title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Ik alies overvijand hebbende, met mijn sper in de hand, en een bloote houwer met een touw aan den arm hangende, trad tot aan mijn poort, (zijnde dit een ingericht hek) alwaar hij op de hurk zat, drie of vier tree den daar buiten. Ik sprak hem aan, hier Karel, wat wil je? Hij zag op, ik wenkte hem aan ’t hek te komen; daar komende, begon hij te huilen, en op zijn borst kloppend, wees op de dooden, en dan naar de Zee, waar uit ik bevoelde dat hij de dode wilde halen. Hier op deed ik teken, dat de andere die tegen de grond lagen, zouden vertrekken. Hij hem omkeerende, riep haar toe, waarop zij alle opstonden, en liepen bij de groote troep op straat. Ik wees hem hij zou stil staan, dat hij deed; ik haalde Bechuit en Spaanse Wijn, die ik met hem at en dronk, ik binnens, en hij buiten de poort; zienende dat het wel behaagde, wees ik hem, dat hij alleen de dooden moest halen, en wat te rugge gaan, dat hij deed. De Poort losgemaakt hebbende, vertrok ik in mijn Kasteel, gaande binnen mijn deur zitten, mijn bastaard en roer veerdig heb ik ze aan de rand. Hij kwam in de gang, en sloeg een voor een, een stuk weggooiend buiten de poort, die op een hoop neer liggende. Wanneer hij de laatste haalde, en buiten was, kwam ik weer met Wijn en Bechuit uit, belemmerend te staan, Sot ik mijn poort zeer vast toe; tekenende dat bij mij zoude komen, dat hij deed. Ik beijkte bem met veer Befchuiten en tegenwoordig Wijn. Hy dit aanneemende, zat weer op zijn hoek; en ronkte al sceansflaappend mensch, stond op en ging bij de Broerte troep. "Ik bleef aan de poort om dit alles aan te zien, wat zy zouden aanvangen. Daar kwamen veertig en dertig geschilderde helden met hun spijkers, al huidendot bij de doden, welke opneemende, droegen die tot bij de grote troep. Daar komende, verheften zich een vreemd gejammer en gekrijt. Zij marcheerden al krieterende naar de rivier; dit duurden den geheelen nacht, dat zij bij beurten huilden, altemaal bij twee vuuren te gelijk, dat ik alles zien en horen kon. De doden-haalder kwam des morgens tot voor mijn poort, daar hij hard op bezaaid rondom geen ander Volk verneemende, kwam uit, met rouw en houwen. Hij zat te huilen. Ik door mijn kijk-gaten." Beschrijving van het Koningrijk als voor hen op een hurkje, met een bril op het hoofd. Ik deed teken daar zou zitten blijven, en mijn omkerende, wilde hem wijn en brood halen ; Draager blaften, en als ik om zag was die kant al bovin op het hek ; maar, ik dit ziende, schoot hem van boven dat naar buiten neer buitelden, waar op weer een algemeen geschreeuw en groot gehuil bij de rivier op. Een gewonden kwam uit den hoop, even als de dode had gedaan ; ik wierp hem twee Beschuiten toe, laatende hem den dode weg slepen ; onderweg ontmoeten verrichte anderen om hem te helpen draagen; deze bij den dode komende, balkten zoo hard als ze konden, en daar mee bij de troep komende, schreeuwen ze alle even hard, als of haar het uiterste verderf was nadat ze naakende. Eindelijk trokken ze Boschwartz in. Elke kan denken of ik blij was : mijn poort, deur, en kijkgaatjes gefloten hebbende, zette ik vuur aan, en kookten en braadten als een Prins, maakten met Draager goedgier; ik zette daar een victory-beeker op, gaandeweg leggend tot den volgenden morgen een gat in den dag weg. Na dat ik papier genoeg had, schreef ik alle voorvallen aan, die haast door het dik wils leven van buiten konnen. Om plaats te winnen, brak ik mijn leemen vlot, die weg werpende ; groef de Oly-potten in de grond; voegende alles zoo kort op en aan een als mij doenlijk was. Ik haalden nog kruit, schroef, en kogels uit het Wrak, met nog veel Beschuit, en al dat noodig afgestorven en bergen kon. Vier schietgaten, twee naar boven, en aan elkende zijde een, die velden maakten met breekgaten en beitels, die wel beleegden. Rondom mijn Fort maakten ik boven aan scherpe paaltjes in de grond, twee treeden breed. En nu kon ik niemand als door mijn gang het Fort genaakt. Eens op een nacht begon Draager geweldig te blaffen, doch ik hoorde niets; maar des morgens ontwakend, zag dat alle mijn paaltjes met zand bedekt waren; waar door verfchrikte, denkende dat zij terwijde wel mijn gehele Fort zouden begraven. Rondom uitziende, vernam niemand. Draager uitgelaat hebbende, wagen ook gerukt. De hele dag zag ik fijn uit, niemand verneemende; zelfs stak ik later aan, en begaf ik te koek. In de voornacht begon Draager weer te blazen. Mijn lıgt, bedeckt hebbende , opende zagt | ‚= .M = 53 min | > \ 178 Befchryvinge van het K oningryk mıjn fchietgaten , mijn baflen-Rille aanbren- ‚. gende, gaf ikrondom vuur. Daar op volg-- den een yfelijk gefchreeu: De fchietgaatren terftond weder ttoppende , laaden ık mijn baflen zcer wel, en bragt die wcer te boor- de. Na ontrent twee. uuren begon Draa- ger weerte gnorren; ik verbood hem’t blaf- fen, en gaf voort rondom weer vuur 'daar - al weeder zulk een gekrijt op volgde. Ik ftopten mijn [chietgaaten , laaden mijn baf- fen weeder, enpeurdentekooy , allesen de Wagt op Draager latende aankomen, Dag wordende ,„ ik en mijn Hond niets verneemende , traden naa buiten,, met voor- neemen naa de Vit-kyk te gaan, dog derfde niet, uıt vreefe vanverraft te worden, bleef daarom dien dag by en in mijn Fort , nee. | dig oppaflende , en met Draager de wagt ‘ houdende. Mijn poort en deur des avonds wel geflooten hebbende , maakten ık vuur en ligt.: In de vo@rnagt gromden Draager als vooren. Door mijn kıjkgaaten uitzien- de, zag zcer veele vuuren , jaa zonder tal, zoo aan de rivier , langs de ftrand , als over al ın ’r bofch, dat my wat ontftelde; dog bedaarden haaflt, denkende, God had my ‘260 veel maalen bewaard, hy zou my nu ook wel bewaaren. | / :. Alles klaar gemaakt hebbende , dat tot Id | ee (>: Sur Karınke Kesmes 179 ‚een aankomende Batailje dienen kon, en twee Lontftokken gereed ftaande , gaf Draager maar weinig ecten , om niet flaape- rıg te worden. Ik nam fijne Befchuit mer wat wıjn, en begaf my naa kooy , zoo lang flaapende , tot Praager my wakker blaften: ik ontwakende , hoorden veel getier , ge=. schreeuw, en geroep, soms als of zij zongen. Overal Zo, het Wrak in volle vlam, dat mij zo ontstellde, dat ik niet staan kon, kruipende naar mijn kooy, werd flauw, doch weer bij mijzelf komende, en alles, overdenkende, bad ik God als schreyende om hulp, als na twee uren (vuur in de Kruit-kamer kwam), dat een veivakke flag gaf, waarop een vijandelijke geschenk opging. Het gegrom van het leger was omtrent het Wrak vergaderd, daar dan flattend, springend, en zingend. Ik mij stil houdende, verwachtend wat daarvan komen wilde, en stelde mij geheel rustig, denkende dat eet, drinken, kruut, en lood had, in een sterk Fort, daar zij mij niet konden doen: Dag werd, en niemand vernemende, trok met Draager wel gewapend uit, rond- om mijn Kaskel gaande, en met een verrekijker overal rondzienende, zag niets. Dag teegen re cens na het Wrak komende vond wat stukken en brokken. Eenige nog brandende; de tranen bedden mijn oogen op dit geslag. Gaand met een bedroefd hart op den Viskolk of nog Menschen ontdekken kon, zag niemand, daar op needer zittende, raakten in vlamp, ontwakende, zag Volk bij mijn Kasteel. Ik werd geheel verfright, afkomend, trad langzaam derwaarts, mij ontdenkend bedenkende wat ik te doen stond, naader komend, zag wel dertig gevelken bij mijn Kasteel, dat zij ingenomen hadden. Elk kan denken hoe ik te moed was. Ik dacht kort beraad, goed beraad, neemende voor te sterven, of mijn Fort te winnen, mijn moed was meerder als ooit, ik achtte haar niet meer als honden. Recht op haar aan treedende, kwam een van haar zonder spies naar mij toe, “toe”, gaand op de hurk zitten, als voor de afweer, ik wenkten hem op te staan, dat hij deed: samen staande, kwam nog een uit haar troep, met een spies naar mij toe; omring ten half weg met zijn spies van hem, bij de gevallen komend, ging op zijn hurken zitten; ik wenkten hem op te staan; hij opstaande, zag naar mij toe, klopten op zijn Borst, doend teken dat mij geen kwaad zou geschehen; dus staande, en denkende waar ik doen wilde, werd ik van achteren omarmingd en gevat; die twee, welke voor mij stonden, schoten ook toe, mij met hun wapen ontdenkend, en mijn kleding uit trekken; doch was ik zoo naakt als zij, denkend niet anders of zij zouden mij dooden, te meer, om dat diegenen welke bij het Fort waren, met een gekrijt met hun spiesen kwamen aanloopen; doch een van diegenen die mij gevat hadden, haar teken doend, wierpen zij al haar spiesen van haar, en bij mij komend, zaten alle op haar hurken neer. En straks weer opstaande, vatten malkander bij de hand, dansten dus al zingend om mij heen. Ik wees naar mijn Kasteel, denkende waar ik daar in, ik zou ze anders leren danfen. Die fu, welke mij uitgespuugd hadden, en bij mij stonden, vatten mij mete aan, en moest ook met haar dansen; waarop de anderen in haar handen klapten, en schreeuwend zo hard zij konden. Ik dansten met. De vreugde gemoed, nu wel merkende dat Zij mij niet wilden doden. Het danvende geëindigd zijnde, wees ik haar weer aan mijn Kafteel; waar op een schreeuwend gegeven- de, kwamen nog wel twintig uit mijn ka- fteel te voorschijn, welke haar daar tot nog toe verborgen hadden; die bij onweten- de, nam elk een houtje spietst weg op, mijn in ’t midden zettende, en begonnen de strand langs te marcheren; ik geduurig naar Fort ziende, en dat passend, begon te schreinen, dat zij haar niet eens kreunden.. Wij passen, ook de Staak daar ik mijn Kist &c. uit gegraven had, welke ziende hoorde mijn hart hoe langer hoe meerder be- klemd. Dus om tien uren langs strand voortgetrokken zijnde, keerden zij haar links het Bosch in, en hielden na een half uur halte, eenige wat vruchten haalende, daar wij alle van aten; zij rukten wat takken van de Boom, die tot hun beddingen toe schikten rondom mij heen, mij eenige meede deelende, die ik onder een grooten Boom neer leegde, daar naakt op te knagen ging, en zo koud werd als zij was. Zij lagen rondom mij, flapend geruis, behalven die die altijd wakker bleven, en wat tal zingend rond- om mij hielden, die elkens door anderen verloot werden. Ik kon door haar zingen en koude niet flapen; zij dat merkende, maakten vuur; mij daar bij leggend, begon ik wat te hopen. Ik beval mijn aan God, en verwachtte, geduldig was ik weet ge- waarneemde, denkende geduurig om mijn Kafteel. De morgens gingen wij weer aan het marcheren, en raakten na een uur uit bij een poel, alwaar wel duizend een van dunne rijstjes gevlochten stonden, van hoorn en grote als mijn Koninklijke lantaarn; hier van nameren elk een, aan mij ook een gevende; ik zag dit, vindende het van binnen in de bodem, en half weg de hoogte met leem of pot-aarde bekleed, daar achter van Bomen in lag; ik kon niet weten wat dit betuikte; maar na een uur gaand de Zon wat hoger rijzend, zag miljarden muggen en vliegen uit het moeras opkomen, als wanneer zij fakkels vuur maakten, en elk fijn baar in de korf deed roken; de rook had een aangename reuk, en deed alle muggen en vliegen van ons blijven. Dit moeras gepasseerd zijnde, kwamen wij weer tegenzijn den avond ineen Bosh, daar zij terstond vuur maakten, en rondom gingen zitten, mij als voren bewaakende. Desmorgens weer voorttrekende, kwamen we aan het strand, aan een grooten inham; omtrent twee uur langs het strand gaande, ontmoetten we een rivier, die langs gaande, raakten weer in een Bosch, daar vele vruchten vonden; omtrent de middeleeuwse dag houde halte houdende, kwam nog een Troep byons, die zich alle op de hurken gingen zitten; daar na op slagende, zongen en dansten als gekken. Ze brachten vruchten mee, welke omgedeeld hebbende, trokken weer voort; na omtrent twee uur gaans vonden vele vlotten in de rivier, met touwen aan bomen, op het strand staande vast gebonden, met welke wij ons alle over zetten, togen als vooren. Dus welvoren aan de verschillende rivieren gepasseerd hebben, kwamen we aan een zandige vlakte. Nu hadden we al zeven of acht dagen gemarcheerd. Ik was moe en mak, hoe wel zij me alle dingen deden die zij konden. Dezes vlakte verlatende, kwamen we weer in een Bosch, als wanneer zij alle begonnen te zingen, eenige als zingende vooruit lopend, zag ik van verre vele Menichen en hutten. Welke naderende, kwamen weer vele van dezelfde ons tegengevallen om mij te zien. Nog verder gaande, kwam ik voor een groote hut, daar een ouderlijk Man in de deur zat, daar voor ons alle op de hurken moesten zitten; hij mij nader bevolend, deed mij bij hem komen: hij hield een lang drievoeis met die, welke mij gevangen hadden; doch ik kon niet hun verstaan. Het verschil geëindigd hebbende, moest ik in de grote huur gaan, alwaar vier naakte jongelingen, en één naakte jonge vrouw, die alle naar mij toe kwamen, bezag mij zeer nauw, over al mijn lichaam tastende en voelende; Ik vond onverwachte te zien, niet wetende wat men met mij zou doen. Na een uur begonnen ze alle in de tent te zitten en te dansen rondom mij; en de huishouder ook, wat deed hebbende, kwam een der voornoemde vrouwen voor mij op de hurkhutten zitten: ze was mij dat ik ook zoo doen moest, welke doende, vond de oude op, ons elk een hand op het hoofd leggende, "begon zoo hert te lachen dat ik verstijnde, waarop die buiten de tent waren antwoorden. Weer beginnende te zingen, en te dansen, deden ze buiten de tent waren hetzelfde. Dit na al een half uur geduurd hebbende, vond de jonge vrouwen, allen op mij by de hand vattend, hard met mij buiten, van de anderen gevolgd; brengende mij in de daarbij stappende lege hut, daar die dochter en ik in gingen. De andere fluitten de deur; daar na zingende weg gaande bleven wij met ons tussen alleen in de hut, daar in zag ik Hooy, gezuurd drooggebleekt materiaal, en hiefen matten. Ik was verkoud kuchende en hoestende; ze deed mij in het Hooy ter neer leggen, en mij met matten van vissen overdekt hielden, kroop zitten bij mij onder, om mij te verwarmen, dat ze op een aangenaam manier wist te doen. Decens Heidin had een zeker Toover-karakter, daar zij mij zoodanig mee betoverden, dat ik al mijn ongemak, kastelen en alles kwam te vergeven. Na een paar uren malkander zoo ver verwarmd te hebben, dat wij samen wel vrij konden, was ik van mijn verkoudheid genezen. Wij opstaande, voelden wij de koude lucht weer, en bevonden dat eerst als een andere Adam dat wij naakt waren. Overal doorfiende, zag daar een mand met gebraden vis die nog warm was; zij een taart met haar hand daar uit krijgende, maakten die op, mij die aanbiedende; ik vatte die gelegenheid bij haar hand, denkende ik zal de tijd waarneemen, en mij daarvan bedienen, en koste zoo veel ik kon. Hier naast werd de deur van onze hut geopend; en ik haar volgende, bracht zij mij weer in de grote hut, daar mij gebraden vlees, vis, en eiers, werden voor gezet. Wel gegeten hebbende gingen wij in de rihte in de vier muren samen. De volgende dag vingen wij vier vis en 's avonds werd ik weer naar onze hut geleid, daar wij tot de morgen bleven slapen. Mijn grootste ongemak was dat ik naakt moest. gaan. -Dus een maand of twee geleden hebben- de, ontstond op een nacht en vervaarlijk geïrresciey, dat zich hoo langer hoe meer verheffende, mijn gevoelens ook deed schreien en schreien; verrijkte, zie omarmde me al schreiende: me loslatende ging op haar knie zitten, klaar voor haar borst; ik de deur van onze hut opstootende, zag ontelbare vuuren rondom, zo verre ik beoogen kon, niets wetende waar dit beduiden; ze was me dat het onze vijanden waren, welke ons wilden dooden. Ik was haar weer dat wij zouden vluchten. Ze deed teken dat wij rondom bezaaid waren. Wij gingen samen naar de grote haal. De Oude zat bedrukt en zuchtte. Ik zag een houten. spits neemende, verzocht men het licht om de Vyand op te zoeken; maar denouden zijn hoofd schuddende, kreeg een hoorn, gaande in de deur der hutte, en blies zoo hard als hij kon; daarop volgde het geluid van wel honderd hoorns. Ik niet weerstaande wat, dat beduidend, ging naar mijn hut, een houten spits meedeneemende, met verplichtingen van mijn te vervangen, wien ook op mij aan mogt komen. Mijn Gefantinne volgde mij naar, kermende en kremerend; het werd meer 'tijd dag, en zag van verre verichtend Troepen, gekleed en gewapend Volk, dat mij kragtig verwonderde; hoorde ook Schietsen, dat mij nog vreemder voor kwam; vattend mijn Vrouwenfchap bij de hand, zei ik haar dat zij met mij daar naar toe zouden gaan, mijn dochter zouden mij niet dooden; dat zij niet doen wilden; dat dan alleen de Vyand te gemoed gaande, kwam bij een troep Paarden, den Kapitein mijnde, hield stil; ik op mijn knieën vallende, zijde mijn handen te sparen. Hij wenkte mij bij hem te komen, dat ik deed, en werd van hem nauw bevolgd, als zijne leven geen blank mensch gezien hebbende. Hij deed mij een Rok, Broek, en Muts geven, ook een Paard daarop ik op klom; maar mijn leven mijn veel te Paard gezeten hebbende, kan men denken hoe dat toeging. Ik reed in 't voorste gelijk. Dus zag voort rijden- de, kwamen bij onse hutten. Ik wees den Kapiteen mijn hut waar ik woonde, biddende hem met gevouwde handen die te willen vertrouwen. Hij zette voort eenige Ruiters voor de deur, daar ik meede onder. was. Nu zag ik verschillende Troepen van groot | 3 | c Kränke Kesmes: 189 le kanten aankomen, een Kanon werd afgevuurd, op welk zein het aan een moorden ging, dat bedroefd te zien was; zowel Mans, Vrouwen, als Kinders, lieten haar gewillig doodgaan, zonder haar meer te weeren als de oude Joden op. hun Sabbat plagen te doen. Dit beëindigde mijn reis, als wanneer een Onder-Officier ons orders gaf; ik vroeg hem of ik eens in de hut mocht gaan, dat hij me met een knikje toestemde. Van Paard in de hut treedende, begonnen zij al te schreinen, zittend op haar hurken, ik hem, hemden; waarop zij stil zweegen; dit had ik van den Ouden geleerd, welke dat deed als hij gehoord wilde zijn: zij zag mijn wit aangezicht, kennende mijn handen en voeten, schoot mijn Vrouwmens naartoe, mij omarmende al schreien: ik hem, hem zeggende, zweeg zij stil; zij gaf me gebraadde Vis en Eieren, die ik aan mijn gezelligheidspaard, nevens wat Fruit ontdoen, daar zij aan namen en nuttigden. Het was wonderlijk dat alle deze mensen haar zoo gewillig lieten dood gaan, zonder de minste tegenweer te bieden, even als of zij allemaal - | | | Ole x . U 199 Beschrijving van het Koningrijk Goddelijke Offerhande gedoemd waren. Het moorden geëindigd zijnde, reed ik, als gevangen nieuwe Ruiter met mijn troep weer naar achter, zonder te weten waarheen. Na eenige dagen marcheerden we aan de Zee, daar meende Vlotten te liggen, eenige met twee, andere met drie en vier zeilen, hier menigten wij alle overgezet. Onze Kompagnie was honderd man sterk, rijdende in tien geleders, elk geleid door een Officier of Korporaal: in haar Standaard, was op blauwe zijde een gouden Zon, waarin de Engel Baloka in een purpere rok zat en schreef, desgen had meer ogen dan van Argus ooit verdacht is; zijn gestalte was zeer wonderlijk, alsof gehuld bestaande uit oogen, ooren en handen, dar mijn vreemd voor kwam. Wij waren de eerste Kompagnie die weer keerden van drie duizend Ruiters, zijnde Hulpbenden, welke dit Eiland Krinke Kesmes aan haar Naburen geleend hadden. - Ik aan Land kommandeerde, werd in een Boerenhuis gelegd, tot orders van Kesmes kwam, dat ik daar zou komen. Daar komende, werd ik in een Scholastieke vergadering gebracht, alwaar vier-en-twintig zeer agtbare Mannen zat. - De Voorzitter deed me aan en aangeboden. rondom, elk van deze heeren beschouwde het, tot het een aanzienlijk man in zijn hand krijgende, dat overal uitgesproken hy op staande, vroeg mij in goed Hollands, hoe ik bij de Natie Kasse (welk woord betekent Stranders, of Strand-bewoners) gekomen was? Ik antwoordende, verhaalde het geen mijn weetvarende was; waar overal haar alle zeer verwonderden. Hy gebodeerde mij dit alles op te schrijven, dat ik vaardig deed als zodanig ik het zelf als een A.B.C. van buiten kon. Dit overgeleverd hebbende, werd het voort in deze Land-taal overgezet. Des dag ertegom-middag kwamen mij tien Jongelingen, in de Hollandsche taal begroeten, die ze vrij wel spraken, lezen, en schrijven konden. Na drie dagen werd ik uit de Hoofd-Stad Kesmes, naar deze Stad Talowjael gelooden, om alhier gedurende mijn leven, een jeugd de Hollandsche taal te leren, dat als nog mijn werk is. Men geeft mij hier zeer eerlijk onderhoud, mijn school is nooit sterker als zestig jonge Luiden, die ik in de Hollandsche taal mee der wijze, en doe verstaan spreken, lezen, en schrijven. Deze Zuidlanders menen, dat het geluk van haar land, en haar goede en zeer heerlijke regeering, alles afhangt van de goede opvoeding van de jeugd, daarom mogen hier geen toden van wijven, schoolmeesters over zulke wonderbaarlijke en veldwonderen nog geen dronkenne fuipers, of kwakzinnige gemanierde mannen, schoolmeesters zijn; de zulke worden veracht, zo wel als die haar natuurlijke verstand ontbreken, necens, de talmensen leugenaars, die niet glad van tong zijn. Ze gelooven hier, dat alles, of de meeste fouten, welke vele mensen alzijdelijk zijn, zy die in hun jeugd, van hun opvoeders en onderwijzers ontstaan, en dat de zelfonderwijving haarbij blijven. Daarom moeten hier de schoolmeesters verstandig, zeer opmerkend, voorzichtig, en wellevend zijn. Ik heb mij naar haar wetten bepoosd en leef nog daar naar zo goed als ik kan; daarom ben ik bekleed met deze rode rok en rode muts, dat hier een kleed van eerbare is. Het teken op mijn borst geborduurd, is in deze landstaal zij-bo dat is vrijman. Ik schrijf dit alles af, met verwondering overval. Des anderen daags naar den avond kwam de EK-ko ons weer bezocht; ik benigden hem zijn beschreven historie was derom, hem met een goed hart bedanken, de verzocht hem, dat hij de goedheid bezitta te hebben van mij de stad te laten zien, al zodanig order van den garboen daar toe had. Hij zei, naar tegen drie uur te willen doen. Om drie uur kwam hij mij halen; hij en ik trokken alleen de deur uit, al zodanig mijn ander volk nog geen verlof had om. uit te gaan, wij vlogen de rechterhand om, tot op een hoek van een brede straat, welke inflaande, bracht ons die tor op een zeer groot = , waar op in’t midden een grote, treffe-lijke Piramide of Tooren stond, daar men langs trappen op klont, van boven opgaande, hadden van anderen tot boven op het plat een leunende. Ik zag ook op de vier hoeken van dit plein vier Kerktorens, met schoone kunst-beelden ver - Gierd , welke alle boven over geweld waren. Wij klommen de trappen der Piramide op tot boven op het plat, van waar ik de geheele Stadt nevens het omleggende Land kon overzien. De Stadt vertoonden hem bijna rond, hebbende dertien aan allen zijde geweld; de Tempelen waren op de Turken wijde altemaal rond. Ik zag een groot, en twee mindere Paleizen, nevens verscheidene andere treffelijke Gebouwen. Ook dat eenige Rivieren of Burgwallen door de Stadt vloeiden. Eindelijk nog een zeer pragmatische Piramide buiten de Stadt aan de Oost zijde, waar boven op den Engel Baloka stond, die welken als de Sonne niet helder scheen, de morgen groet gedaan werd. Weerom afklattend, bracht hij mij in een groote Badtoevel, welke vry wel ge bouwd was, hebbende vijf bijzondere Kamers met Baden, en tien Kamers van vermaken, alle van Marmer. Van daar bracht hij mij in de Stad-kuis, dat heerlijk en schoon gebouwd was, hebbende vele en ruime Vertrouwen, alle met zeer konstig Beeldwerk verguld, vertoonende hare aan de Goden, Koningen, Helden en Historie des Lands. Hier zag ik het doos. De Ker Kast, dat den Ei-bo zelf bijgewoon en gezien had; ook was hier kunstig verbeeld den strijd der Geestelijke ten tijde des Konings Cham Hazi. Vorderst veel wonderbaarlijk en vermaakelijkheden. Toen bracht hy me in een kamer die vol stond met Beelden van Mannen en Vrouwen, alle geheel naakt, zonder BR bedekking. Ik vraagde wat zulks beduiden? Dit is zeide Ei-ho de Trouw-kaamer; niemand in deze Stad of onder dezezelfde droom behorende, kan trouwen, of moet eerst geheel naakt in deze kamer verschijnen, zoo wel de Bruidegom als Bruid. Hoewel verschillend dat vraagden. Zo, hoorte, de Dochter die haar verloofd was, zal aan een Man persoon om zich te trouwen, die werd alhier gebracht van een oude Vrouw, haar het naaste in den bloede bevondende en die Jongeman welke gezind was om daar aan te verbinden, werd hier gebracht van een bedaagde Man, die ook op het naaste aan hem bevond. Deze in de kamer gekomen zijnde, en de deur geflootend, ontkleedden dan elk de fijne, en vertoonden die malkander gezond naakt, welke malkanderen dan bekeken van achteren en van voor, pappend, staand, bukkend etc. Ja, ze bevolen malkander van boven tot beneden, van achteren en van voor. En indien ze beide wel en gevonden waren, dan was het huwelijk klaar en moest voortgaan. Maar één ongeval aan den eenen of den anderen vinderide, dan stond het in de keur ja, beide de jonge lieden. Dat is feit, ik, een wonder, hoorde beschrijving van het Koninklijk huwelijk, komt naar mijn gevoel de eer en schaamte te na, zulk doen zou men in Europa verfoeien. Waar meer bewijst, zeide Elbo, dat de Europeanen wijf zijn als de Afrikanen? De Europeanen hebben ook veel meer gebruiken: Maar wanneer men een Paard, Hond, of ander Dier koopen wil, dat bezoekt men, betaalt men, en beziet men terdegen (om niet bedrogen te worden) eer men 't koopt; waarom dan een Man of Vrouw, die men trouwen wil, en waar meer men fine leven tract, en moet eindigen, ook zóó niet gehandeld? Een Dier kan men weer verkopen met weinig schade; maar een die men trouwt, die moet men behouden zóó lang men samen leeft. Met kwamen daar vier Personages, geheel met zijde kleeding bedekt, in treden; wij moesten daarom vertrekken, de deur werd geflootend; deze kwamen hier om de Huwelijkse aanstaatsing te doen. Ik had in de Yropia van- Morms ook zulks ‚geleefen, dog meenden dat het vergierd was; maar nu bevond ik het de waarheid te zijn, dat my zcer verwonderde. Van hier bragt hy my tot het Paleis van den Gouverneur, welk groot en fchoon was, ftaande aan her einde van een breede ftraat, hebbende rondom een breede graft, en dikke { —t_ R) N Krınke Kesmes. 197 dıkke muuren,, met veele platte toorens woorfien. Verlof gevraagd, en verkregen hebben de trappen wij voorbij een Wacht-huis, over een welgemaakte ijzeren Brug van veertig treden lang. Voor de gevel van de poort was de engel Baloka zeer kostig uitgehouwen, dezelfde werd van alle mensen die door deze poort gaan, geroepen. En FEDER; Buzkashi zei mijn, dat het Beeld van Baloka overal in Krinke Kesmes geroepen werd op dezelfde wijze als in Spanje het Kruis of andere Heilige Beelden geroepen worden, en is ons het Beeld van Baloka alzoo heilig, als het kruis in Europa. Daar: Door de Poort getreden zijnde, kwamen wij op een ruime plaats, omringd met woningen en stallen voor Krijgs-luiden gebouwd. Deze woningen waren vier verdiepingen hoog, de onderste waren stallen, in de twee middelste woonden de Krijgers, in de bovenste onthielden haar de jonge Manichaïs, welke tot den Oorlog werden opgevoed, en onderwezen. Op het midden van deze plaats zag ik een Fontein welke zeer prachtig met vele beelden van dieren versierd was, en mij zeer heerlijk voorkwam. Onder deze Dieren waren er ... & N3 . ze ver- 198 Beschrijving van het Koningrijk verfchiede die ik niet kenden, en nooit gezien had. Dit beschrijvende, traden wij door een tweede kleiner Poort, over een kortere Brug van 20. treden lang; ten eind komen, verschrikten ik zoodanig, dat ik in lange niet bedaard kon, want aan elke zijde van het eind van de Brug, was een hoge huis gebouwd, en op mijn voorbij gaan zag ik uit elk een zeer verschrikkelijk dier. Deze waren haar ruggen vier-en een half voet hoog van de grond, lang na proportie, haar kop had het formaat bijna als een Aap, maar vooruit uit hun bek stonden twee zwarte tanden van acht duim lang, en uit dezelfde kwaartier nog twee witte vluchtanden op het formaat als een wild varken, ruim zo groot als de eerste, zeer vieselijk om aan te zien, hun kop was gewapen met een zeer scherp, zwart hoorn, zoals een Een-hoorn gebeeld worde. Haar lichaam was van kracht als een Windhond, maar zo mufkleus als een Leeuw, en hun staart was nog langer als een Leeuwstaart; Zij hozen zeiden, dat zij daar Dieren met de vatten en worgen konden; hun klaauwen waren vreeselijk: aan iedere poot waren vier, elk van vier en een half duim lang; zeefjes waren verfelijk; er waren de vingers van een hand, van zwaar hoorn, voor aan zeer scherp; zij hadden lange stekende halzen, waar aan een lange zwarte haren manen vast was, de eene was sneeuwwit, de andere zo hoog en schoon rood, als of zij met karmozijn geverfd was; zij lagen aan dikke dieren kegelvormig: hun geluid was zo vervaarlijk, niet als hun getal, zij hadden een soort van gnorren als verzen, dan grinnikten zij als veelvlekten, soms een fijne schreeuw gaf zij; zij waren voor weinig tijd aan den Gouverneur gezonden, en uit een gestrandd ei geboorte. De Gouverneur wilde deze vreemde Dieren naar Kesmes aan den Koning te zenden, Op deze plaats was ook een Fontein, veel heerlijker en schooner als die op de voorste plaats stond, ook overtreffend de gebouwen welke rondom deze plaats stonden de voorgaande; alle de gevels der zelve waren in Fresco geschilderd, met uitbeeldende historieën. Dit Fresco schilderen geschiedde in een soort van gipsen kalk, zodanig toegepast, dat alle kleuren daarbinnen voor de lucht blijven. Benevenste de Fontein stonden twee Troonbogen, zeer treffelijk gegoten met Historieën, zowel van Deugd, als Overwinningen, door heerlijke Beelden uitgevoerd. Gen, dat den Garbo weer gekomen was, beschrijving van het Koningrijk, wij trappen door een kleine doodscourse, houten poort (aan de rechterhand in het midden van de tegenoverliggende gebouwen) in een groot en schoon hof, welks zeer vermakelijk was, zowel door de lage van verschillende soorten van fruitboomen, als door de veelheid der fonteinen en waterleidingen, en zulke aardige figuren en waterwieljes, dat die niet genoeg konden beschouwd worden. Het vermaak van dit alles te zien was uitneemend, en door zulk een geringe toestel, dat ik mij over de botheid der afbeeldingen verbaasde. Ik had potlood en papier bij me, en tekenden volgens eenigen uit zo goed als ik konde, denkende dat den Garbo mij naar der onderrichting zou alshy weerom kwam, en mij modellen doen hebben, die ik in Europa zoude konnen tonen en werktuigen, dat ook nog zo gescheiden. Wanneer wij dit alles wel bezien hadden, kearden wij weer naar huis, daar het eten al klaar was. Ei-bo nam zijn afscheid: Wij eten ons om te eten, en na de maaltijd, een pijp gerookt havigende, gingen wij te kooy. Den volgenden morgen na het nuttigen van de akakie, kwam den El-bo ons te zeggen, dat die ons mocht verzorgen, daarom nam hij zijn afscheid, met belofte van mij zelden nog te willen bezoeken: ik bedankten den El-bo voor alle beleefdheid en genoten vriendschap, zoo wel als voor zijn genomen maaltijd. De Garboen komt weer bij de Schrijver, laat hem veel wonderlijke dingen zien, als de Piramide of Vrij-toren, met allezelfde binnen-vergeliijkingen, welke beschreven werden. Zaal der Liefde. Spreuken van Sarabafa, wit het Beeld van de fluitjeswagenbeid. Zad der Wetten van Poele Krinke Kesmes, en haare Beelden van de Dronkenschap, gesprekken van dezelfde, en veroordeelen van een Dronkaard. Spreuken van Sarabafa van de Dronkenschap. Zaal van den Souverein: Beelden in dezelfde. Zaal van de Godsdienst zeer heerlijk, Beschrijving van de Adyta of Heilige der Heilige. Vrij-kamer in 't plaat daar de Vrijheid-oeefjer op zeventien. De Garboen beloofd een Beschrijving en Kaart van Poele. Krinke Kesmes. Vier Eerne-oorten, en derzelver Beschrijving, welke voor haare punt-tyden of Epocha verstreken. Onderaard des Werelds. Vertrek, naar schip. En negen uren kwam de Garde, die ik verwelkomde met alle bezoelijkheid, vertelde, wat ik met den El-ho had wegevingen. Hij zei, ik zal voort naar den eten weer komen en u meerder laat zien en onderscheidingsmogelijkheden als den ZI-ho heeft kon. Nen doc, zoo wel van 't geheele Land, Als van deze Stadt, om dat ik den opzienend en bezorger van vele gebouwen ben ; Waar op, naar afscheid genomen hebben, Vertrok, enten een uur zo als wij gehad hadden kwam hij weerom wan her wij denzelfde weg naamen welke den El-ko met mij gewandeld had. Wij kwamen weer bij de voornoemde Piramide of toren, maar zag die niet met meer aan dag en opmerkingen. De Garbon bracht mij onder in de Toren, "daar zeedeel en ruime Vertrouwen waren," door verschillende Personen bewoond; hij, die met alle deze bekend was, werd met alle eer ontvangen. De Oppasser die ons kwam ontmoeten, overhandigde terstond de sleutels van alle de kamers aan de Garbon. Voorts traden wij in een brave kamer, daar twee aanvankelijk Heeren zaten, in'robe gekleed, die kwamen op het zien van de Garbon ons te gemoede, en verwelkomden ons. De Akalon werd voort aangebracht; onder 't drinken hadden zij veel discoursen, welke ik de Kar niet verstond, maar merkten dat de Garbon als een echt of rijk man werd aangezien; want na het nuttigen van deze Akalon, gingen deze Heeren ons tot aan de trappen, met alle beleeftheid. Terwijl wij opklommen, zeide de Garbon tot mij, dat alle dertig trappen hoog, verscheidene kamers waren, welke elk haar eigen gebruik hadden, en waarvan hij mij eenige zoude laten zien, alzoo hij de sleutels van alle had, die ons de Oppasser was naadvragende. Ik bedankten hem met een goed harten, hem belovende fijne moeite te zullen vergelden; hij zeide niets te begeren; waarop ik antwoordde, mijn Heer, dat Boekje van Carteus dat ik u vereer. Het is een aangename, ooit zei de Gabor; waarop ik antwoordde, mijn Heer, u neemt zoveel moeite met mij, laat ik daar voor de eere door hebben, van aan verschillende boeken en kaarten te doen hebben, welke ik in ons schip heb, een vriend van mij in Holland heeft die uit liefde tot mij, onberaadbaar afgezet, of met waterverf gekleurd. De Gabor zei: "Hy tengen mij, u zou mij te veel verplichten. Niet met al mijn heer, antwoordde ik, u kunt mijne nieuwgierigheid weerom voldoen, dat mij vergelding genoeg is." Een man kwam binnen, de Gabor zei, ik zal u nieuwgierigheid voldoen zoveel in mijn macht is, en niemand in deze stad kan u meerder doen hebben als ik, want mij zijn alle fleutelen toe betrust. Onder dit gesprek kwamen we bij een deur, die de Gabor open floot, hier in treedende zag ik een ruime zaal, welke nog ligt, nog donker was, maar gelijk als een schemerlijk licht, dat zich door de boischengel voortprende, bekwaam om beschreden maagden in te brengen; deze was de zaal der Liefde, hier zag ik veel beelden, waarvan elk op een ronde pedesal stond, dat opgevlochten kon worden, onder elk beeld werden bewaard de spreuken van Saraband, en zodanige voorvallen, die waardig waren. Verordening geoordeeld, te beschrijven, en te bewaren, om aan de geheugen, en nadat overgeleverd en bekendgemaakt te worden; en in elke pedesdal, onder elk beeld, berusten zodanige beschrijvingen en spreuken als het wesens des beelds uitdrukte, of vertoonde. Het beeld der Liefde stond in ’t midden van de zaal, zijnde een jonge vrouw, havesse als een vuurvlam op haar hoofd; haar boezem vertoonde tien borsten; in haar linkerarm lag een kindje, dat zuigen de ene borst, van haar daar teederlijk aan te drukken. In haar rechterhand had ze een brandend hert dat ze op het hoofd hield van een van vijf bij haar lachende en spelende kindertjes. In haar pedesdal werden bewaard de liefde, de spreuken van Sarabanda, evenals verschillende voorstellingen van de Liefde, zowel binnen als buiten Taalmaal voorgevallen. De genoemde vijf kindertjes hadden elk haar betekenis: de eene was de Liefde voor de Deugd, een-ander vertoonde minlijk genieten, weelder in aanbod, een ander de eerbiedigheid en zo voor. Aan de rechterzijde stond het beeld der. Natuur, wat achter de Liefde; deze was een geheele naakte Vrouw, houdende een Valk op haar hand, Aan de linkerzijde stond het Beeld der Liefde, ter rechterzijde stond het Beeld der Stilzwijging, vertoonende een Vrouw, wiens mond met een ring door haar lippen geflooten was, leggende de voorste vinger van haar rechterhand bezijden den ring op haar gefloote lippen, en hebbende in haar linkerhand een Zeegelring, drukten die nog gaandeweg de linkerzijde des rings op haar mond. Ik zag met groote verrassing het Beeld van Stilzwijging aan, als wanneer een Heer bij ons in de Zaal trad, hyend den Garbengroep in malkander, en na een kort gesprek af, dat dat ik niet verstond, trad den Garde naar mij toe, zeggende ik moet den Gouverneur spreken om gewichtige zaken, die ik niet voorbij kan. Hij toonde het Pentaal der Stilzwijging op, krijgende daarbij een half vel papier, aan mij dat gereden, en zeide, Schrijf dit af; op die tafel zitten pen, inkt en papier, zal daar tegenover dit hebben afgeschreven weerom bij u zittend dit zijn een aantal, van de Spreeuken van Sarabanda, raakende de Stilzwijging. Ik bedankte hem; Hij vertrok weer den Heer, fluitende de deur toe; ik had wel begeerte om alle de Beelden te bezien, maar dacht den Garde mocht in het korte weer komen, en haastig zijn, ik wil dit eerst afschrijven, daar na kan ik de Beelden genoegzaam beschouwen. De volgende is het Afschrift van dat hij mij overhandigde, zijnde Spreeuken. 