title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: ftaanden dit geesteliik middel meermalen te gebrui-. az ken, (Sanctar. Misfarum oblationes) (*). Zijn leerling LuLL „ Aartsbisfchop van Mentz, beveelt aan de Priesters en Nonnen in Thuringen, tot af- wending van den geefel des regens, op zekere da- gen tot den avond te vasten, en vijfiig Pfalmen te zingen; maar bijzonder behoorden de Priesters die DMisfe te houden , welke voor goed weder beftemd waren; ook moest elk van hen ’er dertig voor den Roomfchen Bisfchop, en tien voor twee Leeken zin- gen (1). Een ander Bisfchop fchrijft aan dezen LULL, dat hij voor hem en anderen, die zich in ziine Gewesten aan den dienst van CHRISTUS ge wijd hadden, het Avondmaal plegtig zou bedie- nen ($). De Abt gupserr meldt hem (**), dat hij bevolen had, 90 Misfe te bezorgen voor een aantal overledene Broeders. Zeifs Kerkvergaderingen van deze tijden bevestigden dit gebruik des Avond- maals. De Bisfchoppen en Abten te Attigni, in het jaar 765 vergaderd, ftelden vast (ff), dat, als een (*) nonrac, Ep. XXXV. (1) Ep. LA ($) Ep. LXKXIV. (**) Ep. XCV. (tif) Tom. Ul. u.rD. Pag. 2009. IV BOEX Afleel. V Hocfdtt. 12:C.G, Jaar 622, tot 814. 16° KERKELIKE ein van hen ftierf, elk der overigen voor hem 100 Misfe door deu Priester zou laten zingen; maar dat elk Bisfchop ’er 30 van zou waarnemen. AE- EeuIN roemt ook in.een gedicht de voordeelen,, wel- ke de zie/ van eenen overledenen door deze heilige plegtigheid geniet (*). Uit het werk, in naam van KAREL den Grooten gelchreven, ziet men niet minder, dat hij, met zijne tijdgenooten „ voor de overledenen niet alleen door gebeden en aalmoezenz maar ook door het Avondmaal, ( Misfarum folen- nia,) gewoon was om rust te bidden (}). De Oosterfche Kerk, doorgaaus getrouwer aan de oude inrigting, fchijnt van dit alles nog niets g« weten te hebben; maar ook in de Westerfche werd dit niet algemeen goedgekeurd. THEODULF , Bis» fchop var Orleans, die aan zijne Geestelijkheid ver- fcheidene goede voorfchriften gegeven heeft, bij voorbeeld, dat hij het begraven der dooden in de Kerken verbood ($); dat men Gode dagelijks eeni- ge keeren zijne zonden zou belijiden, omdat de be lijdenis of biecht derzelven aan den Priester flechts raad bezorgde, hoe men ze door boete en gebed zal uitdelgen (**), gaf ’er ook eenigen omtrent het Avondmaal. Hij verördende, dat hetzelve enkel in de (*) Poema de Pontiff. et SS. Eccles. Ebor. p. 812, Tom. II. Opp. page. 250. (t) De Imagg. Caltu Libr. 11. Cap. 31. ($) Capituiare ad Parochie fue Sacerdd, Cap. 9 ap. uarn. Tom. III. pag. 914. (*") Cap. 28. pagı 918, GESCHIEDENIS. 137 de Kerken, niet in bijzondere huizen, zou gehou- IV den worden (*). Hij prees over het geheel her PO menigvuldig gebruik van hetzelve aan; en wilde, Afdeel, dat de Christenen zich door geftrenge oefeningen _V i i .„ Hoofdft. daar toe zouden voorbereiden, en het inzonderheid „a C.G. allen zouden gebruiken , op de zondagen der groote Jaar 622. vasten, op de drie laatfte dagen der goede week, !t 91% en op Pafchen (+). Aan de Priesters verbood hij het afzonderlijik Avondmaal te houden, hetwelk in Bedehuizen gedeelteljik voor dooden gehouden werd ($). En vooräl verbood hij uitdrukkelijk , dat geen Priester het allen zou bedienen, dewijl deze dienst zonder zegening van het volk, en des- zelfs antwoord, niet gefchieden kon (**). Dit laat- fte verbood ook de Kerkvergadering van Mentz, in het jaar 8ı3 (}}); want hoe kan, zegt zij, de Priester zeggent De Heere zij met ulieden! of hoe kan hij vermanens Surfum corda! als hij niemand bij zich heeft? Wij hebben hier voor uit den regel van CHRODEGANG voor züine Kanunniken ($$) kun- nen befluiten, dat zulk houden van het Avondmaal met aalmoezen betaald werd; wij kunnen hier uit genoeg afleiden, hoe even daaröm zulke Aille misfen en zielmisfen grootelijks werden aangeprezen , dewijl zii voor vele ledigloopende Priesters een beftaan op- leverden. De (*) Cap. 11. pag. 914. (1) Cap. 41-44. P. 222, ($) Cap. 45-46. (**) Cap. 7. pag: 914. (tt) Can. 43. Tom. IV. HARD. Pag. 1015, ($$) Boven Biadz. 29. I; na C. 6. Jaar 622. tot 514. Her Va- gevnur. 138 KERKELIKE De leere van het /ageyuur, waar door de zielen na de dood van zekere mindere overtredingen gerei» nigd en gezuiverd werden, die tegen het einde var het voorgaande Tijdperk door GREGORIUS den Groo- ‘ ten in hare regte gedaante voorgedragen, en met allerhande vertelfeltjes opgefchikt was, kreeg in de Wester[che Kerk , bijzonder onder de Angelfakfen, welke Gemeente door AUGUSTINUS, eenen afhan- geling van GREGORIUS, gegrond was, haren vollen bloei, dewijl zij zoo regt gefchikt was, om de bi» gelovige begrippen omtrent het nut van het Avond- maal voor overledenen te fchragen, en tevens om aanzienelijke voordeelen voor de Geestelijkheid aan te brengen. Bijzonder heeft BEpA, anders een man van uitgebreide geleerdheid , maar onbegrijpelijk ligt- geloovig, veel toegebragt om deze leer te verfterken en ingang te doen vinden. Hij heeft verfcheidene verhalen in zijne Gefchiedenis van de Zngelfche Kerk ingelascht, van. zulken, die, in verrukking van zinnen, of uit de dood opgewekt, befchrijvin- gen gegeven hebben varı het Vagevuur, en deszelfs pünigingen en zuiverende vlammen, b, v, van eenen Jerfchen Monnik ruszus, die omtrent het midden der Vllde eeuw in het Koningrijk Zsfex kwam, waar hi) velen tot het Christendom bekeerde of daar in verfterkte; en die in eene’ziekte uit het ligchaam gevoerd, in het vagevuur gebragt, en daar zelfs in zijne z/e/ aan zijnen fchouder en kakenbeen gebrand werd, waar van hij het lidteeken zijn ganfche leven lang aan het Ägchaam gedragen heeft (*); en nog (*JvevaH.E.Gent. Angl.L.ULCıg fer GESCHIEDENIS. 139 flerker van eenen DRITHELM, in de laatlte tidn IV der VIlde ceuw, in Nordhumberland (*). Deze, en een getrouwd man en vader, was, in den nacht ge- Afdeel. ftorven zijnde, den volgenden morgen weder levend _ V geworden, en deelde toen terftlond zijne bezitting ee onder zijne familie en de armen, en begaf zich als Jaar 622. Monnik in de afgelegenfte plaats in een Klooster, %t 814 Naderhand vertelde deze man, doch alleen aan zul ken, die, of door vrees voor de pijnigingen der hel verfchrikt, of zich in de hoop der eeuwige vreugde verlustigende, door zijne gefprekken in god. zaligheid wilden toenemen, en onder anderen aan zekeren Monnik en Priester, HAEMGILS, die dicht bij hem in ‚eene Kluis leefde, en van wien BEDA zijn verhaal ontving, dat .hij, door eenen glansrij- ken geest geleid, bij een diep dal was gekomen, van onmeetbare lengte, welks &&ne zijde met vree- felijke vlammen gevuld , maar de andere door hagel en fneeuwjagt onverdragelijk koud was. Ontelbare zielen fprongen geftadig van de dene zijde naar de andere, om vergeefs befchutting te zoeken tegen de hitte of tegen de koude, Hij dacht, dat hier de hel was, maar zijne leidsman verzekerde hem, dat hij mishad. Daar op kwam hij in de dikfte duifter- nis; alwaar onvoorziens vuurklompen, als uit eene groote bron, oprezen, en in dezelve weder terug vielen; ook verliet hem hier zijn leidsman. Thans zag hij alles vol menfchelijke zielen, die, als von- ken, met den rook in de hoogte, en weder ne£r- ger (*) Libr, V. Cap. 13. 140 KERKELIKE IV geworpen werden ; hier kwam cen verfchrikkeliike ne ftank bij. Achter zich hoorde hij het klagelijkst Afdeel. weenen, en een luidruchtig fpotgelach; hetwelk hij V __bevond van eene fchaar booze geesten te zijn, die a de zielen der menfchen van allerlei ftand en geflacht Jaar 622. in dien afgrond fleepten. Sommigen van deze gees- De ten omringden hem ook met vurige oogen, mon- den, neusgaten en tangen; maar toen zijn leidsman weder verfcheen, namen zij de vlugt. Deze leidde hem daar op in het helder licht, op eenen onäindig hoogen en langen muur, waar zich een veld ver- toonde, gevuld met de welriekendfte bloemen, on- der eenen onbefchrijfelijken glans, en met ontelbare hoopen varı vroljke menfchen, in het wit gekleed. DRITHELM dacht nu in den hemel te zijn, maar zijn leidsman onderrigtte hem beter. Hij zag een nog heerlijker licht voor zich; in hetwelk hij de lie- felijkfte gezangen hoorde, ook verfpreidde zich varı daar een alleräangenaamfte geur. Nu werd hij varı ziinen leidsman terug gebragt, die hem zeide: das het verfchrikkelijke dal de plaats was, waar de zie= len van die genen beproefd en getuchtigd werden, die uitgefleld hadden, hunne zonden te belijden, en zich te bekeeren, en eerst in het fterfuur tot boete kwamen, maar die nogtans, zelfs om deze late belijdenis met de daar op volgende boete, alleen in den Oordeelsdag in den Hemel zouden komen. Welen van dezen werden door het gebed der leven- den, door aalmoezen, vasten, en inzonderheid door het vieren van het Avondmaal, (celebratio Misfa- sum,) zoo ver geholpen, dat zij nog vöör den Oor- GESCHIEDENIS. 141 -Oordeelsdag verlost worden. De vuur/puwende bron TV was de opening der Hel, en de bloemrijke oord en ontvangt de zielen der genen, di2 nog niet ZOO Afdeel, volkomen zijn, dat zij terftond in den Hemel kun- V r a . „. Hoofdft, nen overgaan, tot wiens nabijheid de laatst geziene „„.C.G. fchoone oord behoorde. Het zou ongeloofelijk fchij- Jaar 622. nen, dat een anders geleerd man, als nepa, zulke U 8:4 ongerijmdheden te boek heeft gefteld, indien zijne ligtgeloovigheid ook niet uit andere voorbeelden be- ‚kend was; zoo verhaalt hij van cenen zieken, die op het oogenblik door wijwater gezond werd (*); van dieren, die, wat aarde van het graf van eenen Heiligen, met water gemengd, gebruikt hebbende, even zoo wel als menfchen, daar door gezond zijn ‚geworden (}), als ook van eenen Monnik, welken God onverziens tot eenen Dichter en Zanger maak- te ($) enz. Doch wij vinden ook foortgelijke ver- halen van het Vagevuur niet alleen bij BONIFACI- us (*), maar zelfs heeft ALcuım de leere var. GREGORIUS aangaande het /agevuur herhaald (}}), en de bovengemelde droomen van DRITHELM, in eene lange reeks van verzen bezongen ($$). De Oosterfche Kerk echter wist van deze leere van het Vagevuur niets. Was de Godsdienst der Christenen 200 zeer ver- Godge- | bas- (*) Libr. V. Cap. 4. (+) Lidr. IV. Cap. 3. ($) Lidr. IV. Cap. 24: (**) Epise. XXI, (t}) De Trinit. L. 111. C. a1. T. I. Opp p. 735. ($$) Poema de Pontif. er SS. Eccl. Eborac, vs. 875. faq. Tom. 1I. Opp. pag. 250. /4. IV BOER I Afdeel. V Hoofdft. na C. G. Jaar 622. ot 814. leerdheid. Kanondes Bijbels. 142 KERKELIUKE basterd, men kan ook hunne Godgeleerdheid in des zen tijd niet roemen. Dezelve beftond meestäl in verzamelen en overnemen van het gene voorgaande Kerkleeräars gefchreven en geleerd hadden, zonder eigene beproeving en onderzoek , waar toe het ook aan de noodige hulpmiddelen en geregelde vrijheid van denken ontbrak; en wanneer men al de vermo- gens van zijnen geest ondernam te gebruiken, be paalde men zich doorgaans tot nuttelooze of fpits- vinnige vragen, en wanneer men over fommige on- derwerpen verfchillend fehten te denken, was zulks alleen daar aan toe te fchrijven, dat oudere Kerk- leeräars zieh verfchillend verklaard hadden. Dus verfchilde men in dit Tijdvak, in het bepalen der Boeken, welke al of niet tot den Kanon of de lijst der Bijbelboeken behooren; niet omdat men zich in ftaat bevond, of de behoorlijke pogingen aanwend- de, om daarömtrent iet, met zekere gronden, vast . te fiellen, maar omdat HIERONYMUS EN AUGUSTE nus, en van dezen weder de Griekfche Kerkleer- aars verfchilden. Dus nam ısıporus van Zispalis (*) LXXU Xa- nonieke Boeken aan, tellende daar onder de Boeken van Tobias, Judith, twee der Makkabeön, en de Boeken der Wijsheid, en van Sirach., Ten aanzien varı den Brief aan de Flebreön erkent hij, dat de meeste Latijnen, (of Westerfche Gemeenten,‘) om- dat de ftijl ongelijk zij aan dien van pauLus, twi- | fel- (*) De Eccles. Ofc. Libr. 1. Cap. 12. Coll. ejusd. Origg. Liör. VI. Cap. 14 GESCHIEDENIS. 343 felächtig waren, of zij hem niet .liever aan non IV FACIUS Of KLEMENS zouden toefchriiven. Om ge. BIER like reden hielden ook fommigen den tweeden Brief Afdeel, van den Apostel PETRUS niet voor deszelfs opftel; _ V zoo fchreven ook anderen den Brief van JacoBUS, ya et als ook den sweeden en derden van JoANNES, aan Jaar 622, andere Schrijvers toe. Doch op deze bedenkingen !°t 814 flaat hij verders weinig acht, en ziin Kanon, vol« gens AUGUSTINUS, werd in het Westen meer en mieer aangenomen. Ook BEDA en ALCUIN namen denzelven over, in de gedichten van dezen laatften vinden wij eene naamlijst van alle Bijbelboeken , met eene opgave van derzelver inhoud (*). KAREL de Groote eindelijk, liet, op de vergadering te Akem, in het jaar 789, niet alleen verbieden „ dat in de Ker- ken geene andere dan de Aanonieke Boeken des Bij* bels gelezen- zouden worden, maar ’er ook ecne lijst varı dezelven bijvoegen (}). De Oosterfche Kerk dacht niet volkomen op de- zeifde wijze over den Kanon. Een oud Grieksch Schrijver ($) verzekert, dat de Trullaanfche Kerk- vergadering van het jaar 692 eene lijst der Bijbel- boeken hebbe opgefteld, die voortaan in de Kerk zouden moeten aangenomen ‚worden. Doch, uit de befluiten dier vergadering zelve blükt, ‘dat zij niers vast offttrent dit ftuk bepaald heeft. Daartegen heeft L£ontius vun Zyzantium, een Monnik omftreeks het er) Carm.- VI. Tom. II. Opp. page. a0 (}) Tom. IV, uard. Aee. 83r.. ($) In cottrer. Monum, Eccles. Grec. T, 1, 2. 600. IV BOEK l Afdeel, V Hoofdft. na C.G. Jaar 622, tot 814. a — 144 KERKELIKE het begin der VIlde eeuw, in ziin werk over de Ketterijen (*), naauwkeurig den tegenwoordigen Kanon, met uitfluiting der Apokrijfe fchriften. Ook deelt Joannes van Damascus, ten aanzien der /s« raelitifche Bijbelboeken,, dezelfde lijst mede (}). Bo- vendien is ’er nog eene merkwaardige lüst der Bij- belboeken, die op het einde der Chronographie van NICEPHORUS, den Patriärch van Konflantinopolen , in het begin der IXde eeuw, ftaat, welke, zoo zij al niet varı dezen is, ten minften zeker tot de eem fte tijden der IXde eeuw behoort. In dezelve wor« den eerst de Aanonieke Boeken des Ouden Testa- ments, naar de bepaling der Grieken, opgeteld, waar bij BARUCH, als de Schrijver van JEREMIA’S Klaagliederen „ voorkomt, en het Boek Assher ont« breekt. Bij het Nieuwe Testament wordt de Open- baring van JoANNES daar ook niet onder geteld. Vervolgens heeft men de Boeken, die segenge/pro- ken worden, bij het Oude Testament, drie Boeken der Makkabeön, de Boeken der Wijsheid en van Sirach, de Pfalmen en Liederen van saLoMo, de Boeken Esther, Judith, Sufanna, Tobit en Tobi- as; verders de Apokryfe van het Oude Testament: de Boeken van Henoch, de Patriärchen, het ge- fprek vaıu SFofef, het Testament van MOZES en meer anderen; en eindeliik de Apokryfe van het Nieuwe Testament: de reizen yan PETRUS, JOAN- NESy (*) De Sretis Act. prima in Tem. Xlv Bibliosa, PPe karis. pas. 498. (t) De fde Ortäodox. Libr. IV. Cap. 17« GESCHIEDENIS 145 Es, en THOMAS, AXXII Boeken van KLEMENS, IV en .dergelijken. ne Weinig zal men, in desen nid, melding ver- Mn wachten, van het beöefenen der: oordeelkund om V trent den Tekst des Bijbels; daar .men toch geheel N geen werk maakte. van den oorfpronkelijken Tekst, jaar 628; dien men niet verftond, ten! minften wat het He. 00 8144 breeuwsch van het Oude: Testament betreft. Even+ pjibei- wel was zij, ten aanzien der Latinfche vertaling, {che vor- de oplettendheid van KAREL den Grooten en AL- ae CUIN niet gelieel ontgaan, KAREL zest, in een voorberigt: voor de. verzameling: van .Predikatiön, door hem bezorgd (.*), dat hij de Boekett der H; Schrift, (in de Latijnfche Overzetting namelik, ) die door de onbekwaamheid der Aflchrijvers bedor- ven waren, naauwkeurig heeft verbeterd.. De Fran kifche Gefchiedfchrijver THAGAn (+) fechrijft, dat KAREL in het laatfte jaar vöör ziine dood, zooda- nige verbetering bijzonder bewerkt heeft in de vier Euangelisten. ( Quatuor Euangelia Christi — cum Grecis et Syris optime correxerat.) Men heeft deze woorden in den zin opgevat, als of men de Latijnfehe Euangelien met den Griekfchen en Syri- Sehen Tekst had vergeleken, doch, misfchien wil de Schrijver alleen te kennen geven „ dat KAREL met hulp van eenige Gricken en Syriörs aan de ver- (*) In mABILLoN. Aral. T. 1: 2. 25. et in mıLbz, Capitull. Regg. Franc. Tl, pP. 203. (t) De Gestis Ludoviei Pi Imp. ap. nucurane Tom. ll. SS. Hist. Franc. pag. 277. XlL. DEEL. K 146 KERKELIKE IV _verbetering van den Tekst der Euangeliön geärbeid er heeft. Hoe het zij, federt dit voorbeeld, door KA- Afdeel, REL gegeven, namen mu de zoogenoeimde Correcio- V ria Biblica eenen aanvang; eene foort van oordeel- Hoofäl Kundige behandeling der Zatijnfehe afichriften ; wier Jaar 622. opftellers echter: in het .Grieksch zeer weinig, en in tot Bi4: ner Hebreuwsch geheel niet kundig waren; maar met behulp varı RIöRONyMmuS en ‚andere Larijnfche Kerkvaderen, of vertalingen van Griekfche fchrif- ten, de afwijkingem der Latünfche Owverzetting var den Hebreeuw/fchen en Griekfches Tekst opmerk« ten; de betere leeswijzen in hunne Handfchriften opzochten ,„ en voor openbare fchrijffouten waar« fchuwden (*). Overzet- Daartegen, alhoewel het Christendom thans onder Unger verfcheidene volken kwam, die eene Overzetting des Bijbel. Bijbels in hunne moederfpraak noodig zouden gehad hebben, werd echter in dit Tijdperk niet gedacht aan nieuwe Overzeztingen van dem Bijbel; zelfs de Sy- rifche Overzetting van het N. Testament van THOMAS vaı Heraclea , in de Vllde eeuw, was flechts eene verbeterde uitgave der Philoxeniaanfche Overzetting. Uitleg- Meer vlijt werd ’er befteed aam de uitlegging des denBijbe) Bübels, doch, uit gebrek aan de noodige kundig- heden , en door.eene verkeerde wijze van nitleggen des Bijbels, die mer volgde, om zich voormamelijk toe te leggen op het naarfporen van eenen hoogeren en verborgenen zin, bereikte men weinig of niet het bedoelde oogmerk. In (*) rıcn, sımon Zlist, Crit. des verfins du nouveau Testament pag. 100. GESCHIEDENIS. 147 . Inn de Oriekfche Kerk ommoeren wij, in die Tid- ıy perk, flechts weinige Bijbelnitleggers. Onder dezel- PO ver behoort HESYCHIOS, wiens leeftijd echter on- Arfdeek zeker is, en zelfs door rorıus, die var zijn werk _ V uitetekfels geleverd heeft (#), niet opgegeven wordt, [oordfl zin voornaanfte werk, hetwelk alleen in eene flech- Jaar 6224 te. Zatijnfche Vertahing voorhanden is (+), is eam!t Bi Commentarius over het derde Boek van MOoZES, Ei Griek bevät eene nafporing van den geheimen zin var dit {che ne- Boek „en varı de plegtieheden van den Zevitifchen YO U3 Gödsdienst. Zoo wel Roomsch - Kathoölijken als Proteftanten hebben' moeite gedaan, om die plaatfen wit dit werk op te zamrelen, die van het Avond« maal gewagen, welke dan cene eigenlijke tegenwoor- digheid, dan weder cen beeld van crHrıstus lig- chaanr en bioed in hetzelve fchijnen aan te duiden. Ohder den naam varı HESYcHIus is nog eene kleine bijdrage overig tot de uitlegging des Bijbels: Zr once ruv wien“ meodrruv, xaı Hoais ($), Zinde senre korte aanwijzing var den inhoud der XII #ei- ne Profeten,, en van jesarAs, met eenige ophelde- riıpeer, Met even min zekerheid kan men den leeftijd van orL.ymeio eenen anderen Grickfehen Uitlegger , oLYmpıopo- PORV- Rus‘, die Disken te Alexandrie geweest is, bupa- ker; doch die met de meeste wanrfchinelijkheid im de vroegere tijderr der VIlde eeuw gefteld wordt. Hi) (Hy Bibl. Cod. 269. er 278. (r) Zij flaat ook in’ de Bil. PP.Colm.T.VII.p. 3-133- ($) In Critt- Saeris Tom. Vi. 1, Ka IV BOER L Afdeel. V Hoofdtt. na C.G. Jaar 622. tot 814 Catenz Patrum, 148 KERKELIKE Hij fchreef eenen Commentarius over het Bock Job, van welken een groot gedeelte bewaard is gebleven in eene verzameling van uittrekfels uit uitlegkundige fchriften van Griekfche Kerkvaderen over dit Bock. (Catena in beatisffimum Job abfolutisfima, e qua- svor et viginti Grecie doctorum explanationibus contexta; a Paulo Cimitolo, Perufino, Soc. Fefu,e Greco in Latinum Converfa fc. edit. fecunda ,Venet. 1587. in 4to.) De gemelde Jefuit meende, dat men deze verzameling aan OLYMPIODORUS zelven te dam ken hebbe. Maar het is, uit. Handfchriften, vrij zeker, dat zij, omtrent het midden der Xlde eeuw, door nıcETas, Aartsoisfchop var Heraklea in Thra- ci&, vervaardigd is, Zulke verzamelingen van als het ware aandenges fchakelde. uitleggingen varı vele Griekfche Kerkvade- ren over een Bijbelboek, welke over elk vers, in uittrekfels, dan- met dan zonder naam , meestendeels uit regtzinnige, doch ook niet zelden uit Ketter- fche fchriften, werden medegedeeld, hebben daar vau, in later tijd, den naam gekregen van Catene Patrum, welker uitvinding men voor dezen ver- keerdelijk aan THOMAS van Aqguino heeft toegefchre» ven. Bij de Grieken werden zij genoemd: Emile un egunveıav, Efnynois aurrsyesa ex diupogw reile- gov eNZ. OLYMPIODORUS kan wel niet voor den eerften gehouden worden, die foortgeliike verzame- lingen gemaakt heeft, alzoo men ’er reeds een voor= beeld van vindt in de fchriften van PRocopıus var Gaza, doch hij heeft, behalven de bovengenoemde, ook dergelijke verzamelingen gemaakt over andere Bj. GESCHIEDENIS. 149 Bijbelboeken, bij voorbeeld over saLomo’s Predi- ker (*), waar in hij echter geene Schrijvers uit- drukkelijk noemt, maar die aanwijst door het woord- je: anders. | Eene andere wijze van Bijbeluitlegging was, het IV BOER I Afdeel. V Hoofdtt. na C.G. voorftellen van vragen en derzelver beäntwoording, Jaar 622. waar van THEODORETUS en CYRILLuS vaıı Alexan- tot 8I4 driö voorbeelden gegeven hadden. Deze werd ge- naxımus. -volgd door maxımus, eenen Monnik in de nabuur- Schap van Äonflantinopolen, die eene menigte van sragen over den Bijbel opftelde „ en in derzelver beäntwoording zijne fcherpzinnigheid vertoonde (f).. FoTıus, die den inhoud derzelven ook heeft opge- geven ($), berispt het harde, gedwongene en dui» ftere in zijnen fill. ,, Zijne oplosfingen, zegt hij, gaan zeer ver af van de letter en van de bekende gefchiedenis; doch wie van anagogifche en befpie- gelende oplosfingen houdt, die zal nergens menig- vuldiger en meer uitgewerkte aantreffen.” Uit de geheele achtfte eeuw kan men geen enkel Joannes uitlegkundig werk van eenen Griek/chen Godgeleer- nn den noemen, behalve de Commentarius van JOAN- ‚nes van Damaskus, over de Brieven van pauLus; en ook dit is niet meer dan een uittrekfel, hetwelk hij opgefteld heeft uit de verklaringen van JoAnNES _ CHRYSOSTOMUS, over deze Brieven, bij welken hij flechts (*) In puczı Auctar. Bibl. PP. T. TI. p. 602. (t) Questiones 64. in locos feripture difiwiles Tom. 1. Opp. a Combefifio edit. Paris. 1675. ($) Bibloth. Cod. CXCI. K3 150 KERKELIJKE IV flechts hier en daar een klein biüvoegfel geplaatst BOFR 9 heefi, om deszelfs gevoelen, ten minften naar zijne ‚Adee),. Meening, duidelijker uit te drukken (*). v De Westerfche Kerk kon, in dit Tijdvak „ meer . vitleggers des Bijbels tellen dan de Oosserfche, maar Jaar 622. ja den grond zijn zij van minder waarde , Jan zeifs Lot Ulf de zoo gebrekkige Ooster/chen.. In de latere tijden Virieg- der Vilde eeuw fchreef jurıanus, Aartsbisfchop gersin de yan Toledo, eenige nitlegkundige werken. Een ech- Latijn- ; ER fcheKerk, ter van die men hem te voren toegelchreven heeft, (Arrızsıuwaov, hoc est, contrapofitorum five conira- riorum in [peciem utriusque Testamenti locorum Libri duo) (+), is in.later tijden aan deszelfs wa- ren Schrijver BERTHAR, Abt van Monte Casfino, in de IXde eeuw, terug gegeven. Ook wordt ge- twijfeld aan den Commentarius over NAHUM, die, hoewel niet geheel volledig, onder zijnen naam ge= grukt is ($); ook is hij in der daad varı geringe waarde, de Schrijver merkt terftond in het begin aan: NAHUM moet op eene viervoudige wijze ver- klaard worden, Aisterialiter van Ninive, de Hoofd- ftad van het Ssfyrisch Rijkz allegorice, van de ver- woesting der Wereld; myfice, var de herftelling des menfchelijken geflachts door CHRISTUS; en mo raliter ,„ van de vernieuwing des zondgars tot zijne vorige waarde. Op dezelfde wijze, is ’er eene ge- heel zedekundige verklaring over de Openbaring van JO (*) 7. II. Opp. p. 1-274. ed. Le Quien Aaris. 1712. (}) /n Bibliorhn. PP. Colon. T. XV. p. 95. ($) Biblioth. PP. Colon. T. Wil. p. 511-527. GESCHIEDENIS. 151 JOANNES , Vall AMBROSIUS AUTPERT, eenen Fran- IV kifehen Benedictijner Abt, in het Klooster van den Ar Heiligen vıncentius, in Neder- Italiö, in tien Afdeel, Boeken (*). | V Onder alle de Uitleggers van dezen tijd is BEDA de beroemdfte en vruchtbaarfte. Hij heeft over de laar 6n2. meeste Boeken des Ouden Testaments verklaringen 0! 914. geichreven, die echter flechts zeer middelmatig zijn, gepa, aanhalingen wit ouder Kerkvaderen, ftichtelijke aan- merkingen,, zoo als men in zijnen tijd verlangde, maar geheel. geene kennis van het Aebreeuwsch,,„ ook ziin de Grickfehe Vertalers niet gebruikt. Zij be- ginnen in het IVde Deel zijner werken der Aeul- fehe uitgave van 1688. Voor aan flaat ziine ver- klaring van de Scheppingsgefchiedenis; (; Hexaöme- ron,) vervolgens zijne verklaringen over de »ilf Boeken van mozEs; Allegorifche uitleggingen der Boeken van SAMUEL 5; beäntwoording van dertig vragen over de Boeken der Koningen ; Allegorifche uitlegging der Boeken Zsra en Nehemia; als ook van Tobia. ,, Het Boek van den Heiligen ToBIAs, fchrüjft sepa, is voor den Lezer zelfs in de op- perviakte der letter heilzaam, nadien het met de grootfte voorbeelden en vermaningen van het zede- lik leven vervuld is; maar die het allegorisch weet te verklaren, ziet, dat de inwendige zin van het- zelve zoo veel uitmuntendheid heeft boven de ec voudige letter, als vruchten boven de bladeren, | Want (*) Colon. 1536. in 8vo. et in Diblisch. PP. Paris. Tom. XIll. pag. 403. K4 132 KERKELIKE IV Want het bevat zeker de grootfte verborgenheden , en (Sacramenta,) van CHRISTUS en de Kerk, wam Afdeel. neer het. Geesselijk verftaan wordt, en TOBIAS zelf V beteekent het /sraclitifche volk.” Daar na volgen Bu drie Boeken over het Boek Fob, doch die eer zijn Jaar 622. toe te fchriiven aan eenen Priester, PHILIPPUS, in 0 814. de Vie eeuw, onder wiens naam zij zelfs te Baze} - jn het jaar ı527 te gelijk in gto, en in Folio ge- drukt zin. Het werk van sera zelf, daar hij in de lijst van zijne fchriften melling van maakt, moet dus verloren zijn geraakt. Zijn volgende gefchrift: Drie Bocken over de Spreuken van SALOMO , is wel beter getroffen, voof zoo ver hij hier gelegen- heid had, om zedelijke voorfchriften te ontwikke- len; doch die hij niet genoeg naar den geest des Schrijvers, of uit de Oosterfehe wijze van voorftel- ling wist op te helderen, of zich voor de verstge- zochte Allegorien te wachten. Wat men van zijne vitlegging over het Hoogelied te wachten hebbe, kan men ligt opmaken, zonder ze zelfs gelezen te hebben. Ziju gelchriftz De zabernaculo et vapıs ejus, ae vestibus facerdotum Libri tres, is insge- Jiiks_ met geheimzinnige verklaringen opgevuld. iu her VIlifte en laatlte Dee/ van zijne werken zijn nog meer uitlegkundige flukken geplaatst, maar ou- pım heeft het waarfchijnelijik gemaakt, dat behalven een de templo Salomonis liber, de overigen REMI- sıus van Antisfodorum ,„ eenen Monnik omtrent het jaar 900 „ tot Schrijver hebben. Het (*) De SS. Eccles. Tom. I. Pag. 1706. GESCHIEDENIS. 153 Het gene hij over het Nieuwe Testament gefchre- IV wen heeft, is van eenige meerdere waarde. In het BOEK Vide Deel van zijne werken flaan uitleggingen over Afdeel, alle de Boeken van hetzelve; maar de uitvoerigftien _ V over de Brieven van PauLus zijn volgens MABIL- gr on (*) het werk van FLoRUS, Diaken te Lyon, Jaar 622. in de IXde eeuw; het echte werk van zeDAa had !0T 814 hij onder den naam van Collectionum, als ook ZLi- ber Collectionum in Apostolum ex [eriptis Augustini, in Handfchriften ontdekt. Slechts een eenig van alle deze fchriften verdient eene bijzondere opmerkzaamheid, Liber retractatio- nis, (dus noemde hij het naar zijn groot voorbeeld AUGUSTINUS,) in Actus Apostolorum (+), behel- zende bijvoegfelen en verbeteringen op zijne vroegere uitlegging van dit Boek ($). Bijzonder heeft hij daar in een aantal plaatfen aangemerkt, in welken de Griekfche Tekst van de Lasijnfche Overzetting verfchilt. Hij wist niet, gelijk hij in de Voorrede zegt, of deze plaatfen door de achteloosheid van den ÖOverzetter weggelaten, of anders uitgedrukt, of in het oorfpronkelijke vervalscht waren, of in hare eerfte gedaante waren blijven ftaan. Eene ver» valfching wil hij niet onderftellen; veel meer waar- fchuwt hij zijne Lezers „ foortgeliijke aanmerkingen alleen geleerdheidshalve te lezen; maar niet, om naar dezelve de Latijnfche Overzeiting te verbeteren; be« (*) Analect, Tom. 1. pag. ı2. (+) Tom. VI. Opp. pag. 1-28. (5) Tom. V. pag. 625. Kz IV BOEK | Alıteel, V Hoofdt, na C.G. Jaar 622. tot Big. ALCUIN, 154 KERKELIKE behalve wanneer dezelve in oude Handfchriften reeds ‚veränderd is. enz. Waarlijk een fchroomvallige wijze van eu, weike weinig nut kan aan- brengen. ‚ALcuIN volgde genoegzaam dezelfde wijze van fehriftverklaring, in welke de Kerkvaders, en zeifs BEDA, zijne leidslieden waren. Zijne beäntwoording van meer dan tweehonderd vragen, over het eerfle Boek van mozes, die hem ten grootiten deele ze- kere Presbijter sıncuLr had voorgelegd (*), be treft vele noodelooze kleinigheden, en fpitsvinnige of geheimzinnige verklaringen. Onder anderen wil de de gemelde siInGuLF weten: waaröm de zonde van den opperften Engel. ongeneeslijk; maar de zon- de des menfchen geneeslijk was? Omdat, antwoordt ALCUIN, de eerfte uitvinder was van zijye eigene overtreding; maar de mensch is van een’ ander ver- leid geworden enz. Andere uitlegkundige fehriften var ALCUIN bevatten geheele Boeken des Ouden Testaments; of aanmmerkelijke deelen van dezelven. Naar den wensch van den Aartsbisfchop Arno ftel- de hij eene korte verklaring, of een Handbsek op, tot verftand der zeven Boetpfalmen, der zoogenoem- de Trappfalmen, en van den ııgden, of zoo als hij met de Grieken telt, van den ıı8den Pfalm. Zijn kort begrip over het. Hoogelied verfchilt weinig van de wijze van nena’s verklaring van dit Boek. Ver dragelijker is zijne verklaring over den Prediker van SALOMO , of liever uit bet werk van HIERONYMUS, bj- (*) Opp. Tom. 1. pag. 305-334. GESCHIEDENIS. 155 bima woordelijk afgefchreven. Hier bij moet men ıy mog voegen eene witlegging van de eigen namen rn der Voorvaderen van CHRISTUS, welke hij naar den Ariel, Letterlijken, Allegorifchen, en Zedelijken zin heft V verklaard. De vraag, welke men niet op dezelfde eo: wijze heeft beäntwoord: hoe veel kennis ALCUIN Jaar 622. varı het Hebreeuwsch bezeten hebbe? kan men wel t 814. vit deze fchriften niet beflisfen, omdat hij, wat de overzettingen uit die taal betreft, dezelve van ouder uirleggers ontleend heeft; maar al mogt hij daar ook het een en ander bijgevoegd hebben, zou men ech- ter daar uit flechts ‘tot eene zeer matige kennis van de eerfte beginfelen dier taal befluiten kunnen. Twee Frankifche Juffers, GIsSLA en RICHTRU= Dis, verzochten hem, om cene fchriftelijke verkla- ring van het Zuangelie van joaunes. Om haar te voldoen,, fchreef hij eene vrij uitvoerige uitlegging vaıı hetzelve in zeven Boeken, waar in hij, gelijk hij zelf zegt, het meeste uit AUGUSTINUS en BEDA, en voorts het een en ander uit AMBROSIUS el GRE- Gorıus den Grooten overgenomen heeft. Op gelijke wijze heeft hij, in zijne verklaring der drie Brieven van PAULUS, aan TITUS EN PHILEMON, de uitleg- gingen van HIERONYMUS, en in het gene hij over den Brief aan de Hebreön gefchreven heeft, Kerk- redenen van CHRYSOSTOMUS over dien Brief, naar de vertaling van MUTIANUS, in een uittrekfel ge- bragt. Bij dezen toeftand der uitlegkunde des Bijbels, kon de echte en ware Godgeleerdheid weinig of geen veld winnen; men ftreed wel voor en tegen de- ıv BOER I -Aflleel. V Hoofdft, ‚aa C. G. Jaar 622. tot 814. Ge nern 156 KERKELITKE deze of gene gevoelens, met het gezag der Heilige Schrift; maar. de viervoudige zin, welken men daar aan toekende, maakte de uitfpraak der Heil. Schrift zoo onzeker, dat de partijen over en weder zich var dezelve, met even fchijnbaar regt, bedienden. Bi} voorbeeld, de opfteller van het vermaarde Bock „ onder den naam varı KAREL den Grooten, over den Beeldendienst ,„ beroept zich zeer dikwijls op plaat- fen uit’de Heilige Schrift. Maar wanneer hij aan de vrienden der Beelden, die zich op de woorden: Ik heb lief den fieraad, (decorem,) van uw huis, beriepen, antwoordt (*): het huis des Heeren is, of naar de Allegorie, de Äerk; of naar de Anapo- ge, het Hemelfche Vaderland; of naar de Tropolo- gie, de ziel des menfchen; dan behoefden zij im- mers flechts aan te merken, dat deze geheimzinnige zin hier niet te pas kwam, maar dat men naar den letterliijken zin aan den Tempel te Jeruzalem moest denken. Hoe zeer zij daar bij weinig voordeel voor -hunne beelden konden behalen. Zamenftet Niettegenftaande deze gebrekkige uitlegkunde , der God- zonder welke geen behoorlijk zamenftel der Chris geleerd- heid van JOANNES Damasce: nus, telijke Leerftukken kan gedacht worden, heeft nog- 'tans deze eeuw cen werk opgeleverd, hetwelk men als het eerfte volledig zamenflel van de Chrisselijke Geloofsleere, vrij algemeen, heeft aangemerkt, en ‚door hetwelk Joannes Damascenus of van Damas- kus, zich eenen roem verworven heeft, Wij willen eerst eenig berigt van dezen Schrijver ge (*) varoL. M. de Cuit. Imagg. L. 1. C. 29. GESCHIEDENIS. 157 geven. Daar zijn verfcheidene Geleerden van dezen IV naam geweest,, en daar onder Mohammedaanfche BOER' Geneesheeren van later tijden, welke FABRICIUS (*) Ardeak naauwkeurig onderfcheiden heeft. Onze Joannes was te Damaskus_in Syriö geboren „ welke ftad N toen onder het bebied der Arabieren behoorde , Jaar 622, waarlchijnlijik omtrent het einde der VIlde of her ' 314 begin der VIllfte eeuw. Zijn vader fchijnt geweest te ziin SERGIUS, Schatmeester van den Chalif AB- DALMELER. Een zeer geleerde /taliäanfche Mon- nik cosmas, dien de Arabieren gevangen hadden weggevoerd, maar dien SERGIUS, op zijn verzoek varı den Chalif bij zich gekregen had, onderwees - hem in de Spraakkunde „ Wijsgeerte, Wiskunde, en Godgeleerdheid. Na zijn vaders dood fchonk hem de Chalif, ongeächt zijn tegenftreven,, de ecıfte waardigheid, #gwrosuußsros noemt hem zijn Le- vensbefchrijver Joannes, Patriärch van $Feruza- lem (+), die ons verder het volgende verhaal me- dedeelt. Om dezen tijd fchreef JoannEs tegen den Keizer LEO den Z/aurier het &&n en ander ter ver- dediging var de Beelden der Heiligen. Dit mis- haagde den Keizer zoo zeer, dat hij eenen Brief van JOANNES hebbende doen onderfcheppen, eenen anderen, met eene nagemaakte hand, liet fchrijven , in welken JoanneEs hem voorftelde, hen Damaskus in handen te willen leveren, welken nagemaakten Brief Leo aan den Chalif zond, die terftond, zon- | der (*) Bibl. Gr. Pol. VIII. pag. 772. (+) Tom. 1, Opp. Damasc. pag. IX. 158 KERKELIKE der verder onderzoek , JoOANNES de regterhand Iiet afhouwen, welke op de markt ten toom werd ge- hangen. Tegen den avond liet de onfchuldige man den Vorst om zijne hand verzoeken, verkkirende , dat hij duldelooze pijn leed, tot dat die hand zou begraven zjn. De hand gekregen hebbende , leide hij ze aan zijn regter ärm, viel in zijne huiskapel voor het Beeld van marıA neder, en bad haar, zir ne hand te herftellen, die hij wegens de Heilige Beelden verloren had. Hij viel hier op in flaap, en zag, hoe de oogen van Marıa hem vriendelijk aanzagen, ook beloofde zi5; hem de gebedene her ftelling;.en bij zijn ontwaken was hij volkomen her« field; de Chalif, van dit wonder overtigd zinde geworden, wilde hem in zijne waardigheid herftel» jen, maar JoanNEs weigerde dit zoo lang, tot de Chalif hem vergunde, de Wereld gehcel te verla- ten (*). JOANNES , zijn vermogen onder de armen, gevam- genen, zijne flaven , aan welke hij de vrijheid fchonk, zijne bloedverwanten, en eenige Kerken, verdeeld hebbende, ging vervolgens naar Feruza- lem, alwaar hij, in de nabuurfchap dier ftad, in het Klooster van den Heiligen sasas, met zijnen voormaligen leermeester en vriend cosmAs, een Non- nik werd. Deze cosmas, näderhand Bisfehop van Majuma , werd wegens zijne Geestelijke Liederen, die -(*) BasnaGe Hist. de TEglife Tom. 11. pag. 1278. heeft het onreloofbare en ongerijude van dit vertelfeltje volkomen outwikkeld. GESCHIEDENIS. 139 die bij de Grieken onder. den ‚Godsdienst veel ge: IV bruikt werden, door ‚hen. MsAwdos , (de Zanger ,) = genoemd (*). In het Klooster werd Joamnes ge Afdeel, field onder het opzigt van eenen ouden Monnik, _ V die hem de: ftrengfte zelfsverloochening en. volmaakt- fie Mommikengehoorzaamheid leerde , em tem ‚diem Jaar:6as, einde verbood eenig‘ werk te maken van geleerdheid (OU 814 of dichtöefening; eens een klein Nikgedicht opgeftld hebbende op verzoek des Broeders van eenen over- ledenien Monnik , dreef de oude man hem uit ziine Cel, en naauweliiks konden eenigen der eerwaardig- fie Mornniken. hem zoo ver bewegen, dat hij hem vergiffenis fchonk, onder voorwaarde, dat Joannks ’ alle vuilmis uir. het geheele Klooster met zijne han- den zou wegdoen. Deze begon ook op flamnde voet zimmen arbeid; welke gehoorzaamheid den ou« den Mommik zoo wel aanftond, dat hij hem om- heisde en aan zime borst drukte. 'Kort daar ma verfcheen de Mangd marıa aa den owden. Monnik in eenen droom, en beftrafte hem, dat bij zijnen onderhoorigen van zijne geleer- de oefeningen afhield, hem tevens voorzeggende, welk nut hij daar door voor den Godsdienst. en de Kerk flichten zou. Van dezen tüd af kreeg Joan- nes nu volköntene vriiheid, om zijne wetenfchap algemeen mittig te maken. Hi} fehreef dan Geeste- like Gezangen, waar in zijn vriend cosmAas hem hielp; en vervolgens die Boeken, welke nog onder zijnen naam voorhanden zijn. De Patriärch van Je (*) Boven Ziadz. 114. 160 _ KERKELIKE Seruzalem benoemde hem wel tot Presbijter of Priester, om in die fiad te leeren, maar hij keerde toch naar zijn Klooster terug. Hij bleef zich be+ ftendig verzetten tegen de vijänden van de Beelden ‚der Heiligen. Naar. allen fehijn is hij niet lang ma het jaar 752 overleden; want zijn beftrijden van de Kerkvergadering, in dit jaar te Aonflantinopolen ge- houden, is de laatfte van zijine bekende verrigtingen. Hij wordt als een Heilige vereerd. Zijn leven is, gelijk wij zeiden, befchreven door JoANNES, Patri» arch van Seruzalem, die 200 jaren na hem ge leefd, en meer als Lofredenaar dan als Gefchied- fchrijver de pen gevoerd heeft. Deze Joannes van Damaskus was een zeer vrucht- baar Schrijver. Wij hebben (*) reeds gewaagd van zijn gevoelen over de leere van het Avondmaal, en van zijne verklaring over de Brieven van PAU« Lus (+); van zijne Wijsgeerige gefchriften is ge+ fproken in de befchrijving van den ftaat der Wijs- geerte in dit Tijdperk ($), ook hebben wij van zijne bijgeloovige ver&ering van de Maagd marıA een VOOT- beeld bijgebragt (**). Verfcheidene kleine flukjes ftaan onder zijne werken, van welke echter niet met zekerheid kan bewezen worden, dat zij allen van hem zijn. Zoo wordt hem cene berekening van het Paaschfeest ,„ (maoyarıv, five Canon Pafthalis ,) dus (*) Zie van hem boven Bludz. 132. (+) Bladz.: 149. ($) Zie Dee/ XI. Bladz. 177. (**) Zie boven Bladz. 115. ee GESCHIEDENIS. 161 dus ook eene Rede over de genen, die in het ge IV loof ontflapen zijn; ziine Gesstelijke Gezangen, die a bij de Grieken tot heden toe in gebruik zijn, en Afdeel. om welken zij hem jJoannes den Dichter noemen. _ V Zij (taan met die van CcosmaAs en anderen onder de er "Poete Greci Christiani te Parys 1609 in Octavo, Jaar 622. De laatfle en beste druk van zijne werken is door !%* 814 MICHAEL LE QUIEN bezorgd te Parys ızı2, in twee Deelen in Folio. ö Maar zijn meest vermaarde werk, hetwelk hem als den voornaamften leerftelligen Leeräar, ( dogma- ticus,) wit de Christeliike Oudheid beroemd heeft 'gemaakt, is ziine naauwkeurige verklaring van het regtzinnig geloof, (Exdooıs axgı ns rus ogYodofns wısews,) thans verdeeld in vier Boeken, doch wel- ke verdeeling, dewijl zij in de Handfchriften niet gevonden wordt, men gist, dat eerst in de Wes. terfche Kerk, toen men dit werk in het Zatijn ver- taalde, gemaakt is naar het voorbeeld van het ver- maarde Spreukboek, PETRI LOMBARDI Zibri IV [en- #entiarum,. In het eerfe Boek handelt hij over God, ziin wezen, en eigenfchappen, ook over de Drieöenheid; wijders over de Schepping. In het sweede Boek fchrijfft hj over de Foorzienigheid , over de »oorverördinering, en over den val der eerfße menfchen. In het derde Boek wordt de leer van de menschwording „ den perfoon, de naturen, het /even, dood en hellevaart van CHRISTUS VOOr- gedragen. In het vierde Boek, zijne verrijzenis en hemelvaart ; vervolgens wordt gehandeld over het geloof, over den doop, over de overblijffeis en beei XL DEEL. "L den IV BOEK Afdeel. V Hoofdtt. na C. G. Jaar 622 162 KERKELIKE den der Heiligen, over de Goddelijke wet en de zonde; over den Sabbath, over de befnijdenis „ over den Antichrist, en over de opflanding ten jongflen dage. Dit werk kan te regt aangemerkt worden, als be- yattende de .flotfom vaıı alle onderzoekingen, ver- tot 814 Klaringen, bepalingen, twisten, verfchillen en ftrüd varı vele voorgaande eeuwen, in de oude Griek/fche Kerk, met betrekking tot Godgeleerde gevoelens , hebbende DamascEenus alles bijeenverzameld, wat Kerkvergaderingen, en Kerkvaders, bijzonder var de IVde tot de Vllde eeuw, over het Christelik Geloof geleerd, gefchreven, en beflist hebben. Wat de volledigheid van zijn zamenftel betreft, dezelve is niet in alle deelen evenredig. In de verklaring van de leere der Drieienheid, maar voornamelijk varı den per/oon en verdenigde naturen van CHRIS- us kin hij aan geen einde komen. Ook brengt hij veel bij uit de Natuurkunde, Starrenkunde „ Ker- kelijke plegtigheden,, Joodfche Godgeleerdheid enz, hetwelk' eigenlijk in een. zamenftel der Christelijke Geloofsleere niet behoort, of flechts behoefde aaı- geroerd te worden. Aan den anderen kant wordt van de Heilige Schrift, van de zonde, van her g= loof, en van de Christeliike bekeering veel te wei- nig, en veeläl enkel als in het voorbiigaan gefpro- ken. De orde.van welke de Schrijver zich bediend heeft, is niet meer dan drageliik, fomtijds geheel willekeurig; in het laatft€ Boek ontbreekt alle ver- band en zamenhang. Dit toont reeds duidelijk „ dat hier een wijsgeerig ie in het geheel niet ten grond- GESCHIEDENIS. 163 grondflag, gelegd is; het is ook niet eeme alge- meene kunstmatige fchikking; evenwel enkele ont- wikkelingen var zekere leerftukken, inzonderheid die, welke met den Godsdienst der rede verwant zijn, hebben het gene haar aanprijst in denkbeelden, IV BOEK Afdeel, v Hoofdft, naC.G, bewijzen, en gevolgtrekkingen. Als Uirlegger der Jaar 625, Heil. Schrift befchouwd, het geen voor een’ Chriss!0t 814. telijken dogmaticus. zoo onontbeerlijk is, heeft de Schrijver volftrckt niets uitnemends. Hij neemt de bewijsplaatfen uit. den Bibel in. den zin, dien. de vermaardfte Godgeleerden hebben voorgefchreven.. Ondertusfchen, dewijl zijn werk .juist gefchikt was voor de behoeften en naar den fmaak dier tijden, eır men daar in zoo gemakkelijk alles bijöeen vond, wat tot hier toe door de voornaamfte Kerkleerären en Kerkvergaderingen,, over de Christelijke Geloofsleere gezegd en bepaald was,en dewijl eindelijk de Schrij ver zoo uitmuntte. in het voorftaan var de Beelden der Heiligen, behoeft men ‚zich niet te verwonde- sen, ‚dat hetzelve grooten opgang maakte in de Griekfche Kerk. In de Westerfche Kerk werd het bekend door eene Latünfche-Overzetting in de Xllde eeuw, var JOANNES BURGUNDIO, eenen Regtsge- leerden te Pi/fa; van welke zich 00k PETRUS LOM- BARDUS, en maderhand ook THOMAS van Aguino, en andere Scholastiken bediend hebben. JOANNES‘ was trouwens de voorlooper der Scholastiken „ wiens leerwijze zij volgden, fchoon zij veel verder gin-’ gen; ook kan men van hem zeggen, dat hij de Scholastike en Dogmarifche of Poftive Godgeleerd- heid heeft zamengevoegd, voor: 200 ver hij -fom-' 164 KERKELITKE IV tijds den Wijsgeer met den Verzamelaar in dit werk BDER wveräenigde. Afdeel. Behalve dit werk heeft DAMAscEnus nog ander& leerftellige fchriften nagelaten, maar van minder be- nn teekenis. Eene kleine verhandeling over de Heilige Jaar 622. Drieeenheid „ die ten minften uit zijne werken ge tot 814. grokken is, bevat, meestäl in vragen en antwoorden, de toenmaals gewone belijdenis van deze leere bijzon« der ook de leere van CHRISTUSs. — Zijne aanleiding 108 de eerfle beginfelen der Geloofsleere is grootendeels eene bovennatuurkundige. voorbereiding tot verftand van de leere der Drie@enheid; zijn gefchrift van de zamengeflelde natuur is gerigt tegen de Monophyfi- ten, die Foofdeloozen, ( Acephali,) genoemd wer- den; insgelijks zijne lange verhandeling over de zwee willen en werkingen, Nog fchrijft. men hem ceene verklaring van het geloof toe, die in het Arabisch voörhanden is, en waar van LE QUIEN cene Latifn- fehe Vertaling gegeven heeft. Dezelve eindigt met de betuiging, ;, dat hij niet door zijne werken, maar door het geloof in carıstus, deszelfs barm- hartigheid, de voorfpraak der Heilige Maagd en van alle de Heiligen, hoopt ee en als te worden.” „ Maar het grootfte van alle werken. van DAMASCE* NUS, zijne heilige vergelijkingen, (va ssoa mapaı- Amıa,) is eene leerftellig- zedekundige verzameling: vaı uittrekfels, in ‚welke hij de leere der Heilige Schrift vergeliikt met plaatfen uit: de Kerkvaders. Eerst had hij dit werk in drie Boeken verdeeld, waar van het erße van God en Goddelijke zaken; ! het GESCHIEDENIS. 163 het tweede vanı den toeftand der menfchelijke zaken; IV maar het derde van deugden en ondeugden handel- FT? de. Maar naderhand geloofde bij, het dienfliger Afdeeh voor den Lezer te zullen maken, wanneer hj de V bijzondere onderwerpen in eene Alphabetifche orde ne bragt. Dus ftaan ’er 5ı artikelen onder de Letter Jaar 622. 