title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: wellekom, koningen, welkom al, welkom, welkom in deze stal! doet offertogen en laat wierook branden voor het kindje zoet! het zal het u loonen met eeuwige kroonen voor tijdelijk goed. welkom, koningen, welkom al! welkom, welkom in deze stal! Haar kroonen worden voor het kindje gelegd, de voetjes kussen ze aan het kribbeken. en zeggen: welkom in het stallen! het kleine kindje dat lacht hun aan. ziet hoe het graait in de gouden schaal! ziet eens hoe vroeg dat zijn oogjes staan! welkom, koningen, welkom al enz. Na de offertogeen ziet het kindje geeft zijn zegen aan de koningen met zijn gebenedijdde handen; daar na het keert hij om, het kreeg dorst, het wordt hem aan zijn moedersborst, trekt daar een teugje uit voor zijn dorst, de koningen zien het zuigende kind, ze roepen: "de koning, de koning drinkt!" de stal is vol vreugde, en  51. Oude en Nieuwe Lof-zangen, Amst. 1718. bl. 89. (danach bij Wilhelms Nr. 208.) Ob das: Den koning die drinkt, eine tiefe Bedeutung hat, weiß ich nicht. Bei dem folgenden Liede findet sich folgende Anmerkung: Deslyons, Doktor der Sorbonne, schrieb ein gelehrtes tractaat: Paganisme du roi boit. In de Gazette van Gent stond voor enige tijd een feuilleton: Oorsprong van: Den koning drinkt. 1. Wij zijn bij de drie koningen van het rijk aan macht, en wij gaan zoeken bij dag en nacht door bergen en door dal, om te vinden waar wij van weten, recht door bergen en door dal, om te vinden den god van al. 2. Jasper, Melchior, Balthasar kwamen bij dit kindje daar; ze knielden met eerbied, offeranden, wierook branden, ze knielden met eerbied voor dit kindje, Jesje, zoet. 3. Geheel de stal die was vol vrees, 't kindje en de beesten raakten. dan roepen ze dat 't klinkt: vivat, vivat, vivat! dan roepen ze dat 't klinkt: vivat, vivat! onze koning drinkt! Vlaams: Wolfs Wodaus bl. 187. 188. mündlich. 333 Nr. 191. Weihnachtslied. I 1. Drie koningen, groot van macht reizend bij dag en nacht door bergen en bos en dal, om te zoeken in de hocken door bergen en bos en dal, om te zoeken den beer van al. 2. Gaspard, Melchior, Balthazar, drie koningen, al te zamen, ze gingen al met eerbied met offeranden, wierook branden, ze gingen al met eerbied met offerand voor het kindje zoet. 3. Zoete kindje, weet je wel, in deze winters koude feier wie dat er voor de deur staat? 't zijn drie koningen met beloningen. wie dat er voor de deur staat? zeg, dat ze maar binnen gaan. 4. Komt maar binnen, komt maar binnen! ' 't gaat wel naar het Jesjken zin. 't Jesje dat lacht en grimt. ziet dat schaapje, 't eet wel papje! 't Jesje dat lacht en grimt, 't Jesje is een zoete kind. 5. Joseph maakt uw keuken net, weegt uw vloerken, maakt uw bed, maakt dat zoete, zoete, zoet, hooi en strooi, vive le roi! maakt dat zoete, zoete, zoet, maakt dat mooi om 't kindje zoet. De Consensier, Chants populaires Nr. 31, mündlich in Dünkirchen. 4 Nr. 192. Dreikönigslied. 1. Daar kwamen drie koningen uit verre landen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — om god te doen een offerande, doen waren zij vro. 2. Zij kwamen van oosten, zij kwamen van verre, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — als door de klaarheid van eender sterren, daar waren zij vro. 3. Maar toen zij binnen in Jerusalem kwamen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — de klaarheid der sterren zij niet vergeten, daar waren zij droef. 4. Toen zij over tafel waren gezeten, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — toen kwam gods engel als in geheimen, daar waren zij vro. 5. Gij beren en mugen niet langer beiden! nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — Herodes die doet zin paard bereiden, daar waren zij droef. 6. Wel op, gij beren, laat staan uw eten! nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — Herodes is op zin paard gezeten, daar waren zij droef. 7. Toen zij buiten in Jerusalem kwamen, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — de klaarheid der sterren zij weer vergeten, blij waren zij toen. 8. Zij volgden de sterren in korften stonden, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — tot Bethlehem, daar zij 't kindje vonden, blij waren zij toen. 9. De eenen ging vooran de anderen stonden, nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wy — om eerst te kernen offeren gaan, daar waren zij vro. 10. Zij vielen vele daar samen op de aarde, Nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wij Zij loofden de koning van groter worden. Des waren zij voor. 11. Zij offerden mirre, wierook en goud, Nu wiegen, nu wiegen, nu wiegen wij Zij loofden dat kinderen veelvoud. Des waren zij voor. Vijftigste: Chanson populaires par E. de ConsRe maker Nr. 20. Rondeel- Uvho ans Vlames. Dr. 11, 3. Veel fonds. Ook in Holland. Gesangsbücher, ho da nur etwas abweichend, vgl. Oude en Nieuwe Rijmkern, be werkt door Albrecht van Thijm Nr. 81. Ans dem Kehrvers: nu wiegen wij, moet man schließen, dat dit lied vroeger in de kerken bij het sogenannte Kindelijk Wiegen gesungen werd, s. mijn Geschiedenis van het Duitse Kirchenlied 2. Ausg. 8. 416. ff. Nr. 193. Dreikönigslied. 1. Wij komen getreden met onze sterren, Lauwerier de Cransio wij zoeken de beer, Jezus, wij hadden hem gaama. Lauwerier de knieling zijn Karels konings kinderen, Pater bone, Franselijn, Jeremias. 2. Wij kwamen als voor Herodes zijn deur, Herodes de koning kwam zelf voor. 3. Herodes die sprak met valsche hart: 'hoe ziet dat de jongste van drie zoo zwart?' 4. Als is hij wat zwart, hij is wel bekend, hij is de koning uit Oriënt. 5. Wij kwamen den hoge berg op gaan, daar zag men de Ster zoo stil staan. 6. O ster, je moet er zoo stil niet staan, je moet er met ons naar Bethlehem gaan. 7. Te Bethlehem in de schoone stad daar zat Maria met haar klein kindje zat. 8. Hoe kleiner het kind en hoe groter god, een zalig nieuwjaar verleen ons god. Daselbst, zu 30 Strophen abgesponnen, in französisch Flammen: Chants populaires par E. de Coussemaker, Kritel 28. Dahin gehört auch Nr. 30, daselbst. Vgl. das deutsche Lied in meiner Geschichte des deutschen Kirchenliedes 2. Ansg. Nr. 259. Nr. 194. Dreikönigslied. 1. Wij kernen hier heen met onze vader, wij zoeken heer Jesus, wij hadden zoo groot gezond. 2. Wij kwamen al voor Herodes zijn deur, Herodes de koning kwam zelf voor. 3. Herodes de koning sprak met een vals hart: hoe ziet er de jongste van de drie, zoo zwart? 4. Als is hij wat zwart, hij is wel bekend, het is er de jongste uit Orient. 5. Het is er de jongste uit vreemden landen, daar alle die sterren zoo stil staan branden. 6. Wel sterren sta stil en verroer je niet meer, het is er een teken van god den heer. 7. Wel sterren je moet er zoo stil niet staan, jij moet er met ons naar Bethlehem gaan. 8. Naar Bethlehem, die schoone stad, daar Maria met haar klein kindeke zat. 9. Hoe kleiner kind, hoe groter god, daar alle de joden mee hebben gespot. 10. Wij hebben gezongen als voor dit huis, geef ons de penning als met een goed krois. 11. Als het geen kruis is, laat het wezen een mant, geef gij er de penning, die gij er ons gunt! Hollandsch: De Nayercheer 1. juni 169, mündlich aus Nordwijk in Zuid-Holland. Kinder singen dies Lied und begleiten es mit Rommelpotten. — Dr. 1, 2. Toy zoeken Herod's wij henzelf, zo. 10, 2. kr als, die rechte, die Vorderseite der Münze, früher meistens mit einem Kreuze bezeichnet; daher kruis oft munte worpen, Kil. und noch jetzt, ons Kopf of Schrift, frz. jouer à la croix ou à la pile. Dreikönigslied. Caspar, Melchior en Balthazar, zy gingen alle drie te gaan zoeken het kindje in de doeken liggende in eenen verworpen stal Voor ons grote zondaren al. Geheel den stal, die was vol vreugd, alle de beestjes knielden daar neer, den ezeltje en den os waren vrij en los, zaa warmde dat kindeken als in zyn teledeken. Vlaamsch: Willems bl. 436, mündlich aus Kortrijk durch Sneliaert. Hör. Belg. P. 11. Weinachtlied. Zijt welkom, lang verwachte leeuw uit Jacobs en Juda's groot geslacht geboren, tot buitengeving van Jehova's toren, overal lang gewenscht van eeuw tot eeuw! O werelds heiland, groot van macht, zijt duizendvoudig welkom in de nacht! De dag ontzag uw kerst en is geweken, de zon verdween en is bezweken, toen uw schijnsel scheen. 2. Zijt welkom licht der middagacht, voor dat gij ons in 't duister komt verschijnen en doet de duisterheid verdwijnen, en licht ons middagklaar met groote kracht! Zijt welkom Tetragrammaton, zijt welkom licht, veel meerder dan de zon, zijt nog tien duizend malen welkom, o licht van licht tot schijn der vromen in de nacht gestegen! 3. Zijt welkom machtig koningzoon, uit Davids oude koningsstam gesproten, beruchtste adel van de grooten, zijt welkom uit uw vaders hoogen troon! Doet op uw poort Jeruzalem, uw koning is alreeds te Bethlehem, 't is David's rechte nazaat; ziet, uw koning leit in een stal, geen slechter woning is er in dit dal. 4. Zijt welkom grote wereldvorst, zijt welkom die uw slaven komt bezoeken, gelijk een kind in ziekte doek je omwond en sober uitgedost. Helaas! ik heb geen welkom gaaf, want ziet, ik ben maar een arme slaven slaaf en zijt gij zelf die daar ik moet van leven; het is mij smart, 'k heb niet te geven als alleen mijn hart. 5. Hoe nu, grootmachtig vorst, hoe nu? Verlaat gij mijn rijk? Veracht gij zó de troonen, om in mijn hart zó klein te wonen? Ei, wacht een weinig, bid ik, 't is te nieuw; ei, laat het eerst nu dienaar zijn, en zijt er maar, 'k zal uw helper zijn. O wonder, 't is in weinig ogenblikken wel na mijn zin — ei, wilt niet schrikken, komt er nu vrij in! 6. Maar, ach, helaas, ik ben te ziek, ik ben niet waardig om zoo grooten koning te ontvangen in zoo sieken woning; maar, ach! ik bid, heb de genade met uw knecht! Ik bid, zegt maar een enig woord, opdat het na uw zin mijn ziel hoort! Mijn hart zal door dat woord zoo heerlijk wezen als geen paleis ooit was voor dezen; ei, voldoet mijn eis! 7. Nu machtige koning, is 't bekwaam, zoo laat mij toe om na 't geluk te trachten, u in mijn hart te verwachten; ei, komt er in, in uwen eigen naam, ei, zooo mijn Tor, ei, zooo mijn beer! Hoe lieflijk doet gij uw knechts begeren, hoe kan mij grootere hemelse genade ontmoeten? Gij schenkt uw slaaf een hemels zoete, ja veel groter gaaf. 8. Zijt welkom, yperfijn Athanatos, zijt welkom, goede koning Adonia, zijt welkom, vrede-koor Sodia, zijt welkom, wereld-heiland Ischyros, zijt welkom, beer Homousion, zijt welkom, grooten Tetragrammaton, zijt welkom, grote algemeen regeerder, zijt welkom, Emanuel, ja nog veel meerder, held Ezechi. 9. Gij die des hemels hoog bestier, verlaat om 't heil der wereldlijke mensen, die na haar zielens welvaart wensen, erbarmt u over mijn ellendig dier, blijft altijd bij mij tot mijn einde, en hoedt mij voor des vijands hevige torment! Ei, laat ons door den Satan niet verleiden! Blijf bij ons, heer, opdat wij nooit meer scheiden! O goddelijke majesteit, op kersnacht uit een stroom maagd geboren, die nooit haar maagdheid heeft verloren; o grooten priester in de eeuwigheid, zijt welkom in uw eigen goedheid. Wij Valencia nu voor uwe krib aanvoet, en schoon gij schijnt een kind, o beer der beeren, gij zijt ons lot, ik wil u eeren als mijn grote god. 11. Gij komt van passe met uw macht, om in ons hart een vredevuur te stiebten en ons in \ daister te verlichten; dat is, o beer, de rechte tijd bij nacht: de nacht der boosheid door uw licht verdwijnt en klaart zieh, wijl het duister zwicht, den heldren dageraad die moet verschijnen, de donkerheid die moet verdwijnen^ wijlze uw scbijnsel mijdt. 12. Verlicht, o kind van Bethlehem, ons hart en ziel, ons gansch gemoed en zinnen, opdat wij u te recht beminnen, en leid ons in het hoog Jerusalem! laat in mijn hart uw kribbe zijn, en blijft in eeuwigheid altijd bij mijn, laat u de zorg voor mij zijn aanbevolen! mijn hart is tedr^ maar zal niet dolen, ZOO gij 't hoedt, o beer. 341 Holländisch: De Smakelyko Vermakelyke Mintiebroers Sak, Amster- dam 1799, bl. 126—128. — Dr. 3, 9. fehlt Davids oudm — 4, 4. soberlijk (sober) — 6, 9. et« — 9, 2. wereJdseke, Wie die Perle im Schlamme liegt das reine schöne Lied mitten im Schmutze von Liedern voll der frechsten Gemeinheit und rohesten Sinn- lichkeit. Es scheint der Mitte des 17. Jahrhunderts anzugehören und einer besonderen Richtung der religiösen Poesie wie sie etwas früher in Deutschland hervorgerufen wurde durch die beiden wunderbaren Lieder Philipp Xicolai*8 vom J. 1598: Wie sdiön leucht uns der Morgenstern, und: Wachet aufl ruft uns die Sttmu^e. Vgl. Gtervinus, Qesch. der deutschen Dichtung 4. Aufl. 3. Bd. S. 37. 38. Le Jeune, Volkszangen 1828. bl. 41. kennt unser Lied, stellt es aber andern geistlichen gleich, aus denen der Mangel eines guten Ge- schmacks, besonders wegbn £iumengung fremder Wörter, hervortritt. Selmaert hat es aus den Hör. belg. 2, 55. aufgenommen bei Wilhelms Nr. 204. Zu Betreff der griechischen Beiwörter des Erlösers in Str. 2 und 8 bemerkt er, dass in einigen Kirchen vor Weihnachten eine Octave gefeiert wird, worin während der Predigt und des Lobgesangs ein Transparent auf dem Hochaltare ausgestellt ist und dass darin täglich ein Attribut des Heilands, dem Bible entlehnt, angezeichnet steht. Zu diesen Attributen gehören die hier vorkommenden Beiwörter. Jos. Alb. Alberdingk Thym hat in die mit seinem Bruder herausgegebenen Gesangbuch und Neue Kirchenlieder (Amst. 1852) unser Lied unter Nr. 32 aufgenommen. Da es ihm lediglich auf kirchliche Zwecke ankam, so hat er sich allerlei Änderungen erlaubt. Str. 6 und 7 hat er in Eine verschmolzen und Str. 8 ganz weggelassen. Hier und da hat er ganz neue Verse gemacht: 4, 4. gewunden, auf die Kniee die Torst 9, 4. entsteht in mir Ihr höchste LiebeFeuer 10, 8. auf alle Frauen ausgewählt 1, 1. verwacht, erwartet — 1, 3. Stützung, Hemmung — 1, 4. Jahrhundert — 1, 7. Angst, fürchten — 2, 6. Mehrer, größter — 3, 6. bereits, bereits — 4, 4. sober, elend verdürstet — 6, 4. Milderung, Erbarmung — 6, 9. Einschiff, Verlangen — 7, 7. Zusammen, begegnen (bei Willems und Thijm hieb je bor mein) — 9, 1. Bestier, Regierung — 11, 6. Zwischen, weichen — 11, 7. Dageraad, Morgenröhe, Tagesanbruch — 12, 8. Irren. 2. Hun witte vette jongens waren bloot, hun lippen kleur als koraal zo rood; die zoete vette praterkens zaten daarbij de waterkens; het zonnetje scheen daar alzoo heet, zodat deden mal kaer in 't melksken bescheid. 3. De een troetelde het lammelen zijn hoed, en de ander kittelde het onder de poot; het lammelen ging springen, Sint Janke went hij huppen, en trappelen door de wei, en deze twee kraaienbolletjes dansten albei. 4. En als het dansen was gedaan, moest het lammelen eten gaan, en Jezus gaf het wat brood, en Sint Janneke gaf het wat hooi: tot de wereld en was er nooit meerder vreugd dan deze twee cousintjes waren verheugd. 5. Sint Janneke was een klein neefje nam en zette hem boven op het lam: 'Schoon manneke, jij moet rijden! Ik zal jou naar huis gaan leiden, want moederkel was zorgen voor pijn, waar dat wij zo lang gebleven zijn.' 6. Zij zaten en reden al overhand, en rolden en tuimelden in het zand, en deze twee kleine jongens deden spelletjes springen! En alle kinderen zagen 't aan, tot dat ze ten laatsten huis gegaan. 7. De moeder maakte op staande voet van suiker en melk een papje zoet, daar zaten de twee papieren beertjes! Daar aten de twee slapbeertjes! Zij waren zo vrolijk, en zo blank, geen koninklijke banket en heeft er bij. 8. Na de tafel dankten zij Onze Heer en vielen op hem knielend neer. Maria gaf hun een dankje, daarvoor een Beukerhuifleken, en zong hun stilletsje in de slaap, en na het stalletje zo ging het schaap. Vermisch: Vliegend Blad aan Antwerpen bij Willems Nr. 134. Een mar klein, iets afwijkend tekst in Wolfs Wodana b1. 184-186 nach einer alten Ausgabe des „masker van de wereld“, worin mit einander bessere Lesarten. Bei Willems 2, 8. paterhenen — 4,8. broeyken — 4, 4. hoeyken — 7,8. deader taten toen die p, — 7, 4. deader taten die bL — Steht auch in Pani, Pasch, en Pieter-Oeslage, Amst. 1722, siemelijk, ebenso. 8, 8. 4. Maria zag *< m«< vreugden aen, en zocht haar bei, te rust doen gaan, — Neuerdings auch noch in Chants populaires des Flamands de France par E. de Consenmaker Nr. 89, stimmt fast ganz mit Willems Nr. 184, und 7, 6. met hun moederken aan hunne ty, und 3, 1. voor hoor, Ohr! 1, 6. geklaverd, mit Klee bewachsen — 2, 3. praterkens, Schweizier — 3,1. troetelen, liebkosen — 8, 1. hoor voor hoofd, Kopf, min. Stoke 8, 294; bei de Consenmaker in hoor verwandelt, was dann oreille umbesetzt wird — 8, 6. weide voor weide — 8, 6. bij voor beide — krollebol, holl. kroolbol, Kranskopf — 4, '8. broodken voor broodken — 4, 4. hoorn, Hen — 6, 1. overhand, holl. overhands, nach der Bayer, eins ums andere — 7, 3. pappelbarder, Pappbärtchen — 7, 4. sabberbärdjes, Sabberbärtchen — 7, 6. heeft er bij, kommt ihm bei, gleicht ihm. Nr. 198. Die himmlische Nachtigall. 1. Ich will mir gaan vermeiden in Jesus leiden, groß, von da, und will ich nicht scheiden, in Leben noch in die Tod. 2. Das ist een priëel met bloemen bedeckt met menigchen tranen: och möchte daar in kommen! mijn tranen waren al getan. 3. "Men hoort den nachgeladen singen, als onder den scherpsten derden, zijn hart is vol van minnen, die wilt die macht het horen." 4. "Een liedje heeft hij gehouden, als onder den deren groen: 'O vader, wilt hen vergven! Ze en weten niet wat ze doen.'" 5. "Die schaeker baat om vrede, hij mocht wel hebben prijs; die nachtegaal zingt: 'Nog heden zal hij zijn in het paradijs!" 6. "O vrouwe, zie hier dine sonnel, Johannes, die moeder dijn! Ik heb je bevolen, wilt haar behoeden zijn." 7. "Hij zong wel als hij hoger: 'Mijn god, waarom laat je mij zitten? Zijn hart werd hem droog, te drinken begerde hij." 8. "Men schaakte hem daar te drinken, edel met galje gehackt, zijn hoofd dat liet hij zinken, hij sprak: 'Verloren is alles.' 9. "O vader, in uw handen beveel ik mijn geest.' Met zulk zoeten zang voerde hij in een ander voorraad." 10. "Hij liet die viooltjes als onder den kruis staan, die hem te Lazarus had zo moedeloos ontfaan." 11. "Hij liet die open roos aan de kruis hangen, zo rood haar bladerkens liet hij rijnen: de nachtegaal bleef van minnen dood." Liedjes en Legenden, Antwerpen 1539, bl. xcii. (Hör. belg. 2, 50. Willems Nr. 206). Vgl. daar een ouder lied: "Och hoe moedeloos is ons die coele mei gedaan", Hör. belg. 10, Nr. 104. 1. Hoort toe, al die van liefde zijt, Het laat mijn geest te zingen Een lied van liefde en vriendelijkheid, Van groote schoone dingen. Een Soudansdochter, hoog van staat, Gekweekt in duistere landen, Ging 's morgens met den dageraad Door gaarden en waranden. 2. Zij zag de schoone bloempjes staan Van veler handen krachten. Hierdoor is in haar opgegaan Een welbron van gedachten: Wie mag de bloemenmaker zijn, Zoo wijslijk in 't ontwerp Der edele bladeren schoon en fijn? Mogt ik hem eens aanschouwen! 3. Hoe lief heb ik hem in 't gemoed! Wist ik hem maar te vinden, Verliet mijn vaders rijk en goed En ging met mijn beminden. Des middagmaals etend bij Jeans daar En riep: 'O maagd, doe open!' Dit werd zij op haar bed gewaar En kwam very haast gelopen. 4. Zij heeft haar venster opgedaan: Daar zag zij voor haar oogen De allerliefste Jesus staan Met schoonheid overtroffen. Zij zag hem zoet en vriendelijk aan En neeg tot op de aarde, En sprak: 'Waar komt gij toch van daar, O jongeling hoog van waarde? 5. O jongeling van schoonheid rijk, Wiens hart zich niet brandt? Nooit zag ik ergens uw gelijk In al mijn vaders landen.' 'Ja kuische maagd, die ik wel ken, Nu liefde is te roemen. Na zult gij weten wie ik ben: De maker van de bloemen.' 6. 'Zijt gij, mijn allerliefste heer? Mijn liefste, mijn beminde? Hoe zocht u mijn gemoed zo zeer, Of ik u eens mocht vinden! Nu hondt mij vaderland noch Met u zal ik het wagen. geleid mij met uw schoonste band, waar 't n ook zal behagen. O maagd, wilt gij met mij op reis? Zo moet gij 't al verlaten, uw vader en zijn schoon paleis en al uw hooge staten. Uw schoonheid is mij dit wel waard, mijn lief, mijn uitverkoren! niets is er op de gansche aard zoo schoon als gij geboren. 8. Nu leid mij heen waar 't u lust, o schoonheid nooit volprezen! in uw stel ik mijn hart gerast, uw eigen wil ik wezen.' Hij nam de maagd bij haar band, zij ging aan zijn zijde ver uit haar heidensche vaderland door beemden en door weiden. 9. Zij spraken menig vriendelijk woord al gaandewegs ten samen, toen bracht begeerte 't vragen voort: "hoe is toch uwe naam?" "Mijn naam, o maagd, is wonderschoon, zijn kracht kan 't hart genezen, in mijn land zijn hooge troon daar staat hij schoon te lezen. 10. Tot mij alleen uw liefde wendt, dient mij met hart en zinnen ! mijn naam is Jesus, wel bekend bij al die mij beminnen." Zij zag haar liefde zo minlijk aan, zij neeg tot op de aarde en bood hem haar getrouwheid aan en hield hem hoog in waarde. 11. "Wie mag mijn liefste heer vader zijn? vergeef mij 't vrije vragen, o schoonste bruidegom! zeg het mij, is 't anders uw behagen." "Mijn vader is zoo rijke man: zijn rijk gaat alzo verre, hemel en aarde hij buigen kan, de zon, de maan, de sterren. Tien honderd duizend engelen schoon, die liggen steeds gebogen bij mijn beer vaders hoogen troon, met neergevallen oogen. 'Ach, is uw vader dan zoo groot en aller vromen hoeder! O liefste, dien ik liefde bood, wie is toch uw moeder?' 'Nooit was er op de hele aarde een maagd zo rein van leven: zij heeft mij wonderlijk gebaard en maagd is zij gebleven.' 'Ach, is uw moeder een maagd, zoo schoon en uitgenomen, verschoon uw dienstmaagd dat ze vraagt, van waar zijt gij gekomen? Ik kom uit mijn vaders rijk, vervuld met zoveel vreugden, die nergens hebben haar gelijk in schoonheid en in deugden; daar duizend jaaren is een dag, daar duizend duizend jaaren, dat is 't dat weelde heet mag, veel deugd en vreugden hebben. 'Och beer, dat staat mij wonder aan, mijn allerschoonste koning! Laat ons toch haastig heengaen naar uw beer vaders woning.' 'O maagd, dien ik oprecht en rein, mijn rijk zal ik u geven, daar zult gij eeuwig bij mij zijn, in groote vreugde leven.' Zij gingen alzoo rein en kuisch door beemden en door weiden, en kwamen aan een geestelijk huis, daar wilde Jesus scheiden: 'Mijn allerliefste jongeling schoon, wilt gij mij nu begeven? Nooit hoorde ik zo droevig toon: dan moet ik immers huilen.' Hij sprak haar de meening uit met vriendschap en met medeleven: 'Verwacht mij hier, o waarde breed, nu moet ik gaan hier te blijven.' Hij is ten huize ingegaan, zij bleef hem te verbeiden; zij liet veel menig droevig traan, om dat hij was gescheiden. Als nu de dag ten avond kwam, zij peinsde met verdriet, dat zij haar liefde niet vermocht, hij beidde veel te lang. Toen trad zij nog een weinig voort, gedreven door de minne, en klopte en liep: 'doet op de poort mijn liefste is hier binnen.' De poort die werd haar opgezegd, de poortier kwam daar voren, hij zag de jonkje-vrouw voor hem staan, zoo schoon en hoog geboren: 'zegt mij, 0 maagd, wat gij begeert? Hoe gij hier komt en allemaal? zegt mij, 0 maagd, wat dat u deert en waarom gij nu weenen?' 'Och! die dien ik zoo teer bemin, die is mij hier ontgangen: hij trad tot uwe poorte in, hij bedroeft mij veel te lange. Och! noodig hem toch weer uit, zeg dat hij mij kom vinden, eer dat mijn hart van droefheid stuit: hij is mijn hoog beminde.' 'Och, maagd, de geen die u hier liet, is hier niet in gekomen. Uw waarde lief, die is hier met, ik heb hem niet verstaan.' 'Och, vader! wat ontkent gij mij? Mijn lief die ik bemin, het laatste woordje dat hij zei, dat was: ik ga binnen.' 'Zeg gij dan hoe uw liefste bliet, of ik hem eens mag weten?' 'Och, vader! dat en weet ik niet, zijn naam is mij vergeten. Mijn liefste is een koningszoon, zijn rijk strekt alzo verre, zijn kleed is hemelsblauw en schoon bestrooid met gouden sterren.' Zijn aangezicht is melk en bloed, zijn baren zijn van zilver, zijn wezen is zoo wonderzoet als ooit een mensch aanschouwde. Hij kwam uit zijn beer vaders rijk, om mij met hem te leiden. Nooit zag ik ergens zijn geld, maar ach! hij is gescheiden. Zijn vader draagt een scepter van hemel en aarde, Zijn moeder is een reine maagd zo schoon en hoog van waarde. Die poortier, die zijn stem verbiedt, sprak: 'Jesus, onze Beere.' 'Ja, vader, zei zij, dat is mijn lief, die ik zo zeer begeer.' 'Wel, maagd, is dit uw bruidegom, die ik u wel wijzen: Kom, allerzoetste dochter! Kom, ga niet verder reizen. Kom, dan, o zoete bruid! Trek aan, kom binnen onze wanden, En zeg, waar komt gij dan van daar, gewis uit vreemde landen?' 'Ik ben een vorstelijke maagd, gekweekt in loofe staten; Om hem, daar mijn geheim naar vraagt, heb ik het al verlaten.' 'Voor al dat gij verlaten hebt, zult gij veel meerder vinden Bij hem die alle schoonheid schept, bij Jesus uw beminden.' Zij diende God van harten zeer, zij had een groot verlangen Naar Jesus, haar beminden, Beer, hij beidde veel te lang, Toen zij haar leven had volend en van hier zoude scheiden, Kwam Jesus daar weer present, hij wilde haar geleiden. Hij nam zijn bruid bij haar hand met vriendelijke blik, En bracht haar in zijn vaderland, daar is zij koningin. Al wat het hart begeert, dat werd haar daar gegeven Daar duizend jaar zijn in een dag, zo lustig is dat leven. Jahrhunderts angeschaut. Sie ist damals wenigstens erst in Tuck gebracht worden: Ein sayingsreiches Beispiel, wie das Jesus eine heidnische Magd, eine Sündenschuldige, welche er von ihrem Lande weg führt. Gedruckt in Delft bis mit Frans Sondernacht. (In der Kön. Bibl. im Haag, s. darunter J. van Vloten im Konst-en Letterbode 1860, bl. 140.) Nach dieser prosaischen Erklärung ist später in Holland ein langes Lied gedichtet worden und zwar in künstlergerechter Form, wie den Text die hollandischen Volksliederbücher der neuesten Zeit völleichte noch am getreuesten aufbewahrt haben. Späterhin mochte dieser Text, als er sich nach und nach nach den südlichen Niederlanden verbreitete, in der Überarbeitung, weil er so lang war, unübersichtlich werden und a. erhielt nach dem Schluß zu, andere Strophen, die zwar ein vollständigeres Aussehen gewannen, aber eben deshalb doch nicht für älter oder gar für ursprünglich gelten dürfen. So ist es merkwürdig, dass von den beiden Texten in den „Passie, Paasch, en Pinkster" gezungen (Amsterdam, By Gerardus Bloemen 1722), einer Lieder-sammlung, die aus alten und neuen Liederbücher zusammengestellt wurde, der erste Text bl. 84. 85. ganz mit unseren Strophen 1 — 11 übereinstimmt, nachher aber nicht weiter geht als bis wo Jesus Abschied nimmt: Hij nam de schonone bij der lucht en sprak met zwoete sinnen: 'Voort, schon, magt, verbied mijn hier, ik moet nu gaan hier binnen.' Ob nun auch das ursprüngliche Lied hier abschloss, lässt sich nicht recht ermitteln. In den übrigen Texten kommen allerdings noch Strophen vor, die einem kunstvolleren Liede angehören, z. B. in dem zweiten Text der Passie — gezungen bl. 86-91. Zijn oogen staan zeer vriendelijk, hij is zeer schön van spreken, hij kwam al uit sijns vaders rijk, hij wilde mij ontschaken. Schön maget, is uw lief zoo schön, en alaik o hoog geprezen, al waar hij uit des hemels troon, hij en mocht niet beter wezen. Schon frühzeitig muss das ursprüngliche Lied eine völlige Umdichtung im Volke erfahren haben. Eine solche scheint mir denn auch die unter den Liedern des Toni Harmansa (Tennis Hannsen) van Werverahoef vorkommende, denn schwerlich hat sie ihm zum Verfassen, sie waren sonst durchweg gereimt und nicht in so volkstümlicher Sprache (s. die Proben im Konsten Letterbode 1860. bl. 188. 189. gemäßlich in Alberdingk Thijm, Oude en Nieuwere Kerstliederen 1862. Kr. 133; die dazugefugte Melodie nach verschiedenen mündlichen und sephardischen Mitteilungen; sonst ist als Mel. angegeben: Een boerman had een dochterken, oder: O Holland schoon. Aus diesem Texte scheinen die Umstände der großen Offenen Blätter bei C. van Paemel in Gent (gedruckt bei Willems Nr. 130.) und bei Josephus Thys in Antwerpen Nr. 28. (s. Hone Übersicht S. 229.) hervorgegangen so sein. Mein Text ist der schon frühere Hör. belg. 2, 56 — 66 ans Le Jeane Volkszaegen bl. 147 — 157 mitgeteilte; diesmal habe ich Str. 19, 5—8 einen besseren Lesart aangebracht und die frohen Strophen 27. 28 und 31 weggelassen, wodurch das Gänse eher gewonnen als verloren hat. Unabhängig von den niederländischen Texten ist der deutsche nach einem alten FL Bl. im Wanderhom 1, 16 — 17, fünfzehn viereinige Strophen. Neben diesem einfachen und gewiss ursprünglichen Texte sind noch zwei ausführlichere vorhanden, einer von 17 achtzeiligen Strophen aus der Klostemeuburger Hs. Nr. 1228 (16. Jahrh.) in Mone's Anzeiger 8, 331. ff. und dann bei Uhland Völkslieder. Nr. 331; und ein zweiter von 27 achtzeiligen Strophen in Comer's Groß Katholisch Gesangbuch, Fürth 1625. Nr. 293, wiederholt in Aurbacher's Anthologie deutscher katholischer Gesang 1831. Nr. 100. Das Lied findet sich auch noch in anderen germanischen Sprachen: dänisch in Nyerup, Udvalg 1, 35 — 41; schwedisch in Svenska Folkvisor 2, 73 — 83, modernisiert von Atterbom im Poetisk Kalender för 1816. 14 — 19. Ja sogar wendisch ist es vorhanden: Volkslieder der Wenden von Haupt und Schmaler 1. Th. S. 290 — 293. 1, 6. gekweekt, erzogen — 1,7. dageraad, Morgenröthe — 1,8. warande, frz. garenne, Thiergarten, Park — 2,4. welbron, Quellbrunnen — 2, 6. ontvouwen, entfalten — 8, 8. beemd, Wiese — 18, 6. uitgevonden für uitneemend, außerordentlich — 14, 7. weelde, Wonne — 14, 8. im Druck varen — 16, 8. sneven, ursprünglich fallen, dann, wie sneuvelen, umkommen, s. Huydeo. Pr. 3, 137. ff. — 17, 3. verwachten, erwarten — 17, 6. voorbij den, erwarten — 18, 4. beiden., ausbleiben — 20, 7. stuiten, stocken, still stehen — 21, 5. ontkennen, verkennen — 24, 5. verhöffend, erheben. Nr. 200. Die vier Pilger. 1. Hoort vrienden, luistert naar dit lied, Gij christelijke scharen! wat dat vier gasten is geseen die kameraden waren: zij maakten samen eenen band om te bezoeken het heilig land en niet verloren te keeren, zij zagen het graf des Heeren. "Hun blijden tocht is haast vergaan in groote tribulatie," hoorde de Belgische P. IX. no. Wand een schrik kwam hun daar aan door duivelsche temperament: twee tijgers kwamen met getier, de gasten riepen alle vier: "O God, wat komt ons tegen op deze bedroefde wegen!" Laat mij alleen op deze baan, sprak een met groot bezwaren: "Ik ben niet gegaan naar het biechtgeven, den tijd van negen jaren. Voorwaar mijn zonden zijn zo groot, reis gij met u droevig voort, want God die moet u plagen voor mijn voorleden dagen." Toen spraken de andere drie getrouw: "Wilt u niet droevig zijn? Laat de litania van Onze Lieve Vrouw voor u lezen." De tijgers zijn verdwenen ras, en daar het hun begeerte was ze trokken voort te samen tot ze in Jerusalem kwamen. Ze kregen daar na biecht en boete het vlees en bloed des beren, want hun berouw was precies en goed bleek ook in het wederkeren. De gast weet vol zonden groot bleef dicht bij Barcelona dood, daar lag hij bloot van ledematen, een geest kwam opgetreden. Hij sprak: "O gasten! wilt nu zien uw dode vriend begraven, doch doet hem eerst dit schoon hemd aan, reist dan langs bosch en hagen, en vreest niet meer voor ongeval, ik weet wie u bewaren zal. De litania blijft lezen gelijk gij deedt voor de den. Daar was eens een maagdje jong en teer, zij beminde zich zeer baren god en baren beer, zij had gedurende zonder opbouwen: 'Beere, laat mij eens aanbouwen.' Jesus was aan de bar gevraagd: 'Zuivere maagd, die mij zo liefde draagt! Bemagt gij mij liever dan uw leven, wilt gij mij dan bepaald geven.' Het maagdje met vliegende hart had gezegd: 'Beere, daartoe ben ik bereid: van liefde moet mijn hartje breken,' en terstond is zij bezweken. 'Wie klopt er hier op dat denken, en die hier zo lustig is? En 't is een zo proper maagdje, en 't zou zoo graag binnen willen komen, en 't zou zoo graag binnen willen komen, baren bruidegom is er in.' 'Is 't een zo proper maagdje, en zou het zo graag binnen willen komen, en staat op, mijn engel, alles samen en gaat, baalt de schoone maagd binnen binnen binnen, en gaat, haalt de schoone maagd binnen binnen binnen! De bruidegom is er wel in.' En als de schoone maagd binnenkwam en daar was er al een vreugd! en de engel dansten daarom band aan band, beeldde Jesus droeg er den rozenhoornt, en Maria die ging voor voort, en het maagdje werd gekroond. Wodana door J.W. Wolf, blz. 76, mündlich aan Gent. — 1, 2. bemindege in de Gentse Mundart is beminde — 2, 6. zelfens, zelfens, engelisch, op eenmaal — 8, 5. bezwijken, sterven — 4. Hier begint een andere Melodie. Tot desen, castelen, kwamen wij in game, condens in daar toe over gegaan; dat blank, daar al van pureren goud, die muren en die daken. Tot desen, castelen, komen wij niet, wij moeten via rommelig streiden; die wilde zee, via diep en diep, die moeten wij overleven. De boze geesten komen ons aan, met verleidingen, willen een ons verlossen; zij hebben daar zo veel mensen op de grond gegooid met barre valsche raden. Zij wensen ons dik in de grond, zij bouwen ons gemak verdrinken; wij ankeren ons hart in Jesus wonden, wij laten daar in, stijgen. Laat ons die wilde zee overvaren met zoveer beelden; God die Here wil ons gespaard, dat wij dat kasteel gewinnen! Liederen en Leusjes, Antwerpen 1539, blz. xxti, (Hoor. belg. 2, 49. Willems Nr. 208). Voorzichtig, tapfer - via diep, zichtig - overleven, overvaren, das fen, passer - overladen, overladen, belasten (dass das Schiff ein Grund geht) - gesegelt. We willen vandaag vrolijk zijn, op deze hoge dag met onze vader Franciscus, die men niet vol genoeg pries, en mag, want hij is waarlijk groot: o heilige vader Franciscus, sta ons bij in onze nood! Hij deed uit zijn gebeden, die hij te dragen placht, hij werkte voor zijn vaders voeten, de wereld was hem een kast. want hij is waarlijk groot: o heilige vader Franciscus, sta ons bij in onze nood! Franciscus zag op zijn voet, gelijk dat doet die paaier, hij liet zien, dat hoger moet en deed aan die klede grauw. "Want hi is waarlijk groot." O heilig vader Franciscus, sta ons bij in ons nood! Hi is Beier goedertieren in zijn omgang, zijn herten bloeit van binnen gelijk een wijngaardt. Want hi is waarlijk groot: O heilig vader Franciscus, sta ons bij in ons nood! Doe, deze heilig vader, doe vast in duchden gaan, werd hi zo verdienstelijk in Christi minne dat hi die vijf wenden ontsniep. Want hi is waarlijk groot: O heilig vader Franciscus, sta ons bij in ons nood! Hi is zeer goedertieren van duchden op afstand, van binnen en ook van buiten, zo is niemand zijn gelijk. Want hi is waarlijk groot: O heilig vader Franciscus, sta ons bij in ons nood! Nu is hi op gevaren hier boven in het hemelse land, als in dat koor der serafijnen bij Christi rechter hand. Want hi is waarlijk groot: O heilig vader Franciscus, sta ons bij in ons nood! Nu laten we hem bidden met groter inzet, dat hi ons wil verwerven die duchter de eenvoudigheid. Want hi is waarlijk groot: O heilig vader Franciscus, sta ons bij in ons nood! 2. Si wierdt in Antwerpen binnen gebracht, gevangen en kort gedwongen, maar die voor de poort quam, si heeft jammerlijk gezongen: 3. Och, broeders, wilt vast op Christus staan en wilt daarvan niet keren! Dat ie zoo zwaar gebonden moet gaan, is om het woord des Heren. 4. In de vierschaar bracht menselijk ras om dat meisje te ondervragen, om dat ze zo jong van jaar was, meenden ze te vervaren. 5. Maar die voor de heren kwam, hoort wat die gevangen gewagten: "Och, mijn heren, hoe zijt u op mij zo kwaad! Heb ik u ooit ontdragen?" 6. Wat sprak de godloze partij, om dat meisje te verblinden? "Nee, gij moet afleren uw ketterij, of wij zullen u doden." 7. "Och, mijn heren! Dat wil ik gaande doen, controleer gij mij dan autoriteit betogen: de woorden die Christus gesproken heeft, daar na zal ik mij pogingen." 8. De heren antwoordden na haar verontschuldiging, haar sentences daar hoorde, dat zij zouden worden aangebracht aan een stake verbrand, en dat met korte woorden. 9. "Och, mijn heren! Gij zijt van hart kwaad, hoe kondt u dat gehoord hebben, te niet te brengen dat vrouwenliedje met wanende ogen." 10. Met die woorden kwam daar een kapitein, die de wereld wou begeleiden, vijf honderd goudgulden bood hij voor haar, mocht hij met hem leiden. 11. "In niemand en heb ik geen lust, de wereld wil ik verlaten, mijn ziel is in de hand des Heren: gaat wandelen uwer straten." 12. Na de meret wierdt zij geleid, te branden aan een stake. Zij bood den scherprechter haar hoofd, zij euste hem aan haar eiken heen. 13. Hi stac het vier int honte coen, si riep so loit: 'o beer verheven! al die mi dese tormenten aen doen, o beer, wilt hun verghevenP 14. Si stont te branden in het vier, si riep al met rerlanghen: 'o hemelsche vader! nu scheidic van hier, wilt doch mijn siel ontfangenP Nach einem LB.: *t Nienw Groot Harpje, im Besitz des Um. J. J. Nieawenhoijzen zu Amsterdam, mitgetheilt bei Willems Nr. 230. % 4, 1. vierschaer, das peinliche Gericht, das arsprnng^Iich aus vier Personen, einem Richter und drei Schöffen bestand, hier das Ketzer- gericht. Die Inquisition nannte sich die heilige yierschaer — 4, 2. onder yraghen, verhören — 4, 4. vervaren, einschüchtern — 5,2. ghewaghen, sagen, V Hör. belg. 3, 137. — 5, 4. ontdraghen, ent- wenden — 6, 2. verblöden, blöde, zaghaft machen — 7, 2. b e t o gh en, betonen, beweisen — 7, 4. poghen, traehten — 8> 3. stake, Pfahl — 9, 2. ghedoghen, zugeben — 9, 3. vroulijc säet, weiblich 361 Wesen — 10, 2. der die Welt wollte bekleiden, «oll wol heilen: der die Schmach der Welt bedecken wollte — 11,3. in in den Uere ghe- rust, ruht im Herrn, verlftest sich auf Gott — 12, 4. caken, Wangen. f Nr. 205. Wallfahrern ed. 1. Komt, pelgrims, komt, volght my naer! wy willen onse reise beghinnen, wy sollen gaen groeten te Kevelaer die soete koninghinne. 2. Komt, volght my naer met kloeken moet en neemt van daegh een couragie, op dat wy altemael te voet voldoen ons pelgrimagie. 3. Wy syn doch pelgrims allegaer, wy hebben hier gheen vaste steden; 't is hier al droeiheit voor en naer^ so langh wy sijn beneden. Hoever menig sohn is opgestegen, Die mijn met droefheid sacht bevangen! Hoe dikwijls vant de bleke mien, Nog tranen op mijn wangken. Wat is het leven van ons al Dan hier eens kernen, dan weer scheiden? Den weg loopt door het tranendal, Die ons naar huis zal leiden. O vaderland, o vaderland! Wanneer zult gij mij eens ontvangen? Tot u is dat mijn hart brant, En zoekt met groot verlangen. Och datter een engelen waar Die mijn stappen wilde schrijven! Als viel de reis mij nog zoo zwaar, Dat zocht mijn wakheit tijden. Wel aan dan, pelgrims, kleed U altemaal goed couragie! Op dat wij altemaal te voet Voldoen aan onze pelgrimerie. Ken gebeuk, Leut, U van kennissen, Kevelander 1683, bl. 283; Auch bei Lo Jeane Nr. 78, aber etwas geändert. Kloek, tapfer — 4. Zocht, nieuwzaam — 7, 2. Stap, Fijnatritt — 7, 4. Stijven, stärken. Adieu, o Kevelander! Adieu, o Kevelander! Als trecken wij naar het heiden, Wij laten het hart daar. Adieu, o magistraat, Zoet, die ons bewaren moet! Wij, Bullen, onze gesellen, Als wij Beijn weerzien, Tot uw lof te verdelen, Hoe gij hier wordt geëerd. Adieu, o magistraat, Die ons bewaren moet! Die aan de Samber wonen En die van Kempenland, Om eer aan u te tonen, Zijn daar gelijkermekaar. Adieu, o magistraat, Die ons bewaren moet! Wij hebben daar gelaten Van die zijn boven Rijn, Als ook van die u bezoeken En die beneden zijn. Adieu, o magistraat, Die ons bewaren moet! De Maas moet ook belijden, Dat zij ziet op de baan De pelgrims talloze tijden, Zo vlijtig naar u gaan. Adieu, o magistraat, die ons bewaren moet! Adieu, adieu! We scheiden, adieu dan Kevelaer! Adieu! We gaan naar beide, maar laten daar terde van daad. Adieu, o magistraat, die ons bewaren moet! Een Koehorstel Lust Hofken, Kevelaer 1683. Bl. 261. (Hör. belg. 2, 64. Willems Nr. 217). Beneden, unten d. i. Niederrhein — Belijden, bekennen. Liederanfänge. Nr. Ach, wel edelmoet, ghij doet mij pijn - Adieu, adieu! We scheiden - Adieu Antwerpen, genoegelijk plein - Al ben ik maar een schamel gezel - Als al de ekelen rijn - Als de jonghe meiskens hul liegen - Bonjour, ma petite robinette - Haar ging een jager niet jagen - Daar ging een pater lang het land door - Daar ging een patertje lang de kant door - Daar is een vrouw maget vroeg opgestaan - Daar kwamen drie koningen uit verre landen - Daar lag een schoon vrouw maget - Daar kwamen drie landsknechten - Daar reed een beer roet zijn schildknaap - Daar reed een ridder al door het riet - Daar stond een doster in Oostenrijk - Daar waren drie gezellenschapjes - Daar was een meisje in haar kasteel - Daar was een schrijver, een lege schrijver - Daar was een sneeuwwit vogeltje - Daar was eens een magdelentje jong en tevreden - Daar was er een gelijkens schaakspel - Daar was er eens een mannetje - Daar was laatmaals een ruiter - Daar zong er een magere vroeg opstaan - Dag vrouw, dag man, dag al te gade - Dans, nonnenkinderen, dans - Danst, danst, kwelkoningin - Dat alle bergen goud waren - Dat meissjen op de ladder lachte - Dat ruiterken in de schuren lachte - De koekoek in de mei - De koude winter is nu verdwenen. De mei, de mei, de mei. 365. De trommel maakt ieder hart tol, moed aan. De velden stonden groen, daar toe breit. De zon is in ondergangen. De zondag is wel naar mijn zin. Den dag en wil niet verborgen zijn. Den kreapelen zon uit vreugde ry'n. Den winter is een onweert gast. Des winters als het regent. Die mei is zo genoeglijk tijd. Die met te drinken gaf. Die vogels in der mut. Die winter is een onweert gast. Die winter is vergangen. Die zei: wij zijn van reizen gekomen. Doe ik was een jonge dochter. Drie koningen groot van macht. Ken Joke hertekent goed van prijs. Een onde man sprak een meiskent aan. Een ridder en een meiskent jong. Een miertje jong van jaren. Een wij zingen de mei, sas. En mach hier niet een meiskent jong. En doe ik door dat woat reet. En wil ik tavernier genoeglijk zijn. Ghenadeloos, gij doet mij pijn. Ghenade kan hiermee verweren. Geknipt ben ik van binnen. Gekalmeerd minne druk ik altijd. Hansel en over der beide reet. Heer Halewyn zong een liedeken klein. Heer Halewyn zong een liedekje. Hei wie wil hier boren zingen. Het dagboek in den oosten. Het eerste daggen in het nieuwe jaar. Het gebeurde op een donderdag. Het ginghen drie ghespeelkens goed. Het ginghen twee ghespeelen. Het jaar doe ik een ontwijding nam. Het is gehoord jaar en dag. 