title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: slagen met kop en al van e. spijker; di'ikat mati, zoö gebenden, dat hei niet meer los kan ; m. b^rangai, schijn- dood; w.moc^ar, ver8tikt,==ma^/ Umas^ of m. kal^masan of m. Upoer; m, t^r-- salai, in den rook gestikt; m,»poetjoeky impotent; mati-mati, zooveel möge- lijk, genoegzaam, voldoende, ten vol- le, terdege; m^mboewat mati dirinja en mhnatikan dirinja, zieh doodstil houden; m^matikan, dooden, ook uit- blussohen, terdege goed van vastbin- den, inslaan, enz. ; Hma^ian, de dood^ door den dood verloren hebben, be- storven, doodelijk, soms moet het met leven worden teruggegeven, zie be- 960 ^^ neden; b.v. Jc^matian s^haja^ Tnijn dood ;i/a Mmatian anaknja, zij heeft haar kind door den dood verloren ; roemah'Hmatian, sterfhuis; k^ma" tian anginj door windstilte overval- len worden; loeka Mmatian^ een doodelijke wende; Mmatiankoe int dalam tang an Laksamana, m'^n leven iB in de ha^nd van Laksamana, Niem. bloeml. 4e dr. I, p. 57 ; k^matumatian^ tot den dood toe, b.v. van lachen of weenen, ook schijndood en doodelijk; b^rmati mati p^rang, strijden tot den dood, z. doodvechten; Mrmatumatian^ sterven van velen,zich opofferen,b.v. djangan kan h^nnaii-matian^ sakHar m^natki koeda ini lagi tiada, H. T. ; MrmaiUmati^ zijn uiterste best doen, b.v. maka ija sangat Mrmati-mati h^ndak masoekj Hik. Dewa Indra MÖng.; Mrinati-maH m^ng^rdjakan p^Mrdjaänj Hik. Asm. Pati. Ook zieh doodwerken, aftobben, b.v. m^ngapa djoega akoe b^rmati-mati, boekan akoe jang l^rolih poetM, Hik. Asm. Pati ; t^nnati-mati d^ngan laki? Boeng. ramp. bßs. p. 111 r. 4, zieh afgetobd hebben om een man te krijgen? m^- nßhadjakan matl, het op iemands leven toeleggen; m^ngambil matinja, hem het leven te benemen, de Hell. 50 dr. p. 38; mati-mat imandij Mar Iah basah; mati-mati b^rdawat, biar Iah hitam, voldoende baden, laat men nat zijn; voldoende inkt gebruiken, laat het zwart zijn. Sprw. ; ma^i-wa^t kita k^mari ini^ masa kan poelang s^hadja^ laat onze kernst hier met voldoen- den uitslag zijn;hoe zouden wij zoo maar we^r huiswaarts keeren, Pr.Dj. ^Lo madja, I. e. s, v. boom met eetbare vruchten, waarvan twee soor- ten, de gewone of zoete en de madja pahii of bittere. Aan dezen heeft het oud Javaansche Kijk MadjapahityZijn naam ontleend. Vorder komt het ook voor als naam van andere boomen, welker vruchten in de geneeskunde worden gebruikt, 0. a. madja^kantj de galnoten; m. K^ling en m, lawai. II. e. s. V. zoutwater-schelpdier. III. ook mandja, samentr. van se- madja, afgel. van s^hadja, zie aldaar. IV. madja-kaja, verb. v. meradja- kaja, uit een stuk, zie bij radja, j.:^Lo inadjOr,Eng.major,majoor. Jlä.Lo madjal, bot, stomp; m.- pikiran, stompzinnig. ^Lc madjoe, Jav. voorwaarts, = fampil en mara, zie ald. — y^Lo madjoedj, Arab, de Ma- gog^jddjoedj loa mddjoedj, de Gog en de Magog uit de Openbaring v, Joh. j^5^Lo madjoen, van het Arab. iO^^\juo,(gekneed),hetuniverseel ge- neesmiddel der Maleiers, bestaande uit allerlei geneesmiddelen ondereen gemengd en tot een drank bereid, die tot instandhouding van de gezond- heid en als voorbehoedmiddel wordt gedronken, soms in vereeniging met het gebruik van talismans en toover- formulieren. au^Lomadjoeh^gulzigin beteten. \jo maija^ e.s.v. schelpdier, P. e, 8. V. vischje, dat gedroogd op de markt verkocht wordt, Pist. en MÖn. (*f^ 5^Lo 961 iÄ-L^ matjang, zie ^mbatjang, 0^\jo niatjam, monster, soort^ model, slag, staal, proef; matjam- matjamj allerlei, Facs. p. 21. ^^Lo matjan, Jav.tijgerjrnrÄa- nmaw. v:t>t>L;o madat, L bereide opium; roemah madat, sunüoenkit; pemadatj opium8chuiver;iw/«ocmmac?a^, opium rooken. II. Stellage, wachttoren, Stelling voor geschut, = bangoen-hangoen, .4>L;o madoe, I. Skr. zoet; ajar- madoe, ook alleen madoe^ honig, ook ander zoet sap, inz. dat van palmen wordt getapt ; manisnjasapertimadoe, het is ZOO zoet als honig. Zie II en IV. II. oorpr. woord (Dr. F.) mede- minnaar, medeminnares, zoowel na als 7Ö6r het huwelijk; menjamboet tnadoe, een medeminnaar opzoeken om met hem te vechten ; empat b^r- madoe^ met haar vieren mede-echt- geuooten; p^rmadoean, veelwijverij, de betrekking v. mede-echtgenooten onder elkander; oewang p^rmadoean, speldegeld, d. B. b^rmadoekan, tot madoe hebben of nemen. III. =z padoe, samenvoeging; m, mantjoeng^ samenvoeging van twee randen tot een punt, zooals b.v. de hoeken van een lijst, de kanten van een kubus, verstek in de bouwkunde, stereom. kant. jl^v>U madoekara, Skr. (Dr.F.), madoekaraj e. s. v. zijden stof met goud doorweven of gestikt van een bijzonder patroon, inz. gebruikt voor kain en s^lendang; madoekara, poe- tisch ook bij, honigbij, Kw. zie kara 5c>l^ inadah;&^rmac^aA,spreken, zeggen, in poezie. A,x mara, I. Skr. leed, ongeluk; mara-behaja, leed en geYaeLT-^m^mb^ri mara, leed veroorzaken ; orang p^- mara^ een ongeluksvogel; bemara, een ongeluk hebben, ongelukkigzgn, b.v. sMikit lagt, b^mara adik-b^r- adiky nog een weinig en de geheele familie zou ongelukkig zjn, Pr. Dj.; kota mara, zie bij kota, Zie ook malal. IL voorwaarts; oendoer mara, voor- en achterwaarts, avanceeren en reti- reeren; memarakan, voorwaarts doen gaan, een leger een voorwaartsche beweging doen maken, Prab. Dj. R. Chaib.; memarakan koedanja, zijn paard voorwaarts deen gaan, Sj. Ind. K^sna; p^rahoe ta'bolih rnara, het vaartuig kan niet vooruitkomen. III. een draaibank, kleiner dan de bindoBj C. en S. fjt^sLo maras, Jav. angstig, be- ducht, ongerust, Hik. Asm. Pati. Pr. Dj. ^j\Lo lliarak,opvlammen;w^ma- rakj doen opvlammen, stoken, Mal. Sam. j Lo maroe, plaaggeestjineig.en fig. zin. ns[jo marah, I. ook ^mar aÄ,toorn, boosheid, toornig, boos; b^rhangat Iah marahnja, zijn toorn was ont- stoken; menahani marahnja, zijn toorn bedwingen ; sMikit marah^ ba- njak ampoen, weinig toorn en veel vergeving, wordt gezegd van iem., 61 962 ^/ die goed voor zgn ondergeschikten is; m^marahkanj boosmaken, yer- toornen; mtmarahi^ booszijn of toor- nen op, beknorren;p^maraÄ, iemand die altyd boos is, brompot, knorre- pot; Mtnarahan^ toornigheid. II. = m^rah, zie ald. IL ^.Lo mari, herwaarts, hierheen, kom hier, welaan, komaan; k^mari, herwaarts of hierheen kernen, PÖl. Dj.; khana-kemari ^ her- en der- waarts; pemaran^ wijkplaats, rust- plaats onderweg := p^tMoehan^ Sum. mari kita poelang ^ kom, laat ons naar huis gaan; mari siniy kom hier. ^Lo masa, L Skr. tijd, tijdperk, seizoen ; masa Allah, het stervensuur, de Holl. 5« dr. 121; Facs. 69; verbas- tering van ma sja^ Allah, wat God wil ; daripada soeatoe masa kepada soeatoe masa, van tijd tot tijd, Pol. Djin. IL oorspr. woord (Dr. F.)hetzou wat, het mocht wat; masa kan, hoe zou dan, van masa en akan; masa kan hodoh ija, hoe zou hij niet weten ; ook masa kah, IIL en t^rmasa, zie tamasja, i^il/o masing, van asing, afzon- derlijk; masing -masing, ieder in het bijzonder, een iegelijk, meestgebruikt van personen, doch ook wel eens v. zaken, b.v. p^rhoewatannja masing- masing d^ngän waktoenja,z^nQ bezig- hadden elk hun vasten tijd, H. Abd. zie tiap. (J.^Uomasak, gaar, rijp van vruchten en rijst, doch niet van ko- kosnoten, gereed, klaargemaakt, vol- komen, tot stand gebracht, goed ver- teerd van mest enz., koken, gaarma- ken, rijp worden; masak-ajar, goed gaar, goed verriebt, goed af gewerkt, V. d. Tn.; Mlamhak jang masak, rijp aloehout, dat groote waarde heeft, M. poetih koening koelitnja masak? Sj. Mans. Sj. öoemp. ; masak diadjar, volleerd, wel opgevoed; sirih masak, klaargeraaakte betelpruim ; masak ti- mah, tin smelten; djoeroe-masak, kok; hermasak-masakan, rijpen v. vele(n); masak-masak, allerlei koken; mema- sakkan en memp^rmasakkan, ietß ko- ken voor; m^masakkan p^rdjandjian, eene overeenkomst tot stand, tot rijp- heid brengen, beklinken, H. Abd. 218. (SiMfLo masoek, binnengaan, in- gaan, binnenloopen, v. e. vaartuig, ook Mlaja masoek, overgaan tot, zieh mengen in, ondergaan v. hemellicha- men ; b.v. masoek J^a dalam roemah, in huis gaan; masoek roemah kUoewar roemah, huis in, huis uit; m, ka dalam tampa, iets waarschijnlijk of mogelijk vinden; tiada masoek ka dalam tampa, iets niet waarschijn- lijk vinden, het wil er bij mij niet in dat... Ihr. b. Chas.; masoejc moe- loet, ergens den mond insteken; m^- masoekkan,^OQn binnengaan,ook toe- voegen, trekken bij, b.v. akan tanah iioe h^ndak dimasoekkannja ka dalam thnpat herhalanja, H. Abd. 396 en doen om iets v. e. ring of hoepel, P81. Djin. I. p. 15; memasoekkan dirinja, en m^masoeki, zieh mengen in, zieh bemoeien met, Ind. Poet.; m^masoeki, ook ingaan tot; dimasoeki n^gerinja, dat hun land binnen gedrongen zal worden; masoek oeloer^ lijfeigen wor- den, in lijfeigenschap geraken, Oend.; m. pada, erbij behooren, van een zaak, aangaan ; m. Mrsama'Sama de- ngan, het houden met,b.v. den vijand, gemeene zaak maken met, Hik. Abd. p. 109; m. matahari, ondergaan van dezon; matahari masoek^hQi Westen, m, islärrij tot den mohammedaanschen godsdienst overgaan; m. soldadoe, dienstneraen als soldaat; m, serani, tot den roomschen , m. masihi, tot den protestantschen godsdienst overgaan; m.p^rang^ deelnemen aan den krijg; m. hitjarayt deelnemen aan een be- raadslaging; m. tangan, de band lee- nen tot; perahoe masoek-masoek ajar, het vaartuig kreeg telkens water binnen, Pol. Abd. p. 11; kalau-kalau doeli jang dipertoewan masoek m^njc' sah Hik. Bispoe Radja, uitgave Frais- sinet p. 34 en 38. Uwe Maj. mocht eens berouw krijgen; masoek schijnt ook in gebruik te zijn van het object waarin iets gaat, b.v. dimasoekkannja tjintjin pada djarinja, hij stak den ring aan zijn vingor; zoo ook tikar dimasoekkannja ka lehernja^hij kroop tot aan zijn hals in die mat, Sailoe's Salatin ; ija s^ndiri m^masoekkan ka- pada leher Bendahara^ zelf deed hij dien keten den B. om, Facs. pag. 19; h^rmasoek-masoekan , herhaaldelijk binnenkomen van ^elen; t^rmasoek- kepada chidnat, gewikkeld geraakt in verraad. H. Riau I. p. 1 ; hhnasoe- kaUj binnen gekregen hebben; k^ma- soekan sjaitdn, door den duivel be- zeten, zie ook rasoek; p^k^rdjaän ^SLo 963 jang tiada saMnarnja dimasoek-ma- soekinja^ telkens bemoeit hij zieh met onrechtmatige zaken, L P. i^,^Lo masani, van asam^ zuur, ook stroef staand van het gelaat. ^^joiXjo masin, van asm, zout, ziltig, brak. ^^Lo masoe, e.s.v. zee-egel; ook e.s.v. boom, welks hout alleen goed is voor brandhout. x^Lo masih, nog, meer; masih lagi, er is nog meer, nog altoos meer; Batav. misih. o^^Lo mangoet^ zie ngangoet, jjA^Lo niangas, e. s. v. boom. v^Lo maDgap^ Jav. beter m^- ngap^ den mond wijd opendoen; zie ngap, J^K^Lo mangoel, e.s.v. boom, zie manggoeL «^Lo mangoe; t^rmangoe-mangoe, sut', in droef gepeins verzonken voor zieh starend; t^rmangoe sap^rti orang jang mabok^ suf of versuft als iemand die dronken is, zie inga-inga. 2L&Lo mangah^ kloppen, uitslaan, d. B. w^Lo makar, I. hard, steenachtig van vrnchten. II. het Arab. yjCJo, list, streek, verschalking, misleiding, toeleg op, smeden van een aanslag, listig, b.v. iMaloe makarnja radja k^ra haräm zadeh itoe^ uitermate listig is die apen- koning, die bastaard, P. Dj. ^jJSKjq mabas^ hard van vruchten, niet murw, hard, ongaar van spijzen; Mras maÄras, bijzon der hard; zie ma- har I. 964 O^^ ^jSLo ^^yS^i/o makan, eten, vreten, ver- slinden, invreten, verteren, indringen van iets scherps, snijden, vatten, pak- ken, trekken v. e. pleister, nuttigen, drinken, rooken, opslorpen, slaan bij een spei, een kaart maken, aanbijten, z. hechten, b.v. makan ampoen, ver- giffenis vragen van den Vorst; m. angin^ e. luchtje scheppen; m. darah, z. opvreten van kwaadheid; m. diri^ verteren, door langliggen bederven; m, gadjij loon verdienen, tractement genieten; m. hati, zieh ergeren; t^r- makariy ook: met eten binnengekre- gen, b.v. maka Ämir Hasan pon t^r- makan Iah ratjoen itoe, en A. H. nu kreeg met eten dat vergif binnen, Moh. Han.; t^r makan dalam hatij in- druk gemaakt hebben op het gemoed ; t^rmakan kepada ukal, goed van iets doordrongen, geheel overtuigd zijn, H. Abd. 477; m. koeli, op dagloon werken; m. lajarj in de zeilen komen, de Zeilen doen zwellen, van den wind ; m. lawaUy den derden keer raak gooien bij het porokspel; m^nasi, het middag- m^al houden ; makan pakai, voedsel en kleeding, b.v. makan pakai laki hini atas kita, Hik. Asm.Pati; m.pan- tjing of m. kail^ aanbijten van visch; m. soempahy een valschen eed doen, ook bij d. 1. Cr.; makan hahis d^ngan tahi'iahinja, met huid en haar ver- slinden, Pol. Djin.; w. toelang^ te veel werk V. iemand verlangen, zijn eigen werk op een ander laten neerkomen; m. roempoefj weiden, grazen ; m. saht- dang an j m. sa-daoen en m. sa-pinggan, samen spijzen; w. sirih, den b^tel ge- bruiken;m.^a«^an,slaagkrijgen,MÖn. w. tjandoe^ opium rooken; m. s^roetoe, een sigaar rooken (beter minoem^ Dr. F.) ; m. oewang, geld verteren, gebruiken, verslinden; m. hak, in. breuk maken op iemands recht; m, soewap^ omgekocht worden, z. la- ten omkoopen; dimakan pMang ^dioov het zwaard verteerd ; dimakan ajar^ door water bedorven of weggevreten worden; dimakan api, door het vuur verteerd; dimakan ombäk, door de golven uitgevreten van het land; dimakan karat, door roest verteerd ; sa ratoes makan lima, honderd ver- slindt vijf, dat is een rente van 5 pct.; Mrapa dalamnja makan kapal itoey hoeveel diepgang heeft dat schip? Mrapa djaoehnja makan p^loeroe itoe, hoever draagt die kogel?maÄ:an tiada tahoe hinggaän, overmatig veel eten, bij het eten zijn maat niet weten. Boeng. R. b^s. p. 288 r. 5 v. o.; ma- kanan, dat wat gegeten wordt, spijze, eetwaren; makan-makanan^ allerlei spijzen of eetwaren; makanan soerat, geschenk bij een brief; Mr makan- makanan^TDLQt zijn velen spgzen, Facs. 45; orang p^makan, e. eter, in tcgen- overstelling van iemand die werkt, Bioemi. Zed. verh.; sap^makan sirihj als tijdsbepaling ongeveer een kwar- tieruurs;Ä;^maÄ;awaw,ingevreten,b,v. door roest, Ibr. b. Chas.; sa makanan panah djaoehnja, e.pijlschot afstands. ^j^Lo makin, ook mangkin, bij- voeg8el,bijmengsel,b.v. zandbij kalk. Meestal gebr. in de beteekenis van : zooveel te meer ; makin , . . makin. hoe . . . hoe, met den compar. van het Bijv. nw. b.v. makin lama mahin hatky hoe langer hoe beter. Op Java nog in gebruik, shnangkin en s^ming- kin in dezelfde beteekenis. jS\jo makan^ zie jCx. ^l^LÄttiakijOok maki-makij schei- den*' uitschelden; in schrille tegen- spraak zijn van kleuren, sterk afste- ken; b^rmaki-makian, elkander uit- schelden, H. Boedj. ^U niagang, I. e. s. v. boom, die licht timmerhout oplevert. II. overrijp van vruchten ; op het punt van te gaan gisten, b.v. van palmsap en derg. Jk^Lo magfei, Jav. == mangkal, stokkerig, halfgaar; zie ookm^^^^en p^g^L ^> Lo inagOeil,kan3panje,kapbo- ven een kajuit, koekoek; m.-angin^ koekoek die opengezet kan worden oni lucht te geven, lantaarn boven e. kajuit. JLo mal, Arab. have, bezitting, goederen; m. samit dan nafiky leven- loos en levende have; baitoe Hmdl, schatkist, zie bait. JLo mala, I. Skr. kwaad, ramp, onheil; malapataka, ongeluk, onheil, de toestand, waarin men tengevolge van een vloek der goden is gekomen, meestal de gedaante van een ondier; zie ook bij ratvat; mala patakay soms ook mala poestaka, een afzichtelijke gedaante, die men door een vervloe- king of bezwering heeft gekregen, B. Ramp. bös. 131'^pataka, Skr.zon- deval. Zie raara I. ^Lc 965 IL zonder geur, v.d. W. verwelkt, b.v. sa^oempana koentoem b^rmala di tangkaiy als een knop die verwelkt aan den steel, K. Tab. van vele bloe- men b^rmalaän^ Sßl. Dal. p. 25 ; tanah- mala, pijpaarde, Prab. Dj. III. MÖn. lijkvocht. JLomalar,bij voortduring,steed8, v.d.W. daarenboven, daarbij nog, bo- vendien nog, wat meer is; =zmalah^ Jav. b.v. pangling kakak akan toe- wan.,. malar b^sarpandjang b^haroe b^rtemoe, ik herkende u niet... te- raeer daar ik u weer ontmoefc nu ge groot en dik zijt geworden, Pr. Dj. II ; 74. ^^L^ malas,lui,traag,lu8teloos; malas akoe, gewoneuitdrukking voor: ik heb er geen lust in om dat te doen, ik bedank er voor om dat te doen, b.v. katanja, Dj^moeras.toeloeng akoe, Ma- ka Djemoeras pon t^rtawa^ katanja: Malas akoe; boekannja akoe dititah- kan Baden Manteri^ zeggende: Dj., help mij. Dj. nu lachte en zeide: Daar bedank ik voor; ik heb daartoe geen bevel van R. M. malas rasanja m^n- ' djadi ratoßj hij ziet er tegen op om koningteworden,Pr.Dj.; A:a;oömaZa5, e.s. V. boom, die bijzonder goed brand- hout levert; ^^ma?as, luiaard; kema- lasan, de luiaard, stenops tardigra- dus, zie koekang. jjmJLo maus, verschaald v. voch- ten, verbleekt van kleuren; zie ook palis, iJLo malang, I.vana?aw^,dwars; kajoe malang^ dwarshout; oentoeng malang, tegenspoed, weerbarstig lot; 966 ^U Mmalang Mrakit, alles tegen hebben, M. S.; ikan malang, e. s. v. grooten visch, die den kop dwars heeft staan, ook t^mMrih genaamd. Op Malaka e.s.v. aal, d.i. Cr. Zie maloeng. II. enkele klip boven water, die echter bijhoogtijookkanonderloopen. ilLo maloeng, e.s.v. zeer groote paling. 4IL0 maling, Jav. en Mön. dief, = p^ntjoeri; pintoe-maling =pintoe salahj geheime deur, achterdeur; ma- ling tjoeri^ diefstal, Oend. MÖn. aller- lei soort van diefstal, Oend. Djambi; maling dapat^ in het Palemb. iem. die zieh gevonden goed toeeigent en het niet aan de overheid brengt; ke- malingan^ bestolen. v^JU malap, flauw brandend v. licht of vuur, treuzelend, leuterend bij het werken; petita itoe selaloe malap j die lamp brandt voortdurend flauw. /jJL^maloek, e.s.v. groote, vlie- gende kat. jCJLp malik, Arab.bezitter,heer, koningf zie ook jCJl^. ^»jJULx» mäligan, vorhast, van jJoLo zie ald. jDLo mßligai, Tam. vorstehjke woning, paleis, dat gedeelte van een pal eis, waarin de slaapvertrekken zijn, ook gebruikt voor vrouwenverblijf. jJLo maiam, nacht, avond, dit hangt af van den tijd waarvan men spreekt. De malam begint na zonson- dergang en wordt gerekend te be- hooren tot den volgenden dag, b.v. malam r^Oj de avond of nacht van Woensdag, d.i. Dindagavond; malam- hari-raja, de avond voör een feest- dag. Dat de Maleiers bij nachten en niet bij dagen zouden teilen is mij nooit voorgekomen. Eenmaal trof ik een spoor daarvan aan in de Sj. Madli en M. geeft op: Mrapa malam, voor hoe V eel dagen ; malam hoeta, zie hoeta; malam-hari, 's nachts, bij nacht; ma- ka hari pon malam Iah, de dag nu werd nacht; m, tadi, de pas verleden nacht, gepasseerde nacht; semalam, een nacht geleden, gisteren, sema- lam pagi, gistermorgen, Sw. 10^ dr. 1911; kasoet sehaja pakai semalam, de schoenen, die ik gister aanhad, id. te Singapore ook gebr. voor gepas- seerde nacht. Zie H. Abd. 362 enz.; malam-s^malam, de nacht, vooraf- gaande aan den dag van gisteren; m.'Mmaren, de nacht, voorafgaande aan den dag van eergisteren; malam- malam, laat op den avond; djaoeh malam, diep in den nacht; s^malam- malaman, den ganschen nacht door; hermalam, overnachten, een nacht over blijven staan; malamkan, een nacht over laten staan ; hegini malam, op dezen tijd van den avond of nacht, op dit late nur; p^rmalaman, plaats van overnachting, nachtverblijf; ke- malaman, door den nacht overvallen worden, H. Groel. A.JI-VO maloem, e.s,v. zoutwater- visch. Zie ook *^JLjüo. JU malim, zie Ajljo. ^JLä malan, eenigszins be- dwelmd, bevangen, v.d. W. NB. meest al wordt het van het gemoed gebruikt JU ^^/ol 967 in de beteekenis Tan verbijsterd, droefgeestig, b.v. siang dan malam Mrhati malan, r^z^ki dimakan tiada tert^lan^ Ibr. b. Gh.; Groelam itoe djoega himbang dan malan, m^nanti- kan poeteri moeda handalan, id. 95 en Sj. Ardan. ^L;o maloe, zieh schämen, be- sohaamd zijn , verlegen, schroom, schaamte,ontzag,hoon,smaad,schan- de; fig. uitdr. voor herani maloe^ ta- koet matij de schände verkiezen boven den dood; memheri maloe, schände aandoen,beschaamd doen staan; mem- boewang maloe, besnijden; ta iahoe maloe, onbeschaamd; mendapat maloe Msar kepada orang , zeer beschaamd staan voor iem., H. Abd. p. 146 r. 2; maloe-maloe Mhasa, een weinig be- schaamd of verlegen ; k^sipoesipoean maloe, zeer verlegen en beschaamd; soepaja ada Iah maloe s^gala radja- 7'adja akan doeli jang dip^rtoewan, opdat alle Vorsten voor Uwe Majes- teit ontzag koesteren; memaloekan en memp^rmaloekan, beschämen, be- schaamd maken; mema ?oöt,beschaamd zijn voor, ontzag hebben voor; kema- loewan, beschaamd, beschaamdheid, schaamte, schaamdeelen; k^maloe- wan haka\ eeuwige schände, onuit- wischbare schandvlek; kämaloe-ma- loewan, geheel beschaamd. JLo nialau ; m^malau, z. halau II. aJLvc maiall, Jav. wat meer is, des te meer = makin, b.v. malah koeroes d^ngan dirinja, hij werd hoe langer hoe magerder,H.Boedj.; malah djaoeh malam, hoe langer hoe dieper in den nacht, H. Boedj., ook gebruikt in de beteekenis van tot zelfs, z66 zelfs dat, b,v. dibirahikan olih anak ino ing Koeripan malah loepa makaji dan ti- doer, de prins van Koeripan is op haar verliefd, z66 zelfs, dat hij vergeet te eten en te slapen, H. Asm. Pat. äJLo malih, Jav. van alih, veran- deren, anders of tot iets anders wor- den. Zie meng alih, ;oLo mali, zie bij tali. "Kjo malai, I. pluim of snoer inz. van'bloemen of juweelen. II. malai-malai, e. s. v. genees- krachtige plant; boewah.malaumalai, e. s. V. vrucht, die met zout gegeten wordt. Ajo mama^ zie mamak. yje\.^ maniar, Jav. = mamang; zie ald. Mön. stomp, afgeknot. ^Lo mamang, draaien of sehe- meren voor de oogen, verbijsterd, in de war; goepoeh mamang, zoo over- haast, dat het voor de oogen schemert of draait; lagipoela mala baginda itoe mamang b^kas beperang, daarenbo- ven sehemerde het den Vorst voor de oogen tengevolge van het strijden, H. Boedj. ixLo mamoeng, e.s.v. eetbaren zoutwatervisch. ^^^Lo mamak, ook mama, oom, tante, ook gebruikt als titel,waarmede de Vorst meestal den Kijksbestierder aanspreekt; ^ntjik mamak, de peng- hoeloe's, lett. heor-ooms. ^^^^Lvo mamik, eenigszins van smaak veranderd. ^ycLo mämoön, Ar. vertrouwd, 968 kjo[jo ^^^^ stand vastig; iemand op wien men vertrouwen kan, lüoLe mainah, kauwen ; m. hiak, herkauwen ; m^mamahhan^ iets kau- wen of aan iets knagen. ^Lo mamai^ ijlen,hardopdroo- men7spreken in den slaap; ookkijken met oogen die niet zien, v. e. slape- rig meDsch, Wilkinson. ^l;o mana, vraagwoord : welke, wat, waar; di mana, waar ter plaatse, alwaar; ka mano, waarheen ; harang- ka manaj naar eiders, eiders lieeD,Pöl. Abd. ; dari mana, vanwaar; begima- «a, hoe, op welke wijze; manamana^ welke ook, wat ook; di mana-mana^ waar ook,overal; ka mana-manay^&B,!' heen ook, overal heen; dari mana- manaj overal vandaan, van alle kan- ten; mana kan, van mana en akan^ hoe zou, hoe kan; mana bolih^ het mocht wat, hoe zou dat mogelijk kunnen zijn; mana-mana soeka toe- wan lahj wat mijnheer maar belieft; mana s^koewasa hamha^ wat maar in mijn macht is, al wat ik vermag; di mana en di mana kan worden dik- wijls gebruikt in de beteekenis van Mgimana, hoe, hoe zou, b.v. di mana toewan-hamha tahoe,hoe zou mijnheer dat weten; dimana kandapattjoetjoe- koe sampai ka 5a«a,hoe zou mijn klein- zoon tot daar kunnen komen,dat kun- nen bereiken; wawa^ÄJa^aen hilamanaj wanneer; orang mana, welke persoon, iemand vanwaar, wat voor een lands- man; s^b^gimana, geheel zooals, geheel overeenkomende met; mana sap^rti, evenals, b.v. toewan mana sap^rti anak Iah k^pada ajah^nda, gg zijt mij evenals een zoon, H. Asm. 'P&ti\di»antara s^gala boedak itoejang mana anakmoe^ wie is van al die kna- pen uw zoon ; mana kata udat, wat het gebruik zogt ; mana-mana perentahj wat ook de bevelen mögen zijn. ^jM^L^niailis^zoet, lief, vriende- lijk,lieftallig,innemend ; Ä;a/06 manis, zoethout; kajoe manis Selan, kaneel ; moeka manis , een vriendelijk gelaat; djari manis, de ringvinger; hitam manis, liefelijk bruin, van huidkleur ; manisan, zoetigheid, honig; manis- manisan, zoetigheden, confituren ; p^manis, wat liefelijkheid bijzet, be- vallig maakt, zooals b.v. kuiltjes in de Wangen enz. ook wat aan spijzen een aangenamen smaak geeft, van b^rmanis, want ook komt permanis voor, b.v. b^rtjintjin g^nta permanis djari, Sj. S^l. Dal.; memaniskan moeka, een vriendelijk gelaat zetten of toonen, Ibr. b. Chas. ^ww^Lä manoesia, Skr. mensch, in tegenoverstelling met andere we- zens; deiva kamanoesan, Jav. mensch geworden godheid; zie ook orang, mjIjo mänl^ Ar. weigerend, ver- hinderen. i^[jo manoek, vogel, == boe- roeng; m,-dewata, de paradijsvogel ; manoek-manoek, e. s. v. boom. f (JoLomanik-inaiiik, kleine ko- ralen van allerlei kleur; bermanik- manik, parelen, Tan het zweet, b.v. hingga pUoehnja pon b^rmanik-manik di dahinja, tot het zweet hem ophet voorhoofd parelde, Mes. Kag. Skr. manij juweel, edelgesteente. |jC3U manikain, Tarn. e. s. y. edelsteen, robijn, karbonkel, Skr. ma- nika, juweel, edelgesteente. •iLo Manoe, eigennaam van een der half-hindoe-javaansche godheden; Jang Manoe Bahoe, id. komt in de Pr. Dj. voor nevens Ärdjoena Sasra Bahoe. y^[jo manaU; e.s.y. zeer lange ro- taUj die gebruikt wordt om wegen en ri vieren af te sluiten; memanau, span- nen van zulke rotan, ook slaan met een stuk manau; zie ook gawar- gawar. aOLc manah^ I. achtenswaar- dig, in waarde te houden; erfstuk, reliquie. II. e. s. V. bloem? b.v. kasa jang haloes berboenga manah, Sj.Madli met hartvormige figuren? ^L>c mani, zie ^^. 3L0 manai, wit van bleekheid; poetjat manai, doodsbleek. *Lo maoe, volstrektewil, willen; het vereischt of is noodig; moeten; maoe ta'maoe^ willen ofniet,tegenwil en dank; maoe, . . maoe^ hetzij.. . of; maoe Iah soedah di dalam sa boelan^ het moet binnen eene maand af zijn. In brieven traft men soms k^maoe- wan aan voor den wil, doch in goede HSS. is dit nooit door mij aangetrof- fen. Ook gebruikt men (in slordig Maleisch^ Dr. F.) maoe soms voor den toek. Tijd, b.v. maoe hoedjan, het zal gaan regenen; i)a maoe datang^ hij ^Lo 969 zal komen; maoebitjara betoeUb^toel^ het vereischt goed 0 verleg. ^.Lo mawar, I. Arab. Perz. roos; pokok-mawar^ rozestruik ; boenga-ma- war ^roo^\ ajar-matoar^ rozewater, bij verkorting ook alleen matvar, b.v. djikalau orang sakit ataw hantjoer sekalipon toeboehnja^ maka siramkan dengan mawar kam inij I. P. II. zie bij tawar, jj^^Lo luawas, e.s.v. zeer grooten aap, die door ons verkeerdelijk orang- oetan wordt genoemd, daar de Ma- leier daaronder verstaat boschbewo- ners, zooals de DjakoenQj\z,:z, majas, c rl.>o maoeng, onaangenaam, walgelijk van smaak of renk; volg. V. d. W. versch riekend, zooals gras, bladeren en devgr^pahit maoeng j wal- gelijk bitter. Mön. stank van bedor- ven visch enz. ook van de onzuivere lucht in een vertrek, waarin veel menschen zijn. ^j.Lo mawln, zie bij kawin* »Co malia^ e. s. v. boom, welks bladen als groente gegeten worden. Gekauwd hebben zij een bitteren smaak. Zie ook Lg^. j^\uo mähir, Arab. schrander, kundig ; memahirkan^ z.bek waamheid in iets verwerven inz. door oefening. i^^Lo mahap, zie oLjt^o. JüöLo mahal^ duur, hoog in prijs, moeielijk te krijgen of te vinden, schaarsch, zeldzaam; mahal b^ras, duurte der levensmiddelen, hongers- nood; mahal dib^li, duur om te koo- pen, 't zijn witte raven, H. Abd. 146. j^Lo maja, Skr. ßchijn, schim, ge- 970 vaov. U^!l zichtsbedrog; maja-sorga^ hemelsche verschijning, b.v. orang moeda, baik paras saperti maja-sorga, een jonge- ling, schoon van gelaad als eene hemelsche verschijning; hingga di- poekoel m^nghilangkan maja^ zoo- dat ze gegeeseld worden om de waar- heid er uit te krijgen, lett. om den schijn te doen verdwijnen, Ibr, b, Ch. v-ajL/o niajit, zie owa^. »tXjLo maidah, Arab. tafel met spijzen bed^kt. aangericht tafel, disch; zie medja, yjL>o major, Ned» majoor. ^Lo majoer, zie bij sajoer, iyj,^}LA majas, op Bomeo = ma- was, zie ald. ^ iyLo niajang, L bloemscheede v. palraen, aar van granen en grassen; majang mengoeraiy ontplooide bloem- tros of aar, de naam van een gouden keten, die tot de Rijkssieraden van den sulthan van Lingga behoort, ook loshangend, krullend haar. II. Jav. p^rahoe-majang enp^ma- jang, zie pajang, III. overlangs aan dünne schijven snijden, v.d.W. zie lajang. ij\jo majoeng, e.s.v. zeer langen zoutwatervisch. 4>LXjL;o majapada^ plaats des schijns, d.i. de aarde, de wereld. (jkSijo inail, I. Arab. verk. van Juijt4^l, Ismael. II. dichtgesoldeerd doosje van zil- ver of goud, waarin toovermiddelen worden geborgen en dat op de heup wordt gedragen. ä^jLo majam, e.goudgewichtvan ^j.jLo ma'joeil, e.s.v. komedie- spel bij de Maleiers, afkomstig uit Siam, Hik. Koris, waarin de hoofd- zaken der oude Hikajats worden voorgedragen. ^JLo inaill,spelen;5^rwai*w,voor zijn genoegen, tot uitspanning of uit aardigheid iets doen, of zieh met iets bezighouden, speien, b.v. &. hoewah keras, zie bij k^ras; b^rmain soeling, op de fluit speien; b. s^ndjata, scher- men, een spiegeige vecht houden; b. mata, elkander oogjes geven, blikken V. verstandhouding wisselen; b, ta- ngan, op de vingers spreken zooals de stemmen; fe. c7;maA;a, guitestreken uitvoeren; bermatn ojar, basah; b^r- main pisau, loeka, Sprw. die met pek omgaat, wordt er meebesmet,v.d.Tn.; bermatn moeda, van jonge lieden beiderlei kunne ongeoorloofden om- gang met elk. hebben, Sj. Haris; mam gila, gekscheren; matn-mam, beuzelen,lanterfanten,Hik.Abd.308; kar^na b^rmain-mam^ uit jok, uit beert; bermain-mainkan^ gekscheren met, ook manoeuvreeren met, b,v. wapens, paarden enz.; m^main angin en mam angin, veranderlijk, onbe- stendig in spreken en handelen, met den wind speien, het tijdperk van het jonge rijstgewas, waarin de wind er vat op heeft, M^n.; pematn-angin^ windwijzer, waker, lett. de speler met den wind; p^rmmnan, spei, speeltuig, speelgoed; m^tnp^rkatn- kan orang j met iemand zijn spei cj^,*^ 971 drijven, ieraandbegekken-yoraw^p^r- wama/e, iemand met wien raen zijn spei drijft, Niem. bloeml. 4^ dr. I. p. 89 r. 4, dien men sseeds voor den gek houdt; saper mainan^ speelkame- raad, b. v. karena ija-itoe sapermainan dengan akoe, want hij is mijn speel- kameraad, Am. Hamz.; p^rgi ber- mam-main, voor zijn genoegen uit- gaan; boewat mam s^hadja, slechts uit gekheid, voor de grap. (^_^L-jo manjak, wijziging van banjak, M. djljuo moebarak, Ar. gezegend, gelukkig, heilig. scXaxj raoebadzdzir, Arab. ver- kwistend; minachtend. vÄÄ^o mat, I. zie emat. II. mat-matj spiertrekking, b,v. bij een geslacht beest, beweging van de voorhoofdsfontanel bij een klein kind. [Sjc m8ta,Skr.dronken,woedend, dol; gadja meta, dolle olifant, een olifant in den bronsttijd, ook gadja toenggal genoemd, omdat hij dan al- leen zwerft; b^rhoewat meia^ zieh woedend tegen iemand aanstellen. jhXjJo moetächir, Arab. van la- teren tijd, modern. ^^*äIa/> moetächiro^n, Arab. nageslacht, nakomelingschap. cLä^o mataä^ Arab.goed,gereed- schap, huisraad, koopwaar. Alleen ge- bruikt in mata benda, zie ald. en mata dagangan, Niem. bl. 2^ dr. II, p. 10. Jl^Lx^ mßtapai, e.s.v. boom met zacht hout. ^jXjo mÖtörai, zegel,8tempel,ca- chet; m^m^tdraikan, zegelen, stempe- len, verzegelen, bezegelen; f^mMrai, gezegeld, verzegeld. ;^^Juo moettak, Arab. godvree- zend. H. Atj. yXjo matoe, Tam. graad van een zekere tiendeelige schaal om goud te wegen; emas sa poeloeh matoe, het fijn- ste goud = bij ons van 24 karaat; soms wordt ook ons karaat met matoe weergegeven, b.v. MastoedjoehMlas matoe, goud van 17 karaat ; mema^oe- kauj het gehalte van goud bepalen, b.v. dßkalau sap^rti ^mas, dapat du oedji, dimatoekan toewa-moedanja, zooals onder anderen goud, dat kan getoetst en het gehalte ervan bepaald worden, B. R. Zie ook moetoe III. k!y.Xjo mötoelang, e. s. v. boom, die licht timmerhout oplevert. ÄÄvo m^tsi}i;poetihmPtahj8Jieeuyf' wit. <^\LgJuo matahari^ de zon; m. hido'ep. zonsopgang, het Oosten, ook m. tSrbit; m, mati, zonsondergang, het Westen, ook m. masoek; boenga- mataharij de zonnebloem. Zie bij mata en Mning. ^A>o ni6tai,Tara.zachte,vierkante matras, waarop men op Oostersche wijze zit, v.d.W. gouden zetel voor een bruidegom van vorstelijke af- komst, H. Dj. en B. S. ^JUo moetia, Skr. = moetiara, pareL sLüuo llloetiara,parel;Ä;oe^t^wo«- tiara, parelschelp; indoeng-moetiara, parelmoer. 972 j:^ 5uuU mßtigl, e. s. v. boom met hard, rood hout en bladeren als de tamarinde. JUi£o mitskäl, Arab.gewichtom te wegen ; zekere gouden munt van een dinarie waarde. Jüuo Illitsal,Arab.gelijkenift,voor- beeldjspreuk; mitsalnja^ bij y oorbeeld. ^yjuifi matsnawi, Arab. e. s. y. Perzische gedichten. ^5^Lsv;o moedjari, Mön. e. s. r. blad, dat men bij bet betelkau- wen gebruikt en aangenamer van smaak dan bet sirihblad; sari-moe- djari^ e.s.v. boom met geurige bloem, v.d.Tn.; e. welriekend plantje, in de legenden bescbreven als buitenge- woon lang zijn geur houdend, MÖn. .Ls\^ mödjana, en mendjana, middelmatig van een werk ; samtn- djana^ middelmatigst. 4XjDL^v.;oraoedjällid,Arab.moeite doendjzich inspannend, strijdendvoor het geloof, krijgsman voor bet geloof. Jlä^ madjd, Arab. roem, kö- rnende van de voorvaderen, eer. \ySKjo mßdjöra, zie pedjera, \^Zss.je moedjarrab, Arab. Ma- leischc uitspr. moe(i/^rap,(Dr.F.),pro- baatjbeproefdjbekwaam, ook v. e.too- Yermiddel,H.Gr.l79engenee8middel, BjM&dlienyA.W.Zieookmoesiadjdb, o^Iasx^o Madjapahit, de naam van een oud Rijk op Java. ^LJIäh« madjakani, zie bij ma- dja I. • yiJLsxjo madjlis^Arab.plaatsom te zitten, vergadering, bijeenkomst, College, raad, audientie, ook de plaats waare.Vorstofaanzienlijkpersoon au- dientie verleent ; p^nghoeloe-madjUs, de voorzitter van de vergadering. ^jmJLä-x mgdjölis, Arab. ook m^ndj^lts, scboon, bevallig, sierlijk, luisterrijk, Facs. 68. sl^jo moedjallall, Arab. band- Schrift, boek. j^Äjo mfedjam, I. stilstaan v. een toi, op dezelfde plaats schielijk in de rondte draaien, v.d.W. II. ajar mMjam, sap, dat men uit boomen onz. tapt. *^jii^sxjo luoedjammaäh, Arab. vereenigd. c%4.Ä^ madjinöe, Arab. ver- zameld, vereenigd, samengesteld,b.v. van geurigen olieen, ook de naam van een geurige olie, Sj. Haris. joy^:s\-^ madjnoön, Arab. door een boozen geest bezeten, onzinnig, woedend, razend, ook van gesehnt, Sj. Sult. Jahja. {^•.Ä^ Madjo^S, Arab. naam v. den stichter v. de secte der Magiers. ^^y^jo madjo^si, Arab. tot de Magiers behoorend, Magier, wijze vuuraanbidder, volgeling van Zoro- aster. Facs. 42. if^^ä^jo moetjahjPerz.wenkbrauw. toL^x^ moehädjat, Arab. di- spuut, pleidooi ten gunste van iem. jL^v^moehäl^Arab. onmogelijk, ongerijmd. iU.s\«/o mahabbat, Arab. Perz. liefde, toegenegenheid; moehibby die lief heeft, vriend, H. Abd. 248. j. jc^^x) moehtaram, Arab, ge- eerbiedigd, heilig, onschendbaar; ula ^MkX^^A J^Xc 973 ahnoehta7'am , aan den Edelachtba- ren (in brieven). jvAJL;sx^ moehtasjim, Aiab. ontzagwekkend. v^Ls^oo mihräb, Arab. nis ineen moskee, in de richting naar Mekka. j»^^Boo moeharram, Arab. ge- heiligd, eerbiedig; naam der eerste maand v. het Mohammedaansche jaar, in welke het oorlogvoeren verboden is; geheiligd grondgebied v. Mekka. '^AA^^y^jo mahrö^sah, Arab. be- schermd door een wacht, bewaakte plaats, plaats met hoofdplaats; ook groote stad, die een garnizoen heeft, wwM^v.>o mahsjar, Arab. plaats y. bijeenkomst , padang-mahsjar y de vlakte, waar het laatste oordeel zal plaats hebben; Jawmo^ Hmahsjar^ de dag van het laatste oordeel. ib«-ftS\^lttahf661,Arab.bewaakt, bewaard, aan het geheugen toever- trouwd, onthouden; herinnering, ge- denken, van JidfiL b.v. jang soedah t^rdaftar di loh-almahföU dengan tak- dir Allah taala^ dat geschreven staat in het gedenkboek naar den raad des Allerhoogsten, H. R. R^Xsv^mahkamah, Arab. recht- bank, gerechtshof ; m.jang ulvm^hoog gerechtshof, &I.^^.jo mahabbat, Arab. Perz. vriendschap, H. Abd. 248. J^iiÄ.^mohallil,Arab.geoorloofd makend, iemand die een verstooten vrouw huwt en haar daarop weer verstoot, om een huwelijk met haar eersten man geoorloofd te maken, ook tßna hoeta genoemd, zie ald. JL4.JSXJ0 Moehammad.Arab.zeer lofwaardig, hooggeprezen, de naam van den profeet. fc>^^Vjo ma^mö^d, geprezen. ^ Jl-x-^30o mahidin, verb. van ^^J^Jf ^^<A moehiji eddin^ Arab. wie den godsdienst doet leven. ^^cXi^x) inaclldö^llljArab.heer. jjiJLÄ.^machl66k,Arab.gescha- pen, ßchepsel. J,4.^^ moechmal, Perz. e. 8. V. zijde of fluweel, zie moemal, Juomadd; Arab. Verl enging, naam van een zeker schrijfteeken. Jljoo mödalijl.e.s.v.horenofmu- ziek-instrument, dat geblazen wordt, b.v. maka naßri dan sangka madali ponditioep oranglah, Pr.Dj.Ind.Poet. Sadj. Mal. II. Nederl. medaille, penning. Joo madah, Arab. lofrede; ^)^r« madahy spreken, zeggen, in gedichten = Mrkata, 2U;\cX^ madrasah, Arab.school, gewoonlijk verbonden aan eene mos- kee. Ook mandarsah en handarsah, ßiXjo mSdaDg, e. 8. V. boom met geel, licht en zacht hout,datjeuking veroorzaakt op de huid. Van denstam maakt men kano's. Soorten zijn: m.- Mladij m. koening^ m.-paoehj m^-han- toe^ m.'hoewaja en m.-p^rawas, Ji\A mMil, =&^(^t7,vuurwapen, geweer ; &^rm^(?»7,met een vuurwapen schieten; permMilan, geweerBchot, b.v. Omar Omaja ada Iah Mrdjalan d^oeloe kira-kira sap^rmMilan dja^ oehnja^ Omar Omaja liep vooruit, on- 974 ^(Xjo lu y geveer een geweerschot ver, H. Am. Hamz. Zie dil I. .cX>o mßdoe, misselijk, v.d.W. en M, ook Wilkinson. Zie ook madoe, Xa^Juo Medinah, Arab. stad, de Btad Medina; mMinatoe Hmanoerah, de stad der heerlijkheid, der verlich- ting; medinatoe ^nnahi^ de stad v. den profeet; medinatoe ^ssaldm, de stad des heils, Bagdad. j^^ÖJ^ niadzbah, Arab. plaats waar geslacht en geofferd wordt, al- taar. In die bet. gebr. in de arab. vert. N.T.verderzoo bij v.d.Wall,Tugault, Leidecker enz. enz. y5'Joomoedzakkar,Arab,manne. JrjuolI10edzakkir,Arab.prijzend lovend,godYerheeriijkend.Zie(i2:(^6aÄ. jjXjuo madzko^r^Arab.vermeld, gemeld, bovengemeld. v,^^ieJuo madzhab, Arab. wind- streek, rechtsschool, waarvan er vier zijn; ook weg, passage waardoor men gaatjingangtotietSjb. v.ma(^2;Äa&-Ä;o^a, de toegang tot de vesting, Hik. Boedj. v^AiöJuomoedzhabjArab.verguld. Lo marr, Arab. voorbijgaand : m^- ng^marj in het schaakspel de konin- gin schaak zetten. yomoerr, Arab. myrrhe, bitter. v-)f ^ mirät^ Arab. spiegel. t>L^ moeräd, Arab. gewild, be- doeling, doelwit, verlangen. ^Ijjo mörangoe, e.s.v. muziek- inslrument, e. s. v. kleine trom, b.v. madali, m^rangoe, nohatj nafiri pon h^rhoenji lah^ I. P. ^!ye m6ragai,e.s.Y.vogel,2}^/(;s* m^ragai^ B.R. volg. R. v. Eys. de hop, ZOO ook L. J.fwo iMÖrawal, kleine vlagjwim- pel, vaandel, M^n. ^^\y/o miSrawan, e. s. v. boom, welks hout gebruikt wordt voor scheepsmasten en de bast voor wand- en dakbedekking. Soorten zijn; m.-6fl- toe^ m 'hoenga^ m.'lilih en m.^soengoe, oJcLvo mßrahat, vulg. slechts, = hanja, ySljyje mßrbakau, e. s. v. boom. Zie hakau. ^Uoo mßrbaja, verk. van mara- Mhahaja^ zie mara, kiyo mferbang? b.v. dan segala m^rbang moeda hala hHiri di kiri- kanan haginda menjandang pedang. H.T. i^yjo inöröboek, e. s. v. kleine, wilde, bruingrijze tortelduif. y^jjo mörboe? b. v. B. B. sehagai y^^jQ diboenoehnja usjkar beriboe-ri- boe^ Sj. Madli, Mog. m^nßrboe^ zie serboe. y^jX mferbau, e. s. v. boom, die zeer hard hout levert, gebruikt voor het maken van stoelen enz. De vrucht heet gandoe; ook een kleur v. honden, helder geel met wit boven de oogen, C. en S. JoajwX marboöt, Arab. e.s.v. voor heilig gehouden mohammedaan, die op de fe^^o^^moetslaan. JLjyo mörboelan, e. s. v. boom met zacht hout, datalleen voorbrand- hout dient. iOyjo mßrbah, e. s. v. vogel, ter grootte van een lijster met een lief ge- luidj = troetjoehan op Java. j^Lj-jy^o mara-böhaja, Skr. leed en gevaar, zie mara, kSi^iyA mÖrliikaiig, naam van e. boom. väjyX mörta, zie bij s^rta] merta djiwa = margadjiwa^ zie marga, JoÜjjo m6rtapoel,ookm^r<apa^j e.s.v. boom, die op moerassigen bo- dem groeit en welks hout gebruikt wordt voor huis- en waterbouw. Jlj*jo mßrtala, e.s.v. boom, welks hout geschikt is voor huisbouw. IkxSjjo raartabat,Arab.Perz.trede V. e. ladder; orde, rang, trap, graad, waardigheid, ambt, bediening, eere- post. Jü^votnoertadd, afvallige, rene- gaat, apostaat. JJ^martil, Port, hamer. Zie toekoel en ganden, iajk4jyA mfertambak, naam van een boom. W'^yA mörtoewa, Jav. schoonva- der of -moeder, schoonouders, = ^L-Äwjo mördjali, of mMjali, naam van e. boom, groeiend op moe- rassigen bodem en die timmerhout levert voor werk van tijdelijken aard en mästen voor Chineesche jonken. ^^L^yo mÖrdjän,Arab,bloedko- ralen; ziq poewalam, Äi^yo mardjl, Arab. terugkeer, inz. tot God, de toevlucht nemen, yX> moertja, Skr. in zwijm, in onmacht, flauw gevallen, zijn bewust- cXaS&J^^ 975 zijn verliezen.Zie/?m^san,Wilkinson: m^rija. t>lto*jo mörtjapadajSkr.plaats der stervelingen, de aarde in poezie. ^^ys^^yA iii8rtjon,Jav.voetzoekers, klappers, zie petas. ySf^yje mßrtjoe, hoogst gedeelte, top, kruin, van bergen, gebouwen, het hoofd enz. torentje, uitkijk op e. ander gehonw \satoepoentjak ioedjoeh m^rtjoenja, een top met zeven punten; zie halai-mada en bangoen-bangoen. ^fS^yjo lliarhö6lll,Arab.Gods ont- ferming ondervindend, wijlen,zaliger. Met dit woord duidt men ook den overleden sultan aan. {*j\i^>jo mardän, Perz. mannen, beiden; sjah marddn^ de Vorst der beiden, titel van een Mal. HS. Ji^i^^A m6rdangga,I.Skr.e.s.v. muziek-instrument; e.s.v. trom, ook geluid, geraas; Jav. p^rdangga^ id. Komt voor Sadj. Mal. 177.^ IL e.s.v. vogel, maar welke? b.v. p^ksi-m^rdangga pon h^t^rhangan saboer-m^nj aboer dt tengah medan-pe- p^rangan itoe uldmat p^rang ratoe tiada djaja^ Mes. Kag. Ook m^rdjang- gi. Mogelijk geraasmakende vogels, die e. trommelend geluid maken^zie I. ^^stuo mferdoek, zie Mrdak. 54>yö inferdoe,Skr.zacht,liefelijk, inz. van de stem. jCx^ßjyo mSrdalieka, Skr. ook wel mPrdika uitgesproken , e. geeste- lijke of priester, die vrijgesteld is v. heerediensten; vrij van slavernij of dienstplicbtigheid; m^m^rcZaÄefÄ:aÄraw, vrijgeven, vrijlaten yan slaven; ook 976 (3*^)^ m^^paskan m^rdaheka; m. kar^na Allah, hetzelfde zonder yergoeding. ^^^Mt^ mßrsik, schel, schril van geluiden, ook fijn, slank yan het lichaam. Beter m^r^s//:, zie r^sik II. Jk^^ moersal, Arab. afgezant, apostel, Noer. Moh. ^oo mßrtjapada, Skr. plaats der stervelingen, de aarde in poezie. c yjo mörang, I. merah-mh^ang^ hoogrood, vuurrood. IL Jav. stroo van rijst enz. ^ yjo möreng^ziebij reng en >byo. ^^^jA m8rangsi, o.s.v. hoogen boom, I. P. p. 258 en 212. S^jA mgranggoe, = djari-ke- ^aWjAbd. seh. wrdb.; z.ooktw^raw^ö^. J^yA möroenggai, =kelor,Q. s.v. boom, welks vruchten als groente en welks wortel in de plaats van mierikwortel wordt gebruikt. Zie k^lentang, ^^i'liyo mferfepatijSkr.degewone huisduif; m. sa kawan^ een vlucht duiven, ook e.s.v. veelkleurig rand- versiersel om een vlag; zie dara en p^r^pati, ^liyo märpajang, e. s. v. boom, zie mangkok en k^pajang. J^j,;o mörpoel, e.s.v. boom, welks hont geschikt is voor huis en waier- bouw. jJU^iO mSrpälani^ ziem^mpelam. ^U3yjo lu^rpantai^ e.s.v« boom, welks hout geschikt is voor huis- eu waterbouw. Mm,0^jA m^rpoesing^e.s. v*boom. Jy^yA mörpoelaljzie m^mf)^/a/. ^j^yA mörpoenai, e.s.v. boom, die"brandhout oplevert. ^•iyo mörpojan, e. s. v. boom, V. welks hard hout mon tandenzwart- sel maak^en welks vruchten en sprui- ten gegeten worden. ^uJUiyA iilferpitis, e. s. v. boom, die goed meubelhout levert. MAMjpyjo mörpisang, e.s v. boom. ^j/o mßrak, pauw ; m.m^ngigal^ pronkende pauw, in dien vorm heeft men gouden knoopjes; m. simpiTy zie ald.; m, g^mpa, e. s. v. gouden ver- siersel in het haar eener bruid, = ta- djoek, zie ald.; boenga-m^rak, e. s. v. roode bloem, ook boenga Tjina, en b. t^rang-doenia, genoemd, M. ^yjo rnßrek, = s^rak, zie ald. ^yjo mSroek, zie tßroek, \Jy/e moerka, Skr. toomig, van den Vorst en van God; memoerkai] toornen op; Ä:^wamoerA;a,inongenade bij den Vorst gevallen zijn ; z. marah. s^S^jo nioerakkalt),Arab.samen- gesteld, van gemengd ras, mesties; van dieren: bastaardsoort. Ook=: J^r- soesoen. Yolg. H. Abd. 294 op elk. gestapeld, dubbel. Zie rangkap* oX^ mßrökat, e.8.v. Chin. spei, b.v. djawa b^rwajang^ tjina m^rekat, Sj. Ind. KÖsna. Zie rakat III. k^ySyA mörkoebang,e.s.v.boom. üaiyo mörkoeli, e, s.v. hoogen boom, die goed timmerhout levert. Volgens and. m^rkoel. oo^iyo mörkoenjit,e.8.v.plant. Ä5yo raÖrkah, Port.? merken, de lapjes aan eenloglijnof dieplood, die de vademen aanwijzen. Zie r^kah. [Sj.jo marga, Skr. stam, district. yx^fyjo margadjiwa, Skr. le- vend makend water, zie m^rta, SyjiMSjA margasatwa, Skr. het wild gedierte, het gedierte des velds. {^jfi mÖrgok, sluier, die ge- <lragen wordt door vrouwen, die de bedevaart naar Mekka hebben ge- inaakt en waarbij alleen de oogen on- bedekt worden gelaten, Sw. Verbast van boerkUj Arab. jv^jx» inßrÖgam, zie bij gam. Jyjo möral, e. s. v. boom. iJLonnferlangjZonderplattonrand, van borden, schoteis, kommen enz. 2acht glooiend van den grond. ^J^ mSrlokan, e.s.v. boom, welks bladeren als zuur in spijzen worden gebruikt. ^jJLJyXi mörlilln, e.s.v. boom, -die zwaar, wit timmerbout levert. Volg. v.d.W. Meer voor brandhout ^eschikt, waarvan de asch jeuk ver- oorzaakt. y4jJyjo niörlimau, e. s. v. boom met fraai geaderd hout, waarvan men wel wandelstokken maakt; paramig- nya monophylla, Wilkinson. ^yjQ mferÖm, Jav. de oogen lui- ken of dicht hebben. ixxjjjomöroemboeng^e.s.v.kleine boom, timonius jambosella, ook adina •polycephala, Wilkinson. cHv* 977 ^7* niSrambai, e.s.v. boom, die geel timmerbout levert. yo^jo marmar, Arab.ofNederl.?; batoe-marmar, marmer (Dr. F.) gMjjo mörampih, e. s. v. boom, 4ie hars oplevert, M6d. Äjyjo möranti, naam v. e. aantal boomen (shoreas), Wilkinson, ook e. soort, die harslevert en zeer hard hout heeft, waarvan de hast voor dak- en wandbedökking wordt gebruikt; m.- paja, een andere varieteit. Jüjjo mörandajschijntbuitenge- woon toenemen te beteekenen, b,v, r^z^kinja toewan arnat m^randa^ uw levensonderhoud nam zeer toe, Sj. Madli; Wilkinson: ronddolen,boeme- len {ziQranda)]m^randa toewa^^AiQO' gen ouderdom bereiken, tot aan zijn o\xde dsigen]m^randafoewa,in&anting aoer^ td*kan m^ndapat akoe^ al wordt ge nog ZOO oud en al verdort ge als een bamboe, toch zult ge mij niet krijgen, zegt een vrouw van e. min- naar, dien ze afwijst. Zie randa. ^c^^J/o mßroebi, den vorm van e. oebCy er toonend of hebbend; gevest van een kris in dien vorm, doorgaans van goud of met goud beslagen, b.v. jang m^makai hoeloe-k^ris m^roebi dan batvang-bongkoly die krisgeves- ten droegen in den vorm van een oebi of van een soort van ui, Oend. o myÄ möroewap, v. oewap^ damp dampen, uitwazemen, opstijgen van gassen. Yolg. v.d.W. en Wilkinson, overkoken, opborrelen, zooals vocht in gisting, Champagne, selterswater enz., gloed uitstralen van vuur enz. Zie oewap, J.yxjinörauli, (is dit wel de juiste uitspraak? Dr. F.) e.s.v. boom met bruinrood hout. ^^yjo m6^oewi^, zie s^figgoe- goeU 62 978 r 5yo mÖrah, L bevallig voor het oog, v,d.W. vreugde, levendigheid. II. titel van mindere hoofden, = orang-kaja. III. zie marah. n^ inßrih, inwendige strot, gor- gel, keelpijp; oerat-merih, de twee keeladeren, die bij het slaehten van e. dier mpeten doorgesneden worden, opdat het vleesch niet hardm, enge- oorloofd, zij. ^jCjX mörhan? h.y.makaanak' panah itoe m^ndjadi mega hitam sa'- olah'Olah iioe Mndak merhan(?) akan orang hanjak itoe roepanja^ I. P. ..L^ mSrlawan^ e. s. v. boom. ^^yA möritja, Jav. peper, = lada. •j^^y/o marich, Arab. de planeet Mars. Jo jA moerid, Arab.leerling^dis- cipel. V-AÄJ5.J0 mferipat, zie äi^juo. joyo mareka, = orang, volk ; mareka-itoe, die lieden, Pers. Vrnw. 3® pers. mrv. mareka-itoe s^kalian, zij allen. ^^yX^y/o mÖrikan, Eng. Ameri- kaansch. Ook komt het voor als eigen- naam van Klinganeezen. ^yA Marjam^ Arab. Maria. ä^^y^ mferiam, kanon, gesehnt; boewah-mManijk&nonskogel'^m^riam doewa sa haloewan, twee stukken ge- sehnt van dezelfde zichting, op vaar- tuigen twee stukken op het voorschip. ijyjo möreilg,vermagerd,al8ver- sterking achter koeroes, van reng, panlat, dus: zieh zoo dun als een panlat voordoen. ^jjo mörian, e. s. v. boom. ^^x^w^ mörinjoe, Port, schont, inspecteur van politie. y^^ mSr^DJau, = lanjau, zie ald. Abd. seh. wrdb. |l«^ mizädj, Arab. tempera- ment. J{yo mizäl, Arab. afzetten; mi- zdlkan dirinja, abdiceeren. s\jOyjo mizmär, Arab.blaasinstru- ment, fluit. ^•joyoniazm66r,Arab.psalm,voor een enkele psalm, b.v. mazmoer jang ketiga, de derde psalm; voor de psal- men, zie zahoer, ^jt^jo mas^ goud; m. pasir = m. oerai; m, perada, klatergoud; m, s^- mata-mata soetji, louter goud, geheel zuiver goud ; m.'-kerandjangj fijn goud van 24 karaat; m^-kipal, gouderts,. klompgoud; m^-oeroeng, bismuth, ook platina; m.-tongkang, goud met ko- per vermengd, siecht goud; sepoeh mas, verguld; m.-goenoengj liefkoo- zingswoord, mijn lieve! Zie vorder bij emas. xLwwwjo nioesara, van het Arab. HjPLäjo, rantsoen, maandgeld; z, ook sara en pUahoer. 54X^Laa^ moesäädah, Arab. bij- stand, bijdrage, geschenk bij wijze van hulp bij een feest of begrafenis.. ^Lwuo moesäftr, Arab. reiziger, vreemdeling, Ind. Poet. lLi)Ly^ moesäkat, Arab. Perz. nooddruff eilende (Dr. F.). o^u vi^X^ 979 ^^Ia^jo masakan, samentr. yan masa en akan, hoe zou, het mocht wat. IULamjo masälah, Ar. yraagstuk; memasälatkan^ toi een vraagstak ma- ken, als vraagstuk opperen. J^jL(w^;o masäil, Arab.meerv. yan het voorgaande. oUuwww^ Moestapa, I. yerb. van Moestafd, als eigenn. II. verb. yan nastapa, zie ald. ^^Läjüww^ moestadjäl), Arab. aangenaam, yerhoord van een gebed; probaat yan een genees- of tooyer- middel, zie idjdb, (3s\XAA*voinoestahikk, Ar.waar- dig, rechthebbend. JkASXÄA*^ moestahll, Arab. ab- surd, onmogelijk. yX^^fi mistar, Eng. master. Zie ook mis(ar, cXaÄa^xj moestald, Arab. gereed, klaar, = l^ngkap, siap en sMija. *.AÄÄ^^ moestakim, Arab.recht. opgericht, behoorlijk, oprecht; orang mng moestakim^ iemand, waarop mon zieh yerlaten kan; laoet-almoestakim, een zee in den derden hemel, waarin de tijdgenooten yan Noach gestraft worden. *^Ä-AAA->o moestakini, e. s. y. benzoe; zie kemenjan, JcJCwwwjo lllöstal, tulband, dikke hoofddoek, C. en S. Maka m^stalLak- samana pon tanggal dari k^palanja, de tulband yan Laksamana viel yan zijn hoofd. Zie destdr, ,^JaJL4*Mjo moestairtin, Arab. yerblijfhouden, wonen, yan ^jio« wa^ {ana: JLJu^^ mßstoeli, e. s. y. zeer zware zijden stof ; zijden garen, y.d.W. ^Xu<uo mßsti, Jay. yan p^sti^ moe- ten, yerplicht zijn. De Nederl. yerbas- teren het tot moesti. (Xa.ä.*a^ moestlka, Skr,? be- zoarsteen, steen, gevonden in den kop van slangen of in de ingewanden y. sommige dieren, inz. stekelvarkens. Zie goeliga. 4\äa»a>o mesdjid, Arab. moskee; almasdjidoe^lhardm, de moskee te Mekka. Zie ook mandarsah, iy^Xj^A mascharah, Arab. pot- senmaker, niaskerade. \y**^^ mßsßra, Skr. innig ver- mengd, in het bloed opgenomen, in- tiera; kasih mesera^ innige liefde; memes^rakan, assimileeren, doen op- nemen, Sadj. Mal. p. 12 r. 9 v. o. ook opnemen in de taal, Sadj. Mal. p. 6; zie ook s^rap» SwAA^masarrah^ Arab.bhjdschap, vroolijkheid. yisLMj,jo mistar, Ar. 1 iniaal, rechte lijn, regel, zie het volgende wrd. S Jxmüo mistarah, Arab. linieer- plan kje. ^Lam*>o? b.y. m^makai ^Läwuw^o toe^ doeng-k^pala, Sj. Haris. l^^„wM^ m^sak, e. s. y. zoutwater- yisch. ioÄ^Mjo Maskat, Arab. Maskate, de naam van een groot rijk in Oost- Arabie. oJCwwüo maskat, I. = het voorg. woord. II. zie heskat. 980 (3*^ ^MW/) JyXj^ ^jiXlwww^ masköplk, verb. Ned., de Nederl. Handelsmaatscliappij. f ^jJCwwwvo miskoen-iiiistoeiijböh. tab. = b^ngkoedoe, zie ald. ^C,A<uwjc maski, Port, masque, hoewel, ofschoon, al is het ook dat. j^x5Caa*jo niiskin, Arab. arm, be- hoeftig, == papa, äJLa^mwxj mösÖlang, e. s. v. boom die licbtgeel hout levert. j^JLaw^ä nioeslini, I. verb. Ned. mouseline. II. Arab. recht geloovig; 07'atig moeslim^ muzelman. ^^^Xmk/o inoeslemin, accusatief V. h. Arab. mrv. van moeslim II. \\yAMj9 niösoewara, tijdstip voor een handeling, door iooveiij uitge- vorscht, Pol. Dj.; verb. van »»•Liwvc, ald. ,wwjo maso^h, Arab. smeersel, zalf. j^ywwwvo nißsoewi, e. s. v. boom, vsrelks specerij achtige hast voor reuk- werk en in de geneeskunde wordt gebruikt. » auwbvo lu^sah, e. s. v. boom. ^^_A.*«u>o hiasih, Arab. gezalfd; al-masih, de gezalfde, Christus, de Messias; almasihoe'ddadjdly de anti- christ. .-^JUuwjo masihlj Arab. christe- lijk, inz. -protestantsch ; tahoen ma- sihij het christelijk jaar; tarich ma- sihiy de christelijke jaartelling ; ora«^ masihi^ Christen; masoek masihi, tot den christelijken godsdionst over- gaan, Christen worden. XitjO 8«juaa>o mösirali, e.s.v. boom, die licht timmerhout levert. aAamk/o masiang. e.s.v. riet, waar- van matten worden gevlochten. M. Zie mansiang. oJCaa^^c mösigit, Jav. verb. van m^sdjid, zie ald. ^aamjo nifesioe, en garam-m^sioe^ Salpeter, buskruit; m, meniahj ruwe Salpeter. j^vLä.^ moesjärak, Ar. gemeen- schappelijk. u5\l-ÄüO moesjärik, Arab. deelge- noot, aandeelhouder, sS^l^A moesjärakah, Arab. ge- nootschap, maatschappij , vereeniging, gemeenschap. ».•Ua^ moesjäwarat,Arab.Perz. geraadslaging, raadpleging, o verleg ; tnoesjdwaratkanj over iets beraadsla- gen, = membitjarakan, Soms wordt het verkeerd gebruikt in de plaats van moedfakaf, ^>X^xi Moesjtari, Arab. de pla- neet Jupiter. ILilAvcmoesjarrafahjAr.verhe- ven, geeerd, e. bijnaam der stadMekka. jJLAx) masjrik, Ar. het Oosten, Orient. Ind. Poefc. \Jyj^ moesjrik, Arab. afgoden- dienaar. pyyMKA masjröe', Arab. e. s. v. zijden stof van Surate, Sj. Har. JyJü&Kjo masjgroßl, Arab.bekom- merd, vervuld van, beslommering, z. steeds bezig houden met iets, z. be- kommeren, zieh bezwaren; kMoewa b^gi masjgröü baginda, de Yorst maakte zieh over twee dingen be- 2üUmJ0 i^Xa^ 981 zorgd, I. J.; Mmasjgroelan^ bekom- mering, Niem. bloeml. 4^ dr. I. p. 234. IciLwwucinasjakkah^ Ar. iDoeielijk, lastig; ongemak, moeielijkheid. Ji»XA>oniOesjkil,Arab. moeielijk, ingewikkeld, duister, dubbelzinnig. )k^jÄjo masjho^r, Ar. vermaard, beroemd, ruchtbaar, bekend ; memasj- /id^rÄ:aw,verbreiden,verkondigen,pu- bliceeren, uitgeven v, e. boekwerk. Hv^L.«a^ inoesäharah. Arab. hu- welijksverwantschap door de vrouw, aanhuwelijking, zwagerschap. v«fl.jSS..*ö..^ mishaf, Arab. boek; almishaf, het boek bij uitnemend- heid, de Koran. w*fljo Mfesir, Arab. Misr, Egypte, Kairo. {^y^>a^ Misri, Arab. Egyptisch. aJoaouo moestafä, Ar. kiezende; moestafd, verkozen, uitverkofen, ei- genn. Zie Moestapü' '^iLöXJ magalla', Ar. bidkleedje, bidmat. &s\.JLa>o maglahat, Ar. Perz. raid- del,oorzaak s,s\sLgeTi^=±daja en oepaja, Ook minnelyke schikking (Dr. F.) sL^ovo madlarat^ L Arab. nadeel, schade. 