title: Verhandeling over eene nieuwe wijze, om de hardnekkigste ziekten, die haare zitplaats in den onderbuik hebben, voornaamlijk de hijpochondrie, zeker en in den grond te genezen : Verhandeling over de verstoppingen des onderbuiks, en nieuwe wijze om dezelve zeker en in den grond te genezen
creator: Koning, W. J. de
text: Kort daarop kreeg ik een uitgeteerd, bleek meisje, je valt veertien jaaren onder mijn behandeling. Zij was door dezelfde ziekte aangetast, die echter niet hevig en hardnekkig was, en zonder mij lang te bedenken, richtte ik de middelen tegen de Infarctus. Ik bracht het in korten tijd zo ver, dat, na menigvuldige ontlastingen van een lelijke, zeer stinkende vuiligheid, de aanvallen bij de zeven maanden lang weg bleven, nadat zij een menigte van middelen tegen de vallende ziekte te vergeefs had gebruikt. Het is bij de ouden en lateren, bij de geleerden en ongeleerden een uitgemaakte zaak, dat de ziekten van den geest meestal door de zwarte gal veroorzaakt worden, welke dikwijls met veel groote menigte fijn gepaard gaat. Twee en dertig jaar van ziekte. Onlangs werd ik door eenen half geleerde Jood wegen een vrouw om raad gevraagd, welke, ongezien haar ongemeene zwaarlijvigheid en vettheid, nog zedert verafdelende jaren eenen knagenden worm bij zich draagt. Zij wordt daar door altijd gelelijk en dikwijls geheel melancholiek, zo dat zij zoms uit haar verstand is. Na een nauwkeurig onderzoek verklaarde ik, dat de zwarte gal er de oorzaak van was. Deze verklaaring deed mij, zijn volkomen vertrouwen winnen. Hij had in de oude Rabbijnen gelezen, dat wanneer een vrouw knorrig, onverdraaglijk, stiftzinnig, zwaarmoedig werd, men op de Moralische Schechter, dat is op de zwarte gal mocht denken. En in de daad drijven, gelijk men mij zegt, de voorgezegde middelen veel meer effect hebben. Wijl nu geen Christenen noch Joden aan deze werking van de zwarte gal twijfelen, vreemd het overschot aan mijn ervaringen toe, ik zal er derhalve onder honderden varia drie uitkiezen. Zij zijn merkwaardig, wijl de een bewijst, dat zelfs de met weinig gal gemengde slime melankolie verwekt; de andere, dat de zwarte gal, behalven de melankolie, tevens de zeldzame toevallen kan verwekken, en de derde den grote invloed aantoont van de zwarte gal op de huidziekten. Drie en dertigste geyal van ziekte. Een welgemaakte, zedige juffrouw van over de twintig jaar verviel in haar zeventiende jaar; zonder voorafgaande gemoedsbewegingen in een melankolie, die eindelijk tot razernij steeg, zodat men haar moest binden. Men meende, dat de kort te voren in wanorde geraakte maandelijkse zuivering de oorzaak was, en gaf afdrijvende middelen. Deze brachten eindelijk de stond weer aan den gang, ongetwijfeld, wijl zij de slime, als de medeoorzaak van deze wanorde, uitdreven, en de Lijderes kwam allengs weer bij haar verstand, en bevond zich vervolgens meer dan vijf jaar lang in goede gezondheid. Doch voor ongeveer drie maanden werd zij, na teruggebleven maandstonden, weer onvoorziends treurig, zij was vol van gedachten des doods, praatte weinig, doch ook niets ver. Waarom, ging eindelijk te bed liggen, en nam toen, in afwachting van den naderenden dood, behalve het bronwater, niet het minste voedsel. Aan artsenijen moest men niet denken. Niettegenstaande de liefdevolle, hartroerende en eindelijk zelfs Straffe vermaningen en gemaakte bedreigingen van ouders en vrienden, was zij van haar voornemen niet af te brengen. Zij gaf voor, dat zij een afkeer van alle voedsel had, en het niet kon doorzwelgen, en bad op de weemoedigste wijze, dat men haar den nabij zijnden dood niet nog bitterer zou maken, zo dat de ouders, uit medelijden, van alle harde en dreigende vermaningen moesten afzien. Toen ik eindelijk geroepen werd, vond ik haar op verre na zo verzwakt niet, als ik mij verbeeldde, dat zij na een streng vasten van tien weken moest zijn. Zij was wel uitgeteerd, doch de kleur nog levendig, de stem zeer zwak, en de langzame pols liet zich nog duidelijk voelen, Voor het overige waren de natuurlijke ontlasting, gelijk men zich kan denken, allerzeldzaamst en geringst. Mijn eerste voorstel was, haar den braakwijnstroomtje heimelijk met het drinken in te nemen. En deze deed de gewenste werking, want dezelfde bewerkte de ontlasting van een grote menigte fluit en een weinig groenachtige gal, zo wel van boven als van onder, de Lijderes toonde ook kort daarop trek tot een soep, daar zij wel weinig van at, maar echter met smaak, en tot grote vreugde van haar ouders. De volgende morgen deed zij hetzelfde. Hoe zeer zij van goede spieren uitgeput scheen te zijn, kwam de maandelijkse zuivering reeds den derden dag na het gebruik der middelen zo sterker weer als voor de ziekte; doch deze verminderde den tweede stand van den geest niet zo oogenschijnlijk als de kunstige ontlastingen. Het aanhoudend gebruik van dezelfde verdreef de melancholieke grillen geheel, en herstelde de eetlust en de kragten weer. Doch gedurende bijna drie weken at zij flauw om den anderen dag haar genoegen, leide zich den vasten dag te bedde, sliep den grooten tijd, en antwoordde niets. Ik schreef dit, gelijk bij de uitkomst bleek, aan de moeilijke spijsvertering toe, welker werktuigen in zulk een langen tijd niet meer aan spijs gewend waren. Vier en dertigste geval van ziekte. Een jongeling van een melancholiek bloedrijk temperament, veroorzaakte zichzelf, als secretaris, door een stilstaande levenswijze, en voorovergebogen houding, een ongezondheid in den buik. De goede natuur poogde dezelfde door een koude koorts wel in beweging te brengen en uit te drijven, doch zij werd in deze heilzame verrigting, door koorts-dwingende middelen, ondankbaar gevoerd. Dit had tot gevolg, dat de Liër, gedurende elf jaar, met allerlei vormen van hypochondrische ongemakken gefolterd werd, die eindelijk tot een melancholie overging. Hierbij kwam de onbegrijpelijke omstandigheid, dat hij onaangezien zijn sterke eetlust, welken hij maar al te veel voldeed, nauwelijks om de drie weken ter stoel ging. En echter zwol de buik niet, en de ontlastte, meer vloeibare dan verharde afvalling was op verre na niet gevenredigd aan de genuttigde spijzen, alleenlijk werden zijn hemden, zonder te zweten, veel eerder vuil dan bij gezonde lieden. Na ontelbare purgeermiddelen en menigerlei vrugtloos beproefde geneeswijzen, werd de Lijder, onder voorgeven, dat de darmspijker tegennatuurlijk in zakken was uitgezet, door de geneesheeren verlaten, en hij nam zijn toevlucht tot onze geneeswijze, waar aan bij zich standvastig onderworpen. Want schoon hij in een geheel vierde deeljaar geen verlaging berekende, wijl hij geen der visceraalklieren, die tweemaal daags ingebracht werden, door den aars afging, en ook de openlijvigheid niet voor de drie weken volgde, werd hij echter tot zijn geluk niet moedeloos, en hij liet zich nog niet door spotternij, noch door vreesaanjaging dat zijn lichaam eenzaam zou moeten bersten, afschrikken. Zijn vertrouwen werd gesteekt, toen hij, in de vierde maand, sterke begon te zweten, hetwelk acht dagen aanhield, hem zeer verlichtte, en een voorbode was van de ontlasting van de lang genoeg bereidde ziekte staat, welke ook in eenen nacht tot drie of vier maanden, in de gedaante van een lelijke, zwarte, deels taam en deels verrotte vuiligheid van onder ontlast werd. Schoon de krengachtige stank daarvan onverdraaglijk en zo doordringend was, dat de Lijder zijn kamer een tijd lang moest verlaten, geschiedde het echter zonder zonderlinge gewaarwording. Onder het aanhoudend gebruik der klieren, waarbij zijn krachten zichtbaar toenamen, moest hij nog eenen storm uitstaan. Deze bestond daarin, dat hij een menigte minder bevroren bloedstroom braakte, waarna niet alleen zijn ongemakken, waaraan hij zo vele jaren had geleden, allen verdwenen waren, maar hij kreeg ook weer dagelijks en natuurlijk, zonder hulp der klieren, open lijf. Deze ondervinding weerlegde de geposte vooroordeelen, dat de klieren verzwakken, en de openlijvigheid nog meer in wanorde brengen zouden, al te overtuigend, en werd door den mond van de voor ongeneeslijk verklaarde doch nu herstelde Lijder en van zijn heer, al te luide en ijverig voor de goede zaak verbreid, dan dat dezelfde den nijd der geneesheeren, welken er belang bij hadden, niet nog sterker zou gaande gemaakt hebben, weshalve zij zich dan ook bij geschreven en door den druk aan de onschuldige klieren zochten te wreken. Doch zommigen namen heimelijk, terwijl zij op de afzever schimpten, hun toevlucht tot de afzever. Vijf en dertigste geval van ziekte. Een Fransman, die niet ver boven de dertig jaar oud was, verliet, om den godsdienst, vaderland en dienst, dien hij als officier der politie bekleed had, en vluchtte naar Duitsland. Men zou hem echter eerder voor eenen zwartgalligen Italiaan, dan voor eenen lichtgiantigen Fransman gehouden hebben. Hij hield zijn oogen altijd op eenen plaats gevestigd, sprak weinig, en met zuchten, en hield zich met eenerlei voorwerp bezig. Mijn overleden vader ontdekte echter op het eerste gezicht genie in hem, hoe zeer dezelve in treurige melankolie bedekt en gekluisterd was. In verwachting, dat de schuddingen op een lange reis de begonnen geneeswijze krachtig zouden ondersteunen, waagde bij het, den weinig goed bloed bezittende hypochondrische als bediende mee naar Rusland te nemen. Hij bedroog zich niet. Want nauwlijks was de droefgeestige bediende te Petersburg gekomen, of hij werd ook met koortsbewegingen enzovoort. aangevallen, waar tegen visceraalkwijsteeren gegeven werden, welken de nu beweeglijke zwarte gal eerlijk doorbraken, den stoelgang, en de pislozing aan den gang brachten. Onder deze gewenschte ontlastingen brak eindelijk ook de scort maar met derzelver gewone toevallen uit, die, hoe lastig dezelfde ook waren, den Liijder aan den anderen kant zeer verlichtten. Mijn vader vond onderhuids niet nodig, de minste verandering te maken in de geneeswijze, welke uit visceraalkwijsteeren en een bitter elixir bestond! Dit kwam de beerlijfarts FISSCHER, wiens nieuwsgierigheid gaandeweg was geworden, zeer vreemd voor. Hij bekende naderhand, dat hij de scort niet alleen nooit zo schielijk en op zulk een wijze had zien genezen, maar dat hij ook nog meer over de grote verandering verbaasd was, die in de ziel des Liijders plaats had. Want zodra hij weer enige kragten verzameld had, ontwaakte de dartele, eergierige Franschman, als uit een diepe slaap, en hij werd zo rijk in schrandere en geestige uitdrukkingen en verstandige invallen, dat een zeker vorst een dagboek hield van zijne fraaie gezegden. In de staatsgeschiedenis, die hij gedurende zijne ziekte vergeten had, werd hij weder zo vaardig en nuttig, dat mijn vader genoodzaakt was hem tot secretaris te gebruiken. Welk een veelvermogend ding is toch de zwarte gal! Het volgende geval van ziekte bevestigt inzightelijk, dat een uitval naar scort gelijkende kritiek, en de heilzaame gevolgen van een grondige geneeswijze kan zijn. Zes en dertigste geval van ziekte. Een aanzienlijk heer van een galagtig temperament, welke een groot ambt bekleedde, en te vooran aan een ruwe levenswijze en harden kost gewend was, moest, in zijn veertigste jaar, wegens zijn beroep, een zittend leven leiden. Wijl hij zich nu wilde dien hoofd ook aan een te stiptlijken en weeken leefregel hield, vonden allerlei beschrijvende ongemakken des te vroegstijdiger bij hem plaats. De geneesheeren, met welke hij raadpleegde, dachten, dat de volbloedigheid, welke door de spleenvaten hagren uitgang plaats, de voornaamste oorzaak van deze toevallen was, en wenden derhalve alles aan, om de volbloedigheid te verminderen, en de aambeien aan den gang te brengen. Men ordonneerde jaarlijks vier aderlatingen, meermaals bloedzuigers, vele ontlastingen, en minerale wateren e. Z. V. altijd met eenige verbetering, maar dezelve duurde niet lang. In tegendeel werd deze ziektestand, (die reeds over de drie jaar geduurd had), hoe langer, hoe bedenklijker. De verzwakte Lijder verloor, onder het gebruik van papjes, dunne vlaagige papieren en dergelijk voedsel den eetlust geheel, en was genoodzaakt' zijne kamer te houden. Hij kreeg gedurige aanvallen van koorts en koliekpijnen, {hoewel zij niet zeer sterk waren, de buik werd dikker, door winden opgezet, en meer veropt; de vermogens der ziele namen zigtbaar af. Met een woord, de toevallen vermeerderden met de raadslagen der geneesheeren. Eindelijk verdelen hun gevoelens zich in twee. Sommigen verklaarden hem voor ziek in verbeelding, anderen voor ongeneeslijk.' De Lijder nu geheel verlaten, waagde het, zich aan onze geneeswijze te onderwerpen. Doch het was niet zonder vrees te betonen, dat hij tot de cliënten overging, die men in. diens tijdnog voor een wanhopig middel hield. Hoe zeer het hem ook geviel, als men hem ried, dat hij langzaamerhand weer tot zijn voorgaande levenswijze, waaraan hij in zijn gezonden leeftijd gewend was, zoude keren, greep hij echter met beide handen naar zuurkool en hamer. Z. v. Hier door geholpen, namen eetlust en kragten derwijze toe, dat de steeds meer, week geworden en verdunde infarctus aan dezelfde geen weerstand konden bieden. De dus ontbonden en in beweging gebrachte bedorven stof floeide, in de gedaante van scorbute, bijna over de hele oppervlakte des lichaams, en inzonderheid der ledematen. Door de pis gingen veel lelijk ruikende, zware, op den grond zinkende vuiligheden af, en door den stoelgang werden bij de zes weken lang een groote menigte van een bloedige, lijmige, zeer taamje vuiligheid, tot volkomen genezing des lijders, ontlast. In hardnekkige huidziekten in het algemeen heb ik, zonder de uitroeiing der zwarte gal en der flijm, zelden iets kunnen uitrichten. Om die reden wierd dan ook veelvuldig veel tijd en geduld tot de genezing vereist. Dit ondervind dadelijk de heer Dokter Jassol, gelijk blijkt uit het volgend. Zeven en der negste geval van ziekte. De heer K. G., ongeveer dertig jaar oud, "kreeg een zeer hardnekkigen uitloper op de huid, welke in gedaante van heldere en doorzichtige blaasjes de opperhuid aan zijn hoogste ligten, wanneer zij enige uren gevat had. Uit dezezelfde vloeide 'zulk een scherpe vloeistof', dat de gezonde huid altijd daar door ingevreten werd; daarop bleef er een rood of korst over, die allengs afschilferde. Alle avond kreeg de Lijder zulk een sterke en zelfs pijnlijke jeuk, met benauwdheid en ongerustheid, over het gehele lichaam, dat hij dikwijks schier wenschte liever te sterven. Hij moest zo lang krabben tot dat hij van vermoeidheid niets meer konde; na eenige verpozing begon hij dit treurig werk weer op nieuw. En dit duurde meestal gehele nachten, des morgens kreeg hij verlichting en rust tot aan den avond. De uitloper breidde zich derwijze over armen en benen uit, dat dikwijls de een rood aan de andere zat. De Lijder had door het krabben vermeldde wonden gemaakt, welke rondom invallen, veel vocht, doch geen etter bevatten, en niet dan zeer pijnlijk en langzaam heelden. De eetlust was in het minst niet vermindert, in tegendeel was dezelve al te sterk bij hem, ook smaakte hij de spijzen hem natuurlijk; zijne tong was bruin, geelgroen bezet, zijn adem was stinkend, rottend; de kleur van zijn aangezicht naar het geel trekkende, doch met rode wangen, en zonder uitloper. En hoewel de kwaal reeds eenigen tijd geduurd had, was de Lijder in het geheel nog niet vermagerd, maar wel gevoed; gelijk zijn lichaamsgevoel in het algemeen niet zwak is. Zijn lichaam was altijd hard in het voelen, voornaamlijk op de linkerzijde. Deze uitloper had reeds eenige maanden geduurd, en was reeds allengs tot de gezegde hoogte gekomen, toen. De man mij om raad vraagde. Ik schreef, na eenige buikzuiveringen en een braakmiddel, hetwelk ik vooraf nodig had gevonden, alle flegma mogelijke bloedzuiveringen voor scheerling, speiseglas, kwik, zwavel, en vele anderen geneesmiddelen. Alle deze schenen betering te bewerken, doch het duurde niet lang. Ik werd dus genoodzaakt, zodra een middel niet meer werkte, mij van een ander te bedienen. Met zommigen hoopte ik door aanhoudend gebruik iets goeds te bewerken, doch vrugtloos. In deze verlegenheid moest ik mijne toevlucht tot de kuur op Infarctus nemen, welke ik toen nog niet veel beproefd had, waar toe mij echter de raad van den heer hofraad KÄMFF voornaamlijk bewoog. Het gevolg toonde ook, hoe gegrond zijn oordeel geweest is. Ik ordonneerde zeeppillen met wateragtig aloe extract en kalomel, nevens de visceraal. Kliesteren mer zulk groot voordeel, dat de ziekte zigtbaar begon af te nemen, - welke ik bijna twee maanden vrugtloos behandeld had. De menigte was voor Infarctus, welke hier geloosd werd, is onbeschrijfelijk; dikwijks vertoonden zij zich in geheel harde klompen, die vreeslijk fonken. De Lijder kreeg door het gebruik van deze pillen, wegens de kalomel, zeer schielijk en onverhoeds een zeer sterke kwijning; doch na gepaste middelen verdween dezelfde. Maar nu waren waarzinnig de kwaade stoffen in gisting geraakt. De Lijder kreeg misselijkheden, bittere smaak met roodachtige reuk, zeer vuile tong, welke donker groen bezet was, veel en geweldige hoofdpijn, geel gezichtsverwerving, drukking der maag, gepanst eigen lichaam, hetwelk zich bijna zo hard als hout liet voelen, weinig stoelgang, daarbij een weinig koorts, welke tegen den avond heviger werd. Een braakmiddel, en vervolgens zagen buikzuiveringen alle deze toevalken verdwijnen; doch de uitval bleef bijna op denzelfde voet aanhouden. De Lijder gebruikte steeds de middelen tegen de Infarctus, en alle veertien dagen of om de vier weken vond ik aanwijzing tot een braakmiddel, hetwelk bijzonder goede uitwerking deed; de uitval en de overige ongemakken namen allengs af, alleenlijk bleef de buik nog wat hard, inzonderheid op de linkere zijde. Ten laatsten gebruikte ik ook enkele sterke uitwendige middelen, onder anderen het water van den heer Dörge zuckins, in het 2de deel, 5de stuk van des heeren hofraad BALDINGERS magazijn bekend gemaakt, en beïntegend uit kalkwater, sublimaat, en zoet gemaakte kwik. De Lijder nu over de vier maanden al het nodige regen de Infarctus gebruikt hebbende, en de kwaal ook zo verre genezen zijn de, dat men geen uitval meer bespeurde en geen hardigheid meer gewaar werd, maar alleen dat de Lijder nog enig jeuk had, gaf ik, om de scherpe, die nog in het bloed was, ten volle weg te nemen, een gewenscht gevolg, de speelse zeep van den heer opperhofraad KÄMPF, welke, ten aanziend van haar ontbindende en bete kamferende kracht, weinig haars gelijke heeft. Vervolgens oefenende geneesheeren worden dagelijks ook mijn daarvan overtuigd. Ben kort uittrekzel uit een breedvoerig medege- deeld berigt, betreffende een nog veel gevaarlijker kwaal van, dien-aart, verdient hier in ‚gevoegd te worden. ‚Een: zeker geleerd man, die, onaange- zien.alle ziine ongemakken,egter vrolijk was, werd zedert verfcheiden jaaren met eene;huidziekte ge- kweld, welke den ‚naam Lepra iöthyofis toekomt, en met een Elephantiafis dreigde. Nadat de krag- tigfte bloedzuiverende middelen , welken men tot hier toe aangeprezen heeft, gebruikt,de, ftrengfte en meest gepaste leefregel in agt genomen en in den zomer en winter de mineraalwateren vrugte- loos gedronken waren , hebben eindelijk de visce- raalklijfteeren de.overwinning weggedragen door het lichaam van eene onbefchrijflijke menigte van- fiijm en zwarte galte.bevrijden. Ik -herinner-mij een Oostfrieslands heer, die op dezelfde wijze van eene dergelijke ziekte genezen werd. Ik zou er 'nog honderd kunnen aanhalen, in welken de uitflag der huid ‚egter zo aanmerklijk niet was, en zou even zo veele gevallen kunnen bijbrengen, in welken de Infar&tus de rol van jigt Aay5 373 ; — fpeelden, zonder dat men eenige fpooren van zul- ke gistftof kon ontdekken, of daar zij met dezelve. gepaard de kwaal heviger en onbedwingliker maakten indien ik niet te vrezen had, mijne lezers te vervelen. Zelfs in ongemakken der kanker zal men menigmaal niets uitwerken, indien men niet, gelijk de ouden aanmerkten, op de infectie en ook op het daar mee verzellend zuur werkt. Ik herhaal het en bidde de heeren mijne ambtenaren op het ernstigste, dat zij, ten beste des menschdoms, bij alle vormen van koortsen en koorts-achtige bewegingen altijd het oog op eenen verborgenen vijand vestigen en onderzoeken, of niet allemaal vormen van infectie in de eerste wegen verborgen liggen; het zij nu dat zij voor het uitbreken vanuit dezelfde tegenwoordig geweest, of gedurende de koorts in het darmkanaal verzameld zijn; hoe dan ook dat zij voor den aanval der koorts, of door dezelfde aan het gisten geraakt zijn, dezelve verwekt, of vermeerderd hebben en de koorts door die hevigere infectie beperkt wordt, zo veel zij wil. De geleerde Liskiüs, door hypochondrie en koorts uitgeteerd, verfchrikte zeer, toen hij na het nemen van een purgeermiddel een verbazingwekende menigte van taamie, samenhangende vuiligheid, welke de gedaante van darmen had, door den stoelgang loosde. Doch bij werd rask van zijne doodsangst ontheven toen de haastig ter hulp geroepen Dr. Heurnius lachend tegen hem zeide: dit zijn de resten van uwe kwaal; hier liggen de geheele boel van uwe ziekteoorzaak, welke zich door het studeren en de stilliggaande leefwijze van tijd tot tijd in de darmen vergadert heeft. Ik heb ook zelf dikwijls gelegenheid gehad, de geleerden dergelijken waarzeggers troost toespreeken. Negen en dertigste geval van ziekte. In het voorgaande jaar werd ik bij een jongeling geroepen, die, na een verhitting, door het dansfeest veroorzaakt, een hevige koorts kreeg. Een geestesverzwaring met een wild gezicht en weinig neusbloeding, dat geen verlichting aanbracht, veldens af met een wezenloosheid, met huilen, en moeilijk braken zonder stoten. Het weekend van de buik was gefrustreerd, en de pols was volkomen slappe. Het opspringen der peeszen, zowel voor- als na spelen, fluit trekkingen, die ook vrij geweldig werden. Het herhaalde sterke aderlaten bracht geen verlichting dan ook en de zelden ontlastende koeling dranken, met latente extract sterken vermengd, waren zo lang van geringe uitwerking, tot dat men dezelfde door kletsen kon ondersteunen, welken men om de twee uren herhaalde. Maar hulp der nu zichtbare fluitpierende bewegingen, brak de zwarte pekachtige gal van onder los. Na veelvuldige ontladingen van dezelfde herstelde de Liër zichtbaar; hij bekwam zijn volle krachten weer, en geniet thans een veel betere gezondheid, dan hij voor de ziekte genoten heeft. Peertigste geval van ziekte. Ik herinner mij een geval, het welk ten aanzien van gevaarlijke toevallen veel volkomen gelijk aan het voorgaande, echter veel gevaarlijker was. Waar de Lijder was reeds vijftig jaar oud, en kwaal al lang voorafgegaan, hevige en aanhoudende ontroeringen ontstaan. Diezelfde duurde een maand lang, en floeide eer men tot de visceraalklissen kon befluiten, welke zelfs een derde gedeelte aanried, die zich te voren voor een gefaalde vijand daarvan verklaard had, tot een wind- en waterzucht over, schoon met achterblijven van de overige toevalen. Indien ik ooit een overtuigende heilzame en schielijke uitwerking van de klissen gezien heb, dan is het bij deze gelegenheid geweest. Kort na het gebruik van dezelfde, verdween het levensgevaar; want onder een sterke ontlasting van een zeer stinkende zwarte gal, verdwenen de wind- en waterzucht, en de Lijder kreeg zichtbaar zijn lang gemiste kracht weer. De ontzettende met bijzondere toevallen vergezeld, hebben mij dikwijls van de tegenwoordigheid der ziekte overtuigd, en onlangs ook de heer Dr. Müller op derzelver spaar gebracht. Het volgende geval, door hem medegedeeld, strekt ten bewijs: Een en veertigste geval van ziekte. Een koopman, die zedert twintig jaar met de hypochondrie behebt was, vertrouwde zich in het begin van Januarij van dit jaar aan mijne behandeling. In den Zomer was zijn kwaal draaglijker; doch des winters bereikte hij dikwijls den hoogsten trap. Kina, staalvijzel, en minerale wateren, die hem zijn geneesheeren tot hier toe voorgeschreven hadden, brachten hem altijd enige verliefdheid toe; dikwijls meende hij volkomen hersteld te zijn, tot dat bij de minste gelegenheid zijn kwaal hem weer met vermeerderde kracht aanviel. De man had hij een hoest en de koorts, welke den loop eener zinkingkoorts hield, doch die zichzelf, gedurende de verheffing, door de zeer langzame, volle en harde pols en bij het aanraken aanvonds merkbaar gevoel van een brandende hitte daarvan onderscheidde, en, zonder op zijnen voorgaande toestand act te vliegen, daar uit reeds genoegzaam een zwartgallige stof liet bloeden. Zijn hoofd was zwaar en zijne tong smaakloos en met taamde, dikke, gele, naar achter bruineachtige slijm overtrokken en droog. De adem was vrij, het hoesten wekte pijn voor het hart, het lichaam was gepanst en verstopt. Hij nam eenige dagen fijne digestsiva en weekmakende kliestroeten, waarop de slijmkorst los ging, de maakloosheid in bittere smaak veranderde, het lichaam los werd en minder gepanst was. Een oplosmiddel van braakwijnsteen ontlastte hem door braken en laxeren van een verbazende menigte van zwartgroene galeen slijm, waarop het hoesten, de benauwdheid en de hoofdpijn verminderden, en de koorts bewegingen verdwenen. Hij nam weer eenige dagen digestiva, en, wijl zij op nieuw tekens van eenige vuiligheden op deden, nog een emeticum catharticum, waar door weer dergelijke ontlastingen en nog meer verlaging tot weeg gebracht werden. Binnen acht dagen tijds was koorts, hoest, en bloed weg, eetlust en vlamp kwamen weer; maar de tong bleef nog steeds vuil, meer een taamde, dikke slijmkorst bezet, en het kwellen om het navel, hetwelk hij zedert het begin zijner hypochondrie had gehad en hetwelk hij beschreef te zijn even als of hem een vast toegehaalde gordel knelde, begon heviger te worden, alle zijn voormalige hypochondrieke grillen kwamen daarmee weer. Ik liet hem nu exir. taraxac. met Lys. Tartar. folub. nemen en drong ernstig aan op hergebruik der visceraalkliestroeten. Hij had nog geen acht dagen met het gebruik van dezelfde aangehouden, of de zelve goede uitwerking vertoonde zich al snel zigtbaar. De eerste kliestroef bleef steeds zonder den minsten hinder bij hem, maar, toen hij op dezelfde dag de tweede nam, kreeg hij reeds in het eerste uur krampen en pijn, voornaamlijk om de plaats, waar bij altijd over de pijn klaagde, en kort daarop volgde een sterke slijmige ontlasting. Deze slijm was in kleur en gedaante zeer verfschillend. Dikwijfelend waren de ontlastingen zo felle, dat zij vlammen dreigden. Om nu te zien, of men deze werkingen aan de kleisterspuiten, of voornamelijk aan de medicijnen moest toe te schrijven — want ik was nog enigszins ongelovig — liet ik, met alle medicijnen ophouden, en niets anders dan kleisterspuiten gebruiken; doch het gevolg bleef altijd hetzelfde, en alleenlijk om dezelfde in haar werking te onderzoeken, liet ik hem nu extra kapponat met Liguur Tartarum folub, en dan eens polychrestpillen met osierengal en extra van alun gemengd, gebruiken. Tans zijn het zes weken, dat hij met derzelver gebruik heeft begonnen, en de spanning in den buik is niet meer merkbaar, behalvez wanneer de stof van een nieuwe ontlasting zich ontwikkelt, zijn eetlust is weer natuurlijk, en zijn flaauwte beter, dan die in vele jaren geweest is. Zelfs de kleur van zijn aangezicht, die anders donkergelijk was, is nu klaver, en de levendigheid zijner oogen is een bewijs van den verbeterden toestand van zijn lichaam. Doch, er volgen nog gefortuneerde zulke fijngevoelige ontlastingen, wel zeldzamer, en veel minder om de drie of vier dagen maar eens, en, door het goede gevolg tot hier toe aangemoedigd, houdt hij het kleisterspuiten aan. Zedert dat ik door de goedheid van de heer opperhofraad Kamp, meer kennis van de Inflammation heb gekregen, heb ik dezelfde, niettegenstaande mijn kort verblijf alhier, meer dan twintigmaal waargenomen bij Lijders, daar ik zeker voren gesignaleerd niet zou vermoed hebben. Hoe vele geneesheren zullen in het vervolg door dergelijke ondervindingen niet genoodzaakt zijn, zodanige bescheiden te doen? Twee en veertigste geval van ziekte. Volgens het geen ERAsMus van Rotterdam werd beginnen een Italiaanse schoolmeester, die geen woord Duits sprak, op eens in deze taal te redeneren, en men hield het voor een wonderwerk. Maar toen hem een legioen Duitse duivels in de gedaante van wormen uitgedreven waren, werd hij weer zo onkundig als te voren. Daarom zag ik een snapagtig Jodinnetje van vijftien jaar, door de verzameling van de vliem, of zogenoemde wormflijm geheel sprekloos worden. Zij kreeg de koorts en was in het begin bedwelmd. Later werd zij maar al te vlug en snapte in eenen adem achter elkander; doch het waren onverstandbare woorden, die sommigen voor Arabisch, anderen voor Syrisch hielden. Eindelijk verloor zij haar stem, doch zij stoorte er zich niet aan, maar zij bewoog de lippen en de tong nog steeds voordat met dezelfde vaardigheid. Men kon zich onmogelijk van lachen onthouden. De braken en purgeermiddelen verminderden de kwaal wel, doch zij namen dezelfde niet weg... In tegendeel kwam er nog een onvermogen bij om te slikken, en moest zijne toevlucht tot de klieren nemen. Zij openden den ongelovigen ras de oogen, en maakten de tong van het meisje, hetwelk nu eerst een stroom ontlasting van een taamje vuiligheid begon te bekomen, los. Bij deze gelegenheid moet ik nog herinneren, dat de oorzaak van het onvermogen om te slikken gemeenlijk in de buik, in de maag en in de darmen moet gezocht worden. Maar men ziet dezelfde dikwijks over het hoofd, en legt de plaster op de verkeerde plaats. Ik had voor enige maanden het genoegen, den hier geboorte- Dr. Müller hier van te overtuigen, wanneer ik hem de behandeling van zulk een ziekte opdroeg. Drie en veertig, zie gezond van ziekte. Eene vrouw, die anders tamelijk gezond was, begon op de drie maanden na de verlossing ziek te worden. Zij had de koorts, die nu de gevaarlijke van een enkele, dan van een aanhoudende anderendaagse aantocht gepaard met een harnequinhoofd en moeilijk slikken. Haar geneesheer stelde de koorts, smeerde de harnequinhoofd met loodzalven, en verzekerde dat de moeilijkheden in het slikken met het stoppen van het kind wel zou overgaan. Het kind stierf, en het moeilijk slikken nam derwijzen toe, dat zij des morgens niets anders dan koud water, des namiddags niets meer kon slikken. Men gebruikte niets dan enkele purgemiddelen, en pijnstillende gorgeldranken. Den 6den Febr., toen ik haar voor het eerst had - zij was reeds vier weken in deze toestand bevonnen. Zij was zeer uitgeteerd, donker geel van kleur, hier en daar nog met metroven bedekt. Het onvermogen om te slikken begon des middags met een pijnlijke koude op de wervelbeenderen, welke zich allengs over het gehele hoofd en de nekwervelen uitbreidde. Alle pogingen om iets te drinken, hoe zeer zij ook door den dorst daar toe gebracht werd, was tot in de nacht vruchteloos, en met de schriklijkste pijn vergezeld. Haar pols was wel zwak, doch een weinig snel. Des morgens vroeg kon zij, schoon met moeite, ijskoud water drinken. Men kon aan den halssnelheid noch uitwendig noch inwendig, niets tegennatuurlijks ontdekken; volgens haar gevoel meende zij, bij elke poging om te drinken, den tegenstand van een rond lichaam aan de keel te bespeuren. Haar tong was wel zuiver, doch droog en smaakloos; alle eetlust was verdwenen, het lijf, als het niet door slikken opengehouden werd, verstoppt. Het koortsachtige begin van de ziekte, de nog steeds merkelijke koortsbewegingen in den aanval, de periodieke natuur zelf verklaarden de geheele zaak voor kramptrekkingen, welker oorzaak in den buik moest gezocht worden. De hals werd met het liniment volat. K. gewreven en met theriac bedekt; zij moest tweemaal daags klieteren uit een afkooksel van de wortels van papenkruid en met honing, azijn en verdikte osiergal, nemen en bij ziekte te behouden. Den zelden nam zij den tart. emet. in kleine giften onder haar water; zij meende, dat haar flikken verlicht was, doch het onvermogen kwam op denzelfden tijdstond weer. Den vijfde nam zij er wat meer van, en braakte een weinig zwarte gal; door de klieteren kwam een vlam te voorschijn, welke maar kikvorschens zaad geleek, Tegen den avond kon zij een weinig beschuim, in wijn geweekt, flikken. De nacht was, schoon slaploos, echter zonder pijnen. Den morgen had zij weer, doch maar zeer weinig gebraakt, het flikken begon evenwel beter te worden. Maar den middag loeide zij veel groene gal en vlam, zo door het braken als door den stoelgang; zij kon geen koude drank meer verdragen, en dronk warm, wervende nu veel taamje vlam uit. Het flikken ging nog gemakkelijker; maar haar hals was, voor al wat prikkend, zeer aandoenlijk. Zij begon nu ook over hongerteklagen. Van den middag tot den avond werd het flikken hoe langer hoe gemakkelijker, en hoofdpijn verminderde ook; doch zij had nog geen smaak en was slaploos. Den avond begon zij een ontbinding van het extr. taraxac. met Lig. Tartari folub. te nemen. In de nacht van den vierden kreeg zij weer geweldige pijn in het hoofd en den hals, zware scheuten in de knieën hitte. Van een drank uit aqua flor. acac. drachem, v1.pulp; tamarind. unc. 11. tart. emet. Gr. IV. Ligtart. folub, unc. 11. On de drie urenen half teekopje genomen, verwekte een sterke braken van grasgroene gal en enige galachtige slijmige stoelgang, waarop hals-, hoofd- en ledenpijnen verdwenen en de nacht gerust zonder koortsrillingen doorgebracht werd. De rijden begon zij van RS. Pil; visceraal. Kaempf. unc. femina saponte. antimon. drachm. 1. des morgens en des avonds 30 granule te nemen. Zij kreeg drie verheffingen van een anderendaagsche koorts achter elkander, in welke de moeilijkheid van te slikken altijd vermeerderde. De geneesmiddel was deze wel weer verminderd, doch de tweede volgde, in plaats van den aanval der koorts, weer een volkomen onvermogen om te slikken, hetwelk de aanvang ook nog aanhield; doch na het leggen van een empl. de galbanaucrococatum om den hals verminderde de pijn en het slikken werd gemakkelijker. De klietersheid deed nog steeds een ongelooflijke menigte taaije slijm lozen, die verifferent naar de kanalen in de darmen gevormd was. De koorts verborg zich nu weer onder het masker van het onvermogen om te slikken, hetwelk op den anderen dag, schoon wat gematigder, weerkwam. De asunken waren terwijl pillen gebruikt, die zijn ook altijd tamelijk kon doorflikken; terwijl in tegendeel het vocht haar de grootste pijn veroorzaakte, en dikwijls, inzonderheid wanneer zij iets meer te gelijk wilde slikken, door den neus terugkwam. Voor het oogene was alle pijn verminderd, eetlust en slaap waren ook beter; de klietersheid werkten nog, steeds met zichtbare verlichting. Zij nam nu dagelijks tweemaal een half drachem van de Pil. gumigalban. drachm. 3. fell. taur. infusie. gum.. ammon. tartaro natriol, trit. an. drachm. 1. saponte antimoon. mercurii mucilag. aa. drachm. 1. Den 6den Maart waren de koortsen geheel weg, eetlust en flauwheid bijna natuurlijk, en met de klieters werd nu ook opgehouden, wijl zij niets tegengesteld meer uitdreef. Wijl de krampachtige vernauwing van de keel zich nog onder het flikken der vogen nog eens weergeeft, nam zij nog pillen van Be. afaf foetid. drachm. 1. en de hals werd uitwendig met het empl. van Ro jspirit. vin. camphor. unc. 1. geperst. en met het empl. de galban. croc. bedekt. Tot den 22den Maart waren alle omstandigheden zoo gebeterd, dat zij Deel zeer zelden een oogenblikkelijke verhindering in het flikken bespeurde, en wijl alle natuurlijke verrichtingen in orde waren, kon men haar aan de natuur veilig overlaten. Wanneer het bloed, dat in de vaten vastzit, in polipijpig geweften ontaadt, en in zijn plaats als ingeperst is, vereist deszelfs uitdrijving veel meer tijd en geduld; zelden volgt die zonder de hevige opschudding. Ik kan mij nog een voorbeeld herinneren, daar zulk een uitloop binnen weinige dagen na het gebruik der visceraalklieters e. z. v. bewerkt werd. Ondertussen kan de jeugd des Liiders, de felle werkende oorzaak, bij een voor het overige sterker lichaam, hetwelk van goede sap voorzien is, en de voorafgaande sterke schuddingen door een lange reis in aanmerking komen. Vier en veertigste geval van ziekte. Een jong officier viel door het heen zonk onder water; doch werd eindelijk verstoerd en bedwelmd daar uitgehaald, en in het naastgelegen huis gebracht. Nadat hij weer bijgekomen was, werd hij met leedwensen gewaar, dat hij door dit koude bad een verlamming aan de rechterarm en een longbreuk gekregen had. Toen ik een jaar daarna, wegens deze tegen veelerlei middelen hardnekkige ongemakken om raad gevraagd werd, vermoedde ik uit de beschrijving en op dezelfde wijze op de vaste en vloeibare delen geweldig werkende, schielijke verkoudheid, hoest en angst, uit het aanhoudend moeilijk drukken om het heen aan de maag, en uit de afwisselende buikpijn bij een gezonde long, dat fysieke versterkingen van geronnen bloed in de portader, en voornaamlijk in de vaten der maag. Deze grond moesten liggen. Ik werd wel razend daarvan verzekerd. Want ik had deze verborgen vijand nauwlijk met de gewone wapens een paar dagen lang aangetast, of hij brak reeds, doch op een furchtbare wijze, uit zijn verfchanselingen uit. De Lijder kreeg onvoorziends een felle koekleur, met een ongestraste, tussenpostende, zeer zwakke, nooit harde of volle pols, die de aderlating altijd hinderde. Hij klaagde daarboven over groote zwakheid, mislijkingen en benauwdheid, over een zeer pijnlijk hard gezwel van den blzak, hetwelk een geklemde breuk deed vrezen. Hierop volgde een braken van de gebruikte spijzen, dan een met bloed vergenogen vleugel, eindelijk, onder verschrikkelijke, met stuiptrekkingen en fantasiën, afwisselende benauwdheid, een verdroogd bloed, naar koffijnpig gelijkende. Deze laatste vloeistof van bloedbraken kwam in de tweemaal vierentwintig uren nog wel viermaal, waardoor een ongelooflijke menigte meest droog bloed herschikking werd. Doch er volgde zo weinig verlaging, dat -in tegendeel de gemelde toevallen heviger woedden, en tot een ware razernij overvloeiden, zodat de klemming, volgens ook de verstoptheid des lichaams, onaangezien ontelbare weekmakende klachten en stovings, en wel acht maal amandelmelk met manna, salpeter en kalium chromaat gemengd, welken hij ten minste tot de helft bij zich behield, onoverwinlijk bleef. In deze treurige staat lette ik angstvalliglijk, doch niet zonder alle hoop, op de verwachtende tijdspanne, waarin de goede natuur de kunst zou aanwijken. Deze volgde ook nog denzelfden nacht. Want de Lijder kreeg plotseling open lichaam, en ontlastte een menigte polipsgewasvelden, van onderaf verschillende lengte en dikte, en zo taai, dat zijn oppasser, na die van deren peesachtig weefsel met een paar tamelijk scherpgesneden stukken hout niet van een kant kon scheiden. Na dat de Lijder een grote hoeveelheid daarvan, nevens een pekachtige stof was kwijt geraakt, kwam hij weer geheel bij, en voelde zijn krachten steeds toenemen, zodat de lammigheid alleenlijk verminderd was, en hij werd eindelijk veel gezonder dan hij zedert een jaar geweest was. Ik maakte derhalve geen bedenking, om alleen tegen de lammigheid te werken en hem, zodoor van de dropbaden en van een sterke aftrekzalf van bloemen van valkruid te bedienen. Doch ik heb niet vernomen, van wat gevolg het is geweest. Vijf en veertigste geschrift van ziekte. Een heer van middenmatigen ouderdom, die misschien reeds lang de stof tot de inspiratie bij zich gedragen had, doch welke hij door een ruwe levenswijze en sterke beweging op de Jagd verhinderd had, tot rijpheid te komen, werd door een, voor hem heilzame, koude koorts aangetast, welke de ongeduldige Jager in de geboorte liet smoren. Een geruimen tijd daarna werd hij door een geweldige maagpijn, de schriklijkste benauwdheid, en door zeer zware kramptrekkingen der borst, van den hals, en der tong gedurende drie jaar lang jammerlijk gefolterd; daarenboven moest hij nog een volkomen blindheid vrezen, welke zich menigmalen bij zijn lopende oogen opdeed. Bij het gebruik van opkomende spijzen verloor hij ook geheel de eerzucht, en de hartelijkheid nam steeds meer toe. Hij verzuimde niets, om zijn erbarmen te tonen. Lijken toegevallen te verlichten; hij pleegde meer de beruchte geneesheeren raad; hij bezocht zelf een hoogleeraar en het een na het ander bad; hij werd meer pijnen en mineralen wateren aanverwijd, en door aderlatingen, bloedzuikers en herhaald laxeren van zijn goede sap, derwijze beroofd, dat zij tot oplossing der taamten nauwelijks nog toereikend waren. Toen bij nu bij toenemend verlies van zijn lichaamskracht ten slotte ook het sterken afnemen zijner vermogens voelde, begon hij moedeloos te worden, en aan zijn genezing en aan de kunde der geneesheeren te twijfelen. En indelijk was de oorzaak der ziekte ook moeilijk te raden, zij verborg haar zetel in den onderbuik door haar kwaad uitwerking meest in de meer of mindere afgelegen delen te oefenen. Maar de menigvuldige ondervindingen in dergelijke gevallen, het weerkaatst komen van verschillende tekenen op bepaalde tijden en daaruit heldere besluiten waren ons genoeg, om ze als afvallen der poortader te beschouwen, en de lijdende tot de geneeswijze, welke wij hiertoe nodig oordeelden, te overreden. Nauwlijks had men met deze een maand lang stiptelijk aangehouden, of men zag reeds bewonderenswaardige uitwerpselen. Want hij ging niet alleen drie of viermaal daags allerlei voedingszels van slijm in menigte, zon, maar daar kwamen ook poetsende stukken die zomerveld zo groot als een haas en rond, zomveld een elle lang waren. Op deze wijze werd de lijdende, die men tot hier toe voor ongeneeslijk gehouden had, weer volkomend herbeterd. Zes en veertigste geval van ziekte. Een overste in Keizerlijken dienst, vijf en veertig jaar oud, was in zijn kindsheid en jeugd dikwijks in het bloeden van de neus, en eindelijk in zijn vijftiende jaar eerst met bloedende, toen met blinde aambeien, met hardlijvigheid, winden, oprijzingen, hartkloppingen, en eindelijk ook meer andere dagen en derde dagen koortsen geplaagd. Doch deze worden telkens weer geëist. In Italië was hij het sterkst met de beflotent winden gezweld. De geneesheren aldaar zogen ze hem door een werktuig, het welk hij niet duidelijk genoeg wist te beschrijven, doch het welk hij voornaamlijk verwenschte, uit te pompen. Hier bij kwamen kramp trekkingen, inzonderheid aan den rechten arm, "den hals en nek, die op de rechterzijde en voor aan de longpijp gelegenheid tot een gezwel gaven. Toen hij weer naar Duitsland kwam, namen de kramp en de pijn zodanig de overhand, dat zich het fleutbeen een duim hoger vertoonde en zo onbeweeglijk bleef. In een voornamelijk hofplaats verzocht men hem zelfs, zich uit de nabuur van het vorstelijke paleis te verwijderen, doordien hij de Vorst door zijn gekerm en geschreeuw verontrustte. Daarenboven had hij dikwijls aanvallen van bloedvlekken, met drukking op de borst en vermenigvuldigingen van koorts, met slaploosheid en onweerstaanlijk gevoel van geeuwen, welke altijd de voorboden van kramp- en een vleugelpatige hoest waren. Men kan licht denken, dat hij niets zal verzuimd hebben om troost en redding te vinden. Hij zocht op zijn reizen bij ontelbare geneesheeren, professoren, academici, kwakzalvers en weldadige oude wijven, niet uitgezonderd, hulp en redding. Toen hij deze vruchtloze bedevaart, na veel bloedvergieten, door lancetten, koppen en bloedzuigers, en door allerlei martelingen van trekplaatsen, purgen, enz. volbracht had, nam hij eindelijk zijn toevlucht tot onze behandeling. Hij onderwierp zich aan dezelfde met een manhaftige vastigheid, overeenkomstig zijn karakter, wijl hij zich door de dubbelzinnige werking, die zij in het eerst deed, op geen enkel wijze liet afschrikken, Want men kan niet ontkennen, dat de kramp- en vleugelpatige hoest meer toe- dan afman; doch dit duurde te lang, tot dat de vleugelpatige en zwartgallige vuiligheid uit den buik begon door te breken. Deze heilzame ontlastingen eindigden met polievlagtige en vleesachtige gewassen van verschillende grootte en gedaante, sommigen daarvan waren een elengroot en hadden de gedaante van de bloedvaten, welken uit die hoofde door jonge geneesheeren voor wezenlijke vaten aangezien werden, anderen waren met een zeer harde, klierachtige stof bezet. De ontlasting hier van duurde bijna twee weken, en wel drie of viermaal daags. Gedurende die tijd nam de weltschans des Liiders, met den eetlust en de flauwte, van dag tot dag toe, tot dat eindelijk met de gehele verwenning van de oorzaak van ziekte zijne gezondheid weer volkomen hersteld was. Doch het is het beklagen, dat deze braave man, na zo veel martelingen doorgegaan te hebben, slechts anderhalve jaar het geluk zijner herstelling genoot. In de Silesische veldtocht werd hij... Zevenen veertigste geval van ziekte. Een graaf, welke in zijn kindsheid teeringachtig; en van zijn twintigste jaar tot aan het einde zijns levens met de aambeien geplaagd was, moest in zijn meer gevorderde leeftijd veel van hypochondrische aanvallen, winden, inzonderheid van den hondshonger, waarmede hij van kindsbeen af gekweld was, en van andere ongemakken lijden, hoewel de aambeien rijklijk en geregeld vloeiden. 