title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Ik schrik voor mij zelven, wanneelr ik aan mgoeQ toen- maligen toestand denk; doch met des te meer dankbaarheid denk ik aan het geduld en de wgze yerzorging ran dei man , tot wien God mg gevoerd. had , om mg te redden van dat opzigt, waarvan ik zoo even sprak, Het zou mis 8<^ien kunnen schgnen, dat hg yerkeerd gedaan had» me mg ZOO zacht te behandelen» want de meeste andere leei ,83 meesters io zgne plaats zoüdea zulk eene boosheid , als i] aaa den dag legde , sireng getachtigd hebben. Dan , in soo Terik mgne natuur ken, moet ik het er Toor houden, dat elke zigtbare opwellicg des toorns van zjjnen kant het Tuar Tan den toorn, die in mg woedde, nog heviger ontstoken eo mij gebeel verstokt zoudc hebben. De man wist andere middelen. Hg zag mij , wel is waar , somtgds met zulk een' doordringend bestraffenden buk aan , dat ik mgn yer- iQetel oog moest nederslaan, ook verhaalde hg bg zijn onderwgs , waarbjj ik toeh mijne ooren niet toestoppen kon , eene geschiedenis van iemand, die in het begin door zgne boosheid een gruwel en ergernis der anderen was» doch. Ter?oIgens bekeerd en gebeterd, en daarop een sieraad en eer Tan zgn land werd. Eene geschiedenis, die» hoe hard ■Dyn hart ook wäre» toch baren indruk op hetzelFc niet geheel miste. Doch er waren ook nog andere middelen, om mgnen zin te buigen. Zoo als ik reeds gezegd heb , had ik op den eersten dag Tanmijnejntrede in het schoolgebouw , de schoteis meit eten, <lie men mij voorzette, yerachtelgk laten staan, zonder er een woord bg ie zeggen, en des avonds had ik wederom belzelfde gedaan , was verYoIgens ook uit koppigheid niet ie bed gegaan , maar den ganschen naclit , in mgne kleede- ^en, op den grond blg?en zitten. Hei krachtig ontbgt» (iat ik, nog Yoor mgne aankomst in het huis» met mgne grootmoeder en tanle genuttigd had , had mg , wel is waar » ^et onlberen derspgze voor dezen dag gemakkelijker g&- Qiaakt, docb ik was op mgn' nachteigken zetel zoo koud geworden » dal ik , zoo niet de trotsche schaamto Toor mgne medescholieren mg we^rhouden had*, nog des morgens het wanne bed zoude hebben opgezocht. Ik werd heden niet tot het ontbgt geroepen , gelgk anderen , ik bleef op den grond zitten, tot dat het mg zeWen behaagde op te staan en in de school te gaan. Des middags Tond ik niet^ zoo ^s anderen, eeqen scbotel met spgze roor mg staan; de 6* 84 tafel I Toor lugn^ plaats , was ledig. Hoe zeer mg de bonger ook jinogt kwellen , sprak ik nogtans geeo woord ; des te eerder, dacht ik, zal de honger u uit de kooi verlossen. Eyen als des middags» zoo ging het mg ook des'aTonds; ik begon echter te Foelen, dat het Terhongeren niet zoo gemakkelgk was als ik gedacht had ; de trek naar het eten , dat ik voor mg zag , ea waarvan mg de reak in den neos drong» was zoo pijnlgk, dat ik het naauwelgks uithoudeo kon. » Ik wil water hebben ," riep ik op een' bevelenden tooQ den bediende toe« » Men is hier gewoon to verzoekea , jonker, wanneer men iets verlangt/' gaf deze mij ten ant- woord ; ik zweeg met verkropten toorn en kreeg geen water. Thans yerheugde ik mg in het vooruitzigt op het bed en de rust der nacht, daar zult gij, dacht ik , inslapen, en niet we6r ontwaken. Thans wilde ik , znlks was mijn .voorneroeD, van het warme bed, dat ik gisteren versmaad had, stil« zwggend gebruik maken. Ik kwam in de slaapzaal, maar zie, mgn bed was weggenomen; al de anderen begaben zieh op hun gemakkelgk leger , onder de verwartende dekens, mg bleef, even als gisteren, alleen de vioer orer, waarop ik mij in zwggende trotschheid uitstrekte. . Slechts eene enkele lamp , in een glazen kastje , brandde IQ het midden der %aal ; al mijne medescholieren snorktenl of snoven den verkwikkenden adem van den slaap uit; ook ik zou, vermoeid nog van den vorigen siecht doorge-l bragten nacht , afgemat van dorst en honger , weldra zya ingeslapen , zoo niet eene hevige pgn in borst en maag, e^ene werking des hongers en van de nachtelgke koüde,' .mg had wakker gehouden. Nu komt de dood , dacht iL jHaar hoe geheel anders kwam mg thans in die sfiUe){ fiaauw verlichte zaal de dpod voor , nu hg , volgens mijne meening, onmiddellgk voor mg trad, das voorheea, toen ik hem in de verte had te voorscbgn geroepen. Hoe smar telgk is de dopd, dus jamnierde ik half overloid, 'en mijoe eerstvolgende gedachte was, hoe smarte)gk zal de^fhel wel z^n. Alles, wat de predikant in het dorp mgner grootoadersi 85 die mg in mijne kindsche ^areo onderwees, van God cd eeawigheid gezegd had , werd thans wakker in mgne ziel , echter niet mct die trekken , waarin het geloof des cfaristens xich slerkt en Terheugt, maar, met al de verschrikkingen , die er Toor den zondaar in de gedachte aan de eeuwigheid iiggen. Het was met mg , als met een* misdadiger , die de werktaigen zgner welverdiende doodsmartelingen reeds Toor- oit ziety mgne tanden knarsten niet meer van toorn; zg klapperden eer van angst en koude» Terwgl mgne inwendige zoowel als uitw6ndige smart zieh in half luide toonen, want ik was immers de eenige wakende in de gansche zaal , lacht gaf , Toelde ik eene Terkwikkende wärmte mg aanwaagen. Het was, wel is waar, in het begin Tan Mei, wanneer zelfs bg koude nachten de gewoonte van het huis anders geene kunst- tnatige Terwarming der kamers veroorloofde , doch de zorg- Toldige opziener had, zooals ik eerst lang naderhand gewaar werdy uit Toorzorg voor mg de kagchel indenabg« heid der pla^ts , waar ik lag , doen warm stoken. Mg lokte de ongemeen aangename, mgne smarten lenigende wannte van den grond op ; ik slooj) stilletjes naar de kagchel toe. Daar zag ik op eene naburige Igst een' linken beker staan , met , zooals het mg Toorkwam , een. weinig water er in , alsof een mgner medescholieren bg het drinken het kleine orerschot had laten staan. Met eene onbeschrgfelgke begeerte Terslond ik het Tocht, dat gelgk ik nu eerst bemerkte, geen water , maar een sterk voedend vleeschnat was , dat de wulwillende opziener daar ook Yoor mg had laten heenzetten» Het was, wel is waar, slechts juist zooveel om het Tersmachten te yerhinderen, niet om mg te Terzadigen, echter stildo het gebruik daar- Tan mgne maagpgn, het hart sloeg mg niet meer zoo benaanwd, de borst werd mg ligter. Ik mögt nu niet meer aan het rerhongeren denken; ik had cenen ^fschuw van den dood ; - de liefde tot het leven , 'de lust tot eten , bei verlangen naar eencn rerkwikkelgken slaap , verjoegen 86 0)9 allen luat tot sterren. Ik »liep werkelgk in de nabyheid der kagchel in , in plaats yan op een küssen lennde mga hoofd op eene honten schabel; het ongewone van dit leger Tcroorzaakte mg nogtans, hoe yast ook mgne slaap seheeo, bnitengewone gewaarwordingen , die mg nog yoor het aan- breken yan den dag deden ontwaken. »Znit gg»*' ZOO dacht ik, toen ik ontwaakt was, »u ook oiet anders gedmgen." De opziener der school is nu loch eenmaal de comraanderende generaal; gij, als soldaat, moet gehoorzamen. Ja» zoo sprak mgn nog altgd trotsch hart raort: gehoorzamen, wanneer hg u niets beyeelt, wat u onmogelgk, of wat met de eer yan een' adelgk jonker in atrgd is/' Dit waren yoor dit maal de laatste opwellingen yan mgn trotsch hart, die yolkomen tot aan het keerpunt yoerden, waarop de trotschheid in berouw en moedeloosheid over- gingen. Big het ontbgt, waarbg ik mg nu ten minste als ooggetuige yinden liet kon ik het nog niet oyer mij krggen, om den bediende om een beker melk te yerzoeken, ik ging met eon' knagenden hooger in de school. Het kwam mg yoor, dat de opziener mg thans met andere oogen aanzagt dan gisteren en eergisteren, niet meer zoo streng en bestraffend , maar als met een oog yan medelgden. Trouwens ook ik zag hem niet meer met zulke yermetele oogen aan, als yroeger; mijne inwendige woede was ge- weken, mgn oyermoed .geknakt, een mg yroeger bgna onbekend geyoel yan weemoed en berouw had mg beyaogen, dat den blik yan den jprnstigen man te gemoet kwam , enj door dezen niet werd afgeschrikt. Toen ik des middags mgne plaats op tafel wedr ledig zag,' terwgl ieder mgner medescholieren zgne rgkeigko portie werd toegedeeld, trad ik naar den bediende en Ter« ^cht hem, zoo als ik anders nooit jegens een* bediende^ ja naauweigks jegens mgne grootmoeder plagt te doen, om wat eten, Do man zag mg yriendelgk aan , ried mg echter , omdat zulks het gebruik in dit huis was , eerst naar den 87 r opziener op zgne kamer le gaan, en dezen om vergilSenis te Tragen wegens mgne handelwijze van gisteren en eergis« teren, dan zou er spoedig voor mg gezorgd worden, even als Tooralle anderen." Hiermede verliet mij de raadg^tende man. » Om vergiffenis Tragen /' zoo moropelde ik bij mij zelven , ttdat doe ik niet, dat heb ik nooit van mijn Ie?en gedaan; ik zou lieyer willen yerhongercn." Terwijl ik wederom met ledige banden en ledigen mond bij de tafel zal , aan welke de andere knapen zoo rijkelijk en welgemoed zieh Terzadigden, bekroop mij toeh meermalen de Inst , om naar den opziener te gaan. » De man schijnt goed te zijn,** dacht ik, »hij zou u misschien niet erg be- kijven, of voor uwe medescholieren beschämen." Intusschen was het eten gedaan, mijne makkers gingen in den tuin aao hun spei , waaraan ik mij gisteren uit stijfhoofdigheid ontlrokken had , waarvan ik mij echter nu wegens afmatting ODthouden moest. Wij gingen we6r het schoolyertrek binnen. Kjue knieen vermogten naauwelijks mijn ligchaam meer te dragen, het was als of mijne becnen van vermoeidheid dreigden te breken. De opziener häd heden tot onderwerp ran sijn gcsprek, hoe God met een door nood en gebrek bedroefd en gedemoedigd menschenhart zoo mededoogend bandelt, eu hoe ook wij met zulk een hart medelijden hebben moeten. Hij zag mij daarbij aan , alsfof hij zeggen wilde: Dik heb medelijden met u," en ik weet niet, hoeveel mijo toenmalige ligchamelijke toestand , dan wel zijne ge« sprekken tot de buitengewone weckheid Tan mijn hart mögen bijgedragen hebben; ik gevoelde, dat mijne oogen oat werden. Ik had nu recds zoo goed als vast besloten, den man op zijne kamer te volgen i doch hij maakte mij de uitvoeriog van dit voornemen nog aanmerkelijk gemak- kelijker, terwijl hij , tot verwondering van rngne medescho- lieren, mij den last gaf, waarmede hij anders gewoonlijk deogenen vereerde, welke zieh op dien dag het best en vlijtigst gedragen had: om hem zijne boeken na te dragen op lijne kamer. ■ 88 . Ik -trad dezelve met eea kloppend hart bionea « want ik Terwachtle Taa den man eene strenge bestraffing , of eene nog ge?oeliger tachtiging , en ik moest bekennen , ik had het ferdiend« Ik alond awijgend en met nedergeslagene oogen, zoc)it naar woorden tot mijo verzoek om vergiffenis, toen sprak hij mij op zulk . een* liefderijken toon aan » dat \ het mij door het hart ging. Frans, zeide hij , gij hebt J uwen oogelukkigen vader niet gekend; maar ik heb hem gehend en vras zijn yriend« Ik h^b uwen yader lief ge- faad« en reeds daarom heb ik ook u lief en wil u, zoolaog gij bij mij zijt , deze liefde bewijzen. Doch uwe stijfzinBig- heid, uwe booze trpt^chheid moeten weg; tegen wien toch zjjt gg £00 trotsch en zoo grimmig ; tegen mg , die uws ▼aders beste vriend was en de uwe zgn wil , of tegen God , die nog yeel meer aller menschen en ook uw beste vriend is? Deze ZOO geheel onyerwachte yriendelgkheid en liefde ^ns mans, die ik meende, dat mg baten moest, frof mg ZOO 9 dat ik hem als het wäre Tragend aanzag , of hg het in . ernst meende. Thans zag ik een' traan in zgne oogen , en nu kon ik niet meer wedrstaan ; ik schreide hardop van aandoening, en kuste de band,. die hg mg tpehield, herhaaldeligk. Toen ik we^r spreken kon, ging mg de schuldbekentenis van mgn Tergrgp en het verzoek om yergififenis , zoo gemakkelgk yan het hart en yan de tong» en ik geyoelde mij daarbg zoo wel, als nog iiimmer in mgn leyen het geval geweest was. Ja , deze man had den sleutel tot mgn hart gevonden ; hg had op zgne wgze op het voor- beeld yan die erbatmende liefde gehandeld, die ons, zoodra wg slechts niet berouw tqt haar komen , reeds te gemoet komt op pnzen weg , en ons door louter goedheid en wel- dadigheid tot zieh trekt. Ik kwam, nog steeds schreijende, tot mgne makkers terug, en schaamde mg oyer deze tränen niet. Des ayonds yond ik ook de tafel yoor mg gedekt, en mgn bord was met spgze yerzorgd , zooals zg na mgn yasten sedert eenige dagei] het meest dienstig schehei^ ; des nachts rostte ik na / 89 de afmattenden stormen mgner st^fzinnigheid , op eeo ge« makkelgk bed uit, Inderdaad, er was een nieuw levens- beginsel gekomen, dat alleen den mensch wedergeboren kao doen worden: dit was de liefde. De vriend mgns raders en van mg , begroette mg met een* zeer bgzonderen , beleekenisToIIen buk; ik had mn over zgn wederzien ver- heagd , zooals nog niemand over den aanblik eens menschen, tant ik had den man lief; voor hem , zoo dacht ik dadelgk in de eerste dagen yan mgn Terblgf hier, zou ik door yuur en water willen loopen ; ik had nimmer gelegenheid gebad , de gdiecbtheid ran een kind aan zijnen trouwen vader te ondenrinden , doch zoo , dacht ik , moest mgn overleden vader er uitgezien hebben , zoo moest hg geweest zgn , alleen met dat onderscheid , dat deze het gewaad yan een* geesteigke , mgn yader dat yan een^ krggsman droeg. Welk eeiie onwe6rstaanbare magt ligt er toch in de liefde, eene magt, die de krachten der aarde, ja eindelgk die des hemels bedwiägt; waarom maken wg zoo zelden Tan deze magt gebruik in onzen omgang met de wereld en de zielen der menschen ! Hgn nieuwe yriend, zoo mag ik den verständigen rector wel noemen, het was de eerste wäre, getroüwe vriend, dien ik op aarde geyonden had, maakte e6n zeer goed en gepast gebrnik yan de heerschappg , die hg door liefde OTer mgn nog ongetemd hart verkregen had« Hg schenk ^ niets; hg liet mg in ruime mate de tucht der liefde smaken. ledere uitbärsting yan mgne nog geenszins be- dwongene eigenzinnigheid , yan mgn* hoogmoed en mgne opioopendheid bestrafte hg hard; en naar het mg yoorkwam dikwglg strenger, dan de ondeugden yan al mgne raede- scholieren , en nogtans zeide mg een zeker geyoel , dat zgn Wik ; »gne geheele handelwgze in mg yferwekte en beves- l»gde, dat hg mg bgzonder lief had«. Ik natn in het onder- ^igt, mzonderheid aan het zgne, niet alleen een zeer levendig aandeel , maar ik onderscheidde mg weldra onder wie mgne medeleerlingen , door eenen zeer bgzonderen 90 iJTer en door eene soelle » Tlugge beYattiog der onderwerpen ; reeds in het tweede jaar na nqne intrede in de school , werd ik dbor de onderwijzers als de kundigste en ylgtigste Tan al bunne kiveekelingen aangemerkt. * Ik weet zeer yrel, wat deze snelle vaart in den gang mgner geestelijke ontwikkeling bragt, en mgn oude vriend wist bet ook ^ en traghtte bet nadeel » dat dit missehien kon Teroorzaken , te verboeden. Het was bet inwendige , Terterende Tunr mgner eerzucht, dat gelgk eene diep Terscbolene kudde , de gewassen , die boTen baar staan , al mgne krachten zoo inspande en in beweging zelte» dat ik bgna yloog, terwgl de anderen rüstig gingen. Hoe weldadig , mögt ik zeggen , indien ik mg durfde ▼eroorloyen, over Gods leidingen te oordeelen, zou bet Yoor mg geweest zijn, indien ik langer , indien ik vele jaren in die scbool , onder de geestelijke tucht en toe- Toorzigt Tan mijnen ouden Triend bad mögen bliJTen en in bedaardbeid mögen sterk worden. Doeb een ToorTal» ik weet niet, of ik bet een geluk Toor mij , of, zulks was bet ten minste voor eene gebeele reeks Tan jaren , een ongeluk noemen zal, rukte mij Tan de Teilige ankerplaats weg in eene woeste zee Tan nieuwe onder^indingen en kampstrijden. Op eenen zomerdag was een onzer leermees- ters met ons — mijne medescbolieren en mij ^ naar buiten in bet Teld gegaan; een Treesselijk onwe^r OTerTiel, ons, toen wij op onzen terugtogt reeds in de nabijbeid der stad waren; wij Tondeu tcgen den nederTallenden regen eene •ebuilplaats in de woning eens tuinmans. De bliksems scboten nog steeds door de wölken; ik stond in de deur Tan het tuinmansbuis y en zag de bewegingen Tan d^ kracbten des bemels aan. Plotseling dreunde er een donderslag ster- ker dan de OTerigen; de bliksem was in bet boTenste gedeelte Tan het nabijgelegene krnidmagazijn geslagen ; bet stond in lichter laaije Tiam ; alle menseben , in deszelfs omtrek namen de Tlugt, want ieder oogenblik konden de brandende balken bet onderste besehet Terbrijzelen of eene Tonk in de ender- 91 aardsche volle kruidkamers Valien » en een' slag veroorzaken, die alle huizen der nabuurschap ~ waarschijnlijk ook een gedeelle der stad verwoestte. Zoo maar lemand de sluis des vgvers , die boven het kruidü^agaz^n ligt , konde openen, achreeawden onderscheidene angstige stemmen »dan stroom« de het water dadelijk in de benedenste verdieping van het brandend gebouw, en het gevaar wäre geweken« Doch wie zou die iemand zijn , die zgne band in den muil vait het onrermgdelgk doodsgevaar steken wilde ? Immers die Heden» die als opzigters tan het gebouw waren aangesteld , waren zelven op de vlugt gegaan, en de soldaat die er bg op de wacht stond,' was door den bliksem verdoofd of dood ge* alagen. Desniettegenstaande werd die iemand gevonden, en die was ik. Zonder mij lang te bedenken, in de onbezonnen- heid der jeugdige roekeloosbeid, spreng ik, zoo snel als de engemakkel^'ke kleeding der school het mij toeliet , naar de fltuis van den vijver, dadelgk boven bij het brandend gebouw laogs, opende dezelve en kwam met gezengde baren en Terbrande kle'ederen heei langzaam , als of er niets gebeurd was, terug. Het gevaar voor de stad en de buiten de muren gelegen naburige huizen was nu afgewend; het vuur gjlng nit. Mgne stoutheid kwam mij zelven in 'tgeheel niet als iets bgzonders voor; het was zoo mgne natuur, en ik kan wel Seggen , dat ik mg noch te voren noch naderhand op der- gelgke opwellingen mgner natuur bgzonder liet voorstaan, doch wel op de eer bg de menschen , die ik somtgds ab de vrucht van zulke opwellingen inoogstte. Immers bg de faelegering van Weenen, door de Türken, heeft een drie- jarig kind met zgne teedere band eene vgandelgke bom uitgedoofd , die in zgne nabgheid nedergevallen was , en ik was een Sterke jongeling toen ik de sluis opentrok. Overi- gens weet, Code zg dank er voor, oök mijne ziel in volle mate, wat de vrees is; zij heeft tot in de binnenste diepte die verschrikkingen ondervonden , welke de 'vrees met zieh 92 Jirengt Toor Hem], die niet alleen hct ligcfaaam dooden , maar ligchaam en ziel in het tuut van segnen foorn yerteren kan, Onze hndsfaeer« de bisDchop ,* was die zaak te weten ge- komen, ik kon aanspraak maken op eene^gunst; toen onU waakte de oude liefde voor den soldatenstand » die tot daartoe slechts als onder de asch der zelf?erloochening ge« slapen had ; ik yerkoos eene plaats in eene fioort Van hooge inilitäire school, die aan gene zgde yan den Rgn, in eene kort daarna aan Frank rgk gekomene, destgds nog duitsche slad, onder de leiding van fransohe officieren opgerigt was. Mgn wensch werd yenruld ; met diepe ontroering yan dank- bare liefde sclieidde ik yan mgnen ouden, yaderlgken yriend; acb, dat ik de yermaningen , die hg mg op den nieuvVen weg mede gaf, toch getrouwer en beter in pgn hart ge- koesterd en gekweekt had ! De school , in welke ik thans yoor een of meer jaren zoude opgenomen worden, werd in. den reget slechts door knapen en jongelingen uit den hoögeren stand bezocht. Hier was de innerlgke drgfyeer, die alles bewoog en leidde» niet de liefde en eerbied yoor dengenen, die liefde schenkt en gebiedt, maar altijd slechts eer en niets .dan eer. Deze * drgfyeer had eene maar al te geyaarlgke magt over mgn hart ; ik liet mg geheel door haar beheerschen en bewegen. Inzonderheid en bgna uitsluitend slechts door Haar, gelukte het mg, mg in het geheele gebied yan het onderrigt; tot betwelk mg immers buitendien mgne natuurlgke neiging aanzette, zulke groote yorderingen te maken, dai men mg yan alle kanten met gift en al gedurig wederom gift, dat fs lof en steeds weiSr lof, oyerlaadde, Hierdoor Id^fde mgn Vroegero boogmoed reeds in eene aanmerkelgke mäte iireder op, en met denzelyen die geraaktheid, welke zieh «niets ynl laten zeggen, niets duldt, niets yerdräagt; die stgf- hoofdige eigenwil, die zieh yoor niets buigt. ' Onder de adelgke jongelingen , die met mg te gelgk onze beroemde school yoor de krggsdienst b^zo^hten*, was er een in welken ik behagen yond, en met Wien ik weldra 93 eeno jeugdige Vriendscbap sloot. De bgzondere genegenheid , welke ik vöor hem optatte , grondde zieh in de eerste plaats daarop, dat wg landslieden waren, want mijn nieuwe Triend was uit het HildeJheimsche geboortig , ook was bot geenszinis dat, wat mi] te Kijnen gunste gestemd had, dat hij een bloedverwant van onzen bisschop mijnen weldoener was', maar hetgeen ons aan elkander beeide , was die natuurlgke tegenstelliog Tan zins- en gemoedsaard, die ons de een in den ander juist dat deed yiliden , wat ieder tot zijne yolmaking behoefde. Mgn yriend Karel von Römhilden, was eyen zoo zacht en toegevend, als ik opviiegend en dnverzet- telijk wais; b^em pntbrak die beradenheid, welke ik bezat; bg bezat geene gaVen,^ welke tot scbitteren gemaakt zgn , niel die ylugheid in b6,t üiterlijke, waaraan onze fransche leermeesters het meesle gewigt becbteden , en werd daarom doordeze, gel^k mede door zgne meerendeels verfranschte of fransche medescbolieren als lompe Duitscber veracht* Toen ik nu kwam, en in de oogen van dielieden den naam vao Doitscher eer aandeed , voelde faij zieh zelven In mij , KJJQen landsman, geeerd; hij bewo'nderde mij, dit kittelde rngne eerzucbt; met dienstwillige vriendelijkbeid schikte hg zieh naar mgne wetischeh , dit bqhaagde mijnen boogmoed. Doch jnist deze inwendige booze makker, mijn boogmoed, die door elk Yoedsel , dat hij kreeg , steeds onverzadelijker ea sterker werd, speelde mij' dra daarop eene poets, die met inij tegelijk ea door mij ook mijneh yriend trof. Hoe zeer namelijk ook onze »leermeesters bij veelvuldige gele^ed^ beden mijne krijgskundige talenten en bekwaambedleü eer lieien wed^rraren , was^iiiij dit toch niet ailtijd geiioeg^^ ik Terbeelde mij i dtft ik bij eenige nunner jonge landslieden werd achteruit gea^t, li^t eeüS' mijne geVoeligbeiddäaroyer op eene ontoegzame wijze merken , en zou' tot straf daarvoor den vblgendeni dag arrest bebben, en tevens eeri' geruimen tijd eene-söölft tar» dogradatie önderga'an. Bit was toi\ oayerdrageHjk; in mijn hart brandde de woede, wel is waar , ingetogener dan yoorheen in mijne losbandige 94 kindschheid , maar daarom ook des te verdelgender. Ik deelde mgn' yriend mede , wat er in mgn hart kookte cd woelde; nog dezen avond zeide ik tot hem, ontvlagt ik uit dit huis der liranng ea ongeregtigheid , en wee hem , die het waagt mg die vlugt te beletten« Binnen reinige aren ben ik over de naburige grenzen ; mgn weg gaat naar Frankrgk, daar ncem ik dienst onder Turenne of Cond^; er zal toch nog wel eene plaats en eene gelegen- heid te yinden zgn, ii?aar de Tordienste bare lauweren onbengd en onbelasterd verkrggt. * » Ik zal u Yerzellen , sprak mgo , maar al te toegerende Triend; ook ik yerladg reeds lang^ met ongeduld om uit dit huis te komen , ook ik zou gaarne onder T u r e n n e's zege- rgke Tanen Yechten. Yoor iir einige dagen heb ik - eene aanmerkeigke som gelds ran huis ontvangen t zg zal toe- reikend zgn om onze reiskosten te bestrgden, en voor ons eerste verblgf te Pargs." Deze deelneming van mgn vriend kwam mij , wel is waar , toen zeer te Stade; ik had er in mgne blinde drift niet aan gedacht, dat ik geheel zonder geld was , en ook buiten dien was mg zulk een makker van yeel waarde. De poortier van het kleine kasteel , dat tot onze inrigting ioge« ^ruimd was, had, dit wislen wij uit yerscheidene omstandig- heden , eene groote liefde tot het geld ; een goudstuk , dat mgn yriend hem in de band drukte , maakte hem weldra bereid, om ons, zoo als hg waande, yoor eenige pleizierige uren door eene deur zgner woning in den tuin , en uit dezen in het yrge yeld te laten gaan. Nog in denzelfden nacht kwamen wg gelukkig oyer de grenzen. Frankrgk had des- tgds veel Soldaten noodig; door bemiddeling yan een hoog officier der naaste grensyesting , aan wien wg onzen stand en ons yoornemen openbaarden, werd ons de schriftelgke yergunning tot onze yerdere reis naar de hoofdstad yerschaft; twee tamelgk goede paarden werden door ons opgeschom- meld en gekocht ; als yogels , die uit de kooi ontsnapt zgn » genoten wg de lieye yrgheid, wg wiegden ons, eyen als zg in 95 de twggen, in gouden droomen en hooge rerwachtingen Tan de toekomst. Toen wg nog siechts weinige dagreizen yan het doel onzer reize yerwgderd wareu , faadden wg op eenen Voormiddag , om hei stof en de zonnehitte te ontgaan ^ een päd door het schadowachtige woud ingeslagen, dat ons toescheen een bionenweg te zgn, die de bogten der groote wegen af- soeed. Bij deze gelegenheid waren wg echter yerdwaald, en ofschoon wg afstegen en onze dieren dwars door het woad leidden » konden wg toch den weg , die wg räeenden dal zeer digt bij was, niet weörrinden. Wij hielden eindelgk bij een huis, dat, door eene weide omgeven, midden in het bosch lag , stil , om naar den weg te vragen, Men beloofde ons een' wegwgzer te zullen medegeven , en terwgl deze nog draalde en de paarden in den stal yan den boer eenig yoeder kregen , had ik mg in de schaduw der boomen nedergezety om wat uit te rüsten. Toen bemerkte ik twee mamien, in yrg yersleten soldaten-kleeding, waaryan de eeo een heerlijk schoon paard bij den toom leidde. Ik weet niet of zij mg zagen ^ doch al wäre dit ook het geyal geweest , dan zou dit hen yast niet yerhinderd hebben te spreken , want zg spraken platduitsch ; hoe konden zg yer- moeden , Hat hier midden in het land eener geheel yreemde laal, een man in officiers kl^eding hen yerstond. »De yos vangt nooit een' patrgs, ;i;eide de een, wanneer deze zieh in de nabgheid van zgn hol ne^rzet, maar hg gaat allijd yerder in het rond om buit uit. Ik zou yan oordeel zgn , dat het best wais, dat ^g eenige dagen of weken, tot dat de opschudding yoorbg is/ hier in het bosch bij den« boer bleyen; zoo digt onder het schot zoekt ons niemand." »Ik heb er yrede meS, zeide de ander, het Staat toch ook aan ons , om yan onzen appelgraauwq een yds of een zwarle te maken^ eyen als uit onzen ouden witte een appel- graauwe." ^ Onder dit gesprek gingen de beiden , aadat zg nog eenige minuten tot het drenken yan hun paard uit het beekje 96 hadden besteed, op het boerenhais afyMterwgl ik hen kort d^arop yolgde. . Ik had ait het zoo even gehoord gesprek ongetwgfeld eene Terdenking van gaajuwdieverg opgeyat, ik nam daarom, zoo goed ik kon« de .gestalte en kleediog der beide mannen op » liet echter hoegenaamd niet merken , dat ik hunne taal yerslond , en rerzocbt mgn' Triend , toen ik hem op ons toe zag komen , betzelfde te doen. Ik zou misschien om Terschooning moeten yerzoeken , dat ik hier een op zieh zelf onbeduidend en nietig Toorral yerhaal. Doch het is nu eenmaal zoo; .onze naar onis inzien zoo groote» gewigtige Iotge?aIlen, hangen aan kleine niets- "waardige draden, misschien opdat wg zouden leeren, hoe datgene, wat ons zoo groöt toeschgnti in.de oogen ran hem, die onze lotgeyallen bcstnnrt, niet booger geschat wordt, dan het kleine, en hoe beide, zoowel klein als grooty ons uit dezelfde bron toeyloegen. De paardedieyerg , die ik toeyallig op het spoor kwam , weird voor onze, intrede in Pargs en in eene , naar menschelgk oordeel , schitterende loopbaan, zoo rgk in gevolgen, dat ik ze als deneersten trap yan mgn volgend , zoogenaamd geluk beschouwen mögt. Onze gids n^as gekomen, ik gaf met yej^dubbelde opmerk- zaamheid acht op den weg, die gedeelte;^gk tasschen kalk- rotsen, dwars door de beek, yerrolgeiis oyer en längs boomstammen, welke de storrawind scheen te hebb^n ont- worteld, naar den grooten weg liep. Na omstreeks een uur kwamen wij in een l^ndstadje. De herberg was vql soldatea en nieuw gewor?ene rekruten, .daarbg scheen een jaarmark of yqlksfeest in de nabuurschap den toeyloed yermeerderd t hebben; er was een rumoer in het hnis, dat m^en zieh zel . yen niet yerstaan kon, Wg beiden waren blgde, dat de waar ons in een zgyertrek yan de groote zaal bragt, waar wi een' ouden beer yonden, wiens kleeding en manieren on tot zijnen höogen stand deden besluiten. Uit den loop ya bei gesprek bleek, dat hij uit de hoofdstad kwam; zij naam en stand werden wij later gewaar. De oude beer scheen door groot ongednld geplaagd t 97 irorden; zoo dikwijis hij den waard of eeo' Tan deszelfs imisgenooten in het gezigt kreeg, vroeg hij of zgn stalknecht DOg Diet terug was? Hg had hem, zooals de waard mg Terhaalde, naar het landgoed Tan eenen Triend, dien hij op zijne roorbijreis een bezoek loegedacht had , laten TOoruitrüden , om, gelgk zulks de wellevendheid Torderde, te Tragen, of lig zija' Triend te huis treffen en zijn bezoek hem aange- iiaam zoude zijn« Naar het zeggen Tan den waard was het " geheel onmogelijk, dat de stalknecht reeds we^r terug zgn kon , want de weg naar dat landgoed was goed zes iDJjleo Tan daar , en de heer was er nog maar eenige uren geweest. » Ik kan hier niet langer bliJTen , riep eindelijk Je oude heer uit oTermaat Tan ongeduld; men hale mgn appelgraauwe nit den stal en Terschaffe mij eenen bode ; ik zai den langzamen stalknecht te gtooet gaan." De eenoogige huisknecht glde naar den stal; na Oenige rainulen bragt hij een' appelschimmel buiten, welks kost- laar gereide bij de- gestalte Tan het leelijk , afgeleefd dier looderling afetak. Terwgl de heer nog met den waard sprak, I vilde de huisknecht het dier eene schijnbare sraeerTiek aan den bals afborstelen, en dadelijk ging de Terw, die hem tot een appelgraauwe maakte y weg, en de man liet Tan schrik denborstel Talleu. Intusschen was de bode gekomen, de oude ueer wilde te paard stggen, hij bekeek naauwkeurig zijo !'M, en wie schildert de schrik en tcTens het hoTige mis- Doegen Tan den leTcndigen franschman, toen hg op eens zija zadel en tuig, op een' Treemden in alle opzigten siechten l^ol zag y en tegelijk hoorde , dat er Tolstrekt geen ander appelgraauwe in den stal was^ dan deze, die ook zelfs niet ^ens ontzadeld geworden was. De waard en zgne huisgenooten haddeü eigenlijk de hcTige ^^fwgtingen niet Terdiend, waarmede de heer hen overlaadde. ^^ stalknecht zelf had het paard Tan zijnen heer in den stal {^l)ragt, want de huisknecht was, wegens bezigheden afwezig; ^^ Soldaten gaTen den waard en de zgnen op dat oogen« 7 98 blik genoeg (e doen. Toen de stalknecht op last van zgnen beer weg moest, had hij nog zoo veel, mogelgk voor het schoone dier Tan z^nen hcer gezorgd, crt ook den waard de noodige bevelen Toor den huisknecht op- gedragen, doch voor dat deze in den stal kwam, hadden, reeds de dieven zieh van de gelegeüheid bediend, en in aller ijl eenen als . appelgraauwe geschilderdeii schimmel in de plaats van den echten gezet, denzelven het schoone gereide aangedaao , en waren door eene acblerdeur van den stal, ohder het drukke gewoel, ongemerkt met hunnen roof ontsoapt. Ik poogde eerst vruchteloos aan het woord te konaen, doch het dnurde lang voordat de overvlpegende wcisprekend- heid des toorns van onzen yreemden heermij hiertoe gelegen- heid gaf. Eindelijk luisterde hg toch uaar mij, en toen ik hem zeide, dat ik de plaats wist, werwaarts zijn ont- roofd ros waarschgnigk onlvoerd was , en dat ik hem vrij zeker kon beloven , hem hetzelve binnen w^inige urea we^r te verschaffen, toen helderde zijn gezigt op; hg overlaadde mij reeds bij Yoorraad met de beleefdste verzekeringen van den verpligtendsten dank* Het paard heeft mg , voegde hij | er bij, vgfhonderd Louis d'or's gekost; het is van echte turk- sche afkomst, en een dier zonder eenig gebrek, met de volkomeiiste, beminnenswaardigste eigenschappen. Twee gewapende mannen te paard verzelden mij; wij Tonden zonder groote moeite den weg naar het eenzame woudhuis , en het gestolon ros in zgn' stal. De beide dieveil hadden zorgeloos op den hooizolder liggen slapen; toen zi den alarm en deszelfs oorzaak vernamen , namen zg glinj de vlugt in het woud, en wg hadden toen geen' tgd od hen te vervolgen, ik beschreef hen echter het bestaar de ^ plaats ZOO naauwkeurig, dat zij waarschijnlgk hiinne slrl niet zullen ontgaan zijn* De blgdschap van den ouden beer, toen hij zgn paa weör zag, uitle zieh even zoo luid en levendig, als vroege zgn misnoegen. Hij omarmde mg en mijnen Tricnd, Ji 99 zieh Baauwkeiirig onze namen opgeven, en had de hoffeigk- heid , ons te Terzekeren , dat hg Tan den roeni onzer beider* tijdsche hooge familien reeds dikwgis gehoord had, en dat kij het zieh tot de grootste eer rekende ^ twee jonge beeren oit deze edele buizen Yoor zieh te mögen zien : » zoodra gg te Pargs . komt ," Toegde hg er bg , » moet gg mg de eer aandoen, mij te komen bezoeken, ik ben de Markies Tan Laamont, adjudant Tan den Hertog Tan Bouillon." De stalkuecht Tan den Markies was aangekomen en had zgneD heer, die er thans niet meer aan dacht » omhemzgne traagheid te Terwgten^ maar in de beste luim Tan de wereld \vas, gemeld, dat zgn Triend in eene chais dadelgk Tolgen . zou en hem af halen. Toen de chais kwam » en de oude heer, na een teeder afscheid Tan ons, zieh op dezehe plaatste, bcTal hg zgn* knecht Toor den ivagen uit te rijden , en daarbg zijn turksch ros aan den toom te leiden , opdal hg het dier — zoo hoog schatte hg het — altgd Toor oogen hadde. Toen wij eenige dagen daarna te Pargs aankwamen, hadden wg het niets beduidende ToorTal bgna Tergeten, en in de eerste weken, die wg in de groote schoone stad doorbragten, had ons het bestendig zien en hooren Tan nieuws den tgd niet Tergqnd , om aan onzen Markies en zijn hem ontstolen paard te denken. Wg hadden gedurende dezen tgd Ter- icheidene pogingen gedaan y om ons den toegang tot de boinklgke krggsdieost te openen , doch onze aanmeldingen ^aren, zooals ik geloof, telkens op de Terkeeirde plaats of te ontgde geschied; daarenboTen \?ilden wg beiden ons niet stet het lot Tan een' gemeen soldaat Torgenoegen, maar ^aren Tan oordeel , dat wg door onzen stand als ook door onze militaire schoolkennis, op officiers- of ten minste kadet- tenrang aanspraak hadden. Echter had de TerTulling Tan dezen wensch TOor ons als Treemdelingen meer zwarigheden tQ« dan wg ons hadden Toorgesteld. }> Indien gg niet/' zeide ons eens een oud officier, die 7* 100 • wegens Hgcbamelgke gebreken uil de dienst ontsiagen was , en die dageigks met ons aan dezelfde tafel at » » van boven af op zulk een' post geplaatst wordt , als gg wenscht te erlangen , dan kan het wel lang aaohoudea , eer gg er yan ondercn op toe geraakf. Ik bedoel namelgk eene aanbe- Teling aan Gondö, of aan den gocden Hertog vanBooil- Ion, den broeder Tan den Maarscbalk Tu renne." Toen kwam mg op eens onze' Markies met zijn turksch rgpaard te binnen, en ik nam dadelgk het besluil, om hem den^ anderen dag op te zoeken, want de zaak vereischte spoed, wgl ons 9 of lie?er mgn vriends , geld bgna* verleerd , en eane nieuwe vermeerdering uit hei vaderland, ofschoon mgn yriend daarheen geschreven had , nog zeer onzeker was. De Triendschapsbetuigingen Tan den Markies waren geene gdele woorden geweest; wg werden, toen wij den volgenden morgen ons bij hem äanmelden lieten , allervriendeiykst ontTangen , tot het ontbgt genoodigd , en hadden op deze wgze de beste gelegenheid, hem ons verlangen te kennen te geven. Zonder zieh lang te bedenken , beloofde hij ons zijne Toorspraak bg den Herlog van Bouillon en door dezen bg deszelfs broeder , den veldmaarschalk , en hoe stipt hij woord gehouden heeft , bewees ons weldra het gunstig gevolg, want eer er nog eene week verloopen was, hadden wg beiden eene.aanstelling bij een, meest uit duit- 8che Soldaten bestaand regiment; eene aanstelling, waarmede wg, ofschoon zg niet schitterend was, te vreden konden £gn* Door bgzondere hooge begunstiging werd ons zelfs nog eene kleine som tot onze uitrusting aangewezen. Ik heb geen plan, u met het verhaal der veldlogten lastig te Tallen , waaraan ik volgens mgne toenmalige uitdrukkiog »het geluk had," onder de aanvoering van den grooten Turenne deel te nemen. De man had eene geestkracht, die in alle hiervoor ontvankelgke zielen eene vervoering te weeg bragt , welke onder zijne vanen het ongewoone gewoon, ja, het onmögelgk schgnende tot ligt mogelgk maakte. Ik rocht mede tegen het onschuldig Holland , tegen Spanje , en 101 ik beken het met diepe smart ^ook tegen mgo ann duitoch ?aderland. Maar ik erkende destijds mgn onregt niet« Mid- den op den grond eener allengs we^r in mij heerschend gewordeo^e neiging , die mij omtrent alles ijskoud liet , behalve jegens mijnen afgod : de eer , had ik mg eene soort Tan lefensphilosophie gebouiVd, volgens welke mg al het doen eo haodelen der menschen niet als op innerlgke waarheid rastende, maar als het kunslig spei op een tooneel toof- kwam, waar ieder de rol, die hij uitkoos, of die zijn gezelsehap hem opgedragen heeft, zoo meeslerlgk als mo- gelgk speien moet. Hij, die de rol van booswicht, moor- (lenaar of magthebber op zieh nam , moest trachten , dat hg dezelve voor de oogen van het publiek op het volmaaktste Toorstelde; die de plaats van stil burger bekleedde, moest zulks naar allen eisch trachten te zgn. Zoo , dacht ik , was rag de rol van den krijgsman opgedragen^ die het leven Tan andere menschen zoo weinig moet achten , als zgn eigen, eo schoon ik , gclgk ik van oordeel was eershalve , mij van alle krijgsgruwel jegens weerloozen onthield , ja dezelve soms beschermiog van persoon en eigendom verschafte , zoo ver* hioderdc ik nogtans de wandaden mijner Soldaten op verre Da niet genoeg ; bijaa eveci zoo , als destijds , tocn de oude berder bij de ridderburg mij zijae daden verhaalde , dacht ik, dat zuike gruwelen tot het heldenvuur van den oorlog etea zoo noodzakeJgk behoorden , als de schaduw tot het »uur der vlain. , Doch , ZOO als ik reeds zeide , ik achtte het leven van eenen ander even zoo weinig als mijn eigen. Wanneer het jeagdig zelf vertrouwen , wanneer natuurlgke ▼ermetelheid band aan band gaan met de onTerzadelgke eer* zucht, dan komen er ongetwgfeld daden le voorschgn, die de wereld bewondert , de waarlgk verständige zal ze noglans eTen zoo min bewonderen , als den aanloop ran een gesard wild zwgn , waarmede dit zieh zelf in de spies des jagers stört. Daarenboven verloont zieh in het rumoer van den krgg en deszelfs gevaren eene magt der gezelligheid , vaa zulk eene groolle , als ze bg weinig andere gelegenheden bemerkt wordt, Toen ik laier in het bagno der galeislaven twee dagen en twee nachten lang, eenzaam op mgn stroo* leger met den dood worstelde ; toen later in Hongarge eene gevaarlgke ziekte mg op het bed wierp , toen Toelde ik het onderscheid : ik beken het , de natuur van den mensch siddert heviger Toor den dood, wanneer deze met zachte sluipende schreden hem in de stille ziekenkamer nadert , dan daar, waar de* enkele mensch hem in gezelschap van dntzenden te gemoet gaat; wanneer eerst de trompet den aanval blaast , en de donders der kanonnen als een onwe^r over het veld bulderen : wanneer het strgdros den strgd der mannen te gemoet hinnikt, dan antwoordt eene we^r- klank van binnen op den donder daar buiten , met de stem van een' leeuw, die zieh onwe6rstaanbaar in de bendeu der jagers stört. Zoo dikwgls zieh de gelegenheid ^pbood y vierde ik mgnen strgdlust den teugel; wanneer er soms eene oproeping plaats had, tot eene vrgwillige daad van vertwgfelde dap- perheidy dan ' was ik steeds gereed, en waar de militaire orde , die ik stipt opvolgde , het mg veroorloofde , daar was ik de eerste , die met den degen in de vuist zieh in het moordend vuur eener vgandelgke batterg stortte, om het* zelve met menschenbloed te biusschen. 103 Door sulke , bgna altijd met bgzonder geluk volvoerde , daden kon het niet missen ^ dat ik de aandacht zelfs van mgnen grooten aanvoerder tot mg trok. Turenne zelf khandelde mg bg elke gelegenheid met onderscheiding ; ik was reeds bg den tweeden veldtogt een zgner adjudanten geivorden , »leeg van den eenen Irap der uiterlijke eer tot den anderen; droeg op mgnen rok bgna even zoo vele leekenen van onderscheiding , als lidteekenen van wenden op ragn ligchaam. Ik was nog aan de zgde van den grooten Turenne, toen hem bg Sasbach een vgandelgke kogel doodelgk trof; dat ik toen niet, even als de edele St. Hilaire, den dood met den held deelde, daarvan v?as eene wending , die ik , om een zoo even ontvangen bevel Tan den veldheer uit te voeren , met mgn paard gemaakt had, de oprzaak. Het was thans geen tgd van klagen of trearen , maar om den terugtogt van ons leger te dekken ; wat ik destgds gedaan heb , dat zou alleen hg regt begrg- peo, die eenmaal, gelgk ik, met hevige begeerte er op uit ging om den doqd te zoeken en te vinden , en faetgeen ik zocht, niet verkrggen kon. In dezen tijd kwam ik te Pargs; hier vond ik mg be- wooderd en geeerd in alle kringen^ waar ik kwam; ik stond,' destgds naauwelijks zesentwintig jaren oud , op het toppunt van mgn geluk ; ik stond hier niet met den vasten Toet van een' bescheidene en gematigde , maar op den ligt breekbaren balanseerstok des hoogmoeds, daarom was mgn val nabg. 