title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: »Gg wordt door een' boozen geest bezeten , .zeide eens de stuurman tot den betreurenswaardigen' man; zie wel toe, dat hg u niet na^r ligchäara en ziel bederft." Mgn yader merkte weldra, M^elk een booze geest het y^as, die den matroos zod geheel veranderd had : het yras de tnämmon, het was de hebzucht, die immers door Zijne magt allehoöger «n beter geyoel der menscheigke ziel uitdooft. De ramp«- zaUge man had, zoo als mgn yader zieh uitdrukte; »dien bqel,. dat blinkend slgk^' ontdekt, yan het welk ik dadelgk deq eersten dag yan mijn yerblijf hier ia het pak^ huis het een en ander te zien kreeg ; het was de naiaten* schap yan een misschien yoor langen , tijd hier gestrand^ naar allen schijn portugeesch. schip, destijds sieehts bog bewaakt door het op den grond liggend geraamte yan zijned TOormaligen bezittei^ of redder uit den yloed. «> De fnatroos pronkte bij yerscheidene gelegenheden nü ip^dft met ringen , aan welke kostbare edelgesteenten prgkten i dan eens liet hij goudstayen of groote spaansche goudstukkiöii üen» eti yroeg mgn' yader en den stuurman,. hoe yeel dezb dingen' wel waard waren. Reeds sedej^ eenen geruimen tgtl ging hg, niet zonder wapenen; in zgn' gordel stak hg «e» V V 258 paar geladen pistolen, die men uit het geslrande schip had .ise£genomen , daarbij een scberp geslepeo dolk , met een kostbaar geTest, waarvan de wgze yan Terovering aan de beide anderen onbekend was. Deze wapening scbeen des te onnoodiger en belagchelyker, Termits op bet gaDscbe eiland behalTe de zeevogels zelfs geen spoor van groote landdieren of van eene Tergiftige slang te Tinden was, en de zonderlinge mensch yan zgne beide lotgenootcn zehen geene ygandel^ke oogmerken te vreezen bad. De oude stuurman en mgn vader konden voorzeker ge* makl^elijk gissen , dat bun makker ergens eenen Tood op bet eiland gedaan bad» docb beiden waren omtrent zulk een' Toor ben nutteloozen scbat zoo on?erscbil]ig , dat zg er niet eens naar vroegen. Het gebeurde derbalve gebeel ioevallig, niet met opzet , dat mgn Tader eens aan de , destgds door digt stekelig kreupelboscb omgevene plaats kwam, waar de matroos juist y tusscben de muren eener oude , TerTallene but bg zgnen achat zat. Toen b^' mgn' Tader gewaar werd , sprong bg als' een razende op , legde eene pistool op bem aan , docb bedacht zieh we^r en zeide : als mijn' arts en toekomstigen reisgezel Terscboon ik u ditmaal ; wie Tan u beiden bet echter nog eens waagt , hier een' Toet op mgn regtsgebied te zetten , die is een kind des doods« Zgne Tan woede fonkelende oogen bewezen , dat bet hem met ^gne bedreiging ernst was; mgn yader Terwgderde zieh, en Terbaalde den ouden stuurman , wat bem wederTaren was. Deze beide vrienden badden thans allezins reden , om Toor hunnen makker te Treezen. Op zekeren dag» toen zg baden op eene afgelegene plaats van het Strand met Tisschen bezig waren I bad hg alle schietgeweren, sabels en messen wegge- lipmeUi welke zieh in de Troeger gemeenscbappelgk bewoonde but bevonden. Toen zg des avonds terugkeerden en den diefstal bemerkten, zeide de oude, Trome stuurman: laat bem de ligcbamelgke besc^ermings» en TerdedigingsvTapenen weg- nemen , de geesteigke bescherming en troost , die ons Jeven 259 en het uit- en ingaan onzes adems bewaart, moet hg ons loch wel laten houden. Wg zullen zien , welke bescherming des lerens sterker is en langer duurt , die 9 welke hg zieh zamenraapte 9 of die wij hebben en die ons noch dieven noch roest kunnen ontnemen. De matroos kwam thans sicchts uit zgne yerhakking, die hg als eene kleine yesting inrigtle, te voorschgn, als hg, gewapenderhand , zonder den änderen slechls een goed woord daarom te gunnen, van hunne verzamelde levenstnid* delen baalde, wat hem aanstond. Oikwgls nam hg hun het reeds gekookte of gebradene vleesch der schildpadden en Tisschen uit den scholel , wanneer zij na den arbeid hunnen hooger daarmede stillen wilden; of hg beval hun gebiedend dit of dat, waar hij zin aan had, Toor hem klaar temaken en het op een' steen te plaatsen , dien hg als de niet over te schrgden grens van zgn gebied aandnidde. Gewoonlgk Tonden zg daar reeds een' schotel Tan kostbaar porselein tot opneming van de afgedwongen belasting gereed staan. » 6g zgt , zeide hg , mgne slaven , en , wanneer gg mg in het vervolg een Taartuig zult gebouwd hebben, mgne roei- knechten ; brengt gg mg gelukkig naar Java of de kaapst^d , dan zult gg rgkelgk beloond worden; thans echter hebt gg, zonder eenig tegenpraten slechts te doen, wat ik u be^ veel." Wanneer mgnen vader, die zieh nimmer veel badbehoeven te laten bevelen , deze handelwgze van den ellendigen ma^ troos onverdragelgk yoorkwami of den toorn bg hem deed opwellen , dan stelde zgn oude vriend hem gerust. . Gg ,zi4.t «ien, zeide hg, dat zulk een hoogmoed spoedig voor den « val komt; zulk eene domme boosheid en woede graaft zieh zelve een graf en komt meestal daarin om. Op eene zonderlinge wijze werd deze voorzegging in den echt woordelgken zin vervuld. De regentgd was gekomen; de planken hut, die de sehe epstimmer man nog gebouwd had, hield het binnenstroomende water slechts onvolkomen terug» eene vooruitstekende rots in de nabgheid strekte den vuurhaard 260 'als ook den beiden Trienden, die naast denzelven hun beid plaatsen, tot hun gewoon verblgf ; z^- hadden het alleen aan de Toorzorg van den stuurman le danken, dat zg het gezbuten ▼leesch dör schildpadden en Tegels, benevens egeren en Trucb* ten in zulk.eene menigte verzameld en bewaard vonden^ dat zrj zelfs gedurende de ergste regendagen geen gebrek be» boefden t6 Irjden. In de eerste dagen nadat het natte weder een' aan?ang genomen had , had de matroos zieh nog bg de b^ide anderen laten zien; hij Lad de laatsle maal nog zoo teel Tooi^aad medegenomen , dat hij er wel eenige dagen genoeg aan had. Er verliepen echter van toen af niet siechfs ver&cheidene dagen , maar weken , zonder dat hij zieh zien iiet; »waarschijnlgk," zeide de stuurman , »heeft onze eiland- tiran , in uren , dat zijn mammon hem eens uit zijne banden öntsloeg, zieh zelf Toorraad Terschafty ons gezouten fleesch ficheen hem buitendien ook niet zeer te behagen en de yer^- sche egeren , die wg hier in de rotskloof bewaaid hebben , -zgn zijn' bespied enden . blik ontgaan^ laat ons de zeldzame rust ZOO goed mogelgk genieten en gebruiken." En dit deden de beide reizigers dan ook naar hun Ver* mögen. In den koffer mgns vaders, die benevens verschei« dene anderen Tan gelijken inhoud uit het &chip gered Tfaren, i)eTonden zieh Terscheidene goede boeken; zulke, die tot opgeruimdheid en aankweeking der godsdienstigheid 9 als ook tot Trgsbegeerte dienstig waren; zg lazen, spraken, teekenden en schreTen; want mijn arme .Tader toonde mij later eene tnenigte geschritten / die hg tot tgdkorting op het eiland Verraardigd had. De groote Toorraad Tan papier, dien hg toit de kajuit Tan den kapitein alsmede Tan den scheepskom^ mandant en deszelfs schrgvers medegenomen had , waren ten laatste bgna gfeheel door hem Terbruikt geworden. De regentgd was nu Toorbg; men kon we£r naar alle kanten heen op het bloegend en groenend eiland rondloopen^ den beiden Trienden kwam het nu toch bedenkelgk toot, dat de matroos zieh nergens zien Iiet; zg begonnen te Treezen, dat hem eene ziekte of e^nig ander 4)ngeluk oTergekomen 261 was. Zij naderden zgne ombeining, riepen hem onderschei- dene malen met luide 8tem; hij gaf geen antwoord. Eenmaal echter meende nign vader loch » dat hij , na zulk een luid geroep, van binnen een zwak geluid hoordc; »het is Christen- en menschenpligl , zeide hg , in dezen oogenblik niet aan de bedreigingen van den dwingeland,^niaar aan de mogelgkheid Tan zgnen nood te denken," en zg drongen beide op eene Tao stekelige struiken bevrgde plaats het kreupelbosch binnen. »Wij komen niet als uwe yganden , Antoon," riep mgn vader, toen hij het muurwerk der hut xag, »maar cm te zien , of . gg onze huip noodig hebt;'' maar geen Antoon gaf antwoord. Toen zg digter bg de woning yan den »heer des eilands." kwaihen , merkten zg spoedig , wat denzehen tot zwijgen gebragt had ; een ge- deelte , niet alleen van de uitwendige verschansing , maar ook een nieuwe aanbouw aan den ouden , vasteren muur was 9 doorweekt van den regen , ingestort; nadat men het puin weggeruimd had , vond men het reeds tot verrotting overgegano Igk van den ongelukkigen , dien zijne eigene hebzucht tot een' valstrik des doods geworden was« In plaats van het vaartuig, wiens bouw hij ons toegedacht had, konden wg (zoo sprak mijn vader) hem thans siechts een graf bereiden ; de gouden kasteelen , die hij in zgne droo« mergen bouw de, waren tot een' hoop aarde geworden. De oude bewoners van het schathuis, tegen hetwelk de nieuwe , zooals de stuurman bemerkte , zeer ligtzinnig opge* metselde aanbouw leunde , hadden vaster gebouwd , dan de ongelukkige Antoon; hier slond nog het gansche geweif, opgevuld met de schatten , op wier bezit de veronglukte zieh zoo yeel ingebeeld had ; in een zgvertrek vond men het geraamte van eenen voormaligen yermoedelijken . bezitter , daft Antoon, zonder zieh nog de moeite te geven , om het te begraven, met oude iompen en splinters der door de wormen - doorknaagde voormalige honten gereedschappeo toegedekt had. Wy begroeven ook deze menschelijke overblgfs^Is , en 18, 262 die pligt lYcrd ons gemakkelgk gemäakt; wg ontdekten met ?er Tau hct oude huis een open graf , welks kuil wel h waar , reeds met groeoend varenkruid opgeyuld en bewassen wasj dat het nogtans werkelgk tot een graf had zullen die- nen, bewezen eenige andere heuvels in de nabgheid, wier op ziherplaat door eene nveinig geoefende band gegraveerde opschriften, portugescfae namen Tan begraTenen noemden« Aan een' derzehen was de titel Tan prins toegeToegd. Dat deze Toormalige bewoners Tan het eiland reeds voor zeer Tele jaren hier geleefd hebben en gestorben zgn, liet zieh uit den door ouderdom Terrotten toestand der anders goed, in gzeren kislen bewaarde kleederen en linnen goederen, alsmede uit de Termolming Tan het honten gereedschap en zelfs uit het , wel is waar zeer onduidelijk, jaartal op eene der platen besluiten. Mgn Tader leefde na dat TOorTal nog acht jaren in eendragt en Trede met zgn* ouden vriend» die eindelgk ^zgn geheel Terlangen , dat hem naar zijn geliefd Taderland trok , op een geestelgk Taderland geTestigd had , waär hg zeer blijmoedig henen ging. Nog gedurende het leTen van den stuurman , die tot in zijne laatste dagen aan geene andere ongemakken leed , dan aan den last der jaren , had mijn T^der eens door een tooTal dien Terborgen', schgnbaar door een stuk rots gesloten' uitgang naar den holten weg ontdekt, in welken ik mg met levensgevaar nedergelalen had. Deze ontdekkiiig was belai^grgk , wgl hg hun het frissche , Toortreffelijke bron- water konde Terschaffen , dat in deugd Terre weg het andere, dat men tot dns Ter op het eiland geTonden had, OTertrof. Omstreeks een jaar na den dood van zgn' ouded Triend ^ bemerkte mg n Tader eens, toen hg op eene Tooruitspriägende rots aan het Strand stond, een schip, dat klaarblijkelgk Tan eura« pesche afkomst was. Hg had sedert bg Terscheidene gelegen« heden kleinere en grootere Taartuigen der Europeanen 'geaien en Termoedde daarom , dat deize ,op een der admiräfliteitsei- landen eene Tolkplanling geTestigd hadden : i>mäar!irät baatte mg »^' dus besloot hij zijne berigten , deze ontdekking , daar • 263 ik deels ie beslui.teloos was« om door het ontsteken Tan signaalTuren de opmerkzaamheid der zeelieden tot mg te trekken , deels echter , door het ontberea Tan ieder ook nog ZOO klein Taartuig Terhinderd ben, om de misschien niet zeer Ter Terwijderde plaats der europesche Tolkplanting te berei« ken. Reeds het wegruimen der kunstmatige Tersperring, die de oTerledene Antoon, waarschgnlgk uit Trees Toor Malei- jers , die hem zgne schatten onjtnemen konden , met eene razende iospanning aän het eiland aangebragt heeft , zou de krachten Tan eenen enkelen ouden man te boTen gegaan zijn, en alleen op deze plaats kan ons eene boot naderen , eiders is het eiland OTeral door koraalriffen en ondiepten ontoegan- kelgk gemaakt/' Zoo gingen er Toor mg en mijnen Tader onder het we^r« keerig Terhalen onzer lotgCTallen Terscheidene weken Toorbg , en ik geToelde slechts zelden , dat er ncTens het Terlangen » om mgn* Tader tot aan zgn einde bg mg te houden, een ander bg mg opkwam« Doch dit andere was Tee! te leTendig en sterk, dan dat het niet ook bij de gewaarwordingen der kinderlijke liefde, zieh we^r lacht zoude gemaakt hebben en gaande geworden zijn. Mgn Tader bemerkte > dat ik in stil nadenken en zwaarmoedig droomen Terzonken was; hij Troeg mg naar de oorzaak; ik ontdekte hem geheel mgn hart, en ik durf wel zeggen , ik werd bij deze uitboezemingen eener kinderlgke Tertrouwelijkheid mg zelTen Teel duidelijker en Terstaanbaarder dan Toorheen. Indien ik ook tot u zeide , mijn zoon , zeide mgn Tader: ga heen , werwaarts uw hart u Toert, want ik wil nu , sedert mgne oogen u gezien hebben, gaarne sterTen op mgn eenzaam eiland, hoe wildet gg Tan hier komen; hoe zoudt gij een oord bereiken , Tan waar gg uwe reis naar Holland kondet Toortzetten 7 »Hoor mg aan, lieTe Tader, zeide ik. Tan u scheiden zai ik nimmer, zoolang God u het leTen schenkt, al zou het odi mgn lot zgn, zonder het Taderland weder te zien, hier 18^ 264 op du eenzaam eiland te sterben en bcgrayen le worden. Maar heefl God niet zelf oos de middelen in de banden gege- yen , om aan de Teeljarige gevangenschap in eenen groenenden kerker een eiude te maken en wedr onder Gbristenen« ja zelfs in hei Iie?e Taderland te komen? Immers ligt naau- vrelgks eenige honderd schreden yan ons eiland Terwjjderd, mijne kleine , ligte boot , laat ons slechts op middelen den- ken »om die uit de enge rotskloof in zee brengen; zg is Toor ons beiden ruim genoeg; eene europesche Tolkplanting kan, volgens nw eigen zeggen, ook niet '^ver van hier zgn« en God zal, vertrouw ik, zgn' zegen schenken aan ^en waag- 8tuk , dat een liegende zoou tot bevrijding Tan zijn' ouden yader en tot het faervatten zijner Werkzaamheden onderneemt , waartoe God zelf hem geroepen heefl.'* Mgn vader glimlaehte en zeide : ik heb wel meer gehoocd, dat de anders in en met hunne kinderen we6r jong werden , thans onderTind ik het zelf. Gg hebt ook mg Inst en moed ingeboezemd tot uw waagstuk , laat ons beproeven , hoe ver het mogelijk is. Ik ging onyerwgid aan bei werk, om den toegang tot de bogt Tan alle yreemdsoorlige dingen waardoor hg gesloten was, te zuiTeren; na eene tergeefsche inspanning Tan etlelijke dagen moest ik echter dil plan, als onuitToerbaar opgCTen. De palen waren als het wäre Tersleend; de steenmassa's door kiezelachlige aanslibbing Tan het waler met den bodem tot dezelfde massa zamengegroeid. Treurig nadenkend liep ik uren lang op het Strand rond, eindelijk Tiel mij in, eene andere poging in het werk te stellen. Waar die smalle engte, die nog alleen tusschen de koraalbanken den toegang tot ons eiland mogelgk maakte , en dit wel ook slechts op eene en« kele plaafs , kon misschien nog een zgtak Tan de rotsbogt, in welke mijn Taartuig lag , eenen uitgang Terschaffen , maar deze zgkloof , die in den laTaberg opliep , was juist aan haar einde door eene ' rotsmassa gesloten. Sedert mgn Tader mg den weg oTer zgne klapbruggen en strikladders had leeren kennen , kon men gemakkelgk tot aan hei punt komen , 265 naar de moegelijkheid begon. Na naau^ykeurige bezigljging. bleek het, dat de rots, die den uilgang sloot, geenszios eene zamenhangende , digte rnassa Yormde, maar dat zij overal sterk geborsten en gespleten was. Nu viel mg eeo middel, dal ik meermalen bij roijne Zigeuners in toepassing bad zien brengen , in , om ze te doen springen ; het is dalzelfde middel, waaryan zieh de oude Egyptenaren tot het losrgten zelfs der sterkste steenmassa's van de plaals barer naluurlijke beyesti- ging, bedienden. Met behulp Tan mijne bgl hieuw ik van eene houtsoort , van welke ik zag , dat zLj door bevochtiging met waler inzonderheid zeer sterk uilzeile, palen van ver- schillende dikte af ; ik stak eerst in die spieet der rots , welke het digst aan zee was , zulke , die juist in dezelve paslen , vulde de tussehenruimten tusschen de palen met zacht zee- gras en mos, en droeg vervolgens, wel is waar, met onbe- schrijfeiyke inspanning, water uit de bron derwaarts, dat ik op de palen goot« Werkelijk hoorde ik na eene vijfdaagsche moeite eens in den nacht hetluide donderen en plassen der in zee nederstorlende rotsen , hetwelk mij het gelukken vau mgnen arbeid aankondigde. Ik kon naauweiyks den morgen af wachten , om den uilslag van mijnen arbeid te bezien ; hij had mg werkelgk meer nut aangebragt, dan ik had kunnen vDorzien; een groot siuk ook van d^n naar de regterzgde toe- slaanden wand was los geraakt en in de zee gevallen ; de Yiitgang was hier zoo breed, dat een vaarluig , dat tienmaul ZOO breed was als het mgne , er met gemak door kon. Maar joist tusschen dezen nitgang en dat gedeelte der bijkloof, dat naar mgn vaartuig voerde, stond nog eene vrg dikkc rotsmassa. Het splgten derzelve en het uit den weg ruimen der len deele in de kloof zelve nedervaüendc sleenbrokken was veel moeijelgker^en langduriger dan mijn eerste arbeid ; er verliepen bgna vier weken , voor dat ik hiermede klaar raakte. Mgn oude vader betooude aan mijnen arbeid , en aan hcl , sohoon ook langzaam reindelijk foch heugelijk gelukken des- zelven , eene ongemeeiie , waarlijk jeugdige deelneming. Hop 260 moegelijk ook bet op-> en afklimmen zgner opbaalbrüggen en strikladders voor den goeden grgsaard zijn moest, bezocbt bij mg nogtans dagelgks Terscheidene malen bij mgnen arbeid; den befiten palmwgn in bet kostbaärsle vau zgn porseleinen ▼aatwerky moest ik tot mgne Terkwikking aannemen; wan- neer ik des middags of des avonds op, bet eiland kwam« Tond ik altgd spgzen , waaraan bg al zgne kookkunst bad ten koste gelegd en die door goede bereiding en voedzaam- beid uitmunteden; bet vf^s voor mg een sedert den dood mgner moeder nimmer weör genoten geluk » mg zoo als geliefd kind in buis te gevoelen. Ook voor Toorraad op reis, alsmede voor een beter zeil zorgde mgn vader; bg zelf zag met ongeduld den dag der afreis te gemoet« Wanneer ik nog beden, na zoo menig jaar, dat ik sedert in lief ein leed beb doorgebragt, aan den woonzetel des vre- des , aan de vaderigke but , daar in de indiscbe zee denk , dan bekruipt mg dikwijis bet verlangen , om nog eens in mijn leven , aan de zijde dergenen , die mg op aarde bet dierbaarst zijn, daar onder de palmen te staan en te wände» len. 0ns nadenken, over hetgeen toekomstig en aan gindscbe zgde is, verliest zieh dikwgls in droomergen, die betzelve de beerlgkbeden van een paradijs voorstellen , in. betwelk alles , wat bet van vreugde dronkene oog ziet, bet oor boort en de andere zintuigen gewaar worden , onvergelgkelgk veel schoo* ner, levenskrachtiger, van opgewektbeid door liefde meer door- drongen is, wgl bet moederlgk element, waaruit bet voort- sproot, niet raeer bet sterfelgk aardsebet maar bet onver* gankelijk bemelsche is. Van een paradgs, in hetwelk de Sabbath ook de andere dagen der week met den levensadem zgner eerbiedwekkeude stilte en verbeffing naar boven aan- blaast; in hetwelk de menscbelgke natuur bet gewaad der vrees eii der verschrikking afgelegd heeft, dat anders de overige scbepöels van betzelve verbant. Het is waar, de graven , welke zieh in de lommer der palmen vertoonden , berinnerden oos reeds, dat ons eiland nog midden in bet rgk der fiterfelgkbeid en vergankelgkheid lag, maar een' voorsmaak van Mi gcschapen le zga Yoor, eene hoogere , wereld \erschafle het allezins. E^ne plaats aan de uit zee ontoegankelgke oostzijde van bet eiland was er inzonderheid , waar ik bet lie&t vertoefde« Hgn Tader had daar een^ kring van boomen en balsemstruiken geplant, die slecbts naar bet oosten eene opening gelijk eene deur openliet, door welke de zon bg baar opkomen been op een klein , steenen metselwerk scheen , dat mgn Tader zgne altaartafel en den gebeelen kring Tan boomen zgn' tempel noemde. Bloezems en bloemen Tan alle kleuren , het meest echter witten en blaauwen, siechts naar bet portaal tot iozonderbeid gloegend rooden Tormden ranken of regen zicb aan de boomen en bet slruikgewas ; de wierook der aange«^ me geuren steeg onophoudelijk uit bare bonte oiferschalen op« Hier plagt mgn Tadfer zgne zondagen te Tieren, en ik nam, zoolang ik bg bem was, gaarne aan deze plegtigbeid deel. Ik Tfoeg bem meermalen , of de aanboudeode eenzaamheid « het langdurig ontberen Tan den omgang met menschen zgne godsdienstige stemming niet Terzwakt bad , wijl immers zelfs de kool in Tereeniging met andere kolen baar Tuur tot een gloed doet stggen, doch door bare afzondering schielijk i^tdooftt 268 en ZOO ook de mensch tot versterkiog en Tolmaking in ieder lig- chamelgk zoowel als geestelgk werk de medewerking Tan andere menschen noodig heefl. » Ongetwtjfeld /' zeide mgn yader , »heb ik dikwgis met brandend verlangen naar het samen- zgn met andere zielen, het zg nog hier beneden^ het zg aan gindsche zgde gehiaakt; maar ^ook de eenzaamheid, het . alleen zj^ met Hem , die oreraltegenwoordig , iedere bgzon« dere levensbehoefte verTuIt, heeft mijne ziel gesterkt en opgeToed Toor de eeuwigheid; ik heb reel van de genoegens, maar ook Teel Tan het lijden dier eenzamen in de woestgn genoten» wier leven midden onder het luide gedruisch der toenmaligcn nood en strgd een yerborgen leren met God was. Hier, in mgne onschuldige afgezonderdheid , ben ik nogtans nimmer alleen, maar altijd door eenen ander gevoerd, bewaard en verzeld geweest; mgne godsdienstige stemming in mgnen groenenden tempel was meeslal yuriger en krach« tiger , dan ik ze ooit eiders in onze kerken ondervonden heb«** De Toorbereidselen tot onze afreis waren gereed ; het jaar- getgde was Yoor ons plan nog günstig, met den aanvang eener nieuwe week , nadat wg des zondags uitgerust en nieuwe krachten yerzameld hadden, begonnen wg alles, wat wg dachten mede te nemen in het vaartuig, dat reeds gereed lag, bgeen te brengen. Van het meeste belang waren yoor« zeker yoor ons de leyensroiddelen en de eigenlgke scheeps«* gereedschappen ; wg hadden echter niet yerzuimd , uit het schathuis in het bosch, het erfdeel dat de Portugezen ons nagelaten hadden, yerscheiden der kostbaarste dingen mede te nemen. »Deze paarlen,'* zeide mgn yader, terwgl hg ^ m^ eene niet onaanzienlijke doos , geyuld met de schoonste paarlen , loonde , »zgn mijn eerlijk yerworven eigendom : ik heb in yroegere jaren, toen ik nog sterker was en de hoop op terugkeering in mijn yaderland nog niet opgegeyen had^. zelf met eigene hand de mpsselen, in welke deze kostbare »tränen der zee'' besloten waren, op een koraalrif yerzämeld , op helwelk de siormen ze wanrschijnlijk reeds lang te yoren aangespoeld hadden. Zij alleen zouden ons, wanneer wij ge« 269 lukkig met dezelye in het vaderland komen, daar tot ver- mögende mannen maken. , Behalve deze behoort mij deze beurs met goudstukkcn toe , want zg beyat deels mgne eerlgk Terwof?ene belooning» deels echter datgene, wat mgn orer* leden vriend, de stuurman, mg» als zgn' eenigen erfgenaam^ plegtig vermaakt heeft. Dit goud zou misscfaien kunnen strekken en toereikend zgn tot betaling van de reis i^r het vaderland op ieder europeesch sehip, en in geval yan nood mogten wg immers ook yan den boel, die de Portuge^en hadden achter gelaten, ten behoeve onzer terugkeering naar het yaderland het noodige outleenen. Nogtans blgven deze diamanten en andere edelgesteenten , als ook de vele goudsta* ven 9 altgd de eigendom van een' ander , voor welke wg , indien God ons de terugkeering in het vaderland wel gelukken laat, de regte erfgenamen moeten opsporen; hetgeen ons hierby van dien$ kan zgn : de namen van de grafschriften , heb ik zorgvuldig bewaard. Het zgn kostbaarheden> zooals zg in een vorstenhuis, niet in het buis van eeo' burgerman passen. Bg deze gelegenheid kreeg ik dan ook alle de door m^nen naauwgezetten vader bewaarde kleinooden te zien; er w^ een diamant onder zoo groot en schitterend , als ik er nog nimmer gezien had ; de oude stuurman , die eenige kennis van zulke diogen bezat , had , zooals mijn vader mg zeide , deszelfs waarde op verscheiden millioenen guldens geschat. Wg pakten al deze yreemde goederen, inzonderheid die eene hooge waarde hadden , in eene , met gouden versierselen voorziene , gzeren kist , in welke wij tevens twee der kleine- op zilveren platen gegraveerde graCschriften leiden ; onze paarlen plaatsten wij afgezonderd; het porselein lieten wg op zijne plaats staan, siechts eenige vazen daarvan vulden wij met palmwgn en waler , alsmede met het ingezouten vleesch der jonge schild- padden. Nadat mijn vader nog eens zgn eiland rondgegaan was, van het graf zgns ouden vriends, dat in de nabijheid van zijhen boomentempel lag, en van iedere andere geliefde plaats 270 afacheid genomen had, klommen vig voor de laatsle maal over de kunstelooze bruggeo , giogen in Gods naam in de boot en ik begon le roeijen. Het lof* en danklied, dat wg aanhieven , zongen wg ongetwgfeld met dezelfde blgmoedige godsdienstige stemming, echter rolden mgn' Tader de tränen orer de wangen , ivaarvan misschien ook wel eene soort yan mreemoed de oorzaak was. Twee zgner tamste papegaagen wilden volstrekt niet van ons wgken , zg ylogen ons na in de boot , Terlieten ons veryolgens wel gedurende eenige uren , maar kwamen op nieuw op het vaartuig , dat geene snelle Taart had , terug , en weken nu niet meer Tan de plaats ; zg bleyen ons op de geheele zeereis Terzellen, en de een dezer lang leyende yogels beTindt zieh nog heden in den bes- ten welstand in mgn huis. In den laten namiddag kwam er een gunstige wind op. Wg zetten het zeil bg en rustten yan het roegeiv uit. Wg waren door de koraalriffen en zandbanken heen gekomen en yonden oyeral yoor en om ons eene opene zee; de moegelgkheden onzer zeereis waren, indien geen storm ze yernieuwde, yer- minderd; ook lagen teyens de eilanden, yoor zoo yer wg daaroyer k'onden oordeelen » ongelgk yeel Terder Tan elkander yerwgderdf dan in dat gedeelte der eilandengroep , welke wg tot hiertoe hadden leeren kennen« Dan hoe Terder wg , tiaar het ons toescheen , in de Trge , opene zee kwamen , des te angstiger keken onze oogen rond, of wg geen euro- peesch sohip of een of ander teeken konden waarnemeni dat ons tot de Termoedeigke Tolkplanting Toeren konde; waot wg wisten zeer goed, welke geTaren ons nogtans, met zulk een klein Taartuig, in de wgde zee waehtten. De zon was reeds na aan het ondergaan , toen wg op eene der klippen, uit wier geTaarlgke nabaurschap ik nog toor den aannaderende nacht uit al mgne magt poogde weg te Zeilen, het op- en nederbewegen Tan een groot, wit ligchaam bemerkte. Het had wel het Toorkomen, dat het een zeil of iets Tan dien aard was, dat daar de plaats yan een sein of ylag TerTulde. 271 »Aan eene europesche volkplanting op zulk eene woeste klip yalt onget^*feId niet te denken,'' zeide mgn Tader, »maar misschien is het het noodsein yan iemand,' die bulp behoeft, die ons toewenkt en tot zieh roept, laat ons toch ZOO mogelgk naar de rots sturen." Ik had yeel tegen dit yoorstel in te brengen; zg was inderdaad thans, bg de inyallende ayondscbemering , niet zeer gemakkelgk; dan het hart yan mgn' yader was door zgne eigene yeeljarige beproeyingsschool medelgdiger en weeker geworden, dan het mgne; hg herhaalde zgnen wensoh en ik yoldeed aan denzelyen. Toen het donkerder begon te worden , zagen wrj op eene plaats der rots een helder yuur ontylammien , dat ons tot sein diende en ons werkelgk in eene kleine natuurlgke hayen yoerde, in welke onze boot yoor wind en golyen zeer goed beyeiligd lag. De man , die ons eerst door zijne linnen ylag , yeryolgens door het yuur herwaarts geroepen had, kwam thans yan de rots naar beneden bg ons aan zee; hg was een' matroos, yan gebeerte een Deen, die op een fransch koop- yaardgschip gediend had. De man zag er zeer ellendig en noodigdend uit , hg had sedert yerscheidene wekcn op zgne dorre , steile klip niets te eten gehad, dan eenige schaaldieren en kreefteui of een*' den meeuwen ontjaagden en door deze reeds half yerteerden yisch ; zgn eenige drank was het brakke water geweest ; dat nog yan den regentgd af in de rotskloyen was staan gebleyen. Wg yerkwiklen hem door een' gedeelte Tan onzen medegenomen yoorraad, doch zagen weldra, dat een gast met zulk een' eetlust ons op den duur zeer lastig zou kunnen worden. En desniettemin wilde de knaap zoo gaarne onze gast en reisonakker zgn. Toen hg genoeg gegeten en gedronken had , wierp - hg zieh yoor mijn' yader op de knien en smeekte hem in een mengsei yan duitsch e% deensch om Gods wil, dat hg hem toch niet aan dbn honger* dood oyerlaten, maar hem medenemen zou. »Ons schip,*' antwoordde de jonge zeeman, »was in de Ooslindien geweest , had vervolgens op een eiland , waar eene fransche kolonie gevestigd is en die geen tachtig mglen van hier Terwgderd kan zgn , versch water en levens- middelen ^ alsmede onderscheidene koloniale waren ingeno« men, en is nu op de terugreis naar Frankrgk." »Zoudt gg," Troeg mgn Tader, »den weg kunnen Tinden naar het eiland , waar , Tolgens uw zeggen , de Tolkplanting isr »Dat kan ik,'* antwoordde de zeeman, »want ik ben gedurende de gansche Taart, de helper van den stuurman geweest en heb wegens eene geringe onpassel^kheid deszelTen, namelgk Tan de haTen dier kolonie tot biertoe, bijna altgd alleen aan het roer gestaan; daarenboTen heb ik in mgn Taderland als loods gediend en reeds menig schip gelukkig 273 door de gevaarigkste zandbanken gevoerd« ' Ja» iodien ik het zeggen mag, mgne bekwaambeid of liever mgne inbeel- ding te dien opzigte gaf eindelgk de eerste aanleiding tot. mgn ongeluk, terwijl ik den kapitein bg een bevel, dat mg gevaarlgk voor het schip scheen, op eeae ongepaste wgze tegensprak en weörstreefde." Wg spraken nog over yele dingen meer met den matroos en begonnen meer en meer yertrouwen in hem te stellen« Zoo ver het menschelijk medegevoel oordeelen konde, moesten \?g hem voor eenen yvel ruwen , maar toch cerlgken » goed- hartigen mensch houden. Zoo besloten wij dan, hem met gevaar van ons zehen mede te nemen ; misschien dat hg » dien wij thans hulp yersehaften, ook onze helper en redder konde worden* Zoodra de dag begon aan te breken, maakten wg ons weder gereed, om onze reis te rervolgen; onze nieuwe gast, ofschoon hg ons klein vaartuig door het gewigt yan zgn ligcbaam yerzwaarde , had het ook beden in den yroegen morgen reeds we6r yerligt, door den bewonderenswaardigen eetlust , waarmede hij onzen medegenomen yoorraad aansprak. De knaap yerdiende intusschen werkelgk zgn brood goed; daar hij een fiksch en geoefend zeeman was , bespoedigde hg , nu door het zeil , dan met de riemen , onze yaart. Wg bemerkten tusschen den yoortgang der reis yan heden en dien yan gisteren een geweidig grootv onderscheid en moesten thans erkennen , dat de opneming van den ongelukkigen aan land gezetten man in onze boot een voordeel yoör ons geweest was« Wel is waar belembierde eene meermalen terugkeerende windstilte onze yaart en mgn beangste yader yroeg den jongen zeeman onderseheidene malen , of hg wel zeker was , dat wg de juiste rigting namen, kreeg echter telkens zulk een yerzekerd toestemmend antwoord, dat wg zelyen zekerheid kregen. Eindelgk, op den derden dag na ons yertrek yan de klip, yerhief er zieh een wel niet sterke, maar yoor ons yolkomen gunstige wind; nog yoor het inyallen yan den nacht I wees onze reisgezel ons een naauwelgks merkbaar 274 blaauw punt aan den horizon , dat naar zgne Yerzekering een berg van het eiland moest zgo , Mraar wg naar toe wilden. Ook des nachts hielden wg gunstigen wind; onze loods sliep geen oogenblik, maar .was eyen zoo gverig aan bat roer als in het yerteeren der eetwaren , die hg naast zieh gelegd bad en in het allengs ledigen ?an eene groote kruik met palm- wgn. Toen de morgen aanbrak , wekte hg ons en xeide: na kunt gg God danken, want ziet, daar in het noorden bg den groenbewassen berg , is de ha?en , die wg 9 als God wil, binnen weinige uren bereiken zullen, doch daar in hei zuiden komen wölken op, die ons, wanneer wg langer, op zee blgven moesten , eene leelgke poets speien kondent De eerlgke zeeman had juist foorspeld; wg waren« in we^rwil ran al zgne inspanningen , nog niet eens bg dea ingang Tan de haven gekomen , toen zieh de Yoorboden yaa eenen yreesselgken storm aankondigden; er werd een zoo geoefende en beradene loods als de onze toe f ereischt , om ons scheepje en ons door de geraarlgke nabgheid der klippen en de sterke branding te sturen; meer dan eens spatten de goI?en ZOO Teel' water over ons heen , dat mgn Tader en ik met onze porseleinen Tazen onophoudelgk scheppen moesten» om de boot boTen water te houden, Nog eene koene wen- ding door de klippen moest er gedaan worden; zg gelukte onzen zeeman» en wg liepen met ons onbeduidend klein Taartuig midden tusschen de groote schepen door, waaryan er hier Tersoheiden Toor.anker lagen. Welk een aanblik waren Toor ons deze schepen en de aan hunne mästen fladderende Tlaggen Tan europesche natien; welk een aanblik der aan de haTen stäande naar europescbe wgze gebouwde huizen. Mgn Tader kon Tan diepe ontroering niet spreken ; hg hief zgne band en zgne dankbare blikkeu naar boTen ; ook ik was als een zalig ' droomende , ik kon Tan blgdschap naauwelgks mgne oogen gelooTen« Zelfs kanonnen stonden er op de haTendgken geplaatst» ons^ klein, armzalig Taartuig liet men cTenwel zonder bedenking binnen Taren. 275 »Zjjt g^ daar al we^r , Mittelstedt/' riep een matroo^ ran een schip met eehe bollandsche ylag onzen r^ismakker toe ; »ZOO gij misschien we^r yan u\?ea fraoscben kapitein af zgt , kom dan bij ons j wij kunnea a op de reis naar Java en Tan daar we6r naar Holland goed gebruiken/* Het Tfas alsof mijn bloed yan louter yreugde door de äderen stroomde en ieder ademtogt eene stille juichloon geworden was 9 toen ik deze woorden boorde, ofschoon z^ niet mg, maar mijnen reismakker golden. Immers als aangename begroeting beloofden zij mij eene yeryulling yan al mgne yurigste wenseben. Ook mijn yader, die bet scbip opmerk- zaam besobouwde , zeide : dat zou geene slecbte gelegenbeid voor ons zgn, om naar bet yaderland terug te keeren. Onze eerlijke reeman bad, zooals ik zoo e?en zeide, aan- stonds bij zijne aankomst in de bayen oude bek enden en landslieden aangetroffen. Wij gingen aan wal en wilden in een der buizen aan de bayen een logement yoor ons zoeken , toen er een man baastig op mij toekwam loopen » mg omarmde en yol vreugde uitriep : » Nu 6od dank , gg leeft dan nog ^ beste doctor en wij bebben u we6r ; boe diep bebben al uwe yrienden en bekenden uw ongeluk betreurd , dat de ziel?er« koopers u berokkend bebben ^ en met welke bange zorg beeft men oyeral naar bet fransche scbip en u onderzoek gedaan." Met aangename yerrassing besobouwde ik den man » die mg hier in een. yreemd werelddeel zoo liefdergk begroette , ik berkende eindelgk in bem een' mgner zieken , dien ik in de laatste weken yoor mgne gewelddadige ontvoering met gelukkig geyolg als arts bebandeld en bersteld bad*' een* jongen koopman uit Amsterdam, dien de beirkregene^gezond- heid een zoo yoordeelig yeranderd yoorkomen gesqbonken bad , dat^ ik ter naauwemood mgnen yoormaligen patiient ber- kende. Men kau gemakkelgk gissen, welke yragen ik» na de eerste wederzgdsche begroeting, aan bem rigtte;. ik yar* nam yan bem, dat -de doobter yan den beer yan Ruiter iiog niet getrouwd was » en dat de familie yan mgnen wel- 276 doener, zoo ver hg wist, zieh wel b^fond. Daarop bood hg mg en mijaen vader , dien ik aan hem Toontelde » eene woning in het huis aan, dat hg gedurende den tgd Tan zgn ▼erblgf alhier gehuard bad» en wg maakten Yolgaarne Tan dit aanbod gebruik. Nog aaogenamer eTenwel was het mg , dat ik op het hoUandscbe schip, dat wij ireeds bg onze aan- komst in de haven gezien» door tusschenkomsl Tan denjongen AmsterdamscheP koopman, nog een goed, geschikt Terblgf in de kajuit Tond,- dat mg niet zoo zeer om mgnent- als wel om mgns ouden Taders wil zoo gewenscht Toorkwam. Dit schip y naar JaTa bestemd , was door allerlei weder« waardigheden genoodzaakt deze admiraalseilanden aan te doen; datgene echter, wat Toor de manschap eene ongunstige gebeurtenis scheen te zgn, was Toor x>ns juist hoogst aange- naam en gelukkig geweest, wgl wg anders waarschgnlgk lang op eene gelegenheid, om naar het Taderland terug te keereny hadden moeten wachten.. Weinige dagen na onze aankomst was ons schip gereed , om uit te Zeilen. De reis naar JaTa was zeer gelukkig en Tan buitengewoon körten duiir. Toen wij te BataTia aan- kwamen was mgne eerste ?raag naar mgnen Triend , den jon- gen Tan Ruiter. Tot mgnen grooten schrik Ternam ik, dat hg reeds sedert Terscheiden weken zoo geTaarlgk ziek was , dat de artsen reeds' de hoop op zgne herstel- ling hadden opgegeven. Ik liet mg onTerwgld naar zgne woning brengen. Mgn ongelukkige Triend kend& mg , toen ik aan zgn bed kwam, niet meer; en ook ik Tond zgnen toestand in den hoogsten graad geTaarlgk. Ik week niet Tan zgn bed , ik dacht niet aan de Termoegenis- sen, die ik op zee had uitgestaan, ik drukte zgne band, wier pols ik naauwelgks kon bemerken , met deelneming aan mgne borst. Welk eene kracht is het, die de ziel zelfs dan nog tot opmerkzaamheid en tot eene terug- werking op de buitenwereld opwekt en gaande maakt, wan- üeer het oor Tan het reeds sterTend ligchaam niet meer hoort, het oog niet meer ziet , is het niet de onmiddeligke werking .277 I I Tan de eene ziel op de andere, die geen ligchamelgk orgaan behoeft, noch om zieh te openbaren, noch cm ge- waarwordingen te' onderyinden? Even als bij eenen slapende , die gaarne uit eenen pijnlijken zwaren droom zou willen ontwaken en zulks cen' tgd lang niet vermag, yertrokken bg nignen Triend de spieren van zgn gelaat, trachtten zijne geToelloos starende oogen zieh vfe&v Toor iets zigtbaars te openen. Eindelijk had hg werkelgk gezien* wat zijn oog zocht; mgn lieve Hugo herkende mg; »zijt gg tot mg gekomen, m^'n Triend?" zeide hg met eene zwakke stem« Eene Sterke, krampachlige stuiptrekkiag yertoonde zieh op zgn gelaat; zg scheen de laalste iaspanning Tan de krachten der natuur tot den strijd des doods te zgn; dan, welke arls mag de hoop op herstel van eenen zieke opgeven, zoo lang de adem nog uit- en ingaat? ik ging zelf naar de apotheek; onder mgne oogen, ja grootendeels door mijne banden werden de middelen > waarop ik nog eeoig Tertrouwen stelde , gereed gemaakt : Tooreerst iawrjjyingen 9 dan een bad, bencTens het inwendig gebruik der artsenij, welke de bgna Terlamde slokdarm zonder medewerking naär beneden liet. valkü zag. Het rogchelen der borst had opgehouden; de adem ging bedaard uit en in; de pok keerde tot zgil^ ge- regelden slag en gemcftigdesnelheidterug; de banden werden wederom warm» en in plaats Tan het koude doodzweet kwam eene natuurlgke werking der buid. Terwgl ik zoo de werking yan de geruststellende sluimering op bet bleeke gelaat van mgnen yriend beschouwde , bekroop mg zelyen de slaap; ik zonk in de leuningstoel aebterq?er en ontwaakte eerst i toen reeds de heldere dag door het yenster scheen. Het moet eene Sympathie geweest zgn als tusscben eene moeder en haar ziek kind, die mij thans deed ontwaken; op helzelfde oogenblik» dat ik mgne oogen opsloeg, bewoog ook mgn yriend zieh , en kort daarna sloeg hg zgne oogen op en zag mg. >>Du3 zgt gij er werkelgk, nlgn lieye Martgn*' zeide hg eindelgk glimlagcheud ; ik heb dan niet siechts yan n ge<- droomd 7 — Sedert ik u zie krgg ik weder hoop en last tot leyen; ik was na aan den dood» zeer na. — - Blgf nu ook bg mg, mgn beste IHartgn, en yerlaat rag niet we^r, 6od zal het u yergelden , het zg dat ik steryen moet of ^der genees. — Ik was hier geheel ?erlaten, zoo geheel onder' yreemden, yoor dat gg kwaamt» en ik geloof» dat misschien wcel het heimwee naar mijne yrienden de oorzaak yan mgne ziekte was. — Niet waar, lieye Martgn, ik zal niet ster- yen 9 ik zal wedr opkomen en dra naar Holland reizen kunneü?" Met de yolste oyertuiging gaf ik hera hoop op eene spoe- dige genezing , maar yerbood hem streng om yeel te spreken. 