title: Jaarboeken van het Koningrijk der Nederlanden : (1814-1822)
creator: Stuart, Martinus
text: T. T., van den sden December 1820, N®. 2 ; . Gezien het rapport van Onzen Minister van Juflitie van den i7den Maart 1821 ; Gelet op het nader tapport van de Staats-Komraisfie vooruoemd van den 1 iden December , j. 1 . N®. I ; Den Raad van State gehoord; Hebben goedgevonden en verflaan: 1®. Onder mededeeling van de bovengemelden rap- porten van de Staats-Kommisile en Onzen Minister van Juflitie alsmede van bet advies van den Raad van State, aan Onzen Minister van Binnenlandfcbe Zaken en Wa- terflaat te kennen te geven, dat, vermUs de Wet van den 24flen Februarij 1806, houdende bepalingen omtrent een algemeen rivier- en waterregt over de rivieren en ftroomen , noch bij het lijfftraffelijk Wetboek voor het voormalig koningrijk Holland , noch ten gevolge der in- voering van bet Fraiuch lijfdraffelgk Wetboek in den Digitized by Google 349 JAARBOEK vxn i8aa. jare 1811 , noch door andere hier ce lande, gedurende de vereeniging dier gewesten met Frankrijlt , executoir verklaarde wetten , blijkc te zijn afgefchaft , hi) gehou- den zal zijn aan de ftrikte naleving der meergenoemde Wet de hand te houden , en dezelve aan alle ambtenaren, die zuliu aangaat , aan te bevelcn ; zullende de Ingenie- euren en bearabten van den Waterftaat, in de Noorde- ljjke Provincicn, moeten worden aangefchreven, om toe te zien en te waken , dat geene werken ondernomen of aangelegd worden , ftrydig met de bepalingen der ge- dachte wet, of dat in eenig ander opzigt tegen dezelve worde gebandeld, en otn overal te zorgen, dat diegene, welke zoodanige ondernemingen mogten willen aanvangen, in tijds door de voornoemde beambten, ter voorkoming van nuttelooze kosten en moeijelijkheden, worden ge- waarfchuwd. a°. Onze Minister enz. (1). Uit hoofde der noodzakelijkheid om in de benoe- Be(1ult ▼*" ming en aanftelling der ledcn van de onderfcheidene nrent^edfjk Dijk- en Polder-beheeren , zoo veel mogelijk , en en polderbe- met in acht neming der plaatfelijke regiementen en J 1 “™-. gebruiken , op eenen eenparigen en regelmatigen No'*”*. ’ voet, tevoorzien, en zulks naar aanleiding en over- eenkomltig den geest en de bedoeling der grondwet en het meerder of minder onmiddellijk toezigt , het- welk , herzy aan het algcmeen beftuur , hetzij aan de Staten der Provincie was toegekend , werd door Z. M. , gezien de voorftellcn door de Staten der onderfcheidene Provinciep , ingevolge art. asa der Grondwet gedaan , alsmede onderfcheidene rappor- ten van de jaren 1819, 1820 en 1822, bij befluit van den apflen Maart dezes jaars, omtrent dit be- langrijk punt, het volgende vastgefteld: Art. I. De dijkgraven , Preßdenten en verdere leden van alle hooge en andere Heemrandfchappen , Waterin- gen , Waterfchappen , Djjken , Polderberfuren en andere dergelijke kollegien , hoe 00k genaamd , aan welke eenige beheering over rivier- of zeewaterkeerende dij- ken of werken is toevertronwd , mitsgaders de Sekre- tarisfen, Dijkfchrijvers , Gnffiers , Rcntmcesters of Pen- (1) De pubücatie van 1806 wordt gevonden in het Bijv. tot het Staatsbl. D. IX, St. 3, bi. 1053—1658. / Digitized by Google J A A R. ß O M K van 1822. 85 ° ningmeestcrs , welke bij deze kollegien fungeren , voor zoo ver dezelve door den Souverein , de Stadhouders in der tijd , de voormalige Provinciale Hoven of eenige andere publieke autoriteit plagten benoemd te worden, zullen voortaan door Ons worden benoemd en aange- ßeld ; Wij behooden Ons voor om eenen ftnat van alle de kollegien , welke in de termen van dit arcikel vallen , nader vast te (teilen. n. Insgelijks zullen door Ons worden benoemd en anngefteid de leden van zoodanige dijk- of polrierbeftu- ren , welke geen rivier- of zcewaterkecrende dijken of werken hebben , maar wier beheer zieh tot binnenpol. ders bepaalt , in zoo verre de leden van zoodanige be- fturen voorheen, en wel bepnaldeiijk vöör den jare 1795 , werden benoemd en aangeiteld , hetzij door den Souverein , de Stadhouder in der tqd, de voormalige Provinciale Hoven of eenige audere publieke antoritei- ten. 3. Deze benoemingen zullen geffchieden op de vol. gende wijze: Ingeval van vakature zal door dijk- of polderbeftu- ren , wien zullts aangaat, worden opgemaakt eene nomi- natie van drie perfonen , welke in zieh vereenigen al de vermischten,' bij de reglemenren der refpektieve belturen, •waarbij zij moeten fungeren , voorgefchreven of die de beftaande gebruiken medebrengen. Deze nominatie zal door hen worden ingediend bij de Gedeputeerden Staten liunner Provincie , die dezelve., met derzelver confideratien omtrent de voorgedrageite perfonen zullen doen toekomen aan Onzen Minister van Binnenlandfche Zakcn en Waterftaat. Voor zoo ver nogtans de reglenienten , oktrooijen of beftaande gebruiken aan de ingelnnden , (temgeregtigden of de gecommitieerden van dezelve, of 00k aan eenige (leden of bezitters van ambachtsbeerlijkheden , de be- voegdheidheid geven om een of meer perfonen tot het bekleeden van voornoemde posten te benoemen of voor te dragen , wordt het doen der voordragt aa i dezelve gelaten , welke voordragt door hen aan de Gedeputeer- de Staten der Provincie zal worden gedaan , die de- zeive, mdt hunnc confideratien , aan voorsz. Onzen Mi- nister zunen toezenden. 5. Dezelfde wijze van benoeming zal worden in acht genomen , ten aanzien der leden van de kollegien , van hoofd-ingelaudeo , smbtbcfturen of kommisfansfen in de ✓ Digitized by Google 35 i JAARBOEK van 182a. geinteresfeerden , in zoo ver dezelve volgens de belUan- de regiementen , door den Souverein , de Stadhoudcrs in der tijd , de voormalige Provinciale Hoven , of een i ge andere publieke auroriteiten plagcen benoemd te wor- den. 6. De benoeming en aanftclling van alle overige dijk— en polderbefturen , mitsgaders van alle Sekretarisfer^, Pen- ningmeesters en andere ambteaaren van dezen aara , niet in art. I genoemd , zal bfijven gefchieden , overeenkom- ftig de bepalingcn, welke darromtren: in de refpektieve reglementen dier befturen vervat nijn , of vervolgens mog- ten worden vastgefteld. 7. Al hctgcen in de beftaande reglementen , Dijkreg- ten of oktrooijen te dezen aanzien ftrijdig mögt worden bevonden met de bepalingen van bet tegenwoordig Be- fluit, wordt gehouden voor veruiecigd en buiten effekt geüeld. Omtrent het regt verband van het eerfte artikel Befluit van van die befluit , ontftonden bij fommige befturen 7 September bedenkingen, in zoo verre, dat door dezelve werd i n e ^;ng ! v »n vermeend, dat de leden der Heemraadfchappen , Dijk- m, 1 of Polderbefturen , bedoeld bij het gemekle artikel , ^ ( ^!’ t aa * nd alleen door Z. M. den Koning zouden worden be- fstäatabl. noemd , voor zoo veel dezelve door den Souverein No. 4a)." of eenige andere publieke autoriteit plagten benoemd te worden. Z. M. zulks in overweging genomen bebbende, alsmede dat de bedoeling der bepalingen van het voorfchreven befluit me.lebragt , dat al de leden van bovengemelde befturen door Z. M. be- noemd werden, voor zoo veel aan dezelve eenig be- heer over rivier- of zeewaterkeerende dijken (buiten- of ringdijken') was toebetrouwd , vond goed , bij een later befluit van den 7den September, te ver- klären : * dat de in het voorfchreven eerfte artikel voorkomende bijvoeging , houdende : voor zoo ver dezelve door den Souverein , de Stadhoudcrs in der tijd , de voormaligc Provinciale Hoven of etni- ge andere publieke autoriteit plagten benoemd te worden ; alleenlijk zag op de bij die artikel genoem- de Sekretarisfen , Dijkfchrijvers , Griffiers , Rent- meesters of Pcnningmeestcrs , en dat mitsdien het 1 Digilized by Google 35 * J A A RB O E K van 1823. meergeraeld artikcl zoude moeten worden verftaan te zijn gefteld als volgt: \ Statt der publieken werken. Art. t. Zullen voortaan door Ons worden benoemd en aangefteld ; a. De dijkgraven , prefidenten en verdere leden van alle hooge en andere heemrtfadfchappen , waterin- gen , waterfchappen , dijk- en polder- befturen eu andere dergelijke kollegien , hoe 00k genaarad , aan welke eenige beheering over rivier- of zeewacer- keerende dijken of werken is toevertrouwd. b. De (ekrecarisfen , dijkfchrijvers , griffiers , rent-* meesters of penningmeesters , welke bi} deze kol- legien fungeren , voor zoo ver deze ambtenaren door den Sou verein , de Scadhouders in der tiid, de voormalige provinciale hoven of eenige andere pu- blieke autoritei: , plagten benoemd te worden. Terwijl een gedeelte der door het Gouvernement befloten en ontworpen werken , waartoe door de Wet van den ßoftcn Januarij 1817 een fonds van zes millioenen guldens was beftemd , allengs ten uivoer gebragt werd , 00k door middel van afzon- derlijke belastingen op Provincien, fteden of parti- kulieren gelegd , verhinderdc de ontoereikcndheid dier midddelen alleen de geheele voltooijing der on- derfcheidene communicatien te land en te water , welke, of door het algemecn belang en de nationale nijverheid, of door het bijzonder belang der fteden en Provincien, of, eindclijk, uithoofde van den ftel- ligen wensch van fommige diftrikten en getneenten, gevorderd werden. Onder deze bcraamde werken waren niet minder begrepen dan 38 wegen in de Zuidelijke Provincien en tvvaalf andere in de Noor- delijke. Voorts telde men elf vaarten , waarvan 5 kanalen , welke gegraven moesten worden , en daar- onder een aan te leggen kanaal, tusfehen Mons en de Schelde, ora de vaart over het Franscli grond- gebied tn de daaraan verbondene lasten te vermie- den. Behalve deze wegen en kanalen, noemde men nog zes andere wegen en eenige vaarten ; de wegen van Rotterdam naar Antwerpen , door de Willem- Digitized by Google 353 ‘ JAARBOEK vas iSai; ftad en Bergen- op-Zoora ; van Roermonde naar Dus- feldorf ; van Spa door Stavelot en Diekrezh naar Luxemburg en van Bartogne tot aan de Pruisfilche grenzen. Ook de Sambre moest tot een kanaal worden ingerigt , een gedeelte der Ourthe bevaar- baar gemaakt en van Charleroy naar Brusfel een kanaal worden gegraven. Te Antwerpen kramen in dit jaar vele inrigtin- v ’' rb " c ^^ gen van algemeen nut aan de haven en kaden tot werpcn. Rand. De kosten, belteed aan de uitfpringende boeken der kade , de wcrf genaatnd\ werden alleen gefcliat op 90,000 guldcns. Ook gelchiedde in het jaar het leggcn van eenen ijzercn brug tusfchen de beide fluizen der haven, waarvan de vervaardiging aan de Heeren Cockerill van Luik was toebetrouwd geworden , en van welks plegtige invvijding , in de maand October, reeds elders gewag is ge- maakt (1). Alom zag men de kommen en kaden verfraaid door huizen en magazijneh , welke alle , volgens eenparig voorgefchreven plan , gebouwd werden. y Eene ongemeene levendigheid werd insgelijks fciien Wii- in het Zuidelijk gedeelte der Provincie Holland te lemsdorp cn weeg gebragt, door eenen nieuwen en gemakkelij- ‘} e ." Mocr ‘ ker overtogt over het Hollandfche Diep, tusfchen ' de veeren van Willemsdorp, aan den mond van den Dordfchen Kil, en van den Moerdijk, in de ftrek- king van den nieuwen ilraatweg van ’s Gravcnhage naar Brusfel. Deze overtogt gefchieddc op eene zecr geregelde wijze door middcl van een in Engeland ver- vaardigde ltoomboot , welke van daar , in de maand Mei, te Rotterdam aankwam, en voorts op onderlcliei- deze togten tot oefening, zoowel aan gemeld veer als op eene vaart längs den ßriel en Goeree , als- mede in de Noord-zee tot voor het dorp Schcve- ningeu, aanhoudend een groot aantal aanfchouwers van de voortrelfelijkheid en doelmatigheid der inrig- ting had overtuigd (2). — Door dezclvc werden (1) Boven bladz. 17. Qs) Men virnlt deswege een belangrijk verfing van J. B. 1S22. Z ✓ Digitized by Google S54 JAARBOEK van i8aa< alle ongelegenheden vermeden , welke , in den over- togc, door middel van ponten en andere gewone vaartuigen , vooral op breede rivleren , gelegen zijn. Van het Willemsdorp , gelegen in een oord , al- waar te voren flechts eene enkele woning llond en alwaar men nu , als door tooverij , de eene na de andere zag verrijzen, vertrok om het half uur eene boot , welke den togt, over en iveder, geregeld in ao minuten aflegde. Overigens werd de veiligheid en het gemak der reizigers nog in het bijzonder bevor- derd door een uitgebreid en doelnaatig regiement, vastgefleld bij Koninklijk befluit van den 3 1 (ten Mei. Tot uitbreiding en wijziging van laatstgemeld befluit , werd door den Koning, op den joden Sep- tember, bepaald: 1°. „ dat de (loomboot des mor- gens , op den , bij het voorfchreven regiement , vastgefrelden tijd , van de zijde van den Kloerdijk zou beginnen te varen en daarmcde van beide zij- den , zoovecl rrogelijk , op den bij het regiement be- paalden tijd zou blijven voortgaan ; dat, bijaldien de overtogt , gedurende eene der reizen vice verfa , meer dan een half uur mögt duren , de (loomboot aan de zijde , alwaar dezelve te laat aankwam, niet langer dan ten hooglle vijf minuten zou mögen vertoeven , maar binnen dien tijd de terugvaart moe- ten beginnen , ten einde den in vorige overtogten verloren tijd in te halen en dat , wijders , wanneer eenige pasfagier zieh op den bij het regiement vast- geflcldcn tijd van overtogt aanmeldde en de floom- boot , door oponthoud of anderzins , niet binnen tien minuten na den bij het reglcment bepaalden tijd van vertrek kon afvaren, hij het regt zou heb- ben, om zieh met de gewone vaartuigen, tegen het gewone veerloon, te doen overbrengen; — a°. dat de •loomboot des namiddags van de zijde van Willems- dorp , voor de laatlle maal , zoude varen , geduren- de de maanden Januarij en December ten half vier urc; gedurende de maanden Februarij , Maart, Oc- den Hooplceraar C. Moll in de A!g. Konat- en Letter- bode N°. 30^30 , en 40 — 43. Digitized by Google JAARBOEK van 180a. 555 tober en November te half vijf ure ; gedtirende de maanden April en September te half zeven ure, en , gcdurende de maanden Mei , Junij , Julij en Augustus , te half acht ure (i). Onder een aantal werken, deels op het gelukkigst In dit jaar aanvankelijk tot (fand gebragt , deels , met den besten uitflag , geheel voltooid , behooren nog de volgende. Na op den 2 5 (len April te Nijmegen een begin Hiven- gemaakt te hebben met de grondlegging tot herftel van de ftadshaven-muur , welke op den aßften Janu- arij 1820 gedeeltclijk was ingezonken (a) , en na In het ceriie vak het hei- en roosterwerk volein- digd te hebben , was de dag van 22ften Junij vast- gelleld tot het plegtig leggen van den ecrflen fteeu aan gemelden muur. Des middags ten een uur kwa* men de ßurgemeesteren , verzeld van den Ingenieur van den Watcrftaat G. Beyerinck , op het werk, alwaar een groot aantal vlaggen en wimpels aller* wege wapperden, en Hun-Ed. door de aannemers ontvangen en naar de plaats , voor de plegtigheid be- flemd , geleid werden. Aldaar werd aan den Pre- fident-Burgemeester een fteen , op welke deszclfs naam was uitgehouwen , aangeboden , welke vervol- gens met de bij dergelijke gelegenheid gewone pleg- tigheden in de grond werd gemetzeld. Het overig gedeelte van den dag werd door de werklieden , op eene gulle wäjzc onthaald , in gepaste vreugde door- gebragt. Op den ipden Mei gefchiedde de cerfte werking der fluis , welke kort te voren aan de haven van teode. Ostende was aangelegd, in tegenwoordigheid van den Gouverneur van Oost-Vlaandcren , en fchier der ganfehe bevolking. De werken der fluis , welke te gelijk met de oude fpuit-fluis en met de fluizen van het bekken der ftad werkte , voldeed uitnemend aan (1) Bijv. tot het Staatsblad. D. IX, St. r, bl. 356—397. Het rcglement van den 3tßen Mei wordt mede aldaar gevonden in het ade St. bl. 797 — 805. (O Jaarb. i8jo, St. 2 , bl. 238. Z 2 Digitized by Google Ultwitenhg te Steenber- gen. 35<S JAARBOEK van x 8 aa. de venvachting. Ook was de zuivering van hei voortreffelijkst gevolg en men hoopte dat deze, ge- voegd bij het herhaald werken der fluizcn, de in- vaart der haven zoodanig zoude uitdiepen, dat niet alleen de groote koopvaardijfchepen, roaar zelfs de fchepen der Koninklijke Marine derzelve zoude kun- nen binnen varen. — De menigvuldige uitgeftrekte vestingwerken , alsmede de overige van allerlei aard, welke het Gouvernement in deze ftad en om- ftreken, gedurende de laatfle drie jaren had doen volvoeren , deden zoowel de bewondering der vreem- delingen als de dank baarheid der ingezetenen tot een’ zeer hoogen top klimmen. — ln den avond van den 4 den Juli] werden insgclijk de fpui-fluizen der haven voor het eefst in werking gebragt. Z. M. de Kö- rting van Wurtenberg, omftreeks dezen tijd , onder den naam van Graaf von Teck , zieh in dit Rijk dp- boudende (t), van een talrijk gevolg vergezeld , woonde deze kunstbewerking bij ; terwijl de Heer Cox , Ingenieur van den Wateritogt , hierbij de eer genoot , aan Z M. de werken dezer fluizen te ver- klären , welke, tyj ieder getij, eenen val van acht- tien voeten water te weeg brengen. — Op den Öden werd dezelfde kunstbewerking , in regen woor- digheid van de leden der Provinciale Staren her- baald , welke hierbij de voldoende overtuiging ont- vingen, dat Ostende, zoodra de haven uitgediept en de haven-mond verwijderd zou wezen, een der veiliglte en fchoonfte havens des rijks aan de Noord- zee zoude opleveren. Te Steenbergen gefchiedtle op den 8(len en taden September, op eene zeer doelmarige wijze, het plegtig leggen van den cerften (leen der (lurzcn , welke tot de bekwame, uitvvatering der landerijen en tot verbetering der i'cheepvaart , aan de rivier, de Rozendaalfche en Steenbergfche vüet genaamd , ge- bouwd werden. De Heer Mr. K. P. U'ijnmaten verrigrte , als Dijkgraaf van het Heemraadfchap, de plegtighcid, welke werd bijgewoond door eene aan- (i) Boven bladz. u — ia.t , • , Digitized by Google .JÄAR.BOEK vaK i8aa. $57 zIcnTijke menigte aanfchouwm , vmronder onder- fcheidene hoofd-bcambten des beftuurs. Aan de nieuwo lluis of voorfte waterkeering, bui- ten de Waardpoort te Utrecht gebouvvd wordende , t „£ b u ten gevolge een Koninklijk belluit van den iöden April dezes jaars , werd insgelijks den i8den dcr- jpelfde maand , op eene plegtige wijze , de ecrlle (leen gelegd door den Burgemeester Jhr. IV. Sl. van Ikeckcren , aan het hoofd eener Kommisfie der Stedelijke Regering. Eene eenigzins meer omftandige vertnelding ver- dient eene dergelijke plegtigheid , welke op den boscb. * n den November te ’s Hertogenbosch plaats greep, op welken dag door den Gouverneur der Provincie , namens Z. M. den Koning, de eerfte lleen aan de werken van het kanaal van Maastricht naar ’s Her- togenbosch werd gelegd, daargelleld volgens befluit des Konings van dit jaar , nog gedurende hetzel- vc aangevangen en van laatstgemelde (lad tot Hel- mond gegraven. Reeds des morgens vroeg wap- perden de vlaggen van de publieke gebouwen, en omltreeks 8 ore werd, door het luiden der klok- ken en het befpelen van het carillon , de plegtig- lieid van den dag aangekondigd. Ten 12 ure begaf zieh de Gouverneur, vergezeld van den Heer Infpek- teur van den VVaterllaat J. Goudriaan , benevens den Prefident-Burgemeester , naar het raadhuis der (lad , alwaar eene eerewacht der dienstdoende Schut- terij gefcliaard llond. Bij zijne aankomst door eene Kommisfie uit den raad ontvangen en binnengelcid zijnde , vond Z. Exc. aldaar vergaderd den gehee- len raad , de Provinciale , zoo burgerlijke als mili- taire, autoriteiten , de hoofden def onderfcheidene Kollegien, der Militaire Korpfen en van de Schut- terij , waarmede de Gouverneur vervolgens in pleg- tigen optogt, voorafgegaan door een detachemcut der Koninklijke Marechausße , zieh naar het werk bij de lluis N°. 1 begaf, alwaar insgelijks eene cerewachr-, zoo uit de Schnttcrij als van de »de afdeeling Nati- onale Milirie, gclchaard llond; zijnde, behalve de met vlaggen prijkende lluiswachters woning , eene fierlijke r 'Digitized by Google 35 ® JAAR.BOEK ta« i8aa. tent ter behoorlijke ontvangst opgeflagen. Z. H. Ed. Geftr. zieh tot de hem verzellende over- heden en de verdere aanwezigen , waaronder een groot aantal der meest aanzienlijke dames van ’s Hcr- togenbosch en andere ingezetenen van hoogeren en la- geren rang , gewend hebbende , deed eene ter dezer gelegenheid zeer pasfende aanl'praak , en vervolgens, overeenkoroltig Zr. Ms. bevel, aan het kanaal de benaming van Zuid-VVillemsvaart toegelegd hebben- de , ontving dezelve uit handen van den Infpek- teur eenen fteen , met zeer toepaslelijk opfchrift, waarvan lezing gefchiedde. Dezelve werd hierop met de gewone plegtigheid door den Gouverneur en Staatsraad Jhr. K. de Brouckere aan de bovcnzijdö ter regterhand van de fluis gelegd , onder het hcr- haald geroep van Leye de Körung! Leye Willem de Eerfle ! het losfen van het gelchut, en het uit- voeren der meest gelicfde nationale liederen, door het Korps muzikanten der tweede Afdeeling. De Prefident-Burgemeester deed ten flotte eene aanfpraak aan den Gouverneur , houdende gelukwenfching met den arbeid, benevens heilbede voor den goeden uit- flag en voorfpoedige gevolgen van denzelven. Na het aanbieden van eenige ' ververfchingen aan den Gouverneur en verdere aanwezige perfonen , keerde de trein op dezelfde wijze , als bij hare körnst , paar het raadhuis terug , alwaar alle de aanwezige autoriteiten door den Gouverneur voor de bijwoning dezer luisterrijke en belangrijke plegtigheid werden bedankt. Het feest van den dag werd met eenen prächtigen maaltijd, door Burgemeesteren en Raden der itad aan den Gouverneur gegeven , befloten , waarop alle de* hoofd-ambtenaren , de Generaais en Kommandanten der Korps , benevens de wacht ge- had hebbende Officieren en Plaats-Majoor genoodigd waren , en gedurende welke onderfcheidene zeer ge- paste heilteugen met geestdrift ingefteld en beant- woord werden. Digitized by Google JAARBOEK van 181a. Onder de Krnifnklijke verordeningen , tot het Ge- B« 0 ui * v,n Oeeskundig (laats-wezen betrekbelijk , treffen vvfj voor dit jaar aan het beiluit van den ßoflen Julij , waar- pimuueo- bij, ten behoeve der Lands-Drukkerij, tverd verklaard r«** te zijn voorbehouden , het regt tot den druk cn tot de uitffuitende uitgave van de door Z. M. vast- gertelJe en eerlang uit te geven Pharmacopaa Bä- gica (i). Wagens de toelating van vreemdclingcn tot het «Kamen van den graad van Med. Doctor, werd door ^ pe ns'tot. r ' den Koning, op den störten December, het volgend Utin» van beiluit genomen. «n-iÄd. Doctor*. Gezien de vcxmlragt van Onzen Minister voor het (Bijv. tothe« Publieke onderwijs, de Nationale nijverheid en de Kolo- Staätsbl. D. Bien den 8ften November t. 1 . , oratrent de noodzakelijk- , heid tot het nemen van roaatregelen , ter behoorlijke tutvoering van art. 8 en 9 der wet van den laden Maart 1 1818 ( Staatsblad , N°. j 6) becrekkelijlc de uitoefenmg der verfchillende rakken van geneeskunde; — als wor- dende door de geneeskundige fakulteit aan ’s Rijks liooge Bchoolen niet de noodige geftrengheid aan den dag ge- legd, bij het »ftteroen der examina van de zoodanigen, welke op cen buitenlandfche akademie den graad van Medicinae Doctor verkregen hebben ; — cerwijl de daar- toe noodige diploinaia op fommige buitenlandfche Scho- len werden uitgereikc, zonder dat voldoende bewijzen van gedaue fludien of proeven van verkregen bundighe- den gevorderd werden ; Gezien enz. Den Raad van State gehoord ; Hebben goedgevonden en verßaan te bepalen: I®. Dat de fakulteiten van geneeskuude aan ’s Rijks hoo- ge Scholen niet bevoegd zullen zijn tot het afnemen van het examen , vermeld bij voorfchreven Wet van ta Maart 1818 , (Staatsblad, No. 16) tenzij dezelve , voor jeder bijzonder geval , daartoe door Onzen Minister voor her Pnbliek onderwijs , de nationale nijverheid en de Kolonien zuilen zijn gemagtigd ; zullende het aan On. ’zen Minister voornoemd , bij het verleenen dier autori» (0 Vorig Jaarb. St. II. W. 34— 26. * Z 4 Digitized by Google . 360 JAARBOEK van 182a. fatle, vrijftaan, om het afneraen van het bedoeld exa- men aan zcodanige binnenlandfche Hooge School op te dragen, als hij zal oordeelen te behooren. 2. Dat meergedachte autorifatie door Onzen dikwijls genoemden Minister niet zal worden verleend , dan na te hebben gezien de bcwijzen van gedane ftudien , zoo der onde talen, als in de voorbereidende en in de fakul- teits wetenlchappen , alles in den geest van hetgeen bty de bellaande reglementen wordt gevorderd van de kvvee- kelingen der inlandfche Hooge Scholen. Benocming Z. M. benoemde tot Infpekteur-Generaal van den’ v*n den Heer Geneeskundigen dienst over het gehcele Rijk den tiarbaucr. Hoogleeraar F.J. Harbauer , tot dus verre Infpekteur- Generaal van den Geneeskundigen dienst der Land- en zeemagt en Kommisfaris voor de zaken der Ge- neesk unde bij het Departement van Binnenlandfche Zaken en Waterllaat. Geneesitun- Voorts werden bij de Provinciale Kotnmisfien van nii*flgn. 0m ' Geneeskundig onderzoek en toevoorzigt, achtervol- f ens benoemd te Groningen de heer J, Veenhont , led. Doctor te Zuidbroek , in plaats van den Hoog* leeraar Nutnan tot andere functiiin geroepen ; — in de Provincic Henegouwen de heer V. Franpois , in plaats van den Heer Bourlart; — in üverijsfel , de Heer /. R. Schuurman , Med. Doctor te Steen- wijk , in plaats van den Heer J. de Koning eervol ontflagen; de heer JT Anrnad , Heelmeester te De- venter in plaats van wijlen den Heer J. Veitkamp; de Heer J. Ebbinga , Med. Doctor te Meppel , in plaats van den Heer ß. IV. van de SanJe. ; — de Heer J. van Iloorbcke, tot lid van de Provin- ciale Komniisfie van Geneeskundig onderzoek en toevoorzigt in Üost-Vlaanderen en de Heer J. Ru- benkoning, tot lid der Komniisfie in Noord-Hol- land. Pokkcn- Iloogst betreurenswaardig mögt het met regt ge- epidemie. noemd worden , dat , 111er verijdeling van de heilza- , me bedoeli iigen der regering en, grootendeels , door veronacluZaming van het onwaardeerbaar en door God gezegend niiddcl der koepok-inenting, men wcelerom een groot aantal (lagtoffers bij eene , inzonderlieid in Dlgitized by Google JAARBOEK van ißaa. 361 de Foofdftad Amfterdam , heerfchcnde epidemie van kinckrpokkcn, uit hec levcn zag rukken. Het getal dezer flagtoffers aldaar , gedurcnde de zeven eerfte maanden des jaars, bedroeg 114(1), hetgeen des te mecr bedroevend was , daar in gewone jaren Hechts drie of vier lijdets aan deze ziekte overlc-, den. Burgemeestcrcn oordeelden het derhalve Boodig, bij eene aanfchrijving aan de leeraren der on- derfcheidene kerkgezindheden in de maand Julij , de- zelve op dit kwaad bijzonder opraerkzaam te ma- ken, ten einde derzelver invloed tot overwinning van het nog heerfchcnd vooroordcel tegen het voor- behocdmiddel der koepok-incnting , inzonderheid bij de geringere volksklasfe , overal waar zulks te pas kwam, aan te wenden Ook werden door den Gou- verneur der Provincic Noord-Holland , tot handhab ving en bevordering der beüaande voorfchriften ter voorkoming en wering der noodiottige gevolgen de- zer ijsfclijke ziekte , aanhoudend de meest gepaste tnaatregelcn genomen. Het verllag door het gcnootfchap tot bevordering vertag der koepok-iuenting , te Ainfterdam gevestigd , op den wepens da 8lten November dezes jaar uitgebragt , lchijnt ons vaccme ’ te belangrrjk toe, om alhier niet in deszelfs geheel geplaatst te worden. Het .dmfterdamfche genootfehnp ter bevordering der koe- pokinenting voor minvcrnwgenden , naar gewoonte, verflag moetende doen van zijne verrigtingen , federt den 1 (len November des jaars 1821 tot den Inatden Oetober van het loopende jaar , ziet zieh , wat het getal der inente- (1) Dit getal werd , in de maand Atigustus alleen, nog mec 93 venneerderd, zijnde het geheele bedrag der aan de kinddrziekte in dit jaar te Amflerdam overleden 744. Ook te Parijs baarde het eene treurige opmerking, dar bij eene veeljarige ondervinding der fchier onfeilbare kracht van het voorbehoednriddel der vaccine, alleen in den loop der eerfle acht maanden van dit jaar, in een en Tietzelfde gasthuis, een aantal van rnim 60 kindereo, aan de pokken lijdcnde , werd gebragt , waarvan een groot gcueelte derzelver gevolgen in eenen hevigen graad ou- flervond. Z 5 Digitized by Google j<5» JAARBOEK van i8aa Hngen becreft , op eene Voogce, welke bet in geen der vorige jaren beete mögen bereiken. Doch dit zelfde verraeerderd aancal brengt de noodzakelijkheid mede tot eenige aanmerkiiigen , die bet verkieslyker zoude geweest zijn , te mögen achterhouden. Hoezeer toch eene meer dan za jarige ondervinding |n ons vaderlnnd de overtuiging heeft kunnen aanbren* gen, dat die voorbehoedmiddel tegen de kinderziekte, wanneer alle andere omdandigheden bij deszelfs aanwen- ding en beloop eenen geregelden gang houden , vrij ze- ker deze afgrijsfelijke kweal voor hec volgend leven af. keert, blijft de tegenftribbelende geesc van velen nogzoo zeer door verooraeel beneveld , dat zij gaarne elk voor- val , boe onbeduidend, en' hoe valsch voorgedragen , ten voorwendrel neraen, om eenen fchijnbaar goeden grond van tegenlland aan te voeren. Bö anderen heerfcht zekere (bat van onverfchilligbeid, waaruit" zij niet , dan door onverhoeds en krachtig werk- zame middeien zijn op te wekken. Zulk een middel , geefel zoude weüigt beter gezegd zijn , heeft nu , tcr bedroeving van vele huisgezinnen , de intvoners dezer volkrtjke ftad federt ettelijke maanden bezocht. En ziet daar op eenmaal dien ftaat van onverfchilligheid verdre- ven ! Deze.fde ouders , die zorgeloos het heerlijksc ge- ichenk ter be’noudenis van hunne dierbare panden had. den verwaarloosd , komen nu met vijf ja zes kinderen te geiijk aandringen op de vergaderzaal des genootfehaps , en van betzelve met geweld de beveiliging afperfen te- gen eene befmetting , waarvan de vernieiende ftof fom- wijlen reeds diep in bet geftel bunner lievelingeu is door- gedrongen. Hoezeer dan het genootfehap zieh, onder andere om- ftandigheden , zoude mögen verhelfen op een aantal van drie nutzend vier ■ honderd zes en deftig inlntelingcn , wel. ke het, met groote opoffering van tijd en dikwerf niet zonder vele onaangenaambeid , gebeel kosteloos heeft trachten te beveiligen tegen de zoo dikwerf doodelijke, doch altijd ontflerende , kinderpokken , wordt hec nu door diepe weeraoedigheid getroffen over de laakbare na- iacigheid van zoo velen , als hunne kinderen ten offer gelaten hebben van eene ziekte , waartegeu zjj vrij ze- ker zouden te beveiligen geweest zijn. Het genootfehap bezige hier deze laatfte woorden iq denzelfden zin , waarin men, zoo bij de voormaals ge- bruikelijke inenting der kinderziekte , tl» bij het beko. «uen der kinderpokken, «onder voorafgaande inentin g , V Digitized by Google JAÄRBOEK. van 1823. 3<Jj t!ch vrfl zeker rekende tegen eene volgende befmet- ting. Dat derhalve in znlk eene verwoeftende epidemie ata Bti heerscht , waarvan de oudfte geneesheeren zieh geen gelijke herrinneren, hier of daar een vooiwerp door kin- derpokken wordt aangegrepen , dat voormaals gevacci, tieerd was en den loop der vaccine geregeld had door» geftaan, zal niemand vervvonderen, die in die zelfde be» fmettine ziet deelen zoodanige voorwerpen, als in hunne jeugd de gewone kinderziekte , zonder voorafgaande in» enting, bekomen hadden. Maar hij zal te gelijk de Voorzienigheid vuriglijk danken, dat het haar behnagd heeft , het menschdom een middel te leeren kennen, waardoor eene aan pest grenzende ziekte van den aard» bodem zonde te verbannen zijn, en waaraan men, zelf» tij de nalatigheid van velen, verrchuldigd is, dat in deze zeer bevolkte find nu fleclus zoo vele honderdetj daaraan omkomen , als men, zonder hetzclve, duizenden zou zien ten grave dalen. Hoezeer het genootfehnp, zoo veel van zijn® Vermö- gens afhangt , ten dienste van min vermögende ingezete- nen wil werkzaam bljjven, moet het echter om de be- perktheid der plaats , die tot het doen van vaccinatien vergund is, zieh bepalen tot een zeker aantal voor iederft Zitring. Er zullen dan van nu voorcaan , bij elk der- Zelve, niet mecr dan vijftig biljetten van toelnting kun- nen worden afgegeven. Ter welker bekoming men zieh des dingsdags en vrijdags middags ten een ure kan ver- voegen aan het lokaal des genootfehaps , op den Voor- burgwal eu hock van de Prinfenhofilecg, Uit het verflag wegens den ITaat van het fonds Staat v«a van den landbouw , inzonderheid ten behoeve der f 0 et d J ee ' vce-teelt daargcftcld , blcek deszclfs bedrag te zijn on eene fomme van /348,529:9t. — Da kosten, voor de Vee-artfenij- School te Utrecht, op den (hat der yitgaven van dit fonds gebragt bedroegen /17,337:57t Bij Koninklijk befluit van den loden April, No. Re e ! em ent 12, werd goedgekeurd het navolgend reglement ter °p dp paar- bevordering der paarden-fokkerij in Holland , van den ‘ fotker ij« den 27ften July 1820 dagteekenende : 4 Art. t. Een ieder heeft de bevoegdheid, om hengften te hotiden , mits zieh onderwerpendt- aan alle de bepa» lingen van dit reglement. s Digitized by Google J A A R B OE K v a n i,8aa. a. Alle degenen , welke hengfien hotiden , , van wat ouderdom ook en tbt welke eindcn befiemd , zullen ge bouden zijn, binnen vier weken na de afkondiging de- zes, of nadat zij dezelve bekomen of gekocht zullea hebben , en vervolgens jaarlijks voor den iften Maare zoodanige hengfien, raec een naauwkeurig fignalemenc fchriftelijk op te geven aan her lid der Kommisfie van Enndbouw in hun dirtrikt , 0 p verbeurte van /50 voor iederen uiec aldus aangegevenen hengst. 3. Geene merrien zullen mögen gedekc worden an- ders dan door goedgekeurde fpringhengfien, op verbeur- te van f 25 door den hengfienbouder en gelijke boete door den eigenaar der merrie. 4. Aan den eigenaar van een goedgekeurden fpring- hengst zal voor het dekken van iedere merrie betaaJd worden voor Tpringgeld f 5, hetzij dezelve ddn of meermalen gedekt worden, welk fpringgeld niet zal be- hoeven betaald te worden dan nadat het bljjkt , dat de merrie dragtig of met veulen is. En zal de bengftenhouder , welke zieh meer of min- der dan fs voor ipringgeld laat betalen, vervailen in eene boete van f 25. 5. Eenmaal ln ieder jaar zal door de Kommisfie van Landbouw in het noordelijk en zuidelijk gedeelte , elk voor zoo vcel haar aangaat , veertien dagen te voren in de nieuwspapieren worden bekend gemaakt, op welke dagen (rnits niet later dan op den isden Maart) en plaatfen (die echter tot vermljding van kosten zoo wei- nig mogelijk in getal zullen zijn) zij, geasfisteerd met door haar benoemde keurmeesters , de keur zal doen. Zullende de houders van hengfien verpligt zijn , om alsdan hunne fpringhengfien , zoowel die , welke reeds gekeurd , als die , welke nog uooit gekeurd zijn , ter goed- of afkeuring aan te bieden. Hicrvan zijn uitgezonderd de hengfien , welke door de eigenaars aangegeven zijn, als alleen tot vermaak ge- houden wordende. Mögt het echter blijken , dat een zpodanig ongekeurde hengst desniettemin tot dekken is gebruikt geworden , zal de eigenaar of houder vervailen in eene boete van f 100 voor clke merrie, die doorzoo- danigen hengst is gedekt geworden. < 5 . De gekeurdc hengfien worden onder de manen ge- brand , met de letter II , en daarvoor door den eigenaar betaald f \ : 50 ten behoeve van diegenen , welke het branden verrigt hebben. 7. De Kommisfie tot de keuriug vacerendo, zal ge- Digitized by Google JAARBOEK tan i8as. 365 houden zijn , aan den eigenaar van eenen afgekcurden hengst te kennen te geven de redenen , otn welke dezel- ve hengst is afgekenrd. De eigenaar verraeenende met de afkeuring bezwaard te zijn , zal binnen de 14 dagen na de afkeuring , btj gedeputeerde Staten kunnen doleren , mits zieh hier- over dadelijk aan de Kommisfie verklärende. De Kommisfle van Landbouw zal aan Gedeputeerde Staten uit haar aanteekenings-registers mede deelen de redenen , waarom zoodanige hengllen afgekenrd zijn , welker eigenaars zieh verklaard hebben te zullen dole- ren. Van den tijd der herkenring , ten overftaan van gede- puteerde Staten te doen , zal vooraf door dezelve aan de Kommisfie van Landbouw worden kennis gegeven , ten einde een of meer leden van dezelve , alsmede de gefungeerd hebbende keurmeesters , daarbij kunnen ad- fisteren. 3. De uitflag der herkenring zal , door Heeren Gede- puteerde Staten , en wel door derzelver Gecoraraitteer- den tot de herkeuring, aan de prefente leden der Kom- misfie van Landbouw terftond gecommuniceerd worden , welke alsdan zoodanigen hengst, zoo die goedgekeurd is, dadelijk zullen doen branden; terwijl, zoo die afge- kenrd blijft , de eigenaar denzelven binnen acht dagen zal moeten doen fnijden. De eigenaar zal alle kosten , op de herkeuring vallen- de , moeten voldoen , indien zijne doleantie ongegrond wordt bevonden. In cas van verfchil zullen de kosten door HH. Gedeputeerde Staten worden geregeld. 9. Ieder afgekeurde hengst zal moeten gefneden wor- den binnen 14 dagen na de gedane afkeuring, op eene boete van f 25 , door den nalatigen te voldoen. Aan den eigeuaar wordt het vrijgelaten ora zulks door iemand ter zijner keuze of wel door een deskundigen , van wege de Kommisfie van Landbouw te bennemen (en waartoe bij voorkeur door het Gouvernement bezoldigde vec-artfen zullen gebezigd Worden) te laten verrigten. Ingeval de eigenaar verkiest , zulks door iemand zij- nentwege te laten doen , geniet hij geene vergoeding voor de fchade , die hij , door het llerven van den hengst , ten gevolge der kunstbewerking , kan lijden , mnar , ingeval Inj deze kunstbewerking, door deskundi- gen , van wege de Komra sfie van Landbouw , in voege voorsz. genoemd , heeft doen bewerkfielligen , geniet hij eene fchadeloo- Helling uit het tonds vs.i den Landbouw, r Digitized by Google jßß JAARBOEK vai» 182». cen welken einde hij , nadat de bedoelde h engst , voor deszelfs dood, door neutrale beeedigde detkundigen is getauxeerd , destvege op dezelfde wijze als ten aanzien van andere verzoeken om fchavergoeding, wegens ver- liezen van vee , plaats beefc , eene declaracie met de vereischte bijlagen aan het ministerie voor bet Publieks Onderwijs , de Nationale Nijverheid en de Kolonien zal behooren in te zenden , ten einde aldaar te worden be- oordeeld, in hoe verre de plaats gehad hebbende om- ßandigheden , waarvan onder de bijlagen behoorlijk zal moeten blijken , de voldoening dier declaratie billjjker* wijze veroorloven. 10. De fpringbengften moeten zijn van eene fchoon» geftalte , vlug eu regt ter been, voikomen gaaf, zonder gebreken , en vurig van aard. 11. Diegenen , welke hengßen houden, ora de mer- ,rien van anderen te doen dekken, zullen naauwkeurig zorg dragen, dat hunne hengßen niet dekken, dan met een” ßilßand van twee uren tusfchen beide , en dat de- zelve, gedurende den fpringtljd, met in de weide loo* pen , of tot den arbeid gebruikt , maar op de ßalleij goed gevoederd worden ; terwijl zoodanige hengllenhou. ders , telkens , wanneer zij hiertegen handelen , een« boete van fas zullen verbeuren. in. Jaarlijks zullen aan de eigenaars der drie beste fpring. hengßen , in elk gedeelte van Holland, ter beoordeeling der KommisQe van den Landbouw, door dezelve drie preraien uit het fonds van den Landbouw worden verßrekt en uitgedeeld, als eene van fys voor den best gekeurden , f 50 voor den daarop volgende, en fas voor den der- den ; terwijl de namen en woonplaatl'en dezer eigenaren in de nieuwspapieren zullen worden bekend gemaakt. Voor denzclfden hengst zal echter Hechts eenmaal eene premie worden uitgereikt , met dien verbände, dat, wanneer de tweede in rang in een volgend jaar de eerfte mögt zijn geworden , aan denzelven eene todage van /2s zal worden gegeven , en zoo vervolgens 00k aan den derden f 50 of fas , Indien dezelve de eerße of iweede in rang mögt zijn geworden. 13. De bengHenhouders zullen naauwkeurig aanteeke- ning houden van den dag der dekking, de namen en woon- plaatfen der eigenaren, zoowel als van den ouderdotn en de klenr of het haar der merrien . welke door da bengHen zijn gedekt geworden ; zij znllen , dadelijk n« bet eindigen van den fpringtijd , aan het lid der Korn, misfie van Landbouw van het diflrikt , waartoe zij be. Digitized by Google JAARBOEK van i8aa. 367 behooren , eene Ingevulde rabcl däarvan ter hsmd (lei- len , volgens model , bij de leden der Kommisfie ver- krijgbaar. 14. De leden der refpektieve Kommisfieii van Land« bouw voegen jaarlijks , bij hunne najaars opgave van den ftaat der produkten en vee, eene naauwkeurige «bei. waarop alle deze refultaten met hanne aanmerkingen zijn vermeld; terwijl de Komraisfien van Landbouw , ieder in den baren , daarvan eenen algemeene ftaat formeren , om aan den Minister voor hec Publieke Onderwijs , da Nationale Nijverheid en de Kolonien , en aan de Gede- puteerde Staten te worden ingezonden. 15. Alle de boeten, bij dit regiement vastgefteld , zullen komen , een derde voor degenen , die de bekeu- ring doet , een derde voor den officier , die dezelve ver. volgt , en een derde voor de armen der woonplaats van den overtreder. 16. Alle vorige op de bevordering der paardenfok« kerij gearresteerde en tot dus verre in werking geweest aijnde regiementen worden hiermede voor vervallen ge« gebouden. Tot Jeden der Kommisfie van Landbouw werden door den Koning aangefteld : in Gelderland Jhr. van IJzcndoorn ä Blois tot Kannenburg , in plaats van den Heer A. II. van Markei Bouv/er , op deszelfs verzoek ecrvol ontdagen ; in Henegouvven de Heer B. Coufin , te Ghoij , in plaats van den Heer IVar enter, op deszelfs verzoek ontflagen ; in Luxemburg in plaats van den Heer Rouger , eer- vol ontdagen, de Heer Poncelet j£ Jamoigne; —. in Noord-Holland , in plaats van wijlen de Heeren Boreel van Hoogeianden en de Carpcnticr , Jhr. IK. Rendorp van Marquette , te Amdierdam en de Heer A. Holland , te YVormerveer ; — in de Provincie Drenthe, Mr. J. Trima , te Faze, in plaats van den Heer J. L. Tonckens ; — in Zeeland, in plaats van wijlen de Heeren Krijn Poppe en C. Haak , de Heeren J. A. Beet tu , te Middelburg, en C. L. T. van H'aesberghc Lüning, te Hulst; — • in Hene- gouwen , welke Kommisfie voortaan uit 9 , in plaats Komnmflls van Land- bouw. Digitized by Google 3 <58 J A A R- BO EK van r8a«.' van 8'leden zoti beftaan, de Heer A. Leroy , eige- naar te Leignies, en de Heer P. Everard , de zoon, te Attre, in plaats van den Heer F. J. Evcrard , op verzoek ontllagen ; in Antwerpen de Heer G. de Roofe , grondeigenaar te ’s Gravenwe- zel; — in Drentlie de Heer/. Ebbinga , te Mep- pel ; — in Vriesland de Heer Bcuckcr Andrcae. Bekendma- iDgevolge een Koninklijk beiluit van den roden bctcageifng 5 Jamiarij had namens Gcdeputeerdc Staten van Gel- van za ml- derland de navolgende bekendmaking plaats : verftuiving. 