title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Van DE SPIROEL, Brieven en Negotiatie, I. 98 volg. (Depêche aan van BELDE te Berlijn, 18 Febr. 1798). „Het is niet dan op den 12 dezer, dat wij overgestapt zijn geworden, dat de oorlog onvermijdelijk was: tot die tijd was er een Negotiatie open geweest door middel van don Heer DE WAULDE, ten einde gezamenlijk te overleggen, of er mogelijk termen waren niet te denken tot bevrediging van Europa.” -— Zie bijvoorbeeld van DE SPIROEL, Brieven I. 102-124 en de hoofdbron, Memoires du Général Dumouriez, Écrits par lui-même (Hamburg en Leipzig 1794), T. I. Chap. XII. Negociations de Hollande. Zie hierbij Mr. u. a. van DIJK, Considérations sur l'histoire de la Révolution française, depuis 1789 jusqu’en 1795, principalement concernant les relations extérieures, Utrecht 1854 p. 310 suiv. 17 De meeste oorlogen, zegt het Nederlandsch Staatstuk, die dit Gemeenebest, sedert deszelfs erkende onafhankelijkheid gevoerd heeft, waren de oorzaken des oorlogs van die aard, dat ze door eenen min of meer voordeeligen Vrede konden weggenomen worden; en gedurende den oorlog zelf liepen de existentie van den Staat, de levens en eigendommen der ingezetenen geen andere gevaren dan die van het geweld der vijandelijke wapenen; doch in deze oorlog van grondbeginselen, van menschelijkheid, recht en orde ontbloot, loopt alles wat eerwaardig en dierbaar is in de Maatschappij gevaar van ontworteld te woeden door de heiligschendende hand van een vijand, die niet noodig heeft met de wapenen tot ons door te dringen, ten einde ons in zíinen rampspoed te doen deelen. — Diegenen, die in Frankrijk aan 't hoofd der zaken, en die alleen oorzaak zijn van den tegenwoordigen oorlog, hebben meer dan eens onbewimpeld verklaard hunne verfoeilijke leer over ganz Europa te willen uitbreiden. En om van die beginselen te oordelen, heb je slechts acht te slaan op de daaruit voortvloeiende daden van diegenen, die tegenwoordig in Frankrijk het bewind in handen hebben. Niemand is er een oogenblik zeker van zijn leven of van zijn eigendom. Een ieder kan, zonder recht of rede, en zonder uitzicht van hulp of bijstand, van het een en ander beroofd worden op den wens van eenige weinige alvermogende Opperhoofden, die, onder den niets meer betekenenden naam van vrijheid, aan zichzelf een onbepaald gezag, op plundering en moord gevestigd, hebben aangemacht, en over het Land hunner geboorte, tegelijk met de ondragelijkste dwingelandij, waarvan de Jaarboeken der Wereld gewag maken, zulk eene aaneenschakeling van rampen gebracht hebben, dat de onverzoenbaarste Vijanden, die niet erger aan hetzelve hadden kunnen toewensen. Dit donker, doch al te waar tafereel der gruwelijke slavernij, onder welke de Fransen tijdens de bloedige heerschappij van ROBESPIERRE zuchtten, kon niet nalaten op vele gemoederen hier te landen, een levendigen indruk te maken, en van de toepassing der eerst zoo verleidelijke staatsregtelijke theorieën menigeen af te schrikken. — Maar na de gebeurtenissen van den befaamden 9e Thermidor, die duizenden uit den kerker ontsloeg en ook anderen verademing schonk, hernamen de bekoorlijke klanken van vrijheid, gelijkheid en broederschap allengs, onder den druk der lasten van den oorlog, bij de ontevredenen, Patriotten en edelen. 1) Verg. hiermede van DE SPIGELGER'S, Franje schets der burgerlijke vrijheid, in de Historie van de satisfactie der sad Goes (Goes, 1777) bl. 39 volg. 3) Missive der Staten-Generaal, 22 April 1794, betrekkelijk het Subsidie-Tractaat met Prußen. VAN DE SPIEGEL, Brieven en Negotiatie. II, 285 volg. denkende of eerzuchtige jongelingen het eene wijl verdronk gezag, en de inwendige vijand, tegen welke het Staats- Stadhouderlijk Bewind te kampen had, werd nu van dag tot dag stouter en magtiger. — Amsterdam werd tot brandpunt gekozen, „vanwaar de fakkel der omwenteling zich over alle de steden en oorden van het Gemeenebest moest uitbreiden.” — Er bestonden twee afzonderlijke centrale Comités, van welke het eene belast was met de algemene briefwisseling, buitenslands met de Representanten bij de Fransche legers, binnenslands met de verschillende revolutionaire genootschappen; het andere, dat zich ten taak stelde, het Bewind in alle maatregelen en inzichten „te dwarsbomen en te ondermijnen;” voorts, om de medestanders alom aan te moedigen; om den volksgeest te vormen, voor te lichten en te doen ontwaken; en eindelijk om de massa der Natie in tijd en wijde tot beslissende stappen voor te bereiden. Sedert, in het belang der eenheid van wil en bedrijf, werd te Amsterdam een algemeen Nationaal Comité opgericht, als Hoofdbestuur van alle zaken tot de Revolutie betrekkelijk, en aan hetwelk alle andere vereenigingen ondergeschikt zouden zijn. — Die maatregel was beraamd in een, in de maand Augustus 1794, ’s nachts te Haarlem in den Hout belegde Algemene Vergadering van een aantal Gedeputeerden uit de Provincie en Steden door de clubs benoemd. Daar had het „Plan tot den opstand” aanmerkelijke vorderingen gemaakt, al was men het gelukkige... 2) BLAUW, en IRHOVEN VAN DAM, bl. 28. 3) Blauw, Memorie van Instructie, fol. 1. — Verg. hierbij van LIMBURG snouwze, Het Leven van Mr. S. S. wiszuius, bl. 82. Volgens de kieselwijze oneens met opzicht tot de aan te wenden middelen. Men vond er heethoofden, die niet terugdeinsden voor het voorstel, door Slauw het eerst en met nadruk bestreden, om de „Revolutie op een gewelddade wijze te beginnen, en door het afmaken van verscheidene bekende Regenten en Magistraatspersonen te consolideren?” — neen, te bezoedelen. — Niet alleen, dat Slauw zich tegen „zodanige bloedige” handelingen ten sterkste verklaarde, maar hij merkte op, dat zelfs „het tijdstip van opstand nog niet daar was,” en dat zoo men de geheele partij der Patriotten niet roekeloos aan de wraak van den aanhang van Oranje wilde blootstellen, men vooraf van de militaire en staatkundige oogmerken der Fransen „tegen het Batavisch Gemeenebest” beter behoorde onderricht te zijn. Dien ten gevolge werd tot het afzenden van een of meer Leden uit het Amsterdamse Comité naar Brabant om de vereiste ophelderings en verzekeringen te erlangen besloten, en vertrokken Gogel en Irhoven van Dam met dien last derwaarts. — Na een afwezigheid van 14 dagen kwam het tweetal terug met het bericht, dat zij de Franse Representanten en de Generaals in de „allerbeste” stemming hadden gevonden; „dat er geen questie was,” of ’s Lands onafhankelijkheid stond op den voorgrond; dat de Fransen alles in het werk stelden, om in het midden van September de Waal over te trekken, terwijl dan gelijktijdig te Amsterdam en elders, de omwenteling moest uitbarsten. — Tot dat einde werd dus hier alles in gereedheid gebracht, maar op het bepaalde tijdstip verschenen de Fransen niet; „zij lieten het Engelse leger gerust naar Hannover afzakken, en het gehele land uitplunderen.” — Men begreep derhalve voortaan op minder losse verzekeringen te moeten handelen. 2) sLauw, Memorie van Instructie, fol. 2. 21 Een nadere aandrang, uit het brein van den al te door- tastenden DAENDELS ontsproten, om in den Bosch een Comité Revolutionair te vestigen, en door geheime zendelingen on- dersteund, bewoog de Leidsche Patriotten, eerst uit hun midden, den burger HARTEVELD daarheen af te vaardigen, die weldra met een’ brief van DAENDELS wederkwam, waarin die krijgsman zoodanig Comité Revolutionair als middenpunt der Vereeniging en als een der meest afdoende middelen „om het Vaderland te redden,’’ aanprees, de toestemming der Franschen als verkregen, buiten kijf stellende. — Het kostte groote moeite, „na veel sukkelens” en allerlei vruchtelooze aanzoeken, het meest ongelijkslachtig personeel, dat naar ’s Bosch moest trekken, bijeen te brengen. Het zou bestaan uit IRHOVEN VAN DAM, BLAUW, IJSBRAND VAN HAMELSVELD, FREMERY, makelaar te Rotterdam, CAREL WEBBERS, Schilder te Dordrecht, en JAN TEN BRINK, Student te Leiden! — Zij waren echter gemagtigd, zich bij hunne komst te’s Bosch, geestverwanten, „waarvan meer partij te trekken was, „dan van sommige dier benoemden, toe te voegen; en mislukte de poging bij PIETER VREDE!, het Comité slaagde in de aanwinst van den lateren Generaal KRAYENHOFF. — Met niet gering gevaar,” bij nacht, langs forteressen, batterijen, en een gedeelte van het Stadhouderlijk leger,” had sLauw met WEBBERS, in het laatst van November, over Dordrecht en Raamsdonk den tocht volbracht; — het Comité was den 4 December 1794 voltallig. Doch nu bleek spoedig, dat DAENDELS van de gunstige gezindheid der Franschen te breed had opgegeven. Het scheen dat hij zich had gevleid, in verband en met gemeen overleg met het Comité, eene Bataafsche krijgsmacht zelfstandig te zullen aanwenden en naar eigen inzicht te kunnen. Het volgde op de huize te Willemstad, was PICHEGRU afgezegen. Pervolg op Wassenaar, Vaderl. Hist. LXXVIII, Boek bl, 198 (7 September 1794). inrichten; maar zijne hoogdrandende eerzucht zag zich be- schaamd en zij, die op goed geloof aan zijne verzekeringen, hunne dierbaarste betrekkingen en den zetel van hun vermogen hadden verlaten, de Rotterdamsche makelaar bij voorbeeld, die een jaarlijks inkomen van ettelijke duizenden aan zijne vaderlandsliefde had ten offer gebracht, en nu vernam, dat het Comité niet eens officieel door de Fransen werd erkend, waren door die misrekening van DAENDELS, bijna wanhopig. — Voor een man, die gelijk slaauw, tot 1787 in Regeringszaken was geweest, moest dit te erg vindbaar zijn, en onlijdelijk dat men door den norschen Representant BELLEGARDE, „voorheen een soort van stalbediende !),” op een toon werd bejegend, alsof hij met „intriganten” te doen had. — Op de vraag waar hunne geloofsbrieven waren, die hun de hoedanigheid toekenden, welke zij zich zelve gaven, stonden zij versteld: zij hadden verzuimd zich daarvan te voorzien en konden slechts antwoorden, dat zij die hoedanigheid niet dan schoorvoetend hadden aangenomen; dat zij met levensgevaar waren gekomen „op aanzoek , 200 zij meenden, van de Fransen zelve;” — dat zij zich hadden gevleid te kunnen volstaan met het getuigenis van de Hollandsche Generaals, die in Fransche dienst waren; dat zij overigens de verlangde geloofsbrieven zouden aanvragen, die dan ook waarlijk moesten bestaan hebben, maar hun nooit ter hand gesteld zijn. — Ziedaar het onthaal dat hun bij den laatdunkenden vreemdeling, „een alleronkundigst, dwaas en oploopend mensch,” al dadelijk weerwoord; bij den Representant, met wien zij dachten geregelde samenkomsten over de wederzijdsche algemeene belangen aan te leggen! — Geen wonder, dat zij het kwaad niet konden vergeven, hen zoo lichtvaardig 1) slaauw, Memorie van Instructie bl. 6, noemt hem »een blind en dom instrument van het Comité de Salut Public,” 24 derwaarts te hebben gelokt; „maar wat, waar eigen groot- heid de grondslag van alles was, kon DAENDELS enige slachtoffers meer of minder bekreunen)?” De slecht opgevoedde Fransche Republikein was het inderdaad niet wel te misduinen, dat hij het onschuldig en misleidende mengelmoes hetwelk als Comité Revolutionair naast hem begeerde op te treden en werkzaam te zijn, voor avonturiers zijns gelijken, op den eersten opslag had gehouden. 2) Nauw, Memorie van Instructie, fol. 10. 3) Zie evenwel de Redevoering gehouden door den Burger JAN TEN DRINK, (als hoogleeraar te Groningen) in Zegenwoordigheid van den Provinciale Raad en de Gemeente van Leiden, in de Pieters-kerk aldaar, op den 17 Juni; 179. hoe winstgevend, in den steek had gelaten, was te beschrijven om niet alles te doen, wat het Comité hem zou voorschrijven; en zo kon men de ziel en kracht van het gehele lichaam, ten slotte tot drie personen bepalen, van welke de meest historische, KRAYENHOFF, „zeer nuttig” voor het militaire, met zijn vernuft voor den staat van het leger en de ondernemingen van den veldtocht, zou voorlichten. — De twee overige, IRHOVEN VAN DAM En BLAUW, van welke de eerste zich door IRHOVEN als werktuig had laten leiden, en wien men de onbezonnen en onvruchtbare reis naar ’s Bosch eveneens weet, zouden ten behoeve der goede zaak, na de weinig belovende ontvangst bij BELLEGRAD, van het doen van een stap bij den Opperbevelhebber PICHEGRU afgeschrikt, te Parijs beproeven langs den weg der Diplomatie bedrijvig te zijn. — Laat ons zien, welke eigenschappen dieen Staatslieden aldaar al dan niet een beter uitslag voorspelden, en onder welke min of meer gunstige omstandigheden, zij in de hoofdstad der geduchte Republiek verschenen. Hooren wij, met welke geestdrift een heftig Patriot den lof der Gedeputeerden, verkondigde. — „Op den naam van JACOB BLAUW, riep HAHN uit!), wordt mijn hart warm, en ik zou het mij eeuwig verwijten als ik aan ’s mans uitmuntende verdiensten geen openbare hulde deed. — Van den Burger IRHOVEN van Dam, welke zich met hem te Parijs ophoudt, van diens zeldzame bekwaamheden en van derzelver aanwending voor de zaak der Vrijheid, kan ik mij niet veroorloven veel te zeggen: ik heb zijn werken steeds meer bewonderd dan hem van nabij gekend, en vergenoeg mij u zijn waarde voor ogen te stellen, welke inderdaad zeer groot, en daarin gelegen is, dat hij reeds in den beginne van het voorleden 1795, fol. 383— 385. Jaar!, met enige weinige vertrouwde Vrienden van Gelijkheid en Vrijheid, met onze Fransche Broeders onderhandelingen aangelegd, en in spijt der dwingelanden aangehouden heeft; dat hij vervolgens met andere moedige Vaderlanders reeds in Augustus laatstleden dwars door de Legioenbenden der Vloek- genooten heen, tot onze naderende Verlossers is doorgedrongen, met dezer hoofden conferentie heeft gehouden, en daarvan in Holland wederom bericht is komen geven, en eindelijk daarin, dat hij ook naderhand met Slaaf, zovele gevaar en onaangenaamheden heeft getrotseerd en deszelfs medewerker te Parijs is geweest. Meer staat het mij niet vrij van deze verdienstelijke man te zeggen, maar Jacob Blauw, Medeburgers! dien ik ken van nabij: ik ben met hem groot gebracht, en heb de laatste jaren, niet alleen met hem in Leiden gewoond, en broederlijk geleefd; maar ik heb, en zegt mij, o brave Leidenaren, of Gij niet allen met mij in brandend ijver voor de vrijheid, zijn felle haat tegen de dwingelandij, zijne onvermoeide werkzaamheid, zijne grote schranderheid, zijn wijze beleid, zijne eenvou- dige levenswijze, met een woord, of gij niet allen steeds met mij, zijn verlicht verstand en zijn edel hart hebt bewonderd, of niet zijn uitmuntend voorbeeld en wijze raad, u steeds in het uitoefenen van het edelste der deugd, dat is in het samenwerken tegen Dwingelanden, aangemoedigd en bestuurd heeft? — Ik weet wel dat thans niet meer de mensen, maar dat alleen de zaak in aanmerking moet komen: — maar het is juist om der zaak willen, dat ik durf verzekeren, dat gij in niemand eenen in alle opzichten geschikteren waarnemer van onze belangen bij de Fransche Republiek, zult of kunt vinden dan in Jacob Blauw. 2) Van Laew, Memorie van Instructie, bl. 13. 3) Aan preTER Paunus schreef hij, den 17 Febr. 1795 over zijn reis- Nagel: "Ik zeg ronduit, dat ik geen actiever mensch, die tevens alle de geschiktheid bevat, om met de Vrienden hier om te gaan, ken; hij argrieert gebruikt, en door een vlugschrift de Philosophie Batave bekend, aangesteld. — Schraal waren de geldmiddelen waarover de Gedeputeerden te beschikken hadden. Het Bossche Comité had in plaats van het toegezegde half miljoen gulden, slechts drie tonnen goud bijeen kunnen brengen. Blauw verhaalt, dat de Leden van het Comité iedere even als hij, ongeveer twaalf duizend gulden hadden, met uitzondering van RHOVEN VAN DAM die het dubbele die som op de Hollandsche clubs getrokken had, maar zo onvoorzichtig was geweest, het geld tegen pari in van dag tot dag sterk in waarde verminderende en als wegsmeltende Assignaten te ontvangen; zodat Blauw hem om de reis te kunnen aanvaarden, iets moest voorschieten. — Met die twaalf duizend gulden bestreed hij zelf, zooals hij verzekert, alle kosten, te beginnen met die van het paspoort naar Brussel, eerst maar het geven van enige geschenken van BELLEGARDE bekomen, terwijl te Brussel een nieuwe pas moest worden gevraagd. — Hij was spaarzaam genoeg om met die som niet alleen de menigvuldige koeriers en alle geheime uitgaven ("secrete dépenses") te voldoen, maar ook VALCKENAER schadeloos te stellen, en buiten raad nog twee Secretarissen gedurende drie maanden te onderhouden; om niet te spreken van hulpbehoevende Bataven, wier ellende hij gelengd had. — Tien dagen na hun vertrek uit 's Bosch, en wel op den laatsten December van het jaar 1794, kwam Blauw met zijn min of meer ziekelijke en doorgaans gemelkende Ambtgenoot van Dam, die de reis zoolang doenlijk had verschoven, eindelijk te Parijs aan. Wij willen thans voor enige oogenblikken, het revolutair gezantschap verlaten, om melding te maken hoe zij er toe gekomen zijn, "Oranje-Gedeputeerden" tot het Frans Gouvernement omstreeks hetzelfde tijdstip af te vaardigen. De Raadpensionaris had zich — wij stipten het hiervoren aan — tot onderhandeling over den vrede met Frankrijk bereid verklaard, zodra daar "eenige vastgestelde Regeringvorm," welke die dan ook mag zijn, monarchale of Republikeinsche zonder onderscheid, weer was ingevoerd. — Men had met een vijand te doen, die zich van middelen bediende, te voren onbekend; die het verlies van koloniën, koophandel, landbouw en van alle nationale welvaart, voor niets rekende, wanneer hij slechts door de macht van alle de krachten van zijn Land, andere Volken tot denzelfden staat van beroovening kon brengen; met een vijand, sedert het gebruik der guillotine, "veel meer gebral geworden," en wiens gedrag in België en overal waar hij zijne vaandels had geplant of waar men dwaas genoeg was geweest zelf de vereeniging met Frankrijk uit te lokken en zich alzoo ingelijfd door vreemde gelukzoekers te laten overheeren; de ongelukkige slachtoffers hetzij dan van het geweld of van een onverklaarbare begooching, "tot op den laatsten stuiver" van hunne bezittingen beroofd. Was de veldtocht der verbonden Mogendheden in 1793 na den afval van Dumouriez, met afwisselende kans, zelfs voorspoedig en niet zonder roem gevoerd, die van het volgende jaar werd door een aaneenschakeling van rampen en niet bereikt doelloosheid. 2) Proposition van Z. H. ter Vergadering van H. Ho. Mo. 4 Aug. 1794 (in van de spijskram, Brieven en Negot. IN, 7). 3) Depache aan van KINKEL, 4 Aug. 1794; VAN DE SPIEGEL, t. a. p. bl. 4. %) 2. vooral BORGNET, Hist. des Pays-Bas, Ch. XXIII, T. II, 327—328. 5) Publicatie der Staten van Holland en West-Friesland, 5 Augustus 1794; VAN DE SPIEGEL, t. a. p. bl. 17. Onherstelbare verliezen gekenmerkt. — Achtereenvolgens uit het Noorden van Frankrijk naar de Oostenrijkse Nederlanden, vandaar naar den Vaderlandschen grond verdreven, had men sedert de overgave van Sluis, na een dappere verdediging, van Maastricht, 's Bosch en Nijmegen te betreuren; in strijd met het Tractaat van 19 April 1794 en zonder zich aan het beroep van VAN DE SPIEGEL op de in 1788 beroofde Garantie te kreren, hield het even baatzuchtig als beginsel- en zedeloos Kabinet van Berlin, de Pruisische troepen terug; — de Oostenrijkers weken achter de Maas, de Engelsen als plunderende en andere geweldsbedrijven plegende, achter de Waal en naar Hannover; de Prinsen, zonen des Stadhouders, in ’t bijzonder de geliefde Prins FREDERIK, mochten zich van hunnen pligt wel hebben gekweten, het Nederlandse leger, zwaar geteisterd en in een tal van garnizoenen verbrokkeld, kon onmogelijk de overmacht des vijands weerstaan. — En hoe was bij gebrek aan geld tot het aanwerven van manschappen in het buitenland en tot krijgsbehoeften, aan de voortzetting van den oorlog te denken? Voeg hierbij den onwil der „Geldzukken,” die hunne 1) Aan v. NAGEL, te Londen, 23 Sept. 1794 (Brieven en Negot. TIT, 51). "Hoe ongelooflijk het zal voorkomen, dat een Land, door zulke formidable Armes gedekt, in een Campagne, welke in het begin zo voorappel was, met zooveel andere kostbare Provincies is verloren gegaan." 3) VAN DE SPIEGEL aan VAN REEDE te Berlin, 3 November 1794 (Brieven en Negot. TIT, 141). "Ik zal niets zeggen van de wijze waarop de Conventie geadioneerd is. Ik heb ze helpen maken, maar vele van onze goede Vrienden weten, dat ik er nooit de grootste opinie van gehad heb." 3) VAN DE SPIEGEL aan VAN REEDE 6 Oct. 1794 (Brieven en Negot. TIT, 83). "Ik verzoek derhalve, dat Uw H. W. G. niet naliet de allersterkste instantie op het tweede vuur van de Pruisische Armee te doen, en ten minste dat aan ons wordt gefurneerd dat getal troepen ’t welk wij uit hoofde van het Tractaat van 1788 kunnen eischen." A) "Voor de Staten is geen penning te krigen." Aan van NAGEL 26 Sept. 1794. van om spijceL III, 73. 30 kapitalen buitenslands plaatsten !) of zelfs daarmede verhuis- den; dreigende schotschriften tegen den Raadpensionaris, en eene verlammende kritiek van zijne daden hetzij door en- kele Leden der Regering of door geheele Staatscollegiön , en de onder de Gemeente verspreide Adressen van Clubis- ten, die het misnoegen allerwege en onbewimpeld aanwak- kerden 2). — Hoe onversaagd VAN DE SPIEGEL met zijn blank geweten, al die binnenlandsche vijanden trotseerde zoolang de zamenwerking van Groot-Britannie hem niet ontviel, moesten zij hem, toen de hulp van rrrr faalde en hij niet eens een voorschot van twee millioen «£ sterling kon ver- krijgen 3), wel tot ernstig nadenken, tot een bepaald en van het Kabinet van St. James onafhankelijk besluit bewegen. Na vruchteloos getracht te hebben, het Britsche Minis- terie tot dadelijken bijstand aan te sporen of van de nood- zakelijkheid eener gezamentlijke en algemeene bevrediging der Leden van de Coalitie met de Fransche Republiek, te overreden 4), wat bleef den waardigen Minister van Holland anders over, dan desnoods, ook zonder Engeland Vrede te maken? — De snelle loop der gebeurtenissen drong hem in 1) »Geldeu, die de Hollanders zelve, uit vreeze naar Engeland hebben over- gemaakt.” Aan van NAGELL, 15 Sept. 1794 (VAN Lx& SPIEGEL, Brieven III, 48). ö 2) Aan v. wackıı 16 Oct. 1794. »Wanneer men maar inziet de schot- schriften, die tegen de Regering in ”t germeen, en legen mij als Minister ge- spreid worden;” Brieven en Negot, IIL, 104. 3) VAN DE SPIEGEL aan VA NAGELL 15 September 1794, Brieven en Negot. 111, 46 volg. »Meermalen heb ik met Lord sr. NELENS gesproken, en Zijn Ed, gevraagd, of er geen mogelijkheid zou zijn, dat het Engelsch Gouvernement ons te hulp zou komen met 2 of 2½ miljoen Sterling.” — Kindelijk ontving men 100,000 pond! Resol. van Holland 22 Oct. 1794. Brieven en Negot. I, 197. 4) »Het is te hopen, dat het Engelsch Ministerie deze omstandigheden in ernstige overweging zal nemen, en maatregelen helpen beramen om zo een algemene Pacificatie te komen.” Aan NELENS te Londen 9 Nov. 1794. Brieven en Neg. III, 150. November 1794 tot hetgeen hem nog in het laatst van september, al te aanstootelijk was voorgekomen; toen wilde hij niet "dan van een generaal accommodement gesproken hebben"; toen was er nog "geen kwestie van separate onderhandelingen" van Nederland met de Fransen; maar nu, benaad en geen andere uitkomst ziende, terwijl vele zwaarigheden, die te voren daarvan voldeden, waren opgeruimd; nu, gelijk hij aan den Rijksgrader schreef, "het bloeddorstige systeem van ROBESPIERRE niet meer bestaat, de Jacobijnse factie is vernietigd en men dagelijks een toenemend rapprochement tot de gronden van het Recht der Volkeren en der particulieren bespeurt"; nu een orde van zaken en een bestuur van Regering te Parijs bleek aanwezig te zijn, "hetwelk Engeland, zoowel als wij, gemerkt van den SPIEGEL aan, altijd als preliminaire hebben geconsidereerd, alvorens men zich met den Vijand in onderhandelingen kon inlaten," nu dacht de Raadpensionaris dat men met ere kon bukken en de wapenen nederleggen; nu begreep hij, "dat er iemand de wijste moest zijn." Gaven de Fransen blijken van meer bezadigdheid, wilden zij de doldriftig verkondigde Volkenrechtelijke ketterijen en opruiingen zoo niet herroepen en intrekken, ten minste in de praktijk laten varen, en de naburige Staten meester laten van hunne eigen zaken, welke reden konden wij dan hebben, om langer ten geval van de Bondgenoten, in den heillozen oorlog te volharden? Kon het de Raadpensionaris gelukken de Neutraliteit te Parijs te bedingen, iedere Alliantie met de Franse Republiek te ontgaan, het grond- 3) Deptche aan den Griffier m. zace, te Londen, 9 November 1794. van De spigozL, Brieven en Negot. III, 150. 3 gebied van den Sfaat, van de legermags des vijands ge- zuiverd, vrij en ongekrenkt te behouden, wat had Engeland dan te klagen? Wanneer Nederland zich niet in de handen der Franschen wierp en zich tot werktuig van dezer verove- ringszucht verlaagde, welk verwijt kon het Kabinet van St. James anders dan aan zichzelf doen, tegen de Tractaten van 1788 en 1794 aan, niet alles tot waarborg van het Staats-Stadhouderschap Bewind en om de vreemde overweldiging te helpen afkeuren, te hebben opgezet? — Toch voor zeker wel, dat niet enkel de Britse Ministers, maar ook andere die naar den vrede met Frankrijk haakten en zich zelfs ter sluip in Negotie met de Conventie hadden gestoken, over den val van Holland zouden schreeuwen, schoon zij heimelijk blij waren, een deur tot den vrede te zien openen!.” Zoo schreef hij in cijfer aan onzen Gezant te Berlijn, en het leed niet lang of het Pruisisch Hof beleed volmondig zich te Bazel in een afzonderlijk handel met de Fransche Republiek te hebben ingelaten. Bijna gelijktijdig hoorde men van Fransche aanbiedingen zeppen, niet slechts aan Pruissen, maar ook aan de Keizer, aan Spanje en Sardinië gedaan, met inzicht om Engeland uit te sluiten, en dan tegen deze enige en alleen staande Mogendheid alle krachten te keeren. Vandaar dat van de Spiegel, met scherpen blik in de toekomst van het Vaste Land, niet zeer verwijderd, lezende, zijn bekommering aan Fagel in deze regelen mededeelde: „Ik beschouw, zeide hij, de zaken in die situatie, dat menselijker wijze, Engeland het toekomstig lot van Europa in handen heeft; wil dat Rijk medewerken, dan kan dit Werelddeel nog gespaard worden, en Frankrijk zal vanzelf, of tot de principes van orde terugkeeren, of in ruïne vallen; maar wil Engeland niet mee helpen. 2) Aan rachel, 7 November 1794. Brieven en Negot. III, 144, Indewerken, dan zal de een voor, en de ander na, zijnen wede maken waarin ieder voor zichzelf zal zorgen, en niemand voor het geheel. Hij liet het aan „het door­ agt der verstandige luiden, die te Londen aan ’t hoofd der zaken” stonden, aan PITT en GRENVILLE over te bedenken, wat dan eindelijk voor Groot-Brittannië zelf te duch­ ten zou zijn. Wie zou vroeger een oogenblik aan den getrouwen bij­ stand van het Engelse Kabinet getwijfeld hebben? Sedert 1788 had men den oude band tusschen de beide Zeemogendheden weder toegehaald en bij meer dan een gelegenheid, in het Noorden ten behoeve van Zweden en tegen Denemarken en Rusland, in de zaak der onlusten in Brabant gelijk in het geschil van het Oosten, had haar gemeenschappelijke tussen­spraak den vrede in Europa hersteld of gehandhaafd. — Niet te vergeefs had Engeland nog in 1790 de hulp der Nederlandsche Republiek in den twist tegen Spanje ingeroepen. — Geen wonder, dat in den aanvang, toen de oorlog met Frankrijk niet meer te vermijden scheen, het behoud van Holland zoo hoog waardeerde en tot elken prijs wenschte te verzekeren. — Mistrouwend jegens Oostenrijk en Pruisen, mocht hij niet aarzelen, waar het den erfelijke, beproefde Bondgenoot gold. — „Wat wel het meest haast heeft, schreef hij den 13 November 1792, na de zegepraal van Dumoriez in België, is de toestand van Holland, blijkens de depèche 3) wm Pitt et son Temps par Lord Stanhope (mets une Introduction van oviceur), Paris 1862, T. II, 54. "On s'adressa à la Hollande et à la Prusse pour réclamer le concours qu'elles avaient récemment promis de fournir en pareil cas. Toutes deux déclarèrent — qu'elles étaient prêtes et tenaient leur engagement." 3 34 van Lord AUCKLAND, in een natuurlijk gevolg der gebeurtenissen in Vlaanderen. Hoe bedroevend het mogen zijn, ons Land daarin betrokken te zien, het komt mij niet denkbaar voor dat men bij de vraag, of wij ingeval van nood onzen bondgenoot behooren bij te staan, zoude wankelen; de duidelijke verklaring van onze meening op dit punt, is het beste middel om te beletten dat dit geval zich voordoet. Daarom hebben wij geoordeeld Lord AUCKLAND onmiddellijk den last te moeten geven, aan de Staten-Generaal nevensgaande Memorie te overhandigen. Ook voeg ik er een afschrift bij van de instructie welke wij naar Berlijn aan Sir Edward Eden zenden; die naar Wenen, zijn ongeveer in dezelfde geest; zoo als vanzelf spreekt, zijn zij in zeer algemene uitdrukkingen gesteld, vermits het, zoolang wij van de voornemens van Oostenrijk en Pruisen onkundig zijn en in de onzekerheid van hetgeen iedere dag kan gebeuren, niet wel doenlijk is een bepaald besluit te nemen omtrent hetgeen ons te doen staat, met uitzondering van onze hoogste belangen betreft.? Wederzijds had van DE spiegel de belangen van Engeland en Holland niet met die der andere Mogendheden vermengd. Wat hun met deze gemeen was, wat anderen konden beogen, de Kabinetten van Londen en ’s-Gravenhage hadden "een bijzonder belang," dat niet behoorde verwaarloosd te worden, de Oostenrijksche Nederlanden. Altoos zou het noodzakelijk zijn, zich "over dit groot object" met de Keizer te verstaan, gelijk ook over de "equivalenten," die Engeland en de Republiek moesten hebben, wanneer zij tot de uitbreiding en versterking der grenzen van ’s Keizers Nederlanden zouden hebben bijgedragen. — VAN DE SPIEGEL 2) Deel 2 van de wagen, 23 Juli 1793 (Brieven en Negotiaties, I, 818) Had weinig lust nog eens van de schoone beloften van het Hof van Wenen "dupe" te worden, zoo als zijns inziens de Engelse Staatslieden waren, die nog onlangs "geheel anti-Oostenrijks", nu eensklaps alles aan de Keizer wilden toevoegen !) Hij zocht te Londen te beduiden, dat men met ons aanvankelijk moest trekken. — En hoe was het mogelijk, welken loop dan ook weldra de zaken namen, dat hetzij België de Keizer verbleef dan wel ontviel, het Kabinet van St. James het gewicht van die levensvraag mis- kende? Indien Oostenrijk een achterhoede tegen Frankrijk moest hebben, zouden nu de Jacobijnen na de overwinning eerst van België, vervolgens van Holland, een dubbel bolwerk tegen het overige Europa opwerpen? Mogt Groot-Brittannië de roemrijke staatkunde van een eeuw verloochenen? Of was dit een versleten richting geworden, en was het, gelijk sprak men met bitteren spot, allezins voegzaam, dat Holland zoowel als de Oostenrijksche Nederlanden, aan Frankrijk tot voormuur tegen de aanvallen der Despoten afgestaan werd? Vanwaar die onverwachte zienswijze? Had Holland zich voldoende in den oorlog sedert 1792 gevoerd, van de plichten van bondgenoot niet ijverig gekweten? was het den Engelschen, Oostenrijkers en Pruisten niet dapper en steeds hulpvaardig, ook buiten 's lands toegeschoten? Waar had men ooit de verzochte dienst geweigerd? Men heeft de onzen durven verwijten, dat zij zich enkel aan de verdediging van den vaderlandschen grond 1) Aan van Kingut, 11 Juli 1798; I, 812. 2) Aan van de Spiegel; Brieven en Negotiaties, I, 812. 3) 3) "Niet langer een troost voor een barricade in de Nederlanden tegen Frankrijk. Al dat is oude politiek. Het is passend dat Frankrijk beiden Holland en de Oostenrijkse Nederlanden heeft als een barricade tegen de aanvallen van despotisme." BUNKE, Zetelen op een gereedde Vrede, p.267 (Deel I); uitgegeven door Works, New-York, 1859 (Vol. III). "Ze zouden hebben laten liggen zijn; de last van den oorlog, beweert men, drukte dus inzonderlijk op de Oostenrijkers en de Engelsen." Zeker was de Raadpensionaris eerst afgekeerig van geweest, zich te diep in het spel der grote Mogendheden te wikkelen; hij vreesde „in het blinde — mee te lopen“ waar de Oostenrijkers Engeland en de Republiek beide heenvoerden; maar indien onze Diplomatie schoorvoetend handelde, de krijgsmacht, de geldmiddelen en het geschut van den Staat hadden den Bondgenoten nooit ontbroken. — Prins FREDERIK van ORANJE, meldt VAN DE SPIEGEL in het voorjaar van 1798, is met 7000 man Hollandsche troupes naar Fransch Vlaanderen, immers naar de grenzen van die Provincie gemarcheerd, en de Erfprins staat hem eerstdaags met circa 10,000 man te volgen: de Hertog van York met de Engelse troepen zijn ‚nog te Oostende en in de nabuurschap. — Het zal op den onbevangen lezer wel niet veel indruk maken, dat GEORGE III met den geliefden zoon als een teerhartig Vader dweepende, aan den van het Opperbevel ontzetten Hertog de redding van Holland in genoemd jaar toeschreef, terwijl hij de geleden nederlagen uitsluitend aan het gedrag van Oostenrijk, aan de ontrouw van Pruisen en aan de Jafkartigheid der Hollanders weet +)! — Erkent de vreemdeling niet zelf, dat de Erfprins van Orange de Franschen bij Zaanse Schans had geslagen, en heeft men niet aan de afzonderlijke belegering van Duinkerken door het Opperbevel van de Engelse troepen te dien tijdstip. Engelsch-Hannoversche leger dat den Prins van Coburg verliet in denzelfden tijd toen de Pruissen terugtrokken, voor een goed deel de schuld van het voorgevallene gegeven? — Door den Oostenrijkschen Generaal BEAULIEU niet ondersteund, had wel is waar, ons krijgsvolk voor de geweldige overmacht der Fransen, telkens door versche krachten aangevuld, in den ongelukkigen slag van 13 September 1793 moeten zwichten, maar niet dan „na vijf uren lang stand te hebben gehouden met een onvoorbeeldige fermeitenheid en bravoure.” — Het was bij die gelegenheid, dat de heldhaftige Prins verwond werd, en een moed betoonde, door vriend en vijand gehuldigd. Wat de Britse Monarch in zijn wrevel moge uitgestort hebben, de Veldheer, Prins van Coburg gaf „den grootsten lof aan onze troepen”, en de slagroom onder de Fransen aangetreden was er een niet dubbelzinnig "bewijs van; meermaalens halve gelederen gevallen waren, had men de opening straks weer met nieuwe manschappen gedicht. — Opmerkelijk is verder en afdoende tot wederlegging der eerroovende verwijten, VAN DE SPIEGEL’s despatche aan den Nederlandschen Gezant bij KATHARINA II, waarin hij onze aanspraak op de werkdadige deelneming aan een beraamd Europees Congres ontvouwt. „De Republiek, schreef hij, die een Korps van 20,000 man bij de Armeerij heeft, en al de zware Artillerie, waarmee Valenciennes en Condé beschoten wordt gefurneerd heeft, heeft ook meer dan genoeg, om een integrerende partij van dit concert te zijn. 