title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Usage guidelines: Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files. We designed Google Book Search for use by individual, personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying. Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. «Le Hollandais s’est regard6 longtemps comme la seule Nation libre du monde. II en est result6 une sorte de fert6, peut-ötre möme de morgus, au moins de susceptibilit6 qu'il faut se garder d’offenser. II ne pardonne ni Pinjure ni I’hu- miiation.” Mimoire pour sereir d’Insiructions au eitoyen Frangpis ‚Nodl, Ministre Plönipotentiaire de la Röpublique Frangaise ‚pris la Rp. d’Hollande. (1796). UTRECHT, J. G. BROESE. 1863. GESCHIEDENIS DER DIPLOMATIE YAN DE BATAAFSCHE REPUBLIEK. Door Mr. G. W. VREEDE, MoooLuunaan va vraucat. dhuel (mas) EERSTE DEEL. Van den intogt van Pichegru in Holland, tot de verhefling van Bonaparte op den 48 Brumaire. (Januarij 1795 tot November 4799). „Le Hollandais west regard6 longtemps comme la seulo Nation libre du monde. Il on ost zesult6 une sorte de Aert6, pout-ttre möme de morgue, au moins de susceptibilit6 qu'il faut: so garder @’offenser. 11 ne pardonne nil'injure ni l’hu- miliation.” Mlmoire pour sureir d’Insiructions au citoyen Frangois Nofl, Minisire Plimipotentioire de la Ripublique Francaise prös la Rip. d’Holande. (1795). UTRECHT, J. 6. BROESE. 1863, Gedrukt bij Gieben en Dumont. VOORREDE. Ik verheug mij, aansluitend aan de belofte, te kunnen vervullen, dat ik de behandeling van onze diplomatieke Geschiedenis met de gebeurtenissen van 1195 en volgende jaren zou hervatten. De tweede en laatste afdeeling van dit onderzoek, zal te beginnen met den oorlog der Coalitie van 1799, die met de landing der Engelsen en Russen in Noord-Holland een Restauratie van het Huis van Oranje beoogde, het tijdvak behelzen dat met den troonsafstand van Koning Lodewijk sluit. Men zal naar mijn hoop, de voltooien van dit gedeelte niet lang verbeiden. De welwillendheid, die mij het vrij gebruik van een rijken voorraad van Staatstukken vertrouwde, mag niet worden teleurgesteld; en de gewijde tijd die wij beleven, zal bovendelijk ten prikkel en spoorslag zijn. De herdenking van de nu juist een halve eeuw geleden herwonnen onafhankelijkheid, roept met dubbele kracht het omwringde verleden voor den geest, toen Nederland het gevaar miskend hebbende, dat een magtige nabuur zich in onze zaken stak, in politieke zwakheid verviel en van stap tot stap werd voorbereid, de kluisters der vreemde overheersching te dragen; die jammerlijke dagen toen de Bataafsche Republiek, vroeger nog in de rij der Staten van Europa geduld, reeds niet veel meer van een Fransch gewest verschilde, zoodat men zelfs Landgenoten vond die aan het bestaan als Mogendheid niet meer hechtten, de inlijving bij het Keizerrijk, al in 1806 door het Koningschap van Lodewijk, verkieslijk achtens! — Maar ook de omstandigheden in welke het Vasteland, al is de druk van den tweeden Napoleon nog niet zo gevoelig, — andermaal onder den verderfelijken invloed van een geduchte Despotie verkeert, bieden vele treffende punten van overeenstemming aan, dat wie het minst geneigd mogt zijn in vroegere gebeurtenissen den spiegel der toekomst te erkennen, toch de gelijkenis niet loochenen kan. VOORREDE, eenigen die kunnen schenken? Toch niet de tegen elkaar gestadig en met onzalige verblinding in het harnas gejaagde Oostenrijk en Pruisen, beide door het schrikbeeld van Polen bedreigd? — En is niet de duurzaamheid der Tractaten 200 zeer geschokt, dat vooral in onzen woelige tijd, met de toepassing der leer van de Nationaliteiten en van de naar willekeur te verplaatsen natuurlijke grenzen, „de kracht van het woord perpetueel, in het diplomatisch Woordenboek nooit meer dan provisorisch te beschouwen 3)” Het is dan wel dringend noodig, elkander voor te houden, hoe Nederland op het einde der vorige eeuw, al te lighoovig en kortzichtig aan vreemde inblazingen gevoelig, van de eenste dwarslaan in de andere, van kwaad tot erger, tot het ergste vervallen is. — Onze buitenlandse Politiek behoort een andere te zijn dan die van een onberedeneerde, volgzame aanloop naar grootere Mogendheden; de kleinere Staten mogen zich niet van de moeilijkheid ontslaan, zelf te denken, te spreken of te schrijven, en dan ook, is het nood, naar eigen inzicht, zelfstandig te handelen. — Had men in Mei 1795 te ’s-Gravenhage, zooals ERMENINS wilde, „maar voet bij stuk” gehouden, hoe grievende vernedering zou men niet hebben afgewend? — Wat bleef er laatst der Bataafsche Republiek, van veerkracht beroofd, anders over dan de schrale geruststelling van den overmoedigen Franschman: „les petites Républiques doivent se reposer sur la loyauté de la grande Nation 4)!” 1) Depèche van den Ambassadeur DE VOS VAN STEENWYK 6 Juni 1803. 2) Jean De Saintr aan den Minister van GRAVELD, bij Mr. B. A. VAN DIRK, Procureur des Negociations du Congrès de Rastatt (1798, p. 160. 3) VOORREDE. In welk ander gevoel, dan dat van het bitterste nabestaandsregt, moet dikwijks brave Vaderlanders, als een goddelijk gevoel, hebben bekropen, die voorheen de bedrieglijke Verlossers ingehaald hebbende, in den avond van zijn leven den vloek uitsprak over elk die zich gewapenderhand met de zaken van andere Volkeren zullen willen bemoeien. Ten slotte een woord van dank aan hen, wiens onbevredigde heuschheid mijn arbeid heeft bevorderd. Den schat der depêches en Memoires van BLAUW, MEYER en VALCKENAER, die Dr. W. N. DU RIEU mij toestreeft, de gewichtige verzameling CROISET VAN TOULON ben ik de Heer Inspecteur der Registratie, J. J. VAN TOULON VAN DER KOO verplicht; de stukken betreffend de Depotarie VAN ERMERINS en TEISSIERE L’ANGE naar Parijs, zijn mij door de Heer Archivaris van Zeeland, v.v., medegedeeld; de minuten der depêches van den Ambassador DE VOS VAN STEENWIK, door diens Zoon, het Dezemblé van de Bestuurlijke Kamer der Staten-Generaal, Mr. S. A. Baron DE VOS VAN STEENWIK, te Zwolle; gelijk de H. H. Archivaris SCHELTEMA en Dr. VAN HASSELT mij met de inzage van andere belangwekkende familie-bescheiden verplicht hebben. — En niet het minst dragen de Bijlagen het blijk van de onverdoofde wakkerheid van den nu ontslapen, ruim 80 jarige H. W. TYDEMAN. UTRECHT, 14 Augustus 1863. 1) Memoires en Correspondentie (Amsterdam 1844) bl. 238. INHOUD. Blad 1. Staatkunde van den Raadpensionaris VAN DE SPIEGEL, afkeerig van den Coalitie-oorlog tegen Frankrijk .......- nn 118. Plan tot den opstand in Holland. Comité Revolutionair te 's Bosch. Fransche Representanten aldaar. pamflet... 1924. BLAUW en IRHOVEN VAN DAM, Gedeputeerden uit 's Bosch naar Parijs. . 248. Nederland door Pruisen en Groot-Britannië verlaten. Zending van BRANTJENS en BEPENHAAB uit 'sGravenhage naar Parijs..... 2842. De beide Deputatien elkander kruisende. J0HAN vALCKENAER. 43—47. De Franschen in Noord-Brabant; te Amsterdam. R. s. scHnt- PIETER PauLus, Leider der Diplomatie te ’sHage ......... 56—62. Negotiatiöin van BLAUW en IRHOVEN VAN DAM. — B. BLOK. LEGENDBE, CARNOT. DE WITT, BICKER, JEAN AUBERT.... 62—75. Staatkunde der Conventie en van het Comit6 de Salut Public. BLAUW en MEIER, Ministers-Plenipotentiarissen — niet erkend. — Verslag van CARNOT. .uuneeneseeseennnnenen. 7586, Betrekking tot Ingeland sedert den intogt der Franschen. PASTEUR en virriarsus te Londen met Lord GRENVILLE en un... 8696. rırr onderhandelende .... zu INHOUD. Biadr. Betrekking tot Pruissen. Vrees voor een’ inval. Oranje-rassem- blementen. Negotiatiin van HARDENBERG en BARTHELEMY Fransche Geestelijken-Diplomaten. sıeres, nevens MERLIN en newnerz, onderhandelaar met BLauw en weisen... 100-110. ROBERJOT en ALQUIER, Representanten in Holland ...... 110—113. Ultimatum van sreyes. Vertrek van BLAUW en VALCKENAER naar ’sHage. Verslag van BLAUW. . 114195. Verlegenheid te ’sHage. Commissie van Buitenlandsche Zaken. Corps Diplomatique. Legatiön bij vreemde Hoven. Moed der Zeeuwen...u.eeesereneneno- Kessssnernnene 126—134. Vrede van Bazel. Berandslagingen over het Ultimatum nit (orszsunsorseee vernenneneene 185144 ERMERINS EN TEISSEDRE L’ANGE uit Middelburg naar Parijs gezonden. MEYNERS en PONTOIX aldaar. Inhaligheid van camBon. Bataafsche emigranten in Frankrijk. van star- HOBST En KUVEL ee eeeeeeeeeenenen nennen nen wenn 144148. ?. pauLus beoordeeld. Ontwerp van Handelsverdrag met Frankrijk. Vaart der Franschen op onze kolonien. coRN. DE GIISELAAR. VAN BEBCKEL...... ERESFFFFFFeR urn 148153, »ıauw te Parijs terug. Bejegening der Zeeuwsche Ge- deputeerden. camBac&r&s. Onlusten van den 12 Germinal. 154—160. Volharding van BLAUW en MEISER. SIEYES en REWBELL naar ’sHage als Gevolmagtigden gezonden. Aanspraak van HULTMAN auone aenncn Kernsesresennnenn sernen 161167. PAULUS, LESTEVENON, POUS en HUBER tot de Negotiatie met de Fransche Gevolmagtigden benoemd. Flaauwhartigheid. Tracteat der 100 millioenen (16/17 Mei 1795). Geheime Artikelen ....ccesscneenesennnen Seuscnsssscensennnnn 168193. Verslag van sreres. Depöches van ermerıns. Onlusten van den 1rten Prairial.uuneeeeesennnnuenensnenenennnnnne 19202, INHOUD. zum Karakterschets van de Leiders der Stastspazlijen in Krank: rjk,.van de Leden van het Directoire ............... 203— 211. Extra ord. Ambassade van VAN GRASVELD en DE SITTER ; erken- Ding van BLAUW en MEIER als Ministers ; FRANgOIS NO&L, Eerste Nationale Vergadering. Commissie van Buitenland- sche Zaken. Zending van STRICK VAN LINSCHOTEN en van BANGEMAN HUYGENS naar Duitschland en Denemar- ken; berigten van VAN HAEFTEN uit Weenen, van 3. DE wirt uit Bazel Onderhandelingen tusschen Engeland en Frankrijk. Neder- landsche kolonien. Lord MALMESBURY; LESTEVENON, 216—223. PASTEUR. ... 224— 227. VALCKENAER Bataafsch Minister in Spanje. Onderhandelingen met sonor. Briefwisseling met den Gonsul LoB8 te Cadix. Zending van ONDAATIE naar Portugal................ 227—247. Val van Venetiö. Depöches van BLauw uit Turin....... 248—250. Expeditie tegen Ierland. DARNDELS en DE WINTER te Parija. Achterhoudendheid van het Directoire. . . 251254. Betrekking tot Pruissen. vAN BEEDE, BOURDEAUX, STUR- LER. — CAILLARD. Geheime Conventie van 5 Augustus 1796. ausema Bataafsch Minister te Hamburg. REIn- . 255—264. Veldtogt van BONArARTE in Italiö; Depöches van BLauw HOLD; DUMOURIEZ., en VALCKENAER; van VAN DEDEM uit Stockholin....... 264—276. Stilzwijgende erkenning der Bataafsche Ropubliek door den Koning van Pruissen; voN BIELEFELD... Nieuwe onderhandelingen tusschen Engeland en Frankrijk. Conferentie te Rijssel. 3. A. DE vos VAN STEENWIIK en TH. VAN MABSELIS, Bataafsche Commissarissen. Rappel van MeyeR uit Parijs. Aanbeveling van het Plan van 276—282. 211-216. - xıv INHOUD. - Blade. Constitutie door het Directoire; woeliugen van rırr hier te lande .....2...000- . 283—293. De 184 Fructidor. Diplomatische gevolgen. Handelingen van het Directoire over den verkoop van Ceylon met pırt. 294—304. Expeditie tegen Ierland. mocHe. Achterhoudendheid van het Directoire jegens de Bataafsche Republiek, Spanje en Pruissen met opzigt tot de Preliminairen van Leoben. 304—313. Tractaat van Campo Formio. Geheime Artikelen. Verandering der kaart van Europa. Polen. Poging der Bataafsche Republiek ten behoeve der Joden, te Rastatt... 314-326. Omwenteling van 22 Januari 1798. Een en ondeelbare Bataafsche Republiek. Uitvoerend Bewind. Departement van Buitenlandsche Zaken. Strijd der Staatspartijen (12 Junij 1798). De Fransche Gezant meester te ’s Hage. — LOMBARD DE LANGRES, opgevolgd door ROVON. — De Agent der Buitenlandsche Betrekkingen van DER SOZS. — Diplomatieke vormen; onkosten van Gezantschappen; geheime uitgaven. De 4e Brumaire. — Teleurstelling van VALKENIER. Blik op den toestand en de toekomst van Europa; verdrukking van Nederland..... 326-378. BIJLAGEN I—XXXVII. Met den val van het Staats-Stadhouderlijk Bewind ten gevolge van den intreden der Franschen in Januarij 1795, begint een nieuw tijdperk, de overgang tot de volledige vernietiging van onze onafhankelijkheid. „Eerst nabuur, dan gedwongen vijand of vriend en bondgenoot, en eindelijk Provincie; en in alle deze betrekkingen het voorwerp van plundering en vernedering!” — Zoo luidde de klacht van het in 1813 herboren Nederland over de verduurde mishandeling en de geleden rampen. — Zeker een donker tafereel, maar ook een leerrijke, treffende schildering van de gevolgen der vreemde overheersching, zoo verderfelijk niet slechts voor den burgerlijken en staatkundigen, maar ook en niet het minst, voor den zedelijken toestand der Natie! — En toch, zal men uit de Historie het nut trekken, „om wijzer en beter te worden,” men behoort zich dan voor een eenzijdige, te sterk gekleurde voorstelling te wachten; men moet zich met den doorluchtigen martelaar der Omwenteling, den laatste Raadpensionaris van Holland, van DE SPIEGEL, onbevredigd voelen. Van de op het tooneel trachten te plaatsen, in het midden der acteurs, en zien hoe ieder van hen zijn rol uitgevoerd heeft, en welke de uitwerkingen zijn geweest op de toeschouwers! Het is pligt zich van voorbarige en ongevoelvolle oordeelvellingen te onthouden, al zullen dan ook de voorbeelden niet schaarsch zijn van dergelijke, die, hoe weinig voorbereid tot de hun eensklaps opgedragen taak, onbezonnen de diplomatieke loopbaan betraden. — Tegenover de onberadenheid van deze nieuwelingen, zullen de veerkracht en het beleid van enkele Staatslieden te schitterender uitblinken. — Wat hiervan zij, in onze dagen is de herinnering voorzeker niet overbodig, hoe de met uitbundig gejuich te kwader uur binnengehaalde Verlosers, al te spoedig het masker afwierpen; hoe reeds voor de Alliantie met de Franse Republiek, met een bitter naberouw, veler ogen door de droevige ervaring van weinige kansen waren geopend. — Men waande de vrijheid van het buitenland te koopen, en loodzwaar zou integendeel het juk op de schouders der bedrogenen blijven drukken. — Doch laat ons den loop der gebeurtenissen zonder vooringenomenheid, in het licht stellen. — Vooraf een blik op de diplomatieke handelingen van Hollands Eerste Minister, sinds de groote Omwenteling in Frankrijk voorgevallen; op de woelingen der misnogenden hier te lande en op de Politiek der Conventie te Parijs, toen Pichegru aan de spits der zegevierende revolutionaire legermacht, het bevel ontving in onze Gewesten door te dringen. Op een allermoeilijkst standpunt, na den geweldigen omkeer van zaken in het najaar van 1787 plotseling uit Zeeland naar Holland geroepen en daar, schoon vreemd aan de Provincie, met het gewichtigste ambt bekleed, had de Raadpensionaris VAN DE SPIEGEL van het eerste oogenblik af, de handen niet vrij gehad. — De Pruisische wapenen en de diplomatische bekwaamheid van den doorslapers HARRIS, later Lord MALMESBURY geworden, hadden den hoon, der Gemalin van den Stadhouder aangedaan, gevoelig gewroken en het gezag van WIMMER hersteld. — Een naauwe Pruisisch-Engelsche Alliantie, die de wankelende Regering tegen alle aanslagen van binnen en buiten zou onderschragen, was het onvermijdelijk uitvloeisel van die buitengewone omstandigheden, een natuurlijke reactie tegen het Verbond, door de verdwaasde Patriotten met den arglistigen VERGENNES aangegaan — Maar vandaar dan ook, dat VAN DE SPIEGEL door de duizenden ballingen, naar België en Frankrijk gevlucht, als Angloman en gedwee dienaar van het Hof van Berlijn uitgekreten, reeds terstond te Parijs, nog onder de zieltogende Monarchie van LOUIS XVI, met zichtbare koelheid werd bejegend; dat zijn Vertooningen, hoe klemmend, daar onvruchtbaar bleven, als wilde men het den Staatsman betaald zetten, die den Franschen invloed in de Nederlandse Republiek had gefnuikt. Wat wonder bij de ziedende hartstogten, die na de bestorming der Bastille en de Verklaring der Rechten van den Mensch en Burger, de gemorren ontvlamden, dat die wrevel en wrok door onze Passie verder werd aangejaagd. Wat wonder, dat die onen vrede niet verkreeg en dat, op de een of andere wijze, een tweede keer de strijd moest worden aangevangen! 1% 4% Driehonderd, geestverwanten van de nieuwe Republikeinen in het grote Rijk, onafgebroken aangekweekt, tot de buitensporige aantijgingen oversloegen, die het voorwendsel tot den oorlog tegen het vreedzame Gemeenebest der Vereenigde Nederlanden moesten aanbieden? Na den moord op deerniswaardigen LOUDIWK, niets meer ontziende en door haat tegen den Eersten Minister van Groot-Britannie, WILLIAM PITT, vervolgd, zocht de Nationale Conventie op den eerste Februarus 1793, in het gedrag van het Kabinet van St. James en tegelijk in dat van het Haagse evenzoveel daden van vijandelijkheid, „gelijkstaande met een declaratie van oorlog,” en Frankrijk in oorlog met Engeland aanmerkende, verklaarde zij tevens spitsvindig den oorlog „met den Stadhouder van Holland,” daarvan onafscheidlijk. — Die Stadhouder, zoo heette het, veeleer een onderdaan dan een geallieerde van het Kabinet van St. James; die daarvan geweest is en nog is een tijdelijk werkstuk; die, aan alle zijne hartstogten vormende, in den loop dezer Revolutie, de emigranten en de Pruisen begustigd, de Fransen gekweld, het Fransche Gouvernement met kwaadaardig behandeld heeft (de slaking der valsche assignatenmakers die in Holland waren aangehouden, als voorbeeld bijbrengende); die Stadhouder wapen tegenwoordig om den oorlog van het Kabinet van Londen te ondersteunen, voegt zijne schepen bij de Engelse, bevoordeelt onze vijanden met den uitvoer onze granen te verhinderen; hij was beweerde men, in zijne „slaafsche onderwerping” aan de bevelen van andere Mogendheden, in de Coalitie met den Keizer van Duitschland en den Koning van Pruisen tegen de Fransche Republiek, meegezeapt. — In de Staats- en Volkenrechtelijke theorie der Conventie sloot de aankondiging van den oorlog aan. Le M v, van zelf die aan de Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden in; totdat de tweede dragende leer wortel zou hebben geschoten, en de verblinde Natie van de Regering meer en meer vervreed, hare belangen van die van den ongelukkigen Vorst en van het geheel Stadhouderlijk Huis zelfzuchtig scheidende, zich zou laten verleiden, in de Franse veroveraars, broeders en bevrijders te omhelzen. — Doch indien de verwijten, door BRISSON zo heftig tegen de Prins van ORANJE geuit, gegrond waren, vielen die dan niet op diens Raadsman VAN DE SPIEGEL terug? — Was niet deze en geenszins WILLEM v, de Leider der Nederlandse Diplomatie? — „Oorlog te verklaren aan de Stadhouder, die geen Souverein is van dezen Staat, maar een Illustere Personage, aan dezen Staat geachterd door de Hooge Waardigheden, welke hij in denzelven bekleedt, onder de Souvereiniteit van de Staten der Provincien, wier vereniging de Souvereiniteit van het Bondgenootschap representeert; — wat is dit anders, hernamen Zijne Hoogmogenden, dan de diepste onkunde te toonen aangaande de Regering van een Staat, van welken men oordeelt beleidiging ontvangen te hebben ')?” Zij, die het diplomatieke gedrag van VAN DE SPIEGEL in dat tijdperk het scherpst laakten, die hem het bitterst haatten, en het krachtigst hebben bijgedragen, om zijne poging tot verzoening met de Conventie, even voor het binnenrukken der Fransen in Holland te verijdelen, zijn later eerlijk genoeg geweest, aan zijn „doorzicht en schrander verstand” hulde te doen en hem „zonder schroom een goed Staatsman” te noemen 2). — Inderdaad, zoo iemand, was 1) Missivo van Zijne Hoogmogenden aan de HH. Staten van de respectieve Provincies, 10 Febr. 1798. (van VAN DE SPIEGEL, Brieven en Negot., I, 63—70). 2) Memorie van Instructie enz., door Mr. Jacobus BLAUW, gewezen Minister der Bataafsche Republiek te Parijs, fol. 25. (Nagelaten papieren van Mr. soHan VALCKENAER). de koelzinnige Zeeuw te zelfstandig en te bedachtzam, om zich door welk Hof dan ook, slaafsch en als een lijdelijk werktuig ginds en herwaarts te laten slingeren. — Zoo iemand had van DE spike, de schier onweerstaanbare macht van de stoute wending der dingen in Frankrijk sedert 1789 al vroeg doorgrond, en ware hij in betere tijden, niet onder de nawee van een burger-oorlog, aan het Bewind gekomen, had Nederland nog onverzwaakt het gewicht van een tijdige tussenpreek in de schaal van Europa kunnen leggen, wellicht zou zijn verlichte wijsheid nevens die van den in Groot-Britannie alvermogende rijk, den vrede behouden en den rustigen voortgang en ontwikkeling der constitutie- le vrijheid op het Vasteland verzekerd hebben. Zoo was nog een eeuw na de glorierijke bevrijding van Engeland door würde I, de Alliantie der Zeemogendheden een nieuwe weldaad voor het op zijn grondvesten bevend Werelddeel geweest. — Welke een afkeer de Raadpensionaris had van al die wilde en onbekookte Ontwerpen, om door de verenigde wapenen van eenige Hoven, in Frankrijk een tegen-omwenteling te bewerken, met welke een juistheid en helder inzicht hij den verschillenden toestand der Nederlandse Republiek tijdens den inval der Pruissen onder den Hertog van Brunswijk in September 1787, en die van het door de Coalitie te kastijden overmoedige Volk wist te beoordelen, zijn jammerlijk in den wind geslagen vermaningen van de maand Juli 1791, dragen er voor altijd getuigenis van. — „Wie is zulk een vreemdeling in de Geschiedenis, vroeg hij, die niet weet, dat de officiële Liga's der machtigste Mogendheden zelden van de beoogde uitwerking Bijlage I, Algemene Referatie. geweest zijn? De oorzaken, waarom zulke ondernemingen zelden gelukken, zijn te zeer palpabel; en te recht wees hij op den strijd der belangen, op het gebrek aan de vereiste levering van manschap of geld, op de jaloux der Bondgenoten wegens het Opperbevel, op den nationalen ijver en zoovele andere redenen, met name op die in den nieuweren tijd oneindig sterger eigenwijsheid. Maar inzonderheid woog bij hem het bezwaar, dat de partij der Fransche contrerevolutionairen, "zekerlijk vrij groot," evenwel niets te betekenen had in vergelijking met de menigte die anders dacht. — "Zolang de menigte meester blijft, dus ging hij voort, kan de andere partij zich niet roeren." — En ziedaar het onderscheid van hetgeen in 1787 in Holland gebeurd was, en van hetgeen men van de zijde der Fransen had te duchten. — "Bij ons, zeide VAN DE SPIEGEL, was de menigte in een zeer groote meerderheid, gedecideerd tegen de novateurs, en deze menigte werd alleen teruggehouden omdat zij ongewapend, en haar tegenpartij gewapend was; in Frankrijk is de meerderheid zelf gewapend, niet alleen met militair wapentuig, maar met al de woede van een bandeloos gemeen." — Wel is waar, heerschte daar een groote verwarring en regeringloosheid; maar, vroeg de Raadpensionaris, wie zou durven verzekeren, dat een gemeen gevaar van een buitenlandschen aanval, deze verdeelde hoofden niet zal vereenigen? Was dit niet reeds bij de vlucht van LODEWICK naar Varennes enigermate gebleken, en leerde niet de ondervinding in ’t algemeen, dat een Natie, een sekte of wat het zij, door geestdrift of dweepzucht met wrijheid of godsdienst aangevuurd, "niet gemakkelijk is te onder te brengen?" — Zou niet de Hertog van Brunswijk weinige maanden daarna, door de verwezenlijkte profetie van BILDERDISK, Krekelzangen, (Eigen, 1822). 3) Rennellijk Oranjegezind. 8 VAN DE SPIEGEL beschaamd worden? — Wat wilde dan Nederlands Eerste Minister? wat raadde zijns inziens de voorzichtigheid? Het antwoord was gereed, namelijk, „dat geen vreemde Mogendheid zich door force, met de Franse zaken behoorde te bemoeien.” — Men moest den ingezetenen geen reden tot klachten geven door hen met lasten voor den Franse oorlog, die hen niet raakte, te bezwaren. — Hoogstens konden de Mogendheden zich onderling defensief tot handhaving van het wettig gezag verbinden, ten einde de oproerige bewegingen welke in hare Staten mogten rijzen, krachtig en „dadelijk in den beginne te stuiten.” — Maar nimmer een offensieve Liga; het verlies van mensen en geld, de schande van een mislukte onderneming, zouden nog het minste kwaad zijn. Welke daarachter zou er zijn, om het doorbreken der Franse grondbeginselen te beletten, wanneer die eens in het Rijk zelf, over de vereenigde macht van het grootste deel van Europa zegepraalden ? In dit verhaal tegen een Coalitie, is veel klem gelegd op een veelbetekenend feit, op de algemene wapening der Fransen in den aanvang der omwenteling. — Men heeft het sedert den verbonden Mogendheden, en zoo ook den Raadpensionaris „als de grootste fout” aangerekend, dat ganz Europa in stilte en met gelatenheid had aangezien, hoe van den eenen oord van Frankrijk tot aan den andere, in de maand Juli 1789 de Fransen de wapenen hadden opgevat, zonder dat een enkele Mogendheid, zoover bekend is, aan Lodewijk xviii gevraagd had, welke de doelstellingen van deze zoo ongewone wapening waren. „Het is immers in de Staatskunde gebruikelijk,” merkte men aan, dat in geval van dergelijke toerustingen, de een Mogendheid de andere „naar de reden vraagt,” en dat men de 2) Verg. on. De wartens, Guide Diplomatique, T. 11, 209 suiv. Déclarations Ministérielles — à l'occasion des armements faits enz. 9 aangevoerde gronden van zulken maatregel onvoldoende ach- tende, insgelijks zijne strijdkrachten vermeerdert of den ver- dachten nabuur „op het lijf valt,” eer hij zich op een goeden voet gebracht heeft. — „Waarom, dus luidt de vraag van een revolutionairen Diplomaat !), heeft men dat niet gedaan?” omdat men, antwoordt hij, met die wapening lachte, en die beschouwde als een bandeloos menigte, die men weldra tot rede zou brengen. — Alsof men zorgeloos lag- chenc kon, wanneer „meer dan een million vigoureuse jonge menschen” uit een zoo krijgshaftige Natie als de Franschen, zich dagelijks in den wapenhandel oefende! Wien het verwijt van den mislag of van onnadenkend verzuim treffen moge, gewis niet den Minister van het in den regel onzijdig, handeldrijvend en als zoodanig bij uit- stek vredelievend Nederland, die geen Coalitie wilde, maar te vergeefs had gepredikt, dat men Frankrijk behoorde „aan haar zelve over te laten 2).” Nog een ander verwijt moge deze of gene Staatslieden gelden 3), voorzeker niet VAN DE SPIEGEL, die immens 200 duidelijk had gewaarschuwd, „dat het woord vrijheid een Volk tot de verschrikkelijkste stappen kan brengen, en een energie ontvonkten,” waartegen gewone middelen niet bestand zijn. En indien het, naar de meening van den revolutionairen Diplomaat, „onbegrijpelijk” moet voorkomen, dat toen LOUIS XVI aan alle Kabinetten van Europa officieel door zijne Ambassadeurs, de aanneming van de Constitutie van 1791 kenbaar maakte 2), en „diezelfde Mogendheden, om zoo te 1) JACOB BLAUW. 2) Algemene Beweging, (Blad 1). 3) Nauw, Memorie, t. 2, p. »Dit hadden wij toch, meende hij, immers beter dan alle andere Volken moeten begrijpen, wij, die 80 jaren geoorloogd hadden, om ons van de Spaanse banden los te rukken.» %) Vergelijk de Zeittafel der M. oorlogsverwarring (Minister van Buitenlandsche Zaken), spraken, vermaande zijn voorbeeld te volgen, niemand zich aan „eene zoo vreemde demarche” had geörgerd of daarna met achterdocht geschempt, de aanmerking hoe juist, bevestigt ten overvloede de oorlogzuchtigheid der Republikeinsche roer- vinken, ten minste van hen, die den Koning tot dien stap hadden genoodzaakt. — Moest die zonderlinge vermaning of aanprijzing der constitutionele Staatsinstellingen, naar de „vues” dier lieden, dit beteekenen, „dat die millioen menschen, die zich gewapend hadden, wel eens een stapje verder zouden kunnen gaan”, en in ’t geheel niet gezind waren langer met goede oogen aan te zien, hoe Frankrijk blijkens de eerste verdeeling van Polen, het vroeger overwicht op het Vasteland had verloren; „is er geen twijfel aan”, of met die algemene wapening gingen reeds destijds zulke bedoelingen gepaard, wat werpt men dan de schuld der verstoring van den vrede hetzij op den Keizer en den Koning van Pruissen, hetzij vooral op de van elke Coalitie zoolang afkeerige Kabinetten van Zanden en ’s-Graven? Het kon de staatkunde der Nederlandsche Regenten niet zijn, het beginsel van niet-tussengekomen in de Franse aan- gelegenheden, zoo spoedig te laten varen: hun rechtmoed moest zijn, de stiptste neutraliteit in acht te nemen en zich te regterken), aan Ambassadeurs (23 April 1791) bij zijn, Decade historique ou Tableau politique de l’Europe depuis 1789 jusqu’en 1796, T. 1,314, 8371—8375 4° Edit. 1824). 1) Praw, Mémoires, t. II, p. 168, réf. avec la Reddition de Bussor (20 Oct. 1791): "Enfin, quelles sont maintenant les dispositions de tous ces États pour notre Constitution, depuis que l’acceptation de la royauté constitutionnelle par Louis XVI, leur a été officiellement notifiée? Assez de temps vient déjà pour que ces dispositions soient connues, — afin de prendre promptement une determination, grande, généreuse. — Choix de rapports, opinions, etc., T. VIII, p. 168. 2) Depöche van den Randpensionaris aan van DER Gozs te Kopenhagen, 25 Jannarij 1798 (Brieven I, 42): »Dat het systema var onzen Staat is ge- weest do Nentraliteit, is U. H. E. G. ook bekend.” 1 streeks noch zijdelings in de verwarde huishouding der vreemde Mogendheden te mengen, zelfs niet toen het Koningschap voor eene dreigende Republiek plaats maakte. — Is het noo- dig te herinneren, hoe die langmoedige omzigtigheid van van DE SPIEGEL, zijn geduld, door sommigen „oormplaisances voor Frankrıjk” genoemd, uit Parijs waren bejegend? — Nog den 8 November 1785, was onder Fransche bemiddeling en on- der waarborg van Frankrijk, te Fontainebleau aan Nederland de sluiting der Schelde, het sedert den Munsterschen vrede plegtig en herhaaldelijk bevestigd regt verzekerd. — De in- val van pumourıez in Belgie, ten gevolge van de oorlogs- verklaring van LODEWIIK xvı aan Oostenrijk, hoe verontrus- tend voor de beide Zeemogendheden, was noch voor PITT, noch voor den Raadpensionaris een genoegzame grond, om het stelsel van onzijdigheid op te geven !). — Met welk ge- volgP Dat zij door het berigt van de gewelddadige opening van den schoonen stroom, met verkrachting van zoo vele, nog onlangs door Frankrijk zelf bezegelde Verdragen, als door een’ donderslag werden getroffen, terwijl eene reeks van an- dere even beleedigende, als vijandige handelingen het kwaad hart, dat de raddraaijers te Parijs ons Bewind toedroegen, openlijk aanduidde. „Onder tusschen — dus luidt het betoog van onze grieven uit de pen van VAN DE SPIEGEL — is tegen de trouw der Tractaten, en in een’ tijd dat de Republiek aldaar geen macht had, om het te beletten, haar territorium op de Schelde, door gewapende schepen geviolen; ondertusschen heeft de 3) aD. sonnet, Hist. des Belges & la fin du XVIIe Siècle, 2+ edit. (1861) T. II, 60. »Cependant, malgré l'acte de l'assemblée de la Belgique exécuté de l'Escaut, le Ministère de Pari ne se laisse point sans hésiter dans la conclusion, tant semblait impopulaire encore dans la Grande-Bretagne een oorlog met de revolutionaire franse." 3) Missive van H. Ho. Mo., 10 Februari 1798 (van DE SPIEGEL, Brieven en negot. I, 67). 12 Fransche Conventie toegelaten, dat injurieuse petities tegen dezen Staat en deszelfs Gouvernement in haar vergadering zijn gedaan, en met goedkeuring beantwoord: ondertussen permitteert diezelfde Vergadering, dat onder haar bescherming zich ophouden eenige Nederlanders, die openlijk zeggen een Comité Revolutionaire Batavisch uit te maken, en onder dien titel de Republiek vervullen met geschriften, waarvan de stoutheid evenredig is aan de ongerijmdheid. Dat nu na deze en dergelijke krenkingen, na zoveel be- denkelijke houding der Nationale Conventie, na de meest contradictorische Decreten!), in welke een nieuw Recht der Vol- ken verkondigd werd en hulp en bijstand werd beloofd aan alle volken die van Regering wilden veranderen!); dat na dit alles, zonder van de Neutraliteit af te wijken, evenwel voorzorgen ter beveiliging van ’s Lands grondgebied genomen werden, wie kon zich tegenover de gewetenloze vermetel- heid der Fransche Bewindslieden, aan die geoorloofde, ja verpligte behoedmiddelen van een vrije Staat, ter zake van welke een „independente Mogendheid aan geen vreemde Reg- ering rekenschap verschuldigd” was, in het minst stoten? — „Of, vroegen de Staten-Generaal, zouden de Leden der Nationale Conventie zich beleedigd achten, dat deze Republiek schepen armeerde, en preparatie maakte tot haar verdediging: dat deze of gene Provincie, om daartoe in staat ge- steld te worden, een geldlening opende?” Welverrend dan van den strijd met de tot razernij verhitte Fransen te hebben uitgelokt, had van DE SPIEGEL ook het schreeuwendst onrecht, het geweld met opzicht tot de 3) Missive van 10 Februarij 1793. (van DE SPIE, Brieven, I, 68). 13 Schelde geplaid, toegelaten; verzet toch kon niet baten, voor dat men wel in gereedheid was, en het eerste kanonschot van onzen kant „zou gevolgd zijn geweest van een aanval.” — Wat anders dan een ijdel protest !) en het onverwijld in staat van tegenweer stellen van Zeeland, bleef den Raadpensionaris voor ’s lands over? Nog immer vermeed hij zorgvuldig den oorlog, en wenschte hij de overweging der Memorien van Lord AUCKLAND 2) tot samenwerking tegen de Fransen „wel zoolang dragende te houden, totdat men van de noodige Troepen tot defensie zeker” ware 3). Middenwijl hield hij zich aan de dusverre beleden en zooveel doenlijk gehandhaafde neutraliteit; het was zijn streven, de Bepublick bekwaam te maken om die „te doen respecteren.” — Tot daartoe, meldde hij nog vijf dagen voor de dolzinnige oorlogsverklaring der Fransen, den 25 Januarij 1793 4), „hebben wij voorzichtig gelaveerd met een holle zee en dikwijls tegen wind en stroom: het schip is van zich zelf geen beste zeiler; het tuig is half versleten, en de stuurlieden en passagiers zijn Aet vr i oneens: of het op den duur zonder schade varen zal, kan niemand vooruitzien.” Zo wakker en rustig, onversaagd in het barnen der gevaren, bood Hollands eerste Staatsman, met kloek beleid het hoofd, zonder overijling of roekeloosheid den storm ver- beidende, die wellicht nog onvoorziens kon bedaren. Men staat verbaasd, hoe de partijzucht een anderen, door- 1) Resol. van H. Ed. Mog. de Heeren Staten van Zeeland en van H. Ho. Mo. 22, 24, 26 Nov. en 6 Dec. 1792 in de Chalmot, Nieuwe Verzameling van Placaten enz., II, 6-10 (Campen 1794). 2) Notes remises par Lord Auckland aux Etats-Généraux des Provinces-Unies (16 Novembre 1792, 25 Janvier 1793). Collectie van rapporten, T. XI, 184-187. 3) Brieven en Negotiaties, I, 47 (Dépeche au van Zwart, te Berlin, 27 Janvier 1793; Mémoire van Mylord Auckland, Extr. Ambassadeur van Groot Brittannie, aan H. Ho. Mo., 25 Janvier 1793. (Brieven, I, 47-52). A) Aan v. DER GOES, T. a. p., blz. 42. Gaans bezadigden opmerker, Zeeuw van geboorte gelijk van DE SPIEGEL, dermate heeft kunnen benevelen, dat hij de menigvuldige tergingen en het Decreet der Conventie tot oorlogsverklaring aan William voorbijziende, aan de inbla- zingen van Londen en Berlijn toeschreef wat door de eigen daad der Fransen was te weeg gebracht. — Van die aldus onvermijdelijke oorlog, „die de hoogmoed van het Stadhouderlijk Huis streelde door de vleierijende hoop, dat de zoozeer verlangde krijgsbaan voor de jonge Prinsen op een luisterrijke wijze zou worden geopend,” heet het bij Arpielus !), dat het Bestuur, derhalve van DE SPIEGEL, daarin „door buitenlandschen invloed was gewikkeld;” een oorlog, onder welks lasten de ingezetenen zuchtten, die met een zigtbaar misnoegen bespeurden, dat het volk, en de schatten van den Staat ver buiten de grenzen werden verspild; een oorlog, waarbij de koophandel en zeevaart deels werd gesloten, deels door Fransche kaperijen ontrust. Zelfs zij, die het meest aan het oude gehecht waren, ontveins- den daarover niet hunne verbittering; het ongenoegen was allengsts, blijkens de beraadslagingen der Friesche en Zeeuw- sche Staten, die op vrede aandrongen, „van de ingezeten tot de Bestuurders overgeslagen,” en de hooge ingenomenheid, waarmede de groote meerderheid der Natie in 1795 de komst van den vijand begroette, was ligt te verklaren, „wanneer men naging, dat de intrede der Fran- sche Benden door vele naar elkaar te zamen vereenigde ingezeten op het ernstigste was verzocht en op het krachtigste bewerkt, met overleg van hunne uitgewekene Landgenoten.” Laat ons thans die woelingen der misnoegden, hun heu- len met de ballingen in Frankrijk en met de Leiders der omwenteling te Parijs, uit onwraakbare bescheiden en in boeken omschrijven, die wellicht tot vertrouwen zullen dienen, wanneer na de huidige, onvoorziene driften de zachtmoedige rust herstelt. eenige weinig of niet bekende bijzonderheden schetsen. — Gewiss, zolang DANTON, MARAT EN ROBESPIERRE den toon voerden, in 1793 en 1794, was het gevaar van een verstandhouding minder groot, dan na den val van het Schrikbewind. Dat er vele woelingen zijn onder onze Patriotten, meldde VAN DE SPIEGEL, even voor den moord van LOUIS XVI, zal Uw Hoogewaarborg. ligtelijk kunnen opmaken; nogtans is het zoo erg niet als men buiten ’s lands debiteert; en de eerlijke, verstandige Patriotten, gelijk ook alle, die iets te verliezen hebben, zijn meer bevreesd voor het effect der Fransche principes, dan geanimeerd tegen de actuele Regeringsvorm. Ondertussen blijft het altijd noodig een genoegzame gewapende macht binnen de Provincies te houden, om de kwaadwillenden te continueren; en dit verhindert de Regering in de maatregelen die tot verzekering van de Republiek tegen een buitenlandschen vijand zouden behoren genomen te worden. — En nu de Koning van Pruisen zelf in oorlog was, welken steun kon men zich uit de Alliantie van 1788 beloven, die een geheel andere orde van zaken in Frankrijk op het oog had? Zolang de Monarchie, hoe belast en ondermijn, nog niet was bezweken, zolang niet, zelfs na den val van den oude troon, ook het leven van den Koning bedreigd werd, en geheel Europa als ten strijd werd uitgedaagd, had VAN DE SPIEGEL, evenmin als de hoop op het behoud van den vrede verloren. — Veel hadden zij door de vinger. 2) Eenige Girondins, met name Carra, hadden voorgeslagen dat België onder het gezag van de Hertog van York te plaatsen. „Pour les trois puissance alliés (Pruisen en de Zeemogendheden) ne se présenteraient-elles pas au voet des Belges, si les Belges eisten de Hertog van York voor Groot-Daughter van België, met alle de macht van de Koning der Fransen?” vroeg, Hist. des Belges, 11. 61, 296. het gezien, wat in andere tijden, in het belang der handhaving van het evenwicht der Staten, als een tot oorlog alles dringende reden zou aangemerkt zijn. — Dat niet de ene Staatsman zo wel als de andere, uit vrees voor de gevolgen van het rechtsgeding tegen den gevangen Vorst, nu en dan een stap zou gedaan hebben, die als onvoorzichtig en den Fransen ergernis gevend te bestempelen waren, kan bezwaarlijk ontkend worden. — Maar dat zij tot het laatste, van hunne vredelievende gezindheid deden blijken, toen het Decreet van 1 Februarij zelf aan de op het tapijt zijnde onderhandeling van den Raadpensionaris en van Lord AUCKLAND met DUMOURIEZ, door den gematigden Fransen Minister te ’s Hage, pe MauLDE voorbereid, den bodem plotseling insloeg, is ontegenzeggelijk. — En van nu af was de aard van den te voeren oorlog en de onbeschrijflijke akelige toestand van Frankrijk zoo buitengewoon, zoo zeer van alles wat men vroeger beleefd had, verschillend, dat van DE SPIEGEL de treffende tegenstelling als met het penseel van den strengen BURKE, aldus op het zwartst schilderde. „In 