title: Algemeene Kerkelijke geschiedenis der Christenen : Met plaaten
creator: Hamelsveld, Ijsbrand van
text: Maar ( *) Post H. E. Gent. Auglor. p- 492. Gantahr. 1643+ (}) GUN. MALMESBUR. de gest. regg. Anglor. L. 1. C.3 GESCHIEDENIS. 181 Maar hij bleef in zijn vaderland, tot zijn overliiden IV in het jaar 735, levende in eene onvermoeide en al- Fr gemeen nuttige werkzaamheid, welke hem tot zijn Afdeel, dood bijbleef,; trouwens, op zijn fterfbed zal hij _ Il nog eene Angelfakfifche Overzetting, van het Zuan- .. gelie van JOANNES, en een uittrekfel van een werk Jaar 622. van den hier voor gemelden ısıporus in de pen !0t 814. voorgezegd hebben. en Deze sea had alles gelezen en geleerd, wat Staarder men, in zijn’ tijd, uitLatijnfche Schrijvers, lezen en De leeren kon. In Zerland was wel, reeds voor hem; zijn tijd. eenige beöefening der geleerdheid, zoodat de Ange). ALDHELM. fakfen, om die reden, dat eiland bezochten, maar hoe ver deze geleerdheid zich uitgeftrekt hebbe, bui- wen de eerfte beginfelen, kan men niet ftipt bepalen, Men kent wel Zerfche‘ Monniken, die ijverig geär- beid hebben aan de uitbreiding van het Christen- dem, maar geene uitftekende geleerden. Hoc veel ophefs men van iemands geleerdheid ten dezen tijde maakte, hoe gering dezelve ook ware, leert het voorbeeld van ALDHELM, een Prins uit den Ko- ninglüken Stam der Westfakfen, die reeds in de eerfte jaren van BeDA als Geleerde en Schrijver te voorfchijn trad. Deze in Zaliö en het Frankifche Rijk menigerlei kundigheden opgedaan hebbende, leefde in zijn vaderland als Monnik in het Klooster Malmesbury, alwaar hij vele jaren Abt was, tot hij eindelijk het Bisdom Sherburn verkreeg, hetwelk hij, tot zijne dood toe, in het jaar 709 beftuurd heeft. BEDA (*) noemt hbem een buitengemeen ge- (*) A. E. Gent. Angler. L. V. C. 19. Icerd M3 ıB3 KERKELUKE ıv leerd man, bewondetingswaardig door zijne Godges BOEX Icerde en andere kundigheden, Hij was de! eerfie Afdeej. Angelfaks, die Latijufche Boeken en. Gedichten 1 fchreef ,„ welke zeer behaagden. Eenigen:. van deze Bier laat(ten heeft de Jefuit MARTIN DEL RIO te MMentz Jaar 622. in het jaar- 1601. in ı2mo, uitgegeven; ook ffaan ip 814 er twee de laude virgiuum et de osto principalibus En Zu a F yitiis, in de verzameling van canisivs (*), Dem zelver ftil is ruw en onzuiver, nog flechter dan het gewone Monnikenlatijn, en. meermalen zondi- gende tegen de voetmaat; de inhoud zün welmeenen» de uitdrukkingen yan vroomheid, gefchiedenisfen en fprookjens; en een goede regel is eene zeldzaam. heid, Vervolg Met meer regt wordt repa als de ftichter eener van BEDA, betere geleerdheid in zijn vaderland aangezien, Niet als of hij een fcherpzinniger denker. en naarfpoor- der, of een man van fijner fmaak ware geweest; ook voor hem was, naar den aard ziiner tijden, groote belezenheid en bekwame vlt, 'om van de fchriften van vermaarde mannen gebruik te ma- ken, de groote maatftaf van geleerdheid; maar hij teekende voor zijne tijdgenooten bijna dem gehee- len .kring af van al wat wetenswaardig is, maakte vittrekfels uit goede Boeken, befchreef het eerst de gefchiedenis van. zijn vaderland enz. Zijnne werken ziin eenige malen in VIII Deelen in Folio gedrukt ‚geworden, onder anderen te Äeu/en in het jaar 1623 en 1688. Het eerfte deel bevat zijne Spraak- en Ler (*) Lecıt, Aut. T. I. p, 709, GESCHIEDENIS. 183 Letterkundige, Wijsgeerige en Wiskundige gefchrif- ten. Meer belangrijk echter zijn zijne gefchiedkun- dige werken, bijzonder ziine Zngelfche Kerkgefchie» denis in V Boeken, ( Historia Ecclehastica gentis Anghrum,) van den tijd, toen JULIUS CABSAR uit Galli naar Brittanniö overftak tot aan CEOLULF, Koning van Northumberland , aan wien hi) zija werk heeft opgedragen, in het jaar 731. Ook is ziin Tijdboek of Chroniek der Wereldgefchiedenis , (Chronicon, few de fex mundi. atatibus, ab O. C. ed a. 726.) merkwaardig. Hij was de eerfte, die in de Gefchiedboeken de jaren van de geboorte van CHRISTUS geteld heeft, naar de bepaling van DIO« nystus, en door wien het gebruik dezer jaartelling in het Westen is ingevoerd. Nog heeft sepA het leven van den Bisfchop CUTHBERT befchreven, en zoo men de titels gelooven mag, van.nog meer an- dere Bisfchoppen en Heiligen; doch de meesten van dezen worden hem door de later geleerden ont- zegd, gelijk ook een Martelaarsboek, (Martyrolo. gium,) hetwelk in zijue werken ftaat; maar een ander (*) wordt.voor echt gehouden , hoewel daar in ook eene plaats verdacht is,.waar in melding gemaakt wordt van Aet Feest van alle Heiligen. Nog wordt ’er een ander JWartyrologium , in zesyoetige verzen (}), aan hem toegefchreven. Ook zijn. zijne Godgekerde Schriften menigvuldig en belangrijk. | BE- (*) In Actis SS. Antverp. Mart. T. II, 2. 5. (}) In p’acuerz Spicil. T. X. Ps 126. M4 Hoofdtt. naC.G. Jaar 620. tot 814% > IV BOLK l Afdeel, u Hoofdit. na C.G. Jaar 622. tot 814. ALCUIN. 184 KERKELIKE prda had ısınorus in uitgebreide verdienfter omtrent de geleerdheid overtroffen, maar hij werd op zijne beurt overtrofen door ALcuin , wiens werkzaamheden zoo ver zich uitltrekten „ als de heerfchappij van den grooten Vorst, wiens‘ gunfte- ling hij was. Zijn eigen naam was ALcuIN of ALCHUIN , met twee lettergreepen , volgens dezen regel in een zijner gedichten, ALCUIN dicor ego, tu fine fine vale. Maar in zijne Brieven aan geleerde vriendenr fchijnt hij zich FLACcuSs of. ook aLzınus genoemd te hebben, gelijk hij hun insgelijks namen uit de Oudheid gaf. Hij kwam, tegen het midden der VHlfte eeuw, in de Engelfche Provintie York ter wereld. De Monnik van St. Ga} (*) maakt hem tot eenen leerling varı BEDA, waarfin hij door de meeste nieuwe geleerden gevolgd ig, maar behalven dat zijn leeftijd,zulks naau- welijks duldt, geeft hij zelf nergens in zijne fchrif- ten daar een blijk van, ook zelfs daar hij ’er gele- genheid toe had. Veeleer kan men den Schrijver der oudfte Levensbefchrijving van ALcum, die zij- ne berigten van eenen zijuer leerlingen had, geloo- ven (+), dat hij, tat zijn XlIde jaar in.een Kloos- ter is opgevoed „ hoewel men niet zoo ligt het verhaal van dezen Schrijver zal overnemen, dat AL- cuın, omdat’hij liever vıcıLıus las, dan ’snachtg Pfalmen zong , door eene kastijding van booz& ‚gees, (*) In canıs. Zeett. Ant. T. I. P.. II. 2. 57. (+) Yita B. FLACCI ALCUINI Abbatis C. 1. P. LX, in aLcuin. Opp. T. I, ed. Froben. GESCHIEDENIS. 185 geesten, die hem bedreigden, verfchrikt, zich federt IV. tot godzaliger gezindheden gewend hebbe. Hij PR kwam vervolgens in de School van EGBERT, Aarts- Afdeel. bisfchop van Tork. Deze Prelaat, een Broeder van _ I EADBERT, Koning van Northumberland, was een ..c.G, vriend van BEDA „ en heeft ook nog eenige gefchrif- Jaar 622. ten nagelaten; een gefprek over Kerkelijke twistvra- !Ot 814 gen: (Dialogus de Inflitutione Ecclefiastica) (*). Uittrekfels uit oude Kerkverördeningen, ( Excerptio- nes e dictis eg canonibus SS. Patrum) (}), en voorfchriften over de Kerkelijke Boete, ( Zibelli poenitentialis pars) ($). EGBERT zorgde voor de uitbreiding der wetenfchappen , door cene talriike Boekverzameliug, welke van velen gebruikt kon wor« den, en inzonderheid door de Bisfchoppelijke School te Tork, waar hij zelf de eerfte onderwijzer. was (**). Onder zijn beftuur leide aLcuın den eerften grond tot zijne geleerdheid (}}), en-na zijne dood in het jaar 766 of 767 ging hij voort het onderwijs van een’ ander Leeräar dezer School, ALBERT, te ge- nieten ($$). Zijn oudfte Levensbefchrijver laat hem , om dezen tijd, tot ZLevier, dat is, tot Diaken, wijden; en noemt hem vooräf een ware Monnik, zonder Monniksgelofte, gelük hij ook nergens te ver- (*) In sarn. Ach, Conti}. Tem. III. pag. 1979. (#) Ibid. pag. 1961. ($) In j0.morın. Comm. hist. de nz Poenit. p. 568. (**) cuıLm. Malmesb. de gest. Pontif}. angl.. L.111. 2.153. (t}) aucum. Zpissz. XXXVII, ($$) Fir. Alec. Cap. qı pag. LXIL M5 186 KERKELIUJKE .W verftaan geeft, dat hij ooit die gelofte hebbe afge- = legd; zoodat het ongegrond is, -els fommige Bene- Afdeei. dietynen hem tot eenen Monnik van ‚hange . Orde ll hebben willen maken; 'veelöer fchijnt hij een van na C. G, die in gemeenfchap levende Kerkelijken, (Cleriei ,) Jar 6a2. geweest te zijn, die men Cananici of Kanunniken tot 814 noemde; welke niet gelden tot Abten van Kloosters werden aangelteld. Met meer zekerheid weet men, dat ALCUmN ein- delijk zelf Opziener der School te York geworden is, onder welker leerlingen hij &&n der vermaardften was. Volgens een oud verhaal ging LUDGER, een Monnik uit. de ftreek van het. tegenwoordig Urrecht , naderhand de eerfte Bisfchop van Munfter, als hh op eene reize naar Ergeland gelegenheid had gr had, om zich over aLCuIn’s bekwaamheden te ver- wonderen, nog eens naar dit eiland over, om zich door hem in den Godsdienst te laten onderwij zen (*). Voornameliik had hij vele Angelfakfen tot leerlingen. Een der oudften en merkwaardig- ften was SIGULF, wien hij naderhand tot zijnen medehelper nam, en uit wiens berigten de .Schrij ver van zijne oudfte Levensgefchiedenis dezelve op- gefteld heeft, Hij zelf had in zijne jeugd de oude Wijsgeeren, en de /eugens van vircıLius (+), ge lezen; maar in gevorderden ouderdom leide hij die niet (*) aLrrrıvı Episc, Monafter. Vita S. Ludgeri in LEIBNITZı SS. Rer. Brunsvicens. T. I. p. 38. (t) Zoo noemt ze deze oude Levensbefchrijver Cap, 10, pag. LXVI. GESCHIEDENIS 187 nier alleen zelf ter zijide, maar wilde ze ook van IV züne leerlingen niet gelezen hebben. „;:Gij hebt 2% geuoeg aan de Goddelijke Dichters, ‚zeide hi; tot Areal, hen, en behoeft u, door de dartele welfprekendheid _ II : ” nn; Hootdft, van VIRGILIUS „ niet te laten bezoedelen.” 'Niette- „, C.G. genftaande dit verbod liet sıGuLr het lezen var .de- Jaar 622, zen Dichter aan twee van zijne..leerlingen heimelijk 0t 814 toe, ALCUIN dit vernemende „ beftrafte heim deswe- gens, maar vergaf het hem op zija berouw, Men ziet hier uit den geest dezer tijden, die de Heiden» fche Schriivers op gronden, die voor eenen onbe- fchaafden Arabier voegden, verächtte , en daar door de ware geleerdheid in der daad benadeelde. Reeds voor het jaar 766 fchijnt aALcuIn, in ge zelfchap van zijnen Leermeester ALBERT , eene reize door het Frankifche Rijk naar Rome gedaan te heb+ ben, en op dezelve met KAREL, wiens Vader pı- PYN toen nog regeerde , bekend te zijn geworden(*), Na het overlijiden van ALBERT, Aartsbisfchop van York, in het jaar 780, volgde EANBALD, ALCUIN’S medeleerling, hem in deze waardigbeid op. Deze zond arcum naar Rome, om het Pallium voor hem te halen, en op de terugreize ontmoette hij in het jaar 78ı Koning karEL te Parma, Deze noodigde hem aan zijn Hof, en aLcuım kwaın. in het jaar 782, van cenigen zijner leerlingen verzeld, - bij KAREL, om dien in zijne oogmerken ter bevor- dering der geleerdheid behulpzaam te -wezen. Van (*) arcumı Episz. LXXXV. CCXXU. Poema de Ponuif. et SS. Eccles. Eboras. T. 11. Opp. p» 256. 188 KERKELIKE Van dezen tijd af was hij voor dezen Koning leermcester, raadsman, en vertrouwde, ja de Vorst „ eerde hem als eenen vader; en ftelde de Kloosters Bethlehem of Ferrieres in het 'Bisdom Sews , en: dat ‚van den Heil. Lupus te Trece, (Troyes,) onder .zin opzigt. Omtrent acht jaren daar na verzocht “hij den Koning, om naar zijn vaderland te mogen keeren; maar op ’s Konings dringend aanhouden „, keerde.hij in.het jaar 793 weder aan zijn Hof te zug, en verkreeg de befturing der Abdij van den Heil. mArTINUs te Tours. Onder andere werkzaamheden , ter verbreiding van geleerdheid, vervaardigde hij ten gebruik der Gees- teliikheid eene verzameling van Predikatiön uit de fchriften der Kerkvaderen, terwijl de Godsdienst- twisten voornamelijk der Adoptiönen en over de Beelden hem aanleiding gaven, om zijne wetenfchap en ijver in verfcheidene andere fchriften te toonen. Zijne echte Brieven, die in de laatfte uirgave tot 232 vermeerderd zijn, zijn van zeer veel aanbelang. Nu en dan maakte hij ook gedichten, welker waar« de echter niet meer dan heel middelmatig is. Ook zijn zijne gefchiedkundige werken gedeeltelijk in ver- zen ingekleed, en alle ter gedachtenis van Heiligen gewijd, van MARTINUS varı Tours, VEDAST, Bis - fchop van Atrebatum, (Arras,) den Frankifchen Priester RICHAR; maar zijne Levensbefchrijving van WILLIBRORD, die het Euangelie onder de Friezen gepredikt heeft, en Bisfchop van Uirecht geworden is, is wel de merkwaardigfte. Allengs werd aLcuın onder alle zijne bezigheden oud GESCHIEDENES ° Sud en ziekeliik. Hij verzocht dus KAner, hem' te vergunnen, dat hij, bij den Heil. sonıracıus , zijne overige dagen, naar den regel van den Heil. BENEDICTUS, ver varı de wereldfche bezigheden, IV BOER.. 1 Afdeek IE oofdik; ! mogt doorbrengen. Maar hij moest nog langer aan „. cc G het Hof blijven. Eindelijk, nadat hem -het Klooster Jaar 622. te Tours toevertrouwd was, werd hem in het jaar. 796 vergund, zich ‘in hetzelve te begeven. LHlier voerde hij onder de Monniken eene zeer verbeterde orde in, en leide eene School aan, waar wit: ver fcheidene vermaarde geleerden der IXde eeuw zijn voortgekomen,, Z00 als RABANUS, HAYMO EN AMA= LARIUS. ‚,Maar ook aan dezen arbeid, en aan. de zorg voor andere aan hem- ondergefehikte Kloosters fchijnt hij zich federt het jaar 800 onttrokken te hebben, om, bij zijne toenemende zwakheid, meer voor zich-zelven te leven, en zich tot zijne dood voor te bereiden,, welke. in het jaar ' 804: te, Taurs gevolgd is. Langen tijd was ’er van zijne werken flechts eene enkele vrij volledige verzameling,. door ANDREAS DUCHESNE, Of zoo ‚als..hij : zijn’.naam :op den titel zelf vertaaldes ‚QUERCETANUS;, te Parijs 1617 in Folio; doch im,het jaar 1777 "heeft- de Vorst- Abt van $7. Emmeram te Regensburg eene. nieuwe uitgave bezorgd in II Deelen in Folio; in welke echter noch het Homiliarium Caroli..M. noch het werk in naam varı KAREL den Grooten opgelteld tegen den Beeldendienst gevonden wordt. tot BI. 2 Zulke mannen waren het, die in het Westen de EIER geleerdheid voor eenen volkomenen ondergang be- Gefchied- fchrij- waarden. Bij de Griecken werd, in dit Tijdperk, vers,rue- be- 190 KERKELIKE IV: behalven de Godgeleerdheid, de Ge/chiedkunde vrij BORN nuttig. beöefend. Na PROKOPIUS en AGATHIAS , Atdest, met welke in de zesde eeuw de lijst der’ Byzanıtinie H che: Gefchiedfchryvers aamvong, volgde thans om a trent : het jaar: 629 THEOPHYLAKTUS SIMOCATTA, Year 622. sen Egijptenaar, die te Konfantinopolen. burgerlüke tot 814 gmbten. bekleed, en..de : Gefehiedetis” Van Keizer opnyrar. MAURITIUS van het jaar 582 tot 602 in’ VIEH Boe» Tus sımo- ken befchreven heeft. ' Dezelve is het best uitgege- CATTA. vente Parljs 1647 in Zolie, en ’'te Venibtie in het faär 1729 herdrukt, Hij:fchint deze 'Gefchiedenis gefchreven te hebben, oım-Kefde en medklijden voof de. nagedachtehis en het treurig einde van mAuktrios we verwekken. : Ookverhafle hij'zelf (*), dat, als hij ‘den inwoneren ' van? Koafßantinopolen "uit zijn werk de dood. van. Mmaurtrius en züjfle Kinderen voorkıs,' alle de Toehöorders in traıen ' waren uitge- borftön.o: De Neruurkündige vragen, mer derzelvet beäntwoordingen,, van dezen Schrüjver heeft BowAv. VuLcantus, met de Geneeskündige opgaven van den Gerieesheer Casbiuß.te' Zeyden in het jaar 1596 in 1omo, Iaten drukken;''en’ züfe zedeifjke, land- en minnebrieven, zijn in de Aldinifche en Genbef fehe wirgäven varı Griekfthe Brieven geplaatst. HetChro- Oimtrent dezen- tijd,'in de laatfte jaren van Keizet = = HERARLIUS, werd een ander gefchiedkundig werk ofFasıi vervolgd en voltooid, welks cerfte opfteller onder Siculietc. den Keizer KonsTAntrus leefde. Men heeft aan hetzelve verfcheidene namen gegeven, Fasti Siculi, . a ' Chros (*): Zäbr. -VIIL. Capı 12. Pag: 213. : GESCHIEDENIS 1 Chrenicon Alexandrinum enz. : Maar KAREL Du IV PRESNE , die het te Parys':1688 in. Folio im ‚her BOER. Hecht gaf, heeft‘ deszelfs repteti‘'en. volledigen titel: Afdeet. öpgegeven: Tlae-yaruv ) few ChFöhicon Pafchale, a 1 minde condito-,,; ad Herächi Imp. annum 20. Des zen 'naatti heeft het: van-de Phaschbörekening; "op Jaar 622. welke'het gegrond, en weike het eigenlijk meer is, E84 dan eene Chroniek j'deze' Chroniek, zijide' eehe tijd« reltenkundie'- historifche 'verzameling, welke 'gedeel- seliflt wit verfcheidene oude: werkeir is zamengefteld,; is varf veed' mut, door vele a) wie auret Herzens voorkoömieh. ; Tegen het begin der IXde eeuw oder en: GEORGIUS Abt te Konflantinopolen, GEORCIÜS” SYNGELLUSY Be eene Chroniek der Wereldgefchiedenis te’ fehrijven, " Zühen bijnaati SYNGELLUS, (ZpyrsAros,) Araagt hi), omdat hij medehelper, ( Coadjutor ,) was ven den Päöiriörch TaRasıus in de‘ waarneming van zün ambt, als het ware, ini &&ne-Cel met ham les vende. Ofidertüsfchen 'kwain deze GEorcIus in zine Chroniek niet 'verder, dan.töt de regering var DIORLETIAAN Of het jaar 285. ‚Bet‘ werk is doof den Dominicaner JAKOB GOAR te PDarys in het Jar 1625 in Folio uitgegeven, 0 ‘ Het gene GEOREIVUS, door’ den dood verhinderd THEOPHA- zinde, niet had kunnen’voltooijen "bragt zijn vriend NF* THEOPHANES teil ide. Deze, aan wien zijn ver der, een aanzieneliik man te Konflantinopolen, gr60« te riikdommen' had nagelaten, werd van den Keizer in zie vroege jeigd genoodzaakt, ‘om de Dochtet van eem voornaam man te trouwen, -Doch hij wist zij- na.C. G. Jaar 622. tot 814. Mn 192 KERKELIKE zine ‚vrouw te bswegen, dat zij beiden in volkos mehe: onthouding leefden. Toen de Keizerin IRENB , aan de regering gekomen was, ontbond hij .zijn hu- weliik, en zij gingen beide in een Klooster. Doch onder een’ volgenden Keizer ,„ LEO. den. Armenier , veränderde het lot der Beeld- veröerders, van wel- ken THEOPHANES tot hier toe den. der ijverigften geweest was... De Keizer .hem - te. vergeefs door zachtheid hebbende zoeken over te halen, liet hem in het,jaar 815 ‘of. 816 in de gevangenis werpen, en na: twee jaren in dezelve doorgebragt te heb- ben, op het eiland Samoshrace bannen, wear hij kort na zijne aaukomst geltorven is. Wocgens deze ‚sampen heeft men. hem- met den naam van Belijder veröerd, en zelfs wonderwerken toegefchreven, THE- WiIceprHo Rus, OPHANES heeft de- Chroniek van sYNcELLUS van het jaar 285 tot $ı3 vervolgd. Zijne .Gefchiedenis zou ondertusfchen meer waarde .hebben, indien bi minder bijgeloovig en. partijdig. gefchreven had in alles, wat de veräering, van de Beelden ‚der Heili- gen betreft. GOAR, die SYNCELLUS .heeft uitgege- ven, ondernam: ook ‚eene uitgave van THEOPHA- NES,: die na zijne dood door GOMBEFIS te, Paris 2 in Folio voltrokken iss .:Nog. een tijdgenoot van SYNCELLUS eN THEO- BHANES, 'NICEPHQRUS „ hoort op: de lüst der 2y- zantinifche Gefchiedfchrijvers van dit Tijdvak« Hö | was .cen’ tijd lang: Keizerlijke Geheimfehrijver; maar verlict het Hof, om zich in..een Klooster op te fluitenz; wit hetwelk hij, in het jaar 806, gehaald, en ‚tot Parriärch van Konflantinopolen benoemd werd. GESCHIEDENIS. 193 werd. Doch, alzoo nıcepnorus insgelijks een ijve- IV rig voorftander der Beelden was, verloor hij, toen 7 de tegenpartiji de overhand kreeg, in het jaar 815 Afdeel. zijne waardigheid, en moest het overige van zijn II leven in een Klooster op het Eiland Prokonnefus nn doorbrengen „ waar hij, in het jaar 8238, overleed. Jaar 622. Hij fchreef een Äort Begrip der Gefchiedenis var hes ‘814 Griekfche Rijk, van den dood van Keizer MAURI- Tıus, in het jaar 602, tot den dood van KONSTAN- , TYN„ in het jaar 775. Ook heeft hij eene beknopte Chronographie of Tijdwijzer nagelaten, van ADAM tot den Keizer MICHAEL, en deszelfs Zoon THEO- eHiLus. Hij wordt wegens zijne geledene vervol- ging voor een’ Heiligen gehouden. Zijne Gefchiede- nis is door DION. PETAVvIus in het jaar 1648 te Parys in Folio uitgegeven; en zijn Tijdwijzer door GoarR achter ziine uitgave van SYNCELLUS. Hoe veel IsıDoruUSs, BEZA, en ALCUIN in het ıLDerom“ Westen tot het beöefenen der Gefchiedenis hebben °V** bijgedragen , hebben wij reeds gezien. De eerstgemelde werd in een foortgelijk werk , als bij gefchreven had, nagevolgd door ILDEFONSUS Of HILDEFONSUS, O00k ALFONSUS Of ALONsUus genoemd. Deze Spanjaard had ISIDORUS tot leermeester; was verfcheidene jaren Abt vanı een Klooster in zijne vaderftad To/edo ,„ en Aarts- bisf(chop aldaar van het jaar 657 tot zijne dood, in het jaar 667. Hoe zeer zijn opvolger in deze waardigheid „ JULIANUS, zijne geleerdheid hooglijk prüst (*), echter tonen zijne fchriftern, dat zijne ge- = leerd- (*) Post Idefonf. de SS. Eccles. p. 65. XL Deer. N 194 KERKELIKE IV leerdheid fteeds beneden het middelmatige bleef, maar BOER daartegen was hij een ligtgelovig ijveraar voor zijn Afdeel, geloof, en een driftig veräerer van de Maagd ma- ll gıa. Evenwel heeft zijn vervolg van het werk en vaır IsıDorus, (Liber de Scriptoribus Ecclefiasti- Jaar 622; cis Capp. XIV. ap raprıc. in Bibl« Eccles. post tot 814 Zuger, Hispalens.) nog al eenige nuttigheid. FrREDeGA- Ten zelfden tijde leefde in het Frankifche Rijk BIlSs. FREDEGARIUS, naar het fchijnt, een geboren Bur- gundier, een Pleitbezorger, (Scholasticus.) Deze fchreef eene Zasijnfche Chroniek van het begin der wereld tot het jaar 641, of het tweede jaar van den Frankifchen Koning kLopwic II. in vijf Boe- ken (*). MARCULF ° MARCULF, een Frankifche Monnik, maakte om« trent het jaar 660 of wat vroeger eene verzameling van. voorfchriften , tot het opftellen van allerlei foorten ‚var ftaatsfchriften, (Formularum Libri duo,) waat door wij de inrigting leeren kennen van burgerlijke, geregteliike en Kerkelijke ftukken van dien tijd, van Giftbrieven aan Kerken en Kloosters enz. (}). PAULUS Maar bijzormder- muntte door gefchiedkundige en Diaconus Ä j | ale (*) De drie eerfte Boeken flaan, onder den titel: Collectio histor:co- chronograpbica, in Canıs. Lectt. Ant, T. 1. 5. 154. Het vierde aldaar p. 495. en in GREG.Tur. : Hist. Francs edit. Ruin. p. 541. en het vijfde ald. p. 595. (+) nıer. BIGNon ondernam derzelver uitgave te Pa #ys 1613. die echter eerst na zijn dood in her jaar 1665 in gro volkomen het licht zag. Zij ftaat ook in BALUZ. Capitull. regg. Franc. T. Il. p. 369. I . ik GESCHIEDENIS. 195 andere werken. wit pauLus Diaconus, zoo als hj IV gemeenelijk genoemd wordt, Zijn. eigen naam was BOEK PAUL WINFRIED WARNEFRIEDSZ. Behalve het Afdeel, ambt van Diaken te Aquileja, ‘of in het Patriar- 1 chaat va dien naam, bekleedde hij ook den post eg van Nosarius, (omtrent hetzelfde als Kanfelier,) Jaar 622. bij Desıverıus , den laatften Koning der Langobar- !%t 814 den. Met dezen werd hij ook, in het jaar 774, door KAREL den Grooten, gevangen-naar het. Aram kifche Rijk gevoerd, en om zijn vrijmoedig fpreken, op de Eilanden der Adrissifche zee gebannen. Doch daar ADELBERGA, de Dochter van zijnen voormali- gen Vorst, thans met een’ kleinen Vorst, ARICHIS, Heer van Benevent in beneden - Jralie getrouwd was, vond hij middel, om zich daar onder hare befcherming te begeven. Eenige jaren daar na be gxf hi) zich in het naburig Klooster der Benedicty- wen, Monte Casfino, in hetwelk hij, tegen het be- gin der IXde eeuw, zijn leven eindigde. In zimne laatfte jaren fchonk kareL hem zijne genegenheid , hebbende, naar het fchijnt, zijne begaafdheden' lee- ren kennen. Men heeft daar var blijken in drie Latijnfche gedichten, onder KARELS naam, aan hem als Momnik gerigt (*). KAREL gebruikte ook federt zijnen dienst in geleerde zaken, en liet onder anderen door hem verbeterde Handfchriften van nut- üge Boeken vervaardigen, in welke pauLus weder de ondericheiäingsterkenen is acht nam, hetwelk | bij (*) Inter aucuını Carmind Pan Carım. 7, 8, 9% Tom. II. Opp. Pag. 551. Na “ 196 KERKELIKE. v. bijna’geheel buiten gebruik geraakt was. Zijn leven re is in de Xllde eeuw door perrus den Diaken „ ins ‚Afdeel. geliks een Monuik in. Monte 'Casfno , befchreven. 1 + Op verzoek der Langobardifche Prinfes ADELBER- na c.c. &% fchreef deze pauLus een gefchiedkundig Hand- Jaat 623. boek, onder den titel van Zdistoria Miscella (* ei “ zot 814 maarveel belangrijker is zijne Lengobardifche Ge- Schiedenis, (de gestis Langobardorum Libri fex,) ‚waar. aan wij te danken hebben, het..gene wij: van dit vermaarde volk weten. Deze Gefchiedenis loopt tot.den Koning LUITPRAND, die in het jaar' 744 geftorven is (). Hij fchreef ook het leven van GREGORIUS den Grooten ($), ook eene korte Ge- fehiedenis der Bisfchoppen van Mets (**), welke aanvangt met de zending van CLEMENS, een’ leer ding van den Apostel pErrus, naar Mets, en der- „gelijke vertellingen, maar die evenwel nog het een en ander bruikbaars heeft. Bovendien vervaardigde hi) een kort Begrip, ( Zpitoma,) uit het werk van eenen vermaarden Romeinfchen. Spraakkundigen , (SEXTI POMPEIL FESTI LL. XX. de verborum ve- de= “ (*) Dirgegeven van m. cAnıstus Ingolflad 1603. ®vo. JAN. GRUTER in SS. Hist. Aug. p. zzı. Hanov. 1611. fol. en muraTorı SS; rer. Zral. T. 1. P. 1. p. 1. 7. (+) Zij is door GroTıUs gevoegd in zijne Hiss. Go Thor. Vandal, et Langobard. pag. 741-932. en ftaat ook in MURATORI SS. rer. al. TI. P. I. 2. 395. /9-. ($) Vergelijk Dee/ X. Bladz. 229. (**) Gesta Episcopp. Metenfium in DUCHESNR, SS. rer. Francic. Tom. ll. pag. 202. GESCHIEDENI®. 197 terum Significatione,) uitgegeven te Penetiö 1366 IV’ &vo. ente Parys 1375. 8vo.'°Hij-maakte-ook op BOEK zijne wijze verzen en gedichten, ook zijn "er ’nog Ardech Brieven, doch de eene of andere A. niet I % waardig. ma Hoofee; Soortgelifke I Dichters of. niet veel betere,; komen Jaar 622: %er in dit Tijdperk verfcheidene. voor. Een der drai '0t_ 814 geliikften was :GEORGIUS PISIDES, Diaken ,'Charto» Dichters. phylax, (of -Archivarius,‘) en Referendarius det Kerk te ÄKonflantinopolen, omtrent het. jaar':630% Ziin Fambisch Gedicht van 1880 verzen , over de Schepping, (E'fanuseov n Kosuseyiz „) - heeft“ en} MOREL met een ander van 261: amben, over de ijdelheid des levens te Parys ‘1583 in 4to )laten drukken. Twee andere heel kleine Gedichten dp-eene Kerk der Maagd . Maria: te. Konflantinopolen- ftaan in de Bibliotheca Greca: van: FABRIcIUS (*) Over het algemeen behielden’ de Grieken het’ oVeri ı1ero een bilijfiel hunner oude geleerdheid -in -hunne fchriften , ce hoewel zij .’er maar zelden iet nieuws bijvoegden; jeerde HERO, een Wiskundige,, die in: de-eerfte tijden der Arıfen. Vilde eeuw geleefd zal hebben, ‘fchreef over de Wiskunde, over de verdeeling der’ aarde, over krijgs- werktuigen en belegeringen , en andere Boeken ,waar van men de.lijst "bij rAsrıcıus vinde (+). Twee Griekfche -Artfen of Geneesheeren behaalden ook eenigen TOEM, THEOFILUS een Monnik, dien men Zur in de tijden van HERACLIus ftelt, en pau« LUS, (*) Yol. VM. Pag. 693. (}) Bibliorä. Gr. Libr..\il. Cap. 24. N 3 298 KERKELIKE IV Lus, met. den. biingam. ucıNETA ,. Odat. hij -uit ur her Eilend. Aginai geboren was, deze was de cer- Afdcel fie; Geneesheer , die „zieh met de: Eee heeft bezig gehouden ars, ee ü Hopan; Van de fraaije teeken- en ER, en war Jaar 622, ren.bij de, Grieken., ng. väle gedenikftukken overig , tot 8i4, hoewel,, de ‚goede. fmaak. merkelijk verloren. had 5 Fraaije hetzeifde had plaats in Zraliö, :anders-zoo..rijk in kunften. werken van kunst. In het jaar 663 :vöerde de Kei- ZEr KONSTANS alle gedenkftukken vau'koper en zelfs de koperen dakplaten van het Pantheon, ıhans Ma- ria. Rotonda, naar. Sieihe ‚weg. Alle. welke fchatten eenige-jaren daar na. den: Arabieren ‘in: handen vie- len. (}). Aan een anderen kant. liet. KAREL: de Groose ‚pilaren en. märmier ven Rome-en Ravenna naar Aken brengen., ‘om: daar eene prachtige Kerk te bouwen ($) Gredenkfukken, gie nog in onzen ... td...overig- zijn, bewäigzen ondertusfchen, dar de "bouw- en beeldhouwkumst 'zelfs «in het Zange» bardifche Gebied , en .de; Schilderkunst en. Mofaisch ' werk, te Rome en.‚in andere Gewesten van Ztgliä thans met vlijt beärbeid‘ zijn. In de Oosterfche Ge westen, vernielde. de beeldftorming wel eene menigte Dlechte fchilderftukken.,. maar ook vele. fchoonheden der ‘kunst. Ondertusfchen werden :uitvindingen in dezen tijd gedaan, zelfs in landen, waar men het niet verwacht zou‘, hebben. Zoo zund de Rooms» Te ;* Be A fche «(*) rasrıc. Bibl. Gr. Vol. X. p. 648-575. (}) rau. Diac. de gest. Langob. L. V. C. 11, 13. ($) EGINHART. de Fit. Car. M. Cap 26. GESCHIEDENIS. 199 fche Bisfchop paurus I. in het jaar 757 een kunfig IV nachtuurwerk of Aorlogie ten gefchenk aan den rg Frankifchen Koning pıryn (*), en een nog kun- Afdeel. fliger de vermaarde Arabifche. Kalif HARUN AL ö En: RASCHID , (waar uit de Schrüjvers van dien tijd CC. G. AARON, Koning van Perfi& maken,) aan KAREL den Jaar 622,. Grooten (+). PIeyn ontving ook tot een gefchenk '0t 814 van den Griekfchen Keizer KONSTANTYN, het eerfte orgel, hetwelk,men in het Frankifche Rijk gezien had ($). Maar omtrent 100 jaren later was men in Oost - Frankryk reeds zoo geöefend op. dit fpeeltuig ,„ dat toen zelfs de Paus joan VII den Bisfchop varı Freyfingen verzocht, hem een heel goed orgel, en met hetzelve een’ kunftenaar, die het handig wist te befpelen, over te zenden (**), Merkwaardig was ook de verändering, die ten de» Staat der zen tijde met de talen voorviel.. De Grieken, wier WE taal voor meer dan duizend jaren de befchaafdfte onder alle talen geächt werd, hadden eene menigte Latijnfche woorden in dezelve gemengd, en zoo vele kunstwoorden uit de Godgeleerdheid,, dat zij een geheel verbasterd voorkomen kreeg. Men las veel meer de fchriften van CHRYSOSTOMUS, en de Laufifcehe Gefchiedenis, of de Geestelijke Beemde ; dan de fchriften van PLATO en PoLyBIus, evenwel ble» (*) In cennu Ood. Carolino T. 1.9: 148. : (+) zoınuarn de Fit. Car. M. Cap. 16. Annal, Francor. Fuldens. ad ann. 807. ($) Annal Fuld. ad a. 757. (**) In saLuz. Miscell, Libr. V. pag. 490. N4 200 KERKELIKE IV bleven dezen nog verderders houden, die de Grieken BOFK tegen volftrekte barbaarschheid en onwetendheid be Afdeej. Veiligden. Maar geheel anders was het in het Wes- II ten gefteld met de Duirfche Volken. Derzelver ei» mn gene talen waren’ ruw en hard; door Romeinfche Jaar 622. Geestelijken en Monniken in het Christendom on tot 814. derwezen wordende, werden zij met het Kerkelijk Latijn bekend, en dewijl het vooröordeel de geleerd- heid tot de Geestelijken bepaalde, bedienden zelfs de Duitfchers, die Schrijvers werden, zich van de- ze taal, welke zij hoe langer hoe meer moesten verbasteren, omdat zij de fchriften en wetenfchap- pen der oude Romeinen zoo zeer verächteden. Men begon ook de Romeinfche taal of het Latijn in het gemeene leven te gebruiken, terwijl de Vors- ten en Grooten tevens hunne moedertalen aanhiel- den, waar uit eene vermenging der talen en met den tijd nieuwe talen en tongvallen ontftonden, onder welke de /taliäan/che, gelijk zij de oudfte was, dus ook hare moeder, deLatijnfche, het meest gelijk ge- bleven is. De Schrijvers noemden deze Ztaliäanfche taal een tijd lang ook de gemeene Zatijnfche. Over het geheel was het het zoogenoemde Boeren-Latijn, - (Lingua Romana rustica,) dat is, die van het ge- meen verminkt en veränderd gefproken werd , hetwelk den grondflag gelegd heeft tot de Zralidanfche , Franfche, Spaan/che en Portugeefche talen. Eene Kerkvergadering op bevel van KAREL den Grooten, in het jaar 813 te Tours gehouden, verördende (*), dat (*) Can. 17. in HARD. Act. Concil, T. IV. p. 1025, GESCHIEDENIS. 201 ‚dat ieder Bisfchop de door hem te houden Kerkre- denen heel duidelijk in 2oerenlatiin of in het Duitsch, dat is, Frankisch, (in rusticam Roma- nam linguam ,„ aut Theodiscam,) zou vertälen. Men noemde daaröm ook dit verbasterd Latijn /e naC.G, Roman ,-la Jangue- Romance, la langue Romaine , Jaar 622. geliik de Spanjaarden aan innen: tongval een’ der. !0T IE gelijken naam gaven. Dewijl met dit al dit zooge- noemd Latijn nog befchaafder en algemeen beken- der was, dan het Duitsch , zoo fchreven de eerfte Franfche Dichters hunne vermakelijke vertellingen in dezelve, welke van daar den naam van Romans kregen (*). ai gen DERDE HOOFDSTUK. Uitbreiding van het Christendom. Bekeering varı Heidenfche volken. Staat der Fooden. |Mo- hammed en zijn Godsdienst. H« Christendom werd, in dit Tijdperk, onder de Angelfakfen in Brittannie, en onder verfchei- dene Duitfche volken voortgeplant, Men heeft daar van vrij breedvoerige berigten, welke echter met het oordeel des onderfcheids behooren te worden aan- “ IV BOEK 1 Afdeel. ill Hoofdft. naC.G., genomen, zoo men van de ware oogmerken en be- Jaar 622. weegredenen, middelen en uitwerkingen van deze !t 814. bekeeringen der Heidenfche volken, een regtmatig oordeel zal willen velln. Op (”) m. uuET Traite de P Origine des Romans. N5 208 KERKELTKE IV Op. het einde der VlIde eeuw, was het den Room- vo. chen ‚Abt aucustinus, en 40 Monniken gelukt, Afdeel, in het Angelfakfifche Rijk Kent het Christendom in Hl te voeren, waar toe zijn jjver,, de invloed 'van eene rn Christen Koningin op haren Gemaal ETHELBERT; Jaar 622. de kracht van ’s Vorlten voorbeeld, :eu .de infchik- tot 814. keliikheid,„ om. tempels met tempels, offers met of- Bekee- fers, en dus in vele opzigten de eene. bügeloovig- ring der heid met de andere te-verwisfelen, veel hadden toe- eh gebragt (*). Hoe .onvast deze gelegde grond wa- Koning- re,. bleek ondertusfchen, toen ETHELBERT, OM- rijk Kent. ‚rent het jaar 616, overleden was. Zijn- Zoon en Opvolger EADBALD weigerde het Christendom aan te nemen; waar op ook velen van zijne onderdanen varı hetzelve afvielen, die het uit vrees of uit liefde voor zijnen vader omhelsd hadden. Doch hij werd hier voor, indien wij BEDA (}) gelooven, ook ge=- ftrafct met vlagen van krankzinnigheid, en eeneh boozen geest, die in hem voer, Met dit al ontviel den Christenen ook in de nabuurfchap de moed in zoo ver, dat de Bisfchoppen van Zonden en Ro- chesier , MRLLITUS en JusTUs, naar Frankryk te- rug keerden. LAURENTIUS, Aartsbisfchop van Can- terbury, opvolger van AUGUSTINUS in dit ambt, ftond ook gereed, hen te volgen, maar liet echter vooräf nog een bed bereiden in de Kerk der Apos- telen PETRUS en PAuLus. ÖOnder gebeden en tra- nen hierin flaap geraakt, verfcheen hem PETRUS, (*) Zie Dee/ X. Bladz. 86. volgg. (+) His. Ecch. Gent, Anglor, L. 1. C. 5. GESCHIEDENIS. 203 die hem een poos: lang geefelde;.en.ernflig vraagde, IV waaröm bij.de fchapen van cHrıstus midden on der de wolven verlaten wilde? -LAURENTIUS, ver» Afdeel, voegde zich:’smorgens bij den Koning, wien.hijj II ziia door de geefelllagen geteisterd ligchaam ' zien Sa: let. Toen.EApsarLD, die niet gelooven; kon, dat Jaat 622; iemand zom durven beftaan, zulk een’ man zoo. re !M 814 mishandelen „ hoorde, dat dit den Aa:tsbisfchop overkomen was, om zijner zaligheid wil, werd hij bevreesd; en verbrak het huwelijk, waar in .hij met zijne Stiefmoeder leefde, liet zich doopen, en bevor» derde het Christendom op allerlei: wijze. Van foort- geliike wonderverhalen (*) is. de Gefchiedenis van de voortplanting van het Christendom onder. .de Angelfakfen vol. Ondertusfcheni was. het eerst: RAD+ BALDS ZOON, EARCONBERT ,. die in..het jaar '640 den troon var ıÄzn? beklommen hebbende „ den Afgodsdienst in zijn Rijk affchafte, en het veertig« daagfche vasten. gebood, beide onder bedreiging van zware ftraffen. Ä ' Fur Het naaste Riik der zeven Vorftendommen var In Nort- de Angelfakfen, en tevens het :magtigfte var allen, erg Northumberiand, aan de noordzijde: van de rivier Humber (}), was ook het 'naastvolgende, om het Christendom ann te nemen. Deszelfs. Koning Ep» wIın verzocht de Zuster van EADBALD „ ETHEL+ BURGA, anders TATA genoemd, ter Gemalin, maat kreeg ten antwoord, dat het niet geöorloofd was;. eene (*)semmn hc Cao.6 BEDA 4. c. Lidr. II. Cap 9 204 KERKELITKE‘ IV eene Christen vrouw.aan eenen Heiden: te ‚geven 5 BOEXK maar toen hij beloofde, haar en haar gevolg in ha- Afdeei,‘ ren Godsdienst niet-te zullen' verhinderen, ja- dezen Il Godsdienst zeif te zullen aannemen , -zoodra dezelve eg varr fchrandere mannen beproefd,. bljken zou hei- Jaar 622, liger.em godewaärdiger .te zijn dan de zijine, werd we 844 pem.in het jaar 625 de Prinfes toegezonden, :die zektren PAULINnUS in haar gevolg had, ‚die tot Bis- fchop was ingewijd, om voor haar en hare bedien- den den Godsdienst waar te nemen. Deze leide zich tevens toe, om de Heidenen te bekeeren, waar toe ij zceds in het. volgende jaar gelegenheid vond, toen de Koning den aanflag van eenen. moordenaar „ door den Westfakfifchen Koning omgekocht, ontko- men; was, en: ziine Koningin kort daar op van eene dochter , beviel; : Hier. boord, en eenen mantel; aan de Koningin fchreef IV hij insgeliiks, en zond haar een? zilveren fpiegel, met Tr een ijvoren kam. Afdeel, EDWIN bleef evenwel nog eenigen tijd wankelen, IH tot hij eindelijk, door een wonderteeken, en door N. de redenen van zijnen Opperpriester coIFI, die tot Jaar 622. het Christendom overgehaald was, bewogen, in her !0t 814 jaar 627 met velen van zijn volk zich te York door | PAULINuS liet doopen, waar na deze Bisfchop nog zes jaren lang voortging, het Christendom te leeren, en menfchen tot hetzelve aan te nemen (*). Maar alle deze fraaije uitzigten verdwenen weder, toen EDWiIn in het jaar 633 in eenen veldflag tegen den Koning van Mercia en den Koning der Britten het leven verloor. De eerfte was een Heiden, de laatfte een barbaarsch Christen, die, uit haat tegen de Anglen in Norshumberland „ groote wreedheden pleegde. Het Christendom fchijnt zelfs ‚toenmaal bijna te onder gegaan te zijn, voornamelijk dewijl de Zritten de Angelfakfen flechts als Heidenen be- fchouwden. Ten minften pauLinus keerde met de Koningin ETHELBERGA en de overblijffelen der Ko- ninkliike familie weder naar Äent terug. Maar in het jaar 640 geraakte OoswALD op den troon varı Northumberland, en met hem kreeg de Christen- Godsdienst weder de overhand; niet zonder dat men van dezen Koning verfcheidene wonderwerken ver- haalt (+). On- (*) zeoa /. c. Cap. 12-14. cuit. Malmesb. de Gest. regg. Anglor. Libr. 1. Cap. 3. (t) seva . «LI. C. 20. III. 1, 2,6, 9-13. 206 -KERKELIYKE IV Onder de Oostanglen had de-Koning REDWALD BOEK het Christendom reeds aangenomen „ toen hij zich Afdeeı, in Kent ophield; maar bij zijne terugkomst in zijn ll Rijk, haalde zijine vrouw met anderen hem over, ee om de veröering van curıstus met den dienst der Jaar 622. Afgoden te verbinden. Maar zijn Zoon EORPWALD tot 814. werd door den voorheen gemelden Koning EDwIN 2z00 Onder de ver gebragt, dat hij met zijne onderdanen een ijverig Oostan- Christen werd. Kort daar na in het jaar 636 werd wen EORPWALD vermoord, en de Godsdienst raakte we- der in het onderfpit, tot dat zijn Broeder sIEGBERT den troon beklom, die bij de Franken niet alleen het Christendom beleden, maar ook iet van hunne geleerdheid verkregen had. Het Christendom bloei- de weder in zn Rijk, in hetwelk hij .eene fchool flichtte, en ten laatften zelf een Monnik werd. Zip ne onderdanen haalden hem tegen wil en dank uit ziin Klooster , opdat zijue tegenwoordigheid bij een’ veldflag zijnen foldaten moed mogt inboezemen, manr hij verloor in denzelven het leven (*). In hetKo- . In het Koningrijk Mercia, of der Noorder- An- en glen, het groötfte onder de Zingelfche Koningrijken, was het weder eene Christelijike Gemalin, die zeer veel toebragt tot het vestigen van haar geloof. PEA+ va, Zoon van den Koning penpA, kon de doch- ter van den Northumberlandfchen Koning alleen on- der deze voorwaarde teu huwelijk bekomen, dat hij tot het Christendom overging. Doch zich een denkbeeld van dezen Godsdienst hebbende laten ge- ven, (*) seva 0 LI. C 15. Ill 18. GESCHIEDENIS. 207 ven, verklaarde hij, dat bij denzelven zou omhel- «en, al ware het ook, dat men hem de Prinfes niet toeftond. Hij liet zich dan , met al zijn gevolg, in Northumberland döopen, en nam ook vier Christen Leeräars mede naar zijn Vaders Rijk, die velen be- IV BOER I Afdeel, _ 111 Hoofdft. naC. G keerden, hetwelk zijn Vader zoo ver was varı te Jaar 622. verhinderen „ dat hij veel meer van deze Christen geworden onderdanen des te waardiger zeden vor- derde. pEADA volgde, in het jaar 655, zijnen Va- der op, alhoewel onder de befcherming van den Northumberfchen Koning oswy (*). tot 814 Kl Reeds omtrent het jaar 604 kwam het Christen- In Esfex, dom ook in het Rijk Zsfex, of der Oost- Sakfen , hetwelk door den T’heems van het Koningrijk Aens gefcheiden ‚was. ETHELBERT, Koning van Kent, wist züd Zusterszoon SIBERHT, die over Zsfex re- geerde „ te bewegen ,„ dat hij zijn geloofsgenoot werd, en ftichtte toen ook aldaar het Bisdom var Londen. Maar na de dood dezer beide Vorften, deden de drie Zonen van SIBERHT weder belijdenis van het Heidendom, en banden mELLITUS „ Bis- fchop van Londen, uit hun Rijk (+). Maar kort na het jaar 655 herftelde de Koning SIGBERCHT de Goede, die door zijnen vriend oswy, Koning van Northumberland „ tot het Christendom gebragt was, hetzelve weder. Thans werd CEDDA de nieuwe Leeräar en Bisfchop van dit Rijk. Hoe zeer deze zijn geestelijik gezag over de nieuwbekeerden wist te ' (*) zevA 4 c. Lidr. II. Cap. aı. (t) zava Lidr. II. Cap. 3, 5. 208 .KERKELIKE iv te handhaven, zal het volgende verhaal van BEDA BOER Iceren: Een bloedverwant des Konings leefde im ‚Afdeel. een verboden huwelijk.. De Bisfchop, vergeefs aan- Il gedrongen hebbende, op de fchetding van hetzelve, no G. fprak den Kerkeban over hem uit, en verbood alle Jaar 622. zijne-toehoorders, hem te bezoeken, of met hem tt 814 ge eren. Evenwel liet de Koning zich door dezen man onthalen. Uit deszelfs huis terug keerende, ontmoette hij den Bisfchop; zij zaten beiden te paard, en flegen terftond af. De Koning viel be- vende voor den Bisfchop neder, en bad om verge- ving; maar deze zeide hem: dewijl hij zich van het huis van dien verdoemden niet onthouden had, zou hij ook in hetzelve fterven. En deze zelfde bloed- verwant en zijne broeders vermoordden den Koning ook werkeliik, enkel daaröm, gelijk zij zeiden, om- dat hij. ziinen vijänden te ligt vergaf, Bij dit ver- haal voegt nepa (*) heel eenvoudig dit oordeel: ‚door deze onfchuldige dood was ’sKonings ware fchuld, volgens die voorzegging, geftraft; evenwel zij het geloofelijik, dat zulk eene dood zijne fchuld verminderd ,„ ja zijne verdienfte vergroot. hebbe. Eenigen tijd daar na, als SIGHERE en SEBBI te ge- lijk Koningen van Zs/fex waren, maar in der daad onderworpen aan WULFHERE, Koning van Mercia, werd hun Rijk door eene befmettelijke ziekte ont- volkt. Om dezelve te ftuiten, keerde sICHERE, met velen van zijne onderdanen, tot den Afgods- dienst terug; maar WULFHERE droeg, door het af- zen- (*) Libr, UI. Cap. 22. GESCHIEDENIS 20g zenden van eenen Bisfchop- aan hen, gelukkig zorg,;, IV dat het Christendom weder. in zijne oude regten tad (*). SIGHERE'S Zoon, OrFFA, een jong Afdeel. Vorst, die van zijue onderdanen zeer bemind werd, _ 1 verliet in het jaar 709 dezelven en zijne Gemalin, en 3 om, benevens COENRED, Koning var Mercia , Jnar 62%, naar Rome te reizen, en daar het Monnikskleed aan !%t 814 te nemen (}) Bij de Zuidelijke Sakfen, .of in het kleine Rijk InSusfex. van Sws/ex, van 7,000 ne. liet de Koning ADELWALCH, toen gevangene van. den bvengemel- den WULFHERE , zich tusfchen de jaren 661 en 670. doopen, . WULFHERE was zijn Doopheffer, en fchonk hem, ter gedachtenis, twee Provintiön, waar onder het- Eiland Wright. Kort daar op predikte de Bisfchop wıLrrıp met andere Leeräaren het Geloof in dat land met goeden voorfpoed, waar toe veel toebragt, dat hij deze matie van eenen hongersnood verloste. *Er was federt drie’ jaren voor zijne aan- komst geen regen gevallen, en de ellende zoo hong geftegen, dat 40 of 50 var deze uitgehongerde menfchen 5 -malkanderen omvattende, zich in een’ afgrond of in zee geftort zullen hebben. Maar op denzelfden dag, toen de Zuid/akfen. zich begonnen te laten doopen, viel ’er een zachte digte regen, op welken vruchtbaarheid. volgde. Vooräf hadden zi) van WILFRID nog geleerd, in hunne rivieren en firoomen visch te vangen, daar zij voorheen enkel in (*) Id. Libr. IV. Cap. 30; (+) Liör. Vx Cap. oo. XI. DeEL. 0 IV BOEK I e Afdeel. 1uT Hoofdft. nıC.G. Jaar 622. tot 814. 16 KERKELIJKE in ftaat waren paling te vangen. Ook deze weldaad baande voor zijne leere ruimer'toegang (*). Wesfex eindelijk, of het Koningriik der Westfak- fen, het magtigfte der Heptarchie of der zeven Sakfifehe Koningrijken in Brittanni? , herwelk ten laatften alle de anderen overweldigde, kreeg, door ziinen Koning KYNEGiL$s, ofitrefit het jaar'635, het InWesfex eerfte opwekkende voorbeeld, om het Christendom te omhelzen. oswaLp, Koning van Northumber- land ,„ zijn Schoonzoon,, beweegde hem däar toe, eh ftond zelf over zijnen doop als gevader. De Bisfchop BYRIN verkreeg' varı de beide Koningen de ftad Dorcinca ten gefchenk, om daar‘ een Bisdom te ftichten. Maar kynecıLs Zoon, CENWALCH, Wil de niets van het Christengeloof hooren;, totdat -hij, door den Koning van Mercia van 'zijn Rijk be- roofd, tot anna, Koning der Oostanglen‘, tmnoest vlugten. Gedurende de drie jareı, welke hij bij ‘hem doorbrägt, gaf hi} zich aan Het Christendom over, hetwelk ook, na zijne herlidlling in zijn Rik, daar begon heerfchende te worden. AGILBERT, een Frank, maar die, om de Heil: Schrift te Ie- zen, zich een’ tijd lang in Zer/and had opgehouden‘, - 'breidde het Christendom vervolgens vele jaren in Wesfex it, waar hij de Bisfchoppelijke 'waardigheid had aangenomen.:. Den Koning, die erikel het Sak- fisch verftond , verveelde eindelijk de barbaarfche uit- fpraak des vreendelings ( +), en Het eenen anderen Bis- €*) sepa Zibr. IV. Cap. 13, 14. (+) Zoo noemt BepA ze Libr. Ill. Cap. 7. GESCHIEDENIS. sıt Bisfchop komen, wını, die zijne taal verftond.. IV AGILBERT keerde naar het Fronkifche Rijk terug; en = wını werd ook fpoedig van hem weggejaagd; z00- Afdeel. dat Wesfex langen tijd zonder Bisfchop bleef. Maar nr ” deswegens leed ditRijk ook veel van zijne vijänden; Ss G. CENWALCH erkende eindeliik, hoe ondankbaar hij Jaar 622. 