title: Lassen's Geschiedenis van den indischen Archipel
creator: Abraham Willem de Klerch, Christian Lassen
text: 3) Volgens von Humboldt (I, 205) is de Kanda eene latere bewerking van oude overleveriugen ; de Manikmaja is geiaterpoleerd mt den Muzelmanschen tijd. In de ^ata Joeda, de bewerking van den Mak^bhJirata in het Kawi, komen vele Boeddhis- tische uitdrukkingen voor en volgens de volksmeening is het in het jiuir 700 der aera of in 778 vervaardigd. von Humboldt, I, 268; II, 9, Digitized by VjOOQIC 6ET£BKENIS VAN DEN NA AM WATOB GOBNOENG. 35 d. i. wijze of heilige (goddelijke) man 1). Batara 2J zal dus god beteekenen. Ten opzigte van het tweede woord, moet men in aanmerking nemen , dat Goeroe eene aan de Brahmanen eigene benaming van leeraar is en bij de Boeddhisten slechts in eenen bijnaam van een door hen in lateren tijd hoog vereerd wezen voorkomt 3). Hier- uit blijkt, dat de twee woorden, die den naam Batara Goeroe vormen, afeonderlijk geriomen, niet ten gunste van die meening spreken, maar integendeel er tegen pleiten. Vereenigd beteeke- nen zij eenen vereerden of goddelijken leeraar en knnnen in zoo- verre eene passende benaming voor Boeddha zijn^ omdat hij als een leeraar optrad, die door zijne leerstellingen de menschen van tijdelijke en eeuwige rampen wilde bevrijden, hetgeen de roeping van alle Boeddha's is; het is echter de vraag, of de oudste Ja- vaansche oorkonden over Batara Goeroe hem als Boeddha voor- stellen en of de daarin voorgestelde godsdienstige leerstellingen werkelijk Boeddhistisch zijn. Deze getuigenissen zijn voor ons bewaard gebleven in twee op- schriften op steenen, die in de nabijheid van Soerabaja, de hoofd- stad van de oostelijke provincie van het eiland, ontdekt zijn 4). Indien ook al de vertaling niet vrij van dwalingen is , geeft zij toch over het geheel den geest van het opschrift terug en wan- 1) Volgens de zeker juiste meening van friederich , Tljdschr. voor N. I. 9^«^ jaarg. DI. III. CRA'WFURD heeft (p. 220) Batara van awatara afgeleid; hem volgde a. w. VON SCHLEGEL in de Ind. bihl. II, 422. w. von Humboldt houdt het voor mo- gelijk (I, 267), dat Batara geheel oorspronkelijk met betrekking tot den eigen- lijken zin van ttwaJfära wordt opgevat, niet slechts als eene nederdaling van Wishoe of als incarnatie der godheid , maar alleen als openbaring eener godsdienstige leer of idee. 2) Dat dit woord werkelgk ait bhaiiära is verbasterd, bewijst ook het Dajaksche mahatara als naam vau de hoogste godheid. In het Bataksch is batara een goddelijke titel, en in de Maleische gedicbten worden de vorsten aang batara genaamd. Vgl. bl. 89. V. D. T. 8) Mandjoeghoaja , d. i. «liefelyke klank" wordt goeroe der wereld genaamd. w. ton HUMBOLDT, I, 296. 4) RAFFLES, II, App. p. CCXXI. Zij zijn in de Kawi-iahl geschreven en in het oud-JavaaDSche schrift nitgehonwen. De EngeUche vertaling is volgens de Javaan- sehe van den panembahan van SoemSaap vervaardigd. r Digitized by VjOOQIC 36 GfiSCHIEDENIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. neer ook de data, namelijk 467 en 506 der Javaansche aera, of 545 en 584 na Chr. niet geheel zeker zijn, zij zijn toch zeker ouder dan de verzamelingen der mjthen 1). De hoofdpunlen der in deze twee opschriften voorgedragene godsdienststellingen zijn de volgende: in het oudste opschrift wordt slechts in het algemeen vermeld, dat de sjästra de godsdienst voorschrijven, in het tweede komt de volgende belangrijke plaats voor: „uw geloof, hetwelk gij van Sang Jwang Soedrija en Sang Jwang Taja 2) ontvingt, is erkend door de uitbreiding van uwe bekwaamheid en verschillend van andere gevoelens 3)." Van de wijsheid der menschen wordt gezegd, dat zij uitgebreid is als het firmament, onmetelijk voor den, tot aan de uiterste grenzen der ruimte körnenden , vogel Garoeda; op eene andere plaats leest men van hem, dat de wijsheid der PaiVJita's of der geleerden op de zijne gelijkt, daar hij zieh door zijne magt en scherpzinnigheid zouder moeite voedsel verschaft; op eene derde, dat de koning, ofschoon hij het hoogste schepsel is, door de menschen gevan- gen gehenden wordt, even als de koning der vogelen Garoeda, ofschoon in de lacht wonend, aan de bevelen der menschen ge- hoorzaamt 4). Staan wij eerst bij deze opgaven stil, dan is sjastra eene be- kende uitdrukking, waarmede wetboeken en leerboeken worden aangeduid en wel vooral van de Brahmanen. Vervolgens komt ook Garoeda in de Boeddhistische legenden voor, maar is oor- spronkelijk eene schepping der Brahmaansche mythologie, welke de Boeddhisten zieh , even als zoovele anderen , hebben toegeeigend. Gewis wordt Wishoe, die dezen vogel berijdt, zoo als bekend is, niet in deze opschriften bedoeld, het zal echter later blijken, dat de oudste op Java ingevoerde Indische godsdienst Wisnoei- tisch was; ook staat de rol, die hij in de bovengenoemde ver- gelijking speelt , namelijk Wisnoe , den instandhouder der bestaande 1) w. VON HUMBOLDT, I, 217 en 235. 2) Dit taja is zeer verdacht; in het Kawi beteekent het niet zijn ^n dewelke^ vgl. Friederkh Tijdschr, v. iV. /. IX jaarg. DI. III. p. 333, alwaar taja op Sjiwa doch. v. d. t. 3) EAPFLES, p. CCXXIII en p. CCXXIV. 4) RAFFLES, p. CCXXIV, p. CCXXV en p. CCXXVIII, Digitized by VjOOQIC BBTBEKENTS VAN DEN NAAM BAT ÄRA GOEROE. 37 orde overal heen te dragen, waar zijne tegenwoordigheid wordt vereischt, raet zijne beteekenis in de Bralimaansche godsdienst in verband. De twee goddelijke leeraars, die in de opschriften wor- den vermeld , zijn zoowel in de Bralimaansche , als in de Boed- dhistische mytliologie onbekend 1). De opschriften nemen wel niet uitdrokkelijk een enkel opper- wezen aan, maar de leer van zijne eenheid volgt uit de voor hem gebezigde benaming. Op vele plaatsen wordt hij Batara genaamd, in twee der oudere opschriften Batara Goeroe, zonder dat de bijvoeging of weglating van het tweede woord eenig ver- schil schijnt te veroorzaken 2). Hij wordt voorgesteld als hij die aan de menschen wijsheid en voortreflfelijkheid geschon- ken heeft, nergens als de schepper der wereld. Hij staat aan het hoofd der Dewa's, die de beschermgeesten der menschen zijn. Er worden er drie vermeld met bijzondere namen: Sang Jwang Djagat, Sang Jwang Soerja, de verlichter der wereld, en Kala- m^rta, de beschermer van den landboaw en van den beginne aau door Batara Goeroe aangesteld, om de menschen, die niet aan zijne bevelen gehoorzamen, schrik in te boezemen en de siechte men- schen te vernietigen 3). De Bäksasa's komen voor als gehate wezens, van welke men niet mag spreken 4). De voorvaderen wor- 1) De nameo kan men vrij zeker uit het Sanskrit verklaren, namelijk soedrija van 80€ en dhri, ovastbonden/' dus nde bezitter der goddelijke leer/' eu Taja van tajt »verspreiden/* dos »de verspreider" er van (Zie bl. 86 noot 2). 2) W. VON HUMBOLDT, p. 226. 8) BAFFLES, p. CCXXVI en p. CCXXVllI. De tweede naam komt overeen met het Sanskritsche söerja {zon); daar de eerste God de wereld beteekeut, zal het niet verschiilen van Djagannätha. Onder dezen naam wordt Wi'shoe in eenen beroemden tempel op de kost van Orissa vereerd ; deze kan echter niet zoo oad zijn , als de opschriften. Den laatsten naam vat y/, von Humboldt p. 22S n. 1, zoo op, dat kata, tijd, een naam van Jamay den God der geregiigheid en der ondervvereld is en mtria mel hei Sanskrit, martya, sterveling, overeenkomt, omdat ruerto in het Ja* vaansch leven en Uvend beteekent. De beteekenis van den naam zou dus zijn : de God der onderwereid der menschen. Daar dat Kalamkrta der Javaansche inscriptie door zijne eigenschap als verwoester meer verwant is met Sjiwa en als een van het begin af voorkomende God wordt voorgesteld, schgnt het juister te zijn, zgnen naam door Kala^amreta, onaUrfelijken tiJd te verklaren. In de Kawi-taal staan de adjec- tiva na de substantiva. 4) RAPFLES, T, p. CCXXIX. Digitized by VjOOQIC 38 GESCHIBDENIS VA.N OBN INDISCHEN ARCHIPEL. den zeer vereerd, aan hunne geschilderde beeiden worden alle soorten van spijzen voorgezet. De Qoeroe's of de geestelijke lee- raars stonden in het hoogste aanzien; de hun betoonde gehoor- zaamheid verschafte aan de zonen en kleinzonen voorregten 1). Ten slotte moet hier worden vermeld, dat, volgens hunne mee- ning, de ligcharaen der menschen uit vier dementen: water, vuur, lacht en aarde zijn zamengesteld. Bij het beoordeelen der opgaven in de opschriften over de go- den, wier namen worden medegedeeld, moet men niet uit het oog verliezen, dat slechts van hen ter loops wordt melding ge- maakt en men daarbij niet verwachten kan , dat hunne betrekking tot elkander en tot den hoogsten god duidelijk uitkomt. De ver- binding van Djagannätha of Wisnoe en KalamMa, dien ik voor Sjiwa meen te moeten houden, met den zonnegod i% een in de Indische godsdienstgeschiedenis ongehoord verschijnsel ; men zou in plaats van Soerja Brahma verwachten. Dat echter de naar Java overgekomene Brahmanen den zonnegod bijzonder vereerden, blijkt daaruit, dat de priesters op Bali nog een werk bezitten, hetwelk tot titel heeft „Soerjasewana {vereering der zon)^'' in het Sanskrit geschreven is en de voorschriften voor de eeredienst dezer godheid bevat 2); deze drie goden zijn echter ongetwijfeld Brahmaansch. De Dewa's en Eäksasa's komen ook in Boedd- histische verbalen voor; hunne vermelding kan dus niet omtrent het Charakter der in de opschriften bevatte godsdienst beslissen. Bij de Brahmanen behoort ook de vereering der voorvaderen te huis; bij de Boeddhisten worden slechts de beroemde leeraars vereerd. Ook de hooge achting, die aan den Goeroe bewe- zen wordt, moet wegens dezen naam, als een bewijs voor de Brahmaansche gezindheid van de vervaardigers der opschriften doorgaan, Boeddhistisch is integendeel de leer van slechts vier dementen, met weglating van den äkäsja of aether. De charak- teristike eigenaardigheid der godsdienstleer is, dat een godde- lijk leeraar aan het hoofd staai Hierin kan men den invloed van 1) BAPFLES, p. CCXXVI, CCXXVIII. 2) friederich's Verslag over de tacd en Uteratuur op Bali. Digitized by VjOOQIC OODSTE GODSDTBNST DER JAVANEN. 39 Boeddhistische meeningen niet miskennen, omdat de mensch Boeddha later tot hoogste godheid verheven is; de naam Batara of Bhattära Goeroe is echter aan de Boeddhisten vreemd. Na overweging der verschilleiide hier in aanmerking körnende hoofdpunten , houd ik het voor waarschijnlijk , dat deze hoogste god eene schepping is van de Brahmanen uitgegaan, die in hun vaderland Kalingga met Boeddhisten in aanraking waren gekomen en wier hoogsten god zij eenen overeenkomstigen wilden ter zijde stellen. In het jaar 240 der Javaansche aera, of 318, waarin vol- gens de Javaansche overlevering Batara Goeroe Goetaka van Sawela- tjala naar Java zond , was er een beroemde Boeddhistische tempel te Dantapoera in Kalingga 1). Ik neem daarom aan, dat in dit land het eigenaardige godenstelsel ontstaan is, hetwelk van daar naar Java is overgebragt. Van hier nit werd langzamerhand de ver- eering van Batara Goeroe over den Indischen archipel verspreid. Bij de Batak's op Sumatra wordt hij onder denzelfden naam als een hunner drie opperste goden vereerd; op Celebes gaat Ba- tara door voor den oadsten zoon van den hoogsten god en bij de Tagala's op Losong (Ln^on) beteekent Batala den hoogsten god 2). Na het vaststellen der in de oude Javaansche overlevering voor- komende personen gaan wij over tot de ontvouwing van den religiens- historischen inhoad. Het valt gemakkelijk in het oog , dat in de banden der Brahmanen de wäre verhoading is omgekeerd, wan- neer er gezegd wordt, dat Wisnoe oorspronkelijk de beschermer van Java geweest is en dat, toen hij Sang Jwang Goeroe belee- digd had, Tritästri werd uitgezonden, om het eiland te beheer- schen 3). Integendeel moet men aannemen, dat de vereering van den inlandschen god door Tritästri daar gevonden werd, en dat deze de dienst van Wisnoe invoerde Eene bevestiging dezer omstandigheid levert de nog algemeen onder de bewouers van Madoera ^ verspreide overlevering, volgens welke Wäsoedewa een 1) LASSEN, Ind. ÄlL II, 979, 1018. S) W. VON HVXBOLOT, p. 288 vlg. 8) Zie boven bl. 80. Digitized by VjOOQIC 40 GESCHIEDENIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. der oudste koningen er van geweest is 1) , hetgeen natuurlijk slechts beteekent, dat de vereering van Wishoe onder dezen naam, die ook vroeger bij de bewoners van achter-Indie was bekend ge- worden 2), op het eiland heerschte. De naam zelf, die eene blijkbare verminking is van Mathoera, waar ten tijde van het verblijf van Megasthenes in Indie een hoofdzetel van de dienst van den Indischen Herakles (Hercules) gevonden werd 3), be- vestigt dit. Het kan derhalve niet worden betwijfeld , dat de eerste Brahmanen, die zieh op Java vestigden, Wisnoeiteu waren. Wanneer vervolgens in de overleveringen vermeld wordt, dat Tritästri in zijn tiende levensjaar huwde met de Brahraaansche vrouw Kali van Kambodja , zoo schijnt eene veel latere gebeurtenis (het in- voeren van het Sjiwaismus op Java), naar een veel te vroegen tijd te zijn verplaatst. De vereering van Sjiwa werd , zooals bekend is , later op Java de heerschende Brahraaansche godsdienst en zij speelt zelfs eene hoofdrol in de godsdienstige overleveringen der Javanen, vooral onder den naam Nilakantha; men vindt echter ook Kala 4) en wanneer KalamMa in het opschrift met regt voor eenen naam van Sjiwa gehenden wordt, ook hierin. Tritästri schijnt ook inlandsche godinnen te hebben erkend; daar van hem wordt verhaald , dat de schoone vrouwen Sinta en Landöp door hem werden beschermd 5). Het is moeijelijk hare beteekenis te verklaren. Zijne residentie Giling Wösi wordt volgens de inlandsche overlevering naar de zuidkust verplaatst, waarheen ook de heilige berg Meroe verplaatst is, die dezen naam nog 1) RAFFLES, p. 77. Volgens deze overlevering heet een van de zonen van Wasoe- dewa Krksna, waaruit kan worden afgeleid, dat de verbalen over hem reeds vroeg naar Madoera zijn verspreid. 2) LASSEN, Ind. Alt. II, 1034. 8) LASSEN, Ind. AU. II, 698. (Doch zie noot 2, bl. 30). 4) In den Manik Maja; rapfles, II, App. CCX, waar bij Sang Jany {Jwang) Kala heet. 5) lassen, II, 1046. Volgens het verhaai in Kanda bij raffles I, 376 woonde Sinta op de aarde en Landep was hare jongere zaster, Watoe Gomoeng was de zoon van haar en van Gana. Hij wordt hierin niet als uit Kalingga afkomstig voor- gesteld, hetgeen toch wel jaist z^n zal (vgl. noot 3, bl. 30). Digitized by VjOOQIC OUDSTE RBLIGIEÜSB EN POLITIEKE GBSCHIEDENIS VAN JAVA. 41 bewaard heeft 1). Hij wordt voorgesteld als een koning, die door zijne zonen wordt opgevolgd en met Adji-saka gelijk gesteld, omdat hij de naar Sjäka genoemde aera op Java invoerde. Het blijkt van zelf, dat hieruit niet volgt, dat Tritästri in het eerste jaar dezer aera op Java kwam; maar de Javanen schaarden hunne oudste overleveringen volgens deze tijdrekening naast elkander en konden niet verder in den tijd teruggaan^ zoodat het naauwelijks geoorloofd is aan te nemen, dat v6or den aanvang dezer aera geene Indische volkplantingen hebben plaats gehad 2). Dat het Schrift reeds vroeger uit Indie in den archipel is ingevoerd , zal later worden aangetoond. Het zou dos mogelijk zijn , dat reeds voor het jaar 78 n. Chr. Tritästri den grond had gelegd tot de hoogere ontwikkeling van het Javaansche volk ; het is echter over- bodig , daarover gissingen te maken en men doet het best , zieh van de overgeleverde Javaansche tijdrekening te bedienen, zonder voor de naauwkearigheid der getallen borg te staan. Tritästri en zijne gezellen voerden hunne vrouwen en kinderen naar Java mede, en de Javaansche overlevering is niet overdre- ven, daar het hoogste getal familien, dat wordt opgegeven, 190 bedraagt 3). Men moet wel letten op de omstandigheid, dat de Indische colonisten hunne familien medebragten , omdat zij daar- door in staat werden gesteld , in hunne nieuwe woonplaatsen on- vermengd te blijven en hunne eigenaardigheden te bewaren. De opgave, dat zij onder de opvolgers van Tritästri zieh zoo verme- nigvuldigden^ dat hun aantal tot twintigduizend klom^ mag als eene ronde som worden beschouwd, ofschoon er niets onwaarschijnlijks in is, dat de colonisten zieh in hunne nieuwe^ door de natuur ZOO begunstigde, woonplaats snel vermenigvuldigden. Ook zijn hen later verscheidene malen landslieden gevolgd. Naderhand werd de oude inlandsche afgodendienst weder in zoo- verre hersteld, dat aan de Javaansche goden de namen der Indische 1) CBAWFUAD, On the existence qf the Hindu reiigion in the island of Bali in A8, res. XIII, 154. 2) W. VON HUMBOLDT , I , 306. 3) cRAwruHD , 1 , 154. Digitized by VjOOQIC 42 nESCniEDBNIS van den indischen ARCHIPEL. Dewa's gegeven werden. De sage stelt dit z6o voor , dat Watoe Goenoeng Tritästri doodde , veertig zonen en dochters der inland- sehe aanvoerders tot kinderen aannam en hun namen van de go- den van den Swarga schonk 1). Men mecnt, dat deze terugkeer tot de oude godsdienst honderdveertig jaren of tot 318 n. Chr ge- duurd heeft , in welk jaar Watoe Goenoeng door Wishoe gedood werd en Goetaka, door Batara Goeroe uitgezonden uitKalingga, de heerschappij in Giling Wösi bemagtigde. Naar deze mededeeling te oordeelen was het godenstelsel, hetwelk toen uit Indie naar Java werd overgebragt, niet met het Boeddhismus verwant. Hier kunnen wij nog bijvoegen, dat het tot heden nog niet mogelijk is hetzij den tijd te bepalen , waarop het Boeddhismus op Java ingang vond, hetzij het land aan te wijzen, van waar de verkondigers der Boeddhistische leer overkwamen. Uit de ge- schiedenis van het Boeddhismus in achter-Indie volgt, dat dit bezwaarlijk vdor het eerste derde gedeelte der vijfde eeuw kan ge- schied zijn; dat in het jaar 414 n. Chr. nog geene Boeddhisten op Java gevonden werden is zeker 2). Het moet aan latere na- sporiiigen worden overgelaten uit te maken, welk van de drie landen, die als uitgangspunt der overplanting van de leer van Sjäkjamoeni naar Java kunnen worden beschouwd , dit geweest is. Achter-Indie heeft de voorkeur boven de anderen wegens de groote nabijheid, Kalingga wegens druk verkeer met Java, Ceylon, be- halve dat het ten minste reeds in het begin der vijfde eeuw han- delsbetrekkingen met Java onderhield, nog omdat het het land was, van hetwelk achter-Indie de Boeddhistische godsdienst ont- ving. Uit welk land zij ook möge zijn gekomen, zeker is het, dat zij op Java slechts körten tijd heeft geheerscht en spoedig door het Brahmanismus op den achtergrond werd geschoven 3). Voordat wij tot de verklaring van het derde punt, den oor- sproiig van het Javaansche schrift overgaan , laten wij de aanmerking voorafgaan> dat alle alphabets van den Indischen archipel zoo 1) Zie boven bl. 30. 2) Zie boven bl. 26, 28. 8) W. VON HUMBOLDT, I 311. Digitized by VjOOQIC OORSPRONG VAN HKT JAVAANSCHE SCHRIFT. 43 naauwkeurig in hunne eigenaardigheden met elkander overeeiiko- men, dat men niet kan nalaten hun eene gemeenschappelijke af- koiDst toe te kennen. Voor deze bewering kan men de getuigenis der bekwaamste onderzoekers van dit onderwerp aanvoeren 1). Hieruit volgt, dat wanneer het Javaansche schritt van Indischen oorsprong is, ook de overigen van een ouder Indisch aiphabet moeten worden afgeleid. Den Indischen oorsprong van het Javaansche schritt bewijzen de volgende gronden: vooreerst de inlandsche over- levering, volgens welke Adji-Saka zieh het eerst van het letterschrift heeft bediend Ä). Ten tweede dat op Java van opschriften in oud-In- disch schritt voorkomen. Ten derde de overeenkomst van het Javaan- sche schriftstelsel met het Indische in zijne eigenaardigheden ; na- melijk dat bij de consonanten, bij welke geen vocaalteeken gevoegd wordt, een klinker inhaerent is, welke a wordt uitgesproken en met de Indische a overeenkomt; vervolgens de wijze, waarop de overige klinkers en de twee-klanken door boven, onder en naast de medeklinkers aangebragte teekens worden uitgedrukt; evenzoo het bovenaan pjaatsen van teekens voor r en fiff als sluitletters, en van het teeken voor A als slotklank achteraan; eindelijk het vormen van zamengestelde medeklinkers. Het vermoeden , dat de alpha- bets van den archipel uit een oud onbekend aiphabet afstammen, waaruit ook het Dewanägari-schrift ontstaan schijnt te zijn 3), is onaanneembaar, omdat wij in de opschriften van Asjoka het Indische aiphabet reeds voUedig vinden, das op eenen tijd, waar- op de eilandbewoners bezwaarlijk reeds met het Indische schritt konden bekend zijn. De bedenking, dat de alphabets van den 1) w. VON HUMBOLDT, Lettre ä Mr, Jacquet sur les alphaheta de la polyniaie Asiatigne in het aanhangsel van het tweede deel van zijn werk over de Kawi-taal, p. 88 vlg. 2) Vergeh het oadste der twee boven door ons besprokene opschriften bij raffles , App. p. CCXXV. 8) w. TON HUMBOLDT, 1. 1. p. 95, die de aanmerking maakt, dat niets verhindert aan te nemen, dat de bewonere der Philippijnen han aiphabet van Indie ontvin- gen. Ook jacquet neemt aan, dat de alphabets der Javanen, der Bataka op Su- matra , de Boegvt op Celebes, dat der Tagala eo de overige naar het voorbeeld der In- disoha zijn ingerigt; sie zijne Coa$idärations sur les alphabets des Philippines in het Nouv^journ. As. VI], 7, en w. mabsden over de alphabets op Samatra {rmc, toorks p. 18). Digitized by VjOOQIC H GESCHIRDBNIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. archipel minder letters bevatten, dan het Indische, vervalt door de opmerking, dat bij het toepassen van het Indische aiphabet op de talen van Dekhan de medeklinkers, die hun vreemd waren, zijn weg- gevallen en dat de behoudene inet kenmetken voorzien zijn om de in Sanskritsche woorden voorkoraende medeklinkers te schrijven Voor de vroege invoering van het Indische schrift in den In- dischen archipel bezitten wij de getuigenis van lamboelos, uit wiens werk Diodoros een uittreksel heeft gemaakt en wiens be- schrijving, wanneer zij juist wordt begrepen , te naauwkeurig de eigenaardige inrigting van de alphabets van den archipel voor- stelt, dan dat er twijfel kan bestaan of lamboelos werkelijk een eiland van den Indischen archipel bezocht heeft, ofschoon vele in zijn berigt voorkoraende omstandigheden aan verdichting moe- ten worden toegeschreven. Het onderzoek, welke van de groote eilanden van den archipel het geweest is, hetwelk lamboelos op zijne verre reis bereikte, kan hier gevoegelijk achterblijven , daar bij latere gelegenheid zijn berigt naauwkeurig onderzocht en op- gehelderd zal worden; het komt er hier slechts op aan, zijne op- gaven over het schrift der eilandbewoners, bij welke hij zieh ze- veu jaren ophield, te verklaren. Volgens de beschrijving van lam- boelos 1) bevatte hun aiphabet acht en twin(ig schrijfteekens , onder welke uitdrukking de met klinkerteekens voorziene mede- klinkers moeten worden verstaan; deze waren namelijk in zeven classen verdeeld, die door de verschillende wijze, waarop zij met eenen klinker uitgesproken werden, ontstonden. Volgens zijne beschrijving zou de taal dezer eilandbewoners slechts zeven medeklinkers hebben geteld, eene dwaling, welke aan Diodoros, om de bekende achteloosheid bij het gebruiken zijner brennen, moet worden toegeschreven. Daar men de zeven classen der medeklinkers in geene taal van den archipel vindt , 1) DIODOKOS, II, 57: r^dfifittoi Te avvovq xQ'^oO'at xara [a^v xijv ^vvafMV jwv aijfiai^vovTiav iXxoOi, huI oxtco rby dQ^O-fibv, xard cTi rovq j^a^cexi^^a^ eTfvä, 6>v fKaoToy T€VQaj(a<: iittaa^tmaxi^tad-tu. Volgens JAcquEx's ver- klaring van deze plaats p. 29, waaraan w. von Humboldt p. 96, zijne goedkeuring heeht, beteekent x^d^^ara de lettergrepen , ;^«^axii7^f? de medeklinkers en ai;^«»- voyra de klinkers. Deze beteekenissen komen echter in het Grieksch niet voor. d. k. Digitized by VjOOQIC BEIIIOT VAN lAMBOELOS OVER EEN INDISCH ALPHABET. 45 wel daarentegen in het Sanskrit 1), kan men vermoeden^ dat het aiphabet, hetwelk lamboelos leerde kennen, het volledige Indische was, hetwelk door Indiers naar dit eiland moet zijn overgebragt, en waarvan zij zieh bij het schrijven van honne eigene taal be- dienden, en dat zij het te gelijk op de daar heerschende, niet zoo vele klink ers bezittende, taal hebben toegepast. Op deze wijze schijnt de aard van het door lamboelos beschrevene aiphabet te moe- ten worden verklaard 2,), In elk geval heeft men voor de overplan- ting van een der belangrijkste hulpmiddelen eener hoogere be- schaving naar den archipel het belangrijke feit, dat reeds na het midden van de eerste eeuw v. Chr. Indiers niet alleen de eilanden van den archipel bezochten, maar ook grooten invloed op den toestand der inwoners hebben uitgeoefend 3). Bij de behandeling van het nog overige vierde pmit, namelijk de kennis en de kunsten, die de Indische volkplanters aan de Javanen benevens het gebruik van het aiphabet mededeelden, is het vooral wenschelijk den oorsproukelijken toestand van bescha- ving der eilandbewoners te kennen , om een rigtsnoer ter onder- scheiding der inlandsche bestanddeelen hunner beschaving van de uit den vreemde overgekomene te bezitten. De zekerste bron, waaruit deze kennis kan worden geput, is de taal, en door middel van haar is de vervaardiger van de geschiedenis van den Indischen archipel tot deze resultaten gekomen 4«): „zij hebben eenige vorderingen in den landbouw gemaakt; zij kenden het ge- 1) Naroeiijk de guttarale, palatale, linguale, dentale, labiale, half-klinkers, Sibi- lanten en de h. 2) Eene andere dwaliug in de beschrijving van genoemd aiphabet is de opgave, dat de regeis van boven naar beneden geschreven werden. Het waarschijnlijkst is het, dat bij het lezen der op lange bamboes geschrevene handschriften deze niet in horizontale, maar in verticale rigting gehonden werden. De regeis zouden dau op- of nederwaarts loopen, al naardat het eene of het andere einde boven werd gehouderi. Het eerste heeft men van het schrift der Batak's, het tweede van dal der Tagala*» beweerd. Deze verklaring is van jacquet (p. IC) afkomstig. 3) Het is naauwelgks noodig te herinneren, dat de bovenvermelde overlcvering (p. 29, in de noot), volgens welke het Javaansche aiphabet uit eeii oiid en het Sia- mesche was zamengesteld , zonder waarde is. 4) Zie noot bl. 28. Digitized by VjOOQIC 4ß GBSCHIEDBNIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL bruik van het ijzep en haddcn bewerkers van dit metaal, even als van het goud, en maakten waarschijnlijk kleine . versierselen van dit laatste; zij kleedden zieh in weefsels van de vezelachtige bast van planten, die zij wisten te weven, maar k enden nog niet het gebruik van boomwollen weefsels, die zij eerst later van het Indische vaste land bekwamen; zij hadden de ossen en buifels getemd en gebruikten hen als trek- en lastdieren, het zwijn, het hoen en de eend onderhielden zij tot voedsel." Wij mögen dus ond erstellen , dat de hoogere trap van landbouw, de meer ont- wikkelde nijverheid en de schoone kunsten bij de bewoners van den Indischen archipel van Indischen oorsprong zijn. Van de in de Indische eilandenzee vdor het binnendringen van de Brahmaansche leer heerschende godsdienst is ons siech ts wei- nig bekend geworden I). Wij vernemen slechts, dat zij goede en weldadige geesten hadden , die in de verschillende deelen der na- tuur heerschten en op de verschillende bezigheden des levens let- ten. Het waren dus plaatselijke godheden. De inlandsche woorden voor god , die er ongetwijfeld geweest zijn , zijn door de Sanskrit- sche woorden bhattära^ goddelijk, en dewatä^ godheid, verdrongen. Jwang is eerst langzamerhand gebruikt om het hoogste wezen aan te wijzen. De Brahmanen vonden diensvolgens een zeer lagen trap van goddienstige ontwikkeling in den archipel, en het kon hun niet raoeijelijk Valien, de inlandsche goden door hunne eigene te ver- dringen. Van de oudste godädienstgeschiedenis is reeds het noo- dige vermeld en gezegd, dat Batara Goeroe's vereering, tot op de Philippijnen en tot de Batak's op Sumatra, waarschijnlijk van Java uit, verbreid is 2). De Brahmanen bragten ook hunne mythen en epische verbalen naar Java over, en de Javanen bezitten Schrif- ten, waarin beiden worden vermeld. Die van de eerste soort zijn afkomstig uit eene veel latere periode, dan die, tot welke de ge- schiedenis van Java thans moet worden voortgezet; het is dus hier voldoende op te merken, dat deze mythen vele eigenaardigheden 1) W. VON HUMBOLDT, I, 72 vlg. 2) Zie boven bl. 72. Digitized by VjOOQIC 0ÜD8TB BEKBNDB BESCÖAVING DER JAVANIN. 47 aanbieden, die tot heden toe in Indie zelf nict zijn teruggevon* den. Het epische verhaal van den Mahäbhärata is geheel bij de Javanen inlandsch geworden^ en de beiden van den grooten slag hebben bij hen het burgerregt gekregen; zelfs ia het tooneel er van naar Java verlegd. De negen en twintig toppen van den berg- rug van den Prahoe hebben Indische namen gekregen, een der hoogsten dien van Ardjoena 1). De taaly die de naar Java overgekomene Brahmanen spraken, was het Sanskrit. Dit blijkt daarait, dat de in de Kawi-taal op- genomene woorden meestal de onvervalschte Sanskrit-vormen heb- ben bewaardy en dat de misvormingen eerst op Java zelf of op Bali ontstaan zijn 2). Yoor het vermoeden, dat de naar Java verhuisde Brahmanen Prakrit gesproken en dit iater met het Ja- vaansch verwisseld hebben, hetzij omdat zji niet talrijk geweest zijn, hetzij met het oog op de Boeddhisten 3), vindt men geene voldoende bewijzen. Op het tegenwoordige standpunt der onderzoekingen omtreni het Boeddhismas op Java, moet de meening, dat de Boeddhisten aldaar zieh niet van het Pali, maar van het Sanskrit bedienden, voor de meest aanneembare worden gehouden. Wij voeren hiervoor vooreerst de getuigenis van den vervaardiger van het werk over de Kawi-taal aan, dat hij noch in het Javaansch, noch in eene andere taal van den archipel ieis aangetroffen heeft , dat noodzakelijk op de Pali-taal betrekking heeft 4); ten tweede de omstandigheid, dat hei eenige bekende Boeddhistische op- Schrift op Java in het Sanskrit vervaardigd is 5). Dit is wel 1) RAPFii£S,l,41l, 412, waar ookeene kaart van Java vaD de in de Brala Joeda vermelde bergea en stedeu is medegedeeld. In het een der twee oade opschrifteu worden JoedkUthira (hier Dharmawansja genaamd) en Ardjoena als op het eiland geleefd hebbende voorgesteld; ib. App. CCXXV en CCXXVI. De berg Ardjoena \s 10,614 voeten boven de zee verheven. De nog niet geraeten Sjrlmeroe is nog hooger; ib. I, 11. Dat de oude Indische koningen gediend hebben om de oudste geschiede* nis van Java aan te vallen, is boven, bl. 29, beloogd. 2) W. TON HUMBOLDT» II, 50 vlg. Ook FRIEDERICH in A. WEBER's il}(f. Stud, II, 126, noot 3. 8) friedebich, 1. 1. 4) W. VON HUMBOLDT, I, 294. 5) Men vindt dit op een Boeddha-heclil van Brambaunn; liet is door ('RAWfvri) Digitized by VjOOQIC 48 GBSCHIBDKNIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. op het vroegst uit de twaalfde eeuw; maar daar het de bekende geloofsbelijdeuis der Boeddhisten bevat en het niet denkbaar is, dat bij de Boeddhisten in de heilige taal eene verwisseling heeft plaats gehad, is het naauwelijks aan twijfel onderhevig, dat de Javaansche Boeddhisten het Sanskrit gebruikten. Bovendien zijn volgens bovengenoemde onderzoekingen omtrent dit onderwerp de Boeddhisten minstens drie honderd jaren later dan de Brahmanen op Java gekomen , en men kan niet aannemen , dat de Brahmanen zieh bij het kiezen eener taal naar hen zouden hebben geregeld. Volgens de verdeeling der in Indie heerschende talen onder de verschillende afdeelingen der bevolking ten tijde van de, vermoe- delijk door Tritästri aangevoerde, eerste volkplanting der Indiers op Java kan men aannemen, dat de Brahmanen onder hen Sanskrit spraken, de overigen echter de volkstaal van hun moederland. Door het verblijf in den vreemde, verleerden zij langzamerhand hunne moedertaal en namen de landtaal aan, om- dat zij slechts daardoor met de inlandsche bevolking konden ver- keeren; echter gaven de Brahmanen het gebruik van hunne hei- lige taal niet geheel op, maar bij hen vormde zieh de uit Sans- kritsche met Javaansche vormen voorziene woorden bestaande Kawi-taal, die niet leefde in den mond van het volk, maar slechts diende, om aan het Javaansche volk de godsdienststellin- gen, de mythen en de epische gedichten door in deze taal ver- vaardigde of er in uit het Sanskrit vertaalde Schriften toeganke- lijk te maken. Wat de in het Sanskrit op Bali en in de Kawi-taal aldaar en op Java gevondene literatuur betreft, hierover kunnen wij hier slechts twee algemeene opmerkingen mededeelen. Voor- eerst kan slechts eene grootere bekendheid met de Weda's, die in de last, of the Ind. arch. 11,212, pl. bl medegedeeld. Over deze geloofsbelij- deuis verg. men lassen, Ind, Alt. II, 462, 492, noot4; en Zeitschr,/. d. K. d. M. r, 229; op de eerste plaats is de vertaling, op de derde de tekst ge^even. BURNOUF heeft {introd. a rhisioire du B. I, 345, noot 11) opgemerkt, dat het let- terschrift van dit opschrift op het vroegst uit de twaalfde eeuw kan zijn, met het Bengaalsche overeenkomst heeft en waarschijnlük in Orissa te hnis behoort. Zie frie- DERicH, Javaansche oudheden , bl. 4 vlgd. (Verh. v. het Bat. Gen. XXIII). Digitized by VjOOQIC OUDSTB BEKBNDB BESCIIAVING DER JAVANEN. 49 zieh op Bali in het bezit der Brahmänen bevinden , uitmaken of zij dezelfde zijn, als die, welke in Indie in oude tijden zijn opgeteekend, of dat zij slechts dezen naam dragen en door de priesters op Java vervaardigd zijn. Wanneer in de tweede plaats de Kawi-vertalingen van den Rämäjana en van den Mahäbhärata in vele bijzonderheden van het oorspronkelijke afwijken , is het gewaagd besluiten uit deze afwijkingen te trekken voor den vroe- geren toestand van het oorspronkelijke; want vooreerst zijn de vertalingen niet woordelijk en gedeeltelijk slechts bewerkingen van dezelfde stof, vervolgens is het niet bewezen, of die twee epische gedichten en andere Sanskritsche werken niet reeds vroeger op Java zijn ingevoerd , dan men aanneemt. Daar men het verkeer der be- woners van v6or-Indie met de Indische eilanden-zee met zekerheid kan nagaan tot v6or het begin van onze tijdrekening , kunnen Sanskritsche boeken niet veel later naar Java zijn overgebragt. Over de wetenschappelijke kennis , die de Javanen van de Indische volkplanters ontvingen kan men weinig met zekerheid zeggen. Daar de Pandita's in de twee oude opschriften om hunne kennis in het algemeen en om hunne bijzondere kennis van de regte wijze van bidden geprezen worden, daar verder het vertrouwd zijn met de waarde der letters hoog geschat wordt 1), schijnen de geleerden een bijzonderen, hoog geeerden stand onder de Indische volk- planters te hebben uitgemaakt. Een spoor van kästen is op Java niet overgebleven , maar zoo als bekend is vindt men op het in de nabijheid liggende Bali nog de vier Indische kästen, waaruit schijnt te volgen, dat zij vroeger van Indie naar Java zijn over- gebragt. Welke hervormingen het Indische kastenstelsel daar on- derging, kan men voor alsnog niet aanwijzen. In het eerste der twee oude opschriften worden de sjastra gezegd, zorgvuldig na te komen morele voorschriften te bevatten en tevens, dat zij door deugdzame mannen over de wereld verspreid zijn 2); waar- uit kan worden opgemaakt, dat het niet zoo zeer wetenschappe- lijke werken waren , maar wet- en leerboeken , waarin voorschriften 1) RAPPLBS. Tl, App. p. CCXXII, CCXXIII, CCXXV. 2) RAFPLES, [J. CCXXiV. Digitized by VjOOQIC 50 GBSCHIBDBNIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. over een verstandig gedrag in wereldsche aangelegenheden werden gegeven. Voor deze meening pkit, dat onder de Toetoerg 1), van welke de Bralimanen op het eiland Bali er veertien bezit- ten, en die in het Sanskrit geschreven zijn, den den titel Käman- dakiniti draagt. Dit werk wordt namelijk aan eenen leerling van Tjänakja toegeschreven 2). Het verkeer der Javaansche geleerden met hunne landslieden in het moederland bleef bestaan. In het jaar der aera 301 of 379 kreeg Dasjawirja, de zoon van eenen Pandita in Kalingga van zijnen vader verlof naar Java te verhuizen. Hij vestigde zieh daar bij den berg Lawoe, en aan zijnen zoon Dasjalmhoe gelukte het, zieh tot koning van Hästina te verhelfen 3). Het kon niet anders, of de verheffing van eenen geleerde tot de koninklijke waardig- heid moest hunnen invloed belangrijk vermeerderen. Welke Vorderingen in het uitoefenen van den landbouw, van de nuttige en schoone kunsten de Indische volkplantingen op Java veroorzaakten , kan men niet naauwkeurig aanwijzen , omdat eene opgave daaromtrent betrekking heeft op de laatste gebeur- tenis der oudste periode , namelijk de stichting van Mßiidang Ka- moelan en slechts bewijst, dat toen in den landbouw bedrevene mannen , bekwarae artsen en schrijvers , benevens krijgslieden van Indie naar Java 4) waren overgekomen. Voor den oaderen tijd is de eenige bron , uit welke iets over dit onderwerp geput kan worden , de eerste der twee oude opschriften, in welke echter slechts ter loops gedane opgaven voorkomen. Daaruit blijkt echter, dat er toen op Java goudsmeden, schilders, vervaardigers van stee- 1) Toetoer is een echt Malajo-Polyn. woord, dat men door regel, behoorUjk gtdrag zou können vertaten. 2) friedekich's Verslag over Bali. 3) RAFPLES, II, 74. De namen luiden hier Dasawtria en Dasabahoe, Aan de jaartallen moet men geene waarde hechten, omdat de laatste op zijn tiende jaar, helwelk ook faet tiende na de vestiging van eijnen vader was, koning werd. Dit kan €cne latere verminking zijn van het berigt, dat Dasjabähoe in het tiende jaar na de aankomst van zijnen vader koning werd. Lawoe ii een gebergte in het bionenland, op ongeveer 129° 0. 1. 4) RAFFLES, II, 83, Dat deze verhuizing teu onregte gezegd wordt van Goe- zerat uitgegaan te zijn, .zal later worden aangetoond. Digitized by VjOOQIC 0Ü05TB BBKBNDB BPSOHAVING DpH MVANEN. 51 nen godenbeeldea, van geborduurde Stoffen en van honten die- renbeelden Maaren ^ dat aan de bevordering van den landbouw grootere waarde werd gehecht en dat het gebruik van munten, welker kennis aan de kooplieden wordt aanbevolen , algemeen was 1). Wij zullen ons niet vergissen, wanneer wij aan de In- dische volkplantingen op Java de invoering van vroeger onbekende bedrijven en kansten toeschrijven en een werkelijk aandeel in de verbetering van den landbouw en de ontwikkeling van den handel toekennen. Men moet echter niet over het hoofd zien , dat niettegenstaande den grooten invloed van Indie op Java het inlandsche Charakter is bewaard gebleven. Bij elke inmenging met het vreemde heeft het Javaansche toch altijd zijne zelfstan- digheid bewaard, het wijkt niet voor het Indische, maar ver- mengt zieh er zoo weinig mede, dat beide elementen afzonderlijk herkenbaar nevens elkander staan. Deze wijze van verbinding met het Indische is in namen van plaatsen enpersonen, in de taal door al hare verschillende takken, in de mythologische verdichtsels , in de wetgeving en zeden eene algemeene charakteristike eigen- schap van het Javaansch geworden. Overal vindt men er het in- landsche en vreemde naast elkander 2). V6or dat wij met de oudste geschiedenis van Java kunnen ein- digen , moeten wij nog de stichting van het rijk verbalen, waar- van de hoofdstad Mtndang Kamoelan was. Ofschoon in het be- rigt over deze gebeurtenis eenige omstandigheden voorkomen , die de waarheid er van verdacht kunnen maken, bevat het toch vele bijzonderheden , die voor de geloofwaardigheid in het algemeen spreken. Bovendien moet men in aanmerking nemen, dat het uitvoerigste historische werk in de nieuwere Javaansche literatuur juist de geschiedenis van dit rijk bevat en, hoewel eerst met de regering van een lateren koning beginnende, toch de onderstelling regtvaardigt, dat men ook van de vroegere geschiedenis meer ge- loofwaardige berigten had, dan van de oudste 3). 1) »APPLES, II, App. p. CCXXI, CCXXV en p. CCXXVIII. %) W. VOJf HUMBOLDT, I, 68. 3; Het verhaal van de stichting vao Mendang Kamoelan is veivat in cene chrono- 4* Digitized by CjOOQ IC 52 GESCHIBDENIS VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. De stichter van Möndang Kamoelan heet BraWidjaja Sawela- tjala en was de zoon van Kasoematjitra, die verkeerd als eeu ko- ning van Goezerat wordt voorgesteld, terwijl de berg Sawelatjala, van welken zijn zoon den- bijnaam bekomen heeft, naar Kalingga verlegd wordt 1), van welk land ook de vroegste Indische ver- huizingen naar Java uitgingen. BraWidjaja werd door zijnen va- der met zes groote en ongeveer honderd kleinere schepen uitge- zonden, om Java op te zoeken. Hij werd vergezeld door man- logische opgave der Javaansche koningen, die vaa den stichter van het rijk van Mindang Kamoelan y Sawehtjala van het jaar der aera 525 af tot aan den vijfdeo koning van Madjapahit, dat in het jaar 1221 gesticht is loopt, en door eenen regent van Demak is opgesteld; de vervaardiging valt dus in een zeer laten tijd; baffles II, 82. In het er bij gevoegde verhaal wordt gezegd , dat onder den vierden opvolger van den verdichten Djajabhaja (zie boven bl. 29) met uame Kasoematjitra of de zetel der rege- ring van Astina of Hastinapoera naar Goedjrat of Goezerat verlegd is of het rijk dezen naam verkregen heeft. Deze voorstelliug kan echter eerst nit lateren tijd af- komstig zijn, toen zieh reeds verkeer tusschen Goezerat en Java gevormd had. Eene tweede, zeker eerst later er bij gevoegde omstandigheid is, dat het berigt van Adji Saka nog in het bezit van Kasoematjitra geweest en door hem aan zijnen zoon me- degegeven zijn zou, om naar aanleiding daarvan eene geschikte plaats voor coloni- satie te ontdekken. Eene derde verdichting is de opgave, dat Sawelatjala de elfde opvolger van Ardjoena geweest is; dit is een gevolg van de aanknoopiog der oudste Javaansche geschiedenis aan het epische verhaal der Indiers. — De geschiedenis van Mcü'dang Kamoelan begint eerst met de regering van Djajalanykara , eenen zoon van Ihwa Kasoema, die 840 van de aera of 924 aan de regering kwam; baffles, I, 392, Djajalangkara moet volgens denzelfden (I, 88) niet verschillen van Ami- Lemboey hetwelk wel een Javaansche naam zal zijn. a. w. von schlegel hield {Ind. bibl. I, 400) dit verhaal voor een nieuw invoegsel, dat door de tegenwoordige han- delsbetrekkingen ontstaan was; dit is echter volgens de voorgaande opmerkingen niet noodig, maar moeten alleen de latere bijvoegsels ter zijde worden gesteld. 1) baffles II, 82 vlg. en over den berg Sawelatjala zie bl. 3l, noot 2. In de Ja« vaansche Schriften luidt de eerste naam BroWidJaja, die volgens de opmerking van w. VON HUMBOLDT (I, l2) den »»in de wenkbraauwen overwinning dragenden'* be- teekent. Hij voegt er p. 15, noot 2 bij, dat men bij Kasoema het Sanskritsche woord koesoema, bloera, denken kan, maar dat kasoema Maleisch is en »»kostbare zaken" beteekeut. Lass. — Dat BroWidjaja (d. i. Bruwidjaja ofBrawidjaja) als het Sanskritsche Bhroewidjaja moet opgevat worden , is zeer onwaarschijnlijk, daar hier bro in plaats van bra of bra Staat; misschien is hier bra het Sanskritsche abbhra, wolk^ of wel Kawi abhra (achiiteren) daar de a, door de Javanen als verbaal voorhechtsel opgevat wor- dende, dikwijls in subsiantiva wegvalt. Overigens korat BraWidjaja dikwijls in Maleische en Dajaksche overleveringen voor als de eigennaam van een Madjapahitschen vorst. v. d. t. Digitized by VjOOQIC OÜDSTB BEKENDE BBSCHAVING DER JAVANEN. 53 neu , die in den landbouw bedreven waren , door handwerkslieden , krijgslieden , bekwame artsen en schrijvers. Na vier maanden bereikte de prins de westkust vaii het eiland 1), dat hij spoedig om de ongezondheid weder moest verlaten , en wendde zieh naar de zuidelijke kust, waarheen een gedeelte zijner schepen hem was voor- afgegaan en eene gezonde streck had ontdekt, die thans Mataram heet. Hier werd hij als koning, onder den naam BraWidjaja Sa- welatjala uitgeroepen en de hoofdstad Mön'dang Kainoelan genaamd. De koning van den nieuwen staat ontdekte spoedig, dat hij meer lieden noodig had om dien te doen bloeijen. Daarom zond hij gezanten naar zijnen vader, door wien hem twee duizend man- nen werden gezonden, bij welken zieh velen van hunne verwanten en vrienden aansloten. Na hunne aankomst op Java vestigden zij zieh vooral in de zuidelijke en oostelijke provincien van het eiland. De koning Het zijne hoofdstad vergrooten en in het jaar 625 of 603 was het reeds eene belangrijke stad geworden. Java werd sedert dien tijd wijd en zijd beroemd en er vormde zieh een levendig handelsverkeer met andere landen, vermoedelijk ook raet Goezerat. De bogt van Mataram bood den zeevaarders een veihge ankerplaats aan en droeg er daardoor toe bij, dat de handel al- daar tot grooten bloei kwam. De magt van den jongen staat werd door de onderwerping van Äroe Bandan, eenen van de Molukken gekomen prins, die zieh in BalSmbangan, in het oostelijke gedeelte van het eiland reeds v6or de aankomst van BraWidjaja had gevestigd, vergroot. Toen hij van diens aankomst berigt had gekregen , begaf hij zieh met zijn gevolg naar Möndang Kamoelan en onderwierp zieh aan den beheer- I) Wat den daur dezer zeereis betreft, deze laat zieh door de vergelijking met andere berigten van reizen naar den Indischen archipel regtvaardigen. lamboehs had meer dan vier maanden noodig, om vau de eilandeh van den archipel, waar hij zieh ZOO lang had opgehonden, Palibothra te bereiken; zie Diodoros II, 68. 