title: Taalkundig Magazijn : of Gemengde Bijdragen tot de Kennis der Nederduitsche Taal / 1. (1835). - 11 Bl., 394 S
creator: Arie de Jager
text: . Ten einde dit regt te beoordeelen, zullen wij mo« ten nagaan, wat het gemeene kenmerk dier zamenge- stelde tijden is, bij welker vorming men zich van de bewuste hulpwoorden bedienen moet ; met andere woorden , welk denkbeeld wij eigenlijk uit te drukken hebben. Bij het geringste nadenken blijkt het duide- lijk , dat allen daarin overeenkomen , dat zij de wij- ziging des bestaans ads volkomen geeindigd voorstel- len. » De volmaakt verledene tijd,,’” zegt de Heer WEILAND, » stelt eene zank voor als geheel geäin- digd op den tijd, waarin men spreekt;” nog hlijk- baarder doet zulks de meer dan volmaakt verleden td; terwijl zeifs de zoogenoemde tweede toekomende td wel eene nog toekomstige wijzigiug beteekent , maar die toch ondersteld wordt verleden te zijn op den tijd , van welken men spreekt, 'Vereischt nu eene zegging , dat een van de ww, . der eerste soort , welke eene verandering van den toe- stand of de eigenschap des onderwerps uitdrukken , in eenen dezer zamengestelde tijden geplaatst wordt, dan zal men bijgevolg te kennen moeten geven, dat die verandering reeds heeft plaats gehad, of wat hetzelfde is, dat het onderwerp reeds in den nieuwen toestand verkeert, die pas bewerkte hoeda- nigheid reeds bezit. Haudı men daarbij onder het oog, dat deze nieuwe toesiand of hoedanigheid juist door de verledene deelwoorden dezer ww. wordt uit« gedrukt,, welke dan inderdaad ook ware bijvoegelijke V wm 320 naamwoorden zija (immers zegt mei: de gesior»ene Persoon, heit gebrokene glas, de ontaarde z0on, een oniwaakt geweien enz.)5 en dat het ww. zijn, gelijk wij reeds hebben opgemerkt, uit zijnen aard geschikt is, om de bijvoegelijike naamwoorden , als predicaat met het onderwerp te verbinden, dan be- hoeven wij niet te twijfelen,,. of het zijn de ww. de- zer soort ,„ die hunne zamengestelde tijden met s3jn vormen. Nog is er eene sogrt van ww., doch .ongelijk gerin- ger. in aantal dan de vorige, wier verledene deelwoor- den zich insgelijks als bijvoegelijke naamwoorden bij hei onderwerp laten gebruiken , namelijk diegene , welke ten »oortduren in zekeren toestand uildrukke- Zijk te kennen geven ; hiertoe behooren dlijven, ach- terblijven , enz. ; bijv. dein Rome geblevene sena- toren werden door de Galliers vermoord. Het is dus natuurliik, dat ook deze het ww. sija bij zich ne- ‚men: sij waren achtergebleven. Zien wij thans welk hw. die der tweede soort vor- deren, welke, gelijk wij zeiden , eenen bepaalden ı0e- stand of wijziging van het hesiaan des onderwerps uitdrukken, De. verledene deelwoorden dezer ww. kunpen nimmer als predicaten of epitheten van het onderwerp des werkwoords gebezigd worden, Welk denkbeeld toch hecht men aan een gelesen.kind, een geleefde man, eene gehoorde vrouw ; wel zegt men het gelesene boek, debehandelde zaak, de vernomene tijding, doch het is blijkbaar,, dat doek,. aaak , tijding niet de onderwerpen , (waarmede wij ww 321 & hier alleen te doen hebben) maar de voorwerpen (ob- jecten) der bedrijvende ww. lesen, behandelen , ver- nemen zijn , terwijl de verledene deelwoorden van de. onzijdige ww. dezer soort nimmer als hövoegelijk , noch bij subject, noch bij object gebruikt kannen worden. Het is dus klaarblijkelijk, dat het hulpe woord zijn niet geschikt is, om de zamengestelde tij- den dezer soort van ww. te helpen vormen, man? dar men naar een ander en gepaster woord zal moeten omzien , en welk: woord dit is, leert ons wederom de Heer zıLpervisk (N. Verscheid. D, III. bl. t1 en 153) : ».De tijd bepaalt geheel ons zijn, en dit is onzeker. Het toekomstige is het onze niet, maar hangt in de lucht, het zegenwoordige is een onvatbare stip; maar het voorleden is door ons gevar en mer ons denk- vermogen , zoo wel als door zijne werkingen in de daad met ons gansche bestaan vereenigd geworden en niet meer te ontnemen. 'ı ls het onze„ derkalve wi; hedden ’ı, wij bezitten ’t, en geen wonder dan ook, dat wi) *t door het ww. kebben (dat is bezitien) uit- drukken. Ik heb dat zien gebeuren, is, dat zien gebeuren ligt mij bij, ’t werd het mijne, *ı is eene aanwinst, die niemand mij ontnemen kan.” Met andere woorden: wanneer de bepaalde toestand of wij- ziging van het bestaan des onderwerps geäindigd is, dan ligt zij hem onafscheidelijk bij, is zijn eigendom geworden; en daar het bezitten door hedben wordt uitgedrukt ‚200 zullen bijgevolg alle.zoodanige ww. hunne zamengestelde verledene tijden met Aecdber moeten vormen. | oo | Va = 322 x Van voren (a priori) beschouwd , zal derhalve het grondbeginsel , heiwelk wij ons voorstelden op te del- ven, nagenoeg hierop nederkomen : de werkwoorden, die eene wijziging des bestaans uitdrukken, welke be- staat in een ‚geraken in zekeren toestand , in het be- werken van eene hoedanigheid des onderwerps , z00- danig dat het onderwerp zich na de wijziging in ee- nen anderen toestand bevindt dan voor dezelve, deze worden met zijn vervoegd ; doch duid: een ww. ee- nen bepaalden toestand des onderwerps aan, en geene verandering van desselfs hoedanigheid , zoo dat het na de wijziging als in zijnen vorigen toestand terug keert, dan zal men het hulpw. kedben moeten be- zigen. | Ook van achteren (a posteriori) zal de waarheid van het gestelde blijken , wanneer wij hetzelve op bij- zondere gevallen toepassen. Zoo zegt men : hetwleesch, dat de meid gebraden heeft, is smakelijk gebra-. den ; het eerste braden heeft hebber bij zich, om- dat het eenen bepaalden toestand der meid en geene verandering van dezelve uitdrukt; her tweede draden daarentegen z2jn , daar het vleesch door het braden eene andere hoedanigheid verkregen heeft, Hetzelfde onderscheid valt op te merken bij : -verbranden , Hi) Aeeft hare brieven ver- Zijne. bewijsstukken waren . brand. mede verbrand. 'bederven, ‘ Deze moeder heeft haar Het vleesch bederfi, is kind bedoryen. bedorven, > 323 breken, Ik Akeb mijne ‘pijp gebro- De wagen sis onder den ken. last sebroken. verschieten , | Ik heb mijn kruid ver- Deze stof is leelijk ver- schoten. schoten.. scheuren , | Gij hebt uw kleed' ge- Uw kleed scheurt, ı ts reeds scheurd» | gescheurd. Het gestelde zien wij nog nader bevestigd bij die merkwaardige soort van ww., welke eene beweging uitdrukken; bij welke werkw. hetzelfde beginsel. heerscht, doch uit den aard der zaak slechts eenig- zins gewijzigd. Alle beweging, namelijk, kan op . tweederlei wijze beschouwd worden; of als een bloo- te ioestand of daad van hei bewegende voorwerp ; of als eene verandering van plaats. In het eerste geval komt dan ook hebben te pas, bijv. ik ben moe- de, want ik. heb den ganschen dag geloopen. Het slechte weer is oorzaak, dat ik in langen tijd' niet gewandeld heb. Hij is een man, die veel gereisd heeft. Ik heb gelboopen en zij hebb'en gereden. In alle deze voorbeelden komt de plaatsverandering des onderwerps niet in aanmerking, dewijl men eeniglijk op de daad of op de wijze der beweging ziet. Is daarentegen het denkbeeld van plaatsverandering het heerschende, merkt men de beweging aan, als een werlaten' van of een komen aan zekere plaaıs, als een sireven naar een bepaald doel, in alle welke > 324 gevallen zij veelal van gene middellijke beheersching (adject. regime indirect) »a7 plaais verzeld gaan, dan zal men zijn moeten bezigen, bijv. sk kwam te laat, de koopman was reeds vertrokken. Toen ik aan de herberg kwam, was hij even te voren aungekomen. Wij vonden onzen vriend niet op zijne buitenplaats, hij was naar de stad gewandeld, gereden, geva- ren. Een ieder ziet echter ligtelijk in, dat zulks niet door de bijvoeging van de plaatsbepaling veroorzaakt wordt, daar men ook zeer goed zegti: ik heb dezen morgen in mijuen iuin gewandeld ; wmaar doordien in alle deze zeggingen noodzakelijk aan eene plaats- verandering gedacht wordt. Van daar komt het dan ook „ dat sommige ww., waaraan het denkbeeld van plaatsverandering noodzakelijk verknocht is, altjd met zijn vervoegd worden, gelijk: zifgaan , ingaan , komen ,„ aankomen , vertrekken „ zinkon, dalen, sujgen. Met her gestelde grondbeginsel laat zich almede verklaren , waarom de ww., van welke de Heer weı- LAND, S 2764, spreekt, altijd het hulpw. kedbor ver- eischen. Zegt men: de fontein heeft gesprongen, de goot heeftgeloopen,hetvatheeftgelckt, dan schrijft wien beweging toe aan iets, dat zich eigentlijk niet beweegt ,„ zoo dat deze werkw. hier volsirekt geene werkelijke plaatsverandering van de onderwerpen fon- tein, goot, vat kunnen uitdrukken, Hiermede staat echter, mijns inziens , niet gelijk de uitdrukking: Aij heeft voor mij gekropen „ hier toch wordt, hoe wel metaphorisch, de beweging 2 3% aan het zich bewegende onderwerp zelf toogekend ; daar men hier echter aan de wijre der beweging en aan geene plaatsvörandering denkt, zoo ıhoet ook in dit geval hebden gebruikt worden, Intusschen zoüu men schromelijk dwalen, wanneer men dacht, dat alle ww. in eene oneigentlijke beteekenis mer Adbben vervoegd worden 3 het schijnt veel meer, dat zij, metaphorisch gebezigd,, hetzelfde ww. bij zich hebben, als in hunne eigentlijke beteekenis ; immers zegt men: de zon is ondergegaai, is bpgekomen, FREDERIK HENDRIE heceft het sohip van staat in eone veilige haven gebragt. ls het gestelde grondbeginsel waat , dan behoevm wij niet langer te twijfelen,, of er zijn werkelijk be- drijvende werkw., die ter vorming hunner zamenge- stelde tijden zıja vereischen. Indien er woch bedrij- vende ww. gevonden worden, wier onderwerp zelf ‚tijdens de werking van hoedaniglieid of plaats veran- - dert, dan zullem zij volgens den algemeenen regel met zijn en niet met hebben ıhoeten worden ver- voegd , en dat er zoodanige bestaan, valt niet te loo- <henen. Niemand toch , geloof ik, die weet wat be- drijvende ww. ziju , zal aarzelen ,„ om opvolgen, ver- geien , overkimmen s Overziremmen , doorrijden, als bedrijvunde ww. te groeten, en nietiemin geven over- klimmen en doorrijden eene verandering van de plaats ,„ opvolgen en somtijds ook vergeten eene ver- andering van de hoedanigheid of den twestatid des on- derwerps te kennen. Daarom zegt men ook te regt: de dief was den muur overgehlommen,. sij => 320 & zijn de rivier overgezwommen. De koning was de stad doorgereden. Hij was sijnenva- der in de regering opgevolgd. Vergeten vereischt “ insgelijks zijn, als men het oog gevestigd heeft op den toestand , in welken men door het vergeten geraakt is: ik kan het u niet meer zeggen, want ik ben het »ergeten. Zoo ‘ook hoort men dagelijks zeggen : hij is hem goed voorgegaan; ik ben hei ver- loren en dergelijke uitdrukkingen meer. De lijdende vorm der bedrijvende ww. bestaat, ge- liik een ieder weet , uit bet verledene deelwoord des wws. , gevoegd achter het ww. worden, wij zulien derhalve voor alle bedrijvende ww. slechts te onder- zoeken hebben welk hulpwoord worden vereischt, en dit kan niet twijfelachtig wezen. Alle worden is een beginnen te zijn ; heeft het worden nu opgehouden „ hetwelk juist door de zamengestelde tijden wordt uitgedrukt, dan is het zijn reeds daar. Men zal daar- om moeten zeggen: hijis rijk geworden ‚ het kind is gesiraft geworden. De wederkeerige ww..vormen allen hunne tijden mer hebben. In den eersten opslag schijnt dit in vele ge- | vallen tegen het gestelde beginsel aan te druischen ; hij toch die zich wascht , bekeert ,. zal men: zeggen , wordt daardoor rein, Ödeter, en verandert bijgevolg van toestand , zoo dat hier volgens den gevonden re- gel zijn zou moeten: gebezigd worden. Doch wel beschouwd, is deze tegenstrijdigheid louter schijn. Im- -mers wanneer iemand gezegd wordt zich ıe wasschen,, zich te dekeeren , dan. kamt hij. in dene. dubbele be- _ . m 327 trekking voor, ı) als onderwerp (subject) van de ww. wasschen , bekeeren; deze ww. geene verandering van het subject uitdrukkende, moet in deze betrek- king hedben gebruikt worden ; 2) als voorwerp (ob- ject) van wasschen , bekeeren, deze lijdende beirek- king vereischt zijn; nu heeft her gebruik voor het eerste beslist, en wil het onderwerp werkelijk: als subject, niet als object van het ww. beschouwd heb- ben (1), Dat de onpersoonlijke af onpersoonlijk gebezigde ww. regenen, donderen, vervelen , walgen, en an- dere het hulpw. hebben vereischen, en waarom zij zulks doen, zal na al het behandelde wel geene nadere aanwijzing of verklaring behoeven. Slechts gebeuren ,. geschieden, en gelukken hebben sijn bij zich, omdat zij, even als worden en onistaan, een . tot stand komen , eenen overgang van nieis tot iels te kennen geven. | Thans blijft ons nog over, het behandelde te za- men te trekken en tot bloote regels te brengen, De ww. vormen, naar gelang hunner beteekenis , hunne zamengestelde tijden met zijn of hebben. Met zijn worden vervoegd: | ı) die ww., welke het geraken in eenen toestand , het bewerken eener hoedanigheid aanduiden,, als sterven, ontaarden , oniwaken. 3) diegene,, welke een blijven in eenen toestand (1) Het Fransch daarentegen ziet op de verandering van het subject, beschouwt het als voorwerp van de werking, en zegt daar- om: Je me suis lavö, il sest convert, uitdrukkelijk ıe kennen geven, als: Ölijven, uitbljven. 3) die, welke eene beweging, als verandering van plaaıs beschouwd, asnduiden, als: komen, laden , uilgaan. Het hulpwoord hebben bezigt men ı) bij zulke ww. , die eenen bepaalden toestand of 13) 3) 4) 5) wijziging des bestaans uitdrukken „ zonder dat hierbij eene verandering van de hoedanigheid des onderwerps in aanmerking komi: arbeiden, hooren, denken. bij diegene, welke eene beweging aanduiden, doch die niet als eene plaatsverandering be- schouwd wordı: wij hebben gereden, en sij hebben geloopens bij die, welke eene beweging te kennen geren, welke niet aan het bewegende voorwerp, maar overdragtelijk aan ietsanders ‚egeschreven wordi: de foniein heeft gesprongen. bij de wederkeerige of als wederkesrig gebezig- ww.: sich schamen. bij de onpersoonlijke of als onpersoonlijk gebe- zigde ww.; uitgezonderd s gebeuren, geschie- den , gelukken. LEN ST GRONINGSCHE oo R DEN ‚[Deze Lijst bevat zoodanige woorden, welke bij LAUBMAS en swaacmam niet voorkomen, en kan dus als aanvul- lidg van de werken dier Heeren beschouwd worden. De bijgevoegde aanteekeningen zijn van mijne hand. A. 2. J.] \ LU-ST vaN GRONINGSCHE WOORDEN. u % Aankalken, iemand in de boete beslaan. (1) Aanstutjen, zacht gaan, met een siok of stutje in de hand. oo Afsıruiver, afhaler, jemand die meer afneemt, dan billijk is. (2) | Bandevoet, op eigen bandevoet, zonder verlof ,. heeft hij dit of. dat gedaan. Barg, koopmans- of schipperswoord. Wat hebje veur jou haver kregen®? Antw. krek de barg, d. i. net de berg, met andere woorden den gulden vol, den hoogsten prijs , even als jemand , die boven op den berg geklommen is, en dus de hoogte bereikt heeft. (1) In de Proeve van Bredaasch Taaleigen, van den Heer sozurst, komt dit woord mede voor, en wordt al- -'daar verklaard door « aanschrijven, in rekening brengen.” (2) Dit woord zal’ wel hetzelfde zijn met af-stroopen ; voor stroopen zegt het Hoogd. strupfen en streifen. > 332 & Befoezeld, beteuterd, verlegen. Biezejager, veldwachter. (3) Boerlingen, boeren. Bolbaisjes, poffertjes, Bomberen, razen, tieren. (4) Borsemkleed, een kleed , dat men onder den schoorsteenmantel doet , ter afwering van den rook. Bot, (aan huis) is zabij huis, (5) Brandrijst, onkruid tusschen het koren op het veld. Brink, plein, vlakte, (6.) (3) Bies is in het Friesch boef, schurk, spotboef. « Bies- jager, d. i. boevenjager, worden in Friesland geheeten de gerechtsdienaars ten platten lande , of in Grietenijen, wier post het is, de boeven, schooiers, en ander verdacht volk "wit te leiden, of te verjagen.” Wuassene. Idiot. Fris. — Zie ook zrrema, Woordenb. op zaPıoz. (4) Tot bomberen zal behooren bembarie, dat men wel voor gelier, opschudding , hoort bezigen. (5) Ik twilfel,, of-deze verklaring van bot, door nahij, juist zij. Het Taalk. Woordenb. omschrijft dit woord door « geheel en al, schielijk, onverwacht : bot blijven staan, bot stilzwijgen” Naauwkeuriger neg zegt nınn. Aant. op zuyc. VI. 333: « bot werd (ook ik mijn tijd nog) ale ad+ verbium gebruikt voor t’ eenemaal; als bot stil staan, iets bot afslaan, bef weigeren, wanetoe men ook plat zei.” — Naar dere laatste witlegging zal bot aan Auis-wel het best verklaerd kunnen warden, als beieekenende plat, vlak, 8 eanemaal, of volkomen aan (ef tegen) hot huis. (6) Zriek kommt in nun. Vorkl. Gesl. voor in de betee- > 33 & Brommels, braambezien. (7) Brusselen, rumoer of twist, tweedragt of op- stand maken, gelijk de Brusselaars. (8) kenis van rand, boord, en wordt ook, in dien zin, door denzelfden schrijver gebezigd,, in zijne Hist. des Vaderl. X. ı: het Vaderland door eene heerschzuchtige factie on- derdrukt en op den brink van zijn ondergang gebracht. (7) Die Aachener Mundart (von müLLer und werrz) heeft Bromel. Bırn. acht het Hoogd. brummel eene verbaste- ring van ons oude bramel, Aant. op den Muis- en Rik- vorschkrijg, 4a. (8) Ik geloof dat de afleiding dezes werkwoords van de Brusselaars meer vernuftig dan waar is. Brusselen schijnt mij toe het frequent. te zijn van brussen, in BROEUFFIS Bred. Taaleigen door vallen verklaard, doch elders van ruimer beteekenis. B. v. Focöuensnoce, 1. 127: Wat of die stijfkop zich wel inbeeld ? Of hy aan ieder, die ’! hem lust, Die potzen slechts zoo naer zün zin speelt, En niet eens ziet, wie dat hy brust? Bez. 11. 383: ' Maar neen, ik zal zoo zot niet wezen, Zoo zy my brussen, ’k brus Aaar weer, En in de plaats van haar te vreezen, Damp ik daags wel een pijp te meer. Parrenzope, Ged. 78: Zal dit dan al syn leven dueren, dat ik dus van °t geemelijk wüjf gebrust sal werden ? | in deze plaatsen heeft brussen kennelijk den zin, dien het Taalk. Woord. (waarin brussen niet voorkomt) toekent aan druijen, namelijk dien van siaan, gooien, Awellen. De m 334 Dakkement, hij krijgt' wat op zijn dakkement, d. i. op zijn hoofd. (9) Dertien, in de spreekw. hij is zoovlugals een dertien. Dinstigheden, bezigheden, van dienst. (10) Doeknekken, treurig, met het hoofd naar den grond gebogen gaan. Doest, handvol, een doest hair. Doffien, gelukje, iets buitengewoons , b. v. een prijs uit de loterij. (1 ) Heer noEUrFFT meent, mijns inziens, dan ook te regt, dat bruijen hetzelfde is als brussen; zoo zegt men te Breda: ik geef er den brus van, elders den brui, (9) Te Aken zegt men Daach, voor hoofd, em ümmens jet op et Daach gevve, d. i. jemand iets op zija dak ge- ven. MuL:za und waırz, die Aach. Mundart, 30. (10) In plaats van dienst, zou ik dit woord van ding af- leiden. Dings komt bij den Heer nozurrt voor. « voor ie- mand, wiens naam niet te binnen komt ,” of ook als bij- voeglijk naamwoord voor « zonderling, huitengewoon ; iets, dat men, als het ware, geen’ naam kan geven.” Zoo heeft men ook bijvoeglijke dingsig, ter aanduiding , van zeker gevoel, dat men met:den regten naam niet weet te bestempelen; en van daar ook dingsigheid, in het Taalk. Woord. vermeld als beteekenende « oneenigheid of twist.” Eerderzoudeik het woord omschrijven door » iets onbepaalds, of waarvan men den regten naam niet weet of wil noemen.” (11) In dergelijken zin wordt dofjen gebruikt door rar- rEnnonE, Ged. 69: Je muet weten, ik heb soo hier, soo daar al een goed dofjen. op renten staan. = 335 & Dommee, aanstonds, sıraks. Men vraagt ga je mee? Anıw. dommee. Dreb, onkruid in het graan. Dunegge, het dunne van het hoofd , aan de zij- den. (12) | Dwarsbongel, een ongeschikt mensch. Evens, ergens. Farrij, ‚farries , welbekende korenscheepjes. Fatterig, wrevelig. , Flaisteren, het flikkeren der kaars. (13) Flater, misslag, fout. Een Geleerde wil, dat het woord verwant is aan falen, hiervan het freg. faleren, met inlassching der £, falteren, en door omzeiting flateren. (14) Flittertje, een dun stukje brood. (15) - (12) Haısenrtsma heeft io zijn. Overijselsch . Woorden- boekje « Dunne egge,, ook duneggel, de slaap van! het hoofd. Eigenlijk de dunne kant of zijde, in tegenoverstel- ling van de heuvels der jakbeenen. De A. S, en IJslan- ders noemen het de dunne wang. De oude Hollanders de “ duyning des hoefts. (13) Dit fluisteren, fleisteren,, kan, door eene gewone letterwisseling , &&n zijn met gluisteren, dat oun. mede voor het -flikkeren der vlam bezigt, waarvan men zie de voor- beelden in mijne Proeve over de Werkw. 117. (14) Deze verklaring verdient, mijns inziens , de voor- _keur boven zıLnennisss afleiding van vleter. Zie Verkl. Geslachtl, (15) Elders zegt men flitje en fltsken, zte nozurrıs Bred. Taaleig. Het woord beteekent hetzelfle, wat men ook flen- WW. 2 335 & | Flop, in een flop , d. i. in een oogenblik. (16) Floppert, een gul, goed mensch. | Foefien (foefje), zie dofien. (17) Fricco, het geheele fricco, alles te zaam genomen. Gelag, in de spreekw.: zijn gelag bij iemand maken , d. i. iemand bezoeken. (18) Getjouwel, laffe praat,, beuzelpraat. Gob vet, zeer vet; var vet gobben is bil wit-- nemendheid vet zijn ; men zegt ook hij is gobdende vet. (19) .Halsbage (van een paard) d. i. het gereide, dat een paard om ’t lijf draagt. (20) Handsken, handschoenen. (21) ter ‘of flinter noemt, en is daaraan evenzeer verwant als splitter aan splinter. ! (16) Flop is &&n met het klanknabootsende flap, slag. (17) Haxzenrsua heeft « foefe, grap.” (18) Huvcens, 1l, 281, bezigt gelag voor onthaal: Daer ’t brood is opgeguen,. Is ’t heel gelagh ontdaen. Elders, 229, gebruikt hij het voor gezelschap: Dans ick soo wel als yemand danssen magh, Wat hebt ghy my te stooten uyt het lagh? (19) Deze woorden gob en gobben zullen behooren fot het Friesche gobberjen, gobberen, d. i. ergens zijn’ mond op zeiten, waarvan men zie EPKEMA, Op gubbjen. (20) Het woord bage, hier vermeld, vermoed ik te be- hooren tot bagge, van welk woord de Heer norurrr han- delt in bet Taalk. Mag. 1. 248. (21) Munumm en wxırz hebben Händsch, in dezeifde be- Ü u 337 Hard op, zeer veel, b. v. sneeuwi hetnogA ja, hard op; Ahard is ook grof, groot van stuk b. v. hard geld, drieguldenstuk, (22) Harks papier, een geheel vel. (23) Heetkillig, kleinzeerig. Hetje, in de spreekwijs @} om het heije d. i. al gedurig. Hikhakkerij, het opwerpen van allerlei kleinig- heden , om den twist gaande te houden, Holkers, ook to/kers „ schijuvrienden, Inrakelen, rich oneerlijk iews toetigenen, (24) Instuipen, iemand iets voorzeggen, dat hij we. derom moet nävertellea, of wat hij anders niet we- sen kan. Jakkepoes, een siechte kerel. : Karkar, b.v. het weegt karkar (d.i, zoo te zeg- gen of bijna) 100 pond, | Koeskas, alles dooreen. teekenis; het Deensch en Zweedach zegt, volgens hen, (22) Over het woord hard, in de opgegevene beteekenis ‚gan. zeer, grobt, vroeger zeer gebruikelijk, kan men onder anderen zien HUYD. Op STORE, 11, 415, cıaamerr, Bijdre- gen ‚32:, monurrs, Friesche Aprockw. ı4ı, ea Bred. Taal- eigen , 231. (23) Hausentenea heeft: « Arksel, vel papier, Isl. ark.” (24) Elders zegt men, mede in denzelfden zin, iefs im rakanım, Wa = 335 & Kornuit, kneu of vlasvink. (25) Korrelom, benaming van een klein, dik, in- &engedrongen mensch. Krabbe, klander , ongedierte in het koren. Lapzak, scheldmmam voor iemand, die lappen op ziine kleederen heeft. Lempers verkoopen, valsch van nard zijn. (26) Letailhout, zeer bekend bij de timmerlieden , ziinde een stuk -hout aan de balken, om de steenen daarboven te houden. Lijer, zachter; het weer is nu hjer, dan giste- ren. (27) Loer, in een loer draaijen d. i. betaald zetien, 1. (28) Loerangel, iemand die stil voor zich nederziet, als of hij hengelende- op den visch Iovert. Lugies, oude menschen. : Mennevolten, soort van pens, die. men tot de rol gebruikt. (29) (25) Het Taalk. Woord. vermeldt kornuit ook als « de naam van eenen zangvogel.” (26) Bıro. heeft « Lempel, voorwendsel ter ontscheldi- 'ging.” Verkl.:Gesl. (27) Wassene., Idiot. Fris., heeft » ij, luw,” en « on- -Rijig, onstaimig.” : u (28) De spreekwijs een loer draaijen ‚schijnt- eene -ver- bastering van het werkwoord lorrendraaijen, waarover zie . het Taalk. 'Woord. o. h. w. en nıro. Verkl: Gesl. op lorre. -Verg. ook nozurrr, Bred. Taaleigen, op loer. (29) Kıınan » menigh-voude, echinus, bouis ventriculus.” BD 339 & ‚. Mensch, gewoonlijk eene »rouw; een arm mensch „ eene arme 'vrouw. | Nostergaten , neusgaten van een paard. 30) On of even, voor even of. oneven. Otte, rotting , stok. \ Palte n , oude kleederen. (3:) Pijnappel, het bovenste of hoogste gedeelte van den toren. (3a) Planketten, staketten , heining. (33) Planteit, buitengewoon ; hij heeft veel geld, ja wel planteit. (34) | Ploeteren, in het water plasschen , zoo als b, v. de eenden doen. (35) J Taalk. Woordenboek: « nenn s zelfst genomen — de derde maag eener koe.” (30) Zie het Taalk. Woord. op noster. (31) Prantum: «een palt broodts, un cuignon de pain.” Rrı.: « Palt, stuck. Frustrum , crustum. Palt broods enz. ‚(33) Zie het Taalk. Woord. op pin; (33) Zie dit woord in »ırn. Verkl. Gesl. (34) Volgens den Heer norurrr is dit woord het Fransche pleinte, Eng. plenty. Het wordt bij. ons in verschillende beteekenissen gebruikt; zie het belangrijke artikel planteit in des genoemden Schrijvers Bred. Taaleigen. (35) Dus’bij nauseersma: « plöeteren, met ruim sop Trisch afwasschen.” Zoo leest men ook bij roxke, Verzam. der Werken, XII. 116: Wordt dat goed in dien trog gegoten, daar ze:daar verder zoo in ploeteren? Dezelfde schrijver heeft, VII. 17, ploeterig, voor morsig, smerig: al zien wy => 340 :Poespas, een vreemdeling. Poestertreder, orgeltrapper. (36) Pogge, b. v. in de spreekwijs de pogge sit er in, d. i. het jongske wil niet groeijen, Rak en roet, het gemeen. Rappeltaske, eene babbelachtige vrouw. (37) Rietenspliet, een vernieler. Rij, verkwistend , niet zuinig. (38) Rijpeltogt, onkruid tusschen her koren. Rozendal, gevangenhuis; zeer gewoon zijn de uitdrukkingen in of op de rosendal zilten. | Ruggels noch veurrels, schlerwaarts (zugge- lings) noch voorwaarts. Russel, reuzel, (39) Schaperig, onnoozel, die weinig verstand be.it, als een schaap. Schaverdebonk, in de spreekw. op schaserde- bonk loopen, d. is. ongenood en onbeschroomd het een of ander zoeken op te doen. (40) er altemet reis zoo wat ploeterig wit, ir we muer Davon leven enz. (36) Poesten is bij rLaut. en xıı. blazen, en bij den laatsten « poester, puyster, puester blaes-balck.” (37) Taalk. Woordenboek : « Voorts is knappe tasch ee- ne knappe vrouw of jonge dochter, en eene looze tasch eene looze feeks.” Dat rappelen, rabbelen „ rammelen , snappen, beteekent, is bekend. (38) Io denzelfden zin komt rij voor bij wassen». (39) Rır.: » Russel, rosel, russel-smeer , rosel-smeer.” (40) Kır.: » Schaeven, impudenter et inuerecunde petere > 311 Scheer, evenwigt; in de scheer hangen. Scheervogel, iemand die gekheid bedrijft,, die gekscheert. Schoedelen, de schouders op- en neärhalen. Siessies, ook hachjes, öndeugende jongens, (41) Smikkien, (smikjen), smetje. Snobbelen, een beentje afkluiven. (42) Spalkers, de oogen. Spra, spreeuw. Stiekelkragig, lastig, ongemakkeljjk van aard. Stoepert, toeyal in eene ziekte, (43) Stommel, eindje pijp; hij heeft een stommel ! Im den mond. (44) Taschke, een turfschip. Tipelzinni g , eigenzinnig. (45) Tu, men zegt ja, dat is een heele tu, tegen ie- mand , die eene zware vracht draagt. parasitari; schavernacken, parasitari.” De uitdrukking schaverdebonk loopen is ook elders gebruikelijk. | (41) Hachje wordt in het Taalk. Woord. gezegd gebruikt te worden van iemand, die, uit losheid en baldadigheid , zich in gevaar stelt. (42) Zie van dit woord mijne Proeve over de Werkw. 76. ‘(43) Ik houde dit woord voor &&n met stuip, ook stoe- pe, TEN KATE, II, 426. (44) Hiervoor zegt men anders een stompje. (45) Het Idiot. Fris. van wassens. heeft « fijzelzinnig , warziek.” Of dit hetzelfde is met tipelzinnig, kan ik niet bepalen. Tiepelen beteekende oudtijds Änutselen, Taalk. Woord. op tepel. Ä 3 32 & Tugen, een bekend woord, doch niet gemakke- lijk te omschrijven. Men vraagt zal ik ’t Doek poor een gulden hebben? Antw. neen, dat kan ik niet tugen (niert doen).. Wanneer iemand iets heeft inge- kocht en dan weder verkoopt, zegt men: dat kan hij wel tugen, d. i..hij kan er wel mede uit, wel wat aan verdienen, (46) Tutelen, vast maken, zoodat het naauwelijks weder los kan. | “Ditgieren, uitschateren (van lagchen). (47) Uitpreukelen, b. v. de pijp, reinigen , schoon _ maken. | (46) Ter nadere opheldering van dit woord kan strekken, wat de Heer nırpenssma zegt, in het Overijs. Woorden- bockje: « Tugen, trekken. Dat ka’’k neet tugen, bij die ruiling of koop zou ik te kort komen. Eig. dat kan ik niet 'trekken of halen als het op de weegschaal komt. — Van tugen is pl. d. beiugen, betrekken, bedrijven. Van daar betjoegd,, bedreven, doortrapt.” Dit betjoegd komt als Gel- dersch voor, Taalk. Mag. I, 310, doch wordt aldaar niet verklaard. (47) Men zegt in dien zin ook witschreeuwen. Het werkw. gieren, schreeuwen, was vroeger in gehruik, b. v. srız- eueL, Bijspraax Almanack, op Maart: Die ’t varken ki- den wil, moet hem ’t gieren troosten.” HKumrauuzen, Psalm CXLVII, 6: | De teer-gebeckte raven-jungen , Wanneerse, door den noodt gedrongen, — Om haer behoefte pijnlijck gieren En als tot Godt de stemme stieren, enz. a5 u 313... Velenkien, een twee-cents broodjen. Verkikkerd, verliefd , verzot ; sij is verkikkerd op dien vent, Verkonfeijen, verkonkelen- ,- zijn goed döor- ‚brengen. (48) Verkwents, gemaakı, onnstuarljk , b. v. in het spreken. j Vernuveren (zich), zich regt hartelijk verma- ken. (49) Verpangelen, ziine goederen voor eene kleinig- ‚ heid verkoopen. (50) Verpoedeld, ook. verpeuterd, bedorven , in de war gebragt. (51) Vijfschacht, zekere sıof, uit vijf draden ıe za- men geweven, Vledderboom, vlierboom. (52) (48) Misschien is dit. woord hetzelfde met verfomfooijen, anders ook verfomfeien, in denzelfden zin u (49) Zie het Taalk. Woord..op nuver. (50) Dit woord kan zijn voor verpandelen , van verpan- den. De verwisseling van nd en ng is niet ongewoon, men denke aan strand en strang. Men hoort elders ook ‚wel verpanjeren in denzelfden zin. (51) Verpeuteren zie men in mijne.Proeve .o. d. Werkw. 444. Denzelfden zin, van bederven namelijk , zou men ook u aan het woord kunnen hechten bij noorr, Ged. II. 145: Lichtliyk zoud ’t dat licht verpeuteren , Dat haar herssenen aan ’t leuteren Raaken moghten mee, enz. ofsehoon zıLn. Ill, 258, dit door wifsteken verklaart. (52) Bij ren xarz, II, 487, treft men deze schrijfwij- m 311 & Vranterig‘, gemelijk. (53) Vrongelhais, logement buiten de stad , waar koffij en diksoepen te bekomen is. Wegbenselen, wegjagen. (54) Wel, in de spreekw. daar is wel, d, i. daar is jemand 5 von wel is die roje wien? van wien is die roode wijn? | Ä _ Wenakker, in de spreekw. hij is aan den wen- akker, d. i. zijnue zaken staan niet pluis; een wen- akker is bij den landman het einde, waar bij wennen ‘of omkeeren moet. (55) Wildenbras, een wilde jongeling ,„ die naar geene vermaning luistert. Zudelen, uiizudelen , bij kleinigheden verkoo- pen. (56) Ä Zusenolle, witte wijn, heet gemaakt , en met eijeren,, suiker enz. toebereid, ‚Zwalf, zwaluw, (57) A zen aan: Fliender-, vlinder-, vlieder, vlidder-, vledder- , yleder- en contr. vlier-, vleer-, vlaer- of vler-boom. (53) Kır. heeft: « wrantig, litigiosus, querulus, morosus.” (54) Harpertsma: » Benzen, aansporen, haastig drijven.” (55) Hauzentsun: « van ende tot wende, van het einde tot de omkeering, van het eene einde tot het ander.” Tot dit woord wen, wende, zal ook behooren het door mij wel gehoorde, doch nog niet hegrepen spreekwoord het is de wen tegen de keer, voor « het is geheel verkeerd.” Misschien is het echter verbasterd. (56) Wussenn. heeft suitelen ; ons zoetelen is hetz. woord. (57) Bız. Verkl. Gesl. heeft de schrijfwijzen zwaluw, zwalem , zwalge, zwalke. Ä OPMERKINGEN, BED EN KINGEN En vBaoı © SETRErFENDE Dr NEDERDUITSCHE TAAL. [Het is mijn voornemen, in het volgende Stuk van het Magazijn , op deze Opmerkingen enz. antwoorden te plaat- sen. De toezending van bijdragen tot dat einde zal mij welkom zijn. A. ». J.] OPMERKINGEN, BEDENKINGEN EN v vBıaA dB 3 I Hirn I. Is het beide goed: scheitecken en scheidieeken, veronderstel en vooronderstel, wijrook en wierook, godvrucht en godsvruchi, sinits en sinds? 1, Wat verschil is er tusschen graag en gaarne? | 11. Er zijn. er, .die koekkoek schrijven; is kcekock niet toereikend ?. IV, ‚Van al de landen in het beschaafde Europa, -38 er.geen.een, waar reisigers 200 weinig gemak .hebben als (of den?) in Spanje. — .Geen volk der oude wereld sieeg uit zulke kleine beginselen ,.soL => 318 & zulk eene ullgestrekie heerschappij en magt , als(of dan?) de Romeinen. — Onder al de bewoners der aarde wordt er geen schepsel gevonden, heiwelk bij sijne geboorte en gedurende de ‚cerste levensjaren 2300 weinig in staat is, zich-zelf te kunnen helpen en verzorgen, als (of dan) de mensch. — Hij is 200 geleerd niet , als (of dan?) zij. V. Men schrift Europesche eu Europische , is beide even goed ? v1. Ik serzoek u heden middag, om ıa$ uur bij mij aan huis, 200 schreef mi) iemand: ik meen, dat zoo ı2 vol ware, men weer met &e&n begon. vıI. Gisteren elders zöjnde, is het niet beter er- gens zijnde? | - VI. Men zegt: de heler is zoo goed als de sieler, ware het niet beter: &s zoo slecht als de steler ? IK, Vele Hollanders gebruiken over, als ze voor zeg- gen moeten, bijv. over acht dagen was ik nog te Rotterdam. | X. Waarom gebruiken wij geene teckens, om vele uitgangen te schiften en te scheiden, b. v. sien- deren, waarderen ; leveren, laseren ; beteren, be- teren enz.? > 349 x1. Eenigen schrijven san rondsom ‚of rondsomme , behoeft.rondom die s wel? XII, | Deugniet moet (dunkt mij) noodakelijk de e tusschen de g en n, even uls Zoegefelijk , verkiese- lijk , genceselijk , en derg., om den scherpen kant weg te krijgen. | Xi. Nu willen wij nog eene vriendelijke pijp ro0- ken, en elkander vriendelijk de hand toereiken — ziin pijp en hand vriendelijk ? XIV. Onze notarissen schrijven altijd s ez zal z»ere volgens bij opbotten worden verhoogd ; — opbod heeft geen meervoud, moet het daarom niet zijn dij opbieding ? XV. | Jammer is her, dat zelfs in den herzienen druk van SIEGENBREK gebleven is het woord hemödd met eene D, | | Ä xXVI. Men zegt wel onsiuimig wer ; maar stuimig schijnt niet in gebruik te zijn. Onlangs las ik ont. siuimig. XVII. Zija deze spreekwijzen gepast: het is goddelij- ke musijk ; den ganschen goddelijken dag heeft het geregend ? 2 350 & XVII. ‚Waarom moet ik schrijven (zie WEILAND, SIE- GENBEEK enz.) gerijf en ongerief? Dit vind ik onre- gelmatig; het voorvoegsel or kan die verandering toch niet te weeg brengen. AIX, Moet men .afbreken: majes-teit of maje-steit ? guns-tig of gun-stig Ä | XX. Hoe moet het zn Friesland, of Priesland ? Zou de f niet te scherp zijn ? XXI. Wat is de vreeg? Niemand heeft dit woord op- genomen, XXIE | Volgens Leiteroeff. (1836) no. a0, bl. AA, ie. » boekhandelaar , gelijk die Heeren zich thans tegen alle taalgebruik gelieven te noemen,” af te keuren; Men wil Boekverkooper. Waarom ? „xXXlll Hoe moet men uitspreken , kofi of kofij? Het eerste hoort men honderdmaal,, tegen &dnmaal het laaıste. Kandij spreekt men wel uit. XXIV, BiLDEerDIsK schreef :. » Wacht u voor het stijve en stuitende gij, het onbeschaafde jij, en het on- hollandsche UE” — War moet ‚men dap zeggen? doe, dou ? En AXV, - Koop mij konderd aam obj tor *.546 F voor J 40: is ai sehr we "RR Onlangs las ik: » de koningin met al haar taads- heeressen 5” — is dit- goed te keuren ? 0 xxVIE: Is, het wel gezegd: er is een wissel in. hei onge- reede geraakt, voor te zock geradkt of verloren? XXVII. u "War i is een hartsvanger? Dit woord is niet opge- ‚nOmen. Ä | -XXIX, Heden las ik met er Zijd; WEILAND heeft mettentijd 'en VAN DER PALM ‚mnetterkijd. 2. Se " Wat is beter , 25 centen, of 25 vents? XXXL. Weizann heeft granadier , LAUTS grenadier. Bij den laatsten vindt men in ossenmarkt, messenma- ker, pennenkoker, glazenmaker,, kaarsendief enz, de z weggelaten. AXXI . Wemanp blijft zich niet gelijk. Men vindt in ‘zijn Handwoordenboek : zondagsch , dingsdaagsch , ‚woensdagscoh , donderdaagsch, salurdags bijw., - ‚saturdagsoh , bijv, m. — waar moet men zich nu aan houden? _ x m 352 € ZXXI Ansjovis, ansjovissen schrijffi men. Een. vriend van mij wil,. dat men ansjovisch, ansjovisschen schrijve, omdat men ook heeft schelvisch , wald visch enz. Heeft hij. ongelijk ? | XXXIV. | Indien het zoo is, gelijk- de geleerde wıseLrus en andere. taalkenners beweren, dat men men- schen, wenschen, tussohen enz. moet uitspreken mensen , wensen , tussen, en voor schepier ook septer wmoet zeggen , zou ik er voor zijn, de ch uit die woorden te verbannen. Dat teeken is berucht genoeg en heeft duizenden het leven gekost, rie Rich XII. 6. Ä KXXV, Waarom schrijft men Egypt en Egyprenland? XXXVI, . De mensch moet in zijn’ stand en beirekking sich alijd onderwerpen, enz. is dit goed gezegd ? stand is mannelijk en deirekking vrouwelijk. ZXXVIL Dauw, dauwen, laurier, PAULUS hoort men - ' zelden anders dan douw, douwen, lourier, POULUS uitspreken: van waar dat? XXXVII, Mag men het woord ei! wel aldus gebruiken: ei! verleen mij toch uwe aandacht — ei! dat wij toch voorzigtig en getrouw handelen met onze zie- len? Mi dunkt ai! als ziinde meer wenschende of klagende; eö drukt verwondering alt. m 353 XXXIX, _ Onlangs Ias ik: Aet Zand met vee. inscharen ; een beleerend prenteboek ;, de granen zijn prijziger (hooger in prijs); ik heb hem daarioe opgesproken (aangemaand of opgewekt); opgeschrikte raiten ; dier- bare betrekkelingen; uitlandische vreemdelingen ; het maile oog, dat zuchtend uitzief naar omhoog; wij moeten dit niet onbenut Jaten voorbijgaan. Zijn deze uitdrukkingen goed te keuren ?, XL. WeıLann heeft in zijn Handwoordenboek » insten- diglijk , bijw.” Wat beteekent dit woord ? XLI, Men zegts ik kom er rondeman vooruit ; is dit ronde man , of het Fransche rondement? XLII, | Corinthiörs spreekt men dikwerf uit Corintsiörs > mij dunkt Corin-the , Corin-thiers. XLIII, Zou men, om de dubbelzinnigheid weg te nemen, niet wel doen te schrijven dwaalsiar, geleidstar , loopstar voor dwaalsier , geleidster, loopster P XLIV, Hoe behoort de c% in CHRISTUS, chrisienen, uit- gesproken te worden? Sommigen spreken hier eene k ,„ anderen de verscherpte g uit. XLV. Ä . Taalk. Magaziin, D. IL. Sı. I, bu, 5, leesik: en wat ’er verder door enz. Van waar dat teeken tusschen was en er ? j > 354 j XLVI. - ‘ Wat is konkelfoeselen? koekelemeijen ? XLVII. Weıtannp heeft roggebrood, tarwemeel, wei- tekoek; moet dit taalkundig niet zijn roggendrood, tarwenmeel, weitenkoek , als zijinde drood van rog- ge enz. ? u |. | XLVIIL. Wat zegt de spreekwijze iets van eeuwigheid tot amen doen? XLIX,. Aadje is een achtervoegsel of uitgang. Is het nu taalkundig goed , te schrijven stel-laadje „ pak- kaadje , stof-faadjes bos-schaadje nu ?. Mij. dankt het behoort te zijn siehaadje, pak-aadje > uf sadje , bosch-aadje enz, I. Wat beteekenen de uitheemsche woorden minuut en seconde ? r LE ' Groote oneenparigheid heerscht er in het schrij- ven van den tweeden naamval der eigennamen en van het meervoud van naamwoööorden, die op een’ klinker eindigen. Mij zijn de volgende schrijfwijzen voorgekomen 3 BILDERDIIKS Geslachtlijst, WEILANDS Handwoordenboek, navıns Psalmen, Amsterdams grootheid , TRAJAAN’S beleid, »RENDER’s Magasijn, ADALBERT’S bekentenissen ,„ JEZUS’ moeder , JEGUS wijsheid , SALOMONS ouderdom , ULPHILAS’ bijbelver- wm 355 x taling, VLPUILAB” schrift enz.; PHARADS huis , des evangelie’s, Bredaasch taaleigen, BREBERDOS Kluch- ten, Rome’s glorie, Romes uilgebreidheid, CHLO&’s ziel, COBNEIXA’I IrOUW , SALOMO’S soon, de salvoos, de echo’s, de MARIA’S, HALHA”’S WV oprdenbock, de CIcEROOS hunner eeuw , al de massaas, het zijn al geen Sk- LOMO08 , GEERTRUIDAAS edelmoedigheid, Bataviasch Genootschap > VAN 1L00’3 Overdenkingen enz. In de » Geschiedenis der Burgerwapening, door Prof. sıE- GENSB.,” leesik bl. 1: KLurt’s Historie, bl, 3,5 en 103 wAGENAAR’S Yad, Hist.; bl, ı8 en elders: WAGENAARG, L1l, Er ziju geleerden, die alloos voow althans gebrui- ken; zija hier ook bedenkingen tegen? LIII. Ik heb meer dan eens gelezen, dat men zich niet wel uitdrukt, wanneer men zegt: de koning FHA- RAO, aangezien PHARAO, koning zeggen wil. Echter lees ik in den Bijbel: want PHARAO, de koning var Eypie enz. | LIV. ‘De’ dichters zijn niet eenparig in het schrijven van de verkortingen van magere , dagelijks, dade- lijk, betamelijk ; stapelen, edele, hemelen en der- gelijke woorden. Nu leest men maag’re, daag’lijks, daad’lijk, eed’le, heem’len enz.; dan mag’re, dag’- lijks, dad’lijk, ed’le, hem’len enz. Ziju beide schrijf- wijzen even 2 deugdelijk? | on 'LV, Ä Waarom schrift men niet stoten, ik atiet, heb m 356 x gesioien; lopen, ik liep , heb gelopen? Beide werk- woorden zijn ongelijkvloeijend. ‚ LVI. Behoort men te schrijven de wijste, de schaam- telooste of de wijsste, de schaamteloosste ? LVII. Een voornaam schrijver heeft wijrook , dat, dunkt mij, beter is dan wierook „ dewijl wi) ook wijkwast , wijwaler enz. hebben, van wijen, wijden. Prof. LULOFS echter zegt, dat wierook beteekent rook, die zich dwarrelend verheft, van wien, draaijen. LVIIL De een schrijft medegezel, een ander medgezel, een derde meigezel; is het even goed ? LIX, Ä Men schrijft aards-gezind, hemels-gesind, we- relds-gezind; waarom dan staaisch-gezind, Joodsch- gesind enz, ? LX. De voornaamwoorden mij, wij, güs> sij, wor- . den dikwerf verkort of verzacht tot me, we,.ge> ze; 200 lees ik bij een voornaam schrijver: gij zul me eens lol siof doen wederkeeren , aullen we onse zonden niet belijden, ge onderrigt mij, ze oordee- Zen mij. Doch om welke reden is Aij van die ver- andering uitgezonderd ? LXL Wasrom is het meervond van kaars — kaarsen, en van Zaars — laarsen? a 357 _ EXIL Onlangs las ik: de rijke zoekt hei te vergeefs op sijne wecke polsters ; en elders: de godsdienst i i8 voor eenigen een ljseren muilband, voor anderen steng en snaflel. — Wat beteekenen deze woorden? LXII. Hij heeft hem vaarıwel gezegd — zoo las ik ergens, en nu wederom in VAN SCHREVENS Korte Handl. tot het redekundige ontleden, bl, 41: hij heeft veel genoegens vaartwel gesegd, LXIV, Wezuann heeft »kaks, bijw. alskaks, welstaans- halve,” Wat is dit toch wel? LXV. Weızann heeft: » Dordrecht, ook Dord, dordsch, . dordenaar, dordrechtenaar,’ doch SIEGENBEEX, in den herzienen druk » dortenaar , dortsch.” LXVI. Weten, doorsoeken, verzoeken, ontdoen, ko- men, aankomen, -afkomen en andere met komen zamengestelde werkw. heeft sIEGENBEEK ongelijkvloei- jend ; dezelfde Geleerde noemt afscheiden, vouwen » afweven , gelijk- en ongelijkvloeijend. Hoe is dit te verstaan ? LXVII. Is het geliik hoe men schrijft: heiwelk zij kem wel geven zal of zal geven, blijken zal of zal blijken, konde grijpen of grijpen konde, zou'sierven > 358 of sierven zou en zoo meer ? Of heeft men hierom- trent zieh‘ dak regels: « houden? :- 7° “: UXVIE. DE Zn “ Ik mieen' dat orgelist boven organist ie kiezen wa- re; ; immers dloem — bloemist, Sfüt — Jlultiist, orgel, — orgelist. [) » “..n .. 7. Wasrom zegt men handelhAR en winkehen ® u .. LXX. u | Ik las: vergeldt niet kwaad voor kwaad, en een ezel "stoot. zich niet iweemaal aan denzelfden steen ; behoort voor niet- ‚bier wer geen gebraikt te worden ? A. =natiıiıD GO @ @ dann IETS OVER DE GOTHISCHE VERTALING | van PHILEM. vs 11-3, DOOR U PR ı nn a % VOORLEZING VAN . CLARISSE, ım EENE BIJZONDERE VERGADERING van oe MAATSCHAPPIJ Dzr NEDERLANDSCHE LETTERKUNDE, ra LEIJDEN, pen 5oeu van WINTERMAAND 1923, TWEEDE GEDBELTE. (vs. 47 tot 3.) IE TS OVER DE GOTHISCHE VERTALING VAR PHILEMON, vs, 44-3, DOOR ULPHILAS. BEER Wa, in de zes eerste verzen van het Fragment = of, wilt gij liever? Brokstuk — der Gothische ver- taling van PAULUS Brief aan PHILEMON, de groote overeerkomst en naauwe verwantschap dier a@loude taal, zoo met de Duilsche in ’t gemeen, als met onze Nederduische in het bijzonder , te hebben nar gespoord en opengelegd; ga ik nu, zonder verdere inleiding, terstond over, om de zeven laatsie verzen, op soortgelijken trant , als de vorigen, te doorloopen. Verscheidane woorden , intusschen, over welka reeds opzeuelijk gesproken is, zouden ons Hier wederom voorkomen,, en misschien uitlokken, om er nog iets meer over te willen weten en zeggen, dan reeds door | Ya u 362. ons in het midden gebragt is, Maar bedenkende, dat de Franschen teregt zeggen, gue LD’ari d’ennuyer, c’est Part de tout dire, zal ik trachten de verzoeking te ontwijken , door al die woorden, zoo veel zulks geschieden kan, te eenen- male voorbij te gaan. lets, waardoor dan, zonder onbescheidenheid ;„ nog eenige meerdere ruimte zal geacht worden overgebleven te zijn voor meerdere uitvoerigheid , met opzigt op deze en gene woorden, welke meer bepaald mogen schijnen grootere ophel- dering te behoeven. Ter zake. Ziet hier dan eerst wederom den Tekst, met de Gothische, denzelve eigene, en met de Ro- meinsche , bij ons thats meest gebruikelijke, letters gedrukt. - 47, GABAI NN MIK hABAIS AN TAMANA ANANIM ANA SYE MIK. jabai nu mik habais du gamana, andaim tkana“ swe mik. 18, ip GÄBAIOA TASKRU BNS AnpıpAn SKNnAA IST BATA MIS KANEI. ith jabai hwa gaskoth thus ,„ aiththau skula ist, .. thata mis ranei, 49.- IKIIAVAnNS FAMEAIAA MEINAIhAN- = AAN. IK NSTIBA.- EINI aRpAN ns ° $ATEI GAB HnK SIABAN MIS SKN- AA iS. > 363 x ik pawlus gamelida meinai handau, ik usgiba ; ei ni qwithau thus, thatei jath thuk silban mis skula is. 20. GM BRREARK IK bEINA NINTAN IN. kKANGIN. AN AbKAFSTEI MEINZS BKENSTS IN XKISTAN. "jai brothar , ik 'theina niutau in fraujin: ana- thrafstei meinos brusts in christau. 94. TXTKANAndS nEhAnSsEINAI dEINAI TAMEAIAA GNS YITANAS YATEL GAh nEAR YBATEI umwpA TANGIS. gatrauands ufhauseinai theinai gamelida thus, - vitands thatei,, jah ufar thatei qwitha taujis. 