title: Dicht- en zedekundige Zinnebeelden en Bespiegelingen. Versiert met Een-en-Vyftig Koperen Plaaten
creator: Broeckhoff, Johan Pieter, active 1770
text: EX LISRIS Ü (De6u)etn de Xaitqe m o »g GANDENSIS. IVA 7OJ&0,^£ 1 fr «$ EX BIBLIOTHECA £> 'faNSELMIYÄNDENBOGAERDE.^ 1 f . m^ji^J.^y^.j..yj i£pj .^v Vr- Ä^X^a^jM -"-*/*- ^^V«- -VI/7- -^* r\V^ ,<> THE WILLIAM R. PERKINS LIBRARY OF DUKE UNIVERSITY Rare Books •VA«^ Digitized by the Internet Archive in 2013 http://archive.org/details/dichtenzedekundi01 broö, JßJCMT-ENZJEJDfäJ&VWJDIGM ZIMMEBEELBEN E N BESPIEGELINGEN. VERKLAARING DER TYTELPRENTR JL/e Wa ar ii eid-, die hier op een Koets van Wolken daalt , En, door een heldren glans , de Poezy beftraalt, Poogt door den Spiegel, die de fchoonheen en de vlekken Van 't Lichaam toönc , haar d'aart van 'c Zinnebeeld ce ontdekkeu „ Van \ Zinnebeeld, vvaarin de Deugd, in al haar licht,, En haatlyke Ondeugd, in \ vertreeden van haar pligc , Als in een' Spiegel , wordt gezien door kundige oogen. De fchoone Poczy, wipr af komst en vermögen Verbeeld wordt > door haar Kroon en ßarreryk Gewaad^ Gelyk haar Zangkunst door de Lief, die by haar flaat, Vat (Iraks de Dichtpen, ora, door nutte Kunsttafreelen, 't Opmerkzaam oor en oog te fliehten en te ftreelen ; Daar ze aangefpoord wordt door de Zedekunde, een Maagd,, Die, wyl zy in haar hand den toom en 'c paslood draagt , ' Tcont dat ze 't woest gemoed beteugelt door de Reden g En leert ons t juiste fpoor der waare Deugd betreeden. De zuivre Godvrugt, op wier hoofd een heihlam blaakt, Doet door haar houding zien, hoe zeer haar dit vermaakt, En wyst ons , door den Hoorn des Overvloeds , wat zegen > Wat vrugt in 'c Zededicht voor andren is gelegen : Terwyl de nyvrc Je ugd de Boeken faam vergaart Van Dichtren , in de Kunst der Beeldenfpraak vermaard,. En zespaar Beeiden , in het Lystwerk opgehangen , Een deel vertoonen van den inhoud deezer Zangen. j. p. m yZCJ'A./ys tro^WctJ^iC VERKLAARING XfXMT-wZSUEMVTnaXGX: INMEBEELBEN E N BESFIEGELINGEN. D O O R J. P. B. ROECKHOFF. Verfierc mec Een-en-Vyftig Koperen Plaaten. T e A ■ M S T E R D A M, By PIETEPv JAN ENTROP, Boekverkooper op de Hoek van de Heerengragt en 'c Konings Plyn. 1770. V O O RR E DEN. <M>^04M4> erfcheiden Fennaar de Mannen hebben op verfcheiden tyd X T7" X en wyze9 en met verfcheiden oogmerk , den oorfprong X X &*■ BEELDENSPR AAK , of het eerße gebruik der ZiN- <^^4<>4»^ NEBEELDEN , uit de Aloudheid opgedolven. Onder de- zelve 9 meen lk9 dat zy niet mist aßen 9 die v aßß eilen 9- dat het gebruik van deeze Kunßoefening by den Egiptenaaren wel voornamelyk heeft plaats gehad, dog dat men haare geboorte niet hy deeze Volkeren , maar in vroegren tyd zoeken moet. Zy , die du gevoelen, bewyzen niet alUen^ dat de Chaldeeuzven 9 die den Egiptenaaren , zo niet in Oudheid overtreffen9 ten minßen evenaa- ren 9 reeds gewoon zyn geweeß door ZlNNEBEELDEN te onderwy- zen; maar zy voegen daarby , dat 9 fchoon men ook de Egiptifche Prießeren de uitvinding hunner Beeldfpraakige Letteren of Tekens toeerkent 9 dit nog niet bewyß , dat het gebruik der ZlNNEBEEL- DEN door hun uitgevonden is ; vermits de Goddelyke Gefchiedeniffe9 door den meerverlichten MoZES befchreven , leerte dat de bron der Zinnebeeidige Geleerdheid reeds in de leere der Aartsvaderen te vin~ den is9 en dat van daar haare wateren tot andere Volkeren zyn vo.ortgevloeid. Ja! zy gaan nog verder 9 en klimmen zelfs op tot het aanbiddelyk Opperwezen 9 dat genoegzaam in de eerße ontdek' king9 die het van den weg des heils aan het afgevallen Menfch- dom gedaan heeft 9 zig van Zinnebeeidige Spreekwyzen bediende* Het is myn oogmerk niet 9 om het een en *t ander uit de heilige Gedenkfchriften te bewyzen, Alleen merk ik hierby aan9 dat 9 ge- lyk dus de oorfprong der ZlNNEBEELDEN uit God is , zy dier hal- ben ook tot God gebragt , dat is ter verheerlyking van zynen Naam9 vioeßen aangewend worden, Behoorde in V gemeen , naar het zeggen van een voornamen Dichter , de Poezy 9 gedoß in een kleed van ßarren9 om haaren hemelfchen oorfprong , en met lauweren om den fchedel 9 om haare * 3 ««- V O O R RED E N. onflerflykheid te verbeeiden , geen ander d&elwit te hebten, dan God vroot te maaken; ik meen dat vooral dit gedeelte dier edele Kunfl- oefening, tot zulk een betaamelyk elnde moet gebruikt worden; voor- al zeg ik, om dat, w anneer men zyne ZiNNEBEELDEN aan een ydele IVaereld wydt , men zeer ligt niet allein hei oor door een dürtel gezang, maar ook het oog door een ergerend gezigt mishaagen of verleiden zal, Dat de ZiNNEBEELDEN mede onder die werken behooren die te, gelyk fliehten en vermaaken , is reeds van uitmuntende Verftanden aangetoond. „ Met wat eene vermögende kra:ht (zegt zeker Scbry- „ ver) wordt onze pligt niet op ons harte gedrukt ? wanneer re~ „ delooze dieren , ja ! levenlooze dingen en flomme beeiden zelfs ons ,3 leeren, welke Deugdcn wy moeten najaagen, en welke Qndeug- 3, den [chuwenl Leerzaame ZiNNEBEELDEN zyn (naar V oordeel van den Ze- dedichter K. Bruin) heldere Spiegels , daar yder zyn pligt in be~ (chouwen kan , dierbaare vrugten vol geeflelyk voedfel , en koflelyke. Paarlen, die V gemoed verßeren. En wie zal een oogenblik aan de Nuttigheid der ZiNNEBEELDEN twyffelen , die , met fchuldige hoogachting de heilige Schriften inziende , bevindt , dat de gewyde Schryvers zig daar van telkens ter leeringe , overtniginge , beflraf- finge en vertrooflinge van Stervelingen bedienen, Niet allein ontmoeten wy die in het Oude Verbond , daar ze vooral in die Boeken , die op een dichtkundigen tränt gefchreven zyn , als Davids Goddelyke Harpzangen , Salomons geeflryke Spreuken , het Lied der Liederen , dat geheel Zinnebeeidig is , de GefchiedeniJJe van Jobs Lydzaamheid , en anderen meefl voorkomen: maar ook ontdekken wy die in V Nieuzve Verbond, daar de Op' perfle Wysheid zelve , de gezegende HEILAND, boven allen ''er in mtmiint , en 'er , op eene onnavolglyke wyze , in zyue Goddelyke Leeringen van gebruik maakt. Te recht zingt dierhahen de braa- ve Dichter H. ScHIM : De V O O R RED E N. De Zienders Gods, de heilige Profeeten, Verfierden zelfs met beeldenfpraak Gods blden. De Wysheid Gods, van niemand af te meeten, Scheen mede om dees verniste taal begaan: Zy zendt ons fchool by mieren, duiven , Hangen, En fcherpt ons in voorzichtigheid en vlyt, En la&t alzins een heilig loofvverk hangen Van Letteren , Gods Vredekerk gewyd. Geen wonder dierhahen , dat wakkere Dichters in deeze en voo- rige Eenwen, naar V voorbeeld van Grieken en' Romeinen 9 hunne gaaven tot hei ontwerpen van leerzaame en ßichtelyke ZlNNEBEEL- DEN aangewend hebben. De Geleerde Beza, die groote Kerkher- vormer , deelde zyne Tyd- en Landgenooten een Vierenveertigtal van dezelven mede , die by , nevens zyne Waare Afbeelding der Door- 1 achtige Mannen, aan Jakobus den VI. Koning van Schotland, (naderhand Koning van Grootbrittanie , onder den naam van Jako- bus den I.) opdroeg. Onder de Nederlanders mantte daar al vroeg in uit Hollands groote Raadpenßonaris , de Vermaarde Jakob Kats, en de Zedeprinten van den beroemden K.ONSTANTYN HuiGENS , mögen ook onder de Zinnebeeidige Werken geteld worden ; insgelyks zou men , ivat het Zinnebeeidige betreft , hierby können voegen de Minne -Zinnebeeiden van den grooten P. C. Hooft. De Dich- ter KoRNELiS ZwEERTS gaf in het begin van deeze Eeuw zyn Ta- fereel van Deugden en Ondeugden, zyn Zede- en Zinnebeei- den over Koning Davids Harpzangen, en anderen, in het licht, en de berymde Tafer eelen van P. Vlaming , (Jchoon weinig in ge- taf) zyn kort daar na gevolgd', ik zwyg thans van de ZlNNEBEEL- den , door den bovengemelden K. Bruin , van de Zinnebeeiden der Tonge, door Mr. Brouerius VAN Nidek gefchreven, en die van anderen nog mogten vervaardigd zyn. Zeeus , SchiM en DE Bosch , Mannen door het uitgeeven van hun voortreflyke Dicht» ßuk- VOORREDEN. ßukken in Nederland vermaard, hebben in laatren tyd den Lief h ebber en van diergelyke Ktmßoefeningen , eenen onvoaardeerbaaren fchat van dezelve medegedeeld. Men verdenke my dierhalven niet , dat ik , hoewel met ongelyke fchreden in het fpoor dier voortreßyke Voor gangeren ßappende , myne minbekwaame Dichtkunde ook beproefd beb, door eenige onderwerpen op zulk eene wyze te behandelen, Het zal mogelyk aa:i veelen vreemd en te veel gewaagd fchynen 9 dat een , die niet alleen in Nederland nog geboren nog opgevoed is 9 7?iaar ook buiten betzelve de piaatze zyner Wooninge heeft , zig on- denvindt in Neerlandfcb Dicht te fchryven , vooral daar Nederland* [che Dichteren zelf ? in aanmerking neemende de Kiesheid onzer Eeuvje , niet zonder fchroom hunne Werken in V licht geeven. Verdacht niet dat ik deeze bedenking, als geheel ongegrond^ ver~ "j)erpen zal; neenl het is rer zo yerre van daan, dat zy zelfs de oorzaak is gevoeeß , tuaarom ik zo dikwils aarzelde , eer ik tot het beßuit kon komen van mynen arbeid het licht te doen zien. Menig* maal dacht ik dan by het befchowwen van myn Kunßgebrek : Had myne Morgenjeugd het onderwys genoten Van Nterlands Dichtren, die, in taal en zang vermaard, Hun Kunsttrezooren voor den voedfterling ontfloten, Misfchien was dan myn Werk der Braaven achting waard. Het fcheen my dierhalven te vermstel toe9 dat ik, wyl de eilße Kunßbloemen zo iveelig in Batoos vryen Tain bloeiden , met uitheem- [eben van minder geur en kleur zou te voorfehyn komen, Het von- ms dat de Leeurik over het zingen der beide Zwalu-ivcn ßreek , iti de volgeeßige Fabel van den alo?nberoemden Gellert, fchrikte my van zulk eene ondemeeming af. .... Wanneer nicin.'c Veldlied hoort der fchelle Nachtegaalen, Dan kan het uw geen' prys behaalen. In VOORREDEN. In weerwil van dit alles , hebbe ik het nogtans gewaagd 9 om deeze myne Lettervrugten > geen vrugten van eene aankomende Leu- te , maar eör van eenen naderenden Herfß U, Dicbtllevende Lee- zer ! aantebieden. Myn Leven klom tot zulk eene hoogte 9 dat het, my dacht , zo ik ooit iets van myne Dichtlievende Uitfpanningen wilde in de JVaereld door den Druk doen verfchynen , de tyd daar toe nu geboren was. Ik zal onder de reden , die my tob deeze Uitgaave bewogen hebben , niet bybr engen dat Mannen , in Taal- en Dichtkunß beroemd, genoegen vindende in myne Poezy, my daar toe aangefpoord hebben , vermits , wanneer ik zulke drangreden by anderen vond9 my die zo weinig voldoende , als vry van eigen lof9 voorkwamen. Dit blyft inmiddels eene ontegenfpreeklyke waarheid , dat yder Menf:h , welk een oord de Hemel ook tot zyne geboorte- en woon- plaats gefchikt heeft , het Talent , dat hy van den Vrymagtigen Uitdeeler zyner gaaven , het zy dan greot of kleen , om fangen heeft , verpligt is aanteleggen ter verheerlyking van zynen Goddelyken JVel- doener , en ten nutte van zynen Naaßen; en voor zo verre dit het doelwit myner tegenwoordige onderneeminge is , zal dezelve ten min- ßen by Dicht- en Deugdlievenden , gerechtvaardigd worden. Ik durf my ook vleien , dat , welk een gering denkbeeld ik van •myne bekwaamheid in de Dichtkunß mag vormen , de Kunßkenne- ren echter nog wel iets in deeze Bladeren vinden zullen , dat htm niet geheel onaangenaam voorkomen zal. Dit altoos vertrouwe ik% dat de Deugd hier voor waare Deugdbetrachters bekoorelyk en voor» deelig , maar de Ondeugd voor fnoode Zondaaren verfoeielyk en fchadelyk afgemaald is , op dat 'er zo wel de laatßen als de eer- ßen een wezenlyk mit uit kunnen trekken. Hier zoude ik nu deeze Voorreden kunnen fluiten , indien ik nog niet iets zo wel van deeze Dicht- EN Zedekundige ZiNNE- beelden EN Bespiegelingen zelve , als van haare tegenwoor- dige Uitgaave, te zeggen had. * * Het VOOR REDEN. Het is mm veelen beizend, dat deeze ZlNNEBEELDEN EN Be* SPIEGELINGEN niet te gelyk , maar by ßukken zyn uitgekomen % hieruit is ontßaan , dat in eenigen van dezehe op zekere tyden ge- doeld wordt , waarin zy in de Waereld verfchenen Zyn: zo wordt (by -voorbeeldy in de Bespiegelingen over het Gebed, bladz. 33. en over de Boetvaardigheid , bladz. 233. van den Nederlandfchen Boet- en Bededag , zo 00k in de Bespiegelingen over de Dankbaarheid, bladz. 193. en over den Vrede, bladz. 201. van het einde en het begin des Jaars 9, gefproken , vermits deeze ßukken op of omtrent zulk eene plegtige gelegenbeid , in het licht traden. In den aanvang deezer BESPIEGELINGEN Uet ik dezelve op einer- lei Dichtmaat voor trollen , en ik zoude daar mede ten einde toe vervolgd hebben , indien niet eenigen myner Vrienden my vertoond hadden , dat het meer voldoen zou, indien ik daarin eene veran~ dering maakte. Ik heb vervolgem daaromtrent niet alleen aan de, begeerte van deezen voldaan , maar 00k te gelyk aan anderen tracb~ ten genoegen te geeven , die oordeelden , dat men de Onderwerpen 9, die tegen elkanderen over ß aan, op elkanderen moeß laaten volgen 9 op dat , door het groot onderfcheid tujfchen die beiden , aanßonds de heerlykheid der Deugd, en afgryslykheid der Ondeugd, te klaa- rer elk in de oogen mögt vollen. Van achteren heb ik van deeze verandering zo weinig berouw gehad, dat ik integendeel wel wensch- te dat zulks van den beginne reeds gefchied was. De BeeltenifTen , die dit Werk verßeren , en de voorgeßelde Deugd, Ondeugd enz. af beeiden , zyn meeß ontleend uit het Gl'OOt Natuur- en Zedekundig Waereldtoneel of Woordenb®ek van Egiptifche, Griekfche en Romeinfche Zinnebeeiden, door Cezar Ripa , Zaratino , Kastellini enz. en in zuiver Nederduitfch overgefchreven door den uitmuntenden Dich- ter H. K. Poot, echter zo , dat ik hier, vooral in de laatße BESPIEGELINGEN, niet altoos het voorz. Werk ßiptelyk gevolgd heb* VOORREDEN. beb , maar daar nu en dan zo ver ben afgegaan, als ik meende dat het Onderwerp , dat ik bezingen wilde , vereifchte. Deeze af- wyking heeft voomaamelyk plaats geh ad, w anneer het Beeld iets van den Heidenfchen Godsdienß ontleende , dat met den Kriflelyken niet ivel overien te bv engen was, en het zou my zelfi niet onaangenaam zyn geweeft , Indien zulks overal was in acht genomen, Het kon naauwlyks anders weezen , of men moeß in zulk een ge- tal van Tafer eelen ook Onderwerpen aantrejfen , die reeds door het Dichtpenfeel van vermaarde Dichtkundigen gefchilderd zyn. Anderen h ebben zulks reeds in diergelyke gev allen voor my ondervonden. Ik merk hier by allem aan met den geroemden en van my zeer geach- ten Heere B. DE Bosch : „ Dat dezelfde Stoffen ivel eens op eene 5, andere wyze konden behandeld , en die daar door eene nieuwe „ fraaiheid bygezet worden: vaßßellende, dat dezelven , door haa- „ re rykheid , zelden zo zyn afgezongen , of daar is voor anderen i9 nog wel eene naleezinge overgebleven." Ik heb echter nooit , op eene verbodene wyze , de Sikkel in den vollen Oogß myner voortref- lyke Voor gangeren geßaagen : fchoon ik niet ontkennen wil , dat., by het doorwandelen hunner vrugtdraagende Felden, my miffchien een enkel airtje of halm , als aan de hand is blyven hangen , (bet geett ook volgens de wetten geoorlofd is ,} waarvan ik hier (alhoewel <?/;- weetend) als van eigene vrugten ,. gebndk kan gemaakt hebben. Het fmart my waarlyk , dat deeze myn Eerßeling niet met min" der Drukfeilen in het licht treedt. Indien myne Woonplaats niet Z9 verre van de Drukpers afgefcheiden was geweeß , zeker zoude ik meer tyd en vlyt hebben kunnen aanw enden , om alles naaiiwkeurig na te zien. Laat dit by U eenige verfchooninge vinden , en ik durf my die van befcheiden Leezers ook belooven. Alle feilen hebbe ik on- dertuffchen , zo veel my eenigzins doenelyk was , opgezogt , aangete- kend, en achter dit Werk met haare verbeteringen aangewezen ; z& er echter eenige myne oogen ontßipt vwgten zyn , ik vertrouw dat Kundigen die onder 't leezen zelf zullen vcrbeteren, Ik had ook wel "** 2, ge+ V O O R R E D E N. gewenfcht , dat , onder het Drnkken , wat meer acht op het zettelt der zinfnydende tekenen gegeben was. Bebalven dit moet ik mg zeg- gen, dat ik oordeelde dat de Letter Z, die , folgern de ■ aawner hin- ge der beide groote Taalkenners , Moonen en Nyloö , een zachi geluid geeft , het meeß moeß voor een zelfklinker gebruikt worden 9 vermits zy geen medeklinker meer dan de W achter zig duldt : uit dien hoof de fchreef ik fchepzel, voedzel, zweemzel, dekzel, blikzem en fchynzel, maar daarna begrypende , dat, in deeze en diergelyke woorden , de fcherpe klank van de f moet gehoord wor- den , heb ik dit veränderet en daarna fchepfel, voedfel enz. ge* fchreven; te meer, wyl ik zie dat de meeße Taalkundigen, my hier in voorgaan. Zo hebbe ik ook eerß het woord thans met een h ge- fpeld , maar oor de elende dat men deeze Letter, ah over tollig, kort nalaaten, fchreef ik in V vervolg tans. Ik meen reden gehad te hebben, waarom ik deeze BespiegeLIN- GEN tot hier toe , zonder myn' Naam daar voor tat te drnkken, in de Waereld gezonden heb , en ik kan nog niet zien , dat ik nu be~ ter doe , vermits ik tans , op raad myner Vrienden , dien aan het hoofd van dit Werk piaatze. Indien ik befpeur dat deeze myne ZiN- NEBEELDEN EN Bespiegelingen in Nederland gunßig worden opgenomen, zal my zulks kunnen aanzetten, om andere ßukken, die reeds by my aangevangen zyn, te voltooien, en ifift licht te geeven: Ik ben niet ongevoelig genoeg, om niets aangenaams te ondervinden, wanneer ik verneemen mag , dat Dichtkundigen myn arbeid met genoegen leezen.» Maar niemand achte my ook zo verwaand, dat ik de billike berispingen van dezelven zou wraaken , vermits ik mo- gelyk meer dan anderen de onvolmaaktheden van myn Werk ziei JPoogt iemand uit eene onedele fmaadzugt ook het goede , dat daarin gevonden wordt , te beknibbelen , hy zal zigzelven het meeß nadeel toebrengen , maar my in myne ruß weinig ßooren. Niets zal my echter meer vermaaken , dan wanneer myn Leezer door myne Zangen , ter betrachtinge van waare Deugd en onge- veim~ VOORREDEN. veinsde Godzaligheid 9 opgeivekt , en aldus de Allerhoogße l door middel van m'yn Werk^ nog mag verheerlykt worden. Indien dog zulk een einde , dm redelyke Schepfekn , en vooral den Kriflenen zo betaamelyk en nodig , nlet in de oefenim der Dicht künde bedoeld , maar die hemelfche gaave veel meer tot on~ eere van 'haaren Goddelyken Geever , en ter voedinge van PVaereld- fche Tdelheid befleed wordt , zo blyft de Dichter , by al den lof9 die hem van anderen mögt gegeeven worden , verachtelyk in de oogen van God , een fchadelyk Lid der menfchelyke Maatfchappy , en ongelnkkig voor zigzelven. \ Past een Kristen , dat zyn werk Overal het echte merk Van een Kristen kan vertoonen : Mist zyn Kunst dit Hoofdfieraad , Poogt zyn Dicht de Deugd te hoonen, 't Strekt, fchoon hem de Lauwren kroonen, Dan het Kristendom tot fmaad, Zie daar Leezer ! dit is het dat ik nodig oordeelde u vooraf te moeten berichten, Gebruik mynen arbeid ten uwen nutte ? terwyi ik deezen Voorreden met de volgende Dichtregeis fiuite: Stap nu myn Dichtzaal in , en zie op haar Tafreelen Den aart en 't lot der Deugd en Ondeugd afgemaald, En als de blanke Deugd by u den prys behaalt, Laat dan haar fchoon zo 't oog, en oor, en harte ftreelen, Dat haar bevallig Beeld in uwen wandel flraalr, ** 3. Zie VOORREDEN. Zie de Ondeugd, maar verfoei haar haatelyke trekken, Op dat haar Beelcenis nooit in uw daaden fchyn': Zo zal myn Poezy me een ftil genoegen wekken , Zo mag ze God' ter eere en u ten nutte ftrekken , Wat loon kan grooter voor een' Kristen Dichter zyn ? ^ O P 0 P DE DICHT K UND xGE BESPIEGELINGEN, VAN DEN HEER JOHAN PIETER BROECKHOFF. . V erbloemde Wysheid blonk op Memfis kerkpilaaren , In de oude beeldefpraak , ten fpiegel voor 't verftand , En bied op 'c leeringrykiV de Dichtkunst nog de hand , Die vast, door 't waar geloof, op hooger licht blyft ftaaren, Dus voert ge, 6 Broeckhoff! by het roeren uwer (haaren 9. De Deugden bly ten rei , voor 't oog van Nederland ; Ook legt gy , fier van moed , gedrochten aan den band-., Of doet dit flangezaad befchaamd ten afgrond vaaren. Geluk , 6 Letterheld ! 't Bataaffche Zangchoor wy' Den blinkenden lauwrier uw fchoone Poezy! Haar past dat heilig loof, by 't juichend zegevieren» Vaar rüstig voort I vermaak en (licht ons meer en meer 1 Uw zielbefpiegeling ftrekk' 's Hoogften Naam ter eer'J Zo moete u 't Geestendom met hemelpalmen deren. BKRNARDUS DE BOSCH, O k OP DE BIGTKUNDIGE ZINNEBEELDEN en BESPIEGELINGEN, VAN DEN HEERE JOHAN PIETER BROECKHOFF. Quis nobis hac otia fedt. /ieg Entrop! ons, door last gedreven , Wie is hy, die die Werk ons biedc? Waarom by zulk een Vrugc gefcholen in 'c verfchiet ? De Kunst , door hem in top verheven , Verdiende dat zyn Naam , zyn Wetenfchap en Vlye j Wierd aan het Nageflagt gevvyd. Zo fprak ik , toen ik nog moest raaden , Of deeze Zede Poezy Was aan den Rhyn geteeld , of aan het kunstryk Y , Vermits door de afgedrukte Bladen Des Digters eedle Kunst, die oor en harten trekt, Maar noit zyn Naam rny wierd ontdekt. Nu Nu is dat groot geheim omfloten , Nu is 't onzeker gisfen uit, 't Is Broeckhoff, die ons ftreelt met zulk een Kunstgeluid, 't Is een van myne Digtgenooten , 'c Is hy, aan wien ik ben door Vriendfchapsband verpligt, Die my veel Jaar heeft voorgeligt. Hier kan elk zyn verpligting leeren, Hier opent zig een letterfchat, Die Zinnebeeidig 't merg der Zeden zaamenvat, Men vindt de Deugd hier triumfeeren, En de Ondeugd mec haar ftoet gefchilderd en gewraakt , Met verwen door zyn' geest volmaakt. Hier bloeien Kunst en Wetenfchappen , Geleerdheid wordt 'er aangekweekt, De Letteroefning , die door zweet en arbeid breekt , En klimt längs moeielyke trappen, Maar teffens door haar vlyt veel nut en lof behaalt,. Zien wy het eerst ons afgemaald. Den Oorlog, d'ondergang der Staaten, Die Frede i Kunst, en Boumans zweet, De Koopmanfchap vernielt , van geen omfermen weet, Een wis verderf der Onderzaaten , Zie 'k met de Dwinglandy , Lid- en Schynheiligheid y Elk naar zyn aart ons uitgebreid. * * * De De Haat , door k Helfche vuur aan 't branden , De Gierigheld , aan 't Goud geboeid, De Lastering, van Godc en 't vroom gemoed verfoeid, De Maatlgheld, de fteun der Landen, En waare Godsdlenst , die voor 't heil der Volkren waakt , Zyn of geprezen , of gewraakt. Het Huwlyk , 'c geen 'c Heeläl moet fchraagen , Vindc ik Digtkundig afgebeeld , Zyn Last wordc, daar het zig door Eendragt vindt geftreeld, Hoe zwaar ook anders , ligt te dragen , De Vriendfchap , 's levens zout, die harten zaamen knoopt, Heeft nimmer ramp nog tyd gefloopt. De noestige Arbeid, ftut van *t Leven, Verßrekt een Zuil van Kerk en Staat , Wat glans een Goede Naam9 al raazen Nyd en Haat y Den Deugdbezitteren kan geeven, Wat Nut de Lydzaamheld voor Neerlands Zoonen baart, Wordt hier door Beeldenspraak verklaard. Wie maalde ons oit met eedler trekken Den Frede, \ hoogst gefchenk van Godt, Wie fchetst die Hemelgaaf? Wie voelt by haar genot, Zyn' Geest tot Dankbaarheid niet wekken ? Gewis de Godvrugt zwaait den Wierook bly te moe , Haar offer 't Alvermogen toe. '/Gtf- V Gebed ten Hemel opgezonden , Dat nedrig Godc ora byftand fmeekt, En met Boetvaavdigbeid door Luge en Wolken breekt , Vindc troost en heil in 's Heilands Wenden , Des Digcers eedle Kunst binde Vleugels aan den Geest , Hier gaan we op Hemel. Man ter feest. 6 Fryheid! goud kleinoot van 't Leven, Die Dwinglandy en Boeien wraakt , Een Volk, dat u bezit, te regt gelukkig maakt, 'k Vindt uwe waarde hier befchreven , Gy ftelt het Godsdienst Ligt op zynen Kandelaar , En pleit voor Haartflede en Altaar. Wyk Ontugtkweekfter ! pest der Zeden , Wyk Jeugd betoovrende Tdelheid? U\v lokaas , uw vergif , dat ten verderve leidt , Schoon nog van veelen aangebeden , Wier hart gy boeit door 't Goud, of Weelde, of hoogen Staat, Vervoer' noit Batoos edel Zaad. 'k Zwyg van de Waarheid^ en de Logen, Den nutten Land- of Akkerbouw , Geloove , Lief de en Hoop , aan 's Hemels wil getrouw , Tafreelen vol van Kunstvermogen , Zo levendig gefchetst, dat elk, die Digtkunst mint, Daar aan met lust zyn zegel binde *** 2 'k Zie 'k Zie eigen Rook hier meer behaagen In 'c Land, waar in we zyn gekweekt, Dan 't zagte koestrend Vuur, dat ons een Vreemde ontfteekt, AI dreigen Ramp en Oorlogsplaagen , Een waare Patriot fpaart, hoe het Monfter woedt, Voor V Vaderland zyn Goed nog Bloed. Een Muicend Graauw mag woedent raazen, Dat door een driftig Onverftand 's Lands Vaderen verfmaad, de Vryheid overmant, En 't Vuur van Tzveedragt aan helpt blaazen , Wanneer het handvest, regt, nog pligt, nog eed verfchoonr, 'c Wordt elk ten affchrik ons vertoond. Niets is ondraaglyker in de oogen Van Godt dan Hovaardy en Waan , Vaak ziet men vcor zyn* Val de trotfche Hoogmoed gaan, De Nedrigheld baart 's Volks vermögen , Zy, met de Kuisheid^ dat bekoorelyk Juweel, Praalt op dit Zedetafereel. De JVanhoop , met haar yslykheden , Staat hier gebrandmerkt voor elks oog, Gy fchildert ons van haar een levendig vertoog, Zy wordt vervolgt met wisfe fchreden, Terwyl de fülle Rust van 't onbefmet Gemoed Blyft ongeftoord, fchoon de Afgrond woedt. Ver> Verdraagzaamheid laat zig hier hooren In 'c eelfte Goud der Poezy , Verbanc Vervolging uic der Menfchen Heerfchappy, Om *t Heil van Land nog Volk te ftooren , De Digtkunst toont ons welk een voordeel de Eenzaamheid Voor 'c peinzend Onderzoek bereidt. Zo lang als de Armoede in uw Muuren Gekleed, gedrenkt wordt en gefpyst, En gy, 6 Nederland! Verdrukten hulp bewyst, Zo lang zulc ge ook uvv Heil zien duuren , Mildaadigheiä \% Godc een Wellust in hec oog, En troonc zyn' Zegen van omhoog. De Dronkenfchap op ronde voeten , Beroofd van Oordeel en van Geest, Verzuimt haar tydlyk Heil, herfchept zig in een Beest, En raoec met fchand haar dwaasheid boeten, Zy, en Godloosheid , die en Ziel en Lighaam kwetst, Zien hier haar fchrikbeeld afgefchetsc. Zo leert Voorzigtigheid ons waaken , Die elk haar nutte Lesfen geeft , Hy, die naar haaren Raad zig fchikt, en werkt, en leeft, Vindt uitkomst zelfs in duistre zaaken , Zy ftrekt met Lydzaambeld , die 't heil geduldig wagt* Tot nüt van 'c Menfchelyk Geflagt. v'l .*** 3 öMor* 6 Morgenßond! 6 Levenwekker! Die Mensch , en Vee , en 'c Pluimgediert' Vervrolykt, Bloera en Loof met Zilvren Dauw verliert, Van 's Hemels Wondren grootfte ontdekker , Ge ontfluit door 'c Ligt der Zon de Werken van Godts magt , Begraven in den donk'ren Nagt. Hier praalt de Jeugd in Sterkte en Luister, Wyl de Ouderdom zyn Zwakheid meldt, Die door vermindering van Geest en Kragt ontfteld, Ten Grave daalt in 't aaklig duister, Een K r e z u s ftoft op goud , op waereldfche eere en prägt , Daar d'armen Irus elk veragt. Vergangklykheid kan 't al ontbinden , Zy , die het Staal en Marmer flyt , (Gelukkig, die daar in zig heeft der Deugd gewyd,) Ziet zig door de Eeuwigheid verflinden , Voor Hemel en voor Hei , voor Vreugd en Straf bereid , 6 Naare ! 6 Zalige Eeuwigheid. Zou u myn Zang al 't werk afmaalen , Dat Broekhoffs Kunst aan Neerland fchonk, En als een eel gefleente in kenners oogen blonk , 'k Zou in dien ruimen oogst verdwaalen, 'c Vereischt een' Man , een' Held , door Kunst vennaard alom , Geen Pen , verzwakt door Ouderdom. Hy Hy ftigt elk in zyn Kunstgezangen , Maalc in verheven Poezy, Van Deugd en Ondeugd een volmaakte Schildery , Waard' in den Tempel optehangen Der Wysheid , en beftiert , in voor- en tegenfpoed , Door 't ligt der reden elks gemoed. Leert hier, 6 Neerlands eedle Zoonen ! Uw pligc, van vlyt ontaart, nog deugd, Treedc dezen Lusthof in , een fpiegel voor de Jeugd , Hy zal den Weg tot Heil u toonen ; "k Zie Entrop door zyn Kunst, op hoogen leest gefchoeit, Uw winst , en 's Digters roem gegroeit. A. IL A. Z, Onder de Zinfpreuk Gaudent Suckribus Artes. \ ■ O P O P D E DICHT- en ZEDE KUNDIGE ZINNEBEELD-EN, VAN DEN HEERE JOHÄN PIETER BROECKHOFF. Jöraave Broeckhoff, die uw vlyt, Aan de fchoone Dichtkunst wyd, Duld dat we u ter eere zingen; Nu gy ons vermaakt en flicht, Zinnebeelden geeft in 't licht, Die naar d'eerften lofprys dingen. Hoe juicht de eedle Poezy, Aan het handelkweekend Y, Met haar hemelfche Gefpeelen! Zy wil dat haar blyde floet Uwe Zangfter welkom groet , Kransfen vlecht voor haar Tafreelen. Schoon Schoon in ons Gemeenebesc De Ondeugd woed gelyk de pest, Gy dürfe nochthans haar befpringen: Toont aan elk haar haatlyk Beeld, En de rampen, die zy teeld, Voor haar fnoode Voedfterlingen. Woordenfchilder ! maar hoe fchoon Sceld gy de achtbre Deugd cen throon ! Hoe zagtvloeijend zyn uw verwen ! Uw verrukkend Zinnebeeld Van den Godsdienst , dat my ftreeld, Doet u ieders lof verwerven. 't.Weezen der Godvrugtigheid Schenkt ge eene eedle Majefteit. Uw tafreel, der mute Frede , Lokt ons tot verwondring uit. ( Heilverfchafrter ! Hemelfpruit! , Gy brengt duurbre voorfpoed mede!) Gy toond ons, myn Kunstörest, Dat de tweedracht is de pest, En de val voor Kerk en Staaten: Wensch vry dat in Batoos oort 't Muitgenigt nooit word' gehoord, Tot verderf van de Onderzaaten : Toon Toon van haar uwe afkeer vry... Maar wat ftreelend Schildery! 'k Zie Verdraagzaamheid verfchynen! Zy heerfch' in ons vry gebied, Maar verzett' haar paalen niet, Dan zal nooic de rust verdwyneru Vindingryke Puikpoeet, Daar ge uw' tyd zo nut befteed, Toond ge aan onze Landgenooten , Hoe Gods hand de boosheid treft, En hec hoofd der Deugd verheft; Schoon haar val reeds was befloocen. Maar ik dwaale in zo veel flof. Gy fpreid zelfs alom uw' lof, Door uw Beeiden, ryk van luister? Hunne houding, zwier en Kunst, Wonnen u voorlang elks gunst, Toen uw Naam noch fchuilde in 't duister. R. IV Q UTE K S+ O P OP DE DICHT- enZEDEKUNDIGE ZINNEBEELDEN en BESPIEGELINGEN, VAN DEN HEERE JOHAN PIETER BROECKHOFF. JL/ank , Neerland ! Broeckhoffs geesc , die met Bespiegelingen En Zinnebeelden u twee Jaaren heeft geflieht, De Letteroefening , die in het merg kan dringen Van Weetenfchap en Kunst , treedt hier het eerst in 't licht. Daar Hoop, en Lydzaamheid , en Maatigheid in \ leven, En 't Kristelyk Gebed ons voert door lugt en zwerk : Roemt hy Mildadigheid , doet elk voor Logen beeven, En fchetst ons 't Heilgeloof, de fteun van Goels Kerk. Hier praalt de Hwwlyksmin met al haar zoet genoegen, Terwyl de Landbouw vrugt van weide en akker haalt , Dat Veldlings Zweet beloont, na 't eggen, zaaien, ploegen, Hier word de Laster als een fchrikbeeld afgemaald. De Luister van den Naara, den goeden Naam, meer te achten Dan aardfehe fchatten , en al 's waerelds Talen waan , **** 2 Het Het zalig nut der Lief de eri 't leed uit Haat te wachten , Staat met Voorzichtigheld gefchilderd in dees' blaen. Hier hoort men Leerzaambeid , hier zict men Vrlendfchap eeren , Wat pronkt de IVaarheld en de Nedrigheid hier fchoon ! , Hier zal de Godsdlenst ons den Weg ten hemel leeren , Hier ftaat de Gierigheid met Hovaardy ten toon. 'k Zie gints de Kuischheid en de Dankbaarheid getekend , Hoe lieflyk lacht de Vree , hoe fei brandt V Oorlogsvuurl Wat praalt de Vryheid^ 't lot van Neerland , hier uitfteekend By harde D'winglandy , die pest van 't Staatsbefluur ! Zie daar, Boetvaardightid voor God ootmoedig bukken, Nu vlugt Godloosheid ', daar de Godvrugt vrolyk juicht, Vermits ze 't momtuig van Schynheiiigheid ziet rukken, En Broeckhoffs Dichtkunst haar van valschheid overturgt. De naarfJge Arbeid zwoegt , ten fteun van *t zwakke leven , Terwyl de Luiheld huis, nog kindren onderhoudt. Een hart , door Liefde tot het Vaderland gedreven , Wordt door zyn Poezy gekroond met duurzaam goud. Hier ftaat de Mtdtery met pook en toorts gefchilderd , Daar de Eenzaamheid 9 wier lust zig door het leezen boet. Hoe laast de Dronkenfchap , van rede en pligt verwilderd, Hoe ftil en veilig rust het vroom bedaard gemoed. Zte Wanhoop gints het ftaal door \ beevend harte jaagen ; Hoe ftreelt Verdraagzaamheld , hoe drukt Vervolging neer? , Terwyl de Dichter, \ zy hy 't Morgenlicht ziet daagen , Het zy de Nacht verfchynt, zingt 's Hoogften naam ter eer\ De nyvre Jeugd leen aan zyn' lesfen luistrende ooren , En de Ouderdom zie by zyn Zwak , zyn heil gemaald, De Ryke leer zyn pligc , by zyne goud trezooren, Wyl dengdzaame Annoede op zyn Zangen adem haalc. Dog wyl 'c zy arm. of ryk, of oud, of jonk van jaaren, Het al Vergangklyk is, vvat ons hier drukc of vleic: Leere hy ons Schatten van een eedler aart vergaaren , Die blyven, fchoon het al vergaat, in Eeuwlgbeid. Dit nut en leerzaam werk , voor Nederland gefchreven , Doet Broeckhoff in het choor van Neerlands Dichtren leeven, % JK d. 7,. ! •: ¥ - :f 3 O P OP DE DICHT- en ZEDEKUNDIGE BESPIEGELINGE N, VAN DEN HEERE JOHAN PIETER BROECKHOFF. K L I N K D I C H T. V^ntfang , 6 Broeckhoff , thans van Amftels Dicht'ren-Choor , De dankbaarheid en lof voor uwe Dicht -Taaf reelen , Die gy ons van den Rhyn hebe willen meede deelen , En die zo leerzaam zyn als ftreelend voor elks oor. Hoe luisterryk fteld gy de blanke Deugd ons voor ! Hoe treffend tracht gy door haar Schoonheen ons te ftreelen , Door all* haar Schoonheen, die als fchittrende Juweelen, Als Starren lichten , op haar Godgeheiligd fpoor. Hoe ver gaat uwe Kunst in \ gees'len der Gebreeken ! Hoe leevendig fchetst gy het Beeld der Ondeugd af! En hoe befpieglende is haar uiteinde en haar ftraf. Hoe vloeiend . . . dog ik laat uw Taafereelen fpreeken : Genoeg, ö Broeckhoff! gy behaald den Eer-Laurier: Vaar voort dan , fpan dus vaak de Snaaren uwer Lier. JH. Dl. NUSCKE. O P C P D E DICHT-enZEDEKUNDIGE BESPIEGELINGEN, VAN DEN HEER JOHAN PIETER BROECKHOFF. KLINK DICHT. V V at kunstgeluid klinkt ons zo aangenaam in de ooren? Van waar? wiens is het? welk een Hemelmelody? Zyt gy 't, myn Broeckhoff die, in keur van PoeTy, Ons van den zilvren Rhyn , uw maatgezang doet hooren ? o Ja ! de Dichtkunst kon voorlang uw' geest bekooren , En, daar ge ons thans onthaalt op zulk een lekkerny, Ontdekt ge , fchoon vervreemd van 't kunstenkweekend Y ; Dat Neerlands Dichtgeest ook uw Zanglust aan kon fpooren. Hoe maalt ge ons 't fchoon der Deugd met juistgepaste verwen , \ Verflagen hart kan troost door zulk een taal verwerven , Daar de Ondeugd voor den glans der zuivre waarheid zwigt. Vaar voort , doe Kennren meer van uwen lof gewaagen ! Leef aan den Rhyn vernoegd,totge eens van 't aardfche ontflaagen, Volraaakter zingen zult , by God , in 't zalig licht. FR. IS. SCHREUDER. O P O P DE DICH T-enZEDE KUNDIGE BESPIEGELINGEN, VAN MYNEN BROEDERLYKEN NEVE DEN HEER JOHAN PIETER BROECKHOFF. „ JLioe ! kan een Geest met dictnvermogen , „ Met Kunst begaafd, en eel vernuft, „ De onnutte Werkloosheid dan ook gedoogen, „ Waar onder vuige Domheid zuft? „ Neen ! 'c fchrandere verftand moet zulk een waan verdryven; „ Hoe zou myn Broeckhoff dan ook werkloos blyven, „ Schoon niet zo hoog de Poezy, „ In onze Vaderftad geacht wordt, als aan 't Y? Zo dacht , zo fprak ik , toen ik hoorde Dat gy , myn allerwaardfte Vriend ! De Poezy, die u zo vroeg bekoorde, Reeds achtte by u uitgediend : Ver- Vermits, wanneer ge zongt, ge uw Dichtbefpiegelingen Moest meesten tyd voor Kunstlooze ooren zingen , En \ Onverftand , mec trotsch gelaac , De Dichtkunst, die h niet kent, het allereerst verfmaadt. - Maar necn ! Gy door het vuur gedreven Der Poezy , gy vat de Lier , En fchetst de Deugd en de Ondeugd naar het leven > In zangen vol van kracht en zwier. Gy leert den Mensch zyn plicht, in ftichtende Tafreelen% Die 's Kenners oor en oog en harte ftreelen, Daar yder Beeldtenis hem toont Hoe de Ondeugd wordt geftraft , en de eedle Deugd geloond De Deugd, door Kunstgeleerde trekken Van 't Dichtpenceel , in al haar licht In al haar fchoon zo luisterryk te ontdekken , En de Ondeugd, die haar heil en pligt Verwaarloost , zo gepast te Hellen elk voor oogen , Dat 's Leezers hart wordt tot de deugd bewogen 9 En de Ondeugd vliedt en fchuwt haar aart  , Uw Zuivre taal doet Nederland, Dat Dichtkunst mint , naar uw gezangen haaken , Daar ge aan den Rhyn uw fnaaren fpant. Ga voort myn Boezemvriend ! op zulk een wys te werken , Laat Neerlands Zangchoor uw vermögen merken , Zo wordt uw Kunst, gekweekt door vlyt, Met uwen Naam en roem de onfterflykheid gewyd ! P. J. E NTR 0 P. DICHT- AD DOMINUM JOANNEM PETRUM BROECHOFIUM, PO ET AM NÜLLI S ECUNDUM, NEC N O N AMICUM OMNI VENERATIONE ET AMORE PROSEQUENDUM; QUUM SUA VARII ARGÜMENTI CEDROQUE DIGNISSIMA EMBLEMATA PUBLICAE LUCI EXPÜNERET. 1 empöre fat longo Tua nos divina Poefis Sufpenfos tenult , cui tribuamus opus» Bis duodena fere fol nobis figna peregit y Carminis ignotus fons & origo manet. Föns & origo latent Mos, quos diva Thalia , Et quorum Tecum peBora junxit amor. En Tua Te tandem nobis Emblemata produrA Auftor cm) Aonii gloria rara chori! * 4 Car- Carmen honoris habe , mea quo d Tibi barbitos offen, Sincerique fimul c armen _amoris habe! Ingenium venaque decus Tua carmina pandunt , Manat & a vivo melleus ore lepos. i Prima Poetarum debetur laurea fronti, Nam pnefens votis paret Apollo Tuis. Gratulor' has animi dotes , Clarisßme Vates ! Gratulor hac calami flumina larga Tui! 0 quoties Laribus patriis confedimus una , Intenti Studiis , Pieridumque facris! 0 quoties, Facunde! Tuo dependimus ore, Dum Tua p fallebat carmina facra chelys! Nee fumus obliti ', Tibi nos debere f atemur 9 Cum legeres nobis , qu<e meditata Tibi', Jit veterum nobis volvens monumenta Virorum Attraheres variis peclora nostra modis. Dignus es , ad ccelum nostra qui laude feraris ', Dignus es a fera posteritate legi, ■ Ast ego dum conor tenui modulamen avena, Heu tacet ad cantus arida vena Tuos l Non content & Tita est patria Polyhymnla fede , Evolat , est Phoßbo judice misfa foras. Sic etiam volitat grandis Tua fama per ora Belgarum, Batavis Tu quoque notus eris. Hoc fcio , lata Tuos gern ista loquetur honores. Debetur meritis laurea namque Tuls ; Flexanimosque leget cantus & verba falutls Cordibus esthereis turba facrata Deo. En agel ß cuplas Emblemata, Beigice Leclor ! Justls heic numeris talia multa leges, Heic nihil antiquum; nova funt , noviterque reperta Omnia, qua prafens hoc referabit opus, En Tibi thefaurum , cujus ß arcana recludas Scrlnla, non vana le&lo frugis er it. Exoptata diu cemis meditamina t andern , Qua fugienda docent , qua facienda monent. Car Carmina casta vides 9 casto qua cor de volarunt, Nam casus Mufis carmina casta placent. Ergo ades, o Lettor ! placeat Tibi casta Poefis, Vena pudica Tibi carmina casta dedit. Singula, quis dubitat , placitura Embkmata cunciis^ Qjä mandata Dei mente reposta tenent? Pergito , BROECHOFl! ßmiles bis edere Chartas y Et Tuus in terris fine carebit honor. Numeri adorandum Tibi demum pramia donet 9 Preemia , qua nullo funt peritura die, Fama decusque Tuum post ultima funer a vhent , Seraque posteritas h<zc Tua fcripta leget, Sic vovens cecinic PHILIPPUS HENRICUS OTTERBEINIUS S. S. Theol. Cultor & Schol. Embricenßum Rettor. DXCJBFT- en ZJEJßWKVWJDJGJE I E N BESPIEGELINGEN, LETTEROEFENING. Die zig afzondert, tracht na wat begeerlyks, hy vermengt zig in alle be- -ßendige wysheid. _ SpreukiSal: XVJII. i. Het Beeld waardoor de Kunst de Letteroefning maa]t, Vertoonc een' Jongling , ftil van zeden , bleek van wezen , Die in het eenzaam , daar de Dag reeds is gedaald , Met brandende aandacht , by het Nachtlicht zit te leezen. Hy houdt een ftcn , en toont tot fchry ven zig bereid , Terwyl de wakkre Haan verbeeldt zyn Waakzaamheid. Een röjys man kan nooit alleen weezen , hy heeft by zig de beste man* nen die V zyn en ooit geweeß zyn. — Dat hy met het lichaam niet kan bereiken , begrypt hy in zyne gedachten , en zo hem gezelfchap van menfchen ontbreekt , fpreekt hy met Cod, Dus is hy nooit minder alleen, dan als hy aüeen is. HlERONYMUS. A Letter. ü DICHTKUNDIGE BESPIEGELING xIetteroefning, die uw' tyd Aan geen laage beuzelingen, Maar aan eedler arbeid wydt, 't Lust tny *t eerst uw roem te zingen. Stier myn pen , en laat my 't licht Dat ge uw' Günstling fchenkt, beftraalen, Leer my zelf, in nedrig dicht, AI 't fieraad en fchoonheid maalen , Die gy fchenkt aan 't braaf verftand , Dat ge in uw' gareelen fpant. 'k Volg u , daar gy , afgefcheiden Van der Dwaazen zotgeklap , Poogt den Sterfling op te leiden , Tot verheven* Weetenfchap: Daar ge, in 't eenzaam op uw Kamer, Wysheids rykfte Schatten wint , En uw Boekcel aangenaamer Dan de zaal der grooten vindt : Daar ge , in ftille rust gezeten 5 Waereldiche onrust kunt vergeeten. Gy, over de LETTEROEFENING. Gy, van Eerbied vergezeld, Als gy 't Godlyk Boek der Boeken ; Tot het waardigst voorwerp fielt Van uw naarstig onderzoeken; Gy treedt ftraks in 't Waarheidsfpoor, Vliedende de logenpaden, 't Heiligdom des Bybels door; Daar Gods wezen , wegen , daaden , Schittren in het reinfle licht , Voor het opgeklaard gezigt. 't Schepsel ziet gy hier gerezen Uit zyn niet, door 's Scheppers magt, 't Menschdom flraks ter ftrafF* verwezen, Na 't Gods wetten had veracht. Goel, d'oorfprong van het Leven, Die der Menfchen val herfielt , Vindt ge in 't Paradys befchreven , In ?! Voorzeggingswoord voorfpeld, En voor Isrel, zo uitfleekend , In het Schaduwbeeld getekend. A 2 Goel DICHTKUNDIGE BESPIEGELING Goel ziet ge op Golgotha , Aan het vloekhout vast geklonken, En den Zondaar, uit genae, 't Leven door zyn' dood gefchonken* Hier ontdekt uw leerzaam oog Onnaarfpeurelyke wegen, Wysheid voor den Mensch te hoog, Diepten van Gods liefde en zegen, Hoogten van zyn recht en magt, Nooit van 't flerflyk brein bedacht. Lokt, by 't helder licht der Reden,, Wysbegeene uw aandacht uit , Die Natuurs verborgenheden , Voor 't befpieglend oog ontfluit? 't Zy zeonmeetbre Hemelvieren In hunn' aart en loop befchouwt, Mineraalen, planten, dieren Op ons' wendende aarde ontvouwt. Of doorgrondt der Geesten wezen ? Hier is wysheid in te leezen ! Heeft over deLETTEROEFENING, j Heeft het Recht , die zuil van \ Land, U tot onderzoek gedreven , 't Zy het eerst door de Almagtshand Wierd in 's Menfchen ziel gefchreven, Of bepaald door aardfche Magt , En in handvest, keur en wetten, 't Volk tot nut, te faamgebragt, Om de Boosheid perk te zetten ? Dan redt vaak uw noeste vlyt De onfchuld daar ze klaagt of lydt. Kan Gemes künde u behaagen? Eert gy, ook die Weetenlchap, Die het Menschdom poogt te fchraagen, 't Zy ze parst een heilzaam zap , Kruiden mengt en weet te ontdekken» Stoffen door het vuur ontbindtr En , om 't Leven uit te rekken 3 't Middel by de dooden vindt^ Wat ontmoet ge al wonderhedenl Als ze 't Lichaam zal ontleeden ?• A 3 Noopt. 6 DICHTKUNDIGE BESPIEGELING Noopt Historiekundt uw vlyt ? Kent gy ook haar groot vermögen , Daarze d'afgeloopen tyd Weer vertoont voor kundige öogen ? Zie dan , daar haar toorts u licht , Door een' drang van vyftig eemven: Door haar nuttig onderricht, Kent ge d'oorfprong der Hebreeuvven , D' Asfyrier » den Perfiaan , Gnekfche en Roomfche Heldendäen. Wendt gy uw1 befpiegelingen Op de Kerk van 's Levens Heer ? Aanstonds ziet gy haar befpringen Door geweld of valfche leer , Hier gebonden % daar verbannen , Stond zy eerst den Jood ten dqel .* Straks verdrukt door tien Tirannen , Of vervolgd door Romes Stoel , En benaauwd door bloedplakaaten : Maar van Jezus nooit verlaaten. Siert over deLETTEROEFENING. Siert de Taalkunde uwen geest, Dat gy beide Godsverbonden In hunne eerste fchoonheid leest, En ondekt hunn' zuivre gronden ? Kent gy ook het groocfch Latyn? Zyt ge in andre Taal ervaaren ? \ Voordeel zal te grooter zyn , Als ge uit kenr van Koorenai'ren Zuigt, gelyk de nyvre By, De eelfte Letterlekkerny. Tracht gy de uitgekipte tyden , Snipperuurtjes uwer rust, Aan de Poezy te wyden? Zy baart voordeel , zy baart lust. Als ge moe van 't Letterploegen , Eindelyk dien arbeid Ilaakt , Schenkt zy u het zoetst genoegen , Dat u fchuldeloos vermaakt: Want haar nutte Kunstverrichting Strekt tot blydfchap en tot ftichting». 