title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Ik zou zeggen, de grammaticale vorm van het spreekwoord, naar ons oor, zou te veel geregulariseerd en nog wel gesiegenbekeerd hebben. Dien uitval daargelaten, vraag ik alleen, of ik wel anders handelen kon, dan Nederlandsch naar de tegenwoordige schrijft te geven, die schrijfwijze moge van Siegenberg afkomstig zijn of niet? In het tegengestelde geval zou ik alle taalregelen hebben moeten verwaarlozen, afgezien van de ongelijkvormigheid, die ik zou verkrijgen, daar ik altijd een groote menigte spreekwoorden, ook als ik alleen de volkstaal wilde bezigen, naar de tegenwoordige taalregels zou behoren te schrijven. Mijn overweging aan een schrijfwijze, gelijk de verlangde, vrees ik vaker, dat ik in groote plaatjes zou verfaalde, behalve dat ik weinig in staat ben, om de spreekwoorden uit den mond des volks op te tekenen en daardoor voorzeker menigmaal zou misschien. Ook meen ik, dat menig spreekwoord in mijn Spreekwoordenboek de blijken draagt, dat ik er niet naar gestreefd heb, om de karakteristieke uitdrukkingen der zoogenaamde platheid door moderne woorden te doen vervangen. Of mijn "het muziek oor en de retorische takt bij het beoordelen bepalen van de vorm des Spreekwoords ten eenmaal ontbreekt, laat ik liefst in 't midden; maar dat menig spreekwoord in mijn Spreekwoordenboek tegen een "pedante redactie" getuigt, moet, denk ik, den Heer ten DAM zelfs in de ogen springen. Ik kan dan ook niet toegeven, dat in het spreekwoord (n°. 245): Of je hiepste en of je piepst, zei de mof, je zou er toch aan, jou leelijke beest en hij trapte een gouden horologie, dat op den vlag lag, aan duizend stukken, mijn "purisme" mij "ergerechte taalfout doet begaan." "Je hiepste," zegt de Heer ten DAM, "kan onmogelijk gezien worden; [waarom niet?] 't is "dw", misschien hiep: elders "de hiepste." Is het oude du den thans al door gij vervangen? en zegt men voor gij, in de volkstaal, thans niet jij of je? Mij dunkt, dat geachte schrijver, over de Spelling van de aartstukwoorden in 't Nederduitsch, hier veel eerder schreven in tegenspraak is, al erken ik hem het meest muzikale oor en de meest retorische tact in de verhalen met toe. Tisas aog iets over de soort van spreekwoorden, bet den Heer TEN Dam goedgedacht beeft bij- % breagen. Ik acht die kenze gelukkig; ik heb er wel eens aan gedacht, om die naive wijen te classificeren en tot een geheel te brengen. Maar laat het thans gaarne over aan de schilder, die toont, daartoe de beroemde _uit een_, te meer, als hij tot de voortzetting van _een_ geschild. Ik hoop, dat dit plan verwezenlijkt zal zijn, want ik ben bang dat dit mijn aandacht ontglipt is, ter complete overzending; waaronder het "half dozijn" van de verzamelmap, "in bet van ons gekozen", daar mijn oor niet zo muzikaal is, om een recht tot uitsluiting te kunnen opdragen. Het volgende mag dienen, om ingeslopen fouten te verbeteren: Het spreekwoord, onder nr. 24 bij "doer" komt ook voor onder nr. 464 bij de "vogels". Daar de Heer TEN Dam geen herhaling geeft, moet een van beide vervallen. Dit is het geval met nr. 143, dat onder de "spreken" en nr. 579, dat onder de "vogels" genoemd is. Nog zijn de nr. 305 en 478 dezelfde; het laatste moet blijven, als staande onder "Raumanen," en het eerste moet vervallen, het te onrecht onder de "vrouwennamen" uit. Nr. 385 staat onder de "vrouwennamen" en niet onder de "mansnamen", beter geplaatst is. Onder de spreekwoorden van # is nr. 120 te onrecht opgenomen: wat het woord daar opgeeft, wordt niet door, maar bedoelt gezegd. De nr. 311 en 314 verschillen niet, dan dat zij niet, als men ook het laatste Axi wil, op een en hetzelfde nr. zouden kunnen staan; ik kende ook de laatste vorm, die bij FOLIE voorkomt, maar achtte de eerste, door V. WABBERGE opgenomen, voldoende. Bij de opname van nr. 515 vervalt nr. 514: beide spreekwoorden zijn volmaakt gelijk. Het spreekwoord, onder nr. 650 opgenomen, staat niet op zijn plaats, als niet behorend tot de "ambachtsspullen, werken, enz."; BOTVANGER, als eigen naamwoord voorkomende, is een persoon, die slaag krijgt, en heeft met den visch volstrekt niet te maken. Bij nr. 158 is ook het laatste deel van nr. 162 opgenomen; lees: en zij sloeg haar man met de tong, in plaats van: en zij braadde het spek in de boter. Bij nr. 446 moeten, achter het woord peilen, de woorden: en kom zo weer af, worden ingevoegd. Verander eenvoudig bij nr. 85 dal in aal, bij nr. 384 Jannetje in Jantje, bij nr. 442 tijd in haast, bij nr. 521 Promptebom in Promptibus, bij nr. 580 leurt in Zuid, en bij nr. 5696 Jipuraard in hipoard. Nog zie ik den Heer TEN DAM berichten, dat het spreekwoord: De vrogen kunnen geen gebrek lijden, al zouden de steenen brood worden, zei Kors Jansz; hij verkocht zijn baars en verzoop het geld, onder nr. 432 opgenomen, in de verzameling, waaruit ik het opnem, baars heeft, en niet "daards (kuipers-bijl). Ook komt het mij voor, dat "de vergelijking met de steenen, die brood worden,' van genoegzame algemeene toepassing is, om zoowel een visser als een kuiper in den mond te leggen. Eindelijk deel ik nog mede, dat het spreekwoord: Op een goeden grond is het goed jokken, zei de man, en hij kittelde zijn wijf met een greep, een eenvoudig wil zeggen: waar men macht over iemand heeft, daar doet men die macht dikwijks op een haar naaste zeer onaangename wijze gevoelen, gelijk hier de man zijn wijf. Dat het kittelen met een greep (een drietandigen mestvork) niet op een zachte wijze geschiedt, begrijpt elk. Tuinman houdt het ervoor, dat men "dit schertsende zegt van jukkernzen, die wat te gevoelig zijn,' deze gelijk stellende met den sprong van den ezel op zijns meesters lijf, "om hem met zijne pooten te streelen." Ik geef deze verklaring, omdat de Heer TEN DAM zegt, dat dit "spreekwoord het duidelijkste niet is." Een hoop op de Bijlage toch, waarvan hij spreekt, is ijdel, daar de Bijlage geen verklaringen van spreekwoorden geven zal. De Heer Dr. F. L. HOFFMANN heeft met het eerste Deel van mijn Spreekwoordenboek, in de door hem geredigeerde Hamburgse Literarische und Kritische Blätter, N°.81, van 9 Oktober 1858, beoordeeld; met welk oordeel ik mij zeer vereerd gevoel. Ik vlei mij, dat de aanbeveling, door zulk een bevoegde hand aan mijn werk gegeven, gevoegd bij die van het Sterische Centralblatt für Deutschland, N°. 26, Leipzig, 1854, niet buiten invloed voor onze Duitsche broeders blijven zal. Ook wordt het eerste Deel van mijn Spreekwoordenboek kortelik besproken in WOLFGANG MENZELS Literaturblatt, N°. 98, van 20 November 1858, te gelijk met de Deutsche Rechtssprüchen. Gesammelt und erläutert von Dr. H. HILLEBRAND. Zürich, MEIJER und ZELLER. 1858. Eindelijk nog geeft de Heer E. HEKTOR, von Nürnberg, verslag van het eerste Deel van mijn Spreekwoordenboek, en wel, bl. 497-500, in Die Deutschen Mundarten. Vierteljahrgschrift für Dichtung, Forschung und Kritik. Herausgegeben von Dr. G. KARL FROMMANN. Fünfter Jahrgang 1858. Vierde Heft: October-December. Nördlingen. 8°. Veelzins gevoel ik mij vereerd door dat verslag. Enige opmerkingen daarover mogen hier, tot recht verstand, een plaats vinden. Waarom de Heer HEKTOR zegt, dat „het cijfer” onze spreekwoorden „niet onwaarschijnlijk meer dan 40,000 zal bedragen” weet ik niet, maar zeker is dat getal overdreven. Ik heb de tongvallen weinig in acht genomen, zegt de Heer van der Kror. Maar moest ik dit denken, als ik de spreekwoorden des geheelen volksgaat? Heet mijn boek dan niet: Spreekwoordenboek der Nederlandse taal? De Heer van der Koor is van mening, dat ik alle spreekwoorden, ook de onzedelijke, had moeten opnemen. "Welke tegenwerpingen," vraagt hij, "konden hierover bij een wetenschappelijk werk bestaan?" De wetenschap, zo redeneert hij voort, "mag niet preuts zijn. Ja, wanneer het ongedrukt ook ongesproken bleef!" Alles wat echter hiertegenover staat, dat men door zulke handelwijze al ware het maar onreine gedachten in hand werkt, waartoe zich de wetenschap niet leen mag. Uit de redenering van de Heer van der Koor is mij voorgekomen, dat hij van mening is, dat Nederlandse spreekwoorden ook Nederlands zijn. Dit is echter het geval niet, ten ware Nederland Duitsland tot Nederland te brengen zij. Daar kan ik niets overnemen uit de in dit werk voorkomende verzameling van Niederdeutsche Sprichwörter. Mitgeteilt von Dr. a. Lübben in Oldenburg, zijnde, spreekw. 543-640, een fortzetting van hetgeen vroeger is medegedeeld. Dat ik de overgeslagen spreekwoorden "dos" en "matiger" tot aan het slot des werks had kunnen sparen, geef ik de Heer van der Koor gereedelijk te weten, maar vooreerst kon ik in het begin niet bevatten, dat het aantal zou worden, dat ik van een herhaling in een Aanhangsel later zou moeten afzien, en ten andere zou dan een aanleiding voor de medewerkers verloren gegaan zijn. daardoor wellicht veel niet bekend geworden. Ik:thanks, met den Heer HEKTOR, maar op hoop leven dat 'eene tweede oplage die bearbeiding [nl. van alles tot een geheel] mogelijk maakt! GORINCHEM, 9 Mei 1859. P. J. HARREBOME ERRATA IN DE 9. EN 10. AFLEVERING. bl. iumweger: L. S. ", L e >) 7 L}} , | | L Mxacır, op het woord ACHTER, 0 2 > Ss vd u s 2» “ IV) “ “. “ > “= vd bt Dub AN uud uud Hd [”] nn” “08 = » ®# en [7 “ „ EL] staat: koopman Lieven schele wijste roode kousen Jeit den hun een Arkadia Pottenbakkers Zijnen Dankbaren allen HONDSVOT. 32 staat: koopliens 48 , Lieve 238 ,, scheele 88 ,, wijsste 16 , kousen 10 , leidt 31 „ de 14 „ hen > „ een 383 , Arkadia 4 ,, pottebakkers 21 , Zijne 4 ,, Dankbare 19 ,, (ook wel: dan olie) 12 , alle 4 , HONDSVOT. 45 , hondsvot " hondsvod )" En voor de aanwijzingen: Bi. LAXIV, kol. 8, aanw. 8 stsat: Kind Di. 06, „ Aandergesteld: „ XJ, » 4, Bl kol.l, „ 4* » | „ XIV, aanw. 7 (beh. tot bl. 77) „ 328 Lee: Kind bl. 258, bl. 18. de Brune bl. 91, 32. Adag. yudeam bl. @. » ALV, kol. ], saaw. 10 ss „» Gekroetsbl. 15. bl. 18, „ 238 » Tuinman II. 96. » _Tuinman I}. bl. 98. » 8, „ 1 ,„ Motsbl.61,75. » No&zbl.%, 61,75. „NE „2 , Catsbl. 79,5% » Cats bl. 58. »W, „ 3 „ B.10 „ in. „ WM, „ 9 ,„ Adag. Thesaurus bl. 4. = 6 ,„ Se. Prov. bl. 180. „» Bel. Pros. bl. 181. » » Op bl. 178, aanw. 19 staat: de Bruno Rindelyn most, op bl. 300, Sartorius sec. 1. 43 van aan. 4 tot aan. 3 o1ergean. 12 DL 366. Dit moet daar geschrapt, en op bl. 175, aanw. 18 geplaatst worden. de 3 spreekwoorden van KREs, op bl. 390 voorkomende, met die van KORNELIS te worden L.S. Ansermasl vind ik mij gedrongen, te berichten, dat ik mijn plan, waarover ik, bij de verschijning van de 3 afleveringen, sprak, nog niet ten uitvoer heb kunnen brengen. Zelfs moeten nog een et, en mij daardoor groote diensten bewijst. kwoorden : Asscazier. Kort af met mei een lang gezicht. Vergen kuichelaars gezicht, Met de oogen naar grand gericht. Asr. Het heeft een' aap gestrikt. Auns. Maart heeft zomer- en winterschemering. aunspe. Daar is op aarde geen vrouw 200 rijk, 25 is aan een dier gelijk. Auns. Ik versta Fransch, zei de boer ; lik me asars is Hollandsch. Kaarslicht Is aarslicht. Ass. Hij werpt eenzelfs offering. Op de vlakte zijn de twee laagste worpen tegenover elkaar gebracht. En zulks, omdat men 't zegt in de uitersten, allermeest tegenover elkaar staan, en waarbij de sterkste zegen of de zwaarste vloek wordt verwerkt. Met achten en tien komt men niet verder. Hij is 200 onkwetsbaar als Achilles. Volgens het mythologisch verhaal werd hij, door zijn moeder THETIS, in het water van de Zee gedompeld. Daardoor werd hij onkwetsbaar, behalve aan zijn hiel, waar zijn moeder aan vastgebonden zat, en welke plaats aan zijn hiel door het water geraakt was. In de Trojaanse oorlog is hij door PARIS gedood; natuurlijk aan de hiel te treffen. Wat achterzien zie je de koe in 't gat. Voor lege en achtergebleven, twee van de honderd spreekwoorden, die tot de reeds behandelde rubrieken behooren, blijven liggen, omdat de kritiek op de recensie van de heer LEENDERTZ zo veel plaats vorderde. Het is aangenaam, te vermelden, dat met anderen ook de heer u. G. MOL van Winkel mij heeft geholpen, om de verzameling onze spreekwoorden zoo volledig mogelijk te maken, en dat de heer H. VAN LENNEP van Zeist, aan wien ik mij voor lang reeds verplicht acht, mede de drukproeven geleide heeft. Tot hetgeen de reeds behandelde rubrieken hebben opgenomen, behoren nog de volgende 450 spreekwoorden. Hij heeft voor zijn achterste geleden. [Hij heeft een verlies geleden.] Kiespijn is geen pijn, maar Spaanse peper aan je gat, dat is puur pijn, zes de boer, dien geradert was, voor de kiespijn zocht achterste ermee over wrijven. ADAM. Hij eet met zijn Adamsvorken. ADER. Goede wegen zijn de aderen, waardoor het verstand in een streek wordt verstrooid. AMBACHT. Het soldatenleven is een schraal ambacht. AMERSFOORT. Het seen Amerfoortsche keien-trekker. AMSTERDAM. Het is Amsterdamsche melk: ze kan koken zonder opbruisen. Het is in Amsterdam gebeurd, en in den Haag een jaar geleden. ANKER. Hij heeft zijn anker in een goeden grond geworpen. Appel. Dat is maar een appelstuk, Een appel, die slechts half bedorven, Schendt al de vruchten in den korf. April. Kindertranen zijn April-woekeren. [Beiden komen spoedig te voorschijn, maar verdwijnen even snel.] Kom ik door Maartje, dan leg ik nog een jaartje, zei de man, en hij stierf op den eersten April. Aron. Beter een gat in de broek, dan een arm verloren. Ga ik met mijn goede arm. [Maak mij ruimte; kom mij niet te dicht.] Avond. Hij zal den avond thuis brengen. Ik weet, wat ik weet, zei Jantje van der Vleet: Die gaat avonds op een bankje slapen, is 's morgens vroeg gereed. Baan. Hij is het haantje van de baan. Hij is van de baan geslagen. Baat. Hij heeft de natuur te baat. Zon en maan te baat hebben. BAEBOORD. Zij kennen mij niet van stuurboord tot bakboord-zijde. Baxer. Dat hindert de baker niet, als het kindje maar wel is. Bakken. Het heeft op zijn bakken gehageld. [Men zegt dit van iemand, die van de pokken is geschonden.] Bakker. De eene pottenbakker haat (of: de nijdt) den anderen. Bakkenveen. Hij is naar Bakkenveen. [Men zegt dit, te Dragten, als iemand een middagslaapje neemt. Dragten en Bakkenveen zijn twee in elkaars nabijheid gelegen Friesche dorpen.] Bar. Hij gaat naar Balk. [Men zegt dit, te Woudsend, voor een middagslaapje houden. Woudsend ligt in de nabijheid van Balk, beide Friesche dorpen.] (Dit komt in de plaats van de, Deel I, bl. xLïr, geplaatste spreekwijze: Naar den Balk gaan.) Bartjens, Volgens Bartjens: Als je er een fout in vindt, krijgt je twee kwartjes. [Dat is: het heeft geen bewijs noodig. Het Cijferboek van WILLEM BARTJENS was een grote autoriteit.] Bedrieger. Spreekt je van een bedrieger, daar is hij. [Het bijgeloof wil, dat een boos mensch weet, waar, wat en door wien kwaad van hem gesproken wordt. Het spreekwoord: Als men van de duivel spreekt, dan is hij nabij, heeft gelijke betekenis.] Beenen. Alles komt te recht, behalve de kromme beenen van de boos. Dat is beter dan een been gebroken. Ergens op hoge beenen op afsturen. Lange vingers en lange beenen: goed voor kwartiermeester. [Men geeft de kwartiermeesters na, dat zij de aan hun vertrouwde kas niet, zeer eerlijk administreren. Daarom zijn hun zeer dienstig: lange vingers, om te grijpen, en lange beenen, om weg te lopen.] Bert. Het is een mager beestje. Men mag geen mens bij een beest vergelijken. Berecht. Alles moet zijn bestemming hebben, zei de dominee, en hij plaatste een vlo, die op zijn been zat, achter zijn oor. Beitel. Hoe hard de rots ook wezen mag, de beitel wint het door den slag. Belasting. De belasting betalen. [De ontvanger is hier de plaats, waar de paus (of: Keizer te voet (of: zonder lak) gaat (of: gaat). Ambassadeur kan zenden. BELISDENIS, Hij zit te kijken als een soldeur die op een warme stoof zijn belijdenis doet. BENAAUWDHEID. Hij poept in zijn broek benauwdheid. Bero. Als Ingeberg kracht had, zou men hem verzetten. BESCHEID. Zijn natuur bescheiden doen. Bezweet. Het is niet veel beschuit (Hij nuttigt een varkens beschuitje. [Niet ras wortelen.] Bezorgd. Dat mag de drommel doen, zei vuile hemden moeten verschoond worden. Besnoezd. Die niet besnoezd is, behoefte zijn niet te vegen. Bevreeuwd. Dank den beul van Haarlem, dat hij lang van je kop is afgebleven. [Eene aardige als repliek op het antwoord: dank je, gegeven aan een onaannemelijk voorstel.] Benzuurig. Dat is een potje beuling. Een muis is geen houtje, al is hij van een beulingpen maakt. Beunst. Hij teert uit een andermans beurs. BEZUM. Jongens van zijn jaren worden al lief, als ze maar een hoed op een bezemstok of een wit kortje zien. Bezorgd. Als ik zit in de onderbroek, en Krug onverwacht bezoek. Dat is een bezoek met een japon. [Die visite duurt langer dan men wel genaamd vindt. In dezelfde zin zegt men: visite heeft een verlengstuk.] BEZERVLIETENAAR. Een Bezervlietenaar eens zijn mes trekken. ["Naar men wil," VAN DALE, in de Taalgids van Dr. DE JAGER, Dr. TE WINKEL, I. bl.40 en 41, "heeft dit speltwoord een historische oorsprong. 't Is bekend hoe dikwijls Vlaanderen in vroegere eeuwen door inlandsche oorlogen geteisterd werd, en de Gentenaars daarin altijd een hoofdrol speelden. October 1384 probeerde FRANCIS ACKERMAN, waarde te Gend, zich van Bezervliet meester te maken, doch zijn pogingen leden schipbreuk. streets de helft des volgenden jaars herhaald door een Engelse vloot te water gesteund, aanval, echter met gelijken ongunstigen uitslag. Ten tweeden male spaan de Biervlietenaars zwaar aan ter verdediging der besprongenen de Engelsen moesten wijken; de Gentenaar beleg opbreken. ’t Is in deze beide, kort op elkaar volgende afweringen van eenzelfde vijand, wij den oorsprong van het spreekwoord zochten. Men bezigt het spreekwoord in ’t Walig deel van Zeeuwsch-Vlaanderen, om aan te tonen dat men, als gast, op een herhaalde uitnodiging, andermaal zijn mes mag opnemen, en den hervatten. Blijft men bedanken, dan zegt men: Ik ben geen Biervlietenaar. De redactie van 'Tascoet wil op de dubbele betekenis van mogen gedrukt hebben, nl. die van mogen en moeten. „De Biervlietenaars mochten eens tweemaal hun vleesgerechten, en daar- (mogen) zij het nog doen.”] Wie ben geen Binnen. Die ongevraagd naar binnen trekt, wordt men als geboefte heen. SKAAL. Een blauwskaal onder te paar (Zal, meer dan iemand denkt, gedoogen. 1. Beter blijven gevangen, dan stil gezeten. 2. Laat de schuldige Vonnis strijken. Door deze spreekwoorden: Praatjes vullen geen gaatje. De daad moet blijken, kan men hier verklaarden. BLIEN. Zijn woorden klinken als katoen in een doek. DEO. Hij eet ongemakkelijk zijn eigen bloed. BOED. Een ongeluk stuurt geen boodschap vooraf. Bomb. Bobbeldebob! zei de boer, en meester Jan at er na in de soep onder het kroost. Ik schraap de wortel, of ik eet hem rauw. Aan de boer een stoel. [Woordspeling met boer, Berkel in de keel.] Hij is er zo gezien als rat bij een boer op den korenzolder. Leerde zijn les, zei de boer, en hij at vijgen voor den dorst. Laten de boeren, als ze waren... DE KING. Zijn bokking en daar niet braden. Dat werkt als een bom in een buskruid-... BERGER. Hij heeft den boniwerker ge- [Dat wil zeggen: hij is bont en blauw] Daar zijn al de kleuren van den regen-... Dat is stom, en de boom spreekt niet. Zegt dit van den man, die een zaak bederft, wiens getuigen hem niet kunnen verklappen. Dat is van de handelingen van een tuinman afgeleid. Iedereen moet zijn eigen boonen. Als koper aan boord komt. [Dat is: als het gevaar ons begint te knijpen] Op de schepen noemt men het stuk hout, dat dient om iets te vatten en op zijn plaats te houden, een boorden. Bor. Een bord water met een vork. Hij zit zo stijf als een bord... Bos. De meid wil een vrijer, al zou ze er een van een bos stroo maken. Borger. Wie boter op het hoofd heeft, die bijt uit de zon. BRERDTE. De lengte en de breedte is er wel, maar de ronden ontbreken. [De zaak is klaar.... op het geld na. De ronden zijn de muntstukken.] Bril. Hij heeft niets in te brengen dan ledige briefjes. Brozver. De markt geeft, wat de een broeder de andere niet geeft. Het zien pullebroer. [Zoo benoemt men de zuiper van professie.] Brok. Het is zo ongeveer als Broek. —— Een lijt hart treurt niet, een wijde broek scheurt niet. Een steenhoornt uit een’ donkere hoek: Betoon, die ’t doet, een volle broek. Hij trekt aan de broek. [Men zegt dit, wanneer iemand zijn woord niet gestand doet, maar zich terugtrekt.] Ik heb de broek eens opgenesteld. Twintig ël voor een broek, en nog geen klep, zei de kleermaker. Brox. Het blijft in de brokken steken. Brood. Broodnijd is ook nijd. Hij heeft zijn laatste brood gegeten. [Die dood is, eet niet meer.] Hij is zo mager als brood. Hij laat zich de kaas niet van zijn brood afhalen. Bruint. Drie lichten aan: dat is een bruid op het tipje. Waar een bruid is, daar haalt men ook een’ vette mond. Buik. Een donderbui uit het Oosten brengt meestal hagel aan. Buiring. Dat kan geen buis in het hoofd doen vallen. Buurman. Als het hier regent, druipt het bij mijn buurman. Hij is ’s buurts gast. Compliment. Complimenten? Kool met krenten. Het is een compliment voor de heer, als de knecht lachen kan. Coulisse. Van achter de coulisse. Dag. De eerste en tweede dag geeft niets, de derde dag zegt iets; Maar 200 de vierde en vijfde dag zal zijn, Zoo is de hele maanschijn. [Het zijn de dagen na nieuwe maan, die hier worden opgeteld.] Hij ziet als een schelvisch, die drie dagen op het strand had liggen te sterven. Hij zoekt de dag op de middag. [Dat is: hij vraagt om twaalf uur, of de dag is aangebroken.] Over jaar en dag. Overmorgen is een onbepaalde dag. Das. Een rolletje lenig, dan heb je een warme das. Deens. Het is een koek en een deeg. [Dit wordt gezegd van mensen, die in overdreven goede verstandhouding zijn, en komt in betekenis overeen met de spreekwoorden: Het is uit mijn gat en in mijn gat en Het is koek en ei met hem.] Deens. Hij plukt aan zijn dekens. Deens. Hij snurkt als een Deensche os. Dertig. Uitgestreken, vers dertig. Deun. Dat deuntje heb ik meer hooren spelen. Dat deuntje is voor langen tijd reeds afgezaagd. Deun. De tafel komt voor de deur. | De boedel wordt gerechtelijk verkocht.] Wij hebben de klink van de deur nog niet in de hand. Deux. Houd den deux in goed fatsoen, Dat geen edel vocht ontspat. Dirr. Om dat lapje geen dief, zes de kleermaker, en hij haalde maar een el lengte door het oog van de schaar. Van een’ snoeper komt een dief (of: Snoepers worden dieven). Diabli. Zuipen spelen is maar kaarsen-dieverij. Dior. Dat is ligt en digt. Disk. Het waait stront van den dijk. [Het waait zo hard, dat er niets kan blijven liggen. ] Ditte. Dat scheelde daar geen koe-dikte. Ding. Dat ding gaat geweldig mank. Het is een ding als een hak van een’ klomp. Dobbelsteenspel. Die steenen hebben het vervloekt goed te doen. (Zie de Bijlage.) [De zaak staat al zeer slecht, ja is bijna hopeloos. Het spreekwoord ziet op den dobbelaar, wien de kansen altijd tegen zijn; welke werking hij aan den duivel toedeelt.] Dorie. Mal of dol. Douve. Zalig zijn de dommen; want zij komen als ezels in de hemel. Doon. Dat is de dood van Piero. Dat zal ik met de dood moeten bekoopen. Hij zal zijn eigen dood wel sterven. [Zijne bewering gaat uit zich zelf te niet.] Doos. Dat is de wereld in een doosje. Dat is net als uit een doosje. Donorst. Je slacht Lubbertjes' zaad: je hebt al huidhonger of dorst. Draad. Die zaak zal veel kosten aan koordzaad, rijgdraad en vormen. Naaldendraad Maakt den naad. Daxxer. Het regent koeksters en Janzenpijnen. [Men zegt dit, te Groenlo en omstreken, bij het vallen van een malschen regen.] Dariz. Een is te nauw, twee is te wijd, en drie is veel te wijd. Ik zie (of: geef) het je in drieën. DriezernraanD. Hij kreeg van nichtje Drie- draad, Driezvaant. Eendriekant aan het vuur: Vreemd volk binnen een uur. [In denzelfden zin zegt het bijgeloof: Daar komt bezoek (of: Ik dacht het wel), want ik had een driekanten turf aan den haard gelegd.] Drie. Als de roos is van het gat, Zijn de driften niet meermaal. Bartorius pr. V. 98. Droulus. Nat aan het gat, Wat drinkt dat! Drukker. De laatste druppel doet den overlopen. Druppelletjes kosten ook geld. Dusseurye. Het is om de dubbeltjes te zien. Duiven eten maakt melancholiek. Duim. De duimen tusschen de schroeven! houdt den duim op het laadgat. [Hij is hoor Hij zit onder den duim. Duist. Het is het zo goed waard als een duist. Is dat nu voor vier duiten kaas, en nog de helft rot? [Men gebruikt dit spreekwoord als men grote verwachting van iets gehad heeft en het niets-beteekenend uitvalt.] Het sprookje is uit. De vierde, hij is de duivel in de hel ontsproten. Duizend. Dat is er aan wit duizend. [Het woord is genomen uit Job xxiii : 23 en xi: 28.] Een prachtig. Door een draad wordt het huis gebouwd, door twee draad stort het in. [Dit spreekwoord is mogelijk ontleend aan Matth. xii : 25 en Mark. iii : 25.] Er is. Alles verloren behalve de eer. Hij heeft moeders keuken eer aan. Eervol. Die eervol is, gaat als een kaars. Espre. Het is een Espre. [Het woord is mogelijk afgeleid van de Griekse πυλη, wat poort of opening betekent.] Ei. Het ei lijkt krek op de haan. Einoog. Het breedste eind komt achteraan. De vrouw, enz. Pollepels. Hij heeft er een eindje aangeknoopt. Men zal zien, hoe aan zijn eind is gekomen. EmueR. Wat voor de een een roemer is, is voor de ander een waterrimmer. Ennw. Als de een spek sch... en de ander eruit hebben, zijn beiden de kost. Hij ziet er wel als een wijngaard... erwt. Zij kan het spek in de erwt schieten. [Er is hier sprake van een rijke bruiloft.] Ezel. Men wordt liever door een paard dan een ezeltje geschopt. Fiscul. De beste wijn schenkt men dikwijls in halve fleschjes. [Die nietig van voorkomen is, wel eens grote begaafdheid. In dezelfde zegt men: In de kleinste fleschjes is het fantastisch.] De een helpt de flesch en de ander de wijntafel. Kuitenwieg. Hij maakt een kuitenwieg. Fijder. Hij speelt graag op zijn eigen fiets. Franse. De Franse wolven zijn beter dan de Russische, want die eten elkander op. Frison. Hij is niet frisch aan zijn kamis. [Hij is kort aangebonden.] Gauner. Hij heeft zelf zooveel aa... Gaaf. Hij krijgt (of: neemt) de topjes van de groeven. Garnaal. Garnalen zijn alleen goed, wanneer er geen rood in de maand is. Ga. Een gat in de kous, de koud in den teen. Bij ziet leep wij zijne gaten. Voor elken spijker een Burrex. Die zak ligt op haar gat. 32200. Malkander niet voor den mal te houden: is het elfde gebod. Bunnux. Het misbruik neemt het gebruik niet Aux. Hoe ouder, hoe gekker. FAQ. De zegeltje ligt er op de geldkist. Kruiden kosten ook geld. Linnen is 200 goed als geld Biss. Zij doet opgeld. Soor. Hij is ongezond in het geloof. [Men zegt dit van een vrijdenker.] Hij is van het huis [Hij heeft liever het vleesch dan de Siuu. Het is geheel een loterij, en hangt al van het geluk af. Pauax. Jemand op zijn gemak zitten. [Dat is: 300 toespreken en belijden, dat hij zich als geroerd voelt.] PENGEENTE. Geef mijne portie maar aan de Luhe gemeente. [Men zegt dit, wanneer er sprake is van een armen boel.] GEREFORMEERD. Dat is een Gereformeerde [Men gebruikt dit in het jasspel, wanneer men prentjes in de kaart leeft. In gelijken zin zegt men: Dat is mee de kerk van Stiphout.) PESCHIEDENIS. Al meer de oude geschiedenis! ZU. Het is geen gevel, maar een nemer. AVO. Kleine voorzaken hebben wel grote gevolgen. [Het is Vuilpoorts gewicht. [Dat wil zeggen: het is vuiligheid. Het is een Dordtsch woord, afkomstig van de onreinheden, die daar aan de Vuilpoort gewoonlijk vindt.] (Dit woord in de plaats van het, Deel II, blad v1, gesproken woord: Het is vuil poorts-gewicht.) Men zegt kaas met gewicht: hoe zwaarder, hoe [Later heb ik dit spreekwoord als een Nederlands woord geleerd kennen.) AWI. Wij zullen het vissen voor het onwissen Bm 2). Wis is wis, ’t Blijft, z00 ’t is 3). FMASIOR. Hebt u iets in het oor, Houdt u mondje dicht. SAZOUN. Voor de gezonden is alles gezondhouding. Elke spier en drank kunnen door mensen van een sterk gestel zonder hinder gebruikt mits zij er hun lichaam aan gewend zijn. Dit is de natuurkundige zin. Die in hun vaste staan, raken zich door epilatinge rede af te leiden. Dit is de godsdienstige zin. Die in Brabant, 12. 16 Sept. Gratelus I. bl. 123. Sartorius ser. IV. en 17 Aug. Gratelus 1. bl. 183. Tullemann 1. bl. 381, 11. zegt: "Goed doen zonder ongekwalificeerd stoten zich niet aan kleine geestige aanmerkingen van hen die alleen op het uitwendige afgaan. Dit is de zedelijke zin. Voor de laatsten geldt mede: De reine is alles rein." GEZONDHEID. ’t Is al gezondheid, Die in je mond zit. Op de gezondheid van den prins, die dood is. Gissst. Hij reutelt als gierst, die niet gaar kookt. Gop. Hij, die op God betrouwt, Heeft op geen zand gebonden. — Dat zijn ronde goden. Die den spotier maakt ten spot, Eert men als een halve god. Godzijd. Die alles wist, had aan een oordje goeds genoeg. Het goed keert weer, daar het van daar kwam. Kinderen is geleend goed. GOED. Geen goed zonder kwaad. (Vroeger meende ik, dat deze spreekwijze van vreemden oorsprong was, later leerde ik ze als eene Nederlandse kennen.) Het goed beloont zijn meester. Het is altijd goed, bij leven en bij sterven. Goup. Een vriend in nood is beter dan goud. Hij legt er een gouden pleister op. Goveart. Hij is Govert in het midden. Gras. Het zijn grappen, zei de jongen, en hij hing zijn moeder aan een boomtakje hangen. Gras. Hij hoort de pieren in het gras piepen. [Men zegt dit van den betweter en waanwijze.] Groom. Hij heeft twee grimassen voor een lach. GRoEN. Hij moet wat groen lusten, die om peterselie naar den Bosch gaat. [Men zegt dit, in Gelderland, bij een overgeven neiging tot het een of ander; omdat de reis van daar naar ’s Hertogenbosch in vroegere tijden hoogst moeilijk was.] GRoOND. De hoop op haver uit den mest Is op een goeden grond gevest. Hij zit aan het grondhout. [Men zegt dit, te Groenlo en omstreken, voor aan lagerwal zijn.] Nabij is een grondwoord. Wat den grond beroert, Den heer behoort. | Dat is: wat uit de schipbreuk aan land spoelt, al is het ook van bekende personen, heeft geen bijzonderen eigenaar meer, maar wordt het eigendom van den landsheer, aan wiens strand de goederen spoelden. Dit gebruik, dat tot in de vroegste eeuw voortduurde, steunt op oude keuren van de 15e eeuw of van vroeger. GRoOTE. De grootste (of: oudste) moet ook de wijste wezen. Gunst. Alte straffe heeren Doeën hun gunst in haat verkeeren. Vorsten-gunst en vogelzang Klingt wel schoon, maar duurt niet lang. Haan. Dat is slechts een haanetrolle. Haar. Het is, alsof het op een haartje afgeknipt is. Hij heeft geen goed haar aan zijn lijf. Ik geef het u geen haar minder. Lang haar en luizen krulgt men zonder moeite. HAARLEM. Invielen, zeggen die van ond Haarlem. [Men zegt dit, in het omberen, wanneer de tegen spelers de 10 overgebleven ruilkaarten samenleggen.] Haus. Hij heeft het door zijn hals gelogen. Han. Als ik jou niet had en mijn rechterhand, dan zou ik veel missen (of: dan zou ik er niet aan zitten). Men zegt dit spottender wijze, wanneer gesnoefd wordt op gedane diensten, die weinig te beduiden hebben. Die de hand aan de ploeg slaat, moet niet omzien. Dit spreekwoord is ontleend aan Zusk. 1x:62. Bene vrouw met de linkerhand trouwen. Eene bijzit van haar maken. Het gaat van hand tot hand. Het loopt hand over hand te. Hij neemt in den mond, wat een ander nog niet eens in de hand wel (of: durft) nemen. Men zegt dit van iemand, die vuile taal uitslaat. Zei Aeb er de hand niet tusschen gehad. Men zegt dit, als er sprake is over eene ongeoorloofde verstandhouding tussen twee personen van verschillend geslacht. Niet ieder kan de harp bespelen, die haar in de hand heeft. Zij hebben handenvol van problemen. Hanswurst. Aan zulke kluchten kent men den hanswurst. Harink. Het is dan een harinkjevet. Panharing is arme lul’s kabeljauw. Hart. De wijn verheugt het hart. Hij heeft geen hart. Iemand iets op het hart drukken. Iemand in het hart priemen. Iemand op zijn hart trappen. Mijn hart staat onder de pers. Naar iemands hart spreken. Wijn, die opbeurt 't hart, Baart ons leed en smart. Zijn hart is er hem tot hartstel toe vol van. Haven. Dan zit hij op eene andere haven. Heidelberg. Over Heidelberg naar Maagdenburg. Deze beide Duitsche steden worden bezoeken door den jonge Nederlandsche dominee in zijn pastorie. Is hij Heidelberg over, dat is: heeft hij zijn LI preken over den Heidelbergschen Catechismus klaar, zo kan hij wat meerder rust nemen. Daarom denkt hij dan aan eene vrouw, die met hem zijn pastorie zal delen, en dat is zijn reizen naar Maagdenburg. Heil. Zijne heilige beginnen te tranen. Het is een Jood in de hel geschopt. Verroest in een meelzak, dan kom je bestoven in de hel. HELLER. Hij geeft er geen heler um. Heu. Hij heeft zijn laatste hemd nog niet aan. Dat wil zeggen: hij is nog niet aan het einde van zijn loopbaan; er kan nog veel met hem gebeuren. Zijn laatste hemd is zijn doodhemd. Men gebruikt dit spreekwoord van de man, die boven zijn stand leeft. Hemer. De welvaart komt, mits ingehaald. Ofschoon hij wit den hemel aan, hij is naar papieren hemel geraakt. Ware alle leven een pas dileven, ik bleef hier, en wenschte jou in de dood. Heuspen. Hier gaat naar Heusden. [Men gaat hier te Gorinchem van een middagslaapje nemen, Hie. Hij heeft tenen en hielen gezien. [Dat wil zeggen: de fortuin is beiden mee en tegen, lacht hem toe en keert hem de rug toe, — Aan de voren en van achteren aan.) Hartretiet. Het is een hittepeltje. [Men zegt dit van een kleine vrouw, die in gedurige beweging is.] Horlo. Een kardinaalsjongen met een hamburch op zijn goed als een jongen. [Er is hier sprake van een kermisvrijer.) Hozer. Hij weet niet, uit welken hoek de wind waait. Horn. Hij zou in een hoenderstront kunnen zitten. [Hoerenier is een vernachting voor een landbouwer.) Hoerverr. Hij ziet er uit, alsof hij tonnen georanjeboon heeft, waarvan de hulpstokken nog zichtbaar zijn. Hor. Het haar is wit; men tapt er niet meer. Hoe. Hij komt er te pas als een Jood in een varkenshoek. Hoop. Het is zo net als een hond. Het is taai als handenwerk. Hij heeft de hondenwijk verrichten. De eerste nuchtwacht, tegen het aanbreken van den morgen, wordt de hondenwacht genoemd. De wachtgehouden militair houdt die dan ook voor de lastigste. Zijn loop is als die van een hond, die den raf up den staart heeft. Zo een hond, die men aan een ketting kan leggen. Zo dik als leer van een hondenvel: dat laat je zien. Hoor, hij heeft een Luthers hoofd. Een mand met een groen handschrift wordt voor Luthers dik genoemd, omdat LUTHER een groot had. Hij steekt het hoofd weder op. Hoor, de hond ligt daar. (Natuurlijk spreekwijze ik vroeger voor een vreemdeling aan te zien; dan heb ik haar als een Nederlandsche te leren kennen. Hoor. De hond kruipt kringen om de oren. (Misschien zegt dit van een oude vrijer; omdat, volgens een ander spreekwoord, de orenkrappen de jaarlijkse koos verklappen. Kerken hebben torens; koeien hebben oren. Hoor en haar. Zij lopen hot en haar, naar zwemmmen op een vastmaal. Hoor. Hij krijgt aan den houten pijp aan. (Men zal hem spoedig in de doodkist leggen.) Huis. Zelfs de huid afstroopen. Huishouden. Als men kinderenmarktschrijft, komt hij... Hoorsro. Dat is een mooiere hutspot. (De boei door elkaar.) Jaar. Het is maar eens kermis in een jaar. Het is een moordjaar. [Het 68e levensjaar wordt als moordjaar genoemd.] Jacoba. Ze trouwden bij de week, als vrouw. Jakob. Jakob bij Joods). Jan. Jan, presenteer hem een stoel. U. Hij heeft een maag van ijzer en staal. Ik. Het eigen ik gaaf voor. Isaac. Er wordt meer inkt vermorren dan ver- Instrument. Ieder speelt gras op zijn eigen manier. Hij is vergeten, dat hij ooit jong geweest is. Jovial. Een paar schoppen met den voet maakt aardige kenden jongen. Joop. Dat is een Joodse toer. Dat kunnen geen mensen. Hij ziet er wit als een oude Jood. Joker. Hij heeft Joost in de kerk gezien. [Waar hij de duivel gezien heeft, daar komt niet weer.] Donis, Er loopt een Jorisje onder. Jaune. Het is een Isabelline kleur. [Men zegt van voorwerpen, die een vuil geelkleur hebben. Het spreekwoord is gebaseerd op de anecdoten, waarin ISABELLA, de gemalin van ALBERTUS, tijdens het beleg van Ostende, in 1583, de gelofte gedaan zou hebben zich niet te ver- Ponzen, alvorens de stad zou zijn ingenomen. De serie ondertussen hielden tot in 1604 voort.] Rouw. Een winkel is een jonge juffrouw, die opgepast te worden. Kurs. Je kunt hem wel met een kaars door- PAAESENMAKER. Het is een kaarsenmaker. Kaart. Een kaart of een molensteen. [Men zegt dit, wanneer iemand, bij het kaartspelen, een paal trekt, eer hij bij uitspeelt. In dergelijken zin ook: Een blad af een takkenbos (ook wel: je muts).] Kams. Het is een liefhebber van de kaas. Hij loopt de groene kaas wel met levensverwachting. Kamer. Akte maar, duizend. Kaszr. Hij heeft zenuwen als een kabeltouw. Kupkr. Zij speelt den kadet. Kar. Het is een nuchter kalf. Hij zou met eens een ander kalf. Hij trilt als een nachtkaalje. KauKk. Kalk maakt rijke ouders, maar arme kinderen. KıuızooL. Hij is niet mak aan zijn kamizool. Kauranıe. Hij maakt dubbele kampanjes. [Hij houdt wilde nachttogten.] Kanıs. Dat valt uit de kanis, [De zaak loopt tegen.] Kanon. Hij is geladen (of: 200 vol) als een kanon. [Hij is dronken.] Kant. Laat hem naar den Maaskant loopen. Kap. Hij dringt de zotskap. Kareı. Hij is 200 deftig als een opgeprikte kapel. KAPELLAAN. Zij zou nog wel zijn kapelijn werk willen geven. Karstor. Eene zuur aan den kapstok hangen. Hij heeft hem al lang aan den kapstok gehangen. Kareı. Het is nog volgens de wet van keizer Karel. Kar. Er komt zeker visite; want de kat heeft zich driemaal over de oren gewassen. Het is alsof het voor een zieke kat is. | De portie is klein. ] Het lijkt kat noch varken. Hij houdt er zooveel vun als een kat van den zaterdag. Hij krijgt daar een' kattenklaauw. Hij slacht de kat in: die zijn ook niet zaaier nat. Men behoefikt het spek voor de kat niet op den trap te leggen. —— Ik noem een kat een kat. [Ik kom vrij voor mijn gevoelen uit. In gelijken zin zegt men: Ik noem schijf een schijf, en zei er recht mee door, en vauweel, die onbewimpeld spreekt: Hij noemt alles (de dingen, of: het kind) bij den rechten naam.) KATteBEEL. Gij behoeft u de kattebel niet aan te trekken. Keizer. Hij is den keizer terzijn. Nog in tijds met de keizerssnede verloren. [Dat wil zeggen: uit den angst gered zijn. De keizersnede is eene expertise operatie in barbensenou. ] Kennelijk. Daar komt een oude kennis, bak nu een koekje! Kereel. Het zijn kerels, die aan hun neus kunnen hangen. |Men zegt dit van onversaagde mannen. ] Kern. Ei, ben je daar! dan behoef ik je in de kerk niet te zoeken. Hetgeen de wolf in de veld misdoet, belet hem ’s zondags ter kerk te gaan. Klik! klok! dat hoort men in de kerk niet. Kerkhof. Slappe winters maken vette kerkhoven. Kerns. Het is altijd geen kermis, al gaat de viool. Het is een kermiskoekje. Kereel. Het vischje begint eerst te krimpen, als het in den ketel komt. Kerning. Het zijn allen schakels van den grooten ketting. Keuter. Je kunt wel meenen, dat paardenkeutels vijgen zijn. Kies. Hij krijgt de kies van verstand. [Die kies komt eerst, als men bijna volwassen is. ] Kisk. De hoax is er al af. | Dat wil zeggen: de pret is uit.] Al vergenoeg je nu met een kijkje. Kix. Hij kan geen kik meer geven. Kinn. Als de pan is aan het glijden, Zijn de kinderen aan het dijen. Als je een kind uitstuurt, dan komt er een kind weerom. Een kind en eene pop Schikt men gelijk op. Eerst het kindje kuisen, en dan bakeren. Geef kinderen zoeten koek, en vrouwen rauwe most; Wat op de tong bijt, is echte mannenkost. Het is een dure houkind. Hij is den kinderschoenen ontwassen. Hij is te spreken als een kind. Hij spaart geen kind in de wieg. Kinderen leven bij het woord. Konings kinderen hebben lange tanden. Onze kinderen maken ons oud. Dit is een klacht van zelfzuchtige ouders. Dat is een klap van zelfzuchtige ouders. Hij spreekt als de meest hebbende, en wordt verhoord als een sip. Luchtig op, Michieltje. Eerst wat op je zemelkist, en dan wat op je zieltje. Er worden duitse slagen toegevolden. Dat is een lelijke klacht in de rekening. Hij heeft ongemak onder de kleeren. Hij behoort tot de onreinen. Hij stapt als Klein Duimpje: die had laarzen van zeven mijlen aan. Dat zei klem aan de zaak. Hij krijgt een kleur tot achter de oren. Zo krijgt een kleur tot in den nek. Het is een klompen-patrouille. Koffie met een klontje, een visite als een strontje. Als de klok maar eerst aan 't rollen is. De klok is geheel in de war. Hij kreeg het beet door de klok. Hij is 200 keer zo sterk als een leeuwerik op zijn klus. Hij zei zijn kneuzels in het was. Zij zal zijn knietjes wel warmen. Hij zit (of loopt) in de knup. Knollen zijn knollen, en rapen zijn rapen. Dat is een wevers knoop. De knoop is al gelegd. Het is een oude-wijven knoop. Deze zeemans uitdrukking geldt van een knoop, die niet houdt. Hij zit mee in de knoop. Hip moest wat meer knuppelkoek hebben. Daar zouden koeien van verschrikken. Trek Peter, de koe kalft. Hej vergenoegt zich met de randjes van de koek. Kompas, hij heeft zijn kompas verloren. Kuox. De visch is aan de kook. [De zak zit open en bar uitwerking om te verkrijgen.] Koor. Beter een kwade loop dan een kwaad koop. Daar maak ik niet voor te koop. Dat is: laat mij iets niet welgevallen; ik wil mij dat toe niet laten gebruiken. Het is een koopmanslist. Hij is uitverkocht. Kwaad, zegt de kooper; maar als hij 't heeft, zal hij 't roemen. Veel loopers, maar weinig koopman. Kop. De kop staat hem pruttel, hij heeft een goeden kop. Kopje onder, heeft verdronken. Neil! haal je kopje onder. Kor. Dat loopt over den korf heen. Kosten. Op kosten van ongelijk. Koster. De koster van Sint Joris, al weer af aan. Hij is 200 bedeesd als een Mennistisch koster. Kraak, daar is geen kraak of smaak aan. Kruik. Die met kruid en ood omgaat, gaat zeker vijand om. Het is naar los kruid. Kunk. Als je zinkens hebt, doe er dan kurk aan, dan drijven ze. Kwast. Nul, houd den witten mast. Kwispel. Hij krijgt van den kwispel. Laag. Het gaat op de laag af. Hij kerf voor de laag weggenomen. Hij weet zich wel in laag te schikken. Hij voegt zich bij het gezelschap. Laans. Hij heeft een sneet in zijne oor. is dronken. Lane. Het is net een spook huis. [Men past de spreekwijze op lange, slanke voorwerpen toe, een huis, een kamer, enz.] Had ik het genoegen, bij het in het licht vallen van de eerste afleveringen van het 2e, van mij Spreekwoordenboek, vier beoordelingen van het 1e. Deel te vermelden, tot nu ontmoet ik; de Vaderlandse Letteroefeningen 1), n°. 12 van 1 bl. 561-577, een beoordeling van den Heer LEENDERTZ wzn. van den 3e, waarmee ik veel meer opzichte vereerd acht, en te blijken van een grondig onderzoek en van een onbevallen oordeel. Trouwens ze komt van een’ onder ons die vroeger en later, en nog heden als een reeksuren van de Navorscher, de blijken heeft gegeven, dat hij in de Nederlandsche letterkunde. EISEN 32 1) In dit tijdschrift werd vroeger de 1e. Afsl. van het 1e, door den Heer J.H. Gerach, zoo als ik in de 22. Afl, Yv, mededeelde. Maar de bij heeft hij, in het laatst tijdschrift, veel bewijs geleverd, dat het gebied onzer spreekwoorden-literatuur weesdeling is. Ik acht mij reeds voor langen tijd verplicht. De brief voor mij liggende, waarin uitvoerige, missiven van zijne hand be- mij vele diensten; gelijk ik, op bl. xix, jet, xlvir en LVI van het 1e. Deel, aanwezig, ze hulp mij ganzenaak niet onverschillig was, daar ik den Heer LEENDERTZ heb geleerd kennen een’ man, die voor overtuiging vatbaar is, en bij twee maal gen opgevat denkbeeld door mijne argumenten terug heeft genomen, zodanig geef ik de gronden op, waar die van de zijnen daar ik bij ondervinding weet, dat het als mij, alleen om de waarheid te doen is, is om eigen idee door te drijven, uit bedriegd betweterij. 