title: H.G. Ollendorff's neue methode, in sechs monaten eine sprache lesen, schreiben und sprechen zu lernen. Antleitung zur erlernung der holländischen sprache
creator: Gambs, J. [from old catalog] | Ollendorff, H. G. (Heinrich Gottfried), 1803-1865
text: Xie mit $ilf£r>erkn aebilbeten geitfortnen Beiden gufam = mengefetjte, zamengestelde. @3 finb inebefonbere: bie 3Ser= gangenljett be§ Snfinittn unb ber Partizipien, ba$ ^3er= feit unb bie §8 o r l) e r » e r a an g e n l) e i t be§ 3 n b i I a t i n unb Honjunlttn, mit bem ^artigtp ber leibenben 23 er* gangenljeit beg gu fleltirenben Verb; unb bie Sufunft be§ S^f^^ tttt>, be§ ^ß a v 1 1 § ip, unb beö 3>nbilatit) unb J^onjunltio, mit bem §nfinitio be§ $u fleltirenben SSerb. (SSetfptele ftelje in ben Konjugationen.) 3)ie f)b. unb nb. SDtabart finb in bem ©ebraud) ber §ilf£= toetben hebben unb zijn ober wezen übereinfiimmenb, b. I). bie mit fyaben lonjugjrien Ifi. Serben werben nb. ebenfalls mit hebben lonjugirt; ebenfo mit fein unb zijn. 3u ben feltener oorlommenben §ilf3oerbcn ber Qeit gehört staan, weld)e§ eine nabje 3u&tnft in 33e^iel)ung auf eine 33er= gangen^eit fowor>l, aU eine ©egenwart be^eidmet. @§ enifprtd^t bem beutjdjen f ollen. De stad stond nu voor hare wederspannigheid bestraft te worden, bie ©tabt fo Ute nun für tl)re 3ßtberfe^lia)!eit fceftraft werben. E. glcjtott be§ Scrfe. §. 225. Um alle Regierungen be§ 9ftobu§, ber 3ettmrt> ber 9ßerfon au§§ubrüden, wirb ba$ Verb ttjeiU fleltirt, tt)eil3 werben -bie ©egenwatt be§ Qnfinitin unb ba§ leibenbe vergangene ^arti^ip mit §ilf§ Wörtern gufammengefe^t, hie bann allein fleltirt werben; baljer für bie gorm bie Unter* fdjeibung in einfache, blo§ fleftirte, unb gufammengefe^te Verbformen. S)ie 21 r t ber 3ufammenfei$ung ift in allen Serben für biefelben fteitzn bie^etbe. 21 n m. gn ifyren pfamtnengefe&ten geitformen finb bie §ilföt)er&m jumeift S5 e griff öraörter. §.226. ©nbungen ber etnfadjen 3e^en. gnfinitin $räfen§: en (u für gaa-n ftatt ga-en, staan, slaan, f dalagen, zien, feljen, doen), zij-n für zij-en.) £oU. (Stamm, 26 — 402 — Sßarttätp $räfen3: ende [bem gnfinitio wirb de angefefct). £eibenbe§ nergangeneS $artt^ip: Augment (SBorfilbe) ; ge; r ftarfe Konjugation: en; (Snbung: \ fcr)tt>acr)e Konjugation: d nact) SSoMen unb n>eicr)em, t naa) hartem 2Bur§elau3laut. (SS- 196. 197.) 31 ntn. 1. 3ft d ober t SOBurjelausIaut eines SSerb ber ftarfen $orm, fo bleibt ba§ Sßartijtp unoeränbert. 21 nm. 2. Sie Partizipien ber §ilf3o erben doen unb worden werfen bei anberen Serben ba3 Augment ge roeg: Hij heeft dit huis doen bouwen, er fyat bieg §aug bauen laffen. Het huis is gebouwd worden. N. Sie 3iffern bezeichnen bie grammatifdjen ^erfonen, ber Strict) : — bie 2öur^el ober ben Stamm beö 2krb. Snbüatio. ©egentnart: Singular: 1. ©ramm, Plural: 1. — en, n, 2. — t, 2. — t, 3. — t, 3. — en, n. Smperfeft, ftarfe gorm, ablautenb: Singular: 1. SBurjer, Plural: 2. — t, 3. 2Burjel, 1. 2. 3. — en, — t, — en. 1. 2. 3. — den, ten, — det, tet, — den, ten. ©djroadj.e gorm: «Singular: 1. — de, te, Plural 2. — det, tet, 3. — de, te, Äonjunftto. $räfen§: e, et, e, en, et, en. Smperfeft: ftarfe $orm: bie 2Bur&el be§ Smperf. 3nbtr\ erhält bie @n- bungen : e, et, e, en, et, en. fr*™*** cvrtrm. j de, det, de, den, det, den, fc$mattje ^orm; J te| tet> ^ ^ ^ ten - Smperatin: 1. Singular: SBurjel. 2. «ßlural: — t. Sie ©nbungen roerben bem Stamme beige[e|t; bie be§ Äoniunltio $räfen§ mit gehöriger SBerücffidjttgung ber Quantität. — 403 — 2lus" obiger gufammenftellung ergtebt fidj: a. bafj im Qnbifatxo Sßräfenäbie zweite unb brüte ^erfon Sin- gular gleidj ftnb; b. bafc bie jweite ^ßerfon im Singular unb -plural in alten $eit= formen gleich ift, nur im ^mperaiio ber $Iur. t fyat, unb im ©ing. ber «Stamm allein bleibt; c. bafj baZ ^mperfeft bes ^nbifatin unb^onjunftio gleidj finb, unb nur in h^n Verben ftarfer Konjugation 'Dm erften ein e jugefe^t wirb, um ba% jroeite §u bilben; d. bafj W ^Huralformen ben fjb. gleidj finb. Konjugationen. Yoorbeelden van vervoeging. §Uf 3t) erben ber $eit, hulpwoorden des tijds. §.227. 1. Ziillen, toerben, (fotten). £ilf§oerb ber 3u!unft. A. SJHttelformen, middelvormen. Snfinittt), onbepaalde wijs. Te zullen, roerben (foUen). ^ctrttgip, deelwoord. ©egenwart, tegenwoordige tijd: zullende, werbenb. B. Sßollftänbtge formen, volledige vormen. Snbtfattt), aantoonende wijs. ©egenwart, tegenwoordige tijd. Ik zal, id) werbe, fott, wij zullen, nur werben, gij zult, bu wirft, gij zult, iljr werbet, hij (zij, het) zal, er (fie, eä) wirb, zij zullen, fie werben. $onjunfttn: aanvoegende wijs. !3mperfe!t, onvohnaaTct verledene tijd. Ik zoude, itt) würbe, foUte, wij zouden, wir würben, fottten, gij zoudet, bu würbeft, follteft, gij zoudet, iljr würbet, folltet, hij (zij„het) zoude, er (fie, c§) zij zouden, fie würben, foßten. würbe, fottte, 21 nm. De in zoude fällt bisweilen weg: ik zou; b. v. het zou wonder zijn, eö wäre gu »erwunbern. §, 228. 2. Hebben, Ija&ett, £ilf3wort ber Vergangen- heit (alö Vegriffäwort, == befi|en). A. bittet formen, middelvormen. Snftnitit), onbepaalde wijs. ©egenwart, tegenwoordige tijd: hebben, r)aben. Vergangenheit, verledene tijd: gehad hebben, gehabt Ijaben. 26* — 404 — ßufunft, toekomenäe tijd. te ziülen hebben, Ijaben werben. Partizipien, deelwoorden. ©egenwart, tegenwoordige tijd. hebbende, §abenb. Vergangenheit, paffiu, verledene lijdende tijd. gebad bebbende, gehabt Ijabenb. Vergangenheit, aftio, verledene bedrijvende tijd. gebad bebbende, gehabt bjabmb. ßufunft, toekomenäe tijd. zullende bebben, fyahen werbenb. B. 2SoIIftänbige formen, volledige vormen. 3 n b i i a t i v , aantoonende wijs. ©egenwart, tegenwoordige tijd. Ik heb, icr) fja&e, wij hebben, wir Ijaben, gij hebt, bu r)aft, gij bebt, Ujr §a6t, hij (zij, het) heeft, er (fie, eS) rjat, zij bebben, fie rjaben. ^mperfeft, onvolmaakt verledene tijd. Ik bad, ity t)atte, wij hadden, wir Ratten, gij hadt, bu Ijaiteft, gij badt, tr)r fjatiet, hij (zij, het) had, er (fie, eS) zij hadden, fie Ratten, ^atte, ^S erfeit, volmadkt verledene tijd. Ik heb gebad, icf) Ijabe gehabt, wij bebben gehad. wirfjaben gefy., gij hebt gehad, bu t) aft gehabt, gij bebt gehad, itjr §abt gehabt, hij (zij, het) heeft gehad, er zij hebben gehad, fie Ijaben ger^ (fie, c§) f)at gehabt, Vorrjerr>ergangenr)eit, vooraf verledene tijd. Ik had gehad, id£) l)atte gehabt, wij hadden gehad, wir Ratten gij hadt gebad, bu rjatteft gehabt, gehabt, hij (zij, het) hat gehad, er (fie, gij hadt gehad, ir)r r)attet gehabt, e§) rjatte gehabt, zij hadden gehad, fie Ratten gel)., ßulunft, toekomenäe tijd. Ik zal hebben, id) werbe fjaben, wij zullen hebben, wir werben gij zult hebben, Du wirft rjaben, fjaben, hij (zij, het) zal hebben, er, gij zult bebben, tfjr werbet Ijaben, (fie, es) wirb fjaben, zij zullen hebben, fie werben r)aben. Vergangene ßufunft, verledene toekomenäe tijd. Ik zal gehad hebben, itf) werbe wij zullen gehad hebben , wir gehabt fjaben, werben gehabt fjaben. gij zult gebad hebben, bu wirft - gij zult gehad hebben, ir)r wer= gehabt fjaben, bei gehabt f)aben, hij (zij, het) zal gehad hebben, zij zuilen gehad hebben , jte er (fte, es) wirb gehabt fyaben, werben gehabt §abm. — 405 — ^ortjunftin, aanvoegende wijs. ©egenroart, tegenwoordige tijd. Dat ik hebbe, bafj idj fyahz, dat wij hebben, bafj nur Ijaben, dat gij bebbet, bufj bu l)abeft, dat gij hebbet, bafj i§r Ejabet, dat hij (zij, bet) hebbe, bafj er dat zij bebben, bafj fie fyabttu (fie, es) ^abe, ^mperfeft, onvolmaakt verledene tijd. Dat ik badde, bafj ici) Ijätte, dat wij hadden, bafj roir ptten, det gij baddet, bafj bu Ijätteft, dat gij haddet, bafj ifyt fyätttt, dat hij (zij, het) hadde, bafj er dat zij hadden, bafj fie ptten. (fie, es) fjätte, ?ßerfeft, völmaakt verledene tijd. Dat ik hebbe gehad, bafj id) ge- dat wij hebben gehad, bafj n)ir fyabt fyabe, gehabt fjaben, dat gij hebbet gehad, bafj bu dat gij hebbet gehad, bafj tljr gehabt Ijabeft, gehabt fyabet, dat hij (zij, het) hebbe gehad, dat zij hebben gehad, bafj fte bafj er (fie es) gehabt Ijabe, gehabt fjaben. SBortyeruergangenljeit, vooraf verledene tijd. Dat ik hadde gehad, bafj ict) dat wij hadden gehad, bafj u>tr gehabt ptte, gehabt ptten, dat gij haddet gehad, bafj bu dat gij haddet gehad, bajj U)r gehabt t)ätteft, gehabt hättet, dat hij (zij, het) hadde gehad, dat zij hadden gehad, bajj ftc bafj er (fie, es) gehabt ptte, gehabt fyätUn. ßuhmft, toekomende tijd. (SBcbingenb ober bebingt.) Ik zoude hebben, id) fyätte, ober : wij zouden hebben, nur ptten, id) rtmrbe Ijaben,1 gij zoudet hebben, itjr pttet, gij zoudet hebben, bu Ijätteft, zij zouden hebben, fie fyättm. hij (zij, het) zoude hebben, er (fie, es) Jjätte, Vergangene gufunft, verledene toekomende tijd. Ik zoude gehad hebben, tdt) ptte wij zouden gehad hebben , nur gehabt, ober: id) würbe gehabt fyättm get)abt, jjaben, gij zoudet gehad hebben, iljr gij zoudet gehad hebben, bu Rottet gehabt, Ijfttteft gehabt, zij zouden gehad hebben, ftc hij (zij, het) zoude gehad heb- Ratten gehabt. ben, er (fie, es) t)ätte gehabt, Smperatio, heetende wijs. (Singular: heb, §abe. ^lurat: hebt, fyaM, f)aben ©ic. 1 Sie einfache $orm : r)äite, r)ätte get)abt, tft im §b. von nie! häufigerem ©ebrauct)e als: mürbe Ijaben, raürbe gehabt fyahm. — 406 — §. 229. 3. Zijn, wezcn, fein, gUfgfl erb ber Verg an gen= ^ ei t (als 33egriff§roort, = bafetn, erjfiiren.) A. Middelvormen. Snfintttt), onbepaalde wijs. ©egenroart, tegenwoordige tijd. zijn, wezen, fein. Vergangenheit, verledene tijd. geweest zijn, geroefen [ein. ßufunft, toeJcomende tijd. te zullen zijn, te zullen wezen, fein roerben. Partizipien, deelwoorden. ©egenroart, tegenwoordige tijd. zijnde, wezende, feienb. Vergangenheit, pafftü, verledene lijdende tijd. geweest, geroefen. Vergangenheit, aftit), verledene bedrijvende tijd. geweest zijende, geroefen feienb. $ufunft, toekomende tijd : te zullende zijn, te zullende wezen, fein roerbenb. B. Volledige vormen. JJnbtfatto, aantoonende wijs. ©egenroari, tegenwoordige tijd. Ik ben, idj Bin, wij zijn, roir finb, gij zijt, bu Bift, gij zijt, ir)r feib, hij (zij, het) is, er (fte, e§) ift, zij zijn, fie finb. ^mperfeft, onvolmaakt verledene tijd. Ik was, idj war, wij waren, roir waren, gij waart, bu roarft, gij waart, ilp roaret, hij (zij, het) was, er (fte, es) zij waren, fie waren. roar, ^ßerfeft, volmaakt verledene tijd. Ik ben geweest, td) bin geroefen, wij zijn geweest, roir finb ge- gij zijt geweest s hu Bift geroefen, roefen, hij (zij, het) is geweest, er (fie, gij zijt geweest, if)r feib geroefen, eö) ift geroefen, zij zijn geweest, fie finb geroefen. VorIjen)ergangenE)eit, vooraf verledene tijd. Ik was geweest, tdj roar geroefen, wij waren geweest, roir roaren geroefen, gij waart geweest, bu roarft gero. gij waart geweest, i§r roar et ge= hij (zij, het) was geweest, er roefen, (fie, eä) roar geroefen, zij waren geweest, fte roaren geroefen. — 407 — 3u!unft, toekomende tijd- Ik zal zijn, icfj werbe fein, wij znllen zijn, wir werben fein, gij zult zijn, bu wirft fein, gij zult zijn, ifjr werbet fein, hij (zij, het) . zal zijn, er (fie, es) zij zullen zijn, fie werben fein. wirb fein, Vergangene gufunft, verledene toekomende tijd. Ik zal geweest zijn, idj werbe wij zullen geweest zijn, wir wer= gewefen fein, ben gewefen fein, gij zult geweest zijn, bu wirft gij zult geweest zijn, tfjr wer= gewefen fein, bet gewefen fein, hij (zij , het) zal geweest zijn, zij zullen geweest zijn, fie wer= er (fie, es) wirb gewefen fein, ben gewefen fein. ^onjunftit), aanvoegende wijs. ©egenwart, tegenwoordige tijd. Dat ik zij, bafj iä) fei, dat wij zijn, bafj wir feien, dat gij zijt bafj bu feift, dat gij zijt, bafj ii)x feiet, dat hij (zij, het) zij, bafj er (fie, dat zij zijn, bafj fie feien. es) fei, Sntperfeft, onvolmaakt verledene tijd. Dat ik wäre, bafj icfy wäre, dat wij waren, bafj wir wären, dat gij wäret, bafj bu wäreft, dat gij wäret, bafj tljr wäret, dat hij (zij, het) wäre, bafs er dat zij waren, bafj fie wären. (fie, es) wäre, Sßerfeft, volmaakt verledene tijd. Dat ik zij geweest, bafj tdj ge- dat wij zijn geweest, bafj wir wefen fei, gewefen feien, dat gij zijt geweest, bafj bu ge= dat gij zijt geweest, bafs tljr wefen feift, gewefen feiet, dat hij (zij, het) zij geweest, dat zij zijn geweest, bafs fie gc= bafj er (fie, es) gewefen fei, wefen feien. Vorljerüergangenfyeit, vooraf verledene tijd. Dat ik wäre geweest , bafj idj dat wij waren geweest, bafj wir gewefen wäre, gewefen wären, dat gij wäret geweest, bafj bu dat gij wäret geweest, bafj i§r gewefen wäreft, gewefen wäret, dat hij (zij, het) wäre geweest, dat zij waren geweest, bafj fie bafj er (fie, es) gewefen wäre, gewefen wären, gufunft, toekomende tijd. (58 eb.) Ik zoude zijn, irfj wäre, ober: wij zouden zijn, wir wären, idj würbe fein, gij zoudet zijn, bu wäreft, gij zoudet zijn, i^r wäret, hij (zij, het) zoude zijn, er (fie, zij zouden zijn, fie wären. es) wäre, — 408 — Vergangene gufunft, verUdene ioekomende tijd. Ik zoude geweest zijn, id) toäre wij zouden geweest zijn , mit geroefen, ober: id) roürbe ge; wären geroefen, roefen fein, gij zoudet geweest djn, tl)r wäret gij zoudet geweest zijn, bu rcäreft gewefen. geroefen, zij zouden geweest zijn, fie n>ä= hij (zij, het) zoude geweest zijn, ren gewefen. er (fie, es>) wäre geraefen, Qmnerattt), heetende wijs. Wees, fei, zijt, feib, fein 6ie. §. 230. 4. Doen, loffcn, £t [fön er 6 bes gafitti» (al§ S5e= grtffstöort: ttyun, in ber »ergangenen Seit: noUenben). A. Middelvormen. Onbepaalde wijs. ©egenwart: doen, laffen, machen. Vergangenheit: gedaan hebben, gelaffen, »ottenbet Ija&enb. Sufunft: te zulien doen, laffen werben. Deelwoorden. Gegenwart: doende, taffenb. Vergangenheit, pafft»: gedaan, gelaffen. Vergangenheit, aftin: gedaan hebbende, gelaffen fyabenb. Sulunft: zullende doen, laffen roerbenb. B. Volledige vormen. Aantoonende wijs. ©egenwart. Ik doe, idj [äffe, wij doen, wir laffen, gij doet, bu läffefi, Ujr lafjt, hij (zij, het) doet, er (fie, eö) zij doen, fte laffen. m, ^mnerfeft. Ik deed, idj liefe, wij deden, wir liejjen, gij deedt, bu liefceft, il)r riebet, hij (zij, het) deed, er (fie, eö) zij deden, fie liefjen. — 409 — $erfeft. Ik heb gedaan, id) r)a&e [äffen, enz. Vorder» er g an genrjeii. Ik had gedaan, id) ^atte raffen, enz. Sufunft. Ik zal doen, ttf) roerbe (äffen, enz. Vergangene Qulun^t Ik zal gedaan hebben, idj roerbe (äffen Ija&en, enz. Aanvoegende wijs. © egenwar t. Dat ik doe, \>a% td) raffe, dat wij doen, ba% nur laffen, dat gij doet, bafj bu laffeft, bafj it)v laffet, dat hij (zij, bet) doe, bafy er dat zij doen, bafj fie laffen. (fte, eS) raffe, Smperfeft. Dat ik deed, bafj idj liefje, enz. tote ba§ ^m- dat gij deedt, perfett be3 ^nbtfattö. ^erfeft. Dat ik hebbe gedaan, bafj idj raffen ptte, enz. Vorr)errergangenrjeit. Dat ik hadde gedaan, bafj ta) raffen ptte, enz. 3u!unft. OBeb.) Ik zoude doen, idj Uefje, enz. Vergangene 3ufunfi. OBeb.) Ik zoude gedaan hebben, id) rjätte raffen, enz. Heetende wijs. Doe, raffe, doet, raffet. %nm. 2)a§ Slugment „ge" beä £odjbeuifcijen Mei&t in ber Ver(>m= bung mit bem Verb meg, 3. V. ia; f)ahe bäum raffen. S- 231. 5. Worden, toettictt, öilföüerb beS Maffia, (al SegriffSroori, = entfielen). A. SJiitt elf 0 r m ert. 3nftnitit). (Scgenroart: worden, werben. Vergangen!) ei t: geworden zijn, geworben fei — 410 — Bufunft: te zullen worden, roerben roerben. Partizipien. ©egenroart: wordende, roerbenb. Vergangenheit, a!tiü: geworden zijnde, geworben feienb. Vergangenheit, paffitr. geworden, geroorben. 3 ufunft: zullende worden, roerben roerbenb. B. SSoIIftänbigc formen. Snbüatit). ©egenroart. Ik word, ia) roerbe, wij worden, roir roerben, gij wordt, bu roirfi, zij worden, fie roerben. Inj (zij, het) wordt, er (fie, eS) rotrb, Jgmperfeft. Ikwerd, tajrourbe (autt)ikwierd), wij werden, roir rourben, gij werdt, bu rourbeft, zij werden, fie rourben. hij (zij, het) werd, er (fie, eS) rourbe, ^erfeft. Ik ben geworden, ta) Bin ge= ; wij zijn geworden, roir fmb ge= roorben, roorben, gij zijt geworden, bu&ift geroorben, . zij zijn geworden, fie ftnb ge= hij (zij, het) is geworden, er (fie, roorben. eS) ift geroorben, Vorfjerr-ergangenrjett. Ik was geworden, ia) roar ge= . wij waren geworden, roir roaren roorben, . geroorben, gij waart geworden, bu roarft zij waren geworden, fte roaren geroorben, geroorben. hij (zij, het) was geworden, er (fie, eS) roar geroorben, Sufunft Ik zal worden, iä) roerbe roerben, wij zullen worden, roir roerben roerben, gij zult worden, bu trirft roerben, zij zullen worden, fie roerben hij (zij, het) zal worden, er (fte roerben. eö) roirb roerben, | — 411 — Vergangene Sufunft. Ik zal geworden zijn, id) werbe wij zullen geworden zijn, wir geworben fem, werben geworben fein, gij zult geworden zijn, bu wirft zij zullen geworden zijn, fte geworben fein, werben geworben fein, hij (zij, het) zal geworden zijn, er (fte, eS) wirb geworben fein, ^onjunftin. ©egenwart. Dat ik worde, bafs id) werbe, dat wij worden, bafj wir werben, dat gij wordet, bafj bu werbefi, dat zij worden, bafj fte werben, dat hij (zij, het) worde, bafj er (fte, eö) werbe, SjUtperf eft. Dat ik wierde, bafj ttt) würbe, dat wij wierden, bafj wir würben, dat gij wierdet, bafj bu würbeft, dat zij wierden, bafj fte würben. dat hij (zij, het) wierde, bafj er (fte cS) würbe, ^erfeft. Dat ik zij geworden, bafj ia) dat wij zijn geworden, bafj wir geworben fei, geworben feien, dat gij zijt geworden, bafj 'üu dat zij zijn geworden, bajj fte geworben feieft, geworben feien, dat hij (zij, het) zij geworden, bafj er (fte, eS) geworben fei, 33orf;err>er gangen^eit. Dat ik wäre geworden, bafj idj dat wij wären geworden, bafj geworben wäre, wir geworben wären, dat gij wäret geworden, bafj bu dat zij waren geworden, bafj fte geworben wäreft, geworben wären, dat hij (zij, het) wäre geworden, bafj er (fie, eS) geworben wäre, 3«*unft. Ik zoude worden , idj würbe wij zouden worden, wir würben werben, werben, gij zoudet worden, bu würbeft zij zouden worden, fte würben werben, werben, hij (zij, het) zoude worden, er (fte, e§) würbe werben, Vergangene 3ulunft (g3eb.) Ik zoude geworden zijn, td) wij zouden geworden zijn, wir würbe geworben fein, würben geworben fein, gij zoudet geworden zijn, bu zij zouden geworden zijn, fie würbeft geworben fein, würben geworben fein, hij (zij, het) zoude geworden zijn, er (fte, eö) würbe ge= worben fein, — 412 — 21 um. £>er ^mperctio febtt au% begreiflichem ©runbe, bod) nidjt für baä Segriffgraort worden. word! werbe! wordt! werbet I $. &• wor(i betert Äonjuöation ber Serben ftarfer $orm, §• 232. ongelijk vloeijende. Voorbeeld: Geren, getieft. A. 3ftitielf ormen. Snfinitiü. (Gegenwart: geven, geben. Vergangenheit*: gegeven hebben, gegeben baben. 8'ultthfi: te zullen geven, geben werben. ^Partizipien. (Gegenwart: gevende, gebenb, (ha idj, hu, er lt. gebe, gab ?c). Vergangenheit, paffiv: gegeven, gegeben. Vergangenheit, altiv: gegeven hebbende, gegeben ^abenb, (ba td& je gegeben fyabe, batte 2C.). 8u«unft: zullende geven, geben werbenb, (i>a tdj tc, geben werbe tc.) B. Soll ftänbige gormen. Sttbüatin. ©e gen wart. Ik geef, idj gebe, wij geven, wir geben, gij geeft, ))u gibft, i§r gebt, zij geven, fie geben, hij (zij, bet) geeft, er (fie, e§) gibt, ^mperfeft. Ik gaf, id) gab, wij gaven, wir gaben, gij gaaft, bu qabft,1) zij gaven, fie gaben, bij (zij, bet) gaf, er (fie, e§) gab, Sßerfeft. Ik beb gegeven, ia; tjabe ge; wij bebben gegeven, wir babe» geben, gegeben, gij hebt gegeven, bu tjaft gegeben, zij hebben gegeven, fie Ijaben hij (zij, het) heeft gegewen^ er gegeben, (fie, es>) t)at gegeben, J) a in gaf ift lang, würbe aber burrf) bie jwei folgenben ßonfonanten ft gefdjärft unb getürmt; bafyer wirb e§ in ber ^wetten $erfon r-erboppelt. — 413 SBorrjercergangenr; eit. Ik had gegeven, id) f)atte gegeben, wij hadden gegeven, wir rjatien gegeben, gijhadt gegeven, buljatreftgegeb., zij hadden gegeven, fie Ratten hij (zij, het) had gegeven, er gegeben, (fte, es) bjatte gegeben, jj«tünft Ik zal geven, tet) werbe geben, wij zullen geven, wir werben geb., gij zult geven, bu wirft geben, zij zullen geven, fie werben geben, hij (zij, het) zal geven, er (fie cä) wirb geben, -Bergangene 3ufunft. Ikzal gegeven hebben, tdj werbe gegeben rjaben, wij zullen gegeven hebben, wir werben gegeben fyabm, zij zullen gegeven hebben, fte werben gegeben r}aben. wirft gegeben fjaben, hij (zij, het) zal gegeven hebben, ■ er (fte, eS) wirb gegeben fjaben, $on junf tit>. ©egenwart. Dat ik geve, bafj icf> gebe, dat wij geven, bafj wir geben, dat gij gevet, ba% bu getieft, dat zij geven, bafj fte geben, dat hij (zij het) geve, bafj er (fte, e£) gebe, ^mperfelt. Dat ik gave, bafj itf) gäbe, dat wij gaven, bafj wir gäben, dat gij garet, bafj bu gäbeft, dat zij gaveu, bafj fte gäben, dat hij (zij, het) gave, bafj er (fie, e§) gäbe, Vertat. dat wij hebben gegeven, bafj Dat ik hebbe gegeven, bafj tef) gegeben r)abe, dat gij hebbet gegeven, bafj bu gegeben Ijabeft, dat hij (zij, het) hebbe gegeven, bafj er (fie, es) gegeben Ijabe, wij neDDen gegeven, wir gegeben fyahm, dat zij hebben gegeven, baf» fte gegeben baben. 33orJ)ert)ergangenf)eit. Dat ik hadde gegeven, bafj ttf) gegeben bätte, dat gij haddet gegeven, bafj bu gegeben tjättefi, dat hij (zij, het) hadde gegeven, bafj er (fie, es) gegeben tjätte, bafc dat wij hadden gegeven, wir gegeben bähen, dat zij hadden gegeven, bafj fte gege^i ptten. — 414 — Bufunft, (33eb.) Ik zoude geven, idj würbe geben, wij zouden geven, wir würben geben, gij zoudet geven, buwürbeft geben, zij zouden geven, fie würbengeben. hij (zij, het) zoude geven, er (fie, e§) würbe geben, Vergangene gufunft. (Beb.) Ik zoude gegeven hebben, id) wij zouden gegeven hebben, wir mürbe gegeben fyabtn, würben gegeben fjaben, gij zoudet gegeven hebben, bu zij zouden gegeven hebben, fie würbeft gegeben fjaben, würben gegeben Ijaben. hij (zij, het) zoude gegeven heb- ben, er (fie, eS) würbe gegeben r)aben, Smperattü.. geef, gib, geeft, gebet. ÄonjugattMt her Serben fdjtoadjer ^rotm, §. 233. gelijk vloeijende. Voorbeeld: Drukken, iiriitfett, tirutfetl. A. 9fttttelf ormen. . Qnftnitit). Gegenwart: drukken, brücfen. Vergangenheit: gedrukt hebben, gebrückt b<*ben. 3u!unft: te zullen drukken, brücfen werben. Partizipien. ©egenwart. drukkende, brücf enb, (ba iü), bu, er, fie, es ic. brücfe, brückte 2C.)- Vergangenheit, paffit): gedrukt, gebrückt. Vergangen!) eit, aftio: gedrukt hebbende, gebrücfi Ijabenb, (ba id) tc ge= b^gidt tyabe, fyatti 2c). 3u?unft: zullende drukken, brücfen werbenb, (ba tdfj ic. brücfen werbe tc). — 415 — B. 25oIIftänbige formen. Snbtfatio. (Gegenwart: Ik druk, tdj brücfe, wij drukken, wtr brücfen, gij drukt, bu brücfft, üjr brücft, hij (zij, het) drukt, er (fte, e3) zij drukken, fte brütfen. brückt, ^mperfeft. Ik drukte, td) brückte, wij drukten, wir brückten, gij druktet, bu brücfteft, hij (zij, het) drukte, er (fte, e3) zij drukten, fte brücften. brüdte, «ßerfeft. Ik heb gedrukt, tdj Ijabe gebrücft, wij hebben gedrukt, wir Jjaben gebrücft, gij hebt gedrukt, bu Ijaft gebrücft, hij (zij, het) heeft gedrukt, er zij hebben gedrukt, fte Ijaben (fte, eö) §at gebrücft, gebrücft. SSorfjerüergangenfjeit. Ik had gedrukt, id) fyaüe ge= wij hadden gedrukt, wir fjcttten brücft, gebrücft, gij hadt gedrukt, bu r)atteft gebr., hij (zij, het) had gedrukt, er zij hadden gedrukt, fte Ratten (fte, e§) f)atte gebrücft, gebrückt. Bufunft. Ik zal drukken, itt) werbe brücfen, wij zullen drukken, wir werben brücken, gij zult drukken, bu wirft brücken, hij (zij, het) zal drukken, er zij zullen drukken, fte werben (fte, eS) wirb brücfen, brücfen. Vergangene Bufunft. Ik zal gedrukt hebben, tdj werbe wij zullen gedrukt hebben, wir gebrücft fjaben, werben gebrückt fyahm, gij zult gedrukt hebben, hu wirft gebrückt fja&en, hij (zij, het) zal gedrukt hebben, zij zullen gedrukt hebben, fte er (fie, eä) wirb gebrücft fyahtn, werben gebrücft fjaöen. $onjunftit>. Gegenwart. Dat ik drukke, bo^ tdj brücfe, datwij drukken, betfj wir brücfen, dat gij drukket, bajj bu brücfeft, dat hij (zij, het) drukke, bafj er dat zy drukken, betfc fte brüten, (fie, es) buiefe, - - 416 — ^mperfeft. Dat ik drukte, ha% tct) brütfte, dat wij drukten, bajswirbrüdten, dat gij druktet, bafj bu brücftefi, dat hij (zij, het) drukte, bafj er dat zij drukten, bafj fie brütftcn. (fte, es) brückte, ^erfefi. Dat ik hebbe gedrukt, bafj ict) dat wij hebben gedrukt, bafj gebrückt bähe, wir gebrückt t)aben, dat gij bebbet gedrukt, ba$ bu gebrücft fjabeft, dat bij (zij, het) bebbe gedrukt, dat zij bebben gedrukt, baß flc ba% er (fte, es) gebrucfi r)abe, gebrückt tjaöen. Sor$ert> er ga irgend ei t. Dat ik hadde gedrukt, bafs ta) dat wij hadden gedrukt, ba£ gebrücft ftcite, wir gebrucfi l}ätien, dat gij haddet gedrukt, bafi bu gebrüd't ptteft, dat bij (zij, bet) badde gedrukt, dat zij hadden gedrukt bafj fte bafs er (fte, es) gebrückt ptte, gebrückt Ij arten. 3u fünft (Seb.) Ik zoude drukken, ict) würbe br., wij zouden drukken , wir vaüx* ben brücfen, gij zoudet drukken, bu würbefi * brücfen, bij (zij, bet) zoude drukken, er zij zouden drukken, fte würben (fte. es) würbe brücfen, brücken. Vergangene .ßufunfi OBeb.) Ik zoude gedrukt bebben , ict) wij zouden gedrukt hebben, wir würbe gebrücft t)aben, würben gebrüht, rjaben, gij zoudet gedrukt bebben, bu würbefi aebrücft fya&en, bij (zij, het) zoude gedrukt heb' zij zouden gedrukt hebben, fie ben, er (fte, es) würbe ge: würben gebrückt §aöen. brucft fyaten, ^mneratt». druk, brücfe, drukt, brütfet Konjugation ber Serben leibenber, pafftüer, §.234. $ovm, lijdende vorm, Voorbeeld: Gedrukt worden, gebrüllt, gebrutft iflcrfcctt. N. 2>a3 S3ei'B wezen in ben gufammengefe^ten ßetten be3 Sßaffh), ftatt geworden, ift gleicr) ber fr-$. u. engl, äßeife; es» brücft eigen*!, baö Seiben al§ einen 3wft«n^ auä- A. Mittel formen. Snftnittt). Gegenwart gedrukt worden, gebrüht werben. — 417 — Vergangenheit. gedrukt worden zijn, gebrückt worben fein. 3uJunf t. gedrukt te zullen worden, werben gebrücft werben. $ßarti$t»ten. ©egenwart gedrukt wordende, gebrücft werbenb. Vergangen!} eit gedrukt geworden zijnde, gebrücft worben feienb. Bufunft- gedrukt zullende worden, gebrücft werben roerbenb. B. SSoUftänbige formen. Sttbilati». ©egenwart lk word gedrukt, idt> werbe ge= wij worden gedrukt, wir wer= brücft, ben gebrücft, gij wordt gedrukt, Du wirft ge= brücft, hij (zij, hetj word gedrukt, er zij worden gedrukt, f'te werben (fie, es) wirb gebrücft, gebrücft. 3mperf eft Ik werd gedrukt, id) würbe ge= wij werden gedrukt, wir wur* brücft, ben gebrücft, gij werdt gedrukt, bu wurbeft gebrücft, hij (zij, het) werd gedrukt, er zij werden gedrukt, fie würben (fie, e3) würbe gebrücft, gebrücft. Sßerfeft. Ik ben gedrukt worden, ober wij zijn gedrukt worden, ober geweest, tet) bin gebrücft wor= geweest, wir finb gebrücft wor= ben, ben, gij zijt gedrukt worden, ober geweest, bu oift gebrücft wor= ben, hij (zij, het) is gedrukt wor- zij zijn gedrukt worden, ober den, ober geweest, er (fie, es) geweest, fie finb gebrücft wor? ift gebrücft worben, bin. Vorlyerüergangenfjeit. lk was gedrukt worden, ober hij (zij, het) was drukt ge- geweest, ia) war gebrücft wor- worden, ober geweest, er (fie ben, e§) war gebrücft worben, gij waart gedrukt geworden, wij waren gedrukt worden, ober geweest, bu warft ge ober geweest, wir waren ge- brücft worben, brücft worben, £otl. ©ramm. 27 i. 418 gij waart gedrukt worden, ober geweest, iljr wäret ge- brücft worben, zij waren gedrukt worden, ober geweest, fie waren ge= brücft worben. 3u!unft Ik zal gedrukt werden, idj werbe gebrücft werben, gij zult gedrukt worden, bu wirft gebrücft werben, hij (zij, het) zal gedrukt wor- den, er (fie, es) wirb gebrücft toerben, Hergang ene Ik zal gedrukt worden zijn, ober geweest zijn, id) werbe gebrücft worben fein, gij zult gedrukt worden zijn, ober gewpest zijn, bu wirft gebrücft worben. fein, hij (zij, het) zal gedrukt worden zijn, ober geweest zijn, er (fie, es) wirb gebrücft wor= ben fein, ßonjunftin. wij zullen gedrukt worden, wir werben gebrücft werben, zij zullen gedrukt worden, fie werben gebrücft werben. Sulunfi. wij zullen gedrukt worden zijn, ober geweest zijn, wir wer^ ben gebrücft worben fein, zij zullen gedrukt worden zijn, ober geweest zijn, fie werben gebrücft worben fein. egenwart. Dat ik gedrukt worde, bctfj tcr) gebrücft werbe, dat gij gedrukt wordet, bctfj bu gebrücft werbeft, dat hij (zij, het) gedrukt worde, bafj er (fie, es) gebrücft werbe, dat wij gedrukt worden, wir gebrücft werben, bafc dat zij gedrukt worden, bafj fie gebrücft werben. Smperfeft. Dat ik gedrukt wierde, baft id) gebrücft würbe, dat gij gedrukt wierdet, bctfs bu gebrücft würbeft, dat hij (zij, het) gedrukt wierde, bctfj er (fie, es) gebrücft würbe, dat wij gedrukt wierden, wir gebrücft würben, dat zij gedrukt wierden, fie gebrücft würben. m ba% Dat ik gedrukt worden zij, ober geweest zij , bafj id) ge= brücft worben fei, dat gij gedrukt worden zijt, ober geweest zijt, bafj bu ge= brücft worben feift, dat hij (zij, het) gedrukt worden zij, ober geweest zij, bct£ er (fie, es) gebrücft worben fei, $ erfeit. dat wij gedrukt worden zijn, ober geweest zijn, baft wir gebrücft worben feien, dat zij gedrukt worden zijn, ober geweest zijn. ba% fie ge= brücft worben feien. 41 Sorben? ergangenljett. Dat ik gedrukt worden wäre, ober geweest wäre, bafj idj ge= brütft raorben raäre, dat gij gedrukt worden wäret, ober geweest wäret, bcrfj bu gebrücft raorben raäteft, dat hij (zij, het) gedrukt worden wäre, ober geweest wäre, bajij er (fte, eä) gebrücft raorben raäre, 3u!unft Ik zoude gedrukt worden, td) würbe gebrüht werben, gij zoudet gedrukt worden, bn raürbeft gebrüht raerben, hij (zij , het) zoude gedrukt wor- den, er (fte, eS) raürbe gebrücft werben, Vergangene gufunft dat wij gedrukt worden wa- ren, ober geweest waren, bafj rair gebrücft raorben wären, dat zij gedrukt worden waren 1 ober geweest waren, bafj fie gebrücft raorben raären, (S3eb.) wij zouden gedrukt worden, rair würben gebrückt raerben, Ik zoude gedrukt worden zijn, td) raäre gebrückt raorben, gij zoudet gedrukt worden zijn, bu raäreft gebrücft raorben, hij (zij, het) zoude gedrukt worden zijn, er (fie, e3) raäre gebrücft raorben, zij zouden gedrukt worden, fte raürben gebrücft raerben. (8eb.) wij zouden gedrukt worden zijn, rair raären gebrücft raors bmr 3lnm. zij zouden gedrukt worden zijn, fte raären gebrücft wor= ben. ^mperatio fetjtt fetöftBerpnbltdj. Konjugation be3 refle£tt)en, rücJ&ejüglidjen, §.235. 23 erb, wederkeerige werkwoord, Voorbeeld: zielt kleeden, fidj auf leiten. A. -UJUttelf ormen. Sttfinttiü. ©egenwart: mij, u, zieh, ons, u, zieh kleeden, mt$, bid), fidj, un§, eud), ftd) anffeiben. Vergangenheit; mij, enz. gekleed hebben, mid) ic. angefletbet Ijaben. gufitnfi: mij, eüz. zullen kleeden, mtd) je. anf leiben werben. Partizipien. (Segen wart: mij, enz. kleedende, mtd; ic. anfletbenb (ba tdj ttttd) anfteibe, anfteibete, ba bu bid) anfletbeft 2c) 27* iL - -V -._.. .....'■' — 420 — SBerg. paffiv: mij, enz. . . . gekleed, micö je. . . . angefteibet. SSerg. altic: mij, enz. gekleed hebbende, tntdj je. artgefleibet Ija&enb (öa id) mid) je angefteibet §abe, natfjbem td) mid) k. angefteibet Ijatte k). gufunft: mij, enz. zullende kleeden, mid) ic. anfteiben raerbenb (ba, roenn td) midj je. anflexbeu roerbe ic..)* B. SBoIIftänbige formen. Snbüatio. ©egenroart. Ik kleed mij, id) fteibe mid) an. wij kleeden ons, mir treiben un3 gij kleedt u, bu fletbeftbtdj an. an, hij (zij, het) kleedt zieh, er (fte, eS) fteibei fidgi an, zij kleeden zieh, fte Reiben fia) an. ^mperfeft. Ik kleedde mij, id) fteibete mid) wij kleedden ons, mir Heibeten an, uns an, gij kleeddet u, bu fleibeteft bid) an, hij (zij, het) kleedde zieh, er (fie, zij kleedden zieh, fte ftetbeien ic. e3) fteibete fia; an, $erfe!t. Ik heb mij gekleed, id) fyahe mid) angefteibet, gij hebt u gekleed, u. f. ro. SSor^ er Vergangenheit. Ik had mij gekleed, id) tjatie mid) angefteibet, u. f. n>. 3u!unft. Ik zal mij kleeden, id) werbe midj anfteiben, u. f. ro. Vergangene ßufunft Ik zal mij gekleed hebben, id) werbe mid) angefteibet l)aBen, u. f. tu. ßonjunftto. ©egenroart. Dat ik mij kleede, baft id) mid) anfteibe, dat gij u kleedet, bafj bu bid) anftetbeft, dat hij (zij, het) zieh kleede, bafj er (fte, eS) fid) anfteibe, dat wij ons kleeden, ba% mir unä antteiben, dat gij u kleedet, betft ifjr eud) anf leibet, dat zij zieh kleeden, bafj fie fia) anfteiben. Smperfeft. Dat ik mij kleedde, bafj td) mid) cmffetbete, wie bie Verbformen be§ Smpetfeft im Snbifattt). — 421 — $erfeit. Dat ik mij gekleed hebbe, bafj idj midj angefteibet 6abe,ic. Vorf)ert>ergangenbeit. Dat ik mij gekleed hadde, bafj id) tnid) angelleibet fiätte. Sulunft (8eb.) Ik zoude mij kleeden, id) würbe mid) antleiben. Vergangene ßufunft. Ik zoude mij gekleed hebben, id) l)ätte mid) angefleibet. 3mperatit). Kleed u, Weibe bid) an, kleedt u, Jleibet eud) an. Konjugation be<3 unperfönlicfjen SSerb, §. 236. onpersoonlijke werkwoorcL Voorbeeld: bliksemen, Büfett. A. 9JHttelformen. 3nf initit). (Segenwart: bliksemen, bitten. ^arti^tn. Verg. paffiti: gebliksemd, gebüßt. B. SSoUftänbigegormeu. Snbüatit). ©egenwart: het bliksemt, eö bli|t. S«i perfekt: bet bliksemde, eö blifcte. Sßerfeft: bet beeft gebliksemd, e3 bat g?Mt|t. Vorhert>ergangenbeit: bet bad gebliksemd, eä batte gebüßt, ßulunft: bet zal bliksemen, e3 wir* bitten. Vergangene ßufunft: bet zal gebliksemd bebben, e§ wirb gebltfct baben. $ort junftit). Gegenwart: dat bet blikseme, e€ bli^e, e§ mag bitten. ^nxperf e!t: dat bet bliksemde, bafj ee> bttfcte. $ er f ef t : dat bet gebliksemd bebbe, bafc e3 gebiet fyaU. Vorberoergangenbeit: dat bet gebliksemd hadde, bajj e§ gebttfct ptte. ' ßufunft (beb.): het zoude bliksemen, e§ würbe Bilden. Vergangene 3 w fun ft (beb.): het zoude gebliksemd hebben, eS würbe geblifct baben. — 422 — 21 nm. 25ctfs bie übrigen ßeitfortnen unb ber ^mperatiü fehlen muffen, ift leidet ein^ufeljen. ^Partizipien unb ^nfinitio be^ieljen ftd) auf ein be= ftimmteS Subjeft, roeldjeä Bei ben unperfönlictjen Serben nidEjt nor- Rauben ift. 3ufammenfteIIung »on Serben ftarfer gorm, wie aud) ber unregelmäßigen, f. im @rften Sfjeil, Sln^ang VII. Unregelmäßige Serben. §. 237. @s gibt eine äCn&a$I Serben, beren 2Ibroeidjungen ber Strt finb, baß fie feinen gemeinfcfyaftlidjen ß^araüer Ijaben, unb baljer allgemein unregelmäßige, onregelinatige, Reißen, ©ie fyahen eigentlich nur oon ben bisher angeführten ©efe£en abmeic^enbe ^Iblautbilbung , unb finb im Uebrtgen in Se^ieljung auf Ableitung ber anberen 3e^formen unD Der $erfonenflerjon ben übrigen Serben gleid). 2113 Setfpiel bie Konjugation be§ unregelmäßigen % ex h staan. A. 9ftitteIformen. Snfinitio. ©egenraart: staan, fielen. Vergangenheit: gestaan zijn, geftanben fein, (§aben). gufunft: zullen staan, fielen roerben. ?ß a r t i § t en. ©egenroart: staande, fte^enb, (ba idj 2c. fielje, ftanb tc). Vergangenheit, paffte: gestaan, geftanben. Vergangenheit, afttt): gestaan zijnde, geftanben feienb, (ba idpc. geftanben hin, roar je.). gufunft: zullende staan, fielen rcerbenb, (baiü) je. ftetjen werbe 2C.). B. SoIIftänbige formen. Snbtfatio. ©egenroart. Ik sta, itf) fte§e, wij staan, roir fielen, gij Staat, bu ftefjefi, iljr fier)t, hij (zij het) Staat, er (fie, eä) ftef)t, zij staan, fie fielen. Jgmperfeft. Ik stond, idj 'itanb, wij stonden, nur ftanben, gij stondt, buftanbeft, iljrftanbet, hij (zij, het) stond, er (fie, e3) zij stonden, fie ftanben. ftanb, ^erfeft. Ik ben gestaan, itt) fjabe (bin) geftanben, enz. — 423 — VorljerüergangettJjeit. 1k was gestaan, id) ^»atte (mar) geftanben, enz. 3ufunft. Ik zal staan, itt) werbe fielen, enz. Vergangene 3utunft. Ik zal gestaan zijn, tu) werbe geftanben i)a&en(fein),enz. föonjunftit). ©egenwart. Dat ik sta (staa), ba§ ttf» ftelje, dat wij staan, bafj wir fielen, dat gij staat, bafj bu fteljeft, bafj \\)t fielet, dat üij (zij, het) sta (staa), bafj dat zij staan, bafj fie fielen, er (fie, eS) ftefje, ^mperfeft. Dat ik stonde, ba£ itf> ftünbe, dat wij stonden, bafj wir ftünben, dat gij stondet, bafj bu ftünbeft, ba| iljr Jtünbet, dat hij (zij, het) stonde, bafj er dat zij stonden, bafj fie ftünben. (fie, cS) ftünbe, «ßcrfert. Dat ik zij gestaan, bafj itt) geftanben fya&e (fei), enz. Vorlierüergangenfoeii. Dat ik wäre gestaan, bafj id) geftanben Ejätte (wäre), enz. 3u!unft. (Veb.) Ik zoude staan, id) ftünbe (ftänbe), enz. Vergangene 3u*unft. (33eb.) Ik zoudetgestaan zijn, id) ptte (märe) geftanben, enz. ^mperatiü. sta, ftelje, Staat, ftetyet. 8 e rf) ft e § $ a ) i i e l. §. 238. 3n bem ©a£e finben wir, unb gtrar als %fyil beS SßräbtfatS, Umftänbe, welche bie S^ättgfeit, baS ©efdjefjenbe unb baS ©ein — fomo^I baä SSerb als baS ©tgenfdjaftSraort — neu) er beftimmen. Umftänbe werben rtirfjt nur burd) dnjelne 2öörter, 21 beer- — 424 — Bten, fonbern auü) burd) abnerbiale Sa|t)erfjältniff e auögebrütft ; thans, je|t, ooit, je, nooit, nie; unb: in den grond, im ©runbe, van nacht, fjeute 9tafy, zoo het behoort. tote jtdj'g gehört, ten huize, ju ^aufc, van huis, nitt)t ju §aufe, ten goede, |um ©uten, ten kwade; gum ©djlimmen, ten tijde van..., gur Bett... Oft ofjne Slrtilel: te onregde, un(ge)red)ter SBeife, te moede, gu Wlufyt, te Stade, gu Statten. Dljne #tucffid)t auf ©efdjled)t unb mit alter glerjonSenbung be3 Slbjefib: van den bloede, r>on ©eblüte (bloed, o.) van grooten huize, von oot- nehmet ^amilie, ter harte nemen, px bergen nehmen (hart, o.), van ganscher harte, von gangem bergen, ten mijnen opzigte. in 23egtef)ung auf mia) (in dit opzigt, in biefer £>infitt)t) ten dien einde, gu btefem (Snöe. §. 239. 3) er g-orm nadj unterf Reibet man folglich ein- fache, gu roeldjem auefy bte aboerbtat gebrausten %b je It in en gehören : lijdelijk, Ietblia), onbuigzaam, unbeugfam, ligt-elijk, leidjt, enz. (goed ift BIoS Slbjeftto, baS Slboerb ift wel); unb guj am men gefegte, au§ ©u&fiantben mit ^ra'poftttonen gebilbete ; naar mate, nad) SJia^gabe, buiten tegenspraak, ofjne äBiberrebe, bij uitnemendheid ober bij uitstek, ungemein, enz. §. 240. £)em 33 e griffe na$ begegnen bie Slboerbien: 1) 3 eitnunft unb Seitraum gur Sefttmmung be£ 2Bann? Sßte lang? SBBtc oft? straks, vlug, nu, thans, terstond, vaak, oft ; ras (raj$), gaauw, jefct, gleitt); telkens, oft, immer, gemöljttria)! dra, Salb; dikwijls, dikwerf, dikmaals, oft* als nu, atSbarb; nog, noa); reeds, fdjon, bereits ; alvorens, guoor, oorljer; lang, sedert lang, längft, feit bijtijds, beizeiten; Sängern; ooit, je; vervolgens, barnaa); nooit, nimmer, nie; onderlangs, onlangs, unlängft, zelden, feiten; neulidj ; meer, meljr, öfter ; eertijds, efjemats, oorbem; voortaan, fortan; ruim, oor mef»r als...; naderhand, nadj ber £>anb; ouwlings, ehemals ; toen, bamalS; voor dezen, oorbem; namaals, nadjmalS; overeergisteren, ooroorgeftern; voormals, oormalS; — 425 eergisteren, norgeftern ; gisteren, geftern; van dag, heden. f)eute: morgen, morgen; overmorgen, übermorgen; daags, bei Sage; 's nachts, bei ^adjt; gaande, fortroäl)renb ; meermalen, öfter; §. 241. 9Uum, $unft urtb Sinte, 9M;e unb Söetneguncs, §ur SBefttmmung be3 2Bo? unb Söoljin? voorts, metter, fort; veelal, meiften3, in ber $egel; somtijd, somwijlen, btSroetlen altijd, altoos, immer; eens, einmal, ©inmal; wel eens, mofyl einmal; niet eens, nict) t einmal, (niet eens, nic^t @inmal). achter, achterwaarts, §inten,nac^, rücfraärts; vooraan, r-ome, noran; voorin, norne; onder, beneden, omlaag, unten, hinunter; omhoog, opwaarts, anfraärtS; boven, oben; inwendig, binnen, barinnen; buiten, uitwendig, braufjen; links, slinks, ItnfS; regts, redbtö; lang, entlang, läng3, na, nafje; neder, nieber; voorop, norauö, oorauf; heinde, nafje babei; bij, babei; voorbij, norbei; overeind, overend, aufrecht; daar, ba, Ijter; hier, t)ier ; • waar, roo; ginds, bort; ergens, irgertbmo; nergens, nirgcnbä; eiders, anberärao; averegts, verkeerd, xjerfeljrt; dwarsover, querüber; voornit, norauö; rondom, ringsum; allezins, überall. heen, henen, r)in; Slntn. 1. Sie unter ben ^erfonfürraörtern aufgeführten Drt3prono= mm §. 195 finben audj unter hen Slboerbieu i^re ©teile, insofern al3 hier unb daar fyterJjergerjören. 3lnm. 2. SSiele ^räpofitionen raerben audg al3 2lboerbien gebraust, raie %. 23. bie angeführten binnen, buiten u. a.; bieö ift nicrjt eine 33efonberf)ett ber nieberlänbijc^en ©prad^e, fonbern eö liegt in ben all- gemeinen ©pradjgefefcen, inbem nad^ ber ^räpofition nur ba§ fiel) uon jetbft oerftefyenbe Db\dt auffaßt. (2)ie franjöfifdje Spraye ift jebodr) hierin pünftlid) unterfcfyeibenb.) J-eife, gur SBeftimrnung be§ SöteV zoo — als, even zoo - als, §. 242. 3) 2trt unb vast, voorzeker, gewis, voor- waar, geraifc; weldra, weihaast, balb; bijkans, ungefähr, beinahe; neen, nein; Ja> ja; immers, bodj, immerhin; gelijk, evenzeer, als, ebenforooljt; desgelijks, Dergleichen: fo rate; niet zoo — dan, nid^t fo raie; even zeer, (hm raol)l; hoe? raie? al te, allju; al, immerzu (beim ^ßartijip ber ©egenroart); — 426 — altemal, allegar, altegader, alle- wel, gar ; gader, atfjumat; goedschiks, frenr-iHig; bijzonder, befonber; gaarne, gerne; zoo, fo; ongaarne, ungern; zoo en zoo, fo unb fo, balb fo — toch! boa) ! oalb fo; doch, jebotf); zoo wat, fo nm§, ungefähr; vergeefs, nergebenä; een weinig, ein raentg; allezins, in jeber Söeife, überall; vrij, stemiidj; eenigzins, einigermaßen; eenigermate, einigermaßen ; geenzins feine3tt>ege> ; regt, redjt, richtig; tevens, teffens, jugleict) ; zoo wel — als, foroof)!, fo gut alz ; maar, slechts, nur. minder — dan, minber al3; 21 nm. 6ine 3Jienge aboerbialer <Sa£t)erl)ältniffe (meldte alle bie ©rammatil nid^t aufnehmen tann) ftet)e unter beh $räpofittonen im SSerjeid^niß, @rfier £§eil naa) taak 61. §. 243. 4) ©runb unb Urfac^e, jur Seftimmung, be& SQBarum '? waarom? marum? te dien einde, gu b^m ©nbe; daarom, tarum; wes noods, roo nöttjig; juist daarom, gerabe barum; om die reden, uit dien lioofde, deswegens, deshalve, derhalve, au% biefem ©runbe. overzulks, becfyalb, belegen; §. 244. 5) ßa^l unb ^ftenge, jur Söefttmmung be§ 2öie-- tuet? ha* raienielfte -äötal? u. f. ro. Um ber SBidjtigfeit unb nielfeitigen 2lnroenbung ber 3a^; unb 9Jlenget>erfjältmffe roitleri, bie balb al3 ©ubftanttüen, balb als 3lbjeftioen unb 2lbt)erbien, in ber ©pradje norfommen, pflegt bas gatjlroort in einem eigenen 2Ibfa)nitte beljanbelt f,u roerben. <Sie£)e barum baS folgenbe Üapitel. 21 nm. 3U bemerfen finb noa) bie burd? ^räpofiiionen mit een %\x- fammengefe^ten 2lbr-erbien: aaneen, an=, nadj-, l)intereinanber, dooreen, burd^einanber, ineen, ineinanber, in§gefammt, u f. ro. Steigerung ber 2lboer6ien. §. 245. 9Jfand)e 2Ibt>erbten ber 2lrt unb SBetfe, ber ©röj$e an ^ftaum ober geit, finb rate 2lbjcftit>en, ber 33ergletcfjung fäfjia,. Hij wachtte lang, zeer lang, langer dan drie dagen, er roartete lange, fetjr lange, länger als> brei Sage; hoog geacht, hooger ge- schat, lioogst geplaatst, §od(j geachtet, fytyev angefdjlagen, an bie Ijöcfjfte Stelle beförbert. 35te glcrjongenbungen finb bie bes 2tt>jefttng: laag, lager, laagsi, niebrig, u. f. ro. — 427 — 9Jad) SSofalen unb r wirb d oor e emgefc^oben; naa, nafje, na-d-er, naast; ver, fern, ver-d-er, verst. £>er ©unerlatio ift f)ocf)beutfd() entmeber oergletdjenb ober abfolut, jener mit „am" unb fleftirt, biefer entroeber unfle!= tirt: „f)öd)ft oerroegen", ober: ,.auf bas §ö<f)fte entrüftet", ober r/t)öd^fte n g fünf." £)er nieberlänbiftfie Superiatio mtrb immer mit ten (te den) ober op het gefegt. Hij was op het hoogste verbaasd, er voav auf's £ött)fte ober Ijödjft überrafajt. Ik heb hem ten uitdrukkelijkste aanbevolen, id) f)abe xfym auf bas 2lusbrüc!lirf)fte empfohlen, eincjefc^ärft. Ten stelligste, auf's ©eroiffefte. 3u bemerlen ift als tbiomatifdje SBefonberljeit : even zoo min, ebenfotoemg. Unregelmäßige §. 141. b. wel, gut, raoljl, beter, best; veel, tuet, meer, meest; weinig, wenig, minder, minst; u. regetm. weiniger, weinigst. ®tc6ente§ A a f i t e 1. $aa 3al)lttiort. .§. 246. SDas 3<*{)It)erf)Gltmj3 ber begriffe ift eigentlich ein biefelben begleitenber Umftanb, ber in oerfdjiebener 2Betfe auf= gefaßt werben lann unb ftrf) fo in fubftantiotfdjer gorm, ober alä Slbjeftio, ober enblid) als Slboerb barftettt. ©omit märe bas Saljlroort, telwoord, nad) feiner 2B ortform beftimmt als 1) Slboerb: veel, Diel; twaalf, aroölf; 1) Slbjeltio; half, IjoXb, vijfde, fünfter; 3) ©ubftantio: vierdedeel, SBiertfjeit, de vier, bie $ter. SDod) gilt für Vie gorm in Segiel^ung auf Ableitung auü) bie ©int^eilung in: 1) einfache: een, eins; twee, %mi; drie, brei; — 428 — 2) §ufammengefe|te: derdedeel, 2)rttt§eil; zesvoudig, fedjsfadj. §. 247. 9tad) bem begriffe finb fie: 4) 6eftimmie, bepaalde telwoorden, unb groar: a. ©runbgaljten, grondgetallen, hoofdgetallen : een, twee, drie, enz. b. abgeleitete, afgeleide: tweede, derde, enz. 2) u n b e ft i m m t e , onbepaalde telwoorden, gut 23egcid)nung einer unbestimmten galjl 0<oex Stenge: menig, ieder, al, unb veel, weinig, meer, enz. A. SejHwmtc galjl toörter. 1) ©runbgaljlen. §. 248. (Sigentlid) mären unter ©runbgaljlen, grondge- tallen, hoofdgetallen, nur bie 3a^en ÜOn em mg gelm, bann ^unbert unb taufenb gu oerfteljen, inbem bie übrigen oon biefen ^e§n erften abgeleitet finb. Sftan begreift inbeffen alte $a§U mörter barunter, meiere bas SSieoiel beftimmen (unb r>erroedj* feit bamit freilief) 2Bort unb Segriff), von melden bann bie anbem als Slntroorten auf bie fragen : ber mictnelfie ? ber roie« otclfte %l)e\U wie oielmal? u. f. tu. abgeleitet werben. (@s ift nämlidj eilf, nb. elf, altbeutfd); ein-lif; twaalf, groölf, alt. tun-lif, eins, groei über §efm.). 3)ie nb. 3e^ner --©nbung tig entfprid^t bem #>. „m". 2)te Sßerbinbung ber 3e^e* unD @iner ift bem §b« gleidj ; bie (Siner fielen r> o r ben ßefynern unb bis neun^e^n mit biefen in (Sin Soor* jufammengegogen ; oon graan^ig an finb bie nb. getrennt gefdjrieben. §. 249. glerjon finbet nur bei een, eene, een Statt, mel* djes hierin bem @in|ett§arti!el gleich ift, unb §um thterfd)teb oon bemfel6en Betonung unb bie 3e^en berjelben fjat. Söirb es fel6ft burd) ben (beftimmten) Slrtilet ober ein $ronomen be- nimmt , fo erhält es ok glejionsenbungen eines (Subftantws, möge es ein folcfyes be^eidmen ober begleiten. — 429 S)ef ttnatton. MannelijJc. Nom. de eene (man), Gen. des eenen (mans), van den eenen (man), Bat. den eenen (man), aan den eenen (man), Acc. den eenen (man). Vrouwelijh de eene (vrouw), der eene (vrouw), van der eene (vrouw), der eene (vrouw), aan der eene (vrouw), de eene (vrouw), Onzijdig. het eene (kind), des eenen (kinds), van het eene (kind), den eenen (kind), aan het eene (kind), het eene (kind). 21 nm. 1. 2Ius>brücfe, rate: mijn een kleed, „mein ein Meib", finb raeber im £b. notf) 9lbl fpradjrein; man fage, je nad) bem Sinne be§ <3a£eä : het eene van mijne kleeden, ba% eine meiner Kleiber ober: mijn eene kleed, mijn eenig kleed, mein einzig illeib. 21 nm. 2. ^eftimmte jroei, abjeftirujd) unb fubftaittiüifc^ : beide, de beiden; beide mijne zusters, meine beiben ©djroeftern. 21 nm. 3. Ander, ber anbere, tum groei befttmmten fingen ba$ jroette. 21 nm. 4. ^lerjonäenbung en ber ©runbja^fen in: wij waren met ons vieren, mir roaren ju vier, felb Vierte (idj „felbft" ber JBierte), kom na zessen, fomm nad) fed)3, nämliu) zes uren. 250. ©runb&a^lenreilje. 1 . een, eene, een, 15. vijftien, 29. negen en twintig, 2. twee, 16. zestien, 30. dertig, 3. drie, 17. zeventien, 40. veertig, 4. vier, 18. achttien, 50. vijftig, 5. vijf, 19. negentien, 60, zestig, 6. zes, 20. twintig, 70. zeventig, 7. zeven, 21. een en twintig, 80. tachtig, 8. acht, 22. twee en twintig, 90. negentig, 9. negen, 23. drie — — 100. honderd, 10. tien, 24. vier — — 200. twee honderd, 11. elf, 25. vijf — — 1000. duizend, 12. twaalf, 26. zes — — 10000. tien duizend, 13. dertien, 27. zeven — — 100000. honderd duizend, 14. veertien, 28. acht — — 1000000. een millioen. 21 nm. Millioen ift al§ Sprofjform biefer ©nbung onz. unb e3 märe richtiger autf) billioen unb trillioen, melrfje vr. finb, in btcfem ©e= fdjtecfyt ju gebrauchen, ba fie bem 2Borte millioen nactigebilbet roorben. 33ei ber Silbung ber gufammengefe^ten galten finb bie cingi= gen SSerfc^iebentjetten : drie unb vier roerben mit tien unb tig gu der unb veer, unb acht roirb tachtig. — 430 - 2) abgeleitete galjlwörter. §.251. gu ben abgeleiteten 3al)ln)örtern gehören: 1) 5Dte Drbnung^aijlroörter, telwoorden van orde. Sie be^eid^nen @mfyeiten al3 ber Steige nad) beftimmte Steile einer SSielljeit, finb 2lbje!tioen unb werben au§ ben ©runb» $af)len abgeleitet , inbem biefen de aU ©nbung l)in^ugefet}t wirb, unb §mar bis 19, mit 2lu3naljme non 1 unb 8, bie, wie aud) alle 3el)ner, §unberter u- f- w. bie @nbung ste annehmen. 2Bie im Superlatit), be^eidjnet biefe ©nbung ba3 2lu§fd)ltefjen beutlidjer. 33ei ben mefyrfteßigen Drbnung^aljten erhält nur bie lejte 3al)l bie glerjongenbung : het drie honderd vier en twintigste jaar. §. 252. 91 e ir) e ber Drbnung^afylw ö rter. 1. eerste, 11. elfde, 21. een en twintigste, 2. tweede, 12. twaalfde, 22. twee en twintigste, enz. 3. derde, 13. dertiende, 30. dertigste, 4. vierde, 14. veertiende, 40. veertigste, 5. vijfde, 15. vijf tiende, 50. vijftigste, 6 zesde; 16. zestiende, 60. zestigste, 7. zevende, 17. zeventiende, 70. zeventigste, 8. achtste, 18. achttiende, 80. tachtigste, 9. liegende. 19. negentiende, 90. negentigste, 10. tiende, 20. twintigste, 100. honderdste, 200. twee honderdste. 1000. duizendste, millioenste, enz. §. 253. 2) 2)ie Saljlfubftanttnen. ©ie be^idmen ent-- meber bie Saljlen fur beftimmte gäÜe alS$onfreta, al3 3^f = fern, unb finb vr. $efd)led)tg : eene een, eine (§HnS, ein ©infer, 1; twee eenen. jroei ©tnfer, 11; vier achten, 8888, drie drieen, 333, enz. Dber fte fafjen eine 2ln§al)l al§ (Sitnljett gufammen, unb fjaben ba§ Slbjeftio im vr. ©efc!)lecf)t, Irtifel aber onz. een groote twintig, graanjig unb GsrroaS barüBer; een kleine duizend, een goede zestig, enz. Het honderd, ba3 £mnbert; het vijf en twintig, baZ $iertetf)unbert : het duizend, ba3 £aufenb. Eene trits van jaren, ein ßeitraum ron brei %,a§vm, het paar. 21 nm. Sie 2lnomaIte, Unregelmäßigkeit, beä onz. 2trtiM3 mit bem vr. 2lbjefth), fc^eint oon einer Beibehaltenen alten ^le^ion fjerjurüijren. Dber enbltdj) bejeid^nen fte ^erfonen ober ©adjjen burdj) ben attrtbutinen Segriff ber $afy: een zestiger, ein ©eckiger (fedjjigjäljriger 2Kann); elfer (wijn), Gstfer. — 431 — 3) 33Tudj§a§lroörter; fte ftellen 8#en als gleite Steile einer (Sinljeit bar, unb werben burdj bie DrbmmgS$aijten ausgebrücft, §ufammengef^moI§en, 5. 53. in „groölftel" u. f. tt>. een half, eene halve, een derde, twee derde, $toei drittel, elf twin- tigste, eilf 3roanjigjfel, enz. ©0 twintigstedeel, ober twintigste gedeelte. 4) ©emifd)te 3a^ien mit bem SBru^eii „ijalb" brücfen au§, wie t)oct)beutfcr; : anderhalf, anbert^alö, b. §. etnS, unb baS anbete, baS streite, fjalb; derdhalf = 21 2, vijfdhalf = 41/*- 5) ga^Ubjeftinen, roelaje galjlen als ©mfjeit ^ufammen= f äffen : eenvoudig, einfältig', einfach; drievoudig, breif acr) ; honderdvoudig, Ijunbertfälttg. £>em Segriffe nad) gehören Ijierfyer auaj bte Slbnerbien: elfderhande, eilffadj, enz. 6) SlboerbtaU DrbnungS ja^Iroörter, §o<$beutfd) mit ber ©nbung „enS" : ten eersten, erftenS; ten tweeden, ten derden, enz. 7) 3lboerbiaIe ftafylvoöxttx, §ur Seftimmung beS 2B te- uft? rote im §od)beutfd)en burdj mal: eenmaal, tweemaal, driemaal, audj: eenkeer, tweekeer, driekeer, enz. (Keer, Ijb. Äefjr, entfpridjt ^m frj. tour, m., ital. volta, keer om keer, tour ä tour.) 21 nm. £)aS I)b. „einmal" ift ftcfylvooxt unb gugleid^ 2tbrerfc ber ßeit; 3. 35. %<fy fa§ Um nur einmal, unb: @S war einmal ein Äönig 2c. ^ib.: Ik zag hem slechts eenmaal ober eens; aoer: er was eens een koning. B. UnbefHmmte igaljlro'ortcr. §. 254. SDie unbeftimmten ftafylvooxttx , onbepaalde telwoorden, begettfmen tljeils eine unbeftimmte SXng a^I von SDingen, ^erfonen, ober eine unbeftimmte Sftenge non (Stoff, ober als ©toff gebauten fingen unb ^erfonen. @S finb foU genbe : al, aE, sommig, \ jeder, ) jeber, jebe, jebeS, ettelijk, einige, etliche, iegelijk, \ ieglid)er,iegltttje,ieg= eenig, elk, j lic^eS, weinig, wenig, veel, üiel, geen, fein, !eine. menig, mancher, mandje, tnand&eS, .runii^n^riMwrr« — 432 — v AI, Pur. allen; alles.. §. 255. 1) AI, Pur. allen, als ©ubftanttoen, ftnb burd) Pronomen ober Slrttfel beftimmt ; l)od)beutfrf) £:ng. gan§, Pur. 2UIe. (Sbenfo alles, 2We3,*für: atte 9ftenfd)en, alle SMnge. Die allen, deze allen hebben enz. Wij zullen allen sterven. Zij mögen dit maal met allen te gelijk komen. Aller oogen wachten op U. Zijn huis Staat voor allen open. Dat zeggen zij allen. U aller vriend. Ons aller vader. 1k wet dat alles. Alles wat de wapenen kon dragen. Het al. Het beelal. Siefe Sitte tjaoen u. f. ro. 2Bir merben Stile fterBen. «Sie mögen (bürfen, Tonnen) bl<:3 9ttat Sitte jufammen (miteman= ber) fommen. Sitter Slugen matten auf 2)ia). ©ein $au$ ftet)t Sitten offen. 