title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: äSIT kapah ; t^rkapah-kapah, ont- hutst van schrik, ook snakken, snik- ken, hijgen van een stervende, b.v. I t^rkapah'kapah hendak poetoes nja- wanja, Mgn. met armen en beenen uitgestrekt liggen. ^iLTkapi, hijschblok, h.Y, p^tjah kapl poetoes soewadji, Sprw. ^\S kapai, I. flauw heen en weer bewegen, zooala de banden v.iemand die verdrinkt of een vlag bij weinig wind, slap neerhangen; lang an terka- pai-kapaij zieh onwillekeurig bewe-^ gen van de band, b.v. Saperti rasa hendak ditjapai, Dl-atas para-para tangan terkapai^ hij had een gevoel alsof hij ze wilde grijpen; daarboven op de zolderingbewoog onwillekeurig zijn band, Ibr. b. Ch. IL e. s. V. plant. ^L^kakar, I. Zie kekar. 11, mengakar^ Mön. stuiptrekken,. met vleugels en pooten slaan, zooals^ een pas geslachte kip. ^\S kakas, I. stijf, bard; me- ngakas, streng behandelen, dwingen, zie 0. a. den 6^ brief van Dul. II. =jöerÄ-aÄ:a5,gereedschap,tuig. Zie ald. III. M^n. mengakasj opkrabben,. omwroeten, zooals de kippen dea grond, ook met de banden iets om- wroeten en met wroeten en ploeteren den kost zoeken; mengakasi^ op ver- scheidene plaatsen opkrabben; m^- ngakaskan^ voor anderen omwroete» of opkrabben, zooals b.v. een kloek voor hare kuikens. Zie kais, iS'lS'kakangjJav.ouderebroeder ofzuster, zie Ä;aÄ:aÄ. uaI'LS' kakap, I. e. s. v. inlandscb oorlogsvaartuigjook Är.^a^a genoemd* 752 ^^ Jir IL ikan kakap, e.s.v. smakelijken zeevisch, lates nobilis. Ill.w^n^a^opjVerspieden.opkond- schap mtgSiSin'^ p^ng lim a kakap^ hoofd Tan de verspieders, Sw. rS^lytakak,!. ouderebroederof zuster, ook als aanspraakswoordgebe- zigd voor ouderen inleeftijd; Ä;aÄ:öÄ:- adikj broeders en zusters, familie; ka- kanda en kanda^ hetzelfde, maar yan vorstelijke personen, in hofFelijken en briefßtijl ook van gewone lieden. II. klanknabootsend woord voor het kakelen van kippen; mengakak, kakelen. yi[S kak06, hard, stijf, taai, on- buigzaam, ook van het gemoed hard- vochtig, onleerzaam; kakoe Itdahj moeielijke uitspraak. ^SiS kakah, zie k^kah, S^LS'kaki, voet,poot,been,voet- stuk, ook voet als maat; k, langit^ ho- rizon; k» dian, kandelaar; boeroeng k. dian, e. s. v. steltlooper of moeras- vogel, zooals onze kieviet, die tegen den regentijd bij zwermen vliegt en gegeten v^ordt; k, tabh'j de onderste rand van een gordijn; k, ramboet^ de uiteinden der hoofdharen, die tot op de schouders hangen; k, batil, platte rae- talen schotel met een ronden, hoogen voet; k, awan,de voet of het onderste der wölken; k. t^mberang^ mar. rust; k, tenibok, fondament, grondslag, ook van een geschrift of van onderwijs; k, koedtty Hydrocotyle asiatioa (Om- belliferes) d.i. Cr,; b^rdiri dPngan sab^ah kaki, op het ^^ne been staan; h^rdiri K toenggaly op ö^n been staan, (in het Jav. is soekoe toenggalmetde beenen tegen elk. gesloten); dPngan ^mpat kaklnja, met banden en voeten, b.v. Ämir Hamza mengorekkan tanak d^ngan ^mpat kakinja, A. H. krabde op den grond met banden en voeten, Am. Hamz-, b^rdiri dengan kaempat kakinja^ op banden en voeten staan; berdjalan kaki, te voet gaan; dPngan telandjang kakij barrevoets; maia kakij de enkel; awanberkakinjamok^ wölken, welker voet in dünne streep- jes uitloopt en die een teeken zijn v. het krachtig doorkomen v, e. mous- sonwind; boenga sakaki^ een enkele bloem; sakaki pajoeng, een regen- scherm, Mön. "^^LS kake', Jav. grootvader, oud man. \S\jS kaga, Batav. neen, niet. v:>^Lrkaget, Jav. schrikken, zie kMjoet; m^ngagetkarij doen opschrik- ken, H. Boedj. op vele pll. JLJ kala^Skr.I.tijd;ac?aÄ;a^an;*a, somtijdB 'jtiada berkala, zondervasten tijd, d.i. steeds, voortdurend; barang kalüy de een of andere tijd; apakala en manakalay wanneer; tatkala, zie ald. ; sadiakala, zie sadia; sed^kala, zie ald. dehoeloe kala^ in vroeger tijd; poerba kala, oudtijds, in den eersten tijd. II. schorpioen ; kala dj^ngking, een minder gevaarlijke soort; bintang kala, schorpioen in den dierenriem; kala-kala^ krans van gevlochten rotan of e. stuk hout, dat men achter een scheepsbootje laat aansleepen om het recht te houden. oJLr IIL strik, net, ook list. lY. kala-kala, schalmen bij som- mige kettingen. M6n. V. kala,, Kw. benaming Yoorboeta's of reuzen. Facs. p. 95. YI. in kala-misanriij benaming eener s.t. kris; sikala misanni^nsiSim van Pandji's kris, hem door de goden geschonken. Boeng, ramp. p. 342. Zie misannL oJLS* kalat, naam van een zout- watervisch. (X^[S kälboed, Perz. raensche- lijk lichaam, model, vorm. oJl5'kaloet,onverstaanbareklan- ken uiten, b.v. van de tong van een slervende, v.d.W. J\S kalar, M^n. halsband; rne- ngalar, een halsband omdoen ; andjing Hoe berkalavj die hond heeft een halsband om. Zie kaloeng I. yjjli' kalas, mar. roeistrop, die zoowel aan de roeipen als aan den riem vastzit, mengalaSy in e. roeistrop doen, van de riemen; terkalas^ in de roeistroppen gelegd, van de riemen, H. T. (j^LS'kaloes; iknn kaloes, de naam van de ^o^ram^- visch in de Fad. bov.l. = i, kaloewihj zie ald. ^jJ\S kalis, I. dof, ontbloot van glans; van metaal of glas : met een laag overdekt, zoodat het daardoor dof is, ook van bladeren, die daardoor geen vocht in zieh kunnen opnemen en fig. van personen: onontvankelijk voor onderricht of vermaning; in het Jav. ook nog: ongevoelig, onvatbaar voor aandoening of leed, voor de ^\f 753 werking van een geneesmiddel of ver- gif, niet licht aangetast worden door ziekte, geen vocht aannemen enz.; w^rna h^rkilatj tiada jang kalis, Ihr. b. Ch. II. mengaliSj afschillen van som- mige vruchten, zooals komkoramers, wortelen en derg. b.v. di-ambilnja timoen itoe dikalisnja; samhil me- ngalis timoen sakerat itoe, H. T« äJLS^ kalang, steunpuntjzwaarte- punt van een last; mengalang^ op stat- ten zetten, een vaartuig op de helling zetten; kalangan en perkalangan^ e. droog dok, waar schepen op rollen of balken gesteld worden, scheeps- helling; k, boelat, rol, onder een vaar- tuig gelegd, om het op de helling te halen, M.; zie galang. NB. Oigalang de voorkeur heeft, is zeer twijfelach- tig, daar kalang, in de meest zuiver Mal. HSS. voorkomt. Mgn. id. Het grondw. zal wel alang zijn, zooals kan blijken uit de volgende voorbeel- den: maka anak panah itoepon ter- kalang pada pipinja, die pijl nu zat dwars door zij^ewangen,R.Ch.;50^a- ^oe toelang terkalang pada lehernja^ e. been stak dwars in zijn keel, S. Dz. ijli' kaloeng,I.hal8band,collier, halsketen, halsring; m^ngaloengkan, iemand een halsketen enz. omdoen; zie ook keloeng^ gUoeng en kalar, II. Jav, e. s. V. koehoeng of vlie- gende kat, zie keloewayig, III. e. s. V. betel. it)l5 ^^Qli^^\Aik\toekang kaieng ^ blikslager. 48 754 ii\S jLr «JLS' kaling, in kolang-kaUng^zie kolaflg» ißJLJ' kalak, zie songsong, \\i\S kaloek, kromming, bocht, schroefvorraig gebogen lijn, krul in arabesken of snijwerk, schetslijnen v. een teekening, schets; k, temhoes^ opengewerkte krullen ; toengkat her- kaloek, een staf met een krul aan het boYeneinde, zooals b.v. deherdersstaf Tan e. bisschop; k, pakoe^s^lr aalkrul als van een varenveer, die zieh nog niet ontrold heeft, b.v. aan een leu- ning van een stoel. Loopen er twee zulko krullen in tegenovergestelde richting, dan noemt men ter onder- acheiding de eene kaloek en de andere keloek. In de meeste HSS. kaloek, jjiykalam, vuil, dat het goud afscheidt bij het smelten. MÖn, e.s.v. zwart zand, dat zieh tusschen de ryst of het stofgoud bevindt. ji[S kalau, verk. van djikalau, Indien, of, dat niet soms, 't moeht eens zijn dat; kalau-kalau^ zoo maar niet, misschien, zoo soms, het zou können zijn, Indien bijgeval; zie (fy^'Ä^a; kalaukan, samentrekking van kalau met het voorz. akan. ^JiS kaloewl, naam v. e. zoet- watervisch. gJ[S kalih, onderdoen, verliezen, het verloren hebben,overwonnen zijn, van alah, zie ald. ajfe' kalah, Jav. kr.twee; Mrkalih iidoer, in zijn tweede slaapje zijn, b.v. in den nanacht, C. en S. Jli'kali, I. maal, keer; sakaliy eeninaal, eens, deeerstekeer, meteen, ten eenen male, geheel, volkomen, zeer, ook gebruikt tot vorming van den superlatief; kapala sakali, prima kwaliteit, eerste soort, voornaamste hoofd; kahoeloe sakaliy tot de verste bovenlanden; jawy boeroek sakali, de allerslechtste; hawa ini sakali, neem ditmeteenmee;saÄ:a/^Z?ah*,vol8trekt; sakali-kali tidak, volstrekt niet; dja- ngan sakali-kali, mag volstrekt niet; sakali goes, allen te zamen, gezamen- lijk, ineens, op eenmaal; samoewa sakali, alles ineens; sakali ta^ sakali, den een of anderen keer; sakali ta", sakali ija, den eenen keer niet, den anderen keer wel; dengan sakali doewa, zoo maar een, twee, drie, b.v. tiada soedah dengan sakali doewa, dat is maar niet zoo een twee drie klaar, Hik. Koris; dihoenoehnja sa- kali, hij doodde haar raeteen; djika- laii sakalipon, al wäre het ook dat,indienzelf8;ö?oeM?a/ca//.tweemaal, twee keer; barang-kali, mogelijk, misschien, wellicht; tiap-tiap kali, telkensals; berapa Ä:a?/,hoeveelmaal, hoe dikwijls; beber apa kali, eenige malen, dikwerf; banjak kali, vele ma- len; sakallan, alle, gezamenlijk; s^- gala mant^ri sakalian, de gezamen- lijke ministers; sakalian ulam, de ge- heele wereld; ulam sakalian, de we- relden alle te gader; Sidinjang toewa sakali, Sidin is de oudste;*7oe bagoes sakali, dat is bijzonder mooi; tjeha- rikan akoe doepa dengan api sakali, zoek voor mij wierook en vuur met- een, Pr. Dj.; sakali-kali, ten eenen- male, ten strengste; larangan sakali- .LT JfjLS- 755 Icali, ten strengste verboden, Pol. Abd. 24. Zie ook Ä:a^a. IT. Jav. riYier=i soengaij Mal. ^Ukami, zie ^^IX ^^or kajnoe^ zie yoLS'. v-^x)Lf kamit, zie komat, woLf kamar, Ned. kamer; kamar bola, societeit met biljart; kamar lo- teng^ bovenkaraer; zie hilik, ^ujjf)\S kamoes, Jav. ook kamoesi, gelooid V. e. huid == samak. J^Li* kämil, Arab. volmaakt, voltooid, Ibr. b. Chas.; kämü-moekd- mil, geheel volmaakt, uitmuntend. yoL^kamoe, pers. Vrnw. 2e pers. meerv. gij, gijlieden, ook als bezit. Vrnw. gebezigd, doch wordt in dit laatste geval meest verkort tot wo^; kamoe orang, gijlieden. ^lykami, pers. Voornw. l^pers. meerv. wij, waarbij de aangesprokene is uitgesloten. Soms ook gebruikt voor bot enkelv. ik. ^\S kana, I. Kw. metaal, zie bij gelang; kana en kangkanaj Skr. een dikke, gouden met bloemwerk ver- sierde bracelet. Jav. wrkb. mogelijk ook = Ä^oenwa, oud, uit ouden tijd; hoeta kana, e.s.v. reus, Sj. Ind. Kßsna, maar wat is hierbij kai^a? mogelijk dik? doch het kan ook een schrijf- fout voor ganas zijn, zie ald. II. verkort v. wikana^ onbekend; hoetan rimha kana^ een onbekend woud, K. Tab. p. 5. Mj\S kanang, naam v. een boom. t'^^jlf kanak-kauak, kindeke, klein kind, ter onderscheiding v. hoe- dakj opgeschoten knaapofmeisje; zie anak. Dat kanak-kanak in het enkelv. en mrv. wordt gebr. blijkt ook uit de voorbeelden, die Marsden aanhaalt, en uit het M^n. w^Lf kanan, rechts, rechter-; sahelah kanan, rechterkant; tangan kanan^ rechte rhand; kiri-kanan, rechts en links; kanan perahoe, stuurboord; m^nganankan, rechts la- ten liggen, van een plaats onder het Zeilen of gaan. ^LS^kanl, zie madja, ^^L^kaoet; mengaoet^ met de band of den arm bijeenschrapen, b.v. geld, koffieboonen, rijst enz.; zie ook kaoep en raoep, i:i>,LS'kawat, metaaldraad; kawat thnhaga^ koperdraad ; perchabaran kawat, draadbericht, telegrafisch be- richt; memoekoel kawat ^ telegrafee- ren; zie dawai, vä^äLS' kawit, e. 8. V. zoutwater- visch. ..li^kawar, dief, roover, Sw. mo- gelijk het Perz, chdwar, zie ald. ^^\S kaoes, v. het Arab. c^^, halve laars, schoen ; zie kasoet, p\\S kaoeng, e. s. v. eetbaren zoetwatervisch. c .lykawang, de boterboom ; mi- njak kaw'ang, de boomboter, e. s. v. zeer fijn, wit, eetbaar plantenvet. De boom wordt ook meWoakan en t^ngka- wang genoemd, zie ald. O «LJ^ taoep, = Ä;ao6^, zie ald. ook met de beide banden opscheppen, b.v. dikaoepnja tanah it^e, dimasoek- kan kadälam soeatoe timha^hij schepte 756 JjLJ k:H^ \S de aarde met zijne banden op en deed ze in een aker. J^iykaoel, zie hat Arab. Jjj. J.LT kawal, Tara, bewaker, wacbt; in het scbaakspel bet stuk, dat een ander dekt; sangat kawalnja^ streng is de bewaking; jp^nghoeloe katvalj kommandant van de wacbt; kawal sambang, ronde, patrouiJle, ziesamhang; berkdwal, de wacbt bou- den; mengawali, bewaken; zie kat- tüdl; p^ngaival, wacht, scbildwacbt. Het schijnt uit bet Perz. door bet Tarn, in b,et Mal. te zijn gekomen door de Klinganeezen. ^^JS kawan, makker, kameraad, maat, voorstander, partijgenoot, vol- geling, raannelijke bediende, evenals bet Jav. panäkawan, weerga, gelijke, kudde, vlucht, troep; ook gebruikt als pers. Vrnw.; oetoesan dengan ka- wannja, gezant met zijn attacbe; ka- loan tangafij bandlanger, b.v. dan mengerahkan segala pegawai dan ka- wart tangannja mengeloewarkan emas dan perak itoe^ en verzamelden alle beambten en bunne bandlangers, om dat goud en zilver er uit te balen, H. T.; kawan dan lawan, voor- en tegenstanders; memboewat kaioan, iot makker maken of nemen; mam ber- kawan, voor maat raeedoen in een spei, b.v. sakedar akan bolih mam b^rkawan, 't is raaar om als maat in bet spei mee te doen, Ibr. b. Cbas.; hoeroeng sakawan, een vlucbtvogels ; sakawan kambing, een kudde gelten: sakawan awan jang kaboes, een drift donkere wölken; sakawan semoet, een troep mieren; berkaioan-kawan, in zwermen of troepen, bij kudden; mengawani, als maat of makker ver- gezellen, bedienen, oppassen. »^lykawall, zeer groote ijzeren pan of ketel zonder deksel,zooalsb.v. de pannen, waarin men suiker en gam- bir kookt; ook krater van een vuur- spuwenden berg, put of bei der boe- dbisten, Sj. J. N. ^^.L^kawi, I. Skr. dicbter; be- hasa kawij de oude dichtertaal der Javanen. II. bruinrood, zooals b.v. betrood- krijt; batoe kawij bruinsteen, e. s. v. mineraal, dat in de geneeskunde ge- bruikt wordt. III. bovennatuurlijke kracbt; besi kawi, een oud, voor beilig gebouden stuk ijzer, beboorende tot de Rijks- kleinoodenvanbetvoormaligrijkDjo- bor. Dat ijzer werd in water gelegd, welk water bij bet afleggen van een eed voorafmoest worden gedronken; bisa kawij alle mogelijke ongenees- bare ziekten en kwalen, die iemand krijgt ten gevolge van den vloek der voorvaderen; barang-siapa nan me- njalah Utah kena bisa kawi ajahkoe dan nenekkoe, die de vorstelijke be- velen verkracbt, zal getroffen worden door den vloek (allerlei ongeneealijke kwalen) van mijne voorouders. M^n. vergifv.bovennatuurlijkenoorsprong. ^^S kawin, I, Perz. wettig bu- wen, wettig buwelijk, wettig gebuwd; isi kawin, bruidscbat aan den vader der bruid; (^/Aias kawin, bruiscbat van den bruidegom aan de bruid; kawin- yS^\S J4I^ 757 mawinj trouwea \an velen en voort- durend; mengawinkan, doen trouwen, in den echt verbinden. II. p^ngawinan, e, s. v, konink- lijke lijfwacht raet hellebaarden ge- wapend. III. Jav. kekawin en herkekawin^ een verhaal zingend voordragen, b.v. maka raden enoe pon memetik selokat perlahan-lahanserajamengidoengdan berkekaiüiny Mes. Kag. ySt[S kahar, I.verb.vanhet Arab. >Lig.i>, zie ald. II. verb. Ned. kar. jjjßLS' kahin, Arab. heidensch priester, tooyenaar, wichelaar, waar- zegger. y&iy kahau^ e. s. v. aap raet ver- schillende kleuren en een langen staart. M. ^lykaja, I. rijk'^ orang kaja^ een rijke, ook de titel yan een staatsamb- tenaar ; orang kaja-kaja, de aanzien- lijken; kaja hati\ tevredenheid des gemoeds; kakajaän^ rijkdom; kaka- jaän Ällah^ de Wunderwerken Gods; mengajakauj verrijken, rijk maken; maha radja kaja^ zie radja, II. Jav. als, zooals, evenals, = sa- peH?'.InhetlocaalMa].van Javawordt dit woord veel gebruikt. vcoLS^ka'it, haak, haak aan een steel, sloephaak; k. anak-panah, de weerhaken aan een pijl; ^^rÄ:aiY,vast- gehaakt : berkatt soeatoe dengan soea- toe, het een gehaakt aan het ander, aan elkander hakend; mengait, aan elkander haken, afhaken, b.v. bloe- men of vruchten door middel van een stok raet een haak eraan, enteren, aanklampen ; mengatt perahoe, e. vaar- tuig enteren. Sadj. Mal. p. Y^Yö, daoen kaU'kaU, bladen raet haakdoornen, zooals onze klissen; tjampak kait, klamp aan! ka'it berangkai, dubbele haak in den vorm eener S.; kait pe- rangki^ e.s.v. zoom bij naaiwerk. Zie ook gait. ^\S kajar, de narcotische lucht en sraaak van tabak, doornappel en derg. iimILS^ kais; mmgais^ krabben met de klauwen in iets, zooals b.v. kippen in den grond om naar wormen te zoe- ken; van armeliedenrscharrelen, om aan den kost te komen,schrapen,zich nooddruftig behelpen-, koewas kats, hetzelfde met verscheidenheid; hier en daar krabben of scharrelen om aan den kost te komen. Zie kakas III. v^li^kajap, e.s.v. gevaarlijken uitslag, waarvan de volgende soorten : k. toenggaly k. api^ k. ajaf\ k,gadjah enÄ;.?)ac?a^,v.d.W.Volgensdeopgave, mij gedaan: eene zuchtige zwelling der ledematen, k. toenggal^der Yoeteu^ k. barahj van de borst, k, betoel^ van het hoofd, k, bakoen, van de dijen. MÖn. e.s.v. gevaarlijken uitslag, voor- al aan den mond. JoLS' kai'l, hengeltuig :ma^aÄ;ai7, vischhoek; tali ka'il, hengelsnoer, viftchlijn; djoeran kail^ hengelstok; katl hamboer, vischhaak met e. klein zinklood om uit te werpen; k. herla- doeng, met een groot zinklood om te laten zakken; k. toenda, sleephaak, zie bij toenda; metigatl, met den hen- 758 Js?l^ iir gel vissohen ; p^ngaU^ hen gelaar; sani' pan p^ngailj hengelaarabootje; p^ra- hoe p^ngml^ een vaartuig in den vorm van zulk een bootje, maar dat soms 18 kojan kan laden en voor den Han- del gebruikt wordt. JoLS' kajal, bedwelmend, zooals b.v. tabak, v.d.W. MÖn. een gevoel van walging, misselykheid bij het rooken of kauwen van tabak enz. Zie kajar, y^\S kaiD, doek, geweven stof, inz. van katoen; e. s. v. rok, kleeding- stuk ter bedekking van het lichaam van de middel tot de voeten; kam poetihj wit katoen; k. sakelai, laken; k. soet^ra, zijde; k. lajar, zeildoek; k, kambeli^ grove wollen stof; k. ka- fan, doodkleed; k, karoeng en k. mas- toeli, zaklinnen; k, gadjah^ e.s.v. wit katoen, waarvan de stukken met de af beelding van een olifant gemerkt zijn; k, .varog^?^, e. s. v. vrouwenrok van boven tot onder even wijd en met een naad dicht; ko/inhadjoe^ on- der- en bovenkleed, d. i. iemands kleeding; kam Ä:o/or, de mens truatie; k, sakajoe^ een geheel stuk goed, nam. ZOO genoemd naar het plankje, waar de stof om gewikkeld is; k. sahelai, een afgepast stuk goed, een baan, een kleed; k, k^mbang, een met plooien uitstaande kain, zooals de Maleiers dien dragen ; k. l^pas en k. pandjang^ zulk een kleedje zonder naad voor mannen en ten voeten uit; ä:. njioeren k, pokok^ de vezelachtige stof tus- schen de bladen en den stam der ko- kospalmen; k, h^lakang parang, een kleedje, geweven met zijden schering en katoenen inslag; k. djoeng sarat, een zijden kleedje, welks bloemen een ketting vormen; k, hadjoe kotor^ywW waschgoed; k, batik, op Javaansche wijze beschilderde kleedjes; k, doe- koeng, een Vierkante doek zonder franje, soms van gelo zijde, nam. aan het hof van den Sultan door vrouwen over den linker schouder geslagen gedragen. Is hij met figuren bestikt, zooals aan het hof van den Onderko- ning, dan heet hij k, doekoeng tjindai, S.; k, sanipai, een doek, die door vrouwen om den hals en over de beide schouders gedragen wordt. Hij is met goud omzoomdj of geel, 6f bestikt, S. ; k. bebatj zwachtel, verbandlinnen; k\ bandera^ylsiggeäoek] k, mf^nggala^een met gouddraa(f doorworkte kam van 9 elleboogsellen lengte; k. seroeng ^ een bijzondere wijze van de kai'n om te slaan, zoodat de eene slip wat lan- ger hangt dan de andere; kam wali, zie walill\ kain tatap toeboeh, droog- doek, handdoek, H. Boedj.; berkain didjalan, op straat zijn kleed aantrek- ken, B. R. bös. p. 212; berkain doewa, verbloemde uitdrukking voor huw- baar zijn, Päd. bov.l. ; kain-kainan, lapjes, vodjes; k.-k, toewa of k.-k. boeroek,\oxaT^Qn . Voor de verschillende soorten van stof zie ook op de woor- den,diealsbepalingenopA;ainvolgen. y^\S kajoe, hout, stuk hout, paal, balk, bint, stuk, geheel stuk van ma- nufacturen, dikwerf ook ==^oÄo;i A:a- joe, boom; k, boenting, een stok met abnormale zwelling of dikte; boeivah kajoe, booravrucht; k. pandjang, de vertikale dakbalken, waarop de kasau worden vastgemaakt; kajoe api, brandhout; k» p^tanak, brandhout voor de keuken, eig. hout voor het koken van de rijst; k, habt, Crypte- ronia paniculata (Saxifragees), d. L Gr.; k. tjina, Smilax chin. id.; k, doelang^ ook k. radja^ Cassia fistula, Cassia Javanica, id.; k. A:o^c?a, Spon- dias Wistengi (Terebinthacees), id.; k. koekoen^ Heriticra littoralis (Ster- culiacees) id. k, djatij een beste soorfe van tiraraerhout, dat veel overeen- komst heeft met ons eikenhout; zie verder op het bijkom. woord; k. ma- niSj zoethout; k, manis sailan^ ka- neel; k, palat, zeker strafwerktuig, zie palat; k, tahij stinkbout; kajoe- kajoetvan^ ook kajoe-kajan^ geboomte. yJS kajau, I. mengajau, in het water naar iets steken, dat men niet zien kan. II. mengajau, koppensnellen. jL>L^kajoeh, pagaai, schepriem, ook pengajoeh; mengajoeh, pagaaien, raet een schepriem roeien; mengajoeh- kan^ een vaartuig voort pagaaien; p^kajoehan^ boot die gepagaaid wordt. ol/i* kabäb, Ar. gehakt, frik- kadel. RjLaS' kaMbat, Arab. cubeben, staartipeper = lada b^rekoer, Mal. JuLi* kßbabaljde jongenangka- vrucht, die in hare eerste ontwikke- Hng afvalt. ^^Li kfebaroe, e.s.v. visch. M. Zie bij ba7'oe II. jiUrkibäsj, Arab.mrv, V, y^Ji", (3^ 759 ram, mannelijk schaap; in het Mal. e. s. V. vetstaart-schapen. ^^Li^zie ^<Lo. JoUS' köbajan, Jav. dorpsbode. In het Mal. alleen in fienek kebajan^ oud grootje, zie bij nenek, oui' iL^hhtlmeng^batj omwikke- len, knevelen ; peng^bat^ zwachtel, windsei, band, bindmiddel; idjoek pHg^bat pagar^ de idjoek als bind- middel voor de omheining; tali doega doewa kMat, twee knoopen (eigenl. omwindingen) van de loglijn, omdat de merken om die lijn gebenden zijn, zie kabat en b^bat, ^SiKsyjS kabadjikan, deugd, weldaad, zie badjik, ^^kfeboer; mengeboer^ door om- roeren troebel maken. ay^J" kibriah, Arab. grootheid, trots. ^jt^ k^'bas, I. eenigermato ver- doofd ; tn^mboewang k^bas, wat heen en weer loopen, om de verdooving ten gevolge van lang zitten te verdrijven. II. mengebaSj afslaan van stof of droog vuil van kleeren en derg. af- schudden, uitschudden, ook b.v. het vuil uit een vischnet; kebas ekoer, kwikstaartje; m^ng^baskan^ van zieh afslaan, zooals een visch de band, die hem bij den staart pakt, H. Abd. 258. ixS'kÖbang? I. k^angan, e.s.v. watervat? b.v. ajar k^bangan itoe terlaloe manis ^ Sail. Sal. II. grof, ruig, als stof, M, Zie g^bang, ^^*Ux5^kaboepatea, zie boepati, /S^S'kfebok, e..s. V. beker; hoUe 760 <3^ isur cylinder met gaten voor het persen van laksa of de indische macaroni. i^^^jS käbak, Jav. vol, gevuld. JuS' kßbal, I. onkwetsbaar,=jp^- Uas; tiada kehal^ kwetsbaar; zie ook p^nimhoel bij iimboel, II. e. s. V. boom, die zwaar hout leverfc; k. hajam, een varieteit, die voor scheepsmasten wordt gebruikt. III. Jav. bestendig, voortdurend? b.v. tiadalah tetap ija doedoekj kebal dhigan pergi kasana-sini, H. Boedj. ^xi kÖbam, loodkleurig. ^^ kßbailjBatav. een Vierkante doos van baraboe, kleiner dan een kendaga en grooter dan een sosokan^ zie ald. MÖn. rnand ter opberging van lijnwaad. ^^yjS kßbon, tuin, plantage, bui- tenverblijf, hofstede; k. lada, peper- tuin; pasang kebon, een tuin aanleg- gen; samhoet k^bon^ een tuinaanleg vernieuwen; toekang k^bon, tuinman; b^rkebon, van een tuin voorzien zijn, ook tuinieren; mendjalani keborij een tournee door de tuinen doen om ze te inspecteeren; p^rkebonan s^gala djoeroe'toelis , == bostdnoelkatibin, volg. radja Ali Hadji van PgnjÖngat, lusthof der schrijvera. Zie bostdn en taman. yji^kßbo, Jav. = kerbau, zie ald. J^^kaboßl, de hoofdstad van Afghanistan, höofdstation derkara- vanen van Perzie naar Indie. Soms fout voor J..a]> , zie ald. ^•^kaboeli, kaboelsch, naar de sltad Kaboel ; nasi kaboeli, kaboel- sche rijst, e.s. v. rijstgerecht, waarin gevogelte, boter, eieren, specerijen enz. zijn gekookt. ^uS' kfebah, geheel in het zweet, overal uitbreken van het zweet. Zie kMak. wXx^kabir,Arab. groot, machtig; radja jang kabir^ de machtige Vorst; alkabiTj de groote bij uitnemendheid, d. i. God. ,<^aaS^ kfebiri, gesneden, gelubd, ontraaud; hajam kebiri^kai^oGn] koeda kebiri^ ruin; lemboe kebiri, os; domba kebirij hamel; mengebirikan, luhhen^ entmannen. äuwjui" kabisat, Arab. sannat ka- bisat^ schrikkeljaar. ,^;^keta, zie geta, v^LäJ kitäb, Arab. ge3chrift,boek, inz. van godsdienstigen of weten- schappelijken inhoud; alkitdb^ de ko- ran; kifdboeHkoedoes, de heilige Schrift; orang jang tahoe pada kitdb^ schriftgeleerden. ^LäS' k^taban^ dwarsbalk aan e. s. V, roer, Mmoedi sepak genaamd. Ook iokoh kemoedi^ Prab. Dj. jLxS" kitäbi, Ar. zieh aan een heilige schrift houdend, zooals chris- tenen en joden. .U5' kÖtara, Jav. blijken, geble- ken, zichtbaar, duidelijk, aan den dag gekomen, inz. van iets geheims. o%US' kötarap, e.s.v. zoutwater- visch. iSLxT kÖtapang, e.s.v. grooten boom, met groote bladen en breeden kruin, die noten draagt, welke iets op amandelen gelijken, en hout le- vert, waarvan men gambangs, e.s.v. slag-muziekinstrumenten maakt. iilxS kßtapoeng, in kinderspe- len, verb. van kUopong, v.d.W. Zie ald. ^U^kattän, Arab. vlas, linnen. ÄJÜCfkÖtanah, naam V. e. boom, behoorende tot de ^nedang -soovten, ^LxS'kfetaja,e bamboezenstokje, van boven gespleten en verwijd, voor- zien van hars en dienende voor fakkel. ^xS ketib, zie v^^aIiä». owX5'k6tat, vast sluitend, van voorwerpen, die ergens in zitten, zoo- als een kurk in den hals eener flesch, een wapen in de scheede; nauw; zie sendat, ^jjjwäaJ' katitiran, e.s.v. duif= perkoetoet, Jav. zie iüir, JC5'ketar, L wrang van sraaak, eenigszins rans, v.d.W. Zie kelat en sepat. II. beven, sidderen, schudden, da- veren, dreunen; keletar, schudden, sidderen; zie getar, yjS kfetoer, kwispedoor v. koper, soms ook van goud, nam. die van den Vorst. i^jJCS' koetöri, kooi aan boord, v.d.W. IjA^ÄS^kÖtis; mengetis, wegknip- penof wegslingeren van iets, b.v. een worm van de band; de band aldus vooruit brengen om de ringen te laten zien. ÄjCS^kötang; daoen ketang-ketang^ de bladeron v. een boompje, dat gele bloempjes draagt. Zij worden als ge- neesmiddel tegen hoest gebruikt. (3^ 761 &jCS kfetoeng, klanknabootsend woord voor een galmend geluid, zoo- als van een klok of hoUe bamboe. ixS' köting, het gedeelte van het beentusschenhielenkuit;oera^A:^^m^, de Achilles-pees ; mmgeting, die door- snijden, en dus verlammen. iJutAfkötengkang, = oemang- oemang, zie ald. ^^XjuTkßtaiigkai, e. s. v. zout- watervisch. ^^Xj^kßtap; mengUap^ op elkan- der sluiten van de lippen, toeslaan van een knip, klemmen van een deur of van de vingers, ook van een bank- schroef, b.v. tharat ragoem soedah mengeiap, als een bankschroef, die dichtgeklemd is, Ibr. b. Ch. mengetap bibir, zieh op de lippen bijten, zieh verbijten. Zie katoep en k^tam III. v^^aXT kÖtip, I. mengetipj heel fijn- tjes met de nageis knijpen, steken v. muskieien en andere insecten, ook bijten, doorbijten, fijn bijten met de tanden, b.v. sakatjip pinang diketip d^ngan gigi, een afgesneden stukje areka-noot doorgebeten met de tan- den, C. en S. IL Batav. dubbeltje, het munt- stukje. i^^^jS ki^tak, I. klanknabootsend woord voor het geluid van kloppen of tikken, doffer dan kUik en helderder dan k^toeL IL plooi, b.v. in een dikken hals of de billen, b.v. lehernja djihdjang b^r~ kMak tiga, haar hals was slank en had 762 L^ drie plooien (als e. bijzondere schoon- heid!) H. Gr. ^ajC^kßtoek, I. een koperenbek- ken, behoorende bij degamelan, waar- op door een tik de pauze wordt aan- gegeven. IL mand of kist van boomschors, waarin men rijst bewaart. IIT. klanknabootsend woord voor een geluid als het tikken met den knokkel van een vinger op een tafel; k^tak-ketoek^ hetzelfde met verschei- denheid; ketoek boeloeh^ een bamboe, v^raarop de uren worden geslagen, C. en S. ook een hol blök, waarop in de dorpen alarm wordt geslagen, = tongtong^ zie ald. /SJCS^kÖtok, I. ketok'7netikj van alles een beetje koopen, niet in het groot opdoen. II.ö^rÄ:^^o^-Ä:e^o^,kakelen van eene hen, Jav. betok, id. III. klop of tik, b.v. met de knok- kels op een deur; mengetok pintoe^ op de deur kloppen; naga herMtok^ de draak is aan het tikken, wordt ge- zegd van een tamboer wanneer hij met den eenen trommelstok op den anderen slaat. IV. honten klok of bei om den nek van olifanten of buffels, d.i. Cr. k^tok hoeloehj een groot stuk bamboe, waar- op de uren worden geslagen. Zie kP- toek III. ^JJCS^ k^tik, I. m^ngetik, tikken, b.v. van een horloge, knippenmet de nageis; mengUikkan Ijanggaiy met delanggegroeidenagel8knippen,Ibr. b. Chas. II. veerkrachtig been van sommige dieren, zooals van een sprinkhaan, waarmede hij springt, de voelsprieten van een inktvisch, de scharen van een krab of kreeft; kStik paha bila- lang, de stangveer in een geweerslot; m^ngUifcy met een of meer vingers als met een veer wegknippen, weg- slingeren. III. ? b.v. Bawdbpon soeka terketik- ketik? Ihr. b. Chas. {jixS kÖtik, Jav.vertrouwd,&aWc? ketiky een vertrouwde renbode. B. Ramp. bes. p, 134. j^JjCS' kfetek, Jav. aap. JjcS' kfetoel, I. klomp, massa; in de Str. Settl, ook gebruikt als hulp- Telw. voor het aantal brooden, b.v. ada orang hendak djoewal roti. Am- billah doewa kP.toelj daar is iemand, die brood wil verkoopen. Neem twee stuks, Max. Is minder gepast en boe- tvah beter. II. saraengetrokken door kramp; oerat p^ngetoel, de buikspieren. JUCJ' kßtil, afgescheurd stukje, zier;m^n^e^i7,beknagen,beknabbelen, v.d.W. e. stukje aihakken of snijden? b.v. bagai bUoet dikUil ekoer, als een aal die een stukje van haar staart is gehakt. C. en S. vertalen: die bij den staart wordt gegrepen (?) ; beter koetily zie ald. jJLx5^kotaloem, Tam. bolwerk, bastion ; zie selekoh^ H. Abd. 6 1 en 62. j^jCj^kfetam, I. schaaf; k, piaiij schaaf voor lijstwerk, ook k, pHgoe- maiy zie koemai; k. tikoeSy id. doch zeer klein; k. pandjang^ reeschaaf; roemah Mtam^ blök van de schaaf; ketam g^r^mit^ e s. v. schaaf, maar welke, C. en S.; mala ketam, schaaf- ijzer,gchaafbeitel;m(^w(7^^aw,schaven, ook het afsnijden der rijstaren, een Toor een met het daarvoor besterade mesje, phigetam; m^ngetam landjar, met een lange streekschaven; p^w^^- tarnan, schaafsel, ook snijding van de rijst, rijstoogst. Zie toewai. II. krabbe; k. pasir, e- s. v. krab- betje met een schaar, dat in den mod- der van het strand leeft; k. s^mpada, e. s. V. zeer giftige krabbe, die den dood veroorzaakt van hem, die haar eet, Mal. Sam. II : 209; k. randjoeng, of volg. v.d.W. rendjoeng, e.s.v. fijne krabbe, die eetbaaris; k. hatoe^kreeÜj Abd.; k, hersüa, e.s.v. steek bij naai- werk; k. kemoedi, ovale plank op den achtersteven, waarin het roer draait en waarop de roerganger zit; ketam menjoeroehkan anaknja herdjalan b^- toelj de krabbe beveelt haar jongen recht te gaan. Sprw. IIL mengetamkan bibir, de lippen vast op elk. sluiten, zieh op de lippen bijten van nijd, M. M^n de klera in den mond, waarbij de tandenvastop elk. sluiten. Zie ketap, ou^aS' kÖtoembit, e.s.v. kleine geneeskrachtige bladen, die voorin- spuitingen gebruikt worden. ^K^.4Ji:J'k^toembar,korianderzaad. (^^...^^JcS'bßtanibak, e. s. v. zout- watervisch. ^•a^JLS* kötoembl, het laatste brokje bij eene ontlasting; k, tahi ha- jamy spotnaara voor Heden uit den ^ 763 laagsten stand, de slaaf van een H- ritjal. ifi^jS k6tirapoeng,totvermaak in het water spartelen , in het water plassen; b^rmain b^rketimpoeng , id. Hik. Dewa Indra MÖng, J1A4.AS' kötlmpal, onregelmatige hoop of klomp van dingen die op elk- ander zitten, zooals b.v. een hoop paardevijgen, een zwerm bijen, die zieh gezet heeft, een hoop van keutel- achtige dingen. ^JCS^ kattan, Arab. vlas; kain kattan, linnen. ^jjiS^ kfetail, Jav. de kleefrijst, = poeloei, zie ald. yjiS^ kfeto, Jav. e. s. V, priester- muts, die men opzet als men tot de tapa of boetedoening overgaat. Komt in een der pawc^^V- verbalen herhaalde malen voor. JtyCS' katwäl, Perz, ambtenaar van policie, in het Mal. verbasterd tot kawalj zie ald. ^yXS kötoewat, wrat. voiycS^kfetoepat, rijst, die in ku- bussen, van kokosbladen gevlochten, gaargestoomd is en zeer vast in elkaar zit; belah ketoepatj schuine ruit, die verkregen wordt als men de kUoepat doorsnijdt; ^^ftar b^lah ketoepat^heAe- laarsdeken, daar de ruiten van zulk e. deken op die van de doorgesneden k^toepat gelijken; (ketoepat bangka- hoeloCjüg, voor e. vuistslag ofstomp. M^n.). Ä^ycS^kÖtopong, stevige hoofd- bedekking; heim, schako; b^rk^to- 764 JycT J^Aitf pongkan h^si^ ijzeren helmen op heb- ben; zie topong en ketapoeng, Jyi^kßtola, I. o.s.v. groene, ge- ribde vrucht, iets gelijkende op een komkommer, die gekookt als groente wordt gegeten. Soortenzijn: k. b^toel en k. belimbing, Op Java heet deze vrucht gambas. IL beter ketoelah, zie ioelah. ^Ü«.Xrkfetoel01, Chin.? stuur- maii, d. 1. Cr. en Sw, Äjo^x^ kötoemang, e.s. v. zout- watervisch. ^ycS^ketoehar, oven. i^y^ kßtahoean, zie tahoe. i^y^xS kfetahoei, zie tahoe, ^S'kfetai, I. aan kleine stukken, ontbonden v. een dood lichaam; me- ngetai, tot kleine stukken maken. II. anak ketaij teenen bal, die bij een spei gebruikt wordt. ^CS* kfeti, I. honderdduizend; sa- ketij een honderdduizend. II. keti'keti^ e.s.y. kleine, giftige wesp. III. e.s.v. versnapering, vervaar- digd van bidjan, IV. sek^ti, kers, waterkers,d.l.Cr. Y. kati, een ind. pond, zie -SLS'. iLx^jS kätiboeng, plompend ot ploffend geluid, zooals van e. schep- per, waarmede men water schept; zie Mtimpoeng, yjU.^ kfetitir, e. 8. V. fraai wild duifje, dat een welluidenden roep heeft; ook katitiran genoemd en op Java perkoetoet geheeten. Zie titir, Aj^jOfkÖtidling, e.s.v. korven, uit boombast vervaardigd, tot ber- ging van gepelde rijst, Päd. bovenl. S^AAJ'kätirah, e.s.v. slingerplant met roode bladen, waarbij fraai rood- gekleurde lippen vergeleken worden, Sadj. Möl. p. 166 reg. 8. v.ÄAxS' kiStiap, e.s.v. klein rivier- vaartuig, house-boat, Sw. ^^ÄxA^kfetipoeng, e.s.v. kleine handtrommel, zie keijipoeng, r^jyCS'ketejak, oksel; boeloe kete- jak^ okselhaar; toengkat ketejak^ kruk, waarop een kreupele met den oksel leunt; djangan terboeka ketejak^ hefc bovenlijf mag niet ontbloot worden maar de armen moeten tegen het lijf blijven, eene bepaling bij geeselstraf in de Oend. jCaäS' koetika, Skr.^/^a^^Ä:a,tijd- stip, oogenblik, rechte of geschikte tijd voor iets, ten tijde, tijdens, toen; pada koetika itoe^ op dat oogenblik ; pada koetika pagi dan petang, in den morgen- en avondstond; daianglah pada koetika jang baik^h^i ^eschiedde op e. gunstig oogenblik; koetika t^- ngah ynalam.^ op het oogenblik van middernacht; koetika senang^een vrij oogenblik; koetikanja^ de bekwame tijd; soerat koetika j zie soerat; sakoe- tika, een oogenblik, ook: terwijl; sakoetika antaranja, e. tusschenver- loop van een oogenblik; barang sa- koetika pon tidak^ zelfs geen enkel oogenblik; sakoetika lagt, na nog e. oogenblik; koetika lima en koetika toedjoehy e.s.v. wichelarij, die men nader beschreven kan vinden in mijn Suppl. op het Wrdb. van Dr. Pijn. en ö^ vJsJj" 765 in dl. XYIII van hefc Tijdschr. voor Ind. T. L. en Vlkk. Bij verkort, ook alleen koetika^ zie Niem. bloeml. p. 67. Zie ook jCcS". jLAxS^kÖtela, Jav. e. s.v. eetbare aardvrucht, e.s.v. zoeten aardappel, convolvulus batatas. M. geeft o^oehi kastila? Mogelijk zijn de Spanjaarden de invoerders ervan. J^AjC^kÖtial, moeielijk in zijne bewegingen zijn, zooals corpulente personen. äJLaJCS' kfetilang, Jav. de wiele- waal, = hoeroeng nilam, ^»4jL;c5^k6timoen, Jav. komkom- raer, = mentimoen, ^a.äS' kßtiau, e.s.v. boom, van welks vruchten men olie maakt. ^^AxS^katsir, Arab. talrijk, over- vloedig, menigvuldig. ja^xjLäS' ködjamas, z. het hoofd wasschen, = het Jav. kerameSj ook al datgene, wat daarvoor gebruikt wordt, b. V. ditjampoerinja dengan kedjamaSj hij verraengde het met de middelen ora het hoofd te reinigen, R. P. 61. Zie langir. JooLsÄi'kßdjamal, zie djamal owÄS'kÖdjatjStrak v.e.lichaams- deel; (MÖn. stijf uitgestrekt v. doode lichämen); stijf van dichtmaken met aarde of kl ei, b.v. maka ditoetoepnja pintoe tempat dagangan itoe d^ngan tanah kMjaUkHjat, tiada dMrinja masoek angitij hij sloot de deur van de plaats dier koopwaren stijf toe met aarde, opdat de buitenlucht er niet bij zou komen, H. Gr. 24. ouÄS^kÖdjoet, e. schok van het lichaam, schrikken; terkedjoety ver- schrikt, ontsteld; eensklaps, onver- wachts; t^rkedjoet daripada tidoer, uit den slaap opgeschrikt; terkMjoet datangj onverwachts komen; t^'rk^- djoet hangoen^ eensklaps opstaan; me- ngedjoetkan^ doen schrikken, ver- schrikken; kar^na mati itoe terke- djoet datangnja^ want de dood komt onverwachts; zie ook d^nnjoet en p^- randjat, j^ÄS'kÖdjar; mengedjar^ nazet- ten, vervolgen, najagen; trachten te achterhalen ; berk^djar-k^djaran, elk- ander nazetten; jang dikMjar tidak dapat dan jang dikandoeng bertjetje- rartj het nagejaagde niet verkrijgen en wat men in e. doek bij z. draagt, stört bij kleine hoeveelheden uit. Sprw. jÄTkßdjoer, ook kendjoer, stijf, onbuigzaam, stug van het haar, Mak. R. p. 189 reg, 5 v. o.; mengedjoerkan lengan, den arm uitstrekken, v. d.W. Ä-S\-S^ kfedjang, ook kedjoeng, krampachtig stijf van arm of been, ook zieh uitrekken, zooals e. slaperig of lusteloos mensch; ^^c?;an^ moeloet, klem in den mond, zie boebal; kak^^ djangan, de kramp, v. d. W.; menge- djangkan tangan^ de band uitstrek- ken, zie kMjoer en kedang, v^ftSXiTködjap, knip met het oog ; sakMjap mata, e. oogwenk, e. oogen- blik; dSngan sakMjap mata, oogen- blikkelijk, in een oogenblik; hiervan is afgeleid kUedjap^ herhaaldelijk met de oogen knippen, knipoogen. 766 tKsvS" J^ J^^^k^djal^ = kalah orang her- kalahi^ Abd. seh. wrdb. als men ver- lieöt in een vechtpartij ; mogelijk = kMjamal^ zie djamah j^^Ä^kfedjani, gesloten van de oogen, goed aansluitend van planken enz.; hedjam mata^ oogluiking; hoeta kMjam, stekeblind; mhigedjamkan mata^ de oogen sluiten. Ook pMjarrij zie ald. *^ÄytMJ0ra; bintang kMjora^ de morgenster. Zie »*^\. sx^ kßdjai, I. de ledern aten uit- rekken, trekken. M^n. kadjai^ gome- lastiek ; mengadjaij zieh lijmig, kle- verig, elastisch voordoen. II. Hind. halster van e. paard, Sw. ^^i^kfedji, siecht, leelijk, laag, verachtelijk ; mengedjikan, verachten, verguizen, voor siecht enz. uitmaken, berispen, b.v. Hik. Abd. p. 42 r. 4^ ook m^ngMji-ng^dji ; koMdjian^ slecht- heid, laagheid, veraehtelijkheid. Zie tßr^tja. ^LäS' kfetjapi, Skr. e. s. v. luit met vier snaren; ook e. s. v. plant; m^m^tik ketjapi, op de luit speien, die tokkelen. \:yu^^ kötjit, = k^tjil, zie ald. ssA^^xS kßtjoet, verschrompeld, samengetrokken zooalß vleesch door koking of de banden door de werking van zuur, kalkwater of loog ; ook in- eenkrimpen van vrees. M^n. id. ^j^CÄS^kötjatMa, zie ^fJcAS' en tßt^ria, v,,.AS!L5^k<6ljap, I.sraakkenbijhet eten; m^ngStjap^ smakkend proeven; k^tjapan, bijsmaak, nasmaak, die men smakkend proeft. M^n. id. IL m^n^^/yap,snikkenbij het wee- ilen, b.v. Kin Tamhoehan — meng^- loeh mengetjap^ K.T. zuehtte en snikte. \,msS kßtjoep, ook en beter koe- tjoep, kus, zoen; m^ngeijoepijkusseu, zoenen. ^syi^f katjapoeri, midden- stuk, hoofdgebouw van een gebouw met vleugels aan de vier zijden, bin- nenpaleis, bovenste of middelste van een reeks terrassen, kapiteel van een kolom met versierselen ; boewah katja- po^n, vrucht, waarin nog een kleinere gegroeid is, zooals dit wel bij doerian en djeroek voorkomt. ß *jLftÄS^katjapiring,e.s.v. Wit- te, zeer welriekende bloera. Zie bij katja. ^ShäJ' kßtjik, = ketjil; m^nge- i5;7Ä:Ä:an,kleinmaken, fijnsnijden; benda ketjik-m^ngetjik^ allerhande kleinig- heden. J^SV.S'kßtjil, klein, ook voor jong, jeugd, jonkheid, en ook gebruikt voor onzen verkleinvorm j e, b.v, anak ke- tjil^ kindje; roemah ketjil, huisje; ketjil hati^ ergernis, kwalijknemendj geraaktheid; hati ketjil, kleinmoedig, zie tawar; kMjil daripada s^gala sa^- oedaranja, de minste van al zijne broeders; toekang kUjil^ onderbaas, meesterkneeht; toewan k^tjily oudste zoon of jongere broeder v. den huis- vader; petor kHjilj assistent resident; dari ketjil ^ van jongs af ; dari Mtjil moela, reeds van jongs aan ; saketjil- Mtjilnja^ op zijn kleinst, op zijn minst, de kleinste, de minste, b.v. sak^tjil- Mtjilnja d^nda^de minste boete,Oend. ; h^rkUjil-Mtjüan^ met elkander klein zijn, b.v. herkefjiUk^tjilan .... tiada hertjerai^ toen wij met elkander nog klein waren scheidden wij niet H.T. ; keijil'tn^ngetjilj klein met verschei- denheid; bhida-henda k^tjU-m^ngUßl^ allerhande kleine dingen, kleinighe- den; terketjil^ kleinst; jang terkUjil, de kleinste; ketjil hau, ergernis ge- raaktheid , gebelgd zijn ; mengetjilkan^ verkleinen, klein of geringachten; mengetjilkan hati, ergeren, ergernis geven, grieven, aanstoot geven, H. Abd. 326, tergen. Ketjil wordt soms keijik, ketji\ kUjü^ tjik en tji\ ifj^^^S k6tjanibah,gekiemd,uit- geloopen kiem van zaden, inz. van erwten en boonen ] h^rketjamhahy uit- loopen, kiemen, kiemen hebben, zie tjambah, iiA4.sNy kßtjimpoeng, == ketim- poeng^ zie ald. iJLL^-svJ' kgtjgmploeiig, zie tj^mploeng I. c(\AÄyk6tjoendang,Jav.over- wonnen, ten onder gebracht. LsN.S' kötjoewa, e. s. v. kever, d. 1. Cr. ^I^äX kötjoewali, uitgezon- derd, voornamelijk, inzonderheid; ii- ada MrMtjoewali^ zonder uitzonde- ring; mengetjoewalikan, uitzonderen. NB. Het grondw. is tjoewalij Kw. == koewalik, Jav. omgekeerd, dat twee beteekenissen in zieh vereenigt; zie ook m^latnkan bij lain^ waar dit mede het geval is. ^»J^ 767 ^•äS" kötjoeboeng, de doom- appelplant, datura alba, welks zaad een sterk bedwelmende kracht bezit en welks gedroogde bladeren worden gerookt als een middel tegen aam- borstigheid of gebrand om met den rook daarv. te bedwelmen; trechter- vormig mondstuk v. sommige blaas- instrumenten en vuurwapens, om de gelijkenis met de bloem dier plant; ook de naam van een edelgesteente, de amethist; mabokketjoeboeng ^äoor stramonium bedwelmd. ii^^Sii^tiOeli;ketjoeh'ketjah^\ee\ beweging maken bij hetgeen men doet, druk bezig zijn met iets. ^^Ä^ ketji', = Ä-^^Je7, zie ald. iOAÄykÖtjipoeng,e.s.v. kleine handtrom, == ketipoeng, f^.svi' kßtjiwa, beschaamd uit- komen, teleurgesteld zijn of worden, botvangen, een koopje snappen, te- kortschieten; ook b^rolih Mtjiwa, Ijc^kMa, e.s.v.z warte, verglaasd aarden potjes, die uit Kßdah worden aangevoerd. Zie kMah- ^fiXS' ködabir? v.d. W. verwijst hierbij naar kelabar en k^loebir^ en bij deze woorden weer naar kMabir^ zonder de bet. op te geven. Zie g^- lambir en gedabir, iJj<>\i\S k6dadak,hevige diarrhee met looze braking; kedadak kasia- ngan^ zulk een braking, die 's nachts begint en doodelijk is als zij tegen den dag niet overgaat. Zie dadak en tjika. -Jt JwJ ködali, toom van e. paard, :=:" kendalu 768 iViSS tf c^ljkS" ködaoeng, e.s.v. grooten boom, welks zaden als geneesraiddel worden gebruikt, ^IJcS" kßdajan, Jav.bedienden, volgelingen van een prins; kadang kMajan, de gezamenlijke volgelingen van een zwervenden prins- Komtzeer dikwijls in de pandji-KSB. voor. In het Jav. ishetÄ:aci^;aw,lijfelijk eigen, Y. d^ja, Kw. = sarirä. lijf, licbaam; kadang kadSjan, eigen of lijfelijke broeders, in tegenoverstelling van neven. VÄ)4X^ k6doet,kreuk,rimpel,plooi, vouw, in de huid, doek, papier en dergelijke ; hanjak kedoet, evg gekreu- keld; k, antara kening^ de rirapel boven den neuswortel; k, doehoer, aarsplooien, v, d.W. maia kedoetan, knipoogen. \sJi\S kÖdit, gouden of zilveren buikband voor kleine kinderen, ook kendii. Ud^S ködöra, e.s. v. kleinen, eet- baren zoutwatervisch, e.s. v. h^lanah ä;J^k6dÖrailg, e. s. v. boom, welks hout e. oranjekleurige verfstof levert en ook in de geneeskunde ge- bruikt wordt. MÖn. zeer donker bruin of blauw en glänzend. ^JlJ kÖdang, recht uitgestrekt van den arm^ geveld van een piek, ook spannen van een boog, b-v. laloe in^ngMang hoesoer moetiara^ dipa- nahnja boedjang d^ngan sig^ra^ Sj. Ind. KÖs.; m^ngMangkan l^ngan, den arm uitstrekken ; m. tangan, de band uitstrekken, B. Ramp. 121; tampil Mrt^mpik m^ngHangkan Ungannja^ met een kreet rukten zij voorwaarts, hun arm uitstrekkende, C. en S. ; m. toembak^ een piek vollen. MÖn. me- ngMang^ recht buigen van iets dat krom is. y*xitV5 kßdangsa, I. Umau ka- dang sa^ de pompelmoes; volgens v.d. W. e.s.v. zoete limoen. II. ? b. V. s^majam dibawah ^j^dS ph*mata. Sj. Ind. K^s. iXftJk/kßdangkangjbeugel om den trokker van een geweer. ^jX^ J^ ködongkok^beugel van een geweer, zie pendongkok, (jJLctX^ kfedöngkik, tot den uitersten graad ^ermagerd. \^iyS kÖdap, dicht van een weef- sel, vlecht- of breiwerk, ook ondoor- dringbaar voor vocht, van geweven Stoffen, waterproef ; sap^rti ajar dita- pis tiada toeroen^ Abd. seh. wrdb. Zie kerap I. iJiJ^kßdak, zie bij llntang, ^'tV^kedoek, e.s.v. goneeskrach- tige plant, welks bladeren er als sirih- bladen uitzien. M^n. e. s. v. sirih, \^dS kßdik, I. mala kedik, visch- haak, vischangel; mengedik^ met den angel visschen. II. een weinig achterover met het bovenlijf ; doedoek m^ngedik^ e. wei- nig achterover geleund zitten. Vol- gens v.d.W. ook den rüg ingebogen hebben. v;>5^JkS'k6d6kit, gierig, vasthou- dend, C. en S. ;3S'i\J'kÖd6kik, e.s.v. groenach- tig zout, dat tegen ziekten der tanden gebruikt wordt. ^^ >ds 769 jföS kßdökai, e.s, v, boom, welks vruchten in de geneeskunde gebruikt worden. j4Xf kßdal, e.s.v. huidziekte met witte vlekken op banden en Yoeten en groeven in band- en voetpalmen, waarbij de buid verbardt en afscbil- fert; k^dal andjing^ lepra, melaatscb- beid; k, gadjah^ waarscbijnlijk Pso- riasis, V. d. W. Zie oentoet, JöJ kßdoel, een bal van bout of boom, gebruikt bij bet djing-spel. j^tk-TkÖdÖlam, en kendUam, drinknap v. e. kokosdop, of van iets dat daarop in vorm gelijkt; z. s^'koeL ^^Ji^S kßdßlai, naam van een peulvrucbt met zwartacbtige erwten, waarvan soija enz. gemaakt wordt. Op Java kedUL [^A^d^S ködombak, I. e. s. v. boscbboom met oneetbare vrucbten. De bladeren van dezen boom, door den wind bewogen, maken e. eigen- aardig geluid. II. ikan kMombahy e.s.v, viscb, alleen uit de HSS. bekend. MAAöJ ködömpong, I. vol wor- men, Sj. Mans. Sj. Goemp. beeft k^- dempoeng, II, klanknabootsend woord voor een ploffend geluid zooals van een emmer, die 't ondersteboven in bet water valt. c JütXS'kßdondong, I. e.s.v.boo- gen en grooten boom, met eetbare vrucbt, zie r^pat; d. 1. Cr. goeft ook nog op; k, laoet, een andere boom- soort, Jav. id. II. e. s. V. zoutwaterviscb. ^tXS ködau; m^n^^t^aw, luidkeels scbreeuwen of roepen om iets,b.v.om bulp. V. d. W. ij(>^ö<S kßdoedoek, ook sikMoe- doek^ e, s. v. boom, MÖn, e. s. v. plant met kleine, eetbare vrucbtjes; zie s^ndoedoek. S(X5'kMah, I. val of strik om olifanten te vangen, d. 1. Cr, Ook de naam v. e. Mal. rijkje op bet scbier- eil. Mal. II. e; aarden scbotel of bord. Sw. ^J^kßdai, Tarn, winkel, kraam, stalletje; berkMai, winkelen; orang herkedai^ winkelier. M^n. kadaij id. f ^cXS'kgdi-kfedi? o^koedi-koedi? e.s.v. spei der Klinganeezen, b.v. ramainja k^ling bermmn^fyS-, ormig Hindostan bermain tjoekij Sj. Mans. Sj. Goemp.; berapa banjak kUing Y^^dS^ berkoedi'koedij kapada ba- ginda Mndak b^rdjoedi^ id.; k^ling berkSdidiy Hik. Koris. Zie bet volg. woord en koedidi, i^tXJ'kMi, manwijf, jan-de-was- seber, man of vrouw, die zicb kleeden en werk doen alsof ze tot de andere sekse beboorden. MÖn. kadi, klein, dwergacbtig. ^JotXS' koedidi, en sikoedidi^ e. s. V." watersnip. M^n. bersikoedidi, buppelen als zulk een snip, Zie ook " UcXS' ködera, Port, stoel. v^l J^kadzäb, Arab. liegen, be- ilegen. v^iXS" kadzab, Arab. leugen. 4.9 770 ^r ^kar, verb. Ned.kaart, van land of zee. ^S koer, geluid waarmede men gewooBlijk kippen roept; hoer soe- mangat^ keer terug, levensgeest ! uit- roep van ontsteltenis, ook gebruikt voor: welkom in dit leven! tot een pas geboren kind, b. v. MÖs. Kag. : koerkoer, knorren als een varken, M. LJ'kÖra, aap, inz. de gewone groe- ne baviaan of meerkat, wordt echter ook als algem. benaming voor die diersoort gebruikt; kera menegorJcan tahinja^ Sprw. ter aanduiding van iemand, die over zijn eigen kwaad spreekt ; Mra mendjadi monjet^ Sprw. overeenkoniende met ons: *t is lood om oud ijzer. y^/j^S kßrabit, en kerahikj uit- gescheurd v. eene opening of spieet ; m^ngerahit^ uit elkaar scheuren, wij- der scheuren van eene opening of spieet, ook ruw met beide banden aanpakken. ^^Ljkferabikjzie het voorgaan- de woord. •jLS' kÖraboe^ I. o.s.v. plat, rond oorversiersel van goud, gouden oor- knop. II. koerahoe, M^n. ongerust zijn, b. V. over het lang wegblijven van iem , b. V. hati nan hantjoer hagai dik^rahoe, Sj. Haris. III. M^n. toespijs, bestaande uit een mengsei van rauwe vruchten; mengoerahoe, die toespQs maken. &:>.lw5' k^radjat; mPnMma ijoe- kai keradjaf, C. en S. Zie charddj. kßradjang; hnas k^ra- djang, klatergoud, dun bladgoud, R. Ch. Zie k^rontjang. ^^Ä^l^kferatjak, dartel, uitge- laten, wild; van een vaartuig snel- zeilend of roeiend. Zie katjak. K^\yj^ korräsat, Arab. katem, cahier, vel van druk- of schrijfwerk. In het Mal.meestal Aoeras, het meerv. p^.^f^i' körasan, Jav. van rasa, zieh ergens op zijn geraak gevoelen, thuis gevoelen, aarden. jj^ÄLj'kÖrapis, zie keropas, •iljTkörapoe, e.8.v,zeevisch,die een weinig giftig is en op baars ge- lijkt, de Jacob-Evertsen. ^^LS'kßrapai, in het blinde rond- tasten. v.X.S'LS' kßrakap, de harde en droge bladeren, die aan den stam groeien, in tegenoverstelling van de maische aan de loten; smÄ kerakap, zulke betelbladen in tegenoverstel- ling van slrih tjarang, JcS'Lrkßrakal, Jav. e.s.v. klein geklopte steen, waarmede de wegen hard gemaakt worden; m^ngerakali, mac-adamiseeren van een weg. Ä^LS^kßrakah, Ned. kraak, de naam van een soort van vaartuig in vroeger eeuwen. ka\jS karamat, Ar. eerwaardig- heid, heiligheid, wonderwerk, heilig graf, heiligheid v. e. huis of tempel, S. Dz. ; orang karamat, heilige. ^j,^t J'kÖrainfes, Jav. het hoofd- haar uitwasschen, = kMjamas, zie ald. en langir, ^l^kirana, Kw. lichtstraal van zon of maan, Sadj. Mal. 170. ■^v ^::>JS 771 ^LS^körani, I. hoewah k^ranije. s, V. kleine vrucht met harde schil, bij zwart af, dikke pit en een weinig meelachtige, rinsche, bruine, eetbare stof. II. = karkoen^ geheimschrij»ver, secretaris. Zie ^jLi* koerdni^ Arab. VÄ^.|ji^körawat, rotting, riem of iets derg., waarmede het ijzer van den dissel aan den steel wordt vast- gemaakt. ^;y,LS'k8rawit, aarsmaden,v.d.W. c •fwS'kÖrawang, open snij- of bei- telwerk, open naal dewerk, kantwerk ; h pahaf, naaldewerk met groote ga- ten, die door uitknipping of uitrafe- ling verkregen worden. ijf JyS' kÖrawak, e.s.y. eekhoorn, geheel rood van kleur en grooter dan de toepai, (^•ly-5' körawai, e. s. v. groote wesp, die haar nest in den grond maakt, terwijl de taboehan een zak- vormig nest in de boomen bouwt, Sw. MSn. id. Yolg. v. d.W. juist om- gekeerd ! Zie bij taboeh. ^scLf kferahi, Jav. e, s. v. kom- kommer^ =zmentinioen atjih, wjwS' karalb, Arab. ploegon. o^j^S' körÖbat, frequ. van k^bat; meng^r^bat^ sterk binden, knevelen. k^yS kÖrßbang, zie ger^bang I. y^JS kÖrbau, buffel ; k, dj alang ^ een v. de kudde afgezworven buffel, verwilderde buffel. In het Palemb. is k, djalang een verwilderd buffelkalf en k, djeroendjoengan, e. verwilderde volwassen buffel; Ä;.m^w;ama, half was buffel, welks horens en ooren nog even lang zijn. c^^^kÖrat, afgesneden stuk of brok, stuk als gedeelte v. e. geheel ; doewa kerat timahytwQe stukken lood ; sakerat j een stuk, gedeeltelijk; djika- lau manoesia sakh'at, andjing sak^- rat sakaliponj al wäre hij ook half mensch, half hond; toelang ^mpat kerat, de armen en beenen; sakerat roemah, een gedeelte van een huis; sakerat djalan, e. gedeelte v. den weg, halverwege; sakerat sapoentoeng^ ne- derige uitdrukking voor eenige, b.v. ada djoega kawan sakerat sapoen- toeng, ik heb wel enkele bedienden of volgelingen; kerat-kerat, e. s. v. lepra, waarbij groeven ontstaan in de handpalmen en voetzolen; meng^ratj afsnijden, ook door middel van een zaag, afnemen v. speelkaarten; me- ngerat papan, planken zagen; m, ka- pala^ onthoofden, (MÖn. ook fig. voor erg beschaamd maken); m, ramboet, het hoofdhaar afsnijden; m. koekoe, de nageis knippen, snijden, zie bij koekoe; m, lidah orang, iemand in de rede vallen; meng er at-ng erat, kna- gen, knauwen, knabbelen; dik^rat doewa, in tweeen gesneden of gedeeld, v-jw.S^körta of karta, Jav. rust, vrede, veilig, veiligheid. v->^f kÖroet, I. rimpel, frons; k^roet'kering , verschrompeld, ver- dord, verdroogd; k, dahi, voorhoofd- rimpels; b^rk^roet, gerimpeld, ge- fronsd ; meng^roet, rimpelen, fronsen, krimpen, inz.v.touw,inkrimpen,terug- springen van rekbare voorwerpen. 772 ^S II. schrapend geluid als yan een ßtoel, die verschoven wordt. Oyf kÖrot, JsLY,=Mr^takj z. ald. 