title: Handleiding OM OP eene Gemakkelije Wijze: Door eenvoudige Meting het gewigt ...
creator: Hk Grevers
text: Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin- nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. Nutzungsrichtlinien Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nichtsdestotrotz ist diese Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch kommerzielle Parteien zu verhindern. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: + Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. + Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen unter Umständen helfen. + Beibehaltung von Google -Markenelementen Das "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. + Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. Über Google Buchsuche Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser Welt zu entdecken, und unterstützt Autoren und Verleger dabei, neue Zielgruppen zu erreichen. Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter http : //books . google . com durchsuchen. CO CM o :.uogie •IRKIIIV LIBRARY UNIVERSITY OP CALIFORNIA ,y Google ,y Google m i '^1 ,y Google HANDLEIDTNG , tiESIVRKELUKE WlJZE, ÖOOB EENVOÜDIGE METlftG KT GZWIGT TAN Hn RONB- OF HOORNTEE ,/ IN LEVEKtJPN STAAT E^" SCHOOX ÄAN PES^ HA^K, MET DE MEEST MOGELIJKE JCISTHEIT) TK BT-PALKN^ iuHm ) Tweed« v^e€l vet'meerdet^^ dmk* r>E EKVEN J. J, TIJL, 1856, Digifeedby Google Digitized by VnOOQlC HANDLEIDING OU OP EENE GEMAKKELIJKE WIJZE , DOOR EENV0UDI6E METING lET 6EWI6T TAN HET BDND- OF HOOBHTEE, IN LEVÜJNDEN STAAT EN SCHOON AAN DEN HAAK , MET DE MEEST MOGEUJKE JUISTHEID TE BEFALEN , TBK DIBRSTS VAH DEN HANDEL, DE AHBTENAREN BtJ 's BTJK8 BELASTINOEN BTJ HET DOEN DER VEEIFICATleN , SLAGEBS, VETWEIDEB8 , LANDI.TEDEN , VEEHOUDERS EN ALLEN, DIE BIJ HET WTEN DAABVAN EENIG BELANG KUNNEN HEBBEN, mit plAfon n te imolügi isktüm, nm, tu gttoi mrting, iMx\k ii Irmti n nttto inuarts tm^t tont it \m unf;tm\n; Hk. ^REVERS, Commies bij *8 Bijkt heloitingen ie Ztsolle, TWEEDE VEBBETEBDE EN yBEMEEBDERDE DliUK. QEDBUKT TE ZWOLLE BiJ DE ERVEN J. .T. T IJ L. 18 56. Digitized bjÖOOgle i AUe exmplaren zijn geteekend door W^-^^^ 7y7A7S/yy/::>\. ,y Google YOORBERIGT VOOR DE EERSTE ÜITGAVE. Wat mij aandreef tot het onderzoek, in lioeverre meit door ndddel van metriqtte ineting ^ met juistheid hei gewigt van een dagtheest , schoon aan den haak , hon ie weteri körnen , en de ztoaarte van al Tiet af ie tcerpen bridkbare vleeaeh en vet zoude kunnen öerekenen , zal uii het volgende duiddijk kunnen worden. — Aanoankelijk nam ik dieproe- ven voor ndj zelven, en zooik later, by de verzameling der resullaien, er dl eene bestemming aan geven zoude y dan wilde ik dezdve^ voorzien van de noodige opmerkingen , mynen Mede-ambigenooten aanbieden; ten einde hen, bij het doen van verißcatien van slagivee , qp dit puni, voor zooveel zij die opmerkingen behoefden, of buiien de gele- genkeid waren die proeven daartoe zdven te doen, voor ie lichten, Toen echter de zamemteUing daarvan in zoo verregereed was, dat zij vaibaar was voor mededeeling , werd ik door verscheidene slagers en veiweidera aangezocht , dit werkje door middel der drukpers algemeen verkrijgbaar ie stellen. Ik heb Meraan wel gehoor willen geven , omdai , in geval ook anderen hier te lande met mij dergelijke proeven ge* nomen en dezelfde opmerkingen en restdiaten verkregen hadden, zij hierin zouden beruhten , als een geheel niima* M85825J3-- ^y Google keitde , om M<mder verderen omüag of eemgerJumde beey- fering , aamUmds , na gemeten toijdie (omoang) en lengte, hei bruto en netto gewigt van hei beeat te zien aangewezen en ie bepalen. ^ Ik heb getracht de ver schulende aoorten van rundvee, ZOO in gedacht ah in eigenschappen te scheuen , ien einde hei juiste neito op deezelfs bruto gewigt te berekenen en hei tarra aan te wijzen , door welk middel ik mij vooretel , dii wer^i in de hand van den reede ervaren handelaar of üager , eene hooge volkomenheid kan en zal bereiken , en den mimt veekundige aanieiding geven tot beoe/ening en meer naauwkeurige bepaling van zwaarie en waard^: Feien ^ vertrouw ik, zuUen deze jproeve niei onvoldaan uit de handen leggen; maar ook velen zullen hierin iets wenschen ie vinden, toat niei wel ie beachrijven ie, of ien mimte z66 voor ie siellen ^ dat hei y zonder voorafgaande kennte , wat het uiterUjke en innerlijke van hei beeat be- treft , kan worden overgenomen : — aanwending en toepas- eing der hierin opgenoemde regden znUen hm dit epoedig doen beeefen* Janbeveling acht ik voor mij zelven onnoodig , daar m^ doel met de uiigave geheel belangeiooa ie; doch te mögen ervaren , dat m^ne bijdrage de gewemckte vruchten drage , zal hoogei aangenaam wezen aan den eehrijver H«. OBBVGRS. ^y'Google VOOEBEKIGT VOOK DE TWEEDE ÜITGAVB. De todmUendheid toaarmede VMJne eerste uitgave vcm nugne » Handleiäing enz,** in hei algemeen toerd ondvangen , en de günstige beoordeelingen welke mij daarover door he- voegde heoordeelaara zijn geworden , hehben mij aangemoedigd m^jne waamemingen toort te zettenomtekufmenvoldoen aan de opmerUngen en de vraag: ^ Ofer metietate bedenken „ zou zijn om op eene voldoende wijze zonder veel van de „ waarheid af te wijken , enkel door meting van den om- „ vang , (omtrekj genomen achter de voorpooten tot op den „ schoft , het gewigt schoon aan den hadk te zien aange- „ wezen , zonder dat men zieh eerst der moeite geven moet „ ket bruto- en daama het netto-wigt naar den onder^ „ echeidene tax van qualifieaiie op te zoeken ? te meer daar „ het nemen der juiste lengte in veU gevaäen moe^jeljjk, „ja zdfe ondoenlyk isy zoo als op stauen met greppeU „ waarop zwaar vee veelal bekrompen , op paardenstaUen ^^gerekt en in de weide dik uitgevreten etaan, hetwelk ,) altijd ook min of meer inoloed uitoefent op den omtrekj „te nemen achter de voorpoten, en waarop de ervaring „ leert bedacht te z^n,'* Sedert deze opmerkingen , m^ (fepaald bezig gehouden hebbende met aan te teekenen welke Digitized by LjOOQIC NM lengte een natuurlijk goed geproportioneerd beeat legen over liare onUrek heeft, U het nuj gelM eene praciiaehe iabel te oniwerpen , wacarin dl het dagivee in drie afdeelingen elk in zijnen aard en soort , fcyze van voeding , (weiding cn inesting) zijn opgenoemd en gequaUficeerd , en aZzoo voor iien handelaar dat getnak zal opleueren dat ^ , meC een oogopüag van den gemeten omtrek het gewigt van het vleesch en vet schoon aan den haak kan zien aangewezen zonder tijd te spülen aan het opzoeken van het bruto- en daama het netto-gewigt, Intu88chen is het niet te ontkennen , dat de verlwuding der lengte tot den onUrek van elk slagtheest niet dHijd geevenredigd w aan de in de tahel opgegeven vermoedel{jke lengte , zoo dat wil men de meest mogelijke naanwkeurig- Jieid hehouden, men Uj twijfel altijd wel doen zal de lengte zoo naauwkeurig nwgelijk op te nemen. JFijden heb ik hier en daar in het werkye totere er- varingen en bevondene afwljkingen bjjgevoegd toaardoor ik lioop aan den geuitten ioensch van velen te zuUen hebben voldaan» Hartelijk tcensch ik , dat deze tweede , in vele opzigten verbeterde en vermerderde uitgave, lietzelfde ruhne onthaal (de de eersie tnoge te beurt vallen. WijhE, Maart 1856. H\ GREVEllS. ,y Google Toen de Wet op het geslagt van 1852, waarbij den slagers en anderen , die aan den accijns onderworpen vee (randvee) willen slagten of doen slagten , de verpligting opgelegd werd, de waarde van dat vee, vroeger door daartoe aangestelde vecschatters , in het vervolg zelf te bepalen, en daarvan een eigene aangifte te doen ten kantore van 's Byks belastingen en overeenkomstig dien den te vorderen accijns te voldoen ; — toen by die zelfde Wet, voor een gröot gedeelte, aan ^e Byks ambtenaren werd opgedragen, de verificatie van dat vee, of de be- schouwing , na gedane aangifte , of hetzelve overeenkom- stig de wezenlijke waarde was aangegeven, bleek het n4i , dat het voor de ambtenaren van het uiterste belang is, eene grondige veekennis te bezitten, of zieh die eigen te maken, opdat aan de eene zijde 'sUyks schatkist in hare regten niet werd verkort, en aan den anderen kant de billi[jkheid in al hare eischen, ten aan- zien van slagers of parüculieren , die een aangegeven stnk slagtvee ter verificatie aanboden, te handbaven. Het verkrygen van eene grondige veekennis, zoo men daartoe niet reeds eenige opleiding genoten heeft, is gansch geene gemakkel^'ke zaak , hetgeen ligt te begrijpen is , daar men dikwyls slagers , die in hun beroep grijs geworden z\jn , zegg6n hoort : „Ik heb by dit of dat beesi Digitized by CjOOQ IC 8 een aantal ponden in de weide of op den stal laten zitten," (*) eene bekentenis, waarnaast ik gaarne de m^ne voeg , dat , hoezeer zelf in het vak van slager op- gevoed, na ettelijke jaren buiten dit beroep te ssyn ge- weest , m^ in dien tyd veel ontbrak , wat tot de kennis der juiste zwaarte van het vee en deszelfs hoedanigheid en waardy vereisoht wordt. — Intassohen trad de Wet in werking, en zag ik m\] meerendeels belast met deve- rificatie van het veracc^nsde slagtvee> m^ beijjverende, naar kennis en vermögen » eene, zooved mogel^lcjgelyk- matigbeid in aangiften te bevorderen. Om dit oogmerk te bereiken, moest ik dikw^ls al mjjne kennis en ervaringen te holp roepen, en niet sei- den is het gebeurd , dat de schatting der zwaarte van een slagtbeest in leven» met die na de slagting, aan- merkeüljk verschilde, waarvoor ik geene acndere por- zaak wist te vinden dan de opzettelijjke door den aange« ver gekozene Stelling , waarin het beest werd geplaatst , om het oog van den ambtenaar te misleiden , terw^l het tot slagting bestemde dier » eenige dag^ te voren het noodige voedsel onthouden werd en daardoor eenigziuB w^slonk , zoodat het op zieh zelf reeds aan het oog b^ lange na datgene niet aanbood , wat het zou aanbieden» indlen men het ter verkoop aanprees. Omziende naar middelen , die m^ne kennis konden ondersteunen , welke, zoo als gezegd is , in vek op^en geliijk die van de meesten toch, welke, omdat z^ noch (*) Ben slagers-term , waardoor men wil te kennen geven , dat het wigt Van het vee, beyonden na de slagting, nict heeft beantwoord aan het wigt, waarop men het bg het leven geschat had. Digitized by LjOOQIC slager, noch yeehandelaar z^ode» zieh zelden van de uitkomsten bij slagting, na voorafgaand onderzoek, kun« nen overtnigen , — oppervlakkig te noemen was , hail ik steeds op het oog, eenen maatstaf te zoeken, waardoor het oog en het gevoel niet geheel op zieh zelven behoef- den te staan en de beschouwing werd geholpen door de Tuaai , welke » by gel^ke omstandigheden » ook gelijjke uitkomsten zoude opieveren. In een jaarboelge » ten gebruike van de Byks ambte- naren over 1841, vindt men een gew^sde omtrent de. meirique meting, waarvan in Engeland, Frankr^k en ook in Belgie gebruik wordt gemaakt omtrent de berekening van het wigt bruto (in levenden staat) en het wigt netto , d. i. geslagt vleesch en vet , schoon aan den haak. De wyze van berekening 6n beschouwing in beide eerst- gemelde rijken, welke alleen het netto wigt ten doel hebben, verschillen hierin met het laatstgenoemde rijk, dat alleen belang heefb by het weten van het bruto-wigt (in levenden staat), waarnaar de invoerregten worden bepaald. Wat de toepassing betrefl der berekeningen in Enge- land en Frankrigk, laten die te veel veld open, om de grootste onnaauwkeurigheden te begaan, omdat, de ver- scheidenheden van slagtvee, op den aangenomen regel, niet alleen dezelfde verhouding hebben. Het Belgisch Gouvernement droeg derhalve aan den Directeür van het Observatorium te Brüssel de taak op , om de verschil- lende w\jzen van berekeningen naauwkeurige na te gaan, ten welken gevolge twee reeksen van proefnemingen zyn gedaan, in tegenwoordigheid van eenige hoofd-ambtena* Digitized by CjOOQIC 10 ren der belastingen bg het Minkterie van Financien in Belgie, op dertig stuks sUigibaar vee, ossen» koeijenren vaarzen ysb vreemd en inlandsch ras. De afwgkingen, l^j dit onderzoek waaigenomen , leverden elechts een yerschii Tan 63 Nederlandsdie ponden» o£ iets meer dan 2 ponden per beest op. Een aanzienlijk yerschii nam men echter waar bij eene koe van eenen besonderen ligchaamsbonw , en wel Yan 86 op 585 Ne- derlandsche ponden , hetgeen eene der grootste afwgkingea is , die m^ ontdekt heeft. Na aüoop van dit onderzoek werd de tafel ontworpen , welke na gedane meting tot aanwgzing van de levende zwaarte van het vee dienen moet, en bg Koninkl^k beslnit van den 6^*^ Junij 1836 , voor de bepaling van het gewigt van het mndvee , in Beigig ingevoerd. Met behulp van die tafel zoude men na ook het netto wigt (schoon aan den haak) kunnen bepalen , indien men volgens Layton Cooke , aannam , dat het netto- tot het bruto-wigt van een beest staat, omtrent als 0,65 tot 1, te weten : dat eene magere koe , netto iets meer dan -^ van hare bmto zwaarte zal wegen ; terwijl men dit voor een gemest beest veilig op jq stellen kan. Dit echter is eene Stelling , die door de ondervinding , zoo zg in het algemeen op elk stuks slagtbaar vee werd toegepast, zon worden gelogenstraft. Het belang , dait wg er bg hebben , om tot de meest mogelgkenaauwkeurigheid te geraken, zal ons spoe- dig doen zien, hoe men de waarheid nader te bepalen hebbe. Na eenigen tijd over de wijze van meting, en het daarbg aangenomen grondbeginsel nagedacht ende resul- taten aaa mijne ervaring getoetst te hebben , verzette Digitized by LjOOQIC 11 niiji:e verkregene kennis zieh daartegen , gelijk dit mede liet geval was , bij de verschillende slagere , of zij , die in den veehandel genoegzame kennis hadden opgedaan , om een voldoend oordeel te'kunnen uitbrengen, en welke onderlinge redeneringen meest al op het volgende ne^rkwamen; — dat, wat de mwe kolossus ofrompbe- trof, er eene zekere evenredigheid bestond in betrekking tot de te nemene maat, genomen op de aangewezene plaatsen van 'waar geen vergrijp kan plaats hebben« ' De omtrek, genomen van achter de voorpooten tot op den schoft van het beest , zie iiguur 2 , AB , is aan geene verandering onderhevig, omdat het beenderen gestel op die hoogte , door uitzetting of inkritnping , veroorzaakt door het gebruik van veel of weinig voedsel , niet af han- kelyk wordt , maar de juiste maat aangeefl van deszelfs wezenKjke dikte, en de meerdere of mindere graad van gevleeschdheid die maat zal verwijden of vernaauwen , h^twelk evenzeer het geval zal zijn raet de te nemene leDgte, daar deze niet genomen wordt van den schouder tot aan het uiterste der »taartbeenderen , maar tot het uiterste punt van het vleesch van achteren op het mid- den der dij, CD, dat is : boven den schythak en de stangpees en onder het heupbeen en den staartgroep, «a, alzoo de lijn horizontaal doortrekkende van den voorvoet aan het armbeen längs den voorwand , tot op de achterveer , zie figuur 1 , N®. 1 , 2 en 3. Maar dat raen, na op zulk eene wijze verkregene hruto zwaarte, met juistheid het netto-gewigt van het (Her zoudc kuunen bepalen , achtte men geheel onmoge- Hjk , naardion zoo vde behimraeriuircii in den wea: ston- Digitized by LjOOQIC 12 den, ZOO men meende, die de verkryging der gewenschte juistheid zoaden beletteo. lo. Wist men niet» althans het werd niet gemeld , of de beesten , die te Brüssel tot proefneming gediead hadden, g^neten zijn geworden met voUe pens» dan wel, of zg eerst ettelyke dagen zonder voedsel gestaan hadden en toen gewogen, hetwelk geen gering versdiil van bmto-zwaarte op de schaal geven zou» welk Ter- schil ook teYens aanleiding gaf tot misrdcening van het netto-gewigt (*). 2*. Had men daaiby op het oog de verschiUende soor* ten van vee, hoezeer van inlandsch ras: zoo als de Noord-HoUandsche en Eriesohe koeijen (f) , wier gemaakt- (^) Hoe?eel sch^n ?an waarheid deze opmerking ook heeft , is zg tooh, in betrekkiog tot de berek«iiing van het netto-gewigt, niets meer dan eene denkbeeidige zwarigheid, daar deze bereke- ning zieh alleen grondt op de aangenomene eenheid en de jniate qnalificatie Tan het slagtvee. Intosschen kan men veilig aannemen, dat, waar de belasting yan het levend vee bg de ponden geheven wordt, de belasting- schnldige wel zal zörgen, dat het vee niet met de volle pens wordt gewogen. Het Gouvernement , dat het om de waarheid te doen was , xal ook zeker dit wel in het oog gehonden hebben , terwgl ook mgne eigene ervaringen en genomene proevon voor de waarheid knnnen instaan. (t) De Noord-HoUandsche en Friesche soort van vee is in het algemeen welgemaakt van leden en heeft een fraai niterl^*k. In den levenden handel is het zeer begeerlgk> maar voldoet zel- den bij slagting aan gewigt en binnenvet, tenz\j het daarvoor Digitized by LaOOQlC 18 hdd van beenderengestel , gestrekter en ruimer omvang, in gewigt, wanneer zij in maat, en bij gevolg in biuto- zwaarte met de Geldersche koe gelijk stonden, toch in netto-gewigt aanmerkel\}k zonden verschillen , daar de snbstantiye zwaarte en der meerdere regelmatige gc- vleeschdheid over al de deelen van het ligchaam, als- mede de betere voldoening bi|j slagting , in binnenvet , bij de laatsten , dat op de eerstgemelde soort in den regel overtreft: iets , waartoe landstreek, weide en stal- voedering ook het hare bijdragen, gelijk mede het gün- stige of ongunstige van het weisaisoen, of wel, de schaarschheid der benoodigdheden bi|j stalvoedering , uit welke oorzaken het beest, van het noodige, om veel binnenvet op te leggen , niet genoeg , laat staan volop , krijgt , maar by warme stalling en zindelijke oppassing dechts knnstmatig vet wordt, en meestal bij slagting aan de verwachting niet beantwoordt, en eindel^k; 3®. Dat de daann aangegeven tax (maatstaf) tot qna- lificatie van het vqe, waardoor men het netto- op het bruto-gewigt zonde knnnen bepalen, op zieh zelf b^- opzetteügk geweid en^ gemest is. Ook sch^'nt het, dat, wat de koeijen betreft , men in die streken veel beter dan eiders , de knnst verstaat , om , nadat z^ in het vooijaar opgehouden hebbeu genoegzaam melk te geven, om ze ala melkkoeijen aan te honden , zü ZOO te Toeren en op te passen , dat zi|j binnen körten tijd als vet ter markt gebragt knnnen worden. Wee dan den slager , die de noodige kennis mist, om znlk een dier te taxeren, in ver- honding van stuk (grootte) met de Over^'sselsche- , Oroningcr-, laaglandsche-Oeldersohe- en Noord-Brabantsche-koe gel^k te stel- len , hij kan er op rekcnen , dat bij een gedacht pak knjgt. Digitized by LjOOQIC 14 schouwd , ongenoegKaara , en op hei gios vaii vee , dat ter slagibank geleid werd, onvofdocnde zou wezen om de waarheid te vinden, waarbij men in algemeenea zin, hier te lande zoowel als eiders, voor den handel, even veel belang bad als bij het vet geraeste vee, waarvoor men een tarra van dertig ten bonderd öp de bruto- zwaarte raamde. Ook meende men, was de Stelling, dat het magere vee, netto iets meer dan -j^ van zijoe bruto-zwaarte wegen zou , te zeer begrensd of te eenzy- dig, als bad die Heer (Layton Cooke) zyu onderzoek en ervaringen slechts uitgestrekt tot zijn vee op eigen' stal, door welke bij eene zoo gunstige mededeeling van het magere vee deed, hetgeen voor het oppervlakkigst verstand duidelijk moest worden, daar men onder het woord mager ^ geiijk onder het woord vet , meer dan eene hoedanigheid te verstaan heeft, hetgeen in ons land, ZOO niet voor den handel, dan toch voor den slager eo de ambtenaren, die b^ aangifte en veraccijnsing als bij de verificatie zieh daarnaar trachten te gedragen , onzc- kere, onaangename en nadeelige gevolgen kon hebben. Op deze gronden verwierp men de toepassing der in dat jaarboekje voorkomende handleiding, om door middel van metrique meting het netto-gewigt naar den aangegeven' maatstaf te bepalen, maar wenschte overi- gens met my , door op het gros van vee , dat in de ver- schillende saisoenen van het jaar ter slagtbank gebragt werd , proeven te zien genomen , welke de waarheid op vaste gronden, onbetwistbaar en bevattelijk voor- stelden. Geholpen door de welwillendheid en medewerking der Digitized by LjOOQIC 15 slagers te Zwolle , mögt het m^ gelnkken , gedurende ^n en e6n halQanr, znlke ervaringen op te doen, als ik heb gemeend genoegzaam te zuUen zijn , om , ook zelfs den minst veekundige teregt te helpen en in de ge- legenheid te stellen, de zwaarte van een stuk vee, schoon aan den haak, te doen bepalen, • door het nemen van eene eenvoudige maat, waarnaar men de tabellen opslaat, het vee naar voorkomende omstandigheden qua- lificeert, om in de eerste tabel het bruto- en in detweede het netto-gewigt te zien aangewezen. Is men nn te weten gekomen het getal ' ponden , dat het beest aan vleesch en vet wegen zal, dan valt het minder moe^'elijk , om de waarde daarvan , overeenkom- süg de hoedanigheid , naar gelang van den marktpr^s te bepalen; en hiermede meen ik m^'n eigenlijk doel te hebben bereikt. ,y Google 16 im OTD DD AHB BD BTBIQDE BTIK BT WiilOP ZU nUBT. Alle voorwerpen hebben drie afmetingen ; welke me langte , w^dte of breedte en hoogte noemt. £en voorwerp is een ligchaam en alle stoffelijke li^ cbamen, die ons omringen, en waarvan eene afmeün kan geschieden en , daarna , geheel of gedeeltelijk gewo gen , kunnen in het vervolg bij vergelyking , enkel doo de maat hunne zwaarte bepaald worden , omdat gelijke bc ginseien en geljjke verhoudingen dezelfde gevolgen hebbeii Tot deze vergelijkingen bedient men zieh het gemakkc « lijkst van de Nederlandsche ellen-maat. Wanneer men de Nederlandsche duim voor eenheid der lengte-maat, en het wigtje als duizendste deel vai) het Nederlandsche pond voor eenheid van het gewigt aanneemt, dan zal de kubieke palm gelijk aan het pon^? wezen , en b^ gevolg > na gedane a&neting in duimen het door vermcnigvuldiging verkregen produkt kubieke duimen , zonder eenige andere bewerking dan afengding van drie cyfers van de regter- naar de linkerhand, kunnen noemen in ponden» onsen, enz. By voorbeeld: Laat gegeven zyn ter afmeting en berekening een ronde balk; waarvan alleen de omtrek , ter berekening van den Vierkanten inhoud, bekend is, en die omtrek over des« zelfe geheele lengte bevat 205 Nederlandsche duimen ter- wyi men de lengte op 160 stelt. Tot het vinden van den Vierkanten inhoud , zoekt men eerst de wydste doorsnede of diameter , welke men ver- Digitized by LjOOQIC J 17 krygt, wanneer nieu den gegeven omtrek 205 duimen door 3.14 deelt, en men vindt dat dit 65,286 duimen iSt Peze met einander vermenigvuldigd 65,286 65,286 Geeft 4262 Vermenigvuldigd met 0.?85 ^' als standvastig getal tot het vinden van den Vierkanten inhoud des cirkels. i Geeft 3345 □ duimen, Vermenigvuldigd met de lengte 160 Geeft 585,340 kub.palmen inhoud van den berekenden balk. Indien men nu verondersteld , dat elke kubieke palm hout van dien balk een Nederiandsch pond weegt, dan zoude men kunnen zeggen , dat dezelve eene zwaarte had van ruim vijf honderd vijf en dertig ponden. Op dezcn grond vond de metrjque meting van het vee hare toepassing : — men trachtte het te meten stuk vee in verbeelding voor een' oogenblik te herscheppen in eenen cilinder , d. i. een ligchaam in den vorm van den hiervoren beschreven balk , waarvan de lengte' zoude zijn de hoogte, en dacht daarb^ de onregelmatigheden van de uitzetting van den buik , den hals en de schenkeis weg. De omtrek nu van deii te verbeeiden cilinder, werd op eene plaats genomen , die de minst wisselvallige ge- noemd mag forden ; namelijjk achter de voorpooten , in de valling der borst, doorgetrokken tot op den schoft, olwaar de mftat, het ligchaam zachtelijk drukkendc , ziel» Digitized by LjOO v'lC 18 tf eer rereenigt , sie figaor S , A B , die den omtrek Tau den dUnder bepaalt. Bg de lengte C D, genomen van het midden des beenpanU van den schouder, d. i. ter hoogte, waar de knop van den spal, boeg of schenke! — voorvoet aan het annbeen , rie fignnr 1 , N*". 1. — draait in de holte Tan het schouderblad ; horizontaal doortrekkende längs het ligehaam tot aan het uiterste van de dij , gelgk met de bnitenzgde der achterveer , zie fig. 1. N^. 8 , zoo , dat het daar eenen winkelhaak vormen zou , in dien er eene dwarse Ign, onder den staart door, mede in aan- raking kwam, voegde men een tiende van de gemetene lengte daarbg ter vergoeding van den zoo even w^ge- dachten hals en de schenkeis. Stellen wg thans eene tweede voorbeeld, waarb^j eene koe , op de aangegeven plaats , eenen omtrek zou hebben van 205 duimen en eene lengte van 160 duimen , bere- kend als in het eerste voorbeeld, daarbg voegende -^ der gemeten lengte , dan krggen wg 205 gedeeld door 8,14=65,286 duimen (middellgn van den omtrek). 65,286 X 65,286 x 0,785=3345,875 vierkante duimen. Vermenigvuldigd met ;| der genomene lengte 176 geeft 588,874 kubieke palmen. Aangenomen nu, dat eene kubieke palm van den be- rekenden cilinder (koe) een Nederlandsclj pond zal we- gen, hetgeen zoowel bij de proefnemingen te Brüssel, als bij die, welke door mg genomen zgn, nagenoeg Digitized by LjOOQIC 19 gestaafd is , dan zal voorgesteld beest ongeveer B89 Ned. ponden wegen in levenden staat. Deze Stelling is geheel overeenkomende met die , welke in Belgie is aangenomen. Ofschoon de bec^Tering eenig- zins anders , minder omslagtig , maar daarom voor velen ook minder bevattelyk is ; zie hier die Stelling : Gemeten omtrek 205 Bevondene lengte 160 duimen. 11 X AB2 X €D. 40 IC Dit , in cijfers uitgerekend , is : het getal 3,14 vermenigvuldigd met 40 en het produkt gedeeld in 11 , het qontieni vermenigvuldigd met het quadraat des omtreks maal de lengte. OPHELDERING. 11 (.) =0,08758x205x205x160=588,887 40 X 8,14=125,60 ^ (^^^b. palmen, EERSTE VOORBEELD Omtrek AB» ^^ geeft 42025 duimen. Vermenigvuldigd met 11 -= 0,08758 40 X 3,14=125,60 geeit 3680,54950 Vierkante duimen. Vermenigvuldigd met de lengte CD=160 dm. geeft 588,887 kubieke palmen of nagenoeg 589 Ned. ponden. (a) Men heeft hier voor het gemak twee cyfers afgesnedea Tan de bi^euk en de volgende cyfer met e^n honderddnizendste vermeerderd. ,y Google 20 TWEEDE VOORBEELn^ Inhoud cirkel O^ AB of 4 «• 4 TT AB» 11 CD 11 AB» X CD X 4 r 10 40 ^ 11 -^^ X ABj X CD 40 TT Stel nu AB = 206 en CD=:160 duimen. CONSTEÜCnE. 11 = 0.087468 40 v maal AB rr 205 Geeft 17>96390 maal AB 205 Geeft 8680,64950 maal CD 160 Geeft 588,887 kub. palro. WK»5»€ C €M Ci ,y Google OnERKUfiEH BU HR lETER TAH HR TEE. GEBKÜIK DER TABELLEN. ' Alvorens tot de meting van een beest overtegaan, Boi^e* men , dat hetzelve , zoo veel mogelijk , vierkant op de pooten sta, dat dei eene poot niet te veel voor den anderen noch met eenen krommen rag of de kop ter regter- of linkerzijde of te veel ter aarde gebogen sta , hetgeen aanleiding tot grove misrekeningen 20a kuu* nen geven. Evenzeer dient men acht te slaan bij het nemen der lengte, wanneer het bee^i dik opgevreten, met volle pens is en de maat op en längs het ligchaam uitrekte, waardoor dan eene meerdere lengte, en gevol- gelijk eene zwaarte verkregen zon worden , welke het dier niet had: de maat moet in elk geval lijnregt längs het ligchaam worden uitgetrokken. Bij dik uitgevreten beesten zoude het zelfs geene on- naanwkeorigheid td noemen zijn Indien men van den gemeten omtrek ^^a ^ twee duimen verwaarloosde. Tot de meting zal het best een lint wezen, waarop de Nederi. ellemaat in duimen is afgebeeld , zoo als men voor het metcn der schepen gebruikt. Eene lengte van drie Ned. eilen zal voor de meeste gevallen genoegzaam zijn. Men neemt eerst den omtrek en plautst daartoe het «ene einde van het lint op de scholl, zie %uur 2. A, haalt het van daar, onder het lijf achter de voorpooten- Qm , door tot aan het punt B , en vereenigt het vervolgens Digitized byLaOOQlC %t mei het tfedft op yant A , lorg dngmde » dai hüBiit rlak op hei ligdiaam oreftl» soo veel m<^;el^, rakende ge- spannoi wordt. Ben omtrek genoteerd habende, neemt mdi de lengte Yan het midden des beenponts op den schouder, rekt het lint langt het ligdiaam waterpas nit toi aan hdt uiters^ der dy , gd^lcstandig mei hei boitensie geileelte der achter veer, sie figaiir 1. N^ 3 en figiinr 2. CD. ea noteert mede die Imigte. Na sla man de tabellra <^ : zoeke ia de tabel N*. 1 voor hei getal duimen outbbk en LSNem de braio ewaarte » en in tabel N*. 2. voor die pondea bmio zwaarte het netto gewigt van hei beest, onder den tax der qnalifioBtie op , welke naasi de ponden broto t^u aangewesen. Man merke op, dat, daar de tabel voor het brato gewigt, voor den omtrek alleen yan eyene getallen in dnimen melding maakt, men het beiBt zal doen, indien Uij eeoe meting de omtrek een oneven getal aanwijjsi, die kolom te nemen , welke aan het hooid. ^nen doim minder dan het bedoelde getal aanw^st B|j yoorbeeld: een beest, waarvan de omtrek is ge- ineten op 189 duimen b\j eene [engte van 1.96 duimen, zal men (vermits het getal vau 189 niet aa(i Jliet hoo£d der tabd» voo^dcomt) de 1.88 nemen, en , nederdalende tot op de li[]n , waarop het cyfer 155 in de eerste kolom ^engte ia duunen) staat, zal men Toor resultaai 480 vinden; dit getal w^et het broto gewigt in Nederland- . «ehe ponden aan. Wilde men echter vgor den g^netenen omtrek het Digitized by LjOOQIC 28 jmte getal ponden vincteii , daii soude ^ op b&ae ä» Tdötgestelde #i|jzift moetbii wordea berekend ; of we{ , en viat het gemiakkel^kst ia ^ meu deele het Yerschü tussi^B hei gbvotideDe getel 480 eii het naast 6taande in de Tol- lende koloin» onder*het c^fo: 190 (omtrek in dttu&oa) !ietwelk is 490; de helft is 6, deze, geTOegdbij 480 » geeft h^t juiste getal des inhoadi 485 Nod. piMuien brato» wäarvto mien na het netto gewigt yinden kan im, de tabel N^. 2 , overeenkomatig de koedanig;heid van het b«8t, waann he^selVe, haar voorkomende omitandig- h^ea en aangegevene r^len , dient te worden gequa- lifioeerd. Mijne ervaringen en proefnemingen b^ wijze van qua- lificatie in de volgende bladz^den medegedeeld, hebben zieh tot geene mindere afmetingen dan in deze tabel voorkomende , können bepalen , ondanks het hooge be- lang, dat w^ er bij hebben konden, om ook ten aanzien der vette kalveren eene basis te bekomen , waardoor men het netto- op het bruto-gewigt zon kunnen berekenen. Onderscheidene proeven, op dezelve genomen , hebben m^ overtuigd , dat de zoogenaamde vette- of room-kal* veren niet alt^d dezelfde verhonding hebben en onge- kende oorzaken de verkr^ging der juiätheid beletten. Om het netto gewigt te vinden , zoeke men in de eerste kolom van de tabel voor het netto gewigt, de ponden bmto zwaarte, welke men in de eerste tabel voor den gemetenen omtrek en lengte gevonden heeft,op. Opdie l^n met den vinger voortschuivende tot op die kolom, waarboven de tax staat, waarin men het beest heeft geqoalificeerd , vindt men het getal ponden , wat het beest Digitized by LjOOQIC 24 Wegen zäl , schdOD aan den haak. Dese ponden z\jn gb steld in hal?e Nederlandsche ponden , om de eenvondig« reden, dat men zieh in den handel en in het gemeeni leren nog te weinig gewend heefl aan Nederlandsche ponden, en men, voor als nog, zieh daaiin verstaan- baalrder ttitdrukt. Ook deze tabel klimt met evene getallen van twee tot twee op, om de te groote uitgebreidhdd, die dezelvi anders verkrygen zoa, te voorkomen. Het kau ook slechts een onl}ednidend verschil veroa^ zaken , of men b^ het vinden van een oneren geifed dit met een verhoogt of verlaagt ,y Google ,y Google » 4. >» 5. » 6. w 7. }> 8. 26 laimfi TU KEHGE UGOAUDEEtEH TAI ET RBDTEL N». 1. Voorvoet aan het armbeen, de knop der merg* pijp, ook scbijf, klompstuk: door de slagers, spal of boeg gebeeten. *, 2. Voorwand , de voorvang , het ko^e , ook beentjes nagelhout (lookstuk gebeeten.) » 3. De achterbü, de aebterveer, bet muisje (rook- stak). Naborst , begin der flanken of paterstukken» Achterste gedeelte van den schoft. Henp- cf beupbonk.. Staartgroep. Banden, de wale of walegreep (tusschen den staartgroep en walegreep doet zieh eene vetkneep VQor). »9. De vangst , mede eene vetkneep , als ook onder het lyf voor bet uyer bij eene koe, het voor- uijer genoemd, bij eenen os is de zak die vet- kneep , alsmede voor beiderlei geslacht de naad van achteren tusschen de billen. » 10. Voorschouder, het schildstuk. »11. Schild- of schild-ribbe. Op deze plaats is weder eene vetkneep , in de rigting van den voorvoet aan het armbeen. »12. Sch^'thak en stangpees. » 13. Op deze plaats , in de wandeling krop genoemd, tusschen den hals en de spal of boeg» ontwaart men mede eene vetkneep , wanneer men den kop slechts een weinig zijjdelings tot zieh draait. » 14 en 15. Borst en voorborst geno?™^-A^rl^^'^' vetknepen, 86 TDScnuipEaHBn^ QÜALIFICATIE VAN HETZELVE. GU8T (NIET DRAQTIG) VEE. Oasen , kwenen (1) en vaanen tot den ouderdom Van 2 tot 3 jaren (2) goed geweid maar overigens niet ge- 64 mest iqq{*) 1, Onvruchtbare koeyen. 2. In den regel veijaart het rundvee in hat Yoorjaar, en wel in de maanden Apri! en Mei. Als het den ouderdom van twee jaren bereikt, begint het vee voor het eerst te wisselen of te breken; verliest de twee middelste kahertan- den, en krijgt daarvoor twee breede snijtanden. Elk jaar worden die met twee vermeerderd , en bereiken alzoo op eenen leeftijd van vier tot vyf jaren het volle getal , dat is acht breede- of snijtanden. Het vee op hooge, ligte of schrale gronden aangekweekt, is doorgaans het vee van zware klei- of läge- gronden in tanden krijgen voor , ZOO dat het meestal met de vier jaren volkomen in het bezit der snijtanden is. (*) T*ö\r ^® **^# welke aahgenomen wordt , te weten: dat dae soort van vee van 6lke 100 ponden brato gewigt 86 pondcn» aan Vel , bloed. pend, darmen, ent, afslagt, en eeb netto ge- wigt hoaden van 64 ponden vleesch en vet> schoon aan den haak. Digitized by VjOOQIC 27 Daar er geen regd zonder uitzondering is , zoo kau het gebearen, dat mea soms in het middea van het wei-saisoen dergel^'k dier ter slagtbank voe- ren moet, ter oorzake dat het looperig of stooterig is en honderderlei andere redenen meer, waardoor hetzelve wel goed vleesch dragende, maar evenwel niet rijp of vet te noemen is ; in dit geval zal dan 62 genoegzaam zijn — Soms gebeort het, dat deze soort zieh buitenge- woon ontwikkelt en het jaar te voren reeds goed weiland gehad heeft, en 's winters gemest is, als dan , wat de kwenen en vaarzen betreft , zoude  Ossen van dien ouderdom , hoe goed ontwikkeld en rein vet ook, nimmer fneer dan —- 100 Ossen van dien leeftijd , met draf en spoeling van branderyen en bierbrouwerijen , vetgemest, bereiken zelden :: — 100 Osse^ en kwenen van meerderen ouderdom, twee drie of meer achtereenvolgende zomers geweid en *s winters gemest , kunnen , wanneer z\j goed vet en daarbij goed behangen van vleesch z^n , in den regel worden eenomen op — ^ - ^ XOO Wanneer de ossen meer bruto gewigt hebben dan S50 Nederl. ponden en aan bovenstaande voor- waarde beantwoorden — n .100 Digitized by VjOOQ IC 28 De kweneü , van welk brato gewigt ook , ma* ken deze günstige oitzondering zelden , en schijjnt het allooi van vleesch tegen dat van den os niet te kunnen opwegen. Trekossen, gedurende ^nen zoraer gewdd en daarbij eenen geheelen of een gedeelte van den winter gemest, ordinair vleesch dragende, maar goed vet ............. Groed vleeschdragende en goed vet, in en- kele gevallen . . . : Wanneer zij meer achtereenvolgende zomers geweid en 's winters gemest zijn geworden .. de meeste blijven daar iets beneden. Munstersche trekossen , welke veelal afgewerkt en heel inager, in het vooijaar in ons land ter wei- de gebragt worden, knnnen hoe deugdelijk ook aan het eind der weiding, zelden op . . . ^W gequalificeerd worden en zal men weldoen dezel- ven 2 d 4j- minder te qualificeren. Tweejarige ossen, wanneer zij nog geene breede- of suytanden hebben , — goed ontwik- keld en goed geweid . » Tweejarige vaarzen, altijd iets gunstiger in de slagting dan de ossen , kan men nemen op. 64 100 _66 100 68 100 100 62 100(») (♦) Hier wordt de gewone regel van aankweeken en groei- kracht verondersteld ; cn men kan niet loochenen, dat er vaarseD op dien leeftijd zgn, die tot eenen hoogeren tax knnnen wor- den genomen. Digitized by CjOOQ IC Koeyen, op ecnen leeft^d van vier tot acht ja- ren , welke vier of vyf kalvei*en hebben geworpen , waarvan men zieh doorgaans aan de hoornen kan overtuigen , alwaar zy even zoo veel kringen teeke- nen , als zij dragtig geweest zijn , kunnen , wanneer dezelve in het laatst der maand April of het begin van Mei droog (niet melk gevend) ter weide komen , daarbij in gecnen vermagerden of verarmden toe- stand verkeerende, tegen het einde van het wei-sai- soen — maanden October en November , — en haar geene tegenheden getroifen hebben, gesteld worden op In minder gunstigen toestand ter weide gebragt. Men zijj steeds bedacht op koeijen en in het al- gemeen op alle ^oort van slagtvee , dat , in minderen of meerderen graad aan longziekte heeft geleden of daardoor is aangetast geweest , hoe rein vet geweid of gemest, dient altijd 4} minder te worden gequa- lificeert als den tax waarin het vee overigens is aan- gewezen. In de maanden Jal^ of Aagastus dezelve ter slagt- bank voerende, zal men in den regel dien tax nog moeten verminderen, hetgeen van het giiostige of ongunstige der uiterljjke hoedanigheid kan afhangen.(^) 66 100 64 iöö (*) Het is niet wel mogclijk, om van dergelyke gevalien bc- treffende den jnisten maatstaf , dien er genomen moet worden , loodanig eene bepaalde aanwijzing te doen , dat zg niet weinige ponden verschillen kon / aangezien , dat de yeehoader doorgaans alleen de kundige is , van het vöör of te^en , dat het dier we- derraren is. Kimmer echter zallen de verschillen bij den aan- Digitized by LjOOQIC 30 BUBTED BT HüCTR TB. Eoeyen, welke van eenen meerderen leefUjd zijn dan acht jaren , gemolken wordeode tot den tijd van het ter weide gaan, dan droog gemaakt of eyen Yoor dien tijd droog geworden, kunnen, bij het genot der volle weide, wanneer zij geen eavel aan de nijers bekomen , zoo dat men de toevlugt tot wrangen nemen moet, en ook niet gewesen tax zoo groot zqn, dat ig in aanmerking komen bg de ▼erschülvn, die men, enkel op het gevocl en de oogmaat af- gaande, erraart Eene andere opmerking in het algemeen Tan het grootste be- lang b deze: twae of meer beesten van gelgke jaren en om- standigheden genieten te zamen eene en dezelfde weide of gelijk- matig deel van stalvpeder ; het eene doet bij ecn' goed afgeronden en geslotenen ligchaamsbonw , niterlgk zieh yoor als Tein vet «n goed geyleescht , terwgl het andere schonkerig , wel vet voelende op de aangednide plaatsen, zieh vleescheloos laat aanzieu. Na zonde men de fönt begaan knnnen en qnalificeren het eene, op de niterlijke boedanigbdd te veel afgaande« te hoog, en hgt andere te laag , en bg slagting zon de yerwachting van het eer- ste worden te lenr gesteld en van het laatste oTertroi\Bn. De redenen daarvan op landhnishondknndig gebied behoorende, zija de yoigende. De onderrinding heefl geleerd, wat in het alge- meen bet mnd?ee aan voedsel behoeft tot levensonderbond , en wat het nnttigen kan tot yerzadiging toe ; het meerder verbniik- te, als hetgeen tot levensonderhond noodig is, strekt, om bij mestvee yleesch en vet , bij jong vee vleesch en wasdom en bij melkree melk te geven. De natnnr, die zieh in den versehil- lenden aanleg van het rnnd , naar vaste regelen ontwikkelt , be- waart in eenen gezonden toestand eene evenredii^ad , welke niet overscIii;eden wordt , en mpestal door den mensch nog te weinig gekend is, of voorbij gezien wordt, om de beoordeefing ▼an jniste zwaarte en waardij zoo te doen, dat aan de verwach- ting wordt beantwoord. Hieroit volgt, dat, wat het eene beest aan yleesch meerder afwerpt het andere in bin^envet wordt over- troffen , en bewgst , boe het verbrnikte voedsel ook, maigr. op. eene andere wgze, effect heeft gedaan. Zie hierover verder : Yerhandeling over den Overgsael&ehfll^ Vecstapel , enz. door J. Jennes, bladz. 43 verv., uitgegevea bg J. J. TiJL te ZwoIIe, 1849. Digitized byLjOOQlC 31 te hoog van jaren z^n , in de maanden October en November worden genomen legen —^ in enkele gevallen iets meer, maar blijven meesten- deels beneden de --- 100 Koeljen, gemolken tot de maand Augnstus, dan drooggemaakt , en doorweidende op goeden grond 62 en volop gras hebbende tot November ..... — ^ ^ 100 Koe^'en tot vetweiden bestemd , dragtig ter weide gebragt of kort daarna geworden, zoo dat het kalf meer dan half dragen is , wanneer dezelve geslagt znllen worden , in October of November , wegen , hoezeer niterl\jk in goeden staat, in den regel niet meer dan , — ' 100 Het rundvee , hier voren opgenoemd , blijft in het al- gemeen gednrende eeue maand na het wei-saisoen, op de stallen overgebragt, den verschillendeo tax in hunne ei- genscbappen aangewezen , behouden , wel te verstaan : wanneer men dezelve niet moedwillig doet verachteren of door mesting nog meer doet voomit komen. Bg hoog bejaarde koeyen, welke vet geweid zyn, zal men steeds met eenig oordeel moeten te werk gaan, daar deze zeer wisselvallig kunnen nitvallen. Somtyds is f^gemoeg, terwyl anderen ^ znllen wegen, hetwelk veel kan af hangen of z^' goed gevleescht en vast, hard (niet lobberig) in de vetknepen zyn. Er is.eene soort van koeijen of koe^e», welke men knepsen of inppen noemt; eene kleine soort van bees- ten, welke men veelal by den geringen stand yan beeren. 