title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Het is een vlasvink. [Ofschoon enige vinkensoorten het hele jaar overblijven, komen de meesten in het voorjaar, om tegen den winter naar warmer streken te vertrekken. In den herfst worden ze hier in grote menigte met zeven gevangen. Zelf worden zeer hoog en blij dat ze verantwoordelijk zijn voor vergelijkingen aangepast tot de taal van de spreker. Men spreekt van een 'rijk' man, men geeft hem goudvinken, genoemd naar de glansrijkheid van de vleugels van deze vogels; er wordt man, die nog al joviaal is, een 'rarende vink' genoemd, om de ongemeende zang van de vogel; is iemand bevoorrecht met geld en goed, dan noemt men hem een 'kale vink', en als hij gelapte kleederen draagt, een 'geplukte vink', en ziet in beide gevallen op de geplukte vogel; van een 'noordenrijk' praatgraag zegt men, dat hij doorslaat als een blinde vink; man noemt de man een 'rietvink', daar het riet de meest gewone verblijfplaats van deze vogel is; gaat de zang niet van haar, en betoont men een gemaakte gekwetenheid, het zijn de distelvinken, waarmee men 200 mensen vergelijkt, omdat deze vogels kunnen zingen, meestal altijd van tussen de distels kunnen worden gehoord; die op de vlasvelden werken, heet men vlasvinken, omdat ook die vogels zich daar onthouden; hen, die alles afluisteren, noemt men luistervinken, om de opmerkzaamheid, die deze vogels betonen; een 'oproermaker' of een 'stokbreind' noemt men een 'roervink', een 'iemand, die anderen door kracht van redenen weet in te pakken', een 'lokvink', omdat men beide, roervink en lokvink, met goed gevouwen instrumenten andere vogels te vangen. Door aan spreekwoorden van deze rubriek wordt al verder aangevuld, op welke verschillende wijzen meer men de vink tot een voorwerp van vergelijking maakt. Het is de vinken gelopen. 'Het is vergeefs het net te spannen, als de vink al gevlogen is. (Zie NET.) 'Het is verloren gepeist, als de vink het net ontsnapt. (Zie NET.) 'Het is er als de kippen (of: vinken) bij. (Zie KIP.) 'Het is 200 wakker als een vink. 'Het luistert als een valk (of: vink). (Zie VALK.) 'Het piept als een rietvink. (Zie RIET.) 'Slaat door als een blinde vink. slaat ernaar, gelijk een blinde naar de vinken (Zie BLIND.) weet van vinken. Met andere woorden: hij weet de vinken md te. Men zegt dit van iemand, die hide handels.) Bij ziet er uit als een geplukte vink. Hij zingt als een distelvink onder de doornen. (Zie DISTEL. Ik heb liever een dief aan mijn klok Dan een luistervink. (Zie DIEF.) In totaal, EUR IL. bi 88, mal. bi. 58. Talasan IL, bi. 58, Van Nederlands Crateros 1. bi. 123. Serpentins pr. I. 8, sec. VIII. 9. Tuinman I. Mr. 383 Zoet bl. 18. van Alkemade bi. 18. Idinau bi. 90. Seri. Prov. hi. 174. Bogaert bl. 98. van Bulk 1. nel. bl. 81. Tapijt bi. 110°. Ospen bl. 55. Gheurtz bl. 3, 46. Gruterus 1. bl. 113. Sartorius pr. VIII. 88, tert. IX. 41. Winschooten bi. 50, 907, 348, 358. van Alkemade bl. 148, 171. Tuinman 1. bl. 9, VIOOL. Luistervinken deugen niet (of: Wacht u voor de luistervinken). Men neemt geen papegaai in een vinkenet. (Zie NET. Met enkel veertjes plukt men den vink kaal. (Zie VEDER.) Om den vink fluit de vogelaar. Trek maar aan het touwtje, dan vliegen alle vinkjes weg. (Zie TOUW.) Vinken met vinken vangen. Zijne goudvinken zijn gevlogen. (Zie GOUW.) Zij plukken hem als een vink. Voor: Alle snaren van de viool spannen. (Zie SNARE.) Het zijn al geen quinten, die op een viool gespannen staan, zei Lubbert, en hij hoorde den bass bespelen. (Zie BAS.) Hij is zoo vrolijk als een viool op een bruiloft. Hij kreeg een' klap, dat hij den hemel voor een viool, en de aarde voor een strijkstok aanzag. Hij laat violen zorgen. Dat wil zeggen: hij leidt een onbezorgd leven, en bekommert er zich weinig over, of de zaken gaan. De violist van beroep laat zijn speeltuig even lustig gaan, of liever de viool, hier als zelfwerkende voorgesteld, brengt steeds alle bekende en onbekende deuntjes voort. En of men elders al moge zorgen, de viool is onbekommerd. Het zal aan de boerenkermis-dansen ontleend zijn. BILDERDIJK zegt, in zijn Verklaring Geslachtlijst, op het woord viool: „Oudtijds verstond men den naam van viool bij ons den violist of vioolspeler.” Die daargelaten, behoeft men, dunkt mij, nog niet aan te tonen, dat viool en nevel er zorg mee hadden, die het spreekwoord heeft, aan de viool behoort, brengt er nog meerder eigenaardigheid in; want al heeft de violist dikwijks zelfs grote zorgen, de viool, als levenloos nevens, speelt er toch even vrolijk op voort. Tuinman denkt aan violen voor bloemen, en acht het spreekwoord oorzaak van de woorden des Zaligmakers, Matt. v1:28. Dit gevoelen heeft weinig grond, daar de Heiland geen zorgeloosheid kan bedoeld hebben gelijk die, welke in het spreekwoord gelegen is, behalve dan de verwisseling van levens, waarvan de tekst spreekt, met violen. Bijgens de aanteekening is het spreekwoord al zeer oud, en gold het eertijds in aanprijzenden zin, daar wij bij TAPPIUS en anderen lezen: Laat violen sorgen. Hij speelt de eerste viool. Hij speelt op de groote viool. Hij ziet op als een kindje op een kermis-viool. (Zie JONGEN.) Hij zit in de viool. Dat is: in de gevangenis. Deze vergelijking heeft waarschijnlijk daar zijn grond, dus... Adag. quondam bl. 64. Kvertbl. 346. Ber- moen bl. 51. v. Eljk I. nal. 78. v. Wasserge Geld bl. 166. v. Duyse bl. 199. Modderman bl. 3. v. Lennep bl. 368. Harrebomme Kind bl. 235. Roodhuljsen bl. 53, 10 Harrebomme Tijd bl. 308. Roodhuljsen bl. W. VIOOL. Men noemt de viool wel eens met den naam van kast bestempeld. Ik vertrouw mijn gestemde viool liever twee jaar, dan een meisje twee minuten. (Zie JAAR.) Ik zal hem wel voor de viool krijgen. [Dat is: ik zal hem voor de rechter brengen, en alzoo tot betaling noodzaken. Voor de viool wordt gedanst, en dansen komt hier par contrario voor.) Men kan wel een viool tegen een eikenboom in stukken slaan. (Zie BOOM.) Wanneer men geen gehoor heeft, kan men niet op de viool leeren spelen. (Zie GEHOOR.) Wie heeft het ooit op de viool (of: fluit) hooren spelen! (Zie FLUIT.) VIOOLTIE. Viooltjes groeien ook tusschen onkruid. (Zie ON- KRUID.) VIRGINIE. Men zal hem naar Virginie zenden, om tabak te planten. (Zie TABAK.) VISON. Als de visch goedkoop is, zoo stinkt ze. Al, wat een visch drinkt, loopt de kieuwen weer uit. (Zie KIEUW.) Anders was de mossel geen visch. (Zie MOSSEL.) Anders vissen, andere vinnen; Anders lieden, andere zinnen. (Zie LIEDEN.) Beter altijd rapen aan eigen dish Dan elders vleesch of visch. (Zie DISCH.) Bied aan het meisje een man, een vischje aan den snoek, Fluks hebt gij ze beiden aan den hoek. (Zie HOEK.) Bij gebrek van boter kan men zich ook met visch breken. (Zie BOTER.) Boter (of: Geld) bij de visch. (Zie BOTER.) Dan loopt de doop over de visch. (Zie DOOP.) Dan slacht hij de Bunschoten vischboeren: die leven altijd van hun verlies. (Zie BOER.) Dat beter is dan de visch, die in het zand ligt. Dat heb je zo vast als een’ visch in een scheetnetje, zei de Engelsman, en hij bedoelde: een’ scheet in een vischnetje. (Zie ENGELSCHMAN.) Dat is de beste vischspaan uit haar keuken. (Zie KEUKEN.) Dat is een net zonder visch. (Zie NET.) Dat zal bruiloft voor de vissen zijn. (Zie BRUILMIS.) De angel trekt welwillige vissen uit het water. (Zie ANGEL.) De kat wil de visch uit de tobbe wel; maar zij verkiest haar pooten niet nat te maken. (Zie KAT.) De kleine vissen doen de grote afslaan. (Zie AFSTELLEN.) De kleine vissen maken de felle snoeken groot. (Zie SNOEK.) De onschuldige moet de pap koelen, zei de otter, en hij verslond de visch. (Zie ONINNOCENT.) De saus is beter dan de visch. (Zie SAUS.) 10 Servillus bl. 345. Moes bl. 48. Campen bl. 88, 14 Aug. Idinau bl. 48. Graterus I. bl. 96. Cata bl. 480. de Bruno bl. 310, 311, 348. Sel. Pros, bl.116. Winschooten bl. 338. Tuluman I. bl. 77, VISCH, De visch gaat naar de zee. n De visch bedoelt het water, het vlees berijkt het. 4 (Zie de Bijlage.) | De vischdijk laat zich niet aansteken. (Zie Dix.) De visch is aan den hoek. (Zie HOEK.) De visch is bekald. 5 [WINSCHOOTEN toont aan, dat men spreekwoorden gebruikt, wanneer er bij eens niets dan schande te behalen is, „demijn kaaije Vis voor een slecht onthaal bij ons De visch schoolt geweldig bijeen. 7 De visch wil niet bijten. | De vissen bewonen de diepten der zee, de adem zweven in de lucht, — men kan de met een' haak, de laatste met een pijl maar 's mensen hart is op geringen afstand te doorgronden. (Zie AFSTAND.) De vleeshal kan geen vischmarkt lijden. ( | HAL.) De zotten dragen het water uit, en de wijzen gen de visch. | Die den visch wil, moet ook de graat hebben. (GRAAT.) Die een goed vischje heeft, mag het wel in ketel houden. (Zie KETEL.) Die slaapt, vangt geen visch. 8 Die spiering vangt (of: heeft), vangt (heeft) op visch. (Zie SPIERING.) ; Die visch is met den hengel gevangen. (Zie HENGEL.) Door het veel visch-eten heeft hij weke hersen gekregen. (Zie HERSENS.) Een klein vischje, een zoet (of: zoet) vischje. & Een vischkooper worden op paaschavond. (PAASCHAVOND.) Eet visch, 'Als ze er is. Eet vlees, zodan gij vlees eet; vis is vlees. Er is visch nog groot aan hem. Er komt afslag op de vischmarkt. Griet is een goede visch, maar slecht vlees. Groote vissen eten de kleine. Groote vissen gaan met 'den angel door. Groote vissen, groote netten. Groote vissen hebben groote vinnen. Groote vissen scheuren het net. Groote vissen springen uit den ketel. Groote vissen zijn meest in groote wateren. Haal op, als het visje bijt (of: onderhaalt). Het is al visch, wat in de netten komt. Het is een echte matroos, wiens vingers vischbal zijn. Het is een man als mosselen visch. In een vischje buiten het kroost. Spring in visch: waar hij maar gevangen. Eerste grondige visch. Half vlees, half visch. Katavisch. Niet mossel, niet visch. Stinkende boter en vuile (ook wel: rotte) eieren, ga ik dan naar de visch in het aas, die bijten wil. Regte marktkaakwen en vischteven. Zoeken van vogeltjes en vissen, doet de jonge in 't leeren missen. Gest aan de overtoom om een vischje. Gaat den weg van alle visch. Gelijkt de visch, die nog modderig noch zout wordt, door de onstuimigheid en door het zout van de zee. (Zie MODDER.) heeft het grootste gelijk van de vischmarkt, is er niemand op is. (Zie GELIJKHEID.) in alle putten visch. (Zie PUT.) heeft zeker kikvorschens- (of: visschen-) bloed aan 'tis. (Zie BLOED.) zijn snoeren in een goed vischwater uit- (Zie SNOER.) is goed; maar was hij een vischje, men zou het toefje voor de kat werpen, (Zie GOED.) is noch mossel, noch visch. (Zie MOSSEL.) noch vleesch, noch visch. (Zie de .Bijlage.) 200 jaar als een visch. (Zie ook de .Bijlage.) 200 koud als een visch (of: bot). (Zie BOT.) is 200 stom als een visch. (Zie ook de .Bijlage.) kan z'n visch wel beter ter markt brengen. (Zie MARKT.) kuilt als een kat, die men een' gebraden visch aanbiedt. (Zie KAT.) keft als een visch in het water. (Zie de .Bijlage.) met den vischspan. (Zie SPAAN.) maakt verzen als mosselen visch. (Zie MOSSEL.) poot vissen in een' vijver. (Zie VIJVER.) rasst (ed: is er te huis) als een karper (snoek, visch) op zolder. (Zie HUIS.) maakt ernaar als een vischje naar het water. (Zie de .Bijlage.) vangt den eenen visch met den anderen. Vangt ook visch, die grondel vangt. (Zie SRONDEL, weet het beste vet van den pot met den visch- aft schuimen. (Zie POT.) wil den visschen leeren zwemmen. heeft een? goeden (of: schoonen) visch gevang- en: Hij wil er vleesch of visch van etten. Hij wil visch voor een visser deur vangen. (Zie DEUR.) Hij wordt langs de straat omgedragen als stinkende visch. (Zie STRAAT.) Hij ziet er zoo zuiver uit als een vischben, die in dertig jaren niet uitgeschrobd is. (Zie BEN.) Hij ziet graag zout water, maar in zijn moeders vischketel. (Zie KETEL.) Hij ziet terwijl, of de kat ook aan de visch is. (Zie KAT.) Hij zou op de vischmarkt passen. (Zie MARKT.) Hij zwemt als een visch. Hoe meerder visch, hoe drukker water. Dat is met andere moorden: hoe grooter het aantal visschen is, des te eerder en meerder wordt het water troebel. De betekenis, die men aan dit spreekwoord te hechten heeft, leert men ’t best door D’ESCURY kennen, als hij zegt: „em, die met moete vele goederen vergadert, en, uit vrees van verlies, ze met grote bezorgd- heid gadeslaat, roept men toe: Hoe meerder visch, hoe drukker water; Grote visschen scheuren ’t net, en springen uit den ketel.” Uit alle andere verzameloars, die meer doen, dan de spreekwoorden slechts bijeenbrengen, is te maken, dat ditzelfde beeld hun voor geest stond. Bij SPIEGEL is het blauwbaar wit de andere spreekwoorden, die hij voor den 4 Oct. opneemt. Dit is mede het geval bij CATS. Ook de verzamelaar der Sel. Prov. brengt andere spreekwoorden nevens dit, die aantonen, dat hijzelf dezelfde gevoelen voorstaat. Bij DE BRUNE blijkt het wit het toevoegsel, dat hij aan het spreekwoord geeft, als hij zegt: Hoe meer vis, hoe droeviger stroom; Hoe groter goed, hoe zwaarder droom. Eindelijk zegt BOGAERT: "Zoo hebben ook degenen, die op korten tijd willen rijk zijn, veel tegenwerking te vrezen," en hij brengt dan andere spreekwoorden bij, die de opgegeven betekenis bevestigen. Alleen v. LENNEP maakt op die allen een uitzondering, als hij, ter opheldering van het spreekwoord, zegt: "hoe meer volk, hoe minder bedeling." In een klein water geeft aan de vissen. (Zie AAS, Ik denk visch en gij de graat. (Zie GRAAT.) Ik mag gaarne visch, zei de kat, en zij at ze blindelings op. (Zie KAT.) In groote waters vangt men groote vissen; maar wacht u van te verdrinken. (Zie WATER.) In kleine wateren maakt men goede vissen. (Zie WATER.) In vijf dingen is vreugde: lange maaltijden, jong vlees, oude visch, een schoon vrouwtje en wijn op de tafel. (Zie TAFEL.) "Bir, Bi. 126. Moclerman bl. 108. Zandboon- 'Talman I. bl. 308. Adag, quedam bl. 55. v. 18 Bervilias bl. 81. Zegeras bl. 31. 4 Oct. Gruterus bl. BE Lennep bl. 344. I. bl. 108. Cats bl. 431, 488. de Brune bl. 210, D. Winschooten bl. 9. Gheurtz bl. 79. v. Eljk II. bl. 58. Vergol. 471, 76. Sel. Prov. bl. 79. d’Escury bl. %. Bo- SUR. N.IY. Spreckw. bl. 66. Ernst en Laim bl. 100. Banchogaert bl. 90. v. Lennep bl. 244. Sr. Werken Wis bl. 18. Pancratius bl. 8. 16 Cats bl. 54. de Brune bl. 312, 403, 404. Sel. Netz bl. 26, Sel. Bruns bl. 461. 10 Talman I. bl. 303. Maart 8. v. Zutphen II. Pros. bl. 176. Adag. Thesaurus bl. 40. 7 Oompen bl. 106. Gheurts bl. 28. Zegerus bl. 46. bl. 84. v. Eljk II. 61, 89. Sencho-Pancratius bl. 0. 17 Sel. Prov. bl. 176. U." VISCH. 386 In zulke waters (havens, vijvers, of rivieren) vangt men zulke visschen. (Zie HAVEN.) Kleine visschen maken de groote goed. 1 [Wanneer v. Eilsk zegt: „als er overvloed van de eerste is, worden de laatste goedkoop“, dan heeft hij blijkbaar aan het volgende spreekwoord gedacht; voor dit spreekwoord is die verklaring niet juist. Daar de kleine visschen tot voedsel van de groote verstrekken, groeien de groote visschen door de kleine. Men mag daarom te kennen geven, dat kleine kapitalen op zichzelf weinig winst aanbrengen, maar een goede bijdrage zijn voor de groote. Kleine visschen maken groote visschen goedkoop, duidt daarentegen aan, dat een overgevoerde markt van kleine koopwaren ook invloed op de groote heeft.] Kleine visschen maken groote visschen goedkoop. 2 Ligt, dat men in een nietig slokje nog een enkel vischje vangt. (Zie SLOK.) Men vangt geen visschen in de lucht. (Zie LUCHT.) Men vangt wel in een kleine beek een’ grooten visch. (Zie BEEK.) Men weet niet, of men visch of granaat aan hem heeft, (Zie GRANAAT.) Men weet niet, wat men aan hem heeft: vleesch of visch. 3 Met visch wordt visch gelokt. 4 "Mijn dat vischje, zei Lena, en zij haalde een’ paling uit de fuik van Joris. (Zie FUIK.) Mijn kat ook een vischje. (Zie KAT.) Mosselen zouden graag visch zouden, konden zij uit de schelpen. (Zie MOSSEL.) Neem een ei van een uur, vleesch van een jaar, en visch, die tien jaar oud is. (Zie EI.) Noten op visch, kaas op vleesch. (Zie KAAS.) Nu visch en dan weer vleesch zijn. Onder in den kuil vangt men de visch, (Zie KUIL.) Onnodige zorgen maken aan mij (Zie GRAAT.) Prijsouden visch en jeugd vleesch. 5 Snij brood en lees: terwijl de visch kookt, smelt de boter. (Zie BOTER.) Spiering is ook visch, Als er niet anders is. (Zie SPIERING.) Stekevisch, stekevisch, riep reine Maartje Reine, en zij dorst geen pieterman zeggen. (Zie MAARTIE REINE.) Tijding is niet als de visch, Daar de versche de beste is. (Zie TIJDING.) Tusschen mosselen en visch. (Zie MOSSEL.) Versche visschen en namagen stinken alten derden dagen (ook wel: Een gast is geluk de visch: hij stinkt op den derden dag). (Zie DAg.) Visch laat den mensch, zoo als hij is. (Zie MENSCH.) Visch moet (of: wil) zwemmen, 6 Visschen en vrouwen zijn nergens beter dan onder den buik (of: aan den staart). (Zie BUIK.) Visschen hebben een goed leven: zij drinken, als zij willen, en worden nimmer gemaand om het gelag. (Zie GELAG.) Visschen vangen en strijken stellen bederven vele jonggezellen. (Zie GEZEL.) Vleesch maakt vleesch, visch maakt visch. 7 Vroeg ter vischmarkt en spaan in het BR (Zie HUIS.) Vuile boter, vuile visch. (Zie BOTER.) Wat de vogelen behoort, past niet voor de Wat is Duits, als een doop en is! (Zie Wat slechte visch is, padden! (Zie PADDEN.) Zeuren hij geen visch; dat verkopen ze op de vischmarkt niet. (Zie MARKT.) Zijne netten zijn zoo dicht gebreid, dat er niet vischje door kan. (Zie NET.) Zoo de hengelaar slaapt, zal hij het vischje verrassen. (Zie HENGELAAR.) Zulke man, zulke visch. (Zie man.) VISCHWIJF. Hij heeft een’ mond als een vischwijf. (Zie Zingt als een engel, maar scheldt als een wijf. (Zie ENGEL.) VISITE. Die visite heeft een verlengstuk. (Zie VERLANGSTUK.) VISSCHER. Aan een’ goede visscher ontglipt wel een aal. (AAL.) De tweede is zoo goed als de eerste, zei de visser en hij haalde het tweede poisje aan zijnen een worm op. (Zie POS.) Een bagijn-pater, Een vischers kater En naar haan: Als deze drie van honger steken dan zal de wereld vergaan. (Zie BAGIJN.) Het gaat zoo onbesuisd, als een visscher in laarzen schiet. (Zie LAARS.) Het is een ongelukkig visscher. Het is Sint Pieters visscher, (Zie SINT PIETER) Het was in die tijd, dat de visschers aan de van den dag waren, en de slagers met de he over elkander zaten. (Zie DAG.) Hij kan vleien als een visscher. Hij wil visch voor een visschers-deur door de re gepast, om men te kennen geven, dat ces man tijden en gelegenheden wel moet waar men, om in eenige zin te kunnen zeggen. Spreekwoord: Haal op, als het vischje gaat onderhallen, drukt hetzelfde denkbeeld aan: Was de dag, zoo was de koude, zei de visscher, en hij zag een garnalen in een op zwemmen. (Zie DAG.) Wij beleven wonderlijke tijden, zei Joost de scherpe, en hij zag een garnalen in een op zwemmen. (Zie GARNAAL.) VIZEYAS. Al niets (of: vizevaas) zonder geld. (Zie VIZIEN Hij heeft veel vizevazen in het hoofd. (Zie VIZIEN) Wat heeft de liefde al vizevazen! (Zie LIEFDE) VIZIER. Bij mijne een ke zei de pastoor, ik zie een levendige kapitein in een dode vizier. (Zie GEESTELIJKHEID.) Hij heeft het al in 't vizier (of: in de gates, wel: op het schot). (Zie GATEN.) E. 387 VLAMING. Het hem open vizier te gemoed. Hij voert de vlag met gesloten vizier. Hij werpt een vlag uit. Hij wil overal de vlag voeren. Hij wint het met vlag en wimpel. Laat de vlag uitwaaijen. LAAG. Hoe wonderlijk vallen de zomerwolken! (Zie WOL.) Als nu gemeen goede vaarwel. Men kan aan de vlag zien, hoe de wind is. VLAANDEREN. Moedige scheepsbazen laten hunne vlaggen wapperen. Vlaamse glorie en Hollandsche patiëntie. (Zie BAAS.) Onder iemand's vlag varen. Veel boven Vlaanderen. (Zie AAR) Een schip met een witte vlag. (Zie OOST-INDIE,) Vlaamsch geluk. (Zie GELOOF.) Veel vlaggen, weinig boter. (Zie BOTO.) Zoveel wol, als al de Vlamingen van vlaggen en geen schip. (Zie SCHIP.) Kunnen spinnen. Wet voert hij in zijne vlag? Zij ligt in Vlaanderen. (Zie MEENEN.) Zij vliegen en wapperen (of: voeren veel vlaggen aan een Brabantsch schaap, een Gelderschen en wimpels). En Vlaamsch kapoen en een Friesche koe. Zij volgen de grote vlag. (BRABAND.) VLAKTR. VLADE. In de vlakte komen. zijn de wijnvaten al met worsten getuind, en met vlaai gedekt. (Zie Den) VLAM. Wanneer suiker heeft, moet geen vlaai zetten. Als het vuur rookt, verwacht men de vlam. SUIKER. Als oude smeer lang in de vlam staat, zóó brandt geen vlaai zonder zuivel. Het eiland in de pijp. (Zie PIJP.) VERBRANDE TAART (of: vlaai) dient suiker als de vonk voor de vlam; Schud de schapen kroont. (Zie SUIKER.) voor de dam. (Zie DAM.) VERBRANDT en bederft de vlaai. (Ze daar men het houtje stookt, rijst de vlam, (Zie HOUT.) Vracht. De vlam moet binnen het dak blijven. (Zie DAK.) Als een vlag op een modderschuit (of: praam). (Zie MODDER.) VLAAM LATEN WAAIJEN, (Zie BLOED.) MANTEL afleggen, en de oranjevlag uitnemen. (Zie MANTEL.) ODE VLAG WAAIT. Dit ziet op de menstruatie der vrouwen. KAY DEKTE DE LADING. (Zie LADING.) KUNDSCHAP STRIJKT DE VLAG VOOR DE LIEFDE. (Zie LIEFDE.) Eene kleine vonk ontsteekt wel een groot vuur, of: een groote vlam, of: een bos (bosch). (Zie BOSCH.) HEBT GIJ U GEBRAND, ZOO KIER U TOT DE VLAAM. STENG kan komen, zal de vlag wel kregen schijnselen der ziekte overeenstemmen. (Zie STENG.) Hij slaat in (of: spuwt) vuur en vlam. EEN ER voort opeen vlaggespil te zetten. BE MAN, Aa een vlaggeman. (Zie MAN.) moet al voor de groote vlag strijken. is, zow ze toch BNING.) gaat met de eene vlag uit, en komt met eene en vlam doet spumwen. , dere t’huis varen. (Zie Hu1s.) Je weet wel, Lijsje! dat als oud smeer in de via, peeit de via staat, het licht in de pijp brandt, zei de ond., [ any ler, die nog nietgemarqueerd _(Zie1JzER.) %, die geen appel aanheeft. Dit is de werking der homoiopathie, dat is: eene genezing door een middel, welks wer- king in den gezonden staut van het ligohaans verschijnselen te weeg brengt, die met de ver- Men gebruikt dit spreekn:oord, wanneer iemand zigtbaar van toorn ontgloeid is. Of— schoon de beeldspraak eenvoudig en algemeere. ac ren grond kunnen hebben ira, sin konings-schepen; haal de vlag in. (Zie het mythologische verhaal, dat door eenige dem Titans bij de bestorming van den hemel vuu m In het Yiljartspel zegt men dit van den en hi) wilde het oorijzertje bij de meid verzeite, > Sen a) VLAMING. Schat de vlag ter halve stok. (Zie STOCK.) De Vlamingen zien het einde der zaken, en de Spanjaarden zien het einde der zaken. (Zie RINDE,) Saat de vlag achter afwijken. Ze roken zo veel wijn, als alle Vlamingen samen hun vlag geweldig waaien. Vlaanderen kunnen spinnen. (Zie VLAANDEREN,) Saat de vlag strijken. Nooit zoogoede vrede, of een Engelsch handkerchief met vlag en wimpel. 146. van Lennep in Schipsgat van Eyck, Ur, Witsen van Schiplaken, blz. 513. Winschooten, blz. 336. Tuinman van Rijk, Uren, Voorkant van Eijk, blz. 145, 29. van Eyck, blz. 145, 136. van Lennep, 15 van voor en achter, Lung van Eyck, dl. 148. van Lennep, blz. 346, 36 Tuinman, blz. Wilisen, blz. 513. - van Lennep, blz. 36. Aart, Tuinman, blz. 145. Gales, 9 van Lennep, blz. 346. 17 Gheurts, blz. 3. "BALD", 11q. van Wamsbergen, 10 van Eijk, blz. 146. van Lennep, blz. 346, 264. 18 Ontsmetting, blz. ni. u. Leemblad, blz. 246. Roodhulzen, 11 Winschooten, blz. 346. 19 Tuinman, blz. 161. 291. van Senn. 12 van Eijk, blz. 147. van Lennep, blz. 336. Tikte, een Vlaming. (Zie ENGELSCH,) VLAMING. Vreemd geraar, Maakte menig Vlaming dwaas. (Zie GERAAS.) VLAS, Alle dingen zal blijven, als ’t was: ’t Baggietje moet spinnen vlas, En de pater drinken uit het grote glas. (Zie BAGIJN.) Als spijt vlas was, dan kon je spinnen. (Zie SPIJT.) Daar is werk als vlas. 1 Winschooten houdt hier voor, dat men. Met dit sprekwoord wordt een dubbelzinnigheid uitgedrukt; “want werk kan genomen worden voor arbeid en dan betekend het: daar is overvloedig werk; of anders: het is goed schoon werk, of het is zelfs waar.” In het laatste geval is werk een mindere vlas- of hennepsoort, als zijnde het daarvan het pluis en het vuil, dat bij het hekelen van het vlas of den hennep overblijft. Dat vlas is niet te spinnen. De vlasvinken zitten in het veld. Die vrij wil zijn van vlas en vlok, Die ga niet tussen wiel en rok. Eerst geslagen en dan gedragen, zei de vlasboer, en bij klopte het vlas. Het is een vlasbaard. Het is een vlasvink. Het ligt nog in proces, of het vlas of veren zal worden. Het vlas is wel goed, maar de spinster deugt niet. Hij is wijzer dan Tulles: die bond het zand met goed stoppelvlas. Hij wil onzen Heer een vlassen (of: strooijen) maken (vlechten, of: aannaaijen). Hij wil vlas en geen werk. Hij zal hem stoppelvlas doen schieten. Hij zal het rookende vlas niet uitblussen. Lichtmis vroeg de zon aan den toren, Dan ga ik het vlas verloren. Men kan geen goed garen van alle vlas spinnen. Zie GAREN.) Sommigen spinnen niet, dan houden ze hun vlas. Veel werk, maar weinig vlas. Vuur bij vlas brandt wonder snel. Wassen, vlas en tin: voor groot geld, klein gewin. (Zie GELD.) Werk (of: vlas) dient niet wel bij 't vaur. Zij spinnen niet, dan kwart vlas, (Zie VLECHT.) Winschooten blz. 337. 8 van Alkomade blz. 146. 3 Cats blz. 543. 4 Zegerus blz. 59. Grotius II blz. 163. De Brune blz.185. Meyk 1.39. Tuinman I blz. 165, II. 388 Bartolus pr. III. 17, Oats blz. 436. De Veen blz. 8%. Gent blz. 198, De Mots blz. Ah. De Brune blz. 200, VLEESCH(E) VLEDERMUIS, Dat is een mooie pa, zei de beer, nl zag een vleermuis op de kruk, (Zie BOKER.) Het zijn maar vleermuizen. Uilen en vleermuizen schuiven het daglicht (gissen zelden bij dag). (Zie DAr.) Vliegen zwieren wild rond als vleermuizen in de duisternis. (Zie DUISTER.) VLEESOCH. Alle vogels, die met fraaije veren versierd zijn, hebben daarom geen zoet en liefelijk vlees. (Zie VEDEL.) Als dat zijne aardappelen zijn, begeer ik ze voordeel ervan (Zie AARDAPPEL.) Als de veren iemand het vleesch ontdragen, ontglippen, of: ontzinken). (Zie VAIL) Als men nog zulk pekel voor vlees koopt, heeft men er geen duurte aan. DUURTE.) Als men weet, wat vleesch men in de kuip kan men er pekel naar maken, (Zie kuip.) | Beter altijd rapen aan eigen disch Dan elders van of zich: (Zie DISCH.) | Beter een luis (muis, d; mus) in den pet dan geen vleesch. (Zie LUIS.) Daar kwam een stuk vleesch op de jamin. (Zie BENJAMIN.) Dat gaat door vel en vleesch. (Zie vEL.) Dat is hem een doorn in het vleesch. (Zie DORNI.) Dat is lekkere peen, zei Lubbert, en hij stak vleesch op. (Zie LUBBERT.) Dat stuk vleesch is nog geen mannen-deeg. ( DERG.) De geest is wel gewillig, maar het vleesch (Zie GEEST.) De honger woont zowel onder een gebarsten huid als onder een mager en gerimpeld vel. (HONGER.) De visch bederft het water, het vee berucht. (Zie VISCH.) De vleeshal kan geen vischmarkt lijden. De wolf heeft geen vleesch te zuren. (Zie ZOR.) De ziel is een omvleesde engel; Het lijf onrein gemengd. (Zie ENGEL.) De zwaan is wit van pluimen, maar haar vlees is zwart. (Zie PLUIM.) Die om padden ter markt gaat, is wel belust met vleesch, (Zie MARKT.) Die veel jagen en vinken, zal het vleesch niet stinken. (Zie KUIP.) Die weinig besteden wil, koost zelden goed vlees. Eet geen hartenvleesch. (Zie HART.) Eet vlees, zoo maakt gij vlees; visch is slijm. (Zie SLIJM.) Er is geen ijs, of het kost menschenvleisch. (IJS.) Er is geen vlees zonder been. (Zie OOSTERBEEK.) Geen erger vlees dan menschenvlees. (MENSCH.) Geen stouter vlees dan kooplieden-vlees. (KOOPMAN.) Koop vleesch krijgt de hond, (Zie HOND,) vleesch wil niemand hebben. Dat wil zeggen: alleen wat men op goed prijs weet te houden, is algemeen gezocht. Als een pijn vleesch en bloed, (Zie BLOED.) Ziel vlees, peerdenvleesch gegeten? (Zie PAARD.) Ker op bemind vleisch, zei goedige Trijntje, en zij rolde het op haar aars. (Zie AARS,) bevar het vleesch is het leven van de maaltijden. (Zie BETERF.) Het beste vleesch is der wormenspijs. (Zie SPIJS.) Bet gaat hem naar den vleesche. Bet is een vleesklomp: men zou er peperkoek op kruisen, (Zie KLOMP.) Bet is een zot, die het vleesch laat om het been. (Zie BEENDEREN.) Het is gewild (gebemind) vleesch. Het is gewis een gek, die den kok in den aars bijna om een' schotel vol vleeschnaat. (Zie AARS.) Bet is halve vleesch, halve visch. (Zie VIS.) Vieesch, dat ik zelf gezouten heb. De eere van schoone vrouwen is moeilijk aard te houden. Het steekt in het vleesch en niet in het haar, anders zou men het afscheren, (Zie HAAR.) Het vleesch afkloven, en daarna met de beenderen, (Zie BEENDEREN.) Het vleesch is bij de Roomschen even snel uit de kuip als bij den Protestant. (Zie KUIP.) Het zit er niet dieper, zei de loods, en hij peilde den nadat de vleeschkuip. (Zie GROND.) Iemand bedelt reeds om de beenderen, ofschoon ik nog geen vleesch bezit (of: gekocht heb). (Zie BEEN.) Een koopmanschap in warm vleesch. (Zie KOOP.) Het gaat den weg van alle vleesch. Bi gea naar de zanderige vleeschhal. (Zie HAL.) Bij ript naar deschaduw, en laat zich het vleesch on. (Zie SCHADUW.) Bi heeft het schapenvleesch wellief, die zijn brood met de wol spreidt. (Zie BROOD.) Bi beeft het 200 noodig als een arm man een vleeschgaaffel. (Zie GAFFEL.) Tage I. 3. bi. 6, IL. bi. 68. Eerste pr. X. 09. Adag. quadam bi. 68. 4 Tuinman L hl. 109. 880 Campen bl. 59. Meljer bl. 28. v. Days bi. 200. VLEESCH. Hij heeft nog jong vleesch in den pot. (Zie PLOT.) Hij is begaan om vleesch, die padden-vleesch koopt. (Zie PADDEN.) Hij is een gevleeschte duivel. (Zie DUILGER.) Hij is er gezien als een hond bij een' boer in de vleeschkuip. (Zie BOER.) Hij is er zoo welkom als een hond in de keuken (of: vleeschhal). (Zie HAL.) Hij is noch vleesch, noch visch. (Zie VIS.) Hij is op de vleeschbank gebracht. (Zie BANK.) Hij is zoo paapsch als duc d’Alva's hond: die at vleesch in de vasten. (Zie DUC D’ALVA.) Hij kijkt als een hond, die het vleesch uit den pot gestolen heeft. (Zie HOND.) Hij loopt op zijn tandvleesch. (Zie TAND.) Hij moest de vleeschpotten van Egypte verlaten. (Zie EGYPTEN.) Hij moet wel gaarne schapenvleesch eten, die zijn rood in de pan dopt. (Zie BROOD.) Hij mogt veel liever op een’ vrijdag vleesch gegeven hebben. 3 Hij slaat erop als op beerenvleesch. (Zie BEER.) Ah, weet wel, wat spek (of: vleesch) hij in de kuip eeft. (Zie aan Hij wil er vleesch of visch van hebben. (Zie vis.) Hoe nader het been, hoe zoeter vleesch. (Zie BEEN- DEREN.) Jaag de vliegen van het vleesch (of: de suiker), zullen zich des te dikker en digter daarop zetten. (Zie SUIKER.) Ik ben God, en nogtans eet ik varkensvleesch. In paardenvleesch is het goed boekweit te telen. (Zie BOEKWEIT.) In vijf dingen is geluk: lange maaltijden, jong vleesch, oude visch, een schoon vrouwje en wijn op de tafel. (Zie DINER.) Jong vleesch zwelt in de pot. (Zie ROT.) Kalfsvleesch, Half vleesch. (Zie KALF.) Kalfsvleesch kan geen pekel verdragen. (Zie KALF.) Koop ik huizen, dan heb ik steen; koop ik vleesch, dan heb ik been; doch koop ik van dit edelheid, dan heb ik wat, zei Pieter Slogop. (Zie BEENDEREN.) Krank vleesch, krank geest. (Zie GERST.) Kwaad en nooit goed gezond, Dat wil zeggen: wat slecht is, deugt niet eens toe, en is niet goed te maken. Ziek is koos, van zijde, ziek, gezond. Slecht vlees kan niet goed gekookt worden. Men past dit eekhoorntje op de dronkaard toe, wanneer het te veel teruggeeft. Lamsvleesch en rundvleesch zieden niet wel samen. (Zie LAM.) Luipende katten hebben het eerst het vleesch (of: spek) uit de pot. (Zie KAT.) Mal vleesch is ook te geest duur. (Zie DEBJLAGE.) Men kan van een os niet meerrijden dan een goed stuk vleesch. (Zie OS.) Men weet niet, wat men aan hem heeft: vleesch of visch. (Zie VIS.) Men zou zijn vleesch niet mogen geven Men zegt dit van een vuile mens. De vergelijking ziet op een varken. Mijn hemd is mij nader dan mijn rok, en mijn vleesch nader dan mijn hemd. (Zie HEMD.) Mijn vleesch moet onder de pekel blijven, of het bederft. (Zie PEKEL.) Neem een ei van een uur, vleesch van een jaar, en visch, die tien jaar oud is. (Zie EIER.) Nimmer blijft er vleesch in het vleeshuis, hoe slecht het ook is. (Zie HUIS.) Noten op visch, kaas op vleesch. (Zie KAAS.) Nu visch en dan weder vleesch zijn. (Zie VISCH.) Oud vleesch maakt goede (of: vette) soppen. (Zie SOP.) Paardenvleesch en paardenzweet is des landbouwers beste mest. (Zie LANDBOUWER.) Paardenvleesch is duur vleesch, en toch wil niemand het eten. (Zie PAARD.) Pannekoeken besparen brood en vleesch. (Zie BROOD.) Prijs oud visch en jeugdig vleesch. (Zie VISCH.) Schoone (of: Dubbele) borden en geen vleesch. (Zie BORD.) Tot vleesch van wolven, tanden van doggen. (Zie DIER.) Tussen de beenen zit het lekkerste vleesch. (Zie BEENDEREN.) Vet anderer lieden vleesch is het goed hachten snijden. (Zie HAAR.) Vleesch en geest hebben vaak met elkaar verschil, gelijk twistzieke echtgenooten; en toch zijn ze onwillig, om te scheiden. (Zie ECHTGENOOT.) Vleesch in de vasten of droog brood. (Zie BROOD.) Vleesch maakt vleesch, visch maakt visch. (Zie VISCH.) Vleesch wat, maar voorspijs zat. (Zie SPIJS.) Een met de schoonste veren hebben smakeloos vleesch. (Zie VEEDER.) Vroeg ter vischmarkt en spaak in het vleeschhuis, (Zie AUS.) Wat in het been gegroeid is, kan men moeilijk uit het vleesch snijden. (Zie BEENDEREN.) Wat uit vleesch geboren is, dat is vleesch. (Zie DIT spreekwoord is genomen uit Joh. 11: 6.) Wie kent er ooit, naar regten eis, Meloenen en het vrouwevleisch? (Zie EISCH.) Wolven-saus tot hondenvleisch: Dat is spijzen naar den eis. (Zie EISCH.) Zie wel toe: lever is geen vleesch. (Zie LEVER.) Hij heeft vrouwevleesch. [Dat meisje of die weduwe is troostenlustig.] Hij keert zich (of: hunkert) naar de vleeschpotten van Egypte. (Zie EGYPTE.) Zijn welig vleesch begint te jeuken. Zulk vleesch, zulk mes. (Zie MES.) VLEESCHHOUWER. Hij doet als de vleeschhouwers, die de ossen trokken, als zij ze willen slachten. (Zie ossen.) Hij snaauwt en bijt van zich als een vleeschhouwer (of: bleekers) teef. (Zie bleekers) Wacht u voor vleeschhouwers-honden: zij hebben wijde bekken. (Zie bek.) VLEET. Het deugt geen vleet. 2 Hij heeft ze bij de vleet. (Dat wil zeggen: hij is van een zaak goed voorzien; hij heeft dit of dat in menigte. Vleet is een drijfnet, dienstend ter haringvangst.) Cats bl. 548, Winsehooten bl. 597. Tuinman I. bl. 208. Sermoen bl. 55. Tuinman I. bl. IR. Maart %. Servillus bl. 114. Campen bl.7, 4. Gheurtz VLEUGEL, VLEIJERIJ. De vleijerij maakt vrienden. VLER. Beter is de schaamte in de oogen, dan een viek in het hart, (Zie hart.) Daar is geen koe of wijf, Of zij heeft wel een vlekje aan haar lijf. (Zie Kor.) Dat is een leelijke vlek (of: kwade streep) in een erg schoon laken (of een mooi kleed). (Zie De liefde kent vlek noch gebrek. (Zie gebrek.) Die met pek omgaat, wordt er mee besmet ( Grijp je pek, Daar blijft een vlek). (Zie Die vlek wil niet weg. Een vlek bederft het hele kleed. (Zie kleed, Het is een smeervlek in de vuilnis. (Zie vuil.) Hij heeft een vlek op het oog. (Zie oog.) Iemand een vlek aanwrijven. 8 Koeien hebben plekken, En vrouwen hun viekjes. (Zie koe.) Men scheldt geen koe blaar, of daar is wat wit aan (of: Men noemt nooit een koe bont, of het heeft wel een vlekje). (Zie blaar.) Men ziet zelfs vlekken in de zon. Schoon aangezicht hebben vlekken. (Zie aan- GEZIGT.) BR Water in den Maart is erger dan een vlek in een laken. (Zie laken.) VLERK. Hij heeft zijn beste pen uit zijn vleugels verloren. Zie PEN. Hij laat de vleugels hangen. Daar wil hij hooger vliegen, dan zijn vleugels dragen. Hoenderbouten zijn het best, als de vleugels gegeten zijn. (Zie BOUT.) Niemand kan hooger vliegen, dan zijn vleugels reiken. VLEUGEL. De dwaasheid heeft arends vleugelen, maar niet oogen. (Zie AREND.) De mug (of: vlieg) zwerft zoo lang om de kaars, totdat ze er ten laatste in valt (zich brandt, en haar vleugelen zengt). (Zie KAARS.) De vleugelen bederven de mier. (Zie MIER.) Die verder (of: hooger) wil vliegen, dan zijn vleugels reiken, tuimelt naar de laagte. (Zie LAAGTE.) Hij dekt met de vleugels, maar bijt met den bek. (Zie A.) Hij klaagt maar met een klapwiek op geleende vleugels. Hij klept maar met eenogen en hij spreekt met zijn vleugels wijder uit dan over zijn nest. (Zie NEST.) Hij vliegt met arends vleugelen voorbij. (Zie AREN.) Hij wil vliegen, eer hij vleugels heeft (of: zonder vleugels). Hij zoekt de vleugels van den wolf. De hasse raken wel van PEGASUS, een gevleugeld paard, bewaag; maar een met sloten wordt nergens genoemd. Wie dus naar de vleugels van den wolf zoekt, trekt naar het onbestaanbare, en 200 man te ver te tellen, is de bedoeling van dit spreekwoord. Iemand met zijn aangeklikte deek. Iemand onder de schaduw zijner vleugelen nemen. Men kan niet vliegen, voor men vleugels heeft (of: Vlieg niet, voor gij vleugels hebt). (Zie SCHADUW.) Men moet niet willen vliegen, eer men slagpennen heeft. (Zie PEN.) Brek uw vleugelen naar uw nest uit. (Zie NEST.) Onder wemands vleugelen verschuilen. (Zie RUTH.) Zijn uitgetrokken (of: gekort). (ZIE VERUGJE.) De vliegje naar bed, zei de man aan zijn familie, en hij leidde een' zwavelstok op het vuur. (Zie BED.) As in Dantzig geen gebrek is aan hasen en dieven, vlooien en vliegen, honden en drek. (Zie BALTZIG.) Als je maar een vlieg van je af kan blazen, zul je met honing, zo vangt je vliegen. (Zie HONIG.) Dat hij aan land blijve, om de vliegen van de koe te keeren. (Zie KOR.) Dat is twee vliegen in één klap (of: met één lap). (Zie KLAAP.) Dode vliegen bederven de goede zalf. (Zie SALV.) De mug (of: vlieg) zwerft zo lang om de kaars tot dat zij er ten laatste in valt (zich brandt, of: karing vleugelen zengt). (Zie KAARS.) De spin eet de vlieg, en de hagedis de spin. (Zie HAGEDIS.) De vliegen steken wel een paard, en dat is zulk een groot beest. (Zie REEST.) De vliegen volgen den honing t'allen tijden, En de galzige honden de prijn. (Zie HOND.) De zwarte vliegen zitten overal in. Als vangt geen vliegen. (Zie AREND.) Een bij is beter dan een hand vol vliegen. (Zie BIJ.) Een hond snuift naar een vlieg. (Zie HOND.) Zit een vlieg op de plank. (Zie PLANK.) Vliegen breken door het spinneweb, daar de kleine in verward blijven (of: blijven hangen). (Zie RAC.) Bet is een biervlieg (een bierbuik), of: een bierlus). (Zie BIER.) Het is niet heel helder; hij slacht de koeien, als haar een paardenvlieg gestoken heeft. (Zie KOE.) Grootboom 8. &B. Zogerus 2. dr, bl. 58. 19 (00%) Meart, Grootboom 1. bl. 121. de Brune DI. 200, au, 4, 58. Bartolomeus sort. VI... Witsen DM. Kerkhoven bl. 54. Meljer bl. 21. v. Eijk II. inst. ML 56. de Jager Bijdr. bl. 116, Modderman N. 122. 19 Meart 53. Gent bl. 138. % Taks Zimmerman 2. UL 3. v. Duyse bl. 198. Zogers bl. 19. Boudewijn bl. 18. Winschooten bl. 548. Osta bl. 548. viii.38, 801 328, 337. Tuinman I. nal. bl. W, II. bl. 160, Adagium cadaverm bl. 41. Adagium Thesaurus bl. 39. Sancho-Panca bl. 50. Bogaert bl. 35, 5 Sancho-Panca bl. 39, Bogaert bl. 33. 6 v. Eijk II. bl.90. Marmix bl. 122. 7 Bervinus bl. 17. Gheurts bl. 31. Sartorius tert. VLIEG. Het schoonste vleesch is ’t kwaadst voor de vliegen te bewaren. (Zie VLEESCH.) Het zijn al vliegen van kleine winkel. 5 Hij breekt erdoor heen als een paardenvlieg door een spinneweb. (Zie PAARD.) Hij gaat gelijk een vlieg zonder hoofd. (Zie HOOFD.) Hij gaat van een olifant zwanger, en brengt een vlieg voort. (Zie OLIFANT.) Hij heeft bromvliegen. Dat wil zeggen: hij is niet te vertrouwen. De bromvliegen bederven het vleesch. 