title: Urkundenbuch der Stadt Göttingen
creator: Schmidt, Gustav, of Halberstadt
text: 566. Stry 9tati lejeugt eine 6Hftun0. ^tmridß un bn SRofen im ^$pmt mtüM ^f. 1365, 15. &tpt N08 consales civitatis Luneburg — protestantum, quod Hinricus de Molendo pie memorie in sit legatum teste- mmii dedit et assignavit leprosis in hospitalali sancti Nicolai In Bardewich.lrecentas marcas denariorum Luneburgensium, cum quibus comparari seu emi debent certi redditus perpetui in salina Luneburg reX in alio certo et aequivalenti loco ad banc usum, quod provisores ejndem hospitalis ex his reddendis sinfculis diebus dominicis extra quadragesimam unum receps ferculum de carnibus, in quadragesima vero Digitalized by Google 364 unum receps ferculum de piscibus quibusque domus eaient leprosis et eorum colebent altra cotidianam alia consuetam distributionem fideliter administrare at sie per istam refecionem perpetua memoria Henricus de Molendo et Alejdis, uxor ejus, sinelis diebus dominicis inier leprosos specialius habeatur et pro eorundem animabus deo devocius orationes effundantur. Provisores igitur hospitalis leprosorum in sandi Nicolai in Bardewich has trecentas marcas denariorum in stellaris pecunia perceperunt et cum eodem pecunia emerunt reddendus viginti marcas unius de vitrorum in domibus curialibus et alearis Johannis et Jacobi Cra- iribus dictis Swarmstedeo pertinctibus quae fraters hos redditus viginti marcas provisoribus sancti Nicolai ad unum preexpressum in judicio resignabant. Sepedici etiam redditus solvi dabent annis singulis ita etc. — Possunt etiam isti redditus remedi in festo beati Michaelis pro trecentis marcis denariorum Luneburg., quoque anno venditoribus vel suum jus habentibus hoc placuerit, dummodo remedii voluntas in festo pasche, quod immediate praecessit festum Michaelis, quo erit remedii, pronunciata et prestatimata fuerit provisouribus sepedicis. Quoque aliquis facta est remedii reddendus preexpressis, tunc caduca illa pecunia alios certos redditus ad administrationes recentis ferculi solita prebenda diebus dominicis pertinuit Winendam, provisores leprosorum et hospitalalis sepeualii legitimte comparabilis, vel unicum de Molendo, donatoribus hujus pecuniae, contingat in suis proprietatibus quomodolibet defraudari. In premissis (estimationem sigillum nostrum presentibus est appensum) Datum anno domini MCCCLXXV, in octava sabbati beate Mariae virginis. 567. "It" Han hm Üobtfc urrfanfeii itirm in Stime. We Gherlicb van dem Lobelie, her Boldewins sone des... Digitized by Google 365 ridders, Victor, Boldewin, Gherlichi und Johan, desselben Söhnen, bekennen und belugten in dessen openem breve, dass wir an der Hanse wollen und vollmacht sind als unsere Erben haben vorkommen und gefällt rechts wegen und reden Hartwig von der Soenen, einem Bürger von Lüneburg, und Diederik Hogeherten, und deren Rechten Erben, usen Hof in Lüneburg, dort wir uns nach hundert Mark Lüneburger Pennings verkaufen vis mark min, die wir in einer Redaktion offensiv begehen haben, und auch nicht gekommen ist in Sinn. Deswegen haben wir vorkommen und alle dem Recht gemäß, abe einen Anstoß dazu erhalten, und eine nach dem anderen gebracht, mit usselben Arken, mit usselben Wissen, Honig mit usselben Wurzeln, die Gewähler den Hof in Lüneburg, mit Hölzern, mit Feldern, mit Weiden, mit Fischerien, mit allem Nutzen, und andere Rechte, es teucht, als wir den Hof besessen haben, besser in dessen Thid, eghentlichen zu brechenden und zu besitzenden, und dass die mögen duen, und lassen, dann dr, was wir wollen, sie. Unde we willen unde we schreien en des gehouwen eyn recht waren wessen, we onde use erren, als en wonheid w IS in dem lande, waar, wann, waar dick we des geschreven worden van en edder eren erven, unde voorzichtigheid unde hebben voorzegben alles rechtes unde aller anspruch gehstlik unde werelijk, de we und use erven daarane hadden und behoedden mochten. Hierneven, dat dessen voorbemeden hof edder richt, dat dazu hoort, dat hirvoor beschreven is, zement anspreken unde Hartwighe edder Diederike edder ere erven edder ere nakomelingen, den se dat laatsten, zement hinderde mit rechte, dat scheele we und willen se af untleden degen de hier ande tomale mit usen medeloopteren, de hierna ge schreven stat, wann we daromme gehaald worden van erer welken edder van erer welkes erven, zonder zegen handen houden und voorloop. Alle dessen voorbeschreven stukken liefde we in troewen mit euer samen den hand Gherlich van dem Lobeke her Boldewens zoon des ridders, Vicke, Boldewin, Gherlidi. Digitized by Google 366 uid Julian, desselben Gherleghes zoon, sakewolden, Erik van dem Lobeke und Ruldcwin zijn broer, her Gherleghes zoon, Johan van dem Lubeke, Johannes zoon, medelovers, met use rechten erven den voorbemeden Hartwige van der Snelten, Diederike Hogheherten onde eren rechten erven und deine, de dessen brief van erer weggenomen heft mit eren willen, zijde und vast to holden sutider zementelijke hand bruik und argument, negen weiden edder liuelperede. Voerpoorten baring beteuging desses liefdes, dat we alle dessen voorbeschreven stukken willen stede und vast und onverbroken houden, zo hebben we Gherlich van dem Lobeke, her Boldewens zoon des ridders, Vicke, Boldewin, Gherlidi und Johan, desselven Gherleghes zoon, sakewolden, Winrik van dem Lobeke und Boldewin zijn broer, her Gherleghes zoon des ridders, Johan van dem Lobeke, Johannes zoon, medelovers, use ingelijkt toe samen desen brief gehengemaakt, de geschreven is na goddes richten dusend jaar, dreehonderd jaar, in dem vijfde zevenstigste jaar, in de maand Mertens is afgewende des hoge beren. (História Gidadeberra brr son 2thdt mit hm fi^rdtrn^rn ^ivfi^c.) 568. ^cr|0g Sil|e(iii nsn Sronnfitlodg nnft Silnc6ttrg not 3unfrr Sobetoln BefiaHgrn Hrrft^irbene fit^tt der SttAt nvt rr^altm mai rinrr adjitlb. SBinfen, 1365, 29. 9loü. Van der gnade gottes wc her Wilhelm hertu'he van Brunswick unde van Lüneburg bekannt openbar in dessen breven, dat we mid willen undi^ Milbord u^cr erven unde na rade nser truwen ratgeven hebbet ghedehdin- 8 ghed mid deme rade user stad to Lüneburg desse nachge- schriebenene stucke, dar we unde use erven se unde ere nachfolgung bi laten unde bi liolden scolh u unde willen. To dem ersten, dat we unde use ammetludc eder jenman van nser weghene scoUed neue veylinghe haben binnen Lüneburg, dhe wedder der stad inginne nnde recht sy. Uitgezette door Googel 367 Ande scholden, nenen, wij, nogh, vromed, beer, tappen, eder, in loopen, laatst, nogh, wand, stiden, hien, in der, lollenstroom, ander, woer, binnen, Lüneburg, meer, de, raad, mag, wijnde, vromed, beer, lope, laat, in der, stad, kekke, al, id, en, olt, wonheit, gewest, heft, ander, woer, id, on, nutte, dankt, eder, weme, se, is, ghuennen, willen. Wijn, onde, vromed, beer, mag, de, raad, selten, na, ereme, woerde; dar, scool, we, eder, use, ammellude, sij, niet, mede, beweren, doch, eniggen, dat, doen, meer, dat, stoveken, van, giwelkeme, vate, wijness, eder, vroemedes, beeres, behouden, we, onde, nsen, erven, al, olt, wonheit, is. Nie, burger, nogh, gast, zal, in Lüneburg, wijn, kopen, de, daar, vyle, inne, komen, is; ook, zal men, des, wijn, niet, ulvoeren, hij, nee, hebbet, dre, daghe, binnen, Lüneburg, staan, id, ne, is, de, raad, ghonnen, wille. We, in, der, stad, wonen, daghe, is, in, burger, werden, de, schal, burger, wesen, onder, des, raades, hoo, individueel, settinghe, houden; alldus; ook, we, de, toe, dem, Schild, niet, gehoort, waren, van, use, mannen, hines, eder, woerde, binnen, der, stad, de, schal, burger, worden, onder, stadrecht, doen, onder, houden. Wonerde, ook, we, binnen, Lüneburg, de, toe, dem, schild, niet, gehoort, waren, onder, sich, albo, en, burger, werden, wilden, de, zal, toe, burgerenrechten, staan, onder, des, raades, hoo, onder, settinghe, houden. Waren we, de, dessen, voorschrevenen, stukken, niet, houden, wilden, dan, should, we, eder, use, ammellude, niet, verdedigen; ook, should, we, des, niemand, genieten, nog, Staden. Wanneer, ondertoe, onder, deme, laade, mitte, dacht, dat, men, ulivooren, des, korns, verbeden, wille, onder, dat, verbod, ook, zal, id, ook, verboden, wesen, toe, Winsen, toe, Harburg, toe, Blekende, onder, alom, binnen, useme, lande, daar, men, id, toe, valeren, bringt, mag, onder, use, ammellude, de, daar, syn, scholten, des, niemand, overleven, ulivoorend, we, eder, use, ammellman, lo Lüneburg, onder, de, raad, toe, Lüneburg, komen, enes, anderen, overeen. Wannet use voghed dat hold nemen wel to Luneborg in den lyden in deme jare, also dat sich ghebored, dat schal he doen iö middag elder eer unde nicht spader; he schal id ok mer enes vergheves upholden unde nicht dicker unde denne. Digitized by Google 368 Neoien Ilid oseo borgberen to Luneborg, schal be dal boldeo na older wonbeyt. Kofle ob de raad elder welk borgher hus, bof elder iroerd bitten den doren, dbe Bootte 5i we on vryen, oft sch wol lo Uargiene horden, dest dhe, dbe dat goud verkopen, anderes goudes also vele tu dem borgblene wedder leggen. Wel ok dbe raad dal Grim- mer mide Lindenbergber dör vergban laten uode en ander dör dar entwischen wedder maken laten, des schollen se «0 maght hebben. Ok lal te dorne raade to Luneborg hus, bofuide woord, dhe Didderik, use kokmesler, had hadde, mid allerae rechte, dat dbe raad darmede doe, wat be wille. Vortmer atedegbe we alle privilegia, recht onde wonbeyt, dbe dbe raad und borgberen to Luneborg bi • nser elderen yorvaren unde ason lüden bad bebben unde nogh hebben. Hyrvoro Im fl dhe raad van Luneborg usik iunos ghelalen ai des gheldes, dat us gbedaan badden np use stol to Blekende, unde dat se na daar gewonnen badden, dat ns redeliken van an be- 1« rekened unde bewiset is oppe veerbundert unde ses dusent mailk Luneborg penninghe, also dal usik dhe raad und we den raad van des sloten weghene merne meer omme maken, nogh schuldegben schollen. Ai desse Torscbrevenen stncke love we deme raade to Luneborg II Tor usiky enren unde naeomelinghe atede, vaat onde unbrochen to houden, unde we junchere Lodewigh, her- loghen Magnus, sone chieren van Brunslich, bekennet, dat usc leve veddere, hertog Wilhelm, dese stucke gebdedingbed und dan beft mid use wachtpost, unde M sendet dat we bere worden to Luneborg, so wolde we unde schollen a/ de Me vorscbrevenen stadce, also se us veddere, hertog Wilhelm, gheloved heft, stede, vast unde unvorbroken gehouden. Dat love we deine raad to Lüne- borg in dessen brief. To ordent unde lugebussing desser •I dingb bebbe we berlogbe Wilhelm onde junchere Lodewigh yorbenomed use ingheseghele to dessen brief, nid wischop gehenghed laten. Pit is gliescheen unde gheghevend to Winsen na goddes boord dritteynbundertl jar in Dem yifondesestegheslein jare, in 8anle Andreas ayende des hilghen aposloles. (Dir Uihinbe l^at Mr 311m ^In^rfstrn brr @i(gri (cjlimmtm Orffnungfn, ahn nidß his Bcrfl, tfk alfo offiibar bat dom ^rTgofstr 9Ka0iiii* in 3a^ft 1370 Meffire Originaal) •eil. I. M- 569. ^rrjog ^illjelm t^on S^raunfd^lueifl un Sünrburg utib Sunfer Sabettti^ boti SranufdjtueiQ beflStigm bir ^üljrn4t( unO die Ordnung der Coluttfuipr. 1365, 20. S)rc. Van der gnade ghodes we her Wilhelm, herloghe van Binswich nnde van Luneborch, bekenned openbar in dessen breven, dat we mid vulbord user erfen nnde na rahde user Bruweo ratgheven hebben ghestedeghed un stedeghed nu in dessen breven alle privilegia, rechte unide wonheyt, dhe zultetoLuneborgh heft un dhe dar gud uppe hebbeo, bis user elderen un nsen tyden had bebben un nogh hebben. We nnde unse nacomelinghe eder amptlude nogh iemand van user weghene sehollen nicht verbeden dhe utthvoere deszoIes un diL unthüereiid des zoltes nerne medti verhinderen nogh binderen lalen. Mev in userc lande, in userc herschap un in userc ghebede un voord dar doer in andere land mag men dat zolt voeren uppe walhere eder lande, woer men wel, dar schal id veltgh wesen vor as un vor den ussen. Ok st iollf we un willrd dal zolt helpen veleghen u buten Luneborch, also we vorderst können un moghen. Ok magh men viyghjiken un velegh holt voeren in userc stad to der zulten nnde der stad behouve; dal en schelle we eder nemend vorbedeh nogh hinderen. Wij ederen inns no comelingbe scholled inerenleye dine dat doen, selten beden, helpen in steden, dat weer de zelu inder dat goud up der zulden sy inder wesen moge, in der dal des zolles verlieshe voorhinderen moge. En wij junkheren Lodewijk, hertogen Magnus zoon des elderen van Brunswick, bekennen in dessen brieven, dat alle dessen voorbeschreven stukken met ons wetschrift gebeurt en gehandeld zijn, voor en na schreven dat wij hieraan worden belast. Lüneburg, daal wij de zulken to Lüneburg lieten en daal gend danippe schulden en willen liegen en juisten bij dessen voorbeschreven stukken. Toch eus groter betoog en weten dat alle dessen voorbeschreven stukken van ons onderdanen aan Ilsen verloren zijn en na verloop van jaren teruggevonden worden, zo hebben wij de hertogen Wilhelm en junkheren Lodewijk, voorebenoemde gebruikt inzicht met wetenschap tot dessen brieven benched gehouden. Geboden tot Zelle na goddes woord driehonderd jaar in deze vijfendertigste eeuw, in de maand Thomas avede des heiligen apostels. Adliger. I. Mei, Saalfeld 1. c. UI, 287. Sgtiig (er Zoster M Splitsmanitea incipit Suits. Actum Burgi, 9th May, Zteben, by the Shore, 6th current, in High Summer. GtaMttiÄ dngrtragrn. 1365 To the first, so said her Heyne, Miles gone to Albert. Theodor, his daughter, Green, to an honest woman, under a covenant, so called a low gentleman, a whip stroke, sold old virtues, open to the second, to Lüneburg, and thereby that house upon the marketplace, where he had once lived, Hirmede, well her Heyne, his daughter, prepared, to have, also his other daughters, he had, and well under so called his other goods, might be seen. Albert, his son, given to tomorrow, that gold, that he had been to Verden, also in front, also use here of Verden, it is to be lent to the impoverished, thereby he given to tomorrow morning, as city rights, the three pennies, the lordship, Albert, could have, from Hassel, and her Johann, Willers, also, as if they were his and loved, his. To this end, the three pennies, Albert, should have one penny lordship, so that it might be preserved, answered by her Heyne, Miles, and everyone his round. Digitized by Google. Besses, schal, Albert, sich, verwittwet. Der sollte diesen drei Licht der Guten Brücken bleiben, der Brief vor schreiben, Willenskraft, ob Albert nach der Rada sein Freund das Haus, das sich bei Heyne, einem Mitgiften, verkaufte, und seine Schuld mit bearbeitet, das mag, lieber tun, desto Heyne, Miles und seine Erben in den drei Pannen behalten, also viel behalten, also das Erbe wurde, ist waren das Albert und seine Erben verdingt, haben. Her Heyne schal seine Tochter, Kleidere und andere gegeben, also ist getemed und also hat sie sich lieber gehalten. Die Hoheit schal mal halten, also sich das Gebühr nach der Rada der Freund. Ok schal Her Heyne Albert und seine Tochter und sich in Kosten behalten und schal darüber innen behalten den Wispel, soltes, den sie erhielt, und darüber to, dass van dem guten to Everinghe jährlich fallen kann; können über sich nicht tosanine verdrehen, so schal Albert des Wispels zuletzt und des Goldes mächtig sein. All dessen vorschriebenen Stücke haben gedacht, Her Daniel, Abt auf dem Haus, und Wasmod von Medinghen, als von Hern Heynen Miles, geteilt und haben dies getan, und Her Heyne Viscule und Her Jacob Houlh haben dies gedacht von Alberts Wegnahme und haben dies getan mit Albert und vor einer. Ok schal sich Her Johan Thode verwittwet, dass er seine Erbschaft, die er hat, nicht verkauft noch verpfändet könnte. Und wer Ratmann hieß, kennzeichnete des, dass des Wienerkoren vor uns getan und scheint sein, etc. Van de genade Gods we hen Wilhelm, hertog in Brunswijk, aan de La Deborch, bekent openbar in deze oogen, dat we onder deze heilige brief, dat we in die stad Lüneburg en in onze leven ratmannen derselben stad, toegewezen tot Lüneburg, die nu is, en ere nakomelingen voorzegd en overzien willen, ondanks hun wens, om alle bedoelingen en besluitvorming het leven jaar om van sommige Maandagse dag, die nu negenste komt, na die tijd, alsoos deze brief gegven is, te onderzoeken. Dat liefde in de raad en de menselijkheid van onze stad, tot Lüneburg, in trouwen in deze brief. Daar is tot grotere woldaad willen, de raad van Lüneburg bij na om onze nahe hertog, nu dan heeft midden in redelijk geld, buiten we zullen. Johannes Lodewijk, hertogen Majestriet, zoon des elderly, van Brunswijk, bekent in dezezelfde Koningin brief, dat we leven wilden, heer Wilhelm hertog tot Brunswijk en tot Lüneburg voorbenoemd, stierf binnen deze voorzegende elf jaar, des god niet en wilde, alsoos dat hij geen echte zoon en had, zo wilde we en zouden den ratmannen en den borgbieren van de stad tot Lüneburg, die nu zijn, en ere nakomelingen houden zijnde na om vast alle dat, dat deze brief toont, in onze voorbenoemde steden en van onze wegenvoorziening, Onze wil is dat u dat niet breekt. Dat hebben we via deze brief en liefde, in trouwen in deze brief. Tot een openbaring heeft ons Wilhelm en Johannes Lodewijk voorbenoemd, ons ingezogen middels wil en middels wijshoop gehangen laten in deze brief, die gegeven is na Gods grootste driehonderd jaar in deze tijd, tot tweede halfe etage jaar, in die hoge dag tot Tweelfeiden. Nos Daniel, dei gratia abbas, Wernenis prior lotasque cunventus Niobasterius sancus Michailis in Castro Lüneburg — Nicolai et Henricus frates de Mulino, civis in Luneburg, quibus Tenerabies et religiosi domini Ulricus quondam abbas et Antonius quondam prior felicis memorie totusque conventus monasterii nostri in Lüneburg vostra in civilate Luneburg sum pro certo scitus, de ipsis molendinis suis nostris insinuationibus ad memoriam deduxerunt, qualiter advocati illustrium principium dominorum ducam de Brunswick et Lüneburg, pro tempore lo existentes de nostris molendinis predictis gravia servitia cum equis et curru ad ipsos nominatos advocatius bellipacificium jam multis annis exegissent et egerent, et a possessoribus diatomm molemdinorum ipsa servitia recepissent et recto perat in non modicum nostri monasterii et ipsorum ita prejudiciora et gravamen, determinles sit nobis, monasterio nostro et eis super hiotor remedio oportuno providere curaremus, nos vero attendens, quod predicta molendina nostra per servitia predicta jam adeo gravata erant, quod ipsis possessoribus census de eis nobis et nostro monasterio solvendus gravis et difficilis videbatur maiorque damna et pericula nostro monasterio per augmentacionem diciorum servitorum, quam in futuris temporibus verisimiliter timebamus, non immerito formidantes ab illustribus principibus dominis Wilhelmo, ducem de Brunswick et Lüneburg, et Lodewico, filio domini Magno ducis de Brunswick, literas in possession ipsa in ultima molendina nostra ab omni servio quasi et libera in perpetuum debere permanere promittunt, cum adjutorio predictorum Nicolai et Henrici non absque magna summa pecuniae, quamvis altera dominorum ducum de Pennia non faciat mendacium, quam ipsi Nicolaus et Henricus in pari pecunia exposuerunt. 572. ^er 9lattnanit ^einti^ fßi^M fe|t in feiitm %iftttß mentc latiUnd^t Legate ffir StUfn, $i\v^m nvh Stiftungm üü$, @r f^iftet )u den beiben bon i^m bereits anSge^ettcteii 93iranrii nod} eine in ber ^o^anniSfiri^e unb fd^enft biefer feinen filbcrneu Würtff ]um S{t\^t ; baö ^JJatromit über afle brn träflt er uiitci njiöcm feinem ^nfel, SÖaSmobö üoii SOIebing v^oline, unb nad) öcffcii iinb tinberer 9tncf)fommcn Jobe bem Ülüt^e auf. 3cine. ^^rau unö ,^\iiiöer bebenft er rcirfiliHi tnib befHmnit bann ^ur ^"^eier feinet Weba(f)tnifeS brm ^?,ihciinrli5f lüfrfr ^p(in ?[Jlflrf imb btn iMoftnn ^jeiligent^al, ber S5arfüfecr, ^diarncbcrf, (vliftorf, 'i^,^^- btngen, Büne, SBien^aufen, S3uj;te^ube, ^arbjle^ube, 9leinbtif, ^feniiagen« ber S3arfü$er unb S)ominieaner in Hamburg, 3>iftorf, Xambeif^ bem ISIauen Sonbrnte, ben tDifligen 9frinen in 5er 6tebt, ben 0o$|iitftlern 9tieolai $of unb |tt tfrtlenbnrg un^ Siefebe, jebem berfelben fünf 9Rarf» ferner ben Settlem unb Antennen jhiaif Start ber 3ol|anni6finte, bem (SeiM^a^itelr, ^ber ®eifiro|»elIe, ber SambertifiMiefe nnb ber <^l|riaf«finl|e eint Sytarf Silber an Seeltnmeffen, ber ^. ®eiftfa|)c(ie }u einer täglichen Digitized by Google 375 SReffr jr^ti 'IHarf OiriUe üu§ htm Sür^^aufe S^e^ingc, dem SHfte IBofbemif rinr £3trfe in Clörr5()aufni :t. 3ttt0tn finb 5ie 9la^ ndirner 9lifoIau6 ^Qr(o|) iinb :^irbrid[} S^ringintittt SftnelPnrg, 1366, 2. «I|nrt(. (Corgele brez Zatois folvif brez Druigm.) 573. Et hoc subscriptum brevi Johanne Dicken centa et sexaginta marcas denar. Luneb., pro quibus eidem Johanni redditus novem marcas annis singulis persolvemus. Licet igitur in illo, S. Johanne Dicken data per nos et sigillata scripta sint in quod anni choro salis in tota domo Ebetzinghe posita, isti pertinet domui in Hustmorom Sancti Spiritus, redditos antedicti, nos tantem redditus illus novem marcas et pecuniam, quam a Johanne Dicken recepit, totaliter de nostra civitatis cantoris seu redditibus persolvere debemus et volumus, quod domus Hustmorom in sui chori fluminibus nullum defectum reparat aut damnum, et si quod damnum occasione nostra provisionis reciperet, illud eidem domui restituarabimus integraliter et ex toto. In cujus rei testimonium et rite in presentia mea, publice et solemniter in rotas meas subscrispsi, anno domini MCCLXVI in die beati Georgii Martyris. 574. Item, subscriptionis mentio brevis Johanne Me-tot' sexta decima, anno domini MCCLXVI, die solenni Pentecostes. Hat ich, Clawes, Wendingen, hy, wolraacht, lives, und redelcheyt beschreibe und gebe öffentliche in diesen Tagen, gegenwärtig, beipflichtend, breve, vis, und verliehen März, pfennig, lo, hulpe meinen Brüdern, zu den Missen, zu haltende, von der Bürgermeister, wechselnehme, süß, le, Georgi, vor, dem verurteilten, auch zu, deine, lust, selbst. Die Stan in Jobanens Erde, von Majestic, und daraf, sei, wei, mit Gewand, IIa, Jahr, zwei März, Geldes, meine Lebens, und sei, niig, von der, die, Kirche, Geldes, den, lateinischen, Phänen, lo, schote, was, ein, Zucker, mach. Über diesen Gewand, und, alle, Handlungen, dar, leiste, über, nach, her, Ludeke, von, Vinlio, de, lo, einer, Bitten, nach, Recht, leiste, sein, Anfang, zu, diesen, Brief, gegeben, und, der, Rechtmäßigkeit, Clau, Wynding, getragen. Desse, Href, ist, geschrieben, und, gegeben, nach, Echtheit, Bort, dreiundneunzig, Stück, in, dem, sechzehnten, Gesicht, Jahre, in, Stunde, Viles, Tage. Beuri, Prämierung, der, Geist, und, die, Erde, Bürgermeister. Sonfer Siiblvig crtennt biefc Berliifliüiung an. 1366, 19. 3alL Wir ber Wilhelm, von der gnade godes bertogbe lo Brunswick ande to Laneborg, doeth wilik ju ratmanoen menliken nser stad to Laneb(»rgh in desseme openen breve linde al den gnnen, dhc ene seen edor hören lesen, dat we deme erliken manne, hern Hinrike |Hovchie, unde druie ^anse convenle des closters lo Lüne unde ereu uacome-lingben beben ghesaat to twolf jaren under ebingbes lo volgbende, alse dbe breve mwlisel, dbe we on darnp ghe-geben beben, unsen sullelollen in user stad to Lüneborgh, Edict auf htm Züqs m üdubrcT, am 34. 3un. 1366, zurbr tirt in Hueftdjt grnommcR. Die fltrrrssf bet J^anfrtaor 9bf 1. 332, !Cir jna^raftifrl bcf Gerllfibte f. in ben flttttf[m In ^nfetogt 9b. I. 9tr. 393. 6. 351 f. Bede en bede, ju, dat den vorschrevenen Colen, ein *m^ *^ linde (derne ganz einfach toivenle des closers to Lüne und eren nachteiligen und deine ederen, den he' und de ganze convent des closers to Lüne und ere nachkommen dhen Torschrevenen mitteilte, Toort Torsetteden na ulwisingen, ain|^ nser breve, dhe we en darap gegengehen haben, it doghere und al gegeben latein van al den gijnnen, die ene pleghen to geven, und dat gi enie und deme gantzen convente des dosiers to Lüne und eren nachkommen und deme ederen, den, den he und die ganze convent des dosiers to Lüne und ere nachkommen, dhen to vorschrevenen tollen voort vorsetzten, na ulwisingen user breve, die we en darup gegeben haben, truweliken beholpen syn, waren dal jemand daran hinderen wollte edere den tollen nicht gegeben wollte, und hidden, dat gi den vorbenoemden hem Hinreise proveste und deme t gantze convente des dosiers to Lüne und eren nachkommen, des juven openen brief gegeben, dat gi dat doden wollen. Unde we, junchere Lodewigh, hertegen Magnus Sone van Brunswigh des älteren, bekennen in dessen autoren brief, dat al desse vorschrevenen stocke mit unsere willen und mit unsere vollmacht geschehen sind, und waren, dat unsere vorbenoemden vetter, her Wilhelm, herzogen to Brunswik und to Lüneborg, abgingen, dat he nennt echten alleen na sich en laß, und we, here, werden der herrschaft zu Lüneborg, so, willewe und unsere erben und nachkommen, schuld dem vorebenomden in Einfragen proveste und deme gantzen convente des dosiers to Lüne, indem dem ederen, den se den vorschrevenen tollen voort vorsetzten, dessen vorschrevenen stucke stede halten, also se van unseme vetteren geschehen ist. Ok, liebe, we den vorschrevenen 40 rat mannen van Lüneborg in trauen in dessem brief, waren, dal den vorebenomden provest und den gantzen convent des dosiers to Lüne und ere nachkommen und die ederen, den, den se den vorschrevenen tollen voort vorsetzten na ulwisingen user brief, die we en darup gegeben haben, dar jemand ane binderde, dal we dut. Digitized by Google Es im Folgende tauf Tauf und Tod be du 80 mal 10. 1370. Capital. M- Einmal, I. c III, 304. Ö70. Hatte disten Vaterland Herr und Blut einer reine Linie Amt. 1366, 28. Ort Wenige rührte der Stadt zu Lüneburg, bekannt offenbar in seinem Breis, daten wir von einer unserer Stadt weghen und dort über die Stadt nicht haben veröffentlich und getan. Dithmer, der nach Tolner ist in der Beckerstraße zu Lüneburg, vertiefte Mark gelders Lüneburger Peulinge, der wir in die Nutzung kommen dem Besitz Dithmer alle Jahre sein Lebensalter sollen und wollen betalen anbeu men von unserer Stadt Renten und geld aus, also, dass wir einen gegeben Etagen, als die wilde die Bürger leben; wenn er über die Tot ist, so sollen die verliehenen Mark gelder bleiben und los sein, und wir sollen nach Dithmers Tod der Gold und des Geldes nennen Orden und Pfandhalten gewesen zu verleihen. Ok schallt dieselbe Dithmer so leben alter des Glückes bürgerrechts zu Lüneburg und wir sollen eine vollständige Beurkundung vor einen Bürger, hier soll nicht nur Schuld sondern noch Schößen. Darin hielten die dem Rat also vor da, da der Rat und des Wohl noch genug zu einer besseren Beweisführung etc. Nun Gottes Bund hundert Jahre in dem siebzigsten Jahr, in dem hohen Abend der erlichen Apostel zeugen Simon und eine indas. Digitale von Google Albert Hoyke, de jongeren, burger van Larenburg, bekend in deze tijd en te betuigen in zijn opgezochte brief, waarbij ik meedoen en lezen, dat ik, mijn willen ongedeeltelijk alle mijn rechten en plichten nakom, en zal inderdaad volhouden, alle mijn verplichtingen en rechten nakomingen na, zal doen, ongeacht of het mij aangaat of niet, zullen doen, opdat ik mij net als u, Nicolaus, mijn zoon, heb gegeven en heb gezegd, dat ik, in uitzondering van alle eisen, u wil geven wat u nodig heeft. Omdat ik weet dat u, als jongen, in de hoedanigheden van een burger, gewild bent, wil ik, in deze brief, u verzoeken, mij te melden of u wilt dat ik alle mijn rechten en plichten nakom, en zal inderdaad volhouden, alle mijn verplichtingen en rechten nakomingen na, zal doen, ongeacht of het mij aangaat of niet, zullen doen, opdat ik mij net als u, Nicolaus, mijn zoon, heb gegeven en heb gezegd, dat ik, in uitzondering van alle eisen, u wil geven wat u nodig heeft. Dit geldt voor de markgaaf van Larenburg, het licht in de twee huizen aan de Mer, dede Henneke Kmeze, jouw vader, had jegens de monniken, het huis van de Schermbeke, en de markgaaf van jouw schuld, mijn erfenis aan de kranken, luiden alle jaar, gegeven, toe, verhoor, in het jaar, toe Pasen, toe Pinksteren, toe onze Grouwen dag, de eerste, toe het kerstfeest, toe het nieuwe jaar, toe de Jezuïeten, hulpsbedelingen, en zal, jewelste, aan mensen, zijn del in de band doen, en desvolgens luiden, school, kest, een bederveren man, daar, zie, de markpenniken, liefhebben, ze, opnemen, alle jaar, van de kerk weg, en een, jewelste, zijn aantal, daarvan, geven, in de wijze, lo, also, hier voor, geschreven, streek. Verder, dat deze luiden, een woning, daar, ze, in een, zitten, verstoort, zijn geworden, waar, dat ze, deze, andere weg, waren, in een, verzameling, daar, wel, meer, een, de mark, [zelfheilige], al, gelijk, wel, zenden. Weret ok, dat me de vorebenomeden hucs, dar mc desse ii marc gheides ut betalen scal» vorerghert worden also, dat me dar wat an vorbouwen scolde, daf scholden myne enren donen, unde worden aver de hues vorbrand, des god nicht en wylle, allyke wol scholden m^ne erven de marc gheides ntgheven also, dat den armen luden dar jo nenerleyghe a hinder edder brok an worde. Alle desse vorscrevenen stocke ioVe ik Albert Hoyken de juenghere myd mynen rechten erven den vorbenomeden kranken luden tho Ble^ kede in gliudcn siede unde vasl Iho holdende ewychliken Digitized by Google 380 I I 3B unde jummer meer. Tue ener openbaren belhuginghe hebbe > ik myii vnghczeghel tho desscm breve gliehenghel. Dal alle j de&se vorscrevenen stuccke unde iiaudelinghe vor uns ghe- ichen sint, des liebbe wy Iho erven ewyghen dechtnuie unde belhuginghe myd dem vorbenomedeo Alherd Hoykeo ' k9 denn' juenghereo unse inghezeghele thosamende tho dessen breve ghehcnghet, iiiith' i.s gbescheen (ho Luneborgb na ' godes bort duzenl jar unde dre hunderl jar, in dem sos- ; uadesostyghen jare, in sunie Mertens daghe« Wetet, dat Wychman Ruoter heft tho Blekede gheveo ;i den armen luden alle jar dre schillinghe to sunte Mycha- I Lelej» djit^hc ewvghes f^lichles \ icanc sanctc Johanne*^ cwan- ' gelifilen, de nu heil her Bernart Leuteiuan. Dat hir en- jeghen hört, dat vynde gy tho Erteneborch, Her Alberl Hovke de eldere, deme god gnedvrh sv, ft« heil ghegheven den «eken tho Blekede Uli sf^uliingh gheldes alle jarlikes ut eneme verdendele siner panneo- hepshop tho Bruchasen uppe der sulten tho Lonehorgh Dat 'heft he bevalen- unde schal utgheTen Johannes Zenel- becker, also sin testament ulwyset, unde scal dat gheveii tho nijlvaüten, dat se god vor ene bydden. Ludolfus et Fredericus, dicti de Weser, fecerunt memorias suas hic in Blekede. Uli et solidos dividendi unicus que bic in manus eorum annuatim, et debent persolvere Fredericus de Weser et Volkmarus de Wesera. Quandocumque sub praebiteri multum sunt, tunc debet persolvere vicarius Hilzrom de Vesteinberg in ecclesia sancti Johannis in Luneborg, Gratia pro eis. Amen. Dominica pro qua cum post festum epiphania domus peragetur memoria perpetua Johannis Hutsinghes et Albrechtus eius, de qua pauperes in Blekede habebant tres solidos. Quartus vicarius altaris omnium apostolorum in ecclesia sancti Johannis in Luneborg dabit. Digitized by Google. 381 Dominicus Marquis de Ploene clerici quorum, familiaris domini abbatis in Luneborg, qui dedit pauperibus in Blekede omni anno tres solidi pro memoria sua et 70 Timmes et Wyben, parentum sororum. Decanus Calendarius fraternus et quartus vicarius altaris omnium apostolorum in ecclesia sancti Johannis in Luneborg dabant. Unde schepel sustinet sunt Jacobus glebe alle jar tho sunle Jacobus dagli Iho geben, dat is bevalt den older luden der kranken luden to Blekede. Ok dre schepel wetet smoltes ut sint Annen ghyde in allen vasten ut tho ghyven den kranken luden tho Blekede, dal is ok bevalt den older luden. Welet, dat Marcwardus Kunlethorn luift sjhogheven den arma luden tho Blekede III schilling; gheldes evyghes, dat is bevalt den luden, dede suntene Glawese tho Bardewick vorstat unde ok Henninghus der heren knecht wesen heft. De hell ghyven IUI schilling den arma luden tho Blekede. Dat seal nie eschen ok tho arm lude, dede suntene Glawese ts vorstat tho Bardewik, unde dat gelt seal me utgiven tho annle Michaelis daghe van beyder wegbeideli. Wetet, dat Rolef Rambeke hell ghegheven den armen laden tho Blekede XI schillinge geldes mijn I wittgen penninghe. Dat ghyft ut her Dyderic Bromes. To m 978. SHe Sef Judefter for fone, tocht lege Kit ser gimat ser haalitreg sterben Mein su td | geen soniftlen urieg beraten lasten linflie in streit teroterne finb, erfunden Mein staatsanwalt ser Stibsteine| ittf ttflb anumber tim einen Stiegsteine 0- 1367. Sunkn%t mm. Auer II. 594. Teint It inw. Erfahrung T 434. Stankt Ut imfctM. I Vr. 393. 3 351 f. Iba^ ber Sd^icböfprudi und t erfolgt [fl)cn irir aus brm ^d?rfibrn 9?r. 406 in brti ÖtraiJui trr. .^anfetagc ob. I. 301 j top brt Xermin trg ocfaictdfpaid^rd biö auf fßri^nai^trn l)mau<grfr(t ifl, an brm 8lrrr|fr 9lr. 41 1 0. 371. Digitized by Google Wir ratte der Stadt zu Lüneburg bekannten öffentlich und betätigten sich in diesem Brief, dass sie entstanden haben von ASEME erlichen Bergen, denen edlen Fürsten, bernehmen Wilhelm Herzog zu Lüneburg, einen Brief, der mit demselben Stempel und mit den Briefe des Ludwig eingehalten wurde. Der Brief lud vorab wurde als folgendes: "Wir bekannten, dass wir der Rat der Stadt zu Lüneburg und die Stadtvörsteher, Wilhelm Herzog zu Lüneburg, einen Brief erhalten haben, der mit demselben Stempel und mit den Briefe des Ludwig eingehalten wurde. Der Brief lud uns ein, vorab wurde als folgendes: "Wir raten, dass wir der Stadtvorschläge und der Stadtvater und die Väter unserer Stadt einst annehmen wollten, das beste, was wir tun können und möglichen. Darüber haben wir eure Beweisung dort zu bedenken gegeben, dass wir euren Stadtrat und die Stadt eingepackt haben, zu dessen Gunsten der Brief hingebeten hat. Das ist geschehen nach Gottes Willen am dreihundertsten Jahr in dem siebenten besten Jahr, in der letzten Woche des letzten Monats, des heiligen letzten Tages der heiligen Jungfrau. Kopiale. We, Jacob van der Brugge, Jacob van der Molen, en Clauws van der Saiten, bekennen en verklaren openbaar, dat we hebben bevonden en afgeleid, dat aan de her Hartwijk, wegens van der Saiten des jongeren, een rad van man, te Lundeorsch, tot een stedenrecht, de helft van dessen boven, te Tonne, Didrik Hogewerken, en zijn rechten erven, met allerlei rechtelijke stukken, en voor ons en na ons, toebehoren. Digitale versie door Google. 383 Als enne her Hartwijk, gehakt had, had hij in gebruik, in zijn huis, in dessen dak, voor zijn vestigde penning, daar ons volvoor ons is, alsof dat ons genoeg is. Des veroorzaakten godes Wil, wij een recht waren, zijn waren van des veroorzaakten, aan Hartwijk, wegens dessen veroorzaakten, Didrik Hogewerken, en zijn rechten, erfen, wanneer bij des nood is. Alle dessen veroorzaakten dingen, liefhebbers, in ons veroorzaakte Jacob van der Brugge, Jacob van der Molen, en Clauws van der Saiten, met onze rechten, erfen, dessen veroorzaakte Bederice, Hogewerken, en zijn erfen, en tot ere, te vertrouwen hand Hans geheten, Golsniid, en Hans Hogewerken, in goede vertrouwen, met een samenwerkend hand, stevig en vast te houden, zonder jegenshandeling, argument. Tot de eenheid, een betoog, hebben wij, in ons ingezogen, de brief, die geven is, na het duizendde jaar, in de tweede eeuw, in de zomer, op Ambrosiusdag. De brief, hing in, bij de, raad, een aanvraag ontraden, en de brief afgeborgd. Ik, Johan van Zarnhusen, bekennen in deze openbare brief, dat ik hebbe voldoende rechtens koppen, niets volgend mijn rechten erfenis bemachtigd. Laurendooy enemen prester to Luabörch, twee boten, die ik had in dem dorp to Gerlevestorpen, in der een wonen Brun; de gift to zuster Micheus dage VI scillingen penning en twee honderd en to paschen drieënveertig jaar; in der andere wonen Uenoeke Steneke; de gift to zuster Micheles dage V scillingen penning en twee honderd, lo paschen drieënveertig jaar, voor teen mark Lüneburger penning to winst middels vogelgedichte en linse en middels allerlei softe en rechte, als ik zo bezeten heb, wetend aan desse lyd. Des heft heet niet binnen mijn erfenis vroeg, 'runic Mheven, dal wij wedder niets verkopen voor een mark penning wente nu to de tafel voor over twee jaar. Voor al, dat als ik den vante met weer kopen Mimen van deze tijd, zo moet id een recht ervekop blijven. Als desse voorbeschrevene dingen, de ik Johan van Zarnhusen, wilde, met mijn mede-overeenkomst, de hier naar beschreven stand, middels Ollen Thune, middels Otto van Willerpe, dem voorbeeldet dóm, hen Laurendo en Gebrueders en Hengel van de Molen, den twaalf heeren to Lüneburg, eestel waarans middels de brief mannen, to zuster bruin hand stede en vast houdende zonder jegenerle hynder en archief. De eenige groter bezichtiging, zo heb ik, Johan van Zarnhusen, wilde, middels mijn mede-overeenkomst, de hier naar beschreven stand, dessen brief verhoedde eenige met sinema onderliggende geestelijk eigendom. Dit is geschieden na der bord goddelijke illusie jaar, drieëndertig jaar in dem zevenviertigste regeringsjaar, in dem geboren dag des daaropvolgende, als men zong jubilate. Siciri Congregatio, actum in Berna, bona aestimatione, Sunt hic presentes honesti viri, dominus Adolpus de Versene, archidiaconus in Modiporpel in ecclesia Virdensi, consules Luneburgenses, obsequium benivolentiam etc. Ad vicariam altaris S. Jacobi in ecclesia S. Johannis in Lüneburg vacueutem, cuius presentatio ad nos per solennimos actus cognoscitur, discretus vir dominus Bertoldus Parvus Nicolaus alias dictus vamme Kipe, honesta sed vestitus tenore presentiam presentarunt rogantes boniters et attente, quatenus eundem dominum Bertoldum in hujus vicariae corpus possessionem investire dignum sit. Batzum anno MCCCLXMI, feria tertia infra octavas Ascensionis Domini nostri Jesu Christi. Nos consoles dynasties Lüneburg, etc., quod nos pro cerebi pecunia summa dominæ civitatis nostre concorditer venditinus et dimisimus Edelken van der Heide puellis, concivis nostre, necnon Elizabetham filiam fratris sui domum, quae vulgariter comitor lo der Waghes cum omnibus suis pertinencia ad tempora vitae ipsarum padice possidendam et laboriam. Quaecunque earum ultima vivit post alterius obitum, domum eandem cum suis commodis et pertinencia, quandis vivit, optinebit, postquam vero ambo puellae prenominate moriendo debita camera exsolverint, tum dem tum ad nos et nostros successors libere devolvi debet et reverti. Ad puellum et ad privatum sive cloacam debent accessui stabere pro eorum commodis, et si vicolo et via vidno morantes. Si vero domus praevallata vel quecunque alia ad ipsam pertinenda reparari vel emendari debetur in edificiis, hoc consules civitatis Lüneburg, qui pro tempore fuerint, sub expensis propriis fieri procurare debent, postquam et hoc siverint requisiti. In hujus facti testificationem etc. Datum anno dominicus MCCCLXI, in vigilia nativitatis beati Johannis Baptistae. SSS. ◊ SÖllelai Hon firannsipdg nnb ßine(urg berfaufl an 35|ann IDit^aur^ aier ttütm uah du ^an^ tot Her 6tibt IW, 15. 3iiH. Wij, Hermann Wilhelm, en van de genade Gods hertogen van Brunswijk en van Lüneburg, bekennen openbaar aan deze brief, dat we de wijze beschreven man, Johannes Dithmers, hebben vrij gelaten, verkozen, de belegde zijn buiten de Rode Poort van Lüneburg, alsof we uit de stad waren, tot de luchteren haal, de ons hoofdtenstel plichtig zijn en geven, ons ook toe, een losse zes shilling en twee honderd penningen, en een huis, waar we het halve hoofdtenstel aan hebben, en vijf akkerland, en veertig pennies, en een huizen soisse, tot een zesde. Desse soldaten hebben allemaal vijfentwintig jaar, verkozen, aan deze brief te bevestigen, van hoofdtenstel tot van deze voortsoortienden lijn, voor dertig mark Lüneburgse pennies, de beste betaalbare, tegenwoordig, toen nadat, ondersteboven, dat we tot onderhoud van onze nakoming, deze soldaten onder, en hoofdtenstel, dat we aan de verkozen, en aan de busse gehad hebben, voor dat voorbenoemde geld, niet meer losgemaakt, maar wellet. En we zullen de Rijksgrond, het land, wel laten, zoals wij het vroeger hebben, hertogen van Brunswijk, des ouders, bekennen openbaar aan deze brief, dat het onze levensberce is, als afgezetting, dat bij geen enkele hoedsman, naar zijn geboren wil, onderhandeld, en laten we de horoscopen van Lüneburg, zelf ons genoeg, dat we alle deze voorafgeschreven stukken, de voortsoortienden lijn, Johannes Dithmers, en zijn rechtelijke erfgenamen, vreemd willen laten, aan alle wijze. Zoals voorheen geschreven staat, als onze levensbeker, hertog Wilhelm, don t sollte, is bij levendige were. Thee en groter belushing, alle deze voorafgeschreven dingen, zo hebben wij misdienst gedaan, invloed hebben laten, aan deze brief, de geven is, na godzang, buiten de drieduizenschuif, tot jaar in de comvrijdag, aan de zeventiende dag van de twaalf apostelen. "Strengte tri regende mit teufelisch unfreundlich Gefühm, fester er die nicht zur Aussprache." 565. Im Jahre 1367, am 24. September. 566. Gute und freundliche Nachricht von Braunschweig, unte der Macht des Herrn, durch Gebet in seiner Herrlichkeit der Stadt. 1367, am 20. Oktober. Von der Gnade Gottes, weil Wilhelm, Herzog zu Braunschweig und zu Lüneburg, bekennend offenbar in diesem Breve, dass wir mit vollstem Vertrauen auf unsere Erben und nach dem Rat des Rates zusammen mit unseren Stadtväten zu Laneburg dort unternehmerisch und gewinnbringend wollen. Dementsprechend haben wir das nachstehende Stück zu Eurer Fürsprache gegeben, also dass wir nicht zugeben wollen, nach Eurem Besuch noch einen Mann von hohem Range zu nennen, der Wasserwege machen, lassen, oder anderen Städten noch irgendeinen Vorteil zuzusichern, zu Grabe zu gehen oder in unserem Lande, oder darin durchfahren, damit durch Sie, dass Menschen und Vieh sicher durchs Jahr kommen, jede Art von Kauf und Verkauf aufgeführt, damit in unseren Häfen und Wasserwegen nach Bedarf, nach Hr. Herzog und vor der Zeit, in anderen Ländern zu Hr. Herren." Betr.: Eröffnung einer Wasserstraße. Ook wanneer we edder use vogel toe Lüneburg midden der raadbe toe Lüneburg de tweevoudig des koemis verboden, zo zal de tweevoudig des koemis verboden zijn toe toe Lüneburg, toe Winsen, toe Harburg en toe Blekede, en als om binnen gebruik lande, daar men koorn toe water brengen magh, en men zal daar nemen geen rijkelijke koorn tweevoudig aan gebruik vogels toe Lüneburg en des raad der stad toe Lüneburg willen en volgend. Een koorn zal use vogel toe Lüneburg edder use andere methode in deze voorbenoemde gevonden edder andere waar, daar men koorn toe water brengen magh, een koorn uitvoeren nog iemand overleven nog Stad uitvoerende aan des raad willen toe Lüneburg. Waren daar koorn uitgevoerd, wanneer dat verboden was, worden hier over gehinderd, dat koorn scheiden is verbroken geweest, en de schipper zal de woedend betoren met dren punden, Voerde ook denne we koorn uit en bracht dat overwegend onverhinderd, de zal dat belemmerd met alsoveel koorn, als hij overwegend gebruikt had, of met alsoveel penninen, als dat werd geweest, en de schipper zal de woedend betoren, als hier voor geschreven staat; daar magh men zien of ere goud om te hinderen, wanneer of woer men des eerst bekomen magh. Schep onder 