title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: «16 ^IJoT ^1 jULf koendangan, zie bij oendang, J^fjoTkÖndaga, e. s. y. houten kistje, met fijn vlechtwerk bekleed en met schelpen versierd, gebruikt tot berging van kleeren, geschenken, enz. H. T. Ookg^ndaga,gedagaeupendaga, {j\öJS kÖndala, Skr. ook gendala en gondalüj verhindering hindernis, beletsel; memberi kendala en mengen- dalakan, een beletsel in den weg leg- ten, iets niet doen plaats hebben op ^rond van verhindering. }\iXxS kßndalijJav.toom hoofd- «tel van een paard; tali Mndali, leid- sol, teugel. .^\iXjSkanAfis^n'ib.^.g^barkan' daän dari Djawa, Ibr. b. Ch. ^IJs^ATköndala, verk. van apa- kandaja, w^at staat te doen, wat te beginnen. Zie daja* i^fX^J^S kandoet, Jav. in den schoot verborgen hebben. Zie kan- doeng, ojaS" kßüdit, gevlochten buik- band, soms van gouddraad, die om het bloote lijf gedragen wordt, Prab. Dj. Ind. Poet. Ook gendit en kMit sO<^S kandar, zie gandar. 5 jaf^kfendor, slap, los, niet ge- spannen, b.v. van een touw, de teugels, ook van tucht en de handhaving der wet enz. zonder veerkracht, traag; ioewa jang kendorj oude lammeling! ficheldwoord, Ibr. b. Ch. m^ngendor- kan, slapper of losser maken ofdoen jzijn. sOjS koendoer,Le.s.Y.kalabas of kauwoerde, die als groente wordt gegeten en geconfijt gebruikt wordt als vervanger van de succade. Zie ook bHigoe, II. e. s. V. reiger, ook roekroek poetih genaamd, M. ^^•.ja^ kandoeroewan, Jav.be- naming van een rang of betrekking in den ouden tijd, b.v. makad^mang, ioemenggoengj rongga^ djaksa, kandoe- roewan pon kaloewar dengan boenji- boenjian dan rujat sapMi ajar meli- lihj Pr. Dj. ZOO ook H. Asm. Pati. ^sd^iS köndßri, Tarn, saga ken- deri]' ziQ bij saga; kend^ri batang, e. s. V. grooten boom, die geheel roode boontjes lovert, sagapohon genaamd; ook een goudgewicht ter zwaarte van V24 rnas of Va tvang, = saga, zie ald. en koendi. jj*.jarkandas, Jav, kandes, op iets als onderlaag liggen, aan den grond geraakt van een vaartuig. ^jvtXJw-^ kandis, e. s. v. wilden maw^^a-boom, die zeer zure vruchten draagt. Yolg. M. kmdis» cO^xS kandang, omsluiting van eonruimte,hok,stal,kraal,parenthese, kader om drukwerk, getrokken rand om een geschrift, kring om de maan, groote tuin of hof, begraafplaats, kerk- hof; mengandang, een ruimte door lijst, rand of kring insluiten; iets om iets heenleggen om te passen of het er in sliiit of niet, b.v. laloe dikan- dangnja boesoer panahnja^ h[j paste vervolgens de boog om de pijL De Hell. 50 dr. 155; meng andang kan, in een hok, stal, kraal, lijst of rand doen. c JU^* kandoeng, zak, baarraoe- der, vlies, doek, enz. al wat op die wijze iets in zieh besluit; mengandoeng, op die wijze iets in zieh bevatten of be- sluiten, ook van den scho'otderaarde; menganäoeng anakj zwanger zijn; me- ngandoeng berat of m. sarai^ hoog zwanger zijn; w. soerat^ een brief bij zieh steken, N. M.; mengandoengkan oewang^ geld in een beurs steken, in een doek of kleed dragen; in de punt van een zakdoek knoopen; atvan m^- ngandoeng ajar, wölken, die v. regen zwanger gaan ; boelan dikandoeng tedja, de maan in lichte Cumuluswol- ken gehuld; diph'kandoeng hoemi^ door de aarde in hären schoot geno- men, Ind. P. b^lom tanah madjapahit m^ngandoeng sitoewah ini^ dit land van Madjapahit besluit dien Toewah nog niet in zijn schoot; sakandoeng, eigen, bij benamingen van bloedver- wantsehap, b,v. saoedara sakandoeng^ eigen broer of zuster, lett. van een Uterus; kandoengan^ al wat in een zak gedragen wordt, het kind als nog ongeboren vrucht, dezwangerschap; dikandoenganj omvangen, omsloten zijn door, b.v. adapon kita hidoep di- dalam doenia ini\ dari Mtjil dikan- doengan iboe, soedah bhar dikandoe- nga7i udat, djikalau mati dikandoe- ngan tanah, wat ons leven in deze wereld betreft: klein zijn wij in den schoot onzer moeder, groot geworden, in den schoot der gewoonten, en zijn wij dood, dan in den schoot der aarde omsloten. piXjS köndoeng; kendoengan, e. .dar 817 8. V. boom, welks hast bij het rood- verven van zijde, in vereeniging met embalatc, voor de vastheid van kleur gebezigd wordt. c Jar k6ndang,kwasterigloopen om gezien te worden, v. d. W. c cXaT koendang ; m^ngoendang, bij zieh hebben of dragen, overalmee- nemen, b.v. een bediende, zie ook bij sarak;JsiY. oendang^ roepen, zieald.; koendangan, volgeling, genoodigde tot een feest, datgene wat men altijd bij zieh heeft, b.v. een horloge, zak- mes enz. MÖn. ook de naam van een boom. c JoTkondaug, e.s.v. wilden vij- geboom, d. 1. Cr. ßiXjS kendoeng, zie gendoeng. ^*tXJLr kÖndak, minnaar, minna- res in kwade beteekenis, waarschijn- lijk van kahendak; berk^ndak, minne- handelhebben,over8pelbedrijven,b.v. sap^rti orang berkendak dengan istM orang^ als iemand die met een anders vrouw overspel bedrijft, Oend. ^J(^A5' \i(^liA^\%.\.berdjalan ter- kendek'Mndek, waggelend gaan, Sw. JtUi kandoel5l.bocht;m^«^aw- doel, in bochten opbinden ofopschor- ten, zooals b.v. de ketting van een werpnet om er de vischjes en garnalen beter in te houden. II. = kandoer, M^n. = Mndor. Jid^xS kßndßlam, zie kUelam. ^dJS kondam, kas, waarin de juweelen gezet worden, L. en R. v. E. e. s. V. oorring, M. •tVJwJ keudo, Jav. e. s. v. spijs, 52 818 ^)y JoT ^ bereid uit gerkspte kokosnoot en garnalen. ^^^dii' kandoeri, I. Perz.jaar- lijksch lijkfeest, waarbij voor de over- ledenen gebeden wordt ; e.s.v. zielmis; op N. Sumatra ook verzoeningsfeest; verder nog feest in het algemeen; MÖn. ook eeu feestmaal, een paar dagen na het sluiten v. e. huwelijk ; memhatja kandoeri nahi Moehammady voor de zaligheid van Mohammed bidden, Ibr. b. Chas. IL k, batang, e.s.v. boom, die de roode pitjes, saga pohon voortbrengt. Zie kenderi en saga, »dü5^kandah, Jav. van andah, Kw. nederig; kandahan, dienstbaar- heid, ondergeschiktheid; dalam kan- dahan, Pol. Dj. in dienst zijn van. ^öjS kandaijMön. Wimpel, vlag, af han gend v ersiersel; m^ngandaiySQV- ßieren, optuigen; m^ngandaikan, la- ten fladderen, b.v, de slip v. e.kleed; kandaian iitij versiersel v. een brug- getje? H. Sör. Bajoe. ^JULJ^kandi, e.s.v. gevlochten zak/meestal gebr. als geldzak voor groote hoeveelheden geld, zooals op kantoren en in winkeis. ^öjS köndi, Skr. koen4h aarden waterkruik met tuit; laboe kendi, de fleschkalabas, om hare gelijkenis met zulk een krurk; daoen k^ndi^ kanne- kenskruid, de nepenthes, ook taboeng- b^roek genaamd; Mndi bUoelang^ le- deren zak voor water of wijn, Noer. Moh.; meng^ndi, gudsen van vloei- stoffen, zooals de straal uit de tuit van zulk een kruik, N. M. zie ook gamoh en dorak. ,5 Jü/koendai, I. Tam. opgesto- ken haar, haarwrong op het achter- hoofd bij vrouwen; Ukan koendai^ gouden voorhoofdplaat, die dient om de gandik te bedekken, diadeem ; tjoe- tjoek koendai, haarpen om die wrong vast te steken ; m^ngoendaiy het haar tot een koendai opmaken, opsteken. II» z= poekau, zie ald. ^jaJ^koendi, Päd. bovenl. = kenderi, e.s.v. ronde, kleine boontjes, half rood, half zwart, die gebruikt worden om goud te wegen en ter versiering. Als goudgewicht zijn 24 koendi = een mas en = 24 oewang^ V. d. Tn. Wel te onderscheiden van de bidji saga pohon. <^^ JüLS^kßndiri, = s^ndiri, zie bij diri. ^yjJS koenarpa, Skr. dood lichaam, lijk. jjMJL^kßoas, in zout ingelegde schelpdieren, met bijmenging v. rijst of sage tot gisting gebracht ; zie p^- kasam en p^da, JjLuw^konsßtalböl, constabel, politiedienaar en rustbewaarder bij de Engeischen; zie stab^lan. JuuwywJL-J' konsil, I. verb. Ned. Consul. II. Eng, raad, raadsvergadering ; kom^ndoer d^ngan konsil^ de gouver- neur en de raad. ^ijLJ^k^Iiang, zieh te binnen bren- gen, met verlangen aan iets denken, ^ JoT 819 zieh met meewarigheid iets herinne- ren, ook iets uit ontferming of toege- negenheid in aanmerking nemen,b.v. djikalau abang tiada kenang nama toewan djahat di s^boet orang, als ik niet in aanmerking nam, dat uw naam in opspraak zou komen Hik. Koris iiadalah bolih akoe k^nangkan, ik kan er niet aan denken, H. Abd. 360; kabesaran doenia tiadalah di- kenang kannja lagt, naar de groot- heid dezer wereld ging zijn hart niet meer uit. NB. dit woord wordt dik- werf verkeerd gebruikt voor kenan, welgevallen, ingenomenheid, b. v. k^nangan, ingenomenheid, welbeha- gen; tiada b^rpengenangan^ ergens niet mee ingenomen zijn, geen beha- gen in iets scheppen, er niet van ge- diend zijn; m^ngenang-ng mang kan moeka^ het aangezicht aannemen, b.v. in het gericht; zie bij kenan, ixS^ k^UOeng, klanknabootsend woord voor e. galmend geluid, zooals van een groote klok; ook de naam van een koperen bekken, waarop bij het gamölanspel de pauzen worden geslagen. pjS köning, wenkbrauwen ; k, ha- rimau, gilling, die op een pilaar ont- staat door den overgang v. den acht- kanten tot den Vierkanten vorm; ke- tika angkat kening, als tijdsbepaling ongeveer 8 nur 's morgens, wanneer men de wenkbrauwen even moet op- slaan om de zon te kunnen zien; k^- " tika penghabisan angkat k^ning^ het tydstip waarop men de wenkbrauwen geheel moet opslaan om de zon te kunnen zien, ongeveer des morgens 9 nur. y^jS^k^na^y Ned. knaap, e. klein tafeltje. i}jS kßnal, kennen, herkennen, onderkennen; m^ng^naly iemand of iets kennen of her kennen, bekend zijn met: meng^naUng^nal^ kennis- maken; hendak m^ng^naUng^nal, om kennis te maken, MÖs. Kag. ; tahoe meng^nal p^rmata , edelgesteente weten te onderscheiden; m^ng^naU kan, in kennis brengen, introducee- ren; m^ng^nalkan dirinja, zichzelven introduceeren of voorstellen; dik^' nalkannjalah akoe d^ngan toewan dokter ifoe, hij stelde mij aan dien beer dokter voor, H. Abd.; kenalan, bekende, een kennis; k^nal-Mnalan, kennissen, bekenden; kakenalan^he- kend, gekend worden; tiada kak^na- lan lagi^ niet meer te herkennen. Sadj. Mal. 2; berkenal-Mnalan, met elkander bekend zijn, samen kennis- maken; meng^nal-ng^nali, elkander leeren kennen, Ind. P. ; minta dik^- nal-k^naliy verzoeken in kennis ge- bracht te worden met, Ind. P.; Mnal- meng^naly elkander onderkennen b.v. in een algemeen gevecht of in het donker, Pr. Dj.; soerat Mnalan, aan- bevelingsbrief , geschreven introduc- tie; maka katanja: toewan k^nal- k^nallah, ada tjoetjoe s^haja doewa orang ini, en hij zeide: Mijnheer, mag ik het genoegen hebben U deze mijne beide kleinzonen voor te stellen, Pol. Abd. vrij vert. tiada m^ngenal ma-' noesia lagi^ niemand meer sparen of 820 ^ ¥ ontzien in den krijg, P^l. Abd.; p^- ng^nal, herinnering^ herkenning, on- derscheiding; tanda p^ng^nal, her- kenningsteeken. ^jLS^kÖnail, I. behagen in of aan, welgevallen in iets ; Mrkenan^ welgo- vallen of behagen scheppen of heb- ben; herkenan akan of MrkenankaUj hetzelfde met obj. dus in of aan iets of iemand; MrMnan kapada ofmetn- p^rkenankan, aan iemand bevallen, iem, behagen, genoegen geven. Zie voorb. voor beide in Sadj. Mal. p. 166 reg. 10, 11 en 13; herMnan kapada Ällahj Gode behagen, Gode welge- Yallig zijn. II. moederviek, = andang, III, C. en S. ^AjUrkÖnantaii; hajam kenan- tan, witte vechthaan met witte poo- ten. M^n. kinantan, id. ^JS kßnoedji? b.v. m^ng^ma roepa tadjoek ^^^s^yXS^ Hik. Koris. ÄAAfcAxS^kaölsah, Arab. synagoge, tempel van joden, christenen of an- dere niet mohammedaansche volken; zedig, ingetogen meisje, schoone vrouw, die om hare schoonheid Ter- borgen gehouden wordt. La5^ kßniga, I. Skr. maagd. II. sirih sak^nnja, een klaarge- maakte sirihpruim, Batav. = sirih sMampin, owAxf kßnnjat, I. Batav. krim- pen, verkleumen. II. Soek. smeeren of uitstrijken V. vochtige of kleverige zelfstandig- heden. vsaxJLJ' könnjoet; m^ng^nnjoet, zuigen aan borst of uier, b.v. ta'maoe m^ngennjoet boedak itoe, dat kind wil niet zuigen ; m^nghmjoet, ook een zui- genden raond trekken, zooals de apen doen als zij het goed meenen. Zie genjoet, ou^aS* könnjit, toestemmend of aanmoedigend met de oogen knippen, een knipoogje geven, Pr. Dj.; diken- njit d^ngan keningnja, Pr. Dj. ^AA^kßnnjir, belustzijn; kennjir makan, eetlust, v.d.W. Zie ingin. ijOJ könnjang, verzadigd, ook goed vol, van iets dat opgevuld wordt, zooals b.v. een bultzak; makan sam- pai khmjang, elen tot men verzadigd is ', kakennjangan, verzadigdheid, zat- heid, oververzadigd; mengennjang- kan, verzadigen. Zie poetvas, JaJLS' kßnnjal, elastiek voor het gevoel, zooals b.v. een goed gevulde bultzak, een gevulde blaas, een ge- zwel; van spijzen: zeepachtig, taai, b.v. van aardappelen en derg. ÄAJLi" ^^VkVildAii patoet sakali moe- ka dikennjah, Sj. Ardan. Mogelijk = kennjat II, zie ald. j^AJvS'kÖlinjaoi^evenmetdelippen smakken bij het proeven van iets; zie ketjap, ^xaS kßnnjl, Batav. kleinzeerig, teeder, licht ziek. JS kau, verk.van(^/i^Ä:az(,ensoms ook, doch verkeerd voor koe, verk. v. akoe, zie op die woorden. yS ko', W.-Sum. toch, als, Indien. \yS kowa, Chin. e. s. v. chineesch kaartspel met 180 kleine, lang werpige kaartjes. jj\yS koewatir, zie >^f^. J^ koewar, P^l. Djin. en and verbastering van het Perz. %(•«&., zie aldaar en ^S koewar^ I. {Jjs^yS koewarik, gouden borst- en ruggeplaatje ter grootte yan een rijksdaalder raet een gat in het mid- den, Zij worden met koorden over de schouders en onder de armen door bevestigd, zoodat een op de borst en een op den rüg komt te hangen. ^j»\yS koewasa, macht, volraacht, machtig, gezaghebbend, intstaat tot iets, sterk, krachtig, ge volmachtigde ; terlaloe koewasa ija mem^riksa akan s^gala p^rkarajang dehoeloe-dehoeloey hij was bijzonder sterk in het onder- zoeken van zaken uit vroeger tijden. H. Ahd.'^tiada koewasa, meth^machtQj niet uithouden, niet harden, niet ver- dragen kunnen ; mana koewasa hamha, wat in mijn vermögen is, zoovermijne macht strekt ; sakoewasa-koewasa hati, V. ganscher harte ; berkoewasa, macht- hebbend;maÄaÄ:oßM;asa,almacht;yaM^ maha koewasa^ de almachtige; sakoe- tvasa-koewasa, uit alle macht; tiada terkoewasa, niet te regeeren, niet in bedwang te houden, b.v. maka ada gadjah m^ta m^ngamoh tiada t^t^koe- wasa olih gombalanja, er was een bronstige olifant dol geworden, die door zijn cornac niet in bedwang te houden was, R. Ch. ^m^mberi koewasa, machtigen, macht verleenen ; m^ngoe- wasanij zijne krachten inspannen voor ietByh,\,m^ngoewasanib^rdjalan,zijjie krachten inspannen cm voort te gaan, Tam. ed'BsLT.'y sakoewasa akoey usLar by" 821 mijn vermögen ; atas koewasanja,neiar hun vermögen, Hik. Dewa Ag. Möl. Jt^ koewala^ monding eener rivier, zoowel de uitmonding in eene andere rivier als in zee, ook de streck of plaats aan de monding. Daar de handelsfaktorijen der O.-I. Comp, aan de monding der rivieren lagen, ge- bruikt men koewala ook soms voor de faktorij. Jt^ koewalon, Jav. stief-, = tiri, Mal. zie ald. J(^ koewali, aarden of ijzeren pan"voor de keuken. AjS koewawa, Jav. instaat, bij machte, bekwaam ; ook koewawu ,^l«ykoewaja, Jav. de gal. ÄjjL5' koewajah^ e s.v. boom met een vrucht, die op de gajam geljjkt, en die door verwijdering van haar narcotisch bestanddeel eetbaar kan gemaakt worden. y^yS koeboer, zie ^yXs. y^jS kobör, Jav. den tijd of de gelegenheid hebben tot iets, = 5m- pat, zie ald. ij*A^^yS koebis, Eng. cabbago, kool; k, iUor, savoye-kool; k, kapert, kapperkool. NB. het kan ook van het Ned. kabuis afkomen. rn^jS koebang, I. modderpool; ook koebangan, Sailoe's Salatin ; ber^ koebang, zieh in iets wentelen, zooals b.v. de buffels in den modder; koe- bang k^rbau, buffelwed, modderpoel voor buffels; mandi berkoebang, zieh in ondiep water baden, zoodat men zieh daarin wentelen moet; poet^ri 822 */ r/ Mrhoehang^ e.s.v. stijfgekookte bry, die als versnapering gegeten wordt. IL Päd. bovenl, e. s. v. wilden vijgeboom, die licht en zacht hout levert, ook op Mal. bekend, d.i. Cr. ii^yS kobang, Jav. ook gobang, een oort, thans 2V2 contstuk. ijyS koeboeng, e.s.v. vliegenden vos met gevlekte huid ; tßtjak koe- hoengj = tjetjak t^rbang, zie koebin, i^^f^ koebak; m^ngoebakj pel- len, ontbolsteren ; m, pinang, een areka-noot ontbolsteren; m. hoewah Mlapa, een kokosnoot openen om bet vrucbtwater er uit te schenken ; bet schijnt eene omzetting te zijn van hoeka, M. MÖn. id. b.v. m^ngoebakkan^ kain dihadan^ de kleeren van bet lijf verkoopen, zieh uitkleeden; b^rolih pisang b^rkoebak^ e. gepelde banaan krijgen, d.i. een buitenkansje beb- ben, zonder moeite te doen. (^o^kobok, partij, volk, volks- stam, ras. Jü^-S* koebal, zie goebah ^j^koebin, e. s. v. vliegende hagedis. y^jS k0©b06, verschansing, aar- den wal; k, rantang^ schans; m^wp'oe- boe-ngoeboeij met aarden wallen of belegeringsscbansen insluiten, R.P. iOyS kobah, Perz. keteltrom, soms fout voor gobah, zie ald. J.y koebai ; (^aoew koebai,e.s.Y. plantje met aangenaam smakende blaadjes, die als groente en ook in de geneeskunde gebruikt worden, vtt^^ kota^ 1. Skr. versterkte plaats, burcht, vesting, versterkte hoofdplaatSjVorstelijkeverblijfplaats, met palissaden omgeven dorp, k. tan- dang, versterkte plaats, waar alles Samen vloeit, waar veel verkeeris; k. lari'larian^ vesting om in te vluchten, toevluchtsoord in nood, R, Chaib.; k, kara, de naam van eene oude ver- sterking op bet eil. Bintan; k. mara^ beweegbaar fort, oorlogsvaartuig, plaats aan boord v, inlandsche vaar- tuigen achter de apilan; k, parit, vestingwerken en gracht; kapala kota, bet gedeelte van een versterkt dorp, dat boven aan een stroom ge- legen is, stroomopwaarts; ekoer kota, bet lager gedeelte, stroomafwaarts ; m^ngoiaij van versterkiugen voor- zien; b^rkoiakan b^tts, de scheenbee- nen tot vesting; k, ringin, van wa- ringin, eigenn. van eene plaats op Z. Borneo. IL Skr. kruin van bet hoofd. v:ij^koeivat, zie gJJ. va^^koewit; mengoewit jheen en weer bewegen met iets puntigs, b.v. met den top eens vingers enz. een tik of veeg met den vingertop geven, met iets puntigs onderuit halen, ook iets puntigs, b. v. een pijl, heen en weer bewegen om he^ ergens uit te krijgen, Am. Hamz.; koeivit-kapai, allerlei kleinigheden omhalen, op die wijze den kost zoeken; zie ook goewit. s^yS koetoeb, Päd. bov.l. = sampoerna, zie ald. J)yf kotor^ vuil, smerig, morsig, vuilnis, drek; m^ngotorkan, vuilma- ken; m^n^o^öW, bevuilen ; kakotoran. bevuild, vervuild, Pol. Abd. kam ko- tor, de menstruatie. ijy^^S kotrek, op Jav. verb.Ned. kurketrekker. jjkO*5^ kotis; m^n^o^/s,afplukken, afpluizeD, b.v. de uitstekende haartjes van zijde, de pluizen v. doek, de kan- ten van papier enz.; tahi kotis^ vuil in ruwe zijde, dafc men afpluizen kan. i:>«5^koetang, Jav, e. s.v. lijfje of corset voor vrouwen. Mön. id. m!SjS koteng, enkel,enkelvoudig; t^rkoieng sendiri^ alleen, zonder zijn gewoon gevolg; ook konteng, äJ)«5 kotong, kort afgesneden, V. raouwen; hadjoe kotong^ e. baadje met körte mouwen; z, potong Qupon- tong; tßlana kotong, een körte broek. v^*j5'koetip; men^oe^e/?,oplezen, oppikken, een voor een oprapen, b.v. korrels, vodden, Mal. Sam. 1:137; stukken uit geschriften voor eene bloemlezing, kruimels enz., b.v. sa- jp^rti ajam mengoetip padi sahoetir- saboetir, als e. kip, die de rpt korrel voor korrel oppikt, Saif Dzoel.; jo^- ngoetipj opzamelaar, b.v. p^ngoetip s^gala remah p^ngelahoean^ de opza- melaar van de kruimpjes der weten- schap, de titel van een Mal. boekje, gedr. te Singapoera; s^tangan, ^ntah dimana dikoetipnja^ een hoofddoek, wie weet waar hij dien opgeraapt heeftPMal. Sam. 1:137. (3J>*y kotak^ Vierkant vak,zooals in een käst, vierkante doos, kist of koffer, lade, schakel v. een gouden of zilveren buikband; k.sorong-sorongj y/ 823 schuiflade ; benang poetih sakotakj e. streng wit garen, lett. e. haspel, Max.; sampan kotak^ een bootje met kleine kastjes achterin, zie sampan; kotak wajang^ de kist, waarin debenoodigd- heden voor het wajangspel, H. Asm. Pati; A. dawdt, schrjjfkistje, cassette; almari b^rkotak, käst met laden of loketten. {^•S koetoek, I. vloek, vervloe- king, vervloekt; mengoetoeki, vervloe- ken; dikoetoeki Allah d^ngan koetoek jang amai sangat, door God vervloekt met een vreeselijken vloek; minoem koetoek apakah int, wat is dit voor e. vervloekte drinkerij, PÖl. Dj.; sikoe- toeJcf die vervloekte ; orang fc., ver- vloekeling. II. e. s. V. rijstmaat = 2 ling of 4 genggam, (Sö.i'kotek, staart; biniang b^r- kotefcy komeet; padi b^rkotek, harige rijst. Jj^koetil, I, wrat, wen,vleesch- achtige uitwas. IL m^ngoetil^ kleine stukjes afbre- ken, afplukken of afbijten; bepikken, zooals vogels de vruchten; beknagen, zooals ratten e. beschuit, pellen. M^n. id.; zie k^til en kotis. ^JS koetoeill,= koentoem,z, ald. •J^5'koetoe,luis;Ä;.a«(?Ji«^,vloo; k. boesoek =pidjatj wandluis; k. babiy k, domba en k. l^mboe, teek, zie s^ng- Mnit; k, bidoeky pis-in-bed; sikoetoe^ die luis, scheldwoord, zie koetoek I; k.radja, e.s.v. medicinale plant; tMor koetoe^ neet; bMcoetoe-koetoeaUf elk- ander luizen, elkauder de luizen uit 824 K'iyf ^/ het haar zoeken en die opeten, even- als de apeii,H.T.; orang makan koetoe, scheldwoord voor Javanen, daar die de gewoonte hebben dit te doen, äJ>«5 hotah; sakotah, algeheel- heid; sakotahnja tahoe, de geheele wereld weot het, v.d. W. vergelijk Ä:o^a. ^^yS koeti-koeti, I. gedurig en voor de geringste kleinigheid straffen of bekijven, gedurig op de vingers tikken, narijden, v. d. W. IL MÖn. mengoeti^ in kleine stukjes afscheuren, zie koetai 11 en koetil'll. .J>yS koetai, I. pinang koetai, oude, droge pinangnoot, zooals die voor den uitvoer geschikt is; ook oud en droog v. kokosnoten; djala koetai, zie bij cljala, II. nog aan een stukje hangend, zooals b.v. een geknaktebloem.M^n. afgescheurd, in flarden. III. de naam van een rijkje op de O.-kust van Borneo. ^^yS kautSj Arab. schoen, körte laars. NB. dit woord wordt ook in hof- stijl gebruikt ter vervanging van pd- doeka voor den titel van Torsten of hooge staatsambtenaren. jiyS kautsar, Arab. de naam van eene rivier in het Paradijs, ook kali kautsar en somo zelfs soengai kali- kauisar genoemd, doordat men kali Jav. niet verstaat. ^ yS koedja, kruik, kruikje ; du- wat sakoedja een kruikje inkt; ajar sakoedja, een kruik waters. vÄA^^J' koedjoet; een touvr of koord stijf om iets bevestigd; b.v. m^ngoedjoet kaki k^rbau, om de poo- ten van een buffel ; m^ngoedjoet, ook worgen, de gewone doodstraf voor overspelige vrouwen. Zie poedjoet en fj^kek, ySf^yS koedjoer, speer met breede punt ora visch te steken, ook stijf, piekerig van hethoofdhaar,M.R.pag. 189; k. bMjemara, speer, waaraan een haarbos ter versiering. Zie ke- djoer en koendjoer. 2L:^ft.5'kodjall, zie chodjah; p^ko- djan, op Java, de buurt, waar de Klinganeesche of raoorsche kooplie- den wonen. Ook kampoeng kodjah, iiss.^i'kodjoh, Sterke afwatering uit de bovenlanden zonder dat de rivier buiten hare oevers treedt. Zie bah, ys^^iS koljar ; kotjar-katjir^ door elkander, overhoop, verward en ver- spreid; ook van dieren, zieh verward door elkander bewegen, zooals kip- pen die eten krijgen? v. d. "W. Y^y-'i koetjir, staart of haar- vlecht van een chinees; ook koentjit, iÄ.«ykoetjiug, I. kat; k. biang, een kreische kat; k, djalang, e. ver- wilderde kat; k, negari^ tamme kat; k. hoetan, boschkat ; k, p^kak, e. s. v, rattenval; koetjing-koetjingan, buik van de tweehoofdige armspier; akar koetjingan, zie akar^ daoen koetji" ngan, e. s. v. bladgroente; mata koe- tjing, katoog, zie mata en damar, II. = kotjij zie ald. I q^^< koetjoep, ook k^tjoep^ R. Chaib. kus, zoen; mengoetjoepi^iemsiud of iets küssen, zoenen; zie ook koen- tjoep en tjoetjoep. i^^yS kotjak, I. ongeregelde beweging, schudding v. e. vloeistof in iets, b.v. van water in een emmer enz, ongeregelde, onstuimige golf- slag, zooals iii sommige zee-engten, golving van het water in de flesch van een Äo/caÄ-pijp; luchtkasteelen; Mrketjak^ schudden, intr. IL Jav. verwaand, hoogmoedig, trotsch. ^^_^«.S' kotjok; mengotjok, iets schudden, zooals b. v. een drankje. M^n. ook schudden van de kaarten. /S.fi^.i'kotjek, zak in een klee- dingstuk, b.v. in broek of buis; ook kotjekatij zakje, H. Groel. J^Ä^^koetjil, uitglippen, uitge- glipt, b.v. uit een gat, dat niet diep genoeg is; mengoetjilkan^ iaten uit- glippen, uitsluiten, buitensluiten,bui- tenstooten, deballoteeren. Mßn. on- verwachts heengaan, z. verwijderen, zieh aan eene zaak onttrekken; ter- koeijilj uitgegleden. Ook naarbuiten dringen van de ribben, door een te krachtige omhelzing, Am. Haraz. ^Sf^yS kotjah, het druk hebben, terdege bezig zijn, v. d. W. ÄÄ-«.r kotjoh, haast, die ergens bij is, veel beweging, die bij iets ge- maakt wordt; zie goepoeh, '^^koetjai, Chin. e.s.v. prei of lobk, die in Indie bij de bereiding van toespijzen wordt gebruikt. ^^%S kotji, ook wel kotjing, Cociiin-China, ook voor Kotji op de kust van Malabar. a^/ 825 t^^^koeda, paard; k. djantany hengst; k, h^tina, merrie; k. Mbiriy ruin; k, tezi, een vlug paard; k.shn- branij een vurig (moedig) paard; k. arau, de Sumatraansche zebra, Pist. k, api, vuurpaard; k. laoet = oendoek^ oendoekyhet zeepaardje; koeda-koeda^ schraag, krukje, zooals b.v. dat waar- op de marktkramers zitten, dakge- raamte, de hoofdbinten van een dak; ook de kam die vertikaal op het weef- getouw Staat; losse optred voor de geta; koeda-koedaän , nagebootste paardjes; mmn koeda-koedaän, e.s.v. optocht met nagebootste paarden en andere dioren, die inz. met chineesch nieuwjaar gehouden wordt; berkoeda^ tepaard; orangberkoeda^msm tepaard, ' ruiter, cavallerist; p^rgi b^rkoeda^ poelang bh'lemboe^ tepaard uitgaan en op een koe terugkomen. Sprw.; naik koeda hidjaUj een groen paard beryden, d.i. een tooverpaard, ook gebruikt als fig. uitdrukking voor: dronken zijn, Abd.; sariboe koeda hidjau mPnerbangkan ratanja^ dui- zend groene paarden vlogen met dio Wagens weg; m^koeda^ zieh als een paard voordoen, den vorm van een paard vertoonen, b.v. van een eiland in de verte, ook paardje-spelen, hard- dravertje speien; anak koeda^ boeloe kasap, jonge paarden, ruwe hären, Sprw. ju^D^ykoedis, BchnrÜj ook koedis^ apf, V. d.w. lijst gen. wrd.; k. boeta^ de roode hond. Jav. goedig^ id. ct>«ykoedoeng, verminkt van de ledematen, zoodat er slechts een «26 o\>/ ßtompje van overblijft, afgekapt van de uiteinden; h, p^tai^ de stomp in den bloesem van de p^tai^ waaruit de boon komt; lipas koedoeng^SQxmivikiQ kakkerlak; tangan hagai lipas koe" doengj banden die overal aanzitten, 2ooals gewoonlijk v. kinderen; hagai ^ikoedoeng dapat tjlntjin, als iemand 2onder banden, die een ring vindt, Äprw.; m^ngoedoeng, verminken door liet af kappen van de ledematen. Oi>^koedap, snoepen, buiten den gewonen tijd eten; boedak koe- dap'koedapj een snoepacbtig kind. Ov>fcS^ koedoep, uit tijdverdrijf wat eten, v. d. W. zie koedap, lji4>«y kodok, I.bet onderste ge- deeltQ. van den nek, ook koedoek, ÜÖn. id. Zie i^ngkok. II. Jav. kikker; k.poeroe, z. kang- koeng; ^mas kodok, platina; kodok- Jcodokj pompzuiger met kleppen. Op Mal. ook kodok; k. tjina^ Bana brama; k, hidjau, Eana esculenta; d. 1. Cr. ZiQ katak J j^y koedil^ = koedisj zie ald. .v> J" koedoe^ I. blad- of bloem- knop, minder ontwikkeld dan koen- ioem, Hik. Nod. Sjah. II. maün Ä:oe(?oe, bet Hassan-Hoes- -sainfeest , flambouwen-optocht der Klinganeezen, verb. van koeda? {^(>yS kodi. Tarn, een snees of twintigtal, de twintig, b.v. van ßtuk- ken laken, zijde of katoen, riem pa- pier; kain poetih ^mpat kodi^ vier snees (d.i. 80 stukken) wit katoen; kapala p^kodian^ het beste stuk uit «en snees. ^(>^^koedai, ronde beteldoos met deksel, oorspronkelijk van rotan gevlocbten, thans van goud en be- hoorende tot de Rijks-insignien. ^^koer, zie S, \yS koewar, I. mengoewarkan, met e. stok of iets dergelijks in iets rondtasten ora naar iets te voelen. IL verbast. van het Perz. chawdr, zie ald. ^^koera, milt; sakH koera^ op- zetting van de milt; demam koera^ koorts met opzetting van de milt; koera-koera, scbildpad, zoowel land- als zeeschildpad, om bare gelijkenis met de milt; sisik koera-koera, het scbildpad ; koera-koera kaki, de wreef van den voet; k, k. padi, de kleinste soort van landschildpad. K^ kora-kora^ e.s.v. kort oor- logsvaartuig, thans niet meer in ge- bruik. Zie koera, ^^\y^ koert, Eng. Court, ge- rechtshof, raadhuis. 4>.^ kored,laatstebeetje, restant- je, V. d. W. ^sS koeras, verb. van koerdsat, Arab. katern, vel van 24 pagina's in elk formaat. ijusyS^ koeroes, mager, schraal, tenger, uitgeteerd; m^ngoeroeskan, doen vermageren; koeroes k^ring, broodmager, mager en uitgeteerd. iu^syS koris, = goris, streep, Bchrapjlijn; b.v. Za^oe dikonsnja sama t^ngah padang itoe, vervolgens trok hij een streep op het juiste midden van die vlakte. Pel. Dj.;zie ook ^am. 6/ ä^S koerang, ontbreken, tewei- nig, tekort, niet genoeg, temin, van eene zaak of hoedanigheid, vermin- deren, afnemen; k, asa en k. safoe, min een; k. tiga, min drie, ontbreken drie; k» ingat, onbedacht; k. hiasa^ onervaren; k.adjar, onbeschaafd, on- beleefd, lomp; k. peHksa, zie ald. ; k, djadiy van planten : geen goed be- sehet maken, minder goed gelukken; Jcoerang genap, onvolledig, onvoltal- lig; k, bangsa, van geringe afkomst; l^bih koerang, min of meer, plus mi- nus; koerang-koerang . . . lehih-lehih^ hoe minder . . . hoe meer, b. v. k.-k, boeboer, h-l. soedoek^ hoe minder pap, hoe meer lepels, Sprw. ook: minder omdat.. . dan wel omdat, b.v. k.-k, disoeroeh, l^bih soeka sendiri^ orang ada toenangannja^ minder omdat nien gelast wordt, dan wel omdat men er zelf lust in heeft; men heeft e. ver- loofde! H. Asm. Pat.; sakoerang-koe- rang, de minste; sakoerang daripada kainoßj de minste van u ; sakoerang- koerangnja^ op zijn minst; m^ngoe- rangkan, doen minderen, minder doen zijn; m^ngoerangi, tekort doen; ka- Icoerangarij v. personen : gebrek heb- ben aan, te weinig hebben van; te- kortkoming, ook in moreelen zin; Mrkoerang-koerangany steeds minder worden, verminderen; koerang saht- ris sab^langa, daar ontbreekt slechts een klein stukje aan een potvol, d. i. er ontbreekt slechts zeer weinig aan. NB. de meesten van onze Bijv. nw. met 0 n hebben koerang in het Mal. » ^•yboeroeng,beslotenruimte, ^)/ 827 hok, kooi, kajuit, gevangenis; k, ba- djaUj kajuit, zooals de Badjau's die hebben, met e. overlangsche opening van boven; k, mati^ e. kajuit zonder zulk eene opening; k. batang, e. lijk- baar, meestal van bamboe; koeroeng moeka^ de eerste, wijde ingang v. e. belat of vischstaketsel ; k, Mlingking^ de tweede, daarop volgende; k, te- ngahj de derde en fc. laoet^ de laatste en smalste, C. en S.; m^ngoeroengkan^ in de gevangenis of in eene kooi zelten, gijzelen, opsluiten, kerkeren; koeroengan, Jav. kooi voor vogels, zie sangkar en wajang, A . i koreng, I. met morsige streepen en vol vlekken, zooals e. ko- lenbrander, onregelmatig en morsig gevlekt en gestreept, van het vel van beesten, zwart en geel gestreept van honden, C. en S. II. Jav, kor^ngeUj met vuile zwe- ren; schurftig. A .yf korong, = k^roeng, ram- melen, zooals van kogels, die in een bamboezen koker geschud worden. \^ytS koerap, de ringworm, e.s. V. besmettelijke huidziekte. Soorten zijn : k, pakan, zie pakan IV, omdat men meent, dat de zoodanigen on- kweisbaar zijn; k. gadjah, k. ajam en k, soesoe, e.s.v. uitslag rondom de tepels van zogende vrouwen, door onreinheid ontstaan ; daoen koerap = g^linggangj zie ald. C. en S. hebben nog de soorten k, loesoeng en k. boekit, iJ^s^S korok, I. uitholling, die in iets gemaakt is, gang in' den loop v» 828 ^;^ een geweer, mjjngang in den grond; mPngorokj mijngangen in den grond graven. II, korok-koroky e.s.v. vliegjes = Mri'Mri^ C. en S. ^\»y korek; m^ngorek^ raet iets puntigs krabben, graven, peuteren; m^ngorek hoemi^ in den grond krab- ben of graven, b.y. met de nageis of klauwen; m. koehoer^ de graven om- halen; m. roemah, een huis onder- graven om er in te komen; mengorek- ngorek Ml (of p^rkara), oude koeien uifc de sloot halen; pengor ek Ulinga ■==■ korek koeping, te Bat. oorlepeltje, oorpeutertje, ook e. s. v. haarpen in het opgestoken haar van vrouwen; p^ngorek Minga boewaja^ e.s.v. lang- werpig, groen zeediertje. • \^5^ koerau, e.s.v. zeeviseh, zie s^na7igin. ^j^koeroe, e.s.v. huidziekte, d. 1. Cr. schürft, melaatschheid, M. Zie koerap, tk^korah, van het Arab. 5*5, bal, kogel; main Ä:oraÄ, e.s.v. balspel met e. v. kokosblad gevlochten bal. }i^yS koerah? ^rtinja tiada elok, Abd. seh. wrdb. ^^•^koerai, groote äderen en vlamraen,zooals in hout, marmer enz.; b^rkoerai, gevlamd, geaderd ; z. oerat. b^^koeria, zie b^J' I. ^yS koesa, Skr. Jav. angkoesj id. stok met een ijzeren haak, waar- mede olifanten bestuurd worden; roempoet koesa-koesa, e. s. v. gras, panicum colonum; m^ngoesa^ met zulk e.haak olifanten aansporen, S.M. ^jA,^koewas, alleen in koewas kais^ V. d. W. die de beteekenis niet opgeoft. Zie bij kais, ^j^m5' koewis; m^n^0ßj<'/5, iets raet de voeten opzij schoppen, b.v, maka dikoewiskan olih radja akan Groelam dengan kakinja^ de Yorst schopte ö, met zjjne voeten opzij, H. Gr. 18. o^^^rkoesoet, verward, in de war, van haar, garen, touw, eene zaak enz.; hitjara jang koesoet, een ver- warde of ingewikkelde rechtszaak; koesoet dipers^l^saikan, wat verward is moet ontward worden, d. i. twist moet worden bijgelegd; mengoesoet" kan, verwarren, in de war brengen, b. V« ^ngkaii koesoetkan kemoedian daripada soedah selesai^ wat in orde is brengt gij weer in de war, S. Dz. ^JS koesir, Ned. koetsier. «M^^kosong, ledig, waar niets in is, ook van personen en gesprek- ken ;^^roe^ kosong, een ledige maag; kosong tanah, onbebouwd land; zie hempa^ waarschijnlijk de Mal. uitspr. van het Jav. kotong. Ik houd alleen h^mpa voor het zuivere Mal. wrd. want hierop worden wel de vormen toegepast, maar op kosong zelden of niet; anak panah kosong, pijl zonder punt, Sadj. Mal. 325. ^-u^^ykosak; kosahkasik, tel- kens van plaats veranderen, telkens ander werk doen, in wanorde door elkander gooien, b.v. boeken op een tafel, V. d. W. i^^^kosek;m^M^05ß^,wasschen V. korrelige voorwerpen zooals rijst {^AätyS L^/ 829 en derg., terwijl men ze in de hand laat ronddraaien; zie oesik, {)»*** JS koesal; mengoesal, heen en weer met iots op iets anders in de rondte wrijven,zooals met gom-elas- tiok op papier, met een tabakspruira, ook koesaly rondom de lippen, ten einde het sirihspuw weg te vegen. Zie bij soesoer I. JUw«.S' kosil, beetje voor beetje iets bewerken of voortbewegen, b. v. een vracht, een werk, land enz. jv-A'jiS' koesam, dof, mat, zonder gl ans. yAMyS^ koesoe, T. smoezen, fluiste- ren ; ook wel koeskoes, dat ontstaan kan zijn uit koesoe-koesoe, Mogelijk verb. Ned. koesen van het fr. se cou- cher en hiervan ook ons koest tot een hond. Zie bisik. II. e. 8. V. struikgewas, v. d. W. akar koesoe, polypodium quercifo- lium, d. I.Cr» ^yS koesi, Skr. koesa,e.B, v.gras, dat bij plechtige gelegenheden in Hindostan gebruikt wordt, v. d. W. Zie koesa. ä yS koeng, klanknabootsend woord Yoor een hol klinkend geluid, zooals yan een gong of van zwaar geblaf; keng^ hetzelfde van een meer f3chelklinkend geluid. Z. ook bij sipoet, '^yS koewang, = koewau, z. ald, A^rkoewoeng, de regenboog, Jav. kUoeivoengy id. y^^ koengan, = k^rongko- ngan, keel, strot, M. ati^y koefah, de naam eener ver- vallen stad in Aziatisch Turkije onder Bagdad, door Kalief Omar gesticht, en waar z. de moskee bevindt, waarin Ali werd vermoord. O^ykop, een bak of zitplaats op een olifant. Max. Zie ringga. v-o.i'koepat, geldzakje v. nipah- bladeren. \^yS kopet,niet wijd open,nauw, eng, van haakvormige voorwerpen, wegen, rivieren, e. vertrek, huis enz. dandan kopet laoet,Ti8iUW planken ver- siersel aan den voorsteven van de vaartuigen der orang laoet. jj^^^koepas; mengoepas^ schu- len, onthuiden, pellen; mengoepas kapala^ scalpeeren; zie Sj. Siti Dzoe- bedah, de Hell. 5^ dr. pag. 66; me- ngoepaskan pakaijan orang^ iem. de kleeren van het lijf scheuren, naakt uitschudden, gezegd v. roavers; t^r- koepaSj geschild, onthuid, ontveld,b. v. t^rkoepas koelit tangannja^ zijn hand was ont^eld, Prab. Dj. ook kUoepas en gUoepas. ^jM^ji koepis, zie k^roepis, i'^S koepang^ I. e.s.v. zoutwa- termossel. II. e.s.v. goudgewicht== V4(^iö(m- pal; zie tali, III. een koperen munt v. 2 V2 cent, Op Java kohang, i^yS koeping, Jav. oor, == Mi- ngüy in alle beteekenissen. I^^rkopak, I. slap van de bor- sten eener vrouw; zie kopek II. II. een groot stuk van de schil afgetrokken hebbend. MÖn. afgebro- ken stuk, doorgebroken. 830 iP/ III. s^napang kopaky achterlaad- geweer, Sw. iSi^ kopok, I. koperen muziek- bekkens, waarvan de onderstukken in een houten blök rüsten. II. zie rArArab. III. schudden van de kaarten door elk., C. en S. i^'^f^ kopek, I, e. klein stuk v. de schil afgetrokkenh ebbend; aftrek- ken, afplukken van een stuk, kleiner dan door kopak, zie ald. openen van een zegel. Mal. II. slappe borsten of raammen eener vrouw, waarin geen zog is, vandaar moeder van geringe afkomst van een kind, dat e. vorstelijk persoon tot va- der heeft; hoofdkussentje voor kleine kinderen; tiada s^mpat mengamhil se- lendangnja^ kopeknja pon terlampai- lampai, zij had den tijd niet om baar 3Jaal te nemen, bare slappe borsten hingen bengelend neer, H. Boedj.; m^ngdpekj znigQn aan borsten, waarin geen zog meer is. AyS koepoe, bet Arab. ^, ge- lijkheid v. partij in het huwelijk, par- tuur, b.v. adaponjang m^minang dan jang dipinang itoe sama djoea sjarf- nja, p^rtama koepoenja, kadoewa dt- k^tahoeinja akan bangsanja, Oend. H. Abd. 467. \^y3yS koepoe-koepoe,kapel,vlin. der; k.'k.gadjäh, de reuzen vlJnder = rama-ramaj koepoe-koepoe, ook e.s.v. plant; indoeng koepoe-koepoe^ pop van e. vlinder, wel te onderscheiden van ttlor k,'k»y de eitjes. iiiyS kopah, I. zie koefah. II. in de rondte verspreid, zooals van e. menigte boeken, het bloed van een geslachte kip ; Mrkopah d^ngan darah, de maandelijksche zuivering hebben, v, eene vrouw, v. d.W. gulp^ V. bloed, b.v. kaloewarlah darah h^r- kopah'kopah dari dalam moeloelnja^ het bloed kwam bij groote gulpen uit zijn mond. H. Abd. 176. Zie koepih. ÄJui* koepih, kleine gulp, b.v. van bloed. Zie kopah II. Jav. id. 3jS koepi, Skr. bus, ter bewa- ring van thee, kruit en derg.; obat doewa koepi, twee blikjes kruit. ^yS koep6, Batav. fijn geplukt vleesch, vervolgens gebraden. Zulk een gerecht heet s^hit, .^JS kopi, I, verb. Ned. koffie, beiden van 5»..^* Arab. II. verkeerd, averechtsch, van al- lerlei handelingen, doch inz. v. taal. uitspraak, schrift en spelling, b.v. Sj, Ardan. Ook van verf, die geen stand houdt. Sw. jxi^ kopjor, zie y^ß. 2uS«y kopiah^ kalotje, chako,pet, chineesche muts; kopiah pendjalin, kalotje van gevlochten rotan; seri kopiah, titel van den Keizer v. China in de H. Toew., zie iuÄf. s^ kok, juk V. trekdieren; dt- bawah kok^ onder het juk; Mnakan kok, het juk opleggen. C. en S. sohrij- ven ^)ol igoCy zie r^goe en goe, ^S kowak, geopend, openge- broken, b.v. van een slaglinie, een palissadeering enz. lA^kojak. ^ ^yS koewak ; m^ngoewak, een geluid voortbrengen zooals dat van een buffel, een pas geboren kind, enz. zie oewak II, OkSlS* koekoet, ook kokot en k^- roekoet, krom samengetrokken van banden of voeten, vingers of teenen; kram, kram en oog; k,k^moedi,ijzeren duimen, waarmede een roer aange- haakt wordt, Mal. Sam. II ; 175; koe- koetj ook beugel over e. kram, waar- aan men een hangslot bangt; k. laki- lakij de kram; k. hetina^ bet oog waarin de kram komt; m^ngoekoetj bijeenscbrapen met de vingers even- als met een bark; Mön. uitkrabben van een pot of pan. SS koekoer, 1. kirren ; zie te- koekoer, IL klauw, krauwel, krabber, die- renklauw; m^ngoekoer, afkrabben, afscbrapen ; koekoeran , kokosnoot- rasp, of veelpuntige krabber, waar- mede bet vleescb der kokosnoten wordt fijngekrabd, ook k.kait^ d.i. Cr. III. daoen koekoer^ scutellaria in- dica. M. fjSyS koekoes, I. damp, wasem ; m^ngoekoes,d\Qti[\eeTeu,m damp ko- ken, gaarstoomen; Mrkoekoes,gedis' tilleerd; ajar berkoekoes, gedistil- leerd water; koekoesan^ bet kegel- vormigemandje,waarin de rijst wordt gaargestoomd, ook distilleertoestel; boewah koekoesan^ e. s. v, langsat- vrucbt, II. e. s. V. bunsing, b. v. sap^rti koekoes jang didalam rimha baoenja, als een bunsing in bet boscb stinkt hij. Am. Hamz. Man. id. // 831 ji$ly koekang^ «de luiaard, zia kongkang I. \^fS koekoep, aangeslibd zand voor de monding van rivieren. i^^yS koekoek, I. gekraai van een baan ; berkoekoek, kraaien ; Jav.- k^loeroek^ de frequ. van koekoek, id. II. zie gogok. ^jJUäJ'^^ kokokbfeloek, Jav. katuil = boeroeng hantoe, J/ly koekoel^ I. krom, in een& gebogen houding zitten, zooals b.v.. oude lieden. II. sollen met een kind? maka segala para poetera dan para poeteri sakalian JSS dhigan dia, de ge- zamenlijke prinsen en prinsessea solden met hem, H. As. Pat. JkS'.ykokol, e.s.v. varenkruid. SS koekoe, nagel V. vinger of teen, boef, klauw; koekoe balam, dui- venklauw, e. s. v. rijst met kleinen korrel en zeer smakelijk; k. ritnau^ tijgerklauw, e. werktuig om spijker& uit te trekken; /b. saoeh, ankerklau w;, k.pasakj nagel van vinger of teen die geribd i&^k.moeda, nagelbed; boenga koekoeyhuid bij bet nagelbed? v. d.W., ook witte spikkels op de nageis. MÖn. bet maantje in de nageis; m^ng^rat koekoCj de nageis snijden, eene plecb- tigheid bij zeer jonge kinderen, die tevens vergezeld gaat van de naam- geving, b. v. satHah g^nap toedjoeh harij toedjoeh malam, kapada koetika jang baik maka baginda pon m^ng^» rat koekoe anakda baginda, maka dinttfnai olih baginda akan anakda 832 iS/ vjy baginda itoe rackn Indra Koesoema^ Pr. DJ. }fS^JS koekoell,stevig, vastjStork; ook wordt zoo genoemd het tijdperk, waarin de stengel van de rjjst op liet veld droog en stijf is en de vrucht geheel rijp, Päd. bovenl. m^ngoekoeh- kan, stevigen, stijven, versterken. SyS koki, Ned. kokin, kok. J^ koel, Ned. kool; zie koebis, J^ykoelä, Jav. verkorfc. van ka- tvoeläj dienaar, onderdaan, ik, tot nieerderon. J^koewal; b^rkoewal, met het bovenste gedeelte heen en weer be- wegen van iets, dat rechtop staat; koewal-koewal, het hoofd rechts en links bewegen, b. v. van een zwem- mende, of den kop v. e. hert boven de struiken enz.; pengoewal^ e. s. v. honten hamer, d. B. K. Jy,J koewil, Tarn, hindoesche tempel, pagode. \^^ koölat, Schimmel, zwam, duivelsbrood^korstraoSjbeschimmeld; eoorten zijn: k. kajoe^ k, koel, k, pa- dang^ k. patahy k. pongsoe en k. sisir. oJ».f koelitjhuid, ßchil, vel,dop, bast,omkleedsel,Bchelp; Ä;.an,blaasje, dunvliesje,veIletje,ookdeopperhuid, V. d. W.; k. chatan, de voorhuid = koeloep I. Zie ald.; k, kajoe, boom- ßchors, ook- gebezigd als bouwraate- riaal ; k. lawang, e. s. v. specerij ; k. manis, kaneel, volg. v. d. W. de huid van den nagelboom; k. ^aoe^, m^duso de mer, d.i. Cr.; Ä:.sj^o<?^,8lakkehuisje, horenschelp; k, t^lor^ eierschaal; k. pinang, bolster van de arekanoot; mengoelit?\ onthuiden, villen; sap^rti kamhing jang dikoeliti^ als e. gevilde geit; kampoeng p^koelitan, de leer- looiers- en leerverkoopers buurt. oJ^koeloet? zie goeloet. \^^ kolot^ Batav. stokoud, uit het Soend. JyS koeloer, broodboom, welks vruchten van groote, eetbare pitten voorzien zijn, = keloewih, Jav. De onrijpe vruchten worden gekookt als groente gegeten. JyS koelir, troffel, d. B. jjLaJuJ.^ koelasantana, Skr. nakomelingen, maagschap, familie, Zie ^^UjUy.JlS'. *J«y kolang, I. kolang-kaling^ heen en weer gaan, v, d. W. II. kolang-kaling^ ook kaling-ka- lingy de vruchten van den arenpalm, alleen eetbaar als ze geconfijt zijn. ij^kolong, holte of ruimte on- der iets, b.v. onder e. rustbank, käst, tafel enz. mijn raet gangen en stut- ten, mijngroef; k. timah, tinmijn; dibawah kolong^ onder het bed enz., ook het helle of diepe van het water, zie voorb. bij teripang, iJj.S' koleng; koleng-koleng^ een- zaam en verlaten rondloopen,b.v. van een wees. \^JS koeloep, I. verb. van het Arab. v«AJLft, voorhuid, onbesnedene, ook als liefkozingswoord voor nog onbesneden jongetjes en als scheld- woord voor volwassenen ; b^r koeloep j onbesneden; orang jang b^rkoeloep^ een onbesnedene. II. met een tuit opgerold, zooals b.Y. een matten zeil, eene kaart, een rol linnen en derg. Staat in verband met I. {^•S kolak, I. Jav. e.s.v. geatoof- de vruchten, b.v. bananen en brood- yrucht met kokosmelk en &uiker;zie p^ngat. IL'MÖn. e. rijstmaat inhoudende vier gantang of 20 kati rijst, dus Vs pikoel. Ook een maat voor natte waren, M.; kolak doewa bilah, twee van die maten. M. = Mal. soekat. {^^•S kolek, e.s.v. bootje of kano, waarin gewoonlijk maar plaats is voor een persoon, vandaar: doedoek Urko- lek'kolek, geheel alleen zitten of wo- nen, evenals iemand, die in zulk een bootje zit; kolek tetap, zulk een boot in het groot, waarin plaats is voor zes en meer personen, vandaar de naam tetap, omdat zij door haar zwaarte vast ligt; kitji s^kolek, e. s. v. snel- varende vaartuigen met een mast. jJS kolain, Tam. vijver, water- kom, Vierkante waterbak; soms ook kolah, f^i^S koeloem; m^ngoeloem, mom- melen, mompelen, pruimen, ook iets in den mond houden, de Holl, 5« dr, p. 55; m^ngoeloem t^mbakau, tabak ]^Tmmen\ p^ngoeloem, gemompel, stil gebabbel. ^S koelim, e. boom, welks sap maar knoflook riekt en welks vruchten als specerjj gebruikt worden. ^^koelon, Jav. West, het Westen, = harat, Mal. J^koeloe; tali-koeloe^ e.woord, ^y^ 833 behoorende tot het formulier des hu- welijks en ontleend aan de instellin- gen der Hindoes. De tali is op de kust van Malabar e. beeldje v. goud, de godin Ganesa voorstellende, het- welk de bruidegom om den hals zijner bruid hangt. M. 2j^koelah, I. e.s.v. wilde mang- ga, welks vrucht eetbaar is. II. = kolamj zie ald. MÖn. id. III. kolahj e.s.v. versnapering, Abd. Zie kolak, lY. Perz.hooge muts,helm,mijter, tiara; helmvlies, zie tJS of »i^^ V. e.s.v. inhoudsmaat = Ä:ö/a^ II. Zie ald. ^J^5'koloh; ojar koloh-koloh^yQvi" water, dat uit een stuk geverfde stof is gewrongen, pf dat reeds tot verven gediend heeft en dus minder verfstof bevat, nasop. fij^kolell-koleh, zetmeel in balletjes. J^koeli, sjouwer, daglooner, arbeider, sjouwloon, dagloon; makan koeliy op dagloon werken; m^ngoelij evenals een daggelder werken, voor sjouwer fungeeren; hi^rkoelij dagloo- ner zijn. Jyi koelai, I. slap neerhangend van* iets, dat geknakt is, b.v. een ge- broken arm, been of tak; t^rkoelai, geknakt, ook hangend van de ooren van een hond en vän de onderlip; b^rkoelaiaUj van vele voorwerpen; koelai'bali^ schudden met het hoofd, C. en S. II. e.s.v. schelp, waarvan men in Europa knoopen enz. maakt. 834 V/ ^^S koema-koema, = UX^ zie ald. «^komat; komat-kamit, den mond op en neer bewegen bij het spreken of eten, bidden of lezen; prevelen,mompelen,H.Abd.ll5;8oms ook k^moet Zie ald. yo^koömoer; Mrkoemoer^ den mond spoelen, gorgelen. (^^koemis, Jav. 8nor,knevel ; ook sikje onder de onderlip, v.d.W.; koemis Mrlalat hinggap, e. kneveltje alsof er een vlieg op neergestreken is, d. i. een heel klein kneveltje, Sj. Sult. Jahja, ix^komeng, klein in zijn soort en vandaar ook : hermaphrodiet, im- potent, b.v. soepaja djangan dikata orang akoe komeng, opdat men niet zegge, dat ik e. hermaphrodiet ben, Pr. DJ, Jue^i" koenial^ verkreukeld, yer- frommeld^beduimeld, de sporen dra- gen van gebruikt te zijn, van papier, linnen, kleederen, eene vrouw enz. m^ngoemalj ook knuffelen van eene vrouw, ß, Ch. t^^ koomail, kleine huidmade, schurftmijt, stofje, atoom; k. djalar, voortwoekerende huidmade, schurft- mijt, V. d. W. lijst gen. wrd.; k, ajar^ waterpuistje ; k, doedoek, huidmijt, die niet voortwoekert, maar op haar plaats blijft ; sa ekor koeman di M- noewa Tjina dapat dilihatj t^tapi ga- djah Mrtenggek di batang hidoengnja tiada ija sMar^ men kan e. huidmade in het land van China zien,maar men is onbewust van den olifant, zittende op zijn eigen neusbeen. ■ ^« ^ koemai^ lijst werk door rechtiijnige insnijdingen , waardoor verdiepingen en verhevenheden ont- staan, Ibr. b. Chas.; k, g^loegoer, lijst- werk met holten en rondjes; m^ngoe- mai, van zulk lijstwerk voorzien; di- koemai, omlijst, R. Ch. Zie k^tam I. ^^yS koenä, Jav. oud, uit den ouden tijd, yj^ koenir, Jav. = koenjit, zie aldaar. ii^S konang^met een vuurgloed schitteren van de ondergaande zon ; Ä;owaw(7-^onaw^, vuurvlieg; k,'k. sak^- hon, roos van diamanten met e. ande- ren steen inhet midden; wen^owan^, glänzend, glinsterend van de hären? b.v. ramboefnja ikal patah mengo- nang, H, Groel. pag. 138, Sj. Madli; konangan, page, kamerdienaar bij voorname personen, R. v. Eys. iijjS' koening, geel; k. lemak ke- tarn, bleekgeel, cr^me; koening kakij e. s. V. vogel , M. ; koeningan , geel koper, messing; kakoeningan, a\ wat geel is, wat tot het gele behoort en waarvan de Yorst het gebruik zieh heeft voorbehouden; het geelachtige. ^yS koenoen, bepaald, stellig^ zeker,b,v. harangkali p^tjah peti nja- wanja^maka mati Iah koenoen p^'lan- doek toewa tjilaka itoe .... dan moet hij bepaald sterven, P.Dj. ada koenoen t^mpat njawa p^landoek djinaka itoe^ daarin is bepaald de ziel van dat gül- tige dwerghert, id.; toetoan dip^rsila^ kan kita poenja sinjor ka astana koe- Moen, Hik.Korisj.; patih s^ndiri mhxg- hadapi dia itoe kar^na hendak sigera koenoen, de patih zelf bleef er bij, want het moest bepaald spoedig ge- schieden, H. Asm. Pat. Zie de Holl. 5« dr. p. 33 reg. 6 v. o, Voorts oyer- drachtelijk gebruikt als de zaak niet ZOO geheel stellig is, b.v. itoe satoe dj^nis elmoe sihir djoega koenoen, dit zal bepaald wel een soort van hek- serij zijn; dengan chabar jang sah, boekan koenoen gerang, volgens be- trouwbaar bericht en niet naar men zegt, H. T.; sMang.., koenoen = sedang . . . istimewa poela. In Tra- gende zinnen komt het yoor in de beteekenis van toch. •^J^koewau, argusfazant, ook koetvang, d.i. Cr. Zie ald. J^jS kawoelä, Jav. zie koelä. 5 J' koewah, Chin. de saus van iets, b.v. van groente, vleesch en derg. de jus. 5^ koewih, Chin. op Java kwi- kw^^ koekjes,= ^an^ana«. iiD^kollOng, stinkend, zooals b.v. een droog kreng, bedorven he- latjan, bedorven gedroogde visch en derg.; rotlucht. iyS koewat, zie HJ>. ^^•i'koewi, smeltkroes. j^^kow^, Jave pers. Vrnw. 2° pers. enk. == ^ngkau. \yXJiyf kawitra, Skr. benaming van een heiligend water, in de HSS. ^«ykoejang, MÖn. e.s.v. ziekte onder de kippen; kwaal, ongemak, R. V. Eys. C^^/ 835 i^S koejoeng, e.s.v. zoutwater- Bchelpdier. v^^S'koejoep, door en door,van nat zijn, b.v. basah koejoep, kletsnat, doornat, tot op de huid nat. ^^^kojak, gescheurd, van pa- pier, kleederen enz.; kojak-kojak^ met scheuren, hier en daar gescheurd; mengojak , scheuren , verscheuren ; mengojak-ngojakj hetzelfde herhaal- delijk, ook kämmen, kaarden,uitplui- zen van wol, katoen en derg. mengo- jak segala kam dan badjoenja, zijne kleederen scheuren v. smart of toorn, S. Dz.; dikojak harimati, word door een tijger verscheurd, eene verwen- sching; kojak rabit, aan flarden ge- scheurd, M. Sani. Miojak, loslaten v. een vel, schil, hast en derg. hetzij geheel, hetzij gedeeltelijk. (&jj5 koejoek, hond; ook het geluid waarmede men een vreemden hond roept, e. hond die aan niemand toebehoort. Jo.ykoewil, zie J^. ^JLsjJ'koeweloe,Port. konijn,ook th'weloe. ^^jS kojaili;&oe6oer-Ä:o/am,e.s.v. brij of pap, gekookt v. kleefrijstmeel met kokosmelk en specerijon. ^jS kojan, last, e. s. v. groote maat voor vrachten en ladingen van vaartuigen,pakhuizen enz. variieren- de van 27 tot 30 ä 40 pikoel, al naar gelang van de plaats en de handels- waar. Op Malaka is de kojan rijst =: 4:0 pikoel; te Palembang 48; p^rahoe sapoeloeh kojan, een vaartuig van tien last. 836 ^y^ ^kjS koeweni, e. s. v. mangga- vrucht, Jav, id. 