title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: Die met. Brandewijn en. Water bereid worden, Veln dragen „beiderleie bijvoegzels.- : De Spiritus ‚antifgor+ buticus Drawitzii, en.de Carminativus , zijn zuur, eIk de Spiritus. Formicarum €. Millepedum hebben ‚een zwak zuur.: De Spiritus Lavendulae compofitus wordt bij ons dikwils met de Tinötura Sribii zamengevoegd, het welk zekerlijk, in .oude Rheumatismi zonder koorts, zijne nuttigheid hebben kan; doch het is,een onfcheikundig MMengze/, en deeze Spiritus iS» volgens de Deenfche Apotheek, veel te! zamengefteld. m. De Elixirs zijn insgelijks, alste zeer zamenge- felde Geneesmiddelen, niet gefchikt, want, om uit zamenftelling Compofita te maaken, is regelrecht. te- gen de eenvouwdigheid, en zij kunnen niet ‚anders, dan in hunne_deelen ,. nedergeploft worden., ‚Men herinnere zig, dat zommigen, als het Elixir Aperi- tivum- Clauderii, en het Elizir Balfamicum Werlhofis vaste Loogzouten bevatten,-doch het Zlixir Peötorale Ringelmannii, een vluchtig, Loogzout ; ‚dat: her Zlixir Fitrioli niets- anders is, dan een, ferk Fitriöol - zuur, met Specerijen vermengd 5 »terwijl. het „Zlixir ‚Uteri- num een zwakker zuur is. La n..De vluchtige -Balfamen «zijn s Er natuurlijk, deels door konst gemaaktı „.De natuurlijke.ziin,»de Balfem, Copaiba,, en de Balfem. Peru ,;; en -dergelijke. Zij vorderen volftrekt, Brandewijns tot. hunne‘ oplos- fing, en kunnen zig.met-eenwaterachtig. middel niet verdragen.. De Balfamus Copaiba,, met Ainandel- die, was.een Geneesmiddel van mijnen- Leermeäfter! WO H- LER TS, en werd alleen door omfchudden.verdenigd, doch het konde niet onder de Droppelen gerekend wor- ; den, GENEESMIDDELEN. 375 den. De. Zerpentijn moet. in andere Formulieren „in ‚Amandel- inelken-of Pillen gegeven worden. «0. De door konst gemaakte Balfamen zijn in Drop- pels allerzeldzaainst van gebruik, uitgezonderd den inwendigen Levens- balfem. van HOFMAN,. doch die een öngehoörd: zamenftelzel is. p. De aetherifche Olien, vorderen ook Brandewijn tot haare entbinding, E 9. De Zxträöien, die tot de dikte van Honig. wor- dem uitgedampt,, gelijk, 'ten aanzien van het Extra& van Paarden-bloemen;; gebruikelijk: is; zijn, van een waäterachtigen aart, doch verdragen zig met Bran« dewijn.. r. Onder de zoutachtige‘ Kashten behoort de ee terrae joliatae tartari, die ook dikwils in allerleie Droppelen gegeven wordt sen alsıeen w/oeibaar Mid- den-zou: groote dienften doet, jain ’t bijzonder een heerlijk 'bijvoegzel bij; de, Tin&uur van Rhabarber is. Men wagte.zig echter ,.over&&nkomftig het-hier voo= ren aangemerkte, dat, men het niet-met die middelen vermenge; .die het kunnen ‚doen affcheiden.. «In de waterachtige ‚Dinötuur van Rhabarber is het op. zijne juifte 'plaats,..dewijl. het-zelve,.een zoortgelijk Mid. den-zout. bevat. De Liquor. cornu cervi ‚fuccinatus moet met ‚geene zontachtige,, bijvoegzelen ‚vermengd worden ‚| dewijlidezelve nit »/uohtig Loogzout en Zout van. Barnfteen. beitaat, en'dus-zeer ligtelijk kan fchif- ten. s. Tot:de Br Vochten ah voornamelijk het Laudanum liguidum, het welk: in. duizend., gevallen gegeven wordt. , Doch, dewijl het reeds zamengefteld is, zoo fehrijft men het meestal,op zig zelven-voor, en , uit, hoofüe van’ het-gewaagd: gebruik , zelden,in Bba meer 976 VOORSCHRIFTEN var meer dan &ne Gifte. Wanneer het echter wordt voorgefchreven,: is een gepast Water het beste bij- voegzel. Voor ’t overige vervalt dit middel niet ZOO ligtelijk tot fchifting , dewijl het geheel plantachtig is, en het Opium altijd het zelfde blijft. | t. Bij deeze gelegenheid zij het mij geöorloofd te zeggen, dat wij wel eene andere bereiding van Feul- fap hebben mogten, waar in geen Saffraan en andere bijvoegzels komen, gelijk in het Laudanum, en in grootere Giften, gegeven werd. Zulk.een Laudanum heeft Lewıs, in zijn Dispenfatorium, opgegeven. u. Het Liguamen Myrrhae' is een heilzaam middel,, het welk zig ook met Brandewijn verdraagt, wanneer het niet al te geconcentreerd bereid wordt. $. CCE CXXXVIIL Ook kan meh hier toe brengen de volgende dikke Geneesmiddelen, die door eenig oplosfend middel vloeibaar genoeg worden: 1°.) Harfen. 2°.) Gomach- tige Harften. 3°.) Faste Extratien. 4°.) Verdikte : Sappen. 3°.) Deegen tor Pillen. En 6°.) Zeepen. N g. De Harjften vorderen een geestrijk oplosfend mid- del, en- worden door Water nedergeploft. Zoo is de Refina Yalappae, in eene geestrijke- oplosfing, de be- kende Tin&ura cathartica, een middel,- bij.het Pu- bliek geliefd. Het beste bijvoegzel is een omwindende Syroop, en wanneer zij krimpingen verwekt, laat men Brandewijn van de beste zoort, echter niet te veel, toedrinken, om het nedergeplofte weder op te losfen. Dat dit echter het geval niet is met de Refina praepa- rata Falappae, dat deeze alleenlijk voor Poeders , of ten hoogften voor Pillen, gefchikt zij, dewijl de ge- 2. a wre- ‘ GENEESMIDDELEN. 877 wrevene Amandelen niet oplosbaar zijn, verftaat zig van zelf, De Refina Guajaci kan ook in Droppelen met een Spiritus gegeven worden. Men wagte zig echter, dat ’er geen waterachtig, en vooral geen zuur, bijvoegzel bijkome. b. De Kampher, offchoon eigentlijk geen Harst zijnde, moer nooit met waterachtige dingen tot im- wendig gebruix worden voorgefchreven, maar altijd met verzoete Zuuren, waar onder de Ziguor anodynus de beste is. Dit ‚Geneesmiddel echter is, buiten twijfiel, noch eigentlijke KXampher , noch een verzoe? Zuur.meer, maar een terzium quid van geheel bijzon- dere krachten, die uit de ver&eniging voortfpruiten. ec. De Gomharjten worden in Brandewijn en Water tevens opgelost, waar toe men echter den Wijn wei- nig gebruikt. Ook deeze zoort van Geneesmiddelen is niet veel in Droppelen gebruikelijk. De 4/& ech- ter maakt eene uirzondering, hoe wel zij meer in Pil- Zen gegeven wordt. Het Extraftum Aloes: gummofum vordert Water. Ik heb het intusfchen met meer an- dere, deels geestrijke, Exiraöten door een Pradtizee- rend Geneesheer zien voorfehrijven, die ’er echter, voorzichtigheids-halven, bijzette: we/ omge/chud te neemen. Dat men echter Droppelen wel moet om- fchudden, en de werktuigelijke ver&eniging van het geheel bewerken, is in ’t geheel met deeze form niet overdenkomlflig. 5 d. Wanneer de drooge Extraöten met Brandewijn zijn bereid geworden, verdragen zij het Water niet wel; nochtans brengt het geene merkelijke verhin- dering te weeg. Van die geenen, welke met Water zijn afgetrokken, heeft het zelfde plaats mer opzicht tot den Zrandewijn. Dbz e. De 478 VOORSCHRIFTEN väAn e. De uitgedampte Sappen hebben de natuür van een ‚ waterachtig Extra. Het zijn gemeenlijk fterk- en leelijk-riekende Plant- fappen, welken men dus nog liever in Pillen geeft. . Het Exiralitum Aconiti heb ik ook wel in Poeders gegeven. * 4. Ten aanzien van Pillen- deegen geldt het zelfde, het welk van de dikke Extraöten is gezegd geworden. g. De Zeepen vorderen eene zorgvuldige vermij- ding van zuurachtige dingen, h. De Osfen-gal zoude ook wel in Droppelen ge- geven’ kunnen worden, met een waterachtig bijvoeg- zel, maar men fchrijft ze meestal in Pillen voor. $& CCCCcXXxXKXIX. Drooge AKrachtige Zouten, die, droog gegeven, werkzaam zijn, en in Brandewijn en Water tevens kunnen worden opgelost, behooren ook hier toe. Van dien aart zijn de Terra foliata, met het plantachtig Loogzout , en de Tartarus tartarifatus. Echter moet niet alle geneeskracht in deeze Zouten alleen berusten, maar zij moeten tot bijkomende Ba- fes, of hulpmiddelen, dienen. gr CECEcX<ET: Wateren, die afgetrokken en krachtig zijn, Bran- dewijn, verzoete Zuuren, geöliede Suiker , Syropen, en het geen tot een Julapium behoort, kan men ook in Droppelen gebruiken, om daar aan de noodige dik« te, en aan het geheel de hoeveelheid, te geven. a, Alles, wat aan de dikte niet fchaden kan, wat geene nederplofiing veroorzaakt, maar geheel oplos- 5 baar GENEESMIDDELEN 39 baar is, en zig met de overige Ingrediönten ver- draagt, is een Ingrediönt. der Droppelen. Daarente- gen is alles, wat in oplosfende middelen niet Ontbon- den wordt, of worden kan, wat klonterig wordt, niet tot deeze forın gefchikt, b. De Gommen, Conferven, Poeders, die zig niet laaten ontbinden, zijn ’er’mede ongefchikt toe. Zij maaken of een zetzel, of te veel verdikking. Nog minder dienen wirgeperffe vette Olien daar toe, als welke noch in Drandewijn, noch in Water oplos- baar zijns $.. CCCCZXLI, ’Er moet altijd eene zelfftandigheid in zijn, die in eene kleine hoeveelheid, misfchien van zien of vijjiien grein, werkzaam is. a. Enkel Water ; of Brandewijn, of Syroop, en dergelijken, kunnen onmogelijk Droppelen uitmaa- ken, dewijl zij, in de gewoonlijke Gifte, of in ’t geheel geene, of flechts weinige krachten heb- ben. b. De Tinktura Stibii Huxhamii gelijkt naar den Wijn, waar mede zij bereid is. Zij moet derhalven, vooral bij het Gemeen, .met de noodige bijvoegze- len aangelengd worden. $ CCCCXLIL Het geen gisting veroorzaakt , moet bij Droppelen vermijd worden, a. GAUBIus raadt wel aan, om in allen gevalle ook een Zuur met een Loogzout te geven; doch dit is Bb4 al- 880 VOORSCHRIFTEN van allervreemdst, en dezelven met elkander te verzadi- gen, vordert veel kennis en konst. b. Deeze verzadiging is iets, het welk bij Drop- belen vreemd is, als welker zamenftelling in eene bloote menging beftaat, $. CCCCXLIIL De zuure ferke Spiritus vorderen gemeenlijk een verzost Zuur tot derzelver omkleedzel. a. Daar van is hier vooren reeds meer gezegd. Dit is het beste bijvoegzel, waar van men zig bedienen kan, ten minften in Rotkoortfen. b. Het Vehiculum, waar in zij gegeven worden, moet eene tamelijke dikte en hoeveelheid hebben, als Havergori - water, Gerfien- water, en dergelij- ken. c. Van dit bijvoegzel vordert. dit Zuur niet zoo veel, als van een Syroop, die men gemeenlijk in een Julapium geeft. | 8. -CECCKLIN, Sterke ontlasting - verwekkende Geneesmiddelen (drafica) worden gemeenlijk flechts in &&ne Gifte voorgefchreven, en men laat het inneemen van een zoo bedenkelijk middel niet op den Zieken, ofop de Oppasfers, aankomen, Dit behoeft geene nadere verklaaring. Wanneer men flechts &ene Gifte voorfchrijft, zoo zijn het geene Droppelen meer. $. CCCCXLY. GENEESMIDDELEN. 381 ECCecxLVv. Op de onbelemmerde vloeibaarheid, zoo dat de Droppelen gemakkelijk kunnen geteld worden, koomt het hier aan; en niet op de kleur, den reuk,. of den fmaak. a. Echter behoort men ook daar op te letten, wan- neer het met de aanwijzingen. ter geneezing beftaan kan. ! db. De middelen ter verbetering komen ook in aan- ‚fchouw, hoe zeer in kleine maat. c. Het is van de hoogfte aangelegenheid, dat bij dikke Ingrediönten ‚zoo veel dunne gevoegd worden, dat zij de gedaante van Droppelen aanneemen, en niet aan het glas blijven hangen. $ ECCCAXLVI. E4 Het getal der Ingrediönten moet gering zijn; niet boven de drie of vier. Ja men kan met een enkel middel meestal toekomen. Dit is over&änkomflig met de eenvouwdigheid, die ook het best alle dwaling voorkoomt. Men houde ook in het 00og, dat het Droppelen zijn, welke moe- ten ingenomen worden; men heeft geene gelegenheid om veel te mengen, wanneer het werkzaame middel in zijne vo/komene Gifte moet genomen worden. Door te veel bijvoegzelen, of Ingrediönten, kan het ge- heel verzwakt worden. $ ECCCXLVI. Wat de orde betreft, in welke de Ingredienten ge- plaatst worden, zoo koomt eerst in aanmerking de Bbz5 Ba= 582 VOORSCHRIFTEN van Bafis, of het hoöfd-middel; veryolgens het middel ter oplosfing; en eindelijk de andere, vooral verbe- terende , bijvoegzelen. + Dit am door voorbeelden worden opgehelderd. I ecccxLvim, De Gifte is gemeenlijk van zien tot zachtig Droppe- len; echter geeft men ’er ook wel eens honderd; dik=- wils blijft het ook bij eene enkele Gifte. a, Dit is nochtans niet het rechte Formulier van Droppelen; dit is een Drankjen. b. Wanneer men eene geheele lepel vol geeft, we- derfpreekt de Arts zig zelven: want van het afdrop- pelen hebben zij hunne benaming. c. Het meest ‚gewpone is vijftig tot zestig Drop- ‚belen. d. De Gifte fchikt zig naar de Bafis, als welke al- tijd in eene werkzaame hoeyeelheid moet worden toc- gediend. TOCGKLIR, De algemeene hoeveelheid gaat van twee Drachma’s tot zwee Oncen, hoe zeer ook wel, tot een lang- duurig gebruik, vier Oncen worden voorgefchre- ven. a. Wanneer men beneden de zwee Drachma’s VvoOr- fchrijft, zoo is het meestal om op eens in te neemen, en het wordt alzoo een Drankjen. b. Echter kan het gebeuren , dat het middel in eene kleine Gifte zoo krachtig, en te gelijk zoo duuris, dat men het in kleine flesjens voorfchrijft. c. De GENEESMIDDELEN. 383 c. De hoeveelheid‘moet voorts wel op elkander fluis ten, zoo dat:’er niet.een:paar Drachma’s, of een half Once, te veel zijn. De wederkeerige evenredigheid der. Ingredienten is niet algemeen aan te wijzen. Daar in wordt hoofd+ zakelijk op dete groote vloeibaarheid ‚of-dikte gelet. « 4, De nadere verklaaring van elk u. zoude ons tewijd heen voeren. nal. b. Men neeme echter niet meer van de bijvoegze- len, dan tot eh en andere re no0- dig is. c. Men- tıbrinnere zig, dat men de jdikte: en vloei. baarheid der /ngrediönten wel kennen moet.: SYCCeeL!: Het geen onder het Recept gefchreven wordt, is. ' gemeenlijk, M.'D. ad Vitrum; hoe zeer ook ‚het laatfte, ad vitrum, dikwils wordt weggelaaten. a. Wanneer gemengde Droppelen zijn voorgefchre- ven, blijft het M.; maar is flechts &en Ingrediönt voorgefchreven, -valt dit weg. b. Het is beter, dat men alles uitvoerig zegge, en ‚de zoort van flesjens noeme; bij voorbeeld, Mı D. in Dir. eryfall:‘ ec. De letter IM. is voldoende, dewijl de geheele bereiding in eene bloote menging beftaät. ‚d. De door. GAUBIUS voorgeflagene, en zelfs aangeradene, verzadiging van eenig Zuyr met een Loogzout „ is 'te minder gefchikt, dewijl alle zooda- nie 584 VOORSCHRIFTEN: van nige zamenvoegingen, waar van men zig werkzaam- heid en nut beloven kan, reeds Winkel - middelen zijn. SIECGCLi. Zomwijlen heeft het ook zijne nuttigheid, dat men op kleine bijzonderheden acht geve. a. Van dien aart is de onderrichting, hoe het fles- jen moet worden toegebonden; want, bij voorbeeld, GAUBIUS raadt, dat men de vJuchtige dingen twee- maal met een blaas moet verzorgen, en de onderfte blaas met een naald doorfteeken „ waar door men dan het Geneesmiddel laat uitdroppelen. Doch dit is zeer langwijlig en moeielijk, en bij eene edele vluchtige zelfftandigheid, zoo als onder anderen de Naphta is, krachten verfpillende. a. Zomtijds is het zelfs nuttig.het maakzel der fles- jens voor te fchrijven; bij voorbeeld, wanneer zij over Land verzonden :moeten worden, als waar toe langwerpige flesfen gefchikter zijn, dan ronde. b. Men zet dan, M, D. in Vitr. ebleng., wan- neer eene verzending over Land gefchieden moet. .. CEECLIll., Wat de Signatuur betreft,: zoo benoemt men ge- meenlijk de Droppelen, zekerheids - halven, naar hun- ne deugd, vooral, wanneer ’er meer dan &&n voor- gefchreven worden. Als verzagtende, verdeelende,- krampflillende Drop- pelen enz., waar omtrent echter de hier vooren bij- gebragte waarfchuwingen niet moeten vergeeten wor- den, GENEESMIDDELEN. 385 den. Dit is inzonderheid het 'geval, wanneer men voorheen een A. 2. enz. pleegde te zetten. $. Cccckiv.: Niet zelden let: men op de hoofd- zelfftandig- heid in de er en benoemt dezelven daar naar. ax Als, bij voorbeeld, ‚wanneer het cene :Tin@uur, Esfentie, Elixir, Spiritus, Balfem, Olie, en derge- lijke, is, noemtmen dezelve rust- verwekkende Tinc- iuur,, maag-verfterkende Esfentie, Borst- Elixir ‚ enz. Echter is dit bijons'niergebiuikelijk, en men noemt ze doorgaans enkel Droppelen. 3 I ICECTUV. Das op ei het getal der "Droßpelen, die de Li der i in. dene Gifie neemen moet. “ a, Hier bij moet‘ook acht gegeven worden op de zoort van het flesjen,. als het welk, wanneer het groot is, eii vooral eene wijde pene Bl groöte Droppelen 'geeft. b. Wanneer het getal der Drei ten hoogfkerr tien uitmaakt, moeten zij in geen- groöt een voor- gefchreven worden. c. Het is’ niet goed, dat de luiden: zelve ak naar de Apotheek zenden, welken zij nog van een voorig Geneesmiddel overig hebben, dewijl zomtijds een fles van agt Oncen gekozen wordt, om de Aoe- veelheid van een: half Once te bevatten, het welk dan een merkelijk onderfcheid in de grootte der Droppe- len maakt, d. Dit 386. VOORSCHRIFTEN- van .d« Dit zal bij,veelen zekerlijk: eene-kleinigheid hee- ten; maar;. zoo als reeds'gezegd is, ’er zijn bij Zie= ken geene kleinigheden, en de Arts, die op alles let, wint het grootite vertryuwen. to BCECLYL mbls sim Het is ook goed, altijd gedachtig te zijn aan. het: Vehienlum ,. waar. mede-het ‚Geneesmiddel-moet wor- den ingenomeny als. her welk, vooralbij.zeer. werk zaame Geneesmiddelenz niet zur enge kan wor- den. ‚weggelaaten« +4, 5Best .doet men,, ‚wanneer men äg giwent, hei Pehiculum er bij te voggen. ..Het-gewoonlijkfte is Thee- water, en wel laauwachtig. b. De fierke Zynren’vorderen „.zgelijk hier vooren gezegd is, veel omwindenden Drank. Wanneer men vaste Loogzouten-geven .moet, behoort'men veel Ha- vergort- of Gerften- water „ of andere fläjmige ‚Dran- ken, toe te. drinken.,, Een ee Vehicuhum. is voor..de.geneeskracht ‚fchadelijk... | 6. De Tindura Caihartica, of genige, andere oplos- fing van de Refina Falappae', vordert ‚ER flok Bran- dewijn, Om toe.te drinken .d», De Esfentiön,. en geestrijke. Tinoseee, even als de Harften, verdragen ook wel een flok Brande- wija, het;welk-aan.het'Gemeen zeer wel bevalt. we, Wijn. is. een best Yehiculum, voor; Droppelen ,. die eenig- Extra iin «zig beralans het zij BEER bet\ zij, geestrijk. nf ‚Men ;vergeete ook nimmer, ‚dat: vr ‚Faliesilaen eenigermaaten tot. de danwijzing ter geneezing behoo- ven, en dus, zoo veel mogelijk, met het Geneesmid- g\ del GENEESMIDDELEN.. 587 del overdenkomen , ‚en de kracht daar van niet benee- men moet. g. Zomwijlen maaken zij het ade, het welk het Geneesmiddel noodwendig doen moet., weder goed. Dit is her, geval.bij Joogzouzigeimiddelen, die de ijm wegveegen; wantmemverdunt-dezelven door fijmach- tige Dranken., Even:zoo is het:gelegen: metide erke Zuuren; als mede mer de E ‚der Terra DON- dero/a. fi [BR N h. In voorige "Hden heeft men‘ eigesthijk linie Pehicula. in de Apotheeken: laaten: bereiden,: zoasals onder anderen 'HRISTER.deed, ‚Dit kan de hoösfte sraad, van Geneeskundige overdadigheid genoemd worden. ‚ Hier door. werd ook het waare oogmerk niet bereikt; ‚want: het')had: een fmaak; van Geneesmidde- len, dien men weder door een ander Vehiculum moest wegfpoelen. giläs Men herinndted zig is 2 veele ei; zeifs: het: hoofd- middel r&eds :verzägten, of tot den overgang in het menfchelijk lichaamigefchikt maaken, zoo dat men, bij zulk een Mengzel , alleenlijk, de gar woone RER vootal Gerffen- water s-noodig | heeft. ‚Dit is;het geval met. de Balfamen'enz. , die gemeenlijk door Suiker „»Syropen: of: Spiritus, tot hunne bedoel- de,einden gefchikter gemaakt worden. 03 „ind k. Voor ’t overige herinnere ‚men: zig-dexhier'voo- zen: gemaakte „verieeling in.het.eigentlijkenen onei- ‚gentlijke: /ehiculum. „ Het eigentlijke:isvdat: geem, waar mede het Geneesmiddelıonmiddelijk wordt in- genomen, . doch bet oneigentlijke is, :het geen toe- ‚gedronken of stoegegeteni wordt. Hier ter plaatfe wordt het oneigentlijke bedoeld. 8. CCCCLVIL. 8 VOORSCHRIFTEN van BE CCLUM "De gedaante' van Dropfelen heeft het waare nut, dat zij bijna voor eemieder zoo welgevallig, als die der Poeders doorgaans hatelijk is. ZÄj heeft het voor« deel, dat haare geftalte vloeibaar is, emgemakkelijk doorgeflikt wordt, ook den meeften"tijd iets aange- naam prikkelends heeft, het welk in veele gevallen goede uicwerking' doet. En Mens a: Daarom zijn zij bij het Publiek uitfermaaten ge- liefd, en het is den Krijgs- Artfen, die aan Soldaa» ten en Matroozen Geneesmiddelen toedienen , vooral geraden, van ‘deeze gedaante dikwils gebruik: te maa- ken, dewijl zij’hun de genegenheid van den gemeenen Man zoo fterk helpt winnen. ; Daarentegen worden de Poeders dikwils’met den fchimpnaam. van doods- :heenderen en keenachtig meel.: beftempeld. ı Ja: zelfs bij Iuiden van fatfoen hebben Droppelen den. voor» ano; zij zien de’ voordeelen van deeze form dade- kön hal Jan © b. De Mengzels ftaan met de Droppelen in *t geheel niet gelijk; want zij' bevatten’meestal een Zout, het welk daar aan eene onaangenaamheid'geeft, en haare Gifte, tot een‘lepel, of 'halve theekop vol, is;den meelten 'zeer tegen den ’zin. \ c. Dat zij' iets prikkelends 'hebben, doet hen aaıı- ‚prijzen, vooral’ in eenen tijd, dat men het ftreelen van ’t gehemelte zoo zeer bemint. Echter is het waar, dat, uit dien hoofde, vooriemand, die koort.« fig is, geene Droppelen dienen, uitgezonderd alleen- lijk de ferke zuure, die in Rotkoortfen, Bloedftor- tingen, en eenige andere gevallen, zeer IC Pas ko- ; men; 'GENEESMIDDELEN. 3% men, doch waar mede men, bij andere Lijders, al« lervoorzichtigst moet te werk gaan. d. Het is noodzakelijk hierte doen opmerken, dat men in Koppenhagen van Pitriöol- Elixirs, tot verfter= king, in ’t geheel geen gebruik maakt, zoo als im- tegendeel in Duirschland het geval is; want men kent de kwaade gevolgen deezer ßerke Zuuren, en de Kia na, Quasfia, en anderen meer, zijn betere verlter- kende Geneesmiddelen. G COCcLYIM Thans volgen de voorbeelden der Formulieren van Droppelen, bij mij gebruikelijk, met bijgevoegde ver- klaaring, waarom elk Ingrediönt bij het hoofd- mid« del gevoegd wordt. KIECcCiT TE %. Tinäur. Stib. Huxham. 36. Ag. Cinnam. Syrup. Rub. Idaei, a. ii. M. D. S. Droppelen tegen de ich}: veertig Droppels met Thee=water te neemen, en in een uur niets toe te drinken. a. Dit Formulier,, het welk ik van de Heeren ser- GER eN WOHLER'T geleerd heb, en zelf altijd aan het oogmerk heb zien beäntwoorden, ben ik ook wel gewoon enkel mer een Syroop, onverfchillig welke, tor gelijke deelen aan te vullen. b. De beide bijvoegzels dienen alleen, om het een ®amengefleld Recept te doen zijn, en dit moet het Go zijn, 390 VOORSCHRIFTEN van zijn, dewijl het dan meer vertrouwen heeft,.en het moeielijk valt, om den Zieken bij de Gifte van iwin- tig. Droppelen te bepaalen, als welke de werkzaame Gifte van deeze Tinttuyr is, wanneer zij de onmerk- baare uitwaasfeming weder herftellen moet. De Sy- voop zal zig eindelijk daar.van wel een weinig aflchei- den; maar echter geene blijkbaare tegenftrijdigheid met de Tin&uur veroorzaaken. Ik behoude dezelve, ‚ om dat het nuttig is, aan het van kleur ontbloote , en niets beloovende Geneesmiddel de noodige kleur en {maak te geven. Het Kaneel- water verkieze ik uit hoofde van den fmaak. Het kan niet veel verhitten. De Lijder, die nu alles heeft, wat hem. vertrouwen kan inboezemen, en eene Gifte van veertig Droppelen neemen.moet, is thans te vrede gefteld. Mer een en- kel Water zullen deeze Droppelen moeielijk het ver- trouwen hebben, dewijl de Tin&uur daar door niet merkbaar veranderd wordt. Dikwils echter ben ik gewoon, haar met gelijke deelen Ziguor anodynus aan te lengen, als het welk bij ons een geliefd middel is. Het maakt geen bedenken, om het zelve als een bij- voegzel te geven, dewijl de gewoone Gifte van dat verzoet Zuur alleen tot dertig Droppelen gaat. $. CCCCLX. %. Exiradt. Trifol. fbrin. Spir. Salis dulc. ä, 5% Ace. Scillit. Zvie M. D. S. Pisdrijvende Droppelen: vijftig tot zestig Droppelen drie maalen daags te neemen, en een volle kop Tihee toe te drinken. r a. Hier GENEESMIDDELEN. 991 #. Hier is het moeielijk te zeggen, wat eigentlijk de Bafis is; want alle drie de Ingrediönten drijven de Pis af. Eigentlijk moet het wel het Exiralt van Kla- ver zin. Om dit Zäxtraöt op te losfen, dienen de beide andere middelen, de verzoeze Geest van Zout ; en de Azijn van Zee-ajuin. b. De verzoeie Geest van Zöut dient, om aan het geheel eenen minder onaangenaamen fmaak te geven, hoe wel ’er altijd nog iet leelijks overblijft, doch het welk in dit Formulier niet te veranderen is. De Azijn van Zee-ajuin is op zes Drachma’s bepaald, om voor het Extraöt, het welk zijn middel ter oplosfing in de hoeveelheid vermeerdert, plaats in te ruimen. Deeze Azijn veroorzaakt eigentlijk den walgelijken fmaak, die echter door het verzoete Zuur verzagt wordt. Het Extra is te gelijker tijd en voornamelijk verfter- kend, het welk aan de pisdrijvende dingen zeer veel nut doet; want de enkel pisdrijvende middelen misfen niet zelden in hunne werking, wanneer zij niet met verfterkende middelen zijn aangelengd. Intusfchen is de Spiritus ook opwekkende en verkwikkende, en ons derfteunt deszelfs pisdrijvend vermogen zeer. De- wijl echter in denzelven dikwils het zuur boven- drijft; het geen niet onverfchillig zijn kan, zoo heb ik ’er in de Signatuur bijgevoegd, dat men een kop Thee moet toedrinken. c. Ik ontken niet, dat ik door een Olie = uiker het middel nog minder walgelijk zoude hebben kunnen maaken; maar dan ware het ook al te zamengefteld , of te dik geworden, en het zoes maakt het bittere en zuure nog walgelijker, Ces $. CCCCLAI: 392 VOORSCHRIFTEN van $ CCCCLXI BR. Extraöi. Cort. Peruv. opt. 3iie Ag. Cinnam. vin. 3XiVe | M. D.S. Verfterkende Droppelen: zestig Drop- pelen, met Wij in ’smorgens en ’savyonds te NEEMEN. Dit is een even zoo eenvouwdig Formulier, als Krachtig Geneesmiddel. Het Water is volkomen ge» fchikt, om het Gomharstachtig Exira& op te nee= men. Ik heb van het Exira&t twee Drachma’s afge- nomen, om voor het middel ter ontbinding te dienen. Men Wet bij Extraöten geen Syroop, dewijl zij het geheel te dik maakt. Inzonderheid zoude het zoes dit nadeel toebrengen, dat het den zuiveren fmaak van de Kaneel en Kina, buiten eenige noodzaak, veran- derde. HCGKBLXE, y. Extra. Gramin. —— Tarax. ü. 31. Lig. Terr. foliat. Tartar. 3ii. Ag. Melif. 3xii« M. D. S. Droppelen tegen de Kooris: drie maalen daags, wanneer de Koorts afgegaan is, zestig Droppelen te neemen. Dit is het gewoone Formulier in koude Koortfen , waar mede zij zeer gelukkiglijk beftreden worden, “ zonder dat men de Aina in ’t bijzonder noodig heeft. De Exiraöten zijn beiden Za/es, en van gelijke krach- ten. 'GENEESMIDDELEN. 7 393 ten. Ik fcheide ze niet gaarne van elkander. De Li- guor terrae foliatae Tartari is insgelijks een goed ont« bindend middel, het welk de Koorts te keer gaat. In dit Formulier zijn dus tweederlei ontbindende mid- delen; Pantachtige en een zoutachtig, Doch, dewijl de Ziguer terrae foliatae op den langen weg verzwakt, en dus flechts in het begin der ziekte noodig is, zoo laat ik denzelven fpoedig ‚achter wegen. Ook ben ik wel gewoon. het Zxiratum Graminis in Water alleen te geven. Het Water van Melisfe is hier op zwaalf Drachma’s bepaald, om aan de dene zijde voor het Liquor terrae foliatae, en aan den anderen kant voor de beide Extraöien, plaats in te ruimen. Dit Water is meer of min /pecerijachtig , en blijft daar door goed. Men kan echter ook een ander Water neenen „ wais neer het nog goed is. Zomwijlen, vooral wanneer eenige verkwikking ‚noodig is, doe ik, in plaats van het Liquor ierrae foliatae 5 ?er. een‘ Drachma van het Liquor anodynus mineralis. bij. GC EOCL XIII Be Tine. Rhabarb. aquo/. Ziß. "Lig. Terr. foliat. Tart. 36, M. D. S. Verdeelende Droppelen: ’s morgens en ’savonds iachtig Droppelen met Thee in te NECMEN. a. Dit is een voortreffelijk openend middel in ver- fioppingen der ingewanden van den onderbuik. De ruime Gifte van een plantachtig Loogzout, het welk in de hier voorgefchrevene Gifte wel een paar Grein bedragen zal, geeft aan de Rhabarber - Droppelen, te- Ce:3 gen 994 VOORSCHRIFTEN van gen het zuur, een groot- vermogen, en ondeifteunt ook hunne werking in de gemelde verftoppingen. Het Liquor terrae foliatae koomt aan het openend ver- mogen niet weinig te:hulp. Het moet echter niet in zulke groote Giften gegeven worden, als de Tinduur yan Rhabarber ; daarom maakt het hier flechts een der- de, het welk met de andere twee derden de juifte even- redigheidis. Het Loogzout, in de Tinötuur van Rha- barber, wordt door het Liquor terrae foliatae niet van een gefcheiden, noch fcheidt ook het laatstgemelde var een, dewijl beiden een p/antachtig Loogzout in zig bevatten. Beiden verdragen zig zeer goed met Water. 5. GCECLXIV, %. Estr. Cort. Peruv. opt. Ag. Cinnam« vin. ä. Zi. Tinöt. Rhabarb. aguof: 3Vis M. D. S. Klieren - verdeelende Droppelen: ’smorgens en ’savonds zeventig Droppelen met Thee-water in te neemen. Deeze zijn mijne gewoone Droppelen tegen de Klier- verhardingen, als mede tegen andere Ziekten, die eenig zuur ten grondflag hebben. Hier vindt men een verlterkend Geneesmiddel, namelijk, het Gom- harstachtig Extraöi der Kina, het welk dus eene aan- wijzing ter geneezing toezegt. Men vindt ook een Loogzout in de waterachtige Tinötuur van Rhabarber , het welk, bij een aanhoudend gebruik, toereikende is, om het zuur uit te delgen. Ik voeg ’er een wei- nig Kaneel- water bij, om het Extra& te verdunnen;. en "'GENEESMIDDELEN. 305 en ik neem dit geestrijk Water, dewijl het Extraö ook met beide middelen ter oplosfing bereidis,. De hoeveelheid- van den Once is voldoende , dewijl: deeze Tin&uur ligtelijk tot bederf overflaat, wanneer zij in eene te groote hoeveelheid wordt voorgefchreven. Ik Weronderftel, dat men haar altijd versch neemt. Ook hier is voor het juifte getal der hoeveelheid van ’t vge- heel Zezorgd geworden. COCCLET. Br. ‚Liquor. nervin. ... Syrup. Cerafor. ä. 3%. M..D..S. Zenuwen-verfterkende Droppelen: alle vier uuren veertig tot vijftig Droppelen met Thee- water in te neemen. Deeze is de bekende oplosfing van de Äampher in het Ziguor anodynus. De Syroop is ’er bijgevoegd, om dezelve .meer te omwinden, en eene-ruime Gifte te kunnen geven. $. CCCCLXVL Uit het tot dus verre gezegde zijn de hoofd- zaaken, met opzicht tot de a af te lei- den. ' a, Deeze voorbeelden zijn genoegzaam, om mijne eenvouwdigheid den eerst- begitinenden Artfen aan te beveelen. Men zal ze wel zamengefteld vinden, doch van elk /ngrediönt de gepastheid, ja zelfs de on Zakelijkheid,, bezeffen. Cc4 b. Hoe 396 VOORSCHRIFTEN van b..Hoe gelukkig zoude ik nfij achten, wanneer zij daar door ‚bewogen werden, om zig: insgelijks aan de guldene eenvouwdigheid te gewennen, die eveg zeer dient „.om mistasting voor.te komen, als om het Ge- necesmiddel krachtig te maaken, €, Ik heb flechts bij weinigen, en dan nog met een enkel.woord, van de bereiding gewaagd;, dewijl het voor den Apotheke verdrietelijk is, wanneer men zelfs niet de eenvouwdige bereiding van Droppelen aan hem overlaat, d. Geheel iets anders is het, wanneer een nieuw middel, het welk veel oplettendheid vordert, en aan welks naauwkeurige en pundtudele bereiding veel ge- legen ligt, wordt voorgefchreven. Dan zal_ ook zulk een uitgebreid Voorfchrift aan den Apotheker geen aanfloot geven, maär hij zal ’er des te meer over te vreden zijn, dewijl het hem eene wetenswaärdige on- derrichting geeft, welke men naderhand, wanneer het middel meer is ie geworden, niet her- haalt. e. Even min heb ik van een flesjen melding ge- maakt, dewijl dit niet noodig was; want geen Apo- theker zal ooit Droppeles anders, dan in een fles- jen 3 SEVEN, ‚ f. Het geen noodzakelijk is, moet op het Recept Pe; worden; maar het geen ’t gezand menfchen- verftand, vordert, kan men, met opzicht tot den Apotheker, weglaaten, mits maar in de Signatuur niets, het welk tot onderrichting van den @ichen noodig is, vergeten worde.. g. Dewijl ik andere dingen, als Ce ger defilleerde Oliön, Balfamen, Pillen- deegen, deels iu Amandel-melken geve, deels in ’t geheel niet ge- bruis« ‚GENEESMIDDELEN. 397 bruike,.kan men het overige bij GAUBIUS nazien. Ik twijffel echter, of zij tot gefchikte voorbeelden dienen. kunnen. h. Ook kan men bij de nieuwere Pradticaale Schrij- vers de Recepten ‚raadplegen, offchoon deezen niet altijd de edele konst, van Recepten te fchrijven, heb« ben in acht genomen, 398 VOORSCHRIFTEN- van EEN EN. 'TWINTIGSTE AfDEELING, Yan Drankjens, (Haußus , Potio). & CCECCLXVIL Pen Drankjen is een vloeibaar Geneesmiddel, tot inwendig gebruik beftemd, het welk van Droppeler alleenlijk daar in verfchilt, dat het op eenmaal, of lepels-gewijze, gegeven worde, en ook wel een wei= nig dikker is, dan de Droppelen; ook geen eigentlijk gezegd Fehiculum vordert. Wij hebben in de voorige Afdeeling reeds te meer- maalen daar van gewaagd, en aangetoond, dat veele Droppelen Drankjens worden, alleenliik om dat men eene enkele Gifte voorfchrijft. Ook is de Gifie zom- tijds meer dan een lepel vol, daar integendeel Drop- pelen nooit het getal van honderd, en dus een lepel vol, te boven gaan, en dan nog telkens ordentelijk afgeteld worden. $. CCCCLXVIIL Ten aanzien van de fofe komen de Drankjens met de Droppelen over&än; echter neemt men daar toe ook uitgeperfle Oliön, en andere dingen, die in Drop- pelen niet gegeven worden. Run Men GENEESMIDDELEN, 39» Men vergelijke hier, het geen_omtrent de Aofe der Droppelen gezegd is. Dewijl de.dikte niet zoo zeer in aanmerking gengmen wordt, en.dewijl een Drankjen op eens gebruikt moet worden, 200 is men ook wel gewoon Oliön daar in te neemen, Men neemt daarom ook wel het vleesch (Zulpa) van Planten , en ande- re dikke Geneesmiddelen,' Zelfs een weinig Poeder fchikt ook wel, gelijk ik daar van een voorbeeld zal bijbrengen. Echter wagte men zig voor eene Onge- rijmde en geheel onnatuurlijke menging, wanneer verfcheiden Giffen gegeven moeten worden. CHOELEIR, Het fpreekt van zelf, dat, naar maate der hoeveel- heid van het hoofd-middel, wanneer dit van eene merkelijke dikte is, ook de verdunnende bijvoegzelem zig richten moeten. ' fo, Zoodanige zijn afgetrokkene Wateren, Brandewijny; Syropen, enz. Het is zekerlijk eene deugd in een Drankjen , dat het zoo dun zij, als'mogelijk is; ech- ter moet men, ten aanzien van zulke zelfftandighe- den, die poederachtig of dik zijn, zorge dragen, dat her geheel eene middelmaatige dikte hebbe. Hier to& is een Syroop , of een dunne Slijm, zeer gefchikt,. , r v EHOCKECLAK De fterke ontlasting - verwekkende Geneesmiddelen (drafica) vinden hier hunne juifte plaats. a. In deeze Geneesmiddelen koomt het zeer op. de Gifte aan, welke men niet gaarne aam'den T.ijder, of zijnen Oppasfer, toebetrouwt. Daarenboven is dus- da= 40 VOORSCHRIFTEN van danig Geneesmiddel, als fterke ontlasting - verwek« kende, van dien aart,.dat men het flechts nu en dan voorfchrijft, waaromde form yan een Drankjen daar: voor ;juist:gefchiktris.. nohncy; 3s00: ; b. De Slikbrok'is ook eene gedaante, voor zulke ontlastende middelen recht gefchiktz; doch dezelve is bij ons niet in gebruik. De Pillen:zijn eindelijk het waare middel, fchoon zij niet zoo fpoedig werken, het :geen wel eens het:geval is,.wanneer de ellendige: Gummi Tragacanthi daar van de-ontbinding beler. G CCCELEKL Betreffende de orde, deeze is dezelfde, als bij de Droppelen. a. Dat is: men begint.met het hoofd- middel; daar op volgt: het hulp-middel; en men befluit met het verbeterend of gedaante - gevend. ‘middel. - Echter moeten de hulp- en verbeterings- middelen , wannieer ze niet volftrekt noodzakelijk zijn, worden wegge- laaten. Ook moeten in Drankjens niet meer dan drie, ten hoogften vier, Ingrediönten gevonden worden. b. Nog eens: de eenvouwdigheid is altijd aan-te raaden, maar vooral ten aanzien van deeze form. ’Er zijn zoo veele bijvoegzelen niet bij noodig, de= wijl het lepels- gewijze, ofop eens, gebruikt wordt; daarom is het ook’niet noodig voor de dikte te zor- gen. .ECCCLRIIT De Gifte is meestal een eetlepel vol, of iets meer. Zomtjds wordt ook ceene dubbelde Gifie voorges fchre- 'GENEESMIDDELEN, 451 fehrevan, waar van, ter bepaalder tijd, de helft ge- geven wordt. j a. Dat men meer dan een lepel vol geve, is niet geraden; die 'hoeveelheid gaat in eens naar beneden, en, ten'aanzien van vloeibaare dingen, is het over ’t algemeen een regel, niet meer dan een eetlepel vol te geven. b. Uit een kopjen in verfcheiden teugen te drinken, is zeer walgelijk, en maakt, dat de Lijder het innee- men weigert, waar toe hij ligter befluit, wanneer het in @&nen teug kan genomen worden, c. Het is de plicht van den Geneesheer, en in de meefte gevallen zeer wel mogelijk, om het Genees- middel tot een lepel vol bij een te trekken, Ik zie met afkeer, wanneer men geheele theekoppen vol laat inzwelgen; welke Gifte, of van de werkeloosheid der Geneesmiddelen, of van een overmaat van bijvoegze- len, of van den inval, om den Lijder langere tus- Ichenpoozingen-te gunnen, voortkoomt. d. De waare weg, om den Lijder het inneemen niet tegen te maaken, is, hem een eetlepel vol te geven; terwijl men hem met de andere hand aanbiedt den drank, dien hij behoort toe te drinken. e. Meenigmaalen wordt een Drankjen in twee Gif- sen toegediend,, maar niet in meerdere. Twee Giften pasfen op deeze form; doch het vordert eenen ande- ren naam, wanneer men ’er mcerdere Giften van maakt. f. Nu en dan worden wel eens twee lepels tot eene Gifte bepaald, wanneer het niet anders zijn kan; zelfs worden die twee lepels wel eens herhaald. Dit is de grond der verdeeling, die niet zoo zeer de oplettend- heid van den Arts tot'zig getrokken heeft, als zij wel vei- 42 VOORSCHRIFTEN- vn verdiende, en welke wij, bij het vestigen van ons ftelzel, nog niet juist getoond hebben. ;.g. Volgens mijn gevoelen, is een Drankjen twee- derlei: wanneer ‚men het in twee keeren neemt, kan bet Potio heeten, doch, wanneer men het in eens neemt, zoude ik het Zaufus noemens &:CECCLXXII De algemeene hoeveelheid gaat van een half Oncetot ein oftwee Oncen, naar maate het op eenmaal, of in twee keeren, wordt ingenomen; -De meeften worden gegeven tot een half Once, of een lepel vol; tot den of twee Oncen is niet gebruike- lijk. _Vooral, wanneer het Geneesmiddel walgelijk is, behoort men niet te groote Giften, zelfs niet meer dan dene Gifte in ’vgeheel, te geven, $. CCCCLKXXIV. - Nopens de evenredigheid. der wederkeerige Ingre« diönten, valt niets’ in ’t algemeen te zeggen. a. Hier geldt het, zelfde van de Drankjens, het geen omtrent de Droppelen plaats heeft. Men lette, dat het Drankjen eene imiddelmaatige dikte hebbe, of dat het wel dun, maar tevens krachtig zij. - b» Meenig Arts zal zig op de juistheid zijner bere= kening beroepen; hij zal gelooven, dat de Apothes ker dezelve getrouw gevolgd heeft. Doch hij dwaalt misfchien: de Apotheker gebruikt zijn verftand, en maakt het Geneesmiddel van eerie bekwaame dik« te, om den Dodor over zijn onregelmaatig Voor- fehrift niet te doen uitlachen, het geen gebeurd zou GENEESMIDDELEN 493 zou zijn, indien .hij..zijn Voorfchrift letterlijk ge+ volgd had. : € Eecerxgyvi Het geen onder het Recept gefchreven wordt, is ten naaften bij, als in de Droppelen. Wanneer ’er nog eene bereiding noodig is, als wrij= ven, oplosfen enz., wordt zulks kortelijk aangewe- zen. Men herinnere zig echter, dat het voornaamfte hier in enkele menging beftaat. Ten aanzien van het fiesjen, ftaat het zelfde in acht te neemen, het geen omtrent de Droppelen is aangeprezen. $. CCCCLXXVL De Signatuur vordert, dat de benaming van Drank= jen en van de geneeskracht ’er bijgevoegd worde, ge- lijk van de Droppelen gezegd is; en dat vervolgens de Gifte, van een lepel of halve lepel vol, benevens het Vehiculum , het welk echter bij een Drankjen niet zeer noodig is, tevens vermeld worde. Dit is uit het geen van de Geneesmiddelen in ’t al- gemeen,, en van de Droppelen in ’t bijzonder, gezegd is, klaar genoeg. Het verdere zal uit vooxbeelden blijken, $& CCCCLXXVIL De nuttigheid van deeze form is tweeledig, naar maate het een Haufus of eene Potio is. Over ’t al- gemeen is zij.nuttig, dewijl men. geene angstvallige aftelling der Droppelen behoeft. Ook is het veel vei- liger, om het Opium, en fterke ontlasting - verwek- ken- go VOORSCHRIFTEN van kende middelen, in de gedaante'van een Hauffus te geven. a. De braak--.en ontlastende middelen worden meestal in deeze gedaante voorgefchreven, en kunnen ook veiliglijk op. eens gegeven worden. Insgelijks wordt het Heulfap gemeenlijk in deeze gedaante gegc- ven, en dit fchikt zeer goed.. b. Dat men echter bijna geen Fulapium, geen Mengzel,, geene OJie- melk zoude moeten geven, g8- ‚ lijk in Engeland, alwaar fchier niet dan Hauftus ge- bruikt worden, is overdreven. c. Voor ’t overige zijn de Drankjens, het zij Haus- tus, het zij Potiones, van gelijken aart met de Drop- pelen, en de voordeelen, welken deeze hebben, Ko- men ook aan de anderen toe. \ 5. CCECCELRAYILL 3%. Laudan. liquid. gutt. XX. Ag. Cinnamom. Ziil. "M. D. S. Russ-verwekkend Drankjen: des avonds om tien uuren op eens met een weinig Thee- water in ie neemen. a. Hier hebben wij &&n der nuttigfte en meest ge- bruiklijke Drankjens, het welk men in alle gevallen geven kan, in welken het Zeulfap dienftig is, vooral, wanneer men flaap en rust bewerken wil. b. Wij hebben te meermaalen gezegd, dat men het Heulfap, of in eene toereikende Gifte, of in ’r geheel niet, geven moet,: wanneer het dient, om flaap en rust te ‚bezorgen. ' Hier wordt het in eene volkomene, werkzaame Gifte op eenmaal gegeven, en zal dus de ver- .GENEESMIDDEL!EN. \ 4°5 verlangde uitwerking te weeg brengen.; DeezeiGifze kan echter niet, zonder een gedaante - gevend bijvoeg- zel, gegeven worden. Hier toe dient dan nw het, geesirijk Kaneel-water, als het welk voor uitgeputte Zieken te gelijk eene verkwikking iss Doch; ,dewijl een half Once meer dan een lepel vol uitmaakt,, wordt het! Kaneel- water flechts tot\\drie Drachma’s voorge= fchreven» Met een enkel Drachina zouden de. twintig Droppelen.;verdund kunnen worden, en .de :noodige gedaante van een Focht verkrijgen; ook zouden'zijop ‚die wijze niet aan het flesjen blijven: kleeven ;'gelijk bij iwintig Droppels Laudanum gedeeltelijk: te vreezen was... Doch. van eene ‚zoo edele, Zoo aangenaame verkwikking, wil en moet de Lijder ee .lepel vol hebben, -om..des te beter op!de Maag.te werken. Doorgaans laat men een weinig Water toedrinken; ‚echter-zoude dit-ook, in.geval van. nood, bij groote ‚uitputting..en zwakte, wel een lepel ZEN nt zijn.:. \ c. Bij. dit Zaudanum zouden . karlara pe ‚len „.iomdeszelfs werking'te: onderfteunen; overtol- lig,sen misfchien fchadelije zijn. Die bij het gebruik van dir krachtig middel de eenvouwdigheid niet be= tracht, zal zulks nimmer doen. $::0G€C ELX XIX, B, Laudan. liguid. gutt. xv. Oxymel. feillit. 38, Syrup, Alth. 3i8ß, M. D. S. Verzagtınd Draikiai: it avonds : laat op eenmaal met Thee= water in te nee- MEN. * Dd a. Dit 466 VOORSCHRIFTEN van a. Dit is een Drankjeny het welk men aan tee= ringachtige lieden geeft, wanneer ij eindelijk eens een rüstigen nacht noodig'hebben. 'b. De volle werkzaame Gifte van het Heulfap is hier niet noodigz; want de Lijder moet niet al te vast flaapen.- ‚6 De ıSyroop van drin, en de Henn van Zul ajuiny, worden ’er bijgevoegdy, niet alleen om de Gif- te te vermeerderen‘, Manz’ N om haare ee te bevorderen. d. Dewijl de Lijder, wanrieer hi een tijd Firz ge= Hupe: ‘en’ niets met hoeften opgegeven heeft „ıeene werkelijke fpanning gevoclt; 200 zal de Gifte van den Honig ’vdn Zee- ajuin, en de Syroop'van Althea, tegen den tijd der ontwaaking,'haare gewoone dienften doen; ende‘ voor handen zijnde etter: doen loozen. ’Er wordt eenige tijd 'veräischt, eer de bijvoegzels in de Longen komen, en dan’belet ook de werking van het Heulfap, dat de aandrang tot Bocen niet- z00 fchielijk ‘vernomen 'worde. e. Hier is derhalven een“teug van Zwee ee $5 waar tape PER: een ei Vehiculum zeex noodig.is. S. CCECLXXK. 3. Laudan. ligüid, gütt. xx Ricin. genuin. 3ilie M. D. S. Een: rust-verwekkend Drankjen: ’savonds laat öp eeninaal. met ERneONE "wa. ter in te neemen. a: In den Buikloop wordt»dit Drankjen gegeven, wanneer de mecfte ontlastingen gedaan zijn, en wan« . neer GENEESMIDDELENG v 4% neer het noodig is den Lijder op eenmaal fust te be* zorgen., | b. Hier wordt de volkomene ;, werkzaame Gifte var het Heulfap, zonder bedenking, gegeven. Want de Lijder behoort den geheelen nacht door te flaapen, om zig recht te veikwikken.. Dewijl echter de fcherpe ftof zig middelerwijlen weder bij &&n verzamelt,.enz 200 dra mogelijk, ontlast moet worden, is het goed, de Olie daar bij te voegen, op ‚dat dezelve, bij het ontwaaken, zijne gewoone dienften doe, Men denke niet, dat-de Olie dadelijk ftoelgang zal te weeg bren» gen, wanneer zij in zoodanig Drankjen gegeven wordt; want.het Laudanum doet te gelijker tijd den Lijder flaapen, en belet de prikkelingen, die hem an- ders zouden doen ontwaaken. Echter blijft de wer- king van de Olie daar door niet achter wege; fchoon ij een tijd lang wordt vertraagd. En, wanneer dan de Lijder ontwaakt, zal hij eene ontlasting hebben, die fterk is; c. Hier is het Oleum Ricini genyinum wootgefchre= ven, dewijl men het’echte zekerlijk daar toe hebben moet, en het wel eens gebeurt, dat zij naar oude Lijn-olie geliikt. Dewijl het thans ook binnen °s Lands te bekomen is, heb ik het Aimerikaanfche niet willen voorfchrijven. - Derhalven is in dit Drank= jen eene. Baffs om rust te bezorgen, en n0g cene, om ontlasting te verwekken; bijvoegzels zijn ’er in ’t geheel niet,noodig. d. Deeze Ole met Slijm van Gom, en Witet, tot een Amandel- melk te maaken, welke gedaan- te aan veelen behaagt, is onnoodig; want, met eene' volkomene Gifte van Heulfäp, kan men ge- makkelijk de zuivere Olie geven, zonder dat de | Dd>2 Lije 48. VOORSCHRIFTEN van Lijder' voor walging ‘en braaking behoeft beduchr te zijn. e. Hier is bijna een "half Once, namelijk, drie Drachma’s, de geheele hoeveelheid, zoo als zij ook de gewoone Gifte is. fs Voorts kunnen deeze drie Drankjens tot model- len’van eene heilzaame eenvouwdigheid dienen. "Want de Syroop van Althea, in het tweede voorbeeld te vinden, is’alleenlijk noodig, om den Honig: van Zee= ajuin, inet welken zij ook eenigermaaten ‚daar in overeenkoomt, dat zij de fluimen rijp maakt, cen weinig'te vermeerderen;'terwijl een half Drachma tot een Drankjen te weinig is, om van de iwintig-Drop- pelen Heulfap niets te verliezen. EOLLULAELL jr. Pulv. Ipecacuanh. gr. xiie Ag. fimpk siüi. | ".Ms:D. S. Een Drankjen, om ie braaken:.op eenmaal te neemen, em na een .half. kwartier uur veel Thee s0e te drinken. a, Dit is een eenvouwdig Braakmiddel voor een wolwasfen knaap, die geene Geneesmiddelen wil in- heeinen, en een afkeer van Syropen heeft. b. Men kan ook dit Formulier voor vwölwasfenen met veranderde Giften, met bijvoeging van een Sy- roop, of liever van den Honig van Zee- ajuin, gebrui- ‘ken. * Wänneer het Drankjen gebruikt moet worden, fehudt men het Poeder wel om, op dat het niet te ‘yeel’ahn den rand van ’ı flesjen blijve hangen, Om die .GENEESMIDDELEN. 409 die reden zette ik ook zZwaalf Grein, dewijl ik een paar Grein voor verloren rekene. ‚cs Tot een bijvoegzel neemt men enkel ‚/chaon /Va- ter, dewijl al-het andere den fmaak van Geneesmid-, delen heeft, en dus bij walgachtige Kinderen vermeid moet worden. : d. De Gifte moet niet meer. dan een lepel vol zijn, om op eenmaal te kunnen worden ingenomen. Ook, moet men, om het laatfte Grein van ’t Geneesmiddel te winnen, het flesjen niet. omfpoelen. e. Men kan niet ontkennen, dat een Drankjen. van Ipecacuanha in veele gevallen minder bedriegelijk is, dan de Braak-wijnfleen, hoe zeer het waar: is, dat bij de /Decacuanha geene verftopping van het lichaam in den weg moet zijn. ES. ECECELREXTE %. Tartar. emet. gt. ill. Ag. deftill. zii. IM. D.S. Een Drankjen om te braaken: in ’r eerst twee lepels val te neemen, en vervol- gens, na een half kwarsier uurs, veel Thee toe te drinken, en dan elk kwartier uurs een lepel vol te neemen, tot dat het werkt. a. Deeze is onze gewoone Drank om braaking te verwekken, welke thans door ieder &&n gebruikt wordt, ja zelfs aan het Gemeen, het welk voormaals van Braakmiddelen zoo afkeerig was, thans wel- gevallig is, na dat men van deszelfs voordeelen , ‚en de redding, die daar door in verfcheiden ziek- Ddz ten 418 VOORSCHRIFTEN van tn beweikt wördt, eindelijk overtuigd gewor= den is. b. Ook is deeze Drank veel beter dan de Franfche , of P’Emetique en grand Lavage, waar bij zeer veel Water genomen wordt. Want dit gefchiedt ook in de daad bij het hier vooren gemelde middel, wanneer men, eer de werking volgt, een geheele Ipoelkom telkens drinkt. c. Op dat echter de Lijder met zekerheid: braake, verfchaft men dan den Braak- wijnfteen gelegenheid om te werken, en dit -gefchiedt het best, wanneer dezelve in de hier vooren gemelde Gifte gegeven wordt, maar niet, wänneer hij met veel Water wordt verdund, zoo dat hij, uit hoofde zijner flapheid, de Maag niet genoeg prikkelt, maar, tegen het oogmerk! van den Geneesheer, tot in het gedarmte doorgaat , en van onderen werkt. 