title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Manténgase siempre dentro de la legalidad. Sea cual sea el uso que haga de estos materiales, recuerde que es responsable de asegurarse de que todo lo que hace es legal. No debe por sentado que, por el hecho de que una obra se considere de dominio público para los usuarios de los Estados Unidos, lo sea también para los usuarios de otros países. La legislación sobre derechos de autor varía de un país a otro, y no podemos facilitar información sobre si está permitido un uso específico de alguno de los libros. Por favor, no suponga que la aparición de un libro en nuestro programa significa que se puede utilizar de igual manera en todo el mundo. La responsabilidad ante la infracción de los derechos de autor puede ser muy grave. Acerca de la Búsqueda de libros de Google El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas audiencias. Puede realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página http://books.google.com Google Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelheden tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web vialhttp: //books.google.co “ us z% RN 7 Wer NE + Pe Teert A s 4 2 2 X u . Di Dur FROH eDigitzed sy TOogHe De % a a Ex a EI N r .y% u B 5 * „ e n An ID Sf A 2 . ra u u N. BIS Li y% , a > x 4 as » a Ya 2) in br. a re Pa Pe 5. \. . -. In een juni, op een avond, in het midden van de zomer, viel het geluid van het water over het balkon van het paleis. Een man, alleen op de rivier, keek naar de maan. De maan, een grote witte bal, scheen op de rivier, en de rivier, een brede strook water, lag glanzend in de maanlicht. De man, een klein figuur in het duister, was zo ver weg dat hij niet te zien was. Het geluid van het water, een constante waterval, was het enige geluid dat te horen was. Het water, een sierlijke kroon, omringde de kleine hoofd en verbond het met de grootse wereld. De maan, een geleidelijke daling, liet een silhouet zien van een man, alleen op de rivier, starend naar de maan. De rivier, een smoorende ademhaling, was de enige beweging te zien in de donkere omgeving. De man, een nauwe focus, keek naar de maan, een oneindige reeks van cirkels, draaide langzaam om zijn as. De rivier, een glanzend spoor, liep af naar de onbekende horizon. De man, een geringe schaduw, werd vervaagd door het felle licht van de maan. De rivier, een los wervelend water, stroomde verloren naar de afgrond. De man, een enkel staafje, bood geen weerstand tegen de kracht van de rivier. De rivier, een brede baan van water, werd smaller en smaller, tot een smalle streep, die in de verte verloren liep in de oneindigheid van de zomeravond. der gevaarlijkste tochten te ontzien om eens haar gewenste oogmerk hier in te bereiken. Onder alle andere naties, welke na de Spannen ontdekkingsreizen, hier hervarbeid hebben, is niemand verder gekomen dan de Hollanders; volkeren die hun kennis der Zeevaart, dapperheid in Oorlog, en snobertiet in de Koop-Samenwerking hebben weten te pareren, dat zij alle andere hier in de loef af te kennen. Hun voorzichtige geest heeft na talloze gelukkige ontdekkingen echter niet kunnen richten, maar telken nieuwe waagstochten voortgebracht, om nog verder te zoeken. Het onbekende ZUIDLAND, heeft lang het voorwerp van derzelver toeleghel gehouden; doch niet tegenstand aan alle aangewende voorzichtige middelen, en waar verder toe ontdekkingen van landen kantoo gebracht werden, nog steeds viel aldaar die onderneming vrugteloos uit, en was verloren mochten. Voor zodanig meer hun geluk in Voor eenige jaren had de Oost-Indische Compagnie het schip de Gouden Draak van Batavia derwaarts gezonden, om de innerlijke stand van dat land te ontdekken; t’ontbrak hier niet aan veelerlei naties, welke met gevoerd werden, om door hun verandering van taal de taal der inwoners van ’t land te kennen, en wellicht andere zaken tot echte land ontdekking nodig, maar overmits dit vaartuig door een gewelddige storm op die kust verbreidelde werd, had deze onderneming geen gevolg. Men vaardigde niet te min het Schip IN . | Ar | SE VOOR-REEDEN -* de Wakende Boey van Bataviaaf, om de Schipbreukelingen van de Gowde Draak af te halen. Maar wanneet die by ’t wrak kwam vond men nie- mand , en moeften de Bevelhebbers - van ’t Schip, na verlooren arbeid in *t nafpooren gedaan re hebben , on- vertichter zaak€ weder te rug keerei. Zeker jongen van de Wakende Boey, zich landwaatfd in begevende ge. zaakte verdwaald,, en van her aan er 2. Jan VOOR-REEDEN. "landgegane volk af, die, tevergeefs eenigetydna de Jonge gezogt te heb- ben, weder zeil gongen. Deze Jon- - gen behelpt zich een langen tyd mer het gene hy wit het wrak te zamen fleepte , levende in eenzaamheit als een Koning zonder onderdanen , tor hyeindelyk, door de ftrand bewoon- ders van ’t Zuitland gevangen werd,. - doch opeene zeldzame wyze de baar- blykelyke dood ontkwam, en in de vryftad Talowja-El by den Koning ge- bragt werd. Hier veite hy zyn wo- ning , en onderwees de jeugd als Schoolmeefter. | De Heer de Pofs met een Schip van Panama naar de Flippynze Ei- landen den fteven wendende ‚. werd door. hard weer en geweldige ftorm- winden tot voor ’t Zuidland gedre- ven, en ftapte met 24 man te lande, om die Landftreek tontdekken ; tt ‚geen dat hen eindelyk zo wel geluk- te, datze alles ondervonden wat het - - Eiland, Regering , Volk ‚Godsdienft , Koophandel enz. betreft. By deze / | gC- €. .-ur — un PER ae R AT en I ri N nn... or en er er. s Te nn Br u - Pu ee ee nn ee VOOR-REEDEN. gelegenheid vond hij ook de Jongen, die van de Wachtende Boei aanland was - gegeven, en nu reeds een man op zijn dagen, welke hem de aantekeningen van Zijne zeldzame tochten ter hand stelde. De Lezer zal in 't vervolg veel zeldzame dingen vinden, welke waarlijk niet gering zijn, zo ten aanzicht van de goede Politie, de arbeidzaamheid des Volks, de Oorlogstogten, het leven en afhankelijkheid der brand bewonners, en zeer veel andere aanmerkenswaardige zaken, door menging met waarschuwingen van derzelfde wijzen en geleerde luiden, Hoge Scholen, en andere nuttige lescuren meer, diegenoeg zijn om nieuwsgierige onderzoekers gaande te maken; niet ten tegenwoordig de Koning van Krikke Kesmes als een hoofdwerk verboden had, dat hij geen Europeaanse Nationalen aan zijn Land wilden: waarvoor die Vorst zijn bijzondere reden had te hebben. De schrijver heeft ook eenige tekeningen gemaakt wegens de stromen, Havens, Hoofden enz. van 't Texel-geleien, met eenige beschrijvingen om onzelanden voor verdere inbreuk van 't water te dekken. Hij heeft ook een niet onbekende beschrijving van deschepen Schervenburg gedaan, met eenige aanwijzingen om die kwaal te kunnen voorkomen enz. Voor de rest behoefd de Lezer 'gene hoogdravende stijl te verwachten, vermits de Schrijver meer op de zaak zelf als op een eerbare stijl gelet heeft; en hier de Zeeman meer eigen is zakelijkheden voor te stellen, dan een opgeblazen taal te gebruiken. Doorlezen, merkt op, en doet er voordeel mee. H. Smeecks. Gehoor in te Zwolle. IN- Er was een schrijver die werd soldaat. Raakte meer andere op zee, en maakte vrienden met de onderofficier. Komt te Cadix; gaat naar Roques, en komt weer te Cadix. Komt weer in twee vaderland, aan Gorkum in garnizoens, wordt schrijver, en leert het koopmanswerk. Leert de mathematische werk van onderofficier, gaat naar Cadix daar hij op een kantoor komt; en ontmoet een oude vriend te Cadix. TWEEDE HOOFDSTUK. Reis van de schrijver van Porto Bello en Cartagena te gaan; wordt ineens Spanjaard veranderd. Vertrekt naar Porto Bello, gebeurtenissen daar, en weer komt te Cadix. Trekt naar Amerika, komt te Porto Bello en Panama; en weermaal te Cadix. Trekt naar Holland, koopt zijn vader de kohti, en resolveert weer naar Amerika te trekken. Komt te Amsterdam, en vindt bij geval zijn oude vriend. Verzocht van dezelfde zaken van het Zuidland, zo alsof hij aan de Heer Burgermeester had overgehandigd. Een nette beschrijving van de scheurbuik en scheepswerfering. DERDE HOOFDSTUK. Redenering van de reiziger met zijn oude vriend over de ontdekking van het Zuidland. Trekt weer naar Spanje, en van daar meer naar Holland. Komt tot Amsterdam, en ontbiedt de Meester: beziet het Texel, en redeneert daar over. Stellingen wegens de Texelfroom aan de Regering gepresenteerd. Vertrekt weer naar Spanje, en verder naar Cartagena, Porto Bello, en Panama. Trekt naar de Filipijnen: ziet het zware formaat, en komen aan het Zuidland. VIERDE HOOFDSTUK. Ontdekkers van het Land, uiteenzonderden; toerusting van de schrijver. Ontdekken een Stadt. Spreeken Volk. Komt in de Stad Taloujael, Drinkt Akalou. Het Eiland werd Krinke Kesmes genoemd. Bediening van den Garbon. Allerlei Europese en Aziatische Talen op Krinke Kesmes bekend. De Garbon belastte de Schrijver alles aan te tekenen. VYFDE-HOOFDSTUK. Den Schrijver teekent alles aan: Groot Eiland van 't Hoofd-Eiland. Vele Zuidlanders aan de Talen gekomen zyn. Twee der Geestelijkheid. Nieuw Geloof door Sarabala opgezet, en door Cham Hazi bevestigd. Eilands Rave. Twee algemene Kloosters of Eilanden. Beschrijving van 't Eiland Nemnan, en Wondertekens. Van de Ziekte en gevoelen van 't Zuur in 't Lichaam komt. Spreekwoorden van hunne Godsdienst, en de Opvoeding. SESDE HOOFDSTUK, De Schrijver spreekt een Hollander, welke met het Schip de Wakende Boei in jaar 1655 op Zuidland gekomen, en aan Land gebleven was. Wonderlijk verloop van denzelfde; en Beschrijving van de Strand-bevindingen van 't Zuidland. De Hollander komt in Krinke Kesmes. Ontmoeting daar, Komt in de Stadt Taloujael, zijnde een Vrije Stadt, en werd aldaar Schoolmeester en Vrijman. Den Schrijver bezichtigde de Stadt Elho: wonderlijke Tooren of Pyramide; Badhuis; Stadhuis: zeldzame Trouwkaamer, Paleis van den Gouverneur; Vreemde Dieren; Vermakelijke en enkostelijke Waterleidingen, Waiervallen, Figuren enz, waarvan den Schrijver enige afbeelding. SEVENDE HOOFDSTUK, Den Garbon komt weer bij den Schrijver, en laat hem veel wonderlijke dingen zien; als de Piramide en Prysooren, met alle detaillen binnen-verniehuid. Onder de Zaal der Liefden. Spreuken van Sarabija, uit het Boek der Wijzen. Zaal der Wetten van Poele Krinke Kesmes, en hare Beelden van de Dronkenschap; gebruik der zelve, en vonder oordeelen van een Dronkaard. Spreuken van Sarabija van de Dronkenschap. Zaal van de Godsdienst zeer heerlijk Beschrijving van de Adyton van Heilige. Vri-kaamer en 't plat daarvan de Vrijheid-eiser op vijf. De Garbon beloofde een Beschrijving en Kaart van Poele Krinke Kesmes. Vier Eeren-poorten, en der zelve Beschrijving, welke voor haar puusden of Epoche verrekken. Onderdom van het Werelds. Vertrekt naar Schip. Tweede HOOFDSTUK. De Schrijver kreeg order om met de Garbon naar 't Schip te keeren; alwaar komende hetzelfde met genoegen beschouwd. Tenten aan Strand. Ruiters aan 't Strand. Rijden naar eenige Dorpen, en een Stad. De Schrijver kreeg een Kaart van Krinke Kesmes, maar kon zich niet verstaan. De Garbon en de Kapitein gaven zichzelf veelvuldig bezwaar. Kleine wat het is de Meest voorkomende Rivier Berbice. Wijn naar de Koning gebracht: wat Koopmanschap aan Strand gebracht worden. De Handel begint. Moeilijkheid van de Garbon. Grote winsten. Beschuit om weer naar Panama te zeilen. De Schrijver werd met een Register van zijn Brieven van 't Zuidland, hem door de Garbon ter hand gebracht, becijferd. Vertrek komt in 's Vaderland. Begrijpelijk van het machtige KONINGRIK. KRINKE KESMES Zijnde een eiland, en vele kleinere Eilanden daar aan horende: Makende 't samen een gedeelte van het ONBEKEND ZUIDLAND. EERSTE HOOFDSTUK. De Schryver werd Soldaat. Raakt met andere op Zee, en maakt vriendschap met de Ondermeester. Komt te Cadiz, gaat naar Roses, en komt weer te Cadiz. Komt weer in Vaderland, tot Gorkamin Guarniezon, wordt Schryver; en leert het Koopmans, leert de Mathesis, wordt Onderstuurman, gaat naar Cadiz daar hij op een Kantoor Rots ontmoet een vriend te Cadiz. Een noodt breekt wetten. En een noodt nuttigheid, doen een mens ook veelmaals van raad. Een beil uit Barcelona, die in Madrid. Beschrijving van het Koninkrijk. Kains Kismüs, een heem, zo goed met geringe flauwe dosis. Hij voedde jijd en trouw, een band die verstehte, reisboeken, van de derde reis der Hollanders naar Oostenrijk. Een ik voor tijdelijke verdrinking, las dit lezen werd mij toegestopt levenslang meer aandachtiger. Maar tot Cadiz komende (nadat wij de Eilanden van Belle Isle en Morntiers in de baai van Frankrijk, ingeloopen en weer verlieten hadden) raakten alle de soldaten vat van het Regiment aan ons schip of andere schepen. De gehele vloot trok straatwaard in, haar Roses het water van Zelf Actieve Schiet de Koningin Christina van het Oostenkwartier Bleef voor Cadiz, het einde van de Straat, en verder op de Spaanse Silvesterkruisen, die daar vijandelijk werden. Ik vroeg of mijn grote droefheid, de vriend die mij zo nodig was, naar het vermaak van leven misleid had. Dog ik had van hem geleerd, dat het zeer nuttig was, met het woord te genoegen te zijn, dat men moet zich naar de tijd vragen; dat ik door nood geperst des niet moest. De vlootuitrijding. Straat weer keerde, kwam ons schip alleen een aantal andere orders dan de vlieg admiraal de Spanjaarden in de Baai van Cadiz Wederom weerzien. Bibliotheken, van de derde reis der Hollanders naar Oostenrijk. Anker, daar wij het wapen van Zijn Majestijd de Koningin Christine en vroeden Bebaden. Gecen... De beschrijving van het Koninkrijk, geen gelegenheid om aan haar boord te koelen, men, doch vervogt mijn Kapitein, dat als de sloep aan land voert, dat ik dan mee mag varen, om de Stad eens te bekijken; dat hij mij toeliet. Dienzelfde dag voer ik met de sloep naar de Stad. Ik, die nooit gewest heb, ging de Stad als fluitjes blazende bekijken, zonder geld; of kennis, dus al voortgaande kwam ik op de markt, daar ik mijn ouden vriend, en goede Meester zag. De blijdschap gaf mij vleugelen aan zijn voeten, ik vloog hem naar, greep hem in mijn armen, de tranen schoten uit mijn ogen, en schreemd zei ik, O! God dank mijn lieve Meester, dat ik u weer zie. Hij mij aanvattend, werd ontroerd, hij vroeg mij wat schreit ik? Waarom schrijf je? Ik antwoordde van blijdschap, om dat ik u weer gevonden heb. Hierop noodigde hij mij met hem te gaan, en vroeg of ik al afgereisd had? Nee zei ik, het is nu twee uur na de middag; om vier uur ineens kom ik weer aan boord, daar zal ik wel wat te eten krijgen. Hij vroeg verder, Of ik ook gezondheid of accidents gedurende de reis gehad had, en of ik nog wel meester van mijn Kapitein was? Ik antwoordde ja, en de hy, je zult... Krachtige gesondheid, woordeloos dat ik altijd geland was geweest, en dat mijn Kapitein mij verlof had gegeven om aan land te mogen gaan, en de Stad Cadix eens te zien, dat hij aan geen ander soldaat wilde toelaten. Dat behaagde hem zo wel, dat hij mij twee stuivers gaf, zeggend ga daar bij de bakker, die hij mij was, en haal mij voor die twee stuivers brood, dat ik aanstonds deed, en hem daar met eerbiedigheid willende overgeven, zei dat op eten, en daar zien... quartier, (zijnde een vierde deel van een rijkdaalder, of van een Spaans stuk van acht) verteerd dat op mijn gevonden geld, en zoon-fideel Sloep na uw boord gaat, zal ik ongehoor beet denken. Denk hoe bijde dat ik was, want ik had geen geld gehad, als van te voren eerder dat ik in Zee was gegaan tot nu toe. Ik zei met een zucht, ach! mijn goede Meester, dit, en al wat gy aan mij gedaan hebt, hoop ik dat God u loont zal, ik wil God voor u bidden, ik wil al voor u doen dan ik bekwaam ben, gebruikt mij tot u dienst, ik zal 't altijd gedenken, en als ik kan u weer verloven. De Meester zei, maakt zulk geen getier niet, gaat nu maar zwijgen, God geef ons beide behouden reis, als ik in het Vaderland weer ontmoet, dan beloof ik je alle vriendschap en dienst te blijven denken, zijn macht is; gaat heen, en vaar wel. Hij scheide van mij, ik zag hem zolang na, tot hij een eiland inloeg. Ik verzie, en wenste hem in mijn hart alle geluk te wensen. Ik ging voor twee stivers wijn tot mijn brood drinken, en voer ten vier uur met onzekerheid weer naar boord toe. Naderen daagen moesten wij door het Volks-Admiraal de Agamenont de Byzantijners verzen, toen werd het wapen getoond. Ik zag meer schepen, en de Zwitserse Vloot kwam aan, andere koopvaarders, ook andere onderdanen, die aanwezig waren. Ik hoorde naderhand in het Vaderland, dat zij bijvoorbeeld in het verkeerde Kanaal hadden gevaren, alwaar het wapen van een enkel schip steng veld oorlog had gemaakt, moetende het roer met veel moeite regeren. Ik ben in het Vaderland gekomen, zijnde, waar - waren wij in de Stadt. Gorkura in Gugrnifoen gelegd. Mijn Kapitein maakte mij Schrijver van zijne Compagnie, zodat ik geen wacht behoefde waar te nemen. Mijn Ouders hadden mij deugdig opgebracht; door den god en naiefheid, volkomen van alle mijn officieren en soldaten. Ik overleed zeer dik wil ik mijn tegenwoordig staan, en alzodan ik gerust was, voorzag ik dat ik niet vorder als Sergeant, door gunst van mijn Kapitein (op zijn allerbest uivallende) zou kunnen opklimmen. Alzodat ik weinig te doen had, ging ik vaak om tijdverdrijf, daar na uit de lucht en terwijl altijd ter Kerk; dit werd bij mij een gewoonte, zodat ik geen enkele Mis of Preiker vermisste. Dit beviel mijn Kapitein heel goed, die daarom bij mij de soldie verhoogde van twee gulden op drie gulden. Ik kon van twee gulden leven, en zond daarom aan mijn Ouders alle maanden vier gulden. Dit beviel hen, en Joodse man en vrouw, want God zegende mij een aangename vrouw, met vergelding volgens zijn liefde. Daar kwam ik voor den dag als een Kadet, en kreeg daar door, als om mijn geduurig te Kerk gaan, kennis aan een Preiker; een zeer geleerd en oude man. Hij mijn levensloop verstandhebbende, noodzakelijk alle mensen aantrekkelijk als voor desefens. de dagen, en vijf dagen, des middags bij hem te komen eten, dat ik aannam, en dat, waar door mijn Kapitein mij nog meer kon merken. Ik had mijn kwartier bij een Kuiperzogen. Beschrijving van het Koningrijk van een oud eerlijk Burgerman, alwaar ik voortijdelijk verdrijf hem hielp, hoepel schillen, ontbassen, of waarbij ik tijdverdrijf een schietsvet voor, en kreeg zulk een lucht in 't kuipen, dat ik niet alleen een band kon leggen, maar staafjes bereiden, een putje, emmer, anker &c. maakte. Ik had te meerder lucht hier toe, om dat ik in Spanje verstan had, dat de Spanjaarden zeer jaloers zijn, om vreemde Naties mee te nemen naar Amerika, ja dat het daarbij Plakaat verbooden is; maar dat zij door gebrek. wel een Meester kuiper, of Trompetter van een vreemde natie meedanamen. Ik dacht, het mocht mij nog te pas komen. Er was mijn Prester - dit hoorende, en mijn mening afvragende - gebood me, dat ik voorlopig nog twee dagen in de week kuipers zou, en mijn overige tijd in de Mathesis of Wiskunde besteden; dit noemde hij de Ziel van alle wetenschappen: dog hij beval me, niet buiten den wil van mijn Kapitein te doen; desgenegen was ik gewend alle avonden op te wagen, en mijn gezondheid aan te bieden: Mijn goede Kapitein zei, indedelijk naast den Prester alles goeds voor me was, zo veel zijn mogelijk was. Mijn Prester was met me zo ingenomen, dat als wij alleen waren, hij me mijn altijd zo lief had en goed deed, en mijn Kapitein gehoorzaam was: hij verloren me een goed Mathematicus, lezte zijn kerk, welke mij voor niet en echter met zorg liet, zodat ik met verdwijnen, de zeer eerste Boeken van Euclides af deed. Daar na, leerde hij me de Algebra, de recht, en de kloostere drie-hoeken, en op 't laatst de gehele Stuurmanschap van Gieternaaker; dit laatste viel me zeer licht, omdat ik de ware fundamenten had geleerd. Ik deed tot Rotterdam een Stuurmans examen, tot zeer goed genoegen van den Examinator en toehoorders. Dan mijn goede Kapitein, (hoewel langzaam) gaf me op vriendelijk verzoek van den voor-genomen Prester mijn afscheid, welke beide me ook, zo door haar zelf, als door hun vrienden behulpzaam waren, van me te belogen, dat ik een Compagnievaarder van Rotterdam, voor Onderstuurman naar Spanje mocht komen, maakten me keuzismede een rijk Koopman, daar wij goed voor hadden. “den; het verkeer op Amerika. Deze defensie mijnen omweg behaagende, verloopt inderdaad by hem te wonen, zo om op schrijven, als om op te figen op zija Koopmansschappen te nemen. Opt. Gods-kind noemde, om dat ik mijn ouders 10 Beschrijving van het Koningrijk. Deze zaak, welk alles ik in bedenken nam. Op ’t eerst verzekerd, ontflaagd mij mijn schipper, met de vrienden aan boord; alzo hun oude stuurman die voortijdig met hem, gevaren had, daar achterloos, los, onhoorloos was, om dat zijn schip voortijdig door stroompeles was gebleven. De effen trad in mijn plaats te Scheep, en ik bij mijn patroon, daar ik na zingenoegen, en mijn verlegenheid leefde. Na anderhalf jaar, kon ik de Spaanse taal volkomen spreken, keek ik uit, en schreef ik met behulp van mijn patroon, dat ik in zijn dienst, met de Galioenen naar Amerika zou gaan, beloopende maand mei. In het jaar 1678, op Maart, dat ik een straats passende om na een van ons pakhuisen te gaan, zag ik gelukkig mijn oude vriend den Meester. Ik gaf hem achterna, en groette hem beleefd; doch hij meed me niet te kennen, om dat ik na de Spaanse moede zeer wel gekleed was in mijn mantel, degen, en panjerd welopgezicht. Wanneer ik me bij hem begeefde, was hij zeer wel voldaan, daar het me 20 weinig ging. Ik vroeg hem een glas Engels bier met me te willen drinken, dat hij vriendelijk deed. 'Wij gaan in de herberg komende,' zei hij. Het onderwerp van onze discussie, mijn reis in het jaar 1674, waar ik wat overleed. Wederd die tijd al weelderig was. Een regel kwamen wij te spreken van Amerika. De Meester, wist ik, was al tijden een grote liefhebber van platte land en zee-kaarten, want hij voerde zelf een Atlas mee, door hemzelf met waterverf geschreven, of verlicht. Voorts zo vele reisverhalen als hij wist, te bekomen, van zulke als hij nog niet gesien had, die las hij met grote opmerkingen. Ik vertelde hem mijn zaken voor, zo kort als ik konde; na alles wel overlegt te hebben, raadde hij me, dat als ik voor Factoor van mijn parrook derwaarts kon komen; en een eerlijk transport ik zulks doen zou, doch dat ik me aan geen lange jaren zou verhinderen, maar dat ik ten langsten na een jaar verblijf weer met de Zilverlood naar Spanje zou mogen keeren, of langer te blijven, naar mijn keur. Zulk een reis naar Amerika oordeelden wij te samen, dat me voordelig zou zijn, en me ligt in het toekomende een ziekte aan toe te brengen. TWEEDE HOOFDSTUK. Befluit van den Schrijver om naar Porto Bello en Carthagena te gaan, werd in een Spaans jaar veranderd. Vertrekt naar Porto Bello, voorvallen aldaar, en weederkomst te Cadiz. Tweede togt naar Amerika. Komt te Porto Bello en Panama; en andermaal te Cadiz. Trekt naar Holland. Koopt zijn Vader de koos, en resolweert weer naar Amerika te trekken. Komt tot Amsterdam, en vindt bij geval zijn oude Vriend. Werkt van de gevaarlijke zeevaartroutes van het Zuidland, zo als hij die aande Fleer Burgemeester had overgehandigd. Een nette beschrijving van de Scheurbuik, en Scheepververfing. Zie volgend befluit naar Porto Bello te trekken, wederom werkstellend te maken, resolweert in dienst van mijn Patroon, en niet in dienst van de Koning derwaarts te trekken. Doch om dit te volhouden was raad nodig, zodoos ik naar Krinke Kesmes reisde, goed ik weinig andere als geboren Spanjaarden toegelaten werden om daar na toe te mogen gaan; behalven dat bij gebrek een Meetter kapper of Trompetter wel meedegenomen word. Ik sprak het Spaans zo goed als het Nederlands. Geen Spanjaard kon aan mijn taal horen dat ik een vreemdeling was; daarom reisde ik dikwils in dienst van mijn Patroon, te land van Cadiz naar Malaga. Ik was, gewend mijn weg te nemen over die plaken daar mijn Patroonhandelde. Dit nam ik gemeenlijk mijn weg van Cadiz op Porto de St. Maria, van daar op Xeres de la Frontera, dan op Medina Sidonia, van daar op Martos, zijnde een fraai Dorp in de Sierra de Ronda, dante na aften bij half weg van Cadiz en Malaga legt. Hier woonden een Weerd of Hofpers, daar ik altijd logeerde, genaamd aan de Pofos. De hele was eens verwant aan mijn Patroon: Ik en hij noemden malkanderen altijd Cousijn, zo dat vele Boeren niet beter wilden of wij waren vrienden; dit geschiedde half uit boerencijfer, en half uitslagnedigheid. Nu begonnen wij malkanderen in ernst zo te noemen. Ik had een brief aan hem van mijn Patroon, die in mijn weerom reis van Malaga naar Cadiz zoude beantwoorden, gelijk ik ook deed. Want in mijn weerom reis handige ik de brief aan mijn Patroon, waarin hij mij een brief aan mijn Patroon, daar hij mij zijn Neef, met de naam als de zijne wens de Pofos ette recomandeerde mij aan mijn Patroon met alle ernst, ten einde hij mij goed zonde doen. Ik te huiskomende, overhandigde de brief aan mijn Patroon. Nu was ik in een Spaans boerenfonds veranderd. Mijn Patroon, die ook zeer gierig op geld handelde, zond mij daarwaar is bij zijn Neef, een magtig rijk Koopman die hen, in compagnie op Amerika reisde. Ik bracht een brief aan hem van mijn Spaanse Patroon, en een van mij aan mijn nieuwe Spaanse Neef, de Boer, waarde Fuss de Bafos. Hij ontving mij met alle de erkentelijkheid, en deed mij alles wat ik kon verwachten. Onderhadden dat ik voor Sevilla was, werd alles klaar gemaakt, zo de koopmanschap, als mijn preferentverhouding. Ik vertrok dan met de Galibactermijn 'jaar 1679. Beveld heb ik dat ik eerst voor Perte-Bello, en dan voor Cartagena moest huis kopen, daar ik behouden aan kwam, en mijn zaakemachtig van mijn Patroon vergerichte, Ik bleef twee jaar tot Porse Bello, daar ik met de Indianen veel verkeerde, ook nam ik een Indiaan tot mijn knecht, en zo algemeen ik veel de Indianen en waar. Kasuee Kusmus 15, een stil handel dreef, leerde de Landtaal, dat me behaaglijk en veel loodziek was. Hier zou ik een beschrijving van Porto Bello en de landen daar omheen kunnen maken, en voor Amerikaanse beschrijven, zo ver ik ben geweest, maar dit is mijn oogmerk niet, om dat zulke beschrijvingen zo veel gedaan als uitgegeven zijn, en ik die aangaande niet nodeloos overbrengend. Ik kwam daar, na twee jaar tot Porto Bello gewoond te hebben, tot Cartagena, van waar ik na verloop van een jaar, weer tot Cadiz met een Soede handeling die mijn beide Patroonen welbehaagden, behouden aan kwam, in 't jaar 1682. Behalve mijn bedongen gagie, desden mijn beide Patroonen me nog sen aanmerkelijke vereering, met aanbiedingen, indien ik weer derwaarts wilde, ze niet alleen mijn gagie considerabel wilden verhoogen, maar nog daar en boven, dat ik een zeker vooraf bepaald gedeelte van de Koopmanschap zelf zou hebben. Dit was bedenkens waardig. Nu was ik al zo ver opgeklommen dat ik. Deze beschrijving van het Koningrijk waar ik in 1634 vertrok, maar met meer macht en vrijheid, al te vooren mijn eerste tocht gebracht had. Ik vertrok dan in het genoemde jaar; en kwam behouden weer tot Porto Bello. Mijn patronen hadden hier een eigen huis, en twee pakhuizen; waarin ik als voren mijn verblijf nam. Ik heb gezegd, dat ik in mijn eerste tocht veel handel landwaarts deed, omdat de Indiaanse taal die ik grondig verstond, mij geen klein probleem aanbracht. Ik kreeg dan lust; door de winst aangemoedigd, hoe langer hoe dieper landwaarts in te handelen, tot dat ik eindelijk besloot om Panama aan de Zuidzee te gaan bezoeken; om te zien wat ik daar voor handel zou kunnen doen. Ik wil dat al het zilver van Peru daar werd ont ontvangst, en dan over land van daar naar Porto Bello gebracht; dit mij aansmoedigend, vertrok ik over land van Porto Bello naar Panama, om daar te zien of de zilvervloot van Peru aldaar is gewend aan te komen. Daar komende, deed ik goeden handel. Hier hoorden ik, dat van Panama ook veel handel plaatsvond. : Keizer Gecombineerd. 17 Handelgedreven werd over de Zuidzee, ik ... „. „7.de Filipijnen Eilanden. Ik had wel zin om daarheen te reizen, maar ik kon zonder lucht van mijn Patroonen, zo ver van hun goederen niet afzonderen : daarom ging ik met mijn koopmanschap weer over land naar Porto Bello. Nu was het jaar 1688. Alle jaaren zond ik mijn negotie met de Gallioenen over met goede winst, tot ik in het jaar 1694. zelf mee over kwam. Ik kreeg met alle liefde en genegenheid van mijn Heeren Patroonen ontvangen ; en ik genoot van haar wat ik begeerde. In het voorjaar van het jaar 1695. te samen gereken en alles vergoed hebbende, schot voor mij een brave vormulier over, zo van mijn bedongen loon, als van mijn gedaane koopmanschappen; Ik kreeg lucht om over Porto Bello en Panama, de Filipijnen Eilanden te gaan beziken; en alzo ik geen genegenheid tot trouwen had, wilde ik mijn Ouders in mijn Vaderland nog eens gaan zien, teneinde, zo zij nog leven, ik haar mocht verlorgen. Dog werd belet zodanig, dat ik niet eer als in ’t jaar 1696. in Mey in Holland kwam. Ik reisde voort naar mijn oude en hieve Ouders. Daar komend, verstoond ik... dat mijn Moeder overleden was. Mijn Vader was oud bij de zestig jaar. Ik ging weer na het vinden van een huis, misschien ver reizen. Beschrijving van het Komingsrijk 7, gaf me de opvatting dat ik mijn Vader niet meer zag, ik maakte bekend, was de oude Man zo verblijd, dat hij mij omhelfend, bevestigde aan mijn hals; wij schreiden samen. Na dat wij beiden bedaard waren, liet ik wel opzien, verhaalden hem mijn weervaringen en voornemens, namelijk dat ik hem voor zijn leven verzorgen wilde, 't welke de grootste voorzaak van mijn overkomst was. Ik gaf hem dan de koos in een goed Gast- of provooienshuis; leggend nog eens honderd gulden voor hem op lijf-rente, en hem voort vervzorgend van alles wat hij noodig had. Hij verblydend hem in zijn oude dagen, zolang ik het huis zoo wel verzorgd had, en ik verheugde me nog meer; dat God mij gegeven had, van mijn en Vaders zoodaanigen dienst te kunnen doen; ik had hem meer een goed hart lief, zoolijk een teugdig kind is. De tijd van mijn vertrek nabij en kwam, ik nam afscheid van mijn oude lieve Vader, dat niet alleen schreien van heete tranen aan weerzijde was toe, want hij wetende dat ik gevonden was om na de Filipijnen te gaan. Ons afscheid had een geluid van weerszijden met veel teederheid, vermits ik de oude Man lief had; ik verheugde hem nog twintig dagen. Het eerste deel van de tekst is herhaald, aangezien het een herhaling is van de introductie. De tweede deel: Kane Kesubs 19, Eiten met een Be Rijksdaalder; endüschel-deten; een was Meester in een zeer vermaaklijke Stad; daarbij geboren was. Wygingeef te samen met Groep ik bij eidelen geheelen nag zodat veelt kinderen te vertellen, dat wij nauwelijks tijd tot slapen over hadden. Dog, de Meester moedend een tweedepart drie dagen, weer ra zijn huis vertrekken; moesten zeer gewichtige zaken konden verhandelen. Ik vraagde de Meester om zijn reden, waarom hij tot Amsterdam was? Hij antwoordde dat hij daar was gekomen om enige Medicijnen te koopen, alsof hij als een halve Apotheker handelde; maar dat hij voornaamelijk was gekomen, om enige stellingen tot het ontdekken van het Zuidland voor geld te demonstreren, dienstens die aaneens hoofdzaak zeer voornaam en beroemd was in de Regeering had overhandigd, met verzoek dat hij tot de demonstratie zou worden toegegelaten. Die voornaamste Heer de stellingsgesindheid keurde deze erg goed, en vroeg of hij deze wel kon demonteren. Het antwoord van de Meester was, dat hij tot dit doel in Amsterdam gekomen was. Waarop die Heer had gezegd, "Jij komt te laat, de Waelinking is daar al naar toe"; de Meester antwoordde daarop, "Ik kom niet om mee te varen, maar om voor een zeker som van geld de stellingen te demonstreren". Daar mee ging hij heen, en in Parijs. Fant zag hy een Kaart voor 't Huis van N: Vijfcher, daar hy die befiende, ik-hem vond staan. Ik vroeg hem des morgens die stellingen te mogen zien, en uit te schijven, welke hy me zeer gaar toe stond, en voort zijne papieren aan mij overhandigde. De stellingen waren de volgende zeven: 1. Consideratien over naderende aandoeningen van Zuidland. Maar in geval van Mag 7, naderweg ulceratie. 2. Van Pasfen, Odroyen van Zeistbrein. 3. Vande Scheepen; hare grond, hoedanigheid, en montuur. 4. Wat Manschap en Tuftrumenen mee te nemen. 5. Aandoeningen van vreemde kuise, en om binnen dat land te komen. 6. Hoe, en op wat wijde met de Mensen handel te drijven, ofte te krigen. 7. Van Amonitie; Vallaje, en Medicijnen, en Ziekten. Ik verwonderde mij, dat hij niet ter exemplaar werd toegelaten, te meer om dat hy zei, dat dit tot genoegen zoude demonstreren, of bij falen van dien dag, dat hij. geen geld zoude begeeren. Ik merkte het zesde Artikel aan, en dacht dat zulke zaken mij zelf weinig plezier zouden komen, zoo voor mij, als ten aansein van mijn goede vrienden. Ik ben 33 jaar, en voor mijn geval wilde ik een beschrijving van de Scheeps Scheurbuik, en nevens een verfying altijd binnen Scheepsvolld kon hebben, tot verkwikking en voorkoming van ziekten, zooals hij in dit zesde artikel verklaarde, wilde ter hand te stellen. Dat hij mij voort, en goedvindelijk toe vond, gevend mij zelfstandig uit zijn papieren, het kapittel van de Scheeps-Scheurbuik &c. Dog onder beding dat ik geen medicijnen mocht openbaren, indien die aan mijn eigen lichaam, en alsonbekend bruiken. Het kapittel van de Scheeps-Scheurbuik was her volgende: en (a). Mijn bedoelingen, dat ik eertijds op mijn voorige reizen op zes, onder de Scheeps-Scheurbuik had, 200 van haar oorzaken, voortkomende, als geneesmiddelen, waren hier nu volledig bekragtigd. Zeer nauw had ik nog een Scheep ziend, gegeven op de Scheeps-Ziekten in ’t gemiddelde: maar bijzonder de Scheeps-Scheurbuik, welke zich gemeenlijk op volgende wijze openbaarde: 1° = De Scheurbuik, wierde meer lastenloos, met weinig trek tot eten, lange tijd droog, en klieren. Kalm, lichaamloos. 2 - droog, van de Scheeps-Scheurbuk, en ten, en klieren. Kaïn, lichaamloos, groevig, zweetloos, alsof ze zorgeloos waren, ook wel koorgefef: haar mond stond open, om dat haar maagzame bederfde, het tandvlees werd aangereden, dat wellendend bloedend werd, en bleek bloedig vloeide. Ze zweetten veel, de voet geveend, en de huid rood. pis was soms zo smerig, en de adem werd allen Je benauwd. - Een paar Enige, wiens maag-zuur nog scherper wordt, vraagt wel vier mannen 'kort'; de pollen vliegt niet altijd door, maar was veeltijds onwet, zij werden maagzichtig. Vid dit alles is het duidelijk, dat de Scheeps-Scheurbuik, is een kwaal van de voeding van het lichaam, zo als vele geschreven hebben. De Oorzaak is dikte, en lijmigheid van het bloed, of zenuw-zuur, of die beide. Deze beiden belemmeren en verstoppelen de ingewanden, vaak Welk lijmig vocht, fcherper wordend, bijt, knaagt, maakt pijn, honger, en andere oorden. Dit De zweren, niet genezend, volgt onvermijdelijk de dood. De Fermentatie, effervescentie, vlugge zuur, zwavelig, zout zwavelig, en zwavellijker zoutdeeltjes, met een lengte van Dit. - Want zij behoren meer tot de Chemische, en Fysiofische Relaties als tot de ware ervaring van de genezing van de Scheeps-Scheurbuik, dus vind men dat beide Stuurlieden altijd aan land. De ervaring is hier, als ook in de meeste gevallen, de beste leerrichter. “Binnen Scheeps-boord dan, worden de Scheurbuikige, de te dikke en lijmige vochten uit volgende drie oorzaken. Door gebrek van water onder de vochten in volgende drie oorzaken. 1. Door het nuttigen van te weinig water. 2. Door het nuttigen van bedorven, of rotting water. 3. Door het eten van al te droog kool. 4. Door te veel zweeten, door ziekte of 5. Door te veel of te strenge labeur. 6. Door al te heete lucht. Ik meen de bespiegelingen van zovele deeltjes, verzaagt minder aan te roekren, want de mode is. Ik weet dat ongebloed, een dun geel vloeibaar nat, met ronde vormen, ontstaat. Voorts dat in deze mengeling, gegeven water, gegeven zout, en gegeven aarde is, ontken ik niet. Want de gal wordt uit het bloed afgezonderd, zoo wel, als een meeningte aan andere vogen. Maar beschermd gij het, of bloed, hoe weinig of geen gal is daar onder te zien, te proeven, of te ruiken, zoo lang als het bloed wel gemengd is. Even gelijk als de boeer onder de melk, langzamer dan in de botten of veuwszit, niet toonbaar is. Maar uitgemelkt zijnde, en dat haar stilstand met bijkomende van de lucht, een ontbinding in haar te samenstel gemaakt of veroorzaakt heeft. Hier is dan de kwaad menging. Want kwaad menging is, als de deeltjes onder vogen, op die plaats niet bewogen worden, daar ze in een gestelden stand, na haar gemeente reegel, en haar ordening moet zijn; zodat op een plaats meer dun, en op een andere plaats meer dik, of andere deelen te veel, of te weinig geplaatst zijn. Even gelijk als in melk, die gemolken zijnde, en stil staand, vele luchtdelen ontvangt, waar door de aardachtige deelen verspreid worden. 