title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: Toen zijn vader, aldaar een stecn- of heeldhouwer gestorven was, verliet zijne hnisvrouw met bare vier kinderen, tun ge- Tolge van den overlast der krijgslieden in allerijl de stad en week in een landkasteel, dat vervolgens belegerd werd. Daar de vijenden den toevoer van buiten afsneden, heerschte er eerst gebrek en vervolgens hongersnood in de veste, waardoor twee barer kinderen overleden, Zij had den raoed met bare overige kinderen, een dochterfje en tweejarig zoontje (Gaspard) in de nacht te ontvluchten en bereikte, uitgeput van vermoeid- heid, Arnhem, waar zij geen andere toevlugt had, dan de liefderijke zorg van eenige personen, die deelnamen aan baren beklagelijken toestand. Doctor Tnlleken, een braaf en rijk man, belastte zieh terstond met de opvoeJing van den knaap, en wenschto bem voor de geneeskunde op te leiden. Daar hi) echter meer neiging had tot de teekenknnst, bestelde hij hem bij Koster, die bekwaamheid had in het schilderen van vo- gelen en wild. Digilized by Google 143 Later kwam liij onder leiding van Gerard Terburg te Devmter, in wiens school zijn echoon talent zieh zoo günstig ontwikkclde en nageooeg een dergelijke rigting als Hat van zijn Toorireffelijkcn nieester bekwam. Hij sckiblerde binnenhuizen en eene menigte kabinetstukjes, waarvan hij de onderwerpen aan den bijbel en de fabelkunde ontleende, en nu en dan een por- tret. Toen bij in het laaUte bijzonder alaagde en vele beste!- Hngen kreeg, bleef hij er zieh bij bepalen. »Zijne naakten,” schrijft Immerzeel. tzijn voortreSelijk van kleur en delicaat gepenseeld, boadingen en kleedingen zijn bevallig en waar, sa- tijn, zijde, linnen, batist, Turksche tapijten en in bet algemeen stoffelijke voorwerpen wist hij eigenaardig en natuurlijk na te bootsen, Vele zijner werken kunnen in uitvoerigheid met die van Frans van Mieris wedijveren. Op twintigjarigen leeftijd begaf hg zieh naar Italie. Te Bordeaux maakte hij kennis met den werktuigkundige Godin, uit Luik, verliefde op zijne dochter Maria, met welke hij in 1659 huwde. Zijne reis naar Italid schoot er bij in, en hij vestigde zieh later te ’s Hage, waar hij in 1673 als lid der Confreriekamer werd ingeschreven en zijne kunst jaren lang uitoefende. Hg overleed in 1684, een vermögen van / 80,000 nalatende. Zgne zonen Theodoras cn Constantij n beoefenden mede de kunst. Zijn portret, dat zijner vrouw en dochter wordt in het Koninklijk kabinet te ’s Hage en zijn portret te Florence bewaard. ln Smith ’s catodogue komt een stak met dezelfde portretten en hetzelfde jaartal 1665 voor, doch er wordt een geheel andere voorstelling in beschreven. Volgens S m i t h werd daarnaar in 1772 door F. A. David eene gravure vervaardigd. K ramm vermeid! andere portretten van hem. Hij schilderde meestal vorsten, vorstinnen, ambassadeurs, aanzienlijken en daar onder ook dames in kostbare klecdij, waarin hij zeer uitmuntte, ln Smith’s Catalogue raisonne, vol. IV, suppldm. worden 120 stuks zijner schilderijen, die in bijna alle galergen en vootname kabinetten van Europa voorkomen, beschreven. ln het Rijks-Museum te Amsterdam wordt van hem bewaard het portret van Constantijn Iluijgena, en een binnenverirek waarin een prächtig gekleede vrouw bezig ia haar toonije te tooijen; in het Museum Boymans het Portret van eene in het blaauw aatijn gekleede vrouw. Zijn portret van Jan de Witt, berustte weleer in de galerg van den graaf van Stol- berg te Soden, en werd in 1859 te Hannover verkocht, ln de Galerg van Dresden berust zijn Portret met dat t^ner vrouw, door hem gesehilderd en door £. Krüger gegraveerd in fol. en in de Galerg van Orleans is hij ataande voor een nia met palet enz. voorgesteld. Gault de Saint-G ermain en de Burtin vermelden dat voor een figuur ten halven lijve van dezen meester / 8600, en voor eene kapitale compositie / 7500 werd besteh. Op de verkooping van Brentano Digilized by Google 144 gold een Binnenhma, waarin etne >» wit seUtjn gehUtde vrouw l«s in de mueijk schijnt te nemen van een nevene haar staan- den heer f 410; op die van Gildemeeater een kaarttpe^ Und getelechap f 400. Op die van Mevrouw Hoggner een Jongeling in prächtige kleeding, die eene door hem gellaxen eeepbel naoogt. Oeze schilderij is bekend door het fraaije prentje van J, 6. Wille, genaamd Le petit phyxicien. De zelfde graveur bragt ook Netschers Mort de CUopatre in het koper. Netscher schijnt ook de graveerknnst beoefend te hebben, o. a. een schoon zwart kunstblad, voorstellende Een slapende Nimf fegen den rvg te tien, dooa een Sater begluurd. Kramm vermeldt nog andere gravures. Zie, behalve Ilonbrakeo, Wagenaar, van Ejnden en van der Willigen, Immerzeol, t. a. p. bl. S60; Kramm, t.a. p. bl. 1103; Nienwenhnis, Woord, van Kumten en Wetem. (volg. by Sytboff); Muteum Bot/m. bl. 30; Borger, iluieei de ta HoU, p. 218; Notitie der Schild, van het Kon. Kai. te '»Hage; Cat. van het Muteum te Jmst.; Biogr, üniv, Kobns en de Riveconrt. NETSCH.ER (Theodobus), oudste der negen kinderen van den vorige, werd in 1661 te Bordeaux geboren, en door zijn vader te ’s Hage in de kunst onderwezen. ln zijn jongelings* jaren reisde hij in het gevolg van den ambassadeur d’Avaux naar Parijs, waar hij twintig jaren bleef aan het hof, onder de hovelingen verkeerde en een aantal levensgroote afbeeldin- gen van vorstelijke en aanzienlijke personen schilderde. Op verzoek van den Hollandschen gczant Odijk, keerde hij naar den Haag terug, met belofte van hem een aanzienlijk ambt te bezorgen, doch al wat hy venvierf, was een ontvangersplaats tc Hulst, die hij door een commies liet waarnemcn. In 1715 stak hij naar Engeland over als betaalmeester der troepen van den Steat, die George 1 in dienst nam tot bestrijding der rebellen in Schotland. Hij bleef zes jaren te London, genoot er veel eer aan ’t hof en schilderde er, gelijk vroeger te ’s Hage, velc portretten en werd bezitter van een aanzieulgk vermögen. In Holland teruggekeerd, schilderde hij weinig mecr, trok zieh uit de groote wereld terug, en eindigde in 1732 zijn leven te Hulst. Er bestaan van hem vele portretten van koning Willem, en verscheidene andere personaadjen van hoogen rang. In de verznmeling van den graaf Despinoy, te Versailles in 1830 verkocht, k warnen van hem voor de portretten van Cath. Htnr. d'Ängenne, Duchesse tTOlonne, Mme. de Thi~ ranges, soeur de Mme. de Montespan; twee hofdames bij Lonis XIV en de HoUandsche Magistraat. Men vindt zijn portret bij van Gool en Descamps, Zie de onder het vorig nnmmer aangehaalde bronnen. Digilized by Google 145 NETSCHER (Cosotaktij«), broeder ran den yorige, in 1669 of 1670 te ’s Hage geboren, verloor op veertienjarigen leeftgd zijn vader, wiena opleiding hij alleen heeft genoten. Evenwel werd hij een goed portretsohilder, schilderde ook goud gcordonneerde familiestukken, was gelnkkig in het tretfeu der gelijkenis en had een beider coloriet. Ligcbaams- ongemakken ontnamen hem vaak de lust zieh met de knnst bezig te houden. Hij was deken en hoofdman van deknnst- kamer en regent der Aoademie. Hij overleed in 1722. Zie üc onder het artikel Gaspar Nctacher aangeb. bronnen. NETSCHER (Justds Adrianos Hf.neicos), zoon van den staatsraad J, T. Ne te eher, werd den lOden April 1818 te ’s Hage geboren, Hij was leerling van C. Krnseman, deed in 1835 een kunstreis door Duitschland, Frankrijk en Belgie, en legde zieh op het schilderen van binnenhuizen toe. Ook tcekende liij op steen en leverde o, a. prenten in dit kunstvak in de Kwnstkronijk, uitgegeven door de Nederlandsche Maatschappij van Schoone Künsten. Zic Immorzeol, t. a. p. bl. 262. NETSCHEE (J. T.) schreef de Ciceronis Oratione pro Archia, L.' B, 1809, 8o. Zio Cai. J. H. Ootterdyi. bl. 109. NETTE LIPSZ., Doopsgezind leeraar te Harlingen in 1566. nam deel aan het verschil tusschen de gemeenten van Har- lingen en Franekcr over de verkiezing van eenen Jeroen, tinnegieter, tot het dienaarschap. Zie Brandt, Hiii, der Ref. D. I. bl. 406, 413, 415. NETTELET (Akgidiüb), s. theol. doct. en deken der kerk te Kamerijk, gaf, volgens Trithemius, een belangrijk werk in het licht, getrokken uit de Epistolae D. Hieronymi, in 4 boeken. Hij bloeide omstreeks 1494. Zie Val. Andreas, Biil, Belg. p. 18; Foppens, BibL Belg. T. 1. p. 70. NETTEN (CoRNELis Anthonie Gbisweit van der), uit een deftig gcslacht, den 19den Julg 1772 geboren, en als generaaRmajoor der kavallery, ridder van den Nederlandschen Lceuw, lid van de meestc Nederlandsche geleerde genoot- schappen, op den 27sten Slei 1847 te Delft overleden, ver- loor zijn vader, cen geacht regtsgeleerde, nog geen 10 jaar oud zijnde. Van zijne vroegste jeugd ontwikkelde zieh bg hem eene buitengewone neiging vooral tot de natnurkunde, en alle op den oorlog betrekkelijke wetenschappen, waartoe zijn grootvader van moederszgde, een aanzienlijk geneesheer 10 Digilized by Google 146 die een g;root aanüeel in z^ne voming had, de eerste aan- leiding gaf. Bovenal was zyne heerschende neiging, om den krijgsstand te aanvaarden, die vooral aangewakkerd werd, door de geest* drift« welke de bedreigde aanval van keizer Joseph op het gemeenebest, algemeen deed ontvlammen. Als kadet b|j het regement Infanterie ran Salm in 1787, by de Termeestering der voorpoeten van Amsterdam, gewond en door de Pruiasische troepen krijgsgeTangen gemaakt, was deze harde proef geenszins in Staat, om de last in den krijg- stand uit te blusschen, welke hij thans in Oostenrykschen dienst zocht te bevredigen. Na, als Tiijwillig kadet, by des* zelfs mitery, toen als de beste van Europa geacht, in den oorlog tcgen Turkije (waar hij met onderacheiding het gerecht by Tockabany en het beleg van Belgrado bywoonde, en met zyn regement naar Belgie gemarcheerd, ter beteugeling der Brabandscbe onlusten, en in den oorlog tegen Frank rijk, 1790 — 1792, met eere kampte) te hebben gediend, trad hy inMaart 1794, als kadet by het regement karabiniers in Nederlandsche dienet, aan welke hy onafgebroken zieh wydde. In 1795 tot 2den laitenant by de kavallerie benoemd, zag hy zieh in 1806 tot ritmeester bij de garde bevorderd, en ZOO daar, als na hare oplossing, by het 2 de regiment huza- ren overgeplaatst (dat bij de inlyving van het Hollandsche leger, het Ilde regiment huzaren in het Fransche geworden is), met het opper onderwijs belast. Bij het Sde korpe, onder aanvoering van den maarschalk Ney, deelde hy met hetaelve in alle voorvallen van den Bossischen veldtogt, waarin zijn oorps zieh zoo zeer onderscheidde, als ook later in deszelfs rampspoedig lot. Na het doorzwemmen der Berezina, viel hy gewond in de handen der Bassen. Even wonderlyk ontsnapte hy te Witepsk aan de oorlogspest, die zoovele duizenden wegrapende, ook hem aantastte. Als krygsgevangen doorreisde hij een groot gedeelte van dit ryk, tot in het gouvemement ran den Caacasus, waar hy gedarende zijne gevangenschap zieh bezig hield met het op* stellen van gedenkschriften over dezen gedenkwaardigen veld* togt, en de taal magtig geworden zynde, met het inzamelen van berigten, omtrent den militairen Staat en degebenrtenissen, als ook omtrent de paardenrassen. De herstelling van Nederlands zelfstandigheid, maakte een einde aan zyne ballingschap, en gaf hem gelegenheid aan zyn vaderland zyne diensten te wijden. Hij betrad het in Septem* ber 1814, en werd met den rang van majoor, by het departe* ment van oorlog geemployeerd, daama by de kavallerie aan* gesteld, tot hij den 15den Februarij 1815 aan het hoofd van het kavallerie*onderwys by de militaire school te Delft be* Doemd werd. Digilized by Cooglc 147 Z|jne beoefeninp' van de veeartseny kundige wetenschap, deed hem tot lid der komtnissie tot het examen der veeartsen benoemen, aan wier hoofd zieh de beroemde professor Brug> mans, als voorzitter bevond. Zeer veel heeft hg bijgedragcn tot verbetering van den paardcnteelt, door het daarstellen eener stoeterij in het Groot Hertogdom Lnzemburg, waartoe hg zelfs twee reizen in het zuidelijke Frankrijk doed, om de meest gesehikte hengsten te verklagen. Gewoon alles, wat tot de uitbreiding zijner kundigheden konde bydragen, zieh ten natte te maken, had hij, belast met de inspectien der remonten, zieh deze gele- genheid ten natte gemaakt, om zijne op ontleedkunde gegronde paardenkennis nit te breiden. De paardenkennis en rijkanst, (door hem wetenschappelijk behandeld) als ook de paarden- teelt, hebben veel aan hem te danken, zelfs werd eene zijner verhandelingen door het Haarlemsche Genootschap bekroond. Zijn yver en knndigheden, die hem onder het bestuur van koning Lodewijk, rceds met de orde van de Vnie, had doen vereeren, verwierven hem den 29sten Februarij 1824, de ridderorde van den Nederlandschen Leeuw, terwijl h^' op den 27sten Aogastus 1822 tot luitenant-kolonel der kavallerie bevorderd was geworden. Eene reeks van werken, uit zijne pen gevloeid, en veelal nog ten onderrigt van het Nederlandsche leger aanbevolen, getai* gen even zeer van zijn vlijt, als van aitgebreide kundigheden, die met zijn vak in naauwer of wijder verband stonden, daar zij krijgs- of rijkunst, wapenkennis, paardenkennis of geschied- konde betroffen. Gedurende bet bestuur van koning Lodewijk, werd hg belast met de redactie der regiementen voor de kavallerie, om die, welke bij het Fransche l^er bestonden, met de ver- eischte w^'zigingen, voor de Nederlandsche ruiterij in het HoUandsch te vertalen. Behalve het ezercitie-reglement, waarbij een analysie op de verklaring der platen toegevoegd was, het regiement op den inwendigen en op den velddienst, had hij re^s te voren twee werken nitgegeven als handleiding tot de militaire vorming. Der wapenkunde en wapenoefening, wijdde hg twee andere werken, en men is hem erkentelgkheid verschuldigd, voor zgn On« derrigt voor de ligte troepen en de ofiScieren die op de voorposten dienen, waarvan de eerste uitgave in 1808 en de tweede veel uitgebreidener in 1823, het licht zag. Het handboek der paardenkennis, het eerste oorspronkelijke werk over dit vak in Nederland, en zijne beknopte handleiding tot de paar* denkennis, leveren een voUedig overzigt van dit vak. Het werk onder den titel van Karel XII en Napoleon nitgegeven, behelst, benevens eene uit de beste bronnen ge- putte levensgeschiedcnis van dezen zoo miskenden krijgshaftigen 10 * Digilized by Google 148 Toret, de beschrijvini^ der tvee heroemde gerechten bij Panitz en Krasnob, bij welke eene talrijke, zegevierende karallerie, door hun koning aangevoerd, niet bij magte waren, eenekalm sich verdedigende infanterie, te vemielen. Door het aanbalen der redenen, waaraan dit mialukken toe te achrijven is, tracbtte de echrijrer het twistpant over de Suprematie der beide wapens toe te lichten, terwijl tevens de bouwstoffen roor de geschiedenis van den Bussischen veldtogt verzameld werden, wier ai^ve, ter perse gereed, slechts door den dood ver- hinderd werd. Bij bet uitbreken van den Belgischen opstand, zijne diensten den koning aangeboden hebbende, werd de vrijwillige ruat be- steed, met een werk te achrijven over de bajonet vechtkunst, welke hier te lande onbekend, de baan opende tot meerdere taktische volmaking der infanterie. Daama schreef hij de Veteraan, of krijgsbedrijven der Ne- derlanders in Beigib, en de Russen in Turktje, met bcdoeling de onverdienste wegens de wapencn des legers in het wäre daglicht te stellen. Hij diende ook eene memorie in, tot oprigting van een landstorm te paard, tot wering van den gedreigden inval der Belgische ongeregelde Horden. Kort voor zijnen dood, zag nog van hem het licht eene belangrijke brochure over de wapenvervaardiging in Borneo, en het ^zer dat aldaar gevonden wordt, welke de aandacht van het bestuur tot zieh mögt trekken, en toen hem kort voor zijnen dood, de overgezonden ertsen en eenige aldaar ver- vaardigde wapens, naar aanleiding van zijne berigten, door den kapitein der artillerie Wessels aan hem ter bezigtiging gezonden werden, konde hij de streelende gedachte koesteren, nog in den laten avond van zijn leven geslaagd te zijn, een onderwerp op te sporen, dat zoo wel uit een krijgskundig oogpunt, als mede als handeltak, voor zijn vaderland nuttig konde zjjn. Z|jn portret gaat in steendruk uit, door H. J. Bäcker vervaardigd, naar de teekening van H. Lapy in 1810 uit« gevoerd. Lijst der door den druk uitgegevene werken; Algemeen Zamenstel der mililaire pligten, kundigheden en dienslverrigtingen, een hand- en leerboek voor de onderschei' dene rangen van den krijgsstand, bijeonder voor die der ka- vaUerie, Gron. 1808, gr. 8o. Orondbeginselen der krijgswelenschappen en van den krijgs^ dienst, met tabellen, Zutphen, 1806, gr. 8o. Onderrigt voor de ligte iroepen en der officieren die op de voorposten dienen, volgens het voorschrift. van Frederik II voor t^'ne officieren der kav. ’s Hage, 1808, 8o. Digitized by Google 149 Dit werk herdrukl, omgtwerkt en vermeerderd, ’s Hage, 1823, 8o. Onderrigt voor de mderoffideren in den voorpoetdienet, kl. 8o. ’s Hage, 1832. Provitioned regiement op de exercitien en manoeuvres der kavallerie, 4 at. ’s Hage, 1807, herdrukt, 1814, 8o. Verklaring van en bijvoegingen tot de platen van heteelve. Reglement op den inwendigen dienst, de politie en krijgalueht der kav, 8o. ’s Hnge, 1807 en 1814. Voorschrift wegens het legeren dei' ruiterij, 8o. Bijzonder onderrigt in de handgreepen te paard, yransch en Ho'landsch, gr. 8o. ’s Hnge, 1807, herdrukt en vermeerderd, 1829. Onderrigt in het schiet- en tijdgetceer, met platen, 8o. Amst. 1808 en 1814. Ditzelfde werk heeft 5 drukken gehad, waarvan de Öde veel vcrmeerderde en verbeterde te ’s Hage uitkwam, 1828, 8o. Onderrigt in het gehrutk van het gijdgeweer en andere wa- penen, Amst. 1810, 8o. Handleiding tot het gebrvik van het echietgevoeer bij het achijf schielen en in het veld, voorafgegaan door een geschied’ kundig overticht, ’s Hage, 1830, met pl. 8o. Het gesell ied kundig overzicht is ook aizonderlijk gednikt. De bajonnet-schermhmst, ’s Hage, 1832, 8o. met pl. Handboek der paardenkennis len dicnste van den burger- en krijgsstand en voorschrij len van genees- en heelmiddden, 2 d. gr. 8o. met pl. Amst. 1811, 1817. Handleiding tot de behandeling en geeondheidsbewaring der paar den, 1815, 8o. Beknopte handleiding tot de paardenkennis, derseiver genees- künde en getondheidekewaring, voor eerstbeginnendebeoefenaren dezer wetenschap, gr. 8o. Amst. 1818. Ltjst der gebruikelijke geneesmiddelen, Bekroond antwoord op de vraag der Ned. htUshoudelijke maatschappij te Haarlem, welke de redenen sijn, men in de Nederlanden, de paardenfokkerij niet met den uitslag bekroond ziel, als in andere landen. De zilveren medaille. Karel XII en Napoleon of taf er seien en vergelijkingen uit hunne kfijgstogten, gr. 8o. ’s Hage, 1827, met pl. De Veteraan of krijgsbedrijven der Nederlanders in Belgii, en der Russen in Turkije en Perzie, kl. 8o. 2 d. Delft, 1837. Lijst van kleinere of in tijdschriften geplaatste stukken: Letterkundige viengelingen (meestal in de Hilit. Spectator, Athaeneum, Recensent eu Vriend des Faderlands.) Kara Ali, hoofdman der roovers in Kasan, in Vriend des Vaderlands. Bijdragen tot de kennia van den invloed van den mensckelijken geest, vooral op de huisdieren, in Vr. des V. Digitized by Coogle 150 VemxmderHjke vtrtooning can tinbegoochtling door eene • dvoeeperssecle i» Hindoitan, in Vr. des V. Het beleg tan het kaeteel van Alicante, 1708—1709, 8p. 1836, p. 111. De partijgangera in den Ijarigen oorlog, of de opgeUgte renbode, Sp. 1836, p. 69. Necrdogie van professor Hang, Sp. 1886. Boüandt trouw en Engelands dank, Uandelsblad 1833. Het rivierpaard en destelfs jagd, Handelsblad, 1833. middagmaal bij de Marotten, Handelsblad, 1833. De wedlooper in het Waadiand, Handelsblad, 1883. De paardenwedlooper te Norotcber Katk, in Staatsconrant, 1826. De bajonnet en het ticaard, of de kamp der Engdachen in Hindoitan, Sp. 1841. De herten in Schotland en de laatate wolven met hare gon- gen, Vr. des V. De inneming van ’a Hertogenboach door de Pruiasen, 1814, Sp. 1839. De nationale atrijdvaardigheid der Holländers, Sp. 1837. La tour d^Auvergne, Sp. 1883, p. 851. Napoleon en de Franache Soldaten, Sp. 1834, p. 80. Qedenktuil voor de Beijeren, Sp. 1834, p. 71. De overrotnpeling van Tineyborg, Sp. 1834, p. 17. Ken u tdxen, Sp. 1834. Merino, Sp. 1884. Martin Zurbaum, in manuscr. Het Spaanache leger, Sp. 1835, p. 224. Het tijgerhol, Handelsblad, 1835, 29 Jan. JDe thee en de theegezelschappen bij de Mongolen, Uandels- blad, 1884, Mei. • De intamding der Paraguaythee, mannscr. De haringvangat in Zuidelijk Rualand, in Vr. des V. Cabrera, in Vr. des V. L’empecmado, in Vr. des V. De hrijgaUgting in Eusland,ia Vr. des V. Khuoa, in Vr. des V. Neorologien: Necrologie van professor Hang, in Sp. 1836. Necrologie »an den Oeneraal La Tour, in manuscript. Necrologie van den Generaal Tindal, in manuscript. Necrologie van Cabrera. Necrologie van van Speijk. Recensien: Van Kämpen, Europeeach Rualand, in Vr. des V. Van der Duin, Rijdkunat. Van Wyk, Koraeppa wederapannige paarden. Kekmeyer, Kennia van den Oudardom der huiadieren. Digilized by Google 151 Bavink, D« ervaren paardendoctor, D’Aussan, Qedenkschriftm, in Vr. des V, De bajonnet vechlkwut. Handelsblad, 1833. Rijneveld, Dekkera Strategie, Athenaenm, 1837. Kijneveld. Omwenteling m Polen, Athenaenm, 1837. Rijneveld. Oorlog op Celebes. Merkes, Versterkingkunat, Athenaenm, 1837. Dekker, Kleinen oorlog. De Brack, Voorposten dienst. Bevelschrift der Fransche legere te vdde. Nog in handschrift de recensien van: De Braek. La Rochetgman. Bismarck, Ideen tacticq. Tennecker 8 , Lehrbuch der SteUordnung, Tennecker 8 , Vetdrinair Chirurgie. Tennecker 8 , Civä und mUitdr lyerdearte, Wetenschappelyke en krygsknndige: Over de versterking van Parijs, in Vr. des V. Over de wapenvervaardiging op Borneo, in Sp. Geschiedenis van het achietgeweer. Bijtonderheden betreffende het Chineeache hnjgauteten, in V. d. Vad. Beschouwtng der groote krijgawerktuigen der ouden en he- dendaagache, in Ath. Gebruik van ongemeen groot geachut en hei eerate gebruik van holle projectilen in Zeegevechten, in Ath. ßeachrijving der veriameling van oude wapenruatingen, te Guodrichcourt, in Ath. Gedachten over den braakloop, in Handelsblad 1832. Nadere gedachten, in Handelsblad 1833. De Stoom-ijabreekera, Sp. p. 86, 1835. De generaal Schepem, Sp. 1834. Lofwaardige bepaiing wegena de gekwetaten, in Sp. De borathamaaaen der ouden, in Sp. De waarde en voordeelen der bajonnet vechtkunat, in Sp. Over de vordering in ligchaamaoe/ening bij aommige legere, in 8p. 1838. » Mededeelingen over de vuurtcapenen in Noor Cb Amerika, in Sp. 1833, pag. 302. Over de alaggecoeeren en voorcd het geweer Robert, Han delsblad 1833. Het infanteriegeweer in vroegeren en lateren tijd, in Sp. 1835, p. 45. Over den terugatoot der vuurwapenen, in Sp. 1835, p. 222. Hel verbatend alaggeweer Heuraeloup, in Sp. 1836, p. 85. Onderaoek wegena de treftekerheid der verachtende vuur- wapenen, in Sp. 1838, p. 169. Digilized by Google 152 Beschouwmg dir eUUing der inf, 2 of op S. gelederen, in Sp. 1835. p, 81. Beaekmiwing der ligte ruUerij in de verschtllende teereld- deelen, in Sp. 1840, p. 134. Over de vorming der guanni» en de vuurwapenen der kav.f in Sp. 1837, p. 157. Over het Tcrmeten der Stangtengele, inSp. 1836. Nagelatene handschriften: a. Aanteekeningen in met wit papier doorechoten werken. Dept. Oorlog. Burger Bibliotheek der vetermär künde Bert. 1823 4o. Dept. Oorlog. Handboek der Paardenkennis 1811 2 d. 4o. Dept. Oorlog, Handboek der Paardenkennis, 2d., Gezonde- heida en geneeskunde 1811 4o. Dept. Oorlog. Paardenkennis, 4o. 2 d. uitgave meest wit papier. ßeknople handleiding tot de paardenkennis, 4o. 1818. Dept. V. Oorlog. Voorschriften i;an paarden geneesmiddalen, 4o. Dept. V. Oorlog. Handleiding tot de paardenkennis, 4o. Tol aanteekeningen 1817 carton. Dept. T. Oorlog. Bekroonde prysverhandeting over de reden van hei rerval der paardenteeld, fol. Ook in manuscript. fol. Bis met onnitgegeven voorrede en refutatie van gedane aanmerkingen er op, fol. Dept. V. Oorlog. Hoger händwörterbuch der Kriegs wissen- Schaft, 1808 folio. Dept. V. Oorlog. Prumpff algemeine litsratur der Kriegs Wissenschaften, Berl. 1824 3 Tli. niet register van de landen, en van de schrijvers, door v. d. N, bijgehouden. 4o. Dept. v. Oorlog. Meijer, Handbuch der feuerwaffen technxek 1835, met vele aanteekeningen en doorsclioten registers. 4o. Dept. V. Oorlog. Reglement der kav., Orondbeg. van h. onderwijs, folio. Eeg. der Kav. School des ruiters ie paard, folio. der Kav. Grondbeginselen van het onderwijs, 8 platen. Beg. der Kav. School des ruiters, S platen, Beg, der Kav. Eskadrons sckool, 8 platen. Heg, der Kav. Manoeuvres, 8 platen. Heg. der Kav. Op den inwendigen dienst, Algemeen zamenstel der militaire pligien, Gron. 1803, 4o. Grondbeginselen der krijgswetenschappen 1806, 4o. Dep. van Oorl. Onderrigt in het gebruik van het zijdgeweer en andere wapenen, 1810 4o. Onderrigt in het schiet- en eijdgeweer, 1828, 2 d. 4o. Onderrigt in iat schietgeeneer, 4o. met vele aanteekenin- gen omtrent het scbieten. Digitized by Google 153 De bajonnet ichermkvnst 1832, 4o. Karel XII en Napoleon, 2 d. 4o. en 1 d. atlas, platen, Penningen enz. op hem betrekkelijk, volgena Nordberg en an- deren. Onderrigt voor de ligh troepen 1813, 2d. 4o. De Veteraan, 1737, vol, 4o. Een Jolio deel met aanteekeningen, platen en teekeningen vermeerderd, inhoudende Beschmiwing der groote krygawerk- tuigen der ouden en hedendaagsche krtjgswerkluigen. Gebruik van ongemeen groot geachut en bet eerste gebruik van holle prnjectüen in eeegevechten. Beachrijving der verta- meling van oude teapenruatingen te Goodrichcourt, oorspronke- lijk voor het Athenaeum bewerkt 1834. De vervaardiginq der wapenen in IndiS, en vooral op Borneo, met vele teekeningen en bijvoegsels vermeerderd, oorspronkelijk in den Spectator 1846 geplaatst, folio. 6 Ingetonden me.i orten, Uitgebreide memorie en bijlagen, ingetonden na het gehouden examen over de onderofficieren in 1820. Memorie en atukken betreffende de militaire achool te Delft} vooratellen tot verbetering, atudie, plan, aandeel van den ge- neraal v. d. N., folio. Memorte, over eene op te rigten kavallery achool, fol. Meu heeft de beste brokken uit deze memorie als het wäre gestolen, zonder den schrijver de eer toe te kennen. Memorien over de tegenwoordige hrijgamagt en de weerbaax- making der geheele natie, Memorien over eenen landatorm te paard. Memorien over het maken van hutten. Memorien over de kleeding, de wapcning en het eadeltuig. Memorien over de htdpmiddelen tot militaire vorming. Beoordeeling van een project regiement van velddienat, Memorie over de Ooaterache en Indische loapenverwaardi- ging, vooral de klingen en liunne damassering betreffende, met vele teekeningen, folio. üe brochure van de wapens op Borneo is er alechts een fragment van. Dil opstel is gereed voor den druk, en het resultuat der nasporingeu van v d. N. geheele leven. Memorien en rapporten, wegens het in Luxemburg en ten bcboeve van deszelfs paardentceld verrigte. Reiten naar Frankrijk, aankoop van hengaten, daar stellen der atetoerij, dekien van militaire merry'a en veulende pot, folio. Uitgebreide memorien, over de Amelandsche, Vrieaache, Javaache paarden, en binnenlandsche nemontering. De paar- deuteeld in Nederland, en raiddelen tot derzelver verbetering, folio. Digitized by Coogle 154 Memoriin over het belangrijkafe der kaoallerij betreffende paarden, remonlering, fowages, tadele , bealag, fol. Frijspragen voor het Otrechtsch Genootsehap, beoordeeling van verhandelingen, cn memorien over fourage», paardenteeld, veearlsenijkunde en dasrmede in verband z^'nde onderwerpen, Memorie over den militairen veearteenijkundigen dienet. Drie memorien over de eoorten van Kav. Bet hoof betlag en de tadele. No" zijn in bezit van den zoon Brieven door zijn vader aan zijne moeder geachreven, ainda zijne inacheping op de reede van Texel tot 1845. Het jaar 1811 en 12 zijn vooral zeer belangrijk. Vrij volledig zijn de brieven van 1797 tot 1804 en van 1810 tot 1821. Aanleekeningen toegena den aankoop van 101 paarden in Luxemburg. Korreepondentie van den 2en kolond v. de N, toegena dienattaken, folio 1815 — 1819. Officiiele correapondentie over de inapectie der stoeterij in Luxemburg 1821 — 22, zeer intereaaant 4o. Sekening van 100 remontpaarden in Luxemburg gekocht, D, von Oorlog. Declaratie der koaten von den koop der hengaten in Frankrijk. Korreepondentie betrekkelijk den koop der hengaten. Korretpondende betreffende de remonte en atoeterij. tn 1823. Een folio boek naarin zeer belangrijke brieven van v. d. N. Een dito. Een aanalag, waarin zieh bevinden de atnkken van do orde van de (Jnie, en veie ontvangene brieven. Een aanalag, waarin zieh bevinden de familie, papieren en de biograpbien. Een dito met hiertoe behoorende bijlagen en certificaten. Een kleine rood maroki|jnen agenda, met familie aanteeke* ningen. Oedenkapreuken uit ondertcheidene achrijvera. So. Aanteekeningen in 1797, gedurende de inacheping 12o. verten en apreuken. Gedachten op de reede van Texel 12o. Itinercdre de la marche de Franche en Fotogne, in 1812 12o. van Arraa, over Brnaael, Maaatricbt, Boermonde. Weael op Hamburg, en over Berlin en Thorn tot in de kan> tonnementen aan den Weicbzel tot zyne aankomat te Witepak ala krijgsgevangene. Gedetikachriften over den vddtogt in Rualand, 8 d. 8o. zgnde bet net van bovengemelde memorien. Journal d’«n voyaga en Suasie, in 1818, 12o. Statiatique et notea aur la Buaaie 12o. Fragmenten uit den geeat dm tyaa, 8o. Veldtogt in Rualand, van de Busaiache zyde, 8o. Digitized by Google 155 Zakboekje van den Itnss, veldtogt, l2o. DU heett hij bebouden, toen door de Beresina zwom. AanUekeningen en Journal van mijne tervgreiSf van Czarnayar uaar Holland, 4o vel. Eene portefeuille me( teekeningen, in Basland gemaakt en bare verklaring. Beachrijving van mijne ktveUing bij Jemeppes, en bet lezen van Geusendana. Mengelwerk betrekkelijk v. d. N., 4o, band. Letterkundige arbeid, Boek met pennekunet, 4o. De fabelen van ßsopua, met platen. Register op Jonstons natuwrlijke historie, kunstig geschreven, met gouden kapitale letters, fol. heele band verguld. De gedickten van Ossian vertaald, met fraai geteekende platen en kaarten, 8 d. 4o Duitsche gedachten en van Ossian. 4o. Bomaneske tafereelen der voorwercld, uit bet Daitsch vert. 4o. Vereameling van ondkeden uit onderscheidene BchrüverSi 12o. Inleiding tot de yeographie, met kaarten 1788. Over de Cholera, fol. Beachrijving oier de ecole de medicine te Parijs eu de vd- tdrinaire scbool te Alfort, 12o. Drie stuka Agenda' a orer zijne laatste reizen, 12o. Engeland, Souvenir van onte reis in 1887 en vermelding van het belangrijkste over dit land, 4o. Klein takboel^e met aanteekeningen uit Landen. Drie interessante adveraaria 4o Repertorium, 4o. Exguiaaea et partraita. Belangr^ke oittreksLls en mengelwerk, over land- wie- en natuurkunde, 4o. Geschicdenis: Het Gevecht bij Punitz in Krasnoi, fol. met pl. en portr. Karel XII, folio, pl. en teeken. Hoogst interessante docomenten over Karel, de vrucht der nasporingen van v. d. Netten s geheele leven. Bijdrdgen tot de gescMedenia van Karel XU, 4o. Karel XII, Vddtogten, 4o. Karel XII en Napoleon, 4o. Napoleon, 4o. Napoleon beoordedd, 4o. Beoordeeling van den Russischen veldtogt, io. De Russische veldtogt, 4o. Russische veldtogt, bijzonderheden, 4o. Napoleons karaktertrekken, 4o. Digitized by Google 166 Äanteekeningen betreffende het Russische rijk: Over den vddtogt van 1812, over Keüer Napoleon en de meeete zijner beroemdste tijdgenooten. V^ele biographische bij- zonderheden, vvaarvan eenige piTso onlijk door van der Net ten gczieu, zijn dik 4o. marokijn. Synchronistisch overzigt van den Russischen veldtogt, plano, ])cp. ran oorlog. Be veldtogt van 1812 geschetst en kritisch beoordeeld, fol. onuitgegeven, het werk van d’Ausson tot basis nemende. De veldtogt van 1812, 2 d. in 1 mar. fol. band, bestemd tot vervolg van het werk Karel XII en Napoleon. Ilededeelingen en eptsodes uit den Russischen veldtogt, fol. mar. Zeer interessante, ook persooulijke bescbrijvingen, zooals b. V. De nackt na de hataille van Borodino. De Pruissische kavallery ander Fredenk II, vooral in den slag bij Zomdorff. Episodes uit de laatste oorlogen, 2 d. in fol. mar. band. Oorspronkdijke gedenkschri/ten betrekkelijk hd hdeg der citadd en de gd>eurtetiissen op de Schelde in 1832, uit oor* sproukelijke echte broniien en vertrouwde mededeelingen, fol. cart. pl. Eenige stukken betrekkelijk hd beleg der citadd in 1832, folio, en eenige losse bladen over de citadel in 4o. Ten be- sluit van den veteraan bestemd. In portef. met bruinen rüg. Hd bdeg der citadel van Antwerpen uit oorspronkeltjke medededingen beschreven. De expeditie naar den Dod, door deszdjs bevelhebber Boelen, folio. Synchronistisch overzigt van den tiendaagschen vddtogt, folio, Dep. van Oorlog. Oorlog md Belgte. Officiele rapporten, monddinge mede- deelingen, memorien en bijzouderheden, door van der Netten verzatneld, folio. Oorlog met BdgiS van het stuiten der vijanddijkheden in 1830 tot het bdeg der citadel, inhoudende vooral den tien- daagschen veldtogt, Bestemd tot het 3de deel van den vete- raan, folio in portefeuille. Hoof dgebeurtenissen van de omwentding in Belgie, en wei- nig bekende bijzonderheden, getrokken uit bijzondere mededee- lingen. Gedachten over de Hollandsche armde en militaire gedachten, 4o. mar. Rijdkunst en paardenkennis: Von Quast, Dasz Reitpferd, vertaald, 4o, met platen. Geschiedenis der Rijdkunst, fol. cart. Rijdkunst, 4o. cart, Taktiek en Rijdkunst, 4o. cart. De Rijdr en a/rigtingskunst, folio. De militaire rijd- en a/rigtingskunst, folio. Physiologie en pathologie, 4o. cart, Dep. van Oorl. Digitized by Google 157 Paardenkmnia, folio, Dep. van Oorlog. PaardenarisenijkHtide, 4o. cart, Dep. van Oorlog, Gedachten en aanteekeningen over de Cholera, betvuchting van het veulen, 4o. cart. Dep. van Oorlog. Over de paardenkennis, folio. Krijgskundige: Militaire liier atuur-catalogtu, met clavier Index, 4o. Taktiek, geloetst aan die der ouden, aan Folard en Saxe, (het late militaire werk van van der Netten) 4o. carlon. Zgn zoon bezit nog 1 exempl. in folio. Over de taktiek, folio. Ideen over de topographie, instructie, bewaring der gezond- heid, desertie, krijgsgebruiken des oorlogs, vorming van geest, 4o. cart. Militaire hygiene, 4o. (gezond h cid slcer). Herkenningen, met teckeningen door een ^liive der militaire achool, 4o. /dee» voor de kavdUerij, 4o, cart. Details et equitation de la cavaUerie, 2 d. 4o. fraai getoe* kend, in dtai. Plan tot het oprigten eener nationale armee. 4o. Militaire gedachten, 4o. Exercitievoor Schriften door den Qeneraal Dury, 4o. Fraai geteekende platen voor de manoeuvres der kav. lang 8o. Vragen over het geheele kavallerie-reglement, 2 d. 8o. Wapenknnde, tabeilen, Jraai geteekende wapens, 4o. Krijgskunst, krijgsdienst, aneedotes, biographische schetsen, 4o. cart. Txee agenda’s met interessante aanteekeningen en mengel- werk, beheizende interessante stukken, over leger, tecliniek en taktiek, en voorspellingen uit den geest des tijds afgeleid, en in 1848 bewaaiheid, 12o. Het gevecht bij Eckmuhl, krijgskundige mengelingen, gedach- ten over wapening en vechtwijzen, groot 4o. Voorbeelden van verrigüngen in den kleinen oorlog, en epi- aodes uit de laatste oorlogen. Krijgsleeringen van St. Ceyr en Wey, gedachten over militaire onderwerpen, gr. 4o. Erijgskundig en krygsgeschiedkundig mengelwerk, gr. 4o. Adversaria, wapenkwnda, inf., kav., art,, genie en marine 4o. Äanmerkingen op het kavallerie^eglement en militaire ge- dachten, 4o. Militaire denkbeeiden en memorien, vooral over de kaval- lerie in hären geheelen omvang, 2 d. fol, 4 Stuks zakboekjes, waarin te Londen en elders, de interes- santste oude of zeldzame Oostersehe wapenen afgeteekend zijn. Belangrijke beschrijving der nieuwste slaggeweeren, en van Digitized by Coogle 158 die huane lading van achteren ontvangen, projectiles, patroon- vervaardiging, proeven ene. met vde teeken., fol. Over de Ooetersche en Jndüche teapenvervaardiging, vooma- melijk de Idingen en dertdver damaecering betreffende, met Tele teekeningen en de beschrijviiig der zeldzame stnkken, in eenige niet meer bestaande kabinetten, fol. De brochnre ran de wapenverTaardiging op Borneo ia een fragment nit dit verk. Aldus eene opgare van de door den generaal van der Netten nagelatene geschriften geleverd hebbende, schiet ons alleen over de verwondering te betuigen, hoe Inj in Staat was, ZOO vele werkzaamheden te volbrengen. Zyn arbeid werd vermeerderd, door het gemis van eenige hulp in het schrijven, daar hem niet eens een korporaal of fourier toegevoegd «’as om het copijwerk te verrigten; zoodat alle correspondentien en memorien, nog in bezit van zijnzoon, waarvan de nette afschriften naar de ministerien gezonden z^n, meestal van eenen vertrouwelijken inhoud zijnde, twee en meermalen, door hem geschreven moesten worden. Zoo heeft hij ook de gehcele administratie, over zulk een belangrijk Etablissement, als dat te Delft was, (de veeartaeny- kundige behandeling, het bereiden der medicijnen, hnnne ver- antwoording en de fourage) alleen en ook weder in het dnb- beld gevoerd. Voeg hierbij den tijd, die zijne reizen roofden, het inhalen bij de terugkomst van het zieh opgehoopt hebbende werk, de groote materiele cn geldelijke verantwoordelijkheid. Op hem rustte niet alleen de verpligting het personeel en de paarden te surveillcren, waarbij later het aan de paardenmarkt gestal- de veulen-depöt gevoegd werd, maar de kavallerij in hären gebeele omvang, het opstellen der leercursusaen In het bezit eener ongekrenkte gezondheid, waren weinige uren nachtrust hem Toldoende, en het stalen geheugen verrigtte de werkzaamheden, tot welke, minder begaafden, zieh niet m staat gevoeld zouden hebben. Z^ne kennis was zoo ongemeen, dat, hoe ongelooflyk zulks ook schijnen möge, men nimmer in Staat was eene vraag te doen, zonder dadelijk eene volkomen antwoord te beko- men. Na jaren herwaarts, konde hij in een gelezen boek, het verlangde dadelijk opslaan, hetgeen zijn werk zeer verligtte. Door zijne vrienden ten grave begeleid, sprak de raajoor van Me urs, die waarlijk, den ouden, buiten alle betrekking gestelden man, niet uit bclangzncht behoefde te vielen, de Tolgende grafrede uit : Myne Heeren, Voor en aleer wij deze plaats verlaten, aiwaar eene droevige plegtigheid ons vereenigt heeft; voor en aleer zieh dit graf voor altijd sluit, over het stoffelijk overblijfsel van een man, die wij allen vereeiden en hoogachtten, zij het m|j Digitized by Google 159 vergund eenige woorden tot u te rigten, die thans met lug van dezelfde gevoelena doordrongen aijt. Wat ons hier ver* eenigd, is immers een gevoel van erkentelykheid, van ach* ting, die wg hem toedroegen, die eenmaal ook onze leeraar was. Hij leefde in eenen tijd, r^k aan gewigtige ge- beurtenissen: een meer dan 20 jarigen oorlog, waarin een groot gedeelte van Europa, en ook ons vaderland gewikkeld is geweest, was voor hem een ruime bron van kennis en van ondervioding. Steeds getrouw aan de beginselen zijner jengd, die op wäre deugd en stille godsvrucht, zonder eenigen praal waren gegrond, vergaderde de generaal Geisweit van der Netten, een rqken schat van künde en wetenschappelijke kennis. Daarby paarde hy eene groote krijgsmans deugd, te weten koelbloedigbeid en bedaarden moed in de oogenblikken van gevaar. De kennis en de ondervinding, door hem in dat groote tijdvak van militairen roem opgedaan, ging niet, even als bij zoo vele anderen, verloren. Neen I dit zaad was gevallen op eenen vmchtbaren akker, want, na bet eindigen van den oorlog, wist hij het nuttig aan te wenden, tot vorming van zoo velen onzer, die aan zijne wetenschappelyke leiding werden toever- tronwd. De vele vruchten van zijnen arbeidzamen geest zijn zoo vele getuigen van bet eenige doel, dat hij, tot zelfa nog in de laatste oogenblikken zyns levens bejaagde, nuttig en st^s werkzaam te zijn tot verbetering van het bestaande. Daartoe beeil hij voortdurend zijne krachten aangewend, en ook daardoor hecft hij menigen wrok en onaangename wederwaar* digheden, van sommige zijner tijdgenooten en wapenbroeders moeten ondervinden, die, met naijvcrige blikken, zijne meerdere kennis en werkzamen geest aanstaarden, zonder deze tekunnen evenaren, ze door aanhoudende tegenwerking trachtten te on* derdrukken. Maar ook daarentegen oogstte hij in de achting en liefde zijner leerlingen, en mögt het genoegen smaken, van er onder te teilen, die nimmer zyne lessen vergeten hebben, maar in hun volgend leven, zijne voetstappen drukkeude, hem bewezen, hoe ze met vrucht tot hetzelide doel, streving naar volmaking, ze hebben weten toe te passen. Thans, mijne Heeren, moeten wy hopen, dat hij ontvangt de eenige wäre belooning die den mensch mag verblyden, die getrouw aan zijne bestemming, nuttig zijnen tijd besteed heell, en ZOO aan het doel, van zijn tijdelijk aanzijn hier op aarde heeft beantwoord. Hij was een braaf mensch, een braaf soldaat, een nuttig lid der maatschappij, een liofderijk echtgenoot en vader. Ook God verhoorde zijnen wensch, en schonk hem na een kortstondig ly den eenen rasschen dood. Wy brengen hem hier ons laatst vaarwel en dat zijne asch roste in vrede. Ik heb gezegd. 31 Mei 1847. Digitized by Coogle 160 Zijn portret is nanr de teekening van H. Lips 1810, ge> lithogr. door H, J. Hacker, 8. Partie, mrdedeel, Handel, der Jaarl, verg, der Maate, van Jiederl Utterk, 1847, kl. 43. Volgg. Bijbtad tot de Zondage Editie, gevooßd by hot Algemeen llanielsblad va:i 7 JuDij]1347, ll|oS!,cha. Nederl. Held, te land H. QI. bl. 390; Müller. Cal. v. portr. NEÜYES (J.) of Neuye, hollandseli ilicliter iu bet midden der zeventiende eeuw, ^ in 1666 eene berymde topogia- phie van llullnnd, die men denkelijk als een soort van politi- schen reisnijzer gebruikte. Bekchryvingh van Batavien^ haer gedeeUe aen dies zyde des Rhynsj genaemt Zuydr en Noord-Holland, Amst. 1666, 12o., Aiust. 1729, 8o. Beschryvingh van Hollandt benevens deszelfs oml. Utndsn, genaemt Z. en N. Hollandt (met nanleek.) Amst. 1739, 8o. zijndc eene vermeerderde herdruk van de Beschryv. van 1666. Hij schreef ook voor het tooneel: Eneas of Vader des Vaderlants, bly-eindend trsp. (met de spreuk) Tantae molis erat Romanam cond^e gentem, Amst. 1617. De gewroke Lucretia of Rome in vryheit, trsp,, Anst. 1669, 4o. Zie Wilson Goysbeck, B. A. C. Woord. L). IV. bl. 466, 467; Bodel Nyonhuia, Topogr. Lijtl pan Plaalsb, bl. 86, 87; Cat. J. Ivoniog, r>. II. bl. 219; Cal. M u 88 c h en b r o ok. bl. 103; Cal. der Maats, tan Sed. Lell. I). I. b. bl. 150, 1). III. bl. 168. NEUFl’ORGE (.Ieak Francois de), graveur, beeldhouwer en architect, werd in 1714 in bet land van Luik geboren. Hij gaf in bet liebt Recueil elementaire d’ Architecture , 1757, fol. Zie Kramm, Lea, en Werk, der UM. e* Fl. Kutul-Sekild . D. VI. bl. 1594. NEUFVILJjE (Louise Chaklotte de). Zie KITTEK (G. N.) NEUFVILLE (Christ. Lkonoea de) werd in 1713 te Amsterdam geboren. Volgens de Vrics was zy eene vrouw van veel Studie en belezenbeid, eene ijverige minnares van wijsbegeerte en natuurkuiide, doch haar ontbrak bet noodige vernuft om de natuur in bare diepste schuilhoeken op te Sporen en de voorwerpen met den scbittcrendsten gl ans der verbeelding op te helderen. Het hüofrivverk dezer dichteres is getiteld: liespiegelingen voorgestelt in Dichtkundige Brievtn, in 1741 te Amsterdam in bet licht gekomen en in 1762 vermeerderd herdrukt. De drie eerste brieven zijn vertalingen van Voltaire, in de vier overige draagt zij bare eigene denkbcelden in Alexan- drijnen voor omtrent wijsgeerige onderwerpen, en bestrijdt de materialisten op Wolfiaanschc gronden, welk stclsel echter reeds in baren tijd veel van zijn erediet verloren had. Digitized by Coogle 161 Daar zij zulks doet op een betoogenden tränt, in een dorren, sebralen, didaktischen vorm, zonder eenige beeldspraak, schil* dering of verhefüng, maar in plaats van dit alles, voorzien met gelecrde noten, die he^een zij wilde ophelderen, nog duisterder maken of overtollig zijn, is de lezing er van alles behalvc aangenaam. Ongunstig is dit oordeel van Witsen Geysbeek, die de populaire levensphilosophie van Jufvrouw van Merken verre stelt boven bare savanle kamerphilosophie. Zij gaf ook in 1738 te Amsterdam een treurspel Chüder^, gevolgd naar het Fransch van de Moraut, met pl. Volgens sommigen beeft zij onder den naam van Vronwc C. P. uitgegeven: Bespiegelingen over Gods kerk- en waerüd hesiter enz. Ann, 1751, Vervolg van Stichtelijke Gedichten op vers. onder- voerpen. Aid. 1757 en anderen, doch meer waarschijnlijk is de gissing dat onder dezcn naam schuilt Cat harin a de Wilde, echtgenoot van Mr. Josua Brakonier (zie ald.) Zij zette ook Voltaires Discours sur la legalite des conditions over, Zij overleed ongehuwd in 1781. P. Boddaert rervaardigde twee gedickten op haarportret, door Verkolje geschilderd. Zie verv. op J. Wageuaar Amst.hX. 1-1 . 554. Bijvoeg. op J. Koi, Fad. Woordeni. 1), III bl. 240 Witsen Gijsbeek, B . A. C. Wvordenb, D. XV bl. 465; J de Vries, Gesch. d. Hed. Dickik. D. 11 bl. 246; Siegeobeek. Beh, Gttch. d. Ned. Letlerk. bl 265. A. van Ualen. Tanp, p. 219, Cat. d. Maatt. v. Ned. Letlerk . IJ. I, bl. 258, J 6. bl. 150. Hamburger freimüthiger Vrtheite 1755, p. 646 ; Adelay en Betermand, Eobns en de Biveconrt. NEUFVILLE (Heer van). Zie EÜFFOULT (Jban). NEÜFVILLE (Robert de), een Zwitser, ging na het verdrijven der Franseben uit de valeijen, over bij bet regiment De Loches, hetwelk destijds door de Oeallieerden aan den hertog van Savoyen was afgestaan, en diende later onze republiek. Hij schreef een Relation de ceque s'est passe de plus remarquable dans les Vallees de Lu- serne en l'annee 1689 et 1699, medegcdeeld in K ist en Royaards Ned. Arch, D. VI. bl. 53 volgg. Mogelijk Was hij dezclfde met Robert de Neufville, neef van Clignet, aan wien deze zijn postmeesterschap te Leyden in 1720 overdroeg en die in 1734 overleden is. Zio ran Mieris, Betchr. van Leid. D. 111. bl. 481; Kist en Royaards, Ned. Areh. voor Kerk. Ges. 1). VI. bl. 24, 29, 48, NEÜFVILLE (Adam), een arts, schreef de fehrihus in ge- nere, Leid. 1657, 4o. Zie Adelnng en Botermnnd, c. a. 11 Digitized by Coogle 162 NEUFVILLE (Lodemijk de), een arts, schreef: De membrana allantoide, Leid. 1737, 4o. Zie Adelang en Rotcrmnnd, i. v. NEÜHÜSIÜS (Edo), Nenhaus of Nijenhuis, werd 21 Octobcr 1581 te Steinfort in Westphalen geboren. Zijn vader was Begnerus Neuhusins, een aanzienlijk burger dezer stad. Zijne moeder heette Sara Picard. Hij ver- loor zijn vader en moeder in den tijd van 6 weken; de een zijner beide broeders ging handei drijven in Spanje, de andere werd offleier in Zweedsche dienst. Hij zelf wijdde zieh aan de Studie en werd opgevoed door zijn oomOtto Gasmann, eerst te Steinfort en vervolgens te Stade, waar hij tot rector der Latijnsche sebool beroepen was. Na onder hem de oude talen en de wijsbegeerte geleerd te hebben, keerde hij 9jaren later naar Steinfort terug, waar hij onder Coenraad Vor- stius en Clem. Timpler zieh op de Godgeleerdheid toelegde. Toen hij in 1607 op weg was om zijne Studien tc Marburg te vervolgen, entving hij een uitnoodiging om de betrekking van Rector te Leeuwarden te bekleeden. Hij nam ze aaii en was niet weinig verwonderd, aldaar leerlingen te vinden, die ouiler waren dan hij. In 1613 werd hij ouderling bij de Her- vormdc gemeente aldaar, en in 1619 werd hem door de Staten van stad en lande het rectorschap aan de Latijnsche school hunner hoofdstad aangeboden, doch hij sloeg ditberoepaf. Hij overleed 7 Maart 1638, in het 57ste jaar zijns ouderdoms, en werd door zijn conrector Henricus Koldc opgevolgd. Een zijner zonen, Begnerus Neuhusius, vereerde zijne nagedachtenis met verschillende Latijnsche dichtstukken. Hij schreef: Princeps Agapetiarms, iive Commenialio de ojficio Principis, vulgo Scheda Regia dicla, quam Agapelus, magnae Ecclesiae Constant, Diaconus, ad Imp. Juslinianum I perscripsit, in LXXII. Aphorismos digesta, et metricia adslructa numeris, Francof. 1603, 12o. Infanlia Imperii Romani sub septem regibus, Amst. 1620, 16o. Ook in N. 8. Manes Nasaovü; seu Epicedion Wilhelmi Ludovici, Comitis Nassovii, 1620. Ook in N. 8. 4 Theatrum ingenii humani, sive de cognoscenda hominum irtdole et secretis animi moribus Uber, Amst. 1633, 24o. 1648, 16o., 1664, 24o. Liber secundus, Ibid, 1664, 24o. 5 Falidica sacra, sive de Divinä Juturorum praenunda- Hone, Uber I, Amst. 1635, 16o. Liber secundus, Ibid, 1636, 16o. Fatidica sacra, sive de rectd fuiurorum praesensione, Liber III, Ibid, 1648, 16o. 6 Triga Scholasticorum artium, sive Idea loquendi, seu GrammaUca, Dicendi, seu Oratoriae artis: et Disserendi, sive DicUeclicae, Leovard. 1636, 8o. Digitized by Coogle 163 7 Gymnasium Eloquentiae, sive studii oratorü Institutio, Amst. 1641, 24o. Cui accesserunt Ubelli ires Artia oratoriae et ratione exercendae Eloquentiae et Logicae, ex editione B. Neu» husii, Amst. 1664, 24o. Hij arbeidde omstreeks 12 jaren aan dit werkje. 8 InfanÜa Imperii Romani aub septem regibua; cui accea- serunt Manea Naasovii, et Prae/atio in Victorias ßelgicaa etc. ex editione B. Neu husii, Amst. 1657, 4o. Praefatio in Victorias Belgicas, Nova Grammatica illustrium in Frisia Scholamm Rectori- bua. Neuhusius was met Wibrand Eevius, rector te Franeker, en Pieter Moll door de Staten van Friesland belast met de bewerking van dit boekje. Zie R. Kenhusii Bpitt, de Vita Edon. Feui. in Mem. Phil. H. Witting, Dee. T. V. p 65—68; R. Neuhuaii, Poem. luven. p. 48, 100— 109- 144, 164, 190, 302, 307; Brandt, Dapto. op hct jaar 1638; Paqnot, Mem. T. II. p. 42, 43; de Wal, de dar. Pris. Jciis., 166; Foppena, Bibi. Belg. p. 166; J. Eraamii Oper. Potlh. p. 476; Jöcher, Adelung. Müller, Cal. van Porir. en vooral J. C. G. Boot, de Hiti. Gymn. Leov. I8S4, p. 16. NEÜHUSlüS (Begnekus) of Eeinier Neuhaus, zoon van den vorige, werd in 1608 te Leeuwarden geboren, waar hij onder Augustinus Haringius, Jan Backem’ude en zijn eigen vader de eerste gronden zijner taalkennis legde. Vervolgens studeerde hij te Franeker onder Bhala en Scho- tanus in de regtsgeleerdheid , en reisde later door Frank- rijk in gezelschap van Theodorus Saeema, later doc- tor in de regten, secretaris te Leeuwarden en eindelijk raudsheer in het Provineiaal Hof van Friesland. In 1631 en 1632 was hij te Caen, ging van daar naar Saumur en had het plan Bordeaux en Valence in Dauphin^ en vervolgens Spanje en Italie te bezoeken, doch hij keerde in 1632, schoon schoorvoetende, op bevel van zijn vader, terug, daar hij liever advocaat wilde zijn, dan het bestuur van de echool te Harlingen, dat hem was opgedragen, op zieh te nemen. Hij deed zulks echter, doch werd niet in Frankrijk, maar in zijn vaderland doctor in de beide regten. In 1638 werd hij rector te Alkmaar, welke waardigheid hij vele jaren bekleedde. Te vergeefs boden hem curatoren van Harder- wijk en Franeker hem den leerstoel der welsprekendheid en ge- schiedenis aan, dewijl hij in Alkmaar zeer gezien was en daar een groot aantal bekwame leerlingen vormde. Bij zijn tijdgenooten was hij als Latijnsch dichter zeer in aanzien, doch het oordeel van het nageslacht over zijne poezy is niet zoo günstig. Hij is tweemaal gehuwd: 1 met Boethia Hoptilla, 2 met Odilia Neu- stadt, gelijk blijkt uit zijn Thalia Alcmartdna, p. 419 sqq., p. 403 seqq en p. 230 seqq. Dit laatste huwelijk is door zijn ambtgenoot Janus Erasmus bezongen: (In auapic. Nuptias 11 * Digilized by Google 164 elas., Doct. viri D. D. R. N. J. C, Gymn. Alcm, Reet, et lect. omat, Virg. Odiliae Neostadiae, ceUbratis prid. 