title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: welke hij.-tegen -God en zijne ziel voorgedragen ! 814 had, nog beleed, te weten, dat ’er nog eene an- | dere. wereld.en andere menfthen onder de aarde, (in ‘een Handfchrift ftaat ’er nog bij, of _zon en maan,) zijn; zou hij denzelven, ‚in eene vergade- ring van Bis{choppen ,:afzetten, en uit de Kerk ja- gen. ZACHARIAS Wilde ook aan den: Hertog var Beyeren [chrijven, dat hij hem vircILIus zou: toe- zenden „;opdat..hij,. zoo hij, dwalende in het geloof bevonden werd, naar de Kerkewetten :geftraft kon worden. Waarfchijnlijk is deze gewaande Ketterij van VIRGILIUS geene andere geweest, dan dat hij “Antipoden:of Tegenvoeters:geloofd heeft , ook heeft men. aangemerkt, dat. hij, naar de uitdrukkingen wann :ZACHARIAS::te oordeelen, ook meer werelden kon "onderfteld. hebben. . Doch in: beide gevallen vertoonden :zich: ZACHARIAS‘ en BONIFACIUS even onwetend,, on. regte. Kettermakers. De menigvuldige klagten van, den. laatstgemelden over valfcheL.eeräars en valfche ‚Profeteh (+) , over. eenen ‚Schotfchen ‚Pries- ter „SAMSON, welke geleerd zal :hebben , dat:men , öok zonder Doop, allen door de oplegging der handen van eenen Bisfchop, een regtzinnig Christen ee © N kon (*) Ep. CXL. (}) Ep. CXLIY.. 270 KERKELTIKE IV kon ziin (*), en meer dergelijken, zullen, na 200» ur danige voorbeelden „ weinig ingang bij eene meer Afdeel, verlichte nakomelingfchap vinden. ion 5 r Niettegenftaande alle‘ onderwerping en- ijver van pa C. G. BONIFACIıUS voor den Roomfehen Bisfchop, gaf hem Jaar- 622. echter zijne eerliikheid en welgemeende ijver voor vor 14 ge Godzaligheid nu en dan moed, om.den Room- Vrijmoe. fchen Bisfchop vermaningen te geven. Zoo fchreef a. bij aan zacHarıas, volgens deszelfs eigene woor- racıus je- den (}), dat deze de Kerkewetten en de. leere der 2 eg Vaderen te niet deed, en met de zijnen daar door fchen Bis. 10 de Ketterij van Simonie verviel; dat hij zich van fchopen de.genen, aan welken hij. den Bisfchoppelijken man Bern tel. zond, daar voor liet betalen. . zZACHarIası ver- zocht hem zeer ernftig, in het. vervolg..hem. niet weder iet zoo beledigends te fchrijvei; hij verfoeide dit, en hij en zijne Geestelijkheid waren’ ’er ver af; de gefchenken , welke zij door de genade des :Heil Geestes ontvangen hadden, te verkoopen ;' ook voor de mantels, weile de drie nieuwe Aartsbisfehoppen in’ Westframken krijgen zouden, had: hi}: niets be geerd. — Een andermadl beleed sontracıus ($)> niet geweten.te 'hebben,- dat het zönde :was, z00 als men in het Frarkifche. Biyk en ook te Rome g% loofde, als men "eene weduwe trouwde,'wier kind men ten Doop gehouden had. — Maar des te flou- ter vermaningen gaf'hj zeifs aan Vorsten ,„ hoe meer BT wre . u Dre i 0 bij CORE Bon CKER Te NS ".(}) Inter sonırac, Episte Ep. CXLII. (g) Ein. Xu er GESCHIEDENIS. vuyı hi; den Roomfchen Stoel daar door dienst deed. IYy Onder anderen beftrafte hi} den Koning van Mercie, BR ETHEBALD (*), Omdat hij , in plaats van een .Afdeel, wettig huwelijik, met Nonnen in ontucht leefde; en IH hij waarfchuwde den Koning voor. deze zonde, en > ee voor den.inbreuk: op de voorregten en beziturigen Jaar 622, der Kerken en Kloosters,waar aan hij zich insgelijks 0 314 fchuldig maakte, door het voorbeeld van twee: zij- ner voorzaten op den troon, die, zich op dezelfde wiüjze door den Duivel’hebbende laten verleiden , zich volftrekt ongelukkig gemaakt hadden. ‘ Omftreeks. het jaar 744 leide Bomwiracıös den Eenige grond tot het naderhand 200 aanzienelijk geworden Le Klooster Fulda, waar hij eenen zijner reisgenooten , van ont- STURM genoemd, tot Abt aanftelde (+), waar op! FACIUS hij de goedkeuring en bewestiging ‚van den Room- „, Bere fchen Bisfchop verzocht en verkreeg ($). In den- cıarıas zelfdden Brief, in welken zacnarıas ham ’deze a goedkeuring gaf, beäntwoordde dezelve ook ver- ‚fcheidene vragen, welke zoniracıus hem,-.door zijnen leerling LuLL,' had laten voordragen. Dus wilde hij mier, dat de Christenen Krasijen, ooije- varen, hazen, wilde paarden, of bevers eten zul- ten. :soxıracıus had gevraagd: na hoe langen tijd het Be was, Jpek te eten? ZACHARIAS Ant“ . "7 woord« (*) Epist. XIX. K+) eigen of ascır,, leerling van dezen sTurM ‚vier: de Abt van dir Klooster, m Pira S. Sturmii in MAsıLL, kt. SS. Ord. S. Bened) Ser. IN. P 11: 2. 78 (5) Ep. son... CXLU. ' »ı® KERKELTKE woordde hier op, met. vrij veel ernst: De Kerk- ‚vaders hadden daarömtrent wel geen voorfchrift na- „ gelaten, maar zijn raad was deze, dat het fpek niet anders dan gerookt of gekookt gegeten moest wor- ‚den, Maar: wilden. de Duitfchers het toch raauw .‚eten, dan mogten zij zulks eerst 'na. Pafchen doen; * Wat het Paaschvuur belangde, dit. van de oude ‚Vaderen ingevoerd gebruik moest men blijven be- houden, dat op Donderdag: voor Pafchen, ( feria quinta Pafchae, ) drie lampen van uitnemende grootte met zoo veel olie uit de overige lampen der Kerken gevuld moesten worden, dat: zij voor drie dagen branden, en daar, van op den: Heiligen’ Sab- bath, tot den plegtigen Doop in den macht voor Pafchen ,„ het licht aangeftoken kon worden. (Dit ‚ bijgeloovig vuur, uit hetwelk de Paasch-kaars (ce- reus pafchalis, ) ontftaan is, zoo als ook het oude Heidenfche Nodfjr of Noodvuur,, waar van boven gefproken is, heeft nog verfcheidene overblijffelen nagelaten.) Menfchen, die van de geboorte af aan, of erfelijk, met, de sallende ziekte bezocht zijn, ‚noeten buiten de fteden wonen, en aalmoezen ont- vangen; maar die: dit wit eene ziekte bekomen: heb» 'ben,. behooren, zoo mogelijk, genezen, en in de Kerk ‚het laatst van allen tot het. Avondmaal toege= Jaten, te worden. Paarden , die daar mede ongeneefe- lijk bezocht zijn, moeten in kuilen geworpen wor- den, om.geene anderen te befimetten; en dieren, die van dolle wolven,of honden, gebeten worden, moet men van de overigen afzonderen., Op de vraag van BONIFACIUS; of de Noumen. elkanderen , even GESCHIEDENIS. or even als de Monniken, op Witten Donderdag, (in W coena Domini,) en op andere dagen, de voeren BOEK mogen wasfchen? kreeg hij ten antwoord: zekerlijk, Afdeel. dewijl het een gebod des Heeren is, hetwelk ieder _ HI. een lof fchenkt „ die het in het geloof vervult, C. 6, Voor het dertigfle jaar moest hij niet ligt eenen Jaar 622, ‚Priester en Kerkedienaar wijden, doch, als het de !0t 814 nood vordert, kan het ook van het vijf en twin-. sigfle jaar af gefchieden. Verders geeft ZacHarIas hem ten raad, als hij eenige vervolging der Heide- sen niet dulden kan, om zich door de vlucht te redden, naardien cHrısTus dit zelf bevolen heeft, Eindelijk, om’ eenige min 'gefchikte vragen voorbij te gaan, bij voorbeeld, hoe dikwijls hij een kruis bij het bedienen van het Avondmaal maken moest, antwoordde ZACHARIAS „ met betrekking tot de Slaven, die m Christelijke landen wonen, dat 2ij alszins fchatting betalen moesten, omdat zij anders ‚verlokt zouden worden, om deze landen als hunne «eigene aan te merken (*). Door het ongemeen groot gezag van BONIFA- BONIFACI- cıus, in het geven var Kerkelijke wetten, en het on handhaven der Kerkelijke tucht, met goedvinden fchopvan der Roomfche Bisfehoppen, werden waarfchijnelijk Mentz. de Frankifche Grooten aangefpoord, om eene ftad op de grenzen der Heidenfche Natiön van Duitsch- Jand, aan welken hij het Christendom gepredikt had, te verkiezen , welke. een vaste -Metropolitaan Zetel voor hem en alle zijne opvolgers zijn zoude, om (*) zacuarız Ep. inter Epp. Bonifac. CXXXVIL. XI. DEEL. $ uri 'KERKELIKE om van. daar- alle de overige Bisfehoppen. te onder wijzen. Hier toe werd Mensz, of gelijk het toen genoemd werd, Moguntia, beftemd, waarfchijnelijk “ in her jaar 745. Volgens ortuLo (*) had het volgende hier toe eene bijzondere aanleiding gege- ‚ven. GEROLD, Bisfchop der gemelde flad, zal in "een gevecht met de Sakfen, die in Thuringen go - vallen waren, het leven verloren hebben. Zijh Zoon GEWILIEB verkreeg. hetzelfde Bisdom; en als KA- ROLOMAN kort daar na weder in eenen ourlog met de Sakfen ingewikkeld werd, trok ook GEWILIEB mede te veld. De beide legers werden door de Wezer, (toen Wifaratha, ) van den gefcheiden. De Bisfchop liet door zijnen dienaar den Sak/er op- fporen , die zijnen vader gedood had; en dezen tot een mondgefprek genodigd hebbende, reden zij van we£rskanten tot het midden der rivier, alwaar de Bisfchop hem met zijn zwaard doorftäk, zeggende in een Latijnsch Versje, dat hij hier mede zijn va- ders dood wreekte. Terftond daar op nam de flag eenen aanvang, welken de Sal» wonnen, en GE- wiLIEB, te Mensz terug gekomen,, bleef zijn ambt waarnemen, omdat niemand van hem vermoedde , dat hij een moordenaar was; alleen BONIFACIHUS kwam het in gedachten ; deze deed op eene der ‘door hem gehoudene Synoden de nitfpraak ,„ dat zulk een moordenaar geen Bisichop kon blijven, ook voegde hij ’er bij, dat hij met eigene oogen gezien «had, dat GEWILIEB met vogels en honden fpeelde; het :(9) Hit. RA Bonifi Libr. I. Cap. 37. GESCHIEBENIS. 275 hatwelk insgelijks voor eenen Bisfchop onvoegzaam IV was. "6EWILIEB, Merkende, dat hij de Geestelijke DORK en Wereldliike Magt tegen zich kreeg, onderwierp Ai -zieh aan het vonnis, waar bij hij- afgezet werd. _ HI Terftond werd zonsracius door de beide Aranki- ., Hookit: fehe. Vorsten tot Aartsbisichop van Meniz aange- Jaar 622, fteld, en deze Kerk, die te voren aan eene andere !9!. 814. ondergefchikt was, tot de Metropolitaankerk van e— Duitschland verheven (*). = | "pIeyn, na de dood varı ziinen Broeder KAROLO- PIexN 3sAm, nu het ganfche Staatsbewind van 'het Fran. 4ooT2Q« &s/che Riik in zne handen gefteld Ziende , befloot , ukuuR eintrent het jaair 752, miet het gezag, ook den -. van. naam van Koning aan’te nemen, en chiLDerik Mf, gezalld. die töt hier toe dien naam gevoerd had, denzelven ie ontnemen. Ook werd hij, eerlang, met toeftem- ming van ZacHarıas, Bisfchop van Rome, na dat CHILDERIK in een Klooster 'geftoken was, te Sbis- fons , door- Boniracıus, tot Koning van Frankryk gezalfd (}). Men vindt aangeteekend, dat BONI- racıus diep in PIpyns gunst fiond, omdat hi een der eerfien was geweest, die hem hadden bij. geftaan , in het afzetten van CHILDERIK, en in het beklimmen varı den Frankifchen troon. Onder de | Brieven van BONIFACIUS ($), vindt men ’er eenen- aan ZACHARIAS, in welken men leest, dat de bren- ger (*) Van den twist van BoNIracıus met den Bisfchop van Keulen,, over het regt op her‘ Bisdom van Urrecht zie men wacenaar Paderl. H. I. Deel, Bl. 408. volg. (}) Annal. Fuld, ad asn. 752. ($) Ep. CXLI. S 2 876 KERKELIKE IV ger des Briefs, de Priester LULL, met eenige ges a heimen belast was, welke hij aan den Room/chen Afdeel. Bis(chop alleen openbaren moest, welke geheimen I mer, niet zonder grond, vermoedt, dat de verhef- Hoofdft N nac. G, fing van pıpyn, tot Koning der Franken, betrof- Jaar 622. fen. De Heiligen van dezen tijd maakten dus geene tot. 814. zwarigheid, om zich met de neteligfte ftaatszaken te bemoeijen. sonirac- Omtrent dezen tijd had nowmraeıus het LXXfte re jaar zijns levens bereikt, en bevond zich te zwak, opvolger om op Kerkvergaderingen of elders zijn arbeidzaam m... ambt te kunnen waarnemen. Met goedvinden eu domvan Mmedeweten van den Koning rıryn, ftelde hij dan Mentz. zijnen leerling LuLL tot Aartsbisfchop van .Mentz in zijne plaats aan, wien hij onder anderen de vol- bouwing van het Klooster Fu/da aanbeval (*). H3 beval nog, in eenen Brief aan den Abt ruLRAD, gunfteling van Pıpyn, aan dezen laatstgemelden Vorst zijne arme Priesters en Monniken, meest uit- landers, aan, die deels in Kerken den dienst waar- namen, deels de kinderen lezen leerden, en die op de grenzen, (marc@,) der Heidenen, waar zij wel brood maar geene kleederen konden bekomen, ei armelijk leven leidden (f). Ziindood, »ONIPACIUS belastte onder anderen ‚ook aan zir Hij wordt nen opvolger, om alles gereed te maken tot Eee door de „eize, welke hij nog eenmaal naar Friesland wilde Friezen vermoord doen, om daar aan de bekeering der Heidenen te al« > wıLLısaLn Vita Sı Bonifacii Cap. 10% (+) Epis. xClI. GESCHIEDENIS 277 arbeiden. Men vindt aangeteekend „ dat hij, om- IV trent den Fegtfroom, in eene plaats, Zttingohem , er (misfchien Achttienhoven,) reeds voorheen drie ja- Afdeel, ren zijn verblif gehouden, en zekeren GEmBEeRT _ 1 - \ Hoofdft. tot ziinen eerften leerling gehad hebbe. Ook had ..C.GC. hij, ten Zuiden en ten Oosten van het Meer Al/- Jaar 622. mare, waarfchijnelijk de Zwiderzee, op meer dan tot 814. eene plaats, het Euängelie gepredikt, zich hier en daar eenen geruimen tijd ophoudende. Nu onder- nam hü, den RAyn te fcheep afgezakt zijnde, langs de Westfriefche Meeren,, niet zonder gevaar, eenen togt over de Zuiderzee.. Behouden in het tegen- woordig Friesland aangekomen, predikte hij, met hulp zijner reisgezellen, bijzonder van zijnen Wij- bisfchop, (Chorepiscopus ,) EOBAN, wien hij het Bisdom van Utrecht gaf, het Euängelie met zoo ge=- wenschten uitflag, dat ’er vele duizenden van man- nen, vrouwen en kinderen gedoopt, en een groot getal van Kerken gefticht werden. Eerlang begaf hij zich maar Dokkum „ gelegen aau den ftroom Borne of Bordine, (Borndiep,) die toen de Ei- landen Oosstergo en Westergo varı een fcheidde. Hier liet hij tenten opflaan voor zich en de zijnen, en hield ’er zich, eenigen tijid, op, met prediken en doopen. Doch op den vijfden van Zomermaand des jaars 754, (755,) dag, dien hij gefchikt had, om den nieuwgedoopten de handen op te leggen, ziet hij zich, in den vroegen morgen, var een groot deel ongeloovige Friezen overvallen. Zijne bedienden loopen terftond te wapen „ om geweld met *geweld te keeren. Men zag een vreesfeljk S3 bloed.« IV’ BOEK a78 KERKELIOKE bleedbad te gemovet, toen soNıFacıus, te voor fchiin komende, zijn volk tot .het alleggen der wa- Meet. penen, de Geestelijkheid tot lijden vermaande. Wel- HI ne fchop, zelven aan., Hij werd nevens 53 der zijnen, m C. haast viel toen de woedende mienigte op den Bis» Jrar 622. Onder welke ook "de bovengemelde EOBAN, onge- tot 814. julkiglijk van het leven berobfd, De roofzieke Frie. zen vielen vervolgens in te tenten der Predikers ; fleepten de kisten imet boeken, die zij waanden met geld gevuld te ziin, naar de fchepen van BONIFA«» cıus, alwaar zij den voorraad van wim en eetwa- ren plunderden en te Iijf floegen. De Boeken wer- den ten deele in cenen poel gefmeten , ten deele langs het veld verftfooid; doch deze zal men lang daar na geheel.en gaaf weder gevonden ‘hebben. OTHLO (*,) vergroot het wonderbare hier bij nog, door deze omftandigheid, dat onder deze Bocken zen Zuwängelie. geweest is ,„ 'hetwelk BONIACIUS | feeds bij zich droeg, en.in deze 'ätfte oogenblik= ken voor zich gehouden zal hebben: dit Boek was wel midden door gehouwen, maar zonder dat «en erikele letter befchadigd was. Men wil dit Boek en.nog twee of drie anderen in. de Abdij van Fulda bezitten. ‘De dood van BonIFAcıus werd dobr de Christenen varı dezen oord ftrengeliik op de onge- löovigen gewroken; zijn lük werd eerst naar Urrecht gebragt, en aldaar ter .aarde befteld., doch ‚kort (daar na door den Aartsbisfchop van Meutz opge- eischt ; en toen de Stadvoogd en Germeente van Ä Utrecht (*) De Fire S. Binifäc. L..1. €. 26. GESCHIEDENIS. 279 Utrecht 'hetzelve weigerden over te geven, begon IV nen, volgens verhaal van WILLIBALD en OTHLO, PER de klokken van zelven te luiden; hetweik de ver- Afdeel, fchrikte Urrechtenaren bewoog, om zich niet an- WM ger te verzetren. Doch hier bleef het niet bj. De Hoofüft: Aartsbisfchop 'zou het lijk gaarn te Mensz gehou- Jaar 622. den hebben , indien niet BONIFACIUS aan eenen !Ot 814 Priester verfcheenen was, en denzelven belast had, ae aan den Aartsbisfchop te zeggen, dat hij te Fulda begraven wilde zijn, hetwelk de Priester met eenen plegtigen eed bij de Reliquien bevestigde. Evenwel eigenden zich die van Mensz de ingewanden var hunnen Aartsbisfchop toe, maar zijn ligchaam werd naar Fulda gevoerd en begraven „ alwaar bij zijn graf naderhand vele wondeten gebeurd zijn, zoodat BONIFACIUS, door zijne marteldood en deze won- deren tot eenen der meest geöerbiedigde Heiligen “van Dieitschland geworden is. De toevioed der menfchen naar zijn graf, en de rijke gefchenken aan het Klooster te Fulda gefchonken, waren oorzaak, dat hier in vervolg van tijd de ftad Fu/da ontftond 5 de Abten varı hetzelve werden ‘Rijksvorsten en bezit- ters van een uitgeftrekt Gebied, en zijn eindelijk,, in het jaar 1754, ook tot de Bisfchoppelijke waardig- heid verheven. BonIrAcıus meende het, ongetwijfeld, eerlijk, Karakter met den Christelijken Godsdienst, voor welken hij Y? BONt- alte zijne krachten, ja zün leven zelve, opöfferde; A hij vestigde dien in Framnkenland en Beyeren, be- fchaafde de zeden der Duitfchers , en leide den eer- ften grond tot eenig geleerd onderwijs. Ondertus- S4 ; fchen f 230 KERKELIKE 1V fehen waren ziine bekwaamheden niet volkomen voor. BOEK dit werk berekend. Zijn beperkt verftand vereisch- Afdeel, te, dat hem alles, wat hem te doen ftond, voorge- III fehreven moest worden, hetwelk hij dan met jver mn. ten uitvoer bragt. Zijue Godgeleerde Wetenfchap Jaar 622. beftond in eene middelmatige kennis van bet Leer- ot 814. ftelfel, zoo als het federt AuGusTınus en den Room- fehen Bisfchop GREGORIUS was ingevoerd; en een vlijtig lezen der Latijn/fche Biüjbelvertaling, en der fchriften van de voornaamfte Kerkvaderen. Eigen onderzoek en bondig oordeel haperden bij hem. Hij bragt den Christen Godsdienst met al het Bij- geloof van de ver&ering der Heiligen, vertrouwen op Reliquien, vagevuur, kracht van zielmisfen , om uit hetzelve bevrijid te worden, van Monniken- Godzaligheid, en de verdienfteljkheid der Kerkpleg- tigheden, onder zijne nieuwgeftichte Gemeenten , en maakte, dat dit Biügeloof in Duitschland. meer dan ooit de’overhand kreeg. Zijne ligtgeloovigheid blijkt nit de zeldzaam/te verhalen van gezichten over den toeftand der afgefcheidene zielen; maar bijzonder was hem eigen, en voor Duitschland nadeelig, zijne onderdanigheid aan den Roomfchen Stoel, en zijne hooge yerbeelding van zijn voorregt, daar hij zich als cen Zendeling van den Hciligen pETRUS be- fchouwde. Dit maakte hem trotsch, om wetten voor te fchriven, dit deed hem de Ketters opfporen „ en Ketterijön vinden, overäl waar geene blinde ge- "hoorzaamheid bewezen werd aan de willekeur van den Roomfchen Bisfchop ; dit heeft veröorzaakt, dat in meer verlichte ecuwen velen hem, met alle zi; GESCHIEDENIS. a8ı ziine vroome eenvoudigheid meer befchouwd heb- 1V ben, als eenen Apostel van het Pausdom, dan van ans het Christendom. Afdeel, Van de fchrifien, welke den naam varı zonIra- _ Il Hoofäft. cıus voeren, heeft masıLLon (*) het leven van .ac.G, den Heiligen Livinus, (vita et martyrium S. Li- Jaar 622. yini Episc. et Martyris, Gandavenfum Apostoli, ) IE As met vrij veel waarfchijneljkheid aan eenen anderen Ziine BONIFACIUS, eenen tijdgenoot van Livinus, tocge- fChriften, kend. Nog zijn de XV Predikatiön, welke hem toegefchreven worden, geheel twijfelächtig; maar in ziine Drieven heeft men zeer rijke bronnen, om hem geheel te leeren kennen, Onder de verzame- ling derzelven zijn ook velen van anderen inge- voegd. Of dezelven allen in het Zarijn oorfpron- keliik zin opgefteld? heeft semLER het eerst ge- vraagd (+), doch zijne gronden zijn niet overtui- gend, om dit in twijfel te trekken. Een derzelven is de groote gelijkvormigheid van ftijl en uitdruk- king in dezelve; evenwel vertoont zich onderfcheid "genoeg tusfchen den flijl van den verftandigen Bis- fchop DAanıerL, als ook der Roomfche Bisfehoppen, en van dien, van welken zich de Engelfche Gees- teliiken, Monniken, Nonnen, en BonıFracıus zelf bedienen, en welke, daar hij verheven, fchoon,, treffelijk zal zijn, dikwijls geheel belagceheliik wordt. De laatfte geeft bij voorbeeld het volgende opfchrift | Gr (*) In Act. SS: Ordin. S. Bened, Sec. I. p. 449. (+) Disfert. de propagata per Bonifacium inter Germanos rel. Christ. | S5 Hoofdtt. naC.G, Jear 623. tot 814. oBe KERKELUKE op eenen Brief aan EtbBer't., Aartsbisichop van York (*): CGarltatis lacertis ampleotendo amico, „imo fpiritali germanitate copulando frasri, Jummi Pontificatus infwla predito Egberto Archiep. Boni- fasius ,„ exiguns Episcopus, Legatus Germanicus Ca- tholice et Apostolice Ecelefie, florentem in Christo immarcesfibilis caritatis altem. E&n zijner leer- lingen fchrijft .nog grappiger aan eene Abdis in Er geland (+): Spiendida virginitatis castimonia fr rentis predite, lijmphaque fuperni laticis mellflus coelitus irrigate, nobili non folum carnali ‚genere fitatis profapia virgini, verum etiam, (quod pre fantius est,) fpiritali dignitatis honore infigniter compte Christi ancillarum leye jugum Dei gestan- tium gubernatrici, et monastice converfationis nor- mam regulariter , authenticis priscorum Patrum for- mulis, commisfo fibi gregi indefesfe prebenti enz enz. Hij zendt haar tevens,, omdat hij onlangs van BoNIFACIUS de Dichtkunst 'geleerd had, een lange reeks van verzen, welke in een boertend kunstftuk gebragt waren; (joeiste more caraxati,) waar ON» der zich eenige half afgefcheurde Angelfakfifche woorden bevinden. — Van deze Brieven 'van BO» nirAcıus ziin ’er CLI door den $e/wit NICOL. SERRARIUS te Mentz in het jaar 1605 en ‘1629 if Quarto uitgegeven, in 1789 is ter zelver plaats eene nieuwe uitgave derzelven verfchenen door den Bisfchop van Zierapolis en Wijbisfchop van Worms, STEVEN ALEXANDER WARDTWEIN, in &dn Deel in P- (*) Epist. 85. (+) Epise. LXIX. GESCHIEDENIS. nd Folio. WVoorts heeft zijn Zusters Zoon WILLIBALD zijn leven befchreven , als ook oTHLo, eerst Mon- nik van St. Emmeram in Regensburg, naderhand te Fulda, nog vindt men verfcheidene bijzondere berig- ten aangaande Bonıracıus, (Legenda S. Bonifacii Hoofdtt, naC. G &c.) wit de middeleeuwen , meestäl vol fabelen enz. Jaar 622, Het ontbreekt wel niet aan eenige flauwe fporen , tot 814 dat onıracius zijnen ijver om het Christendom te Overgang prediken onder de Duitfche Volken, ook tot de tot. her. erhaal Sakfen, van welken hij afltamde, zal uitgeftrekt — deks; hebben , maar in hoe verre zijne pogingen daar toe keering gelukt zijn, blijft geheel onzeker. Reeds voor zijn td zullen onder de regering van den Frankifchen Koning cuLorTarıus Il. eenige Sakfen, Gezanten van den. Sakffchen Koning, of Stamhoofd, BER- THOALD , aan de Wezer, die lang door de Franken gevangen gehouden, en reeds ter dood beftemd wa- ren, zich door FARO, Aartsbisfchop van Meldum, (Meaux, ) hebben laten bewegen, om het Chris- derSakfen tendom aan te nemen, en van hem den Doop te ontvangen, waar door zij hunne vrijheid wederkre- gen (*). :Doch over het geheel was deze groote en krijgs- zuchtige natie,'de eenigfte in Duirschland „ die hare vrijheid tot hier toe tegen de Franken had gehand- haafd, en die de landen van de Z/be over de Wa zer, tot den Rhyn toe, bewoonde, en die verdeeld waren in Oost- West- en Middel-Sakfen, (Oost- fa= (*) Vita S. Faronis Episc. Meld. in MmaBILLoN. A. 85. Ord. S. -Bened, Sec. IL. p. 616. . de over- 284 .KERKELIKE: IV falten, Westfalen en Engeren,) in het midden der BOER V]tlfte eeuw, toen noniracıus overleed, het Hei» Afdeel. dendom nog toegedaan. Deze Godsdienst was bi e o. hen ten naauwften gelijkformig aan hunne Staatsge- = G. fteltenis, en dus waren zij even hardnekkig in den- Jaar 622. zelven te handhaven, als ziji voor de vrijheid alles 80 di4. OQyerhadden; waaröm ook de Frankifche Schrijvers hen veeläl Aartsheidenen, ( Paganisfimi,) noemen. Ziiwor- Maar, als de Frankifche Koningen, KAROLOMAN den doof on pıpyn, tusfchen de jaren 744 en 747, vele over- winnin- Winningen op hen behaalden, werden meer dan gea van dens velen van dezelven genoodzaakt, om zich te KAR Lden : ie Grooten laten doopen (*);5 eindelijk liet KAREL de Groote, tot het na de dood van zijnen Broeder KAROLOMAN, in het a “ jaar 772, op eene vergadering te Worms den oorlog brag. tegen de Sak/en vastitellen, onder anderen tot voor- wendfel nemende, dat hij den Heidenfchen Afgods- dienst onder hen wilde uitroeijen (+). In het jaar 772 overmeesterde KAREL de vesting Zhresburg , alwaar hij het beeld /rmen/ul vernielde ($); het- welk onder den vriiön hemel ver&erd werd, en vol- gens fommigen een Afgod der Sakfen was, als ware het alömvattende of onderffeunende zuil, uni- yerfalis columna , gelijk EGINHARD het vertaalt (**)5 vol- (*) FREDEGAR. Scholast. Chron. Contin. p. 683, 6385. post. GREGOR. Turon. (}) Poeta Saxo ad a. 772. EciInuAaRD de Fila Caroli M. C. 7. Ann. Regg. France. ad a. 775. ($) EGINHART. Ann. ad ann. 772. (**) Aangehaald bij Adam van Bremen H,E.L.1,C. 4-6. GESCHIEDENIS. 285 yolgens anderen was het een’ beeld van aanzieneliike: 1V. grootte, opgerigt ter eere van ARMINIUS of mer- POER MAN , den grooten verdediger der Duir/che vrijheid Afdeel. tegen de Romeinen, als zeide men: Hermans-zuil. 1 . Hoofdft. Het voetgeftel van deze Irmen/ul zal nog in eene .. G. Kerk te Hildesheim te vinden zijn. Jaar 622. Na dit gelukkig begin van den Oorlog rukte Ka- ." 814 REL tot aan de Wezer voort, en nmoodzaakte de: Sakfers wederom, den Vrede te begeeren, en hem, ten dien einde, twaalf Gijzelaars te leveren, welke hij gedeeltelijk aan BuRCHARD, Bisfchop van Wurts- burg, zal overgegeven hebben, om hen in ‚het Christendom te onderwijzen; andere foortgelijke Gi, zelaars kreeg in het vervolg de Aartsbisfchop van Rheims tot het zelfde oogmerk, hetwelk zoo wel Nlaagde, dat yerfcheidenen van hen Bisfchoppen ge- worden zijn (*). Maar toen KAREL vervolgens de handen vol kreeg ,„ met zijnen togt naar Spanje, en in het zuiden van Duitschland, vatten de Sakfers de wapenen weder op, en zijne Veldheeren geflagen hebbende, rigtten zij groote verwoestingen aan tot den Rhyrn toe, alwaar zij onder anderen de ftad Deventer geheel verwoesteden, den brand ftekende in de Kerk, die aldaar, eenige jaren te voren, door den Priester LIAFwIN , een’ Engelschman van ge- boorte, gefticht was (}). Men vertelt wel van won» deren in dezen kriig, die om den Godsdienst ge- voerd zal zijn, voorgevallen, bij voorbeeld, dat, als (*) FLODoARD, Chron. L. 11. C. 18; “(}) Yira 5. wupcerı L. 1. C. 17-13. IV BOER 286 KERKELIUKE als de Sakfers, in het jaar. 774 te Fritzlar in He fen de Kerk wilden in brand fleeken, die door Bo= NIFAcIus gefticht was, en van welke hij voorzeg& had, dat zij nooit verbranden zou, zij door zeven jongelingen, die in het wit gekleed waren, en de . Kerk befchermden, op de vlugt gedreven zijn (*), ‘ maar evenwel vertrouwden -de Monniken te Fulda, vier jaren daarna, zoo weinig op de befcherming van den Heiligen man, dat zij, uit vrees voor de Sakfers, met zijn gebeente de vlugt namen (+). Zoodra KAREL, met zijn leger, weder terug keerde, en dieper in hun land ihdrong, onderwierpen zich de Sakfers, die aan de Zippe woonden, in grooten getale, in het jaar 779, van welken velen zich doo- pen lieten, en nog meer in het volgende jaar te Paderbern, alwaar KAREL , van een groot leger ver- zeld, eene algemeene‘ Vergadering van Aranken en Sakfers hield ($). Maar het voornaamfte Opper- hoofd der Sakfers wırikinD (of wiDERInD) dien fommigen eenen Hertog, anderen zelfs een’ Koning noemen, wist hen wederom tot. den afval te bren- gen. De Christen Kerken, die men, in hun land, had beginnen op te rigten, werden omvergehaald > en de Predikers van het Euangelie vervolgd en ge- dood. wWILLIHAD, die eenigen tijd herwaards, het Euangelie omtrent Dokkum gepredikt had, en f& dert in Sakfenland gekomen, de Kerk van Bremen | oz be- (*) EGInGARDann. ad a. 774. Poeta Saxo ad eund. a. etc. (t) Annal. Pithoean. ad a. 778. ($) Ecınan. Ann. ad a, 776, 777. Poeta Saxo pP. 7. GESCHIEDENES. 4% Beftuurde, werd genoodzaakt, naar Friesland te Ivy wijken. Een leger der Franken: werd in: het jaar BOEM 782 door de Sakfers verflagen; maar toen KAREL. Afdeel, eerlang zeif weder in Sakfeniand kwam, kiden de UI Sakfers het hoofd in den fchoot, en WITIKIND ag week weder naar Noorwegen , doch. van de Sak/ers Jaar 622, werden: 4,500. gevangenen, Op: KARELS last, te Zen, 10 814 den, op denen. dag, onthalsd. Deze wreedheid on» ftak hen te meer in woede (*). Eindelijk echter verklaarden WITIKIND en ALBION Of AB5O, Veld- heer der Oossfalen zich, in het jaar 789, genegen, om de voorflagen, welke KAREL hun deed, aan te nemen, en zij werden beiden te Artigni in Cham pogne, in eenen loopenden ftroom, waarfchijnelijk, de Aisne, gedoopt. au oe De bekeering van wITIRIND gaf aanleiding; dat Bisdom- een groot deel van de Sak/en het Christendom weder Ten door aannam. Om hetzelve te bevestigen, rigtte KAREL Sakfen e verfcheidene Bisdommen op; waar onder gerekend Opgerigt. worden Osnabrug, alwaar wıko, een Fries, die op de fchool te Utrecht zijne wetenfchap. had opge- daan, de eerfte Bisfchop was; Paderborn „ het welk HATHUMAR, een Saks, die bi} KAREL gijzelaar ge- weest was, tot zijnen Bisfehop ontving; een andere Saks, ERCHAMBERT Of HERCUMBERT, verkreeg het Bisdom Minden; te Bremen werd wiLLiHAD, te Zen den swigerTt aangelteld; behalven nog de Bisdom- men van Halberfßad en Hildesheim, Ondertusfchen is het er ver af, dat alle de Stichtingsbrieven, wel- ke (*) Ecınn. ad Ann. 782. Poeta Saxo pP. 11. 283 KERKELIKE IV ke nog overig zullen zijn, met zekerheid voor ech® BOER kunnen gehouden worden, en van het Bisdom Zi Mdcel. desheim blijkt genoeg, dat hetzelve eerst ten tijde Il van KARELS Zoon, LODEWYK den Godvruchtigen 5 a. gefticht is geworden. | Jaar 622. Nog beproefden de Sakfers een en gandermaal tot 814. genen opftand, maar niet beftand tegen de overwe- Eindelij. gende magt van KAREL, Onderwierpen zij zich vol- ke onder- komenlijk in het jaar 803, doch onder zulke voor- en ek, waarden, welke zulk een dapper en vrüheidminnend ring der volk waardig waren. Het verdrag werd gefloten Sakfers. en getekend te Saltz, een koninklijk Stot of Paleis aan de rivier de Sala in Frankenland, en van die verdrag heeft ons een Sak/isch Dichter, uit het ein« de der IX. eeuw (*), de voormaamfte voorwaarden bewaard, welke hier op uit kwamen: „, De Sak- _fers beloofden den Ehristelijken Godsdienst te zul len omhelzen, en den Bisfchoppen, die over hen gefteld zouden worden, onderdanig te zullen zijn. De Regters of Graven, die de Frankifche Koningen onder hen zouden zenden, moesten hen, naar hun- ‘ne vaderlijke wetten , regeren. Wöders werden zij van het opbrengen van allerlei lasten en fchattingen ontheven, de tienden voor de Geesteliikheid alleen uitgenomen. Men gaf of liet hun den eernaam varı vrij& Lieden,, en ’er werd vastgefteld, dat de Sak- fers voortaan als e&n volk met de Franken aange= merkt, en door &&nen Koning geregeerd zouden worden. ”’Er waren echter onder deze voorwaarden = zu (*) Pseta Saxo de Gestis Car. M. L. IV. GESCHIEDENIS 489 zZulken, die den Sak/ers hard vielen, bijzonder dat IV zij verpligt waren, de sienden aan de Geestelijkheid Er op te brengen, hetwelk, federt eenigen tijd, onder Afdeel de Christenen geöordeeld werd, op het Goddelijk _ !1 _ j ; Hoofdft, regt gegrond te zijn, doordien men ongelukkig de naC. G gefteldheid der oude Food/che Kerk te zeer met de Jaar 622; Christeljke verwarde. Merkwaardig zijn hier de !° u woorden van ALCUIN, in eenen Brief aan KAREL, in het jaar 796 (*), niet lang na de bekeering der Sakfers gefchreven: ,„ Uwe Godsvrucht overlegge wijfelijk, of men dezen woesten volkeren, in het begin huns Geloofs, den last der tienden behoore op te legeen, dezelven van huis tot huis invorde« tende. Hebben de Apostelen ooit tienden gevor- derd? — Het is waar, daar komt vrucht van de tienden. Maar het is niet beter, die vrucht, dan het Geloof, te verliezen? Wij, die in den Chris- telijken Godsdienst geboren en opgevoed zijn, ge« doogen naauwelijks, dat al ons goed vertiend wor- de. Hoe veel bezwarelijker moet het dezen zwak-+ geloovigen, kinderlijken, en vasthoudenden lieden vallen? Als hun Geloof wat fterker is, moet men hun eerst zulke lastige geboden opleggen. ” Die zelfde wijze man vermaande KAREL tevens, geene Sakfers te laten doopen, die niet reeds eenige ken- nis van het Christendom gekregen hadden; en bij- zonder hen, volgens de door AUGUSTINUS voorge- „, flagene leerwijze, eerst van de onfterfelikheid der ziele, varı het toekomende leven, en de eeuwige be« (*) Ep. XXVII. 2. 38. Tom. I. Opp. XI. Dee. ee; IV BOEK Afdeel. Il Hoofdft na C. G. Jaar 622. tot ar äuhen Wetten 290 KERKELTKE belooningen en firafien; vervolgens var goede en kwade daden te doen onderwijzen, voor welke zij deze belooningen of ftraffen te wachten hebben, opdat zij dus verder tot de leere van de Driscen- heid, van CHRISTUS, en van de Opftanding kom den opgeleid worden. Men kan over de gierigheid der Frankifche Geestelijkheid van dezen tijd, en hoe zeer zij zich de tienden lieten aangelegen zijn, oordeelen ,„ uit de woorden van denzelfden ALCuIN, in eenen Brief aan den Koninklüken Hoveling mE- GENFRID (*): ,, Indien men den zeer hardnek- kigen Sakfers even zoo ernftig het aangename juk en den ligten last van cHRISTUS predikte, als de fehikking der tienden, en der wettelijke ftraffen of boeten voor de geringfie overtredingen, van hun ingevorderd is, dan zouden zij mis{chien van den Doop, (Baptismatis Sacramenta, ) geenen afkeet hebben. Mogten ’er toch eindeliijk eens Apostoli- fche Leeräars van het Geloof, Predikers, en niet plunderaars wezen!” Twee jaren daar na fchreef hi; aan Arno, den Aartsbisfchop varı Saltsburg: „ Zijt een Leeräar des Geloofs, geen afperfer van tiendenm. — Men zegt, dat de tienden het Geloof der Sakfers te niet gedaan hebben. Wat behoeft men den onwetenden een juk op te leggen, herwelk noch wij, noch onze vaderen „ hebben kunnen dra- gen (}).” Was het wonder, dat zoodanige bekeering , door VaNKAREL de wapenen afgedwongen , en door hebzuchtige af pel- (*) Ep. XXXVIl. (}) Ep. LXXII. GESCHIEDENIS 20 perfingen hatelijk gemaakt, niet altijjd duurzaam en TV beftendig was? Het is waar, KAREL fpaarde ook, m bij gelegenheid, geene gefchenken, zoo fchrijftt AL> Ardeek cuın (*): „ De oude Sakfers, en alle de Ari I fche Volkeren, zin nu, gedrongen door Koning Set KAREL, die fommigen door gefchenken „ anderen Jaar Gem, door bedreigingen, overgehanld: heeft, tot het Ge! #1 ioof in carıstus, bekeerd geworden. ” Volgens voor de den Sakfsfchen Dichter (+), werden zij, die her Sakfers Euängelie aangenomen hadden, met fchatten en eer- me ambten begiftigd. De behoeftigen onder hen kre» dienst, gen hun deel aan den overvloed, dien Arankryk uitieverde. De wijn, aan welken zij, in hun eigen land, gebrek hadden gehad, werd hun hier rijkelijk toegedronken. De voornaamften werden met geld en kostbare kleederen, uit den buit, dien men op den vijänd behaald had, begiftigd. Kortöm, klei» nen en grooten werden meer varı ’sKonings goed« heid overtuigd, dan zij voorheen zijne ftrengheid gevreesd hadden ; evenwel vond hij niet lang daat na noodig, eene zeer ftrenge en zelfs wreede wet te geven, om het Christendom onder de Sakfers te dven ftand houden ($); in dezelve ‚gebiedt hij uit- drukkelifk, dat in het vervolg elke mier gedonpre Sakfer „die zich verbergen zou, om niet gedoopt worden, en die een Heiden blijven wilde, de dood ter» (*) Epist. III. (}) Libr. IV. ad Anmum 803. ($) Capitulatio de partibus Saxonie in BALUZUI CM Pitularr. Regg. Francor. T. I. p. 251. Ä Ta 292 KERKELIJRE- fterven zal. Zelfs die gene, die het lijk van eenerf overledenen, op de Heidenfche wijze, verbranden, „ en zijn gebeente in asch verkeeren zal, zal aan hes leven gefraft worden; die zelfde fraf wordt ook ‘ gedreigd aan de genen, die, in de groote vasten, uit verächting, jegens het Christendom, v/eesch eten , « doch de Bisfchop zal onderzoeken, of zij dit ook om ligchaamszwakte gedaan hebben: Ook werden die genen met geldboeten bedreigd, die hunne kin- deren binnen ’sjaars niet laten doopen; of die Hei» denfche gebruiken waarnemen ; wie de boete niet betalen kan, zal, tot voldoening derzelve, aan de Kerk gefchonken worden, om die dienften- te doen. Eindelijk reisden eemmaal ’s mars Keizerliike Kom- misfarisfen , ( Misfß per tempora discurrentes,) het land rond, die hunne zittingen hielden in naam des Reizers, of onder ’s Konings ban, deels openliik, ' deels in het geheim, en in het laatfte geval, bij zonder over Ketterij, Tooverij, Kerkroof en derge- ljke misdaden; waar uit vervolgens het zoo ver maarde Westfaalfche vrij - en veem- of heim- ge= ‚ zegt zijn oorfprong genomen zat hebben ,„ hetwelk als het ware eene Geestelijke en Wereldlijke /nguiftie , of Geloofsonderzoek in Duitschland was. Evenwel, niettegenftaande deze harde wetten en fchikkingen , gedroeg zich KAREL omtrent de Sak/ers, die van het Christendom, tot den Afgodsdienst terug keer- den, fomtijds zachter, dan men zou- verwacht heb- ben, zoo raadpleegde hij, in het jaar 796, den Roomfchen Bisfchop ADRIAAN „ welke Kerkelijke boete hun moest opgelegd worden, en deze ant- woord- GESCHIEDENIS. 293 woordde, dat de Bisfchoppen van elke plaats dit IV zıaaar de daar bij voorkomende omflandigheden bepa- Fa den moesten (*). Afdeel, Behalven de bekeering der Sak/ers, welke kareı 1 dus door het zwaard :bevorderde, noodzaakte hij, en op dezelfde wijze, groote menigten uit andere aan Jaar 622, ziin Rijk grenzende Volkeren, om het Christendom !%t 814. aan te nemen! Zoo behaalde: hij aanzienelijke oVver- Bekering“ winningen op verfcheidene S/avifche Volkeren, die der Wen« de Oostelike en Noordeliike deelen-van Duitschland % = bewoonden, op de Wilzen in. Pomeren, de Obasrin zen in het-Ndekkelenburgfche, de Sorben tusfchen de Sale en Zibe, ook op de Bohemers, en de overwonnenen lieten zich in menigte doopen, en na- men den Godsdienst van den overwinnaar aan (}). De volkomene ogerheerfching dezer Landen opende voor de Franken den weg tot de Wendenjaan de overzijde der. Zie. „, Hunne Geloofsboden ($) gingen nu, als .fnele Engelen, in het geheele Noor- den uit. En daar te geliiker tjjd ook de Slavifche Volkeren zich aan KAREL Oonderwierpen, zouU KA- RreL Hammenburg, ( Hamburg, ) nadat hi) daar eene Kerk gebouwd had, aan eenen Heiligen man, HERIDAG, dien hij daar tot Bisfchop beftemd had, te regeren toevertrouwd „ en deze Kerk tot eene Hoofd- of Moederkerk, ( Metropolis, ) voor al le Sigven en Deenen gemaakt hebben. Maar de dood (*) Cod. Carul. Epist. LXXX. (t) ecınuarn de Vita Car: M. 1. ı2. ($) Zoo fchrijft ueLmoLp Chron, Slavor, Z» I. C, 3 T3 294 KERKELDKE IV dood des Priesters HERIDAG en KARELS Ooorlogem BORK: werbinderden hem ,. dit ontwerp ten witvoer te Afdeel, brengen. ll KaRrELS oorlog met de dis, in het tegen- Ho roordig Hongaryeu, federt het jaar 791, gaf hem Jaar 622. nieuwe gelegenheid, ow, op zijne wijze, Heidenen WE ÖL4 ge bekeeren. Het is enkel eene gisfing, dat KAREL . dezen oorlog, om den Godsdienst „ zou ondernomen hebben. Evenwel liet hij, toen dezelve gelukkig begonnen was, naag hier voorfehrift der Geestelijk- keid,‘ drie .dagen lang Ziseniin in zije leger zin- gen; gedurende welken tijd jeder, die niet door ziek- se of ouderdom verlunderd werd, zieh varı vieeschz en wijn onthouden. moest; ieder moest aalmoezen geven, en elke Priester eene bijzohdere misfe vie= ren; maar elke Kerkelijke , die Pfalmen kende, ’er 30 van opzingen (*) Kort daar op werden ook 200 vele overwinningen op-de -Araren :bevochten „ dat het Prankiföhe leger diep in Pannonid drong, en eindelijk in het jaar 796 zelfs- de Koninkliike Hofplaats, Ring of Hring genoemd ‚' bemagtig- de, von welks ommetelijken buit KAREL een adr- zienelijk gedeelte aan den Heil. prrrus naar Rome zond. Zelfs kwam de Chagan of Khan der Ara- ven, TUDUN, met velen van zijn volk, bij den Ko= ning, wien hij trouwe zwoer, en met de zijnen te ken gedoopt werd. ‚Maar deze Vorst was niet lang in zijn vaderland teruggekeerd, of hij viel we- der (*) cıroLı Epist. ad Fastradam Reginam in rALUZ. Capitt. Regg. Franc. T. 1. p. 255. | GESCHIEDENIS. 295 der van het Christendom af (*), evenwel handhaafdle Ivy zich deze Godsdienst, fchoon met moeite, onder POEK de Araren zelven. Men zond volkplantingen uit Afdeel, Beyeren en Carnthen in hun ontvokte land. pr- _ TU PYN, KARELS Zoon, die een groot deel in deze ag verövering had gehad, liet de verdere uitbreiding Jaar 625. van het Christendom aldaar, aan armo, Aartsbis- (00 814 fchop van $uvarium , (Saltsburg,) over, herwelk Bez door KAREL, in het jaar 803, bevestigd werd. AR- mo zond een aantal Lecraren onder de Slaven in Carnthen, en naar Neder- Pannonie, &En var wel- ken, InGo, daar zoo bemind werd, dat men hem in alles gehoorzaamde. Hij liet de Christelijke Dienstknechten met zich eten, maar voor hunne Heidenfche Heeren zette hij het eten, als voor hon» den, voor de deur neder. Wanneer hij hun daar van de reden verklaard had, lieten zij zich bij me» nigten doopen. In het jaar $og5 ging een ander Vorst der Avaren tot het Christelijk Geloof over (+), en begaf zich onder kareLs befcherming. Eindelijk zin de Avaren, wier Christen geworden gedeelte van de Oossenrykfche Grenzen tot aan de Rivier Raab woonde, federt het midden: der IXde ceuw, allengs uit de Gefchiedenis verdweenen, en hebben plaats gemaakt voor de aankomende Ungaren of Hongaren. aucum’s Brieven ($) gewagen ook van deze bekeering der Avaren „ die hij te gelijk Hun- (*) acmm. Aun. ad a. 796. Poeta Saxo ad a. eund, (}) ecinnarn Ann. ad h. a. ($) Zpise. XXVII. XXX, XXXIV. T4 996 KERKELIKE iv Hunnen noemt; en THEODULF, Bisfchop van Os a leans, wenschte KAREL ’er geluk mede, in een Afdeel. over het geheel genomen niet flecht Gedicht (*). ul Zoo vele verdienften van KAREL, omtrent de na C. G, voortplanting van het Christendom , en zijne werk« Jaar 622. zaamheid ten beste der Kerk en var den Gods- tot 814. dienst, hebben hem eindelijk den plegtig verklaar« garen den naam van eenen Zeiligen en Voorbidder bij wordt ge- God verworven. De Sakfifche Dichter, van wien Teerdop Wij meermalen gewangden, had hem reeds naast de voor Hei- Apostelen verheven (+), eindelijk liet‘ Keizer FRE-+ an DERIK I. waarfchijnelijk kort na het jaar 1164, hem door den Paus rascHALıs IL Canonizeren, Doch, dewijl pascuALıs in de Roomfche Kerk voor een’ Scheur- Paus wordt gehouden, wordt deze | Heiligverklaring niet aangenomen, en KAREL heeft geene plaats gekregen in het Romeinfche Martyros logium. Evenwel, zoo als BARONIUS ($), naar het oordeel der Canonisten of Kerkelijke Rechtsge- leerden, aanmerkt, dewijl toch de regtmatige Pau« fen deze Canonifatie niet vernietigd of voor onwaar« dig verklaard hebben, heeft de veröering van KA- REL plaats genomen bij de Franfche, Duitfche , en Nederlandfche Gemeenten. Ook is zijn naam in het Duitfcke Martyrologium van den SFefuit CA- nisıus op den sölten Fanuwarij ingevoegd. ’Er zijn zelfs oude Gebedsformulieren , en andere Godsdien+ fti- (*) Carm. Libr. II. Carm. I. in sırmonpı Opp. Te ll. ?. 790. (t) Ada. 814. ($) Ann. Ecch. ad a. 314. GESCHIEDENIS. 297 flige voorfchriften, :welke,..op zijnen Feestdag, in IV de Kerk te Zurig, ( Thuregum,) gebruikt werden, rs en in welke hij Voorbidder in den Hemel, en Be- Afdeel, löder, (Confesfor,) genoemd wordt; men aanbad _, ul oofdft., hem onder anderen met deze woorden; _ .C. G. Jaar 622. 6 Rex, mundi triumphator ! i tot 814, FTefu Christi conregnator ! Sis pro nobis exorator , Sancte Pater Carsle! Emundati a peccatis, Ur in regno charitatis Nos plebs ua, cum beatis, Coeli fimus incole! -(*) Te Aken, waar KAREL zich zoo geern onthield, en waar hij begraven is, duurt zijne verdering voort, geliik zijne gedachtenis nog tot in het mid- den der voorgaande eeuw te Parys gevierd is ge- worden (+). De voortplanting van “het Christendom in het Voort- Oosten, fchoon zij niet zoo beroemd is, als de zn, boveszeneiie in het Westen, ftrekte zich echter Christen. zeer ver en zelfs tot landen uit, welke aan het a grootfte deel des menschdoms - toen nog onbe- rentotin kend waren. pE GuIcnEs ($) heeft Sporen gevon- China, den, (*) Oficium de S. Carolo in canıs. Lectt. Ant. Tom. ll. P. II. Pag. 208. (t) c. w. Fr. waLch H. Canon. Caroli M. Iene 1750 8. ($) Zn de Mim. de Litt. tires des Registres de T Acad, Royale des Inferiptt. & des Belles Leitres Vol. XXX. T5 298 KERKELIKE. 