title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Het gelijkt ernaar als een snotbel naar een oester. (Zie OESTER.) Het glimt als een snotbel (of: hondenkeutel) in den maneschijn. (Zie BEL.) Hij huilt snot en kwijl als een hofhond. (Zie HOF.) Hij is zoo mild, dat hij snotterbellen te grabe werpt. (Zie BEL.) Hij smeert hem het snot op de mouw. (Zie MOUW.) Snuit eerst uw’ eigen’ neus, eer gij een ander het snot doet afvagen. (Zie NEUS.) Zij hangen aan elkaar als snot en kwijl. (Zie KWIJL.) SNUF, Het is een nieuw snufje. 2 Hij heeft er het eerste snufje van. 3 Hij is van de nieuwe snuf, 4 Hij was enuf. [Met dit gezegde tekent men den dronkaard.] Ieder een snufje, en dan is het op. Ruikt gij dat, zoo hebt gij het snufje nog niet geheel, 5 SNUIF. Dat is geen snuif voor zijn neus. (Zie NEUS.) Het is geen lood snuif waard. (Zie LOOD.) Hij riekt naar de oude snuif. 6 Hij verkoopt snuif. 1 v. Eijk II. bl. 88, 3 Tuinman I. Mi. 188, 199. 4 Gheurts bl. 33. 5 Campen bl. 138, Meljer bl. 58. 7 Campen bl. 96. 8 Sartorius sec. VII. 97, VILJ. 96. 9 Waseenbergh bl. 93. Hoft XLVIII. Hal- 9 Winschooten bl. 268, SNUIT. Dat garen is maar van snuit gesponnen. (Zie REN.) Dat is als een gouden ring in een varken. (Zie GOUD.) Het is op zijn snuit geslagen. 7 Rechtuit als de Tarkensangii 8 [Dat wil zeggen: zonder omzien, tot voordeel.] Wat doet hij er met zijn snuit in? 9 SNUITER. Het is een rare snuiter. (Snuiter geldt hier voor eenbekrompen. Muziek zegt ervan: „Snuiter wijst misschien & vorderaar van zoogenaamde verlichting even als men de tegenstanders van vooruit wel eens domper genoemd heeft.”) Soberheid is een grote deugd. (Zie DEUGD.) SOCINIAAN. Het is een krachtig argument tegen de Sociaan (Zie ARGUMENT.) SOCRATES. Zij mogen mij zelfs slaan, als ik er niet bij kan zeggen Socrates. [Een aardig gezegde, kwansuis aan 50 test toegeschreven, tot aanprijzing van kordgaard, maar men zeker mwaagt!] SOPER. Dat is soepig. Het is soep zonder balletjes. (Zie BAL.) Het lijkt zooveel als Amsterdam op een kom soep. (Zie AMSTERDAM.) Hij is goed in de soep, maar wat taai in ’t kale. Hij soept. Ik kom er mooi af in de soep. [Dat is: ik kom er gehaald af.] Soep! eens poep, eens pis; weg is ’t. (Zie PIS.) Wie lang soep eet, wordt oud. (Zie DOL.) Zijne soep wordt al te heet gekruid. Zo, wat van het potje in het pannetje, mag dat blijven dezelfde. (Zie PAN.) SOERE, Hij wint daaraan als vrouw Soere. 13 OES. Eet liever moes Dan geborgde soes. (Zie MORMOEL.) Hij had in gene soes. OK, Klapt (of: rijmt) als een sokken een drempel. (Zie DREMPEL.) Droogt op sokken het uit. (Zie GAT.) Was Leuth, om sokken te wassen. (Zie WASMUT.) Bezigt deze spreekuitdrukking, om iemand beter een zaak aan te sporen. Heeft men integendwels niet zichzelf groot onverschillig voor dit of dat geleverd, dan zegt men: Hij zet hem desokken. Een beer op sokken. (Zie BEER.) Top sokken. En af, gelijk de duivel op zijne sokken. (Zie DUIVEL.) Zet them de sokken. Aan de eeuwige ongenoegen, daar zij nooit iets staan laten. (Zie Rus.) Het hatenbrood zit altijd dood. (Zie Bruch.) Een appel soldaat gaat op zijn tijd lopen. (Zie Goed.) Een goed soldaat laat nooit zijn hielen kijken. Nog nooit was er een goed soldaat, (Zie Poets.) Oefening is de eerste plicht van een soldaat. Discipline is de eerste plicht van een soldaat. (Zie Discipline.) Soldaten vrezen geen vuur. Een soldaat, goed kameraad. (Zie Kameraad.) Een slecht soldaat, die geen generaal hoop te worden. (Zie Ge.) Een sober soldaat, zei de Mennist, en hij zag, de soldaten in het leger leefden. (Zie Leger.) Een soldaat van den paus. (Zie Paus.) Een soldaat van fortuin. (Zie Fortuin.) Een boer wijs te maken, hoe een soldaat den kost komt. (Zie Boer.) Is soldaat gemaakt. Men gebruikt dit van eetwaren of dranken, die snel voor bederven hebben. Er niet, er is een troep soldaten in gebakt een' soldaten-ransel (of: een vuilnisvat) ziene maak. (Zie Maak.) Stelt voor soldaat. Zit er uit als een soldaat. Zit ver van 't geschut, dan wordt gij een oud staaf. (Zie Geschut.) Zit nooit koude voeten, zei de soldaat, en hij zette zijn been. (Zie Been.) Moet niet gelooven, dat een boer, zodra men aan den degen bindt, een goed soldaat zal zijn. (Zie Boer.) Teut de nieuwe soldaten, die niet dan van spelen en smijten dromen. Om de proef op de som. (Zie Proef.) Zet de nieuwe soldaten, die niet dan van vallen en smijten dromen. Om de proef op de som. (Zie Proef.) Het is te hoog opzetten. Soort. Eene andere soort van kreeften, zei de boer, en viel opnieuw aan. hij bracht kikvorschen te markt. (Zie BORR.) Het is een soort van beesten, hij en zijn paard. (Zie BEEST.) Hij maakt geen soort onder Christen-menschen. (Zie N) Men kan uit allerlei soort van glas geen goud fabrieker. (Zie GLAS.) Soort bij soort op een stal. 2 Soort zoekt soort, zei de duivel, en hij pakte de schoorsteenveger bij de kop. (Zie DUIVEL.) Zij brouwen een lekkere soort van bier. (Zie BIER.) Sor. Van uit het ruime sop wringen de palingen zich in de naauwe fuiken. (Zie FUIK.) Als een hond aan een sop. (Zie HOND.) Goede zei hebben geen oranje-sop of zure sauzen van (Zie SMITS.) Men kan wel een keisteen (of: koolstroom) koken, dat het sop goed is. (Zie KRI.) Mundus vult decipi, zei de kwakzalver op het theater, En hij verkocht de lui krotensop voor oogwater. (Zie KROOT.) Oud vleesch maakt goede (of: vette) soppen. 13 Papenwijven en soppen is een gemeen spanning. (Zie PAAF.) Soms sop, Soms a: (Zie DRUPPEL.) Valt het sop te grond. (Zie GROND.) Zij eten alle dagen soppen. (Zie DAG.) 8. 11 Tuinman I. bl. 106, 107, 138. 19 Wassenbergh I. bl. 93. r 13 Mots bl. 8. Gruterus III. bl.165. v.d. Venne bl. 208. 36 SOP. Zij zijn met hetzelfde sop overgoten. 1 (Zie Bijlage.) Zij zullen allen van hetzelfde sop hebben. 2 SOUFFLEUR. Hij is de souffleur. (Een souffleur is een influisteraar, en het tooneel de man, die aan de spelers de rollen voorleest. In het algemeen noemt men hem een souffleur, die voor een ander denkt en handelt.) SPAK. Er is een spaak (of: een stok) in het wiel gestoken. 8 Het zal spaak loopen. SPAAN. Dear is spaan niet t'huis. (Zie HUIS.) Dat is de beste vischspaan uit bare keuken. (Zie KEUKEN.) Een drek op een spaantje. (Zie DREK.) Hij loopt met den vischspaan. Hij weet het beste vet van den pot met den vischspaan af te schuimen, (Zie POT.) SPAANDER. Als de timmerman spelen gaat, dan vallen er geen spaanders. (Zie de bijlage.) In denzen zin zegt men: Wanneer de timmerman lang om het hout wandelt, vallen er geen spaanders van. Beide spreekwijzen worden op den lanterfanter gekoesterd. Daar gehakt (gekapt, F: gehouwen) wordt, vallen spaanders. (Zie de Bijlage.) Daar komt geen spaander van te rechts. Die boven zijn hoofd kappt, die vallen de spaanders in de oogen. (Zie HOOFD.) Goede timmerlieden maken luchtige spaanders. Hij raapt een pan Als zal u als spaanders onder het spek hakken. Hoe slimmer timmerman, hoe meer spaanders. (Zie de Bijlage.) Kon hij, dat hakte spaanders van robijnen. (Zie ROBIJN.) Men kappt van vurenhout geen eiken spaanders. (Zie EIK.) Onze spaanders willen niet zo goed branden, tenzij ze beter gestookt en opgeblazen worden. Van grote blokken houwt men grote spaanders. (Zie BLOK.) Wanneer de timmerman lang om het hout wandelt, zodan vallen er geen spaanders van. (Zie HOUT.) Zoo als de timmerman is, zijn ook de spaanders. De spaarder is meer dan de winner (of: Een goed bewaarder is beter dan een die ’t wint, en weer verteert). (Zie BEWAARDER.) De spaarder wil een' teerder hebben, De spaarzame, al eet hij geene lekkernijen, eet daarom zijn genoegen wel. (Zie GENOEGEN.) Oampen bl.87. Gheurtz bl. 50, Zegerus bl. 40, Idinau bl. 217, de Brune bl. 339. Sartorius terre. V.3, v. Alkemade bl. 156, Tuinman I. bl. 306, II. bl. 76. Adag. quadam bl. &, 68. v. Moerbeek bl. 370. Ezuphonis bl. 538. Everts bl 232. Meijer bl. 0. Servitius bl. 181°, Witsen 200. Winschooten bl. 394, 350, 360. Tuinman I. bl. 156. Gales bl. 89. v. Eijk III. bl. 96. Guikerna II. 14. Mulder bl. 419. Sancho-Panca bl. 40. Modderman bl. 106. Bogaert bl. 98. v. Zeaenep bl. 5. Feeteelt bl. 191. Pros. seriosa bl.7. v. Lennep bl. 308. Prov. seriosa bl. 11. Gheurtz bl. 77. Graterus II. bl. 189, III. bl. 188. v.d. Venne bl. 2358. de Brune bl.109. MMergk bl.6. Bel. Pros. bl. 19, Winschooten bl. 373, Tuinman I. bl. 51, II. bl. 144. Sancho-Panca bl. 24. Modderman bl. 116. Prov. seriosa bl. 38. Gheurtz bl. 25. de Brune bl. 66. v. Moergen bl. Sel. Pros. bl. 141. SPAANJAAR Na een' goed' spaarder komt een goed verteerd (Zie de Bijlage.) SPAARMOND. Spaarmond koopt Smeermond zijn huis en land, (Zie aus.) SPAARZAAMHEID. Bezette spaarzaamheid is geen karigheid. (KARIGHEID.) De deuren der herbergen sluiten spaarzaamheid en laten overdaad binnen. (Zie DEUR.) Karigheid is huisverdriet; Spaarzaamheid niemand (of: en walget) niet. (Zie HUIS.) Spaarzaamheid is een grote rente. (Zie SPADE. Als de spa gevaar is, is het tijd genoeg, Kas te zuiveren. (Zie KAST.) Daar een boer op zijn schop leunt en gaapt, Vreemd, dat het onkruid toeneemt? (Zie Door veelvuldig gebruik wordt de schop bot, en is versleten, gooit men ze onder ’t oude ju (Zie GEBRUIK.) Hij geeft schop en spade weder terug. (Zie Hij heeft schop en spade medegebracht. (Zie Hij is gewend aan spade en ploeg. (Zie PLOEG.) Hij noemt een schop een schop, en een een spade. (Zie SCHOP.) Hij steekt de spade bij het werk. (Dat wi zeggen: hij ziet van de zaak, hij geeft het op. Men duwt hierdoor een weloverwogen afstand van werkzaamheden aan. die afstand gedwongen, dan bezigt men de volgende spreekwoorden.) Hij steekt de spade in de dijk. (Zie PAN.) Dat is een span! [Dat wil zeggen: het zijn er twee, dit even raar zijn. Span is hier voor een noemen, gelijk men bijv. van een span spreekt.] Dat verschilt een span op een lutje. (Zie SPANJAARD.) De Vlamingen zien het einde der zaken, en het einde der Spanjaarden. (Zie EINDE.) Hij is van den Spanjaard genezen. Men zegt dit van iemand, die los van Hij is zoo deftig als een Spanjaard. Hij is zoo los als een Spanjaard. [Deze spreekwijze dateert van den tweeëntwintigjarigen oorlog. Hij vloekt als een Spanjaard. Rijm: Nu zijt ge gelubd, zei de Spanjaard, en hij eene kat den staart af. (Zie KAT.) Op een witte Spanjaard en op een zwarte Englman moet men achtgeven. (Zie ENGLMAN.) Spreek veel, zeg veel, zei de Spanjaard. 10 Campen bi. 83. % Sept. Groterm I. .R Brune bi. 58, 491. Taimenen II. dL 6. EM dl. 416, 11 Pros. serieus bi. 34. Campen 1.33 dl. 5. de Brune bi. 496. Mergh bi. 13. Falk aa bi. 31. Meljer bi. 16. Schrant bi. 5% 13 Tuinman I. al. bi. 38. 13 Mots bi. 6. JE. 283 SPEK. SPANIJE. SPARTELING. is Spaansch bloed aan. (Zie BLOED.) Hij geeft hem veel sparteling. gaat hem, gelijk men van Spanje zegt: het is goed hem vrij wat moeite.] PAT. goed, wat er van daan komt, behalve dat en ken. Men zegt dit gramstorig, wanneer een ge- A raad niet wordt opgevolgd. giet er Spaansch uit (of: gaat er Spaansch toe). voor den koning van Spanje gerekend. KONING.) 200 vet als een Spaansch anker (of: een anker). (Zie ANKER.) mt Fransch, als eene koe Spaansch. (Zie NEDERLAND.) jovert als eene Spaansche koe. (Zie KOE.) geven. (Volgens TUINMAN heeft dit zeggen: iemand Wil of vergif om ’t leven brengen, maar toe meer- malen een vergiftigde vogel zou zijn gebruikt.] Dat er niet aan Spaansch woord tegen. Zegt, dat hij op een hert naar Spanje reed. MA HERT.) Dan is het Turksch dan Spaansch. [Bij het ontzet van Leiden kwam de dappere admiraal BOUILLON voor de almoezen van de inwoners van mondbehoeften te voorzien. Zijn wakkere matrozen droegen op de hoeden une zilveren maan met het opschrift: Liever Turksch dan Spaansch. Sedert werd dit tot krwoord. daar een Spaansch leven. (Zie LEVEN.) te ze den Spaanschen Gaillard bebben leeren zien. (Zie GAILLARD.) op met je zijden kousen en Spaansch-lederen genen. (Zie Kous.) Bij is bem zoo lief niet als zijne Spaansche kluiten. (Zie KLUIT.) SPAR. We men hem met een spaar in de aars, hij heeft niet gevoeld. (Zie AARS.) Tot spaar en tot kloot. (Zie KLOOT.) Gaat naar Noorwegen brengen (of: zenden). (NOORWEGEN.) SPAREN. Het is een mooie stad, die aan het Sparen (Zie DUREN.) vaart door het Sparen naar Vollenhove. (Woordspeling met de namen van de door de Sed Haarlem vloeiende rivier het Sparen of en de Overijsselse stad Vollenhove, waarvan de bedoeling duidelijk is, om aan te toonen, dat men door sparen Lot een’ volle hof komt.] SPARENDAM. »s daar op Sparendam. Dat wil zeggen: het is daar niet breed, maar gaat er schraaljes langs. Het in de nabijheid van Haarlem, aan het Spaarne, gelegen Sparendam, komt hier dus alleen als woordspeling voor.) GOREAD! Lu. 3, Oct. 2. Harrebomde Ill. bl. I 4 Bartolus sec. X. 61. '% 6. Ralet bl. 16, 3 Sartorius sec. X. 81. 8 de Brune bl. 463. Sartorius sec. IX, 97. Hij heeft een spats aan. Zonder spaat of gal. (Zie GAL.) SPECERIJ, In kleine doosjes en potjes bewaart men de beste specerijen (of: zalven). (Zie Doos.) Specerijen geven geen reuk, dan als zij gestampt of gebroken worden. (Zie REUK.) SPECHT. Geen eikenboom viel ooit van één slag (of: op den eersten slag), zei de specht, toen hij pikte daarin. (Zie BOOM.) SPECTAKEL. Hij maakt al braaf wat spectakel. SPECULATIE. Wij zullen speculatie eten, zei de meid; want dan behoef ik geen schotels te wassen. (Zie MEID.) Het is van mijne speculatie niet: kan ik mij daar- mee behelpen? Het is van mijne speculatie niet, laat varen. SPEELMAN. Daar ligt een speelman begraven: hij wil zien, waar de aimal ligt (of: hij valt over den strijketok ). De speelman gaat van het dak (of: zit niet langer op den zolder). (Zie DAK.) Die zonder speelman dansen kan, kan ook zonder stijgbeugel rijden. (Zie BEUGEL.) Eene vette kerkmuis, een witte zwaluw en een rijke speelman zijn drie zeldzame dingen. (Zie DING.) Om de bruid zijn de speellui. (Zie BRUID.) SPEELSCH. Zij is speelsch. (Men zegt dit van een aantrekkelijke jonge dochter.) SPEELTUIG. Elk heeft zijn speeltuig, de een een dan de ander. SPEELWERK. Dat is maar speelwerk. SPEEN. Men moet de koe wel melken, terwijl men ze heeft, maar haar de speenen niet aftrekken. (Zie KORE.) SPEER. Hebt gij het schild, ik heb de speer. (Zie SCHILD.) Met speer en met schild iemand vervolgen. (Zie SCHILD.) SPEK. Aan de kat, die het spit likt, moet men het spek niet te gebraden toevoegen. (Zie GEBRAAD.) Aarde wil van aarde niet, ’t Spek wil van den zwaarde niet (of: Onkruid uit den tuin niet, ook wel: De kat wil uit den tuin niet, En zij laat haar muizen niet). Als men de kat op het spek bindt, wil zij niet eten. Als men muizenessen in het hoofd heeft, moet men een stuk spek in den aars steken. (Zie AARS.) Aris, geef den bond het spek! — neen meer, ik mag het zelf wel. (Zie ARIE.) Ben ik een varken, zei Kaatje, zóó eet spek van mijn aars. (Zie AARS.) Dat ik aan het koren verlies, zal ik aan het spek wel weer vinden, zei de boer, en zijn varkens liepen door het koren. (Zie BOER.) Dat is de kat bij het spek gezet. (Zie KAT.) Dat is geen spek voor zíen bek. (Zie BEK.) Dat spek heb ik al weg, zei speulige Lijs, en zij stak een ham onder haar rokken. (Zie HAM.) De fijne katten snoepen het spek. (Zie KAT.) De meid doet als de maaijen; zij springt van weelde uit het spek. (Zie MAAI.) De rat wil aan het spek niet. (Zie RAT.) Deugd geeft geen spek in de worsten (of: geen suiker in de rijst, ook wel: geen meel in den zak)). (Zie DEUGD.) Door die slagting is het spek nu al op vijf groot gekomen. (Zie GROOT.) Een bijbel in huis brengt spek in de vijver, (Zie BIJBEL.) Er is spek in, nu ons de koe begint te walgen. (Zie KOE.) Gij zult het spek uit den pot kallen, (Zie voor.) Ham is geen spek. (Zie HAM.) Heb je spek gegeten? 1 Het is het vet van ’t varken; maar wordt ook voor al, wat van ’t varken komt, gebruikt. Het is nagenoeg de enige vleeschspijsspeciaaliteit, die de gemeene man behoedt kan. Van daar de vele spreekwoorden, aan dit artikel ontleend. Heb je spek gegeten? vraagt men hem, die zwaar van begrip is, ook wel aan de doove, enzulks, om dat spek zwaar te verteren is. Om dezelfde reden zegt men van de trage denker of de hardhoorige: Hij heeft spek gegeten; daarom zit hem het woord achter (of: in) de oren. Het is een stuk spek in de mond geworpen. (Zie MOND.) Hij is een man als spek; en spek is zo goed als geld, als het niet vies is. (Zie GELD.) Het is mager broodje zonder spek, (Zie BROOD.) Het is moeilijk, om het spek uit het hok te halen, als de hond erin is. (Zie HOND.) Het is spek uit het hondennest. (Zie HOND.) Het maakt een goede purgatie, zei Fop, en bij at spek met pruimen. (Zie FOP.) Het overleggen is’tal, zeide vrouw, en zij braadde het spek in de boter, (Zie BOTER.) Het spek beet hem. Het spek gaat bij die mensen altijd in de pot. (Zie MENSCH.) Het spek is altijd vetst in andere lieden pot. (Zie LIEDEN.) Het spek smeert de pot wel. (Zie POT.) Het zijn geen spekpannekoeken. (Zie KOEK.) Hier is spek tot palm. (Zie PALM.) Hij beeft als een kat voor een spiering, en als een hond voor een stuk spek. (Zie HOND.) Hij gaart daar een duim dik spek over. (Zie DUIM.) Hij gloeit alsof hij met spek gesmeerd is. Hij groeit er een hand (of: een vinger) dik spek in. (Zie HAND.) Hij had graag een stuk spek uit de pan. (Zie PAN.) 5 Winschooten bl. 239, 230. Tulnman I. bl. 39, 193. v. EIjk 11.33. de Jager BI/dr. bl. 119, Sanchey- SM Hij hapt als een muis naar het spek (Zie alg) Hij ging de kat aan het spek zitten komen, (Zie alg) KAT. Hij had de naald in 't spek gestoken. (Zie alg) Hij heeft spek gegeten; daarom zit hem het achter (of: in) de oren. (Zie OR.) Hij helpt de ratten aan het spek. (Zie RAR.) Hij is een heele spekkooper. (Zie KOOPMAN) Hij is ervan voorzien als een Joodse (of: Judese) (Zie en R) Hij kan met geen stuk spek te paaijen, (Zie alg) Men zegt dit van een listige man.) Hij is zoo vet als spek. (Zie alg) Hij kan het spek wel op het brood leggen, (Zie BROOD) Hij loert als een kat op een stuk spek. (Zie alg) Hij loopt erbij voor spek en boonen (of: aarden). (Zie APPEL) Hij lust geen spek; maar hij mag het toch ruiken. Hij schiet met spek. (WINSCHOOTEN, TUINMAN, V. V. LENNEP denken, bij dit spreekwoord het beschieten van de vijand met spek; maar 't is moeilijk, om hierin om en om te zoeken met eugens zeggen, is de betekenis van het spreekwoord in beide een ongeoorloofde handeling, 't is niet rond, niet met open vizier gebeurt. Daarom zegt DEJAGER: "Niet ongek, wat BILD. zegt, Aant. Op HUYGEN 136, dat spek voor leugen genomen werd, dat men er zijn reden mee laat larderen." Hij schiet met hele varkens, Hij steekt het penseel in het spek. (Zie eerstgenoemde) Hij weet wel, wat spek (of: vlees) hij inde Hun ontbreekt niet dan kool: hadden zij maar (Zie KOOLEN) Jan eet spek. (Zie Jan) Je bent maar een spek, zei de Franschman, en het zo moeilijk als gespogen spek. Ik ben het varken Dane, en hij is met het onder het bed, (Zie Ben.) Koop eens spek zonder geld. (Zie GELD.) Laat het ons deelen, gelijk de Heiden het (Zie HEIDEN.) Luipende katten hebben het eerst het vlees uit den pot. (Zie KAT.) Men kan de kat (of: den hond) niet van het houden, als zij (hij) er de smaak van heeft (Zie HOND.) Men kan het spek op het bord niet houden. (Zie BORD.) Men moet geen ratten bij het spek verwijderen. (Zie RAT.) Panca bi. %. v. Lemmep bi 159, 26 R bl. 131. 6 Tulman I. bi. 108. Bi 285 zal geen spek spekken. (zal geen spek zoeken in het nest van den hond,) Worsten in den hondenstal. (Zie HOND.) Een metworst naar een zij spek smijten. Spek vangt men muizen. (Zie MUIS.) Gens wordt het spek voor de honden geworpen, Pa das ratten wonen. (Zie HOND.) Minder honden hebben het spek allereerst weg. (Zie HOND.) En pompernikkel was beter voor hem. (Zie DIPBERNIKKEL.) B - voor een’ Westfaalder, maar niet voor een Engelschman, die de koorts heeft, (Zie ENGELSMAN.) Om spinde. [Spinde is spijskast. Men zegt hier: de zaak is vast voor gelijk, want of men de kast neemt of het voorwerp, dat erin gevonden wordt, het een is als het ander, men kan het wel omruilen, beide zullen gelijke diensten bewijzen. Zoo zegt men ook: Den een helpt de zalf, en den ander het potje.] Tot Mei toe (of: tot in Mei). (Zie MEI.) Tweede uit het spek vallen. De zuinigheid huishoudt, grof spek aan den WR. (Zie BALK.) Pijnt dient een varken, dat geen spek tot de staan geeft? Als men het kookt? Knollen met zeespek? (Zie ZEE.) Bij het spek en een lap bij den wijn, Prozijt gij aan het rechte eind. (Zie EINDE.) Pebben het spek al weg, eer nog de kool is opgekocht. (Zie KOOL.) Het spek stinkt daar. Glad als een stuk spek. (Zie KAT.) De kat aan het spek niet. (Zie KAT.) Spellen een keer gedronken, zei de Brabantse. (Zie BRABANT.) De buik opengaat, dan breekt het spel uit. (Zie IK.) In de maand is, mag men een spelletje doen. (Zie MAAND.) Voor Begin: Als men maar op zweren aankomt, hebben wij het gewonnen. Het spel op stelen is, maakt men wel een koning en een strook visch. (Zie KONING.) Het spel op zijn best is, moet men eindigen (of: bij de tijd, het te laten). (Zie de BYLAGE.) Spelen genoeg. Een spel is niet volmaakt. Turven is een goed spel, als men wel durft turven. Verloren, spel verloren. (Zie BAL.) Een slecht spel een goed gezicht zetten. (Zie AANGEZIGT.) Pro. serien bl. 30. Em I. BI. 114, II. bi. 163, Pro. serien bi. 2. Mots bi. 36. Kampen bl. 5. De brief u. 3, Zegerus bi. 4. 14 Maart. Idinau Gruterus I. 21.83, 115. v.d. Venne bl. De Bruns bi. 45, 48, 477, 483. Bel. Pros. bi. Alkemades bi. 105. Tuinman I. bl, 268, II. W1,100, IN,26. Wasenbergh ILI. bi. 100. Merl. v. Eijk IL. 01.80. 14 Maart 53. Geert bl. 33. 288. Gales bl. 41. Harrewöë TE 210. Gruterus III. bl. 188. Tuinman II. bl. », 159, 268, Mulder bl. 414, Hoffmann bl. XX XIX. Bartorius fert. IV. 60. 8 Adag. quadam bi. 16, 9 Sartorius pr. 1.98, sec. IX. 69. Tuinman I. bl. SPEL. Daar is het spel nu op den wagen. 5 (Zie de Bijlage.) „Dat wil zeggen,” 200 leest men bij TUIN- MAN, ter opheldering van dit Prentje. „Het werk gaat nu aan. De oude Redenaars plagten hunne batementspelen op wagens om te voeren: ’t geen al van ouder afkomst is. De Grieken en Romeinen plagten vroegelingen in hunne bijspelen op zulke omgevoerde tooneel- wagens de gebreken en misbedrijven van bekende persoonen zeer naakt en openlijk, zowel met melding der namen, tot schimp en lach der kijkers voor te stellen. Hier in vond het volk groot behagen; en die dus tot een a op den wagen kwam, werd lelijk als aan de kaak gezet, en geraakte op de tong van ieder.”) Dan hadden wij beiden niet dan spel. 6 Dat is een os van een spel. (Zie os.) Dat is gewonnen spel. Dat is het spel van achteren bezien. Dat is, om het spel te volmaken. Dat maakt al ’t spel te schande. (Zie SCHANDE.) Dat maakt het spel effen. 7 Dat spel zal op een vechten uitdraaijen. 8 Dat zal het spel wel koken. Eene overeenkomstige uitdrukking, vroeger gebruikelijk, en zooveel betekenende als: De zaak heeft haar beslag. Tegenwoordig zegt men in denzelfden zin: Dat doet de deur toe. Dat zal kwaad spel maken. Dat zijn de zegslieden van het spel. (Zie LIEDEN.) Dat zou kwaad spel in het gasthuis hebben gemaakt. (Zie GASTHUIS.) De wereld is een kamerspel. (Zie KAMER.) De lieden zijn er geweest: nu is het spel uit. (Zie LIEDEN.) De manier maakt het spel. (Zie MANIER.) Het katten spel, het muizen dood. (Zie DOOD.) Het sterke lieden spel, het zwakke (of: kranke) lieden dood. (Zie DOOD.) De wereld is maar een doorgaand kinderspel. (Zie KIND.) Die het eerst komt, heeft de beste plaats van ’t spel. (Zie PLAATS.) Die het spel niet verstaat, moet het niet spelen (of: moet de kaart niet schudden). (Zie KAART.) Die het spel wint, moet de kaarsen betalen. (Zie KAARS.) Die in het spel komt, moet spelen. (Zie spelen.) Die komt in ’t spel, Geniet den vreemdeling. (Zie VREEMDELING.) Die zegt, "wat hij wil, moet horen het weder-spel." (Wederspel of wederspil betekent tegenovergesteld.) Door wijn, door vrouwen en door spel wordt de man al lagchend arm. (Zie MAN.) Een gewonnen spel verliezen. Een goed spel wordt ook te veel. (Zie de Bijlage.) Een katteval maakt kattenspel. (Zie KAT.) Een spel verliezen, eer het begonnen is. Er is een baar in het spel. (Zie HAAR.) Geen spel verloren dan bij gebrek aan geld. (Zie GEBREK.) Gelijk partuur kaatst wel in 't spel. (Zie PARTUUR.) Nee, hebt gedaan, een ander man in het spel, zei Joor, en zij had hem uit de baan gekeken. (Zie BAAN.) Gij waart in dit spel niet mee gerekend. Gij zult hem zijn spel spelen. Groot van eten en klein van kopen... dan meent de duivel, dat het een open spel is. (Zie DUIVEL.) Had ik dien steen niet geworpen, zou ik het spel verloren hebben. (Zie DOBBELSTEEN.) Het beste spel is niet te spelen. Het gaat zo wat over en weer, zei Govert, en hij verloor negen en negentig spellen, en het honderdste won hij. (Zie GOVERT.) Het lijkt hier wel dopjes-spel. (Zie DOP.) Het is al gewonnen spel. Het is al het spel spreekt. Alles tegengeen, en Schijnt erop toegewezen; om te zijn: Het is, alsof het spel zelf den geest der voorzegging heeft, en zijn verschillende kansen vooraf bekend maakt. Het is doorgestoken werk (of: spel). Het is een koning in het kaartspel. (Zie KAART.) Het is een spelbreker. (Zie SPUIS.) Het is geen kinderspel, als de oude lui in het bed k... zei Joor, en hijschte al de lakens op. (Zie BED.) Het is geen kinderspel, wanneer een oud wijf danst. (Zie KIND.) Het is geen recht spel, dat men met kromme kolven slaat. (Zie KOLF.) Het is geen zuiver spel. Het is kwaad spel, daar de een lacht en de ander schreit. 7 Het is maar aperij (of: apenspel, ook wel: apen- kool). (Zie aA.) Het is niet om de knikkers, maar om het regt van ’t spel. (Zie KNIKKER.) Het is spels regt. (Zie REGT.) Het leven is een dobbelspel. (Zie LEVEN.) Het schoonste van het spel is, als men ’t doet, en luttel spreekt. 8 Het spel deugt daar niet. 9 Het spel een ander overgeven. 10 Het spel BEN onen geven. 11 Het spel heet: zie toe. 12 Het spel is de kaars niet waardig. (Zie KAARS.) Het spel is haast uit. r Het spel is hun dagelijksch brood. (Zie BRooD.) Het spel is in orde. (Zie ORDE.) Het spel is op zijn dogst. 18 2 Sartorfus pr. VI. 40. 3 Bartorlus pr. VIII. 1. 3 Hoffinann bl, XXXIX. 4 Sei. Pro». bl. 181. 5 Campen bl. 70. 6 Tuinman I. bl, 393. v. Moerbesk bl. 346, 351. 7 Pros. serioes bl. . Gruterus LII. bl. 155. Me- Jer b1. 96. 8 Mets bi. 42. 9 Winschooten bi. 37, 373. 10 Sartorlus pr. II. Bl. 14 Campen bl. 17. bl. 273, 17 Bartorius pr. v8, 286 j1 Winschooten bl. 116. 13 Tuinman ]. bl. 335, LI. b1. 168, 33 Sartorius dert. VIII. 34, 15 Campen bl. 16. Tainman I. bi. 187, 338. 16 Servilius bl. 881%. Oampen bl. 60. Winschooten 18 Sartorius sec. I. 97, VII. 46. 19 Bartorius pr. 1V. 19. 20 de Brune bi. 465. Sartorius tert. VII. 50, 1X. SPE£ Het apel is verkeken. 14 Het spel is: zich voor dich. 15 Het spel van Brugge: al lagchende bijster. BRUGGE.) Het spel verloren geven. 18 Het Denkbeeld een zaak staat goed. Men bezigt Dan m'n manier temand een' regel die met zijn neiging overeenstemt. Het spel wordt nu aangedraaid. 18 De zaak, waarover sprake is, wordt hier behandeld. Het was een heel gewonnen spel; dan in dat lag gaf hij de kaart: bij liet het vaantje zien. (KAAATS.) Het zal op katjesspel uitlopen: die niet slaan moet bijten en krabben. (Zie KAT.) Hier komt al 't appeltje uit, 19 Hij blijft buiten spel. Hij draait het spel op den duim. (Zie DUIM.) Hij gelooft, de hoofdmatador van het spel te zijn. (Zie MATADOR.) Hij heeft het spel al weg. Hij heeft het spel geheel verbrochen, Hij heeft vrienden in het spel. 21 Het is er zoo aangenaam als een hond in een kegel spel. (Zie HOND.) Hij is het spel nog niet moe. 22 Dat is: hij verlangt naar hetzelfde gewaar. In gelijken zin zegt men: Zijn voeten jeuken hem weder.] Hij is meester van het spel. (Zie MEESTER.) Hij komt mede in het spel. Hij loopt zijn schoenen in twee, om ook in 't te zien. (Zie SCHOEN.) Hij maakt er een spelletje van. Hij maakt er kort spel mee, Hij maakt het spel gaande. 23 Hij maakt veel spelen. 24 Hij speelt een gewaagd spel. Hij speelt zeker (100% wel: groot, of: rein) spel. Hij trekt zich uit het spel. Hij zet zijn laatste duit op het spel. (Zie iemand een spel berokkenen. 25 i Indien gij gaat met bloem of groen, Dit is mijn voorspel van een' zoen, (Zie BLOEM.) In het spel zijn wij vijanden. BR In spel en in spot zegt men dikwijls de waarheid. Kermisgaan (of: Spelevaren, 00% wel: Zulk et geneugte) is een' bisslag waard. (Zie BIL.) Men doe, wat men wil: die het geluk heeft, het spel. (Zie GELUK.) Met de waarheid te zeggen, verliest men het spel, Met lang sammelen, raakt men het spel bijeter. Na het spel komt de twist. (Zie de Bijlage.) Nu is er nog kans, om het spel te winnen, zei bert, en hij was al zijneschijven kwijt. (Zie examen.) Bogaert blz. 9. Tullemann blz. 38, Bartolius sec. III. blz. 76. Zegerus blz. 32. Sartorius pr. 1.98. blz. 968. Bartolius sec. IX. blz. 68, Falman blz. 58. Tullemann blz. 110, 323. v. Alkemade blz. 70. de Brune blz. 44. Wilkins blz. 128. Gent D.E.I.E. "Het spel, gelukkig in de liefde," (Zie bij het spel, als Pilatus in het credo. (Zie is goed tot het spel. (Zie REDEN.) 'spel 93' rein spel: mors niet. (Zie BASOEN.) Voor kogels (of: kegels) in den zak: uw spel is afgelopen. (Zie RINDE.) Mooi en te veel Bederven 't spel geheel. (Zie Bijlage.) Het spel spreken, maar geen poppen noemen. Mager Maakt veel spel. (Zie GEREL.) Het is 't beste op 't spel. (Zie de Bijlage.) Een goed gemoed, heeren-gunst, April-weder en kastspel veranderen dikwijks. (Zie APRIL.) Of spel, boedelchap, toorn en wijn niet verlengd? (Zie het geen, (2) Even staat op het s i.e. LEVEN. Kies het spel. (Zie SPELD.) Er zijn veel speldjes te steken. (Zie BAKEN.) Maar een speldje bij steken. (Zie Aan de mensen, een zaak niet verder wilt zien, dan zegt men: Daar zullen wij de speld uit de kersepotten halen. Tuinman beweert, dat bij glas om, het spreekwoord: Bij glazen kelser (die de woorden alleen heeft) in het gewerksstraat, dat hij de speld uitgevort, en dat bij steken. Tuinman beweert, dat bij fig, voor de speld, merken, naar en of iets eindigt en begint. Acaben. Rozun, een Sinnepoppen, het 5e. spreekwoord, de eerste schok, en verbeeldende een om, wat tevens tot verlichting van dit spreekwoord strekt. Daarzegt hij: "Als je een Kaeterlagt, zodan men wel (om hem te beschamen) een speld in de keersel steekt; en als de keersel zover is, zodan men bij glazen om, dat heeft de Kaeterlager zijn tijd gehad, een ander moet ook eens..." Dit is genomen uit de Zeevaert, & alle tijden bij glas meten, om dat ze geen klokken en hebben. Een mooie speldenkussen, zei Hans, en hij zag de speldenkussen zijner vrouw. (Zie HANS.) Een kan men prikken met een speld, en de bier met een hooivork. (Zie HOOI.) De duivel, een kan men prikken met een speld, en de bier met een hooivork. (Zie HOEVEEL.) Om een speld te vinden, "e.V. @. De Brune, bl. 479. Meljer, IT. &. 168. Harretomde TYd &. Om een speld te vinden. Bartorius, sec. V. 75. Tuinman, bl. 168. Gheurtz, bl. 18. v. Alkema, de bl. 68. Tuinman, bl. 283. Adag. quadam, bl.%. Kerkhoven, bl. 58. Bancho-Panca, bl. 40. Harrebomde, Kind SPIEGEL. Eene epil has ook een' kop. (Zie Kor.) Het is, alsof er met spelden en naalden in geprikt wordt. (Zie NAALD.) Het is geen' speldenkop waard. (Zie Kop.) Het is kwaad, bij duister een' speld te vinden. (Zie DUISTER.) Het is speldegeld. (Zie GELD.) Het is zoet water om een' speld. (Zie alsof het een zweetkessel is.) Hij bukt om een' speld. (Zie ook: Het buigt zich om.) Hier is een speldenzoeker. (Zie ook: Hij heeft een speldenhoek.) [Men zegt dit van iemand, die met neergezogen oogen aan zitten, gelijk mede van hem, wien het aan natuurlijk ontbreekt.] Je kunt er met een' speld in steken. [Men zegt dit van een boek, dat, waar men het ook openslaat, overal voortreffelijk is.] Men kan er geen speldenkop tusschen krijgen. (Zie ook: Kop.) Men kan wel een' speld hooren vallen. [Stil is 't er.] Spelden op een' hooizolder zoeken. (Zie ook: HOOI.) SPELER. De toeschouwer ziet meer dan de spelers. (Zie ook: KIKKER.) Die de naam heeft van hoge hoepjes te gebruiken, zegt de valse speler, vindt moeite om klanten te krijgen. (Zie ook: HOOGLOOPER.) Het is een ongelukkige speler in de loterij. (Zie ook: LOTERIJ.) Hoe groot het geluk van de speler ook is, op het laatst begeeft het hem. (Zie ook: GELUK.) SPERWER. Hij slacht de drek van de sperwer: die riek nog wel noch kwalijk. (Zie ook: DREK.) Men kan van een' duif geen' sperwer maken. (Zie ook: DUIF.) SPHEER. Het is boven zijn spheer. (Zie ook: SPHER.) SPIE. Daar zal het ook nog wel eens op een' spie lopen. Heeft men een' open gevonden, de duivel vindt er straks een' spie toe. (Zie ook: DUIVEL.) SPIEGEL. Apen willen de spiegels breken, omdat zij hun leelijkheid vertonen. (Zie ook: AAP.) De spiegel klapt. (Zie ook: Dit is een klappende maas.) ALKEMIE, schijnen 300 schuwen van het huwelijk in haar periode als of ze nonnen nielden werden; maar een opschik, hovaardij en gepaste spiegels, geeft haar geheiligd te kennen. De vrouwen drijven aan hun wandeling met den raad des spiegels (of: Een vrouw kan niet nalaten, zichzelf te zien, als zij voorbij den spiegel gaat). Een spiegel als eenzaam, daar spiegel ik niet aan. Het blinkt als een spiegel. Het gelaat is de spiegel der ziel. (Zie GELAAT.) BL. | 310 Tuinman I. bl. 115, 854. 31 Tuinman I. bl. 114. 13 Sartorius tert. V. 22. 13 Zeepl. bi. 81. 14 v. Alkemade bl. 61. 15 v. Alkemade bl. 117, 16 Bancho- Panca bi. @. SPIEGEL. Het is in den spiegel niet, wat men daarin ziet. Hij is zoo glad als een spiegel. Hij mag er wel een’ spiegel aan nemen. Hij weet te zwijgen als een spiegel, waaraan het glas ontbreekt. (Zie GLAS.) Hij zal dat schrift niet voor den spiegel steken. (Zie SCHRIFT.) Hij zoekt een’ nar; maar zoodanig hij in den spiegel kijkt, zal hij er een’ vinden. (Zie NAR.) Wat doet de blinde met den spiegel? (Zie BLIND.) Zelfs apen gluren wel in spiegels. (Zie AAP.) Zij heeft een’ mooien spiegel. Zij zien in denzelfden spiegel. SPIEGELGEVECHT. Het was maar een spiegelgevecht. SPIER. Het is zoo wit als een spier. Mijn spieren jeuken. Beter spieren gevangen dan stil gezeten. De spiering doet den kabeljauw (de bolk, of: den zalm) afslaan. Die spiering vangt (of: heeft), vangt (heeft) ook visch. Een' schuivisch (aal, of: spiering) uitwerpen, om een' kabeljauw te vangen. Het is een magere spiering. Hij beeft als een kat voor een spiering, en alsof een ond voor een stuk spek. Hij is een spiering, om te azen. Hij is zoo klein, alsof hij dienen moest, om aan den hengel tot aas te verstrekken. Op spiering teren. Spiering is ook visch, Als er niet anders is. Vangt men den spiering hier zoo, zei de mokkel Groenland, en hij zag een' walvisch harpoenen. Verkoop geen' De voor gij ze gevangen hebt, PIETS. Geen spiets maakt zulke diepe wonden, als achterklap en booze monden. Het zijn al en Jansknechten, die lange spietsen dragen. Hij is hem gelijk een' spiets achter de deur. Ik wilde, dat hij een' spiets diep in de aarde stak. Men kan zijn grond met geen' spiets afreiken. SPIJER. Spijers zijn dijers. Het loopt de spijgaten uit. De spijgaten zitten ter zijde van de openingen op den averloop, daar het water door uitgaat en gelooid wordt. En daar bij een' hevigen zeestrijd het bloed der gewonden gelijk water de uien uitloopt, zegt men van iemand, te het al te grof maakt, dat het de spijgaten uitloopt. 288 5 Provinciale serieuze blad 13. Geurts blad 15. 6 v. Eijk II. nal. bl, 66. Bankpancake blad 80. SPIJKEN SPIJKER. Als het huis verbrand is, wil men de schade inzien, met de spijkers op te rapen. (Zie waarvoor.) Daar zijn er, die zooveel met spijker-rapen winnen als met den brand verliezen. (Zie Braks.) Den spijker een hoofd geven. (Zie HOOR.) Eene mooie vrouw en een fijn kleed ontmissen altijd een' spijker op hunnen weg. (Zie KLEED.) Er is geen gat zoo klein, of er past een spijker in. (Zie GATEN.) Er is geen spijker zoo klein, of men vindt er wel een gaatje voor. (Zie GATEN.) Het is aan een verroesten spijker vergeten. (Zie PROOES.) Het zit zoo vast als een verroeste spijker. Hij heeft voor dezen spijker een ander gat geboren. (Zie GATEN.) Hij is aan ’t spijkers tellen. Hij is daar te huis als een luizen in een spijker. (Zie ALS.) Hij is zoo hard als een spijker. Hij komt aan den spijker. [Dat is: zijn zaak zal voor schuld worden. Hij mist spijkers. 17 heeft niets, dat hij is, des hij bezit geen vaste goederen. Men zei van iemand, niets te bezitten hebben zo groot is, hij zegt in een doek onder den arm zou meenemen. In deze, gelijk mede in de spraken: Hij is aan ’t spijkers tellen en Hij is hard als een spijker, wordt spijker voor genomen. Dat het graanschuur zowel bekend (meer in Duitsland dan in Nederland geldt) is mogelijk, maar niet waarheidsgetrouw, Hij slaat den spijker op den kop. (Zie Kor.) Hij slaat spijkers met koppen. (Zie KOP.) Hij smijt er een hand vol schotspijkers om (Zie HAND.) Hij weet niet, aan wat spijker den mantel te hangen. (Zie MANTEL.) Hij weet voor elken spijker een gat. (Zie GAT.) Hij weet voor ieder gat een spijker. (Zie DAT.) Hij zou een spijker den kop afbijten. (Zie KOP.) Ik ben niet waardig te kussen de schaduw van spijker, daar uw schoenborstel aan hangt. (ZIE BORSTEL.) Men kan er geen spijker tusschen krijgen. Men moet niet alles aan één spijker ophangen. Spijkers op laag water zoeken. (Zie TERWILST, BARTOLOZZI, IX. 73, v. AAKMADE, bl. 197, BILDERBOSCH IX. KERNSLI. 4, v. LEMNOS, bl. U.) PIJN. 289 Het water, dat binnen de kiel of holte is, wit doet lopen, om het vaartuig te doen rijzen, en het vlot te maken. Maar daarbij denkt de man, die zich niet weet te verdedigen, eens om uit te leggen, die hij voor grondige reedenen en milde doen gelden, spijt (en niet spijkers) op laag water laat zoeken, mogen wij het er voor kouden, dat door deze verklaring het raadsel nog niet is opgelost. Meer aannemelijk is de ver- haling van V. LENNEP. „Het is,” zegt hij, „alleen als ’t water laag is, dat men de gezonken dingen, die aan de grond zijn gegaan, op kan zoeken. Maar daarvoor duikt, en men levert waardeloos materiaal op, brengt gaarne iets boven, dat waarde keeft, en laat de gezonken spijkers liggen. Die dus, op laag water, beweert spijkers te zoeken, is een dwaas, of iemand, die zijn wezenlijk verbergen wil.”] Met hamer en wat spijkerdoos! (Zie DOOS.) Je maag is zoo hard als een spijker. (Zie MAAG.) Tellen gaten, zooveel spijkers. (Zie GATEN.) SPIJZEL. Een arm gerecht (of: een dunne schotel met spijzen). (Zie APEL.) Als de spijzen minderen, zoo verloren de honger. (Zie HONGER.) Als de buik geborsten, dan goede spijzen verloren. (Zie BUIK.) Merkwaad met glinsterend ijs is een lekkere winter- spijzen. (Zie 138.) Als men verlangt mag, is zijn spijzen. (Zie de Bij-) is alles spijzen niet (of: Het is geen gemeen pens). (Zie MAN.) De kok maakt de spijzen klaar, en de heer krijgt die aan tafel, (Zie HEER.) Die spijzen, die men heeft zien bereiden, walgt dik- (Zie de Bijlage.) spijzen, die te veel kookt, verliest haar smaak. (die suaux.) Een verkeerdeden weg inslaat, raakt zo licht kaklis als in de spijskamer. (Zie KAK- gene grove spijs verdragen kan, moet zich net slappe behelpen. O j brandt zo hard aan den pot, dat ze er mislukteschrabben. (Zie POT.) Bedorven smaak acht de beste spijzen gering. (Zie SUIA.) De Convent, een spijze. (Zie CONVENT.) Blase spijzen smaakt ook goed. (Zie de) Troostelijk woord is der zieken spijzen. (Zie SPIJZEN SPIJZEN SPIJZEN SPIJZEN) Alle spijzen is altijd zoeter. (Zie HONING.) Stuur hem weldespijzen, maar de duivel kookt en zijn beste vleesch is der wormen spijzen. (Zie DUIVEL.) Het beste vlees is der wormen spijzen. (Zie WORM.) Oesteret, U. 128. Meijer, DL. 71. bl. 32. Orten, II. De. 268. Meijer, bl. 77. Cats, bl. 544. Oeren, I. a. 201. Meijer, bl. 101. Cats, bl. 544. Groterus, I. bl. 145. Mergé, bl. 8. Ummell, n. 1%. De Prov. bl. 138. Meijer 10 35 Doc. Graterus, I. bl. Vhrtia, dt. 190, Graterus, II. bl. 157. Mergé, II. 11 r.d. Venne, bl. 3%. Bartorius, pr. VIII. 31. Tuinman, I. bl. 361, 15. Adag. quadamal. bl. 2386. Modderman, bl. 31. Bogaert, bl. 39. SPIL. Hij dient nergens toe, dan om de spijzen te ver- moorden. (Zie VERMOORDEN) Lichte spijzen is voor den wijze. (Zie WIJS.) Na spijzen is, moet men de saus maken. (Zie SAUS.) Nieuwe spijzen maakt nieuwen appetijt. (Zie APPETIJT.) Papenwijven en soppen is eene gemeene spijzen. (Zie PAAp.) Spijs, wel geknoopt, is haast verdwenen. (Zie VERDWENEN.) Verandering van spijzen doet wel eten (of: smaken). (Zie SMAAK.) Vleesch wat, Maar voorspijs zat. Vreemde spijzen deert de maag; Nieuwigheid is 't Januarie een plaag. (Zie JANUARI.) Wilt gij niet vroeg gedolven zijn, Neem spijzen en drank als medicijn. (Zie DRANK.) Wolven-saus tot honden-vleesch: Dat is spijzen naar den eisch. (Zie EISCH.) SPILT. Als spijt valt was, dan kondt gij spinnen. [Woordspeling met spijt, opgekropte gram- schap, en spijt, een mindere soort van vlas, die naaunijks spinbaar is. ] Beter spijt lijden, dan spijt doen. Hij meende van spijt te barsten. Is de bij haar' engel kwijt, Sterft zij daar van enkel spijt. (Zie ANGEL.) Maar eenen halven paard te maken; geen meerder leed of spijt dan niet gram worden. (Zie GRAM.) Men zou van spijt zich het haar uit den rug trekken. (Zie HAAR.) Niet te gast gaan of te nooden, is het beste middel, om bevrijd te wezen voor oneer, schade, spijt en schande. (Zie GAST.) Nijd baart spijt. (Zie NIJD.) Nijd krijgt van spijt, Waar eere rijdt. (Zie EER.) Spijt Gafapt wijd. Spijt God en den duivel geboren. (Zie DUIVEL.) Spijt, Wie 't bevrijdt. Vrolijk leven voor den Heer, tot spijt van den duivel. (Zie DUIVEL.) Zakken vol spijt. Zoo gij het lijdt, Het is uit spijt. SPIKKEL. Ik heb mijn' spikkel in hem. Dat is: ik kan mijn oogen niet van hem afhouden. Men zegt dit, wanneer men een welgevallen in iemand heeft. Spikkel is verwant met speculeren. ] SPIL. Boter in de pap, spelen in den zak en hoeren in de kooi kijken gaarne uit (of: komen ten laatste al uit). (Zie BOTER.) Daar heb je den man met zijn spillebeenen. (Zie BEENEN.) Dat is de spil, waarop alles draait. De spil is eerst aangedraaid. De spillen liggen in de asch. (Zie ASCH.) Het draait daar altijd op eenzelfde spil. 