title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: I) Register 10 Junij, 7, 22 Julij 1581. »Alsoo de Staten verstaan, dat by een beqguaam Persoon uit Engeland, die vyf reisen op Indi@ heeft gedaan, deselve Staten werd voorgehouden en aangeboden, om wederom van wege die van Holland een reise aan te nemen op Indiön voornoemt, mitls dat by die van Holland daartoe gelevert souden worden drie of vier beqyuame schepen van oorlog, ende daarop gesteld sekere beguame personen. — Hebben de Sta- ten gecommitteert eene van Amsterdam, Rotterdam, E'nkhuisen ende den Ad- vocaat, omme den voornoemden Engelsman volkomentlijk op alles te hooren, en de conditien te stellen by geschrifte” enz. De stoutmoedige Brit wordt genoemd »Capiteyn Bartz.” Bij Mr, 5. A. vAN DER CHYS, Gesch. der Stich- ing van de Vereen. O. I. Compagnie, Leyden 1857 (2° Druk) bl. 19 heet hij BUTs, MINISTERIE VAN JOHAN VAN OLDENBARNEVELT. (8 MmaART 1586 —29 Aauc. 1618). „Die vast gaet ende alleeniyk Godes eere ende 's Landts welraren voorheeft, overwint alle swa- richeden.”’ OLDENBARNEVELT aan G. VAN LEDENBERCH, 16 Mei 1616 !). De grijze Staatsman, die deze regelen schreef, was op den eigen namiddag, weinige oogenblikken na het onberekenbaar verlies van WILLEM I, in de kracht van den mannelijken leef- tjjd ter Vergadering van Holland tegenwoordig 2). Door die plotseljke en onbherstelbare ramp niet nedergeslagen, hielp hij met den Advocaat zuys en andere Vaderlanders, kalm en met verwonderlijke beradenheid de eerste maatregelen nemen tot behoud van rust en orde en tot afwending van de aan- slagen des vijands, die naar het zich liet aanzien, in allerijl de gelukskans zoude gebruiken. — Tot eeuwige eer van den vermoorden Vorst, teekenden zij in het proces-verbaal der 1) Dont, Archief voor Kerkel. en Wereldsche Geschtedenissen, inzonderh. van TUirecht, V. 155. 2) Register 10 Juli) 1584. »Praesenten deselve, met WARMONT ende OLDEN- BARNEVELT.” 169 zitting, de jongste en aandoenlijke bede aan, door hem voor het heil van het veege Volk geuit !). — Zij vaardigden ver- volgens omgaande Brieven uit met de plegtige verzekering, dat zij hoe diep geschokt door den onverwachten slag, on- bevreesd en tot den laatsten druppel bloeds in de verdedi- ging der nationale vrijheid zouden volharden. — Ook het buitenland werd van de droevige gebeurtenis oflicieel verwit- tigd; in 't bijzonder droeg men zorg, aan ORTEIL ten be- hoeve van Koningin ELIZABETH, een omstandig en naauwkeu- rig verhaal nevens een afschrift van het tegen 's Prinsen moordenaar geveld en terstond voltrokken vonnis te doen geworden 2). — Getuigde de afschuwelijke doodstraf van de nog heerschende woestheid en tevens van eene wraakzucht, door de onwankelbare verstoktheid van den dweependen boos- wicht beschaamd 3), de niet minder onwrikbare en edele kloekmoedigheid der Regenten, perst ons eerbied al. — Door het uitschrijven van een algemeenen Vast- en Bededag, smeek- ten zij in die benarde omstandigheden, Gods zegen af over hunnen arbeid 4), die zonder de hulp van den Almagtige, onvruchtbaar zoude zijn. Maar veerkracht en waakzaamheid aan vroomheid parende, sloeg men tot in de kleinste steden van Holland, met eene regelmatigheid, die te midden van den schrik en de ontsteltenis door oRANJE’s dood teweeg ge- bragt, dubbel onze verbazing wekt, handen aan het werk tot het beramen van een voorloopig Bewind. — Van die stipt- heid dragen vooral de in elke Vroedschap vastgestelde vol- I) »Seggende alleenlijik, mon Dieu, mon Dieu, ayez pitid de moy et de ton pauvre Peuple.” — Z. voorts GROEN VAN PRINSTEBER, Archives, VIII. 438. %) Register, 12, 14 Julij 1584, nten einde deselve H. Mt. en andere Hee- ren aldaar, die het denselven oRTEıG goed dunken sal, vertoond mag wer- den,” enz. 3) Verg. GACHARD, Assassinat de Guillaume le Taciturne par BALTHASAR GERARD (Bulletins de l’ Acad. Royale de Belgique, T. XXIII; n°. 10). 4) Register, 14 Julij 1584. 1710 magten voor de Gecommitteerden ter Dagvaart, de onmisken- bare blijken !). — Neen, zulk een Volk dat bij het vertrou- wen op de Voorzienigheid, de mannelijke daad en het om- zigtig beleid voegde, kon niet bestemd zijn, de eens van den hals geschoven slavernij op nieuw te ondergaan. Naar onze beschouwing ware zonder de tweespalt, die zich eerlang onder de Staten van Holland openbaarde, dat Gewest met Zeeland verbonden, en bestierd door den helderzienden geest van den Man, die het sedert waagde, met versmading der uitheemsche Landvoogdij, aan Spanje het hoofd te bie- den, volkomen in staat geweest, zijne onafhankelijkheid te handhaven. — Maar wat OLDENBARNEVELT later vermogt, was Buys niet vergund, wien de meerderheid der Vergadering niet genegen was, en die met oRANIE zijn steun had ver- ‘ loren. De Advocast, die zich vleide Engelands bescherming tot den minsten prijs te zullen verwerven, zag zich ter Ge- neraliteit door de predikers der onderwerping aan den Koning van Frankrijk 2), door de Brabanders en Vlamingen, door de Gelderschen, Friezen en Zeeuwen overstemd, en de geringe welwillendheid der Staatsleden van Holland jegens hunnen Minister, droeg het hare bij, om de kunstenarijen van den Gezant DES PRUNEAUX te doen slagen. —— Immers had men bij de verkiezing der Leden van den nieuwen Regerings- raad, blijkbaar met opzet, Buys voorbijgegaan 3), en nu, na de onmiddellijk hierop gevolgde aftreding van den Advo- 1) Register, 13 Julij 1584, en aldaar de Procuratiön van Brielle, Edam, Monnikendam, Medenblik, Purmerend, Naarden, Weesp, Muiden, Heus- den, Oudewater, Woerden en Geertruidenherg. 2) Te vergeefs herinnerde Buys (Bor, XIXde B, fol. 482), »dat wel waer was dat de Prince vau Orangien het ooge altijts op Vrankrijk hadde gehad, doch so niet dat — die van Holland, Zeland en Uytrecht de Souverainiteyt aen de Konink van Vrankrijk souden overdragen” enz. 3) 2. Register 31 Julij en 30 Aug. 1584; neınsius H, S. »Den Advocaet alleen by Dort genomineert.” 171 caat !), hadden zijne tegenstanders vrij spel. — Met ter zijde stelling van het eerste plan om zich met; ELIZABETH op re- deliike voorwaarden wegens het door de Koningin te aan- vaarden Protectoraat te verdragen, dreef men de aanbieding der Souvereiniteit aan HENDRIK It door en benoemde men een talrijik personeel dat zich in een schitterend Gezantschap, van den vernederenden last moest kwijten. OLDENBARNEVELT, wien men te vergeefs in die rij zoekt, en die integendeel na de mislukte poging bij Koning HENDRIK, in het volgende jaar met puys en andere Ambtgenooten naar Engeland overstak, is ver- moedelijk zoo al niet een bepaald bestrijder, ten minste geen warm voorstander van die Fransche Negotiatie geweest; 2). — De gissing is annnemelijk dat hij met zijn’ Voorzaat, meer tot het verdrag met eLizaBeru overhelde. — Zeker behoorde de schrandere Pensionaris van Rotterdam tot dezulken, die, in weerwil van den aandrang ter Generaliteit, niet geheel de hoop hadden opgegeven van een middenweg te vinden en ’s Lands zelfstandig aanzijn te behouden met; de ge- meenschappelijke ondersteuning van Frankrijk en Engeland, waartoe de Koning van Navarre zijne goede diensten zoude leenen. — Bij de aanstaande zamenkomst der Gezanten van beide Kroonen te Bowlogne, wilde men eerst beproeven, het denkbeeld der bescherming van de Republiek door Engeland en Frankrijk tegelijik, smakelijk te maken 3); slechts dan I) sor, XIX B. fol. 495 vermeldt het gerucht dat BuyYs »versocht was van den Konink van Denemarken om in synen dienst te komen, en dat hem van denselven een seer excessijf en groot pensioen jaerlijks werde gepresenteert.” 2) Register 11 Aug. 1584: »De Staten van Holland verstaan hebbende dat de Staten-Generaal van meeninge waren aan den Koning van Vrankryk aver te schikken sekere Acte — dat S. M. eenen Gouverneur-Generaal met Prompte assistentie soude willen overschikken, henoemen vAN DER MEER, SILLE EN OLDENBARNEVELT om dit op te houden tot de komst van DES PRUNEAULZ, of anders dnartegen te protesteren.” S) Register 6 en 7 October 1584. Missive aan JOACHIM ORTEIL: »En sullen wy niet nalaten in alle handelingen met de Majesteit van den Koning 172 wanneer HENDRIK Il toonde van dit ontwerp afkeerig te zijn, zoude men tot den afzonderlijken handel met dien Koning besluiten, met behartiging nogtans, zooveel doenlijk, van ELIZABETH’ S belangen. Doch die derde partij moest weldra het onderspit delven. Het was niet mogelijk den stroom in zijne vaart te stuiten. — De Franschgezinden waren al te magtig, niet alleen door den ijver der Staten-Generaal en van de met Brabant en Vlaan- deren heulende Leden der Unie, maar zelfs en niet het minst, door de medewerking van het Huis van nassau. — Zoo ging dan de zending naar Frankrijk door, zonder gemeen overleg met de Koningin van Engeland, die inmiddels niet bleef stil- zitten. — WILLIAM DAVISON, die HARLEY verving, kwam als Am- bassadeur herwaarts. — » Is gerapporteert, zoo leest men in het Register van 8 December 1584 !), dat den Ambassadeur van de Koninginne van Engeland S", pavıson, Edelman ordinaris van de Kamere van Hare Majesteit, in de Generaliteit op huiden overgelevert hadde sijne Brieven van Credentie; en voorts verklaart, dat H. M. gantschelijk genegen was dese Landen te assisteren tegens het geweld van den Vyand, sonder nog- tans van meeninge te zyn, dese Landen onder hare Dominie te brengen of te incorporeren, versoekende daarom openinge van Vrankryk, op het ernstig aanhouden van eenige Provincien aangeheven — alle goede correspondentie te doen houden met II. M. (ELizaBern) — daartoe wy gaarne — van Uwer Edele souden willen verstaan, wat Gesanten by H. M. na Boloigne geschikt zyn. — Den Heere praputıLan Ambassadeur van den Koning van Navarre, (Seyur-Pardelianus bij GEOEN v. PRINSTEBER, Archives, 2° Serie I. 29) albier passerende na Engeland, is by ons versogt de sake deser Landen in goede recommandatie te willen. houden, soo by H. M. als bij de Mat. van Navarre.” }) In het H. S. van het Rijks-Archief, getiteld Zingelant 1584, 1585, wordt de dagteekening der geloofsbrieven van Davıson op den laatsten October gesteld, en gezegd, dat de Ambassadeur STAFFORD, van den Koning van Frankrijk '»zeer coude antwoorde”” had ontvangen »daeruyt zy (ELIZABETH) merckte dat Z. M. scheen de zuke te willen trecken in langeur.” 173 van den staat deser Landen ; verklarende voorts dat den Am- bassadeur van H. M. die aan den Koning van Vrankryk was (gezonden), ten einde dese Landen met gemeene magt souden mogen werden geassisteert, lange aldaar opgehouden was ge- weest; ende eindelijk antwoord bekomen had, daaruit te bemer- ken was en te bedugten een lange train van de sake !).” — Noode de gedachte kunnende verkroppen dat de Nederlanders zich in de armen van HENDRIK Il zouden werpen en tevens te scherp ziende dan dat zij zich liet diets maken dat die zwakke en weifelende Vorst het aan Spanje ontweldigd gebied aan zijn Rijk zoude durven hechten 2), had ELIZABETH de gebeurtenissen met onafgebroken deelneming gadegeslagen, en het besluit van den onwaardigen vaLoıs doorgrond. Deze hield het Gezantschap der Staten-Generaal, met den Kanselier LEONINUS aan het hoofd, onder allerlei uitvlugten, van maand tot maand op, zoodat de tijd; gedurende welken men zich tot den nieuwen veldtogt had behooren voor te bereiden, in hdele plegtigheden en betuigingen verliep. De Koningin ver- nam het eerst van hare Ambassadeurs te Parijs, den Graaf van DERBY en »Monsieur STAFFORT,” zooals ORTEIL zich uit- drukt, uit een schrijven van 13 Maart 1585, dat »de Gecom- mitteerden van de Nederlanden buyten expectatie ende con- trarie alle voorgaende vertroostingen,’”” op den Zondag te voren ten laatste een afwijzend antwoord van Koning HEN- DRıK hadden bekomen, het berigt behelzende, » dat hy inne- siende zyn eyghen tegenwoordighen staat, ende dat eenighe 1) De Gezant werd in het huis van WAssENAAR geherbergd. 2) Communication tenue avecqg le S’. DavıssoN, Amödr. de la Royne d’Angle- terre (8 Dec. 1584) »a respondu n’avoir charge de la Royne de brouiller noz affaires, ou le traictE par nous entame avecg le Roy T. C. de France, ny mesmes impieter sur nous ou desirer quelgue preeminence sur ces Pays, com- bien qu’elle y eust esper6 avoir aultant de faveur et credit que quelque aultre Prince; mais qu’eyant S. M. eu penr que le Roy de Frunce peult-estre eust tir6 noz affaires en longeur, pour avoir Jdonne si lard responce ä son Ambr. le Sr pE STArFORD et si froidement” enz. (RijksArchief). 174 van zyne subjecten (de Gusses) onderstonden denselven te troubleren, hem de zaken van de Nederlanden nyet en conde aengedraghen nog denselven in haer versouck believen.” — Wel verklaarde hij, indien zij het begeerden en de Koningin haren aandrang bij den zijne wilde voegen, een Gezant naar Spanje te zullen afvaardigen, die paıLırs ır bidden zoude » den staet der Landen eyndelyck te behertigen, en tot een of andere redelycke compositie met hunluyden te verstaen.” Ziedaar de grievende uitkomst der vleijende beloften van den arglistigen DES PRUNEAUX 1)! — Men oogstte loon naar werk in voor het in den wind slaan der voorspelling van den getrouwen Buys, voor de verzaking der Hollandsche Politiek, nog onlangs in nadrukkelijke taal bij wiLLEM ı ontvouwd. ALDEGONDE’S fraai klinkende Vertoogen waren al weder van te ligt gehalte bevonden, en oranse’s nagelaten betrekkingen hadden reden zich te beklagen, dat ook zij in plaats van den onedelen handel met het Fransche Hof te ontraden, dien veeleer hadden helpen doorzetten. — Zelfs van den jeugdigen MAURITS verzekert men dat hij destijds met zijne geheele ziel tot Frankrijk neigde 2) en niets liever wenschte dan dat Ne- derland daaraan wierd ingelijffd. — Althans beijverde hij zich ‘oM HENDRIK Il tot het ontzet van het door Parma benaauwde Drussel te bewegen, hem voorhoudende dat de redding van die hofstad en koninklijken zetel, Z. M. grootelijks te stade zoude komen en bij de Natie in aanzien en genegenheid doen 1) Hij had niet opgehouden den Staten in te scherpen, dat zij onvoorwaar- delijk behoorden »se jetter ouvertement &s bras” van HENDRIK ııı. Zie bij GROEN V. PRINSTERER, Archives, 2° Serie p. 3. (25 Aug. 1584) »sens faire reserve de provynce ny autre chose quy peust mettre V. M. en soupson.” — De vernederende uitdrukking »se jetter entre ses bras” komt in de volmagt der Gezanten voor. Register van Holland, 4 December 1584. 2) GROEN V. PRINSTERER ft. a, p. I. 15. »Le Comte MAuRıs, qui a Ihame toute francaise regrette — que tous ces pais ne soient joinctz A ung si beau royaulme.” En p. 10 brief van MAURITS aan DES PRUNEAUX 22 Januarij 1585. 175 rijen. — Handelde oranJe’s eigen zoon aldus, wien kan het vreemd dunken, dat LOUISE DE COLIGNY en de gewezen Aarts- bisschop TRucHsess aan het bedrijf van DES PRuneaux bevor- derlijk waren geweest !), ja zelfs wILLEM LopswuK, de Stad- houder van Friesland, wien het vrij wat moeite kostte, dat Gewest daartoe te overreden. Ten minste liet hij niet na den Gezant te onderrigten, dat hij al zijn gezag aanwendde om de wederstrevers van het verdrag met Frankrijk tot andere gedachten te brengen 2). | Geen wonder dan, Jat de Brabantsche en Vlaamsche wan- kelmoedigheid allengs ook de Hollanders flaauwhartig had gemaakt. Want het kon bezwaarlijk ernst zijn, met sommigen aan eene Negotiatie met den Koning van Denemarken te hech- ten, en zich in te beelden, dat Nederland onder de hoogheid van dien Vorst geplaatst, tegen de magt van Spanje zoude te verdedigen zijn. Er zijn nogtans sporen van zoodanig ont- werp 3). — Wel is waar, kon de opdragt der Souvereiniteit aan FREDERIK U gunstige gevolgen hebben voor den handel en scheepvaart naar het, Noorden, voor de matiging, misschien ontheffing van den Sonttol.e Ook had de vrijheid der inge- zetenen veel minder van den verwijderden en weinig vermo- 1) GROEN V. PRINSTERER, Archives, 2° Serie, I. 2, 3. »Madame la Prin- sesse d’ORANGE — fait son possible pour y avencer vos afaires,; — y est ausy monsieur TRUCCES, ellecteur de Coullogne, quy s’y employe ä tres grand afection” (DES PRUNEAUX aan HENDRIK 11, 25 Aug. 1584). 2) GROEN v. PRINSTERER, t. a. p. bl. 6 en 7 (6, 17 Oct. 5 Nov. 1584.) WILLEM LODEWIJK aän DES PRUNEAUX: »il ma faut confesser que j’y appercoy beaucoup de personnes qui aimeroient mieux aller aufre chemin et ne laisseront de contreminer le dit trait&, mais je ne fay doute qu’avec l’ayde et credit des bons, tretterons l’affaire tellement” enz. 3) Z. bij GROEN V. PRINSTERER Archives, 1 Serie T. VIII. 464. Instruc- fiön van rruchskss uit Delft, 31 Julij 1584: »Finden, unsers erachtens, kein dienlicher als Engellandt und Dennemarck, die allwege lieber einen Grafen von Hollandt und Seeland! & part als das, neben andern dieszer landen pro- Yineien, dieselbige einen mechtigen polentaten immediate underworfien. Zudem könnte bey Dennemarck wohl ein heirath getroffen werden,” euz. 176 genden Monarch, dan van de Hoven van Frankrijk of Enge- land te duchten. Maar Nederland had bovenal behoefte aan krijgsbenden, en hoe kon men deze in voldoenden getale uit “ Denemarken verwachten ? Vermoedelijk rekende men daarbij op Duitsche manschap, door tusschenspraak van den Koning gemakkelijker bij de Protestantsche Rijksstenden aan te wer- ven !); doch men wist bij ervaring, hoe ongenoegzaam en onzeker die steun was. Waarheen dus na de treurmare uit Frankrijk in dit gevaar- vol tijdgewricht en tot afwending van den aanstaanden val van Antwerpen, den blik gerigt? Waarheen anders, dan tot de in vroegere verlegenheid reeds beproefde en steeds welwillende ELIZABETH? Nu werkelijk was gebeurd wat zuys had voorspeld, te weten, dat men zich door Frankrijk deerlijk zoude laten misleiden, was niets natuurlijker dan dat de eerst verworpen raad van den miskenden Staatsman, van den voormaligen mede- arbeider van den Prins, thans te gereeder ingang vond. Buys hernam wel niet het eens verlaten, ondankbaar ambt, maar des te meer het vertrouwen, zoo vele jaren in zijn beleid en bekwaamheid gesteld. Zij, die kort daarna den stijgenden invloed der Engelsche partij in Holland aanschouwden, meen- den daarin vooral het werk van den oud-Advocaat te her- kennen 2). Doch wij moeten om den loop der nieuwe en beslissende Negotiatie met ELIZABETH te schetsen, de omstandigheden mede- deelen, onder welke het berigt van uEnDRIK's afwijzing naar Engeland, en van daar herwaarts was overgebragt. Het was uit den mond van den Staats-Secretaris WALSING- HAM, die orteıL had ontboden, dat deze en zijn Ambtgenoot 1) Leycester Correspondence p. 48, 390. (Gerucht der verkieziug van den Koning van Denemarken tot Roomsch-Koning). 3) Een Franschman meldde uit Ylissingen 1 Aug. 1555 (bij GRoEN v. PRIN- STERER, Archives, 2e Serie I. 14): „Considerez si PAULLE BUS a besoigne et si Ollande est ü sa devotion.” EBENE FEB 177 JACQUES DE GRYSE, die na ’s Prinsen dood, van wege de Sta- ten van Brabant insgelijks naar Londen was afgevaardigd, de verpletterende tijding ontvingen. Goede raad was duur, en ORTEIL in ’t bijzonder, die v66r de mislukte zending naar Frankrijk, de voordeelen van het Verbond met ELIZABETH en het onbekrompen en ongeveinsd aanbod der Koningin krach- tig en grondig in zijne dep&ches had uiteengezet !), kon nu met reden vreezen, dat de genegenheid der ligtgeraakte en in haar eergevoel gekwetste Vorstin, door het blind en min- achtend voortrekken van den Koning van Frankrijk, voor goed verbeurd ware. — Te vergeefs had hij den Staten voorgehouden, hose »over d’eene zijde was differentie van macht, conditie en Religie, over d’ andere conformiteyt van Religie, en gereede middelen ;” hoe de Koningin onbaatzuch- tig niet gelijk nenprik nm, heerschappij en onderdanigheid eischte, maar verstond, » de Landen veeleer als goede Vrunden en Naebuyren in een eeuwige Alliantie te houden, en te- gens een yegelijck in hare liberteyt ende privilegien te mainc- tineren.”” Vruchteloos had de voortvarende Agent zich be- iverd, den uiterst geheimen inhoud 2) van zijn vertrouwelijk gesprek met ELIZABETH en WALSINGHAM in allerijl over te brie- ven met de verzekering van spoedige hulp in manschap, niet van schuim en geboefte, maar van uitgelezen krijgsvolk 3), hoogst waarschijnlijik onder het bevel van een zoo aanzienlijk Hoofd, als de Graaf van LEICESTER %). — Al zijne aansporing 1) 20 September 1584; Bor, Nederl. Oorlogen XIX%® B., fol. 26; Resol. van Consideratie —- ten tyde van DE wITT, bl. 171—174. 2) »Ende zijn den meestendeel deser propoosten tusschen Hare Majesteyt in eygen Persoon, den Heere van WALSINGEN, ende my, onder ons drieen, in H. Mi secreet Vertreck op den 26 deses ”s achternoens gehouden geweest.” 3) »Dat hare adsistentie niet soude zijn van vagebonden, rappaelgie, ofte canaelgie, maer van sulck goet ende uytgelesen krijgsvolck,” enz. 4) »Mijn Heere den Graeff van Zeycester, die, soo het schijnt, den eeni- gen Persoon geweest soude zija, dien H. M. overgesonden, ende aldaer in onse Landts-saecken gebruyckt sonude hebben,; wiens ceredyt ick wel sulcks 12 178 en vermaning in den geest van Buys was ijdel geweest, en zoude nu bij ELIZABETH en hare Ministers dezelfde bereidwil- ligheid nog te vinden ziin? Had men niet thans ook hier, zooals in Frankrijk, het antwoord te wachten, dat men wei- nig zin had zich met de Nederlandsche zaken te moeijen, vooral daar de onzen »op Hare Majesteyts voorgaende, en soo vrundtlijcke presentatie soo weynich reguards”’ hadden geslagen? — Wat hiervan zijn mogt, de oogenblikken wa- ren kostbaar en gedoogden geen uitstel. Nog was Antwerpen niet verloren, in welks veste de echtgenoot van DE GRYSE, doch- ter van den Heer p’ oma 1), zich bevond. Zonder derhalve nadere Instructin uit Holland af te wachtep, wisselden oRTEIL en zijn ambtgenoot van gedachten met de Britsche Staatslie- den WALSINGHAM, LEICESTER, HOWARD EN BURLEIGA, en schil- derden zij in het te Greenwich verleend gehoor, bij de Ko- ningin den dringenden nood des Vaderlands af. — De gun- stige stemming der openbare meening gaf den Nederlanders “niet. geringen steun. — Een Lid van het Huis der Gemeen- ten, Hofmeester van LEICESTER, verhaalde hun, »dat; onlancx in ’t Parlement zeer ernstelyck van onse zaken vermaent en diezelve gantsch hoochiyck gerecommandeert hadden geweest 2). Ende coste by 't zelve int generael anders nyet dan allen goeden wille en genegentheyt speuren; ja zulcx dat se Haere Mat. geincourageert hadden, de voorsz. Protectie vrymoedich te aenveerden, gewillich zynde, haer naer allen vermoghen, en indyen ’t aen &6n contributie nyet genoughde, de- honde, dat hy voor sijn eygen particulier, noch van volck, geld ofte assis- tentie van eenige dingen uyt dese Landen koste gebreck lijden.” 1) JEAN HINKART, Seigneur D’ OHAaIn (Z. Kervyn de Volkaersbeke en Die- gerick, Docum histor. inedits, II, 175), een der Gezanten tot Anjow in 1580. 2) LEYCESTER Correspondence, p. 22, (LEICESTER aan BURLEIGR) 5 De. 1585: »the hole nombre of councellors agreed uppon, how mete and nece- sary hit was for hir Highnes to yeld ayd and assistance for the relyfe of those aflicted countreys.” 179 zelve met meer als dry, vier vyff ende zessen toe te assiste- ren 1).” Door den luiden bijval alzoo en de toejuiching der Natie gesterkt, kon ELIZABETH spreken en handelen zooals zij deed. — Zij gaf den Nederlanders onbewimpeld te kennen, dat zij nooit eene andere uitkomst van de Negotiatie met Frankrijk had voorzien ; naar 2i) verklaarde tevens, met uitdrukking van haar leedgevoel over de bij Koning HENDRIK ondervonden te- leurstelling, dat hare genegenheid onswaarts daardoor geens- zins bekoeld, veelesr vermeerderd was. — Wilde men rond en zonder omwegen, zonder eene »achterdeur open te hon- den 2),’” met haar te werk gaan; wilde men voor de mil- lioenen schats, walke de oorlog met Spanje noodwendig zoude vorderen, voldoenden waarborg en eenige steden in onderpand geven; wilde men tot dat einde onverwijld Gezanten, van behoorlijken last voorzien, naar Engeland afvaardigen, het z0ude hier niet gaan zooals in in Frankrijk, het Tractaat op redeliike voorwaarden zoude weldra zijn beslag ontvangen. Wel wist zij, welken magtigen vijand zij zich ging berok- kenen, die misschien ook uit Schotland of Ierland zijne aan- slagen tegen haar zoude rigten; maar hoe gewaagd dan ook, haar besluit stond vast. — DE GRYSE, die over het lot zijner echtgenoot bekommerd, naar Nederland wenschte terug te kee- ren en wien oRTEIL edelmoedig dit voorregt schonk, vertrok met een geloofsbrief van ELIZABETH aan de Staten-Generaal, en moest hun nevens den Ambassadeur navison, die bij voort- during te ’s Hage vertoefde, nadere opening van zaken geven. — Zoo scheen dan nu de uitredding nabij, en toch leed het tot ‚ December 1585, v6ördat LEICESTER als Luitenant- of Gouver- neur-Generaal 3), eenige maanden na het verlies van Antwer- I) H. S. Engelant, (Rijks-Archief fol. 13. Dep&che van orrEıL 24 Maart 1585). ; 2) Depeche van orrEit, 8 Mei 1585 st. novo. 3) LEYCESTER Correspondence, p. 12 volgg. The Earl of ıexcester’s In- structions. (December 1585). 42° 180 pen, den Nederlandschen grond te Vlissingen betrad. Even- wel was reeds den 10 Augustus bevorens het Tractaat met ELIZABETH tot stand gekomen !). Vanwaar dit dralen eerst met het voorbereiden en sluiten, daarna met het ten uitvoer leggen van het, over en weder, begeerd verdrag ? — OLDEN- BARNEVELT, destijds nog niet tot Advocaat van Holland be- noemd, maar wien wij onder de Leden van het Gezantschap bij de Koningin aantreffen, heeft bij het herdenken van dit diplomatisch bedrijf uit den aanvang zijner loopbaan, in zijne Remonstrantie en Verkooren ?) van 1618 en 1619 den uit- slag der langwijlige Negotiatie aldas vermeld. »De voor- naamste diensten, zegt hij, by my voor de Vereenighde Landen ghedaan, zijn dese. Eerst, dat ick gebruyckt ben in vijf Conincklyke Legatien: hebbende in vier van deselve de di- rectie van alles ghehad, ende het woordt ghevoert. — De eerste was in ’t jaar vijfentachtich, in dewelecke van de Co. Majesteyt van Enghelandt verkregen werde, eerst een provi- sioneel secours tot ontset van Antwerpen, van vierduysent soldaten; ende daarna belofte van een secours van vijfduysent soldaten te voet, ende duysent ruyteren, (boven de besettinge ofte garnisoenen van den Briele, mette Forten van Fliessin- ghen ende Rammekens, als steden ende plaatsen van ver- seeckeringhe, hare Conincklijcke Majesteyt ingheruymt) te onderhouden, geduyrende den oorloge.” De vier Gezantschappen, welke OLDENBARNEVELT bedoelde en waarbij hij als Eerste. Minister van. Holland, als de Verte- genwoordiger bij uitstek der Republiek, nu eens aan het Hof van Frankrijk, dan weder aan dat van Engeland, de tolk van ziine Ambtgenooten was geweest, behooren tot een later tijd- 1) xıuıt, Index Chron. Feder. n°. 199. Z. bij nymer, Foedera , Con- ventiones, Literae, T. VI, P. IV, p. 182 sqq. Instruments Foederatorum Belgü de renunciando Tyrannidi et Inquisitioni Zlispaniae, et de petendo Reginam ad .suscipiendum ipsos el Patrias in Protectionem suam. 2) 26 November 1618. Verhooren v. OLDENBARNEVELT, bl. 128. UHREN NEE 181 vak, en zullen waar het pas geeft, ter sprake komen. — Bij de zamenstelling der Legatie van 1585 was de door het ont- slag van Buys opengevallen bediening van Advocaat nog im- mer onvervuld, en welverre dat OLDENBARNEVELT bij die ge- legenheid de plegtige Aanspraak tot ELizaperu zoude gehou- den hebben, viel niet eens die onderscheiding aan zuys te beurt, die slechts van wege de Staten van Ütreck£ |), eene plaats onder de Gezanten bekleedde. — De redenaar en ziel van het gansche werk was een uitgeweken Vlaming, toen Pensionaris der oudste stemhebbende stad van Holland, Dord- recht, met name 3008 VAN MEENEN Of DE MENYN 2), ook kort weg MENIN geheeten. Te opmerkelijker is het dat die be- kwame vreemdeling aan het hoofd van eene rij schitterde, in welke men behalve de genoemde Staatslieden, den edelen ,o- HAN VAN DER DOES, Heer van Noordwijk 3), ontmoet. — Uit de geheele toedragt van zaken blijkt, dat hoewel de Brabantsch- Vlaamsche partij door de onvruchtbare vernedering bij Ansou en VALOIS een gevoeligen knak had geleden, zij zich zeer be- hendig naar de gebeurtenissen had weten te voegen, en te plooijen ; zoodat het haar, door de Gelderschen, Utrechtenaren en Friezen gesteund, al dadelijk gelukte de Hollanders te over- schaduwen. — Die in den handel met Frankrijk het minst op ’s Lands waardigheid en regten hadden gelet, waren, na het berigt van DE cRysg, in de bijeenkomsten met pavison en bij de raadpleging der Staten onderling over het met En- geland te treffen verdrag, even gereed tot onderwerping aan ELIZABETH, als kort te voren aan HENDRIK Ill. »Is — zoo leest 1) Verg. de volmagt op Buys in het Nederduitsch en Engelsch, bij zyMER, t. a. p. (Utrecht 19 April 1585 o. s.) geteekend ıstrıcH, lees J. STRICK. 2) Bij zruer, p. 188: »Mr. 3083E DE MENIN, Counseillier de la Ville de Dordrecht.” — Z. voorts VICTOR GAILLARD, de Pinfluence exercde par la Bel- giqua sur les Prorinces-Unies , sous le rapport politique et intellectuel, de- Puis Pabdication de Uharles-Quint jusqu’a la paiz de Munster (Bruzell, 1855), p. 59, 62. 9) Bij gymer, »le Sieur JEHAN VAN DER DOES, Sieur de Noort-Wych.” 182 men in het Verslag der zitting van 27 April 1585 — gele- zen het Tractaet metten Hertoge Ansou aengegaen metten Sta- ten-Generael, daerop hy is verclaert geweest Besckermer van de Nederlantsche Provintien , gearresteert binnen Antwerpen den 13°= Augusti 1578. Syn daerop geconcipieert te wor- den eenige pointen daerop mette Mat. van Engelant zal wor- den gehandelt aengaende de Protecttie van den Landen ; nyet willende dezelve acnnemen, de Sowveraineteyt: — syn ge- committeert VAN DEN WARCKE, MENYN, SILLE.” En om het be- wijs te leveren, hoe geboren Hollanders voorbedachtelijk bij het op schrift brengen der bedingen van de aanstaande Ne- gotiatie, ter Generaliteit werden voorbijgegaan of verdrongen, ter Vergadering van 9 Mei daaraanvolgende werden tot het mededeelen der ontworpen Artikelen aan den Ambassadeur Davıson uitsluitend benoemd de Heeren poEDERLE, HARRSOLTE 1), MENYN, VOSBERGEN, THIN, ROO::DA. “_ Wie die de namen van DEN WARCKE, SALE 2) en POEDERLE hoort klinken, verwacht hier voorspraken der Hollandsche, zelfgenoegzame en onaf- hankelijke Politiek? Holland kon niet voorgaan ; van het be- leid en de toug van den Advocaat verstoken, werd het me-. degesleept en geraakte op den achtergrond. — Doch wie zal het wraken, dat Brabanders en Vlamingen al hunne talenten en krachten inspanden om het Noorden tot voorstand der ge- meene zaak, van welke de verlossing van Antwerpen hun on- afscheidelijk dacht, op te wekken en te vermanen? Heeds 1) Bij BYNMER, t. a. p., Commissie der Ridderschap en steden van Gelder- land, (Arnhem 15 Mei 1585 o. 8.) 0p RUTGER VAN HAERSOLTE , Burgemeester van Harderwijk. In den Nederduitsch-Engelschen tekst is de naam verminkt HARSOLTE, HASCOTTE, in het Fransch HERSSOLTE. * 2) GAILLARD, p. 46, 53, 60, 63 uver den Antwerpenaar oJEAN VaN DEB WARCK,” Pensionaris eerst van Middelburg, daarna van .Antwerpen, laatste- ljjk Raadpensionaris van Zeeland; (Mr. JOHAN VAN DE WARCK, bij SMALLE- GANGE, PIETER VAN DE WERCKE) en p. 59, 62 over den Mechelaar, sedert Pensionaris van Amsterdam, NICAISE DE SELLE. In de Docum. histor. inddils van de HH. KERYYN NE VOLKAERSBEKE CN DIEGERICK, heet hi) N. SILLE. 183 den 21sten April zonden de Staten-Genereal aan oRTEIL twee brieven, den een voor ELIZABETH, den ander voor LEICESTER, en meldden hem »de resolutie by eenige van de Geunieerde Provincien alreede genomen om Haere Ma!. aen te nemen voor Princesse ende Vrouwe van dese Landen ende Vereenichde Provintien, onder goede en billige conditien,” terwijl de andere eerstdaags met; volkomen last weder te 's Hage ver- wacht werden. — Inmiddels drongen zij met nadruk aan op dadelijke en voorloopige hulp „tot ontset der Stede van Ant- werpen, aen de conservatie van dewelcke stadt den anderen Provincien zoo Ghy wel weet, ten hoochsten gelegen is !).” Desniettemin, en .schoon het lot van het Vaderland zoo naauw met het belıoud van den prachtigen zetel des wereldhan- dels verknocht scheen, vorderden de raadplegingen, welke de afreize der Gezanten naar Londen voorafgingen, en daarna die met de Koningin en hare Ministers 266 langzaam, dat de ge- leerde Vorstin zich genoupt zag, het voorbeeld der Oudheid, de eindelooze debatten van den Romeinschen Senaat en het verlies van Saguntum, in het geheugen te roepen 2). — Die herinnering had plaats weinige dagen v6ör de overgave van Antwerpen, —- welke lang gevreesde en echter tot het laatste wedersproken tijding den Gezanten het eerst door LEICESTER berigt werd. — »Is corts daernae, dus luidt hun Verbaal, bij Zyne Exc. uyte Camer van Haere Mat, door eenen Edelman den Gedeputeerden doen bootschappen van ’t verlies ende overgaen Ger stad van Antwerpen aan den vyant op zeker mn nn I) van RBexD, IVeB., fol. 111: »Gheduerende dit belegh oordeelde bynaest yeder man, so vreemde als inlantsche, vrienden ende vyanden, dat aen ’t ghe- win oft verlies’van Antwerpen, den geheelen oorloch hing, ende dat alle d’ an- dere Provincien ende Steden die fortuyn van dese souden moeten volghen.” I) »Ie dis seullement pourcegue vous vons exeusez si precisement sur voz pouvoirs. Toutesfois je m’en veulzx bien rapporter & vostre charge, et n’en veulr contester contre vous, car souvent dum Romae disputatur, Sayuntum perit.” (5 Aug. 1585 stilo novo), MH. S. Eingelant, fol. 175. 184 verdrach ofte Tractaet: metten Prince van Parma gemaackt !). Daeraf principael autheur ende culpabel werde gehouden den Heere van ST. ALDEGONDE, als de voorn. Edelman opentlyck ende haestich verclaarde, seggende dat de voorn. ALDEGONDE ons allen verraden hadde. Dat mitsdyen goet ende van noode was, by den Gedeputeerden daerop ende op haere zaecke naerder geraetslaeght ende geresolveert te worden — totter Landen beste ende verzekerheyt 2).’ Wien de traagheid der Engelsche Negotiatie in die hag- chelijke maanden van April tot Augustus, oppervlakkig be- vreemdt, gelieve het ingewikkelde en veelzijdige onderwerp een oogenblik te bepeinzen, en voorts behalve de inacht- neming der vormen van het bondgenootschappelijk Staats- bestier 3) in Nederland, door de tweedragt nog aanmer- kelijk bemoejjelijikt, ook de weifelingen en het mistrou- wen en niet het minst de karigheid der overigens welwillende ELIZABETH in rekening te brengen. — Veel tijid had men in Holland moeten wijden aan het beramen en vaststellen der onderscheidene Instructiöen en grondslagen van het be- oogd Tractaat, hetwelk naar omstandigheden gewijzigd, drie- ärlei strekking kon hebben. — Bij afwisseling toch ver- keerde men in angstige onzekerheid aangaande de inzigten der Koningin ; of het haar inderdaad ernst ware, de Souverei- niteit niet te willen aanvaarden, maar dan ten minste de Pro- techie niet af te wijzen 4); of wel integendeel, dat zij in 1) Bij anseLmo, Placaten van Brabant, I. 614 (17 Aug. 1585): de capi- tulatie van Zrussel (10 Maart 1585) aldaar, I. 610 volgg. 2) 15 Aug. 1585; (fol. 183 verso, 184). $) OLDENBAENEVELT herinnert in het verhoor van 8 Maart 1619 (Ver- hooren, bl. 191). dat tot de negotiatien met Frankrijk en Engeland »op te Souvereiniteit der Vereenighde Landen, — speciale procuratie” der Staten van de bijzondere Gewesten gevorderd was, 4) 6 Junij 1585: »Gedelibereert oft de Co. Mat. van Engelant swaricheyt maeckte te handelen op de titulen van Souveraine oft Protectrice, maer be- geerde dese Landen aen te nemen ofte de defensie — op anderen titel, Is goet 185 waarheid noch het een noch het ander begeerende,, wenschte te volstaan met hulpbetoon op voorwaarde van verpanding van deze of gene vestingen. — Mogt men, in elk geval, na- laten aan de hooghartige, maar ijdele Vorstin aan te bieden wat men den Koning van Frankrijk zoude opgedragen hebben ? Dat het bedenkelijk was te weinig te doen, bleek nit orTEıL’s waarschuwing, dat men zorgen moest ELIZABETH »nyet voor den cop te stooten”, een raad eigenliijk van LEICESTER en WALSINGHAM ontvangen. »Nen begeert, had de laatste den Agent te gemoet gevoerd, dat H. M. haer in een openbaere oorloge embarcquere, ’t bloet van haere ondersaten ende haer Tres- oor by haerlieden opsette, en de grootste Potentaten van de werelt noch meer tot vyanden make; en middelertyt weygert men haer alsulcke asseurantie te geven als tot der Landen zelfs eygen defensie meest gerequireert wort, en hier te voren in levens-tijden van Zyn Exc. (wıLıem 1) wel van zelfs ge- offereert zyn geweest 1)!” — Zoo was men dan te 's Hage verpligt geweest, alzonderlijke en zeer uitvoerige Berigt- schriften en Ontwerpen van meerdere Tractaten te vervaar- digen 2), op welke de bewilliging der verschillende Provin- ciöen had moeten verzocht worden en bij sommige niet zonder moeite verkregen was. — Tot vier malen en met vrij lange tusschenpoozen, waren de Instructiön en Artikelen op de Sou- vereiniteit gelezen en goedgekeurd; vervolgens dergelijke op de Assistentie; eindelijk die op de Bescherming of Proteetie 3). gevonden en worden de Gedeputeerden geauthoriseert, om H. M. toe tegeven alsulcken titel als zy zal voorstellen, daarop zy zal willich zyn te handelen, mizs blyvende d’ Articulen gelyck deselve gesteld zijn.” (H. S. Eingelant. Rijks-Archief), 3) Depöche van ortzEız, (H. S. Eingelant, fol. 37, 38) 13 Mei 1585. 2) Zie mede bij RYMER, p. 183 sq., de Commissio Burgimagistrorum et Scabinorum de l’Escluse (20 Mei 1585 s. n.) en de Commissio Ordin. Ge- neral. ad supplicandum Reginam suscipere ipsos in Protectionem suaın, (6 Juni) 1585). s) H. S. Eingelant, fol, 79 volgg. Acte continerende naerdere restrietien nopende de voorgaende Articulen van de Souveraineteyt; Acte aengaande d’as- +‘ 186 De overweging dier uiteenloopende voorslagen en bedingen, en vaı den daarmede strookenden last. aan de Gezanten te geven, hield de Staten in spanning van den 18den April tot den 6° Junij 1585. — Ook moesten die stukken in het Fransch zoowel als in het Nederduitsch gesteld worden '); daarbij volmagten om den eed van ELIZABETH te ontvangen en haar wederkeerig te huldigen 2). — Bovendien werden een aantal brieven van aanbeveling den Gezanten overhandigd, om de voornaamste Raadslieden of hovelingen gunstig voor de Nederlandsche belangen te stemmen; welk diplomatisch gebruik als eerbewijs steeds, inzonderheid van de zijde van magtige Vorsten jegens de Ministers: van kleinere Hoven en zelis bij die van Republieken, hoog is gewaardeerd, — Het kon althans als teeken gelden van den invloed,, welken men hun in het buitenland toeschreef. — Zoodanige brieven werden nu gerigt 3) aan den Lord Kanselier, aan den Groot- Thesaurier BuRLEIGH 4), aan de Graven van LEICESTER en SHREWS- BurY, aan den Opper-Kamerheer Lord HowARD, aan de Graven van DERBY en WARWICK, aan Lord HUNSDON, Gouverneur van Berwick en bloedverwant der Koningin van moederszijde 5), aan Lord coBHAM, Gouverneur der vijf zeehavens, aan ELIZA- seurantie; Acte van non-prejuditie nopende de Privilegiön; Acte nopende de Unie van Utrecht. 1) Het Nederduitsch exemplaar »voor originael” en autentiek te houden, (10 Janij 1585). 2) Procuration generale des Estats-Generaulx pour leurs Weputez pour traic- ter avecq La Serenissime Royne d’Angleterre sur la Souverainetd des Pays- Bas; — Procuration pour traicter touchant la Protection et Assisience ; Pro- caration pour recepvoir le serment de Sa Mat? Reginale d’Angleterre ; Pro- curation pour prester le serment a Sa Mai, (H. 8. Engelant, fol. 82, verso volgg.). | 3) H. 8. fol. 115 volgg. (Brieven van recommandatie aen diversche Hee- ren van den Hove van Engelant, mutatis mutandis). 4) Of, naar de LEYCESTER Üorrespondence, BURGHLEY. 5) WILLIAM CAREY, Lord HUNSDON, 2000 van MARY BOLEYN. LEYCESTER Correspondence, p. 11. 187 BETH’S gunsteling HATTON, aan den Staats-Secretaris wALsinc- HAM, aan den Kanselier der Schatkist, enz. — En nog was de voorraad ongenoegzaam, blijkens het verzoek der Gezanten: »Indien wy eenige döancken alhier hadden gehad tot onse aencompste, meldden zij uit Londen den 21°te Julij, wy zouden daermede goede vruchten hebben gedaen, alsoo aen vele Heeren van qualiteyt ende aensien, by Uwe E. ons geen brieven mede gegeven en zyn geweest. — Het en zoude ons onder correctie nyet ongeraden duncken dat noch eenige blancken met cachete volants ons sekerlyck overgesonden wierden omme ons in gelycke oecurrentien daermede te mogen behelpen, daervan wy voor zoo vele ons ter handen comen, tot allen tyden zullen verantwoorden 1). Van al die Staats- en Edellieden, wier genegenheid men zich beijverde te winnen, geen aanzienlijker dan LEICBSTER 2), geen die bestendiger belangstelling in de worsteling van Neder- land tegen Spanje had aan den dag gelegd; — geen die zoo vaak had verklaard, herwaarts met geoefende soldaten te wil- len oversteken en zijn leven veil te hebben voor gene zoo schoone en heilige zaak. — Tot de waardigheid van Land- voogd scheen niemand eer dan hij geroepen, die sints 25 ja- ren in staatszaken ervaren, met de hoogstgeplaatste Mannen, Vorsten en Ministers van Europa, met den Prins van ORANJE brieven had gewisseld 3), en door de duurzame gehechtheid der Koningin aan haren puoLey, door den luister en praal van zijne hofhouding en aanhangers, boven al zijne benijders — m 1) H. S. Eingelant, fol. 125 verso. 2) GROEN V, PRINSTEBER, Archives, 2° Serie, T. I. 42 (Mars 1587). »Quel- que chose que l’on en die, — il n’y a un seul Seigneur en Angleterre de la qualit6 de Son Ex“ — depuis 25 ans en gä nourry et rompu aux af- faires d’Estat; -— tient grande correspondance avec le Roy de Navarre, le Prince de conpe, le Mare! DE MONTMORANCY, le Duc casımıR, le Duc vE BOUILLON ,” en2. 3) GROEN V. PRINSTELER, Archives, 1ere Serie, T. VIII, 123 (Antwoord van WILLEM I aan LEICESTER, uit Gent, 22 Aug. 1582). 188 uitstak. — Evenwel wat hiervoren van de karigheid en wan- trouwen van ELIZABETH gezegd is, raakte in 't bijzonder den opgeblazen eerzuchtige, wiens uitrusting en afvaart door het gestadig dobberen en zelfs door het tegenbevel der Koningin werden belemmerd en van dag tot dag verschoven. — Voor Nederland waren het slechte voorteekenen, dat LEICKSTER reeds vöör zijn vertrek uit Engeland, genoodzaakt was zich tegen het verwijt van misleiding en bedrog in geldzaken !) bij zijne achterdochtige Meesteres te verdedigen. — Welverre van schuld te belijden, klaagde hij bitter over dien laster en somde de offers op, welke hij belangeloos gebragt had aan de verheven taak, die hem was opgedragen. — Zeker had ELızaBEeru, trots Ihare herhaalde betuigingen, geenszins het voornemen, vee) ten behoeve van Nederland in de waag- schaal te stellen. Het verblijf van pavıson, belast met het verzamelen van naauwkeurige opgaven betrekkelijk ’s Lands vermogen en hulpbronnen, had haar aanvankelijk voorgelicht, en alvorens hare keuze te bepalen met opzigt tot een der drie voorslagen, welke de Gezanten hadden overgebragt, was in de Conferentiön van hare Raadslieden aan de Nederlanders bij monde of bij geschrift menige vraag gedaan, die ıneer van angstvallige berekening dan van koninklijke milddadig- heid getuigde. — Nog vroeger had de welwikkende BURLEIGH den Agent orTEıL over allerlei punten ondervraagd 2), »naer de namen en qualiteyt van de Heeren Chef-Commandeurs in onse (Juartieren, over 'tcrychsvolck in t generael ende parti- ticulier; item naer Mevrouwe de Princesse ende kinderen van Zijne Exc. hoogloffelycker memorie; wat middelen dezelve, ende hoeveel hy van elk bedde gehadt hadde, haere namen I) LEYCKSTER Correspondence, p. 4 volgg. Brieven van WALSINGHAM en LEICESTER, 26 en 27 September 1585, p. 21. LEICFSTER aan WALSINGHAM (December 1585): »He can nor will not goe without monie, Her Majestio meaneth he would deceive her. If she putteih anie mistrust in him, hs offe- reth her to sell his land” enz. 2) Depeche van 8 Mei 1585. (Zingelant H. S. fol. 85). 189 en ouderdom, met meer andere diergelycke zaken; makende van alles notitie, zoo ick, zegt oRTEIL, coste bemercken, uyt last van Haere Mat.” — Te ’s Hage, waar men begreep op zijne hoede te moeten zijn, had men gelijktijdig aan DAvıson een afschrift geweigerd van de hem mondeling medegedeelde Artikelen van den ontworpen, maar nog niet vastgestelden last der Gezanten. Men had alleen vergund, dat hem die nader en langzaam, een voor een, zouden worden voorgele- zen !), en dat men op ieder punt zijne meening zoude aan- teekenen. — De afwijzing van het verzoek van den Ambas- sadeur, in welke heusche uitdrukkingen dan ook gekleed, toonde geen onbegrensd vertrouwen in de inzigten der En- gelsche Bondgenoot. Deze had sedert niet nagelaten, hare kennis der middelen van bestaan van Nederland te verrijken, zoodat onze Gezanten’bij de onderhandeling over het Tractaat, moesten hooren 2), »dat de Provintien van Hollant, Zeelant, Utrecht en Vrieslant wel drye hondert duysent guldens ter maent gecontribueert hadden, en noch conden contribueren, als zy hun uyterste debvoir wilden doen. Ende dat die van Gelderlant en Overijssel oick wel behoorden te contribueren tot heurder defensie, naedien dat die van Gelderlant (zoo zy verstaen hadden) contribueerden tot profyt van den vyant by forme var drand- chat, wel dertich oft veertich duysent guldens ter maent.” Wij zijn tot de Negotiatie zelve gekomen, welker hoofd- beleid, gelijk verhaald is, aan den Pensionaris MENYN was toe- vertrouwd. Immers onder hem berustten de stukken van het Archief der Legatie 8); hij was de steller der meeste Vertoo- gen; hij trad gemeenlijk en wel bij statige gehooren als 1) 10 Mei 1585. 3) Fol. 158 verso. (23 Julij 1585). 