title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Ten gevolge van wat gij daarin zegt, en op uwe aanmerkingen daarin vervat, voel ik mij gedrongen om van deze gelegenheid gebruik te maken om U te antwoorden in overeenstemming met den waren toestand van zaken. Het spijt mij U te moeten berichten, dat het mij toeschijnt, dat de Annexatie eene breuk heeft veroorzaakt tusschen het Volk van de Transvaal, dat tegen de Annexatie heeft geprotesteerd, en het Britsche Gouvernement; eene breuk van zulk een ernstig karakter, dat voor vele, vele jaren er geen gedachte kan bestaan aan vriendschappelijke samen­ werking. Voor zoover ik in staat ben geweest, den geest te bemerken, die thans onder het volk heerscht, kan men de gewenschte samenwer­ king niet verwachten, tenzij de Annexatie herroepen wordt. Als het Volk dit verkrijgt, dan, ja dan ben ik er zeker van dat zij zullen samenwerken voor de welvaart en den voorspoed van geheel Zuid-Afrika. Doch de geest van ontevredenheid is zeer toegenomen, sedert het gebleken is, dat de barbaren het voorrecht hebben om hunne rechten door arbitrage te ver­ krijgen, en daardoor de voorkeur hebben boven de Blanken, en dat de bar­ baren zelfs meer krijgen dan zij eischen, terwijl men geen acht slaat op de smeekingen van het Afrikaansche volk. Ik heb mijne zaak in de handen van den Heer gegeven, hopende dat Hijzelf onze geschillen uit den weg zal ruimen. 810 schijnt tot die conclusie te zijn gekomen, wegens het feit, dat, waar het openbare inteekenings-lijsten geldt, ZHEd.’s naam er niet op prijkt met een groote som. Dat mag niet wezen naar den zin van wat men noemt de groote wereld, maar daar stoort de President zich niet aan. Hij houdt zich aan den Bijbelschen spreuk: „Laat uwe rechterhand niet weten, wat uw linker geeft,” en als allen wilden spreken, die de private welda­ digheid Aan ZHEd. hebben genoten, zou dat misschien de lasteraars beschaamd doen staan. Voor de Nieuwe Kerk der Ned. Christelijke Oemeente te Pietoria b.v. heelt de President een zeer groote som gegeven en ook andere instellingen zouden kunnen aantoonen, dat Paul Kruger niet de gierigaaid is, waarvoor men hem uithangt. Doch er zijn lieden, die giaag hunne weldadigheid aan de klok zien hangen; en tot die soort behoort de President niet. De geheele levensgeschiedenis van den President is getuige van zijne dapperheid en zedelijken moed. In den oorlog, als Kommandant en Kommandant-Generaal, was hij steeds bezorgd voor het leven zijner man­ schappen, doch stelde hij zijn eigen persoon dikwijls in gevaar, en menige nauwe ontkoming heeft hij gehad. Waar de dood hem voor oogen stond, en dappei heid hem niet baten kon, bewees hij een wonderbare tegen­ woordigheid van geest. Toen gedurende den Vrijheidsoorlog, een der val ei hoofden in het district Rustenburg zich parmantig toonde, en men etne gedachte had dat hij door de Engelschen daartoe aangespoord was, jegaf ZHEd. zich, door een zeer klein escorte vergezeld, naar de Kraal van Magato, zooals de Kafferkapitein heette. ZHEd. sloeg een hoogen toon aan tegen Magato om dezen ontzag in te boezemen, en toen Magato zich ongewillig betoonde om naar rede te luisteren, pakte de President eigen­ handig het Kafferhoofd bij den nek, en wilde hem gevangen nemen. In een oogenbhk waren de Kaffers gereed om Kruger en zijn kleine escorte ooden, en men had misschien een tweede Umgungunhlovu moeten etreuren, als ZHEd. niet zijne menschen gewaarschuwd had om niet te sc ieten, en lachend tegen Magato zeide, dat hij, Kruger, slechts een grap had gemaakt. De zaak liep gelukkig goed af, doch de President vont et geiaden om zich met zijne volgelingen terug te trekken, daar iy met zijn handjevol toch niets tegen den twintigmaal sterkeren vijand a ~Jlnnen beginnen. Het bezoek aan Magato had echter een heilzame uitwerking; hij hield zich rustig. s een bewijs van den persoonlijken moed, dient het welbekende ver- ïaa van het afzetten van zijn duim door hemzelven, toen hij nog een jongeling was. Het verhaal is als volgt: Op jacht zijnde kwam ZHEd. een renoster, zooaL men in Zuid-Afrika zegt, tegen, een dier dat een 739 Uitlanders bij verschillende gelegenheden voorgespiegeld, dat de President zelf de behoefte aan hervorming erkent, en nog hoopt het, dat de President het dienstig zal oordeelen het zijne bedoelingen mede te deelen met betrekking tot deze zaak, en gereed zal zijn eenige voorstellingen die het zoude willen maken met betrekking tot zijne voorstellen, in overweging te nemen. Harer Majesteits Gouvernement meent gerechtigd te zijn tot het doen van dergelijke vriendschappelijke voorstellingen ten behoeve van Britsche onderdanen in een vreemden Staat, lijdende tengevolge van erkende grieven, en daarenboven heeft Harer Majesteits Gouvernement ALS DE VOORNAAMSTE MOGENDHEID IN ZuiD-AFRIKA ZIJNDE (THE PARAMOUNT Power in South-Africa) speciaal belang bij den vrede en de welvaart daarvan, en het kan niet blind zijn voor het gevaar dat de toekomst daarvan bedreigt, indien voortgegaan wordt met het ontkennen van wettige redenen van ontevredenheid door het Gouvernement van de Zuid-Afrikaansche Republiek.” ’t Was dus, volgens den heer Chamberlain, doodeenvoudig een kwestie van macht; het Paramount Engeland kon den zwakkeren Staat, de Zuid- Afrikaansche Republiek, dwingen om naar zijne voorschriften te luisteren. Paul Kruger is een man met een stalen geheugen. Hij hoorde die woorden, en zijne gedachten snelden terug naar het jaar 1877. Toen, kort voor de annexatie, had hij dergelijke woorden vernomen uit den mond der Engelsche Regeering. Stond niet in de lastgeving aan Sir Theophilus Shepstone gegeven, het volgende: „En indien de noodzake­ lijkheid u zoodanig zal voorkomen, als om het noodig te maken ten einde den vrede en de veiligheid van onze gezegde koloniën en van onze onder­ danen elders te verzekeren, dat het gezegde grondgebied.in onzen naam en te onzen behoeve worde bestuurd.” En daar was de annexatie op gevolgd! In 1877 was de Republiek niet gereed; zij was zoo plotseling overvallen, zoo ongeprepareerd, dat voor het oogenblik geen gewapend verzet mogelijk was. Vier en een half jaar had men onder het vreemde Overheer- schingsjuk moeten buigen; eerst na een bangen en zwaren strijd was het den Transvaler gelukt, zijne onafhankelijkheid weder hersteld te zien. De les, toenmaals geleerd, zou niet in 1896 vergeten worden, allerminst door Paul Kruger. Begon Engeland alwéér zoo te praten, dan moest men in allen gevalle voor het ergste bevreesd zijn; en wat meer zegt, men moest voor het ergste gereed zijn. Een herhaling van 1877 moest absoluut onmogelijk gemaakt worden. En daar zorgde thans de wakkere Transvaalsche President voor. lammerschapen oppaste, of zelfs het voortouw van een span ossen moest nemen. Dat hij, nog te klein om het zware Sanna-geweer te hanteeren, zooals menige andere boerenjongen pijl en boog fluks hanteerde, en zelfs zulk klein wild als hazen of patrijzen daardoor nu en dan buit maakte, is ook wel zeer waarschijnlijk. En nu, op lOjarigen ouderdom, moest het knaapje, de woonplaats waar hij het licht zag, verlaten en de wilde woestijn in, om een leven van kommer en zorgen en gevaar te gaan beginnen. Dat was zijne opleidings­ school, en zonder die school was hij zeker nooit geworden wat hij is. Aan die jaren 1836—1852 of zelfs nog later, hebben wij de onverschrokken dapperheid te danken, die hem steeds bijgebleven is, en die maakte dat reeds in zijne eerste dienstjaren als Veldkornet, de gevaarlijkste plichten aan Paul Kruger werden opgedragen. Aan die jaren hebben wij te danken die eigenaardige wilskracht, die alle hindernissen en moeielijkheden te hoven komt, en die vastberadenheid die het steeds op één doel heeft aangelegd, en dat doel dan ook bereikt. En van de geboorte van de vrijheid der Emigranten onder hen opgegroeid, bekend met al het leed dat zij doorgegaan zijn, ooggetuige van de stroomen bloeds die in den Trek hebben gevloeid; tegenwoordig bij de wraak over Retief’s moord dat alles heeft bij den knaap en den man die liefde voor de onafhankelijkheid van zijn volk gewekt, waarvoor Paul Kruger gereed is alles op te offeren. In zijn jeugd was hij bekend met mannen als Hendrik Potgieter, Andries Pretorius, Piet Uvs, Charel Cilliers, Carel Landman en zoovele anderen, en die mannen moeten een gewichtigen invloed hebben uitgeoefend op den verstandigen knaap, die misschien meer dan zijne makkers oogen en ooren openhield. Vooral de vrome en tegelijk manhaftige Charel Cilliers moet ongetwijfeld invloed hebben geoefend op den knaap, want gewoonlijk leidde deze brave man de godsdiensten op Zondag, en de door hem gesprokene woorden moeten diep in de harten zijner hoorders zijn gedrongen. Want alle Emigranten waren van een denkbeeld bezield: zij waren Gods volk, dat door God geleid werd uit het land der slavernij naar het land der vrijheid. In het midden van de woeste wereld tusschen brieschende leeuwen en huilende wolven voelden zij dat het slechts Gods Hand was, die hen behoedde in het gevecht met de barbaren; en was een ieder overtuigd dat God met hen streed, en dat Hem de eer der overwinning toekwam. Wanneer een groot gevaar hen trof, of een ramp hun overkwam, dan was het diezelfde God die hen kastijdde wegens hunne zonden, en hen daardoor wilde opwekken en aansporen om tot Zijnen weg terug te keeren. Voor Europeanen, die niet met den aard der Boeren bekend zijn, moge 327 het recht tot hetzelve kan doordringen, aan onze zijde zal staan. Wij zijn zoo sterk in deze overtuiging, dat wij niet zouden schromen het onderzoek eener Koninklijke Commissie die, wij weten het, ons in ons goed recht zal herstellen, en daarom zijn wij bereid, om, wanneer UEd. wilt bevelen dat Harer Majesteits troepen dadelijk terugtrekken uit ons land, aan hen toe te staan met volle eer uit het land te gaan, en onze nu ingenomene positie te verlaten.” Het schijnt dat Generaal Colley, op de ontvangst van dezen brief, den inhoud er van telegrafeerde naar Lord Kimberley, want eerst op den 21sten Februari zond hij het volgende antwoord: Mijnheer, Ik heb de eer de ontvangst te erkennen van uwen briet van den 12deu dezer. In antwoord moet ik u informeeren dat, wanneer de Boeren, nu onder de wapenen tegen Harer Majesteits gezag, met gewapend verzet ophouden, Harer Majesteits Gouvernement bereid is eene Commissie met uitgestrekte volmacht aan te stellen, welke het schema mocht ontwikkelen, waarop in Lord Kimberley’s telegram van den 8sten dezer gezinspeeld wordt, en aan u medegedeeld is door ZHEd. President Brand. Ik moet er bijvoegen dat. wanneer dit voorstel binnen 48 uren aangenomen wordt van af de ontvangst van dezen brief, ik volmacht heb tot eene stuiting van vijandelijkheden van onze zijde.” Toen deze brief in het Boerenlager aankwam, was Paul Kruger reeds vertrokken, daar hij bericht had ontvangen van de dreigende houding aangenomen door den Kafferkapitein Magato in het Rustenburgsche; en aangezien hij een zeer grooten persoonlijken invloed op dezen Kapitein had, begaf hij zich dadelijk daarheen om het dreigende onweer te bezweren. Generaal Joubert liet Colley weten dat de \ ice-President vertrokken was, doch dat hij hem den brief per expresse nagezonden had. Het zij hier gezegd, dat er niets in den brief stond dat er „voor het oogenblik een wapenstilstand zou zijn, totdat het antwoord van Kruger door Colley ontvangen werd.” Integendeel, Colley zegt alleen dat „wanneei zijn voorstel aangenomen werd binnen 48 uur na de ontvangst van den brief, hij volmacht had de vijandelijkheden te stuiten. ’ Doch ongelukkig schijnen Generaal Joubert en de zijnen den brief aL een soort van „stilzwijgenden wapenstilstand” te hebben opgenomen, en schijnt werkelijk de anders zeer groote waakzaamheid van de aan­ voerders een weinig verflauwd te zijn. Ten einde hier aan den lezer een bewijs te geven van den gee&t die 682 aangeboden om hier getuigenis te geven, en ik meen dat ik niet op deze wijze behoorde ondervraagd te worden.” En — waarlijk, men drong op het beantwoorden dier vragen niet aan. 4). In het kort zegt Kapitein Heany het volgende: Hij werd op 26 December door eenige leden van de Nationale Unie geroepen. Kolonel Rhodes was daar, ook de heer Hammond. Hij ontving een mondelinge boodschap om aan Jameson over te brengen. Hoofdinhoud van die boodschap was, dat Jameson niet moest komen en ook moest hij zekere berichten aan Jameson overbrengen omtrent de bewapening der Boeren. Hij wist niet de eigenlijke reden waarom Jameson niet moest komen. Er werd heel wat gepraat tusschen de tegenwoordig zijnde leden der Unie. Hammond zeide o. a., dat Jameson zijn kamp moest opbreken en naar Kimberley moest komen en daar zou Hammond hem zien, en hij (Jameson) moest ook probeeren om de mannen per spoor in Johannesburg te krijgen, „en zulken onzin meer” (zegt Kapitein Heany). Heany maakte eenige annotaties in een zakboekje, maar verscheurde het voor men hem te Doornkop gevangen nam. Hij vertrok per specialen trein, door Dr. Harris voor hem ver­ kregen, die van zijn vertrek schijnt geweten te hebben (zegt Heany (sic!). Zondagmorgen tusschen 11 en 12 uur kwam hij te Pitsani aan en gaf de boodschap aan Dr. Jameson, zooals hij die ontvangen had. Jameson ging daarop de tent uit, liep omtrent 20 minuten heen en weer, en gaf orders om dien avond te vertrekken. Jameson vroeg Heany wat hij ging doen. „Ik ga samen met u,” zeide Heany, die niet de minste moeite heeft gedaan om Jameson te trachten te overreden, niet te gaan. Heany was tegenwoordig bij het lezen van den brief uit Johannesburg (d. i. de brief van 20 November, die thans beschouwd werd als eerst nu ontvangen) aan de troepen. Heany protesteerde volstrekt niet daartegen, („Waarom zou ik dat doen? vraagt Heany heel leuk). Hij, Heany was niet in het vertrouwen van de Nationale Unie, maar wel in het vertrouwen van Jameson, wiens plannen hij kende en die hem voor militaire bezigheden naar Pretoria en Johannesburg had gezonden. Hij (Heany) erkent private gesprekken gehad te hebben met Kolonel Rhodes. Heany had aan de leden der Unie, die hem de boodschap gaven om Jameson te zeggen, dat hij niet moest komen, geantwoord, dat het toch niets helpen zou: Jameson zou toch komen. Dat was nu de man, die de leden der Unie zonden naar Dr. Jameson, „ie? °°id*'zhWï*“ P'“‘s<fret d« '• getuigenis Kapitein Heany bier 311 (SaJ Cciï rr '," “ “ TdS d°» ons aangehaalde Blauwboek No. Blauwboek in bldenZ'„^„ w- ^ “ *■ die E»geM> kennen en het bannen knnnen krijgen, raden wij ten sterkste n.n dit getuigenis te lesen. 840 Bepalende de Art. 13. Behalve krachtens een verdrag of verbintenis gesloten geliik invoerrechten , ,, . . . ° ° op voorwerpen bepaald is in art. 4 van deze Conventie zullen er geene andere of hoogere bieffenMomge- invoerrechten gelegd worden op den invoer in de Zuid-Afrikaansche keerd. Republiek van eenigerlei voorwerp afkomstig uit eenig deel van Harer Majesteits gebied, dan opgelegd zijn of opgelegd zullen worden op der­ gelijk voorwerp afkomstig uit eenige andere plaats of land; noch zal eenig verbod gehandhaafd of opgelegd worden op den invoer in de Zuid- Afrikaansche Republiek van eenigerlei voorwerp afkomstig uit eenig deel van Harer Majesteits gebied, dat niet evenzeer zich uitstrekken zal tot den invoer van dergelijk voorwerp afkomstig uit eenige andere plaats of land. En evenzoo zal ieder voorwerp afkomstig van de Zuid-Afrikaansche Republiek op dezelfde wijze behandeld worden in Groot-Brittanje als dergelijk artikel afkomstig uit eenige andere plaats of land. Deze bepalingen sluiten de overweging niet uit van bijzondere schikkingen betreffende invoerrechten en handelsbetrekkingen tusschen de Zuid-Afri­ kaansche Republiek en een van Harer Majesteits koloniën of bezittingen. BrStendevane Art' 14 Alle Personeib geene inboorlingen zijnde, die zich schikken dkTzici^a^d1 nafU we^en van de Zuid-Afrikaansche Republiek (a) zullen volkomen wetten onder- 'r\Jheid hebben met hunne huisgezinnen te komen, te reizen of te wonen werpen. in elk deel van ^ Zuid-Afrikaansche Republiek; (b) zij zullen het recht hebben, huizen, fabrieken, magazijnen, winkels en eigendommen te huren of te bezitten; (c) zij mogen hunnen handel drijven in persoon of door zoodanige agenten als zij zullen goedvinden aan te stellen; (d) zij zullen niet onderhevig zijn wat hunne personen of eigendommen betreft, aan belastingen, hetzij algemeene of plaatselijke, behalve die welke aan de burgers van genoemde Republiek opgelegd zijn of zullen worden. krijgsdienst. '' . Alle personen, geene inboorlingen zijnde, die hunne woonplaats in de i rans vaal gevestigd hebben tusschen den 12den dag van April 1877 en den Ksten Augustus 1881, en die binnen twaalf maanden na laatst­ genoemde dagteekening hunne namen hebben doen registreeren door den Britschen Resident zullen van allen gedwongen krijgsdienst vrijgesteld zijn. misdadigers en Art' Voorziening zal later worden gemaakt in eene afzonderlijke deserteurs. acte voor de wederkeerige uitlevering van misdadigers en ook voor de uitlevering van deserteurs uit harer Majesteits krijgsmacht. den.11' s°hulden aangegaan tusschen den 12den dag van April 1<S77 en den 8sten Augustus 1881 zullen betaalbaar zijn in dezelfde munt waarin zij aangegaan zijn. HOOFDSTUK VI. De eerste dagen in Natal. Hoewel de tegenwoordige President der Transvaalsche Republiek geen actief deel nam aan de gebeurtenissen, die met de Emigranten hebben plaats gevonden in Natal, zoo vormt dit zulk een belangrijk deel der geschiedenis, dat onze lezers geen goed begrip van hetgeen later geschiedde, kunnen krijgen, als wij dit deel uitlieten. Bovendien zijn die gebeurtenissen van dien aard, dat zij het hart van eiken Afrikaner diep aandoen, en kan het eerder goed dan kwaad doen, ze hier, al is het dan ook eenigszins in het kort, na te gaan. Pieter Retief en zijne vrienden bereikten zonder eenige wederwaardig­ heden Port Natal, zooals men toen Durban noemde. Men vond hier een klein aantal Engelschen gevestigd, en werd door dezen op de meest gastvrije wijze ontvangen. Deze weinige Engelschen waren handelaars, die geen onbelangrijke bezigheid verrichtten met de Zulu’s. Reeds verscheidene malen hadden zij het Engelsche Gouvernement verzocht dat deel van Zuid-Afrika tot eene Britsche Kolonie te verklaren, doch dit was steeds geweigerd. Nu er kans bestond dat de Boeren in het land zouden komen, en de handel dus veel uitgebreider zou worden, waren deze Engelschen niet weinig verheugd, en bereid om de Emigranten zooveel mogelijk van dienst te zijn. Twee hunner, de Heeren John Cane en Thomas Holstead, boden zich als gidsen aan, om Retief en de zijnen te geleiden naar Umkungunhlovu, de Groote Kraal of Stad van Dingaan; en daar zij goed bekend waren met de Zulutaal, en dus ook als tolken konden dienen, werd dit aanbod met graagte aangenomen. Na eenige dagen reizens bereikte men dan ook de woonplaats van den 350 grooter geweest is dan thahs, nu wij in staat zijn u, door dit trac- taat, het bewijs te leveren van Engelands edele en grootmoedige liefde voor recht en rechtvaardigheid. Uit het vredesverdrag zult gij zien, Achtbare Heeren, dat nog een belangrijk aandeel in het regelen der zaken van dit land gelaten is aan de Koninklijke Commissie. Ik kan met het volste vertrouwen u mijne overtuiging bekend maken, dat deze Koninklijke Commissie grondig en in alle opzichten zal voleindigen het werk, dat op zulk een edele wijze begonnen is op den 21sten en 23sten Maart 11. Ten einde dit te bewerk­ stelligen, verzoek ik van den Volksraad verlof voor zulke leden van het Driemanschap, die de Regeering mocht noodig denken, om het land tijdelijk te verlaten. Aangezien de Britsche Regeering nog het bestuur over het land voert, tot zulken tijd als men ons zelfbestuur zal teruggeven, is deze bijeen­ komst van den Volksraad eene buitengewone, en ik zou niet mijn plicht doen, als ik iets voor u bracht, dat in verband staat met de Regeering van ons land. Intusschen, geloof ik, dat ik geheel handel overeenkomstig het vredestractaat, als ik in uwe tegenwoordigheid de hoop uitspreek, dat alle inwoners van de Transvaal zich in den tusschentijd zullen onthouden van alle woorden of daden, die kunnen leiden tot den voort­ duur van dat gevoel van vijandigheid, dat thans en voor goed geheel en al moet worden uitgeroeid. Het Volk verklaarde in 1879, wat in onze proclamatie herhaald is geworden: het wenscht te zijn een vreedzaam en gehoorzaam Volk, onder een vooruitgaande Regeering. Laten alle burgers de verzoeningshand aanbieden en aannemen, en daardoor den grondslag van een gelukkigen Staat leggen. Ik geloof dat ik geen beter middel kan vinden, om dit overal te doen verstaan door eiken burger, dan door u op te roepen, u, die de vertegenwoordigers van het Volk zijt; en ik vertrouw dat uwe vergadering eene kennisgeving in dien geest aan het Volk zal uitvaardigen. Indien volmaakt zelfbestuur zal verleend zijn, zal ik voor den Achtbaren Volksraad in zijne eerste zitting leggen, een volledig verslag van alles wat door het Gouvernement verricht is, en ook de stukken betrekking hebbende op zaken, die niet geheel wrerden behandeld in de zitting te Paardekraal. Moge de Almachtige God uwe beraadslagingen zegenen!” Deze \ olksraad had slechts eene zitting van weinige dagen, doch niet­ tegenstaande de herhaalde pogingen van Paul Kruger om de gemoederen bedaard te houden, werd er door een aantal leden zeer scherpe taal gelnuikt; en het was duidelijk dat de Raad ten sterkste gekant was tegen den afstand van slechts één duim grond. 765 In Engeland werd in het begin van Maart 1897 een Parlementair onderzoek gehouden naar de oorzaken en het ontstaan van de Jameson- Raid, door een Comité dat het Engelsche Parlement had aangesteld. Op dat Comité had Sir William Harcourt, een der voornaamste aanvoerders der Engelsche oppositiezitting, zoowel als de heer Labouchère, dien men kende als een vijand van lieden van het slag van Rhodes, en als iemand die geen middelen ontzien zou om dezen te ontmaskeren. Maar wie had ook nog zitting op dat Comité? De heer Chamberlain zelf. Nu waren er niet weinigen van opinie dat de getuigenissen, die voor dit Comité zouden worden afgelegd, bewijzen zouden dat het Engelsche Ministerie van Koloniën wel degelijk de hand in den Jameson-inval had, en het was dus zeker wel iets merkwaardigs, dat de heer Chamberlain, die verwacht werd in staat van beschuldiging te worden gesteld, nu een zetel op de rechtbank kreeg. Verstandige lieden, die iets van Engelsche politiek en den toestand der politieke partijen aldaar afwisten, schudden dan ook ongeloovig het hoofd, en waren van opinie, dat het geheele onderzoek „met een sisser zou afloopen.” Het is niet ons doel de werkzaamheden van dat Engelsche Parlementaire Comité na te gaan. De uitslag van het onderzoek er van heeft onge­ twijfeld een erge vlek op de Nationale Eer van Engeland geworpen, en op treurige wijze getoond, hoe zelfs in het land, waar men zich steeds op recht en gerechtigheid beroemt, politieke schandalen kunnen plaats hebben, wanneer het er op aankomt hooggeplaatste personages te beschermen. Wij zullen slechts hier aanhalen een uittreksel uit een artikel, geschreven door een Engelschman in een Engelsch tijdschrift, 1) om te toonen dat er toch nog Engelschen zijn, die zich over deze zaak schamen. Over dit onderzoek schrijvende, zegt deze Engelschman: „Als het Gouvernement, dat verondersteld moet worden te hebben geweten wat de heer Chamberlain wist, wenschte dat dit onderzoek aan het Parlement zou blootleggen de waarheid, welke het Parlement rechtens behoorde te weten, dan zou het zelf aanvraag gedaan hebben om en de overlevering verplicht hebben van alle kabelgrammen die overgelegd zijn, zoowel als van die welke niet overgelegd zijn; en dit vóór dat de heer Rhodes of een der andere deelhebbers in de zaak hunne getuigenis hadden geëindigd. 92 gekeurd en werd de heer J. F. Dreyer tot Kommandant-Generaal gekozen. Voor een oogenblik scheen het, alsof men lust had om de Lijdenburgers met de wapenen in de hand tot onderwerping te dwingen, en zelfs St. Schoeman en P. J. Coetzer, toenmaals President van Lijdenburg, gebruikten taal, die op het einde tot niets anders kon leiden, dan tot een burgeroorlog. Dit werd echter verhinderd door de positie, die Pretorius tegenover den Vrijstaat aannam. Gekrenkt door de behandeling hem te Bloemfontein aangedaan, meende Pretorius, dat hij zijne rechten met geweld van wapenen moest doen erkennen, en op zijn aansporen zond de krijgsraad van Dreijer een brief aan de Vrijstaatsche regeering ten elïecte dat, indien de Vrijstaat er in volhardde om de ondersteuners van Pretorius te vervolgen, men een commando tegen hen zou oproepen. De Vrijstaat weigerde aan dit ultimatum gehoor te geven, en Pretorius besloot toen het uiterste te wagen en liet Dreijer de burgers opkomman- deeren. Omtrent 300 man gaven gehoor aan de roepstem van Pretorius en daaronder bevond zich ook Kommandant Paul Kruger, die als ambtenaar en bevelvoerend officier moeielijk kon weigeren mede te gaan, doch zulks met een zwaar hart deed. Met de handelwijze van Pretorius kon hij zich volstrekt niet vereenigen, en er waren nog anderen, zooals M. J. Viljoen, C. J. Bodenstein enz., die van dezelfde opinie waren. Met dit commando trok Pretorius den Vrijstaat binnen in de verwachting dat een aantal hem goedgezinde burgers zich bij hem zouden aansluiten. Doch het bleek spoedig, dat de Transvaalsche President zich jammerlijk vergist had. Een veertigtal burgers of daaromtrent, schaarden zich onder zijne banier; met uitzondering van hen stond de geheele Vrijstaat op om hunnen President, den heer J. N. Boshof, te ondersteunen, en deze laatste was spoedig aan het hoofd van een commando van over de 700 man te Kroonstad. De positie van Pretorius was hachelijk en daarbij kwam nog dat Schoeman van Lijdenburg en Kommandant-Generaal W. F. Joubert van Zoutpansberg gereed waren -om den Vrijstaat te ondersteunen en met een inval in de Transvaalsche Republiek dreigden. Men kan echter begrijpen, dat, hoe hoog de hartstochten ook liepen, men in kalmer oogenblikken begon in te zien, dat dit een ware broeder-oorlog zou zijn, en dat om niets anders dan om de daden van één man door dik tn dun te ondersteunen; en deze gedachten maakten het commando van Pretorius niet erg tuk om den strijd te beginnen. Doch Pretorius wilde eerst niet toegeven en bijna een halven dag lagen de twee legertjes strijdvaardig tegenover elkaar. Eindelijk bewogen Paul Kruger en anderen den Transvaalschen President om van zijn ongerijmde plannen af te zien, en deze, die zeil nu ook begreep dat er niet de minste kans voor hem 773 zullen verdragen als zij noodig achten, en in alle geval zullen blijven stijf staan bij het bewaren van het Status quo te Delagoa-baai, iets wat van het allergrootste belang voor de Zuid-Afrikaansche Republiek is. De politieke hemel, wat althans de Republiek aangaat, die bijna twee jaren met zware onweêrswolken bedekt was, begint zich eenigszins te verhelderen, en Paul Kruger zal naar alle waarschijnlijkheid de vruchten plukken van zijne fermheid en standvastigheid in het verdedigen der onafhankelijkheid van zijnen Staat. Het tweede gevaar, waarmede de Transvaalsche Regeering te kampen heeft, is de positie tegen haar aangenomen door de Mijn-Industrie te Johannesburg. In vele opzichten is die strijd nog eene bangere dan die op diplomatiek gebied tegen Engeland gevoerd, want het groote gevaar dat hierin den Staat bedreigt, is dat het de Johannesburgsche partij, d.i. de kapitalisten, mag gelukken om verdeeldheid te zaaien tusschen de burgers der Zuid-Afrikaansche Republiek zelve. Dat dit één der middelen is, welke die partij beoogt te gebruiken ten einde haar doel te bereiken, is gebleken in de laatste verkiezing voor den Presidcnts-zetel, waarin eene poging werd gedaan door de Mijn-Industrie om den heer Schalk W. Burger, L. U. R. te doen verkiezen. De ontzettend groote meerder­ heid van stemmen toen op ZHEd. President Kruger vereenigd, bewees echter dat tot nu toe het den vijanden van den Staat nog niet gelukt is, veel verdeeldheid te veroorzaken, doch dat integendeel het volk der Zuid-Afrikaansche Republiek trouw aan zijne beginselen vasthoudt. Deze zaak is te ingewikkeld om haar in al hare vertakkingen precies na te gaan. Maar in onze pogingen om hierin den lezer een kort overzicht te geven, hebben wij ruimschoots gebruik gemaakt van het reeds boven­ vermelde werkje van den heer Edgar Roels, en wel voornamelijk omdat dit door iemand geschreven is, die niet alleen geheel met den toestand bekend is, maar ook als tamelijk onpartijdig kan gelden en noch tot de -Boeren-partij, noch tot die der Uitlanders behoort; en het doel van den schrijver blijkbaar alleen was om zijne Fransche landgenooten aan te toonen, welke de oorzaken zijn, dat de Mijn-Industrie te Johannesburg, waarin zooveel Fransch geld gestoken is, zich niet in meer bloeienden toestand bevindt. Wij vertalen: „In de Transvaal hebben de gebeurtenissen van den laatsten tijd eene ware vijandschap veroorzaakt tusschen de Boeren en de Engelschen, die reeds vroeger met elkander in strijd waren. De heer Rhodes, verzekerd van den steun van den heer Chamberlain, heeft eene poging gewaagd om zich van de Transvaal meester te maken, en dit op de gewone Rhodes- 242 Zululand stierf) en de beruchte Gunn of Gun stonden. Het toenmalige Kaapsche Ministerie, waarmee Sir Bartle Frere ook in zaken die zijn werkkring als Hooge Commissaris betroffen, steeds te rade ging, had gaarne het bestuur der Transvaal aan den heer Andries Stöckenstrom opgedragen, wiens naam, vooral na de houding door hem hls Rechterlijk Commissaris in Griqualand West aangenomen, in de ooren der Afrikaner bevolking een goeden klank had; doch de man die men in Engeland tot opvolger van Sir Theophilus had gekozen, en die reeds in December 1878 te Pretoria aankwam (hoewel hij eerst op 3 Maart 1879 het bewind overnam) was alles behalve eene verbetering op Shepstone. Niet onaardig zegt de heer Statham op pagina 78 van zijn reeds aangehaald werk, het volgende over deze zaak: .,Geen ongelukkiger aanstelling kon gemaakt zijn geworden. Als een krijgsman mag Sir Owen Lanyon eenige bekwaam­ heid hebben bezeten; van civiele administratie had hij echter niet het minste begrip, en was hij geheel en al ongeschikt om zulk eene moeielijke betrekking als die te Pretoria te bekleeden. Als de annexatie door Groot-Brittannië den Boeren een doorn in het oog was, dan werd hun tegenzin nog tienmaal erger gemaakt, toen zij bevonden dat zij onder­ worpen waren aan de despotieke regeering van een Britsch militair bevelhebber, die onbekend was met hunne taal en gewoonten, en wiens persoonlijk voorkomen — men kan dit niet over het hoofd zien — het denkbeeld gaf, te recht of ten onrechte, dat zijn bloed gemengd was met dat van een lager ras.” 1) Reeds vóór het vertrek van de deputatie was Sir Theophilus begonnen een hoogen toon tegen de Boeren aan te slaan, getuige waarvan de reeds vermelde brieven aan Paul Kruger en Piet Joubert. Ook had hij op den 11 den Maart 1878 een scherpen brief geschreven aan Ex-President M. W. Pretorius, waarin hij zegt dat het hem spijt vernomen te hebben dat Pretorius het volk opruit. Een ander voorval had ook plaats gevonden in de Transvaal. Secoe- coeni had de wapens tegen de nieuwe heerschers opgevat, en een kleine 1) Kolonel Lanyon was in West-Indiën geboren en zeer donker van kleur. Als een staaltje van zijne onkunde omtrent de vooroordeel en der Boeren of hunne gewoonten, kan mede­ gedeeld worden, dat op een zekeren Zondagmiddag, toen de gemeente juist het Avondmaal vierde, en de godsdienstoefening aan den gang was, Sir Owen, den militairen Bond liedjes liet spelen op het Kerkplein te Pretoria, tot groote ontstichting der talrijke Boeren. Na veel moeite gelukte het eenigen invloedrijken Boeren om „Ou Lang Jan” aan het verstand te bren­ gen dat dit toch niet ging, en lachend zond de administrateur daarop het muziek-corps naar het kamp. 214 Wij, voor onszelven en in naam van het Volk van de Transvaal, hoezeer wij ook de billijkheid van zulk een „hoop en geloof” erkennen, kunnen nooit toegeven, noch dat zulks een voorwaarde van onze onaf­ hankelijkheid was, noch dat zulks een voldoende reden zou opleveren tot de terugtrekking er van. Maar zelfs, indien zulks het geval ware, dan zeggen wij dat dit argu­ ment niet in billijkheid kan gebruikt worden. De redenen, welke het Britsche Gouvernement er toe noopten, om de onafhankelijkheid van de Transvaal te erkennen, en de Souvereiniteit over den Oranje-Vrij staat op te geven, worden, naar onze meening, beter gevonden in de correspondentie over dat onderwerp, gevoerd tusschen Harer Majesteits Gouvernement en de Commissarissen, aangesteld om aan de Regeeringspolitiek uitvoering te geven. Maar wanneer de hoop, dat de Republiek een bron van kracht en veiligheid zou zijn voor de naburige Britsche Koloniën, niet is verwe­ zenlijkt geworden, in die mate als door Hare Majesteit gewenscht, dan beweren wij, en zijn gereed zulks te bewijzen, dat hare mislukking hoofd­ zakelijk, zoo niet geheel, toe te schrijven is aan de handeling van het Gouvernement der naburige Britsche Koloniën. Op dit onderwerp zullen wij later terugkomen. 3°. Met betrekking tot het derde punt, namelijk de weerloosheid van het land, de aanmatigingen der Naturellen en de mislukking van den oorlog met Secoecoeni — deze, zoowel als de linanciëele moeielijkheden, willen wij in zekere mate toegeven, ofschoon wij ten eenenmale verwerpen de overdrijving, waarmede zij beschreven zijn geworden, en ook de gevolg­ trekking van algemeene disorganisatie en gevaar, die daaruit getrokken is. 1) Wij ontkennen de gevolgtrekking, die getrokken is geworden uit de mislukking om Secoecoeni bij de eerste poging uit sterkten te verdrijven, zooals door hem bezeten. Hij was in de grootste moeielijkheden gebracht, en had naar Pretoria gezonden om vrede te verzoeken, welke onder den drang der omstandigheden, waarin het Gouvernement van de Republiek zich bevond, ten gevolge der daden van de Britsche autoriteiten, welke de zaak van het oproerig opperhoofd ondersteunden, eindelijk werd gesloten, en hij veroordeeld werd tot de betaling eener boete, welke boete nu 1) Dat de deputatie gelijk had met te beweren, dat de financiëele toestand van het land overdreven was, wordt blijkbaar erkend in de volgende passage in het reeds aangehaalde werk van den heer Statham (South Africa as it is) pag. 16: „Dat de finantiën van het land niet in goeden toestand waren, mag erkend worden, doch zij waren volstrekt niet in zulk een hopeloozen toestand als men algemeen geloofde, en zouden in veel betere conditie zijri geweest, als het niet was dat zekere financieele inrichtingen met opzet druk uitoefenden.” 782 passeeren, waarin de beginselen, in de Grondwet nedergelegd, werden veranderd of inbreuk er op werd gedaan. Men kan zich begrijpen, dat deze uitspraak eene ontzettende sensatie verwekte, en dat de Regeering werkelijk niet meer wist hoe ze het had. In één woord, het bleek terstond dat men zich moest voorbereiden op een strijd tusschen het Uitvoerend Gezag aan de ééne, en het Hooge Gerechtshof aan de andere zijde. De zaak was van ontzettend gewicht; niet alleen zou de uitspraak van het Hof, indien juist, invloed hebben over de zaak van Brown, maar zij drong met geweld het geheele Staatsgebouw binnen, en dreigde dit in elkander te doen vallen. Want al de bepalingen sints 1888 gemaakt omtrent het verkrijgen van het stemrecht en het burgerschap door de nieuwe bevolking der Republiek, waren allen bij Volksraadsbesluit gepasseerd; en waren die besluiten onwettig, dan zou men zich moeten houden aan de bepalingen daaromtrent door de Grondwet nedergelegd, en zouden tienduizenden van vreemdelingen de Regeering kunnen verplichten hun het stemrecht en het burgerschap toe te staan. Dit beteekent in zeer korte bewoordingen: Den geheelen onder­ gang der Zuid-Afrikaansche Republiek; eene annexatie van Engeland tengevolge van een vonnis van het Hooge Gerechtshof. De Regeering begreep dat zij handelen moest, en zij deed dit met een fermeteit, die allen lof verdient. In de speciale zitting van den Eersten Volksraad, door dezen in de laatste tijden in Februari gehouden om de begrooting van het loopende jaar vast te stellen, bracht de Regeering dadelijk een Wet voor (No. 1 van 1897) waarin bepaald werd, dat Raads­ besluiten de kracht hadden om de Grondwet te veranderen, en waarin de Rechters verplicht werden een nieuwen eed af te leggen, ten effecte dat zij alle Raadsbesluiten zouden respecteeren, zonder een onderzoek of zij al dan niet wettig waren. De Regeering werd daarin gemachtigd om al zulke leden van het toen bestaande Gerechtshof, die weigerden dien nieuwen eed af te leggen, te ontslaan, en nieuwe in hunne plaatsen aan te stellen. De \olksraad, die zelf het gevaar zag, nam de Wet na een zeer kort debat aan. Wij rekenen onszelven geenszins bekwaam om in al de fijne puntjes \an deze zaak in te gaan, zelfs al hadden wij daar tijd en ruimte toe. \\ at de ï echtskwestie aangaat, zoo zullen wij slechts het volgende aanhalen uit eene aanspraak door den Kaapschen Hoofdrechter Sir Henry de Vilhers gehouden in den Wetgevenden Raad op 9 April 1897. „Constitutioneele autoriteiten mogen verschil van gevoelen hebben over het punt of een Grondwet door gewone wetgeving kan worden veranderd; stigste omstandigheden heeft gebruik gemaakt om de onafhankelijkheid van zijn volk te verzekeren. Waarvoor hij echter misschien te blameeren is, is dat hij bij dezelfde gelegenheid er niet op gestaan heeft, dat ook de Emigranten ten zuiden van de Vaal hunne vrijheid zouden krijgen. In dat geval had de Britsche Regeering, die al wars en moede van de geheele zaak was, dit waarschijnlijk toegestaan. De Transvalere waren echter vrij, en eenigen tijd heerschte er vrede tusschen de verschillende partijen. Doch nauwelijks was de Zandrivier- conventie gesloten, of de Kaffers begonnen moeielijkheden te veroorzaken. Reeds in het begin van 1852 had Generaal Pretorius de Engelsche Regeering doen weten, dat hij bewust was, dat jagers en handelaars vuurwapenen en ammunitie verkochten, vooral aan de kleurlingen op de westelijke grenzen van den grond door de Emigranten in bezit genomen. Doch hoewel de Engelsche Regeering de rechtmatigheid van deze klacht erkende, en zelfs zekere maatregelen nam, baatte dit weinig. Het eerste opperhoofd dat begon, was Sekwati, de Kapitein der Sapedi’s, die het zoo bont maakte met het stelen van vee, dat in den winter van 1852. de Volksraad Kommandant-Generaal Potgieter gelastte om een einde aan de zaak te maken. Potgieter, hoewel reeds toen ziekelijk, riep een commando van 320 burgers op, en begaf zich met dezen en de Kom­ mandanten Schoeman en Van Wijk op weg. Geruimen tijd had Paul Kruger, nu Veldkornet, rust gehad. Hij was teruggekeerd naar Rustenburg na den dood van zijne eerste vrouw, doch was later weder gehuwd met Mejuffrouw Gesina du Plessis, eene nicht van zijne eerste echtgenoote. Hij had nu jaren een stil leven geleid, hoewel hij groot belang stelde in de zaken van het land, en als een ijverig voorstander van de Potgieter- partij bekend stond. Doch hij was nu nog maar 27 jaar, en hoewel zijn moed boven allen twijfel verheven was, had hij nog niet die jaren bereikt, dat op politiek gebied zijn stem gehoord werd of men acht sloeg op zijn opinies. En het laatste was vooral het geval in den ouden Voortrekkers-tijd, toen alleen de bezadigde ouden van dagen in politieke zaken werden gehoord. In die dagen was Kruger dan ook bekend als een eenigszins voort­ varend man, en wat heftig van natuur. Van halve middelen hield hij niet, zooals later zal blijken uit het verhaal omtrent het zelf afsnijden van een deel van zijn duim. Doch in den krijg was die karaktertrek niet onwenschelijk, en geen wonder dus, dat de jonge Veldkornet met het commando samen moest, en zijne jonge vrouw met hare kinderen moest tehuis laten. 794 onafhankelijkheid, waarin ik ook meen u steeds mijne getrouwheid te hebben getoond. Ik Iaat de verkiezing in uwe handen. Moge Gods zegen op uw werk rusten tot Zijne eer en tot heil der Zuid-Afrikaansche Republiek. Ik noem mij, enz. S. J. P. Kruger. Er zullen velen onzer lezers zijn, die bij het lezen van dit antwoord op de requisities zich teleurgesteld zullen voelen. Geen woord wordt er in gerept van de groote kwesties van den dag, van de Suzereiniteit, van de onteigening der Spoorweg-Maatschappij, van de Dynamiet-Fabriek, of zelfs van de ware of ingebeelde grieven van Johannesburg! In andere landen, b.v. in de Europeesche Staten, en zelfs in de Kaap Kolonie, ver­ wacht men van den candidaat voor een hoog Staatsambt, en zelfs van de vertegenwoordigers des volks, een behoorlijk uitgewerkt politiek programma, dat, zooals men het noemt, „de kleur van den candidaat” toont. Doch v ,or President Kruger behoefde dit niet. Al de kwesties, voor den V olksraad gebracht, waren door hem daar besproken; het volk kende, zooals ZHEd. terecht aanmerkte, zijne zienswijze. En bovendien, Paul Kruger is niet een man van woorden; hij is geen partijman; hij beschouwt zich, en terecht, de man voor het geheele volk, die door daden toont, wat hij wil en beoogt. De antwoorden van de twee andere candidaten gaan echter werkelijk meer in bijzonderheden, vooral die van Generaal Joubert. Hij is voor bezuiniging in ’s lands financiën, tegen het gebruik van Staatsgelden voor geheime diensten, voor een verbeterde Grondwet, een verzoenings-poli- tiek, een beter systeem van aanstellen van ambtenaren, en van de ver­ houding der ambtenaren, eene betere regeling van het werk tusschen Regeeiing en \ olksraad; hij is tegen concessiën, maar voor Staatsspoor­ wegen, hij klaagt tegen den invoer van vreemde onderwijzers, enz. Ook de heer Burger geeft op 13 afzonderlijke punten zijne zienswijze op, die over het algemeen een beteren indruk maakten dan die van Generaal Joubert. De verkiezings-strijd werd, men moet dit erkennen, met veel meer kalmte en bedaardheid gevoerd, dan het geval was in 1892; en wat tot deze kalmte bijdroeg was het niet bestaan van Yerkiezings-Comité’s, die in 1893 door den Volksraad waren verboden, daar men hun gevaar in het vorige jaar ingezien had. In waar heid, zij die met den waren toestand van de Transvaal bekend waren, hadden geen oogenblik twijfel aan de uiteindelijke beslissing 384 aan den HEd. Heer P. J. Joubert, onzen Kommandant-Generaal, en ik vertrouw, wanneer het mij gelukt de meerderheid van stemmen op hem vereenigd te krijgen en hij dus gekozen wordt als President, dat gij alsdan u zult onderwerpen en samen met mij hem getrouw zult hijstaan tot bloei en welvaart van ons land en volk. En hiermede geef ik de verkiezing in uwe handen, hopende dat gij zulks zult volbrengen naar plicht en geweten tot eere Gods en heil voor ons dierbaar Vaderland. Mij noemende, enz., S. J. P. Kruger. Het antwoord op het tweede aantal requisitiën, (die ook vele hand- teekeningen droegen) vult, als het ware, het eerste aan, en derhalve laten wij ook dat hier volgen. Mijne Heeren! Mijn antwoord op vroegere requisities van hooggeachte burgers der Zuid-Atrikaansche Republiek is u allen bekend; uitvoerig, duidelijk en rondborstig heb ik daarin mijne staatkundige beginselen en zienswijze blootgelegd. Ik zal nu niet herhalen, wat ik reeds gezegd heb, en ik neem de vrijheid u daarheen te verwijzen. 