, d^X^S tanda, teeken, merk, kentee- ken, voorteeken, bewijs, 00k ring of ander teeken van verloving; tanda Uldmat, voorteeken, kenteeken; tanda bitti, corpus delicti, overtuigingsstuk, zie hitti; tanda mata, geschenk tot aandenken,ook tanda hidoep en tanda hajdt^ letterl. teeken des levens; tanda serah, in het Palemb. de gerechts- kosten; ook teeken van overgave = penoengkoelj zie toengkoel; tanda sa- leh adaiah pada moekanja^ zjjn gelaat droeg de kenteekenen v. vroomheid. Sult. Ibr.; t. tangan, handteekening, ookiapak lang an; soerat tanda tangan. geteekend bewijs, onderteekend stuk; menandatj een teeken aan iets geven, teekenen, merken, op de teekens of kenmerken letten, achtslaan op de kenteekens, Tarn, ed Dari; menan- dakan ichlds, oprechtheid aan den dagleggen; b^rtanda, van een teeken voorzien zijn, geteekend; orafig toe- nangan itoe soedah b^r tanda- tanda,. die verloofden hebben de teekenen gewisseld; pertanda, geteekende, beul, scherprechter; pertandaän, e. teeken of bewijs van iets zijn; ^^r- tandaän bilangan^ getalmerk, cijfer; pertandaän uldmat, de verschillende voorteekens, Niem. bloeml. 4^ druk dl. I p. 92; memoelangkan tanda, de verlovingsring teruggeven. J^xj> toenda,!. wat gesleept wordt, sleep, nasleep; sampan toenda, sloep op sleeptouw; mata toenda en katl toenda, vischangel, die achter een vaartuig sle'ept; pahar bertoenda, e. presenteerblad, dat nog door e. ander gevolgd wordt; menoenda, sleepen, boegseeren ; penoenda, sleepraiddel, b.v. tali p^noenda, sleeptouw; kapal asap penoenda, sleepstoomboot; sa- toenda, van denzelfden sleep, b.v. bantal seraga lima satoenda, vijf pronkkussens achter elkander, een stel of sleep uitmakende. II. Päd. bovenl. menoenda, gelijk- strijken van een aangesmeerde raassa klei of pleister met een plankje of bamboe; ook van den grond, de on- effenheden en gaten op het land met een plank, die men voorttrekt, ge- lijkmaken. 308 cVJo JLJ tenda, Port, zonnetent op vaartuigen, tent van een ledekant, wagen enz. ^j^l JOj tindawan, M6n. == tßn- dawan, zie ald, \ ÖJJ tandoer, Jav. planten, met iets bezet zijn, alleen in : ikat ping- gang tandoer hatoeng-hatoeng ^ een gordel bezet, lett. beplant, met kat- scbelpjes. iM-Jüj tandas, I. sekreet, drek- put, zie djamhan, II. schoon, gladaf van iets, waarop b.v. spijzen hebben gelegen, v.d.W. Zie tandoes, M8n. tandas id. U** JULj» tandoes, M^n. tandas^ id. braak, onbebouwd, zonder iets er op, van land en ook van andere zaken, b.v. n^gari itoepon t^ranglah saperti padang tandoes^ in dat land stond niets, evenals op een braakliggend veld; sakali toendoek litjin tandoes, hägai didjilat andjing koeroes, met eenmaal te bukken was alles glad en offen, alsof een magere hond het af- gelikt had, zie ook tandas IL ij»^(XXj tßndas, Kw. hoofd; m^' n^ndas, het hoofd, dat op een blök gelegd is, af kappen, onthoofden, het bovenste gedeelte van iets af kappen; p^n^ndaSj de persoon of het werktuig dat aldus iets afkapt; kapak p^n^n- das, bijl om te onthoofden, guillotine, Jav. ^ndas^ hoofd. fjtäöJJ tlndös, Jav. == Undih, drukken, platdrukken, ook met den nagel en vandaarook: dooddrukken, knippen van ongedierte, verdrukken; m^nind^s^ iets drukken in dien zin, ook iets zwaars op iets leggen om het te drukken, b.v. op papier dat het niet wegwaaie; katind^san, de nacht- merrie krijgen. Zie iindih, CÖJ3 tan dang, bezoek, ontmoe- ting zonder bepaald doel; Mrtandang^ bezoeken, op bezoek gaan, bezoeken gaan maken zonder bepaald doel, ook z. naar het tooneel van den strijd of naar een hanengevecht begeven, rei- zen, trekken; s^haja h^rtandang-tan- dang kamari^ ik kom hier telkens maar eens heen; p^nganten itoe her- tandang karoemah mentoewanjay die bruid gaat hare schoonouders eens bezoeken; dihawa h^rtandang^ mee op bezoek genomen worden; hertan- dang tidoer, bij iemand gaan slapen ; Mrtandang mendjahit^ bij iem. gaan naaien; memhUi tandang^ koopen, waarbij kooper, verkooper en de koopwaar tegenwoordig zijn; tikam tandang^ bij de eerste ontmoeting overhoop steken; kota tandang ^ ver- sterkte plaats, waar veel menschen komen, zie kota; tandang masjhoer^ e.s.v. geneeskrachtig plantje; m^nan- dang^ iets bezoeken, b. v. siMlang menandang desa, de gevlekte (bok) bezoekt het platte land, loopt het platte land af ; p^nandang desa, land- looper, Mes. Kag.; orang pMandang^ reiziger, in het Palemb.; menandang- kan, overal op bezoek meenemen,b.v. zijn mooie kleeren of iets anders, om het te laten zien of hooren; per tan- dang an kasana-sini, iem. die overal op bezoek gaat, Bioemi. Zed. Yerh.; pakaian t^mandang mant^rij ambts* QiXXj J4XJL5 309 kleed van een mantöri, b.v. m^mMri f ersalin salangkap pakaian teman- dang mant^rl, gaf hem aan wissel- kleederen een kompleet stel ambts- kleederen voor een minister, Pr. Dj. en H. Boedj., 00k H. Asm. Pati. ^cXJJ tanding, wat ter vergelij- king naast of tegenover elkander ge- steld is, 00k partij van koopwaren of kaveling, perceel van bouwland enz. ; hertandingy iets ter vergelijking naast of tegenover zieh hebben ; tiada Mr- tanding, heeft niets waarbij het ver- gelekenkan worden, onvergelijkelijk; menanding, met elkander vergelijken door ze naast of tegenover elkander te stellen, in partijen, kavelingen of perceelen verdeelen, b.v. om te ver- koopen enz.; Mrp^rang tandingan, een tweegevecht houden, Pr. Dj. Boeng. ramp. p. 392. cjcjü» töndang, schop, trap; m^- n^ndangy een schop of trap geven ; orang tertendangan, verschoppeling, B. R.; hoenga Undang moesoeh, e.s.v. bloem, Pr. Dj. Zie 00k sepaL ßiXjiJ toenAoeng ;menoendoeng, niet de banden afweren, niet binnen- laten, wegjagen, voortjagen, b.v. van een gestolen buffel. N. Sum., uitzet- ten, bannen; b^rtoendoeng-toendoeng, elkander afweren om den voorrang te geven; toendoengan, banneling. (JftXJJ tandak, Jav. dansen, nam. op de wijze der javaansche dansmei- den, zie tari. vjf JüJ tandoek, hoorn ; b^rtan- doekj gehoornd, horens dragend; koe- tjing bMandoek, bUanda b^rsoenaty b^haroe dibajarnja oewang itoe, als de katten horens dragen en de Hol- landers besneden worden, dan eerst zal hij dat geld betalen, d. w. z. met St.-Juttemis als de kalveren op het ijs dansen; tandoek lajar of tandoek- tandoek^ kromme honten onder aan den mast, waarin de opgerolde zeilen enz. gelegd worden; menandoeky met de horens stooten, 00k de zeilen in de tandoek-tandoek leggen, Sj. Soelth, Jah.; tandoek-m^nandoekj elkander met de horens stooten. ^JfJüo toendoek, neergebogen, neerbuigen, van het hoofd of het lichaam, zieh onderwerpen, bukken, buigen, met gebogen hoofd naar be- neden zien; menoendoekkan tengkok^ den nek buigen ; m. diri, z. nederbui- gend jegens anderen gedragen, H. Abd. 480 ; uldmat toendoek, teeken v. onderwerping; moeiai toendoek, het tijdperk waarin de rijst begint te rij- i^en] p^noendoekj e.s.v, toovermiddel om anderen tot onderwerping te brengen, H. Abd.; t^ngadah langit, toendoekpasir, opziende, hemel, neer- ziende, zand, van de woestijn. \J^Ö<Xj tindik; m^nindik, door- prikken, doorsteken, doorboren van iets duns, b. v. de oorlellen om er ringen in te doen; tindik = adik en adinda b.v. tindik wai d^ngar ma- dahnja abang ^ Sj. Ind. K6s.; tindik wai djangan berkalboe bimbang^ id. het is een vuile woordspeling. JjOü)' tandil, Tam. e.s.v. qnder- officier aan boord, in rang lager dan de sprang; ook e.s.v. mindere hoof- 810 »4\aJ} den. M^n. tandil madjahü, vrouwe- lijke hovelingen, die den spiegel van den Vorst dragen. *JUL3 tandam, opstapelen, op elkander leggen, L.; menjelampaikan tandamnja? Ism. Jat. 30 mogelijk moet dit tetampan zijn. ^jJUjf tandan, tros v. vruchten, die in menigte bij elkander aan ^en steel zitten, b.v. van bananen, drui- ven en derg. of tot een bos bij elk- ander gebenden zijn, zooals van ko- kosnoten. Mön. de stengel van zulk een tros; tandan eJcoer^ het onbe- haarde gedeelte van een staart, b.v. van een paard. Zie ook sisir. j^cXaj tandoen; zamdn tandoen, onheugelijke tijd, v. d. W. ^cVJo toendan, Jav. matplaats, "wisselplaats ; van post tot post bren- gen, voorloopen, Batav. ^cXjLs toendoen, venusheuvel, V. d. W. lijst geneesk. wrd. ijJUj tindan; m^nindan^ zonder orde ophoopen van lange voorwer- pen, b.v. balken, potlooden en derg. door het einde van het eene voor- werp te leggen op het andere; Mr- tindan paha, de dijen tegen elkander drukken; tindan'7nenindan= tindih- menindih, mijn Sehr, zie ald. • JüJ tando©, en tandoean^ draag- stoel, waarvan de last zieh beneden de steunpunten bevindt, palankijn; tandoe Mrajoen^ draagtoestel, be- staande uit een hangmat aan een draagboom, z. ook oesoeng en Mmhar. »JüJ tandah, zie tanda, «JOj* tlndih, drukken op iets, gedrongen, gedrukt, opeengedron- gen; tmdih-kasih ^ zie bij djahit; m^nindihj iets of iemand drukken, verdrukken, in het nauw brengen; doedoek hertindih^ gedrongen zitten ; Mrdjalan bertindih, in gesloten ge- lederen voorttrekken ; ditindih jany berg^tf dililit jang pandjang, door het zware gedrukt en door het lange omslingerd, Sprw. machteloos zijn tegenover de overmacht van ande- ren; tertindthj gedrukt, verdrukt, ouder iets liggen-^ penindih, drukker, verdrukker; petindih^ in het Palemb. zendeling; penindlh kartds oi p. soe- rat, pressepapier; tindik-m^nindili^ elk. drukken of verdrukken. vi^XjiXJU) tandikat, de naam v. o. boom in het Palemb. yj3 tÖnar, wereldkundig^ alge- meen bekend, openbaar, ruchtbaar, V. d. W. Ook luidruchtig. Jcj*JU) tanzil, Arab. het zenden van boven, hemelsche openbaring, de Koran; m^ntanzilkan, van boven, d.i. van den hemel, zenden. ^wu^Jo tansi, zie fängst II. ■Ajij tönang, stil, kalm, bedaard, van water; (M^n. ook van voorwer- pen, die snel draaien, zoodat zij schijnen stil te staan; tenang di-atas koeday onbewegelijk te paard zitten, v. d.Tn.); djikalau ajar tPnang, djangan disangka tiada hoewaja^ als het wa- ter stil is, moet men niet denken, dat er geen krokodillen zijn, Sprw, ilUÖ tßnoeng; m'^n^noeng, stijf en strak aanzien, fixeeren, zitten tu- ren; waarzeggen, voorspellen ; 2?^^^- noeng, ziQner, waarzegger ; Unoeng an^ waarzeggerij , tooverij; zie r^noeng en menoeng. iju.^xS tanfls, Arab. troost, ver- lichting, verstrooiing. 1^3 tßnoek, de tapir. wj^* tßnoen ; hertenoen, weven ; he^'Ünoen soetera^ zijde weven; tenoe- nan, weefsel; p^rJcakas tenoen^weef' getouw; Unoenan darat, binnen- landsch weefsel; MÖn. tenoen-tenoen^ de waterjuffer. \^Xi tannoer, Arab. oven, for- nuis; boedak-boedak tanoeran keling^ bakkersjongens van de kust van Co- romandel. M. ^•JLj> tanwin, Arab. teeken ter aanduiding, dat de klinker, waarop een woord uitgaat, met eene n moet gesloten worden; mentanwinkan. van het teeken tanwin voorzien. c %jiJo töniring, naam van een boom, welks bast als looistof gebruikt wordt. yj toe, verkort, van itoe^ b.v. se- haja toewantoe, die slaaf v. raijnheer, voor s. toewan itoe; sabeniartoe, voor sabentar itoe^ op dat oogenblik. '^JS toe', verkorting van datoek^ zie ald. lo toewa, 00k toeha, oud, van vruchten: rijp, voldragen; vanvoor- werpen ; oud, gebruikt, versleten, ge- noeg gekookt, gebakken of gebra- den; van metalen: zuiver, fijn; van kleuren: donker, van een bril: sterk vorgrootend; verder: oudbeid, ouder- dom, rijpheid, zuiverheid, fijnheid, ^U 311 gaarheid; orang toewa^ oudste, op- perhoofd, een der ouders, de ouders: orang toewa d^hoeloe, het voorge- filacht; boeboer soedah sampai toe- wanja, die pap is gaar genoeg; minjak b^lom sampai toewanja^ die olie hoeffc nog niet genoeg gekookt; emas toewa, fijn goud; merah toewa, donkerroodjbruin; toewa-toewa^oadev- ling, ook donkere vlekjes op de huid; segala toeiva-toewa, de oudsten of ouderlingen; toewa takoe, hoofd, dat van alles kennis draagt ; voor hoofd ook ketoewa, b.v. k^toewa pendjara, cipier,stokbewaarder,Sw.^o^M?aröw^a, oud en af, tot geen werk meer ge- schikt; toewa-moeda, oud en jong, ook betrekkelijk gehalte van goud; toewa roemahj het hoofd des gezins; m^'n- toewakan, oud maken; zuiveren, lou- teren van metalen; m^ntoewa-toewa- kan, tot oudste of hoofd aanstellen, Noer Moh. ; m^'ntoewa, ook mertoewa, schoonouders; pentoewa en penge- toewa, oudste, hoofd ',jang dipertoewa, die als oudste erkend of bezeten wordt; paratoewa. de gezamenlijke oudsten, ouderlingen of hoofden; sa- perti emas, dapat di-oedji, dimatoe- kan pada batoe toewa-moedanja, als goud, dat getoetst kan worden en op den steen deszelfs betrekkelijk ge- halte in karaten bepaald, B. R. ÖS I o tawäroed, Arab. het weder- keerig iets brengen, briefwisseling. c^Li' toearang, een langdurige droogte, C. en S. '^s\ji tawärich, Arab. meerv. van tdrich, zie ald. 312 ^'^- ^iljj tawäfl, Arab. aneuvelen in den" heiligen oorlog tegen de onge- loovigen. Ä^lfcj tawadloe', Arab. zieh ver- nederen, nederigheid, ootmoed, b.v. ijalahjang sangat tawadloenja akan Allah^ hij was zeer ootmoedig voor God. H. Atj. iSL3 toewakang, Chin. wind- buidel, kwast. {}S\yj tawakoel, Arab. het elk. vertrouwen , wederkeerig vertrou- wen. J\yj toewala, Port, servet, hand- doek. Kan ook van towel Eng. zijn. K^y,3 tob, zie top o«^'. <^y3 toeba, e.ß.v. plant met gif- tigen wortel, akar toeba, ook akar tjilaka genoemd in de Pol. Diin., dien men gebruikt om Tisch te be- dwelmen, m^noeha ikan, Soorten zijn: t. akar^ t, tikoes en t. dandang; toeba bidjij de cocculus of kokkelkorrels, d.l.Cr. ^ju.ä'toba, Päd. bovenl, het ge- meenschappely k bearbeiden der rijst- velden. w^*P b^rhadjoe u^^J w^rnak^a- bocy Sj. Madli. ibo tobat, Arab. berouw, bekee- ring ; b^rtobat, berouw hebben, zieh bekeeren; iobat akoe^ als uitroep: God beware me! ik^zal het nooit weer doen! tobatkan^ een samentr. van tobat en akan^ berouw hebben over iets; k^lak kakanda tobatkan, weldra zult ge er berouw over hebben; m^- nobatkan^ bekeeren. y^y2 toebir, rand der bedding van zee, rivier of geul, ook afgrond in het algem. Mak. radj. pag. 105, grondeloos, onpeilbaar, M.; t^pi toe- bir, kade längs het water; toebir laoetj de diepte der zee'^ p^rigi jang toebir j eengrondeloozeput; m^noebir, een diepte of geul vormen, naar de diepte loopen of zieh uitstrekken, b.v. goenoeng menoebir kalaoet, een borg die naar zee afdaalt. ijy^^^ toebroek, Jav. tegen iets aanloopen of optornen; adapon lari- nja itoe matanja kedjam, makapohon kajoe dan roemah ditoebroeknja, wat zijn vluchten betreft, zijne oogen kneep hij dicht, zoodat hij tegen boo- ' men en huizen aan liep. H. Sani. (^y toeboek, e.s. v. houten lans, gebruikt op Poelau-toedjoe om tri- pang te steken. 