title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: if^^y^ bßrkas, bo8,bundel,schoof, garve, takkebos; memberkas^ tot bos- sen samenbinden ; saperti tandoek dt' b^rkasy als hoornen tot een bos gebon- 154 6* den,Sprw,gebrüikt van oneensgezin- den; dan iangannja t^^rkas dengan toeboehnja, zijne armen waren met het lichaam samengebonden; m^mber kä- st =: m^mb^rkas^ doch met veelvul- digheid in de handeling. äJo barkoeng, I. sampan bar- koeng e. s. v. schuitje. II. e. s. V. grooten boom, ook e. s. V. visch. ^jio bßrkik, e. s. v. snip. ^"Xfy^^ bÖrkalahi, vechten, twisten, van alah? zie ald. en kalahi, iXfj^ bÖrkÖlang, ookperkelang, het Siam. praklang = bendahara, schatbewaarder. äJIj bärkat^ Ar. zegen; dengan bh'kat toewan^ door den zegen, die op u rust of van u uitgaat; memberkati^ zegenen, ook mhnberi b^rkat; kab^r- katariy gezegend. ^3^j bÖrgoek, sluier ; 6. m^lajah, lang af hangende sluier; vorhast, van «30) zie aldaar. ijj.j bÖrlailg(?) e. halsband voor dier of mensch, om ze daaraan vast te loggen. Ook een ring door de natuur gevormd om e. lichaamsdeel, C. en S. äLj börlah, = belabar, C. en S.; b^rlah b^lat = p^mboenoeh b^lat^ zie bij boenoeh, C. en S. j»o bÖrma, Skr. I. de god Brah- ma, gebr. in eigennamen. II. Birma o^Ava^ e. rijk in achter- Indie, door de Maleiers ook Siam kiri genoemd, in tegenstelling met Siam kanan, het eigenlijke Siam. ^yj bSraiu, het vocht van de tapai. een bedwelmende drank. Zie tapai, «A>eo bßrÖmbang, e.s.v. grooten strandboom m, zure, platronde vruch- ten, naar welker gelijkenis de knop op een masttop boewah b^rembang wordt genoemd ; ook boewah pedada gehoeten, om de gelijkenis met den tepel eener borst, Ibr. b. Ch. ixxi^jbörombong, I. e.s.v. boom met fraai, geelachtig bruin hout Vol- gens and. rosekleurig. II. (M^n.buis als leidin g voor vloei- stof; koker voor hanesporen), Vier- kante mastkoker, aan e^n kant open om den mast te kunnen strijken. III. het boveneinde van een werp- net, C. en S. IV. de breedgevlochten lus aan het eind v. e. koord, die om den poot V. e. vogel wordt gedaan, om dien niet te kwetsen. Het andere eind wordt aan een pen vastgemaakt, id. ^j^o bßramban, e. s. v. witte, welriekende lelie, b, hoetan, Pancra- tium zeylanicuni, C. en S. ^j^jo^j bSrämban, dwarshout, dwarslat ter verbinding van recht- opstaande latten of palissaden. Mön. dam of stut ter afleiding v. h. water. Volg. C. en S. is het beroemboen in de Str. Settl. ^^Ji börömi, e.s.v. in het wild groeiende groente, een plantje met langwerpige blaadjes en witte kelk- bloempjes, iets gelijkende op ons muur. ou^j bSranta, e. s. v. vaartuig, met groote, lange riemen,zie ook anta. JwSJoy^ börindjal == t^rong, So- lanum melongena, zie ald. jo*i^l)Öranda, en hoeranda^ Port, verande, balkou, ook e. s»v. kajuit op inl. vaartuigen met een plat dak, waarop men zitten kan. 4X3jj bferiuda, de totaliteit, het geheel, van personen die een geheel uitmaken, b.v. eene familie, de inwo- ners eener plaats; sah er inda, met hun allen, ook sapepak saMrinda. ä(X'ij^ bÖrandang, onbedekt en daardoor zichtbaar, b. v. een huis. Jjoy^ bÖrandal, Jav.muiteling, roover. ^ Jüj.^ bßrendi, hetEng.brandy, cognac, brandewijn. ^M bßrnas, vol, gespannen, goed gevuld, bevrucht, b.v. van een blaas, de wangen, de borsten, vruch- ten, aren, pulsten en derg. b.v. bernas soesoenja, laloe titik sendirinja kaboe- mi, bare borsten schoten vol, vervol- gens droppelde het van^elf op den grond, N. Moeh. van de min des pro- feten ! kambingnja itoe bernas soesoe- nja laloe titik kaboemi^ Mob. Han. jjm3o boernoes, Arab. monniks- pij met kap, kapmantel. ijo bßrÖnang, zie renang. viLujj börniaga, zie baniaga. ^o b6roe(?) in bangau beroe, zie aldaar. .o bÖrO, Ned. bureau, schrijf- tafel met loketten , = almari b^r- kotak-kotak, •o börau, == sial, ongelukkig, d^^ 155 C. en S. naam van een landschap op de oostkust van Borneo. Jj. jj börotol, verb. Ned. w^or- tel, peeu, tuinwortel. -3*.%^ bÖroti, lat, tengel aan den w^and om er de planken op vast te spijkeren; ook wel voor dakspar ge- bruikt. Zie b^lebas, ^^^jb6rotji,naam eener han- delsstad in Britsch-Indie, even be- noorden Surate, vanwaar vroeger zijden en fijne stoffen naar den in- dischen archipel werden uitgevoerd en vandaar ook; fijn, fluweelachtig. t>.^j böroed, Arab. koud, koud- makend. H<>50 bßroedat, Arab. de koude. •^•%jb6roedoe,jongekikvorsch, die nog geen pooten heeft. P )^y^ biroeroeng, e.s.v. Melas- toma, d. 1. Cr. Zoo ook C. en S. onder- scheiden in : b, hitam en b, rnerah, ijt^^yj böroewas, e. s. v. boom, v^elks vruchten op de manggis gelij- ken, doch ongezond zijn en v^elks w^ortel als middel tegen kortademig- heid worden gebruikt. j^wiAi.o baroesan, Bat. zooeven, pas, nieuwelings, van beharoe? c 5r? ll^^^ö^wailg, de Maleische beer, de honigbeer; ook voor beer in het algem. die menschen verslindt, b. v. Boeng. ramp. bÖsar p. 30 r. 11. ^^^.obrongosan, Bat. sterk met haar begroeid, van het gelaat of de borst. ^J'«^ biroega; ajambiroega^ de boschhaan. Volg. C. en S. ook borga. 156 V vilwJ böroega, een balkonnetje terzijde van het huis, waar de vrou- wen zitten te weven, Bengk. In het Palemb. een tijdelijk bewoonde hut in het bosch. Tijds. t. 1. en vlkk. dl. 43 p. 106. ija herdjalan daripada soeatoe heroega kat^mpat lain, Tara. Peng. Zie baroeng I. jj.o baroena, Skr. de god Wa- roena, die de wateren beheerscht, ongeveer = Neptunus. Komt alleen voor in eigennamen en titeis. MJmyJ bÖronong, e. oogstmand, d. 1, Cr. voor rijst en peper. M. Yolg. V. d. T. haroenang^ lampongsch. i%J^^ böronok, e.s.v. zoutwater weekdier, dat rauw gegeten wordt; soorten zijn: &. landar en h, daoen bakau, ^, y^ bßroenai, Borneo propre, de N.W. kust van het eiland Borneo, waarnaar het geheele eil. genoemd is. Jbe^ Ibrahala, afgod, afgods- beeld, van batara, Skr. menjembah brahala, de afgoden aanbidden; roe- mah brahala, afgodstempel. ^Üöo bÖrhana, zie saberhana. j^ÜDo borhän, Arab. duidelijk bewijs ; borhdnoe'lwoedjödd^ een dui- delijk bewijs van bestaan; borhänoe- Hhajät^ een duidelijk levensteeken, gebr. in brieven. L4JÖ0 brahma, Skr.Brahma,naam van het hoogste wezen der Hindoe's. Zie b^rma, ^^^j4S^yj börahmarösi, meestal maha rhi^ grootbeilige. Ijl^^j brahiuana^ Skr.Bramaan. ^ZiiCo bferhönti, zie hentL ^ yi bÖrai, verspreid; tjeraiMrai^ overal verspreid, letterl. uit elkaar en verspreid; mentjerai-beraikan^ overal verspreiden, geheel uit elkaar jagen of slaan van een leger; warta itoe kita berai-beraikan^ die tijding verbreiden wij overal. Zie tjeraij oerai en perai, ^yj b^ri; memberiy geven, ver- leenen,toestaan,vergunnen,toelaten, opgeven; memberi tahoe, kenuis ge- ven (hiervan phnberi-tahoean^ ken- niögeving); memberi tahoe, wordt dikwerf zonder Yoorzetsel met het persoonl. obj. verbonden, b. v. PÖl. Djin. Facs. p. 11 reg. 2 en 3 v. 0. doch 00k wel met Yoorz. b.v, id. p. 12 reg. 4 V. 0. Het; eerste strijdt tegen het Mal. taaleigen en is denkelijk door Europ, invloed, want in alle andere verbin- dingen wordt een Voorz. gebr. b. v. memberi hormat seria iutlim kapada, enz. ; m. hati^ aanmoedigen, toegeven, verwennen; djangan diberi kaloewaVj laathem er niet uitgaan; memberikarij geven, met bepaald object; sap'^mbh*i kaki^ zoover de voeten iem. brengen kunnen, Bloeral. zed. verh.; pemben\ de gever; p^mberlan, de gift of gave; beri'berian^ gaven, giften in het al- genieen; memJ^n, wordt 00k gebruikt in de beteekenis van verwekken, op- wekken, b.v. m. dahsjat, verbazing wekken; m. hairdn, verwondering wekken; m. djemoe, afkeer of wal- ging wekken ; m, soeka, vreugde ver- wekken ; m. soempah, een eed opleg- gen? Hik. Abd. p. 318; m, djiwa, lijfsbehoud geven, kwartier geven in den krijg; m. maloe^ schände aan- doen enz ; m, djalan^ aan den gang helpen. ^v57^ bferi-bßri, e. s. v. grauwe torretjes, die in de mangga-vruchten worden gevonden. v::a.^^^ Ibßrita, bericht, tijding, kennisgeving; soerat herita^ verorde- ning, openbare afkondiging; herbe- rita^ berichten, verslag geven, ken- nisgeven, Sadj. Mal. p. 248 reg. 10; mhnherita^ berichten; pemberitaän, verslag, rapport, procesverbaal;^m- berita, berichtgever, verslaggever, rapporteur. cXj^iJ barfd, I. Arab. bode, ren- bode, zendoling. In het Jav. ook bered; harid ketik, vertrouwde ren- bode. IT. Perz. lengtemaat van vierpa- rasangan. (Xjo berida, Skr. oud, bejaard; manteri berida, e. oudgediend raads- man, oude minister. ^AA^j^j barisan, zie haris, ^Äj> jijbßringin, de indische hei- lige vijgeboom, op Java waringin ge- noemd. In geschriften geeffc men hem ook den naam van heraksa of boeraksa en boedi. Zie ald. II. y^ baz, Arab. byssus, fijn linnen. y.^4^yy^ boezoer djoemahroe, eigennaam, en wel van den eersten minister van Noesjirwan, koning van Perzie, volg. v. d. Tk. boezoerdjoem- noer en volgens anderen boezoerdsj- ^«>. Hij schreef het oudste perzische heldendicht Wamik en Asza. ^ 157 {£)<>^ bizoeri, Port, vicarei, on- derkoning, beter ^k^-^xj, ^LwbO boesana, Skr. sierlijke kleeding, dos, tooi. \:iK^ bßsoet; membesoetj meta- len zuiveren van de alliage. owmo bßset, Jav. Villen, afstroo- pen van de huid. ^XXam^ b(6stari, Skr. uitgebreide deugden of kundigheden bezitten, beroemd.Debeteekenis van dit woord is nog niet recht bepaald. Het komt alleen voor in gedichten. C. en S. geven op: beroemd, voUeerd, be- schaafd, welopgevoed, groote talen- ten bezittend (?). ijLÄMfcJ bostän, Perz.lusthof, tuin, bloemenhof,boomgaard;&ö5^awo67/ia- tlbin, de lusthof der schrijvers, titol van een HS. bevattende e.s.v. grara- matica in het Maleisch, opgesteld door radja Ali Hadji van Fenjengat, -^LXaao bostangi, Perz. hove- nier* yAM^ besar, groot, dik, zwaar, he- vigjvolwassen, gewichtig, belangrijk, aanzienlijk, van hoogen rang, b.v. goenoeng besar^ een groote borg; hari hesar, feestdag; pohon besar, een dikke of zware boom; riboet besar^ een hevige storra; boedak itoe soedah besar, die knaap is reeds volwassen; perkara h^sar^ een gewichtige zaak; orang besar^ een aanzienlijk persoon ; orang besar-b^sar, de aanzienlijken, de rijksgrooten; pangkat besar^ een hooge rang; ajar besar^hoog water; pasang besar, hoog tij ; hesar kapala^ koppig, stijf hoofdig; hati &^sar,hoog- 158 moedig, trotsch; m^VfiMsar^ z. groot voordoen, de hoedaniglieid van groot vertoonen; m^mbesar kapala, zieh koppig toonen; Msarnja hati beta sagoenoeng rasanja, ik ben daarop zeer trotsch, ik gevoel mij daarmede grootelijks vereerd, Pr. Dj. en B. Ramp. b^s. p. 244; kab^saran, groot- heid enz. (ook gebruikt voor kabe- saran hati^ hoogmoed), ook de rijks- insignien, rijkstrom, staatsie, en ook teeken van hooge waardigheid, H. Abd. 527; kabesar-b^saran barang lakoenja, al zijne gedragiugen waren zeer voomaam, id.; membesarkan^ groot of grooter raaken, verheffen ; memb^sarkan dirinja, zieh verheffen of verhoovaardigen op iets; beb'^sa- ran, zie aldaar. ÄyM.^ Ib^sing, volgegeten, v.d.W. v^jCmO böskat; badjoe bhkat, e. s. V. ondervest, dat op de borst ge- kruist en op de heupen vastgebonden w^ordt; ook borstrok, van het Eng. waisteoat. - v. d. W. leidt het af van maskai* v::^ JCwuu^ bßskoewit, Ned. be- sehuit. s::jX^ bÖSÖlit, Ned. besluit. AAVL^ bismi, Arab. met den naam, in den naam, b.v. bismiHlah, in den naam van G^od. Samengesteid uit bi en ism. ^44wuobfes6lilli)i(?). Zie bg asam, JCi.,^ bisniil; kordn bismilj een Koran, die zoo geschreven is,dat elke djoez juist tien halve vollen, moeka, beslaat, dus aan de uiterste linker- hand van een folio eindigt. ^4^^ bosinan, Ned. bootsman. JUUg^ boesanda, oud van jaren. ^Juif^ bisnoe, de god Yisjnoe, de Onderhouder, de tweede persoon van de hindoesche drieeenheid. y^Ji bÖSOe, vervallen van het ge- laat, L. , W3^wi bÖSOesoe, e. vs^itte, zoete, eetbare wortel of knol, ter grootte van een bolronde ramenas, die rauw als toespijs gebruikt wordt. hyM»J bösoeta, Hind. e.s. V. zijden stof van Surate. ^AM^ bösi, ijzer; b. lantai, plaat- ijzer; b, batang, staafijzer; b. tanah, ijzer van sleehte kwaliteit; b, poetih, staal, volg. P. blik, zie pamoer; b. berani, magneet, bliksemafleider; b» charsani, ijzer of staal van Chorazan; b, kawi, een stukje oud ijzer, behoo- rende tot de rijks-insignien en waarop men plechtige eeden zwoer; b. m^lela, e.s.v. staal, w^aarvan men dolken ver- vaardigt, die niet gedamaseeerdzijn, C. en S.; b. tjabang, e.s.v. Chineesch wapen, zie tjabang; b. tjap^ brand- ijzer,merkijzer;6.2?^w^oßHr,graveer- stift; b. setrika^ strijkijzer; b, lintang, dwarsijzer,benaming voor alle blanke wapens, waarmede men houwt; besi b^rs^ndij aan elk. gelascht ijzer, b.v. laloe dik^nakannja titian parit itoe daripada besi b^rs^ndi, vervolgens sloegen zij een brug over die graeht van aan elk. gelascht ijzer. R. Chaib; batoe bM, graniet en andere harde steensoorten ; batoe b^si, boekannja batoe boewatan, graniet en geenszins 159 vervaardigde steenen; tahi Msi en karat Msi, ijzerroest. v:>A-*A.j boseta, Port, boceta, doos. b^AVi^ basit, Arab. eenvoudig, niet samengesteld of uit elementen bestaande; albasifj de eonvoudige bij uitnemendheid, nml. God. Het wrd. beteek. ook: milddadig, edelmoedig. kkAA*o basltat, Arab. grondstof, oppervlakte, element. JCaaaO bösiko, e. s.v. eetbaren zoutwatervisch. H^Läo bisjarat, Ar. blijde bood- schap, evangelie. yjaj basär, Arab. het zintuig des gezichts, ^juoj bagir, Arab. goed van ge- zicht. JöJ bat, Arab. e.s.v. kleine gans. In de Sadj. Mal. eigennaam van een priester. JLtaj batäl, Arab. ijdel, teniet, vergeefscb. äLlLkj batälat, Ar. ijdelheid, ver- geefschheid, werkeloosheid. iZjfy.\aj batrlk, Arab. patricier, Patriarch. iJ^^xJJaj batoelmis, Arab. Pto- lomaeus. A.kj boetoem, Arab. de terpen- tijnboom; terpentijn. ij^^ batan, Arab. buik; binnen- ste van iets. v^Aju baäts, Arab. m^mhantskan^ zenden. Jjt^ bäd, Arab. na; hnd hadjj na de bedevaart; wa hndoe'lkaldm al- ^nadzkoer, en na de bovengemelde woorden; bud soeboeh^ na het mor- gengebed. 5cXju bädhoe, Arab. daarna, na hetzelve = kemoedian daripada üoe. In brieven begint bij dit woord de hoofdinhoud v. d. brief, daarom wordt het met een dikker letter geschreven. {jasu bädl, Arab. gedeelte eener zaak, onderdeel, een uit velen, een zekere. Juiju bäid, Arab. ver, afwezig, verwijderd. OlJciü Aräb. Bagrddd, de stad. Jjb bagral, Arab. muilezel. äJlj bograt, Arab. = doerhaka, zie ald. y^k^ bigrair, Arab. behalve, alleen, raet uitzondering, tenzij. ij bang, I. verk. van abang I, zie aldaar. II. ook ^bangy Perz.^geroep, aan- kondiging van de gebedsuren door middel van de hMoek; meng^bang^ de bang opzeggen, ook berbang^ b.v. datoek bildl pon berbang ; m^nge- bangkarij de bang in bet linkeroor van een begravene zeggen, daar hi) op het rechter ligt. III. verk. van abang y Jav. rood; batik bang, batik of beschilderd doek^ waarvan de grondkleur rood is. i.j Iboeng, I. klanknabootsend voor een bulderend geluid, zooals van e. zware trom, grof gesehnt en derg. IL een kleine hanenvechtbaan; C. en S., ook bom, zie ald. III. verkort, van s^rombong, IV. abang y in den vocatief. 160 A^^ iJij bangboeng, Jav. == g^n- dany^ b.v. dibalai t^ngah m^maloe banghoengy Prab. Dj. IjMA^bangsa^ Skr.geslacht,stam, Volk, natie, adel; soort, kwaliteit; sa- bangsa, v. hetzelfde volk of geslacht, of van dezelfde soort ; orang jang tiada berbangsa^ iemand van läge afkomst; orang jang koerang bangsa, iomand van mindere afkomst; bang- saivaUy adellijk, van e. edel geslacht, ook b^rbangsa; orang bangsawan^ een edelman, iemand van hooge ge- boorte; bang sa jang iinggi^ een voor- naam geslacht, b. v. dengan tinggi bangsanja daripada segala radjajang latn, Hik. Indra Mäng., boehan bang- sakoe, niet van mijn adel, Sadj Mal. p. 67. Zie ook hoeloebangsa. ^j^ij bÖngis, wreed, hard, hard- vochtig; wrevelig, gramstorig; batoe ^6n^ts,fijne8iypsteen,wetsteen;^^yn- MngiSy iemand die wreed of hard van aard is, Sj. Madli. ^J^LM^ÄJ bangsawan, Skr. v. een aanzienlijk geslacht, edel; maÄaJaw^- sawan, hoog-edel. o^mJu bangsat, ßatav. iem.zon- der bepaalde kostwinning, vagebond, schurk, schobbejak; ook wandluis, Batav. MÖn. arm, ellendig, behoeftig, dus schooier. V0I5. v. d. Tk. van bak- sat^ Cbin. houtluis? LJk^ bangsoeng, I. körte, pun- iige uitspruitsels op de horizontale worteis van sommige boomen, zooals de p^repat, de poelai en derg. II. e. s. V. puntige mand, waarin, door middel van een band, die over het voorhoofd gaat, sage op den rüg wordt gedragen. Yergel. basoeng en amboeng I. Ä-wJb bangsing, Batav. e.s. V. dwarsfluit, zie bangst, J^aaJu bangsal, loods, scheeps- timmerwerf; bangsal kareta^ koets- huis; b. koeda, paardestal. JuJb boengsil, een zeer jonge kokosnoot, E. Jua^aj bingsoel, Jav. = 6iso^?, zie ald. Ä^wJiJ bongsoe, jongst geborene, jongste, laatste, de Benjamin. Van slechts twee kiaderen gebruikt men liever toewa en moeda voor soelong en bongsoe. In gemeenzamen stijl bij benamingen van familiebetrekking ook verkort tot boesoe, oetjoe en soe, Hoedjan bongsoe, de spade regen. ^-wuwÄJ bangsal, I. sedert lang ge- veld of omgevallen en tot op het hart na vergaan, van hout. Zulk harfchout is zeer gewild. MÖn. bansai, uitge- teerd. II. rijst, die wel gestampt, doch waarvan de dop nog niet af is, C. en S.; toemboek bangsai, zie bij toemboek. ^AMÄJ bangsl, Skr. vangi, e. s. v, fluit of flageolet van bamboe; ber- bangsi en m^nijoep bangsl, op de fla- geolet speien. Zie ook kara I. ijb bfengang, gapend, zooals b.v. de mond, een kleed, enz. Zie nganga, V.AÄJ bÖngap, gedempt, b.v. het geluid van een piano-snaar door er den vinger op te houden ; onspraak- zaam, van personen ; volg. C. en S. L^ o^iGb 161 ook hakkelend; stamelend v. spreken bij iem. die verlegen is, doordat hy de waarheid niet sj^reekt; pi^mb^ngap, demper, b.y. van eene piano. ^jJb bßngok, I, neerslachtig, mismoedig. C. en S. hebben benga, mogeiyk benga^ of b^ngak en op een andere plaats hebben zij b^ngok! M^n. dorn, onnoozel. II. volg. C. en S. == bSgoek^ zie ald. (^jb böngik, gebrek aan adem- haling. jCäb bangka, L Hernandia So- nora, d. 1. Cr. II. de naam v. h. bekende eiland ten oosten van Palembang; C. en S. leiden het af v. h. Skr. vanga = tin. (Xib bingka, e.s. v. weeke koek- jes; b, koekoeSj zulke koekjes in den wasem gaar gestoomd; l^mping bing- küy een andere soort. NB. niet te verwarren met bikang^ zie ald. ^LCib Mng'ktSLra,=:mengkara, zie aldaar; hoedang bengkara^ e. s. v. groote garnalen. ^^LXjü böngkaroeng, e. s. v. groote, donkerkleurige hagedis, de gewone tuinhagedis, ook mengka" roeng. Soorten zjjn : b. hidjau, b. M- laboe en b. merah; b. djengok-dj^ngal, hagedis, die met uitgestoken kop door een opening kijkt, in het Palemb. fig. uitdrukking Foor het bespieden van een badende vrouw; zie likas. 0)LÖb bgngkarak, geraamte, ßkelet, de dorre beenderen v. mensch o^ dier, de afgekloven beenderen, C. «n S. Zie rangka. OjIXäj biSngkarik, tot een ge- raamte uitgeteerd van een persoon, C. en S. Zie b^ngkarak, ^LXju böngkasa,!. e.8.v.visch,L. II. = dßrat^ strik, Abd. yJLÄb böngkalis, e. s. v. eet- baren zoetwatervisch. ^LXjb böngkalai, gestaakt, on- voltooid, onafgedaan, onderbroken, van een werk; m^mbengkalaikan^ on- voltooid laten. Zie ook bangau £^IXÄjb6ngkawang,e.8.v.boom, de boterboom, ook kawang^ die een kostbaar plantenvet oplevert, minjak kawang genaamd. ^^LXju böngkawan, ook mUg- kaivauj e. s.v. latten, waarop de dek- bladen of atap voor de daken worden geregen en waarbij ook die atap wordt geteld. i^lXjb bfengkajang, overmatig, verzadigd, onverschillig van wat. vÄ^XÄ^bangkit, opstaan,oprijzen, opkomen, op wellen; bangkit berdiri, samengest.ujtdrukking voor: opstaan van zijne zitplaats; bangkit haii^ er tegen opkomen van het gemoed; b^r- bangkit atas, opstaan tegen iemand, maar niet tegen God, de overheid, ouders en onderwijzers, zie daarvoor doerhaka] membangkit batang i^r- benam, oude koeien uit de sloot ha- len, V. d. Tn.; berbangkit dalam hati, opwellen in het gemoed; maka doeli pon berbangkitlah ka-oedara, hefc stof verhief zieh in de luoht ytnMbangkit, verwijten, inz. van bewezen welda- den, b.v. t^rima kasih dibawah lam- pitj soedah dikasi djangan dibangkit^ 11 162 oJCi^ ijJ^ Sprw.; membangkitkan^ doen opstaan, doen oprijzen; m.p^rkarajang latna, oude koeien uifc de sloot halen; m. orang mait,de dooden doen verrijzen ; m, amarahnja, iemands toorn opwek- ken; m. yMangnja ka-oedara^ zijn zwaard in de lucht verheffen, d. i. recht in de hoogte steken, Ind. Poet.; hantoe hangkit^ spoken, geesten van afgestorvenen; kabangkitan orang matij de opstanding der dooden. v-jCid toangkoet, dwergachtig, misvormd, verwrongen, verdraaid; orang 6., dwerg, gedrocht; kajoe s^- mamboe &., misvormde Malacca cane. v^^sjCftj baBgket,Ned.Ä:oßwe'A bang- ket, banket, fijn gebak. jGb bangkar^ I. stijf en hard, zooals b.v. een dood lichaara ; hard van vleesch, taai. M^n. kwast in het hout; membangkarj hard of styf wor- den, opstijven; kabangkaran^ stijf- heid. Zie ook mangkar en m^ngkah IL takken, beenderen,karkas, b.v. djalakoe sangkoet k^na bangkar^ mijn net haakt aan takken (onder water) ; gadjah ini tinggal bangkar sadja, van dezen olifant is slechts de karkas over (zog mager is hij), C. en S. ySub bangkir, I. holte? in een boom, waarin men slapen kan, 8. Dz. dan tidoernjapada s^gala bawah bang- kir? kajoe, Zie banir. II. alleen in bongkar-bangkir, zie bij hongkar. jC&jbSugkar; m^mb^ngkar, ont- luiken opengaan, zieh openen, b.v. van dingen die saamgevouwen, opge- rold enz. zijn ; ook van dingen die ge- kookt woräen *^ p^mb^ngkar kamaloe- wan, scheedetang der accoucheurs. Jav. m^gar, id. jCib bangkor, e. s. v. Vierkante doos van boombast met een handvat van boven, gebruikt bij het uithalen van bijennesten, C. en S. ^.jGbbongkar; m^mbongkar^oYer^ hoop halen, uit iets halen of lichten; m. sQoeh^ het anker lichten; m, moe- watan, de lading lossen; m. roemah, het huis omver halen, uit elkander nemen; m. tapanja, zijne boetedoe- ning afbreken; bongkar karang ye,B,Y. fabuleus groote rog, die vaartuigen kan doen vergaan; bongkar-bangkirj alles overhoop halen en door elkan- der gooien; iemand allerhande oude zaken voor de voeten werpen. Zie ook bangkit. c JC4^ böügkörang, ook mUgM- rang^ e. s. v. dünnen, niet hoogen boom, welks hout voor brandhout ge- bruikt wordt. ^jtSk^ bangkas, offen geel, of bruin en wit van vederen, van een vechthaan; van een persoon: fier, moedig, trotsch als een vechthaan, MÖn. lichtbruin met stippen, inz. v. paarden en hauen. Ook: kloppen, afwinnen bij een spei, d. B. jjijGb boengkoes, pak, bundel, baal; ingepakt, ingewikkeld; boeng- koesan^ pakje, pakket, bundeltje, om- slag, omhulsel; t^lor boengkoes^ e. ei, waarin een dood vogeltje zit, dat niet uitgekomen is; koewih boengkoes, e.s. V. koekjes in pisangblad gewikkeld; katoemboehan boengkoes, pokken die niet tot rijpheid willen komen, v. d. Tn.; hantoe boengkoes, e. s.v. spook; m^mboengkoes^ in wikkelen, inpakken, er een pakje van maken; pemboeng- koes, pakmiddel, het een of ander om er iets in te pakken; kar{ds pemboeng- koes^ pakpapier; kam pemboengkoes beras^ doek om rijst in te pakken. ^juXSl^ lbongkas,I.opgelicht,zoo- als b.v. de worteis v. e. omgevallen boom ; een bocht naar boven vormend, zooals b.v. een mantelhaak of een klamp, waardoor iets vastgehouden wordt. II, Päd, bovenl. = r^kah, gebar- sten, opengesprongen, Mön. iuaXäj bingkas, I. veerkrachtig- heid; b, p^m^tikj de veerkrachtigheid van de snaar eens boogs; b. orang, de vlugheid, lenigheid van iemand in zijne bewegingen; b, oedara^ de veer- krachtigheid der lacht; mem&m^Ä:as, terugspringen, losspringen van veer- krachtige of gespannen dingen, op- springen, schielijk opzij springen; ook: bondbreukig zijn; bingkas bMil, het vuur openen, beginnen te vu- ren(?) C. en S.; bingkas bangoen, vlug opspringen nit e. zittende hou- ding, id. Zie ook bij antjak, II. m^mbingkaSj het patroon van geruit goed opnemen, door de over- eenstemmende draden v. e. of meer ruiten in dezelfde volgorde op een stokje te wikkelen. y^Xib bingkis, = boengkoes^ Sj. Hari8;meest bingkisan, beleefdheids- geschenk, inz. bij een brief ; membingm ^^'s, zulk een geschenk zenden; m^m- ^Juu 163 bingkiskauj iets tot zulk een geschenk maken of zenden. ^iXjb bangkang, I. e.s.v. eetbare zoutwaterkrabbe. IL gestaakt, geen voortgang heb- bend, van een werk; ook v. e. vrouw, die door hären man in den steekge- laten is; membangkangkan^ staken, geen voortgang doen hebben, Zie ook bengkang IL III. breed, C. en S. IV. lam, misvormd van been of voet, C. en S. iXJb bangking, I. e.s.v. groote, ronde, verlakte doos met los deksel, om kostbare kleederen in te bergen. Zeer fraaie exemplaren komen van Palembang. IL Valien, zooals een speer, die haar doel heeft gemist; t^rbangking, gevallen, zie bongkang. äXjü bangkong, I. e. s. v. mes, dat ook als wapen gebezigd wordt, inz. door vrouwen in Perak, C. en S. IL e.s.v. vrucht gelijkende op de nangka, 0. en S. iJ^ bongkang, I. zie beng- koeng IL IL Jav. bangkang, wederspannig, tegenstribbelend; ook als Mal. opge- geven door C. en S. tegenspreken, opponeeren; perkataän kita dibang- kang; boekannja hamba hendak bang- kang p^rtjakapan toetvan. III, lam, = bangkang IV. Zie ald. iS<Mj bßngkoeng, I. het harige weefsel tusschen de bladeren en den stam van den sagopalm. 164 ^ II. omgebogen, omleggen van een snijdend werktuig; Mngkang-Mng- Ä;oen^,lietzelfde met verscheidenheid ; m^mh^ngJcoengkan, doen omleggen, ombuigen. IIL een gordel, door de vrouwen gedragen om de saroeng op te hou- den, en ook als buikgordel na het kramen. iSikj bongkang, ook hongkeng, bewegingloos op den grond liggend, zooals een doode of onmachtige met de stuit naar boven. MÖn. op sterven liggen^hoyigkang-bongkeng jhQizQlidQ van velen met verscheidenheid. C. en S. schrijven bongkang -bangkeng, dat mogelijk beter is. iXjb bengkang, zie bengkoL iiS3i^ billgkang,= bikang^ z.ald. ^jXkj bengkeng, lichtgeraakt, kregelig, korzelig, oploopend, ook nydig van een buffel, C. en S. iÖb bingkong; hijoe b,, e. s. v, haai, C. en S. Zie hioe^ waar bengkoeng is opgegeven. i^^XJh bangkok, I. e. s. v. aap, V. d. W. IL de bekende stad in Sijam. ^^jXjb böngkak, gezwollen, inz. van een lichaamsdeel of het lichaam ; b^ngkak jang sabon^ witte zwelling, e. s. V. ziekte, Ihr. b. Chas. Volg. C. en S. ook aangezwollen van een geld- som; b^ngkak'b^ngkil^ hetzelfde met verscheidenheid , op verschillende plaatsen, inz. aan de gewrichten. ^ti<MJ bongkak, onbeschoft, on- gemanierd, lomp, vlegelachtig. Zie JjCiü ook poengah, waarmede het versterkt wordt. jjXäj bongkok, bochel, gebo- cheld ; MÖn. gebogen, krom in 't alg.; b.saboet^ zoo krom als een kokosschil ; b, hatij onoprecht; b.sadßngkal, krom een span lang, d. i. onverbeterlijk krom, niet tot rede te brengen ; oedang taHahoe akan bongkoknja, de garnaal weet niet dat zij krom is, voor iem. die zieh zijne gebreken niet bewust is, V. d. Tn. ; tMongkok, gebocheld, Langl.Boew.; m^mbongkok, z. krom- men, b.v. van iemand, die onder een tafel wil kruipen; ook: z. vernederen; sibongkok^ die bochel, als spotnaara. I^^Xju bengkok, krom, gebogen ; kromheid; membengkok, krom wor- den; bengkang-bengkok, krom en ver- draaid; m^mbengkofckan, iets krom maken, krommen; pisau raoet beng- kok bolih dibetoelkan, bengkok kita ta'bolih beioel, een krom knutselmes kan recht gebogen worden, maar wij zijn niet recht te buigen. Sprw. beng- kok gentek{?) C. en S. b.v. djanganlah dikatakan kalau teboe bengkok^ ma- nisannja bengkok gentek, Sprw. id. JkXij baHgkal, e.s.v. boom, nau- clea parvifolia (Rubiacees) d. 1. Cr,, die onderscheiden wordt in een man- nelijke en vrouwelijke varieteit. Volg. C. en S. is het bengkal. JjGb bangkil, verwijt, bestraf- fing; kabangküj te verwijten, te be- straffen, van een persoon, die iets verkeerds doet, C. en S. == bangklt, sie aldaar. JjCjb böngkal ^ = m^ngkal, zie J^Xju &Xaj 165 ald.; kabengkalan, zieh verslikken, een brok in de keel krijgen, b.v. sap^rti orang makan kabengkalan^ mUainkan d^ngan ajar djoega m^la- koekan diu, als iemand, die zieh bij 't eten verslikt heeft, alleen door wa- ter kan men het wegkrijgen, Kai. Dam. Gong. 297. Jj^ Mngkil, zieh boven de op- pervlakte verheffend, zooals b.v. een puist; eenigszins gezwollen, opge- loopen, ook van de oogen; bengkak- bengkil^ overal gezwollen van de ledematen; zie bij bengkak. J)Cjb boengkil, Jav. e. s. v. ka- tjangkoeken, waaruit de olie geperst is, gebruikt voor den landbouw en als vischvoeder. JjCib boengkal, = tahü, e. goud- gewieht ter zwaarte van twee oude spaansche matten, =r 16 niajam='^l Ä;ai(i= 832 grein. Kw.2i?oeng'Ä;aZ,steen; boengkal jang betoel, M^n. fig. voor een eerlijke rechtspleging, v. d. Tn. Jjob bongkol en honggol, bult- achtige uitwas, bult van een kameel of indiseh rund ; uitwas, wrat of knob- bel aan boomen, waarvan het hout soms zeer fraai is. J^ boengkam, toovermiddel, waardoormen iemand tijdelijk van de spraak berooft; p^mboengkam^ mid- del, waardoor men iem. den mond snoert; memboengkam^ iemand den mond snoeren, tot zwijgen brengen, Jav, boengk^rrij gesloten zijn v. mond of bek, zwijgen, niet afgaan v. schiet- geweer of vuurwerk. ^*)Xjlu bangkin, e. s. v. aarden pot, in Pahang, C. en S. Zie bang- king I. ^jXaÖu bgngkoenkoen, e. s.v. visch, M. JCjü bangko, Ned. bank, eanape ; bangko kaki, voetenbankje. jGb bßngkoe, e. s. v. boom, die gom levert, van welks vruchten men lampolie maakt en welks hout ge- bruikt wordt tot vervaardiging van bootjes en planken. ^(> Job bÖUgkoedoe, ook meng- koedoe, e. s. v. boom, welks vruchten als zeep worden gebruikt en welks wortel een gele verfstof levert en als medicijn wordt aangewend. De jonge bladen worden bij de spijsbereiding soms gebezigd. K, B. Soorten zijn : &. badak en b, hoetan^ in de bÖhasa tabib miskoen-miskoen, c •Xxj l^engkoewang, ook meng" koewang, e. s. v. plant, gelijkende op een pandanus, van welks, van doornen voorziene, bladeren men zeilen en matten maakt; zie sengkoewang, ,^' Job b6ngkoeak,=: lenggoeak^ C. en S. Zie ald. if jCl? böngkoekang, e.s.v.zee- brazem. C. en S. iijCju böngkoenang, Mal. de grootste soort van dwerghert. Zie napoeh, ajCi^ bongkah, brok, blök. iOCjübengkali; m^mbengkah, (hij hentam schrijft v, d. W. b^ngkah en hier bengkah!) met kracht een uit- werking op iets doen, iets raken. Zie hentam. aJub boengkah, een groot stuk 166 A4>^ of blök, b.v. van hout. Ook grootsch, ijdel, E. V. Eys; geheel en al, oom- pleet(?), C. en S. J5.gXjbbangkahoeloe,de naam van een stad en rivier op de W.-kust van Sumatra, verb. tot Bengkoelen. jCfblbangkai, doodlichaam, aas, kreng, lijk, zelfs voor lijk v. e. Vorst, Asm. Pati. Zie ook rnait, dat later in gebruik is genomen. Juij Wngkai, aangezette rand, invatsel, boordsel, raam, ook: boven- ßte hoepel van een ton, lijst om eene schilderij, dikke rotting of lijst van hout op het boord van vaartuigen; hingkai mata, de streek rondom de oogen, oogkuilstreek, ook g^lanc/ gang mafa^ zie ald.; h^rhingkdikan rotaUj van een rottingrand voorzien zijn; h, njiroe, een gedeelte van de inge- wanden eens buffels, waarvan de Ma- leiers een geliefkoosd gerecht maken, C. en S. JULj bODgga, Jav. == hanggi. Zie ald. JÜoL^ bönggala, Bengalen. JjCäj bönggil, zie Mngkil Jjob bonggol, zie hongkol, JjtJb benggol, knobbelig,knoes- terig; henggal-henggol en benggol- Mnggil^ hetzelfde met verscheiden- heid, ook : hier en* daar gezwollen. Julb banggi, Jav. wederspan- nig,'koppig,weerspannigheid,=c;oer- haka; ook: koppig van een drank, zie bij s^rhaL Ook bongga, JJb böngal, tijdelijk door een toe- val min of meer hardhoorend, zooals b.v. door e. droppel water in het oor, of een klap om de ooren; ook: niet willen hooren, zieh doof houden, oost- indisch doof; kab^ngalan, tijdelijke hardhoorigheid,8toffelachtigheid,on- volgzaamheid;&^w^a?aw,8toffelachtig. juJLxjbanglaSjVrijjOnbelemmerd, ruim, van uitzicht. Zie ook lantang. ^JÜb boenglOB, Jav. de kame- leon. JUijbanglO,Eng.bungalow,land- huis met een dak van stroo of bla- deren, Sing. JUb boengölai, e. s. v. Ungkoe- was] een plant, welks wortel als spe- cerij en als geneesmiddel gebruikt wordt. Ook boelai. xJb böngah, vol zelf behagen, in- gebeeld, laatdunkend ; m^mbengah, zieh ZOO aanstellen. Zie poengah. &.jb böngoh, doodaf , v. werken, hard gewerkt hebben zonder rüsten, C. en S. ^^uJl^ bafta, Perz. stof, waartus- schen iets geweven of gestikt is, e.s. v. calicot. Ook baftah geschreven. v^ bapjklanknabootsend woord, om het dof geluid weer te geven, ver- oorzaakt door iem. die op een zach- ten grond valt. J>[m boepati, Jav. titel van een landvoogd of regent bij de Javanen; kaboepaten^ regentschap, wat onder het beheer van een regent staat. J\m boopala, Skr. Yorst; indra boepala, verheven Vorst. Sadj. Mal. p. 57; aria boepala, eerwaardig Vorst, id. beiden als titel. jyij^ÄJ baptis, Gr. doop; m^mbap- (3^ tiskan, iemand doopen; p^mbaptis, dooper, haptisan^ doop. ^^bakjl.klanknabootsend woord voor een dof klappend geluid, zooals b. V. van een slag met de band op iemand's scbouder. II. periodieke strooming in zee, die van de moussons afhangt. Zie ook hah, ^Sj boek, I, klanknabootsend woord voor een dof ploffend geluid, zooals van een kokosnoot, die op den grond valt; bak-boeky hetzelfde met verscheidenbeid. II. ook &06Ä;öö,Ned.boek, journaal, koopmansboek. i^^ bok, ook ^mbok^ Jav. moeder, ook als aanspraakswoord voor be- jaarde vrouwen. ^Ub baka', Arab.bestendig,duur- zaam, blijvend, onvergankelijk; b^r- pindah daripada negari jang fana* kapada negari jang baka\ overgaan van het land der vergankelijkheid naar het land der onvergankelijkheid, fig. uitdrukking voor sterven; ka- maloean baka\ eeuwige schände, onuitwischbare schandvlek; zie ook baka, XSj bakti, Skr. dienst, dienstbe- toori* inz. aan een meerdere; berboe- wat bakh\ dienst bewijzen; b^rboewat bakti kapada Allah, God dienen; ka- baktian, dienst, godsdienst, vroom- heid, openbare eeredienst, vereering, bulde, ook Verdienste. Niem. bl. I p. 63. gJu bokija, van het Perz. boek-- ijdh^ reiszak, reistasch, n^cessaire, /^ 167 = oentjang. Soms ook in de betee- kenis van knapzak, C. en S. ^Äib boktjijChin. verguld chi- neesch huistempeltje, E. io^yJLj bokarät, Hippokrates, ' R. p. 12. b^jii bakarat, Arab. stuk rund- vee, koe. ^AwJiJ baksi, ook boksi, een zeil tegen-brassen ; lajar boksi, bezaanzeil. ^j^mJu böksan, Jav. b^rbeksan, danson onder begeleiding v. muziek, b.v. laloe mengambil arak seraja ber- b^ksandatang membawa larihan, ver- volgens nam hij arak terwijl hij al dansende kwam de ingeschonken drank aanbrengen, H. Asm. Pat. Jüü bakal, Arab. groente, moes- kruid. Ook boekoel. k^ÄJ bakijat, Arab. overschot, overblijfsel, rest, bezinksel. Zie äUi'L. Jo'UobÖkatoel, e.s.v.brij of pap van e. s. v. griesmeel, volgens ande- ren van z warte kleefrijst? in het Jav. van fijne zemelen. Zie MtoeL H\Uo bakärat, Arab. maagdora, maagdelijke staat, |V*MUobökas6m5Jav.=jp^Ä:asaw, ingelegde mosseltjes, aliekruiken, garnalen of kleine vischjes. l5Üo bökaka, e. s. v. vogel ter grootto van een raaf, S. oJo bßkat, overvol van de maag, een rivier van vaartuigen, b.v. b^kat sangat rasa p^roet; b^kat soengai d^ngan p^rahoe. C. en S. Jo bikir, Arab. zuivere maagd, ongerepte maagd; in het Mal. ook maagdom. 168 SJo S Jo Mkrat, Arab. maagd. -. Jo bÖkördja, zie k^rdja. U Jo bßkarma ? b.v. Urhadjoe Ul^poek intan hekarma^ Bid. Sar. yjjo bökas, I. vat, alles wat iets kan bevatten, bet benoodigde tafel- gereedschap voor een persoon, cou- vert; hekas ddwat, inktkoker; b.sirih, beteldoos. II. nagelaten spoor, indruk; bekas kakij Yoetspoor; b, tangan^hsnid van scbrijven, ook handteekening, wat iemand zelf gewerkt beeft, b.7. tapih lantjing dan sahok, bekas tangannja s^ndiri, die zij raet baar eigen banden beeft gemaakt. Mes. Kag. Ook de uit- werking van iem. band of kracbt in een gevecbt; b. loeka, litteeken; b, toeboehj wat men aan bet licbaam ge- dragen beeft; b. ist^riy die vroeger de vrouw was van. , . docb door ecbt- scbeiding van bem af is. Noer. Mob.; bekas, ook : ten gevolge van, b. v. b^kas tiada tidoer beberapa lamanja, ten gevolge van in lang niet te beb- ben geslapen; bekas m^nangis^ ten gevolge van bet weenen; laloe ija t^rtidoer b^as b^rdjalan empat poe- loeh hart ^mpatpoeloeh malam^ daar- op viel bij in slaap, ten gevolge van 40 dagen en 40 nacbten te bebbön gegaan. Bioemi. Zed. verb. Zie ook B. Bamp. b^s. p. 209. ia)G bökak; 5^r&eÄ:aÄ:,paren,van vee en gevogelte. JJob^kal^I. voorraadjproviand, leeftocbt; perb^kalan, de gezament- lijke mondvoorraad ; memb^kalkan, tot proviand maken; m^mb^kali, van proviand voorzien ; b^rb^kalkan ajar- matanja, zijne tränen tot spijs (lett. tot proviand) bebben. Mes. Prab. Dj. II. bi^k^l, titel V. e. Jav, onderge- scbikt boofd, dorpsboofd. Jjo bfekll, e. s. V. eetbaren zout- watervißcb. j^Jo bökaitt, I. moet, indruk in de huid door iets scberps, b.v. den nagel van den vinger; m^mbekam, koppen, door middel van koppen bloed aftap- ^en^pembekam, koppenzetter en kop- instrument. IL Ar. stom, niet spreken; zicb Stil bouden; terbp^kam-bekam, op elk, gesloten van de lippen, Kin Tab. == boengkam, III. bet recbtuitsteken van zijn slurf bij bet ruiken van gevaar, door een olifant, C. en S. «X.J bfekoe, gestold, gestremd, bevroren; ajar bekoe, ijs; ynembPkoe, Stollen, stremmen, bevriezen; bP,koe, ook fig. voor eene onaangename ge- waarwordingjb.v. iniiah soeatoe bekoe dalam peroet s^haja; maka mendjadi b^rb^koe dalam hau s^haja, H. Abd. 160,171, NB. op de eene plaats scbrij ft Abd. bPkoe en op de andere boekoe, zie ald. Het zal wel boekoe moeten zijn. ^ JCj bakoer, Arab. vroegrijpe dadel, iedere vrucbt of zaak, die te vroeg tot rijpbeid komt. ifJ^ bökoekoeng, e. s. v. zee- brasem. Ook b^ngkoengkoeng, ^jJo bakflUj Arab. stom, niet kunnen spreken. Ji} bagai, Voorz.rzr kapada^YooVy ten behoeve van; s^gala poedji bagai Allah, alle lof zij Gode; m^ngamhil bagai dirinja, voor zieh nemen; v. d. W. heeft ten onrechte bagi. Zie o. a. de eerste uitgave v. de P^l. Abd. met eng. transscriptie pag. 28, 38, 56 en 158. Zie Gok bagai en bakeh, ^slildljfegari, z=:p^gariy b,v. ga- roeda pon mati soedah b^gari, dat de griffoen dood is, is duidelijk geble- ken, Sgl. Dal. Zie ald. ^j*Üo lt)8gawan, Skr.eerwaardig, gelukzalig, titel van heilige mannen; seri begawan, titel van een Vorst, die geabdiqueerd heeft, Jo bögar, hard blijven bij het ko- ken, zooals siechte aardappelen ; niet zacht willen worden, van onrijp af- geplukte vruchten; verhard, verstokt van gemoed; Ä;a6^^araw, verhardheid, verstoktheid; kab^garan mala, strak- heid der oogen, niet kunnen slapen; membegar, verharden, verstokken; verstoktheid toonen. (^JJo bßgoek, krop, kropgezwel aan den hals, zie gondong. Mön, pijn- lijke opzwelling van het gezicht, de zoogenaarade bof. (JXj bögok, lomp, log, vadzig. ^UJo bagaimana, hoe,op welke wijze; saperti bagaimana, evenals, op de zelfde wijze; tnembagaimanakan, hoe met iem. handelen, b.v. kaianja: h^ndak dibagaimanakan, karena a- dinda itoe tiada b^nar amat lakoenja, zeggende: Hoe moet er met hem ge- handeld worden, want hij doet alsof ^Ö niet wel bij zijne zinnen is, Hik. Korisj. Zie bij bagai. iL) 169 JUwJo bagiada, verkorting van bahagijanda, zijne of hare gelukza- ligheid, titel, waarmede mon van den Yorst of van Moehammad spreekt, zooals wij gebruiken Zijne Majesteit. ^^ bagai, zie ^^^b. ^)o bögi, rotan'winden om den ranS v. e. mand, ten einde dien af te binden, C. en S. lo bagija, = behagija, zie ald* \*:/,jJ<j bagitoe, samentr. van ba- gai en itoe, dus, aldus, zoo, zoodanig ; bagitoe banjak, even veel, zoo veel als dat; dehoeloe pon bagitoe djoega, eertijds was het ook zoo; bagitoe d^ngan bagitoe, dus doende, zoo han- delende; bagitoe bagini, zus en zoo, op deze en ^qtiq wijze. ^^5o bagini, samentr. van bagai en ini, zoo, aldus, zooals dit; boewat- Iah bagini, doe zoo; bagini hälnjaj ZOO is de zaak of toedracht; bagini hari, ora dezen tijd van den dag. Ju bfel, Voorvoegsel, e. wijziging van ber, zie ald. Jo bol, Jav. de endeldarm; djam-- boe bol, e.s.v. roode djamboe-vrucht, zeer sappig en frisch, iets gelijkende op den wijnappel. Üb bßla, I. membela, hoeden, be- waren, verzorgen, verplegen, kulti- veeren = pelihara; membUa Mbon^ een tuin verzorgen; m^mb^la mait, een lijk afleggen; m^mbelakan w^ktoey den tijd nuttig besteden, uitkoopen; ikan kita terlampau banjak, tiada t^rb^la, wij hebben te veel visch, er is niet voor te zor gen ',p^rb^la, hoede, bewaring, verzorging; p^mbUa, ver- 170 ^ .^ zorger, verpleger,behoedmiddel, red- middel; p^mMla itik, een horendra- ger, koekoek, iemand die zieh door zijn vrouwhorens laat opzetten; tiada t^rMla, er niet voor te zorgen zijn, niet te controleeren zijn. IL plaag, ramp, onheil v. h. Arab. **ikj beproeying; b^la sampar^ de plaag der pest; bUa kalapar an, hon- gersnood; heia s^ni, de teringziekte; b^la kamatian,een doodelijke plaag; m^mbelatj bezoeken, beproeven, pla- gen. ^U bila, Arab. samengest. uit bi en la, zonder, = tiada dengan, ooikj bÖlabat, zie b^Ubat, oi^j bölabar, stukken bamboe of staken van hout in het bed eener iivier triangelsgewijze geplaatst en «. s. V. fuik vormend. C. en S. Zie belambaran, oiL bölaboer, zie laboer TL ^jAfc^ikj bÖlabas, e.s.v. zijden stof, 0. en S. ^iL bölaboen, in Perak e.s.v. buitenpartijtje. ^i^X.^ bßlata, e. s. v. visch, zie jpUata, (3j*iLb61atoek, {h^iev pelatoek^ de frequ. v. patoek, pikken) de specht; Mlatoek batoe, Picus tristis; b. ba- wang, Picus bengalensis en b. halat, Pious analis, d. 1. Cr., zie patoeh \^tk^ bölatik, het rijstdiefje, rijstvogeltje. Ook dj^latik en Jav. g^latik. jJ>ikjbÖlati,alleen in samenstel- lingen ter aanduiding van europee- «che af kernst; v.d.W. zegt: oorsprong onbekend. Ik houd het voor b&hati, waar pit in zit, wat sterk is, b.v. tali belati, europeesch touw; ka'in b^lati, europeesch doek; boewatan belauf europeesch maaksel. ^^ böladjar, zie adjar, (OÄ-iVjbÖlatjak, Lsoms dapper, soms vreesachtig, v. onzekeren moed, C. en S. (?) mogelijk beladjak, uit- dagend (?) IL menigvuldig, algemeen, ook melatjak, C. en S ^jä^Lj bßlatjan, e. s. v. dikke, bruine conserf van kleine vischjes of garnalen, gebruikt als bijmengsel in toespijzen, voornamelijk in de sam- bals, tot verhooging van het aroma; ikan belatjan, kat visch; saperti kera kena helatjan, fig. Sprw. voor iem. die rusteloos, ongestadig is. Soorten van helatjan zijn: h. hoedang en h. ikan. De eerste houdt men voor de beste. Op Java terasi geheeten. •^i^^ bfelatjoe, ongebleekt ka- toen, = kam mentah, Yolg. C. en S. van het Eng^bleach? bUatjoe k^larai^ ongebleekt keper; hdatjoe minjak, ongebleekt katoen, dat naar olie riekt. t>ik^ bilädj Arab. meerv. van ha- lad, gewest. •4>iU bßladau, e.8.v. körten dolk met breed lemmer, dien men gewoon- lijk verborgen draagt, hetzij in het haar, zooals de panglimd's, hetzij in den buikgordel of in den mouw, om er kwaad mede te doen. auM^ b^lasah, ransel,slaag ; k^na helasahy ransel krijgen; memMlasah, afranselen, afrossen. Zie asah, 2cD^ balägrat, Arab. welspre- kendheid. c^ bölanga, e. s. v. grooten, rooden, onverglaasd aarden poi met wijden mond, zonder ooren, teil ; bela- nga ajar-soesoe^ melkteil; s^bah nila satitik roesak soesoe sahelanga^ door een droppel indigo wordt een geheele teil melk bedorven, Sprw.; perioek helangaj potten en pannen, aarde- werk; helanga s^katj e. pot met vak- ken inwendig, zoodat men verschil- lende dingen daarin tegelijk koken kan. C. en S. Men heeft ze ook van ijzer, iftiL bölanging, e. s.v. vaar- tuig, C. en S. ^j^ik^ boelangan, e.s.v. strand- boom, welks worteis geneeskrachtige eigenschappen bezitten, H. Abd. 189. Zie bij hoelang. ö^ki bölaka, louter,enkel,zonder uitzondering, ten eenenmale, geheel en al; ^mas b^laka, enkel goud, louter gond'^roepiah belaka^ enkel guldens, geen ander geld. jö'iü bÖlakang, achter, achter- ste gedeelte, achterkant, rüg v. iets; helakang parang lagi^ djikalau di- asah^ nistjaja iadjam^ ook de rüg v. c. kapmes, indien hij geslepen wordt, zal voorwaar scherp worden. Sprw,; toelang MaÄ;a»^,ruggegraat; s^rambi bUakang^ achtergalerij ; dib^lakang, achter, na; dib^lakang mata, achter ^en rüg, b.v. m^ngapa angkau doe- ^ 171 doek m^ngatakan akoe dib^lakang mata, waarom zit ge mij achter mijn rüg te bebabbelen? C. en S.; dibUa- kang roemah, achter het huis; dib^- lakang soerat inij na dezen brief; dari belakang, van achteren; kabe- lakang^ naar achter, achterwaarts ; m^mb^lakang, met den achterkant gericht naar, den rüg wenden naar, ook: achteraan komen, achterstaan; p^mb^lakang, achterblij ver, nakomer ; kabelakangan, ten achter zijn of ge- raakt zijn, soms ook als Bijw. gebr. in de beteekenis van daarna, nader- hand, zie de Holl. 5^ dr. p. 271; memb^lakangkan^ achteraanstellen. ^^S'ik-j bÖlakin, en belang kin, koolteer, van het Eng. blacking. Jikj biläl, oproeper tot het gebed, een moskeebediende, die daarmede belast is, zoo genoemd naar den naam van den eerstenpersoon, die daarmede tijdens Mohammed belast was. Zijn eigenlijke titel is moadzin, waarvan men op Java modin heeft gemaakt. ^J^ bfelalang, e.s.v. oorlogs- sloep, gebruikt in de noordelijke ge- deelten van Sumatra. M. iij^^ bilalang^ sprinkhaan; ook de nokbalk van een atappen dak; soor- ten van sprinkhanen zijn: b. ijingka- doe, b, gambar^ e. s. v. eetbaren, die in zwermen groote verwoestingen aanricht; b, koenjit, b, padi, b, daoen, het wandelende blad; b.ranting, het wandelende rijs; b. hantoej^ een lee- lijke soort ; 6. pidjar, het onzelieve- heersbeestje, e.s.v. fraai torretje, C. 172 <^^ v::Jb en S. [Deze geven nog meer soorten op eü daaronder de volgende die niet tot de sprinkhanen behooren : b. tßng- kadak, de cicada (?) b. gantjong^ de biddende amanti8(?)]; ikan bilalang^ de yliegende visch; paha bilalang, sprinkhaneboutje, de benedendij van het menschelijk lichaam; gigi bila- lang, zekere steek bij het naaien, die eck bij het weven wordt nagebootst; pd* bilalang, de bijnaam van zekeren gelukkigen waarzegger, die daarbij door zijn zoon Bilalang werd gehol- pen en die tot een spreekwoord ge- worden is, vandaar de uitdrukkin- gen: boedjoer pa^ bilalang jYoors-goQ- dig alsP.B.; toew ah p,b. ^zoo gelukkig als P.B.; elmoe p. &., kunst van P.B., zie ook kadoek, j^ikj bfelalak, wijd openstaand en star van de oogen, zooals van een doode; M^n. boelalik, id, Yolg. d. 1. Cr. vlies op het oog. C. en S. schrij- ven bilalaL xJ^kj bölalah, gulzig, vraatzuch- tig; zie geloedjoeh en pelahap. ^iüboelalai, snuit v.e. olifant, vlinder, mug of vlieg, slurf, tromp, de lel van een kalkoenschenhaan; b, djiwa voor pelalai djiwa, e. s. v. ver- snapering; b* poewaJßj e. s. v. boom, welks worteis in de geneeskunde ge- bruikt worden. (^jiü bölanak, de harder, e.s.v. zoutwatervisch; soorten zijn : b.angin^ b. sorok, b. Md^ra^ b. poetih en b, hi- tarn; tanah b^lanakan, weeke zee- grond, ZOO genoemd om zijne over- eenkomst met de uitworpselen van dien visch. ^ikj bölanai, e. s. v. versnape- ring, bereid van eieren, die met een suikersaus gegeten wordt, v. d. W. Zie bij boelalai. •^ bölawa, e.s.v. groot zwaard, V. d. W. (^joiLj bölahak ; m^mb^lahak^ reutelen,rochelen,kuchen,v.d.W.zie dahak; een beer laten? C. en S. ^5ß^ bilahi, Arab. onheil = tß- laka, Sail. Sal. billahi^ Arab, bij God, in eedszwering. va^xJb bfelßbat, I. e.s.v. zachte in den wasem bereide koekjes v. pisang en kgledek aan dobbelsteenen gesne- den. Soms ook bereid v. sage of ma'is. II. ook belabaty e. s. v. pas bij het schermen, nam. recht vooruitgaan onder het hoog oplichten van de beenen. III. e. s. V. honten zwaard. M^n. schermstok. j**AJb bölöbas, regel van een wand, om er planken of latten tegen te spijkeren; roede aan de kam bjj het weven, spouwhout. In het M^n. ook liniaal en de lijn, daarmede ge- maakt. Zie ook beroti en balera. (^Je^Jb bölßbak, e. springlansvan bamboe, gebr. bij de bUantik paoety en ook als lans in de band; beUbak boeloehj een bamboezen speer, C. en S. JuJb boelboel, Perz. e.s.v. nach- tegaal, R. Chaib. v::Jb bölat, I, e. s. v. fuikvormig staketsei, vervaardigd v. resamsten- »Jb ^ 173 gels, ook van fijn gespleten bamboe, bilah genoemd; Mlat batoe^ zulk een fujk, waarbij een dijkje van koraal- steen gebruiktwordt; belat ampang^ een andere soort van fuik. Soorten in zee zijn : &. telok^ b. langai, b.kombong^ de grootste; die in zoetwater zijn: b. kelong, kabam, siroh en t^meram. II. e.s.v. scherm of voorhang, ver- vaardigd van dünne reepen rotan of bamboe = k^re, Jav. III. memb^lat, spalken, b.v. v. e. gebroken lichaamsdeel, Päd. bovenl. oJb böloet; ikan b^loet, aal of paling, Jav. weloet; toelang bUoet^ e. s. V. engelschen steek bij het naaien, volg. P. e. s. V. borduurwerk, en M. weven = tenoen; MÖn. een wijze van touw te vlechten; bagai beloet dire- gang^ als een gerekte paling, zoo dun en smal of mager; pembeloetarij een borduurraam, P. weefgetouw, M. oJb bfelitj kronkel, b.v. van eene slang, een weg, rivier enz.; pontoh riaga tiga belit^ armband in den vorm van een draak met drie kronkels of windingen; pandjang bellt, MÖn. al- lerlei uitvluchten, allerlei praatjes om er zieh van af te maken, allerlei draaierijen; m^mbelitj kronkelen, om- kronkelen, omslingeren, omwinden, ook opschieten van een touw of kabel; m. kapala, het hoofd (met een doek) omwinden; membelitkan ramboetjhet haar om het hoofd winden ; ajar ber- hUit pada padang, het water (v. e. beek) kronkelt over de vlakte; loeka h^rbUit^ wond met e. windsei omwon- den; m^nanggalkan b^lit, dat windsei er afdoen, M. Zie b^lat III; dibeliinja d^ngan boelalainja, zij omslingerden het met hun snuit, (van olifanten); b^rb^lit-bUit, zieh kronkelen, zieh in bochten wringen, met kronkelingen; pemb^litj wie of wat omkronkelt of omwindt, ook bindloon, opvatloon, voor een gevluchten slaaf, b.v. djika hamba orang lari, maka dihawa olih rujat masok kadalam negari itoe, ma- ka hendak dib^ri pembUitnja, Atoer Satia, het vindloon; pembHitany om- winding, omkronkeling, omslinge- ring; tali leher toedjoeh bellt, een zevendubbel coUier, Hik. Koris. ^ UcAxJbbalatantarajzie bij balal, ^^Jb balach, Arab. trotsch, hoog- moedig; hoogte; eik. JJLj balad, Arab. gewest. ItXJb bÖlÖda, e.s.v. stijve brij van boonenmeel, fijn gesneden en met stroop gegeten. ^jf jJb boldän, Ar. mrv. v. balad. •jJb bfelödoe, Port, veludo, flu- weel, Jav. b^loedroe; boeroeng b^l^doe, de fluweelvogel; ikan bUMoe, e. s. v. drie voet langen zeevisch, zwart en wit gevlekt, met fijne schubben en eetbaar; kam bMMoe tiga goeloeng, drie rollen (volle stukken) fiuweel. M. jtfjJbbölßdi, eenmetalenwater- emraer, C. en S. Jb bölar ; memb^lar, wriemelen, krioelen, b.v, van mieren, kleine kin- deren enz.; overal rondloopen en niet veel bijzonders uitvoeren. ' Jb böloer, in de zon gedroogd, inz. van visch, P. MÖn. vleesch, dat 174 LK^ u-J^^ in de zon gedroogd is. Zie ook s^loer en baloer IT. yAJiN^ll)61ftS^l. medelijden, deernis; b^las rasa hatikoe tadapat dip^rikan^ mijn hart gevoeltonbeschrijfelijkme- delijden; belas-kasihan, ontferming en medelijden; m^naroh Mlas-kasi- han, ontferming en medelijden koes- teren; Jav. welas en piw^las, id.; m^mbelaskan hatij het hart met me- delijden vervullen; 6^^a5 hertjampoer raioan^ medelijden gemengd m. zorg. II. het Jav. ^las, geplaatßt achter de negen eerste getallen tot vorming der getallen van 11 — 19, b.v. sab^las, elf; doewa helas^ twaalf enz. De oor- spronkelijke Maleische vorming is: sapoeloeh satocy sapoeloeh doewa enz. evenals bij de andere tientallen; b^- berapa hUas, een aantal tusschen tien en twintig. jjLwJb balsän, Ar. balsem; ook de naam van den boom. ^^^mJlj bolsak, verb. Ned. bult- zak^ matras. ^AjAftftAj balsaitiina, Arab. de balsemboom, v. d. W. aIaJÜ baläam^ Arab, Bileam, de valsche profeet. Op Java is de uitspr, balhoem. kki balagr, Arab. doel, wat het doel bereikt; ook merk waar men uitscheidt met lezen. |V*Jb baigram, Arab. fluim, slijm. iXj belang, I. bont, gevlekt, vlek, inz. op de huid, veelkleurig ge- streept; ikan 6., e.s.v.zoetwatervisch, in moerassen; b, p^langi^ de kleuren V. d. regenboog. (Volg. C. en S. is de beteekenis v. belang gestreept en voor bont, gevlekt, geven zij op habloer en toempoek'toempoek ^ zie ald.) koeda belang, een bont gevlekt paard; oelar belang, e.s.v. gevlekte en zeer giftige slang; kambing belang, e, bonte geit; sakit belang^ e. s. v. melaalschheid, waarbij de huid gevlekt is; belang tjantjang jhont gespikkeld; b^rbHang, gevlekt zijn; belang kasau, zie bij p^lang; djawdb belang, antwoorden, die niet met elk, overeeukomen. Zie ook belak en pelang. II. op de O.-kust v. Mal. = sam- bilj C. en S. «Jbbßling, verglaasd aardewerk, porselein; ook dit fijn gestampt als schuurmiddel of slijpzand gebruikt. Op Java ook seling, o^^ÄJb bßlengset, omgeslagen, neerhangend van de onderste oogle- den, zoodat de binnenkant zichtbäar is. Ook b^lenset, ^^Jb bölongsoüg, I. Jav. over- trek, omslag, van metaal of stof. Zie saloet en sampoeL II. kam b^longsongy half zij de en half katoen. y^il^ bölengket, Batav. kle- ven, = l^kat^ zie ald. en lengket jCiJbböloengkoer, e.s.v. eet- baren zeevisch; soorten zijn: ö.paja^ b. pasir en 6. pisang. ^jtSjkXj^ b^Iangkas, de Moluk- sche krab, op Java mimi^ met schild- vormig lichaam en een beweegba- ren, harden, driekanten en puntigen staart, die op een driekanten degen gelijkt; de eieren worden gegeten doch de krab zelf niet; hoenga telor helangkasj e.s.v. bloemen, gelijkende op den eierstok van die krab. Zij groeien aan een struik; pMang ekoer h^langkaSj een driekanten degen = pMang setiahoe. Zie bangkas en langkas, ^XjUU Ibölingkas, klein bosje, b.v. van den tobawortel; memMling- kas^iot een bosje samenbinden; Mr- helingkas, tot een bosje saamgebon- den zijn. iJüUb bßlangkang, het geluid van metaal als het op steen valt, C. en S. 