title: Reimchronik von Flandern
creator: Kausler, Eduard Heinrich von, 1801-1873, ed
text: De kerk was gericht zwaar; De muur was hard en de tuin was eert. Mesbandeldentebuiken; Travels wanneer onbeert en wijfsvrouwen, 1705 So dat men was weer een de voor In grote aarde in de poort, Bin deinen dat die koning bin dier steden Aldus sina wille dede, Die bisschop van Parijs Gaufrid, 1710 Die binnen Sporcle te de tijd, Peinzend in sina geboorte, Hoe hi den Vriese helpen mocht, Zo dat bij sina letters daar eeuwig Heimelijke stuurde totten grauw 1715 Dat hi zijn vader een Saude Hern beschuiven, op dat bij wanden Hem geven sina bosch van Pelletier. Die grauw, dies buik was eind en wat Wil de korde gezet, dat bij 1730 Den bosch hem wilde geven daar de Die bisschop omboord alzo hadden De koning, dat bij hem boorden saule, En zonder leiden metter vaart Weer heeren te lande werden { 1725 Want van Viaendren die grauw Robrecht, En van Boen die grauw cobalt Op hem kwamen, en waren bij, En een vloot bij niet ter vaart, dat bij Lichte mocht worden gegeven. 1730 Die koning geloofde in hem *weten, En vloot binnen poort bij negende, dat was waar, En liet sina her nacht als daar, Digitalel door Google En die grauw voer in die poort Van Sint-Omaans, en behield voort j 1735 Nei was hij was drukte das, Dat hem zo groot onrecht was gedaan was Deeden en de kerken daar. Die bisschop maakte den vrede daar na, en vroeg Tussen den grauw en de Boonen, die was 1740 Sijn broeder, alzo als ict las, En de grauw van Viaendren; en hij gaf De bosch, daar ict hier te voren gezegd had gegeven, De grauw van Boonen; en alzo Hadden nog den bosch van Bello 1745 Die van Boonen op den dak van heden In rechtseeraachteaden. Aldus verdreef de Vriese zijn vijande, En bleef hier van den lande. Als Rikilt was des lands verdruven, En Arnoud haar zoon deed was blijven, Zo voer met haar zoon in het land Van Henegauw als te hant; Daar was in haar gebed, En grote penitentie deden, 1755. En vestigde en diende dagelijks De armen en namelijk Den Laterschen Heden, dien soort Selu placht te dienen, spade en vrijwillig Zo dat zo van haar armoede, Van haar rappend, van barren bloed Bedroopt was menig waar voor genoeg, Met dat zo zijn baadde, en dwoeng. En zo menig waar voor na dat Selu ging baden in haar baad. 1760. In deze berouwvolle was zo, En pijnde zichzelf immer toe, En stierf wel en heiliglijk Uit die tijd namelijk Van maart, als men schreef in jaar 1770. En was begraven te Annoen In Onze Vrouwens kapel na dat doen, Daar soort badde caritatief groot Geboden en gedaan na haar mans doen. 1775. En haar zoon, die met barre Herten was komen daarvoor Van over zee naar Jeruzalem. En men hoorde daar na eerst Hoera Ne gebaand niemand, waar hij Daarna bevoerd, nooit bequam niet bediend Hij liet een zoon, die bleef daar Hoer van Henegauw naar hen, dat waart. Als die Vriese bad daar in dat land Van Herten, also in zijn baar, Hij stuurde tot den keizer Henrik Zijn boden om hem te zenden, Waar dat zaak, dat hij zijn baadde noot, Dat hij hem salud zonder waan Met al zijn mooie kruik in steden staan. Van diesen boden was een naamloos Een, bij Boudin, ook bij Curtrijk. Dit dikke vertelde na die standen. Einde als zij nakend begonnen 1795 Der stede van Cuelne, quam eerlijk Daar gereden en rijklijk Eene vreemde, die haar nabij Niet kende, die van grooter eerbaren zee. Die vreemde trapte hem, wie zij waren 1800 En de waar zij wilden heen gaan, En wensen dat zij kwamen toe. Sine wilde der vreemden doe Niet ontdekken als openbaar, Daar zocht om meer vraag daar. Die vreemde zeiden te die der tijd: "Ik weet wel, dat hier boden zijt, Robbrechts des Vliesen, die grauw zijn In Viaendren, zijt zeker des, Dat hij hem heet verzworen 1810 In die, dat hem hier te voor hen Zijn vader, de graaf, de dood zweerven. Hij zweer, dat hij niet Sauder deeren An de graafschap van Viaendren, nog denken Boudin, zijn broeder, nog denken: Nu heeft hij gedaan hier tegen. Hij heeft Arnoude te doet geslagen, Boudins, zijn broeder, zoon en mede Angheusen zijn erfvattigheid. En hij zond hen tot de hele Heinrike 1820 De keizer daar om en namelijk, Dat hij wilde de gratie zijn Beleagen, en hem vriend zijn. — 6 — De keizer zal hun vriend gehoort, Alse gij hem licht te voeren, En doen hun verschoon daar aan En Robbrecht, de Vriese, de graaf, En zijn zonen zullen hoofden Ooit van Viaendren in hun gewoon In pas, beide te zamen; en waar Die genie, die graaf zal zijn daar naer, Die huis heeren zonen zullen als, Zal tot doctor hebben sulke gevaar, Dat naar zijn leven ne zal zijn Geen genoegen, geen lachen geen spaken in. Eene schone jonchelen die aan daar Komt Denemaerhen komen, die zal daar naer Graaf zijn, en houden dat land Van Viaendren als in zijn hand. En van zijn lichaam des gehalve Ne zal geen oor blijven zekerlijk. Si twee sollen na die tiden, Oin tgaufseip van Vlaanderen striden. Deen sal commen van oest, dander van vrest, Ende het sal gebeuren best. 1845, Den ghenen, die van oest commen sal: Bedenkt hij sal tonder doen, als den anderen ende ontladen, Ende schue voert aan heeren blijven. Ende hij ende zijn hoeren sollen blijven, 1850, Van Vlaanderen, hebben in haar hand, Tote Antwerpen tijd ende hauden. Als des grooten Heden weten wanden, 1855, Ende soen ne was nog niet gezien, als daar, Binnen die landen, weet voor waar, Ende ronden daar na, er ouder waarheid, Als dat soen hem Heden had gegeven: Want die Vrije daar naer Vlaanderen, hit, 1860, Met groeten pijn in aarden geweld, Ende soen machtig, dat hij, Huwede zijn stiefdochter daar bij, Met genoegen, eerlijk aan den koning a?hilipee van Pruisen. 1865, Ende als dit hier hoort staat, hij deed, Sier suster hulpen, mede aan den koning van Inghelant, Die koning Willem was genaamd Van twee dochters, die de Vriese aan, 1870, Geertruiden der graafden van, Nam de eene eerlijk, Koning Karel in huwelijk, Van Denemarken, die daar naer Den edelen graaf van aan haar, 1875, Karel, die voor Vlaanderen deed, Menighe doordachte, Deze koning Canut, die was van zijn Heden, als hij laat, Verraden en met onrecht groet, 1880, In een kerke geslagen, doet, Daar onse Heeren menig heiligen deden, Ende menighe moorden mede, 1885, Tegen een groeten martelaar, Ende oorzaak ontfinde daar na, Die Denen daden hem groeten eerbij, Altoes zonder afbeelden. Die köninginne, die genant 1890 Was Aleit, ruumde tijd aan, Einde vloei met harene cleenen rinden, Kaerle, dat soet zeere minde, In Ylaendren toten Vriese, ende bleef daar Met harene Tader een stuk daar naer. 1895 Die Tader huwetse daer naerhoghe AnRoegeere, den hertoghe Van Poeigen; ende so had Tan hem Daar naer eenen zoon, hiet Willem, Die Tan den hertoghedomme al gader 1900 Hoer was, ende hilt naer den vader. Hi was een wonderlijk goed man, Ende edel ende tuf immer an Van duitschen; ne waren Alse hem quam die drouwe niemare 1905 Van des edels grauwen Kaerle doet, Hi had dies rauwe so groot, Dat hi viel in doet quälen daer naer. Ende als hi wart gewaar, Dat hi niet langer leven saude, 1910 Hi dede commen alsoen haud Den erdschen bisschop van Salenilte, Ende den bisschop van Trois dies ghelike Digitale door Google Om rast te maken tien stonden Bi harer twee ordonnanties 1915 Die ordonnantie van die goede, Dat hi had in hare hoede, Hi gaf al zijn onbekende, Ende al zijn katshelle mee, Ende al, dat hi had te dien stond, 1920 Van dat hi was van lief ghesond, Den apostel ons Heeren Sente Pietren hem te eeren, In des paaus Honorius hand, Die toe over paaus was bekan, 1925 Om wel ende vredelike Te bezittene hemelrijk. Des Vriese ander dochter, die was Gheertrant gheheeten, als ict las, Ende was ghegheven in huwelike 19S0 Den graauw raad Bruesele, Heinrike. Dese graue van Brussel verstand Van den burchgraven Coenraerde teere stond, Die hem zeide emmer toe, Dat daer goede rudders waren; en doe 1935 Voor hi te Dornik, om te zien De duist en de vromeid van dieen, Sodat hi teere tijd was gereden Met hem Heden buiten de stad, Als die hem zeerde vp zijn kracht 1940 Verliet, en vp zijn macht. Hi had een rondreis, die hi daar vant, Die Goesin van den Foreest was genaamd, — 66 — Dat hi met speer en met schild Ikgen hem iostere Milde. 1945 Die ander dat ons zie; bedi Hi was zijn gerechte heer, zeg hi, Ende ongelijk, dat hij in quetse mocht. Soo dat tenen soc veel versocht Die graave, en riep hem aan, 1950 Dat hi was een bloedena man, Soo dat hi hem deed daar mee Soo grotere moeilijke Ende riep vp hem soo veel, Dat hi in ioster speel 1955 Iegen hem daar liep een Speer, / Dat hem kwam te zwaren deere: • Want hi zag dat Speer den graaf In het hart, en vijandelijk oor Van den perde, dat hi viel doet. 1960 Daar om had de land rauw groet: Want hi was lang goedge naamde, Ende had al zijn land te samen Van roovers gezoet al duur, Ende aan dieugen, soo dat tier herten 1965 In geen land meer zelden Was, dan in het verlies, nog meer vrede met. Als bij sere lichtheden groet Die graaf aldus was blijven doet, Zijn weduwe, die dochter was - 1970 Robrecht, Vrijesen, als ik eer las, Huwed in aan den graaf Van Elsaten, schoon en gaaf, Digitale door Google Die aan haar Diederik van Van Elsaten, den staatsman, 1975 Die een edel graaf daar naar In Vaendren was, en wijde meer. Des Vriesen derde dochter was Abjesse te Meesine, als ict las, Enzo was als daar tier stede 1980 Begraaven, als soen stierf meete. Daar na Robbrecht, de Vriese, de vader Van deze drie dochters als gader, Voer over zee naar Jeruzalem, Daar hi so wel provode hem, 1985 Mensen sauden hij niet moghen Al zijn victorien hij totgen, Nogetellen. Hi keerde daar na In Via Drenthe, en stierf daar En was gedaan ter eerd 1990 Te Cassel met grotere werden In Sint Pieters Kerk ter stad, Die hi zelf stichtte dede. Dat deze Robbrecht de Vriese doet blijken Dat was in het jaar als men schreef 1995 Dusentig negentig en drie. Die was de eerste graaf, die Hatte Via Drenthe voer naar Jeruzalem; En was niet met niet gewonnen hi hem : Maar het was gewonnen zitten 2000 In zijn zoon Robbrechts Vriesen tijden. Daar na in een andere vaart, Als die hertog Godfrey 5 ♦ > - 68 - Van Buillon voer naar Jeruzalem, Voer de voorzijde Vriese met hem 2005 In die vaart naar Jeruzalem. Van den eerste Vriese vandien van hem Geschreven in Latijn, en ik las, Sider dat dit dicht geschreven was: Als hi ter poorten van Jeruzalem kwam, 2010 En wilde varen, hi vernam dat Dat de poorten tegen hem loeiden, En stapptans werd hij daar Aarde zee tong gehakt, En peinsde stapptans veel om die zaak, 2015 Zo dat hem niet ne dachte zijn Van geluk een teeljarig. Hi hoorde weer van daar, En zette hem te gaan Tot een een hermit bet te voor, 2020 Die ne woont niet ver van der poort, Dien hi hield, naar dat hare verstand aan, Onder een heilige man. Teerst dat hi de heilige man vond, Hi sprak zijn bekende te hand. De hermeits sette, hem tien stonden, Penitentie van zienen zonden, Ende van Arnouds doet, zijns nieuwe, Die bij hem verloos zijn levens, Als gij hier voren hebt gehoord. Ende hi j schiedt den Vriese voert, Wilde hi dan genaden Vinden van zijn misdaden. Ende heer, den twaalfde ons heeren; Hi moeten weder keeren Sinen andren nieuwe, die was genant Boudin in Henegauw, dat land Van Viaene, ende weder geven, Daar hine hutte had verdreven. Die Vriese, die zeer Terwach Dat teekje, dat hi ter poorten zach, Was gewillig te doen, als Dat hem dermete riet, en beval. Hi keerde weder ter poorten toe, Ende soe wachtte Toer hem onthaan doe. Alse hi was binnen Jeruzalem, hi verston An astronomie binnen die stond, Die wel in sterren constellaties zien, Ende heidinen waren nogal, Dat in korte tijden die kerstine Sauden winnen die Sarrazines Tland binnen Jeruzalem, en ook die stede. Het geschiede alsoe raadde, Alse hi de vorige jaar daar, In des konings Philips twaalfde jaar. Waar de Vriese jaar te Viaene was, Lang hen tijd, eer Jeruzalem was gewonnen was. Ende alse hi in Viaene weder kwam Van al dat hi zijn nieuwe naam, Boudine in Henegauw, eer, En gaf hi hem weder geen naam meer Van al Viaene, groot noch klein, Dan Douay de poort alleene. Van des Vriesens weder keeren, Als hi was in grotere ere Verheven, en zeer te boven, Ende machtig in allen hoorns, Begonst hi een nieuweweide, Daar hi aan zeer misdeed. Als de cleren stonden in zijn hal, hoorde hij een ander sinch boedel te hanteert. En die eructte die waardigheid. Ze namen de buizen om te bezoeken, en die riepen in zijn oor. Hij zette in zijn herdenking. Die cleren die in die dienstdagen waren, en dit zagen, dat hem die graaf waard was, dat schaap, en in zulke manieren was, dat het gelijk was die dienst plicht; waard, nog gezien, zijn macht was niet te doen. Ze deden den paus toegewijd, en zetten hem te genieten. Tot den paus Urbanus. En die Tienden alle gemeene op zijn voet met groeten ween, en beklagen hem alle van die verlies, dat hadt gedaan die vrije, en van die grotere schapen, daar hij in wilde weerstand meed. Als die paus had gehoord de cleren klagen en hare woorden, stuurde hij briefjes tot den graaf Hobbrechte, de Vrije, daar na, als gij wilt horen, hier naert, als men schreef onder jaar: "Urbanus, bisschop, kriecht der knechten, Sine lieve zoon Hobbrechte, den edelen graaf en werdende man van Viaendren, en daltcr hangt aan, zijn herdenking met groetings". Leve zoon, ghedink van wat dinggen, du best schuldig onsen heer te danken harde zeer. Die heeft in dit kwaad tegen dine macht verheven, teemen rijken man en groeten, van een armen en beenen genoegen, en teemen rijkelijk van oogen staat. Gij zult ivenzeloos en geestelijk danken aan allen dank. En dat alre meest is nobel taan, en lettel onder prinsen is gezien, en heeft di gegeven te dien, dat tu coens dergestalte en religie. Niet peorijs danne wat tu suis doen, En die ghenc des ghens hier bi, Die die sulc maakte ende pijn die, Also te doene in alre wijzen, Dat tu niet ondankelijk zys. En doe Gode ons Heere In alle sinen dier recht eere, Ende hoeghedaan dat si aam, noch dan Wacht neerste ligchaam Torte aan, Hern te doene moeilijkheid, En ne sla te ghreep stede Naar der clerke doe dine hand Aan haar goed, noch aan liar laag; En ware haar lichaam quite ende vry, Dat si goed mogen dienen daar bi, En laat hem geven haar Patremonie haar ende daar, Daar hem voucht en haar wil is. En verklaren die vermeten des, Dat Tan hadden tijden zys In dine lant costume, ik seg dine, Dat dine accepteer zocht terre stede, Ik bem sine die waarheid, Niet Tsagie ende costume daar ho Ik 40 Lieue son, zo willen wi, En manen ende gebieden, Dat tuut dus haats hem leiden, Bi Sinte Pieters sloten, die was Der apostelen prin, en dat tuut das Gedachten, dat tuut does cere Emmer Gode, ons heer, Die die geheerth heeft, en zrye (Ende eere ook die clergie: Want god zelf ghewaght des, Die ghene, daar hi af geheerth es, Dat zijn sal eeren, en hier bi Beoelle iode goed ons heer dit - 74 - Die grave Robrecht, die Vlaamse, hier blijft doe In sine hartbede emmer toe, Ende en wilde niet onderhoorijb zijn Den paus, noch den letter zijn; En ware bi zette in groeten vare Die clergie baar en daar, Ende dede met erachte eigen capen Haar goed nemen en op rapen. Die cleerke, die daer omme waren In groeten anxte ende in zwaren, Verstonde[n] , dat was te dier wile Te Riemen yergadert eene consile 21 65 Voer den ersehen bisscop Reynaude. Ende si roeren alsoe baude Daer dat consilie yergadert was, Ende daden voer tconsilie claghen das, Dat die graue niet ne dede, 2 170 Dor den paeus noch dor sine lettren mede, Dat onrecht, ende dat mesbieden, Dat de graue dede hemlieden. Alle, die ter consilien waren doe, Spraken so Tele, ende rieden daer toe, 2175 Dat die beersche bisscop alsoe haude Hiet den proest yan Sente Oemaers, dat bi Saude, Ende dans lanne , die abd was Tan Sente Bertins, als ic las, Ende den abd yan Hain Gbeeraerde, 3 180 Ende den proest yan Watine Berns erde, Bi der macht van hare consile, Dat si sauden varen tier wile, Digitized by Google ~ 74 - Daer si den graue van Vlacndren vonden; Die tSenle Berlins was tien stonden 2i85 In dien cloester heimelike, Om dat hi daer deuotelike In suneren leuene Saude liden Den tijt, om dat was in Tasten tiden Ende Tasten, ende lesen, 2190 Ende in bedinghen al daer wesen. Alse dese viere Tonden Den graue; si niacndene tien stonden, Dat hi der clecrken goet ende lant, Daer hi an hadde ghesleghen sine hant, 2195 Weder keercn saude, ende hem Heden Ende hem ende hären meisnieden Laten ghebruken, ende dat hi saghe, Dat hijt dade Toer palme sondaghe Ende daer af so^hte ghenade voert an: 2200 Ne dade hijs niet, si saudene dan Verwaten ende sijn lant voert , Ende alle sine Steden ende alle sine poert Interdijt setten, ende niewer derin Messe laten singhen, no meer no min. 2205 Iii wart soe verniert hier met, Dat hi der keerkens genoeg deed, Ende beloofde hare en zwoer mete Voert meer onderhoerigheid, Ende restitueerde also toen, Dat hi op die Keerk had gedaan. Hi wilde ook dat niemand, die naar hem kwam, Op hem lieden enige dingen nam. Noch ne Saude dorren met Doc eenige moeilijkheden. Dit was gebonden zo zwaar, Dat wel gehouden was daar naar. Dit was gedaan, als men schreef, dat waar, Dusend en een en negentig jaar. Naar Robrecht den Vriese was zijn zoon Robert. Robrecht, die Vriese, graaf, die ging, Hi was vol van grotere vorkeiten, Ende van grotere staandhouden, In oorlogen en in strijden Ende van grotere namen hing zijn leven. Dit was een van Lodewijk, De groten koning van Frankrijk, Ende van Karel, die zo groot was en sterk, Ende van Dietrich, die daar naar Graaf was van Vianden, en dat land Alte mahal had in zijn hand. Hi huwde hoog, als ik las, An een wife, heet Clemence, die was Des hertoghen dochter, die heet Willem. Al te Bourgondië was onderdant hem: Wanthi was hertog in dat land, Ende hi was bij tot namen genant Tegen hard, dat mag kiezen Stout hoofd zijn in Duitse taal. Ende die paus Calixtus, hi was Haar broeder, als ik las. Die graaf Robrecht, hi was wan aan haar Eenen zoon, die was graaf daar naar In Vianden, heet Boudin Apkien, Daar veel gedachten af geschreven zijn, Ende twee andere kinderen daar toe. Binnen drie jaar soe viel so In zorgen voor die kinderen hare, Dat zij strijden mochten daar naar Naar haar vader doet om dat land. 2250 Ende soe dede soe, dat soe raet yant, Daer soet mede daer toe brochte, Dat soe geen meer draghen mochte: Dat God, onse heere, wrac also, Dat soes dicwile wart onuro: 2255 Want hare kinder voor hare Alle gader storuen daer nare. Ende soe sach, als soe wedeuw was ginder, Andere graven, danne haar kinder, Daer soe dicken groete droefenis 2260 Omme hadde, ende wende mede. Daer naer hilt eenere consilie De paus Urbane eenere tijd In Nauerners te Clermont, Ende troeste ende vermaande te stont, 2265 Te vaerne te Jeruzalem, Alle goede kerstine, ende gaf hem Van al harende sonden pardon, Die de vaert van over zee Saunders doen, Om te telierenne de stede, 2270 Ende dat heilige graf mete Van den heidenen vijanden, Ende om te doen hun hun banden. Digitized by Google Als die graven gewaar waren, Dat so een mensch hoghe man ende waard Haar land en haar rijk Lieten recht in die gelijk, Of God zelf die stand houde, Bevolen had hun sinen monde, Om te maken te Jeruzalem; 2280 Liet [hi] zijn land, en roer met hem In gezelschap en in de partij Des graven ra Normandie, Zijn nieuwe, die Wilhelm was genaamd. En als hij over zee kwam in het land 2285 Van Jeruzalem, daar men die stad Wan, en Antiochië met; Hij deed dat te diensten en soe vele erachte En vroomheidens, dat ha niemand mocht Gehuldigen als dat getal. Hij deden so vele over, als, Soe dat om zijn grootheden Tot hartelijkheid en om zijn haastigheid, Daar hij zo tastbaar in was en so fin, Dat hij niet verwonnen mocht zijn, 2295 Die Arabieren alle te samen Ende de Turken hem bij namen Hieten Sint George zoon. Ende si ware wel gewoon, Dat sine ontschagen, als men ontsiet A3oo Licht ende dore, als men come sicht. Als teluereert was die stode, Ende daer hute ook verdreven mede Dongheloeuighe Hede, ende Ebrommacr Patriarche gemaakt was daar, 2305 Ende die hertoghe Godevert schone Verheven was ter koning kronen Te Jeruzalem in die staat; Die graven Robbrecht na dat Zette hem ten wederkeer, 23 Bi die hulpe van ons Heere, Ende jor te Viaende was waar Ende bracht met hem in die vakt Sinte Joris baron, daar ik af las, Dies sone dat bij gebeeten was, 23 1 5 Te Akenchijn, dat bijne gaf, Daar men blide was daarvan. Die ronde Viaende waren blide zeker, Ende ontvingen met groter ere. Ende bij hield dat land ronde Viaende daar naar 23ao Wel ende edelk twaalf jaar. Daar naar gehuwen Lodewijk, De koning van Vrankrijk, Dat bij waren wilde op Damartijn. Ende bij omboord den ocm zijn, 2325 Robbrecht den Vriese, dat bij Hem holpe ende stond bij. Alse de Vriese hoorden gaon; Hij voer met zijn sire suster sone, De koning, te Damartijn daar naar. 2330 Ende als hij metten neue was daar; Hij racht mogelijke, ende streed Naar zijn costume, ende reed Digitized by Google 80 "Als van hem, dat hij dochter heeft, 2350 Als men zijn jaar schreef En deze, en deze gerichte Robberecht, de Vriese, hiënahe De prooft, dan Sente Donaes, hierboven staan, Van Brugge, een schapen kapelaan In Vaendren, en Cancellerie daarvan. Want hij had het ziele van Vlaanderen in zijn bezit. Als de graaf belegd was, En stierf op den Vierden dag. Om zijn dood al gemeen te houden De koning, die was door droomen heen En wachtte op zijn zoon Was een lang hel indeed En had hij doen nog niet onthaal genomen Gadatersorde, en daar naar Machtige de koning riep daar, En drocht hem in hand al gader Tlant, dat had gezien zijn vader Voer veel heeren, en beval, Dat de baronnen van den lande al Zijn mannen werden, en deden hem mee Manschap naar des lands zede. Als de koning dat had gedaan, Hief hij weer naar het land zien. Nu moet u horen hier ter stede Van des graven Boudins gerechtigheid, En aan zijn grote duist, Die hij had in zijn strijd Als de koning, als men eer las, Weer in zijn land gekoert was, De graven deden hem omringen Een deel van zijn leven, En alle zijn baronnen, Die hij, wat miette deed doen, Togepaast, en zijde te hulpmiddel, Dat hij wilde hebben zijn land In vrede, en bad hem lieden zeggen, Dat zij hem wilden helpen daar toe. En zeiden wel, waren dat zwaar, Dat eenig menselijk vrede brak, Hij zou af doen zijn rechtvaardigheid." Als si geverstonden sine meeninghe, n Si belooven hem te hant, Si zouden in paise houden dat land. Digitized by Google Als si geparlement hadden daar, of, Seiden allemaal dat hof. Ende als si dan weer schieden, Seiden dat meeste deel van den Heden, Dat land niet langheid Saude moge staan In paise zonder eenig waan Bij alsulkind: want bij dieiden Niemande ne saad ontsien. Daar na om trict ouer twaalf maande Soe kwam een arm wijf gaande Tot den graaf, en dede klacht dat, Dat zo van eenen rudder gericht was, Die hare gericht had twee zoenen. Als hem zo had getoemd dat doen, En geseid, waar dat mens vinden zinde; Die graaf voor daar alsoo hoorde, En roerden te Brugge gevaren. Zijn mag hen kwamen ten graaf te zien, Binden baden hem op genade, Dat hem niet hangen ne dade, Noch dogen huilt staan. En die graaf deed hemlieden beloven daar aan, Dat den noch anders saad gezien. Hij deed water doen naar dieen In eenen ketel, en wel gereed Maakte maken; en als het was heet, Was die rudder al gekleed, en zijn sabel Gevorkt, en daar in geworpen ter verter, En gesorpen, daar hij mee De renners zulke vrees deed. Dat ter geen geen mast zo koe, Dat hij bestond roef te dooen. In land Tan Viaert voert meer: Si ontsaghnen alle als zere. Op eenen tijd verscheen dat het ik graf Barre Canuts zoon, daar ik eer af las. Hier te voren, en de gonne Was des graaven Boudins moeders zoon, Aleiden, die koningin was Van Denumerslied, als men hier voren las. En de hi bestond de selve vaert, Als die nieuvinghe rudder wart, Daar hi vroemelijk met groter kracht Iegen ons heeren via den vacht, En de besteedde met groter ere Sijn leuen in den dienst ons Heeren Van sinen pinen dat beginn, En de Tan daden die hi hadde in, Alse die wel bedocht was des, Dat men schuldig te dienne is, En te hebben in groter ere De heeren boven allen heeren. Daar naer quam hi weer int land Van Vlaanderen, daer hi sine gem van vant, Robbrechte den edelen jonkheer Van Vlaanderen graaf, diene ontfine Also wel, en erene toe, Als alken man behoorde toe. En als die graaf van leven ziet, Boudewijn, Alfonso zijn zoon hi liet Dat graafschap van Vlaanderen, en onthield mede Karel, als zijn vader de Geverillick in een deelen sine dinghen. Ne waar hi huwede voordie stond An een griauwen suster, Tan Cleermont, Bevriend, een jonkvrouw bequam; Margriet was hare naam. Haar was Raoul en Perone. Die graaf beval hem naar dien doene Te berekene, en zette in hand Graafschap aan Aerstens, en dat land, En den kasteel van Encre toe, Beval hi hem te houden toe. Met dat Boudewijn Alfonso Sette Tan den raad zijn Veel aan Karel zijn neef, en deelde, Dat hij hem ried en leerde mede: "Wiets hij in zoveel grotere mogengraf, En in duchten, en in edelheden, Dat hem allen wonderde das Van de edelmoedigheid, die in hem was, En sine grote macht zag men, So dat men daar bij ontsagde Sine gebuuren, alle gemeene, Niet graaven, hertogen allen; Ne vaer die koning van Vrankrijk Onderkende ook dies gelijk. Na een tijdje geluid, dat hij was Te Sint Pieters te Gent, als ik las, 2485 En daarna in die kerktoren Saude gaan, Horen vesperen, wat hij bestaan Van een arme wiek, die liep Aan hem, en klaagde, en riep, Dat haar geest was gestolen waren. De graaf had zoete lijke haar, Dat zo goed daar ter duurde Zijn verbijden totdat die huizen, Dat hij vesperen had gehoord. Dat arme wijngaardtje tart beter voort 2495 En zei: "Ik neem niet onder bijgelovig, Ik neem niet van hier niet afzien, Ik wil blijven bij het vaderland, Heeren: want ik van hier niet tien tijden Sal mogen spreken bedien, 2500 Die ridders zullen bevelen met, Hier is zo veel." Doe deed hij af Zijn mantel, die hij de wijngaardster gaf Te houden, te zijnde hij had gehoord Vesperen. En als hij weer voor kwam, 2515 Die ridders wilden daar Ieggen de graaf spreken; en was Hij zei, dat hij van geestelijke tijden Tien tijd wilde horen spreken, Eer dat arme vrouw berecht zou zijn. En hij hoorde stapop het hare, En berechtigde, dat zo goed zo Haar wel gebracht van hem hield, doch. Digitale editie door Google. Die Magi waren verworfen, endlich baden Den Grauen um Gnad Ermittelte, endlich namen Als auch vete goeds, als ihm bequem, Von ihm Geliebte, endlich, Endlich das seine da bis spärde Von hängende. Endlich die Grauen Zusammen glichen daero auch, Dat hi him saude gestaden Von den Dingen, daer sie umher baden, Endlich beugte ihm, das sie umbidden Saude daero buiten zehn mal, Dat hi wieder common wäre. Hi ging mit einem Teil Leute daero nieder Ins Haus, daer die rudder lag hier gheuven, Endlich hießen seine Leute sehen, Da bat sie hingehen daer ter Steinde. Seine Leute beteten große Bitt, Dat hi sie wiede vertrag, Want sie von der rudder maghen Daer umher gehaust saude wesen. Doch verließ hi sie mit desen, Endlich beugte den gehängten Leute daer, Dat die gene, die wilden entgehen, Alle die andere hängende saude. Daer war ein, die also hielte Alle seine Gesellen hin. Endlich als hi gedacht hatte die Tat, Beugte die Grauen den Jeden also daer, Dat hi auf eine Bank ging stehen, Endlich über einen Balken daer nieder Vorpe eine Leine, die fest wäre, An seinen Balken. Endlich als hi auch Gedacht hatte, das hi hem beugte; Die Grauen ontzuckte ihm eher hieb lang Von unter die voeten die Bank, Endlich hi bleib hangend daer, Der Herde umher drei Fuß nach. 2565 Die grauwe ghenk hütte dien huis te hant, Daar hi haere lieder magh vant, En de siede tote hem lieden: gaat Tote huwen maghen ende gheeft hem raad Dat si hem voert meer niet ne pinen, 2970 Iemen van roeuene van den sinen. En als hi dat seide, hi sat Op sijn part, ende voer weg naar dat Si ginghen in huis, daar si vonden Harc maghe verhangnen tien standen, En deed. Si worden verwaart, En vloog van daar metter vaart. Die grauwe gaf met sulken daden Soo grote vrees den tuiter, Dat si des roeuens af standen: 1580 Dat al hadde raken kleedre vonden, Of nappe, of ander haue, Liggende op die stok, die grauwe Was soo ontsien, dat wijf, noch man Hadden geslagen sine hand daar aan. 2585 Het had een grote geluk gehad Den lande raken Vlaanderen, hadde het desen Graaf moghen behouden lang, Die soo groot was zonder lange. A5o5 Ende al was de wereld te dien tijden In hooghen ende metten bilden, Om te conc rudderschap, dat hij de; Noch dat hadden droogte Die prelagen ran den kerken 9o5o Metten minken ende metten kleerkleden, Ende die vroede Hede van den lande, Die om hem menigherande Sorge doorheen in die daghen, Ende zeiden, dat zij ontschuldigen, Dat hij hield langhe mocht leven In so veel vrezen zonder schuilen. Ende zijn waren niet in hare wan Bedreigen ende grijp hem te zaan, Als gij hier naer zult horen wel; Wants ten tijde het geval Dat koning Hendrik van Ingerland kwam In Parijs van Normandie al gram, Daar hij tegen zijn broeder vacht, Robberecht, dien hij met groter kracht Vinne, ende voerde ten hand Met hem gevangen in Ingerland. Ende dit Robberecht, zoon, die dan was Een kind van 15 jaren, als ik las, Ende onherkenbaar, vloog ten hand Tot zijn nieuwe in het land Van Vlissingen, den goede graaf, Daar wij nu spreken hebben, ' Digitaled door Google - 89 - Diene yp hield, ende eerde, Ende wijstde ende leerde Edele seden ende manieren, Ende rudderschap tieren, Ende maakte ruddere daar naer, Als hij haat was 15 jaar. Ende vermaande hem, aandeed Tot logge, ende te bestaan Met stride zijn oom, den koning Van Ingerland. Ende te diervoor Was die graaf de meeste vere, Want hij in menighe ronde Assen gierde met zware partijen, Ende reed in het land, ran Normandie, Ende deed veel onder in een deel Daar beide borg en kasteel. Ende deed veelvuldig Pijn ende schade den lande, Dat die koning bij zijn zware kracht Niet had te beschermen macht, Noch met zijn zware groter rijkdom: Soo ontzag hij des graaven wyldheid. 3655 Doe omvand die conjunc Heinric den grauw Van Viandren, dat hi stond aan hem te oorlogene voert aan: Ne dade hijs niet, hi saude dan aan hem komen met al sijn here. Te Brugge, en deed hem groet deere. Die grauw omvond weder den koning, Het ne was niet geenen not, dat hi om de dinc. Digitized by Google 9° Ilem so verre pinen saude : Want hi te Rucm komen waude. Daar naer in corten termijn Vollechte die grauw, en die sine, Des konings boden te Roan was. Hi voerde met hem in die raad Via onder ruders tot Roan toe, Daar die koning Heinric zelf was doe. Jaar voer hi up die poort slaan Met sijn Speer, en riep saan Up die poorters en zijde: »Secht den koning, dat ik sijn beide.« Also die koning die staats houder Verstont, en die groote noese mee; Hi hadde met hem vier stede wale Twee duseintig ruders bij ghetale. Hi antwoordde en zijde daar toe, Also een vroed man, als hij was doe, Dat hi niet hield meer dan leghen ontsindes iongen man. En verbiedt al die ruders daar naer, Dat ter geschein so cone ne zuld zijn, Dat hi buiten die poorten voere: alsoos moede zullen zijn, zij zullen wederkeren te lande waar, En de grauw ne zal in die vaart Groet noch cleen dragen met hem Van den lande, dat ik houdende bera. Die grauw Boudin was harde gram, Dat er niemand ijgt hem quam, En voer omtrent die muren, Inwaarts roupende als duurt. Hine wiste, wat doen: want hem dacht, Dat hi sulke poort niet winnen mocht Metten Heden, die hi had daar. Hij zag een troep van herten daar na, Die de koning had daar bij 2700 In een parc besloten. Doe hij zei: "In vreemd land eis niet doen, doch ik zal Die herten, die ik ginder zie, als Houters vangen doen zien, En daar zij Millen, laten gaan." Ende hij, en zijn ruiters met, voeren dapperlijk ter stede, Daar die herten waren, en braken Hare zweeden, en braken Eenen groten thuist zonder sparen, Daar die herten in besloten waren. En hij zag die herten tien stonden Hare en daar met honden, En andere beesten, die waren daar, En keerde in Viaendren daar na. Deze jonge graaf, als ik las, Die ten oorlog so wel geconsumeerd was, En aan diewiele te winnen met, En ran grotere Trompeten, Berecht dat land van Viaendren, en hield Met so grotere kracht en geweld In zijn korten leger, dat hij Harde zee was vermaard daarbij. Van grotere vroemkelder haar en daar Alle die landen daarne. Ne waren, Hine mocht niet lang geduuren: Van het goddelijk wilde te huren. Zeiden zijt men eerbare macht Lang dueren teere steden. Binnen dien, dat die graaf dede Soe grote daden, en miet met meer Te doen, en hij zware Quetschte Normandie haar en daar, Geweld, zodat er in een strijd Ken ruiten gebracht werden ten tijde, Dien herten diegenen voorhoed zijn Met schilde een letsel, Dat hij quetschte daar mee. En dat zwaa hier een deel ter stede, Daar hij die quetsing onttweek; Waar hij nee liet niet om die dingen Te vechten. En die wonde Begon te wassen ter stonde, Want die hitte pijnde hem zwaar Dan der zonnen, zo dat hij daar na Van den rechtene moest omkomen. Einde hi moeste, om te genieten, verwen Tegen Atrecht in de steden, Daar hi eerststers gemeen dede. Sommige lieden vonden van deze, Dat hi wel mochten genieten Hadden, had hij hem in goede wijze Wil je houden aan ongekilde spijzen. Andere wonden tien stonden, Dat genieten waren zijn wonden Bij een serste rase, die dat deden Door des confronteert aan Ingeleland bede, Dienen hater maten zeer ontsach. En die wonden waren zwaar naast en daarmee, Zo dat niet helpen mocht doen, Wat ter herstel van die deden toe. Die grauwe dage pine zwaar, En kwalen wel na een jaar, Al liggend in een wrede stad; Hen waren, dat hi bemachtig deden Bij grotere moeilijkheden Voeren van steden tot steden Soms in een liter, naar een onvermogend mans moniter. Als de grauwe Boudewijn dacht, Dat hi niet ontnield of mocht Van zijn vreselijke quakken, die waren zo zwaar; Hi maakte hoorn aan de landen daar Karol, zijn zoon, dien hi vonden Hadde aan vele stonden Vul aan grotere rommelden, Kunde van grotere gezinnen, En door bemachtig dat graafschap aan de landen Van Vlaanderen in zijn handen. Noch dan was zijn moeder en die baronnen Ongevrijwillig aan dien doener. En de grauwe ontving tijdens zijn tijd Aan Sint-Bertijn monniken abdij, En leed daarmee zijn quaal daar, Orane trent x maanden daar naar, En stierf daar, en was ter aarde Daar gedaan, raad groter werd, Als die werd als vele eeren, Als men schreef incarnatie van ons Heeren Elf en twintig en negentien jaar. Dan koos men gehouden sinds alle jaren daar. Karl der Naer Boudewijn, daar ik sprak aan. Gute. x 7 1257. Wart de goede Karel graaf, Die niet minder dede gerechtigheid, Dan zijn voorzaten Boudewijn deden. "Ende, hi had sinnes meer," dan die graven Boudin had eer. Ende hi was riper, ran der hadden zijn, dan die graven Boudin die het fijn. Ende des graven Boudins moeder, Clemencie, die graaf, had de Kaerle groten nacht, waar Wilhelm wilde jan Ypre, hoor tijd, harce niet had, ende daar bij begon, soe schere, dat hi haer zoens hoir blijven van den lande, naar zijn leven. In de taal van Simpol was tijd stonde een graaf, heet Hughe, en die begon van den graaf Kaerle tegen Quaden wilde met oorlog. Ende voer met eerachte in zijn graven land, en stichtster binnen roef en brant. Nei, was God,ALSEM Heere gaf de graaf Kaerle macht daar af, dat hij alle zijn vijanden onder deed, achter lande, zodat hij in grotereemoedigheden verkeerde, harce fierheden dienen oorlog hingoden; zodat hij in korte standen, hij en zijn land, in goeden pas in stok, zonder daar om te storten bloed. Ende hij deed hem alz zo ontsien, dat tenen voert meer negen van dien stocken, noch oorlog, noch eenige vijandse hierogen. Ende Clemencie, die graaf, zocht aan hem vrede en rust, en drocht hem drie castelen in handen die zij had binnen den lande: Dixmude, en Aire daar toe, en Sinte Venants. Ende wilde in vrede zijn voert aan. Ende stichtte twee abdijen dan: Auenne, en Broekborch mede, daar zij groote kost toe deden. Ende de graaf deed harce meer eer en groter werdheid. Die graaf Hughe, uit Sempol, bleef in zijn fierheid eeuwig aan." Daar had je binnen gehesen, Aloes gij hier voren hoorde lezen, So dat hij den grauwen dode So grote gramschap daar midden, En met zijn grotere huivering, Dat die grauwe dode ter herder Werpen, symbool zijn kasteel, En van zijn andere testen en delen; En verwijderde in die doende Alle zijn waardering. Die goede grauwe Karel, hij dode Tonder den grauwen Wautern mede Van Edinburgh, die om strijd Gereedde tegen hem telden tijden. Hij jaagde die sirene schande Alte male huilt zijn lande, En door een ander redder in hand Zijn Graafschap en zijn land Niet bedien hij zijn genaden groet In handen voor zijn doen Ontwarende hem zelf, en hij gaf Hem rente, waar hij mocht af Hebben sofficiantelijk Zijn levensbehoeften dagelijks. Die goede grauwe Karel, hij dode Tonder bij zijn Trompette Den grauwen van Möns, en daar toe Thomas van Chouchy, die doe Vlamingen bij gewoonte plagen Ten oorloggen met hun magen. En zij waren zo besonders Van den grauwen gehouden tondern, Dat zij niet alleen tien tijden Achter lieten hun strijden Van Vlaanderen, en waren, Als hadden ze aan hem meegedaan zware Van die taak Vlaanderen, en gehouden verdriet, Zijn hadden daarvoor banden niet, Zijn moesten gehuldigd doch, Wilden zij of niet wilden ze toe. Aldus telde ter neder Die grauwe Karel voor en weer Die oorlogshelden en hun geschal, En maakte pas over al. Ik en zou hut niet mogen Volkomelijk gehouden, Hoe werd hij was, en hoe eerzuchtig, En hoe zeer ontschuldig en hoe machtig, Hij was daarvoor devoet zeker Tegen Gode, onsen Heven Heere, En tegen alle prelate Zachtmoedig en geholpen, En tegen alle die leden met Van religieus verbond steden. Ende' bat hem oemoedelijk, dat zijn griepen griepelijk, ende dat zijn twijfel wadden, Alst point ende tijt zijn gezond. Ende als hij besef, dat hij had misdaan, Hij beloofde zowel te beteren, ende bat hem lieden zeer, Ook hem te bidden onzen Heere. Die grave ne nam niet den staar, Noch den papen, noch den claren, Noch anderen goeden Heden; ne ware Hij besluwd hem dat hare, Ende zocht hare profit In alle manieren, talre tijt. Voor zijn dood omtrent twee jaar, Was die tijd in Vlaanderen zwaar, Bij dat verren zeer gehaald was: Dit was tot zeer toe verliefd das, Van ongehoor zoveel duur, ende die grave. Die tong gehakken was hier aan, Verliet een groet deel aan den sinen Renten den ghenen, die plagten pijnen, Van den renten, die zij rijk baren Landen jaarlijk schuldig waren. Ende hij verbood ooit male, Te bruine bier ende goed ale, Ende die ghene, die verteerden Bouen maten goed, ende wast[eer]den, Bedreef hij, ende bracht in dien, Dat zij der maten moesten plagen, Ende hulp hem te hare lijfzeer, Ende den maten te barer te voren. Hij deden de backers dwingen, Brood te backen van allerijnen, Als waard klein, dat die arme man, Die gheenen penning had dan, Om een aling, of hine bracht, Brood, als waard klein, hebben mocht. Hij deden in alle zijn huis, God te voren, ende te zoen Elken geven dagelijk Een brood van eenen penninghe Elken armen, om met zijn goed Te Terlichtene zijn armoede, Ende in wat Steden, dat hij zijn was, Quamen de armen, als ik las, Zó Tele, dat er was geen getal aan. So gaf hi met sinen banden dan 3945 Peninghe, clcedre ende spise, Naer eens milds oemoedichs mans wise; Soe dat vp eenen tijt gheuel In die poert ran Ypre, dat hi wel Vi m broeds gaf ende r»ecc toe, 395o Naer dien, dat ghetellet was doe. Hi ne mochie ghedoghen niet, Dat yemene van hem ontseit seiet; Hi ne warp diewile sine cleedren af Van sinen halse, dien hi den aermen gaf, » 2955 Die diere waren ende r&e, Ende treestede, tedoene des gheJike, Den princen ende den baroenen toe, Die saghen, dat hi dede doe. Ende recht in die maniere, 2960 Dat hi sochte was ende goederticre Iegheo doemoedighe tallen tiden, Oec was bi fier ende vreet bander zide Digitized by Google — 100 — leghen die ghenc, die bi hären Verwaentheden movlic waren. 3965 leghen de goedertierne Mas hi cen lam, Ende alse hcm hiet te doene quam leghen die ouermoedighe, hi -wart Fier ende vrect alse een liebaert. Iii dexle sulkc fortse den quadcn, 3970 Die den aermen onrccht daden, Ende vp die aermen pleidierden, Of met barate kalengierden, Dat di aerrae in dien daghen Wel in paise te sine plnghen. 2975 Die goede graue hi dwanc oec mcde Bi goeder gherechtichede Lieden, die woenden in sijn lant, Die wonderlic waren an den zee cant, Die bi costumen waren ghewonc, 2980 Te vechtene ende manslacht te doene, Ende te vergaderne bi bakincn. Als elc wilde hebben den sinen. Dese qnade costomen al Velde hi groet ende smal. 2985 Hi dede in sijn lant verbieden AI duere ende thuere den lieden, Dat niemene in dien daghen Bogben, noch seichte saude draghen. "Hij was zo gebracht en ontsierd" An den zee kant, dat van al die Quaden volk niemand was zo bruut, dat hij hier hield dorste beslaan te doen. Digitale opmaak door Google. Sommige gebod, clene of groot, dat men van deze grauw weg hoorde, hij waagde na zijn macht neder dat onrecht, en maakte recht weer, en deed ook recht roert gaan. En alle desens dingen sonder waan had hij geregeerd zo wel, dat, toen het tijden zo hard huilen, dat cler, of mens had te doen voor hem, of rolle ran religie, dat hij eerst te harer bestringing deed, verstand, en die termen raad, vond daar naer berecht, hij andere besteed daar bij. Hij zei al openbaar, dat niet genoegh was, dat die ghene, die in bedingen bij rechtzauden zijn, en zingen, en lesen, en Gode loven, lagen daadens in der prinsen huizen. Hier is af een ding dat hij had, dat werdich is, te vertellen wel, dat meer mocht bekennen dat, zodan de vrome dienst had hij in de heilige kerken waard, dat mens wel gezegend was. Het gevecht op een dertien dag, dat hij in zijn hof was komen zagen den abt van Sint Bertins, daar hij was toe Brugge in zijn hof, als ik las." "Hierz seide: "Wat doe di hier nu, Heer Ab, wie sollt überhaupt einer der Edelstungen, die Ghisculdich werte sein, dich denken, nachdem di ein so hohe eine doch denkt? Die Abhandlunge hingegen, hem die Städte: "Heere, in die Abtei sind Wale, hundert Mönche bis zum Totale, das sind genug in der Religion, die die Ghomesse sollen tun." Die Graue gab dem Abt und Wortgehalt, also hi die unschuldige hoerte: "Herr Abt, ghys wärst wohl schuldig, nur die Ghomesse zu singen, und da zur Vollendung; dass ght saß des hohen Tages, und nacht mit unseren Brüdern, und stand hin bis in unsere Rechter, und dass ght den Ghemen, die waren in Gefangen, zu Nacht, zu Barren Matt in Gefangenen, gute Prozess gibt, und den Renten, die ght sind, bleiben von Mönchen Vätern, die sie in unseren Kerker geworfen. Ghine sagte in gesicherter Manier in Prinzen Häuser nun Bestätigungen." "Liebe Abte, "heere, mit diesen Grafen und Nachfolgern hier zur Seite: Bedeuten ein Rudel, heere, meine Kerker verletzt wurden." "Hie will ich ihr Land nehmen, da es so vorbestimmt gewesen immer zu" possession, außergerichtliche Besitz, sechs Jahre, und mehr eine parallele. Die Graue sagte: "dass sauber, bis ein Capo haben, oder mit, was ist heute, Tan Religioene, gehört zu, bedingt zu tun, unter uns, und gehört, die Kirche zu beschränken, vorzusprechen." Die Graue, die Ambroder den Rudel, do, und fragte ihn, wohin, dass sie solche Möglichkeiten, der Kirche von Sankt Bertins, taten, und was sie ihr herabsenden wären. Der Rudel antwortete da, zu Land zu sinen, rechte hoeren zu, und dass die Kirche mit Unrecht hiin do. 