title: Waarnemingen omtrent de zenuwkoortsen en derzelver komplicatien
creator: Numan, A
text: Zij kon de zelfde plaatselijke toevallen veroorzaakten, welke de serie ontshtekingen teweg bracht, zelfs de plaatselijke hitte en roodheid niet uitgezonderd, dewijl ook hier een plaatselijke opheffing van bloed aanwezig was. Nogtans kon men dezelfde aan de volgende teekenen onderscheiden. De pols was klein en week en liet zich gemakkelijk samen drukken, de afvallende was zeer groot, en de pols en de ademhaling stonden niet in verband, zodat de ademhaling zeer weinig verhaast kon zijn, terwijl de pols zeer snel was, (welke in het algemeen een der zekerste bewijzen is, dat geene zinseine vermeerderde actieve werking van het vaatgevessel, maar in tegendeel, een door zwakheid verminderde werking van herzelf, de oorzaak der schielijke pols is). Ook zag men een onevenredigheid plaatsvinden tussen de pols en de toevallen der ontsteking, dat de pols kleiner en de toevallen groter waren. Het is bekend, dat de buitengewone snelle en schielijke van de pols, een toeval der roodkoorts, ja zelfs van het sterven, bijgevolg der uiterste zwakheid is. De reden daarvan is alleen hierin gelegen, dat, dewijl het hart reeds zwak is, dat hetzelfde zich niet volkomen samen trekken en van bloed ontdingen kan, er bij iedere samenkrekking (Systole), een gedeelte bloed in hetzelfde terugblijft, waar door het opnieuw tot samenkrekking wordt aangezet. Het hart poogt zelfs, door de dikwijfelijke herhaalde samenkrekkingen, dat geen vergoeden, hetwelke hetzelfde door de intensieve kracht van een samenkrekking niet volbrengen kan, en de omloop van het bloed is hier, niet tegenstredend de snelle pols, niet vermeerderd, maar verminderd. De pas Siegfried kon in alle delen van het lichaam voorkomen. Deze kon dus soms onder de gedaante van long-ontsteking, en op een anderen tijd onder de gedaante van lever-, darm- of maag-ontsteking zich vertonen. Derzelver geneeswijze was daar in gelegen, dat men het geheele denkbeeld van ontsteking liet varen, en dezelve besteedde als het eerste toeval van zenuwkoorts, als den hoogste trap van lichaamse Schwachheit beschouwde, welke reeds zeer na aan volkomen versterving, dat is, aan het vuur grensde. Men moest derhalve de krachtigste prikkelende en versterkende geneesmiddelen, met verdubbeling der giften, aanwenden, ten einde, indien zulks mogelijk was, nog dien trap van wederwerking van het leven beginnen in her ontstoken deel op te wekken, welke ter verhoeding van versterving en ter verdeeling van ontstekingachtige verstoppen gevorderd werd. De sterkste giften van wijn, kamfer, Moefeus, Opium, Serpentaria, Arnica, in verbinding met de kina, vervulden deze aanwijzing; tevens eveneens, moest daar mee eene gelijksoortige lichaamse behandelings gepaard gaan, waar toe, bij inwendige ontstekingen, de aanwending van mosterdpijn en Spaanse vliegen behoorde, als mede, indien de ontsteking in den onderbuik plaats vond, sterk prikkelende zalven en omwikkelingen, koude omwikkelingen en opwekkende klisteren; — ook waren gromatisch en versterkende baden van grote nuttigheid. Zo dra evenwel, als door de aanwending der sterkste prikkelende middelen, de levenskracht in heropgestoken deel weer versterkt was, of, het welke hetzelfde is, zo dra de ontstekingachtige toevallen begonnen af te nemen, moest men ook het gebruik der prikkelende middelen verminderen, aangezien de trap van prikkeling, welke in het begin noodzakelijk was, bij de toenemende kracht van herstel werk nadeelig worden kon. De Rotachige Komplikatie. Ik onderscheid de rottige, van de enkel Zenuwachtige gesteldheid, daar door, daar bij De laatste alleen zwakheid en aandoening der Zenuwen plaats heeft, terwijl bij de ziekte tevens Eene beginnende ontbinding en oplossing Der bewerktuigde stof, meer concreet, een Aannadering van dezelfde scheikundige rotting, In zoverre als deze in het leven mogelijk is, Aanwezig is. Niettegenstaande bij dezelfde, Evenzo wel als bij de zenuwachtige gesteldheid, Zwakheid de naaste oorzaak uitmaakt, Zo moeten dezelfde nogtans niet voor een en dezelfde gehouden worden, want men kan Maanden lang aan de hevigste zenuwkoorts Ziek zijn, men kan daaraan sterven, zonder Een rottende koorts gehad te hebben; ook bij ons, Alwaar de zenuwkoortsen zeer menigvuldig Ware waren, kwamen de ware rottende koortsen Vrij zelden voor. Men kon derhalve de zenuwkoorts eerst, Dan rottende koorts noemen, wanneer er zich duidelijke teekenen van bederf en oplossing der stof Vermelden, en deze waren de volgende: de Pol was bovenmatig klein en veel sneller, Dan hij bij eenvoudige zenuwkoortsen pleegt Te zijn, en de onevenredigheid tussen de Hitte, de overige toevallen der ziekte en den Pol, was altijd duidelijker merkbaar; de hitte was brandende en bijtende, zodat dezelfde Een zeer onaangenaam gevoel in de vingers Van den gemen, welke den lijder aanvoelde, Terug liet; de huid was met een kleverig en Sterk zweet bedekt; de afvlokseling was waterig en Menigvuldig; de pis troebel en verzadigd, en Alle deze ontlastingen, als ook de adem des Lijders, hadden een stinkenden, rottenden reuk; de tong was bruin, of zwart en geborstend; Er hadden bloedstortingen plaats gehad van den NieuS, de darmen, nierem enz., en het ontlaste Bloed was zeer donker en niet stollend; ook. kwamen er petechien, als gevolg van een dergelijke uitstorting van bloed, wit de vaten onder de huid ten voorbeeld. Zeer ligt ontstaan er aan sommige delen plaagfelijk vuur, hetwelk alleen door de ontkleting van een blaar trekkende pleister, of door de drukking van het lichaam op de plakken, waarop hetzelfde, rustte, kon veroorzaakt worden. Deze gevaamheid der bewerktuigde stof kon, wel is waar, reeds door den hoge trap van verzwakking des levens-beginsels, bij gevolg door die, welke bij de zenuwkoorts plaats heeft, veroorzaakt worden; dan nog meer geschiedde dit, indien er oorzaken op het lichaam werkten, welke onmiddellijk en scheikundig de neiging der stof tot rotting vermeerderden; daar toe behoorden: een reeds plaats hebbende voorgezette neiging van de stof tot rotting, de zoogenaamde scorbische gevaamheid, of wanbal er, gedurende de koorts, zulke zelfstandigheden gebruikt waren, of op het lichaam gewerkt hadden, welke ligt tot rotting overgaan, of dezelve konden bevorderen, waar toe ik breng, her gebruik van vlees- spijzen, welke niet verteerbaar waren, de inademing van zoodanige lucht, welke reeds door de ademhaling bedorven (geanimaliseerd) was, als mede alle soort van verf en onzuiverheid, of wanneer zulke stoffen, welke tot rotting neigen, in het lichaam werden terug gehouden, waartoe de ophoping van gal en andere gassige stoffen moet worden gebracht, indien de noodige ontlastende middelen werden verzuimd, of wanneer, door te sterke uit- en inwendige verhitting, een te hoge trap van warmte onderhouden werd, welke het lichaam niet alleen verzwakte, maar ook tevens scheikundig de ontbinding en oplossing der bewerktuigde stof bevorderde. De gences-wijze bestond daar in, dat men de krachten op alle mogelijke wijzen zocht op te wekken en te versterken, en ook tevens zulke middelen aanwendde, welke de verbinding en den samenhang der stof vermeerderden, als ook derzelver rotachtige gesteldheid verbeteren konnen, welke middelen deels algemeen, deels en voornamelijk op die delen moesten worden aangewend, alwaar een plaatselijke rotting aanwezig was. De zelfde opwekkende en versterkende geneesmiddelen derhalve, welke bij de zenuwkoorts vereist waren, en de zelfde regelen van aanwending, kwamen ook hier te pas, daarenboven evenwel nog enige andere middelen, welke de zenuwkoorts op zichzelf niet vorderde, ja zelfs dikwijls niet verdroeg, namelijk de aanwending der koude, der sterke minerale zuren en der zamentrekkende zelfstandigheden, als het zwavelzuur, de Alun, het IJzer-vitriool, de Terra Japonica, Cort. Quercin., Rad. Tormentillae, Biflorae. Waren er duidelijke tekenen van rotting in de darmbuis aanwezig, zodanig deden, behalve het inwendig gebruik, klitten van gemelde middelen de beste uitwerking. Vertoonde de rotting zich meer uitwendig als vuur, zodanig moesten uitwendig omwikkelen van dezelfde middelen aangewend worden. Ziekte-gevallen. Ik voeg hier nog twee ziekte-gevallen bij, waarvan het eerste zich door deszelfs veranderlijken vorm (metafchematismus) en het andere door deszelfs hardnekkigheid onderscheidde. De mededeling van het eerste geval heb ik te danken aan den Heer succow, assisteerend bij onze Clinische Instuut. De tweede ziekte werd in het Clinische Instuut zelf, van den Heer KRAFT, thans geneesheer te Runkel, behandeld en beschreven, welke ook bij deze gelegenheid bewijzen zijner geschiktheid, opmerkzaamheid en zorgvuldigheid aan den dag legde. Hij was 20 jaar oud, van een vroeg lichaamsgeveldheid, werd, in het begin van de maand Oktober 1798, door een koorts aangetast, waar mee moeilijke doorslikking en gebrek aan eetlust vergezeld gingen. Hij was reeds meermalen aan dit ongemak onderhevig geweest, en had zich hetzelfde door een onmatig gebruik van verhittende dranken, waarop hij koude gevat had, om de hals gehaald. Een braakmiddel, hetwelk hij, hoge voor dat hij zich aan mijne behandeling overgaf, innam, had wel behoorlijk gewerkt, waar door een grote hoeveelheid taamje Nier en gal ontlast werd, maar des niettegenwärdige verergerden daarop de toevallen aanmerkelijk, en de afgemattheid, welke in het begin niet was, nam zeer de overhand. Ik zag hem voor het eerst, eenige dagen nadat hij het braakmiddel had ingenomen. Hij klaagde over bestendig toenemende verzwakking en ongemak in de keel, en over aanhoudende stompijn in het hoofd. De amandelen waren opgezet, en de geheele inwendige oppervlakte van den mond, als ook de tong, bedekt met een vlaag overdekt. De ogen stonden flauw en zwommen in tranen. De eetlust ontbrak niet geheel, ook had hij nu en dan stoelgang, en de onderbuik, als ook de hartkolk, waren niet opgezet. De pis was bleek en zonder zetwerk; de uitwasmogelijkheid van de huid was niet algemeen. De pols was zeer veranderlijk, nu week, dan hard, nu klein, dan grooter en voller, doch altijd schielijk, zodat hij 90 tot 95 slaag in een minuut had. ’SNachts was de lijder zeer onrustig en ijlden onophoudelijk, hetwelk nu zacht, dan sterker was en ook des daags niet geheel ophield. Ik vond geen genoegzame reden, om in deze omstandigheden een braakmiddel te herhalen. Ook werd ik hier van overtuigd, door het felle gevolg van het in 't begin der ziekte aangewende braakmiddel, als ook door de ondervinding, dat, bij het thans heerschend zenuwachtig karakter der ziekten, de braakmiddelen algemeen nadelig waren, uitgezonderd in die gevallen, waar inzelf volstrekt waren aangewezen. Ik schreef dit een te verzadigd aftrekfelijk voor van de Valeriana, met Lij. Anod. M. H. en ammoniak-zout, een spaansche vlieg op den nek, en een gorgeldrank, waarvan ammoniak-zout en honing azijn de voornaamste geneesmiddelen vormden. Door deze behandeling hoopte ik, de zenuwachtige geestelijke van de ziekte ten onder te brengen, de voornaamste toevalen te verminderen en de afscheiding der huid te bevorderen. Op herhalen van deze middelen werd de pols geregelder, de uitvloeit der huid begon behoorlijk werkzaam te worden en de ijlhoofdige verminderde, Maar de toevalen der keel namen steeds meer toe, zodat de lijder niet dan met grote moeite kon slikken, en niet zo langzamerijden enige zichtbare krachtinspanning spreken kon; Wanneer ik den mond van binnen onderzocht, was dezelve geheel met sprook bezet, welke door zééler prikkeling een gedurige ontlasting van speeksel veroorzaakte. De ettering der Spaanse vlieg werd onderdouwen, en de lijder kreeg, behalve de vorige inwendige middelen, nog een aftrekfelijk der kina met Spiritus. Minderen en een mengsel van borax met rozen-honing. Het ammoniak zout werd weggelaten. Nadat deze behandeling twee dagen was aangehouden, werd de toestand van de lijder merkbaar beter, zodat ik met grond verwachtten kon, hem binnen korten tijd te zullen helpen. Dit bleek een grote vergissing te zijn. Nog diezelfde avond klaagde hij over grote benauwdheid en onrustigheid; over jeukte der huid en over een brandende pijn in de balzak, welke hij reeds verschillende dagen te voor had gevoeld, maar uit schaamte lang verzwegen had, tot dat de toenemende hevigheid hem noodzaakte, om hulp te zoeken. Deze pijn werd veroorzaakt, door een ontvelling en vurige puisten aan de balzak, welke, uit een hem onbekende oorzaak, gedurende de ziekte waren ontstaan. Wat de benauwdheid en het jeuken der huid betreft, zowel kon men daar uit niet anders dan een huid-uitval voorstellen, welke de volgende dag ook echt ten voorschijn kwam, terwijl zich, voornamelijk aan de borst en de ledematen, een witte, onregelmatig verdeelde, gierst-uitval vertoonde. De lijder bevond zich daar door niets beter, uitgenomen, dat de benauwdheid en de toevallen der keel eenigszins verminderden. Veel meer had er een aanmerkelijke gevochtenheid (apathie) bij hen plaats, en de pols was veel snelijker en harder dan te voren! In deze toestand, moest men bij de behandeling zorgvuldig letten op de krachten, op de gevoeligheid der watervaten (Systeem Lymfe) en der huid, en de lijder kreeg eerst... Behalve de te voren genoemde inwendige geneesmiddelen in verdubbelde giften, nog de Serpulairia. Uitwendig werd een nieuwe spaansche vlieg aangelegd, en regelmatig aan den balzak werd een zalf van Unguent en Exir toegepast. Hij of zij, voorafgeschetst. De volgende dag. De beterchap was duidelijk merkbaar. De gierst-uitflair fonkte hoog, en de huid in den omtrek was reeds aanmerkelijk rooder dan den vorigen dag. Alleen de pols bleef nog klein, hard en ongeregeld; de ijlehoofdigheid nam niet af, en in de pis vertoonde zich een drijvende wolk, welke na enigen tijd verdween. Met het gebruik der voorheen gebruikte middelen werd aangehouden, en na twee dagen was de gierst-uitflair wederom verdwenen, zonder dat de lijder, of de omstanders, de oorzaak daarvan bekend was. De lijder wierd op nieuw onrustig en wierp zich gedurend heen en weer; in zijn oog was iets verbeelds. Tegen den avond begon hij sterker te ijlen, en de pols werd harder en ongeregeler, Ik liet hem terstond mosterdpappen aan de kutten leggen, dikwijls warmen drank en de vloeiste inwendige geneesmiddelen in versterkte gistingen toedienen. Na vierentwintig uren vertoonde er zich witte vlekken, van ongeveer twee tot drie duim lang en een halve tot een hele duim breed, op de huid. Deze vlekken werden van tijd tot tijd meer verheven en binnen korten tijd meer een waterachtig vocht aangevuld, zodat men nu niet meer twijfelde, of er was een Febris Bulbosa aanwezig. De huid was intussen koud en bleek, en het voorhoofd met een koud zweet bedekt. De pols was klein en schielijk, de ademhaling kort, en de lijder lag bezweken als bezaaid met klootingen, zodat zijn gesteldheid de vermogelijkheid hulp-middelen vorderde. Ik schreef hem derhalve voor: een zeer verzadigd afkoeling van de Kina en een aftrek van de Rad, Slangenhout meer kamfer en Spir. Mindereri, als ook klutseren van de Valeriaan, De vertering der Spaanse vlieg en de mosterd-pappen, werden voortgezet. Deze nieuwste kooslag had naar verhopen twee dagen gelegen, waarop dezelfde, niet tegengestanden aan de herbruik van deze middelen, in een nacht insgelijks verdwenen; De volgende morgen, na dat dit had plaats gehad, vond ik de lijder flappend; de ademhaling was diep en de pols golven. Kort daarna ontstond er een tamelijk flinke zweet, en in de pis, welke dikwijls gebracht werd, vertoonde zich een wolk, welke na enige uren op de bodem nederzonk; Bij het ontwaken scheen de lijder evenwel nog bezwaarlijk onrustig te zijn, maar tegen de avond werd hij rustiger, en eerst tegen de middernacht zette de koorts weer aan: De volgende dag was alles beter; de ademhaling was vrijer, de huid was meermerker en de pols was geregelder en de geest meer opgeklaren. Maar nu kreeg hij een aanhoudenden hoest, welke vooral des nachts zeer lastig was. Hierbij volgde zeldzaam, en niet dan met grote moeite, enige ontlasting uit de borst. Hij voelde in dezelfde geen pijn of ontsteking. Tevens bemerkte ik, dat hij zwaar hoorig geworden was. Hij kreeg wederom een Spaanse vlieg op de borst, en inwendig, Kina, Salep, Sulph. Aur. Antim, en Spir. Malderen. Onder het gebruik van deze middelen verbeterde de lijder van tijd tot tijd, zodat hij op het eind van de Maand October het bed verlaten kon. Alleen bleef de hoest nog enige weken bij. Eindelijk week ook dit overblijfsel van de ziekte, welke zich aanhoudend onder zovele veranderlijke gedaanten had vertoond, voor het gebruik van het IJslandsch mos, van de Poolgala, de Dulcamara, de zwavel; de melk en door het aanhoudend open houden van de kunstige zweren. Eene vrouw van 34 jaren oud, van een bloedrijk galachtig (Sanguineo-cholerisch) temperament, had den achttienden November, op den gewouden tijd, haar stonden, waarbij de bloedontlasting vrij strek was. Na dat dezelfde een dag hadden gevloeid, vatte de lijderes koude en ergerde zich, met dat gevolg, dat de stonden van nu af aan ophielden te vloeien, waarop zij zich te bed begaf. Zij klaagde den tienden over zwaarte door de leden, hoofdpijn, duizeligheid, gebrek aan eetlust en stoelgang; de pols was ongeregelde, eenigzins zwak; de huid droog. Men schreef het volgende middel voor: BL. Crem. Tart. BB Dorac. Venet. 31. Sulph. Aur. Ant. gr. vi. Pulv. Rad. Lig. 311. M. F. Pulv. S. Om de twee uren een thee-lepel vol te nemen, meer thee van kamille bloemen; en een warm voetbad met zout. Den volgenden dag begonnen de stonden weer om eenigzins te vloeien. De pols was schielijk, ongeregeld, eenigzins zwak, de huid droog. Zij bleef met het gebruik der vorige geneesmiddelen aanhouden. Den dertienden November. De koorts werd fterk meer zenuwachtig te worden; de pols is klein, krampachtig, samengeknepen, ongeregeld, de verzwakking neemt fterk toe; de afgang is wederom vloeiend, maar heeft niet dikwijls plaats; de tong is wit; de pis waterig; de stonden zijn opgehouden. Zij heeft dikwijls koortsachtige huivering. Ik schreef haar voor: pt. Pulv. Rad. Valer. 311. Inf. aq. fervid. per dim. hore. 312 Colat. adde Borac. Venet. 31. Tart. Emetic. gr.i. Tinct. Rhab. Sir. Commun. 338. MD. S. Om elk uur een lepel vol. Den veertienden Nov. De afgang is weer om geregeld, de pols niet meer zoo klein als. Gisteren; de zwakheid is nog groot; de lijdenzens heeft dorst en neiging tot braak. Zij kreeg den vijftienden het volgende: Bt. Pulv. Rad. Ipec. gr. XXV. Tart. Emetic. gr. II. Solve in ag. fontan. Zuil. Oxijm. Schilieie. 5 ZL. M.D.: $. Alle kwartier uren een lepel vol te nemen. Dit Ds mr nn mn nm un 0 mm mn nen mn nn mn ng nn u (*) Dewijl het gewoon water nooit volkomen zuiver is, dient men den braak-wijnsteen, en in het algemeen de metallische midden-zouten en metaal-kal- 12 Dit middel verwekte driemaal braak, waardoor slijm en gal ontlast werd. De pols is klein, onregelmatig, eenigzins snel; het hoofd is bezet; de ogen staan betrokken en vuil; de pis is waterig, de afgang dun. Men schreef hierboven voor: L2 Re. FE a a ae Ne en nn ie kalken altijd voor te schrijven, met overgehaald of zuiver water. Immers, bij het gewoon, en inzonderheid het pompwater, zijn vele zouten, waarvan sommige, als de koolstofzure kalk en bitumen, het vermogen bezitten om den braak-wijnsteen en andere metallische zouten, vooral ook de bijtende zeezoutzure kwik, te ontleden; terwijl bovendien verschillende inmengelingen van extractieve of zamentrekkelijke delen, van gezuiverd waterstoff en andere vreemde ziedstandigheden, met sommige van welke het gewoon water doorgaans verontreinigd is, als mede de dampkracht van de lucht, welke daar in altijd huisvest, hetzelfde ter bereiding, inzonderheid van metallische sensen-middelen, ongeschikt maken. DE VERTALER. KRON. [ (.. 268,3) KR Zuly. Rad. Valer. Min. zii | ——— Angelic. Zii. $. Ebull. c. aq. font. Zvi, Colat. adde. Spir. Minder. 3i. Extr. Nuc. Vom. gr. vi, Mucil. gumm. Arab. 38. Syr, Commun. ar | N $. Om het uur een lepel vol te nemen. Den zeventienden. De doorloop is opgeheven; de tong is aan de kanten nog bruinachtig, beklemd, in het midden is dezelve zuiverder, en vochtig. De huid is zacht; de pols veranderlijk, klein, krampachtig, samen geroken, niet zeer hard; de buik is zacht en niet gefpant; het hoofd is bezwaarlijk; het gehoor is bezwaarlijk; het gezicht is staarberoken en de zwakheid, is groot. De lijderes had trek naar koffie en ik vond haar een kopje toe zonder melk. Het bovengemelde aftreksel werd voortgegebruikt, de lucht van tijd tot tijd gezuiverd en de lijderes, niet te warm gehouden. ‘sAvonds. De koorts is sterker; de lijderes had dezen nacht weer een stuk ligten; thans schijnt het hoofd een weinig minder bezwaarlijk te zijn; de wangen zijn rood; de oppervlakte van het hoofd enigzins vlaagd; de pols heeft ongeveer 90 slagen, is grooter, ongeregeld, krampachtig; de huid is eenigzins vochtig, als ook de tong; toch dus had er geen afvalling plaats. Zij blijft met de vorige geneesmiddelen aanhouden. Den achttienden. Er deden zich wederom enige teekenen van de maandstonden aan; de ogen staan verwilderd en glinsterend; de pis is waterig; de huid zacht; de tong vochtig en bruin beklemd. Zij had dezen nacht weer koorts; de pols is ook ongeregeld, niet zoo schielijk als gister; ook is dezelve eenigzins voller. Zij had weer wat koffie en dronk twee kopjes. Het vorige aftreksel werd voortgegebruikt. ‘sAvonds. Alles is gelijk als dezen morgen, behalve dat zij, klaagt over pijn in den buik. Zij had onwillekeurigen afvloei. Ik liet aan beide kuiten mosterdpapjes zetten en schreef de volgende klisterei voor: Rad. Valerian. Min. Flor. Chamomile. Vulgaire 2 Zij. Herb. Hyoscyamus. 2 Zij. EM: De negentiende. De lijderes was deze nacht meer flauw; de pols is klein, onregelmatig en eenigzins zwak; de huid droog; de tong nog steeds bruin beslagen en droog; ook is de mond, droog; zij had eens dunnen afvloei; ook klaagt ze over pijn in de buik; de onderbuik is opgezet gehoor is bezwaarlijk, de zwakheid is zeer groot, zij heeft geen dorst. Er werden mosterd- papjes op de beide armen gelegd, en daarbij het volgende voorgefchreven: BR. Pulv. Rad. Valer. Min. 3. — Serpent. Virga. 31. Ebull. c. aq. fontan. 2 Zij. Col. add. Camph. c. mucilag. gum. arab. tritae gr. X. Spir. Mindereri 3% Vini Amt. Huxknecht. gl. XXX. Sir. Commun. 31. Om 's uur een lepel vol in te nemen. Tegen de droogte nam zij nu en dan een. theelepel vol honing-azijn. Bovendien werd een opwekkende klisterei aangewend. De twintigste. De pols is eenigzins vollere en zacht; de tong vochtiger; de huid los en zacht; de pis is bruin, verzadigd, zonder zetpilzen; de lijderes heeft geen ontlasting gehad; de ademhaling is eenigzins bezwaarlijk; soms komt hoest voor, waarbij niets uit de borst ontlast wordt. Zij houdt met het gebruik der boven gemelde middelen aan. ’sAvonds. De polis is zeer snel en ongeregelde; het hoofd zeer bezet; de ademhaling onregelmatig, ruttelende; de huid zacht; er is geen aflopend geweest; de geneesmiddelen worden herhaald maar bijvoeging van Liquor Anodinus M. H. en alle uur een lepel vol goede Rijnwijn; het gehele lichaam wordt, bij gebrek van baden, welke niet kunnen worden aangewend, dikwijks met kamferde brandwijn gewassen, en daarenboven opwekkende klieren met Arnica en Valeriana en mosterdpapjes aangewend. Den eenentwintigsten 's morgens. De lijderes ligt geheel bewegingsloos met geflankeerde ogen; zij laat de ledematen hangen, en legt de voeten soms van het bed; de ogen zijn wijd en staan betrokken; de tong is vochtig en zuiver aan de punt; de pols is iets voller dan eister, hebbende 60 slagen in een minuut, doch onregelmatig. De ademhaling is ruttelende en bezwaarlijk; de stoelgang gaat onwillekeurig af, als ook de pis; zij ijsde wederom deze, nacht. Ik liet wederom mosterdpapjes op de armen leggen en het gebruik van den wijn verdubbelen, den drank van gisteren herhalen en liet zorgen, dat er frische lucht in het vertrek bleef; met het waschen van het lichaam met kamferde brandwijn werd aangehouden, als ook de klieren wederom aangewend. 'sNadat middags. De pols is voller, geregelder en zacht; de lijderes ziet opgeklaarder uit; het gezicht is rood; de huid zachter; de ademhaling gemakkelijker; de afloping is niet meer waterig; zij hoort nog bezwaarlijk; de mosterdpapjes veroorzaakten de lijderes pijn; zij hield de klieren niet binnen. Alle geneesmiddelen werden voortgebruikt en nog daarbij alle uur een half griesje speenbloesem genomen. 'sAvonds. De pols is wederom kleiner; het hoofd zeer bezet; de zwakheid neemt toe; de stoelgang is wederom waterig en schijnt door het Sulphur Auratum aangezet te worden; zij hield de klisteer binnen. Men schreef haar nu voor: X. Pulv. Cort. Peruv., Zij, Rad. Serp. Virg. Zorgelb: Arnicae. az., Ebuli. e. ag. fontan. zvi. Calat. adde Lig. Anod. M. H. gtt. Lxxx. Vini Ant. Huxh. gtt. xxx. Sir. Commun, Zij M. D. $. Om het uur twee lepels vol te nemen, Daarenboven kreeg zij alle half uur een half kopje Rhijnwijn, behalve de vorige middelen. Den tweeentwintigsten. Alles is gelijk als gister; de lijderes ziet een weinig opgeklaarder wit; het gezicht is rood; het gehoor bezwaard; de ontlastingen gaan zonder bewustheid af. Zij kreeg nu: u: Pulv. Cort. Peruv. Zij Rad. Serp. Virg. Angelica. a Zij: Arnicae. Zij. Infunde Vino Rhen. Optim. Zij adde Spir. Mindereri FI Lig. Anod. M. H. _git. ix. Vini Antim. Huxh. git. xux: Sir. Commun: Zij. M.: Di $. Om het uur twee lepels vol te nemen, Met Camphorae gr. i. Rad. Ipecac. gr. ß Sacchari alb. 31: M. I. Pulv. Disp. dof. viii. Om de twee uren een poeder te nemen. Met al het overige werd aangehouden, en alle half uur een half kopje Rhijn-wijn gegeven: 'sAvonds. De lijderes fluemert en iilt zacht; de overige omstandigheden zijn onveranderd. De drieentwintigste: De lijderes ziet vlugger uit en is bij haar verstand; zij sliep dezen nacht iets; de pols is niet volkomen, klein als gisteren; ook is hij geregelder en zachter. Het gehoor is zeer bezwaard; de tong is nog bruin beklemd en vochtig; de huid is week en begint om het gezicht wit te worden. Zij heeft nog pijn op de borst; de ademhaling is eenigszins vrijer, maar zuchtend. De doorlopende is opgehouden; de geneesmiddelen worden voortgebruikt. 's Avonds. De lijderes ijlt soms wijlen; de oogen zijn vuil en flauw; de pols is voller, niet zo snel; de pis is verzadigd en eist vertoont zich een wolkje in dezelfde, hetwelk in het midden blijft hangen. De huid is vochtige, wafemen in het gezicht uit, de tong is bruin beklemd en vochtig, niet trillend; de lijderes braakte de geneesmiddelen eenmaal uit. De mosterdpleisters veroorzaakten haar pijn en werden afgenomen; er had vandaag geen afvalling plaats; zij blijft met het gebruik der geneesmiddelen aanhouden. De vierentwintigste: De lijderes ziet er redelijk opgeklaard uit; de pols is voller; vrij geregeld, zacht, niet snel; de ademhaling is niet meer zo bezwaard; de tong is nog bruin beklemd, vochtig, niet trillend; de afvalling is gebonden; de huid is zacht; gedurende den tijd, dat de lijderes fluitert, ziet zij nog. Zij blijft met alles aanhouden; de gift der kina werd verdubbeld. 's Avonds: De lijderes is zeer onrustig; de pols is redelijk vol, geregeld, eenigszinds hard en heeft ongeveer 80 slagen; de huid is zacht; de lijderes had eenige malen hoest en had eenige malen gebreakt. Zij weigerde de geneesmiddelen meer in te nemen, maar liet zich nogtans daar toe bewegen. De vijfentwintigste, ’s morgens. De lijderesijlt, maar met geopende oogen; het bovenste ooglid is aan de buiten ooghokken-getrokken; de pols is kleiner dan gister, iets sneller en harder, doch vrij geregeld; de tong is aan de punt zuiver en vochtig, niet trillend, nogtans kan zij dezelve niet uitsteken. De ontlasting van den afgang is onwillekeurig, als ook der pis; zij was ’snachts zeer onrustig er had sedert twaalf uren geen geslachts-middelen meer ingenomen. Zij gebruikt alle middelen voort, en daarenboven werd nog het volgende voorgeprescribed. BR. Laud. Lig. Sijd, al 2% Ag. Fontan. 28. M. Di Om de twee uren 20 druppels meer win, re geven. Bij de vorige kris tekort werd nog kinak gevoegd. ’sNachmittags en ’savonds, De lijderes is kapzuchtig en ligt met half geopende oogen en zucht. De pols is weerom kleiner, vrij geregeld, niet zeer fijn en zacht; de ademhaling is eenigszinds fijn, maar niet bezwaarlijk; de ontlasting der afgang en der pis is onwillekeurig; de huid is zacht; men kan geen bloeduitvlocht of petechieën waarnemen, ook hebben er geen krampachtige toevallen plaats. De geslachts-middelen worden voortgebruikt en er wordt een spaanvlieg-pleister in den nek gelegd. Den zesentwintigsten, 's morgens. De twaalfde hoort beter en spreekt vol met verstand; de pols is iets kleiner, geregeld, zacht, niet hard; de ademhaling is zuchtend, niet zeer bezwaarlijk; de tong is aan de zijkanten bruin bevlekd en vochtig; de huid is zacht; zij had geen afval; de spaanse vlieg had een blaar getrokken, welke met zumpje citroen verbonden werd; de lijderes klaagt, dat de plaats haar doet smerten. De overige middelen werden voortgebruikt. 's Namiddags en 's avonds. Alles is in denzelfde toestand; zij ijlt niet en er hebben geen krampachtige toevallen plaats. Den zevenentwintigsten. De lijderes voelt zichzelf en is volkomen bij het verstand; 's nachts ijlt zij nog een weinig in de fuivenring; de pols is ongeordend, nu eens sterker, dan eens zwakker, zacht, niet hard; de ademhaling is niet bezwaarlijk maar steunend; de tong is aan de punt zuiver en vochtig; zij is zeer onrustig en heeft zich in de omstreken van het heiligbeen doorgegaan; de afval is gebonden; de pis is bruin, verzadigd en heeft een wolkje, hetwelk naar den grond zinkt; zij had trek tot bier, hetwelk ik haar liet geven, en zij zei, dat het haar goed smaakte. De middelen werden voortgebruikt. Den achtentwintigsten. De afval is gebonden en in de pis van gisteren is een zetpil; de bovenste oogleden trekken zich weer naar boven; de Spaanse vlieg wordt open gehouden. De negenentwintigste. De lieds en de vlucht bijna de hele nacht door en waardemde in de vorige nacht uit; de pols is onregelmatig snel, nu voller, dan kleiner; de ademhaling is zwaar, en eenigzins bezwaard; de huid is droog; de tong bruin bevleken en niet vochtig; de af- gang is eenigzins vloeibaar; de pis van gister heeft geen zweet; er werd in de kamer gewas- fchen en dezelfde was vervuld met damp; ik lieg zulks terstond te veranderen; de vorige kina-wijn wierd nog versterkt met Rad Carafield; de kamfer, het Laudanum, Calle twee uren 4 drop- pels), de Rijnwijn, het wasfchen en de klifte- ren werden herhaald. ’s Avonds. De pols is eenigzins klein, gere- geld, week, en had ongeveer 80 slagen; de a- demhaling is redelijk vrij; de huid is aan de voeten zacht, aan het hoofd, den buik en de longen heeft een zachte uiting plaats; zij hield de klifteer binnen; de mosterdpappen bleven 6 uren aanliggen. De dertigste. De lijderes ziet terneergeslagen uit; haar gezicht is rood, de ogen staan vlaagend en slommerig; de pols is voller, dan kleiner, zacht en warm; de ademhaling is meer bezwaarlijk en zuchtend, de huid is zacht; de tong is bruin en sterk beklemd, niet zo vochtig; de mond is meer een taai slijm bedekt; er was vandaag geen afloop geweest, zij heeft de klachten van gisteren en vandaag tot nog toe bij zich gehouden; de pis is bruin, verzadigd en heeft een wolkje, het welke in het midden hangt; zij was vannacht onrustig en ijlden soms; tegenwoordig is zij bij haar kennis. Alle de middelen worden voortgebruikt en bij de kina-drank twee drachmen Rad. Senegae gevoegd. Zij krijgt gefrustreerd water om te drinken, vermengd met: BR. Spir. Pyrol. 3.ß Syr. Comm. %i. M. S. Om een theelepelje vol onder een kopje gefrustreerd water te mengen. —- Er werd een spaanvlieg op de borst gelegd. De vijfde December. De lijderes was de- zen EIN $en nacht onrustig; na middernacht hield het %weeten op, en zij was ijle hoofdig; tegen den morgen kwam zij weer bij het verland; de pols is voller dan gisteren, vrij geregeld, zacht, niet fijn; de huid is vochtig; de ademhaling nog eenigzint bezwaarlijk; de tong is bruin be- klemd en vochtig; de afloop onwillekeurig; de pis is bruin, verzadigd en heeft een wolkje, hetwelk in het midden zweeft; zij houdt de klisteer bij zich; de spaanvlieg heeft voldoende ter kregen en wordt meer Empl, Citrin. verbonden; Zij nuttigt een weinig soep en gebruikt alle geneesmiddelen voort. ’sAvonds. De lijderes was blauwzuchtig en lag den geheelen dag stil naar het einde; de pols is weer klein, zacht en eenigszins schaapachtig; de ademhaling is vrij en de lijderes voelt wat warm aan het hoofd, de armen en den buik; zij houdt de kliefjer bij zich. Den tweeden. De lijderes was dezen nacht rustig; zij is bij herverstond en voelt zich verlicht; de pols is klein en ongeregeld; de ademhaling kort en zuchtend; de huid vochtig; de tong is sterk beklemd en vochtig. Na de kliefjer ontlastte zich eenige harde afgangen. Alle de overige middelen werden voortgebracht. 'sAvonds. Alles is in denzelfde zoefland. Den derden. De lijderes is bij herverstond, maar ziet neerliggend wit; de pols is zeer klein en schaapachtig; de ademhaling is bezwaarlijk en zuchtend; de huid is droog; de tong sterk bruin beklemd en trillend; de mond is met taai Dijm bedekt; zij heeft drukking in de hardkolf en walging; zij heeft geen afgangen gehad; de pis is verzadigd heeft een overvloedig rozenkleurig zetmel. Aangezien door de krachtigste geneesmiddelen de vrije ademhaling niet hersteld kon worden, werd tegen die prikkeling door een braakmiddel beproefd: BL. Pulv. Rad. Ipecac. 9i. Castori. gr. iv. M. F.P. D. S. Op eens te nemen. u. Flor. Cham. Rom. Rad. Valerian. a 5ii. ind, S. Om te gebruiken als thee. ’s Nademiddags. De lijderes heeft tamelijk gebrak, zijnde daar door taai Dijm ontlast; de pols is nog klein, schaapachtig en zacht; de ademhaling is vrijer; er heeft een wakende blauwzucht (Coma Pigil) plaats; de overige geneesmiddelen worden nu weerom voortgebracht, 1950.) en boven die krijgt zij nog alle twee uren 40 druppels Tinct, Cori. Peruv. Whijt. De vierden, De lijderes is bij het verstehen, maar ter neder gefallen; zij sliep deze nacht iets, maar ijlden niet; aan de bovenste ledematen hebben nu en dan trilling en peesshuiving plaats; de pols is klein en heeft ongeveer 60 slagen, dezelfde is trillend; de ademhaling is nog zuchtend; de huid is droog; de tong is droog en beflaagd en droog; de pis is verzadigd en heeft een wolkje, hetwelk in het midden hangt; zij heeft nog geen ontlasting; de Spaanse vlieg op de borst is weerom toegegaan; er worden mosterdpappen onder de beide voetzolen gelegd en alle de geneesmiddelen nauwkeurig voortgebruikt. 's Middags. De pis van heden morgen heeft een roodachtig kleefsel; zij had willekeurigen aflof, waar door nogtans niets dan de klaar ontlast werd; de peesshuiving is zeer sterk; er werd een Spaanse vlieg op de borst gelegd en, behalve de gewone middelen, om de twee uren twee druppels moskus gegeven. De vijfden. De lijderes sliep deze nacht weinig, maar fluisterde alleen en ijlden enige zins; het gehoor is nog een weinig bezwaarlijk; de pols is klein, eenigzins snel en ongeordend; de ademhaling is zuchtend; de huid droog; de tong sterk bruin beflaagd en droog; geen aflof; er heeft nog peesshuiving plaats; de Spaanse vlieg heeft getrokken en werd met Empil. Citrin. verbonden, en behalve de voorgenoemde geneesmiddelen, werd nog het volgende voorgelezen: Lig. C. C. Succin. Anod. M. H. Tract. Cort. Per. Whitt. 34 Ziii. Laud. Lig. Sijdenh. 38. M. D. Om de twee uren 90 druppels te nemen. 's Avonds. Alles is in dezelfde toestand, de lijderes fluemert en ijlt soms wijlen; er werden mosterdpappen aangelegd. De zesde. De lijderes ligt stil en is ter nedergeflagen; het aangezicht is bleek; de pols, is nog klein, geregeld en eenigzins schielijk; de ademhaling is bezwaarlijk en zuchtend; de peesophuizing houdt op; voor het overige, als gister, de spaanse vlieg wordt opengehouden; met de droppels wordt alle tien uur tot 120 opgeklommen, en bij elke kamfer-poeder worden 6 druppels Siliguae Vanillae gevoegd; het zwavelzuur wordt vermeerderd en de overige middelen worden voortgebruikt. ’s Middags. De lijderes ligt met halfopen oogen en fluitert; de pols is klein, geregeld en heeft 100 slagen; de ademhaling is bezwaarlijk; de huid droog; er zijn peesophuizing en knerping op de arm aanwezig; de tong is nog droog en sterk beflagen; er is nog geen ontlasting geweest. ’s Avonds. De lijderes is bij het verstanden; de pols is klein, geregeld en heeft ongeveer 80 slagen; de ademhaling is nog bezwaarlijk; de huid en de tong zijn vochtig; de lijderes hoest; zij heeft nog geen afgang gehad. Alle de geneesmiddelen worden voortgebruikt, en alleen de Vanillen wordt alle twee uur tot twaalf druppels opgeklommen. De zevende. De lijderes heeft dezen nacht redelijk geflapen; zij ziet verstoord uit en heeft een hippocrates aangezicht (Facies Hippocratisk), maar is evenwel bij het verstanden; er zijn wakende fluitersucht en spiertrekkingen plaats. Het gehoor is zeer bezwaarlijk; de pols is zeer klein, geregeld en heeft ongeveer 60 slagen; de ademhaling is vrijer; er ontlast zich slijm meer het hoesten, soms moet de lijderes daarbij braken; de huid is droog; de tong sterk beflagen, niet vochtig; zij heeft sedert vier dagen geen ontlasting gehad; zij kreeg, behalve de overige middelen, een klusjeer uit Flor. Chamom., Rad. Valerian. en zeep. In de namiddag. De oogen staan verftabd; de stoetrekkingen zijn zeer sterk; de pols is nauwelijks voelbaar en zwak; de huid is droog; de pis is verzadigd, zonder wolk of zetzel; aan het tandvleesch vertoont zich schaam, doch in de mond of in de keel wordt dezelfde, niet waargenomen; er volgde afvalling op de kleister; het gebruik der Vanillen werd alle twee uren tot vijftien druppels vermeerderd, en behalve de vorige middelen, werd nog een likking, met Borax voorgeschreven. 's Avonds. De lijderes is heet en rood in het aangezicht; zij ligt stil; de pols is zeer klein, eenigzins zwak en vrij geregeld; de huid is zacht, niet vochtig; zij hield de kleister binnen. De achtste. De lijderes sliep dezen nacht goed; zij ziet opgeklaard uit en is bij het verstaan; de pols is nog klein, maar geregeld, niet zwak; de ademhaling is niet meer bezwaar; zij hoest nog; de huid is zacht, maar niet vochtig; de tong is van voren geheel zuiver en vochtig; zij had geen ontlasting; de schaam is bijna verdwenen; de vorige middelen werden herhaald. 's Nademiddag. De lijderes ligt onrustig en sprong uit het bed; zij ziet opgeklaarder uit; de pols is klein en eenigzins zwak; zij hoest nog, maar de ademhaling is vrij; de huid is vochtig; de tong is nog een weinig wit bevlemd; er volgde geen ontlasting op de kleister; de pis is bruin, verzadigd, zonder wolk of zetzel; de schaam is nauwelijks meer zichtbaar; de Spaanse vlieg op de borst is nog open. 's Avonds. De lijderes slaapt; de pols is volker dan dezen namiddag, geregeld en heeft 90 slagen; de overige omstandigheden zijn dezelfden; de geneesmiddelen worden voortgebruikt. De negende. De lijder heeft deze nacht redelijk geslapen; zij ijlt eenigzins; het aangezicht is rood; zij ziet opgeklaard uit; de pols is iets voller dan gisteren, geregeld, week en niet snel; de ademhaling is gemakkelijker; de huid wacht uit; zij zweette deze nacht meer; de tong is eenigzins wit, belagend en vochtig; deze morgen had zij ontlasting; de vorige geneesmiddelen werden herhaald. ’s Avonds. De lijderes bevindt zich in denzelfde toestand. De tiende. De lijderes had deze nacht geen slaap, maar ijlt niet; zij was slapzuchtk; de pols is klein, geregeld en niet snel; de huid wacht uit; de tong is aan de punt zuiver en vochtig; zij heeft geen afvalling gehad; het lichaam is gezwollen en het gebruik van kina versterker werd voorgeschreven. 's Nachmittags, De lijderes ligt slapzuchtk en is rood in het aangezicht. In hetzelfde, als ook aan de armen en de borst, vertoonen zich puisten ter grootte van een erwt, maar aan den aars grote blaren, welke met een waterachtig vocht gevuld zijn; de geneesmiddelen worden voortgebruikt. De elfde. De lijderes sliep deze nacht; zij ziet opgeklaarder uit, hoort weer goed en spreekt volkomen met verstand; de pols is nauwelijks voelbaar, eenigzins snel; de ademhaling is gemakkelijker; de ontlasting door den hoest blijft aanhouden; de tong is zuiver aan de punt, maar naar achteren, bruinachtig bevallen; zij heeft geen afvalling gehad; het aan gezicht wacht uit; voor het overige is de huid zacht; de puisten aan de armen worden eenigzins groter; ook verschijnt zich aan de rechterarm een rode gierst-uitlaag. 's Avonds. De lijderes bevindt zich in denzelfde toestand. De twaalfde. De lijder heeft goed geflapen en is volkomen bij het verstand; de pols is voller en eenigzins fijn; de puisten etteren en droogen op; sommige verdwijnen zonder te etteren; de spaanse vlieg heeft goed getrokken en wordt open gehouden; alle de geneesmiddelen worden voortgebruikt en de Vanille is weggelaten; de gebruikt met smaak een weinig sap en dronk ook eenige kopjes koffie; zij heeft zich sterker doorgegaan, welke plakken, met een druppel, meer gekamferde brandewijn vermengd, verbonden worden. De dertiende. De gevoelde is gelijk aan vijf; zij krijgt voedende sapen. Bij de kapdrank worden, om het hoesten, vijftien gram Swipt. dur. Antim. gevoegd. De veertiende. De lijder slaapt 's nachts zeer goed; de pols is voller, geregeld en bedaard; de tong is zuiver aan de punt en vochtig, de huid is vochtig; de puisten vallen nog gedeeltelijk en etteren; de pis is niet meer zo verzadigd als voorheen en heeft een wolkje; zij had geen afvalling; zij heeft eetlust en drinkt koffie, de doorgelegene plakken ettert. De vijftiende. De lijder is nog beter. De zestiende. De lijder heeft, wegens de sterke pijn aan de doorgelegene plakken, weinig kunnen flapen; de pols is vrij klein en fijn, en de ademhaling is eenigzins kort; het hoesten vermindert; de tong is zuiver aan de punt en vochtig; de huid is zacht; de pis is een troengeel en troebel; de zweer aan de doorgelegene plak is nagenoeg een' duim diep, en derzelver bodem is meer een zwarte korst bedekt; de randen zijn niet ontstoken. Men schreef het volgende voor: RL. . 488.5 BR. Cori. Salicis Herb. Scordii Rutae a 38. . Een 21277277772, RS 0.522: S. Om meer twee mengelen water te koken, en tot komkommertje op de zwerende plaats te gebruiken, BL. Ung. Altheae 8 — de Stürac. 3 2. 20, S. Om de zweer mee te verbinden. Den zeventienden. De lijderes kon, wegens de pijn van de wond, niet veel slapen; zij bevindt zich anders redelijk wel; de puisten zijn alle verdwenen; de zwarte korst in de bodem van de zweer begint zich af te scheiden; de vorige geneesmiddelen worden herhaald. Den achttienden. De lijderes sliep dezen nacht gerust; de pols is nog klein, geregeld, niet snel; de ademhaling is vrij; de hoest is niet sterker meer; de huid is vochtig; de tong zuiver en vochtig; zij heeft eetlust; de pis is strookleurig en troebel; de afgang is gebonden; Den negentienden. De lijderes is zoo goed als gisteren; de eetlust en de slapen worden aanhoudend beter; zij krijgt nu, in plaats van de vorige middelen, het volgende: BL c 189 ) \ x. Tind. Cor. Per. Whijtt.: 238. Liquor. Ased. M. H. Tindur. Valerian. a Zii. 8; Di S. Om de twee uren 150 droppels te nemen. Be. Puly. Doveri IE RV- Rad. Ligs gr. x. M. F. Puly. Disp. Dof. vi. S. ’sAvonds een poeder te nemen. Van den twintigsten tot den zevenentwintigsten nam de beterchap dagelijks toe, zodat de lijderes nu begon op te zitten; alleen bleven de hoest en de kleine pols nog aanhouden. Den eerste Januarie. De pols verheft zich eenigszinds; voor het overige staan de omstandigheden redelijk goed. Den tweede. De lijderes had zich geërgerd, werd daarop ongeveld en er volgde enige keren braken; de eetlust ontbreekt; de tong is witachtig beklemd, en zij krijgt gedurig water in de mond. Men gaf haar Ipecacuanha. Be. Puly. Arb. I- A. De derde. Na dat de lijderes viermaal gebruikt had, bevond zij zich beter; de eetlust is teruggekeerd; de pols is nog klein, maar niet fijn; zij gebruikt nu de laatste versterkende middelen weer voort en een afgekoeldde soep van Cort. Salicis om te drinken. Den zestiende was de lijderes volkomen hersteld, en werd van onder de geneeskundige behandeling ontslagen. Op bladz. 11, regel 3: hitte, lees: de hitte. Op bladz. 23, regel 4: hare, lees: zijn. Op bladz. 24, regel 2: Orientalen, lees: Orientalis, Op bladz. 29, regel 2: middelen, lees: lijderen. Op bladz. 56, regel 20: Voeg hierachter aan: Of zulks moest afhangen van de zuurstof der dampkring lucht, welke in het water aanwezig is. Hieromtrent ontbreken, voorzover ik weet, de proeven. Op bladz. 172, regel 24: Rhinwijn, lees: Rijnwijn. Op bladz. 173, regel 19: dito, lees: dito. Op bladz. 175, regel 1: Im EI, lees: El. 