title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ntXJkS gondah, twijfelmoedig, ongerust, bekommerd, bezwaard van gemoed, zie Facs. p. 2; g.-goelana, bezwaard en lusteloos ; g. grolabah^ OYorsfcelpt door droefheid, K. Tab. p. 4; pasang gondah, doodtij, zi3 per- hana, raXjS gendah, = r^nda ? b.v. ber- toetoep moeka kasah jang endahj ber- pakankan emas^ t^kat hergendah^ Sj. Madli. (^tXx^gawdai^ een gouden voor- hoofdplaat van de eene slaap tot de andere, bezet met diamanten, gedra- gen door een bruid, d.B.K. zie gandik, ,5 JoTgandl, Oud Jav. Skr. boog, handboog, schietboog, Sj. Mans. Sj. Goemp. Sj. Ind. KÖsna en and. zie gandewa; bermatn gandi, zieh met boogschieten vermaken, B. R.; ada- pon b^sar batoe gandi? itoe sap^rti satoe boekit, maka batoe gandi itoe dipanah olih s^gala djin dan peri b^rhamboeran petjah, j^J^gÖndi, Jav. = k^ndi, z. a. •l^iXJLi" gandewa, Skr. en Jav. boog, = gandi, zie ald. ^i1*j Jü/gandiwati, Skr. naam v. h." lucbtgewelf („boogdraagster"), Seri Rama, pag. 45, Dr. F. ^jMx/'gÖllis, == g^nih, zie ald. ^AMa^gansang == gasang, z. ald. ^mJL^ ginsi, Arab. dßnsi Dr. F. maagschap, familie. ^uS gönang (gevormd uit M^n. ganang Dr. F.), menggenang, water uit de waterleiding öf uit een hooger gelegen vak over de sawah laten vloeien, bergenang-genang, overvloe- dig vloeien, b. v. tränen, = bMi- nang-linang, zie ald. ijS gÖnoeng, beter Mnoeng, z. a. ^}S gßnap, vol, voltallig, in zijn gebeel, even; g. ataw gandjil, even of oneven; koerang genap, onvoltallig, onvolledig; sagenap, geheel, vol, al, alle, kompleet, alle mogelijke; sage- nap negari, alle mogelijke landen; sagenap kali, telkens zonder uitzon- dering; sagenap hari, den geheelen dag; sagenap toeboeh^ het geheele lichaam; sagenap sawa-sm/, hier en daar en overal; g^nap-genap gMar, algemeene ontsteltenis ; tiga-poeloeh ghiap, de volle dertig; dip^tjah- kannja kitdb itoe pada sagenap ne- garij hij verspreidt die geschriften in alle mogelijke landen. Sadj. Mal. p. 2; m^ngg^napi, iets aanvullen, ten einde brengen, voltallig maken, aanvullen tot de maat of het getal. aU^gSnih, de slagtanden van e. wijfjes-olifant; ook genis, ^^Ä>a/^g6nitöri, Skr. (Dr. F.), e. s. V. boom, welks galnootachtige vruchten men bezigt als kralen voor de rozekrans. iSjO^gönioek; m^ngg^nioek^met e. spaansche spil aanwringen van e. plank aan de huid v. e. vaartuig, om ^/ 881 die te doen aansluiten; ook: de op- waartsche groei v. e. boom beletten, om hem zijwaarts te doen groeien, Wilkinson, zie kilas. jj^^gönnjek, strijken, wrij ven, Max. ^goe, ploeg V. Werkvolk, partij bij speien, die door twee partijen ge- speeld worden ; koppel, paar, juk van ossen, M. Zie ook 7*egoe en igoe, \J goewa, Batav. Chin. ik. Zie ook 5^. y:iS gobar, donker van de wöl- ken, somber, bedroefd van het hart, Sj. Madli, Sj. Ind. Osn, .c>Uj..j^goelb6rnadoer, Port, gouverneur, ook goernadoer. ^jo.i'goebßrnoer, Ned. gouver- neur. äJ*5^ gobang, I, naam van een zangwijs. II. e. s. V. klein zeevaartuig, dat zeer goed zeebouwt. III. inkeping, die raen in palm- stammen maakt om het beklimmen te vergemakkelijken; afgebrokkeld, raet stukjes ei^it van de tanden. IV. beter kohang^ Jav. e. stuk v. twee duiten, thans een 2^2 centstuk. ^^^«i^gobak, dikke, platte koek, inz. van sagomeel. \^^^yS gobek, I. kleine vijzel {bamboekoker, Wilkinson) met beitel om de bestanddeelen van een betel- pruim fijn te maken voor oude lie- den, die geen tanden meerhebben; anak-goheky het beiteltje; m^ng gobek- gobek sirihj de betel daarmede fijn maken, Boeng, ramp. bösar 295. II. slaan bij het ^oro^-spel met de pot'ok naar die van de tegenpartij. iXiyS goeboeg. Jav. hoog op staken staand wachthutje in de rijst- velden. Jüa^goebal, spint van het hout; in 't ruwe, nog grof van eenig werk, waaraan de laatste band nog niet gelegd is; m^nggoebaljhet ruwe van iets afdoen, b.v. de dorens van een doerian, de schil van een kokosnoot, C. en S. Zie ook balau II. Jo^i^goeböl, Jav. anggoebelj iem. aanhangen, smeekend de knieen om- vatten; b^rgoeb^lan, het opzoeken v. den man door een meisje of weduwe om zamen met hem te ontvluchten, Palemb. ^^•.^goball^ slinger van in elk- ander gestoken bloemen; menggobah^ zulke slingers maken, ook teekenen van lijstwerk, voorstellende in elk- ander gestoken bloemen, zie Facs. p. 64 en K. Tab. 20. v:y^goewit; m^nggoeivit^ bewe- gen, wibbelen met de voeten, ook be- wegen V. de vrucht in de baarmoeder; zie tjoewit en koewit, iju3%S gotes; rn^nggotesj stuk- plukken van bloemen; v. den stengel breken, een schakel verbreken, Wil- kinson; zie getas. ij^gotong, Batav. Soend. met twee of meer een vracht dragen, ook een vracht voor velen. {J^'SS gotok; m^nggotok, de aan- slag of het kleverig aanzetsel van opium, of iets dergelijks, afkrabben en door uitkoking de opium weer af- 56 882 ^/ K^i zoHderen, b.v. mana hoeloeh-tjandoe samoewa digotok tjandoenja; digotok Iah di dalam hatil p^masak-tjandoe ; maha m^ngqotok p^rtja tjandoe itoe, hPlom s^mpat masak, Mal. Sam. II p. 117, 121 enz. Jav. go^og, koken. ^>5 gotjoh, menggotjohy met de vuist slaan, of met iets dat men in de vuist ho\i^\>\Mrgotjoh^ met vuisteu ' vechten, boksen; Mrgotjoh'gotjoh- kaki, de voeten tegen elkander slaan; diph^amat^amatnja gotjoh, door hem werd er duchtig op los gebeukt. ^^^5 goe^i, geel, verglaasd aar- den kruik, om olie of warm water er in te doen. i>S goda, verzoeking; menggoda^ verzoeken, in verzoeking brengen, plagen, aanvechten, bezoeken ; jp^w^- ^oc?a, verzoeker.. ^4>j^gOedang, Hind. pakhuis, voorraadschuur, pro visiekamer, groo- te Winkel, magazijn ; goedang-garam, zoutpakhuis; g.-kopi, koffiepakhuis enz. ; zie ook gedoeng. ^*t>*.i^ godak, verraengd; m^ng- godak, door elkander roeren, b.v. rijst metdetoespijzen;overdrachtelijkook iemand geheel door elkander werken, van de koorts ; nasi godak, rijst met de noodige toespijri er doorheen. IL M^n. ronde gebakjes v. meel, pisang en suiker. Si^SgOeAign Jav. schürft; goe- diggen, de schürft hebben, schurftig; zie koedis. *(>tti^godaill, grootste soort van ijzeren hamer, raoker, ijzeren knots. i*^<>^goedoe-goedoe, turksche pijp met waterbak, waaruit men rookt,=: ÄoÄraÄ, b.v. saMah ija sam- paiy dilihatnja hapanja ada doedoek mengoedoet goedoe-goedoe di-atas koer- sinja itoe^ daar gekoraen zag hij zijn vader zitten op e. stoel en rookende uit 0. turksche pijp, B. R. Zie hokah, ^O^ goedi, (zelden),dok,v.d. W. Cf^yi goerab, zie v^l^. jug%k>^gO©ris,krab, schräm, kras, streep, lijn; m^nggoeriSj lijnen, stree- pen enz. maken, trekken, linieeren; g, laksamana, toovercirkel v. Laksa- mana, den jongeren broeder v. Rama, dien niem. overschrijdon kon; hegoe- ris^ beschramd, bekrast (zijn); dengan, sa goeriS'kalam, met een pennestreek, Best, goeris-api^ lucifers, Max. en Dr. F.; menggoeriSy ook voorbeschikken, d. B., zie garis, c^^^ goreng, bakken, braden, zoowel met als, zonder vet, in een pan geroost; baksel, braadsel; ikan goreng ^ gebakken visch; katjang goreng, gebakken aardnoten; mhig- goreng, iets bakken, braden, in e. pan roosten,fruiten;p^w^,<7ore«;9ran,braad- pan; djangan m^nggoreng djoea lagt, minjak mahal, houd maar op met die praatjes, M^n. lett. ga maar niet voort met braden; de olie is dun. vJp^ gorap, I. zie ujI^ IL e. s.v. zoutwaterschelp, v, d.W. en Wilkinson (capsa deflorata). (Ji^./'goerak. schüfe ring V. de huid; goerak'kepala, roos,haarworm, hoofdzeer, d. 1. Cr. =^k^l^moemoer» (ji^^^gorolfe:, I. menggorok, bo- rende in iets steken, b.v. een dolk, met een handboortje een gat boren. ^V;^gOrek, I. = koreh^ zie ald. IL e. s.v. slingerplant, welks bla- deren soms in de hMak^ het bekende blanketsel, gedaan worden. ^sji gorani, droog in e. pan op het vuur roosten, b.v. raeel, koflSe en derg.; zie ook goreng en rendang, ^.^^goeroen, I. onbebouwde of onontgonnen grond; goeroen tandoeSj grond, waarop niets groeit; wilder- niS) woestenij ; zie ook hoeroen; kam- hing-goeroen = kambing-randoek, zie aldaar, ILj?^w^(7oeroen,verschrikker,vrees- aanjager,vogelverschrikker;z.^^roßw. ^Jü^^^goergndoer, Port, gou- verneur. jj.^jisyrgoewßriifemen,Ned.gou. vernement. ^sS goerau, gekkemij, beert, scherte, jok, kortswijl ; Mgoerau, beer- ten; m^nggoeraukanj met iets gek- scheren; djangan Iah digoeraukan, steek er den gek niet mee, Ind. Poet.; djangan toewan hoeloebalang pegoe- rau-goeraukan hamha ini, mijnheer de oflScier moet geen loopje met mij nemen, B. Kamp. p. 194; goerau- senda, allerlei gekkernij. ^^•i^goeroe, I. Skr. leeraar, inz. in den godsdienst of in tooverkunst, onderwijzer, leermeester, schoolmees- ter; g.-kakak^ hulponderwijzer, kwee- keling, lett. meester-oudere broeder, nam. van de leerlingen, Ism. Jat.; mak goeroe of siti goei'oe, onderwij- ^yf L^ 883 zeres ; Mgoeroe kPpada , in de leer zijnbij. IL goeroe mPAang, e.s.v. boom, die licht timmerhout levert. nxS goerah, L menggoerah, iets uitspoelen,b.v.denmond,e.fleschenz. IL naam v.e. boom, welks vruchten men bezigt om visch te bedwelmen; zie toeba. hsyf goeroeh, donder, ook een donderend geluid in het algemeen v. andere zaken; b^goeroeh en g^moe- roeh, donderen, donderend; goeroeh mendajoe, klagende donder, d.i. don- der heel in de verte. ^)y^ goerih, Soend. en Jav.smou- tig, aangenaam vettig van smaak, hartig = Umak^ zie ald. <5)y^ goeri, e. s. v. klein, aarden potje, ook als inhoudsmaat gebruikt; zie ook bij tjina. ,j*.^goes, zie ^, j--u*fc-^ goesar, Hind. boos zijn, toornen, kwaad zijn; djangan toewan goesar, wees niet boos, mijnheer ! ook : neem het niet kwalijk; mPnggoesari, boos zijn op, toornen op, ook m^ng- goesarkan^ K. Chaib. Noer Moh. ^^^goesoer, glijden, zakken, b.v. van den schoot, Pr. Dj. ii^^gOSOng, Lzandbank,zand^ plaat, zie boesoeng IL IL Jav. aangebrand, verbrand. (gi^^i^gOSOk; m^nggosok, iets wrijven, schüren, poetsen, ook slijpen op een plank, b. v. tafelmessen ; m^ng- gosok-gosok mala, de oogen uitwrij- van bij het ontwaken. 884 -/ ^«wfc^goesi, tandvleosch; goesi kamt gatalj wij watertanden, PöL Djin. ; lajar goesi, bezaan- of gaffel- zeil. ^3 J^ygoepfernoer, gouverneur. ÄÄ^^gOepoeh, overhaast; meest- al goepoeh-goepoeh, id. goepoeh-gapa, versterkte vorm van het eerste; ^. mamang, zoo overhaast, dat het voor de oogen draait. yi^J goegoer,vö6rzijntijdafval- len, van bladen, vruchten enz., ontij- dig geboren worden, vallen, b.v. van zijn paard; anak goegoer, ontijdig geboren vrucht, niisdracht; goegoer anaknja, ze is ontijdig bevallen, heeft een miskraam; m^nggoegoerkan^ v66r zijn tijd doen afvallen, afwerpen van zijn ruiter, door een paard, ook dee- len in de rekenkunde; m^nggoegoeri sa patah kata, er e. woordje tusschen werpen. ^^^A^i^gOegOes, ook gogosj bos, tros van vruchten, garf van graan, regen van vonken, groep] goegoes poe- laU'poelaUy eilandengroep, archipel; goegoes, ook gekookte kleefrijst in pi- sangblad gewikkeld. v^ft/l^goegoep, I. verward ge- raas, waarvan mon de geluiden niet onderscheiden kan. II. Batav. gejaagd, = goepoeh, zie aldaar. (jj'^goegoek, hooggeleg^n land,d.B.MÖn.heuvel,aardophooping. (3^-5^g0g0k, I. halsketen. 11, m^nggogok, zwelgen,vocht door de keel gieten, v. d. W. p^nggogok, iwelger, dronkaard, M. Zie t^gok, I. ft^^gOgah, Perz. Li^, geraas, getier, alarm. &J^gOgoll, sterk rillen v.koude, sterker dan gigiL Ä^l^goegoeh; m^nggoegoeh^^X^dm op een trom of dergelijk instrument, MÖn. J-^gOela, Skr. goeda, melasse; suiker;^.-6a^o6,kandijsuiker,klontjes; g,hitamjg,djawaeT\g,-enau(arenjJa.y,) palmsuiker ; g.pasir^ de gewone riet- suiker ongeraffineerd; g,-moetia, sni- ker-erwten,mui8Jes;^.-&oß«^a,bloem- werk van suiker, dat de Mal. vrouwen op P^njÖn gät zeer fraai weten te maken; g, kembang^ gerezen suiker, zachte, Vierkante balletjes; g, tapak, platte, ronde koek van suiker in den vorm van het voetspoor eens olifants ; g, kerekj hetzelfde in den vorm van een katrolschijf; ajar-goela, stroop; m^mboeboeh goela, er suiker op of in doen, iets suiken ; oempama goela di- dalam moeloet adanja, zoo gemakke- lijk is het een of ander werk of on- ming, Sprw. Lang. boew. J*/^goewaI,platte klopper; meng- goewal, met zulk een voorwerp klop- pen, b.v. iets tot vezels; ook slaan met een stok op een speeltuig, Päd. bovenl. goewal-gawil, waggelen in een holte, zooals b.v. een losse tand. jjif^goelana, ook g^ana, Skr. lusteloos, verdrietig; zie gondah, v-J^/'gOlat, Päd. bovenl. voor gol^k = goeling, owJL^gOlot; m^nggolofj in vlie- gende haast iets verrichten, b. v. garen of touw slordig en Baastig op- winden of eenig ander werk met een vaarfc doen, b.v. kaloewar masok Mr- golot-golot; inangda poen tidak Mr- diam moeloet, Sj. Abd. Moel. in- en uitgaande, druk in de weer, gtond de mond van de min niet stil; tegen elkander laten draven van paarden enz. == berloemha^ b.v. adajang Mr- golot koeda,.,, ada jang b^rgolot kan lantjangnja, er waren er die hunne paarden om het hardst lieten draven... er waren er die hunne vaartuigen om het hardst lieten va- ren, H. Ind. MÖng. sa koetika hergo- lot moeda t&oena, alah Iah koeda sadoepradana, na een oogenblik om het hardst te hebben laten draven verloor het paard van Zijne Hoog- heid, id. M^n. goeloets (eig. goeloei^), gauw, vlug, met spoed, haast. ^Ssoe\oet^=goloL MÖn.Zie a. J ^5 golir, e. s. V. spei. il./goeloeng, oprollen(v.zware of dikke voorwerpen Dr. F.), e. rol v. iets; Ukar doewa goeloeng^ twee rol matten; goeloeng-goeloeng^ gording, ook benedenste balk, waarop een dak rust, mits hij rond zij; is hij vierkant of plat, dan heet hij toeloep dßnang; papan-goeloeng^ de plank, waarop de pas afgewevenstof wordtgewonden; b^rgoeloeng^goeloeng ^ ook rollen v. de golven, h.Y, maka ombaknja poen bh'- goeloeng-goeloeng datangnja, de gol- ven nu kwamen aanrollen; m^nggoe- loeng, een rol maken, iets oproUen, fig. terdegebehandelen,drillen ; m^ng- goeloeng moesoehjang lari, een vluch- tenden vijand met zijn velen nazetten ; c^/ 885 mhig goeloeng^ mogelijk beter opdrin- gen of in elk. dringen van een leger, b.v, maka digoeloengnja s^kali-kali, laloe larij zij drongen het terdege op, daarna sloeg het op de vlueht, H. As. Pat ; kam goeloeng ^ geweven stofifen in rollen ; kam b^lMoe tiga goeloeng^ drie rollen (of volle stukken) fluweel, M. gemoeloeng^ zie hij* gadjah; s^ng- goeloeng^ zie aldaar; gMjoetjoek^ plu- meria obtusa, L. e.s.v. bloemdragen- de heester, ook boenga-pekoeboeran genaamd, M. iJ«.^goeling, rollen, voortrollen ; bergoeling, zieh rollen, wentelen; b, s^ndirinja, vanzelf voortrollen, b. v. van e. wagen ; menggoeling, iets voort- rollen, b.v. een vat; de oogen doen rollen, een vaartuig opzij kantolen om het te kunnen nazien; m^nggoeling dalam biskoewü jang ditoemboek ha- loes^ iets wentelen in fijngestampte beschult, k.B. b^rgoeling dalam loem» poer, zieh in het slijk wentelen ; b^r- goelingan, rollen van velen, b.v. k^- pala moesoeh b^rgoelingan di medan, de koppen der vijanden rolden over het slagveld; m^nggoelingkan dirinja k^pada, zieh schüren tegen, b. v. van een paard, M. R.^ rm^nggoeling'goe' lingkan k^pala^ al met het hoofd draaien, Pol. Djin. zie ook giling; t^rgoeling-goeling^ al heen en weer draaien, b.v. maka inangda poen Ür- goeling^goeling diloewar pagar^ h^n- dak masoekj takoetj de min nu draaide al heen en weSr buiten de omheining, wilde binnengaan, doch was bevreesd, H.T. tergoeling-goeling, ook: holder- 886 üP/ debolder, hals over kop van vluch- ten b.v. Pol. Djin. Facs. p. 9 reg. 1, p^nggoeling sisihy == t^nggüingyM.. Zieald. ^ J' golok, e. s. V. houwer of kapmes, van voren breeder dan van achteren ; goloh soenda^ kapmes zooals de soendanezen dragen? Sadj. Mal. p. 171. ^^«i'golek ; m^nggoleJcj iets rond- wentelen, draaien aan het spit, om- wentelen, afwentelen; omkantelen, omrollen,ook slingeren, schoonmalen v. een vaartuig, b.v. Mtiap im gohk sangaty Sw. bantal-golek, rolkussen, een in Indie veel gebruikt rolrond küssen op de bedden, zie goeling; m^nggolek-golekkarij voortdurend of herhaaldelijk iets rondwentelen, H. Abd. J^goelai, kerrie en in 't alge- meen sterk gekruide saus bij de rijst; m^nggoelai^ zulke toespijs bereiden; goelaugoelaian^ allerlei sterk gekrui- de sausen; zie ook laoek, f^^goewain, I. spruw bij zeer jonge kinderen. Volgens M. benauwd- heid, keelontsteking. II, geschil voor den rechter, ook tusschen twee mogendheden enz.b.v. goewam jang soedah poetoes hoekoem- njay geschil, waarover reeds uitspraak gedaan is, Oend.; tPrbit kata^kata goe- wam poeltty kwamen er weer geschil- len voor den dag] b^rgoewam, een geschil hebben, Oend. Jüeft^^goemal, zie koetnal, Jüo./'goenioel yb^rgoemoel, wor- stelen, hetzlj van twee of meer p^rso- nen, hetz^ staande of rollende-, 6^r- gofjoh dan h^rgoemoel, boksen of stompen en worstelen; bSrgoemoeU goemoel d^ngan t^mannja, met zijne makkers worstelen; b^rgoemoel sama s^ndirinjaj onder elk. worstelen. M. Ook ravotten van honden, b.v. Boeng. ramp. bösar, p. 67 reg. 1. Joo*^ gomel ; menggomelj beetje voor beetje behandelen van iets, dat anders te veel of te zwaar zou zijn. ^^i^goena, Skr. nut, nuttigheid, deugd, eigenschap, too verkracht, too- vermiddel; goena p^ngasih, tooverij om liefde te verwekken, Sj. Haris; goena-biasay oud en beproefd van een vriend, ook geheel vreemd in een omgeving, b.v. MSs. Kag.; bPrgoena^ nuttig; tiada b^r goena, onnut; p^r- goenaän, het nut dat iets heeft; apa p^rgöenaännja, wat nut heeft het, wat nut steckt er in, waartoe dient het, de Hell. 5^ dr. p. 89 ; p^'rgoenaän tjin- tjin itoe, het nut (voordeel of kracht) aan dien ring verbonden; m^mbalas goena, MÖa, Kag. iemands goedheid vergolden; naga-goena, tooverdraak. Mos. Kag.; memphyoenakan, ten nutte aanwenden, tot eenig doel aan- wenden, benutten, gebruik maken v. iets tot; segoena sPkaja,h'^ echtschei- ding de gooderen gelijk verdeelen, Batav. ^j.LjL^ goenawan, (in poezie), Skr. in tooverkunst bedreven, ook nuttig en deugdzaara (Dr. F,). jÜ^gOenoeng, borg; g, b^rapi, vüurberg, vulkaan; ^mas goenoeng, ook alleen goenoeng en woewp', troetel- <^ ^)^ 887 naam, mijnschat; g. tinggi m^njapoe atvan, een berg welks top in de wöl- ken reikt, H. Gr. ; goenoeng barisarij bergketen ; hoedjoeng goenoeng , voor- uitspringende bergrug ;^oe»oö«^-^oe- noengj ronde, hoöge rugleuning aan zitplaatsen;^oewo6W^-^oenoe^^an,ver- heven snijwerk, Sadj. Mal. 201 ; berg- achtig, pyramidale figuur, ook van dingen die pyramidaal op elk, gesta- peld zijn, pagode, groote fig. bij het wajangspel, zoo iets vöorstellende, schilderij van bergen, b.v. in een badkamer ! v.d.W. ]pegoenoengan, ge- bergte. I^^goenam^ knielen v. e. (vor- stelijken (Wilkinson)) olifant; m^ng- goenamkanj doen knielen, R. v. M. ä«/^goeni, Skr. naam van de plant, die het jutevlas levert; e. s.v. zakkenlinnen, vervaardigd van het jutevlas, ook zak daarvan gemaakt; beras tiga-ratoes goeni, drie honderd zakken of balen rijst. 5 ^goeha, Skr. hol, grot, spelonk. i«>*^^gOJang, slingerend zacht heen en weer bewegen, zooals een klok of bei, de boomen door den wind enz. m^nggojang g^nta, de klok luiden; m. Ä:^a^a, het hoofd schudden;m^W(?'- gojang-gojang tjapijau, met den hoed wuiven; kalait tiada angin takan pokok b^rgojang, als er geen wind is, zullen er ook geen boomen zieh bewegen, Sprw. Zie ook gontjang, ^^l^goejoe; m^nggoejoe, M6n. in eene betere siemming brengen door woorden ofbewegingen,iem. plagen* derwijze bezighouden omheminzijn nopjes te brengen, ook zieh bezig- houden met speien. In het Jav. goe- ^*oe, lachen, spotten. au^y goejah, wankelend, van den gang, los, beweegbaar van een meu- belstuk met ongelijke pooten enz. MÖn. ook V. e. ingeslagen pen of paal. Zie ook gojang. ^^gonja, jok, jokkernij; m^ng- gonjakan, met iets spotten of lachen, Max, ZOO ook d. 1. Cr. Zie goejoe. Ju«^ gonjel; m^nggonjel, zacht- jes drukken, b.v. een gezwel ; zachtjes op iets bijten of kauwen, mommelen. Äjfc3 gonjeh; m^ngonjeh^kanwen zooalsiemand zonder tanden, momme- len; zie koenjah en gonjel, a^gall, roem, faam, glorie; ber- olih gah sampoerna, volkomen roem behalen; m^nggahkan dirinja, zieh beroemen; zie m^gah, Lgj^golia, zie hS- ^LjJ^gÖhara, (Skr. ^rÄa, huis- vrouw, gemalin), Oud- Jav. van zuiver vorstelijk bloed, v. vorstelijke ouders; sama g^hara, van een zuiver bloed, hetzij vorstelijk of burgerlijk, ook echt, geen bastaard, b.v. anak-g^hara, een echt kind; bini gehara, de echte vrouw, de werkelijke gemalin. «.L.A/'gÖliaroe, e.s.v. welriekend hont, aloe-hout; soorten zijn: g.-boe- waja, g.-mMang en gAandoe; g, akar, e.s.v. kruipende plant, die als bind- middel gebruikt wordt; soedah g^ha* roe^ tjendana poela, 't is reeds aloe- hout en nu nog sandelhoui, d.i. liet is reeds welriekend en nu wil men het nog geuriger hebten, Sprw. dat 888 v^M wil zeggen: Naar den bekenden weg V ragen. j^^LA^gahari, zie agahari en LL^gahja, zie gaja. ^J^Sh 6« s- V. ranzig smout, dat door de Klingaleezen bij de spijsbe- reiding wordt gebruikt. Ook minjak sapi, genoemd; zie bij minjak, «AA^geli)ailg, I. naara v. e. zeer groot zoutwater-schelpdier, zie ge- wang; kina gebang, de grootste soort van reuzenschelp. II. grootspraak, bluf, Wilkinson. ^AA^ gebeng, blad van een roei- riem, dat er op vastgespijkerd wordt. owL^gita, gejacht, gehaast, P. ; zie g^sa, iJ^jiS getek, I. loszinnig, wuft (vrouw) ; menggetek, wufte manieren hebben of aannemen, Wilkinson. Zie g^letek, II. Jav. vlot van bamboe of hout. c Ju5^gedeng, Jav.bosvan padi, ter zwaarte Tan 10 kati. (j^^j-xi^giras, e. s. V. grof Ben- gaalsch linnen, y. d. W. e jjw^girang, Soend.en Jav.zeer verheugd, verblijd. ^^j^giring, Lm^nggirirtg, voor zieh uitdrijven van vee of wild, op- jagei), een klopjacht houden op; dja- ngan ^ngkau giring k^rbau, wees toch ZOO dorn niet, laat u niet zoo beet- nemen, Hik. Asm. Pati. IL giring -giring, rinkelbelletjes, schelletjes, als sieraad gebruikt, b.v. aan een kleed ; ^..Zanc^aÄ, e.s.v. plant, welker zaden in den dop rammelen; g^^angin, e.s.v. zwaluw, die zeer hoog vliegt en van tijd tot tijd een rinke- lend geluid laat hooren ; t^moe-giring, e. B. V. kurkuma. ^'w^gerek, L m^ngerek, een gat boren met een boor, ook met een bros of eis, of door een houttor, b.v. digerek olih kombang, doordehouttor uitgeboord, M. ; p^nggerek, boor, bros, eh^penggerek'^ndjoet, e.s.v. drilboor, in gebruik bij de goudsmeden. IL de massieve wielen v.e. buffel- kar, C. en S. Zie kerek, ^y^xS^givif Skr. berg, alleen in Skr. Samenstellingen. yjMoS gisar; m^nggisar, draaiend wrijven, b.v. de banden tegen elkan- der verdraaien, verwringen (Dr. F.); hard tegen elkander bonzen, zoodat de voorwerpen zichomkeeren; mem- p^rgisarkan tangan, in de banden wrijven (vermaleischt Min. Dr. F.), b.v. van koude; zie kisar en geseL yM^jJ^ gi^ir^ tegen iets strijken, schüren, wrijven, b.v. van vaartuigen, die elkander aanzeilen, of v. een boot, die tegen een steiger schnürt, of van Heden, die elkander strijkelings pas- seeren, of van een buffet tegen iets, wrijven tusschen de banden, M. ook verschikken, verplaatsen = gingsir, Jav. MÖn. gisiran, wrijfpaal voor de beesten in de wei. Zie gesel en gisar. (^..-wMw-A^gesek ; m^nggesek, met iets kantings over iets heen strijken of wrijven. M^n. ook aanstrijken van lucifers; m. tangan, de banden wrij- ven; m.biolGjde viool bespelen ; p^w^- J^ 889 gesek'biola, strijkstok van een viool. Zie gesel, JkA»*A^gesel; m^nggesel^ietstegen iets anders wrijven, b.v. twee stukken hout om er vuur uit te krijgen, zieh tegen iets schüren, zooala een beest soms doet; m^nggesel tapak-tangan^ de beide handpalmen tegen elkander wrijven, zieh in de banden wrijven; her gesel bahoe, met de schouders tegen elkander schüren bij een gedrang ; peng gesel, e. s. v. klein insect, datzich op het vel vasthecht; ook e.s.v. plant met kleine, geurige vruchten. ^^A^gisi; menggisi, afknagen, knaüwen als een hond, Sw., afknab- belen (vooral restjes, Wilkinson.) i/^fgioeug^ de speler, die bij het poroÄ:-spel met den eersten worpraak gooit. ^^A^gioek, geitouw, gording. oJCa^ glglt,?Hert(7<7/^^^,bijtenmet een muil of mond, niet met een lang- werpigen bek of snavel; stuk bijten afbijten, iig. 'n snijdende pijn veroor- zaken (buikziekte), m^nggigit Moen- djoeknja, op zijn wijsvinger bijten, flg. uitdr. voor ons: op zijn neus kij- ken; staan te kijken alsof men zijn laatste oortje versnoept heeft.H.Abd. p. 126; gigitan, afgebeten stuk, H. Boedj.; Mrgigitkan, elkander laten bijten, Ind. Poet. b.v. van paarden (zuiver Maleisch? Dr. F.). jt'jw^ geger, geraas,getier;razen, tieren, schreeuwen, kjjven. JijCA^gigilj rillen van koude of opkomende koorts; d^mam-gigil, de koude koorts, lett. de bibberkoorts. ^tx^gigi, tand in alle beteeke- nisson, uitgenomen slagtand; rand v. een bosch, van de zee, den hemel, het hoofdhaar enz.; gigi-ajar, de kim, öok de waterlijn van een vaartuig; gigi sm, snijtand;^«^e'-soe/oew^,raelktand, v.d.W., de vier voortanden, Wilkin- son; gigi-g^rham, kies, maaltand; gigi asoe, oogtand; gigi mendjagoengj tanden op het punt van doorkomen en reeds bultjes vormend als ma'is- korrels; g.-parang-parang, fijne tand- jes, die wijd uit elkander staan even- als die van den parang-parangvisch, de muizetandjes van oude Heden, v. d.W. en Wilkinson; g.-hilalang^ ze- kere steek bij het naaien, die ook bij het weven kan nagebootst worden ; m^nggigi bilalang, de gedaante van sprinkhaantandjes vertoonen, wordt gezegd van het rijstgewas als het elf dagen oud is, M^n.; menggigi ajar, en m^nggUigi ajar^ aan de kim zichtbaar worden; g.-sisir, tand van een kam; g.'djantPra en g.-poetaran, tand v. e. tandrad. Zie g^rigi, getand, eggig; g^ligij klappertanden; z. ook s^rasah en dßmaran, J^x^glla, gek,krankzinnig,zinne- loos, zot, dwaas, verzot op iets, dol,ook van dieren; gila b^hasa, een weinigje zot; g.'babij stuipen, toevallen; g,'an' djing, hondsdolheid; g^-amoek, dol; matn-gila, gekscheren; gila apa kahy hoe zou ik zoo dwaas zijn om, Hik. Koris ; gila d^ngan m^nangkap anak ikan, verzot zyn op het vangen van vischjes, Mes. Kag.; gila d^ngan m^- nangis, hartstochtelijk weenen, b. v. 890 ^ s^malaman itoe tiada tidoer^ gila d^- ngan mhiangis doewa Mranak (moe- der en zoon), Hik. Asm. Pati en and.; gila-hirahi^ dol verliefd, smoorlijk verliefd, = edan-^Msmaran^ Jav.; ook zeer moeilijk van vlechtwerk, zie bij annjam en karang\ m^mp^rgilakany voor den gek houden ; b^rgila-gilaän, gekscheren, onder elkaar gekker- nijen uitvoeren. yXxf gilir, beurt, aflossing, ge- slacht; tiga gilir orang^ drie men- 8chengeslachten; h^gilir^ elkander vervangen, aflossen; giliran^ beurt, aflossing; giliran kawal, aflossing v. de wacht; hegilir'gilir'h^rdjaga^ om de beurt de wacht houden; siapapoe- nja giliran s^karang, wiens beurt is het nu? ^JL/^gilang, glinsteren v. kleur, gelaat, kleederen enz.; g^milang, glinsterend; gilang-g^milang^ overal glinsterend. ^gJU5^gelang^ e.s.v.eetbareposte- lein, waarvan twee soorteni^.^o^^iÄ en g, merah. iJL^giling, MÖn. ook geleng; m^nggiling, (op)rollen (lange smalle voorwerpen, Dr. F.) b.v, van zeilen, door rollen vermalen, zooals in e. sui- kermolen en op e. wrijfsteen; batoe- giling, steen waarop men met e. stee- nen rol de specerijen fijnwrijft; p^ng- gilingan, molen, onderste bamboe v. eenzeil, waar dit omheen gerold wordt; p^ng gilingan /^ftoe, rietsuiker-molen ; m^nggiling, malen, draaien, fijnwrij- ven; m, ohat^ genees-middelen fijn^ wrgven; m. Ä:apa?a, draaiend met het hoofd schudden, b.v. van verbazing, of tot ontkenning of afkeuring, dit is in 't MÖn. ter ondescheiding^^ZM^; gilingan^ ook schijfrad van een kar, wiel, hoepel, mallejan, Mön. v..aJLa^ gilap; blinken, blinkend; m^nggilapj poetsen totdat iets blinkt, polijsten, aanzetten op een riem; ge- milap en gem^rlap^ schitteren, b.v. van juweelen, sterren enz.; g^mer- Japan^ hetzelfde van velen. ^^jJLA.^gelek; m^n^^g?^^, uit- wijken, het lichaara draaien om een slag te ont wijken; weeko zelfstandig- heden, zooals deeg, was en derg, cy- lindervormig rollen; menggelek ta- ngan, de banden o Verlan gs wrijven; digelek oliJi kareta, door een rijtuig overreden worden ; l^ngannja sap^rti lilin digelek, bare armen geleken ge- rolde was, Sj. Haris. (jJU^gilik, == giling, zie ald. ^jjj^gelan, karmijn. JU^Tgilau, zie kilau, I^A^giam^ e. s. v. boom. 4*ji^geinang^ e. s. v. zoutwater- visch. 4f juf genang-genang, e. s.v. droge koekjes van kleefrijst in olie gebakken, Jav. rangginang, id. c •./^gewaog, e. s. V. zoutwater- schelpdier, onderscheiden v. gehang, dat parelmoer levert, ook dat parel- moer. »•j^giwah, Perz. e.s.v. schoenen, gevlochten v.katoenen draden, waar- van zieh de hardloopers bedienen. vÄAJUt^gODJOet, I. ßcheef van aan v:&yj 891 elkaar gezette dmgen, b.v. twee stuk- ken stof, zoodat de bloemen of stree- pen niet overeenkomen; zie gendjoeL IL grijnzen zooals b.v. de apen; toewannja itoe poen digenjoetnjay hij grijnsde tegen zijn meester; zie ge- renjoet. y lä, Arab. niet, b.v. Id Haha illa Ällah^ er is geen god dan Allah; Id bodda, zonder falen, onfeilbaar, nood- zakelijk. v^^ laba^ Skr. willst, voordeel, baat; Urlaba, voordeelig, winstge- vend; mUahakan^ winstgevend ma- ken, productief maken. J*i^if laba-laba^ spin; sarang laba-laba, spinneweb. Joif laboed, verb. van het Arab. Id bodda^ zie Id, yj)i laboer, I. m^^a6oßr,bestrijken, besmeren;me/a&oer^06;^eÄ,witten,b.v. van muren met kalk. II. p^laboer, eck b^laboer, rantsoen , spijs of geld, dat voor een bepaalden tijd aan iemand verstrekt wordt; b^r- laboer diri, zieh tot onderpand stel- len, b. V. djikalau akan ada soeaioe pi^ri, biar lahpatik belaboer diri, als er het een of ander gebeurt, laat mij me dan tot onderpand stellen, Sj.Ind.KÖs. III, Jav. smelten ; laboeran, wat gesmolten is, van metalen. Zie Uboer. e S^ lab^rang, Batav. scheeps- want, want van een vaartuig zonder touwladder; zie t^mberang en tani, ij^if lab&rak, op Java, afran- selen, van het Ked. radbraken. (^^^ labak, e.s.v. klein zöntwa- tervischje, dat gepekeld wordt, •jif laboe, Skr. aldboey pompoen, kalebas. Soorten zijn : laboe-ajar, een langwerpige eetbare soort; h-ajar- pa?idaken L-kendi, de fleschkalebas; l. manis of l, pennggi, de gewone pompoen; m^mp^rlaboe, iemsmä voor den gek houden door hem de on- waarheid te zeggen, die hem naar den zin is. Ä^if laboeh; I, afhangend, neer- vallend, gezakt van e. kleed, gordijn, anker en derg.; melaboeh, hangen v, een dikken buik, diep in het water hangen v.hetachterschip; bMaboeh, voor anker liggen, geankerd zijn; fnelaboehkaUj doen of laten zakken V. e. kleed, gordijn, anker enz.; m^la- boehkan orang kMalam laoet, iem. in zee verdrinken, Sj. Haris; pMaboe- hart, H. T. en Ind. Poet. p. 252; p^a- boehan en laboehan, ankerplaats, de reede; p^laboehan bebas, vrijhaven; b^ralih laboehan, v. ankerplaats ver- anderen, verbalen van e. ßchip, Ibr. b. Chas. Ook wordt laboeh gebruikt als hulp-Telw. b.v, tirai sa laboeh, een voorhangsel; pakai selaboeh m^r- djan di lehernja, zij had e^n streng bloedkoralen om hären hals, Max. IL zie leboeh. f^if labi-labi, I. e.s.v. oneet- bare, vaalbruine zoetwater-schildpad. IL e.s.v, kleine tripang, die door de orang laoet zelfs rauw gegeten wordt. v::^^ l&t, of v:i;^{ alldt, naam van een afgod der oude Arabiereü. 892 vai!^ &Si> vs^^ lata, I. Skr. m^lata, kruipen V. dieren en planten. M6n. id.; w^nia mUata^ in elkander vloeiende kleu- ren? b.v. Mrs^lendang soet^ra w^rna m^lata^ Sj. Haris; akar tn^lata, z\e bij akar; ajar m^lata, stroomversnel- ling; hinatang jang m^latüy krui- pende dieren; biar m^lata pokok boenga di-atasnja, laat bloemdragen- de planten daarover kruipen of klim- men, Max.; s^gala jang m^lata pada boemi, al wat op de aarde kruipt; mHatalata, ook laag bij den grond V. het yliegen eens vogels, Kin. Tab. II. Hind. (Dr. F.), siecht, laag, ge- meen ; orang lata, siechte kerel,8choft, ellendeling, Mön. vuil, gemeen, laag, stinkend, zie Ma. III. ajar-latOj waterval, Max. Jfif latar, Jav. grond, erf, opper- •vlakte, vlakte, plein, open grond voor een huis, eigenl. p^lataran, zie natar en datar, iiüif latÖng, Jav, brandnetel, zie dßlaiang, vju^ latoep, maohteloos of ver- wrikt? b,v. tangannja habis m^la- ioep, tiada dapat m^m^gang s^ndjata, Pr. Dj. (afwijkende spelling van m^- moep, Dr. F.). ^^*if latoek, I. parang-latoek, zwaard cm koppen te snellen; lange houwer met omlaag staande punt, Wilkinson. II. p^latoek, de haan van een ge- weer, v. d. W. yoorpost, R. v. E.; boe- roeng pUatoek^ de specht, zie paioek I. |v5^ latam; mUatam, neertrap- pen, plattrappen, b.v. een opgemaakt bed. «jif latoe, Jav. vuur,brand=a2?/, ook vonk, vuurvonk. Äj»i( latah, e.s.v- zenuwachtigen toestand, vooral bij vrouwen, zoodat zij alles op eene zotte veijze nadoen en napraten; ook maar wat voor den mond wegpraten; snappen van oude vrouwen ; meestal flappen die vrou- wen dan vuile praat uit, b.v. maka orang toewa itoe poen t^rkedjoet mUihat roepa Boedjangga, laloe ija latahj katanjüj en die oude vrouw schrikte bij het zien van Boedjang- ga's voorkomen, vervolgens sprak zij maar wat voor den mond weg, zeg- gende, H. Boedj. 276; ook dol, mal van verliefdheid, Dr. F. MÖn. vuil, vuilnis; kata latah, vuile, gemeene praat; melatah, zieh zoo aanstellen; m^latakany dol verliefd zijn op. Zie lata II. &jif latoh, e.s.v. eetbaar zeewier, met tamarindewater gegeten. Äi'il latih, langzaraerhand syste- matisch gewend aan iets goeds en nuttigs; mUatih, africhten, dagelijks onderwijzen, aan iets doen wennen, onder den duim of in bedwang hou- den; m. moeloet, zieh bij zijn spreken aan het gebruik van woorden gewen- nen, ook op zijn mond passen, b.v. s^moewanja b^rsalin nama, masing- tnasing m^latih moeloetnja^ allen ver- wisselden van naam en een iegelijk gewendde zieh bij zijn spreken daar- aan, Pr. Dj. ; kar^na ija boedak, tiada fahoe m^latih moeloetnja^ want hij is 7*^ een knaap en niet gewoon op zijn mond te passen, of zijn tong in be- dwang te houden, id. wÄ.il ladjoer, I. rij van voorwer- pen achter elkander, ruimte v. eonige breedte tusschen twee lijnen, baan van eene stof, kolom van een blad- zijde of Staat (zie ook roewang), ko- lonne, vore, rechte groef; ladjoer tiga lapisj drie rijen van achter elk- ander geplaatste voorwerpen of per- sönen naast elkander. IL Batav. transparant of blad pa- pier met lijnen. ^^ ladjoe, snel, vlug, vaart van e. in beweging zijnd voorwerp of van de beweging, b.v. van varen, vliegen enz. ; meladjoekan, er gang of vaart in brengen, snel doen voortbewegen. ;54>^^if ladjoewardi, zie la- zoeivardi, o^^ latjoet, slaan m^et e.zweep, ook in den grond slaan, M^n. en slaan met e, zwaard, b.v. maka kadoewanja pahalawan itoe herlatjoetkan akan pMangnja, Am. Hamz, (^^^Ä^l latjak, I. veel voorko- mend, overvloedig; melatjak of he- latjak^ overvloedig zijn == melatjak jakj Wilkinson. II. MÖn. over den grond glijden, krabben van een anker, het goluid van voorwerpen, die in zachte zelf- standigheden dringen, b.v, in mod- der. Zie Utjak, ÄÄ.il latjih, slaaf, Mgn. ^il lalji, verb. Ned, laadje, schüiflade. ^Oil 893 Si lada, peper; L soelah en Lpoe- tih, de witte peper; l, hitam^ de zwarte peper; L tjina, de lange spaansche peper; L-moetia, de ronde spaansche peper, ook e. s. v. gebak in korrel- vorm , muizekeutels ; L berekoer^ staar t peper; lada-andjing ^ piper caninam, M.; daoen lada pahit, e. s. v. genees- krachtig blad, dat tegen vergiftiging met dierlijk vergif wordt gebruikt. cOil ladang, bouwland, zoowel op natten als op drogen grond, dat niet kunstmatig bevloeid wordt en waarop men pisang, koffie, tabak, ma'is, boon- tjes enz. teelt;jpe;ac?an^,landbouwer, ieraand die ladangs bewerkt; m^mp^r- ladangkan^ iot bouwland maken; p^- ladangaUj plaats waar ladangs zieh bevinden,ook afgeoogste bouwgrond; s^ladang, doorloopend van een vlak, zooals V. galerij enbinnenhuis,zonder besehet of drempel, of zooals v. e. ge- schrift zonder rustteekens ; ook plat V. de kuiten, v.d. W. Zie ook aUadang, c 4>il ladoeng, bhjven staan van vloeistoffen, ook blijven liggen van tränen op de wangen, van het regen- water op straat, olie op het water, room op de melk enz., vocht laten staan, in het water laten hangen, b.v. een vischhaak; Mladoeng^ stilstaand vocht in of op zieh hebben, b.v. he- ladang air-mata^ „met tränen be- dauwd"; batoe-ladoeng, gewicht of loodje aan een vischhaak, zinklood, ook dieplood, Sw. en d. 1. Cr. = p^- roem, zie ald. ß t>if lading, e.s.v. mos of houwer; parang lading^ e.s.v, houwer van 894 oyy^ Kedah, groot mes; p&ahoe lading, e. s. V. vaartuig, H. T. Niem. 3^ dr. 1:8. Zie loedang, ^OÜ ladan, e.s.y. geneeskrachti- ge gomhars; minjak-ladan,BteTkoiie' achtig preparaat voor 't breeawen ; setanggi'ladan, Chin, offerstokjes, Wilkinson. .v>il ladoe, e. 8. V. pepernoten (rond), zie ook dadoe. j^t>^ ladi; orang ladi = orang sakaij zie ald. *yiara, Jav.ziek,8ukkelend;oraw,^ toewa-laray oude, ziekelijke stumper; penglipoer lara, ziekentroost, fig. uit- drukking voor e. minnaar of minna- res; lara b^ndoe? leed door toorn of ongenade, Boeng. R. bÖs. p. 127; lara berangtij minnepijn, van liefde kwij- nen, ook als eene eigenschap der tan- den, maar welke? b.v. moekanja onisj Mkas herdjaga^ bihirnja hitamy gigi- nja lara Mrangti^ haar gelaat was bleek en droeg de sporen van het waken ; hare lippen waren blauw en hare tanden. . . ,? Pr. Dj. \^3 larab, zie v^v-o. VÄ.>^^I larat, zieh langzaam vorder bewegen, verspreiden,verloopen,over- gaan tot, afzwerven, afdwalen, slip- pen of krabben van e. anker, op zijn anker drijven v. een vaartuig, voort- gaande v. e. redevoering, b.v. awan laraf, afzwervende wölken; apl m^la- rat, vuur dat zieh verspreidt; orang m^'larat, volk dat verloopt, zwerve- ling ; larat djadi p^njakit^ overgaan tot een ziekte of kwaal, Pr. Dj.; dji- kalaU saoeh larat, tiada makan, als het anker slipt en niet vat; tangan m^laraty de steeds voortschrijvende band, die schrijfjeukte heeft, b. v. p^rtama disoerat sjatr . . • hoekan ka- r^na m^noendjoekkan kodrat; sakMar mengikoetkan tangan mi^larat, voor- eerst schreven wij dit gedieht niet om onze bekwaamheid te toonen, maar wij volgden slechts de schrijflustige band, Ibr. b. Gh.; pengatoeran soerat jang m^larat, proza; maka djadilah tahoen-tahoen larat ija m^ngafoer itoe, zoodathij jaren achtereen letterzette, H. Abd.; hintang Ä;a?ara^an, verschie- tende sterren. M. VÄ>*il laroet, ver heen zijn, laat van den tijd, M^n, ook smelten, op- lossen, gesmolten, vermagerd, uitge- teerd van personen. iy4\3 laras, I. rechte, dünne stam van een jongen boom, loop van een geweer; kajoe Zaras, gekapte, jonge boomstammen van 2 ä 3 duim dia- meter; anak laras, hetzelfde doch dunner. Ook wordt laras gebruikt als hulp-Telw. voor het aantal blaas- roeren, b.v. soempitan sapoelah laras, tien stuks blaasroeren; senapang doe- iva laras, dubbelloopsgeweer; s^^^a- pang salaras, een eenloopsgeweer. II.landstreek,gebied,hoofddistrict, Päd. bovenl. ly^s^ laris, Jav. gewild, goeden aftrek hebben van koopwaren; zie larap, pajoe en lakoe, A jif larang, verbieden; mela- rang{kan), iets verbieden; larangan, wat verboden is, verboden zaak, ver- bod , pri vilegie , verbodsbepaling ; larangan dan p^ffangan, wat verbo- den is en wat men gehouden is te doen; harang-harang larangan^ goe- deren waarvan de invoer verboden is, smokkelwaar; Jav. larang, zeld- zaam = djarang. Mön. id. k K^ larong, = long^ doodkist, zi6 ook keranda. o\il larap, I. aftrek hebben, ge- wild zijn, van koop- en eetwaren; zie larisj lakoe en pajoe. II. melarapkan tali, een touw vie- ren, Mal. doen dalen of zakken, Jav. \Jj\^ larak, e. s. v, kruipende plant, die voor bindsei gebr. wordt, zie ook l^rak, jjj\^larik,l. melarik, draaien op een draaibank; 2?^^aWÄ;aw,draaibank; mata pelarik, de beitel die men bij het draaien gebruikt, C. en S. MÖn. id. en ook uitbeitelen, uitvreten. II. Jav. rij, regel. jj^if laron, Jav. de vliegende witte mier in den paartijd, zie k^- Ukatoe, • %i( laroe^ bij mengsei, dat men ergens indoet om e. chemisch proces te verkrijgen, b.v. om gisting te doen ontstaan, of om die tegen te gaan, of om cristallisatie teweeg te brengen, of om te kleuren enz. »^il larah, afgedankt, weggewor- pen van een kleed, aflegger, b.v. Mn- dak mhnohon kainjang larahj wilde smeeken om een afgelegd kleeding- stuk, Sj. Sm. Dal. 5*Ü larih^ Jav. m^lari\ inschen- ken van dranken, zooals koflBe, thee, wijn, hier enz.; b^larih-larihan, elk- ^r 895 ander inschenken, zooals bij e. maal- tijd of drinkparty, b.v. maka minoem Iah Mrangkoep-angkoepan dan b^la- rih'larihan, men zwolg en schonk elkander in, Pr, Dj. •^s^ lari, vluchten, wegloopen, drossen; helari, hard loopen, dra- ven; lari-anak, een drafje; b^ari- lari anak^ op een sukkeldrafje, op e. pruikenmakersdrafje, H, T.; maka SangNata poen b^rangkat Iah masoek b^lari-lari-anak^ de Yorst nu ging op een drafje naar binnen, H. Asm. Pat. Hik. Boedj.; b^lari-lart, ook e. s. V. godsgericht, Oend. Djambi; lari'benang^ met losse steken rijgen; lari berlepaSj door de vlucht ontsnap- pen, ontkomen, ontvluchten; larian- tikoes z= toetoep'tiang ^ muurplaat; m^larikatb^ hard met iets wegloopen, voor of om iets hard loopen, iets vluchten, doen hardloopen of draven, Schaken, ontvoeren-, m. tjoekai, de inkomende rechten ontduiken, smok- kelen; m. njawa, e. gevaar ontvluch- ten, zijn leven door de vlucht redden; m. koedanjaj zijn paard doen draven, H. Abd. 82; datang belari-lari, hard komen aanloopen; larian koeda^ ren- baan; kota lari-larian, vesting of burcht om in te vluchten; lari-larian kota, de wallen v. e. vesting, Ism. Jat, 85; larian d/a?an, de greppelsterzij de van de weg voor den waterafvoer; pelari, weglooper, drosser; p^lariany aangehoogd voetpad, jaagpad, uitge- bouwde galerij in een boveuverdie- ping, ook draf van een paard, b. v, tiga haripUarian koeda. Am. Hamz.; 896 ^5;- /^ p^larian kota^ banket v. e. vesting; salariy doorloopend, zonder afbre- king; Mlari-lari pada sisi bapanja, aan zijn vaders zij huppelen, R. Ch.; t^rlari^larij in een draf geraakt, R. Ch.; apa kah kamoe s^kalian larikan itoe, waarvoor loopt gij allen toch zoo hard? Mes. Kag. f^y^ larai^ afgetrokken, zooals het hart van iets, b.y. hatinja dja- ngan Iah larai, dat hunne harten zieh niet aftrekken; m^laraikan^ afschei- den, afzonderen, aftrekken; zie rarai, lalai en lerai. a\^ läzim^ Arab. moeten, nood- zakelijk zijn, = Mndak Iah, Mak. R. 223; ook gebruikelijk zijn v. e. woord, in gebruik, in zwang; hadjoe goen- ting keling itoe Idzim s^karang ini, e. baadje van moorsche snit is tegen- woordig in de mode; mi^Idzimkan udat, tot een vaste gewoonte maken, H. Abd. 499. v5^) • v^ lazoewardi, lazuursteen ; hemelsblauw, lapis lazuli. y^il lasa^ verlamd; d^ngan ang- gota jang lasa^ met verlamde lede- maten; tepoek-lasa, verlamming, ge- raaktheid, paralysis; zie Usaen Usah, MÖn. gezwollen yan de voeten en andere ledematen (ziekte). owA».il lasit, Mön. m^lasit, op be- driegelijkq of geweldadige wijze zieh eens anders goed toeeigenen ; m^la- siUm^ngangkara^ hetzelfde met ver- scheidenheid, Oend.Djambi. Zie UsiL (^M»^ lasak, niet yast bepaald op <^^n plaats, b.y. yan slapen; niet yoor een bepaald, maar voor allerhande gebruik, yoor dagelijksch gebruik, b.y. van e. kleed, wagen, paard enz.; p^lasaky wat yoor allerhande of da- gelijkseh gebruik ^iQnt]pakaia7i p^- lasak, alledaagsehe kleeren. auw^ lasah ; melasah^ iem. slaan om pijn te yeroorzaken zooals bij straffen, onverschillig waarmede of waar men raakt; zie b^lasah] ook fig. steeds druk of in de weer, Wilkinson. o^ü langoet; m^langoet, met verlangen of groote trek naar iets kijken, op iets v^achtsn, op den uit- kijk zijn. \::/A*3 langlt^ hemel, niet de plaats der zaligen, uitspansel; langit dan hoemiy hemel en aarde; b^ntangan langü, het uitspansel des hemels; la- ngit-langitj hemel van doek, b.y. aan e. ledekant, gekleurde stukken doek, die bij feestelijke gelegenheden in de s^rambi en andjoeng worden uitge- spannen, tent of kap van een rljtuig; langitan moeloetj verhemelte in den mond; melangU, hemelhoog stijgen, b.y. tjongkaknja m^langU, zijn ver- waandheid steeg hemelhoog; dosanja m^langity hunne zonden stapelden z. hemelhoog op; sangga langit, zie sangga, w^if langir^ al wat bij het baden dient om het hoofd te wasscheu, zoo- als asch y. verbrand rijststroo, zeep en derg.; b^langir, zieh het hoofd daarmede wassehen, reinigen; m^la- ngivy Mris en b^langirkan Mris, overdraohtelijk; e. kris in het bloed wassehen, met bloed inwijden, doen schuimen van bloed. Zie kedjamas on Mramas, kc!^ larrgang, zie lengang, y'^'^ langau; lalat langau, de blauwe broravlieg of zoogenaamde vleeschbederver; m^mbatja terhang- i Erhäng 'langau^ hakkelend lezen,naar het broramen, afgebroken door het z. telkens neerzetten van die vlieg; zie langkap. ^ü langi; mahalangi, de titel van een der vrouwen v. e. Jav. Vorst, onderscheiden van likoe^ zie ald. Mes. Kag. De volgorde na de p^rmisoeri is: mahadewi^ mahalangi^ mahaioer enpadoeka likoe, TLieruit zouvolgen, dat e. Jav. Yorst 4 wettige vrouwen kon hebben buiten de permisoeri of eerste vrouw, die bepaald van vor- stelijke afkorast moet zijn. -iif lapar, honger, hon gerig zijn; p^roetkoe lapar^ ik heb honger, lett. mijn maag heeft honger-, kUaparan, honger lijden; nthnperlaparkaUj uit- hongeren, doen hongor lijden; b^la Mlaparan^ hongersnood. ^u^S^ lapis, laag van platte voor- werpen, hetzij op, hetzij achter elk- ander, voering, bekleedsel; Mrlapis^ gevoerd, in lagen op of achter elkan- der, op elk. gestapeld; toedjoeh lapis langit, zeven hemelen; toedjoeh lapis kota^ zevenvoudige muren v. een vesting; koewih-lapis ^ e. s. v, koekjes, die uit vele lagen van ver- schillende kleur bestaan; hadjoe Mr- lapis^ een gevoerd baadje, ook een dubbel baadje; lapis t^mbaga^ko^QT- ^"^ 897 huid van e. schip; kajoe lapis ^ e. s. v. geneesmiddel; boenga tiga lapis, e. 8. V. bloem, calanthe veratrifolia; sampai toedjoeh lapis anak boewah- nja, tot in zijn zevende geslacht; m^lapis, voeren, v. e. voering voor- zien ; m^lapis kapal, een schip kope- ren; lapisan, voering. ^i( lapang, wijd, ruim, vrij van zorg, V. bezigheden, ongemak of pijn, verlicht in dien zin ; wat wijd of ruim is, ruimte, bed in een tuin; lapang- semaiy zaaibed; tanah-lapang , open vlakte, plein, open vak; /?m^o^yaw^ lapang, een wijde deur; angin poen lapang de wind ruimt, Sj. SÖl. Dal.; lapang waktoe, vrije tijd; l, dada, ver- ruimd v. gemoeä'^mUapangkan dado, het gemoed verruimen, Ibr. b. Chas.; m^ndjadikan b^ginja Mlapangan, hem ruim baan maken, hem in de ruimte stellen, H. Glroel. ; k^lapangan, vrije tyd, ledige tijd, ook verlicht, verruimd van gemoed; lapangkan telingamoej spits uw ooren, N". ra^^Hapoek, schimmel, kaam; bMapoekj beschimmeld, uitgeslagen. MÖn. versleten, vergaan, verrot. iSi^ lapik, onderlaag, onderleg- ger; zooals b.v. een bultzak, mat of plank onder het lichaara; voetstuk, piedestal enz.; l,4aki, sandaal, ook voetbank, M. l.-poenggoeng, matje op een stoel, ^.-^lan^, voetstuk v.e. zuil; vorder al wat men ergens op legt voor iets, dat er op komt, b.v. tafellaken, matten en planken op een steenen vloer, onderschotel ; katn lapik-lapik^ een kleedje met randen van goud en 57 898 ^51 /^ k^soemha\ laplk-g alang an , de rollen op een helling, waarop een vaartuig wordt te water gelaten ; Mrlapik kan, tot onderlaag hebben; mUapikkany tot onderlaag maken of gebruiken, b.v. sa kerat dilapikkannja tidoer^ e. stuk gebruikte hij voor onderlegger, om er op te slapen, Pr. Dj. Mfen. mat, zitmatje enz. = lampit^ Jav. Zie ald, ^wJil lapoeu, e. s. V. netten of stroppen om kleine dieren, zooals dwergherten, vogels enz. te vangen, Mal. Sam, II: 183. Mön. (plaatselijk) kogelvormig vischnet van rotan ge- vlochten. •J^ lapau, M^n. kraam^winkeltje (Dr. F.). Zie kUau ÄÄ^I lapah^ I.m^^apaÄ,afhakken, ontleden van een geslacht beest. II. trappen op iets, dat in den weg ligt. aü^ lapih; m^lapih^ platvleoh- ten, b.v. bet haar, touw enz. M^n. v^^laka^ I. Perz, lak, zekere roode verfstof. IL muskaatboom (Myristicainers) d. 1. Cr. kajoe-laka^ e.s. v. welriekend hout (ook laka-laka en m^lakuj wel- licht phyllanthus emblica en phyll. pectinatus, Wilkinson). v^^ laki, gehuwd man, man eener vrouw, echtgenoot; laki-binij man en vrouw; Mrlaki^ gehuwd zijn, v. eene vrouw ; Mrlaki kan, tot man hebben ; m^mperlakikan, e. man doen hebben, uithuwelijken v. een meisje, tot man nemen ; laki-laki, wat op een gehuwd man gelijkt, mannelijk, levend wezen van het mannelijk geslacht, manne- tje; oranq laki-laki, man; kelakian^ mannelijkheid, manhaftigheid , niet te verwarren met kala-kian^ zieald.; m^noendjoekkan lakilakinja , zijne mannelijkheid toonen, toonen datmen een man is, beleedigend uitdagen; memp^rtidakkan laki-laki, iemands mannelijkheid ontkennen, hem voor e. vrouw uitmaken; zie ook djantan. vi'il lakoe, zie ^f üt. S^^ lakar, half afgewerkt van e. vaartuig, == p^rahoejang saparo soe- dah^ Abd. seh. wrdb., Jav. wat voor iets bestemd, maar nog niet bewerkt is, OD bewerkt materiaal. Zie ook Ukar. S*3 lakoer, dooreen, gemengd, = tjampoer; L-haoer, ondereenge- mengd van legers, die handgemeen zijn geworden, zoodat vriend en vij- and niet meer te onderscheiden zijn; mUakoerkan^ ondereen mengen, b.v. metalen. ^yS*^ lakri, zegellak. M. jvS'äf lakoem, e.s,v. wilden wijn- stok, waarvan de zwartroode, zeer zure vruchten bij de rijst gegeten worden om de eetlust op te wekken. ^^'if läkin, Arab.doch.evenwel; wa Idkin^ edoch, en evenwel. ^y^t lakon, Jav, tooneelvertoo- ning; lUakon en lakon-lakon, bedrijf uit een tooneelvertooning; bMakon kan^ op het tooneel vertoonen. -i'y lakoe, I. gang, gedrag, han- delwijs, manier, handel, wandel; in zwang zijn, gangbaar zijn, in gebruik zijn, geheuren, plegen te geschieden, aftrek hebben, v. de band gaan, aan den man te brengen, gewild ofbemind /y Jif 899 ziJD, goed gaan, marcheeren, ingang binden, verkocht zijn, van kracht zijn ; tingkah lakoe, gedragingen, al de han- delingen van iem.; lakoenja, z^n ge- drag, ook voor ons Bij w. al, b. v. d^ngan t^rsennjoem-sennjoem shnpoel lakoe- nja, al witjes glimlachende, H. Abd. 49; tiada herketahoean lakoenja^ hij stelde zieh vreenid aan, P^l. Abd, gefacs. p. 20; Mrlakoe^ geschieden, geheuren, gelden, geldig, gangbaar; h, pada hoekoem Ällah^ hetgeschied- de naar den raad öods; ada kah tjoemhoe akan Mrlakoe, zal de vleierij ingang vinden, Ind. Poet.; segala katanja her lakoe djoega, al wat hij zogt is geldig, de Holl. 6« dr. p. i"; tidak lakoe dipasar, heeft op de markt geen aftrek, is op de markt nietgang- baar; inUakoekan, ten uitvoer bren- gen, doen beoefenen, doen marchee- ren, in praktijk brengen, invoeren, in zwang brengen; melakoekan kesoe- kaänjuj datgene doen waarin men lust heeft, ook vreugde bedrijven, Niem. bl. I. 4« dr. ; m. dirinja^ zieh gedragen, melakoekan dirinja saperti, zieh aanstellen als, Sadj. Mal. p. 129 r. 7 ook eene voorstelling geven van een persoon, b v. ada pon akan gam- boeh Merak Asniara melakoekan Detva Djaja Pati itoe th^laloe sangatpatoet roepanja, de danser M. A. gaf een voorstelling van D.D.P. dieuitermate passend was, Mes. Kag, ; melakoekan perentahj de bevelen in werking stellen, uitvoeren; selakoej of sa- perti lakoe, of sapertl .... lakoenja, zooals, gelijk, op de wQs van; s^lakoe ini, op deze wijze; sap^rti jang ada mengoesir dia lakoenja, hij stelde zieh aan alsof er iemand was die hem na- zette, Pel. Dj. Mrhoewat lakoe, zieh in postuur zetten ? b.v. maka Laksa- manapon berboewat lakoe poela, laloe ija beriwajat, en L. nu zette zieh weder in postuur en verhaalde; ook zieh aldus aanstellen, zoo handelen, H.T. Niem, bl. 4^ dr. p, 32; k^lakoe- tvan, gedrag, handelwijze, gebeurte- nis, hoedanigheid, Niem. bl. I 4e dr. 