title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: BOURMAR. De ouders eten met de kinderen. (Zie KIND.) De kinderen zijn de kroon van de ouders. (Zie Die zich niet beter door zijn ouders komt gemeenlijk aan de galg. (Zie GALGEN.) Kinderen, waart u groot, ouders, waart u (Zie KIND.) Salomo zegt: als de ouders de roede sparen aan hun kinderen dan voor de duivel varen, DUIVEL.) Van ouder tot ouder. (Zie de Bijbel.) Van wijze ouders komen wel zotte kinderen (Zie KIND.) Waar onze ouders het mee gedaan hebben, kunnen wij het ook mee doen. Waar u mijn ouder niet. (Zie Dit is een gezegde van iemand, die eerbied of vrees inhoudt.] Weelderige kinderen, treurige ouders. (Zie Wie op zijn ouders raad niet past, die steile gangen naar de bast. (Zie BAST.) Wie zijn ouders niet wil volgen, die moet des volgen, al doet hij het niet gaarne. (Zie Oude Tijden. Al altijd hetzelfde, even als de klokken van de Tijd. (Zie KLOK.) OUDEWATER. Woerden is een stad, Oudewater is nog wat, Montfoort is een gat. (Zie GATEN.) UDHEID. De oudheid wordt geprezen. De zotheid is het enige ding, dat de jeugd: traagt en de oudheid verjaagt. (Zie DING. OUWEL. Dat is lak met ouwels. (Zie LAK.) Oven. Aanzien doet gedenken, sprak de man, en bij een geschilderd venster. (Zie Als de oven heet is, de mond heeft er gevoel (Zie GEVORKT.). Dat is een bakkers proef, zei Govert, en hij had den oven met een oude pruik. (Zie BAKK) Dat is een onwinnelijke kasteel, zei de boer, stond voor een’ kalkoven. (Zie BOER.) Dat is met een vuur in den oven. (Zie OVEN.) De oven verwijt den schoorsteen, dat hij De paal is door den oven gestoken. (Zie OVEN.) De oven is onbruikbaar, als de paal gestoken is; daarom bezigt men ook die van een’ bakker, die zichzelf uit Even 200 zegt men van een’ waard, die slecht staan: De zeug is met den tapfloppen, en van een’ soortgelijke schipper heeft de kooi lek gevaren. Servilus bl. 149. Tuinman J. bl. 79, Adag. quadam N. Bartolius sec. VII. 92. Campen bl. 113. Tuinman J. bl. 198, net. bl. 33. Malherbe Hogaert bl. 3, 11. Wijd met den laatsten oven bakken, het is waard dat zij goed brood thuis krijgen. (Zie BD.) In hoofd van boter heeft, moet geen bakker bij geen oven komen, of: moet uit de stokerij blijven. (Zie BAKKER.) Als het brood (of: zijn pasteien) in den oven heeft, dan van uwen koek. (Zie BROOD.) Als het te heet gestookt, helpt de hele bakkerij uit. (Zie BAKKERIJ.) Brood, eer het in den oven is. (Zie BROOD.) De kast is weer in den oven geschoten. (Zie DD.) Klept als een oven. (Zie TUINMAN J. bl. 79, Adag. quadam N.) Met een bakken door, als de oven aan ’t eind is met den laatsten oven gebakken. Men bezigt dit van hem, die met alles denkbaar heeft, en daarom ook altijd overal te denken. Neemt men de gevolgen mee in het spreekwoord op, dan zegt men: Die altijd met het laatste over bakken, het is zelden dat goed brood te huis krijgen. En te vergeefs, tegen den oven te gapen (of: moet wijd (of: lang) gapen, die den oven ergapen zal). Voor u, dat de oven geheet wordt. Zwarter dan de kacheloven (of: schoorsteen). Het zal met brandend in den oven gaan. (Zie Ding.) Begijnstroom crimen laesae majestatis, die sneeuw tussendoor den oven droogt, en het aan de lieden voor te verkoopt. (Zie Bloem.) Dat hij zich ook wel verwarmde; maar hij kon bij den oven komen. De paal is door den doppen gestoken, meer bepaaldelijk op den bakker ziet men hier meer algemeen een verwarde zaken aan. Dat is: hij weet van niets. Zijne moeder had hem als een broeikastplant behandeld. Samen een heeten oven gebakken. De bakker, die het brood in den oven peelt, en er zelf buiten blijft. (Zie Bakker.) Staand tegen een oven te gapen. Peut door brood in een koude oven. (Zie Brood.) Steekt een overspiekt broodje in zijns buren oven. (Zie Brood.) Wil sneeuw in den oven bakken. Bd, Pree.bi.73. v. Alkamade bl. 84. Tulsaanft NELNMSH Adag. quedam bi. 36. Adag. BL. 34. Meijer bl. 57. DI. 81. 7 Bartolus quart.30. Tulsaan I. bl. 185. B Campen bl. 41. Gheurtz bi. 52. de Bruns bl. 370. Lassenius XX VII. Meijer bl. %. 8 Harrebomde Tijd 36. 10 Cats bl. 317. de Brune bl. 313, 403. Sel. Pror. OVERHAASTING. Hij zet een' mond op als een oven. (Zie MOND.) Hij ziet er uit, of hij den oven geblazen had. Hoe kan dat stinken: het komt versch uit den oven! Men kan niet te zamen ter oven en ter molen zijn. (Zie MOLEN.) Niemand zoekt een ander in den oven, of hij is er zelf in geweest. (Zie de Bijlage.) Om wel te bakken, moet men den tijd waarnemen, dat de oven wat beslagen is. Op eenen heeten oven kan geen gras wassen. (Zie GRAS.) Oude lieden zullen hunne sterkte zoeken in de kan- nen, in weeke bedden en achter den oven. (Zie BED.) Tot een' kleinen oven heeft men weinig vuur nodig. Wat duurt er eeuwig, zei de metselaar; toen had hij, om de goedkope, een' oven van Friesche turf gemetseld. (Zie FRIESLAND.) Wat helpt een droog bundeltje brem in eenen heeten oven? (Zie BREM.) Wat verwijt de vuurschop den pook, als ze beiden in den oven moeten! Weinig hout is genoeg voor een' kleinen oven. (Zie HOUT.) Wie in der haast den oven stookt, bakt gehor- gende brood. (Zie BROUD.) Zij is op den oven gezet. (Zie de Bijlage.) De oudere zuster nl. door de jongere. Men zegt dit, wanneer de jongere zuster in het hu- welijk treedt, en de oudere ongehuwd achter- laat. Zij rooken als kalkovens. (Zie KALK.) OVER. Over en weder over. (Zie OVERBEK.) OVERBEK. Over en weder over. Al van Overbeke. 14 AARNOUD VAN OVERBEKE, een Haagsch dichter en rechtsgeleerde uit de 17e eeuw, staat, gelikt meer gedachtenis, als een raaf van de eerste soort aangeschreven, en daarom worden de broeders uit dat gilde naar hem genoemd. Zie verder DE JAGER.] OVERBLIJFSEL. Het overblijfsel van den disch helpt meer, dan dat gegeten is. (Zie DISCH.) OVERDAAD. De deuren der herbergen sluiten spaarzaamheid niet, en laten overdaad binnen. (Zie DEUR.) De overdaad doet geen kwaad. In overdaad valt geen garantie. (Zie GARANTIE.) Overdaad verdoet zak en zaad. Schroom mijt overdaad. (Zie GRONDE.) Weelde zoekt overdaad, maar vindt eindelijk gebrek. (Zie GEbrek.) OVERGANG. Een gemeene overgang maakt een zachten zin. 16 OVERHAASTING. Alle overhaasting is kwaad. 17 Hij doet alles met overhaasting. 18 OVERHAND. Hij is de sterkste, die de overhand heeft. 19 Neemt gewoonte de overhand, Zoo gaat ze door ’t gehele land, (Zie GEWOONTE.) OVERHEERD. Overheerd moet wijken. 20 OVERBEID. Ik weet niet, wat de overheid er bijdoet, maar wel, wat zij er afneemt. OVERIJSSEL. Kwam ik tot Kampen, ik kwam wel over den IJssel (of: in Overijssel). (Zie 1788.) OVERLABT. Daar de vrouw gierig is, En de man bierig is, En de dochter oppast, Lijdt de meid overlast. (Zie DOCHTER.) Overlast doet klagen. 21 OVERLEG. Overleg is de slechte devil. (Zie DEVIL.) Alle dingen met overleg (ge: reden). (Zie Ding.) Een met overleg, en vervult meer dan gij beloofd hebt. 4 Goed overleg is beter halve werk (af: Het is niet wel verzonnen), zei de broodjesmaker, en hij zette den lap naast het gat. (Zie BRODDELAAR.) OVERLEVERING. Hij weet het bij overlevering. OVERLOON. Overloon verrijkt niet. 5 OVERLOOP. Hij slaapt op den overloop. 6 Hij slaat met den staart tegen den overloop aan. OVERLOOPER. Een balling is geen overlooper. (Zie BALLING.) OVERMAAT. Overmaat schaadt, Middelmaat baat. (Zie MIDDELMAAT.) OVERMAGT. Overmagt doet wijken. OVERMATIG. Van pas is meer dan overmatig. 7 OVERSCHOT. Overschot kan men verdienen. 8 OVERSLAG. Tot werk hoort overslag, Of zulks de beurs vermag. (Zie BEURS.) OVERSPEL. Door de leegte kwam Egisthus tot overspel. (Zie EGISTHUS.) De steekt een overspelig broodje in zijns buurmans oven. (Zie BROOD.) OVERSTE. Begrepen, heer overste! Die eens den sabel getrokken hebben tegen hunnen overheer, moeten de scheede wegwerpen. (Zie DEGEN.) Die tegen zijn overheer wil steken, is een zot. 9 Misgeschoten, heer overste! OVERTOGT. Dat is een schielijke overtogt, zei de vos, en ze trokken hem het vel over de ooren. (Zie OOR.) OVERVLOED. De overvloed baart walging. 13 De overvloed bederft ’t gemoed. (Zie gung) Genoeg is meer dan overvloed. (Zie GENO) Hebt gij maar geld en goed, Gij krijgt overvloed. (Zie GELD.) Het is de hoorn des overvloeds. (Zie hoorn) Overvloed hindert. 14 Uit den overvloed Jes hart sprekt de (Zie HART). Voor dat Be uw geld kwijt zijt, vindt ge ook ! in overvloed. (Zie GELD.) Wie werd gevoed Van overvloed? OVERWINNING. Men moet geen overwinningslied aanheffen vijand zwicht. (Zie LIED.) P. is, dan zegt men: Het is niet inde P. & misschien de egaal of van punt van pen F van pa, Het is een raadsheer met een’ P. [Dat is: men zoekt den goeden rand van de regen te vergeefs. Door de P voor raadshoonge geeft men een’ praatsheer, dat groote prater, en dit zal wel de bedoeling van een’ raadsheer met een’ P.] Het is niet in de P. Ik heb hem een’ P geschreven. 15 Schrijf daar vrij een’ P voor. 16 (Zie de Big) [Daar men door het voorlaatste spreekt uildrukt, dat de man veroordeeld is, het laats, dat een zaak als verloren achtend, is de P voor beide waarschijnlijk een vergissing, dat is: verloren bal.) Het is een oude bal. 17 [De naam oude bal geeft men aan man, dien men weinig achtning toedeelt, sprankeliek was bal een eerenaam, als verbasterd van pas, papastje, dat is: AAL] Als gij bij blaarkoe aan den Rijnden moet gij in baar’ lof of blaam deelen, (Zie bla) Dat is een paul onder water. 14 v.d. Venne bl. 18. 15 Bervilius bl. 61°. Ghbeurts VI. 8. Sure v1.17. | 16 Campen bl. 61. Tuinman I. Di. 'ILf Sept. 50. Fukkel bl. 185. Malder bl. Mk | 47 Tuinman I. bl. 38. 150 staat als een paal boven water. 1 ' Dat is zegpen: de zaak is duidelijk, en sight voor ik, die oogen heeft. Een paal boven Water daarentegen maakt de vaart ge- werkt, en doet geen nut. Brengt alzoo een ring meer naar dan voordeel aan, dan zegt men: Dat is een paal onder water. ] al door den oven gestoken. (Zie OVEN.) goed zeeman (of: schipper) valt wel eens over i (zeilt wel eens tegen een’ paal, of: wordt 1 eens nat). (Zie BOORD.) » = dwarsdrijver (of: dwarspaal). (Zie DRIJVER. zet een lantaarnpaal. (Zie LANTAARN.) bljft eraan hangen als de mosselen aan de pa- (Zie WORST.) Bag > lantaarn aan een’ paal. (Zie LANTAARN.) heeft een’ wrijfpaal: daar smeert hij alles aan. Dan den geweest. Best palen in het vuur. pin: Dat (ef: als een paal, ook wel: als een tusschen de palen. 3 bem wel aan de palen beleggen. er in, of bij een’ paal ingeslikt had. a pitje tot paaltje verhalen. e palen staan het langst. 4 . zie je aan geen’ vuile paal schoon wrijven. an zijn ijverig in ’t disputeren tegen den . (Zie GEUS.) Gens, Mennist of Papist: Eik schraapt maar te kist. (Zie GEUS.) j Paap of hetsij Gens: Geld is overal deleus. @zLD.) locht, zei de bagijn, en de paap lieter een fen. (Zie BAGIIN.) de kerk groot, de paap predikt (of: zingt) r aan 6en einde (of: zingt niet meer, dan hij g). (Zie EINDE.) M.F1S. Everts DI. MG. v. Waröberge 5 Gailema 11.2. u.@, Win bi. 18. v. d. Meer bi. 128. 6 Tuinman II. bi. 189. M 38. Pdumman 1. 8.290, II. bi. 7 Gbeurts bl. 86. 18,8. v. Lennep DI. 181. 8 Mots bl. 4). DL 108. 9 Berrilius bl. 15». ML 68. Meijes Di. 38. 10 Onte bi. 467. Yosteelt b). PAAP. Al wat de paap nu doet of zal doen, dat is mis. Dear zong nooit paap wel zijne andere mis. (Zie MIS. Dat is een deftige paap, zei de boer, hij kan je bart bewegen, dat het wipstaart als eene koe, die een doorn onder den staart gebonden is. (Zie BOER.) De paap doet geene twee missen voor &en geld. ' (Zie GELD.) De paap wordt bij stemmen asngesteld, de keizer met geweld, en de koning door de natuur. (Zie GEWELD. h i De aı rammelt zijn: beruit paap! "Ma bezigt dit er als eene zaak niet meer te veranderen is, even gelijk men zegt: Daar helpt geen lieve-moederen aan. ] De pepen geven den dommen boeren de groote kruisen te dragen, en volgen zelven met.de kleine. De papen, nonnen (of: monniken) en bagijnen zijn niet zoo heilig, als zij schijnen. (Zie BAGIJN.) De winter was niet zoo koud, de paap was niet 200 ond, dat hij om warmen dacht, zoo lang men offer bragt. (Zie OFFERT.) Drie papen van boodschap, drie schouten zonder nade, drie boeren, gierig en rijk, zijn negen duivels van ’t aardrijk. (Zie AARDE.) Een aap, een paap en een weegluis zijn drie duivels in een huis. (Zie AAP.) Een aap, een paap en een wetsteen komen zeer wel overeen. (Zie AAP.) Een jongen paap, een oude aap, een wilden beer, Ik nimmer in mijn huis begeer. (Zie AAP.) Een paap mag wel een stuiverje lijden. Eer zingt de zot dan de paap. Er zijn weinig jongens, die het den oude verbeteren zullen, zei de paap, en men vroeg hem, of hij van den nieuwen of oude rijnschen wijn wilde drinken. (Zie JONG.) Gelijk de vinken zitten, en kwinken in het veld, Zoo liggen de papen in de kerk, en gupen naar ’t offergeld. (Zie GELD.) Had de paar geld, hij zou ook wel woekeren. (Zie GELD.) Het zal een kort einde nemen, zei de paap, en hij beet van een stuk metworst. (Zie EINDE.) Het zijn niet allemaal papen, die kruisen dragen. (Zie KRUISEN.) Hij is van het volkje, dat met den paap mooi weer speelt, en bij den duivel te biecht gaat. (Zie BIECHT.) Hij kan zeven papen doen dansen, en staan zelf niet stil. Hij kijkt als een bepissende paap. Hij slacht den paap: hij zegent zichzelf eerst. Hoe kwam de drommel aan den paap? — hij zocht hem, daar hij was. (Zie DROMMEL.) Iedere paap bidt voor zijn parochie. Ik weet niet veel; maar wat ik weet, weet ik zoo goed als onze pa. Laat de paap een loopen; want zij gaan op Gods geleide. (Zie GANS.) Moss bi. 6. Everts bl. 350. Winsehooten bl. 366. Tulman 1. bl. 158, ii. Pros. serios bl. 25. Gheurts bl. @. 110. PAAP. Let op de punten, zei de paap, en hij stak zijn elleboog door den preekstoel. (Zie ELLEBOOG.) Loop voor den drommel, zei de paar, dan beschouw je het altaar niet. (Zie ALTAAR.) Mijn vader was paar, die twee biechten voor den geld afnam. (Zie GELD.) Om profijt gaat de paar ten altaar. (Zie ALTAAR.) Papenwijven en soppen is eene gemeene spuising. Tabak, papenwijven is gemeen mans vocht. (Zie MAN.) Visch, daar ge vermoedt en niet vermoedt, zei de gek, en hij zette een' fuik op een kerkhof, en ving er een' paar in. (Zie FUIK.) Wat de paar niet wil, neemt de koster gaarne. (Zie KOSTER.) Wat komt er al te kerk, zei de paar, en hij zag van verre een' knorrende gemeente aankomen. (Zie GEMEENTE.) Zot is de paar, die zijn heiligdom laakt. (Zie HEILIGDOM.) Wie zijn huis zuiver wil houden, zet daar geen paar of duif in. (Zie DUIF.) Als het op een lopen gaat, zóó belooft men de voeten een paar nieuwe schoenen. Als hij een paar rode kousen aan de benen en een pijp tabak in de mond had, geleek hij juist een ooljevaar. (Zie BENEN.) Daar behoort meer toe dan een paar dansschoenen. (Zie DANS.) Dat is een ongelukkig zeven, zei Trijntje, en zij kreeg een paar kachels. (Zie KACHIEL.) Dat is naar de nieuwste mode, zei Geurt, en hij vereerde zijn vrouw twee oesterschelpen, om er een paar oorlappen van te maken. (Zie GEURT.) Die het ambacht verstaat, krijgt het werk, zei Jan de snijder, en hij kreeg in de paaschweken een jaar kousen te verzorgen (of: een oude broek te napelen). (Zie AMBACHT.) Die lang leert, die veelleert, zei mooije breister, en zij wist uit te rekenen, hoeveel steken er in een paar kousen gaan. (Zie BREISTER.) Een vrouwenhaar trekt meer dan zeven paarden (of: dan honderd paar ossen). (Zie HAAR.) Er is geen paar, Of't lijkt malkaar. Gelijk bij gelijk, Jan bij Lies (of: Jut bij Jennefee), het paar een dubbeltje. (Zie DUBBELTJE.) Haast u, haast u, met drie paar snappen. Het achterste paar krijgt de krulmingen, (Zie KRAKELING.) Het is een ander paar mouwen. (Zie MOUW.) Het is een goed paar (of: Het zijn er twee voor een paar). Hij heeft een paar goede uithangborden. Hij wil hem een paar oren aannaaijen. (Zie OOR.) Hij zou zóó doende met ere aan een paar horens geraken. (Zie EER.) Ik zal bemakken een paar schoenen aan te trekken, daar hij niet mee zal dansen zal. 5 Alewijn bl. 108-112. 6 Gruterus III. bl. 1, Sel. Prov. bl. 168. Meijer DI. 200, 29. 9 Sartorius pr. 11. 91. bl. 75. Schrant bl. 277. 7 Prow. sertosa bl. 5. Gheurtz bl. 77. Zegerus bl. 3. Gruterus II. bl.196. Mergk bl. 3. Bel. Prov. bl. 113. Tuinman I. dl. 148. Harrebomee Kind B Adag. quadam bl. 3. 160 PA Laat den hond zorgen: die moet twee je hebben. (Zie anonD.) en Ligt en zwaar Dient geen paar. (Zie Liegt.) Men moet eerst een paar narrenschoenen aanvragen zal men wijs zijn. (Zie NAR.) Mijne ooren zijn geen paar, indien stom dier is. (Zie DIER.) Nu zal er een kunststukje komen, zei Crisp hij maakte een paar schoenen zonder zool (CRISPIJN.) Paar aan paar. Schuw, dat zwaar is; Trouw, dat paar is; daar haar is. (Zie HAAR.) Tusschen zeggen en doen verslijt men eenige paar schoenen. Als het paard wel draaft, dan gaat het maar men 't lijden. Als men een' bedelaar te paard helpt, wordt trotsche jonker. (Zie BEDELAAR.) Als paarden vol zijn, zoo treuren zij. Briljant.) Als te heete sporen maken een dampig; Altijd laat men het paard, dat wel gaat. Als zoudt gij er een paard om dood rijden. (Arrivez, Panthare, zei de boer tegen zijn want de ooren stonden hem even eens om staart. (Zie BOER.) Beter door een' ezel gedragen, Dan door een in 't zand geslagen. (Zie EZEL.) Beter een blind paard dan een leeg halster (Zie HALSTER.) Beter een half jaar op een goed paard gered zijn hele leven op een' ezel. (Zie EZEL.) Beter een oud paard dan een jong; (Zie BEK.) Beter een oud paard kapot, dan een jong been. Bij een jong paard behoort een oude rijder. Bonte paarden zijn zelden goed; maar als zij zijn, zijn ze zeer goed. (Zie BOGSEUR.) Booze wijven en stugge paarden moet men barbe (of: scherpe) sporen berijden. (Zie BEENEN.) Daar behoort meer tot een' ruiter, dan twee been te werpen. (Zie BEENEN.) Gast niets de vrijheid van het paard te boven, zowel een' prins als een lakei ter aarde (Zie AARDE.) Al hooi is, wordt het paard van geen enkele aanvraag; (Zie AARDE.) Een paard zijn' bek in spoelen. (Zie BEK.) Het was anderhalf man en een paardenkop. (Zie GRIJS.) Biedt geen dood paard. Friezen houden men voor een teken van geestelijkheid, vooral indien het zich herhaald. Bij die gelegenheid wordt het spreekwoord gebezigd. Dat doet, kan de zul niet aan voor het Trojaanse paard in de wereld. Het is brakke azijn, zei Pleuntje, en zij proefde van de azijn. (Zie AZIJN.) "Het is een duur paardje, om te strooien." (Men zegt dit van een pronkzieke vrouw.) "Het is een geneesmiddel, waar een paard van baas uit. (Zie GENEESMIDDEL.)" Het is pearden-arbeid. (Zie ARBEID.)" Het is pearden-liefde. (Zie LIEFDE.)" Zei de stalknecht, en hij trok ten aansluipen aan haar rechteroor. (Zie OOR.)" Wil je ten wedloop niet dat anderen zich zien? "Aan de ander kant, zei de stalknecht, en hij toomde haar rechteroor ten bek. (Zie BEK.)" Het spoor ruikt een paard, wil wel eten, maar geen zadel dragen." "Arte, nee, zei de boer, het gaat geen op een stal. (Zie KOR.)" De sergeant 'het gebraden paard.'" "De koeien (of: paarden) vindt men op den stammen krengen langs den weg. (Zie DUTCH.)" Hij geeft vijgen aan zijn paard. (Zie BOER.)" De boer kuste de staart bij het paard. (Zie STAART.)" Ze dragen de haver, en de paarden eten die." (Zie HAVER.)" De merrie is het beste paard. (Zie MERRIE.)" De bode (of: Het hinkende paard) komt aan, (Zie BODE.)" De parabels spreken nog van paarden, die hard lopen. (Zie BOEK.)" De meester ging te paard. (Zie KNIGHT.)" De Amsland-paarden van Antwerpen zouden dat niet kunnen, en de meester gaat te paard. (Zie ANTWERPEN.)" Hij zocht naar het paard, en hij zag het opzichtig. (Zie ZIEN.)" Die, die de haver verdienen, krijgen die haver." (Zie HAVER.)" De meesters hebben haver gehad. (Zie HAVER.)" De paarden stonden stil, en de wagen was aan het hollen. (Zie HOLLAND.)" De paarden trekken wijzen en gekken. (Zie WIJZEN.) 9 de Brune bi. 398, 384, 10 Provw. seriosa bl.13. Campen bl. %7. Gheurts bl. 77. Zegerus bl.16. Gruterus II. bl.187. de PAARD. De penningen doen de paarden loopen. Deux as, heb je mijn paard niet gezien? (Zie AAS.) De vliegen steken wel een paard, en dat is zulk een groot beest. (Zie BREST.) De voerman raakt meest het wilde paard. De wagen trekt het paard. De zadel is gereed, eer het paard gekocht is. Die een goed koopman wil zien, Wachte zich voor paarden-schijn. (Zie KOOPMAN.) Die een schuw paard in de wei wil vangen, moet een maatje haver hebben. (Zie HAVER.) Die het paard laat, gaat te voet. Die het paard niet slaan kan, sla den zadel. Die hier een ezel is, zal als geen paard wederke- ren. (Zie EZEL.) Die laag wil koopman zijn, Wachte zich voor paarden en wijn; Haring mag wel ’t derde zijn. (Zie HARING.) Die met een paard uitgaat, is met zijn meester uit. (Zie MEESTER.) Die nooit een oud paard bereed, is geen goed paard- rijder. 8 (Zie de Bijlage.) Die op een blind paard rijdt, heeft een kwade reis. Die schuit (of: wagen) noch paard heeft, kan geen vrachten laden. Die tot een ezel geboren is, zal geen paard sterven. (Zie EZEL.) Die tot geen paard geboren is, moet ezel sterven. (Zie EZEL.) Die verder wil rijden, dan zijn paard kan, die zit af, en gaat te voet. Die zijnen wagen smeert, helpt zijn paarden. Die zijn paard door een ander voedt, mag wel te voet gaan. Donnez-moi een emmer, zei Flip, mijn paardjes moeten drinken (of: hebben zulk een dorst). Door zijn geweten kan wel een koets met vier (of vijf) en rond rijden. (Zie GEWETEN.) Drie paarden leven de jaren van een mensch. (Zie JAAR. Dure staan dikwijks stil. Een blind paard zou daar geen schade doen. Eene kleinigheid: een paard in de wieg! (Zie KLEINHUID.) Een gehuurd paard en eigen sporen rijden wel (of nuken korte mijlen). (Zie MIJL.) Een gek, die een gezadeld paard bij de weg vindt staan, En dan toch te voet blijft gaan. (Zie GEK.) Een geschonken paard moet men eerder naar de aars dan naar de tanden kijken. (Zie AARB.) Een gewillig paard moet men niet overrijden. Een goed gepoetst paard blijft voor ziekte bewaard. Een goed gevoederd paard kan goed werken. Een goed gezel over weg draagt u te paard; een deugniet doet u de kar trekken. (Zie DEUGNiet.) Een goed paard is een edele have, als het rein van haar en gaaf van pooten is. (Zie HAAR.) Een gouden zadel maakt geen ezel tot een paard. (Ezeltje.) Een haan eet eerder een spintje haver op als een paard. (Haan.) Een huis van leem, een paard van gras, Een vriend van mond: ’t is al maar ge (Glas). Een klok praat moet wel een spintje haver eten. (Haver.) Een knik is zoo goed als een wenk voor een blind paard. (Knik.) Een lui paard is geen beslaan waard; het brengt toch zijnen meester thuis. (Huis.) Een man kan het paard naar het weduwen brengen, maar geen tien man kunnen het doen zuipen. (Ma(n).) Een nagel doet wel een hoefijzer verliezen, een hoefijzer het paard, hetwelk dan wel den ruiter doet sneuvelen. (Hoef.) Een oud man en een oud paard zijn niet veel waard; Maar een oud wijf en een oude koe, die deugen, ja waartoe? (Koe.) Een oud paard jaagt men aan den dijk (of: achter de schans). (Dijk.) Een paard, dat schuw en schrikkig is, moet geen trompetter dragen. Een paard door eene naald steken. (Naald.) Een paard drukken met den zadel. (Zadel.) Een paard eet niet weg met zijn gareel aan. (Gareel.) Een paard en een hond hinken aan een' stront. (Hond.) Een paard en geld en goed Latijn: Dat brengt ten leger over de Rijn. (Geld.) Een paard kan dat wel in zijne vuist vatten. (Pard.) Een paard met vier struikelen kan wel eens pooten. Een paard met vier voeten struikelt wel eens, ik zwijg van een mensch, die maar twee voeten heeft (of: hoeveel te meer daarbij, die erop zit). Een Paar te veel met sporen gestoken, wil dikwijks niet voort. Een paard vernagelen. Een paard verschoont een mensch gaarne, en is zijn vriend. (Zie MENSCH.) Een paard vertrapt zich wel eens; een mensch ver-spreekt zich wel eens (of: Een paard kan zich verdedigen; een mensch kan zich vergissen). (Zie MENSCH.) Een rappig veulen wordt wel een goed paard. Een ruiter zonder paard, Een krijgsmannen zonder zwaard, Een vrijer zonder baard - Zijt u geen zeven oordjes waard. (Zie BAARD.) Gruterus III. bl. 141. Winschooten bl. 38. Tuinman I. bl. 135. v. Waesberge Gold bl. 165. Cats bl. 465. Winschooten bl. 101. Prognost. bl. 160. Cats bl. 458. de Brune bl. 358. Sel. Prognost. bl. 160. Gent bl. 138. Maart bl. 3. 13 Gekurts bl. 76. de Brune bl. 81, 340. Tulaman 1. bl. 161, II. bl. 173, Modderman bl. 110. 13 PAAR Een schurft-peard vreest den roskam. (Zie ua Een stenend paard en een krakend wijfkunne meester niet dienen. (Zie MEESTER.) Een vermoeid moet men niet vergeten; die werkt, die moet ook eten. Een vermoeid paard ziet liever een' vuilen stall een' schoonen weg. Een viervoetig paard sneuvelt wel. Een vrouwenhaar trekt meer dan zeven pe (of: dan honderd paar ossen). (Zie HAAR.) Een wild paard en een vrouw — 4 niet een' dag dan met berouw. (Zie BEROUW) Een wild paard kan men geen veld weigeren. [Ga dolverfige menschen wit den um missen zij bij u hun doel.] Eer het paard zijn oor lekt. (Zie COR.) Er zijn twee dieren, die den mensch lief zijn: hond en een paard. (Zie DIER.) Gelijk aan, mijne beestjes, zei Jan Louwen, "spande zijn wijf met een paard voor den wei" (Zie BEEST.) Gelijk een paard, dat men niet beteugelt, fier met zo wordt een kind, dat men zijn wil laat, koppig. (Zie KIND.) Gelijke paarden trekken best. Gelijk het paard is, is de last. (Zie LAST.) Gelijk men de hoeven der jonge paarden op keiweg hardt. (Zie HOEF.) Gewillige paarden behoeft men niet met sporen te steken. (Zie SPAAN.) Gewone wijn, goed paard. [Met dit spreekwoord wenscht men een voorzichtige reis.] Graaf Ego bouwt wel, en heeft schaapenpas te betrouwen. (Zie EGO.) Haal havervlokken, riep het paard, en het kreeg er veel van. (Zie HAVER.) Heb je geen paard, gebruik een ezeltje. (Zie EZEL.) Heb je mijn behendigheid gezien? vroeg de man bij het paard vallend met de billen bloot, antwoordde de laken, ik zie ze nog. (Zie HENDIGHEID.) Hebt gij paardenvleesch gegeten? [Eene vraag aan een kind, dat in geboorte] Heeft de dres het paard, hij neemt ook des daaraan. (Zie DROES.) Heeren-ogen maken gehoorde paarden. (Zie HI.) Helpt gij een bedelaar te paard, hij draait maar hij galoppeert. (Zie BEDELAAR.) Het beste paard (of: Ruintje) van stal. [De 'tanden' van stal.] Het beste paard struikelt wel eens (of: kan vertreden). [De 'tanden' van stal.] Het ene paard gaat met een woord, het andere met een rijsje, en het derde moet soms het ren gevoelen. [De 'tanden' van stal.] Het ene paard schouwt het andere. [De 'tanden' van stal.] 16 S. Prow. bl. 9. v. Alkemade bl. 184. "Guette" kwalijk, als blinde paarden den wagen eijkt beter een' mensch dan een paardenhoofd. (HOOFD.) Glijkt wel een' paardenstal. [Men zegt dit van een vuil verlieren.] Het paard van stal Werkt veeltijds minst Ben is het paard benomen, Wanneer de grijze en komen. (HAAR.) is in de kribbe, het paard zal weldra ge- (Zie HOOL.) Slechter van liefde, zei Lillekomdijne (of: Kur- ine); toen kuste hij het paard voor de "dear de bruid op zat. (Zie AARS.) Een en paard. Een paard aan een' boom gebonden. Vie en hoer zijn een paard. (Zie HOER.) Eene kunst te leven: praktijk is een molen- rd. (Zie KUNST.) Een soort van beesten, hij en zijn paard. Een haarpierd. Een broodpaardje. Een laag (of: trotsch) paard, dat zijn haver gen. (Zie HAVER.) Een man als een paardenvijg: daar is geene in. (Zie GAL.) Een slecht (arm, of: trotsch) paard, dat zijn niet verdient. (Zie HAVER.) Een paard dood. Een gebruikt dit spreekwoord, wanneer een Een ander ongeval nooit al te overkomen is. — Paard naar Din te voet (of: langs den wagen) gaan men het paard heeft den toom heeft. (Zie de TOOM.) Ik ken niet zeer helder; hij slaat de koeien, als een paardenvlieg gestoken heeft. (Zie Koe.) Staatsraad, dat een dood paard stil, Niemand werk. Vergeefs geflonen, als het paard niet Wind van een dood paard. Het paard (of: post), en vertrekt te voet. [Men zegt dit van de een of andere kwaal.] Knuppelde paard moet wat vroeger op de baan. Baar wel een kurassier te paard. (Zie KURAS.) Sidelste paard moet den wagen trekken. Van den meester is de beste haver voor de teken. (Zie HAVER.) Van den meester maakt het paard (of: de) vet, En dat van het vrouwtje de kamers (Zie KAMER.) Het paard gengelt aan een losse lijn, gelijk de aan het draadje van de vrouw. (Zie DRAAD.) NEE. & de Bruns bl. 389, 354. Sal. Proo. bl. Sterben pr. 111.38. Tukman I. bl. 10. Wm, 189. Graterus II. bl. 153. Cats bl. & Urmel. 25, Mergk bl. 30. Set. Prov. M Beadle 285, 383. v. Alkemade bl. 18,117. 178 nal. dl 38, 11. 1.138. Folie bl. 46. 163 bl. 59. Gales bl. 45. Sermoen bl. 38. 7. EURLII. bl. 69. Manvis bl. 133. Banco-Panama bl. 39. 5 Graterus II. bl. 123, 163. Cats bl. 546. de Brune bl. 383. Mergk bl. 30,58. Tuinman J. bl. Y18. Witsheid bl. 149. v. Eljk II. bl... Guikema bl. 533. Sei. Pros. bl. 96, 196. de Brune bl. 461. Bartorius sec. bl. 163. Tuinman I. bl. 3, v. Kik I. nal. 3. v. Duyse bl. 198. PAARD. Het paard is eens over de plank geweest. Het paard is nog niet ontsnapt, zolang het den halster nasleept. (Zie HALSTER.) Het paard stalt meest (of: liefst), daar 't nat is. Het was, alsof er een paard sprak. Mogelijk heeft men aan de sprekende paarden te denken, waarvan, volgens TUINMAN, de Heidense schriften gewagen, en aan het sprekende paard, dat, volgens v. DUYSEN, bij en oud heldendichter voorkomt. Maar ook daartoe behoeft men zijn toevlucht niet te nemen, als men slechts aan sprekende steenen denkt, en aan veel menige overdrachtige uitdrukking, die vergelijkend wijze wordt toegepast. Niet slechts bij een zeldzaam en onverwacht geval, als TUINMAN er V. DUYSEN verzekeren, maar meer bij onmogelijke dingen, gelijk ook bij elke hooge, driftige of veel gerucht makende zaak, of uitdrukking zijt, wordt dit spreekwoord gebezigd. Het zijn de beste paarden, die de haver van hunne buren eten. (Zie BUURMAN.) Het zijn mannen met baarden: Zij werken als kinderen, en vreten als paarden. (Zie BAARD.) Het zou niet heilpen, al hadden zij van dag een koe en morgen een paard. (Zie DAG.) Het zweet van de paarden is de beste mest voor de boekweit. (Zie BOKKEWEIT.) Hij belegt zijn woorden, als een paard zijn schoten. Hij berijdt een paard, dat hij tevens in den bekken (Zeus) Hij berijdt het krankzinnige paard. Hij breekt er doorheen als een paardenvlieg door een spinneweb. Hij doet een’ wagen en een paard. Hij zit lang op een plaats, waar de paus (of: keizer) te voet (of: zonder laken) gaat (of: geen ambassade kan zenden). Hij draaft als een molenpaard. (Zie MOLEN.) Hij draagt het paard op ’t open veld. Hij draagt paardenlast. (Zie LAST.) Hij draait als een paard, dat van de wespen gestoken wordt. Hij eert hem gelijk een oud paard zijn moeder. Zie MOERDER. Hij eist slag, gelijk een paard zijn voeder. Hij geeft den paarden lange haver. (Zie HAVER.) Hij geeft het paard de sporen. Hij geraakt zoo hard achteruit, als een paard lopen (of: trekken) kan. Hij haalt een oud paard van stal. Hij haalt het paard van Troje in. (Het verhaal, waar of vals, dat Troje door ...) FOLIE I. Hij eist slag, gelijk een paard zijn voeder. Hij geeft den paarden lange haver. (Zie HAVER.) Hij geeft het paard de sporen. Hij geraakt zoo hard achteruit, als een paard lopen (of: trekken) kan. Hij haalt een oud paard van stal. Hij haalt het paard van Troje in. PAARD. het Trojaansche paard (slechts een reusachtig stokpaard van goeden HOMERUS,” zegt de oude Heerschap, & de Nederl. Spectator, 1°. Jaarg., bl. 89) ingenomen is, heeft aanleiding tot dit spreukwoord gegeven. Na een negenjarige vruchtelooze belegering zouden de Grieken door de volgende list meester van Troje zijn geworden. Zij maakten een groot houten paard, in welks buik eenige krijgslieden verborgen waren, hetzelve achterlatende, toen zij aftrokken. Zij hielden zich echter met hun volk achter het eiland Tenedos verborgen. De Trojanen, verheugd over 's vijands aftocht, meenden een Grieksch heiligdom te veroveren, braken een gedeelte van den stadsmuur af, en trokken den buit zegevierend stadnwaarts. Mooar ’s nachts kwamen de strijders in alle stilte uit het paard te voorschijn, openden de poort, en lieten de hunnen binnen, die een afgruwelijk bloedbad aanrichtten. Men bezagt dit spreekwoord, wanneer men iemand wel ontving, maar zijn vertrouwen met schandelijke ondanks beloont vindt. Wie een ander verliezen doet, hetzij op het biljart of in enige hazard- of ander spel, na door hem tot deelneming aan dat spel zijn uitgenoodigd, wordt het paard van Troje gezegd te hebben. Alij heeft de koorts als een paard. (Zie KOORTS.) Hij heeft een bril van doen: hij ziet een koe (of: een paard) voor een windmolen aan. (Zie BRIL.) Hij heeft een conscientie als een paardenkooper. (Zie CONSCIENTIE.) Hij heeft een honger als een paard. (Zie HONGER.) Hij heeft een slecht paard bereden. Hij heeft geen courage, het paard aan de teugel in de bek te doen. (Zie BEK.) Hij heeft haar zoo lief als een oud paard zijn moeder. (Zie MOEDER.) Hij heeft moed als een stooters paardje. (Zie MOED.) Hij heeft net een gezicht als een paardenvijg, daar de kippen in gepikt hebben. (Zie AANGEZICHTE.) Hij heeft puurten als hooibulten. (Zie BULT.) Hij heeft zijn kost eerlijk betaald, als een paard zijn stalhuur. (Zie HUUR.) Hij helpt hem op het (of: te) paard (ook wel: Hij helpt er hem boven op). [Dit heeft zijn oorsprong, volgens V. AL-KEMADE, van de oorlogshelden der Batavieren, die veel te paard streedden, en zelfs gewapend op de Rijn en) Hij holt (of: draaft door) als een blind paard. (Zie DRAF.) Hij boudt zijn paardje in een ligten draf. (Zie DRAF.) Hij is als een paard zoo sterk. Hij is een dwaas, die om een haas veel smarten lijdt, en nog een paard, veel ponden waard. 9 Bartoluspr. I. 84, IV. 51, tert. III. 39. Winschoten bl. 345. v. Alkemade 61.198, 154. Tuinman I. bl. 253, 254. v. Eijk II. bl. 68. Bogaert bl. 101. 4 v. Alkemade bl. 138. v. Waesberge Win bl. 11. Vesteelt bl. 113. 6 v. Eijk II. bl. 69, 8 Winschoten bl. 268, 3%. Tuinman I. bl. 237. Reddingius 3. v. Eijk II. bl. 68. 7 Gheurtz bl. 78. Vesteelt bl. 112. 10 Campen bl. 134. 11 Tuinman I. bl. 384, 8 Bervillus bl. 346°. Campen bl. 180. Gheurts bl. 41. Zegerus bl. 38. Idinau bl. 108. de Brune bl. 9 Campen bl. 128. Sartorkus tert. V.79. Tuinman I. 01.306. Maart 14. Meijer bl, 57. v. Eijk II. 13 Gheurts bl. 76. Mergk bl. 33. Bartolus sec. I. 91, tert. IX. 3. v. Eijk II. nal. bl. 4. de Jager 13 v. Eijk II. nal. DI. 0. Den hals afrijdt. (Zie Dwaals.) Hij is het paard van Troje. Hij is op zes apostel-paarden gekomen Hij over het paard gezet (of: getild). Hij is over het gezet (of: getild). Hij is uit de paardenvoeten, die op den klokken doet beijeren. (Zie KLOK. Hij is zoo beschaamd als een paard, die zich in de kar omsmeurt. (Zie KAR.) Hij is zoo frisch en gezond als een dood paard. Hij is zoo hoovaardig als een lakmeester op zijn paard zit. (Zie LAKKMI.) Hij is zoo sterk als een paard. Hij is zoo trots als een koetspaard. (Zie KOETS.) Hij krijgt paardenkeutels voor profetenbezile. Hij laat zich geen paardenkeutels voor in de hand stoppen. (Zie HAND.) Hij laat zijn paardje lustig draven. Hij lacht als een huurpaard. Hij lacht als een paard, dat bijten wil. Hij lacht als een erg grimme Paard. Hij loopt als een paard van een dale strand. Hij loopt als een voor de zweep. Hij loopt het hollende paard na. Hij zocht iets, dat hij waarschijnlijk zou vinden. Hij maakte hem wijs, dat paardenstront vijgen zijn. Hij moest een paardje (of: ezeltje) schoppen. (Zie EZEL.) Hij noemde hem man en paard. (Zie MAN.) Hij raakte het paard juist in het oog. (Zie OOG.) Hij rijdt altijd zijn eigen paardje. Hij rijdt een ongezadelde paard. Hij rijdt het paard op de staak. Hij rijdt op zijn meesters paard. (Zie MEESTER.) Hij rijdt (springt, of: is spoedig) op zijn fiets. (Zie de Bijlage.) Dat is: hij wordt spoedig boos. Hassend woord is aan de riddertijden ontleend. Hij roept als een dief in een paardenstal. (Zie DIEF.) Hij roskamt het paard, dat hem nogmaals bijtens. Hij slaat zijn paard met de haverzak om de oren. (Zie HAVER.) Hij slacht des keizers paard, dat pijn in de plassen. (Zie KEIZER.) Hij spant de paarden achter de wagen voor de paarden. (Zie de Bijlage.) Hij spreekt nog beter dan een paard, en zulk een grote kop. (Zie KOP.) Bij blad 25, 94. Guikema, I. 15. Baneho-Panfen Modderman, bij 105. Bogsert, die MM XXXLII. Lendebuwer, bij 71. Ferse RD. 165 Jakt wel, maar hij viel van het paard. 1 Igert als een kwaad paard. 2 Rmt erop los als een hollend paard. (Aan mannen zegt dit van een doldriftig mensch.) Wat het paard aan den steart. 3 De kribbe te vinden als een postpaard. ERIB.) Hrk als een molenpaard. (Zie MOLEN.) Wkt als een ploegpaard. 4 Rijdt, eer hij een paard heeft. 5 Bt door een paardenoog. (Zie OOG.) Zijn oogen als een schichtig paard. D6. 200 ge: of hij een paard zou maken. 6 Het als een oud wel een stuk van een dood paard eten. 7 Hier wordt de vraatzuchtige Prijzen paard verkoopen, om haver te bekomen. (Zie HAVER.) Preut als een paard. 8 Zijn hoofd van onder de paardenvoeten. (Zie AARDEN en GELEENDE ZWIEPEN: Geen wonder, Hard liepen. 9 In meug, zei de boer, en bij at paarden- is voor vijgen. (Zie BOER.) Bij een enzoen geven. Op een zoon van ’s konings lijfpaard, zei de vader; maar hij vergat te zeggen, dat zijne zuster een ezelin was. (Zie EZELIN.) Van het paard niet, dat men bij den staart VLOIEN, pad veel van je, zei de beul, toen hij den paar- lief het hoofd had afgeslagen, en diens blon- krullebol in de hand hield. (Zie ZEL.) Het een paardje, dat nog harder draaft. 10 Je mag wel een goed paard steken. (Zie BAR.) Een haar paard is ontloopen, gooien dan den stormschal. Bardenvlees is het goede boekweit telen. (Zie REWEIT.) Vrouwen zijn de paarden, waar oude mannen naar de hel rijden. (Zie HEL.) Goed te voet gaan op de heide, voor die hun weg daarnevens leiden. (Zie HEIDEN.) Een paard, kleine dagreezen. (Zie DAG.) Twee paarden den wagen trekken. Ik werd niet wel gebouwd door 't paard, dat gaand voort knaagt. (Zie LAND.) Een paard dood, al dood. (Zie MAN.) Als je dat mijn paard met de staart trekt, zei de voerman, de kop doet ook mee. (Zie KOP.) Brengt wel ligt een paard (of: een os) te water. (Zie WAT.) Een maer dwing het (hem) eens, om te zuipen! Aan een dorp, daar geen paard om daarom rijden. 