title: Verslagen en mededeelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen.
creator: Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands) | Koninklijke Akademie van Wetenschappen (Netherlands). Afdeeling Natuurkunde
text: Gern, uit 10 wegingen » » = » » — 97,5 » Dus in het luchtledige » » = » » 4-0,53 » 26 Januarij. Barom. 767,4 mm., Thenn. 5° C. Vol. kil. B. — Vol. plat. stand, bij 5° = 75469 cub. mm. Gew. 1 cub. centim. lucht Gew. vol. meerder verpl. lucht bij 767,4 mm. en 5° = 1,286 = 75,469 X 1,286 = 97,05 mgr. mgr. In de lucht zou dus kil. B = Plat. Stand. — 97,05 mgr. Gern, uit 10 wegingen » » = » » — 96,73 » Dus in het luchtledige » » = » » -f- 0,32 » Gemiddeld uit 31 wegingen: Kil. B = Plat. Stand, -j- 0,53 mgr. [± 0,12]. Vergelijking van het Koperen Kilogr. C met den Platina Standaard. 20 Januarij. Barom. 762 mm., Therm. 5° C. Yol. kilogr. C bij 0° = 1216/ t cub. mm. werschil in uitzet- » plat. stand. » = 46938 » » / ting van 0 tot 5° C. Verschil vol. bij 0° = 74739 » » jevenals bij B = 28 » vol. bij 5° = 74767 » » jcub. mm. ( 355 ) Gew. 1 cub. centim. lucht Gew. vol. meerder verpl. lucht bij 762 mm. en 5° = 1,277 = 74,767 X 1.277 = 95,48 mgr. mgr. Iu de lucht zou dus kil. C = Plat. Stand. — 95,48 mgr. Gern, uit 10 wegingen * » = » » — 95,6 » Dus in het luchtledige » » = » » — 0,12 » 23 Januarij. Barorn. 775,5 mm.. Thenn. 5° C. Vol. kil. C. — Vol. plat. stand, bij 5’ = 74767 cub. mm. Gewigt 1 cub. centim. lucht Gew. vol. meerder verpl. lucht bij 775,5 mm. en 5» = 1,299 = 74,767 X 1,299 = 97,12 mgr. mgr. In de lucht zou dus kil. C = Plat. Stand. — 97,12 mgr. Gern, uit 20 wegingen » » — » » — 98,6 » Dus in het luchtledige » » = » » — 1,48 » Gemiddeld uit 30 wegingen: Kil. C = Plat. Stand. — 0,80 mgr. = Prot. — 0,66 [moet zijn — 1,02 en — 0,88] en Kil. B = Plat. Stand. -(- 0,53 mgr. = Prot. 0,67 dus Kil. B = Kil. C + 1,33 mgr. [moet zijn 1,55] te Parijs » » = » ' » -f- 1,43. Onderlisge vergelijking van de Kilogr. B en C. 26 Januarij. Barom. 767,4 mm., Therm. 5° C. Vol. kilogr. B bij 0° = 122379 cub. mm. » C » = 121677 » Verschil in vol. bij 0° = 702 cub. mm. De uitzetting voor 5° is te gering om hier van invloed te zijn. 23* ( 356 ) Gew. cub. centim. lucht by 767,4 mm. en 5° = 1,286 mgr. In de lucht zou dus kil. Gern, uit 9 wegingen » Dus in het luchtledige » Gew. vol. meerder verpl. lucht = 0,702 X 1,286 = 0,9 mgr. B — : Kil. C — 0,9 mgr. » = » » 0,37 » » = » » + 1,27 » 11 Februarij. Barom. 776,7 mm., Therm. 6° C. Vol. kil. B. — Vol. kil. C by 0» = 702 cub. mm. Gew. cub. centim. lucht by Gew. vol. meerder verpl. lucht 776,7 mm. en 6° C. := 1,296 = 0,702 X 1,296 — 0,91 mgr. mgr. In de lucht zou dus kilogr. B r=: Kil. C — 0,91 mgr. Gern, uit 10 wegingen » » r= » » + 0,25 » Dus in het luchtledige » »=»»-,• 1,16 » Gemiddeld uit 1 9 wegingen : O O Kilogr. B = Kil. C -j— 1,21 mgr. Overzigt. te Parijs. te Leiden. mgr. Kil. B = Prot. +0,21 » C = » —1,22 dus » B = Kil.C +1,43 mgr. Kil. B = Prot. +0,67 » C= » —0,66 [—0,88] dus» B = kil. C + 1,33 [+ 1,54] Volgens onderlinge vergelijking: Kil. B = Kil. C + 1,21. Dit opstel is door den Heer Lobatto in de maand October 1856 ter inzage aangeboden aan de Commissie uit de Ko- ninklijke Akademie van Wetenschappen, l)elast met het ma- ( 357 ) ken van kopijen van de Nederlandsche Standaards, bestaande uit de Heeren Stamkart, van Kees, Lobatto en Oudemans (de Heer van Rees afwezig) en gekopieerd door mij den 30stei1 October 1856 te Amsterdam. F. J. Stamkart. Beschrijving van het Kilogram uit Leiden. Kilogram B, cilindervormig; middell. 53,8 mm. 53,8 » hoogte zeer nabij. Op het bovenvlak vertoonen zieh 3 ongeveer ronde vlek- ken van eene lichtrood- koperachtige kleur, van 1,2 ä 1,3 mm. middel- lijn ; a staat 5 a 6 mm. uit het midden; c 4| mm. van den rand af en de onderlinge afstanden der vlekken zijn : a&=10,l, ac ~ 16,7, b c = 20,6 mm. Op den omtrek vertoont zieh eene donkere moet, ter hoogte zoo ver als het stuk in het fluweel van den bodem van het kistje staat, dat is ongeveer 17£ mm. diep. Op deze moet kan men door een mikroskoop zeer kleine groenachtige vlek- jes onderscheiden, meest in de diepten, die van de punt des bijtels zijn over- ( 358 ) gebleven ; ket sckijnt dat deze plekjes kleinekoperverzuur- sels zijn, een gevolg van vocktigkeid. Op den bodem zijn voorts nog twee licktgroene plekjes te zien op een onderlingen afstand van 12 mm. Het kilogram C van liet Ministerie vertoont dezelfde moet van onderen, maar geene vlekken boven of onder, en ik meen ook niet de kleine groene plekjes bemerkt te kebben. Amsterdam 28 Julij 1857. GEWIGTEN EN MATEN TEN DIENSTE VAN HET IJKWEZEN IN NEDERLANDSCH OOST-INDIE ONDERZOCHT IN DE JAREN 1866 — 1868 DOOR DE COMMISSIE VOOR STANDAARDMETER EN -KILOGRAM. DOOR F. J. ST AMKART. De gewigten bestonden uit twee stellen, ieder van 2 stuks a 2 kilogram, en verder nog uit 26 stuks, van het kilo- gram tot het milligram, in het geheel 56 stuks. De maten uit een ijzeren meter, een koperen comparateur voor leugtematen, en vier stuks koperen liters. In Nederlandsch Oost-Indie bevindt zieh een verguld ko- peren kilogram N°. 4, dat reeds in de jaren 1856 — 1857 door de genoemde Commissie was geverifieerd, en door den Heer Dr. J. A. C. Oudemans, toen lid der Commissie, te zamen met den daarbij behoorenden glazen meter N°. 3, bij zijn vertrek naar Batavia is medegenomen *). De gewigten, ten dienste van het ijkwezen in Oost-Indie, zijn beschouwd geworden als standaards van den 2Jen rang, ’) In de vergadering der Akademie van 25 Junij 1859 is ket berigt gelezen, dat de Heer Dr. J. A. C. Oudemans, dadelijk na aankomst in de Oost, het kilogram N°. 4 en de el N°. 3 aan het Oost-Indisclie gouverne- ment heeft ter hand gesteld. ( 360 ) het kilogram N°. 4 echter als een standaard van den eersten rang. Die gewigten zijn daarom zoo gejusteerd, dat zij in de lucht zeer nabij met N°. 4 gelijk zouden wegen, schoon er in het luchtledige, ten gevolge van verschil in uitge- breidheid, een klein verschil van ongeveer 5 milligram moet bestaan. De gewigten zijn niet regtstreeks vergeleken met het platina kilogram, maar met een glazen, met kwik grooten- deels gevuld, kilogram, dat in het jaar 1856 met het platina vergeleken was, en toen door Gl2 is aangewezen. Dit stuk is in het luchtledige iets zwaarder dan het platina kilo- gram, namelijk 6,97 milligram, of: Gl2 = Platina Kil. -(- 6,97 mgr. Eerst zijn de uitgebreidheden der stukken van 1 kilogram op de gewone wijze gevonden, door weging in de lucht en in gedistilleerd water. Het bleek dat beide stukken weinig in soortelijk gewigt verscliillen, en in uitgebreidheid slechts 1117 mm3. Voor de te verrichten herleidingen tot het lucht- ledige is toen de gemiddelde uitgebreidheid der stukken van 1 kilogram aangenomen, te weten — de stukken door I en I' aanwijzende — Vol. I = 125017 mm3 en Vol. I' = 123900 mm3. Gemiddeld : 124458 mm3 bij 0° C. De inhoud van het glazen kilogram bedraagt 99501 mm3 bij 0°, dus alsdan 24957 mm3 minder dan de gemiddelde inhoud der Oost-Indische gewigten voor het ijkwezen. Den 8sten Maart 1867, bij een barometerstand = 750,0 mm. (na herleiding op 0°) ; eene dampdrukking = 5,9 mm. en een thermometerstand = 9°, 8 C., is door wegingen ge- vonden : ( 361 ) I = Gl, — 32,22 mgr. verschil reductie : I en Gl2 = 30,73 » in het luchtledige : I = Gl2 — 1,49 mgr. maar : Gl2=Plat. -p 6,97 » dus in het luchtledige : I = Plat. -p 5,48 mgr. I' = Gl2 — 32,35 mgr. 30,73 » I' = Gl2 — 1,62 mgr. Gl2 = Plat. + 6,97 » P = Plat. -p 3,35 mgr. Nu is, ook in het luchtledige, N°. 4 = Plat. -p 1,26 mgr., dus komt: I = N°. 4 -P 4,22 mgr. I' = N°. 4 -p 4,09 mgr. Indien de volumina van I en I' en N°. 4 gelijk waren, dan zoude ditzelfde verschil ook in de lucht plaats hebben. De reductien zijn echter verschillend, en wel voor I en P grooter dan voor N°. 4. Zij de gemiddelde barometerstand min 3/g dampdruk, aan- genomen = 760 mm. en de temperatuur =25° C., dan wordt bij den overgang van het luchtledige tot in de lucht I en I' meer opgeheven dan N°. 4 : 5,48 mgr. Dus zal men gemiddeld in de lucht hebben : I = N°. 4 — 1,2 mgr. I' = N°. 4 — 1,4 mgr. Indien het vergulde gewigt N°. 4 in den loop eener { eeuw geene verandering in zwaarte heeft ondergaan (wat on* bekend is) en indien de Oost-Indische gewigten in 14 a 15 jaar ook onveranderd zijn gebleven, dan hebben nog de laatst geschreven vergelijkingen plaats. De onderdeelen van het kilogram, alsook de dubbele kilo- grammen, zijn van de kilogrammen I en I' afgeleid. Het aantal wegingen is hiertoe natuurlijk zeer groot geweest. Hierbij is aangenomen, dat alle koperen stukken hetzelfde soortelijk gewigt bezitten als de kilogram-stukken, iets dat gewis zeer na aan de waarheid zijn zal, en bovendien bij wegingen in de lucht van geen merkbaren invloed is. — De ( 362 ) veranderingen in de digtlieden der luclit tocli komen, streng genomen, daarbij alleen in aanmerking, in verband met bet verscliil van de digtheden der stukken. Ditzelfde geldt in booger mate nog van de aluminiumgewigtjes onder bet gram. De volgende lijst bevat de uitkomst der wegingen en be- rekeningen. De letter H wijst een bectogram aan, D een decagram, g een gram; de cijfers 2 of 5 er bij, als H5, H2; D5, D2; g5, g2 duiden de stukken van 5 of 2 hectogram, decagram of gram aan. Waar twee stukken van hetzelfde gewigt aanwezig zijn, worden zij door een puntje (.) aan den voet van een daarvan onderscbeiden *). De cijfers achter elk stuk, in de tweede kolom, wijzen in milligrammen de gevonden gemiddelde fouten der stukken aan ; + als zij iets te zwaar, — als zij iets te ligt zijn. Gewigten in Oost-Indie I en I' zonder en met accent. Dubbele kilo- grammen. .. Kilogram. .. Hectogram- men Decagram- men . . .. f Ss \ g2 Grammen . . / i*g2 \ g mgr. + 1 Dubbele kilo- IV mgr. — 1 0 grammen. .. l.v 0 — 1 Kilogram. .. I' — 1 -0,1 'K-o -0,1 -j- 0,1 Hectogram- K' 0 0 men 1 H' 0 0 -0,1 + 0,20 rD5' — 0,2 + 0,14 Decagram- | W + 0,13 + 0,15 men 1 D' + 0,16 + 0,17 .D' + 0,22 + 0,09 l gs'' + 0,06 + 0,04 1 g2 + 0,09 + 0,07 Grammen .. |.ga' + 0,08 - 0,07 + 0,02 Eene noot is teraggevonden, met potlood geschreven, luidende : „Al ( 363 ) MiUigramgewigten van aluminium. Doos 1. Doos 2. mgr. mgr. mgr. mgr. 1000 + 0,02 1000 + 0,01 500 + 0,02 500 + 0,01 200 — 0,02 200 + 0,01 100 0 100 + 0,01 100' 0 • 100' + 0,01 50 — 0,04 50 0 20 0 20 0 10 — 0,01 10 0 10' 0 10' 0 5 0 5 0 2 — 0,01 2 + 0,01 2' — 0,02 2' + 0,01 1 + 0,01 1 + 0,01 LeNGTEHAAT EN CoMPARATECR. De ijzeren meter, vergeleken met een standaard-el van den tweeden rang, is iets (ongeveer 3/100 ä 4/100 mm.) te kort gevonden. Hij zal dus de lengte van een meter bezitten brj de tem- peratuur van nabrj 4° C. De comparateur bestaat in hoofdzaak uit eene koperen pris- #de gewigten van dit kistje zijn aan ket ondervlak gemerkt met een »puntje (.). Yan de stukken gewigt, die dubbel voorkomen, is daarenboven »een puntje (.) boten op gemerkt.” ( 364 ) matische staaf, het boven- of liever boven-zijvlak in milli- meters verdeeld, zooals de comparateuren der ijk-kantoren. Hy ondersckeidt zieh van deze voornamelijk daarin, dat de zoogenaanide vaste dook ook verschoven kan worden en op versckillende plaatsen aan de koperen staaf kan worden vast- geklemd ; en ook daarin, dat de koperen staaf zieh vrijelijk kan uitzetten en inkrimpen, zonder door het hout der doos, waarin zij zieh bevindt, belemmerd te worden, en in nog eenige veranderingen. De geheele lengte is vergeleken met een ijzeren meter, die bij 21° C. temperatuur 3 a 4 micron langer is bevon- den dan de ijzeren meter, die door Van Swinden is overge- bracht, en dus in elk geval maar zeer weinig fout kan zijn. Aangenomen uitzetting van ijzer 12,20 micron  comparateur 1000,31 m.m Uitzetting el voor 10°, 8. . . . 0,13 » Aanwijzing van 1 meter by 10°, 8 door den comparateur 1000,18 m.m. 21 Februari 1867, temp. 9°, 7 C. ; aanwij- zing comparateur 1000,36 m.m. Uitzetting el voor 9°, 7 ‘ 0,12 » Aanwijzing van 1 meter bij 9°, 7 door den comparateur 1000,24 m.m. 23 Februari 1867, temp. 9°, 8 C. ; aanwij- zing comparateur 1000,35 m.m. Uitzetting el voor 9°, 8 0,12 » Aanwijzing van 1 meter bij 9°, 8 door den comparateur 1000,23 m.m. Dit maal had de ijzeren el 2 dagen op den comparateur gelegen. ( 365 ) De beide laatste bepalingen verdienen eenig meer vertrou- wen dan de eerste. Met de uitzetting van het koper = 18,78 micron komt voor de aanwijzing door den comparateur van 1 meter bij 10° C. 17 Februari 1000,195 m.m. (dit met £ gewigt). 21 * 1000,213 » 23 » 1000,226 » Gemiddeld bij 10° 1000,233 m.m. 0,233 m.m. komt, tegen 18,78 micron *) uitzetting van koper, per meter en per graad C., overeen met eene uitzetting voor 11,9 graden. Dus is de lengte van den comparateur tot aanwijzing van 1000 m.m., of 1 meter, goed bij eene temperatuur van 1 0 — |— 11°, 9, dat zeer nabij bij 22° C. is. De verdeeling in decimeters, 1, 2, 3 9 is vervolgens onderzocht, en is gevonden dat elk der aanwijzende strepen gemiddeld binnen -j- of — 11 hondersten millimeter juist ge- plaatst zijn. Eindelijk is 00k nog de lengte van verscbillende millimeter- verdeelingen onderling vergeleken, met behulp van een mi- croscoop en micrometerscliroef. Het resultaat is geweest dat twee verscbillende millimeters tot 9 micron of ongeveer 1/100 m.m. verschillen kunnen; dat dezelfde nauwkeurigheid 00k aan de verdeeling van den nonius toekomt, en dat de absolute plaats van een willekeurig gekozen verdeelstreep hoogstens binnen 1/50 m.m. als goed kan aangenomen worden. Wanneer het werktuig gebezigd wordt om lengtematen, die bijna gelijk zijn, te vergelijken , dan kan, uit den aard der zaak, de fout niet zoo groot zijn. ') De uitzetting 18,78 komt toevallig vrij goed overeen met het ge- middelde der kubieke uitzetting 571, die voor de litermaten gevonden is ( 366 ) Kopeken Litermaten. Vier stuks : een hooge en een läge en nogmaals een hooge en een läge liter, zijn onderzocht, de beide laatsten gemerkt met een puntje *). De gemiddelde temperatuur der waarnemingen is ongeveer 13° C. geweest; voor de hooge liters van omtent 6 a 7° tot 23°, voor de läge liters van 2 tot 23° ongeveer. Het gemiddelde resultaat uit 8 bepalingen is geweest : als i de inlioud van den liter voorstelt in kubieke m.m. en t de temperatuur in graden van den honderddeeligen thermo- meter, dan is : zonder 1 hooge liter i = 100 3 — 181 + 56,73 ( t — 13) m.m.3 puntje {läge liter i 1003 — 280 -f- 56,11 (£ — 13) » met j hooge liter i = 1003 — 167 — 56,54 (£ — 13) » puntje ilage liter i = 1003 — 372 -j- 60,41 ( t — 13) » Hieruit volgt voor de inhouden der liters, bij : Hooge liter. Lage liter. Hooge liter. Lage liter. 4° 0,999308 0,999215 0,999324 0,999084 cub. decim. 200 1,000216 1,000133 1,000229 1,000050 » » De inhouden der liters bij 4° zijn eigenlijk de gewigten aan gedistilleerd water van 4° dat er in vervat is. Elke maat, die voor eene juiste vulling met water geschikt is, kan door waterweging onderzocht worden. Nog zij opgemerkt, dat bovenstaande bepalingen, streng genomen, eigenlijk gelden bij het gebruik van dezelfde dek- glazen, die er bijgevoegd en bij de verificatien gebruikt zijn. Bij die verificatien is, voor de densiteiten van het water bij verschallende temperaturen, gevolgd de tafel van Hallström. *) Zooveel ik mij keriuner slechts met een inktpuntje, onder aan de basis. ( 367 ) Ten slotte zij opgemerkt, dat de koperen balanzen, die mede door den heer Oll.ynd geleverd zijn, bij de verificatien der gewigten gebruikt zijn en daarbij zeer goed voldaan heb- beu. Bij eene daarvan : de grootere, is eene aanwijzing betrek- kelijk liet gebruik medegegeven. April 1881. OVER DE WERKING VAN ZWAVELZUUR OP AZIJ NZUUR ANHYDRIDE. DOOR A. P. N. FRAN CHIMONT. Bezig zijnde met de bereiding in groote hoeveelheid van het geacetyleerde lichaain uit cellulose, dat ik onlangs heb vermeld, ten einde er het splitsingsproduct van te leeren kennen, wilde ik tegelijkertijd de bijproducten bij de vorming nagaan. Ik dampte derhalve de waterige vloeistof, waar- mede de oplossing van cellulose, in met zwavelzuur ver- mengd azijnzuuranhydride, was neergeslagen tot op een klein volumen in en stelde mij voor het zwavelzuur er uit te verwijderen door toevoeging van bariumacetaat. Tot ruyne verwondering evenwel ontstond er geen neerslag van bariumsulfaat, maar na verdere indamping kreeg ik een, in kleine schubjes of plaatjes gekristalliseerd, bariumzout, dat, eenmaal afgescheiden, byna niet meer in water opioste, zoo- dat het door afwasschen met kokend water zuiver werd verkregen. Na droging op 230° C. bepaalde ik het barium- gehalte, door verhitting met zwavelzuur. 0,4598 gr. gaven 0,389 gr. bariumsulfaat ; het bariumgehalte bedraagt dus 49,74 pCt. Vervolgens bevonden hebbende, dat de verbinding zwa- vel bevatte, werd het gehalte hiervan bepaald, door smel- ting met natriumnitraat en carbonaat en bepaling van het hierdoor gevormde zwavelzuur ; 0,5067 gr. leverden 0,4268 gr. bariumsulfaat; het zwavelgehalte bedraagt dus 11,56 pCt. ( 360 ) Dit. zoowel als het bariumgehalte, komen juist overeen met dat van bariumsulfoacetaat (Ba 40,81 pCt., S. 11,63 pC t.), waarvoor ook de moeielijke oplosbaarbeid pleitte. Een andermaal werd het bovenvermelde zure vocht met loodearbonaat verzadigd en zoo een zeer moeielijk oplosbaar loodzout verkregen, waaruit door zwavelwaterstof het zuur werd vrijgemaakt. De oplossing er van kleurde zieh bij het indampen aan de lucht zeer bruin en sclieidde, nadat zij ten slotte boven zwavelzuur in het luehtledige was geplaatst, eenige kristalletjes af, die zeer vervloeibaar waren. Deze eigensehappen stemmen overeen met hetgeen Helsens *), de ontdekker van het sulfo-azijnzuur, er van vermeldt. Ten slotte werd uit het aldus verkregen vrije zuur, door middel van zilverearbonaat. het zilverzout bereid, dat traaie, harde kristallen vorrnt. Van dit zout, dat bij 100° gedroogd werd. waarbij het iets meer dan een molecuul water verloor, werd eene koolstof- en waterstofbepaling gemaakt, door ver- branding met gesmolten loodehromaat ; 3,0954 gr. gaven 0,1652 gr. water en 0,7720 koolzuurgas, waaruit volgt: voor de koolstof 6,80 pCt., voor de waterstof 0,59 pCt., terwijl het zilversulfoacetaat verlangt C6,77H0,56. Bij de verhitting bleef' er van 0,333 gr. 0,204 gr. terug; aan- nemende dat dit zilver is. wordt het zil vergehalte 61,26 pCt., terwijl de berekening vordert 61,01 pCt. Helsens houdt het residu voor metallisch zilver ; mij komt het echter voor, dat er zeer goed een spoor zilversulfaat bij kan zijn. De vermelde waarneming leerde mij. dat het zwavelzuur in de bovengenoemde reactie eene andere rol speelt dan die van wateronttrekkend of waterbindend middel en ik werd er daardoor toe gebracht zijne werking op het azijnzuur- anhydride eenigermate na te gaan, ten einde er achter te komen, welke rol het bij de acetyleering der cellulose vervult. Voor zoover ik heb kunnen nagaan is er omtrent de werking de/.er beide lichamen op elkander niets bekend. *) Memoires de VAcademie Royale de Bruxelles. T. XVL (1844). VERSL. BJi MEDED. AID. NATÜUBK. 2<le HEEKS. DEEL XVI. 24 ( 370 ) Wel venneldt Gerhardt, omtrent de werking van rookend zwavelzuur, dat er koolzuurgas en een niet nader onderzocht sulfozuur ontstaat, en Oppenheim vermoedt dat er, bij de werking van acetylcbloride op zwavelzuur, bebalve ckloor- waterstof, acetylzwavelzuur geboren wordt. Het laatste geval is in zooverre analoog aan bet liier bescbrevene dat, terwijl Oppenheim van een gemengd zuuranbydride uitging, ik een eenvoudig anbydride bezigde. Houdt men het vermoeden van Oppenheim voor juist, dan mag men verwachten, dat er hier, bebalve^azijnzuur, even- eens acetylzwavelzuur zal ontstaan en dit, dat hoogstwaar- schijnlijk zeer gemakkelijk reageert op bydroxylbevattende lichamen, zou door alcobolen onder vorming van azijnzure aethers en zwavelzuur ontleed kunnen worden. Had er nu geene verdere werking plaats, dan zou men in bet water, waarmede de producten der reactie bebandeld worden, bet zwavelzuur als zoodanig moeten terugvinden. Dit nu was bij de acetyleering der cellulose niet het geval, maar in de plaats er van vond ik het sulfo-azijnzuur. Vermengt men azijnzuuranhydride en zwavelzuur in zoo- danige gewicbtsboeveelbeden, dat er op een molecuul van bet eene lichaam ook een molecuul van het andere voor- handen is, dan wordt bet mengsei warm en krijgt men eene zeer dikke strooperige vloeistof, veel dikker dan zwavelzuur ; de reuk van het azijnzuuranhydride, dat gemakkelijk door de prikkelende werking op de slijmvliezen van neus en oogen, zelfs in kleine hoeveelheden, te berkennen is, is geheel ver- dwenen en heeft plaats gemaakt voor dien van azijnzuur. Heeft men de beide zelfstandigbeden zeer langzaam en onder goede afkoeling met elkander gemengd en brengt men de dikke vloeistof daarna onmiddellijk in water, dan vindt men hierin al bet aangewende zwavelzuur in vrijen toestand terug. Heeft men bet mengsei daarentegen eenigen tijd, b.v. een paar dagen, bij de gewone temperatuur laten staan, of heeft bet zieh bjj de menging sterk verwarmd, dan is de vloeistof, ( 371 ) hoewel nog zeer dik, dünner dan de voorgaande en bij de verdunning met water vindt men hierin niet al het aange- wende zwavelzuur in vrijen toestand. Verhit men het even tot op 120° — 130° C., dan bedrängt de hoeveelheid vrij zwavelzuur in de met water behandelde vloeistof nog veel minder. Ik vond b.v. in een dergelijk geval slechts ^io vaü het gebruikte zwavelzuur, terwijl ik in het voorafgaande 2/3 of meer had gevonden. Distilleert men een mengsei van de beide lichamen in de genoemde verhouding, dan komt er azijnzuur over, doch de verkregen hoeveelheid is, zelfs al wordt de vloeistof tot op 160° C. gebracht, niet veel meer dan 1/5 in gewicht van het gebezigde anhvdride. Het residu levert, als het in water wordt opgelost, altijd nog vrij zwavelzuur. Plaatst men het genoemde mengsei in het luchtledige, boven kalk en phosphorzuuranhydride, dan is er, zelfs na twee maanden, geen spoor van kristallisatie in waar te nemen. Kiest men de ge wichts verho udingen zöo, dat er op twee moleculen azijnzuuranhydride een molecuul zwavelzuur voor- handen is, dan is de warmteontwikkeling bij de menging veel sterker, zelfs zöö, dat de vloeistof begint te koken : zij kleurt zieh bruin, de reuk naar het anhydride is eveneens volkomen verdwenen, en brengt men nu het product in water, dan bevat dit geen vrij zwavelzuur, maar sulfo-azijnzuur en azijnzuur. De hoeveelheid sulfo-azijnzuurbarium, die er uit verkregen werd, bewees dat al het zwavelzuur in sulto-azijn- zuur was omgezet. Vermengt men de beide lichamen in de laatstgenoemde gewichtsverliouding langzaam en onder afkoeling, dan krijgt men eene kleurlooze dikke vloeistof, die nog sterk riekt naar het anhydride; brengt men er eenige druppels van in water, dan bevat dit eene aanzienlijke hoeveelheid vrij zwa- velzuur. Verwarmt men het kleurlooze mengsei zacht, dan treedt er plotseling eene hevige werking in, de vloeistof begint te koken, kleurt zieh en levert nu, wanneer zij in water gebracht wordt, geen vrij zwavelzuur, maar sulfo- azijnzuur. Verwarmt men het mengsei van twee moleculen anhydride 24* ( 372 ) eil een molecuul zwavelzuur tot op 160° C. dan distilleert er azijnzuur over, in gewicht bijna de helft van het gebe- zigde anhydride. Het residu is niet oplosbaar in aether. Hetzelfde heeft plaats als men het mengsei gedurende eenige dagen op 100° verhit en er een drogen iuchtstroom doorzuigt. Distilleert men echter bij eene läge drukking, b.v, van 43 mm., dan komt er meer azijnzuur over; uit 10 gr. anhydride kreeg ik op deze wijze ongeveer acht gram azijnzuur. Het residu, dat donkerbruin gekleurd was, loste niet op in aether, wel in water en bevatte geen vrij zwavelzuur. (sulfo- azijnzuur is niet oplosbaar in aether) Dat het sulfo-azijnzuur zieh met azijnzuur verbindt, even- als het dit met water doet, is, hoewel niet zeker, volgens het gedrag bij verwarming, toch wel waarschijnlijk. In het luchtledige geplaatst boven kalk en phosphorzuuranhydride heeft het mengsei van sulfo-azijnzuur en azijnzuur, zelfs na twee maanden, nog den reuk van azijnzuur en vertoont nog geen spoor van kristallisatie. Voegt men bij een mengsei van 40 gewichtsdeelen azijn- zuuranhydride en 3 gewichtsdeelen zwavelzuur 10 gewichts- deelen manniet, dan treedt er ook langzamerhaud eene wer- king in, doch lang niet zoo snel en zoo heftig als bij het gebruik van cellulose ; giet men, nadat zij afgeloopen is, het product in water uit, dan slaat de gevonnde hexacetyl- manniet neer (die uit aether omgekristalliseerd bij 120° C. smelt) en in de waterige vloeistof treft men nog vrij zwa- velzuur aan. Neemt men een mengsei van 6 gew.d. azijnzu uranhydride en 3 gew.d. zwavelzuur, dat zieh tot kokens verwarmd heeft en waarin de reactie op vrij zwavelzuur verdwenen is, mengt dit met 34 gew.d. anhydride en voegt dan 10 gew.d. cel- lulose (Zweedsch filtreerpapier) toe, dan heeft er slechts eene zeer geringe warmte-ontwikkeling plaats en de werking schijnt weldra op te houden ; verwarmt men nu zacht, dan gaat zij door en ten slotte wordt alles opgelost. Giet men deze op- lossing in water, dan krijgt men een neerslag van geacety- leerde producten der cellulose en in het water bevindt zieh geen vrij zwavelzuur, maar sulfo-azijnzuur. ( 373 ) Uit deze laatste proef volgt, dat sulfo-azijnzuur, hoewel minder snel en heftig, bij de acetyleering de rol kan ver- vullen, die het zwavelzuur speelt ; schrijft men deze toe aan de vorming van acetylzwavelzuur, dan zou men hier een acetylsulfo-azijnzuur moeten aannemen. Al de voorafgaande proefnemingen pleiten voor de aan- vankelijke vorming van acetylzwavelzuur, bij de werking van zwavelzuur op azijnzuuranhydride, terwijl de vorming van sulfo-azijnzuur op rekening der temperatuursverhooging kan worden geschoven. Uit het verdwijnen van een gedeelte van het zwavelzuur, bij de mengseis van een gelijk aantal moleculen, zou men echter geneigd kunnen zijn te besluiten, dat de vorming van sulfo-azijnzuur reeds bij de gewone temperatuur begint en na eenigen tijd een zekere grens be- reikt, eene andere als het mengsei aan temperatuursverhoo- ging wordt blootgesteld ; terwijl eindelijk het geheele ver- bruik van het zwavelzuur tot de sulfo-azijnzuurvorming eerst zou plaats hebben bij de aanwezigheid van twee mole- culen anhydride op een molecuul zwavelzuur en voldoende temperatuursverhooging. Bij de proef met manniet b.v., waar de temperatuursverhooging niet zoo sterk was, is niet al het zwavelzuur tot sulfo-azijnzuur geworden, ofschoon er an- hydride genoeg aanwezig was. Veel hangt natuurlijk af van. de hoeveelheden waarmede men werkt ; bij groote hoeveel- heden zou de warmteontwikkeling misschien voldoende kun- nen worden ; dit was echter niet het geval bij het gebruik van 5 gr. manniet. Zijn dus de vorming van het sulfo-azijnzuur en de om- standigheden, die er het best geschikt toe zijn, vastgesteld, de geheele gang der reactie is nog niet duidelijk, want de vorming van acetylzwavelzuur is niet zeker; evenals het zure acetylsulfaat CH3 CO S04 H (acetylzwavelzuur) zou ook het neutrale acetylsulfaat CH3 CO S04 CO CH3 kunnen gebo- ren worden en dit zou voor de acetyleering van alcoholen even goed geschikt kunnen zijn. Maar al wordt ook de vorming van acetylzwavelzuur aan- genomen of aangetoond, dan toch blijft de vorming van het sulfo-azijnzuur nog duister. Eenigzins vergelijkbaar is zij ( 374 ) met de door Hofman en Buckton *) waargenomene, uit aceto- nitril en acetamide door sterk zwavelzuur, waarbij de eigenaar- digheid is dat liier de sulfogroep ingevoerd wordt in eene groep methyl, verbonden aan een koolstofatoom, dat met stikstof verbonden is, terwijl dit bij het anhydride gebeel aan zuurstof is gebonden. Het zou mij te ver van het on- derwerp voeren om hier nog andere voorbeelden, waarin dezelfde invloed werkzaam is, aan te halen. Terwijl dns de werking van zwavelzunr op azijnzuuran- hydride , voor zoover als ik deze noodig had te kennen bij de bestudeering van het acetyleeren der Cellulose, voldoende is opgehelderd, knoopen zieh daaraan nog vele vraagstuk- ken van groot belang vast. Ik neem de vrijheid er met weinige woorden op te wijzen en den gang aan te duiden, dien ik bij de bestudeering van dit onderwerp denk te nemen of te laten nemen. Onze kennis nl. van het acetylzwavelzuur is nog zeer ge- ring. Afgezonderd is het tot nog toe niet, daar het snel door water schijnt ontleed te worden en dus niet geschikt is voor de bereiding van zouten. Ik heb getracht er een aether van te krijgen, door verhitting van acetylchloride (en van azijnzuuranhydride) met kaliumaethylsulfaat, maar tot nog toe zonder het gewenschte resultaat. Het vermoeden van Oppenheim f), dat er bij de werking van acetylchloride op zwavelzuur, chloorwaterstof en acetylzwavelzuur zou ont- staan, komt mij, hoe waarschijnlijk ook, niet houdbaar voor. Ik liet nl. acetylchloride op zwavelzuur werken, nu eens in zoodanige verhouding, dat er van beiden een gelijk aantal moleculen aanwezig was, dan eens zoo, dat er twee of rneer moleculen van het chloride zieh op een molecuul zuur bevon- den, vei-warmde dan tot 100° en leidde er een drogen lucht- stroom door om het chloorwaterstof te verwij deren. Werd het achterblijvende nu in water gebracht en hierin de hoe- veelheid vrij zwavelzuur bepaald, dan was deze aanmerkelijk *) Annalen d . Chem. u. Pharm. C. S. 141. f) Ber. d. d. Chem. Ges. zu Berlin. III. S. 737. ( 375 ) minder dan voor acetylzwavelzuur gevorderd wordt. V ermengde ik het oversehot met azijnzuuranhydride en verwarmde, dan was de reactie- op vrij zwavelzuur verdwenen. Yermengde ik het onder afkoeling met azijnzuuranhydride en bracht ik er dan cellnlose in, dan trad weldra onder temperatuursver- hooging eene reactie in, zoodat alles opioste ; bij uitgieting dezer oplossing in water was hierin weder vrij zwavelzuur. Eene andere reactie, waarbij het ontstaan van acetylzwa- velzuur vermoed wordt, is die van Baumstark *) ; hij liet chloor- zwavelzuur op azijnzuur werken. Onder ontwikkeling van chloorwaterstof, dat hij door een stroom koolzuurgas bij 100° verwijderde, ontstond er een lichaam dat, in water ge- bracht, azijnzuur en zwavelzuur leverde ; verhitte hij tot 120°, dan distilleerde er azijnzuur, maar het residu bleef zieh tegenover water op dezelfde wijze als te voren, gedra- gen ; nadat hij het evenwel eenigen tijd op 160° had gehouden, verkreeg hij sulfo-azijnzuur en disulfomethol- zuur. Uit een onderzoek van Kümmerer en Carius f) eindelijk schijut te volgen, dat er twee isomere acetylzwavelzuren be- staan. Althans zij beweren, bij de verhitting van acetyl- chloride met zilversulf'aat en behandeling van het product met water, een zuur te hebben gekregen, als strooperige vloei- stof, dat zieh langzamerhand door koken met water in azijnzuur en zwavelzuur omzette. Zij hebben er zouten van gemaakt en de werking van phosphorpentachloride er op nagegaan, die volgens lien zeer verschilf van die op sulfo- azijnzuur. Worden deze resultaten, die ik in de eerste plaats zal controleeren, bevestigd, dan zou er een door water zeer gemakkelijk en een minder gemakkelijk ontleedbaar acetyl- zwavelzuur bestaan. Zij hebben vermoedelijk het neutrale acetylsulfaat, dat gevormd moest zijn, door de behandeling met water zoodanig ontleed, dat er eene groep acetyl is verwijderd, terwijl de andere verbonden is gebleven tot het *) Annal. d. Chem. u. Pharm. CXL. S. 81. f) Annal. d. Chem. u. Pharm. CXXXI. S. 165. ( 376 ) bestendigere acetylzwavelzuur. Be °*dgt zieh dit, dan zou hierdoor een bewijs te meer geleverd iriijn voor een verschil in gedrag der beide groepen 0T ' van het zwavelzuur en eenig licht kunnen geworpen worden op de verbinding der atomen in dit zuur, die nog altijd niet voldoende is op- gehelderd. Leiden , April 1881. 'W.„ V/ V OYERZICHT van de BOEKEN, KAAKTEN, PENNINGEN, ENZ. GEDRUKT BW DE BOEVEB- KBÖBEB - BAKELS. 0VERZ1CHT VAN DE BOEKEN, KAARTEN, PENNINGEN, ENZ., IttQKKOMEX BIJ DJt KONINKLIJKE AKADEMIE WETENSCIIAPPEN, TE AMSTERDAM. TAN AFBIL 1880 TOT EN MET MAAliT 1881. — - AMSTERDAM, JOHANNES MÜLLER, 1881. O VERZICHT VAN DK B O E Ii W ERKE IN DOOR DK KONTNKLIJKE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN ontvangen kn aangekocht. 1880-15*81. TEN GESCHENKE OE LN RUIL ONTVANGEN IN DE MAAND APRIL 1880. Bouwkimdige bijdragen, uitgegeven door de Maatschappij tot bevordering der bouwkunst. Amsterdam 1880. Deel XXV. St. 4. 40. Nieuw Archief voor wiskuude. Amsterdam 1880. Deel VI. St. 2. 80. Catalogus van haudschriften uit de bibliotheek van wijlen den hoogleeraar willem moi.l, door Curatoren der Uni- niversiteit van Amsterdam aangekocht .... voor de Bibliotheek der Universiteit van Amsterdam. 1880. 8°. Jaarboek der Maatschappij //tot nut van ’t algemeen” voor 1878 — 1879. Amsterdam 1879. roj\ 8°. j. a. c. oudemans Kan in tropische gewesten droogte, BoEKOESCH DEK KON. AKAD. V. WETENSCU. 1 — 2 — en daaruit volgende hongersnood voorspeld, of de waar- schijnlijkheid er van aangenomen worden? Amsterdam 1880. 80. De Navorscher. Amsterdam J8S0. Nieuwe Serie. 13e.Taarg. NO. 3. 8°. Tijdschrift uitgegeven door de Nederlandsche Maatscliappij ter bevordering van Nijverlieid. Haarlem 1880. 4e Eeeks. Deel IV. Maart. 8°. Tijdschrift der Nederlandsche dierkundige vereeniging. Lei- den 1880. Deel V. Afl. 1 — 2. 80. w. r. r. suringar. Eafflesia Hasseltii. 1880. roj. SO. Met platen. Tijdschrift voor entoinologie, uitgegeven door de Neder- landsche entomologisohe vereeniging. ’s Gravenhage 1880. Deel XXIII. Att. 2. 8°. Jaarboek van de Koninklijke Nederlandsche Zeemagt 1878 — 1879. ’s Gravenhage 1880. 8°. De Vrije Fries. Mengelingen uitgegeven door het Friesch Genootschap van geschied , oudheid- en taalkunde. Leeu- warden 1880. 3e Eeeks. Deel II. Atl. 3. 8°. e. vERwus. Jacob van Maerlant’s strophische gedichten. Groningen 1879. 8°. ch. m. scHons. Landmeten en water, lassen. Met Atlas. Uitgegeven door de Koninklijke Militaire Akademie. Breda 1879. 8°. Verslag der Staats-Commissie, benoemd bij koninklijk be- sluit van 21 April 1878, N°. 10, tot het instellen van — 3 een onderzoek omtrent de verbetering van het Zwolsche diep. ’s Gravenhage 1879. 4°. Verzaraalin^stabel der waterhoogten längs de kusten van de Noordzee, Ztiiderzee eu Wadden, enz., waargenomen in de maanden Augustus eu September 1879. ’s Gra- venhage 1879. fol. Statistiek van het Koningrijk der Nederlanden van de in-, uit- en doorgevoerde voornaamste handelsartikeien ge- durende de maand Februarij. ’s Gravenhage 1880. fol. B E L G I E. Annuaire de l’Academie royale des Sciences de Belgique. Bruxelles 18S0. 46e Annee. 8°. Memoires couronnes et autres memoires de l’Academie royale de medecine de Belgique. Bruxelles 1880. Tome Y. Fase. 4. 8°. c. Malaise. Description de gites fossil iferes devoniens et d’affleurements du terrain crt?tace. Bruxelles 1879. 4°. Jaarboek van het Willems-fonds voor 1 880. Gent 1880. 8°. F R A N K R 1J K. Coniptes rendus des seances de l’Academie des Sciences. Paris 1880. Tome XC. N°. 11 — 14. 4°. Memoires de l’Academie des Sciences de l’Tnstitut de France. Paris 1 8 7 S . Tome XXXIX et XLI. 4P. Inhoud. Tome XXXIX: £. chevreul. D’une erreur de raisonnement trfes-fre'quente dans les Sciences du ressort de )a philosophie naturelle qui conccrnent le concret expliquee par les derniers ecrits. 1 4 — e. cheveeul. Etudes des proeedes de l’esprit humain dans la recherche de l’inconnu a l'aide de l’observation et de l’experience et du moyen de savoir s’il a trouve l’errenr ou la ve'rite. 1! esu me d’une histoire de la matiere depuis les philosophes grecs jus’qua Lavoisier iuclusivement. Inhoud, Tome XLI: Becquerel. Mdmoire sur la mesure des affinitds, en prenant pour bases les forces electro-motrices. — Xote sur les actions chimiques produites avec l’appareil d’induction de Uuhmkorff. — Nouvelles reclierches sur les reductions metalliques par les actions electro-capillaires. Memoire sur les forcis electro-motrices produites au contact de deux liquides separes par des diaphragmes capiliaires de nature quelconque. — — Mdmoire sur le transport de certains sels par les decharges electriques. et edm. Becquerel. Memoire sur la temperature de l’air ä la surface du sol, et de la terre jusqu’a 36 metres de profondeur ; ainsi que sur la temperature de deux sols semblables, l’un denude, l’autre couvert de gazon, observee au Museum avec le thermomfetre dlectrique, pendant les annees 1875, 1876 et 1877. — Memoires sur les actions electro-capillaires et l’action de diffe'rents liquides sur la peau. E. chevreul. Complement des dtudes sur la vision des couleurs. De l’influence exercee sur la vision par des objets colores se mouvant circulairement autour d’un axe perpendiculaire b. leur plan, rquand on les observe comparativement avec des objets en repos identiques aux Premiers. Memoires presentes par clivefs savants a l5Aeatlem!e des Sciences de Tlnstitiit de France. Paris 18179. 2e Serie. Tome XXVI. 4°. Inhoud : MC. coitNU. Ötudes sur le pbylloxera vastatrix. HAi.PHEN, Memoire sur les points singuliers des courbes algebriques planes. duclaux. Etudes sur la nouvelle maladie de la vigne dans le sud-est de la France. fouque. Reclierches mineralogiques et geologiques sur les laves des dijkes de Thera. — 5 bf.rtin. Obscrvations Je ruuiis ei. de tangage laites avee l’oscillographe double ä bord de divers bätiments. Memoires de l’Academie des inscriptions et belles-lettres de l’Iustitut de France. Paris 1 877 — 1879. Tome XXV. Par- tie 1 Tome X X VIT. Partie 1. Tome XXTX. Partie 1 — 2. 4". Inhoud. Tome XXV. Part. 1. XXVII. Part. 1 . Tome XXIX. Part. 1 : Histoire de l’Academie des inscriptions et belles lettres pendant les an- ndes 1861-1873. Tome XXIX. Part. 2: tu. h. mahtin. Comment Homöre s’orientait. Explications fort simples substitue'es h des lables trop savantes. Memoire sur les hypotheses astronomiques des plus an- ciens philosophes de la Grdce rtrangers ä la notion de la sphericite de la terre. v. Dumjr. Memoire sur la formation historique des dcux clnsses de citoyens romaius ddsignds dans les Pandectes sous les noms d'hoties- tiores et (T humiliores. Memoire sur les tribuni militum a populo. tu. h. matin. Histoire des hypotheses astronomiques grecques qui ad- mettent la sphericitd de la terre. b. h airkau. \i emoire sur la vraie source des erreurs attribudes a David de Dinan. dklochr. Dissertation sur une mddaille d’or merovingienne portant ä la fois le uom gallo-romain et le noin plus recent d’une ville gauloise. Observations sur le changement de noms de villes dans la Gaule du Ille au Vlle siede. Memoires presentes par divers savants u PAcademie des inscriptions et belles-lettres de 1’lnstitut de Prance. Pa- ris 1878. le Serie. Sujets divers d' Erudition. Tome IX. 4". Inhoud : ROBior. Rccherclics sur le calendrier maeddonien cn Egypte et sur 1a Chronologie des Lagides. R. ch abas. Recherches sur les poids, mesures et monnaies des anciens Egyptiens. Ddtermination d’une date certaiiie dans le rdgne d’un roi de l’ancien empire, en Egypte. 6 — TrssOT. Recherche» surla ge'ographie comparee de la Mauritanie Tingitane. p. foucart. Memoire sur les colonies atheniennes au cinquieme et au quatrieme siede. Notices et extraits des inanuscrits de la Bibliotheque na- tionale et autres bibliotheques, publies par Flnstitut na- tional de Trance. Paris 1877 — 1879. Tome XXIII. Pari. 1. XXVI. Part. 2. XXVT1. Part. 2. XXVIII. Part. 2. 4°. Inhoud, Tome XXIII. Part. 1: xbn Ki.-UEiTiiAR. Traite des simples. Tome I. Tome XXVI, Part. 2: j. peou. La chirobaliste d’he'ron d’Alexandrie. Tome XXVII. Part. 2: haureau. Notice sur les oeuvres autlientiques ou supposees de Jean de Garlande. l. delisle. Notice sur cinq uianuscrits de la Bibliotheque Nationale et sur un nianuscrit de la Bibliotheque de Bordeaux, contenant des re- cueils epistolaircs de Berard de Naples. Notice sur les manuscrits de Bernard Gui. a. boucherte. Note additionnelle sur les 'Eppjusbpcrra et la Kotdripepivri 'op.i\ia. de Julius Pollux. Tome XXVIII. Part. 2: n. de wailly. »Notice sur les actes en langue vulgaire du Xllle siede contcnus dans la Collection de Lorraine, a la Bibliotheque Nationale. haureau. Notice sur les me'langes poetiques d'Hildebert de Lavardin. Eecueil de memoires, rapports et documents relatifs ä l’ob- servation du passage de Venus sur le soleil. Paris 1876 — 1878. Tome I. Partie 1 — 2 et Supplement ä la 2e par- tie. Tome II. Partie 1. 4°. Bulletin de l’Academie de medecine. Paris 1880. 2e Serie. Tome IX. N°. 12—15. 8o. ft Bulletin de la Societe mathematique de France. Paris 1880. Tome VIII. N°. 1—2. 8°. 7 — Journal d'hygiene. Paris 1880. Vol. Y. N°. 183 — 186.4°. v. duruy. Histoire des Romains depuis les temps les plus recules jusqu'ä i’invasion 'des Barbares. Paris 1880. Livr. 108 — 111. roy. 8°. Recueil de memoires de medecine, de Chirurgie et de phar- raacie militaires publie par ordre du Ministre de la guerre. Paris 1879. 3e Serie. Tome XXXY. 8°. Memoires de la Soci^te des Sciences de l’agriculture et des arts de Lille. 1877 — 1879. 3e Serie. Tome XIV. 4e Serie. Tome III — VI. 8°. Inhoud, Vol. XIV: p. rknard. Etndes de thermome'trie clinique. Tome III: b. CORENWINDF.R. Recherches chimiqnes sur les productions des pays tropicaux. ed. van hende. Supple'ment ä la numismatique lilloise. deletombe. La soeur de lait. a. TERquEM. Vernis destine a faciliter l’ecriture sur le verre. casati. Faience de Diruta. ch. casati. Lettres royaux et lettres missives ineditcs, notamnieiit de Louis XI, Louis XII, Francois Ier, Charles Quint, Marie-Stuart, Ca- thdrine de Medicis, Henri IV, Bianco Capello, Sixte-Qnint, etc. rela- tives aux affaires de France et d’Italie. j. houüot. £tudes artistiques. Artistes inconnues des XI Ve, XVe et XVIe siecles. b. cor en wind er. Recherches chimiques sur la vege'tation. Fonctions des feuilles. Origine du carbone. ch. viollktte. Memoire sur la distribution u sucre et des principes mineraux dans la betterave. a. terquem. Emploi d’une glace argentee coinnte chambre claire. faidhekbe. Le Zenaga des tribus scnegalaises. Contrilmtion ä l’etudc de la langue herbere scrivk. Communication sur le gisement de enivre argentifere des ntines de la Prugne et Charritr, dans le departeincnt de FAllier. a. TEKquEM. Sur les courbcs dues ä la combinaison de deux mouvemcnts vibratoires perpeudiculaires. Tome IV : l. depret. Ch. Lamb, De l’humoür litteraire en Angleterre. faidherbe. Le Ze'naga des tribus senegalaises. houze de l’aulnoit. Etüde physiologique et expei’imentale sur l’asphyxie par submersion et sur les avantages de 1’emploi de la sonde oesopha- gienne Jans le traitement des noyes. raillard. Notice historique sur le nivellement ge'neral du departement du Nord et sur la carte au 40 millieme, annexe de cette Operation. tkllier. Note sur les ecoles libres des mines de Lievin (Pas- de Calais). dutilleul. Fables. b. corenwindeb et g. contamine. Recherches sur l’acide pkosphorique des terres arables. ed. röche. Remarques sur les satellites de Mars. a. terquem. Sur la production en projection des courbes de Lissajous h l’aide de diapasons. Experience de demonstration pour l’interfe'rence des sons. a. dupuis. Note sur Antoinette Dourignon. f. kuhlmann. Condensation des vapeurs acides et experiences sur le tirage des cheminees. Tome V : h. trannin. Photometrie. Mesure des intensites relatives des diverses radiations constitutives des sources lumineuses. e. DUViLLiER. Sur la presence de l’acide phosphorique dans toute la serie geologique. Methode pour retirer le platine des chloro-platinates. l. Breton. Etüde stratigraphique du terrain houiller d’Auchy-au-Bois. e. gkegoire. Etüde sur le travail mecanique de la filature du lin. g. de sirvey. Martyre et Delivrancc, poeme drauiatique national. Tome VI: j. bodssinesg. Couciliation du veritable detenninisme mecanique avec l’existence de la vie et de la liberte' morale. telliez. Des origines de la propriete. puton. Synopsis des He'mipteres-Hetiiropteres de France, de la famille des Lygaeides. v. henry. Les trois racines du verbe etre, dans les langues indo-euro- peennes. l. d’henry. Stenographie usuelle ou ecriture phone'tique complbte et ra- pide de tous les sons ou articulations de la langue fran(?aise. b. goren wind kr. Recherches sur la composition chimique et les fonctions des feuilles. Bulletin de la Societe academique de Brest. 1879. 2e Se- rie. Tome YT. Pasc. 1 . 8°. 9 Memoires de PAcademie de Stanislas. Nancy 1879. 4e Se- rie. Tome XI. 8°. Memoires de la Societe des antiquaires de la Morinie. St. Omer 1879. Tome XVI. le Partie. 8°. Academie des Sciences, belles-lettres et arts de Savoie. Do- cumeuts relatifs au prieure et & la vallee de Chamonix. Chamber v 1879. Vol. III. 8°. GROOT-BR1TTANNIE en IERLANI). Monthly notices of the Royal Astronomicai Society. London 1880. Vol. XL. N°. 5* 8«. Proceedings of the Royal Geographical Society. London 1880. New Series. Vol II. N°. 4. 8°. Journal of the Anthropological Institute of Great-Britain and Ireland. London 1880. Vol. IX. N°. 3. 8°. Report on temperatures during the winter of JS78 — 79 at the Royal botanic garden, Edinburgh. 1880. 8°. OOSTENRIJK. Urkundenbuch des Herzogthums Steiermark, herausgegeben vom Historischen Vereine für Steiermark. Graz 1879. Band II. 8°. Viestnik hrvatskoga arkeologickoga druztva. Zagrebu 1880. Godina II. Br. 2. 8°. RUITSCH LAND. u. vikchow. Archiv für pathologische Anatomie und Phy- BOEKGESCH. DLR KON. AKAD. V. WETENSCH. 2 siologie und für klinische Medicin. Berlin 1880. Band LXXIX. Heft 2—3. Band LXXX. Heft 1. 80. Ergebnisse der Beobachtungsstationen au den deutschen Küsten über die physikalischen Eigenschaften der Ostsee und Nordsee und die Eischerei. Berlin 1880. Jahrg. 1879. Heft 10—11. Oblong. Verhandlungen der kais. Leopoldinisch-Carolinisch deutschen Akademie der Naturforscher. Dresden-Halle 1877 — 1878. Band XXXIX— XL. £61. Inlioud, Baud XXXIX: e. v. freyhold. Ueber Blüthenbau und Verstäubungsfolge bei Tropaeo- lum pentaphyllum. r. greef. Untersuchungen über die Alciopiden. a. engi.er. Vergleichende Untersuchungen über die morphologischen Verhältnisse der Araceae. b. peter. Untersuchung des Vorüberganges der Venus vor der Sonnen- scheibe im Jahre 1882. h. Knoblauch. Ueber das Verhalten der Metalle gegen die strahlende Wärme. h. engelhardt. Ueber die fossilen Pflanzen des Süsswassersandsteins von Tschernowitz. Band XL: j. reinke. Entwicklungsgeschichtliche Untersuchungen über die Dictyo- taceen des Golfs von Neapel. Entwicklungsgeschichtliche Untersuchungen über die Cutle- riaccen des Golfs von Neapel. h. conwentz. Ueber aufgelösste und durchwachsene Himbeerblütheu. c. ochsenius. Beiträge zur Erklärung der Bildung von Steinsalzlagern und ihrer Mutterlaugensalze g. berthold. Untersuchungen über die Verzweigung einiger Süsswasser- algen. r. Franz. Ueber die diamagnetische Polarität. w. zopf. Die Conidienfrüchte von Fümago. cl. winkler. Die Untersuchung des Eisenmeteorits von Rittersgrün. e. geinitz. Das Erdbeben von Iquique am 9 Mei 1877 und die durch dasselbe verursachte Erdbebenfluth im grossen Ocean. 11 Leopoldina. Amtliches Organ der kais. Leop.-Carol.-deut- scheu Akademie der Naturforscher. Dresden- Halle 187 0 — 1879. Heft 12—15. fol. Zoologischer Anzeiger. Leipzig 1880. Jahrg. 3. N°. 52. 8°. Der Zoologische Garten, herausgegeben von der Neuen Zoologischen Gesellschaft. Frankfurt a/M. 1879. Jahrg. 20. NO. 7 — 12. 80. petermann* s Mittheilungen aus Justus Perthes* geogra- phischer Anstalt. Gotha 1880. Band XXVI. N°. 3. Ergänzungsheft N°. 60. 4°. Denkschriften der medicinisch -naturwissenschaftlichen Ge- sellschaft zu Jena. 1880. Band II. Heft 4. 4°. lnhoud: e. e. schmid. Die quarzfreien Porphyre des centralen Thüringer Wald- gebirges und ihre Begleiter. w. blasius. Oeffentliche Anstalten für Naturgeschichte und Alterthumskunde in Holland und dem nordwestlich- stem Theile von Deutschland. Braunschweig 1880. 8°. F. susemihl. De recognoscendis ethicis nicomacheis. Dis- sertatio H. Greifswald 1879. 4°. u. de wilamowitz-moellendorf. Coimnentariolum gram- maticum. Greifswald 1879. 4°. Verzeichnisz der Vorlesungen welche im Jahre 1879 — 80 an der kön. Universität Greifswald gehalten werden sollen. 4°. r. wilczek. Leber einseitige, fortschreitende Gesichts- atrophie. Greifswald 1879. 8°. m. moritz. Ueber einige Präparate des Gelsemium semper- virens. Greifswald 1879. 8°. 2’ — 12 j. görny. Ein Beitrag zu den Untersuchungen über die Resorptionsfähigkeit granulirender Flächen. Greifswald 1879. 8°. r. koehne. lieber Scheiden- und Uterus vor fälle und deren Radikalheilung. Greifswald 1879. 8°. th. woi, dt. Statistischer Beitrag zur Aetiologie und Symp- tomatologie der Leucaemie. Greifswald 1879. 8°. a. ozEGowsKr. Ueber die Folgen der doppelseitigen Vagus- durchschneidung bei Tauben. Greifswald 1879. 8°. b. s. GRYGi.Ewrcz. Versuche über die Einwirkung chemi- scher Reizmittel auf die Gelenke unter antiseptischen Cautelen. Greifswald 1879. 8°. j. l. czerwinski. Beiträge zur Pseudoleukaemie. Greifs- wald 1879. 8°. b. schmidt. Beobachtungen über Psychosen nach Kopf- verletzungen. Greifswald 1879. 8°. M. salenz. Zur Wirkung des oleum Eucalypti Glo’buli. Greifswald 1879. 8°. r. bodenstein. Klinische Beobachtungen bei einigen in Sommer 1878 in der Greifswalder medicinischen Klinik vorgekommenen Fällen von typlnis exanthematicus. Greifs- wald 1879. 8°. H. falch. Fremde Körper in der Orbita. Greifswald 1879. 80. th. biel. Einige Versuche über Milchinfusionen beim Hunde, Greifswald 1879. 8°. — 13 w. mölleney. Zur Symptomatologie und Statistik der Trichinose nebst einigen therapeutischen Versuchen. Greifs- wald 1879. 8°. j. iuhsch. Zur Symptomatologie und Therapie des Band- wnrmleidens. Greifswald 1879. 8<>. 