title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Ik Ket mij niet in de war brengen door de verachtelijke verbazing van mijn^ eerlijken Israeliet^ dat een eUendigO} smerige slaaf hem niet eens bij den gebruikelijken titri van zijn' tegenwoordigen stand i maar bij zijn' gemeenen voomaain aansprak , maar ik noemde hem mijn' ouden naam en herinnerde hem aan de tydeni toen hij mij als een' yriend 125 ea weldoeiier Tan zijn huis gekend had. Hij werd dra Tiiendelijk , en kwam bij mij ; liet zieh met körte woorden den loop mijner lotgevallen yerhalen en zeide mij dan in hei hollandschy want deze taal was bij de omstandersy zoo wel slaven als vrijen , het minst bekend : dat ik nog in dil uur ielß aangenaams van hem zou ondernnden« De brave man hield woord. Kort nadat hij in haast Ter* Irokken was , trad er onder de koopers , die OTer ons ge- iiangenen. handelden , van wie de Dei reeds de jongsten en sterksten als zijn aandeel aan den buit had |aten wegnemen > een man op, die naar zijn uiterlijk Toorkomen tot de ge- ringe klasse des Tolks behoorde; hij beschouwde ons, doch iQzonderdeid mij , met opmerkzaamheid , en ik was rast eTen 100 gemakkelijk te herkennen als te beschriJTen, want onder ^ mijne medegevangenen was er geen, die zoo bleek Tan gelaat was, met zulke ingevallene wangen en hoUe oogen; geen met dien Stempel Tan ligchamelijke zwakheid , die mgne batste zware ziekte en de boven mgne toenmaUge krachten gaande arbeid Tan het roeijen mij had ingedrukt. Nadat de inan mij , zoo Toorzigtig , dat misschien ik alleen het be« inerkte, in het oög gekregen had, wendde hy zieh yan mg ^ en begon over eenige der j engere er beter uitziende ge« vangenen te handelen. De prijzen, welke men Torderde, schenen hem Teel te hoog ; hg Troeg yan bgna ieder in het bgzonder den prijs , maar niet naar dien yan mg , alsmede niet naar dien yan eenige anderen, die naast mg misschien l^et minst tot arbeiden geschikt waren. Na eenen langen togt door enge , smerige Straten, die mij- ne krachten bijoa te boYen ging , kwamen wg eindelgk bg een hiiis , dat er tamelgk deftig uit zag , aan , in welks tuin men ons binnen Uet. Hier Yond ik in den schaduw eener Veranda mgn' israelitischen weldoener zitten , die dadelgk zgn* tutkschen commissionair benevens al de andere slaven deed verwijderen, mij daarop vriendelijk mijne ketenen afham en mij beVal, dat ik naast hem op den zachten , gemakkelij- ken diyan zou gaan zitten. Gij zijt nu yrij en mijn lieTe gast, zeide hij, en ik verheug mij, dat mij uwe beirrijding ZOO spoedig gelnkt is , want hadden de slayenhandelaars maar iets yermoed Tan uwen Yoormaligen stand en rang, of, dat een voor rijk gehenden consul het om u te doen was , dan zou , afgezien yan het daartoe benoodigde geld , uwe lossing misschien maanden lange yertraging ondervonden hebben , wijl de Dei u in zijne geyangenis geworpen en alles beproefd tönie hebben, om de hoogst mogelgke som yoor de uit« wisseling te bekomen. Yoor de eerste maal sedert eenen langen tgd kon ik io hat hüls yan mgnen yriendelgken gastheer mgn' honger stil- len 9 en wel met spgs en drank , die ik sedert mgne yeroor« deeling tot de galeidienst niet meer genolen had. Eene klei- ne kamer , die aan den tuin belendde , met eene gemakkeigke legerstede werd mg aangewezen , en toen ik den anderen dag de reinigende yerzorging yan het bad genoten en de nieawe oostersche kleeding aangetrokken had , die mgn gastyriend mQ Tetschafte , ' toen kende ik naauwelgks mg zehen meer. I" zulk eene rust en yerzorging en bg het genot der balsem- 127 achtige, vrge lacht van den tuin, waarvan mg het volle gebroik open stond , ivas ik . binnen weinige maanden zoo jeheel weör hersteld, dat bgna alle sporen der eilende, die ik gedurende de laatsle jaren had uitgestaan, verdwenen waren ; ik verlangde mijn väderland weder te zien , en naar eene yoor mij geschikle werkzaamheid. Mijn grootmoedige gastyriend verzorgde mij rijkelgk met reisgeld i door zijne be« Qioeijing gelukfe het mij op een neutraal italiaanseh schip eerst naar Sardinie , vervolgens naar Livorno te ontkomen , ofschoon de fransche vloot onder den admiraal du Quesne het bombardement van Algiers reeds begonnen had , hetgeen Tenrolgens den Dei zulk eene vrees aanjoeg , dat bij alle fran- seben vergeefs vrij liet. Ik mögt blijde zijn , dat ik reedsr TToeger, längs een' anderen weg uit mijne boeijen verlöst, niet onder het getal dezer vrijgelatenen was ; want mjjne vrijlating uit de slavernij der Türken zou mij toch slechts iri de Dog ergere van de galeibanken teruggebragt hebbeti; doch z66 was en bleef ik sedert dien tijd,voor Frankrijk, het land van mijn ongeluk en geluk , af wezig en gestorven. Destgds, toen ik in Italie aankwam, in het begin.van den zomer van het jaar 1683 waren de oogen van geheel Europa op eene onweSrswolk gevestigd , welke dreigend , uit het oosten boven de landen der europesche christenheid opsteeg : op de vreesselgke krijgsheiren, die uit Turkeije , aangevoerd door den grootvizier Ka'ra Mustapha, tegen Oostenrgk en zgne keizerstad oprukten. Ik besloot dadelijk dienst te nemen onder hei duitsehe leger, en al mijne kracht, ja indien 't we- «eu moesl , zelfe nagn leven voor den strijd tegen den gemeen- schappelijken vijand ten beste te geVen. De belegering vati Weenen was reeds begonnen, toen ik onder den veldmaaJp- Schalk Karel van Lotharingen in dienst van het keizer- "jk leger trad. Ik had mij toen als een' voormalig offieier ^ het fransche leger opgegeven , zonder evenwel uitvoerig ^an mijn» yroegeren stand melding te maken, en o&choon men d««tijds met regt wantrouwen jegens Frankrijk koesterde , ge- ^ukle het mij toch eene kleine officiersplaats bij een nieuw 128 aangeworren regimeat te erlangen , weiks manschappen , behaWe den nniform, slechts weinig Tan het soldatenwezen aan sich hadden. Doch ik was hier in mgn' ouden mg wel toeyertrouwden , werkkring ; het ging mij als iemand , die b. V. in het citerspelen eene groote vlugheid erlangde , en die nu na lange ontbering eindelgk zulk een lievelingsinstru* ment, hoe gebrekkig en onvolkmaakt het ook zgne inoge, we£r in banden neemt. Hg ontlokt toonen aan hetzelve , ZOO als zgne band ze geleerd beeft , de toeboorders worden opmerkzaam , men merkt dat -de speler zieh Teel en lang geoefend beeft. Het ontbrak mg niet aan gelegenbeden , oxa mgne oude ?aardigbeid in het vak der wapenen , gelgk mede die onbeschroomde beradenbeid aan den dag leggen, die eene « gaye mijner natuur is ; ik b^d , e?en als vroeger , geluk Lij mijne ondernemingen . men yertrouwde mij weldra gewigtige Saken toe en yond nimmer reden , om zieh oyer dit yertrou- wen te beklagen. Ik kan nu kort zijn met.bet oyerig gedeihe mijner ge- scbiedenil; een ding bad ik in de scbool des Igdens geleerd : namelgk de matiging» die zieh in het geluk niet yerheft, wgl zg betzelye niet als haar werk en eigendom , maar als een geleend goed yan eene andere band bescbouwt. Toen ik op den roemyoUen dag der gelukkige ontzetling yan Weenen onder de strgders yan den linker yleugel des cbristelgken le- gers geen der werkeloosten geweest *was , en met name het wegnemen eener batterg , welke de Janitsaren dapper yerde- digden , iozonderbeid door mg gelukt was , toen yiel mg ook iets yan dien roem ten deel , welke het gansche leger toe« kwam; de edele yeldmaarsebalk stelde mg kort daama zelf aan den keizer yoor ; ik diende we^r onder mgn' yroeger geyoerden naam en in eene Stelling , die bg mgne yorige , onder het fransche leger , weinig ten achteren stpnd. Ik bad dra daarna, den 9 October,. in den slag bg Barkan, tegen- oyer Gran, gelegenbeid, mgne dankbaarbeid met der daad te toonen ; de rest yan het turksche leger werd toen geheel yernietigd , yan 26,000 Janitsaren en Spabis reddeden slechts 129 • 3000 Trgheid en leyen, de overigen tonden meest den'dood io de golreii van den Donau of yielen in banden van de oQzen. Onder de door mrjne band geTangenen ^as de dappere Pacha van Silistria. Docb de krijg met zgne werkzaam- beden rustle nog niet; ik beboefde Toor de gevaren van den lediggang ntet te vreezen; bct slagveld bij^Mohacz op den 16 Angustus 1687 werd ook voor niij spoedig een akker, uit welken voor alle landen der cbrislenbeid de eerste vrucb* ten eener blijyende vetligheid en rust opging. Aan de zijde Tan den jeugdigen prins Eugeen, die, wel is vvaar, naau« welgks de belft mijner jaren , doch daarvoor bet dubbele mij- oer krijgsbekwaambeden bezit, was ik een der eersten, die OTer de gracbten van de vijandelijke legerplaals voortrukte, en meer nog dan bet gelukken dezer'daad verbeugde bet mij ^ dat ik den doodelijken slag eener vijandelijke band van den jeug- digen held mögt afweren. Terschrikkiog 9 die ik in bet bagno te Toulon beleefde. De artsen hebb^n mij sedert mijne berstelling eene reis aange- faden; ik nam voor eenige maanden verlof en beb nu, zoodra de Orders bezorgd zijn » welke men mij aan een zuidduitscb Torsteohuis mededeelde , bet plan , om naar mijn regiment terug te keeren. Ik heb u lang met de gesebiedenis van een' armen krggs« n^n opgehouden , die uit al zijne wapenfeiten en overwin«- ^iogen eindelijk tocb dat beeft bebaald , dat hij , van de ^erlgke zoowel als uiterlgke slaveoketenen verlost , nu *ls eeu vrggelatene leeft.. 9 130 Gg hebt ons, zdde Ridder Koe nraad, r^kelgk met u de genoegens van uwe oTerwinning en nwe TcrloBsing uit de boegen doen smaken ; 6od vergelde ü de gare decer zielesterking. Mtjnheer , sprak de arts , ik heb na dagen lang met u gereisd en ik wist niet » dat gg deze gaye , waarmede gg ods bedea verkwikt hebt, bezat; ik schaam mg nu bgna, dat ik u ZOO Tele uren met de schilderingen van mgne reisavon- turen Terbabbeld en ontnomen heb. Noem uwe belang wekkende verbalen van datgene, wat gg te water en te land ondervonden hebt , niet zoo, mgn vriend , antwoordde de overste ; hetgeen mijoe artsen mg als nakuur aanbevolen hebben, yrolgkheid en Termaak, dat heb ik ia de dagen van ons zaroenzgn door u in rgker mate genoten , dan op mgne geheele uitspanningsreis en ik voeg mgn ver- zoek bij dat van onzen goeden meesterPa ehle r, datgg het een en ander uit uwe geschiedenis verteilen moogt. Ik houd het er voor , dat juist op de ruwe toonen der krggshafUge instramenten , die ik zoo even hooren liet , uwe muzgk van fluiten en schalmegen , want zoo komen mg uwe levenspaden Toor , in vergelgking Tan de mgne , zeer welluidend zullen zgn. Ridder Koenraad legde bg de Terzoeken der beide an- deren ook nog de zgne in de weegschaal , en de arts , die gaarne aan het Terzoek Toldeed, Terhaalde zgne geschiedenis. 131 GescMedenis yan Martijn Reizer« ITIgQ Qaam is Martijn Reizer; ik ben nog YÖör het midden dezer eeuw in een dorp niet ver van de holland« sehe grenzen geboren en Icefsedert ettelijke jaren te Keulen aan den Rgn als praktiserend a^rls. Ook mijn vader was arts bij een bollandsch regimenl; bij had mijne moeder, de docbter van een* bemiddeld landman lief gekregen en zieh, toen hij rfeeds digt bij de vgftig jaar was , met haar door Jen echt vereenigd ; ik was het eenige kind uit dezen echt, ^eouders waren inzonderheid gelukkig door hunne liefde jegens elkander en jegens mij , hun kind. Mgn vader was f€n man , die veel gereisd had ; hg had als scheepsarts ten Diioste de kuststeden van verscheidene landen van Europa , CQ ook van Azie en Afrika bezocht en gezien ; ons huis was ^ol Tan allerhande zcldzaamheden van land en zee , die hg Tau zgne reizen medegebragt had. Wanneer hij somtgds ^9 ^Is kind op zijne knieen hield of naast zieh zitten had , "an Terhaalde hg mij, en ook mijne moeder hoorde dan «andachtig toe , allerhande schoone geschiedenisseu van 'feemde landen en menschen , van looze apen en elefanten , Tiö Vogels mel bonte veren en, kostbare steenen ; hg ver* oaalde welke moegelgkheden en gevaren hij op de storm- acöiige zee zoo wel als le land onder wilde dieren en Dienscheu had uitgestaan ; doch tevens ook welke vermaken ^^ genoegens hij gesmaakt had; hoe zoet de vruchten, "06 geurig en schoon de bloemen dier ruwe landen zgn. \^erd niet verzadigd van het hooren dezer geschiedenisseu, 9 oötslakeh reeds in mijne vroegsle kindschheid dien reislust, T nnweörslaanbare neiging , om de wereld en- bare merk- ^«rdighedeu te zien, waardoor ik mijner goede moeder veel ^^eleed , mij zelven menige moeijelijkheid , wel is waar , ^^^el ook uog veel meer genot en vreugde berokkend heb; 132 Het gelak van oote kleine familie danrde maar wetnige jaren. Hgn Tader, die, wegens sgne vroeger bewezene dienilen , een aanzienlgk pensioen genoot » werd onverwachts bg zijn regiment teruggeroepen ; hg moest met hetsTelve op een reeds gereed liggend schip naar Oostindie ?ertrekken. Yergeefs beriep hg zieh op zijne reeds geyorderde jaren , op zgii* reeds sedert lang geeindigden , nioegelgken diensttgd ; men kon bg het toenmalige gebrek aan geschikte artsen op zgne bezwaren geeo acht slaan, dit alleen kreeg hg er door , dat men hem beloofde , dat hg na weinige jaren door eenen jongeren arts afgelost endan ?oor zgae laalst bewezene diensten rijkelgk zou beloond worden. Het afscheid ?an zulk een' vader was zwaar. Ik was toen nog in mgn zesde jaar, en nogtans begreep ik, wat zulkeeoe icheidiog beteekende ; de tränen mijner goede moeder maak- ten ook raijne tränen gaande; ik hing aan den hals Tan mgnen yader en dacht hem zoo te zullen vasthouden , opdat hg ons niet mögt verlaten. Doch hg maakte , met tbeder- bezorgde inspanning en met tränen in de oogen , zieh uit mgne kleine armen los, spoedig zat hg te paard en ik liep hem hardop schregend achterna; hij gafzijn paard de sporen en achter den hoogen dgk, om welken zgn weg zieh draaide, yerloor ik hem uit het gezigt. Ik kwam schregend le huis bij mgne moeder, en zg drukte mg aan haar hart; ik kon Tan droefheid niet spreken; ik kwam in slaap, want bij kinderen komt dan de slaap als geneesmiddel Tan in- en uitwendig Tcrdriet iusschenbeiden ; mgne moeder bragt mg naar bed. Toen ik ontwaakte werd ik aanmerkelgk omtrent mgn verlies getroost; mgn goede Tader had mg Toor zgn afscheid nog al de schpone honte slakkehuisjes en achel- pen der oostindische zee en Tele andere zeldzaamheden , die tot dien tgd toe in glazen kästen gesloten , maar zelden in mgne banden gekomen waren , er uitgenomen en tot speelgoed gegCTen ; i}& Terwonderde mg zeer , dat mgne goede moeder nog steeds weende. s^Vader heeft immers gezegd dat hg spoedig terugkomt en Teel moois medebrengt , gij 133 moet nu niet meer schregen ,'' zeide ik troostend tot haar , eo misschien heeft er voor de arme Trouw , die harea man op aarde nooit we^r gezien heeft, ia mgn kioderlijk troos- tend gesnap en in mgne liefkozingen wel eene kracht gelegen , die destijds bare he?ig geschokte natuur staande kield. Het gesprek liep thans onophoudeiyk over Tader en waar' ^ wel zijn mögt. Ik hoorde er Tan spreken, dat de regimenten, die Yoor den togt naar de buitenlandsche be- nttiogen bestemd waren, zieh te Nijmegen yerzameld hadden cn dat Nijmegen niet ver yan ons Tan daan was. Eenige lagen na het Tertrek yan mijn' yader , toen men bg ons r«eds weör oyer onyerschillige dingen begon te spreken , Tiel mijne moeder het oog op een klein psalmboek, hetwelk xg wist , dat liaar man op al zg'ne yroegere reizen sleeds ^ zieh gedragen had » en dal faij ook nu slechts door de ODtroering Tan het afscheid Tergeten had. Zg bemerkte Qog andere dingen , wel is waar, meest siecht^ kleinlgheden, vaaraan de goede man gewoon was en die hg tegen zgn' ^I had achtergelaten , en in hare oTergroote teederheid zeide zij : ach wist ik toch iemand , die mgn* goeden man iiet achterna wilde brengen. Toen bood ik' mg zelf, in Qigne kindsche onkunde , aan , om mijn' Tader naar Nijme* gen na te loopen en hem alles te' brengen. Mijne moeder glimlachte met franen.der liefde in hare oogen : » mgn kleine Hartgn, zeide zij , daar behoort een sterkere bode loe dan Vi zgt.*' Ik Tetzocht haar al sleeds we6r , dat zij mij zou latea gaan ; doch zg wees nu eens scherlsend , dan in ernst ^J^ Terzoek, als den'iuTal eens kinds, Tan de band. Wanneer gg , dacht ik , want ik meende , dat Nijmegen <ladelgk achter den hoogen dijk lag , tot welken ik onlangs ^gn* Tader achterna geloopen was , eecs zeer Troeg op ^q' morgen, als moeder nog slaapt, opslondt, dan zoudt {9 al deze dingen aan uwen Tader kunnen brengen , en wan- oeer moeder dan benfeden in de kamer kwam , dan waart n ^e£r terug en s^oidet : moeder , ik ben bg Tader geweest ' 134 en bg laat u melden , dat hg spoedig terugkomt , en mooge dingeq zal meäbreogen. Deze kinderlgke inyal had mg zoo gebeel bezield, dat ik lyerkelgk aan deszelfs uitvoering dacht en daarbg met eene list en voorzigtigheid te werk ging , die in zulk eenen leeftgd misschien maar zelden aangetroffen worden. Mgae moeder was des namiddags naait' bare ouders gegaan > en ik zou me6y doch iLkon van mgne schoone indiaaascbe scbel« pen niet scheiden , naauweigks had zij den rüg gewend , of ik zocht in der gl de Toorwerpen , die mgn vader hebben moest , bg elkander , pakte ze gezamenigk in een zakje » dat ik'in mgn . Taders schelpenyerzameling ^ geronden had, en yerborg'het op de Yloer achter eene käst. Toen des avonds mgne moeder naar bet kleine lieTcIingspsalmboek van m^n' Tader zocht» dat ook zg daarom zeer hoog schatte, en het- zehe niet Tond , klopte mg bet hart , ik vreesde , dat «g mij er naar zoude vragen « en dan zou ik immers alles bebben moeten zeggen , want ik was jegens mijne lieve ouders altijd een zeer openhartig kind , dat zieh aan ge'en lieget soboidig maakte, zij scheidde echter van zelire met zoeken tiit ^d Vroeg* mg niet. Ik had des nachts bijna geen rust, ik meende ieder oogenblik , dat bet reeds morgen was , en toen deze eindelgk begon te sehemeren , nam ik heel voorzigtig mgne kleederen op, ßloop door de opene kamerdeur in de woonkämer en door deze in bet Toorhuis , kleedde mg aan , nam mgn reis« zakje en een klein spaansch riet Tan mijn* Tader , en toen bet mg eindelgk gelukt was , den houtcn grendel Vau de achterdeur van bet buis , die na den hof en den tain leidde, te openen, liep ik, zoo faard ik kon, den weg op, längs welken ik mijn Tader had zien wegrgden. Ik was eindelgk bg den grooten dijk gekomen en dra ook om denzelven toe, maar ik kon Nijmegen niet zien , boe scherp ik ook mögt uitkgken. Eindelijk, toen ik nog wat verder gegaan en bij bet naaste boschaadje gekomen was, zag ik een' toren en eenige huizen. Wat konde dat, naar mgn oordeel, anders 135 zjJD dan Ngmegen. Het ^as niet ver , en ik was er weldr ; Toor een der boerenhuizen , welker luikeo en deuren me st gesloten waren , wijl het nog yroeg was , zag ik een' boc renknaap Tan omstreeks twaalf jaren , die juist zigne paarden TOor den wagen gespannen had, en nu wilde wegrgden. Ik TToeg hem, waar het leger was, waarin mgn vader zieh bevond ; bij zag mij Terwonderd aan'en toen hij ein- deiyk door tegenvragen er uit kreeg j wat ik eigenlgk wilde, lachte hij hardop en zeid^ , dan moet gg nog veel Terder , dat is JNfgmegen niet , maar slechts een dorp ; te Ngmegen ben ik zelf nog niet geweest, maar ik rijd naar eene plaats. die aan den weg ligt, welke er naar toe gaat en als gij ffilt kunt gg opzitten en een groot eind weegd met mij r^deo. Wg waren juist beiden nog een paar onnoozele kinderen , vant ik houd het er voor , dat de boerenknaap , wanneer bg maar een weinig meer verstand gehad had dan ik, mg niet zou me^genomen , maar maatregelen genomen hebben , teo einde mg iemand naar mijne moeder hadde terugge- bragt. Doch bg noodigde mg in tegendeel zonder bedenken om mede te rgden en ik nam zgn aanbod zpnder bedenken aan. Hg gaf zijnen paarden de zweep en wg waren spoedig, zoDder dat. iemand in het dorp ons zag, buiten op den grooten weg. Hei rgden was TOor mij nog iets nieuws, ^ant behalve misschien op een' hooi- of korenwagen mg- oer grootpuders en dan meestal slechts zeer langzaam, had ik nimiDer gereden; wanneer derhalve de boerenjongen zgaen flüggen , Sterken paarden maar een weinig de zweep ziea ÜQt en zg in ToIlen^ ren op de wgde vlakte roortdraaf« den , lachte ik hardop van genoegen en mgn begeleider lachte dan . met mij ; ik keuyelde hem allerhande dingen ^an mgn yaders TeelTuldige reizen en Tan de fraaije . dingen ▼oor , die ik te huis had , en hij hoorde mg met goedhar- ^ige bewondering aan. 'ferwgl ik zoo met eene bnTerwachte snelheid mg Tan bei huis mgner moeder . Terwgderde , begon deze eerst te 13« bemerken » dat ik miste. Het was juist in de längste somer- dagen , in den hooitijd , wanneer de nacht gewoonigk vroeger eindigty dan de slaap der menschen; mijne moeder faad mbschien nog eenigen tgd na mijn wegloopen geslapen, toen zij hoorde , dat de hoenders in het Toorhuis waren ; zg stond haastig op en zonder , zoo als zulks anders hare dageigksche gewoonle was, eerst naar mg te zien, ijlde zij de kamer nit naar de woonkamer. Daar bemerkte zg met schrik, dat de deur derzelve slechts op den kier, doch de achterdeur Tan het huis , die naar den hof en den tuin Toerde , geheei open ^tond ; haar eerste gedachte was aan die?en ; zg wekte haastig de meid en de beide knechten , riep er rerToIgens ook nog den knecht mgner grootouders bg, doorzocht behalve de slaapkamer ai de hocken van het huis en den staly zg Tond echter geen spoor ?an dieven, ook ontbrak er niets Tan al hetgeen , waarom het de dieveo anders te doeu is; kisten en kästen stonden onaangeroerd. Zg liep Tervolgens naar hare ouders en Tertelde deze de zaak 9 en deze Tonden het ook onbegrijpelijk , hoe de achterdeur, die toch van binnen gegrendeld was» kon opengegaan zgn, zonder dat iemand, die in het huis zelf gedurende den nacht was ?erstoken geweest, dezel?e geo- . pend had. Eindelijk kwam mijne moeder terug, de melkpap- was klaar, zg ging in de kamer, om te zien, of ik nog niet wakker was? toen bemerkte zg met schrik, dat niet alleen mgne kleederen , maar ook ik zelf miste , en nog altijd in het denkbeeld aan dieven , riep zg overluid : men heeft mg het dierbaarste ter wereld, men heeft mij mijn kind ontslo- len. Hare ouders echter, die er dra over toekwamen, praatten haar dat denkbeeld uit het hoofd, want, zeiden zg , wie zal dan toch een kind stelen* Mgne grootmoeder was ook dra Terslandig genoeg , om de wäre toedragt der zaak te radeu» want zg had mgn kinderlgk gesnap tegen wgrie moeder : dat ik mijn* vader iets in h^l leger achterna brengen mögt, verscheidene malen mede aangehoord en i3r ofschoon mgn ^grootvader het niet gelooren wilde , dat 2ulk een kleine knaap als ik, het ia 't hoofd zou können krggen, om naar Ngmegen te loopen, zoo kreeg loch bet Termoe* den Yan mijne grootmoeder de overband , nadat men bjj oaanwkeorig onderzoek al de kleinigheden werkelyk ver« miste , die , zoo als ik meermalen van mgne moeder geboord Iiad , mgn vader ?ergeten bad. Men zoud dan op alle wegen boden uit , want dat ik juist den regten weg naar Nijmegen getroffen bad kon men niet weten , men kon ecbter wel Terondevstellen , dat een zoo teeder kind^ dat bet loopen niet gewoon was , in den tijd Tan een of ettelgke uren nog niet ver kon gekomen zgn en dat men mij daarom zeer ipoedig we£r zou inhalen. Toen ecbter al deze boden, de loopenden zaowel als de rgdenden teruggekeerd waren, loader mg mede te brengen « toen geraakte mijne moeder 10 den grootsten angst ; zg dacht dat ik* in bet water ge- ullen, of dat mg een ander ongeluk overgekgmen was, en in dezen angst moest de goede ?rouw Yerscbeidene dagen , ja verYolgens , tot dat zg mij eindelgk we^r terug bad , Dog Yerscbeidene maanden in de grootste zorg verkeeren. Ik had intusscben in mgn kindscbe on?erstand boege* naamd geene zorg gevoeld. Ik vroeg wel van tijd tot tgd ingoen kameraad , als wg weSr bg eene plaats kwamen , of dit Ngmegen was? maar bg scbudde altijd het boofd en zeide: dat is nog veel verder, doch boe ver bet nog eigen-« genlgk was, dat scheen bij zelf niet te weten, en ik dacht, ^'^ wg altgd zoo snel yoorlreden , zoii bet toch niet meer zoolang dnren , dat ik in het leger aankwam. Daarenboven IniTiel het mg immers zoo wel in onzen wagen ; buiten was Iiet schoon , warm weder en de leeuwerikken zongen in de l^orenvelden. ^€8 middags bield ons rijtuig in een marktvlek stil ; mgn i^egeleider voederde zijne paarden. Ik bad nu bonger , ^äu m^n avondeten van gisteren bad ik in mgn reiszakje ^n stukje brood en wat ,koek gestoken ,' dien mgne moeder ^ gegeven bad, Het brood at ik op» doch den koek 138 had ik Toar m^oen vader medgenomeii , om hem denzelven te schenken , dien at ik niet op , en heb hem ook den Yolgeaden dag niet opgegeten hoe veel hoDger ik anders ook had en hoe lekker hg mg toerook , maar hg is ^ daar ik steeds oaar mgn* vader zocht en hem niet Tond , einde- tijk gebeel verkruimeld. Terwgl ^g stil hielden zag ik Tele Soldaten , die even zulke rokken aanhadden , als mgn yader er een' had. Zy hadden ook gereden en hadden nog yerscheidene Wagens metpakkaadje bg zieh. Ik zeide tot een' Tan hen, datmgn Tader ook ooder de Soldaten en in het leger Tan Dfgmegen was en dat ik daarheen wilde, om hem de dingen te bren-- gen, die hg fe huis Tergeten had. De soldaat Troeg mg , hoe mgn Tader heßtte; ik zeide Martijn, want ik had noch m^ noch mgnen Tader ooit bg eenen anderen naam hoorea noe- men dan bg onzen gemeenschappelgken Toornaam. De soldaat lachte en zeide ^^ er zgn 200 Telen die Ma rt ijn heeteo , doch daar gg een soldatenkind zgt, wil ik u me^nemen naar Ngmegen, opdat gij uwen Tader nog eenmaal ziet, want OTcrmorgen gaan wg te water « dan komt uw Tader niet ZOO spoedig weSr te huis. Ik houd het er Toor, dat de hake brandewgnroes , waarin de soldaat zieh bcTond» aan zgn' moedwilligen inTal het grootste aandeel had. Want hg en zgne kameraden tooaden oTeral waar wij kwamen , dat het hun goed smaakte. Op het water 9 schreeuwden zg\ zgn geene herbergea ; . daar kunnen wg niet drinken, wanneer e^ zoo Teel ajls wij wil« len, daarom laat ons op het land nog eens Trolgk zgn. Toen men we£r ingespand had, zette de soldaat my op een* wagen , midden tusschen het pakkaadje ; een oudere soldaat, die het zag, Troeg wat hg daar deed? hg wilde ook niet f oestaan , dat men mg me§nam, maar »etde, dat men mg naar mgne ouders zoude breiigen. Doch toen men mg Troeg , Vraar ik Tan daan was , en ik noch een dorp , noch een oord konde opnoemen , maar slechts zeide , terwgl ik mgn* l>oerenknaap napraatte, en mg daarbg zelf iets op 139 mgne groote reis Ket Toorstaan , dat mgna ptaats rer , zeer rer wzs en dat ik zeer soel eo veel gereden had , gaf de oudere soldaat, die tevens de yerstandigste was, den jongere toe, eo geloofde ook , dat het beter was , dat men mij mede naar faet leger nam, waar ik mijn^ vader wel yinden en deze frei yerder toot mg zorgen zou , dan dat meo mg hier op den V^eg liiet. Dus liet onze liefe Heer mg de* eerste streek van mgnen reislust gelukken : opdat ik nu reeds de bitter- heden Tan riistel0ös rondzwerven in de wgde wereld en onder ?reemde meoscben regt kennen leeren en een duurzaam ▼erlangen mögt kragen midden in de onrust naar rüst, mid- Jen op den tTeemden naar het vaderland, dat zelfs als geriog, aardsch' afbeeldsel, de trekken eener hoogere, onreranderlgke terblijfplaats in zieh draagt. Het was avond geworden, en ik begoh onder de schreeu- wende , juiohende en zingende Soldaten bang te worden en zon nu reeds liever gewenscht hebben , dat ik bg mgne mocder te hilis was, dan op den ranselwagen. Eindelgk iiield men Stil , eene' oude , goedhartige waardin , die hoor« de, dat ik een soldatenkind wus, doch dat niemand wist waarvan daan, gaf mg te eten en yroeg mg veel, zonder üit mgne antwoorden wgs te kunnen worden ; eindelgk legde ik mg op het gemeenschappelgk stroo en sliep zee» Tast in. Des morgens echter werd ik door den alarm en iiet we'gnemen van een ransel , waar ik met mijn hoofd op lag, nog tijdig genoeg wakker , om bg den afmafsch te zgn. Mgn soldaat Tan den Torigen dag had 2^'ae roes Voor het grootste gedeette uifgeslapen, ik geioof niet^ dat hg iDg na zou aangespoQrd hebben, om mede te rijden, daar ik echter zelf weör bg den wagen kwam en er op wilde^ zette ^ mg toch we^r op de plaats, waar ik 4en Torigen dag gezeten had onder het pakkaadje en zeide : nu zoo rgd mgnenthalTe me6, Wg hadden nu nog een' längen -weg af te le^gen, Toor ^^i wg in het leger bg Njfmegen k warnen *'ide middagtijd ^as rBcds- Toorbg en ik had honger, want niemand had mg 140 nog ieto te eten gegeren» en ik was niet gewoon van Treemde meDscfien iets te Yragen. Eindelgk kwamen wg ter bestemde plaats aan; de soldaat tilde mij Tan den wagen en zeide , nu ga en zoek üw* ?ader op. Ik liet mg dit geen tweemaal zeggen, maar begaf mg dädelgk tusschen het gedrang. Mgn bonger was groot, ik kwam geen' schotel Toorbgt Tau welke Tersch g^bradeoe worst mg aangenaam in de neos wasemde , of ik bleef er bg staan en zag steeds met ^groot Terlangen naar den schotel. Toen bemerkte mg een officier, die onmiddellgk daar naastin eerie tent zat. » Kleine ," zeide hg, »zoudt gg gaarne zulk eene braadworst willen hebben?" Ik nikte begeerig en hg beral de marketentster , mg brood en worst te geTon. Mgn goede eetlust scheen hem te Termaken; hg Troeg mg, wat ik hier in het leger wilde; ik Terteldehem alles wat ik te Tertellen wist, toonde bem ook de dingen, die ik mgn* Tader wilde achterna brengeo. »Goede knaap," zeide hg, »ik beklaag u;'ik heb juist zulk een* kleine, als gij zgt, te huis moeten laten» wan- neer gg echter niet eenmaal den toenaam Tan uwen Tader weejty hoe zuUen wg hem dan onder zoo Teel menschen yinden?" Hg gaf mg. intüsschen toch een' soldaat mede, 141 die mg o?eral in het leger roadyoeren en mg iosonderheid , 100 Teel mogelgk , alle officiereu en onderofficieren toonen loade, want uit mgne verhaleo , als ook uit mgoe kleeding, had de goede man opgemerkt , dat ik wel niet het kind Tan een' gemeen soldaat zgn konde; doch iivat mijn vader ei- genlijk yvas, dat bleek uit mgne beschrgvingen en onToUe-- dige berigten niet. Ik liep nu in gezelschap van den soldaal overal het leger rond en ik twgfel niet , of ik zou , hoe moegelgk zulks ook scheen , werkelgk mgn' yader opgespoord faebben , wanneer dezehe op dat tgdstip in het leger geweest wäre. Z'OO als ik echter Tele jaren, toen ik eindelgk ver over land en zee hem Tond , Tan hem zehen yernam , T?a8 hg juist in dien Bamiddag tot aan den aTond in de stad bg een' zieke ge- weest, die door een' der medeofficieren Tan zijne genees* kundige bekwaamheid gehoord en om een bezoek Terzocht bad. Den soldaat - Terdrool het rondzoeken eindelgk ook , bij overreedde mg, om met hem naar de tent ?an den officier terug te keeren , en toen hij mg, uit Tcrlangen naar mgn' Tader, schreijen zag, zocht hij mg met Talsche troost gerust te stellen , terwijl hij mg Toorspiegelde , dat ik den Tolgenden morgen mijn' 'Tader wel Tinden zoude. Toen ik weir geheel bedroefd bg de tent Tan den officier terugkwam en 2ijn bediende dit berigt Tan al onze lange, Tergeefsche nasporingen bragt, trok de goede beer met de seboaders , bcTal Tervolgens den bediende , mij eten te gcTen , 200 veel ik Terlangde en gin^ hierop in 'iene andere tent naar eene speeltafel der officieren , zoodat ik hem niet meer te zien kree«:. Hoe weinig diep zitten toch de zorgen en bekommeringen in het hart Tan een klein, ligtziunig kind. Toen ik mg nu met den soldatenbediende aan den oTerTloed , dien zgn beer ons tot den aTondmaaltijd had overgelaten, naar harte« Ittst Terzadigd had, en de soldaat mij ook nög een weinig drank had aangepraat, 't geen mg heerlgk smaakte, maar daarbij ZOO sterk was, dat ik er van hoesten moest fwaarschgulgk 142 nM het bi^andewgn) , toen vverd ik zoo Yergenoegd en wel te moede , dat ik noch aan mga' ?ader noch aan mgne moeder dacht. Ik ging naar eeae dansplaaU, hoorde en zag daar de muzyk en het danzen, doch werd spaedig zoo slaperig, dat ik achter de tenten, digt hg een wachtfuur, op den grond liggen ging; nign reiszakje diende mg tot hoofd küssen; binnen weinige minuten zag en hoorde ik niet meer wat er om mg plaals had, maar was in een' . diepen« Tasten slaap gevallen. Ik had^ waarschijnlijk ten gerolge ran den geestrgken drank « dien de soldaat mij gaf , zoolang geslapen , dat mij eerst de heete zon opwekte, die mg in het gezigt brandde. Dan , hoe was alles yeranderd , toen ik opstond ! De wacht- Türen waren reeds lang uitgedoofd, de tenten afgebroken; geen enkele soldaat was er wgd in het rond meer te ziec- waar gisteren het leger was , geleek thans eene plaats der yerwoesting. Toen ik zoo , onrustig en toI angst over de door de vuren verbrande en door menschen en diereii plat getredene beide liep, zag ik een doukerbrnin, arm en daarbij zonderling gekleed gespuis: mannen, vrouwen en kinderen, die overal bp de legerplaatsxrond zochten, om er alles wat de Soldaten Terloren of achtergelaten hadden op te zocken. Wanneer een der kinderen een Terloren zakmes of iets anders Tan dien aard , of ook maar een stuk brood of een afgeknaagde bot^geronden had, dan Terhief hg een wild Treugdegeschrei , en dikwijis zochten de andere kinderen hem het geTondeple weder te<ontrukken, waarbg het dan tot plukharen en slaan kwam , tot dat de ouden den strgd be- slechtten. Deze liei^en waren Zigeuners ; ik had nog nooit te "roren znlk Tolk gezien , . ik had er geen al te goed oog op j ^^^^ Troeg hen toch, waar wel de Soldaten met hunne tenten heeagegaan waren? »Die zgn allen den Rga afgevaren naar zee /* antwoordde mg een oud rimpelig wgf. Ik begon te sehi^genii de> oude tjoostte mg en zeide : » gg kunt immers bg om blg?en ; gg zult eten hebben cTen als bg Tader en 143 moeder, en waooeer gg niet langer blgv^n will, zuUen wg a wel eeos vreir bg uwe moeder ie huis brengen.'' Dere troostwoorden konden bg mg weinig ingang Tinden , want ik rerlangde siechts naar mgn' Tader en die was weggeTaren iiea Rgn af , of naar mgne moeder, en die was zoo ver van mg af, Zonder de oude te antwoorden , wilde ik wegloopen , maar dat was niet de wil der Zigeuners ^ spoedig kwam mg eene ?an de jonge ?ronwen acbterna, pakte mij bg den arm, terwijl zg mij teyens onzactit kneep en bragt mg bg de bende terug. » Gij moet ons niet wegloopen , zeide de oode gebiedend, anders zult gg nageis en Yingers voelen," eeoe zinnebeeidige uitdrukking , die ik gedurende mgn ver- blgf onder de Zigeuners maar al te goed leerde verstaan. Wat hielp bet mg nu , of ik op den grond zitten ging en schreide; de ouden gayen er geen acht op en de kinderen gi^asden mg hoonend aan en spotleden met mij in eene taal, waarran ik naauweigks een enkel woord verstond. Siechts een klein meisje , dat er ook wel zoo donkerbruin uitzag, als de andere kinderen, maar niet zulke wild blik* l^^ode zwarte oogen , niet zulke sluik nederhangende baren maar andere gelaatstrekken en blaauwe oogen bad , hoonde mg niet, maar schreide met mg / als ik schreide, sprak ook eTen zoo als ik, zoodat ik ieder woord Tan bet kind Ter- rtond. Toen onze, Zigeunerbende de plaats , waar het leger ge« "^taan had , in alle rigtingen doorzocht , ook hier en daar den zandgrond omgewoeld en op die wgze«Teel geyonden liad, dat de Soldaten Terloren en achtergelaten hadden, brak zg eindelgk op. De vrouwen namen mij in haar midden , opdat ik' niet wegliep , en wg togen Ter weg OTer de woeste beide door bosch en struiken, door woud en Teld; het kleine meiqe, dat. heden morgen om mg geschreid had, werd ge- (irageni en ik zou mij ookgaarne hebben laten dragen , want ^^ ^as ^er moede Tan dit rondloopen, doch als ik cver ^fle Termoeidbeid klaagde en begon te schregen , kneep Qet wijf , dat mij heden morgen gepakt had , mij met bare 144 TingerSy waaraan beel grx>ote nageis waren , zoo stijf in de armen, dat ik schreijen moest, maar mij nogtans inhield , wijl anders het knijpen nog yeel erger wierd. Zoo kwamen m} legen den avond midden in het kreupclbosch aan een moe- ras , waardoor de ouden zoowel als de jongen zoo gemak- kelgk heen waadden, alsof zg waterhoenders waren; ik wäre er misschien in blijven steken» zoo niet een jooge knaap op bcvel van de oude mg opgepakt en even als een^ zak op zijne schouders geworpen had. Eindelijk kwameD wg het moeras door en weder, op eene drooge plaats, die op de eene zijde längs het moeras, door jeneyerstruikeo, op de andere zgde door rotswanden omsloten was , die er uit- zagen 9 alsof zij vroeger eene steengroeve geweest waren, want er lagen nog enkele halfbe werkte gehouwen stukken in het rond. Hier werd Yuur gemaakt en ik mögt gaan zitten en uitrusten , terwijl de Zigeunerkinderen om het Tuur rond sprongen als apen , ook voor een gedeelte » alsof zg het waterplassen nog niet zat waren , we^r in het moeras sprongen en er rondplasten. Ik zag nu ook» wat zij er in deden ; zij vingen kikvor^chen , die zg in stukken scheur- den en aanstonds zoo raauw verslonden. Van dit avondmaal ,der kinderen had ik eenen afschuw , nogtans zou ik met de ouden ook niet hebben mögen eten, want deze braadden een' hond, die ons des naraiddags was komen aanloopen, en dieur zij , na hem tot zieh ^te hebben gelokt , hadden dood geslagen. Toen ik verzadigd was, wilde ik gaan liggen ; maar de oude kreeg mij bij de band en bragt mg digt bij het vuur , w^ar zg mij al mgne kleederen en ook mgn hemdje uittrok. K schreide hardop van onlsteltenis , want mgn ?ader had mg ▼erhaald , dat er wilde menschen waren , die andere men- schen aan het Tuur braadden en opaten , en ik dacht ook niet anders , of het was thans ook om mgn leren te doeo , 145 men zou mg nu ook braden ea verslinden, eren als vroegcr den hond. Toen ik zoo hard schreide , gaf <le oude mij eenen onzaehten ruk aan den arm, zoodat mij de pijn tot in de schouders trok ; het wgf met de scherpe yingers slond ook reeds in de nabijheid en beiden schreeuwden mij loe ; zwgg joDgeo , men wil u immers maar wasschen en kämmen , en Dschoone kleederen geven, dan ipoogt gg weör slapen als een das. Met het » wasschen" werd dan ook dadelijk een begin ge- maakt; de oude smecrde mij van het gezigt tot aan de yoet- zoleo met een donkerbruin sap in , dat mij daar , waar de scherpe nageis der Zigeunerin mij zeer gekncpen badden, ^ als ook aan het ooglid, waar. een drupje aangekomen was» zeer pijnlijk brandde, Yervolgens haalde, men een oude leelijke lam door mgne baren , om ze glad te strijken en smeerde ze met een zwartachtig vet in, dat eenen viezen renk van zieh gaf, Men kleedde riiij üu weer aan, doch niet weör met nuJD kleedje , dat ik van mijne moeder medegebragt had, maar met een donkerbläauw , met vele bonte läppen ge- lapl kiellje, van dezelfde snee als de Zigeunerkinderen droegen. Terwijl men mij zoo wiesch en kleedde, badden de kleine iigeunerljes mijn' reistzak openg'emaakt en alles wat er in was fond gesirooid. Den ganschen dag had ik denzelven zorg- ^Uig onder^den arm gedragen, ook mijn spaansch riet had ik steeds in de band geh ouden , thans zag ik, dat een der oruifle knapen , de wildste van allen, met mijn' stok rond- sprong en er op allerhande wijze mede in de luchl schermde, Ik liep heqi na en wilde hem den stok we^r ainemen, noch ^ iiep weg en lachte mij uit. Ik klaagde mijn' nood aan ^eoude, doch deze zeide: »Tiras", zoo noemde men den « jongen, »is de zoon van onzen hoofdman; hij behoudt, wat ^ heeft, en ik zal u morgen een mes leenen, dan kunt H u een' anderen stok snijden." Met mijne overige dingen ' S'og het niet veel anders ; de stukjes koek , die . ik mijn' va* 10 146 der breogen ^rilde , hadden de kinderen opgegeten , van de overige dingen hadden de overigen tot zieh geoomen, wat han aanstond « alleen het psalmboekje en eene oude brieTen- tasch , die mgn vader vroeger op reis bij zieh droeg , had. den zg mij laten behouden, die ik beide zorgynldig weSrin mijn linnen zakje stak. Ik ging nu weSr bij het kleine meisje zitten, met hetwelk ik Troeger gegeten had. Het goede kind, hoe moede het ook zgn mögt, was nog niet ingeslapen, maar had, toen ik bg mgne gewelddadige wassching zoo luid schreide, ook uit medelijden hardop geschreid, en toen ik nu bg haar zitten ging schreide het weder en zeide : waarom hebt gg toch uw gezigt zoo morsig gemaakt? Nu zag ik eerst hoe mgoe ar- men en beenen er uit zagen , en merkte wel , dat ik eren zoo donkerbruin was ^ als de Zigeunerkinderen , ook spande mg de huid Tan mgn gezigt , zoodat ik mg gaarne in het inoeras we^r zou hebben afgewasschen ; maar de oude wilde dit niet toelaten. Wg kinderen sliepen eindelgk in; men dekte mg met het Tel van een' poedel toe en ik vergat in den Tasten slaap al mgn leed. 