title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: An Toen Fe > P_ .=”e m LI _— S x) War kwaade menging is, "" 26 Beschrijving van het Koninkrijk van de weef en de room van die beide afgereken worden. Deesse wanorde drukt de religieuze of wereldlijke deeltjes zoozeer, dat al de verdikte, taye slijmerige vogen, niet kunnen verdunnen, maar die gevoel worden, "zoe- ken die eenen openen weg, en zy Taaken zoo buiten het lichaam. en Zulken stilstand, kan immer in de bewegende vogen onthef lichaams niet zijn, of die zouden mochten rotten, stinken, verfesteren, en dus de dood te weeg brengen. Daar Zeemans lichaam kwaalrijk gevoed, gebeurt. "De maag is de keuken des lichaams. Deesse beïnt in haar binnenste alvoreen een ferment, of maag-zap, het welk te zaamen is gebeeld uit overgebleeven gis, speek, en klier-zap, dat uit des slokdarms en maag- kliefen geduurig uit loopt. Dit maag-zap is altijd zuur, en kleinst de pijn door zijn scherpte, bij vorm van uit- trekkingen, even gelijk als loog of brandewijn. de verf uit saffraan trekt, of evenzo als Ben ZOMMIGE watervergisteenture, en De Maag-zap "deor gebrek van water, en haar afweer van oude of bedervende pijnen, wordt daardoor nog meerder zuur, scherp- er, en dikker, of lijmiger, eerder een klef dan een tepers, en dikker, of lijmiger, eerder een klef dan een teper. Een vaast in de plooi der maag, en blijft dan voor den honger in 't begin der ziekte. De fijne slijm vermeerderende, beïnt ook de der-meh, waar door de spijsle in de maag niet wel gekookt wordende, geeft dan kwaad en weinig gijl. Zulke gijl dan nog in de dermen komende, kan daar vandaag, 'maar zeer weinig in de dan zijnde melkvaatjes geperst of gezaogen worden, om dat die meestal bezet en als gefloten zijn. Ziet dus wordt zeeman maager, door geen monsijjes, maar de voornoemde tijje fijne slijm breken van voedsel. Indien nu deze scheeps-scheurbek niet wel wordt behandeld, het zy door onkunde, of gebrek aan middelen, dan moet die van kwaal nog erger worden, en vele toevallen veroorzaaken. Daar dus zijn werk gaat. Er is fijne slijm zet hem hoever langer in des maag plooien. En wordt hoe langer hij dikker, krijgt daar door zijn vaak of stilzitten, een voorlopige soort van verrotting, als u je den afgelopen blijk. Want alle gemengde vlees verderven of verrotten door stil liggen. Deze verrotting is een ontbinding van eenige uit elkaar geratelde delten, delen in haar laatste enkelveld brengende. Ole, A Ri, Da % a ee 28 Beschrijving van het Koninkrijk, Ofte, het is, een algemene vernietiging en verbreeken van de eerste stand der menskunde, en houden der delen, Deze vogten worden daar van tijd tot tijd al scherper, en nog scherper aandoende de vliesjes der Maag, meteen prikkelen, bijten, stekken, afvloeien, die maagdusdjes der vliesjes beschadigen. Dan laten de vliesjes haar sap uit lekken, waar door de dikke slijm losgeweekt, en dan loszijnde, bij brokken of afstropen naar de darmen marcheerden. Nu is, en wordt, het buikvliezen op vele platten zeer veel ontbloot. Daar op bijt, en knaagt, het al te scherpe maag-sap: dat den grooten honger dan veroorzaakt. En naar mate dat de maag veel ontbloot, en het maag-sap scherper is, daar naar voegd hem, den bijna onverzadelen honger, en zoo veel te meer, als daar gebrek van gijl-vaten in het lichaam is. En dat weer elders naar dat er meer of minder gijl-vaten verstopt zijn. Ik heb gezien, dat zo een vent, die hele bak, en nog meer poes-pas op vraten. Wordt dit over- Maag-sap overvloedig, dan beïnterd het ook de darmen, en maakt dan alle soorten van loopjes, ofte aflopen, als toevallen van deze scheur-scheurbekkens. Op volgende wijze. Dr Her A N Ne WW. Het is zeer waarschijnlijk, en door Leeuwenhoek getoond dat de flink, die van binnen de darmen bekleed, bestaat, uit veel soorten van vaatjes, welke zeer teer zijn. Het voornoemde scherpe Maag-zap, nu in de darmen aangevoerd, bijt, of werkt eerst, op de zenuwachtige vliesjes, der genoemde teere vaatjes, dat de buik-krimpend maakt. Voortgaand, doorknaagde het de teere vliesjes van de water-vaatjes, uitwelke haar inwendige sap lekkende, nevens dat uit de geschorste kliertjes in de darmen, daar haar met de drek mengende, maakte die dun en vloeibaar. Dat meedan loop, of wel vliesvliegen, noemde men. Het vogt nog scherper, en lymiger vloeivende, door knagen, dan ook de gijl-vaatjes, welke uitlekkende gijl, haar dan met de drek mengende, noemde men dat dan de grauwe loop. Dan zondigend vogt nog al scherper wordende, dan moestende bloedvaatjes een beurt krijgen, deze dan ook doorbeetende, vloeid het bloed in de darmen, en zich onder de dreikoud al mengende, gaf dat dan de naam van rode loop. En dan nog niet geholpen wordende, ging dit onbedwingbare, allerfchaarseste, ja dodelijke vogt, op de darmen los; dezezelfde vliegen breekende, kaal vleesjes daar afknaagende en zodoende de darmen doorzweerend, dat dan de naam heeft van darm-fweer of tenemen. Hier staat nu de ware oorzaken van de Scheeps-Scheurbuis, en loopt dan verder (deze organe, die haar veeltijds by de Scheeps-Scheurbeuk voegen) bloot; en ontdekt. Nu is het kwaad, of men die zee-dieren als gerechtelijke Scheeps-boord kan doen ontzeggen; en dan voorkomen, dat men niet genoodzakt is, die onwillige, of ongezonde galten; tegen dank te moeten opvangen. Dog zulks meerens heerlijke verveling, niet geheel contraherend beletten, dat men dan die feestelijke ziekten; ras en vijliger kan genezen; met weiniger omkoping als gewoon gedaan wordt. Eerst iemand ik de zaak aan te tonen; waar doormen zoude komen beleren, (immers het grootste gedeelte.) en meerder als voor de vijanden, dat zulke schadelijke vogten, de Scheeps-Scheurbuis, etc. veroorzaakende, niet of zeer zelden, in des Zee-mans bloed; of vogten komen komen. Ofte echter, daar hoger vliepende, dat men dan de ingekomen vogel, gemakkelijker kan, doen verhuizen. Deze bronnen vijven, als voor de vijanden, en dus het Scheeps-volk kan gezond houden en bewaaren op zulk een lange reis. Nu dan tot de zaak, ik heb gezegd, dat de eerste oorzaak die het bloed verdikt, is gebrek van water. Om daar geen of minder gebrek aan te hebben, op zulk een lange reis als die naar 't Zuidland, moesten onle Reisersons geen gemeene Vaaten meede gegeven hebben, om Orten, Boonen, Gruut, Meel &c. te bergen; maar in plaats van zulke die daar toe in 't gebruik zijn, inzette men neemen, goede Leggers of zoo genoemde Verkens; welke ván Gruut, Orten &c. ontledigd zijn, kon men die weer met water vullen; de vaten zijn daarom niet bedorven, maar konden altijd weer even goed dienst doen; en zodra men meer ruimte in 't Schip had, moest, zo goed als men kon, veel dergelijke dingen mee te nemen om ze te vullen en te bewaren. Wanneer men ook distillerij-keetels mee neemt, die dubbel of dik verind zijn, en men die niet te veel van water, ofte hard met vlam stoofte, dan werd het overgehaalde water niet kooperig, en bijgevolg niet ongezond. Dus kon men voor een groot deel van het gebrek van water voorzorgen. Het nuttigen van bedorven, stinkend, of rottend water, dat alzijdan is, was geen voorzorg, maar een gevaar. Drinkt, en nog meer lijmigheid in de Maag voortbrengende, kunnen voor 't groote gedeelte voor komen, met alle dagelijks wat water op te koken. Want men heeft hout voor 't hakken, hierdoor wordt het klare van 't onklaar, of 't vuile kwaad, van 't schoone goede afgezehen, en alle stank vervliegt door 't koken. Men moet om 't volk gezond te houden, op zo een lange reis geen moeite ontsieren. Ook zet men op 't halve dek, een grote grauwe Kestel pot, het water daar in staande, vervliegt veel van zijn stank, en zinkt de modder naar beneden op den bodem. De alte droge koft kan men vervangen, als men geen gebrek aan water heeft. Het is veel sweeter, komt dooralte voor zware arbeid, door ten heeten lucht, of door zwakheid, en al te zware arbeid kan men matigen, als men genoeg, en gezond Volk heeft. De al te heete lucht verhaast den loop, om dat zij de vogten zoo wel verdund als den alte zwaren arbeid, en doet daar door den Zes-man Aanzien en machteloos zijn, door den afgezonderd. En "u TEE De TEE Alte zwaren ofte grooten uitdamping en sweetering, waar door de vogten krachtig verminderen, en dus wordt 'er gebrek van vogten in het lichaam geboren. Het schaffen van oude bedorvene schimmelrijke koft, maakt ook dik, lijmig, en scherp bloed, doch dat is onaffectief van zo lang een Zuidlandse reis. Dit zou men eenigszels konnen verhelpen, als men wat meer drinkte deed geven op alle. Ipijfe, en die dikwils deed roeren, verlengten, verduiven, uitvoeken, verschuddende vrije in daken, even gelijk als de Spoormakers haar vertinden goed zoo gladmannen. Dit was een werk voor de Scheurbuikige, om haar zelf wat te bewegen. De Dekromhouts-gasten, die haargenoom meer in de kooy, als op het dek doorbrengen, zullen eerder en meerder de Scheeps-Scheurbuik onderworpen, als rappe knappe Zee-lieden. Door leugen zijn, en veel leggen, verflauwen de maag-zappen en andere dingen. Door niet bewegen, de maag die uitwijnende drukkingen mist, welke uitwendige drukkingen veel helpt tot de gezondheid, of manierering der gil. De uitwendige beweging, De zijn a | 5 9° vakker op den omloop onze vogten. Hoe hij beter en meerder be- weegd, hoe de vogten wermer en dunder baar en raffeerder om te lopen. Op de zulke kan de Scheeps-Scheurbuik niet vatten. Men kan het Volk ten allen tijde een plaatje geven, elk na zijn staat of gelogenheid. Op de reis onderweg, liet men aan het hout en andere zaken, dat tot het te bouwen Fort dienstig was. Op de Galeien laat men de Slaaven kanon-kogels ichuuren om niet leeg te zijn. De faber diende bij gelegenheid aan vormgenvelden goede dienstige oefeningen, als het visbeen aan andere. Het rammen in Indië, wordt zeer gezond geacht, dit kan het Volk malkander doen: het Opperhoofd kan het Volk altijd laten uiteren als ’t hem belieft. Nu moet' er gen middel bedacht worden; veel krachtig is het bloed en vogten in een goeden staar cheuden; dat is, dat men geen gebrek aan vogten lijdt, dat onge vogten niet verkouden, verflijimen, en dat zy ook niet te los van te samenhangen zijn. Dardevogten haar eigen en speciale menging behouden, als zij aan gemelde band zijn. Want, omdat weinig vogten en weinig warmte, dat verhoogt het verfijn dalles. Al te veel samenhang, of al te dunne vogten, veroorzaakt men al te veel in de heete klimaten, laat dan haar dikker deelen in de vaten, die de zelfde verstoppen. Daarvandaan komen dan Scheeps-Scheurbuik; Loopen, Koors, Fles, Waterzweet, &c. Het is aanmerkelijk, dat men ziet dat de Scheeps-Scheurbuik door ververstingen arbeid, beter en sneller geneest worden als door Medicijnen. In het Noorden eet men Salade van klepelblaadjes, waarvan het Volk ras geneest. In het Zuiden zoeken wij vers water, Limoenen, Oranjeappels; vruchten, groenten, vers vlees, en ook het Scheurbuikje ook heeft onze gezondheid weer gebracht. De Reiziger keert weer naar Spanje, en van daar weer naar Holland. Komt aan Amsterdam, en ontbiedt de Meester: beziet het Texel, en neemt daarover redenen met hem op. Stellemaking wegens de Texelflucht aan de Regering gepresenteerd. Vertrekt weer naar Spanje, en vervolgt naar Cartagena, Porto Bello, en Panama. Trekt naar de Filipijnen: leidt aan het Zwitserland. Redeneer ik van 'het Scheurbek - Afgebroken hebbende en weer tot die van het Zuidland overgebracht, was mijn vraag aan mijn Vriend; wat geleerd had van de reis van het Zuidland? Hij antwoordde, misschien dat de Vlaamse niet verwachtten van zijn Reeders niet zal antwoorden, en dat de Hollanders zo weinig van hem te verwachten hebben, als de Engelsen van hun Dampier. Ik vraagde de reeder waarom? Hij antwoordde, voor het eerst zijn de zelden om het Zuidland te ontdekken, niet wel na mijn dachten aangeleid, daar het fundament niet goed en is, wat kan men verwachten opbouw? Verwachten? Voor het tweede, hebben de Engelsen en Hollanders misgetan, in 't verkiezen van Mannen om deze ontdekkingen te doen. Hoe? misgetan zeide ik? Het zijn immers zulke braave Zeelieden als men zou moeten vinden. Dat is zonder tegenzegening waar zeide mijn Vriend, en hoe zwaar beweeter Zee-loodsen zijn, die haar jeugd en vrolijk tijd bij de Zee met goede opmerkingen verlustigd hebben. Zo veel te onbekwaam oordeel ik haar om Landen inwendig te kunnen ontdekken. Ik vraagde waarom? Hij antwoordde, ik zal u mijn gedachten daarvan zeggen, en ik toon aan dat het inwendig Land ontdekken, met de Zeevaarderschap in gemeen heeft. Ziet, alle wetenschappen hebben zekere grondbegrippen welke iemand eerst moet kennen, eer hij zich behoort te vermeenen die te behandelen, of aan anderen voor te stellen, en daar toe (om dat te doen) wordt vertrouwd de Natuur, de Onderwijzingen, de oefeningen, en dan nog tijd. Eerst zal ik u zeggen wat een goed Zee-man is, die een Schip als Opperhoofd commandeert. Zieken eenen is, die met goede opmerkingen u Ca. .O. ya0 „Bee i ur 28 _ Beschrijving van het Koninkrijk. van der jeugd afgevaardigd, de Stuurmanvaardigheid: elcerd, het Schip en volk wel gade ge- agen heeft, die nu buiten dronken fchap - ec korfelheig zijn dingen wel doet, en dan het voordeel van fijne Reders wel in acht neemt. Alle die heerlijke dingen in een, Zee-man alleen zijnde, is vry wel, en zul- ke zijn van d’alderbeste soorte , en daar. staan de beide genoemde voor geboekt. Nu moet ik nog zeggen waar zulke alderbeste Zee-luiden bekwaam toe zijn, of wat ze kunnen doen. Y . a Ziet mijn Vrind, je moet een commanderend goed Zee-man in zijn Schip aan- merken, "bijna als een goed Ingenieur in een belegerde Stadt, zijn doen is, dat hij alle uitwendige rampen voorkomt , of weerzoo veele hem daags is. Zeer dikwijls zal een oud bevaard goed Zee-man een storm voorvoelen, of zoo hem die al te haastig is, kan hij knap goede order stellen tot Scheepsbesterij, hij zal voorzichtig zijn in aan doen van vreemde kuften, zodoor ge- duurig te laten peilen, als wel op de nabijheid der stroomen, en diens steile hellingen of vlakke gebieden gaade te slaan. Hij zal altijd dop de brandstapel letten, en zowel op de vasteland, als op de Zeeland-winden aandacht geven. Zal de bekwaamheid der gronden zoo wel als die van de strand, of geleentheid der baaien, havens, en rivieren aanmerken. Hij zal niet zonderlings onderscheiden, als meer averleg en raad van zijn officieren. Hij zal het schip brengen aan zulk een kust als zijn reeder hem belast hebben. Voorts dacht hij onderweg gedurende de reis goede order stellen over het scheeps-volk, en goede opzicht doen nemen op alle visserijen, handels- en koopmansschappen, eindelijk dat hij hem als een vader over het scheepshuisgezicht gedraagd. Hier heb ik nu gezegd, alle ofte de meeste goede hoedanigheden van een goed zeeman. Beënst. Mijn Land inwendig te ontdekken, hangt (als gezegd heb) niet af van de Zee, maar van het gehele andere gronden en fundamenten. Dat zou zulk een man als de goede Heer Van der Siel, Gouverneur aan de Kaap, beter kon uitvissen als een Zee-man, hij gaf daarbij proeven van als hij het Land der Kaffers inwendig wilde ontdekken. Want hij het land vrij ver ingetrokken zijnde, werd hem door een tolk verteld, dat hij hem ter dood moest bereiden, als zover twee der aldervermakkelijkste tovenaars naar hem toe kwamen, om hem te doden. Hij liet de twee fakkenvakkers bij hem komen, liet haar door zijn tolk vragen, of zij tovenaars waren? het antwoord was ja. Hij vroeg haar voorts of zij wel water konden doen branden, en dan voor hem drinken? en zij antwoordden neen. Hij liet hen stratje een glas brandewijn geven, en stak er de brand in, en dronk het op. De heele tovenaars dat ziende (en geen brandewijn kennende) pakten haar beelden, en gingen voorlopig een BE. Op een ander tijdstip als een zeer groote menigte Swarten, uit nieuwsgierigheid, hem en zijn bagage aanvankelijk aanvankelijk, liet hij hen zeggen, dat hij een God was, en bij al dit inziende de Swarten niemand achterwaarts deinsden, hij de geheele Wereld zou verbranden. Hij deed een ring boomkruid om zijn bagage en volk toe te voelen, en stak er de brand in. De Negers dat ziende, gingen op trekken, en zonden naar twee aanzienlijke Negers als in Ambassade aan de Heer Van der Siel, hem biddende in de naam des Volks, dat hij de Wereld wilde verduurzetten, en niet verbranden, en dat zij hem vorderden dat hij haar Land belustte te verlaten. Hij kwam Vander Stel geen Zee-man, maar verstand en studie te pas. "Wij zouden hier verder over geiprookt hebben, maar werden belet door het komen van eenige Vrienden. Wij braakten ons reede af en gingen wat wandelen. Mijn Vriend vertrok na twee dagen van Amsterdam naar zijn huis, en ik naar twaalf dagen naar Spanje. Ik, tot Savilien komend, was onverwacht komend op het Komtoir gebleken, ik moest op het Komtoir voortduren plaats behouden. Na ongeveer vijf jaar, werd mijn Patroon weer een bekwaam Persoon aangediend, die mijn goedvinden aannam. Nu kreeg ik wat ruimer tijd, om op mijn aanstaand reis te denken. Mijn beide Patroonen en ik, kwamen overeen, dat ik in het jaar 1698 ... Weer met de Gallioenen naar Portobello, en van daar over land naar Panama zou deren ik lucht had naar de Filipijnen te gaan, zou dat in mijn keuze aan. Maar ik moest in 't voorjaar van 1693 nog eens een reisje naar Flanders doen voor mijn Patroonen. Ik tot Amsterdam komende, reisde voort naar mijn lieve Vader, maar die goede Man was voor onverwacht acht weken overleden. Ik weer tot Amsterdam komende, schreef aan mijn Vriend, (want nu wist ik waar hij woonde) dat, indien hij het te verzuimen had, of hij dan bij mij tot Amsterdam geloofde te komen, alzo ik over acht tot twaalf dagen weer naar Spanje moest vertrekken. Ik wilde hem zeer gaarne over mijn aanstaande reis eens te spreken, want van Texel op Spanje, van Spanje op America, en van America op de Filipijnen, was een zeer fwaarzeereis, en wel goed raad en bedankens waard. Hij kwam op mijn schrijvend verzoek tot Amsterdam in ongebruikelijke Herberg mij te vinden, hij was vermoeid om dat hij weer op Zee had gehad. Hij had wat gerust, en wat genuttigd havende, vroeg ik hem wat hij nu van de Zuidland ontdekkers gehoord en vernomen had? Hij zei dat de voorzeggingen waren waar geworden, dat zij zonder iets uit te gerecht te hebben, het Zuidland hadden verlaten. Ik vroeg waarom? Hij antwoordde, om dat zij goede Zeelieden waren, zonder meer, zij konden de koop alsgewijs Zeelieden vinden, zonder meer uit te zigen. Vooreerst: Dampier, dat een Man is in de Zeemanenschap schranden en zeer opmerkend, vergiste hem hier zeer kragtig. Hoort toe. Hy kwam aan het Zuidland, hoffende gebrek van water, dat hy daar ook niet bekomen konde, hy zag een Zuidlander, dien hy wilde vangen; doch hem dat mislukkende, kwamen daar dagen daar aan werken of, er was een man uit de boot. Krankse Kesmes of tien Zuidlanders, daar hy een man meer eenhouder opafzand, die hertekwaadkrijgende, schoot Damsel een Zuidlander onder de voet, en moest doen zonder water weer vertrekken. Dit was nu welop fijn Zee-mans, of op fijn Soldaat gehandeld; maar niet om water te krijgen of om het Land inwendig te kennen. Zijn plaats van een Zuidlander te vangen, moest hy twee dozijn Tee-bussen met Spaanse wijn gevuld hebben, en daar nodig aanhangen, een Lindje, Schelletje, Belletje, Kettingje, Koraal of een Spiegeltje, of waaranders. Hadden de van verre staande Zuidlanders een teken gegeven van te blijven staan, dan moest een man alleen uittrekende, zulk een met Spaanse wijn gevulde en vorder toegestoken Tee-buiken, tusken de Engelsen en. Zuidlanders (als een geschenk) neergezet hebben, dan een Zuidlander gewenkt, ge-roepen, of gewaaiend, dat hy dat zoude hebben, dit geschiedende, en de Matroos weer naar zijn Volk keerende, dan zoude een Zuidlander die Tee-bus immers halen, en die bij zijn gezelschap brengen. Dampier dat ziende, moest haar dan uit haar Tee-bus toegedragen hebben. De Zuidlanders den Spaanien wijn proevende, zoude die haar beter geïmaakt hebben als zout water; daar op, moest Dampier weer een man gezonden hebben halverweg, meteen aan twee pijpen Tabak, die weer een Zuidlander konde uitgewenkt hebben, om te zien, of hy als de Noorder- Amerikanen met hem de vrede Calumet wilde rooken en dan op honderd andere manieren konde Dampier vrede en water van de Zuidlanders bekomen hebben. Hij kon aan de Zuidlanders laten zien, goud, zilver, gestegen, stoffen &c. of andere zaken, of koopmanschap. Indien zij dat kenden, was van drie zaken eene waar, alseerfsthoon Land moest dat voortbrengend of zij hadden buitenlandse handel of het was uit een gebleven Schip daar gekomen. Daar Dampier zijn zaken dan moest naagelicht hebben, hieruit kon je zien dat de ontdekte ontdekkingen niet tot de Zeemansschap behoorden, maar een geheel andere grond en studie moeten hebben. Belangend nu de Spaansche taal, ik heb menigen zelfgesproken, die met hem daarwaarts zijn geweest. Welke mij verhaalden, dat ik in het gedrukte Journaal niet en vind aangeteekend, te weten dat doen die kloeken Zeeman de kuis van ’t Zuidland. Aan die wij een middel konden geven, deed. Dat we een middel konnen geven, dat ze overheugd was; dat ze, om haar blijdschap te tonen, rondom los brandende vuurpijlen opstootte, en vuurwerken liet aan te tekenen. Welke Zuidlanders dan ook verfright waren, dat ze geen mensch konden zien of te spreken krijgen. Doch ze kregen nog enige zwarte swaanen, welke ze de Gouverneur van Batavia vereerden, die dezelfde zeer gunstig ontvangen. Had nu de Vlaamse geweten wat wonderen hij met zijn bliksemende en donderende buskruid kon doen, hij had dat zo niet gedaan hoor en hoort aan de Zuidlanders. Die Zeeman had niet gedacht wat diefsthoefje het buskruid gedaan had aan Francisco de Obarra, die doorkunstjes en buskruid, een grote schat vergaarde uit de Stadt Elvas. Ja, die was zo aanmerkelijk dat Don Villa Garcia de gezegde Stadt aan deed, welke was gelegen in de Provincie Paria Zuid-Amerika. Die een vreemd land wil ontkleden, daar de mensen als wilden geen enkele politie hebben, die macht voor zulke mensen schroomelijke, en wonderlijke miraculen konnen doen, op zijn tijd en plaats, want die maken hem zo aanvallen als alle die doorvalsche miraculen een Ba Er Nieuwe Religie zou willen bevestigen. Ziet in de Print-verbeelding op dit titel, daar is bij mij een grimmige Leeuw, een Slang; Vos; en Aap. Deze dieren; moet een Land-ontdekker hem kunnen eigenmaken, en hem als Thers kunnen veranderen, hem na: den tijd voegen. Maar een vreemd Land aandoende, daar de Inwoners na goede wetten, en zeden leven, daar moet men anders handelen. Het komenvan een van mijne Keuzepartijen, beletten ons verder van: deze zaak te spreken. | ..Wij bleven nog twee dagen bij malkanderen tot. Amsterdam; als wanneer mijn Vriend weer moest vertrekken; naar zijn huis, Ik beloofde hem een dag verhaal in mijn aankomende Reis te schrijven, en voor- namelijk iets van de Filipijnen te zullen opstellen; en overzenden, indien ik daar- waarts trok. Duurt afscheiden wij als goede Vrienden van een wenscheidende malkander wat wenschelijk was. De ik vertrok naar twaalf dagen naar het Texel, aan boord van een Spaans-vaarder; daarmijn Patrootten deel aan hadden, zoo wel aan ’t Schip als aan de Lading. Wij lagen in Texel nog dertien dagen, eer dat de wind. Goed waarde, en wij in Zee raakten. Ik nam deze reis geleend gezag, om de Texel-vaart te regelen. Ik sprak soms met een paar Loden over deze zaak, welke in 't gemiddelde ondoenlijk oordeelden, en nog zo veel zwaarder als het Texel-Room wijder werd. Ik schreef dit alles nog uit aan mijn Vriend, ten einde hij daar voordeel uit moest trekken, om dat hij veel zijn werk maakte van nieuwe vindingen, zoo als van zulke als van andere er. Ik van hem gehoord en geles. Hij zond me voort een antwoord met een stelling, die hij me schreef uitgevonden te hebben; maar wilde dat die nog om reede niet hekend maakte, maar dat hij op zijn tijd, als het hem goed dagtekwam, die zou demonstreren, goed of geend. Zijn stellingen waren waargekeld, maar zijn demonstratie heb ik niet gezien, zodat daarvan niets kan oordelen. Sijne vesting gen liefde van woord tot woord als: 'volg. Zij stellingen welke den persoonalse gedeelte konnen demonstreren, en daar door te kunnen aantonen „dat vele en fware kosten kunnen verminderd worden, van die jaarlijks tot behoud van de Noord-Hollandse kaas, en Hoedensinde Texelse room werden besproken. Daar toe zal ik het volgende aan tonen, op condities goed; of geen geld. 1. Hoe een van onderen gebroken Hoofd kan herbouwd worden, daar men niet bij kan. 2. Hoe men andere beschadigde Hoofden herbouwen moet. 3. Hoe men een Hoofd kan onthullen, en recht weten wat daar aan voor komt. 4. Door weinig onthullen te doen, of beter mogelijke in de Texelse room Landde winnen, en te kunnen behouden; dan of men verlies moet. 5. Dat men weet kan met alle vier op welke platen aan de strand, en weekhoofden het meeste lijden moeten. Te tonen hoe verlangd voor te komen is met de minste kosten. 6. Als ook dat men toont kan, wanneer een nieuwe bouwinge van enige werken, of verbetering van enige onderdeel in de Texel zullen gemaakt worden, wat kracht of uitwerking die kunnen of moeten hebben die men die bouw. 7. Dat het ook klaar kan aangetoond worden, welk vaza en maakzelen van hoofden het bevalt, noodzakelijk is, en profitabel zijn. 8. Als meede op week plakken men de stroming van het strand zou kunnen voeren, dan of zulks onmogelijk is. 9. Te toonen, de voornaamste werktuigen die het bovenstaande wild te voeren, bekwaam zijn. Ik heb deze geleefd hebbende, oordeelde. die sehr dienstig für den Lande, und wann- nach meiner Freund, die tot Genügen konnte demonstrieren, dann konnte ich da ein gute - Formel meesteren. Ich schrieb derhaltem an ihn, dass er da meeste voort zou daaren vaaren; doch kreeg antwoord, dass er hundert in der Regierung, aber dass er dies alles mechanisch konnte demonstrieren, und ausführen, gut oder böse Geld. Die -. Ich raakten nach dreizehn und letzten in der Exel van daar in Zee, und nacheinen dagegen zeilend in der Bay van Kadiz. Alwaar ich van meine . E. P. f i sd Bejchsyarsgenan het.Königreich wurde ouiden Patxopu ZEEX Bi en Engeland. Ich reisten verschiedene umwege heen und wieder varii. Kadiz nach Sibilia, um.oyer meine An-Schuldige etwas stellen. Nach viele überlegungen beschloss ich nach Kartagena, vanda da nach Porto Bello, und weiter nach Panama, und so, um das Boed dagte: nach der Philippinen zu gehen, mit vielen Großartigen. Ich würde nun ein Brötchen part in diese Negotie haben, alles nach meine eigenen Finanz bescheiden und behandeln, mits belohnend, dass ich auf meine Reise nicht, .-zaude LOUWEN: '. Alle. Negotie auf Amerika von mir beide Patroonen, da ich nun. auch - Teil in hatte, bescheiden ich auf häres Kantons. In Jade 1698. wählte Klaas onze goed dermengelicht in her Schip Buen Suceso, das erst, op Karsagena mochte losen, Ik, nach dat alles order gescrubd had, hield: „Mit meinen beide Patroonen und hare Freunde, ein noch eens geringe Koopman die auch op Amerika handelden, eine fröhliche Abschiedsmahl, daar wir louter uns verkehrten. Daag daar. an. nam. min afzijding van alle meine guten Dinge, enkwam naadriedlaagen aan boord, van den K, icein Don Redrigues de Pian | Er Ph Seien di. Ingenieure werden wir: Krüg Koesmes. Schloss. Wij raakten na weinige dagen in Zeech, Behouden tot Kartagena. Hier vroegen ik echter, verwarde staat op ons Komptoort, om te weten of mijn Boekhouder of onze directeur aldaar overleden was; daarom had ik veel werk om alles weer in orde te brengen, en iedere pleidoyer die daar door kwam te richten, voort te zette. Dat niet minder als zeventig maanden werd afgedaan. Het Komptoort weer met een braaf Mai voorzien, vertrok ik naar Porte Beilloen Panama. Daar ook eenigen tijd moest blijven, eer dat ik naar Panama kon reizen. Doch alles weer tot een goeden staat gebracht hebbende, begon ik mijn Inlandsche handel, als voor de zeeën, in maart tijds voor Porte Beilloen Panama reizend, alwaar grote winst deed, want alle jaren zond ik merkelijke zaken over, en weer andere Koopmanschappen ontvangend, was ik al tijt zeer ijverig, tot in het jaar 1702. Als wanneer ik naar Panama zijnde, vond dat een Schip van de Provincie Mexico dat op de Philippinen bevraagd was. Ik had een Komptoort tot Panama toegevallen, daar ik twee knekten hield, ik nam uit hetzelfde het bestendige stukwerk van de Argentijnse Barrière, en betrok daar mee naar de Filipijnen, waar ik Chincona en Papenheim aan te koop gaf. Ik gaf de orders, om dezelfde handelingen in mijn Komptoort te zenden, waar ik met de twee knekten naar Porto Bello, waar van eerlang tijdig kreeg dat wel gearriveerd waren. Ik heb in mijn voorgaande verhaal geen dagregisters gehouden van dag tot dag, en meen dat ook niet te doen, al zodanig mijn oogmerk maar is, aan mijn vriend bekend te maken, wat ik bij geluk of ongeluk in het Zuidland komende, gehoord en gezien heb. Laatend alle die voormeldem waar. Van geschenken hebben, in haar geheel, elk hun geloof en oordeel vrijstellende, dat het niet kan scheelen. Als ik, mijn Vriend, harte van mij aanneem. Wanneer onze kapitein alles klaar had, aansluitend'smorgens 'zeilen gaan, allen aan boord, en kwamen nog enkele vrienden ons aan boord bezoeken, die, na dat in de kapitein welgekomt waren, des avonds weer naar Land voeren, met ons allen een aangename vaart wel en behouden reis vonden. Den volgende morgen met den dag was het anker op, wij raakten onder zeil, aan koers. Wij stelden, dat het mooi weer was, en weinig kwaad te verwachten, tot wij aanstonden te zien, op vijf en veertig dagen, het Eiland S. Pedro aan te doen drijven, dat zelfs tien graden vermaakt kon vullen, en hij dit met een goed humeur benoorden de Midlijnleid, hier kregen wij goede verbinding, 200 van water, vee, en vruchten en ook enkele vis. Hier lagen wij elf dagen om ons te ververzien, en uit te gaan van St. Pedro met mooi weer onder zeil, de volgende dagen zeilden de wind uit het Noordwesten de lucht beschermend, en begon het te regenen, met een zware donderbui. Onze bovenzeilings werden niet getraagd ingenomen en beklad. De zee ging Helm hoog, de wind nam hand over hand zwaar, dat wij 'voor de wind moesten af laten lopen, als wanneer de wind minder was. Tot in 'Nieuw, en evenhartende hoender, Hoogste Beeld van S. 7470 voordendag Moest, en wat zaaken ongeprijsd daar mee= De aanwinst, komt hier niet te pas om te hopen, dog S. afgelopen wilde geen mirakel doen; De wind werd hoe langer hoe harder.. Om liever weg te lopen, dan eens Zuiden, dan eens Z.Z.W. of wat Wijtelijker, hebbende alle tijden betrokken lugt, Dir weer bleef: ons neegen daar gen by, daarom konden ons Stuurlieden niet weten waar wy waren; de meeste kracht was dat wy des nachts bij rag het een of ander Land konden verlaten. Dacht wel veel maal, oeg was ik weer tot Panama. Den tienden nacht bedaarden het ze aan D3;3... weerg. Begeerde meer dan eenmaal, oeg was ik weer tot Panama. De tiende nacht bedaarden het ze aan D3;3... weerg. Bij een kananizeye weer; en zagen meer den morgenstondsen in Stenen Land aan Stuurboord. Het mogelijke van ons, daar wy na toe hielen. De lug is... hadden inden voorlog, en zouden in cas van ataque door een oud ervaren Sergeant: commando worden; mijn was de ontdekking en Commandant daar toe aanverweldigd. Des morgens zeer heldere Sonneschijn ziende, werd belacht ons reis tot des achtermiddags te staan, zo lang tot ons Stuurman de hozen genomen: hadden; het welk des middags gebeurde, en bevonden dat wij waren recht onder de Tropic van Capricorn, dat is drie-en-twintig en een halve graad zuiden van de Middellijn, op de lengte van honderd vier-en-dertig graaden, reckend den eersten Meridiaan door de Pico de Terifa. Hier uit werd bevolen, dat wij aan, of ontrent het Zuidland moesten waken. VIERDE De Garde belastte den Schrijver, alles aan te zien in een Handgranadiers-tas op zijde, gehangen, waarin hij de voorzieningen van het Bischopshuis, nevens, Kruiden, etc. had beschouwd. Ontdekkers van het Land, uitgezonden, toegevoegd aan de Schrijver. Ontdekken een stad, spreken het volk, kom in de stad, eet, drinkt, laat het eiland worden gekend als Krinke Kesmes genaamd. Bediening van den Garde. Alles allerlei Europese en Aziatische Talen op Krinke Kesmes bekend, te weten. Bij het middagmaal werden alle diegenen die deelnamen aan deze tocht uitgekozen, waarbij boven geroepen, en elk een tas als: Lood, meede werd ons gegeven elk een Snaphaan, en Scheepshouwer, met twee vuisten Lont om het hoofd, om dagelijks vuur te maken. hebben tot het boekje. Mijn wierde door een Slaaf mijn provisie naagedragen: Doe op den raad van mijn oude Vriend, voerde ik voor mijzelf meer een kleine lederen witte tas, in drie delen verdeeld, welke ik altijd wanneer ik aan Land ging om Kulten of Landen te bezoeken, aan een doop pe “ VIERDE HOOFDSTUK. Beschrijving van het Koninkrijk Platte lederen riem over mijn rechterouder onder mijn rok droeg, hierin had ik geraden altijd te draagen een weltoegebonden blad, een kooperen doosje van veertien atwintig stuivers, daar aan een Compasje, Brandglas, en Spiegeltje, dit zoude ik leggen in een zilveren becketje met een deksel; in een ander blad zoude ik een kooperen doosje hebben, daar men aan beide zijden kan op doen, aan de ene zijde met tabak gevuld, in de andere zijde een langwerpig suikerpot, drie jaarvoorheen, een stukje kaas, om altijd kaas te kunnen maken, nevens vijf stukjes kaas, wat bindgas was; meer een paar spijkers; in de derde verdeeling van mijn tas moest ik hebben een verrekijker, nevens drie of vier blikjes, met een flesje van blik vol Brandewijn. Op mijn wandelstok in plaats van een knoop had ik een knap handbijl, daar aan een hamer aan was. Vierfluit dat ik meer deeste moedsairen aan Land ging, daar Stoffen of Dossen waren, wand dan leerde ik mijn witte tas, maar mijn wandelstok was altijd mijn wapen. We gingen in een sochtende aan Land, waar alles was dienen kon, zes weken; vijfentwintig man-sterkte, (nevens drie Slaaven die nog enige noodzakelijke dingen droegen. Krinke Kesmes. Het was van veerderley soort, wij gingen den Berg over, al na 't Zuid om ongeveer twee uur, tot dat het hier naar het Zuiden daalde. Wij om de vrezen niet te verraaden of te verjagen, keerden een half uur weer om, waar wij goed vuur maakten, daar rondom gingen zitten, en goede Schildwachten uitzetten. Onze Schaaf deed een heen en terug, die ongeveer wel alsmijnland was. Bij een bijl en houtjes te pakken, nam het ingewand van mijn kleine Wetas als dienst, want hier kon ik verstandhouden. Dan kwam het Compasje waren wij daar dat 't Bosch geraakt, van mijn verzekijker hadden wij goed verwacht. Op de 200.008. Personen, riepen wij de delen naast op, met de bedden van takken, bij een goed vuur, wij vermeenden geen onraad, wij waren nu suf van slaap, waarschijnlijk van de schaapskooi. Op de morgen gaf ik order, dat niemand zou schieten, buiten mij dan niet, maar het was niet ontdekt. 140 werden... De schapen toeterden die dangens te vooren geslagen was, vermaakten wij niet. Wij trokken den Berg nederwaarts, daar eeschen Bosch is, na driegen uur gaande wij ten einde kwamen, door hetzelfde, aan de andere kant. Beschrijving van het Koningrijk, een groote Vlakte met goed gras begraafden, met Rivieren doorspoeld; dit dal had rondom hooge Bergen, alle met Bossen. Bij het, dat een zeer vermaaklijk gevecht was. Wij zetten ons op de rivierkant om teruggelopen, ontdekt. Hier een uur verloren hebbende, "beploegen wij naar een hoge berg te trekken, die N.W. van ons lag. Wij kwamen aan de voet van de berg weer in een bosch, naar vier uur gegaan te hebben. Het was nu een middag, wij hadden nu al veven uuren gelopen, en eenige begonnen moe te worden, wij beploegen die dag daar te blijven, en des avonds, een half uur N.W. aan, in het bosch, de berg op te marcheren, en daar onze legerplaats te maken, om den aankomende nacht daar teruggelopen. Wij zagen boschwaard in verschillende verkeers, herten, bokken, en eenige dieren die wij niet kenden, als ook verschillende grote slangen. Wij lieten die alle gaan, om dat wij niet wilden schieten, waar door wij licht ons zelf ontdekken konden, of de inwoners. ‘. Ders vervaart of toomig zouden hebben kunnen. Wy zaagen ook verfchaide Vogelen van veel soort, en onder ander twee grote als Reigers, die hovag in de lugt vogten. Dat wel een half uur duurde, en ons groot vermaak toebracht. Ten vijf uuren marcheerden wy een half uur Boschwaardin den Berg op, daar wy vandaag op de kant van een rivier ons Leegerplaats uitgekoofen hadden, wy maakten voort vuur, en hiervoor takken toe ontsteking bedden. Hier waren wy s dertien en een half uur van ons Schip, we resolveerden om nog eenmaal zoo verre Landwaard temarcheeren, en dan niet vindende, weer naar Boord te keren. Ik zette drie childwagten uit, en liet nog onverrichten cen half uur gaans om ons legerplaats te recognoseren, dog deze brachten niet nieuw, als dat zij veel Wild hadden geveld, zo bekend als onbekend. Na het kafferen een pijp gerookt heb ik order op de childwagten, die alle half uuren zouden afgelost worden, daar mee wij ons te rust leiden, en sliepen gerust tot aan den dag er aan, na dat ge deed was, kreeg elk een klein foorjie, van dat ons Slaaven mee droegen. Wy marcheerden den berg op in anderhalf uur. Wij trokken door dit Bosch aan, een uur lang, als wanneer wij op dezelfde hoogte waren, hier hielden wij halt, en keken(fn)zendig wit, zagen regt. Wy aan de zonsecnzeer witte, ip, ik mij evenwel. Beschrijving van het Koninkrijk. Oorspronkelijke bron: https://www.dbnl.org/teksten/koekkoek01_beschrijvinge_1877/ Correcties bron: https://www.getymlibrary.nl/tekst/koekkoek01_beschrijvinge_1877/ 