title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: M. D. S.. Eene verdeelende Stovinge a. Deeze wordt veel tot verdeeling van ophoo= pingen van bloed, bij zwangere Vrouwen , ge bruikt, Zij gedoost geene uitgedrukte Sigmasuur 5 dus moet men het bij eene mondelinge. onderrich- Aus laaten, Vv 3. Dit &8 _ VOORSCHRITTEN „van ‚b.. Dit Voorfchrift flaat,ook in het zesde Deel der Heelkundige Bibliot heek van den Heer Hofraad RıCH- Tuer, alwaar de nuttigheig, en het gebruik worden ORZEZEYEN, het.geen. ik,.van. gantfcher harte ‚onder- Tehrijve; in ’t bijzonder draagt het mijne goedkeu- ring, weg, dewijl het zoo ougemeen eenvouwdig iS.- Eu; De Wijn- azijn is op zig zelven een heerlijk mid« del ter verdeeling, .en.tevens het best gelchikt, om het zeer. werkzaam Ammoniac - = z0uf volkomen te ont« a en 5 DECCXXXVHL. ‚Met er behoort. ‚mede hier toe:. - u ©. Chamom. „FEN. zii. „13 Vie MN. Po worm - drijvende ER 2 " den buik in te wrijven, en ie laaten liggen. ea. Dit is een _middel, bet welk ik dikwils aan zijn oogmerk heb zien beäntwoorden. 5. Hetis met dit al zeer eenvouwdig, want de ge- kookte Camsllen- olie is het beste middel, om ‚de Over= gehaalde te verdunnen. c. Echter is hier meer „VODREEIEREFNER 5 az op eenmaal gebruikt. wirdk & DCCCXKXXIX. -”.Nog een voorbeeld: 3. Extra. Saturn. gr. X Ag. Rofar. Ziv, M. D. S. Eene verdeelende Stoving. “| u y e Dit .GENEESMIDDELEN:, 69 . Ditis,zoo goed,,als.het bekende Tangente: wo Aqua vyegeto-mineralis. _ b. Het heeft echter den voorrang, om dat het versch bereid „ en niet in:voorraad gehouden wordt; dus wordt ’er geen bijvoegzel van Brandewijn toe veräischt.. . Men doet derhalven beter, om zulk een versch. te bereiden Geneesmiddel in kleine hoeveelhe- den voor. te fchrijven, dan een. reeds gereed,, en miss fchien minder voegzaam, middel te gebzuiken. + _ hut: Dit Mengzel i is zoo eenvouwdig „ alshet zijn kan. Het is het Zood- Extra® „ gelijk men her nog altijd gewoon iste noemen, in Rozenwaier ountbonden,,. d. Dit, Water voegt, men ‚’er meestal bij, vermits de reuk tevens de beffemming tot. het img ge- bruik aanwijst. e. Ontwijffelbaar vordert het gebruik van dit mid- del, bij bijzondere perfoonen,, dan, eens eene meer- der, dan eens eene minder verzadigde oplosfing. ‘ akt si eimnla ‚oh DORCKL - Voor het laatst nog &en voorbeeld; Zu FPlor. Chamom, ne Sambuc. An, 3» Ag. bullient. Ixvi. Macer.: per. hor. cdlat..& expr. D. Su, Eene ‚„weekmaakende Stoying , om: warm ‚om ie flaan. co. Ik heb hier de cenromwölche). niet alte naauw= keurig in acht genomen,. terwijl ik tweeerleie 2/0 men heb te zamen genomen, aan welke vereeniging win” > VvYa i 66 _VOORSCHRIFTEN van ik van jongs af ben gewoon geweest, en waar van ik meenigmaalen eene heerlijke uitwerking gezien heb , offchoon waarfchijnlijk de eene of andere zoort reeds voldoende zonde zijn, om aan het oogmerk van den Geneesheer te beäntwoorden, b. Voor ’t overige is ook dit Mengzel eenvouwdig genoeg; ten minften wijkt het nog veel af var de meefte gewoone weekmaakende Voorfchriften. c. Men kan ook, in plaats van Water, kookende Melk daar mede laaten trekken, dewijl zulks het meest het vertrowwen van het Volk heeft; doch ik neem enkel kookend Water. d. Wanneer het gebruikt moet worden, doet men ’er een weinig heet Water bij, of houdt het Mengzel beftendig in eenen gepasten graad van warmte. m 9% Ur ÜDECCHLE Voor die Lezers, welke veele Lijders, met eenen | Druiper behebt, te DEREN DE plaats ik hiez nog de BolpeRde Storing: R %. Ol. amygd. dulc. Zii. Laudan. liquid, gütts XL M, D. 5. Eene pijnfillende Stoving. ° 4. Dit middel is zeer gefchikt om de’ pijnen in de Pisbuis, vooral achterwaards, te verzachten, wan- neer alle avonden omtrent een goede lepel vol, op een wollen lap, op het perineum gelegd wordt. -Vp. Het is best, om Oße, in plaats van eenig an- der Vocht , daar toe te neemen, dewijl dit meer ver« Bapt, en niet zoo ligt vervliegt. A 6. ZOM« = „GENEESMIDDELEN. 561 e. Zommigen zullen misfchien de Gifte van her Laudanum te gering vinden, doch in de hier voo- ren gemelde hoeveelheid heb ik het krachtig ge- noeg bevonden, en zoo het al niet krachtig ge- noeg mogt zijn, kan men ’er meer van net» men. vi VEER 56 VOORSCHRIFTEN vÄAn VEERTIGSTE AFDEELING. Van de Baden, ( Balnca). « & DCCCAXLIL D. Baden, die hier bedoeld worden, zijn v/oei- baare fofen, welke, of-op het geheele lichaam, of op eenig uitwendig deel van het zelve, onmiddelijk werken, zonder dat zij door eenige andere zelfftan- digheid aangebragt worden, a. Daar door onderfcheiden zij zig vande Wasch- middelen , die met de hand, en van de Stovingen, die door middel van een lap linnen enz., aangebragt wor- den; vau de /nfpuitingen, Oogwateren, en dergelij- ken, die allen, of in eene kleine hoeveelheid, of door middel van eenig werktuig, aan het lichaam aangebragt, of in zekere holten van het zelve opge- nomen worden. b. Ook zijn zij onderfcheiden van de Damp-baden, in welken de vloeiftof eerst in dampen veranderd is, die van buiten af op het lichaam werken. „ ce. Voornamelijk verfchillen deeze Baden van de Aard=-baden, Schuim- baden, Modder-baden enz,, als waar door vaste lichamen op het menfchelijke werken, say re $. DCCCXLHL GENEESMIDDELEN. x; $. DECcXLIm. De Baden zijn veelerieie, naar maate van derzelven onderfcheiden gebruik. "Wanneer het geheele lichaam gebaad wordt tot aan het hoofd, wordt het een ge- heel Bad (Balneum iniegrum) genoemd. Wanneer het vocht van onderen op tot aan het hartenkuiltje 'gaat, heet het een Zalf-bad, (Semicupium , Ince[[us). Worden alleenlijk de voeten sebaad, zoo is her een Voet-bad, (Pediluvism). Gelchiedt het ten aanzien van de @&ne band, zoo is het een Hand- bad, ( Ma- niluvium)« fs heeft men een Dad van het man- neliik lid, ( Peniluvium ). $. DECCXLIV. Naar den graad der warmte is het Bad ook onder= fcheiden, het is of laauw, of koud. Ten aanzien van het laatfte heeft men, her Spreng-bad, ( A/per- fio,) het Szort- of Regen-bad, (Impluvium,) het Druip-bad, (Stillieidium, ) ‚den Drop, (Guita, Tuecia). $. DCCCXLV. Dan, dewijl thans alleenlijk van Recepten gehan.. deld wordt, zoo komen de Daden, die niet dan met bijmenzing van eenig Geneesmiddel gebruikt worden, hier in ’t geheel niet in aanfchouw. En de- wijl’ook deeze, bij voorbeeld, de Kina- baden, de Sublimaat - baden, en dergelijken, niet uit de Apo- theek worden voorgefchreven, alwaar men flechts het noodige Ingrediöns neemt, terwijl wen het Bad Vvg bjj 664 VOORS CHRIFTEN vAN bij den Zieken bereidt, zoo kunnen wij die allen voorbijgaan, vermits de voorgefchrevene Geneesmid- delen onder eeng andere zoort van Voorfchriften be- hooren. Daar bij komt, dat de Baden over ’t alge- meen tegenwoordig zeer eenyouwdig zijn, en meestal vit gewoon Water beıeid worden. a. De Kina- baden komen veel te duur te ftaan, en zijn dus in ’t geheel niet aan te prijzen; terwijl ook de verflappende kracht van het warme Water daar mede ftrijdig is. b. De Sublimaat - baden zijn, zoo in derzelver ge- neeskracht, als gifte, zeer gevaarlijk , ei men On« mogelijk bepaalen kan, hoe veel de Zieke van het Geneesmiddel inzuigt. c. De Scheerling- baden zoude ik niet wagen te ge- bruiken, dewijl het mij moeielijk valt aan her zelve eene werkzaamheid toe te, fchrijven, waar bij het hoofd niet lijdt, wanneer het Bad flechts eenigermaa- ten zoodanig is ingericht, dat het daar op kan wer- ken. Over het algemeen is de Scheerling niet werk- Zzaam, dan voor zoo verre zij op de zenuwen werkt. d. Een Poet- bad, Hand- bad, Schaam-bad, laat zig des noods wel in de Apotheek gereed maaken, en bij den Zieken brengen; ‘van het laatfle flaat zelfs een voorbeeld bij BOERHAAVE; doch het is der ‚moeite niet waardig, iets dergelijks voor te fchrijven, vooral tot het laatstgemelde einde, waar omtrent men alle verdenking, zoo veel mogelijk, behoort te vermijden, e. Ook tot het Druip-bad vindt men bij cAu- Bıus een zeer zamengefeld Recept ,. daar ondertus- fchen de waare werking van den plotfelijken val der dsuiping afhangt, BEN ‚GENEESMIDDELEN:. ‚06% - EEN EN VEERTIGSTE AFDEELING,. Van de Damp-baden, (Vaporaria), SI DCECXLYVM ” € i W. Damp- baden zijn, is reeds hier vooren ge» ‚zegd, (zie $: DCCCXLU. 2.). Zij; behooren al» leenlijk hier toe in zoo. verre, als het Damp- bad met een of meer Geneesmiddelen bereid wordt, Zij zijn echter thans weinig meer in gebruik. a. Het gebeurt nog wel, dat menden damp uit een buis of pijp ( Zeolipila) te hulp neemt, wanneer men, bij voorbeeld, een ftijf lid tracht buigzaam*te maaken, of aan een verlamd deel leven te geven. b. In de daad is de damp uit zulk een werktuig on- gemeen krachtig, vermits dezelve altijd als op den ‚ plek werkt, en die wel op eene fijne, maar niettemin nadrukkelijke wijze aanraakt, en gedeeltelijk ingezo- gen wordt. c. In deeze gevallen bedient men zig, naar maate van de omftandigheden , of van Water „ of vau Zran* dewijn, of van eenigen fpecerijachtigen Geest enZ.s zoo dat men daar toe geene zamenftelling behoeft. d. Een ander geval, waar in een damp van buiten op het lichaam werkt, is in de longen-teering of an« Bere borstziekten, waar men de kracht van zekere Vv5 Voch- 66 VOORSCHRIFTEN Var Vochten , die in dampen opgelost zijn, naar de lon- gen.heenleidt, of laat inademen, — ” e. Dit Geneesmiddel is, om de waarheid te zeg- gen, zeer zeldzaam door mij beproefd, en ik heb een zeker wantrouwen op deszelfs zekere werking, wanneer men niet de eenvouwdigfte middelen aan- wendt. f. Echter moet ik eem Damp- bad, het welk naar de vrouwelijke fchaamdeelen heengeleid wordt, om de maandftonden te bevorderen, zeer roemen, als waar van ik groote müttigheid ’gezien heb. Men laat de. Lijderes over dit Bad zitten, en den damp tegen de gemelde deelen: fieeds'aanfpeelen. Men kan het heet Water door het bijvoegen van Flier- -of Kamille bloemen, en zoortgelijke.dingen,:nog meer weekmad- kende doen zijn;'om niet:te'zeggen, dat zulke'bi» voegzelen doorgaans meer vertrouwen verwekken, > g- Nog ftaav, met opzigt tot den damp, die uit de Zeolipila opfteigt, aan te merken, dat dezelve meestal een zamengefteld Vocht ver&ischt, wanneer hij tot verlevendigen, verdeelen, zacht prikkelen, en dergelijke, gebruikt wordt. Men mengt, name- lijk, den eenen of anderen Geest, bij voorbeeld van Lavendel, met Water te zamen, waar door. dan dat Water het werktuig grootendeels vult, maar het geestrijke eerst opfteigt, en zijne nuttige werking doet. Men houät dus van tijd tot tijd Op, wanneer de damp begint waterachtig te worden. 3 RR | TWEE -®ENEESMIDDELEN. 657 TWEE EN. VEERTIGSTE AFDEELING. "Van Infpuitingen, (Injediones, Enemata). "EUDECCXLVIL k nfpuitingen zijn die vloeibaare offen, die door al« lerleie tegen -natuurlijke of ongewoone wegen, door -middel varı eene fpuit, aan zekere deelen van het lichaam worden aangebragt. | - De .benaming van Enemata bepaalt zig inzonder- heid tot Klüsteeren. $. DCCCXLVII. De deelen, waar Infpuitingen gebezigd worden, zijn uit de Heelkunde genoegzaam bekend. a. Voornamelijk behooren daar toe de ooren, de neusgaten, de pisbuis en pisblaas, de baarmoeder en fcheede, allerleiee wonden, etterbuilen, holle zweeren en pijpzweeren. b. Van de Injpuitingen in den mond en aars zal af- zonderlijk gehandeld worden, wanneer wij van de Gorgel-middelen en Klijsteeren fpreken zullen. r c. Men kan ook de zoogenaamde Infpuiringen IM het bloed, (Chirurgia infuforia,, die (hans weder beginnen in gebruik te komen, hier onder tellen. $. DCCCXLIX. (8 NVOORSCHRIFTEN- vam \ i s:DCEEXLIR De fofe tot zulk eene Infpuiting is, naar het on- derfcheiden doelöinde, het welk men daar mede heeft , zeer verfchillende, en wordt meestal volgens de gronden der Heelkunde opgegeven; echter mer- ken wij hier op, dat zij, naar de regels van de konst van ‚het fchrijven van Recepten, niet te dik, noch te klonterig zijn moet. a. Hier toe dienen bijna dezelfde ftoffen, als tot knidädien ter wasfching veräischt worden , virgenomen , dat de In/puitingen een weinig dikker kunnen zijn. b. Zij. moeten echter vooral zonder eenig zakzel zijn, als bet welk .niet alleen in de holligheden zel- ven zeer ongefchikt is, maar ook bij de /n/puiting .zelve naderhand zeer gevaarlijk worden kan, wan- _ meer het middel een zekeren graad van fcherpte heeft, die als dan niet gelijkelijk verdeeld wordt, maar in het laatfte overblijfzel, of grondfap,, grootendeels achter blijft. c. Dat men zig wagten moet, om zeer fcherpe zelf- Ttandigheden hier te bezigen, die de deelen fterk kun- nen prikkelen , ontfteeken,, of zelfs invreeten,, verbiedt seeds de Heelkunde; echter is het in zekere gevallen dienflig, eene zoort van prikkeling te verwekken, en zelfs eene ontfleeking te weeg te brengen, gelijk vooral het laatfte, tot eene grondige BEREAHNR van de waterbreuk, van nut is. d. Eene Infpuiting moet dien graad van vloeibaar- heid hebben, dat zij met gemak door de buis kan doorgaan. e. Aan de gewoone middelen ter verbetering walt hier even mir, als bij andere wiswendige middelen , \ te. |GENEE SMIDDELEN: 6% te denken, uitgenomen, wanneer eene zelfftandig- heid, nit hoofde haarer fcheikundige eigenfchappen „ daar door meer gefchikt tot het bedoelde einde wordt. f Wanneer het doenlifk is, gebruik ik den 77 ins als een middel ter oplosfing,, ter menging, of als een bijvoegzel. Doch wanneer zulks de Infpuiting te zamengefteld zoude maaken, en onnoodig, of zelfs fchadelijk zijn zolde, moer de Wi in worden wegge- haaten. =“ g. De pis, en andere vieze dingen, die door GAUs sıus onder de mogelijke ftoffen tot In/Zuitingen ger teld worden, zal' men, zoo ik hHoope, nimmer ge bruiken, dewijl men het wezentlijke van zulk een Pocht op eene andere wijze kan namaaken, h. Balfemen en Zalven, die door de koude ftijf wor- den, moet men of weglaaten, of met de noodige bij« voegzels in eene gedaante brengen, die altijd vloei baar blijft, of a voor het gebruik warınm maa- ken. i. Men menge geene Poeders onder In/puitingen 5 of verkieze daar to@ de zulken, die in Fochten kun= nen ontbonden worden, en ontbonden blijven, k. Eindelijk kan ook nog het inblaazen van Zuur= fojgas of Levenslscht in de longen hier onder gere= kend worden, wanneer men dezelve door middel van eene fpuir of blaasbalg in de lonpen brengt, gelijk thans meer en meer de manier wordt. $. DCCCL. i € Dat eene Infpuiring den gepasten graad van Warm“ a8 hebben moet, verftaat zig van zelf. F \ “. Di 67a VOORSCHRIFTEN- van "4. De meeften moeten laauw. zijn; daarom -is -hef, in den zomer dikwils niet noodig om ze warm te aa» ken, maar wel in den winter. b. Het Zuurfßofgas heeft reeds warmteltof” bij a en ‚verdrangt, het warm maaken niet. , rn BEIGE, dar? Gifte, de hoeveelheid \ van het ‚geheel , de even“ zedigheid der Ingrediönten, blijken uit het bevooreng gezegde , ‚of SRPIHFR door de. RIERRENEB SER en ns DCCCLM. Kuss “ Onder het Recept wordt gemeld, hoe het Vocht be» reid wordt; bij voorbeeld,. wanneer het een gekookte Drank, Afirckzel, ‚Sap, Oliemelk, „Droppels, of a ander ai, Mengzel i iS. et Re Er DPOCCLIE “ De Signatuur is bij ons doorgaans, als in alle #ite wendige middelen;,.zo witwendig gebruik. ‚a. Het is ook in de daad onnoodig, meer daar bij Te voegen, dewijl gemeenlijk een Heelmeefter van de Infpuiting. gebruik maakt, ‚of dat. gebruik. bezorgt, zonder, dat men, zig met. de wijze. van gebruiken in» laat. b. Het zoude "ook wat zonderling luiden, wanneer de Apotheker allerleie In/puitingen zoo naauwkeurig wilde omfchrijven ; bij voorbeeld , in den Drui« per. Dexbalven is de gewoone manier wel de vei- ligfte. an 6. Wan „GENEFSMIDBEREN, —. „1.4 ‚Wanneer ‚de ‚Heclmsefter. de Infpuiting niet zeif ‚maakt of bezorgt,. ‚maar , noadig ‚heeft, daar omtrent .eene onderrichring ‚8 geven,, kan, hij.zulks monde- ling of fchriftelijk, doen. a rs 2.10. Het noodige,. ten aanzien yan de, Gifie, het warm maaken , de ligging van: den ‚Lijder enz., ‚als BREÄR het werkuig, geeft de Heeikonst op. m Fe DeccLiv. re a 40 " I 3a 5% 00V & RE De Infpuitingen hebben meenigyuldige nuttighe= den, tot zuiveren, uitlpoelen, week maaken, oplos- fen, openen, verzachten, zamentsekken, geneezen, riadis maaken, prikkelen, enz. «4 Dit alles moet men aan. de, Heelkonst overlaa- ten, wanneer zii zulks, naar maate van de Omftan- digheden , noodig vindu- .. xt b. De pijpzweeren worden rn niet meer met /r- Jpuitingen behandeld, maar dadelijk.open gefneden; dit heeft echter geen. plaats omtrent de Traan-fistel, hr wer - ‚$ DCCCLV. I. Tot voorbeelden. kunnen, de. volgende dienen; Bee Ol: amygd. fr ‚ziliß. Fell. Taur: infpif 58: | ; 24,,Die 8. Tot PiWerÄR zeinih, a. Dit is 200 eenvouwdig als mogelijk is. Zom- migen neemen daar toe de Olie van bittere Amande- sen , om het ranzig worden der zoeze Olie voor te ko- men; doch dit is ounoodig. “ ». Men 67» VOORSCHRIFTEN van b. Men laat van deeze Olie, in de hand een weis nig warm geworden zijnde, Arie of vijf Droppels des avonds in het‘ vor druipen, waar mede men, uit ‚hoofde van een verhard | gorfmeer,, niet hooren kan ‘en legt dan het Hoofd op de arfdere zijde, om het ingefpotene goed te’ doen intrekken. c. De Osfengal'geeft aan de ‘Ölie een verdeelend vermogen, waar door het ‚Börde ie meer Ont- bonden wordt. *' d. In deeze Voorfchriften ‚moet men ook ji de Ein hocveelheit letten, | ui ag DeceLyr " Nog een ander voorbeeld voor etterende ooren? r. Vin. Gall. alb. iii. ‘ " ®"Mell. Rofar. 3vi. ' Tint. Moyrrh. zii. M. DS. Tot uitwendig geb«uik. a. Hier van fpuit men in het etterende oor eenige “maalen achter elkander, en laat het telkens uitloopen , wanneer het ’er eenige minüten is ingebleven, en dit doet men drie maalen daags. b. De witte Wijn is een goed, gedaante-gevend, en verbeterend middel. Het brengt ook iets tot de geneezing toe. c. De Rozen- honig is eene Bafı s tot geneezing, en tevens een middel ter verbetering van de Tinduur van 'Myrrhe. d. Het laatfte -is het eigentlijk Geneesmiddel, het welk door den Honig verzacht wordt, | e. Uit GENEESMIDDELEN, 653 ‘a Uitalle deeze drie Ingrediönten ontftaat een aan ir middel, het welk voor den Lijder niet wals gelijk is, om in zijn oor 'te laaten infpuiten, en waat aan hij eene balfamieke kracht als rieken kant het teen zeker niet Onverfchillig is, wanneer men her sonder laffe könltenarij& bekomen kan. f Het is &&u der heerlijkfte Geneesmiddeleh , niet alleen in dit geväl, maar ook in veele anderen. g: OP de juifte hoeveelheid moet bij dit middel ook gelet worden. h. GAUBIUS raadt voor de Zweerende ooren Ada Pis van een mensch, mer Tindunr van Myrrhe en Zecp; doch dit is een misbruik van Gods gavem $. DCccLvit Nog eene /nfpuiting in Eve zullen wij hier Opgeven? Br Mucilag. tenuijl. Sem. Cydon. 3ii« Extr. Thebaic.ser. ii. M. D. S. Tot uitwendig gebruik. a. Deeze Z/a/pziting dient in een Druiper, die met allerleie gevaarlijke toevallen eener hevige prikkeling 'verzeld gaat. b. Het HAeulfap verfchaft, na eene voorafgaande aderlaating , en het zetten van eenige Bloedzuigers aan de bilnaad, groote verzachting: ziinde het in ’t algemeen waar, dat de Opiasen in deeze ziekte een® gewenschte uitwerking doen, ofichopn men ze tmis- fen kan, wanneer men nu en dan een verzachtend Afirckzel dıinkts & xXz 6, Het 074 VOORSCHRIFTEN van ‚€. Het Heulfap zelf is hier als het veiligfte aange- wezen, dewijlihet Zaudanum, uit hoofde der Spece= sijen, verdacht is, ‚en altijd flechts eene bereiding van het Zeulfap blijft. .. d.. Het beste Mengzel voor het, Heulfap is een dun Slim yan Kweepitten, het welk inzonderheid, ten aanzien deezer. deelen, nuttig is. e. Het Heulfap moet met dit Sljm behootlijk za- mengewreven worden, op.dat het geheel en al in het Slijm overgaa, en eene gelijke vermenging plaats hebbe. ‚ra f Ook is het noodig-, dat telkens, bij het ge= Bruik „ het Rlesjen wel.omgelchud wrrde, - Pr] A E. - DRIE GENEESMIDDELEN, 63 B 2 . us DRIE EN VEERTIGSTE AFDEELING. Yan Oogwateren, (Collyria)s } &. DCCECLVIIL 208 Oogwater is een vloeibaar wateracktig middels het welk aan de oogen wordt aangebragt. a. De Grickfehe benaming (Korrypev, Collyrium) wil eigentlijk zoo veel zeggen, als een Geneesmiddel voor de oogen, zoo dat‘ daar onder allerleie viswen- dige Oogmiddelen, Oogzalven , Oogpoeders, en zoorta gelijke ,; verftaan worden, b. Hier echter wordt alleen gehandeld van de »/oei- haare , waterachtige, witwendige Oogmiddelen. & DCCCLIX De floffe moet altijd dun en waätefachtig zijn, fchoon ’er ook dingen toe genomen kunnen wordeng die in dezelve worden ontbonden. a. Poeders, die zig in het Oogwater niet laatert oplosfen, zijn daar in gevaarlijk, dewijl zij blijven zitten, en eene fcherpe knaging kunnen veroorzaakens b. Overgehaalde Wateren, dunne Slijmen, maatige Giften van Geeflen, Zouten, Metaalkalken in Zute ren enz., ihaat met omzigtigheid gebruikt, zijn ’et juist gefchikt toes » xx Q es Sya 05 VOORSCHRIFTEN var e. Syropen, uitgeperße Sappen,. Ertrobten, ferke Zuuren, en dergelijke, zijn omgepast in Oogwaterem. EODECCER. Met de Gifte wordt naar de u ge= kandeld. - 5 DCCELXI. De Signatuur is zomtijds: om uirwendig te gebruie Ren; echter zegt men oak wel: Oogwater. / a. De bijzondere opgave van het gebruik wordt ge= meenlijk achter wege gelaaten. b. De warmte en koude is van grooter aandelang, dan in andere sitwendige Geneesmiddelen. In terug drijvende Oogwareren wordt de koude ver&ischt;, doch in de weckmaakende en verflappende, verzachtende en rust verwekkende, eene zachte warmte. ce, Zommige Oogwateren worden niet onmiddelijk aan het 00g aangebragt, maar in dampen opgelost, en aan het 00g medegedeeld; andere worden in doek- jens aangebrsagt;; "tot anderen gebruikt men een fpons- jen, of cen kopjen, tot het baden van het 00g opzet- telijk gemaakt wordende, $. DCCCLXIE N Het nut der Oigwändrin is zeer groot, echter naar de verfchillende aanwijzingen ter geneezing ondem fcheiden, naar maate men wil weekmaaken, verfgp- pen, verfterken, verdeelen, verzachten, enz. 4. Dewill een Oogwarer aan het Yijdend deel om RER wordt ir, en zoo lang daar op wer "GENEESMIDDELEN. 6 werken kafı, als men wil, 200 ziet men, dat het on» gemeen veel hulp moet aanbrengen, mits het maar ‚behoorlijk gekozen zij» b. Echter herinnere men zig fleeds de groote ge= woeligheid van het oog, en onthoude zig van alle fterk prikkelende dingen. $. DCCCLXIM. Ten voorbeelde geef ik her volgende op: » 3. Infuf Rad. Alth. ten. 5iii. Exir. Thebaic. gr. i. M. D. 5. Tot uitwendig gebruik. - a. Dit is een goed Oogwater, wanneer iets in het ©0og gekomen is, het welk dit edel deel fterk geprik- keld heeft. b. Het waterachtig Aftrekzel van den Althea-wor- sel is hier eene Bafs, namelijk, om week te maa- ken, en door dat middei te verzachten. c. Tevens is het een gedaante-gevend middel, de- wijl het Heulfap daar door aan het 00g gebragt wordt. d. Het Extra van Heulfap geeft aan het pijnlijk "0og eene onmiddelijke verlichting. e. Het waterschtig Aftrekzel van den Althea - wor- $el behoeft niet voorgefchreven te worden, dewijl het bekend is, dat eene fijmige Wortel alleen met Water een Aftrekzel oplevert. f. Dit Oogwater wordt niet koud, maar Jaauwach- tig aan het oog aangebragt. g. De Lijder kag ook het Afirekzel van den Althea= xx 3 wor“ 678 VOORSCHRIFTEN van wortel alleen gebruiken, wanneer ’er geene werktuig« lijke prikkeling plaats heeft. Ik laat het bij hem zel- ven, uit een theelepel vol van dien Wortel, klein gelneden, gereed maaken. STDOCCLLAIY: En nog het volgende Oogwater ter verfterking; Bu Spir. Flor. Lavend. Rosmarin. ä. 3is M. D. S. Een Spiritus; ’smorgens en ’savonds iets daar van in de holte van de hand te laaien vallen, en het dan tegen de oogen te houden. a. Ik ftem gaarne toe, dat deeze Geesz niet zamen- gefteld behoeft te zijn, maar dat de Lavendel- of Rosmarin-geess alleen voldoende is. b. De laatstgemelde wordt in de Deen/che Apotheek niet gevonden; het. geen een waar gebrek is, aange- zien dezelve werkzaamheid genoeg heeft, en de dene Geneesheer aan deezen, de ander aan geenen den voorrang geeft. e. Ten aanzien van dit Voorfchrift is het veiligst, de geheele manier van het gebruik in de Signatuur te vermelden, om gevaarlijke misflagen voor te ka» men, VIER VIER EN VEERTIGSTE AFDEELING. Van Snuifmiddelen, (Errhisa). u BUBELIV, Zu dragen deezen naam, om dat zij in den neus worden opgetrokken. a. Zij zijn ook van verfchillende ER nlasikaag week en vast. Van de eerfte wordt hier alleen ge- handeld. b. In onze tijden wordt varı deeze onderfcheiden Snuifmiddelen zoo veel gebruik niet gemaakt; veoral niet van de weeke en vaste, en de Zoogenaamde wie- ken. | ce. Wanneer vloeibaare flofen in den neus, worden ingefpoten, behooren zij onder de reeds verhandelde Afdeeling. &. DECCLAVI, De fofe, en het overige, ftaat gelijk met het geen van de /n/puiting reeds gezegd is, en wordt verder door de aanwijzingen ter geneezing bepaald. $..DCECLXVIL De Signatuur luidt: tot uitiwahdie gebruik; waar bij men eene mondelinge affpraak veronderftelt. ! Äx4 $. DCCCLXVIN. 686 VOORSCHRIFTEN van & DCCCLXVIIL De nuttigheid daar van is-bijna dezelfde, als die der Ju/puitingen, namelijk, weekmaakende, zamentrek- kende, verzachtende, openende, zuiverende, enz. Ook kan sen Snuifmiddel gebruikt worden, om het niezen te verwekken. a. Het is echter niet gebruikelijk, dat men zulk een middel aanwendt, om niezen te verwekken, maar men bedient zig daar toe van gen natuurlijken of geneeskundigen Tabak. N b, Over ’t algemeen is het niezen zeer verdacht, en moet met de grootfte omzigtigheid verwekt wor- den; zelfs wanneer men de fliimbuizen in het hoofd zuiveren, of-aan eene daar in verftopt geraakte flijm of etter eenen uitgang bezorgen wil, c. Tot dit einde kan men zig ook van zeer een- vouwdige dingen, als MMostard, en zoortgelijke, be- dienen, dewijl het dwaasheid is, om allehulp, zelfs voor kleinigheden,, in Geneesmiddelen te zoeken, g: DECTLATE Yen voorbeeld zij genoeg; Bu Fitriol. alb. gie: Ag. Rofar. 3ii. M. D. S. Toi witwendig gebruik. a. Men kan ook ih de Signatuur zetten: bloedfck pind midgel, gm witwendig ie gebruiken, b. Men - GENEESMIDDELEN. 88x b. Men fnuift het zelve van tijd tot tijd, bij voor- beeld, om de, vijf minuten, in den neus op, tot dat de neusbloeding ophoudt., c. Het verftaat zig, dat men evenwel andere noodzakelijke middelen te hulp moet ncemen. d. Vooral moet men eerst wel bepalen, of het neusbloeden van dien aart en in dien graad zij, dat het geitild behoort te worden. ’ Xxä VIE #&R VOORSCHRIFTEN: van e a . “ ‚ VIJF EN VEERTIGSTE AFDEELING. Yan Reukmiddelen, (Odeoramenta liquida). $. DCECLXR. R eurmiddenn zijn die yloeibaare floffen, die eenen fterken reuk geven, en uit dien hoofde in den neus worden opgehaald. a. Men heeft daar van ook verfcheiden zoorten, namelijk: vloeibaare, weeke en vaste. b. Van geene zamengeftelde Voorfchriften wordt zoo weinig gebruik gemaakt, als ten aanzien van dee- ze, dewijl de Azijn, de Geest van Ammoniak -zout , de Levensbalfem, de Esfentie van Duivelsdrek, en zoortgelijke, gemeenlijk tot dat einde gebezigd wor- den. & DCCCLXXL De fofe beflaat in elk flerk riekend Focht, voor- namelijk allerleie natuurlijke, of door konst gemaak= te Balfamen, Esfentiön, Geefen, overgehaalde Wate- ren, en allerleie IMengzeis. av xt $. DICCLYXIL GENEESMIDDELEN. ‘683 $ DCCCLAXXIL Het overige blijkt uit het geen hier vooren) reeds, omtrent andere Voorfchriften, van uitwendige Gr neesmiddelen , is gezegd geworden. $. DECCLXXIULR- De Signatuur is hier: to£ witwendig gebruik« a. Men draagt dusdanig middel in een daar toe ge» {chikt reukflesjen bij zig. b» Men riekt daar aan, zoo dat de lucht in den neus opftijgt; echter. beftrijkt men daar mede ook wel de flaapen van het hoofd, en andere gevoelige deelen. % DEGELAZIV. De nuttigheid is voornamelijk om op te wekken, levendig te maaken, en te verkwikken ; echter worden zulke middelen ook dikwils gebruikt om lekker te rieken, of uit navolging van anderen, ofom de ver- veeling bij eene &dntoonige Predikatie voor te ko« men. S-DCeCELZAV. Slechts &&n voorbeeld zullen wij opgevens Be» Effent. Afae foetid. Spir. Sal, ammon. ä. 3ii. M. D. S. Om aan te rieken. 4. Dit 64 VOORSCHRIFTEN van a. Dit is een goed opwekkend middel in opflijgin- gen uit onmagt of zwakte. b. De Esfentie van Duivelsdrek is, volgens mij- nıe ondervinding, beter, dan de Zsfentie van Bever- geil. c. Het ftinkende var deeze Droppelen, en het vluchtige van den Geesz van Ammoniak-zout, zijn elk eene op zig zelf ftaande Bafis; het eerfte neemt de kramp weg, en is een eigenaartig middel tegen de opftijgingen; het laatfte wekt op, en bevordert tevens de werking van het eerlic, ZES GSENEESMIDDELEN. 33 ZES EN VEERTIGSTE AFDEELING,. Van Mondfpoelingen, ( Apophlegmatismi). $. DCCCLXXVI D. Mondwateren of Mond/poelingen zijn vloeibaare Geneesmiddelen , welken men een tijd lang in. den ‚mond houdt, öf wel den mond daar mede uitfpoelt. ..4. De Mondmiddelen zijn insgelijks, naar maate van derzelyer' dikte, van drieörleie zoort; doch wij behandelen alleen de vloeibaare. b. Zij worden zeer zelden uit de Apotheek voor- gefchreven, ten minften niet dan de zamengefkelde- $. DECCLXXVII. De fofe komt zeer veel met de bevoorens gemel- de Voorfchriften van witwendige Geneesmiddelen ‚over@än; de voornaamfte afwijking beftaar daar in, dat het middel in den mond genomen wordt. a. Men moet zorgen, om, buiten noodzaak, geene zeer omaaugename dingen daar toe te nee men. ‘ b. Ook is het onvoegzaam, om Poeders, die niet opgelost worden, 'daar onder te mengen. $. DCCCLXXVIIL €86 VOORSCHRIFTEN var $ DCCCLXXVIIL De overige Artikelen worden ook als onnoodig voorbijgegaan; her welk ook in de Signatuur kan aangewezen worden. SU DECELAXTE, Wat de nuttigheid deezer Voorfchriften betreft, zij dienen tot verfcheiden doelöinden, en zijn onge= meen krachtig,,‘ dewijl de zenuwen en inzuigende va- ten hier zeer werkzaam zijn. Zij komen te ftade, wanneer men wil week maaken,- zamentrekken,, rijp inaaken, verkoelen,' den dorst lesfchen, levendig maaken, prikkelen, verkwikken , verdeelen, verzach- ten, enz. Ook doet zulk een Mondwater zomtijds , per confenfum, dienst bij het neusblöeden. > EOCLCETEN Eene langduurige ondervinding heeft mij ook ge- leerd, dat de‘werkzaamfte en edelfte Geneesmidde- len, die, uit hoofde van eenig beletzel in de keel, niet tot in de maag komen kunnen, hunne werking bijna even goed doen, wanneer zij in den mond ge houden worden. Ten minften heb ik dit van den Mus« kus, de Rampher, de Kina, den Geest van Fitriool, en meer andere, ondervonden; fchoon het niet ont« kend kan worden, dat dit alleen in den uiterften nood gefchieden moet, en dat dit niet toepasfelijk is op die Geneesmiddelen, welke geheel en al op de eerfte wegen; en door opflorping in de Yochten, wer- ken moeten. sg moet ik zeggen, dat het gebruik der GENEESMIDDELEN. 687 der Aijsieeren, ‚wisfchien, in verfcheiden gevallen, daar door anthesrd-} kan Bndan. gr eng $ Deccuxaan . Tot een REISE, ‚kan het volgende dienen: BY. Rad. Piarmic. Zie Ag. fimpl: 3xii. Cog. ad remanentı 3X«; 6 Col: add. . ur Mell. Rofar. Zii. gab M. D. S. Tot uitwendig: a: a. De wilde Bertram-wortel of het Nieskruid komt zeer gefchikt in de plaats van de duurdere ge wor= tel of Radix Pyrethri. b. Bij het Afkookzel wordt de Rozenhonig eifkel als een middel ter verzachting gevoegd. ‚€. Ik herhaal hier, op nieuw, dat men, ook in het voor[chrijven van wirwendige Geneesmiddelen, altijd zorge moet dragen, dat de &&heele hoeveelheid var het Yocht altijd een effen getal uitmaakt. d. Men kan deezen Drank, wanneer die te flap is, ligtelijk, door het vermeerderen van den wilden Bertram-wortel, en door allerleie bijvoegzelen, vooral van den Geest van Ammoniak-zout, (cherper maaken; doch ik ben geen vriend van zeer fcherpe middelen, e. De nuttigheid van deezen Drank beftaat hier in, dat het eene toevloeijing van het fpeckzel verwekt, en in eene verlamming van de tong prikkelende is. Ook "38 VWOORSCHRIFTEN vän ©Ook kan dezelve in tandpijnen en zinkingen mede van gebruik gemaakt-worden. f. Echter vermijde men daar bij zorgvuldig het doorfiikken, hoe zeer het in de. hier-vooren gemelde evenredigheid, en door het toedrinken van Haver- gort-water , zoo hoog geyaarlijk niet zijn zoude, _ g. Ik heb bevonden, dat zekere Geneesheeren" dit ‚Afkookzel voor de fprouw in den mond gegeven heb- ben; in welk geval ik echter liever den Borax, of het Mineraal- loogzout met Rozenhonig gebruike, deels om den Lijder pijnen uit te fpaaren,, deels ook , de- wijl de laatstgemelde middelen veilig kunnen worden doorgeflikt, en daar door ook in de eerfte wegen op de fprouw werken kunnen. ZE» GENEESMIDDELEN. 65h _ ZEVEN EN VEERTIGSTE AFDEELING, Van Gorgeldranken, (Gargarisini.) $. DECCLXXXIL D.. de zoogenaamde Middelen om te gorgelen over ’t algemeen het nut niet doen; het welk.zij doen moes- ten , vermits. zij niet zoo. ver agterwaards komen kunnen , als men uit vooroordeel aanneemt, en.ik daarom ook beweere, dat zij in ’t geheel niet geduld behooren te worden; zij het mij geoorloofd , om de- zelven geheel: te gaan. a. Het gebruik der Gorgel-middelen bepaalt zig bij- na eenig en alleen tot de keel-ontftekingen. Doch zij bereiken het ontftoken deel niet, want, zoo dra zij zoo ver komen, is de lijder in gevaar „ dat ze doorgeflikt worden , en zulks pogende te verhoeden, kan hij aan ’t braken geraken, en van benaauwdheid flikken „ of het vocht kan hem den neus uitfprin» gen. b. Dewijl hij ook onder het gorgelen aan de adem« haling ligtelijk geweld aaudoet, ftelt hij zig daar door aan allerleie ongelegenheid bloot, wordt rood in her aangezigt, enz., waar door de ontfteking in de keel 308 vermeerderd wordt. a Yy $. DCCCLXXKUT, 60 VOORSCHRIFTEN van $. DCCCLXXXIM. Ik ben overtuigd , dat of eene Mond/poeling , of - eene In/puiting, dat alles bewerkt, waar toe men een Gorgeldrank voorfchrijft. a. Eene Mondfpoeling kan zeer voegzaam gebruikt worden „ om den mond van rondsom uittefpoelen, ‚ja zelfs om te gorgelen , hoe zeer zij even zoo min, als de eigentlijk gezegde Gorgeldrank „ de deelen van het gehemelte, laat ftaan van de keel, aanraakt. b. Eene Infpwiting, met behoorlijke omzigtigheid en bedaardheid gebruikt , doet de waare dienften, 200 wel om te verdeelen, als om de taaije fijm te doen uitwerpen. Zulk een gebruik van vochten heeft zij meer nut'verfchaft, dan het herhaald gorgelem. \ AGT- GENEESMIDDELEN. 65 AGT EN VEERTIGSTE AFDEELING. Klijfßeeren, (Clysmata, Enemata.) 5. DECCLXKXIY. Een Klijsteer is eigentlijk niets anders, ‘dan eene Infpuiting , die door den aars in het gedarmte ge- ‚daan wordt, en een zeer onderfcheiden doeleinde heeft, doch echter meestal’ tot het bezorgen van ont» Jasting gebezigd wordt. a. Het wordt ook C/yfer, Lavamentum, genoemd; eigentlijk C/ysma inteflinale, om het van andere /n- Jbuitingen te onderfcheiden. 2. Wij zullen bij vervolg de meenigerleie zoorten van nuttigheid en gebruik aanfippen , die in Klijfßee- ren plaats vinden; en men zal zien, dat zulks var zeer veel gewicht is, c, Dewijl het gebruik der Ädijsteeren gemeenlijk met ‚een Geneeskundig oogmerk wordt voorgefchreven, en de Heelkunde zeer zelden tot uitwendige ziektenm een Älijsteer noodig vindt, her welk ook in de daad alleen op inwendige deelen werkt; zoo is het altijd 'nog eene groote vraag, ‘of het niet onder de 'inwendi-« ge Geneesmiddelen te tellen is, vooral daar het innee= ‚men met den mond niet wel als het onderfcheidend kenmerk van een inwendig gebruik kan doorgaan. Yya ° $. DCCCLXXXV, zu 6a VOORSCHRIFTEN van $. here De Kofpaik is over ’t sorniken dezelfde, die tot In- fpuitingen genomen wordt. a. De verdeeling van dezelve in excipientia, en ex- eipiends , heeft ook hier plaats; doch wordt even zeer hier, als bij de voorige Artikelen overgeflagen. ‚ :b. Zij.is, naar mate van de onderfcheiden aagwij- zingen ter geneezing „ welken men heeft, zeer ver- fchillende; echter zijn waterachtige vochten; bij voor- beeld ,„ gewoon Jaauw Wäter, Melk, Huyvan Melk , bijna in-alle gevallen gebruikelijk. ' 2 e. Als ken verflerkend middel bedient men zig ook van-het koud water zomtijds met bijzonder nut. d. Men. bedient zig.ock wel varı verfcheiden an- dere watefachtige vochteu, ais GeRarnde Melk , het Water, waar van zig de Smits bedienen,.de Melk, 'waar ‚in een gloeiend ijzer is uitgedoofd ; zelfs de Pis is vootheen daar toe gebruikt geworden , doch het welk thans aanflootelijk.is,, gelijk de anderen ook zeiden in.gebruik zijn. "e. Allerleie geestrijke en waterachtige middelen be- ‚khooren.mede hier tne, als Wijn, Bier,’ en diesge= Hjke; gelöjk ook overgehaalde Wateren. ...f. Verder: zijn Zavergort- water , Gerflen- water , ‚Harishoorn- water , 'allerleie gekookte Dramken en AL rekzeis „.Fleeschfoepen, enz. in gebruik. \.g. Zoo zijn ook dienflig, naar gelang van de om- iftandigheden , witgeperfße en gekookte Oliön,, of.die men met andere dingen heeft laten trekken; ‚insge- tiiks de Olier melken, en Amandel- meiken. vhs De Conferren, Sappen 5 Iixtraöten, Dosjers van Dijereus Zousen,: Gallen, Olien, Vettigheden, g> NV AARI ENG ar “GENEESMIDDELEN. ’ 69 famen, Zecpen, ehZ. worden in de vootgemelde in. Bediensen ontbonden,, wanneer zulks noodig, is. "3. Een -weinig Keunep zout, Boom- olie', "Sniker , ‚wordt meestal bij de’gewoone, Of ontlasting vetircke kende Klijsteeren gevoegd.: s “R. De Tabars-rook , de'yaste lucht ‚'en dergelijke , worden ook zomwiflen in ‚Kifsterfen gebreikt, 3 $ DECCEXXXVE bob wu esz fa may Zomwitlen wordt ook Were, dat een 'Aljsteer lerleie Poederg in zig beyatte, wanneer dezelve op geene andere wijze inwendig’kunneh worden ingeno- men. ar Mia. Dit heeft vooral plaats'ten aatizien’ van de Xiha, die inzonderheil bij kindeteir en’ andere vieze perl foonen‘, ' m de Eee 'yan ‚een eg ‘Begeren word Tor 5 ‚3alind b. Echter ftaat daaromtreht aan te‘ merken, "dat een Poeder , z00 het'in een ÄAlijsteer gegeven wordt! in eene dubbele, ja drie-dubbele Gifte moet gebreikt wörden , dewijl de endeldarin niet gemakkeliik: 200 veel inzuigt, en in verre na 200 Ka niet is ‚als de maag. “2 #6 Eer:K Rinä, 'en i zbortgehjke räßiker Geners“ aniddelen gegeven worden, moet men een ander ope- gt Klijsteer eerst zijne werking laten doen. 1 ©» ' d. Het Poeder is zomtijds kragtiger, dan een Ag kookse Drank;; daarom wordt het in zijne eigene‘ ges daante, alleen met Water verdund‘, ingefpoten; wan- neer nogthans de Spuir groot genoeg , of behoorlijk geboord moet zijn, op dat het mengzel ’er BemalS cn Kjk zoude kunnen doorgaan: s Yy3 &. DCCCLKKXVIE, 94 VOORSCHRIFTEN van $& DCCCLXXXVIL In zekere gevallen laat men ook vaste zelfltandig- heden in het Älijsteer ontbinden. a. Dit heeft plaats ; bij voorbeeld, met de Duie velsdrek ,„ die eerst tot eene Emulfie aueh „enbe- . hoorlijk verdund wordt. b. Men herinnere zig echter daar bij, het geen n0- pens de drie dubbele Gifte,, en het vooraf toedienen van een ontlastend Alijsteer , hier vooren is gezegd geworden» $. DECCLXXXVIEL Men geeve ook wel acht, om geeap kostbaare din- gen tot Klysteeren te nemen. a. De Muskus wordt.in. deeze gedaante niet. ge- bruikt; de aars is een onwaardig deel voor een zoo edel’Geneesmiddel, en is ook niet gefchikt, om des- zelfs werking met voordeel optenemen. b. Wij moeten ons ook daar van laten te rug hou- “den, om dat ’er eene drie-dubbele Giffemoet gegeven worden ,.het welk veel geld verfpilt. _ c. Echter kan eene matige Gifie, tot zekere 00g- merken , mer waar nut. gebruikt worden , namelijk om de teeldeelen te verfterken, dewijl de Muscus, die in dit opzigt een voortreffelijk middel is, zijne werkzaamheid het meest betoont , wanneer het ni deeze wijze wordt toegediend. d. Het Extraöt van Kina, en andere kostbaare Ge- ' neesmiddelen, behooren mede hier toe. 2. In geval de lijder het Geneesmiddel, uit Kalte wan eene belemmering in het flikken,. niet met den mond mond kan inneemen, moet men beproeven, om her door middel van een Älijsteer toe te dienen, welke manier ik, met meer dan ‚cen middel, mer nut’ ge- pie heb. \ ” od ge b 2 8 sin = DECCLAXKIX, an MOZrInR zu IR, - Klifsteeren , weiten men in plate van inwendige Geneesmiddelen neemt, 'kunnen de Apothekers zom- tijds in verzoeking brengen, en worden den lijder ‚Jigtelijk tegen, en verwekken o0k wel andere nadee= ten, het geen zii met de meeste dikwils herhaalde Klijsteeren gemeen hebben. a. Wanneer de Apotheker niet zoo naauw gezet is ,„ als de onze in Koppenhagen „eninde Landitreeken ziin „zoo kan hij, geliik GAUBıUS te regt herin- nert, in verzoeking geraken, om de gemelde kostbaa- fe Geneesmiddelen van 'eene flegte zoort te neien, en den aars dat’ geen Gen wat Zijner waar» dig is. b. Dewijl echter de Genenhegr daar door im’zijne verwagting zoude kunnen bedrogen worden, zoo heeft hij; een goed middeltot'zijnen dienst, door, namelijk „ de Geneesmiddelen zoo sem als mogelijk is, Woor te fchrijven, en ze bij’den’zieken zelven tot eem Xdijsteer te laten gebruiken ; .wänneer hij’dezelven kan onderzoeken, os ze van eene Fe en poeder z00rt ziji. | ’r ex Bij ons ftaan de Kliisseeneh over ’t pälgehisen de ehren 2eer tegen, en worden , vooral' door Kinde- zen , met'eenen ponssekanaliiken afkeer' genomen. Dit is de'reden „ waaromr- een Geneesmiddel bij voorbeeld , de Kin, die:in deeze gedaante toese- Yy 4 ö diende 6965, VOORSCHRIFTEN van ‚diend:wordt , om de koorts te ftillen, niet zelden door .de tegenitrevingen van den zieken in. deszelfs oogmerk en nuttigheid belemmerd wordt. d. Een Geneesmiddel dikwils in Alijsteeren te ne- men, is eene zeer kwade gewoonte; echter laten de minften het zoo verre komen. e. Weekmakende „ verflappende Klijsteeren, en vooral die, waar in Zeulfap komt, verflappen ‚einde- lijk het gedarnfte boven maten, wanneer zij zeer dik- wils gebruikt worden. Het komt ’er alleen op aan, van welken aart en natuur het Geneesmiddel, of ook het vocht zij, het welk aan het Äijsteer zijne gedaan- te gegeven heeft ; zoo kan ook zelfs een kostbaar middel nadec] doen, .$ DECcXC. De zoogenaamde Ingrediönten, die tot Klijsteeren in. de Apotheek bij voorraad zijn gereed gemaakt, moet men nooit nemen, dewijl zij wormftekig en be» dorven. kunnen zijn, a. Een goed Geneesheer fehrijft over ’t algemeen zeer zelden Mengfelen: voor , die bij voorraad zijn gereed gemaakt, dewijl dit met zijnen eerften pligt, de eenvouwdigheid, ffrijdig is, b. Over ’t algemeen moer een Älijsteer , even als alle andere Voorfchriften. van Geneesmiddelen, zeer eenvouwdig:zijn; en fchoon wij veele dingen opger noemd hebben, die in een Klijsteer gebruikt kunnen ‚worden, wil dit niet te kennen geven, dat verfcheir den derzelven op eens moesten genomen worden, Mey neemt , naar de onderfcheiden aanwijzingen- ter geneezing , dan eens het een, dan eens het Ko: : £. 6 GENEESMIDDELEN. 697 e. De in voorraad gereed gemäakte- zamenftelzela behoorden in de Apotheeken in.’t geheel niet geduld te worden, want zij dragen altijd blijken van lang bewaard te zijn geweest. ...d» De tijd ‚veroorlooft het ook zelden , dat me@ eerst zulk een bereiding maake. DECKE Men vermijde, zoo veel mogelijk, kleverige din# „gen, dewijl zijin.de $p#:2 blijven zitten. a. Van dien aart is de Terpentijn, die doorgaang het gemelde gebrek heeft, wanneer zij nog im- mer gebruikt wordt. b.. Indien dit echter gebeurt,, trachte men en ve door bijvoegzelen Opwlosiggks: „ ten einde ner« gens aan te kleven. SH BGECKELE ‚De keuze wordt voornamelijk naar de aanwijzins gen ter geneezing, en de omftandigheden bepaald. ‚a... Wanneer het Klijsteer voeden moet, wordt eene goede Soep van Vleesch of Melk genomen. b. Wanneer het de darmen moet fchoon maaken, ‚bedient men zig 'gemeenlijk van Meik ,„. Havergort= water, enkel Water „ een Afirckzel van. Camille- of Wlierbloemen „ en een bijvoegzel van Olie, of Boter ‚en. Zout, ook wel van Suiker. ı -,6s Wanneer'het nog kragtiger zijn moet ,„ neemt ‚men. Aftrekzel varı Senebladen , ‘:Manna, Mgrg van Tamarinde, het Weener Laxeer - water , de bittere Pur- Baer » zouten, enz. te hulp. Yy 3 d. On- 698 VOORSCHRIFTEN' van "ds Önder de fcherpe prikkelende"middelen behoort ook. eene ontbinding van eh toebereide Zee- djuin, eNZ« e. Onder de nog fterkere gebruikt a ook wel den Afirekzel' van Tabaks- bladen ; het welk dikwils ontlasting van onderen en van bovep- verwekt. f Een Klijsteer van Tabaks-rook is bijzonder dien flig, om de darmen in beweging te/brengen, en daar door te bevorderen, dat de ger darmen eher naar binnen gaan. g. Vaste lucht,-in een Ruijsteer toegediend, a N in rotachtige ziekten zeer geprezen. : * -h. Tot verfterking dient-een Älijsteer van Wijn,en andere verfterkende middelen. j +15, Insgelijks’doet het Aoud Water, gelijk reeds- ge- yegd is, zomtijds:zeer goeden dienst, om de darmen met kragt levendig te maaken, en eenen buikloop, uit zwakte voortfpruitende, te doen eindigen. k. Zamentrekkende uitwerkingen worden veroor- zaakt door een Älijsteer met Aluin, of van zoortge- Hike middelen uit ‘her P/anien-rijk , als mede van koud Water. ol. Ow' 'krampen te ftillen dient de Duivels- drek, het Bevergeil, en’ dergeljke ; Saar vooral het Heub yapalwi, / m. Dit is. ki we middel om rust te re -ente verzagten in allerleie pijnen, wanneer ai] Br ‘door ontftekingen veroorzaakt worden. n. Het Lood- water , omzigtig gebruikt,, heeft zom- tijds, hoe’zeer flechts in enkele gevallen, als eem'te- rug drijyend middel , bij blinde Aambeijen A: daan. » a er Wormen dient eene Ontbinding van Tzer- ® GENEESMIDDELEN. 68 Ierzout., deigekookte Olie, van «Kamille= bloemen; en tegen de: aarsmaden in den endeldarn, de roode Wijn ‚met een weinig Äeuken - zout. p. Tot geneezing van inwendige zweeren dient eene ontbinding- van Myrrhe, met of zonder Äina, naar mate van de omftandigheden. | q. Tot verzagting der pijnen , die door een’ fteen in de blaas'ontftaan 5<kan men een Ädijsteer van her A trekzel van weekmäakende Kruiden te hulp nemen, +. Wanneer men afleiden, en de maändftonden , of . zuivering der kraamvrouwen bevorderen wil , zijn zulke weekmakende Aijsteeren al mede dienttig. s. Verkoelende Älijsteeren worden voornamelijk ‚met Salpeter bereid,, als mede, voor zoo verre dit, zonder ontlastingte bewerken, doenlijk is, met G/aum -ber- zout ;-iusgelijks met Ammoniak-zout ; en mis- fchien het best met. Zzijn. '$. On het bloed te ftelpen wordt ook wel het 7%. triool-zuur, of de witte Yitriool, genomen. u. Meerdere voorbeelden bijtebrengen „ gedoogt mijn beitek niet, zonder dat ik te wijdloopig worde. Doch alle Alijsteeren moeten eenvouwdig zijn, en, des noods, vloeibaar en dun gemaakt worden, $& DCCCXCII | " Wanneer 'een Geneesmiddel in de gedaante van een "Klijsteer gegeven wordt, heeft men alleen daar op te "letten, dat'het zelve bereid worde op eene wijze, die ‘@aar naar gefchikt is. © a. De Klijsteeren kunnen in twee zoorten verdeeld worden: "r°,) zulken, die zelve als een Geneesmiddel "werken; en 2°.) die blootelijk een middel zijn, om Ge- (200 VOORSCHRIFTEN van Geneesmiddelen,- die op geene ‘andere manier ingeno- nen kunnen worden, in het lichaam te brengen, en waar in dus het Klijsteer enkel cen eben tot mein ging is. in b. Van de laatstgemelden is reeds te vooren ge- fproken geworden , wanneer ik van de Kina, de Mus- kus, de Duivels-drek,, melding gemaakt heb. 6. ’Er ligt zeer veel aan gelegen ‚dat zulke din gen „ wanneer zij.niet ‚opgelost kunnen worden, tem “minften tot een filn Poeder gewreven worden , op dat zij hunne volkomene werking doen: kunnen, dewijl de onderfte darmen bezwaarlijk.de kragt genosgzaam ‚zouden uittrekken..« d. De,Gom-harften, en andere: lichaamen, maakt ‚men tot eene'Zmulfie , »gelijk reeds gezegd is. e. Het. vocht moet-y. zoo: mogelijk , ‚gene -gepaste dunte hebben, «p dat het buiten noodzaak het Ge neesmiddel niet te'veel ontwikkele „en deszelfs werk« zaamheid daar door vermindere. .- HDCECK EI De howveelheid van ket geheel is doorgaans alleen zoo veel, als op eenmaal toegediend kan worden, en sicht zig naar het bedoelde oogmerk. _Wanneer het Klijsteer eigentlijk eene ontlasting bewerken moet, zoo worden aan een volwasfen mensch agt tot twaalf oucen ingefjoten. Doch wanneer het. andere: dien- ‚ften doen moet, ‚behoort het niet groot van hoeveel» heid te zijn, maar vier tot zes oncen zijn genoeg, op *.dat het niet te. fchielijk weder wegloope. Zommige Klijsteeren hebben ‚intusfchen hunne meeste werk- zaamheid van de grootte of meenigte, gelijk de ver- flap« GENEESMIDDELEN. 762 lappende , verkoelende, afleidende, voedende, enz. 