title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: yjoJ oemoer, zie ^. i^J Oemang^ e. s. v. kleine zout- waterkrabbe, die zieh ledige schelpen tot woning kiest, ook Miengkmtg ge- heeten ; laksana hinatang oemang oe- mang^ dimana sarong hoedang^disitoe t^mpat menoempangj Sprw. om iem. armoede en afhankelijkheid aan te dulden, Mes. Kag. en volg. C. en S. ook amang^oemang, i'iSxjJ omong-omongjjav. keu- velen, praten. Juo.l omel, Jav. ngomel-omel, knorren, kijven, zie tjomeL ^J oeiuoem^ zie hoemoem. i^joj oeumUy ook hoeman ; meng- oemafi, smalen, uitmaken, doorhalen. ^^1 awan, wölk, regen wölk; gol- vende uitsnijdingen aan een kleed of in hout of op aardewerk; herawan- awarij bewölkt gemarmerd, van iets dat aldus geverfd is, krullen aan let- ters en derg. ; awan 6^raraÄ,voortstu- wende wölken, ook; e. s. v. lofwerk; awan m^laral, afdrijvende wölken, mede e. s. v. lofwerk; awan pingi, zie pingi; awan kemawan, de wölken, das Gewölk; mengawan^ naar de wölken gaan, zooals b.v. een luchtballon; ook de bepaling bemel in de ^amenstelling bemelhoog, zie tinggi; h^rawan-awan^ bewölkt, met wölken; awanjang w^- ngandoeng hoedjan, wölken die van regen zwanger gaan; seperti kilat dalam awan, als weerlicht in de wöl- ken; t^rhit dari dalam awan, uit de wölken te voorschijn kernen; awan bersilap, loofwerk, waarvan de tak- ken onder en over elkander heen scbijnen te gaan ; awan sUimpat, door elk. loopende wölken, de naam van e. s. V. versiersel, Ibr. b. Chas. ^.1 oewan, ook wan^ verk. van toewan, gebruikt als titel = entjik; entjik oewan,\iio\ voor de mannelijke afstammelingen van den B^ndahara en den ToemÖnggoeng van Djohor; mengoewan en mengoewani, beheeren, regeeren, H. Pas. pag. 70, bewaken V. e. graf, Sailoe's Salatin, ook v. e. weg. Zie Facs. pag. 42 r. 4. H- Boedj. loJ.t Oenoet, wijz. van roenoety nagelatenspoor;m^?^^omoe/,het8poor van iets volgen, nauwkeurignagaan, met volh ardin g najagen en trachten te erlangen. yjj Onar, schelmstukjSchandaal; zie honar, iu^J Onis, bleek, afgemat, van het gelaat, ongeveer = ^oe^/d^, b.v. moekajang manis mendjadi onis^hsieir vriendelijk gelaat werd bleek, Pr. Dj.; moekanja onis hekas Mrdjaga^ haar gelaat was bleek (of afgemat) van het waken, id. Het komt telkens voor als een gevolg van schreien. ijMJ^t OöUOeSj uit eene scheede trekken; zie hoenoes. YijJ oneng-oneng, afstamme- ling in den 5^ graad. De volgorde ia aldus: anak^ tjoetjoe, ißijh Pi/^^^j oneng-oneng^ H. Riau. v^.( oenapjmen^Oßwap, alleen, d. i, onvergezeld, gaan. »^^•I oenak, ora gebogen, haak- vormige doren. M^n. e. s. v. rotan, die längs den grond kruipt met haak- Yormig onigebogen dorens. ^^A oenam, slak; ooke. s.v. eet- baar zeeschelpdier, welks hoornschelp bruin van kleur en getand is; het dekseltje of tampoek van deze schelp wordt gebruikt als een van de be- standdeelen van den wierook; koelit oenam^ slakkehuis; p^rmata oenam, de onikSj e. s. v. edelgesteente. wi«( 061iail, markt, j aarmarkt, Abd. seh. wrdb. = p^Ä:an; in het Bat. onan, id. Yolgens M. markt die op een gezetten tijd gehenden wordt. ^J Oenai^ taai, zacht, week, van kippedrek; minjakoenai^ benzoe-olie, daar die veel op kippedrek gelijkt. \A oeni, I. ook hoeni^ Päd. bo- venl. m^hoeni^ bewonen = mendoe- doeki; koersi nan tidak herhoeniy een onbezette stoel; salatna ulam Mr- hoeni, zoolang de wereld bewoond is ; tempat b^p^rhoeni, een plaats, waar zieh geesten ophouden, G. v. W. IL Jav. ? de vlasboom, R. v. E. e. s. V, vrucht, e. s. v. zure bessen op Java. jj.f awah,duidelijk,onbelemmerd, van het zien •, kaäwahan, duidelijkheid van het zien. Zie ook awas^ lawas en lawah. ».f oeweh, ookw?eÄ,vertrouwelijk aanspraakswoord, gebruikelijk tus- schen man en vrouw, en vrienden. st 99 ^A awai, niet verkregen of het doel niet bereikt hebbend, er met le- dige banden afgekomen zijn, teleur- gesteld zijn. Zie ook ahi, ^.| oewe, I. koetika oewe^ Mal. Sam. II, p. 155, wellicht hetzelfde als awaij zie afd. II. chin e. s. v. verglaasd aarden pannetje met ooren en deksel, zooals onze melkpannetjes. tVj^t OJod, Jav. wortel, = akar^ k^A Oejoeng, slingerend, wag- gelend ; oejoeng kapala , duizeling ; oe, amhang^ slingerend of waggelend voortgaan; zie hoejoeng; heroejoeng^ oejoeng p^rgi kapekan^ naar de markt stroomen. Zie doejoeng en doejoen, ^-^j.l onjot, ook njonjot; meng- onjot, rekken, b.v. van touw, lederen derg., aan iets rekbaars trekken, zoo- als een zuigend kiud aan den tepel; onjotaUj dat waaraan getrokken wordt, wafc gerekt is» Zie njonjot. (So«! onjak ; onjak-anjik op ver- schillende wijze heen en weer wagge- len, zooals de tanden van een oud man of de palen van een oude omheining, = oengah-angih, zie ald. ^j.l Onjok, ook otjok; meng- onjoky toeduwen, opdringen, b.v. iets dat raen niet wil koopen, een meisje dat men niet wil hebben; pogingen doen om iets te verkrijgen; iets naja- gen in dien zin, zie ook otjoL »1 ah/uitroep van wrevel, onwil, afkeer, pijn; ach, helaas. 5f oh, uitroep, b. v. als m.en zieh vergist heeft. . : * * lüO Ol V^' öl eh, uitroep vanspijtigeverwon- dering. '^tjkjtt ihda', Arab. op den rechten weg geleiden, het geleiden van de pas gehuwde naar baren echtgenoot, het leiden v. een offerdier naar Mekka enz, J^f ahl. Arab. ahli^ bij de Mal. Volk, menschen, familie; mannen van het vak, bedrevene in iets, b.v. ahloe- Hnoedjoem^ de sterrewichelaars; ahl negariy burger; ahl diwdn, of ahl mahkamahj lid van een raad; ahloe Hthadat, de godsdienstigen, zij die hunne godsdienstplichten getrouw vervullen; ahloe Hahrdm^ bloedver- want ; ahloe Hhikmat, de man van het vak; ahloe Himän, het volk der ge- loovigen; ahli wan'ts, de gezamen- lijke erfgenamen, deerven; hoekannja akoe ahli hagaijang demikian, voor ZOO iets ben ik niet de man van het vak ; ahloeUkildb^ schriftbelijders ; ahloe ^moesjdwarat, lid van den raad; ahloe Hkoeboer, de dooden ; ahloe Hdja- natj de zaligen, de bewoners van het paradijs; ahloe Hnikah^ de aangehuw- den; ahloe Hwahari, haartentbewo- ners, nomaden. ^kJDf ahlan, Arab. welkom ! JbD| ahli =r Jk;et? zie ald. JLfPt ihmäI,Arab.hetveronacht- zamen, verwaarloozen, verzuimen. ^5d| aho, Tusschw. om te roepen, b.v. zooals Ned. hailoh, ho! ^ct ija-^ I. Pers* vrnw. hij, zij, het; ook meerv. ; iJa-Uoe en ija-ini^ dat is, dat:^ll zeggen, namelyk^ en dat wel; ijakah ataw tidak is het zoo, of niet ? entah ija^^ntah tidak^oihQt zoo is, of niet...; In den 3^ en 4» naamval en achter de Voorzetsels akan en dengan wordt het pers. Vrnw. ija meestal dia^ dat op Java ook in den 1° naamv. ge- bruikt wordt. Achter een Yoorzetsel, dat op een klinker uitgaat, wordt het w/a, b.v. serfanjaj padanja. IL Bijw. V. bevest. ja, jawel; me- ngijakan^ ja op iets zeggen, iets be- vestigen, LjI aja, voedster, kindermeid, d. 1. Cr*! ^jJbl ajapau, Zie ajap, jvLjt ajjäm, Arab. meerv, van jaunij dag; ajjdmoe Hbaidlj de holdere dagen, dat zijn de 13° tot den Ib^ van de maan. v,^! iba, I. ook hiba, weemoedig, bewogen, ontroerd, aangedaan; iba kasihan = belas kasihan, Sj. Ardan H. Abd. 217, kaibaän, weemoed, ont- roering, aandoening, weeraoedigheid. IL weigeren, R. Zie abi, v^jot iboo^moeder, van menschen, dieren, planten enz. in samenstellin- gen evenals indoek^ indoeng en ma\ Het is beleefder dan '^mak en hoffelijk wordt het bonda, Iboe-bapa, vaderen moeder, ouders; iboe ajam^ klokhen, volwasseneierleggendekip;^6öö^/wa5, gedegen goud; iboe bidjeh, tinerts in stukken; iboe djebah, voornaamste potje in een beteldoos; iboe tangan en iboe djarij de duim ; iboekaki, de groote teen; iboe tangga, de zijstijlen van een ladder; iboe soengal, de hoofdrivier; iboe sawan, e. s. v. steenpuist; iboe n^- c^aW,hoofdplaats;i5og pawaÄjde schiet- boog; ihoe pasir, grove korrel in het zaud; ihoepintoe^ kozijn of post van een deur; ihoe swari, vorstelijke moeder, Kin. Tab.; iboe maha dewiy de tweede vrouw des Vorsten als halfmoeder; Mes. Kag.; iboe akar, hoofdwortel eener plant; iboe pembohong^ aarts- leugenaar. i^^t ibar-ibar, e. s. v. klein yaar- tuig. yxj\ iboer, troost, zie hiboer. jjmajI ibas, e. s. v. palm, de ^ß- &a«^-palm. iuJ Obeng = embeng, zie ald. i^^ju} ebek, e.s.v. voorhangsel of Zeil voor deuren en vensters, dat met stutten schuin opgezet wordt. In het Palemb. ook nog de boeiplanken van een vaartuig. ^y^J^ iboel, e. s. v. niboengi^alm met sterk, rood hout, v.d. W. Yolgens and. het hout van den kokospalmstam, het harde gedeelte der palmstammen, dat onder de roejoeng ligt jvAjl ebanijcylindervormigepor- seleinen pot met deksel. ^»^1 eban, ook hebon-^ mengeban, Vierkant op zijde smijten ; ebanan, wat aldus gesmeten is. yAj ( ibau, e. s. v. eetbare zout wa- termossel. iciot ajat; badjoe ajatj nauw slui- tendwambuisofbaadjemetkortemou- wen, die slechts een gedeelte van den bovenarm bedekken. oul itoe, die, dat, de; itoepon, <iie, zij met nadruk, die nu, b.v. maka orang itoepon bMajarlah^ die lieden (3^' 101 (zij) nu zeilden; ook komt itoepon dikwerf voor als verkorting van c^aifam pada itoepon^ intusschen, dat zoo zijn- de, daarop, zoo dan, en wel, zelfs, mits, edoch ; ook gebruikt bij tegenstelling voor: ondanks dat, b.v. Hik. Abd. p. 231 ; olih itoe, daardoor, daarom, door dat middel ; itoelah, dat is het, juist daarom;^7ogrf;o6^a,dezelfde,hetzelfde; itoe apa lagt, zie bij lagi;iioekanj w^at dat betreft; sitoe^ disitoe enookalleen itoe^ daar, ginds, als dan ; kasitoe, daar- heen; maka itoepon, en ondanks dat, Hik. Abd. p. 231, Hik. Boedj. itoepon dengan sjart, en dat wel onder voor- waarde. Yoorts w^ordt itoe ook wel verkort tot toe, b.v. ioetvantoe voor toewan itoe; patiktoe voor patik itoe. ool ajoet(?); ajoet-ajoetan, een slavin als bijzit gebruikt, C, en S, Äjsl ajat,Arab.teeken,graf8teen; vers van koran of Bijbel. JLäajI Itisäl, Arab, het aanko- men, het bereiken, het vereenigd zijn enz. ix^l itoeiig, ook hitoeng; mengi- ^oßn^,rekenen,berekenen,uitrekenen; ervoor houden,in aanmerkingnemen, achten ; itoeng-m^ngitoeng, allerlei be- rekeningen maken; salah itoeng^ re- kenfout; iioengan^ berekening, uit- komst eener berekening; als warehet; elmoe perhitoengan^ rekenkunde! v.d. W.mij slechts voorgekomeninboekjes van Europeanen. Zie bij kira. /ojül itik, eend ; itik ajar, i. laoet en i, hoeloe, soorte^ van kleine wilde eenden, = belibis; i, soerati en i, ma- nila, de zoogenaamde bergeend, een 102 ^1 groot soort van eenden. M^n. tapak itikj een ingezet stuk onder aan de pijp Y. e. atjihbroek; bagai itik poelang p^tang, achter elkander loopen een voor een, v.d.Tn. ; itik angsa^ de alleen vliegende wilde eend, C. en S., wel- licht itik asüj want itik angsa zijn een- den en ganzen, zie asa III; itik her- tadjiy eend met Sporen, fig. uitdr. voor een pochhans, een pochende lafaard; saperti itik menengarkan goentoer^ als een eend luisterende naar den d onder, Sprw. 1^1 itam, zwart; zie hitam. ^^1 ^dja^ van het Arab. hedjd; mengedja^ spellen ; edjaänjV^at gespeld is of wordt] pengedjaä?ij spelling. ""LäjI idja', Arab. uitvinding, schepping. Volg. v.d.W. idjdd. v«jLj:svjt idjäb, Arab. toeslaan, een koop aannemen; mengidjdhkan^ te koop aanbieden, in het bod toestem- men, met een bod genoegen nemen. Ook: verhooren van een gebed en bevestigen in den godsdienst, d. B. ^Äjf ©djoeng, de naam van een Maleischen volksstam onder Riouw. ^^Ä^l idjoek, eene haarachtige zelfstandigheid, groeiende tusschen stam en blad van den önau of aren- palm, waarvan men touw, matten, bezems en derg. vervaardigt en die ook gebruikt wordt voor dakbedek- 'kmg\idjoek toedjoeh belamhang ^ze^ven bos idjoek;talisaoeh idjoek, een anker- touw of kabel van idjoeh ^3-Ä-j| ©dJ6k; mengedjekj be- spotten, beschimpen, honen, met woorden of gebaren, ironisch en door naäpingjinz.met een ander sprekend. ^^»-öol idjin = idzin, verlof. -^1 etjä^ Jav. aangenaam van smaak, renk of gevoel. Zie sedap en enak, IJoI idä, Arab. het helpen, het bijstaan; hulp, bijstand, xcXjI idar, verandering v. plaats, af Valien door stroom of wind van een vaartuig, afwijking van den koers; mengidar, van plaats veranderen, zij- waarts plaats maken, opschuiven, af- vallen door stroom of wind; angin mengidar^ de wind draait; heridar- ^6^ar, rondgaan, rondloopen, zwalken, omloopen, rondwandelen, rondreizen, rondtrekken, de ronde doen, rond- draaien, rondwentelen van hemel- lichamen, b. v. hintang heridar^ dwaal- ster, planeet; mengamhil iddr ofmem- boewang idar ^rekenen op het afv allen van een vaartuig; memboewang idar, ook uit beleefdheid een weinig opzij gaan; mengidarkan piala^ den beker laten rondgaan; pi^r/efaraw doenia^ de wisselin^en van het ondermaansche, b. V. datanglah kapada peridaran doenia, zoo geschiedde het bij de wis- seling van het ondermaansche; wordt gebr. bij de meedeeling van 's Tor- sten overlijden. Dat het geen fig. uitdr. voor sterven is blijkt hieruit, dat het woord voor sterven doorgaans op deze uitdr. volgt, zie b.v. Sadj. Mal. pag. 74, m^ngidar tontonan^ ter beschouwing ronddragen of rondlei- den, b. v. zijne bruid bij de gasten, Prab. Dj.; mengidari^ rondgaan of rondreizen in of op, b.v. m^ngidari s^gala moeka boemi, de geheele oppervlakte der aarde bereizen; idar'- idar^ opstaande schermen, die men rondom iets zet; Tcetika dan idaran, teekenen van goede en siechte tijden om iets te yerrichten; idaran naga lajang-lajang doewa-belas tapak ha- jang-bajangj het teeken van de zwe- vende draak is, als de schaduw twaalf palmeu is; een bijgeloovig teeken bij het uitzeilen van vaartuigen enz.; salagi ada ph^idaran tjakrawala matahari boelan dan segala hintang^ zoolang er een rondwenteling is der sfeeren van zon, maan en sterren, geijkte uitdrukking in brieven. ^ Jol idoeng, neus, zie hidoeng. OcXjI idap; men^i(^ap,langdurig lijden, sukkelen, lang ziek zijn, slee- pend van een ziekte; mengidapkan^ ook zieh voortdurend bezorgd over iets maken; mengidap peroet, voort- durend gebrek aan eten hebben ; ida- pan^ chronisch lijden, dal waarmede men zieh voortdurend bezorgd maakt. j»Jof idam, trek hebben in iets, zie hidam. j^Jcjt odan, Jav. gek, dwaas == gila ; edan hasmaran^ dol verliefd, smoorlijk verliefd; mengedan, zieh gek voordoen, zieh gek aanstellen; gek yror den-^kaedanan, gek geworden, Prab. Dj.; gekheid, dwaasheid. » Jol idah., geschenk tot aanknoo- ping van een mionehandel, inz. van vrouwen aan mannen; mengidah, een ßiinnehandel aanknoopen door zulke gesohenken te geven; ook: een ge- schenk geven,van den bruidegom aan y 103 de bruid en omgekeerd, Prab. Dj.; mengidahkanj iets tot zulk een ge- schenk maken, Mes. Kag.; idah te- rang^ zulk een geschenk met wettige bedoelingen; idah gUap^ id. met on- kuische bedoelingen; idahan^ minne- gesehenk, Prab. Dj. ; pengtdah, middel ter aanknooping v. een minnehandel. Sadj. Mal. 377, 378. jjjf ajar, water, vocht, nat, sap, zog, saus; ook gebruikt als samen- stellend woord voor allerlei sappen en vochten, b.v. ajar alas, het zoete water vöor de monding van rivieren, v.d.W. en C. S.; ajar anggoer^ wijn; ajar teh, gezette of getrokken thee: ajar bagoesj goed drinkbaar water; ajar bah, overstrooming; ajar b^koe en a. batoe, ijs; ajar b^landa, Selters- water; ajar berkoekoeSj gedistilleerd water; ajar boeivah^ vruchtensap; a. c^ac^i, wei; ajar djerenih^helder water; ajar djerenih ikannja djinak, inhelder water is de visch mak, Sprw. in een goed geordende maatschappij leeft men rüstig, v.d.Tn.; ajar emaSj ver- guldsel; a. goela, suikerwater, stroop; ajar kahwa, gezette koffie; a. kandji, dünne rijstepap of stij f sei; o/ar kasak- Hau, geheiligd water. M.; ajar lebah of a. madoe, honig; ajar lijoer, zever, kwijl; mendjilat ajar lijoer, eerst ver- achten en later iom. prijzen, v,d.Tn.; berk^ring ajar lijoer, tevergeefs pra- ten of raadgeven, v.d.Tn.; a. k^roeh, troebel water; a, loedah, spuw, spog; ajar loeka, bloed, dat uit een versehe wond stroomt; ajar maw(^^, badwater, fig. gewoon zijn, niet meer vreemd 104 ;^' yinden, v.d.Tn.; sa'ajar mandiy kam- ponggenoot; ajar masin, brak of zout water; ajar mata, tränen; ajar mala djatoh kaperoetj stil verdriet hebben, inwendig aangedaan zijn, v.d.Tn.; mata-ajar, bron, wel;a;ar wa^i,bocht, inhara in een rivier, kreek, d. 1. Cr.; ajar matvar, roze water; ajar moeka, uitdrukking van het gelaat, ook de gelaatstrekken, Ism. Jat. p. 98 en H. Abd. p. 126; gelaatskleur, Sw.; ajar hangat, kokend water voor het zetten van thee of koffie; ajar lata = ajar terdjoen, waterval, Max. ; ajar garam^ pekel; ajar perak^ zilverinkt om mee te schrijven; ajar rasa^ kwikzilver. Man. water dat door den grond of de steenen zijpelt, v.d.Tn.; ajar i^poeng tawar, water raet tooverkracht, heilig water, C. en S. ; ajar moetlak, reini- gingswater; ajar makroeh, water, dat voor de reiniging ongeschiktis; ajar senij urine; memboewang ajar seni, urineeren, pissen ; ajar semhahjang, reinigingswater voor het moham. ge- bed; ajar poedjaän, hetzelfde bij de gebeden der Hindoes, Prab. Dj. wij- water; ajar soesoe, melk; ajar soesoe dibalas d^ngan ajar toeha^ Sprw. goed met kwaad vergelden, v, d. Tn. Ook alleen ajar, wanneer soesoe is vooraf- gegaan, zio aldaar; ajar soesoean, plantenmelk ; ajar serani, doopwater; ajar tawar, zoet water; ajar teboe, suikerrietsap; ajar t^poeng, dun be- ßlag; ajar Urhit, water, dat uit den grond opborrelt, v.d.Tn.; ajar timah, vertinsel; anak ajar, zie bij anak; hatang ajar, rivier; kajoe ajar, aralia Chinensis M.; moeka a., waterspiegel, oppervlakte van het water, mata ajar, bron-ader, wel; tanah o/or, landgoed, landhoeve,vaderland; <anaÄa;arZam, een vreemd land; boewang ajar, zijn gevoeg doen, onderscheiden in: boe- wang ajar b^sar, een groote bood- schap, en boewang ajar ketjil, een kleine boodschap; zie hiervoor ook bij soengai; 7nengajari, bewateren, iets van water voorzien; kaäjaran, water binnen krijgen, Sadj.Mal. p. 1f, r. 11, van vaartuigen enz. ook in den krijg gewond zijn, gewonden hebben V. e. leger; ajar-ajar, e. s. v. vrucht gelijkende op delangsat,maar kleiner en ronder, M.; ikan ajar-ajar, e.s.v. eetbaren zoutwatervisch, v/d.W. zie iri'ira;mengadoe ajar d^ngan gar am, water met zout vermengen, Sprw. wordt gezegd ^an het geval, dat een man een tweede, jongere vrouw meer bemint dan zijn eerste, en alle middelen daartegen tekort schieten, V. d. W.; ajar dari tjoetjoeran atap djatohnja kapPUmbahan djoega, de appel valt niet ver v. d. boom, Sprw. V. d, Tn,; mengajar, zieh als water voordoen, zeer scherp zijn v. wapens, V. d. Tn.; beperajarkan, bewateren^ drenken in dien zin, bevochtigen. y^\ era, om iets geven, == fa- dloeli; ta-era, er niet om geven. Ook erar, Sw. f j^f ira-ira, e. s. v. eetbaren, goudkleurigen zoutwatervisch, e.s.v. dolfijn. ^f^^l irama, Jav. maat in de mu- ziek; m^ngirama, de maat slaan, b.v. m^ngidoeng pMahan-lalian dan Mr- h^kaivin sMamHgirama,h^ neuriede zachtjes en verhaalde zingend terwijl hij de maat sloeg, Pr. Dj. ^\jJ erän, Perz. Perzie. s::jjJ ©roet, ßcheefgetrokken,ver- wrongen, scheef, verkeerd, ook yan zien; hereroet-eroet, scheefgetrokken V. d. lippen, Hik. Boedj. ; pandangnja betoel mendjadi eroet, zijn juiste aan- schouwing werd verkeerd. Ibr. b. Cbas.; eroetlah peMrdjaännja^ zijn werk week af yan zijne instructie; eroet-bengoet en erang-eroet^ krom en scheef in yerschillende richtingen; erang-eroet roepa &i&/rn;a,Mes.Kag.; mengeroetkan moeloet^ d. mond scheef trekken. In de HSS. meest heroef, v:i^ol 6ret; m^w^6re^,sleepen, ach- ter zieh aan trekken ; menger'et hati, het hart vervoeren, de Hell. 5^ dr. 1 30 ; mUngeret orang, lern. b.y. een blinde, voorttrekken, geleiden, iem. mede- sleepen, overhalen om mee te doen, y. d. Tn.; jang boeta datang bereret, de blinden kwamen met hun gelei- ders; meng er et dengan ramboet^ bij de hären yoortsleepen; mengeret tali ba- gral^ een muilezel bij den toom leiden, H. Groel; ^nengeret-eret koeda^ een paard afleiden bij den teugel ; peng- erety wat yoortsleept of trekt, ook de naam yan een yisch, M.; zieook seret en heia, \juy^\ ©ras, uit e^n stuk, niet ge- lascht of aaneengeyoegd, b.v. Hang gandja eras, mast en steng uit ^en stuk; kapala toengkatjang eras, knop en stok uit 66n stuk; mengeras^ in €7^' 105 een stuk doorloopen; eras-eras en eras-erasarij wat aan iets anders gelyk is, wedergade; zie ook toempang. y*;yj| iroes, I. Jay. houten spaan om de gekookte rijst om te roeren^ platte houten lepel in de keuken. II. == diroes, besproeien, bespren- kelen, b.y. di-iroeskannjalah kapada toeboeh toewan poeteri, het werd door hen gesprenkeld op het lichaam yan mevrouw de prinses; mengiroeskan ajar kapada jang pingsan üoe, water sprenkelen op de bezwijmden, M. jj*rfot iris, afgesneden stukje of schijfje; ook hiriSj zie ald. c ^^t erang, I. zwart, donker- blauw, donkerrood; djamboe erang ^ een donkerroode djamboeyrucht; kaerang -erang an, zwartachtig enz.^ y. d, W. Jay. ireng, Zie perang, II. alleen in erang-eroet^ zie eroet. c otiroeng,e.8.y. klein chineesch kopje, waaruit arak gedronken wordt; djamboe iroeng^ de cachou-yrucht, zie bij erang, fcy-j! eroeng-eroeng, tapgat^ spuigat op een yaartuig, riemgat, ook opening in een badkuip, bak, vat of yijyer om daaruit het water te laten wegyloeien. A ol iring, yolgen, achter-, meng- mw^,yolgen,begeleiden,yergezellen als yolgeling; met bep. object, meng^ iringkan, b.v. m^ngiringkan djendzaty de lijkbaar volgen; mengiringkan anaknja^ zijn kind volgen; mengiring djalan^ evenwijdig met den weg, in dezelfde richtingvan den -weg-^djalan b^riring, achter elkander gaan, in 106 >J;^' <;olonne marcheeren ; iringan^ gevolg, fitoet; ook achter, b.v. di-iringan ha- lai itoe ada taman, achter dat open gebouw was een hof ; di-iringan djam- hatan^ achter de brug; p^ngiring^ volgeling, Yolgers, stoet, sleep, ge- volg; pengiringan, afhankelijkheid, aanhang, aankleef, gevolg, stoet; beriring, achter elkander; heriring- iringan, elkander volgend, Djaj. Langk. ; miring^ hellend, schuin af- loopend van oemiring^ Jav. Zie ook sembahjang, O^jI irap, = kirap, zie ald. O^l iroep; mmgiroep^ slorpen, läppen; pengiroep^ slorper, likke- broer. ijjwjt erak; mengerak, zieh van iets, waar het tegen aangesloten was, verwijderen, opschikken, plaats ma- ken^ scheiden, afscheid nemen, van •elkander verwijderen, uit elkander doen, b.v. kita herer ak d^hoeloe^ laten wij vooreerst scheiden; oelar meng- erak lingkarnja^ de slang opent hare bochten; ook: wenden, keeren, v. e. rij- of vaartuig, boek, leger enz, b.v. maka tantara itoe eraklah akan oen- doery het leger nu maakte rechtsom- keert, om af te deizen, H. Boedj.; tn^ngerakkan, losmaken, ontplooien van vaandels, b.v. toenggoel pandji- pandji di erakkan, Sj. Ind. Köb. Zie ook elak en heloek. Yan Mrerak komt, naar men meent,bij verkorting herak, kakken. ^jjot irlk, I. m^ngirik^ trappen, treden, betreden, uittreden met voe- ten of pooten, b.v. de zaadpadi, daar stampen die beschädigen zou; ook met geweld met voeten of vuisten door iets heen persen; pengirik, treedpers, perskuip, ook : treder, per- ser; peririkan^ de plaats, waar het graan uitgetreden wordt, dorsch- vloer. Zie elak I en heloeh II. een bamboezen zeefje, waarin de kok de afgekookte groente enz. laat doorzijgen, kleinzen; Batav.zeef, dorschmachine, b. v. taroh di-irik^ kasih tneliUh ajarnja, doe het op de zeef en laat het nat wegvloeien. ^^►J^J ajarlodji, ook arlodji^ horlöge. ^^jj iram, I.van kleur veranderd, van het gelaat, b.v. door beschaamd- heid of verlegenheid; kakelbont, M. IL iram-iram^ geplooid boordsel, dat van de randen der pajong oeboer- oeboer af hangt; boenga iram-iram^ e. s. V. bloemdragende waterplant. f^^jl irim-irim, Jav. e.s.v. wa- terplant met fraaie bloemen. Pr. Dj. 4>Loyj) ajarmada, zie armada, .^1 Irau; men^n'aw,zichbemoeien met, geven om, belangstellen in, no- titie nemen van, talen naar, b.v. tidak iraukan nasi dan goelai^ niet talen naar rijst of toespijs, Ibr. b. Chas.; tidak di'iraukannja jang lam, me- lainkan radja Chaibar djoega^ hij stelde in niemand belang, dan alleen in den Yorst Chaibar, K. Chaib; dji- kalau b^rhimpon sakalian radja isi boemi ini sakalipon akan seteroe hamba, tiada hamba iraukan^ al kwa- men ook alle Yorsten van deze aarde bij elkaar, om mij tot vijand te zijn, ik zou er niets om geven, H. Gr. aui.of airopah, Europa, euro- peesch. i£yj\ iri ; m^ngiri^ benijden zon- der wangunst, iets wenschen ook te bezitten, wat e. ander bezit. Ook hiri, si:.K^\ esoet, = engsoet, zie ald. i^wwol isang, = insangj zie ald. (S^^. 107 ^f isap^ ook hisap; mengisap^ zuigeD, inzuigen, opzuigen, rooken van opium, schuiven, opslorpen van waterdampen door de lucht, aantrek- ken van lichamen onderling; pengi- sap, zuiger, de persoon die zuigt: p. darahy bloedzuiger v. e. persoon. De naam van het dier is lintah. Zie ald. (3wwu^l esak, I. aamborstigheid; mengesak snikken onder het weenen; teresak'esakan^8mkkeude,M.8LX,]esak' esakj gedrongen, beklemd. II. mengesak opschuiven, opschik- ken, v.d.W.; raogelijk verkeerd voor mengesak^ van kesakj zie ald. IIL mengesak^ door het eene neus- gat ophalen, terwijl men het andere dicht houdt, Max. Zie esang en I. ^^^^.^1 esoek, morgen, den vol- genden dag; hesoek^ eene samentrek- king van beresoek, later, in het ver- 'volg; esoek harij morgen den dag; pada kaesoekan harinja, den daaraan volgenden dag; diam esoekj overmor- gen, M. dus == loesa; esoeknja sapoe- loch harij tien dagen daarna, M.; esoek loesa, morgen of overmorgen, te avond of morgen, wel eens in 't vervolg, bij tijd en wijle, den een of anderen tijd, Hik. Bandjar; Mresoe- kan hari^ als men den volgenden dag heeft, Niera. bl. 2^ dl. 2^ dr. p. 110; ook Mrkaesoekan hari, Prab. Dj.; mengesoekkanj tot morgen, d.i. tot een onbepaalden tijd uitstellen. (S^uajI ©sek, in demam esek^ e.s.v. tering, waarbij de opperhuid droog en Schubbig wordt; v.d.W. geeft op demoen esek? ^»aaoI isin, Jav. beschaamd, zieh schämen, schaamte, = maloe; me- ngisinkan, beschämen, beschaamd maken. ^wüu>l isi, inhoud, vulsel, dat wat ergehs in is; herisi^ bevatten, inhou- den, gevuld zijn; ada isinja, er is wat in; isi boemi, de bewoners der aarde; isi kajoe, het eigenlijke hout van een boom, in tegenoverstelling van het spint^ goebal, en het hart, teras; isi toeboehy het vleesch, in tegenover- stelling van de beenderen en het vet; isi hati^ wat er in het hart omgaat; isi hatinja itoe pon kalihatanlah pada moekanja, Prab. Dj. wat er in zijn hart omging was te zien op zijn gelaat ; isi hoetan^ boschproducten Boeng. R. b^s. p. 32; isi kawin, bruidschat, hu- welijksgift; isi moeloet, dat waarvan iedereen den mond vol heeft; isi n^gariy de inwoners, burgers; isi ph'oet, de ingewanden; isi roemah, de huisbewoners, het huisgezin; isi astanaj de paleisbewoners, het hof; isi soeraf, de inhoud van een brief of geschrift; isi sorga, de hemelingen; isi bedilf de lading v. e. vuurwapen; mengisi, iets vullen, een vuurwapen laden; pengisi p^roet, buikvulling; isi kitdbj inhoud van een boek. loa Lo^t LojI i§ä, Arab. maken van een uitersten wil; legateering,testeering. l*i)l ajang-ajang, e.s.v. genees- middel uit het plantenrijk. ij| ijang, I. ook hijang en jang, een godheid; kajangan^godenYerhlijf. II. ijang-ijang^ weeklagen, ook Jav. b.v. banjak perkara madah dan ijang-ijang^ Sj. SöL Dal. J» i^l inga-inga^ afgetrokken, on- noozel rondstarend. Zie mangoe. v-\JLjI iDgat, aan iets denken, gedachtig zijn aan, zieh herinneren, opmerkzaam zijn, op zijn hoede zijn, oppassen; tiada ingat^ ook: zijn be- wustzijn of denkvermogen verloren hebben ; ingat daripada pingsannja, uit zijne bezwijming w^er bijkomen; ingat akan dirinja^ uit een bewuste- loozen toestand weer bijkomen, uit een slaap weer goedwakker worden; Mringat dirinja, op zijn hoede zijn, b.v. soeroeh heringat dirinja masing- masing, ha7*ipon malamlah^ laat ieder op zijn hoede zijn, want het is nacht, H. Asm. Pati; mengingatkan, waar- schuwen,iets aan ieraand herinneren ; m^ngingati dirinja 5^«dfiri*,zichzelven wachten of waarschuwen voor iets, H. Kiau I. p. 1; kasih ingat^ waar- schuwen, vermanen ; ingatan, gedach- ten, overwegingen, de Hell. 5® dr. p. 100 r. 9 v.o.; herinnering, vermaning enz.; p^ringatan, gedachtenis, aan- teekening, nota; soerat peringatan, notitieboekje ; ianda p^ringatan^ ge- denkteeken, souvenir; ingat haxk- 5al*Ä;, pas ter dege op; t^ringat akan^ zieh toevallig iets herinneren, te binnen schieten; ingat-ingat, pas op! let op! bedenk! zie ook loepa. Jijl ingar, hinderlijk leven, ge- raas, getier; razen, tieren, leven ma- ken, ook van een troep kikkers, H. Boedj.; Ingar-bangar, allerlei leven of getier; mengingar-hangar^ razen, tieren, misbaar maken; mHgingarij iera. met geraas of getier lastig Valien. ju^ÄjI ingoes, ook Mngoes^ snot, slijm; memhoewang ingoes, den neus snuiten; hoewang-ajar ingoes, slijm- afgang; sakit ingoes, de droes bij paarden. ^Jjt ingin^ begeeren,belustzijn, verlangen naar,trek hebben in ; m^tn- peringini, belust maken op, iemand trek doen krijgen in b.v. Raden Man- teri diperinginja dcngan perempoe- wan, zij maakten R. M. belust op eene vrouw. Prab. Dj.; Äram^/naw, belust- heid, begeerlijkheid ; peringinan, Ind. Poet. id. lust, begeerte. ^t ingoe, zie inggoe, v-ftj| ajap, eten v. een onderdaan, als hij daarover spreekt tot den Vorst = makan; b.v. patik mohon poelang kateratak Mndak ajap nasi, C. en S., ik verzoek naar huis te mögen gaan, om te eten; ajapan =z makanan; aja- pan baginda, spijs, die de Yorst te eten geeft; a. sisa, 's Yorsten over- geschoten spijs; berajapan, etende zijn. Mal. Sam.; kaäjapan, met spijs of drank begiftigd door den Vorst; makan ajapan baginda, de spijzen van den Yorst eten; zie makan en santap. yÄ^t ipar, z wager, zwagerin; her- ipar^een z wager hebben,z wager zjjn; p^reparaWjZwagerschap. Zie besan en biras. (^JA>I ©pok, matten taschjo met deksel, ter herging van de sirih- benoodigdheden of klaargemaakte sirih-pruimpjes; epok-epok, e. s. v. kleine pasteitjes. J^l ipil, e. s. V. boom met goed timmerhout en zwarte boonachtige vruchtcn^ gandoe genaamd. &Aj| ipoeh, de vergiftboom, anti- aris. Men schijnt een tegengif te kennen voor de ipoeh^ g^^ijk blijkt uit Sadj. Mal. pag. 1*^ mijne uitgave, karena masa itoe orang Malaka bUom lagt tahoe akan tawar ipoeh^ want destijds kenden de Malakanen nog niet het tegengif voor ipoeh, Voorts plantenvergif in het algemeen; akar ipoeh, e. s. v. kruipende, taaie plant, die voor bindsei gebruikt wordt. ^^( ajak, zeef voor droge waar, die bij het zeven heen en weer be- wogen wordt; mengajak^ zeven, ook: met het achterste heen en weer schud- den bij het gaan; heen en weer slaan van een zeil bij te weinig wind; pe/e^- «/#, zever, schudder met het achter- ste; ajakan, zeefsel; ook zeefje, b.v. taroh didalam satoe ojakan jang haloes sakali, K. B. doe het in een beel fijn zeefje; ajak-ajak^ e.s.v, spin op hooge pooten, die voortdurend in schomraelende beweging is, de hooi- wagen. l3^l ajoek; m^w^a;o6Ä:,beslapen, zie antjoek. oJot 109 Jol ika en iki, Jav. = itoe en ini; sikü) Mön. deze plaats, hier; disika = disini^ alhier. v::Jof Ikat, band, binding, ver- band, bundel, bos; invatting, omge- ving,liJ8t,rand,omdijking,omwalling; mengoeraikan ikatnja^ zijne banden losmaken; mengikat^ binden, samen- binden, vastbinden, toebinden, in iets bij elkaar binden, metseien, toemet- selen, snoeren, ook van den mond; met een wal, dam, muur of rand omgeven, inzetten van edelgesteente, opstellen van verzen, b.v. mengikat laoet^ de zee bedijken; mengikat pe- rang, het leger in slagorde stellen; m. panton^ minnedichten maken, en wel voor de vuist, PSL Djin.; ikat mati^ ZOO vast binden, dat het niet meer los kan; ikat perang^ slagorde; ikat pinggangj gordel, middelband; ikat tangan^ fooi, gift; ikat p^rigi^ rand van een put; ikat tjengkam kera, zekere manior van binden bij de staken eener omheining; ikatan^ kas waarin een edelgesteente gezet is, Niem. bl. I, 4« dr. 133, bindsei, ver- binding; ikat-ikatan, stukken in ge- benden styl, zooals b.v. de pantons, ook allerlei bindsei; ikatan perkataän^ woordverbinding;j)ew^eÄ:a^,wieofwat bindt, binder, hindmiMol^berikatkan, tot rand, band, boordsel, kas enz. heb- ben; apa pengikat kita^ waarmede zullen wij binden; t^rikat en dengan ikatnja, gebenden, gekneveld; Jan^ t^rikat tangannja, wiens banden gebenden waren; perikatan, ver* bindtenis. 110 oX>l dk\ oJol ikoet; m^ngikoet, volgen, achternagaan, onderhoorig zijn, be- hooren tot, meegaan, vergezellen, gehoorzamen, vervolgen, navolgen, evenaren; volgens; meng ikoet soe- wara, op het geluid yan de stem afgaan, Am. Hamz.; ikoet harga di Batawiy yolgens den prijs te Batavia; herikoet'ikoet^ herhaaldelijk, achter- een volgens; mengikoet djalan^ den weg volgen; m, yerahoe, met een yaartuig meegaan ; m, nama, naar den naam (noemem; ikoetarij voorbeeld ter navolging; ikoet-ikoetany beurte- lings, V. d. W. volgzaam; pengikoet^ Yolger, navolger, metgezel, aanhan- ger, bondgenoot. Jot ekoer, staart; ook gebruikt als hulp-Telw. bij de optelling van dieren en spottend soras ook van menschen, b.v. doewa ekoer lemboe, twee stuks koeien; kita mengamhil hamhanja sa^orang sa^ekoer^ wij ne- men hare dienstmaagden ieder eentje (spottend, Prab. Dj.); anak berapa ekoer y hoeveel kinderen? v.d.W. Ook van afgoden, die de gedaante van een dier hebben. Ekoer sirihj het steeltje van een betelblad, dat door de inl. geneeskundigen als sende wordt gebezigd ora de diepte van wenden te peilen; e, koetjing en e» toepai^ soorten van geneeskrachtig gras; e. lipas^ puntje haar in den nek, door Mal. fatten gedragen; e, loetoeng, slangstuk, e. s. v. kanon ; e. mata, de buitenhoek van het oog; m^lihat dengan ekoer mala kapada^ schuin aanzien, van terzijde aanzien, Ind. Poet.; e, poelau, het smal uit- loopende gedeelte van een eiland, Ind. Poet.; e, kota^ het lagere gedeelte eener versterkte plaats, achterbuurt; e, parij roggestaart, driekantig van een dolk of degen; e. pipi, het on- derste gedeelte van de wang bij den mond; e. soenting^ het steeltje van een bloem of pluimpje,dat men achter het oor in het haar steekt, H. Boedj.; e, tikoes, rattestaart, ook een ronde vijl; herekoer-ekoer, achter elkander; ook overal achternaloopen zooals een kind zijne moeder; so* ekoer -so' ekoer ^ een voor een, van dieren; mengekoer, achteraan loopen, achter iem. loopen, het gevolg van iem. uitmaken; segala pelekoery al de volgelingen, het gan- sche gevolg, de geheele trein, M. JcJCj! ikal, haarkrul, krullend doch niet kroes, wat als een teeken van moed beschouwd wordt, Sadj. Mal. 265; ook: golvend v. e. bosch, V. d. W.; mengikal^ kruUen van het haar; ikal patah? b.v. anak ramhoet- nja ikal patah^ H. Gr. en and. ^Jol ikan, visch; ikan daratj zoetwatervisch; ikan laoet^ zee visch; i, kering, gedroogde visch; i, asin, gezouten visch; i. mas^ goudvisch; ikan merah^ de roode Makassaarsche vischjes; ikan hilalang^de vliegende visch; i. djoekoet^ allerhande visch- spijzen; ikan-ikan, logplankje; mem- hoewang ikan-ikan, loggen. N.B. eene zeer uitvoerige opgave van visschen komt voor in de Yocab. Mal. Frang. van de la Croix 1889 pag. 153—157. J^\ iga, Jav. ribbe, zie roesoek. id<ü\ fegfekj ©en fat, pronker, sa- lotjonker, C. en S. Wellicht het Ned. een gek,dat de Engeischen yerkeerd hebben aangezien voor Maleisch? JJol igal; meng ig al j^ronVenmet den staart, van mannelijke vogels, zooals de pauw, kalkoen en derg.; opstaan van haar of yederen; ook: statig van stappen, v. d. W. •, en van dansen, Am. Hamz. Sadj. Mal. 177, menari mengigUl^ theatraal dansen. Jol igoe, een juk van buffels of ossen, C. en S. Zie höh Jol igau; mengigaUj benauwd en hardop droomen, slaapwandelen, nachtwandelen, ook in een delirium zijn, Max. ; mengig aukan, hardop over iets droomen; pengigau^ iemand die hardop droomt, slaapwandelaar. iJol 6gah; meng eg ah jhreedheens loopen, daarbij beurtelings de schou- ders naar voren brengend. ÜIL^I ilä, Arab. het afleggen van een eed buiten rechten. o^JLjI elat, list, kunstgreep, zie Mlat, JLjI il6r, Jav. kwijl, zeyer ] meng- i7er,kwijlen, saliveeren, watertanden. Jbl ilir^ zie hilir. ^^1 ilaug, zie hilang. iJL>| eling, Jav. oplettend zijn, gedachtig zijn aan, zieh herinneren, opmerken, het oor leenen, luisteren, het oor neigen; mengeling pada ka- tanja, naar zijne woorden luisleren; tot zijne leer overhellen, = ingat^ zie aldaar. uaIjI ilap, I. het Arab. childf, zie aldaar. 6^' 111 II. m^ngilapkan, verduisteren^ bedekken, wegmaken, verborgen houden. ^JL)t elak, I. ook helak; m^ng^ elak^ uitwijken, ontwijken voor een houw of een bevel; mengelakkan^ af- wenden, af keeren, Abd. Moel. meng- elakkan kerdja, het werk ontwijken^ ontduiken. Zie erak en Mloek, II. ikan elak^ e.s.v. eetbaren zout- watervisch. ^SJbl elok, mooi, schoon, fraai^ sierlijk, bevallig; geschikt voor; sama ta^elokj van twee partijen, de een zoo- wel als de andere, niet mooi, d.i. in eene moeielijke positie; elok dipakaiy geschikt om gebruikt te worden ; elok disingkap, geschikt om weggenomen te worden; elok di-andjak^ geschikt om overgeplant te worden; elok dtngan hoeroek ta hertjerai, goed en kwaad zijn onafscheidelijk; kaelokany schoonheid, fraaiheid. I'jJLjI ilam-ilam, flauw,onduide- lijk zichtbaar, nu eens zichtbaar en dan weer niet, b.v. van een vlucht vogels in de verte, of wölken aan de kim. JLjI eloen; mengeloen^ tot iets overreden, gunstig stemmen, verlei- den, 0 verbalen. Jbl ilau, en Äi7aw,terugkaat8ing of flikkering van het licht op het water, op regen- en dauwdroppels- en derg. Zie ook kilau, ^JL>! ©lo, Ned. el, de oude Am- sterd. el, = 68 centimeter. Jbt ilai, ook hilai; mHgilaiy 112 »I 8chatefei), luidruchtig lachen, Ibr. b. Ohas. Kin. Tab. 67. j^l ajam, ook hajam^ hoen, kip, hen; ajam balik, een kip, welker ve- deren verkeerd staan; ajam selasth^ kip die zwartachtig vleeseh heeft, v.d.W. ajam helanda, kalkoen; ajam biroega en ajam denak^ krielkip, zie denak] a. hoetan, de boBchhaan ; ajam biroega ook wel fazant; ajam katik^ krielkip; a. moetiara^ parelhoen; a. padij kwartel, d.i. Cr.; a. anak kam- pongy een hoen, dat gewonnen is uit een boschhaan of hen en een gewone hen of haan, bastaardhoen, C. en S.; a. sabandoeng, twee kuikens uit e^n ei, C. en S. Ik zou eer denken uit ^en nest, zie bandoeng; a. tjemara, JapanschekipjWelks vederen ophaar gelijken;a.^^ran^^aw^,8lachtkippen; iboe ajam^ klokhen; ajam-ajam^ e.s.v. grooten strandlooper; ajam-ajaman, waterhoen. j^l ajoem^ mengajoem^heulen met siecht Volk, siecht volk van het noo- dige Yoorzien om kwaad tebedrijven; volg. v.d.W. tot den zeeroof uitrusten, volg. R. V. Eys. Holl. Mal. Wrbk. ook bodemerij.Hetzouduszoowelingoede als kwade betoek, gebr. worden. In het Jav, is het: beschutting, bescher- ming. Volg. C. en S. geld leenen of de middelen verstrekken voor siechte doeleinden; memb^ri ajoeman^ hulp verleenen, b.v. aan zeeroovers. Mal. br.; a/oemaw, datgene wat hun ver- strekt wordt. 1^! ijain^ gluren, loeren, L. \jL^\ imän, Arab. het gelöof, in godsdienstigen zin; berimänkan^ ge- looven in, b.v. berimdnkan nabi Moe- hammad, in den profeet Mohammed gelooven. Zie ook pertjaja, o^l iöiat, zie himmat, \iu^^\ ©nioet, Jav. denken om, zieh herinneren, geven om, behar- tigen, zorg dragen. JlijI emoel, mengemoel, schaam- teloos indringend zijn, lastig zijn; mengemoeli, bij iemand zieh schaam- teloos indringen,iemand lastig vallen, hem overloopen. In het Jav. ook nog : onbeschaarad in het verzoeken^bedel- ziek, een echte bedelaar zijn. ^.jI imai, gekookte rijst. L. j^t ajan, = besi poetih, blik. ^^1 ajoen; mengajoeny wiegen, slingeren, schommelen; b^rajoen kaki, met de voeten wiegelen, slingeren; toelak tangga, berajoen kaki, Sprw. iemand in benarde omstandigheden, doordat hij zieh zelven de middelen heeft benomen; q/o^na«, wieg, schom- mel; ajoenan peloetar batoe, werktuig om steenen te werpen, balista; mata- hari soedah mengajoen,de zon schom- melt reeds.d.i.begint reeds loodrecht te dalen, tegen 4 nur. ^j| ini, deze, dit, hier, nu, op 't oogenblik, vandaag; ini djoega^ dit- zelfde; ini poela, hoeveel te meer, Sadj. Mal. 73 r. 3 = istimewa poela; sini, Samen tr. van sa en ini, ook disini^ hier, alhier, thans. Ook wordt ini ach- ter enkele woorden gebruikt voor den nadruk, b.v. akoe ini, ik met nadruk; sakarang ini, nu, met nadruk en ook Toor hier, wanneer disini te sterk plaatsaanduidend zou zijn. iju^k^S inas; alleen in pekoeng inas, kanker aan den hals, v. d.W. «JL>I ©nang; yoedster van een vorstelijk kind ; enang-p^ngasoeh, voedsters en verzorgeters; md*enang^ de opperste der voedsters. Aan het hof van den regeerenden Vorst is het aantal enang's zestien. Enangda, in de hoftaal = enang; enangan, de ge- zamenlijke enangs. Zie ook asoeh, JJLL)t ©nangda, zie enang, ^jjuot enangoen = enangda ? b. v. dajang mengJiadap ramai bersoesoen; Utah baginda: tinggallah enangoen^ Sj. S^l. Dal. p. 54, mogelijk alleen voor het rijm. v-ftJLjt inÖp, Jav. menginep, o ver- nachten. iSJül 6liak, lekker, van smaak, gevoel, bevinding; pleizierig; zie ook sMap, ^Jbt inin, = ini, zie ald. ybt Onoe, Jav. Vorst, vorstelijk. In eigennamen. Zie raden, ^JL>| ioai, ook hinai van het Arab. henna^ e. s. v. heester, ook patjar ge- naamd, met welks bladeren de nageis worden roodgekleurd, b.v. van het bruidspaar en van den jongeling, die besneden wordt. Deze plechtigheid schijnt onderscheiden te worden in hinai besar en hinai hetjil^ zie Hik. Abd. p. 1985 ^^^^ ajam = patjar- <^j(ir, de balsamine; sipoetinai, e.s.v. iraai, rood en wit gevlamd hoorn- «chelpje; memboeboeh inai^ de nageis rood Verven. Zie ook patjar. ;^- 113 yj\ 8JO65 Jav. schoon, fraai, voor- treffelijk. Yooral in eigennamen. Zie bij raden, •.jf ajo, Jav. komaan! welaan! üitroep tot aansporing en opwek- king. Ook ajo hau y^} y^®? zie hijoe. y^\y^\ aiwän, verb. van dewäfiy Perz. voorhof, waar recht gesproken wordt; paleis. v^ajI ajoeb, Arab. Job, de groote lijder uit het O.T, meesial nabi Ajoeb, ^^yj) Iwat, Jav. het schaken v. e. vrouw of raeisje ; mengiwat-mengintitj schaking en verberging v. e. meisje, Oend. Djarabi. Yoor intit geeft het Jav. wrdb. oentet op. ^:i>%->l ajoeta, = joeta^ millioen. auf ajah, vader,deftiger dan bapa; ajahanda en pddoeka ajahanda, vor- stelijke vader; ajahanda-boenda^ vor- stelijke ouders; ajah sd^oedara, 00m, vader of moeders broer; sa^ajah-sa- boenda, ysiu dezelfde vader enmoeder, gespr. van aanzienl. personen. Yoor de Samenstellingen zie bij bapa. Ja.gjt ajahanda, zie het vorige woord. ^( inja, Jav. == enang en baboe^ kindermeid; doedoek diribaän inja, op den schoot van de kindermeid zit- ten, Pr. Dj. Kin. Tab. v:yol anjoet, zie hanjoet, wjf anjar, zie annjar, Jt aDJOr, de dikke ballen ter grootte V. e. kokosnoot beneden de onderkaak van een olifant. C. en S. Mogelijk verkeerd vöor ^nnjoer, ko- kospalm, kokosnoot. 114 7^' wjf anjlr, sterk, yischaohtig, traanachtig^ yan reuk of smaak. Ook ^1 anjang, e. gerecht van gehakt rauw vleesch met specerijen door de Maleiers te Batoe Bara op Sumatra gegeten. C. en S.; anjang-'anjang^ op- happen, id.; hajoe anjang? K, B. anjang-anjang, Batav. e. s, v. zwarte, stekelige noot, die als geneesmiddel V. pjjnlijke pisloozing wordt gebruikt. taj} aDJak; w^w^aw/aÄ,aandruk- ken Yan de aarde tegen een plant, om die yast te zetten, Päd. bovenl. zie ^nnjak, l^^\ aiyok, neerdrukken, onder- houden; b.v. djangan kamoe tjakap banjak, akoe anjokkan sakarang. C. en S, Zie het yoorg. woord. j^jI anjam; me«^an;am, ylechten, ook y. haar en bamboe, C. en S. klos- sen; a, gila, e, s. y. zeer moeielijk ylechtwerk yan manden, bij de bakoel gilaj toedoeng sadji en ketoepat ge- bruikt; letterl. ylechten om gek yan te worden ; anjam-m^nganjam^ Sj. Sult.Jahja,allerleiylechtwerkmaken; p^nganjarrij ylechter, klosser; anja- man, ylechtwerk, kloswerk, ylechtsel. Äj| änjah; zie ^nnjah. v^ Ibi, Arab. Voorz. in, met, b.y. hismillah, in den naam yan God; bihi, er in, op hem enz.; wa bihi nastatno bilahi ula ini, en daarmede smeeken wij de hulpe Gods hieroyer af; bi Hchair^ het ga u well *U ba', = bagitoe, zie ald. i^U Mb, Arab.poort,deur;hoofd- stuk yan een geschrift, afdeeling yan een boek; in dit laatste geyal wordt yoor hoofdstuk fasal gebezigd. ULd baba, titel dien men te Ma- laka aan een knaapje y. eur. afkomst geeft, zie babah, ycif^i^ babat^ I. yoor elkander pas- send, een span of paar uitmakend, op elkander gelijkend; wedergade, span, paar. II. Zie bBat. III. Jay. pens yan een dier. v£>»jL^ babit; m^mbabit, in een zaak wikkelen, erbij halen; terbabit d^ngan dosanja, gemeenschap hebben met hunne zonden; deel hebben aan diezonden.Keasb.;cZyaw^awZaÄ^o^M?a/^ babitkanhambaolihkar^nakasalahan anakanda itoe. C. en S. mijnheer moet er mij niet bij betrekken, daar de schuld is bij uwen zoon. JujLj babad, Jay. kronijk, ge- schiedenis = hikdjat, ^U babar, plat, niet in e. klomp, uitgespreid, ook y. d. yleugels, Sj. Madli, ontrold; platheid; m^mbabar, uitspreiden, entrollen, b.y. een zeil; ook: een zeil bijzetten. Zie bebar. oü babor, zonder orde of regel- maat; k^ris babor, een köris, waaraan het damasceersel loopt yan het mid- den naar de scherpe kanten; tandjak babor, e* los geyouwen hoofddoek. C« en S. doch tandjak is een opstaande punt y. e. hoofddoek, Zie ald. iwjüb babas,afdrijyen doorstroom of wind, yan een yaartuig, zeker punt niet halen; uit elkaar gedreven of verstrooid yan een leger, P., aan flarden gescheurd v. e. zeil. uAj babang, I. wijd, van eene opening, door geweld of den tand des tijds gemaakt, wijd gapend v. e, wond. II. Zie b^an^. i^L> babak, I. afdeeling v. e. muziekstuk, bedrijf v. e. tooneelstuk. II. in het Palemb. braak, inbraak. Jbü babil, I. tegenstrevend, on- gehoorzaam, ongezeggelijk, weder- spannig, onverschillig. II. Arab. Babel, Babylon. ^b baban, bundel, pakje, Max.; sahabarij een armvracht, Pgl. Djin. last, Tracht, pak, baal. Zie b^han, ä^Lj babah^ I. ook baba, titel Yoor een afstammeling van de chineezen, in Indie geboren, IL babaharij Jav. opening, inz. van het menschelijk lichaam. De ne- gen openingen van het lichaam sluit men, om den geest aan het aardsche te onttrekken, wanneer men zieh in het luchtruim wil begeven. Alleen in de Pandji-verhalen, b.v. fnaka Ratoe ^nom pon kaloewar laloe natk kapa- da p^radoeannja, bersedekap b^rsikoe toenggalj menoetoepi babahannja serta memasang doepa^ R. E. nu kwam uit; vervolgens klom hij op zijne slaap- Btede, legde e^n arm over zijn borst en hief de andere half gebogen op, sloot de negen openingen van zijn lichaam en ontstak wierook, Pr. Dj. ^b baboe, Jav. kindermeid; ba- hoe soesoe en baboe tetek, zogende min; haboe Mring^ droge min. r^ 115 ^b babi, varken, zwijn; babi hoetäuj wild zwijn; babi tanahj aard- varken; babi roesa, hertzwgn; babi boetay blind varken; m^mbabi'boetaj handelen als een blind varken, blin- delings tewerkgaan, blindemannetje speien, ook doen alsof men het niet bemerkt. Mal. Sam. 41 ; boewah babiy e. s. V. plant, Chrypteronia paniculata (Saxifragees), d. 1. Cr.; babi nangoel, een klein s. v. wild varken; moentah babi nangoel^ e. s. v. zeer lange aard- worm, die soms in groot aantal in de bosschen gevonden wordt, C. en S. ; bintang babi, de planeet Venus; babi doejoeng^ het zee marken; gila babi en saivan babi, zie op die woorde»; babi koeroeSj mager varken, ook de naam van e. s. v. boom met bijzonder hard houtjWaarom de boschontginnershem liefst laten staan; babi aloe en babi gadjah, d. 1. Cr. de Hell, land- en vlkk. I: 539, de Bode 257 = tenoek, vsi)b bata, I. baksteen, tegel, ge- bakken vloersteen; bata timahj een schuitje tin; bata lilirij een koek was; batoe bata, baksteen ; atap bata, tegel- dak; g^tah b^rbata, guttapercha in platte koeken; fanah bata, plagge, graszode. II. bata-bata, aarzelend, in twijfel zijn of men iets doen of laten zal; kabata-bataän, aarzeling. w3b batar, e.smallelatbevestigd achter de lambrizeering van een huis, ook de smalle latten waarop de atap wordt bevestigd. C. en S. yjb batoer, I. Jav. bediende, on- dergeschikte, lastdrager, slaaf. 116 Yys[^ IL batoer, gang in e. gebouw. C. en S. Zie batar; waaruit blijkt dat zij er naar raden! tyiLj batir-batir, knopachtig versiersel yan goud, veelal op de toeli-toeli of band eener kris aange- bracht. vi'jJÜ batrik, zie /oj^Lj» yigJiU batas, grens, grensschei- ding, dijkjes tusscben de rijstveldeü, ook bij C. en S., batas-batas, opge- hoogd tuinbed; membataSj van een grensscbeiding voorzien, begrenzen ; pembatasanj begrenzing. Jav. waies. Zie bij hwgga, äSü batang, stam, stok, steel; ook als hulp-Telw. gebruikt voor het aantal voorwerpen yan dien yorm;b.y. kalam doewa batang^ twee pennen; batang ajar, rivier, ook batang hart, Sum. en Mal. b. dajoeng, steel yoor een roeiriem ; batang hidoeng, de rüg van den neus; batang kajoe, boom- stam; batang leher^ de hals; batang lengan, de bovenarm ; batang toeboeh, lichaam, persoon; batang kalam, pen- nehouder; batang boeroekj rotte stam, de naam van een zeer vergiftig slan- getje, grijsrood en niet langer dan een pink; ook e. s. v. versnapering, een soort koek van kleefrijst. C. en S., ook t^poeng boengkoes en tepoeng simpan genoemd; pohon sabatang, 6en boom ; djari tlga batang, drie vin- gers; besi b^rbatang, ijzer in staven, staafijzer; meng adß batang, leeren le- sen door den onderwijzer de woorden na te spreken; membatang, een stam vormen van planten; het honten ge- raamte van een groot staatsiekussen bekleeden; batang an, sluitboom in eene rivier, zie alangan; p^mbatang, bekieeder van het honten geraamte van een groot staatsiekussen; ^^^wtfta- tangan, bekleeding enz. Yan batang komt ookp^matang, dijkje in de rijst- velden, zie ald. ; apa batangnja, wordt ook gebr. in den zin van: hoe kom je daaraan, waar heb je dat gevonden, in welk zinverband komt dat voor, b.v. als iem, aan e. ander vraagt naar debeteekenis v. e. spreekw. of moeie- lijk te begrijpen zin. C. en S. t* Ä^b batoeng-batoeng, e. s. v. kleine schelpen,katjes; ikatpinggang tandoerbatoeng'batoeng,Geji\)mkriem of gordolriera raet zulke katjes bezet, Abd. Seh. Wrdb.; tali batoeng, een middelband van zijde doorweven met goud- en zilverdraad, vervaardigd door de Boegineezen en gedragen om de kris op te houden. C. en S. /aJJlj batak, I. membatak,rooYeji, nemen bij plundering. II. naam van een 7olksstam in het Noorden van Sumatra. 