title: Schlüssel zu den Aufgaben in dem Lehrbuche der holländischen Sprache nach Ollendorff's Methode
creator: J. Gambs, Heinrich Gottfried Ollendorff
text: — 74 — " 61. Van Hogendorp*) over de fabrijken. Van al het meerdere werk, dat er aangelegd wordt in de maatschappij, stelt het fabrgkwerk aan de meeste gevaren bloot. De werklieden in £abrijken kannen moeije- Ujk tot ander werk overgaan, dat zij niet verstaan, en waarvoor zy, door een verzwakt ligchaamsgestel, onbe- kwaam geworden zijn« Ik heb in de fabrijk te Lier dezelfde bleeke gezigten en nitgemergelde ligchamen ge- Tonden, als in alle fabrijken, die ik ooit gezien heb. Een ' armenbezorger, die het weten konde, heeft mij yerzekerd, dat de zeden onder den gemeenen man in Lier meer be- dorven z\jn sedert de oprigting van deze fabrijk. In het geheele land van Waes heb ik eene menigte kleine en siechte hoisjes gezien, denkelijk gebonwd door het werk- volk van de nieuwere fabrijken. Ik heb er in gezien, en Yond ze gelijk aan stallen. De klagten over deze gevol- gen van fabrijken zijn algemeen in Engeland, en overal is er het menschdom bedorven; op een of twee fabrijken na, waar men eene geheel nieawe zedeliijke inrigting ge- maakt heeft. Wee dan de Natie, waar de omstandigheden eenen onverwachten stilstand in het fabrijkwezen aan- brengen, Hoe meer dezelve aangemoe^d geworden zijn, des te grooter.is het onheil; zog als na bl^kt In Engeland met de honderd doizenden, en onder ons met de doizenden^ *) G^sbert Earel, graaf vän H. geboren omtrent 1764, een. wäre Patriot en menschenyriend, uitmuntende staatkundige. Boven- staande fragment is geschreven in het begin van onze eeuw. — 75 — s welke, zonder middel van bestnan, tot last van de maat- schappij Valien, en, wanhopig over hon lot, de regering zoaden willen omver werpen. Laat men daarentegen dit wark, ZOO als alle andere, aan zgn eigen gang over, hoadt men er slechts de band aan voor de goede orde, en om eene zachte hnlp te verleenen, zoo zal men buiten eene groote verlegenheid bli^ven. Yoor de vele broodeloozen in het land van Waes zal de regering volstrekt moeten zopgen, om nog grootw kwaad te hoeden. Vele kinderen zullen können opgebragt worden tot den landbonw op hei- delanden, tot den gewapenden dienst, of tot de zeevaart Zoo als de zaak van de fabrgken na Staat, geloof ik niet, dat de regering ze aan haar zelve kan overlaten. Een goed stelsel van hmshoading voor het vervolg aan te ne^ men, is niet genoeg; men moet ook nog bedacht zijn, om den afbraak van het ingestort geboaw op te raimen. 62. Is aw arbeid haast gereed? — Dezelve moest eigen(t)lgk binnen veertien dagen afgeleverd worden; maar krank- heidshalve kan ik dezelve niet zoo spoedig voleinden. — Ziet gij geen schip? — Het zeilt zeer vlug; binnen kort zal het binnen gaats zijn.— Ik klopte onderscheidene malen aan zijne deur; hij riep, wel is.waar, binnen! maar daar hij binnen 's monds sprak, hoorde ik hem niet^ en bleef halten staan; haast achtema opende hij de dem*, en noodigde mig binnen te gaan (treden), — Hij heeft een fraai vertrek; zijne Innnenkamer heeft een heerlJijk nitzigt. — Wien hebt gij aw smeekschrift (verzoekschr.) ingediend? — Ik heb ze aan den minister van de binnenlandsche zaken gegeven. — Waar woont de Heer minister? — Hij woont aan — 76 — de beurs.— Hoe laat is het?— 3et is by twaalven.— Bij Wien gaat gij? — Ik ga bij mjinen neef; hij is een groot geleerde; maar laas! hij is bg al zgne geleerdheid een onverstandige man. — Wat is de aarde tegen (bij) hat heelal? — Nog weiniger (minder) dan een zandkorreltje bij de aarde. — Hoe maakt het Mgnheer uw vader?-— Schoon hij bij de tachtig jaren oad is, is hij nog vroeg en laat bij de band. Hij heeft nog onlangs eenige bijdragen tot de geschiedenis van z\jn vaderland geschreven. Hij was altoos een zachtmoedige man, en heeft menig een geschil bij- gelegd. — Wie heeft zijnen zakdoek verloren? — Ik, Mijnheer ; wilt gij de goedheid hebben, mij denzelven te geven? Ik heb denzelven in het gaan verloren. En als ik zie, heb ik ook mijne snuiftabaksdoos verloren. — Giij moet uwe goederen beter inachtnemen. — Hoe veel maal gaan veertien en twee zevende (zevende gedeelde) in honderd? en het zesde deel van honderd in twee derde van vijftig? — Hoe inblijde (innig blijde) zal ik zijn, wanneer ik met mijne achterstanden zal bij zijn! Aan dezen arbeid zal ik levenslang indachtig zgn ! — Welken indmk heeft dit verhaal op u gemaakt? — ^Het heeft mij droevig gemaakt. — :Wat is in dezen pot? — Ineen geloopene melk. — Ik eet liever inmaaksel.— En ik heb zin in braadwo^st. 63. Ik kan niet met u gaan wandelen, ik ben bezig met schryven. — Ik wil u helpen; ik wil medeschrijven. — Maar gij scbrijft met siechte pennen. — Na, Indien wij met ^zessen schrijven, zullen wij toch haast met alles bij z^n? — Ja wel! en na geschreven te hebben, kunnen wij met elkander(en) gaan wandelen.— Mgn kweekeling is een — 77 — sterk voetganger; na acht nren gegaan te zijn (gaans) was hij niet eens vermoeid. — Het mededoogen (mede- lijden) is, naar men zegt, eene dengd. ledere dengd echter kan eene ondeugd (een gehrek) worden. — Niet slechts het ongelok van anderen, maar ook, en nog veel meer, de gebreken en ondeugden hanner ziel moeten ons mededoogen inboezemen. Wg zijn allen medeleden van eene en dezelfde groote familie (een en hetzelfde groot geslacht), het menschdom. Stemt g^ niet met mij? — Willen de broeders van Mevrouw uwe gemalin niet met ons gaan? — Ik heb het hnn wel is waar, geraden; maar zij schikken zieh zelden naar den raad van ande- ren. — Zend my toch mijne goederen.— Als gy wenscht; ook uwe boeken zollen mede. — Waarom baanwt gij mij na? — Om u te doen opletten (opmerken) op uwe feilen (fönten). — Naar myn oordeel znlt gij beter doen, mij het rondoit te zeggen; het nabaaowen is inbitter, en dient slechts onze vrienden tegen ons afkeerig te maken, en in plaats van liefde haat in te boezemen. — Gij hebt gelijk; ik neem nwen raad in dank aan. Het valt niet in mijn^ siiiaak door iemand gehaat en gemeden te worden, noch aan 'mgnen vrienden moeyelijk te Valien. — Uwe kleeden zyn immers geheel aan flarden (an stnkken) gescheord; hoe zijt gij met dit aangevangen? Ennt gij veelligt (welligt) niet alleen gaan? Zoa men u altyd aan de band leiden? of veelligt (ja) zelfs aan ketenen leggen? Wat my aanbe- langt, ik kan het niet beseffen. — Het gaat u niets an.— Zijt gy met mgn geschrift tevreden ?— Dezelve gaat nog al aan. 64. Waar kommt gy van daan, lieve vriend? — Ik kom van B. — Hebt gij daar zaken gemaakt? — Ja wel, lieve vriend; — 78 — de allerbeste. Ik ben weder gezond, — Hoe zoo? zijt gij ziek geweest?— Brie maanden lang (drie gansche maan- den). Maar na eenige dagen in koud water gebaad, en behoorliljk gezweet te hebben, kwam ik vrij wat aan, en nn ben ik gezond, kom hier, en heb de koorts achter- wege doen bUjven. Aanstaande week kom ik benevens mijne gansche familie (gansch hnisgezin) by u aan, (kom u aanroepen), Indien gij me het genoegen wilt doen, en dan bezoeken wij de grootouders van mijne vrouw. De grootvader viert zgnen vier en tachtigsten geboorte- dag (veijaring), en heeft alle zgne kleinzonen en klein- dochters met derzelve kinderen uitgenoodigd. — ^Hoeveel heeft er hij? — ^Hij heeft zeven kinderen, alle gehuwd, vijf en dertig kleinkinders, waarvan twaalf öiede gehuwd zijn; acht achterkleinzonen en vier achter-kleindochters, waarvan de ondste hem binnen eenige maanden een ach- ter-achterkleinkindje zal brengen. Ik hoop dat van de geheele familie (het geheel geslacht) niet 6^ zal achter- blijven. Het gezelschap benevens sommige vrienden en verwanten zollen omtrent honderd personen bedragen. AI het läge, onedele, is beneden ons. Hier beneden geloven w\j dikwijls een boven den anderen te zyn, maar wij dwalen even vaak; want kennissen en bekwaam- heden kunnen ons alles verwerven , wat ^wij wenschen , en zonder deze kunnen wij, wat eens verloren is, niet weder verwerven. 65. ^ Onze leerling kwam gisteren avond en verhaalde , dat hij onze schip buiten gaats gezien had. Hij had zieh buiten adem geloopen, en was buiten zieh zelven (van) %ooT vreugd. De vroege aankomst van onze schip ver- — 79 — baasde mij; ik wilde van dag naar mijne boitenplaats gaan, bleef echter t^hnis, en zie na, dat hij zijne re- kening buiten den waard gemaakt had. Het was de schooner „de Vrijheid" die buiten zeilde , en niet onze schip, dat nog niet van zijne reis weder terug kan zjjn. — Geduld, mijn zoon; de achterdocht van uwe vrienden gaat u door het hart; de waarheid zal echter eindelijk doordringen. — Eene doordringende stem doet dikwijls meer werking bij de menschen, dan een doordringende geest. — Van menig een door en door geleerde man zegt het ge- meen, dat hij buiten westen zij. — De mensch moet met menige moeijelijkheden doorworstelen ; wanneer hij echter te boven gekomen is, doortintelt hem de vreugd het hart. Maar slechts de moedige komt te boven; de bloohartige blijft achter, — Wees altijd beleefd jegens iegelijk, zelfs jegens uwe ^vijanden; de wäre, echte beleefdheid is eene deugd; want zij heeft hären oorsprong in de liefde tot alle menschen, jegens vrienden en vijanden. — Willen wij een weinig längs de grachten gaan wandelen? — Ik ben het tevreden. Doch — wilt gij eens omhoog zien? De hemel is in 66ns bewölkt (met wölken bedekt); de wind is cm; het zal haast regenen. — Ik vrees het niet; tegen de middag was het even zoo; en niettemin was spoedig achterna de hemel wederom klaar. — lemand van boven tot beneden opnemen is eene beleediging.— Waar zijn mijne overrokken ? 6|j hebt mij wederom alles in mijne kamer doorsnuffeld; daar is het onderst te boven gekeerd* -—De dienstmeid heeft geveegd; z^ zal dezelve in de käst (sponde) gehangen hebben.— ;;Zij zal niet meer buitentijds vegen^ . 66. De dwingeland, die zieh door geweld der wapenen ge- kosten en geheele landen onderwerpt, onderwerpt zieh niet — 80 — aan Gods geboden (wil), die de wereld der maatschappij halve (wegens) geschapen heeft, dat zg gelnkkig zij. — De mensch heeft dikwijls veel moeite, om naar de zjjnen om te zien; hij moet vele en bezwaarlijke arbeiden ondergaan. H\i moet om anderen wil arbeiden, en zoo hij onderdoet, dat de anderen mede voor hem arbeiden, zoo zal hij nooit zeggen, dat zij hem moeijelijk vallen. De liefde tot den even- menschen (evennaasten) zal hem alle arbeiden zonder klag(t)en doen ondergaan. — Aan'wat arbeiden uwe broeders? — Zij ar- beiden voor een arm hoisgezin, hetwelk zij reeds sedert om- trent drie jaren onderhouden. Zij willen echter niet, dat het onder het volk kome ; daarom bid ik n niets er van te willen zeggen. — Wat zie ik daar? — De ton vloeit (loopt) uit; geeft ras een vat! — De kiüderen honden het reeds onder. — De liefde van eenen menschen belet dikwgls de onder- linge haat van meerderen. — Ik zie daar in genen hoek lieden, die y vorig werken; wat maken zij?— Zy graven (delven) iets onder, naar het schgnt. — In tegendeel; zij graven iets uit, Veelligt zyn dezelve schatgravers? — Dit deed mjj zeer leed; want de schatgraver ondergraaft zijn gelnk; hij ondemeemt arbeiden, die siecht eindigen; Gods zegen is niet daarbij. — Het geld overhaalt de menschen dikw^ls tot vele dwaasheden. — Mijne zinspreuk is die : Doe wel en zie niet om. — De Engelschman zogt: Ga regtstreeks, en heb er nooit een omzien naar! (Go ahead, and never mind !) 67. Er zijn voortreffelijke menschen in de maatschappij; zg hoopen armen met weldaden op, en hunne vrienden met blöken van Hefde; zij willen opregt den opgang van anderen, en echter zijn zij zelven ongelokkig. — ^Mogen de — 81 — kind6re9 na speien? — Indien zij de aan hen (hnn) opge- dragene arbeiden yoleind, vooral maar hunne opstellen ge- maakt hebben, mögen zij hunne boterhammen eten en hunne vliegers doen ryzen.— Kent gy den Heer Deugniet? — Ja wel; hij had in zijne jeugd vele yrienden, die hij gekoes- terd heeft; hij heeft hen de vreugden van zijne. tafel doen genieten, en altijd heerlijk (breed) opgeschept (opgedischt); eenige opregte mannen onder hen, die hem dankbaar waren, waarschuwden hem, maar hij bleef op zijne dwaasheden staan. Eerlangs was zijn vermögen opgegeten, en zijne verkwistingen voortzetten willende, begon hij te borg te gaan, en zyne vrienden te verzoeken, om voor hem borg te blijven. Hij maakte de opmerkelijke ondervinding, dat zyne vrienden hem niet meer kenden. Sommigen zegden hem ronduit: Dans maar op! en ziende, dat hij. niet meer kon opkomen, kraamde hij op (pakte op) en vertrok. — Daar komt iets bij mij op ! De boekbinder heeft vergeten, de kleine printen op te kleven; hij deed het welligt niet gaarne; ik zal hem oprijden. — Gij zyt onbillijk, gelijk de meeste menschen, helaasi die van anderen het kwaad het liefst, en het goed ongaame gelooven ; ik weet, dat gij het- zelve in het geheel niet aan hem opgedragen hebt. — ^Een ieder roept den anderen toe: Oppassen is de boodschap! maar hij zelf verwaarloost zijne pligten, waar zieh de ge- legenheid opdoet, en digt dan zij^e Men, a{t|^, anfle(reOj<>p, -tKowl. morgc» :op :dQn.f5eg4e»r )Öjd,(.pp d^t opze.arbei4.Qp slag ,(aan dem .gfpg)^:k^me,, m^p JW^tei^ wü^ QP xHieuw. beg|wwni,r:fNft wel, ik TÖl mpyg^iQpd^n midfj^g kqmen, of . op e0ne« : ijvQnd d^ ; aapßtj^anil^. . we^^rr-Ka». iki mij; op a.^erJata» (opit^. b^vwen)?— rj^idißn.gij. iu/op mU verlaat, zqo .1)01^^. gij ig«^^ Iwteeten iifi dOf lw?lrt;.-FTDat.v^h0^gt miJ.; wi^Ut ik.ptog ^.depkiBi|: H0p/ u.z(#«w, en., yerlaÄt il; nie^ ,Qp. anderen t-^Boe^s op, den tgd van jnyoiQ kiiidifil^* ©oK. ©djlüffel. 6 ' — 82 — heid legde ik mg op toe, alles op den regten i^d en op nugn best te doen, en ik had eenen afkeer van alle kind- heden. — Dan zult gij u niet yerlaten. — Heeft hij u zijne schuld betaald (voldaan)? — Ja, hij heeft mij betaald op tachtig golden na.^Dat verwondert mij; hij stekt tot över de ooren in schulden. — Hij heeft er op verre na niet meer zoo vele. Toen ik hem (op't) verleden Toorjaar sprak, Yerzekerde hij mij, dat het ver zij van iemand te bedrie- gen. H^ voegde bij : Die zijne schulden betaalt, ver- armt niet. 68. Hoe maakt het u schoonzoon (behuwdzoon)? (Hoe gaat het met etc. hoe vaart etc.) — Hy is vooreergisteren o ver- leden. Ik dacht niet, dat ik hem zou overleven. — Was Yai lang krank (ziek)?— Ja, sedert eenen zeer langen tijd. — Wat voor eene ziekte had hij? — Hy was een liefhebber van lekkere beetjes (hij hield veel van den knap) en van het glaasje; men kan echter niet zeggen, dat Inj een zweiger geweest was. H\j had zieh b^ een avondmaal de maag overladen, en kon niet weder opkomen. — Het over- maat in alle dingen is nadeelig (schadeligk) en de mensch zou vroegtijdig alle z^ne driften leeren overmeesteren. De^ zelfbeheersching is eene zoo heerlijke deugd, dat zij va» geslacht tot geslacht zou versterven, ten einde wij ook eens van erfdeugd hoorden spreken, en de erßonde in verge- telheid raakte. — Met wien hebt g\j zoo hard gesproken? — Met meinen zwager (schoonbroeder). Ik kan met hem niet overweg. — Waarom ? — ^Dewijl hij en mijne schoonzuster (zwagerin) over mij en mijn huisgezin willen heerschen. Ik had weleer (eertgds) veel voor hen over, maar sedert eenen langen tyd wordt hen vaa overgegeven' menschen elk — 83 — woordje overbragt (oVerzegd), dat in ons huis gesproken wordt. Baarbg echter wordt alles verdraait. «Deze over- drager ^len hals over kop uit ons hnis in het geen yan mijne schoonmoeder (behnwdmoeder), waar de lengen het overwigt heeft over de waarheid, die zij yan n^j hooren^ Ten oyerstaan van mij zwijgen de overdrager. — Wat scheelt den goeden ouden man ? — Hij heeft zeere oogen, en eenen ze^en voet; het is de overgrootvader yan mijn pleegkind (yoedsterling) ; de oyergrootmoeder is verleden jaar gestor- yen. Sdioon de man zeer ond is, komen w^ zeer wel met hem oyerweg. Nog yooreergisteren zeide hij oyer tafel, dat hij oyer acht dagen met ons naarA. wilde gaan. Hij is ligtelijk oyer de onaangenaamheden des leyens en zijns hoogen ouderdoms, en twist nooit met anderen oyer dingen, oyer die ze nooit gedacht hebben; kortom, ik denk met leedwezen, dat hij oyer lang of oyer kort zal oyerlyden» — ^Hebt gij het huis yan uwen banrman gekocht? — Nee'n; hij heeft m\i oyeryraagd, en ofschoon ik mij een aanzien-* lijk yermogen oyergaderd heb, zoo heb ik echter niet oyer- tollig geld, om aan zijne gril te yoldoen. Boyendien heeft z^n hnis eene groote fout ; het Staat oyerhoeksch tegen de straat. Wie niet yoor mij is, is tegen mij. — Aan wien is de benrt te gaan? — De beort is aan mij, maar ik kan niet, 6* — 84 - want ik heb eenen zeeren vinger. — Gij hebt altgd iets tegen te praten, en weet wel, dat het morren en alle tegenspraak mij tegenstaat. — Ik wil u maar betoogen, dat ik niet kan gaan.--En ik wil u het tegenbetoog opleveren. Wie was gisteren in den schouwburg, en heeft in het tas- schenbedrijf door lompe tegenpraat strgd met zijnen buur- mann gehad? Gij kondet ongeacht uwen zeeren vinger twist zoeken. Dit uw snood bedrijf Staat in tegenstrijd met uwe weigering. Het belust n te loderen; ook hebt gij nog niet 66ne regel geschreven. Gij gaat thans, indien het n ook tegen Staat! — Wanne6r zal uw schopnvader komen? — Tegen het einde van de aanstaande maand. Hij zal zieh niet zeer over zijn zoontje Verheugen. Het Staat hem zeer tegen, zoo lompe en onbeleefde menschen te zien, die slechts beerten liefhqbben, en niet belust zijn naar ken- nissen en nuttige bezigheden. De jonge man verbeeldt zieh, dat ik iets tegen hem hebbe. Ik weet geen middel tegen zijne luiheid. — ^Waarom gaat gg dat niet tegen ? — Waarom is uw schoonzoon niet tot ons gekomen? — Hij was verhinderd. Zijn buurman heeft voor eenigen tijd een proces tegen hem aangelegd; maar de tegenpart\j heeft hem gisteren een vergelijk aangeboden, en schoon de regts- l^ank (het geregt) op zijne zjjde is, wil hij hetzelve niet- liiemin aannemen. Slechts de gedachte tusschen twee stoe- Iqu in de asch te zitten, Staat hem tegen. — ^Wat voor een tTisschengeregt zullen wij tusschen soep en vleesch hebben? TTT Waarom vraagt u my? Ik ben geen kok. — Gg hebt 14er een voortreffelijk tafereel. Vau welken meester is het- «e^ve? — ^Het zelve is van De Biefve; en binnen eenigen dagen zal ik het tegenstuk hebben. — ^Hoe duur is het? (Hoe veel kost hetzelve? Wat is de prijs daarvan?) — ^etzelve is een tegengeschenk (eene ^gi^ngave), vq(h*, een aiQder taferpel ys^i Eqysdet^ dajt ik n[4jneii oi^en . vdeiiLd — 86 — in de groote zaal van . z^ne bnitenplaats geschonken heb. — Waar is deze baitenplaats ? — Tegenover dier van uwen adyokaat. 70. Yoordat w\j met onze zaak voortgaan, moet n mg eenige voorafgaande vragen beantwoorden (antwoorden op eenige Tragen), te weten: hebt gy uwen voorzet behoorlijk Yoorbedacht? Hebt g^ de gevolgen die daaroit kunnoi Yoortkomen, yoorzien? — ^Ik, Yoor nuj, ik hoop, dat de zaak wel zal vooruitgaaa; gij hebt n^j een goed voorbeeld ge- geven; ik wil hetzelve volgen, en dnrf zekerl\jk niet ho- pen, een zoo voorbeeldeloos geluk te hebben (als gij) ge- lijk gy. — Lieve vriend, uwe woorden zijn mij gevoelig. Wilt gij opmerkzaamheid, onvermoeide werkzaamheid, en Yoortgaande gebruik »yan yermogens en talenten (bekwaam- heden) voorbeeldeloos gelnk noemen? Niemand, wel is waar, kan voorzeggen, of dezelfide oorzaak dezelfde gevolgen zal hebben : en dos knnnen gel^ke ondememingen onderschei- dene gevolgen hebben ; maar Indien wij alle onze krachten ingespannen hebben, en onze ondememingen gelokkig voort- gegaan zi|jn, zoo mögen w\j ons immers eenige Verdiensten toesdirijven, zonder ons juist veel er op te laten voorstaan. Wij verdienen immers nog den voortogt voor degenen, die het blinde toeval met voorwind in de haven hunner wen- sehen voortdrijft* — Yergeef mij, M^nheer; ik wilde u in geheel niet beleedigen; ik heb thans nog meer achting voor u, dew^l ik zie, dat gij u niet daarom voor prijzenswaar' dig houdt, omdat gg in de voorbaat z^t, maar omdat g\j hetzelve verdient. — Wie is gene Heer? — Hij is een vreemdeOing), die zieh voor den vrijheer van A. oitgeeft; maar ik weet niet voor vast, of hij het is. Wij kunnen — se- het vememen (gewaar worden). — Wanneer en waar? — Wanneer en waar zieh de gelegenheid daartoe zal voor- doen. — lieve vriend, gij doet a als boerter voor! — Ik aapte slechts geleerde lieden een weinig na, die dikwgls met mine van belangrykheid dingen voorbrengen, die ons zeer groot en wigtig voorkomen, en inwaarheid indien men ze nader voor zieh ziet en bederii^t, zoltemijen zgn. Voor lang zegde n^j een zeer geleerde beer, van eenen vriend sprekende, die zeventig jaren ond, sedert kort overleden was: Denk wel eens, indien big nog tien jaren geleefd badde, zoo wäre bg tacbtig jaren ond geworden! — Voor alle dingen bedenk voor, eer gy iets spreekt of doet! 71. Be dagtijden. Boor Halshoff. Wy beginnen met de algemeene bescbonwing van bot merkwaardige in een etmaal, den tgd, welken w^ ver- deeid vinden in vier en twintig oren. Binnen dit bestek zien wy onze scbadnwen omloopen, en bevinden ons, op dezelfde plaats, eenmal in den Staat dör grootste ver- licbting en der grootste verdoistering, volgende elkan- deren langzaam, door gepaste tosschenstanden. Dit wordt overal te weeg (wege) gebragt door middel van dezelfde zon, besobynende altoos den halven aardbodem, terw^l de andere helft in de schaduwe is bedolven, en dos onver- moeid rondloopende, zonder ooit bare stralen in te bou- doi. Want, terwigl de zon voor ons opgaat, zien ande^ ren haar wegzinken, en als w^ haar verliezen, wordt haar opgang aanscbonwd van de bewoners in het Wes- ten, zoodat de bron des licbts altijds ergens gezien wordt op het aardnjk, in allerlei stand. Altoos is het ergens — 87 - tijd van middagmaal hoaden, en ran nederleggen, zoo onop^ houdelgk als het geboren worden en sterven. Moet deze bekende zaak ons niet merkwaardig voorkomen, als w^ eens nadenken, hoe het toch wezen zon, Indien het den schepper beliaagd had, de geheele aarde overal bestendig te ver- liebten, door verscheidene stilstaande zonnen! Wij ver- blijden ons in de dagel^ke verkiezing des Almagtigen, die het licht door de dnistemis aldus laat vervangen; wij verblijden ons te meer, dewijl dit niet zoo haastig ge- schiedt, dat onze bezigheden ongevallig worden afge* broken, maar in een bestek van tijd, byzonder gepast en afgemeten naar de gesteldheid en krachten van levende en groe^ende schepselen, om arbeid en raste gevoegeiyk te verpoozen. De onderscheidene afdeelingen van dit t^jdvak of etmaal verdienen een naanwkenriger overzigt. 72. De dagrtijden. Eerste Terrolg. Met het naderen der zonne tot de prachtige oosterkim w^kt allengskens de dnistemis, en ^het zienl^'ke wordt herschapen. De nüchtere dageraad wordt reeds begroet door 't verheagde ploimgedierte, terw^l de danw het land naar eene zee doet gel^'ken. Met het oprgzen van het levenwekkend licht, wordt de dag herboren, het gelaat des aardrijks vemieuwd, en doizend schitterende vonken ver- toonen zieh op het bepereld veldtapgt. Bg het opkomen der zonne verschallen« sich de wilde dieren, en by de ont- wak^nde schepselen herstelt zieh na de bewostheid van bannen wezenügken toestand. De landbewoners zijn reeds — 88 — werkzaam ; rook stijgt uit hnnne daken, en de rnime staL- deoren worden ontsloten, terw^l de stedelingen nog nisten in de armen van den slaap. Doch eerlang begint het ge- wemel hanner bezigheden, benevens het gedroisch der stemmen en werktnigen. De zon naar het zoiden opklimmende, yermeerdert de wärmte op het middengedeelte van den dag. Haar schgn- sei komt tusschen de woningen) de schaduwen krimpen in, en alomme verspreidt zieh een heldertintelend licht, wanneer het niet onderschept wordt door beneyelingen. Doch dikw^ls wordt de glans gematigd door prachtige wolkgevaarten, opgehangen boven onze hoofden. 73. De dagtijden. Tweede Yorvolg. Ontelbaar zijn de gedaanten in de wölken des Heeren, gedaanten als van breede vachten, van lange strepen of banken, van bergen en afgebrokene klippen, die gedurig ongemerkt verschieten en verdwijnen. Na is er eene eenparige graaawheid oitgespreid, dan weder ziet men hier en daar blaaawe bovenlacht. Eenige wölken zijn gezoomd met vaar; in andere is eene zachte mengeling van licht en brnin. Somtijds ziet men lagen van dezelve boven elkanderen, in verschülende bewegingen, die het weder voorspellen. Op andere tijden schijnen ze vast- gehecht aan het zwerk of ook wel zoo snellijk voort- gedreven, dat ze breede schadawen, nagejaagd van den zonneschijn, als vlagtige kleeden voortslepen over hea- velen en velden. Dan hangen dikwijls de versiapte boombladeren ; dan zoeken de verzaadde dieren naar de koelheid van de liefeUjke lommer; dan zijn de kinderen — 89 — der menschen in de drokten der verstroo^ing, door vee* lerlei inspaimingen van geest of ügchaam, welke hen Doodigen, cm het gewoel af te breken door het nnttigea van Yoedsel« Beze helderheid neemt af tegen den avond) dew^jl de zon naar 't Westen afdaalt, om het zigtbaar gededte van hären loop te Toltrekken« Zy schiet aüengskens achter eene bank, en omboordt de kleine wölken met een bevallig rood; of de groote zonnenschijf raakt aan de Minmen, en verliest zidi b\j gedeelten, tintelende nog op den vloed, doende de westdijke zijde der geboawen glinstffl^n, en lange gnldene stralen vliegen in 't Ter- moeide oog des yerrokt^ aanschouwers , hetwelk d^ verdonkerde afbeeldzels der zonne achterna pleegt te herhalen. 74. Be dagtijden. Derde Yorvolg. Daarop worden de kienreu aUezina onzeker, en ge- mengd tot een graanwend brain; de Toorwerpen ver- warren 29eh; de gedaanten vloeijen zamen, zoo dat mea lucht, .aarde en water in 't yerschiet naauwelijks kan onderkennen. Langzaam worden de starren zigtbaar, de bladeren z^ ingetrokk^, om de teedere bloemen te besloiten; het tanmie vee begeefb zieh tot de rast en de wilde roofdieren treden besohroomd oit de woadeü. Ge- dnrende deze stond^ gevoelen de aandachtigen, in de eenzaamheid, eene verteederende zwaarmoedigheid; datur komt iets verheyens in hon bewogen hart; de a?ond- schemering, na eenen welbesteedden cbtg, wekt gods- dienstige aandoeningen , zoodat z|j reeds bidden, voor dat — 90 - zij het besluit namen, om zieh tot den gebede te be- geven. Ook verneemt men dan doidelgk dat de voor- ledene onlnsten ons niet onverschillig maken omtrent het bijzijn onzer medemenschen ; hetzelve blijft aantrek- keüijk. Door kanst verlffligt men den dag in z^ne wonin- gen, alwaar de vlugtige schimmen op de wanden zwe- Ym over 't bewogen licht der kaarsen, en wg gelegen- keid Yinden, om onze afgebrokene bezigheden ten einde te brengen. De heerschappij van den nacht doet al het zigtbare ferdw^nen, zoo dat het denkbeeld van dood en ver- nietiging ons bekraipt. wanneer wij onze oogen wenden naar de dikke dnisternis, en geen geloid vernemen. Het minste gerächt klinkt alom door de zwijgende velden, zelfs het mischen yan 't geboomte. 75. Be Bagtildeii, Besluit. In de woelige stad komt eenige stilte. Men hoort er siechts het geloid van de klokken der k^ktorens, het gereep der waoht^rs, of de stemme der dronkenschap op de Straten. De bewoners zijn opgesloten in hnnne hnizen, zg zitten vadäig neder, hnn geest is oitgepat, de leden zjjn afgesioofd, de aandacht is geweken, en de denkbeeiden worden yerzwakt, door de aanyallen der slaperigbeid, welke hen noq>t tot nederüggen om te Tonachten in de schadawe des Almagtigen. Onder- tosaehen prgkt het w^d verwelf des hemels met tinte- lende starren, of het nitspansel. wordt verlicht door ge- streepte vlammen, opschietende nit het noorden. Hoe kdsterryk is het verschignsel der blinkenden mane! Haar — 91 — I bleek en koad licht verbreidt over alles eene flaauwe eenpurige gr^eid, welke de onderscheiding der dingen onzeker maakt, ons doet tw^felen, wat wg aen bewegen, en den eenzamen wandelaar schichtig doet voorttreden. De dengdlievende opmerker ziet nit over de roimte, en gevoelt zidi zelven omringd door de godl^id. Dese yertooning heeft iets eigens, iets bigzonders en plegtigs, hetwelk geenszins bemind wordt door hen, die ongaame denken aan sterven, aan rekenschap geven en de eenwig- heid, want het blaast hnn yreemde gedachten in, e!n roert hen, door ongewone gevoelens, zoo dat eene heimel^ke benaanwdheid hen doet haasten naar licht, gerächt en tafel, of om zieh te verschuilen onder de bedekking van den slaap. 76. Be stervende BoerhaaTO aan zijne menden. Door Kasteloot. Eindelijk naderde het nur der ontbinding van Boer- hame. Leyden, welks inwoners, eenige jaren te voren, de herstelling van 's mans gezondheid met algemeene vreog- deteekenen gevierd hadden, Leyden stond nu in rouwe ge- dompeld te worden. De beroemde van Swieten, dien h\j gaarne tot z^n opvolger gewenscht had, Oaabins, de Grorter, de Haen, de getrouwste zijner leerlingen, omringen zijne leger- stede; verslagenheid en weedom vervallen hnnne harten. Boerhaave behondt de kalmte, welke zijne deugd hem in- boezemt : „Ik gevoel het, zogt hij, n4jne waarden ! ik heb aan m\jne bestemming op aarde voldaan. Waf ik tot welz\jn rngner medemenschen heb können doen, dit alles stelt zieh thans levendig voor nujnen geest. Mijn hart — 92 — doet mij geene verw^ten; hoe zoet is mij deze overtui- ,ging, hoe yer yerheyen boven de \jdele goedkearing der mensdien! G^, n4jne leerlingen, maakt a zelven de achting en den dank van nwe natanrgenooten waardig; door ze u waardig te maken, zolt gij ze best ontbeeren können, wanneer gjij die niet vindt waar gij ze verwacht had. Gewent a zelven, n boven den dank der wereld te verhelBfen, want pHgt zal dikwyis van n vorderen, dat g^ n niet stoort aan het gevoelen der menigte, volgens het- welk echter de gnnstcn worden nitgedeeld; leert dos a zelven alt^d streng te beoordeelen; en dat tot dit einde nw geweten steeds over n de wacht houde, schept u een inwendig bestaan, onafhankel^k van toejuichingen en be- rispingen der menschen. 77. De stervende Boerhaave aan zijne Yrienden. Beslnit» Trekt u de ondankbaarheid niet te sterk aan; ook deze heeft een onbekend zoet; want het diepe gevoel, dat geeu ondank in Staat is om de zachte aandoeningen der menschlievendheid in ons hart te verdelgen, is bniten be- denking hooger genoegen dan de ondervinding der erkente- lijkheid. — Dat het leven van den rgken en magtigen in uwe oogen nooit meer ^aarde hebbe dan dat van den armen en geringen! — Zijt niet tevreden met zelve het goede te doen, maar gebmikt ook al den invloed van aw beroep, om anderen het goede te doen beminnen« Wan- neer pligt roept, dan weet een braaf geneesheer den haat, het gev^, de besmetting, ja zelfe den dood te tarten» Men beklaagt hem mogelijk? dan, als een edelmoedig maa vindt hij in de vervnlling zijner pligten, en de opofferingea — 93 — er aan verknocht, zgn grootste en eenigste genoegen. De ongevoelige verdient hier medelijden; de wäre arts ig er Ter boYen verheven; kortom, leeft zoo, dat, wanneer voor n de tyd komt, om den toi aan de natuor te betalen, en gij terag ziet op de afgelegde loopbaan, gQ dan nergens iets ontmoet, hetwelk nwe rast stoort; awe laatste woor- den zollen dan dankzeggingen zijn können aan den opper-* beer Tan leven en dood, en treffende oitdrokkingen eener deogdzame gerostbeid van gemoed." Met deze gevoelens bezield, verliet de groote man alles wat bem bier beneden dierbaar was. 78. De jengd van De Oroot. Reeds in de vroegste jeogd van De Groot ontloikten Vermögens en talenten, die duidelijk voorspelden, welk eene trap van grootbeid bij te eenigen tijd kon beklim- men. Yerre boven zijne jaren waren z^n gebeogen, zigne opmerkzaambeid, vatbaarbeid en zijn oordeel. Deze onschat- bare gaven werden' gelokkig aangeprikkeld (aangespoord) door eene blakende leerzocbt en onvermoeide werkzaam- beid. Op zijn zevende jaar reeds begon bg Lat^n en Griekscb te leeren, en naaowelijks 66n jaar zicb bierop toegelegd bebbende, scbreef bij latgnscbe verzen, waarvan een waar- dig geacht werd, om aan den Prins van Oraige vertoond te worden. Zgn ijver was zoo groot, dat bij zelfs een groot gideelte van den o^cbt t^ l^ier^n ^ßte^ddje, en daar ziimor^äß^y xj^^org joqx.^W^i g^^qndl^id,, hem^daar- tOÄ. licht w^lig^d^p, .kcjcbt,)^ yau.zijnzpftdj^gpjjeld h^mß- hiff, . kawpiW- Intmfche« , ^^%al^. W . zic^^ <>9^ i altern tpt — 94 — I deze oefeningen. Bij schreef siecht, en dit bleef hem zetfs al zijn leven b^. Toen inen hem deswegena in z^ne jeagd berispde, antwoordde hij ; „Schr^ven is een ambacht, naal- demaken eene knnst/' Op z^n elfde Jaar vertrok h^ reeds naar de Hoogeschool te Leyden, om daar het onderwijs der hoogleeraren te genieten. De beoefening der Regtsgeleerdheid het hoofddoel zijner kernst aan de Hoogeschool zijnde, zag men hem daarin de ongemeenste vorderingen maken, zoo dat hij, naanwelijks drie jaren de lessen der hoogleeraren bggewoond hebbende, reeds in Staat geoordeeld werd', om dezelve te vertaten. Intusschen legde h^' zieh niet minder toe op de letterknnde, waarvan ten blijke strekt, dat hij nog voor zijn veertiende jaar ter uitgave gereed had, zijne opheldenngen en aantee- keningen over 6en der daisterste latijnsche schrijvers. Dan, zoowel de nitgave hiervan werd 66n jaar vertraagd, ate ook zijn verblijf op de hoogeschool verkort, door eene reis naar Franknjk. Namelijk: de Staat halp bij Frankrijk zockende in den oorlog tegen Spaige, vaardigde den Heer van Oldenbameveld af in gezantschap naar'Hendnk den IV. 79. De jeugd van De Groot. Besluit. In het gevolg van dit gezantschap bevond zieh ook onze jeagdige letterheld. Naanwelijks veertien jaar zijnde (jaren ond), gaf hij daar zolke nit«tekende blijken vsm zijne talenten, dat de koning zelfs zieh niet kon weerhon- den, om hem met deze lofspraak aan zijne hovelingen te toonen: „Ziet daar, het wonder van Holland !'' Gkuume zon men hem in Frankr^jk gehenden hebben, hadd^ zyne — 95 — onders zieh hier toe können verstaan. Men bood hem reeds den post van (^eheimschrijyer b^ een der (van de) eerste Prinsen van den bloede aan, een jongeling, die schoon slechts üen jaren ond, mede doorslaande blicken gaf van ongemeene bekwaamheden en lost tot letterkondige oefe- ningen. Den titel echter behield hij. Intnsschen deden al deze bedwehnende toejoichingen den jongen Nederlander de waarde van zijn geslacht en vaderland niet oit het oog verüezen. Het aanbod, hem tot den adelstand te verheffen, sloeg hij af, met deze opmerkelijke verklaring: dat hg zijn geslacht dat ongelnk niet wilde aangedaan hebben. Hy zocht een waardiger titel, dien hij ook verkreeg. Na omtrent e^n jaar in Frankrijk doorgebragt te hebben, werd* hij door de Hoogeschool te Orleans, toenmaals eene. der vermaardsten in Europa, tot Doctor in de Regten verheven. Zijn promotie-brief behelsde een allerloffelijkst getnigenis van zijne gaven en bekwaamheden. In zijn vijftiende jaar in het vaderland terug gekeerd, liet hij zieh op de rol der Advokaten aanteekenen, en vestigde zijn verblijf in den Haag. Zijn vader, wien niets meer ter harte ging, dan de zorg voor den zedelijken welstand zijns zoons, in een der gevaarlijkste lee^erken, besteedde hem ten huize van den leeraar J. Uitenbogaard, toenmaals Hofprediker van Prins Maurits, een man, bij ieder geacht om zijne zoetvloeijende welsprekendheid, nit- stekend verstand, en inzonderheid zijne godsvrucht en zacht- moedigheid. Zolk een man was jnist geschikt. om bij hem de plaats van den godvruehtigen en even gematigden Jnnius te vervangen, en hem met die zelfde beginsels te vervnllen ; zijne achting, eerbied en liefde voor dezen waar- digen Geleerden groeide ook zoo sterk, dat hij hem als zijnen tweeden vader vereerde. — 96 -^ 80. Körte sohets yan den bloeijenden toestand der ondersoheidene Hederlaadsohe Gtowesten, Tooral in het midden der sestieiide eeiiw. Door Gerrits« Braband werd sedert [het midden der zevende eeaw door Hertogen geregeerd. Onder hen onderscheidt men ßodfried^ btjgenaamd in de wieg, omdat hij slechts ^n jaar bereikt had, toen hij zijn' vader in 1141 moest op- Yolgen. De voogden van dit kind hadden eenen hevigen tachttieigarigen krijg te voeren tegen de magtige Heeren van Grimbergen en Mechelen. In eenen slag zouden de* Brabanders de wieg met den jongen Hertog aan eenen wilg gehangen, en daardoor het krijgsyolk tot eeue vol- komene overwinning ontvlamd hebben. Na geäindigden krijg, de Graaf van VlOanderen (die, op voorwaarden dat Braband als een leen van VUuinderen zon beschoawd worden, den vrede gesloten had), de hnlde van Godfried eisehende, trekt de na negentienjarige jongeling z^n zwaard, zeggende: „doorboor mij, maar vorder mijne hnlde niet voor zulk een doorluchtig Hertogdom aan een' Graaf!'' — Braband kwam in 1480 aan het huis van Bourgondie^ in 1482 aan dat van Oostenrijk^ en was onder Karel Y. het rijkste Gewest van Europa. De stad Antwerpen was, na dat Brügge door veelvnldige oproeren grootel^ks ge- leden had, de markt d^r w^reld. M^n telde er 200,000 ^ inwoners« D^ beurs werd tweemaal äsoLgß door ongeveer 5000 menschen bekocht, Kiet zelden zag men voor de >tad in de Scheide 2500 schepen. De kooplieclen bezaten onmetelijke schatten. Een doitsche koQpman, Fugger^ iiet meer dan zes millioenen kroonen na. De rijkdom bragt - 97 — eene pracht en weelde voort, welke Daderhand bezwaarljjk geävenaard zijn. Men vond er niet minder dan 124 gouds- meden, behalve eene menigte jnweeLzetters. 81. Körte sohets etc. Eerste Tervolg^ Brüssel, de hoofdstad van dat Gewest, met eene be- volking van 75,000 inwoners, was niet mindex schitterend en welvarend, als zijnde de zetel der Hooge Yergaderin|;en van 's Lands bestier (bestanr). De weelde in de feestcn en maaltijden waren reeds vroeger ten hoogsten top gestegen. In 1453 gaf Filips de Goede te JRijssel een feestmaal, dat ons hiervan een denkbeeld kan geven. De feestzaal was met tappten be- hangen, en in dezelve waren drie tafeis aangeregt. Op de eerste stond eene prachtig vervaardigde kerk en een schip met al deszelfs toebehooren en matrozen, alsmede en be- koorlijk boscl^^ en eene rots van edelgesteenten, waarop een beel^je stond, dat eene fontein deed springen. Op de tweedd tafel zag men eene ontzaggelijke taart, waarin afht en twintig levende muzikanten beurtelings speelden; rondom dezelve vertoonden zieh een kasteel met schietga- ten, waaroit oranjewater, bij wijze van waterval, neder- stortte, en een vnndmolen, waarop een ekster zat, die tot wit der boogschutters diende. De derde tafel was ver- sierd met een Indiaansch bosch en wilde dieren, alsmede met eenen leenw midden op een weiland vastgeketend en eenen koopman met allerhande waren beladen. Tosschen deze zonderlinge vertooningen, schitterden gouden en zilve- ren vazen, welke ieder ten minste acht en veertig onder- scbeidene spijzen bevatteden. Op het einde van den maal- «oH. @4(üffel. 7 — 98 — tijd kwam eene dame, als eene non gekleed (de kerk ver- beeldende), en op eenen olifaut gezeten, de feestzaal binnen, en smeekte Füips in Fransche verzen om hulp tegen de Türken. De V<5rst en zyne edellieden gaven haar schrif- telijk hnnnen wensch te kennen om de ongeloovigen te bestrijden. Karel V. trachtte deze voorbeeldelooze weelde te be- teugelen door een streng plakkaat, bij hetwelk uitdrukke- lijk verboden werd, zelfs aan Hertogen en Prinsen, goaden of zilveren kleederen te dragen; slechts* de eerste staats- dienaars mogten zieh in het flnweel en satijn, en degenen die twee goede paarden konden onderhoaden, zieh in het satijn of damast kleeden. 82. Körte schets etc. Tweede yerrolg. Vlacmderen kwam na Braland in aanmerking. Botide' toijn I, bekend door z^ne groote kracht, die hem den bijnaam, met den ijeeren arm, bezorgde, was in 863, zijne Yoorzaten onder den ned^rigen titel van Houtvester van Viaanderen opgevolgd. H\j zoiverde het land ^n stmikroovers, beschermde de reizigers, en deed den koop- handel bloe^en. Boudewyn vermaard door zijnen moed en zijne voorzigtigheid, begaafd met al de voordeelen van geest en ligchaam, dnrfde zijne oogen laten vallen op Judith, dochter van Eoning Kard den Kaien, Judith, zijne wenschen begünstigende, liet zieh door hem naar Vlaa/nderen vervoeren, waar zij zieh tegen den wil van baren vader met Boudewijn in den echt begaf. Karel de Kaie zwoer in zijne woede, dat hij al de Vlami/ngers en hnnnen onli^escheiden* Heer zoa verdelgen. De Eoning — 99 — verzamelt te dien einde een leger, en trekt op legen de Vlammgers. Boudewijny zijne minderheid gexpelende, verstak zijne benden in de naaawe doortogten, welke de vijand moest doortrekken. De Frtmsehen^ onverwacht aangevallen, worden overhoop geworpen; Boudewijn ver- Yolgt hen; Kords leger neemt de vlogt, en eene volko- mene overwinning was de vracht van Boudewijns schran- derheid. De voorzigtige Hontvester liet zieh nogtans door dezen voorspoed niet verbünden; hij gevoelde het gewigt, dat zelfis een onregtvaardige banvloek, welken Karel tegen hem had weten te bewerken, in de oogen^van een bgge- loovig volk had, alsmede zijne onmagt om tegen Frcmhrijk op den dnur te oorlogen. Hij yit dan naar Barne, wint den Paus in z^ne belangen, die z\jn hnweligk voor wettig verklaart, en zieh ab middelaar tasschen hem en den Ko- ning aanbiedt. Boudewijn trad na tevens in onderhan- deling met zijnen schoonvader, die, vreezende dat hy zieh inet de JVoormoitnen mogte vereenigen, in het hawelijk met Judith toestemde. Qm de ongeügkheid tasschen den rang der echtgenooten te verminderen, verhief hij Boude- wijn tot de waardigheid van Grcunf van Vkumderen, en vermeerderde deszelfs goederen van de Sofnme af tot aan de Scheide. , 83. Körte sehets etc. Derde vervolg«. De Vlamingers, op vrijheid gesteld, verdreven in 1328 bannen Graaf Lodemjk I van Nevers, die hen met zwai-e belastingen drakte. Lodemjk zocht halp bij den Fran- schen Koning Filips van Välois, zijnen Leenheer. B^ de aannadering van een Frcmsch leger, trokken de FZo- — 100 — mingerß binnen Gassel, eene kleine stad op eene hoogte gelegeo, alwaar het zwaar gewapende Fransche paarden- Volk hen niet kon genaken. De vischkooper Zamiequin, een stont, ondern^mend, listig mensch^ was het hoofd van het leger der Vlamingers^ dat* mt siecht gewapende vis- Sehers, handwerkUeden en beeren- bestond. Füips bleef werkeloos voor Cassel liggen, zieh verbeeidende, dat znlk een ellendig leger spoedig zon verloopen. De Frcmschen leefden siechte voor hnnne vermaken, en hielden achteloos de wacht. De Vlammgers opgeblazen, dat ziij den Fran- sehen Eoning en zijn leger ophielden, plaatsten op eene der poorten een' honten haan, met dit tergend opschrift : Yoor deze haan zal kraaijen, Zal geen Fransch vaan hier waa^en. Zcmnequin verscheen dageliijks in de legerplaats der Franschen^ en verkocht zijn' visch; doch hnnne zorge- loosheid bespenrende, nam hjj het vermetele beslnit, om op klaren dag den Eoning op te ligten. Ten twee ore op den middag komt hy nit Cixssel^ verdeelt zijne man- schappen in twee benden, trekt in alle stilte .voorwaarts, ontmoet geenen voorpost, en tracht Filips^ tent te naderen« Men nam zi^jn volk voor eene versterking, welke men ver- wachtte. Een te voorsch^n t](;edend Ridder beklaagt zieh, dat zjj de mst hnnner vrienden kommen stören ; doch door eene laus getroffen, waarschuwt zijn luid gekerm de Fran- sehen van het dreigende gevaar. De Vlamingers vallen intosschen op de slapende en ongewapende Frcmschen aan; het alarm wordt algemeen. 