title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Reeds onder de oude voortrekkers waren verscheidene mannen zooals Hendrik Potgieter, Charel Cilliers en anderen (ook Casper Kruger, de vader van den tegenwoordigen President) die gemoedsbezwaren hadden tegen het gebruik der Evangelische gezangen bij de godsdienstoefeningen, op grond dat deze slechts het gewrocht van ’smenschen brein en niet geïnspireerd waren. De meesten dezer personen, die tot de Gereformeerde Kerk verklaarden te behooren, en in de wandeling Doppers werden genoemd, woonden in het district Rustenburg en deze menschen waren zoo begeerig om hun eigen leeraar te hebben, die geen gezangen zou gebruiken, dat zij zelfs naar hunne geloofsgenooten in Holland, de leden der Christelijke Afgescheidene Gereformeerde Kerk aldaar, schreven om hun toch een leeraar te zenden. Doch vooreerst werd aan dit verzoek geen gehoor gegeven, hetgeen echter niet belette dat mannen als Paul Kruger, Jan du Plessis en anderen, geen steen onaangeroerd lieten om hun zin te verkrijgen. Langzamerhand begonnen deze personen zich geweldig te verzetten tegen de eenigszins autocratische handelwijze van Ds. D. van der Hoff, en dit gaf jaren later weder aanleiding dat de zaak 428 voor den arme een weg open om voort te gaan met zijn transport, want de spoorweg zou gevoed moeten worden uit alle districten. Een spoorweg zou de haven als in het midden van het land brengen. Wat de Maat­ schappij betrof, die was op zulk een goeden voet opgericht, alsof het Gouvernement voor zich een Comité stelde van uitvoering en toezicht. De bekwaamste geldmannen, rechtsgeleerden en spoorwegkundigen waren bijeengekomen om de Republiek te helpen. Voor die Maatschappij lag er om zoo te zeggen geen voordeel in de onderneming, 4) doch wel voor de Transvaal; zulk een sympathie is moeielijk te verstaan; toch kwam de zaak hierop neer. Volgens de stukken kregen overigens niet de directeurs, maar de maatschappij het geld in handen. De vraag zal gedaan worden: welken waarborg hebben wij ? Kan de maatschappij niet al het geld besteden aan één mijl? De waarborg is deze: Zeg, de maatschappij maakt den spoorweg voor £ 4000 per mijl, dan is onze rente £ 200 daarop; zeg, het zou zijn £ 8000, dan betalen wij £ 400. Die £ 400 moet uit de opbrengst gehaald worden, en de maatschappij krijgt dus vooreerst niets. Kan de Maatschappij den spoorweg maken voor £2000 per mijl, dan is dit zooveel te meer voordeel voor haar, maar indien £ 8000, dan .verkt de maatschappij, om zoo te zeggen, voor niets. Als het volk zou zeggen „laat den spoorweg staan,” dan wenscht het zijn eigen ongeluk, omdat de Kaap-Kolonie nu onze produkten hééft belast, en wel zoodanig dat onze burgers geen markt meer hebben. Al zouden dus de burgers niets anders te betalen hebben, dan plaatsbelasting, en de markt was voor hen gesloten, hoe zouden zij dan zelfs dat bijeen kunnen krijgen? Hier werd nu de poort geopend. Als morgen de Concessie toegestaan wordt, is het plan van de maatschappij onmiddellijk te beginnen.” Ten gevolge voornamelijk van deze aanspraak keurde de Volksraad de Concessie aan de heeren Maarschalk cum suis goed. Geen belasting op het Volk, indien zulks eenigszins kan vermeden worden! Dat was de leuze van President Kruger. Ze klinkt wonderlijk in de ooren van hen, die met het karakter van het Zuid-Afrikaansche volk, en vooral met dat der Boeren niet bekend zijn. Doch van zijn standpunt at, had Kruger gelijk en hij was overtuigd, dat hij in den geest van het volk handelde. Daarom kwam hij steeds en steeds op dat punt terug. Toen op den liden September 1884 er een belangrijk debat was over Concessies, en eenige leden, waaronder de heer J. F. Celliers, zich er tegen verklaarden, legde de President duidelijk zijne positie op dit punt uit, en zeide, volgens de officieele notulen van den Raad: 1) Waarschijnlijk is ZHEd. op dit punt thans tot andere inzichten gekomen. 847 staat onze Staatspresident; 15 jaar lang heeft hij het Land als zoodanig gediend en van dit jaar hebben we weer gezien, dat het Volk der Zuid- Afrikaansche Republiek vertrouwen in ZHEd. stelt, hetgeen ook uit de laatste verkiezingen weer is gebleken (langdurige hoera’s). Burgers, ZHEd. heeft aan uwe stem gehoorzaamd; het publiek heeft hem geroepen, en op zijn ouden dag nog heeft hij aan uwe roepstem gehoor gegeven, omdat ZHEd. deze beschouwd heeft als Gods stem. ZHEd. heeft den eed afgelegd, doch wat moeten wij als burgers des lands nu doen? Wij moeten ZHEd. met kracht, gehoorzaamheid, liefde en eensgezindheid steunen (hoera’s). Wanneer het Volk eensgezind blijft en wanneer het Volk de liefdeband der Afrikaner Natie bewaart, geeft dat ZHEd. kracht om zijn ambtsplicht meer en meer met een gewillig en opgeruimd gemoed te vervullen, doch gij weet, waar verdeeldheid heerscht, valt dit een Hoofd van den Staat altijd moeilijk en zwaar. Daarom hoop en vertrouw ik, dat elk burger dit ter harte zal nemen en ZHEd. niet alleen zal steunen met aardschen steun, doch ook met gebeden tot God. Laat elk burger zich buigen voor God en den Heer smeeken om kracht en sterkte voor onzen Staatpresident, opdat ZHEd. gesterkt moge worden door Gods hand. Wij weten immers, dat we het bestaan der Zuid- Afrikaansche Republiek te danken hebben aan de kracht van onzen Alwetenden Schepper, die ons geleid heeft. Ik hoop dan ook, dat gij ZHEd. gehoorzaam en trouw zult zijn. Ik heb gezegd. (Langdurige hoera’s.) ZHEd. de Staatspresident nam thans het woord en sprak als volgt: HEdelachtb. Heeren Voorzitters en Edelachtb. Heeren leden van de beide Volksraden. Ik heb echter vooraf te verzoeken, dat de Secretaris mijne woorden uit mijnen mond zal opschrijven, omdat mijne rede later niet om eene of andere reden verkeerd verstaan zal worden. Edelachtb. Heeren! Ik sta hier heden voor U, gehoorzamende aan de stem des Volks, in dewelke ik ook meen de stem Gods te herkennen, om wederom als Staatspresident het bestier van het Land op mij te nemen. Achtb. Heeren, wanneer ik terugzie op mijne afgelegde loopbaan, bij ondervinding kennis hebbende van alle bezwaren en groote moeilijkheden aan deze zware betrekking verbonden, kan ik niet anders dan tot eene openhartige belij­ denis komen door te erkennen, dat ik mijzelf onbekwaam en blind acht; ik herhaal onbekwaam en blind. Als ik terugzie, hoe de Heer het Volk geleid heeft en dat God het Volk vrij gemaakt heeft, dan weet ik, nu ik het Volk moet bestieren, wat er op zou volgen, wanneer ik zou afwijken, want ik heb niet alleen verslag te geven aan Ij Edelachtb. De zaak was doodeenvoudig dit. De heer Rhodes had berichten ontvangen, dat er suspicie begon te ontstaan in de Transvaal; hij zag dat hij niet langer kon wachten, zonder gevaar te loopen dat alles ontdekt werd, alles schipbreuk zou lijden. Er zat dus niets anders op dan om de hand van Johannesburg te forceeren. Daarom telegrafeert Dr. Harris dan ook op 24 December weder aan Dr. Jameson als volgt: „Gij moet niet optrekken vóór Zaterdagnacht; wij zijn vol vertrouwen, dat het plaats zal vinden Zaterdagnacht. Sinds Dr. Wolffs vertrek is het gevoelen onzer inteekenaren aanmerkelijk verbeterd.” Nu, zegt de heer Garrett, was het van het hoogste belang om Johan­ nesburg op eene linie te brengen met Pitsani, d. w. z. men moest Johannesburg aansporen om tot een definitief besluit te komen, en daarom telegrafeert Dr. Harris, zonder iets van Dr. Jameson te hebben vernomen, aan Kolonel Rhodes, op den avond van den 25sten. „Dr. Jameson zegt, hij kan geen uitstel voor dotatie geven langer dan December, daar Transvaal oppositie aandeelhouders eene bijeenkomst aan de Limpopo houden te Pitsani Macklucke. Helaas, te Johannesburg was alles in de war geloopen. Op den morgen van 25 December, om 7 ure was George Farrar de kamer van den heer Charles Leonard binnengestormd met het bericht, dat men gehoord had dat de Engelsche vlag door den heer Rhodes te Johannesburg zou geheschen worden, en dat dit uitgelekt was tengevolge van iets dat Dr. Harris gezegd had. De zaak verwekte een ontzettende ontsteltenis onder de samenzweerders. Charles Leonard beschouwde het als eene onmogelijkheid, want hij geloofde niet dat de heer Rhodes het accoord met hem zou vei breken. Er waren echter een aantal anderen, zooals de heeren Philips, Farrar, en anderen, die bepaald verklaarden dat zij weigerden iets met de zaak te doen te hebben, als zij onder de Engelsche vlag moest geschieden. Een haastige consulatie vond plaats, en men besloot dat ei nu niets anders opzat dan de geheele beweging uit te stellen tot 677 6 Januari 1896 en ondertusschen de heeren Charles Leonard en J. Hamilton, den editeur van de Star, naar Kaapstad te zenden, om een onderhoud met den heer Rhodes over de zaak te hebben. Daarop telegrafeerde Kol. F. Rhodes aan de Chartered Company op 26 December: „Het is absoluut noodig flotatie uit te stellen. Charles Leonard vertrok gisterenavond naar Kaapstad.” Dit is een bijzonder laconiek telegram, en Dr. Harris telegrafeerde het over naar Dr. Jameson, er bijvoegende : „Dus moet gij niet optrekken, totdat gij van ons hoort. Het is vreeselijk. Spijt mij zeer.” Een vollediger telegram zond de heer S. Jameson, zijn broeder te Johannesburg, aan den Doctor, n.1.: „Het is absoluut noodzakelijk flotatie uit te stellen wegens onvoorziene omstandig­ heden, hier heelemaal onverwacht; en totdat wij C. J. Rhodes’ absolute verzekering hebben, dat op gezag van Imperiale Regeering niet aangedrongen zal worden. Charles Leonard vertrok gisterenavond, ten einde onderhoud te hebben met C. J. Rhodes. Wij zullen trachten om aan uw verlangen tegemoet te komen, wat betreft December, maar gij moet niet optrekken vóór dat gij instructies daartoe ontvangen hebt. Gelieve dit te bevestigen.” Dr. Jameson was ondertusschen vreeselijk haastig geworden. Hij vreesde elk oogenblik dat het komplot zou ontdekt worden, want er was reeds een groote onrust op de westelijke grenzen van de Transvaal ontstaan. Hij telegrafeerde dan ook reeds op 24 December aan den heer Rhodes het volgende: „Dr. Wolff vertelt mij dat de plannen van Johannesburg nog niet gereed zijn. Waarschijnlijk zouden zij geheel bevreesd zijn om de zaak aan te pakken, als ik vóór Zaterdag vertrok, hoewel bijeenkomsten worden gehouden te Zeerust en zuidelijke steden. Zal trachten om tot Zaterdag te wachten. Als gij het per kabel kunt doen, tracht de zaak dan zooveel mogelijk te verhaasten. Op ontvangst van uw telegram ben ik gereed op den dag van aflevering te vertrekken.” 1) Doch, zooals wij gehoord hebben, kreeg de Doctor last van den heer Harris om niet te vertrekken vóór hij weder van hen gehoord had. Wij zullen daar weder op terugkomen, maar even zien wat de heeren Leonard en Hamilton met den heer Rhodes spraken. Deze heeren kwamen op 27 December te Kaapstad aan en hadden dadelijk een onderhoud met 1) Dit telegram is, gelooven wij, nog niet gepubliceerd. De heer Rhodes produceerde het echter voor het Engelsche Parlementaire Comité. Het belangrijke punt er in is het woord per kabel, wat natuurlijk moet refereeren naar de telegraphische gemeenschap tusschen Londen en Kaapstad. HOOFDSTUK LIV. Een komplot binnen een komplot. *) Het hoofdstuk, dat wij thans beginnen, zal dingen bevatten, die velen bijna ongeloofelijk voorkomen zullen; die een geheel nieuw licht op de gebeurtenissen van 1895 werpen, en aan het publiek van Zuid-Afrika bekend stellen wat, meenen wij, tot heden toe slechts aan enkele private personen bekend was. Wij erkennen dat wij een waagstuk ondernemen, door het op touw zetten van eene nieuwe theorie omtrent den Jameson- inval en het daardoor gepleegde verraad aan de Zuid-Afrikaansche Republiek. Wij weten, dat men ons zal beschuldigen, van, in het formuleeren dier theorie, te zijn gedreven door den haat tegen den heer Cecil John Rhodes, die, naar men veronderstelt, alle Afrikaners tegen dien Staatsman hebben; en dat wij trachten daardoor rassenhaat aan te moedigen. Alle deze beschuldigingen, die ongetwijfeld zullen gemaakt worden door hen, voor wie de hierin bevatte onthullingen niet aangenaam zijn, of in wier kraam zij niet te pas komen, zijn wij gereed te ontmoeten. Wij meenen gereed te zijn, om alles, wat zulke personen mogen zeggen, te ontmoeten, en daarom zijn wij voorzichtig genoeg geweest, om alles wat hierin gezegd wordt te staven door aanhalingen, niet uit private 1) In het boek van den heer Nico Hofmeyr, getiteld „De Afrikaner Boer en de Jameson- Inval” (uitgegeven door de firma Jac.ques Dusseau & Co. Kaapstad) komt op pag.. 378 een titel voor „Een komplot in ’t komplot.” Wij hebben meer of min dien titel aan dit hoofdstuk gegeven, niet als een plagiaat (of overname) maar omdat wij niets geschikters konden vinden. Het pleit ten sterkste voor de helderheid van ’s heeren Hofmeyr’s inzichten, en voor de bekwaamheid waarmede hij zijn onderwerp bestudeerd heeft, dat hij, met de weinige gege\ ens die hij toen had, ook tot de conclusie gekomen was, dat er een eigen plan was van „Bhodes er> zijn kringetje.” De eer komt aan den heer Hofmeyr toe; schrijver dezes heeft alleen een Paar baksteenen gelegd op het fondament door dien heer gelegd. „Palman ferat. qui nieruit. HOOFDSTUK I. INLEIDING. Eenig schrijver, die zich gereed maakt de levensgeschiedenis te beschrijven van een persoon, die een groote rol in de geschiedenis heeft gespeeld, loopt zekere gevaren, en niet het minste van die gevaren is, dat hij steeds in de verleiding komt, om een soort van afgod te maken van den persoon, wiens leven hij behandelt. Dat een Afrikaner, zooals schrijver dezes, speciale aanleiding heeft, om eene machtige persoonlijkheid als die van President Kruger te verheffen, zelfs boven diens waarde, spreekt van zelf. De President van de Transvaalsche Republiek is in de zestien jaren, dat hij het bestuur in zijn land voert, zoo op den voorgrond getreden en is zoo nauw verbonden met alle politieke en geschiedkundige aangelegenheden van Zuid-Afrika, dat men gevoelt, dat men als het ware in de schaduw van die persoonlijkheid schrijft, En vooral op het oogenblik (April 1897) nu Zuid-Afrikaansche zaken zulk een ernstige wending hebben genomen, en de oogen van elk Afrikaner, van de Kaapstad tot aan de Zamhesi, op den President van de Transvaal zijn gevestigd; nu hij als het ware den sleutel van vrede of oorlog in handen houdt — thans vooral moet een schrijver, om het eens op zijn plat Afrikaansch uit te drukken, „fijn oppas, dat hij nie over die touw trap nie.” Doch Paul Kruger, hoe groot zijne personaliteit ook moge zijn, is mensch, behoort evenals elk ander tot „het nietig stof der aarde,” en heeft als elk ander mensch zijne fouten en gebreken. En geen man, die dit eerder zal erkennen dan hij zelf; geen man is er in Zuid-Afrika, die zich meer bewust is, dat hij slechts een zwak werktuig is in de Hand van den Almachtigen God; geen man die meer afkeerig is van vleierij. 568 steeds een doorn in het oog, en men kan, met het oog op het voort­ bestaan der Zuid-Afrikaansche- Republiek, slechts hopen dat die doorn mag blijven waar hij is. Na de Spoorweg-kwestie, kwam de Dynamiet-Concessie aan de beurt, en na het rapport der Commissie daaromtrent aangesteld, alsmede de uitspraak van den scheidsrechter te hebben aangehoord, besloot de Raad de Regeering te machtigen de Concessie te vernietigen in termen er van, en het Monopolie voor haarzelve te houden. Ongelukkig echter werd de zaak later verknoeid en is zij, hoewel in een eenigszins anderen vorm, weder de oorzaak van veel discussie en veel wrijving, en daar die kwestie nog hangende is, gaat het niet om er verder iets over te zeggen. Na bepaald te hebben dat alle requisities voor candidaten voor het Staats-Presidentschap moesten worden ingeleverd voor 4 December 1892, en dat de kiezing zelve zou plaats vinden van 10 Januari tot 20 Februari 1893, verdaagde de Eerste Raad op 29 Augustus. Doch juist voor hare verdaging viel er nog eene kleine onaangenaamheid voor, die velen deed denken, dat er toch iets verkeerds in de Transvaal moest zijn, en die zeker wel een bewijs was van het heerschen van een sterken partijgeest. Gedurende de laatste vijf jaren was het steeds de gewoonte van den Raad geweest, om de Regeering de macht te verleenen, om in dringende omstandigheden wetgevende macht uit te oefenen, door het provisioneel veranderen of herroepen van eenige wetten. Die stap was ongetwijfeld een zeer verregaande, en gaf de Regeering eene ontzettende macht; doch de reden van deze „procuratie”, zooals men deze delegatie van macht niet oneigenaardiglijk noemde, was oorspronkelijk te zoeken in het feit, dat de zich snel ontwikkelende toestanden in Johannesburg in de jaren 1887 1890, het noodig maakten voor de Regeering om dikwijls snel te handelen, ten einde gevaar te voorkomen. Dit jaar nu werd die macht aan de Regeering geweigerd, en deze schreef toen aan den Raad een biiet, waarin zij dezen de vraag stelde of zulke weigering als een votum van wantrouwen moest worden opgevat. De Raad redde zich uit zijne eenigszins netelige positie door te antwoorden, dat er geen zweem van wantrouwen in de Regeering bestond, maar dat hij het besluit alleen gepasseerd had, omdat het volk duidelijk tegen het weder-verleenen der ge\iaagde macht was. Bij het sluiten van den Raad maakte ZHEd. de aanmei king, dat hij met dit antwoord zich tevredeni stelde, doch had men eenig wantrouwen in de Regeering uitgesproken, dan zou hij onge­ twijfeld als Staats-President hebben bedankt. Men zal zich herinneren, dat in December 1895, toen de zaken in 694 burgsche bevolking ordelievend is en bereid de Regeering te steunen in haar streven om orde en wet te handhaven: Zoo is het, dat ik, Stephanus Johannes Paulus Kruger, Staats-Presi- dent der Zuid-Afrikaansche Republiek, met advies en consent van den Uitvoerenden Raad, blijkens art. 913 zijner notulen, 30 December 1895, hierbij ernstig de kwaadwilligen waarschuw en hen aanmaan zich binnen de perken der wet te houden, zullende zij die zich niet aan deze waar­ schuwing storen, dat op hun eigen risico moeten verantwoorden, en Verder bekend maak, dat leven en eigendom zullen beschermd worden, waar aanslagen daartegen mochten worden beproefd en dat ieder orde­ lievend bewoner van Johannesburg, van welke nationaliteit ook, wordt opgeroepen mij daarin te steunen en te helpen, en de ambtenaren daartoe worden gelast. En verder bekend maak, dat de Regeering nog steeds bereid is om alle grieven, die op behoorlijke wijze aan haar worden voorgelegd, behoorlijk te overwegen en aan de Wetgeving des lands zonder verwijl ter behandeling voor te leggen. God behoede Land en Volk. Gegeven onder mijne hand en zegel op heden den dertigsten December achttien honderd vijf en negentig, ten Gouvernementskantore te Pretoria. S. J. P. Kruger, Staats-President, C. van Boeschotf.n, Wd. Staats-Secretaris. De heeren van Pretoria waren nog aan het spreken met ZHEd. en den Uitvoerenden Raad, toen Generaal Joubert binnen kwam, en het volgende telegram toonde: Van Mijn-Commissaris Aan Kommandant-Generaal Ottoshoop. Pretoria. „Dringend. lw telegram per expres van Zeerust ontvangen. 1) Hedenmorgen half zes omtient 800 man Chartered Company’s troepen gewapend en zes maxims en andere kanonnen hier doorgetrokken voorbij Malmaniesoog naar de richting van Johannesburg. De telegiaafdraad is tusschen hier Zeerust en Lichtenburg door hen verwoest. In de ■veronderstelling dat draad tusschen Zeerust naar Rustenburg ook zou gebroken zijn, heb onmiddellijk daarvan per expres naar Lichtenburg kennis gezonden, alsmede aan Kommandant Botha.” 1) Generaal Joubert had dien morgen vroeg iets vernomen en had dadelijk getelegra eer aan den Mijn-Commissaris Ottoshoop :. „Is er iets waar van troepen op uw grens. Hoeveel zijn ze; waar zijn ze ?” Het bovenstaan is het antwoord daarop. Alweer een bewijs hoe goed de Transvaalsche Regeering ingelicht w as. 403 Derby er in deed toestemmen om eene Deputatie uit de Transvaal te ontvangen om met deze grondig de zaak te bespreken. Er was echter eene partij in de Transvaal, die geenszins met Dr. Jorissen ophad, en aan het hoofd dier partij stond Ds. S. J. du Toit, de Superintendent van Onderwijs, een man, wiens bekwaamheden op zekere punten men geenszins ontkennen kan, doch die zich steeds door een rusteloozen geest en groote eerzucht heeft onderscheiden. Als Superintendent van Onderwijs had de heer Du Toit ongetwijfeld meer dan genoeg te doen gehad, als hij met de behoorlijke krachten zich aan dat nuttige werk gewijd had. Doch dit deed hij niet. Het voornaamste werk aan zijne ondergeschikten overlatende, wierp Du Toit zich in den maalstroom der Politiek, in welken werkkring hij reeds in de Kaap-Kolonie, als een der oprichters van den Afrikaner Bond, werkzaam was geweest. De politiek, die Ds. du Toit voorstond, verschilde hemelsbreed van die van Dr. Jorissen. De laatste steunde President Kruger in zijne „isolatie-politiek”, omdat hij er gevaar in zag, als Engelsche of Koloniale invloed in de Transvaal de overhand kreeg. Du Toit echter wenschte en beoogde (want hieraan kan thans geen twijfel meer bestaan) eene toenadering tusschen de Kolonie en de Transvaal, eene toenadering, die hem en zijne plannen uitmuntend zouden te pas gekomen zijn. In één woord: het was het begin van den strijd, die thans nagenoeg beslist is of het middelpunt van het Afrikaanderisme in Kaapstad of in Pretoria zou zijn gevestigd. De pogingen van Du Toit om in de Transvaal den Afrikaner Bond vasten voet te laten vatten werden niet met succes ge­ kroond, omdat de Transvaler te recht meende, dat zijne Vrije Constitutie hem een voldoende Bond was. En juist op dat oogenblik was de Transvaler niet erg verliefd op de Kaap-Kolonie, die door eene zware invoerbelasting op Transvaalsche tabak te leggen, een der voornaamste neringen van het land als het ware den nekslag had toegebracht, een slag waarvan de tabaksindustrie in de Republiek nog niet geheel be­ komen is 1). Toen nu, in de zitting van den Volksraad van 1883 eene Commissie aangesteld werd om den toestand der finantiën van de Republiek te onderzoeken, voornamelijk in verband met de oprichting van een Nationale Bank, en toen deze in hun rapport eenige scherpe aanmerkingen maakten omtrent het gedrag van Dr. Jorissen aangaande de zaak (hetzij terecht of ten onrechte) wist Ds. du Toit het te bewerken, dat Dr. Jorissen summier 1) Een uitgewerkt plan van belasting in 1883 door het Ministerie Scanlen ingediend om een bestaand tekort te dekken, was door het Parlement verworpen, en het gevolg was dat men bij eene verhooging der invoerrechten hulp moest zoeken, waardoor natuurlijk ook de tabak getroffen werd. 338 10. Op den 16den Maart hadden wij eene samenkomst met Sir Evelyn Wood. Onze Regeering werd vertegenwoordigd door het Driemanschap en drie leden van den Uitvoerenden Raad. De uitslag dier samenkomst is begrepen in het gemeenschappelijk goedgekeurd telegram. 11. Ten einde een goed begrip der onderhandelingen te geven, voegen wij hier ook twee telegrammen van Lord Kimberley bij, d.d. 8 en 12 Maart, welke als het ware de voorwaarden van Engelsche zijde waren waarop de vrede zou kunnen gesloten worden. 12. Hoewel zulk eene wijze van onderhandeling in ons nadeel was, en ook in tegenspraak met den feitelijken toestand, aangezien wij zeker niet de overwonnenen waren, hebben wij ons met die ondergeschikte rol tevreden gesteld, omdat wij naar de redenen onzer vrienden luisteren en dus den schijn vermijden wilden alsof wij de termen van vrede op hooghartige wijze voorschreven. 13. Maar hoe dit zij, wij kunnen het in die bijeenkomst beslotene het best aldus samenvatten: Aan onze zijde namen wij aan. 1°. De Suzereiniteit der Koningin van Engeland, volgens de delinitie door Sir Evelyn Wood daarvan gegeven. 2°. De controle door Hare Majesteit over onze betrekking met buiten- landsche aangelegenheden, blijvende er vrijheid voor ons tot het ontvangen en uitzenden van consuls. 3°. Terugtrekking van de positie op Langenek. •4°. De aanstelling eener Koninklijke Commissie, samengesteld, buiten den President, uit een gelijk aantal leden van Engelsche en van onze zijde, voor de regeling van ondergeschikte punten. \ an den kant van Engeland werd toegestemd: 1°- Volkomen zelfbestuur voor het volk der Transvaal, behoudens de Suzereiniteit. Deen militair voordeel te zullen nemen uit de terugtrekking der burgers van den Nek. 3°. Aan de militairen, zoolang zij als eene representatieve macht nog in de garnizoenen blijven, te zullen bevelen niets te doen ten nadeele van het bestaande Gouvernement. 4°. Dat het uiteengaan der Boeren niet bedoelt, het niet bijeenhouden van een genoegzaam aantal burgers tot handhaving van orde en wet en bescherming van het Gouvernement. 14. liet is duidelijk dat wij veel, belangrijk veel toegaven, en als er nog iets. noodig is om onze vredesgezindheid te toonen, dan is zeker die onderhandeling wel het bewijs daarvoor. Wij wenschen een wezenlijken 359 met den woesten Zulu, met den listigen Basuto, met den zich in holen verschuilenden Zoutpansbergschen Kaffer. Door al dat gevaar was hij veilig gegaan zonder schram of stoot. Hij had de zwakke regeering van zijn tegenwoordigen medegenoot M. W. Pretorius met zijn beste krachten gesteund; met vrees en gezucht had hij gezien, dat de teugels van het bewind kwamen in handen van een man, waarmede hij mijlen ver van gedachten verschilde. Zijn vrees en zijn wantrouwen in dien man waren bewezen geworden gegrond te zijn ; die vrees had hem bijna tot het hesluit gebracht om het land waar zijn vader, zijne moeder, zijne eerste echt- genoote, en ook eenigen zijner kinderen begraven lagen, te verlaten. Doch God, de Almachtige, de Alwetende had hem andere gedachten doen krijgen, want hij moest een machtig werktuig in Zijne handen worden. Hij bleef en boog zich onder het bestuur van den vrijzinnigen Burgers. Dat bestuur eindigde; en met het eindigen daarvan ging de onaf­ hankelijkheid van zijn land, de vrijheid van zijn volk verloren, en waai­ de Vierkleur had gewapperd, die hij, Kruger, met eerbied had begroet toen zij voor het eerst ten noorden der Vaalrivier werd geheschen, daar ontplooiden zich de drie kruisen van Groot Brittannië. Van dat oogenblik leefde hij slechts voor één doel — de herkrijging der rechten van zijn volk. Vier en twintig duizend mijlen ter zee had hij afgereisd voor dat doel; duizenden van mijlen per rijtuig of te paard had hij daarvoor afge­ legd; geene lichamelijke vermoeienis had hem ooit zijn doel uit het oog doen verliezen. Vier en een half jaar had hij den strijd gestreden; den strijd met den vreemden overheerscher; den strijd met de wankelmoe- digen; den strijd met de overhaasten; den strijd met de leugen, met de tyrannie, met het verraad; ja, zelfs den strijd met de oneenigheid van zijn eigen volk. Tegen de grooten der aarde was hij opgetreden; hij had met hen geredekaveld; flinke en mannelijke taal had hij gesproken en geschreven tegen hen. Sir Bartle Frere had hij tot zwijgen gebracht; Sir Michael Hicks Beach had hij verplicht om stamelend in zijn schulp te kruipen; Owen Lanyon had hij te kennen gegeven, dat hij niet over zich den tyran zou laten spelen. Drie jaar en negen maanden had hij den vrede bewaard; al dien tijd had hij zijn volk rustig gehouden, en dat dikwijls met veel moeite. En toen — toen er op het laatst geen uitweg meer was te vinden, dan die, welke door kruitdamp en bloed leidde — had hij de handen tot zijn God opgeheven, en onder biddend opzien naar den Heer der Heirscharen, had hij uitgeroepen: „Te Wapen! broeders, te wapen!” Toen had hij den strijd begonnen, den strijd, waarin, volgens het geloof van al zijne vijanden, en van het meerendeel zijner buitenlandsche vrienden, hij en zijn volk het onderspit zouden moeten 480 in den weg van vrijen handel in de landsproducten tusschen onszelven en de Kolonisten — ten einde zou geraken, stelde onze Regeering aan die van de Kaap-Kolonie voor om wederzijds den invoer van inlandsche producten vrij te laten. .Wat aangaat de spoorweg-politiek van de Zuid-Afrikaansche Republiek zoo kan ik die slechts kortelijks behandelen. De grieven die men in de Britsche Koloniën tegen die politiek heeft zijn deze, dat de aanleg van spoorwegen van de Koloniën naar onze grenzen gehinderd wordt, zoolang de Delagoa-baai-spoorweg Pretoria nog niet bereikt heeft; en dat zulks niet binnen tien jaren zal geschieden. Deze voorstelling is niet geheel juist. Het is waar, dat wij op het oogenblik niet gunstig gezind zijn jegens den aanleg van spoorwegen van het Zuiden naar onze voornaamste handelssteden, en daarvoor hebben wij, zooals ik straks zal aantoonen, zeer goede redenen. Het is echter niet waar, dat wij geen spoorweg­ verbinding met het Zuiden willen toelaten totdat de Delagoa-baai-lijn tot Pretoria klaar is; noch dat het aanleggen van dien spoorweg noodzakelijk tien jaren zal nemen. De zaak is, dat de verbinding door den Delagoa-baai- spoorweg van ontzettend belang is voor onze handels-onafhankelijkheid, zoowel als in andere opzichten, en dat de aanleg van spoorwegen naar de middelpunten van onzen handel den aanleg van de eerstgenoemde lijn giootelijks zal hinderen of zelfs onmogelijk maken. De noodeloosheid win een Delagoa-baai-lijn, ingeval wij per spoorweg met de Koloniën vei bonden zijn, is dikwijls besproken door de vijanden der Republiek binnen onzen Staat zelve en op den 19den Dec. 1.1. zelfs door een Engelsch nieuwblad in Pretoria. Nu zullen onze bloedverwanten en familieleden in de Kaap-Kolonie toch niet willen zien, dat wij om een tijdelijk voordeel aan hen te verschaften, in de waagschaal zouden stellen die onafhan­ kelijkheid, die zij met zooveel vreugde in 1881 begroetten? Wat wij verlangen is dit. De Kaap-Kolonie en Natal hebben hunne spooi w egen i eeds zoover dat zij door het zwaarste terrein zijn. Onze lijn van Delagoa-baai moet nog over den hoogen bergrug op onze grenzen komen. Wat wij nu vragen is dit: „Gij hebt reeds een betrekkelijk gr lijk tenein voor het aanleggen van uwe spoorwegen naar onze handels­ steden; laat ons toe hetzelfde voordeel te hebben; laat ons door het 444 „Toen ik van Engeland terugkeerde, bevond ik, dat er gevochten werd op de Noord-Westelijke grenzen. Vrijwilligers waren weder in een oorlog met Montsiwa gewikkeld. De heer Rhodes werd gezonden om de zaken te onderzoeken, en de Transvaal werd ook verzocht een Commis­ saris te zenden, doch geen melding werd gemaakt van öf de Londensche Conventie öf het Protectoraat over Montsiwa. Bij mijne aankomst alhier was de heer McKenzie aangesteld, doch na een protest van mij, zond Sir Hercules den heer Rhodes, en vroeg mij een Commissaris te zenden om dezen te ontmoeten. Ik zond Joubert. Ongelukkig kwam men niet overeen en de heer Rhodes zond een rapport weg, dat de Vrijbuiters aan het vechten waren tegen het Protectoraat van Hare Majesteit. Ik ontving een telegram van de Koningin er op wijzende dat Joubert de vrijwilligers niet had verdreven, en de heer Rhodes dreigde met het zenden van een macht om de vrijwilligers te verdrijven. Vrede werd toen gesloten, en die heeft tot heden toe geduurd. Ik telegrafeerde naar de Koningin dat mijn Commissaris er in geslaagd was om den vrede te herstellen, en ik verzocht de Koningin om de verantwoordelijkheid op mij over te maken, en ik zou de zaak in orde brengen. Ik moet zeggen dat ik nog geen antwoord op het rapport van den heer Rhodes ontvangen heb. Toen ik mijn telegram zond, zeide ik, dat in het vredestractaat door Gosen met Montsiwa gemaakt het bepaald was dat als de laatst- gemelde de termen van den vrede verbrak, hij een boete van tienduizend pond zou moeten betalen. Doch hoewel ik wist dat Rhodes wenschte dat Joubert de vrijwilligers zou verdrijven, zag ik geen kans om een gewapende macht tegen hen te zenden, daar zij buiten de grenzen van de Transvaal waren. Ik beschouwde het beter het land per proclamatie, over te nemen, onderworpen aan artikel 4 van de Conventie. Ik kreeg geen antwoord op mijn eerste telegram, maar ik telegrafeerde weder naai Harer Majesteits Gouvernement, dat de zaak in der minne zou geschikt worden, en middelerwijl kreeg ik een telegram dat troepen aan het komen waren en dat de Transvaal een deel van de kosten daarvan zou moeten dragen. Ik antwoordde in der haast dat de zaken op vriend­ schappelijke wijze konden bijgelegd worden, en de Koningin antwoordde dat haar dit verblijdde; zij zou hare Ministers van de Kaap zenden, en hoopte dat ik al mijn invloed zou gebruiken om hen te ondersteunen en de zaak tot een goeden uitslag te doen geraken. Nu is het gemakkelijk te begrijpen, dat uit de vele Transvalers die in en om Johannesburg woonden, er meer dan één was, die iets had hooren mompelen over wat er gebeuren zou. De één vertelde dit in Pretoria aan den President, en de andere dat. ZHEd. zeide niet veel, doch hij nam bedaard zijne maatregelen, en zorgde dat hij door vertrouwbare bronnen op de hoogte werd gehouden van hetgeen er gebeurde; ja hij was zelfs niet geheel onbekend met wat er op de zittingen van het Bestuur der Nationale Unie gebeurde. 1) En wat aangaat de plannen van Dr. Jameson, zoo zal niet kunnen beweerd worden dat de President daar alles van wist, doch dat die troepenmassa aan de grenzen was, en dat zij iets in het schild tegen de Transvaal voerde, dat wist men wel. Een paar of meer grensbewoners hebben het zeker geweten, en het Transvaalsche nationale gevoel is zoo sterk ontwikkeld, dat als één of twee der Grens- boeren eenig gerucht hadden gehoord, het eerste werk van hen zou wezen om den President in Pretoria er in kennis van te stellen, hetzij direct hetzij door hunnen Veldkornet of Landdrost. Dat de Regeering, toen zij zelfs losse geruchten vernam, onderzoek deed, spreekt van zelf. Zooveel is in alle geval zeker, dat in November 1895 de Veldkomman- danten en Yeldkornetten uit Pretoria geheime instructiën kregen om toe te zien, dat hunne burgers behoorlijk gewapend en gereed waren onder de bepalingen van de Commando Wet, en spoedig wist elke Boer, dat 1) Er is meer dan eens gezegd, dat iemand der leden van het Bestuur, die met alles bekend was, verraad heeft gepleegd, en de Regeering op de hoogte heeft gehouden. Eén naam is zelfs genoemd. Natuurlijk kunnen wij dit niet bevestigen; dat het mogelijk, en misschien zelfs waar­ schijnlijk is, zullen wij niet ontkennen. 44 693 De morgen van Maandag 30 December 1895 was een zeer drukke tijd voor President Kruger. Reeds voor 8 ure ontmoette ZHEd. twee depu­ taties uit Johannesburg en besprak den toestand met hen. Eén ding bleek thans duidelijk aan den President; de beweging ging volstrekt niet van geheel Johannesburg uit; een groot deel der inwoners van die stad zou, wanneer het werkelijk tot eene botsing kwam, aan de zijde der Regeering staan. ZHEd. zeide in antwoord op de deputatiën, dat hij gewillig was om de volgende zaken met den Uitvoerenden Raad in overweging te nemen. 1°. De afname der speciale belastingen op eetwaren. 2°. Gedeeltelijke subsidie voor scholen, waarin tot op zekere hoogte het Engelsch het medium van onderwijs was. 3°. Aan den Volksraad voor te leggen om het stemrecht toe te kennen aan allen, die in den tegenwoordigen tijd openlijk de Regeering ondersteunden. 4°. Verlaging van het tarief van vervoer van kleurling-arbeiders naar Johannesburg per spoor. Daarop ontving ZHEd. en de Uitvoerende Raad eenige invloedrijke personen uit Pretoria, waaronder Dr. Jorissen, die den toestand met ZHEd. wenschten te bespreken. Verscheidenen dezer heeren waren van opinie, dat Johannesburg werkelijk eenige gegronde grieven had. De President erkende, dat zulks wel mogelijk was, maar dat Johannesburg die niet zou kunnen verkrijgen door een gewapend verzet of door een oproer. Na eenige discussie toonde ZHEd. aan de deputatie eene Proclamatie, die hij had doen opstellen en deze vond die Proclamatie uitstekend, doch wenschte er eene zinsnede te doen bij voegen, waarin te kennen gegeven werd, dat de Regeering alle behoorlijk voorgebrachte grieven voor den Volksraad zou leggen. Die Proclamatie, die nog dienzelfden dag in eene Buitenge­ wone Staats-Courant verscheen, luidde als volgt: PROCLAMATIE VAN ZHED. DEN STAATS-PRESIDENT DER ZUID-AFRIKAANSCHE REPUBLIEK. Nademaal het aan de Regeering der Zuid-Afrikaansche Republiek gebleken is, dat er geruchten in omloop zijn, dat ernstige pogingen in het werk zullen worden gesteld om te Johannesburg de goede orde in gevaar te brengen; en Nademaal de Regeering overtuigd is, dat indien zulke geruchten waar­ heid mochten bevatten, dergelijke pogingen alleen kunnen uitgaan van een klein gedeelte der bevolking en dat het grootere deel der Johannes- door hen bedrogene en misleide aandeelhouders zich van het lijf te houden, thans uitroepen: „Gij moet ons niet blameeren; wij hebben geen schuld er aan, dat de zaken thans zoo ellendig zijn; de schuld ligt bij de Regee- ring, bij de Hollandsche Spoorweg-Maatschappij, bij het dynamiet-mono­ polie, bij de hooge belastingen, die men ons oplegt. Helpt ons dit veranderen en dan zult gij zien, hoe veel beter de zaken er zullen uitzien.” Men vergat, zooals de heer Roels in zijn werkje met cijfers en gegevens aantoont, dat de ware redenen van den ongelukkigen toestand der Goud- mijn-industrie geheel andere zijn. Of liever men vergat het niet, maar men wilde die ware redenen niet aan de aandeelhouders blootleggen, want zij die de agitatie tegen de Transvaalsche Regeering aan den gang zetten, waren zelve de schuld, dat die oorzaken bestonden. Want, zooals de heer Roels ze één voor één met verpletterende logica opnoemt, zijn die oorzaken: 1°. De overkapitalisatie der mijnen, waardoor omtrent £ 35,000,000 is blijven steken in de zakken der zoogenaamde promoters, d. w. z. de groote financiëele huizen in Johannesburg. 2°. De overschatting der claims bij het vormen der Maatschappijen, waardoor claims door zoogenaamde experts worden verklaard als goudhoudend te zijn en essays, die verdicht of vervalscht zijn, worden uitgegeven, terwijl het ten slotte blijkt, dat de claims weinig of geen goud bevatten en het eigendom der Maatschappij dus zoo goed als waardeloos is. 3°. De reconstructie der Maatschappijen, waardoor ontzettende winsten door de groote financiëele huizen worden gemaakt met het bij voegen van eenige claims bij die van de oude Maatschappij. 4°. Het slechte bestuur van een groot aantal Maatschappijen. Mana- . gers enz. krijgen te hooge salarissen, en bij den aankoop van machinerie wordt eene ontzaglijke som vermorst, deels doordat men te veel er voor betaalt aan gepriviligeerde makers, deels omdat veel van de machinerie blijkt ongeschikt en onbruikbaar te zijn. 5°. De speculatie-geest, die in Johannesburg heerscht en die de plek inneemt van ware industriëele ontwikkeling. Alles waar men zich op toelegt is het Boomen van de Markt; door alle valsche middelen tracht men de aandeelen te doen opgaan, zoodat de financiëele huizen, die de grootste aandeelhouders zijn, hunne millioenen kunnen vermeerderen. Inderdaad is de poging om de Regeering zoover te krijgen, dat zij groote verminderingen in belastingen maakt, niets anders dan eene speculatie-streek. Had de Regeering zulks gedaan, dan was waarschijnlijk een Boom het gevolg er van geweest, die 317 ment, door hen de Zuid-Afrikaansche Republiek genoemd, geproclameerd, en de vlag der vroegere Zuid-Afrikaansche Republiek geheschen hebben; En nademaal diegenen van Harer Majesteits onderdanen, die bezig geweest zijn in de uitvaardiging van gezegde proclamatie, verzameld zijn in onwettige vergaderingen te Potchefstroom, Eleidelberg, en elders binnen deze Provincie; En nademaal partijen der gezegde manschappen de publieke wegen der Provincie gepatrouilleerd, passagieren gemolesteerd, onbeschermde en weerlooze reizigers aangevallen, de telegraafpalen en den draad afgekapt, en de ambtenaren der telegraphie verhinderd hebben dezelve te herstellen, en andere verkeerde en gewelddadige handelingen gedaan hebben; En nademaal deze onderdanen van Hare Majesteit de Inboorlingen van deze Provincie aangezet hebben de betaling van belastingen te weigeren en door dreigementen van geweld de belasting-inzamelaars in de uitoefe­ ning van hun plicht belemmerd en boosaardig getracht hebben gezegde trouwe inlandsche bewoners door de geheele Provincie aan te zetten om de wapenen tegen Harer Majesteits Gouvernement op te nemen; 1) En nademaal het noodig is om de gemoederen der stille en vreedzame inwoners van deze Provincie weder te verzekeren, dat zoodanige geweld­ dadige handelingen en uitdaging van Harer Majesteits Gouvernement zullen ophouden; Zoo is het dat ik hiermede proclameer en bekend maak, dat, met het oog om zoodanige wanorde te doen ophouden, en om den opstand van zekere onderdanen van Hare Majesteit in deze Provincie te doen dempen, ik den officier, Harer Majesteits troepen in de Transvaal kommandeerende, verzocht heb om zoodanige stappen te nemen, als hem in overleg met mij wenschelijk mochten blijken om het vertrouwen te herstellen, de autoriteit van Harer Majesteits Gouvernement te doen eerbiedigen, en den opstand te dempen, alwaar ook dezelve gevonden moge worden te bestaan. Alle gewapende partijen van manschappen, verzameld ingevolge en ter bevordering van het doel van die misleide onderdanen van Hare Majesteit, die nu in open rebellie zijn, en Hare oppermacht betwisten, worden voor de gevolgen van hunne handelingen gewaarschuwd. Allen diegenen van Harer Majesteits onderdanen, die alzoo verkeerd geleid en misleid zijn in de voornoemde handelingen door arglistige en booze onruststokers, wordt kennis gegeven, dat hun veroorloofd wordt 1) Het behoeft nauwelijks gezegd te worden dat deze allegatie eene infame leugen 'nas, en ‘lar nooit eenig bewijs van geleverd is. Zooals de Engelschen zeggen, „was de stevel aan 1 en anderen voet,” zooals later bleek in het geval van Magato. 139 verminderd worden en met dat doel had de Regeering reeds 200 plaatsen in Zoutpansberg, Waterberg en Lijdenburg verkocht. Gedurende de dis­ cussie over deze zaak bleek het zuivere bedrag £ 79,092 te zijn, en de Raad besloot dit voor het eerste jaar met £ 10,000 te verminderen en elk volgend jaar met £ 5000, voor welk doel 1000 plaatsen onder verband werden geplaatst, indien de gewone opbrengsten niet die sommen konden bekostigen. Doch dit alles hielp weinig om het krediet van het land in het buitenland te verbeteren of den handel te doen herleven. In het binnenland waren de Kaffers steeds onrustig. In Zoutpansberg was er weer ruzie tusschen de stammen en een opperhoofd in de buurt van Rustenburg maakte het zoo lastig, dat Kommandant-Generaal Kruger het buitengewone middel te baat nam om een groot aantal onderhoorigen van dat opperhoofd (sommige berichten zeggen zelfs 2000) een flinke „loesching” te laten krijgen, eene daad waarover eenige nieuwsbladen erg schreeuwden, maar die toch goede gevolgen moet gehad hebben, want toen de zaak in den Raad ter sprake kwam, werd de handelwijze van Kruger zonder veel oppositie goedgekeurd. Wij hebben reeds met eenige woorden melding gemaakt van de goud- ontdekkingen, die door den Duitschen reiziger Mauch te Tati in het land van Moselekatse in 1867 waren gedaan. Hoewel Pretorius persoonlijk niet geneigd was om de minerale hulpbronnen van het land te doen openen, uit vrees dat daardoor een aantal vreemdelingen in het land zouden instroomen, die de Regeering niet in’orde zou kunnen houden, zond hij toch bij het hooren dezer rijke goudontdekkingen een boodschap naar Moselekatse, om te vragen of deze gewillig was een onderdaan der Republiek te worden. Het duurde geruimen tijd voor hij antwoord ontving en dat antwoord was eene weigering; doch reeds vóór de ontvangst daarvan vaardigde de President eene proclamatie uit, waarin hij de grenzen der Republiek ten westen uitbreidde tot een rechte lijn van het meer Ngami af tot aan de noordelijkste punt van de Langebergen, en ten oosten met de rivieren Pongola en Usutu tot aan de zee. Sir Philip Wodehouse, de Gouverneur van de Kaap-Kolonie, protesteerde dadelijk namens de Engelsche Regeering tegen de westelijke uitbreiding van de Republiek, waardoor, volgens zijn zeggen, een aantal stammen werden ingelijfd die steeds vrij waren geweest, en aan de andere zijde gaf de heer Duprat, de Portugeesche Consul-Generaal in Zuid-Afrika, te kennen, dat de oostelijke nieuwe lijn inbreuk maakte op grond, die reeds sedert 1546 in het bezit van Portugal was geweest. Met Portugal kwam men zonder moeite tot eene schikking. De heer Duprat bracht een bezoek te Pretoria en eene Commissie werd door den 632 voor ons gestreden en de rechtvaardigheid van onze zaak bewezen. Doch wanneer wij naar de beraadslagingen van de laatste jaren zien, wat vinden wij dan? Over alles zweeft een geest van vijandschap; een poging om aan de rechtvaardige eischen van het volk niet te voldoen; grieven niet weg te nemen; onze loyaliteit niet te bevestigen door oprechte behan­ deling en gelijke wetten; maar om de waarheid te onderdrukken, hoezeer die voor het publieke belang noodig mocht zijn; ons te beletten publieke bijeenkomsten te houden; in te grijpen in de rechten der Gerechtshoven, en ons door vrees in bedwang te houden. En nu dreigt een gevaar dat zelfs grooter is dan die welke voorafgegaan zijn. De Regeering tracht om de Wetgevende Macht te doen aannemen een Wet, die aan het Uitvoerend Gezag de macht zal geven om te beslissen of personen zich schuldig hebben gemaakt aan oproer, hen te verbannen, en hunne goederen te doen verbeurd verklaren. De Volksraad heeft door een besluit dit beginsel goedgekeurd, en aan de Regeering opgedragen om in de volgende zitting eene wet in overeenstemming met dat beginsel voor te dragen. Thans berust die macht terecht bij de Gerechtshoven, en ik kan slechts zeggen dat als deze wet van kracht wordt, de macht van het Uitvoerend Gezag van dit land even absoluut zal zijn als de macht van den Czaar van Rusland. Wij zullen dan voor goed vaarwel hebben gezegd aan het laatste vonkje van vrijheid. Wanneer wij de positie van het Uitvoerend Gezag nagaan, dan bevinden wij dat het aan geen ware verantwoordelijkheid van het volk verbonden is. Geen der groote afdeelingen van den Staat staat onder het beheer van Ministers in den behoorlijken zin van het woord. De wil van den President overheerscht alles, en hij, door zijn eigenaardigen invloed over de wetgevers in den Raad, geholpen door een bekwamen doch vijandig- gezinden Staats-Secretaris, is de bewerker geweest van elke wet gericht tegen de vrijheid des volks. Het is van groot belang dat dit behoorlijk ingezien worde. Het is noodig dat President Kruger gekend wordt in zijne ware gedaante, en dat, eens voor altijd, het valsche voetstuk waarop hij zoolang gestaan heeft, worde stukgeslagen. Ik daag iedereen uit om te ontkennen, wat ik beweer, n.1. dat geen wet van eenig belang in het wetboek een plaats heeft gevonden zonder door den wil van President Kruger bezegeld te zijn; ja, hij is de vader van elke zoodanige w et. \ ei geet niet dat alle wetgeving bij het Gouvernement haren oorsprong heeft, en verder, dat President Kruger met opzet elke wet ondersteund heeft, waardoor wij en onze kinderen stap voor stap zijn beroofd Aan ons recht om het stemrecht te verkrijgen; waardoor belas­ tingen bijna uitsluitend op ons zijn gelegd, en waardoor de rechten HOOFDSTUK XXIV. De Secoecoeni oorlog. 