title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: 4 48, 472; Fe r wer da, Geneal, Oranje en Nassau NASS.\U (Chaklotte Brabantine), oudere zuster der vorige, te Dordrecht geboren, ontving hareopvoeding bij de hertogin van Bouillon. » Ayant,” schreef koningin Elizabeth 'aan den hertog van Montpensier, 17 Oct. 158 1, » par cy-devant recommandd celle d’apres qui se nommc Brabantine ä Madame la L'uehesse de Bouillon, votre seur, pour estre nourrye pres de .Mademoiselle de Bouillon, sa fille.” In 1598 trounde zij met Claude, heer de la Tremouille, hertog van Thouars, prins van Talmont, graaf van Glisnes, zoon van Louis III de la Tremouille en Jean ne de Montmorency, »een rijk, magtig heer,” schreef van Me- te ren, in Foictiers, wiens zuster is de moeder van denjongen prins van Condd, de eerste prins van den bloede van Frank- rijk.” Het huwelijk werd beslotcn in ’t leger voor Oldenzcel, waarheen de princesse-weduwe vertrokken was. Vau daar reisde zij den 15den van Louwmaand 1598 met hare beide dochters Brabantine en Flandrine en den kleinen F rederik Hen- drik, met toestemming der Stateii, naar E’rankrijk, ontving van deze reisgeld en de bruid f 20,000 tot een bruidsgave llcn heer van Dommarville, hofmeester van graaf Hen- Digitized by Google 73 drik, schenken zij een keten van / 1800. In gezelschap van de prinses was graaf Ernst van Nassau. Den I3den September 1617 ksvam Brabantine, sedert 1604 (toen haar man op 38jarigen leeftijd gestorven was) weduwe, met haar zoon en dochter te Dordrecht, en ging, meldt Baien, de kamer en ’t huis daar zij geboren was, bezien. Dit huis bewooonde bij hare geboorte 1 an van Wesel Thomasz. schepen, en behoorde in 1678 uan Maria Eppen- hof, weduwe wijlen Jaques Terwen Jaquesz. Het stond toen de Kleine Spuistraat. Zij stierf in 1631. Zie Biogr. Vniv. i. v.Tremoilte; I) o <I t van F I c ns b u r g,. D. VII. bl. 282; de la Pise, Tableau de l'llist, de» Prtnees el Prineipaute tf Orange, p. 552; Orlers, Afiomtt en de Duden der Furtten van Naiaau, bl. 136; van .VIeteren, Ned, Uul, L). VI. bl. 473; Baien, Be», van Bordr. bl. 172; Ferwerda. Geneal. Oranje en Na»sau; Beaufort, Leaen van IFillem /, 1>. III. bl. 738; (Iroen van Prinsferer, dreh de la Haiaon d'Orange- Natsau, T. VIII. p. 448 472, NASSAU (Jhr. Fredekik van), heer van Zuileusteiu, natuur- liike zoon van Frederik Hendrik, en volgens sommigen van eene dochter van den Eotterdamschen burgemeester van Egmondt van den Nijenburgh, volgens anderen van een burgemeester van Emmerik. Hij vervulde de post van gou- verneur bij den jongen prins Willem 111, waarvan men hem in 1666 ontsloeg en met een jaarwedde van / 4000 voor den tijd ’van 5 jaren schadeloos stelde. Hij was commandeur van Buren, onderscheidde zieh in de krijgsdienst en sohijnt de eerste te zijn geweest, die hier te lande den titel van geiieraal der infanterie heeft gevoerd. Hij bestuurde in 1672 den aan- val op Woerden, en viel, na tot het uiterste met heldenmoed gestreden te hebben, met achttien wenden bedekt, op de strijd- plaats. Volgens de een werd hij, toen hij reeds gevangen was genomen, door een soldaat gedood, volgens anderen was het Mo nt bas, die er een eer in stelde den man, die aan ’t hoofd van den krijgsraad gezeteu had, waarin het geregte- lijk onderzoek legen hem had plaats gehad, aan zijne wraak te hebben kunnen opoffereu, gelijk hij kort te voren hem eene uitdaging tot een tweegevecht gezonden had, welke door den scherpregter beautwoord werd. Den 13den Maart 1640 was hij uit krachte van eene dotalie onder levenden van Frede- rik Hendrik de heer van Zuilenstein geworden. Na zyn dood werd zijn oom Guillaume de Nassau er cigenaar van. Zie Sylvins, Verv. op Aitzema, bl. 462; Leven van Fred. Hendr, D. II. bl. Blomhert, Ge», der Vereen. Ned. bl. 20. Camp, de Holl. p. 218; Bosseba. NeSrl. Held, le Land, D. II. bl. If)6, 109; La Fargno, Gesl. Tab. V; Vir. Volksalm. 1840. bl. 148; Nav. Nav V. bl. 334, VI. bl. 152, 245, VII. bl. 365, Digitized by Google 74 NASSAU (Jan van), de Jonijete, graaf van Naasaa-Siegen, de eenige van dien naam, die voorkomt onder de vijandeu van Nederland, zoou van Jan van Nassau, de Oude, en Margarette van Waldeck, was de eenige volle broe- der van Maurits Johan en een halve broeder van Will em van Nassau. Hij werd in 1583 geboren. Hij was in dienst van den aartsbisscliop van Keulen, toen deze in 1598 hem naar die gewesten zond, om over de terug- gave van Eijnberk te handelen, voor deze vesting door den ammirant werd belegerd Hij trad later in dienst der Staten, doch nadat hij te vergeefs pogingen tot bevordering had gedaan, ging hij in keizerlijke dienst over, en viel in 1629^ terwijl Frederik Hendrik ’s Bosch belegerde, aan het hoofd van acht of tienduizend man in de Veluwe. Reeds had hij en de graaf van den Berg Araersfoort in hun bezit, toen zij ijlings terugweken op de mare dat Wesel bij verrassing was ingcnomen. ln het volgende jaar lag hij met een klein leger in de nabijheid van Rijnberk, en dacht ziju broeder Willem van Nassau den weg over den Rijn tusschen Broek en Orsoy af te snijden, maar werd in een scherp ruitergevecht bij Bosenroy tusschen Venlo en Renberk, door den ritmeester IJsselstein, geslagen, gewond en naar Wezel gevoerd, waar zijn broeder hem dikwijls bezocht. Hij kocht daarop zijne vrijlieid voor 10,000 rijksdaalders en ontkwam in het volgende jaar met moeite een tweeda ge- vangenschap, toen hij de Spaansche scheepsmagt aanvoerde, welke op het Slaak of de Mosselkreek geslagen werd. De onzen gaven hem sedert den bijnuam van Moeselman. In 1637 poogde hij Rijnberk te heroveren, doch ook deze onderneming liep ongunstig af. Een jaar later maakle de dood een einde aan zijn woelig Icven. ln 1613 was hij te ’s Hage uit de Protestantsche tot de R. C. Kerk overgegaan. In het archief van het Huis Oranje-Nassau te ’s Hage, vindt men een stuk getiteld: Erhebliche uundt gründtliche motiva undt Ursache warumh den Edel Wohlgebohrn« Herr Johan zu Nassau sich zum Römischen-Catholischen glauben begtben halt, doorGroen van Prinsterer in de Ärchives medegedeeld. Hij huwde twee maal en werd vader van 23 hinderen. Zie Aitsema, baken vaa Staat eu Oortog, I). I. bl. 8HO, 1018, 1032, P. III. bl. 434; Mem. de Fred Henri, p, 119, 120. 121; Le een van Frederik Hendrik, 1) I. bl. 388, 389; J. Cominelijn, Leren van Frederik Hendrik, passim 29, 225, IJ. XI. bl. lul, 1U3, 117, 136; van Wyn, AW op trag. 1). XI. bl. 65, 68, 109, HO, 111; Ilooft, Brieven, No. 183, 185, 30.3, bl. 146, 148, 246: Aube- ry, itemoir, p. 349; llosscha. h'eirl.Held te Land, 1). I. bl. 467, 475; van der Capellen, Gedenkt O. I bl. 300, 5.30. 585, 641 — 643; Bor, Bet, van de Boick; van Wasseuaar, Hiit l'eri.i Wagen aar Vaä, Hitt, P. IX. bl Bommel, Bet. van Amtrtf. bl. 951; Groen vaa Prinsterer, Arck. de la Maiton d'Orange- Digitized by Google 75 Nattati, T. VII. |). 177, Beqq 859, 364, T. VIII, p. 22, 87, 117 leqq. 166 seqq. (sec. ser.) T. 11, p. 3, 47, p. 323, 409, 413, 551, 430; vau Lennep, Gm. van Noorä-yed, D. II. St. III. bl. 23, 50, 56, 57, 60, 61, 68, ?0, 74, 34, 97. 102, 107; Kobus en de Riv econrt. NASSAU (JusTiNüS TAN), natuurlijkc zoon vaa Willem I en Eva Elinx of Eliver, volgens sommigen eene burge- meesiersdochter van Emmerik, die naderhand A. Arondeaux, secretaris van Hulst, liuwde, werd in 1559 geboren. Zijne moeder waa zijne eerste opvoedster, vervolgens nam Kembertus liorraeu s de moeijelijke taak zijner opvoeding op zieh, cn verge- zelde hem naar de hoogeschool te Leyden, waar hij in 1576 als sludent werd ingeschreven en hij, behalve Horraeus, Petrus Tiara, Justus Lipsius en Cornelis Grotius tot leermeesters had. In 1579 schijnt hij de hoogeschool verlaten te hebben, in 1581 behoorde hij tot de edelliedcn, die den hertog van Anj o u op zijn togt naar Engeland volgdeu. Teruggekeerd, diende hij den lande en bleef als guydon van den graaf van Laval, onder het gevolg van Anjou. Toen Parma, na het bemagligcn vau üuinkerken en vele andere plaatsen ook in Staats-Vlaanderen, zoowel Vlissii:gen als Ant- werpen bedreigde, vcrgezelde hij zijn vader naar Zeeland In Jan. 1585 was hij onder de eersten, die met uitstekende dapperheid den aanval op ’s Hertogeubosch deden. De toen door hem betoonde moed was welligt mede oorzaak, dat hij in het volgende jaar, in plaats van Treslong, tot luitenant- admiraal van Zeelaml werd aangesteld, en sohoon zijne pogingen om Antwerpen te ontzetten, mislukten, i kweet hy zieh echter,” volgens Bor, ivromelijk.” Het was vooral hij, die bij de Staten van Zeeland aandrong om zieh te wapeneu, en Hollands bijstand te vragen, op het gerucht dat Parma bet oog op Zeeland had geslagen en een aanslag op Walche* ren, Tholen of Zuid-Beveland in den zin had, en toen J us- tinus ontdektc dat Parma er bij den koning van Spanje sterk op had aangedrongen, om, vdör de arinada iets onder- nam, Vlissingen te bemagtigen, zorgde hij dat er steeds schepen in zee w'aren om verkenningen te doen. De raad van Parma werd veiworpen, eerst zou de armada Engeland veroveren. Ten einde echter het uitloopen van Parina’s vloot van Antwerpen naar Duinkerken te beletten, hield de admiraal de Vlaamsche kusten van den mond der Schelde tot Grevelingen geblokkeerd. Hij bevond zieh in persoon op de vloot en geleidde alle be- wegingen, bereikte zijn doel en bewees dus den lande » eene onvergetelycke, onvergeldelycke dienst.’’ Doch hierbij bepaaldo Justin U4 het niet. In Maart 1589 werd hem, bij resolutie der Staten, een eigene corapagnie onder het Zeeuwsche regiment toegestaan, waarmede hij in 1590 zijn broeder Maurits ter zijde stond bij het beleg en de inneming vas Breda. Vier Digitized by Coogle 76 jaren later werd hem de last opgedragen om Louise de Coligny naar Frankrijk te begeleiden, en in 1595 droegen hem de Staten dien op om koning Hendrik aan het hoofd van twee regimenten bij te staan. In 1596 wederge- keerd, stelde liij dadelijk orde op al hetgeen tot hct zeewezen betrekking had en bereidde alles voor tot den togt, die in gemeenschap der Engelschen tot liet veroveren van Calais zou ondernomen worden. Toeu de Spanjaarden, tot vrede geneigd, met Frankrijk en Engeland onderhandelden, welke beide landen den vrede aanrieden, doch waartegen de onzen, wijl zij steeds de voorwaarden wantrouwden, zieh bleven aankanten, werden J u s t i n u s en 0 1 d e n b a r n e v e 1 d in het begin van Maart 1598 naar Frankrijk gezonden. In Frankrijk vermogten zij niets, de vrede werd 2 Mei geteekend, doch meesterlijk vervulden zij hunne taak bij de weifelende koningin. Deze bleef aan onze zijde, en wij werden, boewel dit een en ander met geld moest gekocht worden, meer onafhankclijk van En- geland. Tn Zeeland wedergekeerd, zorgde hij dat ook door de Zeeuwen een aanzientijk deel werd genomen in den togt naar de Corunha en in IGOO droeg hij het zijue bij tot de overwinning bij Nieuwpoort, die den heldenglorie der Nassau’s beider deed scliitteren. Het door deze overwinning beroemde jaar (1600) eindigde niet voor dat eene andere zeetogt was behaald. De eer van het beranien, voorbereiden en besturen van den togt naar Antwerpen, om het groote admiraalschip dat aldaar gereed lag, Spinola te ontrooven, komt geheel en alleen aan Zeeland’s admiraal, Justinus van Nassau, toe. Hierdoor kreeg de handel van Antwerpen een gevoeligen slag, werd des vijands laatste hoop op nieuwe ondernemingen verij- deld en een groot gevaar van Zeeland afgewend. Dit was het laatste feit te water, dat van Justinus, als admiraal van Zeeland bekend is. Op zijn dringend verzoek ontving hij den 29stcn Mei 1611 een eervol ontslag en werd hem een pensioeu van / 1000 liijnsche guldens toegelegd, Nu vestigde hij zieh te Leiden, waar hij het Plinsen Loge- ment, na den dood van haar gemaal tot 1585 door Louise de Coligny bewoond, betrok. Na zijn vertrek naar Breda, schijnt zijn fumilie een hnis op de Hooigracht bewoond te hebben, tot ook deze zieh in 1606 te Breda vestigde. Den 29sten December 1601 werd hem de commissie van gouver- neur van Breda, door de Staten opgedragen. Schoon hij gceii deel nam aan de krijgsverrigtingen van zijn broeder, was hij echter ijverig werkzaam, om met al de middclen, die hem ten dieiiste stonden, de goede zaak te bevorderen, werd hij door de Zeeuwsche Staten en l’riiis Maurits over krijgs- kundige zaken geraadpleegd, werden hem door de Algemeene Staten versehülende commissien opgedragen en hield hij zieh bezig met het versterken der stad, die na het eindigen van Digitized by Google 77 bet bestand, door Spinola belegerd, en door hem met bc- leid en standvastigheid, ofschoon niet met het gewenschte ge- volg bekroond, verdedigd werd. Hier leefde hij nog zeer lang en ontsliep 26 Junij 1631. Hier was hij in de gelegenheid aan zijn zucht voor de wetenschappen te voldoen, zelf beoefende hij de Fransche poezij, blijkens een gedieht dat hem wordt toegeschreven. Hij was bevriend met Huygens, Zuylen van Nijeveld, Marnix van St. Aldegonde en anderen. Er zijn nog brieven door hem aan den ecrsten geschreven voor- handen. Hij huwdc in 1596 Anna van Merode, weduwe van den Engelschen kolonel Morgan, dochter van Hendrik van Merode enFranQoisevanBrederode. Zij overlcefde hem ruim drie jaren. Beide werden in de Hooglandsche kerk hegraven; een eenvoudige maar toch met zorg bewerkte steen met hunne beeldtenissen en een toepasselijk opschrift bedekt hun graf. Zij beten de volgende kinderen na: 1 Willem Maurits van Nassau, die huwde met Maria van Somraelsdijk, derde en jongste dochter van Francois van Aerssen, heer van Sommelsdijk, de Plaat, Bommel en Spijk, en Petronella van Borre, wier kinderen waren Justinus van Nassau, die in Frankrijk aan de kinderpokken overleed, Anna, die huwde met George van Cats, en Justina, die in den echt trad met Willem Adriaan, graaf van Batenburg. 2 Philips van Nassau, gehuwd met Margaretha, ba- ronnesse van Courtenbach, ouders van eene dochter, getrouwd met den baron Schenk van Bleijenbeek. 8 Lenore Henriette van Nassau, die 27 Febr. 1632 te Leyden huwde met den ridder Herri H e r b e r t, luitenant- colonel van het regement van den ridder Herwout, en ser- geant-raajoor van een derde deel van het leger van H. M. Staten Generaal, weduwenaar van Jeanne de Hornes, dochter van den baron van Boxtel en zuster van den graaf de Hornes. Zie, bebalve do geschioilschrijvers. Bor, ran Meteren, Uooft, Strads, de la Pise, van Keidi, de Clcrcq, Wagonaar, van Wijn, Bilderdijk, Areiids, de Woordenbocken van Lniscina. Hoogstraten, Kok, Nienweuhnis, Kobus en de Rive- court, Peerlkarap, Oratio de perpetua, quae Arad, Leid. Araut. intereessil necessitudine, »pectata praecipae in s/udtit Prinrip. L, B. 1840; van Mieris, ßescAr . van Leid, 11. I bl. 81; van Goor, Beschr van liteda, bl. 3C ; Nieuae Reekt der Werken van de Maate, der Ned. Lett D VU bl. 24; A u b c ry, Men. p. 247. Mdm. de Fred. Henri, p. 7 — 9, 20, 34; H. Hugo, Obndio Bredan. Armit Philippi ry ducitt Ant Spinota, A 1626; Aitema, Sahen van Staat en Oorlog, J). I. bl. 271 , 223— 233, 39 1 - 418 ; B e an for t, Leven van Witten I, D. 111 bl. 738; van der C a p o 1 1 e n, D. I. bl. 59, Bosscha, Ned . H/id. te Land, B» 1. bl. 268; Mr. 3. C. de Jonge, Qei. van ket Ned. Zeeto. 1). 1. bl. 198; Dei. Leventb . der Everteen, Inl. Seheitem a, Onoverte. ^toot, bl. 126 van Kämpen, Vad. Karakterk. I) II. bl. 105; Swalne, rf/; Baden der Zeenwen, gednrende den Opetand fegen Spa., Je, bl 113, 114; Dez, Digitized by Google 78 Jutt. va» Nauau, meett Maar onuUgegeaeMC Stukken, m. pl, Amst. 1858; Groen »nn Prin stcr er, T. I. p. B9, T. VI p. 330, 2e Scr. T. 1. p. 140, 142, 193, 392, T. If. p. 55, T. III. p. 16, 17, 32; Chron. vam het Hut. Gen. 1). VII. bl. 147, 148; Nav. Ü. VIII. bl. 361, I). IX, bl. 9.1, 143. NASSAU (Lodewijk van), heer van Beverweerd, La Leck, Odijk, en Lekkerkerk, natuurlijke zoon van Maurits bij de jonkvrouw van Mcchclen, broedcr en erfgcnaam van Willem van Nassau, een der uitstekendste mannen van zijn tijd, van groote bekwaamheden in den krijg en den raad. In zijne jeugd diende hij ondcr Frederik Hendrik. Mogelijk was hij dczelfde raet knpitein Beverweert, die wij in 1629 voor ’s Boseh ontmoeten. In 1641 vinden wij hem uiede voor Gennep, waar hij den vijand veel afbreuk deed. Hij was een vertrouwde vriend van Willem II. Hij, die, wil men, geen kennis droeg van ’s prinsen aanslag op Amsterdam, toonde hem het gevaar aan, waaraan zijne trocpen zouden zijn blootgesteld, zoo de Amsterdammers deti St. Antiionisdijk geheel doorstaken, ’t welk den prins zoo ontstclde, dat hij hem naar ’s Hage zond, met last om de Algemeene Statcn te verzoeken, dat zij den prins liefen verzoeken raet de trocpen af te trekken. Groot was zijn belangstelling in bet lot der 6 gevangen hceren, en 1 hoewel seer tot den prins geneigd, keurde hij zulke rigou- reuse moyens als oorsauck tot scheuringli en verbitteringh af.” Na ’s prinsen dood bleef hij de vriend der prinsesse-weduwe, wier belangen hij voorstond en die hem het grootst vertouwen schonk. Ilij wist haar genoegen te docn neraen met de schik- kingen der Staten van Holland, omtrent de opvoediug van Willem III, en wendde, schoon de koning het beloofd had, vergeefsche pogingen bij koning Karel II aan ora de akte van seclusie voor Holland terug te krijgcn, ln 1660 stond hij aan het hoofd van het buitengewone gezantschap naar En- geland, om met Karel II een verboiid van vriendschap, on- derlinge bescherming en zeevaart te sluiten. liier wist hij zieh ZOO door zijne persoonlijke hoedaniglieden, als door zijne bekwaamheden, even als vroeger te Parijs, waar hij vroeger gezonden was, om het huwelijk van Willem II aan den koning mede te deelen, en te ’s Hage te doen opmerken. Ka rel II wenschte hem aan zieh te verbinden en boo<l hem voor zijn zoon, den heer van Odijk, een arabt van / 14 ä 15000 ’sjaars aan. Eerst in 1662 werd het bekende verbond met Groot-Brittanje door hem cn de overige gezanten gesloten. Als vriend van de Witt trachttc hij den koning günstiger voor dezen te stemmen. De geschiedenis plaatst hem onder de voorzigtige cn sclieipzinnige staaislieden van zijn tijd. Hij overleed den 28 Fehr. 1665. Uit zijn huwelijk met Eli- sabeth van Hoorn had hij zes kinderen, drie Zonen en driu dochters. Maurits, heer van La Leck (die volgt). Digitized by Google 79 Wniem, heer van Odijk, Hendrik, Heer van Ouwerkerk, Amalia, gehuwd met den graaf d’Affry, Isabella Mau- rice, Anna cn Charlotte, staatsdame van koningin Anna. Zie Aitzetna, Saken von Staat en Oorlog, D. II. bl. 8t8, D. IV. bl 610 614 645, 665; Wicquefort, do V Ambau. T. I. p. I. 103, 446; Wagenaar, Vad, Hut, 1). XI. bl. 305, D. XII, bl. 102* D. XIll. bl. 10, 36, 45; van Wijn, Aant. en Bijv. op Wag. D.’xill. bl 21 22, 30, 34, 36; Thurloes, Papers, Vol I, p 7o'l- Brieeen van J. de H’itt, passim; Groen van Prinsteron, Are'h. 2' Serie. T. III. p- 120, 807, 310 sv . 314, 315, S16, 817, 324, 327, 344, 360, 468, T. IV. p. 212, 218. T. V. p. 145, 198. Swalae, J<ut. van Nassau, bl. 129; Chron van bet Hist. Gen. ». X. bl. 21, 23, 24, 26; Kobus en de Riveeourt. NASSAU LA LECQ (graaf Madrits Lodrwijk van), zoon van den vorige en broeder van heer van Odijk en Ouwerkerk, onderscheidde zieh aU krijgsman onder Willem III in den oorlog tegen Frankrijk. Hij was in 1670 kolonel, in 1673 als brigadier in den slag bij Senef, waarin hij gekwetst werd en overieed in 1683 als gouverneur van Sluis. Zie Sylvins, Verv. op Aiieema, B. X. bl. 55; Ferv op ’t Ferw. Buropa, Ttaeej. Oes bi. 274; L. Sylvi ns, Lev. en Bedry/ van Willem 111, bl. 259; Bosseha, Neerl. Held, te Land, D. 11. bl. 8. Bül. NASSAU LA LECQ. (L. T. graaf vanl, zoon van Hendrik Karel, graaf van Nassau La Lccq, heer van Beverwaard en Odyk, voorzitter der Edelen en Riddcrschap, luitenant opper- houtvester der provincie Ltrecht Jan. 1781 te Utrecht in den ouJerdom van 84 ja:ir gestor.en), maakte zieh als regtsgeleerdc, politiek schrijver cn dichter bekend. Men heeft van hem: Polilique brieven over verscheiden gewigtige onderwerptn, too tot het staatkundige als huishoudelijke bestuur der Repu- blyk betrekhelijk, Utrecht, 1780, 8o. Brieven over de Noord-Amerikaansche onluslen, Utrecht, 1739, 3 stukjes. Register op alle de voornaamste Rechtsgeleerde Advysen, Consullatien, Advertissementen, Sententien, Utrecht, 1779. Tooneeloefeningen met de zinspreuk Ridendo dicere verum. De Noord-Amerikaen in Holland of de bedrogen Hoogmoed, Utrecht, 1781. Het Engelsch Nieuioe Jaars Compliment, of Samenspraak tusschen een Zee-Ofßeier, geweeze koopman, NoordhoU. Boer en een Duitscher, over de reucontre voorgevallen op den laatsten Dec. en (ersten Jan tusschen het Engelsch Esquader onder de hommodore Fielding en bet HoUandsch Esquader onder (len Schoutbijnncht Graaf van Bijland, enz. (door den Schrijver, onder de zinspreuk: Quidquid dilirant Reges plectantur Achxvi, Amst. 1780, gr. 8o. Digitized by Coogle 80 Zie Cat. der Maate, van Ited, Lett. D. 1. bl. 148; Arreoberg, Naamr . van Boek. NASSAU WOUDENBERG (Cornelis graaf van), zoon van den veldmaarschalk graaf Hendrik van Nassau, beer van Ouwerkerk, en van FranQoise van Ae rasen van Sommelsdijk, dicnde den lande in den successie-oorlog en onderscheidde zieh door zijne dapperheid in den slag bij Oudecaarden, vooral in dien bij VVijnendaal, waar hij met 8000 man op een meer dan dubbel getal vijanden de over- vrinning behaalde. Dit schitterend wapenteit, waarin zieh dapperheid aan schrander overleg paarde, mögt zijn vadernog weinige dagen voor zijn dood vernemen. De Algemeene Staten stelde hem, die toen brigadier was, voor dit heldenfeit tot generaal-majoor aan Hij nam deel aan het beleg van Door- nik, werd in den slag bij Malplaquet gekwetst en verdronk in Julij 1712 bij Denain in de Schelde. Zie van Wijn, Aanl. en Bijv op Wagenaar, Fad. Hist. I). XVII. bl, 83; Patter, Neueste Ges. T, I. p. 972, 429; De Vrijer, Leven van Marlbor. D, III. bl. 290; W. Coxe, Herz. Johann von Marlbor. Leben und Denkxcnrdigk. 6 Th. Wien 1820 — 2; Hist, de Jean Churchill, Duc de Marlborough 3 vcl. 8o. Corlogst. van Europa, Leijd. 1750. 2 (I. Hosscha. Ncdrl. Held, te Land, 1) II. bl. 416, 440 — 443, 458, 534, ßijl. 20 NASSAU (Herman van) van Zwolle, werd in 1499, nadat hij aldaar wanrschijnlijk Stedelijk muntmeester was geweest, en misEchien ook voor den elect Jan van Nassau, toen deze er zieh tijdelijk ophield, munt geslagen had, door den Gcl- derseben hertog Karel van Egmond voor zes jaren tot diens muntmeester te Zutphen aangesteld, aangezien Nyclaes Nijker ziju ambt had nedergelegd, Verder werd hij uitdruk- kelijk benoemd tot de eenige binnen de vierdelen van Zutphen en Arnhem. Zie van der Cbljs, de Manien van Overijssel, bl. 340 en de Manien der Graven en Hert, van Geld. bl. 118, 119, 306. NAT (graaf van der) of Nath onderscheidde zieh als krijgsman in het gevccht bij Ekeren (1702). Zie Europ. Mere 1703. bl 71 — 104; Wagenaar, Fad. Bist. 1). XVII. bl. 52; Bosscha, Negrt. Held te Land, Ü II. bl 335. ln J. ISodecberi Banningu, Foem. p. 162 (L. B. 1636) koiut voor Epitaphium Adriani van der Nath, Domint tu Molenssvaert cognali. NATALIS (Hieronymus), volgens de een een Spaansch, volgens anderen een V^laamsch jesuit, cn vicaris-generaal van Ignatius de Loyola, tot wiens eerste mcdgezellen hij be- hoorde, in 1581 gestorven, bekend door een zeer middelmatig werk, doch dat om de platen, diu er in voorkomen, zeer ge- zöcht wordt Het heeft ten titel: Meditationes in Euangelia totius antii, Antv. 1591, fol. c. fig. Zie Nonvean Diel. Hist, i. v. Diel, Btogr. i. v. Digitized by Google 81 NA.TALIS (Hemsi Noel), Luiksohe graveur, die in de eente helft der zeventiende eeuw bloeide. Het door hem ge* sneden portret van den in 1637 vermoorden Laikschen bur- gemeestcr La Ruelle, komt voor in Uistoire tragicqw ou relalion veritable de tout ce qui se paasa au tragicque banquet Warfuteen — extraile des depositions mises en garde de loy, ensemble de plusieurs lettrea, escrits et signatures, trouv^es, tant sur la personne du dit qu'ailleurs, etc. Lihge, 1637, in 4o. Zie Immerzeel, Lesen en Werken der Holl, en VI. Kunst-Schild, D. ir. bl. 254. NATALI3 (Michiel), zoon des vorige, in 1609 te Luik geboren, was een der voornaamste graveurs van zijn tijd. Reeds op elfjarigen Iceftijd sneed hij, onder leiding van zijn vader, eene St. Magdalena, Sl. Theresia en St. Franciscus, die door kunstkenners werden geprezen. Weihaast evenaarde, ja over- trof hij de mccsters, die hij zieh ten voorl>eeld had gesteld, Om zieh verder te volraaken, reisde hij naar Parijs, waar hg een groot aantal portretten sneed. Van daar ging hij naar Rome, waar hij den beroemden J. Sandrart vond en door hem vriendschappelijk werd ontvangen. Deze beval hem prins Justiniani aan, die hem eenige antieke standbeeiden in prent liet brengen. Uij slaagde hierin zoo gelukkig, dat deze vorst op het denkbeeid kwam, eene verzaraeling der fraaiste standbeeiden in de galerij van zijn paleis te Rome aanwezig, in prent te brengen. Hij droeg dien arbeid op aan J. Sandrart, C. Bloemaart, Theod. Mathan, H. van Persijn en Natalis, doch het werk van dezen laatsten onderscheidde zieh zdd, dat hij, volgens getuigenis van Sandrart zelven, van toen af een der be- kwaamste graveurs zijner eeuw geacht werd. Bchalve deze prenten bragt Natalis een aantal schilderijen van beroemde meesters — Raphael, Cezar Bossanus, Titiaan, Le Poassin, Pietro de Cortone, Andreas Sacij, Oeor- g'io di Crasso, Romanelli en anderen — in prent. In zijn vaderlanJ teruggekeerd, zette hij zieh eerst te Antwerpen, en vervolgens (1642) na een afwezigheid van elf jaar, te Luik neder. Hier vervaaidigde hij een aantal prenten naar de fraaije werken van A. van Diepenbeek, Mignard, Bour- don, Rubens, B. Flemalle, G. Douffet, W. Damery, welke zijne roem meer en meer zoo in als buiten zijn vader- land bevestigden. Vooral onderscheidde zieh de plaat in B. Fisen’s Hist. Leod.) eene Heilige famitie naar Raphael; het uiUenden der Apostelen; een St. Bruno, (e tnidden der Heiligen van zijn orde naar Bert holet Flemalle, de Büste van St. Lambert enz. Bij de verheffing van Leopold tot keizer werd hij naar Frankfort geroepen, om diens portret te vervaardigen. Dit gelukte hem zdö, dat hij, behalve eene 6 Digilized by Google 82 aanzienlijke belooning ia geld, een gouden medaille en den titel van 'skeizers gewoon graveur verwierf. Bisschop Fer- dinand van Beijeren benoemde hem tot graveur der munt van bet prinsdom van Luik en tot ijker der gewigten van de stad. Lodewijk XIV bood hem de betrekking van eeraten graveur met cen aanzienlijke janrwedde en huisvesting in de Louvre aan. Hij nam dit aanbod aan, begaf zieh op weg naar Parijs, doch naauwelijks aan de grenzen gekomen, werd hij ziek, keerde naar Luik terug en stierf in 1670. Voor hij zijn vaderland vcrliet verkocht hij een gedeelte zijner prenten aan iemand te ’a Hage, die ze aan een koopman uit Frankfort afzette, waar zij in den aanvang der achttiende eeuw nog beatonden, en mogelijk nog aanwezig zijn. Natalis lict ook naar zijn teekeningen graveren. Zoo vindt men in het Dypticon Leodiense, Leod. 1669, fol. van den Jesuit Alexander Wiltheim, twee vrij groote en fraai gesneden platen met het onderachrift: M. Natalis deline- avit R, Collin sculp. Tot zijne voornaamate en zeldzaamate kunatwerken behooren: de Maagd, zittende met het kind Jezus op den schoot, vergeteld tan St. Jozeph; de verrukking van den Apostel Paulus; de bruiloft van St. Catharina; het lautste Avondmaal naar eene schilderij van A. van Diepenbeek; de Godin Pomona, Do doot hem gegraveerde portretten zijn zeer gezöcht. Zijn eigen portiet in ovaul gevat, met eigen- aardig bijwerk in fol., ia ook waarachijnlijk door hem naar een teekening van Ij. Finea gegraveerd. Hij huwde Maria de Faleaumont, die hem verachei- dene hinderen aclionk. ^dn wijdde zieh aan de graveer- later aan de achilderkunat, veatigde zieh te Hamburg en overleed aldaar. Zie Immerzael, Lev. en Werk, der Holl, en Fl. Kunst-Sekild. D. II. bl. 254. 255; Kramm, Lev. en Werk, der Holl, en VI, Knntt-ScHld. D. IV. bl. 1189. NATHANS (S.) tandmeeater te Amsteidam, achreef: Verhandeling over de Tandziekte, Amat. 1800, 8o. Zie Holtrop, Bibi. Med, el dir. p. 266. N.YTRUS (L. van) gaf met J. Poleij en C. van Vuren, Amat. 1734, het Groot volkomen Molenhoek of naauwkeurig ontwerp van Molens, 3 d. fol. Zie Arrenberg, Naaml. van Boek. bl. 358. NAUNHEIM ( ), ecu medailleur, die omatreeka het raidden der achttiende eeuw in Belgie bloeide. Men heeft van hem een Schoutopenning op J. G. Carpzoo, 1754. Zie Kr amm, Lev. en Werk, der Holl, en VI. Kuntl-Sch.T). IV. bl. 1186. Digilized by Google 83 NAUTA (Gaviüs), te Sneek geboren, werd 30 Mei 1703 predikant te Scherpeneeel, Spangen, Munnekeburen en Nyetryne, Tan waar hij in 1705 ging naar Ytens. ln 1715 werd hy predikant te Oudkerk en Boodkerk, toen bij in 1722 door de gedeputeerde Staten, als canonicus, gelast werd »op te maken een ordentelijk eompendium der kerkelijke weiten,” waarvan de eerste druk verscheen in 1757, als: Het Compendium der kerkelijke Wetten, enz. Amst. 4o. , terwijl door de grondige zorg van H. A. de Chalmot in 1771 de 2e uitgaaf ver- sebeen met den titel : Compendium der kerkelijke wetten van Vriesland, geextraheert uit ’s lande ‘ en synodale Resolutien em. Tweede druk. Geheei verbeterd, tot den jaare 1771, aangevuld, en mef een volledig Register voorsien. Als mede de Kerken-ordeningen der Gerefor- meerde Nederlandsche kerken, in de Nationale Synoden gemaakt; benevens die door de Provincien van Gelderland, Holland. Zeeland en Utrecht aangenoomen en in bytondere vergaderingen bepaalt, ene. Leeuw. 1771 8o. Hij overleed 26 November 1751, oud 77 jaren. Zie J. Engels ma, Predik. van Zeeemvoud. bl, 276. NAUTA (Eeowe), kleinzoon van den vorige, geboren den 8 October 1757 te Ytens, waar zyn vader Hetto Nautatoen predikant was, studeerde te Franeker, werd 1 Oetober 1781 proponent bij de elassis van Boisward en Workum, en tot predi- kant in zijne geboorteplaats Ytens bovestigd 21 April 1782, vertrok in September 1783 naar Edens en Spannnm, waar hij overleed 23 September 1826. Hij huwde in 1782 met Anna Lantinga, die in 1793 overleed en bem twee Zonen en eene dochter naliet, van welke een zoon voor hem overleed. Hij wijdde 24 Mei 1819 het nieuwe orgel in de kerk te Spannnm in met eene leerrede geheel in diehtmaat, zelfs de gebeden, uitgesproken, welke hÜ in bet licht gaf te Leeuwarden 1819, onder den titel van: Leerrede over de Christelijke Blijdschap, gr. 8o. Zie Boeks, der gel, wereld op genoemde jaren. NAUTA (Qajus) te Sneek geboren, werd in 1608 doctor in de regten te Franeker, vestigde zieh in 1607 als advokaat in zijn geboorteplaats, waar hij later het ambt van secrctaris beklcedde. In 1636 werd hij Baad in het Hof van Friesland, en overleed 1645. Hij liet een eenige zoon na, Joannes, geboren te Leeuwarden en in 1648 Student in de regten te Franeker. Hij was als regtsgeleerde beroemd, doch heeft bij zijn leven nitts in het licht gegeven. In 1779 verscheen te Leeuwarden: De Decisien van het Hof van Frieslandl; vergadert ende by geschrift nagelaten van de Heer Gaijus Nauta, vermeerdert ende met een register verrykt door Anthonius Kann, procureur generaal van Vriesland, 4o. 6 * Digilized by Google 84 Ook liet h|j in handschrift na: Comentaria in guaiuor libroa Statutorum Frisiorum. Zie Huber, Dom, aurp.t.p. 186; Dez. Praef ad Ohiereat. rer.forenz.t 1) 0 Wal, de dar. Fni. Jurec, p. 125, 434; Arrenberg, Naam- reg, v. Boek. bl. 15; Neuhugii, Poem. Eztemp, p. 161. NAUTA (Simon), zoon van Simon Nauta, liddervroed- •cliap van Franeker, aldaar in Januarij 1727 geboren. Na de triviale scliolen zijner geboortestad doorloopen te hebben, werd bij Student te Franeker, oefende zieh in de godguleerdbeid onder Aeg. Gillissen en U. W. Bernzau, werd in October 1751, na voor de classis van Franeker geexamineerd te zijn, tot liet S. Ministerium toegelaten, volgde in 1753 H. Adema, toen tot predikant te Huizura, later te Zwol beroepen, als corrector te Franeker en in 1760 Wilhelmus Jacobus Bol* danus als predikant te Wolvega op. In 1770 hield hij eene Lijkrede over ’t ajsterven van den Hoog Welgeh. Heere Jonk~ heere 0. Z. van Haren, Grietman van Weststellingwer/, op den 2 September 1779, in Wolvega, over Job, XIV: 2, uitgegeven te Zwolle, 1779, 8o. 11 ij overleed hier, sedert April 1803 emeritns, 23 Maart 1810. Zio J. Eugelsma, Polgl. d, Predik. van Zevenw.hX. 2Tk;Boekz. der gcl. tPereld. 1780 bl, 44, 45; Venlag v, h. FrictcA Genootteh, 1859-60, bl. 365. NAUTA (Obias Aüodstini), te Leeuwarden geboren, in 1645 proponent geworden, in 1654 predikant te Tjerkgaast c. a., waar hij in het laatst van 1677 overleed. Hij gaf in het licht twee leerredenen over Psalm 122, ende Guide Leeraar der Jeugd, Franek. 1663. Van deze bezitten wij Vreugde- galmen over den welaland van Neirlanda Kerken 8o. Zio Aanh, van Jieoude, Naaml, van Boeken. bl. 147; J. Eng e le- rn a, Folgt, der Fred, van Zevenw. bl. 106. NAUTA (Sicco Godefeidds), geboren 30 January 1786 te Midlum, hanteerde reeds in zijn jeugd de Nederlandsche lier. Bij overleed te ’s Hage 10 December 1804. Zie van der Aa, N. B, A, C. IFoordtni, o. h. w. NAUTA (S. S.) Schreef: Specimen chir. med. de corporibua peregrionia et oeaophago removendia Franeq. 1804. Zie Holtrop. Bibi, tned, eiir. p. 216. NAUTA (Bavids Antonius), zoon van Gysbertus An- tonius Nauta, commies bij de Staten van Friesland, en van Eva Justine Manger, dochter van den Franeker Hoog- leeraar von dien naam, werd 24 April 1800 te Leeuwarden geboren. Digilized by Google 85 Zijn vader vroeg verloren hebbende, werd hij door zijn moederlijken oom H. Manger te Haarlem opgevoeJ, genoot aldaar het onderwijs van den eelcerden rector P. Hofman Peerlkarap en kwam in 1817 op de Hoogeschool te Leyden, waar hij spoedig onder de kundigste Studenten werd gerang- achikt. Gewigtige redenen bewogen hem van zijn eerate voor- nemen, zieh aan de predikdienst toe te wijden, af te zien en de oude lederen te beocfenen. Van zijn gelukkigen aanW hiertoe bewijzen zijne beide te Utrecht en Leyden met goud bekroonde prijsverhandelingen. In 1825 viel hem de eer te beurt, bij gelegenheid van het 25 jarig bestaan der Leydsclie Hooge Echool, more majorum, d. i. door de promotie met de kap, plegiig tot den graad van doctor te worden bevorJerd Hij verdedigde te dien einde 4 Februarij een inwijdinge- dissertatie, het eerste gedeelte van Se ne ca ’s boekjc de Pro- videntia, waarna hij den 9den daaraanvolgcnden in de Pie- terskerk uit de hand van den hoogleemar Bake, die in een keurige aanspraak aan zijn buitengewone Verdiensten hulde deed, de doctorale bul ontving. Sedert hield Nauta zieh te Leyden, waar hij zieh vestigde, onledig in het geven van privaat lessen in de Latijnsche, Grieksche en Hebreeuwsche taal en besteedde de uren, die hem van zijne lessen overschoten, met eigene letteroefeningen, voltooide o. o. het tweede deel zijner uitgave van Seneca de Providentia (1828) droeg (1829) naauwkeurig zorg voor den herdruk van Plato’s Phaedon naar de uitgave vanWijtten- bacb, waar bij hij een Epimetrum of toegift van aanteeke* ningen voegde, en wäre hem een langer leven vergund ge- worden dan had hij de bewerking van een of ander der zede- Schriften van Plutarchus ondernomen. Voorts was hij andere geleerden behulpzaam door zijne dienstvaardigheid in het ver- gelijken van oude handschriften der Leydsche Bibliotheek, inzonderheid aan den kundigen Poppo, bij zijne uiigave van ThueyeUdes en aan het genootsehap van Duitsche natuur- onderzoekers voor den nieuwen druk der Historia nattiralis van Plinius. Ook was Nauta geen vreemdeling in de vader- landsche letterkunde, waarvan in zijne nagelatcn handschriften vele Sporen aanwezig waren. De maat°chnppij van Nederlandsche letterkunde te Leyden erkende zijne Verdiensten door hem in 1826 en het Provinciaal Utrechtsch genootsehap van kunsten cn wetenschappen door hem in 1834 tot lid te benoemen. Toen in 1826 het hoogleeraarschap in de oude letteren te Franeker, door het emeritaat van den grijzen Wa ssen borg h opengeval- len was, viel aan Nauta alleen de eer te beurt van het tweetal voor die vacature met zijn naam aangevuld te zien. Hij huwde Anna Helena de Loches, die hem, gelijk ook zijn eenig kind naar het graf vooruitging. Hij zelf overleed te Leyden den 2 van Hooimaand 1835, niet slechts om zijne Digilized by Google 86 baitengewone geleerdheid, maar om zijn christelijke vroomheid en nedeiigheid algemeen geacht. Meu heeft van hem : Commentatio de perjecto oratore, e senUntia Cieeronii ad Quaest, ab ord. Phil, theor et Lit. hum, Acad. Rheno-Traj. propoiitum. Traj. ad Rhen, 1820 en in de Ännalea van dat jaar. Commentatio de T. Coelio Antipatro, Historico belli Punici tecundi, in certam. Acad. ex tenleniia ordinis Phil. Theor, et Lit. IJum. Acad. Lugd. Bat. 1821 en in de Annales van dat jaar. Specim. Liter, inaug. exhibens Senecae librum de providentia Quod pro gradu Doctor. more majorum conseq. publice ex amini submitttt. B. A. N. L. B. 1825. Later, met de andere helft te zamen, onder den titel van L. A. Senecae Liber de Prov. cet. Rec. varietate leclionis et annotatione instruxit. Schela van de Geschiedtnis der Latijnsche Dichtkunst in Nederland, getrokken uit de Prijsverhand, van den Hoogl. Peerl- kamp Leyd. 1826. 8o Beschouwing der boeken van Plato over de Staatsregeling, eene voorlezing in den Rec. ook der Rec. D. XV. Mengelw. bl. Ö5 — 70. Voorleeing over ’t leven van Livia DrusiUa Augusta, in Rec. ook de Rec, Mengelw. 1826. Beoordecling van J. Tideman, Dissert. Litt, de Deo Pla~ tonis. Amst. 1830 in Rec. ook de Rec. 1831 D. XXIVBoek* beoord. bl. 180 — 185. Beoordeeling van het menschelijk hart ent. volgens de Brieven van Seneca vert. en omgewerkt door A. Hirschig, Alk. 1834 in de Vriend der Vaderl. voor 1835. D. IV No. 5, bl. 188—201. Zio Aanh. Op het Woordenb. v, Vieuxenhnit. Handel d. Jaarl. Tergad. t. d, itaai. d, Ned. letterk, te Leyden ISZS, Programma v. h. Pros. ütr. Genooit. I83G; Aeta Seoul, Solemn. Acad. Lugd,\ßat Natalie eine ducent. et quinq. L. B. 1835 en in de Annel. Acad, v, d. j. Kumt, tn letterb, 1636* NAVARCHLTS (Jacobüs), Jesuit, te Honschoten geboren, schreef: Epistola de archiepiscopo Armackano en Epistola Asiatica de rebus Asiaticis, ad religionem spectaniibus; de Nestorianis, Jacobilis etc, de China, de provincia magnae Tangutiae, de Tartaris aliisque vicinis regnis. Ook uitgegeven met de Epis- tolae Jndicae, Lovanii, 1570, 8o. Hy stierf in 1576. Ziu Val. Andreas, Bibi. Belg. p. 524; Foppens, Bibi, Belg, T. I. p. 531. NAVABENUS (Jouammes), doorJ.de Tassis, door van Digilized by Google 87 Meteren Jan de Novareae, door Bentivoglio Na- verreze genoemd, electo der Spaansche muitelingen van Aalst, die in 1576 Antwerpen overvielen en plunderden. Hij voerde het vaandel, aan de eene zijde met Christus aan het kruis, aan de andere met het beeid der IL Maagd, en sncuvelde in den strijd. Zie J. B.deTassis, Comment, de Tumult. Belg. hn Fapendrecht, Jnal. T. II. p, 322, 223; van Metoren, Ned, Eilt. Q. II. bl. 400, 405; Bentivoglio, Ned. Eilt. bl. 247. NAVE (kapitein), kapitein eener compagnie van het 27ste bataillon Jägers, was met dezelve in het gevecht bij Quatre- bras. Zijne compagnie werd aangetast en omgetrokken door de Infanterie van Bachelu en de karallcrie van Pird, waar- door zij, gelijk ook die van den kapitein van Heeckeren van Walien, genoodzaakt werd af te trekken. Hij werd bij die gelegenheid gekwetst. Zie Bosscha. NeSrl. Eeld. te Land, 1). 111. bl. 523, BijI. bl. 25. NAVEA (MICHAEL) of Naveau of Mich. Naveus, werd te Warnant een dorp in Henegouwen, ten noorden van Hui in 1539 geboren, studeerde in het collegie het Verken te Leu* ven, verwierf den Öden rang bij de bevordering van 1559. Den geestelijken stand omhelsd hebbende, studeerde hij aan dezelfde universiteit in de godgeleerdheid, maar werd spoedig naar het collegie het Verken teruggeroepen om het te besturen. Terwijl bij zulks deed, werd hij licentiaat in de beide regten, en vervolgens kanunnik en officianl van Utrecht onder bisschop Francois Kichardot. Voor het overlijden van dezen prelaat, legde hij die betrekking neder en begaf zieh naar Doornik waar hij kaununnik aan de hoofdkerk werd, in welke be- trekking hij de kerkvergadering bijwoonde in 1589 onder Jan de Vendeville, die hem tot regier synodaal be- noemde. Weinige weken na dien dood (15 Oet. 1592) werd Navea tot aartsdiaken van Doornik benoemd, en op de Synode in 1600 door den bissohop Miehiel d’Esno bijeen- geroepen wederom tot synodaal regter en eiaminator des pas- toors verkozen. Eindelijk koos hem de bisschop Maximilien le Villain de Gand, toen hij 1 Maart 1610 den bisschoppelijken zetel iu bezit had genomen, tot zijn vicaris-generaal. Navea be- kleedde deze betrekking nog vier jaren, stierf den 20 Nov. 1680 in den ouderdom van 82 jaren en werd in decathedrale van Doornik begraven. Hij stichtte 4 beurzen in het collegie van Standonck te Leuven in bet koninglijk seminarie te Donay. onder zijn portret leest men dit distüchon. E!cce sui a primd Patroni mente Michael, Vota, operdque cliene, Naveus mukisque Patronus. Digitized by Google 88 Mattheus Naveus 8. Th. Doctor L, C., nepos ejus et cliens. Men heeft van hem; Michaelis Navei, Jurium conauUissimi, canonici et archidiaconi Tomacensis Chronicon Apparitionum et gealorum S. Michaeli» Archatigeli, a mundo condilo ac deinceps per variaa orbi» partes : in »ex libros distinctum. Duaci 1632 8o. Zie Synodi Tornae, coUeclae oi J. I c G r o n x, P. II. p. 217,224, 307, 317. RfCueil htrald. det Bourguem. de Lüge pT 376, 377, Val. Andreas Bibi. Belg, p. 675; Foppens, Bibi. Belg. T.IIp.895; Faqaot. Bern, T. 111 p. 138. NAVEA. (michel) of Michel Naveus, neef van den vorige, licentiaat in de regten beer van Constantijn bij Door- nik, beoefende de Latijnsche poezy, blijkens een Epitaphium op zijn oom o. a. te vinden bij Paquot. t. c. p. 38. NAVEA (Matthias) of Naveus, neef van den vorige, werd tegen het cind der zestiende eeuw geboren, studcerde te Douai, verwierf aldaar, omstreeks 1G30 de doctorale waardig- heid en werd censor librorum van wege den bisschop van Atrccht. ln 1632 ontmoeten wij hem als kanunnik van St. Piat van f^clin en pastoor van St. Pieter te Louay. Den 13den Julij 1632 werd hij tevens kanunnik bij de Cathedrale van Doornik, waar hij vervolgcns zijn verblijf nam. Bisschop Maximiliaan de Villain de Gand benoemde hem tot censor librorum van zijn kerspel; hij was in de kerkvergadering, 21 April 1643 door dien prelaat gehouden en werd er be- noemd tot cxaminator des pastoors, welke betrekking hem ook in de kerkvergaderingcn, 21 April 1649, 13 April 1660 verleend werd. Hij stierf in dit of hct begin van het volgend jaar. Val. Andreas noemt hem t solid! solerlisque vir jn- dicii atque ingcnii,’’ doch anderen oordeclen min günstig over zijn oordeel en verstand. Men heeft van hem; Encomium S. JosepM, Virgini» Deiparae Sponsi, Duaei, 1627, 12o, — Sponsua Virginia decoratus, Corond XÄX gemmarum Splendoribus coruscante, Ibid, sivc Encomium S. Jo- tephi omstreeks 1636. — Orcüones tres de signi crucis, et orationis e/jßc'icid, el D. Thomae Aquinalis laudibus, Duaci, 1630, 4o. Catecheai», aive de Sacramentorvm institutione, Confetsione Sacramentali, Exlremd Vnctioneet Matrimonio, Concionea XVI, Duaci, 1633, 12o. In Feata Sanclorum Praelibatio Theologica, praedicata ex parti! per Matthiam Navaeun S. Th. Doctorem, Canonicum Ternacenaem, ad librorum Cenauram a Ra>o, Domino com- miaaum charitate »alvd, Tornaei, 1635, 12o. Annotationea in Summae Theologicae et Scripturae Sacrae Digitized by Coogle 89 pleraiqve difficidtates: item Sermone» duo de SS. Piato et EUutherio, Tornacensium Palronis, Dunci, 1640, 4o. Tri~Octava Sertnonum de venirabili Sacramento et Sacrificio, omstrceks 1641. — It. priore auctior editio, »ubjunctis de BB. Sponsis Virgine et Joseph, ad Sacrae Scriptwae titulos, PoSmatibus XVI, Tornaci, 1645, 12o. Zie Synodi Tornnc. Collect, ab J. U Oroux, p. Sei, 371, 379 — 391, 397; G. Coleenerii Kalend. S, F, Uariae T. I. p. 228; Val. Andreas, Bibi. Belg, p, 662; Foppen 8, Bibi, Belg, T, p. Paquot, 3Jem. T. III. p, 39. NAVEAÜ (.1.) Men heeft van de^en een Dissertatio de febribua in genere, L. B. 1814. Zie Holtrop, Bibi. Med. et Chir.]>, 237. NAVES (Nicolaas de), J. ü. L. president van den pro- vincialen raad van het liertogdom Luxemburg, doorKarel V in 1531 ingesteld. Hij was op den rijksdag te Worms; schreef een Recueil d’fJistoires en stierf in 1546 als stedc- houder van den graaf van Mansfeld, Zie Miraei, Opera Dipl. T. II. p. 1282; Suppl. Bntkens, T. II. p. 3*7; Hoynck van Papondrocbl, Jnal. T. I. P. II. p. 644. Jüchcr, Adelung nod Kotermnnd. NAVES (Johannes de), Luxemburgsch edelman, door J. de Tassis »vir prudens et longa rerum experientiä clarus” genoemd, getrouw aan den koning van Spanje, was in 1577 onder Jan van Oostenrijk, fouragie-meester van het leger en stierf gedurende het beleg van Maastricht (1579), te Luik, werwaarts hij gevoerd was, aan de koorts. Mogelijk is hij dezelfde die don Jan in 1576 te Luxemburg ontving en ha> rangueerde. Zie J, B. de Tassis, Comment, de Tamult. Belg, in Hoynck van Papendrocht, Anal, T. II. p. p, 240, 307, 407; Wagen aar, Fad. Ulli. D. VII. N.AVIGHEER (Joannes), godgeleerde [en kanunnik bij de hoofdkerk zijner geboortestad Iperen. Men heeft van hem: Orationes pantgyrtcae in Jesta B. M. V. Ipris, 1637, 12o. Zie Foppens, Bibl. Belg. T. II. p. 701. NAVITUS, wordt vermeid! op het jaar 128 na Christus, als de tweede bisschop van Tongeren of Luik. Hij zou te gelijk het bisdom van Trier en de kerk te Keulen bestuurd hebben. Anderen stellen tusschen hem en Maternus, eerste bisschop van Tongeren, nog andere bisschoppen der Tongeren. Men is van gevoelen dat hij in 190 den marteldood heeft ondergaan. De feestdag van den H. Navitus wordt in het bisdom van Trier den 7den Jnnij gevierd. Digitized by Coogle 90 Zie Jac. Lobetias, Oloria Leod. Ecclei, p. 17; van Qi Ii, Kati. ileijer. Slemorieb. bl. 7; van Gils en Coppens, HicHtoe Betchr. van het Biidom van 'a Uerlogenb . D, I bl. 7. NAVIUS (JoHAMNKS), te Luxemburg geboren, volgde 1540 Matthijs Held als vice-kanselier op , werd door keizer Karel V in moeijeüjke zaken gebruikt, en bewees hem be- langrijke diensten. In 1547 met Antonie Fugger door den keizer van Ulm naar Augsburg gezonden, werd hij op reis door de kooits aangetast en stierf 20 Febr. 1547 in de laatsigemelde stad. Zio Butkcns, Sappl. T. 1, p. 108; Frohen', Theatr. p. 822. Col. 2; UojDck vao Papenilre cht. Anal. T. I. p. 102, 191, T. II. P. I. p. 291, NAYLER (B. S.), omstreeks 1780 geboren te Cherbourg in Engeland, kwam omstreeks 1820, als schoonschrijver en taalmeester te Amsterdam, en gaf, behalve eenige schoolboeken, uittreksels uit Engelsche schrijvers in het lichten vertaalde eenige Hollandsche werken in bet Engelsch, zoo als: A Rkeiorical Grammar: wherein the common improprietüi in reading and speaking are exposed, and the true sources of elegant Pronunciation pointed out, Amst. 1822, 8o. 