title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: III. = dj^lai, e. s. v. gerst. /qJÜ batoek, hoest, hoesten; ba- foek kering, droge hoest, teringhoest; t^rbatoek-batoek, aan het hoesten ra- ken, in een hoestbui schieten, Sj. Ma- dli; batoek redjan, kinkhoest, v.d. W. Op Java watoek, id. (SiSÜ batok, Jav. kokosdop, =: tempoeroeng; b, kapala, hoofdschedel; 6. kepiting, de schaal van een krab, Batav.; zie bij batoe, i^lj batik, e. s. V. teekenwerk Job 117 op kleedjesjwaarin Yooral de Javaan- ßche vrouwen bedreven zijii. Naar kleur en patroon of plaats v. afkomst wordt de hatik in soorten onderschei- den. Kam hatik^ zulke geschilderde kleedjes; pinggan- of jpiring batik, gebloemde etensborden; batik bang, rood batik naar de grondkleur zoo genoerad; membatik, zulke kleedjes schilderen; pembatik, de vrouw, wier werk dit is. JjU Ibatil, nap, bakje om uit te drinken of om er bij het baden water mee te scheppen en er de badbenoo- digdheden in te doen. Oorspronkelijk van kokosdop, thans ook van metaal en van verschillende grootte, b.v. dimandikan didalam batil emas, het werd gebaad in een gouden teil, Mes. Kag. Ook groote koek was, lilin doewa batil, twee koeken was, Mal. brief.7?a^e7 belandja,kom van metaal, grooter dan de gewone batil, waarin de huwelijksgift overgebracht wordt; sampan batil, de gewone sloep, om deszelfs meer ronden vorm, kort- heidshalve ook alleen batil; kaki batil, metalen of honten blad met voot, waarop de batil staat, doch dat ook wel gebruikt wordt om er bij het eten zijn bord op te zetten. JkjjU batel, e.s.v. maw^^a-vrucht, mangifera foetida, mogel.pakel, Jav. ,jJU batin, titel voor geweste- IJjke hoofden in het voormalig rijk Bjohor, staande onder den ordng kaja en boven de penghoeloe^s, waarvan zij gewoonlijk eenigen onder zieh hebben; menangkap batin, hethoofd in een zaak roepen, bij het hoofd zijn beklag maken, in het Palemb. ; menangkap batin kosong, het hoofd met een onbeduidende zaak of met een onbeduidende aanklacht lastig Valien, id. Hiervan perwatin, eene samentr. van para en wati7i = batin, yS\^ Ibato©, steen, rots, klip, erts, klomp, klont; ook gebruikt als hulp- Telw. in de beteekenis van stuks; 6. ajar, riviersteen, klei, v.d.Tn.; öatoe nkal, verbastering van bertawakkoel, Arab. zijn toevlucht tot God nemen; b, ambar, barnsteen; b, api, vuursteen; b, apoeng, puimsteen, v.d.Tn. ; b, anak, kleine steenen? b.v. dan dilontarnja dengan b. anak, H.T.; b, asal, natuur- lijke steen, lett. oorspronkelijke steen, in tegenstelling met gebakken steen, Pol. Abd. ; b, asah, slijpsteen ; b.arang, steenkool; batoe baia, gebakken steen; b, belanda, kristal; b, 6erani,magneet; b.bersarang, sponsachtige steen,kalk- steen, vogelnestklip; b, besi, graniet, ot elke andere harde steensoort; b, boe- joeng, geld, dat men in een pot met geneeskrachtig water gooit en dat de geneesheer later in zijn zak steckt ; b, boewah pinggang, niersteen, graveol, d.i. Cr.; b, datjing, gewicht voor een unster; b, djala, de loodjes rondom aan den buitenrand van een werpnet, die het net doen zinken; batoe doega, dieplood; 6. giling, platte, Vierkante steen met rolsteen, waarop de spece- rijen fijn gewreven worden; batoe hampar, zie hampar; b. hitam tiada bersanding, zwarte steen zonder kan- ten, fig. uitdrukking voor iemand, die 118 »ib tegen niets opziet; b. katl, zinklood aan een hengelsnoer of vischlijn; 6. kapala^ hoofdschedel, beter batok kapala, zie batok; kapala batoe, stijf- kop; b. kapala Hang en laboeh batoe kapala Hang, schijnen ver richtin gen te zijn bij de aankomst van e. s. v. vaartuigen, wangkang, Oend. L. b. karangj koraalrif; b. kawi, bruin- ßteen, mangaan; batoe kawin, in het Palembangsche het geld, datmen den priester betaalt voor het huwelijk; b. k^likir, ook b. lada, gruiszand, grint ; b, koelansing, e. s. v. graniet, V. d. Tn. ; b. ladoeng = b, laoet, klip in zee ; b, litjin, gladde keisteen ; b. oedji, toetssteen; b, oelar, slangen- steen, e. s. v. zwarton steen, dien men op een slangebeet legt, om het gif er uit te trekken; 6. mata, ooglens; batoe pasir^ zandsteen; &. pMjal = b, hampar; b, perak, zilvererts ; batoe roeboeh, instortende muur, neers tor- tende steenen; hierbij wordt ook het geluid Yan luidruchtig, algemeen ge- lach en luidruchtig feestvieren verge- leken; Mndak b^Mrdja m^mbatoe roe- boeh sakalij wilde eens terdege feest- vieren. Mes. kag., ook de luidruchtig- heid van een algemeen geween, b.v. rioehlah boenji tangis ditaman sap^rti batoe roeboeh, H. Asm, Pati, en t^r- tawa m^mbafoe roeboeh, het gelaoh deed zieh voor als neerstortende stee- nen, zoo luidruchtig en algemeen was het; K sandaran^ zitplaats gevormd V. e. opstaanden en een liggenden steen, v.d.Tn.; b, 5epac?a«, grenssteen, b, s^rawak, antimonium, H. Abd. 401 ; b. tapakan, steen als optred voor een Mal. woning tot reiniging v. d. voeten, v.d.Tn, stoepsteen; batoe timbang an, weegsteen, gewicht ommeete wegen, sohaalgewicht;&.(;^r^mm,moscovisch glas; b, timboel, puimsteen; b, roebin, vloertegel; batoe-batoe, loodje aan e. hengel, v. d.Tn. ; goela batoe, kandij of klontjes-suiker; kajoe batoe, o. s. v. steenhard hont', gigidoewa batoe, twee tanden; membatoe, de hoedanigheid van steen vertoonen, steenhard wor- den of zijn ; membatoet en bertega ba- toe, den lijksteen op e. graf plaatsen, v.d.Tn.; meletak batoe, den steen aan- leggen, nam. aan de tanden derbruid, een ceremonie bij hethuwelijksfeest; djoeroe batoe, zie djoeroe; tinggal ba- toe-batoenja sadja, wordt gezegd v. e. boomgaard, als de tijd der vruchten is afgeloopen en er hier en daar nog e. enkele vrucht is blijven hangen. C. en S.; tjarnpak batoe, fig. uitdrukking voor voorgoed een plaats verlaten en het stof V. zijne voeten schudden. De Mal. werpen dan e. steen in de rivier en zeggen: timboel batoe akoe balik, d. i. als steen w^er boven komt keer ik terug. . JfU bati, Jav. winst = laba, " U badja, I.staal, ook &^s/&acya. II. mest; m^mbadja, bemesten; ook ploeg = tanggala, III. e. s. V. kleursel om de tanden zwart te maken; giginja b^haroe &^- kas Urbadja, hare tanden droegen de Sporen van pas zwartgemaakt te zijn. € U zie »Ä-ü en ^cä^U. &m^lj badjang, I. e. s. v. boozen geest in de gedaante van een moe- sang, die als een kat mauwt en inzon- derheid zwangere vrouwen veront- rust; gelang badjang, e. s.v. armband van zwart zijden garen, door kleine kinderen gedragen als behoedmiddel tegen die geesten. II. zwaluwstaart,de bekende hout- verbinding; stelten; hadjoe hadjang e. s. V. baadje, S. Mal. s^ngkang her- hadjang^ Mal theser kruis. III. hadjang-hadjangy graszaad, hooikrop. is>\^ badjing^ Jav. eekhoorn, zie toepau ^^^b badjak, I. ploeg: mala badjak, ploegschaar, ploegijzer; tiang badjak, ploegijzerbeen; soengkal ba- djak en s. tadjak. strijkbord van een ploeg; verdereonderdeelenzijn; gan- dar b,j kokot b,, r antat &., bantal b, en Mmoedi 5., zie op die woorden ; mem- badjak^ ploegen. Zie t^nggala, II. Jav. badjag, zeeroover, r=pe' rompak, zie rompak, \^j^\j badjik, goed = bal'k, in het Jav. betjik; kabadjikan, deugd, weldaad, goeddadigheid, welzijn, wel- varen ; kabadjikan n^gari, het wel- zijn des lands; djalan kabadjikan, het päd der deugd; b^rboewat kabadjikan, goeddoen, weldaden bewijzen; ka- hadjikan karadjaän, de deugdelijk- heid ^an een Rijk, M. R.; m^ndatang- kan kabadjikan, tot welzijn strekken, H. Abd. 296. ^j^aLo badjan, beter bMjana, Skr. pan, vat, voorwerp, waarin iets ^b 119^ gedaan wordt; moeloet badjan jang soempit ataw loewas, de mond van een vat, nauw of wijd; orang p^m- badjan, pottenkramer, Mön. Zie be- djanah, ^^b badjail, naam van een Mal. volks8tam,die zieh voornamelijk längs de oostkust vanBorneo en dewestkust van Celebes in vaartuigen ophoudt; bintang badjau, de kaapsche wölken, lett. de sterren der Badjau's. yÄ.b badjoe, (waarschijnlijk ont- staan uit het arab. djoebah, door omzetting der lettergrepen) baadje, opperkleed, kleedingstuk voor het bo venlijf, v. verschillende snit, zoowel voor mannen als vrouwen; soorten zijn: b, badjang, e. s. v. baadje, Sadj. Mal. 443, zie bij badjang II; b. b^lah dada, baadje dat van voren open is; b. berboenga, een met gouddraad be- stikt baadje. N. Sum.; &. bersajap^ baadje met lange, wijde mouwen, zooals de Arabieren dragen; b, bhi, harnas, curas; b, dalam en badjoe koetang, onderbuis, hemd, lijfje, lijf- rok; b, hajat, baadje met körte, wijde mouwen, ongeveer zooals bij ons de Katwijker visschers dragen; volgens 0. en S. 6. ajat, omdat het van koran- verzen voorzien is en in den krijg wordt gedragen als talisman; b» ka- djari, lang gewaad van zijden stof, dat tot over de knieen afhangt; b, kamedja, hemd ; b. koelit, een lederen pantser; b, koeroeng, baadje dat van voren dicht is, slechts met een ope- ning, waardoor het hoofd gaat; b, maskat, e, s. v. borstrok, naar de 120 ü^^ stad Maskate genoemd ; h.p^sak enam, baadje met zes geereD, twee op de hoogte van ledere heup en een aan ledere voorslip; b. pokok^ een baadje zonder mouwen ; b. rantaiy malienkol- der; b.serodja^ baadje met geplooiden halskraag, lett. waterlelie-baadje; b, soel(anij baadje met gladde mouwen tot aan de band; b, soenting, mannen- baadje met een Inkeping aan de zij- den; b. tekowa, het oorspronkelijke Mal. baadje met körte, wijde mouwen = b, hajat; b. teratai = b, serodja^ Mes. Kag.; b, toro, mannenbaadje ten voeten uit, dat door de huisbedienden der europeanen inlndie wordt gedra- gen; b, mantja warna, veelkleurig kleed, Pr. Dj. berbadjoe, gekleed zijn, een baadje aan hebben; tiada ber- badjoe, niet gekleed zijn; meman- djangkan lengan badjoenja hingga pergelangan tangan, verlengen de mouwen yan bun baadje tot aan het handgewrlcht. 'i.U badji, wig, keg; ikan badji- badji, e. s.v. eetbaren zoutwatervlsch, die dien vorm heeft. _U batja, Skr. w^m&aj[;a, lezen, wat bij de Inlanders meest hardop gedaan wordt en vandaar ook: opzeg- gen, uitspreken van gebeden, formu- lieren enz. ; senang m^mbatjanja, het is gemakkelijk om te lezen, Sadj. Mal. p. I; m, chofbat, de Yrijdagspreek houden in de Moskee, preeken, een zedepreek houden ; m. mantera, een tooverspreuk opzeggen, uitspreken; membatja didalam hau, stil bij zieh- zelven, dus niet overluid, lezen, Pr. Dj.; m^mbatjakafiy voorlezen; ook voor iets in de plaats lezen, met opzet, b.v. djika saldm pon dibatja- hannja sembah djoega, Sadj. Mal. p. yiv zelfs voor saldm in de plaats las hij sembah", m^mbatjai, belezen, b.v. met het opzeggen van tooverspreu- ken; pembatjaän, leesles; membatja permaman, voor uitspanning lezen, V, d. "W, mogelijk beter m. boewat permaman. ^U batjar, rad, snaterend, van de tong of den mond, v. d. W., niet altijd in een siechte beteekenis, b.v. Sj. Mans. Sj. Goemp. Zie botjor. «Ä-L batjang, e. s.v. vrucht, de paardemangga,i=z=^m&a^Jaw^ en mem- batjang; ook de naam van een eiland behoorende tot Ternate, door ons Batjan genoemd. ^^^^^U batjak, I, e. s.v. palm- struik, gelijkende op de palas. De bladen ervan worden door de wilde stammen v. Malaka als dekblad voor cigaretten gebruikt, C. en S. II. Batav. Mbatjakan, te sterk begoten of bewaterd van tuingewas- sen, verdronken door te veel regen, = telaijapan; zie atjap I. iS^U batjok, I. bamboe-koker voor water, melk, palmsap enz. C. en S, II. Jav. hakken, houwen, kappen. J^U batjoel, lobbesachtig; o- 7*ang batjoel, lobbes, iemand die alles verdraagt, een sul, sukkel, bloodaard, bloed. ^j^Ä^lj batjin, Jav. stinkend, van iets dat rot of bedorven is, b»v. van lijken, vuilen adem, modder en derg. J^b iOb 121 J^Lj bächil, Arab. gierig, vrek- kig, inhalig. oL bäd, Pcrz. wind; bala bdd, boven den wind; zir hddj beneden den wind. Zie angin, <>Lj bada, gebraden sneedjes pi- sang, C. en S, väjoLj badoet, Jav. potsenmaker, nar, clown, zie alan en hanjoel. 4i>lj badar, e. s. v. eetbaren zoet- watervisch; herbadar^ op badar gaan Tisschen, v. d. Tn.; badar bara^ een grooter soort; Jav. wader; z'e ook c4>ü badang, e.s.v.groote,ronde zeef of wan ook gadang genaamd, zie njiroe, H<>b badong, L in 't Mal. een borstharnas, b. v. memakai badong dan tetopong; tjoekoep dengan perisai ba- dong toembakdan lembingnja.O.enB,] Jav. plaat, die door de mannen op de borst of voor den buik gedragen wordt, ook: plaatje ter bedekking v. de schaamdeelen van een nognaakt- loopend meisje. II. e. s. V. zoutwatervischj soms van aanzienlijke afmeting. C. en S. iWoL-j badak, rhinoceros, het neushoorndier; b, gadjah^ die een, en b. kerbau^ die twee neushorens heeft; badak tampok, een tapir = tenok, ook: badak oebi, C. en S.; b. dpi, e. fabuleus monster, dat gezegd wordt met sang kelembai de aarde te hebben verlaten; b,berendam,e.8,Y. ge- recht, bestaande uit visch, geroosterd en dan in een saus gelegd, C. en S.; ikan badak e. s. v. kleinen zoetwater- visch met witte zilverachtige schub- ben, ook ikan sija, gen. id.; lidah badak, = lidah boewaja, e.s.v. cactus, de cochenille-cactus; tjoela badak, de neusboom van een rhinoceros. ;^*<>ü badok, een voorwerp van onzekere afmeting, b. V. 5a J^sar&ac^ö^y van onbepaalde grootte, C. en S., mo- gelijk badog, Jav. e.s.v. reus of ver- slindend monster. Op Batavia betee- kent badok, vreten, verslinden, ^y4>Lj badik, e.s.v. kleinen dolk met eene snedeenzonderbochten,ter lengte van een halven voet. Ät>Lj badam, I. roode plekken op het lichaam, melaatschheid in het eerste Stadium, zie koesta, II. Perz. araandel; minjak badam^ amandel-olie. Ind. Poet. ^v>U badan, lichaam, zie ^jiXj • ,<;>Li badai, I, hevige storm, or- kaan, typhon, v. d. W. ; e. s. v. hoos. II. aanhangen, tegen iets aandrij- ven en er aanblijven, samen voort- drijven, van drijvende voorwerpen op stroomend water, C. en S., b.v. kajoe hanjoet terbadai kadjambatan orangy drijfhout bleef hangen aan iemands brug. i^ob badi, I. Maxw. schrijft ba- dal (Skr. vadha, moordenaar) e. s. v. spook, dat e. moord of e. plotselingen dood veroorzaakt. C. en S. schrijven ^<jLgj bahdi; badi-timah, ziekte die men krijgt als men voortdurend een olifant te zwaar met tin belaadt; badi emas en badi oewang, geld is do wor- tel van kwaad, C en 'S. Zie verder bahadi. Voorts betooverende of ver- 122 ^5" Oij derfelijke invloed, die van iets uit- gaat, b.v. van een tijger, dien men ziet, van een giftboom, waaronder men doorgaat, van het speeksel van een dollen hond, van een handeling die men verriebt heeft, bet aanste- kende principium eener ziektestof, b.v. Sj. Sult. Jabja; m^mhadi^ een betooverenden of verderfelijken in- vloed uitoefenen. IL Mrhadi^ streven, worstelen, wedijveren, voorn. in gebruik in K^- lantan, C. en S. ,^t>lj badö, Jav. raden, gissen, vermoeden; ook gebr. tot vorming van den toek. tijd, zal, zullen, aan- staande, toekomende. ^U bara, I. hara api, gloeiende sintels, gloeiende kool; roemah tUah m^ndjadi bara, bet buis is in de ascb gelegd, gebeel verbrand; bagai ter- pidjak di hara hangat, als op beete kolen zitten, v. d.Tn. ; g^nggam bara, kolen in de band bouden,en t^lan bara^ kolen slikken, Sprw. uitdrukk.; m^w- djMjak bara, een straf, waarbij iem. aan de polsen of duimen wordt opge- hangen, zoo, dat de punten van de toonen even den grond raken. C. en S.; p^rbaraän, vuurtest, stoof, kom- foor; panas bara, ook: opvliegend. Zie b^ra en barah. II. = btharay 2ie aldaar. III. zie sara, »Ä>^b barat, west, bet Westen, westewind, bui, die uit bet Westen opkorat, zwaar weer in bet algemeen; barat t^pat, vlak West, bet recbte Westen; barat laoet, N.W.; b.-b. laoet, W.N.W. ; b. daja, Z.W.; b.-b. daja, W.Z.W.; sokong barat, scboor ter versterking van bet dak tegen de westewinden ; s^sat barat, gebeel verdwaald, zie ook sara bara bij sara; ikan bamt-barat, e. s. v. eet- baren zoutwaterviscb, die gevild wordt; p^sisir barat, aangenomen vertaling van „de Westkust" van Sumatra. v:y^U baroet, windsei, zwacbtel, voorn. voor den buik; b. gantoeng, borstlap, die om den bals en de mil- del bevestigd wordt, = ofo op Java; w^m6aroe^,om winden, omzwacbtelen; m^mbaroet kapal, een scbip onder- gorden. Zie ook haloet. v-kL barit, H.T. bode, zendeling. Zie barid, Arab. (j«sü baroes, de naam van een voorn. bandelsplaats op de N. West- kust van Sumatra; zie bij kapoer; dibaroesnja mangka dirapat? Ind. Poet. |yyivU baris, rij, reeks, van naast elk. staande voor werpen (zie bandjar), streep, regel, klinkerteeken boven de arabiscbe letters; gelid, gelederen, geregelde troepen, krijgsvolk; baris mSlintang, gelederen in de breedte of in 't front; baris boedjoer, gele- deren in de diepte of in colonne; baris mariam, batterij, Facs. p. 8 gesebutrij ; m^mbaris, exerceeren, drillen; p^mbaris, exerceermeester, drilmeester; barisan, geregelde troep krijgsvolk; boekit barisan, bergreeks, bergketen; baris di-atas, bovenstreep; baris dibawah, onderstreep en baris dihadapan, voorstreep, heeten de drie arabische klinkerteekens in het Mal.; baris mati, de arab« djazm of het doodteeken; tedja m^mharis disaM- Iah s^latan, het avondrood teekende zieh in het Zuiden; haris-baris^ e.s.v. kleine vliegjes op vruchten, zie hari- hart. csL^ barang, goed, goederen, ding, waren; iets, wie ook, wat ook, alle, b. V. barang-harang, allerlei goederen; barang-barang dagangan, koopgoederen; 6.-&, tjoerian, gesto- len goederen; b.-b, kajoe^ houtwerk; b,'b. koelit, ledergoed; b. katamoe^ al wat ge zogt; b. saudagar^ de een of andere koopmaij; b, kasoekaran, eenige zwarigheid of moeilijkheid; b, sabagainjüy diergelijke, wat dies meer zij ; b, tempat, de een of andere plaats; barang kala^ de een of andere tjjd, te eeniger tijd, soms; &. kali^ de een of andere maal, misschien, wel- licht, raogelijk, soms, H. Abd. 166 en 170, somtijds, somwijlen; barang ka- mana, naar eiders, eiders heen, Facs. p. 91;6.oran^,iemand, wieookjieder- een, Jan en alleman, ook gewone lie- den, Sadj. Mal. p. 119; b, sa^orang, de een of ander, iemand; b. siapa, al wie, ZOO iemand, in gedichten bij verkor- ting alleen barang, zoo onder velen, Sj. Söl. Dal. 130; b, soeatoe, het een of •ander; b, sasoeatoe, id. doch nog alge- meener; 6. saratoes, 'n honderd; b. doewa tiga, 'n paar, 'n stuk of twee, drie. N.B. in al deze uitdrukkingen "wordt barang gebezigd om de zaak in het algemeen te stellen.Verder wordt b^ 123 het nog gebruikt om de wenschende wijs te vormen, b.v. barang disampai- kan Allah, möge God hem doen toe- komen, soms in vereeniging met apa^ Iah en kiranja,zie de gramm.; barang- barang, sabarang en s^mbarang^ gewoon, alledaagsch, van algemeene soort, ZOO maar leder, zoo maar elk, b.v. sabarang orang, sabarang tem- pat; boekan barang -barang, niet alle- daagsch, ongemeen, buitengewoon ; menjemharangkan, als iets heel ge- woons of alledaags behandelen. &k\^ barßng, Jav. gezameljjk, tegelijkertijd. A^t-j baroeng, I. baroeng-ba- roeng, hut, kraarapje, hutje in de rijst- velden; ook uit nederigheid noemt men wel eens aldus zijn huis; i.h. Jav. waroeng, kraampje; berbaroeng-ba- roeng, hutten of tenten opslaan, v. e. leger, Moh. Han. ; pasar baroeng- baroeng, markt met kramen. Il.verb.van Faroena, Skr. =Nep- tunus, b.v. in Baroeng Laksamana, IIL barongan, e.s.v. publiek spei op Java, waarbij de vertooners zieh vermommen in de gedaante van een tijger of vogel, Langl. Boew. Op Batav. monsterpop, waarmede men bij feesten op straat loopt. A .U baring, in liggende hou- ding; berbaring, liggen, liggend, inz, om te rüsten; berbaring tidoer, neder- liggen om te slapen; berbaring d^- ngans^nangnja, op zijn gemakneder- liggen ; m^mbaringkan, te rüsten leg- gen; m^mbaringkan dalam koeboer, in een graf leggen, ook bQ Marsd.; 124 ^^/ p^aringarij plaats waar men zieh te rüsten legt, leger, legerplaats, ook van een groot wild dier. ^UC^xb Ibarangkali, wellicht, misschien, mogelijk, zie bij barang, iJ.Ljlbarok, e. s.v. boom, die licht timmerhout oplevert, geschikt voor binnenhuisbouw. (Jjsü barik, splijten, in tweeen hakken of snijden (?). f p;b barik-barik, äderen van eene andere dan de grondkleur, zooals in sommige houtsoorten, geraarmerd papier en derg.; b,'h, felor merbah, gemarmerd zooals de eieren van den mörbah; kam berbarik-barik, gewa- terde stof, moire. Zie ook loerik, y^'Xj> baran, I. moerassig en hoog bosch, met bij afwisseling droge en natte plekken ; babi baran, e. s. v. wilde varkens, die zieh daarin op- houden. II. baran-baran^ e.s.v. sehelpdier, ook bebaraUj C. en S. j'.vb barau-barau, e.s.v. vogel, dien men kan leeren praten; ook e. s. V. eetbaren zoetwaterviseh en e. s, V. rijst, MÖn. • nÜ bar06, I. nieuw; zooeven, pas, verk. van beharoe, zie ald. IL e. s. V. boom, van welks hout men geweerkolven en houtskool voor buskruit vervaafdigt en van welks hast touw wordt gemaakt-, soorten zijn: b, laoet^ b, tjina^ b. goenoefig en b, landak; ikan boenga baroe of ikan daoen baroe, e.s.v eetbaren zeevisch. In het Jav. waroe, dezelfde boom. 5^b barah, kwaadaardig ontsto- ken bloedzweer, ontsteking; b.sisip, bloedzweer onder de ribben; b. Ha- rap^ een die zieh naar binnen ontlast; b. bir, e. s. v. aambeien (ten gevolge van het bierdrinken?); b. 6afoe,steen- hardo bloedzweer; b, sisik, een die afsehilfert; b, empang, een op de binnenzijde van de borst; b, oelar, een langwerpige in de liezen; mogel. beter oeloer, 7.\e ald.; boenga barah, een groote peesknoop. 8 Aj baroh, droge grond aan den voet van een berg. Yolg. C. en S. bepaald fout, Men. beneden, lager gelegen, aan den benedenkant, b.v. van een rivier. Op Mal. is het een bank v. d. rivier, het land aan den kant van een stroom, land dat het diehtst is bij den rivierbank, uiter- waarden; het zeestrand, b.v. akoe hendak kabaroh, ik ga naar de rivier, d.i. ik ga baden, letterl. ik ga naar de rivierbank. jj^U bareh, schuld = Äo^^an^, v. d.W. zie ald. N.B. dit is een doorhem verkeerd gehoord baris en beteekent geenschuld,meiavreeks.Z.hijhoefang, ^Xj barai, e. s. v. eetbaar zout- waterschelpdier met vezelachtige pooten? ^g^b bari, I. Arab. Perz. een epi- theton Gods, dat ook wel aan Vorsten wordt toegekend, = behari, zie ald. II. e.s.v. vledermuis = Ä;a?a?aw;ar. III. ook beri-bM, e. s. v. vliegjes op vruchten en gicjtende Stoffen. \b bäz, I. Perz. alleen in sihir bdz, toovenaar. IL Arab. valk, havik. J\b bäzär, Perz. markt, hier van pasar, zie ald. en pekan, ^b basoeng, I. e. s. v. groot peperhuis, vervaardigd van bladeren, waarin men ruwe sago doet. Tl. puntig uitspruitsel aan den wortel V. moeras- en strandboomen, zooals de perepat en derg. gebruikt voor drijfkurken, dobbers enz. III. vier-en-twintigfcal; Mrhasoeng^ bij vier-en-twintigtallen. IV. het harde orakleedsel van volwassen hout; kajoe tengah in^m- hasoeng^ hout dat juist begint hard te worden, C. en S. Zie IL V. plat, loszinnig, inconsequent; hoewal hasoeng, gozwets; memhoewal basoeng, zwetsen, C. en S. iS-u»ü basok, e. s. V. boom raet geel hout. Ind. Gids Juli 1882, p. 44. Ju«ü basal, ziekelijke zwelling als een gevolg van ziekte, zuchtig; 6. apij roos, roosachtig; h. angin j ge- zwollenheid zonder ontsteking, v. d. W. lam, verlamming = tepoek^ Max. XJv-u/Lj bäsinat, Arab. groote, grove zak. Ä^U basau, I. hard en krakend bij het kauwen, niet maisch of zacht, zooals b,v. een komkommer, rauwe aardappel en derg. II. hasau^ bleekzucht, bleek door bloedarmoede, niet alleen v.h. gelaat, maar v. het geheele lichaam, C. en S. iU«U basah, nat, vochtig; gewond, als uitroep bij een tweegevecht; van aalmoezen levend, van den afval pro- fiteeren, H. Abd. 122; natheid, voch- tigheid; ongepolijst, ongeslepen v. e. auyb 125 Spiegel om de waterachtige vlammen in het glas, b.v. moekanja laksana tßremin basah; tjandal sMikit tidak berasahjhaar gelaat was als een onge- polijste Spiegel, een weinig gebrokkig doordat hij niet geslepen is, Sj Har. ; basahan^ wat bestemd is om natge- maakt te worden, wat men alle dagen gebruikt, wie voortdurend in de na- bijheid van een Vorst of voornaam persoon verkeert; ook uit nederigheid gebruikt van iets, dat men den Yorst ten geschenke aanbiedt; gelang basa- han, staatsie-armband, b.v. bergelang basahan doewa-belas, Prab. Dj.; beha- sa basahan^ dagelijks gebruikte taal, de taal v. h, dagelijksche leven, Hik. Abd. en P^l. Abd.; kain basahan^hsiä' kleed; membasahkan, natmaken, be- vochtigen; basah-k^ring^ nat worden en weer opdrogen; orang ini bolih tahan dibasah-kering ^ deze man kan tegen natworden en opdrogen, d.i. tegen alle weer en wind. auwü basoeh; membasoeh^ was- schen ; membasoeh moeka d^ngan ajar lioer, het gelaat wasschen met spuw, fig. e. fout op eene wijze verber- gen, die haar nog erger maakt, v. d. Tn.; pembasoeh, waschman, wasscher, waschvroQW, ook: waschmiddel, b.v. ajar pembasoeh moeka^ water om het aangezicht te wasschen; pembasoeh tangan, handenwaschwater, ook fig. betaling voor een werk, waardoor de banden geacht worden bezoedeld te zijn, b.v. voor het ombrengen van iemand ; pembasoeh moeloet^ iets om den mond te wasschen, d. i. iets 126 a-^ pour la bonne bouche na het dessert, een kop koffie na het eten en derg.; p^mhasoeh balai of p, medja, proces- hoaten'j p^mbasoeh doesoen^ in het Pa- lemb. het slachten yan een buffel tot reiniging van een dorp, wanneer daar een misdrijf is gepleegd ; p^basoehariy waschvat, waschplaats; membasoeh arang dimoeka, de schände uitwis- schen. ^wU basal, e. s. v. gele, zuchtige zwelling v. h. lichaam in het laatste tijdperk eener ziekte, zie. basal. ^^*J^ basi, I. opgeld, disconto, rabä't, wat men boven de maat of be- rebening neemt, b.y. yoor het krim- pen of yoor onyoorziene uitgayen; extra- werk, overwerk, Mal. Sam. 2 pag. 105. II. gistend, goor, garstig, muf, duf, tot bederf oyergaand; per^mpoewan basij een muffe, d.i. een ziekelijke yrouw. Mal. Sam. II : 217. Ili. Jav. schotel, etensschaal; basi toetoepj dekschaaltje; basi kasar, e.s.y. chineesche schoteis. ^LäÜ bäsjä' en bdsjah, Arab. pa- cha,een titel die in Turkije aan hooge ambtenaren wordt gegeven, gouyer- neur eener proyincie. J^Lj bä^al, Arab. ijdel, yerijdeld, werkeloos; m^mböialkan^ iets yerijde- len, zie ook JUaj. Yoorts bafdlat Arab. ijdelheid, yergeefsheid, werke- loosheid. ^^Lj bätin, Arab. inwendig, y erborgen; het inwendige, innerlijk; lahir dan bätin, het in- en uitwen- dige. ^fcU bägri, Arab. dwingeland, opröermaker, muiter. osi^Lj bangat, spoedig, onver- wi|ld ; m^mbangatkan pek^rdjaärty achter een werk heen zitten, bespoe- digen; dengan bangat-bangatan, met haast, met Jacht, b.y. iets afmaken; bangat' bangat, ten spoedigste; saban- gat'bangatnja, op zijn spoedigst, H.T. ^.^Lbangar, L rotte stank zooals yan yuile riolen, ook: onzuiyer yan smaak, zooals bedoryen, stinkend wa- ter uit een yat. IL tieren, razen, luidruchtig zijn, L. Zie ingar. III. M^n. dof, yerdoofd yan het gehoor, zooals na het gebruik van veel quinine. Zie bengal. iiM^U bangoes, Batav. snuit, inz. van een varken. iMA^Li bangis, I, = bengis, zie aldaar. IL MÖn. voor bangi = wangi. Jk^ü bangal, zie bengal. ^»^L? bangoen, opstaan, zieh oprichten, overeind gaan staan; op- staande Stelling, postuur, gestalte, bou werde; bloedprijs; bangoen dari- pada tidoer, uit den slaap opstaan; udat bangoen itoe sakati lima, ge- woonlijk is de bloedprijs, of boete voor manslag, een kati en vijf ta'il; m^mbangoen, zieh verheffen, een op- staande houdingaannemen; tnemboe' noeh membangoen, doodslaan en den bloedprijs betalen; hoekoemnja mem- bajar bangoen p^r^mpoewan itoe lima» poeiah rejal, zijn vonnis is vijftig re- jalen als boete yoor het vermoorden van die yrouw; mega m^mhangoen^ wölken die zieh aan den hemel Ter- helfen; p^langi m^mhangoen disaM- Iah timoer, de regenboog richtte zieh in het Oosten op, Facs. 95; ook ran het avondrood gebruikt; m, baht^ra, een vaarfcuig op stapel zetten ; m. n^- gari, eene stad stichten; lagt diba- ngoenkan, nog in aanbouw zijn v. e. huis enz. ; membangoenkan, doen op- staan, wekken, doen verrijzen, op- richten van een gebouw, den gods- dienst enz.; m^mbangoeni, opstaan voor of ten behoeve van iemand of iets, b.v. koeda itoe . . . doewa tiga kalt samalam dibangoeni baginda, dat paard . . . twee, drie malen in den nacht stond de Yorst er voor op; bangoen-bangoeuj de statuur van iemands persoon, Hik, Abd. p. 102; ook: torentje of Stellage op iets an- ders; bangoenan^ opstand, stand, pos- tuur, ook ; toren, Stellage. Zie mertjoe en balai madat, y^\^ bangaUjLe.s.v.reiger; Beer- ten zijn: b, b^sar, of b, kerbau, b. beroe, b. kambing en 5. oelar, II. een gebogen stuk hout of bok, aan boord van zeilvaartuigen, waarin men zeil- en duwboomen enz. legt, die niet in gebruik zijn; een verlengstuk daarop heet anak bangau, C. en S. -ib bangai, ongedaan gelaten, onafgewerkt gelaten, in den steek ge- laten, open gelaten, v.e. deur of doos ; verlaten, zooals b.v. een huis, dorp, begonnen werk, eene vrouw enz., zit- ten gebleven van een meisje, dat niet y^^ 127 ten huwelijk gevraagd is; zie ook b^ngkalaL oLi bapa, ook bapa\ pa\ en als aangesproken persoon ook bapang, vader; bapa angkatj aangenomen va- der; b. tirij stief vader; iboe bapa en ma' bapa vader en moeder, ouders; b, saoedara^ vadersof moedersbroer, oom ; b, saoedara salah m^ndjadiy oom, vaders broer, die in ouderdomonmid- dellijk op vader volgt; b, toewa enpa'- oewa, vaders of moeders oudste of oudere broer; b, moeda en pa^oeday vaders of moeders jongerebroeder; b, bongsoe en pa*soe of b. ketjil en j?a'- tjik^ vaders of moeders j engste broe- der; b, tengah, pa'ngah en b, alang y vaders of moeders middelste broeder; b. toenggal of pa^oenggal^ vaders of moeders eenige broeder; b'tn^ntoeway schoonvader.Ookwordt&apa gebruikt als aanspraakstitel voor een bloedver- want van een geslacht ouder, en, met den naam van een kind verbonden, is het bij den minderen man dikwerf de naam van den vader, b.v. ^a'^?^, de vader van Ali; berbapakan, tot vader hebben. ^UU bapa', zie het vorige woord. ^U bapang,!. deYocatif v. bapay zie ald. II. Jav. koperen plaat met wapen door de oppassers o. d. borst gedragen als ambtsteeken; plaatje, medaille. (^5U bapak, = bapa, zie ald. ^^Li bapai, in de taal der orang laoet = bapa. Jfb bäkir, Arab. rijk aan goede- ren en kennis, een rijke. 128 JüJb vJ^ J^*b lt)äkil,Arab.groen werdend, bladeren of twijgen schietend, van planten; een vlasbaard krijgend, \an een jongeling ; groenteverkooper, ooftverkooper ; in het Mal. ook nog: twistzoeker. ^b bäki, Arab. eeuwig, besten- dig" blijvend. Ook: wat debalansaan- wijst, waar zij bepaald op blijft, Max, doorslag bij het wegen, id. haki harga soet^ra itoe saratoes rejal, bet over- schot van het bedrag der zijde is hon- derd rejalen. Zie het volg. wrd. juSb bäkijat, Arab. rest, over- schot, bezinksel; voortduring, duur. (Jb baka, erfelijke aard; overer- vend; ras, afkomst; menimhoelkan baka, door zijne handelingen zijn af- komst latenzien,zijn aangeboren aard toonen; memboewang baka^ zijn af- komst verloochenen ; herbaka mati, sterfelijk van aard; hina bakanja^h^ is van geringe SL^komst'^p^njakitbakaj erfelijke ziekte, klierziekte. Zie ook v:>i'bbakat,Lbranding,breking van de golven, II. de voorbodeof het voorteeken van iets, ook de sporen van iets, b.v. djalan soedah hilang^ tetapi bakatnja ada lagt, de weg is verdwenen, maar de sporen ervan zijn nog over, nml. die van den aanleg, zie hekas, Yoorts bakat angin, de voorbode van wind; b, djanggoet, de vlasbaard als voor- bode van een baard; b- k^loemboe- han, de voorbode der pokken. Zie ook bakaL ^b bakar; membakar, bakken zonder vet, b.v. brood in een oven; roosten, b.v. bananen op het vuur; ver- branden, branden; m^mbakar b^si^ het ijzer heeten, om het te kunnen smeden, ook memidjar b^si; m. kajoe, hont verbranden; m. kapoer, kalk- branden; m. batoe, steenbakken; m, koewalij pottenbakken; m. rotiy brood- bakken; membakar doepa, reukwerk branden; m. roemah, huizen verbran- den ; m, mariam dan lila, gesehnt af- vuren, C. en S.; membakar hati^iem. ergeren, hartzeer veroorzaken; terba- kar hau, geergerd, zieh ergeren, H. Abd. 239; m.^esan^, bananen roosten; m. arang, kolenbranden ; m, maity lijk verbranden; batoe bakar, bak- steen; ada roemah tebakar, er is brand; m^njijat membakar, brand- stichten. Päd, bov. 1.; kebakaran, brandschade geleden hebben, v. d.W. Zie ook toenoe en hangoes, wJb bakir, I. zuur geworden v. melk en kokosmelk. C. en S. II. zieh op e. plaats vestigen en een vreedzaam bestaan zoeken. C.e.S. iS'b bakoeog, e. s. v. zeer fraaie lelie; volg. d. 1. Cr. lis; hakoeng ajar, lis d'eau, e. s. v. waterplant, e. s. v. waterlelie, C. en S. Soorten zijn: ha- koeng ^mas, b. perak, b.soewasa en b. pantai. JDaoen bakoeng, e.s.V. rietgras. i^<b bakoep^ verhevenbolrond; sterk ziekelijk opgezet, van het aan- gezicht, het bovenste gedeelte van de banden en voeten. C. en S. schrij- ven bagoep (?) en bakoep. Zij beweren, dat het niet van banden en voeten gezegd wordt? Zie ook tßmhoeng. ^^ LK* .fb 129 /ji'ü bakak ; kam bakak, e. s. y. rood of blauw geruite stof voorkleed- jes, zak- en hoofddoeken. ^J.S'b bakok, I. e. s.v. wilde duif, kleiner dan de per g am, C. en S. Ook wel (3J^>^ Mrkok geschr. id. II. e. s. V. zeevisch, die in groote scholen zwemfc. C. en S. (35" L bakik, e. s. y. wilde sirih, waarvan de vruchten, (volg. C. en S. de schors en niet de Yrucht) gekauwd worden. Jcfb bakal, I. het of de aan- staande, het in wording zijnde, wat bestemd is om te worden, b.v. koelit hakal tali^ boombast, waarvan touw gemaakt zal worden; h, roemah, het aanstaande huis, de raaterialen waar- van het huis zal gebouwd worden; ba- kal minantoe, de aanstaande schoon- zoon; &. manoesiaj menschelijk em- bryo; b. radja, de troonopvolger; b, diboewang, wat bestemd is om weg- geworpen, gebannen of verstooten te worden; membakal saroeng keris, den ruwen vorm voor een krisscheede maken; membakalkan, iets tot iets bestemmen. Zie ook bekaL IL Jav. zal, zullen, hulpw. tot ver- min g van den futur. J.S'b bakoel, e.s.v. mand of korf, fijn en dicht gevlochten, b.v. voor gekookte rijst, naaiwerk enz.; bakoel 9^^(^^ e. s. Y, mand met deksel, van pandanbladeren op zeer moeielijke wijze gevlochten, bestemd iot her- ging van kostbaarheden, kleederen «n dingen van waarde. Wegens de moeielijkheid van het vlechtwerk is die mand zoo genoemd. Tembakoelj z, ald, jvJ^ü bakam, e. s. v. robijn L. ^U bakau,de Strand wortelboom, rhizophore; soorten zijn; b, soewasa, b, tengar, b, akit^ b, beloekap, en 6. boeroes. Yoor de strandbew. levert de bakau het beste brandhout. Oelar bakau, e. s. v. slang, die overdag niet zien kan en 's nachts haar voedsel zoekt. &S^U bakeh, = bagai en kapada, Päd. bovenl. -S^b baki, I. verb. Ned. bakje, presenteerblad. II. Batav. het ophoudenderregels bij vrouwen op gevorderden leeftijd. III. rest, overschot, d. 1. Cr. Zie baki en bakijatj Arab, v::^^b bagat, e.s.v. palm,C.enS; bagotj de sagoeerpalm, v. d. Tn. = enau of kaboeng. viiAi^b baget, e. s. V. zeevisch met lederachtige huid, C. en S. ^b bagoer, I. v. buitengewone lengte en dikte, v. menschen en dieren. II- het zand op e. rivierzandbank bijeenbrengen tot een omwalling, waarin raen visch gevangen houdt. C. en S. jj*j5^b bagas, grof v. leden, sterk gespierd, robust; grof van proportien, van een werk; stevig en gestadig van den wind. ^j**3 b bagoeS5mooi,fraai,schoon; schoonheid, fraaiheid. Mogelijk eene samentr. van btr en agoeSy Jav. ajar bagoes^ goed drinkbaar water, P^l. Abd. p. 101 reg. 4 v. o. batk-batk ba- 180 L$^b ^ goes^ dat is me nu wat moois ; m^m- hagoeskan^ verfraaien, opschikken; kabagoesan^ fraaiheid, sohoonheid; 't is geen zuiver Mal. woord. ^s5^ü Ibagok, e. s. v. zoutwater- visoh = sembilang, C. en S, Jl^Ü Tbagal, de bloemstengel van de kokosnoot, R. hajam bagal? en h^- sar bagal tiada b^rgoena? Abd. Seh. Wrdb. C. en S. hebben het, doch blij- ven in gebreke dit te verklaren. ^^U bagaD, I. ruwe schets, ont- werp, platte grond, omtrek, af bake- ning, Sporen van geslooptegebouwen of verblijfplaatsen; tijdelijke verblijf- plaats, halt, bivouak; ook: landin gs- plaats, veer, Sw., ook d. 1. Cr. debar- cad^e en C. en S.; berbagan^ zichop een tijdelijke rust- of verblijfplaats be- vinden, of die opslaan; membagan^ ruw ßchetsen, de omtrekken van iets afbakenen, ontwerpen; baganan, ruwe schets, ontwerp; p^mbagan ontwerper. II. e. ß. v. Vierkante vischfuik, be- staande uiteen staketsei, gebr. zoowel in zoet- als zoutwater. C. en S. S[j bagoe, I. e. s,v. boom, uit welks hast men touw maakt. II. bagoe-bagoe, holte of vakje in vruchten ? Abd. Seh. Wrdb. Zie oelas. ä5 U bagoh, een klein s. v. zoet- watervisch met e» gele kleur, C.en S. ^5 b bagijverk. v. b^hagi, verdee- len,** geven, toestaan, veroorlooven, overdoen zonder handel er in te drij- ven, nara. tegen den prijs, dien men er zelf voorbetaald heeft. Zie b^hagu ^b bagai, I, soort, aard ; gelijk, gelijke, gelijk als, als of, als, zooals b, V. hagai-bagai tßrit^ra^ soor ten van, d.i. allerlei, vertelsels; p^rmatasam- bilan bagaiy negen soorten van edele gesteenten; lima bagai tnabok^ vijf verschillende soorten van dronken- schap; rasa hatinja bagai dibakar, hij had een gevoel alsof zijn hart brandde; bagai titah, zooals het Vors- telijk bevelluidt; bagai hoekoem udaty overeenkomstig het gewoonterecht; sama sabagai, geheel en al gelijk, juist hetzelfde; doewabelas bagai ra^ gam^ twaalf soorten van wijzen of deuntjes; tiada berbagai^ z^n gelijke niet hebben ; berbagai doewa^ in twee soorten; sabagai^ van dezelfde soort, evenzoo, als of; terdege, steeds, al- door, b.v. dan sabagainja^ en dier- gelijke, en wat dies meer zij, en-zoo- YoortB'^memoekoelsabagaipoekoelyteT" dege slaan; sabagai rn^mandang^ ald. aankijken; sabagai djoega b^rdjalan^ steeds voortgaan; dalam negari ini tiadalah siapa sabagainja, in deze streek is geen vrouw aan haar gelijk f inipon soeatoe sabagai poela^ dat is me nu weer wat raars; toewankoepon satoe sabagai poela^ toeroet-toeroetan saperti padoeka adinda poela, Uwe hoogheid komt er nu ook al bij en Voigt daarin maar uwe jongere zus- ter na. Prab. Dj.; dat is nu weer iets in den tränt van, b.v. maka kaia toewan poeteri satoe sabagai poela kakanda ini, di tnana poela oelar tahoe b^rk^ndak, Bioemi. Zed. Verh ; dajangpon tada satoe sabagai Mndak m^ngadjak beta poela, H. T. ; kanda Jb jjJL 131 pon satoe sabagai poela, daar komt ge weer met iets zonderlings voor d. dag. Hik. Dewa Indra Möng. oran(]f ini pon satoe sabagai poela^ belom b^ranak soedah b^rbesan d^hoeloe^ deze per», is er ook een ; voor hij een kind heeft, isliij al medeschoonvader ! Hik. Asm. Pat. ook Hik Koris, en Prab. Dj.; bagaikan^ eene samentr. van bagaienakan] bagaikan hendak gila^ het was alsof hij gek zou wor- den. Bij getallen heeft bagai de be- teekenis van maal, b.v. sapoeloeh bagai djaoehnja, tienmaal verder; berbagai'bagai en pelebagai, veel- soortig, allerlei; bagaimana, hoe, op welke wijze, hoedanig ; bagini en ba- gitoe zijn samentr. van bagai met ini en itoe; membagaikan, doen met iets al wat men verkiest, naarwelgevallen er mede handelen. MÖn, ook uitma- ken voor al wat leelijk is:^ tiada Ur- bagaikan en tiada dapat dibagaikan, niet te vergelijken zijn, onvergelijke- lijk ; membagaimanakav^ hoe met iets handelen, H. Riouw. II. Yoorz. = kapada, voor, ten be- hoeve van, zie {J<j en bakeh, Jb bala, I. Skr. leger, volk; ba- latantaray legerscharen. IL Batav. een danspartij,het Ned. bal. IIL Perz. zie bäd. IV. zie ^. ^b bala^ Perz. zie bdd. oJL baloet, I. m^mbaloet, om- winden, omwikkelen, b.v. een lap,pa- pier of stroo om iets; verbinden van een wond, inpakken vanmeubels, door ze te omwikkelen; m^mbaloet dirinja^ zieh inspinnen van een rups, zieh met iets omgeven, zieh in iets wikkelen; pembaloet en baloetan^ windsei, het laatste ook datgene wat in iets ge- wikkeld is ; mata pMang b^rbaloet, omliggen van het lemmer van een zwaard? Sj. Ind. KÖs. Zie bengkoeng II en belioet, ook paloet en haroet, II. gezwollen van de oogen, inz. door schreien; baloet darah^ dik op- geloopen van bloed; kabaloetan, ge- zwollenheid der oogen. ^S.^v.JU bilhak, Ar ab. samentr, van bi en alhak, zie hak. Jb balar^albino-witjWittevlek- ken, vooral aan banden en voeten, ook: een schräm, zie bij tjakar; kaba- laran, albino-witheid. Zie andan en sopak, Jb baloer, I. Perz. bergkristal; in het Mal. ook habloer. II, in de zon gedroogd vleesch; 5a?oerÄ:^r&at*jgedroogdbuffelvleesch; baloer^ ook ongelooide huid van een dier. Zie beloelang, IIL = biloer^ zie ald. en aloer^ b.v. besar ombak dibaloer kapal api, de golven in het kielwater v. e. stoom- schip zijn groot. C. en S. jjMJbbalas;m^m6a/!as,vergelden, teruggeven, terug doen, wreken, be- antwoorden, beloonen; balas kata^ wederwoord, repliek; m. boedi, een weldaad vergolden ; m. dendam, zieh wreken ; m, soerat, een brief beant- woorden; m. bidan^ een feest, dat op den veertigsten dag na de bevalling gegeven wordt, lett, der vroedvrouv^ 132 ^jJli vergelden; m. djasa^ persoonlijke diensten beloonen, Ihr. b. Chas ; m, goena^ Mes.Kag. weerwraak oefenen; m, saldm, terug groeten, een groet beantwoorden ; herhalas pasang^ met den vloed terugkomen; terhalas, in Staat te yeTge[dien,h,Y, aJcoe samoewa tiada ierhalas akan kasihnja radja moeda itoe^ wij allen zijn niet in staat de liefde van den Onderkoning te vergelden, Atoer Satia; herhalas- halas, elk. vergelden; m^mhalasij iemand iets vergelden; halasan^ vergelding, vergoeding, belooning, beantwoording , antwoord ; pem- balas, vergelder, wreker, ook: ver- gelding; p^mbalasan, vergelding, belooning. ^b baloes, I. Päd. bovenl.het niet doorgaan van een weddingschap en het terugneraen van het opgezette geld bij hanengevechten. Pist. 33, vlg. v.d.Tn. geiyk op, tegen elk. op- wegende, quite. IL Zie hoeloes en mandoel, L->t •i^jbbi'ssawälb, A.r.ziei^|^^. äJÜ bäligr, Arab. tot een ge- wenscht doel gekonien;liuwbaar,mon- dig, volwassen; hoedjatoe Hhaligrah, een afdoend bewijs; ukal hdligr, mon- dig, meerderjarig, huwbaar; kahd- ligraUf huwbaarheid, mondigheid, meerderjarigheid. * «Jb balang, I. e. s.v. fiacon met langen hals,b.v. voorrozewater;fle8cli met langenhals, volg.Tug.Port.fta^ao, ballon de chimie. II. sampan halang, e.s. v. vaartuig met twee mästen, iets grooter dan de sampan djohor,Yo\g. Tug.Port. halm, e. s. V. bark. III. memh alang kan, slingerend werpen, wegslingeren, b.v.eenknots, rijzweep enz.; maka radja DJ ohanpon memhalangkan tjemeti koedanja ka- oedara, de Vorst Dj. nu slingerde zijn rijzweep de lucht in. L.L B. orang halang, oude kleerenkooper,vodden-' kooper. Zie hoemhalang, IV. h alang 'halang^ sprinkhaan,=: hüalang^ en het Jav. walang. ijb balong(?) halonghidai^ e.s.v. boozen geest^ die gezegd wordt in ri- vieren te leven en den vorm heeft V. e. open mat, die zijn slachtoffers omwikkelt en meevoert. C, en S. «JLj baloeng,I,hanekam; ook de bloem van dien naam; h, seraga^goed gevulde of kroon-hanekam ; h, koelit^ boomschors, die naar binnen in het hout gegroeid is; zulk een boom en het hout daarvan wordt als ongeluk- aanbrengendbeschouwd.Volg.C.enS. onderscheiden de Mal. 5 soorten van hanekammen, als : h. hatoe^ een zeer kleine, h, limau sa''oelaSj een eenvou- dige dikke ronde, h. merga, een roos- vormige, h. salapis, een lange, dünne, enkelvoudige en h, sirih sakapoer, e. bestaande uit drie uitwassen, waarv. de middelste de grootste is. II. Jav. been, knook, bot. iJLj baling, om een middelpunt draaiend, zooals de wieken van een molen, de ballen van een regulateur op een stoommachine; haling-haling^ weerhaan, windwijzer, M. ook e.s.v. wapen, v\raarmede men in den krijg ^^ ^^ 133 werpt, mogelijk werpknots of werp- schijf, volg. C. en S. een steen uit een slinger, projectiel, b.v. maka brahmana Bertja Sakti pon memegang baling-haling t* «xJb besi^makadiloe- tarkan kapada Bangbang Djaja Mer- ta , ,, maka kenalah dada B, Dj, M. laloe rebah, de bramien B.S. nu hield een ijzeren baling-baling in de band, en wierp dien naar B. Dj. M. ♦. . deze werd in de borst getroffen en stortte neer, Pr. Dj.; tikam . , . tMaloe deras datangnjasapertibaling-baling^WiQm, bloeml. I. 4fi dr. p. 85, de steken kwa- men met een buitengewone snelheid aan evenals de steen uit een werp- slinger; bolang-baling, klapmolentje, weerhaan; peloeroe bolang-baling, kettingkogel. i^lj balak, L e. s. v. boom, die tot niets gebruikt wordt. II. e. s. V. spei met een zesvlakkig stuk hout, welks boven en ondervlak ongebruikt gelaten wordt, maar dat op elk der 4 overige vlakken e. ander gelaat vertoont. Men rolt bet over e. mat den spelers toe. C. en S. ;jJL baloek, I. verb. ^mfoelk^ e.s. V. handelsvaartuig met veel laad- ruimte, vroeger in gebruik; padi baloekj rijst door zulk een vaartuig aangebracht; sabaloek boenga ^zsa- djambangan boenga, mijn Sehr. IL Ned. balk; kapala b,y kop v. e. balk, waarbij hij uit het bosch gesleept wordt. III. m^mbalokj uitmaken wie de keus heeft bij het spei matn boewah ^^ras. C. en S. ;^U balik, omgekeerd, achter- kant, keerzijde, het onderste boven, het omgekeerde, het tegendeel, inte- gendeel; terugkeeren, omkeeren,wen- den; balik kembali, wederkeeren; balik mari dengan sadjaht^ra, in wel- stand hier terugkeeren; balik dari- pada b^rdjalan, van de wandeling terugkeeren; balik adab, ongema- nierd; b, adap, e. s.v. plant, welks bladeren aan weerskanten hetzelfde voorkomen hebben, v. d. W.; bMngin, b» soempoeh en b, ijaja, drie soorten van planten; b, Mkai en b. daoen, doodtij; b, sakit, weer instorten van een zieke; b, belah, het onderste hoYeu'^balikbelakangj zichomkeeren, heengaan v. iemsind 'jpadabaliknjaen dengan baliknja, integendeel, daaren- tegen; poeta?' balik^ draaierij, zwen- delarij ; ook: bolak-balik; ajam balik, e. kip welker veeren verkeerd staan ; balik aboe?y b.v. dan matanja pon ba- lik aboe? Mes. Kag.; berbalik, zieh omkeeren; hoedjan berbalikkalangit, regen zieh keerende naar den hemel, Sprw. berbalik hati, van gezindheid veranderen; berbalik pik ir an, y an ge- dachten veranderen; berbalik mafa, oogluikend toelaten; terbalik, ver- keerd, verdraaid, omgedraaid, 't on- derste boven, ook: omgewend van een wapen; membaliki, terugkeeren tot, H. Riau I p. 10 en and. pl.; mem- balikkan, iets wenden, keeren, ora- draaien ; membalik-balikkanmatanja, steeds zijne oogen verdraaiende, H. Naj . Koes. zal wel m^mi^lijak-b^lijak- kan moeten zijn, zie ald. ]dibalik boe* 134 liJUb kit^ aan den achterkant van den heu- vel, ook: aan den anderen kant; dihalik pintoe, achter de deur; se- gala sendjata terhaliklah meng^nai dirinja, al de wapens wendden zieh om en troffen henzelven. H. Boedj. &JÜb Mllahi, Arab. by God! in eedzweringen. JU balam, I. boeroeng balam, e. s. V. wilde duif; halam temhaga, een kleine roode duif, die moedig in het vechten is. II. e. s. V. struik, van welks tak- ken vogelhutten gemaakt worden. Yolg. C. en S. ook een boom met goed timmerhout; getah balam. de gom van dien boom. III. balam-balam y onduidelijk, flauw zichtbaar door den afstand, deinzigheid van de lucht, zooals bij heibrand. IV. pagaaien met snelle körte sla- gen, b.v. bij een wedvaart. C. en S. ^»JLj balan, de dikkere palen v. e. dam, ^jJb baloen, I. tot zichzelf ge- komen uit den toestand van bezeten- heid of inspiratie. II. slaan, beuken.Hetschjjntmeer afranselen te beteekenen, naar de voorb. bij C. en S., ook bij Max. •JU balan, I. en embalauj e. s. v. boom met fraai, geel hout, waarsohijn- lijk is de hars van dezen boom de be- kende schellak, zie ambaulau] soorten zijn; b. boenga, b. batoe en b, telor\ ^tnbalau p^gaUj e. s. v. roode verfstof, gebruikt voor het verven van zijden Stoffen, Päd. bovenl. IL m^mbalau, het buitenste ruwe gedeelte v. iets afsnyden, b.v. de do- rens v. e. doerian, de schil v.e.kokos- noot. C. en S. Zie ook goebaL Jb baloejI.weduwOjWeduwnaar; baloe laki'laki, Max. weduwnaar; membaloet, als weduwe of weduwnaar behandelen, uit gramschap van zijn of haar echtgenoot zeggen, dat hij of zij weldra baloe zal zijn; sap^rti baloe sa- n^gariy alsof de geheele stad weduwe was geworden. Pr. Dj. boeloes dan baloe, beroofd van kinderen en echt- genoot. Zie ook djanda, IL onvatbaarzijn voorverweering, V. e. oiid blök hout; onvatbaar zijn voor zedelijke verbetering v. e. indi- vidu. C. en S. ^^•Jb baloewi, gelijk op, bij spe- ien met noten en derg. waarmedemen die van een anderop eenezekere wijze breekt, v. d.W. Yolg. C. en S. z66 spe- ien, dat de tegenpartij het moet ver- liezen; valsch speien. Zie baloes, aJb balah, twist, krakeel; men- djadi balah antara kadoewa pehak, ontstond er twist tusschen beide par- tijen; perbalahan, twist, dispuut, krakeel. C. en S«; membalah^ iets tegen i^ts in te brengen hebben, b.v. tegen een bevel; redetwisten. ÄJb baloeh, I. het hoUe lichaam van alle tromachtige instrumenten; baloehan, huisje op een olifant. IL wapenrusting C. en S. ,üb ball, de naara van een eiland ten 0. van Java; kainbali, e.s.v. ge- streept katoen, van daar af komstig. Jb balai, I. (Skr. valaya^ e, om^ ^^ w^^ 185 sloten terrein, ons vallei?) open ge- bouw voor vergaderingen, voor het tijdelijkhuisvestenvanvreemdelingen ofvoorliefdadigedoeleindeninhetal- gemeen; halairoeng^ samentr. van ha- lai en roeng, de vorstelijke gehoor- of audientiezaal, die met een overloop aan de astana is verbonden, be- staande uit de seri halai^ het ver- beven gedeelte, waarop de Vorst en de notabelen zitten, en de paseban^ Jav. van seba of penghadapan, de plaats daar rond omheen voor de mindere hoofden en geestel ijken ; b. 