title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: 2(JuOft.:^ djojinah, Perz.de zwaan. &Ä. djahjPerz.waardigheidjgroot- heid, heerlijkheid. Zie gah, x,.^» djih, ook djir^ mikstokje, waarnaar men met platte steentjes of geldstukken gooit. oL^Ä. djihäd, Arab. heilige oor- log tegen de ongeloovigen. ^sL^Ä- djaharoe, deugniet. kJLg^ djaMIat, Ar. onwetend- heid, onkunde. ■ il^a^ djlhän,Perz. wereld; dji- hdn pahdlawan^ een perzische titel, die overeenkomt met maarschalk, ge- neralissimus.InhetMal.meestcZ/oÄan uitgesproken en met de beteekenis van held. ii^Ä- djihat, Arab. zijde, kant, toegekeerde zijde. ^y^=> djahtßra, Skr. sadjahi^ra, veiligheid, rust, vrede. y^^ djahr, Arab. openbaar, door ieder gezien en gekend; m^ndja- harkan^ verkondigen, alom bekend- maken. ck^^ djahil, Ar. onwetendheid, onkunde, dom. jVA.^^ djehennam^ Arab. diepe put, hei ; in het Mal. ook heisch en wat voor de hei bestemd is; nanti djehennam kita, dan zijn wij vermor- zeld, of voor de haaijen. Sw. 376 cs^r*^ ^.Sy^f^ djalioedi, joodsch, = jahoedi, yxff/^ djalliz^ Arab. snel, vlug. ^AÄ. djib, Eng. jib, kluiyerzeiL Kj^a:>' djibah ; berdßbah, op veel plaatsen of algemeen voorhanden zijn, van koopwaren. ^ JUä. djitoen, boom of plant, Sj. Mans. Sj. öoemp. In de Sj. Ind. K^sn. is het djintoen^ b.v. noeri itoe hinggajp didjinioen s^ganda moelLB-et schijnt z= pohon te zijn, b.v. hinggap didjitoen nagasari, id. en Kin. Tab. Ook komt het voor als vrucht, mo- gelijk olijf, b.v. baginda pon hermain sag^nap doesoen, mengambil boewah chorma dan djitoen^ de Vorst ver- maakte zieh in het gansche gebucht en plukte dadels en olijven, .Mans. Sj, Goemp. Zie zaiion, jUa:^ djitah, e. s. v. Haan, die elastieke gom levert, = djela^ zie ald. *.ÄAÄ. djedjer, rij, reeks, achter, naast of onder elkander: berdjedjer. op een rij; berdjedjer-djedjer, aan rijen of reeksen; mendjedjer^ in rijen zetten, b.v. van cijfers onder elkan- der; b^rdjedjer doewa lapis, in dub- bele rijen; b^rdjalan b^rdjedjevy een aan een achter elkander gaan of marcheeren; zie ook djadjar, .^s\ju>. djWji) iiitroep van iem. « * ** * die van iets vies is, bah, foei^mPndji' djiy dit woord zeggen, zieh vies too- nen ; m^ndjidjikan^ iets vies yinden, vies van iets zijn, verfoeien, zie ook tjih» ^yS^jfSf^ djajhoßn, Perz. de ri- vier Gihon. scXiu^ djidar, Jav. lijn, regel, linieersel, liniaal; m^ndjidari^ iets linieeren, belijnen, H. Abd. ^fyx:^ djirän, Arab. geburen. y::^>xs>' djii:at, chineesch graf.Het Arab. 5o\ ? M^n. huisje bij de graven van aanzienlijken. v:l>w^ djirßt, Jav.strik,=(/;/era^, zie atd, lj«y.AÄ» dj iroes, = diroes; m^ndji- roeSf besproeien, begieten. MÖn. = tiroes, Zie ook»djoe7'oes III. [J^j^^ Öjii'^k, e.s.v. plant, welks bladen gebruikt worden tegen uit- slag, MÖn. djirakj id. *wA-d. djiram, w^aterval, zie dj^ram. (^*jw:^djirai, een ziertje, ondeel- baar klein iets, een weinig, L. iftAÄ- djipang, I. ook djepoen^ Japan. IL e. s. V. wapen, strijdbijl, b.v. sendjatanja daripada panah dan dji- pang, Hik. Koris. Zie tjipan, PÖl. Djin. heeft djipan, Jua»- djil, Eng. jail, gevangenis. Juu^djila; berdjUa, slingerend af hangen; berdpla-djüa, slingerend zweven b.v. van een vlieger. väaJLä djilat; m^ndjilat, likken, aflikken, oplikken, ook gebruikt van de vlammen; roemah didjilatapi^ het huis werd door de vlammen verteerd; m^ndjilatkan lidah, likkebaarden, b.v. k^ra itoepon .... m^ndjilatkan lidah sambil m^nari^ die aap nulikkebaarde al danseude, Sj. Madli. v::JU:^ djelet; m^ndjelet, druk- kende over iets strijken. oJUa». djilit, vanhet Arab. JJU>, band van een boek. JJLaä» Bjilolo, naam van een der Ternataansche eilanden. OMAÄ» djimat, I. het Arab, Uzi- mat^ amulet II. het Arab. himmat, zuinigheid, 0 verleg; mendjimatkan, met zuinig- heid of ovorleg behandelen. ^AÄ. djina, verbasteringvanhet Arab. ^^Lix, overspel, zie ald. ^^Ä. djin, e. s. V. denkbeeidige wezens tusschen engel en mensch, e^ I. ^jjUAÄ. djinak, tam,niak,gewend, gemeenzaam of familiaar geworden, getemd,gedwee;brutaalb.v.vanjonge kippen, zeeroovers, H. Abd. 238 enz. ; herdjinak'djinakan, met elkander op eeu vertrouwelijken voet gekomen, van hen, die vroeger schuw voor elk- ander waren ; ook zieh vertrouwd ma- ken, b.v. met geschriften, H. Abd. 154; herdjinak'djinakan dengan M- Jiasa dirinja^ z. vertrouwd maken met zijn eigen taal. Sadj. Mal. p. 1 ; men- djinakkan hinatang , dieren temmen, cmaä» djlnal^ verb. van zainoeH- Ubidin, zie bij zain. I^AÄ. djiwa, Skr. ziel,leven;w«em- ^oewang djhoanja, zijn leven wagen, Pi'ijsgeven; oetama djhoa, liefkoo- zingswoord: uitverkorene. i^^Ä. djewak == Maioak, zie ald. v:>^U. Ijaboet; mMjaboet, uit- trekken van iets, dat ergens inofom ^U. 377 bevestigd is, b.v. een plant uit den grond, haar uit het hoofd, een kria uit de scheede, een ring van den vin- ger enz.; m^ntjahoet boeloe boeroeng^ een vogel plukken; tjaboet kapalüy deserteeren v. e. soldaat in tijd van oorlog, C. en S. ; mentjaboet dari Um- bahan , fig. uitdrukking voor uit het slijk opheffen, Sj.Madli; m. lidi^ e.s.v. godsgericht, Oend. Djambi; mam tja- boet, vingt-et-un speien, omdat daar- bij de Spolera zelf de kaarten uit den stok trekken; bMjaboet, uitgetrok- ken, ontbloot van een wapen enz» Volg. d.l.Cr. is tjaboet, ook inkomende rechten = tjoekai; mentjaboet sapoe- loch satoe, een recht hoffen van lO^o» vüxjlfl^ tjaMt, zie tjabik, yAjs^ tjabar, I. flauw, laf, bang. MÖn. zorgeloos, achteloos, niet zuinig ; tjabar hati, flauwhartig, lafhartig; m^n(;'a&arÄ;aw Äa^/,ontmoedigen,Mak. E. 63. II. e. s. V, krom mos om gras te snijden. w^Lfi*. tjaMr, gescheurd; tjobar- tjabir, overal gescheurd, aanflarden; 7naka segala toeboehnjapon habis ber- tjabiran, zijn geheele lichaam nu wa& overal gescheurd, P. Dj. Zie tjabik, ^L^tjabang^ gevorkte tak en al wat dien vorm heeft, b.v. een gaf- fei, tapstoel voor een vuurwapen = tjagak, zie ald, knijper op den neu» van vee, zijtak eener rivier enz, ook fig. gebruikt; tjabang tjoban, het ver- deelde ondereind v.e. pen om netten te knoopen ; tjabang Mmoedi, het ge- kloofd stuk hout, waarin het roer 378 öjU L^ draait, M. tjahang panahj keep v. e. pijl ; ingatan &^r(/a6an^,Yerdeelde ge- dachten; lidah hertjahang ^ dubbel- tongig; 7*a^t &^r(;a6an^, dubbelliartig; mentjabang, takken of twijgen schie- fen, zieh in takken verdeelen van eene rivier; mentjabangkan^ enten. (3jIä tjabak, e. s. v. vogel, een nachtvogel, de geitenmelker, L. ^3jLä. tjaboekjl.deergstegraad van melaatschheid, = pekoeng, II. Perz. zweep, == sambok, Jav.; tn^ntjaboekj zweepen. III. gordel voor mannen, I. P. = sabokj Jav. ^^jLä. Ijabik, verscheurd, aan stukken gescheurd; m^ntjabik, ver- scheuren; tjobak-ijabik, aan flarden goscheurd; zie ook tJmHk en tjabir, Jk^U^ tjaboel, I. onzedelijk, on- gebonden, losbandig, vermetel, bru- taal, onbeschoft; ombak tjaboel, de onstuimige golven; laoet b^rijaboel, de zee wordt onstuimig; mentjaboeli^ onbeschoft behandelen,on teeien,ver- ontreinigen van eene vrouw; m^ntja- boeUtjaboeli madj^lis orang, de ver- gadering onbeschoft toespreken, M. pertjaboelan, onzedelijkheid. II. = tjebol, dwerg, b.v. sap^rti sitjaboel Mndak mentjapai boelan^ als de dwerg, die de raaan wil grijpen, Sprw. zieh willen verheflPen tot iets, dat men nooit bereiken zal, Jav. tjebol, ^Iä tjabß, Jav.langespaansche- peper, == lada tjina^ ook wel staart- peper, doch hiervoor beter t^moekoes en khnoekoes; tjabS tali, e,s,x, steLart' peper, die er als gedraaid touw uitziet en als geneesmiddel gebruikt wordt ; tjab^ soelaslhj staartpeper, d. B.; tj, atjang of tj, sab^rang, tj, b^sar, tj, ij^^^99^h of tj. djawa, tj. rawit, tj. soe- lasih en tj. boeroeng, zijn soorten op- gegeven door C. en S. ; boeroeng tj.^ e.s.v, vogel, maar welke? komt ook bij M. voor. %.3*Lfi>- tjatoer, I. Skr.schaakspel; b^rmain tjatoer^ schaakspelen ;papaw tjatoer, schaakbord; boewah tjatoer, de schaakstukken; soelam bertjatoer, met ruiten borduren. II. Jav. spreken, zeggen ; gesprek, gezegde. IjmjLs*. tjatOOS, m^nfjatoeSj slaan met iets hards op iets hards^ zooals b.v. met een vuurslag op een steen. Päd. bovonl. MÖn. ook tegen elk. slaan, b.v. van de tanden, bijterig van paarden. iila»- tjatang, e. bakje van geel koper of rotan, waarin men e. trekpot zet, ook tjetangy C. en S. m^\^s^\ii^tOQngydaripadagajoeng? Abd. seh. wrdb. Zie tjentong. ßLS^A tjating, daripada timba- ngan? Abd. seh. wrdb., mogelijk het tongetje van een balans. Mßn. m^n- tjatingj laten wegspringen door met de vingertoppen op het eene einde V. het voorwerp te drukken. (35L>» Ijatoek, I,pik,hak,houw; tj. api, vuurslag; m^ntjatoek^ kloppen, tikken, pikken van vogels, met kracht neerslaan, zooals de haan van een ge- weer, de hamer van een klok enz. p^ntjatoeky stok om te slaan, zooals ^^ C3^ 379 bij het kolven gebruikt wordt, mijn- werkers pikhouweel.MÖn. kap, houw; mentjaioeky kappen, houwen, hakken, afhakken, toepikken v. vechtende Yogels. Op Malaka ook hakken, hou- wen met e. grooten bijl of pikhouweel om boomen te vollen; houw, slag mei zulk een voorwerp. Zie pafoek II. schep met de helle band ofiets daarmeeovereenkomende;^^/2^Ja^OßÄ:, kleinekokosdopjwaarmedemenrauwe rijst schept; tjaioek nasij napje, waar- mede men gekookte rijst opschept. III. ook tjotokj het bovenlijf vrij opgericht hebben, zonder tegen iets geleund te zijn, zie tj^ratoek. P'Lä- tjatoe, Lmentjatoe,hij kleine gedeelten toemeten of toedeelen, op rantsoen stellen, schulden bij kleine gedeelten afbetalen; aan zijne vrouw afgepast huishoudgeld geven, nauw- keurig de kosten v. levensonderhoud berekenen en alleen die vooruitbeta- len, C. en S. Zie tjatoekll, IL m^ntjatoe z=z m^mohon^ smee- ken, Hik. Bandjar enz. Mogelijk het grondw. v. tj^latoe, Jav. xjLä- tjatoh; mentjatohkan, op- heffen, optrekken uit iets, b.v. ditja- iohkan heta dari dalam lobang, sam- pailah heta dihantarkan poelang^ ik, werd uit den kuil opgetrokken, zelfs naar huis gebracht, Sj. Madli. -^Lö. tjatja, e.s.v. versnapering, die op knoedelen gelijkt; tj. halia, ronde knoedelen; tj, anak ikarij lang- werpig Vierkante knoedelen; zie ook tjatjah II. In de Asm. Pat. ook tjatji geschreven. c>-Lä- tjatjat, Jav. ook Mön. en Mal., C. en S., gebrek, fout, vlek, smet, = tj^la; Mrtjatjat^ geschonden, met gebreken enz. fig. van läge af- körnst; mentjatjatkaUj iets gebrekkig, fout vinden, smaden, smalen op iets; pentjatjat, geschenk in geld bij de huwelijksgift als de bruidegom een zichibaar lichaamsgebrek heeft. N. Sum. opah tjatjat^ zie pampas, ^Ä.Lafc- tjatjar, I. Jav. dekinder- pokken. MSn. pokken ontstaan door inenting; tj. ajar, de waterpokken; zie bij toemboeh. IL mentjatjar, gedurig van plaats veranderen, ongestadig, van een toi, paard enz. iü^Ldi. tjatjing, worm,aardworm, ingewandsworm, ook de fijne worteis, waarmede klimplanten zieh vasthech- ten ; hanegari tjatjing, naar het land der wormen, fig. voor sterven ; (/. kamhing, leverworm, d. L Gr.; tja- tjing mendjadi oelar naga, de worm wordt een draak. Sprw. niet kernt tot iet; tj. keroewitofk^rawit,B,axBm&Siien*^ tj. soesoe en tj. pipth, lintworm; tj. minjak, kaasmaden; tj. gelang -gelang, worm met ringen, de gewone dauw- pier; penjakit tjatjing, wormziekto; ohat tjatjing, middel tot verdrijving der ingewandswormen , zeverzaad, seraen santonicum. Spottenderwijze noemt men den staart v. e. chinees ook wel tjatjing* (OÄ- Iä. tjatj ak, I. rechtop ergens ingestoken, zooals een mast, palissa- depaal en derg, ook: steek, prik, d.i. Cr. zie tjatjah; t^rtjatjak, rechtop 380 J^^l^ ^:i)sl^ ingestoken; t^rtjatjak hagai Umhing t^rgadai, ingestoken als e. verpande Speer, fig. uitdrukking voor iem. die als een kaars blijft staan en niet wil gaan zitten, C. en S. ; boeroeng tjatjak^ e.s.v. kleinen vogel, gelijkende op de pipit^ C. en S.; m^ntjaijak^zxjXkQyoor- werpen in ie^s steken, b. v. in d. grond; w. helat^ e. yischstaketsel bouwen, ook tahan belat II. pokput, Abd. seh. wrdb. hiervan tjeratjakj zie ald. J^Ä.Ls*.tjatjil,kleininzijnsoort,te klein voor het doel, b.v. van een paard cm met e. ander e. span uit te maken, een te kleine man voor eene groote vrouw. ^fi^L;^ tjatjau^ zieh in zijn doen vergissen, z. verspreken. MÖn, onge- durig, bewegelijk, niet bij zijn werk blijvend, uitlooperig. Zie katjau, ää-Iä tjatjah, I.steekjprik; men» tjatjahkan henih katoemhoehan^ vacci- neeren, v.d.W.; m^ntjatjah^ prikken, beprikken, tatueeren, ook lardeeren; samoewanja hertjatjah hadannja^^Wen waren getatueerd, Pel. Abd. 19. IL Jav. aantal, bedrag; aantal akkers, b.v. tjatjah sawaliy aantal rijst- velden. III. = tjatja, zie ald. IV. Jav. stukje;,m^w^'a^Ja/i, fijn- snijden, fijnhakken; zie ijHah. ^ä-Iä. Ijatji ; m^ntjatjij de voor- schoot van een zeil aandraaien en in de t^linga lemau beieggen; kajoe tja- tji of p^ntjatji, körte stok, knevel, draaier, daarvoor gebruikt. sO\a Ijadir, Perz. sluier, sprei, tent = selendang, Ook tjadai, C. en S. ct^ls^ tjadang, wat voor een be- paald doel voor later bespaard of be- paald wordt, reserve, appeltje voor den dorst, spaarpenning; mUnijadang^ voor een bepaald doel bestemmen en afzonderen; m^ntjadang toewa, voor den ouden dag afzonderen,wegleggen, sparen; zie ook tjagar, ^4>L£ä- tjading, opzamelen, aren lezen; padi tjading^ aldus verkregen rijst, C, en S. ^'4>Lä» tjadoek, oplichtenj b.v. e, slang haar kop of e. olifant zijn slurf. ^'OIä tjadik, de vlerken of uit- leggers van een inlandsch vaartuig. •t^lfis- tjadoe, voor gek speien, C. en Sl j<4>U>. tjadai, I. jok, gekheid, C. en S. * II. verbluft, ontdaan, id. III. Perz. tjadir, e. s. v. doek, die over den schouder gedragen wordt en als bidmat wordt gebr. id. s\^s>- tjara, wijze, manier, tränt; (/arat«^o?anc?a,opzijnhollandsch;(/arör p^remj?Oßi(?an,op de wijze der vrouwen, vrouwelijk; oewang tjara, geld door de bruid aan d. bruidegom gegeven, na het huwelijk en bij het scheiden door haar terug te ontvangen, M^n. dit is mogelijk eene verkorting van oepatjara?; tjara 6^/iasa, manier van welvoegelijkheid, fatsoenlijk. vä>Aä. tjaroet, I. vuile, gemeene praat; jn^ntjaroet, vuile taal uitslaan; p^ntjaroet vuilbek ; zie tjalak, II. grassnijmes; m^ntjaroet^ gras- snijden, L, Zie tjaroek. «Ä)^La». tjarit; menfjaritjhinmkerxj M. 611 de B. pentjarUarij gehinnik. Zie djeriL A\Iä. tjarang, rank, loot, twijg, scbot of scheut, inz. v. rankgewassen, zooals de sirih en derg.; bertjarang, V. ranken voorzien zijn; m^ntjarang^ de loten afplukken; sirih-tjarang^ betelbladen y. de loten, die beter zijn dan die met lange stelen aan de rank zitten en sirih kerakap genoemd. OnLs^ tjarap, I. veranderd, ver- vormd, ook tjarip^ C. en S. II. tjarap'tja7*apj wenken, een tee- ken geven door zachtjes aan te stoo- ten of te knikken met het hoofd. o\Lä. tjaroep ; mentjaroepj slur- pen, slorpen, d. B. M^n. mentjarak, drinken uit een voorwerp zonder dit aan den mond te zetten, in den mond laten leegloopen, b.v. een ei, uitslur- pen; zie fjarak I. ^\Iä tjarak, I. w^nyarct^, drin- ken uit een voorwerp zonder dit aan den mond te zetten, in den mond laten loopen, b.v. uit de tuit van een kendi^ in de keel gorgelen, Pahang = tjelaroe] te Kelantan en Petani, C. en S., uitslurpen, zooals b.v. van een rauw ei. IL de kaarten opnemen en er in beginnen te kijken, id. III, mi^ntjarak, juist zichtbaar worden van de opkomende zon, id. |VsLä. tjarlk,L gescheurd, afge- scheurd stuk; satjarik kartds, een stukje papier, een briefje; mMjarikj lets sclieuren, verscheuren; mentja- rik'tjarik, bg herhaling scheuren, ua^l;>> 381 ook verscheuren van wilde dieren, H. Boedj. = 5o;aÄ;; ditjarik-ijariknja akan pakaian jang pada toeboehnja, hij verscheurde de kleeren, die hij aan het lijf had, Hik. Groel.; tjorak- tjarik, op verschillende wijze en over- al gescheurd; sUjarik kapan, e.s. v. nachtvogel, welks geluid overeen- komt met dat van het doorscheuren van een lijkkleed en die als voorbode van den dood wordt beschouwd. II. Jav. schrijver, klerk. I^NIä tjaroek, I. mentjaroek, de hast van een boom afhalen, e. boom schulen, ook Abd. seh. wrdb. Yolgens v.d.W. inkepingen in boomen maken, om er de hars of gom te doen uit- vloeien, zoo ook C. en S. MÖn. holte, inham, nis, diepe keep in een boom = tjeroek^ zie ald. II.m^w^^*aroeÄ,opslokken,slurpen, inzwelgen; penijaroekj gulzigaard, slokop; zie tjaroep. IIL een doorloop, goot, smalle stroom, C. en S. *^L^ tjaram en atjaram^ trouw- ring, L. en ook K. Oend. äsLä« tjaroem, onordelijk, zonder methode, ongeregeld, C. en S. • ^U^ tjaroe, zie tjaroek II. ^tfjAö^ tjaroei, e.s.v. boom, van welks hout men planken maakt. 5s Iä tjaroeh, = tjeroehy zie ald, ^\^ tjari, zie tjehari. Oi^U^ tjanget, zie tjongak II. ^ftLk tjangang, == tßngang, zie ald. v^^l.£>> tjangap, inkeping aan het einde van een balk, gaffel aan 382 JL^ rS'U het einde van een stok en derg., zie tjanggah. oLä. tjapa, e. s. v. medicinale plant, wilde salie = semhoeng^ Jav. zie aldaar. II. e, s.v. spei met drie hol en bol geslagen muntstukken; Mrmam tja- ya koeris^ e.s.v. kruis-en-munt speien mefc zulke muntstukken, C. en S. w5Lä. ijapar, saper ti tempat ha- rang-barang? Abd. seh. wrdb. ^SIä. tjapang^ ruimte tusschen de neusgaten of tusschen de horens, C. en S, vorksgewijs, zie tjabang, äJLä- tjaping, I. metalen plaatje ter bedekking der schaamdeelen, door nog naaktloopende meisjes ge- dragen; o verslag over de kram, waarin een hangslot hangt. Mßn. stukje, klein gedeelte van iets; m^n- tjaping, een stukje afscheuren; tj» Mlakang^ spiegel van een vaartuig. II. het koord of de stok in een val, die, als er op getrapt wordt, veroor- zaakt, dat de deur dicht valt, C. en S. i^Lfl^ tjapoeng, Batav. glazen- maker, juffertje, het bekende insect. ^^Iä» tjapak, I. voorouders in den 6^0 graad, overgrootvader van iemands overgrootvader. II. m^ntjapak^ geringachten, nieis geven om iets, Sj. Mans. Sj. Sult. Jahja; M^n. smakken als teeken dat ieraand ons verveelt. ^JÜä tjapoek, I. plekken, tee- kens, litteekens vanpokken en derg., moekanja h^rtjapoek^ zijn gelaat is met pokputten. Mßn. id. II. schrijlings, half knielend, op den rüg van een dier of op een tak zitten. (^Lä Ijaplk, krom en lam van arm of been; misvormd van band of voet, Sw, en d. 1. Cr. Ook = tjapS^ zie ald. Jk^Ls^ tjapal, Sandalen, voetzo- len. H. Abd. 259. ä^Lä. tjapah, ronde, beuten bak, om iets in te wasschen. M^n. Bijvnw. naar boven breed en wijd uitloopend. ^A\*Sf^ tjapai; m^n^y(i^a/,naar iets grijpen of reiken; mentjapai akan pMang, naar het zwaard grijpen, Saif. Dzoel.; hendak mentjapai boe^ latij de maan willen grijpen, d. i. het onbereikbare willen; sap^ntjapaij zoover men reiken kan, armslengte; mentjapai tangan, bij de band vatten. JLä. tjapö, op Java, vermoeid, ook "iets moede zijn, zie penat, o^Loi» tjakat en tjakatan, han- dig, knaphandig, behendig, H. Abd. 106, r. 1. M^n. en Jav. tjikatan, id. jS'Iä tjakar, klauw, poot met nageis, v. vogels en viervoetige die- ren, ook krab of krabbel met zulk e. klauw; tjakar best, een ijzeren krab- ber; m^ntjakar, met banden of klau- wen krabben, omkrabben, b. v. de aarde, PÖl. Djin.; dltjakar dan dittn- dang olih isterinja^ hij werd door zijne vrouw gekrabd en geschopt; soerat satjakar,, een krabbel schrifts, Sj. Abd. Moel. voor ons: een regel schrifts, b.v. soeratnja tiada barang satjakaVy tiba-tiba datang meram- pas m^mbakar^ geen enkele krabbel schrifts zond hij en komt onverwachts ^1^^ JU 383 rooven en branden; tjakar hajam, hanekrabbels of hoenderkrabbels, siecht Schrift, voor ons: hanepooten, Gok e.s.v» spritsgebak; tjakar balar, krabben en achrammen, H. Abd. 387; tjakar itik, e. s. v. plant, cotyledon laciniata, L, tjakar-mentjakar, elk- ander krabben. «-S^Lä. tjakang, strak gespan- nen, C. mS^ La» tjakong, hooge rüg, maar geen bochel, C. en S. v^ftS^Lö. tjakap, kunnen, instaat zijn tot iots, zeggen dat men tot iets instaat is, bluffen, opsnijden, ook ge- woon praten, spreken; tjakap angin^ onnutte praat, wind, bluf; doedoek b er tjakap- tjakap, zitten te praten, te keuvelen; tjakap-tjakap rampai, ge- mengde saraenspraken; mempertja- kapkan, opwekken, aanvuren v. den moed, lett. doen instaat zijn, doen durven, de Holl. 5^ dr. 199; pertja- kapan, gesprek. v-äTLä. tjakoep; mentjakoepjha^- pen naar iets, ook e. ijzeren rottevai met tanden en een klem voor olifan- ten, C. en S. ^S'Lä. tjakau; mentjakauy schie- lijk iets of iemand aangrijpen, met de banden of klauwen zooals een ^^J^QV'^h^rtjakauJjakauwanjelksLuder aangrijpen,vanvechtenden.Zie(;eiböfw. io La- tjakah, I. met groote pas- sen of schreden, van iemands gang. II. afzetten met e. boom, afsteken ^- e, vaartuig, C. en S. ^^Iä. tjakai, e. ander de schuld geven van hetgeen men zelf heeft ge- daan, z. ten koste v. e. ander veront- schuldigen. Volg. and. tjaki, <JL^ tjaga, e.s.v. boom, 0. en S. maar welke? ow^Lä. tjagoet = pagoet en pa- toeky zie ald. *,> La. tjagar = tjadang en tj an- dang, zie ald, ; tjagaran, ook middel om in zijno behoefte te voorzien, L. en Max. borg, waarborg, Sw., securi- teit, reservefondo. ,j/Iä. tjagak, I. voet, bok, af- fuit, onderstuk, vork, waarop instru- menten, draaibassen enz. komen te staan of waarop de neergelaten mast komt te liggen. II. vlug van bewegingen en van spreken, = tjeregas en gantjang, zie ook Abd. Moel. pag. 24. ^^Lö^tjagoe, de fijt, e.s.v. ver- zwering aan de vingers. JIä» tjala; tjola-tjala^hierQu daar snappen, inz. met onwaarheid, v.d.W. zie tjala k en tjaling. oJIä. tjalat; mentjalat, de huid van de penis terug schuiven, C. en S. v::xJIä. tjalit, veeg,smeerraetden vinger; tnentjalit, den vuilen vinger ergens aan afstrijken, zie ook palU en tjolek, JLä» tjalar, schräm, geschramd van de huid, zonder bloeding. äJLä- tjalang, Jav. iem. die op uitkijk geplaatst wordt; p^ntjalang^ e.s.v. vaartuig, dat mogelijk op kond- schap werd uitgezonden, e.s.v. krui- ser ? äJIä. tjaloeng, scheppertje, van 384 C"^ een bamboegeleding gemaakt, aan een touw, om uit een ton aanboord water te scheppen. Mßn. koker v. bam- boe raet e. handvat om er drinkwater in te halen of te bewaren; pisau tja- loeng = tjandoeng^ ziq ald. äJIä>- tjaling, I. gewoon zijn te liegen, leugenachtig; tjolang -tjaling^ hier en daar leugenachtige praatjes houden. Zie tjala, IL e. omheining met doornen om de oogst op het veld te beschermen; ijaling habt, zulk e. omheining tegen de wilde varkens, C. en S. ^^JLä» tjalak, I. veel praats heb- ben, uitflappen, overal den mond in- «teken, plapperen, vaardiginhotant- woorden. II. e. stokje waarmede men de fijn- geslampte sirih uit de gobek neemt, ook p^noendjal geheeten, C. en S. ^Lä^ tjaloen, I; btrtjaloen^ be- raadßlagen, met elk. overleggen, C. en S. II. de naam v. e. boom welks bla- den in de tepoeng tawar^ worden ge- bezigd, C. en S. yoLsÄ» tjamar, I. zeeme.euw. M^n. gulzig; volgens d. 1. Cr. een groote zeemeeuw, ook tjakmar; mentjamar, grijpen en wegvoeren, rooven, v. d. W. mogelijk naar den aard der zeemeeu- wen. II. het lichaam met geneeskrach- tige smeersels wrijven, C. en S. AoU. tjamang, e. toorts, C. enS. ^jN«U> tjaniin, L tjamin tjamin, mond of bek voortdurend open- en dichtdoen, zooals b.v. de visschen; ikan tjamin- tjamin, e.s.v, vergiftigen zeeviscb, die zieh opblaast als hij ge- vangen wordt en de gewoonte heeft aan de oppervlakte van het water met zijn bek zoo te doen. II. tjamin- tjamin^ e. s, v. kleine, zure vrucht, Mön. en Mal. id. ook d.i. Cr. Op Java tjeremd geheeten. •joIä tjamaUjI.e.s.v.boomjWelks bladeren tegen smerfcingenroodehond worden gebruikt, IL bertjamau, v, e. olifant, aarde met zijn poot losmaken en met zijn slurf over zrjno rüg gooien, C. en S. {jls>^ tjana; boenga tjana, e. s. v. bloera; Caesalpina pulcherrima, d. 1. Cr., zie het volg. wrd. wiLj;^ tjanar, e.s.v. boom met goed hout; tj, babi en tj, bokor zijn soorten daarvan; ook e. s. v. salsapa- rille, R. » jLä- tjanang, I. diep koperen bekken met knop in het midden en dat met een elastieken knuppel ge- slagen wordt, ook gebruikt als om- roepersbekken ; mMtjanangkan, iets bij bekkenslag bekend maken, uit- klinken«. pentjanang, omroeper, uit- klinker, IL balansje of houtje op een weef- toestel, dat de stekken, waarover de draden gaan, doet speien; iali tjanang, de koorden, waaraan het hangt. •iLÄ- tjanoe,blikken koker, volg. C. en S. e. tinnen ketel, waterketel. ^Lä» tjanai, Tam. gladstrijken, slijpen; baioe tjanai, slijpsteen, die gedraaid wordt, ook pHtjanai; m^n- tjanai, op zulk een steen slijpen; deeg 5^ op een plank uitroUen, metalen plet- ten, v.d.W,, ook gladstrijken, b.v. pa- sirnja rata hagai ditjanai, het zand aan den oever was effen alsof het gladgestreken was, M. Mön. ook nog zieh optooien b, v. lekas m^makai; djangan ditjanai djoea Za^i, kleed u spoedig en tooi u maar niet zoo op. ^Lä tjaöe, I. Soend. = pisang, zie ald. II. Chin. e.s,Y. pap van roode rijst, die als toespijs gebruikt wordt. vä^*U>. tjawat, schaambedekking voor mannen, bestaande uit een lap, die van voren en van achteren door een band om de middel opgehouden wordt en tusschen de beenen door- gaat; seloewar tjawat, suspensoir ; her- tjawat ekoer, met den staart tusschen dei^ooiQn,Ya,nh.onden'^kemoeditjawatj een roer zooals aan de chineesche jon- ken, waar een touw onderdoorloopt, ook gebruikt van e. europeesch roer; hertjawat, zulk een bedekking dra- gen, als schaambedekking aanhebben; mempertjawat kam, een doek als tja- wat gebruiken of aandoen. (jw»Lä. tjawas, e. lange riem, die op riviervlotten gebr. wordt, op een ßtandaard rust en heen en weer loo- pende in beweging wordt gebracht, 0. en S. (j*-»Lä- tjaöes^ scherp door ver- ^agering, van neus en aangezicht, v.d.W. gebogen, gebukt van houding, 2ie aoes, q-^Lä. tjawis, Jav. gereed, in ^ereedheid = sadia. ^}a 385 c^Lä Igaöeng, ingevallen, b.v, van de wangen. c^U^ tjawang=(;a&aw^,zieald, (^^Lä^ tjawak, I. e.s.v. wikke of speit, L. II. kuiltje in een lichaamsdeel; tjawak pipi, kuiltje in de wangen, Mön. tjaoek, litteeken. III. = kongkong, zie ald. J?Lä- tjaöel, e. s. V. smalle, fijne linnen doek, die om het lijf geslagen wordt, v.d.W. mogel. verb. van sjdl, Perz. ons sjaal. Zie Mal. Sam, II pag. 26 en 28 en mijn Mal. brieven no. 8. ^.Lä- tjawau, Chin. kommetje, kopje. MSn. id. ook wel gebruikt voor ons beker, b.v. sat^lak satjawan sa^O' rang minoem itoe, toen ieder een beker geledigd had, daar men wijn en Sterke drank uit kommetjes drinkt. f i5^Lä. tjawi-tjawi, e. s. v. don- kerblauwen vogel met twee lange staartvederen, zie tjentjawL sIä. tjäh, Chin. theo. *^Iä tjahar, dünne ontlasting; mentjahar, i^urgeevew^pentjahar, pur- geermiddel, purgatie. äJöLä. tjahang, zie tjampah. ^Lä^ tjaja, glans, zie tjehaja, wSl^ tj^l^j ^^^j öiet gebenden, van soep, pap en derg. slap van een aftreksel, zooals thee, koffie, vlier en derg., ruchtbaar, wereldkundig, van een naam, handeling enz.; sakalian Mnda jang tjair laXn daripada ajar, alle vloeistoffen behalve water; m/- njak sapijang tjair, gesmolten boter; ajar madoe tjair, vloeibare honig, 26 386 ^W l^mak tjatr, gesmolten vet ; m^ntjatr- kan, dun, slap, rucbtbaar maken; soekat koetjatrkan namanja^ b^aroe^ Iah poewas hatikoe^ eerst als ik zijn naam heb ruchtbaar gemaakt, zal ik pas tevreden zijn. ^l^ ijaing, I. aan stukken of flarden gescbeurd, stuk; mentjaing' tjaing^ aan stukken of flarden scheu- ren, in zeer kleine stukjes snijden; tjoeäng-tjaingy overal aan flarden. IL Batav. eene hoeveelheid padi van 200 bossen, wegende elk 20 pond. «.^Lfl^ tjajoe, Vierkante matras om op te zitten, v. d. W. (j* Jus», tjoebödak, M^n. = tj^m- p^dak, zie ald. yj^s>^ tjöbar, zie bij tj^oer en tjabar, yj^ tjöboer, plompl het geluid van iets zwaars, dat in bet water valt; m^ntßhoery in bet water plorapen, in bet water springen, ook met banden en voeten in bet water spartelen of plompen, van badenden; m^ntßhoer- kan dir inj a kadalam ajar laoet, zicb in het zeewater störten; m^ntßhoer" kan sajap, met de vleugels in bet water slaan, van badende vogels; tj^bar-tj^boerj betzelfde met ver- Bcbeidenbeid of van velen; t^rtßboer kadalam ajaVj in bet water gestört. yAÄ. tjöbir, daripada kain kojak, Abd. scb. wrdb. Zie tßbis en tjabir, fjf*j^ tjÖWs, afgescbeurd stukje ; mMßbiskan^ kleine stukjes van iets afscbeuren, bij kleine reepjes afne- men; ook tßbir, {^^j^ tjöbak; m^ntjebak^ graven, delven, uitgraven, ook van een loop- graaf of mijn; m^ntßbak ^mas, goud- graven; p^ntßbakj e.s.v. spade voor mijn werkers; tßbakan^ bet uitgedol- veno, bet erts; p^rtßbakan^ de plaats waar erts gedolven wordt. {^^j^ tjölbek; m^ntj^ek^ de lip- pen tegen iemand in eene verachte- lyke plooi trekken. ^uju^^ tjöblos, Jav. door iets been trappen, ontploffen, open sprin- pen met een slag of plof. ^»AÄ- tjöban, ook s^ntada, e.s.v. boom met eetbare vruchten en taai beut, geschikt voor kleine vaartui* gen, Volg. Tug. = ^roe en tßmara^. Zoo ook C. en S. v:>Ä» tjat, I. oftjetj ook tjeto,Chin^ verf, olieverf, inz. het chineescho meubelvernis; m^ng^tjety verven, ver- nissen; toekang tjet, verver, vernisser. II. e, kraal of omheining om wildo buffels of olifanten te vangen, = A;oe- boßj C, en S. ^i^^tjit, klänknabootsend woord voor bet piepen van muizen en jonge vogels; m^ntßt, piepen; zie d^tßt VÄA^ tjita, Skr. gevoel, gewaar- wording,wenscb,verlangen,begeerte,, Itist, voornemen; soeÄ;a-(;i7a, vreugde, blijdschap, genoegen; doeka-tjitay smart, droefbeid; s^gala tjita hatiy de gevoelens van bet hart; d^ngan tjitanja jang amat b^navy met de meest opreobte gevoelens, Ism. Jat. 37; tjita rasa, de smaak in denmond,, de smaak van iets, gewaarwording of gevoel van een wensch, begeerte^ oflust; Jan^ IMzat tjUa-rdsanja, die^ ^lX:>. ILS!U^ 387 zeer aangenaam van smaak waren; b^sar tjita of kalWihan tjita^ geest- verrukking, geostvervoering, enthu- siasmus; tjita dan angan-angan, ge- voelens en neigingen, H. Abd. 316; mentjitay zieh iets z66 sterk voorstel- len, dat het werkelijk daargesteld wordt of verschijnt, oproepen,te voor- schijn roepen; hagai ditjita, zooals gewenschfc wordt. '^LCfl^. tjita'; kam tjita\ sits, ge- bloemd katoen, gedrukt katoen; zie tjitak en tjita I. Lää. tjßtöra, Skr. vorstelijke zon- nescherm, soms verkeerdelijk djan- tera geschreven; zie ook tjerit^ra en tjMa. ju.f5.JCA. tjitarasa, zie bij tjita. JCä^ tjßtöri, tent op een vaar- tuig, Zeil of presenning over een ge- deelte van het schip gespannen; zie tjet^ra, ^JCä- tjötßria, I. Skr. ksatria, iemand uit de krijgsraanskaste, edel- man, prins van den bloede. IL verb. van tjeria, zie ald. •jCä. tjÖtO, zie tjat, -AÄ» tjßtai, I. stuk van iets, dat aan"stukken gescheurd is; mentjetaij aan stukken scheuren. II. e. 8. V. dissel, kleiner dan de helioeng^ en met verzetbaar ijzer, zoo- dat men dit in de lengte en in de breedte kan gebruiken. j^AÄ. tjßti, niet mohammedaan- sche* bewoner van Malabar of Koro- öiandel,ook als scheldwoord gebruikt voor een schraper. Hetzijninz. geld- schieters, woekeraars. De Mal. spre- ken hen aan met Ajah tj^ti, vader geldleener, C. en S. sv^tjßtjÖrong, een houwit- ser, C. en S. v^i;\a>.tjötjap,proeven, aan iets likken om te proeven, ook zooveel als aan de punt van een vinger blijft han- gen; mentjetjapj met de punt van de tong proeven, met de punt van de vinger iets opnemen; boeroeng tj^tjap^ e. s. V. vogel, behoorende tot de ho- nigvogels; zie ook kUjap, ra,ÄÄ. tjßtjak, de huishagedis ; tj, koebirij de vliegende hagedis, == tj. t^rbang^ ook tj. koeboeng; zie ook keridik. i:aÄ2>. tjötjßntong, een lok V. haar; s^gala tjetjentongnja berikal, al zijne haarlokken krulden; ook tjentong en tokong, jasN^ tjoetjoenda, Yorstelijk kleinkind, van tjoetjoe, JoL^^ tjiljenda, van tjitji, achterkleinkind, in de hoftaal. &.S\.£>. tjßtjah, I. oogenblik, on- bepaald körte tijd; mengapa satjetjah sehadja datang^ waarom komt ge slechts voor een oogenblik. MÖn. id. en even van iets proeven, er e. likje van nemen, b.v. sajang akan garam satjetjah diboesoekkan karbau jang sa*ekoery om een likje zout te sparen laat men e. geheelen buffel bederven. II. mentjMjahy zach tj es aanraken met de punt van iets, b.v. met den top van den wijsvinger. MÖn. tjUjah- tjUjah bara, rakelings, op het kantjo af. Voorts: zachtjestikkenofprikten, eventjes doopen in eenig vochfc om 388 iets daarmede nat te maken, dus zoo- als doopen bij besprenging. Mön. id. Zie tjUjap\ , ^j^SJLa^ tjÖtJ6lt)ar, degeitenmel- ker, e. s. v. vogel, C. en S, ^^ÄAÄÄ. Ijötjitjak, de lies, C. enS. ^ ' k JkÄ. Ijidöra, Skr. geschil, on- eenigheid, gebrek, verkeerdheid, schade, nadeel, letsel, ongemak; tjU d^ra toeboeh, schade, nadeel aan het lichaam; tjidera sMikit tangkisnja^ zijn pareeren was e. weinig verkeerd; memMri tjidera^ schade, nadeel be- rokkenen ; hertjid^ra^ een geschil heb- ben; mempertjid&akan orang^ geschil- len, oneenigheden zaaien tusschen personen; katjideraän, oneenigheid, valschheid, trouweloosheid. c J^ tjßding, achterlijk in den groei, van rijst en suikerriet, kinde- ren enz.; klein, onaanzienlijk, van Trachten. (^(4X2^ tj6dak,e.s.v.kap,gemaakt van kadjang en gebruikt om hoofd en sehender tegen den regen te be- ßchermen, te Kelanten. Op andere pH. V. Malaka sUoengkoeh ^JfcXc^ tjÖdok, I.diep,ingevallen, hol, van de oogen en het aangezicht, 00k boven d. neus evenals bij de apen. IL tjMok t=z koekoesan^ C. en S. Zie koekoes, *^ tjar, te Patani = limbahan^ ziö'by 7tm&aÄ, C. en S. - ' ^^0©r,klanknabootsetid woordt voor het geluid van een vall enden waterstraal, Äjf^4j6rabah, oUjMbah^ niet netjes, niet proper, onzindelijk, het tegenovergestelde v. tjantik^h,Y, p^r- ^mpoewan jang tjerabahj een slor- dige, onzindelijke vrouw, B.E. In het Jav. tjroboj id. v3^*'r^ tjßratoek; m^ntjeratoek, met vrij opgericht bovenlijf zitten van velen bij elkander; 'tis de frequ. van tjatoek, zie ald. III. L_ft^!y^ tjöratjap, I. e, s. v. mu- ziekinstrument, bestaande uit twee naast elkander hangende stukkenhout of bekkens, die tegen elkaar geslagen worden. IL een dubbele weerhaak, C. en S. (3ä-Lä- tjöratjak, zie tj^retjak, ^^yr^ tjßraka, e.s.v. plant, waar- van de bladeren verbittend zijn. iA)«^l>r^ tjöraken, open bak met hokjes, waarin verschillendemedicij- nen zieh bevinden, van het Perz. {e- riaki, medicijnkistje; zie pedadah. 2^1^ tjÖramah, praatziek, bab- belzucht, veel van praten houden. jjly^ lijärana. Skr. schotelofbak opvoetvoordesirih-benoodigdhoden, drankzetje of azijnstelletje op voet; tj, ^/(^oeÄj^betelschaal in den vorm van een schult. v::^»!^ tjörawat, Skr.ooktjeroe- wat^ vuurpijl; zie soempii, mV^yä^ tjiröbon, Sund, garnalen. water, naam van de residentie op Java, door ons tot Cheribon verbas- terd. ^. K>ySf. IjjÖrölboelL, zie ißroboh, c^yrf' tjßrßbi, e.s.v. boom, die licht timmerhout levert. va^)^ tjörat, kraan, tuit; m^ntß' rat, af tappen; tjeratan^ tuitje, b.v. aan een trekpot en derg., zie t joerat, c^^Ä. tjöroet, I. vast aangehaald van iets, dat gebenden is, toegehaald van een schuif ; mMjeroet, vast aan- halen, toehalen, terugspringen in den vorigen toestand, van elastieke voor- werpen ; p^ntßroet^ geitouw, gording, v.d.W. II. verb. van s^roetoe, zie ald, III. mentjeroet, met e. sikkel snij- den, b.v. gras, C. en S. IV. Mrtjeroet'tjeroet, e. krakend geluid maken, C. en S. \^js>^ tjßritöra, Skr. ook tjerita, verhaaljVertelseljlotgevallenygebeur- tenissen; m^ntjeriterakan, iets verba- len, verteilen ;Jaw^ ^mpoenja tßritera, de verbaler, de auteur; h^rtjerita-tje- ritaän, met zijn velen allerlei verbalen doen, Sj. Madli, tjeriterai akoe, ver- tel mij, laat mij weten. «. ja>. tjÖrßtja, Skr. mentjeretja, uitscbelden, smaden, smalen,beleedi- gen, verguizen, Ibr. b. Chas., laken, aanmerking op iets maken ; Mtßr^tja- tjer^ijaän, elk. smaden, Am. Hamz., sang harimau itoe mentjer^tjai akan- dia, die beer tijger smaalde op bem, Pol. Djin.; zie kedji en tjoetja, I. f^y^ tjirtjir, bei, scbel. vJ^y^ tjärStjap; m^ntjMtjap, in menigte uit het water springen, van visschen of garnalen, in zekere boe- veelheid uit iets voortspruiten, zooals despruiten uit een aardappel, v.d. W. ^Jä.^ tjörötjak, pokdalig, = pdroet katoemhoehan, zie r^tjak, ^y^ tjarclia,ook^/arcÄaÄ,Perz. id^ 7^ 389 rad, al wat draait, bemelscbe ßfeer, sterrenbemel ; zie tjakrawala. ^•Iw>j£^ tjßridawan, verward^ oorverdoovendgeraas,zooalskinderen maken, waarvan bet eene scbreeuwt, bet andere built, een derde lacbt enz. v.d.W. Het woord komt mij bedenke- lijk voor. Kan bet ook zijn tj^rai daoen (telinga) de oorscbelp scbeiden van bet boofd? de scbrijfwijze zou danzijn ^Oyst^- tjßrÖdas, naar licbaam en geest ontwikkeld, v.d.W. een weinig slim, tusscben tjeredik, en bodoh in. Zie tjeregas. ^*4>y^tj6r6dik, snugger,scbran- der, verstandig, slim; mata tjerMlk, een verstandig oog, een scbander uit- zicbt; kata tjeredik,een snediggezeg- de; tjeredik memandang lakoeorang, slim zijn in bet waarnemen van iem. doen en laten, Prab. Dj. sitj^redik, bijnaam van den jakbals of wilden bond. ^tj^ tjgring-tjöring, koortsig, onwel, C. en S. Zie gering. ^ ^s>. tjÖrang = ladang, C. en S. Eiders geven zij op dat ijerang, e.s.r. kreupelhout is, en op een andere plaats zeggen zij : een uitkapping in een boscb of wildernis. Zie bij terang. ^XAys^ tj örongtak; tj^rongkah tjeronggehj verward door elk. liggen, zooals lijken op een slagveld of ge- veldeboomen,C.enS.Zie4;^row^Ä;an^. ^jX^ySf. tjöröngkan, volbardend, vlijtig, ij vorig bij een werk, v.d.W. »^f^ IJÖranggali, getaktvan horens; mMj^ranggah, naar boven 890 X0 'n uitsteken van vele lange, puntige voorwerpen, zooals geweren, mästen en derg. ; Mrtj^ranggahan^ hetzelfde van vele voorwerpen. ÄJtifty^tjöronggali; m^ntßrong- gahj zijwaarts uitsteken van een aan- tal puntige voorwerpen, zooals pieken en derg. «jJx^Ä. Ijjßrenggeh, tros, bundel b.v. van paddestoelen en derg, 0*2^ ^jferap, de aandacht vesti- gen op, waarnemen, opmerken, notitie nemen van, C. en S. = tjam enp^rhatL 0%j*- tjÖroep, I.klanknabootsend woord voor het geluid van kleine voorwerpen, die ergens in geworpen worden. II. opzuigen, inzuigen, opslurpen, inademen, 0. en S. ^^ tj6rMlai5 Tam. (Skr. sarpari van sarpa, e. slang, hiervan: serpent, fr.) de slangendooder, e.s.v. wezel, ichneumon. •ijÄ* tjarpoe, Tam. sandalen, R. Chaib., ook voetklossen, die met een klos tusßchen de voorste teenen vast- gehouden worden=;^^roemjpaÄ, volg. V. d. W, *^r^ tjferöpoh, naam van e. eet- baren zoutwatervisch, v. d. W. l5t^ tjÖrak? tßrak-tßroek? b.v. dan Ulinga rasa akan tßrak-tj^roek, Am. Harn., Zie tßroep I. iSyr^ tjöroek, naar binnen in- loopend gat of kuil, zijwaartsche ruimte of holte onder iets, b.v. onder e. ledekant, binnenhoek in e. kamer, inspringende hoek of zijsteeg in een straat, inham, nis, holte; tj, goenoeng, berggrot met zijgangen; tj. haloewatij hol bij den voorsteven; m^ntßroek^ zieh in e. zijholte begeven, die vor- men, onder den grond gangen ma- kende zieh voortbewegen; m^nggali m^ntßroek kadalam, in een kuil of put een zijwaartsche holte of gang graven, b.v. in een graf, om daarin het lijk te zetten; adajang m^nangis ditßroek dapoer, er waren er die schreiden in e. hoek van de keuken ; tßroek-m^roek^ allerlei zij holen of gangen, Mes. Kag. Nod. Sjah. OW ^J^^^"^^ ®®^ körte pijp of koker van bamboe bij het melken gebruikt, C. en S., zie tjorong. ^^JIä» tjferökas, zie tßr^gas. •ils^ tjßrßkan, frequ. V. tßkati; m^ntßr^kaUj met de nageis krabben. fjtSy:^ tjörögas, vlug, voortva- rend, met kracht, bij alle soorten van handelingen^ ook weer vlug zijn van herstellenden, grondw. tßgaSj C. enS. Jwfi*- tjÖroel, fijngemaakt v. aar- de, C. en S., mogel. van ons rul. Z^Sys^ tjferölang; mentßrelang^ glinsteren, schitteren, flikkeren, = tßm^rlang^ tßrUang Ä:amr, het schit- teren van de maan. iJyÄ. tjörßling, I. en tjemMing^ van terzijde aanzien. Zie Mrling, IL een snip (de vogel), C. en S. viy^ tjörlih, zie toepai. ^ySf^ tjäram, een stofje of ander vreemd voorw. dat in het oog komt, C. en S. VÄ*-J0%Ä tjörömat, zorgvuldig, nauwgezet, stipt, op zjjn goed pas- send, huishoudeiyk, zainig, met over- leg, netjes; tiada tj^remat, slordig, haveloos van de kleeding. ^3^7^ tjßrÖmak ; m^ntßr^makj iemand betooveren, bekoren, behek- sen, van booze geesten. ^jjo^tjÖrömin, Spiegel; tj.ban- talj Spiegel tje in den rand van staat- siekussens ; tj. mata, bril, ook pupil van het oog; tj, haioe, schilfertalk ; tj, tjina daripada katja jang merah, H.Boedj., chineesche spiegeis v.rood glas ; tßr^min teroes^ Mön. waarzeg- gersspiegel; roemah tj^remin, spie- gellijst, brilledoosje, id.; boeroek moe- kuj tjh'emin diMlah, Sprw. hen, die ons attent maken op onze gebreken, kwalijk bejegenen, id.; tjer^min b^si, een stalen spiegel, ook = tjer^min badja, een spiegel v. gepolijst staal; tßremin t^roepam, e. gepolijste Spie- gel; b^tj^r^mitij zieh spiegelen, in den Spiegel kijken; b^tßr^min dalam tUaga^ zieh in het meer spiegelen, Ind. Poet.; bUßr^min ajar, sterk achtere ver hellen van den aehter- mast, lett. zieh in het water spiege- len; ikan tßr^min^ e. s. v. eetbaren zoutwatervisch. ^*Ä tj6r6mi, ook k^r^mi,made, aarsmade. i^y^ laßrmß, Jav. e.s.v. boom, sicca nodiflora, welks zure vruchtjes gekonfijt worden; zie tjamin-tjamin. ^y^ tj^roen, aan e^n kant ver- zakt, van den grond of een vloer in iiuis, C. en S. bjÄ. tjäräna, Skr.geassimileerd, opgelost, verteerd, van spijzen enz.; 391 m^ntßr^na^ verteren, assimileeren, invreten, b.v. van kanker, melaatsch- heid enz., ook van vreemde bestand- deelen in eene taal, H. Abd.; katß- ri^naän, spijsvertering, v. d. W. lijst geneesk. wrd. i^f^ tjörantjang, de frequ. van tjantjang^ zie ald.; berlßran- tjafigan, puntig in de hoogte steken van vele voorwerpen, b.v. van gewe- ren, stukken glas op een muar, ook van menschen als staken iemand in den weg staan, C. en S. ^. ^ tj^raa^ klanknabootsend woord voor het geluid van water, dat op iets neerstort, ook luidruchtig van gejuich, C. en S.; m^ntßrauy luid- ruchtig zijn, b.v. van gejuich; z. riau, aü*^ tjßroboh, onkiesch, on- fatsoenlijk, in woorden of handelin- gen; m^nißroboh^ iemand onkiesch bejegenen; jp^rboewatan sangai tß- roboh, erg onfatsoenlijke handelin- gen. •J.y£^ tjßroetoe, sigaar, = 5^- roetoe.oi^ Java; poniong tj^roetoe^ si- gaareindje. v^A^jwÄ^ tjöroetjoep; m^ntj^- roetjoep^ puntig omhoog steken, zoo- als b.v. een aantal bajonetten of de naalden op een speldekussen. i3^7^ tjöroeijoek, staketsei, paalwerk, ook kade, werf, landings- hoofd, C. en S., zie tjoetjoek, MÖn. id. ^••^ tjSropong, de mond van een Kanon^ C. en S. A'jt^ IJöroeling, e.s.v, vcrgel, pluvier, M. d, 1. Cr. en C. en S. 392 i£%ys^ Ijöroewi, dun gezaaid,zel- den, schaarsch, It.^ikatan t^rboeka, Abd. Bch. wrdb. »ya>>tjÖrah,helder,doorschijnend, klaar,*rän glas, water, de oogen enz»; mala ^y^raÄ, helderziende oogen ; ÄaW tjerahj helder weder; hoelan tj^rah^ holdere maneschijn, tropong itoe koe- rang fjerahy deze kijker is niet hel- der genoeg; zie ook serah II. 5%^ tjferoeh, wit gemaakt, van de rijst, door ze in het rijstblok te stampen. (M^n. af, klaar, in orde, gereedjSchoongemaakt; 6^ra5 tjeroehj rijst, die geheel schoongemaakt is); m^ntßroehf rijst wit stampen. 5*Ä- tjÖreh, uitschot, dat wat van mindere hoedanigheid is. iSr^ tjörai, gescheiden, uit of van* elkaar; Mrtjerai, scheiden, ook echtscheiden ; b^rtj^rai berlain n^ga- rij scheiden om naar een ander land te gaan, Sj. Ardan; m^ntj^raikan, iets of iem. scheiden, ook vreemde woor- den uit eene taal. Sadj. Mal. p. 1; fj^rai'b^ral , overal verspreid, uit elk., b.v. van een verslagen leger; m^ntßrai'b^raikan^ overal versprei- den, uit elkaar jagen of slaan van e. leger enz.; pMßraijan^ scheiding, Prab. Dj., ook plaats der soheiding en tweedracht; p^r^'^ra^'aw, deeling, afscheiding; pMj^raijan, scheiding, b,v. hart iniiah p^ntj^raijan kita, heden is het de dag van onze schei- ding. K. Tab. tßrai toelak bMakang, afscheid van elkander nemen. Päd. bovenl. {Si^ y ^ria, I, zuiver, rein, ge- reinigd van het lichaam, huis, spijs enz.; tßria daripada dosa^ onschul- dig, vrij van zonde; m^ntßriakandiri- nja, zieh reinigen, zieh rein houden, Ism. Jat. 160; m. koekoenja, zijne nageis reinigen. II. Skr.^;ar;a,de verplichte gebrui- ken jegens den regeerenden Vorst; membatjakan tj^rija^ die gebruiken voorlezen. (5)^ tjöri, e. s. v. vrucht. Komt ook in de Pel. Dj. voor. ^•UjÄ- tjöriawan, ==seriawan, zie ald. väOvs^ tj ärita, I. keris tjerita^ een kris met vlammend lemmer, waarin meer dan negen bochten zijn. II. Jav. = ij^rit^ra, zie ald. ^^iK^<Ji vÄ. tjöritjat, ook tßritjapj e.s.v. rausch of vink, ook kelitjap, 0^ V ^ tjöretjek, e.s.v. zoet- watervisch met blinkend zilveren schubben en roode vinnen, gelijkende op de t^mp^ras en de darok-darokj doch veel kleiner, C. en S« Joy^ tjoerika, volg.Maxw.Skr. dolk, e.s.v. snijdend wapen, = kris. ^jijj^ tjßrian, de dobber a. een vischsnoer, C. en S. vä>^ yÄ^ tjörewet, Jav.praats,ge- harre war; m^ntJerewet^Yoel praats heb- ben, opspelen, harrewarren ; ^j^n^'^re- wetj lastig mensch, die veel praats heeft, kibbelaar. jjMÄ- tjas, inbreuk maken, sehen- den, inbreuk makende be velen, C en S. ^jMÄ- tjoes, Tusschw. roefl ^M^Ä Ijjis, Jav, foei, = fjihj zie ald. 395 tjasjmah, Perz.bril,yerb, tot tesmak^ zie ald. ÄÄ- tjang, I.discanttooiijdisfiant, diepe toon, zie bam, II. een zaknet met twee zijstukken er aan; mentjang, met dit net vis- fichen, C. en S. Ik houd het voor Chin. is^ tjing, klanknabootsend woord voor het geluid van klein geld, dat op een steon valt, zie dentjing. fcJiÄ. tjßnget-tjönget, schril, krijschend, gillend v. spreken, C. en S., mogelijk tjenget, fjMjL^- tjÖngls, walgelijk van renk, b.v. van uienachillen in het vuur, be- dorven spijzen en derg., ook van een persoon, Sj. Madli. iÄ^ tj^ngang; I. tertj^ngang- tjenyang^ verbaasd, verbluft, versuft van verbazing. Man. sitjengang, die suffer; m^ntjengang, suffen, wezen- loos Staren; t^rtj^ngang dan ternga- nga moeloetnja^ verbaasd en met open mond;^j/m^aw^aw,wonderdaad,kwaad voorteeken. M. II. e.s.v. kleine boschplant, met raerkwaardige gele bloemen, die be- staan uit e. harden ronden knop in het midden, omringd door drie zeer dikke bloembladen, die hem geheel verbergen, C, en S. äAä. tjÖngoeng, = renoeng, zie aldaar. (XjL^ tjöngik? sapMi mala sa- ^it, tiada maoe tidoer, ataio hinatang tjengik^ Abd. seh. wrdb. (Xa^ tjingka, e.s.v. grijzen aap, 0. en S. Volgens L. tßngkoe, e. s. v. dier, dat veel op een aap gelijkt. JCaä. tjöngki, vulg. voorzeker^ zonder twijfel, zonder mankeeren, V. d. W. ^jJÜuia. tjöngkadoekjde cicade, C. en S., e. s. v. krekel. y**^ÜCÄÄ. tjgngkaroes, e. s. v. kruipplant, die in de nabijheid v^ vloeiend water groeit en waarvan de bladen gelijken op Mlerek, ij\lX*£^ Ijöngkaroek, e. s. v. versn aperin g,berei d ui t gekookt e rij s t,. die eerst in de zon gedroogd, dan in een pan geroosterd en vervolgens met geraspte kokosnoot en suiker genut- tigd wordt. v::JCsL^ tjangkat, L ondiep,door- waadbaar. Max. en C. en S. II. heuvel, Max. en d.i. Cr, hooge grond id. C. en S. oX^Ä. tjingkat, e.jonge kokos- noot, die, ofschoon er zieh al vrucht^ water in bevindt, toch nog niet zoet is. Ook moemhang^ C. en S. yi<ks> tjangkir, I.kopjeofbeker met een oor en voet. IL achterste teen of du imbij vogels^ Ook op Malaka, III. zie bij tjongkar, J<ks>- tjongkar; tjongkar-tjang-^ kivy zie djongkar, f%i)GL> tj^ngk^ra^ eenigszinsin* gevallen, van de oogen, zie tjengke- roeng, ^ JCää. tjöngköroeng, l.kuiltje^ holte, hol staan van de oogen of een vermagerd aangezicht; tj. leher^ het kuiltje achter in den nek, ook 'tj^ng'- koeng; mentj^ngk^roeng, uitdiepen^ 394 uithollen, een holte in iets maken. II. e, s. V. wilde latuw, die op de rijstvelden voorkomt en zoowel rauw als gekookt gegeten wordt, C. en S. ^^Xää. tjÖngköriDg, I. e.s.y. «nelgroeienden schaduwboom = d^- dap; tj, abang ^ e.s. daarvan metroode bloezems, tj, pahit, een bittere soort, welke de olifanten vermijden. II, e.s.v. gevaarlijke pokken, ook Abd. seh. wrdb. ^JuL^ ^^ngkeram^ handgift, voorschot op te lereren werk of koop- waar, godspenning, eerstelingen die men aanbiedt, verlovingsgeschenk v. den bruidogom aan de bruid, onder- pand, trou wring; zie tj^ngkam, Lc^Xää- yöngköröma, Skr. wan- delen, kuieren, voorzijngenoegenuit- gaan, onderweg pretmaken, Prab, Dj. ook e. pic-nic houden. kS^i^ tjangkang, beleedigend, brutaal antwoorden als men bestraft wordt; tj. moeloet, iemand met e. bru- talen bek^ C. en S. iXjiÄ. tjangkoeng; m^ntjang- koeng, hurken met het achterste den grond rakend en niet rüstend op de hielen; Mrtjangkoeng MrpUoek loetoety aldus hurken met de armen om de knieen geslagen; Mrtjangkoeng m^- nioep api, Pol. Djiri., hurkend het Yuur aanblazen. äXÄä. tjangking, I, Mrtjangking, zieh de beide banden in de zijde zet- ten,z66, dat de duimennaar achteren en de vingers naar voren komen ; tja* wart Mrtjangking^ een kop met een oortje; m^ntjangking^ iemand aldus aanvatten, b.v. een kind, of een wor- stelaar^ ook dragen aan de armen met de banden in de zijden ; zie tj^ngkang, IL toppenant, de naam van een touw aan de ra. III. los, niet yastgehecht, gebr. van de oorlel van een mensch of oli- fant, C. en S. iJuiÄ. tjöngkang; Mrtj^ngkang, zieh de middel met beide banden om- vatten, zoodat de vingers naar achte- ren en de duimen naar voren komen; m^ntjengkang, iemand zoo omvatten; zie tjangking, iiik^ tjöngkoeng, I. holte, kuil, diep in de kassen liggend v. de oogen, kuiltje in de wangen, vervallen van het gelaat, ook benepen, verlegen van het gelaat; maia tjangkoeng, inge Val- ien oogen, helle diepliggende oogen; tj. mata, oogholte; tj. leher, kuiltje in den nek, volg. M. de holte tusschen de sleutelbeenen ; tjangkoeng -m^ng- koeng, diep in de oogholten liggend, van de oogen. II. tj^ngkoeng-tj^ngkeng of tj.m^ng- keng, gillen, blaffen en huilen, zooals vechtende honden, ook van personen gebruikt, b.v. van kijvende vrouwen. i^jC^Ä- tjongkang, zie djongkang. 4Cifi>. tjongkong, zie tongkong. iiiuLs^ tjengkong, verwrongen, verdraaidy b.v. van een arm; ook tjengkol. iXJLÄtjgngkeiig; m^ntj^ng- keng, gillen, janken, MÖn. engkeng, id. Zie tjangkoeng II. 0%. vJCJL^ tjangkoep; m^ntjang- koep, z. iets uit de holte van de hand in den mond gooien. Zie tjakoep. (jJuiÄ-tjailgkok, I. kort en krom van de armen. II. ijzeren haak of roede om oli- fanten te hoeden. III. aflegger v. boom of plant, een tak of loot bestemd tot overplanting; m^ntjangkok tjatjar, de koepokken inenten. IV. e.s.v. gedroogden wortel, C. en S. of bloem, körnende van Eng.-Indie, die als medicijn gebruikt wordt. ^jXiU. tjongkak, I. hoogmoed, trotschheid, inbeelding, verwaand. II. e. s. V. spei, bestaande uit een langwerpig blök met twee rijen kuil- tjes, waarin twee personen, inz. vrouwen, speien met katschelpjes, boontjes of pitjes. Hotzelfde spei heeft men ook in Arabie en Perzie, zie actes du 8^ Congr. des Orient, p. 441. ^jXJiÄ. tJ^Jlgfeök, dun in het midden, dikker naar de uiteinden, zooals sommige pooten van raeubels, dünne taille van iemand of van een kleed, v. d. W. JkXjb>» tjÖDgkal, Jav. = toembaky een roede of lengtemaat van 12 rijnl. voeten, ook de lengte van de stok V. e. staatsiezonnescherm als lengte- maat gebruikt. De gouv. tßngkal in de Straits is 12 eng. voet; njengkalj Jav. met zulk een roede meten, op- meten; toekang tßngkal, landmeter; ^ßngkalauy het opgemetene. ()Xi^tjangk06l, hak,waarmede man den grond om werkt en graaft,=sr y^ 395 patjoel op Java ; m^ntjang koel^ gra ven, met den hak bewerken, ook m^njang- koel, H. Abd. 265. JJÜLä- tjongkil, peuter, stoker, tandestoker, sonde '^ p^ntßngkil gigi, tandestoker; p.t^lingaj oorlepeltje; m^n(;o»^Ä;47,peuteren,sondeeren,vac- cineeren, fig. uitvisschen, uithooren; m^ntjongkil koeman d^ngan aloe, fig. vergeefsche moeite doen, iets onge- rijmds verrichten, op Mal. is men- tjongkil ook vaccineeren; m^ntjong- kilkan mala, de oogen uitsteken; zie soebik, JJot^ tjengkol, zie tjengkong, äJLX-Äa tjÖngköling, gescha- keld, in elkander gekromd, gearmd, äJUCää- tjongklang, Jav. galop- peeren van een paard. iJlXA-Ä. tjßngklong, Jav. zie tßngkolong. |jCJts»> tjÖngkani ; m^ntßngkam, grijpen en vasthouden, pakken, vast- knellen, de einden aan elkander bin- den, omknellen zooals een elastieke ring den arm; tj^ngkam Mra, apen- greep, zekere wijze van twee voor- werpen kruiselings aan elkaar te bin- den; p^ntj^ngkam, het middel daar- voor; p. tilatrij koord met dikke plui- zen, gebruikt om matrassen door te steken. ^^j^jGu^ IjSngkSnek, e.s.v. zeer kleine boschteek of schapeluis, = s^ngk^nit. Juid. IJ^ngkau^ I. e. makelaar; tßngkauwany makelaardij, C. en S. en M. 396 ^)y^ IL ook tj^kau; m^ntj^ngkaUy met klauwen of banden aangrijpen. Mön. tjakauj id. ^^yCita. tjgngkoerai, e.s.v. zij- den stof, b.v* diberinja m^makai kam soet^ra tj^ngkoerai, R.P. of de eigen- haam eener plaats, maar welke? «J JÜLä tjöngkolong, iets af- trekken, afbouden, b.v. van loon, ook aftrekken in de rekenkunde. Op Java tjengklong, idiksf- Ijangkeh, zie djongkar, gJ^iL tjöngkeh, I. Chin. boewah tj^ngkeh, kruidnagel == boenga la- wang, Mal. iboe tj^ngkeh, moernagel. IL de gever, bij een kaartspel, die de kaarten ronddeelt, C. en S. i{ r_#^ tjongkah, met de punt schuin omhoog steken; tjongkah- tjangkih en tj, mangkih, naar alle ricbtingen schuin omhoogsteken van veel voorwerpen, ook onregelmatig van Schrift. Sadj. Mal. 3. Cffr^ IjSngki, voorzeker, zon- der twijfel, zonder mankeeren, v. d. W. vulg. iXjXju^ tjßngkeleng, Eng. shil- ling, schellingj V20 van een pond Sterling; ook een halve gülden. ^ • ^ tjangga^ aangeboren lichaamsgebrek, mismaakt en in zoo- verre ook geteekend, b.v. djangan p^rtjaja jang ditjangga A llah, wacht u voor den door God geteekende, M. Zie tj^nangga. v-jtkö. ^anggoet^ I. e.s.v. wilde langaatj met bittere, doch eetbare yrucht, C. en S. «5% IL aan iets knabbelen, v. e. hert of buffel; t^rtjanggoet-tjanggoet^ af- gebroken, v. spreken, door agitatie. kpk^ Ijanggoeng, I. stijf, ge- dwongen, onhandig, linksch, al wat het gezicht, gehoor of gevoel onaan- genaam aandoet, onbeholpen, H. Abd. 293; üadalah tjanggoeng ija dalam barang pek^rdjaän doenia inij dan is hij niet onbeholpen in eenig werk dezer wereld. IL een boomstronk, die schuin onder water staat, of die half in en half uit het water steekt, C. en S. e. voorb. zie bij kena.Saperii kera dapat tjanggoeng, als e. (zinkende) aap, die een stronk te grijpen krijgt. Sprw. iemand in doodsnood, die een red- middel aangrijpt. 