title: Quellen und Forschungen zur Geschichte der Deutschen Mystik;
creator: Langenberg, Rudolf | Groote, Gerard, 1340-1384
text: Nach Pfeiffers Zählung hat der Traktat folgenden Inhalt: zwischen drei Collationen: A. 1) 448, 26 bis 452, 4; 2) 452, 34 bis 455, 40; 3) 458, 36 bis 460, 34; B. 462, 19 bis 463, 14; C. 465, 19 bis 467, 26 sind Dialoge eingeflochten, die mit den vorhergehenden Predigten im inneren Zusammenhange stehen. (Wackernagel a. a. o. S. 100.) Birlinger hat dann in der Alemannia, III. Jahrg. (1875), I. Heft, nach einer alemannisch- elsässischen Handschrift des XIV. Jahrh. den Traktat heraus- gegeben; er beginnt bei ihm Pfeiffer 451, 39, geht bis 452, 34 and beginnt wieder 455, 33. Dann fehlt wieder das Pfeiffersche Stück 458, 37 bis 460, 35, ferner 462, 19 bis 463, 15. Dagegen bricht der Traktat Pfeiffers 474, 30 ganz ab, es folgt aber bei Birlinger eine zwölf Seiten lange mystische Betrachtung (Alem. 32, 1 bis 44, 33); der Satz 474, 30 ist durch die Aus- lassung dieses Stückes unverständlich geworden. Alemannia Seite 44 schließt dann die 33. Zeile wieder an Pfeiffer 474, 30 an. Z. f. d. A. XXI, Seite 142 macht Denifle noch auf drei Handschriften aufmerksam : 1. cod. IVb 20 des Stifts St. Peter in Salzburg; stimmt mit Birlinger in der Fassung überein, ist aber bairischer Dialekt, XV. Jahrh.; 2. cod. St. Gall. 965 XV. Jahrh. 3. cod. 269 der Stadtbibliothek zu Colmar, XV. Jahrh. Nr. 2 (und 3) haben folgende Fassung: 448, 25 bis 463, 14 deckt sich mit Pfeiffer, dann folgt die Predigt, die sich bei Pfeiffer unter Nr. 37 findet, dann weiter 463, 15. Das Stück 465, 21 bis 474, 26 fehlt; dann ist wieder Anschluss von 467, 27 bis 467, 30, wo der große Abschnitt Alem. 32, 1 bis 44, 32 folgt. Zu diesen Handschriften kommt die unserige in einer von allen obigen verschiedenen Fassung. Fol. 135 beginnt der Traktat im Anschluss an Pfeiffer bis 463, 15. Dann beginnt fol. 144 die Predigt Men leset in den Evangelien, dass eine Frau zu unserem Herrn kam und war eine Witwe: Eckharts Predigt, bei Pfeiffer, 37, Seite 126. Daran schließt sich Fol. 146: Eine heilige Laute unsere Frau und spricht, dass ich Maria nicht gelassen und mach - schließt 147: Das wir uns also berichten, dass wir kommen in uns erste Unschuld, dass wir wurden getanzt mit unseren spielen und viter alle geschaffene Dinge. Des heiligen Gotte. Fortsetzung ohne Absatz: Unser Herr sprach zu seinen Jünger: Werden. Dieses erste war: Hüdet euch vor dem jüngen Ludwig - schließt 148. Ende wir mögen sprechen: Herr, du weißt wohl, dass ich dich meine, des heiligen Gottes. Dann folgt weiter Pfeiffer 463, 15 ff.; 464, 4 bis 464, 16 und 466, 30 bis 39 fehlen. (467, 20 bis 26 gleicht übrigens, was nicht bemerkt ist, dem Spruch 22 Seite 603 bei Pfeiffer.) In den Text 467, 27 ist eingeschoben (Fol. 150): Die Menschheit versteht die himmlische Sprache, die unser Herr mit seiner Mutter sprach - schließt 150: Dafür soll unsere Mutter geschickt sein in der Opferung des Geistes - ferner 151: Gelöst und gehörte sie der Name unseres Herrn sein und alles das gute, das ihm gehört, und wunderbar, dass er uns behalten hat, eine reine Lebenseinstellung. Willige Armut des Geistes in seinem Namen, dass er gemindert hat, über alle Jugend - schließt 152: Und wollen wir, dass unser beiderseits Name ist, so müssen wir alle das lassen; das nicht ist, das finden wir über allen Zeiten in uns seinem Namen. Folgt Pfeiffer 467, 27 und bleibt bis zum Schluss der Fassung bei Pfeiffer gleich. Der Text enthält nicht die Fehler, die Denifle (Hist.-pol. Blätter, 75. Band) an dem Texte bei Pfeiffer rügt. Nach Denifle (Quellen und Forschungen 36, 132) ist der Traktat von der Schwester Katrei nicht von M. E., sondern ein beghinisches Pamphlet. Trifft das zu, so lässt sich durch den Umstand, dass Predigten und Sprüche Eckharts eingeschoben wurden, erklären, wie man diesen für den Verfasser hielt. Strauch hat eine besondere Arbeit über den interessanten Traktat versprochen, weshalb ich mich mit diesem Hinweis begnüge. Handschrift 3141, fol. 11: Sub umbra illius, quem desideraveram, sedi et fructus ejus dulcis gutturi meo. De bruit in der minnen boek die spricht: Ich heb gesessen unter dem Schatten des, den ich meinen, Ende seine Frucht heut süß gewesen meinem Kelch. Die bruit will sprechen in diesem Worten, dass alles gut, dass die Seele machen ontfehr von Gabe hier in der Zeit, dass das sie ungleich den Guten, dass die Heiligen ontfehr inden ewigen Leben, also als ist ein Schatten gegen das klar Licht der Sonne. Und als hier um sage ich: Wenn das Wohl wahr, noch dass ein Mensch in diesem Leben wohl da hin kommen, dass er smaken kann der Frucht, der die Heiligen smaken. Und ich spreche mehr: dass die Mensch da hin kommen kann, dass er das Gottesgnadene Wesens sonder Mittel machen haben in diesem Leben. Ja, dies Werk des Schatten, alset die Heiligen nun haben inden ewigen Leben, mehr nicht Wissen, als jetzt haben. Nu niecht met ernst! Die meesteren spreken gemeneinen, dat in allen dingen sake van werken is gelijkheid. Dit voorstaat! Drieënhandig werken is inden mensen, also als die meesteren spreken. (12a) Aristoteles zocht inden boek van de zielen, dat die zielen zich inden, dat ze gescapen zijn als een geplande tafel, daar niet in gescribe is. Hier om zoo zouden zulke meesteren dat spreken, dat dat verstaan is in de zielen ware materie, want niemand en zou kunnen verstaan en ware overmiddel werkt van de sinne. Dat is wel waar: niemand en verstaat gemeenlijk te spreken, tenzij overmiddels hulp van de sinne. En dit leert zonder twijfel, want hij zegt, dat ons bekennen hier is met partijen. Dit leert ook Dionysius, die zegt, dat dit bekennen moet zijn overmiddels de schepselen. Want men kan niet komen daar toe te bekennen de overste dingen, tenzij overmiddels deze onderste dingen. Maar dat hier om verstond materie is, dat is niet waar en is niet te houden; maar dat is waar: dat werkt van de verstondenis is overmiddels materie. Dat is een mogelijke kracht van de zielen, die kan ontstaan waarheid van alle dingen. Nu zijn die lieflijk zijn beide, die liggen in de fantasie, daar in, dat ze komen zijn overmiddels de lichamelijke zintuigen. - Nu en kan dit 193 verstaan van hem zelf deze beide niet verstaan zonder hulp. Nu is een ander licht in de zielen, dat dient de verstaan en heet intellectus agens, in het Nederlands een werkende verstand. Nu zijn de beide altemal lichamelijk in de fantasie, maar ze hebben een geestelijke neiging. Wanneer nu de ziel verstaan zal, dan vergewisst zich dat werkende verstand in de zielen op de lichamelijke beide in de fantasie en openbaart de beide; dan komt dat verstaan en verscheiding in de beide wat het wil. Dit is een gemeen werf des menschen. En hier om te spreken die meesters: want dit verstand niet anders werken en mag, dan inder wisen der lichamen beeiden], zodat een kan men niet komen in dat bekennen gads dan overmiddelen die creaturen, alsof de lichamen beeiden zijn. Daar af dat ik heb gesproken. Nu is een ander werf des bekentenisse, dat heet men verstandige beziden. Dat spreken die meesten, dat een reeks kunst licht si inder zielen, dat noemen si een goddelijk gebeuren, daarin verstaan zijn werk in verstandige beziden en als dat verstaan hier in werk soort en behoefte en geen reeel lichaam beziden. Want dit licht is een ingelegd licht zonder middel van gade in die ziel. En die desen licht verstaat die ziel zo goed waarheid, die niemand verstaan en mag, hier en daar verheven boven werf des verstaans, dat daar is in beziden. Dit licht had beer adam inden paradijs, eer hij zondedeed. En desen licht zo gaf hij namen aan allen creaturen. In desen licht zo was adam meer dan alle creaturen. In desen licht zo scheen hij god boven alle beziden. Nu wil ik spreken van desen twee lichten. Dat eerste licht is een licht reëel beziden, dat daar ligt in de fantasie. Dat andere licht is een licht goddelijk gebeuren, dat boven alle beziden is. Nu is dit schouwen, dat die mensche heeft in deze tijd, daar mee dat hij god schouwt, dat moet onmisverstaanlijk zijn in een van desen twee lichten. Dat eerste schouwen, dat goede mensen hebben, dat is in desen licht, dat ze god schouwen in beziden, en ik hou dat in mijn beste sinnen, dat weinig goeds komt boven dit schouwen. Paulus spricht: onze wandeling is inden hemel. Men leest van drie hemelen. Die eerste is daar die sterren aan staan. Die hemel, spreken de meesters, is daar die werkelijkheid die lichaambeelden, waarover dat ik gesproken heb. En die werkelijkheid die hemel is niet in de fantasie, zo kunnen die beziden in de fantasie niet zijn en daarom god te schouwen inden eerste hemel, daar die sterren aan staan, dat is god te schouwen in de beziden der fantasie. Alle die mensen, die gade schouwen in onderscheiden, die schouwen in desen hemel. Dat ander schouwen is, dat die mensche mag in deze tijd god schouwen boven beeneden inden goddelijke gelijkenissen, als ik gesproken heb van Adam. De meesteren spreken, dat nog een ander hemel is boven den hemel met de sterren, die heet een kristallen hemel. Deze hemel, zeggen ze, die werkt in de menselijke vereinsde beeside. En deze vereinsde beeside die en ontstroomd niet van de beide der fantasieën. Ik zeggen, dat vernuftige wezens beide en beide der fantasieën also ongelijk zijn, als tij en eeuwigheid. En daarom die god seven wil in deze godlikenheid, dat daar is de hemel der vernuftige wezens, die moet overtreeden en vergeten alle tij en moet hem vreemd maken beide lichamelijke tij en geestelijke tij van de wezens, van den ik gesproken heb. In deze hemel der vernuftige wezens en de goddelijke gelijkheid, zo was getreden sünte Jona evangelist. In deze hemel zo zag hij god, in deze zag hij, dat edele evangelie: In principio erat verbum. En uit deze zag hij, dat bijzondere, dat hij zag, stond in den boek der verhalenheid. Deze hemel heeft ook tij, maar deze hemel is nog meer verborgen en meer geestelijk dan die tij van het eerste hemel. Syt die zeker, die god zag in de vernuftige wezens of in de goddelijke gelijkheid, dat deze mensen zijn hard van verstand van de zagen, dat daar is boven tij. Nu is dit zagen de mensen natuurlijk en die mensen van hem, zijn en van zijn eigen werken, kunnen deze tij kwijt worden. En daarom zet die mensen zijn ernst daar toe, dat hij genoeg van de genaden heeft, die de mens kwijt maakt van deze tij, daar aan dat ik gesproken heb. Die genade in hoer zijn, die en werkte niet in mij, maar ik werkte in de genade en ontworst mijzelf, of ik genoeg ben van de genade van al tijden. De zeker, ben ik genoeg van de genade van alden werken, dat ik werke en dat ik heb daar mee, dat ik god zag in de wezens van de fantasieën en in de vernuftige wezens: daar aan maak ik mijzelf vreemd als vandaan dingen, die ik niet ken. Want genade leert mij, mijnzelf af te gaan, dat hier, dat ik kwijt worden van alle vernuftige werken. En als mij genade heeft al tot maal geleden van alle werken, zo eindigt genade in mijnen; dan zo begint god in mij te werken. Nu merk ik mijn eerste woord, want ik spreek, dat in alle dingen gelijkheid is een zaak van werken. Des geweer is zeker; en had die ziel niet in hoorn een gelijkheid gads, zo en kon god niet in hoorn te werken, en hier om zo is dat gelijkheid gads een zaak, dat god moet werken in de zielen, en zal dit geschieden, zo moet die ziel berouwt zijn van alleding. Wy zien dit in de natuur, dat de lucht is van natuur donker, en als de zon opgaat en het licht worpt in de lucht, zo wordt de lucht alsdoor gaan midden licht, dat men eigenlijk spreken kan, dat de lucht zijn licht is. Dit komt van de kleuren van de lucht en van de werken van de zon. Als ik van gade spreek, want gade is propper eigen, dat hij werkt. Zal nu verenigd worden de ziel met gade, zo moet de ziel altemaal zonder werk zijn. God heeft eeuwig gewerkt en zal eeuwig werken. Dat eeuwig was en eeuwig zal zijn, dat is in gade niet. Maar in gade is een werken in een tegenwoordig nu. Zal nu de ziel, die een tegenwoordig is na hoere wijzen, den werken gads genoeg zijn, zo moet de ziel hoer zelf laten. Nu merkt: God die heeft eeuwig gewerkt en in den werken zo heeft god eeuwig gewerkt de ziel. Echter de ziel in hoer zelf desen tegenwoordig des werkens halt zijn. Als nu die ziele is ontspringt des godliken werks, zo werkt god nu zijn eeuwig werck in de zielen. Ik heb gesproken, dat die gratie de menschen quit maakt van verdwijven werken. Maar wanneer god werkt in de zielen, zo ontwikkelt hij de ziele van een gescapene beide en in de ziel ontwikkelt hij zienen eigen naam in de zielen. Want god is niet blijvend god in dit werk, want god is daarom god, want de ziele creatuur is. En alsof god onmiddellijk zijn eeuwig werk ontwikkelt de ziele van hun gescapene beide en van hun creatuurlijkheid, zo is god niet meer god in de zielen. Want eerst creatuur was, zo was god niet god, maar hij was dat hij was, want hij is god van de creaturen. Dit geloof met in geheel waarheid: zo wanneer god werkt, zo ontwikkelt hij in de zielen alle zijn goddelijkheid, in de ziel die hij de ziele stelt boven hun gescapene beide en boven creatuurlijk wezen. Want dit is goed voor eigen, dat hij zijn naam Verlies en begeef in dit werk. En in dit werk blijft god en de geest een eeuwige eenheid, want hier in ligt volkomenheid des geestes: dat de geest in dit werk overtreedt alle gescapenheid van zijn eigen wezen. En in ditzelfde punt, dat de geest dit doet, dat hij wordt overgezet boven zijn gescapene beide, zo doorbreekt de geest zijn eeuwige beide. Dionisius zegt: alsof god niet en is de geest, alsof hij er ook niet zijn eeuwige beide, dat toch zijn oorsprong is. Nu is doch de meeste vrouwen des geestes inden nietweten synre beeiden. Een heilige meester spricht: mijn doorbreken is edelre dan mijn weten. Volmaaktheid des geestes en ligt niet in den persoonlijke worde, dat daer is dat Pfeiffer, M. E. 281, 27. Vgl. Denifle, M. Eckharts lateinische Schriften, Seite 481 Anm. 195 Witgevallen beide des geestes. Maar volmaaktheid des geestes is daar aan gelegen, dat die geest midden in het eeuwige beide doorbreekt dat persoonlijke werk in het wezenlijke beide des vaders, dat daar is een oorsprong en een beginnen aller godliker werken. In deze, dat die geest aldus doorbreekt zijn eeuwig beide, dat daar staat na persoonlijk onderscheid, ziet die geest wezenlijk in de beide dat ongesproken wordt des hemelse vaders. In deze aanblikken ziet een niet alleen de zaligheid, maar hij is zijn zaligheid, en de vader houdt hem tot de geest als te hem zijn geest of als god van desen geest naam alle vrouwen en al die deze geest van gade niet en naam. Dit spricht Christus: vader, ik bid dat en ik wil, dat zij een zijn. In deze doorbreking, dat die geest ziet in het wezenlijke beide des vaders dat ongesproken wordt, daar is de geest zalig van de zijn zaligheid, daar af dat god zalig is. En dit is de hemel, daar na de pauze in gebracht was, daar hij god zocht zonder middel. Die meesters spreken van de derde hemel, die heet de vuurige hemel. In deze hemel ziet de heiligen god zonder middel. Deze hemel is daar na de pauze god zocht, dat is godlijk wezen. Dat daar gescouwd was van na de pauze, dat was in de derde hemel, dat is in de innerste wezen synne zielen. Want Paulus en was niet dood; zijn ziel was in zijn leven, alsof mijn ziel is in mijn leven. Mijn ziele was gestrect boven die twee eerste hemel, van den ict voor gesproken heb ik dat is boven den eerste hemel, dat is beiderde fantaasien, daar in zout peter schouwde, en boven den anderen hemel de vernuftigen beiderden en boven dit gelijkenissen ga ik in de zielen, binnen zout Johan evangelist schouwde. En Paulus schouwen, dat was binnen de innerste schuilplaats van zijn wezen, als hij god nu schouwde in de eeuwige levens. Maar hij heette nu in een andere wijze. Ik heb gesproken, dat de mensch kan komen daar toe, dat hij in deze levens god schouwt zonder middel. Dit moet men verstaan in twee manieren. De eerste manier is als ik nu bewezen heb van zout Paulus. Nu kan men vragen: dus Paulus god schouwde, waarom en was hij dan niet gezondigd, want god is dat is gezondigd is? Hierop antwoordt men, dat Paulus god schouwde, dat was hem gegeven boven de natuur, als die ene sterf werd tegen de aarde. En dat werk zijn dat was in een vluchtende vorm. En daarom en was hij niet gezondigd. Maar hij had na dat zijn werk in een standaard vorm, en daarom is hij nu en daarom gezondigd. Nu zegt men, dat Paulus had, dat is ons onmogelijk. Dese en weten niet, wat se zeggen. Want doe Paulus dit gebeurde, dan was men heiliger dan Paulus was, noch al dit gebeurde hem niet, dat men weet. En hier om vermaak god, wanneer hij wil, te geven, dat hij Paulus gaf. In een andere manier versteeg men desens wens god te schouwen zonder middel in die, dat die geest overtreedde alle creaturen van de onderste en van boven en alle gelijkens en laat zich in dat blote bestaan van het innerste van zijn geest, dat daar is die vloek van de geest. Die altijd god schouwt in hem en ontfaat godelijk goed boven al, dat is verstaan binnen creaturen, engelen of menschen. Zonder Augustinus spruit: helaas, voor mij, daar duizend niet en zijn. Hij wil spreken, dat god boven al dat is, dat creatuur geleisten mag. Die god wil begrepen binnen de vloek van de geest, die moet overtrekken god en goddelijkheid en recht en gerechtigheid en alle denken. Wie god neemt in denken, die neemt god in een ongelijkheid en hij bedoet aan afvallen. En daarom, god te schouwen zonder middel binnen de derde hemel, dat is, god aan te schouwen in de pure nietweten, dat daar boven meer is, dat creatuur verstaan mag, na hun wijzen. Want gods schouwen is na hun wijzen gods; die overtreedt alle wijzen, die de creaturen verstaan. Handschrift 3141. fol. 197. Nu nemen wij dat eerste woord Jezus zegde. Van dit zijn hebben velen creatuur hebben. Die schrijft spreekt, dat men bij zijn zij versteegt zijn onbarmhartigheid. Des sij gewiss: wanneer dat Jezus ziet op de mens, dat is dat hij zijn onbarmhartigheid heuvel tot de mens. Wat is onbarmhartigheid? Dat lijdt alsof veel als een mededoening, dat ik eens anders menschen doet mijn doelen maken. Als zeg ik, dat God ons doelen maakt zijn doelen. Des sij gewiss: dat God doet van die die wij onbewust doen, dat ook geen doelen de creatuur den doelen gelijk is. Nu spreken wij dat in de goede waarheid: alles dat doet, dat alle creatuur zich denkt in de tijd, dat is ongelijk van dit doelen, dat God doet, als wij onbewust werken. Nu en spreken wij niet alleen van goed, maar ik spreek, dat die mijnste heilig of die mijnste engel, dat hij denkt van de onbewust, die een mens doet in de tijd, dat doelen is meer, dan al dat doelen, dat creatuur doelen in de tijd. Zodan de heiligen hoger zijn in de eeuwige leven, zodan zij goed naere zijn, zodan zij goed gelijk zijn, zodan zij meer doelen van de onbewust, die van de menschen geschied in de wereld. Nu neem ik alle dit doelen alle creatuur, engelen en heiligen, en doe ik alle samen, zodan is een hoop niet tegen dat doelen, dat God doet, als een mens onbewust doet. Niet dat, dat God doet, maar in hem is doelen zonder doelen. Een schrijft die spreekt, dat vrouwen is onder de engelen, als een zonder hem bekeert. Also spreke ik, dat bedroefde is onder de engelen en in gade, als een mensche onrecht doet. Niet dat God droeve si of droeve worden of doege, maar in hem is doegen zonder doegen. En wat denkt dit? Dit denkt, dat de mensche overmiddels onwetend hem verrijft van gade en valt overmiddels onwetend in ongelijkheid gads. Dat is de zaak, waarom dat God doet. Van denselijnder is genoeg gezien. Rhesus, die zaak en de voorwaarden. Bij denselijnder spreken verstaan wij anders niet dan zijn soen gebaren. Deshalb is gewys: wanneer dat God sprikt in de zielen, dat is, dat hij zijn soen geeft in de zielen; en God en kan niet enig ander werk eer te werken, hij en had van het eerste zijn soen gebaren in de zielen. En wat denselijnder werkt, vliegt de andere gaven in de ziele als genade en dochter. Maar heeft het eerste en dat eigenste werk, dat God werken moet en dat hij vermaakt, dat is, dat hij zijn soen geeft en dit moet van nood zijn, deshalb is gewys. Wanneer dat God werken kan in de zielen, dan moet hij gebaren zijn soen. En als dat niet gebeurt, dan spreekt ik dat in de goede waarheid: noch God die en mag God zijn, noch die ziel en mag ziel zijn. Dat wordt gezworen dat het vele meesters hun hoed te breken en een kunst niet te recht noch waar verstaan, wat een meester en wat een bedrijven. En wanneer wij eenmaal nemen, zo bedoelt dat wordt illi also veel als hem, als een rechte klaarheid, die gelijk men niet zal vinden in die tijd. In mij is iets wat, dat is zo puur en zo duidelijk in zichzelf, dat de puurheid noch de duidelijkheid gelijk niet en zal worden gevonden in die tijd. Deswijze gewys, dat in deze nu, dat ik en denk, is Romeinen en Koelen gelijk na, want dit en is niet in die tijd te vinden noch in meningsverschil, en dit en heeft midden in de tijd niet te doen; desen alleen zegt god toe en aldus zul je verstehen dat wordt illi. Nu spricht ein scrypt ende die gemein meister, das gute werk inder seele. Sprechen sie wahr, so sie auch gewiss, als gutt god ist, soh muss gutt werken alle seine Werke ende seine Son gebaren in der rechten, die in mir ist. Gott segen dit lüde wunder ende ein groß ding! das gutt gebietet seine Sohn in mir. Ende dit en is nicht wunder, want hi muss es tun. Ende das ist ihm auch eigene, das hier es gelassen nicht en kan. Nun merk: Ich en spreke nicht alleen, dass gutt seine Sohn gebare in mir. Mer ich spreke, dass [gutt] giebter mein Sünden. Ende das sage ich auch von jedem, dass wir alle wurden gebaren von gütten Sohn. Nun möchte pensen: wo mochte das sein, dass wir alle mögen einen Sohn gut. Das ludet star gespürt, ende ist doch nicht wunder; men könnte proben bis nüchtern. Ich spreke: das ding en ist das ding nicht, diese mensche en ist die mensche nicht, ihr en bin ich nicht noch ich en sie die nicht. Nun tut ab das nicht, soh sind wir alle eine; tut nicht von allen creaturen, soh sind alle creaturen eine. Was bleibt da dran, das ist eine. Ende was ist das eine? das ist die Sohn, den der Vater gebiert. Müssen wir nun sein die seine Sohn, soh müssen wir ablegen nicht von allen creaturen. Das nicht, dass alle creaturen haben, dass bedauern den Menschen, dass er nicht und kann sein seine Sohn. Ich habe solche stunden gesprochen von einem Apfel, den ich habe in meiner Hand; all die Zeit mochten die es schauen, ende als ich den Apfel getan hatte, denn en mochten die es schauen. Waarom een was in mijn rechter hand niet. Kon je nu die menschen dat niet afleggen, zodat weer dat schouwen, dat ik den appel zag in mijn rechter hand en dat ik den appel te eten had, dat weer een ding. Als ik sprak, god die heet ons niet laten, zodat mochten wij zien die zelfs zo'n. Des sy is zeker, als god leidt: zal die mensche zijn die zelfs zo'n, zodat moet hij een zijn en moet hem vreemd maken van alle creaturen en van alle zeden en van alle vormen, eer die mensche hier toe komt, dat hij is die so'n, den die vader geleerd. — Nu merk je en begrijp je: ik en spreek niet alleen, dat hem die mensche moet vreemd maken alle creaturen en alle zeden, maar hij moet laten alle worden. Nu en spreek ik niet alleen van vreemd worden, maar ik spreek meer, dat die mensche moet laten zijn eigen worden. Want gods so'n en des menschen so'n en zijn niet twee soenen, maar het is een soen en hij en heeft niet meer dan een worden. Als moet hem die mensche ontvremden van zijn eigen worden en moet alleen houden en staan in de blote waarheid, dat een worden is des soens? In de godheid. Nu is in veel landen, die nog vele vreemdere worden hebben en behouden, hoe zouden die hun eigen worden laten? En ik spreek beiden eeuwige waarheid en bij mijn ziel, dat die mensche moet altijd laten zijn eigen worden en dat moet van noodzakelijk zijn, als die mensche die zelfs so'n is, den die vader gebeerd. Ik heb getuigen in een schrift en spreekt mijnheer sinter Paulus aldus in zijn brief: "Als hij ons heeft overgeworpen in zijn so'n der mensen." Dit wordt was lange tijd verstaan van veel meesters, die spreken wilden, dat die so'n weer die mens is, en hier in te breken, zij veel hoefde en dit en was niet recht en zij en verstonden zonder Paulus niet. Dat hij spridt: "Hij heeft ons overgeworpen in zijn so'n der mensen", dat is aldus te verstaan, dat die so'n alleen wordt gemeend van de vader. Ende hier om: alles, dat die vader mynt, dat moet hij mijnnen in desen zoon, en hier omme, als ik die zelf zoon worden, dan die vader gebeurt overmiddels dat hij ons overgeworpen heeft in zijn zoon der mijnnen en wie die zelf zoon is, dan die vader gebeurt, des sint gewis, dat dat van nood is zijn moest, dat hem God moet mijnnen in ons en allen creaturen als in zijn eigen zoon. En dit gebeurt in desen, als wij niet laten en ons ontfremden van niet. Dit spreekt Christus: Komt iemand tot de vader, dan doet hij mij. Dit is de hoogste deugd, waarin gelegen is de hoogste vreugde, dat de ziel daarvoor in de eerste plaats al het leven in leidt. Dit spreekt Johannes in de apocalyps: Zalig zijn de doden, die in god sterven. Nu merkt! Sterven dat is een berouw des levens. Genade, die berouwt een menschen al zijn werken; god boven genade berouwt de zielen hoere gevluchten wezens Tijdens de levende, die ze hebben in de eeuwige wereld. In deze deugd, zo wordt de ziele te niet geweten na alle gevluchten en blijft onder een hooge brug dat zijn godlijk wezen, des heen gebrukt. Zonder Paulus spreekt: 'Wen denkt dat hij dood is, wacht hij niet en is de bedrieger van zichzelf. Niet dat de ziel te mael te niet geweten wordt, als de lichamelijke dingen zijn doen na sommige lieden zeggen, dan men niet geloofd en zal. De eigen schap van de zielen die zal blijven na de zinvolheid, niet na de werkelijkheid. Want de ziel inden werken daar ze salig is, daar is ze louter god, god, niet creatuur. Dit spreekt Christus: Koekhout goed en getrouw, ga in de vreugde van uw heer. Gods vreugde en zijn werken en zijn saligheid zijn een. Als nu de zielen inden werken der saligheid is, dan heeft ze de godsvrucht en de goddelijke wezens en ze is in deze werken zelf god. Waar dat zakelijk. dat hoer die ziel in desen werken hoer seinen bekende een ogenblick creatuur, so en waer si niet salich. Onse geloof sprict, dat onse herre opstont vanden dode ; als die ziele aldus erstoorwen is in gade, soet staat si weder op in enicheit der godheid, Dit sprict sunte pauwels: si die erstorwen met Christus, soet staat weer op met hem en smaakt die dingen, die daer boven syn. Dat is: als die ziele aldus verstorwen is in gade, soet staat sy weer op in die enicheit der godheid en smaakt die rijkdom godlics wesens; dat is die zaligen doet, daer af komt dit overweldigend leven. En niemand en mag in deze enicheit der godheid [komen], hi en is gestorven in gade. Dat is: niemand mag komen in die enicheit des wesens, hi en doorbreekt de onderscheid der personen. Christus zegt: daar ik ben, daar is mijn dienst. Als je nu merkt, hij sprak een ten ioden: daar ik ga, daar mogen niet komen. Die zoon is altijd vernuftelijk gegaan, wat vader, in deze weg ga ik alle creaturen gescheapt. Die zoon is ga Ik altijd vernuftelijk weer in de vader. Dat heeft nu gesproken: daar ik ga, daar kunnen niet komen, dat is alsof vele gesproken: daar ik en de vader een ben, daar kan niet komen en geen creatuur als creatuur te blijven. En hierom spreekt Christus: die met mij volgen wil, die verloogen zijn zijn zonen. Dat is, die met mij komen wil in de eeuwigheid der godheid, die moet af gaan van zijn gescapenheid. Dat hij nu zegt: daar ik ben, zal mijn dienst zijn, dat is als vele gesproken: daar ik ben, in mijn vader, daar zal mijn dienst zijn in eenheid van het wezen. Want God die is in hem zijn en eenheid van het wezen, wat in hem is, dat is hijzelf. Want nu de dienst van God zal zijn daar God is God, dat is in hem zijn, hierom is hij God, want in God en is niet dan God. Dit verstaat: God te dienen is en anders niet, dan te begrijpen gescapenheid, want niet en is in de vader, dan de zoon; noch in de zoon en is niet dan de vader. Dit zegt Christus: ik ben in de vader en de vader is in mij. Aldus moet de ziel gaan al de vreemde wezens en hoereigen wezens in de wedergeboorte van de zoon, daar blijft zij de hemelse heiligheid godlijks wezen en is hoereigen zaligheid naar godlijker wijzen. Auch wort die ziele te nichtweten ende blieb luter god. Aldus solt men verstehe: Vroude des geistes is gelegen an den nichte syns beelde. Te desen wesen mach die mensche kommen in dosen leven. Ich heb bewillig gesprochen, dat die mensche hier also salig is als na desen leven. Dat sollt men also verstehe vonden beide der zielen. Die genade gads is een hulp der möglichkeit der zielen, dat sie kommen macht int gebruikt gads, dat daer gelegen is inden beide der zielen, dat den beide eigene is natürlich. Want die saligheit der zielen en is anders nicht na hoere möglichkeit dann möglichkeit te Verlieren ende überbelt te werden in die wise des gotteglauben, dat got begreift in hem sonder Mittel. In dieser überbilden soe wort die saligheit der zielen, die sie hofft na ihre beide, nicht gemehret noch veredelt. Want dies beide begreift got wesentlich sonder Bedürfnis. Dat nun gesprochen is, dat die zielen sal Verlieren hoere geschehenheit, das sollt men verstehe inden wtgange, daer sie verliest ende beruhet wordt hoere möglichkeit. Want daer. 