title: Jaarboeken van het Koningrijk der Nederlanden : (1814-1822)
creator: Stuart, Martinus
text: tan A. de P Angle , te Doomik , voor herhaalde en met zelfopoffering gepaarde pogingen tot het redden van een mensch uit eenen put; aan C. Bonners en S. Kievil , beide te Stad aan ’t Haringvliet , voor het , ondanks hevigen dorm en zwaren ttroorn , ter hulp (hellen en redden van eenen , op eene omgella- gene l'chuit , in levensgevaar zwervende perfoon ; aan H. E. Timmer, te Oosterveld , voor het red- den van een kind en vart verfcheidene goederen , bij eenen hevigen brand ; aan A. van der Meiden , te Jvulenborg , voor het gevaarvol redden van vijf per- fonen bij zwaren ftorm ; aan J. Lootcns , te Mid- delburg , voor het redden van een kind uit een re- genbak ; aan M. Hofland , te Krommenie , S. Out- httyzen en G. Koryer , beide nabij Uitgeest, voor allezins edel aangewende pogingen tot redding- van menfehen en blusfching van brand in eenen \va- termolen ; aan A. D. Landman en R. D. Land~ man , beide op het Kamper-eiland , A. M. Tromp en li ; . J. van der Goot , beide te VVoudlend; C. de Bruin en R. Hendrikfen , beide te VVijk bij Duurftcde , alle insgelijks voor het , bij zwaren ftorm, redden van cenige fchipbreukclingen. — Aan den Heer AI. S. de Wal, te Leeu warden , werd > eene gouden medaille toegekend, wegens beantwoor- ding der opgegeveue prijsftoffe, beheizende: „ Een Handboek of gids des gedrags voor jonge lieden van veertien jaren en daarboven , bevattende de zedelijke pligten, welke in het bijzonder in dien leeftijd tc pas komen, en de gevaren en nadcelen , waaraan jonge lieden, door verzuim van gezegde pligten, zieh blootftellen mct onderrigting en waarlchuwing, om zieh daarvoor te bchoeden.” — Aan den Heer J. IV. Kanten , Hoofd-ingenicur in het 8fte di- ftrikt van den Waterftaat te Groningen, werd een cere-prijs , beftaande uit de gouden medaille , bene- vens tien dukaten , toegekend voor deszelfs verhan- deling , bevattende „ Eene volks-meetkundc.” Het te Ommen opgerigt departement der Maat- fchappij bedoor eenige gelden uit deszelfs fonds af te ZOnderen, ten finde te ftrekken tot het uitreikeu H h 3 Digitized by Google 486 JAARBOEK vaw i8aa. van belooningen tot aanmoediging der fchool-jeugd ; hoedanige uitreiking, aldaar in verfcheidene jaren geen plaats gehad hebbende , op den ioden October / in het kerkgebouw, met de meeste plegtigheid, door den diftrikts-fchoolopziener gefchiedde. — Voorts had in dit jaar mede de oprigting plaats van een depar- temeut in de flad Namen. Genootfchap Een Genootlchap van toonkunst, teAmlterdam op- akkoori"“ # gerigt , onder de zinfpreuk Het volmaakt akkoord, vierde op den I4den Augnstus de eerde plegtige prijs-uitdeeling aan de meest gevordcrde leerlingcn in de zangkunst , met een muzijkaal feest , hctgeen in den Franfchen fchouwburg , in tegenwoofdigheid van eene zeer talrijke en luisterrijke vergadering , gefcliicdde. De Heer B. A. Fällte, oprigter en voorzittcr des genootfchaps , hield bij deze gelegen- heid eene gepaste redevoering , vvordende de pleg- tigheid , onder anderen , geopend en afgewisfeld door fraai uitgevoerde gezangen der kvveekelingen , waarvan de dschtregelcn vervaardigd waren door de Heeren B. A. Fällte en Ten Brink , de muzijk door den Heer B. Koch , onderwijzer des Genoot« lchaps. Natuurknn- Te Groningen hield het aldaar opgengt Genoot- fciiap^tcGro* ^ c * ia P ter bevordering van de beoefening der Naruur-. oingen. lijke Gefchiedenis deszelfs eerde algemeene vergade- ring op den i8den September, onder voorzitting van den Hoogleeraar van Swinderen , welke dezelve opende met eene redevoering : „ over de gefchikt- heid van den tegenwoordigen tijd tot het oprigten van een Genootfchap tot bevordering van de natuur- lijke gefchiedenis, inzonderheid der inlandfche voor- werpen.” Uit het medegedceld verflag bleek, dat het Genootfchap , voor zoo verre de antwoor- den der honoraire leden waren ingekomen , reeds 50 leden telde; dat reeds 33 meer of min belangrqke waarnemingen , door onderfcheidene leden, aan het Genootfchap waren medegedeeld of ingezonden, en dat 00k vooral het tweede doel des Genootfchaps , door onderlingc verkoop en verruiling van voorwer- pen , de vvetenl'chap bcvorderlgk te zijn , reeds aan- van- Digitized by Google JAARBOEK van i8#a, 487 vankelijk op het gelukkigst werd bereikt. De ver- - gadering werd befloten met eene körte voorlezing van een’ der leden „ over de zoogdieren , welke in Groningen te huis behooren.” De llollandfche Maatfchappij van Fraaije Kunden cn Wetenfchappen , reikte in bare algemeene verga- dering , op den ailten September te Leyden gehou- den, de navolgende eere-prijzen uit, als: aan den Heer P. van Limborg ßrouwer , te Rotterdam , voor hct antvvoord op de vraag : „ Bezitten de Ne- „ derlanders een nationaal tooneel ? Zoo ja , welke is deszelfs karakter ? Zoo neen , welke zijn de beste middelen otn het te doen ontftaanV Is het in het laatlle geval noodzakelijk , eene reeds bdtaandc fchool te volgen , en welke redenen zouden eene keus hierin moeten bepalen?” aan den Heer N. G. van Kämpen , te Leyden , wegens beant- woording der prijsvraag: „ Welke is het onderfcliei- dend verfchfl tusfehen de klasSfche Poezij der Du- den , en de dusgenaamde Romantifche Poezij der Nieuweren? en hoetianig is beider betrekkelijke waarde, en meerdere of mindere gefchiktheid voor de zeden en behoeften van den tegenwoordigen tijd ?” Te Nieuwpoort had des Zondags , den 29 (len September , eene dicht- en tooncel-wcdftrijd plaats , welke met ongemeenen luister werd gevierd , zijnde des morgens ten 6 ure door het losbranden van het gefchut , alsmctle door het luiden en fpelen der kloke ken, aangekondigd. Nadat zulks ten 6dn ure na den middag was herhaald , zag men , op die tijdltip , de leden der Maatfchappij van St. Wedftrijd t« Nieuwpoort. Digitized by Google 488 JAARBOEK van i8aa. kleinen afftand , die van Brügge , met derzelver ftand- aarden , eereteekenen , enz. rer opwacbting gefchaard ltonden. De geheele ftoet , zieh bij elbander gevoegd hebbende , trok , door de muzijk van Nieuwpoort voorafgegaan , de ftad binnen , tot voor het ftad- huis , alwaar zieh de Heeren Burgemeester, Schepe- nen en leden van den Raad bevonden, welke /.ich bij den trem voegden , waarmede zij de voomaamfte ftraten doortrokken, en zieh naar de vergaderplaats, voor de feestviering beftemd , begaven. Aldaar aan- gekomen zijnde, werd de eere-wijn door den cere- monie-meester aangeboden en tvvee welkomsrgroeten door de Heeren de Lcghcr en Pikendoire , leden der Maatfchappij van Nieuwpoort, voorgelezen. De kunstzaal ingetreden zijnde , werd het gezelfchap door een feestelijk koor-gezane begroet en door den Heer de Jas, her eene dichterlijke aanfpraak gedaan , waarna achtervolgens de lezing van een aantal hel- dendichten en lierzangen gefchiedde. * Ten 6 ure nam de tooneeloefening een’ aanvang met eene ver- tooning van Romeo en Julia , door mannen en vrouwen bij afwisieling, wordende dezelve geeindigd door de boertige klucht der Wanhoop van JocrisJe. De prijs-uitdeeling had omilreeks 8 ure plaat.s , zijn- de door de regters van den wedflrijd, na den eed als zoodanig in handen van den Vredercgter te heb- ben afgelegd , onder andere , de navolgende cerfte eere-prij/.en toegekend , als : voor een heldcndicht , d.-n veldflagbij Nieuwpoort in het jaar 1600 ten on- derwerp hebbende , aan den Heer Lambtn , van IJperen ; voor het lierdicht, aan den Heer Priem , van Oftende; voor de uiterlijke voordragt, aan Me- juivrouw S. Vcrnicuwcn , van Dixmuiden, den Heer van Catter , te Brügge, en Coreyl , van Ha- zenbroek ; voor het kunstfehrift, aan den Heer Costel , van Hazenbrock , enz. De uitdeelmg dezer eere prijzen , benevens onderfcheidene andere , ge- fcliiedde r.p de meest geregelde en luisterrijke vvij. ze , wordende de plegtiglieid wederom met koor- gezang eil het feest van den dag met een fraai bal , bet welk tot laat in den nacht duurde, bciloten. — Digitized by Googl JAARBOEK van 182a. 489 -Den volgenden dag gefchiedde aan de beide Konink- lijke Maatfchappijen van Brügge en Oftende een plegtig en hartelijk uirgeleide , terwijl het feest zelve eenen blijvende indruk achterliet bij allen , welke het- zelve bijgevvoond hadden. De Maatfchappij van rederijkers de Wijngaard R n Hcr j-' l i' r * gaf, op den 11 den November, te Bruslel eene tooneel- tc ruse * vertooning in de nationale taal , vvaartoe dezelvc het treurfpel De dood van Kare/, Prins van Spatije , van den Heer S. Isz. IVifelius , en een .kluchtlpel met zang, de mcdcminnaar van zieh zelve, had gekozen. Z. M. woonde, benevens Prins t'rederik en een talrijk gevolg , deze vertooning met belangftelling bij , wordende insgelijks door eene luisterrijke vergadering met geestdrift ontvan- gen. Tusfchen de beide ftukken vverd door den Heer Brest van Kempen een toepasfelijk dichtßuk met vecl vuur uitgefproken. ^ Op den 28ften December hield het letteroefenend Genootfchap Tot Nut en Befchaving , te Amfter- B^jchayiug. dam, deszelfs jaarlijkfche vergadering, bij welke gclegenheid de Heer van Somcren , te Rotterdam , met een’ gouden eerepenning, en de Heer / Varn - ftnek , te Amfterdam , met een’ zilveren eerepenning werd bekroond , wegens vervaardiging eens dicht- lluks , tot ondervverp hebbende : „ Ilet gevoel van eigen waarde.” Ten opzigte van kunften en wetenfebappen le- verde dit jaar nog de volgende bijzonderheden op. Bij gelegenheid eener buitengewone tooneel-ver- Tooneciver. tooning te Amfterdam , ten behoeve van bet aldaar toumng tc opgerigt fonds tot opleiding en onderrigting van AmitenUm. tooneelkunftcnaren, trad de beroemde tooneelfpeel- fter Ziefenis , geb. IVattier , in de rol van /itha- lia , op den aöften Februarij , ten tooneele op, bare nog fteeds fchitterende gaven in een ongemeen fraai en krachtig fpel aan den dag leggende. De buitengewone geestdrift , waarmede deze vermaarde kunftenares , op wier bezit Nederland zieh federt lang Hh 5 Digitized by Google Tentoon- ftclllng van kunstwcrkcn «JJaar, Bchilderjy v«n Rub- teilt. Dood van «Ifn Heer D • Vr\jiag. Van den Heer ran HauUv. 490 JAARBOEK van tßaa. met regt mögt verheffen , door een zeer talrijk aan- wezig publiek werd ontvangen , itrekte ten bewij- ze van verdiende erkentelijkheid en hulde voor de door haar, op zulk eene luisterrijkc en edelmoedige wijze, ten toon gefpreide gaven. De tentoonftelling van kunstwerken van levende meesters , welke in de roaand September in even- gemelde ftad p'.aats had , leverde , zoovvel door de talrijkheid als door den aard en uitvoering der ftuk- ken , de fprekendfte blijken op van den feeetis bloeijen- de itaat der meeste beeidende kunlten in dit rijk, inzonderheid der ichilderkunsr. Men telde op.de- zelve ruim vier honderd ftuks , waaronder een vrij aanzienlijk getal beeldhouw-werkcn , eenige fraaije medailles en gefnedene fteenen , benevens enkele voorwerpen van drijf- cn graveerkunst (1). In de maand Julij werd te Brusfel de beroemde fchilderij van P. P. Rubbcnr , bekend onder den naam van het ßroo (eigenlijk het Spaanfche) hocdjc, voor de aanzienlijke prijs van y32,7oo , benevens eene verhooging van 11 pCt. voor de kosten der verkoop , verkocht , zijnde hetzelve naar Engeland overgevoerd , en aldaar ter algcmeene bezigtiging ten toon gelteld. Onderfcheidene betrenrenswaardige verliezen in dit jaar geleden mögen alhier wederom niet met Itilzwij- gen worden voorbijgegaan. Te Amlterdam overleed , op den taden Januarij , in het 57lte jaar zijns levens, de Heer D. Vrtjdag , welke zieh, als konstplaatfnijder , in een in de laatlie tijden zeer fpaarzaam beoefend vak , en vvaarin de kunilenaars van Mcgen cn Vinkel es zijne ineesters waren gevveest, voordeelig had onderfcheiden. Den aden Februarij daaraanvolgende had men het verlies te betreuren van den Heer //. van Baalcn , te Dordrecht, welke zieh, onder audere, als tooneel- dichter , op eene gunftige wijze had doen kennen , door zijne treurfpelen de Saracccncn en Altxan- (1) Eene meer «itvoerige befchouwing vindt men in de Alg. Kon« - en Eeucitcoe, b. p . 46—50. Digitized by Google 49 » JAARßOEK van l8a2, de r, onder algemeene toejuiching, ten tooneele ge- voerd. Zijn gemis werd te meer betreurd, daar men bij zijnen kracbtigen leeftijd , hebbende bij naauwelijks den ouderdom van 40 jaren bereikt, nog zeer vele vruchten had mögen verwach- ten. Een niet minder betreurd verlies was dat van Dood vm de jeugdige dichteresfe Johanna Confiatuia Cleeve, ^ c j?' c ^ tcre * op den i4den Februarij te Leyden , in eenen ou- ciccytl derdoro van 21 jaren , overleden. Van bare eerite kindsheid door eene onwederderftaanbare zucht voor de dichtkunst bezield , vervaardigde zij reeds vöör haar zevendc jaar diclitüukjes , waama zij , op haar elfde , een bundeltje, onder den titel van jeug- dige dichtproeven , in het licht gaf, welke vier ja- ren later door hare Lcntcblotmcn werd gevolgd. Men bewonderde in de beide bundeltjes baren meer en meer ontwikkelden en gelukkigen aanleg, die, cen- maal geheel tot rijpheid en vollen wasdom geko- men, haar eene voomame plaats onder de beroemde Nederlandfcbe diebteresfen zoude hebben doen bcklce- den. Een laatfte blijk van haar kunstvermogen deel- de zy mede in de NederlandfcheMuzen-Almanak van die haar, rnaar al te vroegtijdig, fterfjaar. Op den 2 öden Maart ovcrleed , in eenen ouder- 0 verladen dom van 60 jaren , de beroemde Dordrechtfche ^an «jen He« Predikant Ewaldus Kist , na vervulling van eenen ' omtrent vijt-en-twintigjarigen predik-dienst bij de Hcrvormde gemeente ter evengemelde flede. Behalve eene ongemeene getrouwe en ijverige waarneming van zijn leeraarsambt , getuigde tevens een aantal door hem in het licht gegevene i'chriften , vvaardoor hij bijzonder veel nuts ftichtte, van zijne buitenge- wone gaven en voorbeeldige denkwijze. Als zoodanig worden met lof vermeld : Vijftien brieven aan Aris- t us , over de eeuw der rede van Th, Paine ; Leer- redenen over Gods Deugden, benevens Leerredenen over verfchillende onderwerpen ; de Hoofd-inhoud van de Zedeleer des Christendoms; ßeoefeningsleer en beknopte ßeoefeningsleer enz. ; waarvan er.kele meer dati den herdruk vorderden. ln het vak der Digitized by Google De Heer Lens over- kden. Dood van den Heer G ran Speen- stvnck. 493 JAARBOEK van 1823. lerterkunde meakte hi) zieh insgelijks bekend door een bundel vcrhandelingen en redevoeringen , eene fraaije lofrede op P. van Braam cn ondericheidene bijdragen in het tijdlchrift Mnemoztjne. — Het we- tenfehap- en lettcroefenend-genootlchap , te Dord- recht, onder de zinfpreuk: Diverfa fed una , waarvan de overledene het voorzitterfchap had be- kleed, vierde op den soften October deszelfs nage- daclitenis , door een zeer doelmatig cn plegtig rouw- feest, waarbij de Heer B. F. Tydeman , in eene fraaije redevoering , de verdieniten des overledeuen l'chetfte (i). De fchoone kunften Jeden, kort hierop, eenen ge- voeligen (lag, door den dood van den historie-fchil- der Lens , Ridder der Orde van den Nederlandtchen Leeuw, Ljd van het Koninklijk Inllituut der Ne- derlanden en van Frankrijk, zijnde op den 3oftcn der cvengeroelde maand te Brusfel overleden. De Heer Lens bad 00k als fchrijver van verfcheidene ge- achte werken , over het door hem beoefend vak , zieh eene regttnatige vermaardheid verworven. De Heer G. van Spatndouck , geboortig van Til- burg in Noord-Braband , en als blocm- en fruit- fchilder algemeen beroemd , overleed te Parijs , op den jaden Mei, in eenen ver gevorderden leefrijd. Onder de leiding van den Heer Herreijns , te Ant- werpen , ziel! voor zijne beflemniing gevormd heb- bende , begaf - hij zieh naar Parijs , alwaar hij als leeraar der Iconographie bij den plantenttiin werd aangelleld en zoowel , door zijn onderwijs als door een aantal werken , in onderfcheidene kunst-galerijen voorhanden, eenen grooten invloed op het door hem geliefdkoosd kunst-vak heeft uitgeoefend. Bekend is het door hem, bij afleveringen, uitgegeven bloemwerk: Fleurs desftnös cPapres nature. De Heer Spaen - donck was insgelijks onder de leden van het Fran- lche Inftituut opgenomen. (1) Dezelve fs, benevens de bij deze gelegenheid utt- gclprokene dichtflukken , door den druk gemeen ge- maakc. Digitized by Google 493 JAARBOEK van 1802. Zeldzame ktmstverdienften , hclder oordeel en fijne De Heer fmaak deden meJe het verlies van den vermaar-J‘ /l . u, ’ wit den landfchapfchilder /. Hulswit , lid van de 4de ere en * klasfe van het Koninklljk Nederlandrcbe Inftituut, en Direkteur der Koninklijke Akademie van beeidende kunltcn te Amfterdam , ahvaar hij op den 8 den over- leed, algemeen betreuren , 00k uit hool'de der edele cn beminnelijke hoedaniglieden , waarmede hij voor- gemclde gaven paarde. De Heer A. van Bemmelen , op den td.len Au- overlijden gustus te ’s Gravenhage , tot groot verlies voor de van den Heer wis- cn natuurkundige wetenfe happen , overleden , B,m ~ had zieh als fchrijver gunflig bekend gemaak , door me zijne Grondbeginfelen der proefondirvindclijke Na- luurkutide en zijne Inleiding tot de IVaterbouvr • künde, ßehalve deze en zijne Lesfen over de Al- gebra en Stelkunst , ten gebruike der Latijnfche icholen , was men aan zijne pen verfchuldigd een Verflog van de v/erkzaamheden ■ der Nederland- fchc Jluishoudehjke Maatfchappij , gedurende de terfle 25 jaren van haar beflaan , opgenomen in de werken dezer Maatfchappij , vvaarvan hij , bij zijn overlijden , de plaats van direkteur bckleed- de, tevens met het lidmaatfehap van onderfcheidene andere genootlchappen. Den ipden September daaraanvolgende overleed te Do0(1 van Amfterdam de Heer Mr. E. H. Greve , Conrector den Heer e. der Latijnfche fcholen aldaar , welke zieh , als beoc- Greya. fenaar der Natuurkundige Wetenfchappen , op eene niet ongunftige wijze , had bekend gemaak , door de liitgave zijner Verklarung der Verhevelingen en door zijne Ster re- en IViskundige berigten , waar ■ van vijf jaargangen van 1818 tot 1822 het licht za- gen. Nog had zieh , door onderfcheidene uitgegevene van den Heer gefchriften , verdicnftelijk gemaakt de Ileer J. van /. ran Maa - Maanen , Adriaansz , Vrederegter in het ’Canton "*"• A:z ' Reenen en aldaar, in kommerlijke omibndigheden , overleden. Behalve* een aantal prijs-verhandelingcn , in de werken der Maatfchappij tot Nut van ’t Al- gemeen , van het Provinciaal •Utrechtsch en van het Digitized by Google Bediiit van aa July we- pciisGceate- tijklieid der llcrvormde kerk. Befluit van 3 Jul« we- gen» kinder- «n fchool- gelden. 494 JAARBOEK van t8aa. Teylers genootfehap opgenomen , en een tweetal verhandelingen, kort voor zijnen dood in het licht gekomen , is van hem inzonderheid bekend een U'tjsgeerig en Gefc hi cd kundig Ondcrzoek naar de wenige üppermagt in de P’erecnigde Ncdcrlan- den , federt de dfzwering van Phtlippus II , waar- van het eerlte ftuk in het jaar 1795 bet licht zag. De verroelding van hetgeen, voor ditjaar, tot den openbaren eere-dienst betrekking heeft, oordeelden wij van de navolgende , achtcrvolgens uitgevaardig- de , Koninklykc verordeningen te moeten doen voor* afgaan. Als een blijk van ’s Konings Heeds durende be- langfldling in de bevordering der Godgeleerdc ftu- dien en van den Evangelic dienst by de Hervormde Kerk , werd aangemerkt het belluit van den saften Junij , waarbij Z. M. , op het verzoek van de Hoogleerarcn der Theologilche fakulteit te Ley- den, goed vond te bepaien ; „ dat , voor zooveel de Hervormde kerk betrof, voor de zoodanigen , die den geestelijken Hand waren ingetreden , zouden ge* houden worden zij , die den graad van kandidaat in de godgeleerdheid hadden verkeegen , op eene der binnen dit Rijk erkende Hooge fchoolen.” Bij een belluit van den aden Julij werd door Z. M. vasrgefteid: „dat, te rekenen van den iften Jamiarij dezes jaars , voor de leeraren der onder* fcheidene kerkgeuootfehappen, hunne weduwen, emeriti en minderjarige kinderen , welke ten gevolge van vroegere befluiten , aanf'praak op bet genot van kinder- en fchoolgelden konden maken, die gelden op den navolgenden voet zouden worden berekend: Als de kindergelden. a. Voor kinderen, welke vödr of op den isden der maand geboren zijn , van den eerßen dier zelfde vmaud , en voor diegenen, welke na den isden Digitized by Google JAARBOEK van 182a. 49S dier maand geboren zijn, van den iften der vollende tnaand. b. Voor kinderen , welke vöör of op den I5den der maand overleden zijn, tot den Illen dier maand, en voor diegenen, welke na den isden overleden zijn , tot en met den taarften dier zeifde maand. e. Voor kinderen, welke vöör of op den i5den der maand de bepaaide jaren bereikt hebben , waarop , volgens de beftaande verordeningen, geen kinder- geld meer genoten wordt, tot den iften dier maand, en voor de kinderen na den isden , in die zeifde termen vallende, tot en met den laatften dier maand. 4 . Voor kinderen , welke vöör of op den isden der maand gehuwd zijn , tot den iften dier maand , ert voor de kinderen, welke na den isden gehuwd zijn , tut en met den laatften dier maand, t. Voor kinderen, welke vöör of op den rsden der maand tot gevestigden fand gekomeu zijn , tot den iften dier maand, en voor de kinderen, welke na den isden in die zeifde termen gevallen zijn, tot en met den laatßen dier maatul. En de fchoolgelden. et. Voor kinderen, welke vöör of op den isden der maand den ouderdom van tien jaren hebben bereikt van den iften derxelve maand , en voor kinderen , welke na den isden tien jaren zijn geworden , van ! den iften der volgende maand. ■ b. Voor kinderen , welke vöör of op den isden der maand den ouderdom van twintig jaren bereikt heb- ben , tot den iften dier maand , en voor diegenen, welke na den isden der maand den ouderdom »an ttvintig jaren bereikt hebben, tot en met den laat- ften dier zeifde maand. ü Zullende de ouders of voogden verpligrzijn te zor- gen , dac de «testatien , welke ter reolame der fchool- geldeti benoodigd mogten wezen , door een’ Rector van eene der Latijnfche fcholen, welke in du Rjjk gevestigd zijn , behoorlijk worden ondertcekend. , .... ... Overigens was bij een voorgaand, befluit van tien Vr0 egere be- »3den iMaart gedagteekend, bepaald: „ dat , te re- fchlkklng Serien van den iften jannari} 1F22, aan alle Hoog- deswe s e * leerarcu in de Godgekerde iakullcit , even gelijk aan Digitized by Google 4S>6 JAARBOE.R van i&aa.i Predikanten, kinder-fchool en akademie-gelden zou- den worden voldaan.” Een befluic des Konings van den 8 Ren Augustus 8 Auglwegens hie,cl » onder andere ’ de bepaling in : „ dat geene toehtingvan vreemdelmgen , als leeraars, van den Godsdienst ■vreemdeijn- 2Cm den mögen toegelaten worden , zonder de agre- kerkdknst" at ' e van ' ict Gouvernement te hebben bekomen.” — Ten einde de uitvoering van dit befluit te verzeke- ren , werden de Gouverneurs der Provincien , bene- vens de bevoegde geestelijkc autoriteiteh aangefchre- ven, ora , voortaan , bij het indienen van vtrzoeken om goedkeuring van beroepene perfonen, tot lecr- aren bij de ProteRantfche geoicenten , voor zoo ver- re dezelve niet reeds als zoodanig in dit Rijk had- den gediend , tevens te vragen opgave van der- zelver geboorteplaats , en ingeval deze niet binnen dit Rijk gelegen was , als dan ook berigt , of de voorgedragene perfoon al dan niet was genaturali- feerd, en, het ecrfte geval plaats hebbende , op welke wijze hij zijne naturalifatie had verkregen. Beflint van W e R cns de beRaande onzekerheid aangaande de 6 jui« wc- vereeniging der kerkelijke fabrijk- of gebouwde goe- gens kerke- deren in de Zuidejijke Provincien niet bet domein ren'm "de C z. van den Staat , waaromtrent , zoovvel voor de regt- provincitn. banken als in ftrijd-fcbriften , yeel over en weder No'”«.}*’ was ß ctw * st geworden, werd door Z. M. op den 1 ' 6den Julij het navolgend belangrijk befluit nitgevaar- digd : • ' • * * ,. .w > ‘ * , In aanmerking nemende , dat er onlangs twijfelingen en verfchillen zijn ontllaan, opzigtelijk de wäre ftrekking van het befluit van het Fransch gouvemement van den l^den ventofe VIde jnar, Waarbij is bevolen , dat twee artikelen van de wet van den sden November 1790 zom den worden afgekondigd in de negen als toen met Frank- rijk vereenigde departementen , en wel bijzonderlijk , of door de afitondigmg van die twee artikelen, bij het voorz. befluit van den i7den ventofe VIde jaar gedaan de voormalige fhbrijk-goederen der kerken in de Zuide- lijke gewesten van dit Koningrijk nationaal verklaard eq , alzoo met het domein van den S.aat vereeuigd zijn ge- worden ; Gezien het voörz befluit van den i7den ventofe VIde Digitized by Google JAARBOEK van 1822. 497 jaar, raitsgaderj de daarin overgenomen artikelcn der wet van deu 5den November 1790; Gelee op het befluic van hec Fransch gonvernement, vau den 9<len thermidor Xlde jaar, vvaarbij de niet ver- vreemde fabrijk-goederen aan derzelver vroegere be* ftemming worden terug gegeven , mitsgaders op het , in het Bulletin der wetten afgekondigde en alzoo voor het geheele voormalige Franfche Rijk verbindende , ad- vies van den Franfchen flaatsraad , op den pden Dccem- ber 1810, door den toenmaligen Keizer goedgekeurd , otntrent den waren zin en Itrekking van het zoo even* gemelde befltiit; Hetzien, eindelijk, Ons befltiit van den i5den Novem- ber 1818, N*. pasfelijkheid van meergeraeld beduit van 17 Ventofe VI jaar op de fabrijkgoederen te minder twijfelachtig is , vermits daarin niet op nienw is herhaald en opgenomen, en alzoo in de departementen van Belgie niet is afge- kondigd geworden dat gedeelte der wet van den 5dcn November 1790 , waarbij de fabrijkgoederen bij provilie van de nationaal. verklaring waren uirgezonderei , en dat deze weglating heeft moeten plaats heben , om dat die provifionele uitzondering der fabrijkgoederen , door de wet van den i^den Brtimaire II jaar, en alzoo vdör de inlijving van Belgie in de toenmalige Franfche Republiek , reeds in Frankrijk was vervallen en opgeheven: J. B. van 1822. Ii Digitized by Google 4S>8 JAARBOEK vas 182a. Al verder ia aanmerking neinende , dar, ter voldoe. ning aan de bepalingen van de wet van den sden No- vember 1790, zoodairtg als die, blj het beflnit van 1/ Ventofe VI jaar, in die departemenren zijn afgekondigd, het Franfche gouvernement , van tijd tot ttjd, zonder tegenfpraak , aldaar ais nationale goederen heeft doen verkoopen het grootfte gedeelte der fabrijkgoederen, in die gewesten gelegen ; en , na de herfteliing der fabrjj- kcn , Iteeds de betaling heeft geweigerd van renten , door den Staat of andere gefuppriraeerde en door den Staat vertegenwoordigde korporativ , te voren verfchul- digd , op grond , dat , door de vereeniging der regten van den fchuldeifchex. en van den fchuldenaar , de vor- deringen bij vvege Vah confufie waren vervallen , even als deze zaak door On! , bij Ons bovenaangehaald be- fluit van den isden September 1818, N°. 16, is be- fchouwd geworden, en dat het ongerijmd zoude zijn, om de tegenwoordige kerk-fabrijken met fchulden te belasten , na dat zij , ten gevolge der hiervorengetnelde ver ordeningen , haar regt verloren hebben , om hunne fchuld vorderingen te doen gelden; Op het rapport van Onze Ministers van Juflicie , van Binnenlaudfehe Zaken en Waterftaat en van Financien , van den ad Maart en 24 April laatstleden, P. 36dl N®. 447 ^ 6 i 5 i Geiet op het vertoog aan Ons gedaan , door de Sra- ten van de Provincie Zuid-Braband , in derzelver aige- meene vergadering van den 2dften Junij 1820; r Den Raad van State gehoord , Hebben befloten en befluiten: Bij interpretatie , voor zoo veel des noods , van het befluit des Franfchen gouvernements van 17 ventofe Vlde jaar, waarbij is bevolen de afkondiging van twee arti- kelen der wet van den 5 November 1790, in de negea departementen van Belgie , welke in den aanvang van het lVde jaar met Frankrijk waren vereenigd , en on. verminderd de regten , welke uit vonnisfen , in gewi isde zaken vergaan , mogten zijn verkregen , verklären Wjj wel uitdrukkeliik , dat, onder de benaming van alle de geestelijke goederen ( tous les Hem du clergi') , in het ifte artikei N°. 3 van den eerften titel der Wet van 5 No* vember 1790 voorkomende, zoodanig als dat artikei in d« negen departementen, ten gevolge van het meer gemeld be- fluit, is afgekondigd geworden, zijn begrepen geweestde fabriikgoederen der kerken, en dat, gevolgelijk, die fabrijk. goederen in de Znidelijkc Provincien des Koningrijks met het domeiu van den Staat zijn vereenigd geworden. Digitized by Google 499 JAARBOEK van 180a. ßij onderfcheidene andere befluiten werd door den Koning voorzien in de behoeften van een aantal R. Katholicke gemeenten , tot verbetering , vergrooting en herbouwing hunner kerken, zijndc door Z. M., onder andere , toegeftaan : aan de getneente van Zeugnies in Henegouvvcn / 600 ; aan die van Dekel- vennc in Oost-Viaandcren f 6000 ; aan die van Moorsfel f 1000; aan die van Flcmalle grande in Luik / 1800; aan die van Waterloo,/ 2500, en aan die van Thollembeek, inZuid-Brahand,/i5oo.— Aan verfcheidene kerkelijke beambten in de Zuide- lijke Provincien werd vermeerdcring van traktement toegeltaan , terwijl een aantal van mini dertig pas- toors , in de Noordelijke gewesten , insgelijks fpre- kende blijkcn van Zr. Ms. welwillendheid mogten ontvangen. Ook mogten onderfcheidene gemeenten , ten ge- volge van vroegere gunftige beichikkingen , reeds dadelijk de aangenaarofte vruchten der koninklijke welwillendheid plnkken. Aldus werd te Schiedam , op den 7den Maart, op eene plegtige wijze , de eerfte lteen gelegd der nieuw te bouvven kerk voor de R. Katholieken, zijnde de gezamenlijke geestelijkheid in negen koct- fen , tot dat einde met de meeste bereidvaardigheid door eenige aanzienlijke ingezetenen der Bad afge- ftaan, van hct pastorij-huis afgehaald geworden en, in (tätigen optogt , naar de plaats , vror de plegtig- heid beltemd , gebragt. Dezelve werd insgelijks door den Raad en Burgemeesteren der Bad bijge- woond , en liep , ten algemeene gcnoege , in de beste orde af. Den i4den daaraanvolgende had eene gelijke pleg- tigheid bij de Roomsch-Katliolicke gemcente te Mui- den plaats , waarbij dezelfde blijken van algemeene deelneming aan den dag werden gelegd. Te Ath, in Henegouweu, had, op den i8den November, de inwijding der fraai herbouwdc kerk van St. Julianus plaats, zijndc de vorige, door eenen brand, in den jare 1818, geheel vermeid, en I i 2 Toelagen voor R. Kat* tbollcke g«* mecntcn. R. Katho- lickc kerk ro Schiedam. Te Muiden. Te Ath. Digitized by Google JAARBOEK van 1832. Te ’J Gra- venhige. Bevestiging der T'rappis- un. Wtjziglng in het I.u- tcrsch Kerk- reglemem. 5CO alleen de toren derzelve flaande gebleven , wier fpirs echter brandend was nedergeftorr. Heugelijk vooral was op den ayften daaraanvol- gende voor de R. Katholieke gemeente te ’s Gravene hage de feestelijke inwijding eener nieuw gebouwde kerk in de Asfendolfftraat. Dezclve werd bijgewoond door den Gouverneur van Zuid-Holland, bij duze plegtigheid den hoogen perfoon des Konings verle- gen woordigende, alsniede door den Gouveroenr der reiidentie, Burgemeesteren en vordere autoriteiren.. Het nieuwe kerkgebouw werd door den Iloog-Eerw. Heer J. van Raming , Coadjutor van den' Hoog. Eenv. Aartspriester van Holland, aan den Drieeeui- gen God toegevvijd, onder voorfpraak van den H. Willebrord, Apostel der Nederlanden. Bij Koninklijk befluit van den 25lten Januarij wer- den goedgekeurd de liatuten der geestelijke vereeni- ging, onder den naam van Trappisten, te VVesimallc in de Provincic Antwerpen gevestigd ; wier leden , oflchoon Godsdienllige bcfpiegeling rot hun hoold- beftemming gefleld hebbende , zieh echter insgelijks op het onderwijs der jeugd en de ontginning van woeste gründen toelegdcn (1). Het algemeen regiement voor het befhnir der Evan- gelisch Luterfche Kerk werd , overcenkomliig het daartoe ttrekkend Koninklijk befluit van den asiten Augustus , aldus gcwijzigd : Hebben goedgevonden en verftaan , voldoende aan het verlangen van de Synode der Evangelirche Luterfche Kerk , de navclgende uitleggingen en Veränderungen in het algemeen regiement voor het Beftuur der Evange- lisch Luterfche Kerk vast te Hellen , als: Artikel ai , in plaats van het laatfte gedeelte, begin- nende inet de woorden: 4 (1) Bijv. tot het Staatsbl. D. IX , St. 3, bl. aira. — Eene zeer volledige lijst van andere inrigtingen van den zelfden of foortgelijken aard, in de Z. Provincien aan- wezig, vvordt mede aldaar aangetroifen , tnet opgave van het tijriflip van derzclver bevestiging door het Gouver- nement eu het getal der leden. (Bl. 3083 — 3114.) t Digitized by Google JAARBOEK van i8*a. 5oi % ff^at de ändert Predikanten , enz. Te lezens „ Wat de andere predikanten betreff, wordt door e!k der „ kerkeraden van de gemeenten in den ring, raef opzigt „ tot welke de vnkature plaats vindt (dien der hoofd- „ gemeente daaronder begrepen), en wat de beide in „ het voorgannde artikel laatstgenoemde Icken aangaat , „ door elk der kerkeraden aller gemeenten, behalve die „ van Attijlerdam , Rotterdam en ’t Gravenhage , t&n per- „ perfoon genomineerd en aan den kerkeraad der hoofd- „ gemeente fchriftelijk opgegcven en door dezeu laatften „ nie de onderfpheidepe nominatien een drietal , of zoo „ die uic dezelve njet mögt zijn op te maken , een twee-r „ tal geformeerd en aan de fynodale kommisfie toege- „ zonden , die deze drle- of tweetallcn , ten einde als „ boven , indient aan het ministerieel Departement voor- „ noemd.’’ „ Hetzelfde wordt in aoht genomen ingeval van vaka. „ ture tusfchentijds.” „ In art. aft in plaats van de woorden: „op den twee» „ den woensdag” te lezen : „ op den laatlien woens- » dag,” In plaats van het eerfte gedcelte van artikel 4 6 te le- zen: „ De gewone vergaderingen worden gehouden drie- „ maal ’s jaars , de eerfle op den eerften woensdag der „ maand April , de tweede den laatlien woensdag in de „ maand Junij, en de derde den certten woensdag in d? „ maand Occober,” De Algemeene Synode der Hcrvormde Kerk vpr- gaderde van den 3den tot den pden Jttlij , opder voorzittcrfchap van den Eervv, A. van Dcinfe , als Prcfident , en van den Ecrw. K. II. Donker Car- tius , als Vice-Prefident , zijndc de redevocring ter opening, gehouden door den Ecrw, C. van der Tunk , Predikant tc Berlicum , naar aanleiding van 1 Petri V: 1-^4, en die tot fiuiting door den Eerw. J. la Lau , Predikant te Bergen-op-Zoom , volgens 1 Cor. VIII: 1. De SjTiode in hare zitting van den ieden Julij des vorigen jaars befloten hebbende , dat eene uit haar midden benoemde Kommisfie , gezamenljjk met geeommitteerden der Evangelisch Luterfche Syno- dale Kommisfie , daartoe uit tc noodigQ«, in genteen- I« 3 Algemeene Synode der Uervornideu, Beflultder Synode we- gen* aannc* ming van Katnoliek« gccstelyken als Evangc- lie • dienaren. Digitized by Google 5°a JAARBOEK van i8aa fchappelijke overweging zoude nemen een ter eerst- gemelde vergadering gedaan voorftel nopens de wijze en voct , op welke dezulken , die dusverre bij de lloomsch-Katholieken, in hocdanigheid van georden- de geestelijken , gediend hcbbcnde , begeeren zoudcn onder deEvangelilche lceraren eene plaatste hebben, daartoe zouden worden aangenomen , werd , wegens de plaats gehad hebbende haudelingen der, tot ge« melde einde, benoemde vereenigde kommistie (i), in de zitting der algemcene Synode van den sden July dezes jaars een verflag ter tafel gebragt, gedagtee, kend van den i3den November des vorigen jaars Tevens met die verflag werd gelezen eene ingeko* mene misfieve van den Sekretaris der Evangelisch- Luterfche Synode, kennis gevende van het befluit, bij laatstgemelde Synode, op het voomoemde verflag genomen , en wederkeerige mededceling verzoekende van het befluit , hetwelk deze vergadering te dien aanzien zoude nemen. — Na voorafgegane beraadfla* ging befloot de Algemeene Synode, in de zitting van den 8 (len : „ de maatregclen , door de vereenigde kommisiie voorgedragen , van bare zijde aan te ne- men , gelijk zulks reeds gefchied was door de Evangelisch Luterfche Synode ; alsmede toe te tre- den tot het befluit van de laatstgemelde Synode, op voorftel der kommislie genomen , om namelijk van het eenparig beflotene, bij broederlijke misfieve, door beide Sekretarislen getcekcnd , kennis te geven aan de Opperbefiuren of Hoofdgemeenten der ove- rige Protestanten in het vaderland , met minzame uit« noodiging , om , of ingeval van overeenflemming de. zelfde maatregclen in het bedoelde geval te nemen; of, zoo dezelvc andere mögt verkiezen vast rc Hellen , dezelvc wederkeerig aan de beide Synoden te willen mededeelen, zullende van het een en an« (1) Dezelve beftond uit de Heeren R. P. van de Kasteelc , J. R. SprS, L. Sur ingar , J. Schultz , S. J. Der- tnout en //. Kicher er. (2 ) Men vindt hetzelvc in de Handelingen der Alg. Synode , bl. 43 — 4 6. Digitized by Google JAARBOEK van i8aa. $P3 der door den Sekretaris aan dien der Evangcliscn- JUiterTche Synode worden kennis gcgeven (.1).” ln de zitcing van den ioden Julij werd beflotcn: ncfcMk- „ dat de Algetnccne Synode de Provinciale Kerkbe- kin ^ e , n wc- Ituren zoude autoriferen , om , door de klaslikale vcV belturcn , de rcl'pcktieve kerkeradcn der gcuieenten jaara»g. te platten lande te kennen te gevcn , dat, ingeval den 24llen Augustus , zijnde de verjaardag des Ko» rings , niet op Zondag inviel , de plegtigc dankzeg* gingen en gebeden voor de verlenging des lcvens van den geeerbiedigden en geliefden Monarch aldaar zouden ktinnen plaats hebben op den Zondag, wel- ke op gezegdcn 24flen Augustus volgen zoude.” Voorts werd , in de zitting van den i aden , nq Reglement rijpe overweging , vastgcljeld het navolgend reglet ment op de kerk-vifitatien , bij belluit des Konings, v kort daarop bekrachtigd: Art. i. Om het derde jaar wordc er eene perfoonlij- ke vifitatie gehonden van alle kerken, behoorende omler het reafort van de Synode der Uervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden. a. Dcze vifitatie it aanbevolen aan de klasfikale be* Auren , welke telkena hare leden uit derzelver midden danreoe verkiezen, en gehouden zullen zijn, om te zor- gen, vooreerst, dat eike gemeente ln drie jaren ddns perfooniyk worde bezocht; ten tweede , dar Prcdikan- ten, in dezelfde gemeente dienende, niet te gelijk als yifuatoren worden benoemd, 3. Deze gecommitteerden worden benoemd in de vergadering van Januarij , en zijn verpligt, hun werk af te doen voor de vergadering van Mei , waarm zij zullen moeten verflag doen van hun verrigttc en-Avedervaren. Jeder klasfikaal beftuur zendt terftond deszelfs rapport, aangaande de gedane kerkvifitatie, aan den Sekretaris van het Provinciaal Kerkbeftuur , die gehouden zal zijn , om uit de ingekomen rapporten een algemeen rapport te ver- vaardigen , hetwelk , onder zijne handteekening , veercien dagen voor het houden der Algemeene Synode , aan den Sekretaris der Synode zal moeten roegezonden worden, ten einde door hem ter tafel der laatstgemelde vergade- ring te worden gebragt. (1) Hand, der Alg. Synode in 1 8a 1 , bl. 44 en bl« <i7—68t 1833, bk 43—47 en 53—53. Ii 4 Digitized by Google 5Q4 JAARBOEK van 1822. 4. De vifitatoren geven tijdig genoeg, ten minrte voor den Zondng der week, waarin de Uerkvifltatie zal gefchieden , kennis aan de kerkeraden van den dag en het nur hunner körnst. 5. De kerkeraden zorgen, dar des Zondags, vöör dac de kerkvifitatie zal gefchieden, daarvan aan de gemeeute kennis werde gegeven. 6. Geen Predikant, Ouderling of Diaken , en in va- kante geraeenteti , 00k geen Confulent , mag afwezend zjjn van de kerkvifitatie , zonder genoegzame redenen , die cer beoordeeiing des kerkeraads Itaan. 7. De reiskosten der gecommicteerden zullen worden goed gemaakt uit de klasfikale kas , overeenkomllig bet regiement op de klasfikale kosten, 8. ' Qp de ftandplaats van eenen der vifitatoren laat deze het werk der vifitatie geheel aan zijnen mede-* gecommitteerde over , terwijl hijzelf zieh rangfehikt on- der de kerkeraad. 9. De kerkeraad, van het uur der vifitatie verwittigd, zal zorgen , dat hij dadelijk na de aankomst der vifitato-» ren vergaderen kan. 10. Nadat de kerkeraad geopend is, wordt hiervaft berigt gegeven aan de vifitatoren , die daarop in de ver* gadering binnen komen en hunnen last opnemen. 11. De Praefes van den kerkeraad geeft daarop het prtefidjiun over aan den Voorzitter der vifitatoren. De andere vifitator neemt den post van Scriba waar. 12. De Praefes der vifitatoren zal; a. Eerst onderzoek doen of aan de gemeente kennis is gegeven van de kerkvifitatie. b. Daarna overgaande tot het doel der kerkvifitatie, zal hij vragens 1°. Of, zoowel door de gemeente als door de Leeraars en Opzjeners , behoorlijk wordt voldaan aan de befiaande kerkelijke wetten , reglementen en verordeningen ; en of men zieh gedraagt naar hetgeen in de nanfchrijving van den uden Julij 1817 als Heilige last der Algemcene Synode is bekend gemaakt. 2®. Of de Predikanten , Ouderlingen en Diakeneq de onderfcheidene pligten , aan bunnc ondec» feheidene bedieningeu Verbünden , naar be- hooren verviillen. 3°. Of zij van eenen onberispelijken levenswandel zijp. 4®. Of de kerkvjficaioreo 00k, in eeu of ander Digitized by Google JAARBOEK van 1823. 505 opzigt, den kerkeraad van dienst kunnen zijn tot welzijn der gemeente. 13. Bij de vifitatie zullen op de tafel tnoeten leggen de doop- , lidmaat- en trouwboeken , alsmede bet boek , waarin de handelingen des kerkeraads worden aangetee- kend, benevens de portefeuille ter bewaring van kerke* lijke regiemen , en ingekoinen flukken he: kerkelijke be- treuende, 14. Vifitatoren zijn gehouden dezelve in te zien en zieh te overtuigen van derzciver goede orde en naauw- kenrigheid. 15. De Praefes zal vervolgens laten onderzoeken, of er 00k leden der gemeente opgekomen zijn , die iets aan de vifitatoren hebben voor te dragen , en dezeive boOrcn. 16- Bij het hooren van ingekomen klagten , en in al- le gevallen, zullen vifitatoren fieeds zorgviildig onder bet 00g houden , dat zij allecn , door broederlijke toe» fprrak en raadgeving, de ontfiane zwarigheden of ge* fchiilen moeten trachten te vereffenen , en alles, wac biervopr niet vatbaar is , overlaten aan de beoordeeling van het klasfikaal beftuur. 1 7. Na de verrigting van hun werk , nemen de vifl* tatoren . hun affcheid van de vergadering; waarna het praefidie door den gewonen Voorzitter weder opgevat , en van de vifitatie behooriijk aanteekening gedaan wordt in het akten-boek, 18. De vifitatoren maken uic hunne aanteekeningen hun rapport op, om te dienen gelijk bij art. 3 be* ' paald is. 19. Kopij van het rapport, van wege de Provincialo Kerkbefturen voor de Synode vervaardigd, wordt ge- zonden , door den Sekretaris van ieder kerkbelhmr , aan Tiec Ministcrieei departement voor de 2aken der Her* vormde Kerk. 