title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: owS^Li pagoet; memagoet, pikken van Vogels, bijten van slangen, = patoek, zie ald. ; berpagoet-pagoetan^ elkander pikken, H. Boedj, w^li pagar, omheining,heg,schut- ting, omwalling; pagar batoe, stee- nen muur; pagar boelan, kring om de maan; p. tenggaloeng, zie ald.; p, Malaka, heining van latten ; ^^^w^'^^^ pagar Malaka^ e.s.v. chineesche bei- den met streepen; berpagar^ om- beind; berpagarkan^ tot ombeining hebben, b.v. b^rpagarkan doeri^ do- rens tot ombeining hebben, van een doornhaag voorzien zijn; m^magarij omheinen, van eene ombeining voor- zien; mhnagarkan, tot ombeining maken ;pa^ar djoega in^makan padi, zelfs de ombeining verteert de rijst, Sprw.5a^^r^^' boelan dipagar bintang, als de maan omringd door sterren. ^j^L^ pagan, bijzonder sterk, bijzonder stevig in elkaar gezet, van vaartuigen, huizen enz. Ook van de deelen er van. Sli pagoe, Mön. zoldering. -i^Ü pagi, ochtend,morgenstond; pagi'pagi^ 's morgens vroeg, in den vroegen ochtend,ook dari pagi-pagi en berpagi'pagi hari^ Saif Dzoel.; sapagiany den ganschen morgen, b.v. dimana toewan sapagian ini^ waar zijt gij dezen ganschen morgen ge- weest? Hik. Prab. Dj. JU pala, I. (Skr. vrucht), boewah pala, muskaatnoot; boenga pala, foe- lie; minjak pala, muskaatnotenolie; wer na pala, bruin, kastanje-bruin. II. Kw. volkomen, geheel; sapala- päla, geheel en al, zooveel mogelijk, terdegeyh.Y^sapala-pala nama djahat, djangan Mpalang^ geheel en al een siechte naam, en niet maar half, H.T.; sapala-pala nama bermasak dan ber- djamoe radja kita^ geheel en al den naam hebben van voor den Vorst te koken en hem te onthalen, id. v::JU palat, 1. vulg. voor pUir. zie ald. II. kajoe palatj e.s.v. straf werktuig op de Mal. scholen, waarin de voeten worden gesloten, om die te kunnen geeselen. Zie H. Abd. pag. 30. VÄ^JU paloet, omgeven met iets, b.v. met e. vloeistof, omslag, klei om e. afgietsel te maken, enz.; m^maloety 670 v:>Jld met iets omgeyen; kalam t^rpaloet d^ngan dawat^ e. pen omgeven met, d.i. godoopt in, inkt; soerat Mrpaloet^ e. geenveloppeerde brief, = b^rsant' poel, v::aJIJ palet, veeg, smeer met den top van den vinger, maar ook met andere dingen; zalf, smeersel; palet hibir, lippenzalf; m^malet, een veeg of smeer met de vingers geven; t^r- jpalet'palet, aangesmeerd, in e. sme- rige zaak mede betrokken zijn, b.v. karbau sa'ekoer m^mbawa loempoer^ karbau samoewanja pon thyalet-pa- let djoega^ ^en buffel brengt de mod- der aan en al de buffels worden ook aangesmeerd, Sprw. M^n. id. sipalef gila, e.s.Y. toovermiddel om liefde op te wekken; sambal paletj e.s.v. sam- bal, die met de vingertoppeu wordt genomen. JLJ palar; m^malar^ rekenen, staatmaken op iets, b.v, hartamoe tiada koepalarkan^ op uwe goederen reken ik niet; palar-palaran = toe- doeng sadjijZ. a\d,Yo\gM,= tjaping. (^U'palas, I. e.s.v. heester met waaiervormige bladen, waarvan em- mertjes gemaakt worden. Dejonge bladen worden gekorren en, met opium vermengd, gerookt. Hij draagt kleine, roode bessen.. II. roemah^ palas'palas, wachtto- rens in e. vesting, C. en S.; Stelling om op te staan. ^^Upalis; m^malis^ gramstorig bet aangezioht wenden naar,boos aan- kijken; b^rpalis, aldus aankgkend. ^li palang van alang, dwars- boom, alles wat dwars ergens voor- gebouden of ingestoken wordt om tegen te houden, grendel, ook dwars- balk van e. kruis; p, tangan, pareer- stang; t^rpalang^ gegrendeld, met e. dwarsboom afgesloten ; m^malang- kan, dwarsboomen, ook kruisigen; k^palang^ zio alang II. i^JU palong, monding eener ri- vier, (volg. d. I. Cr. palong soengai, het bed eener rivier. Dlt is mogelijk beter, want de monding is koewala)^ trog, langwerpige bad- of waterkuip van hout, etensbak, voederbak, drink- bak voor vee, ook palongan; p, tim- ba-roewang^ trog bij het grootluik aan boord, waarin het water gehoosd wordt. jlIU pallng, I. naar de andere zijde gekeerd, gewend; zie ook t^- radjoe; m^malingkan^ wenden, kee- ren, omwenden ; m. moekaj het gelaat afwenden en b^rpaling soempah^ den eed breken, ontrouw worden, inz. jegens den Vorst; m^malingkan orang daripada kadjahatannja^ iem. van zijn kwaad afbrengen, bekeeren, M.R.; b^rpalingj ook zwenken met zijn paard, Mob. Han.; b^rpaling haloe- wan, den steven wenden, ook fig. voor ontrouw worden; m^malingkan ka- reta, e. rytuig keeren; polang-paling ^ zie polang; paling -palong, om en om met het dikke en dünne eind naast elkander, zooals manilla-sigaren in een kistje enz. om plaats te winnen. IL op Java gebruikt tot vorming van den Superlatif, b.v. paling b^sar^ grootstenz.Volg.v.d.Tk.uithetBalin. ^u l>^' jli 671 fOtJU palak, warm. Mön. door en door warm v. h. lichaara, tranapiree- ren van wärmte, palak-palak kakiy branderige voeten, b.v. door te nauwe schoenen. ^]\J palik ; memalik ? b.v. Lima orang chadim m^malik^ Jang Mrchid- matpergi dan halik, Ibr. b. Ch. jJU palam, I. m^malam, bedek- ken, zooals b.v. e. wond mefc pluksel, de openingen van e. lijk met boom- wol; panton dipalam^ bedekte? min- neliedjes, Sj. Ind. Voorts verkeerde woorden of uitdrukkingen met den mantel der vergetelheid bedekken, b.v. p^rkataän jang soedah ha'ik di- palam, woorden waarvan het beter is, dat zjj bedekt worden, Sj. Ind. KÖs.; pemalatn^ stop, prop==p^«;'oöm- baty zie soembat, IL Kw. = daging^ vleesch. ^U palan^ e.s.v. langwerpige, kwaadaardige bloedzweer. JU paloe, slag met e. stok, enz. reflectie, treffen of vallen van licht- stralen, e. glans enz.; tw ^ma ?ö ß, slaan met een stok, ook fig. gebruikt, b.v. V(^loe Ällah^ de kastijding Gods, de roede Gods; wadjah jang manis b^r- tambah poela, dipaloe tjPhaja intan komalay haar vriendelijk gelaat nam in schoonheid toe, getroffen door den glans der edelgestoenten, Sj. Madli; f^emaloe boenji boenjian^ de muziek- instrumenten bespelen; paloe g^n- äang, e.s.v. eenigszins giftigen zout- watervisch; h^rpaloe-paloe d^ngan, Moppen met, d.i. overeenkomen met, o.v. b^rpaloe-paloe d^ngan ajar ma- war, overeenkomen met rozewater; b^rpaloe-paloewanyOüdevlingolonder elkaar aan het slaan zijn, ook klotsen. van de golven ; b^rpaloe-paloetcan sendirinja, vanzelf tegen elk. slaaa of klotsen; m^maloekan tangannja^. de banden in elkaar slaan ; herpaloe- paloe, ook de waren bij e. ruilhandel waardeeren, ruilhandel drijven. aJLS paloeh, kil, kolk, diepte bij droogten of bij den oever, diepe kolk in overigens ondiep water, waterplas, die na het afloopen van het water als in een kom is blijven staan. N.-Sum, dal, ook laag in tegenoverstelling v. e. hooger gelegen plaats; zie palong. Jü palai, e. s. v. boom, behoo rende tot de m^c^aw^-soorten, oxäLJ painit, Jav. afscheidne- men ; pamitan^ afscheid. yjf\^ pamoer, e. s. v. wit ijzer,. waarmede wapens worden gedamas- ceerd, het damasceersel op krissen en sabels; berpamoer, gedamasceerd. ^äU paman, Jav, oom, ook als^ aanspraakstitel gebruikt voor bejaar- de, onbekende Javanen. Zie mama. ^U pana, zie *^Ui. oU panir, Perz. kaas; beter ^aa5. ^mjU panas, heet, bitte, warm^ wärmte, zonneschijn ; d^mam panas, de heete koorts; panas hati, woede, toorn; panas bara^ bitte v. gloeiende- kolen, ook ziedende toorn; dj^moer dipanas, in de zonneschijn te drogenv hangen of zetten;^flf«a,9 tMk, smoor- heet, snikheet van den dag; dimakan panas, verkleuren door de zonnestra- len, ook daardoor vervellen; oewan^ 672 cr^' ü e? U panasj gemakkelijk verkregen en spoedig weer uitgegeven geld, zoo gewonnen, zoo geronnen. MÖn.; m^n- iJ^ac^j panas dimata orang^ iemands begeerte opwekken, prikkelen; her- panas'panaSj het zeer warm hebben, h,Y. maka sangS^poerba pon b^r panas- panas hendak mandi, S. P. nu had het zeer warm en wilde baden, H.T.; m^- manasi, verbitten; kapanasan^ verhit zijn ; panas'panasj warm en wel, kers- Yorsch; panas hart, de tijd v. 10 nur 's morgens. MÖn. p, malam, helder maanlicht. imäjU panoes^ samengepakto wöl- ken vermengd met bliksemstralen, == pantja roba,h,Y,mendjadikan halilin- tar dan panoesj I. P. ; hendak mendja- dikan kUam-kaboet ataw kilat dan panoeSy id. J^[i panaa^ plekken op de men- schelijke huid v. eene eenigszins lich- tere kleur, doch niet wit^p.mengka- roeng, donkerder plekken dan de huid en geschubd als de meng karoeng, e. s. V. hagedis. 2lJLJ paiiah, boog, lichtstraal; Skr. buna, pijl; anakpanahy pijl, ook alleen panah; anak panah kosong, pijl zonderpunt, Sadj. Mal. 325; iboe panah, de hoog'^tjabang panah, keep van de pijl; kaki anak panah, het on- derste van een pijl; panah dilentoer, een gebogen boog; p» keloedan, e. s. v. ouderwetsche schietboog; p, p^ter, bliksemstraal; p. matahari, zonne- €traal;p.ap/,vuurpijl;&^r^oeÄ;arawaÄ:- panah, een huwelijk sluiten tusschen twee paren broeders en zusters; me- manah, met den boog schieten, ook fig. van het treffen der zonnestralen en V. d. maneschijn, b.v, boelan m^- manah kapada pas^ban agoeng, de maan wierp hare stralen in de groote gehoorzaal, Mes.Kag. ; pemanaÄjboog- schutter, boogschot; sap^manah dja- oehnja, een pijlschot ver; m^manah- Ä;aw, iets vanofmetdenboogschieten; panah ni^manah, over en weer elkan- der met pijlen schieten; b^rpanah- panahan, onderling aan het pijlen schieten zijn; slnar-menjinar roepa tjehaja pakaijunnja, dipanah olih tß- haja matahari, de glans zijner klee- deren straalde aan alle kanten, getrof- fen door de stralen der zon, Mes. Kag. VÄ>iÜpaoet,vastgeklemdaaniets; berpaoet, zieh aan iets vastklemmen, stijf vasthouden; memaoet, iets stijf of klemmend vasthouden; ierpaoetpada, vastgelegd aan, bevestigd aan, ook van een dier, L P.; sangkoet paoet, stevig vastgeklemd ; bersangkoet-pa- oet, zieh stevig vastklemmen; sang- koet'paoet dengan hoetang, diep in schulden steken; riang kiri, paoet kanan, strijken bakboord, ophalen stuurboord ! van de riemen ; ^<^wao^^, de trekker van een geweer; memaoet- kan, ook vastleggen, vastbinden van een dier aan iets, b.v. Hik. Am. Hamz. U^-^Lj pawas, e. s. v. zoetwater- vischje, dat men in vijvers teelt, Päd, bovenl. (jw.li paoes; ikan paoes, de wal- visch. c .ü pawang, I. gids, geleider, drijver, hoeder, stuurman, schipper. £5 U «U 673 iemand die door geheime wetenschap den weg weet om iets te vinden, b.v. een bron, nietaalader, wilde dieren, bijen enz,] pawang gadjah^ olifanten- jager;^. onta^ kameeldrijver;p.jpera- hoe, stuurman, schipper, Prab. Dj. ; p, Uhahj bijenjager, iemand die de bijen- nesten weet op te sporen en in te za- melen ; p. handasah^ meetkundige. II. de naam van e.s.y. boom. c.Upaoeng, Port, pao, brood; pisau paoeng^ tafelmes, broodmes. (JjlU paoek^ I. memaoeky met een haak naar zieh toehalen; pemaoek^ brandhaak; ook e.s.v. kapmes met gebogen punt. II. alleen in laoek-paoek, allerlei toespijzen, zie laoek. vi'.U päwaka, Skr. vuur. \j%^ pawan, e. s. t, plant met zeer fraaie bloemen. (j«Upaoeu, Eng. pound, pond- sterling. ^^•ü päwana, Skr. wind. 8^ü pawah, I. = opahan, Abd. seh. wrdb. Yolg. v.d.Tk. herpawah, een verbintenis aangaan, waarbij voor het hoeden v. e. dier een der jongen hetloonis. Hetschijnteeneomzetting van opah te zijn. IL r^mpah'pawahj allerlei kruide- rÜen, ook rempah-piah. »Jü paoeh^ e. s. V. wilde, eetbare mangga-vrucht, bruinachtig blauw v. kleur. Volg. C. en S. heet de kleine soort van mangga gewoonlijk paoeh; V* djanggi^ een groote soort daarvan, de reus of paardemangga,z.bijc?^*aw^^e; pipinja hagai paoeh dilajang^ hare Wangen geleken op een längs de pit doorgesneden paoeh-yrucht. j^,Upawai,I.al wattoteenplech- tigen optocht behoort, zoowel perso- nen, Ind. Poet. H.Boedj.alsmaterieel; memegang pawai ka^masariylnd.Foet. R. Pas. Dul. 97; meng atoer paivai, den optocht regelen; menjelampai pawai kam, de gele staatsiedoek over den schouder geslagen dragen, R. Chaib. Ookwordt/?aM?aesoms=o^paya^'age- bruikt, zie ald. Kvr.pawi = oepatjara, II. lans of piek met een bos haar er aan, == l^mhing kah^saran radja- radjaj Abd. Seh. wrdb. ook S. M. aU palia^ meest Lgi geschreven, dij van een mensch, bout van een dier, disselboom van een rijtuig; toelang pahaj d\]heeji]pangkalpaha,deh.e\i^'^ paha hahi, ham; koentji paha, de lies; paha hilalang, sprinkhaneboutje, het been van de liezen tot de knie, ook de veren uit een geweerslot, nam. p, h, hesar, de slagveer; p. b. kUjil^ de stangveer en p, b, diloewar) de pan- dekselveer; sapaha, een vierde, naar de vier beuten van een dier; satahil sapaha, een en een vierde tai'l, als gewicht voor goud en zilver; doewa keti pitis mendjadi ^mas enam paha, twee honderdduizend pitis zijn zes vierde goud, d.i. 1 V2 ta'il, Oend.; bh'- tepok paha, zieh op de dijen slaan, als teeken van uitdaging of om zichzel- ven op te winden; b^rgendang paha, zieh over iem, lecd vroolijk maken, Schadenfreude ;^a/ia^m^o^, deurpost, b.v. ta^bUoel, dßnang paha pintoe itoe, Maxw. de deurposten staan niet recht. 43 674 oJ^li .u v::^Upahat,beitel,gebeiteld,ge- houwen, gedreven, met groote gaten van naaldwerk; p, poetar^ e.s.v. ave- gaar, of ronde beitel; p. boelat^dreyel, doorslag; p, seromhong, breekbeitel; p, p^ngoekoe, gleufbeitel; p. paiing, kouwbeitel, ook steenhouwersbeitei; p, nedßs, schaafbeitel; hoeloe pahat^ de nestveeren van een vogel, de vlas- baard, v.e. man, de nestharen v. die- ren; memahat, beitelen. Zie tatahll, o^U pahit^ bitter van smaak; p. mao^wgTjWalgelijk bitter, narcotisch bitter; memahitkan^ verbitteren; ka- pahitan^ bitterheid, verbitterd. v:>50U pahoet^ zie paoeL jJdU pahar, groote ronde bakvan koper op voet, gebruikt om de toespij- zen op te zetten; ook noemt men een ronde tafel op ^en poot vfel eens zoo; pahar bertoenda, zie bij toenda en ook hidang. ist>\js pahang, naam van e. Mal. rijkje op de oostkust van het schier- eiland Malaka. ^JjßU pahoek,vallei,dal,v.d.W. volg. M. pahak en MÖn. pd'oek, jvioU paham^ zie ^, «5LJ paj^., moeras met planten- groei ; daoen paja^ Hydrocotyle asia- tica (Ombellif^res), d. 1. Cr. padi paja, rijst van de natte rijstvelden? y^yi pajir en pajar, kruisen, heen en weer varen voor een haven of riviermonding, opdat er niets in- of uitkome; blokkeeren; p^rahoe pajir, kruisboot; m^lintang pajir, de blok- kade forceeren; m^mo; m, bekruisen, kruisen voor een haven. ijmjÜ pais, visch of vleesch met kruiden in een blad gewikkeld en aldus geroost of gekookt. Zie pepes. iL^Upajang, e.s.v. lang treknet, waarmede men in volle zee vischt, zie poekat; perahoe pajang, p, majang en pemajang, de visschersboot, daarvoor gebruikt. Mij is opgegeven: pajang = pajir, kruisen op zee; perahoe pajang en pemajang, kruisboot. Het eerste heeft meer voor zieh. ä-jLS pajoeng, scherm, zonne- scherm, regenscherm, kop van een speld of spijker; pajoeng terk^mhang, geopendezonnescherm; m^n^em&aw^- kan pajoeng, de zonnescherm opzet- ten; pajoeng jang kaemasan, e. ver- gulde zonnescherm; p. herapit, zon- nescherm aan v^eerszijde gedragen ; p, oehoer-oehoer, vorstelijke zonne- scherm, staatsiepajoeng van zijde met neerhangenden rand v. franje of doek, waarin acht gele en acht witte vak- ken. Zij ontleent hären naam aan de zeekwal. De pajoengs worden bij kaki geteld, C. en S.; doewa sapajoeng, met zijn beiden onder een zon- of regenscherm, Prab. Dj.; pajoeng ba- wat, zie bij bawat; p* iram-iram, zie bij iram, Memajoengi, met een zonne- scherm enz. beschütten. In de Hss. komt telkens voor pajoeng djaniera, dit is fout en moet p. tjU^ra zijn, zie aldaar. v^Ü paepa, negenoog, pestkool, zie Ua3. ^U pajau, brak, zoutachtig, zilt van water, vuil van den smaak in den mond, b.v. i^kak pon pajau, ook de smaak is bedorven, M. S. I. pag. 187. %IA pajoe^ prijs dien iets halen kan, bedongen prijs; prijshalend, ge- wild, aftrekvindend; besioten, vast- gesteld, bepaald; memajoekan^ den prijs van iets bepalen, omtrent den prijs van iets onderhandelen; lawan herpajoe^ met iem. over den prijs van iets onderhandelen. Ä^Upajah,moeielijk van e. werk, zwaar van eene ziekte; pajah Mr- djalarij moeilijk gaan; soesah pajah^ groote moeite; kapajahan^ moeilijk- heid, moeielijke zaak, in moeielijken toestand verkeeren, afgetobd, Ibr. b. Chas. aujU pajoeh, buigzaam, tenger, Päd. bovenl. volg. v. d. Tn. pajoek, slank, rijzig. ^yjß palboewan, ra v. een schip, d.i. Cr. Zie hahoe en bawan. ^.AjvJ pabejan, Jav. tolkantoor, zie bij beja, {.Xi peta, Skr. afbeelding, teeke- ning, schilderij, portret, kaart; peta boemij Inndkaart; pef.a laoeij zeekaart ; iniiah pUanja^ dit is de teekening ervan: mem^takan^ van iets een tee- kening maken, schilderen, portret- teeren, in kaart brengen, uitteeke- nen. Zie ook gamhar, ÄjUcÄpitatallje.s.v. bittere vrucht. W. Sum. änUS pßtaram, e.s.v. kleine kris of dolk, die door vrouwen gedragen wordt, Hik. Asm. Pati, Jav. patrem^ id. pafram^ Skr. lemmer, dolk, mes. v5Lx3 pßtaka, Skr. kwaad, nadeel, ^fi 675 ramp, onheil, ongeluk; mala-p^taka^ rampen en onheilen. JljC5 patala, Skr. verdieping, ge- west, denkbeeidige spheren; katoe- djoeh patala langit, de zeven heme- len; katoedjoeh patala ftoeme, de zeven gewesten onder de aarde, de ouder- wereld. Zie ook tala en pratala, äJLjC^ pßtaling, e. s. v. boom, die goed timmerhout levert en eetbare vruchten draagt. , ^Uc^pßtani, de naam eener plaats op de oostkust van het schiereiland Malaka, grenzende aan Siam. Jü^ pßter, krakende donderslag ; mata peter en panah peter^ bliksem vergezeld van zulk een slag, bliksem die inslaat. I JCS patßra, Kw. blad, ook als ver- siersel,b.v. b^berapa poela oekir-oeki- ran dan kaloek awan dan mega negas dan patera jang terkena kapadaper- arakan itoe, ook veel snijwerk, krom- me lijneu, wölk- en bladversierselen waren op dien draagstoel aange- bracht, Hik. Ind. Mah. Roepa. IJCipoetöra, Skr. vorstelijk kind, zoon, prins; para poet^ra, de prinsen ; poetera soelong^ de oudste zoon des Yorsten, maar daarom noch niet de kroonprins; berpoetera = beranak, baren, een kind hebben of krijgen; kapoeteraän, prinselijk, b. v. dengan salangkap pakaijan kapoeteraän^ met een kompleet stel prinselijke klee- deren, P6l. Dj. en Pr. Dj. k^Ji3 pätÖrabang, e. s. v. ver- siersel of ornament, H, Boedj. maar 676 ^fyci welk? dan p^terahang terkena kapada p^rarakan itoe, Waarschijnlijk eene samentrekking van pat^ra, zie ald. en abang, rood. Het zou dan e. rood- geverfd bladversiersel zijn. ^^l5.A^pfetarangaii,z.bij tarang, ^jf JC5 pStßrana, Skr. bank V. e. Yoet hoog voor twee personen, die- nende tot eerezetel en staande op de singgasana. Zij dient voor Vorsten, lager in rang dan de Suithan. ^•jjcj pfetßrawam, e. s. v. dolk door vrouwen gedragen, b.v. karena samoewanja poeteri^ lamoen orang her- perang, m^naroh sdbilah ^^JJ^^ tiada Mpas daripada kamrnja, Pr. Dj.; sa- karang kakang tikam dengan ^^^j^ intj id.; tangannja kanan mem^gang ^••t JCi soedah terhoenoes. Hier is ver- schil in spelling» Zie petaram, ^^y^ patöri, soldeer, zie ,^oU. ^ JCipoetöri, Skr. prinses, vorst- in;ifoew;a?^2?06^^W,nlevrouwdeprin8e8 of vorstin;poe^^re ma?oe,e.s.v.kruidje- roer-me-niet; p, Mrtoedoeng^ zie bij handera; boenga poeteri^ e.s.v. bloem die aan een woekerplant groeit, ook boenga bidiadari geheeteu] sepakpoe- t^ri^ e.s.v. fraai rood boomkruipertje; sipoet poeterij e.s.v. hoornschelpdier; p, salat, p, b^koebang en p. tnafidi, namen van verscbillende versnape- ringen; pakaijan kapoet^rian^ prin- sessenkleeding, kleeding v. e. vorstin, B. E. bgs. 242. Qu,X'» pÖtas, I. kabbeling of wie- ling in het water, zooals ontstaat door de beweging van visschen beneden de oppervlakte. II. hulp-Telw. gebruikt voor het aantal vakken van vischfuiken of staketsels in zee, van toortsen en flambouwen. III. verb. vanhet Eng. petards; petasan, voetzoekers, op Java en Eiouw mortjon, IV. b^raS'petaSj zie beras. ^wjJL3 pßtoes, Batav. en patoes, W.-Sum. donderslag;^^^oös toenggal, een enkele donderslag. Zie peter, yggJCi pßtis, Jav. e.s.v. conserf of gelei, gekookt van kleine vischjes of garnalen, waarvan men de smakelijke toespijs sambal petis maakt. ijXS pßtang, I. achtermiddag en avond, nam. de tijd van des namid- dags half drie tot zes nur des avonds = sor^j Jav. ; boenga petang^ e. s. v. bloera; kapetangan in elmoe kape- tangan, de kunst om zieh onzichtbaar te raaken, v.d.W.; orang kapetangan, van het Jav. pefMg^ geheime politie- agenten, dienaars van politie die 's nachts de ronde doen, Jav. wrdb. Zie ook penting en poting, II. Jav. duister, donker, z=gelap; pHeng dedU = gUap-goelita. mX3 pöting, Jav. kapefingan en petingan, uitgelezen, puik. \_ß,'A9 pßtap, het lichaam afspoe- len na een bad, C. en S.(?) ZietetaplL JCaS pßtik ; memetik, afplukken, plukken van bloemen en kleine vruch- ten, die aan steeltjes zitten, tokkelen van snaren, knippen met den duim en een der vingers, de pijl van eenboog of de haan van een geweer overhalen oin te schioten, b.v. memi^tikkan anak panahnjajlnd.Foet/,petik'petik,e,s,Y, kleine oorsieraden. Zie ook Mtok. JcÄ^ pßtal, e. s. V. boonenvoort- brengende plant, C. en S. J^Äjpetel, JsiY, =patiL Zie ald. f^xs pötam, halsplak, ringkraag, d. B. Zie patam. [^Xi patma, Skr. padma^ de lotus = teratat, zie ald.; hoenga patma wangij de riekende lotus. ^jjd petoeil, e.s.v. roef, gemaakt van dekmatten, die niet boven boord uitsteekt en gebruikt wordt om de la- ding, die niet meer in het ruim kan, te bergen. Zie djeroeboeng, ÄJUi pitönah = fitnah^ Arab. zie ald. tycS petoewa, zie toewah en ^c^JCi. ^yXs> pötopan, chineesch speel- huis, waar top^ e.s.v. chin. dobbelspel, gespeeld wordt. Zie top II. Jy:* petola^ I. Skr. e.s.v. bittere komkommer. IL Jav. e.s.v. fijne,zijdenstof,b.v. sahoek petola = tjindai kam petola^ Mal. br. Prab. Dj. {^yX3 pßtoenan, de gezamen- lijke toen'^^ de heerenstand, zie bij toen, »^JLSpÖtoewah, bovennatuurhjk vermögen, door boetedoening verkre- gen, zie toewah en fatwa t^jXi. ^ pöti, Tarn, en Skr. kist, koffer; P^fi toelis, schrijfkistje, cassette; p, oewang, geldkist enz. ^^ pÖtia, notitie, die men van lets neemt, b.v. hamba tiada dipetia- r^ s^ 677 kan amaty ik nam er niet veel notitie van? C. en S. petijak, Maxw. ^JCi* pÖlai, op Java pet^, e.s.v. boom, van welks stinkende boonen men samhal raaakt;_^. hilalang, een bijzondere soort daarvan. fjJU.X's pßtiban, zie tiba III. ^^jüC3 patikan^ wit vlekje op den oogappel, v.d-W. Zie paiek. ^LäS padjangau, Jav. = poe- wadaiy zie ald. en padjang, \5Läj pödjaka, iemands doen en laten, zijn geheele wijze van handelen. Zie ook bij djaka I. jj^Läää pödjadjaran, eigen- naam van een oud, heidensch rijk op West Java, ook e.s.v. booze geesten ; diganggoe pedjadjaraUj door die gees- ten geplaagd, wegens verzuim van godsdienstplichten. Ls\5 pödjßra, vizierkorrel op e. vuurwapen; ook oenting pedjera, zie oenting. JkÄ3 pi^djal, vast ineen, stevig, massief, vol, nam. niet hol, dicht, het tegenovergestelde van geronggang] tanahjang pedjal, vast land,in tegen- overstelling van eilanden? H. Riau I p. 7 reg. 6 v.o. emas pedjal^ dicht goud; perboewatan pMjal^ massief werk; m^medjalkan tanah, de aarde vast ineenstarapen. (Vä5 pßdjam, I. ook kedjam, ge- sloten, geloken van deoogen; meme- djamkan maia^ de oogen sluiten, toe- knippen. IL schielijk in de rondte draaien, zoodat men schijnt stil te staan even- als een toi, v.d.W.Mogelijk z66 snel, 678 OwAJi \öJ datmen deoogen ervoordichtknijpt? vergel. I. ow-sso pÖtjat, afgezet, ontslagen uit ambt of betrekking; m^metjatkan, ontslaan, afzetten. Zie ook b^ntjat. owÄii* p6tjoet, zweep, karwarts; memefjoetj zweepen, karwatsen; dipe- tjoetnja bMoeroet-toeroet, hij zweepte het (paard) eenigo keeren achter elk- ander, Langl. Boew. owSVi p6tjit?ontnomen, onthou- deu] m^metjitkan^ ietsontneraen, ont- houden; dan dip^tjitkan Allah maka- nanmoe, en God ontaenieofonthoude u uwe spijs, G. Zie p^tjat en patjit. ^^ÄO pßtjok, zie pentjok. J^.svi pßtjal, I. memeljal, zacht- jes drukken met de vingers of de volle band. II. Jav. petjely e b. v. viscbspijs raet een pikante saus ; ook wel van kip, b.v. p^tj^l ajam, &S!op6tjall^ gebroken stuk, kapot van zoogenaaind breekbare waar, ge- reedschap, instruraenten enz., open- gebroken van zweren en gezwellen, verspreid van tijdingen, uitgelekt v. geheimen, verstrooid van troepen of legerbenden, afgeschaft van een ge- woonte, gebroken van hart, geheel radeloos, moedeloos, PÖl. Abd. p. 31, enz. ; petjah-bHah, in stukken gebro- ken; barang-barang^ p^tjah-b^lah, breekbare waar, glas en aardewerk; p^tjah'p^rang^ verbroken van de slag- orde; p^tjah p^rioek^ fig. gevallen v. een meisje, ook e. s. v. plant; pHjah pingganj e. s. v. heester met welrie- kende witte bloemen, ook p^tjah pi- ring en katjapiring genoemd ; m^me- tjah baoe, een geur verspreiden, K. Chaib.; mem^tjahkan, breken, doen breken; verspreiden, b.v. geschriften, Sadj. Mal. p. 2; mSmetjahkan hati, het hart breken; m. Udat, de ge- woonte afschaffen; petjahan, brok, afgebroken stuk, breuk in de reken- kunde, afleiding in de spraakkunst; p^tjahan ombak, de branding der zee; ^^m^(;aÄ, kansspel met noten, waarbij men elkanders noot, door er op te slaan, tracht te breken; zal wel moe- ten zijn ma'in pemetjah en is pemUjah zeker de noot, die gebruikt wordt tot verbreking van de andere; berpUjah- petjahj aan stukken, gebroken, zieh verspreiden; mata bilalang belom petjah, soedah hendak memboeta, de oogen der sprinkhanen zijn nog niet in hunne holten teruggetrokken en hij wil al slapen, wordt gezegd van iera. die vroeg naar bed gaat, zooals wij zeggen: hij gaat met de kippen op stok. Jo pada, Voorz. aan, naar,bg,op; Yoegw. om, ter, h.r, pada p^rigiitoe, aan of bij dien put; pada doeiva-b^las hari, op den twaalfden dag; pada sangkanja, naar zij n e meenin g;jpac?a menjatakan, om te verklaren, ter ver- klaring; masing-masing bereboetpada tn^mb^lij een iegelijk haastte zieh om te koopen, Sj. Haris. Het neemt de Voorz. ka en dari voor zieh, zie de grammatica. IJlJ p6da, ingepekelde groote visch aan stukken, zoutevisch; m^- m^da, aan groote stukken inpekelen, inzouten, ook fig. voor nutteloos be- waren, opzouten. ^*f Jo pßdati, voertuig, kar, wa- gen, onderstel van een voertuig,affuit, rolpaard. 4>ljJ pßdada, zie hMmhang, 84>I(>J pßdadah, = (jerakan, van dadah, zie ald. Jf JJ padaka, Skr. e.s.v, collier met daaraan hangende gouden borst- plaat; ber padaka sahariboela7i, id. met een halvemaanvormig plaatje, M^s. Kag. Zie doekoeh, ^f cXS pedali, de bloem van e.s.v. waterplan t, I. J. 114. stXi* pMar, sterk, ranzig, siechte smaak van boter, olie enz. ; kapHaran^ in een toestand gekoraen zijn, waarin men eene onaangename gewaarwor- dingheeft, evenals iemand die garstig vet heeft gegeten. MÖn. id. (jA^cXi pÖdas, op JsLYSiped^s, prik- kelend, heet, scherp op de tong, b.v. van specerijen en derg. M^n. id.; mi- noeman pedas^ sterke dranken; s^p^- äas^ e.s.v. plant die olie levert. Mön. gember, als geneesmiddel, M, id.; Ä;a;oe pMas, sassefras; hoenji pedas, een scherp geluid, b.v. van een geweer- ßchot; m^medaskan hati, het gemoed verstoren, kregel maken, M. cJjpÖdailg,zwaard,sabel,degen; P' loeroes^ äegen] p, parangan, slag- zwaard, H. Boedj. ; p, ekoer pari, p. ekoer h^langkas en p. sHiaboe, een driekante degen;^. b^rtoepai, zie toe- pai; bf^rmam pMang^ een zwaardge- vecht houden; p.jang tnakan doewa ^^iX'i 679 b^lahnja, een tweesnijdend zwaard, M. Zie djambiaL Juki p6dal, maag of krop van vo- gels; w^mMa/,inslokken,verzwelgen, doen verdwijnen, ook b.v. een zakdoek in den zak, zie hampMaL LxcXi' padma. Skr. de lotus met helroode bloemen, vandaar merah padma, verbasterd tot merah padam, vuurrood, helrood; padmaraga^hjeL- cinth, e.s.v. edelgesteente. ,jh Lc4Vip6damaran,fakkel, toorts van hars, zie damar. üjc5 padßna, e. s. v. groote, ver- glaasd aarden potten, grooter dan een tempajan. g JoJcS pÖdÖndang, I. taf; kain pM^ndang, e.s.v. offen zijdenstof, af- komstig uit Bengalen; lajar peden- dang, een offen zeil uit een enkele mat zonder reven; tjoetjoek ped^ndang, wijze van matten aaneen te rijgen, zooals ze voor zulk een zeil moeten worden gebruikt; zie ook dendang. II. e.s.v. plant met fraaie bloemen, de Oleander. III. e. s. V. komkommer, b.v. ma- tanja saperti boewah c JuJcS masak^ Mes. Kag. Zie dengang III. v::^.4X3 padoeta, zie doeia. ^^^4X5 pÖdoesi, Päd. bovenl. = p^rempoewan in samenstellingen, b.v. doesanak pMoesi, nicht, L5^4Xi padoeka, zie L^t>U. ^^ JJ pfedoeli^ sipUoeli itoe, die bemoeiäl, Boeog. ramp. 45, zie fa- dloeli, enp^rdoelL ^jjOy()^'i pödoman, Jav. kompas, 680 sJJ ü^)^f van doniy naald. Heeft in hetMal^bur- gerrecht verkregen. 8c\J pÖdah, voorteeken, beteeke- nis van een droom of gebeurtenis, ook pedahan; memedahkan^een beteekenis geven, een nitlegging geven aan een droom, Pr. Dj. 8jo pMih, schrijnen,steken,zeer doen, zooals b.v. de oogen doorpeper of door te sterk licht, ook van het hoofd, smarten van een wond, het hart enz.; p, sampai katoelang^ zie ioelang; siksa jang amat pedih, een zeer pijnigende straf, SaiL Sal. ^j/if^JJ pgdewakan, e.s. v. Boe- gineesch handelsvaartuig. J9 para^ zie pdra I. o p6r^ Voorvoegsel, ontstaan uit b^r. Zie de Gramraatica. 's por, Port. Voorz. voor. oot%J prabot, Jav, gereedschap, werktuig. ^1 J praboe, Skr. Vorst; sang praboe, de Vorst; praboe digaloe, e.s, V. Stander of körten wimpel, dien de Yorsten en hooge ambtenaren in top voeren; kapraboewan, de teekenen der koninklijke waardigheid, Asm. Pati. 4>|^p6rada,bladmetaal,bladgoud of zilver, verguldsel, verzilversel, foe- lie, vertinsei enz.; p, terbang, Hik. Koris ofp. telepoekf bladgoud of blad- zilver; p. k^r^sik^ klatergoud; hoeroef b^rp^rada, vergulde letters; daoen p^rada, = poeding^ zie ald. c<>l J pöradoeng, e. s. v. boom met rood hout en gele vruchten. oumI%J p^rasat, kunstgrepen bij het hanteeren van wapenen. Ook = firasat^ zie ald. ^^WLftAwf^J? b.v. berantai emas in- tan dikarang ^jjlä^mmLSjh^ komala tß- hajanja terang? Sj. Har, ^^LS pörangai, aard, inborst, hendäk/ah kaudjadikan perangaimoe itoe saperti pohon kajoe jang berboe- wah, orang meloetar baioe kapadanja dan ija meloetar dengan boewahnja, Sail. gssal, doe uw aard zijn als die van een vruchtdragendenboom;vran- neer men steenen naar hem werpt, dan werpt hij vruchten terug, zie rangai, v::;J|w5 prapat, Jav. vierde ^per- empaty Mal. prapatan, viersprong v. een weg» \:yS^\yS pßrakat, zie per^kat. •5^l*i perakoe, Men. I. mijnwer- kersslede. IL bak, trog voor 't gambirvocht. S\^ pßraga, e. s. v. boom ; zie ook aga. j»|^ prama. Skr. beste, uitsteken- de, voornaamste; komt voor in de samenst. prameswari^ zie ald. ^f^ipörana, l.=itanahterkepal^ Abd. seh. wrdb. IL Batav. onderbuik,lies,schaam- deel. Volg. and. p^ranak? v. d. Tk. leidt het af uit het Baiin. waarin het schaamdeel beteekent. IIL wijziging yslu pelana, zadel. In de Mes. Kag. schijnt het buiksin- gel V. e. paard te beteekenen. iju^^yi pßrawas, e. s. v. medang- boom; c?ao6n2^eraw;as,bladeren die veel op waw^ÄJa-bladeren gelijken en waar- I A 681 van een aftreksel als geneesmiddel gebruikt wordt. MÖn. e.s.v. djamboe- boom. |u^*L3pSrawis,allerhandezakeii, die men voor iets noodig heeft, benoo- digdheden, v. d. W. Schijnt ook gebr. te worden in de bet. v. complimenten of verontschuldigingen maken, b,Y. djanganlah kakanda banjak perawis^ Sj. Madli. 1O5 ' vSpßrawan, Jav .maagd,maag- dom; zie dara, ^jef J prahan, M. Zie bij para II en per ah. %iö|jj pßrallOO, inlandsch vaar- tuig, (wellicht afgeleid van rahoe e. s.v. draak. Men heeft mogelijk de eerste vaartuigen den draakvorm ge- geven of van e. draakfiguur voorzien, zooals bij de chineezen), vaartuig in het algemeen; p. bandoeng, groot vaartuig raet slechts een groot Vier- kant Zeil, en gebruikt tusschen de verschillendeeilandentotvervoervan brandhout, houtskool enz, mete.laad- ruimte van 7 ä 8 kojan;^. darat, lan- dingsboot, POL Abd. Zie vorder voor de bijzondere soorten van prauwen op het bepalende woord en mijn Nederl. Mal. wrdbk. op het art. Vaartuig. 0%S poertoa, Skr. vroeger, vorig; poerba kala, vroegeretijd, deoudetijd. v:i>U*J pßrbata, Skr. ==goenoengj in eigennamen. ^^U*J pörbana, ook j9^r6an/;a;ar p^rbani, het getij, dat hoogtij vooraf- gaat, doodtij, kwartiertij ; boelan per- bani^ kv^artiermaan. JIX^ J poerbahala^ zie poerba. Jyij^ pßrbola, zie bola 1. iwwQjjJ pörbfehasa, spreekwijze, spreekwoord, van paribahasa^ Skr. zie ook b^hasa I. väjo pßrat, zuur, wrang. Jav. pered. v:i)*.i pferoet, buik, ingewanden V. menschen en dieren,ook overdrachte- lijk gebezigd van de kuit, het vleezige gedeelte van het been, het dikke van den voet, de band, de vingers, buik van een vaartuig enz ; ookmiddelste kwaliteit en bij de M6n. ookfamilie; peroet besar, de maag, ook de pens V. e. rund, dikbuik als bijnaam, Yulg. ook hoog zwanger; p. betis, de kuit van het been; p. kakij middelste v.d. voetzool, Y.d.W.; p. moeda,p. seni en lingkar peroet^ de dünne darmen; p. rotan^ iemand zonder buik, daar de rotan overal even dik is; doedoek pe- roet^ ontvangen hebben, zwanger zijn; membawa peroet^ raet zijn ledige maag bij iemand komen om eten en drinken; ist peroet^ inge wanden, ook fig. voor : eigen kind. MÖn. memeroet^ de inge- wanden uite.dierhalen,b.v.uitvisch, dien men schoonmaakt; boeroek pe- roet^ zwak V. ingewanden, v:i)^ pÖrit, I.njjpendvanpijn,het lastig maken door een schuldeischer, pijn van een kiieep; zie perih. II. Jav. boeroengperitj ook emperit, e. s. V. kleine vogels, die veel kwaad aan de rijst doen. väj^j p6ret, het haspeltje aan een hengel te Trenggacoe, C. en S. Zie kili'kili. JL5%J pratala, Skr. de naam van 682 r^y een der zeven gewesten der onder- wereld, Sri Rama pag. 45, zie bij tala II en p^tala. j»lj%-i pßrtama, Skr. prathama, eerste, vooreerst, in de eerste plaats ; ook YOornsiSimßte] p^rtama-tama, in de allereerste plaats. Zie ook bij moela. iXXSyS pörtanda, beul, scherp- rechter; zie bij tanda. Q^S^JiyS portoegis,portugeesch. (}S'j>yi portoegal, Portugal. ^^Li^ pörtoeloes, gids, Max. van toeloes? J6*ji partil, e. s. v. welriekende olie, Hik. Sär. Bajoe. j^^AJvS pßrtiwi, Kw. = boemijde aarde, de natuur; singa pertiwi, een denkbeeidige leeuw, Sj. Ind. K^sna. \;ifsys>^yi pferdjoerit, ook p^ndjoe- rit en pradjoerit^ Jav. held, inl, sol- daat. — ^ pÖrtja,lap,flarde;^^/5aÄp^r- tja, de gom van een boom, by ons be- kend als guttapercha; poelau p^rtja, de algemeen gebruikte naam van het eiland Sumatra; pertja Ulin^ läppen wasdoek om lijnwaad in te pakken; pertja dada, borstlap, M, ^lÄjJpÖrtjaja, Skr. pratyaja, geloof, vertrouwen, gelooven; t^mpat p^rtjaja^ de persoon, op wien men zrjn vertrouwen stelt; kap^rtjajaän^ ver- trouwd, ook vertrou wbaar, te vertrou- wen, b.v. djika tiada d^ngan radja hadji itoe iiadalah kap^rtjajaän ka- pada hatinja^ als radja hadji er niet bij is, dan is het naar zijn gevoelen niet te vertrouwen, niet vertrouw- baar, Atoer. Sat«; orang kap^rtjajaän, vertrou wd persoon, vertrouweling; koerang p^rtjajay on geloof, wantrou- wen. vÄ^^JpÖrfetjit^metkrachtergens uitkomen of uitspuiten van een vocht. ^3ä.*J pÖrÖtjik, spat, Sprenkel; m^meretßk^ Sprenkel en; m^meretjiki, besprenkelen ; tPp^retjik^ gesprenkeld. Zie bij retjik. •Ä.%i pratjau, Siam. de titel, die gegeven wordt aan den koning van Sijam. *y^^ pörtjoema, Batav. voor niet, om niet, te vergeefs, nutteloos, vruchteloos; zie tjoema. ^\c>Ji p6rdana,I. Skr. prac^Äawa, hoofd, chef, eerste; pradana rnanteri^ eerste minister, een titel die tegen- woordig niet meer in gebruik is, II. perdana^ Skr. gift, geschenk; edelmoedig, railddadig, b.v. barang lakoenja perdana, hij was edelmoedig in zijne handelingen, Pr. Dj. ; aanzien- lijk, voornaam, b.v. dan harang la- koenja sMap-sedoe perdana^ in al hare handelingen was zij lief, schoon eu voornaam, H. T. •OySpÖrdoe, ==roempoe«, struik, stoel, ook gebruikt als hulp-Telw. voor het aantal jonge boompjes, Max. ^.4>J pferdoeli, = fadloeli,zie aldaar. 84>w5 pörödall, steel van e. dissel, eig. perMah Mlioeng (v. rHah?), ywopßrßSjJav.uitpersenjmelken, = p^rahj zie ald. jjwyj pöroes, I. barsch, stuursch, onvriendelyk. Zie p^rang, II. klanknabootsend woord voor een proesteud geluid ; p^roes-ph'as en peras'p^roes, hetzelfde met verschei- denheid. <>Laa;j.5 pÖrsada, zie pantja per- sada- \::/.amyS pfersit, zie hersit lyüu« J pßristewa, Skr. gebeu- ren, gebeurtenis,hetgebeurde; sakali peristewa, eens gebeurde het; apa peristewanjüj wat is de gebeurtenis, wat is er mee gebeurd; hagaimana peristewanja^ hoe heeft zieh dat toe- gedragen, Chodj. Maim. Ji^jum^ pfersangga, van farsang, Perz. een afstand van drie mijlen of 12000 el. Ook gebruikt ora slechts een onbepaald grooten afstand aan te geven. ^ÜLM,ji pörsanggi, eengedeelte van een balai, maar welk? b.v. dan haginda pon naiklah kahalai dari madzhab kapersanggi^ bertachta di- atas singgasana, H. Boedj. ^UjL-wu^ä pgrsinggalian,tijde- lijk verblijf, voor bet JsLY.pasanggra- hauj zie ald. en singgah- Juw J pörsil, zie bersiL ijjMyS pferseiljverb.Ned.present, geschenk, fooi, ook procent. Zie ook rast. ^**^y^ pßrsandja, w. Sum. sa- mentr. Y.parak sandja^ in den avond- ßtond. Zie sandja. iUü*.S pörösill, zie resih, i^>3 parsi. Perzisch ; akarparsi, asperges; orang parsi, perziaan. yyi^mjA pÖrsero, ook/>^5^ro,Port. deelgenoot, aandeelhebber. tf 683 c Js p6rang,oorlog,gevecht,8lag, slagorde; p, batoe, gevecht metstee- nen, dat op Sumatra den werkelijken oorlog of /?. bedil voorafgaat; p. sabil- oeHlah, de heilige oorlog tegen de on- geloovigen, zie sabil; p, asap^si^iegel- gevecht; p, tandingan^ tweegevecht, b.v. djanganlah berperang tnengadoe rujat; kita berperang tandingan s^madja kahmdak akoelah p^rang tandingan dmgan toewanmoe, laat ons geen oolog voeren door het volk met elk. te laten vechten; laat ons een tweegevecht houden Dat is het juist wat ik begeer, een tweege- vecht met uwen beer, Prab. Dj.; p. pandjaVj spiegelgevecht; perang pi- djar, e.s.v. gymnastischen wedstrijd, oefening, Cr. b.v. dan anakda saka- Man kakanda soeroehkan bermam perang pidjar^ en u allen wordt door mijn ouderen broeder gelast gym- nastische teeren uit te voeren, H. Asm. Pat.; perang toetoel? Hik. Asm, Pat. totolj Jav. stok, spaak, b.v. sa- p^rti orang bermain perang toetoel^ batonneeren?; d^ngan tiada perang ataw bersoesah, zonder slag of stoot, H. Abd. 13; ^. watang, tournooispel; p. poekoel, kloppartij,p.;7oepoe^,pluk- haren, Sadj. Mal. 117; berperang, strijde;!, oorlogvoeren ; m^m^rangij heooTlogeu'^ m^ngikat perang jinslsig' orde stellen; eÄ;rt^anj9eraw^,slagorde; p^perangan, meestal voorafgegaan door meddn of padang, vlakte, slag- veld; p^ph*angan, ook de krijg, de oorlog; p^p^rangan hendak kdtiwa- san, de krijg zou noodlottig zijn; p^- 684 tf rang-p^roesj knorrig, wrevelig, twist- ziek, M. Zie ook parang, c *J pöring, I. Sterke lucht zoo- als van een urinoir, ook de lucht van de stinkboon pUai en de djering. II. Jav. bamboe, Mön. paring^ id. c *J pßreng, beter hereng ^ Jav. g^mhreng^ zie ald. v::^)Cd J pörangkat, Soend. stel, b.v. van knoopen. i^)C^ J pßrangkap, val om die- ren te vangen; tihoes didalam p^- rangkap, een rat in de val. Zie rang- kap II. ^X^ J pörangki, Franken, hier- onder verstaat men Europeanen in het algemeen en Portugeezen in het bijzonder. Zie ferangki en ferandji, v-jC^yS pßriDggat, e.s.v. wilden wijnstok, V. d. W. en M. fä^y^ pferanggang, frequ. van panggang^ zie ald. jt^ J pöranggo, Jav. stel van knoopen, kleederen, juweelen, mu- ziekinstrumenten enz. een servies; ook p^ranggowan. Zie anggo. jCd Jpßroenggoe, Jav.klokken- metaal, = gangsa. jjjftji pöringgi, zie perangki, \3y3 pßrap; m^m^rap^ met de op- gezette Vetren en vlerken in het zand woelen om een kuiltje te raaken, of met opgezette veeren enz. zieh tegen een roofvogel verdedigen, van een kip. ^^0*L*wS prapatan, Jav. vier- sprong ; zie ^mpat en prapat. ^*lijip6r8pati,Skr. = merepati, zie aldaar. vÄA^ji pßrfepat, e.s.v. strandboom met zeer taai en knoesterig hout, be- hoorende tot de rhizophoren ; p, pajah, een varieteit daarvan. ^Jf^Sp^rok, I. mem^ro^, achteloos in iets stoppen, b.v. een zakdoek in den zak, een kleed in een hoek, Ibr. b. Chas.; terperok, achteloos in iets gestopt, id. II. Batav. ingevallen, gezonken, geslonken, B,; terperok-perok^ ineen- gedoken? b.v. keranja itoe lagipon hoeroeky herdatang sembah f^rperoek- p^roeÄ:, zijn aap nu was leelijkenkwam ineengedoken nederig zeggen, Sj. Madli. ^ J pferiksa, Skr. ook (j^i^ onderzoek, navraag; periksa jang sampoerna, een volkomen of deugde- lijk onderzoek; m^mohon periksa, on- derzoek verlangen, verlangen datde zaak door den rechter werde onder- zocht; koerang periksa j gebrek aan onderzoek, beleefde uitdrukking voor: ik weet het niet, H. Boedj.; dengan tiada periksa lagi, zonder vorm van proces, H. Abd. p. 111 r^d'^memerik- sat, onderzoek naar iets doen, iemand of iets onderzoeken; diperiksainja dengan hoekoem Allah ^ zij onderzoch- ten hem, door hem aan een godsoor- deel (een vuur- of waterproef) te on- derwerpen. ^LSIj pßrkara, Skr. zaak, onder- werp,artikel,geYal, punt, omstandig- heid, soort, wijze ; hahis p^rkara, af- gedaan, daarmede is het uit ; p^rkara hoekoetHj rechtszaak ; memperkara- Jean, een rechtszaak van iets maken, iets tot een rechtszaak maken. U^LJlSpßrkasa, Skr. moedig, dap- per, beroemd door dapperheid, ook ferm, flink, kloek; meestal verbunden met p^rwira, zie ald. ^jtS^y^ pferkakas, ook p^kakas en kakasj werktuig, gereedschap, ge- raad, zooals in huisraad, tuig, benoo- digdheden, materiaal; p, toekang ka- Joe, timmermans-gereedschap;p. roe- mah, huisraad, meubels en ook de raaterialen voor het bouwen van een huis, H. Abd. 79, 298; ook de HolL; p. perang, oorlogstuig;/?. karddjaän, de Rijks-insignien ; harta dan perka- kaSj geld en goed. Soms ook per ka- kasan, waaruit blijkt dat perkakas niet de volkomen vorm is, ovenals persalin enz. ; o. a. Hik. Abd. p. 93, 94, 109. owSlSpferßkat, van p^Ä;a^,= ?^A;a^, lijm, kleefstof, mortel, cement;^. soe- rat, brief-ouwel; p. Udah, mondlijm; p. tjina, chineesche lijm. Zie ook pekat ^;*xS^S pferiksa, zie ^^J. aJLJIJ pßrkÖlang, Siam. phra- klang, een sijameesche titel, over- eenkomende met hendahara, doch ook voor een legeraanvoerder gebruikt in de S. M. en H. T. v:iOLflS pörkanta ? akan hoedjang Indra Sjah Danta, Mrkandaraän dt- (itas soeatoe perkanta, Sj. Ind. K^sna. vco^JlS pörkoetoet, Jav. e.s.v. fraai, wild tortelduifj e, = ^^Ä:oeÄ:oer, zie ald. Ook op Mal. perkoetoet. u^^V 685 Ji'j pörgol, verb. Ned. verguld, verzilverd. I^JlSpÖrgam, e.s.v. groote, bruin- roode, wilde duif, de ringelduif, M. .^%ipörgi,gaan, weggaan,heen- gaan; pergi-datang, heen en weer, vice- versa, heen en terug; p^rgi poe lang, uit en thuis; herdjalan-djalan pergi-datang, op en neer wandelen; p.perang, ten oorlog gaan. Hik. Abd. 109, 113 en 534 ; per gl hadj, ter bede- vaart naar Mekka gaan, Pßl. Abd.; ph^gi kapada djalannja, zijn eigen weg gaan; her saper gi, met iemand in- en uitgaan, voortdurend omgaan; p^- megian, gang, tocht, Saif Dzoel.;p^- mergian en pemegian, de tocht, dien iem. onderneemt, van memergi, een tocht ondernemen, H. Abd. p. 212; tempat pemegian, de plaats waarheen iemand trekt; tiada tepergi, niet weg kunnen gaan, niet kunnenvertrekken, niet tot weggaan of vertrek kunnen komen; pergi-p^rgian, op reis zijn; reizen en trekken, b.v. ada sa'orang laki-laki pergi-pergian, maka tjerai- Iah ija daripada kaumnja, er was eens een man op reis en hij werd van zijn gezelschap afgescheiden, Hik. Sail, Sal.; orang pergi-pergian, iem, die telkens afwezig is, een reiziger, Seii[.^si\.',manasapergi'p^rgikakinja, waar zijne beenen hem ookheenvoer- den, Pr. Dj. J*i pßrool, fijngemaakt van de aarde, mogel. van ons rul, C. en S. ^jjcit^* pÖrlahan, meestal ver- dubbeld en ook pUahan, langzaam, bedaard, zacht, stilletjes, schoorvoe- 686 oJ^ tend, Hik. Abd. 145; pMahan-pMa- han soewaranja, e. bedaarde, zachte stem ; Mrkata dengan p^rlahan-per- laharij zachtjes of bedaard spreken; m^mpMahankan, meer bedaard of langzaara doen gaan, verzachten, vertragen; dengan Mp^rlaha7ian, met bedaardheid. oJ^ pferloet, zie bodjot ij**J^ pßrloes, door iets heen trappen of schieten, in iets schieten b.v. in een gat, hetzij met een been of met het geheele lichaani; teperloeSj ingeslagen van den bliksem. k.Sy3 pßrling, I. tepMing^ schit- teren, iiikkeren, glinsteren, van de oogen, een spiegel, den bliksem enz.; matanja pon t^p^rling sap^rti kilat dan sapMi api bernjala, zijne oogen nu flikkerden als de bliksem en even als vlammend vuur. M. Ook pm^lang- II. hoeroeng perling^ e. s. v. zwart vogeltje, behoorende tot het geslacht der spreeuwen, ook tjemph^ling , s^y^ pörlak, I. de naam van een oud Maleisch rijk op de N.O.-kust van Sumatra; tandjoeng perlakj de Dia- mantpunt of kaap, IL verb. Ned. verlakt; sepatoe koelit p^rlaky schoenen van gelakt leder. ^%i J pÖrlaD, = t^lan, zie ald. ; m^m^rlan ikan jang rn^nfah, een rauwen visch inslikken. ^ÄJLJ J pMöntÖ, op Java, leeg- looper, die niet veel goeds uitvoert, van het Jav. l^n{^^ langzaam voort- gaan, zachtjes voortslenteren, dus slenteraar, pierewaaier. doordraaier. y yiy3 pörloe, verb, van het Arab. fardl, noodzakelijk, verplicht; p^rloe atas tiap'tiap isldm, wat als e. ver- plichting rust op iederen Mohamme- daan; m^mp^rloekan^ tot eene nood- zakelijkheid of plicht maken of op- leggen. ^Js pferam, I. memeram^ kirren, koeren van duiven. II. memeram^ nog harde vruchten in rijst laten broeien, opdat ze zacht worden; zie eram en ram, III. zwijgen, zieh stil houden. M^n. herparam diroemah^ steeds in huis blijven, huisvast zijn. *^p6roem, dieplood, Sw.; mem- hoewang peroem^ looden, peilen, d. 1. Gr., id. vä>L>o^ pörmata, Skr. edelge- steente,juweel, uitmnntendheid;^^r- mata selan, Ceilonsche steenen, e.s.v. valsche edelsteenen. ÄjLoji pfermatang, rüg, reeks, rijzende grond, Max. C. en S. ,jLo*i permana, I. (zelden)=Skr. pramana^ maat, hoegrootheid, hoe- veelheid. Hiervan leidt v.d.W. tep^r- menai af, doch in de beteekenis van onmeetbaar heb ik dit nooit aan- getroffen. Zie mena, II. Skr. titel van Visjnoe, betee- kenend voornaamst, gewichtig, alleen in mxta permana, de naam van e. fa- belachtigen berg, v.d.W. Het schijnt nog een andere beteekenis te hebben, b.v. soenggoehpon abang anta-perma- na, rohkoe tinggal didalam astana, Sj. Ind. K^s. vsAXÄji pöramboet, kort eindje koperdraad of koord tusschen den vischhaak ea het snoer; z. ranggoeng. (^Ujipörinaja, Skr. too verformu- lier om iemands dood te veroorzaken. ^Ijoo^ pßrmadani, tapijt, ta- pijtwerk. Jav. gebloeiud of met goud doorstikt tapijtwerk; menghampar- kan permadani^ e. tapijt uitspreiden. ^^yAjOyS pÖrimpin,lijk,zoomtouw. ^yAjeyi pßrßrapoewan, vrouw, vrouwelijk. NB. ik leid dit woord af van ampoe^ schaambedekking voor meisjes, bij de Jav. Soend. en orang kenekh ook zoo genoemd, nam. her- ampoe, van zulk e. schaambedekking voorzien zijn; orang perampoewan, iemand die daarvan voorzien is. De afleiding van v.d.W. is te poetisch en gaat grammaticaal niet op; die van P. is eene onmogelijkheid. ^y^ p6rmal, schoon, fraai, be- koorlijk, prachtig, van boomen, een landschap, gebouwen, gelaat en ook van de stera, b.v. dan soewara jang p^rmaimendjadiparau,eji de schoone stem werd schor, L. Boew.; wadjah jang permai^ e. schoon gelaat =para5 jang eloL i^\y.*MjjOj3 pörmaisoeri, van*pa- rameswari. Skr. eene samentr. van i>rama,uitmuntend,mete5t^ar/,mee8- teres, opperheerscheres, titel van 's Torsten gemalin. Uit de gedichten blijkt, dat tegenwoordig de zuivere uitspraak van dit woord nog gebruikt wordt. Voor de titeis der drie vol- gende vrouwen van den Yorst zie pddoeka, en vorder ook bij iboe, (jKJ p^ran, acteur, komediespe- ow^iv^ 687 1er, Sw. = alan-alan, C. en S. p^ran andjingj een hondenfokker, C. en S. jjwJ pßroen, hoop van allerlei droog vuil, om verbrand te worden ; memeroen^ een vuur of brandstapel maken op e. pas ontgonnen land van al de ruigte, die nog is overgebleven, Sj. Mn;dli; pemeroenan, land waarop zulk een hoop verbrand is. Mön. paroen^ id. ^b^i poernama, Skr. vol van de maan ; hoelan poernama, volle maan ; pasang poernama^ hoogtij bij volle maan, springtij. a^A^wJ pßrentah, orde, regel, be- stuursmaatregel, bevel of last van de overheid, voorschrift, inrichting; di- bawah p^rentah, onder het bestuur, onder het gebied, onder de bevelen ; m^m^rm^aÄ Ä;aWj besturen, regelen;m, negari^ het land besturen; m. medja^ de tafel besturen, van een ceremonie- meester; hUadjarkan perentah Mr- tapa, de voorschriften op het boete- doen leeren, Prab. Dj,; pemerentahy bestuurder, regelaar, ceremonie- meester; p^merentahan, bestuur, re- geling, regeering; perentahan^ in- richting, b. V. p^rhoewatan maligai dan p^rentahannja terlaloe amat hai- rdny de bouw en inrichting van dat paleis waren zeer wonderlijk, K. Ch, v,::^^Jw3 pßrandjat, plotseling opspringend v.schrik, beter t^rp^ran- djat; maka bagaimanakah h^sar t^r- p^randjatnja^hoQ groot toch was haar schrik? s^nanglah sedikit hatinja da- ripada f^rperandjafkan anaknja^ zij bekwam eenigszins van den schrik 688 OcJ^i so^ over haar kind. Het grondw. is pan- djat, zie ald. owÄjjJpferantjit, opstuiven, op- spatten, b.v. van de golven, die een schip of klip beuken. Zie pantjit. ow.^^^ pörintjit, de naam van e.s.v zangvogeltje, E. Chaib. yJAÄiJ pferantjis, fransch; w^- gari perantßsj Frankrijk; orang pe- rantjiSj franschman. ÄS\.i^ pörantjah, stelling, Stei- ger, b.v. bij den bouw van een huis, H. Abd, 299. Mön. meranijah, betre- den, beloopen, gaan over, Jav. ran- tjak, een Stellage bij de gam^lan in gebruik. Zie aram IL Jo J päranda, zie bij porak j^^ Jü^ipÖrindoewan, zJndoek. »Jü*ipÖraildah?voorwerpen,die men wenscht dat gezien worden, ver- toonen door er mee roiid te loopen.b.v. e. mooi kleed en derg. v.d, W. Zie aga. iüiji V^rnSLhjI.ooit-^tiadapernah, nooit; belom p^rnah, nog nooit; zie ook soewah en djemah. II. Jav. ligging, plaats, situatie. ^Ji piSrni^grootechineeschpor- soleinen kom met deksel en t wee oor en. (j*^LxAj*ipÖrnlagaän,z.&ama^a. cH!?7^ pßrwatin, == para batin, titel van de opperhoofden der orang laoet of orang s^kanak en van som- mige opperhoofden onder de stammen der Redjang op Sumatra. Zie para I en hatin. ;|;y pÖrwara, Skr. prawara of pariwara, gevolg, aanzienlijke jonge meisjes aan het hof, hofjuifers ; moeda p^rwara, jongelingen v, goedenhuize aan het hof, pages; biti p^rioara, op- zichtster over jonge dochters van aan- zienlijken, zie biti I. i^)^Uy^ pärawangan, zie awang, jj^t^y pßrwanen, Jav. de dap- peren, de beiden, van wani, dapper = berani dat mogelijk ontstaan is uit berwani. <äJ«*J peroet, de buik; zie v^y^. (J.>^ J peroetak, e.s.v. plant, P. Myrmecodia armata, d.l.Cr. ^j^^y'i peroesa, Skr. tot iets aan- zotten, hard aanoporen, iemand aan- houdend om iets lastig Valien, dwin- gen, v.d.W. Zie oesah. Kjj^^ys peroesah, zie oesah II. (3-w«%.5p6rOSOk,frequ.vanp^.<?oÄ;; terperosokj ergens doorheen trappen, ergens inzakken, b.v. door een vloer, of stoelzitting, of in den modder. ßyJperoewang,een wreede straf- oefening, waarbij het slachtoffer aan een kruispaal gesloten en kokend var- kensvet over zijn hoofd wordt uitge- goten totdat hij sterft, mijn Sehr, zie roewang, ^j*^^ j.5pÖroengoeS5licht geraakt, opvliegend, driftig. (3^^^ pßroepoek^ l, e.s.v. boom met licht, wit en taai hout, waarvan roeiriemen worden gemaakt. Mön. id. II. e. s. V. hard gras. III. honten bekkens, die bij de nobat behooren. y*)%y^ pßroewan, ra aan den mast van een schip. f^^^y^ p6rohong,diep,donkergat op eene plaats, waar het niet behoort, of waar iets beschadigd is, bres, v. d, W. (555^ pßroi, brokkelig, licht uit elkander vallend, zooals b. v. zachte beschult enderg.v.d.W.Mogelijkeene verbastering v. merapoehi,z'ie rapoeh. yit^y^ p6rwira,Skr.;?rai(?/ra,held- haftig; orang p^rwira, held; perwira p^rkasa^ moedlg en dapper, heldhaftig en dapper. L3^.5T^ pferonjok,ingedrukt,zoo- alsb.v. eengedeukteblikkentrommel. 8*J pferah, I. uitperslng, uitge- perst, uitgedrukt; w^m(?raÄ,uitpersen door drukklng of knijplng met de banden, melken; perahan en perah, het uitgeperste vocht, ook dat wat uit te persen is, b.v. perahan limauy 11- moensap; kamhing p^raÄ(^w,melkgeit; terp^rah'pefjahj uitgeperst en gebro- ken, d.i. tot het uiterste gebracht, by^ pferih, Batav. =pedihj smar- tend, schrijnendj bijtend. (^^ pßrai, I. herperai, zieh heen en weer bewegen, hetzij loopende, vliegende of zeilende, laveeren van vaartuigen; herperai-perai en mem- boewang perai, al laveerend. Zie ook pal. II. los, niet aan elkander, zooals b.v. kogels; m^merai, stukslaan, uit elkander slaan, b.v. v. e. klomp suikei;, erts, steenkool en derg. Zie beraL III. het Ned. prei, e. s. v. ui, ook bawang perai. \^ys pferi, I. hoe, hoedanig, wijze, ^iianier, tränt, eigenschap; atas peri jang patoet, op behoorlijke wijze; ook gebruikt in de bet. van o m te, b. v. P^ri m^ngatakan, om te verteilen, zie 0. a. Niem. bloeml. dl. I. p 104; her- ^^?.f 689 boeiuat p^ri^ iets aandoen, leed doen, Sj. Sult. Jahja, sap^ri^ gelijk, evenals; berpM'peri, op verschillende wijze; peri Ml, de gesteldheid of toedracht der zaak; peri kaädaän, de gesteld- heid; peri toeboeh, lichaarasgesteld- heid', peri'p^riy terdege, v.d.W., l^r- peri-peri, in gedichten: spoedig,snel; rasanja tiada berapa peri-peri, ik meen, dat het nu niet veel meer te beteekenen heeft, op een oor na ge- vild is, Sj. S^l. Dal.; boetapa pMkoe, hoe zal ik het aanleggen, op welke wijze; boetapa perinja garangan sa- karang, hoe zou het nu toch met hen gesteld zijn, hoe maken zij het nu wel, I. P. IL Perz. nymf, e.s.v. goeden, vrou- welijken geest, toovergodin. 