title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Wij slachten de arenden, die hunnen veren uittrekken, daar zij met elkaar geschoten worden. (Zie AREND.) Wij willen een veder opwerpen, en die volgen. Woorden en veren vliegen daarheen. Zij is een haanveer. (Zie HAAN.) Zij stoven uit elkaar als ganzen, wanneer een jonge dappere hond haar achter de veren zat. (Zie GANS.) Zulke vogels, zulke veren. VER. Als het de herder misgaat, misgaat het 't vee. (Zie HERDER. Die goed voor zijn vee zorgt, zorgt goed voor zich en zijn vee. Die zijn vee met boonen voedt, hoeft geen' duivels-mest of roet. (Zie BOON.) Gelijk het vee is, zoo is de stal. (Zie STA.) Goede verzorging is de beste veearts. (Zie ARTS.) Grote wei voor machtig vee. Het is schorromorrie (ook wel: vee) van volk. (Zie SCHORROMORRIE.) Het zou een groot ongeluk zijn, indien er twee stallen met zulk vee besmet werden. (Zie ONGELUK.) 864 VER 944Mcl. Gruterus I. bi. 183. Sal. Pros. bi, 1. Hoe is mijn vee zo moedig, zei de jongen, toen voelde de zesvoetige ruiterij op zijn' kop veel (Zie JONGEN.) IJzer-vee sterft niet. (Zie IJZER.) Jong vee is dartel in de weide. Mager vee geeft mageren mest, en magere schrale vruchten. (Zie MEST.) Voer om een inspanningsvee mager. 13 En voor, men op openbare Br waar hier en daar aan de huizen op en dat meestal uit schillen van deze tijverlies, om het te bekomen, maar ten aanzien van de slechte hoedanigheid het voor, waarmee men het vee voorziet. Wanneer een mensch, die geen verstand heeft, waardigheid komt, zoo gaat het hem als hij (Zie MENSCH.) Wij moeten niet, gelijk het vee, beestachtig aan enkel water te drinken. (Zie BEEST.) VEEE. Het is met een' veeg gedaan. 13 Hij houdt hem voor een' voetveeg (of: een wisch). (Zie STROO.) Hij is voor geen' veeg vervaard. 14 Hij krijgt een' veeg uit de pan. (Zie PAN.) VEEGDE. Als iemand veeg is, dan zou hem een luizig ding bijten. (Zie LUIS.) De gezonden liggen te bed; de veegen staan er (Zie BED.) De zieke ligt op het bed, en de veegde staat voor. (Zie BED.) De sterkste (of: veegste van de huize) met de kaars in de hand. (Zie: HAND.) Die niet veeg is, kan veel van 15 Gij zijt nog niet veeg. 16 Hij is heel veeg geworden. 17 In een noot op bl. 85 van zijn Verloren Verhalen, over wie het gesprek loopt, zie daarna onverwacht zich vertoont, zegt NIERMEYER: "Als hij nog niet veeg is, dit is dus een aanwijzing niet stervenzal. Maar, zegt of liever gisteren BILDERDIJN: "Als men kwaad van hem sprak, zei hij nog altijd: 'Ik ben veeg.' Op HUYSMAN VI, 142. dit veeg of niet veeg, zei hij dan: 'Het is iets doorzichtig, niet van die wel of kwaad denken te onderscheiden. Had hij dit hier geen bezoek komen doen." Deze verklaart met het tegengesteld eenigszins ook: "Mijn werk nac om van iemand; daar in de tuin." Tuinman II. bl. 818. De Branche bl. 438. Cats bl. 501. V. Hall bl. 6. Vesteelt bl. 119. Bartorius sec. IV. 50, VEI. 78, X. Onpen bl. 101. Meljer bl. 6. Tuloman I. bl. 218, II. bl. 229. Sartorius tert. X. 68. Campen bl. 138. Talmaan L. bl. 17. is, wanner hem iets zeldsaams bejegent, of hoopt dat zijn buitengevonden bedrijf, zie TUINMAN, Spreekw. 1, 817. Er blijkt echter altijd geen doorzicht van het zeldzame. Het begrip van veeg te zijn, kan wel zijn grond vinden in, of verwant zijn met het begrip der Ouden, de Joden, wanneer hun een wonderbare verschijning te beurt viel. Verg. V. D. PALM, Bijbel v. d. J. zij, 145, iv, 182 en 168. Dit is vast, dat het tot de leer der voorteekenen (vooruitkijken in N. Brabant) behoort; doch de voorteekenen uit het heidensch bijgeloof in het ware licht te stellen is een glibberige baan. De afwisselingen, Nuancen, verwarringen en onduistigheden zijn talloos.” VEEGHEID, die was zijn veegtheid. 1 VEEGSTER. Acht is voor de veegster. [Als iemand, ergens te gast zijnde, eene kleinigheid laat vallen.] VEEL. te veel is al te veel. 2 te veel is niet genoeg. (Zie GENOEG.) Dat is te weinig. 8 oor (of: en datzelfde goed (of: en goed sere), (Zie GOED.) Pi Het grootste geschil en grootste krakeel is om te te veel ofte te weinig. (Zie GESCHIL.) 2 = er goed, veel kan geen (of: is niet) Mijn hoe veel, Maar hoe edel. (Zie EDELHEID.) VEELHEID. Van veelheid der honden is der wolven dood. (Zie WOLF.) VEN. Achter in het veen (of: op het veld) zijn de beste wäiden, zei de vos, niet voor mij — maar voor de goede ganzen. (Zie GANS.) Een turf in de keuken, dan duizend op het veenland. (Zie KEUKEN.) Een turf uit het veen haalt, heeft vrij brand. (Zie BRAND.) Het komt op geen turk aan, als men in het veen . (Zie TURF,) Het stinkt als een veenboer tusschen zijn teenen. (ie onze.) aan uw tanden als de huizen in de veennen van Beathaizen? (Zie BENTHUIZEN.) Arven sturen naar de veennen. (Zie TURF.) A VEER. Mensen veren worden aan (of: in) het werk gebracht. En nog een andere veer aan het drijven, loopt zo glad als een veer. Naar de aantekening te oordeelen, zou men hier aan veer voor veder, de pluim der vogel, te denken hebben; maar loopt die glad? Daar het daarenboven, blijkens diezelfde aantekening, van een schip gezegd wordt. Ik heb daarom geen de minste bedenking gemaakt. Pros. U. 78. 8 v. Lennep bl. 238. Roman L.Bi.08, 128,187. v. Wassersche Wün Mern.eı. Winschooten DI. 226, 365 7 Gheurts bl.7. Bartoluspr. VII. 100. Winschooten bl. 176, 336. 10 Prov. seriosa bl. 14. Campen bl. 101. Gheurts bl.9. (16 Juni). Gruterus I. bl.100. de Brune bl. 3390, 321. Tuinman II.bl.279. Folie I. 326, VEL. om deze spreekwijze op de veer, het natuur- kundig werktuig, dat een terugwerkende kracht bezit, te passen. ] Dat is een goed (of: slecht) veer. 6 Die wat kan, mag alle veren over. 7 Hij gaat over de veren. 8 [Overal legt hij eens aan] Vaart men over een sloot, Men laat er een brood; Vaart men over een veer, Men laat er nog meer. (Zie BROOD.) VEERTIG. Dat is altemaal kou van ’t jaar 40. (Zie JAAR.) VERRWIJF. Het is een recht veerwijf. 9 Naar de doorgaande geaardheid der veer- wijven, wordt deze spreekwijze van een helle- veeg gezegd Veerwijven zijn geen kerkmeesters. (Zie KERK- MEESTER.) VEEST. De stank verdwijnt zoo gezwind, als een veest in de kerk: daar heeft ze de ruimte van neusgaten. (Zie GATEN.) Die van dreigen sterven, wordt met veesten over- luid. 10 (Zie de Bijlage.) Eenen veest ruiken, eer ze geschaud is. 11 Eens ezels dankbaarheid is veesten en schoppen. (Zie DANKBAARHEID,) Hij liep met een’ veest voort te jagen. 12 Hij wil veesten van een’ dode ezel hebben. (Zie EZEL.) Zeven veesten maken zes apostema's, (Zie APOSTEMA.) Zo lang is de hand aan den aars, tot er de veest uit is. (Zie AARS.) VEETE. Beter oude schulden dan oude vijandschap (of: veete). (Zie SCHULD.) De heeren dragen geen veete. (Zie HEER.) Nooit zulk een eene strenge veete, of zij kwam eens tot vrede. 13 Oude veete wordt lichtelijk vernieuwd. 14 (Zie de Bijlage.) Veete scheidt geen liefde. (Zie LIEFDE.) VEILIGHEID. Beleefdheid geeft veiligheid, maar hoogmoed vijanden. (Zie BELEEFDHEID.) EL. Aan ’t gerimpeld vel Past de min niet wel. (Zie MIN. Alle dingen zijn wel: Heeft het lief (of: de bruid) geen geel haar, zij heeft geel vel. (Zie BRUID. Altijd het malle ve) aan. 15 [Men zegt dit van den wellusteling.) Betaal uw schuld met geld, Of boet ze aan uw vellekken. (Zie GELD.) Bruin vel Werkt wel. 16 Daar krijgt men kippenvel van. (Zie KIP.) Dat is een schielijke overtocht, zei de vos, en ze trokken hem het vel over de ooren. De honger woont zowel onder een gevelde huid als onder een mager en gerimpeld vel. De liefde verandert met het vel. De zwarte rook zoekt altijd het blankste vel (of: de schoonste). Die met zwavelstokken of palingvellen omloopt, doet al wat voor den kost; maar wie met zingen voort kan raken, wint die met den mond. Een oude koe is toch nog altijd goed om ’t vel. Een goed herder zal de schapen wel scheren, maar niet villen (of: maar het vel laten houden). Een hond, die bijt en geen geweld doet, wacht zijn vel. Een kattenviel maakt kattenspel. Eet je ’t huis een beuling, de hond heeft er het vel van. Er komen meer (of: zooveel) kalfsvellen dan ossenhuiden ter markt. Gereed geld en naakt vel dingt nauw, zei de Moorman; toen dong bij te vergeefs naar de maan. Gerimpeld vel en vrijt niet wel. Men zegt dit van oude vrouwen, wanneer verliefde buigen hebben, en dus in gelijken aan, waarin men het spreekwoord bezigt: Aan ’t gerimpeld vel past de min niet wel. Het heeft het vel over den neus gehalven. (Zie NEUS.) Het is altijd kattig in een vel. (Zie KAT.) Het is een koopman van aalstullen. (Zie AAL.) Het is een vel voor wel: een kwaad (stout, ondeugend, of: leelijk) vel). De woorden kwaad, stout, ondeugend of leelijk, voor een vel gevoegd, duiden een vrouw aan, die weinig vrouwelijks heeft; maar ook de vrouw, die men blootweg een vel noemt, wordt aan de algemene verachting prijs gegeven. Hoe TUINMAN er dus toe komt, om „in bedachting te nemen,” dat ‚‘vel bij verkorting van VELLEDA komt,” begrijp ik niet, temeer, daar hij zelf zegt: ,,‘t Is een vel, zou dan willen zeggen: ‘t is een VELLEDA, een verstandig en daaraan wijs De mwaarzegster VELLEDA moge haar nukken gehad hebben, als zij, om het volk in des te grooteren eerbied te houden, niet altijd en elk een tot zich liet naderen, zij stond in te hoge achting voor de Batavieren en Germanen, om het denkbeeld toe te laten, dat TUINMAN voorstaat. Het omkleden wordt wel meer voor het wezen zelf genomen, en zullen het hier ook gezien zijn: men neemt vel voor vleesch, en vleesch voor vrouw. TUINMAN II. bl. 9. Cats bl. 470. Merg bl. 51. Adag. quadam bl. 38. v. Waesberge Frijen bl. 60. TUINMAN I. bl. 320, 313. Gruterus II. bl. 169. Gate bl. 448. Merg bl. 11. Sancho-Pansa bl. 23. v. Alkemade bl. 87. TUINMAN II. bl. 287. Modderman bl. 76. Bogsert bl. 19. Sartorius pr. IX. 84, tert. VIII. 58. Het is geen buikvel; dat rekt. (Zie suï.) Het is pater goed leven: hij barst uit zijn vel. (LEVEN.) Het is vel over been. (Zie BEENDEREN.) Het vlekken is geen zotje; het weet, wanneer rimpelen moet. (Zie de Bijlage.) Het vossenvel aan de leeuwenhuid naaijen. (HUID.) Het zijn wolven in schaapsvellen. (Zie SCHAAP.) Hij haalt (of: trekt) hem de huid (of: het vel) van de ooren. (Zie HUID.) Hij heeft vellen, om te draperen. (Zie VERMogens.) Men zegt dit van een vermogend man. Hij heeft zijn schoenen met hazevellen. (Zie HAAS.) Hij heeft zulke goede dagen, dat hij niet kan rennen in zijn vel. (Zie DAG.) Hij is zoo taai als een palingvel. (Zie Paling.) Hij is zoo vet, dat men hem uit zijn vel zou kunnen en. (Zie VET.) Hij meende van boosheid uit zijn vel te springen. (Zie BOOSHEID.) Hij steekt in een kwaad vel. (Zie KWAAD.) Hij steelt een koe, en geeft het vel aan de arme. (Zie ARME.) Hij trekt het haaiveld aan. (Zie HAAS.) Hij wil het vel mee hebben. (Zie WIL.) Hij zou een duivel uit zijn vel doen springen. (Zie DUIVEL.) Hij zou een luis villen, om het vel daaraf te bellen. (Zie LIS.) Ieder wat van de stokvisch-vellen. (Zie SMURG.) Iemand het vel aftrekken. Men zegt dit, wanneer men denkt dat iemand hoort uitvaren. Iemand het vel over het hoofd (af de nek) stelen. (Zie HOOFD.) Iemand het vel van het gat slaan. (Zie GAT.) Ik wilde niet in zijn vel steken. Kale vellen verachten de pelzers. (Zie PELS.) Kan hij met de leeuwenhuid zijn oogmerk niet bereiken, dan doet hij het vossenvel aan. HUID. Weet ge uw schapen wel, Scheer dan de maar niet het vel. (Zie SCHAAP.) Men kan geen kleisteen het vel afstroopen. (KEI.) Men vindt de vossen vel bij de bontwerker. (BONTWERKER.) Men vindt meer vosse-vellen dan ezels-vachten bij een bontwerkers-winkel. (Zie BONTWERKER) Men zou uit zijn vel springen. Niet om haar velleken, Maar om haar geld. (Zie GELD.) Practica est multiplex! zei de duivel, en hij sneed een boer de ooren af, en gebruikte het vlees voor zijn schoenen. (Zie BORE.) Stinkende vellekens Geven klinkende geld. (Zie GELD.) Voor geld koop je de stokvisch-vellen. (Zie VISCH.) WEL |Waar men nu zweet, gaat het vel af. E is eens overdrevene uitdrukking in |Wij zijn vader en zijn moeder niet hoort, moet |het kalfsvel volgen. (Zie KALF.) |Wit gij de wol hebben en ook het vel? De scheerders, die zoo scheren, doen niet wel. (Zie SCHEERDER.) |Woorden gaan door het vel niet. Het is de beste, die in haar vel steekt. (Zie GOEDERE.) Het slangenvel. (Zie SLANG.) Het moortjes vel niet geweest. (Zie MOOR.) Het is te kort. Wil je het vel afbruien. (VELD.) Achter in het veen (of: op het veld) zijn de beste Ze zei de vos, niet voor mij — maar voor Ega de eenden naar het veld gaan, ga ik de eerste vooruit. (Zie EEND.) Als het koren op het veld staat, behoort het God Zijn heiligen ; als het op de korenzolders is, kan men het niet krijgen zonder (Zie GELD.) Als met een kaars in ’t open veld, Zo is het met de mensch gesteld. (Zie KAARS.) De als het veld smal is, kan men niet breed gaan weiden. (Zie BRUS.) Het is een schoon veld van beschouwing. (Zie BRUSCHOUWING.) Het is een schoon platteland, zei de Engelsman, als hij zag een ooievaar in het veld lopen. (Zie ENGELSCHMAN.) De beste lieden, die men vindt, Zijn, die de zon op het veld beschijnt. (Zie LIEDEN.) Bomen hebben ooren, en de velden ogen. (Zie BOOM.) Hij staat te velde. (Zie BOUW.) De haas kiest altijd het ruime veld. (Zie HAAS.) De uitkomst van een slagveld hangt aan het geval, en aan het geweld. (Zie GEVAL.) Pruiken zitten in het veld. (Zie BOS.) Een vos jaagt nimmer op zijn eigen veld (of: in de scheiden van zijn hol). (Zie HOL.) Een koning in ’t hok is mij meer waard dan tien in ’t veld. (Zie HAAS.) Een wild paard kan men geen veld weigeren. (Zie PAARD.) Een is geen jager zoo vroeg in het veld, of destrooi- Kr er nog vroeger. (Zie JAGER.) Beide de vinken Zitten, en kwinken In het veld, Loo liggen de papen In de kerk, en gapen Naar toffergeld. (Zie GELD.) Het is een recht spring in het veld. (Zie SPRINGER.) Mijn haag en veld. (Zie HAAG.) Het komt aan als veldmuis. (Zie MUIS.) Het ooze geld Behoudt het veld. (Zie GELD.) Het veld moet zwakker zijn dan de boer. (Zie BOER.) Behalve in het veld of in het koren, Een recht woman Pleegt nauw te sporen. (Zie KOREN.) Tot zover L. 22. 200. Mulder bij dl4. 7 Bartokus tert. 1.70. Br.d. Venne bij 238. 8 Harrebomde Kind bij. 103. 1 Oeerte Di. 08. 9 Tuinman I. bij 341. Febr. 14. van Eljk III. bij 65. 67.4 Venne U. 36. 10 Prov. seriosa bij. 35. Gheurts bij. 40. v.ni-mar 11 Sartorius pr. X. 54. Tot zover bi. 20. Tulman I. bij 32. 18 Bervilius bij. 99°. VELDWACHTER, Het zijn niet dan vlugtige redenen (of: veldwoorden). (Zie REDEN.) Hij behoudt het slagveld al vluchtende. (Zie SLAG.) Hij behoudt het veld. Hij draagt het paard op het open veld. (Zie AARD.) Hij is als kool op ’t veld. (Zie KOOLEN.) Hij heeft het veld alleen. Hij beeft ook nog jong koren te veld. (Zie KOREN.) Hij heeft zelf koren te veld. (Zie KOREN.) Hij huilt met de wolven, waarmee hij in het bosch is, en blaat met de schapen in het veld. (Zie BOSCH.) Hij is uit het veld geslagen. Hij is van zijn veld. Hij is zeer bedwongen, die niet vijsten durft op ’t ruime veld. (Zie de Bijlage.) Hij komt er mee te veld. Hij komt hem te veld. Hij lijdt als winterkoren op het veld. (Zie KOREN.) Hij loopt met een halve raf over het veld. (Zie RAF.) Hij maakt schoon veld. 18 Volgens POSTHUMUS zegt men dit van iemand, die zich van zijn veldvruchten ontijdtig of onhandig, maar altijd tot zijn schade, ontziet, en past het toe op 'een' doorbrenger en vermengster, in den volsten zin des woords. Hij trekt met die van der Gonde te velde. (Zie GOUDA.) Hij trekt tegen iedereen te velde. Hij verliest het veld. 14 Iemand het veld ruimen (of: laten). Iets over het veld zenden. Ik had hem voor een ander man in het veld aangezien. (Zie MAN.) Ik heb hem meester van het slagveld gelaten. (Zie MEESTER.) Men moet de varkens niet door het veld laten lopen. (Zie VARKEN.) Men vindt ze zoo niet in wegen of velden. 15 Men ziet hem in geen velden of wegen. Onze zin was op een ander veld. 16 Op een klein veld wast goed koren. (Zie KOREN.) Open veld en geen gunst. (Zie GUNST.) Trek op een ander veld. Trek uw schoenen niet uit in een meloenenveld. (Zie MELOEN.) Veldscherders scheren allen even vuil. (Zie SCHOEHER.) Veld winnen. 17 Wanneer de rogge tierig te velde staat, dan is zij met Mei in de aar. (Zie AAR.) Zij sterven weg als veldmuis. (Zie MUIS.) Zooveel als gras op ’t veld. (Zie GRAS.) VELDHEER. Het menschenvlees is bij die veldheer goedkoop. (Zie MENSCH.) VELDWAAFTER. Goede dag zam, zei de boer tegen de veldwachter en zijn hond. (Zie BOER.) 13 de Wendt-Posthumus III. bl. 130. 14 Zegerus bl. 394. 15 Tullemann 1. bl. 863. 16 de Drune bl. 468. Sartorius brief. VIII. B, 17 Tuinman 1. bl. 39. VELLER. VELLER, Het is een grote kegelveller. (Zie KEGEL.) VELUWE. Eene muis van de Veluwe is slimmer dan een kat van de Betuwe. (Zie BETUWE.) VERHARD. Dat is: katoen en peper. (Zie KATOEN.) Hij trouwde zelfs de doge van Venetië. (Zie DOGE.) VENEZORIN. Schaap en kapok zijn kostelijk Venezoriaan. (Zie KAPOEN.) VENEZUELA. Zij honden venja. [Dat wil zeggen: zij geven zich aan ongebondenheid over. Venja is verlof, en dat verlof wordt hier op drukke partijen toegepast.] VENJIN. De bloem, daar de bij honing uitzuikt, daar zuigt de spin venja uit. (Zie BIJ.) De liefde verwint alle dingen, behalve een venjivige hart. (Zie DING.) De maand Maart heeft venja in den staart. (Zie MAART.) Die een paard het hoofd afbijt, die troost zich met venja. (Zie HOOFD.) Een schoone vrouw en zoete wijn, Die zijn vol beïmeling venja. 1 Geen erger venja dan van kwade tongen. (Zie TONG.) Het streelen der vrouwen Moet men als venja schouwen, 2 Hij heeft al zijn venja uitgeworpen (of: uitgehoogd). Hij is zoo venjivig als een slang. (Zie SLANG.) Hij kan zijn venja-schieten niet laten. 3 In geld, in vrouwen en in wijn Is deugd en vreugd, maar ook venja. (Zie DEUGD.) In het staartje zit het venja. (Zie STAART.) Kunnen wij de slang niet uit de wereld weren, laat ons van haar venja een remedie maken. (Zie REMEDIE.) Mijn en dijn Brengt al ’t venja. (Zie DIJN.) Onder vriendschaps schijn Zit ’t ergste venja. (Zie VRIEND) Peren zonder wijn Zijn venja. (Zie PEER.) Slangen tongen is kwaad venja, Nog vindt men tongen, die erger zijn. (Zie TONG) Ter wereld is geen grooter venja, Dan vriend te schijnen en vijand te zijn. 4 Wat des een is medicijn, Strekt den ander tot venja. (Wie MEDICIJN.) Wijn op melk is goed voor elk; Maar melk op wijn: Dat is venja. (Zie MELK.) VENNOOT. Vennooten winnen gaarne. VENSTER. Aanzien doet gedenken, sprak de man, en hij zette een geschilderd doek op het venster. (Zie MAN. Als de armoede de deur binnenkomt, vliegt de liefde het venster uit. (Zie ARMOEDE.) Daar breekt er een uit het wollen venster. 1 Cats bi. 448, de Brume bl. 33. Mergk bl. 50. Bi chardson bl. 32. Adag. Thesaurus bl, 70. Gent bl. 126. 3 Campen bi. 83. 3 Adag. Thesaurus bl. 9. VENT. Dat huis is verhuurd, zei de hoer, en zij keek uit het venster. (Zie HOER.) Dat is schoon alsem, zei de boer, en hij zag het bos waaier op het venster liggen. (Zie ALSEM.) De dood is tot ons renster ingevallen. (Zie ook DEUR.) De liefde komt goed het venster, en gaat door de deur. (Zie DEUR.) De ogen zijn de vensters van het hart. (Zie ook DOOR.) Die zulke ladders hebben, raken liggen in zulke sterren. (Zie LADDER.) Door een hennepen venster kijken. (Zie HENNEN.) Eene deur open doen, om een venster te sluiten. (Zie DEUR.) Eene gepraamde kat zal dwars door de vliegen, om ruimte te hebben. (Zie KAR.) Een gedwongen vuur zal door en vensters gaan. (Zie DEUR.) Het beste brood legt men op het venster. (BROOD.) Het is er niet in te werpen als een bal in het venster. (Zie BAL.) Het is er zoo vol, dat ze al met de beenen uit bij het venster hangen. (Zie BEENEN.) Het kijkt deuren en vensters uit. (Zie DEUR.) Het ligt geen boer in ’t venster, of een edelman in de deur. (Zie BOER.) Het oog in het venster, en de aars op het kakhuid. (Zie AARS.) Hij is door een hennepen venster ten hemel geraakt. (Zie HEMEL.) Hij is venster-ziek, niet deur-ziek. (Zie DEUR.) Hij raakt wel ten venster in, maar hij gaat wel door de deur uit. (Zie DEUR.) Hij smijt zijn kalf ten venster uit, of doet het via de trappen springen. (Zie KALF.) Hij ziet deur noch venster aan. (Zie DEUR.) Iedereen klaagt over den slechten tijd, en slaat de deur en venster uit. (Zie DEUR.) Men kan niet uit het venster kijken, als men hoofd heeft. (Zie HOOFD.) Men ziet de dingen anders van een toren dan van een keldervenster. (Zie DINGEN.) Of iemand door een venster sluit, die kwalijk die wil eruit. (Zie DEUR.) Schoon voorgedaan is half verkocht, zei de bakker en hij stelde geschilderd brood op het venster. (BAKKER.) Veel op het venster, weinig in den winkel. Waar de vliert de deur uitgaat, komt de het venster in. (Zie ARMOEDE.) Wanneer iemand een nieuw huis bouwt, dan de vrienden de vensterglazen. (Zie GLAS.) Wat maakt men al om het geld, zei de boer, en zag een’ aap op het venster zitten. (Zie APE.) Wat vindt men ter wereld zeldzame kinderen, zei de boer, en hij zag een’ aap in het venster zitten. (Zie APE.) Zij is al zeer bekwaam, om met haar gat uit venster te liggen. (Zie BEKWAAM.) De vent wil capituleren, zei de boer, en hij eene rat, die solliciteerde, om uit de val te komen. (Zie BOER.) De vent houdt den bak wel, zei de boer, en hij boorde een kalf blaten. (Zie BASKET.) De vent laat zijn naakte gat zien, zei Jochem, en hij zag een’ jongen zwemmen. (Zie GAT.) De vent was Boa den kei van Amersfoort te slijpen. (Zie AMERSFOORT.) Het is een baardeloze vent. (Zie BAARD.) Het is eene lelijke van een’ vent. (Zie LIJS.) Het is een gladde vent. [Het is een slimme vent.] Het is een heele vent! Het is een man als Cats, en Cats was een vent als een onderdeur. (Zie CATS.) Hij is een saaije vent. (Zie BAAI.) Hij is een vent van veretijn. (Zie VERETIJN.) Hij is een vierkante, flinke vent. Maar ook al zo’n ventje naar, zoo, of de vent gek is, zei Tijs, en hij zag een viool kabriolen maken. (Zie KABRIOOL.) Hij is het ventje alleen. Het is een vent als een water. De taak aan zegt te recht: „Zo spreekt men van een rap, vlug karretje.” Met de afleiding is hij echter verlegen, als hij de volgende vragen stelt: „Maar hoe komt water daar te pas? Wordt er iets onder verstaan! Of zinspeelt het op de vloeiende buigzaamheid, die aan het water eigen is; het en de koude het stijf en harig maakt??” En toch is het duidelijk, dat men hier wel aan de groote vloeibaarheid van het water te denken heeft, niet in tegenstelling van de vaste zelfstandigheid, die het bezit, wanneer het tot ijs overgaat, maar een aanzien van de geweldige vaart, waarmee het voortstroomt, als het eenmaal buiten zijne oevers is gereden, en geen dijken of dammen meer tegen kunnen. Het is wel schande, zei de vent, en hij at suikerkoek. (Zie rap.) De vent, en hij zoende de meid tegen een koekerhok. (Zie HORN.) Venus is gunstig. (Zie STOUT.) Een vrouw Venus hof wil wandelen, Moet stout verzoeken, zachtjes wandelen. (Zie HOF.) Ze zagen Venus' kind. (Zie KIND.) Aan en Bacchus zijn goede vrienden: Zij maken het hoofd op hol, en plunderen de rijkdommen. (Zie BACCHUS.) Venus voegde, dat scheidt de knuppel. (Zie KNUPPEL.) Verandering is geen verbetering. De haan kraait, is het verandering van weer. (Zie Haan.) De raad kwaad, vuil en schandelijk is, dan is een verandering noodzakelijk. (Zie ADVIS.) Een mensch leeft bij de verandering. (Zie MENSCH.) Verborgen. Men walgt van lange vreugd: Verandering verheugt. Op korten tijd komt dikwijls grote verandering. (Zie TIJD.) Verandering doet leven. Verandering van ministerie. (Zie MINISTERIE.) Verandering van spijl doet wel eten (of: smaken). (Zie SPIJL.) Verandering van stad verandert niemand's zeden. (Zie STAD.) Verandering van tooneel. (Zie TOONEEL.) Verandering van weide doet de koeien (of: den schapen) goed. (Zie KOE.) Verandering verlicht het zwaarste ding. (Zie DING.) VERBAASD. Hij is verbaasd: misschien heeft hem een wolf in de duistheid gezien. (Zie KERL.) VERBAND, Scheiding van geen geld, of heb een verband. (Zie GELD.) Verband van vrede maakt wel blij, Maar 't geeft ook dikwijls slavernij. (Zie SLAVERNIJ.) VERBEELDING. De verbeelding is erger dan de derdendaagse koorts (of: de pest). (Zie DAG.) Hij dwaalt in het rijk der verbeelding rond. (Zie RIJK.) VERBEID, Beter een goed verbeid Dan kwade haastigheid. (Zie HAASTIGHEID.) VERBETERHUIS, Weg gaan we, Marcus! met de bokken naar Farao, zei dronken Joop, en hij reed onder escorte van schout en dienders naar het verbeterhuis. (Zie BOK.) VERBETERING. Alle verandering is geen verbetering. (Zie VERANDERING.) Onder verbetering. 5 Verbetering is geen zonde. 6 VERBIED, Daar is verbieden bij (of : aan), en zegt dit van zaken of ondernemingen, die niet te bereiken zijn, daar ze de geldelijke krachten te boven gaan.] Te veel verbieden, Te lang verdriet. 7 VERBINDEN, In onmogelijke zaken bestond nooit verbinding. 8 [Met dit regiskundig spreekwoord drukt men hetzelfde uit, als wanneer men zegt: Tot het onmogelijke is niemand gehouden. ] VERBLIJF. Men heeft daar geen verblijf. [Men kan er niet vertoeven.] VERBOD. Het verbod doet den lust ontstaan. (Zie LUST.) VERBOND, In elk verbond, waar geen tijd bepaald is, mag men de schuld terstond vorderen. (Zie SCHULD.) VERBORGEN, Zij neemt koopmanschap in 't verborgen. (Zie KOOP.) Een eenzame II. VIII. 4 van de Venne bl. 31. Pier LM. 115, 306. 3. Stukiert. 11:10. v. 5 Sartorias gr. III. 9. Wülgen 3. Brayn bl. 138, Modderman bl. 6 Mofs bl. 4. de Brune bl. 311. VERDEELING. Van vergift en kwade zaken Mag men geen verdeeling maken. 1 VERDERF. Hij is aan den oever van ’t verderf. (Zie OEVER. Hij loopt met lossen teugel in zijn verderf. (Zie TEUGEL.) Hij loopt (of: valt) hals over kop in zijn verderf (kof: in den strik). (Zie HALS.) Hij onderhoudt zijn eigen verderfenis. 2 VERDIENSTE. Drukke nering, maar weinig verdiensten. (Zie NERING.) Gij zijt gehavend naar uw verdiend. 3 Hij is het niet aan zijn verdiensten, maar aan zijn geluk te verschuldigd. (Zie GELUK.) Verdienste eist dank en loon. (Zie DANK.) Zij zijn gelukkig door verdiensten. (Zie GELUKKIG.) VERDIEPING. Het is dubbel wel, zei Bredero, en hij had een pruik op met zeven verdiepingen. (Zie re Het is man van hooge verdieping. (Zie Man. Het schort hem (af: Hij heeft het) in de bovenste verdieping. [Dat wil zeggen: in het hoofd.) Hij zet er een verdieping op. is: hij bezwaarwt zijn huis met hypotheek. VERDOEMD. Ondanks dat hij het niet gelooft, zoo is hij daarom nog geen ketter (of: zal hij er nogtans niet om veroordeeld zijn). (Zie KETTER.) VERDRAG. Een kwaad verdrag mag niet volstaan. 4 Een verdrag der debiteuren Kan den crediteur niet keuren. (Zie CREDITEUR.) Geen rechter kan partijen ooit tot een verdrag dwingen. (Zie PARTIJ.) Hij heeft een verdrag met den duivel aangegaan. (Zie DUIVEL.) VERDRAGERS. De verdragers behouden het land. (Zie LAND.) VERDRONGEN. M'n neef, de schreeuw van de verdrongen. (Zie NEEF.) VERGOEDING. De godsdienst leert ons: vergelding. 5 Dit is de oorsprong van vergelding. 6 VERHOOVEN. Ze zit er tien, twintig, veertig jaren aan te vergelden. (Zie JAAR.) VERHOPEN. M'n oog licht op, wanneer ik u hoop te zien. (Zie OOG.) Ik hoop er op dat gij zult komen. (Zie HOPE.) Ik hoop er op dat gij zult geloven. (Zie HOOP.) Ik hoopte op een goeden dag. (Zie HOOP.) Hoop is een noodzaak. (Zie HOOP.) VERHOOR. VERHOOR. Als niet komt tot iets, weet het vaak zichzelf niet (af: Is het algemeen verdriet). (Zie: Man.) Altijd is er iemand in het verdriet. Bind het verdriet om de knie (of: onder den kouken band), dan slaat het u niet om het hart. (Zie: BAND.) Die een wijf neemt, neemt verdriet. Die omhart zegt, heeft verdriet in zijn hart, al klaagt hij het niet. (Zie: HART.) Een gezel in verdriet verlengt de pijn. (Zie: GEZEL.) Een vriend in vreugde wordt vreemde in verdriet. Hartzeer is meisjes-verdriet. (Zie: HART.) Het is een krankzinnige troost in een groot verdriet. (Zie: TROOST.) Het is een niemands-verdriet. Het is in huis een groot verdriet, Daar ’t henntje kraait en ’t haantje niet. (Zie: HAAN.) Huwen is verdriet. Te spreken onbedacht, heeft menig in 't va gebracht. Te veel bestaan, maakt groot verdriet. Te veel verbied, te lang verdriet. (Zie verlangen) Twee verdrietelijkheden maken een apostema. (APOSTEMA.) Van liefde komt groot lijden, en onderwijl veel verdriet en plagen maakt lange en zware gedachten maakt lange en zware eisen. Voor deugd en ondeugd is te groot verdriet. (ZIE DEUGD.) Voor een kleine vreugd zijn vele verdriet. (VERDRUJKING.) Hij komt in de verdrukking. Voor verdrukten is soms de verdrukking heilzaam. (ZIE VERDRUKT.) Voor verdrukten is soms de verdrukking heilzaam. (ZIE VERDRUKKING.) De woorden van een man zijn al zoals een pijl: zij richten zich op het doel af, - die van een vrouw zijn al een gebroken waaier: zij hebben geen vereeniging punt. (ZIE DOEL.) Alle versierselen helpen tot verfrissing. (VERFRAEJING.) Compeer, ik ben hier in een mooie wereld, zei Jan Drillebils, en hij zat bij Ad aan de boorling-dragers. (ZIE COMPEER.) Het is niet besloten (of: beschreven) in de vergadering. Hij gaat naar de grondvergadering (of: in de kelder). (ZIE GROND.) Vergankelijkheid vergaat. (VERGANKELIJKHEID.) Vergankelijkheid vergaat. (ZIE VERGANKELIJKHEID.) Vergelijkingen zijn altijd hatelijk. (VERGELIJKING.) Men mag wel vergenoegd zijn zonder argwaan. (ZIE ARGWAAN.) Vergenoegzaamheid is ware rijkdom. (ZIE RIJKDOM.) Hij is op geen enkel gezouten, en zegt dit van een geleerde man, waarop altijd blijk geaf, dat hij veel waard was. De scheldt, heeft het vergift tasschen de tanden. (Vers van 't ras.) Een vergift en kwade zaken mag men geen ver- g maken. (Zie VERDERLING.) Een vergissing kan plaats hebben, zei de boer; en goot hij azijn in de lamp. (Zie AZIEN.) Dat is een wrange hond, zei de boer, en hij dronk vergissing een flesch wijnazijn voor rijnenwijn. (Vers van 't ras.) Vergrootglas, is een schoon voor wijn, zei dronken Klaasje, want hij zag een vaatje van vier stuks door een vergrootglas. (Zie KLAAS.) is niet te zien dan door een vergrootglas. [Men zegt dit van de vriend, die ons niet bezoekt. Even gelijk men de ver verwijderde werken door een vergrootglas beziet, men alleen kan men hem te zien krijgen.] Vertel niet opzich verhalen. (Zie BIJLAGEN.) [Vers van 't ras.] [Men zegt dit van iemand, die na een door- gestane ziekte lang zwak blijft, en telkens weer instort.] Vroeger was een verhaal. (Zie TISN.) is zoo goed als (of: niet beter dan) desverde (Vers van 't ras.) Een groot - man. (Vers van 't ras.) Er zijn geen helers, daar waren geen steleurs. (DIE) is een zwakke drank, waar niemand door in verheuging komt. (Zie DRANK.) Een verheuging. [Als in de beginselen der dronkenschap.] Heeft geen verhoorder van 's konings wegen. (KONING) 'Stot elkander in verhouding als deksel en pans. (Zie DEKSEL.) Het bezit geen verjaring. (Zie BEZITTING.) Het is verkeerd, staat in de gemeente is als gesteld in het be- (Vers van 't ras.) Volgens het regt verkeerd. (Hoe verkeerder. (Zie GELEERDE) Wanneer je van den verkeerde. (Kan verkeerde wordt men verkeerd. VERBETERING. Het beste kun is niet met zich zelf. j ERKLARING, Bge inleidingen geven korte verklaringen. (Zie NLEIDING.) VRRKNIJPING. ji in de verknijping. PR ERKOOPER. Kis een zielverkooper. 7 sBrune bi. 461. Sartorias sec. VIII. 08. Win- ıbeoten bi. 89. Tulaman II. DI. 334. Iertorias soo. IX. 68. Koterman bi. 1%7. 4 v. Alkernade bi. 136. B v.d. Venne bi. 99. 871 6 4 Julil. Gruterus I. bl. 113. 7 v. EIjk II. nal. 69. de Jager Bijdr. dI, 183. VERLIES. [BıLperpisK stelt, in zijne Verkl.Geslacht- lijst, op het woord matroos, dit woord met hangmat gerjk, engaat danaldusvoort: „Men zei: een schip met 200 veel matroozen (hang- matten), of met 200 veel zeeleu (want ook de hangzeelen beteekenden de hangmatten, en deze gingen onder dien naam) ; en men heeft beide benamingen matroos en zeel (ziel in de gemeene uitspraak) op de manschap toegepast. Waarvan 00k > naam van on > ers Fe is: zeel- (ofhangmat-) verkoopers, dıe in den vorsprong . Ends ale n lieden, die de er fing op den risico van de zeemans-gagie ver- kochten. Men merke op, dat bemand met 200 veel zielen (eigenlijk zeelen of hangmatten) nooit dan van Koopvaardysc gezegd is; van een Oorlogschip heet het: bemand met 200 veel Koppen.”’ Anderen houden ziel, in ziel- verkouoper, voor ce&l, datis: cedel; omdat zulk een verkooper de cedels van der verkochten maandgeld trok. Ik weet echter niet, dat het sen FT het ander gevoelen behoorlijk gestaafıl is. Tot zoo lang houd ik mij aan het algemeene gevoelen, dat ziel, in zielverkooper, voor persoon neemt. Zoo toch krijgt men eene natuurlijke verklaring van de spreekwijze, daar men in den zielverkooper niemand anders ziet dan den zoo gehaten verronselaar, die zijne slagtoffers in zeelieden herschept. | VERKOUDERN. Hij is verkouden, hij kan niet ruiken. 8 VERKOUDHEID. Het eerste jaar van 't trouwen brengt koorts of verkoudheid. (Zie JAAR.) VERKWISTER. Een verkwister is een vuurpijl, die op eens uitgaat. (Zie PIJL.) VERLANGEN. Altijd verlangen of afkeer. (Zie AFKEER.) Het verlangen doet treuren. (Zie TREUREN.) Vrijsters bleekheid op de wangen Komt van eenig zoet verlangen. (Zie BLEEKHEID.) VERLEGEN. Beter met verlegen dan om verlegen. VERLEGENHEID. Verlegenheid zoekt list. (Zie LIST.) VERLEIDING. Ik ben meer bevreesd voor de verleiding dan voor den paus met al in kardinalen. (Zie BEVREESD.) VERLANGING. Die burgemeester werd, verkreeg een jaar verlenging van zijn leven. (Zie BURGEMEESTER.) VERLENGSTUK. Die visite heeft een verlengstuk. VERLIES. Bij de ontvangst van het geld is geen verlies. (Zie GELD.) Dan slacht hij de Bunschoter vischboeren: die leven altijd van hun verlies. (Zie BOER.) Dat verlies heeft hem den hals gebroken. (Zie HALS.) Die zijn vijand wil verwinnen, Die moet wezen koel van zinnen, Die moet met verlies beginnen. (Zie BEGIN.) Geen zwaarder rucht dan om geldverlies. (Zie GELD.) VERLIES. Het is Sint Andries: Bij het geld is geen verlies. (Zie GELD.) Men kan wel tegen zulk een verlies. Moedverlies is meer dan bloedverlies. (Zie BLOED.) Na verlies komt wel schade. (Zie SCHADE.) Na verlies wordt men wijs. (Zie WIS.) VERLOVING. God helpt den winnaar; de verliezer heeft het kwaad genoeg. (Zie GOD.) VERLOF. Hij heeft groot verlof genomen. [Dat is: zijn dienstwerk is volbracht. Men zegt het van den doode, met zinspeling op den militair-verlofganger, die voor een onbepaalden tijd naar huis gaat.] Met je verlof. VERMAAK, Alle moeite heeft eindelijk nog vermaak. (Zie MOEITE.) De wellust heeft een zoete smaak; Maar 'tis de mens een duur vermaak. (Zie MENSCH.) Geen vermaak, Of 't heeft daarna een bitte smeek. (Zie SMAAK.) Het is een dubbel vermaak, als de smaak en het gezicht elkaar kussen. (Zie GEZICHT.) Het is een vreemde zaak in deze wereld: men laat het geluk liggen, om het vermaak na te jagen. (Zie GELUK.) Het vermaak loopt degenen na, die 't ontvliedt. Hij drinkt met vermaak de klok van acht. (Zie ACHT.) Talang vermaakt de smaak. (Zie SMAAK.) VERMAARD, Die op de lieden tongen vaart, Die is genoeg vermaard. (Zie LIEDEN.) VERMANER, Het was, of we een Mennisten vermaner hoorden. (Zie MENNIST.) VERMOEID, Geen pak zoo klein, of het bezwaart de vermoeide op de laugen weg. (Zie PAK.) VERMOEIDHEID, De vaak is het oorkussen van de vermoeidheid. (Zie KUSSEN.) VERMOGEN, Hij heeft een' schoot in de vermogen. (Zie SCHOOT.) Het is een rijk mans vermogen. (Zie MAN.) Laat duukendheid is een plaag voor de jeugd en lieden van een klein vermogen. (Zie JEUGD.) VERNEEMAL, Het is een recht verneemt. Men zegt dit van een meisje, dat zich buitengewoon veel heeft opgeschept. VERRAAD. Het brouwt verraad. FERR Het gezelschap deugt niet: daar is verraderij. (2 GEZELSCOHAP.) Het verraad loont zijn meester. (Zie MEESTER.) Hij draagt verraad in zijn boezem. (Zie BOEZEM Men bedient zich wel van de verraderij, maar heeft evenwel de verraders. VERRADER. Daar is een verrader in de weer geweest. 5 De vijand (of: verrader) slaapt nimmer. [Gelijk het spreekwoord: De duivel is in de tarwe, mogelijk ontleend aan de gelijkenis van het onkruid onder de tarwe, die wordt voorgesteld, 200 % waarschijnlijk mede met dit spreekwoord te maken. "Hansgumme lieden zijn geen verraders. (Zie LIEDEM Men bedient zich wel van de verraderij, maar heeft evenwel de verraders. (Zie VERRAAD.) Schoone woorden zonder gevoelen, Die verraders verlenen. 6 Verraders komen van achteren aan. 7 Voor verraders kan zich niemand wachten. 8 VERREIKER. Zijn verrekijker deugt niet. B Men kan er niet veel op bouwen, als het staatkundige = voorspelling doet.) E RE. Hij maakt verzen als mosselen visch. (Zie mosselen) Ik kan mij niet begrijpen, dat de orgeliste weer inwoners kon, zei de oude vrouw, wij waren bij het laatste vers, (Zie ORGELIST.) VERSCHIL. Verscheiden is dertien. (Zie DERTIEN.) VERSCHIL. Daar veel hoofden zijn, is verschil. (Zie HOOFD) De dwaas heeft met de wijze slechts dit verschil: Deze wil, hetgeen hij doet; die hetgeen hij wil. (Zie DWAAS.) Hangen is (heeft, of: maakt) geen verschil; worgen is de last. (Zie LAST.) Het is een groot verschil: kussen en geeselen. Laat ons het verschil doorsnijden (of: doordringen). Vleesch en geest hebben vaak met elkaar schil, gelijk twistzieke echtgenooten; en toch ze onwillig, om te scheiden. (Zie ECHTGENOOSTCHAP.) Het is voor een morsig (of: lui) wijf een grote schoning, dat zij een klein kind heeft. (Zie KAPPELEN, nooit meer wat verschil.) SC Frorie VERST, Hij heeft het verstand en de zinnen van een ko (Zie PELS,), (Zie de Bijlage.) " "VERSCHOORN Het is een arm verstand DER garen hoor ik een oud verschoveling Hij is een man van vers (Zie MAN) " "LCD VELING Het is een oogzorg gezegd voor hem, die verstand heeft. "Morgen verschoveling, (Zie MORGEN "Verschoor, Verstandige gezegd " (Zie de Bijlage.) "Sterven ' Dan als verschoveling te zwerven Het is goed voor het volk, dat verstand heeft. "Met verstand is hem in de Diep gezonken. (Zie KNAL.) "VERSCARLET, Een verstand zonderling gehuisvest, Dan ven Kehenverschrikken (Zie MUS), met verstand komt niet voor de jaren. (Zie JAAR.) "HET HOOFD. (Zie HOOFD,) Hij heeft een goed verstand en het zit wat hoger, zo niet: het wil er niet aan raakken, een verschrikking van zelf. (Zie AN, Ta ' "AAMD,) Hij heeft een klinkend verstand. "VERSTIJLEN, Het is goed geld voorzien, "helpen tot vermaakking (Zie ver.) "Hij heeft er veel verstand van, als een koe van "ALGEMEEN, Schoon te maken. (Zie KOR, "VERSTANDER. Hij heeft er veel verstand van, als een ezeltje van een verstander, heeft maar een half woord van algebra. (Zie ALGEBRA,) "Hij heeft er z veel verstand van als Onze kat. (Zie ERSTAND KAT,) "Als Frans Baltensz Hij heeft Beiden greintje verstand. (Zie GREIN. BALDENSZ,) Hij heeft nog, gaat wil, beneemt Hij hem zijn te biechten. Verstand, als de meen'kik vorsch (Zie Kinky H. Hij heeft het verstand aan het brood (Zie BOTER, van 't zeilen. Hij zegt dit van een dom mensch, die veel geld heeft, Hij [0] [Hij heeft het verstand in de hand. CHER, Voorzien van verstand, als een ganz xy, een kam. (Zie Gans. Hij krijgt er een Engelsch D verstand, (Zie DWAAL,) GELAND, Wijkt den anderen verstand van. (Zie zn D.) Maar niet in Hij Praat, naardat hij er pas aan zijn verstand niet bars en tand daartoe, Ho minder verstand. Hoe gelukkiger hand. 