title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: 'Den Gartonmy die overhandigende zei, daar is de beschrijving van de Kaamers en Beelden der Piramide die je gezien hebt, in goed Spaans; gaat en schrijft dat af, vertelde ik je gedachten daar mee, ik zal je ook een Kaart van ons Land, ter hand stellen, zodat je weet dat eene van mijn Klerken voor je doende is om in het Spaanstevleest te schrijven de beschrijving van dit ons Land met alles wat daar aan vast is; of toe-behoort, dit heb ik je meer als eens gezegd, je moet daar voldoende mee zijn. Ik bedankte hem met een diepe eerbewijzing, en vroeg nog met eerbiedigheid, wat de Ere Poorten beduiden die op de Markt stonden? Hij antwoorde, dat zal ik je zeggen; en wanneer daarna toe gaande, zag ik dat deze Ere Poorten uit drie boogdaken bestonden, en aan boven met een steenengewelf Beiden; dat op vier Pilaren rustte, van een wonderlijke orde. De eerste Poort was, van gele en glanzige Sonnen, met Dieren, en Fruiten doormengd. De tweede Poort was van witte Maanen, zoo geheel, halve, vierendeels, als nieuwe, met veel kruiden, en groente doorwrocht; op de groente laggen veel witte druppels als dauw. De derde Poort was gemaakt, van veel zeedroog en witte Sterren, de gele vertoonden Sonnen en de witte Maanen, doormengd met veel Figuren uit de Mathematika, als ronden, veel en ver verschillende soorten van vierkanten, driekanten, &c. Ik dit alles zeer nauwgezet beziende, in mijn gezicht, en denkende geduurig aandachtig hoger, vroeg wat mij daarvan dacht? Ik antwoordde, dat naar mijn mening deze boogdaken zeer koninklijk gemaakt waren, maar dat ik de stof waarvan deze gemaakt waren niet zo goed kende, als de betekenis van de Figuren; ik staar verbaasd van zulke fraaiheden te zien. De Garbon zei met een lachend weg: "Dit Eerentor is gebouwd voor negenmiljard jaar en achtentwintig jaar van nu, en vijfde regering ons hiertoe een tijd punt (Epoche) vraagt niet. De Garbon die tegen 'em zei, "Van de beschrijving van het Koningrijk, metselde duizend jaar na de Schepping van de Wereldgeleerden, en na deze tijdsduik rekenen wij onze Koningen die wij nu negenmiljard achtentwintig jaar kunnen berekenen, aan dit tijdpunt mag niet anders gerekend worden als de regering van onze Koningen; wij zijn wel 206 oud als China; ziet deze stof, numeraal hout, geen metaal, geen steen, of glas, maar een nu onbekende zaak; onder de geleerden wordt hier nog getwist, of het gegoten dan of gehouwen is, deze kontreien verloopt ten die van. Ik zei halt beteuterd, mijn Heer, als ik het zeggen mocht, zonder u te vertonen, dan had ik daar tegenover gelegen: Sprek onder schroom zei hij, wat u beloofd. Hoort dan toe, mijn Heer, in Europa wordt onder de geleerden vastgesteld, dat na de Schepping de Wereld vierduizend jaar voor Christus gebooren is, en deze geboorte 15 de tijdsduik in Europa, en telmen van de geboorte van Christus nu 1702, deze met de voorige 4000 jaar opgeteld, is ten zaamen 5702. als ware de Wereld van God Beschapen is, hoe kan dan deze Eerentoren zo zijn?" En aan de anderen, kat ik niet denken. In een werf door Menschen handen gemaakt, 19000 jaar, en langer, de lucht zou kunnen verduuren. Den Garbon antwoordde, op het eerstedeel dat Europa haar konsten, wetenschappen, wetten, en Godsdiensten, meest uit de Grieken en overgenomen heeft, dat door de langheid des tijds, deze zaken vele veranderingen hebben geleden. Zeg hij waarom zouden wij Afkanen 200 wel niet kunnen rekenen als die van Europa? Te meer dewijze wij ook alhier hebben, lezen, en onderzoeken alle godsdiensten, Christensen, Turken, en veel andere heidenen wetten. Onder veel deftige schrijvers van Europa, munt in vele een zeer geleerde man uit, welke dus spreekt. "5. Onder alle tijdreeksen die niet overeenkomen met het jaar der Schepping, waar in de MESSIAS gebooren is, kan men aanmerken dat er onder die alle niemand meer dan 7000, en geen die minder dan 3300 jaar. Verfchil van de oudheid der Wereld is 3300 jaar, welke de een meerder als de andere reekend. Mag in Europa de "eene van de andere verfchil len 3300 jaar, waarom zouden wij volgens onze Boeken daar geen 14336 jaar mogen doen? Ik was 243 Beschrijving van het Komende Rijk wat hebben de Chinese meerder regts wij? Onze Historie is zoo geloofwaardig als die van China. Ziet eens wat onze Europese Schrijvers daarvan schrijven, Curtius zou de gehoorden zijn naar de Schepping van de Wereld, volgens het gevoelen van Hieronimus, Origenes, Augustinus, Alfonsus Koning van Spanje, de eerste en laatste verfchillen 3043 jaar. Maar Vallemont stelt 4000 jaar daarbij gebracht 1702, zodat nu rekkend; dan heeft de Wereld nu geftaan naar de reekening van Europa 3702 jaar, en naar onze reekening 20038 jaar; doch je behoefdt dat niet te geloven: hier is dat Waarheid; maar in Europa niet. Even gelijk als in Spanje waarheid is, dat is hier geen waarheid. Wat het duuren aangaat, het Pantheon tot Rome, of nu Sint-Maria Rotunda, hoe lang heeft dat geftaan? en kan nog lang bestaan. Waarom kan er geen substantie zijn die twintigmaal sterker is? In die tijd was de heerlijke Zonne ons Koning. Hij weeg, ik was bang hem te verstoren, en zag naar een andere Eerentoren, hij zeide, kom laat ons de drie andere Eerentorens ook nu voort bezien. Wij trokken daar naar toe, dit was een aardig Gebouw, beëindigd ook uit drie Boogjes, uit een zwart, ganbare en zeer harde steen gemaakt: de Eerste was van grofwilde Draakens configuratie door een gevilde, doormengd met veel opene Boeken. De tweede was als van Klippen, waarboven op een Chinees schrijvend in een boek zat, bij hem stonden verder diverse gegeten, als naar hem luisterend. De derde Poort was weer een vertoning van Draakengestalten, met Boeken doormengd. De Garbo keek aanziende, zei, deze Eere-Poort is gebouwd voor 2250 jaar, ter eere van den goeden Filosoof Krakabisa, deze was een lieveling en Discipel van den grote Wijsgeer Confucius in China. Deze goede Man gaf ons goede Wetten, en verbeteterde de oude dioen ter tijd was hier nog geen Vreemdeling gezien, hij was de eerst. We vroegen, hoe is deze dan hier gekomen? De Garbo zei, dit zult u misschien minder geloven als van de eerste poort. Krakabas was zeer geleerd, en de beste Discipel van Confucius. Hij leefde in China, buiten de Muur. Nadat Ray elk Aue N gezien had, zei hij, dit zijn de eigenlijke Schatten van de Muur van Chin. Ten eeuw en de faz Fr KAT 2 van de np | 244 Beschrijving van het Koningrijk "Nanking in een bose wandelende, kwam door laat van de Zon, den Engel Baloka bij hem, hem zeggende, dat hij aanvankelijk naar Krinke Kesmes moest; hij was verbaasd, en zei dat land niet te weten; maar Balokas nam hem op, voerde hem door de lucht, (daar hij ook wonderlijke zaaken zag) en zette hem nader bij de Lootse Stad Kesmes. Hij aan de Poorten intreedende, was vol verwonderd; want zijne keurige kleding was onbekend, en niemand konde hem thuis aanleiten: men bracht hem voor de Koning, die hem in een van de kamers liet brengen, alwaar hem te eten en te drinken werd voorgezet. Voorgezet werd, daar bij geval papier, pen, en inkt werd gesteld, hier begon hij te schrijven, en meer papier enz. te ontvangen, achterhand gebracht hem daar ter hand gebracht; hij begon voort te schrijven, en naar het Woordenboek te zetten; vragende wat dit of dat voor een naam had, dat hij opschreef, daar zijne Christelijke zettende, leerden hij in korte tijd ongeveer de taal; hij werd bemind van de Koning en alle mensen om zijn deugd. Hij verbeterde vele oude, en maakte vele nieuwe Wetten, die alle door de Koning en zijn Raad werden bevestigd. Dit diende nu voor een Tijdpunt in alle Regzaaken, Obligaties, Verkoopingen en andere handelingen, daar na te worden aangeduid als de Sententie en Decreet gedagteken, ook als een Contract getekend wordt, zo als ik nog gisteren gedaan heb, tekende ik daar onder, het jaar van Krakabas 2230, de Zesde dag van de 8ste maand. Ik grinnikte, hij merkte dat, en begon ook te lachen: spreekt vrij opzettelijk den Gabion, want ik weet dat je dat niet geloofde. Ik antwoordde, ik wilde wel geloven, maar ik kan niet. Hoort de Pos, zei hij, waarom wilt je niet geloven, dat hier alle eerlijke en geleerde Luiden geloven, wat schort daar aan? Zeg dat vrijelijk op. "De Lugt, tot in Mark d’ Ancona, by het Zee-", deken S. Maria Lauretana, dat is hier ook. Nog drie waar. Komt laat ons nu naa de derde gaan, welke tereven van den vroomen Koning ChamHazi, en den wijven Wijfgeer Sarabafa opgeregt is. Hier komende, zag ik vier boogeen als in ’t kruis tegen elkaar over liggend; bovenop die liggend Koning ChamHazi in fijn Koninglijk gewaad, met een fijn Kroon en Scepter vergeerd, de Pijlers en Boog waren met kindertjes en overvloedhoorns bezaaid, alles rood haar vlees. Over deze tegen ’t Welken stond een witte Boog, met alle gewone glorie vergeerd, op die stond den Wijfgeer Sarabafa, houdende een Boek in zijn eenhand, wijgend met de voorste vinger van zijn andere hand op zijn hart. De derde Boog tegen ’t Zuiden, was geheel blauw, op die stond de Zon, zonder enige vergeving, als tuimelen Wolken drijvende. Een Boog tegen ’t Noorden was groen, met penningen boeken vergeerd, bovenop stond den Engel Baloka. TERDE. Tussen deze vier Boogen werden alle recht uitsproken; het Geeftelijke raakende, zij is ook een a aan voor alle geestelijke steden, en is gebouwd voor 670 jaar, ter ere van Cham Hazi en Sarabafa. Van hier naa de vierde gaande, zag ik dat die in drie boogen bestond alle van koninklijke Beelden, Fectoenen, Overvloedhoorns, een Bloemen, &c. on." Den Garbon zei nu kan ik niet langer, wacht, ik moet gaan, ik zal u van deze Eeren-Poort een beschrijving ter hand stellen, met groeten hij mij en vertrok; en ik naar ons Logement, daar ik voort begon te schrijven wat ik gezien had. Na het nuttigen van ons Avond-maal, rookten we samen, en nog wat gepraat hebbende, ging ik zeer vergenoegd naar bed, God dankende dat ik zoo vele fraaie dingen gezien, en braave Schrijven van den Garbon gekregen had, en mij nog meerder beloofd was. Den Schrijver kreeg order om met den Garbon naar het Schip te keeren, alwaar komende hetzelfde met genoegen beschouwd. Tenten aan Strand. Ruiters langs ’t Strand. Rijden naar eenige Dorpen, en een Stadt. Den Schrijver bekwam een Kaart van de Kroon van Krimme Kesmes, doch kon ze niet verstellen. De Garbon en den Kapiteyn gaven elkaar van Avond wat herinneringen aan de Rivier Berbice. Wijn aan de Koninklijke Stad gezonden: wat Koopmanschap aan Strand gebracht werden. Den Handel begon, Moeilijkheid van den Garbon. Grootewinsten. Befluit om weer naar Panama te zeggen. Den Schrijver werd met een Register van zijn Brieven van het Zuidland, hem door den Garbon ter hand gegeven, begiftigd. Vertrek en komst in vaderland. En volgenden morgen kwam den Garbon Vroeg tot ons, met een vreemd gezicht in de Kaamer te stappen. Hoe Spanjert! schaamt gy nog al, ik kom u goede tijding brengen, zei den Man. Wij zweegen. Hij sprak verder, hiermee. „ Krinke Kesmes 249 Het is zo even tijding van het Hof, en van u Schip gekomen ; het Hof heeft verslagen, dat u Schip een vrijen Handel van veertien daagen zal hebben, en zal na drie dagen beginnen, op het strand aan de haven. Ik zal u te samen weer te Scheep leiden, na den tijd moeten we vertrekken, ik ga al het tot de reis bestellen. Ons Volk was verblijd, maar ik beverd: De Garbon vroeg wat mij schort. Het antwoord was, -dat ik zo haast ver trekken moet, zonder meer gezien te hebben, ik had gehoopt zo lang te blijven, dat ik ook nog een andere Stad zou gezien hebben. Ik zal u traks, als ik u Lieden kom te halen, vele papieren mee brengen, zodanig u beloofd heb. Hier word order gegeven om alle dagelijks tijding van het Schip te hebben, en dagelijks zullen daar Menschen naartoe gaan, met die zullen nog altijd dagelijks papieren ontvangen, dit heb ik mijn Klerk al gebood. Wij hadden twaalf uren al gegeten, > en geen pakking hadden als mijne papieren, waren wij klaar en tot reizen voorbereid. Op twee uur kwam de Garbor ons halen, leidende ons dezelfde Poort uit die wij ingekomen waren, en aan de linkerhand om, trokken wij uit aan; na wat gegaan te hebben, vonden wij twee Wagens met een Karretje. De Garbor en ik traden op de voorste, mijn zes maaten op de tweede Wagen; op de Karretje waren levensmiddelen, een Tent, en Bagage van de Garbor. Onder het voort rijden, zeide mijn de Garbor dat hij een doos met papieren voor mij had, en dat meer zouden volgen, zodanig van het Koningrijk, Land, Inwoners, Dieren, Beelden, Fonteinen &c., dat mij zeer verblijd had. Wij kwamen na eenige uren in een Dorp van veertig of vijftig Huizen, dat zeer vermaaklijk was, van het ene Huis tot het andere was een Vallende boom, een fraai Revier stroomde door het midden, een vierde van een uur gaans was een IJdel Bosh. Hier vervulden wij onze twee uren, de arbon liet mij de papieren zien, ik zag onder goede spreuken, en beeldenredelijk getekend; ook een aftekening van en gouverneur van Taloujaal, beschrijving der Badstoyen &c, ook de beschrijving van het Hoofd-eiland Poele a ee ! . 200 haagten een, goede zode gevangen, een Koningin Kesmes, 251 van de Dieren, Vogels, Vissen, en Insecten, nevens de beschrijving van enige daar bij liggende Eilanden &c, waarover ik mij uitneemend verblijde, en hem met mijn hart bedankte. Teegen den avond een uur naa zonnen ondergang, kwamen wij weer aan een dorp, dat ook zeer vermaakelijk was; hier wierden wij allemaal onthaald, en sliepen tot twee uuren, wij reisden voort tot des morgens ten acht uur, kwamen in een klein Boich, hier liet de Garonne zijn Tente op- vallen, en rustten wij twee uur, waar na wij voort reisden tot twee uur na de middag. dag, vonden aldaar een groot Huis bij een Brug, die over een Revier lag, hier riepen wy weer twee uur, en verversten ons wel. Weer voort trekkende kwamen wy te tien uur samen in een Dorp, daar ik om de donkerheid niet van zeggen kan: na wy ons ververst hadden „ gingen, wy klaapen tot dat alles ten acht uur klaar was, en wy ons op reis begaaven. Wy trokken altijd zeer langzaam voort, en kwamen ongeveer ten twee uur bij ons Schip, dat mijn en mijn Volk, nevens al ons Scheeps-volk zeer verheugden. De Boot en Sloep was doen met vis, het net te Land was, voeren: wy met den Garon aan boord, alwaar door den Kapitein en andere Officieren zeer beleefd ontvangen wierden: na weerzijds groetingen dat op Zijn Spaans met grote Graviteit gegeven, traden wy in de Kajuit; na veel Dito verstelen heen en weer, werd de Vis opgegeten: wel gegeten, en een glas wijn gedronken hebbende, bezag den Gardoz het Schip, met zeer grote verwondering, nog had hy zulk een Schip gezien; want in 440 jaaren was aan Poole Krinke Kesmes geen Schip gezien, maar bij zijn leven was er een gebrand op Poole Wonvure, dat hy niet gezien had. Fun |. Canon, Roers, Deegens en Boekweit kenden hy, en wist daarmee om te gaan, maar het Schip en Scheepsgerechtigheid kende hy niet, dog hy vroegen naar alles. Na alles wel bezien te hebben, voeren wij, ter weetenden Garbon, Kapitein, en ik, weer aan Land, daar de Garbon zijn Karren al ontlaad had, en zijn Tente reeds opgeflammd was, waarin hij ons weerom welkom had. Op het strand telde ik drie-en-dertig Tenten, die uit het Land gekomen waren, sommige om te zien, alzoo dit ooit was voorgevallen, andere om te Negotieren. De Garbon verzocht mij, "dat ik zolang de Handel duurde, bij hem in zijn Tente wilde verblijven, dat ik meer bewilligen van mijn Kapitein toegestond; waarop ik mijn Kooy, en Scheeps-kuit aan Land deed komen, en in zijn Tent bracht, dat hem bijzonder behaagde, en waarvoor hij mij bedankte." De Garboz was een man van verstond en flair, hy is in Talonjaal zoo ik gezegd heb, Architekt en Opzienendr van alle openbare Gebouwen, als Fortuinen, Toorens, Paleizen, Bad-stoof, Fonteinen, Bruggen, Reviere &c. En hier was hy Kommandeur Opper-hoofd van de Zuidlanders, aan 't strand toe gevallen; hy was zeer Eedelmoedig van inborst, goedaardig, vrolijk van omgang, niet gierig, maar opmerkend wat er omgaat. Hy had bevel gegeven dat alle dagen twee patiënten aankwamen van Kesmes en Talonjaal; meteen woord, hy had het vantevoren zoo afgesteld, dat alles in een geregelde orde kon gaan en moest toegang hebben. De Kapitein en ik, ons wat verontschuldigd hebbende, voeren de Kapitein weder naar boord, om op alles goed order te stellen. Ik wandelende, zeide hy, de Pos, Kom laat ons in mijn Tent gaan, en neemt mijne geschriften nu over, en fluit die in de Kist, alle dag zult, gy meerder krijgen. Wij door de Tenten gaande, zag ik dat de Garboz van elk met zulk een diep respect werd gegroet als een Generaal in zijn Leger, of een Burgemeester in een Stad. Wij in de Tent treedende, werd de Kalas voort op gezet, onder het fluiten liet hy de doos met papieren brengen, welke uit zijn hand onttangende, gaf hy mij die over; zeggende, daar mijn Vriend ontzang dit uit mijn hand, nooit heeft een menige buiten ons Land dit geweten, gehoord, of gezien, neemt dit als een geschenk van Vriendenschap, gebruikt dit tor u dienst en plezier, eer gy vertrekt zal ik het u meer doen hebben. Ik nam de doos aan, bedankten hemmer een goed Herte, was bij uitneemendheid blijde, en zeide de doos op, mijn Kist. De Akte van Genugdoende, bedacht ik mij wat, en opstaande zeide ik tot den Garbon, mijn Heer, kan ik u plezier aan doen dat ik het goed uit mijn Kilt welke ik tot vermaak, en nuttigheid heb meegenoegen, uit haal? Ik ben nieuwgierig dat te zien, zeide hij. Ik mijn kilt opfluitende, lag boven op een Wereldkaart, rond uitgesneden, aan de ene zijde Europa, Azië, Afrika, en 't Zuidland, aan de andere zijde „Amerika &c., op een rond bordpapier geplakt, dit stukken een houten lang rond gedraaid handvariabel beklemd, dat onder lang was, had het voorzien van een ronde wijzer; dit was mij van mijn Vriend den Meester vereerd, hij had die zelf afgezet, bij elken paralel de lengte uit Grootmakers Stuurmanafschap aangestoken, en de paslaten naar Dampier daar in geplaatst. Dit behaagde hem zeer wel, hij nam die in zijn hand, en naar dat ik hem die geëxpliqueerd had, zugten hij. Ik dit merkende zeide tot hem „Heer Garbon, niet alleen dit, maar ik heb u zeer veel te dienst, al wat ik eenigszinds misschien kan ben ik u schuldig: gy hebt mij niet alleen verplicht met u goed onthaal, en Zorg voor mij te draagen tot Taloujal, maar gy hebt mij de beschrijving van uw Land inclusief gegeven, en NOG meer beloofd; dat mij 200 aangenaam is, dat ik niet en weet wat vergelding ik u doen zal. Neemt deze Kaart dus geplakt in dank, evenals deze mijne los, die nog even- en-twintig waren; ik rolde die in een en hem dezelfde overgevende, geloofden hij die niet te ontslangen, zeggende u beleefdheid is te goeden, want dat ik u tot Talman gedaan heb, was mijn pligt, en buiten mijn schuld gebleven, en wat de papieren betreft welke ik u gegeven heb, die konden mijn ook niet, alzo mijn Klerken wegens den Koning betaald worden. Waar op ik antwoordde, Heer Garbon, neemt deze Kaarten dog in dank, ik heb die van mijn Vriend ook zoodanig ontvange: ik heb nog een Atlas van hem, daar ook zoodanig Kaarten in zijn. Op dit mijn zeggen nam hij die Kaarten aan, met een mijn zeer vriendelijk daar voor bedankende; hij werd zeer vrolijk en verbleek, mijn omhelpende, zeide dat ze zullen vergelden, met zoodanig Beschrijvingen van dit zijn Vaderland, als nog nooit van Europese zijn bekend geweest, Ik bedankten hem, met te zeggen dat hij mij daar in deze zeer verpligtend zoude. Mijn goed weer in de Kift gedaan hebende, deden een tweede wandeling door de Tenten, welke geduurdig vermeerderden en kwam op order aan den Garbon, den handel nog drie dagen uit te stellen. Deze order werd gebracht door vier-en-een-half vijftig. Slip. Al gaf Krachtig Kusmes, 357 vijftig Ruiters, zijnde alle wel opgezet, gemonteerd maar eenlange, zaag en lang- hoor, daar zij Zeer wel meede konden om meegaan; deze waren gezonden om alle diensten te beletten, haar bagage werd ook op vier-en-vijftig paarden haar naar gebracht... 0,0000; Over deze Ruiters gaf de Garde als Hoofd, zoo wel als over het Volk dat hier was, en komen zoude, de Garde zei, morgen zullen wij wat land-waard inrijden, en zien wat daar te doen is, ik ben hier zelfs onbekend, als ook hier nog nooit geweest ben; dat ik nu aangekomen, Desmorgens gaf hij order, om het Land vier uur gaans door te kruisen; dit gebeurde, en tijding daarvan goed. Dorp drie uur rechts van ons, en nog een Dorp vier uur Zuid-west van ons, was, daar wij met tien Ruiters naar de eet naar toe reedden. Een uur van het strand ontmoetten wij een groote Poel, daar ik wonderlijke Schepen in zag, die ik niet en kende; hier waren ook zeer veel Vliegen: voort rijdende, kwamen wij in het Dorp, dat uit een-en-dertig Huizen bestond, en hielden Garbenorder om Sien naar het strand te brengen, en vertoonde dat de Stad Raima daar anderhalf uur van daar was, daar wij dan naar toe reedden, neemende twee Boeken mee tot wegwijzers. Binnen Raima komende, vonden daad: Wel ontvangen, men gaf ons Akglon, endens avonds werden wij deftig getrakteerd, ik moest bij den Garbon slapen. Desmorgens gingen wij vroeg op, en bezagen de Stad, welke niet zeer aanmerkelijk was, want zij bevatte uit 600 Huizen, drie Poorten, vijf Torens; tien Tempels, twee Bad-kuiken, en dan nog het Stadshuis. Hier waren zeer weinig Beelden, maar talrijke Fonteinen en Tuinen. Den Garbon vroegen of hij ook levensmiddelen naar het strand te zenden. Van Raima reden wij naar het Dorp Poa, daar wel 1000 en vijftig Huizen stonden. Hier werden wij zeer wel en beleefd onthaald. Nadat de Garbon hier ook de nodige orders gegeven had, bezogen wij het Dorp. Wanneer bij toeval ons een eerbare oude Man ontmoetten, zag de Garbon hem ziend, trad van zijn Paard, zij omhelsden elkaar met een zonderlinge vriendschap, en hadden het zeer droog, doch ik kon haar niet verstaan; de Garbon deed mij ook aftreeden. Later, in het huis komend, was de Akalou voort klaar; onder het Nijpen vraagde de Garbon, of hij niet een Kaart van Poele Krinke Kesmes voor hem te zien had, al zodat hij geen van de anderen had meegebracht. "Ja!" zeide de Oypden, "en op tijd" haalden twee van zijn kaamer, die hij de Garbon vereerde, welke hem bedankte. Na het Volk en Paarden begonnen, hadden, nadat wij ons aflieten, en kwamen des avonds weer aan strand. De Garbo vertelde mij, onder het rijden, dat de zeven Ouden zijn zeer goede Vriend was; dat zij te zamen gestudeerd hadden op Poele Neman, ook dat zij zijn Zoon bij hem gewoond had. Bij ons Tent komende, was ons Schip een kanon-schot ver van Land gaan leggen; ik zag een Sloep op de dregge met vier Manders inleggen. Ik riep een Quartermijnmeester die aan Land was, en vragde wat zulks beduidde, of het geweld was? Hij antwoorde ja, maar de Kapitein had het zoo verstand. Ik vroeg waar hij aan Land maakte? Hij zei laat te hebben om te wachten tot ik weer kwam, en dan met de Garbo naar Boord te komen eten, zodat zij een brave zoode "Vis" gevangen hadden. Ik de Garbo vragend, zei dat ik een van zijn papieren toe wou nemen, gaf die aan de Quartermijnmeester om mee naar Boord te nemen. De Garbo wandelde ondertussen met de Ritmeester der Ruiters, en stelden voor wat te doen found; ondertussen bezag ik de Ingekomen Kaarten, van Prent Krinke Kesmes, doch werd rood van spijt, omdat nog Stad, nog Dorp konde kennen; en scheen mij niet anders toe, als een vierkant papier dat vol 'Tover'-figuren stond. De Garbo weerom komend, zag mij de Kaart in de hand hebben, vraagde met lachende, wel de Poses, wat dunkt u. Van de Kaart? Ik antwoordde, "Ik ben een jong Kind, daar even wijs in." Dat is waar zei de Garbon; ik laat u een tikken en de namen met Spaanse Juffers schrijven; neemt deze een, alhoewel gy die niet verstaan kunt, om dat ze u zo vreemd zullen lijken: hij die opvallende gaf mij die, waarvoor ik hem bedankte. We voeren samen naar boord, de Rittmeester der Ruiters mee neemende, die bij wijzheid over ons Schip verwen was, te meer, als hij verstond dat wij daar de gehele Wereld mee konden zenden zondom genoeg Der Kaart. Den Garbon en hij het Schip gaande bezojen, vroeg ik de kapitein reden waarom zo ver was van Strand gaan leggen? Hij zei een goed Zee-man moet niet liggen geloven in vreemde Naties, maar aan zijn fijnste kennis zijn, op dat hij, nog fijner Volk niet verraden worden. Ik zweeg, als zodanig de Garbon weer naar onstock wam: wij traden van halve Dek naar de Kajuit, daar wij ons met een pijp vermaakten, terwijl de vis gekookt, en opgebracht werd. Wij aten meer, smaak en zuid naar de maaltijd nog een glaasje gekronken hadden, voeren winnaar Land, in de Tent komen rookten nog eens, en ingenieuwen doen te Kooy. Deze nagt plagen mij de muggen bij uitneemende, zoo dat ik weinig kon flappen. Maar den dag later, wat nu zag ik open, of Koeten, Schaap en, met verschillen soorten van andere Dieren aankomen drijven, om tot spijs te verkoopen; traks werden verschillend soorten van die dieren geflag, dezelfde werden bij fluitslag verkocht 200 fazant als gebraad. Den Garbon zond twee Koeten met vier Schaap aan boord, toegevend, waarvoor hij verloren was. Jaren den Kapitein aan den Garbon weer- M R x E / | ed Ge en | wirt. namen. ee ‘en wandelden, u tr een, rt nt sm 262 Befchrijving van het Koningrijk | ‘om zaond een baril', Malgafi wijn, zoo veele Sek, een potje Olijfen, met een Verrekijker, welke den Garbon welbehaagden. Klieder werden nu ook te koop gebracht allerlei Fruiten en Groente, en kookten en kookten elk naar zijn welgevallen , zoo ’t hem lustte. Wy aten dan eens in het Schip, dan weer in de Tente, Zoo het ons te pas kwam. Eens te Scheep eetende, zag den Garbon wat Wijn- tint in een glas aan, hy vroeg daar wat dat was? het werd hem gezegd, hy probeerde een fris glasje, dat hem wel aanvulde, vandaar werd hij van den Kapitein mee een gevuld klein Vaatje daar van aangeschonken, dat hij dankbaar aan nam. Den Kapitein verzocht dat eenige Kooplieden van Land zijn Koopmanschap mochten kennen, en dat wij haar ook mochten beschouwen. Dit is buiten mijn macht zei den Garbon, het woord des Konings gaat naar, ik, nog niemand kan daar tegen doen, maar ik zal u een rechtvaardig Regter zijn zoo er wilt ontstaan. .Zet al wat je verkoop wilt op een papier, ik zal ’t doen vertalen, en aan alle grote Tenten doen aanplakken, ten einde dat alle Kooplieden kunnen zien en lezen. Dat gezegd. Eens in de 'Tente zijnde 5 ving ik een 1 \ n muss Kr INKE Kezues. 2 mugge, die voor een vergroot-glas brandend, leerde dat den Garbozzien 'dezen was Zeer verwonderd, als hadden zijn, leven zulks nooit gezien, wij liepen daar ver- cheiden Liguaamen voor, dat hem zeer be- haagde en vroolijk maakte. Ik dit ziende, bood heim dit Microscoop aan, met fijn Stoeltje aan, dat hy eerst 'vergerte, dogeindelijk aanbeloofde dit te ver gelden met al wat in Zijn macht was. Mijn Vriend zeide hy , nu zal ik misschien ontdekken door dit glas, wat de Knepko is. Ik dit niet vertrouwend, vroeg wat het was. Hy antwoorde „het is toefje dit op ons vel vallende, wordt een hert ge- zwel, als een van u Erten, dit wordt witger noomen, en wanneer het niet wel is, Cezen wordt dan baard' er een wonderbaarlijke ziekte, welke zowel bij mensen is, Maar kwam de Quartiermeester uit naam des Kapiteins ons aan te baarden verzoeken, wij traadens vliegens in de Sloep, en 't roepend dagt ik geduurig op de Krepko; mijn choon in dat ik iets diergelijk heb, maar wist niet waar. Aanboord komende, ging ik verder naar mijn Boek kas, dit was een eikenhouten kistje van tweeënhalve voet breed, een en drie vierendertig voet diep, en ruim vijf voet hoog. Ik zag mijn 4 ee . 8 Pro - ’ Zn | Be > “264 Beschrijving van het Koningrijk Catalognaanzienende, vond de Reis van Adriën van Berkel naar Rio de Berbicë, mijn schot terstond in, dat dit de Man was, ik zeg hem aan, en vond Fol: 88. het volgende... ', De Mebiks, in Nederlands ziekte, is een soort van stoef, of iets anders, zoo groot als de punt van een speld, dit zet zich ergens op het vlees, en groeit voort tot de grootte van een gemene Boer, zij zijn bleek, en hard van sichel, welke gebroken zijnde, vertoond zich binnen een dik goed, dat alhier ge knipt wordt, even goed als luizen. De gaten daar, deze Mebiks uitgehaald wordendie fijne mannen met alle van 'Yabak, en indien zij daarniet mee genezen, loopt men gevaar dat het pokken-gaten zullen worden, waar uit dan na verloop van tijd de pokken te voorschijn komen. Dat gebeurt hier dikwijks, zonder dat men de moeite behoefd te nemen van haar bij Vrouw-volk te gaan halen. Dus wite van Berkel. “Dit las ik den Garçon in Spaans voor, die zei dat hetzelfde de Knegel was. Dit passeerden onder ’m roken van een pijpje. Na het gegeten te hebben, las ik den Garçon mijn Catalogus voor, waarop hij zei mij: Heer, na ik u ken heb ik geen Degen-Boeken, ik wens u met de zelve veel plezier, met nuttig tijdverdrijf, en dat boek te hebben. De vreemde zei: DE DEE Zei... Ik, hem weerom aanziende, zei Heer Garçon, aan Land zijt gy mijn Meester, daarom kan ik je mijn Commandeereren, maar hier aan Scheep ben ik Baas, en Commandeerde u met mij te gaan naar mijn Boekenkist in de Konftapelskamer, daar op hem met beleefdheid bij de hand neemende, lachend naar de Konftapelskamer, de Kapitein volgde, en een Kajuit-wachter meteen de Bouwwaar beneeden komende, en ik mijn Kist ontvouwend, die van binnen met laken was, trok ik de Spaanse laade op; hier kreeg ik voort in de hand den Spaanse Graciany, zijn konvooi tot Wijsheid, vervolgens zijn Criticon, of mens buiten bedrog. De werken van Descartes in’t Spaans overgezet. Zeventien Boeken van Euclides, allemaal in het Spaans gedemonstreerd. Deze alle vereerde ik hem met een goed hart. Al verlangende, dwong ik hem echter de aantekeening, waarvoor hij hem verpligte, met alle goede en vriendelijke diensten te doen, zoveel in zijn macht was; hij was by uitdrukking vergenoegd, verwaand, maar ik nog meer, om dat ik hem weer op het nieuws aan mij verplicht had, ik nam meer verlof van den Kapitein de Kajuit-waarder, de Bourgeois de hand, daar weinig was, en verzocht dat ik van mijn wijn mocht doen komen, al zodanig nog wel twee ochtenden vol had, doch voor die maaltijd ik vragende te betalen, als ook van 24 Kelders Franse Brandy. Den Kapitein mij aanziende, begon hij lachend te zeggen, Koopman zou er geen schande zijn, voor mij en mijne Reeder, dat ik zulke een Man als de Heer Garbon door hem zou laten trakteeren binnen mijn Boord, wat dunkt u zelf? dit is waarlijk mijn beste Wijn, eit laat ons Vrienden blijven. Hoord de Fos, ik wed met onbekende wijn dat ik weet wat gij mij doen zult. Wij wedden, den Garbon zou vaster zin. Wagt u den Kapitein, een Port-loot krijgende, ik schrijf hier iets op een briefje, dat toevalende gaf dat den Garbon, zeggend, mijn Heer geliefd dat te openen als ons Koopman gezegd heeft, wat hij doen wil. Goed zei ik, ik nodigde u bevel, met eenigen vrienden bevel, nevens mij aan het Land te gaan, om u daar in de Tente van mijn Heer den Garbon met mijn Wijn te trakteeren. Den Garbon daar op het briefje ontvouwend, las hij over uit onzen Koopman wil ons met zijn Wijn aan Land te trapeert. Wij zullen. Wij lagen zo hartstochtelijk dat de Rijmester ook bij ons kwam om deel te nemen aan onze vreugde te hebben. Ik had al een kelder Brandewijn op onze reis geconfuseld; de hele reis met min Wijn gevulde, en zond die een evenement in de kelder Brandewijn naar Land. De Garbon en de Rijmester, de Kapitein en ik, waren wel in onszelf tevreden, maakten ons vrolijk tot aan den avond wanneer wij naar Land voeren; de Kapitein beloofde met den dag bij ons te zullen zijn, en te laten weten dat de aankomende en ook naar kwam. Mijn Kapitein zond een Spaan, was geen dronkaard, de Garbon en ik maakten daar ook weinig werk van, dog als wij te samen waren, en de Rijmester bij ons was, traden wij altemal de paden van maatigheid wel op. De Garbon had nooit Franse Brandewijn gezien of geproefd, en eeuwelijk ziende en proevende, bevestigde hij dat nooit zoi Clarende drank in zijn Vaderland gezien was. De Spaanse Wijn behaagde hem ook zoodanig, dat hij op klaagende wijze zei: Heeren ik wil nu in ernst tegen u spreken, de Rijmester verkaat geen Spaans; gij zult hier aan Land niet een drop drank verkopen, ik heb voor die drank die u hebt gezien, van elk soort drank die u heeft zal ik een naar den Koning tot Keesms zenden, en zoodanig de Koning daar smaak in heeft, zal hij u daarbij betalen als deze Kooplieden. Wij zouden geen Wijnkoopers te zijn, maar om den Koning te behagen zouden wij hem verkopen alsof het iets waren misprijzend. Daarop werd terstond in een Mand met hoepak een flesje Franse Brandewijn, een Malagawijn, een met Sek, en een met water. met. Wijn-tint; deef aan twee lange staart- ken tuftje twee Paarden achter malkander als twee Muizen ezels, marcheerden te pof; den Garbon zeide binnen vier daagen tijding te zullen hebben. De Cargo van ons Koopmanschap aangeplakt zijnde, verzocht den Kapitein dat hem ook de soorten van koopmanschappen welke daar te verhandelen waren, in het Spaans vertekt moeten worden; welk den Garber beloofde, en opstijgende, schreef voorteen briefje, dat hij aan de Commandant Ruiter gaf; die daar mee van Tent tot Tent ronddrentend, moest elk fijne koopmanschap opschrijven; dat gelijk werd en vertolkt werd. den Garbon had alhier veel Kerken die Spaans konden spreken, lezen, en schrijven. Ber. Des anderenden daags werd ons een geschrift ter hand gegeven van de daar gebrachte koop- manschappen, en waren de volgende: Veele soorten van Vlees, Fruit en Groente, Koren, Brood en Drank. Pakkam en Krapakkam: Pakkam is een zeer fijne Wol, zijnde blauw als Spaans zeer; naar mijn gevoel nog beter als die van Carmen uit Peru. Deze komt van een Dier, Pak, gauw als een Ezel; dan dit zal onder de Dieren deefes Land beschreven worden. Krapakkam, is het toe aan van geweven, is ongeveer als het Hollands Berkaam, doch dit kan niet door regen, hoe hard en lang het ook reegt, want het neemt geen water in, alle vogel, behalve de rol die daar opaf; het is zeer zacht, grijs van kleur, en mag niet gekoeld worden; het naadje is bij anderhalf meter breed, en een stuk is lang 37. of 39 en een half meter. Sifra Katoen, Krafisa in katoen, van veelderhande dag, hijn, grof, breed, smal, anderlei kleur, en ook gedrukt. Monnik Zijde, 700 bereid als onbereid. Kramonka geweven zijde, van veelsoortige kleuren. Veelsoortige soort van gomme, in haar taal gespecificeerd. Er is veel soort van fika, verf, 200 droog als vloeibaar, wiens namen niet anders kunnen vertolkt worden; als met rood, geel, blauw, groen etc. Boula, honing. Boulaka, was. Eenige ronde platte broden. Ouwa; goud: louwa, zilver; pouwa, koper. Neousra, een soort van metaal onbekend. Zwart geperst goud; en zilver. Akalou, een wortel, daar in het land als thee geroken en gedronken. Jofcham, rode harde steen, doch zo glanfigniet als rode koraal. Hiervan hadden de bekers, kandelaars, en andere goed, zeer geperst gemaakt. Vreemde schone vogels die spraken, van verschillende soorten. Vreemde en vreemdsoortige dieren. Wonderlijk schelpgewas. Muiskalende instrumenten, bij haar bekend en in gebruik. En nog vele dingen, mij vergeef ik, al zodanig de lading van die land-aarde niet heb afgehecht. Daags te vooren had de handel moeten aanvangen, werd bij de tent van den Garbon een theater of stelling opgericht, hebbende elk zijde negentig voeten lengte, dommet een leuning. Waar op aan de zijkant een tent stond langs het stel, vele soorten, grote- en kleuren. Krinkle kesmes: 27i, diep negen van mijn voeten, hier in waren geloof ik negen tafels, elk van negen voeten lengte, hebbende iederstuk beiden een spatie van drie voeten. Dit vaardig zijnde, werd belast op een houten hoorn te blazen; na eenige reizen geblazen te hebben, vergatherden de meeste voor het stellings, en werd door den secretaris van den Garbon daar iets afgelezen, en aan iedere post van het stelling datzelfde aangeplakt, dat van alle bijna werd gelezen. Dit Plakaamfil behelfden dat elk op aankomende morgen ten zeventien uur, fine koopmanschap zoude uitvallen en ten toon stellen, elk in of buiten het tent, ten einde het de Spanjaards konden zien. Ik verlangde na die tijd, die nacht niet wel slapen, des morgens was ik al meer den dag op. Ik deed een ronde van boord komen, en in onze tent brengen, welke opende, kreeg het register daar uit "want boven in elke van mijnse Kisten lag een register van alles wat in de Kist was, en bij elk de prijs van inkoop aangetekend. In deze Kist had ik Nederlands goed, als verschillende Boeken, spiegels, Koralen, waarom daarom te bekijken waren: verschillende zoorten. Vergroot-glas, KoopmansCompassen of zonnewijzers, waarinnen Brandglas en Spiegeltje is: Partenootjers. Ringetjes van gevijlde Hoorn, van geslepen Glas, van geslepen Koralen, van Paardenhaar tot Aakten gemaakt, met letters en symbolen, van alle kleuren. Koraline geslepen Halskettingen. Veelzijdige paarlen. Eigenlijke doosjes voor snuiven tabak, doosjes van kostbare houten. Brillen van verschillende soort. Poppen die door een draad of naar kunnen bewogen worden. Etc. De Garbon bezag dit alles, en had alles zin. Op de professe zeide hij, gy zijt gelukkig dat gy zulke koopmanschap hebt; ik ben en blijf u vriend, ik vraag u niet wat u dat voor; maar ik wil dit goed voor den Koning koopen, en daar mee hem en u dienst doen buiten mijn achter. Hier hebben wij nog zulke zaken gezien. Ik zal u goed doen zo veel ik kan, laat die Kist aan iemand zien, den Koning kan en wil u wel betaalen. Hier op schreef hij zelf een Brief, die gevende gana een Ordinantie-Ruiter "met dat. On binnen vier dagen weer hier te zijn, want alle drie uur kwamen Paarden tot rust, dit ging altijd op een galop voor. Des mormens kwam de Kapitein, Koopman en verschillende Passagiers, al met de dag aan Land, om alles wel te bezien; hetgene hare gading was werd op prijs geveild, en op het Theater gebracht. Ten zeventien uur werd weer op verschillende koopmannen Hoorns geblazen, terstond verschenen op het Theater welke Koopmanschap daar op gebracht had. De Garbon ging aan de middelste Tafel zitten, havede een Secretaris aan zijn rechterhand zitten, die alles opschreef. Aan zijn linkerhand zat een Man, die voor hem op de Tafel had Schaal, gewicht en maat, een elle, een voet-maat, en een kooren-maat; voor de tafel was als een galg, daar was een zeer groote Schaal met zijn evenaar, of balans die valt, bekwaam om meer als duizend ponden op te wegen. Hier werd gekocht, verkocht, en geruild, als over alles geschied, daar ik mij weinig mee bezig hield. Daags daar aan kwam order van het Hof: dat de Garbon zo veel Wijn en Brandy zou koopen als konde, tot zodanig een prijs als goed dagte, en bekomen kon. Hylasmy de Brieven alleen in het Spaans voor. 