title: Taalkundig Magazijn : of Gemengde Bijdragen tot de Kennis der Nederduitsche Taal / 1. (1835). - 11 Bl., 394 S
creator: Arie de Jager
text: GROOTACHTING,, voor hoogachting. Handel. V, ı3: «Niaer het volck hieldse in grootachtinge” De Liesveldsche Bijbels hebben : « maer dat volc hielt groot van haer.” HEL heeft op vele plasısen der H. 6. de beteekenis van het graf, van .cene diepte, van eenen kuil onder de - aarde. Waarschijnlijk moet hiertoe ook gebragt wor- den de bekende plaats: «Gij en zult mijne ziele in de helle niet verlaten.” Hiervan, dat, Spreui, VII, 37: «Haer huys zijn wegen des grafs ,” in de Lie» veldsche Bijbels overgezet wordt: » Hare huysen zijn heische wegen.” Hei heeft ook in de H, $. sonttijds de beteekenis van kommer , benaauwdheid , ongeluk. In dien zin moet men misschien opvatten ı Sam. II, 6: «Hij doet ter Aelde nederdalen , en hij does weder opkomen.?? | HORSELEN zegt de Hr. WEILAND, dat van geraas en gekijf ge- bruikt wordt. In den zin van twist of onzinnigheid, door angst veroorzaakt ,„ werd het ook oudıijds gebe- zigd. Waarschimmlijik most men alzoo opratten ‘Deut’ VII, 202 « Daertoe sat de Heere Uwe Ged ack hom selen onder hen senden tot dat se omkomen die ower- gebleven en voor uw aengesichte verborgen sijn.” En u 133 missehteri ook Prod. XXIE , 283 «Ik sal vok. kurs selen ‘voor u.aangesichte zenden,” hoezeer hetgeen wat aldaar volgt, mij dog. twijfelen. Horzel is eene paardenvlieg, welke dit eigen heeft, dat, wanneer zij hare :sijesem wii. leggen , zij dein 'het fondlament van 'eew:paird: padgb te plaatsen, heiwelk de paarden ’'als: woest &n..-wild: maakt,. Van dit horzel komt HORZE- LEN , oesiro incilari, insanire, furore exagilari, et bombilare, et rixari; alsmede HORZELINGE , vestrum, insania, furor, et rize, et bombilus; gelijk ook HORZZIER, gestro perontus; insanus , furiosus. Zie KIL. A INGAAN. Noch” srannd , noch de Hr.’ weızann hebben Aange- teekuhd ; dat 'ingaan tol eene vrouw in den Bijbelstijl is- 'cene vrouw bekennen. Zie Gen. AKAVIN ; 16 en i& : ' ’ 2, Fa INZETIINGEN,. voor geboden, even als ‘het Duitsche Gesetz. Verge- lijk von stane, Erlauterung der vornehmsten Bibl- schen Wörter , op Aufsätze, Ook bij ons was eer- tijds gezet in gebruik , hetwelk onder anderen gevon- den wordt in het Landrecht varı Averissel, bl. 179; KIL, zet ghe-set over lea, oemstitulio. Men had ook in het Duitsch Aufseiz, Setzung, en in het Plat- Deiisch ‘ Upsettinghe ‚van setzen, im de beteekenis von‘ gebleden, bevelen, gelijik de Overheid zegi: «wir sefsen , ordnen und wollen.” Selten, voor ge bieden, zie in het .Rassionael, Somerstuck‘ (uitg. > 131 x 1489) ‚ fol. 11, a, em insetlinghe in het Winter- siuck \ fol. 87. . : Kan. : a Kon..VI, 25: «Ende daer wert groten honger: in Samaria ; want siet, sy .belegerdense tot. dat eems esels kop voor 'tachentig silverlingen was verkonht ,-eu- de een vierendeel yan een Aad duyvenmest voor vijf silverlingen.””. Door duivenmest versta ik hier mesting voor dui- ven, en besluit daaruit, dat Akad. niet. alleen van nat- 12, "gelijk de Hr. WEILAND meent, maar ‚ook van drooge waren gezegd werd. Dit blijkt nag .neder yis den Bijbel, gedrukt bij w. GAILLIAEBT, 1. Kon. ANJEg ı2 : «So warachtich als de Heere. diijn God ladft, ick en hebbe niets gebackens „ sonder alleen een handt vol meels in den cad,;” en vs. 14: « Het meel in den cad zal niet vermindert worde ;” en vs 16: «Het meel in den cad wert niet vermindert.” Uit dere plaatsen zoude men opmaken , dat het woord van bet mannelijk geslacht ware, terwijl de Hr. WEILAND meer schijnt over te hellen om het vrouwelijk te maken. De benaming ven cate in den Theulonista schfjnt voor het vrouwelijke te pleiten. KIOEK, voor verstandig. Spreuk. XII, 4: « eene klocke huis- vrouw is de krone hares Heren.’’ Het is eene navol- ging van het H. D, klug. Zie wijders mijne Proeve »ar Bred. Taaleig. op klock. Fi - m 135 = LEZEN ,. voor ipreken, zeggen. 'Jerem. KXXVI, 18: « Ende Baruch seyde tot'hen: uyt sijinen monde Zas hy tot my alle deze woorden.”” Zoo ook in'de "Liesveldsche Bijbiels : « Baruch sprac tot haer: hi das mi alle ‚dese ‚ redenen wt sinen monde.” En bi Van VELTHEM , Spies. His, 2, 15, Z0: « Doen hi ongeweldech was ‚. «Synes. lanis, als ic ’t hier voren las.” Hoe zeer het hier ook leeren zoude kunnen beteeke- nen, welke sin het bekend is, dat dikwijls aan Zezen bij de-oaden moet gehecht worden. Voor opzeggen,, biddehde. opzeggen, bidden, wordt het bij de Room- schen “dagelijke ‚gebruikt. “ MEIDEN, voor takken. Marc. XI, 8:-Sommige hieuwen mei- jen van de boomen.” Zie het woord bij KıL. en mine Proeve var Bredaasch Taaleigen > bl. 385-387. u "ONTBIEDEN,, WORK, gebieden,. komt als verouderd voor bij de‘ Hee- ren YPEIS en’ ACKERSDISCK ‚onder de Ferouderde: woor- den van den. Staten-Bijbel 5; dan het was nogin vol gebruik tot op het einde van onze Staatsregering in het formulier: ontidieden en gelasten onsen Pro- cureur Generaal, alle oficieren en juslioieren enz. ln. .het.Frensch ‚seide men, mieten ik; requerons et ‘ mandons , voor het tegenwoordige. mandons et or ı D Mi m 136 donnons, Men had ‚in has Dusch ook ansbieien , en, iu dezeifde beteekenis, hei. bloote Bieten , Goih. biudan, A. S. beodan, Men gebrnikte ontdieden aldus niet alleen in den regterlijken stijl, maar ook in het gemeene Jeyen, aRiichO, Boerlig Liedeboek : | ‚Ban ick u lief ghenesen , ec »Gelijk ghij mijn ontbiet.” Bi) demaclfden kotmt och hat see: mad, unddleit, voor gebad, voor. "Her woord ontbieden betsekent niet altijjd, ‘in ‚äen volstrektsten zin, gebieden , maar ook somtijds erä- vöudig doen weten, te kennen gevem. Nieuwe Ghrö- nijeke. san Brabant, by 5. morLishs , fol. 269, kol: 2: » op den zeiven tijı heefi hem (den Keizet) de Geave_ van Buure onidoden en 2 gheschreeven hoe' dat die va Frankfort hem opgegeven hadden. ONIVLIEDER .... wordt op verscheidene plaatsen van den Staten-Bijbel . absolute en op zich yeif staande, sonder bijgevoegd naamwoord,, gebruikt, b, v. Heär. I, 3 en AU ,25 Op ‚gelijke wijze gehruikten de ouden amigaan ; zie onder anderen hei Passionael Wintarstuck „ (nitg. 1489) fol. 345 a4 Zn SLAAN, x, voor vorslann, is in de onde taa} zeer gemeten, Nom hoort het. nog verl in den krüg,, evem als her Pran- m 187 € sche‘ dattre. Het werd ook veel gebruikt voor dood- sisan. . 2:Sam. Il, aa leest men ter sarde- slaan. “ where Tora SMID,: 00:8 wol 2 .J98, 79129 Zachar. T, 20: ‚ Ende de Heere toonde mi): vier. E40: den. Hier heeft de kantteekening te regt timmerlie- den. Het is bekend. dat smid, eve als het Latijn- sche ‚faber , eertijds eene meer algemeene beteekenis had. Zie.het Register op mijue Qud-Frriesche Spreek- woorden, bl. 114. De Liesveldsche Bijhels kehben hier ook smeden;. doch de. Bijbel bij w. voRsrEnmän, 1528, en ‚die, :bij #.. PETERSEN ,.ı541.,:met ınter am- dere ‚ hehben, weremeesiers. . Die werklieden , welke ‚ tbans meer bijzonsler smaeden genaamtd worden ‚.heet- ten ioen cpoudsmerlern (cousmesse worden zij genaamd. in de Spelen, van Sinne s gedrukt te Antw, bij..=, WILLEM SILVIUS, ‚1563, bl. 607,).:d..i. smeden, die in het vuur werken, daar koud bij ons eertijds ook de beteekenis ‘van het Fransche chaud had. "SMIJTER, voor vechter,, 2 Tim. Il, 3. Van smijten , voor slaan, zie.mäjne Öud-Friesahe Spreekwoorden, bl. 233. ou wegnde ven mijner lettervrienden, dat’ den hals afsmijten, den hals afslaan beteekent in de Nieuwe Chronycke san Brabant, bij 5. MOLLIISMe, fol, 125, kol. 2: » ende deden oock vanghen diver- sche die te'hore willecomme waren, ende tusschen anderen eenen ghenoeumt Lievijn Pijn, diesy wı haer > 135 & lieder eijgen auetoriteijt dede openbaerlije den hals afsmijten.” SNORR, Te regt wordt door den Heer wEILAND gezegd , dat snoer wel eens voor meetsnoer gebruikt wordt. Io ‘dien zin vindt men timmersnoer in de Liesveldsche u Bijbels , Zachar. I, letter d, waarvoor de Bijbel bi W. VORSTERMAN, 1528, en die bij H. PETERSEN , 1551, meteloot hebben. Hiervan heeft snoer, naar het schijnt ‚, ook de beteekenis bekomen van eene zekere afperking lands, lezende men in onze gewone Bijbel- overzetiing, J osua, XVII, 5: «ende Manasse vielen tien snoeren toe, behalven het lant Gilead , ende Basan dat op gene zijide der Jordane is.” De Bijbel van voR-- STERMAN heefi hier mede het woord snoer, 200 wel als die van H. PETERSEN. In dezelve least men ook. Jos. xx, leıt. a: «Want der kinderen Simeon erf- deel is onder dat snoer der kinderen Juda.” De Sua- ten-overzetling gebruikt hier tweemaal erfdeel. Dan Jos. XVII, 14, heeft een lot ende een snoer , even als de Bijbels van VORSTERMAN en PETERSEN. Nog komt in de Staten-overzetting , .ı Chron. XVI, ı8, voor: «Ik sal u het landı Canaan geven , een snoer van urlieder erfdeel.”” Hetzelfde hebben VORSTERMÄN en PE- TEBSEN , en dezelfde woorden komen nog eeus. voor. Psalm. CV , ıı. .Nog vindt men in den Staten-Bij=. bel, Deuter. XXXI, g: «Jacob is ‚her snoer sijner. erve 5”. hetwelk :ook aldaar ‘de Liesveldsche Bijbels hebben,. :. 5 2 Tg. '2JSam. 11, ı4: «Enid .sAbner seyde tot Joab: Laer sich. nu de jongens opmaken , .ende voor ons sangesichte ‚spelan.”. De kantteekening heeft schermut- | seien > ‚vermgedelijk in den zin van Schermen P of. ıc | van.het Hooggl. Spielgefecht , waarvan wij; "gmeigen-. ljk „genoeg > spiegelgevecht gemaakt hebben ; ; ‘doch het ‚zegt hi "hier iets meer; want vs. ı6 volgt: ven d’eene , greep den. anderen ‚bij. den 'kop, en stiet sjjn sweert in de zijde_ des "anderen ; ; ende sy vielen t’ samen.” Dan ik, ‚heb jemand , ‚gekend,. die. hierin. eene sort van, ‚ wigchelarij Imeenda te yinden , om. vooraf te on- derzoeken, gan. welk leger bij den. strüd de 'overwin- ning zoude ‚blüjven. Deze . .gissing heb ik naderhand beyesiigd gevonden bij WACHTER, op 'spilen, Zudere gladüs ‚ die de plaats van a Sam. 11, 14 > alwaar ; LUTHER ook ‚spielen. vertaalt, op dezelfde wijze uitdept, daar- bi voegende r dat deze heidensche gewoonte ook bij onze voorvaderen plaats had, volgens TAcırus, de’ mor. Germ. c. 10. Over het woord spielen, der ge- melde overzetfiog van LUTHER, 1. a. P., leze men voN STADE , Brläut. und Erklär, der vorn" Wörter in LUTHER’S Bibel, S. 596. Des ongeacht evenwel houde ik het minder ongedwongen , spelen hier voor 'vechten te nemen. Een ervarener taalkenner en uit- legkundige, dan ik, beslisse, Ten, slotie voeg ik, als eene bijzonderheid, hierbij, dat, gelijk spelen, 1.a.p. ia allen gevalle iets meer dan » uit jok kampen” be- Dd =D 10 x teekent, bij de Engelschen integendeel 20 fght scher- men is. UITSPEUREN mag , zoo al niet onder de verouderde, ten minste onder de ougewone woorden gerekend worden. Ezech. ÄX ,6, leest men: «Ten selven dage hiefik mijne hant tot hem op, dat ikse uyt Egyptenlant uyt-voeren soude, in een lant, dat ik voor hen uyi-gespeurt hadde.” De Liesveldsche Bijbels hebben : «in een lanı dat ic haer zoorsien hadde,” d. i. dat ik hun (voor hen) vooruitgezien hadde. In den Bijbel bij H, PETERSEN : «hen voorzien hadde.” Bijbel bij rAEnTs, die het naaste bij onze gewone overzetiing komt: «hen wt- voorsien hadde.?” Kırısair heeft wispeuren niet. Men zoude het in het Latijn kunnen overzettien door ex- plorare, exquirere. VERMOGEN. Psalm CI, 5: «die hoge van oogen is, ende trotz van herten, dien en sal ik niet vermogen.” KıLıaan heeft moghen, vermoghen, tolerare, pali,; zie aldaar VAN HASSELT, op moghen, niet-moghen. Mogen is, in deze beteekenis, wat men ıhans wel «mogen lijden’”” noemt. Ook in het H. D. zeide men zoowel vermogen als eenvoudig mogen. De Zuricher Bijbel van 1530 bij FROSCHOMER heeft: «Des Hochfertigen und Stoltzen vermag ich mich nichts.” De Neder- Saksisehe Bijbel van 1533: «Ik vermag des nicht de stolte -Geberde - und 'kogen Modt heflt.” De. Bijbei. = 41 x an LUTHER eenvoudig : «Ich mag des nicht der stoltze Geberden und hohen Muht hat.” De Bijbel bij w. VORSTERMAN, (1528, en die bij H, PETERSEN , “1541, bezigen het nog gebruikelijke niet seiten ‚ de Liesveldsche Bijbels niei Öiden. Mogen, voor lusten, cibo aliyuo deleoteri ,. is nog in gebruik. Hiervan heug en meug. VERTREKKEN. De Heer ıspEY, Vervolg. van taalkundige aanmerkin- gen enz., bl. 107, brengt trekken in vertrekken tot halen in verhalen , en vergelijkt met die woorden het Lat, referre ; hetzelfde deed ook LELYVELD, op HUYDECOPERS Proeve, ı D: bl, 3ır, Dan, naar mijn inzien, beantwoordt dit werirekken aan het Fransche discourir , Ital. discorrere, Eng. discourse, Goth. andrinnan. In her middeleeuwsch Latijn was dis- eurrere ook verhalen,; alle welke woorden de betee- kenis van loopen, zoo veel: als proficisci, hebben ; gelijik ook oudtijds fijden, tijen, hetwelk trekken en in de beteekenis van itrahere en in die van iendere, proficisci, aanduidt, insgelijks voor -verhalen werd ' gebezigd. Ik heb vertrekken in deze beteekenis in STARINGH’S Bijbelsch Woordenboek niet gevonden, Vergelijk wijders mijne Proeve var Bredaasch Taal- eigen , op vertr ekken. VERTREKKAMER. ME . 4 Boek Esdr. IV, 41: «ende hij segde.tet -mij, ia de helle zijn de vertreckkameren der zielen de kasnokon- der gelijk.” In de Liesvaldsche Bijbels keust.. men s en Dda =D 112 hi. seyde tot mi die scappraijen (scapraden) der sie- len in der hellen zija der woeder geleken’ Volgens deze overzetting zoude het hier eene vergaderplaats of bewaarplaats beteekenen. Kızısan zei vertrek-ka- mer over door conclave , conclavium ; et procoelium, procestrium, anlilhalamus ; cubiculum minus thala- mo vicinum , ubi ancällae aut ministri dormiant. VERZOEKEN, voor beproeven; Hedr. XI, 29. Als beproeven zo0 wel, als op den toetis stellen, komt het voor Matth. IV, ı en 7, Jac. I, ı3, en op andere plaatsen. In die beteekenis leest men bij oude schrijvers van een verzocht mensch, van verzochte trouw, versochte deugd enz. Tentare is ook En: iets beproeven en ie- mand op den toets stellen. VOETEN DERKEN, voor zijn gevoeg doen. I Sam. XXIV, 4: « Ende hi) quam tot de schaepskoyen aen den weg, .daer een speloncke was: ende Saul ging daerin , om sijne „»oeten te decken.’ In de kantteekening: om ..zijn gevoeg te doen,; en er wordı verder aldaar. verwezen tot Richt. III, 24, waar in de Liesveldsche Bijbels ge- lezen wordt: ehij is misschien ten stoel. ghegaen ‚in den ghetafelden somerhuyse ,” en zoo, ook in, deu Bijbel bij. w.'VORSTERMAN, 1538 en in dien bi; H. PE= TERSEN , ı541., maar in den Staten-Bijbel: hy dbe- dekt sijne-»oeien in de verkoelkamer ‚,” en in de kant- teokeming: «aldus wordt de sıoel of kamergangh eer- haeriykraldas in. de schriftare ngeiralt, ,„ omdat- zi) a ae =D 2113 in ’t nederzitten, ofie bukken, ’de voeten met hun overkleed bedekken.” Op de eerstgemelde 'plaats ı Sam. XXIV,, staat: in de Liesveldsche Bijbels: «En doen hi qua totten schaepskoyen nen de wege, so was aldaer een hol, en Sawl ginc daer in, om sine voeten te decken.” De Bijbel van VORSTERMAN heeft: «om sin buyc te suyveren.”” En ih de’ kantteeken. voet te decken ; en zoo ook in den tekst en in de kantteek, de Bijbel bij H. PETERSEN; WEDERGEBOREN, ia den bedrijvenden zin, ı Petr. I, 3: » die na .aij- ae groote : barmhartigheijd ons heeft wedergeboren. sot eane - levemde hope, door de opstandinge Jesu Christi uit den dooden.” De Liesveldsche Bijbels hebben wedergebaert,; die van W. VORSTERMAN, van ı528, en var H.-PBTERSEN, van ı54ı „ weder ge- wonnen. Zoo vindt wien ook in den Bijbel,, 'gedrukt te Leiden bij pAEDTS, z611, Hooglied VIIIt‘« die u geboren heeft,” voor: die u gebadrd heilt‘ ‚Baren, van eenen man, leest men in de Liesveldsche Bij- bels, Handel. XIII, lett. e: «ghi sijt mijn sone, heie heb. u gebaert.” Zoo ook.in den’ Bijbel bi; w. GAILLIAERT , 1568: «heden heb ick dy gedsert” " Liesveidsche "Bijbels, PAzl. I, lett. c: « so’vermang ic u om mijns soons wille Onasimo, dien ic in der gevanckenisse ghebaert hebbe.”” Gedaert heefi aldaar ook de Bijbel van PAEDTS, van VORSTERMAN , van PE- TERSEN en van GAILLIAERT. Baren, van eenen man, komt ook ‘voor in het 8«, vervolg van de Latifnsche m 14 en Nederduüsche Keurdichten, Rotterd. bij ». va DER GOES, 1784, in 8vo, IV. D. bl. 122 : .«Dan dee de Paap te W. 0. Z. (Wijk op Zee) Bet aan de maagt zijn’s huisgezinde , Die , nadat hij zijn bsst voldee, En bij de meid een kindje baarde, Haar met het wichtje nam in huis, Tot dat hij maakte dat zij paarde, Schoon met een bootsgezel niet pluis.” Telen heb ik ook van eene vrouw aange:roffen , doch kan mij de plaats niet tie binnen brengen. Ge- deeltelijk kan het ook op eene vrouw worden toege- past in het volgende stukje, mede uit de Keur- diohien : «De tijd die is versuld, Dat Govert met zijn bult, En Grieije met haar baard, . Te zamen sijn gepaard,. Wat zullen sij nu teelen? Welt Bokken en kameeilen.’ ZEGEN, voor geschenk, ı Sam. XXV, 27. En zoo legt het ook de kantteekening ui. De Liesveldsche Bijbels hebben hier seegeninge, die van. W..VORSTERMAN , 1528 , en H. PETERSEN , 1541, gebenedejinge, ZEGENEN, voor vloeken, Jod II, 9: « Zegent God en sterft.? In de kantteekening wordt dit uitgelegd door »loe- > 2145 x ken, misprijsen, versmaden. In de Liesveldsche Bijbels: «_Looft God en sterft.”” In den Bijbel bij H. PETERSEN , 1541, leest men gebenedijt, en in de kantteekening, dat het voor zermaledijt staat. Ver- geliik vs. 5 en Kap. I, ıı, alsmede ı Kon. XXI, ı0, en de kantteekening aldaar. ZIEN, voor hooren, vernemen, bemerken, Jerem. XXXIII, 24: «En hebt gij niet gesien, wat dit volk spreekt? Hetzelfde hebben de Liesveldsche Bijbels. ZWEREN. Aan iemand' zweren, voor: zich met eede aan aan iemand verbinden, zamenspannen , Nehem. VI, 18: « Want vele in Juda hadden hem gesworen ‚” d.i. stonden met hem in verbond. De Liesveldsche Bijbels hebben : « Want daer wasser veel in Juda die he gesworen waren.” Hetzelfde heefi de Bi:bel van W. VORSTERMAN, 1528, en die van H, PETERSEN, 1541 , behalve dat in plaats van wasser veel gelezen wordt wasser vele. il) \_/\/\ Allintsene-— [De eerste druk van 4687, bij navesızum, heeft Marc. VI. d: is dese niet de timmerman, en niet dat, (zie hier- voor bl. A51) en 2 Kon. VI. 25: een kab duyven-mest, en niet kad, (zie bl. ASA.) 0 A.2.d.] OPGAVE van z2nICR WOORDEN, vır »= MAL EISCHE _TAAL AFKOMSTIG. —ß OORLAM. E:n woord, overgenoeg bekend en naar alle waar- _ schijolijkheid van de Maleische taal afgeleid. Het woord Orang is mensch en Lama, oud of ergens lang vertoefd hebbende. Uit Orang-Lama, een oud man of mensch, is het te zamengekoppeld woord oorlam ontstaan, waarmede men thans een bevaren oud matroos bestempelt. - j Het dagelijksch rantsoen van sterken drank , den zee- man toegediend , wordt almede een oorlam genoemd; omdat eigentlijk alleen deze hartsterking de beva- ren matroos, op de ra, onder het kletteren van den regen en het huilen van den storm, meer > 111 & behoeft , terwijl een jong matroos, in den volstrekt- sten zin, daar minder aanspraak op heeft. BAAR, Een onbevaren zeeman , dien de handen aan boord van een schip nog verkeerd staan, wordt een daar genoemd,. van het Maleisch woord Baroe , nieuw, Men zegt, bij voorh., van een’ Europeaan , voor het eerst van zijn leven in de Oost aanlandende: Baroe datang, nieuw of pas aangekomen , eene benaming, onder de kolonisten op de nieuwelingen toegepast , vervolgens , eakel als dJaar door verbastering en ver- korting, in gebruik geraakt, en van Oost-Indievaar- ders overgebragt. , AMOK of HAMOR. Men hoort menigmalen zeggen: wat is daar een amok, of maakt zulk een amok niet: dit schijnt almede uit dezelfde taal gesproten te zijn. Men noemt in onze Oost-Indische bezittingen, voor- al op Java, een Amok spuwer, een Indiaan, die, .hetzii om zich te wreken van een geleden hoon, of uit eenige andere reden, zich door het onmatig gebruik van opium %Zoodanig opwindt , dat hij, in zijne blinde woede, alles wat hem voorkomt tracht neder te vel- len. Dat zulk een ongelukkige veel onrust .baart, is natuurlijk ; alles geraakt in de weer, om den dolzin- nige af te maken, die, onder de kreet van Amok, zoo lang voortstuift, tot dat hij dood ter neder stort. Zoude men, op onze Oost-Indische schepen , wan- = 2116 x neer er een buitengewoon gedruisch aan boord ont-. stond , niet kunnen gezegd hebben: was is ..daar. voor een amok! SNOESHAAN. Zoude het woord snoeshaan almede niet oorspron- kelijik Maleisch zijn? De keizer van Solo, de mag- tigste vorst op Java, wordt de Soesoehoenang ge- noemd. Zijne rijkdommen, daar hij met eene Ooster- sche pracht mede schittert, hoewel een van ons afhan- kelijk vorst blijvende,, zouden onze zeelieden wel aan- leiding kunnen gegeven hebben , om te zeggen: ziel dien pronker daar eens heen stappen, hij verbeeldi zich de Soesoehoenang zelve te zijn, waaruit, door verbasteriog, het woord snoeshaan kan onistaan zijn. AMPER. Dit woord, dat bijna of ter naauwernood beteekent,, en in onze taal veelmalen in het gemeene leven ge- bezigd wordt, heeft dezeifde beteekenis in het Maleisch. BAKKELIJEN. Dit woord , soms voor vechten of worstelen gebruikı 2 zal waarschijnlijk van het Maleische woord Bakaleia , dat dezelfde beteekenis heeft, afstammen. BRANI. Men zegt wel eens, wanneer men een vermeiel, moedig man wil aanduiden: hij is een brani, daar = 149 & het woord Brani in het Maleisch dwrven beteeken: , en Tra Bani, ik durf niet uitdrukt. TOPJE. In het Maleisch heet op sommige eilanden van den O. I. Archipel een hoed Topi: zoude daar niet van afstammen onze benaming van iopje , voor een klein hoofdhuldsel van dien aard? TALIES. “In her Maleisch heeten de darmen Talie Purut, om- dat al wat touwwerk of lang is Talie genoemd wordt in die iaal. Misschien is deze benaming voor sommig touwwerk op onze schepän, bekend onder den naam van talies, ook wel daarvan afkomstig, daar Tale Purut woordelijk zeggen wil: fouwen san den buik. Ver Hoeıt. [Ooarım leidt zırpeaniss in zijne Geslachtl. van het En- gelsche lunch af, en rarız van het werkw. talen, trek- ken. Snoxssaan is volgens hem eigenlijk snofshaan, van snot, de ziekte der hoenders, zie Aant. op noorr, Ill, 475. Dat zauseıssen uit het Maleisch zou zijn, wordt _ door hem tegengesproken, Geslachtl. I. 422, hoewel zonder aangevoerden grond. ' A.» dJ.] BUDRAGE T o T DE FRIESCHE TAAL- zn LETTERKENNIS. —ig Beeds sedert lang mogt men met grond verwachten , dat de gedenkstukken der Friesche taal- en letter- kunde, bij de asnvankelijke herleving dier literatnur, met belangstelling ontvangen zonden worden en dat de vreemdeling ten minste, door middel eener histo- ria litteraria, ven het bestaan derzelven kennis zou- de ontvangen. Mij alıhans was dit een lang gekoes- terde wensch en met groote belangstelling las ik der- halve het betoog van den Heer HETTEMA, in het vo- rige nummer van dit Nagazijn opgenomen , en hoop dat hetzelve tot verdere nasporing aanleiding zal ge- ven, die de hooge waarde van de opdelving. der taal- en letterkunde van den eigenaardigsten Duitschen stam, in een helder licht zal stellen. Hoezeer tot Fries- land in geene betrekking, mag ik eene kleiug bijdrage daartoe aanbieden , die welligt van ‚eenige waarde ziin kan. Ik maak dus op de volgende werken op- merkzaam. TAALKUNDE. l. Dictionarium Frisico-Latinum , misschien ge- schreven door FRANC, JUNIUS, in HS. voorhan- den op de Bodleiaansche bibliotheek te Oxford. > 151 2. Memoriale linguae Frisicae, door J. CADOVIUS MULLER, Predikant te Stedesdorp in Oost-Fries- land, 1691, HS. aangehaald in n°. 7 beneden. Geschichte der ausgestorbenen alien Friesi- schen oder Sächsischen Sprache , Aurich 1784. LETTERKUNDE. De Friesche heldenzangen van den oud-heidenschen - dichter BERNLEF, uit de 8°. eeuw, zijn gewis verlo- ren, en waarschijnlijk ook de Friesche Rijmkronijk , door den Sneekschen Recior ALYINUS, omstreeks 1400 in het Latijn vertaald.: Zie mijne Nederl, Volksoverl!. en Godenleer , 15 en 126. ' Van het nog bestaande is mij het volgende bekend: l. Eene. voorzegging in rijm, door zekeren TJESSENS, ‚ omstreeks het jaar 1410 geschreven en opgeno- men bij SCHOTANUS, Beschr. end Chronijk van de Heerl. van Friesl., bladz. 359. . Nadat rrane, sunıüs uit Friesland in Engeland was terug gekomen,, schonk hij de volgende , hier door hem verzamelde stukken aan de Bodleiaansche boekerij te Oxford, welke door WASSENBERGH uit den Catal, MSS. Angliae et Hiberniae, aldus worden opgegeven: p- 253. -5189, 78. I. Leges Frisiorum MSS. “ en. Juni. Il. Hymnus ad Virginem Ma- riam, Frisice. 111. Gesta Frisiorum, lin- .. gua Frisica.. p- 255.- 5220, 109. Liber legum et consuetu- dinum Frisicarum , impressus. 6. (1) Daar cıssexar Jırız, srauruns Lusihof‘ bezat (maLnenzama, = 152 p. 255-5221, 110. Hymni XXVI. eanendi per circulum anni, in lingua Frisice, cum interpretatione interlineari Latina mann JURIL. p. 255 - 5222, Ill. Zeges Prisiorum anliguae ed. per SIBR. SICCAMA , 1617, inter quas sunt Leges Conventus Opstalbom. quas JUNTUS contulit cum MS. et varr. in marg. apposuit. p. 255-5226, 115. In fasciculo VII. voll. a JUNIO propria manu descriptorum, tertium est Dictionarium Fr. L. (zie boven) septi- ‚ mum continet' I. Carmina Frisica, c. n. sum in chartis laceris. II. De literis Fri- sicis iractatus,, quem transscripsit JUNIUS eX GABBEMAE chariis. Voorts ken ik nog : Twee Friesche gedichten van 9J.7J. STARTER, in ziinen Frieschen Lusihof, Amst z. j. het pri- vilegie is van 1621 (1). Het eene is echter slechis gedeeltelijk in het Friesch. Zij zija op- genomen in LE JEUNE’S Nederl. Volkszangen. Tiemkes lof uit de Amsteld. Minnezugjens, I. 87. LE JEUNE bl. 310. Gaerspraeck fen twaa Huuslioe, Bijschrien- wende ven Brulloft, Leeuw. 1714. It libben fen Aegje IJsbrands , Leeuw. 1808, Hulde 11, 328) en niet vöör 1630, d« i. althans tien jaren later dan sranter , schreef,, gaf deze misschien wel de. eerste aanleilling om Frieslands grooten dichter in zijiae moedertaal te doen schrijven. m 153 ‘120, Ik meen, dat er ook eene Dokkumsche | uitgave bestaat. " '7. De Sceerwinkel fen Joute Baes, Dimter, san DE.LANGE 1835. 8. HaLbBRATsMmA, oon Aeolus, Dimter 1837. 9, ‚Hulde aan GYSB. JAPIX, uitgegeven door de ‘ Commissie , met de oprigting van een gedenk- ‚stuk voor G. J. belast , en door 3. H. HALBERTSMA, le, St. Bolsward , 1824 , 2e, St. Leeuw. 1827. Behalve de opgenoemde geschriften bestaan er ge- wis nog andere oude stukken, die tot nu toe ver- scholen zijn en die het te wenschen is, dat te eeni- gen tijd opgespoord en aan het licht gebragt zullen worden. In het Hunsingoer Landregt en in andere oude wetten zijn daarenboven behalve eenige rijmen, ook geallitereerde regisspreuken opgenomen, waarvan ik in mijne Nederl. Volksoverl. bl. 159, menigvuldige voorbeelden heb opgegeven. Het verdiende een na- der onderzoek ,„ in hoeverre die als fragmenten van heidensche priesterliederen beschouwd kunnen worden. De boren opgegevene Gesta Frisiorum zijn welligt rijmkronijken, misschien de door ALVINUS vertaalde, Wijlen de Heer wSsTEennoRP schreef mij reeds den 2 Maart 1835: » ik wacht naar de uitgaaf der Gesta Frisonum , door het Friesche Genootschan, welk werk, naar een berigt van Prof. DE CRANE te oordee- len, spoedig zal afgedrukt zijn.” Sedert heb ik ver- > 154 & nomen, dat wijlen Prof. HOEKSTRA en auderen zich ter nasporing naar Oxford hadden begeven en dat op die wijs het Friesche Genootschep afschriften dezer werken bekomen had en ter uitgaaf gereed maakte. De Noordfriesche taal- en letterkunde is- nog"schier geheel onbearbeid gebleven. Mij, is behalve het wei- uige dat VATER en HALSERTSMA daarvan mededeelen , niets daarover bekend geworden, hoewel ik meen een paar schriften aangehaald te hebben gevonden „ die dezelve behandelen. Even min weet men iets van volksliederen op de Friesche eilanden , en er zaltoch gewis gezongen worden : oo. - Alsa langh als landen lidse ande lioed se. Mogten de Friesche geleerden hierop hunnen blik vestigen , er zoude altijd iets te oogsten zijn. Eindelijk herbaal ik nog eens, hetgeen- ik reeds el- ders meer dan eens opgemerkt heb, dat zoo wel-in Zuidelijike of Walsche als in Noordsche gedichten , sagen en romans, Friesland en de Friesche helden gevierd worden. Ook dit ware waardig nader nage- spoord te worden en welligt ware er voor de oude geschiedenis en mijthologie eenig voordeel uit te winnen. Mogten deze weinige aanteekeningen tot. nadere navorsching aanleiding geven, dan ware het doel, waarmede zij aangeboden worden, bereikt. Mr, L. Ps. C. van ven BercH. n un cz ' . . “ . .r > 3% N so. nl no. ? OPMERKINGEN,.. ’ Ps ” ke rlus 4 BE n e, 8. f} 5 5 y Fu er te, 2 D K ‘ . R i N “ “ “ . v > BE ,3 BE Bo Bu 1} ı ‘, ”.i ““ r . Er SE Be | “ 5 m, g:% .- VFORIGESTUR. ‘ x l zer D « D Pak BEIGE en En 3 2% ‘ . fi. “a r untg x l Pi D) R in 3 % . “ , non, 3 “ -. Ir Y vo, , ni ji s Fe 1 erty. 1 ”. x "sr torentab sur DENKTUNCEN s 0 "WVOORKOMENDBE - | | ? [Wat in deze Autwoorden niet onderteekend, of tusschen vierkAnte teksthaken geplantst is, is van inijüe hand. Ik pas daarop toe, wat 1EurEmus zegt in de Voorafspraak ziiner Aanmerkingen op de Nesderduitsche Taal: »Wy willen niet seggen dat wy het alles aangemerkt hebben , dat aan te merken is: want wie kann het all bedenken ? wij durven ook niet gelooven, dat onse Aanmerkingen soo vast souden gaan, datse niet souden konnen teegen “gesprooken worden: want dwaalen is menschelijk, en alles wat menschelifk is achtes: wij ven ons niet vreemd ‚te weesen.” A. 2. 9.] ANTWOORDEN OP DE OPMERKINGEN, RR ED E NEINGE N.. vv. 1 0802 N, in hei vorige Stuk voorkomende, I. Wij zijn .niet eens met hen, die schei-teeken voor scheid-teeken bezigen, amdat men, in de zamenstel- ling van een werkwaord met ean ander deel der rede, nimmer anders dan het worteldeel mag bezigen, en geen afgebroken op zich zelf onverstaanbaar stuk, als strijdig met de regelen der zamenstelling. Wij schrije ven alzoo scheidieeken, breidpriem , niet breipriem, hetwelk even verkeerd is als Jeisman, leispyrouw enz. J..B. Eea > 158 Hoezeer het hier aangenomen beginsel goedkeuren- de, ıneen ik echter, dat de gevolgtrekking onjuist is. De wortel der werkwoorden moet bij de zamensielling in zijn geheel blijven, doch ik- onıken, dat in schei- den, de 4 wor den 'wortel behoort. In-dit en veel.an- dere werkwoorden is de d eene ingevoegde letter, en het woord is eigenlijk schei-en, 200 als weiden, be vrijden „ müden ,.glijdens laden „ eigenlijk weien, bevrijen, mij-en, glj-een, la-en is. Even zo is winden , vinden‘, schenden, branden, eigenlijk win- nen, vinnen, schennen, brannen enz., en melden, scheiden , eigenliik mellen, schellen enz, De d is hier, of tusschen twee klinkexs als,.overgangsletter , of achter de n en / ‚ die in de Noordsche talen gaarne de d in de-uisspraak, achıer zich habhen , ingevoegd , en wordt, op gelijke wijze , ook in den vergrootenden trap der bijvoegelijke naamwoorden zwaarder „ duur- der enz, gebezigd, Hieruit volgt, dat in den wortel, allen gebezigd, de d niet voegt, en dat men derhalve niet ik scheid, ik mijd enz. behoort te zeggen en te schrijven, maar wel ik schei, ik mij. Het gebruik heeft zich echter hiertegen verzet, en ofschoon ‚een goed spreker, achter den klinker,, de @ thans nog niet laat hooren, vindt men goed ik scheid ‚ik mijd 'enz. te schrijiven, hoewel SBILDERDISK nog ik how schreef. (1) Datzelfde gebruik heeft echter het over- tollig gebruik der d in de zamenstellingen als schei- teeken, scheikuust , breipriem, rijtuig, vrijstad , (1) Voorrede voor den Muis- en Kikvorschkrijg, bl. 7. u 159 biijnaar, ineestal niet: ingevoerd, en verleent den dichter 'nog de- vrijheid, om seheijen, houßn enz. zunder die gehruiken., En.weike.reden zou: er dan kunnen' bestaan, om in deze woorden de d' te: beni- gen? Daar, wear het gebruik die letter heeft inge- voerd, behoort wen haar':te belouden als it faad- stok , braadpan enz.. En OÖmtrent verondersiel en‘ voorondersiel' merkt‘ BIL- DERDIJE (1) aan: »zeer. kwalijk zegt men weronder- stellen: want het is in geen- der beteekenissen - van ver te verstaan, Men moet eenvoudig onderstellen of ‘(wil men) voororderstellen zeggen ;: dat: is wooraf:on- -derstellen, in welken zin van »ooraf: ’ı onde wer nooit 200 gebruikt is, en dan moet »oor den heer- schenden aecent hebben, even als in jemand ieis VööR- doen' en in veörnemen. De Hoogdaits@her zegt ook vorausselsen, dat is vooriit.sieden „ niet: voorstellen of. serstellen. Onderstellen op zich-zelf is echter ge- noeg en’ verkiesbaar.” Het 2ij mij vergund , hierte- gen op te merken: ' ı. Dat dezelfde walkenner elders (2) leert , dat ver, onder anderen , ook gebruikt wordt in de plaats ‘van voor, b. v. verkiezen, d.i. voorkiezen, den voor- 'keur voor iets anders geven; verweeren, d.i. weer doen voor iets, en dergelijken ; en dat het derhalve ndg niet duidelijk is, waarom veronder stellen nier even zer voor wooronderstellen zou kunnen ‘worden ge- (1) Spraakl. 250. | (2) Nieuwe Taal- en Dichik, Verscheid., IV. 53 zB 260 x bezigd , 200 als men ook verleden voor »oorkeden zegt (1). | 3. Dat in vooronderstelen de klemtoon, zoo veel mij. bekend is, nimmer op voor valt, zoo als in #007- doen, Men xegt wel ik doe voor, doch nimmer. ik onderstel voor, maar steeds &k voorondersiel, En 3. Dat het mij derhalve voorkomt, dat »eron- dersiellen nevens vooronderstellen mag worden gebe- zigd, dewijl daarbij niets anders plaais heeft,, dan . vene niet ongewone verwisseling van »oor in ver > mijns inziens door eene schielijke, toonloore uitspraak veroorzaakt, welke dan nu ook de beteekenis van dat voor moge wezen. (2) | Orer wijrook en wierook, zie beneden op LVII. Her gebruik pleit voor godsvrucht, hetwelk dan ook bij de Heereh SIEGENBEEK en WEILAND voorkomt. Bir- DERDISK zegt: » Godsrucht en Godsvrucht is beide gaed. Ik maak er geen onderscheid in, maar schrijf liever Godvrucht, als roemzucht, buikpijn enz. — de waarheid der zaak is, dat men de woorden in casu recio en in genitigo samenzet; ea dat alleen de nadruk dien de uitspraak vordert of niet vordert, voor of tegen de s besluit Over het geheel verkies ik Godvrucht om de gemakkelijker uitspraak ” (3). (1) In de Aanmerkingen op murazc. bl. 158, zegt amp. dat voorleden en verleden beide goed zijn; doch in de Spraakl. bl. 230 keurt hij voorledene af. | (2) Zoo zegt men ook een voonddrdsel tegen iemand hebben en iemand vzroordeelen. (3) Brieven, IL 473, 474. > 201 De keuze tusschen sinds en sints sehijnt tamalijk onverschillig., De Heer weEıLann heeft, in aijh Woor» denboek en Handwoordenboek , sinds, doch BILDERD.. sints (1), welke laatste schrijfwijze de Hogogl.. IEGEN- BEER , naar mij berigt is, voor onberispelijk houdt, IL Graag en gaarne zijn vooreerst daardoor onder- scheiden, dat het eerste ook als adjectief gebruikt wordt. Wat de beteekenis aangaat, geefi graag, meen ik , eene sterke genegenheid of begeerte te kennen, en word meer bijzonder van een zinnelüjken trek gebruikt. Zoo spreekt men van cene grage maag, graag in het eten enz. In het dagelijksche gebruik wordt het ook wel met‘ gaarne verwisseld ; doch ik geloof, dat die | verwisseling in den schrijfstijl niet is na te volgen. 'M. SıeGENBEER, —_—— Ook kan men, door achtervoeging van heid 'en te ', yan graag zelfstandige naamwoorden maken, heigeen met gaarne het geval niet is, | x IM. | En laet u niet verleiden , Met letteren ie scheiden r Siet, hoe licht spellen hinckt ! Een streepken tusschen beiden, ‚ Brengt u van bosch in weiden. De koskoek sitt en singht; De koe-koeck ligt en slinckt. (1) Verscheid. IU. 58 en Spraakl. 248, m. 162 u Bier leert HUYGENS ons, dat koc-koek eene kossla- de beteekent,, en om dit te vermijden, of wellige wit navolging van het Hoogduitsch , schrijven sommigen koekkock. Koc-kock of kock-ack is echter meer oyer- eenkomsüg met het geroep, waarvan dit dier dem naam heeft. J.B. Volgens het beginsel, reeds gehuldigd in de Per- handeling over de Spelling van Prof. SIEGERBERK (der namelijk, waar &&n medeklinker gehoord werdt, het schrijven van den tweeden overtollig is) heb ik -fils mijn Woordenboek] koekoek , alzoo ik nimmer köek- koek, maar akijd koc-kock heb hooren -uiwpreken. Laurs. ° IV. \ | R _ 12 Dan wordt gebezigd, zegt WEILAND 2.239 5-6 58, wanneer aan de eene zaak scene zchere- eigem- schap in eenen meerderen of minderen grasd wordt: toegeschreven,, dan aan de andere. Zoo en als wor« den gebezigd, wanneer de eigenschap aan de verge- leken zijnde dingen , het zij zaken of personen, g» lijjk is. Wij ıwijfelen, of deze bepaling voor alle be- risping schootvrij zal zijn. Het gebruik ıoch wil, dat men te allen tijde, het moge in eenen stelligen of wel ontkennenden zin wezen , bij 200 het voegwoord ads bezigt. Mag men dit niet veranderen, dan kan men bewijzen ,„ dat bovengenoemde stelling ons in den steek laat, In een ontkennend oordeel of voorstal te ontkennen , dat twee of meer eigenschappen van even u: 163 200 :veel veisehfllende personen of zaken gelijk zijn, is :keiselfde: als -te bevestigen, dat zij ongelijk zijn; een : midden laat zich hier niet denken. Wilde men dus dezen regel opvolgen , dan behoorde men ook te schrijvens efschoon zij z00 besehroomd nietis, dan hare zuster, durft zij toch niet alleen gaan, zijn vermogen is 200 builengewoon groot niet, dan het op hei earsie aanzien sehijnt te zijn; ik Äheb er noolk.zaox. veeh. wolle gesien, ‚dan sar. daag,; B. is 200. 1b. niet. dan FW. ;.. nooit toonde N. 200 veck dapperheid.. en..onsnersahrokkenheid , dan bij deze. gelegenheid.,; dit boek is lang 200 leerzaam niet, dan mer .pootgeefi , enz., welk alles vreeind in de ooren klinkt. Nog erger klinkt A3j is bijna soo rijk dan zijn neef, nagenoeg 200 geleerd dan Salomo, Men ziet dus duidelijk genoeg , dat hier geenszins de’ beteekenis van den zin in eanmerking komt, maar:- veeleer de‘vorm; en daarom schrijve men als _ wanneer bet bijvoeglijk naamwoord in den vorm van den: zeogenaamden stellenden trap voorkomt , terwijl men: dan .bestendig schter den vergrootenden trap bezige. : | J.B. V. 1k voor mij z0u Europische verkiezen, vom at.tnn 00 :M. SIRGENBERK, Europesche höuden wij voor meer overeenkomstig met: de regelmaat der tale, dan Europische. Men schtijfi iihmers ook Europeaan en Europeer, zoo ook “> 261 x Chindsche , Achdisohes Genuesche , en nier Chiai- sehe, Acheiscohe, Genuische , von. Öbiva, Achaia, GERU0s . RX u ı B : De Heer wertänn heeft Euröpeesch 5 uropesche, European P Furopeer. > r y ki NL. ar Gate men‘ heifı twee door ı% -uur,: half drie door 2% wur aanduidt , ‘behoort men half een ook door 0% usr en giet op de voorgestelde wijze.aen 1e e duklen. viL Eiders en ergens kunnen beide goed zijn, doch hetsekenen niet hetzelfde, Ergens,. van errigen,, er- ren , dwalen , beteekent op sekere plaais (omaweruende). Gisteren ergens ssjnde heieekent alzoo gisteren op sckere plaats zijnde. Elders , vau el, d. i, ander , heeft de beteekenis van op eene andere plaats ,. er- gens anders als men zeg!. Gisteren elders, zijnde zegt gisteren op eene andere plaats dan Ihans ‚aijn- de. Ergens is geheel onbepaald; elders onderstelt,, dat men van eenige plaats gesproken hebbe. vim. Ik zie niet in, waarom slecht in het bügebragte voorbeeld beter is dan goed. Dit woord words hier niet in deszelfs eigenlijke beteekenis opgevat; niemand zal den heier of steiler goed noemen. Doch zoo goed > 165 8 duidt-alieen den trap der hoedanigheid“aan, waadop beide, in -vergelijking van elkander, staan, Eun.zeoo iets 'heeft in honderd andere gevallen plaats, Vam zwee jonge kinderen is het eene ouder dan het audere , ofächsen geen van beide, op.zich zelf, gyd.te,noe- men is, Van iwee lage huisen is, het, eene.haager dan het andere, ofschoon beide des niettemin age huizen blijven. Twee slechte menschen kunnen even szel waerde in ons oog hebhen, hoewel die waarde van beide ‚gering: is Van iwee kleine ‚tafels kan de gene ‚schter gregter zijn dan de andere, enrz. :Eren zoo kan de Aeler ook gezegd worden 200. Bord te zijn als de sieler,, al zijn beide slechr IX FE D U} . 0: E) “. . & \ . . \. Dit komt mogelijk van daar , dat over oulings ook "de beteekenis van voor had, en daarmede verwisseld "werd. 2oo leest men bij mezıs stock, B. NV, "vn 1469 2° | | \ Berman van Woerden rei hem (t. w. FLORIS) ane, " 4ls dene wille hadde te vane, En grepen (di greep hem) biden breidel zaen. Uwe hoghe spronghe sijn ghedaen, Ghine (d. i. gij en) suli niet meer der voeren driven , (d. i. die levenswijs leiden) Sprae hi, heer meester ; ghi moxl bliven ı 'Onse ghevangen „ wien Üef of icei, IK seg u, dat'ie seker weet, : Dat de Gruve hilt over spel, : Want hi loech , dat wetie wel, em. ww 406 Dit ‘over "beteekent zo veel als vöor; ende” Zin is, dit de Grasf den aauval voor spe, gekherd ; .hietd: J. B. 2 : Over het verwisselen van over en »oor zie men mede ‚mijne Taalkundige Handleiding tot de Staten- Orerzetting des Bijbels, bl. 83, X, Omdat de ondervinding leert , dat wij onze taal, zonder teökens ‚ zeer goed lezen kunnen. Waarom krukken te gebruiken ,„ als men zonder dezelve gaan kan ? Eene verkeerde plaatsing der teekens, door min- kundigen, zou meer verwarring baren, dan de ge« heele weglating,, zoo als tegenwoordig geschiedt. Wan- neer men echter voor misverstand vreest, is het niet geheel vreemd,, van teekens gebruik te maken; doch het is af te raden , dit zonder noodzaak te doen. Het is dus verkeerd, "her telwoord een ook daar, waar het uit den zin kenbaar i is, met teekens te kenmerken. H, A, CALLENFELS, | XI " un Rondsom komt bi} goede schrijvers voor, br Hoort, Ned. Hist, fol. 30: ’T hoofd is hun gedekt mei een’ papiere myler, in top der welke men cen menschen beeldi; in ’t midden der vlammen „.en rondsom vlieghende duivelen, geschildert zielt. De "doörgaande schrijfwijze pleit echter "voor 'rondom , dat‘, zoo wel door KıLTAAN als door WEILAND, alleen zonder s vermeld wordt. ' Deze Iäıter is in ronds, ge- 2 ‚16T x lijk -meepmalen ,. het teeken , dat bijwoorden- of. yoor- zeisels , als. zoodanig , aannemen ; men denke aan lands, tegens (\hans verouderd), jegens, tevens,enz. xI1. Ik geloof, dat men wel gedaan heeft, en nog wel doet, met de e uit het woord te laten, juist om het scherpe , het harde , het klemmende van heigeen door dit woord aangeduid wordt , meer te doen uit- komen, heigeen noodwengdig zon verloren gaan, wan- neer die zachte, slepende e zich er in bevond.. Inu het eerste deel, ade ‚aflevering , van het. Belgisch Museum E uitgeg, door WILLEMS , bl. aı4 en verv. ireft men ‚veel belangrijks aan, omtrent het invoe- gen der e in Nederduitsche woorden. X, . v “or. . 4. XI. [In de vraag behoort,, in plaats van vriendeßjk de hand, gelezen te worden de vriendelijke hand,. ‘"Wij zien er geen kwaad in, om het gebruiken van de uitdrukkingen vriendelifke pijp', vriendelijke hand enz. te behouden , ‚daar het nemen’ van eene.pijp ta- bak, het toereiken ‘van de’ hand’, de’ gewone teekenen van "prieidschap zijn, en 'men "wer meermalen het werktuig v voor r de dand neemt. . | T. B. An eene 'pijp , of eene hand kan men zeker de hoedanigheid - "van. vriendelijk wei niet’ toeschrijven, ’ doch daarom zie ik nog geene noogzakelijkheid; hae- 2» 4RB:. a: gensansd „tom deza enı:handerd :soortgeliyke fguurlijke- uitdrukkingen aan den :dijk te jagen. :Dat:Ggumrlijke. klend ‚geeft: haar- even. Wie hoorde: immer van deise: lekkene flesch, ja, wat meer is, van eene fiine fleschu- spreken, en: kwam toen' ap de gedachte, dat er slechis van.hes Haneert enbandeld werd ? RR Kar Ten x ‚tra a <\? nn Opbotten fs niet wel'gevormd ; bieden Haeft eche d, daurom: o0k opbod,; doch opbod heeft geth meen-: vond: swelk‘ woord past dus beter dah opbieding ? Kr !. B, RR xVv. Hemd komt van hemen, insluiten $ düs is ded in dit woord overtollig. ” t Da 2 5 | A. > Het is ‚ zonderling ; dar de misstelling van hembd, die in den tweeden druk van SIEGENBEEKS Woorden- boek voorkomt, opk nog iu den vierden gevonden wordı, Deu eersten en den derden. heb ik niet kunnep raadplegen, In de, Woordenlist achter ° 5 eonlseran Verh. o. d, Sp, vindt ‚map het ‚woord zonder .&, ;... | 1 ‚ Onstuimig achte. TVISMAN ,. (Vervolg der Fakkel) . onioomig > d.i. angebreideld, van toom, Hoogd, saumm. „Wsinanp geeft de voorkenr aau.de afleiding yap WARH- 109 TER, :\dktesckter. wognd: :beehgt tot. 'her Amssedsche: stimme. may, guärnisch: imaken. : Volgehs BRUMING: (Synoiı, EL. 73):behoert:het tot stom , Hioogd. stem: ‚Bitoapntee: einkieläk -teide. ker :woord af: ven: siaim ) dobr hen) eem:'seht Neördaiisch woord. genvemd "voor sd}; damp. Onstuimig ‚ of, z00: als 'usen volgens \hem bei hoort te sohpijven, onistuimig , beteekent dus zoo veel als aan- of opdampend. Zie zijnue Verkl. Geslachtl. op siuim. Kıısan heeft » onghestuem , onghestue- migk, pughesinymigh,’ ‚en. » onsfacmigh „: austuy- migb.’”’” ‚Dat men. vooxcheem ‚ook dit . wpord-mat ons schreuf , .zie. men. aaugewezen in, mins. meßtgemelde Handleiding;; bl.76, en men had dus onregt, deze schrijfwijze voor strijdig te verklaren met het gebruik bij .ondere en nieuwere schtijrers, zie Recon, 0..d. Ber... 1837 ar, Vubl:am. un: ou EE : Dat onsiuimig baiten zamenatelling, mein .of. ws aiet in gebrujk is, heeft dit woord met .andere, als: ommoonel , onbeschoft, P onsberen s ontformen Enz; gemeen; N nn u XI. | BUPR ea zu BE Zi, die bij allds geoddelijk röepen , töönen weinig | beschaafdheid of gevoel: Bij hem, wieus in- en aiı- wendige vörmiag en omtwillkeling in harmonie Is, sl men zulks minder hooren.. ; J.B, ‚AV Br. 