title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: In Europa doet Alfa te doen is. Wij hebben alle volmaakte kennis van haar Godsdienst en Zeden, daar zij zoo op stokn. De Wetten van Mozes, de geboorte van Christus, de Hegira van Mohammed, zijn van ons alle bekend. Hoe vinden wij als verbaasd! en zei hove is het mogelijk, indien geen een van uw Natieve buiten 't land reiken, dat gij leden kennis van zovele zaken, in zoveel verre gelegen Landen heeft: kunnen hebben. Ik zal 't u zeggen zei de Garbon, maar gij, zegt mij uw naam en doe eerst. Ik heet zeide ik, want de Posa, mijn Vader was uit het Dorp Martos in de Sierra de Ronda, in de Provincie van Andalusië, doch ik ben in Holland geboren en opgevoed, ik heb mijn eigen Koopmanschap. Zo spreekt gij dan ook. Hollands vragen hij. O ja! was 't antwoord, dat is mijn Moedertaal. Dan zal ik u bij een Man brengen, die met u Hollands, gelijk ik met u Spaans spreekt zal. Doen vragen hij wat mijn doen was? Ik ben een Koopman die mijn eigen Negotie doet, ik betaal mijn vragt en koos aan de Kapitein van 't Schip, zeide ik voor de tweede maal. Daarop hij zei, dat het mij dunkt dat gij echt en nieuwsgierig zijt, ik zal u voldoen zoveel kan, daar staan Pen, Inkt, en Papier, schrijf alles wat gij hoort en ziet in 't kort op, zelf onafhankelijk. Beschrijving van het Koningrijk. VYFDE HOOFDSTUK. De schrijver tekent alles aan: 'Grote van't Hoofd-Eiland. Hoe de Zuidlanders aan de Taalen gekomen zijn. Twist der Gelovigen. Nieuw Gelovige door Sarabafa opgesteld, en door Cham Hazi bevestigd. Eerste Raaf. Twee algemene Kwesties: of Eilanden. Beschrijving van 't Eiland Neman, en Wonderen. Van de Ziel in 't gevoelen. Of Zuur in 't Lichaam komt. Spasmen van hunne Godsdienst, en de Voeding. Omdat mijne vergunning te gebruiken, nam ik pen en inkt, en begon aanstonds te schrijven wat tot nu toe gespeeld was, en vraagde hem, hoe wij ons discours zouden beginnen? Hij antwoordde, onze Godsdienst en onze Wijheid bevat alle in de Spreuken, die wij uit Europese en Afrikaanse boeken hebben uitgetrokken. Ik zal u eenige ter hand stellen, en dan een Landbeschrijving van dit ons Land met fiine kleineren Eilanden &c. Dog voor af zal ik uw nieuwgierigheid voldoen, van te zeggen, hoe die zaken aan ons in dit Land zijn overgebracht, en hoe wij aan onze Godsdienst gekomen zijn. Dit Eiland Krinke Kesmes met fiine onderhoorige Eilanden, zijn zeer machtig, want Krinke Kesmes is alleen 409. uren gaans in omringd, want het is ongeveer vierkant, en elke zijde hondert uren gaans lang. Dit is alzoo lang bewoond gewest als Sina, want wij rekenen onze Koningen van tweintig-duizend jaar volgens onze Chronijken. Wij gelooven niet als de Europeanen, dat de Wereld voor vijf duizend jaar zoude geschapen zijn, waarover zij twijelen. Deeze Natie aanbad in voortijden de Zon, Baal, en haaren Koning, zonder meer andere Goden te kennen. Toen dat na uw rekeningen van de geboorte van Christus duizend en een jaar, als wanneer hier een Perzisch schip kwam te stranden, welke schip van Bender Abali of Damascus was na Mecca, met veel krijgshaftigheid, onder andere waren daarop vele boeken van verscheidene talen en faculteiten, gelijk als Perzisch, Arabisch, Turks, Russisch, Italiaans, en vele andere. Ook vond men daar onder Hebreeuwse Bijbels, Griekse Testamenten, en Arabische Korans. En gelijk zoveel Mensen jaarlijks na Mecca begeven, den eenen uit God-vruchtigheid, den anderen om geld. Zodoor bevonden ze in dit schip meer dan drie honderd Mensen, zoo Perzen, Indianen, Turken, Arabieren, daar onder ook vele Christen Slaven, zoo Grieken, Italianen, Hollanders, &c. Het volk, met de geheele schepslading werd geborgen, en was al het vervallen aan onse Koning doen regerende, Chamhazi genaamd. Het was het eerst schip dat in dit Land ooit gezien was in eenige eeuwen. Het volk en goederen werd tot den Koning in onse Hoofdstad Kesmes gebracht. De Koning deed hen bij malkander bewaaren, en goede levens onderhoud verschaffen. Hij deed zes Wijzen uit alle Provincies samen roepen, om met haar te raadplegen, wat men met haar zoude doen. Daar werd besloten, dat alle die eenen talen verstonden bij malkander zouden blijven; doch den Koning met zijn wijzen konden niet een taal, dies kreeg men de Boeken, en een Man voor Man daar in leven, -hier onder waren veel gewone Arabiers, die dit merkten, dies zogen zy daar enige Arabische Boeken, en Alcorans uit, klopten op haar Borst, en wijfende naar den Hemel, als wilde te kennen geven, dat dit haar Wer-boek was, men legde al de Arabische boeken bij de Arabiers, 200 ook de Maleis jers, Perzehnen &c. Docn moest Man voor Man weer leven, en ook schrijven, die dat wel konden, wierden een Rok met een roode mouwe aangetrokken, en een roode muts op haar hoofd gestopt, al de gelegen welke niet Leven, en Schrijven konden; kregen een Rok met een blauwe mouwe, en een blauwe muts op. A Voorts besloot den Koning, en zijn wijzen raad, dat men de Arabiers zoude ter hand stellen twaalf gewone Jongelingen, die ongeveer de Lands-taal wel leven en schrijven konden, deze zouden in een besloten Huisde Arabische taal leeren, spreken, lezen, en schrijven, deze gewone Arabiers met hun Arabische Boeken werden gezonden naar de Stadt Arfo, alwaar haar twaalf Jongelingen aangetrokken werden. Zoo zouden de Perzen, vele jongelingen de Perzische taal in de stad Tenbar onderwijven; de Turken moesten hetzelfde doen in de stad Sannapa. Vier Joodse rabbijnen kregen laat in de stad Sras vele jongelingen de Hebreeuwse taal te leren. De egemen, uit het Koninkrijk, kregen ook vele jongelingen om het Maleisisch te leren in de stad Raima. Onder de slaven waren vijf geleerde Grieken, vier Italiaanse, en drie snelle Hollanders, deze kregen ook elk vele jongelingen, de Grieken moesten naar de stad Palorata, de Italianen naar de stad Yaldapa, en de Hollanders naar de stad Aminata. Maar wat gebeurde? Na twee jaar, toen de Koning zijn grote Raad weer vergaderde, beval hij dat men de jongelingen ondervraagd zou en zien hoe verre zij in de talen gevorderd waren. De Arabieren, Perzen, en Turken kwamen eerst voor den dag, en werd bevonden, dat elk zijne taal verstand, wel sprak, leefde en schreef, want zij hadden den Koran in hunne taal overgezet; maar de Perzische, Turke, en Arabische studenten raakten voort in een diepe discussie over haar geloof; zij hadden met de taal ook het Islamitische geloof aangenomen. Zoo hadden ook de Joden en Christenen gedaan. De Koning deed al de overzette boeken visiteren, en neerzichtig doorseinen. Daar haar het beste van allen behaagde, was het Nieuwe Testament der Christenen; maar dat geheel in zijn land in te voeren, werd afgekeurd, vanwege geen te grote opschudding. Rekte Krinkle Kesmes. 9% de maken, als of dat de Grieken, Italianen, en Hollanders het ook niet eens konden worden. De Koning dan raad houdende wat men doen zou, zocht den ouden Philosoof Sarabafz op, die in dat Land weinig minder als Confucius in Sina acht had. Welke zeide meer beleven van den Koning, ik heb daar in dat Christen-Beek. twee Goddelijke Spaken gevonden; de een zegt, Hefte God lief boven al, en wat naasten als uzelf; de andere luidt aldus, geeft God dat God is, en den Kiefer dat des Kiefer a. Hierin is alles begrepen, wat tot geluk van een Koning, het Volk, en een Land strekken kan. Dit zou men in bedenking nemen. En werd besloot, dat men een grote algemene Kerk zou bouwen, en daar in zoveel Predikstoelen zouden stellen, als er nieuwe Secten waren, hier zou gepraktiseerd en ge-discuteerd worden, welk geloof het beste was voor den Koning en deze Natie. Maar, in plaats van discussiëren en elkaar te onderrichten, kwam het altijd op schrijven en schelden uit. Ei schreeuwde dat hij zijn Wetboek van God had. Elk schreef, voor zijn zaaklijfheden te dragen. Dus. Koninkrijk Beschrijving van het Koninkrijk Altyd verichil; dus fcheiden zy noit zonder kyven of schelden, ja zy werden zoo vol aflenen, of zy al lange den Geestelijken Staat gedachten hadden. Om die eenvoudige kwesties en schel- dingen voor te komen, werd bij elken Predikstool een klok gehangen, die den Prediker of ontwend zou trekken als er gehoor moest gegeven worden, of dat men zouden als er gekreven of geacht werden. Aan de Oost-zijde was de Arabische stoel, tussen de Perzische en Turkske, om al te met te vlechten beide te spreken. Daar tegenover aan de West-zijde, was de Hollandse Gereformeerde stoel, tussen de Roomsche en Griekse geplaatst. Aan de Noord-zijde, waren de drie stoelen der Hebreeuwse godsdiensten, voor de Phariseen, Elfeen, en Zaditeen. Tegenover over dezelfde aan de Zuid-Zijde, waren de stoelen der Mooren. De koning Chamahzi had bevolen, dat elke stad van elke hoofdreligie, zich onder elkaar zouden verdragen. Daar naa zouden den hoofdreligieën met elkaar disputeren. De eeuwige klokken, die tot een vreedig orgel - wit daar hingen, maakten de zaak nog veeleger, want als ieder te land. Krinke Kesmes 81°, sprak, keeg, offenhout, of vlokte, en als een partij een klok trok om ook gehoord te worden, dan wilde de een de andere niet toegeven, maar begonnen alle gelijk te luiden, en raalden dat men hoort nog fijn kon. Onder dit luiden maakten zij malander folke bekken toe, als de kinderen die voor bullebak spelen, stampvoetende, en schuimbekkende, dat de Turken, Mooren, en Joden zeer aardig wisten te doen, want dat paarden geen Christenen. Men ontnam haar alle de klokken weer om, om verdere ongemakken voor te komen, en verbood haar ten dien einde het spelen. Siraks begonnen zij tegen elkaar te schrijven, daarop werden haar alle haar ge schreven boeken afgenomen, en haar het schrijven over haar gelooven verbooden; om dat het zeer klaar te zien was, dat het schrijven der Geestelijken, niet was uitgeleerd tot de Waarheid, of om elkaar te bekeren; maar elk bracht zijn haat en nijd uit; de eenen vroeg de anderen te bederven, onder schijn van geestelijke liefde. Onze Usd-lay-fehe Pausen raakten mee in het spel, zij schreiden nog ergere dan de anderen, en zouden liever den Staat omkeren dan iets te geven; ja zij gaven de naam van Helden aan die, die welke. Befrijving van het Koninkrijk Welke beschrijving schelden en tieren konden over geregeld zaken: zulke nooden zy ook Helden welke die zaken 200 ver uit pluisten, en gevolgen uit gevolgen trokken, en dan gevaar maakten overzaken, die de gemeente verstand, of konde verstaan, en daarom prak of schreef. Om geen puntjes des geloofs waren. De Hollanders waren de vreedzaamste, om dat haar geloof het zwakst scheen te zijn. De Jongelingen waren onze Natie, die de vreemde talen geleerd hadden, werden verdeeld, het land door gevonden, om enige tijd onze andere Jeugd die talen voort te tekenen; met verbod op levens straffen, aan de eene die iets van de vreemde Godsdienst De Vreemdelingen werden in een groot beschouwen huis gebracht (behalve de Hollanders,) om daar met elkaar in vrede te kunnen leven, zoo als zij op het schip zijnde, hadden. Maar, zij in dit beschouwen huis komende, leefden nog veel strammer als te vooren; het bleef nu niet bij kyven en schelden, maar kwamen voort tot daad en deden elkaar dag en nacht, 200 gruwelijk, daar er altijd een vervaarlijk gehuil en gekriek werd gehoord. De Boeren hier door hare nachten zuffende kwamen daar over te klagen. 35. Daun .0m Alm | | & Krınke Kusumes |: 88 Weaarom zy. alle. op afgeleegene Zee-küften ° wierden gebanhen, daar zy metandere Gods loofe Bandijien , haar met fober vifichen moeften geneeren, voerende geen ander ges weer u houten fpieflen ,„ wordende daar geduurig van de Vliegen geplaagd. En zoo wanncer haar Nazaaten zoo vermeenigvul- digen‘, dat zy Landwaard in komen, daarf ‚het vrugtbaar Aardrijk ook Steeden etı Dors pen draagd, dan word daar cen wel-gewaa- pend Leeger opuitgefonden, ‘welke fomtijds agt of twaalf duifend daar van dood flaany zoo wel Mannen, Vrouwen, als Kinderen, Heeden zijn daar nog van haare .naazaaren, welke zcer armelıijk , en erbarmelijk leeven, bewoonende flegs de onvrugtbaare en dorf ftranden, lijdende daar by ook dikwils ges brek aan foet waater; fpreekende cenvanal - lerlei taalen gemengde ipraak, die wy, nog‘ niemand konnen verftaan., Deefen hop vers fonden ztijnde, belafte den Konifig aan Jjne 5 Wijfen, een form varı Godsdienft op te ftels jen, 'waar door hy fijn Volk welzoudekome nen regeeren. Ä | . "Sijn vergaaderden Rand , naa vecle overe wcegiigen, ftelden den Koning de volgen» de gebooden voor, die maar vijf in’r geral | waareni: .:. were ne re u igew Ged;, ‚die. Heer 2 [2 - | 84 Befehryvinge van bet K oningryk mel. en Aarde gefchaapen heeft, en mg onder- hosd, dien zult gy alleen aanbiäden. 2. Gy zult # Överigheden dienen , geheer- zaam ziyn , geen Oproer teegen "haar verwek,; ken, haar, en uwe Onders eeren., gewillig Schatting betaalen‘, en haare Vonniffen prüfen. 3: Gy zulı elk gelyk, en regt doen. 4. Gy zuli aancenander niet doen, als’t geene ‚gy begeerd dat een ander aan u zal dsen. En na de maal alle hevige veranderingen, in een Staat of lichaam, ligt grote noodzaak dat het volk, dat de zomer aanbiedt, bevoolen, wordt het volgende vierde Gebod. 5. Gij zult den Engel Balok, (200 veel als Opschrijver 'gezegd) alle morgens in het Oosten roeten, met uw onde Prijvteren, want God heeft Balok daar in de Zon geplaatst, om dat bij moet goede en kwade daden: alle dagelijks daanteekenen. Dit laatste Gebod was, om dat de Prijvters haar interesse en ere zouden behouden; de meeste Prijvters hier in ’t Zalandoiland zijn zeer eerig, en hoveling, en indien men haar benam, dan zouden zij licht rebelleren, als voor de Staat het onderste boven keeren. ". "Deze gebooden: hebben wij nu nog in dit ons Land, zonder andere ceremonieën, en is het disputeren, en schrijven over het ge- en E En jJoove "og, 07 Bu 2000 de, Looove op straffe des doods verbooden. Dit. is wat ik zeggen kan, dit zijn geheele Wetboek. Maar behalve dit, zoo hebben wij nog veel Spreuken, die wij zo uit Europese als uit Afrikaanse Boeken uitgetrokken hebben; doch dat zijn geen Wetten, wij lezen die voor plezier, on tijdverdrijf; deze Spreuken handelen, van de Gods-dienst, Wijheid, Liefde, Vriendschap, het Huwelijk, enzoeer veel meer, ik zal ze zeker eenige ter hand stellen, die ik uit schrijven kan. Ik antwoordde de Garbe, dat ik de Spreuken zeer graag wilde uitschrijven, maar dat men in Europa van zulk werk sprak als van de naakte Rave van Efobus, welke van vele Vogelen, elk een vervelende, en hemzelf daar mee opschikkingen, al zoolang hij naakt was, werd hij veel mooier dan enige ander Vogel, waarom hij door hoeveelheid de andere Vogelen veracht werd, welke daarom over hem toornig werden, haalden elk Vogel zijn veeder weederom, dan werd hij bleek en bleef de hoornvogel Raaf naakt, en beschamd. Wat? Zand aan de Pos! herhield hij, als zulke dingen iemand zei hierin 't Zuidland, men zou denken, dat diegene ons wilde wijs maken dat wij gelooven moesten, daar denk ik niet aan. Schrijf, ik hoor. ! 86 Befibryvinge van het Koningryk 'Schryver zijn fchriften uit zijn felver had, “. zonder hulp van andere Boeken, dat hier “ onmoogelijk word gehouden,, om dat hier niet nienws onder de Sonne gefchied. Uir vec- le Boeken het befte te konnen kıefen , en dat wel te fchikken, word hier in ?t Zuid- dand voor Mannen-werk gehouden. - Ä Evengelijk , als wanneer beroemde Schil« ders , haare Beelden van de Outheit ontlee» nen, die een bekwaame fchikkinge geeven- | de, met een gocde ftand en natuyrlijk co» Jorijt , in een gereegelde perfpeetive, mer een fraye houding en Konftige ordannantie, dan word zulk een Schilderie gepreefen, en . gaatalhier in ’t Zusdland voor goed door. Dat al onfe Zuidlandfche Geleerden , aan elken Audteur,, die zy geleerd en geleefen ‚ hebben „ ’t geleerde en geleefene weederom zoude geeven, enzulks nietgebruiken mogr ten, wat zouden zy dan dog voortbrengen ? veeltijds flegte zaaken ! dan zou het Hollands rym van Vondel, dar gy gifter avond zeide; aan gaan. | ze = N Geleerd en Wys [chynd een, maar ’t kan voor swee verfirekken , a | Feel Ongeleerde Ws, nog meer Geleerda | Gekken.. . | . Et hier. in x Zwidland beftaat EOMEIE Krınke Kypsmes. 87. - heid’by veele menfchen, niet anders als in inbeeldinge , enhovaardye ; zulke laaten haar zelf dıkwils ontvallen dat zy geleerd zijn,. en als het tor dezaake komt, danis daar nieg minder als geleerdheid te huis., Maar het ‚meeite daar hier de wijfe Zuidlanders om -lacchen, is, dathier onfe Geefttelijken, alle Gelooven veragten, enfchelden ,' javlocken,. en hebben ze zelfs oorlog voorgekomen, zodat onderlinge vrede onmogelijk is. De preken zijn vaak of ’t al de vrede aan, en verwerpen diezelfde, houdende gevecht onder elkaar. Ze zijn gewend, boven alle geloven, op de Heidenen te kicken en te schelden, zeggend, als ze iemand smaad aan willen doen, die of die, is zoo slim of godloos als een Heiden, daar nogal de Heidenen beter leven leiden al onze Zuidlanders, en ik dunkt, van de Heidenen hebben en hebben we onze Zuidlandse wijze. Want we Zuidlanders hebben zeer weinig verstand van ons zelf, geen andere boeken, als die we, door de Schipbreking op onze kusten bekomen; daarom bevat de Koning Chamushaz voordeel, dat men de Jeugd de Heidense auteurs, (die wij ver schreven hebben, als we nu kunnen doen) niet alleen zal leren, maar als die tot volwassen jaar gekomen, en Hooge leeraars in hunne Scheppings geworden zijn, en op het verstandigste geoordeeld worden, dat ze die dan voort zullen leren aan hun Studenten, om die ook door de Heidense Schriften, tot hoge wijsheid op te leiden. Ah! zeiden de onnoffelijke Zuidlanders, in Enzyopa gaat het heel anders toe, daarlecven we als Christenen behoren te leven, in liefde, vrede, en eenvoudigheid. Dat is goed zei den Garben, ik wenken dat het hier in het Zuidland mee zou zijn; maar (zo beetert), het is hier al hinderend, hinderend, en die fijne tijd niet waar, en nood, die wordt voor gek verklaard. Elk zoekt zijn voordeel zoo hard als hij kan; openbaar liegen is tegen de Wet, en daarom strafbaar, maar de valsheid en leugens worden met waarheids schijn opgepikt, en de eenvoudige daar door bedrogen, dit gaat 200 jaar door als het valt. Ik vroegen, zin hier ook Kloosters in? Art land, voor de Mannelijke en Vrouwelijke Seksen, die een Geestelijk leven leiden, als in Europa zin? Nee, zei de Garbe, maar wij hebben twee algemene Kloosters, dat zijn twee Eilanden, een voor de Mannelijke sexe, dat wordt genaamd Poel Nemnan, en dat van de Vrouwelijke sexe Poel Vrouw. Op het eerste mag geen Vrouw, en op het tweede geen Man komen, op levenskracht. Deze zijn twee grote vruchtbare, entertainbare Eilanden, rijk van volk, en worden wel bebouwd en gereligieuzer. Belichaam ik de beschrijving daarvan in het Spaans, die heb ik. Ik bedankte de Garbe, en wenkte die te stoppen, of uit te schrijven, dat hij mij Belichte beschrijving daarvan. vergunde en behandeld door de volgende Beschrijving van het Eiland NEMNAN. - Het Eiland, waar zich de ongetrouwde Man mensen op onthouden, wordt genaamd bij ons Poele Nemnan, het ligt aan de Westkant van ons hoofd-Eiland Poele Krinke. Kesmes, door een arf van de Zee een uur gaans breed afgezonderd. Het is twintig uren lang, en elf uren breed, heeft elf Steden en over 2000 Dorpen. De Hoofd-Stad heet als het Eiland Nemnan. Op dit Eiland vertrekken zich, of worden gevonden, ongetrouwde Mannen, en Jongelingen, zowel om te leven, als om te leeren. Zodoor een Vader agt Kinderen had, en die niet kon voeden, vermag hij met behulp van de zelve op Poele Nemnan te zenden. Of zodoor een oud Vrije, of Weduwnaar, niet alleen kan bestaan, en ijverig is tot te Studeren, of een goed u a Ey ye konst kan te leren, die vervoegd hem op Nemnan, alwaar hij door neerzettendheid en onderwijs, zijn oogmerk kan bereiken. Hier worden de armen gekleed, en elk terstond aan de stude, kunsten, handwerken of landbouw &c. geleerd, elk naar zijn bekwaamheid, of tot datgene het welke de regering noodig vindt, elke moet daar doen, dat hem belaat wordt „ onder goede opvoeding. Dus kan elk ruim zijn onderhoud winnen. Niemand mag uit dit Eiland zonder verlof vertrekken, hetwelke hij voor acht jaar daar gewoond te hebben, niet kunnen bekomen, ook moet hij een proef doen van datgene waartoe hij hem begeven heeft. Alle die van Nemnan „ vertrekken, moeten haar in ons Hoofd-Stad Kesmes komen aanleveren, tonen Zeegel en Brief van den "Gouverneur van Nemnan, voor deze wordt. haar een Goud of Zilveren plaat gegeven, daar des Koningins Wapen op staat, (welk is de Son daar den Eingang van de Balokg in Gt) deze is groot of klein, elk na zijn staar. Wanneer een Persoon zoparagen plaat bekomt, kan hij reiken dit geheele Land door, en wordt over al met reipet ontvangen, en hij mag zijn Fundatie die hij geleerd heeft, zonder belering te worden, over al genoegen, hij mag naar zijn eigen zin trouwen, met die geen die met hem trouwen wil. In de Hoofd Stad Neman is een zeer vermaarde hooge School, waar men in alle Faculteiten studeert, welke beheerder wordt. door een groot generaal zeer vermaarde Professor, en levert daarom ook uit zeer vele treffelijke verslagen. Hier had ook gestudeerd deze genoemden grooten Filosoof Sarabafa, welk de Oudheden onderzoekt, daar schreef, dat deze Academie aldaar is geldig voor twaalfduizend vijfhonderd en vier-en-vijftig jaar door den doorheen tijd regeerenden Koning Ray Ram, en volgens deze Wet, mag geen Vrouw- mensch haar voet op dit Eiland zetten, of word anstools met de dood gestraft. Uit dit Eiland krijgen wy jaarlijks vele treffelijke Geleerden, ook deftige Konstenaars via vele Wetenschappen, Koningen, en Ambachten. In deze Academie, is gevonden het lang gezochte Perpetuum Mobile of een eeuwig- duurende beweging, als ook her regte Oost en West. Ook gebruiken de Sterrenkundigen aldaar, een zeer uitgesproken gevonden Verrekijker, daar zij snel door kunnen zien, wat Sterren, Sterren, of Maanen zijn, welke zelfs ook hare grote en afstand op de Verrekijker aan toonen. 92. Beschrijving van het Koninkrijk Hoogte van de Zon haal ik op een as. Laat vinden, men fit daar door wat in onle 'Maan te doen is, de Maan van Jupiter, en Saturnus worden daar door zoo klaar Beschrijven als de uurwijzer aan ons torens, ik zeg zelfs Eclips, moet haar toe en afnemen, ziet men zoo net als die van onze Maan. Deze verrekijkers zijn streng gemaakt. Alle deze, en meer andere voortreffelijke zaaken, mogen op levensfrie, van niemand gefien, of nageemaakt worden, als alleen van die, die in de Academie zijn en blijven willen, om dat deze grote zaaken buiten ons land niet bekrachtigd zouden worden. Schrandere Philosophen, en ervaren Medicijns, etc. Daar houd men zeer streng staande, dat er geen ziel of leeg is. De Philosophen aldaar debatterende, spreken dan als met een mannelijken grauw, met opgetrokken wenkbrauwen, Non datur vacuum! Ook houden zij staande, dat alle bewegingen door persing geschieden. Ik dit dus ver uitgebracht hebbende, vroegde ik de Garbon, of ik ook een beschrijving van het Vrouwen-Eiland wilde schrijven? dat ik met alle beleefdheid verzocht. Als hij mij dat overhandigde, zei ik, daar zijn zeer eerwaardige Geestelijken, de heer mij, of ik ook enige Spaanse, of Europese Boeken te Scheep had? Ik antwoordde, ja, verschillende Spaanse en Hollandse, en had nog een deel van Descartes Philosophie in het Spaans bij mij, welke hij te lezen verzocht, maar ik vereerde hem dat met een goed hart, waarover hij zeer voldaan was. Beschrijving van het Vrouwen-Eiland. "Het Eiland Wonwure, is door een hoog van de Zee, een half uur gaans breed van ons Zuid-kant afgelegen, hebben gedaante is ovaal, of lankwerpig rond, hebbende de lengte van achtien, en zijn breedte van twaalf uur gaans. Daarop zijn negen Steden, en twee honderd twintig Dorpen, allezeer wel bevolkt, bewoond, en bebouwd, zindend een vrugtbaar, doch eenigvints Barbaars Eiland. De Bewoners vervolten overvloed van Wild, zoo wel als in Rivieren en een meeningte van Vis, leveren dit Eiland alles wat voor des menschen onderhoud en vermaak kan dienen, en geen Mens-beponing mag hier voet aan land zetten, op straffe des doods. Voor twaalf eeuwen hebben de Koningen van dat Rijk de Wet ingesteld, bij was de twintigste Koning uit de stamme Xkstalra, doen regeren. Dat dit waar is, blijkt uit de Schriften van ons grooten en wijen Sarabafa, en wordt hier geloofd. Op dit Eiland vertrekken haar, of komen zodanige Weduwen, en Vryvaders, welke in tien jaren niet begeeren te trouwen, maar die door leegheid zoo verlangen te studies, Wetenschappen, als Konsten, of Ambachten, dat zij na een tien jaarig verblijf, weer kunnen vertrekken, en bestaan. Ook worden daar vele jonge Meisjes naartoe gelokt, zowel van rijke als arme. De arme leeren daar voor geld, even gelijk als in de Europese Kloosters, al waar een Dame van fatsoen moet weten. Daar worden 200 wel als de rijke, eerst levens, schrijven, en rekenen geleerd. Daar na grooter werdend: leeren zij een Ambacht, tot ’s Lands beroep; dus leeren zij Metaalwerken, Timmeren, Smeeden, Bakken, Brouwen, Schoenmaken, Weven, &c. Als ook vele Konsten, gelijk Schilderen, Goud en Zilver-smeden, &c. Maar, zo is er ooit een land van Amazoenen was, zo is het Eiland Vanbare, want hier worden de Meisjes geokt in alle Konsten, of Ambachten, Waar: Waar worden de Meisjes geokt in alle Konsten, of Ambachten, Oorlogsvakjes, en Krijgskunde; hier leeren zij te Paard rijden, Waar leeren zij, Schermen op een houten stok, of met Druif en Fluiter; Schieten in ’t Wit, met Boog en Worp-langen; hier leeren zij alle oefeningen in den Vrijdag gebruikelijk, in Zuid-Amerika niet bekend, zowel met Slingeren op een houten stok, als anders. In de Hoofdstad Vanbare, is een zeer vermakelijke Academie, daar zijn zeer vermaarde Vrouwelijke Professoren, welke haar Vrouwelijke Studenten in alle Talen en Faculteiten onderwijzen, zowel als op het Eiland Nemnan. Ja, hier tonen de Vrouwelijke Sexueel, dat haar verstand en bekwaamheid zoo goed is, als dat der Mannen, indien zij opgevoed worden door onderwijzing, tot Studie, Wetenschappen. Hier zijn de Vrouwelijke Sexen, Theologie, Jurisprudentie, Geneeskunde, Wiskunde, Fysica, Scheikunde, Kunstgeschiedenis, Letterkunde, enz. ganten ,„ Posten, Muficanten. Hier Studee-- ren zy inccen gefonde Philofophie, maar con- trari die van Nemnan , want zy houden ftaan- de, met goede en kragtige bewijfen, dat ?’er een ydel of leedigheid ıs , ‘daarom zeggen 2y, Datur Vacuum. u 28 Ä . Ook houden zy ftaande: teogen de Philo- fophen var :Nemnan, dat alle. beweegingen ‚niet allcen door perfüng gefchieden:; 'maar ! 6 Befchryvinge van het Koningryk. dat ’er eenige beweegingen door fuiginge, andere door trekkinge, andere door voort» ftootinge en eenige door naafleeping , dat ook een zoort van trekkınge ıs, gefchieden. Zy gelooven date fubftantie, vande Lugt, die alle pcerlinge zoude maaken (zoo als men op Nemnan geloofd ) nog zoo klaar niet ont- dekt is. . | 2 Zy zeggen dat een leedige maage van ecn zuigend kınd of dier, gevuld word met de melk uit zijn Mocders boriten, door hetzui= ‚gen van het kleintje. Zy bewijfen op vafte gronden, dat Men- Schen en Dieren, die gefond zijn, haar.lee- ‚demaaten ,„ door trekkinge van zenuwen en pcefen, naa haar wille beweegen. Door voortflootinge, zoo als een worm - ‚het.voorfte van zijn lighaam eerft voort ftoot, -of uit fteekt , en zijn agterdeel, door zenu- trekking naa hem haald, en hem daar door van de cene plaats op de andere beweegd. Dog deefe Vrouwluiden, welke daar Stu- deeren, zijn meeft jong, Daarom ziju ’er ook eenige die haar verkiefinge of gelexgent-. Het is niet wel waar en neemt dus zeggen van vele Geestelijke, Philosophische, en Medicinaale zaken, dat die zijn als de Orakels van Apollo, die: alziend u Natuur-waaren, en tweeënfina kunnen ver Decsen. De Vrouwelijke Professoren, hebben zook heel andere gronden van de Wetenschap, als op Nemnan. Op Nemnan wordt aan de Mannen de Wetenschap geleerd uit- de fundamentele Boeken van eenen Eersten, een oude Heidense Schrijver, een Heiden zeg ik, die uit alle goede en verstandige Boeken, welke voor in sint, over die materie geschreven waren, een kort en zeer geleerd uittrekkelde. Maar op Vrouwen, leert men nog veel vaster gronden, dat de Wetenschap aldaar niet zoozeer in figuren, en strepen op papier bestaat, (sten zy men de figuren-getallen noemd) welke op het papier alleen plaats hebben (eenkeld aangemerkt): maar dat die door Tuigwerk-kunde (Mecanique) bestaan; dat zy alle zeer vast en klaar gemengd verstaan, niet met streken op ‘t papier, maar met IGHamen van veelsoortige maaksters. Op ’t Eiland Nemen weet men niet zeker, of men het Weefje der menschelijke Ziel, moerte huis brengen, om gekend te worden, tot de Theologanten, of tot de Philosophen. De schrift zegt uit hun gecacheveld Boek; een Geest heeft Vlees nog Been, en de Ziel is een Geest. De Philosophen zeggen; de Ziel is een onbepaald Denkend wezen, dat denkt en denkt tot de Ziel beboord, zoo behoort ook het gevoelen daar te zijn. Zij stellen daarom vast, dat niets, als de Menschelijke Ziel, gevoelen kan, dat daarom, alle Menschen en Dieren lichamen gevoelloos zijn, ja zóó ongevoelig, als een steen of hout. Maar op Wonnederdagen voor twee jaar, een Schip, daar zeer veel Hollandse en andere Boeken in waren, die werden gedaan voort aan de Academie te Wonnederen, wijl zij daar aan vervallen waren; daar waren onder andere, veel Philosophen, Anatomisten, Medicijnen, &c. Straks waren alle Vrouwen Professoren in de weer. Hier studeerden zij vele uren over. Nooit hadden zij kunnen begrijpen, dat een Mens of Dier lichaam niet zoude kunnen gevoelen. Alle twijfel-schriften en disputen zijn verboden, maar elk mag zijn eigen gevoelen beschrijven, zonder een ander Schrijver te noemen, of te weerleggen, ’t welk hier een Werk is. Zij schreven uit een Hollands Boek het volgende, en zonden dat naar mij. Nemen, om van haar te antwoorden. Twee dingen maken een Mens niet, en dit is Godlijk werk, een groot en wonderbaar! De ziel en het lichaam; welke samen, en met elkaar, vormen een Mens, volgend. En zeer Wij, Geleren &c. Wij Vrouwen, Professoren op Wonvure, hebben besloten met de anderen zijn, zonder das, of de ziel in het lichaam is, of met het Zelf vormengd, of vereensmeld, na dat de ziel in lichaam niet zon kan, of zon moeilijker zon als het lichaam, om dat het geen ingefloote is, tenzij het kleiner zon, niet, kan ingeflooten worden. Na het geen kleiner is, heeft het ook licht, maar men wil dat de ziel met het lichaam is vereenigd, is geen 200 het 100 waar, of iets met een Vereenigd zon, kunnen welbegrepen worden, en dan ook nog, zonde een ziele vereenigd zon, zonder dat zij daarvan bewust is. Evenwel, om al hier de schrijft niet beslegten, zonde van te groot omvang, het zon de ziele vereenigd is met het lichaam, het zon ze het nieren is, een Mens bestaat uit Ziele en Lichaam. Hier geen bescheid op krijgende, schreven zij weer aan de Professoren van Neweluk gehad, dat verscheidene Europese Boeken aan ons gekomen zijn, waarvan, uit. eenenvijfzessen vijf, aan u geschreven heb, ten einde, zodat u kunnen, dat te beantwoorden; maar geen bescheid krijgen, gelieve u te weten, dat ook aan ons Beschrijving van het Koninkrijk ons gekomen is, het Boek: van de Hoofdpremier Phitosfen, welke met u een gemeene grond-heeft; te weten, dat de Ziel der Mensen alleen denkt, en gevoeld, want zegt hij, dewe denken tot de Ziel behoort, behoort ook het gevoelen daar toe. Hij bewijst niet dat denken en gevoelen een zaak is, ook niet waarom dat gevoelen tot het denken behoort. Wij wensen van u hier in onderricht te zijn. Hier nevens zenden wij ook dat wij daar tegen hebben. Zo de Ziel een denkend Weefsel is, dan heeft zij met lichaamelijkheid daar uit volgen, dat zij ook ondeelbaar is, daarom zij ook niet kan, als door denken. "Want een onlichamelijk Weefsel, dat kan niets doen, tegelijk buiten denken lijden. Daaruit volgt, dat het onverstaanbaar, en onbegrijpelijk is, dat een onlichamelijke, en ondeelbare Selfstandigheid, als de Ziel is, zou iets komen doen, gevoelen, of pijn lijden. Het is begrijpelijk, dat denken, en lijden, of gevoelen, zijn verschillende en afgezonderde zaaken, dosissen, of lijdingen, elk heeft een begin, en een eind, ondertussen. De Ziel denkt, het Lichaam gevoelt en lijdt, zolang zij vereenigd zijn. Eenige zeggen, dat de ziel kan oprijzen waar, of wat plaats, het bij gevoeld of pijn lijden. Maar hoe zij in haar oordeel dikwijks bedrogen zijn, is kenbaar, daarom behoort het denken toe de Ziel, en het gevoelen, lijdingen of pijn voor het Lichaam; na het gevoelen van een Chirurgijn. "Waar het Lichaam het niet, de Ziel achtige, daarom kan het, met denken, maar doen en lijden, is haar eigen, 200 lang haar meer de Ziel... dat is, met het Leven, vergenigd is. Wat een onbezield lichaam kan doen, is geen enkel dan niet doen, of haar moet bezield, dat is leevend zijn. Zo, ook een onmenselijk, ongevoelig lichaam, kan niets doen, tenzij het baar lichaam vergenigd is... Maar zij kunnen beide, de Ziel en het lichaam, verbonden als gescheiden; dog, in die onafhankelijkheid, dat het lichaam zonder Ziel of leven, geen pijn, maar wel verandering lijdt, op veel meerlei wijze. Dog, zodan de Ziel of het leven, vergenigd, dan lijdt zij aan alles waar wij ons bevinden. Lijdt het bezield of denkend lichaam, aan doen en aangedaan te worden... Het een lichaam op het andere werkt, is wel te begrijpen. Maar hoe een onmenselijk Ziel, een mens als een werktuig kunnen werken, of lichamen op onmenselijke gaven, is zoo bevattelijk niet, immer zeer duister om te begrijpen. Zo lang de Ziel met het lichaam verbonden is, gevoelt zij geen pijn, maar het lichaam lijd dan. Kan ook de ziel, zonder welgevulde lichamelijke werktuigen (ganzen) met wel denken, zoo als het blijkt in Kinderen, Gekken, en oude Lui-den. Ja zelf, een goede Ziel, een goed werkstel, te zamen gevoegd, en wel konijnende denkhuid dan kunnen nog de Organa of werktuigen, waar door de Ziel haar bedienende denkt, en denken moet, samen eenig lichamelijke winst of leidrad, goed gedaan wordt ongekeld worden, dat de onmenselijkheid van het lichaam niet zo duidelijk is. meltzijke ziele (wiens weifelen alleen denken) is niet wel-denken kan dit blijkt in dronken menschens-sonderklasse. Hier blijkt, dat de pijn niet bestaat in treurige gedachten van de ziele maar, dat de pijn een ongemakkelijke, of moeilijke vorm van de ziekte is onafhankelijk van de veeksen der zenuwen. Hierbij vallen, voor dit maal bijzonder, de masculiene filosofen niet al te moeilijk te vallen, als de poos om dat veel dagten dat-haar beroep haar ander werk verfchaften, zijn met iets geleerd nog moesten begrijpen zijn, en hunne bekomen boeken wel na te lezen. Wanneer op een zekeren tijd al de vrouwen professoren vergaderd waren, om de gebleken bekomen boeken na te zien, werden haar door de Gouverneur van Monaco bevolen, alle de titelblaadjes uit de boeken te scheuren, en te verbranden; niet tot verachtende der schrijvers, want zij beken dat zij alle haar wetenschappen, uit boeken van brave mannen hebben: maar het is om de schrijvers niet moeilijk te maken, wanneer men haar citeert, of dat van haar uit schrijft, en dan niet prompt bij haar woorden en meeningen blijft: zij gebruiken de boeken zoo veel zij in haar kamer te passen komen, zij doen daarvan, of toe, naar haar welgevallen. Wanneer nu al de titelblaadjes van de boeken waren afgehandeld, begon een oude aangetenkelde professor, in de geneeskunde, welke veel ervaring, en achting had, op staande, al lachend te zeggen: zet waarde Meester-arbeiders in de Geneeskunde, die van Monaco (gelijk je weet) hebben altijd groot opgegeven, dat het zuur in het menschelijk lichaam: zóó zondig is, dat alle ziekten uit zuur bestaan, of, dat zuur, de oorspronkelijke oorzaak van alle ziekten is, ja dat als een doodelijk vergift in aangebracht. merkt elk verboden werd. Daar zy nog sans ds mensen niet veiliger nog sneller gebracht als wy doen. Dog de Wereld wil, en begeerd alles wat nieus, dit was 200, is nog zoveel, en zal zo blijven. 2 Wereld wil bedrogen zijn. Hier heb ik een Boek, van een Man geschreven, welke onvergelijkbare vergrootglas heefrt; waar door hy bijna de kleur van dingen, als voor fijn oog ziet. Deze ons bekendmakingen heeft hy geschreven door Brieven, aan voorstrefelijke Societeiten, en deftige Mannen en dit Boek een verzameling van zodanige Brieven. Hoort toe. Er zit zuur in ons maagd en darmen zijn, heb ik kunnen begrijpen; Maar nooit toe gegeven dat er zuur onder ons bloed was. Wij zullen eerst zien wat in Brieven daar van inhouden, en die dan met onze bedenkingen daar over naar Menno zenden, om het Mannelijk advies daar over in, te horen... Zy het Boek opslagend, begon te lezen een Brief, uit Holland geschreven 1681, den 4. November waarin dit volgende te lezen is: "Dezelfde afrek, die ik tot nu toe had gehad, was een vrouw die eenmaal kleiner was dan een globule van ons bloed, en in de grootte van een grof zandkorrel, meer dan duizend levende dierkens, van alle soorten. Enige van dit hoorend, zonden haar een wel konnen inbeelden, dat deze dierkens om haar witteelende kleineheid, welzouden kunnen overgaan tot in ons bloed; maar ik beeld me in, dat die vaten (die de materie waar niet be bloed vet, etc. gemengd wordt, en overgenomen.) 200 keer zijn, of door zulke naar ons vlees gaan." moeten pajleeren, dat by aldien z00 een klein Dierken gedivideerd was in..meer dan dnilend deelen , egter. om len groote niet en zonde konnen. pajleeren. „Hier is een ander Brief, gelshreven 1684: den ı5. Juli. Daar in is? volgende. Vir deefe Obferuhtien.; ‚ben ik, nu ın myn ge- woelen verfierkt, dat sk;zeederd eenigen tyd ge=. had heb ; te weeten zudat zeer veele fabtüle feber- pe Zost-deelen „ ‚die. in verfcheiden vogten zn, wanneer de zelve in onfe Mage koamen, en al- daar zoodaanig koomen te firemmen ,- v dat daar "van de zelve gants.geeme, ofte weinige, tot hat bloed ofte andere deelen van ons. Lighaam over ‚ gaan: ‚Want 200. het. waar was, ‚dat ceuige zonte deelen, ‚die in. de Wnen of Azynenzun; in de Mang niet. te zaamen firemden , :ofie van fıguur veranderden s Ik, beelde my zeekerlük, m. dat we in enfe Hocd- en andere waten,; een Ä 5 : ‚ omy- 106 Befckryvinge van het.K omingryk. = onlydelyke Prikkelinge „ fleekinge , jaa de Jend zosde veroorzaaken, ‘en dat ik, de zelve, in de sene of’ de andere tyd, welin’tzweer, bloed, of urine zom gefien hebben. Nog vorder in den zelven brief. | En gelyk ik_hier te vooren gezeidgheb, dat ik zost-deelen , van ons gemeen zout koom te te zien, die meer dan dusfend milioenen kleinder zyn, dan cen zand, en egter eep nette vier-zü- dige figuur hebben, dat deefe witfkeokende kleine zout-deelen,, nit onfe Maag of dermen , tot ons bloed en andere deelen van ons Lighaam niet konnen over gaan , of zoo een klein deeltjen zost „ moet nog ın cen onbegrüpelük, geral van kleinder deeltjes gedeeld worden. Nog een brief, geschreven 1685, den 12. Oktober. Ik geloof dan en daar de lichaamsvlakkerij, die in de maag en in de darmen is, 200 keer verschild van de lichaamsvlakkerij die in de melkvetten klopt, als water en wijn; of anders, zal geen milk kunnen noemen, als een weinig meel met water gemengd, gezien daar door wit is, zoo min kunnen wij de witagtige soep die in de darmen zit, melk noemen: want ik beeld me voor, dat zóó onmogelijk, als een ligchaam 200 groot als een duivenoog, door een geheel fijne zeef kan gaan, ten zover hetzelfde alvorens gedeeld in verhalen dat zóó min, kon. Dit zijn Krinke Kessem's gedachten. 107 keer een doefjesende globule of deeltje, dat een deel van het geene de bovenste lichaamsvlakke witagtige soep maakt, kan door gaan naar de melk- of water-vaten, zodat de zeven globulen zóó groot zyn, bij vergelijken van de membraan der genoemde vaten, die deze soep zouden moeten over nemen, als een duivenoog bij de gaatjes van een fijne zeef, zodat zóódanig enkelde globules eerst kunnen overgaan in de vaten, naar de eigenschap van het oog, tegen de fijne gaatjes van de zeef, alvorens 200 keer vermenigvuldigd moeten gedivideerd worden. Op dit fundament, zal ik een Brief bij geleende aan die van Neman zenden, waar in ik mijn gevoelen van het Zuuren. 