title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Toen wg ontwaakten gaf men ons eenige koude gekookte erwten tot ontbgt en de Zigeuners waadden we^r door het moeras heen in het bosch op. Doch mij en het kleine meisje liet men , als een paar jonge Togeltjes , die nog niet vliegen en zwemmen en daarom de andere kudde nog niet volgen konden» onder het opzigt Tan een twaalffarig Zigeuner- meisje in de oude steengroeyen achter. Mijne kleine käme- raad had zieh weldra aan mijn bruin gezigt gewend; zij was niet meer bang Toor mij en daar wij thans rust hadden ran de andere y wilde kinderen, begonnen wg Treedzaam met elkander te speien, t^rwgl wij huisjes boüwden van steenen en ik het kind mgn linnen zakje gaf^ waarmede het, als met eene pop , speelde. Ik yroeg de kleine, hoe zij heelte? Het Zigeunermeisje , dat op pns paste , zeide , zg heette Horsebeiletje; niet Morsebelletje, zeide de kleme, mgne mama zegt Ma rgtj e. Ik Troeg haar , waar hare 147 mama was ; en het kind zeide : » toen ik gisteren wakker werd , was mama weggegaaa en de zwarte menschen hebben mjj gedragen." »Dal was niet gisteren", zeide de jonge Zigeunerin , » wij hebben Morscbelletje reeds Yoor meer dan drie maanden raeßgenomen." Ik begreep nu wel, hoe onnoozel ik ook nog was, dat de kleine Marij eyen z6o min een Zigeunerkind was als ik , en werd daarom nog meer aan het arme meisje gehecht, en deed haar ook 2^00 veel pleizier als ik konde. Onze bende kwam tegen den avond met luid geschreenw en alarm terug, Wij zijn op een' hoogtijd geweest, zeide de oude lagchend tot onze oppasster; wij brengen.brood in o?ervloed mede. .Wij zagen werkelijk ook , dat ieder der Z.igeuoerkinderen een stukje van den buit: wiltebrood of ander brood in de banden had en met volle koonen kaauw- de. Ook YOor ons achtergebleyenen was er nog rgkelgk geooeg, toen men hierop de korven, die niet het Toorkomen Yan Zigeunergoed hadden , uitpakte ; wg kregen veel witte- brood en kaas , en de oude bragt ons 60k wat zure melk in een kruikje. Doch Tiras, de jongen van den hoofd- man, mögt alles uitkiezen, wat hij wilde, en nam van alles het beste. v Eenige dagen daarna, toen de voorraad geheel verteerd en ook alle kikvorschen uit het moeras gevischt waren , verlieten wij OQzen schuilhoek en trökken , waarschijnlgk veiligheidshalve , vorder het land in. Wij moeslen een groot water overtrek- l^en, dat des nachts in alle stilte plaats had, door middel van eene sohouw , die onze Zigeuners zeer handig van baren. l^etting losgemaakt hadden. Wg moesten dikwijis honger Igden, op andere tijden haddqn wg echter we^r ganzen, toender» en ook brood in overvloed. Over het geheel geno- men ging het mg nog al tamelgk wel ; de oude , die mg gewasschen had , nam mij dikwerf mede op het veld en in de bosschen, waar zij kruiden zocht, die vervolgens in de dor- pen verkocht of tegen brood verruild werden. Daar ik tot ' 10^ 148 die bezigheid, uit bgzoodere neiging, zeer gewillig en ge- scbikt was, kwam ik bg baar in byzoadere gunsl, en ik kan met regt zeggen, dat ik mgne eerste Studien in natuur- en geneeskunde bg de Zigeuners begonnen heb. Want toen de oude zag , dat ik zoo Tlug en gverig was in bet zoeken yan kruiden en worlels of yan den donkerldaauwen meiworm, uit yyelks weeke zijden eene geelachtige olie te yoorschijn komt , dat de Zigeuners tot eene zalf gebruiken , leerde zg mij de namen en de genezende, of ook, yolgens bare meeningi de betooyerende kracbten derzelye kennen ; namen , die^ >yel is y?aar, meestal geheel anders wären dan die,, welke wij aan de dingen geyen. Wanneer zjj dati mgne groote oplet- tendheid zag , wanneer zg bemerkte , hoe schielgl^ ik de namen onthield en de planten ondcrscheiden konde , wanneer 29 z^g» boe ik ZOO ijyrig— -want ik bad er pleizier in— ^door bet kreupelbosch kroop en oyer de rotsen, klauterde , en bgna altgd met bruikbare, ja in bare oogen kostelgke dingen terugkwam , dan streelde zg mg en zeide,, geef acht Mar- tijntje (want zoo noemden de Zigeuners mg, in plaats van mijnen naam Martij n) gg zult nog eens een groot, beroemd doctor worden, die bet land wijd en zgd doortrekt en geld en goed wint. Ik beb naderhand dikwijls aan dit praatje Yan de oude gedacht en beschouw hetzehe als een der be- wgzen, waaryan ik yerscheiden zou kunndn opnoemen, yoor den scherpen blik Tan bet diep yorschend yolk der Zigeuners in de menscbelgke natuur en in den aanleg, en hierdoor ook teyens in de toekomslige lotgeyallen yan bet leyen, der menschen. De zomer was ten einde geloopen, en de herfst was be- gonnen , Tan welks vruchten en druiyen wij ook dikwijls te proeyen kregen, want, zooals ik naderhand ben te weten gekomen, zwieryen wg destijds in de nabuurscbap yan den Mosel rond. Wanneer ik met de oude naar worteis of gen- tiaan zocht en dan bp haar beyel, want ik bedacht of wist niet , dat dit stelen was , over de muren klom , om Toor haar en mg nu hier dan daar wijndruiyen of ooft te plukken, 149 (lao hewaarde ik vau het geen ik tot myn aandeel kreeg allijd het beste, om het aan de kleine Marij te brengen; ja ik Jeed zelf liever honger , om inaar het kind iels te kunnen geren. Met Jiaar speelde ik , als wij vrijen tijd hadden , het liefst, vrant de wilde spi'ongen en grappen van de Zigeuner- kioderen be vielen mg niet , ofschoon ik nu hiinne taal vrg goed verstond en onder hen zelf een plukharende linaäp geworden was, die zijne*^uisten en tanden dapper gebruikte, loodra de andere kinderen het kleine Marij tje iets ontno* men of leed doeu wilden. De kleine was daarvoor zoo dank» baar, dat bei haar altijd zeer leed deed , wanneer ik van haar af moest , en ten hoogste verheugd was , als zg mg we^r zag. Den zoogenaamden hoofdman onzer bende had ik tot nu loe nog niet gezien; ik had echter van de oude, die som- tijds nog al openhartig tegen mg sprak , vernomen , dat hij weldra komen zou en dai wg, om hem te halen, zoo ver den RiJD opgetrokken waren; zgn aanblik deed mij vreezen, waot zulk een misvormd grimmig gelaat met van toorn fon- kelende oogeu had ik nog nooit gezien , nog nimmer had ik zulk eene ruwe stem gehoord. Het scheen , dat hg zoo even uit eene strenge tucht en straf gekonaen was , want ik berinner mij nog. zeer goed de roode raauwa Striemen aan z^o' hals , armen en voelen , die misschien de ijzerto ketenen bem gedrukt hadden ; zijn haar was hem glad afgeschoren » zoodat men zien kon, dat zijue ooren waren afgesneden* op ziJQ voorhoofd had men hem, naar de gewoonte der toen- Dialige rogtspleging , een teeken — waarschijnlgk van galg en rad — gebrand-, dat mij aan de geschiedenis van Kain berinnerde, die mgue itaoeder mg verteld had. Toeu de ^oawen onzer bende hären hoofdman in zulk eenen toestand zagen , huilden zij luid ; doch de oude , die op bare manier ZOO ervaren was in de kruidkunde , legde hem aanstonds zalven en pleisters op zgn^voorhoofd\en gewönde ledematen, binnen weinige dagen waren zg genezen, zelfs het brandmerk op het voorhoofd was zoo rerbleekt en onduidelijk geworden« 150 dat , toen er Tervolgeas de bruiue kleur we^r op geeist werd, er niets meer Tao te zien ivas; oyer de plaats der afgesnedene ooren trok de boofdman eene roode, turk- 8che mutsy tot dat zgne hären weSr warea aangegroeid. Sedert deze man we^r bg ons was had ik het Teel erger dao te Yoten» Ik weet niet, wat bg tegen mg konde bebben; ik moest bg elke gelegenbeid zgne woede geYoeleo. Het 18 waar , bg gedroeg zieh bij de geringste aanleiding jegens al zgne lieden, het meest echter jegens de vrouwen en kin- deren, zeer barbaarsch, doch hg behandelde niemand zoo bard als mg. Dikwgls, wanneer ik rüstig zat, greep hij mg bg de baren en sieepte mg over den grond , of wanneer ik lag, stiet hg mg met de voeten van mijne rustplaats weg, ook hoorde ik bem eenige malen zeggen : dien gladden jongeo breng ik nog om , even als de gladde ouden mij zoudeo omgebragt bebben , indien ik hun niet ontsnapt wäre. De oude y in wie nog een menscbelgk gevoel was , ontrukte mij menigmaal aan de banden Tan den boofdman , troostte mg ook beimelgk en zeide : » uwe levenslgn is lang en goed , hg zal 11 niet ombrengen , maar gg zult eens in eenen gerusten ouderdom sterven." E?enwel waren die mishandelingen voor rngn van natuur week hart zoo moegelijk te dragen » dat , zoo zg langer gedunrd badden , ik misschien zelf een zeer erge booswicht geworden of spoedig geslori^en wäre. Yafn dien dag af, dat de boofdman weär bg ons kwam, had onze^bende eenesnelle beweging aangenomen; wg trokkefl» even alsof ons iemand op de hielen zat, meest bg nacht en donker we^r nederwaarts längs den Rgn, naar de Ne- derlanden. Eenigen tijd daarna bielden wij we^r stil ; de spoed scbecn niet meer noodig te zgn en wg badden niets te eten, zpodat onze Zigeuners dikwgls het gestoryen yee ,op het v^ yeld opzochten en met de kraagen en wolven om strgd tf het aas yerslonden, terwgl wg kleinen gelgk de eekhoora- tjes en meerkollen naar afgeyallene beukenpitten of naar maluwebegen zochten , om daarmede onzen . bonger ^^ stillen. Toen wij nu we6r in de nabgheid yan dorpen 151 geJegerd Ovaren, beval de hoofdman, dat men ook de gladde kinderen, hij bedoelde daarmede mg cn Margtje, onder de menscheo zoude zenden , om eetwaren , en wat er anders maar mögt te vinden zija , aan te balen ; bragteh wg niets, dan zou bg ons de luiheid wel zoo* betaald zetten, dal wij ze voor altgd verleerden. De eerste maal verzelde de oiide ons, die ons tot bedelea en missebien ook tot Stelen zou opieiden; later liet men ons somtgds aileen gaan. Had ik toenmaals gewelen, hoe digt ik bg de woonplaats m^Qer moeder was , dan zou ik alles beproefd bebben , wat in mgoe kindsche krachten was, om er heen te komen. Dan ^ T^f of zes uren, welke de afstand nog altgd bedroeg, zouden ooktoen een te lange weg voor mg geweest zgn, om denzel- Ten zonder leidsman af te leggen , en wäre ik op eens mgne moeder ontmoet , dan, zou zg mg in mijne misvorming door de iogeetste kleur , die men sedert reeds meermalen aan mg ^lernieuwd had en door de vreemdsoortige kleeding, niet herkend bebben. Waaneer men mg en de kleine M a r g naar eenig dorp of adelgk huis gebragt had en ons dan geheel aileen er in liet gaan, dan kwamen wg er gewopnigk bet rgkst begiftigd we^r uit. De Zigeunerkinderen badden niet slechts in bun gezigt , maar ook in bun doen en werken iets schnws en ^ilds , dat zg zelven bij de menseben afkeer , en daarbg iets ZOO Termetel begeerlgks, dat zg eer den toorn dan bet me« delgden der menschen opwekten; zelfs de bonden blaften 6Q Tiden deze vganden en moordenaars van bun geslacbt met Terdubbelden gver aan. Doch wanneer ik en mgne kleine kameraad in de huizen kwamen en naauwelgks met woorden iDsar slechts met blikken om brood durfden vragen , dan liegonmen gewoonlgk eengesprek met ons en wg antwoord, dmi in de voor ieder verstaanbare taal des lands. Inzonderbeid had de kleine M a r g zulke goede , vriendelgk blikkende oogen , dat de moeders dikwerf zeidcn : » zien die kinderen «t niet ZOO aardig uit , als een eerlgk maus kind" ? en dat ^1 152 inen ons dikwijk zoo ?eel gaf , dat w^ het naauwelgks dra- gen konden. Eens toen wg in een groot adelgk huis geweest waren , hadden wg zulke rijkeiyke gescheoken gekregen , als nog nimmer te voren, docli toen wij in het leger kwamea, dat zieh destgds in een krenpelbosch bevond , mishandelde de boofdman mg in plaats Tan dank ook zoo hard» als hij rroeger nog niet gedaan had. Want hg had mg bij het wegg^an gezeid , dat ik brandewgn voor hem bedelen zou en mg daartoe een' pot medegegeven, doch ik bragt den pot Tol melk mede, welke de adelijke vrouw ons gege?en had. : Ik was door het rondscheuren bij de baren » den hals ea | andere ledematen als bet wäre Terrekt, sliep echter einde« i Igk toch slil weenend naast mgne kleine kameraad in , want ik had mij gerust gebeden met een schoon gebedje, dat mgoe mpoeder mg geleerd had. Des niorgens zond men ons beiden naar eene pastorg, in een klein , van den groolen weg ver afgelegen , dorpje. De predikant en zg'ne vrouw benevens eenige dienstboden woonden alleen in het ruime geböuw, men had de oude Zigeuners, wanneer deze daar kwamen te bedelen, hunne almoezen ge« woonlgk uit het venster gereikt, doch ons kinderen liet men binnenkomeu , ofschoon de dienstboden juist niet te huis waren. De predikant was een zeer goed man., en, hetgeen ik niet wist , een bloedverwant mgner moeder. De man trok zieh met bijzondere liefde de arme ouderlooze en verwaar- loosde kinderen aan; het smartljs hem> dat spoo vele kindereo, die in den krijg bunne ouders verloren hadden , buiten op den weg omk warnen of altbans verwilderden , zond^sr ooit ▼an God of zgn gebod te hooren; hg had daarom op eene naburige plaats , in verbinding met eenige welgezinde ambts- broeders een^ soort van weesbuis opgerigt. De vröuw bragt ons bg hären echtgenoot en zeide: zie eens wat aardige Zigeunerkinderen. De man zag ons met medelgden aan en vroeg mg , als het oudste kind , of ik ook iets van onzen lieven Heer wist en of ik bidden konde ? Ik zeide ja, en zeide de kleine gebedjes op, die mgne moeder mg elken morgen en avond 153 als ook op zondagen had laten bidden; ook de kleine Marg kende eenige^ dezer kleine gebeden, want ik had ze haar, Tolgens mgne gewoonte , menigmaal roorgebeden en haar medebidden laten , ook had zg , hoe klein zij destyds ook was, reeds eenige van hare moeder geleerd. De predikant ver- ffonderde zieh hieroTer en Troeg, wie ons dat geleerd had? Ik zeide : mijne moeder. Hg vroeg mg , is uwe moeder dao eene Zigeunerin? Met eene soort van aüschuw anwoordde ik: neen, \?g zijn geene Zigeunerkinderen. De predikant Tfoeg Toorts , waar wij van daan waren ? daarop zwegen wg beiden', want wg wisten het niet. — Maar vervolgde hij , gg zgt immers beiden zoo zwart en zoo geschöurd gekleed als de Zigeuners. -^ Men heeft ons, antwoordde ik , met zwart water gewasschen , en mij heeft men al mijne kleederen en ook de dingen , die mijnen vader loebehoorden , afgenomen , siech ts zijn boekje heb ik nog. Oe predikant werd uiterst opmerkzaam ; hij Troeg mg, hoe heet uw vader ? — M a r t ij n. — En boe heet gj?— De kleine Martijn. — Hoe heet uwe moeder? — Christine. De predikant zag zgne Trouw met aangen^m ontroerde blikken aan en zeide: ik geloof waarlgk, dat de knaap onze kleine neef Reiz er is; wat zou dat eene vreugde zijn Yoor zgne moeder ! Ik had intusschen uit mgn linnen zakje , dat ik altoos bg mij droeg, het psalmboekje en de oude brieventasch mijns Taders Toor den dag gehaald, die er ongetwijfeld bgna zoo misTormd uitzagen als ik zelf; want op onze bedeliogten had* ikhet zakje dikwgis gebruikt, om er de eetwaren in tedoen, <lie wg van m^delgdende menschen ontvingen , zonder er op te letlen , of ze stevig of week waren. De predikant nam ^6 boeken in de band en opende ze , en vond , toen hij ze i>czag,,zgne hoop bevestigd: wänt in beiden stond de naam ^ao mijnen vader: Martijn Reizer, met zijne eigene band geschreven. , Onbescfargfelgk groot was de Treugde van den goeden 154 man en zgne getroawe huisTrouw, toen zg in mSg den Terloren zoon Tan hnnne diep bekommerde bloedverwante berkenden* Hoe zwart en smerig ik er ook nitzag, nam hg mg loch in zgoe armen , kuste en streelde mij en zeide : na God d^nk, dat wg u we£r hebben. Niet waar Martgntje, gij zgt blgde» dat gg nn' we^r van de Zigeuners af moogt en bij uwe moeder komt ? Ik zeide verheugd » ja ; maar de kleine Harg moet ook met mij gaan, want die wil ook van de booze menschen yan daan naar hare mama." De predikant vroeg du8 bet kleine meisje uit, zoo goed zulks geschieden kon 9 en uit de ongetwgfeld zeer onvolledige gezegden van bet arme kind besloot hg dra, dat betzelve ook aan zgne ouders ontslolen was« Terwgl wg beide kinderen daar bg mgn neef zoo Teel goeds. ondervonden , want de predikantsvrouw had yoor ons opgedischt , wat ons hart en maag maar begeerden , ward er zoo onstuimig aan bet venster geklopt , dat wg allen van schrik wegkrompen. De predikant ging er naar toe ; bet was onze oude. Ik wil mgne kinderen hebben, riep bet wgf; zg zijo bg u in buis« -— De kinderen zgn de uwe niet, hernam de predikant, de kleine is mijn neef, die Toor eenige maandeo Tan zgne moeder weggeloopen is, en bet kleine meisje is het uwe ook niet. Niet heel ?er van hier, zeide zg, uit Duitschland, de plaats kao ik u echter niet zeggen , want ik heb het oiet gehaald, ea het wgf, dat het gehaald heeft, is thans ?er van hier bg eeaea anderen troep der onzen. — Niet waar, Mijke, riep ig TerYalgens nog vriendelgk grgnzend naar binnen , gij heb^t het goed bij ons gehad, en nooit een' enkelen slag gehad? — Slagen had ik na ongetwgCeld wel, eenigen van Tiras uitge- zonderdy van de Zigeuners nooit gehad, doch daarvoor des temeer kngpen van sterke viogers en scherpe nageis» trekken in 't haar en schoppen yan sterbe voeten. . Evenwel daaraan dacht ik thans niet , ik reikte de onde yriendelijk de band door 't venster toe ; zij echter gaf aan de predikantsvrouw voor haar vertrek nog een' pot rol waschwater , waarmede 29 ons kinderen schielgk we£r blank maken en reinigen konde. Het laatsle , namelijk het reinigen , hadden wij in den bogsten graad noodig. Onze gescheurde kieltjes, even als 0Q8 ligchaam , waren de woonzetel van het ongedierte , dat op den grond der yuiligheid en morsigbeidleefde. De loni- pen werden weggeworpen , wij zelyen meer dan eenraaal op eenen dag gebaad , en voorloopig in kleederen , die men yan de kinderen eener buuryrouw leende , doch kort daarna in zulke gekleed , die mgne yriendelijke bloedverwante in allergl zehe had yeryaardigd of laten yenraardigen. Ook het wasch- water der oude Zigeunerin beyestigde zg'ne beloofde eigen« ^(^happen ; de bruine kleur yan onze hjuid en het olie«- dchtige zwartsel in onze baren yerdwenen d^rdoor weldra ; 2oodat Y^ er nu toch we^r als andere kinderen des lands öitzagen. Ben y olgenden ^dag werd er aanstonds een ibode naar mgne Qioeder gexonden met de boodschap» dat men mg had we« d^rgevonden. De arme yrouw lag destgds ziek, anders was 29 dadel^k gekomen, om mg te halen, en ik geloof wel, ^^1 het yerdriel oyer mgn yermoedelgk yerlies het grootste aan« 156 deel aan bare »ekte had. Zg was te lang in bange Trees en onsekerheid omtrent ingn leven of dood gebleyeo. De boerenknaap , die op mgne ylügt van bet oaderlgk hnis het eerst mgn snelle Toerman was , had wel eenige dagen na zgne te buis komst , toen bg loevallig boorde , dat man oyeral naar mg zocbt » gezegd , dat een kleine jongen (zgne be- Bcbrgviqg paste gebeel op mg) tot aan eene zekere plaats met bem gereden was ; docb wij waren beiden onrerstandige kinderen ; ik was van bem afgegaan zonder bem te bedan- ken of afscbeid van bem te nemen , bg bad zicb ook niet verder om mg bekommerd, alleenlgk zeide bg nog, dat bg mg bij soldalen had zien slaan. Men verTolgde zelfs nog Terder mgti spoor , tot aan de Trieodelijke waardia 9 die mij in bet nachtleger der Soldaten gespijzigd bad , doch Tan hier was alle naTorsching yrucbteloos; men wist niet, of ik in bet leger aangekomen en door de Soldaten medegenomen of eiders naar toe geraakl en omgekomen was; bet laatsfe scheen bet angstige gemoed mijner moeder het waarschijnlijk- ste, wijl zij nog uit de zeehaven een teederen afscheidsbrief ?an mijnen vader ont?angen bad, Waarin deze geen wooril over mij schreef. Des te grooter was nu de Treugde , toen na eenige dagen ?an reiniging en yerpleging in zijn buis de goede predikant mij benevens de kleine Mar ij in zijn' wagen nam en naar de mijnen bragt. De goede moeder was door bet wedemen Tan haar eenig kind zoo gesterkt , dat zij van het bed opstaan en rondloopen kon ; eenige dagen lang wilde zij mij Tolstrekt niet uit bare armen en van baren schont laten. Ook de kleine Marij ging bet' zeer wel iQ ons buis ; van alles , wat ik kreeg , moest zij de helft en zelfs bet beste deel bebben ; mijne fraaiste schulpen sebonk ik haar ; wij speelden , tot blijdschap mifoer moeder, als vrolijke onscbuldige lammeren met elkan. der. Ongetwijfeld kon er ook, zelfs voor kinderen ran onzen ouderdom , die alles zoo ligt yergeten , wat ben nog kort 157 te Toren ten hoogste verheugde of bedroefde , geen gelukkiger en Terblijdender wisse}ing yan uitwendigen toestand gedacht f?orden, dan die, ^elke ons te beurt gevallen was. Hoe dikwyls hadden \?y bij de Zigeuners koude en honger geleden, boe dikwgls was ons leger hard.of nat van den regen; hoe smartelgk waren de mishandelingen en het moegelgke rond« swerven; thans zaten wij rüstig speiend in de warme kamer bg elkander , aten en dronken zoo ireel ons lustte , en sliepen des nachts in een zacht warm bed. Het is te yerwonderen , dat deze buitengewone en schiclijke yerandering ons niet schaadde aan ziel en ligchaam, en dat de siechte behandeling ' geene sporen in ons hart noch aan onze ledematen had achtergelaten ; dat ik mij' e'chter spoedig zoo zacht en gewilhg naar de moederlijke tucht en verzorging Toegde, ZOO gaarne en nog veel lie?er dan anders met mijne moeder bad en van haar leerde en nog dezelfde bewijzen ?an een teeder beminnend hart aan den dag legde , als vroeger , hiertoe , geloof ik*, dat de kleine Marij veel heeft bij gebragt, want dit kind was voor mij als een goede engel; zij was in ülle opzigten nog veel gehoorzaraer en beter dan ik, zoodat i&güe moeder haar schielrjk even zoo lief kreeg, alsof het haar eigen kind was. Ik bespeur , dat ik mij by deze trekken uit de geschie- deois roijner kindschheid lang heb opgehouden. Zij waren de ^oorloopige schaduw trekken van mljn geheel volgend leven« Want ik beb van mijne vroegste jeugd af tot nu toe meest slech(8 door lief de opgevoed, en schoon ik er somtgdis ook bitlerheid en haat der menschen tusschen proeven moest, dan diende dit slechts, om mij de zoetigheid der liefde des te ster- ker te doen proeven. Ja' het is waar , mij zijn op al mijne ^vegen stroomen van vriendelijkheid en goedheid te gepioet gekomen ; ik ben aan den kant dezer stroomen längs gegaaUf toi ik aan de bron aller liefde kwam, bij welke ik nu veilig cö in genoegelijken vrede woon. Hoezeer het Qok de kleine Marij bij ons geviel , en hoe Wtelijk mijne moeder haar ook lief had , zoo liet deze daar- « 158 I oiti loch niet na « om op alle mogelijke wgse naar hare ou- ders te ?ernemen, wanl zg had immers zelve onderyonden , wat een moederbart leed , als hetzeWe een kind ontroofd wordt. Daar de kleine geheel den duitschen tong?aI sprak, die bg ons fe land gesproken wordt ~ zg had denzehen, wel is waar, door bet bestendig spreken met mg zelOs onder de Zigeuners nog beter geleerd — daar ^g niminer een woord hollandscli uit hären mond hoorden , en daareii- boren het gezegde van de oude Zigeunerin op een yalsch spoor leidde, konden wg voorzeker niet Termo^en, dat haar vader diep in Holland woonde en een Hollander in^as, terwgl de moeder en de kindermeid Duitschers waren. Wijne moeder, en nog meer haafr bloedverwant , de goede predi- kant , dien zg hierbg te hulp nam , hadden daarom hunne nay^orschingen naar de ouders yan Marg en hunne aan- kondigingen yan het yinden des kinds in de eerste plaats slechts door ons geheele landschap en yervolgens door alle aan den Rijn gelegene streken tot aan Keulen en Goblenz, gelgk mede landwaarts in aan den regter- en linkeroever van den yloed, doen plaats hebben. Daarom bleef dit kleine pleegdochtertje den geheelen winter en ook nog in het toor- jaar in ons huis , ter tgd toe , dat ik haar de eerste kersen plukken en in haar korfje geyen kon. Op zekeren achlermiddag waren wg kinderen in een pri- €eltje van bloeijend hoelangerhoelieyer zeer yergenoegd bg. elkander'; wg speeldeh met onze schulpen en fraaije fiteenen en mijne moeder zat met haar naaiwerk niet yer yan ons af, toen'er een prächtig rijtuig op den weg kwam aan- rblien ; eto beer , die in den wagen zat , yroeg de menschen dp deö weg; of hier het huis yan Meyrouw Reizer was, en het rgtuig\hield stil. Eene dame en een heer, beiden zeer deftig gekleed, klommen uit den wagen, mgne nibeder sprong op en ging hen te gemoet , wg beide kinderen waren beteuterd en durfden niet naar buiten» maar bleven in het prieeltje staati. • Drä ^hter traddh db beide vreeinde persoijeti den tiiiti binnen, zg gingen hiiastig op de kleine 159 rg toe; de beer wilde het meisje op zgne armen nemeDy^ maar het kind was eenigzins schuw en yreemd jegens hem y toen het echter de tränen in de oogen der dame zag en hare stem hoorde» strekte het zgne armen naar haar uit, ging om hären hals hangeh en weende ook mede , want het waren hare Vader en moeder. De heer Kornelius van Ruiter, de vader Tan onze kleine M a r g , was destgds een der rijkste burgers in Holland, Wiens schepen naar alle werelddeelen heen zeilden en even als de bgen , wanneer zij naar het veld vliegen, altijd met de aangenäamheden en schatten der beide Indien terugkeer- den. Zgne gemalin had hem , wel is waar , verscheidene zonen gebaard , die destijds reeds ten naastenbij Tolwassen waren , maar het verlangen der beide ouders naar een dochtertje was zoolang onyervuld gebleven, dat Mevrouw van Ruiter dehoop, om nog eenmaal moeder te worden, reeds opgaf, toen beider lang gekoesterde wensch door de geboorte van Marg vervuld werd. Toen het kind in het derde jaar was iad Mevrouw van Ruiter op den raad der geneesheeren voor liare gezondheid eene reis naar haar vader land , de neder« rijnsche, duitsche streken gedaan; het dochtertje was biy haar, en aan bediening en gevolg, die op het kind hadden konneb passen , ontbrak het niel , daarbij was men ook onder Uoedverwanten. Dan het geschiedt maar al te dikwijls, dat jaist daar, waar de meeste menschelgke Wächters zgn , het waken vergeefsch schijnt te ziju ; men had het kind op ze- keren dag in eene tuinkamer te slapen gelegd ; de kindermeid wasweggegaan en had eene jongebloedverwante van Mevrouw ^erzocht, eenige oogenblikkeh bij Marijtje te blgven. Ook deze was weggegaan en had aan de tuinmansdochter denzelfden last gegeven , doch deze was door hären vader cf van afgeroepen. Intusscheh sluipt er een jong Zigeuäer^ ^gf door de opene tuindeur binnen , komt in de zaal » ziet uet schoone kind^ en in een' plotselijken aanval Van zucht ^ot dieverg, neemt zg hetzelve en draagt het in zgnen vasten slaap weg. De Zigeuners hadden zieh destijds juist , waar- 160 schijnlijk door eigen schuld , strenge TerTolging op dea hals gehaaldy waarbij het ten deele op dood en leven ging; de hoofdman had zijn volk bevolen , dat zij de Linderen der blanken zouden stelen, opdat men deze hier te landein geyal Tan nood als gijzelaars en middelen tot uitwisseling zou kunnen gebruiken; dit was nog, bovendien de nadere aanlei- di^g tot dien kinderdiefstal Niemand in huis en in den tuin had de Zigeunerin be- merkt; want de tuin grensde aan den grooten' weg, en aan de andere zijde deszelven was een kreupelboseh , waaruit het wijf te yoorschijn kwam en waarin zij ook schielijk we^r Terdween. Daarenboven had het loos gespuis, opdat de daad* niet ontdekt werd, zieh reeds in den eerstvolgenden nachl uit de Toeten gemaakt en was naar een ander oord rertrok- ken. Daarom was het voorval voor een' ieder onbegrijpelijk ende smart van Mevrouwvan R uit er onbeschrijfelijk, toen de kindermeid eensklaps het huis en den tuin met haar gesehreeuw vervulde , dat M a r g t j e weg en nergen» te Tinden was. Geene moeite geene kosten van nasporingen werden gespaard ; twee bedienden waren werkelyk eenige dagen daarna bij de Zigeunerbende gekomen , zg hadden waarschgulgk zelven het geroofde kind onder de andere kinderen gezien, roaar in de zwarte kleur en het gelapte kieltje , waardoor het roofgespuis de kleine reeds in den eersten nacht misvormde , hadden zij helzelve niet herkend en het arme , schuwe kintl herkende de ruilers , voor wie de Zigeu- ners helzelve vrees hadden ingeboezemd , ook niet. Veeleer wist het listige volk die boden en door hen de anderen te misleiden, doordien het van een schoon klein meisje verhaalde^ waarmede eene oude Soldaten vrouw zieh door middel van eene pont over den Rijn had laten zetten. 161 - Zoo waren de ouders mijner kleine pleegzusler niet minder bekommerd en bezorgd geweest, dan mijne moeder, en zij baddeo het nog moeijelgker gehad dan deze, wyl zg dezen last des kommers Terscheidene maanden lang dragen moesten* Eindelijk had,de beer van Ruiter, door z^e correspon- Jenlen te Keulen en brjna te gelgker tijd door de ^rwanten ijner vrouw , die den ganseben hinter te Parijs doorgebragt hadden en van daar juist waren te huis gekomen , bet berigt onlTangen, dat er een kind gevonden was, hetwelk volgens de beschrgving bei zgrfe was. Hg begaf zieb dadelgk den anderen dag met zijne gemalin op reis naar de verblijfplaats tan den kleinen vondeling: bet buis mgner moeder, en im hadden de beide g^Iukkige ouders bun eenig dochtertje weer in bunne armen. Mevrouw van Riiiter kon zieh niet verzadigen in bet beschouwen van baar Marijtje; zij bad gevreesd, dat bet door het verblijf en den nöod onder de Zigeuners, alsmede door het lang ontberen der moederlijke, tecdere verzorging geheel ellendig zoude geworden zgn, thans ecbter vond zg bet Trolijker en bloeijender dan zij bet ooit gezien bad, en tereüs grooler en sterker, dan anders de kindercn van dezen oaderdom zgn. Want het Zigeunerleven : de bestendige beweging in de vrije lucbt en de groote matigbeid bad ons beide kinderen geenszins geschaad, maar onze ledematen gesterkt, en de daarop rgkeigke verzorging in het buis mgner moed^ was ons des te beter bckomen. Nadat de beer van Ruiter eenige uren vertoefd bad dacht hg aan zgn vertcak , want misscbien kwam ons dorpje bem niet als eene gescbikte plaats tot een nacbtvärbigf voor. Bg Troeg uu de kleine , of zij dan nn met mama en papa njede wegrijden wilde? Zij zeide ja, als Martijn medergdl. Toen bare ouders nu zeiden en baar begrijpelijk maken bilden, dat ik immers bij mijne moeder blijven moest en zg ^u werkelijk voorbereidselen zag maken tot vertrek , toen Bcheurde zg zieh van bare moeder los, kwam naar mg toe» tu y 162 viel mij om den hals en riep luid schregend, neen ik ifil hier bg Martijn blijven. Ik schreide ook ea Terzocht mgae moeder, dat zij toch Margtje niet zoa weggeven. De ouders werden getro£fen door deze liefde huoner beide kin- deren , en de beer van Ruiter besloot het aanbod van mijne moeder aan te nemen, om met zijne gemalin in ons klein buis le verqachten , terwijl de bedienden en paarden bij mgne grootouders zouden verzorgd worden. Den volgenden morgen dacht men , wanneer de kinderen nog sliepen , de kleine Marij onbemerkt in den wagen te brengen» en zoo ons beiden de smart des afscheids te besparen. Doch zg sliep ditmaal niet zoo vast, als op den dag, toen de Zigeu- nerin haar stal; ofschoon het nog zeer vroeg was, toen men haar uit het bed nam, ontwaakte zij nogtans dadclijk en verlangde naar Martijn. Ook ik was wakker, had mg schielgk aangekleed, en toen men 00$ nu wilde scheiden begon het concert van schregen op nieuw en werd immer luider en heviger, hoe meer de ouders ons wilden overreden. »Mijne lieve vrouw Reize r, zeide eindelgk de beer van Ruiter tot mgne moeder, gij hebt reeds zooveel aan ons en ons kind gedaan , dat wij het met al ons vermögen u niet genoeg zouden kunnen vergelden, maar ik bid u, voeg bij die weldaden nog deze , dat gij voor een' körten tijd uwcn kleinen Martijn met ons laat gaan. Wanneer ons kind , dat reeds gedurende een> jaar van ons gescheiden was, eerst geheel we6r aan ons zal gewend zijn, en dit duurt zeker maar weinige dagen, dan zal de scheiding- der beide kleinen geene zwarigheid hebben; in allen gevalle beloof ik u, dat Martijn heden binnen drie weken wel- behoüden weSr bg u zal zijn." Het kwam mgne moeder voorzeker onbeschrgfelgk hard voor, dal zij mg we^r van zieh zoude laten gaan; mijne groolouders overreedden haar echter, dat zij den beer van Ruiter deze kleine dienst toch niet zoude weigeren ; toen ik hoorde ,- dat ik van mgne moeder af zou , \?as ik er wel eenige oogenblikken over aangedaan, meer nog of 163 ten minste even zoo Teel als de gehechtheid aan de kleine larij, haalde dit my OTer,.dat men mg zeide, dat ik mede in den schoonen wagen konde rgden, eu ook spoedig in eeD' e?en zoo schoonea wagen We^r naar mjjne moeder zou leruggebragt worden. Want nign reislust smeulde yan ingne kindschheid af altgd onder de asch en ieder togtje blies den- zelven weer tot eene ylam aan. Op de geheele reis naar Amsterdam waren wg beide kioderen en met ons de ouders Tan Marij t je ten hoogste Tergenoegd , echter was de kleine nu ook reeds we6r zeer aan bare moeder gewend , zoodat zij bij deze ten minste e?en zoo gaarne was, als bij mg. Toen wg echter te Amster- dam kwamen in het prächtig buis Tan deii heer Tan Ruiter toen ik de Tele bedienden in hunne lirereien zag ; de Tele beeren en dames , die bestendig uit- en ingingeu om geluk te wenschen en de kleine, wederge?ondene Marij te zien, toen kwam mij alles gehcel Treemd Toor. Op den bruinen, glad gewreyen vloer durfde ik niet naar hartelust rdnd« springen, en wanncer ik dit ook somtijds in den zin kreeg, dan Terbpden mg de bedienden het; zg wilden niet hebben» dal ik met mijne Tingers op de glimmend gladde tafeis rond- wreef; toen ik eens met mijn' bal speelde en deze, zonder overigens iets te breken , in een' porseleinen kop Tiel, nain een bediende n)iij detizelTen af, ofschoon mij de bal tpoh toebehoorde , want ik had hem me6gebragt : dit alles beTiel mij niet. Wanneer ik de hooge Tensters uitkeek , zag ik niets dao huizen en eene wijde gracht, längs welke Tele menschen liepen en koetsen reden ; ik mögt niet eens alleen naar beneden , want , zeiden de bedienden , dan kon ik een ongeluk krijgen , en het was maar zeiden , dat iemand hunner ^ijd bad , om mij op straat te Terzellen. Daarbij kwam , dat ik Marijtje ook maar zeiden zag; het kind had de klee- deren, die bet in het hni? mgner moeder gekregen en ge-> dragen had, afgelegd, en.was nu opgeschikt en gekaptals «ene d^me; er waren dagelijks andere zulke kleine dames 11* 164 ■ bg haar , die haar een bezoek garen en deze zagen m^ met minacbting aan , en wilden allgd siechts met poppen speien, daar ik niels Tan begreep; het kwam mg Toor, datMarijtje mjj in bet geheel niet meer zoo lief had als anders. Daarom ▼erlangde ik dra we^r naar mgne moeder; doch ik durfde er niel van spreken. Het afscheid tusschen ons beide kinderen grng thans boven verwachting gemakkelgk. Wel is waar, Hairijtje, die leederder was, dan ik, schreide een weinig, maar liet zieh toch met de beloften barer ouders , dat ik eens we£r zon komen, zeer ligt troosten, en ik liet, van blgdscbap dal ik wegrijden zou, geen* traan vollen. Wat wäre toch alle liefde der menschen, der grooten zoo wel als der kleinen, wanneer zg niet midden in bare vergankelgke scbaal de kiem eeuer boogere , eeuwige liefde droeg ! De beer en Mevrouw van Ruiter Keten mij rijk begif- tigd en met opregte uitdrukkingen hunner teederbeid ver- trekken. Hij zeide tot m^: Martijn, als gg eenmaai gröofer "zgt zal ik voor u als een vader zorgen , opdat gg iets goeds leert en een br^af man wordt. Een oude, zeer verstandige dienaar des huizes werd mij als reisgenoot medegegeven; de geheele wagen was vol van geschenken voor mgne moeder en voor den -goeden predikabt, die ons vaH de Zigeuners Ig» gekocht had , de laatste heefi ook, zoo ^lang h^ leefde. ]«5 jaarigks van den beer Tan Ruiter eene rrjkeiyke toelage bij zijn karig inkonien gekregen. De drie weken, die men als termijn van mijn uitblijven gesteld had , waren nog niet ora , toen ik reeds gehcel Trolgk uit den wagen van den goeden beer van Ruiter mgne moeder in de armen sprong. Toen de eerste vreugde , da( ik le huis , in al mijne oude vrijheid en gemakkelijkheid was, eenigzins bedaarde , miste ik mijne kleine plecgzüster en speelkameraad op alle plaatsen en bij al mijne genoegens ; ik zag haar klein bloembed in den tuin, dat ik meest zelf aangelegd had, ik zag baren sloel, op welken zij met ons äair tafel zat, en zeer vele dingen, die mg aan baar berin- nerden en vroeg dan altijd zeer treurlg aan mijne moeder, of Margtje dan niet weör kwam? En wanneer zij mg dan hoop gaf op zoodanig bezoek , dan zag ik na of wel alle schelpcn en amiere mooije dingen, die ik aan bet kind gegeven bad, inj elkander waren, verzorgde baar tuinbed en bet jonge boen, dat Marijtje toebehoorde, zoo zorgTuldig, als of ik beden of morgen baar bezoek verwacbtte; hei aandenken aan mijne pleegzusler was voor mij in bet begin als eene Iie?e gedaante, die men zeer nabij uit een Tenster iiaar beneden blikken ziet , en ,zelfs jaren daarnai bleef zij vöor mg de liefelijkc verschgning van een* engel in den droom. * Tolaanragn tiende jaar bleef ik in ouafgebrokene , vreed« zame stilte bij mijne moeder. Ik was een levendig , daarbg echter gemakkelgk door liefde te leiden, geboorzaam kind; de schoolmeester van ons dorpje onderwees mg en had groote verwachtingpn van mijne bekwaambeden en kennis. Een ding benevelde het geluk van ons huis: bet was de onzeker^ heid wegens den toestand en bet verblijf van mijnen vader. Wy hadden eenmaal , slechts weinige maanden na mgne kleine reis naar Amsterdam , eenen brief van bem uit de Kaapstad gebad , waarin bij ons alles wat goed en troostrgk ^as wegens zgn welzijn en den gelukkigen voortgang zgner f«ii 8c1ireef ; sedert was er geen berigt van bem gekomen, 166 Vgne grootouders waren ook kort na elkander gestonreo, hun einde was blijmöedig in die hoop , welke de leidstar huns lerens geweest was. Mgne moeder sukkelde reeds se- dert lang en moest dikwgis het bed houden. Toen bragt op zekeren tgd een hollandsche scheepskapitein , die uit de nabgheid Tan ons dorp geboorlig was en thans zijne bloedrer- wanten bezocht, bet treurig berigt, dat het schip, op het welk mgn vader naar Balavia reisde, in de Indische zee, Boo ver men met zekerheid kon nagaan, bg een' hevigen Storni vergaan was, en dat er waarschynlijk geen cokel mensch , Tan die zieh op hetzeWe bevonden , gered was , wgl men sedert ook Tolstrekt niets meer van hetzelve verno" men bad. Dit berigt , dat de ruwe zeeman haar op eene onbewimpel- de manier mededeelde, tastte mijoe moeder zoodanig aan, dat zg dag en nacht weende en zigtbaar zwakker werd. Zij fchreef een* brief aan hareg bloedverwant , den predikant, die mg uit de banden der Zigeuners redde, en die sedert» wgl hg zgn eeazaam huis en zgae afgezonderde gemeeate niet goed alleen kon laten , slechts een enkel raaal een be- zoek gegoTen had. Zg droeg hem de Toogdgschap en de zorg over mg en over alles wat zg bezat op. Hg belpofde haar, alles te zullen doen, wat voor mij, naar zijn verstand , bet beste zou» zijn; zij nam ondcr het stiorten van veel tränen afscheid Tan hem, want zij zag hem niet we,6r. Ik was dikwgis aao haar bed ; dacht echter niet aan hären dood. Eensy het was weinige uren Toor haar einde , wenkte zg mg » ik zou nader bg haar komen. Zg kon maar zeer zacht spreken. »Martijn,'' zeide zg , »ik ga nu totonzen lieTen Heer, die mg naar zijne genade Tan mgne kindsch- heid af Toor zgne toekomstige wereld opgCToed heeft en nu ook uit genade zal tot zieh laten komen. Gg zült nu wel- dra geene moeder en geen'. Tader meer hebben ; maar onze lieTe Heer zal bg u de plaats Tan Tader en moeder verTuUen. Heb Qem Tan ganscher harte lief, met geheel^ uwe ziel en met al uwe krachten, en gehoorzaam zgne geboden, dao 167 zai het u welgaan en gg zult ook eens inden hemel komen , waar uwe goede grootouders zijn en uw vadef , en, zooals ik immers van hem Terwacht , ook uwe moeder." Na deze I woorden leunde zij haar hootd op het küssen achterover en haar gclaat was zeer bleek ; hare Tingers begonnen te stuip« trekken en grepen naar de beddedeken. Ik begon hardop te schreijen, want ik had gezien, dat men ook mijne grootmpeder en mijn' groolvader, toen zrj ge- stor?en waren , in de aarde begroef ; moeder , riep ik , lie?e moeder , gij zuft immers niet sterven. Maar zij kon sleqhts met moeite en na vele vergeefsche pogingen hare regler- haind naar m^' uitsleken en ze mij eindelijk op het hoofd leggen, als of zij mij zegenen wilde; daarop viel de band naar beneden en de adem ging eerst heel zwaar Tervolgens zacht en al langzamer uit en in , alsöf zij slapen wilde; mijne nicht, die er b^ stond , Toelde haar* met de band aan het Toorhoofd en den mond en zeide : Ma\tijii,uwe moeder is dood. Zoo jong ik ook was, gevoelde ik toch nu wat harteleed « ^as, want ik had m^ne moeder regt van harte lief gehad. 