title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: LEER- en HANDBOEK voor GENEES- zen HEELKUNDIGEN, oOM DE VOORSCHRIFTEN VAN IN- EN UITWENDIGE GENEESMIDDELEN BEHOORLIJK INTERICHTEN: DOOR JOHANN CLEMENS TODE, HOOGLEERAAR DER GENEESKUNDE AAN DE HOOGESCHOOL TE KOPPENHAGEN, EN LIJF-ARTS VAN DEN KONING, NAAR HET HOOGDUITSCH. TWEEDE DE TE LEYDEN, Br A. zn). HONKOOR NED GC Ge E Va VOORSCHRIFTEN VAN GENEESMIDDELEN. ZEVENDE ÄFDEELING. Keuze der Ingrediönten, met opzicht tot der: zelver menging: OR ACH; N M.. moet in een Recept, ten aanzien van de keuze der Ingrediönten, in ’t oog houden, dat :zij de be- hoorlijke dikte, kleur, reuk en fmaak hebben, mer de werking van het. geheel in evenredigheid ftaan ,„ en aan elk deezer punten, Zoo veel noodig is; beänt- woorden. Hier toe is de Artzenijmeng-kunde en Materia Medica, als mede de edele eenvouwdigheid, zeer aan te prijzen, a. Een groot gedeelte der hier toe behoorende voor- beelden is reeds in het hier vooren verhandelde aan- geroerd, inzonderheid. wat de vier eerfte punten be- treft. Men zie de Afdeeling,, van de Ingrediönten von een zamengefteld. Recept. Ss 4. Ech- 864 VOORSCHRIFTEN var b. Echter willen wij ’er nog eenige andere voors beelden bijvoegen; fchoon het verdere inzonderheid bij de Formulieren zal worden bijgebragt; want alge- meene Voorfchriften worden ligter uit het geheugen verloren. \ $. CCXCVIk Het eerfte punt, waar op men te letten heeft, is de dikte, (confiftentia). Deeze moet, Zoo veel mo- gelijk, gelijkvormig, en, naar inrichting van het Formulier, noch te dik, noch te dun zijn. a. Dit zal nader, en meer in het bijzonder worden aangetoond, wanneer de Ingrediönten, die tot elk Formwlier behooren,, in overweging genomen worden. b. Eigentlijk berust de dikte. en dunte van een Ge- nreesmiddel geheel en al op de betrekking en evenre- digheid der dikke en dunne /ngrediönten, en het koomt, ten aanzien der noodige dikte, vooral aan op de bepaaling der behoorlijke hoeveelheid. ö c. Een voorbeeld echter van ongepastelijk gekozene Ingrediönten, is de bijmenging van tot ‚Poeder gewre- vene Hijnfteen » Krystallen in een gekookten Drank, als’in welken een zetfel op’ den bodem der fles niet te dulden’ is.© Even zoo moet geen Loogzout van: Plan zen in’ Poeders of Pillen worden voorgefchreven, de- wijl het de vochtigheid tot zig trekt, en dus het Ge- neesmiddel insgelijks, al wordt het ook dadelijk ge= bruikt,, mat. maakt. Nog een ander voorbeeld is de Zeep ; die. geen bijvoegzel van eenig zuur gedoogt, zonder zig geheel af te fcheiden. d. :Geest van Kampher en Kalkwater leveren een troebel, dik mengzel op, het welk een onfcheikundig aan“ GENEESMIDDELEN.; 36 aanzien heeft, terwijl de Kampher zelve wordt weg«= geftooten. Dit oude en verkeerde mengzel kan men des te gemakkelijker verwerpen, dewijl men door de proeven van den beroemden RETZIUS weet, hoe de Kampher in water opgelost, en daar door met Kalkı water vereenigd kan worden. e. Olie en Water , de tegenftrijdigfte Armee dee we- reldä, worden dikwerf, zonder een behoorlijk middel van ver&eniging, onder elkander gemengd, vooral in mengzels tegen den Druiper, in welken ‚dergelijke olieächtige Geneesmiddelen des te meer walging ver- wekken, en de Maag bezwaren, dewijl de Oldie zig van het Water aflcheidt. Dit gebrek zoude zeer. wel vermijd kunnen worden, door de Olie alleen te ge» ven, en een weinig Wittebrood toe te eeten. J De Terpeniyn, en andere Balfamen, verdragen zig ook niet-in eene vloeibaare gedaante met het Water. g. Gummi Tragacanthi, in- Pillen gegeven , maakt dezelven dikwils zoo hard.als-lood, zoo dat uit dien hoofde de zoese Kwik meenigmaalen zonder, werking door het lichaam heen gaat. Ah. Het is eene dwaling, om verte Olien met .Jines raal-zuuren te verdenigen , Wwanneer zij tot inwendig' gebruik dienen moeten, want dit NEO doet de» zelven ftollen, i. Wanneer asrdachtige fhoffen ‚in eene natte ge= daante gegeven worden, en geene genoegzaame voch*- tigheid daar bij gevoegd wordt, welke zijten vollen kan opneemen, ‚200 wordt het middel te dik, en zelfs klonterig. k. Het is ook niet Heer, bij Aftrekzels en 'ge- kookte Dranken Honig en, Syroop in den zomertijd in 52 eenig a66 VOORSCHRIFTEN van eenig mengzel zamen te voegen, dewijl als dan, wan« neer het glas niet wel gefloten gehouden wordt, eene gisting ligtelijk kan veroorzaakt worden, waar door het geheel in dikte en andere eigenfchappen, ja in krachten zelfs verliest. ’ ). Van de ongepastheid, om Vitriöol-zuur bij een Kina - drank te voegen, als waar door eene nederplof- fing van het harstachtige bewerkt wordt, is hier voo- ren reeds gelproken. n. In ’t algemeen wagte men zig voor het opbruis- fchen der Zuuren en Eoogzouten,, aard- en metaalach- tige bereidingen , en voor de nederplofing, die maar al te dikwils daar door veroorzaakt wordt, tot na- deel van de dikte, andere ee en uitwerk- zelen. n. Eene ‚goede Materia: Medica, waar in men de Geneesmiddelen -met oogen ziet, en van alle derzel- ver eigenfchappen en betrekkingen tot elkander on- derricht wordt, koomt het verwijt voor, het welk men in dit opzicht aan de Apothekers doet. Doch niets is van zoo veel vermogen, om dergelijke gebre- ken te verhoeden, dan dat men de zoo dikwils aan- geprezene, en niet genoeg aan te prijzene, cenvouw- digheid voor oogen houde,, de zaamgeftelde Genees- middelen ontwijke, en zig zorgvuldig wagte, om de door andere Schrijvers dikwils in het blinde nage- fchrevene Mixta compofßta dadelijk over te neemen, ja zelfs na te ’volgen. $. CCXCVIIL De Aleur 'moet ook, zoo veel mogelijk, bevallig zijn, fchoon dit zomtijds van geene wezenlijkheid is. Nu GENEESMIDDELEN, 267 Nu en dan is het ook raadzaam, in ‘de kleur veran- dering te maaken. a. Eene wirte, 'goudgeele, roode, blaauwe kleur zijn wel over ’t algemeen de bevalligfte, maar vooral eene doorzichtige; echter is men in onze tijden niet meer zoo walgelijk, dat men geene geele, groene, zwarte, en dergelijke Geneesmiddelen gaarne neemen zoude. De Ouden hebben deeze zorgvuldigheid tot in het befpottelijke gedreven. b. Wanneer dus de /ngrediönten voor ’t overige krachtig, en met het doelwit van den Arts over&en- komftig zijn, zoo laat men ze blijven, gelijk ze zijn. Her geen echter in deeze of.geene gedaante walgelijk zijn zoude, tracht men, Zoo mogelijk, in eene an- dere te brengen. c. Inzonderheid nochtans moet men op eene beval- lige Aleur acht geven, wanneer de Lijder nog een kind is. Het behoort thans mede tot eene goede op- voeding, dat de Jeugd niet te zeer voor walging vat- baar zij. d. Wat de bijkomende Ingrediönten betreft, die minder wezentlijk zijn, als Syropen, en zoortgelijke bijvoegzels, zoo heeft: men het ten dien opzichte zeer wel in zijne magt, om zulke Aleuren te kiezen, die aan het geheel een bevallig vogrkomp Bonn kun= nen. e. Pillen behoeven niet zoo zeer van eene fchoone kleur te zijn; maar men behelpt zig daar in met de bekende middelen ter overdekking. - f% Ook hier geldt de goede Materia Medica, als eene leermeefteres: zij toont, welke Kleuren uit deeze en geene zamenvoeging ontllaan, Zoo verre, namelijk, gehandeld wordt van Geneesmiddelen, die in eene S3 vel- 268 VOORSCHRIFTEN van verftandige Pra&tijk in aanfchouw komen: kunnen. Zij leert ons alle troebelheid, alle nederplofüng, te vermijden, welke doorgaans aan een Geneesmiddel het flechtfte aanzien geeft, 8. Hetis een geöorloofd en heilzaam gebruik in a Practijk „ om aan zijne Geneesmiddelen, zoo veel mo- gelijk, immers noodzakelijk is, eene verfcheidenheid te geven, vooral, wanneer de Lijder het Geneesmid- del, het welk men gepast vindt, te vroeg moede wordt, De Zfentia Stibii Huxhami, die mijn vei- trouwen Z0O zeer verdient, geve ik met Syroop van Violen, Kruisbezien, Kersfen, of eenige andere, en daar door verkrijgt zij eene verfchillende Aleur. Dit doe ik insgelijks, wanneer mijne Lijders het zelfde middel gebruiken. Men moet zig naar. de denkwijze der Menfchen fchikken: anders zegt men, de Doctor kent geen ander middel, en op die Se wordt dee- ze verdenking op eene gefchikte wijze tegengegaan, h. Van zulke middelen, vooral de min wezentlij- ke, die in ’t kort van Äleur veranderen, of dik, of fehimmelig worden, fchrijve men nooit;te veel op eens voor. Ik houde dus ook meer van de zagte /pe- cerijachtige Wateren; want op deezen koomt geen fchimmel, Bij de Zjfentia Stibii voege ik bijna ans derhalf maal zoo veel van eene Syroop, deels om de kleur en dikte, deels ook, om dat de gemeene Man flechts in eene Gifte van tachtig Droppels werkzaam- heid verönderftelt. In geen Voorfchrift ligt meer aan .de Aleur gelegen, dan in de gemengde Dranken of Julapia.. Hier in is eene bevallige Aleur van be-. lang. j $. CCXCIX. GENEESMIDDELEN. 269 BOCK, De reuk moet niet, zonder de uiterfte nopdzake- lijkheid, verwaarloosd worden, vooral, wanneer de Lijder een tijd lang het middel gebruiken moet,., of zeerligt walgt. Het is echter de plicht van den Ge- neesheer niet, om al te angstvallig op den goeder reuk der Geneesmiddelen te letten, mits hij zig voor de hoofdzakelijkfte gebreken wagte. a. Men doet best, met den Lijder ‚eerst te vra- gen, welken rez% hij al, dan niet, verdragen kan, naardien hier in groote ae plaats heb- ben. Mijiseen geval voorgekomen, dat jemand eene geheele fles met een Kina-drank wegwierp, dewijl ik- ongelukkig. Aaneel- water >er -bij gedaan had, -het welk hij niet verdragen konde. b. Het Water van Kersfen is veelen aangenaam, uit ‚hoofde van den reuk naar Kersfen- piiten. Naar. mijn inzien, doet men wel, wanneer men een S'yroop, of dergelijke verkiest, om, zoo veel mogelijk, aan het geheel eenen bekenden en lieflijken geur te ge= ven. ..c. Den geenen, die met opftijgingen , ‚zwartgallig- heid, vallende ziekten, gekweld zijn, tracht men hunnen finaak af te leeren, dewijl die zeer zonder- ling is, en hun, vooral het welrickende tegen ftaar, hoe zeer ik hier van groote. uitzonderingen weet. Men fchikt zig naar hunnen reu®, en wanneer het middel een hinderlijken reuk ‚heeft,, zoo tracht men dien door de bijvoegzelen te. verbergen, of ten min- fien onkenbaar te maaken, voor zoo verre zulks met de geneeskracht van het ir del beftaan kan. Sr d. Men 270 VOORSCHRIFTEN van d. Men vergeete nooit, ‚dat de recht werkzaame Geneesmiddelen, door het inmengen van zeer geuri- ge bijvoegzelen, maar al te dikwils verminkt wor- ‘den, of eene andere werking bekomen. e. De flinkende Geneesmiddelen ( Foetida) doen hunne werking alleen, voor zoo verre = ‚kwalijk rieken. f De Zwavelmelk heeft eenen reuk van ftinkende ei- jeren, waarom zij; gewoon is Kaneehvater te vorderen. g. Het Oleum asphalti, in de teering gebruikelijk, plaats men in den fchoorfteen, dewijl het de kamer met deszelfs reuk vervult. RREOT- Het zelfde geldt ook van de verbetering van den fmaak, als waar aan men niet door te veel konfte- narijen de geneeskracht moet opofleren, immers ver- zwakken, of het. Geneesmiddel al te a: maaken. "g. De’ Soda phosphorata verkiest men dus liever tot ontlasting, dan een Buikzuiverend Zout, dewijl het den walgelijken fmaak der overigen niet heeft. b. Een weinig van een bitier Afirekzel is uicmun- tend, om den walgelijken fmaak van her Agua Jaxa- tiva Viennenfis te verbeteren. c. De Wijnfeen- krijstallen zijn niet zeer aan te prijzen „ dewijl zij zig moejelijk laaten ontbinden,, en daarom als zand tusfchen de tanden eene an naamheid veroorzaaken. d. Over ’t algemeen zijn bittere bijvoegzels bij wal- selijke Geneesmiddelen veel dienftiger, dan de zoete‘, als welke de walging zelfs vermeerderen. * 5 e. Olien ©GENEESMIDDELEN. 271 es Olieachtige Geneesmiddelen , bij voorbeeld, het Oleum Ricini, vorderen de gedaante van een dnan- delmelk, maar zönder te veel Waier, metieene ge- noegzaame hoeveelheid van Arabi/che Gom.! “fs In de West - Indiön is het een gebruik, het welk verdient te worden'nagevolgd, om’ het Oleum Ricini, met bijvoeging van gelijke deelen ouden Rum, in welks plaats men gocden Franfchen Brahdewijn zou* de’kunnen neemen, aan gezonden, en 'zelfs aan zie- ken, te geven. a0 g. Men bedient zig met nut van het Kaneel-, en Kruis- en Müniwater tot verbetering van den fmaak van z00 veele Geneesmiddelen; doch men wagte zig, om in alle gelegenheden ddar van gebruik te maaken , vermits zij bij koortfige Lijders hitte verwekken, of ‚fchadelijke uirwerkingen doen. h. De gepaste gedaante van walgelijke middelen, ‚die niet vloeibaar zijn, is die van Pillen, als in wel- ‚ke het Geneesmiddel de wegen, langs’en door ‚wel- ‘ken het gaan moet, flechts. hier en: daar aanraakt; om van de werking der omwindende Poeders of verzil- ivering niet te gewagen. ; i. Een der allerbeste middelen‘,.tot verbetering van den fnaak, zijn de zoogenaamde- pijnfillende Drop- pels van nor man, of Liquor anodynus mineralis. Deezen voege ik bij Dranken: van de. Kina, van de openende Wortelen enz., om eenen aangenaamen finaak te geven, » Dewijl derzelver“hoeveelheid zeer.. gering behoeft te zijn, 'als kunnende een’ enkel drachma aan een vocht van twaalf orncen genoeg reük en fmaak me- de deelen, zoo kan. bet ook’geene‘nederploffing van .belang te weegibrengen. Neemt. men ook de wa terachtige HOFMAN’S Droppels uit de Apotheek van Lip- 472 VOORSCHRIFTEN van Lippe, heeft men daar voor des te minder te vıee- zen. Ik raade dus aan beginnende Greneesheeren „. dit bijvoegzel te beproeven; zij zullen' ’er zig bakk bi bevinden, dan bij de Syropen. k. Dewijl echter .deeze zoort''van Alcohol, name- lijk, een Spiritus acidus dulcificatus, het Water naar zig trekt, en het daar in ontbonden Zout, naar even- redigheid der Gifte, wegftoot, zoo.-is zulks niet dienftig in Buikzuiverende Dranken, waar in een Zeut opgelost is. 1. De Materia Medica, die den fmaak van elk Ge- neesmiddel naar behooren aanwijst, dat is, zoo verre zulks bij de gebruikelijke Geneesmiddelen plaats heeft, en die insgelijks leert, welke fmaak uit de Mengzels met andere Zouten volgt, kan ons ook in-de keuze der Geneesmiddelen ten dien ‚opzigte tot een leiddraad dienen. m. Even zeer kan ons ook de Z00 noodzakelijke eenvouwdigheid voor gebreken in dit-ftuk bewaren. Niets kan ons bewegen, om meer dan en Zout voor te fchrijven. n. De door GAUBIUS bijgebragte voorbeelden van Zuuren, en Loogzouten, komen niet wel te ftade; en de:overige hier toe behoorende nog minder, dewijl de Scheikunde en .Geneeskonst zulke merkelijke ver- beteringen hebben ondergaan. 0. De lelijke en ondraaglijke fmaak der ontbinding van Sublimaat iS niet te veranderen;. maar men moet het vocht fchielijk doorflikken. Doch het is raad- zaam tusichen beiden een teug van eenigen fijmigen Drank te neemen, op dat’de Maag door het gemel- de middel niet onmiddelijk en te fterk worde aan- gedaan. AN p. De GENEESMIDDELEN 3 p. De zeer walgelijke, flinkende Geneesmiddelen zijn, bij geluk , niet veel meet in de manier, daar de Drek - Apotheek van eenen PAuLını thans geheel in duigen ligt. Het is thans een plicht van den Ge- neesheer, om onder de nog fteeds gebruikelijke, de minst walgelijke te kiezen, het geen zelfs van het Liquor cornu cervi fuccinatus Waaris. Men zuivert de Muteria Medica niet enkel ter bevordering van het leven en de gezondheid, maar ook ter verbetering van den fmaak. & .ccch De meefte oplettendheid vordert de geneeskracht van het hoofd-middel of middeien,, zoo dat dezelve niet verzwakt, niet veranderd, noch geheel vernie- tügd werde; waarom de Kruidmengkunde en de Ma= teria Medica vooral beftudeerd en geraadpleegd moe- 1en worden. a. Wanneer Zuuren en Loogzouten, of Zuuren en sardachtige middelen in &en Voorfchrift gemengd worden, ontftaat een derde lichaam, het welk noch het &&n, noch het ander is. b. Veele Artfen geven dergelijke Mengzels van Zui= ren en Loögzouten, of Zuuren en aardachtige midde- len, tot bekoming van de daar door ontwikkelde vas- te Jucht. Doch deeze dingen moeten niet te vroeg op elkander werken, maar eerst in de Maag behoort de ontwikkeling der vaste lucht te gefchieden. Die der- gelijke middelen in de Apotheek laat gereed maaken, zal geene vaste lucht bekomen, c. Dergelijke middelen worden ook tegen de Scheurs buik aangeprezen, maar rien bedenkt niet, al wierd cok 274 VOORSCHRIFTEN. var ook wezenlijk vaste lucht' vooftgebragt, die -op .de Vochten werkt, dat:het Middel-zout, uit de vermen- ging ontllaande, de Yochten nog: meer ontbindt, en‘ dus fchadelijk zijn.moet; het welk dan dit middel,' dat bovendien weinig uitwerkt, nog meer verdacht maakt. d. De Braak-wijnfteen gedoogt , veiligheids - hal» ven, geen ander medewerkend bijvoegzel, dan zulke Zouten, die met. Wijnj?een-zuuren bereid zijn, op dat het geen gevaar loope om afgefcheiden, en daar door fcherp te worden. e. Het Scammoneum wordt, door bijmenging der Zuuren, werkeloos. f. De Zuuren, die bij zoere Kwik gevoegd worden, maaken dezelve fcherp. g. Dierlijke Kalk - aarden,, in eenig Zuur opgelost en nedergeploft, dienen niet tot opflorping van ee Zuur. h. Het ruwe Spiesglas verdraagt ook geen zuur bijvoegzel, zoo min als eenen.zuuren levensregel. Het wordt, :in dit geval, veel: te fterk aange- tast, de Regulus daar van in overmaat opgelost, en daar door braaking, koliekpijnen, enz.. veroor- zaakt. ;. Insgelijks moet het niet met opflorpende Aarden | vermengd worden, als welke de Zuuren in de eerfte wegen beletten, zoo veel van den Regulus op te los- _ fen, als het zelve werkzaam maaken kan. Wanneer men Brood, Bier, en andere zagte zuurachtige Voed- zels daar bij neemt, wordt ’er zoo veel opgelost, als tot eene herltelling der ongevoelige uitwaasfeming noodig is. Doch de opflorpende Aarden maaken de Zuuren op het Spiesglas werkeloos, k. De . GENEESMIDDELEN. 75 %. De flijmachtige en zamentrekkende middelen verliezen hunne werking gedeeltelijk door bet bijmen- gen van Suiker. 1. Door het bijmengen van opfforpende Aarden wot- den de meefte Kwikzilver-kalken in haare werking veranderd. m. Niets is onzekerder, dan Zuuren en Middel- zouten onder elkander te mengen; want, 'wanneer het Zuur vitriöol- achtig is, en het Middel- zout geen Loogzout is, met Vitriöol-zuur verzadigd, zoo zal het eene affcheiding bewerken, die het zwakkere Zuur vitdrijft. ; n. Geen Zuur moet bij Zeep gevoegd worden, wauüt het fcheidt de Ole van het Loogzout af. | 0. Ook moet het niet bij Zwave)-lever komen, de- wijl het aan dezelve haar Zoogzou: ontneemt. p. De vaste Loogzouten zijn goede bijvoegzels tot Harften, dewijl zij derzelver ontbinding in Water be- - vorderen, .. 9. De zoo zeer begunftigde vereeniging van den Harsi van Pokhout met Wijnfleen- krijstallen, die men wel eens in de Jicht gaf, koomt niet overe&n met de regels eener goede Artzenij- mengkunde, r. Suiker is het beste bijvoegzel tot alle zelfftan- digheden, die in kleine Giffen gegeven worden, de- wijl zij haare werk - vermogens in ’t geheel niet veran- dert. s. Maar het is niet zoo goed in Wond- wateren, dewijl het te droog is, en dus is het ook niet zoo goed in inwendige Geneesmiddelen, als een Syroop , of, waar het te pas koomt, de Honig. i. De gevitriüolde Wijnfteen kan met alle Zouten vermengd worden, zonder dat het zig affcheidt, uit- ge- #56 VOORSCHRIFTEN van genomen het Wijnfeen-zuur, het welk daar door in Wijnfeen - krijstal verandert. u. Het G/auber - zout wordt afgefcheideh door Sek peter, door Terra foliata tartari, door getartarifeer- den Wijnfteen, en door Loogzout van Planten, maat ‚ door geen Zuur, het welk in gebruik is. v. Het Engelsch bitter Pürgeer -zöut wordt afge- fcheiden door alle Zoogzouten, die nog hunne vast& lucht hebben; zoo ook Kalkwaier, Salpeter, Sal dis geffivüm, Keuken-zout, getartarifeerde Wijnfteen, Sal Seignette, en de Terrae foliatae. | w. Het Salpeter wordt door bijgevoegd vocht met Glauber - zout, bitter Zout, Vitriüol-zuur eh Wijn- Sfeen-zuur afgefcheiden. %. Het Ammoniak - zout wordt door vaste Loogzou- ten, Kalkwater, getartarifeerden Wijnfteen, Boraxy Terrae foliatae, Pitriöol- zunr en Salpeter - zuur afge- Teheiden. 3. De Borax wordt dit ook door alle Zuuren, door Kalkwater, bitter Zout, Aluin en gemeen Ammoniak= un. Br 2. De Terra foliata tartari, en derzelver Liguor , kan geen Vitriöol-zuur, Salpeter-zuur, Keukenzout- zuur; Wijnfteen - zuur, Citroen- zuur , Tamarinden- drank, Glauber-zout, bitter Zout, Ammoniak - zouk en Sal Seignetie verdragen. ä. dä. De Ammoniak - azijn, of Spiritus Mindereri , 'gedoogt geen Fitriöol- zuur , Salpeter - zuur , Keuken- zout-zudr , Wijnfleen-zuur,, Citroen -zuur , vast Loogzout en Kalkwater. b.b. De getartarifeerde Wijnffeen wordt van een ge= fcheiden door Yitriöol- zuur, Citroen-zuur, Azijn» zuur, ja zelfs door Wijnfteen-zuur, (het welk we« derom 'GENEESMIDDELEN. 277 derom een Room van Wijnffeen voortbrengt,z). door Oxymel fimplex, en zoortgelijke zuure Vochsen „ die allen Room van Wijnffeen voortbrengen; ook door ' Glauber-'zout „ bitter Zout, eu Ammoniak - zontı 'c»c. Het‘ Sal Seignette fcheidt zig af met Vitriöol- zuur 5 Salpeter- zuur , Keukenzont - zuur „: Citroen- zuur, en alle Zunren van Planten, die daar uit de Wijnfteen - krijstallen doen nederploffen. d.d. Uit deeze opgave, door mij van den gröoten en nieuwen 'Schei- en. Geneeskundigen GREN olt= leend, ziet men, hoe verkeerd het zij, om onzijdi= ‘ge Zouten met andere Zouten zamen te paaren. " e.e. Daar wit blijkt, dat men eene affcheiding; ‚eene ontaarting, die men misfchien niet eens kent, altijdhet best ontwijkt, wanneer men alleenlijk een onzijdig Zout neemt, en ‚het ijdel zamenmengen: ach« ter wegen laat. J.f. Deeze zelfde voortreffelijke en verdienftelijke Schrijver heeft ook, ten aanzien der Meraal- berei- dingen, meenigerleie affcheidingen bijgebragt, doch ‚welken 'wij'voorbij gaan, ‘en alleenlijk aanmerken , dat deeze Geneesmiddelen in geen Mengze/ gebruil:. «moeten worden, maar dat men zig, in het voorfchrij- ven derzelven, enkel van Swiker, of andereonfcha- delijke bijvoegzelen , bedienen moet, g.g- In ’tbijzonder moet de Braak-wijhf?een door geene Zuuren en Loogzouten in beweging gebragt, en ‘van den gefcheiden' worden; doch dezelve kan zeer wel met Geneesmiddelen uit het P/antenrijk, die gee« ne Zuürgn ontwikkelen, gegeven worden. Ah.h. Uit dit alles blijkt, dat de edele eenvouwdig- heid in Recepien, ten aanzien van her vak der Zoy- ten en Metaal-bereidingen, niet ftraffeloos overtre- = T den 278 VOORSCHRIFTEN van den 'worde, en'dat hij,"die twee of meer dingen 5 welke elkander affcheiden,, of affcheiden kunnen , te zamen mengt, geen goed Geneesheer zij- i. 1. Wanneer ik een Zout‘, cene Metaal- bereiding, overeenkömftig juifteaanwijzingen ter geneezing,,<op zig‘ zelven. voorfchrijve, kan ik zeker zijn „dat air die j en geene andere‘, witwerking volgen zaly; terwijl een ander, die gaarne mengt, ‚Salpeier ,, of dergelijke, voorfchrijfö; en omdertusfchen, door het gevolg. van die menging , een! ‚geheel‘ aber BR aanı ze J.ijder geeftus Mo „jis k.k. Hoe ee eene goede BE menge kunde, en: Materia Meiica, \die de werkingen der Geneesmiddelen :op elkander aantoonen,, te pas ko- men ;'om-Iden Geimeesheer tot leiding te dienen, ten einde:hijrzig-aam geenen misflag end mäake, ziet ieder an varı Fe sl nase 153 sg anıshl > Scoik. ob „Sei PERITICT ENT Yo ER Wiönden deeze punten dikwerf, uit het og verloren, en de groffte misflägen begaan. »» N a: Wij zullen hier, de voorbeelden niet 'bijbrengen, waarıvanı?er maar alte veel zijn. »Ook isımiju a0g- merk eene Kritiek van a te KRA 'wan- neer dit\Werk'voltooid is. } b::Doch het volgende ee ER ikz tot verbaazing'van den beginnenden "Arts, en ter zijner waarfchuwing, uit een beroemd. Schrijyer ;..ontlee- nen. Men. zal nier'ligtelijk. een ongerijmder.en tal- rijker/Mengzel vinden. Het ziju de BURN: joe g030 gt &. Fol. GENEESMIDDELEN,. 279 Bee . Fol. Senn. 5Vis Crem. Tart. 3i. | Cag.ııin. Ag: plus. menf; duabus ad remans „u dimid. -quant: CH (buliient. adın. _ a enibeioisben no Eubeiteaenn s SCAMMON. ums er. un Rade Mechoac. x. : .. —— Rhabarb. „m. Beyon. oe braTr HemRdaltn dr siit, sine Turpeth,o, 55; \ Gumm. Guttae. Troch. Alhand, Mercur. dule.) >.) Tart. emet. ä. 3i. . 1„(Oroc. mart. RE y „1 Nätri depur.,@.,8iV- Eihiop. miner. sie I Aloes. ' ; Ast Rad, Salappı.- ‚© zvie lese ad u Re mals Pill. S eccım. Nog ftaat aan te merken, dat zeer dikwils de ver» valfching , en de flechte, gekeldheid der Geneesmidde- len, oorzaak zijn van derzelver onbehoorlijke dikte, en van.de oyerige gebrekkige PIBFSSEDARPER van ’t.ge- heel, as Eene’vervalschte ofıranzige Olie van, zoete Aman- delen, of. Ricings = olie,.en dergelijken, zal zig door Te haa- 6855 VOORSCHRIFTEN van’ haare kleur, kwaaden fmaak en reuk reeds-open- baaren. b. Wanneer ‘een Braakpoeder, het welk anderzints niet vochtig zijn moest, evenwel nat wordt, is zulks een teeken,, dat de Braak - wijnfteen niet deugt. c. Troebelheden en nederplofingen, daar zij geene plaats moeften hebben, maar evenwel in Zouten plaats vinden, toonen, dat 23 niet goed bereid zijn geworden. d. Dewijl de meefte Geneesmiddelen vervalscht,, of van eene flegtere zoort genomen, en oud worden kunnen, zoo waren deeze eg gemtakkelijk te vermeerderen. 8... CE CIIB-, In ’t voorbij gaan merken wij aan), dat wij ook uit het gebrek van werkini de flegte gefteäheid van een Geneesmiddel befluiten kunnen. a. Wanneer de Zwavel- melk fterke krimpingen in het lichaam veroorzaakt, is zulks een teeken, dat zij, tegen het Voorfchrift, niet. met Azijn-zuor, maar met eenig MMineraal- zuur is nedergeploft geworden. b. Dit geldt ook van de,Äina, die haare werking niet doet, en varı alle Geneesmiddelen van een be- paald en onfeilbaar genees - vermogen. g CocH: De fchuld kan ook zijn bij den Apotheker door eene nalatige bereiding. a. Dit zal thans, daar wij zulke goede Apöriekers- bocken hebben, niet ae zeer zelden het geval zijn. “ b. Zom« -,GENEESMIDDELEN. o8ı .b. Zomwijlen echter vindt men in het Unguentum bafı licum geheele brokken van onopgeloste Zngre- dienten. c. De Bloemen van Piauter vindt men ook wel eens niet. zoo zagt, en onder het wrijven verdwijnende, als zulks behoorde. a CECYI Het is derhalven noodig, dat de Geneesheer zig door de middelen, welken hem de Geneeskundige verordeningen aan de hand geven, tegen zoortgelijke gebreken beveilise. a. Daar toe dient in ’t algemeen het onderzoeken der Apotheken, wanneer het met den behoorlijken ernst verficht. wordt. b. Ook is het voor beöeffenende Geneesheeren, die tot dit onderzoek niet gerechtigd zijn, geraden, dat ziji met den Apotheker omtrent die. Geneesmiddelen, welke door hun het meest gebruikt worden, de noo- dige aflpraak maaken. c..Een Collegium Medicum kan inzonderheid ver- fcheiden Geneesmiddelen, die overtollig en te ont» beeren zijn, gelijk de Naphta nitri, en honderd an- ‘deren, weglaaten, en, door zulk eene bepaling tot bet nuttige, aan den Apotheker groote kosten fpaa- ren, en hem daarentegen tot des te meer vlijt, ten aanzien van het overige, verplichten, + GCGVLEL Meenige maalen is de Geneesheer, die geene zorge draagt, om aan de lieden de behoorlijke onderrich- %:3 ting #82 VOORSCHRIFTEN van ting te geven, zelf de fchuld, dat de Geneesmidde- len niet goed, maar gebrekkig zijn. a. Wanneer hij verzuimt de Menfchen te wasrfehu- wen, dat zij de Kwikzale voor de warnte in acht neemen, op dat nier de- Awik, door het fmelten der vettigheden, naar den grond zivke, kan dit zinken van de Kwik verkeerdelijk aan den Apotheker te last gelegd worden, b. Wanneer de Arts niet weet, hoe vluchtig Naphta is, en hoe gemakkelijk men het verliest, kan hij in het begrip vallen, dat de Apotheker te weinig gegeven Heeft. c. Wanneer men het Unguentum ophthalmicum ru- brum niet behoorlijk bewaart, en dikwils omroert, kan de roode Praecipitaat zinken, en het bovenfte bijna alle kleur verliezen, zoo dat een middelmaatig Arts het voor krachteloos houdt. d. Zeker Geneesheer in dit Land wist niet, dat de Zwayel het zilver- zwart maakt; toen hij nu die uit- werking op een zilveren lepel zag, riep hij uit, dat het een vergift was. e. Het Agua laxativa kan zoo lang ftaän, dat het glas fpringt, het welk ook door eenen Anderen Arts voor verdagt gehouden werd. | $. CCCVHNL Eindelijk raaden wij nögmaals dan, om zig, ten aanzien van de keuze der Geneesmiddelen, getrou- welijk bij de eenvouwdigheid’ te 'houden, en alleen zulke Geneesmiddelen voor te fchrijven, als naar de aanwilzing. ter geneezing 'gefchikt, en volilrekt tot de verlangde form noodzakelijk zijn. s $ CCCIR. n GENEESMIDDELEN. 3 SAGGEelX. Wanneer ’er eenige Ingrediönten moeten zijn, om aan het middel de noodige. gedaante te geven, MOF- ten zijten minften van dien aart zijn, dat zij met de ‚aanwijzingen ter geneezing, en de krachten van het Geneesmiddel, niet ftrijden. a. Het eerfte valt den Geneesheer fteeds moeie- lijk, maar is echter volitrekt noodzakelijk. En ik moet erkennen, dat dit veelal de fteen des aan- ftoois is. b. Veele Artfen brengen allerleie Geneesmidde- len in een Formulier te zamen, als of de Lijder alle middelen op eens moest inneemen. Ik heb reeds gezegd, dar men in een Kina-drank wel eens Fi- twriöol-zuyr mengt, fchoon-her Een het ander ne- derploft. “ u c. Verfcheidene aanwijzingen ter gencezing, die niet zecr-eenftemmig met “elkander zijn, mocten bijzondere Geneesmiddelen hebben. Hoc meenig Recept doet mij niet gedenken aan den Arts, van wien KURELLA verhaalt, dat hij vroeg, of de Man ook nog eenig ander ongemak had, en toen hij hem van Likdoorns hoorde fpreken, zeide, dat hij daar tegen ’er ook iets wilde bijvoe- gen. d. Men doet best, dat men, zekerheids - halven , in Mengzels, Pillen, Conferven , enz. zig zekere bij- voegzelen eigen maake, die met de aanwijzingen ter geneezing niet ftrijdig zijn. Men moet echter zorfe dragen, dat men die nu en dan eens verandere, de- wijl het in Recepten allernoodzakelijkst is, om niet altijd het zelfde te geven. « 7,4 e. De 284 VOORSCHRIFTEN van e. De Suiker en de Magnefa zijn in Poeders goe- de bijvoegzelen, naar maate van de omftandighe- den. Van het Ziguor anodynus kan men in Dran- ken en Aftrekzels ook gebruik maaken. Zxtradtum graminis in Pillen is ook een goed middel om de gedaante däär te ftellen, wanneer de hoofd- midde- | len daar mede overeenftemmen, AGT- GENEESMIDDELEN. 285 AGTSTE AFDEELING. Orde in het bij een voegen der Ingrediönten in een zamengefteld Recept. KIecer N. de evenredigheid in de Bafßs van het hulpmid- del, en zoortgelijke dingen, zullen wij niet fpreken, dewijl zulks in de Formulieren der Geneesmiddelen veel beter voorkoomt, en ik ook vreezen zoude, dat dit Werk te groot mogt worden. ! %-CEEXL Om de Zngrediönten van een zamengefteld Re- cept behoorlijk bij een te voegen, levert de berei- ding den regel op, als welke de orde volgt, die ' de Apotheker, in het gereed maaken van her ver- langde Geneesmiddel, in acht neemt. Dit echter is uittermaaten moeielijk, wanneer de Arts gee- ne naauwkeurige kennis van de Kruid - mengkun- de heeft. a, Deeze is de waare toetfteen van de kennis van den Arts in de Kruid-mengkunde. Men laate zig daar bij niet in, wanneer men van zijne zaak niet ze- ker is. Want een Recept, het welk tegen de regels EN der 256 VOORSCHRIFTEN ..vAn der Kruid-mengkunde inloopt, ftrekt hem tot geene geringe oneer,. het blijft aanwezig, (Jittera feripra manet,) en bij den Apotheker heeft het geene de minfte waarde. b. Wanneer. men.echter/des Apothekers wijze van bereiden naauwkeurig kent,.of in dit gedeelte der. Scheikunde genvegzaam bedreven is, doet men best, en handelt op eene den Geneesheer waardige manier , wanneer men het in eene geregelde Orde aan den Apo- theker voorfchrijft. c. In ’t bijzonder geldt dit, wanneer men vit- drukkeliik eene bepaalde bereiding verlangt, zoo dat het den of ander, het welk de Apotheker mis- fehien anders doen zoude, ragelaaten, of verän- derd werde, a d. Een voorbeeld kan de bereiding der Bloemen van " Piauter opleveren, als welke op eene geheel andefe wijze, als in de meefte Apotheken ftaar, bereid nide- {ten worden, zoo niet dit Sublimaat onder de Winkel- middelen behoorde.: e. In veele andere Formulieren zoude eene veel be- tere: bereiding van ‚het Geneesmiddel-plaats, hebben , wanneer de. bereiding juist werd opgegeven. Dit.is inzonderheid het geval in. Zalven. en ‚Pleifters, Con- Jerven „ enz. >; er fi Men veroorlooft zig in.de daad te veel,, wanneer men niets meer doet,‚dan.de Zngrediönten en derzel- ver evenredige 'hoeveelheid op te geven, en daareute- gen de geheele bereiding met een Lege artis aan den ‚Apotheker over.te laaten; ja zelfs de hoeveelheid Z00- danig in te richten,, dat de Apotheker niers goeds daar van maaken zoude, . wanneer hij her ZAecepz volgde. g- In GENEESMIDDELEN,.. 287 g. In olieächtige Amandel-melken is zulks maar- al te dikwils her-geval, wanneer te veel «Imandelen en Zaaden, in evenrediglieid van. het. Water „; voorge- fchreven worden, en men echter daar uit een dunne Amandel- meik ıwil:bereid hebben. h. Men zie bıj deeze gelegenheid tot een Voor- beeld de Pilulae }ydragogae Janiniy hier vooren in $. CCCU. gemeld. Cor Eene andere zoort van orde is deeze, dat eerst de Bafıs, daar op het hulpmiddel, vervolgens het mid- del ter verbetering, en eindelijk, het gedaante - gevend middel, opgegeven worden. Dit echter, wanneer men omtrent de bereiding niet genoegzaam onderricht is, loopt in her ongerijmde , en is in verfcheiden ge- valten niet eens doenlijk. a. Meenigmaalen is het moeielijk te bepaalen, of een /ngrediönt meer den naam_ verdient van hulpmiddel, dan wel van gedaante - gevend mid- del, enz. b. Zoo is in eene Stoving, uit Water en Wortelen van Althed zamen gelteld, het Water zoo » wel de Ba- fis, als de Wortel Sr c. Het Heulfap in Pillen of Poeders uit zoete Kwik is ook, uit hoofde van deszelfs werking tegen het Venerieke, als eene tweede Bafis te befchouwen; terwijl het tevens ook dient tot: een middel, om de werking der zoere Kwik te verbeteren. d. Het Vylzel van Staal, in ‘openende Pillen, is meenigmaal een hulpmiddel, en meenigmaal ecrie Bafıs. & In x88 VOORSCHRIFTEN van e. In Äruiden , die als T’ree getrokken worden, is het bijna niet mogelijk, de Bafis, enz. te bepaalen, dewijl de Ingredinen zoo veelen zijn. “.f% Voor ?’t overige is de uitdrukking, Lege artis; zeer dikwils eene erkentenis van onkunde in de Kruid - mengkunde. $. CCCXIIE Wil men echter de bereiding weglaaten, of zeer kort aanflippen, zoo plaatfe men de Ingrediönten in die orde, als de Apotheker dezelve in de bereiding opneemt. Dit is een zeker blijk, dat men in de XKruid- mengkunde niet onervaren, offchoon wel wat gemakkelijk , is, a. Deeze manier is zeer gebruikelijk, en vindt vooral in Mengzels, gekookte Dranken , enz. ae bij voorbeeld: B. Nitr. depur. 3ii. Cryfi. Tartar. Zi. Ag.-Cerafor. 3iii. Lig. anod. miner. zi. Syrup. Rub. Id. 3Vie b. Daar in wordt ook het wezentlijkfte van de be- reiding opgegeven, hoe zeer altijd op eene wijze, die voor den Apotheker zeer veel overlaat. Een voorbeeld vindt men in, het Cerarum refölvens bij GAUBIUS.. nn s. ECCXW. \ GENEESMIDDELEN. zz, s ScexıV. "Men heeft Hr manier, om zulke Ingrediönten, waar, van. men, de, hoeveelheid ‚niet bepaalen ‚kan, met de, letters Q..S.. (guantum ‚faris) aan te wijzen,, het, welk ‚echter niet abijd Steck haudtz en ie altoos niet -gefchieden kan. ;.4. Zoo wordt, bij voorbeeld, de Shjm "van. Casa men meenigmaal, bij den aanvang; van het Reoept,, tot eene Bafis gebruikt, en vervolgens het Waier en andere dingen daar bij gevoegd. b. Het is gemakkelijk om ’er de hoeveelheid bij, te zetten, en het twijffelachtige Q, S. achterwege te laaten, wanneer men flechts eens voor altijd eene. voorloopige proeve neemt. c. Dat men in Amandel- melken het getal der Aman- delen en Zaadkorrelen , Waar uit de Melk bereid wordt, zomwijlen niet-bepaalt, is geen gebrek, wan» neer men met een bekwaam Apotheker te doen heeft, en aan denzelven de dikte overlaart. d. Zeer veel lijdt de beurs van den Zieken, wan- neer men het Citroen- zuur , het welk tot verzadiging eener Loogzouie Aarde, of wel van eenig Loogzout, . noodig is met een Q, S. aanwijst, dewijl de Apo- theker zomtijds daar toe vrij veel gebrujken kan. Be- ter is her, om dit in het voorbij gaan te zeggen,, daar toe Azijn-zuur te neemen. EOTCRT: Nog eene andere zoort van orde is de gelijkheid der Ingrediönten, of van het gewicht. Dit is inzon- An der- 290 VOORSCHRIFTEN, vay derheid het geval bi Ärwiden, die als Thee getrok- ken worden. a. Men plaatfe, bij voorbeeld, alle Äruiden, Wor- selen, Bioemen, 'Hlouten, ‘en dergelijken, bij elkan- deren, of men “begint‘ met ‘die, weike de zwaarfte van gewicht zijh,'en eindigt met‘ de ligeite; e: b. Wänneer de’ ‚Ingrediönten ‚afgewogen worden , om dezeiven te hakken, is het laatfte zekerlijk ‘de beste’ manier, ‘en her gefehiedt! ‚Bemdeifijk ook met de daad 206 | in de SBRBENENER. ei «3 Jg NE- .GENEESMIDDELEN,. 291 .‚NEGENDE AFDEELING. gun ns slsediag sol m inch ns lan ? ER ehe der Were BRTE SCCKU, E£; veel van elk u genomen, most wor» den, laat zig allecn. in de bijzondere Formulieren be> paalen. u Dit blijkt genoegzaam , en behoeft geene verdere opheldering. $. CCCEXVIL De hoeveelheid is van drieörleien aart. 1°. De ge- deeltelijke‘ of betrekkelijke van elk Ingrediöns op zig zelven. 2°. De bifzonaere’of de Gifie, hoe veel, na- melijk, de Zieke op eens neemen of gebruiken moet. 3°. De algemeene, te weten, die van het geheele Ge« neesmiddel. a. Een voorbeeld vinden wij in het volgende: Be. Mercur. dulc. zi. Extra&. Thebaic. 38. Sacchar. alb, zviiiß. M. accurat. divid. in xxx part. aequal. D. S. ’smorgens en ’savonds cen Poeder te neemen. b. In. 293 voörs CHRIFTEN van b. In deeze Poeders ziet men de gedeeltelijke of be- trekkelijke hoeveelheid van de zoete Ki wik, van het Heulfap, en van de Swiker; men vindt, dat een ferw- ‚Del de bijzondere hoeyeelheid of de Gifie zij; en men merkt op, dat de tien drachma’s het geheel, en dus de algemeene hoeveelheid witmaaken. c. In enkelvouwdige Recepten heeft alleen, of n bijzondere, of de algemeene hoeveelheid, of beide plaats. 2, d. In de zamengeffelde is altijd ‘de gedeeltelijke en de algemeene bepaald; maar wanneer het Geneesmid- del Nechts voor dene keer dient, is de a/gemeene hoe- veelheid ook dikwils tevens de bijzondere. e. Dit alles kan uit ‚ge er zelven duide- lijk blijken. = - I ®) TIEN- GENEESMIDDELEN, 9% ® TIENDE AFDEELING Yan de bijzondere Kukusalheid ,.0f. de.Gifter. IE OOCHVIIL, oh. FE: aanzien van de Gifie komen twee .zaaken ih ‚aanmerking; de grootie, en het seral. a. Van de gedeeltelijke of betrekkelijke hoeveelheid wordt het best bij ge Formulieren in Ze BABBnSEE ges handeld. b' De Gifte is @en der gewichtigfte Artileelon in de geheele konst van Recepten te Ichrijven,:em ER: dus opzettelijk behandeldte worden: ‘ " c.;Voorloopig moet ik’ herinneren „ıdatik nooit van 'Mengzels „ gekookte Dranken , enz.- meer‘dan-een Soeplepel wol: gewoortbem te''geven.» Ik’zal’hier van ineer zeggen, wanneer ik hier na vaii?de: pleibaare " dingen fpreke: SV MO d. Daarentegen is‘ 'mijne 'sewoonte, om, wanheer het noodigiis, deeze'hoeveelheid des te meermaalen te laaten inneemen, echter‘niet zoo dikwils, dat ’er de Maag: door bezwaart worde. e. Het inflikken van een Geneesmiddel isin duizerid gevallen onaangenaam, en maakt den Zieken dikwils afkeerig van het inneemen; Dat hij meermäalen in eenen teug het Geneesmiddel fmaake en geniete, is V tö 094 VOORSCHRITTEN van te moeielijk om.uit te houden, vooral, wanneer het . Zeer walgelijk BEI. 0 f Een Lepel vol is gemakkelijk zoo te geven, dat de tong ’er Weinig van fmaakt. 034.80 . CEcKIX. De’ grobtte wordt bepäald naar de geftelählid der ziekte, en van de te gebruiken Geneesmiddelen, en moet noch te groot, noch te klein zijn, om nur te kunnen doen. “l!/AIDD Dit is op zig zelven er en behsefk geene,o (heldeting. : S5Ww3 , 3506 eu gm H histteniean, wiihlehhednd BEE 2 1 n 3%; x erw. 938 Men moer op den aart, de Auf Bes tjdyak, de kracht, 'de oorzaaken,senZ. der ziekte-letten „; om de 'hevigheid,, den fchielijken. voortgang,, en besdeae- wortelde afte wenden; hetwelk: men gewoonlijk-met eene grootere. Gifte wil! bewerken ,iterwijk integen- :deel .dezelve „ wanneer zijn. eene. ligre -ziekte' toege- diend wordt‘; eene nieuwe: veriege van ER ann te sweggshrengensv ar 1alf ; a. Men wagte zip, om van Eder a dla “GAUBIU Sı,voorgefchreven; niet naar deiletter, ge- „bruik.te-maaken. ‘Te vergeefsch: zal men in,de mee- ‚fte gevallen de kwaal merigroose Giften dwingen. -.De wel gekozene Geneesmiddelen »zijn de beste... Men ‚waagt,te veel metde, groote Giften; vooral; Wanneer men dadelijk ‚daar: mede begints- Ook .de tusfchen- vakken-moeten niet te kort:zijn, eni in. veele.geval- len, voorak:met Sublimaat 5: Opium, fterk ontlasıende ’ mid. GENEESMIDDELEN. y 295, middelen,; moet men, voorzigtig zijn, en: op. de Lit- werking. acht geven. Kortom, ik ben in ’t geheel niet voor ferke Giften in hevige ‚ziekten ;,.de ‚Arts moet nooit de: zickte trotfseren: 677 ..d+ Dit koomt' doorgaans voort, uit de krachtelooze Gifien, ‚die men.anderzints gewoon is te geven., Men moet in alle gevallen Arachtige Giften van de Genees- middelen toedienen. Echter -moet. men aan.den leef- tijd van GAUBIUS wat toegeven;, ik heb hem..zelf. de Spaanfche Fliegen, als;een helden - middel, met waarfchuwing hooren vermelden. ec. Men .moet ook wel'in acht ,neemen , niet alleen in dit opzicht,; maar.ook in andere gevallen, dat wij; door bijvoegzelsde Gifte niet te zeer vergrooten, cn, dezelve niet buiten noodzaak'vermeerderen, wanneer wij, de Giffe,. tot Krachtiger werking, een weimig grooter maaken. Hahn i OR üR DOTTIV I f def Ti ı 75} ı. De Tevens* krachten moeten -oolk wel in aanfchouw genomen worden, op dat zij; niet te ‚onder .gebragt worden,.waar zij opgewekt behooren te. worden. ‚Sterke lieden verdragen dus eene ferke Gifie; zwak- _ ken, daarentegen eene. zwalke.. Onderdrukte krachten moeten echter wel van uitgeputten onderfcheiden worden. a. Deeze regel is! zomtijds’ gevaarlijik. Aan ver« zwakte Zieken zwakke Giften te geven, is zoo veel,, ‚als hun het hoofd- kusfen weg.te trekken; 'wanneer maar in ’t minst een Zenuw- of Rotkoorts aanwezig is. Dan moeten Muscus, Kina; Liquor neryinus, en zuure middelen enz. in ruime maate gebruikt wor- Va den. 206 VOORSCHRIFTEN var den. Ook bij andere zwakke Menfchen, bij voot- beeld, door ouderdom, moet men trapsgewijze het fterkere beproeven. b. Daarentegen is bij de geenen, die met opftei- gingen gekweld zijn, de waare plicht varı den Ge- rieesheer , om het geftel met gemaatigdheid te behan- delen. ‘ Vooral is dit het geval met de ftaalmidde- len, als welke, wanneer zij 09 eenmaal te fterk ge- geven worden, droevige toevallen veroorzaaken, en van het verder gebruik van dit voortreffelijk Genees- middel afichrikken. W t c. Het is niet gemakkelijk, de waare en valfche zwakte wel te onderfcheiden; dit behoort ook hier ter plaatfe niet t’’huis, ‘of wij zouden te wijdloopig worden. -Echter kan ik niet nalaaten, ’er hier iets van te zeggen. Wanneer een Zieke plotfelijk, in de beste welvaart, zonder fterke ontlastingen gehad te hebben, of in zijnen levens-regel te zeer bepaald te zijn geworden, op .eens krachteloos, als eene vlieg, ter neder ligt, en handen noch voeten’ verroeren kan, en'zijn gezicht nog niet geweldig ne£rgeflagen is, dan is zulks niet de waare zwakte; dan heeft men nog hoop, om deeze fchijnbaare zwakte door braakmid- delen,: of het geen anders aangewezen wordt, weg te neemen, en den Lijder in zijne voorige 'krachten weder te herftellen. g CCCXXH. Op dem ouderdom moet voornamelijk acht gege- ‚ven worden. Gefteld, dat de Gifte, die werkzaam is voor ie- mand van middelbaaren ouderdom, een drachma zi}, - zal GENEESMIDDELEN. 297 zal dezelve voor een jong Mensch van veertien tot een en twintig jaaren, Zwee ferupel zijn; voor een Kind van vier tot zeven jaaren, den ferupel; van vier jaaren, vijftien grein; van drie jaaren, een halve feru- Pel; van twee jaaren, ag? grein;, en van @än jaar, vijf grein. De oude lieden zijn twee maalen Kinderen, zoo in krachten en levenswijze, als in Geneesmiddelen; zij moeten dus met een Jongeling van veertien tot een en twintig jaaren gelijk gefteld worden, wanneer zij zes- tig jaaren oud zijn; met een Jongen van zeven tot veertien jaaren, wanneer zij zeventig jaaren oud zijn; en met een Kind beneden de zeven jaaren, wanneer zij tachtig jaaren oud zijn, enz. Echter gaat dit niet altijd door, maar heeft groote uitzonderingen, zoo dat men te gelijk op de krachten letten moet. Ook zijn de oude lieden minder gevoe« lig, dewijl hun lichaam ftrammer wordt. a. Over ’tgeheel is deeze regel waar, dat men op- den ouderdom zien moet, en echter moeten wij een maatftaf hebben. Men doet best, wanneer men te ge- lijk op de krachten en andere omftandigheden let, dewijl de jaaren zeer dikwils bedriegen. b. Ik zoude een inwooner van dit Land ( Dene= marken) niet met de Kinderen gelijk ftellen, fchoon hij over de zeventig jaaren oud is, want hij heeft nog alle de teekenen van gezondheid en fterkte, en isin zijn agt en zestigfte jaar nog Vader geworden, c. Wanneer de gewoone Gifte een half drachma is , moest men in het eerfte jaar, en zoo verder op, tot dat de mannelijke ouderdom ftil ftaat, de evenredig- heid daar naar bepaalen. : Misfchien ware her dan best, in her eerite jaar te geven vier grein; in het v3 twees 93 VOORSCHRIFTEN van l tweede zes, in:het derde negen ; in het vierde zien;: in het vijfde zwaa/f; in her zesde ook swaalf; in her agıfte zeszien; in het tiende agztien; in het twaalfde vier en. twintig; in het veertiende vijf en twintig; in. het zeventiende agt en twiniig; in het negentiende dertig; en dan in het vijftig(te wederom zeven en twin« tig; in het zestigfte vijfen twintig; in het zeventig- Ste swintig. Ik zoude den zwakken drie tot vijf grein minder geven, en aan zwangere Vrouwen alleenlijk een ferupel, wanneer het ontlasting - verwelkende middelen waren, 2 l SMIELCECXZITI De grootte van het lichaam maakt ook eenig Onder- fcheid; offchoon zulks veel uitzondering lijdt. a. Hoe grooter de Man is, hoe minder prikkelbaar. Intusfchen moet op de Maag wel acht gepeven wor- den; doch alleen in zekere gevallen, wanneer het op derzelver verlterking aankoomt. b. Anders zoude een Soldaat van het derde gelid meer moeten hebben, dan een van het eerfte; en zoo zoude men de Gifte den Geneesmiddelen naar voeten en SAuaRe dienen te bepaalen. & :GECXXTIV Het zemperament doet hier ook niet weinig af. Galachtigen, zwartgalligen, die heet van natnur zijn, verdragen doorgaans groote Giften van verdunnende, verkoelende, ontlastende middelen, en hebben van geringe Giften derzelven geen nut, die echter voor verfliimde geltellen zeer gefchikt zijn. a. Dee a. Deeze regel is gebouwd op het leerftelzel der Ouden. De zieke ftaat van den ‘Mensch verandert veel naar maate van het semperament , en dan is nog de’vraag; waar in het beftaatz of het van de Hoch, ten afhangt, of van de vaste deelen. bs De galachtigen hebben' zekerlijk nut varı veele ° verdunnende en ontlasting- verwekkende middelen ; doch voor het overige‘ bevinden de meefte AR zig daar wel bij. c. De ftaat var zwakte, gevoeligheid, prikkelbaar- heid, fpanning, maäkt.een onderfcheid in de «Gifte. Maar daar’ van zijn geene ftellige regelen op te geven. 