title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: 4°. Dat de heer Struben als Staatssecretaris zou worden afgezet, en de heer Schubart als zoodanig zou hersteld worden. 5°. Dat een nieuwe Volksraad zou worden gekozen. 6°. Dat de heeren D. Steyn, Preller, Lombard, Spruyt en Bodenstein als eene Commissie zouden worden aangesteld, ten einde te zorgen dat bovenstaande resoluties ten uitvoer werden gebracht. Hier werd dus de standaard der rebellie ontrold, en daarmede begint een tijd van zulke ontzettende verwarring, dat de geschiedschrijver met de weinige en onvoldoende middelen te zijner beschikking het bijna onmogelijk vindt den draad der gebeurtenissen te ontrollen. Het is een tijdperk, waaromtrent de Transvaler zich heden niet graag uitlaat, en zelfs al zijn de peisonen die er een rol in hebben gespeeld, gewillig om ei iets OAei te zeggen, dan hebben die uitingen zoozeer de kleur van eenzijdigheid en partijschap, dat men uit de tegenstrijdige berichten niet goed wijs kan worden. loch is het voor het doel van dit werk hoogst nood­ zakelijk,dat een zoo goed mogelijk verhaal der gebeurtenissen wordt gegeven. zijn lijarige zoon Dirk die zijn vader te hulp wilde snellen, deelde in diens lot. Behalve deze twee. bleven nog acht Boeren dood op het slagveld, en velen meer zouden dien dag nog gesneuveld zijn, als men zich niet een pad had geschoten, door al op een plek te schieten, waarna men zich met geweld door den vijand baande. Een aantal extra paarden en alle provisie en overige ammunitie vielen in handen van de Zulu’s. Deze zonden de terugtrekkende Boeren eenige spionnen na, die bericht moesten terugbrengen, waar de Emigranten dien nacht kampeerden, doch gelukkig werd men dit gewaar, en elke spion werd gedood, zoodat de Zulu’s niet in staat waren het Commando te achtervolgen. Eenige dagen na dit Commando, waren 17 Engelschen uit de Baai (Port Natal) met omtrent 4500 goed gewapende Kaffers naar Zululand opgetrokken. Na de Tugela te zijn overgegaan, viel ook deze macht in een hinderlaag, en hier werd op den 17den April 4838 een der bloedigste gevechten geleverd, dat ooit in Zuid-Afrika gevochten is. Keer op keer liepen de Zulu’s storm op de macht der Engelschen; drie keer werden zij teruggeslagen, bij den 4den storm sneden zij de bende in twee. Een gedeelte trachtte zich door de vlucht te redden, en hoewel een groot, aantal gedood werd, ontkwamen 4 Engelschen en omtrent 500 Kaffers. De andere helft verdedigde zich nog geruimen tijd tegen den overmachtigen vijand, doch ten slotte bleven allen dood op het slagveld. Dertien Engelschen en een duizend hunner Kaffers kwamen dien dag om, maar aan den anderen kant lagen er omtrent 3000 Zulu’s dood. Wel een bewijs van den heldenmoed van dat Natal-legertje. Na dezen slag trok het Zulu-leger naar Port Natal, waar zij alles te vuur en te zwaard vernielden, en alle Blanken zouden hebben vermoord, hadden dezen zich niet bij tijds op een in de Baai liggend schip geborgen, waar de Zulu’s natuurlijk niet bij konden komen. 390 Het opperhoofd Secoecoeni, in de maand Augustus van het vorige jaar op vrijen voet gesteld, had bewezen, dat hij deze weldaad waardeerde en was een zeer goed vriend der Republiek geworden. Plotseling echter bereikte de tijding Pretoria, dat Secoecoeni op den 18den Augustus 1882, met zijn zoon en dertien volgelingen gedood was door den onderkapitein Mampoer, die gesteund was door een klein Commando uit verschillende Kafferstammen.” 1) Mampoer vluchtte naar het land van Mapoch en deze weigerde hem uit te leveren, en toen later de Regeering bij Mapoch aanzoek deed ter betaling zijner belastingen, gedroeg dit opperhoofd zich op zulk een brutale wijze, dat de Regeering, tenzij zij zich van „inherente zwakheid,” wilde zien beschuldigen, verplicht was om met kracht van wapenen Mapoch gehoorzaamheid te leeren. Een Commando werd door den Vice-President opgeroepen, en ter eere van de Transvaalsche burgers moet het gezegd worden, dat zij, niettegenstaande de moeielijkheden waarin zij verkeerden, gehoor gaven aan deze oproeping, zoodat Kom- mandant-Generaal Joubert spoedig in het veld was met bijna 2000 man. Joubert eischte weder Mampour van Mapoch op doch deze weigerde, en maakte de noodige toebereidselen om zich te verdedigen, want Joubert had op eigenaardige wijze zijn determinatie uitgedrukt om Mampoer te hebben, „al zat hij in Mapoch’s buik.” In het eerste gevecht onderscheidde zich Kommandant Winterbach, door op dappere wijze eenige kralen te nemen, doch de Boeren verloren kort daarop den flinken Assistent-Veldkornet Gert Viljoen, die in een hinderlaag den dood vond. Binnen een maand zond Mapoch een witten os en vroeg om de voorwaar­ den van vrede te hooren, doch Piet Joubert, die goed de positie van den vijand wist, antwoordde dat Mapoch of Njabel (zooals het opperhoofd eigen­ lijk heette) 2) persoonlijk moest komen om vrede te vragen. Daarvan kwam niets, en Joubert, die inzag dat een systematische belegering de eenigste weg was om het Kafferopperhoofd, dat op een bijna onneembaren berg zich verschanst had, tot termen te brengen, begon een rij van forten aan te leggen, en zond patrouilles uit om het vee van den vijand te veroveren, en diens graanvoorraad te vernielen. De Kaffers hadden zich echter 1) Uit een brief, destijds in de Argus verschijnende, van den Duitschen Zendeling Nachtigall, schijnt het dat Mampoer een halve broeder van Secoecoeni was, doch door intrigues van Secoecoeni s moeder (die eene vrouw van minderen graad van beider vader, Sequati, geweest " as)> ll't zijne rechten op de opvolging verstooten was, en nu, op deze wijze wraak nam. 2) Mapoch was de naam van zijn vader, die bij de Boeren op hem overging als die van Selkats in den beginne op Lo Bengula. HOOFDSTUK XLYI. De Witwatersrand-goudvelden en hunne bevolking. In het vorige hoofdstuk hebben wij reeds melding gemaakt van de ontdekking van goud in den Witwatersrand, een heuvelketen, gelegen omtrent 6 uur ten zuiden van Pretoria. 1) De heer Struben, de ontdekker er van, had, toen het eerste kwartsrif niet meer bewerkbaar was, onderzoek gedaan naar de zoogenaamde „banket-riffen,” een conglomeraat van zandsteen met ronde stukken kwarts er in. Een zorgvuldige analyse bewees dat dit goudhoudend was, en daar er vele van die riffen in de buurt waren, die zich mijlen ver uitstrekten, werd de zaak spoedig bekend. In de maanden Mei en Juni kwamen er een aantal personen uit de Transvaal, den Oranje-Vrij staat, Natal en de Kolonie naar de nieuw ontdekte velden om te propecteeren, en de resultaten die zij verkregen waren van dien aard, dat binnenkort geheel Zuid-Afrika door de goud­ koorts aangetast werd, en er in Juli reeds een tamelijk groote neder­ zetting bestond te Ferreira’s Kamp. De rapporten die de Regeering van deze nieuwe goudvelden kreeg waren van dien aard, dat zij verplicht was een onderzoek in te stellen naar de betaalbaarheid daarvan, en toen hierover geen twijfel bestond, en een aantal aanzoeken gedaan werden tot proclamatie van een aantal plaatsen als goudvelden, kon zij niet anders doen dan aan dit verzoek gehoor te geven, en op 18 Juli 1886 vond de proclamatie van ettelijke plaatsen dan ook werkelijk plaats. 1) Het wordt gezegd, dat reeds in 1854 een zekere Marais goud in den Witwatersrand had gevonden, doch dat de Boeren hem verplicht hadden daarover te zwijgen. 296 Kaapstad, 10 Mei 1880. Mijnheer, Wij verzoeken nederig om voor UEd. te leggen zekere opmerkingen omtrent den tegenwoordigen toestand van zaken in de Transvaal. Na de annexatie van ons land door Sir Theophilus Shepstone, en meer bijzonderlijk nadat de Secretaris van Staat voor Koloniën weigerde te luisteren naar ons plechtig protest (dat de Regeering van de Republiek gelegd had tegen de kwaadwillige en eigengerechtige daad van gezegden ambtenaar) en om zulke maatregelen te nemen als mochten leiden tot de teruggave der onafhankelijkheid van ons land, stelde het volk een Comité aan. Het Comité had de eer UEd. een paar weken geleden te schrijven, en u den hartelijken dank toe te brengen van het volk van de Transvaal. Het is onnoodig hier te herhalen wat welbekend is, n.1. dat alles, wat door het Comité van het volk der Zuid-Afrikaansche Republiek gedaan werd, te vergeefs was. Wij slaagden niet in onze pogingen, en onze sterkste argumenten, gebruikt om tegen te spreken datgene hetwelk men aanvoerde ter rechtvaardiging van de annexatie, waren nutteloos, en men luisterde er niet naar. Dit ziende, besloot het Volk, in December 1879, geene petities meer naar Engeland te zenden, en zelve, te geschikter tijd, hun Gouvernement te herstellen. Niets heeft plaatsgevonden om die besluiten te veranderen. Het Volk wacht zijn tijd af, en laat ondertusschen het Gouvernement zijn gang gaan, voor het oogenblik althans, zonder zich er aan te storen of zich te bemoeien met wat dit doet. Het Volk is rustig, niet omdat het tevreden is, maar omdat, wetende wat het besloten heeft, het kan wachten. Er was en bestaat nog onder het volk een vast geloof dat de waarheid zal zegevieren. Zij zijn vol vertrouwen, dat op den een of anderen dag, door de genade des Heeren, het bestuur der Rijkszaken weder in handen zal komen van mannen, die het oog houden op de eer en de glorie van Engeland, niet door het plegen van onwettige daden en vernielende macht, maar langs den weg van rechtvaardigheid en eerlijkheid. En hun geloof is bewezen te zijn een goed geloof. Wij, de vertegen­ woordigers van gemeld Comité, doen thans een beroep op U, opdat recht geschiede aan ons land. Wat gezegd kon worden ter verdediging van ons goed recht, en ter omverwerping der schadelijke en onware aanklachten tegen de Zuid-Afrikaansche Republiek, hebben wij herhaaldelijk gezegd, en zulks door goede getuigenis gestaafd. De verschillende Blauwboeken door het Gouvernement voor het Rijksparlement gelegd bevatten het meerendeel dier documenten. 35 „Aangezien een aantal verhalen door de Kolonie worden rondgestrooid, blijkbaar met het doel om de gemoederen van onze landgenooten tegen ons op te hitsen, en een vooroordeel te verwekken tegen hen die besloten hebben om te verhuizen van een Kolonie, waar zij zoo vele jaren lang een aaneenschakeling van zware en zeer hinderlijke verliezen hebben geleden; en daar wij wenschen goed aangeschreven te staan bij onze broederen, en begeerig zijn dat zij en de geheele wereld ons buiten staat gelooven om dien heiligen band, die den Christen aan zijn geboorteland verbindt, te verbreken zonder zeer gewichtige redenen; zoo hebben wij besloten om op schrift te stellen de volgende korte opgave van redenen, die ons hebben doen besluiten zulk een gewichtigen stap te nemen, alsook onze plannen aangaande de positie, die wij zullen innemen tegenover de Inboorling-stammen die wij buiten de grenzen mogen ontmoeten. 1. Wij wanhopen de Kolonie te redden van die euvels die haar bedreigen door het oneerlijk en oproerig gedrag van landloopers, die toegelaten worden elk deel er van te verpesten; en ook zien wij geen vooruitzicht voor vrede en geluk voor onze kinderen in een land zoo geteisterd door binnenlandsche onlusten. 2. Wij beklagen ons over de zware verliezen, die wij verplicht waren te dragen door de emancipatie van onze slaven, en omtrent de tergende wetten die aangaande hen zijn gemaakt. 3. Wij klagen over het systematische geplunder dat wij hebben moeten lijden van de Kaffers en andere kleurlingen, vooral ten gevolge van den laatsten inval in de Kolonie, die onze Grensdistricten verwoest heeft en de meeste inwoners ten gronde heeft gericht. 4. Wij klagen over de onrechtvaardige beschuldigingen op ons geworpen door belanghebbende en oneerlijke personen, onder den dekmantel van den Godsdienst, wier getuigenis in Engeland geloofd wordt, met uitsluiting van alle getuigenis te onzen gunste; en ten gevolge van dat vooroordeel zien wij den geheelen ondergang der Kolonie tegemoet. 5. Wij zijn besloten, om, waar wij ook gaan mogen, de billijke beginselen van vrijheid te bewaren; maar terwijl wij zorg zullen dragen dat niemand in slavernij zal worden gehouden, zijn wij vast besloten om zulke regulatiën in te stellen, als zullen leiden tot het onderdrukken van misdaden en tevens behoorlijke relatiën zullen daarstellen tusschen meester en dienstbode. 6. Wij verklaren plechtiglijk, dat wij deze Kolonie verlaten met den wensch om een rustiger leven te leiden dan wij tot hiertoe hebben gedaan. Wij zullen geen natie hinderen, of ook het minste van hen afnemen; maar indien aangevallen, zullen wij ons geheel gerechtigd gevoelen onze personen en goederen ten uiterste te verdedigen tegen eenigen vijand. 720 van den President en den Uitvoerenden Raad te laten. Hun besluit zullen wij bij het volk verdedigen.” Zoo geschiedde.” Tot dusverre Dr. Jorissen. ’t Is jammer, dat op die vergadering de snelschrijvers, die ons zoo dikwijls onthalen op allerlei laffe „politieke aanspraken” niet tegenwoordig waren, om ons woord voor woord te kunnen mededeelen, wat dien middag door President Kruger gezegd is; hoe hij dien ernstigen, dien bangen strijd gestreden heeft. En hoewel wij niets tot het bovenstaande willen toevoegen, zoo willen wij slechts de hoop uitdrukken, dat als eens Zuid-Afrika op een schilder mag roemen, dat dan die kunstenaar dat tooneel van 6 Januari 1896 op het doek zal vereeuwigen, en de Volksraad der Zuid-Afrikaansche Republiek zulk een schilderij de eere-plaats zal geven in de Volksraadzaal. Dr. Jameson is overhandigd geworden aan de Engelsche Regeering; hij is in Engeland terechtgesteld en gestraft, al was het dan ook met een geringe straf. In 1897 was hij weder in Kaapstad. Was Jameson een man geweest, die het hart op de rechte plek droeg, dan was zijn eerste werk geweest zich naar Pretoria te spoeden en daar Paul Kruger dank te zeggen voor het sparen van zijn leven. Doch Dr. Jameson is blijkbaar een dier Engelschen, die het woord dankbaarheid niet kennen, of in alle geval van meening zijn, dat men niet dankbaar behoeft te zijn jegens een Transvaalschen Boer, al is die Boer de President van een Onafhan­ kelijke Republiek en al is men aan dien Boer zijn leven verschuldigd. „Men kan niet God en den Mammon aanbidden”, zegt de Schrift. Dr. Jamesons paraphrase is daarop: ,,Ik kan niet tegelijk dankbaar aan Kruger en Rhodes zijn.” Toen de Hooge Commissaris het antwoord ontving van den President omtrent de ontwapening van Johannesburg, deed hij Sir Jacobus de Wet het volgende telegram aan het Reform-Comité zenden: „Ik ben gelast u ter kennis te brengen, dat de Hooge Commissaris beden den President, den Uitvoerenden Raad en de Rechters heeft ontmoet. De President kondigde de decisie van het Gouvernement aan te zijn, dat Johannesburg de wapenen onvoorwaardelijk moest nederleggen, alvorens er in bespreking of beschouwing van giieven kon worden getreden. De Hooge Commissaris trachtte eenige aanwijzing te \ erkrijgen van de stappen, die genomen zouden worden in het geval van ontwapening, doch zonder succes; het werd duidelijk gemaakt, dat het Gouvernement in dezen niets meei te zeggen had, dan reeds was vervat in de Proclamatie van den President. De Hooge Commissaris vroeg of er eenige beslissing genomen was, wat betreft de beschikking o\ er de gevangenen en kreeg een ontkennend antwoord. De President zeide, dat daar zijne burgers ten getale van acht duizend bijeen waren gekomen en niet konden worden gevraagd om voor een onbepaalden tijd te blijven, hij een antwooid moest verzoeken, ja of neen, op zijn ultimatum binnen vier en twintig uren. 86 land niet te houden zou zijn tegen Moshesh, die dreigde een gedurige en lastige vijand te zullen zijn. Liever dan zich al die moeite en kosten te getroosten zou Engeland maar het land aan de Boeren teruggeven, die dan maar zelve moesten zien, hoe zij met het machtige opperhoofd te Thaba Bosigo konden klaarkomen. Wat er eigenlijk van die Boeren werd, en of zij gevaar liepen om tot op den laatsten man door de Basuto’s te worden vermoord, dat kon Engeland weinig schelen. Dit wordt dan nog N.B. Engelsche grootmoedigheid genoemd. De Souvereini- teit werd dus opgegeven en de Yrijstaters namen het bestuur van hun eigen land in handen. Een Volksraad werd gekozen en het eerste wat deze deed, was om een tamelijk goede constitutie op te stellen en in werking te doen komen. De heer Josias Philip Hofïmann werd eerst als provisioneel president benoemd, en deze aanstelling werd het volgende jaar door de keuze des volks bekrachtigd. De wijze waarop de Oranje- Vrijstaat zijn levensbaan begon, was veel geregelder en op hechtere basis, dan die van de Transvaal, waar behalve in de 33 artikelen, in J 844 te Potchefstroom gepasseerd, en in eenige Volksraadsbesluiten, er bijna geene voorziening bestond hoe het bestuur des lands moest gevoerd worden. Het gevolg er van was, dat er een soort van wetteloosheid heerschte, die meer dan iets anders geschikt was om de bestaande twisten erger te maken, want het district Zoutpansberg wilde zich niet houden aan de Volksraadsbesluiten in Natal gepasseerd, terwijl de Potchefstroomers dit wel deden. Bovendien zag een man als Stuart goed in, dat het systeem van drie Kommandanten-Generaals niet aan het doel kon beantwoorden, en dat als er een Hoofd was, men ten minste eenige kans had om de zaken in orde te krijgen. 886 Het doet der Regeering leed dat zij ook thans geen voldoende redenen vindt opgegeven waarom zij zou afwijken van hare meening in deze, en zij neemt dus andermaal de vrijheid de aandacht van Harer Britsche Majesteits Gouvernement te bepalen bij haar eigen en naar deze Regeering blijft denken juiste beschouwingen, uitvoerig uiteengezet in haar schrijven van den 7den Mei 1897, en bij de daarvoor aangevoerde gronden eveneens daarin ontwikkeld. Harer Britsche Majesteits Gouvernement zegt bereid te zijn om in het geval van tractaten, die bekrachtiging behoeven door de wetgevingen van contracteerende Staten en die eene verklaring inhouden of er aan gehecht hebben dat zij niet van kracht zullen worden totdat ze of uitdrukkelijk zijn, goedgekeurd door de Koningin of totdat zij aan Harer Britsche Majesteits Gouvernement voor zijn goedkeuring zullen zijn voorgelegd en geen objecties daartegen gemaakt zijn binnen 6 maanden na zoodanige submissie dat, in zoodanige gevallen Harer Britsche Majesteits Gouvernement bereid zal zijn van zijn strikte rechten afstand te doen en voldaan zal zijn indien zoodanige tractaten worden voorgelegd onmiddellijk nadat ze bekrachtigd zullen zijn door de wetgevingen der contracteerende partijen. Te dezen aanzien heeft deze Regeering geen bezwaar te verklaren dat zij bereid is, bij het aangaan van tractaten onderworpen aan art. 4 van de conventie van Londen de andere contracteerende partij te wijzen op de bepalingen in dat artikel neergelegd. 20. Er wordt in verband met de kwestie der Genève-conventie een bewering gemaakt die deze Regeering niet onopgemerkt mag laten voorbij­ gaan. In de dépêche onder beantwoording leest men: ,,It must be observed that the objections taken by Her Majesty’s Government have not been to the substance of the treaties or engagements in question, but to the methods by which the Government of the South African Republic have appeared to them to seek to avoid the provisions of Article 4 of the convention.” 1) In hare dépêche van den 7den Mei schreef deze Regeering naar aanleiding van eene dergelijke beschuldiging als volgt, en ze wenscht dit met nadruk te herhalen: ,,Zij meent de objectie te kunnen maken tegen de inleidende clausule in zoover, dat daarin zooal niet de beschuldiging dan toch de suggestie ligt opgesloten, dat zij, ondanks de verzekering van ZHEd. 1) Het moet opgemerkt worden, dat de objecties die Harer Majesteits Gouvernement heeft gemaakt niet zijn geweest over den inhoud der tractaten en verbintenissen in kwestie, maar over de wijze waarop de Eegeering der Zuid-Afrikaansche Republiek naar het hem (Harer Majesteits Gouvernement) voorkwam getracht heeft de bepalingen van art. 4 der conventie te ontgaan. 536 dat de heer Cohen verkeerdelijk in deze zaak had gehandeld, want zelfs al was de grond onder Portugeesche bescherming dan was het van het grootste belang voor Portugal om daar een krachtige en rustige Boeren­ bevolking te hebben, aan wie zij een zelfbestuur konden hebben toege­ staan, op voorwaarde dat zij zulke lastige luitjes als b. v. Gungunhana in orde hielden. Het land zou daardoor ontwikkeld worden en er zou faktisch een groot stuk land voor de Portugeesche kroon verzekerd worden, dat thans voor haar feitelijk verloren was, en dat zonder dat het de schatkist van Portugal een enkele penny behoefde te kosten. Hetzelfde was al reeds te Mossamedes of Humpata met de Trekboeren van 1874 gebeurd, en Portugal heeft tot heden nog geen reden van spijt gehad, dat zij de Afrikaners toegelaten hebben, zich daar neder te zetten. Hadden dus in 1886 de Transvaal en de Portugeesche regeering eene overeenkomst getroffen, (hetgeen gemakkelijk had kunnen gedaan worden) omtrent de kolonisatie van die gronden, dan was het zeker Cecil Rhodes heel wat moeielijker gevallen om zijne plannen ten uitvoer te brengen. Kort nadat in 1888 Sir Hercules Robinson het tractaat met Lo-Bengula geteekend had, zond de heer Rhodes de heeren Rudd, Francis, Chapman, enz. naar het Noorden, en nog op 30 October van hetzelfde jaar werd tegen betaling van een aanzienlijke som en de levering van een aantal vuurwapenen, de Rudd-Concessie door Lo-Bengula verleend, en daarmede door den heer Rhodes vasten voet in Matabeleland verkregen. Wel bleken er later nog andere syndicaten te zijn, doch ook hier oefende het geld van den heer Rhodes en zijne vrienden een onweerstaanbaren invloed uit, en het resultaat was dat één voor één de concessies in handen van de houders der Rudd-Concessie kwamen, op voorwaarden en bepalingen en onder voorwendselen, die eerst in de laatste twee jaren door processen in de Transvaal zoowel als in Engeland aan het licht zijn gekomen. Wel, de volgende stap was om eene groote Maatschappij te vormen, en het land te exploiteeren. Dit kon men het gemakkelijkst doen onder de bescherming der Engelsche vlag, door het verkrijgen van een Koninklijken Brief of zoogenaamd Charter. Het plan bevatte voordeelen voor de eigenaars der concessie zoowel als voor de Engelsche Regeering. De eersten stonden wel vooraan in de rij, en wel moesten zij voor het noodige geld zorgen, doch zij hadden steeds het voordeel dat wat zij ook deden, zij zich konden beroepen op de Engelsche vlag, en overtuigd waren dat zij dit niet te vergeefs zouden doen. Voor de Engelsche Regeering was het ongetwijfeld een voordeel, want de Engelsche invloed in Centraal Afrika, dat toen het strijdperk van alle Europeesche handels­ natiën was, en waarvan ieder een hapje wilde hebben, werd door de 321 bieden, tengevolge waarvan het brandpunt van den krijg op Engelsch grondgebied, n.1. in Natal werd gevestigd. Daar men echter reeds den dag na de bezetting van Heidelberg bericht kreeg, dat een detachement van het 94ste regiment op weg van Lijdenburg naar Pretoria was, en dit öf gekeerd öf onschadelijk moest gemaakt worden, zond men Kommandant Frans Joubert, een ervaren en dapper krijgsman, met omstreeks 160 man naar den grooten weg tusschen gemelde plaatsen. Joubert ontmoette de Engelsche macht nabij Bronk- horstspruit, en toen de Engelsche bevelhebber, Kolonel Anstruther, het verzoek van Joubert om naar Lijdenburg terug te keeren van de hand wees, liet de Boeren-Kommandant een aanval doen, met het gevolg dat binnen een kwartier 115 dooden en 114 gewonden van de Engelschen op het slagveld lagen, en de rest zich overgaf. 1) Te Potchefstroom was het Generaal Cronjé na twee dagen vechtens gelukt om dat deel der troepen dat zich in het Landdrostkantoor verschanst had, zoo in het nauw te brengen, dat zij zich moesten overgeven, en het dorp zelf geraakte daardoor geheel in handen der Boeren. De bevelhebber der Engelsche troepen verschanste zich echter zoo uitmuntend in een versterkt kamp nabij het dorp, dat eerst op 21 Maart 1881, en dus feitelijk na den algemeenen wapenstilstand, men hem verplichtte te capituleeren. Met de hoofdmacht der Boeren, tusschen de 1500 en 2000 man sterk, trok Kommandant-Generaal P. J. Joubert naar de Drakensbergen, en bezette daar de voornaamste passen, die uit Natal leiden, om den Engelschen Generaal Sir Pomeroy Colley, die zich gereedmaakte om met alle beschikbare troepen de Transvaal binnen te trekken, den pas af te snijden. Joubert nam eene uitmuntende stelling in, zijne kleine macht verdeelende langs de gevaarlijkste punten en zorgende dat de communi­ catie langs zijne lijn niet verbroken werd. Het leger van Colley was slechts 1400 man sterk, en met het gros hiervan deed hij op 28 Januari 1881 eene poging om langs den Langnekpas (eigenlijk Laing’s Nek) door de positie van Joubert te breken. Door de sterkte dier positie, en het vernielend en juist geweervuur der Boeren, mislukte de poging van den Engelschen Generaal geheel en al, en hij werd met een verlies van 7 officieren en 76 man aan dooden en 2 officieren en 109 man aan gewonden verplicht zich naar zijn kamp terug te trekken, terwijl de Boeren een verlies van 14 aan dooden en 30 aan gewonden leden, het grootste aan­ tal door hen in den krijg verloren. 1) Het zou verspilling van tijd zijn om hier te spreken over de beweringen van „verraad en moord”, omtrent welke de duidelijkste tegenbewijzen geleverd zijn. 21 666 Toen men in Berlijn die vermoedens ontving, zal men zonder twijfel den Duitschen gezant te Londen, Graaf Hatzfeldt, er kennis van gegeven hebben en hem verzocht den heer Chamberlain er over te zien. Deze laatste moet een oogenblik lang niet op zijn gemak zijn geweest, indien werkelijk de Duitsche gezant hem de uit Pretoria ontvangene berichten mededeelde. Doch hij herstelde spoedig van den bekomen schrik, zeide dat hij van zoo iets volstrekt niet wist, maar als de Duitsche Gezant zooveel waarde aan het bericht hechtte, zou hij (Chamberlain) direct aan Sir Hercules Robinson telegrafeeren en deze er van verwittigen met last om den heer Rhodes te waarschuwen geen gekheden te beginnen. Een telegram werd in dien geest door den heer Chamberlain opgetrokken, aan den Duitschen gezant vertoond (die het ongetwijfeld goedkeurde) en naar Kaapstad gezonden en dat was N°. XVIII. 1) Men lette op de bewoordingen van het telegram en dan zal men reeds daaruit opmerken, dat het „een doode rot” was. Had de heer Cham­ berlain werkelijk den heer Rhodes willen beletten; was het telegram werkelijk bona fide geweest, dan zou hij gezegd hebben: „Zeg aan Rhodes dat hij niet verwachten moet, dat ik hem ondersteunen zal,” of zelfs had de heer Chamberlain nog scherpere woorden gebruikt. Maar dat zou niet gaan, want Rhodes wist beter. Daarom luidt het telegram, „dat in uwe opinie, hij geen steun van mij zal genieten.” Bleek het nu later, dat Chamberlain Rhodes wel ondersteunde, dan was alleen de opinie van Sir Hercules verkeerd geweest. Geslepen! o ja! dat was een ieder, die met het zaakje te doen had; maar lang niet geslepen genoeg. Sir Hercules Robinson zond naar den heer Rhodes, deelde hem den voornaamsten inhoud van het kabelgram mede, of, wat nog waarschijn­ lijker is, hij liet het hem in zijn geheel lezen. De heer Rhodes was alles behalve gesticht over deze dubbelzinnigheid van den heer Chamberlain, hetgeen begrijpelijk is, daar hij (Rhodes) niet wist welke redenen tot het zenden van dat kabelgram hadden geleid. Hij telegrafeerde dan ook aan Flora Shaw: xx. Van Rhodes. d,,‘ik *oed d»»de Zd. *» *“ d"" H°^“ <»—• in Zuid-Afrikft w innen en Zuid-Afrika zal aan Engeland behooren. 2) 1) Het bovenstaande is iets meer dan eene gissing; verder kunnen wij niets zeggen. 2) Het Engelsch luidt: „Inform Chamberlain that I shall get through all right if he suppoR* me, but he must not send cables like he sent to High Commissioner in South-Africa. T° 1 a- the crux is; I shall win and South-Africa will belong to England.” 733 revolutionaire intrigues of berging van wapenen voor verraderlijke doeleinden in liet district; de inwoners van het zelfstandige district geen se m in de Algemeene Wetgeving of Uitvoerenden Raads- of Presidentsverkiezing te hebben. Ik haal aan dat, indien mogelijk en aangenaam voor den President van de Zuid-Afrikaansche Republiek, ik verblijd zou zijn om de verschillende kwesties met hem persoonlijk te bespreken, maar zoo niet, dan reken ik op U om de onderhandelingen te voeren. Ik besluit met te zeggen, dat het voor mij onbehoorlijk zou zijn om eene opinie uit te spreken over Jamesons handelwijze, daar de zaak sub judice onder behandeling is. Daargelaten den inhoud van de depêche, in het bijzonder; daargelaten den wenk van den heer Chamberlain om van Johannesburg een soort van imperium in imperio te maken, dat noodwendig moest leiden tot ont­ zettende verwikkelingen; daargelaten de uitdrukking van rechtmatige oorzaken tot ontevredenheid, die Johannesburg als het ware in het gelijk stelde; zoo was èn de geheele toon der depêche, zoowel als het feit dat zij publiek werd gemaakt voor zij hare bestemming bereikte, juist berekend om de Regeering van President Kruger alleronaangenaamst aan te doen. Indien de heer Chamberlain, vóór hij nog een antwoord van ZHEd. had omtrent de uitnoodiging aan dezen gedaan, om persoonlijk zaken te komen bespreken, reeds zulk een toon aansloeg, was het duidelijk voor iedereen dat van een persoonlijk onderhoud niet veel te verwachten was. De Transvaalsche Regeering begreep dat zij voor geen oogenblik kon toelaten, dat de Engelsche Secretaris voor Koloniën ook zelfs in de verste verte zich het recht zou aanmatigen om eenigen invloed uit te oefenen op de binnenlandsche politiek der Transvaal. Het Boeren-Gouvernement had nog niet vergeten, waartoe zulk een inmenging in 1877 had geleid, en het wenschte geene herhaling van de beschuldiging van inherente zwakheid te hebben. Derhalve zond het reeds op 12 Februari het volgende antwoord aan den Britschen agent: WelEdelGestr. Heer! Ik ben geïnstrueerd de ontvangst te erkennen van uw schrijven, d.d. 8 dezer, insluitende kopie van een door U ontvangen telegram van den Hoogen Commissaris, bevattende afschrift van een telegram aan Zijne Excellentie van den Secretaris van Staat. Dit telegram bevat een beknopte inhoudsopgave van een depêche van den Secretaris van Staat aan Zijne Excellentie den Hoogen Commissaris, betrekking hebbende op de gebeurte­ nissen die onlangs in de Zuid-Afrikaansche Republiek hebben plaats gehad. In genoemd telegram wordt door den Secretaris van Staat de hoop uitgedrukt dat, alhoewel de depeche in de Londensche Staats-Courant is gepubliceerd, de Staatspresident voor dit onderwerp een open gedachte zal houden, totdat de depêche hem zal zijn ter hand gesteld. 288 a. Dat alle rechten van die thans ingezetenen des lands zijn, onder de bescherming van ’s lands wetten zullen staan; b. Dat aan de Engelsche Regeering het recht zal blijven toegekend om in ons land een Consul of diplomatiek persoon te benoemen, om de belangen der Britsche onderdanen te behartigen; c. Dat de wettige uitgaven, wettig gedaan voor de noodzakelijke behoeften des lands door de tusschenregeering, zullen erkend worden; d. Dat geschillen over grenslijnen van Naturellen-stammen aan arbitrage zullen onderworpen worden; e. Dat voor de inboorlingen-politiek de Regeering bereid is algemeene regelen aan te nemen, in overleg met de Koloniën en Staten van Zuid-Afrika. f. Dat de Republiek bereid is in overleg en in overeenstemming met de Koloniën en Staten van Zuid-Afrika op eene Confederatie in te gaan. 7°. Het Volk verklaart verder, dat het tot den tijd der herstelde Republiek niet dan gedwongen zal verschijnen in de hoven des lands, en dat het alle geschillen onder elkander door scheidsrechters zal laten uitmaken. 8°. Dat het Volk ook nog eene openbare waarschuwing doet aan sommige directeuren van banken in het land om zich niet langer met de politiek te bemoeien, en zoodoende een werktuig te worden in de handen der vijanden van de Republiek. 9°. Dat het Volk der Zuid-Afrikaansche Republiek van de tusschen­ regeering, van de hoogere en lagere ambtenaren verwacht, dat er een einde zal komen aan onnoodige kwellingen der burgers, zooals in -den laatsten tijd maar al te veel hebben plaats gehad, en die geen ander gevolg kunnen hebben dan uittarting tot botsing. En eindelijk: 10°. Dat het Volk verklaart, dat het met Gods hulp verlangt eene krachtige Regeering der Zuid-Afrikaansche Republiek, eerbiediging van de wet, ontwikkeling en vooruitgang van het land, en dat het belooft man voor man daartoe te zullen medewerken en de opgetreden Regeering te zullen verdedigen tot aan den dood toe. Zoo WAARLIJK HELPE ONS GOD ALMACHTIG! Aldus gedaan door ons, van het Volk gekozen Voormannen, in naam van het Volk der Zuid-Afrikaansche Republiek te Wonderfontein op heden, den 15den dag van December 1879. vooral met Zuid-Afrikaansche zaken had bemoeid en niet alleen goed op de hoogte was, maar ook bekend schijnt te zijn geweest met de lieden van het Koloniale Kantoor. Met deze dame had de heer Rhodes verscheidene gesprekken en zoo hij haar niet het geheele geheim vertelde, schijnt het uit hare verklaringen voor het Zuid-Afrikaansch Comité gegeven, dat zij begreep wat eigenlijk aan den gang was. Het was echter later, dat Miss Flora Shaw van groot nut voor den heer Rhodes zou zijn, en de belangrijke positie van confidante zou bekleeden. Er ligt nog een soort van geheimzinnigheid over de ware positie, die deze dame ingenomen heeft in het complot, en het weinige wat wij van haar weten is alleen te vinden in hare getuigenis voor het Comité en in zekere, later door ons aan te halen telegrammen. Wij moeten thans een oogenblik terug naar Johannesburg. Nadat de groote memorie van 38.500 personen door den Eersten Volksraad met een welverdiend schouderophalen ontvangen was, schijnt het dat er zich eenige ontevredenheid onder de uitlander-populatie van .Johannesburg openbaarde, en die ontevredenheid werd aangewakkerd door de National Union. De Union meende dat zij zich thans moest laten gelden, want men had met de memorie eenigszins het doel bereikt, en de oogen van Engeland en het Britsche publiek op de Grieven der Uitlanders doen richten. Wat de werkelijke waarde van die memorie was, vertelt de heer F. R. Statham ons in zijn reeds aangehaald artikel in de National Review, in de volgende woorden: 1) „Ik zeg dit met speciale referte tot de beroemde petitie met 38.000 beweerde handteekeningen, in 1895 aan den Volksraad aangeboden. Wanneer men in aanmerking neemt, dat volgens de census van 1896 de geheele mannelijke volwassen Europeesche (Blanke) bevolking, binnen een radius van 3 mijlen in en om Johannesburg, iets over 25.000 bedroeg, een groot deel waarvan niet Britsche onderdanen waren, dan blijkt het duidelijk, dat eene petitie met 38.000 echte handteekeningen eene onmoge­ lijkheid was. De petitie echter voldeed aan haar doel, waarvoor zij opgesteld was. Het doel was namelijk niet om invloed op den Volks­ raad uit te oefenen; maar om een beroep te doen op het volksgevoel in Groot Brittannië, en te helpen in het schoonmaken van den weg voor de revolutie, die later zou plaatsvinden. In October meende de Unie, dat de tijd voor een definitief plan gekomen was. Derhalve gingen de heeren Lionel Philips, Hammond. Kolonel 1) Men zal zien dat, waar doenlijk, wij steeds de opinie van Engelsehe schrijvers aanhalen; haalden wij passages uit Hollandsche werken of Afrikaansche Nieuwsbladen aan, dan zou !uen kunnen zeggen dat wij uit eenzijdige en vijandelijke bronnen putten. 747 vergeven, als dat, volgens de Engelsche wet, die in crimineele procedure in Zuid-Afrika en ook in de Transvaal gevolgd wordt, geen beschuldigde verplicht is iets te zeggen, wat hem kan bezwaren, en daarom zou men met recht moeten erkennen, dat de beschuldigden gelijk hadden, een zoo voordeelig mogelijke positie in te nemen. De verklaring luidt als volgt: „Voor een aantal jaren zijn pogingen aangewend om door constitutioneele middelen herstel van de grieven te verkrijgen, onder welke de buiten- landsche bevolking lijdende is. De nieuwe inkomelingen vragen niets meer dan is toegestaan aan emigranten door alle andere regeeringen in Zuid-Afrika, onder welke iedere man op redelijke wijze en voorwaarden een burger van den Staat kan worden, terwijl hier alleen een Staatkunde wordt doorgedreven door welke de eerst ingekomenen het recht van regeeren voor zich behouden. 1) Petities ondersteund door de handteekeningen van omstreeks 40,000 man werden in den wind geslagen, en toen het gebleken was, dat wij geen oprecht en redelijk verhoor konden vinden, dat maatregelen alreeds beschouwd als onverdragelijk en onbillijk nog strenger werden gemaakt, en dat wij voor altijd verstoken waren van het verkrijgen der rechten, welke in andere landen vrijelijk werden toegestaan, toen bleek het dat wij nimmer herstel van grieven zouden erlangen, tot wij een machts- vertooning zouden maken tot het ondersteunen onzer aanspraken. Zekere voorzieningen werden gemaakt betreffende wapenen en ammunitie, en een brief werd aan Dr. Jameson gericht, hem vragende ons ter hulp te komen onder zekere voorwaarden. 2) Op den 26sten December werd het Uitlanders-manifest gepubliceerd, en het was toen ons voornemen om een laatst beroep te doen voor herstel van grieven, bij gelegenheid van de publieke vergadering welke gehouden zou worden op 6 Januari. (Daar is niets van waar! Men was zoo in de harrewar op 26 Dec. over de vlagkwestie, dat geen enkel persoon in Johannesburg toen kon voorspellen, wat er van de geheele beweging zou komen). 1) Het is bepaald allergekst, dat men niet begrijpen kan dat die eerst ingekomenen een prior recht hebben, en dat zij hunne positie moeten handhaven tegenover een vijandige nieuwe bevolking. Het is de gewone wet van Self-preservation van Hubert Spencer. 2) Bovenstaande zinsnede is belangrijk. Eerstens legt zij neder den stelregel dat een deel van het volk, dat zijne eischen niet voldaan ziet, het recht heeft, om gewapenderhand eene revolutie te beginnen; een beginsel dat zeker weinige machten als grondzuilen beschouwen. Tweedens doet zij op leugenachtige manier voorkomen alsof de brief aan Dr. Jameson een vrijwillige daad was van de zijde der Nationale Unie; terwijl integendeel het feit was, dat Jameson dien brief afdwong voor zijne eigene doeleinden. 341 voor ons goed recht,” en, „wanneer de annexatie vernietigd wordt aan H. M’s troepen verlof te zullen geven met volle eer uit het land te gaan, maar wanneer de annexatie wordt volgehouden en het bloedvergieten door Sir Colley voortgezet, zich onder zijnen God aan zijn lot te zullen onderwerpen en tot den laatsten man te zullen strijden tegen het aan­ gedane onrecht en geweld,” wordt niets gelezen en niets opgemerkt. Alleen wordt met een list, een kleinen advokaat waardig, gebruik gemaakt van eene zinsnede, en die nog verkeerdelijk voorgesteld en van hare ware beteekenis ontdaan. De heer Kruger schreef: „Wij zijn zoo sterk in deze overtuiging, dat wij niet zouden schromen het onderzoek eener Koninklijke Commissie, die, wij weten het, ons in ons goed recht zal stellen, en daarom zijn wij bereid,”.waartoe? Om eene Koninklijke Commissie te vragen? Wel neen, om.„wanneer de troepen weggaan onze ingenomen positie te verlaten.” De heer Kruger zeide eenvoudig: „eene Koninklijke Commissie zal ons recht geven.” Het recht nl. van de herstelling onzer weggeroofde onaf­ hankelijkheid. En nu laat men het voorkomen, dat de heer Kruger gevraagd heeft om eene Commissie zooals nu ter elfder ure door Lord Kimberley wordt aangeboden; eene Commissie zonder eenige macht, eene Commissie waarvoor we te verschijnen zouden hebben zooals getuigen voor een jury verschijnen; eene Commissie, wier eenig werk zal zijn te oordeelen, wij weten niet eens waarover. Lord Kimberley is wel zoo goed om haar werk hoogst gemakkelijk te maken. Hij knipt de helft van ons land af, brengt drie vijfden van de burgers, welke sedert maanden hun leven offeren voor de onafhankelijkheid van het land, onder Britsche macht terug en zal te eenigertijd gereed zijn het rapport te lezen, door zijne Commissarissen op te maken. En dat zou de Commissie zijn door de Boeren gevraagd!. Die Commissie zal naar het geloof van Lord Kimberley de beste weg zijn om alles te onderzoeken. President Brand ried ons, in zijn brief van 22 Februari j.L, in de be­ noeming van een Koninklijke Commissie te berusten, maar hij sprak van eene Commissie „met uitgebreide volmacht”. Ook uit de Kaapkolonie gaf men ons denzelfden raad (zie een telegram van J. H. Hofmeyr, M. L. A. aan den Generaal Joubert, d.d. 8 Maart 1881) maar, voegde men er bij: »zulk eene Commissie moet volkomen volmacht hebben”. De Koninklijke Commissie, werkelijk door den Vice-President Kruger gevraagd, is eene ( ommissie, zooals die omschreven is in ZHEds. brief, d.d. 12 Februari, aan wijlen Sir Colley, nl. eene Commissie van afgevaardigden van weers­ zijden, om de grondslagen voor vrede te leggen. Voor zulk eene Commissie 351 Inderdaad was de toestand niet aangenaam. Hoewel Koloniale bladen, zooals de Cape Times en andere van dien geest, den toestand erger afschilderden dan wel het geval was, valt het niet te ontkennen dat over het algemeen er een onrustbarende geest onder de burgers heerschte, die zeer gemakkelijk tot moeielijkheden zou kunnen leiden. Op den 30sten April vergaderde de Koninklijke Commissie te Newcastle. Haar eerste werk was om een aantal „loyalen” te hooren, over de verschrikkelijke dingen die zouden gebeuren, als de Transvaal aan de Boeren zou worden teruggeven. Deze arme menschen, o. a. de heer Mcllattie, hadden de vreeselijleste verhalen te vertellen over de onder­ drukking die zij van de barbaarsche Boeren hadden te verdragen. En toen dit nog niet mooi genoeg was, kwamen de heer Moffat, een zende­ ling, en een aantal Kafferkapiteins prachtige verhalen opdisschen omtrent de slavenkwestie, waarnaar de Commissie met het meeste geduld luisterde. Een veel onaangenamer zaak was de overgaaf van Potchefstroom, waarin Generaal Piet Cronjé door Generaal Wood beschuldigd werd, van tegen de regelen der oorlogswetten te hebben gehandeld, doch uit­ eindelijk beslist werd door het teruggeven van alle zaken, bij die overgave aan de Boeren overhandigd. Het Driemanschap gaf toe in deze zaak, doch publiceerde in de Nieuwsbladen alle documenten daarop betrekking hebbende. Niettegenstaande dit, veroorzaakte dit incident een heftige beroering in het district Potchefstroom, en het Driemanschap had groote moeite om eene botsing te voorkomen, terwijl aan den anderen kant, de Engelschen duidelijk deden blijken, dat zij verraad vreesden. De moord van Kapitein Elliot, die gedood was in het overgaan van de Yaalrivier, was eene andere kwestie die beslist moest worden, zoowel' als het fusileeren van twee verraders, Yan der Linde en een Dr. Worte te Potchefstroom. Omtrent deze laatsten wilde de Commissie (voornamelijk op aanraden van Sir Henry de Villiers) geen oordeel vellen, aan gezien het bleek dat zij voor een behoorlijk krijgshof waren terechtgesteld, en de Commissie niet de positie van een Hof van Appèl kon innemen. Omtrent den moord van Kapitein Elliot deed de Boerenregeering haar uiterste best om de Commissie te hulp te komen, en twee verdachte personen, Nieuwenhuis en Dreysel, werden voor het Hooge Gerechtshof terecht­ gesteld, met het gevolg dat de Jury een uitspraak van „onschuldig” uitbracht. Op den 13den Juni verplaatste de Commissie zich van Newcastle naar Pretoria, en verdiepte zich voornamelijk in de grenskwestie. Meer dan ooit kwam de vijandelijke gezindheid van Sir Evelyn Wood nu uit. Hij stond vast op het punt om den 30sten graad Oosterlengte de grens­ scheiding van de Republiek te maken. Er is niet de minste twijfel aan, dat 333 geweest, en hij zelf twijfelde er sterk aan of hij alsdan met zijne misnoegde mannen een krachtigen aanval der Engelschen had kunnen weerstaan. Doch, zooals de zaken nu stonden, kon er niets aan gedaan worden, en Paul Kruger spoedde zich dus, vergezeld van Dr. Jorissen, naar het lager der Boeren op de Drakensbergen. Wegens den ontzettenden regen waren de wegen in slechten toestand en de rivieren gezwollen, en eerst op 14 Maart kon de Vice-President Laing’s Nek bereiken. Generaal Joubert, die het oponthoud van den heer Kruger begreep, had den Engelschen bevelhebber voorgesteld om den wapenstilstand te verlengen en deze had daarin toegestemd. 