title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: 3) Note van 28 Fructidor, 5e jaar; Dagverhaal, 14 Sept. 1797, VII. 143 volg. — „La vérité, où l’on s'était, (had de coronate JOHAN LUZAC gezegd) d'après le concours des symptômes, de voir renoncerveller & Paris la journée du 31 Mai 1798, ne s’est malheureusement que trop vérifiée. Cet ornement, que nous — ne sommes pas autorisés A assimiler pour les causes, mais tristement certainement pour les circonstances, A la chute du parti Girondin, a eu lieu la nuit du 5 au 6 Septembre." On porte A 54 le nombre des membres du Conseil des 500, qui ont été arrêtés, parmi eux le Général PICHEGRU. 3) Dagverhaal VII. 144. 298 werd tot bewijs van de losbandigheid der drukpers, onder anderen, door enkele Leden op de scheeve voorstelling en verdraaiing gewezen 1), alsof ten gevolge der gebeurtenissen van den 18 Fructidor, de Constitutie van 1798, dat „wan- schepsel van Regeringloosheid en allerlei wanorde,” gelijk KANTELAAR haar noemde, weder zou zegepralen; terwijl zelfs de bedaarde Van DE KASTEELE in het Leidsche dagblad die fout der vermenging van de Constitutie van 1793 en 1795, dat is van het 3e jaar, meende te moeten gispen 2). Tot recht toonde die Staatsman aan, dat deze Constitutie, welke men had willen omverwerpen, al mogt zij door de willekeur van het Directoire ondermijnd en geschonden zijn, toch niet met de ultra-democratische van 1793 was verwisseld. Ook de denkwijs van het Directoire, aan hetwelk althans ten aanzien van het Buitenlandsche, het Gouvernement moest worden toegekend, kon naar hij betoogde, niet geacht worden veranderd te zijn. Er was een samenzwering ontdekt, om onder verschillende vermommingen het Koningschap in te voeren, of de Constitutie in eenig ander opzicht omver te werpen 3). Die samenzweerders bevonden zich hetzij onder de Leden van het Wetgevende Lichaam, hetzij in eenige andere gestelde openbare macht of bediening. Zoo kon dan wel de denkwijs der Vergaderingen, waarin die samenzweerders de meerderheid uitmaakten, veranderd zijn, maar niet in het Directoire, waar de meerderheid, drie van de vijf Leden, gebleven was. Veel eer was die denkwijs bevestigd, vermits die drie Leden voor de Republikeinen den triomf hadden bewerkt. Doch moest dus het Franse Gouvernement aange- merkt worden 4) en hetzelfde voor en na den 18 Fructidor te zijn, daar slechts de opengevallen zetels van carem- 1) KANTELAAR vroeg tegen het verspreiden van die dwaling, als tegen „een schelmstuk ,” niet. 2) Dagverh. VII. 144. 3) Dagverh. VII. 179 (18 Sept. 1797). NOTES en BARTHELEMY door anderen vervuld waren, welke gronden hadden de Commissie van Buitenlandsche Zaken bewogen om aan de Nationale Vergadering de officiële mededeeling van het bericht der verwerping van het Ontwerp van Constitutie hier te lande, aan de Franse Republiek voor te dragen? — Onder die redenen behoorde bepaaldelijk ook, dat haar dit "in het tegenwoordige tijdsgewricht van onderhandelingen met Groot-Britannië, voorkwam zoo nuttig als noodzakelijk te zijn" Immers was die mededeeling naar het inzicht van de Commissie, een diplomatieke welvoorzichtigheid en voorts van het hoogst belang, bij het Franse Gouvernement het wanbegrip te ontleden en te bestrijden, alsof het Tusschenbestuur, dat nu nog voor een while bij ons moest voortduren, enige de minste verwarring en onzekerheid zou medebrengen of gedoogen. Doch anderen verlangden dan van de Commissie enige inlichtingen aangaande den wezenlijken staat der Negotiatie, daar toch juist die ochtend het bericht was ingekomen dat LE TOURNEUR en MARET van Rijsel te Parijs waren terugontboden, en door TREILHARD EN BONNIER vervangen, hetgeen een vertraging van den Vredehandel, een stremming moest veroorzaken. Er waren er ook, die voorhielden, dat "een Volk altijd ten uiterste omzichtig moet zijn," om andere Volken omtrent zijn huishoudelijke zaken opening te geven; vooral bij een afstand van macht, 200 groot als die van Frankrijk vergeleken. Door MERLIN van Doway en FRANGOIS DE NEUFCHÂTEAU. — Vorg. hierboven, cap. VII, 2'Europe pendant la Revolution T. IV. 20 suiv. 2) Voorstel van HAHN, en Rapport van de Commissie van Buitenlandsche Zaken; Dagverhandelingen VII. 155 (3. D. Pasteur President). 3) Dagverhandelingen VII. 156 volg. (Advies van Kantzaar, 15 Sept. 1797.) Advies van HAHN bl. 158. 4) wezen had reeds in zeldzame documenten van 8 april 1797 met nadruk te kennen gegeven, hoe men te Parijs verlangde, dat wij spoedig en zeer spoedig een Government bekwamen. Adries van von, Dagverhalen VII 157 volgt. Met de onze. En waarom dan die diplomatieke welvoegelijkheid enkel te Parijs, vroeg een ander, waarom niet ook elders, te Madrid? Stonden wij niet ook met Spanje in nauwe betrekking? Maar hoe kon die „vernederende” stap bovendien bij de onderhandelingen met Groot-Britannië van enige vrucht zin? Was de Republiek niet „overballast” met Engels- en Oranje-gezinden, wien onze staatsgesteldheid, beter althans even goed als ons zelf bekend was, zodat Groot-Britannië zich „door vertelseltjes” niet zou laten blinddoeken? Welke noodzaak was er, om ons intermediair Bestuur, bij de Franse Broeders of enige andere Bondgenoten te verdedigen? Desniettemin na nog een redevoering over den vorm der mededeeling, behield ten laatste het gevoelen de overhand, dat eveneens als de Eerste Nationale Vergadering bij monde van haar Commissie van Buitenlandsche Zaken in het antwoord op de Nota van den Minister van Buitenlandse Zaken, had verklaard, dat de Vergadering en de Commissie over de waarde van het Ontwerp niet konden of mochten oordelen, maar met een eerbiedig stilzwijgen het besluit van het oppermachtig Volk zouden afwachten, nu ook welstaanshalve en van zelf dit besluit der Natie aan haar Bondgenoot kenbaar moest gemaakt worden. Zoo twistte men lang en breed te ’s Hage over de Conferentie van Rijssel op denzelfden tijd, dat daaraan door de norsche en onhandelbare verwatenheid der pas benoemde Fransche Commissarissen de bodem werd ingeslagen. Onmiddellijk na den Coup d’Etat van den 18 Fructidor, na- 1) Advies van PIETER VREEDE, Dagverhandelingen VII. 156, 176. Doch vergelijk hierbij het Schrift: Heeft 2. VREEDE veel gewenscht dat de Fransen zich met onze Constitutie zouden bemoeien? (8 bladz.) en de Gazette de Leiden 4 Ang. 1797. Supplément 2) Advies van wijnbossen, bl. 179; overeenstemmende met het vroegere van KONINGENBURG, bl. 175. 3) Advies van BELIAART, Dagverhandelingen VII. 175 (18 Sept. 1797). 4) Advies van Hann, Dagverhandelingen VII. 178. Mensen de Negotiatie met Groot-Britannie, — het is een Franschman die het erkent, een zonderlinge wending !); het Fransche Gezantschap werd geheel vernieuwd 2); in plaats van de bechste en bezadigde mannen die eerst met de onderhandelingen belast waren, zond het revolutionair Directoire twee ruwe en hardvochtige Koningsmoorders TREILHARD en BONNIER, naar Rijssel, en hun eerste stap reeds was veelbetekenend. TREILHARD richtte tot Lord Mansfield de vraag: „Zijt gij gemachtigd een Verdrag te tekenen dat al hetgeen Engeland veroverd heeft, aan Frankrijk en zijne Bondgenoten teruggeeft?” Op het antwoord van den Lord dat zijne volmacht niet zoo wijd strekte, hernam TREILHARD met al de onbeschoftheid van een slechte opvoeding: „Welnu, ga die dan halen.” En tegelijk maakten hij en zijn Ambtgenoot den Britschen Gevolmachtigde een Besluit van het Directoire bekend, waarbij hij werd uitgenoodigd het grondgebied der Republiek binnen 24 uren te verlaten. — Het viel in den smaak der dagen de aanmatiging der Gezanten van het oude Rome na te apen 3); maar de deugden van die echte Republikeinen waren ver te zoeken. Het is thans uit een reine, onwraakbare bron uitgelekt, dat in weerwil van de zoveelvouden herhaalde, plegtige verzekering van de Franse Bewindslieden, dat zij de Baad - 1. „Une singulière tournure.” CAPITIGNE, Z’Europe pendant la Révolution, T. II. 279. 2) De Commissarissen van de Franse zijde voor den 18 Fructidor, waren LETOUREUR, de Admiral PLEUVILLE - LEPELEY en MARKT. Hist. du Directoire Exécutif enz. T. II. 197. Lord stannoç, William Pitt et son temps, T. III. 55. 3) „De singulière les ambassades de Rome,” zegt CAPEPIGUE t. a. p. A) Dagverhalen, IV. 360 (8 Jan. 1797) in De Correspondentie van Gekroonde Hoofden, Eerste Deel, December 1796: „Ik heb uit de eerste hand vernomen, dat bij het delibereren over de bewuste Nota’s (van den Engelse Ambassadeur Lord Mansfield) de vijf Leden van het Directoire zich unaniem verbonden hebben het Tractaat met onze Republiek even zo gelijk te zullen observeren als de Constitatie zelf, en aan geen voorslagen die daartegen strijden gehoor geven.” 302 tafelsche belangen als hunne eigene zouden voorstaan, en van geen vrede met Engeland zouden willen hooren tenzij de Volkplantingen alle zonder onderscheid, van de eerste tot de laatste, werden teruggegeven, dat trots dit alles, die getrouwe, onkreukbare Bondgenoten zich zeer wel voor een goede som gelds zouden hebben laten vinden om den gehaten vijand te gerieven, en het eigendom van hunne bedrogen Vrienden te verkoopen. Ziehier welke brieven tussen den Eerste Minister van Groot-Britannië en GEORGE III over den afstand van de Kaap de Goede Hoop en van Ceylon nog ra het gebeurde te Rijssel, den 22sten en 23sten September 1797 werden gewisseld. — „De Heer Pritt, zoo schreef deze Staatsman!, acht zich verplicht Uwe Majesteit onmiskenbaar bekend te maken dat hij van zeker persoon die de stevigste bewijzen geeft daartoe gemagtigd te zijn, de verklaring heeft ontvangen, dat niettemin al hetgeen te Rijssel voorgevallen is, het Directoire nog vandaag tot een dadelijke Vrede geneigd is en ons de Kaap en Ceylon zal overlaten, mits zij zelf een goede som gelds bekomen. Men sprak van een millioen, tweehonderd duizend L. st. voor Ceylon en van twee miljoen voor beide. Ten blijk van de geloofwaardigheid zijner zending slaat die Agent voor, ons op de Nota die pas van hier naar Rijssel is verzonden, een verzoenend antwoord te doen geworden, van hetwelk hij uit Parijs een afschrift brengen of zenden zal voor het uit Rijssel opdaagt. Hij vraagt volstrekt geen geld voor het Tractaat getekend te zullen. De Heer Pritt heeft met al Uwer Majesteits dienaren te Londen aanwezig, over dat voorstel in 't algemeen. 3) Z. wegens de overgave van de Kaap de Goede Hoop, Malacca, Trincomalee, van onze bezittingen op de kust van Coromandel, van Padang, en wegen het blokkeren van Colombo door de Engelsen, de missive van den Commissaris Mr. FRYKENTUS uit Batavia, 26 Maart 1706. Dagverhaal der Nat. Verg. 11. 485 (27 Oct. 1796.) 808 Men heeft gesproken. De bijzonderheden, maar niet de namen, zijn aan de Secretarissen van Staat en aan Lord CHATHAM bekend. Alleen de Herren Burr en Dunvas dragen ook van de namen kennis. Men kan zich niet ontveinzen dat een handel van die aard zeer onzeker is; maar in de omstandigheden, waarin Frankrijk thans verkeert, komt die opening aan den Heer Pér en aan alle diegenen die hij heeft geraadpleegd, niet voor van alle kans ontbloot te zijn; terwijl de zaak wel verdient te worden beproefd, daar die som goed zou zijn besteed indien zij ons den Vrede verschafte op de voorwaarden, die wij zelf hebben gesteld, en dat zonder de gevaren en kosten van een nieuwe veldtocht. Het schijnt evenwel noodig die zaak in diep geheim te behandelen, en, indien gelukt, zal het een punt van eer zijn alle mogelijke voorzorgen te nemen ten einde de Franse Regering niet beschuldigd worden. Het zal wel niet mogelijk zijn de verdenking te ontgaan, maar gelijk men reden heeft in den tegenwoordigen toestand van Frankrijk te verwachten, zal dit, naar het schijnt, den belanghebbenden niet veel vrees inboezelen. Echter hebben wij aan den persoon, die ons dat voorstel heeft overgebracht, duidelijk te verstaan gegeven, dat men zich om het geld te kunnen krijgen en om het Parlement te overtuigen dat het in waarheid op het Vasteland tot geheime diensten en met het doel om den Vrede te verwerven, is gebruikt, wel nader zal moeten uitlaten. De Heer Pér weet zeer wel dat die voorslag in strijd is met alle regels en dat de uitslag twijfelachtig is, maar grote bezwaren schijnt hij niet op te leveren, en in een zoo wonderlijke tijd is het der moeite waard die te beproeven. Hij hoopt dus, dat Uwe Majesteit het niet zal afkeuren dat vermits er haast bij de zaak was, men het voorstel aangemoedigd heeft. De Koning had er minder ooren naar. Die geldelijke eischen, antwoordde hij, zijn buitensporig en zullen ter verontschuldiging der Ministers, een zoo duidelijke blootlegging in het Parlement vorderen, dat ik niet twijfel of het publiek zal volmaakt begrijpen hoe de som gebruikt is, terwijl het nog-tens volstrekt noodig is zoo weinig mogelijk ophelderingen te geven als de nieuwheid der zaak zal veroorloven. Maar meer dan ooit waren de lang gekoesterde plannen van een aanslag tegen Engeland, door het hervatten van een landing in Ierland in gemeenschap met de vloten van de Bataafsche Republiek en van Spanje, aan de orde. Het was — het wordt in Engeland erkend, een groot geluk dat onze zee-macht niet geheel was uitgerust dan na het stillen van het geweldig oproer aan boord der Britse oorlogsschepen in den zomer van 1797. Eerst in het laatst van juni waren alle toebereidselen in de Hollandse havens voltooid. Toen 1) Zie Lord Stanley (ook volgens de Diaries van Lord Malmesbury) T. II. 59 volg. 2) Over de eerder mislukte expeditie der Fransen is lezenswaardig de dépêche van MEISER (25 Dec. 1796 Verz. CROISÉ de TOULON): „Het is zeer zeker dat het Directoire gedoelde had de bewuste expeditie te staken en voorrang had het grootste deel der troepen naar de Armee in Italië te zenden, en aan HOCHE het commando over de Armée van Sambre en Maas te geven; maar te Rennes ontving de Minister van Marine een koerier van die Generaal, met nieuws dat bij (met de vloot) vertrokken was. Indien deze (17000 man troepen) gelukkig in Ierland landen, komen de oorlogsschepen terstond terug, om nog 20,000 man die men thans te Brest embargueert, tot hetzelfde einde te escorteren.” Zie ook Dagverklaring IV. 617. Werd Wolfe Tong en een ander Iersch uitgewekene, met name LEWINES, in allerijl uitgenoodigd naar ’s-Gravenhage te komen. Zij troffen er de Generaal HocHE aan. „Ik heb goede tijding voor u, riep deze uit: de Generaal DARNDELLS en de Admiraal DE WINNER willen iets schitterends ondernemen om hun Vaderland uit het diepe verval weder op te beuren. Met onvermoeide zorg hebben zij in Texel 16 Linieschepen en 8 of 10 fregatten bijeengebracht, in staat om in zee te steken en van alles rijkelijk voorzien. Zij hebben een landing in Ierland op het oog. Met dit inzicht, zullen zij hun geheel leger, uit 15000 man met geweer en andere ammunitie en 80 stukken geschut, inschepen.” Het geschil over het Opperbevel, dat het Directoire met toevoeging van minstens 5000 man, aan de Generaal HocHE wenschte opgedragen te zien, maar hetgeen men in Holland weigerde, — de Negotiatie van Rijsel en langdurige tegenwind hadden het uitzeilen der Bataafsche Vloot belet. Inmiddels beloofde het Directoire de Vrede met Engeland niet te sluiten, tenzij daarin aan de grieven der Iersche bevolking gehoor werd gegeven, — van welk voornemen LEWINES en WOLFE Tone de schriftelijke verzekering ontvingen. Tot in Augustus bleef de laatste aan boord van DE WINNER, toen deze hem beloofde, dat nu de Admiraal Duncan na versterking te hebben bekomen, hem in macht overtrof, misschien nog wel een kleine landing op een of ander punt der Engelse kust, maar althans voor dit jaar, de grote inval in Ierland niet kon ondernomen worden. Ook werd HOCHE die aanvankelijk voor Brest en de vandaar uit te rusten Vloot der Fransen bestemd was, naar het hoofdkwartier van Wetzlar verplaatst, waar hij lang in den bloei zijner jaren, niet zonder vermoeden van vergiftiging, bezweek. Maar zonder grond. Lord Stanhope, T. III. 66. — Kennisgeving van 20% van 806. Wat hiervan zijn mocht, zoo ongunstig als de 18e Fructidor op de Vredes-onderhandelingen met Groot-Britannië had gewerkt, zoozeer integendeel was die dag bevorderlijk aan den Vrede met Oostenrijk. De dood van nocuz, de ongenade van MOREAU en de verheffing van AUGUSTEBEAU, naar verhinderde BONAPARTE en wie deze evenmin een goed hart toedroeg, de eigenhandige brief van Keizer Franz aan den jeugdigen Held, de geduchte krijgstoerustingen, tegen welke de kleinere Franse legermacht niet bestand scheen, de schranderheid en buigzame menskenkennis der Duitse en Italiaanse Gevolmachtigden en de zucht van den Veldheer om zich tegen het Directoire, dat hij verachtte, gebiedend te doen gelden, verhaastten in meerdere of mindere mate, beurtelings of gelijktijdig, de onderhandelingen te Udine, en na eenige karakteristieke opwellingen en uitbarstingen van gramschap, de teekening van het Tractaat van Campoformio. Hoe vele maanden waren niet verloopen en welke grote veranderingen hadden niet in Italië plaatsgegrepen sedert die 29 April, waarop de Preliminaturen van Sobott den President van het Directoire waren overhandigd! En welk deel had de Bataafsche Republiek middelerwijl aan die diplomatieke handelingen, die toch ook haar in meerdere of mindere mate betroffen genomen? Of had zij lijdelijk afgewacht zich vergenoegend met de algemene toezegging, door twee der Franse Bewindslieden aan den Minister MEYER gegeven, "dat wij reden zouden hebben den dood van Hoone, aan de Nationale Vergadering, (25 September 1797)" door den President A. PIOS van Aarle (Dagverh. VIII. 224). Hij berichtte dat de beroemde General "aan een borstziekte" was overleden, den 19e Sept. jl. 2) Verzoek van Blauw naar Tarin, 1 Juli 1797 om zijn brieven van rappel, als bij de Italiaanse Mogendheden van geen nut meer kundende zien; Dagverklaring (VI. 625). Memorie van observatie (van die Minister) over den actuele staat van Italië, overwogen met betrekking tot den Handel der Verenigde Nederlanden, geprezen door de Nationale Vergadering, 27 Juli 1797. (VI. 624). 807 tevreden te zijn indien wij maar maakten, dat wij spoedig en zeer spoedig een Gouvernement kregen? Aan wenken en opwekking tot bedrijvigheid in dit opzicht, had het echter niet ontbroken, getuige de Memorie van Blauw, van welke boven gewaagd werd. Maar ook later, den 26 Mei 1797, kwam ter Nationale Vergadering een Missive in der Hoogstgeconstituëerde Magt in Gelderland te kennen gevende, dat daar bij het Haagsch Tractaat van 16 Mei 1795 bedongen was, dat aan de Bataafsche Republiek een equivalent voor het aan Frankrijk afgestaan grondgebied bij den Algemeenen Vrede zoude worden toegekend, en de hoop op zulken Vrede zich thans van verre begon te ver- toonen, zij hiertoe het Land van Zavendland, de stad Megen enz. voorsloegen, gelijk zij tot dat einde tijdens het bestaan der Vergadering van H. Ho. Mog. hunne Afgevaardigden reeds hadden gelast. Een krachtigen spoorslag om hierbij als onafhankelijke Mogendheid op te treden, niet goedvertrouwend te berusten, maar gelijk Nederland betaamde zelfstandig en in overleg met andere Magten te handelen, gaf enige weken later de vurige Afgevaardigde 1. O. van Kalk. Ten gevolge der officiële kennisgeving van de tusschen het Fransch Gouvernement en het Britsch Ministerie geopende briefwisseling, en der verzekering, dat het de verklaarde meening van het Directoire standvastig was en bleef de belangen onzer Republiek bij de eventuele Negotiatie allezins in het oog te houden, en die op alle 2) Verg. Bijlage XVII. 3) Dagverhandelingen der Nationale Vergadering, Boek VI, blad 110. (R.3. SCHIMMELPENNING, President). 4) Door de Minister aan de President vrramftsa, 16 Juni 179%. Dagverhandelingen VI. 260 volg. — Verg. Dagwerk. VI. (21 Juni 1797) bl. 295 volg. het Rapport van 7. 3. BICKZER namens de Commissie van Buitenlandsche Zaken over dit voorstel van voNK, door haar als ontijdig bestreden. — 2. de verdere debatten (22 Juni 1797) VI. 399-804. 20 308 mogelijke wijzen als eigene te bevorderen, ontwikkelde hij aldus de noodzakelijkheid van eene meer voorzichtige houding onzerzijds, van een Nederlands waardig initiatief. „Niemand onzer, zoo sprak hij, of hij voelt zijn hart van genoegelijke aandoening kloppen, dat eindelijk eens het zoolang gewenscht tijdstip in het verschiet zich doet zien, waarop een Algemene Vrede aan Europa kan teruggeschonken worden. Niemand onzer, of hij is overtuigd van de opregtheid der verzekeringen van onzen edelmoedigen Bondgenoot, dat ook bij deze, even als bij vorige gelegenheden, de beloften van zijnen eersten & trouwste Bondgenoot door hem zullen ter harte genomen worden. Dan ook niemand onder onze Burgers Representanten, of hij gevoelde zijn pligt als Vertegenwoordiger van het Volk van Nederland, om in deze gewichtige oogenblikken alle gepaste middelen aan te wenden, welke ’s Volks vrijheid en onafhankelijkheid kenschetsende geschikt zullen zijn, om deze meer en meer te handhaven en te bevestigen. Zoo dikwijls had hij in en buiten ’s Lands Raadzaal, hooren gewagen „van den staal van politieke nietigheid”, waartoe de Republiek vervallen was; moest men niet alle pogingen aanwenden, om weer tot die trap van luister en aanzien te geraken, waarop onze Voorvaderen zich geplaatst hadden, en zich wisten staande te houden? Welaan, riep vonk uit, brengen wij onzen getrouwen Geallieerde onder het oog, dat een vrij en onafhankelijk Volk een vrijen en onafhankelijken Bondgenoot moet ondersteunen, in het hernemen van zijn plaats onder de Mogendheden van Europa; — dat zijn belang met het onze gepaard gaat, om ons in de aanstaande Vredesonderhandelingen — die actieve rol te doen spelen, welke een vrije en onafhankelijke Natie het recht heeft te vorderen! Schoon het voorstel van den Spreker meer bepaald de onderhandelingen tusschen Engeland en Frankrijk betrof, waarin wij ongetwijfeld regelrecht betrokken waren, en welke ditmaal het zenden van Nederlands Gevolmachtigden nog meer dan in 1796 het afvaardigen van het tweetal LEVEEN en PASTEUR naar Parijs of elders schenen te vereisen, was de strekking der Rede van vonk nogtans onmiskenbaar ook van toepassing op de Negotiatie met iedere andere Mogendheid, waarmede geschillen te vertragen en belangen te regelen waren. 111. 517, 3 November 1796) waren benoemd geworden; in deze Memorie overigens deze zinsneden te lezen waren: „Que le Gouvernement Français désirait, que dans une négociation avec l’Angleterre, qui paraissait avoir pour objet la Paix générale, la République Batave en elle-même à Paris un Agent, charge de pouvoirs et d’instructions convenables. — Elle a comme puissance maritime et commerciale d’immenses intérêts à régler: elle peut même les régler de manière à servir ses Alliés, dans cette circonstance, par utiles avis, et de précieux renseignements.” Dayverh. VI. 296. De Minister schreef reeds den 5 Februarij 1797, dat hij begreep, hoe „het zeer voordeelig zou kunnen zijn dat die Commissarissen in den Haag terugkwamen,” waarvoor hij bij zijn best zou doen, doch hetgeen voor den prijs dien de Commissie van Buitenlandsche Zaken wilde besteden, niet zou te bewerken zijn; zoodat hij bij een derde depèche gemagtigd werd), om van de 25000 gulden alreeds door hem getrokken een som van 3000 tot dat doel te gebruiken! Had dan de Republiek reeds de bevoegdheid verloren naar eigen inzicht en goeddunken, diplomatische Agenten van hogeren of lageren rang, wier bemoeienis onbeduidend of onvruchtbaar was, huiswaarts te ontbieden even vrij als zij hen had aangesteld? Doch hoe weinig gezind men te Parijs in ’t algemeen was, wat de Negotiation der Fransche Republiek met Oostenrijk betrof, hare Bondgenoten in de geheimen in te wijden, bleek uit een gelijke achterhoudendheid, welke men evenzeer te Madrid ondervond, en waarover onze Commissie van Buitenlandsche zaken zich in een depèche aan VALCKENAER beklaagde. „In een van uw vorige schrijft, hebt gij te kennen gegeven de bevrediging van het Spaanse Gouvernement van geen volledige kennis te hebben van den inhoud der Preliminair-clausules tussen Frankrijk en het Huis van Oostenrijk gesloten. Hetzelfde heeft plaats betrektelijk onze Republiek en het Fransch Gouvernement schijnt deze Negotiatien voor alle zijne Geallieerden, zeer bedekt te houden.'” Gebelgd over dat ergere lijk gebrek aan vertrouwen, mocht de Minister hiervan bij den Prins pe 1a Paz een bescheiden gebruik te maken 2), die van zijde, sedert eenigen tijd merklijk tegen de Franschen bekoeld, reeds geweigerd had, bij de onderhandelingen met VALCKENAER over de toetreding der Bataafsche Republiek tot de in het vorig jaar gesloten Alliantie tegen Engeland, den Ambassadeur r&rıGnon „als derden persoon toe te laten 1). Doch, zoo zich de Spaansche ligtgeraaktheid nu en dan op zulke wijze lucht gaf, in Holland was men doorgaans rekkelijker, en liet men zich deze en andere teekenen van minachting welgevallen. 1) Despatch van 27 Januarij 1797. (Verz. CORR. v. TOULON). 2) Despatch van 29 Junij 1797: „een discret gebruik," Nadat zelfs te Berlijn had men immers, ondanks de beschikking over een nog altijd in veler schatting geduchte krijgsmacht, ook wel alle fierheid verleerd. Of welke acht had men bij den afzonderlijken vredehandel van het Directoire met Oostenrijk, niettegenstaande de zorgruldige verholen Conventie van 5 Aug. 1796 over de Secularisatie in Duitsland, op het aanbod tot medewerking van het Pruisse Kabinet in het belang van den Algemeenen Vrede, geslagen? Vier dagen na het teekenen der Preliminairen van Zeben, den 22de April 1797, meldde de van dit feit natuurlijk nog onbewuste Bourgon, dat de Koning van Pruisen, behalve de voorwaarde der onschendbaarheid van het Duitsche Rijk, bij zijn verklaring van bereidwilligheid tot het aanwenden zijner „goede diensten” gesteld, ook nog aan het Franse Bewind het verlangen had kenbaar gemaakt, „dat de Pacificatie algemeen en het Hof van Engeland daar-in begrepen werd.” Op welke beide punten het Directoire ten antwoord had gegeven, vooreerst, dat het verkieslijk voorkwam, met den Keizer zonder Engeland te onderhandelen; en voorts, dat de onschendbaarheid van het grondgebied van Duitsland wel als voorwerp der aanstaande Negotiatie in aanmerking zou kunnen komen, maar niet als. Deptel van Vaickenaer, 19 Juni 1797. „Jaczov heeft aan Parijs order gekregen om in deze Negotiatie te intervenieren, en om te beletten dat van de Spaanse noch van de Hollandse zijde clausulen, reservaties of Limitaties in de Akenoseie worden gemaakt. De Prins de Ja Paz, die sedert eenigen tijd zeer te onvredig is enz. (Verz. CROISÉ Y. TOULON). 812 grondslag daarvan kon worden aangenomen. Niet onduidelijk had ook het Directoire zijn leedwezen te kennen gegeven, dat de Koning zoo weinig genegenheid had aan den dag gelegd om zich „op een nadrukkelijker wijze’’ tegen het Huis van ÖOostenrijk te verklaren voor het geval dat dit mogt weigeren, naar de voorslagen van Vrede te luisteren. Men werd allengs te Berliju over die bedekte onderhan- delingen tusschen Weenen en Parijs, en in verband hier- mede over allerlei geruchten, min of meer bekommerd. „Het Ministerie, zoo schreef BouRDEAUx den 3% Junij daaraan- volgende, schijnt eenige ongerustheid te hebben omtrent het stilzwijgen dat het Fransch Gouvernement tegen den Koning observeert, nopens den inhoud der Vredespreliminairen met Oostenrijk. Deze ongerustheid is nog vermeerderd door de binnengeloopen tijdingen uit Frankfort en elders,” die een- stemmig aan het Fransch Bewind de bedoeling toeschreven „om zich van Hamburg !) te bemeesteren, en door dien weg aan Engeland de communicatie met het Vasteland af te snij- den.” Het gerucht, schoon door CAILLARD tegengesproken,, had zwaar genoeg gewogen, om den Hertog van Brunswıjk te nopen zich ten eerste naar de Neutraliteits-Armee te begeven, en de bewegingen der Fransche Legers gade te kunnen slaan. — Welk diep geheim van de onderhandelingen tusschen de Fransche Republiek en het Kabinet van Weenen bij voortduring gemaakt werd, toont eene depäche van van HAEFTEN van den 174 Junij daaraanvolgende die berigtte, dat „zelfs ten aanzien van den inhoud der Preliminairen nog het volstrektste stilzwijgen” aldaar waargenomen werd 2). In een’ brief aan ıopf, twee maanden later (18 Augustus) geschreven, meldt vALCKENAER, dat zijn boezemvriend BLauw, die een langer verblijf in Itali€ in de toenmalige omstan- 1} Verg. hierbij Art. IV der Conventie van 5 Aug. 1796, bl. 268. %) Verz. OROISET V. TOULON. Digheden als nutteloos beschouwende, zijn ontslag verzocht en bekomen had, te Amsterdam en in zijn geboortestad Gouda, tot Lid der Tweede Nationale Vergadering was gekozen; een man voegt hij er bij, die nog zeer grote diensten aan het Vaderland bewijzen zal! Daags te voren had men hem (vermoedelijk uit ’s-Gravenhage?) medegedeeld dat de Vrede met de Keizer welhaast tot stand zou komen. BONAPARTE, schreef hij, heeft gedreigd dat zijn eerste daad van vijandelijkheid zou bestaan in het bewerken van de Revolutie in het Groot-Hertogdom Toscane. In twee volgende brieven kondigt VALCKENIER eerst het ontslag aan, door zijn vriend VAN LEYDEN, tot zijn spijt, als Secretaris van de Commissie van Buitenlandsche Zaken genomen; vervolgens het onverwacht wegzenden van Marmessin uit Rijsel gekaard met oorlogsverklaring, zelfs aan de Keizer; niet onaardig evenwel en zeer juist merkte de Bataafse Minister aan: „De donderbuijen hangen nog, doch schijnen een niet 200 pas op handen zijnde onwer aan te duiden.” En inderdaad, slechts 14 dagen daarna, op 17 October, werd het beroemd verdrag van Campo Formio gesloten, die gewichtige gebeurtenis welke de vorm van Europa zou veranderen, en waarbij zijns inziens uit de nieuwe Geschiedenis... 5) Depeche (Escurial 2 Oct. 1797): „Le Directeur annonce la guerre, même avec l’Empereur.” (Confidentielle). 6) „C’est un événement si important, qu’il doit changer la face de l’Europe. Il n’existe rien dans l’histoire moderne comparable à ceci.” Depeche van VAICKENAER aan Lopt, San Lorenzo 7 November 1797. 7) „Denk niet aan iets te vergelijken was; die eervolle en glansrijke Vrede tussen de Française Republiek en den Keizer, die de nationale geestdrift te Londen over de bijna gelijktijdige bevochten zegepraal op den Admiraal DE WINTER !), niet weinig moest matigen; en eene voor piraten te gevoeliger teleurstelling, naarmate de oorlog op het punt scheen met vernieuwde kracht te ontbranden. Te ’s-Gravenhage daarentegen, zou bij de erkenning der Bataafsche Republiek door den Keizer 2), de vergaderzaal van de grootste blijdschap weergeven, van het handgeklap zoowel der Representanten als der toehoorderen op de tribunes, gevolgd door het losbreken van geschut 3). Laat ons nagaan, wat dit gejuich hier te lande kon gerechtvaardigen, welke de gevolgen moesten zijn van dit ongehoorde Tractaat, dat VALCKENAER’s verbazing wekte als het meesterstuk van het beleid van den 28-jarige Veldheer-Bevrediger 4). Geene drie dagen daarna of de Bataafsche Minister, beter ingelicht, velde een meer onbevangen oordeel. Het openlijk afgekondigd verdrag, hoe belangrijk, had veel minder betekenis, dan de geheime Artikelen, die een ongehoorde bron van nieuwe oorlogen zouden zijn 5), en deze Vrede even onbestendig als onvolledig maakten. Uit die achterbakse, niet enkel buiten de Bataafsche Republiek, maar ook buiten Pruisen getroffen bedingen, en bij welke toch beide onmiddellijk betrokken waren. (Dagverhaal VII. 53), die een nieuw politiek Systeem aan Europa heeft gebracht.” 5) Depèche von Vrankrijk aan Long, San Lorenzo 10 Nov. 1797. „Vous verrez aujourd'hui le texte du Traktat met de Keizer in extenso. Dit is veel belangrijker, en ik vond in mijn brief aan u van laatst, dat ik van dit Systeem authentische uitslagen heb gegeven. Niettemin, ik zie deze Vrede als een tweede van nieuwe oorlogen of beter als veel te onvolledig om te duren.” kwam zoowel de kwade trouw en zelfzucht als de aanmatiging van de Fransche Republiek en van Oostenrijk beide, helder aan het licht. Nooit heeft dan ook het Kabinet van Wenen daarvan het bestaan erkend; men heeft die Artikelen eerst algemeen uit de mededeeling van het Directoire in April 1798 te weten gekomen, toen het Fransch Bewind bij de ontbinding van het Congres van Rastatt niets meer te ontzien had, en hetgeen van de Gezanten van Pruisen openbaarde. Zij kwamen op het volgende neder zooveel Duitsland, Pruissen, de Bataafsche Republiek en den gewezen Stadhouder aangaat. I. „Z. M. de Keizer Koning van Hongarije en Bohemen verbindt zich om zijn goede diensten aan te wenden ten einde het Duitsche Rijk aan de Fransche Republiek een gedeelte der landen afstaat, op den linker Rijn-oever gelegen; te weten, al de landen tusschen die stroom en de Moezel ingesloten, Mentz daaronder begrepen, en die welke tusschen de Moezel, de Nette, de Roer en de Maas liggen, daaronder begrepen Gulik: een en ander, volgens de lijn in het eerste geheime Artikel aangeduid. Mogt in weerwil der goede diensten van den Keizer, het Rijk niet in den afstand beviligen, zoo verbindt de Keizer zich aan het Rijksleger niet meer manschappen dan zijn aandeel te leveren, nogtans niet in de vestingen te gebruiken. 1) Zie hierbij M. A. van DIJK, Précis des négociations du Congrès de Rastatt (1798). Utrecht 1856 p. 87. 3) Graaf van Gannen, ist. grond te Traités de Paix. V. 420 424; vollediger in de Nouvelles politiques, gepubliceerd te Leiden, 7 Mei 1799 ne. 87 en 38. -— Vergelijk ook de hiervoren aangehaalde Correspondentie over de relations de la Sardaigne, van Graaf Gennari, p. 57 suiv. 64. %) Lezenswaardig is het beding aan het slot tot behoud van den Vrede: „sans que par-là il soit porté aucune atteinte, et aux Paix et à l'amitié qui viennent d'être établies entre Sa dite Majesté et la République Française.” (Nederlandse dagblad). Z.M. de Keizer enz., zal insgelijks bij de bevrediging met het Duitsche Rijk, zijn goede diensten aanwenden ten einde de vaart op den Rijn vrij zij voor de Franse Republiek alsmede voor de Staten van het Rijk aan de rechteroever van die stroom gelegen; te rekenen van Hüningen tot daar waar hij het grondgebied der Batavische Republiek betreedt; 2 ten einde de bezitters van het Duits gedeelte, tegenover den mond van de Moezel, nimmer en onder geen voorwendsel hoegenaamd zich tegen de vrije vaart en het uitloopen der booten, schuiten of andere vaartuigen buiten den mond van die rivier verzetten; 3 ten einde de Franse Republiek de vrije vaart op de Maas bekomt, en de tollen en andere rechten, die te rekenen van Venlo tot daar waar die rivier het Bataafs grondgebied betreedt, mochten bestaan, opgeheven worden. (Afstand van het Graafschap Malckenstein door den Keizer.) De Landen welke Z.M. de Keizer en Koning uit kracht van Art. 6 van het openbare eind-verdrag, heden onder tekenen, waren volgens de Partie VI van hetzelfde patent definitief door Z. de Koning te Londen en vergezocht bij de Regering van de Batavische Republiek, op de 18e dag van Augustus 1802, en vertoonde de Partie VI van hetzelfde patent definitief — Z. wegens de "Articles séparés, secrets en patents," Klüber, Droit des Peuples Modernes de l’Europe § 147, 326. — Een zonderling feit, door het toenmalig zoozeer in zwang onderscheid van openbare en geheime Artikelen uitgelokt, is het vonnis tegen den boekverkooper te 's-Hage ? r. D'accord door het Hof van Holland (van Holland) gewezen (tot confinement en vervolgens eeuwig bannissement) "wegens het doen nadrukken en afzonderlijk uitgeven en distribueren van zeker geheime Vredes-Artikelen, welke betrekkelijk deze Republiek (Nederland) door de Fransche Republiek en den Koning van Pruisen te Bazel op den 5 April 1795 zonden gesloten zijn." Dagverhandelingen der Constitueirde Vergadering, 15 Febr. 1798, VI v. 600. (Request van den veroordeelde). teekend, bezitten moet, zullen tot vergoeding strekken voor die Landen, welke Hoogstdezelve bij Artikel I en VII van het openbaar Tractaat en bij het voorgaand Artikel heeft afgestaan. Die afstand geldt niet dan voor zover de troepen van Z. K. en K. M. de Landen zullen bezetten, welke Ho. ingevolge gemeld Artikel verkrijgt. De Fransche Republiek zal haar goede diensten aanwenden, ten einde Z. M. de Keizer in Duitschland het Aartsbisdom Salzburg bekomt en het gedeelte van den Kreis van Beieren gelegen tusschen dit Aartsbisdom, de Jun, de Salza en Tyrol, daaronder de stad Wasserburg begrepen, enz. Partijen zijn met elkander overeengekomen, dat ingeval bij den aanstaanden Vrede met het Duitsche Rijk de Fransche Republiek een aanwinst in Duitschland bekomt, Z. M. de Keizer, Koning van Hongarije en Bohemen, insgelijks aldaar een equivalent moet verkrijgen; gelijk wederom, wanneer Z. K. en K. M. een zoodanige aanwinst doet, de Fransche Republiek een gelijk equivalent zal bekomen. Aan den Vorst van Nassau-Dietz, gewezen Stadhouder van Holland, zal een schadeloosstelling in grondgebied verleend worden. Die vergoeding zal evenwel niet in de nabijheid der Oostenrijksche bezittingen, noch in die der Bataafsche Republiek mogen genomen worden. De Fransche Republiek vindt geen bedenking den Koning van Pruissen zijn bezittingen op den linker Rhijnover terug te geven. Dientengevolg zal er voor den Koning van Pruissen geen rede zijn van nieuwe aanwinsten, — hetgeen de beide Mogendheden elkander wederzijds waarborgen. Wanneer de Koning van Pruisen er in mag bewilligen aan de Franse en de Batavische Republiek kleine gedeelten van zijn grondgebied op den linkeroever der Maas, alsmede het ingesloten land van Sevenaer en andere bezittingen nabij Kessel af te staan, zal Z.M. de Keizer en Koning zijn goede diensten aanwenden, om die afstand uitvoerlijk te maken en door het Duitse Rijk te doen goedkeuren. De niet-uitvoering van dit Artikel zal de werking van het voorgaand Artikel niet kunnen verijdelen. Z.M. de Keizer verzet zich niet tegen het gebruik, dat de Franse Republiek ter gunste der Ligurische Republiek (Genua,) van de Keizerlijke Leenen gemaakt heeft. De Keizer zal zijn goede diensten bij die der Franse Republiek voegen, ten einde het Duitse Rijk afstand te doen van het Souvereiniteitsrecht, dat het in Italië zou kunnen bezitten, in het bijzonder op de Landen, die deel uitmaken van de Cis-Alpijnse en Ligurische Republiken, alsmede op de Keizerlijke Leenen, gelegen tussen Toscane en de Staten van Parma, de Ligurische Republiek van Genua en het voormalige Modenese, — welke Leenen een deel zullen vormen van de Republiek (in blanco). Z.M. de Keizer, Koning van Hongarije en Bohemen en de Fransche Republiek zullen bij den Vrede met het Duitsche Rijk hunne goede diensten aanwenden, ten einde de verschillende Vorsten en Stenden van het Rijk, die ten gevolge der be- dingen van het tegenwoordig Tractaat van Vrede of wel van hetgeen met het Duitsche Rijk mocht worden gesloten, eenig verlies in land en regten zouden komen te lijden, met name de Keurvorsten van Mentz, van Trier en Keulen, de Keurvorst van Paltz-Beijeren, de Hertog van Wurtemberg en Teck, de Markgraaf van Baden, de Hertog van Twee- bruggen, de Landgraven van Hessen-Kassel en van Darm, stadt, de Vorsten van Nassau-Saarbrücken en Salm-Kyrburg, Löwenstein-Wertheim en Wied-Runckel, alsmede de Graaf von der Leyen in Duitsland behoorlijke schadeloosstelling erlangen, met gemeen overleg der Fransche Republiek te regelen. XI. De troepen van Z.M. den Keizer zullen twintig dagen na het verloop van de uitwisseling der ratificaties van het tegenwoordig Tractaat, de steden en vestingen van Mentz, Ehrenbreitstein, Philipsburg, Mannheim, Koenigstein, Ulm, Ingolstadt en geheel het gebied van het Duitsche Rijk, tot aan zijne Erflanden ontruimen. XIV. Deze geheime Artikelen zullen dezelfde kracht hebben alsof zij woord voor woord, in het heden onderteekend open- baar Tractaat waren opgenomen; zij zullen door de beide contracterende partijen op hetzelfde tijdstip worden bekrachtigd ; en de Acten van ratificatie zullen in behoorlijken vorm te Rastatt worden uitgewisseld. Gedaan en getekend te Campo Formio den 17 October 1797, 26 Vendémiaire VI® jaar der eene en ondeelbare Fransche Republiek. (Weekend) Bonaparte. De Markies DE GALLO; LODEWIK, Graaf van Cobenzl. De Graaf van Merfeld, Generaal-Major. De Baron van DEGELMANN. Inderdaad, VALKENAER had niet te veel gezegd, toen hij beweerde, dat dit Verdrag niet alleen de Kaart van Europa veranderde, maar dat het ook van nieuwe onheilen en geweldige beroerten zwanger ging. Hoe kalm en effen was hierbij vergeleken, onder de hoede en bescherming van het stelsel van evenwicht der Mogendheden, de algemene toestand nu doorgaans drie eeuwen lang geweest! In de nabijheid der magtigste Rijken had, onder dit nauwlettend toezicht en bedwang der heersch- en veroveringszucht, de kleinste Vrijstaat zijn aan alle zijden ingesloten gebied als onschendbaar geöerd of althans gehandhaafd gehouden. Het Oostenrijksche Nederlanden (België) werden Fransch gebied; ook de Tonische eilanden, en een deel van Albanië, vroeger Venetiaansch; daarentegen werden Istrië, Dalmatie, Venetië en de Venetiaanse eilanden in de Adriatische Zee enz. Oostenrijksch; terwijl de Cis-Alpinse Republiek uit het tot daartoe Oostenrijks-Lombardije en andere door de Fransen Zuidwaarts veroverde Italiaanse Bezittingen, Hertogdommen enz., de Legatien van Bologna, Ferrara en Romagna daaronder begrepen, gevormd werd. Slechts Zwitserland en Nederland, Venetië en Genua konden het getuigen. Maar had men niet zelfs die geestelijke of wereldlijke Vorsten van Duitsland, had men niet de Rijkssteden, hoe magteloos of onaanzienlijk, had men niet Gent, door Frankrijk en Savoye benaauwd, of het eenzame, verlatene Malta ontzien? Was Portugal niet veilig geweest naast het zooveel grootere Spanje, Zweden en Denemarken naast de zich zoo reusachtig ontwikkelende Russische en Pruisische heerschappij? Welken waarborg konden voortaan de zwakkeren inroepen? Was niet eene orde of liever wanorde der dingen ontstaan, onder welke men met het feit der onderdrukking van den weerloozen nabuur niet tevreden, het geweld schaamteloos tot reg zocht te verheffen, en eerlang de verwaten taal zou laten klinken, hoe Europa erkende, dat Italië en Holland zoowel als Zwitserland ter beschikking stonden van Frankrijk? Een Congres zou te Rastatt binnen eene maand na de teekening van het Tractaat bijeenkomen, maar geen algemene Vredehandeling zou geopend worden; slechts de gevolmachtigde Ministers van het Duitsche Rijk met die der Fransche Republiek, zouden vergaderen om eene doodgeboren vrucht te baren, — en Europa in nog bloediger oorlog te dompelen, — welks jammeren naar verademing en rust tot elken prijs, deden smachten. 2) „Il est reconme pour l’Europe, que Z’ltalie et In Hollande sont & la dis- position de la France aussi bien que Ia Suisse.” — Fragmente aus der neus- ten Geschichte u. s. w. s. 155. -- Woorden van den Eersten Consul BoNa- Parrx in de Conferentie van 12 December 1802. 3) Art. XX van het openbaar Tractaat van 17 October 1797. 4) Van dien aard was het Tractaat van Zumdoille, 21 322 het deerniswaardig Polen hadden verscheurd en sedert gansch gesloopt, alle zelfstandigheid en onafhankelijkheid hetzij van Volken of van Vorsten schond of ondermijnde, zooal niet door eene verdeeling, ten minste door de onverzadelijkheid in het toepassen der theorieön van afrunding der Staten, van in- ‚lijving, van vereeniging of wel van vergoeding 1). Zou het ontzag voor de beginselen van het regt onder de Mogend- heden allengs herleven, een vloek behoorde te worden uit- gesproken tegen de spitsvindige Ontwerpers van dergelijke heillooze vergrootings-plannen, die door geen verzet tegen een algemeen gevaar weörhouden, de onschuld belaagden en met even gewetenlooze medepligtigen zamenspannende, de grondslagen der volkenregtelijke Maatschappij ondergroeven. 