title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Siaatshändel — bis zum Frieden zu Amiens, Berlin 1807 s. 334: »die unzeitige Absonderung der Engländer von den Alliierten in den Niederlanden, um Dinkirchen zu erobern,” enz. Verg. VAN DE SPIGEL'S dispatches aan Yan KINCKEL en HOGGUER 19 Sept. 1793. Brieven en Korrespondentie. 1, 352-356. 2) van de Spanien, 1, 354 (19 Sept. 1798). 3) An nood, 11 Juli 1793. Brieven en Negot. I, 315. 't Is waar, dat de gelukkige achterhoede bij Maastricht, die stad ontzet heeft; maar 't is ook waar, dat ook Maastricht en Holland zich niet zo wel gedefinieerd hadden, de Oostenrijksche wapenen niet lig in de Nederlanden zouden gekomen zijn, en dat zij verder al hun succes te danken hebben aan de Artillerie van den Staat, waarvan de Oostenrijksche troepen geheel onvoorzien waren. Genoeg derhalve van de onedele verwijten, die Groot-Britannië geen recht konden geven om de Republiek zelfzuchtig in den steek te laten en ons als lastige en onnutte bondgenoten uit te krijgen! Van welke men zich gelukkig moest achten ontheven te zijn. — Maar wel integendeel had men hier te lande al zeer gering nut van de Engelsche troepen gehad, wier bandeloze brooddronkenheid, niet minder dan de onbekwaamheid van den Opperbevelhebber, Hertog van York, de ingezetenen in hooge mate had verbitterd. — Zij hadden erger huis gehouden dan zelfs de vijand, aan strenge krijgstucht gewoon, zich zou hebben veroorloven. Al rennerende, zonder te vechten, hadden zij de Republiek voor de Fransen opengesteld, tegelijk met hunne ondragelijke geweldenarijen, zoowel stedelingen als landbewoners op de schreeuwendste wijze kwellende en knevelende, — "De Curmagnolen, zeiden de Engelschen, zullen u toch plunderen, en dan is het beter dat wij in de voorbaat zijn? — En nog wekten die fraaije hulp. 3) Brieven en Negot, UIL, 152 (Aan raad, 9 Nov. 1794). 3 Troepen, niet de verontwaardiging, maar de teedere bezorgdheid der Ministers van GEORGE III, die koud en onverschillig voor het behoud van Nederland, angstvallig bekeken langs welken weg hun krijgsvolk het veiligst huiswaarts kon ingescheept worden. — Vernemen wij uit de laatste depèche van den Griffier aan den Raad-pensionaris, de leerrijke waarschuwing tegen het bouwen op Alliantie, in ’t bijzonder met grote Rijken. — „Ik heb gisteren, meldt hij den 13 Januari 1795, meer dan een langdurig gesprek gehad met Lord en de Heer en de Hertog van Portland. — De drie Ministers hebben mij, als hunne particuliere opinie, uit eigen mond te kennen gegeven, dat in het actuele kritieke tijdstip twee objecten voor hen van het grootste aanbelang waren. Het eerste was de conservatie - niet van de Nederlandse Republiek, - neen, van hunne Armee, en het tweede, te welk bij hen deelnaam even zwaar woog als het eerste, de veiligheid en het behoud van den Staat (Holland). - Wanneer de Armee, bestaande uit de uitgelezenste Korpsen van de Militie van dit Rijk, geheel verloren ging, zoude zulks alhier (te Londen) eene zoodanige indruk maken, dat zij Ministers hun aangezicht (zoals zij zich uitdrukten) niet zouden durven vertonen. - Zij moesten dus daarop bedacht zijn, dat de retraite van de Armee niet gecoupeerd wierd, en aan haar de gelegenheid niet ontnomen om (de laatste noodzakelijk vereischende) in veiligheid ingescheept te kunnen worden. Zoo lauw en benepen overwoog men in het Engelse Kabinet, den vreenden toestand van eenen Natie, wier lot zoolang van dat van Groot-Britannië on- afscheidelijk was geweest, en in welker hart PICHERU reeds was doorgedrongen. Zonder naar het schijnt, over de tekortkomingen als Bondgenoot na te denken, zon- 40 der zich veel te bekommeren over het door de treffelijkste Staatslieden steeds als onherstelbaar aangemerkt verlies van Nederland, berekende men met de meeste hardvochtigheid, de geschiktste middelen om de 200 hoog gewaardeerde keurbonden ongedeerd terug te bekomen; en in het uitzicht op de vermeestering van onze rijke Oost-Indische vaardeniers, op de slim beraamde inbezitnemingen van onze Koloniën, was men eerlang getroost en bereid, ons op den voet van vijand te behandelen! — Kon of wilde men de Republiek niet krachtig en toereikend onderschragen, kon of wilde men niet tot den algemeenen vrede met Frankrijk medewerken, bekoord gelijk men was door de Koningskroon van Corsika, door de verovering van Martinique, St. Lucia, Pondicherry en andere Volkplantengeuen, of door de roemrijke zeeslagen onder Howe tot voortzetting van den oorlog aangevuurd, de billijkheid vorderde zich niet ten koste van een Bondgenoot te verrijken, dien men den Franschen als in de armen geworpen had. — Wat belette, hetzij dan bij onwil of onvermogen om langer de Alliantie van 1788 en 1794 gestand te doen, dat Nederland, onder beding van onzijdigheid, met de Conventie te Parijs een verdrag sloot, om „het territorium, de onafhankelijkheid en de Constitutie van den Staat,” indien mogelijk, te behouden? — Dat, zoo men zonder hulp van Engeland, tot den vrede met de Franschen genoodzaakt werd, aan een Alliantie met deze, zelfs aan een defensief, niet te denken viel of men zoude Verg. Bijlage IV (Negotiatien van PASTEUR en VITRARIUS te Londen), bl. 15-- 20, 2) Lord STANHOPE, T. II, 293. „Le Roi declara (30 Dec. 1794, in de Troonrede) qu'il avait accepté la couronne de Corse,” enz. — Zie, voorts II, 207, 280. "Van de Spiegel aan Fagel, 7 Nov. 1794 (II, 145): "Gisterenavond heb ik lang en breed met Lord St. Helens gesproken, en die liet zich ontvallen, dat Engeland ons moest vrijlaten ons zelf te accommoderen met Frankrijk," enz. Onvermijdelijk met de Engelsen in oorlog geraken, was volgens St. Helens' aanduidingen duidelijk. Toen derhalve de hiervoren gemelde "Oranje-Gepudeerd" of liever de Commissarissen van H. H. Mog. GERARD BRANTSEN EN OCKER REPELAER, in de maand December 1794 naar Parijs gingen, om met het Comité de Salut Public te onderhandelen en op den met ’s Lands aanzien en onafhankelijkheid meest stroikendste voet, den vrede te treffen. Het herstel der zaken, „in den staat van neutraliteit, zoo als voor den oorlog,” was het hoofdpunt van hun netelige taak. De Fransche Bewindslieden moesten overgehaald worden van de noodzakelijkheid, de Nederlandsche Republiek voor een nieuwen oorlog te behoeden, waarin men door een Verbond, buiten kijf zou gewikkeld worden. Welke waarde — dit hadden de Commissarissen te betoogen en uiteen te zetten — kon het voor de Fransen hebben, ons tot bondgenoten of overwonnelingen te maken met den last te meer, om zoals VAN DE SPIEGEL het uitdrukte, ons in ons tegenwoordig militair uitputting, te moeten verdedigen? Hij wees met volkomen helderheid doorziende, wat Nederland, rechtstreeks of zijdelings onder Fransche heerschappij gevallen, over het hoofd hing, op het reeds dreigend Groot-Britannië. „Het zou mij, schreef de Raadpensionaris, onbegrijpelijk voorkomen, dat de intentie der Fransche Natie zou zijn, de Republiek te vernietigen of te willen conquesteren; want dit zou eveneens zijn als haar in handen van de Engelsen te geven, zonder er zelfs eenig nut van te trekken; — want zoodra de Republiek of door geweld, of door verdrag, haar existentie ver- ten 10 uren” (Brieven en Negot. IIL, 336): „De Alliantie waarvan men in Frankrijk spreekt, vooral een offensieve Alliantie, kan met geen mogelijkheid geaccepteerd worden, zonder van den eenen Oorlog in den anderen te vallen.” 42 'Hoor en heeft, en onder Frankrijk is geraakt, staan de Engelsen gereed, om zich onze dépouilles of debris toe te eigenen. Nog op denzelfden dag, waarop WILLEM met zijn gezin, te Scheveningen in zee stak, op den 18 Januarij 1795, meldde van DEN spion den Gevolmachtigden, dat men te ’s Gravenhage bereid was alles datgene in te willigen wat kon "geadmitteerd worden, behoudens de onafhankelijkheid, integriteit, eer en eigendommen van den Staat, zelfs tot opofferingen van geld, zoo het daarop aankwam. Men was niet ongenegen, tot op den algemeenen Vrede, aan Frankrijk een zekerheid ("securiteit") te geven; te weten, de tijdelijke bezetting van grensvestingen, als waarborg der onzijdigheid. De havens zouden voor de Fransche schepen openstaan, en ook in andere opzigten zou men Frankrijk gerieven. — De op het grondgebied der Republiek nog aanwezige krijgsmacht der Bondgenoten (van hetgeen men te Parijs de Coalitie noemde), zou gedrongen worden dit te ontruimen en alle andere plaatsen en stellingen door de Franschen niet bezet, zouden door Nederlandsche troepen worden bewaard. — Maar geen voorwaarden moesten de Commissarissen toegeven, die noodwendig een vredebreuk met de Engelsen zouden veroorzaken. — Wij zullen hierbij de voorzorgen van Hollands Eerste Minister zien verijdelen, maar ook de vruchteloze pogingen van het Kabinet van St. James, dat te laat berouw gevoelende, de Republiek verlaten en opgeofferd te hebben, jaren lang de uiterste krachten inspannen zou, om den vroegeren Bondgenoot te herkrijgen en tot den duursten prijs te herwinnen. 3) Maar zie de bezwaren van Lord ST. HELENS tegen Art. 8, 9 en 13 der Secreté Instructie voor BRANTSEN en REPELAER, in VAN DE SPIEGEL'S despatch aan SAGEL, 23 Dec. 1794. Brieven en Antwoorden. III, 254 volg. winnen wat men nimmer had moeten laten verloren gaan; om zelfs tot dat einde, in het belang van Europa’s evenwicht, andere voorname Mogendheden tegen Frankrijk in het harnas te jagen. Doch, wij willen thans de Bataafsche voorspraken der Omwenteling, eerst onder de hand, daarna openlijk en officieel bij het Comité de Salut Public en de Conventie werkzaam, laten optreden en hun wedervaren schetsen. — Hoe deerlijk vond zich al ras de hooggespannen verwachting van JACOB BLAUW teleurgesteld en hoe drukkend was de verrassing van die taak, welke vroeger Paulus uit de verte, als zoo ligt had geschilderd! — Wij zullen hierbij in het oog moeten houden, dat in de Negotiatie, welke de ondertekening van het Haagsch Tractaat van 16 Mei 1795 voorafgingen, drie tijdperken te onderscheiden zijn. In het eerste, was het Staats-Thuishoudelijk Bewind nog niet gevallen; in het tweede, waren de Bataafsche Gedeputeerden nog niet van behoorlijke geloofsbrieven der revolutionaire Staten-Generaal voorzien; in het derde werd hun diplomatiek karakter nog niet gaf te Parijs erkend, veeleer bestreden, gelijk de onafhankelijkheid zelf van onze Republiek op losse schroeven stond. — Na deze aanmerkingen bevroedt men al dadelijk, met welke bezwaren onze onderhandelaren nog voor de debatten over de grote belangen der beide Naties, te kampen hadden. — Het voorspel te ’s Bosch was de inleiding tot de lange reeks van vernederingen, in Frankrijks hoofdstad, een vol half jaar voor de plegtige toelating der Ministers-Plenipotentiarissen van de nieuwe Republiek. bij de Conventie, verduurde. Weldra zouden zij ontwaren, dat er een hemelsbreed verschil bestond tusschen de verleidelijke Staats- en Volkenrechten beloften aan alle onderdrukten op het Vaste-land door de Fransche Vergadering of hare Vertegenwoordigers bij het Leger gedaan, en de eerlijke, opregte en onbaatzuchtige nakoming; dat men brommende woorden voor goede munt had aangenomen en het er kennelijk op werd toegelegd, de veroverde Hollanders, indien men hen niet even als België, tot Vassalen verlaagde, hunne vrijheid tot den hoogsten prijs te verkoopen. Voor het overige schijnt zowel het Staats-Stadhouderlijk Bewind, als de revolutionaire partij in Holland, het zelf-bedrog te hebben gevoed, dat de Fransen hun gewillig het oor zouden leenden. „BRANTSEN (zoo luidt het verhaal van zijn voormalige tegenstander BLAU), met wie ik dikwijks naderhand daarover gesproken heb, zei mij, dat men hem in den Haag wijs gemaakt had, dat hij zich maar te wenden had aan het Comité de Salut Public te Parijs, en dat hij dan aanstonds Vrede zou kunnen maken. Zij bedrogen BRANTSEN, merkt hij aan, of zij kenden zeer weinig het samenstel van dat Comité, dat uit zeer listige en gerafineerde mensen bestond, die zowel de Ambassadeurs van Hun Hoog Mog. als de Bataafsche Gedeputeerden amuseerden, om te zien welk een keer de zaken zouden nemen.” Slechts weinige dagen bevonden zich IRHOVEN VAN DAM en LAUW, als Afgevaardigden van het Bossche Comité te Parijs, van de fraaie volmacht van HAMELSVELD en diens medeleden voorzien, of zij lieten in hunne depositen de 3) Liberté — Égalité — Fraternité ou la mort. Comité Révolutionnaire. 45 ondergoed teleurstelling ondubbelzinnig doorschijnend, terwijl zij hunne lastgevers tegen verdere bedriegelingen waarschuwden. — Door de Hollandse uitgewekenen van STAPHORST EN JAN DE WITT, vooral door VALCKENAER niet slechts ingelicht, maar ook waar het pas gaf, ingeleid zoo bij het Comité de Salut Public als bij enkele invloedrijke personen in ’t bijzonder, hadden zij overvloedige stof tot nadenken over de koele bejegening, gelijk over de minachting, waarmee het gedrag der Patriotten werd beoordeeld. Hoe? hadden deze dan niet den voortgang der Franse wapenen krachtig, hoewel zijdelings, bevorderd? hadden zij Gedeputeerden, niet voor de goede zaak alles veld gelegd? wat beduidde die verkleining van hunne verdiensten, van de vaderlandlievende pogingen der Clubisten? Wilde men den Bataven niets verschuldigd zijn, om tegen hen, even als in België en aan den Rijn, het recht van den veroveraar te doen gelden? — Wat hiervan zijn mag, van DAM en BLAUW meldden op den eigen dag der inscheping van den Stadhouder, aan hunne vrienden: „Wij kunnen niet ontkennen, dat wij bij ons vertrek uit Holland, na alles wat door u gedaan en verricht is, en na het uitstaan van zoo vele inquisitieën wegens het algemeen devooten voor de Franse Republiek, een beter accueil hadden verwacht." Le Comite arräte que deux de ses membres, savoir les Citoyens VAN IR- HOVEN VAN DAM et BLAUW, assistds dn Cit. RaoUr, Seerätaire du dit Comite, se rendront incessanment A Paris, A leffet de communiquer & la Republique frangaise, et spöcialement A son Comite de Salut Public, des objets de Ia plus grande importance, tant pour los vrais intör&ts da Peuplo Frangais, que pour 1a libertö des Provinoes-Unies des Pays-Bas; ei rendront compte an Comild, dans le plus eourt dölai possible, du r&sultat de leur mission. — Pour extrait conforme 28 Frimaire, 18 Dec. (v. st.). Sign6 LSBRAND VAN HAMELSVELD, ®. FREMEBY, C. B. T. KRAYENHOFF, CAREL WEBBERS, JAN TEN BRINK, et BAOUL, Seerätaire.” 46 wacht dan wij ondervonden hebben; dat wij voorts niet noo- dig zouden gehad hebben, bij herhaling te representeren het reciproque belang, dat de Franschen in het behoud van onze Republiek behooren te stellen; veelmin, dat wij noodig zou- den gehad hebben uw gedrag te justificeren en aan te too- nen, dat de Nederlandsche Bataven alles hebben gedaan, wat men op een redelijke, billjke-wijs van hen heeft kun- nen hopen en verwachten.”” — Waren die klagten den Fran- schen erust of zochten zij een voorwendsel, om na zich van de Republiek meester te hebben gemaakt, „het Oppergezag, immers voor een’ tijd, in Nederland uitsluitend door hunne Representanten of Agenten te laten uitoefenen ?”’ De voorteekenen waren alles behalve gunstig: van DAM en »Lauw konden niet eens vrij briefwisseling houden met het Comit& te ’s Bosch door middel van een’ koerier, op hunne eigen kosten af te zenden; zij moesten zich tot de vertrouwelijke mededeeling van hunne gedachten, de bij- zondere gelegenheid van hunnen geestverwant v. LIRBEHERR ten nutte maken. — Onder den indruk dier bevreemdende en onheilspellende geheimzinnigheid, en half gissende dat de „froideur” der Franschen daarin haren oorsprong had, dat zij bij hunne vertoogen, steeds met nadruk de vrijheid en onafhankelijkheid van het Nederlandsche Volk hadden voor- gestaan, scherpten de Bataafsche Gedeputeerden hunnen last- gevers, koelzinnig beleid, vastberadenheid en de grondige overweging van den waren stand der dingen in; eene kwa- lijk bestuurde geestdrift en hartstogtelijkheid had reeds maar al te zeer in het vertrouwen op personen doen mistasten. Geene naieve geloofsgenegenheid, menschenkennis werd vereist. „Een en ander, zeiden zij!”, zal u rappeeren, maar het is noodzakelijk dat een ieder zich meer en meer begint te prepareren, Parijs, 29 Nivose, (18 Januari 1795) het 3e jaar der Franse Republiek. 41 om de zaken niet altijd te envisageren uit dat oogpunt, welke de gezonde rede en het oprechte deugdzame hart sanctie geeft; volmondig bekenden zij zelve, dikwijls in hun oordeel over zaken en gebeurtenissen ten hoogste te hebben gedwaald. Thans waren zij in het geval „de zaken meer van nabij te zien.” Zonderlinge gemoedsstemming te Parijs, terwijl onze van vreugde dronken Patriotten te Amsterdam en Haarlem, te Leiden en eerlang in het zetel der Staatsregering, te ’s Gravenhage, de Fransche krijgslieden als broeders en verlossers omhelsden! — Doch ook hier zou de bedwelming kortstondig zijn; — de buitensporige eischen der Representanten bij het Leger, maar nog meer die der Onder-bevelhebbers, hun gebiedende toon en bedreigingen bekoelden welhaast de opgewondenheid. Hier zoowel als te Parijs, moest de waarheid aan het licht komen, en geen klanken, maar de daden zouden het bewijs met zich meebrengen, of men al dan niet den schijn voor het wezen genomen had, en zich weinig minder dan de Belgen en Rhijnbewoners in boeien had laten klinken, aan de schrap- en roofzucht van obscure Proconsuls ten prooi. Men zal de getuigenis van een vriend der Fransen, van een tegenstander van het Stadhouderlijk Bewind niet wraken, die reeds terstond, bij de komst der Verlossers in de Generaliteits-landen, de geweldenaars van den woesten hoop, die straks tot plundering oversloeg, met verontwaardiging had aanschouwd. „Ik was woedend, zoo schreef de in 1787 uitgeweken schrijver in latere dagen, en heb meer dan eens de Fransen ernstig bedreigd, dat zoo men geen orde stelde, ik de rivier zoude oversteken, en de Vaderlandsche partij in het harnas jagen, om zich met mij, met de Oramje-partij te verzoenen, en met gezamenlijke macht ons tegen den verdere indrang der Fransen te verzetten. — Men stilde mij met de verzekering, dat het slechts de voorposten waren, bij welke het altijd ongeordend toeging; maar dat de Armee beter orde hield. — Bij de uitkomst is gebleken, dat dit gedeeltelijk waar was; echter niet zodanig of alle winkels moesten voor niets-waardige Assignaten, en dus bij quasi-geregelden verkoop, hun goederen afstaan, met welke vette buit zich de Representanten, die zich aan de Armee bevonden, schandelijk verrijkten; ’t geen veroorzaakt heeft, dat ik de Fransche legerdrommen, met uitzondering van eenige weinige brave mannen, in de gegeven omstandigheden, als een noodzakelijk kwaad heb aangezien, dat ik in Afgezonden had. Na de overgave van ’s Bosch, tot Lid van het door de Fransen ingesteld voorlopig Bewind (Comité de surveillance), benoemd, — en als zoodanig belast met de verdeeling en invoording der requisitie ten behoeve der vreemde krijgslieden, werd hem de onverzadelijke inhaligheid der Bevrijders nog duidelijker. „Wij doorzagen de list der Fransen, die nu ons ontamedaar gebruikten, om door ons het mes op de keel te zetten, onze medeburgers uit te mergelen. Wij begonnen dus te weigeren, en raakten spoedig met de deugnieten overhoop. Waren dergelijke tooneelen reeds bij de intrede der Republiek voorgevallen, de omwenteling in Holland, met Amsterdam aan de spits, werd bij het doordringen der Fransen naar Utrecht, vooral met inzicht om Nederland's vrij en onafhankelijk bestaan te behouden, in allerijl bewerkt. Van de zijde der revolutionaire Clubs, had men aan de Burgerij de gevaren van een lijdelijk verbeiden der gebeurtenissen geschatst, en de noodzakelijkheid betoogd, zelf bij tijds met wakkerheid op te treden. Op de vraag door hun geestverwanten aan de Nationale Conventie voorgelegd: "welke voornemens deze omtrent ons Vaderland had beraamd — of zij het als een vreemde provincie van Frankrijk beschouwen, en ons als een overwonnen en te onderwerpen volk behandelen wilde, dan wel als een vrije Natie, de hand van Broederschap toereiken," was, naar zij verzekerden, uit Parijs geantwoord: dat, ingeval de Fransche troepen de steden met geweld van wapenen dwingen moesten, zonder dat men toonde begeerig naar de vrijheid te zijn, zij ons ingevolgens al hare Decreeten, niet anders dan als een lafhartige en overwonnen Natie beschouwen kon; maar dat, indien het volk of de burgerij in de steden een omwenteling tot stand bracht, voor en vóór de Fransche krijgsmacht nog voor de poorten stond, zij ons als onafhankelijk, hun vriendschap zou aanbieden. Toen derhalve de revolutionaire Municipaliteit den 19e Januari 1795 te Amsterdam haar werkzaamheden aanvaardde, was eene harer eerste handelingen, door eene Deputatie uit haar midden, van een door den Voorzitter R. J. SCHIMMELPENNINCK en door den Secretaris R. W. TADAMA getekenden brief voorzien, aan de Fransche Representanten te Utrecht, kennis van het voorgevallen te geven. — „Met een ware Republikeinse voldoening de nadering van hunne Broeders de Franschen, vernomen en alleen op dit Adres aan de Burgerij te Amsterdam, 17 Januari 1795; in de Handelingen van de Gemeente Revolutionair in Amsterdam (bl. 18—21), het volgende jaar (19 Januari 1796) door een der Leden, J. W. Van Hassert, uitgegeven. 4 50 heugelijk oogenblik gewacht hebbende, om de ketenen der slavernij, onder welke zij zuchtten, af te werpen, hebben, — dus leide het schrijven!, — de Provinciale Representanten des volks van Amsterdam, de Burgers van EYS, TEYS, BET en MEYER benoemd, om u, Burgers Representanten, te berichten, dat het volk dezer stad de schone en heiligste der omwentelingen met die rust en orde welke ware Republikeinen kenmerkt, heeft volbracht. De Representanten van het volk van Amsterdam hopen, dat de opstand en het gedrag der inwoners van deze stad bij die gelegenheid, aan de Fransche Representanten welkom zullen zijn, tot een broederlijke vereeniging tussen de Fransche en de Hollandse Natie zullen leiden, en de doodslag voor onze gemeene vijanden zullen zijn. Mondeling droeg men aan de Deputatie op, aan de Fransche Commissarissen enige troepen te verzoeken, voor welker inkwartiering zorg zou worden gedragen. En zoo verschenen de als vrienden uitgenoodigde en met blijdschap ingehaalde Fransen, onder de meest geruststellende verzekeringen, in het hun vrijwillig geopende Amsterdam. „Wij komen niet bij u, zoo heette het in de Proclamatie der Representanten GILLET, BELLEGARDE, LACOSTE, JOUBERT en PORTIER (de l’Oise), om u onder ’t juk te brengen; de Fransche Natie zal uwe onafhankelijkheid erebiedigen. De Legers der Fransche Republiek zullen de strengste krijgstucht oefenen. Alle ongepaste daden, alle buitensporigheden tegen de inwoners, zullen strengelijk gestraft worden. De veiligheid van personen en goederen zal worden XXIV: »Aux Citoyeos du Peuple Frangais en scance & Utrecht. Les Repre- sentans provisoires du Peuple de la Commune d’Amsterdam. Salut et Frater- nite, Ayant appris areo une satisfaction vraiment r&publicaine lapproche de leurs fröres, les Frangais, et n’ayant attenda que cet heureux moment pour seoouer les fers de Iresolavage, sous lesquels ils gemissören! (sic).” 2) „Vient d’operer Ja plus delle et la plus sainte des insurrections — Fait & Amsterdam de premier jour de la Liberid.” 5 gehandhaafd. De vrije godsdienstoefening zal ongestoord blij- ven. De wetten, gewoonten en gebruiken zullen voor als- nog behouden worden. Het Bataafsche Volk gebruik ma- kende van zijne oppermagt, zal de inrigting van zijne Re- gering alleen geregtigd zijn te veranderen of te verbeteren !).” Last ons zien, welke daden met die welluidende, veelbe- lovende verklaring in strjjd, het welsprekend Hoofd der Amsterdamsche Munioipaliteit sedert in een andere hoeda- nigheid en op een meer verheven standpunt geplaatst, meer dan eens noodzaakten het Fransch Bewind te herinneren, dat Holland geen Wingewest was; dat onze oude geschiede- nis getuigde van den onbezweken moed, welken het te allen tijde der dwingelandij had tegengesteld; dat onze ingezete- nen, lang voor de komst der Franschen, tegen het Stad- houderschap streden, en dat het onthaal, den Franschen gegeven, aan de geheele wereld had bewezen, dat de Ba- taven geene overwinnaars, maar broeders, geene onderdruk- kers, maar vrienden ontvingen 2). 1) Z. de geheele Proclamatie (in het Hollandsch) in de Jaarboeken der Ba- taafsche Republiek (1795) I, 5, 6. Een uittreksel (in het Fransch) geeft (20 Januarij 1705) met deerlük verminkte namen der Leden van hei Amsterdam- sche Comitd Revolutionnir, LouIs Brano, Hist, de la Rövolut, franpaise, T. XII (Paris 1862), p. 21 suiv. GREGORIUS CRUICKSHANKS W. & G. PRUTS; 8. WISELEUS moet zijn 8. IPERUSZ. WISELIUS; J. 7. A, G. van GOGEL betekend den beroemden Financier GOGEL; 5. THOEN kan bloeien, maar D. van LAER is dood, zoals VAN LAER; 7. ONDOUP is JURRIAAN ONDORP; 5. VAN DEBIJS staat er voor EDUARD VAN DER SLUIS; P. DUERUEL is P. B. DUIRVELT; 7. VAN HABSEX moet zitten 3. W. VAN HASSELT, en P. I. B. P. VAN DER AA betekent 2.4.8. 0. van DER AA. Voor overige heeft de Fransman maar half schuld; door mislagen heeft hij meest uit het Annual Register overgenomen. 6. Graaf SCHIMMELPENNINCK, RUTGER JAN SCHIMMELPENNINCK, en Geleerde gevonden van zijn tijd, ('s-Gravenh. en Amsterdam. 1845) I, 198, 344. Nota van 2 Juli 1799, aan het Directoire ingediend: „Il betreffend Fransche Bominvisie (le) leur rappellera zonder twijfel (aan onze Agenten hier te Parijs), que la Hollandse natie niet is een koninkrijk; Que zijn antike geschiedenis heeft getoond de onafdekende fermetheid die zij altijd tegen de tyrannie opwierp; dat zijn inwoners, al lange tijd 4* Wij treffen wij, na de aftreding van den Raadpensionaris van de Spiegel en sedert de vestiging der Provisionele Representanten van het volk van Holland, de opvolgers der Provinciale Staatsvergadering, onder de leiders der Buitenlandse Zaken van de nieuwe Republiek aan? — Gewis, kon het wel niet dan een zeer oneigenlijke en hoogdravende uitdrukking zijn, een gedeelte der taak van het Amsterdamse Comité van algemene welzijn, als diplomatisch te bestempelen. En toch in de Proclamatie van 20 Januari 1795, worden de werkzaamheden van het stedelijk College, onder anderen, aldus omschreven, dat vijf Leden en twee Secretarissen zich zouden “bezig houden met de correspondentie en communicatie met de Legers der Fransche Republiek en naburige Nederlandse steden, het beramen en ontwerpen der te doen Publicatie en te geven Instructies, en in het algemeen met al hetgeen tot de Diplomatie behoort.” — Dien ten gevolge zouden zij ook “met de Commissarissen en Generaals bij de Fransche Legers handelen!” Ook het Comité Revolutionair of van Insurrectie, te Amsterdam en de Wijkvergaderingen dier stad, lieten zich nu en dan, op het gebied der Diplomatie hooren, terwijl de Ambassadeur bij de Ottomanische Porte, van De Dem, het zelfs niet beneden zich achtte, zich bij het Comité te doen inleiden om het met de welvolbrachte Revolutie geluk te wensen. Avant l’arrivée des Français, combattirent contre le-Stadhouderaat, et que chacun qu’ils ont fait a prouver au monde entier qu’ils reçoivent des foules et non des vainqueurs, des amis et non des oppresseurs.” Proclamatie der Provisionele Vertegenwoordigers van het Volk van Amsterdam, in de Handelingen van het Comité Revolutionair, bl. 9, volg. Art. 12. Wensen van het Comité in Parijs nog aanwezig, HOVEN VAN DAM, door het Comité, den 18 Februari 1795, lof toegewijd voor "de menigvuldige blijken van ijver, ware vaderlandsliefde en getrouwheid, welke gij, zo luidde de vereerende taal, met onzen verdienstelijke medeburger SAUW, ten voordele van ons zoolang gedrukt Vaderland hebt aan den dag gelegd, gedurende den tijd dat gijlieden op last van het gezamentlijke Lichaam der Nederlandsche Omwentelings-Commissie bij de vrije Fransen, de zaak der Nederlandsche vrijheid hebt voorgesteld. Wij bedanken u en uw braven metgezel, zo voor ons zelf, als in naam van geheel ons Vaderland, voor uwe betoonde vlijt; en wensen niets vuriger, dan u mondeling onze betuigingen van genoegen, met den broederlijk welkomkus aan te bieden." Inderdaad was van Dam een week later, binnen Amsterdam terug en nam hij als Lid der Municipaleiteit zitting. Maar nu begeerden enige weken later, de Gecommitteerden der Bataafsche Clubs, Burgerwijken en andere vaderlandsche Gezelschappen, door het Comité te worden ingelicht aangaande den verderen loop der Negotiatien, door van Dam’s gewezen Ambtgenoot te Parijs voortgezet; "wat de verrichtingen geweest zijn van den Burger SAUW bij de Nationale Conventie, en te mogen weten den uitslag van deszelfs Commissie." Het Comité Revolutionair moest belijden even onkundig te zijn als de vragers, maar kleedde zijne diplomatieke onmacht met zekere... 4) 29 April 1795. Overtuigd, zeide het, dat een vaste geheimhouding in politieke onderhandelingen dikwijks zeer veel tot de resultaat toebrengt, vermeende het ten deze op de bekende hardheid van de Leden, uitmakend de Provisionele Representanten van het Hollandsche Volk, te moeten borsten. Bij gunstig verslag, zouden deze voorzeker niet in gebreke blijven, het spoedig "mogelijk aan het brave Volk" der Republiek mede te delen. Doch met dit ontwijkend antwoord niet tevreden, eiste de Algemene Vergadering der Amsterdamsche Wijkvergaderingen, dat de Municipaleiteit door haar Gedeputeerden ter Vergadering der Provisionele Representanten van het Volk van Holland, en door die Vergadering weerom ter Generaliteit, zou aandragen, zoo op andere punten, als in 't bijzonder wat de verhouding van Nederland naar buiten betrof, op "het geven van den politieken staat en betrekking der Republiek met de Franse Natie"; voorts op de mededeling, "hoe verre men gevorderd was met het Tractaat van Alliantie met de Franse Republiek," en hoe het stond met "alle andere Tractaten en verbindtenissen met andere Mogendheden." Het ongeduld der lastige Wijken werd weinige dagen daarna bevredigd, al zou dan ook het gesloten verdrag niet aan de hooggespannen verwachting der min doorzichtigenden voldoen. Maar na de regeling der internationale belangen met Frankrijk, kwamen eerlang de Wijken met het voorstel te berde, "dat ten allerspoedigste" aan de Gedeputeerden van Amsterdam bij de Provisionele 4, Voordrachten van de Algemene Vergadering der Wetgevende Vergaderingen der Stad Amsterdam en derzelver Jurisdictie, aan de Municipaliteit, Handel, etc., 701 valg. Representanten van het Volk van Holland, de last gegeven werd, „het leger Generaliteit te trachten daarheen te leiden,” dat zodanig de Franse en Bataven Republieken onderhandelingen over den vrede met Engeland aanknoopten, er op de voormalige Tractaten tussen dat Rijk en Nederland bestaande zorgvuldig zou worden gelet, en men de schadelijke verdragen, „bovenal het Tractaat met Cromwell,” niet weer zou doen herleven. Wij hebben in die aanzoeken der misnood en bemoeilijkende revolutionairen, het ondubbelzinnige bewijs, dat de zetel der Nederlandsche Diplomatie, voor en na de Omwenteling, dezelfde was gebleven; niet naar Amsterdam overgebracht, maar te ’s-Gravenhage gevestigd. En zodoor werd de toenemende invloed verijdeld van hen, die er naar streefden, de tegenwoordige hoofdstad des Rijks een rol, niet ongelijk aan die van het wereld middenpunt der Europese beschaving, te doen spelen. „Zoals Parijs in Frankrijk het rad is waarop alles draait, zo is en behoort ook Amsterdam in dit Land te worden aangemerkt,” hoorde men in zeker vertoog van een onvermoeide financieel plannenmaker die dagen! Die met meer juistheid de invloed erkende, welke de Provincie Holland in de Unie had. Doch het schitterendst blijk van het diplomatisch aanzien en overgewicht, door dat Gewest ook na den omkeer van zaken, ongekrenkt behouden, was wel het gebeurde met opzicht tot de keuze der Ministers-Plenipotentiarissen, die bij de Nationale Conventie van wege de nieuwe Republiek zouden benoemd worden. Hoevele instellingen van het oude Nederland, door den presidiaal hamer te Hollandse Vergadering der Provisorische Representanten mogten vernietigd zijn, hier behielden de precedenten hun recht, en werd in omvaag gebracht, „daar het naar stijl en gebruikelijk was, dat Holland ter Generaliteit de voordragt deed van hen „die in Ambassade” gingen, hoe veel personen naar Parijs zouden worden afgevaardigd, terwijl tevens BLAUW en CASPARUS MEER aan H. Hoogmogenden, de revolutionair gezuiverde Vergadering der Staten-Generaal, als Ministers werden aanbevolst. Maar niet slechts de Vertegenwoordigers van den Staat buiten 's lands, hetzij dan bij gekroonde hoofden of wel bij Republieken, ook de leiding der Diplomatie te 's Gravenhage, aan den Eersten Voorzitter der Representanten van Holland toevertrouwd, zou het bovendrijvend gezag van die Provincie openbaren. En toch hoe wonderlijk! Toen de uitstekende VAN DE SPIEGEL, van zijn Ambt ontzet, voor zijn kortstondig zegevierende tegenstander PIETER PAULUS plaats maakte, ruimde de een geboren Zeeuw aan de ander het eergestoelte in; en bezwaarlijk had de Raadpensionaris door een meer begaanden opvolger vervangen kunnen worden, al zijn dan ook de uitkomsten der diplomatieke bedrijvigheid van dezen Man niet zoo gelukkig geweest, als zijn zucht en arbeidzaamheid tot herstel van 's Lands verfallen Zeewezen. Reeds in de zitting van 29 Januari 1795 hadden de Hollandsche Representanten hunnen tijdelijken President de taak, tot daartoe door VAN DE SPIEGEL vervuld, opgedragen. „In overweging genomen zijnde, dat voorheen de buitenlandse Ministers zijn gewoon geweest met den Raadpensionaris te confereren, niet alleen wegens zaken van de Provincie van Holland maar ook die der Generaliteit concernerende, door wie dan daarvan ter respective Vergaderingen werd rapport gedaan; en voorts, dat het van het uiterste belang is die relaties zooveel mogelijk te conserveren,” had men besloten, raadus tot het houden der Municipaliteit van Amsterdam, 123 (20 Febr. 1795). 67 dier Conferentiön „te qualificeren ').” Zoo ook werd de tij- delijke Voorzitter met het Groot-Zegelbewaarderschap be- last, hetwelk van oz spiexz had bekleed 2). Twee dagen daarna, werd Praurus door de Vergadering gemagtigd 3), om zoo aan den Minister der Vereenigde Staten van Noord- Amerika, anıus, als aan de andere Gezanten van vreemde Hoven te ’s Hage, bij eene ofliciele Nota, kennis van de verandering in den Regeringsvorm en van zijne optreding in den diplomatischen werkkring te geven. Hij verklaarde zich daarbij bereid, hen elken morgen v6ö6r den middag te ontvangen, en in ’talgemeen met de Leden van het Corps Diplomatique dezelfde betrekking als tot hiertoe de Raad- pensionaris, te onderhouden. PIETER PAULUS ving zijne ongewone taak met een gewig- tig voorstel ter Vergadering van Holland aan. — Hij hield zjnen medeleden de noodzakelijkheid voor, door de Gede- puteerden der Provincie H. Ho. Mog. te doen betoogen, dat met de komst der Franschen hier te lande, onze ge- 1) Decreten der Provis. Represent, van Holland, 1, 28 volg. "Ytap" 3) 31 Januarij 1795. Decreet, I, 42. "Liderts, Egalité. Le Citoyen PAutus est chargé de la part de l’Assemblée des Représentants provisoires du Peuple d’Hollande de notifier à Monsieur le ministre des États-Unis de l'Amérique, que l’Assemblée des ci-devant États d’Hollande, composée d’un Corps de Nobles et de Villes votantes, a été abolie comme telle, et remplacée par l'induite Assemblée des Représentants; qu'à lieu d’un Grand-Pensionnaire qui auparavant en était le Président, celle-ci sera dirigée par un Président, qui sera consensuel ou changé de quinze en quinze jours; que lui ayant donné de nommer pour cette fonction, il lui a été enjoint d’en faire part aux Ministres des Puissances étrangères, qui résident auprès des États Généraux, et d’entretenir avec eux les mêmes relations, tant pour ce qui regarde les affaires de la Province d’Hollande en particulier, que pour celles de la République en général, qu’ils entretenaient auparavant avec le Conseil de Pensionnaire. Ils le trouveront toujours prêt & les recevront le matin avant midi, au Logement de Rotterdam ici à La Haye, — Salut et Fraternité. Signé p. Paunus." 58 Dans le rapport concernant les affaires étrangères, geheel was omgekeerd. Waren wij voorheen Bondgenoten van Prusse, Oostenrijk en Angleterre contre Frankrijk, door het inrukken der Franschen, kwamen wij nu in een geheel andere verhouding tot de Hoven van Vienne, Berlijn en Londen. Het Verbond met deze, moest beschouwd worden als verbroken. Van de Tractaten in 1788 met de Hoven van Prusse en Angleterre aangegaan, kon thans te minnen idee zijn, daar de Stadhouder zelf, Kapitein-Generaal en Admiral had kunnen goedvinden deze Landen te verlaten, terwijl die erfelijke waardigheden vervolgens waren afgeschaft." Men zou te Berlijn en te Londen wel gelieven te begrijpen, dat hiermee ook de bij die Tractaten beloofde garantie van onze Constitutie, in ’t bijzonder, die der gemelde ambtenaren en bediensten, was komen te vervallen. Men behoorde zich evenwel genegen te betoonen met genoemde Hoven omstreeks de verdere Artikelen die Tractaten in zodanige handeling en schikkingen te treden, als met het belang der Natieën wederzijds geacht zou worden te streven; en in elk geval te betuigen, dat het H. H. Mog. aangenaam zou zijn, met hen in vriendschap te blijven. Wijders, vermits dit Land kon schijnen door de Franse Legers bezet te zijn (“geoccupeerd”), kwam het raadsel geraden voor, in het belang der onafhankelijkheid van de Republiek, aan elk der Ministers van de Hoven een afdruk te doen worden van de Proclamatie, door de Bevelhebbers van de Legers, zoo van de Sambre en de Maas als van het Noorden uitgevaardigd, bij welke Nederland “door de Fransen zelf verklaard was te blijven een vrije en onafhankelijke Staat!”. Nog meer beslissend was de voordragt van die. Staatsman, onmiddellijk den 12 Februari 1792 daaraanvolgende, door de Vergadering van Holland beëindigd en tot Besluit verheven, daartoe strekkende, dat dewijl ter Generaliteit de meerderheid bepaald revolutionair was geworden, het tijdstip geboren was, om door de Staten-Generaal deze punten plechtig als beginselen der nieuwe orde van zaken, te doen verkondigen: I. Dat H.Ho. Mog. „als het representatief van het gehele Volk der zeven Verenigde Nederlanden” ook voor het zoogenaamd ressort van de Generaliteit, in + bij- sonder mede voor al de Kolonien van den Staat, erkennen en aannemen de Verklaring van de Rechten van den Mensch en Burger 200 en invloeien als reeds in Gelderland, Holland, Utrecht en Overijssel was geschied, — elk en een iegelijk ontslaande van den eed, op de zoogenaamde oude Constitutie, of aan den Stadhouder, Kapitein en Admiraal-Generaal gedaan. II. Dat H. Ho. Mog. daarvan onverwijld bij een Commissie, met overhandiging van een schriftelijk Declaratief, kennis geven aan de te ’s-Gravenhage aanwezige Representanten van het Fransche Volk; voorts aan den Generaal en chef PICHBGRU, en aan al de hier tegenwoordige Ministers van vreemde Hoven. III. Dat ook de Nederlandsche Ministers bij vreemde Hoven worden aangeschreven hiervan, zooals van alle voorname gebeurtenissen in den Staat gebruikelijk is, mededeling te doen; met betuiging van het oprecht verlangen van H. Ho. Mog. en van het geheele Volk van Nederland, „om met alle Naties en Mogendheden een bestendigen vrede en vriendschap” aan te kweken, — onverminderd hetgeen vroeger met opzicht tot de Hoven van Wenen, Berlijn en Londen was besloten. IV. Dat „in het bijzonder en ten allereerste,” zoo door Debatten, I, fol. 928, volg. 