title: Zeitschrift für deutsches altertum und deutsche litteratur ..
creator: Haupt, Moriz, 1808-1874, [from old catalog] ed | Müllenhoff, Karl Victor, 1818-1884, [from old catalog] ed | Steinmeyer, Elias von, 1848-1922, ed | Schroeder, Edward, 1858-1942, [from old catalog] ed | Roeth, Gustav, 1859-1926, [from old catalog] ed
text: Kunst- en Letlerbode 1811 N. 47 alwaar men eerst 22 november myn (of uw) inseraat geplaatst heeft. Na voorafgaand overleg met myn Vadcr te Leyden, had ik uw plan in zyn geheel, niet het prooemium, byna woordelyk gevolgd: alleen in het laatst, het verzoek om de eigen woorden der oudewyven sprookjes (wier eigenheid voornamelyk in eene lastige herhaling der stopwoorden 4nun, und da* (nu [uouw], en toe . . .) en by vermelden van ge- zegdcn, 't herhalen byelk, van 'zeide hy* -bestaat), wat verzacht en ingekort, om geen ergernis of spot te verwekken. Behalve myn naam als adres, en dien van een zeer actief en bekend Boekverkoopcr te Amstd. beb ik er nog dien bygezet van myn Neef en Vriend Van Swinderen te Groningen, een zeer ver- dienstelyk en yvcrig mensch, als Jurist en Natuurkundige be- kend . . . hy is ook in uwe contreyen eenigsins bekend, door zyne Wandelreis met eenige vrienden in 1809, beschreven in Brieven op eene wandeling door Duitschland en Holland Gron. 1809—10, 2 Deelen (Gütt. gel. Anz. April 1810, st. 6, s. 607. 8). doch ik vrees zeer, dat gy noch ik of hy veel zullen opdoen: ik heb reeds meermalen eene verbazende acbteloosheid en gebrek aan gemeengoest op zulke algemeene aanvragen bemerkt en onder- vonden; en jegens een vreemdeling zal dit eer erger, dan beter zyn. ik ben voornemens een exemplaar dezer oproeping, met een aparten brief, te addresseren aan de 2 de klasse van het Holl. Instituut, en aan de Leidsche Maalschappy van Letter- kundc. — lk heb in de aanbeveling van U (bl. 329) ter goedcr Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 167 trouw gedwaald: ik had in 4 Magaz. Encyclop. van Miliin, en daaruitovergenomen in den Letterbode, op de lyst der meest interessante werken van de Leipz. Ostennesse 1811 gezien eene 'verzameling van oude Deensche Gedichten , door Grimm* (zonder voornaam): dit bragt ik in verband met helgeen Gy my schreeft van uw voorgenomen uitgave der Edda, en dagt dat deze eene vroe- gere verzameling van U zoude zyn — maar sedert kryg ik een Boek- verkooperscatalogus in handelt, alwaar dat werk aan YV. G. Grimm wordt toegeschreven. — Van U zie ik op dien catalog een werk tlb. d. altdeutschen Meistergesang. — dank für belehrung über Ma- lagys ua. Elke der gewezene Holl, provintien had onder zyne Steden een Schiida, eene stad wie inwoners van botheid be- schuldigd , en op wier rekening allerlei sprookjes verteld werden, welke vertelseltjes veel al dezelfde by ieder, en denkelyk ook de- zelfde met die van 't Duitsche Schiida zyn : maar voornamelyk gaat die quade naam na, aan Campen in Overyssel en de Camper stukjes, en Camper gekken werden ook in de andere geweslen genoemd: eenigsins ook de Amersfoordsche keyen (quasi silicem pro cerebro habentes) : maar eene gedruckte verzameling dier Bulls en belises is er niet; misschien wel hier en daer iets onder almanakssproo- kjes — de weinige die ik er van weet, wil ik liever eens ver- teilen, dan bescbryven, ook zoo gy my een Laienbuch bezorgt, de accoorden of variatien wel nagaan (is Schiida een wezenlyke plaals in Duitschld en, zoo ja, waar? en hoe komt het aan die Abderitenfaam?) De eer van eene gedrukte verzameling van lomp- heden hecft men by ons, naar 't schynt, slcchts bewezen, aan syne Duitsche naburen, de goedhartige maar plompe kinkels, die hier by groote benden jaarlyks in den Veldbouw en turfveenen komen arbeiden, en hannekemaayers of poepen of moffen ge- noemd worden — of deze toch schynt dit platduitsch boekje (waar- van ik geen tyd of maker kan nagaan) voornamelyk onder ons toegepast te worden; en er zyn van hun niet minder sprookjes in wandeling, dan van de Campers enz. Er is buiten den Spot over de lompheid, noch eene reden van afgunst en nyd by ons Gemeen tegen de Duitsche advenae. Ik heb aan vWyn geschreven over Lancelot, over Maerlants Wapen Marlyn en verkeerden Mar- tyn, en over zyne Edenda in zyne Avondstunden (more suo pro- missorio, sed multa simul molientis et ab uno ad alterum omni studio et animi intentione desultantis, nunc etiam senis, sed spes trahentis longas) door hem aangekondigd ; en heb vooral ook, door de hoop van alles, zonder verdere moeite, te kunnen in't licht geven, hem getracht te interesseren voor uw heerlyk plan, van een gezelschap Geleerden , 't welk zieh by ons vereenigen mögt, om door een eigen Journaal (of periodische uitgave by kleine bundels — want Journalen worden thans zeer moeilyk uit te geven) de oude stukken voor Taal- Dicht- en Gescbiedkunde te verzamelen, te bewaren en algemeen te maken. — Er be- Digitized by Google 168 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE hoefden zelfs maar weinigen te zyn: twee of drie om voorraad van stof en autoriteit by 't publyk te geven ; twee of drie anderen om voor de redactie, de correctie en afdruk te zorgen — (eene inleiding, of glossarium, of körte aanteekening by de stukken zou der duidelykheid en ook voor 't debit zeer bevorderlyk zyn : meer dan de bloote oude text) — maar ik zou zeer vrezen, of in dezen toestand van den boekhandel en der particuliere finan- tien, dit plan wel uitvoerlyk zou zyn en de vereischte opname vinden zou — er koml by, dat alle uitgave van boeken by om thans zeer moeylyk wordt, door dubbele censure 1. te Parys 2. te Amsterdam by de Police generale, bet geen ok de onschul- digste werken maanden lang ophoudt, en kopykosten enz. veroor- zaakt. Doch indien bierin eenige meer facilileit komt, bad ik zeer veel lust er toe, en zal trachten, zoo dra ik weer in Hol- land reis, er een plan op te maken. Maar ik geloof niet, dal roen meer dan 100 exemplaren hier te lande (indien al zoo veel) debileren zou: zoud gy op 200 voor Duitschland durven re- kenen?. Was 't niet goed dat gy ä loisir, eens een prospectus concipieerde en my toezondt, dien gy dan in de Duitsche, ik in de Hollandsche Journalen plaatsen liet. — über bücher, die Grimm wünscht: Casteleyns Const v. Retoryken, Geuse Liede- boek u. a. Ik bewonder uw geduld in 't opzoeken van 't oude echte goud uit het stercus en nog erger dan stercus — de läge vuile obsceniteiten en polissonerien onzer meeste in zwang zynde gemeene Liedeboeken. Dat oude lied: 'Na Oosterland wil ik varen' — ziet dat ook op de Kruistogten? Onze Maerlant moet een lied, om daartoe aan te Sporen, gemaakt hebben. fragen Über deutsche bücher. By alle uwe andern accurate en leerzame berigten, dank ik U ook voor de indicaties der Memoires der zuster Friedrichs des Gr. Meerman had als Dir. Gen. d. Kunst en Wetensch. plan dit werk zeer accuraet naar dien Codex A te doen uitgeven , en bad my waarschynlyk de bezorging der uitgave opgedragen : maar de tyd is voorby en M. zelf als Senateur te Parys gevestigd. über Wiarda, aber nichts näheres, anfragen über deutsche bücher und die biblio- theken zu Cassel und Göttingen. 1k vergat nog U te zeggen , dat van den Ourson en Valentyn eene fraaye dichterlyke vertelling gemaakt is, door Bilderdyk, Verteil, en Romances (of Mengel- poezy, 2de Deel) Amst. Wed. Doli 1799. bl. 121—154. By bem vond ik ook nog Sayavedra, Spaansche Romance bl. 171 — 4, en Almanzor en Zayde, Moorsche Romance, uit de Spaansche, Zayde e Zayda, bl. 228 — 33, voorts verscheidene oude Cngelsche en Schotscbe nagevolgd. in Cassel 9 dec. 1811. 4) Franeker 30 jan. 1 8 1 2. T. hat über die auf findung der Com- burger hs. öffentlich berichtet : übersendet Letterbode 181 1 nr 47. 1812 nr 3. Gy zult met eenige deelneraing, het decreet des M. van 22 Oct. dat onze Akademie by de nieuwe organisatie uitsluit, en dus mortiüceert, vernomen hebben ; en opgemerkt, dat hetzelve ons zelfs geene nieuwe plaatsing of pensioen , naar de billykheid, die men in Westph. gevolgd is, verzekert: voor my zelf had ik evenwel goede boop, en beloften; — en wy meenden te kunnen continueeren tot de nieuwe orde ons opnam of pensioneerde : — maar juist nu kregen wy eene aanzegging, om ons als stellig, misscbien wel sedert 22 Octob. gedemitteerd en zonder tra Cle- ment te beschouwen — en van de nieuwe organisatie ziet men nog niets. Dit schetst nog slechts een gedeelte van onzen onaan- genamen toestand; maar waarom zoude ik U verder daar mede vermoeyen, daar ik hoop dat by op myne Studie en onze cor- respondentie geen verder invloed bebben zal. T. bemerkt über seine beziehungen zur Göttinger societät dass sie nicht besonders lebhaft seien, fragen nach mittelalterlicher litteratur , die T. jedoeh nur aus Nieuw algem. Magaz. v. Wetensch. kunst en Smaak kennt, über Docens Sendschreiben; den Titureltext halte auch Bilderdijk für sehr verderbt, als beilage ist noch vorhanden ein auszug aus Huet De orig. fabul. Roman. 5) Franeker 20 febr. 1812. wesentlich auszug aus einem brief von van Wijn, darin: lk bezit alleenlyk een fragment van den berymden Reintjc de Vos, 't geen eene goede 1000 regels zal be- heizen. Ik zal het voor den Hr Grimm trachten de doen copieeren. dieser brief begleitet einen von Bilderdijk im namen des Holl inst, gesandten an Grimm. Digitized by Google 170 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE iv Cassel 9 märz 1812. v Cassel 25 mai 1812. vi Cassel 20 august 1812. 6) Leiden 13 — 23 october 1812. T. entschuldigt sich dass er auf drei briefe nicht früher geantwortet. Uw eersten , breedeo en ryken brief ontving ik, nagezonden, op ccn reisje dat ik omstreeks Paschen door Holland deed, om myn Vader te Leiden te zien, en aldaar en in den Haag eenige informatie te nemen, nopens het geene my, in de penibele omstandigheden onzer Akademie le doen stond. Want ik bad U, meen ik, gezegd, dat ten ge- volge der stilzwygend gedecreteerde suppressie derzelve , by keiz. Decr. v. 23 Oct. 1811 onze publieke functie en tractamentsbetaling met het einde van dat jaar ophield (en wy ontvingen zelfs ons tractament over 1811 eerst in Naart en April 1812, en naar rato van 63 pro Cent) en wy evenwel onze private collegteo voort- zetteden, slechts voor 't gewone collegiegeld , dat op zieh zelve en by een zeer gering gelal van leerlingen, onbeduidend was. Ook dit moest met het eineiigen van den cursus, met Juny of July, een einde nemen. De nieuwe organisatie bleef lang weg, en alles daarvan was onzeker. Ik had wel schoone beloften, ik had wel eenige reden om my te vleyen, maar kon met myne famille van 5 kinderen daarop niet wachten, en durfde bet daarop niet laten aankomen. Het resultaat van myne reis door Overyssel, Utrecht, Holland was dan ook het besluil, om zoodra onze cursus zou geeindigd zyn, de praktyk als Advokaat weer op te vatten; eene functie die ik in 1799 — 1802 in Overyssel met genoegen, en met zooveel succes als men in de eerste 3 jaar hebben kan, had getfxerceerd, waarvan ik altyd eene aangename herinnering had behouden, en waar toe ik nu eene goede gelegenheid had te Leeuwarden , de hoofdstad van het Departement (de oude Pro- vintie) Vriesland, eene fraaye welvarende stad, van 14 ä 16000 in- woners, alwaar voorhecn het provinciaal hof, en nu een aanzienlyk Tribunal gevesligd was, terwyl de oudste en beste Advokaten, alle, of in dat Tribunal en de andere beide Tribunaux van dat Depart. aangesteld waren, of het Notariat verkozen hadden, dat met de Advokature incompatibel is; en er nu slechts eenige weinige zon- der ondervinding of credit over gebleven waren: terwyl ook die stad slechts 3 uur van Franeker af ligt, en ik desnoods met eene trekschuit (onze oud Hollandsche diligence) dagelyks heen en weer kpn komen. Ik had te Franeker een eigen huis, en rigtte my in dit zomer en gedurende de onzekerheid, aldus in, dat myne Vrouw cn kinderen, daar bleven, ik een kamer te Leeuwarden Ii mir de, waarheen ik elkeweek, Maandags of Dingsdags ging, en Vrydags of Saturdags te Franeker thuis kaam: zoo wilde ik het Najaar of volgend Voorjaar afwachten, eer ik myne familie ook naar Leeuwarden trausporteerde en myn huis te Franeker ver- liet. Myne functie te Leeuwarden gelukte vo] komen, en myn credit Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHE* PHILOLOGIE 171 en myne bezigheid bepaalde zieh niet by het arrondissement van dat Tribunal: zoo dat, toen wy io het begin van Augustus de gunstige tyding kregen 'dat de Grootmeester der keiz. Universit. aan de Profess. der gewezen Akad. van Franeker en Harderwyk hun halve tractement assureerde, tot dat zy weer geplaatst zouden zyn , of ander pension de retraite voor hun gefixeerd zou zyn', ik niets liever wenschte, dan met dat halve inkomen (ruim 900 gl. Holl.) myne advokature te Leeuw. te kunnen blyven aanhouden. Maar het was anders over my besloten. Op de helft van Augustus werd de organisatie der beide nieuwe of geconserveerde Akademien van Leiden en Groningen (die reeds gedateerd is van d. 6 July) hier bekend gemaakt , en ik vond my als Professeur du Code Na- poleon by de Juridische faculteit te Leiden gevoegd. Bedenken kon ik niet, want dan kon ik het pensioen of halve tractem. niet behouden; en hoe zeer ik ligt op den duur te Leeuwarden als Advokaat meer had kunnen Winnen als 3000 fr. waarby welligt ons tractement hier ophoudt (tewyl ook de honoraria der col- legien minder worden , daar een of twee hoofdcollegien door ieder publice gratis zullen moeten gelezen worden) zoo moest ik toch het zekere boven het onzekere, een vast inkomen boven een onzeker en wisselvallig kiezen. En Leyden had veel aanvalligs voor my. 1. als de woonplaats van myn braven, geleerden, al- gemeen geßstimeerden Vader, die 71 jaar oud, maar nog zoo vlug en werkzaam is als immer. 2. sedert myne Studie alhier 1796 tot 1799 had ik met de meeste Professoren kennis en belrekking onderhouden en affectie voor Leiden behouden. 3. de Stad is fraai, heeft lieve environs, en is in't centrum van Amsterdam, Hanriem, Delfl, Rotterdam, den Haag enz. gelegen. 4. Ik ben hier ä portee van de Leidsche Maatsch. van Letterkunde, nog eene Maatsch. van Taal- en Dichtkunde (waarover nader) het Insti- tuut enz. en de werkzame leden daarvan, als van Wyn, Bilderdyk, JScheltema, NGvanKampen, en om dus, zoo vel myn tyd slechts toelaten zal, myne geliefkoosde Studie van Letter- en Geschied- kunde, voort te zelten. — Maar nu begrypt gy ook, dat ik dit geheele jaar door, geen meester van myzelven en myn tyd voor letterkundige correspondentie geweest ben. Tot July toe, was ik te Franeker geoccupeerd, met myn cursus aftemaken, en myne nieuwe betrekking te Leeuw. te prepareeren: de maanden Juli, Aug., Sept. had ik te Leeuwarden de drukten van myn etablisse- ment als Advokaat, en van de zaken die van dag tot dag my werden opgedragen en straks, na't ontvangen der tyding myner verplaalsing , met die zooveel mogelyk te termineren, of op een zekere hoogte te brengen, en over te dragen, en de twee of 3 dagen die ik te Franeker wekelyks doorbragt, eischte myne familie, myne Vrienden en bezigheden aldaar. Die brieven hebben steeds met my gereisd, in myne porlefeuille en voor myne oogen gelegen, en blyven dit doen, tot ik myne gelieele schuld betaald heb. . . . bittet die Sendungen für ihn nach Lingen zu schicken an den pro f. philol. et dir. seinin. Su- ringar, der sie über Franeker weiter besorgen würde, hat Kiliaens wb. in der ausgäbe von vHasselt besorgt ; zeigt das baldige erscheinen von Bilderdijks ausgäbe des 3 teils von Maerlants Spieg. hist. an; hat von Volksbüchern noch aufgetrieben: Fortuoatus, Sie dü er- henke 1761, Jan van Paris 1671; Malagys nicht. — Maar om U op eens al het noodige te bezorgen tot de kennis van bei oud-en boerefriesch (behalven de gedichten van Gysbert Japiks, den eenigen autor classicus in die taal , die in Vriesland zelf zeer Schaars en duur zyn: 66n deel in 4° 7 ä 9 gl.) heb ik gekocht, deels op auclie, deels nieuw 1. de oude Friesche weiten, 2 stukken (be- gonnen uillegeven, met geleerde aanmerk. door P. VYierdsma en P. Branlsma, nu beide overleden: het 3«" stuk, waarin 'l vervolg, en eene geleerde Voorrede of excursus over de wetten, derzelver ouderdom, taal enz. moest komen, mankeert; doch is misscbien gedeeltelyk voor de pers gereed), 2. Wassenberghs Taalkuudige Bydragen voor den Frieschen longval 1806. 2 stukken gr. 8°. 3. Hoeuffts nieuwe Aanmerkingen over eenige oudfriesche spreek- woorden. By N. 1 zult gy voegen Wiardas Asegabuch, dat grooten- deels de zelide stukken bevat; en wiens voorrede grolendeels vergoedt hetgeen wy van Wierdsma missen. Doch Wassenbeigb zegt dat Wiarda zieh bedriegt ten opzigte van 't oud en boere- friesch; en dat 1. het oudfriesch der wetten eene eigene, thans lang gebeel doode taal is, onderscheiden van 't boerefriesch. 2. dit boerefriesch is nog in dagelyksch gebruik in de geheele proviocie, nu Departem. Vriesland, onder de boeren en de bewoners der kleine Steden; en veranderd en verbastert weinig of niet. maar 3. aan den Zuidkant van Vriesl. te Molquerum , Hiodeloopen enz. Digitized by Google ZOR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 173 is een byzonder dialect van boerefriesch in zwang; dat ook reeds sedert eeuwen het zelfde in zieh , en even onderscheiden van het gewone boerefriesch blyft. — Voor het tegenwordige Vlaamsch en Brahandsch weet ik geen beter bandleiding dan de onlangs berdrukte Nieuwe Fransche Spraakkunst, door J. des Koches (een zeer kundig man , en weleer Secretaris der Akad. v. Wetensch. te Brüssel) ch. Hanicq ä Malines 16 V2 feuill. 12°. 2 frs. (volgens het Bulletin de rimprimerie). Maar die taal is nog dezelfde , die zy en ons Hollandsch te gelyk — want er was toen geen onder- scheid in — voor ruim 200 jaar was. De vrywording der 7 pro- vintien viel in een tyd toen de taal door inmengsel van allerlei uitheemsche woorden (gelyk het Hoogduitsch van Thomasius, Gundling enz.) ten hoogste bedorven was: in onze republiek stonden dadelyk Letterkundigen, Taalziflers, beschavers, vormers op, straks ook groote Dichters en goede prosaschryvers , waar aan het de Spaansche, naderhand Oostenryksche Nederlanden steeds geheel ontbrak, terwyl de bigotterie hen weerhield van onze schryvers te lezen en zieh er naar te vormen. Gy zult dus voor die taal met vrucht kunnen gebruiken de latere rederykers, Virgilius vertaald door van Ghistele, Livius (of Caesar) vertaald door Jo. Fenacolius enz. Kent gy de historie en sermoenen van Broer (frater) Cornelis? (Een fameus bedelmonnik, die met plompe burlesque populariteit legen de Geusen en ketters, in't begin der troubelen declameerde.) — De dagelyks in Braband uitko- mende boeken (meest ascetisch) vindt gy in't Journal of butlelin de rimprimerie. — Voor de oude en grondige Nederduitsche taal zyn beroemd, L. ten Kate, Aanleiding tot de kennisse van het verhevene der Nederd. Spraeke, 2 D. groot 4° (hy werdt vooft Nederd. geacht, 't geen ten zelfden tyde A. Schultens voor't öostersch, Hemsterhuys voor 't Grieksch waren), Tuinman's fakkel der Nederd. Taal en Nederd. Spreekwoorden (2 D. 4°), YYinschoten's Zeeman (Opheldering van alle de scheepslermen, metaphoras en spreekwoorden daarvan in onze taal geoomen), Opheldering van verouderde woorden in de Overzetting des Bybels (de onze is voor onze taal, dat die van Luther voor 't Hoog- duitsch is) door Ypey en Ackersdyk, 2 st. gr.8°. 1809 en 181 1. — anfrage, ob Grimm vWijn Huiszittend leven erhalten, anzeige da$s für ihn auf Bilderdkijs Verh. over de geslachten der naam- woorden subscribiert ist. 7) Leiden 30 octob. 1812. inzwischen hat vWijn den 2 d. des Huisz. lev. für Grimm geschickt, en een vriendelyken breeden brief voor U, en dit fragment van Ferguut, en het begin en slot van zyn fragment van den oud- Hollandschen bcrymden Reinaard. T. erbietet sich, wenn Grimm es wünschte, letzteres vollständig zu copieren. vWijn schrieb auch über het transporleren van't Hollandsch Archief naar Parys, dat hem zeer aan 't hart zal gaan, daar hy 10 jaren lang de algemeene directie over onze Digitized by Google 174 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE oude charters gehad, zeer veel gesauveerd of weer opgedolven, en in de bistorie gewigtige ootdeckingen er uit gedaan had, zoodat by eene nieuwe geschiedenis van Holland, althaus tot 1648 loe wilde geven. Ik ben zeer in myn schik mel zyn plan, ora eene verzameling uit de oudste Holl, dichtere te geven, en hoop slecbts dat het ten uitvoer kome, maar hy belooft veel en pre- pareert lang. Dat plan is juist het uwe en myne. über die nationalisierung der alten sagen bei ihrer Verbreitung. Bilderdijks ansieht van een aeloud volk in't hooge Noorden (ook by de Grieken beroemd als Hyperboreers) van waar de gronden der beschavjng, letteren en kunsten, door't geheele Oosten zoowel, als door Europa, ook Griekenland en Rome zouden zyn uitgebreid en afgedaald. Ik zal vWyn vragen, waar het Ms. van Lancelot, weleer van Prins Willem V. nu is? Misschien te Parys, misschien nog in den Haag, maar die soidisant publyke Bibliotheek heeft de yzere wet, van geen boek, veelmin Ms. buiten 't gebouw uit te geven. De fransche Ambtenaren alleen stellen zieh boven de wet. Opmerkelyk is ook 't berigt van vWyn, van 't herleven van den smaak voor de rederyk- kamers thans in Braband. Ik denk er dit van 1) de lieden hebben thans geen andere occupatie of gelegenheid zieh te doen op- merken. 2) het toont, 't geen ik U laatst schreef, hoe ver de smaak aldaar nog by dien der Hollandsche broederen ten achteren is. 3) het toont evenwel eenige gisting en opwakkering van smaak en dat het geestelyk geweld der bigotterie, dat weleer die kamers onderdrukte, gebroken is. 4) die gisting en smaak hoe gering en verkeerd ook in den beginne, kan tot verdere beschaving van geest en taal en dichtkunst leiden. — By myne te laatst ge- noemde schryvers over de Holl, taalkunde heb ik schandelyk ver- geten, Huydecopers Proeve van Taal- en Dichtkunde, waar by, by't ongeschikt cadre eener kritiek van Vondels poetische Ver- taling van Ovid. Metam. een sebat van oude etymologie en taal- kunde heeft gebragt, zyn eene quartyn is sedert door hem en Fr. v. Lelyveld tot veer dikke deelen in gr. 8vo uitgebreed , maar vindt onder ons thans weinig lezers en kopers. vii Cassel 8 dec. 1812. 8) Leiden 31 jan. 1813. T. hat Grimms brief bei der rück- kehr von einer reise vorgefunden. . . . Myne reis was van d. 6 — 27 Decemb. naar Vriesland; ingevolge van de permissie van den Grootmeester der keizerl. Univers, om uit de Bibliotheek te Franeker voor die van Leiden te nemen het gene hier voor het juridische vak ontbreekt. dieser absieht und der reise war der kalte winter sehr hinderlich geworden. T. übersendet den auetions- catalog der bibliothek Steenwinkels zu Harderwijk, hat auf mehrere bücher für G. auf trag gegeben, dank für die zugesandten bücher; gerne würde er Grimms schriften anzeigen: maar onze Tydschriften mögen geene of geen buitenlandsche werken vermelden , dan die in het Bulletin of Journal de l'imprimerie te Parys gestaen bebben. Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 175 T. hat Bilderdyk um seine meinung über die arbeiten Grimms ge- beten. Hy schreef er my privatim nog by (zu einigen ausstelr lungen) dat by aldien dat laatste stuk, over de passiva, niet slechts eene losse gissing of inval, maar by u doorgedacht en resultaat yan Studie en meditatie was, hy u een groot man moest noemen! en dat is in den mond van Bilderdyk, die alles beter weet, en op alle geleerdheid van anderen laag vall, al zeer veel. T. legt endlich eitie liste van oude en latere Liederboekjes en Anthologien bei, die JScheltema verfasst hat. 9) Leiden 2 — \Z febr. 1813. über Scheltemas bemühungen, als Friedensrichter zu Zaandam alte liederbücher zu sammeln, zu Krommenie und Assendelft seien meer dan eiders oud-Hollandsche, liever Westfriesche, zeden, woorden enz. bewaard. er suche ook te Hooro, Alkmaar, de Ryp en Schagen, alwaar de lust van zingen, en wel uit oude liedeboeken, nog bestaat, ja excelleert. . . . Wy wachten van Bilderdyk eene Geschiedenis der Nederd. Taal, waarop reeds met f. 7 (tegelyk als ondersteuning voor den grooten Ge- leerden en Dichter, die onder ons gebrek lydt) geprenummereerd is. Deze zal zeker origineel zyn, en den zamenhang zyner denk- beeiden over de bronnen en verwantschap onzer taal (en die b. v. van het Yslandsch en Grieksch en Latyo) volledig voordragen; en dus nog interessant zyn naast de zeer fraaye en grondige Ge- schiedenis der Nederlandsche Taal van Ypey, Prof. Theol. te Har- derwyk, nu te Groningen, welke onlangs is uitgekomen, 573 p. gr. 8°, kost f. 4. 16. Meerman te Parys denkt in't licht te geven een dagboek van 't leven van Keyzer Karel V door een kamer- dienaar van dezen, Vandenesse . . . Myne posilie hier gaf my de hoop van een gerusten bestendigen werkkring, evenwel is die nog precair; door het uilblyven van tractementsbetaling, vrees voor invasie van Engeischen, en dan revolutie, of anarchie en oorlogs-tumult. Revolutie alleen zou my niet verlegen maken; maar waar leven wy inmiddels van , tot alles weer georganiseerd is? fragen nach deutschen gelehrten und büchern, von denen T. die Grimmschen teilweise angezeigt hat. Maar onze natie, zelfs onze Geleerden, zyn in zoodanige apathie en loome zelfgenoeg- zaamheid of wel mistrouwen van anderen en vooral van vreemde- lingen, dat ik my van deze publieke impulsie, welke niemand zieh in 't byzonder aantrekt, weinig meer voorgesteld had, dan er op gevolgd is. ... Van Latynsche Gedichten over Heineke Vos heb ik niets kunnen opsporen, dan het Liber Asini poeoi- tentiarius , by Fabric. Bibl. med. et inf. Latin, v. Asinus : Carmen in quo indueuntur lupus vulpes et asinus poenitentiam agentes etc. maar dat sehynt my eene veel jongere en geisoleerde mo- rde fictie te zyn. . . . über die Utrechtsche Edda, worüber bei- lage; sowie über alte drucke der zeven wyze mannen van Rome (Delf 1483), Josephus van der destruetien van jberusalem (Gouda, Geraert Leew, 1482), Gereons werk van den gheboden gods, van Digitized by Google 176 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE der biechten ende van consle te sterven (Delf 1482). BUderdijk über die schwansage, nachfrage über briefe an Villers, Heyne, Hugo, bücherpreise. dank für Grimms mitteilungen über Jacobi und ScheUing. Wat Schelling, gelyk weleer Fichte, ook pro- testeere en appelleere, men houdt in Holland zyne philosophie voor Atheismus, juristische Utteratur. Voor eene andere (disser- tation) van Dirksen was te Parys de permissie van invoer ge- weigert, lk denk loch niet, dat die dissert. iets legen den franschen geest behelsde, en gisse dat misschien de Duitsche Schryver Dirksen op den Calal. libr. prohib. te Parys sta, en dit op dezen rejailleert. lüterarische fragen und wünsche, %. t. nach den andeutungen in Gräters Bragur. über Eichhorns Gesch. d. litter. Men is by ons zeer gcindigneerd dat Eichh. de Nederlamlers juist naast de Türken gezet heeft. Dit is legen alle pbysique methode en moet dus een moreel rapprochement aatiduiden. PS . .. Scheltema geeft my ook adres aan den Heer van Limburg in den Haag, als veel oude slukken hebbende . . . MB. . . . ontvang ik heden van den Hr. v. Wyn zyn precieus en uniq fragment van Reynaert den Vos, *'t geen LI HG. (schryft hy my) gelieve te doen copiercn voor den Heer Grimm , aan wiens billyk verzoek ik zeer gaarne , zoo als aan het uwc , mits dezen voldoe. Ik kan hei Ms. missen tot half April.' Verder: ''t zou my byzonder aangenaam zyn indien de Renike nog in dit jaar konde uitkomen, daar de Hr Grimm hoop op heeft. Om nog iets fraais in de wereld te zien, moet ik my haesten, want ik werde in kort 73 jareu, vo- lente Deo. UHG. zal my altyd verpligten, met het byzondere voor onze Studie, dat de Heer Gr. hem meldt, my te willen communi- ceeren. (Saar de Edda verlange ik zeer.' T. bittet um angäbe der bisher von vWijn mitgeteilten stücke. viii Cassel 28 febr. 1813. 10) leiden 5 april 1813. beifolgend die abschrift des v Wijnschen fragments, von T. selbst besorgt. Ik vrees dat de oorlog hei zelve (Grimms ausgäbe des RF) weer voor dit jaar achteruit zet; en ik hoop slechts dat uwe andere afgewerkle en gedrukte stukken niet in deze desastres verloren gaan! Het geen gebeuren kon, indien eeus Leipzig by eene vyandelyke iuvasie zoo moest lyden als Regensburg en Landshut in den vorigen oorlog of als Weimar, Jena, Halle in dien van 1806. De Hemel verhoede dit; ook om den Duitschen Boekhandel , die reeds zoo veel geleden heeft. dank für die von Grimm übersandten bücher. Hoe ver is men onder ons voor de kennis en bewerking van onze oudste Dicht- künde nog by die beide werken en vdllag. Grundriss z. Gesch. d. D. P. ten achteren ! en evenwel zie ik aan dit laalste werk zelf en nog meer aan de oppervlakkige Beylrage van Weckherlin, hoe ononlbeerlyk eene nadere kennis van onze taal en oude stukken en nieuwere werken daarover voor Duitschers is, die de oude poesie grondig beschryven en bearbeiden willen, berieht über die Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHII.OLOC I K 177 auction Steenwinkel. Ca?dmo en de Roman de la Rose zyn ons ontkocht door Hoekslra, te Haarlem, die in 1795 uit de regiering in Friesland gcraekt zynde, in Duitschland gereisd heell, en daar smaak en kennis van oude Duitsche Literatuur lieeft opgedaen Alle de Mss. van Maerlant zyn vry duur gekocht door den Hr. P. v. Musschenbroek te Utrecht, die den naam heeft van wel ge- leerd en zelfwerkzaam, maar niet zeer communicalir jegens anderen te zyn. die abschrift des Ferguut könne G. behalten, von Flor, en Blanchefleur sei gelegenheit eine abschrift zur herausgäbe nehmen zu lassen. . .. ix Cassel 22 april 1813. x Cassel 31>/t 1813. 11) o.o. aug. sept. 1813. Grimm ist von der maatsch. als mitglied erwählt. T. legt ein Verzeichnis der mss. und alten drucke der maatsch. bei; sowie anm. von lloekstra über das llildebrands- lied. litterarische fragen, lk heb onlangs hier in den band van een boek iwee strookjes pergament gevonden van een onbekend oud Holl, gedieht, dat niet jonger dan de 14<k eeuw sehynt; het is uit den cyclus van Charlemagne, over zyn oorlog tegen de Saracenen; onderscheiden van het gedieht, dat in Schilt. Thes. P. 2 is, en waarmede ik denk dat de oudfransche bataille de Ron- cevaux eenige overeenkomst heeft. Maar behalve dat Fransche stuk hebben wy by de Letterk. Maatsch. alhier, door een ge- lukkig loeval, een tweede gelyksoortig, Fransch dichtstuk, La bataille d'Agolanl et de Forte: dit zal ik ook op verzoek van de klasse van't Instiluut eens nalezen en er myne Fragmenten in zoeken. Ze maken nu slcchts 32 regels in 'tgeheel, verdeeld in 8 onderscheiden Fragmenten. Evenwel heeft Bilderdyk , wien ik ze mededeclde , er my 2 bladzyden over volgescreven , welke mis- schien wel verdienden in uwe Wälder (zoo ze in 1814, gelyk ik hoop, uog groeyen en bloeyen, al gaf men b. v. slechts alle 2 of 3 maanden een stuk) te staen. ... Ik heb hier leeren kennen eene Engeische vertaling of bewerking van Reinike de Vos als Volkshoek: the most delectable llistory of Reynard Ihe Fox; newly corrected, and purged from al grosness in phrase and matter. As also augmented and enlarged with sundry cxcel- l«nt morals and exposilions upon every several Chapter. London. Prinled by A. M. for Edward Bremster at Ihe Sign of the Crane in St. Pauls Churc-yeard. 1671. quarto formaat met Duitsche letter en lompe houtsneeplaten; ongepagineerd, maar 1 alphah. groot. Het behelst in 25 kapitt. den geheeleu gewonen Rcinaert, van den eersten Ryksdag en de klagte van Isegrimm en Curtois af tot het duel van Isegr. en R. en deszelfs gevolgen toe. Maar dan volgt er in denzclfden band, en in't zelfdc formaat, ook by denzelfden drukker (in 1672): a Contiuiialion or second pari of the most pleasanl and Delightful Hist. of Rein, the Fox. In A. F. D. A. X. 12 Digitized by Google 178 ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 32 kapittels, inaar korter dan hei voorgaande: de Maden gaan slechts tot 0, die van't vorige tot 0. Het schynt my van Engel- schen oorsprong, daar ik er sporen van de Engeische constitutie en verdeeling van Lords en Common* in meen te vinden. De Vos woordt hier, met zyne complices (den koning beoorlogd en o vervallen hebhende) met de gcwone Engeische straf van Hoog- verraad om 't leven gebragt. Ik voeg hier by de Opgave van Inhoud der drie eerste en drie laatste kapittels (Op eeu apart papier). [dies fehlt.] Gottsched Einl. s. 44 spreekt als of in 1681 die eerste Engeische uitgave geweest was. Maar 't was in 1671 reeds een oud gemeen Volksboek. In de papieren van wylen den in 1807 door't springeu van 't buskruid omgekomen Prof. Kluit (van welke uitmuntende verzameling van een lang arbeidzaam Leven slechts zeer weinig is behouden gebleven) vond ik onlangs achter een Ms. kronyk van Holland, maar die reeds voor 300 jaren uitgegeven is, drie oude Holl, dichtstukjes , het eene tot lof van de stad Haarlem, de beide andere over scenes uit de binnenlandschen oorloogen van die tyden (eene van't jaar 1481), het laatste is in 't eind defect — het boek waar by ze zyn is geschreven 1483. — ... Eindelyk heb ik op mync reis het Narrenbuch , Halle 1811 (dat ik reeds by na een jaar lang gehad had) ook doorgelezen. Ik heb in'l verhaal van de Schild- burgers slechts enkele trekken gevonden, die meri in ons land aan Campen in Overyssel verwyt, welke stad een (zeer onverdien- den) blaam van zotheid heeft gekregen. Namelyk s. 175 — 177 cap. 32. Ook eenigzins, maar veranderd c. 41 s. 201, 2. Men reprocheert ook aan de Campers een toren zonder trap, insge- lyks een predikstoel in de kerke zonder trap — hetwelk eenig- zins naar het Raadhuis zonder venslers van Schiida gelykt. Deze voor over de Zuiderzee van Amsterdam op Kampen of Hasselt in Overyssel, liet zyne tabaksdoos over boord vallen, sneed een kerf in de boord van't schip ter plaatsc waar hy stond , en vischte daar hy zyne aankomst. De fabel c. 33 s. 178 — 182 komt by vele fabulistcn voor. ein brief von ScheUema ist beigelegt , sowie prospecte zu 2 neuen ausgaben der gedickte von GJapix; Hoek- stras bemerknngen zum Hildebrandslied, (alles dies fehlt, da- gegen liegt das Verzeichnis der hss. und alten drucke der Leidener maatsch. bei.] 12) Leiden 12/an. 1814 . . . [antwort auf einen jetzt ver- lorenen brief Grimms] teilnähme an Grimms Schicksal, üw brief van de eerste helft van October, waar van ny spreekt, is door my niet ontvangeu ... Wy leven thans ook in eene nieuwe Digitized by Google ZUR GESCHICHTE DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE 179 wereld door het vertrek en verjagen der Franschen en het we- deropstaan van Nederland als eigen volk; en, het geen.hier hy zeer aangenaam, en de beste troost en vergoeding der langdurige rampen is, de oude partyscheppen , de afgunst en haat van velen legen het huis van Oranje zyn uitgedoofd: men heefl eindelyk de onregtvaardigheid dier gevoelens en behandeling ingezien , men heefl den aard der fransche broeders en verlossers leeren kennen, en is thans overtnigd dat het land alleen kan blyven bestaan en bloeyen onder een constittitinneel oppergezag der Prinsen van Oranje. Het beminnelyk karacter en de Verdiensten van dezen Prins en zyne zoonen geven hierby voor de volgende halve eeuw een vrolyk voruitzigt. Aan den anderen kant, wordt niemand wegen» vorige parlyschap meer uit ambten gesloten: en men hoort zelfs onder de hand wel eens klagten en reproches van ondc vrienden van den Vorst en zyn Vader, dat men zoovele (voor- malige) franschgezinden in ambten laat of tot nieuwe aanstelt. Aan eene constitutie wordt nog gewerkt; zoo dat alles hier nog provisioneel , en de Prins Dictator is. De Oorlogstoerusting en de binnenlandsche administratie vereischen alle zorg en geld, zoo dat onze betaling, die nog niet eens behoorlyk geregeld was, weder nienw uitstel lyden of karig zal geschieden. Ik was hier allein Prof. in den Code Napoleon, en ofschoon die nog niet is afgeschaft, zoo hebben toch myne lessen sedert de revolutie gc- noegzaam moeteu stil staan , dan verscheiden Studenten de wa- penen hadden opgevat en men ook de afschaffing van dat Wet- boek vooruilziet. Daar ik de vyfde ben in onze faculteit, die uit slechls 3 of 4 Professoren plagt te bestaan , ben ik nog niet gc- heel zeker van myn lot, en zal, indien ik hier blyf, een nieuwen litel moeten aannemen en weer nieuw werk aanvangen. fragen und mitteilungen. Thans kan ik ü «erst herigt geven op eene oude vraag, uopens de mss. van wylen Fr. van Lelyveld te Leiden. Ik heb kennis gezocht met zyn zooo, die hier woont en van dezen vernomen , dat de Bibliotheek zyns vaders na deszelfs dood verkocht was, maar de Mss. gekomen waren aan D. van Hinlopen (groot Taalkenner; zyne Geschiedenis van de Holl. Overzetting des Bybels is van eenig belang voor de Holl. Taal- en Leiter- kunde) die wederom dezelve met zyne eigene, had gelegateerd aan zyn Neef J. Hinlopen (Staatsraad van den Koning, Lid der 2« klasse van 't Holl. Inst, en Yriend van Bilderdyk) maar deze is, in den bloei zyn3 Ievens, komen te sterven, en zyne weduwe wil niets van zyne eigen gestellen of verzamelingen uit- of af- ^even. ... Ik denk evenwel, dat de oude stukken, welke Fr. v. Lelyveld aanhaalt, meest, of aan de Leidsche Maatschappy behoorden, waarvan hy Secrelaris was, of aan Balth. Huyde- coper, wiens Mss. hy gebruikt heeft, en er veel uitgeschreven in de nieuwe Uitgaaf der Proeve van Oudh. Taal- en Dichtkunde, en de meeste dier stukken zyn thans ook by de Leidsche Maat- 12* Digitized by Google 180 ZUR OESCHICHTR DER DEUTSCHEN PHILOLOGIE sehappy. bemerknngen zu den letzten werken Grimms (Kinder- und liansmärchen na.). 13) Leiden 13 ja«. 1814. an W Grimm , gemäß einer [nicht mehr vorhandenen] anweisung JGrimms. 14) Leiden 21 dec. 1814. hezug auf einen [aus Paris und im mai geschriebenen] imjuli [juni? 15] empfangenen brief [jetzt ver- loren]. In deze laatste weken heb ik veel tyd, maar met veel genoe- gen, gegeven aan Dr ßunsen, die met een brief van C. Villers aan my geadresseerd was, maar die geene andere recommandalie noodig beeft, dan die van zyn eigen verstand, smaak, geleerdheit en goede hart en zedelykheid, welk alles hy zonder eenige gemaaktheid of affectatie vertoont. Hy is bekend met n en uwen waardigen broeder en chargeert zieh met dezen brief en boeken. über die Organisation der holl. Universitäten; über G.s fragen nach stellen im Reinaert, die vWijn, beschäftigt mit dem archiv und heral- dischen besorgungen, nicht erledigt hat. T. klagt dass Grimms ant- worten auf die brief e vom aug. 1813 und jan. 1814 verloren seien, über Bililerdijk: zyn post als militairflscaal beeil hy reeds weder afgelegd. Hy verwacht cene aanstelling als Professor in de Nederl. Taal- en Dichtkunde te Amsterdam. ... Hy beeft in de laatste 2 jaren vyf beerlyke bundels Gedichten nitgegeven: 2 van Winler- bloemen, 2 Hollands verlossing. 1 Aflodillen, en nog een tum- dellje krygsliederen. litterarische fragen und mitteilungen über büchersendungeti. wünsch, aus der Comburger hs. über die Chronik etwas zu erfahren. 15) Leiden 24 dec. widerholt nr 14; direct an JGrimm nach Wim. bezüglicti des Reinaert fragments: ik heb op uw schryven gezorgd dat Zimmermann geen kopy krygt. antwort WGrimms auf nr 14) s. Reifferscheid s. 91. 1 6) Letalen 28 maart 1815 — 4 april. [ an WGrimm ; empfangs- vermerk 12 juni. J wegen des niederl. Nibelungenliedes hat T. so- fort beivWijn angefragt und sofortige, wenn auch nicht befriedigende antwort empfangen. Uunsen had wel goed gehoord: maar vWyn had geene aauteekening en slechts eene flaauwe beugenis van voor meer dan 40 jaren , terwyl hy de Nibelungen eerst veH laier had leeren kennen ; en de gelegenbeid om verdere rerherehes te doen, sehynt nu juist afgesneden. . . . Hier by zende ik een, in alle opzigten zeer gemeen Volks- of liever Straat- liedboekje, waarin ik tot myne verwondering p. 45 — 48 een Volkslied vind van de oude Geschiedenis van Flohs en Blancheneur, waarvan ook nog een oud Nederd. Dichtsfuk , onuitgegeven , bestaat, en ♦»ene prosa Geschiedenis in omloop is: uit welke dat iied ge- nomen sehynt, hetwelk ik tot de Herste helft der 17dc eeuw zo» brengen: zoo wel uit deszelfs eigen houding, als door de ver- gelykiug met bei Iied p. 50—60, l welk blykt uit bei laatste deel der 1 7d** eeuw, na de frans« he invasie van 1G72, te zyn. lut vroome vers en dat op p. 46. 65 maken een zonderling coutrast Digitized by Google ZUM UMSCHICHTE DER DEUTSCHEN FHILOI.OHIK 181 met den vuilen inhoud der meeste andere liederen. I>eze verzame- ling was voor 50 jareu reeds een zeer bekeud liedehoek en de titel heefl eene zekere bekendheid in onze ietterkunde verkregen dour den inval van een geleerd eu geestig jongeling Eihesius (d. i. E. J.B.Schonck, Prof. aan't gymnasium te Nymegen) die (alleeu de eerste coupletlen van't eerste gedieht) uitgaf in den smaed en als pendaut van het Chef d'oeuvre d'un inconuti par le docleur Ma- tanasius: zeer gelukkig nagevolgd: 4de Vermakelyke Slaluinljes cum variorum uotis et commentario perpetuo Eibesii. verspricht Volksliedjes , kiuderspelen in versen euz. . .. xi Wien 5 mat 1815. in Wien 8 mai 1815. 17) Leiden 1 july 1815. an die brüder Grimm, abrechnung. Met genoegen neem ik deel aan de Vereeniging, welke UEd. hebt opgerigt . . en neem . . de centrale correspondenlie en ver- zameling iu Holland op my. . . . Inmiddels heb ik reeds van een geliefd vriend, die Predikant is op een dorp in Overyssel by Deventer eeuige kinderspelen en liedjes outvangen. ... T. ist bezüglich der neuen gesetzgebung tätig. . . . Hetgeen de Heer J Grimm uit Weiten schreef , is maar al te veel ook applicabel op bei gros onzer Ministers en Regenten; waarby heerschzuchl ot eigenbaat de plaals en den sehyn innemen van wäre popularileil en esprit public. De Vorst is braaf en welmenend: maar vreemde- liug in zyn eigen land en kan alles niet doorgronden; vooral iu de moeilykheid en verwarring waariu hy de zaken van dit Land gevonden heelt; waarby straks de niet minder moeilyke admi- uistratie van de Belgische provintion gekomeu is. Doch vooral heelt de nieuwe apparilie van den Tyran en het oogenschyulyk gevaar van oos Land, dal zyn eersten aanval tot zieh trekkeu moesl, en zeker alle zyn geweld en woede hadde moeleu onder- viuden, my, gedurende de laatste drie maandeu veel onrust en kommer gebaard; en was hy in Belgie doorgedrougen , was ik een der eersten geweest, om de pen voor en geweer te ver- wisselen. Maar Good beeil ons gunstig gespaard eu als door een wonderwerk gered eu den vyand op eeus geueel ler neer geveeld. ... Ik heb reeds aan den H. WCG. geschreveu dal alle spoor van de Nederduitsche redactie van dit vuorlrcllyk Lied [Nibelungen] verloren is: de eenige man, die licht had kuuueu geveu, de Heer Gerard te Brüssel is overleden. Zyne eigen papieren eu verzamelingeu zyu bewaard, want hy heefl kiuderen, en zyn zwager is de Heer Raepsaet, Oudsyndicus van Uudeuaerde, een der weiuege Geleerden , die zucht hebben voor vadeiiaudsche Geschieden i.s eu Oudhedeu in Belgie. Met dezen heb ik onlaugs, daar hy, mede benoemd tot de revisie onzer constilutie , iu den Haag was, personele kennis gemaakt. T. schlägt vor einen lit- terarischen aufruf in dieser angelegenheit in Belgien zu verbreiten oder eine reise dorthin zu unternehmen , wobei er gern die Grimms Digitized by Google 182 ZUR GESCHICHTE DER DEUTHIHKN PHILOLOGIE begleiten würde, er werde kennis zoeken aan deu Heer de Bast leGeul, eu van Hultbem te Brüssel, welke [mit Raepsaet] wel- ligt de drie eenigeu zyn in Belgie, die deze sludien beoefenen. Uber die Leidener hs. des Wigalois. T. befördert die subscription auf den Armen Heinrich der br. Gr. über das Schicksal von Vil- lers. litt erat ur Uber alt holländisches recht, empfehlung für H. Reu- vens, zoon van een der bekwaamste en aanzieulykste Nederl. regtsgeleerden. 17*) Leiden 2july 1815. empfehlungsbrief für den genannten. xin Cassel 8 aug. 1815. 18) Leiden 25 oetb. 1815. empfang der Sendungen aus Wien, sowie der circulaire tot opzoeken van oudduitsche Volkspoesie (een daarvan heb ik uitgedeeld aan Scheltema, een aan den Pre- dikanl Ballol le Wesepe by Deventer , . . . een aan myu Broeder B. F. Tydeman, Predikant te Haarlingen in Vriesland, een aan den Pred. Bourim te Bensichem in Gelderland, . . eu een aan den Prof. Theod. van Swinderen te Groningen, die als School- opziener, vele gelegenheid tot opzamelen, door de Landschool- meesters beeft. über arbeiten Grimms: bemerkt dass er später schreiben würde over de oude en onder ons algemeeuc volkstraditie van Trojaanschen oorsprong der Duitscbe kustbewoners . . . über die mordsühne: ik weet dat ik als kind my plegt te vermaken met eene reisbescbryying van't niidden der 17d« ceuw, waarin eene afbeelding was, ik meeu van een zwaan (misschien van een hond; want ik berinner my dit niet volkomen) die door deszelfs doodslager in de geheele hoogte met koren bedekt moest werden, en daartoe opgehangen was zoo dat een eind op den grond raakle. abrechnungen wegen des Arm. Heinr. neuorganisation der Univer- sitäten. De Pred. Weiland van Rotterdam , die het groole Nederd. Woordenboek eu eene officieele Nederd. Spraakkunst geschreven beeft, is tot Prof. der Nederd. Letterkunde te Utrecht aangesleld. T. selbst ist in't algemeen Prof. juris geworden und liest deshalb röm. recht. 19) Leiden Ujuny 1816. T. zeigt seine ankunft in Cassel auf den 5 oder Qjuly an. 