title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Vader acht Kinderen had, en die niet kon voeden, vermag hij zes van dezelfde. Op Poole Neman te zenden. Als een oud Vryer, of Weedunaar niet wel kan bestaan, en ijverig is tot Studeren, of een goede leer kan toekomst te leeren; die vervoegd hem op Neman, alwaar hij door inzet en onderwijs zijn oogmerk kan bereiken. Hier worden de arme gekleed, en elk terzond aan de Studie, Consten, handwerken of Landbouw &c. geplaatst, na zijn bekwaamheid, of tot datgene hetwelk de Regering noodig heeft, moet iedereen daar doen dat hem beloofd wordt, onder goede opzicht. Dus kan elk zich zin onderhoud winnen. Niemand mag uit dit Eiland zonder verlof vertrekken, hetwelk hij voor acht jaar daar gewoond te hebben, niet bekomen kan, ook moet hij een verklaring doen van datgene waartoe hij zich begeven heeft. Alle die van Neman vertrekken, moeten haar in onze Hoofdstad Kesmes komen aan te geven, en tonen Zeegeld een Brief van de gouverneur van Neman; voor deze wordt haar een Gouden of Silwerklaat gegeven, daar des Koning's Wapen op staat, (welke is de Zondaar den Engelse Baloka in zit) deze plaat is groot of klein, elk naar smaak. Wanneer een erzoon zodanigen plaat bekomt, kan hij reizen dit gehele Land door, en wordt overal met respect ontvingen, en hij mag zijn Functie die hij geleerd heeft, zonder belet zijn, overal oefenen, hij mag naar zijn eigen wens trouwen met diegenen die hem trouwen willen. In de Hoofdstad Nemnan is een, zeer vermaarde hoge School, waar men in alle faculteiten studeerd, welke beziend wordt door een groot getal zeer vermaarde professoren, en levert daarom ook uit zeer veel treffende standen. Hier had ook gestudeerd onder meer genomen grote Filosoof Sarabafa, welke de Wetten onderzocht, schreef, dat deze Academie aldaar is gesticht voorwijkend duizend vierhonderd vijftig jaar, door den toen regerende Koning Ram Ram, en volgens deze wet mag geen vrouw-mensch haar voet op dit eiland zetten, of wordt aanstonds met de dood gestraft. Uit dit eiland krijgen wij jaarlijks vele treffende geleerden, ook deftige konstenaars van vele wetenschappen, konsten, en ambachten. In deze Academie is gevonden, het langgestrachte Perpetuum Mobile, of een eeuwigdurende beweging, als ook het regte oog en het wel. Ook gebruiken de Sterrenkundigen aldaar, een zeer uitgebreide verrekyker, waarbij zij flauw door kunnen kijken, wat sterren, zonnen, of manen zijn, welke zelfs ook hun grote afstand op de verrekyker aan tonen, netter als de hoorbaarheid van het Koningrijk. Bij de beschrijving van het Koningrijk vinden wij daar door wat in onze tijd als de juistheid van torens, ik hoorde, ziet men zooo net als die van onze maan. Alle deze, en meer andere voortreffelijke zaken, moogen op avond straffeloos, van niet-den. Vraagde mijn de gasbon, of ik ook enige cumulatieve. Ook houden zij stand, dat alle hoogte der zon haar op een graad-boog de maan te doen is, de maan van Jupiter, en Saturnus worden daar door zoo klaar geachte eclips, met haar toe en afname. De verrekyker is regters gewapen. Mijn gefielde of na gemaakt worden, als aan... Iegen van die, die in de Academie zijn en blijven willen, om dat deze grote zaak buiten ons land niet bekend zou worden. Daar zijn zeer erewaardige Geestelijke, schrandere Philosophen; ervaren Medici, enz. Daar houdt men zeer sterke flair de, dat er geen ijdel of zinloos is. De Philosophen daar dit disputereerende, spreken dan als met een mannelijke grauw, met opgetrokken wenkbrauwen, Non datur via wegging door perquisite geschiedt. Ik dit dus ver uitgeschreven hebbende, beschrijving van het Vrouwen -Eiland wilde afschrijven? Dat ik, met alle beleefdheid verzoog. Als hij mij aanzatte hij overhandigde, zei hij, "ik heb je een aantal Spaanse en Europese boeken te leen verzocht, maar ik respecteer hem dat met een goed hart, waarover hij zeer voldaan was en gaf me de beschrijving van het Vrouwen-Eiland. Het Eiland Wonvure, is door een arm van de Zee, een half uur gaans breed, van onver Zuid-kuft afgezet, zijn vorm is ovaal, of lankwerpig rond, hebbende de lengte van achtien, en zijn breedte van twaalf uren gaans, daarop staan negen steden, en twee honderd en tien dorpen, alle zeer wel bevolkt, bewoond, bebouwd, zijnde een vruchtbaar, maar eenigszets bergachtig Eiland. De bosschen verschaffen overvloed van wild, zoo wel als de Rivieren een meervoud van vis uitleveren, dit Eiland levert alles wat tot des menschens onderhoud en vermaak kan dienen. "Geen mens is hier voet aan land zetten, op straffe van de dood. Voor twaalf duizend, veertien honderd en vijf jaar, heeft de Koning de wet ingeforceerd, hij was de twintigste Koning uit de stam Kitalra, terwijl dit waar is, blijkt uit de schriften van de grote wijzen Sarabaa, en wordt hier geloofd. Op dit eiland vertrekken, haar, of komens zoodanige weduwen, en vrijsters, welke in tien jaar niet begeeren te trouwen, maar die door neerslachtigheid zoveel proberen te verlangen, te studeren, wetenschappen; als konsten, of ambachten, dat zij na een tienjaarig verblijf, weer kunnen vertrekken, en bestaan. Ook worden daar veel jonge meisjes naar toe gezonden, zowel van rijke als arme. De rijke worden daar voor geld, even gelijk als in de Europese kolonies, alles wat een dame van fatsoen moet weten. De arme, worden zowel als de rijke, eerst lezen, schrijven, en rekenen geleerd. Daar na het grooter worden, leeren zij een ambacht, of een land bezeten; dus leeren zij met elkaar, immeren, smeden, bakken, brouwen, schoenmaken, weven, &c. Als ook veel konsten, gelijk schilderen, goud- en zilver-smeden, &c." Maar zoo. ’er ooit een land van Amafoonen was, 200 is het, het Eiland Wonwure : want hier worden de Meisjes: gooeilend in. sie _ / R R R } 2 ; h j x .. ” x ee nt Een mn nn nn nn nn u! = . PERS SEIEN... 127 FERNER GENESIS ESDTREEREN DREIER BERGE AEREEREEEREN El a ne a en. en naee Krıngze Kersmes 9 Waapenhandelinge, en Krygskundez; hier - leeren zy te Paard ryden, Waagens Men» nen , Schermen op een hou en fteek , of mer Mat en Floret; . Schieten in ’t Wil, met Roers, Boogen, en Worp-langen; hier leeren zy alle oeffeninge in den Oorlog &e- - bruikelyk, in Europa niet bekend, z6o met Slingeren op een haar, als anders. , : Inde Hoofd- Stadt Wonvure, is.een zeer. voortreffelyke Academie, daar in zyn zeer _ \vermaarde Vrouwelyke Profefloren, welke ‚haare Vrouwelyke Studenten in älle Taalen en Facnlteiten onderwyfen, zpo wel als.op - her Eiland Nemnan. Jaa, hier toonen de Vrouwelyke Sexe, dat haar. verftand en be. kwaamheid zoo goed is, als dat der. Mannen, indien zij opgevoed worden, door onderwijzing, tot studie Wetenschappen, Konsten, Ambachten. Hierbij de Vrouwelijke Seksuele, Theologie, Poëzie, Musici, Fysica, ten ziele in een gevormde Filosofie, maar concretie die van Nemnan, want zij houden staande, met goede en krachtige bewijzen, dat er een leegte, of leedzaamheid is, daarom zeggen zij, Datzur Vacuum. 2.000 Ook houden zij staande tegen de Filosofie van Nemnan, dat alle bewegingen zijn alledans door een drang gebeuren, maar aan de andere kant, Er is een soort van Kenmerk die een uur in Kenia aan de rivier is. De bedrijvigheid van het Koninkrijk, dat er eenige bewegingen door drang, andere door trekking, andere door voortstooting en eenige door versterving, dat ook een soort van trekking is, gebeurt. Zij geloven dat de stof van de Lucht, die alle vorm zou maken (zooals men op Nemnan geloofde) nog zooo klaar niet ontdekt is. Zij zeggen dat een leeg maag van een zuigend kind of dier, gevuld wordt met de melk uit zijn Moeders borsten, door het zuigen van het kleintje. Zij bewijzen op vaste gronden, dat Menschen en Dieren, die gevonden zijn, haar lichaam, door trekking van zenuwen en spieren, naar haar wens bewegen. Door voortstooting, als een worm het voortstel van zijn lichaam eert voortstoot, of uitsteekt, en zijn achtersteel, door zenuwen trekking naar hem gehaald, en hem daar door van de ene plaats op de andere bewogen. “Dog defeest Vrouwelijkheid, welke daar Studeren, zijn meest jong, Daarom zijn er ook eenige die hun verkiezingen of geleegenheden niet weg kunnen nemen. Dus zeggen ze van veel Geeftelijke, Filosofische, en Medicinaale zaken, dat die zijn: als de Orgaanen van Apollo, die altijd twijfelachtig waren, en tweevoets konden verstaan. De Vrouwelijke Professen, hebben ook heel andere gronden waarvan de Wiskunde als op Nemnan. Op Nemnan wordt aan de mannen de Wiskunde aangeleerd uit de fundamentele Boeken van een oude Heidense Schrijver, een Heiden zeg ik, die uit alle goede en verstandige Boeken, welke voor en in zijn tijd, over die materie geschreven waren, een kort en zeer geleerd overzicht maakte. Maar op Wonwuren leert men nog veel vaster gronden, dat de Wiskunde aldaar niet alleen in de figuren, en teekens op ’t papier bestaat, (ten zij men de figuren getallen genoemd) welke op ’t papier alleen plaats hebben (enkelt aangemerkt): maar dat die door Tuigwerk kunde (Mecanische) bestaan; dat ze alle zeer vast en klaar demonstreren, niet met teekens op ’t papier, maar met lichamen van veel soorten &c.. Op ’t Eiland Nemnan weet men niet of men het Wezen der menselijke Zaak, moet te huis brengen, om gekend te worden; tot de Theologanten, of tot de Filosofen. De eersten zeggen uit hun geestelijke Boek: een Geest heeft Vlees nog Been, en de Ziele is geen Echt Beest. De Filosofen zeggen: de Ziele is een Echt Beest. Beschrijving van het Koningrijk. -Van, dat denkt; en dewijl denken tot de Ziel Behoort, zodan behoort op het gevoelen daar toe. Zy stelt daarom vast, dat niets, als de 'Menselijke Ziel gevoelen kan, dat daarom alle Menschen en Dieren Lichamen gevoelos zijn; ja zodan omgevoelig, als een been of hout. Maar op Wondervuur filanderden voor twee jaar een Schip, daar zeer veel Hollandische en andere Boeken in waren die waren meegebracht aan de Academie, waar vervolgens, waren onder andere, veel Filosofische Anatomische, Medicijnen, etc. Straks waren alle Vrouwen Professoren in de weer. Hier fladderden ze veel nagtens over. Niet alleen hadden ze kunnen begrijpen, dat een Menschens of Dieren lichaam niet zou kunnen gevoelen. Alle twee Schriften en disputen zijn verboden, ze kunnen elk hun eigen gevoelen beantwoorden een ander Schrijver te noemen, of te tegenwerken; 't welk hier een Wet is. Ze Schreven niet een Hollands Boek, maar ze zonden dat naar Mensen, om van henzelf te worden. Dit en die dingen maken sinds Mensen en dit God ook. Het zijn geene ingeflooten is, sen zy het kleiner zy, niet kan ingeflooten worden. Na bet geene kleiner is, hoe klein het ook is, ligt het zachtjnz, maar men zal, dat de ziel met het lichaam verbonden, ’t geen zoo het waar, zou zijn iets verbonden zou, vallen welke geen zool - van verbonden kan begrijpen worden, en dan ook nog, zoude een ziele verbonden, zonder dat zij daar van bewust is. Evenwel, om alhier deze twifel niet te blijven beslegten, zijne vanzelf om te vallen, bet zy de ziele verbonden is met het lichaam, bet zijzelf niet en is, en Men moet zich er bij neerleggen, schrijft hij aan de Professoren van Neman, het volgende. Zeer Wyle, Geleerde &c., Wij. Vrouwe - Professor op Wonvurare, hebben het geluk gehad, dat verscheidene Europese Boeken aan ons gekomen zijn: waarvan, uit een van de zeven, aan U. geschreven hebben, ten einde, zodanig te bespreken, dat te bewijzen, dat ook aan ons gekomen is, het 'Boek van de Hoofdzaak der Filosofen, welke met U. een grond heeft; te weren dat de Ziel der Mensen alleen denkt, en gevoelt; want zei hij, dewijl denken tot de Ziel bevalt, behoort ook bij gevoelen daar. Hij bewijst niet dat denken en gevoelen een zaak is, of ook niet, waarom dat gevoel tot het denken behoort. Wij wensen van U. hier in onderricht te zijn. Hier nevens zenden wij ook dat wij daar tegen hebben gebeten. Zoo de Ziel een denkend Wezen is, dan is zij, niet lichamelijk; daar uit volgt, dat zij ook ondeelbaar is, daarom zij ook niet lyend kan, als door denken. En onlichamelijk Wezen, dat kan niets doen nog buiten denken lyden. Daaruit volgt, dat het onverstandbaar, en onbegrijpelijk is, dat een onlichamelijke, en ondeelbare Selbstständigkeit, als de Ziel, zou kunnen doen gevoelen, of pijn lyden. Het is begrijpelijk, dat denken, en lyden, of gevoelen, zijn bijzondere en afgezette zaken, doen, of lydingen, elka heeft een bijzonder begin, en verscheidene onderwerp. De Ziele denkt, het Lichaam voelt, en Eenige zeggen, dat de ziele kan oordelen, waar, of op wat plaats, het lichaam gevoeld of pijn zit. Maar hoe ze in haar oordeel dikwijls bedrogen zyn, is kenbaar. Daarom beboort bet denken tot de ziele, en bet gevoelen, lyden of pijn tot bet gevoelen van treffende Medische en Chirurgische instanties. Want het Lichaam heeft niet zieleachtig, daarom kan het niet denken; maar doen en lyden is het eigen, zo lang het met de ziele, dat is, met het leven vereenigd is; want een onbezielde lichaam is dood, en kan dan niets doen, of het moet bezielen, dat is, een leven krijgen. Zo ook een onlichaamelijk weefsel: dat kan niets doen, ten zij het met een lichaam vereenigd is. Maar zy konnen beiden leven, zoo wel, verenigd als gevecht; doch met dit onder-, scheid, dat het Lichaam zonder Ziel of Leven, geen pijn, maar wel verandering lijdt, op veelerlei wijze. Doch met een ziel of leven vereenigd, dan ziet het alles, wat wij beelden te zien. Æ Dus ziet het bezield of levenseinde lichaam, door doen, en aangedaan te worden, Hoe het sene lichaam op het en werkt, is wel te begrijpen. Maar hoe een onlichaamelijke Ziel op ons lichaam zou kunnen werken, of figuren houden op onlichaamelijk gevoelen, is zoo ver- •atvelijk niet, immers zeer duister om te begrijpen. Zo lang de Ziel met het lichaam vereenigd is, gevoeld zij geen pijn, maar het lichamen dan kan ook de ziel, zondevoll gewonddoener (orgaan), niet wel denken, zoo als het blijkt in Kinderschap, Gekken, en oude Luiden. Ja zelfs een goede Ziel, met goede werkeinde lichaam, moet wel denken, zoals het blijkt bij de oude Luiden. tigen, te zamen gevoegd, en wel kennis te denken, dan kunnen nog de Organa of werkgewijzen, waar door de Ziel haar bedienende denkt, en denken moet, met een weinig lichaamelijk wyn, of wat voor drank, zodanig ontveld worden, dat de onlichaamelijk Ziel (wiens Weef getuigt alleen denken is) niet wel denken kan, dit blijkt in dronken Menschensoon. Hieruit blijkt, dat de pijn niet belet is, een droevige gedachte te vragen van de Ziel; maar, dat de pijn is, een ongemakkelijke, of moeilijke voeling des lichaams, ontstaand door verkorting der Zenuwdraden. Hierbij varen zij het voor die maal bij, niet zo om de Mannelijke Philosophie Mensch, maar om dat zij dagten dat haar beroep haar ander werk verstaven, en zij met iets geleerds nog moesten bezig zijn, en hunne boeken wel naar voren leggen. En aan wanneer op een bepaalde tijd al de Vrouwen Professoren vergaderd waren, om de geschilderde boeken naar te zien, werden haar door de Gouverneur van Wittenburg bevolen, alle de Titelbladen uit de Boeken te laten rechercheren, en te verbranden; niet tot verachteling der Schrijvers, want zij bekennen, dat zij alle haar wetenschappen, uit Boeken van braave Mannen hebben; maar het is om de Schrijvers niet moeilijk te maken, wanneer men haar. Citeert, of iets van haar uitgeschreven, en dan niet prompt bij haar woorden en meningen. Blijft ze gebruiken de Boeken, zo veel ze in haar kraam te passen komen, ze doen daarvan, wanneer ze aan de Tyrrell-blaadjes van de Boeken waren afgezien, begon een oude, aanvallige Professor reflectie, in de Medicijnen, vele ervaringen, en achting had, op: lachend, al lachend te zeggen: zeer waarde Meest -arbeiders in de Medicijnen, die van Neman; (gelijk gy weet) hebben altijd groot opgegeven, dat het Zuur in het menselijk lichaam; een oorspronkelijke oorzaak van alle ziekten was, ja, dat als een dodelijk vergift als aangemerkt, elk verboden werd. Daar zy nogtans de mensen niet veiliger nog dan afgerichte als we doen. Dog de Wereld wil, en begeert, altijd wat nieuws, dit was nieuw, dit was: 200 jaar nog zo, en zal zo blijven: De Wereld wil troosten zijn. Hier heb ik een Boek, van een Man geschreven, welke onvergelijklijke vergrotingsglazen heeft; waar door hij bijna de kleinste dingen, als voor zijn ogen ziet. De ontdekkingen heeft hij geschreven door Brief. veren, samen voortreffelijke Sociëten, en de fijnste Mannen; en is dit Boek een vergadering van zodanige Brieven. AR. Hoort toe. Dat er Zuur in ons maagd en darmen zyn, heb ik kunnen begrijpen; maar nooit toegegeven dat er zuur onder ons bloed was, en is een van de grootste verrassingen die ik in mijn leven ervaar. We zullen eerst zien wat zyne Brieven daar van inhouden, en die dan met onze bedenkingen daar over naar Neman zenden, om het Mannelijk advies daar over in te neemen. Zie het Boek opslagende, begon ik te lezen een Brief, uit Holland geschreven 1681, daterd 4. November waar in dit volgende. Ik zag diertjes in den aftrek, elk tevreden. Vo. Kring Kleurmes 18 derdemaal kleiner dan een globule van ons bloed, en groter dan een grote van een grof Zand, meer dan duizend leevendige diertjes, van drie tot vier honderd vormen. Eenige dit hoorende, zouden haar nu wel kunnen inbeelden, dat deze diertjes om hun ongekende kleinheid, wel zouden kunnen overgaan tot in ons bloed; maar ik beeld mij in, dat die vaten (die de materie waaruit het bloed, weef, enz. gemaakt word, en overneemt) 200 keer klein zyn, of door zulke nauwe panden moeten pellen, dat bij aldaar een klein Dierken gedivideerd was in een dan duizend delen, nog wel de zelfde grootte niet en zouden kunnen pellen, en hier is een ander Brief, geschreven 1684, den 15 July. Daar in is volgende. Uit deze observatie ben ik nu in mijn gevoelen versterkt, dat ik zelden eenigen tijd geleefd heb; te weten, dat zeer veel ongeachte zoutdeelen, die in verschillende vaten zijn, wanneer die in onze maag komen, en aldaar zoodoanig komen te vormen, dat daar van dezelfde geen, of te weinig, tot herstel of andere delen van ons lichaam overgaan. Want zo het waar was, dat eenige zoute delen, die in de wijnen of azijnen zijn, in de maag niet te samen vreemd of van vorm Deranderden, ik beeldde mezelf zekerlijk in, dat die in ongezoide en andere vaten, een ongelijke prikkeling of strikking zouden verspreken, en dat ik deze in de een of de ander zijde, wel in zwaveld, bescheiden, of urine aan gevoelde. Nog verder in dezelfde brief. En gehakt ik, hier te vooren gezeid heb, dat ik aan dezelfde, van ons gemeen zout kom te zien, die meer dan duizend miljardtjes kleiner zijn dan een zandkorrel, en evenmin een nette vorm hebben, dat deze uiteindelijk kleine orde van dezelfde, uit ons maag of darmen, tot ons bloed en andere delen van ons lichaam niet konnen overgaan, het zou 200 een kleintje moeten, een reek in een onbegrijpelijk getal van kleiner deeltjes gedeeld. Nog een brief, geschreven in 1685, de zoveelde. Drie. De maag en in de darmen is, vol veel verfijnde substantie die in de Melkvaten is, als Water en Wijn; of anders, gelijk wij geen melk kunnen nemen, als een weinig meel met water, gegemengd, en daar door wit is, vol minder konnen. Aan de wijziging floret die in de maag en daar binnen is, melk noemen: want ik beloof je zul in dat zoo onmogelijk, als een lichaam. Hoe groter dan een duif is, door een geel fy- ne zeef kan gaan, ten zeventig keer zelfs alvoren geseld is, in veel delen zodanig dat 200 min, een door- gaand stroom. In de hygrometrische toestellen die in de Materie zijn, is melk noemen: want ik beloof je zul in dat zoo onmogelijk, als een lichaam. Hoe groter dan een duif is, door een geel fy- ne zeef kan gaan, ten zeventig keer zelfs alvoren geseld is, in veel delen zodanig dat 200 min, een door- gaand stroom. Ik heb een brief bij gelegd aan die van Neman, waar ik mijn gevoelens van haar Zuur en zijn werkingen, haar zal bekend maken; te weten, dat ik geloof op zeer vaste gronden, dat onder aan mensen bloed, geen proefbaar zuur is. “Ook, dat het zuur, dat wij door onzen mond nuttigen, met in aan bloed komen kan, ook dat het zout in ons vlees, het zuur zo niet in onze lichaam, het zuur niet insluipen of opdrinken, als dat van Neman gehouden keven. Dit, en hoe het lichaam gevoeld, zal ik aan haar bij geleendheid, als een fraai toezenden, en haar mijn gevoelen daar in tanden stoenen. Dit was het dat den Garbon mij behandigde van het Kilaan Wonwure: Ik dit dus verre uitgeschreven hebbende, vroeg ik hem eenige spreuken, zodanig bij op mijn wens. Kränke Kesuns eu. "Godsdienst is als een zekere vorm van regering, zodat het is om de zedelijke mens te beteren, om de gehoorzaamheid der geesten te bevorderen, en recht aan te maken doen. De opvoeding geeft elk Mensch zijn Godsdienst, zodanig verschillend als de talen. Het belang en de vrezen maakten in overoudheid verschillende Godheden, en Godsdiensten. Numa Pompius was een van de velden. En het begin van eigen benamingen was, de eerste grondsteen van een algemeen verbond tussen Menschen, teegen andere Menschen, Dieren, Zaigonen, &c. "De Wereld is noodzakelijk om naar de rede te leven. Veel Geestelijk veragten alle zaken, die aantasten haar gevoelens, verzoemen ze noemen, dat haar tegenwerkingsvermogen vergieringen of kettenden, en zodoende werd meeste Gods diensten; soms Godsdienst-gevoelens flauw gehouden, daarvoor oordeelen, of te profiteren. De Wereld is volledig de Gods dienst verdeeld, dit baart laatdacht, vervolgingen, moorden etc, omdat ze in gevoelens verzoemen, daarom befochten de een Godsdiens de ander, als een belachelijk zaak, die onwaar is; elk beroept hem op Zijn Wetboek, dat een ander gevonden gelooft volgens te zijn, 200 verzoemen de gevoelens en oordeelen der Mensen, door opvoeding te wijgen gebaard, want alle gefakten houden haar Godsdiens met grote drift staande, ze prijzen dezelfde elk met verachting, en vele maakten van de Orde. Men vindt in alle platsen Mensen de belevingswijze van een of andere Godsdiens doen, en na een eeuw meer bereiken overeenkom, daarom het bever Beschrijving van het Koningrijk Opper-Wezens bewijzen, na dat ze opgevoed en onderwezen zijn, daaronder is de Godsdiens een uitwerking van de opvoeding, en onderwijzing, daar door ze zo veel verfijningen onder de Goddelijke waarheden vermengd hebben, want de politiek, heeft verschillende manieren van aanbidding uitgevonden, schrijvend elk volk een Winden voor, hetgene bevalt met hun godsdienstige gevoelens (om het verzochte oogmerk te hebben bij), na alle volkeren der aarde vastgesteld, een beplichtigheid, ontrent hare aanbidding. Maar de meeste Mensen vermeerderen in jaarlijks behalve in de Godsdienst, waarin ze blijven, door haar voortdurende oordeel, in opvoeding en gezogen. De Wijheid van God is zeer diep en veele voet in ontelbare feiten, verdaagd, elk zo en daar hy de enige opgerekte Wetten van God heeft; daar hing de duisternis, velen slechten de troosteloosheid, de een steun, de ander leiding. Zij trekt velen aan, velen volgen, vele danken God wanneer het gedaan is, over het kwaad dat zij bedreven hebben. Zo een Religie is de beste, waar in men minst gevaar lijdt van onordelijke dingen te vallen; doch die geen, weifelt een inwendige weiferver. gehoorloos, dan beit, "want die Ik cert goed te doen, en in liefde meer de menselijke schatten te leven. Een en een Pandora Het voornaamste der Gods-dienst, wil dat men God vreest, "de Overheids dienst", zy Overheids eert en gehoorzaamt, zyn Vrienden bemind, en allen mensen recht doet. Een mens moet leven naar de gaven van zyn vermogen, de zuiverheid zyns gewetens, en oprechtheid zyns gemak, die God als zyn vaderlijk vermoegen bemind, en elke dag zyns diensten als den laatsten aanmerkt; die Kerst een vroom Man en elk die wel stelt, kan van de Gelukzaligheid niet bezorgd worden. Wie al denkend wil weten wat ons aan de dood gebeurten zal, die vindt hem als in een groote woeste Wildernis, daar ha verdachte Leidslieden ontmakten; dan aan de eemei zegt dit is de weg, den Tweede denkenden, deze, een den anderen; dus in daarbij beschouwende, weet men niet wie te betrouwen; wat kan iemand van de Helle zeggen, daar niemand ooit gewest is. De Gods-geleerden doen wonderbare en schroomelijke verhalen van de Helle, terwijl zy, of wy, niet weten, Wat, of waar de Helle is, of op welke manieren de Godloffen daar zullen gestraft worden; want den staat der verhuysde zielen is voor onze sterfelijk begrip verborgen, om dat het klimaat daar de zaalige of verdoemde huis houden, ons onbekend is; eveneens op wat wij daarna worden. Zoo ook van den Hemel, waar de Godsgeleerden onuitgeputte vreugden en volmaaktheid verhalen, terwijl zy zo wel als de gemeene die er daarwaarts zoeken uit te volgen. Be In de Godsdienst, is grond een schijn van waarheid; heidenen vallen voor deze schijn; doch zy heeft grote invloed op des menschen leven; daarom, de glimp van Godsdienst, vermag alles op geringe verstanden, en is daarom veelal een sieraad van vele bedriegeryen en schlemhutjes. ..- Wagtpaal voor Figuurmakers in' flauw von Religie, van wat Soorte zy ook, zyn veel gaan ter Kerken, om door Gods-dienstige schijn- heiligheeden, de mensen te bedriegen, dat is Regte Afgoden. Dienstenaars; want de Afgodexije heeft geen andere fondament als eigen a; en, en , 2a Kracht KESSEs 113 ..en konden greepen, zulke zyn Godsdienstige bedriegers, verstandige Vroedvrouwen van Fantasie, veel ontstellend haar schreven met Sottenerdjes. 5000. BZ | == Een andere soort, die gedurende hun leven strukken in onbekende wegen, om den weg na den Hemel te zoeken, terwijl ze anders niet vinden dan een Paradijs van Sotten, De Gods-dienst is het laatste Plecht-anker, dat veelal word uitgeworpen in den ouderdom, als de vermaak van de jeugd voorbij is, en de kwaadde Fortuin tegenwoordig is; daar zijn meer volmaakte Sondaars als volmaakte Heiligen. | a Leest zonder veinen Godsdienstig in uw geloofsofficiële dog zit niet al te Godsdienstig, nog te ijverig in Godsdienstige zaken. n „de Godsdienst wagt u van woorden die u zelf geen profijt, nogte anderen enige dienst konnen doen. a: | | Alle Naties hebben een ijver voor hun Godsdienst, het is niet betaamelijk nog vroegtijdig, wijstlyk, nog Staatkundig, om met een Godsdienst in een ander land, waar men woond, of is, te spotten; want Mozes zegt. zult de Goden der Naties daar g woonen zult, niet lasteren. Alhoewel elk een in Godsdienstige of Philosophische zaken een vrije keur be- hoorde te hebben. 0.20.00. 5 “ R " oh D B v j D 4 / a Sr 114 Beleering van het Koningrijk. Onderzoek naar de Ware Godsdienst. De Phisionomia des geloofs, is eeuwig; daarom, niet de koning maakt een God, maar den aanbieder; bid God maar om zoo veel verstond dat gy u zelf wel kon bevestigen, dan doet gy wel. Doet u God | want by God geeven stille zwigende beloften, erin zagte mompelingen, zulk een geluid: als de grote stilte storm; want wie kan de genade van God vangen, in stukken van een koninkrijksgala. Hoe kunnen wij de Natuur van Gods weef uitbeelden, het is zo ver boven het bereik van ons verstand is; begrijpen en uitbeelden, of aan andere bekend maken; daarom behoort men van God niet te spreken, minder van hem te disputeren, maar hem alleen aan te bidden: want wij Mensen kunnen niet van een onbegrijpelijk zaak spreken, of wij moeten zeer verfijnen, en ten eenermaal sierlijke gewoelens hebben, om dat wij daarvan niet kunnen spreken als bij gifting, en dus kan het wel nieuwsgierigheid maar geen rede voldoen, daarom is het zot die van de onbegrijpelijke Goddelijke volmaaktheid het onderwerp van Menselijke redeneringen maakt. God is een volmaakt Weef; Hoe een weef volmaakter is, hoe het minder van een bezield in het sile buiten roem; Vele zotten roemen God te kennen: maar de hulp in zyn doenings van noden heeft. Een Algemeen. Weef, moet op een algemeen wijze Werken. Om tot God te komen, moet men denken, dat men niet wezen kan, zonder begonnen te hebben; dan moet men opklimmen tot een Eerste Wezen, hetwelk geen begin heeft gehad, dat on, is die den Oorspronk van mij, mijns gelijken en andere Zij. Oprecht Godsdienstelijk een Opperste God aanbidden, die onafgeleid is van de ziele, en opstandingen tegemoeten, en goede Werken te doen. Aanmerkelijk is het, dat de Godsdienst zelve, veranderd wordt, in oude, en door verstandbare redenen; maar meermaals door scheruwe van geweer, of dringende perquisities van Dragonders, welke toonen, dat de Godsdienst moet in de Regeering, en niet de Regeering in de Godsdienst wezen; maar die God omgehen, en hem niet gehoorzamen, maken haar geloof leugenachtig. God heeft nooit van het mensch bevreerd, het geen hij voorzag dat hij niet zoude konnen volbrengen. De naam van Religie blijft onder het gewone twijfel, welke malkander verdoemen, die na het begrip der Geestelijke, aanneemt of verwerpelijk, zoo ook voor de horen des toehoorders zyn; doch de eerste en laatste zyn niet alle even ws. .. „ Dit doen de verftandige Regeerders , op ver- ..fcheiden tyden, ook wel aan een en.de zelve - . Perioonen: Maar zy myden en fchuwen alle“ . tweedragt in de Religie, om dat die veeltyds fcheuring in de Politie mantel maakt. Want ‚de uyterlyke Religien worden goed, en: kwaad gekeurd, naa het intereft en paflien der men- . fchen. Daarom is het beeter, ftille te twyffe- len aan de verborgendheeden, als: te twiften ‚ over het onzeekere, Ze | | ww an Ds dinge als ingefogen heeft. f ; e B2 ö ıKrınkE KrsMmEs 17 . Spreuken van de Opvoedinge Die aan den Garbon gezonden waren van de Vrouwe op WONVURE. De Opvoedinge geeft aan een Menfch het: meefte van al dat gaed of kwaad, fraai oflee- Iykis; elkis aan de zelve verpligt. Het Ge-. -]ove, en de Reeden Zy maakt ons woelt en wild als een wild: dier, of ook eenvoudig als. een duif. Zy geeft zulke kragtige indrukken ,„ dat het onmogelyk is, zig van'de vooroof.iee=-. len te ontflaan: of van het bygeloove, dat men in zyne kindsheid geleerd „en met onf® Opvoe-- ÖOnze meelte dwalingen zuigen wy met onfe Moeders melk in, en dit gefchied veeltyds in m onuittrekkelyke wortelen, doof de Op- voeding. Ä Daar, is byna niets kragtig genoeg, omdie - _ indrukfelen qnzer jorige Jaaren te veranderen, of de Zeden, in dewelke wy van onfe Kinds- ° ‚heid zyn Opgevoed, te vervreemden : jaa de kragt. van Gelove en Gods-dienft is elk aan zy= ‚ ne Opvoedinge fchuldig. De Opvoeding maakt allen mens partij. Door de Opvoeding, en de dwalingen des geloofs moet men aan dezelfde wyten. De Opvoeding gebruikt de vooroordeelen opzettelijk. De vooroordeelen en de kragt van de Opvoeding dragen wat zij leven na haar vooroordeelen, driften naar behuishingen en genegenheden. Er zijn er die de vooroordelen zodanig inbeeldingen verstandelijk maken, dat zij een man, om een rede in een blad, met haar gevoelens fysiek niet alleen geheel Boek zullen doen, maar den Schrijver voor enkel gek houden. We volgen bijna altijd de Voorwijders onzer Opvoeding, om dat we de meeste opinies ontfangen in onze Jonkheid als onwetende, en we blijven bijna altijd gekluisterd tot aan onze dood, daarom is het zeer zwaar, bijna onmogelijk, om onder vooroordeelen te kunnen oordelen, hoe veel er ook elke poging en zwaar zijn. Door de Opvoeding wordt de gewoonte wonderlijk in ons, dat zij veel vervoerd, door gedachten, mond, en pen, tot ontelbare warbedrijvendheid. Het zijn als konijnig gevluchte vliegende, welke de ouders aan de kinderen geven, door de Opvoeding, gewoonte en platitude. De Opvoeding, en goede Onderwijzing der Feugd, is de Bron en Wiege van Eerlijkheid en Deugd. De gene die zorgen draagen voor het vergaderen van schatten, en niet voor de opvoeding van hun kinderen, welke de zelve schatten moeten erven, dat zijn zotten. Kwade ouders zijn de kinderen kwade raadsluiden, en voorgangers tot boosheid: daar en tegen zijn goede ouders haar kinderen als spiegels; om in alle deugden na te volgen. Kwade opvoeding, is meest aller kwaad te wyten. Maar goede opvoeding, wel gemakkelijk des levens, en een schrandere geest, bekomt men veelal door goede onderwijzing en opofferingen, want men doet door opvoeding met goed onderwijs, een klein kind grooten tien en als bij de taart werken; dat een geleerde filosoof niet aan kan doen, maar daar over wel praten, dat beter werkend kind niet verstaan kan maar herwerkt. Ouders moeten haar kinderen aan zodanige meesters overgeven, welke verstandig, deugdig, neerslachtig, en ervaren zijn, het meeste den meester en den discipel aan, als de onderwijzingen wel begrepen worden. Een goede opvoeding van kinderen, is als zuiver water. De eerste beginselen van het menselijk verstand zijn alle vreemd, om dat ze de meesten menselijk verblinden en schieten wortelen over de opvoeding. Daar door worden de jeugd duizend zaken bedreven, zonder te weten wat ze doen, de meeste volgen haar wadden en voetstappen, zonder te onderzoeken of ze wel kwalijk doen. Gewoonte en opvoeding hebben de rede bijna van de aardbodem gebannen. Om de waarheid te ontdekken, moet men de overleveringen der vaderen in twijfel trekken; dan de beginselen waarin wij opgevoed zijn onderzoeken, en alzo de ingekorven wangen gevoelens onze opvoeding, door de drang van gezonde redenen in onze bedachteloosheid uitkrabben. Want, het is zoo prijselijk, de goede gewoonten te nemen, en te volgen, als de kwade te verwerpen. Maar de gewoonten veroorzaaken kwade indrukkingen: tegen de hardnekkige. De opvoeding overtreft de natuur. Beschrijvingen in de opvoeding, geven de beste indrukken, wanneer zij geschieden met zorgvuldigheid en zedigheid, doch zij moeten op geen valse gronden gegrond zijn. De jeugd is tot studie en arbeid bestemd, te meer, als men haar kan doen begrijpen, dat het voorjaar en zomer ongeveer haar gehele leven doorkrijgt in dwalingen, onwetenheid en idood, en dat men daarom voor de winter des ouderdoms, een voorraad van verstand en deugd moet opleggen. Op de aankomst, werken doende "Voorbeelden beter dan de beste onderwijzers. Want een Exemplaar levens gaat voor redeneren, preken, en schrijven." De omgang van brave mensen is de adem der zielen. De opvoeding kan de gaven van de Natuur tot haar volmaaktheid brengen. Befergong van bet Koningrijk Passen, Sesde Hoofdstuk. De Schryver predikt sen Hollander, welke met bet Sch: De Wakende, Boey, in 't Jaar 1652 op Zuidland gesaren, en aan Land gebleven was; Wonderlijk voorval van den zelven; en Beschrijving van de Saren-bevalling van 't Zuidland. De Hollander komt in Krinke Kesmes. Ontdekkingen aldaar. Komt in de Stadt Taloujael, zijnde een Vrijstad, en werd aldaar Schoolmeester en Vrijman. De schrijver beschrijft wonderlijke Torren of Pyramiden; Badtempels; Badbuis; zeer fijne Trouwkamer; Paleis van den Gouverneur; vreemde Dieren; vermakelijke en kostelijke Waterleidingen; Watervallen; Figuuren, enz. waarvan de schrijver eenige afzonderlijk. A Rijeka, die dag had ik hevig gewezen met uit te ruiven, en het voorgaande te schrijven, als ik de Garbon verblind, de Stadt en het omringende Land moogen, bezien, hij antwoorden, daar dit niet konde geschieden, voor dat zij weer tyding wieden ons Schip hadden, en zijn volk weerom gekomen was: dog hij vroeg de Gouverneur daarover te spreken, daar hij ter zekend naar toe ging. Na ongeveer twee uren, bracht bij mij de zeer aangename tyding, dat ik door de Stadt kon gaan waar het mij hoorde, en dewijl zijn broeder hemelderschap, zoude hij mij een Man zenden, welke zo goed Hollands als Spaans sprak, om met mij te spreken. Dog mijne zuster, zeide hij, zal maar twee dagen duren, als wanneer ik haar weerom mee te zien. Ik bedankten hem met een goed hert, verzoeking, dáár ik met zijn weerkomst, de eer van zijn aangename bezoek weer mogt genieten: hij zeide dat zijn pligt en bediening was. Hij bedankte mij nogmaals voor het geschenk, het Boekje van Descartes dat ik hem verleend had, en vertrok naar een beleefd afscheid. 