title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: Friedrich Wilhelm, Elector of Brandenburg, 1620-1688
text: eijgen monde als door de Heeren van Sijuen Kaedc ou te kennen gegeven een bijsonder contentement en genongen, dat H. H. M. niet alleene alles van haerc sijde toebreugen cn contribucren, dat tot de bevredinge in dese Quartieren soude können dienen, maer oock heb- ben believen bedaeht te sijn op de iuiddelen, waer door S. C. D. Lan- den ende Havcnen van Pruijssen voor het toekoomende in alle secu- riteijt cn verseeckerheijt mochten werden gebracht, en voorts betoont cn aengewesen, dat het eenige niiddel, um dat sehe te eonsequeren en te bereijckcu, soude sijn het obnneren van de Souverainitcijt en Independentie van de voorss. Landen en Havencn, alsmcde het be- houden van het Bisdoni van Eriuelandt, dacrover ons vorders dese na- volgeude redenen en consideratien sijn gerepresenteert : Dat de dependentie der Landen en Havencn van Pruijssen van den Coninck en het Hijck van Poolcn inet sich slcept een onvermij- dclijek engagcnient in alle de lutressen, Onrusten, Troubelen en Oor- loge, die het Coniuckrijck van Poolcn overkoomen cn soo seer is on- derworpen, en dat oock om die oorsaeckc 8. C. D. in den jegenwoor- digen drouvigen oorloge is iugewickelt en geengageert geworden. Dat dese swaricheden cn beeommeringen in het toecomende noch meer wacren te appreheuderen, ovcrniits den jegenwoordigen Coning van Poolcn sonder ßrfgenaeni was, die aen de successic van de Croone soude können pretenderen, en dacroni ongetwijüelt bij d' eene ofl' Digitized by Google 104 IT. Der nordische Krieg d' ander machtigh Potentaet bnijten Poolen sonde worden goaeqnireert, t sij dan door den Orootfurst van Moscovien of ijemant nijt den huijse van Oostenrijck, daer van albereijts de beginselen en aparentien ge- nouchsaem door de werelt hekent en kontbaer waeren, en lichtelijck was te oordeelen en te gemoet te sien, hoe wijt so«> mächtige Poten- taten haer gebiet, macht en protensien alsdan sonde können en willen nijtbreijdcn en venneerderen. en wat verändernde en vreese S. C. O. Landen en Ilavenen van Prnijssen altoos sonden liebben te verwach- ten en van tijt tot tijt onderworpen wesen. Dat Ö. C. 1). bij den jegenwoordigen Staet van Pooleil, al wierde deselvo schoon in een \ reede gebracht, sijne seciiritoijt noch seecker- heijt nie! en sonde eonnen vinden, maer altoos onderworpen blijven, dat Sij n Hertoghdom Prnijssen ander veele pretexten, jac selfs onder die van Justitir in liaere rüste en vrijhoijt sonde werden getnrbeert. overvallon en soo e_\ ndelijck nijt sijne lianden govrongen, en dat sulcx te meer en te gewisser was te vreesen, oni den haet, die de Poolen niet alleene lietoonden legens de Evangelische reiigie, maer om dat se oock hadden voorgonoomen de sehe goheolijck nijt te roeijen en te exstir- poron, en dat stilcx albereijts sijn wreede en bloedige exeeutie hadde gehadt en daermedc soo verre was gokoomen, datier jegenwoordich in gants Poolen geenc Evangelisehe kercken meer overieh souden sijn. Dat ooek de oft'ensie. die bij de Poolen was opgenoomen over <le wapenen die S. ('. 1). genootdrnekt is geweest in de handt te ncemen, noijt sonde werden vergeeten, maer bij alle oeeasie haer daer over sonden willen wreeeken met de Uuijne van het Dneale Prnijssen ende het sehe geheelijek onder haer geweit en heerschappije te krijgen. l yt alle weleke voorverhaelde consideratien ons wierde te gemoet gevoert, hoe seer alle Prineen en Potentaten, die haer den welstant van de Evangelisehe Reiigie en de vrijheijt van de Commercie en Na- vigatie lieten ter herten gaen, bijsonderlijek den Staet van H. H. M. bij d* een of d' andere soodanige onverhoopte veranderingen en in- eorporatie van de Landen en Ilavenen van Prnijssen sonden werden ^einteresseert en ovcrmijdelijek benadeelt. want clat daer door de Evan- gelisehe even als in andere quartieren sonden moeten smaecken de bit- tere en vreede vervulginge van de Paepsehe (ieestelijekhcijt, en de Com- mercie en Navigatie eene ongeregnleerde hcgecrlijchcijt van andere onderworpen wesen'); Dat derhaltven voor alle dese gevreesdc en on- verniijdelijeke swarieheden gecn heijlsamer remedie was. als dat S. C. D. bij de aen te stellen Vreedenstraetaten de Sonverainiteijt en In- 1 Bi* hierher nicht « in Aufzug des Schreibens bei Ailzcina IV. 137. Digitized byCjQO^le Dir Sou verilnilüt Prrti*«4>r!« um! Erml.mil dependentie van Sijne Landen en Havenen van Prnijssen van den Co- ninck en liet Kijck van Poolen moehte bedingen en obtineren, alsmede over liet Bisdom van Krmerlandt, om het selve in eijgendom te be- houden, soo om dat het is begreepen en geinclaveert midden in t l)u- cale Prnijssen en dat de Poolen, van liet selve de possessie wederkrij- gende, daerdonr gednijrige onrnste en ongelegentheijt aen S. C. D. Landen sonde connen toebrengen, als om daermede eenighsints te sou- lageren de nvergroote onkostcn, die S. ('. I). in desen Oorloge heeft moeten snpporteren, gelijck liet selve im bij Tractaet van den Cnninck van Sweeden niet alleene was verkreegen, maer ooek dat Sijne Map soude contribneren, dat liet selve van de sijde van Poolen S. 0. I). insgelijck moehte werden opgedrngen, en dat die daer door dan niachfich sonde blijven, Sijn Hertoglidoni Prnissen bij allen welstant te eonnen conserveren, ooek te onderhonden en pnnetnelijek le doen praetiseren de alliantien met H. H. M. tot den welstant van de C«»in- mertie en Xavigatie opgericlit en, waer het mogelijek, deselve meer en meer aen te (pteeeken en te benetieieren, daertoe voorslaende de Onderdanen van H. H. M. deselve vrijheijt in t drijven en exerecren van haere Commertien binnen de Stadl Ooninghsbergen te vergnnnen en bij de aen te stellen Traetaten te laeten stipnlcren, yls de eijgene Horgeren aldaer eompetcerende praetiseren en in geene Ilansesteden, Stapelsteden en die hier aen de Oostzee sijn gelegen, als Dantziek, Riga en andere, aen eenige vreemde Natie werdt toegelaten en ver- gnnt. gelijek wij II. H. M. in onsen briet* van den l.*>. November laest- leden over die materie in t brcede hebben bericht. Dat S. C. D. om alle de voorverhaelde hoochwiehtige redenen en niotiven. betreffende so»» wel den Intrest en voordeel van t genteen en prineipalijck die van den Staet der Vereenichde Nederlanden als sijne eijgene, hoopte en vertrondc. dat II. II. M. tot dit sijn voornee- nten en dessevn van haer sijde mede alles sonden bijbrengen en con- tribneren, dat mogelijek sonde wetten, ten eijnde bij de aenstaende Vreedens- Traetaten de voorn. Sonverainiteijt en het Bittdom Krmerlandt voor hooghstged. S. (\ I). moehte werden gestipnleert en onderhonden, vermeijnende ooek dat wij met genonehsanie last en ordre van II. II. M. waeren voorsien. om dat werek te helpen bevorderen en te seennderen, daer het behooren sonde, dewijle S. C. L). nijt de coiitidente en vertronwde commnnieatie, die wij denselvcn hadden gegeven van de hooghwijse eon- sideratie van II. U.M., met een sonderlingh genongen en contentement hadde vemoomen, dat II. II. M. ons hadden gelast en aenbevolen te bear- beijden, ten eijnde S.O. D. ten minsten sonde werden herstelt in soodanigen Digitized by Google |Qfi II. Der nordische Krieg. Staet, als wacrinne de sehe voor datc van de jegemvoordige Crijchs- beroerten is geweest; dat H. ILM. ongetwijtfclt inet de woorden ,.ten minsteir liadden willen te kennen geven, niet te hebben goetgevonden, ons als derselvers Ambassadeurs en Ministers eeuighsints te limiterei! of eiders aen prccijselijek te binden, niaer oock daermede willen too- nen baer aengenaeni te stillen wesen, ingcvalle bij de Vreedenstrac- taten van den Coniuck en bet Kijek van Poolen boven den voorigen Staet noch ijets meerder voor S. C. D. kondc werden verkreegen en geobtincert, versouckeude dat wij dit in deser vougen IL H. M. sou- den willen bekent maecken en, soo bet noodieb mochte wesen, daer over noch nader last en ordre van de selve versoucken. Aenlangende de Cooperatie van S. C. D. van Hraudcnburgh , om Sijne Majt van Swecden cracbtichlijek te hclpen disponeren tot de rc- stitutie van de geoccupccrde en geeonquesteerde plaetsen in Poolen en Pruijssen, daer toe en sien wij geen apparentie, alsoo de Poten- taeten door bet laetste Tractaet naeuw aen maleanderen sijn gebonden en soo wel bij eenige aen te stellen Vrcedenstractaten als door de wapenen geobligeert, malcandcrens luteresten reciproquelijek te ap- puijeren en te ondersteunen. Morgen gaet >S. C. D. van liier naer Hollandt, om met Sijne Maji van Swcedcn aldaer te aboueberen en ouder andere over de aen te stellen Vredenstractaten met den anderen te raetslagcn. Wij können IL H. M. verseeekeren, dat van de sijde van den Heere Cheurfurst alles sal werden gecontribueert , dat tot voortsettiuge van soo goeden en ge- wensten saeeke sal können dienen, en bijsonderlijck om eenige im- portante scrupulcn over de praeliminaria wegb te neemen, als van de Plenipotentie en volmacbt van de sijde van Poolen uijt te brengen, en dat meu hoe eerder boe liever op eenige plaetse bij ecn soude koomen en bij provisie de Tractaeten beginnen, op de Plenipotentie die den Coniuck en de Scuateurs van Poolen, jegeuwoordieb bij Sijne Majt sijude, souden depeseberen en van baer geven, of wel op de Ple- nipotentie, die voor desen, om met Swecden te tractercu, even voor en op de geruebten van den jegenwoordigen Oorloge aen eenige Pool- sche Scuateurs op cen Uijcxdach siju gegeven geworden. In onse berwaerts reijse door Coninghsbergcn beeft een Abra- ham Clouin au vaerende van de Stadt van Amsterdam ons aldaer ge- klaegt en te kennen gegeven, dat hij met sijn Galliotte door ordre van S. C. D. van Brandenburg iu de Pillauw wierdc aengehouden, dat hij daer over door requeste aen den Heere Cheuifurst was klachtich ge- \allen en bij apostille wel badde verkregen, met sijue voorss. Galliotte Digitized by Google Zusammenkunft in Pr. - Holland. Oer Kurffir»l und Danzig. jQf allesints nae sijn believen tc mögen vcrseijlen cn sijne Coopmanschap drijvcn, mjtgenoomen nae de Stadt van Dantzick, cn dacr voor soude moeten caveren en borge stellen, alhoewel derrewaerts was afgelae- den, oock gewoon was, ettelijeke reijsen in t Jaer van Coninghsbergen op Dantzick en wederoni van daef nacr Coninghsbergen te vaeren en sijne Coopmanschap te drijvcn. Wij hebben goetgevonden S. C. D. daer over tc spreecken cn de relaxahe van de voorn. Galiotte te versoucken. S. C. D. heeft ons geseght, dat al het gene voorss. in, door sijne ordere was ge- schieh om dat de Stadt Dantzick de Xavigatie en Commercic op sijne havenen hadden bestaen tc verhinderen en tc turberen cn sijn cijgen goct aen tc haclen, cn niet stille kondc staen daer over res- sentenicnt te toonen; dat desc Galiotte gecne sinii)ele Coopmanschap- pen, maer ooek cenighe Oorloghssaeeken hadde ingeladen, dat Inj cvenwcl ten respeete van II. II. M. door onsc intereessie de Galiotte • mtslaen soude cn den Schipper vrij stellen, sijne reijsc inet alle de ingcladcn goederen nac Dantzick tc voltrecken, doch ingcvallc die van de voorss. Stadt haerc vijandelijeke cn onnabuijrlijcke l'roceduijren niet en souden willen naelaten, dat Inj genootdruckt sondc wesen, daer in anders tc voorsien, cn dacr toe oock de niiddel cn gclegenthcyt wel vinden soude, en hoopten, dat II. H. M. volgcns de Tractatcn en Al- liantie mede soude helpcn besorgen, dat de Connncrcie en Navigatie op de Baltische zee niet vorders door die van de meergen. Stadt mochte werden geturbeert en beconunert, en verhaclde bij (lese occasic, dat sij niet allcene over 10 en 12 daegen ettelijeke Sleeden inet Coop- manschap, dacr bij oock verschcijdc Niederländers wacren geintercs- scert, körnende van de Pillauw over het Haff nac Elbingh, hadden aengehaclt, maer nu op nicuw ecn meerder gctal weghgenomen, cn seijde S. C. D. , dat dese proccduijren hcni tc vreemder voorquaemen cn des te onredelijckcr waeren, om dat Inj aen de Stadt van Dantzick noijt eenige tc minstc offensic of ongenuchte hadde willen geven. Wie hebben dienstich geoordcelt, desen dagh uijt dit Hoff ons afscheijt te necnien cn ons mede tot Hollandt tc laten vinden, soo het bequamelijck cn gcnouchgclijck sal connen geschieden en door dit do^jent weer cn diepe weegen t sehe niet cn wordt verhindert. van Dorp und Ysbrandts an den (nitrier. Dat. Danzig 10. Febr. 16»7. Auf ihren Berieht Uber ihre Verhandlungen bei Schweden uud Brun- 10. Febr. deuburg zur Herstellung des Frieden* habe der König von Bolen iu einer Digitized by Google ... \ Qft II. Der nordische Krieg. Audienz u. n. erwidert: er wolle Alles in diesem Krieg zwischen ihm und Brandenburg Vorgefallene verge-sen und den Kurfürsten in alle Rechte, Besitzungen und Vortheile, die er vor dem Krieg besessen, restitniren. • Huijbert u. Ysbnunlts a. d. Griffier. Dat. Maria ib. IG. Febr. 16.rw. ;Bencbt der m-Iiw.iL und branden». < iiMii.lten über die Friedensverhandlungen "»"l Polen. Desnen Halsstarrigkeit. K«ine Aussiebt Hilf Vnsiündigung.] 16. Febr. Voor gistcren hebben de Heeren Grave Beat Oxenstierna en den President Hereuclouw als Comuiissarien van Sijne Majt van Sweden met de Heeren Baron van Swerin en Jena, Ambassa- deurs van S. C. D. van Brandenbureh, gesamentliek ous eene visite ge- geven over het subjeet van de antwoorde ende verelaringe, die Sijne Majt en de Senateurs van Polen over de bevreedinge van dese quar- tieren nu laestelijck hadden gclieven te geven, en gededuecert, hoe de Negoeiatien daer over gehouden van den beginne aen tot op desen tijt sieb hadden toegedragen, en dat Sijne Hooghstged. Majt en S. C. D. niet alleene doorgaens oprechtelijek en sineeerlijek waeren genegen geweest, den droufigen en landtverdcrvenden Oorloge in dese quar- tieren door een eerlijckeu en verseeckerden Vrede te eijndigen en te termineren, inaer ooek tot bevorderinge en voortsettinge van dien alle bequaemc iniddelen en wegen hadden geampleeteert en van haere sijde voorgeslagen, selfs ten Tijde van die groote en iueniorabile victorie« die sij door bare geconjungeerde Wapenen in den voorleden Jare bij de Stadt Warsehauw hadden erhouden, en niet tegenstaende alle ver- kregene voordeelen en avantagien; Dat haere goede en oprechte meij- ninge in desen uiets en was vermindert, inaer altoos deselfde geble- ven, doch hat Sijne Majt en Sijne Sereniteijt haer hadden te beclaegen, dat sij van de sijde van Sijne Majt en het Kijek van Polen niet be- hoorlijek en inet gelijeke oprechticheijt en candeur en waeren ontmoet en bejegent geworden, niaer dat veel eer door alle haere i)roceduijren en aetien was te kennen gegeven, tot het traeteren en maeekeu van een Vrcede geheelijek ongenegen te sijn: verhaelende voorts, dat de eerste Antwoorde, die van Sijn Majt van Polen van Lublin was aen- gebracht, gans onreedelijck en onanneemlijek was geweest, alsoo bij deselve alsdaeu wierde verelaert, dat inen van de sijde van Poolen tot geene Vrcedehandelinge en wilde verstaen, ten sij Sijne Majt van Sweedc alle sijne Conquesten in Polen en Pruijssen antepreliiniuariter soude ai'staen en quitcren; Dat raen die voorss. verelaringe van de sijde van Sweeden niet als met Indigniteijt hadde können opneeraen, als ongehoordt sijnde, dat een Potentaet, bebbende door sijne Wape- Digitized by Google j, Polnisch*- Fortleningen. ] ( |() nen alle de voornaemste plaetscn van een Rijek en Landt geoceupeert en met vppI perijckplen pii hasardt vcrcreegcn . soo weijniek soude achten en estiuiereu van die met een wordt sprocckens, als in een inomcnt , te rostitueren en soo te gelijcke ooek te abandonneren die genp, die haer vrywilliehlijek aen Sijne Maj van Sweden hadden over- gegeven en sijn sehut en bescherminge aengenoomen , bijsonderlijek die van de Evangelische Religio, die daer door gelijek als opgeoflert souden sijn gewest aen de wreetheijt en bloedigc vervolgiugc van de Paepsche Geestelijckheijt, gelijek liaere geloofegenooten in alle quar- tieren van Poolen dosselfs Tyrannic jajnmerlijck hebbeu moeten smae- eken en ondergaen; Dat tentijdevan den Coninek (J ustavus onsterffl. niemorie, alhoewel Sijne Conquesten bij verro nae soo groot noch eon- siderabel waeren gewest ende t Rijek van Polen door geenc lang- duijrige Oorlogen getravallieert, maer in voleomen wolstant en flenr stondc onder eene ordentelijcke en wolgestolden regieringe, evenwel in die tijt inet veel ineer redelieheijt was goproeodeert, alsoo over de Sweetsche conquesten eene solemncle handolinge pii negotiatie Wierde aengestelt volgcns d' ordre en praetijeque bij alle Potentaten gereei- pieert en gebruiekehjck; Dat naderbandt Sijne Maj' van Poolen, binnen de Stadt van Dant/iek gecomon sijnde, bij sijne vonrige antwoorde van Lublin genoucbsaem hadde gepereiateert, alleene die veranderinge daer <»ntrent gebracht, dat die gereqnircerde restitutio van de Sweet- sehe Conquesten in Poolen en Prnijssen niel en soude geschieden noch werden gepresteert, eer nien in eonige handelinge oft* negotiatie soude treden, maer belooft en verclaert, dat het eijnde en d" uijtcompste van deselve de voorss. restitutio soude uijthrcngen. En soo veel S. ('. D. van Hrandenbureb aengülgb, dat men van de Bij de van Poolen hadde verclaert, denselven te gelijcke met Sijne Maj» van Sweden als sijn gecoutbedereerdp tot geeue Tractaten te sulleu willen adnlitteren noch ooek geseparcert considereren als een Cheur- vorst van 't Roomsehe Rijek en een Potentaet van Sijn sehen depen- derende, maer allcen als een Hertoch in Pruijssen en Vasal van het Hijck van Poolen, en dat men aen denselven niet als bij wegen van Pardon eenigh contenteuient soude geven; Dat eenigen tijt biernaer, als Sijne Maj1 van Sweden met sijn leger de Wijssel was gepasseert, om het Poolsche Legher onder Dant/iek liggende te attacqueren, dat Sijne Majr en de Heeren Seuateurs van Poolen doenmaels van haere voorige antwoorde wat scheenen te relaxeren en aftegaen, ten regarde van de gevordcrde verelaringe over de restitutio van de eonquesten in Poolen en Pruijssen, ende te Vreden te sijn, dat daervan in het traetrreii Helft Digitized by Google 110 II. Der nordische Krieg. soude werden gehandelt, ooek hoope gaven, dat S. C. D. van Iiran- denburgh inet Sijne Majt van Swccden te gelijeke tot de aen tc stellen traetaten soude werden geadniitteert, slaende ooek voor seeckere plaetsc, daer de hooghstrijdendc parthijen souden connen bij een koomen; Dat Sijne Maji van Swecdeu hicrop niet alleene connende antwoorden noch sijn sentement geven, sonder het goetvinden cn communicatie van S. C. D. van Brandenburg^ dat sij beijde 800 haest doenlijck is geweest, tot Ilollandt te sainen sijn gecoonien ') ende, nae alles serieuselijek en rijpclijck te hebben overlegt, aen de Heeren Franse en H. H. M. Ambassadeurs haere antwoorde .en Declaratie hadden overgegeveu inet de niondeliuge explicatie over den reehten siu en nieijninge van dien, en gaven een ijegelijck te oordeelcn, off al het selve niet inet de re- delijekheijt en billieheijt over een en quacni en niet de maniere en practijeque, die allesints ontrent soodanige handeliuge wierden geobser- veert; Dat <laerom Sijne Majt e„ sijne Sereniteijt hacr hadden te be- elaegen, dat van de »ijde van lJoolen daeraen niets en was gedefe- reert, jae ter eontrarie, als inen haer van de sijde van Sweden en Brandenburg!] is tci genioete gecoonien en een reehten ernst tot de Vredeustraetaten betoont, dat deselve sijn gereeuleert en aehterwaerts gegaen en genouehsaein wederoin gecoonien op de eerste antwoorde van Lublin, werdende Sijne Majt van Sweeden op nieuws geverght en voorgehouden, eernien tot eenige Traetaten Inj een soude koomen, sieh t«»t de restitutie van alle sijne Conquesteu in Poolen en Pruijssen te verclareu en sijn sehen alsoo daennede voor de geheele weerelt te prostitueren; En voor soo veel aengingh de ineeninge en antwoorde van Sijne Majt cn de Heeren Senateurs van Poolen raeekende S. C. D. van Brandeuborgh, dat daennede noch de digniteijt en billijeke pre- tensie noch ooek de seeekerlieijt en seeuriteijt van hooghstgein. Heer Churfurst wierde genoueh gedaen. Kn beslooten eijndelijek uijt al dit gededueeerde, dat aen de sijde van Sijne Majt en de Kepublijeque van Poolen geene de niinste genegentheijt noch intentie tot den Vreede was, inaer veel meer. onune in den Ooiiogh te eontinueren en veel heviger als voor desen te doen aeuhranden, en vraeghden ons uijt den uaetn van Sijne Majt van Sweden en S. ('. 1). van Brandenburg!!, off wij niet en oordeelden, dat Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Foolen door haere laetste antwoorde en yerclaringe de vreedensbij- eeneonipste en Traetaten voleoinentlijck abrunipeerden ; teil anderen, off de voornoemde antwoorde en verclaringe voor de laetste en uijterste 4J 25. Jan IC57, Droysen, P. I» III. 2, 829. Keine Aussicht anf Einigung zwischen den kriegführenden Machten. \ \ \ was te houden cn van hooghstged. Sijne Majt cn de Republijcque van Pohlen niet anders of naeders en was te verwaehten, op dat Sijne Majt van Sweden en S. C. D. haere inesnres en ooghmerck daernac souden connen neinen. Wij hebben ons seer beeonnnert gevonden, omine dese beijde vraegen te beantwoorden: want alhocwel Sijne Majt en de Heeren Cancclliers en Scnatenrs van Poolen vcrscheijde maelen inet Hoopen ernst en groote animositeijt liadden geseght en iterativelijck geprotesteert, dat boven derselve laeste vcrelaringe en antwoordc van hacr niet ineer en was te verwachten, en die genoem- den baere alderlaeste uijtterste cn extreme mcijninge en intentic, BOO bebben wij doch niet raetsaem noch dienstich geoordeelt, dit alles in snlcker vougen te kennen te geven, om dat wij aen dese sijde mede ecne groote aniineusiteijt bespeureu en dat de gemoederen niet verder van den anderen mochten vervreenit cn gealieneert worden, en hebben alleene op het eerste geseght, dat wij hoopten, dat Sijne Majt eu de Repnblicquc van Poolen noch tot eenige handelinge cn Tractatcn sou- den resolveren, ingevallc inen van dese sijde over de restitutie van de eonquesten sich wilde verclaeren; cn op het tweede, dat wij liad- den gespeurt, dat de laeste verelaringe en antwoordc van Sijne Maj' en de Heeren Senateurs van Poolen inet vecle ernstige en seriense ex- pressie van haere ineij nilige was gegeven, doch dat wij niet en konde seggen, offer ijedts meerder cn naeder van hacr was te verwacliten of te hoopen, en dat wij van herten wensten, 0111 dat seeckerlijek te mö- gen onderstaen, dat ons daertoc occasic en materic door eenige nadere ■ resolutie van Sijnc Majt en C. I). nioclit werden aen de handt gege- ven; en reconimandecrden voorts, dat dese hooghiniportaute saecke na haer gewichte wel mocht werden geconsidereert , en dat Sijne Maj« en S. C. L>. doch alles wilden toebrengen, dat tot den voortganck van den Vreede in dese gewesten mochte dienen, cn dat Sijne Majt cn de Kepublique van Polen wat mocJit werden te gemoete gegaen. Doch de weigern. Heeren Conimissarissen en Ambassadeurs venneijnden, dat van de sijde van Sijne Maj' van Sweden en S. C. L). teert en voorgehouden, daer van wij onderdanighst hoopen H. H. M. inet den uaesteu breeder te sullen konueii berichten1). In dem ueu entbrennenden Krieg«' gegen Polen suchte der Kurfürst Anfang!' vergeblich bei den Niederlanden Schutz gegen Polen, dessen Macht er nach dem Abmarsch de- König- von Schweden nach Danemark allein ausgesetzt war (Fufendorf N I. (54). Die Staaten hatten aber ihr einziges Augenmerk auf Herstellung des Friedens zwischen Polen und Brandenburg gerichtet und suchten den Kurfürsten dazu zu überreden, auch wenn er nicht die vollige Souveränität Preußens erlangen könne (de Witt un v. Dorp, S.Juni, Brieven V. 497. Pulendorf VI. 73). Ohne ihre Mit- 19. Sept. Wirkung kam sodann am Ii». Sept. der Wehlauer Vertrag zwischen Polen und Brandenburg zu Stande. Die (Jeneralstaaten zeigteu sich hierüber im höchsten Grade erfreut und waren bereit, mit dem Kurfürsten sofort ge- meinsame energische Ma.-.-regeln zur Herstellung des Friedens zwischen Schweden und Dänemark zu verabreden (Pufendorf Vll. 7). Kesolution der ( Jciieialstaaten. 1 Hit. S.Jan. IG5S. l(if>8. Ist beschlossen, die Deputirteii Ihr die Sachen von Schweden uud Da- ö. Jan. uemnrk zu ersuchen, da» sie mit den bruudenburgiseben Ministem in (Jon- frreuz treieii und von ihnen vernehmen. oh der Kurfürst auch geneigt i&t, „met alle macht ende vigeur" zur Paeilicali »u der nordischen Kronen bei- zutragen, und dagegen zu versichern, da-.- die (jeneralstaaten in diesem Fall geneigt wären, mit dein Kurfürsten mehrere solche Puncte zu verein- baren, welche zur Krreichung dieses /wecke- dienen können. van Dorp, Huijbcrt und Ysbrandts an den (Jiittier. l>at. Wismar 7. Jan. 105S. 7. Jan. Sie haben vernommen, dass der (ieneral Monteeueeoli, der Resideut de- König- von l'ngarn (Li sola), der Palatin von Posen und Uli* feit, dä- nischer Gesandter bei dem Kurfürsten, von Posen nach Berlin gereist seien, „om op S. ('. D. teu uijtterste effbrt te docu t<»t < enc Coiijunctie van Wa- penen tegens Sweden, daer toe S. C D. uiet schijnt te Milieu coudesceii- deren, soo lailghc <»j» dese zijde geuegeniheijt ende bereijtsamheijt tot eenige Vredehandcliugc wort gethoout.w van I)orp und Ysbrandts an den Uriftier. l)at. Wismar 17. Jan. 1G58. 17. Jan. Dei Ural' Schli p p e u bat* h sei gestern von hier abgereist .gclust um inet den Heer Swcrin ( hurf. Uaet te gueli abouchereu '-'). — Meu i.- alliier in verwuchtinge , wat uijtslagh mochte vallen up de Instautie, dewelcke tot ') 8. Aitzema IV 92 u. 13H. Soor. Resul. 1. 372. Jj In Neubrandenburg. Dk Zusammenkunft blieb ohne Erfolg, v. Urlicli I. 192. Frieden zwischen Polen u. Brandenburg. Stellang der Staaten au demselben. \ \ 3 Berlin aen den Heer Chenrvorst wert gedaen, om Sijue Wapenen te con- jnngeren tegens Sweden. Wij hooren, dut in Vranckrijek het ooge daerover gehonden wert, en dat in sulcken geval de Inclinatie soudc wesen, om eenige Troupes ander de dircctie van den Maresehal Gramuiandt inet den Vorst van Nieuborgh te vougen, om vijantelijek in te trecken in de lan- den van Gulich ende Cleve, bij aldien hooghstgem. 8. CD. tot de geseijde Conjuuctie qunme te resolvereu, waervan oock waerschouwiugc aen S. C. D. ouder de handt soude gedaen hijn.44 — Herr Jepson erklärt, von Croin- well beauftragt zu sein, zwischen allen protestantischen Mächten einen festen Frieden herzustellen und Oestreich vom Frieden zwischen Schweden und Polen-Dänemark auszuschliesseu. Memoire von Weiinann und Copes an die Generalstaaten. Dat. Haag 25. Jan. 1658. Ihre Deputirten haben ihnen die Resolution vom 8. am 10. mitgetheilt. 25. Jan. Sie haben dem Wunsch nach Mittheilung des von Brandenburg mit Polen geschlossenen Vertrages ohne Bedenken gewillfahrt und denselben vorge- lesen. Lieber den zweiten Punct sind sie nicht instruirt gewesen, haben also nähere Bezeichnung der Intention der Generalstaaten verlangt, um ihrem Herrn zu berichten, aber einstweilen doch erklärt, dnss der Kurfürst nichts lieber sehe, als die Versöhnung der nordischen Kronen und die Ver- hütung fernerer Differenzen. Seitdem warten sie nun auf jene genauere Re- solution; da aber unter den gegenwärtigen Zeitverhältnissen Eile nöthig sei, damit nicht ein Theil gezwungen werde , ohne Mittheilung au den anderen Schritte zu thun, so bitten sie um schleunige Erklärung der Generalstaaten, namentlich auch darüber, ob sie deu Vertrag mit Bolen garantiren wollen. Instruction für den ausserordentlichen Gesandten der Gene- ralstaaten an den Kurfürsten von Brandenburg, Johan Ys- brandts, Hovelingh op Ruijgewaert '). Dat. Haag 9. Febr. 1658. [Begläckwünschung wegen des Frieden« mit Polen. Notwendigkeit, auch zwischen Schweden und Dänemark Frieden auf dein Status quo ante herzustellen. Bereitwillig- keit, sich im Fall des Misslingens mit Brandenburg über fernere Massregeln zu ver- ständigen.] Soll sich sofort an deu Hof des Kurfürsten begeben , ihn ihres Wohl- *t. Fehr wollens und ihrer AfJeetion für seine Person und sein Haus versichern, ihn ') Die Gesandten in Prcusscn hatten beim König von Schweden vergebliche Ver- suche gemacht, den Frieden mit Dänemark aufrechtzuerhalten. Karl Gustav verlangte vielmehr von den Staaten Ratification des Elbingcr Tractats und auf Grund dessel- ben Beistand gegen Dänemark Hierauf wurden die Verhandlungen abgebrochen und die Gesandtschaft aufgelöst: Huijbcrt kehrte im Januar nach Hause zurück, v. Dorp folgte dem König nach Wismar, Ysbrandts ging nach Berlin. Aitzcma IV. 256. Wicqucfort II. 506. Maier. *ur Gesch. «I. Cr. Kurfürsten. III. S Digitized by Google \\£ IL Der nordische Krieg. wegen des Friedens mit Pulen beglückwünschen met verclaringe, dat H. H. M. inet besondere aengenaemheijt vernomen hebben, dat S. C. D. wederom in goede poineten van confidentie met den hoochstgem. Co- ninck ende t rijck van Poolen gebracht is, verhoopende dat daer door de gemeenc Interessen van desen Staedt ende van 8. 0. D. des te beter ende bequamer gevordert ende bereijekt sullen conneu werden, ende daer naer voordragen: Dat H. 11. H. haer de bevorderinge van de voorsz. genieene In- teressen van desen Staet ende van S. C. D. ten hooghsten laten ter horten gaen ende van desselffs zijdc van gelijcken vertronwen ende verwachteu. Ende dat dienvolgens H. H. M. altijts geoordcelt hebben ende alsnoeh oordeelen een van de essentioelste poineten van 't voorsz. gc- ineenc Interesse te wesen, dat de strijdende machten in *t Xoorden ten spoedighsten bevredight ende Inj gevolge de cominercie ende navigatie op de üostzee bnijten alle gevaer gesteh sijnde deselve wederomme inet behoorlijeke seeuriteijt gedreven möge werden. Dat II. II. M. daeronime ende tot bereijekinge van soodanigen Ooghmerck goetgevonden hebben, dat van wegen desen Staet alsnoeh alle mogelijeke ende efticaeieuse debvoiren ende oftieien snllen werden aengewent ende in t werek gesteh tot nederlegginge van de onlnsten tuschen de Coningen van Sweden ende Denemarcken onlanghs opge- resen, in snleker voegen, dat conforni II. II. H. resolutien van den lö. Octobcr ende ).">. December beijde lestleden bij sueees van dien oock bij gevolge de langhgewenste niste ende Frede in Polen ende Pruijsseu gevonden ende herstelt ende sulex eene generale vrede in de voorsz. gewesten, is t doenlijck, getroffen moghe werden; ende specialijck dat de Heeren Ambassadeurs orte andere Ministers van desen Staet, die tot excentie ende bevorderinge van t geene voorsz. is, geein- ploijeert werden, tot naeder openinge van 't sehe H. H. M. ooghmerck ontrent het werek van de voorsz. bevredinge bij speeiael aenschrijvens is bekent gemaeckt, dat II. H. M. achten de promptste ende appa- rentste nijtcoinste nijt den voorsz. Oorlogh verhoopt ende verwaeht te connen werden, dat de hooghstgem. Coningen hoc eerder hoe beter mögen werden gedisponeert tot verkiesinge van plaetse ende prefixie van tijt van bijeencomste, om aldaer een erachtige aenraedinge van desen Staet mitsgaders van de andere geallieerden ende naegebueren des goehnndende aen de hooghstgem. Coningen van Swcden ende Daneiuarcken te doen», oimue bij provisic alles te herstellen ende te laten in soodanigen Staet, alst voor date van den voorschreven out- Digitized by Google Die Staaten laden d. Kurfürsten zu gemeinsamen Schritten für d. Frieden ein. ||g staenen Oorlogh is geweest, ende sulex reciproquelijck te erneueren ende restitueren de landen, Steden, fortressen ende plaetseu geduij- rendc denselven Oorlogh op eickanderen ingenomeu ende verovert, inet eene vaste belofte van wederzijts te sullen onderhouden ende naer- comen de Tractaten in den Jaere l(Uf> tot Bromsebro gemacekt '), dacr van H. H. M. ten sehen tijdc oock ten deelen de mainetenne ende gua- rantie belooft hebben, ende, vervolgens daerop de wapenen nedergeleyt wesende, wijders in der minne ende met interventie van wederzijts geallieerden te laten vereflTenen de partieulierc gravamina, die d' ecn oft' d' ander ofte oock beijde souden mögen willen inbrengen, 't sij over non observantie ende eoutraventie van de voorsz. Tractaten. Wijders daer bij voegende, dat II. II. M. besieb sijn, online liaere gedachten te laten gaen op t gecne tot bereijekinge van 't voorsz. ooghmerek verders geresolveert ende in t werck gesteh soude dienen te werden 'J, bij soo verre de rüste ende trauquilliteijt in ende omtrent de Oostzee door de voorgeroerde aen te wenden offieien ( t gnnt Godt verhoedc) niet soude connen werden geeonsequeert. Ende sal den vnorn. Heere extrs. Ambassadeur nae de voorsz. gc- daene ouverture den hoocligeni. Heere Cliurfurst uijt den naem ende van wegen H. II. M. versoecken, dat deselve sieb in t geene voorsz. is, met H. II. M. gelieve te conto rmeren ende sulex niede met allen ernst ende vigueur liet sijne te contribueren, omme de voorgeroerde bevredinge effectiveHjek uijt te wercken, met verseeckeringe, dat II. H. M. in sulcken gevalle bereijt sullen wesen, omme tot naeder becrachtinge van soo- daenigli voornemen met S. C. D. te. adjusteren soodanige poineten, ') Friede zwischen Schweden und Dänemark, abgeschlossen am 13. Aug. 1G45 zu Bromsebro, den die Staaten garuntirt hatten. Aitzema III. I5ff< *) Aitzema III. 1->S7. 3) Holland hatte eigentlich beschlossen* zu beantragen, dass dem Kurfürsten auch der Entschluss des Staats mitgcthcilt werde, im Kall die Friedensvermittlnng ohne Erfolg bleibe, Dänemark mit aller Macht unterstützen zu wollen. 28. Jan. Secr. Resol. I. 584. 8* Digitized by Google 116 II. Der nordische Krieg. als tot wederzijts gerustheijt ende tot beter uijtvoeringe vau 't geene voorsz. is, sullen connen dienen. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 16. März 1658. neu Rathen Schwerin, Ilovcrbeck und Somnitz vorgetragen'). Ge- nielte Heeren hebben daerop uijt den nanie van S. C. L>. met veele ende significante expressieu betuijght de aengenaemheijt van H. H. M. besendinghe ende particulierlijck het eontentement, 't welck 8. C. D. geschept hadde uijt de congratulatie , die H. H. M. hadden believen te laten doen over de Vrede onlanghs tünchen Sijn Majt ende de Croon Poolen ende S. C. D. opgeriebtet, verclarende, dat gelijck S. C. D. altoos een Sonderlinge estime ende vertrouwen op de goede vrieutsehap ende correspondentie met H. II. M. geliadt ende een par- ticuliere reflectie op II. II. M. inclinatie gemaeekt badde, S. C. D. oock tot het sluijten van de voorsz. Vrede onder veel praegnante redenen voornaeniclijek bewogen ende geporteert was geworden door de ge- negentheijt, die S. C. D. van langer haut in II. II. H. hadde gespeurt, om hem met Hijn Majt ende de Croon Polen te sien berstelt in goede pointen van Confidentie; dat S. C. 1>. met geen minder angenaemheijt hadde opgenomen H. H. M. cordiale betuijginge van II. H. M. geue- gentheijt, om netFens de Interessen van den Staet van Xederlant oock te willen behertigen die van S. O. D.; dat S. C. D. visees ende intentie noit anders gestreckt hadden als tot Vrede, ende alsuoch geen ander ooghnicrck ofte begeerte hadde, als allcsints de gewenschte rüste ende trauquilliteijt te sien berstelt; dat het daerom 8. C. D. ten hooghsten aengenaem was, dat öijne intentien ende raetslagen soo wel met die van H. H. M. overeen quamen, ende daerom geerne met H. H. M. ge- mecnen raet plegeu wilde, om alles tot het voorsz. gewenschte oogh- merck ende tot hanthavinge van de geincene Interessen te dirigereu, waer over S. C. D. genegen was in volgende conferentien met mij te doen coucerteren; dat over 't gene bij mij geproponeert was, met rijpen raede gedelibereert soude worden, edoch naedemael alle de iu- gecomenc advisen eeuhcllich medebrachten, dat tusschen beijdc Noor- , ') Keine Ankunft in Berlin und seine Audienzen beim Kurfürsten, der Kurfflrstin und den Ministern berichtete Ysbrandts ausführlich an die Uenemlstaaten. Da» Schreiben ist fast wörtlich abgedruckt bei Aitaciua IV. 857. 16. Marz. Digitized by Google Der Kurfürst ist dazu geneigt. Versammlung zu Braunsberg. der Croonen separatelijck gehandelt was dat S. C. D. begeerich was, uijt mij te verneemen, wat reflectie dienthalven bij H. II. M. genomen wierde tcu regarde van de Vredehaudelinge in Polen, ende off H. II. M. aliioch bleven van deselve consideratien, als bij mij diesaengaeudo ende ten reguard van de generale Vredehaudelinge gededueeert wae- ren. Ick hebbe daerop geautwoort, dat de tijdingen van 't gepasseerde in Denemarck met alle particulariteijten ongetweijffelt II. EL Ii albereijt door dersclver Ministers bekent souden sijn gemaeckt, ende dat ick daerom redden hadde te geloovcn met den eersten van derselver naeder intentic geinstrueert te sullen worden, welcke ordres ick II. II. M. on- derdanigh versoeck, dat mij op 't spoedighste toegesonden mögen werden. Ifen hout hier voor seker, dat de Tractaten raeckende de praeli- minaria van den Vreede tnsschen Sweden ende Poleu tot Brannsbergh, soo niet op den gepraefigeerden dagh, dewelcke den 20. van dese maendt is, ten minsten korts daeraen sullen aengevangen werden, ende heeft S. C. D. ende de Heeren desselffs Commissarien mij gevraeght, off niemant van wegen II. II. M. tot noch toc ordre hadde sigh mede aldaer te vinden. Van den Heere Churfurst is daertoe gelast de Prince Radzcvil, waerbij sigh van hier sal vervoegen de Heere Geheime liaedt Overbeeck; van wegen Polen is daertoe gecommitteert de Heer Lesczinski, Woywoda van Posen, ende van Sijne Majt van Sweden de Graven Magnus de laGardie, Benedict Oxenstiern, Slippenbach ende de President Guldenclaeu, welcke beijde laeste geseijt werden met den Heere Fransche Ambassadeur de Lombres alreede daenvaerts vertrocken ende tot Stettin gearriveert te sijn. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 26. März 1658. [Truppenbewegungen in Pommern. Der Kurfürst entschlossen, nur sejue Lande zu schüren, nicht anzugreifen. Hoffnung auf Frieden.] Men heeft hier tijdinge, dat dagelijck verscheijde Regimenten te 26. März, voet ende te paerde uijt Holsteijn ende Jutlandt na Pomeren aenko- men ende in de Guarnisoenen aldaer werden verdeelt, ende dat daer- tegens de Oostenrijcksche ende Poolsche Volckeren sigh versamelen ende alreede in aentocht sijn, oni tegeus den 1. April gesamentlijck in het Sweetsche Pomeren in te marcheren. De beere Churfurst doet sijne trouppes mede bij malekanderen trecken ende haeren marsch na Achte r-Pomercn nemen ende tot Stargard ende Colbergh een conside- rabel gros van deselve logereu, waerop verscheide speculatien vallen, ') Am 26. Febr. war unter Vermittlung des franz. und des engl. Gesandten zwi- schen Schweden und Dänemark der Friede von Ruowkildc geschlossen worden. Digitized by Google 118 II. Der nordische Krieg. eenighe als off dit geschieden, oni lmer mot de bovengenoemde Vol- ekeren te conjiingercn, andere, dat in gcvolghe van liet Tractaet ou- laucx met Polen «»pfjcrielit S. C. Ü. den Coninck van Sweden den pas diKir Sijnc Landen na Pruijssen ofte Polen soude willen verhinderen. Doch heeft mij S. C. 1). sclts geseijt, dat alleenlick sigh in postuir wilde stellen, oni Sijnc Landen tegen* alle onverhoopte overval tc kunnen beschermen, ende dat van Sijnc sijde eerst geen offensie aen iemant soude trachten te geven, oock sich met Sijne Armee soodanich setten, om van de voorss. Poolsche ende Oostenrijckschc niet affge- sneden te worden, inaer in cas van noot sigh met deselve gevoegh- lijck te connen eonjungeren. Ick Finde bij dese conjimcture mij seer verlegen, door dien ick gedestitucert beu van de noodige instruetie, waeruijt de goede intentie van H. H. M. ontrent dit werck mij soude kunnen bewust sijn, doch hebbe evenwel in particuliere visiten bij de Heeren, dewelcke de principaelste directie van de affaires aen dit Hoff is tocvertrouwt, mij soo verre uijtgelaten, dat ick niet twijrTelde, off H. IL M. souden door alle middelen trachten alle diffidentie tus- schen den Coninck van Sweden ende den Heere Churfurst soo veel mogelijck wegh te nemen ende daerdoor soecken te beletten, dat de- selve tot genc verdere verwijderinge mochte komen uijt te bersten, om het werck van den Vrcdc niet difticilcr te maecken ende tot nieuwe engagementen occasie te geven. (iemelte Heeren hebben mij daerop geantwoort, sulcx van harten te wenschen, ende versekert, dat S. C. D. allcnthalven noch soo verre buijten engagement was, om alles te kun- nen doen, wat de conservatie van Sijnc Landen vereij sehen ende Sijne (ieallieerde hem souden raden. Van Stettin wert berieht, dat de Grave Slippenbach per Poste van dacr na Polen soude sijn verrrocken, waeruijt alliier eenige suspicic van subite haudelinge wert getrocken, aengesien de groote inclinatic, die aen de Poolsche sijde tot de Vrcdc met Sweden wert getoont. Memorial der brandenburgisclien Minister an die General- staaten. Dat. Haag 26. März 1658. 26. M/irz. Iii einer früheren Audienz hätten sie bereits auf Erweiterung und Ver- stärkung- der Allianz von 1655 angetragen. In einer Conferenz mit ihren Deputirten hätten sie das mündlich ausgeführt und thäten es nun schrift- lich: Diese Erweiterung soll nur zu besserer gegenseitiger Vertheidigung, Beschwichtigung der täglich steigenden Kriegsunruhen und Herstellung des Friedens dienen. Dazu gebe die alte Allianz nicht ordentliche, hinreichend kräftige Mittel an die Hand. Wie des Kurfürsten, so könnten auch des Digitized by Google Der Kurfüret wird sich nur vcrtheidigen. Erweiterung der Allianz. Blundel. 119 Staates Laude thätlich angegriffen werden. Der Kurfürst schlage demnach vor: 1) Dass die Allianz sieh erstrecke auf die ganze Ausdehnung der bei- den Staaten ohne Ausnahme eines Laude.« oder Provinz. 2) Dass sie auf mehr Jahre abgeschlossen werde. 3) Dass die Höhe und Zahl der ausser- ordentlichen Hilfe und die Bedingungen der gegenseitigen Hilfeleistung ge- nauer ausgedrückt werden. 4) Diese soll sofort eintreten und nicht auf- hören, bis beide Staaten von Gewalt befreit und durch einen allgemeinen Frieden in Sicherheit gebracht sind. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 2. April 1658. [Bcmfibungen BlondcTs für Schweden und gegen Oestrcich. Der Congress zu Brauns- berg verschoben. Bradshaw.J De Heer Ongarischc Affgesandter ') bevind sich noch alhier ende 2. Apr. heeft tot nu toe sijn expeditie niet bccooiucu. Ick hebbe geen gele- gentheijt willen nemen, hem te spreecken, oiu dat Inj volgens gewoontc sijn comste geduereude sijn aenwesen alhier aen mij niet heeft doen notifieeren. Mr Blonder), t'ransche Minister, doet aen dit Hoff (soo ick bericht worde) groote devoireu, om die van den gemelten Heer vruchteloos te doen uijtvallen ende te belettcn, dat nien van nieuws mettet Huijs Oostenrijek gene nieuwe engagementen mochte aengaen, inacr veel eer sigh degageren van de gene, die daer alreedc souden mögen sijn; deselve doet alhier mede seer hooghe protestatien van de genegentheijt van den Coninck van Sweden, om met S. C. D. in goet verstaut ende vrinschap te blijvcn, ende presenteert, dat de Coninck sijn Meester alles sal helpen guaranderen, wat tusschen Sijne Majt ende hooghged. S. C. D. soude mögen werden gehandelt. De Graeff Slippenba.eh is, soo ick verneem, na Polen noch niet vertrocken, maer alleenlick naer Straelsondt op sijne goederen. Uijt Polen wert geschreven, dat de Poolsche Heeren Commissarien tot de Vredehandelinghe gedestineert hacr mede bcswaerlijck voor Paeschcn ter bestemder plaetse sullen kunnen vervoegen. De Grootvorst van Moscovien soude groote iuclinatie toonen, om met den Coninck van Sweden te traeteren, 't welck te meer apparentie schijut te hebben, om dat Bradskau, Envoye van S. 11. de Heer Protector, na Mosco- vien affgesouden ende uijt Courlaudt wederom te rugge gekomen sijnde, om dat meu hem in der Moscau niet wilde admitteren, door expresse brieven, van wegen den Grootvorst tot Dausicq aengekomen, wert ver- soclit daerwaerts te willen keeren ende sijne Commissie aeubrengen; ') Frhr. v. Kcrnamont. ') Vgl. Ober ihn Urk. u. Acitnst. II. 117 ff. und 159. Digitized by Google 120 II. Der nordische Krieg. doch de particulariteijtcn hiervan snllen H. H. M. ontwijffelijck door derselver Minister tot Dansick nader hebben vernomen. De Heere Chnrforst beert geresolveert deese Staedt tc laten forti- ficeren, waertoe dagclijck alle nootwendighe preparatien werden gc- maeckt, om het werck inet ernst tc bevorderen ende in körten tc kun- nen voltrceken. Yabrandte an den Griffier. Dat. Berlin 13. April 1658. [Günstige Aufnahme der Resolution vom 29. Marz. Stand der Friedenstractaten zwi- schen J'olcn und Schweden. Missliche Lage des Kurfürsten.] 13. Apr. Voorgisteren heb ick audientie gebadt bij den Heere Churfurst ende in deselve S. C. D. voorgedragen den inhont van H. H. M. resolntie van den 21». Martij lestleden1). 8. C. D. toonde een groot vergenoe- gen, dat H. H. M. soo spoedigk hadden believen te resolveren, om door jernant haeren t wegen de directie van soo importanten werck te helpen bijwooncn; principalijck over de verseeckeriuge, die ick nijt naem van H. H. M. dade, dat ick gelast was met de Ministers van S. C. D. in confidentie te connnnnieeren ende alle efticaciense devoiren aen te wenden tot bevorderinge van de gemeene Interessen ende van ecne guede Vrede; wenschendc dat Godt Almachtigh sijn segen aen de heijlsame intentien van H. H. M. wilde verleenen ende dat mijn gelegentheijt mochte sijn, hoe eer hoe liever de executie van H. H. M. goede meeninge ende bevcelen in 't werck te stellen. Waerop als ick replieeerde, dat ick volgens H. H. M. ordres gemeijnt was, ten spoe- dighsten te vertrecken, als daer dour eenige bevorderinge aen de Vre- debandelinge toegebracht conde worden, ende versochte, dat 8. C. D. mij commuuicatic van den eijgentlijckcn toestant der voorss. haude- linge wilde laten toecomen, voeghde S. C. I). tot antwoort, dat de brieven aen hem, de Heer Overbeck ende de Sceretaris van de Pool- sche Arnbassade hnijden nijt Posna van bet Poolscbe Hoff aengecomen medebrachten bet arrivement van Mr de Linn br es, Amb. van Vranckrijck, ende dat den eijgentlijckcn dach van de bijeencomste noch nict gcar- resteert ende aen Poolscbe sijde noch scer genrgeert wierde, dat Franck- t'ort aen de Oder voor Brannsbergh tot een handelplaetse vercooren mochte werden; Dat oock over de titulen ende passepoorten voor de Heeren Sweetsche Plenipotentiarissen te depescheren verscheijde difti- ') Bei Aitzcuia IV. 25>\ Ysbrandts wurde durch dieselbe angewiesen, sich zu den Friedensverhandlungen zwischen Polen und Schweden nach Braunsberg zu begeben. 