title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Wat hem het meest had getroffen, waren de aanleg en het onderhoud van kanalen en dijken, het droogmaken van meeren, de watermolen en andere molens, van welke hij in een rijke verzameling van twee delen in folio, aan het Comité de Salut Public de platen en schetsen in allerlei vormen had opgezonden. Hij staat ook vrij uitvoerig stil bij de veeteelt en het schoone ras paarden, de harddravers, ("chevaux Halddravers"), die zonder moite wel twintig uren per dag konden afleggen. Van den Waterstaat sprekende, meldt hij, aan enkel Inspecteur met het toezicht over en de leiding van die werken belast en nabij de grote sluis wonende, die het gevaar der verbinding van de Zuiderzee en het IJ met elkaar te beheersen. Geboren te Mâcon in 1753, vermoord bij Rastatt in 1799 (28 April). Le Traité sur la culture et l'industrie des Pays-Bas; par ROBERIOT (die op dat moment als diplomat aanwezig was te Rastatt, waar hij door jagers van de Seklers werd gedood) (Hamburg, 17 Floréal aan VI). Hij was toen Minister Plenipotentiaris. Dat geschrift is door het oud-Lid van het Franse Directoire, DUMOLARD (de Neufchâtel) uitgegeven in Le Conservateur, au Recueil de morceaux inédits d'Histoire, de Politiek, de Literatuur en de Philosophie, Paris aan VII, T. 1, p. 169-190. "Ik heb, il y a drie jaar, aan het Comité de salut public, twee grote volumes in folio g zakten die tonenelden van gravures en van plannen van alle kuipen van mijn molens in gebruik in Holland. Ik weet niet wat ze zijn geworden," eindigt hij. Lemmermeer afwendt, (Brunings?) te hebben aangetroffen. In die tijd had ROBERIOT de belangrijke Verhandelingen van den uitstekenden waterbouwkundige, die ook in de werken van een geleerd Genootschap te Harlem te vinden waren, insgelijks aan het Comité de Salut Public doen geworden. Zijn naam, voegt hij er bij, valt mij in dit oogenblik niet in, maar hij is zoo beroemd, dat men die gemakkelijk kan te weten komen. Nog andere kunsten en geheimen van fabrieken en transporten had de verdienstelijke Representant afgezien of mededeelingen dienaangaande verkregen en aan de Bewindslieden te Parijs verstrekt, die zich hadden gehaast een en ander met den druk openbaar te maken. Niet alleen de oud-Geestelijke ROBERIOT, ook de door zijn langdurige diplomatieke loopbaan meer algemeen bekende Representant in Holland ALquier, trachtte zich zijn verblijf wèg gierig en nuttig te veraangenemen. Die Rechtsgeleerde Staatsman bezocht onder anderen, met veel opmerkingswaarde de voornaamste publieke inrichtingen te Amsterdam, en wel wat thans na de grote hervorming van het gevangeniswezen sinds de jongste twintig jaren, vreemd klinkt, het rasp huis der Hoofdstad. Hij gaf zijn hooge ingenomenheid met hetgeen hij gezien had, onbewimpeld aan de Regenten te kennen: „Ik geloof, dus luidden zijn woorden, dat gij niet afkeuren zult, dat ik in mijn Vaterland het denkbeeld zoek te doen geboren worden, om de Hollanders tot... 2) J’en ai donné au Comité de salut public, la description; il a jugé pertinent de faire insérer, dans le temps, les procédures que j’ai indiquées, dans le journal des Arts. — Les arts en Hollande, et surtout ceux que l’Angleterre a pu développer, sont poussés à un grand degré de perfection. — Le Conservateur, 1, 186. voorbeeld te nemen bij verscheidene voorwerpen, waarin zij ons overtreffen, en dat ik, als de gelegenheid zich daartoe opdoende zal, de beginselen en Reglementen van uw wijze instellingen aldaar doe kennen. Ik hoop dat gij mij de Reglementen van uw tuchthuis zult mededeelen; ik verlang de details derzelve, zooveel mogelijk, omstandig opgegeven te zien, van dit etablissement, waarvan ik de uitmuntende politie bewonderd heb. Uit die kalme opmerkzaamheid der naar Nederland afgevaardigde Representanten, die ons en hen tegelijk enige afwijkende en verademing schonk, zou men bezwaarlijk de wilde en het geweld bevroeden, waarmede zij den uit Parijs ontvangen last telkens hadden ten uitvoer te leggen. — Nogtans lag het zoowel in de aard der dingen als in het karakter der personen, dat alhoewel het verschil van mening tussen de Representanten onderling als tussen hen en de Dictators van het Comité de Salut Public, op meer dan een punt aan het licht kwam. — Wij keeren hier tot de Negotiatie van BLAUW en MEYER, alsmede tot de Instructies, welke in de despatches van Sieyes verstrekt werden, terug. — Er was onder de Representanten van de Franse Republiek alhier voor het minst één, die het de beste staatkunde oordeelde, ten aanzien der onafhankelijkheid niet enkel van Noord-Nederland, maar zelfs van België, aan de verkondigde leer der Rechten van den Mensch getrouw te blijven; en in het bestrijden van dat gevoelen, spreidde de gewezen Abt weder al zijn ijver en begaafdheid ten top. — „Wij weten, zoo schreef Sieyes namens het Corps, dat er in Nederland een stem van betekenis was, die voor het voorgestelde plan uitgesproken had. Die stem was die van de gewezen Abt, een zeer geleerde persoon, die met verstand en kennis zorgde te spreken. — De inmenging van de Municipaliteit in de bestuursoefeningen was een zaak, waarover ik het meest met de gewezen Abt van moediging en overeenstemming sprak. Zijn inspanningen waren voor de totstandkoming van de Republiek van het eerste uur van de grootste waarde. Hij was de enige, die ik tot een openlijke verklaring over die zaak aankestte. Zie hierbij de stukken, die de afgezondene gemeente van Amsterdam bij mij neerlegde.” 2) B. v. auquize (Bijlage XII, bl. 78), in wiens depdche van 10 Ventöse men lecst: „Si Fon ayit oomme en Beigique, on ruine le Pen et on se fait des ennemis irröconeiliables.” 8 114 Comit6 de Salut Public den 26" Germinal, naar ’s Hage, dat gijl. of althans dat een uwer van gedachte is, dat Frank- rijk de Oostenrijksche Nederlanden niet mag behouden, en dat wij dien ten gevolge nog veel minder geregtigd zijn ons iets van het oude grondgebied der Vereenigde Neder- landen toe te eigenen; dit is inderdaad zeer logisch en de gedachten zijn tolvrij. — Maar, waar het Beigi& geldt !), is het Comit& (de $. P.) beter in staat te beslissen wat de omstandigheden vorderen, en wat de gebeurtenissen toela- ten. — Tot dusverre is niemand belast met de taak om zijne bedoelingen tot welzijn der Fransche Republiek in dat Gewest te helpen verwezenlijken; alvorens iets te dien aan- zien te bevelen, betaamt het af te wachten wat de Conventie met betrekking tot de veroverde Landen zal besluiten. Tussen ons stonden enkel en alleen de belangen der Republiek in Holland, te regelen; wij zijn niet geneigd nogmaals op de beweegredenen van ons Ultimatum terug te komen; zij zijn u reeds genoegzaam uiteengezet.” Op hoe slinksche en onedelmoedige wijze onze kortzichtige lieden tusschen hoop en vrees werden geslingerd, hoe men als andere middelen te kort schoten, den Patriotten angst aanjoeg met het schrikbeeld van een nieuwen inval der Pruissen, die men te Parijs wel wist dat zich niet zouden roeren, en van eene tegenomwenteling, tusschen de Hoven van Berlijn en Londen beraamd ten behoeve van den Stadhouder, wien beide in den steek hadden gelaten, men leest het in dezelfde depche en in vroegere, insgelijks door systeem gesteld. — In hunne vertrouwelijke briefwisseling maakten zij zich vrolijk met die Hollandsche lichtgeloovige 1) Hoe de Fransen daar hadden huis gehouden, zie men behalve bij BORANDE, (Hist. des Belges & la fin du XVIIIe Siècle, T. 11. 96 suiv. Ch. XXIII, P. 807 suiv.), uit het minder bekend, lezenswaardig boek van AD. LEVAR, Les Jacobins, les Patriotes et les Représentants provisoires de Brussel (1792-1798). Brussel, 1846. "De slotsum der Vertogen van den menskundigen Abt, namens het Comité de Salut Public sprekende of schrijvende, was onafgebroken en bestendig deze, dat de Franse Republiek haar krijgs- en staatkundig meesterschap hier te lande moest handhaven tot in tijd en wijde het Tractaat van Alliantie gesloten was, of wel tot dat de Conventie zou hebben beslist. Die loose Politiek moest te eer doeltreffen, naarmate zij op den wrok der partijen steunde. Men kon, volgens het beweren der Nederlandsche revolutionairen, de vreugde lezen op het gelaat der Oranje-vrienden, toen deze de harde voorwaarden der Franschen leerden kennen: zoo waren dan al zeer spoedig de vrienden der vrijheid met hunne Broeders en Verlossers bedrogen! De Oranje-kabaut, zeide men, hoopte en meende, dat de Franschen van hunne eischen geen afstand zouden doen, terwijl onze Republiek van hare zijde, nimmer daarin zou bewilligen. En zoo zouden dan de Fransche troepen al het Land verlaten, ’t welk zij niet voor zich hadden bedongen: het overige zou dan schielijk door de Pruissen worden overheerdt; of wel, zodat onze Staatslieden niets wilden toegeven, kon het besluit te Parijs vallen." Bijlage XII, bl. 80. : „Les Hollandais sont des fous, et s'ils savent de montrer la moindre ingratitude sur les Prussiens,” enz. Depachter van 11 Germinal (get. ijzer) naar ’sGraven: „En effet, s'il ne veulent pas être témoins de l'entrée des Prussiens en een contrarevolutionaire Stadhoudersche heerschappij, comment font-ils des difficuliteiten?" (Stukken BLauw, n°. 12). 3) Le C. de 8. P. aux Représ. & la Haye, du 26 Germinal; de la main de S. n°. 18. (Stukken van La Houille). „Nous vous chargeons expressément de conserver à la République Française sa supériorité militaire et politique qu’elle doit avoir dans les Provinces jusqu'au jour du Traité d’Alliance ou bien jusqu’au moment que la Convention aura prononcé.” (Signé) SIEYÈS, etc. In de gang, dat de ganze Republiek als Vingebeest ("geconquisteerd") werd aangemerkt. — In zulk geval zou de kans voor het herstel van den Stadhouder en van diens aanhangers, de oud-Regenten, nog schooner staan; want, indien de Franschen over ons als verwonnen, konden beschikken, gelijk het met hunne staatkundige inzielen best overeenkwam, wat belette hen dan met Engeland, ten koste van onze vrijheid, in onderhandeling getreden, een allervoordeeligsten en luisterrijksten vrede met geheel Europa te sluiten en Nederland daarbij aan te WILLEM V en zijne Aristocratische aankleders, onder glimp van zekere voorwaarden en van een nieuwe Instructie, zelfzuchtig op te offeren! Zo de partijwoede waarlijk zoo ver ging en de liefde tot het Vaderland verdoofde, was inderdaad het oogenblik daar, dat zij, die van het kussen verdreven waren, zich over de hooggeklommen verlegenheid hunner tegenstanders, door het Ultimatum van SIEYÈS en de zijnen in de engte gebracht, de handen konden wrijven. Eensklaps verscheen een der Ministers-Plenipotentiarissen, JACOB BLAUW, in allerijl uit Parijs gesneld en in doodelijken angst een minuut te laat, bij het Comité de Salut Public terug te zijn, voor de verbaasde, nu deerlijk uit het veld geslagen Leden van het Comité Diplomatique van Holland. Dag en nacht tot Kortrijk doorgereisd, hoewel langs zeer slechte wegen en van gebrekkige middelen van vervoer voorzien, had hij voor het verloop van den gestelde fatale termijn beducht, zich naauwelijks den tijd gegund, uit genoemde stad vooraf aan den Griffer van H. Ho. Mog. quarantaine. De Pracht des Volks, (Middelburg 1796), n°. 14, bl. 122 volg. — (Gelukensingeling over de gesloten Alliantie met Frankrijk). 3) Reeds in April 1792, de schetste Malleur Du Pan de Abt serss aldus: (Mém. et Correspondance, T. 1. 260). „C'est lui qui commence tout, en ayant l'air de ne rien conduire. — Son grand art est d’aller son but sans paraître, — de parler peu en public et d’agir en secret.” I7 eenige regelen ten behoeve van het Secret Besogne uit die Vergadering, af te zenden !). — De bekommering sprak uit ieder woord. „Bij onze vorige missive van den 6den dezer per ordinaire post verzonden, 200 luidde de depêche van rauw van 9 April 1795, „om 5 uren ’smorgens,” — hebben wij u verwittigd, dat de staat der Negotiatien serieus was geworden, dat de ondergetekende met onder- ling goedvinden en zelfs op instanties van de Leden van het Fransch Gouvernement tot de reis naar ’s Gravenhage besloten had. Wij ontvingen denzelfden dag des namiddags de missive van het Comité de 8. P. die ons al mondeling was aangekondigd, en deze was zo dringend dat de on- dergetekende geen oogenblik verzuimd heeft, om nog dien- zelfden namiddag om vier uren op reis te gaan, nemende de route op Rüssel, ten einde vandaar op Gent en over de Schelde op Antwerpen, als volgens informatie de minst bedorvene route zijnde, te reizen. Dan, hoezeer hij de drie vorige nachten zonder enige vertoeven in het rijtuig heeft doorgebracht,: zijn de wegen ook langs dezen kant zoozeer bedorven, en de dienst der posten zoo verachterd, dat de ondergetekende door geen middelen verder tot op dit uur dan tot Kortrijk heeft kunnen komen. Daar nu de onzekerheid bij den ondergetekende omtrent den toestand van ons Vaderland bij verdere vertraging steeds vermeerdert, zoo is hem geen ander middel overgebleven dan om zijn koe- rier vooruit te zenden met de twee nevensgaande stukken, 2) Verg. bl. 103 hiervoren, wat SIRENES van de overkomst van BLAUW schreef. 3) Depeche van MIJN en MOREN, 31 Maart 1795 aan de Staten-Generaal: „Daar wij in den loop onzer Negotiatie noodig zullen hebben om en dan Couriers van U. H.M. af te zenden, nemen wij de vrijheid U. H.M. te verzoeken, om ons de noodige autorisatie toe willen verlenen, ten einde de ongelden daarvan op onze declaratie te mogen brengen.” (Derslagen van Holland, 4 April 1795, fol. 68). waarvan de oorspronkelijke - uit vrees voor enig ongeval, thans niet durven worden in handen gegeven." - Bij zijn aankomst hoopte hij "binnen twee etmalen" in persoon mondeling nader opening van zaken te doen. - Altijd bedacht voor den tiendaagschen termijn, bij het ultimatum bepaald, liet hij niet na aan het slot aan te merken, dat hoewel de brief van het Comité van 1644 Germinal gedateerd is, deze echter den 1742 des namiddags pas in handen van de Ministers van den Staat te Parijs was gekomen, en dat de paspoorten en orde voor de postpaarden ook eerst den 1742 des namiddags waren bezorgd geworden, "gelijk het laatst gemelde stuk, voegde hij er bij, ook die laatste dag tekenning draagt; Het eerste officiële stuk, in hetwelk de kwaliteit van den ondergetekende als Minister-Plenipotentiaris van de Bataafsche Republiek wordt erkend." Van Januari tot April 1795, welk een afstand, welk een val! Wat hadden onze Gezanten misdreven om aldus door de Natie, welke den naam had Nederland van een gehaat juk verlost, van de dwingelandij bevrijd te hebben, zoo onwaardig te worden bejegend? - Misten zij de hoedanigheden en eigenschappen, tot het vervullen van hunne netelige taak vereist? - Welmeenende Vaderlanders hadden zich verlustigd in het schilderen van de heilrijke gevolgen, welke de deugd van onderhandelaars sedert de nieuwe orde van zaken in Europa, voor het lot van Volken, die zich te zamen. verbonden, hadden kon. — Zij wenschten onzen Ministers bij de Negotiatie met Frankrijk, toe dat koel en rijp beraad, 't welk het tegenwoordige doorgrondt, dat schrander uitzagt. Verg. de Bijlage IX, bl. 61. Depêche van het Comité de Salut Public „C’est veritablement un terme de rigueur, qui il ne serait plus en notre pouvoir de prolongeren.” Integendeel werd in een depêche van het Comité de Salut Public aan RICHARD, (15 Germinal) over de geslopenheid van BLAUW en MEWER geklangd: „Zeuren Ambassadeur va plus loin,” enz. (Bijlagen, bl. 77). De standvastigheid, welke zich grondt op de overtuiging van waarheid en billijkheid, die standvastigheid, welke zoo min om te zetten is door droge redenen als door schijnbeloften, een eindelijk die getrouwheid aan Republikeise gegevens, waarbij zij nimmer vergeten die voorname en eenige kracht hunner onderhandelingen, welke in de oppermacht en den wil des Volks gelegen is! — Zij spraken van de intriges van andere Hoven, alsof niet deze bij de Leiders van het Bewind te Parijs hunne meesters hadden gevonden. — BLAUW was naar Holland overgekomen, om aan al die dromen der onschuld onbarmhartig den bodem in te slaan, en onze argeloze Landgenoten te noodzaken, de hersenschim van een onbaatzuchtige Alliantie eindelijk te laten varen. "Hoe gaarne, zoo luidde zijn Rapport, wenschte ik hier niet dan gunstige en voordeelige openingen te kunnen geven, en u liegen onze onmiddellijke admissie bij de Nationale Conventie van Frankrijk en ten gevolge van die, de erkenning van onze onafhankelijkheid en Soevereiniteit door de Franse Republiek te mogen aankondigen! — Dan, wij moeten met een grievend leedwezen het tegendeel veeleer zeggen; dit alles is tot op dit uur opgeschort; — en hoezeer men op een directe wijze, bij onderscheidene gelegenheden, ons de titel van Ministers-Plenipotentiar van de Bataafsche Republiek heeft gegeven; zoo is die groote hoofdzaak, waarvoor ons lieve Vaderland in zijn staatkundige, financiële, en commerciële betrekkingen moet staan of vallen, de erkenning namelijk van onze nationale onafhankelijkheid, als een..." 120 vrij en Souverein Gemeenebest, tot op dit nur onafgedaan gebleven.” Dit zonderling, schijnbaar niet te verklaren gedrag der Franschen, lijnregt in strijd met „zoo heilige, zoo plegtige, 200 menigvuldige verzekeringen,” v6ör, bij en na het in- rukken der Bevrijders afgelegd, was, volgens BLAUW, aan de listige inblazingen van de Oranje- en Engelsche factien, van hare talrijke zendelingen te Parijs aanwezig, toe te schrijven. Deze hadden door valsche voorstellingen in de Fransche nieuwsbladen de openbare meening misleid, als steunde het Bewind te ’s Hage geenszins op den wil der Natie, als bezat het geenszins die kenmerken van wettigheid, welke, zoo beweerde srauw, aan het’ vorig Staatsbestuur ontbraken. — Maar bovendien hadden die zendelingen de goede trouw van het nieuw Bewind verdacht gemaakt, als konden de Franschen bezwaarlijk op het nakomen der te treffen verbindtenissen rekenen; en wat nog erger was, zij hadden de levendige verbeelding van vele geestige, doch min kundige lieden te Parijs gaande gemaakt, hun dit Land afmalende „als vol schatten, en waarin het, als ’t ware, goud reyent 1)” — »ıauw had beloofd, de ronde taal te zullen spreken, die vrije mannen, Batavieren betaamde; „de taal der Diplomatie zou, zeide hij, plaats maken voor die van cordate Volksvrienden.”” — Wij kunnen thans vragen, of niet de partijzucht zijn blik had beneveld, of zijne pij- len niet anderen veeleer dan de aanklevers van Oranje en van Engeland hadden behooren te treffen? — Hoe werk- zaam de uit Frankrijk afgevaardigde Repressntanten bij het Noorder-leger, hoe ijverig CARNOT, sızyzs en andere Leden van het Comit& de Salnt Public zich hadden betoond in 1) Verg. het gezegde „on et dit qu'en Hollande il Newoait des ducate” , aan de Souvenirs van den Franschen Gezant te /sHagı in 1798 Lomearn DE LANGRES ontleend, in mija geschrift, Zu Renaissancı de F Empire fran - gais, et la Libert6 de l’Ewrope (Utrecht 1852), p. 88. het verstrekken van inlichtingen of wel in het uitvaardigen van bevelen, die uitsluitend het welzijn van hun Vaderland ten doel hadden, wij hebben het hiervoor ontzien. — De berichten aangaande den rijkdom van Nederland, waren immers met gejuich niet zoozeer uit Parijs herwaarts, — zij waren uit Amsterdam en 's-Gravenhage overgebriefd. Doch welke dan de oorzaak zijn mogt, „de staat der Negotiatie, verklaarde nu, is intussen zeer delicat geworden. — Te vergeefs hebben wij bij menigvuldige conferenties de uitputting van deze Natie als doodelijk voor Frankrijk zelf aangetoond, en de aandacht van het Frans Gouvernement trachten te vestigen op de meer gewichtige voordeelen van een nauwe Alliantie, dan een som gelden in dit oogenblik kan aanbrengen. — Het is Uitenden bekend, dat de eerste eischen, aan ons mondeling gedaan, een som gelden beliepen van Anderhalf miljard in geld of goederen, en een geldlening van Anderhalf andere miljard onder garantie van deze Staat; boven en behalve een dadelijken afstand van alle de Generaliteits-Landen, en de landen aan gene zijde der Waal gelegen, benevens een der zeven Provinciën, die niet genoemd, maar waarmee, buiten twijfel, Zeeland bedoeld werd. — Die twee punten werden door de Fransche onderhandelaars (MERLIN, SIEYES en REWELL) als een conditie sine qua non voorgedragen, zonder welke het Bataafse Gouvernement en de Gevolmachtigden geen gemak konden hebben. 1) Bl. 93, hiervoren. Bijlage XI. Depeche van archief: „Les richesses des Hollandais peuvent 'Schapper ; — tous les capitaines peurent zijn twee miljarden,” (10 Ventôse); bl. 73. Van de meer verzoenende denkbeeld, welke het gevaar bevochtte „d’aliéner l'empire des Bataves,” was ook wel voorzien. Bijlagen, bl. 79. 2) Niet nitgedrukt in de Note Verbale van SIETES, REWBELL en MERLIN 23 Ventore jaar III, te vinden in Bijlage IX, bl. 52 en 56: „Les Mi- nistres Batavcs vont exp6dier un courier pour faire part A leurs Commeltens des demandes d’indemnitd dont les Citoyens Commissaires Jeur ont fait ouver- ture erbalement.” 122 tigde Ministers in die hoedanigheid evenmin zouden worden aangemerkt en behandeld !). — Wat het punt der gelde- lijke schadeloosstelling betrof, hadden de staat van uitput- ting onzer Financien en het beroep op „de draafheid der Fransche Representanten,”’ in ons Land verblijvende, niet veel gewigt in de schaal kunnen leggen; terwijl de betuiging ten slotte, „dat onze medeburgeren alles, ja goed en bloed, voor de Vrijheid, veil hadden,” de eerste tegenspraak van BLAUW en MEIJER gewis verlamde door de schraapzucht van den vreemde- ling te voeden 2). — Doch echte Vaderlanders waardig was “hun fier en mannelijk verzet op het stuk der verbrokkeling van den geboortegrond. „Omtrent het poinet der limiten, — hebben wij met fermeteit geantwoord, dat geen eerlijk Pa- triot immer de verdeeling of scheuring van zijn Vaderland zoude kunnen toestemmen 3); dat wij zoodanig Nederlander, die daarin zoude komen, als verrader van zijn Vaderland zouden beschouwen en verklaren.” — Zij, Ministers, zouden althans nimmer tot het sluiten van zulk een Tractaat de hand leenen. — »Lauw herinnerde verder, hoe hij en zijn Ambtgenoot van die eischen, ten minste van den pecunielen eisch, die alleen stelliy gedaan was, „terstond aan H. Ho. Mog. kennis hadden gegeven; waarop „eene energieke Re- solutie” van die Vergaderiug was gevolgd, waarin op de onmiddelijke erkenning van onze onafhankelijkheid met man- nentaal werd aangedrongen. "De pest van het Comité de S. P. aan zichzelf te Utrecht, 15 Germinal (Bijlage X, bl. 77), "nous avons voulu la signature de quelques Articles preliminaires, qu'il est été, nous osez le dire, même de renvoyer après la reconnaissance." 2) Ook was in de Memorie der Bataafsche Ministers van 17 Maart, en in hun ontwerp-Tractaat van 25 Maart 1795 het beginsel van schadevergoeding aan Frankrijk verschuldigde schadeloosstelling erkend. — (Bijlage IX, bl. 55, 56). 3) Depêche als voren, aan RICHARD: „nous n'avons jamais pu obtenir qu'un refus positif de corder un seul pouce du territoire." (Bijlagen, bl. 77). 123 In den geest van dit Besluit hadden de beide Ministers eene Memorie ontworpen en te Parijs overhandigd !), welker inhoud sLAuw, met eenigen grond van waarschijnlijkheid durfde verzekeren, dat den loop der negotiatien in zooverre had veranderd, „dat de erkentenis onzer nationale Souve- reiniteit, gelijk hij zich uitdrukte, op den voorgrond is ge- plaatst geworden 2); dat de som van iwee konderd millioenen is weggelaten, en de bepaling der indemniteit tot het Trac- taat, dat is, tot het oogenblik, dat men als Mogendheid met eene andere Mogendheid zal kunnen handelen, is ver- schoven, voorbehoudens eeue som van 20 millioenen con- tanten 3). En eindelijk, wat het punt der grenzen betrof, vooreerst: dat de Franschen thans begeeren te bezitten niet alle Generaliteits-Janden, maar Maastricht, Bergen-op-Zoom, Breda en Venlo; blijvende al het overige Generaliteits-land, en de landen tusschen Maas en Waal gelegen, alsmede het eiland van Bommel en ’s Hertogenbosch, Meijerij, en van- daar langs de limiten van het Marquisaat van Bergen-op- Zoom, tot aan Steenbergen en de Willemstad incluis, ver- eenigd met het Bataafsch Gemeenebest; en dat verder in stede van de geheele Provincie van Zeeland, de twee impor- tantste eilanden, Walcheren en Zuid-beveland door de Fran- schen begeerd worden.” Een tweede verschil met de vroegere eischen was dit, „dat men van die landen, zeide BLAUW, geene cessie vraagt, maar daarvan de non-restitutie, en de in-bezithouding voor reke- ning der Franschen blootelijik aankondigt. Een derde en laatste bestond daarin, en de vond was even slim om de hardheid der gevergde offers te verzachten met eene in het ") Zie de Memorie van 27 Ventöse (17 Maart 1795) in de Bijlage IX, bl. 5856. 3) 2. de Artichee pröliminaires et bases sur lesquelles le Comit# de 8. P. propose de faire un Traité, en vue de (5 April 1795) Bijlage IX, bl. 69. Art. I. 3) Bijlage IX, bl. 60 en 68. verschijnt voorgespiegelde hoop, "dat het lot van die landen niet finaal beslist, maar de eindelijke uitspraak deswege tot de Generale Pacificatie vertraagd, of tot een gevolg van het eventuele lot der Belgische Provincies gesteld wordt!" Ziet daar, Burgers Representanten, riep Blauw uit, den toestand der Negotiatie! Deze eischen en verdere Artikelen, bij het Project van het Frans Gouvernement vervat, wil men dat binnen tien dagen na dato van hetzelfde ter conclusie gebracht worden. — Ik zwijg nu van de Pruisische onderhandelingen, om redenen, die aan uwe wijsheid niet zullen ontslippen. — Oordeelt intussen van den dringenden noodzaak. Kookt ons na meer dan een halve eeuw, het bloed bij het lezen van zulke vernedering van een Volk, welks Vertegenwoordigers, naauwelijks vijf jaren geleden, bij de Vredes-Congressen van Europa een stem over het lot van andere Staten uitbrachten, van alles wat te midden dier ongerechtigheden treft en bevreemdt, komt wel het minst begrijpelijk voor, na al den zedelijken dwang op een nu weerloos Volk geoefend, dat niet een algemene kreet van verontwaardiging in Nederland gehoord zou; dat er niet een einde kwam aan de walgelijke hulde, door Publicisten, Redenaars en Dichters aan de Representanten "des edelmoedigen Franse Volks?", gelijk aan die "der nu geheel vrije Bataven," om het zeerst toegezwaaid. — Mogt Blauw aan het slot van zijn Aanspraak, het vertrouwen uitdrukken, dat de mannen tot wie hij het woord voerde, hun eed en de Republiek, 11T. 179. beginselementen van Vrijheid en Gelijkheid indachtig, zich liever onder de puinhoop van Nederland zouden laten begraven en liever met de denkende in de vuist voor de veele vrijheid stokelen, of op hunne stoelen manmoedig de dood afwachten, dan immer wederom de vrijen nek krommen onder het thans van hunne halzen verwijderd juk van vreemde of Onder-e overheersching; wat beduidde die ijdele snorkerij tegen den uitgeweken Stadhouder of tegen vijanden, die zooals de Pruisten, er niet aan dachten, de toonelen van 1787 te herhalen, indien men van de onbevallen heldhaftigheid van het voorgeslacht verstoken, welverstand van met Romeinsche standvastigheid het Ultimatum van de Franse Vrienden hooghartig af te slaan, hoogstens proeven zou, hier en daar, wat minder drukkende bedingen af te bedelen? — Waarom die schoone klanken, indien men toch de gemoederen wilde voorbereiden om zich een deel van het ongelijk te laten vallen, onder den glimp, dat „ons klein territorium, en onze geboren militaire resources,” ons Land steeds aan magtige naburen afhankelijk hadden gesteld; dat immers ook Ypilngen en den Briel voor een geringe som gelds, langen tijd aan Engeland verpand en met Engelsch krijgsvolk bezet waren geweest! — Wat had de opkomst van het sedert 200 glorieuze Gemeenebest gemeen met de voorwaarden van het Ultimatum door valsche Verlossers gesteld, die zich beurtelings of gelijktijdig in eenen adem Overwinnaars en Bondgenooten noemende! het vossenvel aan de leeuwenhuid naaiden? — Wilde men de Geschiedenisboeken van het Vaderland opslagen, meer ter zake dienende dan het voorbeeld van den onsterfelijken WILLEM III geweest, die zich het groot gevaar dat de Republiek omging, niet ontveinzende, een zeker middel kende om haar ondergang niet te aanschouwen, het sterven bij de verdediging der laatste gracht; en die met die edele manhaftigheid, de aanslagen van LOUWISK XIV en KAREL XII, in 1672 had verijdeld. Goddank er waren ook nog in 1795, hier te landen enkele Mannen, die oordeelden, „dat Al onbeweegbaar pal staan, de eenige weg was, om alle hinderpalen te boven te komen"; dat hoe verschillende ook in grootheid en vermogen de Staten zijn, men elkander Volkenregtelijk achting verschuldigd is; die de vliekende hoop behielden de Leiders te Parijs te overreden, dat het nimmer Frankrijks belang zou zijn, Nederland magteloos te maken. — De waarheid vordert hierbij te voegen, hoe diezelfde maanden aan BLAUW en MEER recht hebben gedaan, als werkzame, standvastige, oprechte en kundige Ministers; hoe zij hebben betuigd van nabij te hebben gezien de zorgen en moeite, door deze dag en nacht tot behoud des Lands aangewend; hoe zij als voor hun Vaderland worstelende, zwarigheden hadden overwonnen, die menig dapper man den moed zouden hebben doen ontzinken; hoe eindelijk noch tegenkantingen, noch onbescheiden behandelingen, „noch lage bedreigingen” de betrachting van hunnen pligt hadden kunnen terughouden. — Vooral Zeeland, het Gewest, dat zoo niet met algeheele inlijving, ten minste met een verbrokkeling, die een wissen ondergang voor- spelde, bedreigd werd, telde nog wakkere Vertegenwoordigers in dit heilig tijdgewricht, die roeping met de daad waardig; door een liefde tot het Vaderland aangevuurd, welke de omzichtigheid van een flauwhartige Diplomatie bij zulke levensvragen versmadende, de erfelijke ronde Zeeuwse (Bijlage XII, bl. 88). Mr. FRANGOIS ERMERINS, geboren te Sluis, 13 Sept. 1758, overleden te Middelburg 19 Maart 1840. 2) Rapport van ERMERINS, bl. 87. 187 Sche taal in het oor der Franschen poogde te doen klinken; die de zaken bij hun naam noemende, verklaarden, dat de Fransche Natie voor het oog van geheel Europa, door die onregelmatigheid zou worden dezelfde gewalkt en in de Jaarboeken der Wereld onuitwischbaar gebrandmerkt; die deden opmerken, hoe langs die weg het gehele stelsel van Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap, een bespottelijke zou worden! — niet alleen, maar zelfs de weg worden gebaand tot de veststelling der onbepaaldeste Alleenheersching. — Men had echter zelfs te Middelburg, reeds zo veel van de zedelijkheid der Fransche Regering vernomen of ervaren, om geen onbeperkt vertrouwen te stellen in de kracht der bondigste redenen, zolang die niet door de macht der welbekende argumenten onoverwinnelijke werden. — Wat anderen met de verachtelijke benaming van omkooping van Ambtenaren zouden hebben bestempeld, duidde de Minister diezelfde die voorheen de Verlossers had helpen inhalen, in latere dagen met de veelbeteekenende uitdrukking Fransch spreken aan. — Zodanige argumenten en middelen waren het, tot welke de Nederlandsche eerlijkheid genoodzakt werd tot zelfbehoud, bij de als zoo onbaatzuchtig geroemde Broeders en Bondgenoten haar toewijding te nemen, waarvan zij zich schaamde het gebruik in bijzonderheden aan het papier te vertrouwen. Wij mogen hier niet vergeten, de terugkomst in het Vaderland te vermelden van den sinds als Staatsman 200 berucht geworden Geleerde, die in het gevolg van Sauvage de Bijlage XIIT, bl. 91. (Art. IX en XII der Instructie voor FRANKRIEK, 16 April 1795). Bijlage XIII, bl. 85 en 86. Rapport van zurauzs. Vooris bi. 88, 98 volg. 128 reis had gemaakt en die meer dan iemand de kracht van zulke redenen, als op vele Franschen onweerstaanbaar, uit een veeljarige ondervinding had leeren kennen; te weten JOHAN VALCKENAER. — In overleg met deze toen nog ambtelozen, maar rusteloos werkzamen en vindingrijke burgers, moest nu te sage, het op het ultimatum te geven antwoord, indien doenlijk met eigen, te Parijs welkom voorstellen, die een andere wending aan de zaak konden geven, begeleid, met den meesten spoed en toch met koele vastberadenheid worden overwogen. — Opmerkelijk is het oordeel, door den scherpzinnigen Man zoowel over de keuze als over de handelingen der Representanten en der Agenten van het Fransche volk, „in de eerste oogenblikken der invasie” van Nederland, een jaar daarna geuit. Volgens VALCKENAER, hadden tot zulk een gewichtige taak, welke onpartijdigheid vorderde, tot een op de gronden van een geloogde Staatskunde gevestigd gedrag, geen Gedeputeerden van de Nationale Conventie moeten benoemd zijn. — Ook op de kunde en het doorzicht dier Fransche Vertegenwoordigers meende hij aanmerking te mogen maken. Hij bespeurde in hunne daden geen samenhang, geen eenheid. Het Fransche Gouvernement, zoo stelde hij, had buiten den boezem der Conventie, mannen moeten kiezen van een zuiveren Republikeinschen geest, van een uitgeproefd braafheid, aan geen partij verknocht; het had hun een zoo aanzienlijke en tegelijkertijd moeijkelijke zending opdragende, van een instructie moeten voorzien, die gelijkelijk de oogmerken van Frankrijk. en van het Bataafsche Volk vervulde; mannen, die het Volk voor de gevaren, voor de gebreken en ondeugden van alle de partijen beveiligden. — „Wij zullen niet onderzoeken, zeide VALCKENAER, en in die terughouding straalt de omzichtig bemantelde afkeuring genoegzaam door, — of de Representanten 129 Senatoren, die aan 't Batavisch Volk gezonden geweest zijn, een zoo verstandig gedrag gehouden hebben, en nog minder of zij enig systeem tot grondslag van hunne handelingen gehad hebben; of liever, of de gebeurtenissen, waarvan zij getuigen geweest zijn, niet de eenige regels zijn geweest die hunne dagelijksche verrigtingen bestuurd hebben: wanneer Abbé Beaujon hunne diplomatieke rapporten gelezen; maar dat zij inderdaad geen welbekende plan gehad hadden, toen zij zulk een gewigtige zending op zich namen, zouden zij veel beter gedaan hebben met hunne eigen krachten te raad te gaan, en zich daarbinnen niet te belasten! VALKENAER had in het vorige jaar de lieden van het Bewind te Parijs beter in de kaart gekeken, en meer van de despatches der Fransche Representanten in Holland aan het Comité de Salut Public gezien, dan hij hier wil bekennen. — Ons is het thans duidelijk, dat zoo er onder de Leden van dat Comité, gelijk onder de Representanten, enkele goede en welwillende, redelijk denkende mannen waren, die de overwinning niet op schreeuwende wijze wilden misbruiken, de meerderheid integendeel uit stugge en norsche, halsstarrige onhandelbare, zelfzuchtige en verwaande, of wel door grenzeloos overmoed en heerschzucht gedreven lieden bestond; — en dat zoo in hunne daden, hetzij dan gril en luim of toeval meer dan beleid en een wel doordacht stelsel bespeurd werden, het drietal Commissarissen MERLIN, SIEYES en REW-[…] 2) Verg. Bulletin XII, bl. 78. De door BLAU met levensgevaar afgeschroven depesches der Franschen, zijn later ook door wisten die moeite waardig gekend. VAN LIMBURG BROUWER, Zeven van Wisenstein, bl. 68. 3) „De la maniërere que Zes done Y’ont voulu, c’est-à-dire sans diminuer des droits Provinciale." Bulletin XL, bl. 79 ("le bon ZE210NT"). 9 130 BELL, tegen welke BLAUW en MEYER hadden moeten kampen, waarlijk niet kon gezegd worden niet te weten, wat zij eigenlijk wilden. — De Representant ALQUIN had zich voor de verrassende verschijning van BLAUW te's-Hage, middelerwijl over de tot hiertoe onvruchtbare Negotiatie, in een brief aan de Staten-Generaal geuit op een toon, die weinig goeds voorspelde en tamelijk met de dépêches van SIZYES strookte. — Door H. H. Mog. uitgenodigd om uit Amsterdam te willen overkomen, ten einde met HAHN, VAN SONSBEECK en HUBER, Leden van hunne Vergadering alsmede met den Griffier QUARLES, over den staat van zaken tusschen de twee Republieken nader te handelen, onttschuldigde hij eerst zijne afwezigheid uit ’s Hage, welke wegens dringende bezigheden nog enige dagen zou aanhouden, en hem derhalve belette met hen over den inhoud der jongste brieven van BLAUW en MEYER te spreken. — „Ik zie met leedvermaak, ging hij voort, dat de verzoenende maatregelen worden verschoven, zoowel ten gevolge van de ontoereikende volmacht, die Gij verstrekt hebt, als wegens de overdreven en onredelijke bezwaren, welke Uwe Gezanten opwerpen. — De inderdaad noodlottige vertraging van deze onderhandeling hebt gij niet aan het Fransch Bestuur te wijten; Gij moet beseffen, dat hieraan niet wel een einde kan komen, zoolang de regmatigste vorderingen door stijfhoudende onverzettelijkheid worden afgeslagen of onder voorwendsel van gebrek aan volmacht ontweken. — Ik wensch 2) Deëreten v. de Provis. Represent. van Holland 2 April 1795, 11 Del., 2° St. fol. 48 volg. (De brief is van 12 Germinal, (1 April). 