title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: Fer gepingan van de 189 verfgloppingen, oft die der ingewanden van-den onderbuik bij zieke mensen lenen en daarioor (ten minste) tweederde van alle glippersende ziekten hebben. Oorprong of onmiddellijk verlies, van verfgloppingen, of door tussenkomst van dezelfde merkelijk gewijzigd worden. Men, behoefte zich derhalve te verwonderen dat de kennis, oplossing en verlies van deze ophoopting van bedorven of ook vluchtig door derzelver hoeveelheid schadelijke stoffen in de vaten, klissen en de inwendige zelfstandigheid der ingewanden ook in het darmkanaal en deszelfs schuilhoeken, onder een der voornaamste vragen behoort in de beoefende geneeskunde, en dat de arts, welke in staat is om deze vraag voldoende te kunnen oplossen, ook in menige gevallen ziekten kan overwinnen, weliswaar voor eenen anderen, die hierin mindere kundigheden heeft, niet geneegbaar en: Lohr Deze stof Welke zich op een tegengestelde wijze bij verfgloppingen der ingewanden ophoopt, kan van eenen verschillenden soort en vorm hebben, er zijn derhalve verscheidene soorten van verfgloppingen, welker behandeling dienvolgens ook verschillende zijn moet. Oorprong of onmiddellijk verlies, van verfgloppingen, of door tussenkomst van dezelfde merkelijk gewijzigd worden. Ik schaam mij dus niet, om dezezelfde volgens het stelsel der votten op het voetstoot van GALENUS in vier klassen te verdelen, de wil ik 190 ingewanden des Onderbuiks terwijl ik zulks met de natuur overeenkomstig, door de dagelijkse ondervinding bevestigd en in de praktijk van nut vinde. Er zijn dus: Sanguinische Infarcten of zodanige verfloppingen, waarin zich het bloed in de vaten der ingewanden van den onderbuik, inzonderheid der poortader in een te groote hoeveelheid ophoopt en even daardoor de werkingen verhinderd, het zenuwgestel aangrijpt, en ziekten veroorzaakt. De schrijvers maken hiervan gewag onder de benaming van volbloedigheid in de vaten des onderbuiks. De oorzaak der meeste zenuwziekten, van hysterische, hipochondrische toevallen, gebrekkige spijsverteering enz. is hierin gelegen. De afvloed, waardoor de natuur soms een gedeelte van dit gestold bloed ontlast, brengt in zodanige ongemakken een grote verlaging ten gevolg. Bij lieden van een bloedrijk, teer en zwak gestel, welke een verwijfd en lui leven leiden, en veel voedzame, en verhittende spijsjes gebruiken - waartoe inzonderheid behoort het dagelijkse gebruik van veelerlei vlees, specerijen, benevens het menigvuldiglijk drinken van wijn en koffie - bij voornamen geestelijken, bespeurt men deze toestand het meest. De tekens van deze volbloedigheid in de vaten des onderbuiks zijn lichtelijk op te maken uit de pols, de roode kleur van het aangezicht, de geneigdheid tot amandelen, en vermeerdering der toevalen na het hergebruik van verhittende spijsen en geneesmiddelen, als mede ook wanneer er geen kenmerken van andere soorten van verstoppingen aanwezig zijn. Wanneer men den onderbuik met de handen nauwkeuriglijk betast, wordt men geen merklijke zwelling of verharding van enige ingewand gewaar. Officieel is het opgehoopte bloed nog geheel gaaf, maar daardoor worden wel veelerlei ongemakken veroorzaakt, te weten hoofdpijn, duizeling, sulingen in de ooren, benauwdheden, winnen, koliek, zwaarmoedigheid, en over het algemeen een geheel schare van hysterische en hipochoondrische toevallen. In dit geval zijn de geschikte middelen zodanigen, welke verkoelend en oplossend zijn. room van WMWijnfkeen mer Magneßa en Sal 'perer, Hui, Karnemelk , Seltzerwater , Seig- nette zout, Tartarus tarsarifatus , Glauber- 'zout en andere . middenzouten, welken ‚niet al te fterk prikkelen , het rijklijke gebruik van Extract van Graswortel, ook wel mer bij- voeging van her Exeracı van Paardebloemen , ‚klijiteeren van Zur, en Zemelen, of een af-. Kokkelvel van grasworiel en paardebloemen met Honing, vijgen of gestoofde vruchten, en over het geheel een verkoelende diens, hier plakken soms van bloedzuigers aan de tast, ook wel aderlatingen, en dikwijls een zachte beschoning van het lichaam. Ik heb dikwijls tot verlichting der toevallen de Veepta aceti tot 15 druppels gegeven en meer vruchten aanwenden. Wanneer deze volbloedigheid weggenomen is, en men geen verdere ontsteking te vrezen heeft, als dan kan men meer vermogend middelen toedienen, ten einde de verstikkingen in den onderbuik geheel en al weg te nemen, welken ik in het vervolg zal aan de hand geeven. Zo leert ook de onder- vinding, dat de Zwavel voornaamlijk met ver- koelende middelen of room in Wijn te binding verbonden, van een uitneemende kracht is om het bloed, hetwelk zich in de vaten van den eindarm ophoopt te verdunnen. Wanneer het bloed, dat zich in de vaten van den onderbuik opgehoopt heeft, langere tijd in dezelven staat, en zich niet om en dan door vloeijende aambeien ontlast, of door geschikte middelen allengs wordt verdund, als dan wordt hetzelfde dik tand en te gelijk zwartgallig, verliest ook zijn zachte vorm, en verkrijgt een aanmerkelijke scherpte. In deze toestand loopt zich soms het bloed uit in de maag en ingewanden, ver- zeld van meer of minder hevige toevallen: hier toe behoort het bloedbraak en de zwarte ziekte door Issor voortreflijk beschreven. Het gestolde bloed kan zich ook meer gal en fijne velden vormen en dan in den eigen organen. Jaar en relatie Nee, elke verdachte zwarte galachtige verstoppen vormt eenkelde visuele teken van de ingewanden van de onderbuik. 193 Mensen boven de veertig jaar, bij welken het tijdstip nadert dat hun maandelijkse zuiveringen beginnen te bouwen, zijn menigvuldig onderhevig aan een volsbloedigheid en verdikking van bloed in de vaten van den onderbuik, waaruit behalven andere toevallen dikwijks herhaalde bloedbrekingen, zo ook hardnekkige en bovenmaatige bloedstortingen uit de baarmoeder ontstaan, welken ik naderhand wijdloopiger verhandelen. zal. Men zou ook in zekere opzichten tot de ophooping van bloed in de vaten van den onderbuik kunnen brengen de ontstekingen der ingewanden, doch van welken hier niet gesproken wordt. 2) Galachtige infarcten of een ophoping van galachtige stoffen waar aan die lieden, welker bloed meer een overvloed van gal vermengd is, zich niet dan al te lichte bloot geven zien, indien zij niet deze varvarigheid van het lichaam, welke bij hen de vermenging van de gal met het bloed doet ontstaan, kunnen kragtloos te maken ten deele door het eten van groenten, en van zuur, verkoelende, oplossende, en verdunnende spijzen, en door het vermijden van het bovenmaatige vlees eten, en van veel. voedzels, ten dele zorg dragen, dat de afscheiding en ontlasting van de al fteeds onverhinderde verfoeing van de haarzen voordrag hebben, en de vrije omloop in de lever niemand belet wordt, zodat in deze geene ophoopting of verdikking van galachtige stoffen wordt te wege gebracht. Deze verfoeing van galachtige stoffen zijn dikwijks het gevolg van zodanige gal- of koude korijs, tegen welke geen geschikte middelen zijn aangewend, en witte hoofden van geen genoegzame ontlastingen niets bevredigend 'hebben uitgeleerd. Onder de meest gewoonlijke oorzaken der verdikking en ophoopting van galachtige stoffen in de lever behoort insgelijks een opgekropte, aanhoudende ergernis, kommer, zorg en droomvangers; zo ook een besloten, vochtige kamerlucht en een zure leefwijze enz. - Het heeft over het geheel genomen zo veel zwakheid niet in, om deze soort van verfoening opteloodsen en wegingen, wanneer de gelven niet al te zeer verouderd zijn. Veeltijds brengt de natuur, uit toevallige oorzaken bij zulke lieden een koorts te wege, waardoor de afscheiding van de gal door een prikkeling in de lever en door toevloed van vocht naar dezelve, buitengewoonlijk vermeerderd wordt, en zulk een koorts wordt als dan onder het aanwenden van een verlankende behandeling dikwijks het heilzaamste werktuig om deze verfoeningen, welke de kunst vooren onvermogend was opteloodsen, te bewegen. Onder deze soort van verloppings kunnen ook gebracht worden de Galblaasen welken men echter hier te landen niet zo menigvuldiglijk aan treft. 3) Slijmgevonden of ophoping van slijm, weken inzonderheid in deze landstreek zeer menigvuldig zin. De ophoopte slijm is meer of minder taai, en is dan eens van een zachten aart zonder geur en gaaf, dan eens daarentegen lijmig, rottig, flinkend, en met scherpte verbonden. Bijna alle ingewanden worden langzaemerhand opgevuld met een slijmachtige stof, welke hoofdzakelijk en het eerst in de eerste wegen voorgesteld en ontwikkelt, naamlijk in het gehele darmkanaal, de lever, milt, darmvel en deszelfs waterklieren, het alvleescht, de piswegen, de baarmoeder enz, Een menigte van wormen en winden zyn bijna onafscheidelijk, deze slijmachtige verstopkingen verzelf. Desze ophoping van slijm onafhankelijk ook in de keren van de long, van de luchtpijp van de keel, er van den neus onder de benaming van slijmhoest, valschelijke ontsteking der longen, slijmige keelziekte, en zinken enz. Hier. gepeuskeld woord bij zulke lieden niet zelden zo Uraai, dat hetzelfde wanneer zij de mond openen, zich tussen de lippen in draadloze lucht. Ei Ne uit- Verfloppingen van de vitrekken. Het aangezicht is in deze voort aan verfstopping niet altijd bleek, opgezet, en met eenen blauwen kling onder de oogen, maar dikwijks hoog rood en de lijder ziet er over het geheel wel; gevoed en sterk uit. — Zeer dikwijks gaat meer dit verdikte vlijm een ver- borgene galagtige stoof gepaard; zo ook zijn de meesten verfstoppingen van de lever van een vlijm- en galagtigen aan. — Hoe meer verouderde diese vlijmagtige verfstoppingen zijn en hoe groter de verflapping en verzwakking der vaste delen is, des te moeilijker valt het om diese te genezen. Tot deze voort van verfloppingen, behoort ook de ophoping in de klieren, die men bij kinderen bespeurt welke spermatoblastus zn, de Engelse ziekte hebben, of uit te rotten. Zwarigallige infarcten, of verfstoppingen der zwarte gal, welken door een verouderde, verdikte galagtige stoof veroorzaakt worden, en die met een taai bond verbonden, een ware, dikke pikachtige, vaak te gelijk scherpe noot vormt. Ik heb reeds verfstoppingen vooral waar ER = erg en met een a aan gewanden des Onderbuiks 197 zien ontlasten. — Tot deze verfstoppingen kan ook gerekend worden het opgehoopte verdikte en meer vaak galstoffen zeer nauw vermengde bloed in de vaten der poortaders. Ook deze verstoppen van de derde en vierde klas zijn niet zelden even zo als die, welken uit een oplooping van gal ontstaan zijn, door een bijkomende koorts opgelost, beweeglijk gemaakt, en door herhaalde ontlastingsmiddelen waarmee men eenige weken moet aanhouden, uit het lichaam weggenomen, inzonderheid wanneer men de natuur daarbij gepaste middelen te hulp komt. Menigmaal ontlast zich bij het genezen van deze verstoppen dan eens een taai Nijmergig, dan een zuivere galagtige, dan een zwartgallige, en dan weer een gemengde vuile stoof; derhalve kunnen er meer soorten van verstoppen te gelijkertijd aanwezig zijn. Voor het overige verklaart KAMPF zeer wijdloopig de verschillende wijzen en vermenging waarin zich de voornaamste soorten van deze een openbare vertooning. Men zou hier nog een soort van verstoppen bij kunnen voegen, te weten die welke ontstaat, na dat er een onstuitbare ingewanden voorafgegaan is, niet een hartsagige wijk, die veroorzaakt wordt, wanneer dezelve van hare dunne vloeiten verrotzende, verdikt, en gemeenlijk tot vaste en zelfs gedeeltelijk aan een gegroeide vlees overgegaan is, Ik maak echter liever daarvan geen gewag, dewijl geen kunst vermoegd is om zulke vaste verdikkingen van het lichtgevende vloeistoffen te verdunnen en op te lossen. Ten einde deze verstoppen der ingewanden van den onderbuik te leeren kennen en te ontdekken, is vooreerst en in de meeste gevallen het nauwkeurig onderzoeken en betasten vanzelfde met de handen de zekerste weg om daartoe te komen. Dan hier toe wordt een fijn gevoel en bekwaamheid vereist, welke beide hoedanigheden niet dan door een lange ervaring te behalen zijn. Langdurige oefening verkrijgen worden, ten einde op deze wijze de aard der kwaal te ontdekken, en in het beloop der geneeswijze de graad, de uitbreiding, vermeerdering of vermindering van dezelfde te kunnen onderscheiden. In deze kunst heeft hij veel ver gebracht, en elke arts behoort alle liefde aan te tonen tot het verkrijgen van bekwaamheid in dit gewichtig vak, waarin hij welke kentekenen van de ziekten in zich bewaart. Men moet bij elke zieke alle delen van den onderbuik, inzonderheid de beide zijden en den omtrek van de mag niet nauwkeurig onderzoeken, indien de kwaal nechts eenig a is voor de ingewanden van den onderbuik, of men geen hardheid, ongelijkheid, spanning, en een inwendig gezwel ontdekt, of niet een inwendige pijn, of geen enkele plaats van dezelfde pijn te voelen brengt, en of soms een opzetting van den geheele onderbuik of alleen van de maag of ook van een andere plaats gevoeld is, enz. De beide vlakke handen moeten op den ontblooten of in allen gevallen toch met het hemd bedekt onderbuik herhaald in een verschillende houding gelegd, en het nauwkeurig betasten van dezelfde voor, naamlijkerwijs de toppen der vingers verricht worden. De lijder dient nog rustiger te zijn, op den rug te liggen en de knieën na de onderbuik opgetrokken te hebben, zodat de spieren van den buik zich ontspannen; Terwijl men bezig is om vooral de rechter- en linkerzijde van den onderbuik en den omtrek van de maag te onderzoeken moet de lijder enige diepe zwellen ademhalen en deze een weinig inhouden, ten einde te proberen of deze en geen enkele plaats door het drukken met de hand pijnlijk of gespannen is, als mede ook om zeer nauwkeurig die ingewanden te kunnen onderzoeken, welke door het diepe ademhalen zich meer voorwaarts verzetten hebben. Daarna moet de lijder dan op de rechter dan op de linkerzijde en over het geheel in een verschillende houding liggen, zodat de spieren van den onderbuik ontspannen zijn, op dat dezelfde ook op deze wijze zou kunnen worden betast. De lever is de voornaamste en gewoonlijke zitplaats van de verstopingen. Gen, dienvolgens dient inzonderheid het bovenste gedeelte der rechterzijde van den huid vooral onderzocht te worden; en wanneer dezelfde merklijk harder en meer gespannen is dan de linkerzijde, is het hoogst waarschijnlijk dat de lever aangedaan is. Het valt zelfs voor den ongeoefende niet moeilijk aanmerklijke verhardingen der ingewanden van den onderbuik alleen met de handen te ontdekken; niet zo gemakkelijk is het die verfstollingen en ophopingen welke van minder belang zijn enkel door het gevoel te kunnen opmerken, of eveneens de overige talrijke kenmerken in zulke gevallen veel licht omtrend. de Ka van dezelfde vele voorzoden. De geoefende zelfs moet zorgdragen van zich niet te veel op het blote gevoel te verlaten. Mijn zijn volmaakt gezonde lieden bekend, bij welken de lever merkbaar vaster is, meer veerkragt heeft, en meer tegenstand biedt dan gewoonlijk plaats heeft, en bij welken dus ook de rechterzijde bij het bevoelen meer opgezet is als de linkerzijde; het kan ook zijn dat bij zulken de lever meer voorwaards ligt of grooter is dan gewoonlijk. Het zou dan ook ongelukkig zijn om zulke lieden, waar neer zij anders gezond zijn, en er geen te ingewanden des Onderbuiks sol ken hebben van verflopjes der ingewanden voorhanden zijn, met een geneesmidden te willen ophouden; dewijl men daardoor gezonden in ziek zou maken. Mijn zijn voorbeelden van zodanig een dwaaling bewust, re zelfs anders kundige artsen begaan hebben. Men ontmoet enige zwaarigheden bij het onderzoeken van den onderbuik van lieden die veel zin en zulks kan niet minder dezelfde nauwkeurigheid worden, zelfs bij de opzwellen van varkensonderbuik door wind- en waterzucht veroorzaakt, kan men door het voelen met de vingers de verfstollingen der ingewanden niet ontdekken. — Bij sommige lieden is de onderbuik zo gevoelig, dat zij het betasten van dezelfde niet zonder kitteling verdraagen kunnen, en de spieren van den buik zich spinnen; in zulke gevallen is ook het onderzoeken met de handen onzeker. — Er kunnen op een eindelijk verfstollingen der ingewanden aanwezig zijn, doch welker zieplaats zo diep is, dat men van dezelfde ook bij het zorgvuldigste berasten niets daarvan kan ontdekken, of de opgehoopte of kan — zo als bijvoorbeeld in een. N De De Ä I 202 Perjtoppingen van de De kentekenen der verfioppingen — zo wel over het geheel als van enkele ingewanden in het bijzonder, — zijn door Kampr zo volledig- lijk en regelmaatiglijk befechreeven,, dat ik den- zelven flechts behoef aantehaalen. — Dezelf- de fchrijver heeft de oorzaaken der verftoppin- gen op eene uirneemende wijze verhandeld, waar- orıtrend ik alleenlijk eenige waarneemingen ter bevestiging zal bijvoegen. Ta mijn opftel No. ı heb ik reeds de redenen opgegeeven, waarom de verftoppingen, inzonderheid die welken uit eene ophooping van flijm ontftaan, in deeze landftreek zo menigvuldiglijik worden aangetrof- fen. Däartoe behoort bij, de voornaame lieden hoofdzaaklijik hunne vette vleeschrijke tafel, be» nevens eene naar evenredigheid al te geringe beweeging, van het ligchaam; bij den gemee- nen man daarentegen het tetfige voedzel van degt roggebrood. en 'aardappelen enz. waarmede voor het grootlte gedeelte nog gepaard gaar eene zittende leefwijze, en eene voor de ge- zondheid- fchadelijke houding van her ligchaam, welke den onderbuik drukt, en waaraan die ° geenen bloorgefteld ziin die in de fabrieken werken — zo als b. v. de wolleweevers, de . molenknegts, _koperflaagers enz, ‘De menig- ” »vuldige zorgen, waar mede de koophandel on- ‘ affcneidelijk verknogt is, de te leurftellingen in dehoop welke men bijzich voedt en het verwekken var allerlei gemoeds aandoeningen kunnen bij den “ voor. : x 4 ingewanden des Onderbuiles. 003 voornaamen koopman; behalven eene zwaare en al ce rijklijke leefregel, en het aahhoudenlijk zieren aan de fchrijftafel, de verftoppinzen Zeet be- voorderen — Vooral is eene zittende leefwijze voor kinderen nadeelig, Mij zijn verfcheidene jonge Comptoirbedienden bekend , welken reeds van hun 'tiende jaar af, aan den lesfenaar ge- kluisterd en aanhoudend : werkzaamn, in hun festiende jaar reeds volmaakte Hijpochondtisten waren, en geduuriglijik met winden, gebrekkige fpijsverteering , hardlijvigheid, Nlijmagtige veritop® pingen, . duizelingen kwaade luinen enz. Te worftelen hadden. — Ondertusfchen treft men ook bij den fterken landman genoeg, verftoppia-. Sen aan, welken een minder zittend leven leiden, en veel meer hun lichaam dagelijks door den zwaren arbeid vermoeien. Bij voortgevlijde zieken is de pols gemeenlijk zeer langzaam en hard. Het is 'zeker dat er ook een erflijke aanleg tot verstoppen bestaat. Diezelfde is voornaamlijk gelegen in een aangeboorene verflapping, van het darmkanaal en over het algemeen van de ingewanden des onderbuiks. Ik ken ten volwassenen broeders en zusters, welken allen met winden, zwakke maag, milde gebrek aan spijsverwerking, hardlijvigheid, en fijn behecht zijn, klaarblijkelijk en alleenlijk wegens een verzwakking van het darmkanaal waar aan hun geheel gevoelige onderhevig was. Bij den meesten der broederen en zusteren kr. hebben zich bij toeneemende jaren meer of minder hardnekkige verstoppen der ingewanden geopenbaard, daar zij, in hunne jongere jaren, behept waren met een groote gevoeligheid der zenuwen, zonder dat daarbij enige verstoppen gepaard ging. Ik heb verhalen van hun van deze verstoppen bevrijd, ik moest hun echter daarna een geruimen tijd bitteragtige middelen, Kina Staaf, en Pijlmonieveter enz. doen gebruiken, ten einde deze ingewortelde verflappende van de maag en het darmte wegteneemen, en tegen nieuwe opkomende te behoeden. De volgende voorbeelden zullen ten bewijze strekken, hoe meestal men vooral fleezende ziekten aantreft, welke alleenlijk uit verstoppen des onderbuiks voorkomen, en waarbij ik gelegenheid gehad heb dagelijks te ontdekken — Zo heb ik, vooreerst bijna bij alle, welken door een beroerte waren aangedaan, de merkbaarste spooren ontdekt van verstoppen der onderbuiks ingewanden en van een aanwezig zijnde stof. Bij een man van vijftig jaar, van een bloedende en hoog rood kleur, was reeds zedert meer dan tien jaren aan dysenterie en een langdurige hoest onderhevig geweest, en had alle kenmerken van verstoppen der onderbuiks ingewanden. Deze hoest nam bij koud en vochtig weer altijd toe, en hij gaf inzonderlijk 's morgens veel lucht. Hij was met veelvolle maagpijn, winden, kramperige spierverwinden, en ontlasting van een vlamachtige drekstof gekweld, waar tegen hij van tijd tot tijd dampende en zachte laxemiddelen met vrucht aanwende had. Zijn maag was zeer prikkelbaar; op de zachte middelen had hij al snel onverzettendheid en kon de sterke oplossende middelen volledig niet verdragen. Men kon dus tegen zijn verstoppen geen andere dan een verademende geneeswijze aanwenden, en voor het overige tegen zijn jiptpijn, welke echter niet hevig waren, een gesmoorde onderneming en ongehinderde uitwaaseming. Hij was bloedrijk, en dit verplaatst om zich wegens ongemakken op de borst soms adert te doen laken. De Spaanse vliegen aan de beenen werden niet vergezellen —: Op den tweeden dag na dat hij door deze beroerte werd aangetast, en her toegediend zout een rijke ontlasting te wege gebracht had, was de tong overal bezet met een zwarte dikke korst. Ik schreef hem toe het inwendige gebruik voor een aftrekkelijk van Senebladen met Dubbel-zout, Extract van Graswortel, Paardebloemen, en Oxijmel verbonden. De lijder was verplicht een sterke gift van dit middel te nemen ten einde ontlading te krijgen, daar bij toch te vooren eer hij deze beroerte overviel onge- meen gelijk laxeerde. Alles wat hij nu kwijt bracht was zo zwart als een kool, taai en een waar zwartgallige vloer. 'Zo lang hij een dusdanige stoffe ontlastte werden de gemelde middelen schuurhend voorgebruikt. Langzaam merkte hij hand werd de tong, aan de zijde en aan de punt zuiverer; en na dat hij voorduurend met deze middelen aangehouden, en een mechanische zwarte stoffen ontlast had, was hij eerst na verloop van vier weken, dat men aan dezelve geen onzuiverheid meer bespeurde. In de laatste twee weken gebruikte hij bij de voorgene mmiddelen nog een Thee van de sores Arnica en Valkaanoot. Zoals de tong was dat zwarte bekleedsel geheel en al gezuiverd was, had ook zijn afgang geen zwarte maar een een natuurlijke gele kleur; de te voor haar hard en gepanst onderbuik was week en slap geworden, de pijn op het hoofd was verdwenen, zijn denkvermogen dat in den beginnen merkbaar verzwakt was, was hersteld, en zijn slap geruster, — Kortom. alles had een gunstige keer genomen, behalven de lammigheid, waarbij hij eerst bij vervolgens van tijd echter langzaam genezen werd. Zelfs aan de bloed- saderen van den hals kon men geen tegengen- zwuurlijke klopping meer ontdekken, — de zweren derhalve hadden door haar prikkeling bij deze man de beroerte veroorzaakt, gelijk zulks gewoonlijk gebeurt, en door WEIKARD zeer gegrond aangemerkt is; daar de volbloedigheid als een ondergeschikte, en geenzins als de eerste aanleidende oorzaak moet worden beschouwd, derzelve. toevallen, de opgezette uitzwan den aan den hals en een flerke klopping van dezelfde ven waren bijkomende klachten. Meer deel. Bij EN 22 Bee Bij. 208 Verklaring van de ze beroerte kwam ook de opbruisching der verouderde zwartgallige verfstoppings ten voorhoor, welken men thans des te lichter en gemakkelijker kon weg nemen, om dat door de beroerte de kronkelwegen minder prikkelbaar waren geworden, en men dus meer vrucht van zit oplosfende middelen kon gebruik maken. Indien men verkiesde deze zwartgallige verfstoppings van Nijm veroorzaakte hartstoppingen. Her verfstoppings voor de medewerking A tot het bevoordelen der beroerte te houden, heb ik daar niets te zien. Ik zal hier tevens nog van een lijder gewag maken die door een beroerte aangerast werd, wiens geval te gelijk een voorbeeld in zich bevat van een langduurige en door verfstopping was. Een Edelman van veertig jaar, welke enigzins kwaad leven, opgezet, en tamelijk zwaarlijvig was. Deze beroerte overviel hem in den zomer, was echter niet van de hevigste voor, en vereischte in den beginnen geen Aanlatingen, dewijl er geen tekenen van volledigheid aanwezig waren, hij gebruikte voorzichtig ontlastmiddelen, waardoor hij een menigte taai vliegde kwijt raakte. Tegen zijn lammigheid werden zulke zo wel inwendige als buitenlijk prikkelende middelen aangewend, die het meest aan dit oogmerk konden voldoen, en welken die goede uitwerking te weeg brachten dat hij na verloop van drie weken weer hersteld was. Ingenomen van de onderbuik. Het gevoel dat een vlucht kon gaan. Alleenlijk werd hij dankzegging door hevige hartkloppingen aangetast, aan welken hij reeds te vooren was onderhevig geweest. Hij had daarbij een zeer kleine pols, welke men nauwelijks voelen kon en zo snel was, dat hij flauwvallen beefde. Bedaand middelen en krampstillende druppels, klischeer en een aftrekkel van Kamillebloemen, namen eenige reizen deze aanval van hartkloppingen weg, ook was eenmaal de azijn inwendig gebruikt en door middel van fervetten koud om het hart gelegd, van een goede uitwerking. Wanneer de aanval voorbij was, nam de lijder gewoonlijk een ontlastmiddel in, waardoor hij zich alsdan eenigen tijd weer goed bevond. Tekenen tot aderlating waren steeds aanwezig. Onder lichamelijk kwamen deze hartkloppingen al te snel nog, eenmaal weer hevig ten voorhoor; de borst was daarbij heel benauwd, en de lijder vond zich genoodzaakt de dag en de nacht op de stoel door te brengen, en de Nap geheellijk te misverstanden, was ook buitenstaanders iets anders dan een. weinig vogt te gebruiken. -Toen ik bij hem kwam, had deze toestand reeds 24 uur geduurd, terwijl die middelen welke anders in een aanval eenige hulp toebrengen, gelijk de afvloed, die een hele meester verricht had, ruchtloos waren aangewend. Na dat ik deze symptoom overwogen had, welke geen INDOEN BAN A, geen plaatje lijkt gaar in het hart of in de groote dingen vermoedt en is zeker, geval in acht genomen her welk men bij de HAEN - Rad. Zwend. P. IV. p. 92 fq. - opgetekend vond, waarin een vanzelf onzien baal in de hals doping gebruikte, tegen welke de artsen te verstellen noodzaken hadden aangetoond dat het hem al De kwartierscent. Strein Brachwortel innenemen zo lang als dat eerste, walgend en de daarop volgende werking werd, en ogenbliklijk hield, ge hoorkloppend op. "Verscheidene kennis, kennelijk hadden verflappen, welke deze geneeswijze na de beroerte niet uit de groep deden vergenomen te zijn, vervolgens aanleiding hadden het, toedienen van die middelen als Tan aria ter leriari, extracten vermengd, een pilletje, witte room, dunmal kleur, en een weinig alcohol, in die hoeveelheid, dat daar gelijk eenige misverstanden werden geconstateerd. Op weg naar Lebraat: Na verloren van die kwaal, kwam hij wederom een analgesie aan, van harngooi, welke echter niet meer beverig was en in de weinige uren vanzelf verdwenen was. In vorige met dezelfde middelen, en nam hij De heiden een braakmiddel, En vervolgens. kreeg bij nog aanvallen, doch door het hergebruik van een fterk brakmiddel verbetering hartklopping oogenbliklijk. Hierdoor verholpen deze eigen vogel. Veel patiënten des onderhuids, die niet in kleine groepjes maar in het algemeen aan de daling van hun hartpompende stofwisseling gebeuren, herstellen en gedurende een jaar waren wegens eenige blauwe vlekken van rheuma niet meer toestanden. Ik ben tegen den winter aan side armen een fontein zetten. In den zomer van 1795, twee jaaren na dat hij die aanval overwonnen kreeg, zag ik die man toestanden. Ik vond dat hij er gezond uitzag, hoewel hij had een zeer volle pols hetwelk men bij hem nimmer bemerkte, Ik raadde hem zonder verzuim een tijdje aderlating te doen. Hij had zulks als regenachtig weer eenige dagen vijf maanden geweld en werd, voor dat ze geschiede, opnieuw zulk een zware hevige beroerte overvallen, dat binnen den tijd van een uur de dood op hem afkwam. Langdurige en onverdraaglijke pijn in het hoofd door hardnekkige verlagingen van de longen des onderhuids veroorzaakt, heb ik deze jaar bij verschillende sterke boeren gevonden. Zij hadden te gelijk een zeer lange tijd die lijders ongemein hardlijig waren, een epilapsis der onderhuids ingewanden hadden. Ik heb toch tevens volle en harde pols, en met veel moeite gelukt mij de genezing te bewerkstellen, welke voornamelijk door het aanhoudend gebruik van pijn- en purgeermiddelen tot volledig herstel konden worden. Zwaar moed, welke wellicht de oorzaak heeft van deze vloppen van de ader is, is zo algemeen bekend dat het overbodig zou zijn hiervan voorbeelden aan te halen. De grondoorzaak mag altijd liggen in een bijzondere vatbaarheid van het zenuwgestel, genoeg is het dat deze zwaarmoedige gesteldheid van de ziel zeer dikwijls alleen verdwijnt door het wegnemen van deze vloppen. Ik zal hier nog mededelen de genezing van eenen grooten fterk gevierden zware lijvigen man van ongeveer vijftig jaar. Zijn vader en zijn broer waren beiden aan jaaren. Zijn eerste klaagde hij over een beroerte, overleden. Aanhoudende duizelingen - 20 daar hij zich niet kon bukken zonder bijna om te vallen - over fulgen in de ooren, droefheid en neerslachtigheid. Bij vogtig en betrokken weer was hij het meest met deze toevallen aangehaald. Hij had een gezonde, toch hoog rood kleur. Zijn gevoel was niet verminderd, hij had een zuivere tong, en nimmer eenige pijnlijke of reumatische toevallen bespeurt. Beducht dat hij ooit eenmaal aan een beroerte zou doen, had hij bij zich op raad van een arts eenige maal laten aderen laten, bedaardende middelen en Spaanse vliegen pleisters aangewend, echter zonder dat hij daarbij enige verlaging van zijn toevallen ondervonden had. Ik vond de pols van deze man natuurlijk, niet vol, te snel aangezien te langzaam. Ofschoon de eerste wegen waren zuiver waren, vermoedde ik echter dat er verstoppen in de ingewanden des onderbuiks plaats had, en zulks meer des te meer zekerheid, dat soms maagbeiden, behecht was geweest. De uitkomst bevestigde mijn vermoeden; wat door het bestendig gebruik van verdovende en den slijmgang bevoorderende middelen, leidde deze man na verloop van drie maanden naar zijn duizeling en zwaarmoedigheid geheel verstreken, en hij had tevens de hoog roode kleur van zijn gezicht verloren. Ik heb in hoofdstuk III en IV opgestelde voorbeelden ingehald van veelvuldige hysterische toevallen, spiercontracties, welke allen door verstoppingen waren veroorzaakt. Ook waren vallende ziekten, die wij dezelfde oorzaak hadden, onder anderen bij eenen heer van middelbare ouderdom, die wel gehavend en van een zwartgelechte kleur was. Hij was afgezien. Ik meet aambeien behebt en zeer verhelpend; ineens verstoppingen waren van een zwartgallig aambeien en verouderd. De geneeswijze baart niet weinig verlegenheid, dewijl er geen ontlastmiddelen, welke uit hoofde van de verhelpelijkheid vereist worden, den aambeienloed vermeerderen en pijnelijk doen worden. Het is mij evenwel gelukt door het herhaalde laten van bloedzuiger aan den aars, hem de middelen verdraaglijk te maken, welke hardnekkigste verstoppingen moesten oplossen. Het was bij die man het geval dat hij aan de verstoppingen en ontlasten, telkens eene menigte taai symulyende pillen waren hier onnodig. Hij was in een flauwte zo wel van zijn inwendige als uitwendige gezondheid. Na een klein lepeltje azijn, het raad dat, eene duizeling al altijd eenige minuten te voelen na donker rood vlees aangetroffen, korten tijd voordat hij deze ontscholing van de koek aankondigde, dikwijls te verdwijnen. Het is genoeg bekend hoe dikwijls blijvende verstoppingen van de koek hebben, in haar oorsprong genomen. Dat namelijk de zwarte tint in de meeste gevallen onder deze bij afvallen zij, zulks heeft nog onlangs Richter in zijn medische en chirurgische geschriften, door waarneemingen bewezen, evenzo nog onlangs finaal ik het genoegen, een vergenming ontscholing van de oogen, welke twee jaar aangehouden had, en waarvoor al veel soorten allerhande middelen vergeefs hadden aangewend, alleenlijk door het wegverwijderen van de vaste tappingen te genezen. De lijdelaar was een sterke man van omringd 49 jaar, bij wie het had gezeten geweest. Met grove avond, verleidelde had, verlies had. Hij gaf een vlieg een zweep in zijn huis. De was ik verbaasd. Het geheel was geruisloos. De vrouw had een merkwaardige uitdrukking op haar gezicht. Het oog van de tor had een onbehaande uitdrukking. De ku was strak en de vlees waren merkbaar gezwollen; het hoornvliezen was versterd zodat men kon zien. Deze ontzieking der oogen vaker. Grof vocht, vloeit altijd bij hitte en koeling. De gezondheidswijze welke bij deze man aanhield, was merkwaardig. gewend werd was juister tegen een naar 11 + gewonnen gelagen schurft en jicht, m had de baten aan Aken, en vitwendig allerlei falsten en 095: kwelren gebrukt, "doch alles - was vruchteloos" Na dat ik. alle omzettingen overwogen had, wende ik zodanig geneesmiddelen aan, wat ik vermoedde waren om de verstoppingen, en de zweren wegteneemen, en ik merkte het na het binnenkomen schurft als een bijkomende oorzaak aan. Het hoofdzakelijkste middel, het welk ik twee maanden aanhoudend gebruikte, bewees uit te pillen van sap van ver. Cu mm..am- Na dat ik. Se guajar. Exsr. wist fol voor. AR: dat "weet ik?" Ik tikte de Ge den Seton in in de les. Sommige bloedzuigers en den Rap van het hoofd platen, en de Jasfeer Bin elf in de vrochte van de hand in te prikken, Ik voorordeerde in "ergste gene uitwendige middelen. Na verloop van zes weken was deze man van zijne omzet der aandoening van de Boy Be Eche hi; maar Bet Wi Be Ron Verwenning. dikwijls, ik zou wel zeggen gewoonlijk, gepaard met verloppingen, die gemeenlijk bij de jicht van een zwartgalligen aart zijn. Daarbij verloppingen der ingewanden deels de verdichting en vereeniging der voedingsmiddelen, deels de afvliegende en ontlastingen niet behoorlijk plaats hebben, is het klaarblijklijk dat in zulke gevallen "zeer ligtelijk fysieke scherpte van allerlei aard in het lichaam kunnen worden voorgesteld, en, op deze wijze kan men zich altijd de verloppingen voorstellen als de bron van rheumatische en jichtige pijn. Wilde men ondertussen met FABRE en anderen het gevoelen aanneemen, dat deze pijn veel meer te voorzien in het lichaam aanwezig ware geweest, en dat dezelfde, indien zij zich op het een of ander onderwand plaats, door derzelfde prikkeling een meerderen toevloed van vocht verwekt, welke als dan allengs opgehoopt, verdikking, en zogenaamde verloppen ten gevolge heeft, zo is het evenwel zeker, dat de genezing van zulke jichtige en rheumatische ongemakken onmogelijk kunnen gelukken, zonder vooraf deze verloppingen in de ingewanden op te lossen en te verlichten. Ik heb in deze ilde reeds aangegeven dat de meer scheurbuik hier te landen gemeenlijk jichtige en zwartgallige verloppen gepaard gaan en daar deszelfde oorzaak daar mee in verband staan. Ook treft men hier te landen veelvuldig een langduurige uitval op de huid van een verfchillend gen in aan, welker grond-oorzaak hoofdzakelijk gelegen is in verloppingen des onderbuiks ingewanden. De geelzucht is in de meeste gevallen haar oorsprong verantwoordelijk voor verstoppen van slaken, en wordt door die middelen genezen, welke dezelfde kunnen wegnemen. Men treft zeer zeldzaam in deze landstreken tenen in de galblaas aan. Soms, hoe wel op verre na niet altijd, gaat een krampachtige, en de galleverafvallende prikkeling, door een chylerigheid in de maag, door een vatbaarheid voor hijsterieke toevallen en gemoeds aandoeningen enz. verwekt, tevens met deze ophoping van vlam gepaard. — De wind: zucht door een hardnekkige verstopking in de lever veroorzaakt, bespeur ik niet zelden onder de geringste voort van mensen. Herzien, en vlees voedsel verwekt een ophoping van vlam in de lever en berooft de gal van zijn bitende en prikkelende eigenschap, door welke de worm-wijze beweging der wanden in stand gehouden wordt, en de overtollige ontwikkeling en ophoping van lucht in de darmen en kanalen wordt voorkomt. — Bij aanhoudend braakken, vooral des morgens vroeg, van een verouderde verstopking in de lever oorsprong uit, ook wordt dezelfde oorzaak verwekt. Pijnen op de krop van de maag, treft men ook niet zelden aan. Over het algemeen zijn de ziekten van den onderbuik zeer veelvuldig, met name de verstopkingen van denzelfde in verband met koelen, kolen, drekbraakken, bloedbraakken, aambeenden, heb ik dikwijls behandeld, als ook krampachtige of vochtige en samentrekkende hoest, aanvalligheid, bloedsuizen, gynaecologische vormen, onder meer die kwaalles haar aanvallig op de borst, en verschillende buikklachten, eenzijdige kool en vlam in zulke gevallen dikwijls een op vaste wijze weerkerende loop houden. — Koud koortsdroom, welke met hoofd en longen hebbende verkoudheid, onregelmatige en langdurige werkingen kan hebben. Borstziekten, te weten een dreiging van verstopkingen van de onderbuik ingewanden. De prikkeling in den onderbuik kan geëliciteerd zijn door ziekte van de borst of een nedelijgende gevoel aan de borst en voor Kramp- of Aanvalligheid na en gedurende een diepgaande ook wel genen toeval maar langere tijd te wijten, doordien de uitloop van het bloed- en de vloeiten in den maag door deze vleien wegen wordt bemoeilijkt. E ingcwanden des Onderöuiks 219 vie hoofde van verftoppingen in. de zelve zich uitzet „ dringt het middenrif ıe veek. naar boven in de holte van de borst, beler eene Fonoeg?aa- ne ruime adem! aalinz, en bevoordert juist daat- door allengskens verlioppingen, knobbels in de longen, ophooping van bloed'in dezelven, blosd- ipawingen, en iongteering, Hier. bij,komt, dar de in de verteerings. werkwigen flegt bereide chijl in de longen nier behoorlijk kan. veräenig: wörden, weshalven zich taaie en flijmagtige wui- le ftoffen in dezelven ‚ophoopen cn menizei) lei „verfoppingen in dir ’zo edel ingewand vanı.de borst veroorzaaken. Eene menigre teermgägige lieden heb ik gekend— en welk ‚eenen b>or- fenenden geneesheer zoude dergelijken nier heu- sen —— welker ‘kwaal’ zeer zeker her aller eerst in de ingewanden van den onderbuik was ontitgan. Ook kan ik beweeren, dar ik vor fcheidene longteeringen heb. kunnen as door her aanwenden van eene grondige gencas 5 ae ie "dee: verioppingen, indien gew ene sebree en recds or ea ee Orhan en NE wien orergegaan. — Somwijlen verplaarst zich deze. Een opgeblazen geval als een gevaar voor de longen en op de hersenen, en wordt doodziek, of verwekt ten minst een hevige, om het in de longen "wie". Met een blik op de aardkingen kon ik over deze periode spreken. Sinds die dagen aan de Icon (1890), zijn vervellingen van de ledemten iets dat ik van 68 jaar en meer vast gezien heb. Een vastgestelde opvatting van een opgeblazen, zwarte gal die ik heb gezien. Hij had altijd een volmaakte gezondheid genoten, en was veelvuldig soms aan het podagra onderhevig geweest. Zedert een jaar had hij, om zijn opgelegde ambt wel waartoe genomen, een zittend leven geleid, veel gescherkt en overwogen, hij was, meer dan vele zorgen overladen geweest en had vele hartzeer moeten opkroppen. Twee weken voor zijn dood, na dat hem kort te vooren een hevige schrik was overkomen, werd hij tegen zijn gewoonte over dag flauw en loom. Hij behield zijn eetlust en gebraakte de moeilijkst te verteerde vlees- en vleespijzen. Eindelijk besloot hij een zacht ontlastmiddel te gebruiken, ook werden er aan de voeten blaarpleisters gelegd tegen het vrijkomend podagra. Hij ontlastte een zwart groene stoof in menigte, ook werd zijn tong te gelijk beflaagd doch zijn pols bleef natuurlijk. Niet alleen al deze omstandigheden zich her gunstiglijk lieten aanzien vermeerderde de flauwheid zo schielijk dat zij in flapziekte veranderde, de ademhaling was beklemd, rompende, en de borst begon te ruisen. Zijn ledematen waren door geen lammigheid aangetast, van het lichaam werden groot. Ik heb veel gezien en gedaan. Men stelt daarbij de vereiste ontlastingen van bloed in het werk, aan vervelende ingewanden des onderbuiks. Een Spaanse vliegenlegd, en allerlei prikkende middelen afscheiding door herhaalde klimbessen werd er nog aanhoudend een menigte zwart groene stoof ontlast, dan ondanks dit alles stierf hij na twee maal 24 uren. De werking der verstoffeningen verspreidt zich ook op de piswegen wit. Zo klaagde mij een jongeling, dat hij zedert eenige jaren met pijn en moeite zijn water loosde. Zijne pis had geen natuurlijke kleur en hoedanigheid. Hij had reeds daartegen allerlei middelen vruchteloos gegebruikt. Zedert verder jaren had hij een zure levensstijl geleid, en onverteerbare spijs, inzonderheid Onze Lieve Heer's bereide aardappelen gegebruikt. Hij zag er bleek en geelachtig uit en het lichaam was vermagerd. De onderbuik was dikwijks opgezwollen, en de rechterzijde was bij het betasten harder en meer opgezet dan de linkerzijde. Alleenlijk nog een tegen de wormen en flijmakten ingenomen, geneeswijze is deze moeilijke waterlozing binnen die tijd van zes weken verdwenen. Ik heb ook dikwijls waargenomen dat de oorzaak van het bedpissen waaraan kinderen bij nagel onderhevig zijn, gewoonlijk moet worden gezocht in een ophoping van slijm, scherpe stoffen en wormen, en hen van dit ongemak genezen door het van stort aangepast voedsel. Verstoppen der in het buikvlies gelegene ingewanden vermeerderen den toevloed van gas. ET 77, 7 220 Fer, tonpirden 2a de EIS de teeldeelen daar: Van dan kom dit beter dicht men gelik bekend is in de Hipecongrie die kwel, een buitengewone neiging tot den bijfluiter bevecht, daarvan dan ook dat bij jouge lieden verstoppen in de klieren van den onderbuik, en een ophoupen van maag scheer zoef en winden in het darmkanaal dikwijls als een zieklijke toestand van het lichaam aanleiding geeft tot zelfbevlekking. Van varen en is mij ook een geval voorgekomen waar een dronkaard van middelmatige ouderdom, welke meer flikkende verstoppen beheer tot de bijfluiter onvermogend was. Zedert een half jaar was de te vooren gezonde en fijne man, soms met pijn in den rug gekweld en had een zeer traag voortgang. Over het algemeen was hij moedeloos en zwakelijk en gehelder en al tot de bijfluiter onvermogend geraskt, verzien alsof een schrik tot dit ongemak had midden gewerkt. Zijne eetlust was ongezond, en bezwaarlijk, inzonderheid in zuur en gezouten vlees, hij zag er bleek en geel uit, de pis was stevig gekleurd, en had een langzame en flappende pols, een onderzoek ook een doffe en pijnlijke druk in den hals, was te vooren meer blauwige aambeinen beheer geweest, en voor willen wormen kwijt geraakt. Een kwakzalige voorgeschreven en tegen zijne pijn in den hals herbaalde spannende vliegen verga mij; deze had mij veelvuldige gebruik der aanvullende. 