title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: 4. Dit is het geval met den Braak-wijnzeef in een Mixtuur, en dergelijken. Voor eerst geven wij denzelfde in een grotere Gifte, om te braaken, vervolgens in kleinere, om ontlasting te bezorgen; en eindelijk nog zwakker, tot het bevorderen van de uitwassing. 2. Hetzelfde kan men met de Tinctuur van Rhubarb doen, In grotere Giften is zij ontlastende, in kleinere alleen openende. 3. De Balsam is ook, ten aanzien van de Aloe, beter zij ze tot bereiking van een of van meerdere aanwijzningen ter genezing dienen mocht, of Een of samengevat. 1. Dit is het gewoon gebrek der behoeftende Geneesheeren, en van geheele Apotheken, als nog van eenige nieuwere. 2. Bij een Geneesmiddel, het welke op zich zelf tot vervulling van een of een aantal aanwijzningen ter genezing toereikend is, voegt men daar nog de of meerdere, ondersteunende, verbeterende en gedaante-gevonden middelen, die in hun werking met de Balsam overeenkomen, worden hier niet bedoeld. 3. Het eigenaartige van een bijkomende Bals is dat zij in krachten aan de Bals zelf gelijk is, tot verbetering, of tot een verandering in de gedaante van het Geneesmiddel ongeschikt is, en naar vereffiging in gelijke Gifte wordt voorgeschreven. 4. Van die soort is de Braak-wijnzeef, tot een grein met vijftien graan van den Braakwortel voorgeschreven, als een bijkomende Bals te beschouwen. 5. Het klaarste voorbeeld hebben wij in de oude Recepten, in welke men roode en witte Korals op eenmaal tot gelijke delen vindt voorgeschreven. 6. In velen Recepten is het moeilijk de Hoofdbals, en de DERDAF Bals, van elkaar te onderscheiden. A. Meenig Geneesheer: zal lichtelijk voor een ondersteunend middel. aanzien, hetwelk in den grond der zaak een bijkomende BASIS is. "Ar, : i. Zelfs. GENEESMIDDELEN. Zekere Voorbeschrijvingen van Geneesmiddelen kunnen meer dan een BASIS, wanneer zij niet alle vertrouwen verliezen zullen. Daartoe behooren de Afrooden tot Afkookzels en Afloezingen, om als Thee te drinken. Hetzelfde soort kan naar den gemeenen spraak niet te veel gevonden zijn, Dikwijls heeft men het oogziekte, om door een samen gezet Geneesmiddel meer dan een verandering te bewerken, en er zijn gevallen, waar dit niet anders dan geroemd kan worden. Zo geeft men Speler en Rhabarber samen, om zo wel braakens, als ontlasting, te verwekken, hetwelk in het begin der Buikloop zijn grootste nuttigheid heeft. Zo is de Tinctuur van Spuugtabaks met samen gezetten Geest van Lavendel een dubbele BASIS, die in lichte pijnen, waar de lijdende deelen verlamd zijn, zeer veel gebruikt wordt. De Kwakzalvers drijven deze verdenking van verschillende doeleinden tot in het belachelijke. Een ondersteunend middel (Adjavant), in het Voorheeschrift van een samen gezet Geneesmiddel is dat, ongeacht het welke aan de BASIS (zie % CLXXI) in derzelfde werking op een of andere wijze moet te hulp komen. Men merkt wel op, dat het alleen de werking moet ondersteunen, en tot vervulling van de aanwijzingen ter genezing, waarop de Geneesheer, bij het ter neder zetten van de BASIS, het oog heeft, dienen moet. b. Het geen derhalve een Basies, met opzicht tot den smaak en andere eigenbelang, verbetert, of haar zulk een gedaante geeft, dat zij gemakkelijker is in te nemen, behoort hier toe niet. c. Nochtans is elk verbeterend, gedaante-gevend, vercierend of verbergend bijvoegsel, waar door beïntenscht wordt, dat zij haar werking beter doen kan, zekerlijk ook als een ondersteunend middel te beschouwen. d. Zoo is de Terpentyn in de Kwikzilver een bijvoegsel, hetwelk aan de vettigheid meerder dikte geeft, zodat de kwik-bolletjes niet zinken, noch zich afscheiden kunnen. Het is in zover een verbeterend en een gedaante-gevend bijvoegsel. Doch, dewijl zij bewerkt, dat dezelve beter aan de huid aankleeft, niet dadelijk wegdruipt, maar in het deel, waar men ze aanbrengt, beter ingewreven, en daar door de kwik langzaamhand ingezogen kan worden, terwijl ook misschien de werkzaamheid der inzuigende vaten door de prikkeling van deze natuurlijke verfster, versterkt wordt; zodat zij te gelijk als een ondersteunend middel, voor zover, verre het niet enkel de bijtende basissulfide uit elkander brengt en ontwikkelt, maar ook te gelijk belet, dat zij dadelijk en te vroeg ontwikkeld, en daar door een gewichtig doel bereikend, de langzame overgang in de melkvaten, verijdelt worden. De bladzijde zilver, waarbij men allerlei, Pijlen omwinds, dienen deels om den kwadelijk stank te verhinderen, deels de walgelijke gedaante te verbergen, deels het Geneesmiddel in de ogen van hun, die zulk een sieraad beminden, of van hetgeen, waar aan het edele zilver schittert, meerder geneeskracht verwagten, aanneemlijker te maken. Dan, in zover het eenigermaaten dezelfde nuttigheid hebben kan, welke in het zoo even opgegeven voorbeeld (zie e.) het Extra heeft, is het insgelijks als een ondersteunend middel te beschouwen. Maar over 't algemeen verdienen alle die bijvoegzelen, die alleenlijk maken, dat de BAS aan 't werken, aan 't arbeiden komt, maar haar in de werking zelf niet te hulp komen, onechte ondersteunende middelen genaamd te worden, dewijl in dezelfde geen echte medewerking gelegen is. Maar, wanneer een bijvoegsel tot verbetering, gedaante-giving, verciering, verberging, tevens een geneeskracht heeft, over en boven de genees, welke men van de BAS zelf te verwachten heeft, of daar aan te hulp komend; zo is het ongetwijfeld een echt ondersteunend middel. Zo is het Opium in Pillen, met de Sublimaat, een verbeterend, gedaante-givend bijvoegsel, en, uit hoofde van het daar in berustend vermogen tegen de Venus-ziekte, een echt ondersteunend middel, ten minsten in de ogen van hem, die aan het gezegde vermogen niet twijfelt. Zo is ook het Water, hetwelk in een Spoogsdrank, tot ontbinding van den Braak-wijnvlees, voorgeschreven wordt, niet alleen een gedaante-givend, maar ook een waar ondersteunend middel, wanneer men het tot verschillende keren geeft, en dit door een betere verfpreiding van het Metaal-zout in de Maag bewerkt. 4. De Azijn-honig, bijvoorbeeld Zee-azijn, in zulk een spoegdrank dient deels, om aan het Geneesmiddel het verachtelijke aanzicht van gemeen Water te geven, en is in dit opzicht een vercierend of liever een verbergen middel. Maar te gelijk bevordert het welgevallig van die Honig de werking van het Braak-middel, en dit is ware ondersteuning. 5. Echter is het in zulke Prismen mogelijk te bepalen, of een bijvoorbeeld van die maart (zie A.) meer als een bijkomende Basisk, dan wel als een eind middel, te beschouwen zij. 6. CLXXVI. Er zijn twee derlei ondersteunende middelen, echte en onechte. a. Dit onderscheid heeft nog niemand van mijn voorgangers gemaakt. b. De diep denkende Arts, die zich door geen oude gewoonten laat weg slepen, zal mij gelijk geven. CLXXVII. Een echt ondersteunend middel is dat geen, het welke aan de volkomen voorgezegene Giften in Een werking te helpen komt? a. Wij hebben gezien, dat het al iets anders is, om aan een Geneesmiddel het vermogen te geven dat het werk kan, als die werking zelf te ondersteunen; geheel iets anders, op het Geneesmiddel zelf te werken, in zoo verre het, in het lichaam van buiten, of in de eerste wegen van binnen, aan de Geneesmiddelen. gebfagt, daar op deszelfs werking moet uitoelfenen , dah te gelijk met: de ABafis, tot bereiking van’ een doelöinde ter geneezing, mede te werken: b. Een bijvoegzei, het welk uit zig zelven geene aanwijzingen ter gencezing vervullen, geene verande- ting, overdenkoinfhg het oogmerk der Bafis, in her lichaam bewerken kan, is geen waar su middel; 6: Verder'moeten wij, in de befchrifving van een echt onderfeunend widdel, ältijd ftellen eene wolko+ “ mene Gifte der: Bafis, die.door het bijvoegzel niet ver- ininderd wordt. \ d. Want anders hebben weit in het bifvosgäelı 'eik gentlijk eene BZafls,.z00 als beneden nader zal wor den opgegeven. 8. CLXKIN Ben (echt tonderfeunend mi iddel: Ba on driedrteie wijze aauvde.'werking der Zafs:terhulpe komen." CERIRKN q Voor.eerst'kan het de werking der Zafls, door haa= re eigene, 'daar. aan gelijkvormige , ver- ferkens mu | 193 a. Zoo is de zoste Kwik een önderffeunend re van de Poeder van Falappe, tot buikzuivering.-. b. De Poeder van Falappe onderfteunt de omlastei de kracht der Rhabarber. c. De Kermes minerale verfterkt.de werking van het zweetdrijvend 'Spiesglas, Br | d. Dyl- ıs3 VOORSCHRIFTEN van d. Vylzel van Staa] is een zeer onderffeunend bijvoeg- zel bij de Äina, om te verfterken in zulke gevallen, waar. geene Koorts, geene verftopping van het lichsam, geene neiging tot bloedftorting voor han+ den is. $ CLXXXL Zulk een kracht-verfterkend middel moet de wef- king; die het met.de Bafis gemeen heeft, in eenen hoogeren graad, dan de laatstgemelde, bezitten, 200 dat weinig daar van veel kan uitwerken. a. Dit is een onderfteunend middel in den eigentlij+ ken zin; want'dit koomt aan de werking van de Bafıs zelve regelrecht en onmiddelijk, niet op eene lang- wijlige en middelijke wijze, te hulpe, en is in alles5 wat de Baffs doet, medewerkende. b. Zal het een echt ondersteunend bijvoegsel zijn, zoo moet de Balsam in een volkomen Gifte gegeven worden, en dit alleen tot een Bij-gifte dienen. Anders is het slechts een aanvulling, waar van hier na breeder. c. De ondersteunende Geneesmiddelen, die dezelfde aanwijzing ter genezing dienen te vervullen, zijn van verschillende sterkte. Sommigen doen in een kleine Gifte hetzelfde, het geen anderen in een grotere doen. Die eersten noemt men daarom ook wel Drastica, dat is, sterk aantastende middelen. d. Zoo is de Braak-wijnsteen, in vergelijking van de Ipecacuanha, een Drasticum, want het doet met drie granulaat zo veel af, als het laatste met vijf en twintig of dertig granulaat. Men noemt denzelfde wel niet een Drasticum; men wil dit verbergen; maar in de grond behoort het tot deze soort. Alleen, zoals wij Artsen, door het dagelijksch gebruik, weten dat het geen Drasticum meer is. e. Omdat bij een volkomen Balsam weinig gevoegd moet worden, op dat het geheel niet te sterk zou worden; zoo verkiest men dit kracht versterkend bijvoegsel natuurlijker wijze uit een soort die niet sterk is, dan de Balsam. f. Daarom zijn de Geneesmiddelen uit het Mineralen-rijk zoo geschikt tot dergelijke bijvoegzelen, terwijl zij bijna allen in een kleine Gifte even zo werkzaam zijn, als die uit het Planten-rijk, in een grotere hoeveelheid. g. Daarom is zoere Aloe een zo gewoon ondersteunend middel bij ontlastingsmiddelen; Fylzel van Staal bij versterkende middelen; Aermes minerale bij zweetdrijvende middelen. SSCLXKXH Een vader, doch meer oneigentlijker ondersteunend middel is het bijvoegsel, waar door men de Balsam tot het doen van zijn werking meer geschikt maakt. a. Het ruimte beletzelen uit den weg, of geeft aan de deelen of zotten, waar op de Baas werken moet, een geluidelijkheid, die naar het bedoelde einde geschikt is. b. Van die soort is, bijvoorbeeld, een Midden zout, hetwelk men bij een Braak-middel voegt. c. Omdat zulk een Midden-zout een sterke afdrijving der stoften in de Maag, mitsdien een afspoeling en verduunning van de daar bevindende stoffen bewerkt, dient het, om het Braak-middel meer in staat te stellen tot het doen van zijn volledige werking. Want het kan nu beter de Maag prikkelingen, daar het deszelfs bekleedzelen niet zo sterk met vuil bekleefd vindt; het kan zich beter overal uitbreiden, en dus de zuiverheid volledig maken, deswijzers meerder vochten gevonden worden; en de bekleedzelen zuiver zijn. Zoo is ook de uit te werken zachte stoffen losser en minder taai, en doet mitsdem minder belemmering aan het Braak-middel. d. Evenzo is het dikwerker nuttig, om bij waterkvlieper middelen versterkende Geneesmiddelen te voegen, in zo'n geval, door de vermeerderde afzetting van de Pis, de inzuiging van het opgehoopte water bewerkt zou worden. Ik geef echter gaarne toe, dat tegen dit voorbeeld tegenwerpingen te maken zouden zijn. 200 is ook een ontbindend Zout, voor het Braak-middel gegeven, insgelijks een heerlijke voorbereiding, ja zelfs nog dienstiger, dan wanneer het Braak-middel achterwege zou worden gelaten, dewijl het tot zijn werking meerder tijd behoeft. "Voor Men kan zulk een bijvoegsel een 'voorbereidend middel (Praeparans) noemen. Maar eigenlijk moet het niet te en tijd gegeven worden; dewijl alle grond voor de zaak meer vooraf gaan. Men doet dus met het een bevorderend ondersteunend middel (Promotens) te noemen, dat zulk een Eef middel, het wel de werkking der Balsam, of van het geheel verlicht of bevordert, dert (zie $ CLXXXII.) moet in zijn eigen wijze van werken, ten minsten in de Gifte, waarin het gebruikt wordt, van de Balsam onderafzonderd zijn, of nevens het gemeenschappelijk vermogen, nog een ander bezitten, hetwelk het zelve ondersteunt. a. Wanneer het, ten aanzien zijner werking, met de Balsam overeenkwam, zoude het een kracht versterkend bijvoegsel, maar geen bijkomende Balsam zijn. b. Maar als dan zoude het niet dienen om de werking der Hoofdbalsam te verlichten, en derzelver belemmeringen uit den weg te ruimen. c. Een voorbeeld hebben wij in het Midden-zout; hetwelk men bij ontlast-middelen voegt; bij voorbeeld, een drachma Bitterzout op twaalf drachma Buikzuiverend Water. d. Dit doet dezelfde diensten, welken het in een lichtere Gifte bij het Braak-middel verricht. (zie $ CLXX &.) e. Het is op zichzelf zekerlijk reeds een buikzuiverend middel, maar, wanneer het alleen werken zal, moet het in veel sterker Gifte worden voorgesteld. f. Evenzo is de Azijn-honig van Zee-azijn, tot enige drachma’s bij een Braak-middel gevoegd, een ondersteunend middel van die soort." Het heeft zekerlijk de eigenheid om zelf braakking te bewerken; maar zal het alleen deze werking doen, moet het in veel sterker giften gebruikt worden, dan noodzakelijk is, wanneer het tot een bijvoegsel dient. Het werkt niet alleen, zoals het zout, (zie § CLXX. c.) maar verwekt ook walging, en zou daarom als een kracht versterkend en deprimerend middel te gebruiken zijn, wanneer het de braakverwekkende werking in een iets groter graad bezat, dan de basi(s). Het zelfde kan van het oleum ricini gezegd worden, wanneer het bij ontlastende middelen voor hardlijvigheid gevoegd wordt. Het is ook op zichzelf buikzuiverend; echter moet het in een iets grotere gifte gegeven worden, dan de meest gebruikelijke enkelvouwdige geneesmiddelen van deze soort. Het kan echter altijd als een bijkomend basi(s) aangemerkt worden. Intussen is het te gelijker tijd een bijvoegsel, hetwelk de werking bevordert of vermindert; want het maakt de harde stoffen week en voortgelopen. Doch amandel-olie, die op zichzelf niet anders, dan in nog grotere giften, een ontlastend effect mag hebben, is in de buikzuiveringen bij hardlijvigheid een ondersteunend middel, hetwelk de werking der basis, op gelijke wijze als het oleum ricini, verlicht en bevordert. Wanneer een ondersteunend middel van die soort, het geen met de basis eigentlijk niet dezelfde werking heeft, gegeven wordt, zodanig kan men het met dat doel in zulk een gifte bijvogeven, als met het doelde ontgiftend is. Zekere gedaante-gevende bijvoegselen zijn tevens ondersteunende middelen van die soort. Ik zie het water in afkoekzels en aftrekzels niet alleen farmaceutisch dienstig, om de delen der zweren zelfstandigheid, die met een genezend kracht begaan zijn, uit te trekken, en aan het geheel de noodige gedaante te geven; maar het bevordert ook den overgang en de werking derzelfde in de vochten. Zelfs in water-afdrijvende middelen doet het water daar toe mee zijn werking, en zoude des noods zelfs een bijkomende bas kunnen heeten, wanneer men aanneemt, dat alleen door veel drinken een genezing der waterzucht zoude komen. Dat een warm afkookzel het zweeten mede bevordert, behoort eigentlik hier niet toe, dewijl de warmte of koude niet zoodanig de ingredienten, als wel de wijze van het gebruiken van het geneesmiddel, betreft. De derde soort van echte ondersteunende middelen, welke nochtans, even gelijk de tweede soort, eigentlik deze naam niet verdient, maar veel eer den naam van kracht-versterkende, is diegene, welke aan de bas helptzaam is, om op dat deel, en op die manier te werken, welke met de aanwijzing tot genezing overkomtig is, doch waarvoor die bas, of uit haar soort of uit hoofde der omstandigheden, voor zodanig een bijvoegsel, niet zo goed geschikt zijn zoude. Deze ondersteunende middelen noemt men ook beschermende middelen tot ondersteuning (Dirigentia). Een voorbeeld hebben wij in de Jalappe of Rhabarber, welke men met de 206e kwik samenpart, op datzelfde niet zodanig ligt worden ingezogen; maar het gedroogde doorloopt om wormen te dooden. c. Zulk een befierend middel is ook het Opium, hetwelk met de Kwik gevoegd wordt, wanneer men wil voorkomen, dat zij niet wit het gedarmte ontlast worden, maar in het bloed komen, en dus hun werking doch beperken. d. Men kan insgelijks het Opium en den Braakwortel in het Poeder van DOVER, als twee op elkander werkende befierende middelen beschouwen. e. In dit Mengsel wordt door het Opium belet, dat de persoon braakwerk verwekt, hetwelk, onaanziend de kleine Gifte, bij een vervuilde Maag, gelijk in de Buikloop, wel zoude kunnen gebeuren; zij zal derhalve des te meer een zweeting bewerken. f. Aan de andere zijde - schijnt de Braakwortel ook oorzaak te zijn, dat de vreemde Gifte van Opium, die in dit Poeder gegeven wordt, het hoofd zo sterk niet aantast, als anderszins, maar dat de verdoovende werking door het zweet verzwakt wordt, en alleenlijk rust verlicht. g. Eene navolging van het Poeder van DOVER is de Brak-wijnsteen, met Laudanum gepaard. h. Enerzijds zoude men de Senega-wortel, met de Kina samen gepaard, ook een befierend middel kunnen noemen. i. De Senega, als een op de lucht- en water- wegen werkend middel, gaat bij een voorhanden zijnde zinking naar de Longen. Zoude zij dan ook niet aan de versterkende werking der China zulk een richting geven, dat deze voornamelijk de longen te gemoed komt? k. Onder de befierende middelen ter ondersteuning zou dus ook de zuur Geest van Salpeter gerekend kunnen worden, wanneer dezelfde bij bittere Geneesmiddelen gevoegd werd, om de werking daarvan op de Nieren te ondersteunen. I. Wanneer in een hardnekkige verstopping van het lichaam de ontlasting weerom moet worden tegengehouden, voegt men er Opium bij, om dezelfde te beletten. Dit is eenigermaaten een befierend middel ter ondersteuning. Veelen van deze voorbereidende, of de werking bevorderende en befierende bijvoegzelen worden meer als een bijkomende Basies, of een kracht-versterkend middel ter ondersteuning, of, zoodanig als te meermaals het geval is, als verbeterende middelen beoordeeld. Dit is inzonderheid het geval met den Geest van Salpeter, en de bittere middelen, waar de laatsten de hoofd-basies zijn, en de eersten de bijkomende Basies, of een Arzuchi-versterkend ondersteunend middel vervaardigen. Het Opium, als bijvoegsel tot de zoete Kwik, tot den Braakworst, tot een buikzuiverend middel, wordt ook gemeenlijk meer als een verbeterend in voegsel beoordeeld. Ondertussen is eigentlijk het bijvoegsel, hetwelk niet zoodanig op het Geneesmiddel, maar wel op het deel of op de stof werkt, geen verbeterend middel. Alle Ingrediënten van een samengesteld Geneesmiddel worden, volgens de betrekking, welke zij op de Basies of op het geheel hebben, beoordeeld. Van daar hebben wij bijkomende hulpmiddelen ter ondersteuning, voorbereidende middelen ter ondersteuning, enz. De geneeskrachtige werking op het lichaam, bijvoorbeeld, prikkelen, verzagen, braak ontstaan, of ontlasting bezorgen, geeft geen grond tot benoeming van een ingrediënt, als een deel van een recept beschouwd zijnde. Wanneer dus een bijvoegsel, dienende tot voordeel van het Geneesmiddel, en om hetzelfde beter te laten doen, op de delen of stoffen in het lichaam werkt, zoo is het, ten aanzien der laatstgenoemden, zekerlijk een verbeterend middel, maar niet met opzicht tot het Geneesmiddel zelf, dewijl dit blijft, zoo als het is, en de gevoeligheden daarvan niet verandert. Daar uit volgt, bijvoorbeeld, dat het Opium geen verheerlijkend middel van het Geneesmiddel zelf, maar van de Maag is, en wanneer het alleenlijk bijgevoegd wordt, op dat dezelfde ongehoord zou kunnen werken, dan eens den naam van een versterkend, of, zoo men liever wil, van een voorbereidend, dan eens den naam van een versterkend middel, met recht verdient. Deze onderscheiding tussen iets, dat tot verbetering van het Geneesmiddel strekt, waarvan wij straks nader hooren zullen, en iets, hetwelk strekt tot verbetering van de delen of stoffen, waarop het werken moet, mag wel aan sommigen te sier verfommen voorkomen; maar hij, die grondige, wijsgeerige denkbeelden van Geneeskundige dingen niet vermaakt, zal zulk een onderscheiding billijken. A men herinnert zich het hier voorgegevene, (zie $ CLXXVII) alwaar de verklaaring van een echt ondersteunend middel gegeven is geworden. B. Maar daarbij had nog moeten gevoegd worden, dat een waar ondersteunend middel niet gevoegelijk onder een andere zoveel van Ingrediënten gerekend moet kunnen worden. HELLEVEEN. De eerste onechte soort bevat de zulkens, die alleenlijk te weeg brengen, dat de Basis in werking komen kan, zonder haar in deze werking, voor 200 verre zij naar een aanwijzing ter genezing geschikt is, te helpen te komen. A. Zulk een bijvoegsel kan een toepassend middel (Applicans) genoemd worden. B. Hiervan is reeds hier vooren (zie $ CLXXVII) gehandeld, en meer dan en voorbeeld (zie de e. f) opgegeven geworden. C. Ook kunnen zekere voorbereidende of bevorderende, ja zelfs begevredigende middelen hier toe te behoren, in zoverre zij voorkomen, dat het Geneesmiddel een blijvende plaats in het lichaam vindt, om te kunnen werken. BUT VOORSCHRIFTEN van D. Maar D. Maar eigentlijk is een toepassend middel alleen dat geen, het welke de Basis of het geheel in staat stelt, om aan of bij het lichaam gebracht te kunnen worden. 6. CLXXXIX. Eene andere soort bestaat in die bijvoegsel, welken men bijvoegt, om niet noodig te hebben, dat men de volle Gifte van de Basis voor te schrijven, en die aldus als een bijkomende Basis aan te merken. A. Een bijvoegsel van deze soort kan men een middel tot vermindering, (Diminuens,) of een middel ter bepaling, (Restrings,) noemen. B. Soms vermindert men de Gifte der Hoofdbasis, zodat hoofde van de walgelijkheid, die zij hebben zoude, wanneer zij volkomen was. c. Dit is het geval in de Rhabarber, Valeria, en andere Poeders van Planten, die ligt van gewicht zijn, en dus een groote portie uitmaaken zouden. d. Een bijvoegsel van zulke zaken, die dezelfde werking, maar in een hogeren graad hebben, zoo dat men met een mindere hoeveeltijd volstaan kan, bij voorbeeld, zoete Quinine doet hier dienst; zonder aanschouw zelfs te nemen op de andere voordeelen, die van dit bijvoegsel te verwagten zouden mogen zijn. e. Zometijd moet men tot een vermindering van de Hoofd-basis befluiten, en het weghalen door een bijkomende Basis aanvullen, dewijl de eerste te kostbaar, of niet genoegzaam in voorraad is, en dus uitgefouard moet worden. f. Zoo voegt men wel Wilgen-bast, en dergelijkende, bij de Aankoop. Eene derde soort bestaat in die bijvoegzelen, waar door men te weeg brengt, dat de Basis lang genoeg op het deel werken kan, en welke dus ook als een verbeterend middel beschouwd kan worden. a. Deze zoude men ze rug houdende middelen ter ondersteuning kunnen noemen, (Retinentia). b. Ten voorbeeld strekken de bijvoegzelen van het Opium bij ontlast-middelen, die anderzijds te schadelijk werken zouden; bij Lysteren, die uit zichzelf te vroeg zouden afloopen; bij de Kina, die in de eerste wegen niet lang genoeg blijven zoude. c. Van de ongepastheid, om zulke middelen verbergtende middelen te noemen, zie men hierboven. Veelere ondersteuning bekomen, ook als Geneesmiddel, door de wijze van Bereiding, of de gedaante, die men er aan geeft. a. Zoo, wordt de werking der zweetdrijvende Geneesmiddelen daar door versterkt, dat men ze in Dranken geeft, zoo als hier vooren reeds gemeld is. b. De Kina in Roekruiken wordt werkzamer, wanneer men ze in gekookte Dranken geeft. c. Dezelve wordt beter geschikt gemaakt, om op het gedichte te werken, wanneer men ze als een Poeder laat inneemen. d. Een zoetachtige buikzuiverende Drank, gelijk Aqua laxativa, blijft beter in de Maag, wanneer men de walgelijke hoeveelheid, door middel van uitdamping, verminderd heeft. VOORSCHRIFTEN van Dach dit behoort hier niet toe, dewijl hier alleen van de Ingrediënten gefprochen wordt. a. Men lette op het hier vooren opgezette voorbeeld, (zie §. CLXXXVIM. z.). b. Maar van deze ondersteuning, welke de bereiding te weeg brengt, moet de Geneesheer altijd, wanneer zij niet te veel tijd en geld kost, liever gebruik maken, dan van een Ingrediënt, dewijl derzelfde geval niet te klein kan zijn. GARlicht DVerbeterende middelen zijn die bijvoegzelen, welke aan de Basis, en ook wel aan het geheele middel, deze of geen eigenhaps beneemen, waar door het gebruik walgelijk of moeilijk gemaakt, of de werking belemmerd zoude kunnen worden. a. Deze is die zoorz van Ingrediënten, waar van men het meest gewoon is gebruik te maken, en welke in ’t bijzonder goede kundigheden veronderstelt, wanneer zij niet meer schade, dan voordeel, aanbrengen zullen. b. Dikwijfel is het geheel, uit de vermenging van de Basis en de bijvoegzelen bestaande, van die soort, dat het verbeterd moet worden. c. Zoowijlen gaat men zoo onvoorzichtig daar mee te werk, dat het middel tot verbetering van de Basie, of van het geheel, weerom een afzonderlijk verstrekkend middel verliest. $. CXCIV. GENEESMIDDELEN. 171 $. CXCIV. Zulk een verbeterend middel moet op de Basie of het geheel zelf werken, en daar door zijn diensten doen. a. De verbetering moet haar betrekking hoofdzakelijk op de ingrediënten van het middel hebben, niet op de delen of stoffen, waar op het werken moet. b. Men ziet, het geen hier vooren, ten aanzien der stoffen, reeds gezegd is. S CXCV.. ’Er zijn zoveel soorten van verbeterende middelen, als er eigenaardigheden in de Basie, of in ’t geheel, door bijvoegzelen, met voordeel veranderd kunnen worden. a. Dezelfde zier, kleur, dikte, reuk, smaak, en bijkomende werking. b. De werking, welke de aanwijzingen ter genezing moet te weeg brengen, kan niet wel door eigenlijke verbeterende middelen veranderd worden. c. Wil men dezelfde verlengen of verminderen, zoodanig door een vermeerderde of verminderde Basie gescheid moeten. d. Ook kan de grootte der hoeveelheid van het middel soms wijlen een bijvoegsel vorderen, doch welke laatste als dan geen ware verbeterend middel is. $. CXCVI. ’Er zijn ook echte en onechte middelen ter verbetering. Men VOORSCHRIFTEN van a. Men herinnert zich een gelijksoortige verdeling der ondersteunende middelen. b. Ook de tegenwoordige zal men gegrond, en in de Practijk niet nutteloos vinden. $. CXCVI. Een echt verbeterend middel is dat geen, het welke op de andere ingrediënten zoodanig werkt, dat den of meer eigenaardigheden van dezelfde veranderd worden. Men onderscheidt hier wel Bescheiden die bijvoegzelen, welke op de delen of de stoffen werken, en daar aan de beletzelen, welken het Beschavingsmiddel ontmoeten, mogen, uit den weg ruimen, en de zowel opgegevene bijvoegzelen, die het eigendom zelf veranderen. Van de eersten is bij de ondersteunende middelen gehandeld geworden. EXCVIIL De eerste zorg van echte verbeterende middelen is het verminderen van de reuk, of van het geheel, als welke daar door minder onaangenaam en nadeelig gemaakt wordt. Een voorbeeld hebben wij in het Ziguor anodynus, Ofzoete Geest van Salpeter, Peper, specerijen en Wateren, zelfs Musk en Amber. Echter kan men een te sterke reuk, zowel terwijl ook door het wrijven der zelfstandigheid met dingen, diezelfde geen reuk hebben, verminderen. Het is het geval met Suiker en Kamille, met Suiker en Musk, enz. Oplossende Poeders doen denzelfde dienst bij de laatstgenoemde Geneesmiddelen. De tweede soort bevat in die dingen, welke de smaak verbeteren. Daarvoor dienen aangename Siropen, Suiker, Specerijen, Zuuren, Zoethout, en anderen meer. Ook geldt hier, hetgeen in de voorgaande Paragraphe is gezegd geworden. Het Ziguor anodynus, en andere daar mee gelijk staande dingen, zijn voor veelen, uit hoofde van het daarop gevestigd vertrouwen, ten minste zo aanwezig, dat dit bijvoegsel een waar verbeterend middel is. Dit zijn beide soorten van echte verbeterende middelen, worden dikwiele onnodig, dewijl een gedaante-gevend, een verbergend, een vercierend, ja een ondersteunend middel, en zelfs wel een bijkomend alle dezelfde diensten doet. a. Zo is Suiker, Poeder van Zoethout, witte Magnesia, en anderen meer, in Poeders, te gelijker tijd een sinaak- of reuk - verandering, en een gedaante- gevend middel. b. Evenzo ook een welriekende of welfijnakende Syroop in allerlei Conferven. c. Voorts de Amandel-pitten, en dergelijken, uit hoofde van de daar uit geperste Melk, in de samengenomen Zaadmelken; bijvoorbeeld, die met Kamfer gemengd zijn. d. De Syrupus Capillorum Veneris, als een Elixir tot den Azijn-honig van Zee-azijn, is een bijkomende Balsam, en verbeterend middel, ten aanzien van den reuk en smaak, alsmede van de walging verminderende werking. e. Aangenaame Wateren, in Mengsels vat allesmogelijk zijn niet zelden gedaante-, werkt ondersteunende en reuk- of smaak-verbeterende bijvoegzelen. f. De Siyrum, in zekere Ziektmiddelen of Conferven, doet dezelfde diensten. g. De Drop of Extract van Graswortel in Pillen is gedaante-gevende en verbeterende. h. De Syrupus van Violen in zekere Keel- en Borstmiddelen is een bijkomende Balsam, een gedaante-gevend, een verfijnder en een verbeterend middel. i. Het verzilveren der Pillen is niet alleen een verfijnerend en verbergend middel, maar benamelt ook aan het Geneesmiddel gedeeltelijk den reuk en smaak. j. Eindelijk ligt in de wijze van bereiding en in de gedaante alsmede dikwijls een verbetering, van reuk en smaak. Kr k. Daarom worden soms riekende middelen afgesteld in Pillen, of in dikke Zaadimelken, of in Slikkervlokken, ook wel in cyste en. Dit is het -geval in de Aaastijdschrift; of Duisburg. Deels dick, c. Middelen, van eenemen lijken soort omwikkelen men door bijvoegzelen, d. Dit „GENEESMIDDELEN. 175 d. Dit is in ’t bijzonder, het geval met de Sublimaat, die men thans alleen in Pillen geft, en zomigen zelfs niet dan uitwendig gebruiken. NOT. De derde soort van echte verbeterende middelen bevat die soorten, die deze of geen nadeelige werking, als scherpte, walging, verhitting, verdoving, enz. verzwakken of geheel voorkomen. a. Daar toe behoort de bijvoeging van zoete Geest van Salpeter bij Vitriool-olie in Rotkoortsen. b. Evenzo willen velen de Kamfer bij de Spaanse Vliegen voegen. c. De Syrup van Althee of Venushaar beneemt het walgelijke aan de Schijn - honing van Zee - ajuin. d. De Zuuren beneemen aan het Opium, ten minsten gedeeltelijk, het verdovend vermogen. e. Wijnzureen verzwakt de verhittende werking van de Kamfer. Ook hier vindt hetzelfde plaats, het geen, meer opzicht tot de voorgaande soorten, is gezegd geworden, dat een bijvoegsel, hetwelk deze of geen eigenschap verbetert, zometijds meer als een soort Bassis, een ondersteunend middel, enz. is aan te merken. a. Zoo is het evengemelde Zuur bij het Opium een bijkomende Bassis, ten aanzicht der verkoeling. b. Het is altijd, gelijk reeds is gezegd, moeilijk te bepalen, waar toe een bijvoegsel voornamelijk dient. Niet minder komt hier ook te pas het boven genoemde, namelijk, dat de gedaante en wijze van bereiding ook hier in de plaats van een verbeterend middel vervullen kan. a. Een voorbeeld hebben wij in het Sublimaat, die men, of in pillen neemt, of alleen uitwendig gebruikt. VOORSCHRIFTEN voor Het opium gebruikt men insgelijks dikwerker als een witwendig middel, dewijl het dan niet zoo zeer op het gehele zenuwgestelsel werkt. Poeder van zee-ajuin geven wij liefst in pillen, op dat het de maag niet te zeer aantast. Het spreekt vanzelf, dat de verbetering van een eigen lichaam zoo verre niet gaan moet, dat de geneeskracht van het middel geheel wegvalt, of verzwakt wordt. a. Zoo is een sterkt bijvoegsel van zuur bij het opium van die soort, dat het laatste in 't geheel geen nut meer doen kan, maar alle kracht verliest. b. Men heeft ook opgemerkt, dat de kamfer, welke in een, tot verzagting der toevallen van de Spaanse vliegen op de pisweegen, gewoon is daarbij te voegen, insgelijks zijn prikkelende, ontstekende werking op de huid verzwakt. c. Voegt men bij het ruwe spiesglas een oplossend aardachtig middel, op dat niet door het zuur in de eerste wegen te veel van den regulus ontwikkeld, en daar door walging, of braakmaak, of ook wel zware ontsteking veroorzaakt zoude mogen worden, zoo belet men lichtelijk, dat die regulus in 't geheel geraakt worden, en het ruwe spiesglas werkt dan als enkele zwavel. De onechte verbeterende middelen zijn de zodanige, die de kleur, dikte en hoeveelheid op een vordeligere wijze moeten veranderen; hetgene ook door andere bijvoegzelen bewerkt wordt. a. Eenigen derzelfde worden ongetwijfeld met de echte geteld, of liever, men bedenkt niet, dat er onechte zijn. b. Zo blijkt nog de verbetering der kleur, als een echt verbeterend middel, bij ALSUS. $. CEVEE De verbetering der kleur bestaat in geen ware verandering van de Bass, of van het geheel, vooral door het bijmengen van enig bijvoegsel, welks kleur een aangename indruk maakt; het mag dan wel iets onder de andere ingrediënten uit tekenen, of het omkleden. a. Voorbeelden van de eerste soort hebben wij in de bloemen van een schoone kleur, welken wij ons met de Aromen mengen; die als Trost moe ten worden: b. Voorbeelden van de tweede soort zijn allerlei strepen, die een bevallige kleur hebben, als die van Frambozen, van Moerbezen, enz. Voorts allerlei Poeders, die zich door hun kleur aanpraten, als Cochenille, Vermillioenen, enz. waaraan men zich inzonderheid in Tandmiddelen, ook wel in Zalven, bedient. d. Hetzelfde geldt voor allerlei Zouten en Tinctuuren, die een aangename kleur hebben, als die van Zouten, enz. e. De bladjes zilver tot pillen behoren ook hier toe. f. Meer daarvan zal, ter aan plaats, beneden gezegd worden; $. CCVHL. Dergelijke dingen zijn veel eer als vercierende middelen te beschouwen; gedeeltelijk kunnen zij ook verbergenende middelen genoemd worden. a. Hierom heb ik van de vercierende en le, middelen twee afzonderlijke soorten van gemaakt. b. Deswegen zal beneden veel gesproken worden. $. ECAX De middelen tot verbeelding van de dikte der Geneesmiddelen zijn een andere onechte soort, dewijl al het geen veel eer tot de gedaante-gevende bijvoegzelen behoort, zomwijlen ook door de bereiding van een behoorlijke dikte bewerkt wordt. a. Zekerlijk zou men de Terpentijn, die aan de blauwe Kwik-zalve een meerdere dikte geeft, ook in dit opzicht een verbeterend middel mogen noemen. "Maar eigenlijk behoort de meerdere dikte van het geheel, waar door het tot een eigentijke zaal wordt, tot de gedaante." "Gebruikelijk is het bijvoegen van poeders bij extra zuivel en verdikte sappen, waar door men aan dezelfde nog meer dikte geeft, zodat zij zich beter voor pillen laten maken." "Maar ook hier is zulk een bijvoegsel klaarlijk een gedaantegevend middel, dewijl men zonder hetzelfde de behoorlijke vorm van pillen niet bekomt zoude." "Het uitdampen is ook een gewoon middel, om een meerdere dikte te bewerken." "Aan de mausfabriek van sublimaat-pillen, die van broodkruimen gemaakt wordt, hebben wij een voorbeeld van een bereiding, die de hoeveelheid verbeterd, waar van hier na breder." "Een ander voorbeeld verstrekt ons de verdikking van een buikzuiverend drankje, om er iets anders te kunnen bijvoegen, zonder dat de giften te groot wordt." "Nog een andere soort van verbeterende middelen zijn de zulkens, die de hoeveelheid der basisen, of van het geheel op een nuttige wijze verminderen of vergroten, echter, deels bijkomende basissen, deels gedaantegevende, deels echte verbeterende, deels verbergende bijvoegzelen zijnde. Gedeeltelijk doet de bescheidenheid dit ook." "Niet zelden vermindert men de hoeveelheid der basissen, of van het geheel, wanneer de giften te groot, en dus voor de lieder walgelijk mogt zijn." "Dit is, bijvoorbeeld, het geval met speciaal poeder, met poeder van jalappe, met buikzuiverende drankjes." d. Van het Poeder van Ipecacuanha en Salfapariglia neemt men dan niet de volkomen Gifte, maar voegt bij het eerste de Braak - wijnzout, bij het laatste de zoete Kwik, in een behoorlijke evenredigheid. e. Bij een buikzuiverende Drink meegert men ook wel een ontlastend Middel-zout, mede geëvenredigd naar het geheel. f. In alle deze gevallen is het een bijkomende Basis, die de hoeveelheid van de Hoofdbasis, en mitsdien van het geheel vermindert. g. Een ander geval is, wanneer wij de hoeveelheid van de Hoofdbasis verminderen willen, om kosten te sparen. A. Wij hebben reeds hier vooren de Kina als een voorbeeld bijgebracht, wanneer men, namelijk, in koude Koortsen niet de volkomen Gifte, maar met haar te gelijk de Wilgenbast, of iets diergelijks, als een bijkomende Basis geeft. i. Een derde geval is, wanneer het middel, ten aanziende van deszelfs hoeveelheid, verliezen moet, om een meerderde dikte te ervaren, ten einde des te vogerzamer bereid, of bewaard te kunnen worden. j. Daarvan hebben wij een voorbeeld in de te meermaals gemelde uitdamping en verdikking van het Buikzuiverend Water, als het welk door die verdikking, buiten staat geplaatst wordt, om zoodanig lichtelijk, als anders geschieden zoude, aan het gistingsproces te gaan. 4. De vergrooting der Basis, of van het geheel, windt voor het eerst plaats, wanneer de Basis zoo klein is, dat zij onmogelijk zonder bijvoegsel kan gegeven worden. m. Dergelijke Basis zijn de zoete Kwik, het Opium, de Kamfer, de Kermes Minerale, het Sulfoxal Anhydrum Antimonii, Vosk van Staal, Poeder van Zeewier, Zinkbloemen, Gummi-Gutta, Zout van Wijnzout, Zout van Soda, de Sublimaat, kortom, alle zelfstandigheden, wier Giften niet meer is dan weinige kruiningen bedraagt. Bij dergelijke dingen voegt men veelal, of een bijkomende Basiss, of een vormgevend middel, vooral Suiker. Ook in vloeibare Genteezamelteken, die tot weinige Druppels gegeven worden, als Minerale Zuren, vluchtige Zouten, overgehaalde Olien, Opiaten, handelt men op dezelfde wijze. De bijvoegzels bij deze zijn meestal Water en Syropen, zometijds ook Suiker, kortom, een vormgevend middel, doch het welk ook een bijkomende Basiss, ook een ondersteunend, of verbeterend, of vercierend middel zijn kan. Zulke Geneesmiddelen blijven ook zometijds voor een groot gedeelte, zonder bijvoegsel, in een flesje, doosje, of in een papier. Een ander geval, hetwelk vergroting vordeelt, heeft plaats, wanneer de Basiss te scherp is, en dus verdeeld moet worden. Zoo geeft men liefst het Zuur nervalnum in een Syrup, op dat het niet te scherp in de keel brandt. Zoo wordt ook de Geest van Vitriloq in Water of Syrup gegeven, op dat het niet te scherp op de eerste weefsels werkt. Hetzelfde geldt ook van meerdere, hier voorenoemde, Geneesmiddelen (zie in.). Een derde geval van noodzaakelijke vergroting is dit, wanneer het Geneesmiddel van die soort is, dat zonder bijvoegsel een nauwkeuriger afmeting bij elke Gifte daar toe behoort, dan men altijd met zekerheid verwacht kan. Daar toe behoort Zaudanum „Geest van Vitriloq, zelfs de Spiegelglas-Tinctuur van Huxham, en dergelijken, waar in het op een paar Druppels kan aan komen. Zekerlijk kan een goede hoeveelheid van vocht ook veel toebrengen, om den Zieken tegen te scherpe en te scherpe Geneesmiddelen te beveiligen. 9. Zoo kan, bijvoorbeeld, een dikke Gorpap ongetwijfeld zeer tot omwinding dienen; een volle kop, Thee kan zeer veel ontbinden en verdeelen. Z. Men kan zich echter altijd niet verlaten op dusdanig middel ter hand genomen worden, en het is dus altijd raadzaam, om in het Recept zelf, door een gepaste bijvoeging, daar voor te zorgen. $ CCXL De vierde soort der Ingrediënten van een samengesteld Geneesmiddel bevat de gedaante-gevende bijvoegzelen. a. Dit maakt tot hier toe bij de Schrijvers de eerste klas van. b. Men noemt de zelve Confiementia, dewijl zij de gedaante, die het Geneesmiddel hebben moet, uitmaken of bewerken. c. Deze Latijnse naam is allezins gepast. d. Zij worden ook Excipientia genoemd, dewijl zij de Ingrediënten, of de kracht van Ingrediënten, opneemen, en in de behoorlijke gedaante brengen, die zij anderszins niet wel zouden kunnen verkrijgen. e. Er zijn gevallen, waar het een Ingrediënt het essen van het andere is, zoo dat beiden deze naam verdienen. e. Daarvan hebben wij een voorbeeld in het Mergpapier Tamarinde, en de Kristallen van Wijnzout in een Confectie. Het een is te dun, en het ander te droog, het samen verbetert het ander. $ COX Deze bijvoegzelen dienen, om aan de Bas, of aan het geheel, die vastheid en hoeveelheid te geven, die zonder dusdanig bijvoegsel niet te verkrijgen was. a. De dikte of vastheid maakt zekerlijk de gedaante, zoo als reeds hier vooren bij de verdeeling der Geneesmiddelen gezegd is. b. Ik heb aldaar mede aangewezen, dat het bijvoegsel, het welke een vergroting der hoeveelheid beááárt, met recht onder de Kategorie gebracht moet te tellen zij. “Misleiding echter was van deze IRA bijvoegzelen nog een afzonderlijke classie te maken.” EENENTIE Ook deze zijn weer om echte of synthese. 9. Deze onderscheiding der laatstgenoemde is niet M4 zwaar. 14. VOORSCHRIFTEN voor zoorten, in echte en onechte, zal, zoo als reeds eens maal gezegd is, aan verfijning Lezers te moedigen spappen voorkomen. b. Zo iemand mijn gedachten niet klaar genoeg vervuldt, laat bij dan bij het oude blijven. c. Dit wil zeggen, dat het ingrediënt in het Geneesmiddel, na dat hetzelfde uit de Apotheek gekomen was, nog aanwezig is. b. Men zou deze echte gedaante-gevende middelen ook blijvende kunnen noemen. d. Onechte zijn de zulken, die zekerlijk tot bereiding van het Geneesmiddel dienst worden, en diens gedaante bevorderen, maar die, eer de bereiding voltooid is, verloren gaan. Daar van hebben wij een voorbeeld in het Water, waar in de Sublimaat ontbonden wordt, en met welke ontbinding de Broodkruimen, die daar aan de gedaante van Pillen geven moeten, overgoten worden. Na dat die Kruimen de ontbinding hebben geïnomen, wordt het Water door uitdamping weggejaagd, dewijl anders de massa te dun zou worden. b. Derangende onechte gedaante-gevende bijvoegen zijn dus niet blijvender. 5. CCXVI GENEESMIDDELEN, 185 b. CCXVII Dat een bijvoegsel, hetwelk aan het geheel een bevallige kleur geeft, meer onder de bijzondere classie van die geenen, welke verfeterende middelen genoemd worden, te rekenen is, is reeds aangewezen. a. Men zie hier voor een de onechte soorten van verbeterende middelen. b. b. Wij zullen dadelijk meer van deze bijvoegselen zeggen. $. CCXVII Evenzo is ook een bijvoegsel, hetwelk aan de Basis zulk eene gedaante geeft, dat het zich niet openbaren kan, eer het in den mond, of zelfs in de luchtwegen ontwikkeld wordt, als een verbergend middel te beschouwen. a. Ik wil hier ook hier in van mijn Voorgangeren af, als welke deze verbergende middelen niet van de gedaante-gevende hebben onderzocht. b. Men zal, eenige bladzijden verder, iets naders daarvan vinden. $. CCXVIII. Een gedaante-gevend bijvoegsel kan ook tot de der voorgaande drie klassen behoren. a. Zo zijn Krystallen van Wijnsteend, met Kamfer vermengd, ook een bijkomende Basis. b. Dit zelfde geldt ook van het Liquor anodynum met Kamfer. M3 c. De VOORSCHRIFTEN var c. De Syrup, in een Drank met Vitriölzuur, is gedaante-gevend en verbergend; ook kan zij, uit hoofde van de kleur, vercierend zijn. $. CCXIX Dat niet zelden de aard der Hoofd- en bijkomende Basis's enz., ja zelfs de bereiding, alle gedaante-gevende middelen onnoodig maakt, verstaat zich vanzelf, a. Wanneer Azijn-honig van Zee-azijn met een Syrup vermengd wordt, heeft het geheel reeds de gedaante, die het hebben moet. b. Een paar dikke Extra-pillen laten zich door enkele weken in de gedaante van Pillen brengen. c. Dit zelfde geldt ook van Zeep en Poeder van Rhabarber. ERITE 2 De vercierende- middelen maken de vijfde soort van Ingrediënten wit. a. Deze worden anders onder de gedaante-gevende, den gerekend. b. In ’t Latijn heet zulk een bijvoegsel een Ocus, Bang, 5 K CEXXXI Zij onderscheiden zich van de gedaante-gevenden alleenlijk daar door, dat zij in het uiterlijk voorkomende een voordeelige verandering maken. a. Buiten twijfel kan zulk een bijvoegsel ook de dikte veranderen, en de hoeveelheid verminderen of vermeerderen, b. Doch in het bijzonder geldt dit van de kleur, en van de omkleding. c. Voorbeelden hiervan zijn vele hier voor ons bij de oorspronkelijke verbeterende middelen bijgebracht geworden. d. Ook het Vergulzende, in allerlei oude samenstellingen, behoort hier toe, als in den Bladerbal, in het kartverwerking Poeder van Zelle. e. Zulk een vercierend middel kan een bijkomende Basiss, een ondersteunend of een verbeterend middel zijn. a. Zoo kunnen de bladeren van rode Papaver in Kruiden, die als Tee getrokken worden, ook tot verzagting en het verwekken van rust dienen. b. De Ouden verwachtten ook iets krampstillend, en wat nog meer, van het Bermuda in allerlei Poeders. c. Er is ook, zoo men zich verbeeldde, een bijkomend Basiss in het Tongaans Poeder tegen de dolle hondstoot. d. De schoon-kleurige Syroop verbeteren ten dele den smaak, ook wel den geur, kunnen tot bijkomend Basiss dienen, en zijn dikwijks gelijkertijd geurstoffen. e. CCXXII De verbergende middelen maken de Jaarzakje soort van bijvoegsel Lit. f. VOORSCHRIFTEN van 4. Zij worden door de Schrijvers aandachtsloos onder de BRpBenRe: gevonden gerekend. b. In het Zatijn wordt zulk een Stukje eenh c. Koliant genoemd. e. CCXXIV. Dezelfde zijn de zoodanige, die een Basiss, of het gehele middel, zodanig aan het gezicht, ja zelfs aan den reuk en smaak, onttrekken, dat zulks zich eerst openbaart, wanneer het bijvoegsel in den mond, of in de eerste wegen ontbonden wordt. Daar toe behoort de Suiker, waaronder men allerlei Ingrediënten vermengt. 