title: Verhandeling over de mythische verklaring der gewurde schriften...Dutch trans..
creator: Pareau, Jean H. [from old catalog]
text: (ö). Te weten beteekent een Bond. — (7). Kanne I. bl. 35p euv. in de Noor. Aa a i88 VOORREDEN. voorrcden. vocgd te zljn als zclcere foort van verklaring eii uitbreiding (i). Hij noemt dit ecn Heldendicht wel nict te beoordeelen naar de Griekfche kunstwetten , niaar een liebreeuwsch heldendicht voortrefFelijk en fchoon in zijne fooite (a). Maar na het afloopen zijjner Mythilche verklaring van alle boeken van Mozes, zegt hlj, dat dit Heldendicht door den geheelen Pentateuchus doorloopt en begint Biet de roeping van Abraham en de toezcgging van het beloofde land , eindigende met de vervuUing van die belofte (3). Hlj noemt het dus een Heldendicht, ora - dat het geene Gefchiedenis is, maar een Gezang, met een zeker oogmerk opge- field, en houdt het voor een oorfpronkelijk heldendicht, tot het Hebreeuwfche Volk alleen betrekking hebbende , gefchikt voor deszelven behoeften en diens geesr ademende, of een Heldendicht van de Hebreeitwfchs Godsregering; zoo dat, ge- lijk Virgiliüs de eerfte beginfelen van het Heilig Romen als uit de puinhoopen van het Trojaanfche Volk in zijne iEneade ophaalt, en in dezelve beftendig doelt op het Roracinfche Yo\k , zoo zou dan ook de een of ander Hebreemvsch dich- ter den oorfprong van het Gode geheiligd volk en de wijze van deszelven opvoe- ding, ten gebruike zijner tijdgenooten en op dezelven fteeds doelende, hebben opgezongen (4). Hlj fielt liit dien hoofde dat er in den Pentateuchus noch Philofophemen te vindcn zijn, noch hiftorifche Mythen, aan eenigerhande wäre gebeurtenis hare geboorte verfchuldigd zijnde: dat, bij voorbeeld, de gefchiede- der Schepping een lonter verdichtfei is van poetifche verbeelding en eene foort van gepaste inleiding tot het Theocratisch lieldendicht (5). 189 vvaarfchijülijkheid aan zieh hebbende, verder uit etymologifche verdichtfels , en voorred«n eindelijk uit eene menigte regtsgeleerde niythen , of Wetten en Inzettingen van "°°§. latere tijde doch hier aan Mozes toegekend; en dat dit gedieht niet afgevverkt is voor den tijd van Koning David. 3, Tot een fooitgeUjk gevoelen fcheen reeds overtehetlen en had zeker zijn werk gemaakt ora den Pentateuchus met denzelfden naam te noemen Augmti (i), die te verftaan geeft dat de meeste zwarigheden die de gefchiedkundigc verklaring van deze boeken drukken , opgehcven zijn, wanneer vvlj aannemen dat zij een hiflorhch Heldendicht uitmakcn, dat niettegenftaande de groote ver- fcheidenheid van ondenverp en vorm best kan vergeleken worden met de lUas van Homerus en alzoo den naam van Mofaklc zou dragen kunnen, en v/aarin naar den fmaak der oudheid even zeer roevliigt wordt gcnonien tot het verzin- nen van wondcr\terken en Godlijke verrcbijuingen; dat, uit dien hoofde, de vijf boeken van den Pentateuchus mögen gehenden worden voor zoo vele Khapfodim Waar in poezij en profa elkanderen beurtelings afwisfelen; doch dat het onder- werp fteeds gcwigtig blijve , wordende Mozes daar in voorgcfteld als een Godlijk Gezant en zijne Wetten als door God zelven gegeven om het Israelirilche Volk op te leiden tot de hooglle volmaakthcid en het hoogfte gelnk waar voor het vatbaar was; dat voorts in dat \verk voovkomen fommige Eplfodcn^ zoo als de hiftorie van Lot, Efau, en Bileäm, en, gelijk de Ilias als het v/are een hoorn des overvloeds was, \vaar in alle kunsten en wetenfchappen van het oude Grie- kenland voorhanden waren, even zoo, ja nog vollediger, bewcert Augusti dat in den Pentatenchus de geheeie omvan^ der Hebreeuwrche en Oosterfche befcha- ving ontvomvd Avordt: dit, meent hij, kan men even goed aannemen, het zij men Mozes zelven, volgens het oude gevoel'en, voor den Schrijver van den Pen- tateuchus houdt, het zij men liever eenen anderen vcronderftelt die veel kter, en wel , gelijk hij waarfchijnliik acht , kort voor de Babylonifche gevangenis ge- leefd heeft. Om voorts dit zijn gevoelen regt aannemelijk te maken geeft Au- gusti te verftaan, dat het hem voorkome, dat de innerlijke aard onzer Euangellen veel heeft van het Ilddendicht ^ en die eene in het oog loopende en geenszins toevallige overeenkomst hebben met den Pentateuchus, als Heldendicht befchouwd, eene overeenkomst voor al niet minder dan die men waarneemt tusfchen de JEneade- en Iii ade. 4. En met dit heldendichtmatige van de Euangelifche Gefchiedenis zijn, in Duitsch- (1). Joh. Christ. TVilh. Aiigmti ^ Critndmf einer hißorisch-kritifcken Einleitung, in 's A. T. Leipf. 1S06. §. 8p- 103. ■. ^ Aa 3 roo V O O R. E- D L Ni VooiTerisn; üuusehlartd^^ •diiiett'v^'eilwgen zeer^ycTk,ui.scl!t. Ondcr dczen behcort bij uitftekeii- "^^^'^^ ''''heM ^CmmmacAer C^yy ^olstiriis wiens .geyoden nieii. in de EuangelLeii aantreft een Ixirtonsc.li IMdeadicht, dflt zelfs tot hvden eeritcn oorfprong der befchrjLjving kan ycrgeleken worden bij de gedichten van Homerus: Gelijk immers Ilomerus niet voorzien kondc, dat zijne gedichten ten eenigen tijde het grootfte vermögen zouden hebben cm in den geest der Grieken het gevocl voor het fchoone op tc wekfcen, zoo hebben zijns oordecis de. Schrijvers van het Eiiangelie nimmer denlcen lamnen dat de Godücüjke Voorzienigheid deze bladertjes, die zij ilrooi- den-, tfer verbetering van der menfchen zeden , zou bewaren; voorts bewecrt hij dat. deze bocken , -liiftorirche boeken zijn, wat betreff het eigenlijk hiflorisch on- derwerp, maar heldendichtmatig wat aangaat den geest waarmede, en de wijze v/aarop, de zalcen verhaaki zijn, en het dns nict betam(i om de Euangclifchc Gefchie4enis , voJgens de naauwgezetheid van een liiftorisch berigt te bchande- kn, wil men geen gevaar loopen om de geloofwaardigheid daar van in twljfcl te trekken; dat; men in het bijzonder het verhaal van de wonderwerken , die Jezus zoude verrigt hebben, niet naar den letter moet opvatten, hoeAvel dezelve van de EuangeHsten voor wäre wonderwerken .gehouden wierden, ende wijze waar op dezelve vcrhaald worden niet weinig toebreuge, tot de fchoonheid de, niet zelden, dicliterlijke fchoonheid van het verhaal (3). Zoo was de befchrij- ving der verheerliiking van Jezus op den herg voor drie zijner leerlingen uitmuntend gefteld, ovcreenkomstig met de zinnelijlce gewaarwording dier getnigen, doch van den waren aard der zake die gebeurd zoude zijn , \visten zij niets , die dezelve , buiten twijfel zeer fraai doch echter zoo befchreven, flcchts zoo, als die hun, nog näauwlljks volkomen wakker zljnde, voorkwam. (4) - Maar ik heb bij zekeren naamloozen Schrijver, die nog verder gaat, (5) den geheelen Christelijken Godsdienst misvormd gevonden in een louter mythisch of ' poetisch verdichtfei, doch in een verdichtfei dat heilig zij, dat met den aard en het belang van den mensch volkomen ftrooke, dat allesz'ins gefchikt zij om in het hart Godsdienflige aandoeningen optewekken, dewijl de leer van de boven- •natuurüjke geboorte van Christus, van zijne Goddelijke natuur; van zijne won- derwerken, van zijne opftanding en hemelvaart, en welke andere Jeerftelhngen 00k (1). F. (2) . Als boven §. 18-20. — (s)- §• 32-40. — (4). §• 5Ö-58. (5). Z\z Henke, Neues Magazin für Rcligio7isphilofophie , Exegcfe und KirclimgefcMchte, Deel VI. Stuk 3. bl. 441 env. VO'OHREDÜN. ook aan dien Godsdieust eigen zijii , hoe onbtftaanbaar dez^Ive ook zijn mögen , voorreden. ZOO wel voor het' bloote verftand als voor de blooCe reden , echter naar het in- ^^*^^'^''^'^*g nig gevoel des harten beoordeeld de uitnemendfte gefchiktheid bezitten ora het gemoed op eene heilzame wijze te roeren, §. 5- Ziet hier, Beroemde Mannen, wat ik meendc te moeten vooraf zenden zoo Over ,de Mythen op ,zicU- zelveu befchouwd ^ als over derzelver betrekking tot de verklaring van^önze, Xxewijde Bocken. Er is overig dat ik kortelijk den weg aan« wijze welken ik mij zelven gebaand heb ter beantwoording van de Vrage door Ulieden dienaangaande voorgefleld. Het komt mij voor dat men tot vier hoofdftukken kan brengen het geen wij door de voorftanders^vaii .de mythifche verMariug der H. Schrift en' hiinne vol-^ gers zagen aauvoeren ter ftaving en verbreidisg van het geen zlj drijven. Niets toch is gemeener onder hen, dan te redekavelen op grond van Mytheii bij aller- leije foort van oude Volken gebruikelijk en zeer overeenkomende met die der Hebreeuwen. • Verder om deze wijze van redeliavelen des te meer kracht bij te zetten en om het gebruik van Mythen, door de Gewijde Schriften van alle eeuwen verfpreid, door anderen te doen aannemen, wordt niet alleen de leeftijd van deze Schrijveren gewoonlijk ver verwijderd van de gebeurtenisfen zelve die, zij verbalen , maar men zoekt ook groote hulp bij de bijzondere wijze van fpreken„ welke de aard der oude tale, en de aanmerkelijke onkundc van natnur en natuur- lijke oorzaken, te wcge gebragt zal hebben, en zoekt een fraaijen glimp aan zijne ftelling te geven door de bedenking, dat men door de Mythifche verklaring, oneindig beter dan door de Gefchiedkundige , te rade gaat met de achtbaarheid eii hooge waardij der Heilige Schriften. Wij zullen dus.met het voorna-amfte en alge- meene bewijs beginnen en hetzelve in het eerde gedeelte onzer Verhandeling over- wegen en beoordeelen, de drie andere hier aan als ondci-geichikte bewijzen in de tweede plaatfe willende befpiegelen. De befchouwing van het laatste zal ons van zelf gelegenheid geven om , overeenkomstig met Uheder oogmerk , te onderzoeken naar den invloed welke de Mythifche verklaring der Gewijde Schriften moet heb- ben op dcrzelver waardigheid en gezag. EER^ IpS OVER DEMYTH ISCHE VERKLARING E; jEf^R S TE GEDEELTE •• DER VERHANDELING O V E R D E M Y T H I S CHE VERKLARING DER GEW IJ DE BOEKEN, ONDER.ZOEKENDE De Kracht van het Algemeen en Voonmam Bewijs , '^vaar- . ym zieh de voorßanders dezer wijze van verklariag bedienen , ontleend uit het gehrmk der Mythen bij aller leije Oude Folken en derzelver over- eenkomst inet die der Hehreemyen, IBij het onderzoek naar de kracht der voornaamfi:e bewijzen, aangevoerd tcr begimffiging eener Mythifche verklarhig van de Gewijde Schriften, vordert de natuurlijke orde, dat men beginne met een bewijs, dat als het algcmeenfle en- voornaamfte mag gehouden worden. En de beginfelen dezer Mythifche verkla- ringwijze moet men uit dienzelfden tijd ophalen , waarin men het cerst begon te letten op het algemeen gebruik van Mythen bij de oude Velken, en derzelver aard en natuur opzettelijk natevorfchen. Heyne, te weten, die de eerfle fcheen om de oude fabclen, voornamelijk van de Grieken, teriig te brengen, ten deele tot het geen waar is in de hiftori- fche overleveringcn, en ten deele tot eenvoudige proeven van fommigcn in de eerfte beginfelen der wijsgeerte , zoo als \vij rceds hebben aangeduid in de Voorrede Hoofdfl. I. i. aanm. 2., Heyne, zeg ik, heeft, ter plaatfe zclve, die wij aldaar overfchreven , met zoo vcle woorden bewecrd, dat de oudfte ge- fchiedcnisfcn , en de eerfte beginfelen der wijsheid, bij alle Volken, in Mythen gewikkeld waren, en heeft daarcnbovcn vrij duidLlijk verklaard, dat, het geen in de Gewijde Boeken verhaald wordt .'''cgens den oorfprong van het monfchdijk gc- t DER GEWIJDE BOEKEN. 193 g'eflacht, en de oude gefchiedenisfen des Israelitifchen volles , hem toefchijne dien verhan«. vorm te hebben, dat het met deze mythen van ondeifcheidene andere volkcn te '^'^ ^"'* regt konde vergeleken worden. Hij is namelijk van oordeel, dat de mythen in het algemeen , in de vroegfle tijden , hare geboorte verfchuldigd zijn zoo aan den aard der oudfle tale, gebrekkig als die was cn vol van beeiden om de zaken te verzinnelijken , als aan de onkunde ten aanzien van den loop der nature, zoo vriichtbaar in het verzinnen van wonderen (i). Dezelfde fchrijver, trouwens, meent den oorfprong van eene menigte oude fabelen en mythen, bijzonder bij lio- merus, voornamelijk te raoeten zocken in natuurlijke oorzaken. (2) Hij is name- lijk van oordeel dat, reeds voor de tijden van Homeriis, bij de Phoeniciers cu 5J, iEgyptenaren het wijsgeerig navorfchen van de beginfelen en den oorfprong „ der dingen in gebruik was, cn, daar de vroegfte taal en manieren medebrag- ten om zelfs afgetrokkene en door verbeelding gefchapene dingen als perfanen ,, voor te ikllen, gaf dit aanleiding tot de zoogenzarndQ Cosmogomen en daaruit „ getrokkene Theogonien : en daar deze door oudere Griekfche dichters reeds in dichtmaat gefteld waren, kwara naderhand Homerus te voorfchijn, die, iiit deze oude Cosraogonien en Theogonien, fabelen, uitgedacht om zaken van „ natuurkundigen aard te verklaren, in een heldendichtmatig vcrhaal overgeno- „ men en uitgebreid heeft, als waren het gebeurde zaken door de allervroegfte „ herigten overgeleverd." Dit nu, reeds vroeger eenigeriiiate doorgezien van fommige geleerden , verklaart hij voor de opheldering van alle oude , ook van de Gewijde Schriften, allerb elangrijkst te zijn. (3). En op dezen vermeenden grondfla^ begon men fpoedig te boiiwen de Mythi- fche verklaring van fommige verbalen der Heilige Schriftiiur. Te weten de roem, welke deze Schrijver, door groote en aanhoudende verdienten had verworven, en zijn, hier uitfpruitend , aanmerkelijk gezag bij zijne landgenooten , en de in de daad waarfchijnlijke wijze waarop hij zelf zijn gevoelen over de Griekfche Mythen fcheen te ontvouwen, waarop al mede zijn leerling Herjnann (4) die fcheen te behandelen ; dir eene en andere kon niet nalaten te wege te brengen , dat zeer vc- (1) . Ziet zijne Opinc. Acad. I. bl. 189 env. oft Temponm m'^thkonini r.itmoria a cor- riiptelii nonnull. vindicata in Comment. Soc. Gotting. T. VIII. (2) . In Commentat: de origine et cnmßi fahularum Homericanm in novis Conimentar. Soc. Gotting, T. VIII. en de Theogonia ah Heßodo condita in Comment. Soc. Gottinp'. A. 1779 T. II. (3) . Zie de aanftonds nangeh. Comment. etc. p. 39, 40 in de noot. (43. Vergelijk onze Voorrede lioofdft. " §. 3. aan het bcgin. Bb 194 O VE Pv DE MYTHISCHE V E R K L A R I N O vcrhnnd. vcleii in Diütschlaud aan dit gevoeleu hun zegel hingen. Het geeii derlialve. ifte Deel. pJ^.yp,, ontwikkelcn der Gricklche Mythen uitvoerde, en voonvaar zeer geUikkig uitvoerde naar het oordeel van zeer velen , ja het geen hij zelf aanried ora het op de Gewbjde Bocken toetepasfen , is daarop zog vcel te ijveriger toe- gepast, als er meer werk gemaakt wierd, cm deze Boeken te verklären, eii derzelvcr verklaringen gedurig meer en meer toenamen bij de Duitfchers , onde'r het wenfchen en zoeken naar meerdcrc hulprarddelen daartoe. „ Imraers , zeggen zij , indien bij allerleije andere oude Volkcn , aanmerkelijke „ bedrijven en gebeurtenisfen , langen tijd niet dan bij monde overgeleverd zijn , daar de fchrijfkunst uog niet was lütgevonden of gewoonlijk in gebruik; in- dien, het geen bij monde overgeleverd wordt, zoo, door gebrek aan genoeg- 5, zaam geheugen bij de genen die het navertellen, als door hunne eigene fchuld , „ zelfs in een kort verloop van tijd, een geheel ander voorkomen verkrijgt, dan 5, de waarheid medebrengtj indien de armoedige taal der Ouden, hunne rijke „, vcvbeeldingskracht , hunne zeer groote onkunde in den natuurlijken loop der 5, dingen , hen nu eens noodzaakten tot het gebruik van min eigenaardige en min „ gepaste bewoordingen, dan eens verlokten om zieh te bedienen van eene mc- 3, nigte vcrdichtfels eener weelderige verbeelding, en eindelijk \-aalc aandreven tot „ het zoeken van wonderen en meer dan menrchelijke bedrijven, zoo dat, het „ geen latere geflachten van hunne verbalen lezen, meer het voorkomen heeft „ van fabelen, dan van wezenlijk gebeiurde zaken; indien verder de allervroegfte menfchelijke wijsheid, de nafpoorllcr der natuurlijkc dingen en van dcrzelver „ verborgene oorzaken, zoo onvolkomen als die was, zoo onbefchaafd, zoo 5, ruw, ZOO onbek-waam om zieh afgetrokkene denkbeeiden te vormen, hare gis- „ fingen, de fpelingen van hare verbeelding, ja zoo waar hare dwalingen, in „ een gefchiedkundig gewaad, om zoo te fpreken, inkleedde, om dezelve als met de oogen te doen befchouwd worden, door hun, die alleen geroerd wor- den door dingen, die onder het bereik der uiterlijke zinnen vallen; met een „ woord, indien de Gefchiedenis en Wijsbegeerte der overige oude Volken be- gönnen is in Mythen voorgedragen te worden, waarom mögen wij dan dit- „ zclfde niet veronderllellen ten aanziene van die der Hebreeuwen? Kan het door den beugel, om het gebruik van Mythen toetekennen aan volfla-ekt alle ,5 andere oude volken, dat volk alleen uitgezonderd? Daarenboven, wie kan) loochenen, dat er tusfchen de oude oirkonden van het laatstgemelde, en de „ mjithen der overigen eene zoodanige overeenkomst befpeurd worde als meii „ met mogelijkheid kan verwachten of zieh verbeeiden bij zoo vele verfcheiden- hetd van inborst begrippen en tale? Welk mensch van gezonde herfenen kan de- DER. GEWIJDE BOEKEN. I95 j, de Godlijke verfcbijningen, bij voorbeeld de verfchijningen der Goden en de veriund. ,5 befchrijvingen van de wording der aarde bij de Grieken voor wäre gebeurte- ^^"^ ' -j, nislen houden? Is het derhalve voegelijk om de veelvuldige verfchijningen der „■^Godheid, en de Mozaifche befchrijving van de fchepping, in den fmaak van „ gefchiedenisfen , 200 te verklären als of het in waarheid aldus was voorgeval- 5, len? Of zou de mythifche wiize van Verldaring, die bij de fchriften van de 5, hoogfle oiidheid algemeen voor de regte crkend wordt, voldrekt niet te pas „ komen, bij die wel Ge^vijde fragmenten, doch die evenwel door menfchen „ banden befchreven zijn, en, in de vroegfte eeuwen der wereld te huis behoo- 5, r£n? ja, toegeftaan zijnde, dat bij deze hoogbej aarde Moza'ffche verbalen de „ mythifche wijze van verklaring te pas kome, waarom zou men dezelve niet 5, al mede aannemen bij die nieuwere, die toch veelal in denzelfden fmaak ge- „ fteld zijn? Immers de verbalen betreffende Mozes, Jozua, de Regteren, de „ Koningen, ja zelfs Jezus en diens Apostelen rakende, bevatten zoo vele ver- „ fchijmngen der Godheid of van Engelen, zoo veel, behalve die, dat naar het „ wonderdadige ruikt, dat er de gefchiedkundige waarfchijnlijkheid volkomen aan ^, ontbreke, en zoo fchijnt de eenvoudigheid en billijkheid te raden, ja zelfs „ dringend te vorderen, dat men in de verklaring ook van deze Schriften, het „ aanwezen van mythen in dezelve vastftelle." Zoo of zoo omtrent redekavelen dezulken die wij , als voorftanders der mythi- fche verklaring van de Heilige Schriften hebben kennen geleerd (i) en wij vre- zen geenzins verdacht te zuUen gehouden worden van de kracht dier redekave- ling door onze voordragt eenigzins te hebben verzwakt. Wat? Zoo wij ons niet geheel vergisfen , moet een iegelijk , die dezelve , zoo als zij door ons voor- gefteld wierd, met een oppervlakkig 00g befchouwt, het waarfchijnlijke en inne- mende van haar voorkomen openhartig erkennen. Intusfchen is het zeer ver van daar , dat , bij eene nadere en bedaarde befchou- wing , die redekaveling dat gewigt zoude hebben dat zij er aan hangen die ons dezelve willen opdringen. Wij hebben voorzeker vrij wat aantevoeren , waar- mede wij meenen de kracht derzelve te kunnen ontzcnuwen. Om hierin met eenige erde te werke te gaan, zullen wij eerst onderzoeken, van welk eenen aart dat gebruik der Mythen was, het geen gezegd wordt overal plaats gegre- pen te hebben bij de eerfte beginfelen der Wljsbegeerte en Gefchiedenisfen , ver- vol- (1"). Ziet inzonderheid Meyer in zijn Hermeneut. des A. T. II. bl. 552-554, Bauer Hebr. M-^ihol. I. bl. 24 env. en Gabkis Journal boven jiangeh. II. i. bl. 43-53. Bb 2 196 OVER DE MYTHISCHE VERKLAPvING Deel I. volgens m et welk regt, lüt dat gebruik der Mythen, dat men dan toefchrljit ^ ^^'■^ ^^^^ ^^^^ Volken , buiten uitzondering , befloten worde, dat dit 00k by de Ilebreeuwen moet plaats gehad hebben , en eindelijk wat men te oordeelen hebbe van de overeenkomst tusfchen de Mythen van vreemde Volken en die der Ilebreeuwen. Voor het overige hebben wij bij het voorftellen van dit voornaam •bewijs , melding gemaakt van overleveringen , van de gebrekkige taal der ouden en hunue onkunde in den loop der natiire, als van de voorname oorzaken van de geboorte der Mythen: doch wljl hieruit, veel beteekenende drangredencn , ZOO als men meent , gehaald worden , om , uit hoofde van het algemeen gebruik der Mythen , eene Mythifche verklaring 00k der Heilige Schriften toe te laten , en wij, alzoo, over derzelver aart en kracht eldei-s afzonderlijk zuUen handelen moeten, gclijk wij bij de verdeeling der onderwerpen door ons te behandelen reeds hebben aangeduid; zoo zullen wij over deze oorzaken der Mythen hier alleen aanftippen het geen op het naauwfte verbonden is met de befchouwing yan het verende rftelde algemeene gebruik der Mythen. E E R S T E H 0 0 F D D E E L. Oyer den waren aard van het Bewijs uit het algemeen gehrtdk der Mythen genomen , het welke overal in de eerfte heginfels der wijsbegeerte en gefchie- denis gezegd wordt plaats gehad te hebben.. S. I". I. Alhoewel er velen gcweest zijn, welken het gevoelen van Heyne, waaivan wij berigt gaven, dermate beviel, dat zij het roemden als eene nieuwe en heer- lijke uitvinding, waardoor de verborgenheden der vroegfte eeuwen eindelijk uit de Jangdm-ige en dikke duisternisfe gelukkig in het licht gefteld, en ontkleed zouden worden van hare fabelachtige omhangfelen , het heeft echter tevens nict ontbroken aan mannen welke voor dat gevoelen geheel niet können ge^vonnen worden. Ik zal er Hechts een paar van noemen en wel beroemde mannen en Duitfchers te weten Jan Hendrik Vosf en Christof cl Mewers: waar van dcze het gevoelen van Heyne, door Hermann, gelijk wij gezien hebben, bree- der ontwikkeld, fei beftreden heeft, bewerende, dat vele fiibelen van Homerus reeds op gelijkfoortige wijze, ja beter verklaard zijn door Natalis Comes.^ en dat de woorden Mythus en J'hllofopema fleclits nieuwe uitdrukidngen zijn om Fab&l eu DER GEWIJDE BOEKEN. 197 eil Allegorie aau te duiden (i) de andere daarentegen , die zieh doet kennen , Deel i. als een vriend en hoogachter van Heyne, verfchilt echter in gevoelen van hem, ^"'^.''^J ' en dat, zoo om andere redenen, welke het ten deele vreemd, en, in allen ge- valle , te langwijlig zoii zijn om hier optehalen , als vöornaamiijk om deze : „ dat zulk een vermögen om Cosmogonien te dichten , hoedanig de beroemde Heyne gist dat plaats had voor de tijden van Horaerus, dat verder eene zoo fcherpe „ navoriching der nature en verwonderlijke fchranderheid in het bekleeden van 5, de fijnst uitgeplozene kennis van zaken met het gewaad van fabelen, niet al te wel veronderlleld kunnen worden in die overoude tijden." (2) 1. En voorzcker, wat aangaat die Philofophemen , waar in Heijne zieh ver- beeldt een zoo krachtig hulpmiddel ter verklaring van Homerus te hebben gc- vonden, ik zie niet waarin de meesten dczer van Allegorien zouden verfchiilen. (2) . Hist. Doctrinae de vero Deo , pag. 173 eny, (3) . Heyne ad Apollod, L. i, i. p. 5. (4) . De orig. et caus. Fab. Homer, p. 40-43. Bb 3 198 OVER DE MYTHISCHE VE R KL AUING Peel I. en, in welker gecst Cicero Bulbus aldus fprekende invoert: Uit eene phij- '^%,^u ^ 59 firdie w'ijze vau bchandelen is de menigte der Goden vooitgcfproten ; de 5, lacht, ttisfchen den hemel en de zec zieh bevindende , wierd onder den 5, naam van Juno geeerd, zij wierd de vromv en zuster van Jupiter gonoemd, ,, uit lioofde van hare aannicrkeiijke overeenkoiust en naauwe verbindtenis met „ den luchthemel , zij wierd door de Stoicijnen tot een vromvelijk vvezen , onder „ den naam van Juno, verklaard, om dat er nitts dat zacliter en fijner is ge- j, vonden wordt" enz. (i) 3. Doch M'ij willen over woorden niet twisten. Het is ons ora het cven, of de dingen \\'aar over wij fprekcn 4Ucgoricn genoemd worden , of Philofop/ictncn of Pliilofophtfche Mythen. Liever treden wij ter zake. Meyners, derhalve, die, met vele geleerdheid , gevorscht heeft naar de gc- voelens der Ouden over den Godsdienst, fcliijnt mij toe, ter (Iraks aangehaalde plaatfe, met vele waarheid te hcbben aangemcrkt, dat men, het gevoelen van Heijne aannemende, zieh al te verhevene dcnkbeeldcn vormt van de wijsbe- geerte dier ovcroude tijdcn. Men behoeft wel niet te twijfelen of er zijn , voor de tijden van Homerus in het Oosten menfchen geweest die de ^vijsbegeerte be- oefendcn, en zieh toelcgden op het nafpooren.van de voorwerpen der natuur: de oorfprong toch der wijsbegeerte , bijzonder in^g^Tten, moet gezocht worden in de oudfle tijdcn , of ten minste, in veel vrocgere dagen dan welke Homerus btlecf- de , en van de Phoeniciers , oudtijds beroemde raeestcrs in de voortrefFclijkftc kunsten, bijzonder in de fterre- en reken-kunde, verhaalt Strabo (2) een fchrij- ver van zeer groot gezag, naar aanleiding van Pofidonius, dat zij onder zieh hadden een Sidonisch man Moschus of Mochus genaamd, die geleefd had voor de tijdcn van Troje, en die dez:lfde leer van ondcelbare deeltjes predikte, welke, veel later, cenige Griekfche Wijsgeercn voordroegen. Doch eene zoo uitgcbrei- de, ZOO naauwkeurige 5 zoo diepe kennis aan de natuur en hare voorwerpen en wetten, als men, voor de tijden van Homerus onderftellen moet, zoo het gevoe- len van Heijne eenigermate gegrond is, kan men, ter naauwernood, aan die oudfte volkcn van het Oosten toekennen. Trouwens Heijne erkent zelf(3), dat men de fporen van eenigerhande fijn uitgeplozene Avijsgcerte in de I^Iythen der oude Grieken niet behoort te zoeken, als kunnende zulks niet ver^vacht worden van de onbefchaafde eenvoudigheid dier tijden en menfchen, en dat, het gecn zij ^x'). De Nat. Bcorum \\. (2) . L. XVII. p. 1098. (3) . Ad jlpollod. L. I. I. p. 4.5 5. DER GEWIJDE B.OEKEN. 199 ZI) wijsgeerigs van eiders hadden overgenomen , door hunne dicliters dcvmate was Deel i. verwerkt, dat het al het wijsgeerig voorkomen, om zoo te fpreken verloren h ad: oflchoon hij zelf die dingen, hoofd voor hoofd, zoekt te rüg te brengcn, tot eene philolbphifche diepzinnigheid. — Althans de bcoefening der natuurkundcu en natuurlijke gefchiedenis fchijnt het eerst door Thaies bij de Grieken inge- voerd te zijn: en, zoo als Plutarchus getuigt (i) de oudfte Godgcleerden eu Dichters rx7g tivy.y)ixlxig y,x\ CputriKxtg ovx, sri Trpoo-^ejizv mtim;' 01 uswrspoi rovrcov Kxi (puTf/io) Trpoo'X'yopEuofisi/ci rovvizvrlov sksivci? — ej (7Öo[/,x<ri noci TTt/Aacrl (icc;/.a.rccv , TTX'/tyoiiq TS YMi jzsTxßoAiiTi; Kxi :6piZT£cn rlhvTxi TO (Tv(/,TCiV, zijn nimmer opgeldom- men tot de natuurlijke en noodzakelijke oorzaken der dingen , doch de JVijzen van lateren tijde , ann 'ivelken men den naam gaf van Natuurkimdigen , cenefi anderen \)'eg dan de eerst gemeiden inßaande^ hcbben het grootße belang geßekl in de befchoinving van de ßoffe der ligchamen ^ van derzelver eigenfchappen ^ bot fin- gen , veranderingen en vermen^ingen. — Doch , bijaldien men zelfs eene zoodanige kennis der nature , in die oude eeuwe der Grieken veronderllek , kan men zieh wijs maken, dat dezelve met zoo veel kunst bc^verkt en omkl'eed zoude zijn, als men aan Homenis en ook vroegere dichters zou moetentoefchrijven? Indien de zinnebeeidige inkleeding van genen en dezen , voor het gros des volks in die eeuwen , ten eeneii- male verborgen en onmogelijk te verftaan was , waarom raoeten zij geächt wor- den zieh daarvan bcdiend te hebben? Waarom zoii inzonderheid Homerus , die voortreiFelijkfte der dichters , door zulke geheimzinnige bekleedfelen , zieh , by zijne landgenooten den fchuld der verdichting van ongerijmdheden op den halä geladen hebben? Of, zoo in het tegendeel het begrip daarvan bij het gros des Volks van die Oude tijden, of zelfs maar bij de meestgeoefende Grieken, plaats had, waar ziillen wij dan eenige aannemelijke redenen vinden, om te verklaren, dat dezelve naderhand bijna ganseh en al uir het geheugen der menfchen als weg- gevaagd, zieh vek eeuwen na elkanderen heeft fchuil gehouden, dood en begra- ven als het wäre, tot dat de Stoicijnen het eerst dezelve am zoo te fprekert weder volkomen deden herleven , en voor aller oög bloot legden ? Want dat het. Griekfche boekske over de Allegorien van Homerin niet moet geäclit worden" gefchreven te zijn door Heraclides Ponticus ^ wiens naam het draagt, en die omfireeks vljftig jaren voor Zeno den dichter der Stoifche fcdle gebloeid heeft,, is reeds door Vosfias aangemerkr. (2). En, offchoon daarenboven Plaio^ die juim eene eeuw vi'oeger dan Zeno geleefd heeft, zou kunnen fchijncn^ eene sc- (i). De Oracul. def. p. 43(J. ly. (2}. He Hißorieii Graea's , p. 45V 200 O V E Pv DE M Y T II I S C H E VERKL AUING Deel r. zckere allegorifche verldaring der fabelcn, vooral van Homerus , ' aangeraden en ^' eenigzins bi^proefd te hebben , oni dat hij dezelve aanftootelijk en met de Gods- vriicht en zedelijkheid gansch niet ovcrcenkorastig oordeelde (i) hebben wij echter volkomen regt, om Cicerös voorbeeld en gezag te volgen, die zegt dat Zeno de eerfte was, welke de gemeide verklaring op zieh genomen hceft (2). 4. Wanneer ik dit eene en andere nadenk, fchiju ik inij, zoo ^vaar, van Heyne bijna het zelfde te mögen zeggen, het geen Cicero den Academicus Cotta in den mond legt betrekkelijk dlenzelfden Zeno. (3) „ Hij heeft eenen lästigen „ arbeid ondernomen , en buiten alle noodzakelijkheid gepoogd om reden te ,, geven van lonter verdichte fabelen, ende oorzaken uit te vorfchcn, waarom ,, elke Godheid juist met dat woord aangeduid wierd, waar mede men haar 5, noemde." Doch dit zelfde meen ik vooral, en in volle kracht te kunnen gezegd worden over het zonderling gevoelen van Kanne ^ ' \\;xzx van ik bcrigt gaf in mijne Voorrede Hoofdll. i. §. 3. en Hoofdfl;. 2. 3. Dcze toch, terwijl hij de vroegfle gefchiedvcrhakn van volltrekt alle onde volkcn , tot cnkcl zinnebeeidige verdichtfels verdraait , poogt , met zeer lastigen arbeid voor- zekcr , reden van dezelve te geven , en misvormt die , gelijk zeker vricnd van hem het niet ongepast uitdrukt, tot cencn cllendigen almanak. (4) Dezelfde fchrijver, verder, volgt, in het ftellen van de oorfprongen der woordcn en al ■zijn etymologisch bcdrijf, zulk eenen tränt, dat zijn gehecle gevoelen even zecr gerangfchikt mag worden ondcr de loutere fpelingen van ccn vernuft, dat zieh vermaakt niet overeentebrengen het geen het meest met elkander ftrijdt cn vcrfchilt, als de nieiiwere, met zekerc praal van gcleerdheid opgefmukte mee- ning, welke op de fijnfte en wonderlijkfte woordafleidingen gebouwd wordt, die veronderftelt , dat de gefchicdkundige oorfprong van de oudfl:e verdichtfels, bij- zonder die over het rijk der dooden loopen, in dit onsNederland en de nabu- rige fireken moet gezocht worden; dat met de Elyfcefche Velden aangeduid wierd een gemeenebest van rcgtvaardige en vrome menfchen, aan de uiterfi:e noor- delijke grenzen van Frankrijk op de eilandcn van den Nederrhijn gelegen , dat aldaar de v;ieg was van ktnistcn, wetenfchappcn cn raythologie, en dat men derhalve van ("i"). De Republ. Lib. IT. en III, in liet tweede deel der editie van Serr^mn, vooral p. a78, E. en p. 391, B. In Theactet. T. I. p. 153, C. D. In Jlcibiad. T. II. p. 11: .. B. C. In Phaci/r. T. III. p. 229, B. CD. ^ (2) . Di Nat. Deor. III. 24. (3) . Ter (Iraks aangevoerde plaatfe. (4) . In de Voorrede ter aanprijzing van licc Werk gefclirevcn, bl. 5. DER GEWIJDE BOEKEN. 201 van daar beginnen moet, om den oorfprong te vinden der bcfchaving van de Deel i. oiide volken , zelfs van de ^gyptenaren en Grieken ; dat de Goden in de fa- ^''^[^''f," belen niets anders waren dan zinnebeeidige afmalingen, van wetten en inzet- tingen van het Elyfeefclie Geraeenebest, en dat liet beeld dier inzettingen zoo wel als van de wljsgeerte der wetgevers van dien Staat te zien is in den ftarren- hemel; ja dat zelfs Homerus en Hefiodus geborene Nederlanders geweest zijn (i). 4. Doch, om op onzen weg, van welken wij echter niet ver verwijderd wa- ren, terug te komen, het bijgebragte , dat wij niet verder mögen uithalen, zul- - len wij ons voorgeftelde ontwerp getroinv blijven, en niet vlugtig henen lopen Over andere ftultken die wij noodzakelijk moeten behandelen , fchijnt ons toerei- kende te zijn om tot het befluit te komen dat het niet ontbreekt aan bewijzea die den voornaraen grondflag van het bovengemelde gevoelen van Heyne doen wankelen. Het geen, derhalve de geleerde man op het naauwfte met zijne zin- nebeeidige voorftelling der Mythen verbonden heeft en befchoiiwde als zekere onmidddijke gevolgtrekking , kan niet geächt worden die kracht te hebben welke hij daar in veronderftelde. Want na dat hij gezegd had: „ Uit die bronne en -V, uit dat beginfel, waaruit de oude Grieken hunnen Godsdienst afleiden, kun- ,, nen foramige andere dingen geftaafd en toegelicht worden, waarmede anders- ,, zins de naauwkeurige onderzoeker geen raad zoude weten" voegt hij er bij: dat de onderlinge gevechten der Goden , of hun flrijden tcn behoeve der fler- ,, velingen, in gebruik zijn gekomen in navolging van de Cosmogonie, waarin „ de ftrijd der hoofdfloffen afgebeeld Avie'rd door flrijdende Goden ; dat dierhalve „ Homerus hierin eene ruime flolFe en goede verdediging voor zijne uitvinding „ aantrof, en dat de menfchen van dien tijd er niets in moeten gevonden heb- „ ben dat vreemd was of mishagen konde." Nog laat hrj aanftonds hierop volgen : „ dat het een beftendig gebruik was , zoo in het Oosten als bij de oude „ Grieken, dat alles, wat er buitengewoons gebeurde, of waar van men de „ werkende oorz-aken niet gemaklijk wist optefporen, alles wat zieh geheel „ onverwacht vertoonde, aan de tusfchenkorast van Goden Avicrd toegefchre- „ ven , dat zij de Godheid , in elk bedrijf van aanbelang niengden , alle onver- „ wachte voorvallen , zelfs die dingen die door beleid , kunst , of fchranderheid „ voorbereid \varen , aan de tegenwoordigheid en werking der Goden toefchre- „ ven." (2) Allen 'zijn het das daar in eens , dat dit bij Homerus beftendig al- Ci). De titel van liet Werk is : La Repuhlique des CJmnps Elyßes, par M, Charles Jofcph de Grave ^ ä Gand_\%o6, 3 vol. (2). De orig. et eausf. fab. Homer, p. 45 fqq.. Cc 1 202 OVER DE MYTHISCH E VERKLARING -Deel I. alzoo in gcbniik" was , maar met welk regt de oorfprong van dit gebmik uif 2,^' de Cosmogonien wordt afgeleid, büjkt uit het voorgaande. Doch, voov eeii oogenblik, dezen oorfprong aannemende, weet ik niet hoe men (laande zaL houden dat de uitflekendfte dichter zieh zelven behoorlijk gelijk gebleven is^ daar hij nu eens, zijne Goden invoert, als enkel in zinnebeeidige voorftelliii- gon van de hoofdftoffen, en dan weder, als op zieh zelven beftaande perfo- nen, als krachtdadige medehelpers der menfchen, die alle dingen met ouweer- ftaanbaar vermögen daarftellen. Maar misfchien zal iemand zeggen : „ Wat men ook denke van de bijzondere. „ wijze , waarop Heyne de fabelen van Homerus verklaait , kan men in ^v'aar- 5, heid loochcnen , dat zoo wel de wijsbegeerte als de gefchiedenisfen der oude „ volken uit de Mythen moeten opgefpoord worden ?" Om hier op , overeen- komstig met ons voorname ontwerp, kortelijk te antwoorden, moeten wij over de eerfte beginfelen van beiden bij de oude volken , een weinig uitweiden. I. Voor alle dingen Hemmen wij toe, dat niet weinigen der ende volken^ het fterkfte, of bijna alleen, geroerd wordende, door dingen die onder -het bereik der uiterlijke zinnen vallen, zieh zullen bediend hebben van eene tale. en fpraakgebruik , volkomen gewijzigd naar dezen eenvoudigen en onbefchaaf- den toeftand, en wij ftemmen dit te gereeder toe, om dat Avij zeer wel wcten , dat dit al mede zoo plaats heeft bij onbelchaafde volken die men in lateren tijd ontdekt heeft. Wij twijfelen diis in geenen deele , of zij , die wijzer waren , indien zij er waren , in de vroeglte eeuwen , dan het gros hunner tijdgcnooten , zullen zieh gefchikt hebben , naar de toen gebruikelijke onvolkomene en figuur- lijke manier van uitdrukken. Maar wij twijfelen wel zeer , of er, in die Woeste en luttel befchaafde tijden , menfchen zijn geweest, die, of, over den oor- fprong der zigtbare dingen , of den aard en wijze van eenigerhande afgetrok- kene zaken, naauwkcurige navorfchingen in het werk ftelden, en houden ons,. met eene bijna volledige overtuiging verzekerd, dat de Philofophie , of, zoo als Cicero (i) htt uitdrukt, „ de kennis van Goddelijke cn menfchelijke zaken, en 5, van het verband tusfchen dezelve" , eerst in meer befchaafde tijden haar aanwe- zen bckomen heeft. Bij de Grieken behoort men hären oorfprong naaimvliiks te zocken dan in den tijd der zoogenaamde Zeven Wijzeii; en dat de vooitref- fe- (i). De Ofllc. II. 2. DEPv G E W I J D E B O E K E N. felijkfle wijsgeeren , zelfs van latere eeuwen , naar het Oosten trokken , om Deel i. zieh in die vvetenfchappen te volmaken , is eene overbekende zaak. Doch de "° j^'*^,' Romeinen hebben die niet dan laat beoefend, en aan de Grieken dank gewe- ten. Daar intusfchen de gefchiedenis der wijsgeerte van beide deze zeer be- fchaafde vollten in veel helderer licht geplaatst is , dan die van anderen , die bij de oudheid het meest beroemd zijn ge^vorden, behoort men dan in dien fmaak. -te oordeelen over de beginfelen hunner philofophie, dat men dezelve toefchrijft aan tijden die de befchaving voorafgingen? Trouwens zi^i, die, onder de Ame- ricaanfche volken , minder onbefchaafd dan de overigen waren , die van Mexico en Peru nameUjk, fchijnen nimmer tot de wijsgeerte, die keurige nafpoorfter der nature, gekomen te zijn, daar zij volftrekt onvatbaar waren voor afgetrokkene denkbeeiden , en naamvelljks eenigen enkelen ftap verder gingen , dan tot het geen de uiterlijke zinnen aandeed (i) en zoo zeer fchoten de IVIexicanen in dezen te kort, niettegenftaande zij reeds tot dien trap van befchaving geklom- men waren, dat zij uitgevonden hadden, om den tijd, na den jaarlijkfchen loop der zonne, naauwkeurig aftemeten. (2) 2. Gelijk nu de algemetne overeenftemming der oudfte oorkonden verbindend voorfchrijft , om het vaderland der wijsgeerte in het Oosten te zoeken, zoo is het, voorzeker, niet gemakkelijk, om den juisten ftaat harer kindfchcid aldaar» naar waarheid te beoordeelen. En welk mensch, die flechts eene geringe maat van verftand bezit, zal loochenen, dat er niets duisterder, niets meer bedekt, en in de gefchiedenis der menfchelijke kundigheden en meeningen niets moeije- lyker is om natevorfchen en uittevinden, dan de eerfte oorfprong der Oosterfche wijsbegeerte ? Zij befiond , bij manier van fpreken , uit vele familien , die , hoe- wel zij, door verfchilyan tijd en plaats zekere onderfcheidens hoiiding en voor- komen aannamen, echter fteeds eenige trekken behielden van zekere verwant- fchap , die aantoonden dat alle van ddne moeder afftamden. Doch , in welk ge- deelte van het Oosten men hare geboorteplaats zoeken moet, hoe zij opgewas- fen is, en zieh heeft uitgebreid, dit, vrees ik, zal, bij het zeer groot gcbrek aan gedenkfchriften , wel nimmer iiitgemaakt worden. Hoewel dus niemand ligt zal uitvorfehen, hoe het in allen deele gefteld was, met die allervroegfte wijs- begeerte, en hoe zeer ons ontwerp niet gedoogt, om aan het nafpooren hier van veel tljds te befteden, zal het echter niet onvoegzaam geächt worden, om er eenig gewag van te maken ten minsten voor zoo ver het met hooge waarfchijn- lijkheid gefchieden kan. Voor ■(i). Zie Robertfom Cefch, van America. D. IV. bl. 215. — (2). Aldaar bl. 49. 