title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: II. J. Krom, K. van der Palmen D. C. van Voortt, Verhandel. over de verbeteringen der openbaare, vooral der Ne- derduils/die tchoolen met aanmerkingen ran G. J. N, in Werk, van bet Zeeuwsch Genootechap. D. VI 1[. Nagelaten leerredenen van J. de Leeuw, over de ees eerste verten van den brief des Apoefele Judae, benevene eene door- loopende verUaring over deetelfden geheelen brief , en het txceede hoofdstuk des Iweeden briej van Petrus, door G. J. N. Amst. 177C. De bedrotjden wegens het verlies hunner hinderen en nabe- staunden door de kindersiekte, tot eene Letamelijke en troostrijke onderu-erping aangespoord (over de geoorloofdhcid der inenliug) Holt. 1778. ln twee leerredenen. Intcijdings-Ilede over de nadeelen van eenverfijad Ileidendom onder de Chrislenen van omen tijd inkruipende, en de midde- len daartegtn. Leid. 1781, Volledige uitlegkundige en praktikale verklaring over den Brief van Paulus uan de Philippensen. 3d Amst. 1781. So. Leerredenen over ./es. LI II, UV en LV. uihjegeven door J, van Nuys Klinkenberg. Amst. 1782. 8o. Leerrede over Ps. VIII:i, 5. Leerrede over Ps. CXLVI ; Sb. Amst. 1783. 8o, Leerredenen over Zacharia K;5— 11 en Jesaia LVIII : 1—12, ter voorbereidmg van eenen Dank- vast- en Dedendag, Amst. 178G. 8o. Behend is zijncn arbeid met zijnen ambtgenoot Jacob iis van Niiys Klinkcnbcrg in bet la.itst van zijn verblijf te Amsterdam begonnen ovp.r cenc verklaring van den geheelen Bijbel, en waaraan hij tot de 8 cciste hoofdstukken van Numeri rceds gevonlerd was, toen hij ontslicp. Te Uolterdam werd brm in 1775 met zijn ambtgenoot van Laren de correctie opgedtagen van den Bijbeldruk, die daar met de nieuvve l’salm- berijming bij den Jloekhandelaar Bronkhorst hct licht zou zien, ln 1782 gaf 1’. Hofstede te Hotterdam zijn leven in bet liclit met eene leerrede over 2 Cor. V:ll. Zie Niouwonhuis, Ivobus cndcRivccourt, Itotor- m u n d, Y p t y, Krrt Oetrli. der 18^ eeuw, Ü. VIII, bl. 44>, 060; SicKCabcCk, üeteh. d I.eij'ltche Hooget. I). I bl. 317, vciv. 1). II. Tuee, en Utjl 1,1. 223; II u u la a ii. Geht, llooges. 1). II. bt. 342, 377; II H r d er w ij k Nauiut. der Vred. te Rollerd. bl. 90 Tcrr.; G I a 8 i u a, Goiiget. Rederl. o. b. w ; iJc imandij titi van Abeuude, Arrciiberg en Müller, Cal. ran pari ; ßuets. der Gel. Wereld, 1781, bl. 80 ; K i 8 t en B o y a a r d 8, Arth ». Digitized by Coogle 87 Ktfk , GfKk, D. IXf bl. 491, 497; C« S e pp, Tfon, eenerTra^m, Gneh. der Theol p. 99. /o4. St in tlra n cijn tijd, bl. 12; Biil. liaj. T. II. p. 014, Cal. der Bi'/l. v. h. Zeeuwiek Oenools. bl. 349, N.-\HUT3 (Pethd?), geboren 1692, predikanl eerst le Woer- den (1717) cn vervolgcns sedert 14 \ov. 1722 tc iMoniiikkendara, wanr liij, na ocnige jaren te voren, wcL'cns een borstkiraal, eijn eraeritaat gcnomcn to hcbbcn, 23 -Julij 1766 in de ou- dcrdnra van bijna 74 jaren ovcrleed, Zijn portret bestaat. Hij schrecf: Kort begrip der C'irhteHjke rellgie. Amst. 1738. 8o. 2e dr. verm, Amst. 1744. 3e dr. Amst. 1763 8o. 3e dr. 2 D. Rolt. 2 . j. Amst. 1760. 2 D. 8o. Kort begrip der Chi istelijte religie, verdedigl legen allerley dtoaalingen en dicaalgeeaten, tijnde eea tuieede deel of vervolg van het kort begnp, enz. 1745. So. Klein kort begrip, 1766. Jlet voorbeeUl der getonde tcoorden of net kort begrip der Christelijke religie. Amst. 1758, 1761. De ganach traurige vitvaart van eigne doorl, Tloogh. den Heere Willem IV geviert in een Ujkrede over 1 Sam. XXV : 1. Amst. 1752. 4o. Voorafapraak voor de körte en takelijke uitbreiding van het gebed des Heeren, ahmede de vijfJe leerrede der aaneengeacka- leide stoffen, over 1 Job. IV : 44 Amst. 1752 4o. Körte en takelijke uitbreiding over het Gebed des Heeren, ahmede dettel/s vijf leerredenen der aaneengeachakelde stoffen over Job. F/;44, en andere keurstoffen, naar gelegentlieid van tijden en taken verklaart. Amst 1753. Ondertoek des Geloofs. Dordr. 1768. 8o. Voorbeeld der getonde woorden. Amst. 1761. 8o. Zio Borte, der Gel. IFereld. 1T52, 1766, bl. 107, volgg. Rmu~ Hirt der Gel. Jalij en Aag. bl. 13—15; li o u m a n, Getek. der Geld. Iloogea. 1>. II. bl. 342; G I a s i u s, Godgel. Kederl. c, v.; Arreiiborg, Kaamr. bl 307; F. de 1* a a u w, l’ere. van F e • ria. Kerk. A/pkab. bl. M3; IJ. K c p p c I, Alpkat. Koaml. der nog lecen sijnde Vred. 14. I lU, .Maller, Cal. van Porlr. iu voce. NAIIUTS (Ai.fxaxd£R PETUOf), zoon van den voorgaande, srcrd den lOdtn van Loiiwraaimd 1737 te Monnikendam geboren, en studeerde sedert 25 van llerfstmnund 1763, voornamelijk onder de leiding der lioogleeraren van Lom, van II aaste n- bürg en ’sfJraeuwen te llardenvijk. Den SOsten van Zo- mermannd 1761 promoveerde liij in tvvee vakken, ecrst verdo- dig<lc hij eene dies, pliüoa. de Chemiae in Phyalcd usu(Hard. 1761) en vervolgens gemeng<le mcdisclie Stellingen. Nadat liier op van Lom cn ’sGraeuwen körte redevocringen gc- houden liadden, werd hij door den eeistc in de wijsbcgecrte, door den ander in de geneeskunde tot doetor bevorderd. Deze, zoo roemrijke dnbbele promotie werd nog terzelfder dage door een Digitized by Coogle 88 andere, vecl beteekenende plegtii^heid gevolgd Hij zag zieh naKelijk de bijzonderc vergunning verlecnd, otn op den lioo- geren knlliedcr, van waar sleclits de met de kapc gepron?o- veerden spreken, eene plcgtige redevoering tot lict laatstgcnoemdc studievak betrekkelijk te lioudcn, nainclijk rf« quaentione utrum üroscopus ex sola ui iiiae insptelione, neglectis rehqnia morbo- rum criteriis, quosvis morbosos affec'ua iletegere iisqiie ex arti mederi possit. Dit sink werd uiet slcciits afzonilerlijk uitsc- geven, IJard. 1761, maar ook gevoegd acIUer ’/ijn Tractatua ehern., continena ttova qunedam experimenVi cum baai aalia marini, nitri et ahiminia, Para I, Amst. 17GI, 8o. Hicrop deed Nahuys eene wetcnscliappelijke reis door Frankrijk, waarna liij zieh tc Hoorn, later te ’s Hage als arts Vestigde. Intussclien verliinderde hem de zorg voor de kranken geenszins door liet sclirijven van belangrijke waarnemingen zieh binnen- en buiten’s lunds beroerad te ranken. Vooral verivierf hij zieh grooten roem door zijne Diaa. de quaUtate noxid agria in noaoeomiia et carceribua ejuaqne remediia Lat, et Belg.; Uarl. 1770, 8o., door de Koninklijke Akademie der Weten- schnppen te Lyon met den dubbelen cereprijs bekroond. Te Hardenvijk tot opvolger van van 11 aasten bürg benoemd, opende hij in Ilcrisimannd 1771 zijne Icssen, doch hield cerst den lOden van Zomerraaand zijne imvijdiiigs-oratie de Analome Chirnrgiae dex'.ra, ipsiusqne ntgleclu , uberrimo calamüatum et errorum fonte; Mard. 1772, 4o. Twee jaren daaina handelde hij bij de overdragt van het rectornat De salulari et voxia virtutia et viiiorum in aanitatem operatione. Vier jaren later vnrtrok hij nnar Utrecht, waar hij den 23sten van IVijnmanr.d 177.5 zijne betrekking aanvaardJo met eene rede de rehgiosa plantarum coniemplatione, acerrimo ad Divivi Numinia umorem et cultum alimu/o, Traj. .ad Fhen. 1775, 4o. door J- Voorduip, med. stud. in het Nedord. vertaald cn aldaar uilgegevcn, 177G, 8o. llij liuwdo Bri« gitta Alida Avenhorn cn overleed den 6Jen April 1794. Hij gaf nog in het licht: JFaarneming over de inenting van zijne eenige dochler, Hoorn, 1771, 8o. Parallele de la Taille laterale dt J/r. Is Cat avec celle da Liihotome Cache, auivi de deux diasertationa eie. Par Claude Nicolaa le Cat, pubbe par Alex. Pterre A’’. Amst 17GG, 8o. Waarneming van een volkomene opstnpping von water en ven eene heoige lonjontstekin;;, welke lautste door eene van aelve voortkomende- kwijling gelukkig en votkomen geredt toei'dt, in Verhandeltngen van het Zeeuwsch Genootschap, 1773', D. II. bl. 435. Waarneming van eene onüaating van een aanmerkelijk aan- tal van waterblaaaen door den afgang, t. a. p. 1773, D. III. bl. 475. Digitized by Coogle 39 Vfrhmdriing over de langtanu belette doorewelging van het voedsei in den slokdarm, in Verband van de Holl. Maat», van Wetenech. te Haarlem, 1769, D. IV. bl. 177. Kruidkitndige Waarneming en beschrijving van het gedacht, genaamd Cganella capensis. Mel afl). in Verh. van het Prov. ütr. Genoots. der Wet, 1789, D. IV. St. 2, bl. 50. Verhandtling over een hijeondtr middel van toul uil de Wieiembryanthemum rhrgslallinum of IJiplant, t. a. p. 1789, D. IV. St. 2, bl. 154. Verhandeling over den Karen aart van het rottenkrnld en destelfa werking op aommige rdddtntouten, t a. p. 1789, St. II. bl. 115. Onderzotk of het phlogiston het tcare beg Insel der ligchamen ii, mct (Jubbcl goud bekioomi, t. a. p. 1789, D. V. bl. 1. In de //ist. en gedenktchrijlen van de .MaiUch. tot redding van drenkelingen binnen Amsterdam, Gdc stukje (aldaar 1776), vindt raen eene lioogst belangrijke waarneming van tijne band, die ook zijn menschlievend hart tut eere vcrstrekt, omtrent het bijbrengen eener schier hopclooze drenkelingo. Düs. de slupendd impr. cranii carie per naturam et artem feliciter curala. llesp: A. van Solingen, Traj. ad Uhen. 1780, 4o. Dies, ehern, de aquae origine ex basibus aeria puri et tn> flummabilis, secam invicem combinatis, Traj. ad Kh. 1789, 8o. Zie Kobus endcRivocourt, Iloringa, Amd. p. 153, S. Rau, Oral, Ptaej. ad natal. ('enlet, etc. (S>r. Piof.) Vere. Of IPagenaar, 1). XXtV. bl. 302; R o u m a I), Ges. der Geld. Hoog. bl. 313, 311, 402, .317,603; itntormund, Vogel. Neuer ilcd. Leipj. gel, Zeit. 1777. p. Otl; Holtrop, Biil. iled. dir, p. 2.38; Cal. BM. ä Bog, T. IV. p. 1801 T. V. p 2IC3; Bihl, llalth. 110 . 6324; Ntexice Vad. LeVeroef. L), IV. I. 432, 493, D. V. I. Ini), 2. .564; Vad. Lelteroef. I). VI. I. 366, Arronberg, Naaml. iiam Boek. bl. Cat. der Nat. Bibi. DO 1753 ; Cal. der Bibi. »a» hei ZeeuKteh Gen. N.\liUYS (Henricos), in 1055 geboren, werd proponent bij de classis VValeheren den 17den Maart 1682, predikant te Schoondijke 17 Junij van dat jaar, vertrok in October 1683 naar Iloornaar, in December 1686 naar Delftshaven, emeritus in 1719 en overleed 4 September 1722, oud 67 jareu. Hij gaf eene Lijkrede op den dood van Koningin Maria, 4o., in het licht. Zio Abcondo, Aanh bl. 146. NAHUyS VAN BÜRGST (Mr HotbertGerard), generaal- majoor, oudraad ran N'cd. Indiö, werd den 28sten Maart 1782 te Amsterdam, van vader en inoeders zijde uit een aloud geslacht geboren. Ofschoon voor de regterlijke studiön opgeleid, kon hq van jongs af zijne neiging tot het militaire niet onderdrak« Digitized by Coogle 40 ien; de pcbeurtenissen op het einde der vorige eeuw waren wcl gescliikt om die neiaing bij den vorigen jongeling te voe- den ei! liij vatte werkelijk de wnpcncn op, doch de hartclyke en treffende letteren van zijncn schoonbroeder K. J. Schim- melpenninck en van de licogleernren (irntamn cn Kem- per, Verbünden licm op nieuw a:in de Studien, zoodut bij na htt sclirijvcn van zijne disscrlalie: De effeitu pncüonum et transactionum in jure criminalif op zijn cer en twintigfte jaar tot doctor in de beide regten bevorderd «-erd cn als advocaat voor het Hof van Holland optrad. Ülrclits een jaar danrna vcrloor hij rijn vader cn volgde bij licra in zijn uitgebreid praclizijnfkantcor in de hoofdstnd op. In lict lanlst van 1805 kwam hij tot het besluit eene betrekking in Indio tc aanvaar- den; hij vertrok als laad van linancien cn domeiiicn naar Ha- tavia. Hij liep groot gevaar van sehipl)renk cn het vaartuig, waarop hij zieh had ingesclieept, moest in de Zwcedsclic haven Wnrberg eene toevlu;t zoeken. Van hier ondernam men op nieunr de reis, doch na vijf maanuen aan de Knat> du (ioedc Hoop aanlandendc, vond nr.cn die be'.itting in handen der Kn- gelsclicn. Ofschi'on door hen op het selierpst onderzecht, liad Kahuys liet geluk de licin toevcrtrouwde depcclics vnor den vijand verborgen te lioudcn, wnarloe eene we.lgeslaagdc list hem diensibaar was. Eerst na tu-ce zeer verdrietige inaanden kon hij de Straat Sunda bereiken, van waar liij over Bantam naar Batavia kvvam. Inmiddels had de regeringsvorm in het moeder- land weder eene verandering ondergaan, welke de intickking ten gevolgo had van de hooge commissic der hccren E 1 o u t en van Grasvcldt, welke l>eide heeren hunne reis reeds tot Noord-Amerika hadden voortgezet; want het was bij de onzc* kerheid der betrekkingen längs dien weg, dat vele Nedcrlanders over en weder naar de Indische bezitlingcn mocsten reizen. Met andere tot bcdoelde cornnji-sic behoorende ambtenaren be- slüot Nahuys naar het vaderland tcrug te keeren; in Maart 1807 vertrok hij derwaarts, thans over Noord-Amerika. doch het srhip waarop hij zieh bevond, had het ongclnk in de golf van Gascogne door cen Engelschcn knper genomen cn naar Plymouth opgebragt te worden. Met vcel raoed en beleid redde hij Oük totn belangrijkc dcpechcs, waarmede hij belast was; bem werd desweee cen gctuigsclirift onder anderen door den vice-ndmiranl Lucas afgegeven. Eerst andcrhalf jaar daarna werd de koning van Holland met zijn gedrag in Engeland be- hend cn bchaagde het HD. hem uit Maastricht op vcrecrende wijzc op te roepen, en hem de overbrenging van zijne depeches naar Java aan den maarschalk Dacndels toe tc vertrouwen. Ten einde zieh tc beter van deze taak te kwijten, vertrok bij in Maait 1809, in bet ge« and van ern matioos naar En- geland, begaf zieh van daar over NooM-Amerika naar Java, alwaar hij, in November van dat zelf'de jaar behouJen met zyne Digitized by Coogle 41 berigten aankwatn, terwijl zoovele vroeeere, met de orerbrengers daarvan, in ’a vijands hnndrn ge'^nllen waren. l)oor koning Lodewijk op lict sterkat den Tnaarsclinlk Dnendcls aanbcvolen, wcrd liij door limtslgemelde tot com- missnris cn in?pecteiir der wegen en postcrijen annscsfcld, cn nndat ten genoege der rc:;cring een j.iar dnarn.i liet poplwezen belioorlijk gcregeld en in werking was, wenl liij met de ad« ministiiitic der houtbnssclicn van ineer dnn liet derde gedecllo van liet eiland Java belast. Deze pcsl was gelijk gesleld met den rang van kolonel. Terwijl hij ilaarmedc bcklecd was, wcrd hem door den gouverncur-trenernal in last gegeven otn, met cenige inlaiidsclie mngt, <lc benden siruikroovers, die destijds het gebied van Aliddcn en Oost-.Java onvrilig innaktcn, te be« stoken cn uitceii te jagen. liij bewees in dat opzigt groofe diuusten, (loch mocst de volvocring v.an deze laak liijkans met den dood l>ekoüpin, door de zwarc verinocijenisscn, waaraan hij ziel), Ic midden van het rcgcngclijde, lind blooigeslcld. Naliuys was in de gelegentieid velc diensten aan de over« zecsclic bezitiingen te bewijzcn; bij deed inlandsclie troepen op eommige piinten op de beeil lirengcn tot keeiing van geirccsde invnllen; liij raaktc ook vnak in inocijelijklieden, daar zijn mcnsclilicvende geest zieh kwalijk kon voegen nanr de soms hnrde bevelen d<» maarschnlks- cn men wect, dat, vooral door zijn toedoen, twee inlandsclie prinsen, in stille ter dood ge- doemd, gered werden. De luit.-gen. Jansens kwam spoedig hierna de tcugels des bewinds overnemen, mnar voor eene vreemdc regering, die ook het moederland liaj overliecrsclit. Zwnnr viel het Nahnys zieh aan die regering naii te sluiten; doch er blcef hem, gelijk allen laudgenooten op Java, wel nict anders over, en toen de aanral der Eiigdichen tegen dat eiland in 1811 planls greep, booil hij troiiw zijnc militairc diensten den gcncraal Jansens aan, welke met voorkoincndhcid w'erden annvaard. V'erst wcrd hij bij den staf van den brigade-gen. Albcrti geplaatst, cn nn de doodelijkc verwonding van dien verdienstelijken lioofd* officicr, nam de peneranl Jansens hem bij zijn eigen stuf. Zieh te ver gewaagd liebbcnde, wcrd hij bijkans door de En- gelschc jagers ter neder gescliotcn, cn slcchts ter naauwornocxl door een linnner olficiereii gered. Ticvangen genoraen, licp zija leven nog bet iiiturste gevaar, daar de Engelsche be- Tclliebber hem als gijzelaar hield voor cen ingezeteno van IJa- tavia, die van verspieding verdacht cn door de onzen met den dood bedreigd was. (Zic Precii d« la Campagne de Java, door den hertog van irakseii- Weininr ) Heeds den 24stcn Auguslus was liij op vijf plantsen, doch sK'clits liglelijk gekwetst; twee dagen Inter wer«! liij, bij eene Charge der Engelsclx^ dragonders, omaingeJd cn kreeg bij cen pistoolschot in (len nim, waardoor krijgsgevangen werd gamuakt. Ko het eindigen van den Digitiz«) by Coogle 4Ä TcldtOf^t, die aan Nederland de schoonste zijner bezittingen voor cen tijd ontrukte, legde generaal Jansens en de brigade-ge> neraal de Kock, cliif van den staf des oppcrbevelhehbers, de vleijtnd'te gftui;;enis5cn nf » over de gestadige blijken van in- teliigenlie en ijver, door licm ami den dag gelc^d, en over de dapperlieid, xvaardoor iiij liad uitgeimint. bij al de ntfaircs, die surcefsivclijk tiissckcn 10 cn 20 Auuuslus liadden plaats gevonden.” llij werd negens zijn uitmnniend ssedrag in dezen veidlogt door zijn clicf en den minister van kolonicii, den licr- log Decrös, ann ktizer Napoleon in de laatstc hagclielijke oogenblikken van het Fransehe Keizerrijk voor liet legioen van ecr voorgedragen. llij werd duarnicdc ten gevolge der staat- kundige omstandigheden niet ecr bcgifiigd, dan onder de rege- ring van koning Lodewijk Philips, die hem door den minister (iuizot de schrifielijke verklaring deed adeggen, dat hij, de koning, de diensten ann het keizerrijk betvezen, als aao Frnnkrijk zeit' bewezen, bescliouwde. Na verscliillende iveder- n’aardigheden in zijn krijgsgevangcnscimp op Java te liebben ondcrvomlen, afgcwisscld dojr mcnsclilievcnde hejegening van eenige ridderlijke Engelsclie oflicieren, werd Naiiuys raet andere krijgsgevangenen naar Pengalen overgevoerd en had hij het genörgen, dat Lord Minto, de gouverneur-generaal van Uritsch liidic, bem bet ongelijk vergoedde, dat hem door de nieuw gevestigde autoriteiten op Java was aangedaan. Op grcnil dat hij civiel arautciiaar was gcwcest, wistNahuys zijn ontslag te verwerven en werd hem verlof gegeven naar Frankrijk te vertrekken; en in December van het voor Nader- Digitized by Coogle 48 Isnd *00 gewigtige janr 1813 bereikte hij Parijs. Hij bealoot, na de tijdingen uit Holinnd te liebben vcrnomin, terstond der- wnarts terug te kecren; liut behocft nnaiuvclljks gezcgd te worden met lioevccl gcvaren die reis verboiiden was, ten go- volge der aclitcrdoclitige politie, cn liet krijgsreinoe'-, dat van alle zijden werd vornomcii; inet vecl moeite ivist Naliuys zieh een pas te vcrscliaffen, waarinede hij over ZivitserlaiiJ naar Nederland roisilc, hoeivel daarinede cen gaiisehe maand vcrliep, en nog zou hem die reis mislukt zijn iiidicii prins von Met- ternich hem tc Bazel gceii aanbevelingslirief lind raedegegeven. To ’s Ilage aaiigekoiiien, bood liij der vadcrlandsclie rege- ring zijne inilitairo diensten op eigene kosten aaii, en iiog vddr het cinde des janrs 1S14 werd hem de verccrcndc last opge- drngen, als ccrsien cominissaris van den souvereinen vorst van Nederland naar Java te vertrekkeii, zoo ter annkondiging van de oplianden körnst van Nedcrlandsche troepen, als tot het nemen van cciiigc voorbcrcidei de maatrcgelcn daartoe. Doch hcl schip de Arinua Marinua iend bij een zwuren slorm in Dcccmbcr op onze kusten sehipbreuk; ter naauwernood werd de cqiiipagc gcred. Nnhuys had bij deze sehipbreuk zooveel tegenwoordigheid van gecst aan den dag gclegd, dat hem, toen hij een paar dagen dnarna te ’s llngc terugkwam, door den souvereinen vorst de last werd opgedragen, het mogelijke te doen tot liet redden uit het vnstgernnkte schip van een kislje rnn wanrdc; onmiddeüijk begaf liij zieh weder naar Hellevoet- sluis en was zoo gelukkig, dien last tc kuiinen volbreiigen, ofsclioon de loods, voor het vele drijfijs bediiclit, onwillig was hem naar het wrak over te brengen. Ürio maauden later was hij weder aan boord van een oorlogskorvet iiigescheept, doch het leven zoo vol afwisseliiige ii van den baron N a h u y s, nara op nieuw eene andere wenJing. Keizer Napoleon was in Frankrijk tcriigsckeerd en de gebcurtenissen dien ten gevolgc, deden onze reiziger den voorgenoraen togt naar Java staken, Z'jn arm ter verdediging van het op nieuw bedreigde vailer- land nanbieden, en weldra stond hij als onbezoldigd vrijwil- liger in de gclederen van het Nederlandsche leger; hij werd als mnjoor bij den stuf van den generaal Ohassd geplaatst. In de gewiglige dagen van 1815 op nienw gewond, werd hij deswege door zijn generaal aan den prins van Oranje tot ridder der Milibiire Willems-Orde voorgcdiagen, met zeer vleijende Wüorden over zijn gehouden gedrag, daar Chassd verklaarde, »dat hij generaal, dagelijks redeneu had, om zeer over hem te vreden te zijn en tevens hcin tc bewonderen over zijne goedc wijzc van dienen. Dnt 15 Junij, toen Binchc door de Pruissen was verlaten, mecr bcdoeldi: majoor, op eigen aanbod met eene ordonnance naar gemeldo plaiits reed, hoezeer men gcloofde, dat de vijand leeds daar was (cen oflicier van het garnizoen te Binche had zolks den generaal körnen berigten), Digitized by Google 44 en körten lijd daama de zekerste tijdin^en van daar mede* brazt, n-aaivan de ßerol^cn waren, dat hij gencmal met nut lijn mouvementen teil uit'’oer brengen kon.’* In (len berfst van 1815 was eindelijk het gcliikkig oogen- blik aangclirokcn, dat de ecr^te nieiiwe uitzeruliiig van Ncdcr- Inndsclic inagt nnar Java voorlgang kon licbben; men meende nls'-oen, dat er gccnc vooruiizemling van commissarUsm voor de troepeu noodig was, daar de Enge'sc'.ien op Java alle maatiegelen van voorberciding wel zouden getroffen liebbcn; d(x:li men wert lioe vor liet daarvan af was, en de bijzondere berigten door den mnjoor Nahuys ontvangen, deden hem al de uoodzakelijkheid van bcdoelde voorbereiding beseffen. Alleen door zijn aanboil, ora op zijne kosten de reis te doen, werd lict hem vergund voornit naar Java le vertrekken en was hij de eerste Nederlander, die in de knlonie de lijiling aanbragt, dat spoedig de overheden en krijgsniagt le wachten waren, die het Ncderlandsche gezag aldaar weder zouden vestigen. Onbeschrijfelijk was de vreugde, die deze marc aldaar voort- bragt; tc grootcr was die vreugde, omdat zelfs cen nienwo Engelschc gouverneur van Java benoeind was, die körte dagen na Nahuys aldaar annkwam. Men kan ligtelijk nagaan, dat er raenige wrijving tiisschcn hem en het Engelsche bestuur plaats greep, dat ongaarne aan zijne lijdingen geloof sloeg; doch ruimschoots werden die onaangenaamheden vergoed door de hulp en ondersteuning, die landgenooten hem verlecnden tot het gemakkclijk maken zijner taak, het oprigten van ka- zemen en hospitalen. De zaken stonden, wat dergelijke gebou* wen betreft, op Java nog erger gesehapen, dan men hem cerst gemcld had. Die oinstandigheid en nl hetgeen de voor- en nadcclen van de Engelsche tusschen-regering op Java betreft, zooinedc de tekst der ovcrei.nkoinst van de teruggave; dat alles is nog zecr oidangs in het bekende werk van den heer 11. D. l;Cvyssohn Norman ontwikkeld en mcdegedceld. Bepalen wij ons diis hier tc zeggen dat de diensten door Nahuys, nog vddr de sluitiiig van bedo-.-lde overeenkoinst den lande be- wczei), door de drie comrnissarissen-generaal allezins op prijs werden grstcld, en zij hem gcen beter blijk van groot vertrou- wen konden geven, dan hem te benoemen tot resident aan hot hof van DJokjokiirta, en het mögt hem gebeuren o;n de eerste op Java de vlag van zijn dierbaar vadcriand in top te hijschen en van het fort eti zijne rcsideiitic te zien wr.ppesen, naauwe- lijks een half nur na de aankomst der Ncderlamlsche krijgs- mögt tc ]<jokjokarta. Als door cene hoogerc hesliering vond hij hier bij de mindcrjnrighcid des iSuItans diens oudoom, prins P II k u a I a m met het regentsehnp bi last; hij was een der beide prinsen die vroeger door het beduid van Nahuys van een ojgenschijnlijk wissen dooil waren gered. llet was voornl aan deze gclukkige omstandigheid te danken, dat hij by deu vorst en Digitized by Google 45 de grooten van het rijk van Djokjokartn, een zoodanig groot ver- trouwen en een invlocd verkreeg, gelijk raijscliien nooit een resident vuur hem hud Lezeten, cn dut de overgang van rege- rin« op Java nldaar geencrlei tngenstand lioegcnaamd ontmoette, ondanks de voorspellitigen van Kngelsclic bewindvoerdeis. Tivee jaren lang vervuldc Naliuys den puit van resident in gcnocind rijk, gedurende welken tijd liij bij iierhaling de scliriltelijko betuiging van de regeriiig erlanude, wi-geiis liare tevredenlieid en gücdkeuring ovir zijn betoomlen ijver cn buitengewone ac- tiviteii. ln lhl8 werd liij loi cominiis.iris van het gouveriic* ment der kusi van lloriito benoemd cn liet gilukte hem met den sullan van l’nntiana, ven Sambis, van Mampauwn cn van Uanjermasiiig de ncodige tractaten te sluiten, waarbij <ie Supre- matie van het Nederl. Gewigtige dagen belccfde Nnhuys nog in hctzclfde jaar 182U. De grijzc Sultan van Soeiacarti stierf; gedurende een tiental dagen was hij, volgens de bestaande regelen, inet de keizerlijke waardigheid belast, waariin de oudste zoon des over- ledencn, de kroeapriiis, door hcin in naain der Nederlandsche regering tot keizer werd uilgeroepen. llet volgende jaar haJ hij ouk zijn dcel van rouw en zorgen liij het uilbaisten van de Cholera op Java, en in de twee of drie volginde jaren was bet hein door evcnvecl kracht als voorzigtigheid gegeven, op- roerige bewegingen in versehilleiide gewesten, o. a. in Kadoe, tc l'nuiken; te Bjokjocarta outwapende en iiam hij met eigene band gevangen den prins Dieposonno, ofschoon dezc door Digitized by Coogle 46 een troep volgeiiugen omstuivd was; deze des doods schuldige vorst werd van Java verbannen, doch verkreeg van den mensch* lievcnclcn gouverneur-gcneranl lijrsgeniide. llet veiblijf von Nahuys tc Djokjocarta eu Soerncurta, was door Vclerlei ont- wikkeling cn vcrbeloring nldaar gekenmerkt; de gouvernuments- inkomsten dozer landen waren verdubbetd cn de steenen ge* bouweii in de hoofdplants van lict eerstgenoemde gebied, wel met een vierde vcrineerderd; doch nu ontstoud er vcrschil van meening tusschen hem en de regering over het vraagpunt der Industrie van de Eiiropennen in de vorslcnlanden. Vroeger was die sterk aangemoedigd en Nahuys was <lanrvan medo een groot voorstander; de regering kwam tot bet l>osluit, danr* ami cen eindo Ic inakcn; Nahuys achlte dil noodlotlig en hij vcrzoclit zijn ontslag als resident en tevens verlof ora naar Europa Icrug Ic keeren. Die terugreis wist de ijverige man nog in vtlc opzigtcn dicnstliaar tc maken aan de belangen des vaderlaiids. llij bczoclit eenige plaatsen van den Indischen Archipel, als: Benkoelcn, l’adang, het rijk van Menang, Ka- ban, lUiiouw, Singaporc en l’oclo-Pinang, waarvan later door hem een reisverhaal in druk werd uitgegeveii, dat de tweede uilgavc zag verscliijnen, welke mede gelicil werd uitverkocht. Evcngemeld reisverhaal is opgcsleld in brieven, gerigt aan Z. Exc. den beer luitenant-gencraal cn luitcnant-gouverncur van Nederlandscb Iiidie, de Ivock, van wien Nahuys in zijn voorberigt tc regt zeido, dat cp hem door wandel en gedrag van toepassing was het: suavitor in modo fortiter in re. Hoogst belangrijk in vde opzigtcn is dit werk over Sumatra cn oinliggciule gewesten, vuoral voor den tij l, waarin bet gcschrcven werd; cn zijne bescliouwing over lict toen nogtwij. felachtigc bezit van Singaporc, toont den helJeren blik van den staats- en krijgsraan; liij zogt o. a.: »als Nederlandor doet het inij leed, ilat wij zclven niet Singaporc uit de handen van die zeeroovers gewrongen bebben, in plants van dezelve in het rüstig bezit tc luten van dit ciland, hetwelk wij na de Enge’iScbe nntie Iretwlsteii.’’ Van Sumatru’s Westkust vertrok hij naar Bengalen, alwaar hij gedurende acht maunden verblecf, in welken tijd het ver- drag in Europa gcsloten werd, hetwelk de betreki«ingen tus* sehen de Nedi rlnn-isclic en Britschn O.-l. bcziHiiigen raosst rcgelen. llij keerde over Bordeaux naar het vnderland terug, waar hem eene zeer ccrvolle ontvangst verheidde, cn tie rege- ring, op vooilicliting van mannen als van Ilogcndorp, En Ick, Elout cn andere vrienden van degelijk onderzoek, hem de vcldocning gnf, dat zij hem nopens de Europesche iiidastrie in de Vorstenlanden in het gelijk stclde, en de In- dische rcgci'ing gclustte, de uit huiinc bezittingen gestotciio Europesche planters, weder in het genot van hunne regten te doen treden. Ten bl^k vau Zr. Ms. goedkeuriug, werd hy Digitized by Google 47 met d“ burscerlijke ridderorde vnn den Nederl. Leeaw begiftigd en tot kolonel bcvorderd. Mnnr terwijl liij zieh over dezen gelukkigcn uitslag zijner pogingen mögt verheugen, liep de marc rond van den verniclendcn inlandeclicn krijg, die in het anders zoo rüstige Java was uitgebars'en. Ilij gaf daddijk nan ’s konings verlangen gelioor, om op nieuw zijne diensicn' aan de ovcrzeesclie bezitlingcn te wijden; ten vierdenmale ver- trok liij nnar Java, alstoen door eene jeugdige gadc cn een eenigen zoon vergezeld. Door zijn kloek gedrag werd bet scliip, waarraede liij de reis deed, van cen wis verderf gered; ter kuste van Zuid Aracrika werd lict in den nacht door een sterk gewapend Braziliaanscli oorlogscliip gejaagd, dat meende cen kaper voor te liebben; tegen den zin des kapiteins deed Nahuys het besluit bovemlrijven, oin alle lichten cp te zetten cn zicli des noods wanhopig to verdedigen. Door de liclitcn allepii werd de vergissing bespeurd cn liet scliip behouilen. Kort na de aankoaisl van Nahuys te llalavia in de inaand Angustus 1827 werd hij door den romtnissaris generaal, burg- granC Du Bus de Ghisignies, bcr.oeind tot resident aan liet hof van Soeraenrta en coinraissaris van het gouvernement aan dat van Djokjocarla. Gedurende de dric en een half jaar van zijn verblijf in de vorstcnlanden vnn Jaia, mögt hij zoo vele en ZOO gewigtige diensicn nan het vaderland en de kolonicn bewijzcn, als waartoc zelfs gedurende cen gche.elen levensloop, mnnr weinigen gelegenlieid hebben. Iloewel de evcnvermeldc betrekkingen niet inedcbrnglen militnire cxpediliün tegen den vijand to maken, ziet men echter uit de officiele rapporten vnn dien tijd, dat liij niet nehteilijk bleef zieh aan lut hool'd van Nedcriandsclie en inlandsclic troepen to plaatsen, cn den mui- telingcn allerwege ntbreuk te doen, waar het sleclits mogelijk was. Onder anderen nara hij in October 1827 deel aan eene driedangschc e.xpcditic in het gobied vnn Djokjocarla, volbrngt hij met de cavallerie eene zeer gclukkige, welgeslangJe Charge, reclde hij het leven van cen verdienstelijk officior door het dooden van cen woedenden muilcling, cn bragt liij twec maan» den later, bij nieuwe oiiliislcn in het llombangsclio, eenige inlandsclic magt te zamen, waarmede hij de eerste kracht van den aanrukkenJen vijand brak en geheel geslaagd zou zijn die te bctcugelen, wäre I.et niet, <lat hij eens al te groote over- magt voor zieh lind gehad. De helft zijner beiiden verloor het leven; hij reddo te nniiuweriiood liet zijne. Do opperbc- vellicbber van het Indische leger gaf op de vereerendste wijze van zijne gedragiiigen keiiiiis aan ih n cominissaris gencraal, die den innigsten lof daarann luekende, docli iiitlioofde van zijne volstrekt vereiscliui tegenwoordiglii-id anu ile iiilandsclie lioven hem verzocht zieh zoo vncl mogelijk van de dcclneming aan de militaire operatien te ontlioudcn. En werkelijk was zijne egenwoordigheid aan de bedoelde hoven hoogst noodzakelyk; Digitized by Coogle 48 tu Soenicarta trurd eeno zeer ^evunrlijku zarocnzwering gesmucd; Naliuys wist die tc ontdekkcii cii tc vcrijiielcn, cn lict lieofd van den annsing, Kongo Warsito, wcnl weder mct eigene lianden iloor liem gev-augen geiiomen cn onlwapeiuJ. Den 29stcii Maart was cen dag van groote feeslviering te Soeracartai bet, was op dien dag dat door Nahuys de ecrstu Digitized by Google 49 steen gelegd werd van den eereten Christen tempel, die, sedert der Europeancn komst op Java, in de Vorstenlanden was ge- sticitt; hij was de bevorderaar cn volvoerder van hct ontwerp, door den geleerdcn en ijverigen aendeling Oer icke gevormd. Het was eene toevallige en hoogst gelukkige omstandigheid, dat de bittere vijand der Christenen, die vijf jaren lang Java’s rust verstoord had, juist dien dag in ballingschap van daar vertrok. De berstelde vrede en rust bragten bij den gouverneur-ge- neraal van den Bosch het denkbeeid tot rijpheid, om de heeren Merkus en van Sevenhoventot commissarissen bij de twee inlandsche hören te benoemcn, om de keizers van Soeracarta en Djocjocarta te bewegen, tegen billijke schadever- goeding, van een groot gedeelte van hun scboon land afstand te doen. Teedere, gewigtige, maar hoogst moeijelijke zending, waarbij Nahuys, ondanks zijnen nog lijdenden gezondheids- toesland, door bemiddeling van den generaal de Kock bewo* gen werd als mede-commissaris op te treden, daar men teregt veel van zijne kennis der hoven, den aard en de denkwijze der Javanen, tot het welslagen dezer taak verwachtte. Hij en Merkus achtten zieh verpligt niet terug te deinzen voor de groote daad van verantwoordelijkheid, om op eigen gezag bij openlijke publicatie, aan de inlandsohe bevolking den keizer van Soeracarta, onder hevige vermoedens liggende van deelneming aan den opstand, en die in het geheim het keizer- lijk paleis verlaten had, vervallen te verklären van zijne rege* ring en gevankelijk naar Snmarang te doen vervoeren. En naauwelijks was deze maatregel genomen of eene tweede daad van groote verantwoordelijkheid was noodzakelijk; een onwet- tige pretendent kwain opdagen, die ligt een gevaarlijken aan- hang kon erlangen, De commissarissen gaven, uithoofde van deze omstandigheden, na kort doch rijp beraad, aan de prinsen van het hof te kennen, dat zij in last hadden bekomen, om den tweeden, eeiiig overgebleven zoon van den vroeger over- ledeiien keizer, met name Pangerang Adepatti Porbojo, ten troon te vetheffen, hetgeen dan ook den volgenden dag mtt de gewone plegtigheden plaats greep, zonder dat de be- dreigde rust een oogenblik was verstoord, of deze gewigtige gebeurtenis het leven van een enkel mensch gekost had. Van groot aanbelang mag deze dienst aan den lande bewezen, be- scliouwd worden, daar hierdoor het dreigend gevaar van nieuwe onlusten te Soeracarta, gelukkig werd afgekeerd. De gouver- neur-gcneraal betuigde dan ook zijne bijzondere tevredenheid aan de commissie, over de energie en het goed bdeid, waar* mede door haar in deze moeijelijke taak gehandeld was. Het was ook bijzonder door de goede zorgen van Nahuys, dat men in tijds van des keizers lieimelijke vlugt kennis kreeg, en dat daarop diens gevankelijke wegvoering uil zyn rijk volgde. 4 Digitized by Coogle oÜ Zeer kwam tot de gevangenneming van den keiser te stade het Javaansche bjjgeloof, volgens hetwelk zekere onzigtbare Torstin, eene soort van waternimf, hären zetel in of by het zeestrand gevestigd houdt, en zij gereed is ieder, die een groot werk wil ondcrnemen, in den droom bg te staan. De keiior had diensvolgens, alvorens de vaan des opstands uit te steken, zieh aan het zeestrand ter rüste gelegd, in de hoop ran dezen wonderdadigen invloed te zullen ondervinden; het was hier dat hij onhlekt werd, en door de heeren van Nes en Sollewijns, zcnder het aan wenden van eenige dwang- middelen, tot de commissarissen werd gevoerd. Zijn val gaf aanleiding tot het geven van een bewijs van groote huwelijks- trouw; de twee eerste gemalinnen des keizers hadden geweigerd hären gemaal in ballingscliap te volgen, waarop de derde in rang z\jnde gade van den vcrst, zieh terstond bereid betoonde, zijn verder lot te deelen. Men moet weten welk een indrnk het woord ballingschap bg den Javaan heeft, die deze straf met die des doods gelijk stelt, om te kunnen beseffen wat deze daad van opoffering der derde vrouw van den afgezetten keizer inhad, en men zag tevens bg die gelegenheid hoezeer de Javanen voor edele indrukken vatbaar zgn, daar zij haar met den uitbundigsten lof begroetten, en het gedrag der twee andere vrouwen niet minder afkeurden. Nahujs en de andere staatslieden die deze zaak tot een goed einde bragten, toonden hoezeer zij doordrongen waren van de noodzakelijkheid, om in hagchelijke oogeublikken op eigene verantwoordelijkheid en gezag tot beslissende maatregelen te körnen, zonder welke anders ligt de invloed van eenige dnizenden over millioenen, op het spei kan worden gezet. Daartegeu Staat over eene regtvaardige, menschlievendo uitoe- fening van het gezag, eene groote waakzaamheid voor het welzijn der inboorlingen; en onder hen die deze uitoefening ZOO begrepen, mögt Nahuys steeds eene eerste plaats be- kleeden. Hij was met den commissaris van Sevenhoven in den loop des jaars 1830 nog ijverig werkzaam tot het bcpalen van de grensscheiding tusschen de rijken van Soeracarta en Djok- jocarta, eene bepaling die reeds bijkans eene eeuw lang de bron vnn velerlci moeite en ongelegenheden was geweest; het gouvernement kwam daardoor in het rüstig bezit van een vier- tel rijke en vruchtbare provincien, die sedert zooveel tot stijving van ’s lands schatkist hebben bggedragen. In het begin des volgenden jaars meende Nahuys op nieuw om zgn ontslag en pensioen te mögen aandringen, hetgeen hem dan ook aller- gunstigt door den geuvemeur-generaal werd toegestaan, nadat zgn ambtgenoot, de heer Merkus aan Z. £xc. den gonvernenr- generaal van den Bosch had geschreven, dat het voorname- lijk aan den grooten invloed van den commissaris Nahuys Digitized by Coogle bi op de prinsen van Soeracarta, alsmede aan zijn ijver en erva- ring te danken was, dat, tot merkelijk voordeel »an ’slands financien, de zakeii mct bet hof van Soeracarta zoo spoedig tot een gewenscht einde waren gebragt. In Jnnij 1831 behouden, met de zijnen, in bet vaderland teraggekeerd , verbleef hij aldaar verscheidene jaren, en maakte zieh zijne tegenwoordigheid in Europa ten nutte, om in vier octavo-boekdeelen te verzamelen: de o/ßeiile müitaire rapporten gedurende den vijfjarigen oorlog op Java, venneerderd met eene beoordeelende beschouwing van een vroeger uitgekomen werk over dien krijg, en nog verrijkt door eene correspondentie over de zaak der landverhuizingen op Java, benevens een ver- haal, door bylagen bekrachtigd, van den verraderlijken, doch, ZOO als wij reeds gemeid hebben, mislukteu toeleg der mui- telingen om hem gevangen te krijgen. Voor ieder die over de gebeurtenissen op Java, van 1825 — 30 een beider licht wil krijgen, is deze vcrznmeling onmisbaar, en zij werd dan ook door bevoegde beoordeelaaren hoog geschat. In 1836 werd hij weder tot bet tooneel zijner vroegere be- drijven teruggeroepen, en wel in boogeren werkkring: bet was als lid der hooge Indische regering, als raad van Indie en als generaal-majoor titulair, dat bij zijne vijfde reize na.ar Java ondemam, en hij verbleef aldaar drie jaren, toen iierhaling van zijne ziekte hem noopte nieuw verlof naar Nederland te vragen, en een paar jaren later., zijn pensioen als raad van IndiS, bij welke gelegenheid hij tot kommiindeur der orde van den Nederlandschen Leeuw benoemd werd. 2k)owel gedurende zijn jongst verblijf op Java, als gedurende zijn ambteloos leven in het vaderland, bleef hij de belangen van Nederland en zijne bezittingen met raad en daad behar- tigen; ging hij voort voor de regering cn waar het pas had, ook voor het publiek licht te verspreiden over menig punt van staathuishoudkunde en bestuur; de ontwikkeling van Java, waartoe hij almede de grondslagen had helpen leggen en waarvan hij de eerste vruchten op de plaats zelve had zien rijpen, gaf hem de gelegenheid tot het ontvouwen der begin- selen van koloniale Staatkunde, welke bij voor de duurzame afwerping van die vruchten, noodig keurde. Steeds bleef hq voorstaan het stelsel van Europeesch landsbezit in de vorsten- landen van Java; tot bet verbeteren van het inwendig bestuur, om den Inländer van bezwarende lasten te ontheffen; tot het brengen van de politie op een goeden voet; tot het bewaken van den grooten schat, dien Java aan zijne bosschen heeft en waarvan gedurende eenigen tijd op ondoeltreffende wijze was gebrnik gemaakt; tot het nanleggen van goede wegen en wa- ter werken, tot het bevorderen der zedelijke belangen van den Inländer, doch op die behoedzame wijze, welke het welslagen daarvan alleen raogelijk luaakt. Onder de geschriften, welke 4 * Digitized by Coogle 52 van hem, behalve de reeds vermelde zijn uitgekomen, vallen voornamelijk op te teekenen zijne: Beschouwingen over Neder- landgeh IndiS, in 1847, waarvan een nieuare drnk met nadere toelichting een jaar later het licht heeft gezien; voorts bijdragcn over koloniale aangelegenhcden en belangen, hoofdzakelijk ten doel hebbende het betoog van het nut van aanmoediging eener vrije cultuur in de zoogenaamde vorstenlanden van Java en een voorzigtigen vooruitgang van liberale beginaelen in het bestuur onzer koloniän, in de dagbladcn of andere tijdachrif- ten, die zieh bijzonder aan de Indische belangen wijden. Nog in 1857 gaf hij over de twee gewiglige vraagstnk* ken van den dag, bet Indisch drukpers>reglement en het onderwijs, twee geschriften uit, die, hoewel hij zieh niet be- paaldelijk noeinde, toch terstond aan hem werden toegeschreven, omdat niemand zieh daarin vergiste, die zijnen toon en st^l keude: waardig en gematigd, maar toch vol klem; omdat hij danrin weder blijk gaf van die l>eginselen, welke hem op zijne geheele loopbaan tot rigtsnoer hadden gestrekt: het waren die, welke door een Sch Imme Ipen n inck, l<'alck en z^'n leermeester Kemper waren beleden, die van redelijke vrijheid en orde, van edele verdraagzaamheid in het goüs> dienstige en staatkundige. Deze achtte ook hij de giondzuilen van Neerlands Staat, en daarvoor heeft hij eene halve eeuw met pen en degen, geijverd of gestreden. Ook in latere jaren nog, gaf hij aan zijne zucht tot reizen tue, bezocht vooral Frankrijk en Engeland, en bevond zieh juist in de hoofdstad van laatstgemeld rijk, toen de tijding ontvangen werd van het overlijden des gewezen konings van Holland, den graaf de St. Leu. Nahuys achtte zieh genoopt diene zoon, prins Lodewijk Napoleon, die toen te liOnden zijn verblijf hield, als gewezen dienaar zijns vaders, zijn rouwbeklag te betuigen en de jeugdige prins, wien de toekomst zulk een grooten lotwisseling voorbehield, schreef hem eigenhändig een zeer hartelijken brief, waarin hij Nahuys de hulde bragt, dat hij zieh, wat zeldzaam is, door geen tegenspoed liet afbrengrn van de inspraak des harten te volgen, en zieh vroegere dagen te herinneren. En voorzeker, zoo onwrikbaar Nahuys aan het vaderland eu zijn koningshois gehecht waa, was hy daartoe te edelaardig. Rondborstig en gulhartig, heusch en minznam, onbekrom* pen en hulpvaardig, vereenigde Nahuys vele eigenschappen, die hem in de herinnering van allen, die hem gehend hebben, zullen doen voortleven; en zijne daden en geschriften w^zen hem onder de mannen, die Nederland en Oranje met zclf- standigheid en innige toewijding hebben gediend, eene merk* waardige plaats aan. Zyne grootste aanspraken op blijvende herinnering, wat de koloniale aangelegenheden betreft, zullen voorzeker wezen zijn onvermoeide ijver, invloed en medewer- Digitized by Coogle 5ä king, waardoor 'de gelükkige wending van laken in het bin- nenland van Java heeft plaala gegrepen, waardoor de inkomsten ven den lande grootelijka zijn vermeerderd, de bloei van die geweaten verhoogd, en de rust van Java ook voor de toekomat op ateviger grondslagen ia geveatigd. Ilij overlecd 12 Jannary 1858, in de nabijheid van Breda, in den ouderdom van 76 jaren. Er beatiiat eene autobiographie van zijne band, die met zijn portret is veraierd, na zijn dood in den Handel gebragt. ' Zie Belg. Komi- eti Letterh. 1857. No. 4, Algem. UanäeUH. i eo 8 Febr. 1858. Brinkman, Ifaitml. tan Boek.; Cat. der Maatt. tan Ved. Leit. D. II. bl. 173. NAHÜYS (Mr. Corneltb Jan Wootkb), ondere broeder van den vorige, geboren in 1763, was een man van nitgebreide kennis en bijzondere regtschapenheid . Hij beoefende vooral de natuur- en wiskunde, over welke vakken hij eene rijke ver- zameling van werktuigen en boeken bezat. Ook was hjj lid van het Zeeuwseh Genootschap der Wetenschappen. Hij over- leed op zijne heerlijkheid Borgs, onder ’s Prinsenhage bij Breda in 1831. Zijn weduwe, de eenige dochter van den dapperen vlootvoogd Crull, liet een vierkant ijzeren grafgedenkteeken voor hem plaatsen op het Prot, kerkhof te Zuilen, bij het O'inneken, waarop 2 Lat. opschriften. Ter regterzijde leest men: Exegi vitae, dubius, non impius annos; Incertus moritor, cunctus at Horror abest. Nil scire est hominis, noctisquu errore vagari Kerum summe parens, tu miserere mei. Ter linkerzijde de Nederduitsche overzetting: Ik ben in twijfel, maar bestendig vroom geweest; Ik sterf onzeker, maar in ’t minste niet bevreesd; Niets wcten, dwalen, viel den sterveling ten deel: O God. Gij kent mijn ziel, die ik u aanbeveel. De bekende Latijnsche dichter en taalgeleerde J. H. Hoeufft, die deze regels vervaardigde, was een boezemvriend van Na- huis. Behalve andere gedichten op hem, vervaardigde hg het volgende: M CoBMELII Jani Walthebi Nahdys. tAstrorum si pulcher amor novisse meatus, »Inque opere artificem mens dcvenerasse Deum, iSi justi sincerus honor, verique bonique, I Inque suos pietas, in patriaeque solum, tSi candor, si rara fides probitasque severa, iSi miseruiu auxilüs promta levare manus, »Mortali reserare queunt penetralia coeli, > Nahcsi, merito sunt reserata tibi.” Digitized by Coogle 54 Door een ongenoemde (B.) dus overgezet: iZoo geestdrift om den loop der stcrren na te gaan, » Met eerbied in ’t ge w rocht een Schepper gae te sliian, >Zoo een opregt gemoed, dat deugd en waarheid huldigt, >Geen pligt verzaakt aan vriend en vaderland verschnldigd; t Zoo schaars gevonden trouMr, onkrenkbare eerlijkheid, »Een band tot hulpbetoon der nooddruft steeds bereid: »Zoo dat den sterv’ling op den Hemel kan doen hupen, »Dan, Nahuys, Staat met regt voor Ü de Hemel open. Zijn portret bestaat in physio notrace door Gonord. Zie Kumt- en Leit. 1831. I). I. bl. 356. 183.-). 0. t. bl. 5. v. d. Aa, QetcHeäk. Bet. uau bl. 121; J. H. Hoeafft, Carm. p. 38, 76. Kobag en de lÜTecoart. NAITERVIJS (Albbecht van), misschien Na te w isc h, komt voor als medeopnemer eener muntmeestersrekening met de Bur* gemeesters van Dordrecht aldaar ten jare 1430. Zie V. d, C\t\ie,de Muuteniir Qraiifiehappeit Holl, eu Zeel, bl. i6T. NAIVEU (Matthys). Zie NEVEU (Mathys). NAJER (K,), schreef: Emvoudig vertoog briev-wija geschreven aan Jak oh Mar- celis, om eijne gemetnde uytvinding van de Quadratvra Cir- cuit. Amst. 1702. (Tac. Marcelis had in Amst. 1699 in het licht gegeven : Ampliatie en demomtratie wegene de Quadrature van de cir- kel. Amst. 1699.) Zie Cat, d. Biht, te Amt!, lite ged. bl, 270. NAMEN (Willem Gaaaf van), woonde in 1388 de zeer talrijke vergadering bij, die te Leuven gehenden werd ten aanzien van den graaf van Gelre, wegens de lasterlijke beschul- digingen, die legen hem gedaan werden, als zoude hij name- lijk getracht bebben den koning en de koningin van Frankryk, den hertog van Normandie en den geheelen Staatsraad te vergiftigen. De leden der vergadering waren behalve deze Willem van Namen, Jan 111, hertog van Braband, Wil- lem IV, graaf van Holland en Henegouwen, Adolf, graaf van Berg, Jan van Beaumont, Diederik, graaf van Kleef, Diederik, graaf van Loon, Diederik, heer van Montjoie, Valktuburg en Veere, landvoogd van i^eland , W i 1- lern, heer van Hoorne en Altena, en Otto, beer van Euik. Zij noemden zieh allen neef van den graaf van Gelre. Zie van der Cbijs, de Munteu der Leenen aan Braband en Limb. bl. 124. 