title: Historische en godgeleerde verhandeling over de sprinkhanen, derzelver Aert, Eigenschappen en Verwoestinger, in oude en latere Tyden, tot in de Jaren 1748 en 1749. Met een aenhangsel over de spyze der Israëliten in de woestyne, gemeenlyk kwakkelen geheeten
creator: Rathlef, Ernst Ludewig, 1709-1768
text: Zelfs Plinius fchynt dit Tweederlei Broei¬ fel der Sprinkhanen te beveftigen, Want na dat hy het zelfde gezegt heefc , ’t welk Aristoteles ook verhaelt, zoo voegt hy ’er by (ß) : ,, Anderen Hellen een dubbel Broei» fei en een dobbe'en (Andergang der Sprink- hanen. Zy leggen , wanneer het Zevenge- ,, (lernte (/;) opgaet. Daerna , wanneer 5) het Hontsgefternte (c) opgaet, Herren „ zy, en dan komen ook de Eieren uit. Ab „ Arkturus zieh aen den Hemel vercoont, F „ heeffi ( a ) Plinius in Hiß. Natur alt , Lib. XI. c. 19. De Heer Ludolf heeft dit gevoelen van Plinius nietrecht begrepen ; waerom hy het verwerpt. (Z?) Ofde Pleiades, die zieh in ’t Midden van Maert aen den Hemel vertoonen. (c) Het Hontsgeßernte komt in ’t Midden van Ju- ly te voorfchyn. 82 VERHANDELING over „ heefc menwederom Nieuwe Sprinkhanen”. Plinius kon uit Afrika Narichten over de Sprinkhanen hebben, en hierom zeggen, dat zy Tweemael in ’t Jaer Eieren leggen ; naer- dien hv wezenlyk eenige Landen en zelfs A- frikanoemt, daer deze Dieren gevonden wor¬ den. Wy kunnen ook Aristoteles en den Heer Shaw aidus overeenbrengen , dac wy zeggen , dac de een fpreekt van de Tyden van ’t Winterbroeifel , en dac de ander het Zomerbroeifel befchryft, en wel in Jc byzon- der in Barbarye. ■ ' t ■ ‘ ' "/r- - 5 55. De Andere Omflandigheit , waer in de Berichten niec overeenflemmen , betrefc den Dooc der Sprinkhanen. Aristoteles bericht, dat de Moedersby hec leggen der Eie¬ ren fterven, dewyl’erdan Wormen aen hunne Halzen groeien , en dac ook de Mannetjes ter zelfder cyc flerven. P l i n i u s volgt, naer zyne gewoonce , die V erhael. Hy voege ’er echter by , dat zy noch op eene andere wyze om ’t leven komen , naerdien zy door den Wint worden opgevoert en in Zee ge- worpen, De Heer Thomas Shaw verhaelt dac de Oude Sprinkhanen zieh verflrooien , na dat zy hun Eieren geleid hebben. Hy voege hier noch by, dat de Arabieren de Zee voor het Graf van alle Gevleugelde Infeäen hiel- den. In andere Berichten vinden wy rneer dan eens, dat zy ook in onze Werreltdeelen Eieren geleid, doch naaerhant noch geleefc hebben , tot dat zy eindelyk door Storm weg- gevoert, of door den aenvang van den Win¬ ter door den Sneeuw of de Vorft zyn gedoot ge« de SPRINKHANEN. 8j geworden. Ik geloof dat onder deze verfchil- lende Berichten de Eerfte voor de Laetften behooren te wyken. Dewyl Plinius Aristo- TELESgevolgc heeft, zoo zyn beider Verhaien üeclits voor een enkel Verhael te houden* Hier tegen hebben velen aengemerkt, dat de Sprinkhanen, na het leg gen der Eieren, noch in ’i leven zyn gebleven. Het kan wezen, dat "er een Ziekte onder deze Dieren is ge- komen in dat Geweft, waer uit Aristoteles zyne Berichten gekregen heeft. Het kan ook wezen , dat hy en zyn Navolger willen zeg- gen, dat dit Gedierte aldus ilerft, wanneer het tot zekeren Ouderdom is gekomen. Maer, volgensde gewoone wyze, fterven de Sprink- hauen niet, na dat zyde Eerfte mael Eieren ge- leid hebben. Veel eer blyven zy in ’t Leven tot dat zy, of hun gezetten tyt van fterveil bereiken , of geweldiger wyze omkomen. * § 56. Hunne Menigte is verbazendegroor* Dit ondervint men uit hunne wyd uitgebreide Zwermen of Heirlegers , die geheele Lant- fchappen in körten tyt verwoeften kunnen* Sommigen (a) hebben in een enkelen Sprink« haen over de t’Zeventig Eieren gevonden „ en hoe veel zou men "er mogelyk niet wel ontdekken , Indien men ze door een Mikros- koop befchouwde. De Heer Reaumur heefc in den Buik van een Vlieg over de Twintig Duizent kleine Maden door een fchoone Mi« kroskoop waergenomen (b). Wanneer men F z na (a) J. Ludolf in Appendice Secunda. p. ia. ( b) Reaumur Memoires pour fe-rvir & l Hißoirs du. InJeÜu, Liv* IV. Chap, io. 84 VERHÄNDELING over bu overweegt, dat de Sprinkhanen , in een Jaer, Tweemael Eieren leggen, za! men tevens de fpoedige en krachtigeVermenigvuidiging dezer Dieren begrypen. Wanneer Noach nu een Paer van deze Dieren in zyn Ark genomen heefc,700 heeft ditPaer, na verioop van een Jaer , wel tot Twaeli Hondert Paer en na Twee Jaren wel to-tVyfdenmael Hondert Duizent Pa* ren kunnen vermeerderen, Dewyl nu die Inject zoo vruchtbaer is, kan men lichte- lyk de reden vinden,hoe zyjn groote Heirle- gers, die zieh Mylen ver ukflrekken en die te¬ vens dicht in een gedrongen zyn^ tot ons o» verkomen, en wanneer zy over onze Hoof« den zweven, de Zonne verd ui deren. Ja men zal ook de reden vinden , hoe het Water o £ de Koude of deSneeuw groote Helfen derzel* ven kunnen dooden 5 en dan noch op nieuws even groote Heirlegers kunnen wederkomen. § 57. Het Vaderlant der Sprinkhanen is Azie en Afrika , en wel de warme Landen dezer beide . Werreltdeelcn. Die bewyzeik, \Toor Eerfl, hier nie, dat die genen , welke bv tyden onder ons in Europa worden aengetrof- fen , by ons wel Eieren leggen kunnen; maer hier uit komen geene Jongen voort ( a) en de Ouden (lerven by den eerflvailenden Sneeuw en Koude, Hier uit blvkt dat hun Lichaem niet voor onze Koude Geweden , maer voor war- [(a) DeTydingenin ons Byvoegsel § 4?. melden bet tegendeel ; doch de Heer Rathlef fchreef dit in het Jaer 1748 , toen men het uitbroeien der Eieren, in Europa, noch niet ondervonden had.] de SPRINKHANEN, 8f warmer Landen , gelyk Azie en Afrika , gellelc is. Myn ander Bewys neme ik hier uit af? dat men ze in Azie en Afrika heeft zien Eie¬ ren leggen en hier geftadig aengetroIFcn, Op het Eilant Lemnos , dat legen woordig Stalimene heet, en tusfehen Europa en Azie legt, vint men ze ook dikwils En in Barbarye heefc ze de Heer Shaw dikwils jong en out in ver- fcheiden Omftandigheden gezien. Myn Der- de Bewys vinde ik in de Overtogten der Sprinkhanen naer onze Geweften. Aldus heeft PnNius aengemerkt ,dat zy overdeZee uit Afrika in Italic kwamen. In het Jaer 3475, trokken zy over Hongaryein Duitich- lanr. ln ’t jaer 15*27, vlogen zy uitTurkye naer Poolen. In ’t Jier 1536 kregen de Hungaren deze Dieren over de Zwarie Zee. In ’t jaer 1693 » ging ^ilin Togt andermael over Hongarye in vDuitfchlant tot in Thürin¬ gen. Eni ook die, welke in ’t Jaer 1748, in Hongarye gezien zyn , waren uit Turkye ge- komen. Hier uit en uit vele andere Voor- beelden, kan men weten dat de Sprinkhanen uit Azie en Afrika by ons in Europa komen, en dat men hun Vaderlant in dezeTvvee Wer- reltdeelen zocken moet. § 58. Het vak echter moeilyker te bepa- !en in welke Geweften van Azie en Afrika de Sprinkhanen hun verblyf hebbe'n. Hier on« trent moet men nochmaels letten op de Tog- ten, die zy in hun Vaderlant nemen. Diodo- rus Siculüs geeft te kennen dat de Libyfche en Welle winden deze Dieren toevoeren aen den Sprinkhaeneters , die in een Hoek van E- F 3 thi- 86 VERHANDELING over thiopie by Mauritanie wonen. Zy körnen al- dus tot deze Volkeren met een Zuid-Weften* Wint, en derhalven rnoet in de Weile ly ke Deelen der Libvfche Woeilynen hun Geboor- teplaets zyn. Volgens ’t Bericht van den Heer Shaw , komen zy insgelyks uit het Zui- den naer Barbarye. Dewyl nu dit Lant ten opzigte van het Lantfchap der Sprinkhaen- eters tegen het Weilen legt, zoo moeten zy al wederom uit dezelfde Libyfche Woeilynen naer Barbarye komen. Wy beiluiten derhal¬ ven , dat men hunne eigenlyke Afrikaenfche Verblyfplaetfen in het Midden van Libye moet zoeken Wat de Sprinkhanen van Azie be¬ langt, deze zullen wy nergens bekwamer na- fporen dan in de Woeilynen van Arabie. De Karmeliet Angelus van Sint Jozef, die lang in Periie geweeil is , heeft ze ileets derwaerts uit de Arabifche Woeilynen zien aen komen. De Jeruzalemfche Jood Simeon Ben Jozef heeft aen den Heer Ludolf verhaek, dat zy insgelyks uit de Arabifche Woeilynen in ’t Beloofde Lant kwamen. Sc-hoon nu , gelyk uit de Ondervindingen zeker is, de Afrikaen¬ fche Sprinkhanen in Libye en de Aziatifche in Arabie hun wäre Vaderiant hebben, zoo komen echter alle de Sprinkhanen niet uit de¬ ze Tvvee Geweilen. De Heer Shaw heeft opgemerkt, dat Sprinkhanen, die uit Libye in Barbarye gekomen waren , aldaer op de V iak- ten van Mettyah Tongen hadden voortge- bracht, die tegen het Noorden gevlogen wa¬ ren. Uit deze Ondervinding volgt , dat de Sprinkhanen , die by geheele Zwermen uit hua Vaderiant trekken, wanne er de tyt der Wort* / be SPRINKHANEN. 87 Voortteling nadert , in andere warme Lau* den weder jonge Heirlegers voortbrengen , die insgelyks, gelyk de Ouden , wyd en zyd henen trekken. Hetontbreektons aen genoeg omftandige Berichten van de inwendige Dee¬ len van Azie ; om met zekerheit over* alles te oordeelen. Maer het kan z n , dat ’er in de warme Lantflreken aen de Kaspifche Zee , of in het wyd uitgebreide Ryk der omzwer- vende Tartaren, die onder geen Rechisgebied behooren , aengenäme Velden voor de Sprink- hanen te vindenzyn, daer zy Jaerlyks jungen voortbrengen. § 59 Maerhoe komen nu de Sprinkhanen, genoegfaem uit het hart van Afrika, uit Li» bye tot ons over? of hoe is ’tmogelyk, dat deze Dieren , uit het zoo ver afgelegene Ara- bie , geheele Heirvaerten naer Duitfchlant ondernemen 1 Die zal ons licht en mogelyk voorkomen , wanneer wy Twee Onder vindin- gen befchouwen. De Eerfte Onder vinding is, dat men ze in Afrika en Azie van het ee¬ ne Geweft naer het andere ziet trekken. Men kan gemakkelyk bevroeden; dat in de Woe- ftynen van Libye geen Voedfel genoeg voor zulke menigvuldige groote Heirlegers van Sprinkhanen te vinden is. Zy moeten zieh derhalven verfpreiden en in de omieggende Geweflen den ko ft zoeken. En die doen zy zelfs in hunne nieuwe Volkplantingen , waeruic zy , volgens de Aenmerking van den Heer Shaw, wanneer zy alles hebben afgegeten, wederom wegen verder voomrekken. Met de Arabifche Sprinkhanen is ’t eveneens gele- F 4 gen 88 V ER HÄNDE LIN G over gen. De andere Ondervinding is deze. Men heeft fleets opgemerkt , dat zy inet den Wint aenkomen. De Libyfche en Werte Winden voeren hen in het Lant der Sprink- haenecers. Naer Barbarye körnen zy met een Zuiden Wint, en deze Zuide Wint dry fc hen van daer naer het Noorden. Naer Ita- lie körnen zy met Winden , die uic Afrika waeien. De Wint voert hen naer Per fl e en ook in het Joodfche Lant. Door den Wint kwamen zy,kortvoor den Uittogt der Ifra- eliten , naer Egypten, en een Wint voerde ze weder weg. Men leze alle de Berichten van de Togcen dezer Dieren in Europa nas en men zal doorgaens bevinden dat de Wint hen van de eene Piaets naer de andere ge- voert heefc (#). Het teeder Weeffei van hunne Vleugelen en hunne geringe Krach¬ ten zouden geenszins magtig zyn orn tagen den Wint in te arbeiden. Zy bedienen zieh derhalve van den Wint , als een Hulpmid- del ora bekwamer en gemakkelyker voort te komen. Heeft men een Zuid* Weden W int , zoo leid hen dezelve naer de Sprinkhaeneters , naer de Ethiopiers en naer Egypten. Hier en daer, gelyk in de Viakke Velden van Mettyach , leggen zy, als de Legtyt gekonaen is, hun * ne" Eieren en vüegen verder voort, en de Jongen , die uit deze Eieren voortgekomen zyn , gaen 00k verder, wanneer zy alles ver- teert hebben. Waeit ’er dan andermael een Zuide Wint, zoo dryfc hen deze naer Zee, daer zy of omkomen , of zy worden , indien de Wint flerk genoeg is, naer Vrankryk en Spanje gedreven en naer gelegenheit der Jaergetyden en der Winden gaen zy verder naerierlant, Engelant en wel heel naer Schot - Jane. Maer heeft men in Libye meer Zuid- Werte Winden, zoo voeren deze de Sprink- hanen meer naer de Kurten van Afrika, die tegen over Italie leggen, Daer dryfc hen dezelfde Wint in de MiddelantfcheZee, wan¬ neer zy door al te overvloedig Voedfel te zwaer geworden zyn ; of hy voert hen 00k over naer Sardinie , Sicilie en Italie. En uit F f Xta,' VERHANDELING oter 90 Italic kunnen zy, wanneer de Wint verän¬ dert , in Tirol en in Zwitferlant komen De- ze zyn de gewoone Togten der Libyfche Sprinkhanen. De Arabifche moeten daeren- tegen andere Wegen nemen , wanneer zy in ons Werreltdeel komen zullen of geheel in het hart van Duitfchlant indringen. Indien ’er een Zuide Wint in Arabie waeit,zoo vlie- gen zy hier mede in het Joodfche Lant. Waeit de Wette Wint , zoo bedienen zy zieh van dezen om naer Perfie te komen, En deze zelfde Wint dryft hen 00k in het uit- gebreid Gebied van den Mogol, naer Chi* na en op het Eilant Formofa. Hebben zy, halten hun Vaderlant hun Geflacht voortge- plant, zoo is ’er nu een Oofle Wint noo- dig om hen naer Turkye of naer het aen Europa grenzende Tartarye te voeren. Wy vinden hierom , in de aengehaelde Berichten , dat zy nu eens uit Tartarye , dan eens uic Turkye , in Zevenbergen , Hongarye en Duitschlant komen. Uic Tartarye moet de Wint hen in Polen voeren. Uit alle deze Onder- vindingen enOmflandigheden kan men ontdek- ken, hoe de Sprinkhanen uit Libye en A- rabie in ons Werreltdeel komen. Maer te gelyk ziet men dat die , welke in Italie en de Weftelykfte Deelen van Europa val- len , uit Libye , en die, waermede Zeven¬ bergen, Hongarye, Polen en Duitfchlant ge* plaegt worden , uit Arabie of andere, ons noch onbekende, Aziatifche Verblyfplaetfen dezer Infecten moeten overkomen. Over deze wyd uitgebreide Wegen behoeft -men zieh niet te verwonderen , dewyl de Brva- renis * de SPRINKHA NEN. 91 renis leert , dat zy by ftil Weer, in een enkelen Dag, Vyf My len in ’t Vliegen kun* nen afleggen. § 60 De Schade, die dit Gedierte veroor- zaekt, durven we bezwaerlyk weder herha« len, dewyl alle de Berichten, welke wy des» wegens te voren hebben bygebracht , hier van overvloedig getuigenis geven. Dewyl zy hun Onderhoud in Groene Gewaffen zoe- ken , en rnet een wyden Mont en harde Tan» den , en in eene volflrekt ontelbare Menigte aenkomen, kan men iichtelyk nagaen, wat groote Schade zy aen de Gewaflen toebren- gen , waer uic anders Menfchen en Bie¬ ren hun Onderhoud moeten vinden. Over- al , waer zy körnen , verteren zy het Gras tot aen den Wortei , zo dat men in den Zo- mer geene Weiden en in den Winter geen Hooi voor het Vee kan bekomen, en dewyl zy zeer diep knagen, zoo befchadigen zy 00k alles voor het volgende Jaer. Zy vallen 00k op de bezaeide Landen en verteren al het Graen, zoo dat ’er niets kan worden inge- oogfl Hoekan derhalven Menfch en Vee be- flaen , indien ’er Gras noch Hooi, Gezaei noch Oogfl gevonden wort ? Moeten niet alle Bie¬ ren, die levendig of doot den Menfch en Spys en Drank verfchaffen, door gebrek ver- gaen? En moet niet de Menfch, die van zyn gewoone Voedfel berooft is , door Honger omkomen of vreemde Woningen zoeken Z Zelfs tafl dit Ongedierte de Boomen aen,ver- nielt de Bladeren en Vruchten en knaegt de Schorsfen af5 waer door ’t Geboomte moet ver- 9i VERHANDELING over verdorren. En dus verdwynt ook alles, wathet Onderhoud van den Menfch kan vermenig- vuldigen , verwiflelen en hem door een aen- geoaem genot verkwikken. Zelfs de Wo¬ ningen der Menfchen, de Hoven, de Hui- zen , de Karners , de Ruftplaetfen , en hec Huisraed zyn van dit razende Ongedierte niet bevryd. De Schade alleen , die zy naiaten 3 is noch gevoeliger, Honger, Duure 1 yt en Armoede , hec aenfchouwen der ftomme Die- ren , die om hun Voeder roepen , der Kinde¬ deren , die om Broot fchreien , Vlugt, Krank¬ heit en dikwils de Door van vele Hondert- duizenden van Menfchen, zyn de gewisfege- volgen dezer droevige Bezoeking, Ook moet de laffe en ongezonde Spyze en de Lucht , die door den Doot en Verrotting van gehee- le Heirlegers van Sprinkhanen bedorven is, nootwendig een Sterfte onder Menichen en Vee veroorzaken. § 6r. Hoe grooter Schade wy door eenige Zaken lyden , hoe men meer op Middelen be- hoorc te denken om ’er zieh tegen aen te kan¬ ten of dezelve te verhoeden. Het zekerfte Middel tegen alle Rampen enOnheilen beftaet wel in een deugtfamen Wandel , benevens een ernftig Gebed tot God , dat hy ons Erf- deel^ voor de Heirlegers der Sprinkhanen be- wa- de SPRINKHANEN. 93 wäre. Een Chriften , die aen een Godlyk Beftier gelooft in alles wat hem bejegenc, zal lichtelyk begrypen, dat 00k het kwaet, ’t welk dit Ongediert den Menfchen toebrengt, hem van den Heere worc toegezonden. De- wyl nu de Godzaligen zieh op deBeloften van de Befcherming en GenaJegifcen Gods meer kunnen verlatendan de moedwillige Zondaer, zoo heeft 00k een Lant, wiens Inwoners zorg- vuldig trachten bannen Schepper in oprecht- heit des harte en getrouwlyk te dienen , de zoe- te hope, dat de Heer hen van deze Plage zal verfchoo nen. Maer wanneer , na de betrach- ting van Deugt en Godtzaligheic , hunne Vel¬ den en Akkers echter met dit Verderf be¬ zogt worden ; kunnen zydezen Laft met groo- te Gelatenheit en Gevoel over hunne zonden verdragen : naerdien zy weten , dat zy zieh deze Plage niet door hunne moedwillige Boos¬ heden hebben op den hals gehaelt. Zy zul¬ len veel eer deze Roede in Demoedigheit kofTen , en ze als het werk van hunnen Schep¬ per, die met Wysheit iegeert, aennemen en vereeren. § 6z. Zoo zeker als de Bekeering en het Gebed zyn, zoo iedel zyn eenige andere ge- waende Geeflelyke Middelen , waer van men zieh wel eer regen de Sprinkhanen bedient heeft. Plinius verhaelt van de Romei¬ nen , dat zy by zware Plagen en de AenkomfL der Sprinkhanen, hunne toevlugt tot de Boe- ken der Sibyllen genomen en dezelve open- geflagen hebben. Wy weten de wäre Om* flandigheden dezer Boeken niet, maer het is ze- 94 VERH ANDELING over zeker , dat de Romeinen geloofden , door het opflaen derzelven , een Teeken van de Goden te zullen vinden , om te weten wac Middel zy tegen de Sprinkhanen hadden te kiezen. In het Jaer 873, en ongetwyfelt 00k op andere tyden, werden 'er tegen dezel- ve openbare Ommegangen ingeftelt. Paus Stefanus de Zesde wydde zelve in het Jaer 885, het Wy- water en liet ze hier mede be- fprengen. Wy hebben 00k gezien dat men ze in Perfie met het Water uit zekere Bron befproeit heeft , om zekere Vogelen der- waerts te lokken, die de Sprinkhanen dood- den. In Armenie neemt men insgelyks het Water uit een Bron, in welke ten tyde der Vervolging, eenige Martelaren zyn omge- brigt, en befproeit ’er Drie of Vier dagen de Sprinkhanen mede, T welk men voorgeefc die uitwerking te hebben , dat een ontelbare Menigte Vleefchetende Vogels hier op aen- komen,die in körten tyd de Sprinkhanen uit- roeien (a) In de Roomfche Kerk heeft men zieh niet enkel van het Wy- water, maer 00k van den Ban en de Bezweering bedient. Men ging met hen te werk als met onreine Geeften en Bezetenen , die men bezweeren moe{l , gelyk Alvarez in de Ethiopifche Reize getuigt ( b ). Men handelde hen als hartnek- kige Zondaren, die men van hun ongelyk o- vertuigen en verdoemen moeft. Men heeft naer de gewoonte van den Ban, over den Sprinkhanen een Aenklager , Richter en Pro* ku- (fl) Ta verniers Reizen. II. B. 3. H. (&) J. Ludoifi Hifi. Mtlmp. Jpp. II. p. sy« de SPRINKHANEN. 95 kureurs gefielt, ea Klaegfchriften aengeno« men en beantwoort. De Franfche Rechtsge¬ leerde Bartholomlüs van Chassaneo hecft dezen Geeftelyken Gerechtshandel befchre- ven (a). § 6 3. Van de Geeftelyke komen wy tot de Lichaemlyke Middelen. Onder deze zyn 'er, die zonder toedoea van Menfchen onc- ftaen: namelykde Vogeleti^die dezelven ver- delgen en uitroeien; want zekerlyk zyn 'er zulke Vogels, fchoon ze niet door het Water uit de Bron der Martelaren of uit eenige an¬ deren nacr de Sprinkhanen worden henen ge- iokt; diemenmaer als Trekvogels , ofzuiken, die deze Dieren altoos volgenom hun Aes te zoeken , moec aenmerken. Plinius ver- haelt, dat men by den Berg Kafius den Vogel Seleukis vint, die op de Sprinkhanen aen- valt. Wy hebben gezien, dat de Ojevaers, Ravens en Kraeien deze Dieren verflmden. § 64, Deze gelukkige Middelen volgen ech¬ ter niet altyt opde Bezoekingen der Sprinkha¬ nen ; waerom men ze, gelyk wy gezegt heb¬ ben , door menigvuldig Geraes, heeft zoeken te verjagen ; waer van wy noch een Voor- beelt uit den Heer Ludolf zullen bybren- gen , ’t welk in China wert aengewent (Z>), ,, Een Boer neemt al zyn Gezin en al wie hy s, verder bekomen kan , met zieh en gaet 'er „ mede naer zyne eigen Land 5 om 'er de ,, aen- (a) J. Ludolfi Hifi. JEthiop. App, II. p. 17, (b) J. Ludolf. ubifupra, p. 1 6, 96 VERHANDELING ovsft „ aenkomende Sprinkhanen van af te hon* „ den* en men vinc in dien tyc, wanneer 3, dit Qngedierte invalt, geen eenen Akker , ,, waer op de Lancman niec aen den arbeid is omdeze Vyanden naer zyn uiterfte vermögen 35 te ftooren. Dan hebben zy allen lange fta- ken in de vuiil , waer aen Vaendels of 5, Docken gebenden zyn. Deze zwaeien zy ,3 onophoudelyk in de Lucht, en maken hier „ by zulk een Gedruifch en Vekgefchrei, dar 3) de Sprinkhanen , die met geheele Zwermen , 3, als dikke Wolken, aenzetten , door deze 3, Vertooning en dit Gerücht , verfchrikken , 53 en eenigszins langer, dan zy anders ge» „ woon zyn, boven in de Lucht blyven en 5, hunne Vlugt vorder voortzetten. En fchoon 3, zy rni en dan door dit Middel van deze en 33 gene Akkers v/orden afgebouden, vallen 33 zy echter, na dal zy van den eenen naer den 3, anderen Akker gevlogen hebben , en ver- 3, moeitzyn,ergensdaer zy de minfte tegen» „ weer vinden, metzulk een Storm en Zwerm, „ neder, dat zyby wylen een Voet hoog op ,3 malkander Jeggen, daer zy dan de Vruch- „ ten van dat Jaer geheel en al verder- ,3 ven. De Boeren hadden in dien tyt5> (namelyk in July des Jaers i6fö) ,, zieh zoo dapper geweert , dat dit Ongediert, 3, met geheele Zwermen , over alle hun- 3, ne Akkers was heengevlogen en ein- 3, delyk in den Stroom nedergevallen”. § 65 Het maken van Kuilen en Grep- pels, die met Water gevult en waer in de Jongen worden heen gedreven, gelyk wel in »e SPRINKHANEN. - 97 v * ~ I#i Barbarye gefchied, kan alleen in ’t werk gefielt worden , .wanneer zy noch flechts Kruipende Dieren zyn en niet vliegen kirn- ren. Het verwekken van Damp en Rook> door aengeftekene Brantlloffen , kan tegen de Viiegende Spririkhaneii van grooter mit z-yrn § 66. Het Middel van Darup en Rock tb verwekken jfchynt dan het voordeeligfte om de Velden van egne geheele V er wpefling te bevryden, en kan aengewent. worden eer de Bieren zelve noch over körnen. Want men kan eenigzins nagaen 5 wanneer ze tot ons nade- ren zullen. Zoo ras zy zieh, by onze Naburen onthouden en de Wint vandaer overwaeit, mag men befluiten dat de Sprinkhanen hier door 00k naer onze Landen zullen overgevoerc worden. Oan i$ het ty t om zieh tegen hen toe te ruften . Door de Plaets , daer zy leggen ? kan men den Dag ontreot nagaen, Wanneer zy körnen zullen. Ook is het bekent dat zy hunne Voor- boden , Vier-en-Twintig Uuren vooruit zen- den en wanneer wy deze bemerken, können wy befluiten dat de Vyanden zeer naby zyn. Maer al deze Raed is vruchteloos, wan¬ neer, gelyk den meeflen tyt gebeurt , hun Heirleger zoo uitgeflrekt is ^ dat zy doorMen- fchelyke Middelen niet kunnen worden oyer- meefterc. En indien zy zelfs alle door den Damp verftikten , zouden zy door de zwaerte van hun¬ ne ongelooflyke Menigte , het Gras en de Veltvruchten nederdrukken en bederven. Het nutil dan zou zyn eenige Akkers, indieri men konde , voor hunne Woede te beveiii* gen; waer toe wy het volgende in overwe« G ging 98 VERHANDELING ov&ft ging gcven. Men zou , terwyl zy bezig zyn met eten * om hen in’t voortkruipen te belet- ten^tegen den Wint in, met welken zyaenko- men , Jangs den Akker heen een gr©ot Vuur kunnen leggen, dat beider opbrandde en ge- durig önderhouden wert, totdatzy verbrant of voorby getrokken waren. Ook zou men ee¬ nige zware en lange Rollen kunnen maken, die door Paerdenof Menfchen gins en weder bewogen werden , waer door de naderende Sprinkhanen zouden moeten gekwetft [.wor¬ den. Men zou ook , met lange, hooge en naeuwe Netten aen zulk een Akker te ftellen, een groote Menigte van deze kruipende en huppelendeDieren kunnen afwenden en opvan- gen, om ze in een V uur,ten dien einde aengeleid ofin een nabyleggend Water of in diepe Kui- len te werpen. Die kon men voornamelyk doen in den Morgenflont , wanneer hunne Vieiigels door den Dauw noch vogtig zyn. Ondertusfchen moeften ’er weder eenige Lui- o den met andere Netten gereed ftaen , om weder een trek tegens de op nieuws aenkomende Sprinkhanen te doen. Mogelyk zou men in dezervoegen eenige [weinige] Akkers kunnen beveiligen ; [doch men moet bekennen dat dit genoegfaem niets zou zyn in vergelyking van de groote Streeken Lants, die door zoo veleMillioenen van Sprinkhanenworden afge* geten :] Ook zouden ’er maer eenige weinige Boomen, die men hoog waerdeerde, door dezel- ve met Netten tebedekken, kunnen behouden worden (^). § 67. [(«) De Vracgzou hierwezen, ofdezeDieren, wel¬ ke PJ* 5 F R I N K H A WEN. . 99 § 67. (b) De gr 00 fite Lefcommeraig , die de Sprinkhanen nalaten^ zyn dedroevige G.e- 'vclgen hunner Verwoefting , dcor Gebrek van "V oedU. voor Meafclieti en Vee. Ook korneii zy gemeenlyk in .een tyt , wanneer de Voor- raed van ’t •/oorgaende Jaer ten grooten dee- le is opg-ebruikt, en de hieuwe GeVasfen noch* met üigezamak zyn, :t w dk , gelyk; wy ; ge- zien h ebben, den armen Lantman nootzaekc zyne Wonnigen te veriaten, en zieh naer an¬ dere Gev/eften te begeven , om zieh zelven en zyn Vee in hieven te liouden. Hier tegen is geen ander Hulpmiddel, ten zy , wan¬ neer het Gevaer , door den Inval van dit On- ged-ierce in de Naburige Lantfchappen , ook onze Landen dreigt, alles wat ryp en Groen is terilont worde afgemaeit en in Schuuren ge¬ borgen, om van het gene er goeds uit te ha- len is , een fober gebruik te maken. By het aenhouden der Plage zou men ook Voorraed- fchuuren en Pakhuizen kunnen oprechten 9 om Jaerlyks een gedeelte van den Oogft op te leggen, en vroegtyts Hooi voor het Vee te winnen. Indien dit , by tyden, wanneer men van deze Plage vry is, Hechts by gerin- G 2 ge r ke met zulke karde Tanden befehreven worden, die de Schorsien van de Boomet); kunnen afknagen, deze gumeiue Netten niet zouden aen ftukken kurnen byten. Ik heb niet kunnen nahmen eenige der Hulpmidde- ien , doot den Heer Rathlef opgegeven, hier bv te voegai ; doch derzelver gewigt en waerde last ik over aen ’t oordeel van den Lezer.j V l>) --R'z - en de voTgerde Afdeeltngen hebbe ikmeer by v, yze van Riurek fei dar. Woordelyk uit de Verhanh ueung den Heere Rathlef overgenemen orn ee« mge wydioopigheden te vermydea. IÖO VERHANDELING oVer ger Gedeeltens wert weggelegt , zou men in körte Jaren genoegzaem voorzien zyn om meer dan een enkelen Äenval der Sprinkhanen te kunnen weerftaen. Ge viel het dat men lan¬ gen tyt van deze Rampen bevryd bleef , dan behoefde men niet bezorgt te zyn dat de Oude Voorraed , door verderf, zou verloren gaen ; de« wyl de Lantman het Oude Hooi of de Granen die eenig verderf onderworpen zyn , konte rüg. krygen , zoo ras hy het nieuwe leverde. Hier door zou men ook , in tyde van Oorlog , Ma» gazynen in gereedheit vinden om de Legers te onderfteunen. *■% ■ ■* t..\ § 68. Om de Ziekte en Sterfte voor te k o men, die de Sprinkhanen veroorzaken; het zy door Menfchen en Vee van \ gezonde Voedfel te berooven, het zydoor denStank, die deze Dieren nalaten , wanneer zy fterven en op de Velden ver’rotten ; kan men ten aenzien van het Eerfle geene andere Hulpmiddelen aenwenden , dan die wy zoo even hebben aen de hant gegeven om het Gebrek van Le- vensmiddelen te vervullen. Indien zy door de Sneeuw ofKoude op de Velden flerven?is ' het veiligfb hen in Kuilen te graven en ze met aerde te" overdekken , of de Akkers om te ploegen, wanneer ze zelfs voor Mifh kunnen dienen. Door dit laetfle kan men ook ver- hoeden, dat de Eieren eenige Jongen zullen voortbrengen; Indien de Ondervinding leert dat dit Zaet der Sprinkhanen in de Geweben •van Europa, de Nattigheit en Koude der . Luchtftreek verdragen kan. IOX / . - DE SPRINKHANEN. S 69. Hier wydloopig te onderzoeken of deze Dieren, anders zoo fchadelyk , hunne j\!uttigheic hebben, en waer toe ze gefchapen zyn, gaet mogelyk het Menfchelyk Begnp te boven, Van velen, ja waerfchynlyk van de meefte Dieren weten wy het oogmerk hun- ner Scheppinge niet , fehoon ’er geene in de Natuur gevonden worden, of wy zien ’er de Wysheit en Magt van den Schepper in door- ftralenj-wanneer wy befchouwen,dat zy,ten aen- zien van de Levenswyze , waer toe ze gefchikt zyn , alle Deelen in die volmaektheit bezit- ten, die geen Menfchlyk Vernuft zou kun» nen tiitdenken. Dit kan ons wel opleiden tot de Over denkin g , dat deze, gelyk alle andere Dieren, niet vergeeffch of zonder eenig oog¬ merk gefchapen zyn , maer het oogmerk zel- ve blyft veelal eene Verborgenheit. Wy za¬ gen, in deze V erhandeling , gelyk het ookrn cle Heilige Schrift geleerten aengetoont wort* oat ze den Menfchen , in de Oöderfche Landen , tot Spyze dienen ; ja dat gehee- le Volkeren in Ethiopie, volgens de Getai- geniffen van Dxodorus Sicülus , Strabo en Solinus alleen van de Sprinkhanen leyen. Aictus ftrekken zy 00k den Roofvogelen tot Aes, en de Ondervinding leerde in Europa 5 cat er velerlei tam Gedierte niet af keerig van is, en het is geene verwerpelyke Aenmer- kmg dat deze Dieren niet ongezond kan- nen zyn, dewyl ze het gezondfte Voedfei voor Menfchen en Vee aUergereedft en gre« ligft wegeten» G 3 $ 70, 102 VERBAND, over de SPRINEH. § 70. Of nu de Inwoners der Landen in Eu¬ ropa, die met deze Plage op eene ongewoo- newyze bezöge worden , het voorbeelt van anderen in Uitheemfche Geweften • behooren te volgen om de Sprinklianen tot Spyze te gebruiken , en. ze ten dien einde te droogen , in te zouten, te kooken en tot Meel te ma- ken om ’er Broot van te bakken (3) , is een Ove rweging , die veel voor en tegen heeft. 3Mbot, Gebrek en Verlegenheit zyn droevige Leermeefters voor den elendigen ; maer het gezegent genot onzer aengename Lantvruch- feh vnt aen den anderen kant als een afkeer •/ in te boezemen voor Sch ep feien , die 011s zoo rieerlyk van ons heerlykfte V oedfel beroöven. CJeiukkigzyn de Landen , die door de God» eblyke Goederderenheit , van deze Plage be= vrydblyven, en. hier om te wenfehen en den Heere demoedig te fmeken, is het werk van weigeaerde Ingezetenem [.■(fl) De Heer Rathief zoekt dit Nut voor het Menfchelyk Geflacht uit de Sprinklianen af te leiden ,Wy itellen 3t liever twyfelachtig.] v *■ KJ' .. * G OD, **)( AE NM ERK INGEN i * * / \ T < i OVER DE SCHRIFTUUR PLAETSEN, Waer in , söö volgens de Gronttale als volgens de Overzettingen , vw SFR INK¬ EI AN EN gemeli wort, 5 i- Y vinden van de Sprinkhanen en hunnen Aert en Ornftandig- heden allereerfc gemelt, in Exo« düs, Hooftd. X. 4-19. Hier in lezen wy onder anderen: 1. Zy zullen het Gezigte des Lants bedekkeriy alzoo dat men de Aerde niet zal hinnen zien . Wy hebben in onze vorige Ver- handeling gezien , dat de Menigte van dit Ge« clierte zoo groot is, dat zy een Hant Dik en een Voet Eloog, ja hooger op de Aerde leg« gen, zoo dat men den Gront niet kan beken« nen(§ 56). 2. Zy zullen het overige afeten , dat entkörnen is van den Hagel De Hagel had eenige Vruch- ten des Veits tcr nedergeflagen , welke in de Nederduitfche Overzetting en volgens Lu- therus, Hotftd. IX. vs. 31. Vlafch en Gerfi genoemt worden , doch de Tarn en Spelte , G 4 vs. t 10 4 VERH AN DEL1NG o'ver vs . 32. welke Lütherus R ogge n o em t % : waren goed gebleven, dewyl dit Graen Jäter opkomt. Doch de Sprinkhänen eten alle Za- den op en verderven ze tot in hunneai Wor¬ tei toe (§ 60 ). : <•, ; 3' Zy zullen Gok al het Geboomte cif eten , dat u ujt het Kelt voozlknmt. Ult . de vorige Ver¬ balen blykt in der daet , dat dit Gedielte föm- tyts eenige foorten van Boomen verfchoont. Maer deze Sprinkhänen kwamen in zulk eene Menigte , dat zy geene verkiezing van Spyze maekten, maer alles aengrepen wathun voor- kwam (g 3'4 ). 4. En zy zullen ime Huizen vermdlen en de Hufzen aller uw er Knechten en aller Egyptenaren Huizen . Al^lus kwamen zy,by. Hoopen, in het v Paleis des Konings, in de Wonnigen der r Ko» ninklyke Bedienden en in de Iliizeft aller E~ gyptenaren. Wyhebben Voorbeelden byge- bracht' dat de Sprinkhänen in de Steden en in de Huizen komen (§ '60). Dewyl nu der- zelver Menigte in dien tyt zoogroot was, vie¬ len zy overal in, om Voedfel te zoeken. By de Skythen, of de tegenwoordige Kozakken, komen zy met zulke groote Zwerihen , dat zy in de Huizen , op de Bedden , op de Tafels en op de Spyze Springen ( a }. 5, Bergelykc uwc Kaders , noch nwer Kader en Kaders met geziejp hcbben van dien ddg cf aen „ dat zy op den Aertboäim , of in dit Lant , geweeß zyn , tot op dezen dag. Hier door geeft Mozes te kennen, dat de Sprinkhänen dikwils in E- gypten komen : Ook hebben wy Voorbeelden , . ' ' ' (&) Joank, Giericx D'sßHatio'di St atu a Salis p. 3.35 e i 1 jh xj I 10 T ' de SPRINKHANEN genoeg bygebracht, dat dit Lant met dat O n- gedierte bezogt wort (§ 1 6. g 57. ). 6. D* Heere ßw/tf een Ooften Wint , geheeien dag en ■ den ganfehen nacht : het ge - fchiedde des Morgens dat de Oofie Wint de de Sprinkhanen ophracht , Wy h ebben ver- fcheiden malen in onze Berichten gezien , dat deze Bieren met den Wint overkomen (§58. § 59. ) 00k zyn ’er Voorbeelden , dat zy 's Morgens komen. Maer onze Verhalen fchy- nen met het Verhael van Mozes hier in te flryden, dat een Oofte Wint dezelve naer E» gypren gevoert heeft , dewyl zy uit Libye, als hun Vaderlant in Afrika, met een Zuid- Weften Wint naer Egypten zouden moeten. komen (§ 58 ). Deze Twyfelingkan op twee- d er lei wyze worden opgeloft, " In de Outfte Tyden had men , volgens het Getuigenis van Bochart (a) , maer Twee Hooftwinden , den Zuiden Wint en den Noorden Wint, en tot ieder derzelven rekende men die Winden , welke ter wederzyde aen dezelven het naefle waren-. Dewyl nu tot den Zuiden Wint 00k de. Zuid Wehe Wint behoort , zoo zyn de Sprinkhanen naer alle gedachten , uit Libye naer Egypten gekomen (/;). Want het He- G 5 breeuw- (y). Jesus Strach. XLIII. 18, [GO Volgens de Stelling van Bochart fchynt de Heer Rathlef hier zeer verheert te redeneeren, de- ' wyl- ’er geen van de Acht Streben van ’t Kcmpas ver- dei van het Ooilen af isdan de Zuid- Weite, die derhal- ven tot het Wellen en niet tot het Oolten zou behoo- ren. De Schryver had met de volgende Oploffing kun- nen Yolftaen j of liever hier was in ’t geheel geen T«? jö6 VERHANDELING over breeawfche Woort Kadxm, dat Mozes gebruikt5 beteekent nimmer den Noorden Wint; maer wel den Zaiden Wint , en gevolglyk beteekent het ook den Zuid-Weften Wint. Gf wil men, ten Anderen, den Gölten Wint, in een en¬ gen zin behouden , zoo zyn de Sprinkhanen uit Arahie ^ over cf längs de Roode Zee,naerE- gypten gekomen. Want wy weten , dat het Vaderiant der Sprinkhanen , die in Azie val- len, in Ärabie is (§ 58. ) dn dat zy over de Zeeen kunnen vliegen (§ 4). y. Zy bedektenhet gezigte des ganfchen Lants , zoo dat het Lant veräußert wert. Dit -getin¬ gen ook alle de bygebrachte Verhalen. (§56.) 8. Daer bleef niet Groens aen de Boomen , noch aen de Kraulen des Veits. Dit lieeft ook de Ervarenheit beveftigt: Want wy hebben gezien, dat zy het Gras en de Zaden tot aen den Wforte! afexen, en aen de Boomen niet alleen geen Bladen 0 veriaten, maer ook de SchonTen geheel en al afknagen ( §60). 9. Teen haefite Farao om Mozes en Aaron te roepen en zeids: Bidt ieverig den Heere, uvjch God , dat hy fiechts deze Dcot van my. wegneme. De vorige Plagen konden het ver¬ fielt te hart des Konings niet vermurwen: maer deze geringe Dieren vermaelden het met hunne Tanden. God ging ook traps- wyze te werk niet zyne Bezoekingen. Bei¬ de itrekt dit totBcwysdat de Sprinkhanen een groo- genwerping noodig, om dat het niet noodzakelyk is, te hellen , dat de Sprinkhanen ten tyde van Farao uit Libye kwamen 9 dewyl de Woeftynen van Arabie ook hun Vaderiant zyn.] de SPRINKHANEN. 107 groote elende moeten veroorzaekc hebben. Die wort meermael uit onze vorige Ver- handeling beveftigt, waer in wy vele Voor- beelden bygebracht hebben , dat groote Lant- ftreken in zeer weinig dagen door de Sprink- hanen zyn verwoeft i § 60. ) 10. Toen he er de dt Heere eenen zeerßer- ken Hießen JVint , die de Sprinhhanen ophief, en ze in de Schelfzee wierpi Dit wort insge* Jyks door de Ondervinding beveftigt. Wan¬ neer de Sprinkhanen in een Lantfchap zyn , ’t welk aen Zee ligt , en de Wint Zeewaert in waeit, dan worden ze gewoonlyk in de- zelve geworpen ( § 4 , § 55 ;) Mozes noemt den Wint, die de Sprinkhanen had opgehe- ven en weggevoert, den Zeewint. Dewyl nu Egypten aen de Middelantfche Zee lag , en deze Zee aen het Noorden had , zoo moet de Zeewint den Noorden Wint of wel den Noorcweften Wint geweeft zyn, dewyl dat Gedeelte van Egypten 00k de Middelantfche Zee ten Noortweften heeft. Een Noordc of Noortwefte Wintkon de Sprinkhanen in gee- ne andere Zee werpen dan in de Arabifche of de Roode Zee, die 00k den Naem van Suph of de Schelfzee heeft, gelykze door Mozes genoemt wort. Wanneer wy nu overwegen , dat deze Tien Omftandiglieden zeer naeukeurig overeen- ftenamen met onze Berichten , en hier by be¬ denken, dat Mozes aen deze Vyanden der E- gvptenaren den Naem geeft van Arbeh, die te deze" nur door de Joden , Arabiers en Perfen aen de Afrikaenfche en Aziatifche Sprinkhanen gegeven wort* zoo is ’t onfeilbaer zeker dat Mo- i©S VERHANDELING ove«. Mozes dezelfde foort van Sprinkhanen meenü die in de voorgaende Verhandeling befchre- ven worden. Hier mede (lernt ook de Jood- fche Historifchryver Jozefus overeen , die het Woort gebruikt, dat de Grieken aen deze Dieren geren (a). § • • I ' • J \ V • - : \ .* v • . A Men geloove echter niet3dat deze Sprink* harieri by toeval , of door de gemeene we¬ gen der Goddeiyke Voorzienigheit in Egyp- xen gekomenzyn, gdyk deze Dieren nu her- waen dan dervvaert gevoert worden. Veel eer vertoont zieh hier in, by de gewoone Om- flandigheden ,die ten allen tyde in de Sprink- h anen zyn opgemerkt, iets ongewoons, waer in de Goddeiyke Arm gezien wort , gelyk uit het volgende kan blyken. X,. Befpeurt men ’er niet iets groots in , dat de Sprinkhanen juifl op den zelfden tyc körnen moeffcen , toen God den Egyptenaren reets bezogt had en. hen noch verder 'wilde plagen ? 2. Is het niet ietsongemeen en byzonders-, dat Mozes aen Farao en zyne Knechten voorzegt, dat 'er zekerlyk Sprinkhanen in Egypten zeuden körnen ? Het is wel waer, dat wanneer de Sprinkhanen in eenige nabu- rige Lantflreek zyn en een hevige Wint van daer overwaeit , men natuurlyker wyze kan gisfen , dat ze ook onze Landen zullen over- vallcn. Doch Mozes fprak niet by gisfing, maer {#) Ft. Jomfshe Outheden, B. II« H. 5. de SPRINKHt ANEN. 109 maer inet volle verzekering , dat .zy körnen zouden. Mozes kon, federe de laetfte Plage, geen kundfehap hebben, öfter in eenige aen- grenzende Landen Sprinkhanen waren, wyl de Tydingen toen ter tyt zeer langfaem juit het eene Lant naer het ander k warnen. En Indien Mozes al eenige kennis hier van gehad had , hoe kon hy weten of 00k de Wint , uit dien Oort zou waeien , daer zieh deze Sprinkhanen bevonden , en ze naer Egypten voeren? Men leeft veel eer, dat de Wint , die deze nieuwe Plaeg den Egyptenaren aen- bracht, eerfl daegs te voren had begonnen te waeien. Derhalven kon Mozes van te voren geenszins met zekerheit zeggen, dat Egypten , op den volgenden dag, met Sprinkha- nen zou bezocht worden , Indien God hem die niet geopenbaert had. 3. Is het niet iets Goddclyks, dat de Sprink¬ hanen , overal , alle de Plaetfen daer de Egyp- tenaren woonden , geplaegt hebben , en dat in tegendeel de Woningen der Ifraeliten vry bleven? Mozes teekent deze laetfte Omftan- digheit wel niet met byzondere Woorden den aen ,• maer andere Omftandigheden bewe¬ gen ons om dit als iets zekers te gelooven ? Wanneer Mozes bekent maekte, wie door de Sprinkhanen zouden geplaegt worden 9 noemt hy fteets de Egyptcnaren. Tot de« zen zegt hy ; Uwe Boomen zullen zy eten , en in uwe Woningen zullen zy körnen. De- wyl de Ifraeliten veel Vee hadden (ä), en zy na deze Plaeg niet terftont uittogen ; zoo had- (a) Exodus , X, 9. sio VERHANDELING OVER had , naerdien het in den Zomer (a) was , wan- neer het Oude Voeder ver teert was en het Nieuwe noch te Veit ftont, het Vee der If- raeliten moeten omkomen , indien de Sprink- hanen de Velden der Ifraehten ook verwoeffc hadden. Dit onderfcheid tusfchen de Egyp- tenaren en Ilraeliten (b) toont den Vinger Gods duidelyk genöeg aeo. 4. Ook is het iets byzonders dat de Wint de Sprinkhanen zoodanig had weggevoert * dat ’ er niet een Sprinkhaen cverbleef in alle de Lantpalen van Egypten. Door de Ervarenis weet men , dat ’er hier en daer Sprinkhanen achternably ven ? wanneer het geheele hie ir Weder wegtrekt (§ 34), Maer deze Wint moeftze allen opheffen,en geene dezer Die- ren achterlaten , om den Egyptenaren aen te toonen dat het de Heer was , die hen plaeg- de. 