title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: v^f änap. zie ^n^b, /HJI anak, kind; jong van dieren en planten, b.v. anak ajam, kuiken; a. ajar, kreek, H. Abd. 266; a, alt- ali, steen uit een slinger; a. Umboe, kalf; a. pokok, jonge plant. Van den mensch gebruikt men anak in be- trekking tot de ouders, anders is het boedak-, a, laki-laki, zoon; a, p^r^m- poewany dochter. Vorder: onderdeel (3^1 (33» 79 van het geheel, b.y. anak iangga^ sport van een ladder; of een klein van dezelfde soort, b.v. a. hoekit, henveltje,ook boekit anak; hatoe anak^ brokken steen? Hik. H. T.; a. ikan^ kleine visch; of geboortig, afkomstig van, zoowel van zaken als personen, b.v. orang tjina anak Malaka, een Chinees geboortig van Malaka; ^^m- pajan anak Svjam, een aarden water- vat afkomstig van Sijam; anak isteri of a. hini^ vrouw en kinderen, gezin ; a, ajar, watertje, riviertje zijtakje, kreekje; anak angkat, aangenomen kind; a. hadjoe^ MÖn. ondervest, on- derhemd; a. haXk^ een welopgevoed kind; a. hirai^ lijst, rand, zooals v. e. kandelaar en derg., b.v. kaki dian toedjoeh anak birainja^ Ism. Jat. 121 ; a. boelan, de negen laatste dagen der afnemende maan; a. boewah, opgeze- tenen, onderhoorigen van een datoek^ ook wel: nakomelingen, geslacht; a. bongsoe, de jongst geborene, de Ben- jamin, zie ook bij moeda. De volgorde is: a. hoelong, H^ngah^ ^alang^ ^pan- djang^ ^pandak^ ^moeda^ '^poetih, ^hi- tam^%ongsoe» Deze benamingen wor- den weer verkort tot long^ ngah, oeda^ tih^ andakj boesoe enz. De oudste zoon heet soms koeloep of loep^ het oudste meisje long. Bij deze rangorde-namen komt dan de eigenl.naam zooals Ibra- Hm enz.; a. dajoeng^ sloeproeier; a, dara, maagd; a. djadja-djadja^ per- sonen V. vorstelijke afkomst, doch v. minder rang dan de a, radja-radja; «. djari of a. tangan, vinger; a. dapatj gögeven kind; a. datjing^ gewicht V. e. unster; a. dj^bah^ de doosjes of potjes in een b^teldoos; a. djant^ra^ spaak van een wiel; a, doewit^TeniQ'^ a, gampang^ hoerekind; a. g^nta^ kle- pel; a.^o&gÄ:,starapertjevoor de betel; a. goela^ stroop; a. goegoer^ ontijdig geborene, miakraam; a. Ä;aÄ:/, teen v. den voet ; a, kembar, t weeling ; a. koen- tji, sleutel; a. l^bah^ larve van de bij ; a. lila, kogel uit e. donderbus; a, lidahy de huig; a. lidah timbangan, tongetje aan een balans; o. limpa, de milt; a. Jo(/ew^,klepel;a.^om&ow^,mijn werker; a. mas, in huis geboren slavenkind; a. mala, oogappel; anak matt diboe-- noeh, kind des doods, Ind. Poet.; a, mariam, kanonskogel ; a. medjay lade in een tafel; a. moeda, zie moeda; a» moerid, leerling, discipel; a. negariy inboorling, inlander; anak orang,, iemands kind; a. panahy pijl; a, pa- sang, klein getij; a. poengoet^Yonde- ling; a. m^njoesoe, zuigeling, ook a, soesoean van soesoean, zoogbroeder^ zoogzuster,v. dezelfde min ofzoogster;; a. penak, kroost, kinderen, voor wie men te zorgen heeft; anak per ahoe^ schepeling; a. perigt, kleine diepte in den bodem van een put; a, radja, edelman, vorstenzoon, prins. Hier- mede wordt een prins in de Hik. Korisj telkens door zijn aanstaanda toegesproken, die hem op e. distantie wil houden; a. ramboet, de kleine hoofdharen bij het voorhoofd; a. roda^ spaak van een rad; a. roepiah, stuk van een halven gülden ; a. «awaw^y de kostgangers, kostkinderen, com- mensalen, zie indoeh, a. sengkalan^ 80 (J^t wrgfhoutje Yoor de gewone sambal; -o. soekoe^ stuk van een kwartgulden ; «. soedip^ zie ald.; a. soeloeng, eerst- geborene, oudste kiad; a. soengai^ zijrivier, beek; a. tangan^ vinger, ook leerling die zijn meester helpfc, handlanger; a. tangga^ %^ovt van een iadder; a. t^kak, de huig; a. tUingaj trommelvlies; a. tiko es ^\LQi ^ong van •een rat, ook: raket, vuurpijl, Sw.; a. tjoetjoe, kinderen en kleinkinderen, afstammelingen, nakomelingschap, ook enkelvoudig gebruikt; a, torak, «chietspoel; a. toenggal, eenigst kind; unakan, wat op een kind gelijkt, pop, interest; anak-anakan, poppen, ook •de gezamenlijke zonen van iemand, b.v, sasoekoe lagt anakanakan ha, ^inda Ali^ Mob. Han. en andere; p^ranakan^ inlandsch kind, ook: baarmoeder, baring, geboorte: mem- p^ranakkariy baren; dip^ranakkan, gebaard, geboren worden, b,v. akoe dip^ranakkan olih ihoekoe^mi^riQ moe- der baarde mij, Hik. Abd. p. ^ß, r. 1 V. 0.; beranak, kinderen hebben, kinderen krijgen, bevallen, in het kraambed komen, ook een kind ge- winnen, en ook van mannen gebr. Zie Sadj. Mal. pag. Y\ en soelfdn Solaimdn itoe hSranak radja-moeda, «ulthan S. gewan den onderkoning, M.; b^ranak kUjil. kleine kinderen of jongen hebben, B. R. b^s.; b^r- -anakkan^ ook tot kind hebben of aannemen, H.T.; hi^ranak d^ngan, een kind hebben of krijgen bij. Djika kita b^mnakj ikoet kata bidan, Sprw. gez. als wij baren, dqen wij wat de vroed- vrouw zogt. Als b^ranak een object krijgt dan is het niet goed daarbij anak te gebruiken, b.v. maka bh'- anaklah baginda.,* sa^orang laki- lakiy Sadj. Mal. p. f a reg. 'S en 4 en niet anak laki-laku Zie ook id. id. reg. 3 en 2 v.o. en id. p. j*^a r. 5 v.o.; keinanakarij neef of nicht in betrek- king tot oom of tante; Mmanakan dibawah loetoet, benaming voor af- stammelingen van slaven, zoo ook, maar meer ironisch, k^manakan d^- ngan s^bab, Päd. bovenl.; doewa b^r- anakf een der beide ouders met een kind; katiga beranak^ de beide ouders met een kind, of een der ouders met twee kinderen enz.; tahoe beranak^ weten te zorgen voor kinderen, C. en S.; anak'b^ranakj van kind tot kind, van vader op zoon, van ouder op kind enz. ; anakanda^ anakda, ananda en nanda, vorstelijk kind. Zie ook kanak- kanak, JJDl anakda, kind v. e, vorste- lijk of voorn. persoon; zie bij anak. t>Uüüf inkiäd, Arab. gehoor- zaamheid, onderwerping. ^Uot inkär, Arab. loochening, weigeraehtig zijn. cXJJol anakanda = anakda, zie aldaar. ^yS^\ ingris, engelsch. bDjol anoegferaha, ook noege- raha^ Skr. gunst, gunstbewijs, ge- schenk van e. meerdere, begiftiging, eerbewijs, genadegift; d^ngan nama anoeg^rahay met vorstelijke vergun- ning, Oend.; m^nganoeg^rahakan^ schenken, geven, van vorstelijke personen; m^nganoeg^rahaty begün- stigen, begiftigen, beschenken. Jul Öüal en nal^ prop op een lading. Yerb. Ned. knal. ^j\ änom, Jav. jong; Mal. alleen in poezie. j^l Önain^ zes; m^w^^wam,dezesde zijn, b.v. van kinderen; herenanty zes in getalzijn,metzijnzessen;^ere«am, zesdedeel; kaenam^ zesde, ten zesde, de zes waarvan gesproken is; enam- enam, zes aan zes, alle zes; herena- maWjbij hoopen van zes^enam-helas, zestien ; enam poeloehj zestig. cXJlM ananda, verkorting van anakanda; zie bij anakda, yj\ anoe^ een zekere N.N., hier- voor ook si-anoe; verder: een zeker iets; wat ik zeggen wil; anoe-anoe, dit en dat; anoe-anoekan, dit en dat doen, niogelijk van het arab, foelanoe. yj\ änail^ ook nau^ de aren-palm, arenga saccbarifera, welks, uit den bloemkolf getapt, zoet sap, nira, of als palmwijn gedronken,of totpalm- suiker gekookt wordt. fy I anoa, buffel, bubalus depres- sicornis, d. 1. Cr. ^^1 aiiona^ e. s. v. vrucht, de nona- of anona-vrucbt. ät anl, I. e. honten raam, waarop de schering wordt gezet. Het bestaat uit twee zware blokken hout, tapak aniy die door een lat, helera ani^ zijn verbonden ; menganij den ketting scheren, bij het weven; anuani^ kettingscheerder; anian^ zie kerek; P(^nganian, schering. II. ani-ani, Jav. het mesje, waar- (^' M 81 mede de rijst op 't veld gesneden wordt; mengani-aniy rijst snijden, rijst oogsten. t* 3t anai-anai^ witte mier, ter- miet." ^Lüt aDlaja, Skr. onderdruk- king, onrecht, onrechtmatige behan- deling, ^erdrukking; m^nganiaja en me/i^an/q/aÄ:an,verdrukken,onrecht- vaardig behandelen, mishandelen ; mati teraniaja^ ten onrechte sterven, onschuldig ter dood gebracht worden, ook aniaja maii. C. en S., orang jang teraniaja dan jang mengamaja^ de verdrukten en de verdrukkers;|>^n^- aniaja, verdrukker, onderdrukker. ^aa3( ßniboeng, ook niboengj e. s. v. palmboom met een zeer hard spint, dat voor palen, latten, pieken enz. gebruikt wordt. Zie nihoeng, jC-xil aneka, Skr. veelsoortig, allerhande, allerlei; serha aneka, in dezelfde beteekenis gebruikt als ane- ka, ZOO ook sd'aneka en aneka-aneka^ B. R. b^s. p. 2; aneka-aneka bagüi, allerlei verschillende soorten. ^JCuI inikan, samentr. van ini en akatiy ten opzichte van dit, wat dit betreft. ^jol annjar, Jav. nieuws, nieuwe- lingsch. ^^xjt Önnjak; m^ngennjaky\2i9ier ineen persen, aanstampen, b.v. van den grond, de aarde tegen een plant aandrukken om die vast te zetten. jvju! annjam; m^«^aww;am,vlech- ten van haar, bamboe enz. klossen; m^ngannjam-annjamy allerlei vlecht- werk maken ; annjam gila, een sooft 82 xjut van zeer moeilijk vlechtwerk. Zie anjam, iUlJ! ßnnjah, ook njah^ weg! scheer je weg! voort! ook: zieh uit de voeten maken, b.v. maka njahlah ija^ en hij pakte zijne biezen, hij maakte dat hij wegkwam; m^nnjah- kan, wegjagen. ü oewa, gemeenzaam voor ioewa, bij benamingen van bloedverwant- schap of titeis, ook '^Lf geschreven. *Lf awa', zie awak. ^U awän, Perz. een koningshof, paleis, open gaanderij of terras, zie diwdn, JJ oewau, e. s. V. staartloozen aap, M. {^J Oeba^ het vat, waarin men de sagohoudende pap laat bezinken; ook de naam van een boom. v::^jftt obat, geneesmiddel, heel- middel, pleister, zalf, in het algemeen alles wat tot genezing wordt aange- wend, ook bijmengsel om iets te ver- oorzaken, middel om iets teweeg te brengen; obat sakalian penjakitj universeel middel, een middel voor alle kwalen; timahsari ditjampoer dengan ohat-obat soepaja rapoeh, zink vermengd met bijmengsels, opdat het bros werde; obat orang hobaiaitj kwakzalverij ; obat bMil^ buskruit; obat p^nggalak^ monteer- kruit; obat goena^ tooverdrank; obat d^haga, appeltje voor den dorst, Ibr. b, Chas. ; obat tjatjing^ middel tegen de wormen, wormkruid; obat b^ra- nakj vruohtbaarmakende middelen, «en middel om kinderen te krijgen. Hik. Ind. Poet.; obat mata, oog- middel; toekang obat, apothecar; kMai obatj apotheek; obat-obatan, geneesmiddelen, collectief; m^ngo- batkan, tot geneesmiddel maken; mhigobati^ met geneesmiddelen be- handelen; memp^robatkan, van ge- neesmiddelen voorzien, geneesmid- delen op iets aanwenden, loggen ; obat djaoeh, p^njakit hampir, fig. ge- brek hebben aan de noodige middelen voor iets; obat djerih^ een meeval- lertje voor gedane moeite, die niet behoefde beloond te worden. v.d-Tn, Zie ook hobat. o«f oebar, I. mengoebar, los- of openrollen, van opgerolde dingen, b.v. een zeil en derg. II. e. s. V. boom, met welks hast, koelit oebar, netten, Zeilen, touwwerk enz. gelooid of getand en bruin ge- kleurd worden; mengoebar, looien, tannen, doch niet van leder, zie daarvoor samak. W.t oebör, Jav. mengoeb^r, na- zetten,vervolgen,najagen.Asm.Pati. y-j«! Obor, Jav. fakkel, toorts, flambouw, zie damar en soeJoeh. p*ju| oeboer-oeboer, e. s. v. zee- kwal; pajoeng oeboer-oeboer, vorste- lijke staatsie-zonnescherm, dat door een afhangenden rand den vorm en de beweging van zulk e. kwal heeft, zie pajoeng; oeboer-oeboer gantoeng k^moedi, ankergeld, belasting voor het ergens laten vallen v. het anker. Jjjuf Obrol, Jav. beuzelpraat; ngobrol, beuzelpraat houden, sprook- jes verteilen. kbJ OebaDg; m^ngoebang, inke- pingen maken in een ruw stuk hout, om het daarna beter te kunnen be- hakken; aan weerszijden inkepen yan een boom, die geveld moet worden. ijj Oelbßng, Jav. omloop,kring; omloopen, ronddraaien. ^.1 oelJOeng, zie hoehoeng, ij^l obong, Jav. branden. Jlj.I obel, vleesch, zoolang ge- stoofd, tot de jus geheel verdwenen is. ^j.l OOban, ook hoehan. grijs, yan het hoofdhaar, grijsheid; orang oehan, grijsaard; m^ngoebanjGen grijs yoorkomen aannemen,ookv.d.grond, waarop rijst gezaaid is^ door het uit- spruiten der witte puntjes van het zaad, die den zwarten grond zulk een yoorkomen geven ; boekannja oeban engkau ini oeban inidn, oeban tjemer- lang^ hanjalah oebanmoe ini oeban boenga lalang djoega adanja^ H. Gr. p. 90, uwe grijsheid is geenszins die van het geloof, de stralende grijs- heid; uwe grijsheid is slechts die van de grasbloemen ! komt aardig overeen met: „die grijsheid is geon kroon op helle bekkeneelen, maar nietig distelvlas, waarmee de winden speien", Bilderdijk. ^^t oebin, I. batoe oebin^ vloer- tegel, ook roebin en op Java djoebin. II. schroevendraaier. ,^•1 OebOD, Kw. vrouw, die zieh in een kluis heeft teruggetrokken en p^nitentie doet. ^v:H^I oeboen-oeboen, voor- hoofdfontanel ; de kruin van het hoofd. Zie ook boenboenan. \^^ 83 Ä^.l obah; mengobah, veranderen, wijzigen, anders maken; verkeeren; de jonge rijstplantjes van het zaaibed op de sawah ©verplanten; berobah, zieh veränderen, anders worden; tia- dalah berobah moeloetnja, zjj bleven bij hunne verklaringen, weken daar- van niet af ; mengobahkan^ iets ver- anderen, wijzigen; m^ngobahkan p^r- djandjian, het overeen gekomene of beloofde wijzigen, veranderen; me- ngobahkan djandji^ en m. moeloet^ zijn woord of belofte hvoken^ perobahan^ verandering, wijziging; p^robahan boenji, afwijking der tonen; pero- bahan penglihat, zinsverrukking; orang tengah mengobah, iemand in zijn overgangstijdperk. j.l oebi, algemeene benaming van" meelachtige aardvruchten, in- zonderheid v. het geslacht dioscorea. Soorten zijn : oebi ara, o. badak, o. bSnggala, o. djas, o. djawa, o. gadoeng, 0. kajoe, o. keladi, dit laatste ook al- gemeene benaming voor aardvruch- ten; 0. kelebangy o. kMing, o. kelona, 0. kembili, o. Mntang, aardappel; o. merah, o. nasi =: kelebang, o, oepas, 0. padif 0. poeiih, o, teropong = k^m- bili torak; ikan oebi^ e. s. v. eetbaren zoutwatervisch; djahit lilit oebi, een overhandsche naad. v-j.l awat, de rij of regel of het päd tusschen de voren v. e. geploegd land, ongeploegd gelaten, opdat men door het veld kan gaan. C. en S. ^->.| awet, Jav. lang durend, lang uithoudend voor het versleten, stuk of opgebruikt is, duurzaam; awet moeday 84 ^,\ lang jong blijven; minjak ini awety deze olie houdt het lang uit. Voor Mal. geeft y. d. W. awit op! nooit anders gehoord dan tahan lama, väj»! oewit = hoeuHtj zie ald. AjJ oetania, zie Aj\. AjJ oetara, zie ^bl. fyjj.l oetar-oetar, e. s. y. klein, rond Schild, nieest Yan koper, buffel- huid of hout. In het Jav. is oeter, een ronde schijf. Zie ook poetar. ij*h2J Oetas, I. snoer, lijn, koord; tali saoeh sa'oetas^ een kabeltros; ook gebruikt als hulp-Telwoord bij het noemen Yan een aantal netten en kettingen; tjintjin oetaSj ring met kleine steenen omzet, alsof die aan een snoer geregen waren; m^ngoetas, aaneensnoeren. II. bedreven in eenig handwerk; orang oetas, een handwerksman, inz. houthakker, timmerraan; sangat oetas anak Foe-awang, de zoon y. P. is zeer bedreYen, Ind. Poet.; so* orang oetas p^r^mpoewan pandai menoeliSj een kunstenares, die zeer bekwaam was in het teekenen, Bioemi. Zed. Yerh. fjtj^jJ oetoes; mengoetoes^zenden, afvaardigen Yan een gezant of ge- zanten; oetoes-m^ngoetoes, elkander woderkeerig gezanten zenden;oei{oe- saUf gezant, gezantschap, afgevaar- digde, zendeling; oetoesan indjil, BYangelisch zendeling. mJS%\ Oetang, meest hoetang, schuld, wat men schuldig is. Zie hoetang, ^ i-j>J oteng, onze-lieveheers- beestje, coccinella; oteng mas, goud- haantje, crisomela, R. Ook Jav. {^'SJ Oetak, de hersenen, het brein, fig. verstand ; oetak ioelang, merg; oetak oedang, garnalen herse- nen, ook bij dyssenterie: beetje bloed dat met persing ontlast wordt; oetak- oetakj e. s. y. spijs, bestaande uit fijn gemaakte parang-parang -^isah of vleesch, sterk gekruid en inbladeren gewikkeld ; i?ii p^rkataänjang oetak- oetak segala perkataän^deze woorden zijn het merg (of de pit) van alle woorden; herhamhoeranlah oetaknja, zijne hersenen lagen verspreid. (oj.l oetik, e.s.Y. cetbaren zout- watervisch. ^J.l oetan, zie Jioetan, j^A OtO of otoh, Jav. borstlap voor kleine kinderen, reikende tot den onderbuik, meestal van gekleurd katoen. Zie haroet. aL-j.t oetih, gemeenzaam voor poetih. 7Ag> ald» -^•t odja; mengodja, twee vccht- hanen vurig maken, door ze tegen- over elkander vast te houden, aan- hitsen, ook van vechtkrekels en overdrachtelijk ook y. twee partijen. ^ol^r^-j' oedjana, zie jodjana. v:>.^,f oedjat, meestal hoedjat, van het Arab. k:^:^j kwaadstokerij door achterklap; mengoedjaty]miereny kwaadstoken; p^ngoedjat, lasteraar, kwaadstoker. J^^l oedjoed, het Arab. woe- djoed, zie ald. yc^J oedjar; mengoedjar, spre- ken,zeggen,hernemen; maka oedjar ;*5' baginda, toen hernam Zijne Majes- teit; oedjarnja^ zeggende. j^A oedjoer, op Java de uit- spraak van öedzoer^ zie aldaar. Ms>J Oedjoeng, zio hoedjoeng; 0. tanah, kaap; o. mala, buitenhoek van het oog; o. beras, stukjes die bij het stampen van de rijst afv allen ; oedjoengan, in het Palemb. e. s. v. dobbelspel. i3^%t Odjok, MÖn. mengodjokj met de voeten of met een stok tastende den w^eg zoeken. J^.l oedjoel, e. s. v. kruipende plant, die als bindsei gebruikt wordt, met roode vrucht. ^*y^J oedjan, zie hoedjan. ^Ä.«l Oedji; mmgoedji^ toetsen, keuren, ook in fig. beteekenis; batoe oedji, toetssteen; pengoedji, toetser, keurder van goud en zilver; batoe pengoedjij keursteen, toetssteen ; pe- ngoedjian, toetsing, keuring. ^jjy^c^jl oetjOOS, Batav. darmen, Jav. oesoes = ist peroet of taliperoet, ä2^«I Oetjang en oentjang^ spe- cerij- en medicamentdoos. L. Zie oentjang, I. v«ftÄ-«( oetjap; mengoetjap, op- zeggen, uitspreken; mengoetjap sjoe- koer, dankzeggen aan God; m. amin^ araen zeggen; m, kalimat assjahddat, de geloofsformule der Mohammeda- nen o-gzeggen-, p^ngoetjap, uitspraak, spraakvermogen, ook de eischer in rechtszaken. M. (3^^t Otjok, ook onjokj meng- otjok^ toeduv^en enz. ta' ketahoeän otjoknja, zijne pogingen of stappen O^^' 85 zijn onzeker. M^n. odjok; mengodjokj met de voeten of met o. stok tastende den weg zoeken. Jä.^1 oetjoel, Jav, los, ontglipt, ontslagen, in vrijheid gesteld. •^►•1 oetjoe, zie bongsoe, 4>^| oeda, gemeenzaam voor moeda jong, bij benamingen van bloedver- wantschap en titels, b.v. pa* oeda^ vaders of moeders jongere broeder; ma'' oeda, vaders of moeders jongere zuster; tengkoe oeda^ titel voor de mannelijke en vrouw^elijke afstam- melingen v. de regeerende Suithans van Djohor, thans Lingga; nachoda oeda, titel voor gezagvoerders van vaartuigen. v::^>>.i oedoet; m^ngoedoety roo- ken, inz. van tabak en opium in een "piJY)-^ pengoedoety tabaksrooker, opium- schuiver, ook; tabakspijp, opiumpijp. Voor dit laatste ook oedoetariy Hik. Bandjar enz. \4>«l Oedar, bejaard; sa'orang oedar. een bejaard man. M. &^J oedang, garnaal, z. hoedang. OJ*l oedap; oedap-oedapariy al- lerlei vreten, ontuig, allerhande vuil dat gegeten wordt. oJ^t oedip, e. s.v. zeevisch, een kleine parang-parang -Yisch. \Jji^^\ oedlk, bovenloop eener rivier, de daar gelegen landstreek, de bovenlanden; moediky rivier op- waarts, van varen, zwemmen enz. zieh naar de bovenlanden begeven. (JfJ.t oedoek == boedoek, de ergste graad van melaatschheid. Kw. woedoegy id. Jav. boecloeg. 86 nöy\ 8;>.f Odoh, leelijk, vuil, obsceen; leelijkheid, vuilheld, siecht van eene handeling, b.v. pek^rdjaän odoh^ Ibr. b. Ch. Max. Swett; kaödohan^ leelijk- heid, vuilheid. /5<>«l oedi, Jav. achter; hiervan: di'Oediy later, achteraan ; khnoedi, roer; kemoedian, daarna, naderhand. i^4>«l odal, en hodai, de naam van een wilden volksstam op het schier- eiland Malaka. J| aöer, ook haöer, e. s. v. dünne bamboe, ook voor bamboe in 't alge- meen. Soorten zijn: aöer gading^ a. doeri, enz.; aöer-aöet', e. s. v. gras, dat geschikt is voor paardevoeder; sap^rti aöer ditarik songsang, als e. bamboe tegen het beloop der takken voortgetrokken, Sprw.; bagai aöer di-atas hoekit, als bamboe op een heuvel, sprw. voor zieh blootgeven, met zijne gebreken te koop loopen. kA awar, algemeen heerschende ziekte, pest, cholera, epidemie, ook: hawar, kA ora, Jav. neen, niet. %«f oera; mengoera-oera, met anderen overleggen , overwegen ; Mroera-oera, met allerlei overleg- gingen den tijd verspillen of de goede gelegenheid laten voorbij- gaan, Pol. Dj.. %,f awoer, Batav. eetwaren in het algemeen; toekang awoer, koop- man, die allerlei eetwaren rondvent, V. d. W. %•! oewar; m^ngoewar-oewar, een bevel of verbod openlijk bekend ma- ken, afkondigen. vä^^ J oerat, I. vezel, draad van hout of vleesch, ader, zenuw, spier, pees; oerat kajoe, de draad van het hout; 0. nadi of o. Mrdhmjoet, slag- ader, polsader, o. p^mboenoeh, hals- ader; o. p^ng^toel, de spier onder de knie. C. en S. ; o. toenggang, pen- wortel, MÖn. zie akar oembi] b^nang tiga oerat, driedraadsch garen, o, gatal, e. s. v. geneesmiddel uit het plantenrijk; oerat k^ting, Achilles- pees, V. d. W. ook op Mal. o. peng- andar, id. C. en S. ; sa'' oerat benang pon tiada lagt pada toeboehnja, hij had geen heele draad meer aan het lijf; bMantjing soetera hitam ber- oerat dengan ajar-mas, een zwart zijden broek met gouddraad door- weven, Mes. Kag.; oerat berseling- seling, geaderd van hout. Sw. II. het Arab. Uurat, de schaam- deelen; meer algemeen het lichaam van den navel tot de knieen; nurat boemi? b.v. disoeroeh santapkan Un- rat boemi? K. Ch. v:ij.J oeroet; m^ngoeroet, met de banden een lichaamsdeel drukkend of knijpend wrijven, masseeren, ook met de vingers den knevelbaard strijken; m^ngoeroet dengan minjak, masseeren met aanwending van olie of zalf ; oe- roetan panah? de Holl. 33; oeroetan, Batav. worst. B. Zie loeloet, ty4\A oeroes, I. rechte streep, kras, schrap of insnijding ; meng- oeroes, een ruwe schets op iets ma- ken, b.v. op hout of den grond, om aan te toonen hoe het bewerkt moet worden. II. Jav. oeroes-oeroes^ purgeer- middel, purgatie. III. MÖn. ma-oeroesj het lichaam ter afkoeling wrijven met water, waarin een verkoelend middel is gedaan. c yJ oerang, I. alleen in oerang- aring, e. s. v. eetbare plant. II. Jav. garnaal, kreeft = hoedang, p, kA oeroeng, I. ook hoeroeng; Mroeroengy in groote menigte bijeen zijn ; mengoeroeng, in menigte iets be- dekken, zooals b.v. vliegen de stroop of het vleesch, mieren de «uiker. H. Abd. 463. IL het Jav. woeroeng^ verijdeld, mislukt, alleen in i^mas oeroeng^ zwavelijzer, letterl. mislukt goud; mengoeroengkan^ doen mislukken of afspringen. A.^f oering, kneveltje in not keepje onder d. neus; oering-oering^ in den baard brommen, pruttelen, mopperen. Jav. moering-moering, id. ä^J orong, I. Päd, bovenl. == oeroeng II. IT. zakje van kokosbladeren om er rijst in te koken. c.,| Orang, persoon, individu, man, mensch (doch niet in tegenover- stelling met andere wezens, want dan gebruikt men manoesia)^ volk, onder- hoorige, bediende, men, iemand, een ander, andermans, b.v. orang sa^o- rang^ e. enkel persoon, ^en individu, Hik. Boodj.; kata orang, men zogt; sä* orang manoesia, 64n mensch; oran^ ^^ndahara, het volk of de onderhoo- ngen van den rijksbestierder; toewan t)^ 87 poenja orang, mijnheer zijn bediende; Jiarta orang, iemands goed, ander- mans goed ; negari orang, bewoonde plaats, ook andermans land, vreemd land; orang karam dilaoet, akoe ka- ram didarat, anderen verongelukken op zee, ik verongeluk aan den wal; gemoek orangnja, dik of gezet van persoon; sifat orangnja, zijne persoon- lijke eigenschappen; banjak orang, veel menschen of personen; orang banjak, het volk, de menigte, het pu- bliek, de groote hoop, de schare; orang haloes, geest, luchtgeesfc; orang djam- bak, naam voor de Menangkabauwers; orang kaja, titel v. mindere hoofden; orang 6<?Äaro^,nieuweling,nieuw aan- gekomene; orang doesoen, dorpeling, landman ; orang (^a^'an^jvreemdeling; orang lama, oudgast, iem. die reeds lang in het land is; orang hitam, oosterling; orang poetih, europeaan, blanke; orang hoetan, e. wilde, bosch- bewoner, doch geen soort van aap, zie daarvoor mawas en majas; orang besar, e. aanzienlijke, iemands meer- dere; orang b^sar b^sar, de aanzien- lijken, de rijksgrooten, de overheid, overheidspersonen; orang hoeloe, ho- venlander; orang goenoeng, bergbe- woner, b er g volk; orang kaja, een rijke, ook: titel voor hoogere staats- beambten; orang sabon, albino, lett. zeepmensch; orang toewa, een oud man, ook: oudste, ouderling; orang toewa-toewa of s^gala toewa-toewa, de oudsten of ouderlingen ; orang toewa tahoe, het hoofd, dat vän alles kennis draagt; orang la'in, een ander, een 88 bi^ o;5 vreemde, b.v. adapon anak radja itoe boekan orang lain kapada baginda, die prins was geen yreemde voor den Yorst. Hik. Boedj. Ook wordt orang alshulp-Telw. gebezigd, h.Y.sa^ orang radja, een Vorst of koning; lasjkar doewa orang, twee krijgsknechten; soms ook y. dieren b.v. di-angkoetnja semoet itoe sa^ orang sabidji, elke mier droeg e. zaadje weg; so' orang, iem.; barang sa'orang, de een of ander; sa^orang pon tidak, een persoon zelfs niet, d.i. hoegenaamd niemand; sa'o- rang tiada siapa samanja, niemand, wie ook, was zijns gelijke. Pr. Djaj.; sa^orangnja en dengan sa^orangnja, alleen, nam. voor den 3^» pers., voor den l^n komt koe en voor den 2^^ moe in de plaats van nja; kasa'orangan, gebeel alleen gelaten, in zijn eentje achtergelaten,eenzaamheid,b.v.^/^2^- gal kasa'orangan, geheel alleen acb- tergebleven of achtergelaten, Prab. Dj. Asm. Pat. ; belas poela hatikoe olihnja kasa"* orang an, ook heb ik me- delijden met hem,omdatliij zoo alleen is^ of in den staat van alleenheid, een- zaamheid, Prab. Dj.; sa"^ orang dirinja, zicbzelf ; dengan sa^orang dirinja, bij zichzelven;5a'ora«(^(^'oß^a,deeenige, b.v. kita sangkakan Eatoe Enom sa'o- rang djoegajang ha'ik paras, wij meen- den dat R. E. de eenige was met een schoon uiterlijk. B. R. bös. 245; so' orang -so' orang, of sa'orang demi sa'' orang, of sa^ orang Upas sa'orang, de een na den ander, een voor een; sa'' orang in de beteekenis v. alleen wordt ook van twee personen gebr., b.v, ajahanda m^Upaskan toewan sd'o- rang, vader laat u (de beide prinsen) alleen gaan, H. Boedj.; sasa^orang, ieder een, de een of ander; orangan, beeld,pop,standbeeld;oran^-oraM(7aw mala, de pupil van het oog; sa"* orang, dengan sa"* orang ofakan sa"* orang, de een den ander. O)«! oerap; mengoerap, smeren, bestrijken met iets, b.v. met zalf en dergel.; oerapan^ zalf, smeersel; bij spijzen beteekent het, dat er geraspte kokosnoot doorheen gedaan is, b.v, nasi di'oerap, djagoeng di-oerap, poe- loet di-oerap en oebi di-oerap, rijst, mai's, kleef rijst en aardvruchten met kokos toebereid ; p^roerapan, zal- ving, nam. besmering met zalf. O).! oeroep; mengoeroep, in ruil nemen, wisselen; kedai oeroep-oeroep, wisselkantoor, wisselbank; oeroep- oeroep, bij ruiling, afwisseling, beur- telings; oewang oeroepan, wisselgeld; p^ngoeroep, wisselaar, bankier; batoe pengoeroep, toetssteen, nam. uit den tijd toen men nog met getoetst goud betaalde. O.J oerip, Jav. = Ä/c?06j9,leven, Zie ook arip, j^\.f orak; mengorak, losbinden, entbinden, losmaken, opendoen, ope- nen, van iets wat samengebonden of samengepakt is, b.v. lijnwaad om het te luchten; oelar mengorak lingkar- nja, de slang ontkronkelt zieh; mhig- orak-arik, van een menigte voor- werpen ; m^ngorakkan tapanja, zijne boetedoening staken, Hik. Asm. Pati. Hik. Koris. {JkJ oeroeg, Jav. mengoeroeg, aanaarden, met aarde ophoogen. ^jsJ oro-oro, e.s.v.ratel,gemaakt van een kokosdop en eenigekoperen chineescliemuntjeSjgebruiktomviseh te lokken; mengoro-oro^ met zulk een ratel visch vangen. ^^A oeral, los, ontbonden, los- gewikkeld, uit elkaar, open, geslaakt van iets wat gebenden, geknoopt of gevlochten was; emas oerai stofgoud; tanah jang oerai, losse aarde; ram- hoet teroeraij losgeraakt haar, loshan- gend haar; mengoeraikan^ losmaken, entbinden, ontknoopen, oniwikkelen; ook: iets in bijzonderheden verteilen, over iets uitweiden; oeraiayi^ omstan- dig verhaal; teroerai kawinnja^ hun huwelijk was ontbonden, Oend.; ada jang herlari teroerai dengan ramboet- w^*a,soramigen liepen hard metloshan- gende hären, H. Asm. Pat. ; mhigoerai mimpi^ e. droom meedeelen, Prab. Dj. mengoeraikan ikat, de banden losma- ken^mengoeraikandirhamdaridalam p^ngikat pinggangnja, het geldstuk loswinden uit zijn gordel. NoerMoh. Zie berai en p^rai. ,^\A oeri, I. mengoerijficMelijkin de rondte draaien als een toi ; bertarik oeri, zien wiens toi het langst draait; V. d. W. hard en snel naar zieh toe- halen van het tolkoord. IL bloedstremsel, dat na de nage- boorte, temboeni^ volgt. ioj«l oribang = kembang s^pa- toßj zie ald en wora-waru jwf t aöes^ I. ook haöeSj afgesleten door wrijving, b.v. de vinger door te r^y 89 schrijven in hetzand enz.; aöes i^loeU' djoek mentjolek garam^ de wijsvinger is afgesleten door het nemen v. zout^ Sprw. van iemand, die altijd bij mage- ren kost, rijst met zout, leeft. II. mengaöeSy zuiveren van me- talen? v. d. W. beter afschuren van metaal, zie I. Ook afgesleten door roest. Salj. Mal. p. 36, r. 1. III. dorst = dehaga; akoe aöeSf ik heb dorst. M^n. id. orang aöes^ diberi ajar, fig. nooddruftigen hulp verschaffen, tytA awas^ scherpziend,oplettend,. voorzichtig; mengawas-awas, scherp bezien, bekijken, sterk aankijken, Ba- tav. zie ook: awah^ latvah en lawas. ^^A oewas-oewas, zie y^r-L*/^ Arab. vs^uA»«! oesat, e.s.v. eetbaren zout- watervisch, yA*^A oesfer; oeser-oeseran, Batav. middelpunt van e. draaikolk, kruintje of kringetje, gegroeid in het haar. Hiernaar wordt de deugdzaamheid van paarden beoordeeld. Zie poesar. jM^J oesoer, recht, toi, belasting^ die aan de hoofden v. e. district moet opgebracht worden, M. = soesoer II,. zie aldaar. %^«t oesir, I. mengoesir^ snel op iem. of iets afgaan, snel iets trachten te bereiken, nazetten,achternajagenf mengoesir pintoe^ snel de deur trach- ten te bereiken, Ind. Poet.; m, poelau,, het eiland trachten te bereiken; laloe bMajar masing-masing mengoesir^ kanegarinja, vervolgens zeilden zij^ een iegelijk regelrecht naar zijn land^ 90 (j*^**'5 iS^) Djaj. Langk.; m^ngoesir pada t^rang itoe, regelrecht afgaan op dat licht; m, oran^, iemand achternajagen ; b^r- oesir-oesiran^ elkander nazetten ; ook oesir-m^ngoesir, Prab. Dj. II. op Java m^ngoesir, wegjagen, verdrijven, = halau, zie aldaar. j^-i**«l oesoes, en oetjoes, op Java: ingewanden, darmen. h^J ausat, Arab. middelste, midden. ^5 I oesang^ droog, dor, van graan, tabak en derg. van de lijmige of vette deelen beroofd; dor, niet ge- olied van hethoofdhaar; mengoesang, droog of dor worden; kaoesangan, droogheid, dorheid in dien zin. L^J oesoeng; m^ngoesoeng, met zijn beiden of meerderen op den schou- der dragen,b.v. een draagkoets, ber- rie, lykbaar en der g.-^ p^ng oesoeng ^ de drager of het draagmiddel ; kajoe pe- ngoesoeng, de draagstok of draag- boom ; oesoengan, datgene, wat aldus gedragen wordt,draagberrie,lijkbaar, draagkoets. \^M^J oesap, m^ngoesap, iemand of iets op de eene of andere wijze be- handelen, ora het leven of den moed weer op te wekken, b.v. kampvech- ters, vechthanen enz. ;^^J Oesalj,Pad.boYenl. = Ä:oe- rang^ zie ald. MÖn. aangebroken, aan- gesneden, verminderd, er aan ontbre- ken; mengoesaki, verminderen, van iets afnemen. (^^.M/.t oesik; mengoesik, plagen, kwellen, tergen, o verlast aandoen,met de banden ergens aanzitten, zieh be- moeien of inlaten met iets, aan iets tornen; in elkaar draaien van touw, koord, garen en derg.; eene vrouw aanraken,beslapenenz.MÖn.onrustig, woelig V. e. zieke; p^ngoesik, plager, kweller; werktuig om te twijnen. Juw^l Oesoel, verb. van J^^f aUw«l oesah, I. noodig, noodzake- lijk zijn, wordt zeer dikwijls gebezigd = ta^oesahj b.v. oesahlah s^gala man- teri poenggawa padoeka Sangoeloen masok perang, 't is niet noodig, dat de ministers en oflScieren van Uwe Majesteit aan den strijd deelnemen, H. Naja koes.; ta'oesah, het behoeffc niet, 't is niet noodig; apatah oesah- nja^ waartoe is het noodig; oesahkan, laat staan, gezwegen van, in plaats van, = djangankan. II. oesahj werk; beroesah, werken, bouwen; memperoesah, bonwen, op- richten, samenstellen, vervaardigen ; memperoesah roemah, een huis bou- wen; m, kebon lada^ een pepertuin aanleggen ; peroesahatij vervaardi- ging, bewerking, fabrikaat, fabriek, werkplaats. Wellicht van oesa?ia, zie aldaar. auu«t oesoeh(?) ambil peroesoe- hau, kwalijk nemen, C. en S. L^«l oesaha^ zie sl^t* ^yw^f Oesai, I> uit elkander, ongeveer = oerai; mengoesai^ uit elkander doen; uitsmeden van ijzer, H.T.;m^w^OßsaiÄ:an, uit elkander doen gaan, uitpluizen van pluksel en derg., rekken van een verhaal, Kin Tab. 99 r. 5 ; m^ngoesaikan ramboet, het haar uit elkander maken, losmaken, b.v. (S^^ ü***; 91 maka toewan poet^ri pon Mroesaikan raniboet s^raja toeroen ha-ajar^ en mevrouw de prinses was bezig heur haar los te maken terwijl zij naar het water afdaalde, I. P. Zoo ook H. T. en K. Tab ; M^n. pitiskoe tUah oesaij mijn geld is op; p^kan tUah oesaij de markt is al afgeloopen. II. Chin. = tahi tjandoe^ het olie- achtige aanzetsel in een opiumpijp. ^^^1 oesia, zie U-u^f. i**«! awang, I. = awan^ Mes. Pr. Dj. op vele pll. M8n. uitspansel, hemelruim; mengawang, in de lacht schieten, er naar gissen of raden, ook wölk, M. Zie awan, II. jongetje, als aanspraakswoord en ook als blij vende naam ; awangpe- ngasoehj heet de knccht van Pa^om^, of den prins, die de held is in de Mal. komedie ma'joeng^ C. en 8.; p^rawa- ngaUj de gezamenlijke hamha-radja V. e. maleische hofhouding; pa'awang en ma'awang noemen de ouders van een kind ook olkandor. b.v. Mem. bloeml. I. 4:6 dr. p. 96. A A Oewang, ook wang, geld, munt; een geldstuk van 10 duiten, een dub- beltje; ook: een goudgewicht van ^/ '/was; 0. ajapan, soldij, onderstand; oeivang belandja, geld voor dagelijk- sche uitgaven, geld ter bestrijding v. de kosten, tractement, pasmunt; o. boetaj nonactiviteits-tractement ; o, hoeta poera, Batav. speldegeld, geld dat voor amusementen, aalmoezen enz. dient en niet tot het kapitaal gerekend wordt, Hom.; o. karfaSj papieren geld; o. tertimpa^ gemunt geld; 0. toenaij kontant geld; o. djasa^ pensioen ; o . petjah, kleingeld ; o. sirihy fooi, drinkgeld, zakgeld; o. soewap^ geld ora iemand om te koopen; oe- wang permadoewan, speldegeld, d B. ; oewang-oewangan, stukken van tien centen; boenga oewang^ interest, rente. %.£•! oengar, e.s.v. eetbaren zout- watervisch. i_ft^tt oengap; m^ngoengap, naar zijn adem snakken, diep hijgen om tot adam te komen; sama oengap, van de noten bij het semetjah-si^ei, wanneer de kiemopeningen naar denzelfden kant gekeerd zijn. y^J oengoe, paars, bruinrood; mengoengoe, paars worden; oengoe- oengoewan, paarsachtig. &^ oengah; mengoengah-angeh, op verschillende wijze waggelen, b.v. van losse tanden, een oude palissa- deering en derg. Ook onjak-anjih O5I oewap, I.damp,wa8em,stoom, uitwaseming, b.v. van den grond enz. m^ngoewap, aan heeten damp bloot- stellen ; m^roetvap, uitwasemen, dam- pen. IL geeuwen, gapen, hijgen, tot adem komen, Maxw. ^^\J^\ oepaja, zie ^LS|. väo«I oepat = oempat, zie ald, ^^1 oepgti, zie jcif. ^♦1 opor, Jav. vulsel van ge- braden gevogelte; m^ngopor, eene spijs aldus toebereiden; opor-opor bebek mentas sdngka hing awakke^ dewek, Jav. Sprw. luyj.! oepas, I. Jav. plan tengif = ipoeh, zie ald. Ook vergif in 'talgem.; 92 63,t ^5 pohon oepas^ de gif boom ; oepas- ratjoen^ giftmengerij, vergiftigingen, Oend. Djambi; oepas herhoelam ra- tjoen, plantengif met mineraalgif als bijmengsel, een mengsel van onder- scheidene vergiften ; memberi makan ratjoerij zie aldaar. II. opaSy Ned. oppasser, inlandsch bediende bij de verschillende takken van dienst, b.v. opus pos, postbode, brievenbesteller; opas polis^ politie- dienaar; o. toewan residen, de boden van het residentie-kantoor. i^.l Opang, latje, dat bij het knoopen van netten gebruikt wordt. M^n. rSj.l Oepak, I. mengoepak^ op- stoken van vuur, aanstokcn, beroe- ron ; mengopak api, het vuur opstoken, twist stoken; pengopak api, twist- stoker, stokebrand, ook een pook. IL e. s. V. dünne, krakende koek, platte oublie. III. oepak-apik, allerlei draaierij; m^ngoepak-apik^ allerlei onwaarheid spreken, draaien, veinzen, Oend. f^S^toepaili; w^n^o^/?am,poliJ8ten, bruneeren ; p^ngoepam, polijster, bru- neerder;oe/?amaw,poliJ8tsel,polijsting, bruneering; teroepam, gepolijst. \.4^^ oepama^ zie A^\. ^^•t open, Jav. zieh met iets bemoeien, notitie nemen van, letten op, Oend. ^.1 Oepau, Chin. geldtaschjojdat op den buik gedragen wordt. AA oepoe^ Boeg. titel, die aah de Zonen van den regeerenden Vorst ge- geven wordt, ongeveer = baginda. ÄÄ*f Opah, loon voor diensten, werkloon, geld waarvoor men iemand huurt om iets te doen, omkoopsprijs; opah hari, dagloon, werk bij den dag; opak orang, loon, werk, bij het stuk; opah dalam, loonwerk aan huis, aan den Winkel; opah ^^raroÄ:, geschenk in geld van een bruidegom aan zijne schoonmoeder bij het verlaten door de bruid van het huis harer ouders, in het Palemb.; opah toewa, de kosten V. e. huwelijk, te betalen aan de oud- sten door den bruidegom, in het Pa- lemb.; opah nemoe, in het Palemb. vindloon voor een vaartuig; makan opah en m^ngambil opah, voor loon werker» ; mengopah, loon geven, voor loon laten werken, iemand huren ; 0j9aÄaw,huurling,loonbediende,werk- volk. is^A Opib^ de taaie bladscheede van de pinang- en niboeng'-paXmen, gebruikt tot het vervaardigen van akertjes, fakkels, en om er iets in te pakken. ^•«1 awak^ I. lichaam, persoon; ook gebruikt als pers. en bezit. Vrnw. voor den 1^, 2" en 3" pers. Inzonder- heid voor den 2" pers. jegens gelijken of minderen en dan gebruikt men^oor le pers. kawan, b.v. awak pon awak, awakpon tahoe, awak soedah besar,jij bent jezelf, jij verstaat het, jij bent al groot (volwassen), e. gezegde te Pa- hang met kwade beteekenis, C. en S.; bini awak, u w eigen vrouw; awak harn- bapanas, mijn lichaam is warm; awak p^rahoe of a. kapal, scheepsvolk, de bemanning; ook de romp v. het vaar- 05' tuig; h^ndak kamana awaky waar wilt gl] naar toe? awak tiada tahoe, ik, gij of hij weefc het niet; herawak^ bemand zijn van een vaartuig, ook jegens ieraand awak gebruiken, hem met awak aanspreken. Zie ook diri, II. Ava, het land der Birmalis, b.v. orang awak dan orang siam^ bet Yolk van Ava en dat van Siam, M. ijj.l oewak, I. zie oewa=toewa, IL mengoewak,\oeien,hu\ken "VAU karbauwen, huilen van kinderen. ^m\ oewek; mengoewek, een ge- luid raaken als v. ieniand die braakt; door den neus janken, van kleine kinderen. ^13*5' oewoek-oewoek, de ascb- grauw^e gibbon, bylobates leuciscus, P. om zijn geluid ook wel brulaap genoemd. \J^J oewok, troetelwoordje voor kinderen: mooi ventje! raooi meisje! yfj oekoer, afmeting, lengte- maat; mengoekoer, met de lengtemaat meten; m. sama pandjang^ bij het meten gelijke lengtemaat gQVQn^ ook fig. voor e. onpartijdige rechtspraak; m, tanah^ landmeten; elmoe oekoer, landmeetkunde; oekoer an, maat;sa'- oekoer, van een maat, zoo lang als; ^eM^oeÄ:o^r,degene die meetjof het In- strument, waarmede gemeten wordt; p^ngoekoer tanah, landraeter; tali p^ngoekoer, meetsnoer; rantai peng- oekoer, meetketting; perkakas peng- oekoer, meetinstrument. jS^\ oekir; mengoekir, gravee- ren, snijden van figuren in hout of metaal, uitbeitelen; oeÄ:*Vaw, graveer- i'^l 93 of snij werk; peng oekir, graveur,hout- snijder, beeldsnijder. jjmS'äI oekas, e.s.v. eetbaar zout- water-schelpdier, ran welks schelp knoopen worden vervaardigd. L-ftf.f oekoep, wierook, renk werk om te branden; mengoekoep, met wie- rook berooken ; beroekoep, zieh met wierook berooken; oekoepan, beroo- king met wierook, ook wierookvat, doch beter per oekoepan ; ajar Mroe- koep, bewierookt water, dat als minne- drank gebruikt wordt. Zie ook soeng- koep, ^fJ oekam, e.s.v. kleinen boom met dorens en welks bladeren als geneesmiddel worden gebruikt. ^J okan, Siam.? e.s.v. beamb- ten? die een brief in ontvangst gaan nemen,b.v. manteri, hoeloehalang dan banian dan okan-okan pergi menjam- boet soerat dan bingkisan ftoe, H. T, S',1 oeki, Boeg. e. s. v. spei, waarbij geldstukken of boewah keras in een cirkel op den grond worden ge- plaatst en een in het midden komt te staan. Daarnaar wordt met een stuk geld of een boewah k^ras geworpen. 0^5! oegoet; mengoegoet, bang maken door te dreigen met woorden of wapens, om te veroorzaken dat men iets doet of laat; pengoegoet bangmaker, dreiger; p^ngoegoetan, bangmakerij. iyS^^\ oegas? b.v. dibongkarkan- nja tanah itoe d^mikianlah hamba ^^%Xm^JLo raksasa itoe, PÖl. Djin. f^jis^l Ogak-ögak, grappenma- ker, potsenmaker, hansworst. 94 ^5» (3-^5 ' Ogok, in den hoogsten graad giegg, vrekkig; orang ogok^ aartsvrek. 1^1 Ogam^ mengogam, door het aanwenden van toovermiddelen in geestvervoering hrengew^ p^ngogam majang, e.s.v. dans, uitgevoerd door twee vrouwen met een bloemkolf van de pinang in de banden, waarbij zij in zinsverrukking geraken en dan voor Orakel dienen. jSJ Oegoe; m^ngoegoe^ herkau- wen, 0. en S. == mamah hiah aoll Ogah; m^ngogah, iets heen en weer schudden, b.v. een paal in den grond om hem los te krijgen. J.f awal, Arab. eerste, begin, aanvang; awal moesim, begin van het jaargetijde of de mousson; ra- hioe Uawal, de derde maand ran het mohammedaansche jaar ; djoemadi Hawaly de Tijfde maand ; zie ook achir. J,! auwei, ITed. ouwel. J,| oelä, Jav. slang, = oelar, zie ald.; oela-oela, ruggestreng, C. \^J Oelat, ook hoelafj worm, made, rups, inseet; oelat hoeloe^ be- haarde rups; oelat sentadoe, e. s. v. groote. groene rups; oelat soetera, zij- deworni; oelat-oelat, insecten als af- deeling van het dierenrijk; b^r oelat ^ vier dagen na morgen,Sw. staat zeker met worm of made in verband en zal wel beteekonen, dat dan de zoo lang bewaarde spijs vol maden is. Zie ook tahi andjing bij tahi, vaJ.t Olit; m^ngolit^ op de knieen vriegelen of schokken om te süssen, op die wijze tot bedaren brengen of in slaap süssen. Zie ook olik, JiA oelar, slang; soorten zijn: 0. ajar^ oelar biloedak, e. s. v. adder; 0. belang^ gif*i&> gevlekt van huid; o. bakau en o. boeJalai gadjah^ giftig; 0. daoen^ e. s. v. zeer schoone groene slang,niet giftig, waarmee men speelt; 0. danau^ giftig; o. djandai; o. girangy 0. Ä;^s^, klein en giftig; o.Äropa^, giftig; 0. ketam teboe, o. lidi, klein en giftig; 0. lirang; o. garang^ de zeeslang, M. ; 0. mataharij giftige adder; o. nagay de draak; o. mantjit; o. oembaka; o, poenti; o. nipah, M.; o. sawahj de py- thon of reuzeuslang, zie bij sawa; o, poetjoek; o. pakoe; o. sandak; o. sarok; 0. seniy klein en giftig; o. tahi kerbau; 0. tampong hart; o. tanah; o. tMong, zwaar giftig; o. tioeng betapa^ e. s.v. slang, die zieh in boomen ophoudt en dicht ineenkronkelt, M. ; o. tikoes; toelang oelar, ruggegraat van eene slang, ook de dikke rotan, die vast- gemaakt is aan de uiteinden der pen- nen, welke in een boom geslagen zijn en met deze een ladder vormt, zie pakau; oelar-oelar^ lange staatsie- wimpel; oelar-oelaran, M^n. kramp, stijfheid in de ledematen; meng- oelaVy zieh als een slang voordoen, fig. voor: zonder wapens zijn; o. mhiginda en o. m^ngijang, beide namen van den regenboog, Päd. bo- venl. Zie voor het eerste k^nda en voor het tweede jang II. Voor de slangensoorten zie ook de Ind. Gids, Juli 1882 en d. 1. Cr. J«f oel^r, Jav. = oelat^ zie ald. 9'. t .1 95 J^l oeloer, meest hoeloer, ge- vierd, afgelaten (MÖn. voor den dag komen, naar buiten komen, b.v. de tong uit den mond); m^ngoeloer,\ie- ren, aflaten van een touw en derg.; mengoeloerkan tangan, de band uit- strekken, ook gebruikt van de pooten van dieren, b.v. van den sprinkhaan ; oeloer ook iemand die, den dood ver- diend hebbende, van den Vorst gratie heeft verkregen, als wäre het gevierd is, doch daarvoor met zijne nakome- lingschap zoodanig lijfeigen is ge- worden, dat hij niei verkocht worden kan; di-amhil akan oeloer^ tot lijf- eigen genomen worden ; di-oeloerkan kapada karadjaän, als lijfeigen aan den Staat vervallen, b.v. pada hoe- koem ndat orang pemhoenoeh holih didendakan sampai toedjoeh poeloeh limatahilperakatawpondihoeloerkan kapada karadjaän, C. en S.; masoek oeloer j lijfeigen worden ; oeloer-oeloer en oeloer an, beginnende liesbreuk. ^A olir, schroefdraad, kurke- trekker; olir -olir an, e,B.y, versiersel, dat in de balai, wordt opgehangen, H. Boedj. mogelijk een papieren lan- taarn in dien vorm. lyJJ Oölas, bekleedsel, omhulsel, sloop, bedekking, geborduurd, geel, ongeplooid valletje rondom den rand V. een vorstelijken zetel of draagstoel, vakjes waarin sommige vruchten ver- deeld zijn, zooals citroenen en derg., pit met het vleesch van vruchten zooals de nangka, doerian, en derg.; ^^ngoelaSj omhuUen, bekleeden, om- Heeden, bedekken; Mroelaskan katn merahy voorzien zijn v. e. omkleedsel van roode stof; oelasan, bekleedsel^ omhulsel, bedekking. Zie oeles* jjj^l oelÖS, Jav. sprei, bedde- laken. kiJ oelang, herhaaldelijk; $a'- oelang, nog eenmaal, nog een keer;. mengoelang, herhaaldelijk iets zeg- gen, doen of ergens heengaan ; meng-^ oelangi, herhaaldelijk naar iemand of iets gaan zien; heroelang kata, zijno woorden herhalen, herhaaldelijk spre- ken; adapon andjing itoe, djikalau dipoekoel sakalipon, heroelang -oeJang djoega ija kapada t^mpatjang hanjak toelang itoe, al wordt een hond ook geslagen, toch komthij herhaaldelijk naar de piek waar veel hotten zijn. Sprw.; ieroelang mimpinja, toeval- lig werd zijn droom herhaald; oela- ngan, herhaling; oelang-oelang, her- haalde malen; tali oelang, touw dat door meer dan een katrol loopt; 6^r- oelang-oelanganySteeds bij herhaling;: oelang-aling, herhaaldelijk met ver- scheidenheid, ook: kruisen van een vaartuig, heen en weer varen, Sadj, Mal. 143; gantang oelang-aling, ee» inhoudsmaat voor het meten van stofgoud, waarmede men ook met de bodemholte meet, zoodat zij her- haaldelijk omgekeerd wordt; oelang-^ oelang, e. s.v. versiersel in het haar der vrouwen, bestaande uit een reep^ van pawc?an-blad, waarin bloemen gestoken zijn. Yki^\ oeloeng-oeloeng, Jav. da kiekendief, e.s.v. sperwer, zie Mlang. uiA oling, topzwaar,waggelend^ 96 6 ook bij M.; m^ngoling-oUng^ heen en weer schommelen, sÜDgeren, Yan een vaartuig door de golven, of van water in een vat, waartegen gestooten is, ook: schudden met het hoofd, b.v. maka sakaliannja pon hairdnlahserta mengoling-ollng akan kapalanja^Mon waren verbaasd en schudden met hun hoofd, Pm. DJ. ^L| oleDg, rank van vaartuigen; oleng-olengj alleen in o.-o. kemoedi, horizontaal draaispil voor de stuur- talies op een indisch vaartuig, stuur- rad- kaolengan^ rankheid, v. d.W. zie het vor. wrd. t^^j.l Oelap-oelap, brij v. keladi^ e. s. V. aardvrucht, met kokosmelk, santan, {^J oeloep, ankerkluis, het gat waardoor de ankerketting naar bui- tenboord loopt. /sj.t olak, I. de tweede haspel, waarop het garen van den eersten, roewing^ gehaspeld wordt ; mP^ngolak, daarop haspelen. II. MÖn. terugstrooming, keering, V. het water door eene verhindering. Dit schijnt de juiste beteek. te zijn. Zie III; draaiing, warreling van een stroom,zijwaartscheafwijking van de «ens aangenomen richting; schadaw- zijde, afgekeerde zijde van wind of regen; angin olak, dwarrelwind, wer- velwind; olak ajar^ draaikolk; olak en p^ngolak pintoe, karaerschut voor oene deur; olakan kPmoedi, zog^ kiel- water, H. T.; olak dajoeng, de war- reling door de riemen veroorzaakt; mew^o?aÄ,draaien,warrelen,zijwaart8 afwijken; omhak mengolak kalaoet, de golven springen of deinzen terugnaar zee, V. d.W.; bProlaky warreling heb- ben, van eene rivier; hiervan ook bolak in bolak-balik ; tldak berolak pikirannja, hij verändert niet van gedachten, v. d. Tn. III. terug: m^ngolakkan^ terug- geven, retourneeren. Oend. Djambi. Yan olak komt waarschijnlijk bolak (ber -\- olak) en tolak {ter -\~ olak), ^J.| olok, I.spot,voor-den-gek- houderij; mengolok-olok en fnemboe- wat olok-olok^ spotten, voor den gek houden, Ibr. b. Ch. ; pengolok, spotter. II. e. s. V. kettingsteek voor zoom met een grove naald enongetwijnde zijde gewerkt, zoo, dat de steken ruitjes vormen. fftij.l olik, = olit^m slaap bren- gen, op de knieen in slaap wiegelen; lagoe pengolik, slaapdeuntje, liedje. Max. 162. tXi.l oelßg, Jav. wrijvend door elkander roeren; sambal oeleg, een van de vele sambals of bfjspijzen. jJJ oelaitl, ook hoelam, rauwe toespijs bij de rijst, uit het planten- rijk; -.= roedjak op Java; oelam-oelam, allerlei rauwe toespijs. Pel. Abd. 28 r. 4; oelam-oelam en oelaman^ wat op zulk een toespijs gelijkt, fig. voor een onwettige bijzit. ^^\ oelan; oelan tampala^e^s.Y, gouden hoofdversiersel, plat, rond, ter grootte van een 2^/ centstuk, gebruikt in het haar ter linker- en rechterzijde van het hoofd derbruid. ^L\ Oeloen, dienaar, onderdaan. Ook gebruikt als pers. Vrnw, l^ en 3« pers. enk. en meerv. in de Hss. Het gebruik hiervan is nederiger dan dat van dengan. Jf^f oeloe, I Ar. meerv. van dzoe, II. begin, hoofd, zie hoeloe, äJ.I olah, manier van doen, ma- nieren, kuren, kunsten; mengolah^ al- lerlei kuren of kunsten vertoonen, om den ßchijn van iets te ontgaan; ook zonder die reden, Am. Hamza, vraar het kunsten vertoonen in het algem. is; kunst en vliegwerk gebruiken, door allerhande middelen verrichten ; klaarmaken van spijzen. Ook wordt olah dikwerf = ^^r/ gebruikt, b.v. hagitoelah olahnja, zog is het er mee geBte\d;d^miJcianlaholahtjerUeranja^ ZOO was de toedracht van zijn verhaal, H, Boedj.; olahan, kurig, Sadj. Mal. 204, 227; sa'olah-olah, alsof, wordt ook gebruikt in de beteek. van kalau- kalau, b.v. djangan banjak katamoe^ sa'olah'Olah dikata orang engkau pe- nakoet. H. Asm. Pati, men zou moge- lijk van u zeggen, dat ge een lafaard waart; hoekan olah-olah^ buitenge- woon, Jat. Nast. sJJ Olih, door, uit kracht van, ter oorzake van, omdat, daar, dewijl; oUh- ^i«, door hem of haar, daardoor, door. dat; olih karena en olih sPbcib, om reden, omdat, ter oorzake van; berolih, verkrijgen, in banden komen, regeert het Voorz. akan, dat meestal wordt weggelaten, berolih akan/m banden gekomen; hiervan 5o^^Ä, kunnen mö- gen, dat soms wordt gebr. i. pl. y.b^r- o^ih, Masj. 'Ihak 74; ta' bolih, het w 97 mag niet; ta^ bolih tidak, het moet; bolih'ta'^bolihy mögen of niet; bolih dengan boUhnja, als het maar eenigs- zins kan; saboUh-bolihnja, zooveel mogelijk, in dezen zin ook sabolih- bolihan^ Hik. Abd. 153, dringend; m^mperolihj verkrijgen, bekomen, er- langen^ YerweTYen^diperolih, verkre- gen enz. worden; t^perolih^ te ver- krijgen, verkregen; perolehan^ ver- ^^ygi^gj erlanging verwerving,ook: het verkregene, b.v. satoepon tiada perolehannja, dat leverde hem niets op, daarvan verkreeg hij niets. Soms wordt olih gebruikt in de bet. van daar, dewijl, b.v. olih ija isla, makam kami polionkan, aangezien hij een Mohammedaan is, smeeken wij om hem, S. M. 82. J.t aula, Arab. passender, ge- schikter, beter; inna aula^ voorwaar het is beter. ^^1 oelai, I. e. s. V. eetbaar zout- waferschelpdier. IL ronddraaien, zooals rijstin een kookketel, een draaikolk in stroomend water, M, ^^1 oeli, I. mengoeh\ kneden van deeg, was, leem en derg.-, oelian of oelen^ kneedsel, wat gekneed is, ook: e. s. V. dünne koek; p^ngoeli^ kneder, gereedschap om te kneden. II, oeli'oelij wisscher van een ka- non, Mal. br. van den Suithan van Sijak aan den Gouv. Gen. of het zou oelai'Oelai moeten zijn? Ziq oelai 11, \^iA aillija, Arab. meerv. van L door de Maleiers ook als enkelv. gebr. Zie wali. 98 r> ^^1 aoem, dreun, galm, klagend gebrul, b.v. van een tijger; m^ngaoem- aoentj klagend brüllen; harimau m^- ngaoem tidak menangkap^ Sprw. blaf- fende honden bijten niet; m^ngaoem ook overdrachtelijk van 't brommen V. vliegen en muggen gebezigd, C. en S.; p^ngaoem-aoemj brulling. 