title: Uebersicht der mittelniederländischen Dichtung von Hoffmann von Fallersleben
creator: August Heinrich : von Fallersleben Hoffmann
text: 310. 3 9zeil. Strophen mit dem Reim auf is. Mone Nr. 445. Na dat nu de wereld gestellt is, schreibt Colpaert: 311. Sproke von Colpaert. 256 Verse. Mone Nr. 103. H. H. Van een ridder, dien god zijn zonden vergaf. Nocht begneket te dichten Colpaert van dingen, daar we bij mochten sein verklard sein. 312. Sproke von Noydekijn. 40 Verse. Vom Dienst Hu dicwile hoordic lesen een deel van deze wereld wensen. Weiterhin: nu mochten vragen Noydekijn, wat mach dat edel punt sein, daar god en die wereld beide in rust? Haag. Iis. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. 313. 23 Verse. Mone Nr. 356. Von der Messe. Nu hoort alle diese Worte, so wie dat gemein Messe hoort. B. H. 319 und 1004. 314. 65 Verse, unleserlich gemacht. Mone Nr. 469. H. H. Van den papen. Hu hoort ghi hier .... papen. 315. 139 4zeil. Strophen. Mone Nr. 202. Te Deum laudamus. Hu lausen gode loven met groter werdicheit. Beinahe jedes Wort mit einer Strophe glossiert. B. H. Nr. 728. 316. 60 Verse. Mone Nr. 444. C. H. Een sproke up den wijn. Hu lausen leven met bliden geest en drinken den wijn als metten kesten. 317. 213 Verse. Die Beichte der Venus. Hu legt vrou Venus ende is sieg, die meneghen bracht heeft in verdriet. Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 247. 318. 47 Verse. Mone Nr. 94. Von der Verwandtschaft Christi. Hu merkt elk en leert, hoe na sie waren onsen heer. 1 319. 88 Verse. Mone Nr. 247. H. H. Ene figure. O alle mensen die hier lijden, aanschouw en merk deze figure. Auch in B. H. Nr. 728. % 320. Sproke, wahrscheinlich von Jan van Hülst. 272 Verse. Briefgedicht an Jan van Oranthuse, koning van den Witten Bere? O armzalige Emanuel, die zijn ingel Gabriel stelde neder de zalige boodschap goed in een roos vol der vreugd. Gedicht in der Sammlung der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvlaams. Liederen enz. 1849. bl. 479 — 488. % 321. Sproke von Jan van Dinghe. 168 zeilige Strophen. Mone Nr. 387. H. H. O geluk, voorspoed en eerbare komt van goede gezelschap genieten. Gedicht Serrure Vaderl. Museum 1, 86 ff. Vers 119 nennt sich de Dichter Jan van Dinghe. % 322. 30 Strophen. Mone Nr. 248. Van der wereld loser onzekertheid. O glim alle, die hier lijden, en aanschouw deze figuur, heb je voor ogen tot alder tijd en haat de wereld tot elke uur. B. H. Nr. 728. % 323. Sproke von Augustijnken van Dordt. 316 Verse. Mone Nr. 375. De schepping. O heilige geest, vader en zoon, die een god bent in drie persoon De Name des Dichters Vers 119. Gedicht nach der Hulthe. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvlaams. Gedichten 3, 120 — 123. Vgl. Jonckbloet 3, 400. Digitized by Google II. SPROKEN. 65 % 324. 180 Verse. Mone Nr. 203. H. H. Met vier letteren mors gesproken. O mors, ero, mors, tua mors, mensen die diezelfde versmors. Een Gedicht op elken boekstaven van het Woord Mors, % 325. 96 Verse. Mone Nr. 544. H. H. Ene klacht tot verwen Venus der godinnen. O Venus vrouw, koningin, zit u met hart en met zin weet u wel de minnen kracht? Gedicht Serrure Vaderl. Museum 1, 377 — 380. 326. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 431 Verse. Ohne Willem's Namen. Van sekeren hoop. Of men den wijzen gaf te raden in wat sinne of wat Stade dat hij alreleefste waar en Nr. 61 in der Brussel, Nr. 76 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. % 327. 711 Verse. Mone Nr. 110. Van den negen besten. Om dat ik heb in mijn herinnering rijm, fabelen en vreemde historie en B. H. Nr. 319. Aan het einde onvollständig.. Een Bruchstück van 44 Versen deelde De Vries met in de Nieuwe Werken der Maatschappij van N. L. te Leiden 6. deel bl. 152 — 156. Een andere Bearbeitung in C. H., 586 Verse, s. Mone Nr. 110, 2. Kaasler 1. S. XLIX. Den eersten ridders stel ik voor en ^ 328. 312 Verse. Traum von einer Blume: Bedeutung ihrer drei Farben und ihrer 9 Buchstaben: MERGRIETE. Om dat ik niet en kan volbrengen wat ik dichten wilde of zingen sonder de genade gods allein en Gedrukt in de Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvl. Liederen enz. bl. 403 — 413. Uit de Belgische P. 1. of V. * Digitaled door Google 0(i H. SPROKEN. ^ 329. Sproke von Jan van Hülst. 600 Verse. De Weg zur Liebe Gottes in 9 Puncten. Om die geringe besondere mensen hierzufinden durch besuchen ende nicht ne besuchen bis was geschehen dat sie durch denken mogten gerachen, so wil ich arme rudaris Jan einen wechsel schreiben so ich beste kan en Gedrukt in de Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvl. Liederen enz. 1849. bl. 518 — 540. ^ 330. 100 Verse. Mone Nr. 440. C. H. Een sproke. Om dat gebrek van goeden loon blijft vele rijm te maken schoon en ^ 331. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 120 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der verrassenissen. Ons is een tijt van zaligeden met veertig dagen overleden Nr. 51 in der Brüss., Nr. 66 in der Haag. Hs. ^ 332. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 166 Verse. Met Willem's naam. Van den veertig dagen. Ons zijn .xl. dagen gegeven, dat elk mensche beter zijn leven inc Nr. 87 in der Brüss., Nr. 95 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 432. ^ 333. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 144 Verse. Met Willem's naam. Van der wankelende bruggen. Op een rivier quam ik gegaan, daar bloemen stonden schoon ontdaan Nr. 46 in der Brüss., Nr. 20 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. ^ 334. 343 Verse. Dit is van der hinde. Op een tijt alst wesen soude, quam ik gereden bi een woude Digitale versie BPROKEN. 157 Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 254. ^ 335. 98 Verse. Mone Nr. 429. H. H. Van der burch Vastehoede. Op een tijt mijn weg gehalve aan een burch, daar ik op zag een waarde vijverfigure Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 333—336. ^ 336. Sproke van Jan van Hülst. 14 4zeile Strophen. Mone Nr. 389. Een exemple, gezonden bi een erewaardigen jongeheer geheten Jan van Hülst aan haar Perchevalen van den Nocquerstocque, priester te Gheroutsberghe. Percheval broeder, lieve geselle u B. H. Nr. 319. Gedr. Willems Belg. Museum 5, 451—453. ^ 337. 54 Verse. Mone Nr. 386. H. H. Van mannen. Prijs van vrouwen boven al dunkt mij een werre goed Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 97 — 99. ^ 338. Gespräch. 24 Verse. Mone Nr. 536. H. H. Gesprek der derde Röntgen Salig kind vol heiligheden, uw concurrentie moge u ^ 339. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 110 Verse. Ohne Willem's Namen. Van feesten van heren. Salomons woort dat wil ik prijsen, tot ons leeren een deel bewijzen Nr. 80 in der Bruss., Nr. 89 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. % 340. 112 Verse. Mone Nr. 383. H. H. Drie puntjes, dat de vrouw haar zoon leerde. Schaamte, wijsheid en trouw, diese drie puntjes zal elk aan zien te Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 337 — 340. ^ 341. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 114 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den wijnvat, (Hg. Hs. Van der wijnmaat). 5* Digitale Goggle 68 n. HPROKKN. Schone dingen en die volmaakt in dode en in reine te denken, hi heeft onrecht deze laag Nr. 9 in der Bruss., Nr. 34 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 418. ^ 342. 32 Verse. Mone Nr. 303. H. H. Noch een vriendelijke zegening van minnaars. Schone jonge vrouw wel geracht * Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 367. 368. ^ 343. Sproke, wahrscheinlich von Augustijnken. 274 Verse. Mone Nr. 516. Dit zijn van .vj. weven en .xy. ouderlingen, deenen elkaar anders bedienen. Zes weven zijn op aarde, die God op aarde liet geven te Gedr. naar der Hulst. Hs. Nr. 194 in Blommaert's Oudvll. Gedichten 3, 124 — 127. Vgl. Jonckbloet 3, 401. Steht auch in der Koning'schen Hs., jetzt zu Oxford (s. Verslagen en Berichten der Vereeniging 2. jaarg. bl. 37), und wurde nach meiner Abschrift gedruckt in Bilderdijk's Nieuwe taal-en dichtk. Verscheidenheden 4, 84 — 90. ^ 344. 355 Verse. Hoe zich een arme en een rijke om een vrouw beweren. Sint dat wij vrouwen garen, dat wij smeken en smellen en lichten om de baert u Hs. des Reichsarchivs im Haag, Haupt Zeitschr. 1, 265. 266. ^ 345. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 250 Verse. Ohne Willem's Namen. Van .vj. artikelen der wereld. Sint god die wereld liet geweren En Adam maakte van de aarde te Nr. 52 in de Brussel, Nr. 67 in de Haag. Vgl. Jonckbloet 3, 425. 426. 346. Sprookje van Willem van Hildegaersbergh. 334 Versen. Met Willem's Naam. Hoe men voor die eeren schuil gaat. Digitale versie door Google II. SPROKJE. 69 Stil men voor die eeren begon te schuiven, zo moest de dichter vuil worden Nr. 70 in de Brussel, Nr. 80 in de Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 428. 347. Bruchstück. 84 Versen. Dit zijn de twaalf artikel van den geloof. Sint Pieter die sprak voor allen algemeen: Ik geloof in God de Vader Ik Gedrukt in Mone's Anzeiger 4, 69 — 71. 348. 2 regerige Strofen. H. H. Van solas. Solas, God geef u goeden dag! te Gedrukt in het Serrure Vaderlands Museum 1, 74. 349. 309 Versen. Vier Dinge, waaruit Vreugde spruit, zoals Broeder Jan Lyoen predikt. Zonder de genade Gods ons heerlijk zo kan geen zondig menschen leren de weg te gaan tot zijn liefde te Gedrukt in de Samml. der Vlaamsche Bibliophilen: Oudvlaams. Liederen enz. 1849. bl. 414 — 424. 350. 48 Versen in 6 regerige Strofen. Mone Nr. 276. H. H. Dat beter bevalt. Onder verdienste heeft zij met geloof die schoonheid, daar ik mee op vertrok « Gedrukt in het Willems Belgisch Museum 5, 449. 450. Vers 43 noemt de Dichter zichzelf als: dat zij de dichter Taelman. 351. 864 Versen in overscheggende Reizen. Mone Nr. 397, 1. H. H. Van de feesten, een proper ding (Rolie). Tegen de feesten was ik gebeden, daar ik vrouwen veel vond « Gedrukt in Blommaert's Theophilus bl. 69 — 93. Hss. en Bruchst. bij Mone Nr. 397, 2—6. Auch in der Handschrift des Reichsarchivs im Haag, beginnt aber erst mit Vers 59, hat dagegen am Ende 6 Verse mehr, siehe Haupt Zeitschrift 1, 262. 263. Digitized by Google 70 U. «PROKNET. ^ 352. 88 Verse. Mone Nr. 385. H. H. Wat dat trouwe is. Ter ere van hare dies mi raet wüle bat ende ics ooc haer wel an *c Gedr. Serrure Vaderl. Museum 1, 344—347. ^ 353. 88 Verse in 8zeil. Strophen. Mone Nr. 119. H. H. Das gute Weib, Het goede wijf maakt den goede man, en de goede man maakt het goede wijf *c Gedr. Willems Belg. Museum 10, 62—64. ^ 354. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 112 Verse. Mit Willem's Namen. Van goeden ghedachten. Tot eenre tijt waert ics ghevant, voor dat pascheo quam in ttazit, mit siecten die mi dede wee te Nr. 111 in der Brüss., Nr. 112 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 434. ^ 355. 1922 Verse. Gefliucht über die Liebe. Trouwe, die werkere es in minnen, doet dat k dichtens würe beghinnen haar teren, de welke ics achterst zag u Gedruckt in der Samml. der Vlaemsche Bibliophilen: Oudvl. Liederen enz. 1849. bl. 314—380. ^ 356. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 66 Verse. Ohne Willem's Namen. N. B. een notabel van enen hont 't Was een hont al hier te voren, die hadde een goed man verleerd u Nr. 34 in der Brüss., Nr. 15 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. ^ 357. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 233 Verse. Ohne Willem's Namen. Van twivel. Twivel heeft mi so bevolstrekken, dat ics mit ouden noch mit jonghen niet en waar ten besten sijn u Digitized by Google II. SPROKEX. 71 Nr. 22 in der Brüss., Nr. 43 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 420. 358. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 164 Verse. Ohne Willem's Namen. Van de vrouwen die haer kuiken wachtte. Van allen wonder dat wi zien of horen vertrekken in gemeen u Nr. 105 in der Brüss., Nr. 10 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 413. 359. 105 Verse. Van der gracie gods ons heren so soude ik u gaarne leren goede punten in uwen sin u Gedr. nach einer Tübinger Hs. in: Mittelniederländische Gedichte herausg. von H. A. Keller (Festprogr. 1851.) S. 33—36. 360. 1038 Verse. Beatrijs. Van dichten komt met deane bäte: die leden raden met dat ict laat ende met uwen sin niet en vertalkt Nach einer Haagschen Hs.: Beatrijs, een sproke uit de XIII eeuw, uitgegeven en opgehelderd door W. J. A. Jonckbloet. 's Gravenhage, Schinkel 1841. (XII. 74 Seiten) Vgl. Jonckbloet 2, 265 — 271. - 361. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 78 Verse. Ohne Willem's Namen. Van drie bloemen. Van drie bloemen hoordic gehad als daar die mensche in zijn dagen menig heiligkeit mach af komen Nr. 81 in der Brüss., Nr. 13 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 362. Ursprünglich 64 Verse in 8 Strophen. Mone Nr. 132. II. H. Wegen schlüpfrigen Inhalts wurde Mehreres ausge- schnitten. Van eenere baghinen. Digitized by Google Van eenere baghinen wil ik zingen, te Brusele ghevielt in den wijk Gedr. 2 Strophen bei Mone. 363. 84 Verse. Mone Nr. 128. C. H. Van een here hoordic gehoord, die hem in de wapenopleiding 7zeilige Strophen. 364. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 144 Verse. Mit Willem's Namen. Van ja en neen. Van hem twen twie ghewachten die ter wereld zijn verscheiden en al tot maal van ander jagten Nr. 82 in der Brüss., Nr. 90 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. % 365. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 234 Verse. Ohne Willem's Namen. Van den monic. Vaste hoede voor misschien die staat te prijzen als in een, want sie mit vreesen is verselt Nr. 73 in der Brüss., Nr. 82 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 429. % 366. 192 Verse. Traum von Frau Redene und ihrem Rat wider die falschen Zungen. Venus, dank heb jij suete kracht! wat nader clappen, ik bemerk bedacht, in dienst wil ik volstaan Gedr. in der Samml. der Vlaemsche Bibliophilen : Oudvl. Liederen enz. 1849. bl. 396—402. % 367. 36 Verse. Liefde in nood. Venus, waarom doe je dat, dat gij hem zit also wreed ik Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. Digitized by Google Voordachtelijke effort altofta goed so waar men arch met argelijke loon. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 304 Verse. Ohne Willem's Namen. Van der rekeninghen. Voorwaarde ene rekening, dat zijn twee zaken sonderlijk onder: Nr. 59 in der Brussel, Nr. 73 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 441 ff. 20 Verse. Mone Nr. 457. Lebensregeln. Vriend, zijt u op uw hoeden altoos ter B. H. Nr. 1365. 274 Verse. C. H. Een goed voorbeeld. Vriend ter nood is altijd goed ter Kaatsler 1, XLIX. Digitized by Google PROKFK. 58 Verse. Bruchstück. Van der loser vrouw (eigentlich wie twee Freunde eine Frau liebten). Waer natuur twee herten vechten samen met gerechtige duist so wat doen wil tot elke stad Hs. des Reichsarchivs im Haag, Haupt Zeitschr. I, 260. Sproke van Willem van Hildegaersberch. 203 Verse. Ohne Willem's Namen. Van meer. Waer om zouden wij truren iets, dat god de wereld worden liet u Nr. 72 in der Brussel, Nr. 16 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 414. 16 Verse. Is dood, die koning. Waer zijn zijn vogeltjes en zijn honden ic Gedruckt in den Verslagen en Berichten der Vereeniging 5. jaarg. bl. 39. 36 Verse. Prijs einer Frau. Waerlijk met een vrouw liever dan mijns zelfs lijf Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 231. 40 Verse. Lob einer tugendhaften Frau. Waerlijk salig is een vrouw, die alz behoort haar lijf u Haag. Hs. Nr. 721. Haupt Zeitschr. 1, 232. Sproke von Jac. van Maclant. 42 13zeilige Strophe. Die clausele van der bible. Waert dat sij Maria onde, met in een besmetten monde prijs die gerne suverhede te Gedicht in Nieuwe Werken van de Maatschappij der N. L. te Leiden, 5. deel 2. stuk bl. 58 — 83. Vgl. Jonckbloet 3, 148 — 150. Digitized by Google II. SPROKKEN. 75 381. Sprokken van Willem van Hildegaersbergh. 150 Verse. Oh zonder Willem's Namen. Van drieënhand en staat van heren. Wat die wise vroede raden, dat en sal men niet versmaden it Nr. 23 in der Brussel, Nr. 44 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 420. 382. 80 Verse. Mone Nr. 425. H. H. Hoe miede, vergelijkende en niet die wereld veranderen. Wat hulpen vele nuwer woord, die wij den heren brengen voort «c Gedicht Serrure Vaderlandse Museum 1, 90—92. 383. Sprokken van Willem van Hildegaersbergh. 266 Verse. Oh zonder Willem's Namen. Van den vier kussen. Wat ik dicht of begin, volg is nu zo hart van sin u Nr. 102 in der Brussel, Nr. 106 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 433. 384. Sprokken van Willem van Hildegaersbergh. 301 Verse. Oh zonder Willem's Namen. Opt voorsien. Wat ik dicht of wat ik maak, dat staat te straffen of te laken « Nr. 115 in der Brussel en Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435. 385. 64 Verse. Mone Nr. 404. H. H. Een tafelronde. Wat mannen die zijn liefste is goed en dan heven vrienden moeten « Gedicht Willems Belgisch Museum 5, 256 — 258. 386. Sprokken van Jacob van Maerlant. 461 driezelige stroken. LL. H. Een disputatie van onser vrouwen en van den heiligen kruis. Wat mocht Maria zeggen daar, daar zij zag met harten zwaar haar zoon hangen? *c Digitized by Google 76 II. SPROKEN. Gedicht na de C. H. in Kausler's Denkmälern 2, 677 — 698. Es sind nur 595 Verse, weil an der 43. Strophe 3 fehlen. — Nach einer andern Hs. in Nieuwe Werken van de Maatschappij der N. L. te Leiden, 5. deel 2. stuk, bl. 17—46. Vgl. Jonckbloet 3, 143 — 148. % 387. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 188 Verse. Ohne Willem's Namen. Van sterven. Wat wil ik dichten of beginnen? die die waarheid zouden minnen en Nr. 28 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 417. % 388. Sproke von Augustijnken. 178 Verse. Mone Nr. 402. H. H. De burcht van Vrouwenland, die Augustijnken maakte. Wel behagen is een genoegen in de mens, maar het ondoft daar hem het behagen afgeschreven is Gedr. Blommaert's Oudvlaamsche Gedichten 3, 144 — 146. Auch in der Haag. Hs. Nr. 721 (woraus hier der Anfang) Haupt Zeitschrift 1, 257. Vgl. Jonckbloet 3, 402. % 389. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 160 Verse. Ohne Willem's Namen. Van de geboorte van Christus. Wij willen allen vrolijk zijn, ons is een eeuwig licht aanschijn en een zalig dag bedacht Nr. 15 in der Brüssel., Nr. 37 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 419. % 390. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 159 Verse. Mit Willem's Namen. Van dwaling. Wie dat buitenpad gaat, die keer te tijd, dat is mijn raad, eer ik iets te ver van dwaalde Nr. 39 in der Brüssel., Nr. 56 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 422. Digitized by Google Van den gezellen die om zelden. Wie dat varen wil ter zee die zal zijn ziel, mast en ree ende als zijn ghetouw bezorgen. Nr. 11 in der Bruss., Nr. 35 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 418. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 28 Verse. Mit Willem's Namen. Van den figuren van menschen. Wie subtiliteit binnen heeft ende zijn genoeg dan daar toe geeft. Nr. 78 in der Bruss., Nr. 87 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 430. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 148 Verse. Mit Willem's Namen. Van geduldigheid. Wie wel voordien in zijn leven, hoe rijk loon dat God zal geven degenen die de boosheid laten u. Nr. 30 in der Bruss., Nr. 50 in der Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 421. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 140 Verse. Ohne Willem's Namen. Dat elk zijn meerderen ontsiet. Wijen wij prizen diegenen, wil een man getrouw wensen u. Nr. 117 in der Bruss. en Haag. Hs. Vgl. Jonckbloet 3, 435. Sproke. 288 Verse. Mone Nr. 114. H. H. Van twee kinderen die droegen een sterke minne, een quijn- farmelijke dingen (Pyramus en Thisbe). Wijlen een stuk hier te voren waren 2 kinderen geboren. Sproke von Willem van Hildegaersberch. 203 Verse. Ohne Willem's Namen. Woude elk met reden gaan ten gronde, sindsen deze meesterlijke vonden. Nr. 65 in der Bruss. Hs., Nr. 3 in der Haag. Hs. nur noch 117 Verse. Sproke von Jacob van Oostvoren 1413. 297 Verse. Haupt Zeitschr. 1, 266. 267. Die blauwe Schuit. Anfang fehlt. Gedrukt naar een Hs. des Reichsarchivs im Haag in Sebastian Brants Narrenschilf von F. Zarncke, Einleit. S. LXIII — LXVII. Zwiegespräch zwischen Tinius und Opinius (Seele und Körper). Bruchstück in der Audenaerder Hs. 120 Verse, s. Het Taelverbond door Géraud en Heremans 1854. Geschiedenis enz. bl. 177. Reimbibel von Jacob von Maerlant. Vollendet 1270. 34881 Verse. Vader, zoon, heilige geest, enig god sonder beginnen. Quelle: Petri Comestoris historia scholastica, die vier Evangelien und Josephus. Über die verschiedenen Handschriften und Bruchstücke s. Mone Nr. 63 und Verslagen en Berichten der Vereening 3. jaarg. (1846) bl. 15. 16. Vgl. Jonckbloet 3, 56 — 70. Isaac le Long beabsichtigte eine Ausgabe der Reinibibel, sie sollte mit 180 Kupfern verziert werden und 11 Gulden kosten. Er erließ eine Ankündigung, worin er mehrere Proben mitteilte: Rym-bybel; behelsende De Geschiedenissen des Alten und Neuen Testaments etc. door Jacob van Maerlant, voor Eerstemaal, volgens oude Handschriften, op Perkement en Papiers geschreven, in't licht gegeven, verklaart en opgeheldert, door Isaac le Long, t' Amsterdam 1731. 4°. Reimchronik von Jac. van Maerlant, begonnen 1283. Spieghel historiale. Quelle: Vincentii Bellovacensis Speculum historiale. Maerlant teilte sein Werk in vier Partien (31 Bücher). Davon sind bis jetzt nur noch vorhanden zwei vollständige Partien, die 1. und 3., und von der vierten nur Buch 1—3. So nach der ältesten datierten Hs. vom Jahre 1321, die ich früher besass, jetzt in der königl. Bibliothek zu Berlin, s. Bibl. Hoffmann. Fallersleben. p. 1. Digitized by Google Es fehlt die ganze 2. Partie. Von diesen verloren gegangenen Stücken sind in neuerer Zeit einige Bruchstücke zum Vorschein gekommen: von der zweiten Partie hat Willems 218 Verse entdeckt und mitgeteilt in seinen Menglingen bl. 467 — 476 und von dem 5. und 6. Buche der vierten Partie H. v. F. 186 Verse, gedruckt in Nieuwe Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 1. deel 2. stuk bl. 261 — 270. Über die Handschriften und Bruchstücke s. Mone Nr. 72 und Berichten en Verslagen der Vereeniging 3. jaarg. (1846) bl. 17. — Ein Bruchstück von 600 Versen (I. Partie 7. boek cap. 13 vers 26 — cap. 21 vers 29) ist mitgetheilt von H. Q. Janssen in Nieuwe Beëks der Werken van de Maatsch. van N. L. te Leiden 6. deel bl. 137 — 155. Ein Bruchstück von ungefähr 500 Versen, gehörend zur I. Partie 7. boek cap. 90 — 99, ist neuerdings aufgefunden, s. darüber De Vries daselbst VII. deel 2. stuk bl. 197. Ferner sind Bruchstücke zu der bereits gedruckten I. Partie von Joseph Diemer in der Universitäts-Bibliothek zu Graz aufgefunden und von ihm herausgegeben in s. Kleinen Beiträgen zur älteren deutschen Sprache (Wien 1851) S. 77—97. Sie sind aus dem 2. Buche und zwar cap. 1 — 16. 18—24; zum 1. Buche gehören nur drei Verse: 108 — 110 des 53. cap. Gedr. nach der Hs. des ehem. kön. Instituts zu Amsterdam: Spiegel historiael of Rijmkronijk van Jacob van Maerlant. Met aanteekeningen door Jac. Arnoud Clignet en Jan Steenwinkel. 1. 2. deel. Leyden 1784. 1785. — 3. deel met aant. van Jan Steenwinkel. Uitgegeven door de tweede Klasse van het Holl. Instituut (Bilderdijk). Amst. 1812. — 4. deel. Uitg. door de tweede Klasse van het kon.-nederl. Instituut. Amst. 1849. Zu diesem letzten Teil gehören noch: Spieghel Historial van J. van Maerlant. 4. Deel. Nalezing door W. J. A. Jonckbloet. Deventer 1849. — J. H. Halbertsma, Aanteek. op het IV. Deel van den Sp. Hist. enz. Amst. 1852. Gedruckt sind demnach 1. deel = l. partie 1 — 5. boek. 2. deel = l. partie 6 — 8. boek. 3. deel = 3. partie 1 — 3. boek. 4. deel = 3. partie 4 — 6. boek. Digitized by Google III. REICHSSCHREIBER. 81 Mit Recht sagt Jonckbloet: Slechts omstreeks de helft van het geheele handschrift is thans in vier deelen uitgegeven: dit heeft meer dan zestig jaar gevorderd! Hoopenvan dat het overige niet zooveel tijd behoeft om toegankelijk te worden voor de Studie onzer oude taal. Vgl. Jonckbloet 3, 86 — 100. ^ 402. Reimchronik. Leben und Thaten Jans I, Herzogs von Brabant von Jan van Helu. Verfasst wahrscheinlich 1293. Mit der Vorrede 9540 Verse. Mone Nr. 74. Den slach van Woerden. Vrouwe Margriete van Inghelant, die zeker hevt van Brabant shertogen Jans zoon Jan Herausg. in der Collection de Chroniques Beiges imkenites, publié par ordre du Gouvernement et par les soins de la Commission royale d'Histoire: Rymkronyk van Jan van Heelu betreffende den slag van Woerden van het jaar 1288. Uitg. niet ophelderingen en aantekeningen van J. F. Willems. Brussel 1836. 4 to . (LXIX. Gll SS.) Dazu gehört noch: Letter- en geschiedkundige Aanteekeningen op de Rymkronyk van Jan van Heelu enz. nagelaten door wijlen Mr. Hendrik van Wyn, in leven Archivarius des Rijks; uitg. door W. J. A. Jonckbloet en A. W. Kroon. 's Gravenhage 1840. 4 to. (IV. 246 SS.) Vgl. Jonckbloet 3, 172 — 176. 403. Reimchronik. 13680 Verse. Geschichte von Holland bis zum J. 1305 von Melis Stoke. Begonnen unter Floris V. und geendigt im Beginn der Regierung von Willem III. (oder nach dem J. 1283 und vor dem J. 1317). Mone Nr. 75. Om dat ick niet en wil, dat mijn sin iet ligghe stille, ende verderve met ledicheden s. Handschriften, s. Vertoog over het aantal der Handschriften door Huydecoper gebruikt bij de Uitgaaf der Rijmkroniek van Melis Stoke door J. A. Cligiiett. 's-Gravenhage 1825. 8°. (25 SS.) Die Vorrede, 592 Verse, steht bei Willems bl. 329 — 345. Hör. Belg. P. I. ed. 2. Digitale Bibliothek 82 Hl. KK1MCH UONIKKX. Ausgaben: 1. Hollandtsche Rijmkroniek Inhoudende de geschiedenis der Graven van Holland tot het Jaar M. CCC. V. Door eenen wiens naam noch onbekend is, voor 286. Jaaren beschreven. Met een Voorrede des Edelen E. Jonkh. Jan van der Does enz. Te Amsterdam 1591. fol. (58 Blätter) Wiederveröffentlichung mit einigen Zusätzen: 2. Hollandtsche Rijmkroniek enz. 's Gravenhage, Hillebrant Jacobsz. 1620. fol. s. Catalogus van de Bibl. der Maatsch. van N. L. te Leiden 1, 207. 3. Hollandse Jaar-boeken of Rijmkroniek van Melis Stoke door C. van Alkemade. Leiden 1699. fol. 4. Rijmkroniek van Melis Stoke met historie-oudheid-en taalkundige aanmerkingen door B. Huydecoper. 1 — 3. deel. Te Leiden bij Johannes le Mair 1772. Vgl. Jonckbloet 3, 176—188. 404. Reimchronik. Zeitgeschichte von 1248 — 1316 vom Pastor zu Veltheim 6 Bücher. Mone Nr. 76. Na des keisers Vrederijcs doot, die menighen bracht in pinen groot, so koos die paus Innocentii)*) Gedr. nach der Hs. der Univ. -Bibliothek zu Leiden: Spiegel Historiaal, of Rym- Spiegel; zynde de Nederlandsche Rym-Chronyk, van Lodewyk van Velthem enz. Getrouwelijk uitgegeven, volgens het oorspronkelijke Handtschrift, op Perke- ment geschreven, en met noodzakelijke verklaaringen opgeheldert, door Isaac le Long. T'Amsterdam 1727. fol. (483 Blätter) Een Exemplaar met Clignett's Vergleichungen des Originals in der Maatsch. van N. L. te Leiden, s. Catalogus 1, 93. Specimen ex literis neerlandicis, exhibens Ludovici de Velthem Chronici, quod inscribitur Speculum Historiale. librum III, de- *) Das 7. Buch enthält die Prophezeihungen Daniels, Merlins, der Hil- degard und des Abts Joachim und das 8. handelt vom Antichrist. Die Einleitung beginnt: Die vader, die al hevet ghemaect, dat in die werelt slaept ende waect TC Digitaled door Google III. KEIZERSCHRONIJK. 83 nuo editum a Guil. Jos. Andrea Jonckbloet. Hagae Comitis 1840. 4 to. Von einer zweiten Hs. sind nur Bruchstücke zu Bonn vorhanden, verglichen von Jonckbloet mit der Leid. Hs. in Ver- slagen en Berichten der Vereeniging 3. jaarg. bl. 73 — 76. Von einer dritten Hs. fand Dr. Crecelius Bruchstücke im Archiv zu Büdingen, wovon er mir Abschrift mittheilte, die dann De Vries herausgab in Nieuwe Beeks van Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 7. deel 2. stuk bl. 201 — 207. Bei Le Long B. I. cap. 19. vers 40 — cap. 24. vers 51. Von einer, vielleicht vierten, Hs. finden sich Bruchstücke in der Kön. Bibliothek zu Berlin, bei Le Long B. II. cap. 51. 52. 53 und B. V. cap. 25. 26. 27. Der Verfasser, ein Brabanter, war 1304 Priester zu Sichern, 1313 Pastor zu Velthem. Vgl. Jonckbloet 3, 188 — 210. ^ 405. Reimchronik. 16318 Verse. Geschichte der Herzoge von Brabant bis zum J. 1350 von Jan de Clerc. 5 Bücher, wovon das 1. — 4. und die ersten 900 Verse des 5. Buches wahrscheinlich 1305 vollendet wurden, die übrigen 4000 Verse des 5. Buches endigen mit dem J. 1350. Mone Nr. 78. Om dat van Brabant die hertoghen voormaels dicke sijn beloghen *c Herausgegeben : De Brabantsche Yeesten, door Jan de Klerk, uitgegeven door J. F. Willems. Brüssel 1839. 4 t0. Dazu wurden später noch zwei Bücher hinzugefügt, worin die Geschichte Brabants bis zum J. 1440 fortgesetzt ist. Das 6. Buch, 1432 vollendet, wurde herausgegeben unter dem Titel: De Brabantsche Yeesten, of Rymkronyk van Braband, uitg. door J. F. Willems. 2. deel. Brüssel 1843. 4 to. Vgl. Jonckbloet 3, 210—212. 1 406. Reimchronik der Herzoge von Brabant und Wappen- gedichte. Mone Nr. 77. Letztere sind gedruckt in Willems Belgisch Museum 1, 291 —296 aus van Hulthem's Hs. Nr. 195. Der Dichter nennt sich Gelre. 6* Digitized by Google III. REIMCHRONIKEN. 1 407. Reimchrouik. Geschichte Eduards III. 1338 — 1340 von Jan de Clerc. 2018 Verse. Van den derden Edewaert, coninc van Inghelant, hoe hi van over see is comen in meininghe Vrancrijc te Winnen ende hoc hi Doornic (Tournay) belach. Sint dat ons here wilde wreken smenschen sonden ende ghebreken met watre, also beschreven es. Bald nach dem Abzüge des Königs Eduard III. muss Jan dies Gedicht verfasst haben, er gedenkt dessen schon im 5, Buche seiner Jeesten, das um 1349 vollendet ward. Dort sagt er, Ausgabe von Willems 1, 554. diet al wil weten vore ende nae, ic rade hem dat hi ten boeke gae daer ic dhistorie altemale in hebbe gheset redenlic wale. Der Verfasser der Gesten und dieses Gedichts ist also ein und derselbe. In letztem gedenkt er auch noch seines Wohnorts : 104. Nun so magst du hören, all bloß Die Geschichte von dieser Zeit Also ich in meinem Gedächtnis Weit hab ich aufbewahrt, dass Als Antwerpen in der Stadt, Da ich wohnen als ich zuhaus bin. Willems hat dieses Gedicht aus einer Großdaler Handschrift des 15. Jahrhunderts mit Benutzung der Affligemener Handschrift der Brabantischen Gesten herausgegeben im Belgischen Museum 4, 302 — 307. Auch unter dem besonderen Titel: Von den dritten Eduard, König von England. Rymkronik geschrieben um das Jahr 1347, von Jan de Klerk van Antwerpen, und herausgegeben mit Anmerkungen von J. F. Wil- lems. Gent 1840. Vgl. Jonckbloet 3, 212. % 408. Bruchstück. 193 Verse. Schlacht von Crécy. Gedr. Belgisch Museum 8, 254 — 260. % 409. Reimchronik. 368 Verse. Digitized by Google III. KEIMCHKON1KEN. Die kurze Chronik von Brabant. Het is goed gesproken van den vroeden, van den weisen und van den gooden ik Geht bis zum J. 1322. Gedr. nach der Kluit'schen Handschrift in Blommaert Oudvlaamsche Gedichte 1, 84 — 90. Steht auch in H. H. Mone Nr. 79 aber nur 352 Verse. Die Varianten daraus bei Blommaert. % 410. Reimchronik von Flandern vom J. 792—1404. 10,59 Verse. Mone Nr. 83. C. H. Als men schreef terwijl de incarnatioen van onsen here te Gedr. Eduard Kausler, Denkmäler alter niederländischer Sprache und Literatur 1. Bd. (Tübingen 1840) S. 1—353. Vgl. Jonckbloet 3, 213. % 411. 18 Bruchstücke aus der röm. Geschichte. 8 Papierblätter der Brüsseler Bibliothek, gedr. in Mone Anzeiger 5, 345 — 351. % 412. Kleine Bilderbibel, 15. Jahrh. O Maria, werde reine magd, glorioses conceptione fine. 52 Strophen, jede von 13 Versen, als Auslegung von eben-soviel Federzeichnungen, lauter Darstellungen aus der biblischen Geschichte. Am Ende unter der Abbildung des Himmels noch ein Lobgesang von 37 Versen. Das Pfarrbuch des 15. Jahrhunderts, näher beschrieben von Lambin im Belgischen Museum 3, 276 - 285. Mitgeteilt sind Bild 1 und 52 und Strophe 1. 11. 19. 35. 52 und der Lobgesang. Das Geschlecht Unserer Lieben Frau. Bruchstück. 62 Verse in der Audenaerder Hs. s. Willems Belg. Museum 3, 204. 36 Wundergeschichten von Jac. van Maclant. De miracle van onser vrouwen. Vrouwe, moeder aller vrouwen, fonteine van unseren behoud, precieus boven allen goud. Ein besonderes Werk, dann aber auch ein Teil des Spiegl historiael 1. partie 7. boek cap. 56 - 91 (bei Vincentius lib. VII. cap. 81 sqq.) Diese lateinischen Legenden sind früh schon gesammelt und auch in andere Sprachen übersetzt worden; so stehen 21 in Molen, Nouveau recueil de fabliaux et contes inédits T. 1., s. darüber Gött. gel. Anzeigen 1825. S. 707. 70. Das Leben Christi. 4939 Verse. Dicke gheschichte ... Herausgegeben nach einer PpHs. vom J. 1438: Vanden levene ons heren. Een Rijmwerk uit de Middeleeuwen. Naar een Hs. der xv eeuw uitgegeven door P. J. Vermulen. Utrecht, van der Monde. 1843. Bruchstücke einer älteren und besseren Hs. wurden zu Audenarde entdeckt (Belg. Museum 3. 209) und später durch Vander Meersch mitgeteilt, 382 Verse, in Het Taalverbond durch Gönard en Heremans 1854. Geschiedenis enz. bl. 180 - 205. Bruchstücke anderer Hss. hat nachgewiesen Jonckbloet 2, 251. Anraerk. Vgl. Jonckbloet 2, 251 - 259. H. 416. Leben Christi, behandelt als Traum in der Form eines sittlichen Romans, 1358 verfasst. Gegen 12000 Verse. Mone Nr. 348. Onder meer andere so etc. parabelen, die man qualifiziert verabeln konnte. Hulth. Hs. Nr. 96. Bibliotheca Hulthem. 6, 53. % 417. Leiden Christi mit einem Prolog. 932 Verse. Hier nae beginnt die passio ons liefs heren, als se beschreven is van den vier evangelisten. Op een tijt schiedet hier te voren, dat Jesus seide tot sijn vercoren: nae twee dagen seilet sijn die dach. Gedr. nach einer Tübinger Hs. in einem Festprogramm von Keller: Mittelniederländische Gedichte herausg. von Heinrich Adelbert von Keller (Tübingen 1851. 4to. ) S. 6 — 32. % 418. Kreuzfindung. 28 Verse. Dat crux ons heren was gevonden van vrou Helena als ik las te PpHs. 15. Jahrh. in der Stadtbibliothek zu Nürnberg. % 419. Vom heil. Kreuze. 780 Verse. Het boek van den houten of de drie geërdelen. Van den houten, daar aan versterf de maagd zoon om ons bederf, hebben gelezen hoe dat gevonden te Nach einer lateinischen Quelle, s. Tideman Inlei. bl. XIII. Früher früher Malerlant immer für Verfasser, wofür sich weiter kein Grund vorbringen lässt, als dass auf einem alten Drucke sein Name steht. Digitized by Google IV. LEGENDEN. vorbringen lässt, als dass auf einem alten Drucke sein Name steht. Gedr. in den Werken der Vereeniging: De bode vanden Houte, door Jacob van Maerlant. Uitgegeven door J. Tideman. Leiden 1844. In de Einleitung naderende Nachrichten über die Handschriften und alten Drucke sowie über das niedere Gedicht gleiches Inhalts. Vgl. Jonckbloet 3, 107 — 111. Mone Nr. 92. H. H. 420. Vom heiligen Kreuze. 64 vierzeilige Strophen. Seth lieve sone, wilt mi verstaan, tot in paradise so sult ghi gaen %c Alter Druck mit Holzschnitten: Culenborch 1483. 4 to. Jan Veldener. Abgedruckt in Bibliotheca Spenceriana by Thomas Frognall Dibdin Vol. III., p. 350 — 377. 421. Legende. 758 Verse. Vom heiligen Kreuze zu Breda. Omnie dat die reden es vergheten ende luttel liede sijn die weten, hoe theilighe cruce quam te Breda u Gedr. nach einer Hs. in C. R. Hermans, Bijdragen tot de geschiedenis enz. der Provincie Noord-Brabant 2. deel ('s Hertogenbosch 1845) bl. 297 — 322. Früher nach einer schlechten Abschrift in C. R. Hermans, Geschiedkundig Mengelwerk 2. deel 1841. bl. 213 — 242. Nach Vers 557 müsste das Gedicht um 1457 verfasst sein, die Sprache ist jedoch älter. Wahrscheinlich hat ein späterer Dichter ein altes Gedicht umgearbeitet und mit allerlei Zuthaten versehen. 422. Leben der Väter in der Einöde. Bruchstück. G45 Verse. Grosses Qu Quadrat mit 8 Spalten im Besitz des Herrn Charles Ruelens, attaché a la Bibliothèque royale de Bruxelles. Die Utrechter Hb. vom J. 1438, die ersten 567 Verse enthaltend, ist gedruckt in Vanden levene ons heren, uitg. door Vermeulen, bl. 169 — 188. Vermoedelijk een fraus literaria. Als Silvaeil was in ghebare eens Jos hem die siele uutware c geht bis Van den heiligen Pachomius (Pachomius). lxx. Leben der Heiligen. 4282 Verse. Mone Nr. 69. Der historischen bloemen. Dese historie, dit heilige werk, dichtte villen een clerk ende bidt den lesere dat hij noeme in dietsche der historischen bloemen Den Inhalt seines Werkes gibt der Vf. Vers 51 — 60 also selbst an: Nu sellemerken een maniere, dat derre boeken es viere, daer dit werk in es beschreven. Dierste es der apostelen leven; omdat si int begijn waren vercoren, settie int begijn hier voren; Dandre zijn die martelaren; derde der confessoren scharen; vierede van magheden ende van vrouwen, die gode navolchden in trouwen. Herausgegeben durch A. C. Oudemans in Alberdingk Thijm, De Dietsche Warande 1. jaarg. (1855) bl. 141 — 161, 327 — 361, 533—550. 2. jaarg. bl. 123 — 158, 179—194, 470 — 486. 1 424. Passional. 475 Verse. Bruchstück: Cap. XLIII— LH vollständig, von Cap. XLII der Schluss, vou Cap. LIII der Anfang. Van Sinte Menuse van Carthago. xliij. Te Gallen waert weit ook gesant om gods wet te doen bekant Gedr. Willeras Belg. Museum 9, 418 — 434. Dazu gehören wahrscheinlich auch die Frankf. Bruchstücke, 155 Verse, gedruckt in den Verslagen en Berichten der Ver- eeniging 3. jaarg. bl. 66 — 71. 1 425. St. Agatha. Digitized by Google 90 iv. legenden: Bruchstück, voll 660 Versen in der Audenaerder Hs. Belgisch Museum 3, 210. 1 426. St. Amandus von Gillis de Wevel. 12450 Verse. Mone Nr. 66. Na dat ons here was geboren ende men schreef, nu wilt horen Der Dichter nemel zich in einem Zahlenräthsel und vollendete sein Gedicht zu Brügge 27. Januar 1367. Herausgegeben von Phil. Blominaert für die Gesellschaft der vlaemsche Bibliophilen te Gent, 1. Serie Nr. 4 unter dem Titel: Leven van Sinte Amand, Patroon der Nederlanden, dichtstuk der XIV. eeuw. Gent 1842. 1843. Vgl. Jonckbloet 3, 468 — 473. 1427 Barlaam und Josaphat. Vier Bruchstücke, im Ganzen 774 Verse. Herausg. von M. De Vries in de Jaeger's Taalkundig Magazijn 4, 20—49. Vgl. Jonckbloet 2, 443—446. 1428 St. Brandan. 2284 Verse. Mone Nr. 70, 1. C. H. Van sinte Brandan. Nu verneemt hoe over land een here was in Jeriland, die sach menig gods dienst te kn Gedr. Blommaert Oudvlaamsche Gedichten 2, 3 — 28. Ein anderer Text in H. H. Mone Nr. 70, 2. Das erste Blatt fehlt, jetzt nur noch Verse 323 — 2198. Gedr. Blommaert Oudvlaamsche Gedichten 1, 100 — 120. Vgl. Jonckbloet 1, 402—414. 1429 St. Catharina. Bruchstück von 120 Versen in der Audenaerd Hs. Wilhelm Belg. Museum 3, 203. 1430 St. Christina vom Minderbruder Gheraert. 1949 Verse nach dem Latein des Thomas Cantipratensis 1282. Leven van Sinte Kerstienen. Die vader die euwelec es sonder beginn, daer alle dinghe euwelijc sijn in n Bruder Gheraert nennt sich V. 65: ic broeder Gheraert een minderbroeder. Digitized by Google IV. LEGENDEN. 91 Das letzte Blatt der Hs. ist verloren gegangen. Gedruckt: Leven van Sinte Christina de wonderbare, in oud-nederlandse rijmen, naar een perkamenten handschrift uit de XIVde of XVde eeuw, met inleiding, aantekeningen en andere bijvoegsels, voor de eerstemaal uitgegeven door J. H. Bonnans. Gent 1850. (LXXI SS. Einleitung, lij SS. Text, 591 SS. Anmerk., Register und Druckfehler.) Recensie von A. C. Oudemans in De Gids 1850. 2. D. bl. 114 — 123. Vgl. Jonckbloet 3, 477—487. 1431 St. Christopherus. Bruchstück, erwähnt in Wilhelm Belg. Museum, 276. 432. St. Clara von Jakob van Maerlant. Die einzige Kunde davon wissen wir aus M.s Franciscus Verses 1781 ff. Dies (Cläre) war in'onsen Here Fransoysen dochter met groter ere, ende moeder van den armen vrouwen, die men mach besloten schouwen. die hare vite gherne hoort, van mi vint hise in dietscher woort ^ 433. St. Eustachius. Bruchstück von 338 Versen in der Audenaerder Hs. Wilhelms Belg. Museum 3, 203. 212. 213. ^ 434. St. Franciscus von Jakob van Maerlant. 10548 Verse. Mone Nr. 65. Sinte Franciscus leven. Dese werelt trect ten ende, als mi dinet, met groter sehende, na dat ons die apostel seghet <c M. verfasste dies Leben nach dem Latein des heil. Bonaventura, welches 1261 geschrieben wurde. Gedr. in den Werken der Vereeniging: Leven van Sint Franciscus, door Jakob van Maerlant. Uitgegeven door J. Tideman. Leiden 1848. (XII. 453 SS.) Vgl. Jonckbloet 3, 72—82. Da das dort erwähnte Bruchstück gehört zu einem anderen Gedichte. Digitized by Google IV. LEGENDEN. ^ 435. St. Georg (Sint Jorijs). Bruchstück von 176 Versen, mitgeteilt von K. F. Stallaert in Het Taalverbond door Gomard en Verhaeghe 1854. Geschiedenis enz. bl. 69 — 74. ^ 436. St. Gertrud von Willem van Hildegaersberch. 448 Verse. Mit Willem's Namen. Van sinte Ghertruden min. Int soete van der meien tijt tt Nr. 56 in der Brüsseler, Nr. 71 in der Haag. Hs. Gedruckt nach der Haag. Hs. in Clignett's Bijdragen bl. 392 —411. Manuskriptlich. auch in H. H. Mone Nr. 101. Vgl. Jonckbloet 3, 427. ^ 437. St. Justinus. Bruchstück, erwähnt in Willems Belg. Museum 1, 276. ^ 438. St. Lutgardis von Willem van Afflighem. Wir wissen von diesem Gedichte weiter nichts als was Hendrik Goethals van Gent (Hendricus Gandavensis) in seiner Schrift De viris illustribus (aus der zweiten Hälfte des 13. Jahrh.) sagt: Wilhelmus, Monachus Afflighemiensis, et idem aliquando prior, vitam Dominae Lutgardis, a fratre Thoma (Cantipratano) latine scriptam, convertit in teutonicum rhythmico, duobus sibi Semper rhythmis consonantibus. Dictavit etiam latine quamdam materiam satis eleganter de quadam moniali Cisterciensis ordinis, quae Teutonice multa satis mirabilia scripserat de seipsa. Ein späteres Gedichte in drei Büchern, ebenfalls nach Thomas Cantipratanus, ursprünglich über 3400 Verse, soll eine Bearbeitung des vorigen sein und zwar durch denselben Bruder Gheraert, welcher das Leben der heil. Christina gereimt hat. S. Bonnans, Sinte Christina, Inleid. bl. XIX. Die Handschrift, welche jetzt Bonnans besitzt, ist sehr verstümmelt: es fehlen vom ersten Buche wenigstens 24 Blätter und mehrere aus der Mitte des zweiten, im Ganzen etwa 1300 Verse. Das letzte Kapitel des 1. Buches ist gedruckt bei Bonnans, Aant. bl. 177 — 180. % 438. St. Margareta. 202 Verse, einem Passional angehörend. Digitized by Google IV. LEGENDEN. 98 Passie ende sware verdrietede daghe die reine Margariete sc Gedr. Willems Belg. Museum 1, 277—283. % 439. St. Maria Aegyptiaca, vom J. 1290. Bruchstück. 690 Verse. Am Ende: Dit was ghemaect in goeder kennesse M CC ende neghentech jaer tot in den clooster daer. Audenaerder Hs., s. Willems Belg. Museum 3, 205. % 440. St. Patricius. Van den vaghevier dat sente Patricius vertoghet was. Bid allegader jonc ende out, dat hi die sinen doot ant hout des cruces door onsen wille woud liden tc Nur 434 Verse des Anfanges, die ersten 364 prooemium, die übrigen: Van den ridder die int vaghevier ghinc. Quelle: wahrscheinlich le Pugatoire Seinz - Patriz von Marie de France. Herausgegeben von M. F. A. G. Campbell in den Verslagen en Berichten uitgegeven door de Vereeniging 5, 12 — 26. Vgl. Jonckbloet 3, 475. 476. Theophilus. 1854 Verse. Mone Nr. 71. H. H. Een schone miracle die ons vrouwe dede ane Theophilus en een schone exempel. God bid dat hij ons sende tallen beginnen goedeu en Herausgegeben von Phil. Blommaert: Theophilus, gedicht van de XIV. eeuw. Gevolgd door drie andere gedichten van hetzelfde tijdvak, uitgegeven door Ph. B. Gent, Duvivier 1836. bl. 1 — 53. Een nieuwe uitgave bereidt Blommaert voor en zal ze de tweede uitgave van het eerste deel van zijn Oudvlaamse Gedichten zijn toewijden. Over de sage van Theophilus en de verschillende bewerkingen s. Emil Sommer De Theophili cum diabolo foedere. Berolin. 1844. v. d. Hagen Gesammtabenteuer 3. Bd. S. CLXVI — CLXXX. Grimm Myth. 2. Ausg. S. 969. Vgl. Jonckbloet 3, 446. 447. Digitized by Google IV. LITERATUR. V. LITERATUUR. St. Werner. Bruchstück von 132 Versen in der Audenaerder Hs. Wilhelms Belgisch Museum 3, 204. LEHRGEDICHTE. Eerste Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob, van Jacob van Maerlant, 75 13zeilige Strophen. Mone Nr. 532. Wapene Martijn of (eerste Martijn. Wapene, Martijn, hoe sal je gaan? sal deze wereld je lang staan in dit kranken leven te Gedrukt naar de C. H. in Kausler's Denkmälern 2, 611 — 646. 75 Strophen, maar nur 969 Verse. Naar de Zutph. Hs., metgegeven van Staring van den Wildenborg met inleiding en aantekeningen van Siegenbeek in Nieuwe Werken van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden 3. deel 2. stuk bl. 81 — 225. Het Heidelberger Bruchstück: Str. 39 — 67 (368 Verse, enkele verstümmelt) in Mone's Anzeiger 7, 244 — 252; vgl. Mone Nr. 532, 5. Steht auch in Heber's Hs., Mone Nr. 532, 3. Ein alter Antwerpener Druck vom Jahre 1496 in der Kön. Bibl. im Haag: Dies ist Wapene Martijn. Am Ende: Hier es voleyndt. eil mg groter diligencien ghecorrigeert een seer notabel en profitelic boecxken gemaect byden groten phi- lozophe ende poete Jarop van meerlant Gheprendt in die Stadt Digitized by Google V. LKHKHKDK'HTK. 95 van Hätwerpen. Indie cairierstraat. naest den gulde eenhoren Bij mi Hendrick die lettersnider Anno. M.CCCC.Xcvi. den, xxviij. dach in augusto. (44 Blätter in 8°.; vgl. Holtrop, Catalogus libr. saec. xv. impr. P. 1. Nr. 229.) Es sind darin die drei verschiedenen Martine, 1. Wapene Martijn, hoe salt gaen? salt dese werelt langhe staan * 2. Martijn, slaepstu? slaep dijn sin? sprec! hebstu gheen spreken in u 3. Ic mane mannen metten wiven, die dit dicht lesen of schriven \t % 444. Zweites Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob, von Jacob van Maerlant, 26 13zeil. Strophen. Wapene Martijn Forsetzung oder anderer Martijn. Martijn, slaepstu? slaep dijn sin? sprec! hebstu gheen spreken in? du dincs mi al verdoren n Gedr. nach der C. H. in Kausler's Denkmälern 2, 647 — 659. Nach einer Haager Hs. durch Siegenbeek in Nieuwe Werken van de Maatsch. der N. L. te Leiden 5. deel 2. stuk (Dordr. 1841) bl. 131 — 148. Steht auch in Heber's Hs., Mone Nr. 532, 3. Das Heidelb. Bruchstück: Str. 25 und 26 in Mone Anzeiger 7, 252. 253. Über den ersten und zweiten Martin vgl. Jonckbloet 3, 112 — 138. 1 445. Drittes Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob, oder von der Dreifachheit, von Jacob van Maerlant, 39 13zeil. Strophe (clauselen, wie sie in der Heber'schen Hs. heissen). Van der drievoudigheid. Ik hoorde mannen metten wijven die dit lezen zijn of schreven op het hoogste balken In den Handschriften als 3. Deel van het Wapen van Martijn, vgl, Jonckbloet 3, 138. Gedrukt naar de C. H. in Kaasler's Denkmälern 2, 661—676. 35 stroken of 455 verzen. Naar de sogen. Zutphener Hs. in G. J. Meijer Nalezingen. Digitaled door Google 96 V. LEHRGELOED. op het Leven van Jezus (Groningen 1838) bl. 123 — 142. 38 Str., die fehlende tussen 36 und 37 in Jonckbloet Dietsche Doctrinalell. XLIII. aus Serrure's Hs. Das Heidelberger Bruchstück: Str. 1. 2. 10—27, zum Teil verstümmelt, in Mone Anzeiger 7 (1838), 253 — 258. Steht auch in der Heberschen Hs., s. Mone Nr. 532, 3. Vgl. Jonckbloet 3, 139 — 142. Eine lateinische Übersetzung der drei ersten Wapen van Martijn door Jan Bukelare in Serrure Vaderl. Museum 1, 125 — 197; ook besonders uitgegeven onder de titel: Jacob van Maerlant's drie boeken van den Wapen van Martijn, in het Latijn vertaald door Jan Bukelare, voor de eerste maal, naar het enig bekende Handschrift, in het licht gegeven door C. P. Serrure. Gent 1855. ^[ 446. Viertes Zwiegespräch zwischen Martin und Jacob van Jacob van Maerlant 1299. 47 19 zeilige Strophen. De Vierde Wapen van Martijn. 