title: Historie van het verbond en de smeekschriften der Nederlandsche edelen, ter verkrijginge van vrijheid in den godsdienst en burgerstaat, in de jaaren 1565-1567 / 3. (1795). - 558 S
creator: Water, Jona W. te
text: Wa 7 OT en 2 Digitized by Google Digitized by Google TE nn Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google HıiSTOoRIE vAN HET VERBOND EN DE SMEEKSCHRIFTEN DER NEDERLANDSCHE EDELEN, TER VERKRIJGINGE VAN VRIJHEID IN DEN :GODSDIENST EN „ PURGERSTAAT. HISTORIE VAN HET VERBOND EN DE SMEEKSCHRIFTEN DER NEDERLANDSCHE EDELEN, TER VERKRIJGINGE VAN VRIJHEID IN DEN GODSDIENST EN BURGERSTAAT, IN DE JAAREN 1565 —— 1567. Uir vecle oorfpronglijke gedenkftukken faamgefteld door F0ONAWILLEMTE WATER, Iloogleeraar in de Godgeleerdheid en Kerkelijke Gefchiedenisfen se Leijden, Historiefchrijyer yan Zeeland, DERDE STURK TE MIDDELBURG, Bj PIETER GILLISSEN. | MDCCcXCV kan." 2 BERICHT. AANDEN LEZER. HEindelijk, komt het derde Stuk van dit werk te voorfchijn, behelzende ber ver- wolg van 't tiende hoofdfluk dezer Histe- rie, met een aanbang [el, dienende ter werbeteringe van mijne misflagen' en 08 wermeerderinge van 's reeds gezegde. De bijlaagen 208 bei gehbeele werk en de »00- dige bladwijzers zijn in's vierde Stur te vinden. Hlhewel een groos gedeelte der beide laatfte Stukken , federt vijftien jaa- gen, reeds afzedrukt Jagy is echter de vol- Zooijing en uitgave doar var tot beden achtergebleven ‚allermeess door de veran- deringe en vermeerderinge van . mijne ampts- BERICHT AAN vEn LEZER, ampisbezigbeden, eerst te Middelburg, uaderband ve Leijden. Was ik verder ie berichten beb, zal in de woorreden, bij ’t vierde Stuk gevoegd, uitvoeriglijk gemeld worden. Mogen’ ook. deze ge- febiedkundige pogingen eenigzins aan | mijn voornaam doelwit voldoen, dat geen ander is, dan de aankweeking van lief de voor Underland, Godsdienst en Vrij- beid, dan zal ik mijnen arbeid genoeg beloond rekenen, Naar wel, VER* Bladz. i vER VO LcCG vAN HET TIENDE HOOFDSTUR; Bebelzende een uitvoerig bericht van de Geflachten en werrichtingen der smeefle verbonden Edelen,, wier naamen in ’t zesde Hoofdz Stuk gemeld zijn. F. VAN MALBERGEN, een Hollandsch —e var Edelman (*), was &en der Legerhoof- m den, eerst onder Brederode (a), nader- Djenr on= hand onder den Prins van Oranje (b). In “7 Brede- rode en O4 dien hij echter dezelfde is, wiens weduwe, ranje, Elizabeth van Merode, den roemwaardigen Junius (}) met zoo veele blijken van vriend- A, fchap (a) STRADA dee. ı /ib. VI, Pag. 2960. (b) novort VIbocek, bl. 196. (1) ZieIStuk, bl. 59. (*) Het Geflacht van Malbergen, of Malberg, behoorde zot den Hollandfchen Adel. Zie van LEEUWwEN Bat. #/l. bl, 1202. Het wordt ook van Maiburg genoemd, bij GOUTHOK- ven bi. 77, 116; uit.wien bli;kt, dar herzelve te Dordrechs bekend geweest zij. Verg. van Mıerıs Charterb. Il deel, bt. 96, 109, IV deel, bl. 45, 46; en van pe waLı. Handvesten var Dordrecht, tweede afdcelinge bl. 393397. Het ont leende zijn’ naam var her oude ._. Malburg, volgens 4L- miss Nor. Inf, Germaniae parı, I, zog 2931, parı. My Bus« 120 2 VERBOND EN SMEEK« fchap te Straatsburg overladen heeft (c), moet hij reeds omtrent bet jaar 1568 ge- ftorven zijn. De Mal- DE MALHEIJ blijft mij, tot nu toe, on- bei. bekend, zoo in zijn perfoon, als geflacht. De naam is in het Handfchrift zoo on- duidelijk gefchreven , dat anderen ’er var gemaakt hebben Malfen, Wasbain, en Wolbeque. - A. van ANTHONIJ VAN MALSEN, Zöon van Ro- Malen. herr en Margarita van Haastrecht (d), was oorfpronglijk wit een adelijk Geflacht (*); doch (c) F. JUNIUS im Vita, pag. 200. j (d) MSS. Aantcck. van den Hocere ‚var Spaen van Hardenflein. — Doch, naar ’t ge- voelen van anderen, zou Robert de Grootva- der der Bondgenovten geweest zijn. (*) Ik vinde, dat N. Malfen door den Koning van Spanje, in ’t jaar 1633, mer de Ridderlijke waardigheid bekroond zij; volgens CHRISTINAEUS part. |, Pag. 27, 28. Die Schrij- ver fpreckt ook, pag. 280, van een Gellacht vaw Malfem: waar toe ook kan behoord hebben Stein van Malfem ; van wien zie waGenAAR Vaderl. Hift. Vil. 493, en VIII, ‘j23. Of die herzelfde zij mer Mal/on, durve ik nier verzc- keren. Wat hier van zij; mij zZiin voorgekomen Amold, MHcer van Malfen, en Eringard Sioefen, ziime huisvrouwe. Zij verwekten Robert van Malfen, Ridder, getrouwd met Margariea van Hansırecht, Vrouwe van Tilburg, Geirte, enz,.; wit welk huweliik gekomen is Adrisaan van Mallen, Rider, Heer van Tilburg en Coirte, die in echt mm Jo- anna, of Jofitm van Blaasveld, dechter van Guidon en Anna Ruichrek vatı de Werve, Ui deze onders was Karel vn SCHRIFTEN DER EDELEN 3 doch de bijzonderheden van zijn leven zijn inij niet voorgekomen. KAREL VAN MAtsEN; Ridder, Heer van K. ten Tilburg en Goirle, hadtin huwelijk An- na var Wijck, Vrouwe van Honfenoort; en ftorf, in ’t jaar 1587; doch liet ver- fcheiden kinders na (e). ’Er isgeen twij- fel, of Hubertus van Malfen, die in 's Her- togenbosch begraven ligt (*), zal deszelven Evon geweese zijn. As ROB- (e) MSS. Aant. van denzelfden Heere. — In Quarz. Gexeal. tom. I, pag. 249, wordt zij genvemd Agncs van Wijck, Dame d’Onfenoors & de Nieuwencuyck. Wialfen, ddn der Bondgenooten, geboren: wiens 2oon, Hu- bert, in echt nam Ocche van Hargen, Vrouwe var Voster- wi)k en Hauwinhingen ; bij welke hi) won Maria van Malfen, Zi, kreeg ten man Anthomi) Scherz, Graave van Grobben- donk, enz. Men zie Quartiers Gendalogiques tom 1, pag. 249, 3095 Suise du Supplöment au Nobiliaire des Paijs-bas tom. V, rs . 1033 en vergelijke, ten aanzien van de laatfte, Recueil Göntalogique de Familles originaires des Paijs-bas (Rot- terdam 1775) ag. 150, en den Hoogleeraar P. BURMAN Anals Beig. tom. 1, Praefar. pag. CXXXVIII, Waar zij Maria var Maisfen genvemd wordt. Uit een’ verlijdbrief van Koning Fi« „ 2ı maart 1628, welken ik gezien heb, bliikt, dat baar mam ven Malfen zij. Ook worden, daar in, vermeld haar vader, Hubrecht, en zijn zoon, Jonker Adriaan van Mal« fen. = Sommigen van dit Gellacht zijn mij voorgekomen in oude Charters bij van Mregıs I. 87, I. 38, III. 6, IV. 35%, en elders. — Omterent dezen tijd ftond bekend Gerrit varı Malfen, bij wiens overiijden, in "tjaar 1562, Sara van Mal« fen, zime dochter, met het Hais en hof in den banne Viimen is verlijd geworden, Bi5S, Aanz, vatı den Hi von der Crafbr. G@”) Mei die gfaffichrift: Dee. Opf, Maxi 5, Kiie faralıın em IZ 2) 4 VERBOND EN SMEEK- le ROBBERT VAN MALSEN, broeder var An« “ tlioniji en Karel ,„ was Bevelhebber var Brevoort (f). Dit isal, wat ik van hem berichten kan. K. van KAREL, Graaf VAN MANSFELD, ZOON Manfeld. on Pieter Ernst, die zeer bekend is in ’s Lands gefchiedenisfen , en van Margare- ta van Brederode (g), zuster van den groo- ten Hendrik, kon roem dragen op zijn Ge- lacht (h); en, ’t gene uitmuntender is, maakte zich door zijne daaden in geheel Europa beroemd. Men zag in zijn voor- beeld, deels, dat gezindheid in ’c ftuk van Vrijheid geen erfzij, deels, dat ftandvas- tigheid in ’c behartigen van ’s Lands alge- meen welvaren, ook in dien tijd, niet zel- (f) MSS. Aant. van denzelfden Hecerc, (2) VAN DER HAER /ib. Il, pag. 195. (h‘ Men vindt de Gencalogie bij HUBNER, in de Geflachtrekenkundige Tafelen „ Taf, 334—340, en in ’t Woordenbock van H00G- STRATEN lett. M. bl. 70—73. sremi judicih diem praeßolatur perilluseris wir Hubertus 4 Malfen, Dominus de Tilborch, Ghoirle, Oosterwijck, Puer= Sum Sc. Fir quietis amans, in pauperes benevglus, in omnes, sumis, in Deum pius. Pro tot virtutibus atque optimo pectore Quicquid in coelo est gandl repende O liberalis O Magus De- un, Wisere defis Ao, 1612, 22 Marti annoy natus 57. SCHRIFTEN DER EDELEN, 5 zelden voor eigen belang plege te wij- | ken. — Hij onderteekende al vroeg Be Verbond der Edelen, en verfcheen, bij Rondge- gelegenheid van het overgeleverde Smeek-”?**"- Schrift, openlijk ten Hove (i). Zijn Va- Houdt zich der, een flaaf der Landvoogdes®, ver- ge klaarde in den Ra:d, dat hij zijn’ zoon z’w4enruil hier over fcherpelijk befiraft hadde; en er fchreef hem een’ brief, waar in hij den- zelven, ten zij hij zich ten eerften van het Bondgenoorfchap affcheidde ,„ zijn’ tcorn aankondigde, endreigde, dat hij, anders, geen hope moeste fcheppen, om ooit zijne vaderlijke gunste wederom te verwerven. Dan, deze vermaningen en bedreigingen trokken den Jongeling, die fier van aart was, niet aanftonds van de Bondgenooten af (k), De raad, welken hij, gelijk men wil, aan den Prins van Oranje zou gege- ven hebben, om Egmond van kant te hel« pen, op datde Vorst,, ter bevrijdinge van ’c Land, alle de krijgsmacht aan zijnezijde zou Krijgen (1), was waarliijk te verfoei- A3 en; (i) VIGLIUS AB AIJTTA Ep. VII ad Hoppe rum, pag. 358. - (K) STRADA Öid. V. pag. 211. (1) HoorT IV boek, bl, 143. 6 VERBOND EN SMEEKe jen; en ’s Prinfen hart was te wel g« plaatst, dan dat hij dien voorflag goedkeur- de: doch ’er bleek uit, hoe diep hij inge» wikkeld ware in den voorftand der Vrij« Valthun, heid. — °’T leedt echter niet lang, of hij u ef. liet het Bondgenootfchap varen (m): uit ” welk grondbeginfel, is haastelijk te gisfen, Krijgt het Toen werdt hij aangefteld tot Bevelhebber _ van Antwerpen (n). Na dat Alva de RIWeT- pen. Graaven van Egmond en Hoorne hadt doen vatten, fchroomde Mansfeld naar Brusfel te komen, of week zelfs van daar, gelijk men fchrijft, op raad van zijnen Vader (0), Preest voor Het fcheen, dat hij zich minder op Alva Alva durfde verlaten, dan op de Landvoogdesfe , welker gunste hij zich door zijne verrich“ tingen bij Valenchijn (p) noch meer ver» Diet, worven had. Onder Don Jan var Oos- om venrijk, die bem gebruikte om krijgsvolk Ja». in Frankriijk, waar hij zeer bekend was, te (m) vAN DER HABR Öib. II, pas. 318, 322, Veıg.IStuk, bl. 378. (n) RURSUNDIUS db, III, pag. 345. HOOFR IV bock, bl. 145. (o) sor IV bock, bl. 131. MEURSIUS Rer, Bel;.lib. I. pag. 15. LE PETIT Ziv, IX, 2. 105 (P) STRADA ib. VI, pag. 313, 314 \ SCHRIFTEN DER EDELEN. „ te werven (g), doch vooral onder den Onder Hertog van Parma (r), was Mansfeld een ia der voornaamfte Legerhoofden; en gaf, ten voordeele der Spaanfchen, veelvuldige ee bliiken van heldhaftigheid. Getuigen hier sriyven, van zijn de flag bij Gemblours (s); de ver- 1578» overing van Bouvignes (et); de herhaalde onderneming tegen Nivelle (u); het inne- men van Eindhoven, Diest, en andere plaatfen, in ’t jaar 1580 (v); het beleger- de, en eindeliik vermeesterde, Antwer- 1584 pen (w); her benaauwde Dendermonde (x); de invalin den Bommelerwaard, ea de ver- 1585. fterking van ’s Hertogenbosch (y); de be- | A4 le- (g) De Tassıs Ab. IV, pag. 284. (r) zor XVII bock , bl. 35. (s) straDa Üib. IX, Pag. 562. DE Tassıs lib, IV, paz. 293. (t) STRADA 4. c.9.569. DE TASSIS ]. €.9. 290. (u) STRADA 1. e. Pag. 573. DE TASSIS/, rc. pag. 297. H. LOYENS Sjnopfis rerum ab Lotharin- giae Ducibus geffarum, pag. 470. LE PETIT livr, XI, pag. 347, 348, XII, pag. 410. (v) LE PETIT bivr. XII, pag. 472 & fuiv. (W) SERADA dee, IlÄb. VL, pag. 346, 390, 305, 5ıI, VIl, pag. 420, 421, 439. (X). STRADA des. 11 Jib, VII, pag. 351. (y) STRADA Le. pag. 453455, 459. LE PETIT Öivr. XlLl, pag. 324. Men zie vooral f. H. VAN HEURN Befchr, van ’s Hertogenboscli I deel, bl, 163 - 170. 8 VERBOND EN SMEEK* 1586. legering en verzekering van Graave, Me gen, Batenburg, en andere plaatfen (z); het ftormenderhand innemen var Nuis (a)5 ziin welgelukte aanflag op Blankenberg (b); 1557. het bemachtigen van Sluis (c); ziin toeleg 158% op Geertruidenberg, en -Breda,; als mede op Bammel en Heuscen, die hem, echter, mislukte: waar van de oorzaak gezocht wordt, zoo in den onwil der foldaaten, als in den twist, tusfchen hem en den Bevek- hebber Leva gerezen; het innemen var Herpt, Heel, Hemert, Rees, en Rijn- s in gun- berk (d). ”T was dan ni.t zonder reden, arm, Gat Parma, de Nederlanden voor een’ tijd verlatende, het hooge bewind over de krijgsmacht in Brabant aan Mansfeld toez betrouwde; en dat hij zich van hem bedien» 1590. de, om Breda, onlangs bij verrasfinge voor de Staatfchen ingenomen, te beren- nen (£% Na den dpod van Parma, Kreeg de (zZ) STRADA Ze, pag. 469-450. (2) STRADA dec. IL, Zib. VIII, p. 499 es fe (b) STRADA 4 e. pag. 581, 532. (ec) DE Tassıs bb, VIL, pag. 484. | (d) STRADA der. II Üib. X, pag. 719, 729 39: 733» 734, 754-761. LOYEnS dc pe 500% u HEURN Il dcel, bl. 186—ı89, (g) ron XXVIl bock, bl. 25. SCHRIFTEN DER EDELEM. ® de oude Graaf van Mansfeld het hooge ge- gag, voor een’ tijd, in handen; en fchik- te zijn’ zoon Karel tot den veldtocht naar Trekt nam Frankrijk, en om ’t bevel over ’s Konings Brankröjh, Jeger aldaar te voeren: die, ook in dat Rijk, zijn’ heldenmoed deedt blijken (f). Hoe verdienstelijik Mansfeid zich anders maakte door zijne krijgsbedrijven ; werde hij, echter, na ziijne wederkomfte, ge lijk de meeste Nederlandfche Heeren, met opzet buiten het beftier van Staatszaaken , door de Spaanfche Raadsheeren , gehou-+ den, en men zocht zelfs naar gelegenheid, om hem buiten de Nederlanden te doen vertrekken. Met dit oogmerk werdthij , onder fchiin van verhooginge, den Keizer Naar tot Veldheer in Hongarijen aangeprezen : ei waar hij zich dapper tegen de Turken 1594. gedroeg (g). Hier eindigde hij ziinleven, Sserfz, in den ouderdom van 52 jaaren (h): zon- 1595. der kinders natelaten uit zijne drie vrou- wen; onder welke Maria Christina van Az; Eg- (F) LorEnS Z ©. Pag. 513. DE TAssıs lb YIlL, pag. 519, 520. (g) LE PFTIT livr. XV . 650, YA XEID XII bock, bl. 466. Den (bh) EoR XXXI bock , bl. 76; PD 2 VERBOND EN: SMEEK- Egmond, weduwe van Odoard van Bours nonville, opgeteld wordt, door den Ko» ning van Spanje, die, ten jaare 1658, noch met ophef vermeldt de verdienften van den Graave Karc] van Mansfeld (i). Maxtits, MANTATS & mij een onbekende naam, ag zoo wel als Matauts, geliik hij elders genoemd wordt. Nr: van FILIPS VAN MARBAIS, Heer van Louver- Rn al » gefproten uit een hoogberoemd Ge- Een de: Wacht (*), trade in ’t Verbond der Ede len; (i) CHRISTINAEUS ur. Her. part. 1, paz. 173, 174. Swise du Supoldmenst au Nobiliaıre tom, 1,P. 24 (*) Men denkt, dat het Geflacht van Marbals kome ule Adon, Graave var Marbats, die gefproten was uit de oude Prinfen van Lotharingen, of van Oostenrijk. In de twaalfde en volgende eeuwen waren veelen uit dit Huis in het hoog- fte aanzien. Zie L’esminor /ior, 1, pag. 3185 DUTKENS kom. I, Pag. 31, 141, 265, 2755 GRAMAYE Antig. Galio- Brabs Peg» 135 LE CARPENTIER Dart. Ill, pag. 800, 801, 838. Her Burggraaffchap van Brusfel is een’ tijd lang in dit Geflacht ge- weest; volgens CHRISTINABUS Jur. Her, part. I, pag.'551. = Deze Marbais was de zoon van Filips en Ifabeau de Sclles; en hadt in huwelijk Joanna de Longchamp, Vrouwe var Fernemont, of Furnemont, enz. Ik vinde noch eenen Filips var Marbais, die, omtrent dezen tijd, lecfde, en in echt hadt Joanna van Merode, dochter van Willem ,„ &&nen der Bondgenooten. Geneal. van Merode, bij Ferwarpr. Doch in eene MS. Genealogie, berustende onder den Heere var Spaen van Hardenfiein, wordt hij niet gevondenz maar wel, Filibert, die, op bevel van Alva, ook zou onthalsd zijn. Wiiders blijke daar uit, dat onzc Filips een’ zoon nagelaten bebbe, Robert van Marbais van Louverral, Heer van re u, SCHRIFTEN DER EDELEN. 11 len ; woonde hunne vergaderinge te Bre- wernasm- da bij (k); en was &&n van de Gevolmach- aeg tigden, om het verdrag, op naam der Edelen, met de Landvoogdesfe te fluiten (I), Hoewel hij, door zijn gedrag te Dogr- nik, toonde, zich aan dat verdrag te wil= len houden (m), kon hij echter den haat van Alva, die hein bande (n), niet Gebsuzen, ontwiiken. Gewond zijnde in de fcher- !507- mutfelinge bij de Geete, is hij, door Don Fredrik, krijgsgevangen gemaakt (0); en, Gevangen, op last van Alva, buiten orde van rech- een, en zonder een gewoonlijk pleitgeding, Onsbalsd, te Brusfel, onthoofd (p), wii» (k) vas DER HAER Üib. II, Pag. 204. (l) van wEsEMBEECK, bl. 174, 175. (m) HoorT Ill bock, bl, 112. (n) vAN METEREN Ill bock, bl. 54. (0) STRADA dec. ı Üib. VII, pag. 412, 414 Bor IV bock, bl. 183. HooFT V bock, bl. 198. (pP) van ISsELT Hist, füi temporis pag. 155. Corte vermaninghe opt voanisfo tegen A. van Stralen, bl. 38. den, of Leuze; en dat dit Geflacht is vermaagfchapt geweesg met die van Perweis, Enghien, Praact van Moerkerken, Tra» zignies, Glijmes, St. Vast, Roll&, la Motte, Argentcau, Tferelaes, Milendonk, Bailleul, varı der Meeren, Hamal, Berlo, enz. — Ik twiifele, of Bonavencura Marbais, die, ten jaare 1750, tor den adelftand verheven is, tot dit ger Qacht a Suise du Suppiiment au Nobiliaire som. Vs 13 VERBOND EN SMLEK- 'W. var WILLEM, Graaf van DER MARK (*), Ba= em Mark, ron van Lumei, Heer van Serain, Borsfet , Min- (*) Her Geflachtregister der Graaven van der Mark is bij P. HEUTERUS rer, Burg. lib. VI, pag. 244, 2455 MIRAEUS donat. Belg. lib. 1, cap 955 BUTKENS Tropb. de Drabant som, Il, pag. 1941965 HUBNER Geflachtrekenkundige Taf len, Taf, 437439; VAN HOOGSTRATEN Woordenb. lett. L. bl. 288, en let. M. bl. 86, 87. Men vindt ook eenigen var dezen naam in aanzien te Gent, in ’tmidden der XV eeuwe; bij L’EsPINoIJ Recberches de la Nodlesfe lior. 1, pag» 715. ° Men zie noch Genealogie de la Maifon de Maillij, Pag» 1355 LE CARPENTIER part. 1il, p. ni 6085 VAN GOUTHOE» ven bl. 1585 Quartiers ee. som. I, pag. 59, 1415 en Nobiliaire des P. B. tom, I, p. 61, 62: waar gemeld wordg Louifa Margerita, dochter van Lodewiik Engelbert Graave van der Mark en Schleiden, Baron van lL,umain en Seraing, welke, in 'tjaar 1748, met den Hertog van Arcmberg ge= erouwd is. — De naaın wordt gefpeld Mark, en Marck: en beide heb ik gevonden in oorlprongliike flukken, door Graa- ve Willem onderteekend. Meer verfchils is ’er in de naa“ : men zıjner Heerliikheden. Men vindt Lumei, Lumain, Lit meing, Lummene; — Serain, Serrain, Sarrain, Sarain enz. — Hecr van Borfele, gelijk ergens flaat, is hij novit eweest; maar wel, van Borfet, of Borsfer. — Noch is mij er hand gekomen eene Verklaring des Graaven van der Mark: waarin hij bevestigt, dat de Heeren de ange, wier nakomelingfchap te Zierikzee in groot aanzien Bir: onr- {pronglijk_ waren uir een’ jongeren zoon van ziın Graafiik Huis, Dit ftuk, welk ik, nevens andere zeldfaamheden. ver- Tchuldigd ben = den Weledelen Gestr, Heere M. de tier, is onder de Bijlaa en Lett. IM. — Uit de emelde Schrijvers, als mede uit eene uitvoerige MS. Genealogie en. Baron van pen van SEAL bezit, bliikt, dat t acht zijn’ oorlprong hadde uirt de Graaven van Alte= na: want G Adolf van Altena, die in ’tjaar ı2 eitor» ven is, her Slot Mark gekocht hebbende, begon zich eerst den naam var Graaf van der Mark toetecigenen, welken zii- ne nakomelingen, federt, behielden. Men vindt, dat de Graaven en Graavinnen van der Mark, van tiid tot tiid. me de voornaamfte Huizen zijn vermaagfchapt geweest, Zoo Ne» derlandfche, als andere, b. v. Berthout, Neufchatel, Arem- be Hamale, Oldenburg tot Delmenhorst, van der Lippe Loss, Spanheim, Nasfau, Bourgondie, Befjeren, Meurs, Virnenburg, $olms, Aspremont, Wirtenberg, Schwartzen- berg, Orleans, Schoonhoven, Palland 2 Hesfen, Luxemburg, Hoorn, Montfoort, Naaldwiik, Croii, Berlaimont, Gulik ga Berg, Waldek, Egmont, Bergen, Wasfenaer, are SCHRIFTEN DER EDELEN. 7% Minderlecht, en Erfvoogd vaa Franci- mont, maakte zich zeer naamruchtig, ten tijde der Nederlandfche beroerten. Zijne Zijne Moe afkomst uit eene Hollandfche Moeder , “7 e Margareta van Wasfenaer, zal hem, die een Luijksch Edelman was, aanleidinge gegeven hebben, om zich zoo diep in de Nederlandfche zaaken te fteken. Hij moet, Zi» ijver buiten tegenfpraak, als &&n der voornaam« Vriybeid, fte grondleggeren van onze Vrijheid be- fchouwd worden. Gelukkig! dat anderen meer bezadigd waren. Ik kan noch mag hem, aan de eene zijde, volkomen vrij- fpreken van allen onbezonnen drift en on- gefchikten handel; fchoon ik, aan den an- deren kant, geen geloof aan alle befchuldi- gingen „ door fommigen tegen hem inge- bragt, wil geven. — Het Verbond der Bondze= E de- nool, Ligne, Montmorencij, Aarfchot, Rochefort, Turenne, Mait- lij, Baden, Lotharingen, Brandenburg, Bourbon, Hohenzol- lern, enz. Tot welk hoog aanzien dit Geflacht, in de XVt ecuwe , geklommen zij, kan men befluiten uit de huwelijken der drie kinderen van Johan III, Hertog van Klecef, Gulik en Berg, Graaf' van der Mark. Zijn zoon, Wilhelm, kreeg 1546 in huwelijk Maria, duchter van Keizer Ferdinand I; ziine oudfte dochter,, Sibijlla, was getrouwd 1527 met Johan Fre» drik, Keurvorst van Saxen; en Anna, Ziine tweede dochter,, 1539 mer Hendrik Vill, Koning van Engeland, doch die haar, in ’t volgende jaar, verftoren heeft: zij bleef „echter, in Londen, en fturf aldaar den 16 Julii 1557. — Het is wel te vermocden, dat onze Graaf Willem op zulke en fvortge- lijke huwelijks-verbintenisfen van zijn Geflacht war al te Kour zal geweest ziin, en ’t hart een weinig te hoog gedra- geu hebben; gelijk wit ziju fchfi;ven kay opgemaakt worden, 4 VERBOND EN SMERK- Edelen onderteekend hebbende (g), begaf „Kries hij zich in den krijgsdienst (r), doch ° _werdt, eerlang, door Alva, veroordeeld Gebammen,en gebannen (s). Dit wederhieldt hem 1567. niet, om Zich bij het leger vatı den Prins, 1570— met wien hij, naderhand, &ene geduurzaa- 157% me briefwisfelinge gehouden heeft (t), in 1568. ’t volgende jaar te voegen met eene bende ruiters. Men zegt, dat hij betuigde, hoofd Hartige en baard ongefchoren te zullen laten , tot fall. dat hij den dood der Graaven van Egmond en Hoorn, zijne bloedverwanten, zou ges wroken hebben. Dat is krijgsmans taal , en zoo zeer geen onwederfprekelijk bewijs van een’ woesten aart. Doch fommigen ftellen dit gezegde op rekeninge van zijn voik. (r) STRADA dec. I, Zib, VI. pag. 200. (5) VAN METFREN III boek, bl. 49. [det vitgave 1652, welke ik nu gebruike 1 (ve) Dezelve IIL bock, bl. 59; waar ook verflag gedaan wordt van ’sGraavenveritand« houdinge mer den gewezen’ Antwerpfchen Penfionaris, J. van Weicmbecck, SCHRIFTEN DER EDELEN. #3 tergeuzen zijnde, en zich, na dat hij uit Embden (u) verdreven was, in Engeland ophoudende, werde hij Admiraal (v) der Admiraal, vloote, welke, den eeriten van grasmaand ’s jaars 1572, 200 gelukkig, als onver- wacht, den Briele innam (w); in welke Pr fiad hij zich, eenige,maanden vroeger, ook zu hadt opgehouden (x). Was zijn onvoor« zichtige raad, om den Briele uitteplonderen en dan te verlaten, opgevolgd, het is naauwlijks te denken, dat deze cerfte ftap tot vrijbeid door zoo veele andere zou ge= volgd zijn. Hij fchijnt grooter ge dan Staatkundige , geweest te zijn, meer kloekmoedig, dan voorzichtig. Na ‚Verdrijfe dat de Briel ingenomen was, poogden de. Spaanfchen , drie dagen later , de ftad re her- winnen; doch werden met zoo veel moeds door van der Mark afgeflagen, dat zij fpoe- dig (u) Bor IV block, bl.103, V bock, bl. 246; STRADA db, VII, SR. 405. (v) Bor VI bock, bl. 264; sTRarAl e. P. 430, 431. (w) Zie het II Stuk van dit werk, bl. 223-225. (x) Verg, de Bijlaagen, Lett, II, Blift ecni- gen tijd ım die Stad, 26 VERBÖND EN SMLEE% dig de vlucht namen (y). Hij bleef vervöts gens, met eenige Kapiteinen en foldaaten, eenigen tijd in die ftad post houden ; deedt de ftads vesten merkelijk verfterken; liet een bolwerk, federt naar zijn’ naam ge- noemd, en daarna weder afgebroken, aan de zuidzijde opwerpen; en deedt de noord- poorte, door welke zijn volk, onder zijn beleid en dat van Roobol, in de ftad ge= drongen was, en welke poort, bij deze ge» legenheid, zoo aan deuren als muuren zeer veel geleden hadt, mede ter aarde flechten,, en federt fterker opbouwen, waar toe men zuim zestig dagen aan dezelve arbeidde (z). Of echter het verblijff van Lumei in den Briele wel langer dan tot hooimaand 1572 geduurd hebbe, is twijfelachtig. Hij fchijnt toen het bewind gelaten te hebben in han- den van Treslong, en misfchien wel na dat; gelijk kan blijken, de Werhouderfchap op den eerften van die maand veranderd was, hebx (v) AB INTHIEMA /. &.fag. 3. STRADAI.« Pag. 431. ’z, Blijkens zekeren post van betalinge, den 13 Julir 1572 aan de metzelaars Jan en Gerrit Bastiaansz deswegens gedaan, en ge= meld in de Thefauriers Rekeninge der ftad Bricle, met Julij van dat Jaar begianende, fol. ı2. SCHRIFTEN DER EDELEN. 17 hebbende de Thefaurier, Burgemeefter Jan Pietersz Kouckebakker, de ftad verlaten. Wij hebben, voorheen, gezien, dat Tres- long, federt half hooimaand, het krijgsbe- wind in den Briel voerde; doch dat de Graaf, meer dan eens, in zaaken van aap« belang, het krijgswezen betreffende , door afgevaardigden, geraadpleegd wierde (a): waar uit men met grond vermoedt, dat hij zijn aanzien in deze ftad niet verloren, maar het oppergezag over ’t kriigsvolk aan zich behouden hadde. Aangefteld zijnde als ’s Word Prinfen Stedehouder, of beftelde Overfte, re in Holland, in welke hoedanigheid hij zijn? «er. lastbrief en berichtfchrift van den Prins ont- fing, en van de Staaten erkend werdt, die hem, bij handtastinge, allen eerbied, dienst= willigheid en behoorlijke gehoorzaamheid toezeiden ; maakte hij zich, in korten tijd, Ki 2 meester van Rotterdam, Delft, Schiedam, de» a. Schoonhoven, en andere fteden (b). Doch ” Face zijn aanflag op Amfterdam mislukte, welke kb B ftad sanflag op (a) In ’t leven van TRESLoOnG, II ftuk, bl. 225, 226, in de aanteckeningen. (b) STRADA I. c. pag. 433 et fogg. Men ver- gelijke Bor VI bock, bl, 283—285, HourT, en anderen, 18 VERBOND EN SMEEK- Amfter- ftad hij binnen weinige dagen moest verla- a ten, zonder iet van belang te hebben uit- en Oude- gevoerd; en zijne pogingen ten nutte varı war. Haarlem en Oudewater liepen vruchteloos Misbande- af (c), De mishandeling en het ombrengen Eich van zoo veele Roomfche Geestelijken uit Geestelijk. Gorinchem ,„ Briele, en andere fteden , heid, vooral van Kornelis Muis te Delft, maak- ten hem zeer gehaat, niet alleen bij de Roomfchen, maar zelfs bij Oranje en an- nah „.* deren, die zeer wel begrepen , dat de op- ker, dagende vrijheid door zulk een onbezonnen handel meer onderdrukt, dan voortgezet , zou worden. Dät meer is; bezadigde God- geleerden van dien tijd, hoe ijverig anders in *t voortplanten der zuivere leere, keur- den dit gedrag volkomen af. Om flegs &en bewijs aantevoeren ; dit bleek uit den voor- trefielijken brief der Kerkelijken te Emb- den, ten jaare 1579 gefchreven aan Graaf Jan van Nasfau, Stadhouder van Gelre en Zutfen, en, waarfchijnlijk, gevloeid uit de penne van den beroemden Menfo Alting, waar (c) WAGENAAR Befchrijving van Amifter- dam I fluk, bl.325. noort VIlbvek, bl. 297. TASSIS comment, lib. 1 $ 30 pag. 156, 157, es $ 51 pag. 109, 170. SCHRIFTEN DER EDELEN 19 waar bij zij hunnen afkeer var zulke hafi- delwijze niet duifter te verftaan geven, fchoon zij omtrent de rechtspleginge, met Lumei gehouden, niet naauwkeürig genoeg fchiinen onderricht geweest te ziin (d). Hoewel hij nu of dan zich aankantte tegen den moedwil, die omtrent de Roomfche Geestelijkheid door ’t krijgsvolk gepleegd werdt, gelijk te Schoonhoven (e), toont a. Ver echter het volgende, hoe hij in dit ftük dach- 4; uk, " te. Het Hof van Holland zondt aan van der Mark een’ brief, inhoudende de’ be-- kentenisfe van Jan d’Aumaäile [Johan Omal] nopens veele perföonen , 200 geestelijke als weereldlijike, buiten forme van rechtsple- ginge ter dood gebragt, zoo hij zeide, door last van Lumei; en begeerde van hem be- richt, wat van de waarheid ware. Zijn Ba änt- (d) van METEREN IV boek, bl. 66. BoR VI. bock, bl. 266, 309. Epistola Emdenfium in D. GERDES Scrinio Antiquar. som, | part. | paz. 119 Bekend is, wat Estivss, Opmeer en anderen hier over gefchreven hebben. Zie FOPPENS Bibluotb. Belg. som. I Pat. 399, 400, Zom. II paz. 097, en den Hecre uorsTEdE over het klein geral der egte Märtelaars, bl. 40—42. (e) Bor Vi boek, bl. 312. Men vergelijke echter F. HARAEI Aumdles Datum Brabantiar, som, Ill, 243. 143. 020 VERBOND EN SMEEK- antwoord, gefchreven den vijftienden wan zomermaand 1573 op het Slot Honingen, anders Kralingen genoemd (f), kwam zaaklijk hier op ne@r: dat het aan her Hof niet toekwam , onderzoek op deze en der- geliijke zaaken te doen; dat de Roomfchen hem hier in voorgegaan waren ; dat hij, derhalven,, we&rwraak genomen hadde ; dat ’er achterdenken van verraderije geweest ware; en dat hij krijgsrecht gebruikt had- de, waar over nu, van achteren , geen on- derzoek behoorde gedaan te worden door hen „ die de Christeliike Overheid ver- beeldden (g). Zulk fchrijven kon niet na- la» (f) VAN LEEUWEN Bat. illuflr., bl. 1293. (g) Zie bier, gedceltelijk, zijne eigene woorden: ”Vermogende Heeren,„ hoewel „ U. L. niec toe en ftaat t’ inquireren aan- „, gaende de facken der Juftitie bij cenige van „, den onfen tegens fommige factieufe papis- „ ten gepieeght, in tıjden als wij door Gods „ hulpe den Christenen metter wapens eenen. „, inganck in den Briele en Holland hebben „’, gemaekt, en als doen een andere ten eX=- „ empel de Juftitie moeste verbittert wor- „ den, nadien der moordadige papisten foo „ menigh ı00 jaeren te voren, en ook bij „, onien tijien aen den vromen Christenen „, hadden getirannifeert en nogh dagelijcx ,„, tirannifeert”’, enz, MS. Extract uit het tweede Register vanMiliven, Advijlenende au». SCHRIFTEN DER EDELEN. 21 Jaten, het gemoed van anderen tegen hem te verbitteren; gelijk de uitkomst getoond heeft: terwijl zijn vorig gedrag aanleidin- Gevangen ge gaf tor zijne langduurige en herhaalde &***- gevangenis, waar van de bijzonderheden door verfcheiden fchrijvers (h), doch voor- al door zor (i), gemeld zijn, en hier niet behoeven herhaald te worden. Hij kon het met zjjne verdediginge niet verder bren- B3 gen, andere Acten aan die van den Hove van Hol» land tijde B. Ernst en B. Hannema Grifliers. Op foortgelijken toon fpreekt de Graafinzijn verdedigichrife bij sor VI boek, bl. 311-314 Ch) strana db. VIT, paz. 156. HOoFT VII boek, bl.300. Tegenwoordige Staat van Hol- land Il dcel, bl. 189. (i) VI boek, bl, 310—315. — Hier mede komt hoofJ!zsaklijk overcen het verhaal van FREDRIK VAN VERVOU in Zijne MSS. Gcichie- denisfen, beginnende met het Jaar 1568, bl. 5 en volgg. In dit Handichrift, ’t welke thans bewaard wordt in de Bibliocheck van Zijne Doorluchtige Hoogheid, den Hcerc Prinfe Erf- Stadhouder, heb ik noch deze bijzonderheid gelezen: ”In defe tijt isfer gronte jaloufie ge- „ Tefen tusfen de Prince van Orangien ende „ de Graefl’ van der Marck,„ welcke Graef' „,’ een feer wild ende onbetemd heer was. «> Men hecft mij gefeit dat hij de Prince gene 3, vollenkomene cere ende gehoorfaemheit s„, wilde bewijfen, om dat hij d’eerfte oljr- a, faecke was, dat dic Steden in Hollaudt fich », tegens den Koninck apitelden,” Verlaat Nader.- la n de 22 VERBOND EN SMEEKr gen, dan dat men hem, door tusfchenkomst van Oranje, in ’tjaar 1574, met zijne goederen van hier naar zijn vaderland ver- trekken lier; waar hij, den eerften van Sterft We bloeimaand ’s jaars 1578, overleden is, ’t Birzoy- derheden wit F van Juthierga. zij door vergif, ’t zij, zoo fommigen fchrij» ven, door de beer van een dollen hond. — Sedert zijn vertrek uit Nederland, werdt hem door Koninginne Elizabech het Rijk van Engeland ontzegd (k), waar bij hij, toen, minder belangs behoefde te reke- nen; en weinige maanden voor zijn’ dood, was hij tegenwoordig bij het Staatfche kriigsvolk, ’t gene*bij Gemblours in han- den van Don Jan van Oostenrijk viel (1): doch op wiens last hij zich hier bevondt, vinde ik-nergens aangeteekend. — Zijn Raad, en Voorfpraak geduurende deszelfs gevangenisfe, Frederik van Inthiema, ver- haalt ons noch de volgende bijzonderheden : de heftigfte befchuldigers van Lumei lie« pen, naderhand, over tor den vijand; men maakte zich meester var alle zijne bezit- fingen , zonder voorafgaande rechtsplegin- Er> (k) Vaderlandfche Historie VII deel, bl. 82, (1) strapa Al, VII, pas. 448, er db. IX, I 556 SCHRIFTEN DER EDELEN, 123 ge, zoo dra hij in verzekeringe gefteld was; de Staaten van Holland hielden, bij zijn ontflag, aan zich het recht, om binnen den tijd van &en jaar zijine zaak door de Rijks-Kamer te laten onderzoeken en be= flechten; hij begafzich naar Aken, en wil- de daar blijven, tot dat zijne zaak voor het hooge Keizerlijke Gerechtshof zou gebragt zijn, of anders de tijd, daar toe bepaald, reeds verloopen; eer hij uit Holland ver- trok, daagde hij alle ziine befchuldigers voor ’t recht, en noodzaakte hen, de ge- daane aanklachten te wederroepen; ’sGraa- ven verdedigfchrift, ’t gene in Duitschland ftond in ’c licht te komen , zou de waar- heid van dit alles bewijzen ; niets was noodzaakelijker, dan dar alle verwijderin- gen tusfchen Oranje en van der Mark een einde namen, en zij de handen in E£n floe- gen, zonder van we&rkanten acht op zul» ken te geven, die den eenen kwaade ver- moedens tegen den anderen zochten inte- boezemen ; Lumei moet erkend worden r als de herfteller der vrijheid, en de oorzaak van alle verdere overwinningen (m) Mij B4q is (m) F. AB INTHILMA O&rverela Hellandige &c. Pa}. 35, 5, 18, 19, 32— 350. 24 VERBOND EN SMEEK- is noch als eene zeldfagmheid, en waar uit blijken kan, dat de Graaf noch eenigen tijd zijne vrienden onder de voornaamften van ’t Land behouden hebbe, medegedeeld, dat Gijsbert van Duvenvoorde, Heer van G.van Opdam, in eenige haperinge kwam we» Deven- gens het draaijen van zekere gouden boeijt- ein jes ten genoegen van den gevangen’ Graa- vriend. ve van derMark, en dat hij den 23 van zo- mermaand 1573 verzocht, die zaak met drie- honderd guldens ten behoeve van ’t gemee- Hij kan, ne Land te mogen boeten. — De groote 2 rrune dienften, door Lumei aan dit Gemeenebest ap eeme bewezen, moeten elk Nederlander zoo ie fterk aanzetten, om alles, wat tot zijne werdedigd wetsige verdediginge ftrekken kan, opte- worden, 4 zoeken, als anderen alles bije&ngeraapt heb- ben, ’t zii waar, ’tzij leugen, om hem wer de zwartfte verwen aftefchilderen. Vit dien hoofde verblijde ik mij het vol- gende te konnen melden, dat uit oorfprong- lijke ftukken ontleend, en mij door gene kundige hand (n) medegedeeld is. Enteng | zijn? (n) Ik bedoele den Welädelen Geftr. Hee- re Mr. H. van Wyn, Raad Pentionaris der Stad Gouda; aan wien ik ook cenige andere zeld- beach, belangende Lunmici, verichuldigd u Re a SCHRIFTEN DER EZEDELEN. 85 zijn’ intrek binnen den Briel genomen heb- bende ten huize van Karel Gans, voorheen een lid der Regeringe, doch thans met zij« ne huisvrouwe voortvluchtig, en welk huis nu bewoond werdt door twee dochters van den Schout Willem Heermans (0), zag nu en dan den Graave van der Mark aan zijne tafel. Wat bier gebeurde, zal ons thans niemand verhalen; doch ’t is zeker genoeg, dat de Graaf, federt befchuldigd, naar ’t fchiint, door de maagfchap dezer Juffrou- wen, als of hijeene derzelver in een’ on behoorlijken minnenhandel, en wel met ge= wweld, ingewikkeld hadde, dit zoo hoog opnam, dat hij, den vijfden van oogst= snaand 1573, de gemelde dochters, haare zusters, en twee dienstmaagden, in cas van injurie deedt dagvaarden, begerende her- ftellinge van zijn’ gefchonden naam. De dienstmaagden zekere verklaringe, ter vol- komene ontfchuldiginge van Lumei in dit geval, gegeven hebbende, werden zij op B; haar (0) Hij wordt, verkeerkeliijk, onder de Bailluwen van Voorne geplaatst, door AL- KEMADE in de Befchrijvinge van den Briele, bl. 9ı: daar hij nooit anders dan Schout van den Bailliu Jonker Jaspar van Treslong „ Will. Jems vader, geweest is, 26 VERBOMD EN SMEEK- haar verzoek, uit het rechtsgeding ontfla- gen. Met de overige gedagvaarde bleef bet echter aanhouden; tot hoe lang, en wat eindelijk de uitkomst der zaake ware, is niet aangeteekend. Genoeg is het, dat bier uit blijken kan, dat de Graaf van der Mark, ho& ruw en onbedachtzaam hij an- ders moge geweest zijn, zich echter niet onverfchillig betoonde omtrent zijne eer en goeden naam ten opzichte van zijn zedelijk gedrag, gelijk fommigen gefchreven hebben, $. van JAN VAN MARNIx, Heer van Tholoufe, Marsix. Broeder des Heeren van Aldegonde , die aanftonds volgen zal, was onder de eerfte teekenaars van het Verbond (p), en liet zich ook vinden in de vergaderinge der Edelen te Breda (gl). Zijne liefde voor Vrijheid en Godsdienst maakte hem geacht bij den Prins van Oranje en de Hervorm- den. Geen wonder derhalven,, dat die ‚Near WVorst, altijd gewoon zich ter bereikinge Antwer- .. er : pam gexoy. van zijn doelwit wijslijk van de gefchiktfte den, werktuigen te bedienen, hem naar Ant- wer= (p) stranDa ib. V,„ pag. 200. HARAELS “Annal. Ducum Brabantise tom. Il, pagz. 37. (q) VAN DER HAER lb, IE, Pag. 204. SCHRIFTEN DER EDELEM, 27 werpen afvaardigde, om de Hervormden te bewegen, dat zij, nergens dan in de nieuwe ftad, hunnen Godsdienst gemeen- fchappelijk oefenen zouden (r). Kort na ‚bem kwam Oranje zeif in die ftad; em Aanflag toen fchijint de aanllag op Wealcheren en % Wal- Middelburg gefmeed te ziin, welken Tholoufe, met weinige anderen, daade- liik ondernomen heeft, doch vruchteloos, Men vindr bij onze meeste gefchiedfchrija Alk. vers een omftandig bericht van dezen mis- lukten aanflag; die, ware hij naar wensch uitgevoerd , een grooten keer van zaaken vermoedelijk zou aangebragt hehben (s). Dan, nu zag men, gelijk zoo dikwijls, dat . ‚B700- (r) Bor Il bock, bl. 62. — Verg. II Stuk, bl. 446. (s) De voornaamfte bijzonderheden van de- zen aanflag zijn bijeengezameld door WAGE- NAAR, in de Vaderl, Hiftorie VI deel, bl, 223—2260, EN ’SGRAVEZANDE, In de Gedach- tenis der Synode re Wezel, bl. 66-69, en Tweede Eeuw-gedachtenis der Middelburg- fche Vrijheid, bl. 66—84; bij welke naauw- keurige berichten ik niets van aanbelang we- te te vocgen, dan alleenlijk bij gisfinge, dat Graaf Lodewijk van Nasfau de hand in dit werk kan gehad hebben, wien Tholoufe den 3 fept. 1566 van Breda te Antwerpen ver- wachtte, gelijk hij, op dien dag, aan Merel fchreef in een’ brief, die noch te Leiden in de openbaare Bibliotheek bewaard wordt, 48 VERBOND EN SMEEK«- groote ondernemingen,, in de verlosfinge van Nederland, zelden met eene goede uitkomst gepaard gingen. Hoe hoog Alva dit, naderhand, genomen hebbe, en hoe ongunftig hij over dezen vrijiheidsminnaar dachtte, blijkt uit zijne vonnisfen, tegen zoo veelen geveid, die ’er eenigzins de hand toe geleend hadden (tr). Wat zou Tholoufe van hem te vreezen gehad heb- ben, indien hij niet voor ’s Hertogen kom- Hij fnew. fte reeds door den dood ziiner woede ont- well. trökken, en te Oosterweel ongelukkiglijk Zime ware gefneuveld geweest (u), Hijlier &&= => me dochter na, Urfula, getrouwd met Ber- “ nard van Loutfenrade, en verwektbij Ka- tharina van Ghoir of Goor (v), dochter van Alard, Heer var Kaldenbroek en Bon- gard (w), en van Urfula van Wijenhorst, wier (t) Sententien van Alva, bl. 74, en door- gaans. (u) zor III boek, bl. rıo, V) LE CARPENTIER part. III, pag. 767, die haar, bij misflagg, den naam van Gboes of Ghoes geeft. : (w) Hij worde gemeld bij PoNTAnUs, in zijne Hifloria Gera, op de jaaren 1528, 2538, 1543; en was 1551 noch in leven, SCHRIFTEN DER EDELEM. 129 + wier moeder was Anna van Hall van Op- boven (x). FILIPS VAN MARNIX, Heer van Mont F. von St. Aldegonde, Souburg, en Touwink (*), Mar*. was (x) MS. Genealogie; waar uit ook blijkt, dat Alards overoudgrootvader was Arcend Heer tot Goor en Merlo, zijnde een achter- kleinzoon van Daniel van Hoorne tot Goar, van wiens verdere nakomeling/chap gehan- deld is in het Il Stuk, bl. 416. — Jen van Marnix wordt „ in de gemelde Genealogie , ook Heer wan Budingen genoemd; welke hcer= lijikheid, zoo wel als die van Tboloufe, doof het huwelijk van zijne eenige dochter, uit her Geflacht van Marzix tot een ander zal overgegaan zijn. (*) Dat Filips was Marsix Heer van Mons S. Aldıgonde geweest zij, wordt door niemand in twijfel gerrokken ; doch ’t fchijnt bij veelen onzeker te ziın, waar deze Heerlijäheid gelegen zij gewcest, Veelen denken auu het Kasteel „ in de nabijheid van het Walcherfche Dorp West-Souburg, in *s Lands gefchiedenisfen zoo beroemd, en een’ geruimen tijd de woonplaats van Marnix. Zie den Tegenwoordigen Stasg var Zeeland Il deel, bl. 234, 235. De ongegrondheid hier van zal ftraks blijken. Ook wordt hier niet bedoeld de Heerlijkbeid Sainte Aldegonde, binnen de Stad S, Omer in Artois gelegen, en door Albertus en Kubella, in ’tjaar 1605, tot een GraalTchap verheven, ten genoegen vau Maximili- aan varı $. Aldegonde „ Baron van Noircarmes en Maingoval, Zie Nobiliaire des Pays-bas tem. 1, pag. 142, 14% Gelijk deze twee onderfcheiden Heerliikheden door foınmigen voor ecne en dezelfde gehouden ziju , zoo hebben anderen de twee bezitters daar van, Filips van Marnix en Filips van $, Aldegonde eu Noircarmes, nu en dan verward. De laat(te bezat $, Aldegonde, in Artois gelegen; doch Marnix was Heer van Mont S Aldegonde in Henegouwen, Verg. van LEEUWEN Bat. Ill, bl, 1105. — Die zeifde fchrijver en CARPENTIER 11l pars. pag. 767 noemen Marnix ook Heer van Touwink of Toeuwinch, Woaar dic te zoeken zij, wete ik niet. VoN LERUWEN zegt, ia Zeeland; doch mij i5 nyoic ig dit Om Y 90 VERBOND EN SMEEK- was niet alleenlijk onder de eerften, die het Verbond der Edelen teekenden „ maar zeifs west eene Heerlijkheid van dien naam voorgekomen. — Be- ter bekend is de Ambachtsheerlijkbeid van West-Souburg , een vermakelijk dorp in Walcheren. Zie SMALLEGANGE, GAR=- oon ,„ en den Tegenwoordigen Staat van Zeeland, Ik vinde in de eerfte Steenrolle bewesten Schelde fol. 3, en in de twecde Steenrolle fol, 4, berustende ter Provinciale Rekenk» mer varı Zeeland, dat West-Souburg gekomen was van Phili» bert van Serooskerke, te voren van Jakob van Bourgondienz dat dit Ambacht, den 25 febr. ı610, verheven zij op Wal- burg van Marnix, Vrouwe van $. Aldegondce, bij doode van Jakob van Marnix, zoon van Filips; dat deze Ambachtsheer- liijkheid als een goed leen verheven zi), bij brieven van den 22 meij 1621, op de voorfchrevene Vrouwe Walburg van Marnix. De Heer van Aldegonde verzocht, in ’c jaar 1594, aan de Hceren Staaten varı Zeeland, te mogen hebben hct vrije bezit der Tienden, genaamd het Laage en Middel Leen, tot herftellinge der kerke te West-Souburg, often minften, bij voorraad,„ vriidom der Tienden vau alle ziine landen on«» der deze Heerliikheid „ geliijk mede van zekere Chiinfen. Hier over vielen veele raadplegingen bij de Staaten, die niet konden befluiten, hem vrijdom der Tienden te geven, doch befloten, onder anderen, hem tot erkentenisfe van zijne dienften de fomme van duizend guldens te vergunnen. MSS. Notulen der Staaten van Zeeland, 7, 13, 23 julij, 3 nov. 1594, 3 juniij, 8 aug., 6, 7 november 1595, ı2 en 51 jan. 1596. Noch vinde ik in dezelve Notulen, den 19 juni 1599 4 dat Vrouw Veronica van der Lippe, weduwe van Junkheer Jakob van Marnix, Heer varı S. Aldegonde, een Request overgeleverd, en daar bij verzocht halde, geb’nden te wor- den voor diligent in ’t verbeffen van de Heerlijkbeid Wester- Zonburg: wsar op het advijs der Rekenkamer van Zeeland in- genomen zou worden, en zij inmiddels voor diligent gehou- den, mits zij aan geen andere Leenkamer zal recognosceeren, Eindelijk is mij ook onder het oog gekomen een Request van Walburg van Marnix, Vrouwe van Souburg, aan de Staaten van Zeeland in flachtmaand ’s jaars 1629 overgele- verd, en waar in zij vertoonde,, hoe haar Vader, de Heer var S. Aldegonde „ op den laatften december 1578 in ’r open- Baar hadde gekocht de Heerlijkheid van West-Souburg, en däar onder mede de Collatie van de Pracbenden van zeven Kanonesijen en de Decanie mer twee Kapelleriien ,„ gehad hebbende voor de troubelen aan goederen, tor dezelve Kano» Niefijen fpecterende, bij de viif honderd ponden grooten vis., welke goederen met de veranderinge der tijden wel eens 200 veel zouden bedragen, en wel bij de Heerlijkheid hadden behoren gelaten te zijn, gelijk als dezelve daar bij in ’t open- haar, tem ovetitaan van Schepenen Commisfarisfen van Ve- ., SCHRIFTEN DER EDELER. 31 zelfs de opfteller daar van, gelijk te voren gezegd ıs (y). Het zou, uit dien hoofde, Redenes, niet ongepast zijn, hier een wijdloopiger Bern R bericht van zijn leven en bedrijf te geven. bier wiet iz Dit (y) Zie I Stuk, bl. 56—58, 91, 142. „ re, verkocht waren. De Staaten van Zeeland hadden echter dezelve geesteliike landen, in afwezigheid vari den Heer var S. Aldegonde, verkocht, en de penningen daar van ten dien- fte van ’t gemeene Land, tot afbreuk van den vijand, gebe- zigd. ’Er waren aan Aldegonde verfcheiden toezeggingen varı recompens gedaan,, doch ’er was niets van gevolgd bij zijn leven of na zijn dood. Zij Suppliante was zelfs onlangs be= last met de buitengewoone fchattingen over de ingezetenen van Zeeland omgeflagen; zij bragt den Staaten te binnen, ’t gene mer haaren Grootvader, ten aanzien der verkochte gees- teliike goederen, en toegezegde, doch niet gevolgde, ver- geldinge, wedervaren was; en verzocht bevrijd te mozgen worden van de voorzegde en andere ongewoone fchattingen. 