title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: Zou men ook tegen verborgene ontstekingsinflammatory in de borst van Spaanse vliegen pleisters durven gebruiken? Stort raad zijks volstrekt aan bij iedere waarre niet rheumatische ontsteking, echter alleenlijk uit een verkeerde bespiegeling, dewijl bij de leer der tegenwerking niet kende, en alleenlijk het oog had op de prikkelende kracht der Spaanse vliegen waarvan enige delten in de wonden opgenomen de ontsteking zoude vermeerderen. Men moet zekerlijk alsdan eerst van Spaanse vliegen pleisters gebruik maken, wanneer de ontsteking door aderlatingen en andere gepaste middelen reeds zodanig verminderd is, dat men van de prikkeling der blaartrekkingende middelen, die zich over het gehele lichaam verspreid, niets meer te vrezen heeft. Alsdan doen dezelven ook in gene waarre eenvoudige doch geenzins rheumatische ontsteking, nee dezelve hardnekkig is, den uitmuntenden dienst, hetwelk zij volgens de ondervinding uit hoofde van haar tegenprikkeling bewerken. "Wanneer ergens een scherpe toestand van reumatiek, ziekte, of schurftachtige of dergelijke ziekte zich in de longen ophoudt, en daardoor aan de ontsteking van voedsel verfchaft, als dan kunnen Spaanse vliegen pleisters; zo ook fontanellen en over het geheel alle blaartrekkende middelen ook nog om deze scherpe stof af te zetten met succes worden aangewend. Die longterring, welke licht uit twee mazelen ontstaan kan, en waarvan ik voor twee jaar verhalen van verschillende voorbeelden gezien heb, is bijna altijd ongeneeslijk, dewijl de nog overgeblevene scherpe stof der mazelen na dat men die ziekte reeds te boven gekomen is niet kan verminderd worden. De verkoelende geneeswijze kan in dit geval zelden meer uit dan een bedaand middel. Ik heb echter veel geluk gehad de een waardoor alle mijne lijders na dat zij de mazelen te boven waren bedreigd werden, door het aanwenden van Spaanse vliegen pleisters te verhoeden. Zo ras als namelijk, gelijk dikwijks geschied, de mazelen voor een gedeelte naar binnen geflaagd waren, en de koortsen op de borst daardoor vermeerderden, liet ik een Spaanse vliegen pleister van genoegzame grootte in de nek, of tussen de jeksten of op beide armen en benen, waarbij ik te gelijk niet verzuimde de noodige verkoeling te bieden." koelende middelen aantewenden en voor de eventuele wegen zorg, te dragen. Na dar de mazelen voor bij waren hield ik dezelfde zo lang door de Baillieu-zalf open, tot dat alle toevallen op. de borst verdwenen waren, — en bereikte op deze wijze een krachtdoende afleiding van die scherpe stroom der mazelen van de long, waar dit zich anders zo gauw een plek te plaatsen en vast te zetten. Ik heb in een ander werk ook een opmerking gemaakt, dat die geen weinigen door de kinderpokken er getekend zijn, zelden een longontsteking krijgen. Deze opmerking lijkt een grote uitzondering, daar ik bv. in deze landstreek een huisgezin ken wiens medeleden - broers en zussen en broeders en zussen kinderen, bijna allen zeer pokkengevaarlijk zijn, en evenwel in hun best van hun leeftijd aan een overgefende en ongeneesbare longontsteking overleden. Zwak 3 Commentaar de vito ferofulvoso m I Se a Deze mijne verhandeling van de Jerosulfate Se 2 van iemand zander mijn weien zeer gaatvast No in het Hoogduitsch. vertaald, aan welke vertaling ik hier mede VERKLARING ; niet het minste aandeel te hebben, de- wijl men in de Allgem. Lit, zeitung vermocht, dat En va mi zelven AEL= ee en Longetering. 365 Zwakke vrouwen, bij welken de verlosingen spoedig op elkander volgen en zelfs zoogen, verliezen hun krachten, vermageren, en worden, ooit zij genoegzamen toegeven van zorg naar de borsten hebben, door eenen droog gen hoest - aangerast, bekomen plaatfelijk pijn in de borst, flikkende koortsen, en teren uit, indien men haar niet bij tijds te hulp komt. Hier zoude het verkeerd gehandeld zijn een verkouden geneswijze te willen aanwenden; ik ben in tegendeel verzekerd om zulke huiden spoedig te genesen. door het gebruk van een heel fijne hosvelflank van Kina, soms met bittere middelen, Staal en Mijrke vermengd, en door een voedzame leefregel, terwijl zij zich van het restant onthielden. Ook gaan gewoonlijk meer een bepaalde tijd - zonder hans van andere soorten gewag te maken, - hoewel eerst in de verderde loop der ziekte toevallen meer, ontferming, verzeld. welken enige oplettendheid vereist. Ik heb waargenomen dat een vrouw, welke zedert veel jaren aan scheurbuik, ver- zwakking, kramptrekkingen en een harde nek gehoor had, aan een bijzondere soort van longtering kwam te lijden. Alle fappen naamlijk veranderden in Am; door de witte vloed ontlastte: zij verbaasd veel er dan zo ook door den voelgang en de waterlozing, waarmede twee maanden voor haar dood behalven een flikkende koorts een huis was met een ongelofelijk grote menigte ontlasting van slijm; in de maag hoopte zich op, welke zich vanzelf door braakpijn ontlastte; zij spuwde slijm uit, en raakte een menigte door de neus kwijt. Weinig weken voor haar dood openbaarden zich toevallen van ontsteking in de borst, welke wel snel bij het hoesten een ontlasting van ware ettervloeistoffen gevolg had. In den eerste druk van MURRAIJ's apparatuur voor Geneeskunde, vol. 1. Pp. 446, vindt men enige waarnemingen opgerekend aangaande het zuur van Bilzenkruid — Hyoscyamus niger — het welke in eens tot twee drachmes, ja zelfs vlekken tot een en twintig graine gebruikt, de gevaarlijke toevallen zoude veroorzaakt hebben. Doch kan uit eigen ondervinding verzekeren: dat dit zaad, ten minste de vijf hetzelfde bereidde emulsie in een ongelijke grotere dosis toegediend, van geen nadelige uitwerking is, maar veel meer een heilzame werking heeft getoond. In het spel van eigen schap welke men in het spel der Naapbollen zelve aantreft, schreef ver verschillende dagen achter elkaar een Emulsie van dit zaad, voor, welke uit zes drachmen tot een hele once toe met water bereid en doorgezeefd werd—en tot mijn grote verwondering werden door dit behalve eenige bedwelming in het hoofd, een een zekere onaangenaam smaak in de mond, geen nadelige toevallen veroorzaakt. Dit zaad was geen oud en verlegen, maar hetzelfde was vers bij een verzameld. De meest bedwelmende krachten van dit zaad schijnen in deszelfs bast, en niet in het merg gelegen te zijn, en door het opkoken in het water, tot een Emulsie gedeeltelijk witgetrokken te worden: welke een groot onderscheid zou men deswegen in de uitwerking ondervinden, wanneer zulk een menigte zaad van Bilzenkruid, zo als het is, en te vooren een weinig gekneusd ingenomen werd. Genoeg, dat een Emulsie van dit zaad bereid een uitgeleide pijnstillend, en bedaarend middel is, ondanks den gewouden stroom te verhinderen. Dat zelfde middel menigvuldiger, dan tot hiertoe gef scheid is, dienst u: te worden. Ik ben reeds genoegzaam overtuigd van deszelfs krachtwerkzelen, wanneer men aan volwassenen dagelijks een Emulsie toediend uit van tot twee drachmen beflaande, die men ook bij een Emulsie uit Amandelen of zaad van Slaapbollen bereid voegen; en allingskens vermeerderen kan. Eene zodanige Emulsie verdiend klaarblijklijk den voorrang boven het extract van Bilzenkruid, dewijl daarin de krachten van dit middel, door de uitwerking van het vuur noch verminderd noch veranderd zijn. Van de werking der uiterlijk aangewende middelen bij den daauw-worm der jonge kinderen zijn mij vele voorbeelden bekend. De teer werd een en andermaal op alle door den daauw-worm aangedane platen des aangezichts gestreken, en aldus droogde en geneas die zonden binnen korten tijd zonder enige kwaad gevolg: Aan sommigen van deze kinderen werd vooraf en tusschen beide een zacht ontlastmiddel voorgegeven, terwijl bij anderen geen inwendige middelen aangebracht werden, en het was evenwel bij beiden van hetzelfde gevolg, — Ik heb nog geen gelegenheid gehad, van dit middel gebruik te maken, en heb meer een mengsel bestaande uit stukjes van Rhabarber, van Brandnetel, en dergelijke planten gegeven. Mengelwerk van Waarneemingen: De aar van Venkel, en sijde van Manna, tegen de daauw-worm bij jonge kinderen, die echter alhier niet menigvuldig waargenomen wordt, te genezen; een geneeswijze, welke ook op de ondervinding van KAMPF gericht is. Indien echter deze middelen op den daauw-worm niets vermogten, maar in tegengelde hardnekkig voorduurde, zeer gevaarlijk en moeilijk te bedwinden waren, als dan zoude ik geen zwarigheid maken om de teer, van wiens gewenschte uitwerking ik door zovele waarneemingen overtuigd ben, volgens te gebruiken; ik zou echter te gelijk door inwendige middelen, den stoelgang en de waterlozing te trachten te onderhouden. Eertijds heb ik de Viola tricolor volgens het recept van STRACK met de beste gevolgen in het daauw-worm die te Dordrecht plats had, geprobeerd. Te Stolberg en daaromtekort groeit deze Viola tricolor, niet welke Viola tricolor aryensis genaamd wordt — op de weide. den bij menigte in her wild; derzelver bloem neeft echter in het gemeen ecne geheel ee «leur zonder met blaauw doormengd te zijn, — men treft flechts enkele planten ‘aan, welker hloem uit drie kleuren,, te weeten uit. tweeder- ei geel en blaauw beftaat. Nogthans is dezel.: te volgens alle kenmerken der kruidkunde, de gte Viola vricolor„ waaromtrend men geruste. k op mij verrogwen kan , daar de ‚kruidkuns a Kar | de Dr bs Ber n 870 Mengelwerk van Waarneemingen. de eertijds mijne geliefäfte ftudie was. Veellige 3 heeft deeze enkel gcele kleur haaren oorfprong 7 wi den grond waarop de kalmei, groeit. Dee- ze plant nu welke bij; ons in ber wild wascht, heeft men bij veelvuldige proeven in den daauw- worm der jonge kinderen genomen doch zonder ee- 4 nige uitwerking bevonden.. Men heeft die plan- : ten, die met buauw doormengde bloemen droe- gen, uitgezocht, dezelven in de tuinen, aanze- ; kweekt, en ze nogthans even zo krachtloos bevon- ” den. Ik kan hieruit geen ander befiuit opmaaken, 7 dan dat of de plant welke hier te lande groeit niet dat vermogen bezit, of dar de daauw-_ worm in deeze landftreek, alwaar de ophooping yan flijm, fcherpe ftoffen en de geneigdheid tor huid uitflag zo algemeen aangerrofien worden, door de zachte pisdrijvende kragt van die. kruid niet zo gemaklijk te geneezen is, dan wel op verfcheidene andere plaatfen. " keSbL nn; BETTETAF NW eh de a + vellk - Toeht in het voorgaande jaar in de maatid‘ Junij het weer, dat ‚eenige weeken koud. . geweest WAS, onverhoeds in eene drukkende’ hitte veranderde, bemerkte ik: 1.) Zeer veele ziekten, en wel inzonderheid ontfteekingen in de borst, als mede eene vermenging van ‚koorts= agtige ziekten, die van te ‚vooren . zonder ont- eeking waren, en nu met dezelye 'gepaatd a ee... Di U % [P) Mengelwerk yan Waarneeniingen. _ 271 zingen, 2.) Bij verfcheidene vrouwen, welken anders gezond waren, buiten den tijd van haa- re maandelijkfche- zuivering, onmaatige bloed- Rortingen uit de baarmoeder, welken ik door verkoelende ontlastmiddelen — te meer om dac ‘er tekenen van plaats hebbende galftoffen voor handen waren, — en vervolgens . door een af- xookfel van Äinz mer geest van Vitriool, bene- ens het inwendig aanlesgen van koude doeken :o lang deese bloeditorting aanhield, geneezen eb; 3.) Bij verfcheidene lieden, onder ande- ven bij de arbeiders op her veld, eene zo on- maatige neusbloeding, dat zij bijna gevaar lie- sen van hun leeven te ‚verliezen. Bij een van un kwam ik juist toen. deeze neusbloeding nog ianhield, en wendde tot bedaaring van dezelve, xoude doeken aan in azijn nat gemaakt, en op jet geheele -hoofd gelegd, liet vervolgens azijm ismede eene gefätureerde onibinding van Aluin net: Erna vermengd in-.de. meus infpuiten n opfnuiven, belastte. voords plukzel met eene oplosfing van witie Vitriool bevogigd diep in Jen neus in te brengen, benevens een laauw- arm voetbad, klijfteeren, als ook her‘ ligchaam hvereind te houden, dan alles was vruchtloos. "oen viel ik op de. gedachten, ‚om. langwerpi- re ftukjes Zwam, in een faamentrekkend vogt at gemaakt, diep in de neusgaten te fteeken , »n oogenblikliijk werd die bloeding geitremd. Teermaalen heb ik naderhand eene geweldige Ara neus- 97% Mengelwerk van. W. arneemin zen. neusbloeding door een foortgelijk, ftukje zwam;z % flechts mer azijn bevogtigd, daadlijk doen be- & daaren. De zwam rekt :zich binnen den neus : vit, drukt denzelven overal op eene gelijke wij- 5 ze, en fluit aldus de bloedende plaatfen toe, 4 het welk het plukzel van linnen of wieken op verre na‘ niet vermogend zijn. te bewerken. Daar ik deeze geringe kunsibewerking in. veele Heel- en Geneeskundige 'boeken, welken ik daarover nagezien heb, niet onder de middelen 3 tot fielping der neusbloeding ahngerekend ge- 7 vonden heb, heeft het mij niet als overtol- lig toegefcheenen van zulk. eene kleinigheid hier ter plaaıfe gewag te maaken,. er 2 N 8 ENTE RIES. Een bekwaam nabuurige Arts heeft mij verzekerde, dat het hem meer dan eenmaal gelukt is de lintworm door de volgende geneeswijze geheel en al af te drijven. Eerst gebruikt men doorgaans eenige dagen een afkooksel van Zeverzand, Valeriaanwortel, Spigelia, enz., met poeder van Jalappe, Ammoniak-zout, Arcanum duplicatum, en honing van Zee-ajuin vermengd in een zodanige giet, dat men daarvan dagelijks een zachte ontlasting heeft. Door dit middel wordt het taai vlees opgelost en ontlast welke zich in het gedarmte heeft verzameld, en de werking der overige middelen kan de lintworm verhinderen. Ook worden daardoor altijd enkele leden of ook lange stukken van de lintworm afgedreven, en hetzelfde is derhalve de beste middelen om het aanwezige van eenen lint-worm te ontdekken. — Vervolgens neemt men alle twee uren twee lepels vol van een vloeibare olie — bijvoorbeeld het oleum Ricini, maar die van Rapzaad, Lijnolie, of ook wel een andere, en men vaart daar mee twee- of drie dagen woord, terwijl men geene andere spijs gebruikt dan verte alleen zonder brood. Die olie zal al meteen de lintworm verstopt vinden, en brengt vooral hier omstandig dit voordeel te weegten, dat zij het gedarmte overal vrije maakt, zodat de lintworm zich aan hetzelfde niet kan vastzuigen en anhechten. Eenvoudig gebruikt men des morgends vroeg een laxeer middel, b.v. een drachme poeder van Jalappe benevens een once jalapensis, op eenmaal ingenomen, waardoor als dan de lintworm als in kluwen gewonden, geheel en al afgedreven wordt, — De wortel van Pare is bij deze geneeswijze ten gelegenheid overvloedig. der gewrongen, opgestopte maandelijkse zuiveringen, verkoudenheid; en her al te veelvuldige knielen in de kerk scheen daar van de oorzaak te zijn. Ontlast- en de maandelijkse zuiveringen; bevoordelende middelen, voorzichtig, een pleister uit de gom Ammoniak in azijn ontbonden, een Camphu zalf, en een pap varkensvel met baksteen en loodwit in azijn ontbonden enz. werden eenige weken lang, zonder enige nier aangewend. Het gezwel nam in grootte toe, werd pijnlijk, ontstoken, en op een sterk opgezwollen plaats kon men een schudding van een daarin opgeblazen waterachtig vocht voelen. Ik liet toen loodwit op wat schuim papier gestrooid droog op het gezwel leggen, en tegelijk een grote spaanse vliegen pleister aan de kuiten leggen, welke door Basilicum-zalf open gehouden werd. Door deze behandeling verdween het gezwel binnen den tijd van veertien dagen geheel en al. — Ik heb echter dit middel in soortgelijke gevallen vruchtloos aangewend. Bij een oppervlakkige felle druk klevende roosachtige ontsteking van de huid is het volgende, schoon niet volgens scheikundige regels vormend, "gelijkt op een rein vermideld mengsel: water en acetic azijn, wat kalk van wijn, libraal gezuurd door spirit van wijn en nog wat. Mengelwerk van Waarneemingen. Bij arme mensen, subhulve, een half pond en acetic azijn, een half pond kaliumcarbonaat, vijf liter water, liq. Spirit van wijn, een half pond. Nadat hetzelfde vooraf omgekauwd is, maakt men zachte linnen compressen daarvan en herhaalt zulks om de twee uur op nieuw; ook kan men de plaats zelf daarmee bevogtigen. Men kan ook nog twee drachmen myrrhe daarbij voegen. — Hetzelfde mengsel, toch zonder Bolus en veel minder goud geeld-azijn heb ik onder anderen bij kleine kinderen van een uitmuntende uitwerking bevonden in een hardnekkige ontsteking van de beenen, onder den oksel, achter de ooren, en aan beide zijden van den hals. Ik heb gevallen bijgewoond, waarin het gebruik van inwendige middelen tegen deze felle wonden. zo wel de zoogende moeder, als het kind zelf toegediend, benevens de aanwezigheid van opdroogende poeders, welke zelfs met Cerius, en Zinkbloemen enz. vermengd waren en hergesteld was, fecund te koud water niet vermogten, doch dat de kinderen, wegens de pijn, wegens deze ontwinding en ontsteking op zo veel pladsen van de huid veroorzaakten, onophoudelijk schreeuwden, koorts hadden, vermagerden, en geheel en al ziek werden, en waardoor het bij gevolg al ernoodzakelijk werd, aan de zo teere huid van deze jonge kinderen door eenmentrekkende middelen meer vastigheid te geven, en daardoor de gebrekkige afscheiding deze scherpe vloeien aan alle plooien en zachtere pladsen van de huid te verminderen en op te drogen. In verhalende gevallen was een zalfje uit zes drachmen Zinkbloemen, een halve drachme Loodjuiker en evenzo veel Natrium, omdat hetzelfde meer kracht dan het eerstgenoemde mengsel, door dien hetzelfde te gelijk verzachtende en opdroogende werking, nimmer heb ik in die gevallen, waarin ik genoodzakt werd deze middelen aan te wenden, bij jonge kinderen, de minste kwaad gevolgen daarvan bespeurt. Ik schreef, echter tusschen beide altijd inwendig zuurbreekende en zacht lichthoostende middelen voor. Welk een heerlijk middel een bloedzuiger achter elk, of ook afzonderlijk achter een oor geplaatst, bij heel moeilijke tanden, krijgen zul, zulks heb ik menigmalen ondervonden. Onder anderen heb ik! een sterke, volbloedig kind, hetwelk 5 jaar oud was, en reeds zedert een half jaar bij. Zaagdags door de geweldige suptrekkingen, welke uren lang aanhielden, aangerast werd, waar tegen verschillende middelen vruchteloos waren aangewend, enkel en alleen door twee bloedzuigers geneesd, De randen der kaakbeen waren buitengewoon opgezwollen, en het tandvlees was opgezet en gefronen; en geen enkele tand was er nog doorgebroken, "20 jaar als door deze bloedzuigers de plaatselijke volbloedigheid van het hoofd, en bij gevolg ook de prikkeling verminderd werd, kwamen deze suptrekkingen niet wederom ten voorbijgaan, en weinige dagen naderhand kreeg hetzelfde verschillende tanden zonder enige jongemake. — In het ware zijde wee brengen een half dozijn of meer bloedzuigers aan de ribben onmiddelijk op de pijnlijke plaats gelegd, nadat vooraf de vereiste aderlating (ogenblikkelijk alle pijnen wegnemt. Leiden welken meer blinde en pijn verwekkende aambeigen, beheert zijn, kunnen de bloedzuigers volstrekt niet misseren, — tot bevordering der algemene zuiveringen bij jonge meisjes, en aan de schaamdelen gelegd, zin dezelfde een voortreffelijke uitwerking, in ontelbare andere gevallen kunnen dezelfde geensens door andere middelen worden vervangen, elke arts moet, wat mijzelf betreft dezelfde wit de praktijk van het Guleker land hier naar toe laten komen, dewijl zodanige bloedzuigers in dergelijke landstreken niet gevonden worden. Daar het dikwijks moeilijk is deze bloedzuigers in menigte te bekomen, is deze geringe echter niet zeer bekend kunstgreep niet te verachten, waardoor men van dezelfde bloedzuigers bij herhaling kan gebruik maken. Bij aldien men de volgezogene bloedzuigers aan hun zelven overlaat, verloopt er wel een half jaar, of zelfs men hun dikwijks genoeg zelfs water geeft, eer zij al het bloed weer kwijt raken en op nieuw tot het zuigen dienstig zijn. Indien men daarentegen de volgezogene bloedzuiger, zo dra dezelve afgevallen is, op een bord legt en met zout bestrooit, geeft hij bijna al het ingezogen bloed weer om van zich, en men kan, wanneer dezelfde afgewassen is en in schoon water bewaard wordt, gemeenlijk tevens na verloop van acht dagen weer daarvan gebruik maken. Men moet zich echter wagen tegen veel zout daarop te strooien, of ze daarin al te lang te laten liggen, dewijl zij anders ligt te verwerken. Ook moet men de zelven direct zo snel als zij afgevallen zijn met zout bestrooien. Want indien men hen eerst eenige dagen in het water bewaart, en vervolgens door middel van zout prikkelt om. Het bloed uit te puwen, als dan sterft zij al- In de uitvoerige verhandeling van SMUCKER over de bloedzuigers heb ik niet eens maltemal deze geringe echter noodzakelijke kleinigheden aangetekend gevonden. Dit en zo veel. Het volgende, een mengsel is het middel waarvan ik gewoonlijk in de schurft gebruik maak: Flor. sulfur unc. Put. rad. hellebor. al., ja dmmoniac. ol. destill. junip. aa drachm. Zinc. porc. unc iv a "Ol. olivar q. [. ad confist. ung. — Deze zalf, gelijk aan die welke door RING aangeprezen is, laat ik slechts de avonden op enkele plekken van het lichaam invrijen, te weten in de vleugel van de hand en in de wajen van de knie, waardoor de schurft bijna altijd meer ten voordeel komt. De volgende avonden word deze zalf, ook op andere plekken van het lichaam ingevreeven, echter niet op zodanigen, waar een ontveling, door eitenende kurkige blaren veroorzaakt, plaats vind. Wanneer de schurft hardnekkig voord, alsdan moet men dit mengsel twee jaar later een volgende avond voor het vuur over het hele lichaam rijklijik en aanhoudend invrijen, dat bijna altijd de genezing bewerkt. Onder anderen heb ik in den voorgangden tijd omtrent vijftig foldauten, welken zeer schurfgig, en in een woning bij elkaar gehuisvest waren, enkel en alleen door deze zalf binnen den loop van veertien dagen genezen; bij de 'reuk verfpeuren, en daardoor hun ongemak bij de schurft verdreven, en daardoor hun ongemak bij de schurft verdreven. De meesten was de schurft reeds op den zesde dag, verdoofd. Deze zalf bracht, wel is waar, een en andermaal de genezing ten weer, doch iets van de schurft bleef op enkele platen hardnekkig voordoen; op deze platen liet ik alsdan een fmeerzel uit de precipitant in zijden, waarop dezelven binnen twee dagen volkomen zuiver werden. Ik maak van deze kwikbereiding daarom geen gewoonlijk gebruik, om dat ik meer dan eenmaal nadeelige toevalen - welken men gemeenlijk afleidt van een naar binnen geflaagde schurft, die echter in de meeste gevallen aan de in het lichaam opgenomen scherpe kwikdeeltjes toevalen zijn - volstrekt van dezelve heb zien ontstaan, terwijl ik daarentegen van het gebruik der andere zalf niets de minste kwelende gevolgen heb waargenomen. Ik schrijf daarbij geen inwendige middelen voor, indien niet andere ziekten, daarmede verknogen, dit vereisen. De jas beschrijft ik alvast onvoldoende bevonden, ten minsten wanneer die volgens het gebruik voorzepschrift alleenlijk in de handen en de vingers van de knieen wordt ingewreven. In het algemeen brengen die meerzels, welke uit zwavel werden bereid, dit onaangenaam te wege, daar die geen van die gebruiken eenen vijfen der eenen bekend wordt, Indivisibele opzicht verfchaft een gunstige mengsel van voorzieningen. Ik vond derhalve de verfchte wortelen klein schraapen, met de room van melk te laten vrijvallen, vervolgens dit mengsel 24 uren weg te zetten en als een zalf over het geheele lichaam te gebruiken. Een teere huid, bijvoorbeeld bij kinderen, wordt door deze zalf terprikkelde, ontstoken en ontveeld, de schurft wordt echter onfeilbaar genezen. Zedert eenige jaren heeft in deze landstreek wijd en zijd, doch het meest onder de jonge kinderen een schurft geheerst, welke van de gewone zeer verdachte is. Deze openbaarde zich bijna nimmer aan de handen en vingers, ten minsten eerder dan na dat deze kwaal reeds eenigen tijd geduurd had. Het begin vertoonde zich gemeenlijk aan de voeten, welke met grote en kleine puisten, naar de pokken uitgezet waren, soms wijlen bloed ontlastten, altijd zeer pijnlijk waren, en tot verzwijning, overgeven. Bij kinderen waren deze ongemakken zo groot, dat men genoodzaakt werd uitwendig lijk, verzachtende en bedaardende middelen aan te wenden. Langzaam verbreidde zich (deze uitval bijna over het gehele lichaam), en zonder... In feitelijke meestendeels niet in verhevene en etterende puisten, maar in kleine, dicht gezaaide blaasjes, welken bij nacht geweldiglijk jeukten. Deze schurft was onder de kinderen van een zeer besmettelijken aart, zij plantte zich echter niet licht op volwassen lieden voor. In den zomer bij warm weer nam dezelfde schurft het meeste toe. Hij bleef gewoonlijk hardnekkig tegen alle zalven, wanneer ze niet zeer rijkelijk werden aangewend. Inwendige middelen vermogten niet met al, ook voodesij niet aan het oogmerk, daar de zitplaats van dit ongemak in de huid gelegen was, en de kinderen voor het overige gezond waren. De baden te kennen, welken anders in de schurft van een goede uitwerking zijn, verergerden den uitval; dewijl hetzelfde daardoor menigvuldiger werd, en een onverdraaglijke jeukte veroorzaakte. Niet dan door de hierboven aangeprezen zwavel-zalf des avonds voor het vuur, eenige uren lang over het geheele lichaam ingefreefd, heb ik deze schurft, en wel in de tijd van omstreeks acht dagen, kunnen genezen, zonder dat daaruit enige nadeelige gevolgen, welken een herstelde schurft kon doen te kennen geven, ontstaan zijn. Zelfs bracht haar meerzeligheid uit Paardijk-wortel bereid altijd een spoedige genezing te weeg. Deze uitval kwam zeer gemakkelijk op nieuw ten voorbeeld, en werd door dezelfde middelen verdreven. Bij, vele artsen heeft de gewaante plant, om op het einde van de galzweep te versterkende middelen, ten minsten bittere extracten voor te schrijven, ten einde daardoor de maag en ingewanden te versterken, en een verdere ophooping van vuiligheden voort te komen. Daar worden wel enkele gevallen gevonden, waarin het gebruik van zodanige middelen nuttig is, doch over het geheel genomen, zijn deze overvloedig en schadelijk, dewijze zij de volkomen scheiding van de koorts door het gedarmte, en die veeltijds na dat de koorts geheel en al verdwenen is nog eenigen tijd langzaam voortduurt, verhinderen. Men vormde zich voor deze varie eene galzweep die denkbeeld, dat derzelver ziektestoof alleenlijk zijne zithoek heeft in de eerste wegen of in de nabij gelegen ingewanden van den onderbuik, en aldaar voorgebracht werd, dat hier uit de koorts door een medelijdend gevoel altijd haar oorsprong heeft, en eerst uit dezelve voor een gedeelte in de maag van het bloed opgenomen werd, en reeds te vooren in hetzelfde bevat had — men geloofde derhalve, dat, wanneer de eerstgenoemde wegen gezuiverd waren, men dezelve door bittere middelen en zweet moest versterken, ten einde daardoor de spijsvertering te verbeteren, en een nieuwe voortteeling van vuile stoffen te voorkomen. te verhoeden. "Het is echter bekend, dat de stoffelijke oorzaak der gal koorts, zo goed over het algemeen van alle koortsen, welker oorsprong in de eerste wegen gelegen is, die voorzover uitzonderd, welke gemakkelijk door een enkel braak-, of buikzuiverend middel kan worden weggenomen — door de gehele massa van het bloed, en eerst aldaar door koken en scheiding volgens in de eerste wegen verplaatst, en in de vorm van gal en melk ontlast werd, wij blijkt reeds hieruit, dat de braak- en buikzuiverende middelen in de eerste dagen van zulk een koorts toegediend, dikwijls weinig waarde hebben, welken zich daarentegen in den verderen loop der koorts, -die soms vele weken blijft voortduuren, dagelijks in een zo-grote hoeveelheid ontwikkelt en door den stoelgang ontlast wordt, dat het voorbeeldbaar is, dat dezelfde uit de geheele massa van het bloed door middelen worden weggenomen, die werktuigen weken de gal en andere vogen, die zich in de eerste wegen uitvallen, afvallen, langzaamhand aldaar moeten zijn verplaatst. De ophoping van vuiligdheden gedurende de gal koorts, staat als het ware gegeven met dat heilzaam zweet der ingewanden, waarvoor de natuur deze koorts verwekkende stof uit de massa der vogen afzondert en uitwerpt. Even zo min als men de natuur in het bewerken (aan een of andere manier) duiven hinderlijk zijn, even zo zeer moet men in deze behoedzaam zijn met het al te vroegtijdig toedienen van versterkende middelen. Zo lang als het bloed van alle kwaadstoffen gezuiverd is, houdt alle ophoping van vuiligdheden in de eerste wegen vanzelf op, en een weinig wijn en een zachtelijk voedende en versterkende leefregel is alsdan nutteloos. Dezelfde zijn schadelijk, dewijl zij de koorts voeden, of op nieuw doen wederkeren, zij geven voor het minst aanleiding, wanneer ze al snel de natuur de scheiding van de koorts door het darmgebeel en al volbracht heeft, dat er nog verstoppingen overig blijven, koorts, wanneer het lichaam niet al te zeer door den stoelgang beletten, welker onderhouding nader tot de volbrenging der scheiding van zo wel aangelegenheid is. Belangrijk en hier zeer troepasselijk is het voorzcript van STOLL, dat. (de geneeswijze van iemand die aan de beterhand is altijd met het denkbeeld van de ziekte welzijn. En te vroeg tijdig worden toegediend, voor en na men doorgegaan heeft, meer overeenstemming gebruikt van versterkende middelen, behalve. Over het geheel zijn dezelven na zulk een verzwakt is, reeds in dit opzicht nadeelig, daar - Mengelwerk van Waarneemingen. Fler kan aan niemand die de praktijk beoefent: onbekend zijn, dat men veele mal koortsen ontmoet, welke, zonder een prikkelende toe door oplossende en gevoelens bevoordelende middelen uit de ingewanden van den onderbuik op de beste wijze weggenomen is, nog eens hergebruik der Kina hardnekkig wederzijn, — en daar men zich in voor- gelijke geallen het wilde genodzaak vindt, naar andere middelen, welken in zee zin de koorts te bedaarden om te zien. In dusdanige hardnekkige koortsen heb ik inzonderheid de Alum zeer werkzaam bevonden, om de twee uren tot een schruppel of een halve schruppel Notemijm te toedienen. Ik heb ook wel de Alum bij de Kina laten doen, en daardoor, derzelver kracht ongemeen vermeerdert. — In het algemeen zijn vaten rekkende middelen zeer vermoeiend om de tegengestelde kracht van herzunvulsten weg te nemen — en van die indrukzelen te bevrijden, welken zelfs na dat de koortsen weggenomen zijn nog in de verdwijnen van de maag overblijven, en de koorts onderhouden. Her door CULLER tegen de afgaande koortsen aangeprezen mengsel, bestaande in een poeder van Slangenwortel, of Lekenblad en Gentiaanwortel heb ik beproefd bevonden. Een zekere boer gaf aan een afvallige aan een teekopje vol inkt, die zo als bekend is voor de fierkste, facetriebende zelfstandigden beïnaam hierdoor werd de koorts wel verzonnen gelimoord, doch met zulke nadeelige gevolgen, zulke als een trommel opzwellen, en ik veel moeite had die man te genezen. — Meer dan eenmaal heeft de ondervinding mij geleerd, dat de Bestuursgeneeskunde dan de druppels Linctura tonica meer kan doen. Na een ongemeen uitwerking geweest zijn, in het herfstdrijven der afgaande koortsen. Wien zou de haast van den Amandelwilseboom, Salix amigdalina, welke overal in Duitsland ja menige grootte, zeer wel in plaats van den Kinacan worden gebruikt, dezelven bezitten ten bate van andere krachten dan de bas van andere voor van wilgetrossen, welken in dit opzicht zijn aangeprezen, gik zulks seeds-uit deszelfs zeer bittere en doordringende smaak op maken. Ik heb deze in verschillende gevallen in Werzemsyndroom, onvermogende lieden in plaats van den Amandel, aan te nemen, San Francisco, en andere soorten, en ik ben al gedeeltelijk gesterfd, gelukkig gesterfd, dat ik altijd zeer gelukkig ben geraakd, mijn saborideals, komme her, hooidzaam, veel vrucht bij, Menselwerk van Waarneemingen. daarop aan, dat men zorg draagt de derde hand onder, scheiding onder handelingen onverhinderd gaan, te houden, te weten die van het zweet uit de borsten, de kraamzuiveringen en den stoelgang, — en voor het overige "de genezing van de koorts, regelen naar den aard, welke dezelve overeenkomstig de heerschende Epidemische en lichamelijke gesteldheid van de lijderen aanneemt. De meeste koortsen der kraamvrouwen, welken ik behandeld heb, hadden hunne zitplaats in de eerste wegen, en dezelven werden enkel door het aanhoudend gebruik van zachte ontlastmiddelen en indien de omstandigheden zulks vereischen ook door brakmiddelen genezen. Te gelijk werden de borsten vlijtig uitgezoogen, en den toevloed naar dezelve werd, indien de noodzaaklijkheid zulks vorderde, nog bevoordert door de koude floeien of een warm en verzachtend vocht. Op dezelfde wijze werden de kraamzuiveringen door warme floeien op den onderbuik bevorderd enz. — In andere gevallen had een ontsteking plaats, en als dan waren herhaalde aderlaatjes en een verkoelende geneeswijze noodzaaklijk; nogthans werden er na dat de ontsteking weggenomen was, gewoonlijk nog enige dagen ontlastmiddelen vereist. In ernstige gevallen ontmoette ik kraamvrouwen, die door een ware hoornkoorts aangetast waren, hier zog was veels velaat en hier een been was. Lang werk van Waarneemingen. was tot aan de diens opgezwolpen, zou dit uit de verplaatsing van het zweet ontstaan zijn? — dergelijke lijders kon ik niet in het leven behouden. Dan ik geloof dat de gevaarlijkste koortsen bij kraamvrouwen bijna altijd kunnen worden verhoed, wanneer de arts steeds van den dag der bevalling alles nauwkeurig en zorgvuldig gade slaat. Hier toe werkt zeer veel mede de zuivering der. Eerste wegen voor de bevalling, indien zich ergens tekenen van vuiligheden in diezelfde openbaringen. Dr Be. Wanneer lieden, die met een benauwde borst, met knobbels in de long, of een vliepende zwakheid van dezelfde behebben, of om welke reden ook, geneigd zijn voor ontsteking, of ophooping van andere flesjes in de long, door een hevige koorts aangetast worden, alsdan is het bijna nooit mogelijk hen te redden. Daarom heeft men zeer te recht aangetoond, dat een ruime borst gedurende een koorts het gunstigst te rekenen oplevert, en dat men alsdan, al waren de overige omstandigheden der ziekte nog zo bedenkelijk, de hoop kan voeden dat de lijder dezelfde zal overwinnen. Ik heb lijders die met een koorts behecht waren, en reeds omstreeks drie maal. Aan vierentwintig uren in bedwelmd en zonder een druppel vloeistof te kunnen doorlikken, gelegen hadden, nog in het leven behouden door het aanvallen van Spaanse vliegen. Pleisters op verschillende plakken van het lichaam, inzonderheid ook op de afgekloven kruin van het hoofd. Daarentegen heb ik het die geenen ondanks alle aangewende moite, al tijden mier den dood zien bekopen, welken een benauwde, borst en moeilijke ademhaling hadden, die men een hoest behept waren, waardoor zij of bezwaarlijk of in het geheel niets konden opgeven, of toch al die over de Rokkoort verzwakten en verlamden de levenskrachten; welke noodzaaklijk moeten worden gedaan om de fluiten die zich in de longen hebben opgehoopt, te laten opgeven. In nieuw, zoo ook andere middelen om het ongelichte der longen te verzien, zoals Spaanse vliegen, niet altijd bedenkelijk waren, eene Rokkoort wanneer de krachten reeds afnemend komen, adelivering van de bevrijding van de longen zelden te pas, en hun in alle gevallen Spaanse vliegen pleisters, tussen de schodelbladen en op de borst gelegd, zeer zelden eenige hulp. De Kamfer met mineralische Aromaten te bevoordelen, hebben weliswaar het vermogen om de in de longen opgehopte stoffen op te lossen, doch de reeds zo verzwakte lichaamseigen afweermiddelen niet op te doen. Het gebruik van Kina, en alle andere hulpmiddelen is daarvoor niet aan te raden. De voorstel prikkelende inwendige middelen beurten, wel is waar, de levenskrachten lijken echter de borst nog meer te benauwen. Het was zeer te wensen dat men een verbindingsmiddelen ontdekte, welke in een soortgelijke toestand de krachten opbeurde en de borst zo veel mogelijk bevrijdde. Dit zal wel zeer bezwaarlijk doch mis successie niet, geheel onmogelijk zijn. Als een bijvoegsel tot de waarneeming, zal ik hier nog kortelijk mededeelen een geval van een hardnekkige en langdurige opstijging en fluitscherpte, die door de bekwaam en in Aken beminden arts SOLDERS, welke mij de geschiedenis van deze ziekte medegedeeld heeft, eindelijk genezen heeft. Die ER betrof een vrouw van eenenveertig jaar, welke reeds als jonge dochter na eenen hevigen schrik eensmaal door fluitscherpte, die echter spoedig verdween, was aangetast gewest. Zij huwde kort daarna en bracht verscheidene kinderen ter wereld. Veertig jaar bereikt hebbende, hield haar maandelijkse zuiveringen, welke zij gewoon was alle drie weken te krijgen op, zonder daarvan onmiddelijk enig ongemak of toeval te ondervinden. Doch het duurde geen lange tijd daarna, dat zij door fluitscherpte werd aangetast, welker aanvallen op de volgende wijze begonnen. Anvangeliek openbaarde zichzelf met eene grote benauwdheid in den onderbuik, met een moeilijke, snelle en ongeregelde ademhaling, hetwelk gewoonlijk vloog een korte tijd, soms ook wel twaalf of vijftien uur duurde. Daarna geraakte de lijderes in eene soort van bedwelming die naar dronkenchap geleek en met ongerustheid gepaard was, maakte allerlei gebaarden, schudde het hoofd, boog zich voor en achter over, wriemd met de handen, kreeg spieren en krampen, trokken, sprong uit het bed, liep heen en weer, moest vast gehouden worden, om niet op den grond neer te vallen; begon te huilen, te zingen, te bidden, het een en ander te vertellen, zette zich bij afwijzing neer en zuchtte enz, — en dit alles bedreef zij soms vele uren lang, tot dat zij eindelijk ten uiterste afmattend als het ware weerom ontwaakte; evenwel behield zij nog eenigen tijd een benauwde ademhaling, tot dat deze ook al glijdens ophield, en de lijderes schoon verfrist, zich echter weer tamelijk zwak bevond. Geduurende zulk een aanval was de pols merklijk opgezet, het aangezicht werd rood, ze had een brandende hitte in de vlakke vaten van de hand, een droogen mond, de lijfdeel was zeer dor, bespeurde bij afwijzing een geringe huivering, en loste soms na dat de aanval ophield een dikkere pis welken een zetpje op den bodem naliet, — geraakte ook wel in een zacht zweet wanneer de toevallen verdwenken waren, dat, indien zulks door nieuwe aandoeningen op de zenuwen belet werd, altijd de toevallen met meer hevigheid deden ten voorschijn komen. Om de een of andere tijd had zij pijn in alle haar ledemdeel, en waren bij het aan. Akken ten uitersten gevoelig; buiten deze aanvallen bespreekt men die gevoeligheid, die meer uitwendiglijk in de huid dan in de spiern haar ziekteplaats scheen te hebben, niet. De eerste wegen scheen zuiver en de spijsverteering goed te zijn; de liederen hield het meest van lammertjespap, die zij ook het best kon verdragen. Zonder enige gebrek in de baarmoeder zelf te vermoeden, werden tegen deze ziekte vele soorten middelen echter zonder enige vrucht beproefd. Alle eigenlijke krampstillende middelen, zeis haar zelfpap, waarmee men op eenen dag tot dertig krenten opklom, waren van geenerlei nut, evenmin versterkende middelen, en de koude baden. — Verscheidene hierover geraadpleegde artsen bestempelden deze ziekte nu eens met de naam van Coma vigil, dan weer met die van een bijzondere spier trekkende ziekte, zij waren wel gevoelen dat wormen en zelfs de lintworm de oorzaak van deze ziekte kon hebben, dan weer om gisten dat er zelfs een slagaderbreuk of een bloedprop in de grote vaten bestond enz. Het volgende voorval gaf de Heer D. S Olders veel licht omtrend de ware oorzaak van deze ziekte. 