title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: een kleed, mouwen of broekspijpen, gereefd van zeilen, opgetrokken van een nevel, ook van een lip; menjing- sing, opstroopen, opschorten enz. ; m. kamnja, zijn kleed opschorten, Hik. Koris; fadjar menjingsing, de dageraad breekt asm] pHjingsingan, boete, te betalen door den vader van het raeisje aan den jongeling, wien hij haar beloofd had, als hij zijne be- lofte niet nakomt, in het Palemb. I%.aJLw SOengSOem, Jav. merg in de beenderen, == soemsoem, zie ald. ^aJLw Sßngsai, I. radeloos, bui- ten "zichzelven, b. v. van schrik, C. Mön.kommervol, ellendig, uitgeteerd door ziekte of gebrek. II. Chin. geletterde priester, arts. ^li^ sengangkang, e. s. v. zwainw. v-ÄÄM, Sßngap, Stil, van kinderen, zie sennjap, s^M, S^ngok, snikken; s^ngok- s^ngak, hetzelfde met verscheiden- heid. v:d\IXjuw 563 JoLm sangka, I. Skr. meening, vermoeden , argwaan , verdenking ; sangka jang t^goh, vast vermoeden, bepaalde meening; tiadalah sangka, onbegrijpelijk, geen meening of voor- stelling van iets kunnen vormen ; menjangka, een vermoeden of mee- ning koesteren; tiada disangka, on- gedacht, niet verwacht, ongemeen; disangkanja orang la'in, hij meende dat het iemand anders was; tiada sangka boenji lagi, men kon zieh van het geluid geen voorstelling meer maken, het geluid was ongemeen hevig. Sadj. Mal. p. 16. II. Skr. groote zeehoorn, triton- schelp; ook gebruikt om er op te blazen; sangka-kala, bazuin, Jav. kala-sangka, id. de hoorn des tijds: sangka-kala jang achiy*, de laatste bazuin bij de opstanding. III. hersangkakan tjahaja? b.v. terlaloe ramainja segala radja her- sangkakan tjahaja dan segala dewa- dewa Mrdjoewangkan heram, Lang. B. op meerdere pH» Mogel. het Jav. njengkakhak^, de kracht v. den een meten met die van een ander, van sengka? IV. penjangka, Sadj. Mal. p. 120, volg. Dr. Leyden p. 101 een eenvou- dige armband van metaal voor den bovenarm. ^ijCÄAwSangkara, Kw. wildzwijn, everzwijn. ^{XLm sßngkaroet, samenge- strengeld, dooreengevlochten, van rankende gewassen, van karoet, zie aldaar. 564 ^;LXi^ &XSZLm* söngkarang, zie ma- lindjo. ^UüLm sangkajan, e.s.v.hoos, in vorm verschillend van de poeting- Mlioeng^ de tawoeng en de badai, zie aldaar. v-JCjLww sangkoet, ergens aan blij- ven haken, hangen of vastzitten; ge- hecht zijn aan, aanhangen, aankleven; haperen, blijven steken van de stem, door iets tegengehouden van een zwaard, aan den grond blijven zitten van een vaartuig; om het toevallige meestal th'sangkoei; h^rsangkoet,z\cih aan iem. stooten, iets tegen hem heb- ben, Sadj.Mal. p. 140; sangkoet-paoet, zie bij paoet, MÖn. Mrsangkoet-paoetj verplichtingen aan elk. hebben, zaken met elk. hebben; ook gehechtheid, H. Abd. 524; sangkoetan, hinderpaal, beletsel. M^n. alles wat dient om er iets aan op te hangen, b.v. een haak enz.; disangkoetkannja anak-panah- njfl pada pinggangnja dan boesoernja disangkoetkannja kapada bahoenja, de pijl bevestigde hij aan zijn gordel en de boog hing hijover zijn schouder; pMang di-angkat soedahlah sangkoet, het opgeheven zwaard werd tegen- gehouden, Ibr. b. Gh.; soewaranja sangkoetsangkoet olihnja sangat l^- lah^ zijne stem was afgebroken, hokte, door zijne zware vermoeidheid, Pr. Dj. ; apatah foewan sangkoeikan, waar. aan zijt ge toch gehecht, id.; djahit sangkoetj Mön. e, s. v. steek bij het naaien. oJCä^a/ soengkit, I.metbloemen van gouddraad doorweven of gebor- duurd; m^njoengkit^ met zulke bloe- men . doorweven of borduren. M^n. met goud, zilver, zijde enz. doorstik- ken; kam b^rsoengkit, een kain met gouddraad doorstikt ; soengkit-m^- njoengkit, allerlei borduurwerk ma- ken, Sj. Sult. Jahja, II.tM^wjo^n^Ä;2Y,openwringen}Max. MÖn. op- of uitlichten door een werk- fcuig onder het voorwerp tebrengen; tidak tersoengkit, onwrikbaar, niet over te halen. Zie djongkit, oJCäa*; singkat, I. kort, te kort, van kleeren, een weg, een lichaams- deel, het begrip ofbevattings vermö- gen, bekrompen, niet mild, gierig van band; singkat roewas^ kort van geledingen: s, ukal, bekrompen van verstand; s.^m^a,kortv.levensduur; 5. p^mandangan, op het punt van te sterven; memper singkat kaldm^ zijne woorden bekorten, in het kort samen- vatten;m. &a;aw^-&a/aw^,omhetleven brengen; djalan singkat^ een körte weg, die niet om \^\kakijang singkat^ een been dat te kort is; djika oesianja singkat, didjadikannja landjoei^ als zijn leven kort is, wordt het door hem verlengd, Kai.; menjingkatkan dja- lan, den weg bekorten. Fav. II. naam van een zoetwatervisch. oJGlw Sangkit; b^rsangkitgigi, klappertanden, b.v. Mos. Kag. Zie sanggit, jGLw sangkar, l. ook sangkar an, kooi, vogelkooi, kippenloop. Mön. sangkar poejoeh, kwartelkooi, e. s. v. huizenbouw-vorm. II. ring om het splijten te beletten van het heft van een mes, een blaas- roer enz. zie sampak. III, middellijn, zie s^ngkang, yJuLuSangkoer^bajonetjOokiwa^a sangkoer; ook vooroverhellen, geveld van een geweer, d. B. Zie soengkoer, JixMi SÖngkar, roeibank in een Yaartuig, deksbalk; hoekoe sengkar, klamp op de buikplanken van een vaar- tuig, waarop de sengkar, rust, v.d. W,; s. bidang, een breede plank, die op haar kant staat en aangebracht in een vaartuig van de eene zijde naar de andere om het inwendige in tweeen te verdeelen, C. en S. = s^ngkal^ zie ald. JCÄaai soengkoer, vooro vervallen, zoodat het hoofd den grond raakt, zieh met het hoofd ter aarde buigen, zieh krommen op die wijze; mHjoengkoer^ zieh voorover buigende voortbe we- gen, b.v. bij het garnalen visschen met een mand of net, dat men voort- duwt, of van een wroetend varken, met den snuit in den grond wroeten, opwroeten, ook met de nageis in het hoofdhaar; m. loeioet, voorover gebo- gen iemands knieen omvatten \soeng- koer-semam, hetzelfde met verschei- denheid? b.v. kasihan ija mHihat Ml (inak-hininjaUoeMrlari-larid^hoeloe- ä^hoeloewan soengkoersemam (a.^^) r^bah-rimpah, Mes. Kag. vCium Singkoer, op zij uit; in^njing- koer^ zijwaarts van zieh afhouwen of steken. %Xjlim singkir; m^njingkir^ opzij of uit den weg zetten, door eene zij- delingsche beweging zijn hof maken, v«jiXiU 565 zooals een haan aan eene hen, een galant heer aan eene dame, dicht voorbij Zeilen van het eene vaartuig het andere. «XjLü SÖngkailg, dwarsstuk, waar- door twee voorwerpen van elkander worden gehouden, of dat het verband tusschen twee voorwerpen daarstelt en vandaar: afsluitboom, dwarsboom, dwarsbalk, dwarsstaaf, spaak van een wiel, kruis in een vlag, bit van een paard, dwarshout in een emmer, aker of inhoudsmaat, middellijn van een cirkel, blök tusschen twee pooten van dieren om het hard wegloopen te be- letten, beugel van een hijschblok, waarin de schijven draaien enz *, s^ng^ kang berbadjang, kruis zooals hei Malthezer kruis; s. sotong, kruis van twee stekken, waarop de inktvisch wordt gedroogd, ook kruissluiting ; t^rsengkang pada leher^ dwars in de keel zitten gebleven. iS<kMi sengkang^van twee beenen het eene uitgestrekt en het andere opgelicht, MÖn. id. (iJoLyw SOngkong, = sokong^ zie aldaar. v..ijCÄ^SOeilgkap,losgelaten,los- gesprongen, van dingen, die op iets anders vastgelijmd, vastgespijkerd of vastgegroeid zijn, dus ook van de na- geis der vingers enz. v^ftjC^ soengkoep ; m^w;oen^Ä:<?^^, bedekken met iets hols, overstolpen ; m, d^ngan pinggan^ er een bord om- gekeerd overheen leggen, met een bord overdekken; soengkoepan, q»b,y. 566 UiXit^ iXXk^ korf, dien men over oen komfoor met wierook zet en waarop men kleeren logt om die te berooken, zie oekoep; p^njoengkoepj stolp, datgene wat men gebruikt als middel om iets te over- stolpen. v^Xa^ singkap, opgelicht v. een sluier of bedekking, weggeschoven v. een voorhang of gordijn, opgeslagen van een boek enz. ; menjinghaphan^ oplichten, wegschuiven, opslaan enz. ook wegnemen of opiiemen van dat- gene, waarmede een tuinbed gedekt is, b.v. matten, bladeren en derg. Zie selah ^jXlu; sangkak, I.belet,verhin- derd; menjangkak^ iemandof ietsbe- letten, verhinderen. IL kegelvormige mand met de opening naar boven, gebruikt als nest voor kippen om in te leggen, := sang- kar^ Päd. bovenl.; sangkak rimpang ^ zie rimpang, (^XjLw sßngkak; m^nßngkak, drukkende naar boven wrijven, b.v. den buik om daaruit winden te ver- wijderen of iets dat gezakt is weer op zijne plaats te brengen. ^^jXjLw SOMgkok, los hoofddek- sel, dat opgezet en niet om het hoofd gewonden wordt, pet, hoed, kalotje, schako enz, MÖn. een korf onderste- boven geplaatst om kuikens in te bewaren. JLCXjLm sangkakala, zie sang- ha II. JjGLm sangkal, I. menjangkal^ ontkennen, loochenen; m^njangkal dirinja, zichzelven verloochenen, ook door zieh iets te onthouden; m^w/aw^- kalkan, ook weren, tegenhouden, zie sengkal. IL steel V. hamer of bijl, v. dissels, Schoppen, hakken en derg. M8n. id. JjCjuw sangkil, het doel bereikt hebben van een vaartuig, kogel enz. raak, niet mis, JjC^MiSÖngkal, deksbalk van een vaartuig, ook roeibank, daar op in- landsche vaartuigen de deksbalken daar voor dienen; smgkalan, plankje, waarop men specerijen fijnwrijft. J^JCjLu* sengkoel, opgezetheid, benauwdheid van de maag. J^jCitAA^SOengkal; menjoengkalymt- wroeten; soengkal tadjak, ploegijzer. JlX*M* Sfengkil, stroef v. de tan- den door aanraking met iets zuurs, C. en S. singkil^ M. kleine holte als in een tand of noot. J^JCäm* singkil; menjingkil^ vast omgorden van de middel met een be- trekkelijk dünnen gordel, tali singkil, Zie ook bij tali, JJoLm sengkol, zie dengkol, üUoLw; sangkfela, Skr. band- of voetboei, blök aan de pooten van een dier; menjangkUa^ m de boeien slui- ten, een blök aan de pooten doen. oJLXjLm sangk^lat, ==: v::^^Luw, zie ald. oJÜCjuw SÖngköIit, lis of strop, met welks behulp men in boomen klimt. ÄJlXiiu/S^Hgkglang, I.omzetting van s^l^ngkang^ sluitboom; zie s^ng- kang. IL de armen kruiselings over de borst en de banden opdeschouders; m^j^nghUanghan djari, de vingers kruisen bij het handenvouwen, Zie het volg. wrd. iJlJuuuS6ngkölillg,de banden op den rüg over elkaar gelegd, gekruist van armen of beenen; menjengMling ^ de armen over elkander op den rüg binden. ^"SJlm* sangkan, een hermapbro- dite, C. en S. ^jXJua; sangkoen, stevig, ferm, stout, standvastig. o^JjCji>gw söngkßnit, teek, scha- penluis, Sw. Ook tjengHnik, C. en S. Zie ald. ySixM* sangkoe, e. s. v. metalen kom zonder voet of rand, ook een koperen pot, d. 1. Cr. i JoiA*! söngkoewang, I. e. s. v. witte knol, groeiende aan een kruip- gewas, die rauw als toespijs wordt gegeten, flauw zoet van smaak en saprijk is. Zie bij soesoe, IL de lucbtpijp, longpijp, d.i. Cr. en M. O*.Xji^SÖllgk0ewap, dakverlen- ging, afdak; s^ngkoewap t^rgantoeng^ afdak op scboren. ^JoLw SOengkai, naam van een boompje. M^n. id. ^Sikm singkfe, Chin, pas aange- komen, echte, in China geboren Chi- nees. y^iKjfXjLM sangketa^ volg. Maxw^. liet Skr, sangketa, rechtsgeding, pro- ces; h^rsangketa, een proces hebben, procedeeren. oJLjGLw sSngkelat, z. nog niet sÜCa^ 567 gewasschen hebben na het doen van zijn gevoeg. iXjXxMj söngkilang, schuinslig- gend kruis, zooals b.v. sabels voor e. eerepoort. J^Ju^ sangga, stut, steun, rek ; wat iets belet te vallen of in de beweging stuit; sangga-mara^ sloephaak, dwars- stang aan het lemmet van een piek; s. lajar^ vorkachtige statten tot her- ging der Zeilen, zie tandoek; s. galah, id. tot herging van de scheepsboo- men; 5. boenoeh, toovermiddel ora het vermoorden van iemand te beletten; s. langit, op Java e. s. v. klimplant met fraaie, roode bloemen, lett. he- melstut, omdat die plant zoo hoog klimt; s. nakas, e.s.v. wapen of mid- del tot afwering van onheil, R. Pas. Dul. 62 , zie {joJLj Arab. s. pedang, pareerstang aan een sabel; sJoetoeng, e.s.v. ram&oe^an- vrucht, ook poelasan genoemd; 5. wedi,, Jav. stijgbeugels; sang ga- sang ga^ tafelbedienden v. e. Yorst, volgeling van een drager der Rijks-insignien; m^njangga, stutten, steunen, tegenhouden, ophouden; penjangga senapang, geweerrek; p» tangan, beugel aan het gevest van een sahel] p,pajoengy schuif aan een regen- of zonnescherm. J^jUf singga, verk.van sahingga, tot aan, tot dat, zoodat; ooksm^^an en singgat, zie ald. AjXu SÖnggara; m^nßnggara, zorg dragen voor iets, iets in orde houden; toekang senggara^ huisbe- diende; zie ook sU^nggara en M- Unggara, 568 .{SX^ ^1^ *Utjiu; sßnggama, Skr. vereeni- ging, vermenging, verband, bij elk- ander passen. v:>oUuL. SÖnggajoet, van gajoet, zie ald.; b&s^nggajoet, los afhangen, slingerend hangen, ook met den staart aan een tak hangen zooals de apen en hangen zooals een olieglaasje in een gangstolp; Mrs^nggajoetan^ hetzelfde van velen. v:>XjLu# sanggat, even den grond raken, stooten, op het droog zitten van een vaartuig; zie kandas, \£jJXu^ sanggit, I. menjanggit^ door wrijving een knarsend geluid doen ontstaan; m. gigi^ op de tanden knarsen; hersanggit gigi, klapper- tanden, b.v. dan b^rsanggülah gigi saph'ti orang d^mam Ä:ogra,MÖs.Kag.; sanggit dajoengj e. s. v. krekel, die met haar schel geluid de aanstaande kernst V. e. op reis zijnden huisgenoot aankondigt; op Malaka ook krekel in 't algemeen. II. Jav. hüfjuffer, kamenier. In de Pandji- verbalen komt het voor als de eigennaam v. e. der voedsters van eene prinses. v-JoLu* SOönggit; m^njoenggit^ figuren in iets weven, dat op het weef- getouw Staat. Zie soengkit, v-jCjLa*» SÖnggoet; m^nj^nggoet^ knikkebollen, schuddebollen; z. s^ng- goek en anggok. oJtäLw singgat, = singga^ z. ald. v-jtä^ senggoet; m^njenggoetj met elleboog of knie even zijdelings aanstooten; senggoet gong, invallen van de gong bij het gamölan-spel ; 5. njanji, e. s.v. voorslag of muzikale figuur bij het begin van een nieuwe maat of melodie; 5. tari, theatrale bij- voeging of krul bij een dansfiguur. oXiww sengget, het tegen elk- ander wrijven b.v. goem^r^ntjang hoenji sengget parang, het geluid weerklonk v. de houwers, die tegen elkander wreven, Sj. Ind. Kös.; m^- njenggety tegen elkaar wrijven van twee lichamen, personen of partijen; sengget njanji, wedstrijd met punt- dichten ; zie senggoet; Mrsengget ha- hoe, de schouders tegen elk. wrijven; zie sanggit, SJum* sanggoer, Perz. e. s. v. mandje, waarin men dranken ter markt brengt, v. d. W. ,54> JuLw sanggoerdi, verb. van sanggawMi, Jav. stijgbeugel. ^Sjum SÖnggroek, Jav. snuif, snuiftabak; lett. e. snuivend geluid. 5 JsjuwSanggferah, Port, sangrar ^ aderlaten, bloeden. }iyJLk^ sanggrah, Jav. ruwe omheining; pasanggrahan, pleister- plaats, die tijdelijk opgeslagen is, zie p^rsinggahan bij singgah. ^^LwJtJUuSinggasana, Skr. leeu- wenzetel, verheven zitplaats of troon met een hemeltje op vier stijlen. d^^ sanggang; m^njanggang, iets met de beide banden v. onderen oplichten, b. v. e, käst, ledikant enz. Zie sagang. MXJLm sanggoeng, zie sprang- goeng. id^M SOnggeng^ I. schildery als versiering op iets, zooals b.v. bloemen 569 of wajang-figuren op doek of op een vaas; mhijonggeng^ die figuren tee- kenen; songgeng-m^njonggeng, aller- lei bloemen op iets maken, Chodj. Maim. Prab. Dj. Jav. soengging^ id. IL geschenken, die men den too- neelspelers geeft onder de voorstel- ling, evenals bij ons het geven van kransen of bouqetten, b.v. serta h^r- soengging djangan dikatakan lagt, saperti sirih dan boengajang h^rka- rang dan djoeadah jang h^rhagai- hagai roepa dan 7'asanja, M^s. Kag. i^CÄAv singgang, I. yisch, alleen met wat zout gekookt. II. nederhurken en weer opstaan; ook e. s. V. straf op de Mal. scholen, waarbij de veroordeelde met de lin- kerhand het rechteroor en met de rechterhand het linkeroor moet vast- houden en zoo onophoudelijk gaan zitten en weer opstaan. i5ouMSiiiggoeng; mUjinggoeng^ zijwaarts stooten met de horens; iets met den gebogen arm ondersteunen of tegenhouden. vJ^iuM Sanggoep, op z. nemen, er voor instaan, aannemen om iets ten uitvoer te brengen, ook m^- ^J<^nggoepy b. V. s^rta m^njanggoep holih m^ngamhil tanah djawa,B.»Ahd, p. 305, en stond er voor in, dat men Jaya zou bemächtigen ; zie tjakap, ^3jCjLy Sßnggoek, ook senggoet, kuikkeboUen ; t^rs^nggoek-s^nggoek, al knikkeboUend, b. v. van slaap, H. Abd. i^^^ÜUf senggok, geleund tegen iets ; m^njenggokkan pada^ iets tegen iets doen leunen, iets tegen iets aan-» zetten, B. E. JuLä^a, sanggoel, opgebonden haarwrong ; tjoetjoek sanggoel, haar- pen; toeioep sanggoel^ o. s, v. gouden hoofdsiersel om de haarknoopen op het hoofd eener bruid te bedekken ; Mrsanggoel lintang sangkoetj eene bijzondere wijze van het haar op te maken, bij vrouwen ; ro^maÄ hersang'- goel, vorm van huizenbouw, waarbij midden op het dak nog een hooger gedeelte is aangebracht, MÖn, m^- njanggoel, het haar in een wrong op- binden. Ju)s1ä^ Singgoel; menßnggoel, met den kop zijwaarts stooten; zie- singgoeng, JJoLai senggol, Jav. iem. tegen het lijf loopen of stooten. jt»^ sanggani ; menjanggam^ in bruikleen vragen of nemen. ^UJtJLu; sanggamara, zie bi) sangga. ^S^iuM sanggan, e. s. v. metalea kom met getanden rand, gebruikt tot overbrenging van geschenken. M6n^ e. s. V. mand. ^jSX^ singgan, zie singga. PCÄ-yM SÖnggau, overspringen,. overslaan, opflikkeren van vuur. ^^i^^Ck^ sanggawßdi, zie bi> sangga. ^yi^ sönggoegoet, e. s. v. ziekte bij vrouwen, na de bevalliog s, m^rojan^ en na de maandelijksche zuivering 5. darah genoemd. ^i^^t«^ sönggoegoe, l. e.s.v. S70 kleine garnalen, waarvan men Mla- tjan maaki. II. naam van een boom, Cleroden- drum serratum (Verbenacees) d.i. Cr. ijytjuv sönggoeloeng, e. s. v. ^uizendpootachtig dier, dat zieh als ^enjonischekrul oprolt, ysiwgoeloeng^ oprollen. M^n. een doek, of iets derg. plat opgerold op het hoofd gelegd om den druk v. e. vracht te vermin- ■deren, zie tenggoeloeng. aJoLw« sanggah ; m^njanggah^ we- ren, verwijderen. M^n. tegenspreken, iegenstribbelen, onwillig zijn, z. Ter- zetten; penjanggahy e. onwillige,iem, die gewoon is zieh te verzetten of tegen te spreken, b. v. radja udil, radja dis^mhah; radja lalirrij radja disanggah, een rechtvaardig Vorst wordt geeerd; een onreehtvaardige -geweerd, Päd. bovenl. Ä^A*»SOenggOeh,wezenlijk,juist, werkelijk, in ernst, ter dege, waar- ^chtig,inderdaad,inwaarheid;50ßw^- goehpon, ofsehoon, hoewel, wel is waar; b^rsoenggoeh-soenggoeh^ zijn best doen; sasoenggoehnja^ voorwaar, inderdaad; sadja sasoenggoeh-soeng- ^oehnja saperti kata pUandoek dji- naha itoe^ 't is maar al te waar, zooals dat guitige dwerghert zegt,Pgl.Djin. Facs. p. 9 reg. 4 ; kasoedah-soedahan persoenggoehan,z^n uiterste best doen H. Gr.; m^njoenggoeh-njoenggoehi^ z. terdege voor iets inspannen, z. met allen ernst pp iets toeleggen, R, Pas. Dul. 76; disoenggoeh'Soenggoeh ha- iinjaj hij deed zijn uiterste best; m^- njoenggoehkafiy bevestigen, verwe- zentlijken, voor werkelijkheid ver- klaren, Pol. Djin.; m. katanja^ zijne woorden bevestigen. iJuLww singgah, aanleggen, aan- gaan, aan wippen, aandoen, tijdelijk vertoeven; singgah terantoek^ toeval- lig aan wippen of aandoen; menjing- gahkan, iem. doen aangaan of inkee- ren, ook onderweg iets aanreiken of afgeven, b. v. een pakje of brief; m^njinggahi, bij of tot iets aangaan, Saif Dzoel.; per sing gahaUj pleister- plaats, plaats die men aandoet, dik- werf gebruikt voor het Jav, pasang- grahan; singgah-m^njinggah^ overal aangaan, hier en daar aanleggen of aangieren. jjtkww SÖnggOh, gapen, van een wond, V, d. W. o^aJoLw sanggeta, zie sangketa, ow^AjtÜ^ Sdnggigit, = senge- ngeh, grijnzen, zie sengeh. JJLw sßngal en sengal toelang, stramheid in de ledematen, pijn in het gebeente, podagra; sengal kaki, YoeiQxiYel-^ sengal tangan^ handeuvel, het pootje. ^JULw sanglir, Jav. zie bij sari en sang, iJLi-yw Säugling, Jay.menjangling, polijsten van metaal. 4JULa< sangloeng, misdracht van een olifant, Max. l^LiMSängain; m^w/^;?^am, vreten, opeten. v:i»IjlLm Sangnata, gebieder, de Vorst, zie nafa, Juw SÖngau, door den neus spre- ken, snofneuzen. c:^^ JLy söngongot, e, s. v. zoet- watervisch. JJLu/ sangoeloen, gebieder, = toewankoe,M.SiL godheid,ziQpakoeloen. &Ä^ sSngell^ gapend v. een wond, eventjes open ran den mond bij het lachen, zoodat men de tanden zien kan; zie senggeh. M^n. s^ngengeh of menj7ngengeh, onder het lachen de tanden laten zien, ook = senggigit^ grijnzen. ixiM/ sangjang, zie jang IL ääjJLm Sßngengeh, zie sengeh. oJLajuw SÖngelat, zie elat yJuM safar, Arab. reis ; dzoe'ssafar^ reiziger, nomade. »wiu* SOefrah, Arab. stuk leder of kleed, dat op den grond gespreid wordt, om er het eten op klaar te zetten. Ihr. b. Chas. JcÄ.wftAAi safardjal, Arab. kwee- appel. \^M* Sap, ook sahj eenlapje of iets dergelijks, in den inktkoker gedaan als zuigmiddel, zooals b. v. bij Stempel- inkt wordt gebruikt. v,^^ SOp, verb. Ned. soep; sop ha- janiy kippesoep. vcljÜuu soepata, Jav. eed, vloek, gelofte. •.SLäm» S6pat06, Port, schoen; Um- hang sepatoe, op Java e.s.v. bloem. = boenga raja, rosa chinensis. ^oIaam sipadan ; batoe sipadan^ grenssteen, Päd. hoYenl,== sempadan^ zie ald. 5jU*M saparO, Jav. een half, de helft; ook eenigen, een gedeelte, ge- 571 deeltelijk, = sat^ngah. Het komt af van het Jav. ro^ tvy-ee. ^amLaaw sipasail,duizendpoot,zie alipan en p^san, M^n. id. I'JLaw sapala-pala, zie pala II. jjLäaa/ Sipana, Skr. trap; bersi- pana, de trappen opgaan; b^rolüda- lam sipana^ slaapplaats? Sj. Ind. K^s.; sipana daripada penjakit? Abd. seh. wrb. mogelijk herstellen? ,-SßLft-u^ sipahi, Perz. meestalsoe- pa«V*Bengaleesch soldaat. ^^Lä-wm soepaja, samentr, van säen oepaja, opdat, teneinde; soepaja dja- ngan, opdat niet; zie agar. v:>,Ä.ww sapta, saptoe^ zeven; boemi kasapta, de zevende aarde of het ze- vende gewest, C. en S, Zie sapioe, \::j^mj sfepat^ I. wrang, sterker dan kelat^ zooals de smaak van gambir, oude betelnoot, onrijpe vruchten enz. Op Java sepet^ id. II. ikan s^pat, e.s.v. plat zoetwa- tervischje, dat gedroogd bij groote hoeveelheden van Siam wordt aan- gevoerd. III. ook baoeh, e. bamboe die reeds gespleten en vlak gemaakt is, nog eens splijten door het binnenste vezel- achtige te scheiden van het buitenste harde en gladde deel, C. en S. v:>iuw sftpoet, dof van een kleur, metaal, verlakt enz. ocA^ sßpit, nauw, benepen, be- kneld; nijper, nijptang, schaar van krabben en kreeften ; t^rs^pit, in het nauw of in de knel zitten of geraakt zijn ; padang doewa s^pitnja, e. vlakte, die aan twee zijden ingesloten is, H. 572 ^1 •••- Boedj. s. antoep, tangetje, waarmede men de baardharen uittrekt;s. ^ma, e.s.v. strafwerktuig, waarmede men iemands vingers knelt; s. oedang, oog aan een strop om er iets door te halen, lis, lus, V. d.W. M8n. s. bara, goud- smidstangetje; s. hingoeng^ nijptang gebruikt bij het trekken v. gouddraad ; menj^pitkan lidah Jcalaniai, zijn be- geerte bedwingen; s^pit-s^pit^ e. s. v. klimplant; s, api, vuurtang; menjepitj nijpen met een tang enzr^ p^njepit, nijper, tang, nijptang. ^Ixams sapoetangan, zie bij sapoe. ^XäjM sapto©, zeven ; hari saptoe^ de zevende dag, Zaterdag; zie c:xaaa<. owÄAiA^ SÖpfetjat, e, s. V. oneet- baren zoetwatervisch. jjj-tXiyM sßpödas, gemberwortel, = halija, zie ald. v^jAww SÖpoerba, zie poerba, igv^Aiw sapSrti,als,evenals,gelijk, zooals, overeenkomstig, als wäre het, om ZOO te spreken, aangaande, betref- fende, bij Toorbeeld, behooren of be- tamen, zooals onder anderen, b.v. in brieven enz.; d^ngan sap^rtin^a na,SiT behooren, zooals het betaamt, over- eenkomstig iem. rang of stand ; sa^^r^i gila lakoenja^ hij gedroeg zieh als een gek; sap^rli d^hoeloe^ als weleer; tiada siapa sap^rti anak radja itoCj er was niemand gelijk die prins; b^- narlah sap^rti bitjara toewankoe, het is geheel juist zooals uwe majesteit zegt; m^ngatakan sap^rfd soerat toe- wan soedah sampai, om te zeggen onder anderen, dat uw brief is ont- Yangew^sap^rtimana = s^bagatmana, geheel zooals, Prab. Dj.; m^njap^rti^ kan, naar behooren behandelen, ma- ken, inrichten. y'A^y^M^ sÖpörantoo, zie tampar. i^yi*** s6p6rai, Ned. sprei, bedde- laken, deken. iAjM SÖpang, e.s.v. boom, die het kajoe sepangj sapanhout, e.s.v. roode verfstof, levert. ia,Ajy^ sßpak, Aap, klap met de vlakke band, = t^mpiUng, (Sjua» sßpok; menßpokj er mee om- smijten, ruw en onverschillig behan- delen, b.v. kleeren en derg. \^^AMi sßpik, ook sekip, wagenas^ rijtuigas. JCo^ s6p6koe, e. s. v. parasiet- plant, welks vruchten tegen hoest ge- bruikt worden, Mogelijkbeters^i^Äoe? ^^yX^ sapan; sapan sapa, b.v, maka bahtra radja Tjolan pon ieng- g^lamlah sapan-sapa, H. T. Zie safa- saf, Arab. ^^Mi Sßpan, e. s. V. sponsachtig gezwel tusschen vingers of teenen ; s^pan boenga karang^ spons, v. d. "W, Hieruit blijkt, dat het s^pon^ verb^ Ned. is. •Ayw SÖpoe, zie sepoewi'S^poewL idLAwSapoeloeh, Hen^ziepoeloeh. KiyAjM Sßpoeleh, e. s. v. boom^ ophioxylon serpentinum. Y^yAMi söpoewi-söpoewl , ook s^poe-sepoe, o. a. Mes. Kag., zacht^ liefelijk van den wind; zie silir, kam» S^pah, gekauwd betelpruim- pje, (MÖn. kauwsel in 't algemeen); s, poet^ri en s» pinang moeda^ e. s. v. 573 fraai rood vogeltje, e.s.v. boomkrui- pertje; s. radja, een der namen van den paradijsvogel. KAM» sßpoeh, Jav.oudjdonkervan kleur; mHßpoeh^ goud donker van kleur maken door het in een bad te brengen ; metaal harden, ook polijsten, verkeerdelijk voor oepam, Hik. Abd. 188 en ook hoorn of ivoor harden even als in het Jav. (zie o. a. Facs. p. 53) aardewerk verglazen, papier lij- men; sepoeh teroeSj vergulding, v.d. W.; p^njepoehy bad waarin men iets dompelt om het te harden enz. ; sa- pPrti ^mas jang ters^poeh, als goud dat in e. bad of door bewerking met zwavel donker gekleurd is; s^poehan^ koelbak van een goudsmid, M. ^Mi SÖpi, Jav. Stil, eenzaam, == soenjiy zie ald. ^jM sßpai, verstrooid v. de dee- len "van iets, dat gebroken is, b.v. de scherven v. e. bord, de planken v. e. verongelukt vaartuig enz, Zie pesai. xS^xAm^ sßpegoh, e.s.v. zeeschelp- dier, dat parelen van weinig waarde levert. (^M/SOk,klanknabootsend woord- je voor e. ritselend geluid, zooals van een rat in een hoop papier; sik, het- zelfde maar helderder; sok-sik^ het- zelfde met verscheidenheid; ook ge- fluister. (OiM» sik, klanknabootsend woord voor een ritselend geluid, ^XJLwM Sakti, Skr. bovennatuurlijk vermögen, wonderkracht ; kasaktiariy door zulk een vermögen of kracht aangedaan; m^njaktikan, van boven- natuurlijke kracht voorzien, door die kracht voortbrengen, h.\,samoewanja itoe disakiikan bikoe, sakti belaka, dat alles was door den heilige door bovennatuurlijke kracht voortge- bracht en zonder uitzondering daar- van voorzien, Mes. Kag. nJJiaa« saködar, ongeveer, naar gelang, zie kedar, Ji*M sakar Arab. de naam van de 4e hei, V. d. Tk. Het Ar. wbk. geeft op : het heische vuur. jjjJLuw Siksa, Skr. pyniging, straf, inz. aan den lijve, moeite, pijnigend, uiterst moeielijk of zwaar, ook moeie- lyk om iets te bekomen, Hik. Abd. 241, reg. 5, kwelling, H. Abd. 300; siksa jang amatpedih, e. zeer strenge straf, Sail. Sal.; menjiksakafiy pijni- gen, mishandelen; menjiksakan dt- rinja^ zichzelven pijnigen,afpijnigen, groote smart berokkenen. äLwwJuw saksama, Skr. nauwkeu- rig, stipt; geduldig, volhardend; d^- ngan saksama^ nauwkeurig, inz. van onderzoeken. -mJlw Saksi, Skr. getuige, getui- genis; saksi sah, een geldig getuige; s. batalj een gewraakt getuige, Oend. Djambi, pag. 140; s, doesta, e. valsch getuige; naik saksi, als getuige op- treden; ber saksi, getuigen hebben, ook getuigen, getuigenis geven, Moh. Han.; b^rkata saksi, getuigenis spre- ken, P^l. Djin.; menjaksikan, iets ge- tuigen; kasaksian, getuigenis; m^m- b^ri kasaksian, getuigenis geven; mPmp^rsaksikan, van getuigen doen vergezeld gaan,b. v. dip^rsaksikannja 574 ^^L(Um kapada orang jang didalam djoeng^ doet hij het van getuigen vergezeld gaan bij de schepelingen, d. i. uit de schepelingen neemt hij er getuigen bij, Oend. Mal. dji^Ä^ Sakölät, Perz. laken, la- kenstof ; sak^ldt sakajoe, een geheel stuk laken, naar het plankje, waarom het ge wikkeld is ; sakeldt moeka doewa, laken dat aan beide zijden e. andere kleur heeft, Sprw. voor iemand, die in het gezicht vleit, doch achter den rüg kwaadspreekt, aJLww soekma, Skr. ziel, geest, wereldziel; s. dewata, de hoogste god- heid. jCw soeka, zie i^^. ^UC»A* SÖkati, Jav. de naam van e. bijzonder zware gamelan van den Soesoehoenan, die by feestelijke ge- legenheden bespeeld wordt; sekati- mona^ de naam van een draak in M^nangkabau, vermeld in de Sadj. Mal. en die door Sang Sapoerba's volgeling gedood werd; boewah s^- katimona^ zie bij boewah en ook katL ^UCww soekara, Kw. wildzwijn, everzwijn. ^UCuM Sßkara, in gedichten voor sekar^ Jav. bloem, dikwerf om het rijm evenals pasara voor pasar; ^mas s^- kara? Ihr. b. Chas. ^UCwu Sikara, Kw. kwaad, siecht ; nikara en njikara^ Jav. kwaaddoen, tegenwerken. c *UC*M sakarang, nu, thans, te- genwoordig, meteen; sakarang ini, nu met nadruk, op dit oogenblik, tegenwoordig; sakarang itoe^ op dat- zelfde oogenblik; heharoe sakarang^ ZOO even pas, nu voor 't eerst; saka- rang malam, heden avond, ook deze nacht. (^^UCww sikari; toekang sikarij e. jager, huntsman, Dr. Leyd. Sadj. Mal. p. 100. yS\XM. sökaker, Batav. gierig, schraperig, inhalig, verb. van het Ned. schacheren. JLXa*i sakali, zie bij kalL rSoUCA* sßkanak, een maleische volksstam, die in booten leeft en zieh ophoudt bij de eilanden Mäpar en Lingga. Zie sekak, v-J^AwSÖkat, ook saÄa^,afschutsel , beletsel, dwarsboom ; bilik bers^katj afgeschoten binnenkamer; menjekat^ afschutten, afscheiden, tegenhouden, beletten; kasekatan^ belet, enz.; zie ook sakat lY. v-jCm* sßkot, bedwelmende niid- delen, die dieven aanwenden, om on- gehinderd te kunnen stelen. v-jC^ sekoet, gierig, vrekkig. ^^ji^Si^ soekatjita, bhjdschap, vreugde, ook genegen, verlangend^ begeerig, H. Abd. p. 8. Zie tjita. n^aX)cX3Law sikoedomba, e, s. v. grooten zeevisch; e. poetische naam, aan groote visschen gegeven. Zie ke- domhak, ^ö^dS^ sikadoedoek, e. s. v. plant, zie sendoedoek, ^tXjJjCwwSikoedidi, e.s.v. snip, ook * koedidi. J<M, SÖkar, Jav. bloem; s^kar soe- hoenj e.8,v. gouden halssieraad, Prab. DJ.; sekar sading^ e.s.v. klimop met welriekende bloemeii. JC^ sakar, Arab. dronken; ook e.s.v. groente, die rauw gegeten wordt; zie ook wS'Lw. H%X^ Sakrat, Ar. dronkenschap; sakratoe Hmaut, de doodstrijd. O JC^ seköroep, Ned. schroef. -^•^5Cm; SÖkroebi, Batav. verb. Ned. scheer je weg, uit mijn oogen ! j^jCwSfekferi,verb.Ned.scharnier. iMtiXiwwu siKsa^ zie «jmJlww ^w«bX^ saksi, zie ^.^mJu«. O^JCjLXm. SÖkongkÖl, Ned. kon- kelen, holen van gestolen goed. v^)C^ sSkop, Ned. schop, spade. s_fljCrw sekip, zie sepik, raX^ sekak; orang sekak, naam van e. Mal. volksstam bij het eiland BÖlitoeng, die in booten leeft evenals de orang sekanak bij Lingga. J.)Ca* sekoel, kokosdop met een nauwo opening en zonder steel, die- nende om daarin water te bewaren. ^A-JLXo; sakalian, allen, geza- raenlijk; zie bij kalu a)Cui SÖkam, de bolsters van ge- peld graan, het kaf; tiada terhawa sekatn, niet in staat e. kafje mee te dragen, Sprw. gebruikt van iemand, die er onnoozel uitziet, doch vol siechte streken is; nasidimakan rasa sekantj de genuttigde rijst smaakt als kaf, fig, voor: geen lust in iets heb- ten; bagal api didalam s^kam, fig. voor: ongemerkt voortwoekeren, van Hefde of wrok. I%.Xm; soekma, zie ^^mj^. (gr^. 57& RjJCw saklnat, Arab. woonstede, verblijfplaats, waar men rustgeniet; rust, kalmte. NcXxXlw sakandar, zie iskandar. {Jö<XSL^ sfeköndal, naam van een boom. ySyS<Mj s6kotor,verb.Ned.kotter. •iJCw s6koetoe,lid,deelgenoot,. maat, metgezel, handlanger, MÖn. id. ; barangsiapa menoeloeng orang jang lalim^ djikalau satengah patah kata sakalipon^adalahijasekoetoe didalam- nja, al wie den onrechtvaardigehelpt^ al is het ook maar met een half woord, die is zijn deelgenoot in de zaak,. Sail. Sal.; s. dPngan pentjoeri, hand- langer van een dief, Oend. In het Jav. in geheime verstandhouding staan, samenspannen, onder een deken schuilen ; samenzwering ; persekoe-- ^oeaw, deelgenootschap,lidmaatschap; ToeJian jang asa^jang tiada sekoeioe bagainja, de eenige Heer, die geen medegenootheeft, Saif Dzoel. enSadj. Mal. p. 3 ; menßkoetoekan Allah tnala^ den allerhoogsten God een medege- noot geven, Sail. es Sal. menßkoetoe'i,. iemand als deelgenoot bijstaan, iets in deelgenootschap doen. &3jCjy^ sfekotah,algeheelheid;s^-^ kotahnja tahoe, de geheele wereld weet het, v.d.W. Zie kotah, -i> Jw sfekoeti, e.s.v. vogel, M. ^Ä. jC-y« SÖkotji, verb, NederL schüitje, gebruikt als benaming voor europeesch getuigde kleine vaartui- gen, brik, jacht, kotter, sloep. iSjCwk» SÖkopong, verbast/ Ned. Schoppen, in het kaartspel. 576 aJjC«w &J JCmi SÖkolah, verb.Ned.school, inz. europeesche. (^* JCu» SÖkoewik; naga s^koewik, e. goteekende draak, doordevrouwen als talisman gedragen, om de mannen te betooveren of onder den duim te krijgen. ^^jC**SÖkoehan, e.s.v. af han- gend vlechtwerk van bloemen, dat in het haar gestoken wordt. ^^•jCyw SÖkowi, gierst. MÖn. id. ifXM/ sikkah, Arab.muntstempel; roepiah sikkah, de sikka-ropij, die in Eng. Indie gangbaar is. o^aJCwv sakitoe, samentrekking van sahagitoe, zoodanig, zooveel. Zie bagai. ^^yjXjA/ Sakian, aldus, dusdanig, zooveel, zie kian, . »wJCu* sßkin, Arab, sikkin, mes, dolkmes, e.s.v. tweesnijdenden dolk; ^eÄ;mjo^ra«(;oen^,pennemes,zakmes- je, knutselmesje; sekin p^ngidam, e. mes, dat in sommige streken de Mal. vrouwen altijd bij zieh dragen, om datgene te snijden, waarop zij belust raken. äUjJCbw sakinat, Arab. rust, ge- rustheid, zielsrust; dat wat iemand zielsrust geeft; woonstede^ verblijf- plaats, waar men rust of kalmte ge- niet; waardigheid, deftigheid. IÜm s6ga, glad, glanzig van op- pervlakte, b.v. van papier, rotanenz.; rotan s^ga, rotan met een glanzig of gladde oppervlakte, de gewone rotan van den handel. sIXmi SÖgara, Skr. dezee, oeeaan; s, hidjauy groenezee, fig. uitdrukking voor grasland? b.v. kotanjaitoe soekat koedjadikan segara hidjau^ makapoe- was hatikoe, eerst als ik dien burcht tot grasland heb gemaakt, zal ik te- vreden zijn, Pr. Dj.; negari Bali ini semadja koedjadikan segara hidjau, dit landschap Bali wilde ik slechts tot grasland maken, id. Wordt in verschillende Hss. gebruikt voor al- geheele verwoesting van een land door den oorlog. Zoo ook Tjek. Wan. Pat. ; segara goenoeng, weerschijn van de bergen in zee, ook e.s.v. versna- pering, zie s^manggi. >l3C*A* sigara, hooge, spitse muts. jS^ sogar, frisch, versch, ver- kwikt, gezond,krachtig,welig;w^n;*^- ^arÄ:aw, verkwikken, verfrisschen. Op Java s^g^rj id. sas^geran, iets frisch. \jS^A*t sigöra, en sigeraha, Skr. spoedig, snel, gezwind, haastig, on- verwijld, onmiddelijk, dadelijk; b^r- sig^ra, zieh spoeden, haast maken; b^rsig Grasig eraän, zieh haasten van velen, B.R. b^s. p. 196; menjigerakan, bespoedigen; persig^raän, bespoedi- ging,voortvarendheid;(i^n^aws/^^ra, met spoed, spoediglijk, onmiddelijk; dadelijk ; mempersigerakan peMr- djaän, het werk bespoedigen. v^jL. SÖgarba^I.Skr.v.dezelfde vader en moeder == saoedara, IL naam, die in de HSS. nu eens aan een engel, dan aan een nimf en dan weer aan een godheid wordt ge- geven, H. Groel. Kin Tab. Üö*.5c4w sigöraha, zie sigera. ^jjilu. SÖgak, groot of sterk van (^^•«M p^jKm/ 577 vuur, waarmede iets gekookt of ge- stockt wordt. JjCw sßgala, de, in het mrv., alle, geheel, gansch; s^gala roemah, de huizen of al de huizen ; s^gala ulam, de geheele wereld; hergontjanglah s^gala kandang itoe^ de geheele kraal schudde, Hik. Abd. pag, 83; segala manteri sakalian^ de gezamenlijke ministers; segala hdl-ahoealnja^ alle omstandighedon. Zie gala, Volg. Pijn. Skr. sakala^ geheel, alle deelensamen. ^JJiu^ sagalinggam, = sada- linggam, zie ald. jo^aIw SÖgan, tegenzin hebben in iets te doen, afkeerig zijn van; m^nje- gan, dien tegenzin aan den dag leg- gen ; perißgan, iemand die steeds een tegenzin in werken heeft. iXiSi^ segoentang ; hoekit se- goentang, naam van den heiligen berg der Maleiers, de bakermat der Mal. Torsten en gelegen in het binnen- land van Palembang. Jav. goentang, weergalmend, doordringend v. een geluid, (XjXaa* sßganda, e. s. v. plant, die op de kurkuma gelijkt; s, soeli en 5. djaja^ twee soorten van bloemen; se- ganda moelij ook e.s.v. boom of plant, Sj. Ind. KSsn.; zie ganda, ifSL^ S^gall^ vol, gespannen v. den buik, hetzij door veei eten, hetzij door verstopping; segah-b^gah? v.d.W. ^gXwwM SÖgi, ook sagt, zijde, kant, mz. van eene geometrische figuur; h^rsegi^ zijdig, b.v. empat hers^gi, vier- zÖdig, Vierkant; ^mpat p^rsegi m^- mandjang, langwerpig vierkant, H. Abd. 397; seginja ^mpat, de zijden ervan zijn vier, het heeft vier zijden; seginja Mrapa, hoeveel zijden heeft het; rata b^rs^gi lima^ een vijfzijdig vlak; Mrs^gi doelapan, achtkantig. Voor Mrsegi heeft men dikwerf ook p^rsegi en op J aYazeUs p^sagi, Boelat Mrs^gi^ bersanding m^loekaij rond met kanten; leunt men daar tegen, dan verwenden zij. Sprw. gebruikt van iemand, die z. wel rond voordoet, maar hoegenaamd niet te vertrouwen is. iL.^ sola, tusschenruimte, tus- schen ; tiada bersUa lagiy er was geen tusschenruimte meer; sela goenoeng, tusschenruimte tusschen bergen; di- tarohnja pedangnja selanja toeboeh toewan poeteri d^ngan dia, hij legde zQn zwaard tusschen het lichaam v. mevrouw de prinses en het zijne, B. R.; sela-s^la, bij herhaling of afwis- seling tusschen; menßlaj tusschen twee in; si^la-m^nßla, afwisselend om denanderen,ookonderhetkoopenden koopman iets ontfutselen; memper" s^lakan^ tusschenvoegen, tusschen- in zetten. Zie ook selang en sUaU yS%,M* sßlabar, Soend. bers^labar, kennis geven, ter kennis brengen, b. v. hendaklah bers^labar kapada orang toewa-toewanjaj danmoet het ter ken- nis V. zijne ouders gebracht worden, Oend. Djambi, ^jöiLw SÖlatan, het Zuiden, s. m^nonggaraj Z. Z. Oost; s\ daja, Z. Z West; zie s^lat, ^^ siläh^ Ar. wapen, wapens. c 37 578 oik. kJ^Lm v>iLw sölada, I. e. s. v. mMang- boom. IL Ned. salade. ^s«>iL« SÖIadöri, verb. Ned. sel- derij. tS^*M söladang, I. e. s. v. wild nind, Ibr. b. Chas. = hanteng^ Jav. s^ladang moeda, e. s. v. kinderspel, waarbij er e^n op banden en Yoeten loopt. IL gelijkvloers, b.v. van twee ka- mers, plat van de kuiten. yk^ sßlara, I. fijne stekels aan ßomraige gewassen, zooals suikerriet, bamboespruiten enz. IL anak s^lara, de kleintjes van de smnbilang -yiBchj zie ald. 5%ik^ sfelaroh, altijd in menigte voorhanden, van koopwaren, altijd op dezelfde wijze, inz. v. siecht handelen, naar gewoonte, gewoonlijk; menßla- roh, uit gewoonte handelen, steeds in menigte voorhanden zijn of onophou- delijk aankomen, van koopwaren. iwiLwM sßlasa, v. het Arab. ^i>^*, drie; hart s^lasa, Dinsdag, de derde dag der week. yjJ%.Mi SÖlasar, e. galerij, hetzij voor, achter of op zij, doch lager dan het middenhuis; zie s^ramhL ^*J%JM SOelasi, Skr. toelasi, ook soeläsihj basilicum, e.s.v. heester met bloemen, welke e. zeer bedwelmende geur hebben en veel op de graven worden gestrooid, terwijl de zaden e. bestanddeel uitmaken van de tjin- tjaoe, zie ald. Soorten zijn: s.poetih met groene bladeren, s. Hmangi, met paarse bladeren, s. padang = dj^- ragehy zie ald. en ä. doelang, Mahok soelasij e. hooge matß van dronken- schap, vergeleken bij de bedwelming door die bloemen veroorzaakt, ook mahok boenga soelasi genoemd'^ volg. V. d. W. eenigszins bedwelmd; ajam soelasih, een kip met paarsachtige beenderen. ^jjJöiLuw Salätin, mrv. v. soelfän. v::x£^Lm sßlanerat, e.s.v. zoetwa- tervisch, v.d.W. mogelijk beter ^ela- ngan. ^iLww SÖlangor^naam v.e. plaats op de W.-kust van het Mal. schier- eiland gelegen. ^^iLu; sölangan, zie selangat, hoewel dit mogelijk beter is. ^iLw sölangi, e. s. v. visch, M. Sw.**geeft op selangin, e.s.v. eetbaren zeevisch. växSiLwM sfelapoet, v, sapoet, vlies over iets, b.v. om de hersenen, over het oog enz. ook geheel bedekt, b.v. met stof, aarde, modder enz.; s^lapoet oetak, hersen vlies; s. geli-geli, het vlies der nieren; 5. djantoeng^YL^LTiB" vlies; s. loeka, wond vlies. ^jJiLjyw salapan, M^n. = ^ö^/a- pan; in het Soend. = sambilan, \^^Lw SÖlaka, I. vuurmand, waar- onder men wierook brandt en waarop men kleeren legt ter berooking. IL Jav. zilver, = perak. •J^Mi sßlaloe, onophoudelijk, voortdurend; meußlaloe, onophoude- lijk met iets doorgaan, zooals b.v. e. tamboer bij het slaan van een roffel. Zie laloe. 2Ü^Lm SOOlälat, Ar. wat uit iets •JK^m O^A««» 579 anders afgeleid is, extract, afstam- naing; soelalatoe ^ssaldfin, de afstam- ming der Sulthans, de naam van een Mal. Hs. a^Lai Saläm, Ar. vrede, heil, vre- degroet, heilbede over den profeet; ddroe ^ssaldm^ land des vredes; ulaihi assaldm, over hem zij de vrede; mem- heri saldm, groeten, de vredegroet geven; m^njahoet saldm, een groet beantwoorden; ook memhalas saldm; bersaldm-saldman, elkander begroe- ten; assaldm ulaikoem, vrede zij over u, de gewone groet, die beantwoord wordt met wa ulaikoem assaldm^ en over u zij vrede. J^M* Salama^ zie bij lama. m'^aa, salämat, Arab. heil, voor- spoed, welvaren, gezondheid, behoud, behouden, geluk, zaligheid, in het Mal. o5k nog: behouden, gelukkig, gered, ontkomen, voorspoedig, zalig; poelang dengan saldmat, behouden thuiskomen; iiada saldmat^ er niet goed afkonien, niet voorspoedig zijn; ija ttada saldmat, hij bracht het er niet goed af, Sadj. Mal. 105; lepas dengan saldmat, het gelukkig ent- körnen; m^njUdmatkan, behouden, zaligen; disaldmatkan kembali, be- houden teruggebracht worden; sa- ldmat djalan, goede reis! saldmat datang, welkom! z. datang ; saldma- lan, heilsoffer, offermaaltijd, offer- leest voor het welzijn v. iemand bij bijzondere gelegenheid. S^jLmP b,v. soeatoe s»^Lww dileher t^rgantong, als e. s, v. versiersel, Sj. ^ans. Sj. Goemp. ^5«iLA/SÖlaw^,Jav.vijfentwintig. i^'%A** Silaja, I. e.s. V. karmozijn- roode duif met witten kop en staart, ook poenai andoe geheeten. IL perboewatan ttada dengan seit- dik, Abd. seh. wrdb. mogelijk e. ver- keerd begrepen Jav. soeläjä, strijd, oneenigheid, geschil. yil^kMi sßlajar, z. tembaki en lajar, ^j^Lui sßlajoer, e.s.v. zeer groo- ten zoutwatervisch, v. d. W. (^^^A« sfelajak, naam van e. vo- gel, V. d. W. Zie silaja I. ^ji^^ SÖlajoen, e.s.v. klapmo- lentje, gebruikt in tuinen om vogels te verschrikken. •.aJLw SÖlßboe, onbegrensd, v. de zee; laoetan seUhoe, de groote oceaan, de zee bewesten Sumatra of ten zui- den van Java. ^^JLa*i Sßlbi, zie ^aJLo. v:>JLww Selat, straat, zeeengte, ook de Straat, waarmede men Singapoera bedoelt, b.v. pergi kasUat, naar Sin- gapoera gaan; menßlat, door een straat of Straten varen, tusschen iets doorgaan, ook met de vingers van de eene band tusschen die van de an- dere strijken; selafan, het straatach- tige, d. i. het Zuiden, daar het Zuiden van den Ind. Arch. vol Straten is; angin s^latan, zuidenwind; sHatan tepat, vlak Zuiden; s, daja, Zuid- Zuidwest; s. m^nonggara, Zuld-Zuid- oost; selat batoe, e. s. v, eetbaar zee- schelpdier, dat in de spleten der koraalriffen verblijfhoudt. v-JLwM SÖloet, zachte, eenigszins 580 OnXa taaie modder '^djalannja hanjak s^loet, die weg is erg modderig.' v::JL« sßlit, I, meestal t^rs^lify be- klemd tusschen twee voorwerpen, b.v, een mcs tusschen den gordel en het lichaam, vleesch tusschen de tanden; in moeielijke omstandigheden zijn; hanjak t^rsUit pada giginja, veel zat er tusschen zijne tanden, Bioemi» Zed. verh.; MrsUitan^ van veel oogen, die ergens door gluren, Sj. Abd. Moeh; s^lü'S^pit, hier en daar in het verbor- gen steken, zieh in hoeken en gaten bevindend; ters^lit didalam roemah iangga orang, in een andermans huis opgesloten geraakt, H. Groel.; tw^w;e- Utkafij iets opsluiten, beklemmen, dempen, b.v. het licht eener lamp door de wanden van een verfcrek, H. Gr.; moeloet djanda menjelitkan boe- djang^ het geochreeuw der weduwen beklemde (dempte?) het geluid der ongehuwdevrouwen,id.Vergel.5^p7. IL besaut, verb. Ned. besluit. •t^tiXJlM* SOldadoe, Port, soldaat, militair. Ook .oliX-Lö geschreven. JUw s61ar,I.geschroeid;m^n;^/ar^ schroeien, b.Y. met eengloeiend ijzer, brandmerken; M^n. bakken, braden. II. ikan selar, e.s.v. smakelijken zeevisch, grooter en fijner dan de ikan k^mhoeng, doch behoorende tot hetzelfde geslacht. wJLm- sßllr, Jav. bijzit, bijwijf. JLw sßloer ; s^loer-hUoer^ ergens overal rondloopen, b.v. een bezoeker, in pl. V. te gaan zitten, en dat wel om alles op te nemen, C.en S.Ziesoe?oer,II. ^XamXm» SÖlÖSari, zie s^resari. JLwJLb salasäl^ Arab. diabetes, pisvloed. xJLmJLia» silsilah, Arab.keten,volg- reeks, serie, geslachtslijst. UaJLw Sßlgsöma, Skr. verkoud- heid met aandoening der slijmvliezen van den neus, of der urinewerktuigen ; ook sema-sema en MÖn. salema, ^wwJLa/ SÖlÖsai, besiecht, uitge- maakt, vereffend, afgedaan, ontward, in orde gebracht, bijgelegd, afdoende, voldoende, Hik. Abd. 507; se/^sa^' rasa, bedaard van ge voeljb.v. 5a^e/aÄ 5oe(^aÄ selesai rasa njawanja^ toen hij tot be- daren was gekomen, Hik. Ind.M^ng.; tnenjelesaikan, uitmaken, besiechten, afdoen, vereffenen, uit de war maken, ontwarren; menjeUsaikan perkiraän^ de rekening vereffenen. ^jLkJlM* SOeltän, Arab. sulthan, alleenheerscher. ^-jLkJLw soeltani, Arab. sul- thansch, koninklijk; badjoe soeltani^ een bovenkleed met gladde mouwen tot aan de band. X-xkJL^ soeltanat, Arab. heer- schappij, koninkrijk. äJLu solang, I. tusschenruimte, tusschenverloop, tusschenpoos ; daar, dewijl, aangezien, H. Boedj., terwijl = sedang ; selangkan^ samentr. van selang en akan, = sMangkan^ aan- gezien, dewijl, terwijl; berselang^ met een tusschenruimte of tusschenver- loop; her solang -selang^ telkens met een tusschenruimte of tusschenver- loop, b.v. h^rsUang solang hart, ora den anderen dag; b^r solang -seling^ 4JLm ook s^langsHij hetzelfde met ver« scheidenheid, b.v. van veelkleurige koralen, die om den andere aange- regen zijn; tiada herselang, zonder tusschenpoos, d. i. geregeld, zonder over te slaan; menßlang^ in een tus- schenruimte voegen, om den andere iets schikken of verrichten, de eene bezigheid afwisselen met de andere, b.v. makan itoe diselangnja dengan bermam ketjapi^ het eten wisselde hij af met het speien op de luit; m^- ngidoeng diselangnja dengan kekawin^ Prab. Dj.; m^njelang-nßlang djang- goet jang tebal, de vingers geopend in den zwaren baard steken, zoodat er een om-den-andere ontstaat van haar en vingers ; m^njelangkan negari^ in de regeering vervangen, Pr. Dj. Zie ook salang. II. solang, zijgalerij, Sadj. Mal.p. 116. Zie selasar, iXoM sfeling, I, zie bij selang I. II. Jav. verglaasd aardewerk, por- selein. jCjLiLwSÖlailgka^hetsleutelbeen. Mön. toelang salangka^ Mal. id. doch M. heeft selang an ^ zie salang. wXäJLw sßlöngkar, zie s^nggara en s^lenggara, «X^ÜLuS^Iongkar; menjelongkar, den boel door elkaar gooien, overhoop halen, bij zoeken of speien; bij eene rechtszaak: alles ten nauwste, in de kleinste bijzonderheden onderzoeken, alles overhoop halen en aan het dag- licht brengen; ook plünderen, d.l.Cr, Zie ook bongkar. iiJü^HSlB^ngkhUßi.ziesengkang. ^' iXMld 581 iJoiJL-w»iS61oengkang,vervalßcht, van metalen, valsch van rannten, on- echt, wat in zijn soort niet deugt. v,.iXjtJL-u. sfeloengkap, = dß- looigkap, zie ald. JXiJL-ui söloengkoel, = tßdak, zie ald. slÖlJL« selenggara, de frequ. v. senggara, zie ald. en Unggara. ^s^iX*M sfelap, ongevoelig, bewus- teloos, zooals in een diepen slaap, be- zeten door een boozen geest, door het lichaam verspreid van vergif ; menß- lap, in iemand varen, van een boozen geest, zieh door het lichaam versprei- den, R. Pas. Dul. 80. IäJL^ SÖlÖpa, doosje of busje van goud, zilver of koper, dat aan een kettingje op de heup of van voren aan de ceintuur wordt gedragen, en dient tot herging van tabak of de benoo- digdheden voor het betelkauwen Zio bij angkin, »UJLw sfelÖpaha, Batav. de lies. Volg. B. de bilnaad. Mogel. s^la-paha, zie s^la, v::^^ÄJUySÖlÖpat5bemorst,besmeerd, zooals b.v. een vuil bord, geroest ijzer enz. Zie ook sempelat, ssX^t sßlÖpoh, stofof andere fijne lichaampjes, die zieh ergens op zetten. iSjLu* sßlak, I. onverzadelyk. v. d.W. II.5^^a^Ä;oe«jyi,sluitboomvooreen deur, Mal. Mogelijk sela koentji, »jXwSfeloekjI. m^wJ^Zoe^jZoekend in iets tasten, b.v. met de band in een broekzak of in zijn baadje, Niem. bK le St. p. 38; met de vingers in de 582 tutJLk*M keel naar een graat enz,; m^nßloek lohang hidoeng, in den neus peuteren, R. Chaib. II. ook saloek, in elkander grijpen V. de Schäkels eener ketting, z. saloek, y^Jü.^ Salaksa, tienduizend, zie laksa I. ^x jtJLw SÖlßgOeri, e.s.v. boom; ook tjel^goeri. MÖn. saligoeri^ e. s. v. gewas, dat in de geneeskunde wordt gebruikt. j^JL^SÖlaill,duiken; w^>i/^/aw,naar iets duiken; soempah menßlam^ de waterproef, e.s.Y. godsgericht, Oend. Djambi; indringen van de bovenste noot in de onderste, bij het sem^tjah- spei ; s^lam-menjelam, duiken v. velen om beurten, Dewa Indra Möng.; ha- loewan menßlam, duiken v. den boeg ; m. moetiara^ parelduiken ; saperti ka- pak mmjUam h^lijoeng^ als de bijl duikende uaar den dissel. Sprw. sam- hü tn^nj^lam, sambil minoem ajar^ al duikende water drinken, Sprw. v^^JL**/ SÖlamba, onbeschaamd, brutaal ; moeka selamba, een brutaal gez ich t, Sj. Madli. jUJL-wMSÖlimbada^o.a. Pöl.Djin. Zie selhnpada, ^LJLm SÖlßmbana, saraentr. y. s^lam en bana; m^rißl^mbana, bijlig- gen van een vaartuig, d. i. bij storm voor een uitgeworpen anker met den kop tegen den wind in liggen, i>LA4JUi sölömbajoeng, e.s.v. arm aan de twee stijlen in eene vor- stelijke woning, waardoor de p^ntas begrensd wordt; een dergelijke arm aan den achtermast van e. vorstelijk vaartuig. OL4.JLw SÖlimboet, = s^Umoet, zie ald. disHimboetnja d^ngan kairij bedekte haar met een kleed. *.aJL^ SÖlimbar, e.s.v. groot pa- rasitisch gewas. yA^JLuw sfeloembar, lange, naald- vormige splinter, zooals van het niboeng-hont en derg. yxjü^ SÖlfeiüboer? e.s.v. toover- formule? b.v. ija membatja s^l^mhoer- nja, maka pada ketika itoe djoega ioeroenlah riboei tofdn^ R. Ch. Zie semboer. ^ y/^j^ SÖlimboe, nalezen van de aren op het veld, C. en S,; voor de tweede maal oogsten, id. ^^•-a.4JLm sölamboeri, Seram- poersch, v. Serampoera in Eng. Indie. t>üuJL»wSßliinpada; s^moet sUim- pada, e. s. v. mier, I. P. Yolgens an- deren s^limbada, zie shnpada, v-^wäJL-w Sßlampit, platte, lange vlecht, hetzij van haar of touw, plat- ting, matvlechting, van lampü, mat. vi^XJ-ww Sßlimpat, omzetting v. s^lampit, los, plat en breed v. vlecbt- werk, krul onder e. naamteekening, arabesken, gebak in den vorm van vlechtwerk, krakeling ; m^njUimpat, door elkander slingeren, vlechten, draaien, e, slipper maken, zieh even verwijderen,van den voorgeschreven weg even afwijken. Zie ook awar. va^yAjL* SÖlompret, verb. Ned. trompet, op Java. ^ ^iJLyy sölemprang, Melipona meluta (Hymenopt^res) d. 1. Cr. iiAjLm M»A<«w 583 iAjL*. sölempang, Mön. kruise- ling8,dwars; iets dat kruiselings over de schouders gedragen wordt, bande- lier, scliouderriem; e.s.v. kleine tasch, waarin de boden de brieven enpakjes overbrengen. M, en R. v. Eys; zie simpang en s^lepang, iAiJL-u* Sßlömpang, Bai. bezorgd, bekommerd, ongerust. äaJLw sölimpang, zie simpang, (j5j «^JL^ SÖlampoeri, verb.\an Serampore ; kain selampoeri^ e. s. v. katoen, afkorastig van die plaats. ^51äJL« sfelampoekau, naam v. e. vogel; volgens M. en Abd. selam- pikaUj zie poekau II. ^JLyw sölampai, I. s^lampaijan^ kleeden of doeken, die men ergens overheen hangt. Zie sampai II. II. e.s.v. zoet- en zoutwatervisch. JCaäJLa*; sßlampikoe, e.s.v. vo- gel, M. en Abd. seh. wrdb. Ziept- kau II. väjJuJLww SÖIoendat, e. s. v. zout- watervisch. •x JuJLm sfelendro, Jav. e. s. v. ^am^^an-spel. cOüJL^ sölendang, e, s. v. sjaal, die de inlandsche vrouwen om de borst of over het hoofd dragen, on- geveer ^/4 meter breed. Zie sendang. £ JüJLu S&lindoeng, z. Undoeng, aSI^JLw soeliwatang, z. ijt J^. ^^JLw s^loeboeng, omhuld, in- gehuld, omhulsel, Prab.Dj.-, hers^oe- hoeng^ zieh omhullen of inhuUen; m^- fißloeboeng, iemand of iets omhullen; hers^loehoengkanj tot omhulsel heb- ben of gebruiken. 4>«JLvw söloedi; Mrtjintjin s^- loediy Pr. Dj. Zie serodL ^<>JLww söloedang, I.hulsel van den bloesem der palmgewassen en sommige bloemen,zooals b.v. de roos, fig. het oppervlakkige of algemeene van iets. Mön. Zie soedang, II. e. s. V. vaartuigje. M^n. mcO JLü Sßlodi, = serodi, z. ald, wLa* sßloewar, verb. v- het Arab. sarwalj broek; sUoewar atjih^ e. broek met körte breede pijpen en laagkruis, v.d. Tn,, een veelkleurige, gestreepte körte broek, inz. door de Maleiers gedragen als ze gekleed zijn. Ook seloewar sampak gen., C. en S. ^s JLw söloeran, goot, waterlei- ding, kanaal, z. aloer, saloer en soeloer, »v^JLwM sßloeroeh, I. kluchtig, grappig, jok, jokkerny; bi^rseloeroeh, beerten, gekheid maken; m^nj^loe- roehkaUj begekken; pHßloeroehan^ begekking, R. v. Eys. IL geheel, b. v. seloeroeh toeboeh, het geheele lichaam; seloeroeh n^gari, het geheele land; di-atas seloeroeh moeka-boemi^ over de gansche opper- vlakte der aarde; z. loeroehen loerah. ^^^JL«s61oerai, e.s.v. vermicelli. lUwJLvSÖloesoehjmiddei ter ver- gemakkelijking van het baren. Mön, m^nj^losoh, v. e. helling naar bene- den glijden, afglijden, door iets heen glijden. Hieruit volgt dat het eerste moet zijn obat s^loesoeh. 584 t^ p JLam söloewang, e.s.v. zoetwa- tervischje, waarmede men tooverij pleegt. Zie bij tjoetjoek, soewangi en soewang, icioJIm* sfeloepat, I, vliesje, vel- letje, Bchilletje, heim van pas gebo- renen, zie selapoet. II. e. s. V. pluim, gemaakt van smalle strooken van het binnenvlies der aoer-doeri of doornbamboe, welke door de Mal. vrouwen in het haar wordt gedragen, Päd. bov.l. \SjXm, SÖloka, Skr. spreukdicht V. hindoeschen oorsprong; MrsMoha^ spreukdichten opzeggen; bandoeng s^loJca^ dichterlijke bijnaam van den haan, o^S'lJLy SÖloekat, e.s.v. muziek- instrument, behoorende tot de game- lan, een kleine saron; m^nj^loekat, op dat Instrument speien, daarop tok- kelen, Pr. Dj. en Mes. Kag. ifeSlJL-u/ söloekoeng, e. s. v. lang Schild, dat het geheele lichaam be- dekt. jj.i'JLM/ SÖlokan, Batav. kanaal, sloot, waterleiding, zie saloeran bij saloer en serohan, uaJ JUw SÖloeloep, Jav. duiken, zie tj^loep en s^lam, ^JL^wSÖloemar, e.s.v. boom, die bruikbaar timmerhout oplevert. ^j^JLai siloemaü, e.s.v. spoken, die allerlei gedaanten kunnen aanne- men, van siloem, Jav. onzichtbaar. •^•JLmi sSloemoe, afgeworpen slangenhuid. i*)yL>M saloewan, verkorting van sahaloewan^ zie haloewan. ;< JLy sSloewl, e. s. V. kwartel, Leyd. Ex. XVI : 13, Eeasb. en mijn Ned. Mal. wbk ,_zie kepoejoeh, adLw SÖlah, beter s^la, zie ald. ^JLa/ SÖli, in s^lang-s^li, z, selang. ^ä-aJL*; söliljin, e. s. v. zee- vischje. Zie litjin. ^cXaJLam SÖleder, Jav.slordig, slof, liederlijk. Ook een verb. van het Ned. slenteren. (Jf JuJIm» SÖlidik, frequ. v. sidik; menj^Hdikjiets nauwkeurig onderzoe- ken, doorzoeken, doorsnuffelen. Zie ook selisik. ^aJLu Sklera, smaak, trek in het eten. M^n. ook in andere zaken, b.v. menßlera Udoer, trek in slapen; ajar selera, water, dat in den mond komt door trek in iets, watertanden. 