title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Secretarissen van Ministers, welcke by derselver vertreck of versterf ordre krygen van H. H. M. om de saaken van den Staat by provisie te blyven waarnemen 1), ofte andere Personen, welcke met de benamingh van Secretaris tot verrigtingh van eenige saken aan vreemde Hoven ge- bruyckt werden, sullen genieten een daghgeldt van 12 guldens 2), sonder meer, uytgosondert dat sy sullen mogen declareren op gelijcken voet als de Residenten. Pointen rakende alle buytenlandtsche Ministers indistinctelijck. XXXVl. De daghgelden of tractementen sullen ingaan met den aghtsten dagh voor dat de Ministers in het vertrecken naar de plaats, waarheen sy gecommitteert zijn, verlaten sullen hebben de gronden van dezen Staat, en van gelijeken eyndigen met den aghtsten dagh nadat sy weder sullen bereyckt hebben de grenzen van desen Staat. XXXVII Ende opdat de meeningh van hot vorenstaande Art. omtrent het in- gaan var de daghgelden of tractementen niet geäludeert worde, sullen de Ministers moeten verklaren aghter de eerste en laatste Declara- tiöen, die sy overleveren, den precisen dagh wanneer sy de gronden van den Staat verlaten ende wederom bereyckt sullen hebben respective, sonder dat de eerste ende laatste Declaratie van Ministers, waaraan de vorenstaande verklaringe manqueert, sullen mogen aangenomen worden. 1) Z. hierover, Tweede Gedeelie bl. 40 volg. het verzoek van den Secretaris SCHELTUS (A. 1715). Verg. ook de Brieven en Negot. van VAN DE SPIBGsL II, 85 volg. (Aun DE CONIınk te Kopenhagen, 7 Dec. 1708). 1) Toepassing van dit Artikel bij Besol. van H. H. M. van 27 Febr. 1792 ten behoeve van den Secretaris SILLMAN, „als gechargeert zijnde geweest met — de zaken aan het Hof van Z. K, en K, M. gedurende den tijd die de Heer Envoy& VAN HAEFTEN tot de Vredes-onderhandelingen te Sistow ulit Weenen is absent geweest.”’ 42 XXXVIII. Aan de Ministers, welcke op aanschrijvens van H. H. M. een keer herwaardts doen over saacken rakende der Landen dienst, sullen de reyskosten in het komen en gaan goedtgedaan worden, sonder meer. xXXIX. Ministers, welcke met permissie !) van H. H. M. overkomen tot ver- richtinge van hare particuliere affaires 2), of om andere oorzaken, niet rakende der Landen dienst, sullen niet alleen niet mogen declareren over de reyskosten heen of weder, maar langer als twee maanden hier te lande blyveude, verliesen de helfte van hetgeen dat sy souden genieten ten laste van den Staat ter plastse harer residentie. XL. Wanneer eenige publicque demonstratie van vreughde gedaan wordt ter plaatse daar de Ministers van deson Staat haar bevinden, met het aanstecken van vreugde-vuyren 3), het laten loopen van wyn voor de ge_ meente ofte op andere diergelijcke wys, sal het verschot, dat deselve in die gelegentheyt komen te doen, na de costumen van de plasts daar sy sich bevinden, goedtgedaan worden op een specificatie by haar getee- kent, mits daartoo exhiberende voorgaande last, of opgevolghde appro- batie van H. H. M.; sonder echter dat de Maaltyden of andere regalen ®), welcke sy by die gelegentheyt souden mogen geven, in declaratie sullen geleden werden ; uytgesondert alleen wanneer de sake waarover gevuyrt wordt, den Staat directelijick raackt, ende daarom Jesselfs Ministers, Op voorgaande aanschryvens van H. H. M., verplicht tot ongewone kosten , gelijck als wanneer ecn notabele victorie met de wapenen van den Staat bevoghten, ofte een vreede met cen van de voorname Machten van Europa gesloten is; in hoedanige gevallen Ambassadeurs, het zy een of nn nn 1) Van die vergunning geen gebruik te maken dan na het sluiten var den vrede tus- schen Rusland en de Porte. Resol. van 17 Januarij 1702 (Ambass. VAN DEDEM TOT DEN GELDER', 23) Resol. van H. H. M. 7. Pebr. 1792 ten behoeve van J. VAN LANSBERGE, Minister Plenipotentiaris aan de Hoven van Trier en Bunn, on bij den Westphaalschen Kreitz, en Magistraat van Keulen, — „mits zorge dragende dat de dienst van den Lande daar- door niet kome te Iyden.” 83) Kosten van acht Illuminatiön,, gedaan te Brussel in Junij en Julij 1791, bij Beso- Iutie van H. II. M. van 9 Januarij 1792 ten behoeve van den Baron nor alsgeldig erkend. 4) Resol. van H. H. M. 10 3ept- 1792, ten behoeve van den Ambassadeur VAN DEDEM TOT DEN GELDER , houdende goedkeuring der kosten van een Dessert, «rolgens constant gebruik,,’’ den Turkschen Keizer en diens talrijk gevolg aangeboden- 4 43 meerder, sullen genieten voor het geven van het Festeyn 750, extra- ordinaris Envoyes 500, en alle andere Ministers 300 guldens. XLI, Wanneer tot vermydinge van differenten over het Ceremonieel, ofte om andere diergelijcke redenen, goedtgevonden wordt aan een Minister te geven een hooger caracter ais hy andersints soude gevoert hebben 1), sal de minder qualiteyt, hetzy van ordinaris Ambassadeurs, extraordi- naris Envoyds, Gedeputeerden sonder caracter, of andere in dit Regle- ment bekent, waarna hy sal mogen en moeten declareren, gedefinieert worden by Resolutie van H. H. M., naar welcke gedefinieerde qualiteyt hy in allen sal getracteert, en sijn Declaration sullen geliquideert wor- den, sonder reguard te nemen op den voorschreven hooger caracter. LI. De Predikanten, welcke buyten ’s Landts gaan tot dienst van de Mi- nisters 2), sullen sich moeten laten examineren, ende behoorlijck quali- ficeren tot alle de deelen van haar dienst, buyten kosten van het Landt. ZLIII. De Predikanten, Secretarissen ende alle Bedionden van Ministers na huyskeerende voor het eynde van de Commissie, om hose wettige noodt- lijeke oorsake het oock soude mogen wesen, sullen moeten de terugh- reys doen op hare particuliere kosten ?). XLIV. Voor doodt- ende begrafenis-kosten van yeder Bediende of Domesticq, welcke de Ministers van hier mede genomen , ofte ontboden hebben, ende buyten ’s Landts in haar dienst komen te sterven, sal aan haar 100 guldens geleden worden. l) SCHIMMELPENNINCK aan VAN DER GOES, 2 December 1799 (I, 212). «Ik moest veronderstellen , dat het eene loutere vergissing was, dat men zich niet rappelleerde , dat ik gebruik makende van de mij daartoe gegevene permissie, op een tijdstip, waarop ik dacht zulks tijdig te zijn, het karakter van Ambassadeur gedeployeerd had-” — Ilij had het credentiaal van Minister- Plenipotentiaris niet overgegeven- — „Het financiele kwaad, merkte hij aan, komt alleen op mij-”’ 2) Een Predikant toegestaan aan den Heer p. H. VERELST, Extr. Eovoy& bij het Hof van Sardini&, bij Resol- v. H. H- M. 4 Julij 1760. G’root Plac. Boek VII, 556. 3) Toepassing van dit Artikel bij Resol. van H, H, M, 19 Maart 1750 (t. a. p- bl. 559. Predikant der Ambagsade in Spanje, naar Deventer beroepen)- 44 XLV. Over domesticque rouwon, groote ofte kleyne, sal niet mogen gede- clareert worden tot laste van het Landt. XLVI. Soo een ordinaris Minister, Vrouw ofte Kinderen verliest ter plaatse sijner residentie, sal hij mogen declareren voor het balsemen van het Lyck, een loode kist, en de vraght herwaarts. ZLVII. Een Minister komende te sterven in Spagnen !) of Portugal, sal het tractement of daghgeldt van hem en sijne Bedienden blyven loopen den tydı van twee maanden na den sterfdagh, ende soo hy komt te sterven in een ander Ryck ofte plasts buyten ’sLandts, den tydt van een maandt, om daaruyt te vinden de gagies ende het onderhoud der Domesticquen tot haar ontslagingh ofte wederkomst hier te lande; boven hetwelck het balsemen van het Lighaam, een loode kist en het transport soo van het- selve als van het Huysgesin en Meubilen, by het I.andt sullen bekos- tight werden, sonder meer. XLVI. Alle extraordinaris Ministers sullen gehouden wesen hare Declaratien over te geven van 6 tot 6 maanden praeciselijck, op poene dat haar geen betalinge ter goeder rekeninge ?) sal gedaan werden. XLIX. Voorts sullen geen Ministers, groot noch kleyn, mogen declareren 3), over wat saak het soude mogen wesen, bedaght of onbedaght , als waar- over haar met uytgedruckte woorden , ende niet by illatie ofte conse- quentie gepermitteert wordt te declareren by eenigh Art. van dit Regle- ment ®%); maar sullen alle andere posten moeten uytvinden uyt haar tracte- ment of daghgeldt. 1) Verg. de Resol. der Staten-Generaal van 10 Maart 1750 betrekkelijk het verzock, reeds den 26 Maart 1744 Commissoriaal gemaakt, van de Erfgenauen van den Ambas- sadeur FRANS VAN DER MERR in Spanje overleden. Groot Plac. Boek, VII, 554. 2%) Ordonnanti@n ter goeder rekening, 10 Januarij 1702 (Resol, der 3taten-Gen.) ten behoere van den Envoy& Hoaaver en den Resident DR BwArT in Rusland; 9 Julij 1792 ten behoeve van dezelfden en van den Envoy& te Berlijn A, W. VAN REEDE, ENE. 3) Renovatie vandit Artikel bij Resol. van 9 Julij 1749. G’r. Plac. Boek VII, 650 volg 4) Verg. de meest afwijzende Resol, van H. H. M. in dato 14 Aug. 1750 op de ver- zoeken van den Heer DR HOCH:PIFrD, Ambassadeur te Konstantinopel. Gr. Plac. Bock VII, 555 volg. Pointen rakende de Gecommitteerden binnen ’s Landis. (L—-LIV) LV. De Deputatie na Brussel of andere Steden van de Spaansche Neder- landen 1); item naar Oost-Vrieslandt, sullen gerekent werden onder de binnenlandtsche Commissien, met dat onderscheyt alleen, dat de Heeren derwaarts gecommitteert werdende, sullen genieten een daghgeldt van 15 in plaats van 10 guldens, ende geduyrende haar verblyf aldaar, hetzy se een of meerder in getal zijn, 12 guldens daaghs voor koetshuyr, of voor het onderhoud en gebruyck van haar eygen koetsen en paarden. LVI. Op welcken voet mede sullen getracteert worden de Heeren Commis- sarissen Deciseurs alle twee jaren gaande naar Maastricht 2) wegens H. H. M. ende de Heeren Gecommitteerden van den Raadt van State, mede alle twee jaren derwaarts gaande. LVII. De Commissarissen Deciseurs te Maastricht sullen niet meer tydt mo- gen toebrengen in de Commissie als uyterlijick 3 maanden, de reys gunts en weder daarin gerekent, en de Gecommitteorden van den Raadt van State als 2 maanden; waarvan om geen redenen ofte pretexten sal mogen gedispenseert worden. LVIII. Boven de daghgelden, over sooveel dagen als de Commissien duren, sal een dagh vacatie geleden werden voor het doen van rapport, uitge- nomen aan Gecommitteerden, die maar een dagh raceren buyten den Hage. LIX. De gemelde Gecommitteerden sullen haar Verbalen met de Stucken daartoe gehoorende, moeten overgelevert, en ten minsten aght dagen tydt gelaten hebben om deselve te konnen lesen, voordat sy sullen mogen overgeren haar Declaratien, of dat deselve sullen mogen aangenomen werden 3). }) w. A. LESTEVENOnN aan den Baron VAN DER BORCH (24 Febr. 1786): „‚Messieurs de la Chambre des Comptes ne veulent considerer votre commission que sur le pied d’une commission interieure," enz. — (15 October 1786), 2) Verg. BOouwzns, Aan zijne Commitienten,, bl. 497. «De Commissie van H. H. Mog. naar Maastricht op f 7500 's jaars berekend, is in zeven jaar dus / 52,600,’’ enz. 3) Het Reglement van 1700 zwiigt van de Verbalen der Ambassadeurs en andere bui- 46 Det ıulyende raackt alle Geleputeerden soo Luyten als binnen 's Landis. LX. Meer persoonen gevonden wordende in een Depntatie, sullen niet mo- gen anders als gesamentlijck declareren , sonder dat aparte Declaratien van yemandt sullen sangenomen werden. LXI. Onder alle de Declaratien, soo van Ministers buyten ’s Landts als van binnenlandsche Gecommitteerden, sal boven hetgeen Art. X<XXVII geor- donneert is nopende de eerste Declaratien van Ministers buyten 'sLandts, de volgende verklaring moeten gesteld worden, van woord tot woord, sonder dat men sal volstaan met andere, schoon equivalente termen. »Ick ondergeschreeven verklaare in alles gedeclareert te hebben conform het Reglement van..... soovesl de sin daarvan my bekent is, na hei op dese Declaratie nagesien te hebben, en geen posten myns weiens gebraght ie kebben, als die met’er daadt soodanig uytgegeven zijn, als se gebraght zijn, en daaraan ick eenighsints moght twijfelen, eerder minder als meerder gedeclareert te hebben.” De halfjarıge Declaratiöen werden, nevens het aan de Staten-Generaal ingediend verzoek van en belanghebbenden Diplomaat, door H. H. Mog‘ gezonden aan den Raad van State en de Generaliteits-Rekenkamer, som te visiteren, examineren en liquideren , volgens en in conformiteit van de ordres van het Land.” (Verg. in de Resol. der Staten-Generaal 12 Januarij 1792, de Requesten van den Envoy& A. w. Cc. VAN NAGELL t® Londen en van den Minister bij den Nedersaxischen Kreitz, D. HOGGUER; 23 Januarij, van den Minister Plenipotentiaris bij het Gouvernement der Oostenrijksche Nederlanden,, a. nor; 7 Februarij, van den Envoye aan het Hof van Rusland, Js. w. HOGauBR; 28 Augustus, van den Resident DE SWART, 0N2.). tenlandsche Gecommitteerden, over welke men z. WICQURFORT , l’Ambassadeur ei ses fonct. L. II, Sect. XVI. (Du Rapport que l’Ambassadeur full de sa negoliation). BWIWLAGE XV. nn nn Bladz. 32. Aaadpensionarisjaarwedde.. — Van HEINSIUS sprekende, zegt DE TorcY (Negociations avec la Hollande. — Conferences de La Haye, 1109) stellig: »Les appointemens qu’il recevoit de la Republique, &toient de vingt- quatre mille florins, la plus grande partie comme Garde du Sceau.” — VAN DE SPIEGEL in zijne Nadenking bl. 10 laat zich omtrent dit punt aldus uit: »Mijn Tractement is gesteld op denzelfden voet, als dat van mijn’ Voorzaat, alleenliik met bijvoeging van / 1500 huishuur. — Mijn pensioen van relraite was hetzelfde, dat aan mijn’ Voorzaat is toegelegd, het groot Zegel, dat hem geoorloofd was te behouden, daaronder gere- kend zijnde; — maar in den poinct alleen was de mildheid der Regering ten mijnen opzichte overvloediger, dat uit aanmerking van mijn talrijk huisgezin van iwaalf kinderen, de Staten begeerden, dat dezelve na mijn dood een aandenken zouden hebben, dat hun Vader zijn leven in de dienst van Holland had afgesloofd.” In het Verslag van Bouwens vinden wij dienaangaande de volgende berekening. Tractementen van den R. P. L. P. VAN DE BPIEGEL: Ordinair Tractement. «css scccnon00.. f 12000 Huishuur.oeoooersoncennenceneneneene » 1500 Extraordinair..oeeeeeseesennneenseneee » 4500 Groot Zegelbewaarder.oeecsococnenonce. » 1500 Pensionaris van de Ridderschap........ » 1000 f 20,500 Voor verhuizing uit Zeeland eens....... 6000 Nog bij demissie ’s jaarliijks bedongen.... » 8000; Pensioen voor zijn kinderen van........ » 3009 jaarljjks: te versterven op de langstlevende, als hebbende 12 kinderen, waaronder 7 dochters (volgens Resol. van 8 Nov. 1787 bij de Ridderschap genomen 1). — 1) BOUWENS, bl. 446. 48 Het evengemeld bedrag der gewone jaarwedde van Hollands Minister, was in 1672 ingevoerd, blijkens de aanteekening van HEInsıus, aldus luidende. »Den 20 Aug. de Griffier raser tot R. P. geäligeert, op een tractement van 12000 gl. en by verlaten van syn Ampt, een pen- sioen van 4000 gl.” — Eigenlijk was de wedde, geljjk JoBAN DE WITT die had genoten, niet hooger dan 6000 gulden, en was de wederhelft, aan FAGEL bewilligd, eene buitengewone toelage. — HEINsIUs zelf stipt op het jaar 1681 den 24 December aan: »Den R. P. toegestaen syn extraordinaris tractement van 6000 gl.;” en zuo leest men in het Staats- besluit ten behoeve van stern den 22 Julij 1749 genomen, nog duidelijk de onderscheiding van het »tractement van zes duizend guldens ordinair , en ses duizend guldens extraordinair.” (Groot Plac. Boek VII, 135). — Gedenkwaardig is het berigt van AıTzEema met opzigt tot het blijjk van nationale erkentelijkheid, in 1668 door de Staten jegens DE wırr be- toond: »Van goeder handt heb ick, meldt hij, dat, daer te voor veel verscheydene Regenten ende Leden van de Vergadering van Zollandt haer dickwils hadden gestelt tegens den Heer Raedt-Pensionaris, althans alle ende een yder, ende niemant uytgesondert, hadden gecoöpereert of geconsenteert in de belooningh, ende erkentenis aen hem van sijne incomparable diensten aen Hollandt gedaen: ja in sulcker maniere dat so souden gegaen hebben tot Aondert duysent gullen ende meer: ten ware deur sijn eygen beleyt, deur de Heeren van Dort, hi) het hadde belet: niet willende incurreren d’al te grooten opspraeck, die namaels soude mogen rijsen. Sijn jaerlijiex tractement was 3000 guldens, sulcx hy voor syn viüjflienjarıge dienst had genoten 45000 guldens: ende tot een 500 welverdiende recognitie wiert hem nu noch toegeleyt desomme, ende daer en boven vijftien duysent guldens als Pensionaris van de Ridderschap, maeckende te samen sestigh duysent guldens, ende sijn jaerlijcx tractement in futurum is geaugmenteert tot 7000 guldens.” (Saken van Staa, XIV Deel, 48 B,, bl. 437). -- Evenwel leest men in de Instructie van 27 Julij 1668 voor den R. P. Art. XXX onveranderlijk hetzelfde be- drag van 3000 Caroli guldene, »dacrvan t’elcken vierendeel jaers een vierendeel sal werden betaelt ;” en schoon HEInsIUS zoowel de vermeer- dering van 3 duizend gl. !) als de gezamentlijke vereering van 45 en 15 duizend gl. vermeldt 2), teekent hij den 15 September uitdrukkelijk aan: »de R. P. 2) "Den 3 Aug. 1663 wert de R. P. voor syn extraordinaris diensten beloont met 45 m. gl. eens te betalen met rentebrieven waerin d’oorsake soude werden geinsereert. — Dito de Ridderschap notificeert, dat aen den R. P. hebben gegeven een beloninge van 15 m. gl.” — > dührın BILAGE XVI. Bladz. 36. » Correspondentie-pennningen.” In het Schema van onkosten voor 1790 beraamd, vindt men bij Bouv- WENS (bl. 418), voor secrete Correspondentie-gelden uitgetrokken 40,000, met de aanmerking. »Ingevolge Resol. van 20 Junij 1786 en 5 Maart 1790 en dewyl daarvoor op den Ordinairen Staat tot hiertoe ge- staan heeft cen somma van / 75,428, zal daarop worden geprofiteerd f 35,428.” Indien het waar is, dat, gelijk beweerd wordt, voorheen de befaamde Venetiaansche avonturier CAsanovA insgelijks door de Neder- landsche Republiek als spion werd bezoldigd !), zouden uit de Verant- woording van het diplomatisch gebruik dier penningen vreemde dingen kunnen uitlekken. — Verg. Dr. L. Ennen, Frankreich und der Nieder- rhein, oder Gesch. von Stadt u. Kurstaat Köln seit d. 30jährigen Kriege bis zur Französisch. Occupation, meist aus archivalischen Dokumenten (Köln u. Neuss, 1856) II B., s. 345. Zelfs de eerliike VAN DE SPIEGEL aan v. KINOKEL over de zedeloosheid van het Berlijusche Kabinet en over de bezwaren, welke Lord MALMESBURY te overwinnen zoude hebben, vertrouweliik schrijjvende, aarzelde niet te zeggen: »Vous savez qu’il y a trois manieres de reussir dans une affaire; la force, la persuasion, la corruplion: or, je deconseille la premiere; restent encore deux & son choix, et je vous reponds que notre ami est homme & faire un bon choix” 2). En nog later, onder de Bataafsche Republiek, zoude de Agent of Minister van Buitenlandsche Zaken Mm. VAN DER GOES 3), naar het ver- haal van den Franschen Gezant LOMBARD DE LANGRES, onbewimpeld — u — 1) «Weil er allgemein für einen in holländischem Solde stehender Spion angesehen wurde.” — (A. 1760). 2) Brieven en Negot. II, 60 (26 Dec. 1793). 3) In 1798. 50 aan dien geimproviseerden Diplomaat verklaard hebben: »Comme nous n’avons pas (200 als FREDERIK de Groote) deux-cent mille baionnettes pour faire baisser les yenx aux insolens, nous AvOns SOIn, Sans que nO8 ambassadeurg fassent trop d’etalage, de leur donner un riche traitement, de mettre & leur disposition des sommes considerables, afin d’ouvrir avec une clef d’or les portes que vous (de Franschen) jetez en dedans % coups de crosses.” — Z. Les Souvenirs, ou recueil de faits particuliers et d’anecdotes secreies, — PaT LOMBARD DE LANGRES, ancien Ambassa- deur de la Rep. Frang. en Hollande, (Paris 1819) p. 264 volg. (Article V, =. WANLERGO&S). — VAN DER GOES zoude zelfs eene weddingschap hebben aangegaan en die gewonnen hebben !), van binnen eene maand zekeren Oostenrijkschen Staatsman, te Weenen in ongenade te doen vallen. m — 1) R&pondes & M. DE TALLEYRAND ce que je vais vous dicter ; et il me dicta ce qui suit: Duns un mois, le Minisire dont vous me demandes le renroi ne sera plus en place.” (p. 263). BIILAGE XVII Bladz. 41. Aandeel van den Raadpensionaris in de keuze der Ministers en andere diplomatische Agenten. Wilde men enkel op het verbod van eenige, regelregte of zijdeling®che voordragt en aanbeveling letten, in de Instructiöen voorkomende, men zoude eer tot het besluit geraken, dat de invloed van Hollands Minister op het diplomatisch personeel al zeer gering moet geweest zijn. — Werd den R. P., onder FREDERIK HENDRIK, »op den eed bevolen, hem geensints te bemoeijen met het verkiesen ofte stellen van eenige Offi- cieren, Vroetschappen ofte andere Magistraten in Steden, ofte ten plat- ten lande, mitsgaders ook niemand wie die soude mogen wesen, in de Vergaderinge van de Staten, by de Gec. Raden, in de Generaliteit, by Zyn Excellentie, ofte elders tot Officien van Justitie, Finantie, Militaire, ofte andere politiceque, opentiyk noch bedectelyk te recommanderen ‚” (Instructie van 20 Maart 1641 Art. XXVI) nog in het jongst Berigt- schrift voor JOHAN DE WITT, toen diens gezag ten toppunt was gestiegen, den 27 Julij 1668, werd dezelfde vermaning in weinig verschillende bewoor- dingen herhaald , (niet anders dan volgens Resolutie van de Staten ofte Gec. Raden; — niet dan met communicatie ende goedtvinden van deselve haer Edele Groot Mog. Gedeputeerden aldaer.”) — Toch openden de min bestemde uitdrukkingen van het laatste stuk, sene achterdeur; en boven- dien, welke vruchten kon de briefwisseling van den R. P. opleveren met Gezanten, wien hij zijn vertrouwen niet had geschonken? — Het was ditzelfde voorschrift dat den Thosaurier-Generaal VAN DER HEIM, sedert Raadpensionaris,, in 17397 voorkwam, »na de letter te zijn inprac- ticabel, en zoodanig gesteld, dat na zyn gedagten het onmogelyk was met gemoede daarop den eed te doen.” — Maar wel was hij bereid te doen eene verklaring, »dat by nooit, zijns wetens, iemand tot ondienst p* 52 van den Lande zoude recommanderen tot eenigen staat, wie het ook mocht wezen, en dat hij zelfs in het doen van recommandatien zoude gebruiken alle moderatie en discretie, 200 verre als een eorlyk en ge- trouw Minister doen kon, en als vorige Raadpensionarissen, en die, welke daarin mees? precies zouden zijn gewecst, hadden gedaan,” dsarbij het precedent van Jacop CaT3 (7 Junij 1636) inroepende I). De Staten guven aan het geopperd gemoedsbezwaar toe, en 00k GILLES mogt in 1746 volstaan met de belofte die zijn Voorzast had afgelegd. (1 Sept. Groot Plac. Boek VII, 96). Doch schoon drie jaren daarna, steyn den eed met hetzelfda voorbehoud deed, was de Instructie op het punt der aanbevelingen weder gewijzigd en in dezer voege uitgebreid, dat hij openlijk noch bedektelijk zoude »recommanderen ten ware zijn (Raadpen- sionaris) naaste vrienden 2), tot zusters- en broeders-kinderen incluis, hetweik dan aan zijne discretie gelaten word; welverstaande dat den R. P. in het reguard van alle andere, vrij zal staan zijn sentimenten en consideraliön over de personen te uilen, zoo wanneer hem hetzelve by H. Ed. Gr. Mog., den hooggemelde Heere Prinse van Orange, de gemelde Heeren Gec. Raden, eenig Lid of Leden van H. Ed. Gr. Mog. Verga- deringe en de Hceren Gedeputeerden ter Generaliteit zoude mogen wor- den gevergt of gevraagt, zonder zich echter in eenige sollicıtatien of recommandatien te mogen inlaten, dan allcen ten aanzien van zijn vrien- den als voren’’ 3). Een treffend blijk voorwaar, der ontaarding van de Aristocratie in eene familie-regering! — De Diplomatie evenwel, had zich niet altijd over het nepolisme te beklagen. VAN BEUNINGEN Schonk HEEMSKERK aan het Vaderland; BEVERNINGA liet BRUNO VAN DER DUSSEN na, en de straks genoemde VAN DER HEIM’ was de zustersz0oon van HEINSIUB. — 1) Groot Pi. Boek VII, 80 volg. (16 Maart 1737). Resol. van Holland, 2 April 1737 tot elucidatie van het 26e Art. van de Instructie voor den Heer VAN DER HEIM alsR.P. 2) Van den R. P. pAuw meldt Hrınsıus, 2 October 16851: «Versoekt dewyl nooyt voor ymant var sijn Vrunden heeft gesproken, dat sijn Soon moge werden gestelt in sijn plaets in de Reeckenkamer.’’ 3) Art. XXVII, Gr. Plac. Boek VII, 192. re | | | BWLAGE XVIIL Bladz. 51 volgg. Partieuliere Secretaris en Klerken van den R. P. De juiste toedragt der eerste aanstelling van een vertrouwd Geheim- schrijver, als zoodanig van Staatswege den Minister van Holland vergund, leeren wij uit de Resolutie van 22 Julij 1749 kennen. Alvorens het Raadpensionarisschap te aanvaarden, gaf steYNn, nevens andere bedingen in overweging, »of het niet met de eere en digniteit van het voorz. Ampt zoude convenieren, dat door H. E. Gr. Mog. aan hem wierd gepermitteert een fatsoenlyk man in zijn dienst te nemen, dewijl dikwils buitenlandsche Ministers of andere Luiden van distinctie bij zich moe- iende verzoeken, zulks niet met die decentie door een domesticg konde worden gedaan (waarop veeltijds reflectie was gevallen) en van welker dienst hij zich teffens tot prompter expeditie van des gemeene Lands zaken in zyn huis zoude kunnen bedienen.” — De Staten met die bedenking in- stemmende, besloten, dat »boven het voorz. ordinaire en extraordinaire Trac- tement aan gemelde kHfeer sreyn noch zal worden goedgedaan een somme van 12 1) of 15 honderd guldens jaarliiks, zoo als gemelde Heer stern meest convenabel zal oordeelen, voor een domesticg Secrelaris, in plaatse van een domesticq Klerk, welken de vorige Heeren Raadpensionarissen tot hiertoe gehad hebben 2), wanneer hij Heer stern eenige boodschap- pen aan vreemde Ministers bij den Staat residerende of andere Luiden van distinctie te doen zal hebben, en om ook met een completer vertrouwen in zaken van aangelcegenheid hem te kunnen 'employeren; ten welken einde gemelde Heer STEYN gequalificeert word om den gemelden Secretaris in deszelfs eed te nemen 3).” 1) Op den Staut van de Huislasten van het Zuider Quartier (Rapporten en Memorien over de Finaniien fol. 439) vindt men voor den Secretaris f 1200 uitgetrokken. 2) HEINsIus H. S. 19 Januarij 1627. «Den R. P, toegestaen cen domestycq Cierck tot 850 g]. sjaers.” 8) Gr. Pl. Boek, VII, 135. -- 94 Dat de benoeming van zulken vertrouweling in het oog der vreemde Ministers geene onverschillige zaak was, toont de dep£che van ALVENS- ısven aan den Koning van Pruissen (25 Januarij 1788) over de keuze van Tınme, »d’une famille un peu parvenue,” en wiens bekwaarnheid slechts middelmatig werd gerekend (vet ne justifie pas 5a nomination par des qualit6s bien marguees).” — Als gewezen Secretaris van den Am- bassadeur BRANTSEN, was zÜjne gezindheid jegens Oranje twijfelachtig 1). Clercquen van den Raadpensionaris en anderen, mitsgaders Grijfier van de Leenen ende Directeur van de uytheemsche saken extraordinaris declarerende. (Uit den Staat van Hollands Huyslasten over 167), in de Rapporten en Memoriön over de Finantien fol. 54). 91 Januarij aan vioroRr BREL. een f 14- 0—0. 30 April » m. BERCKELBAGIL een nt » 212— 8—0. » ».J OBSBENBERGH: «ss see essen 163— 7—0. » D» PP: PARETeesseceeckeknneeeunenue nenne » 361— 2—0. » » PHILIPS PYLe cc seeesereeeeeeuueun® » 274—-13—0. ) %»EWOUT BRANT.sessserecnnenennene nee D 439— 4—0. » » JOHAN DIMMER.-sssoe,eccreencneeeenee D 347—.2—0. » » _ REYNIER OUWENALLER.es see. rc rec ree ® 112— 5—0. » » Mr. JoHAN (JACOB?) VAN DEN BOSCH.. » 528—12—0. » » PIETER’S GBAVRBANTes sr cnr essen nr nn 86 6—0. » » HENDRICK DIMMER: «sc rer. c ern ern... D 169 —16—0. » » HALEWYN BROUCKHOVENssecsarrenn neue. ® 73— 1—0. » » G. NEDERVEEN, GROENEWEGEN, BLYEN- BURGH On VAN DER SPECK.« cs scene rer. ® 346—10 —0. » » CHRISTIAAN WENB.s seco nennen cnncnnne D 217—14—0. » » VOLCKERT BASTINGH. «eos con nur nen cc. D 294 — 19—0. » » WIELEM VAN HULS.oesencorcccnecen0ene 272 —18—0. » » MAARTEN BARNEVELT.o «ers ec sercccncne N 494—11—0. » WOLPHERT BACHERUS. «seo rerrencreee D 314— 5—0. JAN JACOB FERGUSON: cs. vs rrcnenncnn.e D 195— 6—0. » » uhr u. & SG » _ HILLEBRANDT BRANTeesennonerecnnnnnn » 423— 9—0. » » ENGELBRECHT VAN DER ESCHessncrcr.« » 450 0—0. 8 Juni » de Clercquen in de Generaliteyts Reken- KamMEr esennoennnanne nn nennen nn nennen m 256 6-0. 31 Juli » CHRISTIAAN WENB-e«coccneennnennnenee D 189—15—0. (en de reeds genoemden, met toevoeging van I. VAN DER wısseL, tot 18 November). u nn nn [m IENAER Totaal f 17,041 —10—0. ]) Verg. DB JoxGE, Documents p. 400 (Het Nederl, Rüks Archief 1857). 95 Elders (Rapporten en Memoriön, fol. 65) komt voor: De Heer Jouan pe wır, R. P. van Hollandt en West- Vrieslandt voor hem, sijn Commis en domostieg Clereq !). f 6950—0—0, De Commis VAN DEN BOSCH Qver een jaar verhoogingh ven sin tractement.verenconeeneeonurnenennnenrenen DD 600—0—0. Op het jaar 1675 treffen wij in de Rupporten en Memoriön fol. 154 — 156, onder het Bewind van FAGEL, den volgenden Staat aan van het personeel der bijna dubbel betaalde Klerken. Clercquen extraordinaris soo van den Raadpensionaris, Finantie, Secrelarie van de Commisen ten Comptoire Generaal, Griffier van de Leenen en Direc- teur van de uylheemsche saken extraordinaris declarerende. 1l Januarij. Aan de Commisen VAN DER MEER En VAN RUYVENscsensen nennen eseennne nen. f 737—10-0. v » VICTOR BREY: «seen esecencucrn rn rer ne a 14— 0—0. 25 Marti. » GG. DE GRERF over het schräven van Indices. BI 10 April. » Jo MULDER.ssecennecncorerrerrer rn. 164 — d—0. » D WM. VAN NEKssssecosnornnnn ner rn rn. dd 447 120. » 2» P. PARRET.ssesenennnensnereneerne en. BD 3804I— d—0,. u » A. DE GREEF.s sec se ernennen ernennen rn DB 887 —15—0. » » A. LE BEAU.sesosernecene nr ren nn nr. dd 292— 7—0. » » Is DIMMER.es sonen nenn rn er sn nr rn nd 2OI— 0—D0, » » H. VAN NICK, WARREMAN, EVERHARTS, BERKELBAGH EN VAN DER MERCK..«... n 368— 1—0,. 11 » » Je FERGUSON.seseennnercrennrnerenen » 4K7TO—17—0. » » den Commis VAN DEN BOSCHs ver... .. n 444— 8—0,. » » den Grifier vaAN DER TOGAT. ses s 0...» 590— 8—0. » » Je VAN DER NETTEN. seco crcrcere rn. 79 60, » D Me MAGERo css esse cn en en rn rn nr nr rn. D 102 14—0,. » » WM. VAN HULS- seco ecsene rer er ren 00. Dd LIO—11I—0. » DB» VW. BASTINGH: sone e0ncern nenn nn nn 000 0 8 8II—15—0. » » OÖ. WENS.esoreon een or ernennen nr ne DD BLH—1I3—O,. 12 » » I. BIEMONTeeereesesnr nn en ern nr 005 5 AII— 5—0. » DR. OUWENALLER<ssce sur ernennen 000.» 49I8—13—0. » » CO. SCHUYLENBURGH.s v ser snon ern 0000. Dd 418 —1I3—0- » » P. LE ROY. so oseronerenrer ern n nn nn DB A2I3— 90. » » WM. VAN BARNEVELTe oc ssses0rn 0000. 8 307—16—0. 10 Mey. D He BRANTeo sooo sonen on n en nn nenn rn 0 674—13—0. 13 Julii. » BILDERBEECK EN VAN EELDE: sec ce, 1... » 612—18—0. — 1) Fol. 80 worden de drie-maandelijksche termijnen van het tractement van den R. P. DE WITT gesteld op f 1737—10—0; over 1672, tot 30 Junij, te zamen f 5212—10—0. 56 16 December. » de vijf ordinaris Clercquen in de Gene- raliteyts-Rekenkamer.scesuooseeencne m 333— 6—0. 23 » » Be vaN RUYVEN:. ve use o0on0ennen0on01#0 » 982 — 0o0—O. » » LODEWIJK HEINSIUB. seco enoonccnren. » 129— 5—0. 31 » » He CAMPEN: 2 000 0 000 seen on 0 oo 000 0 0. D 158— 5—0. En voorts aan de reeds genoemde personen, in onder- scheidene posten, Totaal f 30,580— 1—0. In 1676 (fol. 185 volg.). » 29,164—19 —0. (14 October, 31 December) Commis VALLERERA, VALLEREA Of »Mr. JOHAN FRANGOIS VALAREA, Commis ten Comptoire van den Heer R. P. FAGBL;” fol. 198, »VALEREA;” fol. 211). In 1677 (fol. 211 volg.). f 30,849 —15—0. Onder dit getal van 25, 30 en meer opper- en onderklerken, moeten echter zeer weinige voortdurend medearbeiders van den R. P. als zooda- nig, geweest zijn. Immers werd bij Resolutie van Holland in dato 25 September 1756 (fol. 692) JEAN BAPTISTE ROUSSEAU DU OROISSI tot 5 Klerk in het Comptoir van den Raadpensionaris aangesteld, en zulks uit overweging dat de post van Directeur der uilheemsche depöches met het overliiden van Mr. J0HAN VAN HOORNBEEK vernietigd ziinde, de werk- zaamheden aan die betrekking verbonden, nu 00k aaan hei Comptoir van den R. P.” waren gebragt. — Hij zonde behandeld worden »0p den voet als de vier jegenwoordige Clercquen,” die in ieder ambtgeld van de jaren 1727 en 1744 op f 1200 en in den tweehonderdsten penning, Op F 30 waren gesteld. BWLAGE XIX. Bl. 56. »Vereffening van allerlei geschillen, — politi- sche — administrative — regterlüke.” Wij kunnen wat het Ministerie van DE wıTtT betreft, tot de Zesolutien var Consideratie verwijzen, waar onder andere, de uitspraken 1) over de langwijlige en netelige geschillen in Overzjssel, over de verkiezing van Schepenen te Gorinchem, over den Alblasserwaard, de verordeningen be- trekkelijk het bidden in de kerken voor de Overheid enz. worden aange- troffen. — Enterwijlde vrede van Rijswijk eerlang den bloedigen algemee- nen oorlog zoude eindigen, den 25 Mei 1697, werd de R. P. neınsıus, naar hij zelf aanteekent, »geauthoriseert de differenten van Alphen te accommo- deren 2).” — Wij mogen ons in deze binnenlandsche aangelegenheden niet verdiepen: liever staan wij stil bij eene meer met den werkkring der hedendaagsche Ministers van Buitenlandsche Zaken strookende bemoei- jing. — In de Brieven van pr wırr 3), gelijk in die van HEINSIUS en VAN DE SPIEGEL 3), in de Staatsbesluiten, is nu en dan,-de rede van klagten van vreemde Vorsten en Gezanten over de losbandigheid der Nederlandsche drukpers, — Wij zien ons door de welwillendheid van den Heer Mr. L. 0. LuzıAc in Staat gesteld, eenige Vertoogen aan den 1) Resol, van Holland, 21 Sept. 1657 (fol. 881 volgg.) somme door tusschenspraecke ende mediatie van de H. H. CORSNELIS DE GRAEF Heere van Zuydt-Polsbroeck, Oudt- Burgem. der Stede Amstelredam, ende JOHAN DE WITT, R. P.’” enz. Z. voorts Resol. van Consid. fol. 520 volg. (15 Maart 1661) 542 volgg. (17 Sept. 1661) 658 volgg. (13 Maart 1669). 2) Z. ook Groot Plac. B. V, 655 (Decisie van 13 Febr. 1706). 8) Z. Nederland en CROMWELL, bl. 29 en den brief van MARLBOROUGH aan HEINSIUS (8 Julij 1706; Correspondance diplomatique et militaire p, 50): «You will see by the inclosd paper the just reason 1 have to complaine of the Gazitier of UVirick.” 4) Verg: hiervoren bl- 22, de klagt van den Prins-Bisschop van Luik (1738). 58 Raadpensionaris vAm BLEISWIJK tegen de Gazette de Leids gerigt ?), al- hier in te vlechten. Copie d’une lettre du Prince ponınskı & M. le Conseiller- Pensionaire. MONSIEOR, La charge eminente que V. E. occupe avec distinction % l’Assemblee de L. L. A. H. P. P. les Etats-Generaux de cette Republigue qui a toujours sgu mettre des bornes & la licence en conservant precieusement sa liberte, m’engage & m’addresser % Elle dans une occasion, qui, me touchant vivement, n’interesse pas moins tout homme en place. Depuis le commencement de la Ditte presente en Pologne, % laquelle les voeux de la Nation m’ont &lu Marechal de la Confederation gene- rale de la Couronne, le Gazettier de Leyde au lieu de temoigner cette compassion si naturelle d’un Republicain pour l’autre, n’a cessd de don- ner des couleurs odieuses a toutes les demarches les plus innocentes, & tourner en ridicule des deliberations graves et publiques, & attaquer dif- ferentes personnes, dont les vertus et les talens sont connus & la Repu- blique, et en particulier & jetter son fiel sur toute ma conduite. Le silence et le me&pris ont 6tE jusqu’a present la meilleure reponse, qui me convenoit ainsi qu’& tout le Public sense en Pologne; mais lors- que enfin cet Ecrivain insolent a 086 passer des mensonges % la calom- nie, et m’imputer dans sa feuille sub ne. LXI des actions atroces, je ne saurois plus dissimuler, et en qualite de Chef actuel d’une Nation peut- etre malheureuse mais toujours respectable, je suis oblige d’en porter mes justes plaintes & V. E. 2). La sagesse et l’Equitd de votre Gouvernement vous dicteront 1a satis- faction, qui est toujours accordee contre un Auteur d’un libelle diffama- — 1) Zie overigens wegens RTIENNE, BLIB en JEAN LUZAC en den roem van het dagblad, hetwelk om deszelfs bekende waarheidsliefde en naauwkenrigheid , zoowel als door de zui- verheid van stijl en de vrijmoedigheid die het kenschetsten , gedurende meer dan sense eeuw geheel Europa door gesocht en gewaardeerd werd,” Mr. H. J. KOENEN, Gesch. d. de vesiiging en den invloed der Fransche vluchtelingen in Nederland, bl. 243, de Bio- graphie Universelle v. ATIENNE LUZAO, en32. 2) Hiermede te vergelijken het Di6cret lanc# contre la Gazetie de Leyde le 33 doüt 1774 par la Diöte de Varsovie. — (Geteekend: ANTOINE OSTROWSEI, ADAM Prince PO- NINSKI, en MIOHEL RADZIWIL) : «Que les dites Gazettes ou Extraits d’icelles — soient brul&s par la main du bourreau, aux quatre coins de la Ville,’’ enz. — H. 8.). En zie deswege, in bedekte uitdrukkingen, de Gasetie de Leide van 6, 13 en 27 Beptember 1774: «l’Arret lanc& contre une feuille &trangere ‚’” enz. 99 toire, et quoique il y ait des interöts communs %& toutes les Nations, les Etats libres semblent devoir &tre unis par des liens encore plus &troits et plus indissolubles. Persuade de ces sentimens de la part de V. E. j’ai l’honneur etc. etc. (Signe) A. Prince roNnınskı Marechal. Varsovie 19 Sept. 1774. (regue le 18 Octobre). Copie d’un billet de Mr. DE THULEMEYER & Monsieur le Conseiller-Pensionnaire. MONSIEUR, J’ai eu l’honneur de vous t@moigner, Monsieur, hier matin, combien le Roi etoit mecontent de la hardiesse indecente, pour ne pas me servir d’un terme plus fort, avec laquelle le Gazettier Francois de Leyde s’arroge de prononcer sur les negociations de Sa Majest€ en Pologne. — Il forge des nouvelles entitrement controuvees, telle que celle de la Ga- zette N°. 96 Supplement 1), ot il avance que Mr. DE BENoIT avoit remis & la Delegation une Note formelle contre l’augmentation des Troupes de la Republique de Pologne; nouvelle destitude de tout fondement quel- conque. — S. M. exige que l’auteur de la feuille en question soit seve- rement reprimande et oblig€ de se retracter, apres m’avoir communique prealablement l’article qu’il compte inserer pour cet effet dans sa Ga- zette; et enfin qu’on lui enjoigne de s’abstenir & l’avenir de publier tant de fausses nouvelles sur ce qui regarde la Cour de Berlin en particu- lier, et dont toutes ses Gazettes sont remplies. — En cas de contraven- tion, je serois oblige d’insister sur une punition exemplaire, ot Monsieur le Prince DE GALLITZIN est tout dispose de concourir avec moi pour cet effet. Permettez, Monsieur, que je reclame votre intervention aupres du Magistrat de Leide; je ne doute point qu’elle ne soit trös-efficace, et que vous ne me metties en etat de rendreau Roi un compte satisfaisant du succts de ma commission. J’ai l’honneur etc. La Haye, le 29 Dec. 1774 1) Verg. het nommer van 2 December 1774, — on de herroeping in de Gazetle van 6 Januarij 1775. zu. | u, 60 Copie de la Lettre @ MM. le Pensionnaire VAN ROYEN, 2ar Ar. DE THULEMEYER. MonsıkUR, Je suis de nouveau oblig6 de vous porter, Monsieur, mes plaintes de la manitre la plus serieuse de l’insolence inconcevable du Redacteur de la Gasetto Frangoise de votre Ville, le Sieur Luzac. La copie ci-jointe de l’article de la Gazette Supplement du n°. 53 du 2 Juillet 1), vous exposera de quoi il est question. Le Sieur LuUZAC non content d’hazar- der dcs nouvelles destitudes de tout fondement, pousse l’audace jusqu’&a des personnalites sur le compte du Prince uenkrt frere du Roi; il s’attri- bus la connoissance des motifs du voyage de Son Altesse Royale, et pre- tend qu’Elle n’a point r&ussi relativement & cet objet, mais qu’elle s’est vu contrecarree avec succ&s. (uoique de pareilles observations soient dignes du plus grand mepris et quo l’harmonie qui subsiste cntre ma Cour et celle de Russie soit suffsamment connue, il n’appartient cepen- dant pas A un particulier de s’aranturer dans des conjectures aussi de- placees et aussi indecentes. — Vous savez, Monsieur, que le Sieur LUZAC ne peche point par defaut d’intelligence ni d’avertissement de ma part, mais que sa partialite lui inspire le dessein do repandre dans toutes les occasions des nouvelles desavantageuses, et dont la malice ne sauroit €chapper aux observateurs les moins exacts. — Je dois insister sur la punition de ce Gazettier 2) en vous priant de prendre les arrangemens convenables, pour que son Comptoir soit ferme pendant six semaines et la publication de ses feuilles suspendue pendant ce terms; — c’est le seul moyen d’en imposer pour l’avenir % cet homme, qui dans son sim- ple reduit, se croit autoris€ a decider en dernier ressort des inter&ts des Puissances les plus respectables de l’Europe, autant que de leurs des- seins, et de leurs liaisons politiques. — Monsieur le Conseiller-Pension- naire DE BLEISWYK vous €crira €galement sur ce sujet. -— Il est inutile, de vous faire remarquer qu’il ne sauroit &tre question d’une retractation, 1) Die klagt werd beantwoord in eene uitvoerige Memorie van LUZAC aan de Regering der Stad Leiden. 2) In ven Pro-Memoriä rakende eene andere klagt van den Envoy6 Baron Vv. THULE- MEYER, in dato 24 Maart 1778 herinnert de Leidsche Fransche Courantier aan de beleefd- heden, die hij den Minister voorheen aan zijn huis had aangedaan; waarmede de hem nu keer op keer berokkende onaangenaamheden kwalijk strookten. — De verbolgenheid van den Pruissischen Minister wilde zich op LuzAac koelen wegens het gezegde in het Nommer van 20 Maart 1778: „L’on n'apprend point que 8. M. Prussienne soit certaine d’avoir des Allies ou de recevoir des Subsides de Puissances ötrangeres.”’ 61 puisque l’affaire en elle-m&me n’est pas de nature d& &tre combinde avec une telle demarche. — Je me flatte que j’apprendrai iucessamment que vous aurez eu la bont€e de souscrire & ma demande, pour que je sois en etat de rendre compte au Roi des &gards qu’on continue d’avoir dans cette Republique pour tout ce qui concerne la dignit€ du Monarque que Jai l’honneur de servir. 'Agreez les assurances de la consideration la plus distingude avec la- quelle j’ai l’honneur d’£tre etc. etc. (Signe) DE THULEMEYER. &% La Haye ce 11 Juillet 1776. Andere klagten in 1775 door den Grootmeester der Orde van Malta 1), in 1779 door den Engelschen Ambassadeur vorke aan Hun Hoog Moog. ingediend 2), hebben evenmin de tusschenkomst van den Raadpensionaris, ofschoon dan niet onmiddellijk aan dien Minister gerigt, kunnen ontbe- ren. — Niet zelden echter was, met voorbijgang der Overheid, eene regelregte briefwisseling wegens dergelijke grieven tusschen de uitheem- sche Diplomaten en den Redacteur ETIENNE LUzZAC Ontstaan. Deze had niet geaarzeld, wanneer men hem van dwaling overtuigde, zijn ongelijk ‘te erkennen 3) en te vergoeden, evon standvastig integendeel en met mannelijke volharding de regten der drukpers verdedigende, waar hij die door de onredelijke eischen, zelfs der eerste Magten van Europa bedreigd zag. — Het kan in tijden, waarin de overmoed der voornaamste Kabi- netten 200 menigwerf reeds de kleinere en zwakkere van angst heeft doen sidderen, niot geheel overbodig zijn *%), eenige proeven der edele vrijmoedigheid ‚van den onbeschroomden Courantier mede te deelen, die niet ligtvaardig door de Regering aan de vervolgzucht van vreemde Mogendheden prijs gegeven, maar telkens zorgvuldig in zijne belangen gehoord, in bondige taal zijn goed regt handhaafde. — In eene der Me- morien, door of van wege LuzAc tot wederlegging der hiervoren mede- gedeelde klagt van den Prins ponınskı aan Burgemeesteren van Leiden 1) Missive (in het Fransch) van den Grootmeester, 12 Dec. 1775, ontvangen 14 Febr. 1776. Brief van LUZAC aan den Grootmeester, 26 Maart 1776. Verg. het nommer van 20 October 1775 en dat van 26 Maart 1776. (Herroeping). 2) 25 Mei 1779. (Copie du M&moire que M, le Chevalier YORKE, Ambassadeur d'An- gleterre, a pr&sent& & L. H. P.; met de wederleggende Aanmerkingen van LUZAC.). — En verg. de nommers der Gazette van 18 Mei en 1 Junij 1779. 3) Blijkens Copie des Letires ä divers Minisires des Cours @lrangeres residants @ la Haye, en röponse des plaintes portees par euz (in 1772) sur quelques articles dans la Gazette. 4) Men denke aan de bedreigingen in het Protocol van 8 April 1856 door de Leden van het Congres van Parijs tegen de Belgische drukpers geuit. 62 overgegeven !), wordt dan ook naar waarheid gezegd, dat »zooer andere Landen waren, alwaar de Grooten de zoogenaamde Vrijheid misbruikten om de geringere ingezetenen naar hun welgevallen te drukken, in ons gezegend Vaderland voor een der grootsto grondregels van vrjheid ge- houden werd niemand onverhoord te veroordeelen, noch de overmagt van iemand wie hij ook ware, tegen regt en rede te vieren.” Met fierheid mogt hij de beschuldigingen van den Britschen Gezant logenstraffen met »de reputatie, welke dit Blad door geheel Eurapa bezit, geliik door alle vreemdelingen, die den Schrijver dageliiks komen bezoeken, hem betuigd wordt;” en vooral met het dagelijks toenemend getal exemplaren, »’t welk door hem aan de beide Secretarijen van Staat te Londen gezon- den wordt.” Hoe ware dit te verklaren, »indien de Engelsche Ministers zelve ziine Courant als eene verzameling van onwaarheden beschouw- den?” — En wat de eigenlijke grief van den Ridder rorkz betrof, merkte Luzac aan: »het zoude in Europa zeldzaam klinken, dat een Hollandsch ingezeten op eene Eclataute wijze vervolgd wierd — omdat hij overgenomen heeft een Artikel, over ’s welk men den originelen Auteur te Londen zelve geene de minste moejjelijikheid kan doen on- dervinden.” Een der zaakrijkste verweerschriften van den niettegenstaande zijne voorbeeldige bezadigdheid zoo dikwerf bemoeijelijkten Publicist, is zijne Memorie ?) wegens de klagten van het Hof van Kopenhagen over de beoordeeling der gebeurtenissen van 1772, dat is van het treurspel van CAROLINE MATHILDE ON STRUENSEE. — Ook wisselde Luzac daarover brieven met den Deenschen Minister te ’s Hage, DE LA POTTRIE 3). — Zijne betrekking tot onderscheidene Leden van het Corps Diploma- tique blijkt inzonderheid uit deze regelen van evengemeld Vertoog. — »„Vreemde Ministers, zeide LUZAcC, hebben steeds een wakend oog om- trent hetgeen hier te lande wordt gepubliceerd..e Daarom, wanneer er iets door een ander nieuwsschrijver is gezegd, ’t geen aanstootelijk zoude kunnen zijn, hebben zij altoos de goedheid den ondergeteekende te adverteren, hem daarin niet te volgen. — Alle de Ambassadeurs van Vrankri)jk in der tijd hebben zulks gedaan. De Ridder vYorkE, Ambassadeur van Engeland, heeft dezelfde voorzorg; en de voorbeelden 1) Memorie, bij wijse van Bericht, door of van wege BTIENNE LUZAC, Fransche Cou- rantier alhier (25 October 1774) — op hei Adres door den Prins ADaN POoNINsKı, Maar- schalk der Poolsche Confederatie, aan den Heere R. P. van BLEISWIIK gedaan. 