title: Sämmtliche Werke
creator: Leopold von Ranke
text: Ick meen dat U. Ed. seer wel heeft geantwoort aen d' Franse Am- bassad*^ raeckende de twee pointen van d' accesie in d' Groote alliantie van d* successie van Spagne, ende het Noordse werck. Ick ben tene- mael van U. Ed. sentiment datter niet verder npdigh is als een simple acte van accessie in alliantie sonder een formeel tractaet, als het ge- practiseert is geworden in d' alliantie gedurende den oorlogh, ende voor soo veel de guarantie aengaet dat is in het tractaet gecomprehendeert en' is reciproc, daer soude kunnen eenige particuliere caesus syn die men soude kunnen excisieeren. — Het is my seer leet te sien de mesures die Vrankryck wil nemen in 't regard van 't accomodement in 't Noorden 't geen oock naer myn oordeel klaerelyck nu doet sien dat sy hetselve soecken te traineren ende geen afkomste te maecken ten waere volkomentlyck tot satisfactie van Denem^* Ick moet U. Ed. bekennen dat werck nu my begint te bekommer en, niet siende hoe het tot een promt accomodement te brengen dat soo hoghlyck ons interest is. Ick vrees dat wy door de wapenen Denem. verder suUen moeten pousseeren dat oock al seer dan- gereus is. — Dieren, 18. Aug. 1700. Heb huyde aen adm. Booke dien conform ordre gesonden om geen verdere acte van hostelityt te ondememen, als het geene absolut nootr «u«' bcm ©riefnjcc^fel ©tJ^etm« lU. 1700. 233 saekelyck was tot defentie van het onderBomen werck, niet twyfelende ofte mogelyck Yoor de receptie van dese ordres hy de tyding soude hebben ontfangen van een stilstand van wapenen ofte de vreede selfs. Ick lieb geen Orders aen Ahnonde gesonden want indien ick hem or- donneere de groote HoUandsche scheepen op te senden sonder van ge>. lycke d' Engelse. Sonde het soo qualyck in Engelandt werden genomen^ dat ick het niet soude justificeeren, ende ick hoop dat wy met de naeste post uyt noorden sullen verstaen het sluyten van d' Vreede ofte ten minste van een stilstand van wapenen ende in sulcken gevalle kunnen onse beyde Esquadres te huys koomen. — « Dieren, 12. Sept. 1700. Het sal seer nodigh syn dat men die devoiren aenwendt by de Co", van Sweden en Polen. Waer van ü. Ed. mentioneert om tot de Vreede te willen verstaen, ick sal van 's gelycke doen, het is my leet dat ick tegenwoordigh niemant in Moravien heb, soo dat ick aldaer niets kan doen, maer heb aen Stanope gelast om uyt mynen naem aen den Amb*^ van den Czar in den Hagh ernstig te spreecken en de dehorteeren van den oorlogh. Ick heb het tractaet tuschen Yranckryck en Poortugael gelesen, maer soude my daer in niet kunnen inlaeten als met eene generale ad- missie volgens de concepten van accessie en' acceptatie en als U. Ed. voorslaet dat den staet soude doen. Ick voorsie dat als ü. Ed. dit uyt mynen naem aen d' Franse Ambass" sal seggen, seer 't onvreede en geombrageert sullen syn , maer ick meen dat ick de reede tenemael aen myn Zyde heb, ende het fatsoen en leyt oock niet dat men soo soude werden vervangen, het is waer dat indien den staet en ick in dit trac- taet niet en komme dat hetselve vervalt als het me leyt; .— daerom kunnen eenigh expediente gevond«n werden om hetselve te accomo- deeren ick sal tamelyck faciel syn mits dat het cederen van die twee steeden wert uyt gelaten. Ick sie alleen groote difficulteyt hoe het te stellen met de Princen die in het tractaet sullen willen koomen, soo lang men geen ander Frins en nomineert in plaets van den Aerts Hartogh , want het by veele seer vremt soude voorkomen om een successie te guarandeeren sonder te weeten wie. Ick heb myn gedaghten seer laeten gaen op die verwisseling van Napels en Sicilien tegen Savoyen en Piemont en begin daer meer sin in te hebben als ick in het eerste hadt. — Loo, 11. Octob."1700. Het is my seer leet te vernemen het groot danger van leven van Co*^* van Spagne, ick moet nogh al hoopen, dat hy voor ditmael nogh sal echapperen, maer men kan niet vreemt vinden dat Yranckryck haer precautien tydelyck wil nemen. U. Ed. kan de Franse Amdassadeur 234 2[u« bcm Sörieftöttl^fd SU^dm« III. 17Q0. uyt myn naem yerseeekereii dat ick stipt fay het traetaet sal- blyven, ho- peude dat haer Co"* yan gelycke sal doen^ en gaeme met haer con- certeeren de middelen van execatie m cas van dat droevigh ongeval. De devoiren die sy te Weenen irillen doen aprobere iek tenemael, ^t gcen oock van onse kant dient gesecondeert, ende sal het seer dien- stigh syn dat G. Goes op ons Tersoeck een expresse aen syn- Hof de* pecheert. — Ick ben volkomen van U. Ed. gedaghten ingevolge van het scryven van Schon^berg dat U. Ed. de franse Ambassadeur uyt de naem van de Staet en my wil presseeren van te verklaeren aen Spagne, niet te suUen accepteren d' offnes van de Monai;chie voor een frans Prins, ick vrees dat Vranckryck daertoe beswaerlyck sal komen, ende even- wel is het conform het traetaet, ende wy souden andersints light de dupe syn. — Hamptoncourt, 12. Novemb. 1700. Ick heb desen avont ontfangen de droevighe tyding van het over« leyden van den Co. van &pagne, den eersten deser, door een fixpressen van M"" Manchester van J. van Fontainebleau , neffens een brief van Schonenberg van eersten dezer gescreeven weynigh euren naer den doot van Con. van Spagne, die in faveur van een soon van den Dauphin sende hebben gctesteert en de Cardinael Protecareto tot Regent aengestellt van de geheele Monarchie tot dat het testament soude syn geopent, ü. Ed. sal naer myn rekeningh ten naeste by op denselfeten tyt deze droevige tyding hebben ontfangen. Ick kan nu qualyck meer twyfelen ofte den Keyser sal het traetaet van partage aennemen , de twee maenden die gestipuleert syn om sigh te verklaeren is seer kort, daerom dient ge'en tyt verlooren te werden om het keyserse Hof te presseeren tot acceptatie. — Ick geloof dat Tallard nu weder haest hier sal syn ende my presseeren om te ver- klaeren wegens d' Echange van Savoyen en Piemont, tegens Kapeis en Sicilien. Volgens het scryven uyt Vrany van myn Ambass. heeft Torcy aen hem gesproocken over dat werck en al veel empressement getoont om doer toe te komen soo dat wy niet sullen hasarderen om niet soo schielyck ons te veritlaeren, ende ick weet niet ofte het nu wel kan ge- schieden sonder prealable kennisse van het keyserse Hof. Hamptoncourt, 8./19. Novbr. 1700. • Het is seeker Indien den Keyser sigh submitteert aen het testament dat wy daertegens niet en kunnen doen, soo dat eer men iets positifs kan resolveeren men. moet weeten wat den Keyser sal willen doen, ick oordeel nu dat ick niemandt extraordinaris tegenwoordigh in dit geral voor als nogh aen dat Hof kan senden voor en aleer men weet hoe het werck daer sal werden opgenomen inso&derheyt als ick considerere «u« bcm «ricfroct^fel SSiltjerm« III. 1700. 235 de tegenwoordighe sentimenten Tan de menschen alhier die mogelyck sollen yeranderen^ want daer is hier niets seeckers nogh dat lang deart. — Hamptoncottrt, 18./29. November 1700. Eergisteren heb ick te gelyck ontfangeu U. £d. brieven van den 19. en 23., en huiden die van d' 26. deser, de laeste schynt my wat beter hoop te geven dat de menschen in Hollandt dit groote en on- verwaghte voorval wat mecr beginnen te aprehendeeren als in het eerste, * ick wenste dat ick U. £d. het seif de oock hier konte scryven, maer tot myn groot ledtwesen moet seggen dat de menschen even stupied blyven. Op een brief van Haer H. M. heb ick best geoordeelt van in gene- rale termen 't antwoorden dat men eerst moet weeten hoe het by den Eeyser een men eenigh positive resolutie konte nemen ende seeckerlyck dit is oock myn sentiment, maer ick en kan niet begrypen het discours dat den G. Goes aen U. £d.''^iheeft gevoert, als of Engeland en Holland het werck moste beginnen en dat den Eeyser daer in soude koomen, want het is evident dat wy gieen reght hebben om yets tegen Spagne 't ondernemen, maer dal den Keyser syn pretensi^ willende maintineren wy hem dan soude kunnen assisteren. Godt weet of ick het Parlement alhier daertoe sali kunnen induceeren, hoe nootsaeckelyck ick het oock soude oordeelen, maer dat wy yets soude beginnen moet men niet dencken, ick distinguere het aöront dat Yranckr. aen ons heeft gedoen van het tractaet aftegaen sonder ons consent, ende het geen de successie van Spagne raeckt daer in kunnen wy niet werden geconside- reert als partey, als in cas van den Eeyser 't assisteren indien hy syn reght wil doen valideren^ ende ick ben volkoomen gepersuadeert door ü. Ed. raisonnementen dat het beter is voor ons dat den Eeyser pretendeert de geheele successie, als nu in het tractaet van partage in te treeden, maer ick twyfele ofte men soude kunnen sustineeren, dat de groote alliantie nogh subsisteert, waer door wy verbonden waeren den Eeyser in syn reght tot de successie van Spagne 't assisteren, naerdien het tractaet van partage seedert is gemaeckt en dien volgende die alliantie te hebben gederogeert, soo dat men in sulcken geval vrees ick genecessiteert soude moeten syn, om eene nieuwe alliantie te maecken. Bet is my seer leet te verstaen dat d^ G. Goes aen U. Ed. heeft gesejrt dat de trouppes van den Eeyser in geen staet soude syn als in het vooijaer xtaer Italien te marcheren want dan vrees ick dat het laet sal syn, want seeckerlyck Yrankr. sal snlcke mesnres midderweyl nemen dat het seer difficiel sal syn om sigh meester van bet' milanees te maecken, indien by het keyserlyck hof tegenwoordigh volgens haer or- dinarisse gewoonte met longeurs wert geprocedeert, sal ons in de uyterste vergelegentheyt brengen want voor en aleer wy de resolutie van dat Hof weeten en kunnen wy geen mesures nemen; in middels suUen wy soo 236 ^u« bem !6nefme(^fel mif^tim^ III. 1700. by de Franse als Spaense werden gepresseert [om ons te verklaeren. Met de laeste hebben wy geen questie maer suUen met haer na niet meer kunnen handeleu tot dat getermineert is ofte wy den Hart Tan Anjou Yoor haer coninck suUen erkennen. — De concervatie ran de Spaense Nederlanden dienden onse eerste sorgte syn, ende het is seer goet, dat den Ceurvorst van Beyeren in sulcke goede dispositie voor ons is. Godt geve dat het lang magh denren. Ick hadt U. Ed. yergeeten te scryven, dat hebbende aen my gesouden den H' Meyer en naeder te reflecteeren, dat als ick in dese coi\jnncture aen hem yemant sont dat het yan eclat soude syn en de Ceurvorst mogelyck meer quaet als goet doen, ende het gemeen geen voordeel, want ick wel hadt voorsien dat hy in dese conjuncture niets anders en konte doen, als gedaen heeft yan Hartogh van Ai\jou voor Coninck 't erkennen. — De gedaghten yan den Ceurvorst om de spaense Nederlanden in Leen te houden vrees ick niet sal aengaen, maer konte hy het goeveruc: ment voor syn leven krygen het waer een goede saeck. U. Ed. weet dat volgens het testament de conninginne de keus heeft, van vier gouveme- menten, van Napels, Sicilen, Milaen ende Spaense Nederlanden, men soude door Schonenberg dienen onder de handt te doen arbeyden dat de connin^rinne de laeste niet en koos, want deen soude de Ceurvorst van Beyeren niet alleen gefrusteert syn, maer ick oordeel gans niet voor ons interest dat sy daer komt, ende daerom vrees ick dat Yrankr. haer daertoe sal traghten te persuadeeren , vooral moeten traghten te be- henden in de Spaense Nederlanden te trouppcs van den Staet en daer in kan de Ceurvorst wat in doen en U. Ed. moet dat vooral aen dese Bichard Sterck inpreecken als ick alhier aen Meyer heb gedaen en nogh doen sal. — Het is wat vroegh dat Briord al begint hooghe tael te voeren ick vrees dat het daer niet by sal blyven, volgens het scryven uyt Yrankr. en sal Tallard niet hier komen een dat ick my sal hebben verklaert; ick geloof dat den Heer van Heemskirk op syn aenbrengen een sleght bescheyt sal ontfangen.' — Ick blyve onveranderlyck* U. Ed. goede vriendt. — Hamptoncourt, 7. December 1700. Naer dat ick myne laeste hadt afgesonden ontfing ick U. Ed. brief van 30. Novemb. ende om op U. Ed. vraeghpointen soo veel doenlyck 't antwoorden, suUen wy met d' eerste post geeclairciceert syn hoe dit groot werck aen het Keysershof wert opgenomen en voor en aleer kan men qualyck eenige reghte mesores nemen. — Ick meen dat den Ceurvorst van Beyeren tot nogh toe. yoor ons wel geintensioneert is, maer hoelang dat sal deuren is onseecker, insonder- heyt Indien Yrankr. hem groote offers doet, U.Ed. weet in wat necessi- teyt hy syn geltmidelen heeft gebraght, soo dat het eene groote questie soude syn ofte het tegenwoordigh yoor ons adventagieuser waer dat hy 3tu« bcm Sönefwcd^fcl SBit^erm« III. 1700. 237 in het Gouvernement continueerde ofte niet, ende dat het niet beter was dat de coninginne Douariere daer quaem regeeren die door d' alliantie met den Eeyser en suster synde van den C. van Pals men aen die kant geen meer securiteyt soude kmrnen vinden, waeromtrent ickgaemeü.Ed. gedagbten met den eersten soude willen weeten, om mesures daer naer te nemen. Indien in desen tyt, eer wy ons hebben verklaert, de spaense ofte fransen ordres aen den Ceurvorst van Beyeren sonden om de trouppes van Staet uyt de Garnisoenen te doen vertrecken, dat hy het niet soude doen, maer ons de' beloofde tyt geven van twee maenden om daerop ons te verklaeren, maer hy sal seeckerlyck geen meer trouppes van den staet, nu in Gamisoen admitteeren, ende ick soude meinen, dat het niet dienstigh soude syn om tegenwoordigh meer trouppes derwaerts te senden, Yoor en aleer men genoodsaeckt is tot een rupture te koomen, om aen Yrankr. dat pretext wegl^ te nemen, om te beginnen. Ick moet ü. Ed. rond U3rt verklaeren, dat ick van opinie ben, dat het onmogelyck is, van met dat volck die den Staet tegenwoordigh in dienst heeft, de Spaense Nederländen te kunnen diffendeeren tegens Yranckryck in weerwil van de Spaense, maer de Spaense alleen en syn niet maghtigh om de trouppes die wy daer nu hebben, met geweit te doen vertrecken, maer Indien sy dan in syn krygen sullen van de be- hondenis, se van de Spaense Nederländen, die ons het tractaet van par- tage hadde doen aengaen, ingevalle Schonenberg sulcke conventie konte sluyten met de teegenwoordigh Regenten van Spagne, voor* de komste van den Hartogh van A^jou, konten wy seeckerder mesures nemen ofte hem 't erkennen voor Coninck ofte niet, in alle gevaJlen en kan ick geen quaet sien dat Schonenberg dit tenteert, men sal daeruyt altoos kunnen vememen^ wat gedaghten de Spaense Ministers hebben, want soo lang als wy den Hartogh van Anjou niet hebben erkent so bennen wy tot iüets geengageert. — Ick soude ü. Ed. wel voorslaen Quiros hierover te spreecken, maer ick vrees dat hy alte goet Frans is, U. Ed. sal daer best kunnen van oordeelen. — Wat de constitutie en sentimenten alhier aengaet en kan ick U.Ed. niet veel meer seggen als ick in myn voorgaende heb gedaen, hoe advers men hier oock voor den oorlogh is, soo heb ick reden te gelooven dat men de Spaense Nederländen niet en soude willen abandoneren, maer ofte men tydeling de noodighe voorsinige sal doen tot derselfe assistentie, daer leyt de groote difficulteyt waeromtrent ick onophoudelyck sal ar- beyden om de menschen hetselve te doen begrypen. — Ick meen dat ick ü. Ed. brief volkomen heb beantwoort, de brieven uyt HoUandt van voorlede vrydagh en syn nogh niet aengekomen, ick heb uyt Franckr. ontfangen copie van het antwoort dat Forey aen Heemskerk heeft gegeven, het is een lang raisonnement, dat seer light ^as te refuteeren, maer ick vrees dat het nogh al veel luyde sal ver- hlinden met dat soete woort van vreede. Ick blyve onveranderlyck ü. Ed. goede Vriendt. — 238 2fw« bem »tiefwed^fel mi^tlm^ IIL 1700: Hamptoncourt, 10. December 1700. Ick beken dat ick niet en kan gelooTen dat de Comngin geoontri- baeert heeft tot het maecken van het testament noghte oock in de Franse interesapn soude syn geengageert tegens den Keyser, ick weet wel dat Yoor dese gedurende het ieven van den Cear-'Pms van Beyeren seer geanimeert is gewust tegens het keysers Hof, maer dat is sedert verändert. Wat den Ceurvorst van Beyeren aengaet en twyfele ick tegen- woordigh niet aen syne goede intentie, maer ick kan niet sien hoe het voor hem mogelyck sal syn syne trouppes in d' Spaense Nederlanden 't onderhouden sonder gesubsidieert te werden, en sonder deselve sal hy niet willen ofte wel kunnen blyven in het Gouvernement, soo dat het een seer 1i)ekommerlycke saeck is in byde gevallen. — Ick en twyfele. niet ofte den Staet en ick seer suUen werden ge- presseert om ons te verklaeren op d' erkenntenisse van den Hart, van Anjou ende het sal al seer difficiel syn om dat werck lang uyttestellen, maer als wy souden resolveeren om hem 't erkennen en sien ick oock niet, op wat manier ofte pretent wy den Keyser soude kunnen assisteeren indien wy het raetsaem oordeelde, soo dat naer myn opinie men eerst positief moet gedeterraineert syn, ofte men den Keyser wil ofte kan assisteeren voor en aleer men wegens dat important point kan resol- veeren. . — ^ Ick geloof dat de menschen alhier eer te brengen souden syn om den Keyser te assisteeren ingevolge van d' groote Alliantie, lüs een nieuwe engagement ofte tractaet te maecken, maer generaelyck alle de menschen sien daef seer swaer tegens aen, dat wy een oorlogh soude beginnen, considereerende in wat sleghte staet wy daertoe tegenwoordigh syn, soo dat ick U. Ed. niet moet ontveynzen dat ick qualyck kan ge- looven dat ick het Parlement soude kunnen brengen om my genoegh- saem te subsidieeren om den Keyser by te springen ende sonder het wclcke U. Ed. weet dat ick niets van effect kan doen. Ick vrees oock dat den staet beswaerlyck daer toe soude kunnen resolveeren waertoe alle d' artifitien van de Franse en Spaense Ministers, daer U. Ed. mentie van maeckt veel qnaets sullen contribaeeren, als oock hier, want die protestatio van genegentheyt tot maintien van den Vreede verbünde de mensch^i soodanigh dat het onbegrypelyck is, wy syn seeckerlyck gebraght in d' uyterste quaet parket, den goede Godt wil ons daer uythelpen, want roenschelycken weyse sien ick niet als ruien voor ooghen. — Hamptoncourt, 14./3. Decemb. 1700. Ick wert van alle Menschen hier seer gepresseert om den Gon. van Spagne 't erkennen, hebbende geen questie met deselve noghte denatie^ ende ick en sie niet dat ick het veel langer sal kunnen uytstellen, want de vrees die hier is, om met Spagne in oorlogh te koomen is osbegry- .^Äu6 bem S3ricfwe(i^fct JB«^eIm« m. 1700. 239 pelyck snstmeerende genetalyck alle menschen dat die commertie van Engelandt dan gernineert is, soo dat men daertoe niet en moet koomen, ten waere men -wert geattaqueert. — Ick heb ü. £d. gescreven myne gedaghten om in Spagne onder de handt te doen arbeyden om sigh met de natie te Terbinden, en specialyck omtrent de securiteyt van d' Spaense Nederlanden. Ick- en twyfel niet ef U. Ed. sal daer over aen Schonenberg hebben gescreven, ende om dat ick tegenwoordigh tot Madrid geen Engelse Minister en heb. wae- rover de menschen alhier seer 't onvrede gyn, ben ick geresolveert om yemand sonder caracter in alle spoet daerwaerts te senden ende sal ü. Ed. copie senden van syn instructie. — Ick verwaght nu alle daghen den G. van Tallard, die my aparen- telyck een brief van syn Con. sal medebrengen van gelycken inhoud als die van den Staet, 't geen my oock al seer sal embarasseren hoe te beantwoorden, want ofschoon ick resolveerde den Hartg. van Anjon als Con. van Spagne 't erkennen en met die natie is het doenlyck, in een vertronwde correspondentie te leven, soo kan ick evenwel met Vranckr. op die voet niet syn, want het affront dat ick heb ontfangen is 't ecla- tant om* gevierdt te werden, U. Ed. weet dat wy geen reeden van klagen hebben tot nogh toe van den Hart: van Anjou, soo dat het een seer groote differentie is, hoe te leven met den eenen ofte met den andre. — De groote swarigheyt is hoe den Keyser te contenteeren , als wy den C** van Spagne erkennen, daer sjm reeden genoegh uyttevinden om onse proceduren te 'justiiiceeren, maer het geen by my het swaerste moet wegen is, dat ick genoegh verseeckert ben, dat het Parlement my niet een duyt soude geven, om tegenwoordigh den Keyser te assisteren tot maintien van syn reght ende »naer alle aparentie een addres maecken, om den Hartogh van Anjou tot C® van Spagne te erkennen, van wat consequentie dat sonde syn, kan U.Ed. oordeelen. — HampS 17. Decemb. 1700. Ick heb ILEd. in myno lae&te gescreven de sentimenten alhier in 't reguard van d' Goning van Spagne t' erkennen, en daerby körnende de resolutie van Amsterdam ende verder pencfaant in den Staet, vrees ick dat men het niet veel langer sal kunnen differeren. — Ick blyve nogh geresohreert .om ymant naer Spagne te senden in secretesse en sonder caracter en sal met de naeste post U. Ed. copie van d' instructie toe- eenden^ naerdien het tegenwoordigh my voorkomt datter geen aparentie in de werelt is, dat ick het Parlement, alhier sal kunnen persuadeeren om my te subsidieeren, om directelyck het reght van den Keyser te helpen mainteneren en dat het my klaer toeschynt, dat de voomaemste leeden in den Staet van die sentimenten suUen syn, ofte het niet best is daar yets aen G. Goes van te doen blycken en traghten te persna- deren om met den Keyser onder de handt mesures en engagementen te 240 «u« bcm «ricfroci^fct SBiie^cIm« IH. 1700. nemen* tegens Yrankr. sonder Spagne daerm te noemen als in cas sy de Spaense Nederlanden aen Vranckryck soude willen cedeeren. — Ick hoop, dat tot concervatie van d' Spaense Nederlanden men^hier nogh yets sal willen doen, maer verder niet, ten waere men ons den oorlogh aendeden, maer om deseke door precautie te beginnen en suUen de menschen niet toegebraght werden, insonderheyt tegens Spagne, daer men pretendeert het heele welvaren van commertie van dit ryck aen dependeert. — Men soude op deselve voet moeten traghten engagementen aen te gaen met de noorderen Croonen, ende met soo veel Duytsche Princen als men daer in soude kunnen engageren, hoe de Eeyser satisfactie te geven is bet difficielste, maer als men aen dat Hof regbt wilde consi- dereren d'onmogelyckbeyt voor ons tegenwoordigb een oorlogb te be- ginnen, beboorde tot moderate gedagbte te koomen, ende dat bet even- wel baer interest is, om met ons verbonden te syn, soo goet als kunnen, bebalve dat ick vast stelle dat bet onmogelyck is, volgens constitutie van de saecken in Europa, dat wy lang buyten oorlogb kunnen blyyen, boe men sigb oock wil flatteeren. — HampS 21. Dec. 1700. Dat de Franse nu beginnen sagbter te spreecken spruyt naer myn opinie uyt twee oorsaecken, d' eerste dat sy ons gaeme in slap soude wigen end' van d' Keyser separeeren ende dat niet tegenstaende baer groote magbt sy de saecken tot d' extremityt van den oorlogb niet gaeme tegenwoordigb soude brengen, waeren de menseben albier en in HoUandt bartiger men soude bet werck nogb eenigsints staende bonden, maer onse slappigbeid werdende bekent, sal alles bederven. — Ick beb U. Ed. in myne laeste gescreven op wat voor een manier ick meende dat U*. Ed. met G. Goes konte beginnen te spreecken. — Ick meen dat de Eeyser niet qualick beboorde te nemen dat wy niet langer souden kunnen uytstellen om den Coning van Spagne 't erkennen, want te dencken ofte pretendeeren dat wy den oorlogb soude declareren om bet regbt van den Keyser te maintineren, is in HoUandt en hier onuytwerckelyck ende ick meen dat die erkentenisse niet en beboorde te beletten om een nauwe verbintenisse en alliantie met den Eeyser en het ryck aentegaen. Het point van Milaan is bet delicaatste, indien men daer eenigb expedient op konte vinden, want ick wel kan voorsien, dat in HoUandt en hier daeromtrent deselfde difficulteyt soude syn, als om bet gebeel in oorlogh te geraecken. Als den Envoye van den Keyser hier sal syn gekoomen sal ick op delicate voet met hem spreecken. — De maxime die men wil dat ick hier yolge, is om de Spaense te flateeren en soo traghten te gewinnen , 't geen ick niet en geioof dat de reghte wegb is, maer om niet daeromtrent te voldoen, bebben ick gepasseert eenige periode in d' Instructie, daervan ick U. Ed. copie toesenden, die my soo wel niet en gevallen, ick en verwaght niet veel Tan dese besending, alhoewel het een habil man is, die verscbiedemael %vi9 bem iSneftuec^ffr mil)tlm9 III. 1700. 241 4aer is geweest en [de tael spreeckt. Ick doe het meest in insighte, om de menschen hier contentement te geven ende dat het'my in ver- Yolligli van tyden occasie soude kunnen geven om my daervan tot voor- deel van te bedienen. Ick heb huyde ontfangen U. *Ed. brief van den 21. deser, ick had ü. Ed. in myne laeste gescreeven om te sullen rekenschap geven van het gene soude passeeren in d* audientie die Tallard 's anderen daeghs van my soude hebben. Ick kan het tegenwoordigh doen. seer kort, alsoo deselve my niet een waort heeft geseyt als sympelyck den brief van d' Con. syn meester overgelevert, die in substantie deselfde is, die aen den Staet heeft gescreeven. Ick seyde hem dat ick mogelyck al te veel genegentheyt hadt getoont tot de vreede maer dat ick deselfde ge- negentheyt continueerde, waerop hy alleen antwoorden dat den Con. syn meester meente hetselve te belooven met het aennemen van het Testa- ment, ende daerop maeckte hy een reventie en d' vertrock wäeruyt U. Ed. kan aftieemen, dat ick geen informatie hebbe van de securiteyt die Vranck. ons soude willen geven, daer Lelienroth soo van blasoneert. — Ick beken dat ick niet en kan sien waer in die soude kunnen bestaen, nogh minder het Concept van Lelienroth, om met Vrankr. en Spagne een tractaet aentegaen, dat ick belaghelyck oordeel in dese Coi]guncture. Ick meen aen den andere kant men niet moet tegenwoordigh negli- geeren om de menschen te voldoen, van te vernemen ende selfs voor- slagen te doen Vranckr. tot onse securityt, maer dat moet by den Staet geschieden en niet by my, het sal bequamer die wegh gaen ende van meer effect syn en ick sal daer naer, sonder difficulteyt daer in koomen, maer ick meen dat men altyt moet traghten Vranckryck en Spagne soo veel te separeeren als mogelyck en' geen conventie samentlyck met haer te maecken, niet dat ick geloof het nu mogelyck is om haer te sepa- reren, maer het soude in tyden en wylen te pas kunnen komen ende het b. Kaufe*« »eile X\n. 16 242 «uö bem »ricfwccj^fcl mif^lm9 III. 1701. soude eene verkeerde politique voor ons syn om te contribueeren o^ occasie te geven van een gemeene yerbinteniBse. — In deselfie tyt dat ick ü. Ed. scryf, van eenigh securiteit van Yranckryck 't eyschen, moet ick bekennen dat ick niet en weet, waer in d' seive kan bestaen, wat belofte by monde ofte by gescrift, acht ick soo veel als windt, d' eenighste securityt die ick kan bedencken is, van de spaense belooffce en Goncent te hebben dat den Staet baer trouppes in de Spaense Nederlanden hout en die magh venneerderen , neffens Engelandt als d'^ occasie ofte noot sal vereyschen. — Indien Yranckr. hier in moet concerteeren weet ick niet, naer dien het baer direct niet en raeckt, maer ick geloof wel dat Spagne het tegenwoordigh niet en sal doen sonder haer bewillinge ende daerom was het indifferent ofte U. Ed. daer van sprack aen Quiros en oock aen Briard, voor my, ick sie niet hoe het te concilieeren is om tegenwoordigh den Keyser in eenigh tractaet ofte consentie te comprehendeeren met Spagne ofte Vranckryck, maer d' engagemeiit die wy met den Keyser en het Ryck soude aengaen moeten apart syn, ende ick ben tenemael van ü. Ed. sentiment, dat Indien wy deselve na niet aengaen, dat wy geexponeert syn aen d'uyterste ruin. — Ick wil hoopen dat de Keyser von ons niet en sal begeeren on- mogelycke dingen als den G. ^es door ordre aen U. Ed. heeft na be- geert, dat Engeland en HoUandt aeqstons in gemeenschap van oorlogh soaden treeden, dat nietdoenlyck is, ende als ick U. Ed. inmyne laeste heb gescreven, so behoorde den Keyser niet qaalyck te nemen eerder te bewilligen dat wy den Con. van Spagre erkende, op dien voet sal het wel dienstigh syn dät U. Ed. met den G. Goes spreeckt want het on- mogelyck sal syn, die erkentenisse veel langer ayttestellen gelyck ü. Ed. light kan considereren. — Ick blyve onveranderlyck Ü. Ed. goede vriendt.. (get.) WiUiam R. Ick meen dat U. Ed. aen Lelienrotb behoorde te doen insinueeren dat syn conduite onverdragelyck is, en dat het geen ambassadeur toestaat om cabales in een Republieq te fomenteeren. — Kensington, 7. Jan. 1701. ' Sedert en syn geen brieven uyt Hollandt aengekomen, waer naer ick seer verlang, om te weeten wat resolutie sal syn genomen in 't re- gaard van H erkennen van den Con. van Spagne, want ick niet en geloof dat het langer kan werden nytgesteld, om dat de Hr. van Amsterdam daerop sullen hebben gepresseert, ende de credentiale, die U. Ed. scryft, dat Qairos soade hebben ontfangen, kan ick niet sien hoe men sal kannen eviteeren om die aantenemen ofte absolunt te weygeren, wegens de pointen van secariteyt daer ü. Ed. mentie van maeckt, syn seer nodigh en' essentieel, maer als ü. Ed. oock wel considereert, wat sullen wy daeraen hebben by een mondeling of scriftelycke verseeckering van Vranckryck, d* eenighste secariteyt die wy van haer en' Spaense können «u« bcm «ricftoet^fer Stl^erm« IH. 1701. 243 hebben is, van de trouppes van' Staet in spaense garnisoenen te laeten maer daer heeft Yranck. sigh al tegen yerklaert, ende myn ambass. scryft my gisteren met de post van daer^ dat te Rege nee tot Mudrid met een erpressen aen d^ Goninck van Yranckryck badt versoeckt sorgb te dragen voor de monarchie, en te willen dUponeren van alle haere maght als dienstigh soude oordeelen, en dat ordre was gefionden aen alle Gouverneurs en Generaeis om deselve 't obedieren en^ Orders opte- Yolgen, SOG dat naer alle aparentie den Ceurvorst van Bayeren ordres sal ontüangen om de trouppes van den Staet uyt de spaense Garnisoenen te doeu vertroecken, ende ick kan niet sien, hoe het mogelyck is tegen* woordigb, deselve met geweit aldaer te houden. U. Ed. kan light be- grypen hoe dat dit werck my moet bekommeren, sulcken pubU^ue de« monstratie van dat sigh Spagne tenemael aen Yranckryck overgeeft, moet men luoopen dat hier en in Hollandt de menschen oogken sullen openen ea' maer bekommering geven en vervolgens hartiger maecken. — HampS 25. Jan. 1701. Daega naer het afgaen van myne laetste brief, heb ick ontfeuagen TJ. Ed. brief van den 18. dezer, ende g«sien de resolutien die haer H. ]ÜC. hebben genomen. Ick sal met verlangen afwaghten te vernemen wat antwoort deselve van Yranckr. sal ontfangen, onde tot dien tyt toe niets te resolveeren, in 't reguard van' erkentenisse van' Con. van Spagne, ende ick ben nogh in twyfel ofte ick yets op dat werck sal termineeren voor het sitten van het Farlement die syn aenvanck sal nemen Donder- dagh in drie weecken gelyck U. Ed. weet, maer ick sal U. Ed. daervan, van tyt tot tyt kennisse geven. Ick wil hoopen dat de proventien spoedighe en cordate resolutien sullen nemen op den brief van Haer H. M. want seeckerlyck daerin sal meest bestaen de behoudemsse van den' Staet hoe de saecken ook gaen. — Wegens het Concept van eene Generale alliantie soude ick meeneu vooreerst, dat men die op den voet stelde van' generale securiteyt van vreede, tegens d' overmaght van Yranckryck en tegens het geene deselve haer soude willen doen vergrooten ende haer meester maecken van eenige van de spaense domeinen, ende men soude aen particnliere trac- taet tusschen Engeland en den Staet kunnen maecken relatief tot het generaal, maer particulierlyek tot conservatie van' Spaense Nederlanden ende wat yder daertoe soude contribueeren. — De grootste swaerigheyt in dit geheele werck is, hoe de Keyser te contenteeren en daer in te doen komen, als U. Ed. wel considereert, soo lang als sy hoop hebben om ons 't engageeren haer reght te mainti» neeren tot de geheele successie van Spagne, soo is daervan niet te ver- waghten; men sal moeten sien wat den tyt sal willen geven. — Ick blyve onveranderlyck ü. Ed. goede vriendt. (get.) WilUam R. 16* 244 «u« bew «riefmci^fct SBil^etm« ni. 1701. Kensington, 27. Jan. 1701. « Ick wenste dat de trouppes van PruyBsen haer march wilde ver- haesten, want den tyt van 't Jaer schiet seer veer in, en' het is noodigh, dat het dessyn in Geulse soo ras doenlick wert geäxecuteert, als mede dat selve tegens Wolfenbuttel , want het daer naer impracticabel sal werden. — Ick vinde dat Hanover niet en durf betrouwen dat de vyf duysent Praysse tot die executie wierden geemploieert, ick beken soo lang deseke in eedt van den Staet en my niet en syn, dat het voor haer wat hasar- deus is, geconsidereert, dat Brandenb. Hof meer genegentheyt heeft voor Wolfenbuttel als voor Hanover, maer om den doortoght toe te staen kan geen swärigheyt syn. — De Minister van Saxen alhier heeft geen völmaght om te tracteeren, selfs niet op syne propositien die onaennemelyck syn, hy moet.scryven, dat seer veel tyt sal neemen gelyck U. £d. kau oordeelen, ende het is evenwel seer nodigh, dat wy met den eersten weeten ofte wy die trouppes kunnen hebben ofte niet, om naer anderen te kunnen om sien, ras ge- lycke in 't reguard van sönde. Ick en twyfele niet ofte U. Ed. sal die negotiatie met Heer Lelienroth hebben geentameert, ende dat men ver- volgens haest sal sien wat men daervan te verwaghten heeft. — De subsidie aen G. van Trier dient te werden gegeven en' ick sal myn quota daer in betalen. — Ick heb al ordre gesonden naer Fortugael om geen occasie te laeten echapeeren, om dat Hof te doen veranderen, maer het sal daer seer op aenkomen, op wat voet den oorlogh wert begont ofte gedeclareert. — HampS 28. Jan. 1701. * ü. Ed. sal uyt myne voorgaende hebben gesien, dat wy concerteren in' selve gedaghte van nootsaeckelyckhevt van trouppes van den Staet te augmenteeren ende te traghten Denem*^ in onse partey te brengen, 't welck ick vrees dat al difficiel sal syn, Indien Yranckr. eenigsins goede of adventageuser conditien sal oifreren, siende dat de Ministers en Co- ninck selfs daertoe penetreert, het was goet dat ^en Hartogh van Wit- temberg ende Ples geinformeert waren van particularieteyten van' ne- gotiatie van Ghanielles, maer daer dient sorg gedragen te werden, dat sy niet kunnen mercken door welcke wegh wy het weeten. ü. Ed. kan uyt mynen naem aen van Hucken seggen dat ick gaeme neffens den staet in de negotiatie met Denemarken wil intreden als voor desen. U. Ed. sal uyt myne voorgaende hebben gesien dat ick nogh niets had geresolveert in 't reguard van d' erkentenisse van Con. van Spagne, ende het geene ick. nu voor ontydigh oordeel om dat ick uyt bet scry- ven van myn ambass. in Vranckr. heb vemomen dat Torcy aen hem heeft geseyt , naer dat hadde ontfangen de memorie van Heemskerk, dat genegen waeren met den Staet in onderhandeling te treeden, soo dat men nootsaeckelyck d' uytkomste van dese negotiatie sal moeten af- wäghten eer men sigh determineert wegens de erkentenisse. Ick heb ordre gesonden aen myn ambass. in Yranckr. om sigh toe voegen in die negotiatie met die van den Staet, ick weet niet ofte het niet nodigh soude syn dat den Staet ymand derwaerts soude, om ge- durende d' indispositie van Heemskerck 't ageeren, alhoewel dat ick geloof dat de Franse van intentie syn om de negotiatie in den Hagh te Yoeren, H geen best sal kunnen werden gesien, als sy sollen hebben geantwoort, waer uyt oock men sal kunnen oordeelen op wat voet die negotiatie voort te setten; het is seecker Indien d' Avaux in HoUandt komt hy aldaer veel quats sal doen en' syn oude intrigues hervatten met deselve menschen. — Ick heb Ü. Ed. door den G. van Albemarle toegesonden myne ge- (laghten wegens de vermeerdering van Trouppes van den Staet, waertoe ick niets verders heb by te doen, ende U. Ed. kan hetselve voorbrengen nyt mynen naem als U. Ed. het tydigh sal oordeelen, ende ingevalle men meer trouppes wil aennemen sal het door ovememing van Reg"** van de Princen die voor dese aen den Staet hebben gelevert, als Ha- nover en Hessen- Cassel en Holsteyn Gottorp waer toe ick geloof dat die voraten al heel gereet sullen syn. — Ick ben neffens ü. Ed. seer bekommert wegens de Reg™* van den Staet die in de spaense plaetsen leggen, evenwel en sie ick niet dat men tegenwoordigh daer omtrent yets kan resolveeren eer men den uytslagh van negotiatie siet, want geduren^e die tyt en kan ick niet gelooven dat de Franse eenige violentie sullen willen doen, maer so ras die Negotiatie afbreeckt, sal men sigh aenstons moeten determineeren vrat partey te kiesen 't geen seer groote swarigheeden aen alle kanten sal hebben, want om die trouppes daer te laeten syn sy verlooren, ten waere men sigh van eenige plaetsen meester maeckte, 't welck den oorlogh soude syn begont, ofte dat men die retireert en dan abandon- neeren wy tenemael de Spaense Nederlanden aen de Franse. — U. Ed. kan daer uyt oordeelen tot wat diffiicile determinatie wy syn gebraght, om uyt dese twee groote quäle te kiesen. Ick sal hieromtrent oock gaeme U. Ed. sentimenten-weeten. — 246 tltt« bem ^nefwed^fel mi^tlm9 lU. 170L Hamptoneonrt, 4. Febr. 1701. U. Ed. sal uyt myne laeste h^bben gesien de swarigheeden, die ick meen die daer syn, om een positive resolutie daeromtrent te neemen, ick ben nogh yan 'selve geda^^ten, maer in cas de franse trouppes in de spaense plaetsen senden als nyt d' advisen van Brüssel men reeden he^, 't apprekendeeren , soo en kan men niet langer hesiteeren tmi de trouppes van den Staet te doen retireeren ende ick sende tot dien eynde aen U. £d. door den G. van Albemarle, een ordre aen Heudom, die wel syn tyt sal moeten nemep om 'selve uogh te vroQgh nogh te laet ^t executeereni — Ick ben oock noigh van gevoelen dat de Franse tot geen extremiteyten suUen koomen eer sy sien wat cours de aengebooden ne- gotiatie sal neemen, het geeft my wonder dat in' Hollandt nogh geen antwoort is aengekomen ten waere 't intentie is die door d' Avaux te doen brengen. — Volgens d' advisen die ick uyt Vraackryck heb suUen sy begeeren dat den Staet een eysch sal doen, wat securiteyt deselve begeert, 't i;een ick meen dat seer diffioiel te doen sal syn, want Indien den Eeyser daer in wert begrepen, sal Yranckr. daer nae niet willen hooren, ende sonder deselve daerin te begrypen soude wy ons tenemael van 'sehe separeeren, dat ruineus soude syn. — Ick moet U. Ed. tot verw<mdering seggen dat men nu hier begint te spreecken van nootsaeckelyckheyt van een oorlogh meer als ick oyt hadt kunnen gelooven, maer hoe het in 't Parlement sal worden be- grepen, daer alles aen dependeert kan men nogh in het minste niet van oordeelen. — - Ick ben bleyde te vernemen het uytgebraghte advies in Hollandt wegens het helfen van £kitr. middelen eivie de recruteering van' militie. Ick vrees nefiSeus U. Ed. dat de Stadt van Amsterdam beswaerlyck daer toe sal keomen, maer de reeden om Yranckryck daer door niet 't offen- fieeren, ofte een pretext te geven om te beginnen, is by my van seer gering gewight en lightelyck nu te boMitwoorden, nu dat Yranckryck selfis soo «terck werft, dat het noyt is gebeert ofte de naebeurighe Frinces en potentaten stellen haer oock altyts in staet van defensie, in- dien het niet met den aldeerste geschiet sal het daemae van weynigh vrught syn. — Het is abso^nut nodigh aenstons te verbieden het uytvoer van Paer- den want andersins sal^ het qualyck mogelyck syn de Ruytery vän den Staet te recruteeren. — Eensington, 11. Febr. 1701. De coapluyden hebben alhier de tyding dat de Franse posessie hebben genomen van Nieuwport ende Ostende, dat haer niet weynigh en alarmeert. — %u9 bem i^rieftBefl^fer mil^tim^ in. 1701. 247 De quade weghen en' het ongestadigh weer is^ oorsaeck datier nogh weynigh liden van het Parlement syn in d' Stadt gekoomen en dienvolgende kan men nogh iiiet weeten met wat gedaghten deselve uyt het landt sullen kernen, alheewel daer weynigh gtaet op is te maecken, want soo ras sy by den anderen kernen beginnen de cabales ende dan veränderen de menschen als naght en dagh. — Het is seecker dat men seer spreckt yan 'nootsaeckelickheyt van den oorlogli, maer d' opinien snllen aparent seer different syn, ende hoe den aytslagh sal syn is onmogelyck naer te raeden, dat evenwel seer bedroefd is in suldke bekommerlycke en dangereuse ^den. — Ick hoop dat ick in körte al een moey Esquadre scheepen in Duyns sal hebben, waervan ick U. £d. met de naeste een pertinente lyste sal toesenden. — Ick heb U. Ed. in een van myne voorgaende geschreven; dat ick oordeelde nootsaeckelyck te syn dat den Staet ymant naer Yranckr. sont om d' affaires waertenemen gedurende de sieckte van Heemskerck. Ick ben nog van dat sentiment, niettegenstaende, dat den Staet myn Am- bass. heeft gelieven te autoriseeren om haer affaires te doen, ende al- boewel den G. van Manchester vigilant en wel genegen schynt te syn, soo is hy nog seer onervaren in' publique affaires, ende is hetnoodigh, dat hy ymant heeft tot syn assistentie, en heeft hetselve oock versoght, meenende dat Heemskerck noyt meer in staet soude syn om te kunnen ageeren. Kensington, 22. Febr. 1701. 