title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: GESCHIEDENIS. 105 terbroeders, niet wilde verhalen; het grootfte won- der was dit, dat zij de wereld met derzelver be- geerlijikheid geheel verlaten hadden; ve/en fcheenen het wondervermogen deelächtig te zijn, wier namen niet opgefchreven waren in de Hemelen ; men moest thans in de Kerk niet wonderwerken, maar een volmaakt leyen zoeken; en zoo had ook de Heere zijnen leerlingen vermaand, zich daar over niet te verblijden „ dat de booze geesten hun onderdanig waren, terwijl het een veel merkwaardiger wonder- teeken geweest was, ontelbaren door zijne verkee- ring van de aarde tot den hemel, van de duisterr nis tot het licht over te brengen. Hoe het voor het overige met de wunderwerken van dien tijd dikwijls gefchapen ftond, kan ons het verhaal eenig- zins duidelijik maken, hetwelk de Roomfche Bis- fchop steven IV zeif geeft van zijne wonderdadi- ge genezing, in het jaar 754, als hij zich in het Klooster van St. Denys bij Parys bevond (*): »» De Geneesheeren, zegt hij, twijfelden reeds aan mijne herftelling, toen ik in de Kerk van gemelden IV BOER I Afdeel, V Hoofdft. na C. G, Jaar 622, tot 814 Martelaar bad, en bij het Altaar den goeden Her- der, den Heer pe’rrus, en den Lesräar der Hei- denen, den Heer pauLus, zag, die ik uit hunne fchilderijen kende. Ook zag ik den Zaligiten DIo- nysius aan de regterhand van den Heer PETRUS, mager en lang, met een fchoon gelaad, witte ha- en, in een zeer wit kleed met purper bezoomd, | be» (*) Revelatio Stephani Pape Il. in Lanpeı Concilk Tom. VI. pag. 1649. | G5 IV BOEK t Afdeel. V Hoofäift nac.G. Jaar 622, tot B14. Haeilire Reliqu'en ofOver blijffels. 106 KERKELIKE bedekt met eenen geheel purperen mantel, die met gouden ftarren bezaaid was. Zij fpraken vriende- Ijk mer malkander; perrus zeide: Deze onze Broeder verlangt naar zijne gezondheid ; pauLus antwoordde: Hij zal terftond gezond worden; en leide teen vriendelijk zijne hand op de borst varı DIONYSIUS „ PETRUS aankijkende, die dezen Heili- gen verzekerde: Zijne gezondheid komt van uwe genade. Thans, zoo gaat STEVEN voort, kwam DIONYsSIUs met een wijrookvat in de dene hand, en cen’ palmtak in de andere, verzeld van eenen Priester en eenen Diaken, naar mij toe, en zeide: Vrede zij u, Broeder! vrees niet, gij zult niet fter- ven, voordat gij tot uwen Stoel terug gekeerd zijtz fta gezond op, en wijd dezen Altaar ter cere Gods en zijner Apostelen „ die hier ftaan! Ik werd da- delijk gezond, en wilde doen, het gene mij bevo- len was. Nu zeiden alle omflanders, dat ik ijlde. Ik verhaalde dus aan hun, aan den Koning en aan ziine Grooten, wat ik gezien had, en volbragt het bevel.” — Waarfchijnelijik hadden de omftanders geen ongelijk, maar hunne twijfeling kon het won- derwerk niet hinderen; ja al was iemand niet van zoo veel aanzien, als de Paus STEvEN,„ echter kreunde hij zich niet nan foortgelijke twijfelingen; de mceesten geloofden hem, en de nakomelingfchap dacht niet meer aan de bedenkingen, die tegen het wonderwerk waren ingebragt. Aan de Heilige Overblijffelen of Reliqguiön fchrecf men wonderdadige krachten toe; geen wonder dus, dat zij hoogstöerbiedig ontvangen en met moeite Op- GESCHIEDENIS 10% opgezocht werden; voornamelijk zulken, welke tot IV CHuristus zelven betrekking hadden, waar onder BOrK het hour van ziinen Äruispaal het voornaamite was. Afdeel. De (tukken van hetzelve ‘vermeerderden in dezen V tijd ongemeen, men bewaarde ze tot wonderdadige en genezingen en behoedmiddelen, zelfs voor geheele Jaar 622. fteden, tegen den vijänd of andere onheilen, waar !0t 814. van men een opmerkelijk voorbeeld ontmoet bij EUAGRIUS (*), ten opzigte van de flad Apameä, in Syri&. Ondertusfchen was, gelijk men geloofde , het eigenlijke kruis fteeds te Jeruzalem gebleven, tot de Perfen hetzelve in het jaar 614 van daar wegvoerden. Toen zij het vervolgens in het jaar 628 weder moesten geven, werd het door Keizer HERACLIUS plegtig weder naar eruzalem gebragt, en toen waarfchijnelijik het Feest ingefteld, bij de Grieken Zraugwssuos Yuegn, bij de Zatijnen Fes= zum exaltationis crucis genoemd „ hetwelk nog onder den naam van Feest der Kruisverhooging op den ı4den September gevierd wordt. Ten minften het wordt reeds in het jaar 650 gemeld. De Room- fche Bisfchop sercıus vond, tegen het einde der VIide eeuw, in de facristij der St. Pieterskerk, een zilveren kistje, waar in ook een flukje ,„ (ineffa- bilis portio, noemt het ANASTASIUS,) van CHRIS- us kruis lag, en van dien tijd af werd hetzelve varı alle Christenen der Gemeente aldaar, op het eerstgenoemde Feest in de Kerk van KONSTANTYN ge- (*) Hist. Eccles. Libr. IV. Cap. 26. 108 KERKELIKE fv gekust en aangebeden (*). Een andere Feestdag a werd gewijd aan de gewaande ontdekking en her -Afdeel,. Vinden van bet kruis, hetwelk, onder den naam V Zravmparız, Festum inventionis crucis, Feest der a. Aruisvinding op den derden Meij gevierd wordt. Jaar 622. DBehalve het kruis beroemde men zich nog op @ot 814. yele andere Overblijffelen van cuRısSTUSs. De Fran- kifche GREGORIUS (+) gewaagt van den rok zom- den naad, die in de Kerk ceener ftad van Galatie bewaard werd. Deze zal ten tijde van KAREL den Grooten in het Frankifche Rijk gekomen zijn, in het Klooster Argenteuil, bij Parys, waar zijne Zuster GısELaA en ziine Dochter THEoDorA Non- nen waren. Lang in vergetelheid geraakt zijnde, werd hij in het jaar 1156 op nieuw gevonden en vereerd, in hetzelfde Klooster; fchoon men voor- wendde, denzelven ook elders te bezitten. Zoo weet BEDA ($) aan ziine Monniken veel te ver- tellen van den Zweetdoek van CHRISTUS, die nader- hand te Befangon in het Graaflchap Burgondiö ver- toond is geworden, waar over JOAN JAKOB CHIF- FLET een Bock vol geleerdheid gefchreven heeft (**). u 72 Nog (*) Lib. Pontif. in Sergio. DU FRESNE Glos/far. ad SS. Med. et infime Grecitatis V. Zrave. np. (t) Grecor. Turon. de Gloria Martt. L. L. €. 8. ($) Libell. de locis Janct. Cap. 5. Tom. lil. Opp. pag. 365- (**) De Linteis fepulchralibus Christi [eryatoris erifis historica Antverp. 1624. 410. GESCHIEDENIS. 109 Nog vindt men gewaagd van eene menigte andere IV Reliquien; als de. [pons, met welke CHRISTUS aan Tz het kruis gedrenkt is geworden; en varı de Maagd afdeeh MARIA, haren, melk, kleederen enz (*). v De wijzen, om Reliquien te ontdekken, waren en onderfcheiden. Somtijds dwongen de Godvruchti- Jaar 622. gen, als men het gelooven wil, ze van den Hemer! 814 af, geliijk zekere vrouw, die drie jaren lang vruch- teloos gebeden hebbende om eenig overblüjflel var JOANNES den Dooper te mogen hebben, eindelijk zwoer niet te zullen eten, voordat zij verboord zou zijn. Na zeven dagen gevast te hebben, zag: zij öp den Altaar eenen ongemeen witten d.im, dien zij vroliik als een Goddelijk gefchenk , medenam. Drie Bisfchoppen , gekomen, om denzelven te aan- bidden, en wenfchende ’er ook iet van thuis te brengen ,„ leiden een lap linnen onder den duim, en terftond vielen ’er drie droppelen bloed op het Hinnen, zoodat elk ’er eene kon medenemen (+) Doch ’er waren andere meer gewone en gemakkelij- ker middelen tot ontdekking van Reliquiän. Som- tüds gaven de Heiligen zelf daar van aanwijzing, door verfchiiningen en openbaringen; men groef ’er naar op zekere plaatfen, en vond doorgaans het een of ander; kortelings overledene voorbeelden var Monniksheiligheid lieten . dagelijks nieuwe ftof tot vermeerdering van deze fchatten na; ook bereidde- men (*) joan. DaLLeus advers. Eatinorum de cultus re- digioff objecto traditionem Disputatio, C+) sıczsert. Gemb), Chronogr, ad a. 613. IV BOER I Afdcel. V Hoofdtt. na C. G. Jaar 622. tot 814. m 110 KERKELI:KE men zich tot zulke outdekkingen door een pegtif yasten; een liefelijke reuk en de onvergankelijkhreid van een ligchaam kondigden dikwijls het lijk var eenen Heiligen aan, van al hetwelk de fchriften van deze tijden vol voorbeelden zijn, ja ’er werden niet weinige Boeken opzettelijk over dit onderwerp ge- fchreven (*). | Rome was bijzonder vermaard door eenen over- vloed van zulke heiligdommen,, waar van de Bis fchoppen dezer Hoofdftad aan Koningen en Vorsten gefchenken maakten, Van alle oorden bragt men in het begin der VJIlfle eeuw bezetenen derwaards, om in het Klooster van den Heiligen vINCENTIUS en ANASTASIUS, eenen Perffchen Monnik, door het Zeeld en hoofd van den laatstgemelden van der boozen geest verlost te worden. Men ging ook voort , met plegtige eeden af te leggen bij de Gra- ven der Heiligen. Om te 'zekerder te weten, of men bij het graf van een’ Heiligen genezing van eene ligchaamskwaal te hopen had, lieten de zieken zich dageliiks op- eene wage wegen, die men daaf vond. Her verminderen van hun gewigt was dan een teeken van het begin hunner genezine. Dit had onder anderen plaats bij het graf van den Hei- ligen HUBERT, tot wien zich bijzonder die genen begaven, die van een’ dollen hond gebeten wa- ren (}) | De- (*) masıLLom. Ann. Ord, S. Bened. Sec. 111. P. L D. 159. BasNAGE Hist. de PEglife T, Il. p. 1284; (t) masıLLon. hc. P. 670 720 GESCHIEDENIS 2i1 Deze eerbied voor Reliquien. was: niet enkelvolks- IV geloof „ of een deel der Monniken Godzaligheid, a neen, zij was algemeen heerfchende in. de .Kerk, Afdeel, en de fchranderfte verftanden prezen. denzelven aan. u Op de tweede Kerkvergadering te Nice, in het ac. (+) Ep. XAXVI. Tom. 1. Opp. p 49. 112 KERKELIKE IV der Apostelen, en oude en nieuwe Heiligen. Ook a was KAREL de Groote zelf ijverig gezet op Heilige Afdeel, Overblijffelen, die hij in het Oosten vlütig liet op- V zoeken. De Patriärch van feruzalem zond hem Hoofdit. UNE j n. nac. g, een aantal derzelven in het jaar 799, met welke hij Jaar 622. grootendeels de Hoofdkerk te Aken verriikte. In tot Bi4. ziine veldtogten voerde bij altjd Religuiön mede, waar toe Geesteliiken befteld waren, om ze te dr gen, wier bijzondere naam was Capellani, naar het dekfel of de kap, (capa,) over het ligchaam var den Heiligen MEERTEN , hetwelk onder de voor- naamfte Religuien van het Frankifche Rijk behoor- de, en overäl in de oorlogen medegevoerd werd (*% Veröering Men heeft wel, in vervolg van tijd, verfcheidene VaNMARIA „uftellen van veel later dagteckenihg opgegeven, als of zij tot de VIlde eeuw behoorden, evenwel ont- brak het, in der daad, in deze eeuw niet aan gefchrif- ten, die bijzonder in het verheffen van de Maagd MARIA in het buitenfporige vallen, Daar toe be hoort een. vermaard gefchrift van IEDEFONSUS y Aartsbisfchop van Toledo, tot in het jaar 667, de sllibata virginitate B. Virginis contra tes infide- les (+). In dit werk zoekt hij jovinıanus, dien hij aanfpreekt, te overtuigen, dat MARIA, ook toen zii van CHRISTUS zwänger werd, Maagd gebleven is; tegen HELVIDIUS te bewijzen, dat zij ook, na den Verlosfer gebaard te hebben, niet opgehouden heeft, Maagd te zin; en tegen de Jooden, dat haar (*) pu FRESNE Glosf. P. Capa et Capellahi. (}) /n Magna Bibl. Veit. PP. T. Vll. p. 43% :-GESCHIEDENIS. 113 haar maagdom door hare ontvangenisfe niets gele- IV: den heeft. Voorts is het vol laffe gekunftelde wel. BOER s : I fprekendheid, zoo zegt hij, tot MARIA fprekende: Arfdeel. In preterito munda Deo, in prefenti plena homine _\V et Deo, in futuro generans hominem et Deum, ex foetu et virginitate leta manens, ex prole et pudore Jaar 622. gavifa es honore parentis; et fillo et [ponfo fidelis, OU 814 ita fervans filio fidem, ut ne ipfe quidem carnis fue noverit genitorem; ita fervans [ponfo fidem, ut ipfe te fine viro moverit genitricem. In het be- fluit van zijn werk fpreekt hij marıa dus aan. „, Ik val voor u neder, gij eenigfte werk der menschwor- ding van mijner God! Ik verdemoedige mij voor u, die alleen de Moeder van mijnen Heer bevonden zijt! ik aanbid u, die alleen de Dienaresfe van uwet Zoon bevonden zijt! Bezorg mij, dat mijne zonden virgedelgd worden! Beveel, dat ik var de onge- regtigheid mijner werken gereinigd worde! Maak, dat ik den roem uwer deugd beminne! Openbaar mij de menigte der zoetigheden van uwen Zoont Geef mij, het opregte geloof van uwen Zoon te fpreken en te verdedigen! Geef mij, dat ik God en u aanhange! Uwen Zoon en u,God en u, die-. ne! hem, als mijnen Schepper; u, als de Mocder varı mijnen Schepper! ”® — Men heeft onder den naam van ILDEFONSus andere ftukken van foortge- liiken inhoud in het licht gegeven. Liber contra eos, qui disputant de perpetua virginitate S. Marie, et de ejus parturitione ,„ als ook Sermones XIT in precipuis $S. Marie feriis, de ejus parturitione, purificatione, nativitate, as/umtione, doch anderen XII. DEEL. H heb- 114 KERKELHKRE hebben reeds getoond, dat deze van later tijd. zijn. Met deze gevoelens van ILDEFONSuS flemt oven- een de plegtige verklaring van den Roomfchen Bis- , {chop MARTINUS I, omtrent het midden der Vllde ‚eeuw, in eenen van zijne Brieven (*): „ Wie de : zalige, en boven al het fchepfel en de menfchelijke natuur, alleen den genen uitgezonderd , die uit haar geboren. is, eerwaardige, altjd Maagd en Moeder van onzen Heere wies verdert en aanbidt, die 2 in deze en in, de toekomende "wereld- verwoeke.!” In de Griekfehe Kerk heeft ANDREAS , eerst een Monnik te $eruzalem, daar na Aartsbisfchop van het eiland Crera, die het waarfchijneljkst geplaatst wordt tusfchen de jaren 635 en 680, twee preeken nagelaten op de geboorte van marıa (t). Ook worden aan den vermaarden voorflander van den Beeldendienst, GERMANUS, Patriärch van Konfßan- tinopolen „ in de eerfte tijden der. VIIlde ecuw , eenige preeken van denzelfden inhoud, toegefchre- ven ($), in de ceerfte derzelven zegt hij tot marıa onder anderen: Gij hebt: even. zoo. veel gezag als magt, dewijl gij de Moeder der Allerhoogften zijt! In de derde wordt verzekerd, dat marıa kort na haar overlijiden weder opgewekt is, om in den He mel opgenomen te worden. COSMAS, 00k een Mon- | nik (*) Ep. XIV. in Lane. Conei..T. VI. p. 63, 64. (}) /n comeerisu Auct. Noy. Bibliorh. PP. Grace» latinor. Tom. I. pag. 1290, (HL 0. pag. 141%. GESCHIEDENIS. 115: nik te Jeruzalem, en:ten laatften Bisfchop te Aa-. juma, omtrent het jaar 730, heeft in zijne Lofzan-. gen „ die flechts: im.het Latijn voorhanden zijn (*), de Maagd marıa, als de befchermfter, de "hulp, en het heil van het. menfchelijk geflacht aangeroe- pen; en haar inzonderheid gebedeu, dat zij zijn ge- bed soor haren Zoon en God zow brengen, opdas: ‚hij. door haar hunne zielen mogt 'behouden. De vers, maardfte Godgeleerde van dezen tijd: onder de Grie+ ken, jJoannEs van Damaskus „ heeft- zich inzonder- heid ter eere van. de. Heilige Maagd beijverd, door verfcheidene Kerkredenen of Predikatien (+), in welke hij vele bijzonderheden heeft van hare g« boorte , kindsheid, ouders, maar ook van hare dood en opneming ten hemel. Een man, die haar zoo veel eer bewees, verdiende het zeker, dat de Kleili- ge Maagd, geliik zijn. Levensbefchrijver Joan NES JUvENALIS, Patriärch van Feruzalem, in de IXde eeuw, melde, hem zijne regterhand weder zul gegeven hebben ,. welke op: bevel van den Ghalif . was. afgehouwen..: IV BOEK Adagolı, Hoofäl, naC.G, Jaar 622. tot. 814, a ur ‚Alle deze oefeningen eener verbasterde Godzalig- Feest- en heid, aanroeping der Heiligen, vertering van der re zelver Beelden en Overblüffelen ,„ ‚Bedevaarten naar kunne Gravem, plegtige omgangen en gebeden tot hunne_eer,.of Procesfiöen en Litaniön, werden nict alleen door eene verkwistende pracht in het verfraai« in en man dier plaatfen en. gedenkteekens 5 ® waar ..[? ae. VI. Bibl. Pair. Pag. 539. (t) Opp- Tam. I. : Ha IV BOER 1 Afdeel. V Hoofdtt. nıC.G. Jaar 622. tot 814. z nn 116 KERKELIKE waar men ze oefende, maar ook door bepaalde Feesttijden en Heilige dagen voor dezelven onder- houden „ en .op de nakomelin gfchap voortgeplant. Echter, alhoewel zoo vele bijzondere plaatfen hunne befchermheiligen op zekeren Feestdag veräerden , wa- ren toch de algemeene Feestdagen ten dezen tijde flechts nog maar weinigen in getal.- De Kerkverga- dering te Mentz, in het jaar 813, door KAREL den Grooten bijeengeroepen, beval (*), dat jaarliiks de volgende Feestdagen zouden gehouden worden: de Paaschzondag , met de geheele daar toe behoorende week; de Hemelvaartsdag ; Pinkfteren, even gelijk Pafchen; de Sterfdag van PETRUS en PauLus; het Geboortefeest van JoannEs den Dooper ; de Hemel- vaart, (as/umtio,) der Maagd mARIA; het Inwij- dingsfeest der Kerk van den Heiligen micHAeL; de Sterfdag van den Heiligen REMIGIUS, MARTINUS, en ANDREAS; het Geboortefeest van CHRISTUS, vier dagen lang; het Feest der Befnijdenis van curıs- tus; (Octave Domini ;') het Feest: van zijne ver- Schijning, ( Epiphania,) en der reiniging van ma- _ ra. Ook zullen, voegt de vergadering ’er bij, de ' Feestdagen der Heilige Martelaren en Belijders ge vierd worden in de Kerken, waar hunne heilige lig- chamen rusten; als ook de Zmwijdingsdagen der Kerken. Waar uit men ziet, 'hoe ligt het getal der: Feestdagen moest vermenigvuldigen, dewijl deze bij- zondere Feestdagen allengs algemeener werden, naar- mate deze Heiligen meer vermaardheid verkregen. enz. (*) Ap. mar, Concil, T, IV. p. 1025.. GESCHIEDENIS. 117 enz. Ook waren ’er menigvuldige aanleidingen tot nieuwe Feestdagen.. Het wijden van den Heiden- fchen Tempel aller Goden, (Pantheon, tot cene Kerk van MARIA en alle Heiligen, door BONIFACIUS IV, gaf gelegenheid, om in deze Kerk het Feest al IV BOER Afdeel, V Hoofdft. na C. G. ler Heiligen te vieren, hetwelk vervolgens een al- Jaar 622. gemeen Feest is geworden op den eerften Novem- !%t 814 ber. De vermenigvuldiging van Kerk- en | Godsdienst- Liturgi- plegtigheden maakte het opftellen van Liturgiön of Kerkedienstboeken meer en meer noodzakelijik. De vermaarde ısıDorus fchreef dus een werk over de Kerkedienften ,„ (de Ecclefiasticis Ofkciis Libri Duo,) in hetwelk alle de Kerkgebruiken, maar ook, op zijne wijze, derzelver oorfprong en oorzaak befchre- ven worden, die hij, zoo veel hem maar mogelijk is, uit het Oude Testament, of van de Apostelen afleidt. Het eerfte Boek handelt in vier en veertig afdeelingen van de Kerk , van de Tempels ,„ van Koren, vaı de Dankliederen, Pfalmen, Lofzangen, Beurtzangen „ (antiphone ,„) antwoorden van het Koor op het gezang van denen, ( responforia, ) gebeden „ voorlezen van den Bijbel, Boeken en Schrijvers ,„ van het zingen van het ZAallelujah , ( Laudes; ) van de gezangen bij het offeren van brood en wijn in het Avondmaal, ( ofertoria, ) van de zeven gebeden bij het Avondmaal, (mis/a ,) door welken deze gaven aan God geheiligd wor- den; van de Niceenfche Geloofsbelijdenis; van het openbaar zegenen des volks; van het offer, hetwelk de Christenen God in het Avondmaal brengen, en H3 het {che fchriften. IV BOrR u k Hoofäfl. nC.GC. Jaar 622. tot 814 118 KERKEL-UKE het daar mede verbonden offer of gebed voor de rust der veritorvene geloovigen; van de Zeven Ca- noni/che uren; vari den Zondag; van het Feest der geboorte en der werfchijning van Christus; van den Palmzondag; van het Avondmaalsfeest, (hans Witten Donderdag, Coena Domini,) van den Goe= den Vrijdag, den Sabbath voor Pafchen, Hemel- vaartsdag „ Pinkfteren „ Feestdagen der Aposte- lien en Martelaren , en inwijdingen van Kerken ; van de groote vasten, en de- vier jaarliikfche vasten, na de Pinkfteren, in de zevende maand, den eerften November, en den eerften Januarij, van het drie- daagfche, en het wekelijkfche vasten, van de ver- fchillende gebruiken der Gemeenten ; en eindelijk varı het eten van vleesch en visch. Het sweede Boek handelt in 26 afdeelingen eerst van de Geestelijken , (Cleriei.) "Er zijn twee hoofdfoorten: deKerkeliiken, (Becleftastiei ,) die onder de regeering der Bisfchop- pen flaan; en anderen zonder opperhoofd, ( acepha- Üi,) die zich, dierelijk, aan hunne begeerten over- Jaten, en maar al te talrijk rondzwerven. Van de Kerkelijke haarfcheering , ( zon/üra. ) Vervolgens gaat de Schrijver de onderfcheidene klasfen der Gees- teläkheid door van dePriesters of Bisfchoppen af tot de’ Deurwachters toe; hij befchrijft zes klasfen van Monniken , van welken de drie laatften dien naam onwaardig zijn ; hi) fchildert de Boetelingen ; verders de Maagden, en in het gemeen die zich onthouden, de weduwen, de gehuwden, (van welken daaröm gezegd wordt, dat zij door een Sacrament veröe- nigd zijn, omdat zij even min, als de Kerk van j CHRIS- GESCHIEDENIS. 119 CHrIsTuUs, mogen gefcheiden worden;) de Kate- IV chumenen, en hunne voorbereiding tot den Doop; ag dit leidt hem op het Siymbolum, hetwelk de Apos- Afdeel, telen zullen opgefteld hebben, ten dienfte der genen, _ V die niet lezen kımnen, of geene gelegenheid hebben , en om te lezen; en op den Geloofsregel, door de Isar 622. Christelijke Leeräaren ontworpen. Dit Bock wordt t0t 814. befloten met berigten van den Doop en het Heilig une Obijfel. (Chrisma.) De Doop is, naar zijn gevoe- len, drievoudig, de waterdoop, de bloeddoop door den marteldood, en de doop der tranen in de Boe- te. Met den gewijden oJie worden de gedoopten gezalfd, ten teeken van hun aandeel aan de Konink- fiike cn Priesterlijke waardigheid; en de oplegging der handen van den Bisfchop, met zijn gebed, ver- werft hun den Heiligen Geest. — Önder aLcums naam komt ook een dergelijk werk voor onder zijne werken: De divinis ofhciis Liber, maar anderen hebben reeds getoond, dat hetzelve enkel wit de werken van ALcumn en andere later Schrijvers is zımengefteld, en dat het zulke lompe misflagen be- vat, welke ALcuIN niet in ftaat was te begaan. Niet minder merkwaardig zijn de Boeteboeken , Boere- || (Libri Poenitentiales,) in dezen tljd. In de Vde Poeken j riPoe- eeuw had reeds JoannEs de Vaster, Patriärch van nitentia- Konffantinopolen, zulk een werk vervaardigd, thans les. kregen de Westerfche ‚Gemeenten een foortgelijk van PHEODORUS, insgeliiks eenen Grickfchen Momnik, haderhand vermaard als Aartsbisfichop van Canter- bury, en in het jaar 690 overleden. In dit werk gaf hij eene handleiding tot eene gefchikte behande- H4 ling IV BOER I Aldeel, V Hoofdf, na C. G. Jaar 622. tot 814. 3 Voorbeel- den van voorzorg tegen het Bijgeloof 120 KERKELIJKE ling der Boetelingen, leerende de Bisfchoppen en Priesters, hoe zij de zonden, naar derzelver ver- fcheidene foorten en trappen van ftrafbaarheid, be- oordeelen; elke hare gepaste ftraffen opleggen; en de Boetelingen vermanen, troosten, en leiden moes- ten. Zijn werk maakte fpoedig opgang in de ge- heele Latijnfche Kerk, dewijl het gemakkelijker was voor de Geestelijken, dan de verzamelingen van Ker- keliike wetten, daar zij tot hier toe gebruik van ge- maakt hadden; ook werd het in verfcheidene vol- gende Kerkvergaderingen aan de Geestelijken aanbe- volen, om het voor oogen te houden. Het voor- beeld van THEODoRus vond fpoedig navolgers z trouwens, aan BEDA wordt een foortgelijk werk toegefchreven, onder den titel: De remediis pecca« sorum of Excerptum de canonibus Catholicorum Patrum, vel poenitentie, ad remedium animarum 5 Domini Egberti Archiepiscopi ,„ ‚ook kan het heel wel zijn, dat dit werk den gemelden EGBERT toe- behoort , die meer dan 30 jaren na BEDA gellorven is; te meer, omdat men onder zijnen naam meer dergelijke opftellen heeft (*). Daar de Bijgeloovigheid zoo grooteliiks en alge- meen de overhand nam, moet het aangenaam zijn, voorbeelden te zien van Kerkvergaderingen, enkele Geestelijiken, ook van Vorsten, die zich fomtijds vrij genoeg daartegen verklaarden, en anderen ’er voor waarfchuwden. Men vindt daar toe plaatfen in de fchriften van ısınorus van ZHispalis en AL- CUIN, (*) Ap. nard. Concill, Tom. Ill. Pag. 1961-1986 GESCHIEDENIS. 121 ecuın. De tweede MEER SINE vn Chalons, ıIv van het jaar 813, drong ’er niet alleen op aan, BOER dat, met den bijftand des Keizers, de oude ftreng- Arie heid der bijna geheel buiten gebruik geraakte Ker- kelijke Boete weder herfteld zou worden (*), maar Hopf, zij verklaarde zich tevens duidelijker over de mood- Jaar Cas. zakelijke belijdenis der zonden. Sommigen beweer. tot 814. den, zegt zij, dat men aan God alleen de zonden moet belijden; anderen willen ze aan den Priester beleden hebben; het een en ander gefchiedt in de Heilige Kerk niet zonder groote nuttigheid ; zoo namelijk , dat wij aan God dezelve belijden, die de zonden vergeeft; als ook, dat wij ze, naar de leere des Apostels, aan malkanderen belijden, en voor malkanderen bidden, om zalig te worden. De be- lijdenis voor God dus reinigt de zonden; die aan den Priester gefchiedt, leert, oe zij gereinigd wor- den. KAREL de Groote zorgde in verfcheidene van zijne wetten tegen Bijgeloovigheden. In zijne wet- ten van het jaar 789 (+), wordt bevolen, valfche en verleidende /chriften, zoo als een, hetwelk in het jaar te voren van den hemel gevallen zou zijn, te verbranden ; de rondzwervende Dweepers „ die gedeeltelijk maakt met ijzers, (waarfchijnelijk mes ketenen beladen, ) rondliepen, onder voorwendfel , dat zij Boetelingen waren, zouden niet geduld wor- den; maar als zij eene hoofdmisdaad begaan had- den, op &£ne plaats blijven, arbeiden, dienen, en hun- (*) narn. Tom. IV. pag. 1036. (1) Capit. ap. saLuz. Tom. 1. pag. 239. H5 ih KERKELIUKE Iv hunne Boete haar de Kerkelijke wetten oefenen (*)5 an ook zouden de klokken, (cloce,) niet gedoopt wor- Afleel, den (}), eene foort van wijding met wijwater , V waar bij men aan dezelven namen $af; en toch a heeft hij deze gewoonte niet kunnen uitroeijen. Op Jsar 622 de Kerkvergadering van Prankfort, in het jaar 794, eot 814. Jiet hij verbieden ($), dat geene nieuwe Heiligen vereerd of aangeroepen, of Kapellen voor dezelven op de fträten zouden opgerigt worden, men zou al«- leen die genen in de Kerk veräeeren, die, wegens hunne verdienften, daar toe verkoren waren. Hier kan men bijvoegen zijn gebod tegen het misbruik der Pfalmnen en Euangeliön , om waar te zeggen (**), en dergelijke meer, onder welke het vermaarde ge- bod tegen het veröeren der Beelden in het vervolg zal voorkomen. Andere Doch het Bijgeloof werd niet in den wortel aan- Ag getast, en had zoo vele takken voortgebragt, dat bruiken, het niets baatte, eenigen derzelven af te houwen. Zelfs miste men omtrent het ware oogmerk van de onberispelijkfte Godsdienftige gebruiken. Men ge- loofde den Zondag dan het waardigst te vieren, wanneer men 2ich niet alleen varı allen arbeid, zelfs van den noodzakelükften bij den veldbouw, ont- hield (}}), maar de Griek/che en Roomfthe Chris- t?- (*)1 c. Cap. 77. Ct) Cap. II. Z c. pas 244. ($) 2. c. pag. 269. (**) Cap. lll. a. 789. 4 c. pag. 243. (tt) Conc.Cabilscirca a.650. 0,18. 7. HI. HARD. 2. 950. C GESCHIEDENIS. 123 tenen durfden niet eens-op dezen dag rijden, of IV waren, zich baden, of brood bakken (*). Daarte- gen hadden ’er hier en daar nog Liefdemalen Of Afaeel. Agapen plaats, wier eigenlijke bedoeling echter al V i = Hoofdft, voor lang verloren was, en die nu tot (mulpartijen ,C. G. in de Kerken geworden waren (}t). Hoewel het Jaar 622, - zonder grond is, dat de Roomfche Bisfchop vrra- !0t 814 LIANnUS, het Godsdienffig gebruik der Latijnfche taal in de Westerfche Kerk zou ingevoerd hebben, werd het gebruik derzelve thans meer algemeen, door het invoeren van de Roomfche Liturgie of Kerkedienst,; waar op bijzonder KAREL de Groote zeer gezet was „ bijzonder rigtte hij Zangfcholen op, een te Mers en een te Sois/fons, waar Room- Sehe Zangers de Franken in het Gregoriäansch Ge- zang onderwezen. Omdat het School te Mers het voornaamfte was, noemden de genen, die in de Frankifche Kerk Latijn fpraken, een Kerkegezang, Metenfis, en zij, die de Frankifche taal, ( Theuto- nica five Teutisca Lingua,) gebiuikten, Mere of Mette, of ook wel Metisca ($). Het onderfcheid in het /eheeren van het hoofd, Scheering naarmate men hetzelve van den Apostel perrus of Van het pauLus afleidde, werd tot eene belangrijke zaak gemaakt, waar over geheele Gemeenten zich ver- deelden. ’Er was nog eene derde wijze van /ehee- ren, (*) rmeon. Cant. Capit. 7. lc. pag 1773 (t) Syn. Trull. Cap. 74. I. c. pag. 1688. ($) Monach. Sangall. in canısı Lecrt,. Ant. Tom. U. Part. 1. 124 KERKELIKE ıv ren, welke men de fcheering van Simon den Too- - BOER _veraar noemde, welke alleen eene halve kroon aan Afdee), de voorzijde van het hoofd uitmaakte, die van her V &ene oor tot het andere ging. De vermaarde THEO- j a Dorus, Aartsbisfchop van Canterbury, moest, de- Jaar 622. wijl hij als een Griekfche Monnik te Rome geko- tot. 814. men was, en dus de Ton/uur of fcheering van den Apostel pauLus medegebragt had, eerst vier maan- den lang zijn haar laten groeijen, eer hij tot Onder- diaken gewijd, en hem ten dien einde de kruin van het hoofd op de gewaande wijze van PETRUS ge- » fchoren kon worden (*). PETRUS geloof en pE- TRrus fcheering gingen met gelijke ftappen voort, en door zulke beuzelingen kluisterde de Bisfchop van Rome meer aanhangers aan zijnen Stoel. Leerevan ZoOo naauwgezet men was, omtrent het bepalen her Heil. van het fcheeren van het hoofd, om daar in ftipte- Avond- and. liik het voorbeeld van PETRUS na te volgen, 200 willekeurig handelde men met het Avondmaal var jezus, Men had, omtrent de leere var hetzelve, tot hier toe geene bepalingen gemaakt, en fchoon men reeds federt de IVde eeuw begonnen had, merkeliik af te wijken van het formulier of voor- fchrift der oorfpronkelijke inftelling, echter hadden zich de Leeräars der Kerk nog volkomene vrijheid behouden, om zich uit te drukken; trouwens, ter- wijl fommigen fpraken var eene verändering der Sa- cramenten, dat de Christenen in het Avondmaal waarlijk het ligchaam en bioed des Heeren outvan- gel, (*) »E0A Zlist. Ecch. Gent, Angl. L. IV. C. ı. GESCHIEDENIS. 125 gen, waren echter hunne uitdrukkingen onbepaald, IV en meer wijsgeerige vernuften erkenden in hetzelve BOEK enkel worbeelden van het ligchaam en bloed va PER CHRISTUS , Of gelijk aucusTiınus, een Hecken tot V godzalige herinnering voor de Christenen; of gelijk a FACUNDUS, het Zrood was niet eigenlijk het Zig- Jaar 622. chaam van CHRISTUS, noch de wijn ziin bloed, !* 814 maar zij bevatten alleenlijk de verborgenheid van zijn Kgchaam en bloed. | Even weinig vastigheid had deze leere ook in de VI en VIllfte eeuw. Doch nademaal men meer en meer overhelde tot het wonderbare en onbegrijpelij- ke, zoo moest ook de verklaring, welke daar heen leidde, meer en meer ingang vinden. In de vroege« re tijden der Vllde eeuw, gaf ısınorus van Hispa- lis (*) deze voorftelling van het Avondmaal: ‚, Het brood ,„ dat wij breken, is het /igchaam van CHRIS- zus, die zegt: ik ben het levende brood. De wijn is zijn D/oed, zoo als gefchreven ftaat: JR ben de ware wijnflok. Doch het brood wordt daaröm het ligchaam van CHRISTUS genoemd, omdat het het ligchaam verflerkt, (confirmat,) en de wijn ziet daaröm op het bloed van curıstus, omdat hij bioed in het vleesch werkt. Deze beide dingen zijn zigt- baar; maar door den Hciligen Geest geheiligd zin- de, gaan zij over in het Sacrament des Goddelij- ken ligchaams. Wanneer in dezen beker de wijn met water gemengd wordt: zoo is het volk der ge- loovigen met CHRISTUS verdenigd; de vermenging van (*) De Exciss. Ofie. L. 1. C. ı8. IV BOEK I Afdeel, XV Hoofdft. na C. G. Jaar 622. tot 814. 126 KERKELIKE van den -wijn en water is even zoo: onfcheidbaar, als de veräeniging der Kerk met cuRıstus.” ANa- stasıus Sinaita, een Monnik op den Berg Sinai, im een twistfchrift tegen eene. Eutychiäanfche partij(*), vraagt den Ketter, of de gemeenfchap en hei offer des heiligfßen ligchaams en bloeds van CHRISTUS , hetwelk hij offert en geniet, "het ware Jigchaam en het ware bloed van curısTus, den Zoon ‚van God zij, dan of het bloot brood is, zoo als het bij de bakkers verkocht wordt, alleen een voorbeeld.,, (ar- \rurov,) van het ligchaam. van curıstus? De Ketter verwerpt dit laatfte, waar in ANASTASIUS met hem overäenftemt, omdat CHRISTUS ons piet een. bee/d van zijn ligchaam en bioed, maar, zoo als ook elders, zijn vleesch en zijn: bloed beloofd heeft. .Op dezen: grond daagt hij nu den Ketter uir, om hem van het gewijde brood: en, wijn des Avondmaals te, brengen, om dat te bewaren; indien dit niet in weinige dagen bederft of verändert, dan moest zijne leere van.de onyerderfelijkheid van curıs- zus ligelmam na ziine menschwording waar zum; maar onderging het eenige verändering, dan volgde ü een van: beiden , of, dat deze Ketters niet, bet ware ligchaam van CHRISTUS ,„maar alleen een: voorbeeld of bloot broad: ontvingen ;, of dat de Heilige Geest, wegens hunne Ketterij, niet op dezelven gedaald zij; | of dat het, ligchaam. voor de opftanding verderfelijk gewegst is, — Doch, men heeft tegen de echtheid ... voÄn (*) O'dnyos, fru Dux vie adverfus Accphalos ed, Fac. Greifer, Ingolfl. 1606. 440. Cap. 23. GESCHIEDENES. 127 varı deze plass twijfelingen .gemaakt, maar daarte- I gen is dit zeker, dat van; ORIGRNES af tot op Tur, 0ER ODORETUS toe genoeg Griek/che Kerkleeräars het Afdedl. brood en den win arlırur® van CHRIsTus ligchaam en bloed genoemd hebben. Hoc, Gewigtiger was de verfebeidenheid omtrent deze Jaar 622. leere in de VIllfte eeuw. De. algemeene, ( Oecume- eng nifche,) Kerkvergadering te Konflantinopolen , in ee het jaar 754, die de vexering der Heilige Beelden verbood, was ook niet gunflig voor den. ‚wonder- vollen zin van, bet Avondmaal. Die genen, zegt “ zii (* ), mogen zich verheugen en juichen;, en, met alle vertrouwen te werk gaan, die het, ware Beeld van CHRISTUS met het opregtfte hart maken, en wenfchen en veröeren, en tot heil der ziele en. des ligchaams offeren, hetwelk hij zelf, onze heilige voläöinder en, God, terwijl hij wit ons geheellijk. de ftoffe aaunam, zijnen Godsdienfigen ten voorbeeld en. ter duidelükfte herinnering gegeven heeft. Voorts fpreekt zij van cene foffe tot een, beeid uitverkoren, dat is, de Ze/fßandigheid, (zeıw,) des broads ; CHRISTUS heeft gewild, das het brood des Avonde maals, als een zeker Beeld van zijn natwurlijk wieesch, geheiligd door de komss des Heil. Geesis, een Goddelijk ligchaam „ door bemiddeling: var den Priester, zija. z0ude. Het oogmerk van de vergade- ring was., zich tegen het verä&eren van de Beelden der Heiligen ook van dezen grond te bedienen, dat . . ‚zelfs (*) Tom. IV. narv. pag. 363. in Act. Concil. Oe- cum. VII. feu Niceni 1. 128 KERKELIKE IV zelfs in het Avondınaal van jezus wel een Beeld BEE van zijn ligchaam, maar niert van eene menfchelijke Afdeel. gedaante, voorhanden zij, opdat alle Afgoderij worde V wvoorgekomen. Maar de Kerkvergadering van Nices, ne in het jaar 787, die ten doel had, de veräering der Jaar 622 Beelden vast te ftellen, wederfprak haar regelregt (*): tot 814 „ Het is duidelijk bewezen,” zegt zij, ,, dat zoo wel de Heere, als de Apostelen, en de Vaders, es van den Priester geöfferde onbloedig offer nooit een Beeld ; maar altijd het ligchaam zelf, en het bloed zelf genoemd hebben. Voor de volbrenging der hei- liging hebben wel eenigen der Heilige Vaderen op eene godzalige wijze, den naam voorbeelden, (ar zıruma,) gebruikt; — maar na de heiliging var brood en wijn, worden zij eigenlijik het ligchaam en bloed van CHRISTUS genoemd; zij ziin het, en men gelooft het.” Ondertusfchen hebben zelfs hoog- achters van deze vergadering erkend, dat zij hier iet ontkend heeft, hetwelk door vele plaatfen der aanzienelijk(te Kerkvaderen buiten alle verfchil is. Op dezelfde wijze, als de Kerkvergaderingen , ko- men de beroemdfte Leeräaren der VIIIfte eeuw niet met elkanderen , ja niet regt met zichzelven, over- een. Dus komt sepa in zijne Uitlegkundige Schrif- ten vaak op dit onderwerp, en volgt meestäl de leerwijze van AUGUSTINUS en Isıporus. Onder anderen zegt hij daar over op drie plaatfen, bijna woordelijk hetzelfde; alleen dat hij ’er in zijne ver« klaring van LUKAS nog met meer bepaalde woor- | den (”) 4 ©. Pag. 37% GESCHIEDENIS 129 den. bijvoegt: in panis es vini figura e*) „ Na dat curıstus,” fchrjft hj, ,, de plegtigheden varı het Oude Testament geäindigd had, ging hij tot het nieuwe over, Hetwelk de Kerk tot gedachte- nis van zijne verlosfing wenscht te vierenz zoo na- ımelijk , dat hij in plaats van het vleesch en bloed van een lam, hes Sucrament van zijn vleesch en bioed, onder het beeild yan brood en wijn, heeft ge- fteld, waar door hij heeft aangewezen, dat hij het is, dien de Heere gezworen heeft, dat hi} eenPries- ter was in der eeuwigheid, naar de ordening van MELCHIZEDEK,. Maar hij breekt zelf het brood, om te toonen, dat het breken van zijn ligchaam met zijuen vrijen wil gefchieden zu.” Op eene an- dere plaats (}) verzekert hij, dat curıstus het beeid, (figura,) van zijn hoogheilig ligchaam en bloed aan zijne jongeren heeft uitgedeeld. Maar daar- tegen is cene plaats opmerkelük, in welke hij dus fpreekt ($): „ Hij wascht ons dagelüks in zijı bloed, wanneer de gedachtenis van zijn zalig li.len daar door bij het Altaar vernieuwd wordt, dat hes [chepfel van brood en wijn, door de onuit/prekeiij- ke heiliging des Geestes, in het Sacrament van zijn ligchaam en bloed overgebragt wordt , (transfertur, ) Ä | ert (*) In Marci Euäng. Cap. 14. Tom. V. Opp. Pag. 192. in Luc. Euang, Cap. a2. Ic. pag. 424. Homik Quädräagefimal Fer. 1. Palmar. T. VII. p. 271. (+) Comment. in.Pfalm. U. T. VII. Opp. p. 323: ($) Homil. hiemal. de 85, in Epip/ian.. Dom. Tomi: VII. Opp. paz. 320. XU Dert. I IV BOER Afdeel; V. Hoofdlt; nC. 5 Jaar 622, tot Sika IV BOER I Afdeel. Zn‘ Hoofäft. na C. G. Jaar 622. tot 814, Mn nl 130 KERKELTUKE en op deze wijze zijn ligchaam en bloed niet door de handen der Ongeloovigen tot hun verderf vergos= ten en omgebragt; maar mer den mond der Geloo- vigen tot heil genomen wordt.’ Even zoo verfchillend wordt de meening van AL- cuın voorgedragen. Eene hoofdplaats van hem (*) kan in der daad tweezins verklaard worden. „, Uit water en meel, ” zegt hij, ,, wordt hes brood, hetwelk tot het ligchaam van CHRISTUS gewijd wordt; maar water en wijn wordt tot het bioed van CHRISTUS Bewijd. — In eenen anderen var zij- ne Brieven (+) fehijnt hij zich nog bepaalder uit te drukken: hij fpreekt daar van een’ tijd, wanneer de Bisfchop pauLınus Aet brood en den wijn in de zelftandigheid var het ligchaam en bloed yan CHRIS- Tus wijden zou. Geen wonder, dat MABILLoN ($) hier bij uitroept: ,, Dat is ons geloof, en het ge- loof van onze Vaderen!” Maar gefteld ook, dat dadelijk de Transfubflantiatie in deze plaats te vin- ‘den was, het gene ver is van te blüken, zoo zou daar uit nog niet volgen, dat'’een gezegde van AL- cuın hier alles moest beflisfed. Of hij de Schrijver is van het Boek, in KARELS naam uitgegeven, te- gen de veröering der Beelden, is onzeker. in het- zelve komen ondertusfchen gezegden voor, uit wel ken blijkt, dat men meer dan een b/oot beeid. in het Avondmaal wilde geloofd hebben. „ Niet een Pr beeld ‚” (*) Ep. LXXV. ad fratres Lagd. T, I. Opp. p. 107. (rt) Epist. XXXVL 4 c. pag. 49 ($) De Liturg. Gall. pag. 95. GESCHIEDENIS ig beeid,” lezen wij daar (*), of eenige voorbeel- IV ding, (prefiguratio,) maar zichzelven heeft curıs- PX zus aan God den Vader voor ons ten offer ge Arie bragt, — hij heeft ons geen ingebeeld kenmerk , Cindicium,) maar het Sacrament van zijn bloed en Boat, ligchaam medegedeeld. Men mag het geen beekd Jaar 622 van deze verborgenheid des Heeren noemen, maar ' 814 de waarheid; niet de fchaduw, maar het Jigchaam.” Elders (+) lezen wij: Dis Sacrament wordt door de hand des Priesters, en door de aanroeping van den Goddelijken naam, volbragt , (conficitur.) — Nu zou men verwachten, dat KAREL de Groote zich op geene andere wijze zelf zal uitdrukken, dan zijue Godgeleerden gedaan hebben; ondertusfchen fchrijft hij in eenen Brief aan aLcumn ($): de Ver losfer heeft aan zijne jongeren brood en drinkbeker, tot een beeid, (in fguram,) van zijn ligchaam en Bloed gegeven, Met meer zekerheid kan men van de Griekfche Kerk der Vlllfte eeuw zeggen, dat zij der leere varı ic verändering van het brood allengs gunflig is ge- worden. Men kan zich hier niet beroepen op zeker werk, (Musıin Iswar®,) waar in de uitdrukking, jeränderen,, (neraromInsaı,) in de voorftelling van het Avondmaal voorkomt, en hetwelk men hield vcor eeri werk van GERMAnus, Patriärch van Kon- Rantinopolen , dien driftigen voorftander van de ver= eering (*) Libr. IV. Cap. 14. pag. 491. (+) Lidbr. 1. Cap. 27. pag. 208. ($) Ep. LXVLT. 1. Opp. Ale. p. 89. la 130 KERKELIKE iv _eering der Beelden in de eerfte tijden dezer eeuw, BOEK dewijl oupin (*) bewezen heeft , dat dit werk aan Afdeel, eenen anderen GERMANUS, Patriärch van die Hoofd- V "ftad, uit de XIllde eeuw toebehoort : Kr Maar Joannes Damascenus, de voornaamlte Dog- Jaar 622. matifche Schrijver van deze eeuw, en ijverig VvOoOr- tot 854. (tander van den Beeldendienst, heeft een min dub- belzinnig en uitvoerig getuigenis van zijn geloof „ omtrent het Avondmaal nagelaten (+), volgens het- zelve kent hij eene verändering in den eigenlijken zin , eene vergoding , welke hij onnaarfpeurelijk noemt, doch waar bij hij zich op de Goddelijke al- magt beroept. Ondertusfchen fchijnt hij de uitdruk- kingen der oude Griekfche Kerkleerären , van ze- kere verändering in het Avondmaal, (neraßorr, nerasauyeweis , ueramamaıs, ) verkeerd verltaan, :n te letterlijk opgevat te hebben; ook is ons reeds gebleken,, door de aanhäling eener plaats der Äerk» vergadering van Konflantinopolen , dat zijn gevoeler niet het heerfchende van dien tijd , of van zijn Kerk geweest is. Bijgeloo- De geneigdheid tot het wonderbare bragt alleng: 0 te weeg, dat men aan het Avondmaal gebruiken eı DA. krachten toefchreef, voor levenden niet alleen, maa’ vondmaal ook voor dooden, ja in verfcheidene omftandigh«- den, om zegen te fchenken, of rampen weg te n» men. Naar mate men de benaming van ofer &n offeren , welke de oudfte Christenen gebruikten, van . | het (*) Comment. de SS. Ecch. Ant. T. I. p. 1674. (+) De fide Orthodoxa L.iV. C. 13. 7.1.2. 25° GESCHIEDENIS. 133 het brood en wijn, welke de Geloovigen toebragten IV tot het vieren van het Avondmaal, als ook van de BOER gebeden, welke men met deze plegtigheid verbond, Afdeel. meer begon toe te pasfen op het vieren van het _ V . Hoofdft. Avondmaal zelve, en het als een offer te befchou- „.C.G. wen, viel men ook fpoediger op de gedachten, dat Jaar 62». hetzelve als een ofer nut kon doen ,„ zonder dat !Ot 814. men zelf dat brood at, of dien wijn dronk, — Men leest in de befluiten der Trullaanfche Kerkver- gadering (*) een verbod, om Aet -Avondmaal niet aan de dooden te geven. Uit eene plaats van AMA- LARIUS (+) befluit men, met waarfchijnelijkheid , dat men, in Engeland, het gewijde brood fomtijds den overledenen in het graf heeft medegegeven. Het gebruik van het Avondmaal voor fervenden werd zoo noodzakelijk geächt, dat men de genen, die het brood niet meer eten konden, ten minften den wijn liet drinken ($); ook ging men voort, met het den kinderen toe te deelen. Ook wilde men zout in het brood gedsan hebben, dat voor het Avondmaal gefchikt was, ‚hetwelk echter aLcuın afkeurt (**), die tevens te verftaan geeft, dat men in de Westerfche Kerk reeds vaak ongezuurd brood daar toe verkoos. — Onder welke plegtige gebaar- den en draaijingen enz. het Avondmaal in de Room- fche Kerk door derzelver Bisfehop bediend werd, | Zu leert (*) Can. 83. Tom. Ill. uarD. Pag. 1692. (t) De Eccles. Ofic. Libr. IV. Cap. at. ($) Come. Tolet. XI. T. III. uarD. p. 10028, (**) Ep. LXXV. Tom. I. Opp. pag. 107, 13 IV BOEK I Afdeel. V Hoofdft, na C.G. Jaar 622. tot 814. u 134 KERKELITKE leert haar oude Dienstboek, hetwelk grootendeelg tot deze tijden behoort. Ordo Romanus I. qualiter Misfa Pontificalis celebretur. CHRYSOoSTOMus klaagde, in zijnen id, dat, wan« neer het Avondınaal gevierd zou worden, de mees- ten van zijne Toehoorders de Kerk verlieten, en naar huis gingen, en hij had reden, dewijl het Avondınaal,, volgens zijne bedoeling, door de Chris- tenen gemeenfchappelijk behoort gebruikt te worden , waar op ook de benamingen doelen , in de oude Kerk gebruikeliik ,„ Zwafıs, Cummunio etc. maar thans begon men het Avondınaal ook buiten den openbaren Godsdienst te vieren, met een klein ge- tal Christenen, hetwelk men Misfe private noem- de; en federt de Vlllfte eeuw komen ’er voorbeel- den voor, dat de Priester hetzelve alleen vierde, dit noemde men Misfa Solitaria, (fille Misfe,) waar mede het denkbeeld van eigenliik ofer, Misöfer, meer en meer de overhand nam. In de Vllde eeuw ontdekt men daar zelfs al fporen van. De XVllde Kerkvergadering van To/edo, in het jaar 694, ftelde vast (*), dat geen Priester, op ftraffe van afzet- ting, het Avondmaals-offer voor de rust der over- ledenen gefchikt, ( Misfam pro requie defunctorum promulgatam „) voor eenen levenden vieren zou. Ja teeds in het jaar 632 vindt men,dat voor eene over- ledene Godzalige vrouw, in het Frankifche Rijk der- tig dagen lang het Avondmaal gevierdis geworden (}). Dus (*) Can. 5. HARD. Tom. II. pag. 1814. (}) masıLzon. Act. SS. Ord. S, Bened,. T. I. p. 356. GESCHIEDENIS. 135 Dus beginnen hier recds de naderhand zoogenoem- IV de Zielmisfen. Doch in de volgende eeuw vierde BOEK men het Avondmaal tot velerhande oogmerken voor Afdeei. levenden en dooden. De Brieven van BonIracıuss V en zine vrienden zijn met voorbeelden hier toe be- Ba naC.G,. wrekkelijk opgevuld. BuccA, eene Engelfche Non, Jaar 622. verzoekt hem voor de ziel van eenen harer nabe. tot 814. 