title: Verslagen en mededeelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen.
creator: Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands) | Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands). Afdeeling Natuurkunde
text: I Oud Noord Beveland. Tusschen de dijk- 11 Augustus 1881 — 0.67 — 2.01 + 0.80 3.50 waarvan Laatste helft 43.2 170 36 — 0.2 — 19.2 19 55 M. uit 450000 2000 beoosten 35 — 1.03 „ — 37 28 palen 2 cn 5. 7 uur ’s morgens 2.33 binnen van Fehl*. 1881 Feilraai de oude het boorpuut. (1 1 Aug. spnngtij 1.01). de LYV lijn. . XXI dijkskruin. VEEHGAT. Onrustpolder en voor den Kamper- 4 Octobcr 1879 -1.18 — 2.63 + 0.25 0.15 19 Julij 1879 11.80 150 0 — 3.70 3.70 530 3500 Ongev. 2600 M. Ougenummc •d — 8.42 u „ - 19.67 landschen Veerdam 9U15' ’s morgens. benoorden. I boorpunt bij. | 30/31 Januarij 1881 (1 Febr. spriugtij 1.08). 0.15 24 Sept. 1880 l 8.8 110 9.5 — 1.4 — 8.9 7.5 1 500 4000 Id. Id. 1 — 8.42 1 „ — 19.67 VoLGNUMMER.' Vervolg* van Bijlage X. De VAL HEEFT PLAATS GEHAD Rivibr of Zekarm WAARAAN NaAM VAN DEN POLDER KN VERDERB AANDUIDING DER PLAATS Bij een waterstand betrekkelijk DB OEVER GELEGEN 18. VAN DEN VAL. Janr, dag en uur. AP. H.W. L.W. M M M WESTER SCHELDE. Ellewoutsdijk. Tusschen de peilraaijen III cn VI beoosten de Laven aldaar. 13 Julij 1877 (12 Julij springtij 0.92) Ellewoutsdijk. Tusschen de peilraaijen VI cu VII bowesten de liavcu. 19 Juuij 1881 Nieuwe Neuzen polder. Van 20 M be- oosten pcilrani II tot 87 M bewes- ten pcilraai I HR AA lang 166 M. 13 April 1873 (14 April springtij 0.91) Nieuwe Neuzen polder. Tusschen pcilraai XXV cn XXVII HR CD ofvan22M beoosten pcilraai XXV tot 20 M beoosten pcilraai XXVII lang 67 M. 8 Augustus 1873 (10 Aug. springtij 1.00) Nieuwe Neuzen polder. Van 14 M beoos- ten pcilraai III, HR AA tot 81 M be- westen pcilraai III, 11R EF lang 285 M. 14 Mei 1875 (7 Mei springtij 1 . 04) Nieuwe Nouzen polder. Van 30 M bewes- ten pcilraai XXIV tot 25 M beoosten pcilraai XXV HR CD laug 110 M. 23 Augustus 1875 (19 Aug. springtij 0.89) Nieuwe Neuzen polder. Van 15 M be- westen pcilraai XXVII 1IR CD tot 75 M beoosten die pcilraai laug 90 M. 25 Juuij 1876 (23 Juuij springtij 0.91) Nieuwe Neuzen polder. Vau 20 M be- oosten pcilraai XI van 1IR AA tot 80 M beoosten pcilraai V HR AB, lang 455 M. 15 Deccmbcr 1876 (17 Dec. springtij 0.71) Nieuwe Ncuzen polder. Van 10 M be- oosten pcilraai VI tot 40 M beoosten pcilraai VII HR EF lang 120 M. 2 Februarij 1877 (31 Jan. springtij 1.01) Nieuwe Neuzen polder. Van pcilraai III tot VII HR EF. 8 Julij 1879 (5 Julij springtij 0.89) Nieuwe Neuzen polder. Van 7 M bc- weslcu tot 37 M beoosten pcilraai VI Ult EF. 15 September 1879 (18 Sept. springtij 1.09) Niouwe Neuzen polder. Van 12 M be- oosten pcilraai XIV tot 3 M bewesten pcilraai XVI HR EF. 18 September 1879 (18 Sept. springtij 1.09) ü Grootste diepte bii de laatste peiling vodr Diepte op clat punt gevonden Grootste verschil in diepte voor en na DEN VAL. LlGGING VAN llET DILUVIUM Uitgebreidheid Dagteekening den val aangetroffen. Inhoud het mecst BETREKKELIJK A . P. MET DEN der laatste peiling N ummer ri* L^'4'VW'r van de nabij gelegen punt, waariu den weggevallen Beneden Bij een afstand uit de L.W. na den val Op een afstand uit den oever. der L.W. L.W. v<56r den na den Verschil. weggevallen boring. bovenkant. onderkant. grond. vödr  IV cn Maart 10.4 65 5.8 0 2.9 2.9 10 7500 Ongev. 5000 M. beoosten boor- punt 32 — 4.85 — 19.85 1877 in peilraai V cn VI 0.16 binnen den Maart en 0 — 3.8 3.8 0 Onbekend laagwaterrand April 1881 0.4375 Maart 1873 21.00 165 20.8 0 — 7.50 7.50 70 14800 30 bewesten 13 — 2.91 -- 24.91 0.1150 April 1873 16.2 60 16 0 — 11.10 11.10 200 6000 400 beoosten 15 — 4.21 — 24.21 0.8550 Februarij 1875 20.10 90 14.90, — 0.2 — 11.4 11.2 30 oever 39575 dijk 3400 30 beoosten 13 — 2.91 — 24.91 zai.ien 42975 0.1765 Februarij 1875 21 80 19 0 — 11.30 11.30 210 5975 300 beoosten 15 — 4.21 — 24.21 0.2400 Februarij 1876 23.90 75 23.30 -0.1 — 14. 13.9 330 12750 180 beoosten 15 — 4.21 — 24.21 2.5575 Februarij 1876 19.70 95 15.50 0 — 15.2 15.2 115 oever 25575 dijk 15000 30 bewesten 14 — 3.21 — 30.71 zamen 40575 0.3500 Januar# 1876 16.90 140 15.60 0 — 7.2 7.2 155 11400 250 bewesten 13 — 2.91 — 24.91 1.6500 Maart 1879 22 180 18.5 — 1.6 — 13.9 123 1 15 uit dijkteen 110000 250 bewesten 13 — 2.91 ’ — 24.91 0.1000 Augustus 1879 6.7 85 6.9 0 — 2.20 — 2.20 70 1000 320 bewesten 13 2.91 — 24.91 idem 0.7500 Julij 1879 17.3 205 18 0 — 7 7 385 27500 830 bewesten 13 — 2.91 - 24.91 idem Vervolg van Ilijlage I. 6 De VAL HEEFT PLAATS GEHAD Uitgebreidbeid Dagteekening Grootste diepte bij de laatste peiling vddr den val aangetroffen. Diepte op dat punt gevonden na den val beneden L.W. Grootste VERSCHIL IN DIEPTE VOOR EN NA DEN VAL Inhoud Afstand van bet meest N ummer LlGGING VAN HET DILUVIUM BETREKKELIJK A. P. MET DEN i 1 RlVIlill of Zeearm NaAM VAN DEN POLDER in H.A. van den weggevallen grond. der laatste peiling vö<5r den val. Diepte betrekkelijk van de weggevallen massa in M3. WAARAAN EN VERDERE AANDUIDING DER 1‘LAATS Jnar, dag eu uur. Bij een waterstand betrekkelijk Beneden Bij een afstand uit de L.W. lijn. Op een afstand uit den oever. uabij gelegen punt, waarin geboord is. der 3 o > DK OEVER GELEGEN' 18. VAN DEN VAL. A.P. H.W. L. W. L.W. vddr den  M bewestcu peilraai II HR AB. 16 October 1879 (17 Oct. springtij 1.09) 1.6000 23 Junij 1879 26.9 180 25.8 — 0.1 — 15.4 15.5 , 256 uit dijkteen 138000 535 bewesten 13 — 2.91 — 21.91 09 Nieuwe Neuzen polder. Van 12 M be- wcsten tot 25 M beoosten peilraai X Hlt EF. 20 November 1879 1 uur ’s morgens (16 Nov. springtij 1.02) — 2.60 - 4.52 — 0.60 0.0800 Julij 1878 17.8 180 18.8 0 — 2.5 2.5 213 idem 1000 540 idem 13 — 2.91 — 24.91 70 Nieuwe Neuzen polder. Van 19 M be- oosten peilraai XVII tot 26 M bc- westen peilraai XVIII HR EF. 12 Maart 1880 (13 Maart springtij 0.97) 0.1200 Julij 1879 17.6 230 17.4 — 0.30 — 7.50 7.2 478 idem 72000 990 idem 13 -- 2.91 — 24.91 71 Nieuwe Neuzen polder Van peilraai IX tot 25 M bewesten peilraai XI HR EF. 5 Junij 1880 (9 Junij springtij 0.71) 0.8500 Februarij 1880 18.8 150 16.6 0 — 8.40 8.40 235 idem 92000 570 idem 13 — 2.91 - 24.91 72 Nieuwe Neuzen polder Van 33 M be- oosten peilraai XII tot 24 M bc- ooston peilraai XIV HR EF. 21 Julij 1880 (23 J ulij springtij 1 . 00) — 1.65 rij 3.57 0.35 0.7000 9 Junij 1880 19.1 195 18.8 0 — 8.60 8.60 295 idem 45000 670 idem 13 — 2.91 — 24.91 73 Nieuwe Neuzen polder Van 24 M be- oosten peilraai XIV tot 12 M be- oosten peilraai XV HR EF. 25 Julij 1880 (23 Julij springtij 1.00) 0.2200 2 April 1880 17.4 180 17.1 0 — 5 5 333 idem 15000 770 idem 13 — 2.91 — 24.91 74 Nleuwo Neuzen polder Van 23.5 M beoostcu peilraai XXIV tot 33.5 M beoosten peilraai XXV HR CD. 27 September 1880 0.0900 Augustus 1880 24.6 135 25.7 0 — 10.3 10.3 182 idem 33000 390 beoosten 15 — 4.21 — 24.21 7» Nieuwe Neuzen polder. Van 1 M tot 31 M bewesten peilraai XI HREF. 5 Januarij 1881 11 u. v. m. (2 Jan. springtij 1.01) 2.22 — 4.14 — 0.22 0.1500 2 Aug. 1880 15.1 190 18 0 — 4.70 4.70 225 idem 3000 600 bewesten 13 — 2.91 — 24.91 70 BRAKMAN. Nieuwe Neuzen polder Van 25 M bc- zuiden peilraai XXIV tot 48 M benoorden peilraai XXIV. 17 Julij 1877 omstreeks HW 0.1975 April 1877 15 65 IS 0 — 6.4 6.4 21 idem 10000 1500 idem 13 — 2.91 — 24.91 77 Nieuwe Neuzen polder. Van 23 M be- zahlen peilraai XXVI tot 24 M be- noorden peilraai XXVI. 11 November 1877 vermoedelijk 1 uur ’s morgens omstreeks 1 uur ua LW 0.1075 September 1877 15.6 55 10.9 — 0.5 — 8.9 8.4 37 idem 6000 1400 idem 13 — 2.91 — 24.91 78 Nieuwe Neuzen polder. Van 7 M bc- zuidcu peilraai XXX tot 7 M bc- zuiden peilraai XXXI. 31 Augustus 1878 (30 Aug. springtij 1.11) 0.068-4 Maart 1878 13.8 75 13 0 — 4.3 4.3 70 idem 1400 1300 idem 13 — 2.91 - 24.91 79 Nieuwe Neuzen polder. Van 3 M be- noorden peilraai XXXI tot 1 M benoorden peilraai XXXIII. 3 Maart 1880 (28 Fcbr. springtij 1.00) 0.3000 Februarij 1880 14.2 70 9.70 0 — 4.70 4.70 135 idem 8500 1115 idem 13 — 2.91 — 24.91 7 Vervolg van Bljlag'e I. 1 De val iieeft plaats GEITAD Grootste diepte bij de laatste peiling vo<5r Diepte Grootste VERSCH1L IN DIEPTE VOOR EN NA DEN VAL. Afstand van LlGGING VAN UET DILUVIUM Uitgebreidkeid Dagteekening den val aangetroffen. puiit gevondeu na den val beneden L.W. Inhond bet mecst Nummer BETREKKELIJK A.P. MET DEN ä RlVIER OE Zkeakm NaAM VAN DEN POLDER in HA. van den weggevallen grond. der laatste peiling vödr den val. Diepte betrekkelijk L.W. van de s 'A WA AUA AN EN VERDERB AAXDUID1NG DER PLAATS Jaar, dag cn uur. Bij een waterstand betrekkelijk Bencden Bij een afstand uit de L.W. lijn. Op een afstand uit den oever. nabij gelegen punt, waarin geboord is. der O O > DE OEVEH GELEGEN IS. VAN DEN VAL. A.P. H.W. L.W. L.W. vd<5r den val. na den val.  95 13.9 — 0.8 — 6.8 6 36 uit 20000 1 100 be westen 13 — 2.91 — 24.91 benoordcn peilraai XXIX tot 36 M (24 Junij springtij 0.96) dijkteen oever en 100 bcnoordon peilraai XXX 1IR PQ,. dijk Hl Nieuwe Neuzen polder Van 6 M be- 5 Jauuarij 1881 0.1800 6 Maart 1880 13.2 105 13 0 — 5 5 205 5000 1115 13 — 2.91 - 24.91 zuiden peilraai XXXIII tot 15 M benoordcn XXXIV. (2 Jan. springtij 1.01) idem idem 82 Nieuwe Neuzen polder Van 17 M 22 Eebruarij 1881 0.1700 December 1880 14.9 125 15.7 0.2 — 5.2 5.40 98 5000 1100 13 — 2.91 — 24.91 bc/.uidcn peilraai XXXI tot 12 M benoordcn piülraai XXXII. idem idem 82“ Nieuwe Neuzen polder. Van 23 M be- 22 December 1881 0.2400 Augustus 1881 13.8 100 12.1. — 0.1 — 5.3 5.20 129 7000 1100 13 — 2.91 — 21.91 noorden peilraai XXXI lot 18 M uit de benoordcn puilruni XX XIII. (De val is 95’ M lang). dijkskruin 83 WESTER SCHELDE. Margaretha polder. Tusschcn de peil- 20 Eebruarij 1879 0.0930 2046 800 18 — 1.92 — 25 88 rnaijcn P* en lc ongeveer 200 en 300 M bewerten peilraai 1. (23 Eebr. springtij 0.90) idem H4 Kleine Huissens polder. Tusschcn de 1 Haart 1873 0.2100 Maart 1872 18.50 170 0 — 8.20 8.20 52 810 100 beoosten 21 — 2.38 — 24.38 dijkp. 11. en 16 of tussclieu de pcil- raaijcu XVIII en XX. (1 Maart springtij 1.12) 85 Kleine Huissens polder Tusschcn de :)0 Maart 1873 0.9300 Maart 1873 16.80 105 13 0 — 7.20 7.20 25 1035 0 21 — 2.38 — 21.38 dijkp. 13 en 15 of tusschcn de peil- raaijen XVII en XIX. (30 Maart springtij 1.12) SU Eendragt polder. Tusschcn de dijkp. 21 Augustus 1872 10 uur ’s morgens 0.6665 Eebruarij 1872 20.20 200 0 — 6.90 6.90 55 2000 150 beoosten 22 — 2.68 — 21.88 0 en 2 ot tusschcn de peilraaijcn XX van Klein Huissens en XI van Een- (20 Aug. springtij 1 .05) dragt polder. 87 Eendragt polder. Tusschcn de diikpa- 14 November 1872 O.Ö633 Eebruarij 1872 19.90 210 0 — 9.10 9.10 95 1980 0 23 — 2.08 — 21.18 len S en 11 of tusschcn de peilrani- jen XVI cn XIX. (17 Nov. spriugtij 0.89) 88 Eendragt polder. Tusschcn de dijkp. 21 Maart 1875 0.1086 Eebruarij 1875 23.50 220 20.30 0 — 9.10 9.40 103 485 60 bewesten 23 — 2.08 — 21.18 8 eil 9 ot tusschcn de peilraaijcn XIV en XVII. (24 Maart springtij 0.91) SU Eendragt polder. Tusschcn de dijkp. 27 Eebruarij 1876 1.4278 Eebruarij 1876 22.50 220 0 — 10 10 70 9825 200 23 — 2.08 — 21.18 6 en 8 ot tusschcn de peilraaiien XI cn XV. (27 Eebr. spriugtij 0.93) idem uo Eendragt polder. Tusschcn de dijkpalcn April 1878 9.6250 boven — 15 800 1058750 1 1800 beoosten 23 — 2.08 — 21.18 21 cn 33. LW 1 £ rT ■. Bijlag-e II, 1 De D I L U V I U M. Hoogte Het stroombed N". PLAATS. grondlagen boven bet diluvium Bovenkant Onderkant BETREKKELIJK A.P. Dikte betrekkelijk A.P. VAN Diepte van het stroombed doorsnijdt het diluvium volgens de Diepte, waartoe het diluvium hebben eene betrekkelijk A.P. betrekkelijk boring beneden het iiet profil. de boring. gczamcnLyke dikte van bevouden op ligt dieper dan ibevondeu meer dan H w. L. W.  4.33 — 1.54 — 26.74 6.84 7.16 42 16 — 13.70 — 37.70 2-4 + 1.33 — 1.54 — 29.24 15.54 8.46 1 Bruinisse polder 1 43 18 — 15.1» — 37.80 22 + 1.33 — 1.54 — 36.44 20.64 0.36 44 16 — 13.80 — 32.80 19 + 1.33 — 1.54 — 29 54 !5.72 3.26 45 18 - 16.20 — 33.20 17 + 1.33 — 1.54 — 31.34 15.14 1.86 KEETEN. 38 10 — 7.63 — 37.63 30 + 1.36 — 1.59 — 28.20 20.57 minstcus 9.43 2 Stavenisse polder 1 39 10 — 7.63 — 42.63 35 — 40.19 32.56 // 2.44 40 9 — 6.63 — 44.63 38 — 46.49 38. — ROOMPOT. 3 Anna Friso polder 7.50 — 4.58 — 38.58 34 + 1.33 — 1.42 — 28.02 Grootste diepte op 900 M. uit het boorpunt — 34.62 23.44 10.36 BELANGRIJKHEID DER OEVERAL'SCHUIVINGEN. Bij dezen polder wem vroeger niet de groote diepte gevonden, die nu wordt aangetroffen. Sleclits in eene peilraai, tusschen de boorpunten 42 en 43 werd eene diepte van 30 M., overal elders eene geringere diepte gevonden. (Verslag Raad van oeververdediging, Bijlage D 19.) Belangrijke afschuivingen kwamen o. a. voor: 11 Junij 1838 tusschen de boorpunten 44 en 45; 19 Julij 1854 bij het boorpunt 44; 30 October 1875 tusschen de boorpunten 43 en 44. De omvang dezer afschuivingen, althans van de laatstgenoemde, was op verre na niet zoo aanzienlijk als van die aan de Ooster en Wester Schelde. De afneniing der oevers voor den Bruinisse polder is waarscbijnlijk toe te schrijven aan de belangrijke verdieping van het vaarwater het Zijpe, dat in 1575 nog door eene bende Spanjaarden van Philipsland naar Duiveland doorwaad werd. Belangrijke afschuivingen hadden plaats in de nabijheid van boring 39 den 9 Augustus 1854; n 21 October 1860; // 28 Julij 1871; en aan den oever, waarin de boring 40 gedaan is, den 23 April 1842; // 8 Jauuarij 1849; en u 19 Junij 1872. De diepte van den onderzeeschen oever voor boring N°. 40 vertoont vcel afwisseling. In 1879 bereikte zij het maximum van 46.79 M. beneden AP; in 1880 eene van — 38.09. Dit verschil doet eene oeverafschuiving onder water vermoeden. De boring in den buitenberm van den zeedijk is te laat gcschied om in het Verslag van Dr. Sbeliieim te worden opgenomen. De uit- komst van zijn onderzoek is te viuden in het Jaarverslag over den toestand der Provincie Zceland, uitgebragt in 1880. Hoofdst. V,bl, 60. Voor den Sophia polder in de nabijheid van den Anna Priso polder had 5 Januarij 1881 eene annzienlijkc afschuiving plaats, niet uitbrei- ding in de breedte landwaarts. Vervolg- van JBijlag-e II. 2 N°. P L A A T S. BOOMPOT. Oud Noord DIL U V I U M. Hoogte TVT De Het stroombed groud lagen betrekkelijk Diente doorsnijdt het Diepte, BELANGE IJKHEID boven bet Bovenkant Onderkant Dikte van het dulivium waartoe diluvium BETREKKELIJK A.P. A.P. VAN stroombed volgens de het diluvium DER hebben eeue betrekkelijk betrekkelijk boring beneden het het de gezamenlijke A.P. over eene stroombed reikt. OEVERAFSCHUIV INGEN. profil. boring. dikte van A.P. bevonden O]) ligt dieper dan bevonden  + 1.33 — 1.42 — 39.42 minstens 33*5(1 ßij boring 34 schijut het diluvium uitgeschuurd door eene kreek of geul, vermoedelijk een zijtak van het voormaligc Paal, of de voor- 5 34 10.90 — 7.98 — 35.08 27.10 + 1.33 — 1.42 — 41.82 * 27.10. malige Wijtvliet. Zeer belangrijke afschuivingen van den eigeuaardigen landwaarts zieh uitbreidenden vorm kwamen aan dezen polder voor. 35 3.75 — 1.03 — 37.28 36.25 + 1.33 — 1.42 — 25.32 24.29. minstens 11.96 27 October 1833 viel er eene tot tegen den dijk, die bet volgend jaar (18 Oct. 1834) inbrak. 19 Februarij J839 (zie notulen Kon. Inst, van Ing. van 11 Nov, 1879, Plaat Y). 8 Pebruarij 1863 (idem)» 10 Maart 1864, waarbij met 130 M. voorland de dijkvoet werd bereikt (zie Verkandeling Kon. Inst, van Ing. 1865/66, Plaat III.) 11 April 1868 (zie notulcn Kon. Inst, van Ing. van 11 Nov. 1879, Plaat V). Westwaarts, voor den Thoorn polder, deden zieh soortgelijke afscbui- vingen voor:' 9 lebruarij 1870 1 -e no^u[en Kon. Inst, van Ing. van 11 Nov. en , „ 1 1879, Plaat V. 23 November 1877) De Raad van oeververdediging spreekt van eene grootste diepte van 25 M. beneden L.W. voor den Vliete polder in 1860 (§ 44 van het Yerslag). Waarscliijnlijk peilde men toen nog niet ver genoeg buiten- waarts. De geringe blootkomende hoogte van bet diluvium bij zoo- danige diepte schijnt anders moeijelijk vereenigbaar met de ontzettende afschuivingen, die aan dit riviervak toen reeds voorkwamen. 35 3.75 — 1.03 — 37.28 36.25 + 1.34 - 1.47 — 44.67 minstens 36.25 minstens 36.25 Bij gemis aan boring is de uitkomst van de naastbij gedane boring voor Yliete polder ingeschreven. Na de oeverafschuivingen, die vdör 1829 dezen polder bedreigden, heeft er zieh geene voorgedaan dan onlangs, 11 Augustus 1881, toen het overblijfscl van de uitstekendc punt, genaamd Galgenol of Glas- jesnol, overblijfsel van den zeedijk van 1598, benevens een gedeelte van den nog waterkeerenden zeedijk, van denzclfden tijd, werden ver- zwolgen door eene afsekuiving, die den meer vermelden vorm vertoonde. (Zie Notulen Kon. Inst, van Ing. van 8 November 1881. PI. I.) Vorvolgr vrtn II C D I L U V I U M. Hoogte 1 ==— XT De 1 Het stroombed A1UU1J11.1V »AIS grond lagen BETREKKELIJK Diepte doorsnijdt het Diepte, BEL ANGRIJK HEID N". P L A A T S. boven het diluvium Bovenkant Onderkant BETREKKELIJK A.P. Dikte A.P. VAN 1 van het stroombed diluvium volgens de waartoe het diluvium DER hebben eene betrekkelijk betrekkelijk. boring 1 beneden het OEVERAESCHUIVINGEN. liot gcznmeulijkc A.P. over eene stroombed reikt. profil. boring. dikte van A.P. bevonden op ligt dieper dan bevonden meer dan H.  belangEiike oeverafsekuiving oonaak van den en 4 cn 5 36 5 — 3.20 35 + 1.49 — 1.53 — 25.33 22.13 minstens 12.87 inbraak des polders. Wilhelmina polder 9 en 10 Pebruarij 1856 deed eene aanzienlijke afschuiving in de nabijheid van de eerstgenoemde een gedcelte van den overgebleven zeedijk benevens een gedcelte ran den daar aansluifcendcn zeedijk van den Wilhelmina polder wegvallen, en zoude zonder de iu allcrijl ge- nomen maatregelen laatstgenoemde polder zijn overstroomd geworden. (Zie notulen Kon. Ins. van Ing. van 8 November 1881, PI. I) 7 Breede Watering bewesten 2 ca 5 37 6 — 1 4 . 60 — 41.60 27 + 1.62 — 1.60 — 37.60 23.00 miustens 4.00 Ofschoon ook dezc polder verlies heeft gcledcn aau voorland! door Yersoke de uitschuring vau den stroom, die meer westwaarts voor den Oost- beveland polder cn den Lecndert Abraham polder konderde meters breedte wegnain, bedroeg de afneming liier minder en vindt men niet van afschuivingen melding gemaakt, die eene zot groote uitgebreidkeid hadden als bij andere riviervakken. Ook de afsckuiviugcn, die in de laatste jaren hier werden waargenomen, hadden niet dieo grooten om- vang. Die van 18 Ootober 1872 mag als eene der voornaamste wor- den beschouwd. (Prov. Verslag over dat jaar, Hoofdstuk XI, blz. 133). Tusschen OOSTER en WESTER SCHELDE 8 Putborin g te 1 46 8.19 — 3.98 — 41.08 37.10 In het Goesche diep, een water, dat vroeger längs Goes liep, kwamen Goes volgens Nebbens geene vallen voor Daar dit smalle cn vermoedelijk weinig diepe vaarwater niet diep in het diluvium zal hebben doorge- drongen en blijkens de putboring te Goes eene dikki alluvium laag het diluvium bedekt, is het ontbrekeu vau vallen hier wel te verklären. WESTER SCHELDE. 1> Hoofdplaat 1 cn 4 1 5.20 — 1.55 — 15.65 14.10 + 1.82 - 1.87 — 23.67 14.10 _ Weinige polders zijn in betrekkelijk körten tijd zoo hevig aange- polder 2 3.50 + 0.30 — 19.75 20.05 — 22.77 20.05 - vallen en ackteruitgegaan als de Hoofdplaat polder. In 1778 bedijkt, wordt de polder, met prijsgeving van den eersteu cn van nog twee in 3 4.80 3.50 — 1.15 — 1.35 — 19.35 — 21.35 18.20 20.00 — 23.17 18.20 1795 cn in 1807 gelegde inlaagdijken, thans verdedigd door een in de jaren 1811 — 1815 gelegdeu inlaagdijk, die niet minder dan 700 M. 4 27.07 20.00 — achter de oorspronkelijke dijksliuie is gelegen. Met de dijken zijn 300 5 — 3.35 — 17.45 14.10 — 24.77 14.10 — 11. A. zeer vruchtbaar bouwland verloren gegaan. (Versl. Haad van oeververdg, blz. 53). De sterke stroom, die vroeger, toen bet vaar- Vervolg1 van Bijlag-e II. D I I U V I U M. Hoogte -KT De Het stroombed grond lagen BETREKKELIJK Diepte doorsnijdt het Diepte, BEL AN <j K 1J K 11 EID boveu het Bovenkant Onderkant Dikte van het diluvium waartoe N°. fLAATS, diluvium BETREKKELIJK A.P. A.P VAN stroombed volgens de het diluvium DER hebben eene betrekkelijk betrekkelijk boring beneden het • het de gezamenlijke A.P. over eene stroombed reikt. 0 E V E lt A F S C H U 1 V I N G E N. profil. boring. diktc van A.P. bevonden op ligt dieper dan bevonden mecr dan  — 14.40 — 32.10 17.70 + 1.82 - 1.87 — 28.17 13.77 3.93 water door den Brakmali uaar Sas van Gent liep, längs den polder polder. 7 0 — 1.90 — 23.60 — 21.80 21.70 — 29.57 — 21.17 21.70 - eene menigte dijk- en oevervallcn veroorzaakte, is in den laatsten tijd veel verminderd en de geul, waariu volgeus het Verslag vandenRaad van oeververtl., blz. 55, in 186U nog eene diepte tot vau 30 M. bene- den L.W. of 31.87 M. beneden A.P. gepeild werd, schijnt eenigzius 8 0 — 1.90 20.90 20.70 0.63 tc verdroogen. Niettemin dedeu zieh tot 1863 nog afschuivingen voor; zij waren echter niet vau grooten oravang. Of de sterke afnemiug 9 10 3.15 3.25 4- 0.50 — 18.45 18.95 — 21.37 — 8.87 18.95 9.27 9.18 van den oever in vroegere jaren heeft plaats gehad door bclangrijkc groote dan wel door gestadige maar geringere ocvcrafechuwingen is bij gemis aan beschrijvingen mij niet bekeud. + 0.40 — 18.05 18.45 H 4.55 — 0.90 — 10.90 16.00 — 8.67 7.77 8.23 12 4.65 — 1.35 — 20.40 19.05 — 15.37 14.02 5.03 10 Boresele polder 1 cu 6 24 1 — 2.90 — 32.90 30 + 1.88* — 1.90 — 18.60 15.70 14.30 De oever voor dezen polder is gedurende twec ceuwen na de bedij- 25 0 + 0.00 — 17.40 18 + 1.88 — 1.90 — 23.80 18.00 kiug, in 1616, voortdurend achteruitgegaau en ook gedceltcn van den polder zijn vcrzwolgen en de dijken teruggetrokken. Yoor het vak waariu de boringen van 28 tot 32 zijn gedaan, peilt men een steilen oever met trappen en zijn onder water verdedigingswerken op den 20 5 — 1.25 — 16.25 15 + 1.88 — 1.90 - 29.40 15.00 oever aangebragt. Nabij de boringen 24 en 25, alwaar wegens debreedte van het voorland die verdedigingswerken niet waren noodig gcacht, heeft 27 0 — 1.00 — 18.00 17 + 1.88 - 1.90 — 29.40 17.00 in October 1874 eene oeverafschuiving plaats gehad van eenen omvangzoo aanziculijk als slechts zelden is waargenomen Gclijksoortige alschuiviug had, oostwaarts van de zooeven genoemde, plaats gehad in 1864. Iu den — 3.85 28 7 — 16.85 13 + 1.88 — 1.90 — 37.45 13.00 oever van het dijkvak, waarvoor de boringen 28 tot 32 zijn gedaan, grepen zoover bekend is, nimmer afschuivingen of valleu plaats. (Prov. 29 7 — 3.85 - 9.85 6 + 1.88 — 1.90 — 39.80 6 - Yerslag uitgebragt in 1876, Hoofdstuk XI, blz. 77). 6.50 — 3.35 Voor Ellewoutsdijk, alwaar vroeger, volgeus Nebbens, vallcn voor- 30 - 17 85 14.50 4- 1.88 — 1.90 — 50.30 14.50 kwamen, hebben zij thans niet zigtbaar plaats. De verlegging van den hoofdstroom, die vroeger door het gat van Evcringen liep, maar in den 31 8 — 4.85 — 19.35 14.50 + 1.88 — 1.90 — 37.10 14.50 — laatsten tijd zieh längs de zuidelijkc zijde van de Suikerplaal rigt en den Nieuwen Neuzen polder aanvalt, heeft verondieping voor Ellcwouts- 8 - 4.85 - 19.85 4- 1.88 — 1.90 — 32.40 15 dijk ten gevolge. De diepte voor dezen polder gepeild, was, toendcaf- 1 32 15 schuivingen reeds waren opgebouden, toch nog niet gering te noemen. Vervolg- van Bijlng-e II. 5 DILOVIU M. Hoogte -T R VAN De Het stroombed grondlagen BETREKKELIJK Diente doorsnijdt het Diepte, BELANGRIJKHEID boven het B ovenkant Onderkant Dikte. van Iiet diluviom waartoe N". P1AATS. diluviom BETREKKELIJK A.P. A.P. VAN stroombed volgens de boring het diluvium beneden het DER hcbben eene betrekkelijk betrekkelijk gezamenlijke A.P. over eene stroombed reikt. OEVER Al? SCHUIVINGEN. profil. boriug. diktc vnn A.P. bevoudeu ligt dieper op dau bevoudeu meer dau H. W. L. W.  den algemeenen achter- 13 6 - 2.91 — 21.91 22 + 1.92 — 2.00 — 27.00 22 — uitgang, dien de kust ten Oosten cn ton Westen van Terneuzen heeft 11 Niouwe Neuzon — 32.70 27.50 polder 2 en 4 14 6 — 3.21 - 30.71 27.50 + 1.92 — 2.00 — Oeverafschuivingeu van grooten cn kleinen onivang liadden plaats, en 13 7 — 4.21 — 24.21 20 + 1.92 - 2.00 — 30.20 20 deden een gedeelte van den polder verloren gaan. Grootste De belangrijkste afschuiviug van den laatsten tijd is die van 16 diepte beoosten December 1876; — z'y had plaats nabij boriug 14, vcrzwolg een dccl van den dijk, eu drong nog een eindweegs daar achter tot nabij den — 35.50 20 _ teen van den inlaagdijk door. 12 Westhavendijk voor Terneuzen 2 cu 1 16 26 — 22.61 — 28.01 5.40 + 1.92 — 2.00 - 35.60 5.40 _ Nadat spoedig na den aauleg van het kauaal bij Terneuzen (in 13 Oosthavendijk voor Terneuzen 2 cn 1 18.40 — 15.01 — 28.11 13 10 + 1.92 - 2.00 — 35 80 Grootste 13.10 - 1826) een voor den Westliavcnkop uitgebragt paalhoofd nog plotse- liug verzonk, zijn beide liavendijkeu vorder van beschadiging door diepte bewesten boriug 16 afsekuiving bevrijd gcbleven. 23.96 21.30 -f 2.02 + 2.02 — 58.70 — 28.71 — 30.52 13.10 — In het begin dezer eeuw werden de Margaretha, Kleine Huissens en 14 Margaretha polder 7 18 19 5.24 5.40 — 1 .92 — 2.28 — 25.88 — 23.58 — 2.02 — 2.02 23.96 21.30 Eendragt polders beroofd van de doorgaande schorraud, die voor de beide laatstgenoemde polders aanwezig was, eu van een buitondijk cn Grootste twee lange nollen, die den Margaretha polder besekermden. De laag- diepte waterlijn loopt thans onmiddellijk längs de tegenwoordige zeewering beoosten der genoemdc polders, of uadert haar. Aanzienlijke vallcn liadden + 2.04 3§ 02 21.30 - de laatste jaren niet plaats bij dezen oever; de grootste waa die vnn 27 Eebruarij 1876 voor den Eendragt polder. Kleine Huissens polder 20 7.75 — 4.43 — 28 58 24.15 — 2.03 — 26.92 22.49 1.66 1 en 30 Maart 1873 liadden twee afschuiviugeu van geringen om- 15 7 21 5.70 — 2.38 — 21.38 22.00 -f 2.04 — 2.03 — 17.53 15.15 6.85 vang plaats aan den oever, waariu boring 21 is gedaau. Grootste De grootste diepten, vd<5r de afschuivingen gevonden, bedroegen 18.50 | diepte bewesten en 16.80 M. beneden L.W. op 170 en 105 M. uit de L.W.-'ijn. boriug 20 - 32 03 24.15 — i 22 6.00 — 2.68 — 21.88 19.20 + 2.06 — 2.05 — 21.65 18.97 0.23 Eene vrij omvangrijke oeverafsekuiving deed zieh ten westen van l« Eendragt polder 6 cn 7 23 5.40 - 2.08 — 21.18 19.10 + 2.06 — 2.05 — 22.05 19.10 - boring 23 voor, op 27 Eebruarij 1876, nadat op 220 M. uit de L.W. - lijn eene diepte van 22.50 Mr. gepeild was. diepte bewesten boriue; 22 — 32.35 19.20 - I - ( 283 ) bij de peiling niet altijd wordt waargenomen, en dat bij dat gedeelte de afschuiving is begonnen, die ook acliterliggende, vooral bij doorweeking gemakkelijk beweegbare zandmassa’s heeft doen volgen. Bij de beoordeeling der uitkomst van een peiling zal dus inzonderheid er op moeten gelet worden of ook een gedeelte van den oever in de diluviale laag onder eene lielling van ongeveer 2 op 1 of steiler staat. Afsckuivingen voor de Kortgeenscbe nol aan den Anna- polder liebben in 1828, 1857, 1866 en 1878 plaats geliad nadat eene voorafgaande peiling bellingen van 2, 2.3, 2 3 en 2.1 op 1 bad doen kennen. Bij liet nagaan der pei- lingen, die voor den Oostbevelandpolder waren voorafgegaan aan den val van 1856, lieb ik daarin dergelijk steile ge- deelten in den onderzeescken oever gevonden. Is voor eene laag gemakkelijk beweegbaar zand zekere lielling der glooijing te steil, dan kan een val ontstaan ten- gevolge van eene slecbts geringe verdieping, die de gevaar- lijke steilte voortbrengt. Met bet oog op grootere verdie- pingen in dezelfde raai kan bij de vele cijfers, die men te overzien beeft, alligt de scbijnbaar onbeduidende verdieping, zoo die al is waargenomen, aan de aandacbt ontsnappen. Het streven naar de meest mogelijke naauwkeurigbeid en volledigbeid in de peilingen en een naauwlettend onderzoek der uitkomst met bet oog op de doorsneden grondlagen zul- len naar mijn inzien op den duur de beste middelen zijn tot vrijwaring tegen de onaangename verrassing van eene onverwachte verscbijning van een val. ’s Grauenhage, December 1881. VKESL. EN MEDKI). AFD. NATUUßK. 2de UEEES. DEEL XVI T. 19 B IJ t) ß A G E TOT DE THERMOCHEMISCHE KENNIS VAN OZON. DOOB E. MULDER en H. G. L. VAN DER MEULEN. TWEEDE GEDEELTE. Ter bepaling der tbermo-cliemiscbe waarde van den vorm 00,00,00, of anders uitgedrulct, der lioeveelheid wärmte in calorieen, die wordt gebonden bij omzetting van 3 00 in 2 000, derbalve van drie moleculen gewone zuurstof in twee moleculen ozon (moleculaire verdicbtingswarmte niet medegerekend ; zie later), werd vroeger *) uitgegaan van de vergelijking : Aso 03 Aq, 00 — As3 03 Aq, 2 000 -.= 00,00,00. De waarde van As2 03 Aq, 2 000 (de verbindingswarmte van twee atomen zuurstof, afkomstig van twee moleculen ozon, met een mol. arsenigzuur in watervrije oplossing tot arsenikzuur f) kan door een direkte proef worden bepaald, dat niet bet geval is met die van As2 03 Aq, 00. In na- volging van Bertiielot werd voor de waarde hiervan geno- men 782S0C, maar bet was ons voornemen dit pnnt later *) Verslag en Mededeelingen, 2dc Recks, Deel XVI, p. 286, t) b o. ( 285 ) uitvoerig te beliandelen; de waarde toch van 00,00,00 wordt voor een goed deel bepaald door die van As2 03 Aq, 00. De vraag zou zelfs kunnen worden gedaan, of de waarde van As3 03 Aq, 00 wel valt onder het bereik der waarne- ming. Yoordat we overgaan tot de mededeeling van een nieuwe reeks van waarnemingen betreifende de bepaling der waarde van As2 03 Ag, 2 000, zal een poging worden aangewend, om deze zaak meer of min tot een oplossing te brengen. Over de calorische waarde van As2 03 Aq, 00. De tbermo-chemiscbe uitdrukking As2 03 Aq, 00 lieeft een andere beteekenis dan die van As2 03 Aq, 2 0, en liierop valt zeer te letten. De laatste lieeft namelijk betrekking op de verbindingswarmte van twee vrije atomen zuurstof met As2 03 Aq, terwijl bij eerstgenoemde uitdrukking bedoeld werdt gewone zuurstof en wel een molecuul. De waarde nu van As2 03 Aq, 00 werd geacht iiidirect te kunnen bepaald worden, door arsenigzuur in waterige oplos- sing te oxydeeren b. v. met ioodzuur, maar dan tevens ge- bruik te maken van vele andere constanten (zie later). Het was längs dezen nader te ontwikkelen weg, dat Tiiomsen *) meende te kunnen aannemen voor de waarde van As2 08 Aq, 00 = 78360c, terwijl Favre en Silbermann f) daarvoor gaven 78200c. Ter beantwoording der vraag, in boeverre de constante van As2 03 Aq, 00 wel zou kunnen bepaald worden, lieeft men in de eerste plaats te letten op die van Ass 03 Aq, 2 0, om redenen, die later duidelijk zullen zijn. Om nu te vin- den de waarde van As2 03 Aq, 2 0 worden met ioodzuur vijf tbormo-cbemiscbe vergelijkingen vereischt, en wel : 1. 2 I 03 H Aq, 3 As2 03 Aq = 3 (As2 03 Aq, 2 0) — (I H Aq, 3 0). 2. I H Aq, 3 0 = I, 3 0, H, Aq — I, H, Aq. ') J. f. pr. Ch. w. r, 11. 147, 177. f) Journ. Pharm. Chim. Yol. 24, 24 (welk stuk niet werd gelezen). 1J* ( 286 ) 3. 5 I H Aq, 1 03 H Aq = 3 (2 H, 0) — 5 (I, H, Aq) — — I, 3 0, H, Aq. 4. I K Aq, CI = CI, H, Aq — I, H, Aq + K 0 H Aq, HCl Aq -KOHAq, H I Aq. 5. CI, H, Aq = CI, H f CI H, Aq. Door de proef kunnen direct bepaald worden: 2 I 03 H Aq, 3 As2 03 Aq. 5 I H Aq, I 03 H Aq. KOHAq, H CI Aq. K 0 H Aq, H I Aq. Niet direct te bepalen door de waarneming zijn: I K Aq, CI CI, H 2 H, 0. Ook andere waarden als 3 I H Aq, 3 0 enz. zijn wel niet vatbaar voor een directe bepaling door de proef, rnaar zij kunnen afgeleid worden uit voorgaande waarden (zie later). Noenien we kortheidslialve : 2 I 03 H Aq, 3 As3 03 Aq = a 5 I H Aq, I 03 H Aq = b K 0 H Aq, H CI Aq = d KOHAq, H I Aq = e CI H. Aq = / 1 K Aq, C\ = z CI, H: =y 2 H, 0 — x, dan wordt vergelijking 5 (zie boven) : 5. CI, H, Aq = y -f- /, en verder: 4. z — — I, H, Aq -f- d — e ( 287 ) en: 3. b — 3 x — 5 (y -}- / -{- d — e — z) — (I, 3 0, H, Aq) *, daarenboven : 2. I H Aq, 30 = 3x — 5 y — 5/ — 5 d -f-5 e -j- 5 z — b — (y + / + d — c — z) — 3 x — 6 y — 6 / — 6 d -f- -t 6 e -r 6 z — 6, en eindelqk: 1. a = 3 (As2 03 Aq, 2 0) — — 2 (3 # — 6 y — 6/— 6rf4-Ge+ 6 z — 6), derhalve is: 1 2 As2 03 Aq, 2 0 = - a -f 2 x — 4 y-*-4z — 4 f — 4 d 4e — -6. 3 3 De waarden van x, y en z zijn aldus theoretisch te be- palen *) : 2 HH, 00 = 2 (2 H, 0) — 0, 0—2 (H, H) HH, CI CI = 2 (H, CI) — CI, CI — H, H 2 I K Aq, CI CI = 2 (I K Aq, CI) - CI, CI. Hieruit zijn af te leiden de waarden van x = 2 H, 0 eri y = H, CI en van z — I K Aq, CI, en wel aldus : 2 H, 0 = i(2 HH, 00) + £(0, 0) + H, H — u H,C1 = ^(HH,C1C1)+ t(01,Cl)+ H) I K Aq, CI = - (2 1 K Aq, CI Cl)+ - (01, CI). 2 2 Schrijven we kortheidshalve : ') Scheikundige Aanteekeningen van E. Mdlder, Dl. II, (1871), p. 186 enz.. ( 288 ) 2 HH, 00 = m ) HH. CI CI = je» ( 2 I K Aq, C1C1 = ?) allen direct te bepalen door de waarneming, en substüneeren de waarden van 2 x , — 4 y en 4- 4 z in ver- gelijking 1 , dan komt men tot den vorm (daar 2 x — 4 y 4- 4 0 — m — 2p-f-2<2-f-0, 0 is): 1 2 As2 03 Aq, 2 0 — - a — 4 f — 4 d -}- e — — b -f- tn — 2 p 4* 2 q -{- 0, 0, en door substitutie der oorspronkelijke waarden van a, b enz. : As« Og Aq, 20= N ;(2I03HAq, 3 As203Aq) — 4 (C1H, Aq) 3 — 4 (KOH Aq, H CI Aq) + + 4 (KOH Aq, HI Aq) — ^ (5 IH Aq, IOgHAq) C> -f 2 HH, 00 — 2 (HH, CI CI) + 2(2IKAq, CI CI,) + 0,0. •(I) De waarde van 0, 0 (niet direct te bepalen) volgt uit de vergelijking: As2 03 Aq, 2 0 — 0, 0 = As2 Og Aq, 00 (II) Deze waarde van 0, 0 overgebracht in (I) leidt ten slotte tot de vergelijking: 2 HH. 00-2 (HH, CI CI) , 1 + 4 (KOH Aq, HI Aq) — I — 4 (KOH Aq, H CI Aq) | As2 Og Aq, 00 = ( + ~ (2 10g H Aq, 2 As2 03 Aq) - . . (III) I _ 4 (C1H, Aq) + 2 (2 1 K Aq, CI CI) - \ (5 IHAq, IOgHAq). Voor de waarde nu van As2 03 Aq, 00 vond Thomsen 78360° en Favre met Silbermann 78200°, dus gemiddeld 78283°, de waarde door Berthelot aangenomen. Belialve ( 289 ) de oxydatie-warmte van arsenigzuur in waterige oplossing door ioodzuur, alzoo de constante van: 2 I03 HAq, 3 As203 Aq, zijn er dus nog zeven constanten noodig ter bepaling van de waarde van As203 Aq, 00, gelijk blijkt uit de vergelij- king (III). Het medegedeelde möge voldoende wezen om te doen uit- komen — en dit was bet doel dezer tbermo-chemisclie ontwikkeling, tot nog toe niet verricht, — dat de constante der uitdrukking As2 03 Aq, 00 vatbaar is bepaald te wor- den, zonder toevlucht te nemen tot deze of gene veronder- stelling, die aan gemelde getalswaarden meer een theoreti- sche beteekenis zou geven. Volledigheidshalve moet er op gewezen worden, dat men ioodzuur verschillende structuurf'ormules kan toekennen, en wel die van: 0 II 0 = 1 = 0 0 = 1 = 0 I — 0 — 0 — 0 — H, enz., I I 0 — H H en ieder der drie atomen zuurstof niet een zelfde hoeveellieid cal. zullen geven bij oxydatie (zie vergelijking 1 en 3). Evenwel stellen de atomen zuurstof, die oxydeerend optreden in vergelijking 1 en 3 (tweede lid) voor: vrije atomen zuur- stof, die dus onafhankelijk moeten zijn met betrekking tot de verbindingswarmte van ieder dezer atomen zuurstof, afgestaan door ioodzuur; en wij meenen, dat de gegeven vergelijkingen inderdaad mögen beschouwd worden juist te zijn. Tweede reeks van bepalingen der constante van As2 03 Aq, 2 000. Methode. De wijzigingen, die werden aangebracht in de methode, zijn de volgende: 1. De glazen buizen, die de ozonhoudende zuurstof leidden naar de calorimetrische kolf, waren niet verbonden met zegellak naar de wijze van Beuthelot, maar hare uit- einden, voor zooverre noodig, in elkander geslepen. 2. De calorimetrische kolf bezat een veel kleiner ge- wicht, noodwendig met het doel de waterwaarde van het glas te verminderen. ( 290 ) 3. Door vereeniging van een glazen gashouder, bestemd voor de ozonhoudende znurstof, met een tweeden dergelijken gasbouder door middel van een glazen buis (voorzien van een glazen kraan), was men in staat een betrekkelijk groote hoeveellieid van dit gasmengsel te leiden door de cal. kolf, en dientengevolge een verliooging in teniperatuur van onge- veer een graad Celsius te bekomen. 4. Er werd een nieuw stel liaarbuisjes, grooter in aantal, genomen, met het doel, de opname van ozon door bet ar- senigzuur in de cal. kolf te bevorderen. 5. Er werd gebruik gemaakt van een anderen therrno- meter voor de cal. kolf. Ten overvloede werd nagegaan, of de lucht tegen het einde der proef geleid door de cal. kolf, teneinde de vloei- stof in de kolf te vermengen (gedurende de proef geschiedde dit als gevolg van het instroomen der ozonhoudende zuur- stof), en daarenboven ozon uit kolf en aanvoerbuis te ver- wilderen, ook eenigen thermischen invloed uitoefende. Dit was ook daarom van belang te weten, daar* gedurende de eigentlijke proef, als gevolg van een niet voldoende sluiting, bij het aspireeren, lucht van buiten zou kunnen dringen (door de Verbindungen der buizen en glazen kranen) en zieh vermengen met de ozonhoudende zuurstof, gaande in de op- lossing der cal. kolf, als mede lucht door de kurk der kolf in de kolf zou kunnen körnen (waarin, ook na de oplossing te zijn doorgegaan, altijd wat ozon zal wezen, daar niet alles zal worden ontleed door het arsenigzuur). De mogelijkheid bestaat namelijk, dat eenig gevormd salpeterzuur en salpeterigzuur aanleiding zou kunnen geven tot een noemenswaardige bron van fouten. Gemelde contröle-proef werd aldus genomen. Gewone dampkringslucht 'niet gezuiverd) in een glazen gas- houder, bevond zieh in de onmiddellijke nabijheid van ozon- houdende zuurstof in een anderen glazen gashouder bevat. De calorimetrische kolf liield in: gedestilleerd water. Aan- vankelijk nu werd lucht aangewend (altijd gebruik makende van het stel haarbuisjes en aspirator), daarna ozonhoudende zuurstof en ten slotte weder lucht, terwijl de teniperatuur der kolf werd waargenomen. De uitkomst nu was, dat bij ( 291 ) het doorvoeren gedurende 4 minuten van lucht, de tempe- ratuur bleef op 19,70°, en zieh constant hield onder het doorleiden gedurende 3 minuten van ozonhoudeude zuurstof, en tevens onveranderd bleef gedurende 20 minuten, toen er weder lucht werd doorgevoerd. Het is duidelijk, dat men aanvankelijk eenige lucht liet doorgaan, alvorens de eigent- lijke proef te beginnen en daarmede de temp. op te schrijven. Zoo was deze laatste, bij wijze van schatten, even voor het opschrijven 19.7025°, om weldra te dalen tot 19,7°. Het behoeft overigens niet gezegd, dat met betrekking tot den calorimeter vele voorzorgen werden in acht genomen. O O De uitkomst van gemelde proef is derhalve: a. dat vorming van salpeterigzuur en salpeterzuur, aan- genomen eens, dat deze in geringe mate geschiedde, geen merkbaren invloed uitoefent. We hebben er ons trouwens eenigermate van overtuigd, door ozonhoudende zuurstof ge- ruimen tijd te laten staan met een betrekkelijk groote hoe- veelheid dampkringslucht, dat ozon zieh met stikstof, zelfs bij aanwezigheid van water, niet schijnt te verbinden, zooals reeds Carics en Beb.thei.ot hadden aangetoond. 