title: Koninkrijk België: Spelling der Nederduitsche taal. Koninklijke Besluiten genomen ter Regeling ...
creator: Belgium Commission royale pour la réforme de l'orthographie, 1864
text: Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin- nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. Nutzungsrichtlinien Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: + Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. + Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen unter Umständen helfen. + Beibehaltung von Google -Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. + Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. Über Google Buchsuche Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen. Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http : //books . google . com durchsuchen. I8393Ä 45 186' B 971,795 KONJNKRUK BELGl£. SPELLING DER NEDERDU1TSCHE TAAL KONINKLIJKE IM GENOtoEN TER REGEUNG DIEB SPEUlKG VERSLAG DER COMMISSIE, urii) • : .'"."■ .-..'iiJUM J £ SPELLING DER NEDERDUITSCHE TAAL VERSLAG DER COMMISSIE. IZl<C i^, i/.-w , ..y'i'l'I.AlDr, Wi/,fle pc.t i^ V:,;;vvi' df. 1 -. > l / b. KONINKRIJK BELGIE 1 I SPELLING DER NEDERDUITSCHE TAAL. KONINKLIJKE BESLUITEN GENOMEN TER REGELING DIER SPELLING EN VERSLAG DER COMMISSIE, DIE GELAST IS GEWEKST MET DE MIDDELEN VOOR TE STELLEN OM TOT DE EENPARIGHEID TE GERAKEN. GENT, BOEKDRUKKERIJ VAN C. ANNOOT-BRAECKMAN. 1864. Co"" Door een groot getal letterkundigen werd in den laalsten tijd het verlangen uilgedrukt, dat eenige wijzigingen moch- ten worden toegebracht aan de spelregels, in 1841 door het Gentsche taalcongres aangenomen, om deze te doen overeen- slemmen met den voortgang, welken de taalkunde sedert een twintigtal jaren heeft gedaan. Dil verlangen, meermaals in tijdschriften en op taalcongressen uitgesproken, vond gehoor bij de meeste schrijvers in Vlaamsch Belgie, die hei raad- zaam oordeelden het tot dan toe gevolgde slelsel te ver- laten. Het Staatsbestuur dacht het noodzakelijk door eehe Commissie, samengesleld uit bevoegde mannen, te doen onderzoeken, of die wijzigingen in de staatsscholen bij het onderwijs der Vlaamsche taal ingevoerd , en bij het uil- vaardigen van bestuurlijke acten mochten worden in acht genomen. * /H y* — 6 — De Minister van Binnenlandsche Zaken liel te dien einde in den Moniteur Beige van den 2 den februari 1864, het volgende verslag, vergezeld van een koninklijk besluit, verschijnen : VERSLAG AAN DEN KONING. SlRE, Een koninklijk besluit van den 6 den September 1836 heeft eenen wedslrijd uitgeschreven, voor doel hebbende eene crilische verhandeling over de verschillende betwiste punten in zake van Vlaamsche spelling, met aanduiding der ge- schiktsle middelen om tot de eenparigheid te geraken* Ten gevolge van dien wedslrijd werd een spellingstelsel aangenomen door een te Gent gehouden taalcongres en door bijna al de Vlaamsche letterkundigen. Sedert heeft de beoefening der Vlaamsche laal voortgang gedaan, en de spelling, door het congres van Gent aange- nomen, heeft van wege onze taal- en letterkundigen eenige wijzigingeh ondergaan, gestaafd op eene grondigere kennis der grondbeginselen van de taal. Ik heb de eer aan U. M. voor te stellen eene Commissie te benoemen, die zal gelast worden de waarde dier verande- ringen te onderzoeken, en te bepalen in hoeverre zij kunnen aangenomen worden voor het onderwijs der Vlaamsche laal in de scholen en athenaea van den Staat en voor de bestuur- lijke briefwisseling. — 7 - Dit voorstel doende, Sire, is. mijn voornemen geenszins eene officieele spelling op te dringen ; maar het is noodig, dat er gelijkheid besta tusschen de spelling, welke in de Staats-* scholen wordt onderwezen, en degene der laal- en letler- kundigen, die de eenige rechters in dergelijke zaak zijn. De Commissie, waarvan ik de eer heb de inslelling voor te dragen, zal dus het werk moelen voortzetten, dat in 1836 be- gonnen is, en de middelen opzoeken om tot de gewenschle eenheid te geraken. Het Gouvernement, na kennis genomen te hebben van haar werk, zal, met eerbiediging der indivi- dueele vrijheid, in de perken zijner belrekkingen, de regelen, door de Commissie gesteld, kunnen aannemen en bevorderen. Het zedelijk gezag dier Commissie zal, ik ben er van over- tuigd, Sire, voldoende wezen om de verschillendste mce- ningen te bevredigen , en al degenen , die de Vlaamsche letteren beoefenen, tot een eenvormig stelsel te brengen. Door den maatregel, dien ik de eer heb aan de koninklijke onderteekening te onderwerpen, zal U.M. een nieuw blijk geven van Hare genegenheid voor al wat de beoefening der letteren over 't algemeen aangaal , en van het belang hetwelk Zij in H bijzonder stelt in den bloei en de ont- wikkeling der Vlaamsche taal en letterkunde. De Minister van Binnenlandsche Zaken, Alp. Vandenpeereboom. — 8 — Leopold, Koning der Beigen, Aan allen, enz. Overwegende, dat de spelling der Vlaamsche taal, aange- nomenlen gevolge van den wedstrijd, die uilgeschreven werd door ons besluit in dato 6 seplember 1836, zekere hervor- mingen en wijzigingen heeft ondergaan, die voorlspruilen uit eene grondiger besludeering van de grondbeginselen der taal ; + Overwegende, dat hei in 'l belang der Vlaamsche letter- kunde ligt om tot een eenparig slelsel te komen ; Op voorstel van onzen Minister van Binnenlandsche Zaken, Hebben wij besloten en wij besluiten : Art. i. Eene Commissie, bestaande uit letler- en taalkun- digen, zal gelast worden om de waarde te onderzoeken van de wijzigingen, die loegeb rächt zijn aan het stelsel, dat aan- genomen is voor de Vlaamsche spelling, en om de geschikl- sle middelen op tezoeken om tot de eenparigheid te geraken. Art. 2. Worden benoemd tot leden dier Commissie : De beeren Conscience, leiterkundige te Korlrijk ; Daulzenberg, id. te Brüssel; David (priesler), professor aan de hoogeschool , van Leuven ; De Decker, lid van de kamer der volksverlegen- woordigers ; Heremans, professor aan hei konin kl ijkalhenaeum te Gent ; Stallaert, id. te Brüssel ; Van Beers, id. le Antwerpen. - 9 - De heer D. Delcroix, lellerkundige, wordt bij die Com- missie gevoegd als secretaris. Art. 3. Onze Minister van Binnenlandsche Zaken is gelast met de uilvoering van het tegenwoordig besluit, en zal voorzien in de vervanging der leden, die zouden verhinderd zijn aan le nemen. Gegeven te Laeken, den 2S 8ten januari 1864. LEOPOLD. Van 'sKonings wege, De Minister van Binnenlandsche Zaken^ Alp. Vandenpeereboom. Daar de heer De Decker verklaarde het lidmaatschap der'Commissie niet te kunnen aanvaarden, zoo verving de heer Midister van Binnenlandsche Zaken hem door den heer F. Rens , voorzitter der maatschappij van Neder- landsche lellerkunde de taal is gansch het volk te Gent. De Commissie werd op den IHen februari daarop vol- gende door den heer Minister ingesteld, en koos tot hären voorzitter den heer J. David , terwijl het ondervoorzitter- schap aan den heer F. Rens werd opgedragen. Oogenblik- kelijk begon de Commissie hare werkzaamheden , die in eene reeks van zitlingen werden voortgezet. Wanneer de taak, die haar door het Slaatsbestuur werd opgedragen, was geeindigd, gelastte zij den heer J. F. J. Heremans met het opmaken van het verslag harer werkzaamheden, .dat op den 7 den September 1864 door dien heer werd voorgelezen , en door de Commissie goedgekeurd. SPELLING NEDERLANDSGHE TAAL. REGELS KONINKLIJKE G0MMISS1E VOORGESTELD. In der jüngsten zeit beginnt ein regsamer eifer der belgischen gelehrten für die überlang versftumte erfor- sch ung ihres reichen allerthums zu erwachen und durch dies trefliche mitlel erfrischung der national- spräche zu fördern, versieht sich eine solche auf ihren wahren vorlheil, so wird sie sich eng an das hollän- dische zu schliessen, nicht von ihm zu sondern suchen, denn es scheint klar, dass zwischen der deutschen und französischen litcratur auf beschränktem boden eine niederländische nur fortgedeihen kann, wenn sie alle ihrekräfic einig zusammen nimmt; nicht aber werden zwei ausflüsse eines und desselben dlalects mit beson- deren Idiotismen und Orthographien sich geltend zu machen vermögen. Jacob Grimm. Iq de eerste zitting der Commissie, die bij koninklijk besluit van 2S sten januari laatstleden werd gelast, de ver- schillende wijzigingen te onderzoeken, welke het spelling- stelsel, in 1841 door het Gentsehe taalcongres aangenomen, heeft ondergaan, en tevens middelen te beramen om tot de wenschelijke eenheid te geraken, stelde de Commissie, als hoofdbeginsel barer werkzaamheden . vast, dat men het verschil van spelling, hetwelk al te lang onze taal in Vlaamsch en Hollandseh heeft verdeeld, moest trachten te — 12 — doen verdwijnen. Te dien einde zouden door haar pogingen worden aangewend, om zieh met de Redactie van 't aan- staande Nederlandsch Woordenboek, hetwelk den groolslen invloed op de gemeenschappelijke taal van Zuid en Noord moet uitoefenen, te verstaan, opdat de regeis, die de Com- raissie aan het Slaalsbesluur zou voorleggen, mochten over- eenstemmen met degenen, welke door die Redactie in haar werk zullen worden in acht genomen. Een ontwerp voor de spelling van dil Woordenboek werd reeds door de Redac- tie in het licht gegeven, en aanmcrkingen van deskundigen daarop uitgelokt. De Commissie nam dit ontwerp tot leid- draad harer beraadslagingen, en besloot met de Redactie van het Woordenboek in onderhandeling te zullen treden, indien er zieh punten in dit ontwerp voordeden, tegen welke zij zou oordeelen bedenkingen te moelen inbrengen. De Commissie acht het zieh eenen plichl eens en vooral te verklaren, dat zij heeft geloofd zieh in hare beraadsla- gingen op een v^rheven standpunt te moeten plaatsen : zij besloot zieh door bekrompene eigenliefde noch vooroor- deelen te lalen lerughouden of misleiden. Alleenlijk be- weegredenen van louter wetenschappelijken , en geenszins van staatkundigen ( f ) of godsdiensligen aard, die loch met de spelling eener taal niets gemeens h ebben, mochten in aanmerking komen. Zij stelde zieh voor nimmer uit het oog te verliezen , dat iedereen , die het met onze letter- (i ) die Schweiz, politisch weit gründlicher geschieden von Deutschland, als es Belgien von Holland ist, schreibt mit gutem fug hochdeutsch, ohne eifersucht auf einzelne Vorzüge ihrer heimatlichen mundart. Grimm, Grammatik, I, derde .uit- gave, 50o. — 15 — künde wel raeent , vurig verlangt , dat de leuze « eine taal eine spelling, » op een onzer laatsle congressen uit- gesproken en aldaar algemeen toegejuicht, zieh eindelijk verwezenlijke. Ook was de Commissie overtuigd, dat, ter bereiking van dit grootsche vaderlandsche doel, de Redactie van 't aanstaande Nederlandsch Woordenboek hare mede- werking niel zou weigeren : zij wisl, dat die Redactie niet min dan zij er hoogen prijs op stelt. dat dezelfde spelling de eenheid der taal van Vlaamsch Belgie en Noord-Neder- land aan den dag legge. Die overtuiging der Commissie werd niet te leur gesleld. Met de grootste bereidwilligheid kwam die Redactie met haar in betrekking , om over eenige wei- nige punten van het spellingstelsel , waaromtrent bij de Commissie en de Redactie verschillende gevoelens beston- den , te onderhandelen. De uitslag, dien deze onderhande- ling heeft opgeleverd^ zal zeker de vrienden der moedertaal verbeugen. Nadat de Commissie het onlwerp der spelling voor het aanstaande Woordenboek met de grootste nauw- gezelheid had gewikt en gewogen, en aan de Redactie den wensch der Commissie had te kennen gegeven, dat zekere punten aan een tweede onderzoek mochten worden onder- worpen, wijzigde de Redactie eenige dier punten, terwijl van hären kant de Commissie , bevredigd door verdere uit- leggingen, oordeelde voor de overige zieh met de Redactie te moeten vereenigen. De Commissie is dan ook gelukkig te kunnen aankondigen, dat de spelregels, welke zij hier aanprijst, niet alleenlijk haar de beste schijnen, maar insgelijks door de Redactie van 'l Nederlandsch Woorden- boek zullen worden gevolgd. In het ontwerp der spelling voor het aanstaande Neder- 2 — U — landsch Woordenbock plaatste de Redaclie van dit Woor- denboek ter regeling harer spelling de volgende algemeene beginselen op den voorgrond. Regel der beschaafde ultopraak« Stel in uw scbrift de beschaafde uitspraak voor- d. i. geef door lelterleekens al de beslanddeelen op, die in een woord gehoord worden, wanneer bet door beschaafde He- den zuiver wordt uilgesproken; en kies in gevallen, waarin de juisle uitspraak niet kan worden voorgestcld, het naast bijkomende letterteeken. Regel der gelijkvormiglield« Schrijf helzelfde woord , zooveel de uilspraak en de verbuiging of vervoeging toelaten, steeds met dezelfde letters. Geef in afgeleide woorden aan het grondwoord en in samengestelde aan de samenstellende deelen, zooveel de uitspraak toelaal, steeds dienzelfden vorm, waaronder zij buiten de afleiding en samenstelling voorkomen; wel te verstaan , indien die grondwoorden of deelen nog als afzonderlijke woorden in gebruik zijn, en dan dezelfde beleekenis hebben als in de afgeleide of samengestelde woorden. Regel der afleiding« Bij de keus der gelijkluidende letterteekens beslist de afleiding of de oudere vorm uit den tijd , toen de nu gelijk geworden klanken nog duidelijk onderscheiden konden worden, in die gevallen, waarin geene andere regeis die keus onraadzaam maken. — 13 — Is de afleiding of oudere vorm niet bekend of onzeker, dan hoeft men zijne toevlucht te nemen tot den Regel der analogie. Waar de drie bovengenoemde algemeene spelregels zwijgen, handeil men overeenkomslig de, analogie ; d. i. de woorden, wier spelling noch door de uilspraak, noch door de gelijkvormigheid, noch door de afleiding wordt bepaald, worden op dezelfde wijze geschreven als andere, wier spelling met zekerheid bekend is en die oogen- schijnlijk op overeenkomstige wijze gevormd zijn. Regel der virelluidendbeid« Waar twee of meer verschillende spellingen in gebruik zijn,, waarvan geene zieh door eenen der vroeger opge- geven regeis laat rechtvaardigen, is die te verkiezen, welke de beschaafde uilspraak het best vertegenwoordigt. Met die beginselen heeft de Commissie zieh vereenigd , en de spelregels, welke zij aanraadt, zijn sleehts de gevolg- trekkingen dier beginselen. Die gevolglrekkingen zijn niet zoo nieuw, dat zij iemand zullen afschrikken : eene radi- cale verandering in hei uiterlijke der taal zullen zij niet le weeg breogen. De meesle wijzigingen, door de Com- missie voorgesleld , werden sedert lang door velen ge- wenschU en menigeen onder onze beste schrijvers had ze reeds in zijne werken ingevoerd. De Commissie was niet geroepen, om een volledig overzicht van het Nederlandsche spellingstelsel te leveren : de vereerende last, haar door het Staatsbesluur opgedragen, — 16 — strekle zieh zoo verre niet uit : zij heeft derhalve geoor- deeld , zieh alleenlijk met die punten te moeten inlaten , waarover in Vlaamsch Belgie de gevoelens wezenlijk ver- deeld zijn , om zieh voor de overige te houden aan het zoowel in Zuid als in Noord sinls jaren gevestigde gebruik. DE KLINKERS. De verlenging der a en u in geslotene lettergrepen geschiedt door verdubbeling. Het eerste en voornaamste der punten, waaromtrent in Vlaamsch Belgie verschillende meeningen bestaan, geldt het schrijven der lange of heldere a en u in geslotene lettergrepen, hetwelk op onderscheidene wijzen kan ge- schieden. Men zou zieh kunnen bedienen van eene a en u met eene * (a, ti), of de verlenging kunnen voorstellen bij middel van eene andere letler, of daartoe eene tweede a en u gebruiken. Welk middel is het geschiktste ? De eerste schrijfwijze , — de voorstelling der lange of hel- dere a en u bij middel van d en ü, — alhoewel door eenige Hoogduitsche geleerden voor het Nederlandsch aange- wend , heeft nooil, zoo min in het Zuiden als in het Noorden, verdedigers gevonden : die schrijfwijze wäre eene nieuwigheid , welke niet alleenlijk door niemand wordt verlangd, maar bovendien eene gansche omwenteling in de Nederlandsche spelling zou te weeg brengen; want indien men het accent als verlengingsteeken bij de a en u aannam, dan zou men , om logisch te handelen , het ge- — 18 — bruik er van niel mögen bepalen bij de a en w, maar ook moelen uilstrekken lol de c, o en i. De Commissie heeft geen oogenblik geaarzeld, dit eerste middel ter ver- beelding van de lange of heldere a en u in geslolene leller- grepen te verwijzen. Siech Is de aanduiding van den langen of helderen klank bij middel van eene andere letler of bij middel van verdub- beling kon in aanmerking komen. Wat de verlenging bij middel van eene andere letler betreft, nooit werd in onze laal van eenen medeklinker, zelfs van geene h, gelijk zulks in zekere Hoogduitsche woorden het geval is, gebruik ge- maakt. De e werd reeds zeer vroeg, ofschoon niet alge- meen, als verlengingsletter gebezigd, daar bij na even vroeg, doch oneindig zeldzamer, de dubbele aa voorkomt, en de dubbele uu zelfs bij die schrijvers, welke gewoonlijk ae gebruiken, wordt gevonden. Wel treft men bovendien in eenige Schriften, bovenal voor de r, de t als verlengings- teeken aan (dair, mair); doch dewijl hedendaags niemand er aan denkt, de t daartoe op nieuw aan te wenden, zoo blijft er slechts te onderzoeken , aan welke van de twee thans nog gebruikle schrijfwijzen, ae en ue of aa en uu> de voorkeur zal worden gegeven, welke van die twee het best met de algemeene regeis der spelling overeenkomt. Vertoeven wij eerst een oogenblik bij de lange of hel- dere o. Verre uit het grootste getal der hedendaagsche schrijvers verklaren zieh voor de aa; eenige echter blijven aan de ae de voorkeur geven. De taalkundigen, die zieh aan de ae houden, doen zulks, omdat zij beweren, dat de a door bijgevoegde e verlengd, sedert zeven eeuwen in Belgie, — 19 — en nagenoeg even zoo lang in Holland, is heerschend ge- bleven; — omdatin punten, waar etymologie of afleidlng niet geldt, de regel « schrijf zooals gij spreekt » heden nog toepasselijk is in de spelling, en volgens hen de schrijfwijze ae op dien regel gegroad is; — omdat de besle schrijvers der zeventiende en der aehttiende eeuw, Vondel en Cats, Clignelt, Steenwinkel en Kluit, de spel- ling met ae gevolgd, allhans bewezen hebben verkieslijk te zijn tegen alle andersgezinden, en nog heden ten dage Hollanders van grool gezag en bekend voor hunne taal- kunde, als J. H. Halbertsma, J. Van Lennep, A. de Jager en ja W. Bilderdijk zelfs, de voorkeur geven aan de oude Vlaamsche spelling^ en daar de gegrondheid van erkennen. Deze argumenlen len voordeele der ae hoeven beurte- lings te worden geloelsl. Er zijn er van historischen, andere van laalkundigen aard. De historische argumenlen hebben in zake van spelling hei minste gewicht : immers het geldt hier niet te welen, wie vroeger de ae boven de aa hebben verkozen, noch hoe lang de verlenging met e werd aange- wend : een misbruik blijft altoos een misbruik, het hebbe dan duizend jaar bestaan, en groole mannen mögen hei zeer lang onder hunne hooge bescherming hebben genomen. Er is echter zelfs, wat die historische argumenlen aangaat, nog veel van de beweringen der voorstanders van de ae af te doen. Hunne Stellingen dienen dan ook wal nader te worden toegelicht. Wannecr men de geschiedenis der Nederlandsche taal raadpleegt, dan ziet men, dat de heerschappij der ae niet allijd zoo ongestoord is geweesi, als men het wil doen door- gaan. Eiders werd reeds de opmerking gemaakt, dat in de - 20 — oudsle literarische gedenkstukken, die min of meer tot onze taal behooren, zooals de Psalmen uit den tijd van Karel den Groote^ het Lied van Hiltibrahl en Haduhranl, den He Hand, men geene sporen der verlenging bij middel der e vindt. In de Ouddielsche Karolingische Psalmen leest men : rat, iar. t slap, wan, war, en in den He Hand: rad, iar, slap, wan, war, in plaals van ons raad, jaar, slaap, waan, waar. Eerst laier in de Middeleeuwen ziet men de ae verschijnen ; doch nog langen tijd ontmoel men ook vaak naast de ae eene enkele klinkletter ter verbeelding der heldere a in geslotene leltergrepen. Allengskens strekt zieh het gebruik der ae over heel Nederland uit. Zulks belet echter niet, dal reeds op het einde der XHI e eeuw, — en men merke wel op, dat het oudste in het Dietsch geschreven stuk, hetwelk een zeker jaartal draagt, van d219 dagteekent, — reeds de dubbele a voorkomt : in eene reeks van oorkonden, die te Gent, en in een stuk, dal te Diest berust, vindt men ze gebruikt. Zijn er ons geene Schriften uit de veertiende of de vijftiende eeuw bekend, waarin de dubbele a wordt aangetroffen, zoo treden in het midden der zestiende eeuw mannen op, die op wetenschap- pelijken grond betoogen, dat de ae door de aa moet worden vervangen. De eerste, die daartoe de pen opnam, was Joas Lambrecht van Gent, in zijne zeer merkwaardige Neder- landsche spellijnghe, welke in 1S50 het licht zag. Na hem, in 1S76, neemt een Brabander, Ant. SexagiusW, insge- lijks de aa onder zijne bescherming. Doch niet alleenlijk (i) De orthographia linguae Belgicae sive de reeta dictionum teutonicarum scrip- tum , 8ecundum Belgarum , praesertim Brabantorwn , pronuntiandi usitatam ratio- nem, auetore Antonio Sexagio. Lovanii, 1576. — 21 — in Viaanderen Wen Brabant werd de ae aangevallen, ook in Holland trachlte men alstoen de aa in te voeren. In 1S84 verscheen te Amsterdam de Twe-spraack van de Nederduit- sche letterkunst, die door H. Lz. Spieghel geschreven en door de beroemde Amsterdamsche Rederijkkamer « in Uefd bloeyende » werd uilgegeven. Pontus de Heuiter en L. Ver- wer verkozen, wel is waar, nog steeds de ae ; maar zoo groot was de invloed der Amsterdamsche Rederijkkamer, dat van dit oogenblik af liet gebruik der aa gesladig veld won, en het voorbeeld van Spieghel werd weihaast nage- volgd door A. de Hubert, van Brosterhuyzen, J. vander Burgh, J. vander Veea, H. Sweerts, Snellincx, S. Ingen, J. Six, en eene menigte anderen. Haalt men Joost van den Vondel en Jacob Cats aan , die in de zevenliende eeuw aan de vroegere gewoonte gelrouw waren, en voort- gingen ae te schrijven, zoo zijn er een groot getal dichlers en prozaschrijvers, die mede tot de beste behooren, welke de aa bezigden : men herinnere zieh slechts Hooft, Anna Roemer Visschers, W. Swinnas, S. van Middelgeest, Vol- lenhove, Oudaan, Remmert Anslo, Jan de Brune de jonge, Heiman Dullaert, Francius, G. Brandt, van Broekhuizen, Pluimer, K. Lescaille, Jan Luiken, Rolgans, enz. (1) Ook in de volgende werken, te Gent in 't midden der XVI e eeuw gedrukt, vindt men de dubbele a gebruikt : D'ongheualueerde gauden ende zelueren munte, van diuerschen coningrijcken, hertooghdommen, graaf schuppen, heerlickheden, lan- den, ende sieden. (1851, herdruktin 1552.) — De testamenten der Iwalf patriarcken, Jacobs kinderen, (1551, herdrukl in 1553). — Eualuäcibonxkin, waar in men figu- relic vindt al de gauden ende zelueren penninghen. — Ordonnantie, Statut, ende permissie der K. M. van den gauden ende zelueren penninghen, die eensdeels in dit bouxken, hier voren ghefigureert slaan op haar aude valuätie' met den penningh ghewighte. — Ordonnantie, Statut ende permissie der Keyzerlicker M. van den gauden ende zelueren penninghen cours ende gang hebbende ouer alle zine landen van her- xoaarts over. — Copie van den mandamente, by der K. Maiesteit gh'ordoneerd, op tvernieuwen van den transport des lands van Viaandren. 3 — 22 — In de achttiende eeuw vermeerderde het getal der schrij- vers, die in Noord-Nederland aan de aa de voorkeur gaven, nog dagelijks. De taalkundigen bielden zieh met de zaak onledig : Moonen ijverde wel voor de ae, maar moest loch bekennen , dat men in zijnen tijd reeds de klinkers a en u gewoonlijk bij middel van verdubbeling verlcngdeW. Tegenover Moonen stond Nyloe, die de aa verdedigde. Hij werd daarin geholpen door den schranderen Huydecoper. Op hei einde der achttiende eeuw was in Noord-Nederland het gebruik der aa zoo algemeen geworden, dat mannen als Clignelt, Steenwinkel en Kluit begrepen, dat de pogin- gen, die zij vroeger hadden aangewend, om de volgens hen betere spelling met ae weder in gunst te brengen, zieh met den slroom laten medeslepen, en insgelijks aa bezigen. Wanneer in 1804 Siegenbeek in zijne Ferhandeling de aa aannam, bevestigde hij slechls het toen in Noord- Nederland heerschende gebruik. Het is waar, dezer dagen hebben aldaar weder Iwee-drie taalkundigen de stem ten voordeele der ae verheven; doch geen enkel heeft het tot heden toe goed gedacht in zijne in Holland gedrukle werken de spelling te gebruiken, waarvoor hij in het krijt is gesprongen. In het Zuiden , waar het eerst van al het denkbeeld was ontstaan, om de a bij middel van verdubbeling te verlengen, bekreunde men zieh sedert de zeventiende eeuw al te weinig om den bloei der Nederlandsche taal en letlerkunde, om zieh aan het vraagpunt der spelling (1) « Hedendaegs verlangt men de klinkers a,e, o, w, gemeenlyk doorhaer te verdubbelen. »Nederduitsche spraekkumt, ten dienste van in- en uitheemschen, blz. 18. — 23 — gelegen te taten : men slenterde maar slilaan voort op 't päd, dat vroeger werd bewandeld, zonder zieh rekenschap te vragen over de spelling, die men van zijne vaderen had geerfd. W. CaudronM, van Aalst, die tot de zeventiende eeuw behoort, schrcef echter aa. evenals in de aehttiende eeuw de dichters F. M. Piens, van Brüssel, en A. Slichel- baul, paler in de abdij te Drongen bij Gent. Dit voorbeeld werd later gevolgd door de dichters P. J. De Borchgrave, van Wacken (West-Vlaanderen) en P. J. Robijn, van Vracene (Waas). Op het einde der vorige en in het begin dezer eeuw scheen een nieuw leven voor een oogenblik de Nederlandsehe laal in 't Zuiden te bezielen : eenige tijd- sch-riften zagen het licht; de Rederijkers openden met nieuwen ijver hunne Kamers, en zelfs geleerde genootschap- pen k warnen tot stand, die het zieh niet langer schaamden in hunne Schriften de zoo lang met den nek bejegende vaderlandsche taal te bezigen. Du Rondeau, geneesheer van 't hof van herlog Karel van Lorreinen, gebruikte aa in zijn Anlwoord op de vraag ; « welke was de kleedinge, de taal, den Staat van de ackerkonst, enz., der belgische Volkeren voor de zevenste eeuw, » door de Bnisselsche Academie uitgeschreven (*). In de Gentsche Protocollen Jacobs komen veel stukken voor, waarin de aa wordl gevonden, en in eenen wedslrijd door de Gentsche Fontei- nisten lijdens de Fransche overheersching geopend, gaven (1) Men zie Caudron's Leven der groote Catharina van Alexandrie, Piens' Aanwijs vanmenig ongelyk houwelyk, Stichelbaut's Jerusalems her Stelling, enDEBoaciiGRAVE's en Robun's Beigen. (2) Alemoires de V Academie de Bruxelles, 1774. — 24 — op zeven en twintig mededingers niet min dan een en twintig, onder welke J. F. Willems (*), aan de aa de voorkeur, terwijl het geneeskundig genootschap van Gent en het geneeskundig genootschap « occidit qui non servat » van Antwerpen^ aangeleid door Dr. J. van Rotterdam en Dr. L. D. Leroy, zieh in hunne uitga- ven W mede van de aa bedienden. Gedurende de veree- niging van Zuid en Noord verloor de aa den hier te lande gewonnen grond niet : ztj strekle hare veroverin- gen verder en verder uit, zoodanig dat, toen in 1830 de omwenteling uitborsl, het oogenblik niet meer zeer ver- wijderd was, dat in Zuid zoowel als in Noord eene en dezelfde spelling voor eene en dezelfdejaal zou hebben bestaan. De aanneming eener eenparige spelling voor de gemeenschappelijke moederlaal zag zieh door de seheiding wel eenige jaren vertraagd ; voor immer verschoven werd zij echter niet, en sedert een tienlal jaren is de wensch vuriger dan ooit, om het verschil, dat in het schrijvcn der Nederlandschc taal tusschen Zuid en Noord al te lang werd opgemerkt, voor goed te doen verdwijnen. Uitdit historisch overzicht van de verlenging der a blijkt, (1) Het gedieht van J. F. Willems werd te Antwerpen bij Van Ael afzonderlijk gedrukt onder den titel : Hymne aan het vaderland wer den veldslag van Friedland en de daaropvolgende vrede van Tilsit, dichtstuk dat den eersten prys heeft behaald in het groot concours van Fransche en Nederduitsche dichtkunde enz. , der Maat- schappy van Rhetorika tot Gent op2fienZ7 July 1812, door J. F. Willems inboor- ling der gemeente van Bouchout. (2) Verhandelingen van het genootschap van genees- en heel-kunde opgeregt tot Antwerpen, onder de zinspreuk .• occidit qui non servat. Antwerpen, 6*«, 7** en 8 ,te jaar der Fransche Hepubliek. — Vertoog van het geneeskundig genootschap der stad Gent aan zyne mede-burgers wegens de onschatbare weldaden der Vaccine. Gend, A. B. Steven, 10° jaar der Fransche Republiek. — 25 — dat de ae niet gedurende omlrent zeven eeuwen, gelijk men het wel heeft willen beweren, in onze taal heeft gehcerscht : zeer vroeg reeds was er tweespalt, en zoowel de aa als de ae verkeerde in de gunst van groote schrijvers. Heeft de ae niet ongesloord den schepter gezwaaid, zoo is zulks nog veel minder het gcval met de ue. De middel- eeuwsche diehters gebruikten oneindig meer de dubbele u dan de we, en indien Vondel, Cals en hunne volgelingen ae bebben gespeld, zoo gebruikten zij loch, als de meesle Oudcn., de uu. A. Moonen, die voor de voorslanders der ae zulk een grool gezag sehijnt le bezülen, denkt er evenmin aan, omde uu door ue te vervangen/ Voor zooverre de geschiedenis ! Doch niet op historischen, maar wel op laalkundigen grond moet het pleit lusschen de aa, uu en de ae, ue worden beslist. Men haall om de ae le verdedigen taalkundige auloriteiten aan, en ineent reeds zeer veel te hebben gedaan, wanneer men aantoont, dat A. Moonen, A. Kluit, W. Bilderdijk, J. H. Halbertsma, J. van Lennep en A. de Jager het met de ae houden. Doch indien de dcugdelijkheid der ae kon worden uitgemaakt bij meerderheid van stemmen, dan zou het voor devoorstanders der dubbele a nietmoeilijk wezen tegenover de eigennamen, door de kampioenen der ae opgesomd, andere eigennamen te stellen. Deze zouden, onder anderen, te Ininner hulp kunnen roepen J. Lambrecht, A. Sexagius, H. Lz. Spieghel, J. Nyloe, B. Huydecoper, M. Siegenbeek, J. H. Bormans, V. Delecourl, J. A. Alberdingk Thijm, en — lest not hast, — L. A. le Winkel. Maar het komt er niet op aan, auloriteiten op te noemen : de rij dier aulori- teiten möge onafzienbaar zijn, het getal bewijst weinig of — 26 — niets. De argumenlen moelen gewikl en gewogen worden, welke die autorileiten ter aanprijzing van hun stelsel hebben ingebracht : immers indien er vijfhonderd eene dwaling verdedigen, en slechts een enkele voor de waarheid in de bres springt, dan loch zou men zieh längs den kanl van dien enkele moeten scharen. Waarom willen de eenen de ae behouden? Waarom denken de anderen ze door aa le moeten vervangen? De eenen willen de ae behouden, omdal in punten, waar etymologie of afleiding niel geldt, de regel « schrijf zoo- ols gij spreekt, » heden nog loepasselijk is in de spelling, enzij beweren, dal de schrijfwijzeae op dien regel gegrond is. A. Moonen zegtt 1 ) :« dat in daer,maer, tael niel alleende klank van de a, maer in hei flaeuwen der uilspraeke ook van de e wordt gehoorl. »Volgens Samuel Ampzing « spert de aa den mont le verre open, en klinkl zij om hare volheid te zwaeren onaengenaem. » A. Kluitis omtrenlvan hetzelfde gevoelen. W. Bilderdijk is de ae niet ongenegen, maar nog- tans de aa niet zoo vijandig als men hei den vrienden der aa wil diels maken. Beide parlijen toch zouden zijn geluigenis kunnen inroepen. In zijne SpraakleerW zegt hij« dat de aart der laal zachte overgangen zoekt. Ook heeft dil nog by mijn lijd velen de aloude spelling met ae doen aankleven als zach- ler. (2) Nederlandtche spraakleer. Bt. 32. — 27 — spelling niet rijst, — maar in zijne aanhouding zacht ver- mindert, en het getroffen oor in geene nagalmende over- spanning laat. » Men ziet het, indien Bilderdijk zieh op een ander oogenblik voor de ae heeft verklaard, rfan spreekt hij zieh zelven in de voorgaande regeis min of meer tegen. Zulks gebeurt den grooten dichter echter dikwijls op taal- kundig gebied, waar hij maar al te veel heeft toegegeven aan zijn yindingrijk vernuft. J. van Lennep oordcelt, dat de ae beter overeenkomt met de uilspraak, maar meent nogtans, dat men aan de Redactie van het aanstaande Neder- landsch Woordenboek de beslissing moet overlalen, of men ae of aa zal schrijven, en hij voegt er bij, dat men het hem intusschen niet kwalijk mag nemen, als hij aa blijft spellen, zoo als hij het tot heden heeft gedaan tf) ! Dr. A. de Jager geeft geene taalkundige redenen op ; maar — gelukkig is hij schier alleen van zijn gevoelen, — hij wil het verschil, dat er tusschen Noord en Zuid in de spelling nog aanwezig is., behoudenl 2 ). Df» J. H. Halberlsma onlwikkelde de hooger opgegeven reden van A. Moonen op het Taalcongres van 's Hertogenbosch ( 3 ). De lange a is, volgens hem, een har- monieuse golving, en geen op dezelfde hoogte aangehouden klank. Onze muzikale voorouderen hoorden dit duidelijk, en schreven dus van de vroegste tijden af bestendig ae, gelijk zij spraken. Het zij men nu die a-e in ga-en gescheiden en lang- zaam, helzij versneld en de beide vocalen aan elkander ver (1) Handelingen van het zesde Nederlandsch taal- en letterkundig congres, gehouden te 's Hertogenbosch. Bl. 189, 190. (2) Handelingen van het zevende Nederlandsch taal- en letterkundig kongres, gehouden te Brügge. Bl. 111. (3) Handelingen van het zesde Nederlandsch taal- en letterkundig Congres ge- houden te 's Hertogenbosch, blz. 190. — 28 - smolten uitspreekt, altijd krijgl men, naar zijn gevoelen, den waren klank der vcrlengde Nederlandsehe a. Daarentegen wanneer men ga-an, hetzij langzaam en gescheiden, hetzij versneld uitspreekt , krijgt men steeds den gapenden en nauwen gorgeltoon van het gemeen te Amsterdam, als het de lange a uitspreekt. Dr. J. HL Halbertsma bad echter de Nederlanders uit Zuid en Noord, het vraagsluk van de verlenging der a niel hooger aan te slaan , dan het wegen kan. Hij bad ze in de eerste plaats, om deze questie aan te zien voor hetgeen zij is, namelijk eene questie van spelling, die, zij möge goed of kwaad zijn, altoos op hoogst onvolkomene wijze de gesproken taal aan het oog voor-. stelt, en die, zoo lang als men ze als zoodanig opvat, en niet zegt : « lees zooals er Staat » het wezen der taal niet kan aanranden. Ziedaar de argumenten , die men voor de ae heeft in- gebracht. Wat werd er ten voordeele der aa gezged? J. Lambrecht schrijft in zijne Nederiand^e Spellijnghe : « Als ic wel nauwe gade sla, den rechten aard, ende manniere van spellen, die ons voorauders in haar silleben die zy van twean gheliken vocälen gheuonden hebben , ghebrüken : zo beuinde ic van gheliken, hoe dat ons böuen dien, oac twea aa, van noade zijn. » Daarna gaat hij voort : cc Sgelijcs eist oac met ij 9 oo, uu. Ende ic en can my niet ghenough verwonderen, dat ons voorauders de vier vocälen van viuen (e, i 9 o, w), wel haar tweaster ghepractikierd, ende de a, daar in bastaard gemaakt heb- ben : die ons nochtans haar tweaster alzo noadzäkeligh es in ons Nederlandsehe spellijnghe, als d'ander, zoamen hier zien magh. » Daarop volgen deze voorbeelden : — 29 — Hy at, al dat ghy aatt. Heft dat kind op, hei heeft hem gheqwetst. Hy zitl zijn landen en bijtt. De bvuloft es ghehauden, God zy gheloo/tf. Hy nam den but rasch uui der mande. A. Sexagius redeneert in denzelfden zin. De Amster- damsehe Rederijkkamer « in liefd bloeijende » drukl zieh uit als volgt : « Zo wy int spellen eenparighe ghelykfor- micheyd zoeken, mostmen ooek de a, ende u, als de ander klinkers dubbeld schryven : t'welck byden over- landers int ghebruyck is , ooek vintmense alhier wel in oude drucken ende Schriften, alhoe wel t'selve nq by velen vreemd ende onghewoonheyd sehynen zal, de ghewoonte midts de noodzakelyckheyd en eenparige gelyckstemmig- heyd, zalt voor ghoed doen aannemenO). » Bij J, Nyloe leest men : « Men schryft nu doorgaans aa voor ae als in staan, gaan, raat, dual, enz. welke verdubbeling van de a ik beter keure dan ae, slaen, gaen, raet, daet, omdat twee vocalen van eeneH klank sterker en helderder luiden dan twee van verscheide klanken, die lichtelyk in een smelten, en een tweeklank worden. Immers is de ae in de Latynscbe laal een tweeklank in de woorden Caesar, Naevia, aegro- tus, aemulus, enz., en hoe wiert die by de Romeinen uitgesproken? hiet Cesar, JSevia, egrolus, emulus, ook niet Cäsar, Navia, agrolus, amulus, maar met enen klank uit a en e t'zamengesmolten , en het geluit van (1) Twe-spraack vande Nederduitsche letterkunst, ofte, vant spellen ende eyghen* scap des Nederduitschen taals; uytghegheven by de Kamer in liefd bloeyende V Amstelredam. — 30 — de Grieksche q uitbrengende. Zo de e in slaen, gaen, raef,*een verlengde a maakt, kanzein roet, sloet, boem, en in duer, muer, ook een verlengde o en u maken, en nien zou dan in plaats van root ß sloot, boom, duur, muurj zoo wel roet, sloet, boem, duer, muer kunnen schryven, als raet, en slael. Doch gelyk de e hier met reden verworpen wort, als geen o of u verengende, zo heeft men ook billyk voor ae twe aa ingcvoert, die gelyk snaren van enen toon, zuiverder geluit gevenW. » Huydecoper verklaart zieh insgelijks voor de dubbele a, « omdat de klank van aa zuiverer is dan die van ae , 't welk een gemengde klank is, » en betreurt het tevens, « dat Vondel, op het voorbeeld van den grooten Hooft, zieh niet verbeterd hebbe , toen zijn oordeel op het seherpsle was., en hy zo veel andere misstallen der Ouden ontdekte, en, door zijn voorbeeld, geheel en al uitbande. » Huydecoper wenschte, dat Vondel de aa gebruikt had, en was verzekerd, dat velen die naderhand voor ae gepleit hebben, alsdan ook de a met haar zelve zouden hebben verlengdß). Siegenbeek geeft de voorkeur aan de dub- bele a, omdat er geene voldoende reden bestaat, die ons zou kunnen. bewegen ten aanzien der a van de doorgaande regelmaat der vocaalverlenging af te wijkenf 3 ). J, H. Bor- mans verklaart, dat de zoogenaamde verlenging van den Kederlandschen a- en w-klank door den e-klank onmo- gelijk, en bijgevolg de schrijfwijze van ae en ue voor de (1) Aanleiding tot de Nederduitsche taal. Amsterdam, 1723. Derde druk.Blz. 36. (2) Proeve van taal- en dicht künde, in vrijmoedige aanmerkingen op Vondels ver- taalde herscheppingen van Ovidius. Tweede uitgave, 1782. 1, 347. (3) Verhandeling over de spelling der Nederduitsche taaL BIz. 85. — 31 — zuivere lange a en u irralioneel cn onspraakkundig isW. Delecourt drukt zieh op de volgende wijze uit in zijn werk La langue flamande, sott passe et son avenirP) : « Pour eeux qui raisonnent leurs sympalhies iious dirons quo l'usaged'aa et uu est aussi logique dans un sens absolu que profitable dans un sens relatif. II esl plus rationel d'expri- mer le prolongement du son d'une voyelle par le redou- blement de celte voyelle elle-meme que par l'adjonction d'une autre lettre. On comprend sans explication qu'un a long vaut deux a brefs, et un enfant apprerrdra plus vite ä lire haan que haen ou hahn. On objeetera l'usage an- cien. Mais il n'a jamais forme une r&gle generale pour toutes les voyelles.... II y avait avanl la Separation des Pays-Bas, trois voyelles (i, e, o) qui se doublaient : ij, ce, oo^ une (u) qui en r£gle generale se doublait : ww, et par exception prenait Ve ; une cnfin (a) qui prenail tou- jours cetle lettre : ae. L'emploi de Ve pour prolonger la voyelle, loin d'ßtre une regle fixe, un Systeme arrete, n'etait done chez les anciens ecrivains que le cas le plus rare. Pourquoi le maintiendrait-on aujourd'hui? Au Heu de ce Systeme bälard, ne vaut-il pas mieux admeltre uni- formement le principe du redoublement des voyelles? » J. A. Alberdingk Thijm verdedigt op dezelfde wijze de ver- dübbelingder vocaaK 3 ). Eindelijk, om van geene anderen te spreken, heeft Dr. L. A. te Winkel in een uitgebreid ver- toog bewezen, dat de aa te gelijk aan de uitspraak beant- (i) Verslag wer de Verhandelingen ingekomen bij het Staatsbestuur van Belgie ten gevolge der taelkundige prijsvraeg. Blz. 236. (2)Blz.37. (3) Handelingen van het zevende Nederlandsch taal- en letterkundig kongres , gehouden te Brügge. Bl. 331» — 32 — woordt, door de analogie gewettigd is, en door de etymologie niet gelogenstrafl wordtW. Wanneer men de verschillende argumcnten te zamen trekt, die door de bestrijders der aa worden ingebracht, dan ziet men, dat zij geen woord reppen van de regelma- ligheid, die door de verdubbeling der a en u in hei Neder- landsche spellingslelsel ontstaat : zij beweren alleenlijk, dat de ae beter dan de aa met de uitspraak overeenkomt, om dat de heldere a op hei einde zachter luidl dan aan het begin, omdat* er eene verzwakking, buigingof golving der slem bij het uitspreken der heldere a plaats heeft. Zij houden staan, dat de e die verzwakking, buiging of golving vol- maakt uitdrukt. Zes leden der Commissie zijn van een tcgenovergesteld gevoelen : zij denken, dat die verzwak- king, buiging of golving niet noodzakelijk door eene e achler de a moel worden verbeeld. Het geldt hier eene queslie van gehoor , en wanneer zij hunne ooren le rade gaan , dan vinden zij, dat in gesloten lettergrepen die golving veel beter wordt voorgesteld bij middel van eene tweede a, die echter minder lang dan de eerste a mag worden aangehouden. Zij meenen, dat hier achler de a geene e, maar veeleer eene en dezelfde zacht dalende, door den medeklinker gestuite a wordt gehoord. Die verzwakking, buiging of golving der stem wordt overigens niet alleen- lijk opgemerkt in geslolene lettergrepen , ook bij den open a-klank wordt zij aangetroffen. Wie gelooft volstrekt eene 6 noodig te hebben om maak, taal, paal te schrijven, (I) De Taalgidi , tijdschrift tot uitbreiding van de kcnnis der Nederlandsche taal. Vierde j aargang, bl. 84. — 33 — zal derhalve die e in maken, taten, palen niet kunnen missen, en maeken, taelen, paelen raoeten spellen. De ver- dedigers der e, die zieh zelven gelijfc willen blijven, zulleu nog verder hoeven te gaan : daar die verzwakking, bui- ging of golving der siem niel alleenlijk bij de heldere 0, maar bij alle lange klinkers wordt gehoord (*), zullen zij voortaan 00k zoen, goet, geboed, ja zelfs zoenen, goeten, geboeden in de plaals van zoon, goot , gebood, zonen, goten, geboden moeten schrijven. Men ziet het, conse- quent doorgedreven, leidt de spelling met ae tot de grootsle ongerijmdheid , tot eene geheele verwarring in het ver- beelden onzer klanken.. 