title: Hanserecesse von 1431-1476
creator: Hanseatic League
text: Verhandlungen zu Utrecht — 1474, Febr. — Mai. — n. 139. 321 Unde belevet worden, wen dat men de tid uppe teyen jaere wolden settend na der olden wise. Der Wendeschen stede sendeboden antworten, se hopeden id van erer siden ok wol solde werden volbordet; zonder se hatten neyne macht vorder tijd to belevende denne twee jaere, doch wolden men, se waren tovrede vier jaere to settende, unde men konde id alle tid wol vorlengen,went id beyden parten beleveden, so id doch vortiides wol gescheen waren. De commissarii des prinsen seden, nadat men nicht teyen jaeren belevend wolden, dat id denne stunde to twee jaaren van dem ersten dage januarii erst komende aver twee jaeren, des waren se tovrede. Welck der Wendesschen stelle sendeboden to der commissarii und deputerde van Hollandt egenen kore Stalden, wo en dat gelevede, to twen edder vier jaeren; dar se up antworten, dat se mit twee jaeren wolden to vrede syn, welck zo belevet ward an beiden Seiten. Item so is vordir an beiden delen belevet und besloten, dat beide parte dessen handel solen aubriughen in maten vorgescreven, und etlich part ze leeren, zal seine vorsegelinghe bearbeiten und bestellen up Michaelis bi dem kopman to Brügge to Antwerpen in Barmenster market und sein beschreiben antwort darbii, dat eyne gegen das andere übertragende, damal sich denne etlich haben mach. Unde des so zal der grotmogende prince seinen brief und dessen vorhandene bi sich vorsorgen, und ook vyff stede ute Holland, Zeeland und Vreesland ook eenen sundereggen brief bi sich dergeliken, und de andere stede in sulker vorsegelinghe alle vorvangenden, dat is to wetende drei stede ute Holland, darvan Leyden und Amsterdam twee werden, und een ute Zeeland und een ute Vrisland. Der gelikten Solen, die vierzehn Wendesschen städte, vorsegelen und die Sosten, als die van Lüneburg, vor vangehen, glich id vormals geschehen ist, ok vor vangehen die Gemeinschaft Handel, zo vele id den Stapel angelegen ist. Item, vorder beden und begerden die Deputierten der Wendischen Städte, dass die Kommissarien das Beste wünschen, dass in Maßen sie es gelovet hatten, dass die Kaufleute bei der alten Komposition bleiben; dabei sie sich so gerne zugebe lassen. Vordermeer so ist, dass die Stadt Sendeboten wegen vorgegeben, wer es auf Sake dass die Zölle und Steuern so unredlich waren, glich sie bisher gewesen waren, so unredlich diese Zölle zu nehmen, oft dann die Kaufleute ihre Guterei um nicht den Zwang durch Holländisch Schepen, dass sie alsdann wüsten, was nicht sei, darin drängen; och dass sie diesen nicht dürften meinen, dass mit durch Holländisch zu Schepen von den Städten vorgeben waren, dass sie dieses nicht würden einleuchten sein. Das sie also annehmen, welche Entscheidung möglich sei, ihr Gut Schepen darin ein beliebt. Aldus, nachdem die Holländer auf die Schrift, auf der Wendischen Stadt Sendebottenvrach, welche Schrift am Sonnabend erhalten, Herr Hinrich Möller wartete geantwortet. Und nachdem die Holländer die nach ihrem Willen gemachten Entscheidungen hatten, so der Stadt Sendebottenvorlage und Deputierte des Kaufmanns darum zusammen vorgegeben, ist besloten, der Schrift eine andere Ordinanz zu geben, der Genschenlichen zu vornemende und zu vorausgehende und sind darauf etliche Tage zu hoffen gewesen und heben die Nachteile gemacht und in der rechten Schrift verfasst lassen. Und nachdem also diesen Großen Gut zu Amsterdam van Osten und Westen. was gekommen, darauf sich die Holländer tröstenden, so man merkte, heftig man unserer Dann immo nicht so recht sehr hastet; ook so id wel van nooden was, de schrille wol overtoosende, um man oft man der schritte ja nicht übergeben konnten, dat dat gut hyeneu den tuideleu tyden van daar körnen mochte, darauf de kopman to Amstelredamme werdende heetukiken gewarnt ist. Item am Mittwoch nach Quasimodogeniti to nachmittags wurde den van Amstelredamme de schrift der Wendeschen stede durch Johannen Berschen- brugge übergeantwortet, begierend de übertoosende und nach deiner Ende to schlendern, weilte her Henrick Murmester und [he] schrille und bod hatten, dass sie van hier to huis mit den ersten kommen sollen. Item am Donnerstag nach Quasimodogeniti zenden Boden mit den deputierten van Hollant etc. zusamen und des morgens am Vreventer to achte Uhr irschenen der vorderorden schrift halben, dar darauf noch etliche vorwandeln in einige puncten, de stede van Hollant angängend, innen beschehen ist; so die parthie nach gute unterweisung an beiden Seiten darauf concorderden. Item am Sonnabend als die schrift waren korrigiert, wurden sie den Holländern wieder geantwortet, und die den bereuen kommissarien und den anderen zu erkennen zu geben. Item am Montag nach misericordias domini des morgens zwischen achten und neun Uhr vorgestellten beiden parthie, dar Gert here van Asendolfft vorgefalle ist, dass das abschließende der schrift halben, so die soudelioden der Wendeschen stede die übersen wollten und korrigieren, dass man die puncte de stede belangende ersten würde vornemen. Hierauf die Wendeschen stede sendeboden antworten, dass eil wohl gelebte, dass man die sake de stede belangende würde ersten vornemen, so dass man doch und da dem Ende mochte schlafen. 225. Aldus wart in dat erste vorgenomen van dem borgemiestor to Amstelrc- danune der vorsegelinge halven, de bescheen sohle, offte desse vorhaudel belevet worde, alse denne de scriffte inholden, dat de p[rince]b cynen hrceff bii sick unde de stede ock eynen breff bii sick unde nicht mit den princen solden bcsegelen etc., isz durch densul ven borgenncster gesecht, dat den sieden in neyner wyse stunde to doeude, dat se eynen breff vorsegelden , darinne des princen tollen unde andere syne gnade anrorende uthgedrucket were; sunder wes den princen belangende were, dat syne gnade dat vorsegelde, unde dergliken zo vele desses den steden anginghe, dat zodanes de stede vorsegelden etc.; unde yndeme men desse handc- linglie mede stellen scolde, were id van noden, den artikel zo vele lengher to stellende in der stede breve, zo vele desses den steden mochte anrorende syn, went ze des anders to groten Unwillen unde schaden mochten körnen. 220. Hirto wart geantwordet, dat de Wendescheu stede upp dusdane vor- linmlelinghe mosten bewiis hebben, dat id en geholden worde, weilte wurde en nicht geholden, zo en helden ze nicht wedder; sunder indeme de stede des also nicht en wolden vorsegelen, wolde men sick daran lympeliken hebben unde en under ogen gaen war men mochte, dat alsdan des princen breve twe mosten syn, de eyne darinne syne gnade zodane handelinghe mit zynen commissarien unde den deputerden van Holland etc. gehat belevcde unde coufirmerde, de ander breeff darinne de stede des tollens halven unde eyn vor den anderen nicht to holdende unde de anderen puncte syne gnade anghaende vorsekert worden; dat denne de ft) be /Mt K. b) puncto A'. ') Apr. 20. *) Apr. 22. *) Apr. 25. Digitized by Google Verhandlungen zu Utrecht — 1474 Febr. — Mai. — n. 139. 323 Stelle vor sich so viele und des anderen mehr, mochte, och vorsegelen, waren men zufrieden, de Wort in den Artikel stellende. Item vorder van deine Stapel der letzten Klausel waren zufrieden, dass auf die Commissarii stand zu lassen, nachdem dass den hören anging. Item vorder van wegen des Palepeldes, alles die Sendeboten der Wendischen Stadt hatten bei der Schrift geteilt, dass man nicht zufrieden und waren von dem wasse, Kupfer und Schimmisen etc. den vielen penninck afftostelende zunder den dorden penninck nach Anzahl von allen pudern: said die Bürgermeister von Amsterdam, man es so hatte bewegt auf den vierten penninck und mit den Werkvaten auf den dritten; so waren doch ertydes gesagt, dass die Werkvaten so groß waren als sie von alter Zeit Phese plegen zu sein und die Stroh Wasser- und Mesenschmiede waren nun viel größer und kostlicher, dass sie je zuvor waren, darum men billigen dar nun auch mehr van gebe; men hatte auch im ersten nicht mehr dann 4 Stücke genommen, als Werkvaten, Stroh Wasser, Mesenschmiede und Schimmisen, und nun wollte man es haben auf alle Pudern, welche sie so nicht dechten zu untergangen, sondern wollten das lieber anstatt lassen, so es nun stand. 229. Hierbij heeft de sendeboden der Wenceslase stad wapen geantwoord, dat men niet tevreden en waar met de was, koper etc. was, deshalve, zo men nu onderwist was, dat men moest van die stroom was drie stuivers geven, hoewel doch de korpermeester van Amstelveen gesucht had, men niet dan twee stuivers gaf; daarop was voor een middel gevonden, indem men vier grote niet wel in drie delten konde, dat men de vierde penning op de puudervatjes moest afstellen en opschrijven, en niet op de puudervatjes alleen, maar op alle puudervatjes, utgenomen tunnenguuders, daar men van de laatste even grof gif, en des was men nog tevreden; men had ook alleen al veer parcele zonder van alle guud; en indem men dat nog twee stuivers waren van die stroom was etc., zo was men des nog met de vierde penning tevreden, zonder indem men daar meer van hield, zo was men des niet tevreden. En daardoor was die stroom was en mesen koper vele groter gewest waren, dan ze vroeger gewest waren, welke men wel toestond, hier werd toe gelegd, dat zodanig van het volk ook geboerd en opgekomen was, en indem men die wilde gunnen voorhoogde des tolens in de steden op ere stroom was, mesen koper en anders voorhoogde, wilde men des tevreden wesen, wanneer men wilde zo veel opstellen schuld als ze daar doen konden; werd ook breed gelegd, wilden ze id daarop aanstalten laten en niet ondergaan, moest men daarbij laten, dat ze die zo deden, men was des wel tevreden; waren ook wel zo rede id afstelende als ze, hadden daar ook een lichtend sin dat men meer schade dede, men hoopte en langte genoeg hier toe willen gelegd, dat elk zijn lijst dede. 230. De bürgermeister von Amsterdam, Sede, dass sie von oldinphes dass paelgelt hatten gebort und nicht vorausgelegt, welches wohl zu bliken sollte, ausgeführt auf tafeln und breten, die die hängenden in der werden Hause zu Amsterdam, darin klarlikem Innensprachen, welches bewies genug wäre; auch wolden sie zu Frieden wesen, auf die Stroove Wasser und Messen Kupfer wieder zu setzenden, so viel zu Amsterdam darauf gesetzt wäre, so wird das von Amsterdam und der Ere Porter an der Reep. 231. Hierzu von der Wendischen Stadt wegen ist geantwortet, dass die von Amsterdam paelgelt von oldinphes haben genommen, darin segne man nicht entgegen, sondern es sei so vorhängig, dessen man sich beklagt, welches man wohl zu bliken möge. Uitlet olden schriftten en brief, de werd van Amsterdam met ere geschreven, hielden, en doch daar zin, dat ze den kopie niet anders dan 4 grote gerekend hielden van een bericht van een brief en zo voor etc.; vertier alse de van Amsterdam zeggen, dat ze willen laten zien met enkele tafels en briefjes daarinnen geschreven staan dat plicht, de ze in hun werken huisje hebben zagen laten, daarop is gezien, wen zodan ze daar mee mochten blijken, als dan konne men wel in de steden ook tafels en briefjes in de werken huizen laten en ook voorhoedings doen in geukens, want ze in ere steden zo machtig waren optstellen als de van Amsterdam, hadden ook zo wel briefjes en pergament als ze, want dat goed bewiis velsen solde; en zo de burgemeester van Amsterdam vorder geacht had, dat ze to vrede waren op ere porters goedere wetlander to settende etc., is geantwoord, dat men met de van Amsterdam neven dach alleen genomene had den met de drie landen Holland, Zeeland en Vlaanderen, daarom wegen id daarop staan schal, denke men op ere aller goedere bewering to settende en niet alleen op Amsterdam. 232. Aldus de burgermeester van Amstelredamme vorderde, om totale, of ze tot vele van dem paelgelde mannen, men mochte zich des biljekens voor erentgenoegden prinsen voor te clagen en voorvolgen, daarvoor zich des elkaar voor de graven van Winster stedehouder en voor de jouw raad in dienen in syner stede tot recht gebracht, zo ere prins een voorste waren van justiciën en recht houden lete, daar en wel recht weerstand te geven, wente de kiesgerechtigde solde den beclagde voor synen rechtervolgen, zo id recht waren. Item, voor ander erhoogde hij zich, dat den van Utrecht en Amstfort erkeunden tot luitend. Item, voor derde erboete hij zich van der van Amstelredamme wegen, nadat id gelijk waren met de jouw tuinengelden en waren te doen tot Duitsburg, dat de van Duitsburg deze daarinnen verdedigden, zo vele zij verdedigden, zo vele zouden zij ook afdoen dergelijker. 233. Hiitro van der Wendesschen stede sende boden door heren Hinrik Murmester is geantwortet op de eerste punt, men selle tegen den grootmogenderen prins en zijn ordinantie des rechts niet, ook dat hij een voorste van justiciën was, laat men wel toe, zolang zij zich niet in die voor berikende edder of voorvolgende, want men zal zich daar beclagende deze mochten aanvoeren; daar was geen verweer van recht, zo zij sedent, de to de andere toesprak had een voor synen rechter te heden, en wilde zij deme zo deden, indien zij een sake tegen wene vormoedigende te hebben, de voor synen geborlijke rechter te beclagen, zo zij sedent, recht was, dat men een doen should en zich andere lieden recht zowel alsof dat ere wilden erkennen, dan mochte men zich voor redelijke lieden houden; zonder deme plagen de Hollaudere etc. zo niet te doen, maar hovaarder plegen zonder jengevolg van boven af, indien enig iets slechts, te roesten en op te houden onderwijl, dat zij dat niet een gezien voorzien; omdat dat indien zo met een gewaar had, hielden bij mansalle dingen: de stede waren ook eindelijk onder heren en voorsten van justiciën beset, daarvoor en ook wel recht weerstaande werd, indien zij klagen. 234. Op de andere artikel, dat den van Utrecht en Amstelveen erkennen te laten, etc., werd geantwoord, dat men een mannelijkmaal op die zijde tot mansalle plekken en daarvoor waren gevolgd, dat zij ook nu weer om aan de andere zijde kwamen; geleveerd een aan de zijde, alsof tot Stad en kernen en dat bij steden te zetten en erkennen te laten, waren zij bereid dat aan te tonen; zonder dat steden waren niet in meningsverschil, een meer aan die zijde tot volgende, dekte dat geen alsof niet te doen. Digitized by Google Verhandlungen zu Utrecht — 1474, Oktober — Mai. — n. 139. — 325 235. Item, up de ordentelijke punt dat sie sich mit dem Zahlungsvertrag verstanden haben Gleich wie die van Hamburg mit Erneuerungsgeldern und Werkstücken, welche sie Sedern gegengelegt wurden, ist vorangetaucht, dass es nicht geeignet sei, Werk in der Menge, dass auch zuvor berichtet wurde; und sodann die Erneuerungswerkstücke waren van Alterdings gewesen und nicht viele noch up die neue vorgelegt, so die Erneuerungsgelder waren, und in dem sie wollen, man solle das gerne so halten, so ist das Werk van alterdings gewesen, dass die van Amsterdam auch so verfahren. 236. Der Bürgermeister van Amsterdam sagt, dass auf erste, unter was fürstliche und herren von Justiz der Stadt waren besetzt, und wüßten sie nicht, auch hätte sie doch sodann die Ordinance von Rechten und Expedition nicht geeignet, Erneuerungsgelder genießt, die in vielen Plätzen seine Ordinance hatte, und sie wussten nicht, war sie vorzukommen schuldig. 237. Auf die andere, dass man es sollte erkennen, lautete die Vorlage des Halberstädtischen Dach, zu haltende, ist gesagt, offiziell so wurde bewahren, so musste man dafür bringen, eine Stadt, die nicht gehorcht in der Lage, den Schedelsrichter unparteiisch sein sollten. Darüber wurde geantwortet, dass wohl billigerweise sei, wenn man die nachbenennenden die Sache nicht an und ging, und nachdem die benachbarten Städte bei den Wendesschen Städten alle gemeinsam von der Hanse waren, so dass man sich nicht wohl einer anderen Stadt könnte bewahren, dass man es durch Prälaten erkennen sollte lassen, so mochten die Wendesschen Städte von der Erneuerung und der Hanse-Städte wegen einen Prälaten nehmen, der ein zusammengehöriges Werk war. 248. "Upt erste wart van der Wendesschen stede weghen geantwortet, so se ock gesecht hadden, dat de stede ock unter heren und forsten van justicien waren besetzt, dar eynen ock wol recht wedderfare und geringher und korter expedicien dau in ers princen hove, wodol se sodane ordinancie nicht hadden, welch men to stonde; sunder dat de burgermeister van Amstelredamme tegen der forsten justicien und recht sede, worden de forsten, alse en dat vorwitket worde, gegen em und de anderen wol vorautwerden. 239. Upt andere dat men in solde erkennen lassen, wart gesucht, dat de vau Amstelredamme, so id berort ist, eyne stad oder prelaten nemen de en belevede und deshalven binnen Stade quemen, de Wendesschen stede sollten ock eynen nemen de en gelevede, de redelicheit moeste jummer büken, waute de geestliche prelaten eres paelegeldes nicht to doende hadden. 240. Des punktgeldes halven wart unter velen reden und wedderreden gesucht, dat den sendeboden der Wendesschen stede nicht billiger noch redelicher beducht, alles hatten de van 's-Hertogenbosch punktgeld aufgestellt oder unrecht gedau, des men doch nicht to stonde, dat darumme de gantze hanze liiden scholde und dat men darumme nye beswaringe auf den gemeinen kopman setzen scholde." 241. Vorder vortalt de her Hinrich Murmester na veel scharpen worden, dat den deputerden der Wemlesschen stede beducht, dusdan argumetie nicht forderlich en waar edder na deine ende sloge; so hadde he doch wel tovorren tegen zitten medegesellen gesecht, dat de Holländer wat scholden vornemen, dat se de tijd toebrengten, indenem mester Johan Halewyn nicht tegenwoordig waren, so lange he quene; stond id darop, zo en beducht dat se dat seden, zo mochten men id lever so lange anstaan laten, want alle disputanten se de ganzen dag, se scholden doch der Wemlesschen stede sendeboden, woldan se darin ganz klein tal waren, zonder wedderrede niet vinden. 242. Aldus de van Amsterdam begerden ere beraad to der toekomst mester Johans Halewyns. Den se sick vormodeden up denselven dinghe hier to sind. Darop en wart in antwoord gegeven, men waren des tovrede, zonder enige mester Johan Halewyn noch sulzeff teende, so scholden he se nog toe dit brengen, dat se meer denken to ondergaande dan en committeren en bevalen waren. En was helevet am dinxedagen na misericordias domini des morgens tussehen achtend en neghen synt im reventer erzehlen de beide partijen. Da vorgenomen synt de artikel de van Middelburg angelegen, also wedertokerende was van de kalende gelden geboert waren, desgelijkens ook was [se] entfangen hadden van puntgeld und ook van kalotengeld, dat de schippers van Oostland van elke vaat beurs 4 grote [geven] moeten, dat om de subvencion willen, se den prince geven moeten, opgesteld waren, dat aff to doende und nicht meer uptostellende und restitutie to doende etc., ook de makeldarie halve afftodoende. 243. Item am dinxedagen na misericordias domini des morgens tussehen achtend und neegen synt im reventer erzehlen de beide partijen. Da vorgenomen synt de artikel de van Middelburg angelegen, also wedertokerende was van de kalende gelden geboert waren, desgelijkens ook was [se] entfangen hadden van puntgeld und ook van kalotengeld, dat de schippers van Oostland van elke vaat beurs 4 grote [geven] moeten, dat om de subvencion willen, se den prince geven moeten, opgesteld waren, dat aff to doende und nicht meer uptostellende und restitutie to doende etc., ook de makeldarie halve afftodoende. 244. De borgemeester van Middelburg antwoordde, dat zodanig afgesteld was, zonder dat men iets geven had, alleen van de vader beer niet dan een plakje. 245. Hierop werd geantwoord, dat niet genoeg was, dat het afgezet was, omdat men een ding opstellen en daarvan nemen kon, zo veel een liefde en dat het afdoen zonder restitutie, en dat was niet genoeg; ook sollte men van de vader beer niets geven, noch klein noch groot, want het was een kleine zaak geweest. 246. Vorder werd ook voorgegeven, dat hij op elk honderd stuks soldi's twee kronen gezet en ontvangen had, dat daarvan, zo hij seda's, ook af was, daarvan mocht men ook restitutie zijn, ligende. 247. Daar de van Middelburg toe antwoordde, dat zodanig niet van een enkel, maar met welwillend genieke Prins van dat gehele land van Zeeland was opgesteld en daar toe gescheen, en dat hij daarvan, wat hij had ontvangen, teruggeven, dat hadden zij, dat zij alleen daarvoor niet schuldig waren, toe antwoordend. 248. Hierop van de Wendeschen stad weghen is, geantwoord, dat, tenzij de Prins zijn geven, wat te doen, dat zij zodanig van de ereil en niet van andere lieden, iets goud deden. Onder veel redenen en wederreden, de ponten halve geloof, begerde de van Middelburg ere beraad. 249. Johan Ducrook zei, dat de Livlandse steden diezelfde voorstellen, halve aan de koopman van Brugge ook hadden gezien, zich daarvan ook beklagend, en waren in meningsverschil over de ere gouders weer tegenover te zetten. 250. De borgemeester van Amsterdam gaf nog voor van de pont het aanvang aan de hering, die men tot Laibek daarvoor en niet vooropen wilde, etc. Dit en da inne waren begrepen, indeling id van oude waren gewest, zouden id daarbij blijven, en deze zouden men ilen op land slaan, welke hij inended, so niet stau en scheide etc. Hierop werd geantwoord, dat men zich daar aan niet anders kon voorzeggen. Alles hierboven Gert heer van Assendelft en de deputeren van Holland, id vooruitgaand aansteken tot laten des mester Johan Halewyns, tekort komen, de dalink gewijs korrende werd; zo vro he koning waren, wilden ze dat den sende-boden der Wendesschen stede voorwittelijk, want deszelfde Gerd alleen van den prinsen meer macht had, dat alzo werd beloofd. Item, op de zesde dag avond was mester Johan Halewyn gekomen, welke hij de burgermeester van Hamelborg liet voorwittiggen, liggend, morgen aan middag des morgens tot 8 in de rechter toe te zien, dat alzo lieve werd beloofd. Item, des middeweken, tot 8 uren zittend de gemeenschap en liegende partij in de rechter geziend, dat ze alzo lieve werd beloofd. Verhandelingen te Utrecht. — 1474 Fehlt — Mei — n. 139. 327 Im rechter gezien, mester Julian Halewyn verontschuldigde, wat hij hier niet weer had kunnen kormen. Daarna duikt de schrijft der Wendesschen stede sende-boden, wat ze gevaarlijk hadden, wat vele den prinsen in die zaken mocht beïnvloeden, werd voorgenomen en gelezene. Daar mester Johan op antwoordde, dat de Wendesschen stede sende-boden de schrijft in enkele punten zeer ten nadele van hen hadden gemaakt, die ze moesten in enkele worden naar eerder instructie voorwandelen en de wel overzien; des de sende-boden der Wendesschen stede toewijden moesten blijven. Alzo begerde de commissarissen de zesde dag de overzienende en te corrigerende en morgen deshalve tot acht uren weer samen te komen, dat alzo beloofd werd. 254. Vorder wart van der Wendesschen stede sendeboden vorgegeven, dass etliche bei und wohl vorgestellt hatten, und zu 10 Jahren im Bestand zu setzenden, welchen sie gerne vorderseitige Schuppen und mit den allerersten und wieder schreiben, er tun und besendung auf den Prinzen dede. Hieß die Commissarien antworteten, dass sie das nicht wollen belassen vorderst dann zu 20 Jahren, worum man nicht zu 10 Jahre beliebt hatte, da sie es hatten vorgegeben. 255. Item am Mittwoch zwischen acht und neun des Morgen sind die Commissarien und beide Parteien im Reverent ersehenen. Darin die Commissarien die Artikel den Prinzen belangende hatten vorändert in etlichen Punkten und wurden, die die Sendeboten der Wendeschen Stadt übersehen und darin und durch begehrt zu stellen, so sie des Overeinsichtigem; begehrten die Commissarien, er und insbesondere in das Recht zu dienstbaren und darin steht es sollte in zu Zeichen, dass also beliebt war. 255. Vorder Sede hier Herr Hinrich Maurer, so diese gestern von 10 Jahren im Bestand zu stellenden gesagt waren, welchen die Wendeschen Stadt Sendeboten überantwortet und er sich dazu schriftlich und in der Tat in das Recht einzutreten und zu dienstbaren und in das Recht zu schreiben, was in der Wendeschen Stadt geschah, geschrieben und auf die Punkte den Prinzen belangende, das man zufreden geworden ist. 257. Vorder sind die Punkte der Stadt von Holland, Zeeland und Friesland und der Wendeschen Stadt angängig vorgenommen; darin auch auf vorerst ist, auf Beratung und Begehrung und leben sieiden, so man unter den Schriftstücken machen vornemmen. 258. Item am Donnerstag wurde die Korrektion der Schrift zu Ende vorgebracht und gelesen. Und als diese die von Middelburg darin nicht anwesend waren, um anworte auf erel Beratung zu geben, ist das beendet morgen zu achtendert aufgestellt geworden. 259. Item am vorigen 1. Morgen sind bei den Wendesschen Steinen, Körnen, Jungen, Jacob, Bürgermeister von Amsterdam, und Meister Arnd Mulart noch vorgevende und begerende, dass das bestandene Toilettenschrank zu langen Jahren mochte werden, um plötzlich noch acht Jahre zu den Zwanzig wurden, und dass der Sendebote der Wendesschen Stadt das noch eins vorstellen wollte. Darüber wurde ein in Antwort gegeben, dass sie deine so nicht deinen zu tun, wollte, weil er wohl mochte vor denken, was er darauf gesagt werden. Und als sie anfangen, Herr Heinrich Meister, nicht zu haben und nicht zu können, sind sie wieder durch deine umgangenen in der Kirche gekommen, anfallend John Durkope, dass er als ein guter Mittler das vorgebene wollte. Die das den anderen der Wendesschen Stadt Sendeboten zu keimenden gab, die daran bewogen nach vorhinein geschah, indem deine das vorgebene, mochten die Kommissare denken, sie auf Ehre begerte gegeben; also wurde das abgelehnt, ohne dass sie was vorgebene, lassen sie in dem Wege etc. Hier muss der Schreiber von K. einig Zeilen übersprungen haben, die wohl, § 550. Amsterdam, 28. April. Amsterdam, 20. April. Digitized by Google 261. "Harna inestro Anid Mulart under langben worden vorgaff, als e etlike tijde der stede van Leiden unde den anderen gedenke had unde nu, unde darbij de schrijver to Arnhem, in de rechte media to vestende deputeert waren, hadde he up mannigen dach varden in disse saak unde alle tijde to vrede geneget wesen; begerende de ger vruntlik van den commissarissen unde deputenlen beider partij, dat dat bestand, dat to twintig jaren zacht duren, mocht nog acht jaren daarvan waren etc., welke 10 jaren waren, so waren id doch van oudtgeslagen gewesten. 262. Her Hinrik Murmester antwoordde, he had darvan unlengs voorgegeven, woldan dat niet uit de sendeboden der Wendeschen stede zonder van erer zijde he gekomen waren; wes aver danipp waren geantwoordet, mocht en wel vordoen denken. Doch is z int latste gebeurt, dat daarbij geschreven werd, to twintig jaren elder zo lang de partij des overgekomen en de here van Bourgondiën dat wilde beleven en ratificeren. 263. Item na middaghe werden de schriftten gecorrigeerd van begin tot eind, zo dat men zich in dat reyne op pergament schrijven mocht. 264. Item am sonnavendert na misericonlias domini, de dar was de leste dach aprilis, unde des sundages en morgen up den ersten dach inna, de dar was de dach Philippi unde Jacobi, sint de schreftte gescreven, so dat men deshalven an demselben sonntag na middag to 4 uren is vorgestellt unde de schreftte tegen malckanderent ausculteret unde korrigert; sint doch darinne befunden etlike worde, de de sendeboden der Wendeschen stede hadden geseht nicht to untergaende, begerende de uthtodonde oder to deklarierende, unter viel reden unde wedder-reden etc, welck mester Johan Halewyu nicht to en stund, id vor vorwordet waren etc. 265. Hier Linrick Murmester antwoordde hyrup, dat hy unde syne medegesellen dat nicht d echten to untergaende, se moeten id ok so maken, dat se weer to huis mochten komen; op dat id mester Johan Halewyne nicht vordachte, antwoordde he, war id mester Johanne beha gedacht, dar waren ein de memorie langk, zonder war id eine nicht beha gedacht, so waren em de in memorie tomale korth. 266. Aldus wart id in dat leste deklareret etc. unde de schreftte wart al ute gelesen. Deine also bescheende, sede hier Linrick Murmester, se waren des up behacht eerste alteste na utschrijvinghe der schreftle troost; zonder also de schreftte innehelden, dat id in bestond solde staan to dine eerste dach in januario, so hatte doch de schreftte nicht begrepen, dat de Stapel bovnnen dessen middelen tijden suspendert solde zijn, woldan darvan wol werd unde wedderrede waren gevallen; hierom, wolden sich de commissarissen des prinsen versorgen, dessen tijd met twee tollen to komen, unde de van Amstelredamme dat paelgelt wilden beschrijven in sulckere mathe, so men overkomen unde voorraad waren, se de twee jaar des bestaan doen soltten, dennen wolden men den Stapel ook dessen tijd oprukken. 267. De deputaten der landen Hollant, Zeeland, etc. bedenken en liggen van den commissarien, dat to belevende, zo de zenden boden der Werdenschen steden dat ook begerden. Welke de commissarien niet doen en dorsten, zo sie sensten. Zonder de burgermeester van Amstelredamme zegt, zo vele dat palgelt aan ging, geleer zoude also wel beschenken. 268. Aldus worden de ressorten gesigneerd en de een om de ander overgegeven. En also dat beschenken was, deden her Heinric Murmester nog voorhandelingen zu Utrecht — 1474. — Mei. — n. 139. 140. 329 G. Beilagen. 140. Kijklik op de Holländer op de antwoorden der steden. — Utrecht, 1174. Mei. 28. Kloost van de Handschrift in Köln f. 139 — 142, 2 Doppelblitter. Repliek der gedeputeerden van de steden van Hollant, Zeeland en Vriesland tegen de antwoord door de gedeputeerden van de zovelse Wendische steden overgegeven op de laatste dag door beide verevene partijen gehandeld te Utrecht, alsof was in december vorige jaar. 1. In het eerste punt op het eerste artikel van de verevene antwoorden, betreffend de nu-wijkheid van den Stapel: repliceren de verevene van Hollant, Zeeland en Vriesland dat zij nu staan tegen dat punt, alsof de steden van de hanze geen een Corporatie gerekend en willen zijn, op zulke manieren en condities als op huiden bij beide de partijen vorsproken is. Item, in artikel 2 van de antwoordende, luidende in effect, dat de Hollander vrij in alle maten in de Wendische steden komen en horen compagnie hanteren, mogen, als zij over lange jaren en voor de tractaat tot Copenaghen plagen te doen, en dat geen nieuw contract noch voorzietseling van den tractaat tot Copenaghen op de Hollander gesetzt zij, zij mogen replikeren de gedeputerden van Holland, Zeeland en Vrijland, dat zij grote overwegingen daarop gehoord hebben van eerder kopliedjes en dat is eerder ook niet, daar is ten allen ten minst wat aan gebleven tot Lübeck met een bord, dat daar gehangen was in de salon van het stadhuis, begrepen hebbende alle handelingen van de stad, daar dit punt meteen ook een oor was; en is daar niet meer afgeslagen, dat laten de van Holland, Zeeland en Vrijland blijven voor zulke alst is; niet minder de van Holland, Zeeland en Vrijland zijn des tovreden, op dat er een kopliedje aldus in de Wendische steden komen en een kopmanshoop hanteren mogen, tot alle tijden als hem belieft, zonder enige restrictie van tijden op hem gelten te maken, als zij van rechtes wegen en na het tractaat tot Copenaghen schuldig zijn te doen. Par officier begeren de van Holland, Zeeland en Vrijland voorclaring en de uiterste mening van de gedeputerden van de sosz steden te weten. 3. Item, uittende dorde punct de vorscreven antwoord inhoudende in effect, dat men toe Lubeck van olden langen jaren de godere van der zee komen liggende in den schip niet vorkopen meer de eerst uittende laut slan mot, eer men de vorkopen mach, etc. Repliceren de van Holland, Zeland en Vriesland, dat ze immer toelaten zouden, op dat daar rede toedient, dat men geen godere, gekomen zijnde van der zee unde ligende nog in den schip, vorkopen en mach; meer dat men de vorscreven godere, als ze uit land geslingere zijn, niet kopen en zal mogen, unden immer niet de Hollanders meer alleen de burgers, ze en zullen eerst aan der stad inuren gelegen hebben, 3 of 4 daghen, of als de Hollanders, na dat de goeden all een bepaalden tijd aldaar gelegen hebben, deszelfde kopen, dat men hemluden de kop van dien dan nog uittreden zal, dat en mag in genre wijze recht noch rede maken. Unde begheren daarom de vorscreven van Holland etc. dat ongelijk afgedaan toegedaan hebben. 4. Item, op de vorige puntuut van de voorgescribe antwoorden, hoorde de voorzitting van den lakenen en van den blauw te Lubeck etc., repliceren de afgevaardigden van den steden van Hollant, Zeland en Vreslant, dat ze van den blauw in zulke schijn, als dit artikel inhoudt, tevreden zijn. Meer dat de koppen van Hollant, Zeland en Vreslant geen lakenen niet en zouden kunnen verkopen bij den heelen stukken of bij den hele balven lakenen, zodat 1, 2, 3, 4 of meer, tesamen en te eenmaal, dat een beloofd als niet van redenen wegen; meer wel bekennende, dat ze genoemde redenen waren, dat de koppen van Hollant, Zeland en Vreslant lakenen bij de een uitvochten zouden, hoe wel nochtans men gedacht tot veel plaatsen in Hollant, dat de koppen van den Wendeschen steden een tunnel pekes, teere, aschen of een wagonschot verkopen kunnen. En daarom begeren de afgevaardigden van de zijde van Hollant, Zeland en Vreslant dit punt van den hele halven lakenen afgedaan te hebben. 5. Item: Uptis viste punt der vorserevcn antwoordde, aanrorende de Meidenburgse delen, also dat men de vorscreven delen in water niet kopen noch voor kopen en mot, hier dat men de eerste upt in laat brengt en aldaar etlike korte dagen voor stad schot off to der burgerij behoef staat mot laten, etc. Repliceren de gedeputeerden van Holland, Zeland en Vriesland, dat waarachtig is, dat de koopmansschap van den vorscreven delen eerst in 20 of 22 jaren te Amsterdam opgekomen is en immer lange na dat tractaat te Kopenhagen gemaakt is gewest, en om die reden moet de beperking van de van Amsterdam in dat stuk boven het gemeene recht en den loop van de koopmansschap gemaakt hebben to achtenleven van de Hollander en to voordeel van de anderen zelfs burgerij, dat en belasterd zo niet. En de van Holland, Zeland en Vriesland begeren dat als nywichtig afgedaan te hebben. Item 6. Uptekening van 6 artikelen, betreffend de eetbare goederen, als dat van oude lengte jaren, als gewoonlijk is gewest, etc. Repliceren de gedeputeerden van Holland, Zeland en Vreesland, dat dit wel een onredelijk vollen is, en handeling van den goeden heren van Lübeck, behouden altyd hun waardevolle goederen, dat zij de eetbare goederen, de de koplingen van Holland, Zeland en Vreesland naar Lübeck brengen, uit den rijk, aldaar bij hem te houden in de stad zonder de toestemming te laten zien, en dito zo lang houden, dat de verderfelijk worden, of dat de juiste tijd voorbij is, als dat de koplingen van Holland, Zeland en Vreesland, als zij ze dan als thuis brengen of anders waar om te voorzien, zo en kunnen ze niet voorzien. Het zou immer voldoende, in de stad van Lübeck of aan burgers, dessen voorbeschreven goederen behoeften en de houden wouden, dat ze de toestemming tot hem nemen en den koplingen een redelijken penninging voor, eer goederen geven, en dat ze de koplingen goederen dus zo uit hoofdliken vooroordelen noch toe goed en maken. Ook is het waar, dat de Hogere Meester van Lübeck, als hij hetzelfde hoorde, zei, dat door en zelfs peinzend niet gerekend en zijn, men kon dat altijd zien, hoewel de 2 percelen uit dit artikel nu gelaten zijn. En de van Holland, Zeland en Vreesland begeren voor dertig dagen en de uiterste mening van de heren van Lübeck van dit artikel te weten. 7. Item upt 7 artikel der vorscreven antworde3, anrorende de wyne de men brynget to Ilamborch etc.: laten de gedeputerden van Hollant Zelant unde Vres- lant dit artikel staen wor dat Btaet, sunder id darup to repliceren, dan offt gebuerde, dat de koplude van Hollant, Zelant unde Vreslant enyge wyne brachten to Ham- borch unde de stad van Ilamborch desclve dede proeven unde daraff enige houden woude, dat nicht rcdclick en were , dat de stad dan de alderbeste dar uthkesen ’) nichtiger n. 81 § 14 ; n. 140 folgt der Ordnuno der Artikel in n. 39, welche die Städte in ihrer Antwort durchbrochen hotten. *) N. Hl § 5. *) N. 81 § 45. Digitized by Google Verhandlungen zu Utrecht — 1474 Kehr. — Mai. — n. 140. 331 unde nemen soliden; mer wäre well redene, dat se van allen Sorten wat nenien sonde, alse van den besten, van den myddelsten unde van den quadesten, want anders men soude dem koptnan alle syn andere wyue sehennen, unde lielien hem vort syn gemoede daraff, als dar behort, off geven ein also veel na avenant, als he van den anderen wynen maect, welk ymmer ten mynsten aldus schuldich is to cescien. Van welk de van Hollant Zelant umle Vreslant begheren vorclaringhe to hebben, dar se hem na richten mögen. 8. Item upt 8 artikel, anrorende de wynen to Lubcke etc. 1 : repliceren unde «eggen de gedeputerden van Hollant Zelant unde Vreslant als se int naeste vor- gaende artikel gedan hebben upt stuck van den wynen to Ilamborch, unde begheren ock daroff vorclaringhe etc. Item 9. Uit artikel 9, aanhef verzekeraar van de beswaarlijke dingen van de stad Lubek en de redenen waarom de stad van Lubek de ingesteld heft etc. repliceren en zeggen de geĂźmteelde van Holland, Zeland en Vresland, dat dit een grote beswaar is op het kompas van de haring, gelijk dat bij den bedachten van de van Holland, Zeland en Vresland in artikel 9 van die zaak aanblikken mag. Omleidingsweg is ook waar, dat deze beswaar nog in 3 jaren of daaromtrent eerste opgesteld is, en is daarom nieuwe en schuldig aan volgende den vorschriften tractaat te Copenhagen gemaakt en afgedaan te zijn. En als dit is, zo, dat de van Lubek aan mijnheer de stadhouder en de andere heren van de raad vortvde geshreven mogen hebben, om provision te doen op sulke gebroken en vratmen, als op de tijd bevonden worden in de haring, het even was, zo niet; de vorschriften heren en deden immer wat verlichting mijdes zekerheid en verboden, de see daarop van inzien genade syner wegen deden, en brevon dd ze gescreven over al in Holland, Zeland en Vresland te plaatsen, waar men gewoonlijk was en is de haring uitert zee aan te brengen en te pakken, menen en hopen, dat dat wel geholpen zou hebben. Ook zo als het bestond bij den eindstond was, meenden mijnheer die stadhouder en de andere heren van den raad eerst, dat de van Holland, Zeland en Vresland en de Saksen Wendische steden wederom vorgaderden, om het bestand te verlangen of een geheel rijk te maken, in den dat nog is te verbeteren zou, en om meer provision te doen op vorschriften punt van de haring, dat men dat dan zou aanroepen en daarmee doen zoude. Welke de commissarijens mijnt genadigen heren umle de stede van Hollant, Zeland en Vreslant noch bereit zijt uiteindelijk te doen, en wilt gij zekere steden in Hollant en in Zeland daarvoor deputeren te 3 of te 4, daar men allen den harink, die men ostwärts sturen zal, verpakken en branden zal, omle als voorhoeden mijn zekere ordinantie daarop te maken, dat de fraude, die op datter enige voorzijde gemaakt is, niet meer geschikt is en kunnen. En hieruit begeren de gedeputeerden vornemelijk, desse beslagen en nieuwachtheid afgedaan te hebben. 10. Item, wat 10 artikel der vorschreven antwoord, anrorend de trau van omle dat men alle tijde van der last 12 s van tollen betaalt, heft 3: repliceren en zeggen de gedeputeerden van Hollant vornemelijk, behouden de voorwaarheid van der Stadt van Lubek, blijvemle bij tegen dat ze daarvoor in zijn bedachten overgegeven hebben, also dat ze oorspronkelijk geen last hadden van 7 s. 11. Item, wat 11 punt der voregen, roremle die toij de men nemet van tunnengude dat men voor to Odeslo etc. 4: repliceren omle zeggen de gedeputeerden van Hollant, als ze in zijn bedachten gezegd en overgegeven hebben. 13. Item 13 artikel, regerende van 15 april de se van tolle nemen van elkere last gudes komende van der zee, unde dat de van oldes alle tijd gewest liet unde dat die 15 dar de toel ingeset, beter was dan de van Lübeck nu daar nemen, protesterende daarom desse 15 moeten to vorhogen: repliceren unde zeggen de gedeputerden van Holland, Zeeland unde Vresland, in den dat bewijstlijk is, dat de voregrogen toel zo lange gewest is, dat se dan des toewijding syn, meer zeggen up punct van den protestacieën de se maken, dat in den de van Lübeck protestacieën nemen willen van onze bewaringen noch namelijk up te willen stellen, dat de van Holland, Zeeland unde Vresland ook desgelijken willen doen zullen; welke an beide zijden beter gelaten was. 14. Item 14 artikel der voregrogen antwoord, houdende van den thee und dat men van obligaties gewoontlik is dat thee to Lübeck up hoff to slagen etc.: zeggen de gedeputerden van Holland Zeeland und Vresland, dat se des artikels toewijding zijn, behoudelijk und also verre als de van Lübeck, navolgende de rede waarom men dat voregrogen thee up hoff brengen moet, so se zeggen, voorhouden und benen dat darin geen bedreiging oft valsheid gedan en werd, alst nogtans alle dagen gewenst, oft ten minsten ore neerzetten daarvoor doen also niest kunnen. 15. Item 15 artikel der voregrogen antwoord, houdende in effect, dat ondersebielt van goeden geladen up eenen wagen, diewelke gemaakt syn met even merke oft met diverseche merken etc.: zeggen de van Holland, Zeeland und Vresland, dat se des artikels in dat deel toewijding zijn; meer repliceren de van Holland etc. Upt ander puncten in selbe artikel begrepen, roerende de wyne, eenende dese bekenning tot hoeren voordeel; unde seggen, so als Odesloe lecht in dem bewinde unde gebeid van der stad van Lubek unde van Hamborch, dat se schuldig is navolgende den tracreat tot Copenhagen gemaket, de by express mencie gemacht van dem bewinde unde gebiet van der stad van Lubek unde van Hamborch, dat selve nicht vorhoget en is etc. repliceren und seggen de gedeputerden van Hollant Zelant und Vreslant, dat, behouden de forwaardelijkheid van den heeren van Hamborch unde to horen correctie, hadden voretaet, na dat em daroff te gedachten is, dat de burgemeester van Hamborch sedent in augustus leest Jellen, als enige van den gedeputerden van Hollant Zelant und Vreslant communicatie gehad met den sendeboden van den sosz Wendeschen steden op de gebreken van nieuwe wegen aan beide zijden wesende und een wordt umme onder andere geven, dat de halve tolle aan dat heerschap quam unde halve aan der Stadt, niet mijn umme dat dar geseyt was, dat tgeent dat sy doe met malkanderen gesproken met ungebonden worden wesen soude und als niet, so slaan de van Hollant dat nu over, und begheren aan den heeren van Hamborch, dat indien in hem van dit punt enige gebrek is, zy bym zelf corrigeren willen und nemen dat se van ouds plichten unde van rechte weghouden schuldiq zijn to nemen unde niet meer. Item upt 17 artikel der voregen antwoord, roerende de tunnengelden, hadden de gedeputerden van Hollant Zelant und Vreslant dat, behouden de voorwaardelijkheid van den heeren van Hamborch unde to horen correctie, hadden voretaet, na dat em daroff te gedachten is, dat de burgemeester van Hamborch sedent in augustus leest Jellen, als enige van den gedeputerden van Hollant Zelant und Vreslant communicatie gehad met den sendeboden van den sosz Wendeschen steden op de gebreken van nieuwe wegen aan beide zijden wesende und een wordt umme onder andere geven, dat de halve tolle aan dat heerschap quam unde halve aan der Stadt, niet mijn umme dat dar geseyt was, dat tgeent dat sy doe met malkanderen gesproken met ungebonden worden wesen soude und als niet, so slaan de van Hollant dat nu over, und begheren aan den heeren van Hamborch, dat indien in hem van dit punt enige gebrek is, zy bym zelf corrigeren willen und nemen dat se van ouds plichten unde van rechte weghouden schuldiq zijn to nemen unde niet meer. 