title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: Gedr. Willems Belg. Museum 2, 237—240. 233. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 264 Verse. Mit Willem's Namen. Van der ghiericheit. Hör. Belg. P. I. «d. 2. ^ 50 n- 8PBOKEN. Ik ben in dichten so verdoort, en weet wat langer merren (brengen) voort te. Nr. 55 in der Brussel, Nr. 70 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 426, 427. 234. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 256 Verse. Ohne Willem's Namen. Van Caritas. Ik ben in dichten so verzoet, dat mijn hart van rouw trecht u. Nr. 99 in der Brussel, Nr. 103 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. 235. 214 Verse. Mone Nr. 432. Van gherechte minnen. Ik bid de here van der minnen, dat hij mine hart verklare binnen %, B. H. Nr. 319. 236. 1 4zeile und 14 2zeile Strophen. Van den vogel. Die winterkoning ziet: Ik bids u, lieven heren, dat ghi mi raad mijn eerne nec Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 230. 237. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 178 Verse. Ohne Willem's Namen. Tusschen den wil en waarheid. Ik en weet wat zeggen, noodzakelijk stil, die waarheid en der heren wille nec Nr. 106 in der Brussel, Nr. 109 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 238. 126 Verse. Geur Rath an eine JPVaic. Ik ging kortwielend mijn tijd in eenen grashof die was schoon nec Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 246. 239. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 221 Verse. Mit Willem's Namen. Van drieërhanden lijden. U. SPROKEN. 51 Ik had geset in hoge doen als mijn leven als een baroen, die overmoedig is gesteld u. Nr. 48 in der Brussel, Nr. 63 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 424. 240. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 60 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den boogje. Ik heb gedacht in mijn tijd van weelden groot, van menig lennen u. Nr. 100 in der Bruss., Nr. 104 in der Haag. Hs.' Vgl. Jonckbloet 3, 433. 241. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 166 Verse. Ohne Willem's Namen. Van beschermen. Ik heb gehoord een groot gelach daarin men vrolijk te zijn placht u. Nr. 110 in der Bruss., Nr. 8 in der Haager Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. 242. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 226 Verse. Ohne Willem's Namen. Van Verwaltung einer Stadt Ik heb gevonden of gehoord in mijn tijd een nuttelijk woord, dat ik gemeend zou ontbinden u. Nr. 62* in der Brusseler Hs., feit in der Haag. 243. Sprookje van Willem van Hildegaersberch. 89 Verse. Ohne Willem's Namen. Van scheiden. Ik heb over scheiden gehoord spreken, dat vrouwen maken te breken onder de volk verre of naar u. Nr. 40 in der Bruss., Nr. 57 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 422. 244. Sprookje van Lodewijk. 84 Verse. Mone Nr. 421. H. H. Van den eenboren. Allegorie vom Lebensbaum. Ik heb gelezen hier te voren en schrijf: Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 314 — 316. 245. 24 Verse. Mone Nr. 454. H. H. Van den woord dat al te goed heet. Ik heb menigmalig gehoord te 246. 34 Verse. Mone Nr. 423. H. H. Tegen het luide van den hond. Ik heb weder ene en voor harde menigmalig gehoord u. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 96. 97. 247. 13 Verse. Mone Nr. 433. Van den odevare (bij Mone hondenare). Ik hoorde zeggen in een tijd te B. H. Nr. 319. 248. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 328 Verse. Mit Willem's Namen. Van den avondmaal. Ik lach in een visioen, daar ik wonder quam te voren. Nr. 84 in Brussel, Nr. 92 in Den Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. 249. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 169 Verse. Mit Willem's Namen. Van helen. Ik lach in een winter coutende overdekte menig fout. Nr. 53 in Brussel, Nr. 68 in Den Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 426. 250. 75 Verse in achtzeilen Strophen. Fratienlist. Ik prijs een vrouw die haar man verdacht kan van een zot al doe zij hem die blauwe huk aan, hij denkt dat hij haar afgodd is. Hs. des Beichsarchivs im Haag, Haupt Zeitschrift 1, 263. 251. 78 Verse. Die verheerste gekomen Gesellschaft. U. «PBOKBN. 53 Ik quam daar ik groot wonderen zag, hoe een gezindheid te veld lachend als die gezondheid die daar waren, waren krachtig en uitdagend. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 259. 252. Sproke von Boudewijn van der Laan. 158 Verse. Mono Nr. 427. H. H. 253. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 98 Verse. Ohne Willem's Namen. Van commen van ghenen. Ik quam gegaan in korte dagen, daar ik gehuwd had hoorde klagen, dat zijn tongenaaksel waren. Nr. 64 in der Brüsseler Hs.; Nr. 2 in der Haager Hs. 23 Verse noch. 254. 88 Verse. Mone Nr. 388, 1. H. H. Van der hogere salen. Ik vang van hier in weet niet waar, als in een herberg zijn hoog van prijs. Gedicht Serrure, Vaderlands Museum, 347 — 349. Bovendien tweemaal in C.H. Hausier, XLVII, LI, 80 Verses. 255. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 172 Verse. Met Willem's naam. Van hoeden. Ik raad dat elk man zich behoort wel te tijd, dat is hem goed. Nr. 83 in Brussel, Nr. 91 in Den Haag. Handschrift. Vergelijk Jonckbloet 3, 430. 256. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 270 Verse. Met Willem's naam. Van den warden ende van der linde. Ik zag den doren als gehinderd wael ghesucht bi der linde ende die linde bi den doren, ik. Nr. 88 in Brussel, Nr. 96 in Den Haag. Handschrift. Vergelijk Jonckbloet 3, 432. 257. 44 Verse. Mone Nr. 422. H. H. Dit zijn drie papagayen sprekend den prijs van vrouwen. Ik zag eenen groten boom staan, daar ik boven goom nam van drie papagayen. Gedicht Willems, Belgisch Museum 7, 229. 230. 258. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 271 Verse. Met Willem's naam. Van den waghen. Ik zie die wereld zo verkeren ende elkere lie een anderen leren dingen die met seer twijfelachtig zijn. Nr. 33 in Brussel, Nr. 14 in Den Haag. Handschrift. Vergelijk Jonckbloet 3, 414. 259. 669 Verse. Mone Nr. 471. Van der Goddelijkheid Ik zoude gemeent dichten die waarheid, van vele dingen bewijzen onderscheid te maken. B.H. Nr. 290. Aan de slot onvollgend. 260. 10 regeringen. Mone Nr. 450. Ik stelde met deze nieuwe jaar als te vreemde materie in dicht uitgevaagd. Met de sluiting unvollständig. 261. 262 Verse. Mone Nr. 105. C.H. Van een vrouw, die niet noodzakelijk vigilien zei over dode. Ik kan geschreven en las, dat op een tafel een ridder was te zien. 262. 80 Verse. Mone Nr. 379. H. H. De Spuiknecht met dem Sarge. Ik kan geschreven op een serc met schoone letteren in een perz. Gedrukt in: De Dietsche Warande door Albertdingk Thijm, 2e jaargang, blad 352—354, metgegeven door Ph. Blommaert. BOKBEN. 55 263. Sproke van Willems van Hildegaersberch. 238 Verse. Met Willem's Namen. Van der heilige kerken. Ik wil altijd prijen en loven en in nieuw gedachte zetten boven de heilige kerken fundament. Nr. 38 in der Brussel, Nr. 55 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 422. 264. ... 6zeilige Strofen. Mone Nr. 390. Van vijf letteren dat wijf bedoelt. Ik wil in dienst gestadig blijven met trouwen, alle reinen leven, daar in leidt alle soortelijkheid. B. H. Nr. 319. Die fünf Buchstaben bedoelen Virginitas Virtus, lustitia, lubilatio, Felicitas. 265. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 136 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den hofman. Ik wil en laat daarbij dach boven dach, die ik seer te minnen plach in mijn jeugd hier te voren. Nr. 116 in der Brussel en Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435. 266. 184 Verse. LL. H. Van den zeven ghtiden. Ik wil je zeggen openbaar, zekerlijk als over waar en niet. 267. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 234 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den koning van Portugal. Ik wil als prijzen wat men doet, zo maak ik leven wel gemakken met de leden hier en daar. Nr. 3 in der Brussel Hs. en Nr. 4 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. 268. Sproke van Boudewijn van der Loo. 242 Verse. Mone Nr. 447. H. H. De macht van Gent (omstreeks 1381). II. BOKBEN. In der ooodlige tief van Babilona Plaggen droom en visioenen Te hetene onder het volk waarachtig Gedruckt bij Blommaert's Theophilus' blz. 99 — 107. Blommaert Oudvl. Gedichten 2, 105—108. Sproken von Jakobus van Maerlant 18 Zettel Strophen. Mone Nr. 478. Der Kerkendagen. In dit Gedicht zet ik voren hoofd De Überschrift ergibt sich aus Strophe 17; Willems' Überschrift 'Acht Causulen' ist willkürlich. Gedrukt nach einer Heber's in Willems Mengdingen bl. 45 — 58. Vgl. Jonckbloet 3, 150—152. 269. 266 Verse. Mone Nr. 104. C. H. Van den jongeren monnikskin. In dorderine van Cistus was een jonge monnikskin, als ik las te 271. Sproken von Willem van Hildegaersbergh. 804 Verse. Mit Willem's Namen. Van den droom. In droom kwamen veel mensen te voren beide wil en grooten toren etc. Nr. 85 in der Brussel, Nr. 93 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 431. 272. 168 Verse. Mone Nr. 448. H. H. Seven brieven daar men mee wapenen speet. In een priëel kwam ik gegaan, daar ik locht in wouden rapen te Gedrukt bij Serrure Vaderlandse Museum 1, 362 — 357. 273. 5 12zeilen Strophen. Ehre entspringt am Reehfhandeln. In een materie ik verstoet, zo als begeert ere en goed uit Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift 1, 236. 274. 81 4zeilen Strophen. Mone Nr. 159. Van den geestelijke boomgaard of Van den vergiffenis der zonden. 6DEEL 57 H. H. Mone Nr. 159, 1. Herangs. von A. Angz. Angillis in Het Taalverbond door Gensard en Heremans 1853. Geschiedenis enz. bl. 143 — 148. C. H. Mone Nr. 159, 2 und Kausler 1. S. XLVIII. Veröffentlicht ist Clara, wenn man richtig schliessen darf, aus den Schlussworten: Ich bitte daher, die Wange von Clara zu drücken. 275. 72 Verse. Traum von erhöhter Liebe. In einem Traum dachte ich, da ich lachend auf meinem Bett allein war. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift, 1, 247. 276. 190 Verse. Die einsame Beleidigte, In einer Meerewelle kam ich gegegecen an einen Busch, da ich stand, stände ein sonderliches schönes Mädchen. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift, 1, 257. 277. 172 Verse. Mone Nr. 419. H. H. Von dem wilden Mann (wie die Liebe die wilden Männer bezähmt). In einer Vision, da ich sah. In der Mitte einer Strophe, die Mone S. 285 mitteilt: 278. 52 Verse. Mone Nr. 414. H. H. Von einem Schützen. In einer Hütte, da ich kam. Gedr. Serrure, Vaterl. Museum 1, 68. 69. 279. Sproche von Wilhelm van Hildegaersberch. 154 Verse. Ohne Wilhelm's Namen. Von dem Spiegel. 58 II. SPROKEN. In Juniusmaand, nach dem Mai, als man die Früchte vielfach steht, stehend in ihre Macht, Nr. 50 in der Brüss., Nr. 65 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 425. 280. 18 Verse. Allegorie vom Weingarten. In Sorghen, hab ich gesinn, al immer Gedr. nach der Haag. Hs. Nr. 721 in Haupt Zeitschrift, 1, 243. 244. 281. 16 Verse. Frauenpreis, In ständigen Diensten will ich bleiben untertanich guten Willen. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschrift, 1, 245. 282. 28 Verse. Mone Nr. 426. H. H. Van tien punten van minnen. Op. In tien punten mach men bekend, dat Gedrocht. Serrure. Vaderl. Museum 1, 372. 283. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 208 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den twaalf maanden. In twaalf manieren, dat is waar, so keert hem tienerven dat jaar. Nr. 25 in der Bruss., Nr. 46 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 420. 284. 60 Verse. Mone Nr. 410. H. H. Dit zijn twee punten daar om aan te leggen. In vele manieren mach men merken, Gedrocht. Serrure. Vaderl. Museum 1, 74 — 76. 285. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 108 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der bedevaart. In begijnage van mijn leven doe was met cranc verstaan gegeven. Nr. 108 in der Bruss., Nr. 110 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 286. 32 Verse. Mone Nr. 204. H. H. Lob auf Johannes Baptist. Johannes Baptist, edel gods vriend, in hoochste heiligheid dienst aan god gebracht. Jeder Buchstabe des Namens ist mit 2 Versenglossiert. 287. Sproke van Jac. van Maerlant. 19 13zeilige Strophen. LL. H. Van den landen van Overzee. Kerstenman, wat is di gescheur? slaapstuk, hoenslag, dienst niet. Gedrocht in van Wijn Huiszittend Leven 2. deel 1. stuk bl. 306—322. Vgl. Jonckbloet 3, 152—155. 288. Zwiegespräch. 184 Verse in Strophen. Mone Nr. 541. H. H. Disputatie tussen eenen clerk en zijn meester. Keester, twee dingen in de wereld zijn, die elke mensche ghemeent naam, de zijt geheel, dat is waarheid, dat is, en de ander zijt geheel, dat is bequam, en 289. 68 Verse. Zwei Punkte zur Erhaltung einer Frau. Lief, troost meine hart, saligheit, als rechter doch als wel ghemeten. Vielleicht aus dem Hochdeutschen. Hs. des Reichsarchivs im Haag, Haupt Gitschr. 1, 264. 290. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 130 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der wrake gods. Maria, moeder, reine maget, want ghy so recht wel behaghet der heiliger dreifaltigkeit. Nr. 7 in der Brüss., Nr. 32 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 417. 291. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 270 Verse. Mit Willem's Namen. Van dien achte salicheden. Keisters die wel dichten code und willen eer goet exempel vonden. Nr. 45 in der Brüss., Nr. 61 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 424. 292. 234 Verse. Mone Nr. 138. H. H. Van twee cleren. Men heeft gehoord in gedichten, Schluss: dat zij gevaderen bidden gaan. 293. 78 Verse, drei verschiedene Gedichte. Van liden. Men noemt een woord dat heet liden. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 247. 294. 178 Verse. C. H. Van den twaelf wel dienenden duiven. Men zegt van boden die wel dienen. Kausler 1, XLUL 295. 70 Verse. Mone Nr. 475. C. H. Van der weldaad die de duvel dede. Men vindt beschreven te menegher stede, dat die duvel nooit wel en dede. 296. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 76 Verse. Ohne Willem's Namen. Van simpelen geloof. Men vindt simpel lüde so leec ende in het geloof so weec, dat zij houden in haar verstaan, dat god is als een mensche gedaan. Nr. 26 in der Brüss., Nr. 47 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. 297. 164 Verse. Mone Nr. 413. H. H. Twee gesellen die wouden varen over zee ende vraechden hare liefde, welch zij doen zouden. Menen berechten ende vragen geschiedt hen, die minne dragen. Gedr. Willems Belg. Museum 10, 84—89. 298. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 230 Verse. Mit Willem's Namen. II. SPRÖKBN. 61 Een notabel (van der ghichtheid), Hg. Hs. Een disputatie. Menig gevoel heb ik versleten om een deel den sin te weten van der wereld regnie u Nr. 95 in der Bruss., Nr. 99 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 432. ^ 299. Sproke van Willem van Hildegaersberch. . 78 Verse. Ohne Willem's Namen. Salomons woort Koning punt van wijsheid mach men bevinden wel met reden %t Nr. 96 in der Bruss., Nr. 100 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 432. ^ 300. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 174 Verse. Met Willem's Namen. Van feesten van huwelijk.. Kerighet feeste wordt op gehouden, op dat die tijd van ons leven met genoegen overgaat Nr. 36 in der Bruss., Nr. 53 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. 422. ^ 301. 31 Verse. Mone Nr. 453. Van jungfraulijke Reinheit. Merkt hier, ghin maechden wie ghysijt u B. H. Nr. 729. ^ 302. 262 Verse. Mone Nr. 134. H. H. Van de schaamte Met dichtere ik ml dine gheneere ^ 303. Elf Spruchgedichte, nach Mone wol nog im 13. Jahrh. verfasst. 1014 Verse. Mone Nr. 350. Van der Liebe zu Gott. Hi en pijnt u B. H. Nr. 805. ^ 304. 120 Verse. Mone Nr. 467. H. H. Van den pleisters. Mi quam te voren in minen moed, dat men menedi ambacht doet Gedr. Sermone. Museum 1, 324 — 327. ^ 305. 76 Verse. Unterricht der Minne. Mijn vrouwe Venus die godinne Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 260. ^ 306. 5 Zeilige Strophen. Mone Nr. 158. H. H. Een abeleu sproke van onser vrouwen. Xinen dienst die es bereit waer ik keer of waer ik vare eender maghet wijfelijkheid u ^ 307. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 80 Verse. Ohne Willem's Namen. Een exemplar van partijen. Mocht ik met genoegen slagen verdienen so dat men met genoegen iets van deze heren geven u Nr. 28 in der Bruss., Nr. 49 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. ^ 308. 72 Verse in 8zeile. Strophen. Mone Nr. 269. H. H. Van minnen. Koede en maghet, reine vrouw, ik moet u clagen minnen not en Sieben Strophen endigen mit dem Verse: ay lacen, die sollten die zijn mine. ^ 309. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 120 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den meerblad. Ha dat ik meer in mijn sin, tussen verlies en groot gewin is een kenmerk onderscheid u Nr. 13 in der Bruss., Nr. 36 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 418. 419. ^ 310. 3 9zeile. Strophen mit dem Beim auf is. Mone Nr. 445. Va dat nu de wereld gestellt is u ^311. Sproke von Golpaert 256 Verse. Mone Nr. 103. H. H. Van een ridder die God zijn zendt vergaf. God begaagt te dichten Golpaert van dingen, daar wij bij mochten verklaren u II. spankboot. 63 Vgl Fabliaux et contes, ed. de Mône 1, 208. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 50 — 57. ^ 312. Sproke von Noydeldju. 40 Verse. Vom JHensL Vu dicwile hoordic lesen een deel van deze wereld wesen u Weiterhin: nu maghedi vragen: Noydekijn, wat mach dat edel punt zijn daar God en die wereld beide in rust? Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. ^ 313. 23 Verse. Mone Nr. 356. Von der Messe Von hoort alle diese worte, so me dat gehemse messe hoort. B. H. Nr. 319 und 1004. 314. 65 Verse, unleserlich gemacht. Mone Nr. 469. H. H. Von den papen. Hu hoort ghi hier... papen. 315. 139 4zeilige Strophen. Mone Nr. 202. Te Deum laudamus. Von laet ons gode loven mit grösserer Würde. Beinahe jedes Wort mit einer Strophe glossiert. B. H. Nr. 728. 316. 60 Verse. Mone Nr. 444. C. H. Een sproke up den wijn. Von laet ons leven met bildern geesten ende trinken den wijn als metten kesten u 317. 213 Verse. Die Beichte der Venus. Hu leghet vrou Venus ende is siec, die meneghen bracht heeft in verdriet. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 247. 318. 47 Verse. Mone Nr. 94. Von der Verwandtschaft Christi. Hu merct alle ende lere, hoe na sie waren onsen here. 319. 88 Verse. Mone Nr. 247. H. H. Ene figure. O alle menschen die hier lijdt, anzehet ende merct diese figuur. Auch in B. H. Nr. 728. 320. Sproke, wahrscheinlich von Jan van Hülst 272 Verse. Briefgedicht an Jan van Oruthusey, Koning van den Witten Beregh. O abnoghende Emanuel, die sinen inghel Gabriel sant neder die salighe bootschap goed in een rose vol der moed. Gedr. in der Sammlung der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvl. Liederen enz. 1849. bl. 479—488. 321. Sproke von Jan Dinghelsche. 16 8zeilige Strophen. Mone Nr. 387. H. H. O gheluc, voorspoot ende ere komt van goeder geselschap gemein. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 86 ff. Verse 119 nennt sich der Dichter Jan Dinghelsche. 322. 30 Strophen. Mone Nr. 248. Van der wereld loser onzekere. O, ghi alle, die hier liegt ende aneschouwt deze figure, heb se voor ogen tot alder tijt ende haet de wereld tot elk uur. B. H. Nr. 728. 323. Sproke von Augustijnken van Dordt. 316 Verse. Mone Nr. 375. De schepping. O heilige geest, vader en zoon, die een god bent in drie persoon. De naam van de dichter. Vers 119. Gedicht nach der Hulth. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvlaamsche Gedichten 3, 120 — 123. Vgl. Jonckbloet 3, 400. II. SPROKEN. 324. 180 Verse. Mone Nr. 203. H. H. Mit vier letteren mors gesprochen. O mors, ero, mors, tua mors, menschen, die diezelfde verliesen. Ik een gedicht auf jeden buchstaven des woords mors. 325. 96 Verse. Mone Nr. 544. H. H. Ene klacht tot verdriet Venus de godin. O Venus, vrouw, koningin, sint u met harten en met sinnen weten wel de minnen kracht u Gedicht Serrure Vaderl. Museum 1, 377 — 380. 326. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 431 Verse. Ohne Willem's Namen. Van zeker hoop. Of men den wijse gaf te raden in wat sinne of in wat stad dat hij alreliefste waar. Nr. 61 in der Bruss., Nr. 76 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. 327. 711 Verse. Mone Nr. 110. Van den negen besten. Om dat ik heb in mijn geheugen rimmen, fabelen en vroede historie. B. H. Nr. 319. Am Ende unvollständig. Een bruchstuk van 44 versen deelde De Vries met in de Nieuwe Werken der Maatschappij van Nederlandsche Letterkunde te Leiden 6, deel bl. 152 — 156. Een andere bearbeitung in C. H., 586 Verse, s. Mone Nr. 110, 2. Kausler 1. S. XLIX. Den eersten ritter zette vooran. 328. 312 Verse. Traum einer Blume: Bedeutung ihrer drei Farben und ihrer neun Blüten: MARGARETE. Om dat niet en kan volbrengen wat ik dichten wilde of zingen sonder de gracie gods alleine Gedicht in der Sammlung der Vlaemsche Bibliophilen: OudvI. Liederen enz, bl. 403—413. Herv. Belg. P. I. od. y. rj 329. Sproke von Jitli tan Halst. 600 Verse. Der Weg zur Liebe. Gesucht in 9 Pundem. Om dat gemein besonderlijk veel hem zelfensouden duurde liegen ende acht m bij wat zaken dat zij te duurden mochten geraken, so wil ik arm rudaris Jan eenen wegen schrijven so ik beste kan. Gedruckt in der Sammlung der Vlaemsche Bibliophilen: OudvI. Liederen enz. 1849. bl. 518—540. 330. 100 Verse. Mone Nr. 440. C. H. Een sproke. Om dat thebreed van goeden loon blijft menig rijm te maken schoon en 331. Sproke von Willem van Hildegaersbergen. 130 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der verrichenissen. Eens is een tijt van saligheid met veertig dagen overleden te Nr. 51 in der Brüss., Nr. 66 in der Haag. Hs. 332. Sproke von Willem van Hildegaersbergen. 166 Verse. Mit Willem's Namen. Van den veertig dagen. Eens zijn .xl. dagen gegeven, dat elk mensche beteren sal in zijn leven en Nr. 87 in der Bruss., Nr. 95 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 432. 333. Sproke von Willem van Hildegaersbergen. 144 Verse. Mit Willem's Namen. Van der wankelende bruggen. Op een rivier quam ik te gaan, daar bloemen stonden schoon tot dan k Nr. 46 in der Bruss., Nr. 20 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 334. 343 Verse. Dit is van der bindewerk. Op een tijd alst wesen soude, quam ik te reden bi te woude Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitsefar. 1, 264. II. SPROKENBOEK. 335. 98 Verse. Mane Nr. 429. H. H. Van der borch Vastehoede. Op een tijt mijn weg gehoorde Aan een burcht, daar ik op zat Een werden wist ik niet waar ik was Gedicht Semire Vaderl. Museum 1, 833—336. 336. Sproke van Jan van Hulst. 14 4zeil. Strophen. Mone Nr. 389. Een voorbeeld, gezondheid bij een waardig jonkheer genaamd Jan van Hulst aan her Perchevalen van den Nocquerstocque, priester te Gerardsbergen. Percheval, broeder, lieve geselle, B. H. Nr. 319. Gedicht Willems Belg. Museum 5, 451—453. 337. 54 Verse. Mone Nr. 386. H. H. Van mauwene. Prijs van vrouwen boven al Dunkt mij wel gezind zijn Gedicht Semire Vaderl. Museum 1, 97 — 99. 338. Gespräch. 24 Verse. Mone Nr. 536. H. H. Gesprek van de drie Koningen. Zalig kind vol heiligheden, Uw conciliantie moge winnen 339. Sproke van Willem van Hillegaersbergen. 110 Verse. Ohne Willem's Namen. Van feesten van heren. Salomons wort dat wil ik prizen, Tot onser lehr een deel bewijzen Nr. 80 in der Bruss., Nr. 89 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. 340. 112 Verse. Mone Nr. 383. H. H. Drie punten, die de vrouw haar zoon leerde. Schuwte, wijsheid en trouw, Dese drie punten zal elk aan zien Gedicht Serrure Vaderl. Museum 1, 337 — 340. 341. Sproke van Willem van Hillegaersbergen. 114 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den wijntafel. (Hg. Hs. Van der wijntafel). 342. 32 Verse. Mone Nr. 303. H. H. Noch een vriendelijke saluut van minnen. Schone jonckfrouwe, wel gerust, geheraecht met Gedroogde Serrure, Vaderlandse Museum 1, 367. 368. % 343. Sproke, wahrscheinlich von Augustijnken. 274 Verse. Mone Nr. 516. Dit is van .yj. waerwen ende .xy. outheiden, deen mette andere bedient. Ze varven zijn op erden, die god op erden liet ghewerden te Gedroogde naar der Hulthe. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvlaamse Gedichten 8, 124 — 127. Vgl. Jonckbloet 3, 401. Steht auch in der Koning'schen Hs., jetzt zu Oxford (s. Verlagen en Berichten der Vereeniging 2. jaarg. bl. 37), und werd nach meiner Abschrift gedruckt in Bilderdijk's Nieuwe taaleinheidsdichtkunst 4, 84 — 90. % 344. 355 Verse. Wie rieken een arme en een rijke om een vrouw bewerpen. Sint dat wij vrouwen garen, dat wij smeken ende smaren ende lichten omrent den baert u Hs. des Beichsarchivs in Den Haag, Haupt Zeitschrift 1, 265. 266. % 345. Sproke von Willem van Huldegarenbergh. 250 Verse. Ohne Willem's Namen. Van .vj. artikelen der wereld. Sint god die wereld liet ghewerden ende Adam maakte van der aarde te Nr. 52 in der Bruss., Nr. 67 in der Haager Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 425. 426. % 346. Sproke von Willem van Huldegarenbergh. 334 Verse. Mit Willem's Namen. Hoe men voor die eere schuiloon gaat. Sint men voor die eere begon te schallen, so moetet op den dichter vullen te Nr. 70 in der Bruss., Nr. 80 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. % 347. Bruchstück. 84 Verse. Dat is de .xij. artikel van den geloof. Sint Pieter die sprak voren algader: ik geloof in gode de vader te Gedroogde in Mone Anzeiger 4, 69 — 71. % 348. 2 zeilige Strophen. H. H. Van solas. Solas, god geve u goeden dag! te Gedroogde Serrure, Vaderlandse Museum 1, 74. 349. 309 Verse. Vier Dinge, waarvoor Fretten ist ein Stück, wie Bruder Jan Lyoen gedachte. Sonderbar grade gods ons heren, so ne man darf kein sonodig mensch lernen, den weg zu ganzen tot seine Minne. Gedruckt in der Sammlung der Vlaemsche Bibliophilen: Liederen enz. 1849. Bl. 414 — 424. 350. 48 Verse in 6 8zeilen. Strophen. Mone Nr. 276. H. H. Dat beter beloopt. Sonderbar verdient heeft sie mir gefallen, die schönen, darum ich mit auf verließ. Gedr. Willems Belg. Museum -5, 449. 450. Verse 43 nennt sich der Dichter also: dat is die dichtere Taalman. 351. 864 Verse in überschlagenden Reimen. Mone Nr. 397, 1. H. H. Van der feesten, een proper ding (Rolie). Teen re feesten was ich gebeten, daar ich Frauen viel vand u. Gedruckt in Blommaert's Theophilus bl. 69 — 93. Hss. und Bruchst. bei Mone Nr. 397, 2—6. Auch in der Hs. des Beichsarchivs im Haag, beginnt aber erst mit Vers 59, hat dagegen am Ende 6 Verse mehr, siehe Haupt Zeitschr. 1, 262. 263. 352. 88 Verse. Mone Nr. 385. H. H. Wat dat trouwe is, Ter ere van hare dies mit met wille, bat ende ich ook haar wel aan u. Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 344 — 347. 353. 88 Verse in Szefl. Strophen. Mone Nr. 119. H. H. Das gute Weib. Gooe wijf maakt den goeden man, en de goede man maakt het goede wijf u. Gedr. Willems Belg. Museum 10, 62—64. 354. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 112 Verse. Mit Willem's Namen. Van goeden gedachten. Tot eenere tijt waart ik gevant, voor dat paschen quam in plaid, mit zungen die mit dede wein u. Nr. 111 in der Bruss., Nr. 112 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. 355. 1922 Verse. OeäicM üäer die Liebe. Trouwe, die werkere es in minnen, doet dat ik dichtens wiile beghinnen haer teren, de welke ik tachterst sach u Gedruckt in der Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: OudvI. Liederen enz. 1849. hL 314 ---380. ^ 356. Sproke von Willem van Hildegaersbech. 66 Verse. Ohne Willem's Namen. N. B. een notabel van een hont Twas een hont al hier te voren, die hadde een goed man vercoren tc Nr. 34 in der BrOss., Nr. 15 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. ^ 357. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 233 Verse. Ohne Willem's Namen. Van twivel. Twivel heeft mi ao bedwonghen, dat ik mit oudste noch mit jongste niet en waen ten besten so ten tc II. »iiOKBloet. 71 Nr. 22 in der Brtta., Nr. 43 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 422 ^ 358. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 164 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der vrouwen die haer eikes wachtte. Van allen wonder dat wij zien of horen vertrekken int ghemeen ik Nr. 105 in der Brüss., Nr. 10 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. 1 359. 105 Verse. Van der gracie gods ons heren 80 soude ik tot gaeme leren goede punten in uwen sin u Gedr. nach einer Tübinger Hs. in: Mittelniederländische Gedichte herausg. von H. A. Keller (Festprogr. 1851.) S. 33—86. 1 360. 1038 Verse. Beatrijs. Van dichten komt mi deine bäte: die lieden raden mi dat ict late ende minen sin niet en vertare te Nach einer Haagschen Hs.: Beatrijs, een sproke niet van de XIe eeuw, uitgegeven en opgeheldert door W. J. A. Jonckbloet 's Gravenhage, Schinkel 1841. (XII. 74 Seiten) Vgl. Jonckbloet 2, 265—271. ^ 361. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 78 Verse. Ohne Willem's Namen. Van drien bloemen. Voor de vieren bloemen hoordicht ghewaghen Al daer die menschen in zijn daghen Menighe saligheid mach af komen &c Nr. 81 in der Bruss., Nr. 13 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. Ursprünglich 64 Verse in 8 Strophen. Mone Nr. 192. Wegen schuinkruiken inhoud wurde meerere uitgeleend. Van een reis naar Brussel. 72 SPROKKEN. Van een reis naar Brussel wil ik zingen, te Brussel geviel in den wiggert &c Gedicht 2 Strophen bij Mone. 84 Verse. Mone Nr. 128. C. H. Van een ridder die zijn zoon leerde. Van een heer hoort ghewacht, die hem in de wapenen placht &c Gelijke Strofen Sproke von Willem van Hildegaersberch. 144 Verse. Met Willem's Namen. Van ja en neen. Van hem tussen wil ik ghewaghen die ter wereld zijn verscheiden en altoos male van ander jagten u Nr. 82 in der Bruss., Nr. 90 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 234 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den monic. Taste hoede voor misschien die staat te prijzen als in een, wat si mit vresen is verselt k Nr. 73 in der Bruss., Nr. 82 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 429. 192 Verse. Traum von Fritz Redener und ihrem Rat gegen die fälligen Zwingen. Ten! dan heb je dine sweete kracht! wat niederschappen, ik ben bedacht, in dinen dienst wil ik vist staan u Gedicht in der Sammlung der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvl. Liederen enz. 1849. bl. 396—402. 36 Verse. Leugenath, waarom doe je dat, dat ghi hem zet also wreed u Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. Vier elementen zijn op aarden, daarvan god met riker werden die edel menschheid heeft gesucht Hs. des Reichsarchivs im Haag, Haupt Zeitschr. 1, 264. ^ 369. Sproke van Jan Cnobbe van Brussel. 128 Verse. Mone Nr. 322. H. H. Die claghe van den hertog Wenselijn van Brabant. Vier leuwen clagen als te samen, die Veraren gedragen ten drecht, sie haben verloren hun vader Herzog Wenzel von Brabant starb 7. Dec. 1383. ^ 370. 326 Verse. Mone Nr. 127. C. H. Van twee geselingen, die elk voor anderen sterven wilden. Voordat dat in de wereld is gaat niet, geloof ik des, voor rechte joviale trouwe u 1 371. 72 Verse in 9 Strophen. Mone Nr. 131. H. H. Die man in den schrine. Toenachtelijkheid is altijd goed waar men arch met argeloos loont u ^ 372. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 304 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der rekeninghen. Toewaarde ende rekeninghe, dat zijn twee zaken sonderlinghe u Nr. 59 in der Brüss., Nr. 73 in der Haag. Hs. Vgl. Jochbloet 3, 441 ff. ^ 373. 20 Verse. Mone Nr. 457. Lebensregeln, Vriend, zijt uop uw hoeden altijd u B. H. Nr. 1365'. ^ 374. 274 Verse. C. H. Een goed voorbeeld.. Vriend ter nood is altijd goed Kausler 1, XLIX. 74 12. HPKOKFN. ^ 375. 58 Verse. Bruchstück. Van der loser vrouw (eigentlich wie twee Freunde een Frau liebten). Waer natuur twee herten vechten te samen met gerechtig duecht 80 wat doen wil tot elkere stede Hs. des Reichsarchivs im Haag, Haupt Zeitschr. 1, 266. ^ 376. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 203 Verse. Ohne Willem's Namen. Van merre. Waaromouden wi truren iet, sint dat god die wereld worden liet te Nr. 72 in der Brüss., Nr. 16 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. ^ 377. 16 Verse. Hi is doot, die koning. Waar zijn zijn vogels en zijn honden u Gedruckt in den Verslagen en Berichten der Vereeniging 5. jaarg. bl. 39. ^ 378. 36 Verse. Prijs van een huizing. Waarlijk, het is een wijf liever dan mijns zelfs lijf to Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. ^ 379. Sproke. 40 Verse. Lof van een tuchtige vrouw. Waarlijk, het is een vrouw, die zo behoort haar lichaam te Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 232. ^ 380. Sproke von Jakob van Maerlant. 42 13zeilige Strophen. Die clausule van de bijbel. Waar is dat met Maria aan, met een besmetten mond prijs die gemeen suverheid to Gedr. in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden 5. deel 2. stuk bl. 58 — 83. Vgl. Jonckbloet 3, 148 — 150. II. SPROKBOEK. , 75 ^ 381. Sproke van Willem van Hildegaersbergh. 150 Verse. Ohne Willem's Namen. Van drie handen staat van heren. Wat die wijse vrome raden, dat men zal niet versmaden to Nr. 23 in der Bruss., Nr. 44 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 420. ^ 382. 80 Verse. Mijn Nr. 425. H. H. Hoe mieden, valsheid en niet die wereld verkeren. Wat hulp velen onwetend woord, die wij den heren brengen voort to Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 90 — 92. ^ 383. Sproke van Willem van Hildegaersbergh. 266 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den vier kussen. Wat ik dicht of begin, tot volk is nu hart van sin to Nr. 102 in der Brüss., Nr. 106 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. 384. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 301 Verse. Ohne Willem's Namen. Opt voorsien. Wat ic dichte of wat ic maak, dat staat te straffen of te laken te Nr. 115 in der Brüss. und Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435. 385. 64 Verse. Mone Nr. 404. H. H. Ene tafelronde. Wat mannen die zo sinds lives es goed, ende dan heven vriend moet te Gedruckt Willems Belg. Museum 5, 256—258. 386. Sproke von Jacob van Maerlant. 46 13zeile. Strophen. LL. H. Een disputatie van onser vrouwen ende van den heiligen cruze. Wat mochte Maria zien daar, daar sacra met herten zwaar haren zoon hangen? Gedr. nach der C. H. in Kausler's Denkmälern 2,677—698: Es sind nur 595 Verse, weil an der 43. Strophe 3 fehlen. — Nach einer andern Hs. in Nieuwe Werken van de Maatech. der N. L. te Leiden 5. deel 2. stuk bl. 17 — 46. Vgl. Jonckbloet 3, 143 — 148. 387. Sproke von Wim van Hildegaersberch. 188 Verse. Ohne Willem's Namen. Van sterven. Wat willic dichten of beginnen? Die die waarheid zouden minnen? u Nr. 28 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 417. 388. Sproke von Augustynken. 178 Verse. Mone Nr. 402. H. H. De horch van Vrouwenrijck, die Augustijnken maakte. Wel behaaghen es een genoegen in den mensche, maar 't is ondocht da er behaagt en af geschiedt u Gedr. Blommaert's OudvL Gedichten 3, 144 — 146. Auch in der Haag. Hs. Nr. 721 (woraus hier der Anfang) Haupt Zeitschr. 1, 257. Vgl. Jonckbloet 3, 402. 389. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 160 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der geboorte van Christus. Wi willen allen vrolijk zijn, ons is een ewig licht aanschijn ende een salig dach bedacht te Nr. 15 in der Bruss., Nr. 37 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 419. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 1594 Verse. Mit Willem's Namen. Van dwalinghe. Wie dat buiten paden gaat, die keer te tijde, dat is mijn raad, eer hij iets te verre dwaalt te Nr. 39 in der Brüss., Nr. 56 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 422. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 204 Verse. Mit Willem's Namen. Van ghilden. Wie dat dichten wil hantieren die moet menige dingen visieren des anderes, lude leeg staan te Nr. 41 in der Bruss., Nr. 58 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 423. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 102 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den gesellen die om zilden. Wie dat varen wil ter zee die zal zijn zeil, mast ende ree ende al zijn ghetouw besorgen te Nr. 11 in der Brüss., Nr. 35 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 418. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 286 Verse. Mit Willem's Namen. Van den figuren van mensen. Wie subtiliteit binnen heeft ende zijn genoegen dan daar toe geeft te Nr. 78 in der Brüss., Nr. 87 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 148 Verse. Mit Willem's Namen. Van ghedurichelheit. Wie wel voorbeeldend in zijn leven, hoe rijk loon dat God zal geven den genen die die boosheid laten te Nr. 30 in der Bruss., Nr. 50 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 140 Verse. Ohne Willem's Namen. Dat elk zijn meerderen ontsiet. Wien, wir präsentieren dies offensiven Wegen, um diesen Willen, ein treues Wesen zu nutzen. Nr. 117 in der Brüssel. und Haag. Hs. Vffl. Jonckbloet 3, 435. 78 !>• «PROKEN. S96. 288 Verse. Mone Nr. 114. H. H. Von zwei Kindern, die trugen eine starke Minne, eine un farmelisch Ding (Pyramus und Thisbe). Wilen ein Stück hier zu Voren waren, zwei Kinder geboren um 397. Sproke von Wilhelm von Hildegaersberch. 203 Verse. Ohne Wilhelm's Kamen. Würden alle mit reden gingen zu Grunde, so sind diese meisterliche gefunden, Nr. 65 in der Brüssel. Hs., Nr. 3 in der Haag. Hs. nur noch 117 Verse. 398. Sproke von Jacob van Oostvoren 1413. 297 Verse. Haupt Zeitschr. 1, 266. 267. Die blaue Schute. Anfang fehlt. Gedruckt nach einer Hs. des Gemeinschaftsarchivs im Haag in Sebastian Brants Narrenschild von F. Zarncke, Einleitung S. LXVI — Lxvn. 399. Zwiegespräch zwischen Tinius und Opinius (Seelen im und Körper). Bruchstück in der Andernacher Hsw 120 Verse, s. Het Taalverbond door 66nard en Heremans 1854. Geschiedenis enz. bl. 177. REIMCHRONIKEN. 400. Reimbibel von Jacob van Maerlant. Vollendet 1270. 34881 Verse). Vader, zoon, belieb gheest, enieh god sonder beginn fc Gedichte: Petri Coroestons historia scolastica, die vier Evangelien und Josephus. Über die vorhandenen Handschriften und Bruchstücke s. Mone Nr. 63 und Verslagen en Berichten der Vereeniging 3. jaarg. (1846) bl. 15. 16. Vgl. Jonckbloet 3, 56— Tt). Isaac le Long beabsichtigte eine Ausgabe der Reimbibel, sie sollte mit 180 Kupfern verziert werden und 11 Gulden kosten. Er verliesse eine Ankündigung, worin er mehrere Proben mitteilte: Rym-bybel; behelsend die Geschicht des Alten und Neuen Testaments, cet. door Jacob van Maerlant, voor het Erstemaal, volgens oude Handschriften, op Pergament en Papier geschreven, in het licht gegeven, verklaart en opgehecht, door Isaac le Long. Amsterdam 1731. 4^. Reimechronik von Jakob van Maerlant, begonnen 1283. Spiegel historial. Quelle: Vincentii Belloyensis Speculum historiale. Maerlant teilt sein Werk in vier Partien (31 Bücher). Davon sind bis jetzt noch vorhanden zwei vollständige Partien, die 1. und 3., und von der vierten nur Buch 1 — 3. So nach der ältesten datierten Handschrift vom Jahre 1321, die ich früher besaß, jetzt in der königl. Bibliothek zu Berlin, s. Bibliotheca Rhenana. Fallersleben, p. 1. HO III. BBICHRONIKEN. Es fehlt die ganze 2. Partie. Von diesen verloren gegangenen Stücken sind in neuerer Zeit einige Bruchstücke zum Vorschein gekommen: von der zweiten Partie hat Willems 218 Verse entdeckt und mitgeteilt in seinen Mengelingen bl. 467 — 476 und von dem 5. und 6. Buche der vierten Partie H. v. F. 186 Verse, gedruckt in Nieuwe Werken van de Maatschappij der N. L. te Leiden 1. deel 2. stuk bl. 261 — 270. Über die Handschriften und Bruchstücke s. Mone Nr. 72 und Berichten en Verslagen der Vereeniging 3. jaarg. (1846) bl. 17. Ein Bruchstück von 600 Versen (I. Partie 7. boek cap. 13 vers 26 — cap. 21 vers 29) ist mitgeteilt von H. Q. Janssen in Nieuwe Reeks der Werken van de Maatschappij van N. L. te Leiden 6. deel bl. 137 — 155. Ein Bruchstück von ungefähr 500 Versen, gehörend zur I. Partie 7. boek cap. 90 — 99, ist neuerdings aufgefunden, s. darüber De Vries daselbst VII. deel 2. stuk bl. 197. Femer sind Bruchstücke zu der bereits gedruckten Partie von Joseph Diemer in der vUniversitäts-Bibliothek zu Graz aufgefunden und von ihm herausgegeben in s. Kleinen Beiträgen zur älteren deutschen Sprache (Wien 1851) S. 77 — 97. Sie sind aus dem 2. Buche und zwar cap. 1 — 16, 18 — 24; zum 1. Buche gehören nur drei Verse: 108 — 110 des 53. cap. Gedr. nach der Hs. des ehem. kön. Instituts zu Amsterdam: Spiegel historial of Rijmkronijk van Jacob van Maerlant. Met aanteekeningen door Jac Amoud Clignett en Jan Steenwinkel. 1. 2. deel. Leyden 1784. 1785. — 3. deel met aant van Jan Steenwinkel. Uitgegeven door de tweede Klasse van het Holl. Institut (Bilderdijk). Amst. 1812. — 4. deel. Uitg. door de tweede Klasse van het kon.-nederl. Institut Amst 1849. Zu diesem letzten Teil gehören noch: Spiegel Historial van J. van Maerlant. 4. Deel. Nalezing door W. J. A. Jonckbloet. Deventer 1849. — J. H. Halbertsma, Aanteek. op het IV. Deel van den Sp. Hist enz. Amst 1852. Gedruckt sind denmach 1. deel=l. partie 1 — 5. boek. 2. deel=l. partie 6 — 8. boek. 3. deel =3. partie 1 — 3. boek. 4. deel = 3. partie 4 — 6. boek. Mit Recht sagt Jonckbloet: Slechts omstreks de helft van het geheele handschrift is nu in vier deelen uitgegeven: dit heeft meer dan zestig jaren gevorderd! Hoopens wel dat het overige niet zooveel tijd behoeft om toegankelijk te worden voor de Studie van onze oude taal. Vgl. Jonckbloet 3, 86 — 100. Reimchronik. Leben und Thaten Jans I, Herzogs von Brabant von Jan van Helu. Verfasst wahrscheinlich 1293. Mit der Vorrede 9540 Verse. Mone Nr. 74. Den slach van Woeronc. Vrouwe Margriete van Inghelant, die zeker hevet van Brabant, shertogen Jans zoon Jan. Herausgabe in der Collection der Chroniques Belges inédites, gepubliceerd door ordre van het Gouvernement en door de soins van de Commission royale d'Histoire: Rymkronyk van Jan van Heelu betreffende den slag van Woeringen van het jaar 1288. Uitgave met ophelderings en afbeeldingen van J. F. Willems. Brussel 1836. (LXIX. 611 SS.) Daar behoort nog toe: Letter en geschiedkundige Aanteekeningen op de Rymkronyk van Jan van Heelu enz. Nagelaten door wijlen Mr. Hendrik van Wyn, in leven Archivarius des Rijks; uitgave door W. J. A. Jonckbloet en A. W. Kroon. 's-Gravenhage 1840. (IV. 246 SS.) Vgl. Jonckbloet 3, 172-176. Reimchronik. 13680 Verse. Geschiedenis van Holland bis zum Jahr 1305 von Melis Stoke. Begonnen unter Floris V. und geendet im Beginn der Regierung von Willem I. (oder nach dem Jahr 1283 und vor dem Jahr 1317). Mone Nr. 75. Om dat ic niet en wille, dat mijn sin yet ligghe stille en verderve met ledicheden. Handschriften, s. Vertoog over het aantal der Handschriften door Huydecoper gebruikt bij de Uitgaaf der Rymkronyk van Melis Stoke door J. A. Clignett. 's-Gravenhage 1825. (25 SS.) Die Vorrede, 592 Verse, staat bij Willems blz. 329-345. Ausgaben: 1. Holländische Rim-Kronik Inhaltsangabe der Geschichtenerzählungen der Grafen von Holland bis zum Jahr M. CCC. V. Von einer uns bekannten, auf 286. Jahre zurückgeht, beschrieben. Mit einer Vorrede des Edelen E. Jonk. J. van der Does und. Amsterdam 1591. Fol. (58 Blätter) Wiederveröffentlicht mit einigen Zusätzen: 2. Holländische Rim-Kronik, 's-Gravenhage, Hillebrant Jacobsz. 1620. Fol. 3. Holländische Jahrbücher oder Rim-Kronik von Melis Stoke durch C. van Alkemade. Leyden 1699. Fol. 4. Rim-Kronik von Melis Stoke mit historischen, Altertums- und sprachlichen Anmerkungen durch B. Huydecoper. 1 - 3. Teile. Te Leyden bei Johannes le Mair 1772. Vgl. Jonckbloet 3, 176 - 188. Reimchronik, aveti geschichte von 1248 - 1316 vom Pastor zu Velthem. 6 Bücher. Mone Nr. 76. Nach des keisers Frederics Tod, die vielen brachten in seinen Gewal, so auch der Papst, Innocentus, Gedr. nach der Hs. der Univ.-Bibliothek zu Leiden: Spiegel Historial, oder Rym-Spiegel; zijnde de Niederländische Rym-Chronik, von Lodewijk van Velthem und. Getrueglich uytgegeven, volgens het oorspronklijke Handschrift, op Pergament geschreven, en met noodzakelijke verklaringen opgeheldert, door Isaac le Long. Amsterdam 1727. Fol. (483 Blätter) Ein Exemplar mit Clignett's Vergleichungen des Originals in der Maatsch. van N. L. te Leiden, s. Catalogus 1, 93. Specimen historiae neerlandicis, exhibens Ludovici de Velthem Chroniculum, quod inscribitur Speculum Historiale, liber III, des. Das 7. Buch enthält die Prophezeiungen Daniels, Merlins, der Hildegard und des Abtes Joachim und das 8. handelt vom Antichrist. Die Einleitung beginnt: Die Väter, die all hevet gehaucht, Dat in die werre sliefende wacht, tc D Siebzigund Drej Jahr, editiert von Gull. Jos. Andrea Jonckbloet. Hagae Comitis 1840. 4^ Von einer zweiten Handschrift sind nur Bruchstücke zu Bonn vorhanden, verglichen von Jonckbloet mit der Leidener Handschrift in Verlagen und Berichten der Vereinigung 3. Jahr. Bl. 73 — 76. Von einer dritten Handschrift fand Dr. Crecelius Bruchstücke im Archiv zu Büdingen, wovon er mir Abschrift mitteilte, die dann der Verein herausgab in Nieuwe Reeks van Werken van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden 7. deel 2. stuk bl. 201—207. Bei Le Long B. L. cap. 19. vers 40 — cap. 24. vers 51. Von einer, vielleicht vierten, Handschrift finden sich Bruchstücke in der Königlichen Bibliothek zu Berlin, bei Le Long B. U. cap. 51. 52. 53 und B. V. cap. 25. 26. 27. Der Verfasser, ein Brabanter, war 1304 Priester zu Sichem, 1313 Pastor zu Velthem. Vgl. Jonckbloet 3, 188—210. 405. Reimchronik. 16318 Verse. Geschichte der Herzöge von Brabant bis zum J. 1350 von Jan de Clerc. 5 Bücher, wovon das 1. — 4. und die ersten 900 Verse des 5. Buches wahrscheinlich 1305 vollendet wurden, die übrigen 4000 Verse des 5. Buches endigen mit dem J. 1350. Mone Nr. 78. Om dat van Brabant die hertogen voormaels dikke zijn belogen tc Herausgegeben: De Brabantse Jeesten, door Jan de Clerc, uitgegeven door J. F. Willems. Brüssel 1839. 4^ Dazu wurden später noch zwei Bücher hinzugefügt, worin die Geschichte Brabants bis zum J. 1440 fortgesetzt ist. Das 6. Buch, 1432 vollendet, wurde herausgegeben unter dem Titel: De Brabantse Jeesten, of Rymkronyk van Brabant, uitg. door J. F. Willems. 2. deel. Brüssel 1843. 4^. Vgl. Jonckbloet 3, 210—212. 406. Reimchronik der Herzöge von Brabant und Wappen-Gedichte. Möndchen Nr. 77. Letztere sind gedruckt in Willems Belgisch Museum 1, 291—296 aus van Hulthem's Hs. Nr. 195. Der Dichter nennt sich Gelre. 407. Reimchronik. Geschichte Eduards III. 1338—1340 von Jan de Clerc. 2018 Verse. Von den dritten Eduard, König von England, der von über See in meinigem Frankreich zu werden und wie er Tournai belagert. Sint dat ons here wilde wreken menschen Sünden und gebricht mit Wasser, also beschreibt es. Bald nach dem Abzug des Königs Eduard III. musste Jan dieses Gedicht verfasst haben, er gedenkt dessen schon im 5. Buche seiner Geschichte, das um 1349 vollendet wurde. Dort sagt er, Ausgabe von Willems 1, 554. Dazu will ich wissen vor und nach, ich rät ihm, dass er in diesem Buche gehe, da ich die Geschichte allgemein in Habe gesetzt redensartlich wählte. Der Verfasser der Geschichte und dieses Gedichts ist also ein und derselbe. In letztem gedenkt er auch noch seines Wohnorts: Nu so mögen die hören, die bloß den Anfang von dieser Geschichte als auch ich in meiner Erinnerung gut behalten, dass als in Antwerpen in der Stadt, da ich wohne, als ich zu Hause bin. Willems hat dieses Gedicht aus einer Großdantaler Handschrift, des 1. Jahrbuchs mit Benutzung der Afflighemer Handschrift der Brabantische Geschichte herausgegeben im Belgischen Museum 4, 302—367. Auch unter dem besonderen Titel: Von den dritten Eduard, König von England. Rymchronik geschrieben um das Jahr 1347, durch Jan de Clerc van Antwerpen, und herausgegeben mit Anmerkungen durch J.F. Willem. Gent 1840. Vgl. Jonckbloet 3, 212. 408. Bruchstück. 193 Verse. Schlacht von Crécy. Gedr. Belgisch Museum 8, 254—260. 409. Reimchronik. 368 Verse. Die Cortee chronique van Brabant. 