title: Horae belgicae. Studio atque opera Hoffmanni Fallerslebensis
creator: Hoffmann von Fallersleben, August Heinrich, 1798-1874, ed
text: Ihm "igentuumlich ist der dat. plur. dem Diid die Vorverneinung Unser Verfasser ist ein Flanderer. Dies beweist zunächst seine Sprache. Die Femininbildung -igge ist durchaus flandrisch: vercopeghe 393. Kiliaen unter naegersse, naegstere bemerkt: "Flandri finiunt huius modi verbalia feminina per -igge, ut naegystrigge . i . naegyrsse, kemstrigge . i . kemmersse, spinstrigge . i . spinster, spinnersse." Echt flandrisch ist auch arsebnaent 1200, bei KU. Als flandrisch besonders bezeichnet. Hierher gehört bei näherer Untersuchung wohl noch manches andere. Die eigenen Worte des Verfassers sprechen noch mehr für seine flandrische Abkunft. 769 ff. sagt er: Traber ich glaube, ein Graf ist eben so mächtig als einer solcher Könige, Herzoge oder Prinzen, das ist der Graf von Flandern." Vielleicht lebte er gar an dessen Hofhaltung als Clerk. Er ist wenigstens über seine Lage nicht imzufrieden. Wie er von den Münzen spricht, meint er 687 ff. er habe deren so wenig, dass er nicht recht damit bekannt sei; sein Beutel sei leer, niemandem würde gelüsten, ihm denselben abzuschneiden: "doch Gott sei gelobt, ich werde eben so wohl an mein Ziel gelangen, als wenn ich alle Schreine voll Goldes und Silbers hätte." Er konnte auch sein Glas Wein trinken, während sich andere mit Met, Ale und Bier oder gar mit Born und Covent begnügen mussten. Von den aufgezählten Weinen, sagt er 1182, habe ich so viel: "wenn ich durch die Gassen gehe, so habe ich den Geruch umsonst, und besonders an den Sonntagen habe ich den Geschmack." Meine sprachlichen Bemerkungen, wozu hier so reicher und lohnender Stoff geboten wird, spare ich zu einer späteren größeren lexikographischen Arbeit auf. Möge dann dies merkwürdige Sprachbüchlein auch ohne jene Zuthaten den Forschern alter Sprache und Sitte willkommen sein! Neuwied 16. November 1853. H. V. F. HORAE BELGICAE. STUDIO ATQUE OPERA HOFFMANNI FALLERSLEBENSIS. PARS DECIMA. HANNOVERAE APUD CAKOLUM RUEMPLER. AUSTELLUNDAE BRUSELLENSIS NIEDERLANDESCHEN GEISTLICHE LIEDER DES XV. JAHRHUNDERTS. ÄQUI gleichzeitigen Handschriften herausgegeben von Hofmann von Fallersleben. Hannover. Carl Rumpler r. 1854. HERRN JONKHEER PHILIPPUS BLOMMAERT IN GENT UND HERRN PROFESSOR JONKHEER BLOET IN GRONINGEN GEWIDMET. Die ältere geistliche Poesie der Niederlande, insofern sie in Liedern besteht, währte nur einen kleinen Zeitraum. Die meisten Lieder der Art entstanden um die Mitte des XV. Jahrhunderts und verloren sich wieder gegen die Mitte des darauffolgenden. Viele hatten Eingang gefunden beim Volke und können mit Recht Volkslieder heißen; sie waren wie die meisten geistlichen auf Weisen weltlicher Lieder gedichtet oder durch Umdichtung aus ihnen hervorgegangen. Die meisten freilich blieben auf einen kleinen Kreis beschränkt, sie gehören nur der häuslichen Andacht an: das sind eben die Lieder der minnenden Seele, wie sie wirbt um ihren Bräutigam Jesus Christus. Die anderen beschäftigen sich mit der Geburt Christi und dem Lobe der heiligen Jungfrau und der Heiligen. Die mittelniederländische Poesie gewährt demnach hauptsächlich folgende vier Arten geistlicher Lieder: 1. Weihnachtslieder, 2. Marienlieder, 3. Heiligenlieder und 4. Lieder der minnenden Seele, wie sie in meinen beiden ehemaligen Liederhandschriften vorkommen und hier in einer größerer Auswahl mitgeteilt werden als früher in P. III. der Horae Belgicae. Die Weihnachtslieder verdienen zunächst unsere Beachtung. In ihnen spricht sich am reinsten der kindliche religiöse Sinn der Vorzeit aus. Man genügte sich nicht, der Bibel gemäß die Geschichte von der Geburt des Heilandes einfach in Liedform zu erzählen, sondern sie vielmehr durch einzelne Züge aus dem häuslichen und Landschaften Leben anschaulicher und erbaulicher zu machen, um auch den Laien und Frommen recht ans Herz zu legen. Ken ot ende ooc eon eiklijn nl bider ciibben standen, si venrarmden dat loete kindekijn daert lach in doekerkijn gfaerrnnden. ir>, 9. Die OMe ende ooc dat eielkijn en conden niet gbeipreken : doe Jestu in der cribben lach, doe liefen »l haer eten. In einer anderen Stelle sehen wir, wie auf einer Schilderei eines alten Meisters, das Christkind im Bade mit der Hand plätschern, dass das Wasser aus dem Becken springt. 14, 6.7. Die Mutter machte den Kinde ein Böt, boe lieflich dattet daer inne aan Dat kindekijn plätscherte mitter böt, dattet Wasser aus dem Becken sprang. Zuweilen aber vertiefte sich das Gefühl poetische Empfindung dermaßen in seinen Gegenstand, dass es gar nicht sah, wie seine Schilderung ins Komische überspricht. II, 4. 5. Maria hatte nahmen nicht bereit zur Änberhande weghene leid, daer n haer liebe Kind in der Frant. Joseph, die toch alte han Die Hosen rannten den Beinen an, die nen rannten uns noch tAken tatet sieh, ende daer toe dat heilig heilig cheek, daer god seine Menschheit in unte. Freilich sehen wir dergleichen mit unseren Augen an; wir denken nicht, dass unsere Sitten und Gebräuche, unsere Ansichten nicht immer mit denen des XV. Jahrhunderts übereinstimmen. Wenn wir aber auch immer Recht haben in diesem und ähnlichen Fällen, so können wir es uns doch nicht leugnen, dass in diesen alten Dichtungen oft etwas Hektisch, was wir selbst bei aller unserer hohen Kunstbildung nie erreichen: eine unendliche Naivität, eine rührende Kindlichkeit. Besonders reich an daran sind die Lieder von der Flucht und dem Aufenthalt in Ägypten. Das ganze idyllische Leben der heil. Familie wird uns hier in wenigen Zügen dargestellt. 24, 4. Joseph doe den esel nam al bi den toom. wat vant hi aen den weghe staen? een dattelenboom. och eselken du moet ste stille staan, wij willen die dattelen placken gaan: wij zijn seer moede. die dattelenboom ter eerdgen neerzich in Marien schote. Ja, es is wild sogar niet vergessen, wie die heilige Familie in dem fremden Lande sich ihren Unterhalt zu erwerben suchte. 24, 7. Maria dieconde spinnen, dat Vrouwelijn, Joseph dieconde timmeren: ghenegen zich fijn. doe Joseph niet meer timmeren kan, doe was hij al ook anderen man: hij haspelde garen. Jesus droech dat gavenken te huis den rijken ende den armen. Es folgen nun die Marien- und Heiligenlieder. In dem Maße die Verehrung der heil. Jungfrau in der abendländischen Kirche zuletzt, vermehrten sich auch die Lieder zu ihrem Lobe. Ihr, dem Vorbild aller Tugend, ihr, dem Urbild himmlischer Schönheit und Jungfräulichkeit, der Mutter des Heilandes,*) der steten Fürbitterin bei dem Erlöser, ihr gebührte das größte und schönste Lob auf Erden. *) Darm wird auch Christus, der Herr der Herren, gelegentlich im Verhältnis eines Sohnes zu seinen Eltern gedacht; seiner Hoheit und seines Glanzes entrückt, dient er wie jedes fromme Kind seiner Mutter. 98, 8. 9. Hij nam een korf in zijn haat, hij las de sprokkelskin daar hij voor vond. Hij nam de krak, hij hield water, hij hielt zijn meder dat broodje dicht. Een lebte de vrolijk in alle Geinüten, es sprach zich uit in den mannigfaltigsten und künstlichsten Weisen. A. 48. Marie die laucht cen doot priëel vol weelden nl, zij is een savelijk onbehaucht Aal vol leugen nl, Bij u te mael Tenimelu van, mit vrochten dan daar ik daar ran : mijn leit kan zij verdriven. So viel aber auch von ihr gesungen und gesagt wird, ihr Lob ist unaussprechlich. A. 48. Uur lof ik niet vol prijen en kan. Die vierte Abteilung enthält die Lieder der minnenden Seele, die eigentlichen Erbauungslieder der früheren Zeit. So zahlreich sie sind, so bewegen sie sich alle mehr oder minder um den Einen Gedanken, dass Christus der Bräutigam, und die ganze christliche Kirche und jede fromme Seele darin seine Braut ist. Man hatte diesen Gedanken bereit vor Jahrhunderten in dem alten Testament gefunden, er hatte eine hohe kirchliche Bedeutung erlangt; man hielt eben darum ihn auch jetzt noch fest und suchte ihm fortwährend auf die mannigfachste Weise zum Besten und Frommen des beschaulichen und erbauenden Lebens anzuwenden und auszubilden. Für diese bildliche Vorstellung waren die Gemüter empfänglich gemacht worden; die Mystiker des XIV. Jahrhunderts hatten daraus ihre Ansichten und Betrachtungen hergeleitet, oder des schnelleren und allgemeineren Verständnisses wegen auch wohl daran anzuhangengeben. Laß uns an jenem köstlichen Abend... knüpft. Was Johannes Kuysbroek, Johannes Tauler und Heinrich Suso predigten und lehrten, finden wir darum auch in diesen Liedern ausgesprochen: der Mensch soll eifrig streben nach Entwerdung seiner selbst, soll sich selbst aufgeben, um ganz dem Anschauen Gottes zu leben und dadurch zur Liebe Gottes zu gelangen und endlich eins zu werden mit Gott. Christus ist also der Bräutigam: um ihn zu werben, nach ihm zu schauen, nach ihm zu sehnen sich alle liebenden frommen Seelen. Wie in der irdischen Liebe das Herz alles Schöne und Gute aufsucht, den geliebten Gegenstand für sich selbst und vor der Welt zu feiern und zu verherrlichen, um so mehr ist auch die himmlische Liebe bemüht, Christo, dem Bräutigam, das Schönste und Beste darzubringen. Oder war er mag den Herzen eine Gärtnerin van edelen Blumenkenntnis, wunderte dareselben in pflanzen, meinen lieben Freund. Die Blumen dieses Gartens, heißt es dann weiter, sind Demut, Hoffnung, Glaube, Liebe. Möchte Jesus, der wahre Ackermann, ihr Pfleger sein! Vieles, was der Minnesänger von seiner weltlichen Liebe singt, wird auf die himmlische übertragen. Büne Heinrich, armen Blauen wiederspreche: und möcht dareselben in mächtigen vergessen, ich habe alle meinen Lebens Leid! Hier hat man die alten Volkslieder nur zu geistlichen Liedern umgeändert, für die weltliche Liebe sind dann Jesus und die minnende Seele gesetzt. Die Tragen die sie weende, die Gedanken heer Jemil weh. — Diese Verweltlichung der himmlischen Liebe geht noch weiter. So erscheint Ortschaft als ein Abendgänger, der am Rande einer schönen Jungfrau wirbt. Maria, heißt es, nimm deinen Sohn in acht, die Jungfrauen fangen ihn sonst. Wie kann ich ihn hüten, erwidert Maria, er hat die reinen Herzen so lieb. Dieser Gedanke, nur anders eingekleidet, kehrt in einem anderen Lied wieder. Jeim mit Zorn braucht sie, sie wehrt mit Liebe sinnen, die Wut klägt, da 10 beruhigt bin. — Kläriddi, da meine Mutter, da mag ich auffahren: la, was nieder tun, niemand, und herzlich auffrechen. Diesgleichen umschreiben, kommen jetzt in guten Zeiten vor. So beginnt ein Lied in der Gesangbücher der Hanoverischen Armee 1686, bl. 69. (Willems, Onder vlaamsch Liederen Nr. 305): Liefde komt groot lijden, Onderwijlen groot verdriet. Het mindeste de nucht Maria Den Gootsen zoon wel bemint, Mindesten hem aecht, als had hem liefde Als had hem gezocht in lijden, En konde genoegen niet. — Anderweg gesungen in der Gesangbuch der Geistlichen Loos-huizen 1686 (bei Willems Nr. 211): Wilder dan wild, wie al mijn tenten Plaats ik te vinden vroeg en laat. Ik heb gehoord van de Christusstem, Bij roept mijn lot een ander staan. Wildi hören een groot bedach? Natuur, die roept: "Wi wacht!" Haar troost, die moet, sie laten, Darin sie ihre Seelen in Verblassung Muss, sie lernen lassen. Adieu, adieu, natur, meine! Mein Herz, muss enttäuscht sein Von allen irdischen Sachen. Ein König in der Ewigkeit Wird da sein Wohnung machen. Wer zu Gott gelangen will, muss alle irdischen Dinge Aufgeben, muss auf dem Pfad der Armut wandeln, da Liegenschaft der Minne. A. 103. Zu Gottes, die will kommen, Annothde ist das Pfarr, Ende alle Dinge begleitet, Da liegt der Minnen Schatz. Das verlangt Jesus von seiner Geliebten. A. 104. Prits, Dichter vor haar Tür: "Seele, nun lass mich ein! Ich will wohl zu dir kommen, Gnädig, will ich sein." Willst du die Welt lassen Und keren du zu mir, Dienstvoller, will ich wenden, Dienstvoller, will ich sein. Nichts darf mich an die Welt fesseln, auch nicht die Bande Der Verwandtschaft. A. 62. Denn Jesus will nicht, dass ich gehaghe, Verschmaße müssen Freunde ohne Klagen, Die Welt dahin, als sei es vergangen, Will ich Jesus in Herzen aufnehmen. Wer zum Leben gelangen will, muss zuvor sterben, muss Selbst töten. A. 83. Die Brust, viel Ende und all zu groß, Und noch ein Teil, dass gemacht bleibt, Lust selbst, muss ich sterben, dood, Doch ich verlieren möchte. A. 97. Viel, ob und Elend, Stell und groß, Hoe mit ghett da in mede aken? Selbst selbst, muss ich nun sterben, dood, Zu leben, soll ich geraten. Was ist denn auch dies irdische Leben? Ein Schatten, der schnell vergeht. Wer darauf seine Hoffnung setzt, wird der ewigen Freuden verlustig. A. 57. O edel mensch, kannst du tot god ende merc aen dinen staet, wärst du ein echter Mensch, vergäste alle die Leidenschaften in dieser Zeit, so magst du die Vornehme der Vornehmen sein, die ewig dauernd sind. Die Welt gibt nur schlechten Lohn. A. 59. Weh ihm, der ihr immer dient, A. 56. O Welt, gib ihn hoch mit Leid getan: die Minne Gottes geert, ich schenke dir auf ewig los, Weh dem, der dir stündlich dient, Freilich ist es ein langwieriger Kampf, den die Seele zu bestehen hat, sich die Bahn zur himmlischen Freude findet. Sie muss zwar viel leiden. 71. Ich drücke das Leiden verborgen, besloten in meinem Herzen, von Morgen bis Abend wird die Gewohnheit dazu aufrechterhalten. Sie wird sich dieses traurigen Zustandes erst recht bewusst, wenn sie zurückblickt auf die Welt, worin sie einst gründete und blühte. 82, 17. 18. Ich blühte als ein grüner Zweig, da mir die graue Röschen wertvoll angehängten. O Gott, ich muss verrottend herbstlich werden, want Drang und Leiden hoffe mir beizufügen. Ich machte der Torteldüffe wohl Laken, diebarren Gärten verloren: fliegt sie auf einen trockenen Zweig und ist traurig bis auf alle Zeiten. Aber eben dieses Leiden ist notwendig. 53, 13. Das Leiden stärkt den kranken Leib, bertemmet die wilden Sinne, macht vielen von innen froh, bert die Liebe Gottes zu minnen. Die Seele muss ganz geläutert werden, muss frei von Sünden sein: Niemals darf man bemüht sein, kommend daer god sich, hier ist mein letztes Vermögen von Sünden wesen frei; sogar außer aller Berührung mit dem Irdischen; sie soll nur still mit sich leben, der Gewalt der Empfindung überlassen bleiben. A. 22. Wilt also mit gode leben fort, so lernt dann sprechen sonder Wort. Nur dann kann sie ausmferen: 106, 2. Die mein schoon suverlich geadelt, die hängt an der Kreuz. Hilf god, möchte ich bem umgeben, sein blutiges Wangen küssen! Wie wunderte man sich, zu turen zu blicken, ganz anders lief ich und wunderte man sich, haben: och möchte ich bis bem rosten! Wie gering ist doch dies Leiden gegen Jesu Liebe! 77, 3. Deinen arbeit mit grotem Gewinn, vinyl man in Jesu süße Ruh. Jesus tröstet die minnende Seele in ihrem sehnsüchtigen Leid und verweist sie auf sein Leiden. A. 63. So viel ich gedenke, bedauerte ich, doch lidete ich ein weinen weder um mich! Sobald das Herz erst wahrhaft liebt, vergisst es alle seine Leiden. 96, 2. Ist unser Liebe das reine, liebliche Herz, die allen arbeitet Gutes. Und verspürte die Wirkungen der himmlischen Liebe. A. 22. Algen das weinen, heilte ich gefunden, das ist wohl weinen, Thiren nut, endlich da die durch Son heilige gebundene und Geister, dies mit Willen anbot, Den Boetheit vindest du dort, da die Gott freunde mecht openbaert. und ist ganz von ihr durchdrungen. 110, 20. Die Macht, die Liebe Gast, die Liebe süßlich, die Liebe süßlich, die Liebe süßlich, die Liebe nützlich in der Liebe, die Liebe schlafen, die Liebe wachen: Denn Jesus ist ihr Bräutigam. A. 61. Die Liebe, die Liebe, die Liebe, so süß doch und mehr reich, leidet mitten oft in meinem Herzen: Jesus ist dies, das ich meine. Die min, die min, die minne leit DU al in mijn moet; nocb vree can io hobbeu noch niste : Jesni ist diet mi doet. A. 68. Wanneer ie bi beer Jemm sit ende deno «Jloos op ainen doot, ■o dunct mi recht dat hi soet ia, ic wond ic altoos bi hem waer, ic irond ic bi hem waer «Jtoo« ende ic aJtooa mocht bl bem ■ü»; men is daer »Itoos eren tto, man drinct daer ultooa soeten «rijo. Er seihst bringt sich der minnenden Seele zum Lohne dar. A. 66. Och wontatn nu d^jn herte ml gheven, ic loiid di cronen int evri^he leven mit een Terf^lden croon : ghif mi dat herte, nem mi to loon! 13 und f&hii; sie ins Himmelreich ^ wo der Freuden kein Knde ist, ja A. 53. een dach moer vroochden heeft aldncr dan liier doen hondert dusent jaer. A. VK). Si Yoelen god ende smaken soetichcit, vroochde tot alre stonde, si coelen hem van alle haers herten leit in dien diep afj^ronde. I. Weihnachtsliede Nr. 1—26. I*. f Nr. 1. 1. Mit desen nie wen jare so wort ons openbare, hoe dat ene maecht vruehtbare die werelt al verblijt. Ghelooft moet sijn dat kindekijn, gheeert moet sijn dat maechdekijn nu ende ewelijc tot abe tijt. 2. Hoe wel was haer te moede, doe si in vleisch ende bloede aensach haers herten hoede, den beer der werelt wijt. Ghelooft moet sijn cet, 3. Si baerden sonder pine ende si bleef maghet fine, des sondaers medicine: des hebben die joden spijt. Ghelooft moet sijn ce(. 4. Die enghelen songhen schone glorie in den trone ter eren ende ten love den kinde seker sijt. Ghelooft moet sijn cet 5. Drie coninghen onbecande quamen doen offerhande uut Orientenlande den beer ghebenedijt. Geloofd moet zijn, dit. Bot bepf. P. X. Gelooft deze Tolerantie, voortaan Nee, bidt hem, en vermane, Om ons bij vrolijk toneel, Als een die dood verwekt, Geloofd moet zijn, dit. A. 4. Nuchter Str. 4. von Einleitert Hoden: Dit kind trokken rijkdom Bracht ons in verbintenis Vrede, goedaarzelsk, Scherpen, harde nen, vreugde. Geloofd moet zijn, dit. Wij hebben van onderhanden Hand, nog drie Strofen hinzugefügt, die Naar onze A. eingeschaltet worden könnten, Wenigstens onze Gehele zinderlijk gewonnen. Dus, dat Herodes wist, Zijn hart zere twijfel, Li, vraagt daar na, met liste, Niet dat Brood had hij niet. Dus, achten dachen waren leden, Ho, werd Jezus besneden Als na der joodseier zeden, Dwelke ons van zonden vrijt. Als Simeon, die eindelijk Sachtklingt, aar het hart vervrommelde, Hij sprak, dat ons nog voordat Een Bonden maken quilt. Dit Lied staat in de Kerstnachtijde, Naachtgael bl. 60, 6 Strofen lang. Vergelijk: Her. belg. 2, 17. en Willems oud vlaamsche Liederen Nr. 196. Nr. 2. Met desens nieuwen jaar, So werd ons openbaar, Hoe dat een macht vruchtbaar Die wereld als verblijf. Geloofd moet zijn, dat zoete kinderen, Geerld moet zijn, dat maagdelijk Nu en eeuwig tot alle tijden. Die engelen zingen zo, Hier boven in de troon Maria, de machtigste te loven, Daar drukken zij plezier. Geloofd moet zijn, dit. Doe, achte daggen waren beelden, So werd dat kind besneden Als na de joodse iederen, Des zal ons zijn verblijf. Geloofd moet zijn, dit. Drie koningen uit verre landen Die kwamen met offergaven Tot alle werelds beilanden In een korte tijd. Geloofd moet zijn, dit. Zij gaven rijke gaven, Een echt geloof van rijke gaven Aan het kindje om te leven En aan de moeder zijn. Geloofd moet zijn, dit. Daer is Jezus in der cribben lach, Betlehem dat ge schab: goud, wiroog, meer naar barre manieren, dat gaven si den kinde te eren. Gelubt moet zijn, deze. B. 80. Str. 3 und 4. auch in Nr. 1. — Hs. 6, 3. golt. Ni-, 3. Alleluia. Quod gractu edel machtigen, gebenedijt so moet ik bij, als op den dag van heden! dit hebt ge baart een kindeijnt, als zonder weet ene zonder pijn, dat edel is van ledemaak. Alleluia. Heer Jezus lach in de cribben, men zag sijn naakte cribben, sijn dochter was schaar dinne, van kouden so weende dat kind, doe sprak Maria die moeder sijn: nu eeuwigheid, mijn lieve min! Alleluia. Een os en ook een oselkijn Terweemiden dat kind die leden sijn, die aan der cribben stonden, het was seer koud in het huisje, als daer en was rok noch hemdeijnt, hij lach in de hoef gevangen. Alleluia. Die herders in de veld lag hen, grote lach dat si daar afgaven, si waren als in raken. een heilig engel kwam tot hem en zei: ga naar Bethlehem, daar is de zoon van God geboren! Alleluia. Omdat herders, en weest nu niet verward! gaat haastig naar Bethlehem, daar is een kind geboren van een reine maagd is het, hij zal ons al onze verlosser zijn, hij is daar toe verkozen. G. Alleluia. Die herders gingen als te samen zo lang dat si naar Bethlehem kwamen, daar si die maagd vonden. si zongen vrolijk, si dreven naar plezier, si bededden dat kind ter zelfverde, si zagen daar aan een groot wonder. 7. Alleluia. Die koningen kwamen als daar van verre geleid bij een nieuwe ster. si brachten haar offerhanden als goud, ivoor en edelsteen, si gaven den kinderen in zijn behuys, si togen weerom naar het land. 8. Alleluia. Doe coning Herodes dat vemam, wert hi so toomich ende gram, hi dachte in quaden saken, daar menighe moeder schade bi nam ende also menich onnosel lam sijn leven daar om moeste laten. Alleluia. Maria nam haer kindekijn, Joseph te volgen met groter pijn, si toegether met in groter sorrow als in Egipten, si bleven daar, tot dat die engel hem bracht die maer, dat Herodes was gestorven. Alleluia. Doe toegen si weder te land waar, als hem die engel had geopenbaard, int land van Galileen, daar woonde Jesus met haere moeder ende Joseph haere trouwen behoeder een lang tijd in vrede. Alleluia. Nu laat ona allen met hart rein aanbeden dat deze kindekijn rein en zijn leven moeder met, dat hij na deze korter tijd ons wil geven zijn hemelrijk en vreugd in vreugd. B. 67. -- Ha. 1, 4. hadden -- 1, 6. volgde -- 3, 6. vond -- 4, 2. hierden -- 4, 6. aegde -- 7, 2. van wer. Nr. 4. Alle engelen van hemelrijk en alle mensen op aarde verblijven hem allen tot een tijd. Jesus Christus van Nazareth, die is ware mens en God alleen, daarom zij hij gebleemd. Alle kleine kinderen van twee jaar, die daar waren ende hij hen alle nam dat lichaam. Jesus Christus deze. Also vroeg als Joseph dat verhoorde, hij sprak tot onser vrouwen deze woorden: laat ons gaan vlienz, 't is meedan 't tijds. Jesus Christus deze. Alale ze een halve mijl waren gelopen, daar zagen ze een man staan zitten, ze groetten hem ende leden voor bij. Jesus Christus deze. 23. Nu hoort, goet man, die dit gezien heeft, dat daar iemand naar ons vraagt, zei hij, wij voeren hierheen, doe gij dit niet vergeten. Jesus Christus, dit gebeurde. 6. Als Herodes dat verhoorde, hij sprak tot zijn engelen, deze woorden: laat ons gaan zoeken dat heilige wijf. Jesus Christus, dit gebeurde. 7. Als zij een halve mijl waren gevaren, daar zagen zij een man staan, gemaakt, zij groetten hem en werden verblijd. Jesus Christus, dit gebeurde. 8. Nu zei ons, man, die dit gezien heeft, wat zie je hier niet een jonge vrouw voorbijgaan, zij was gehuld in witte habijt? Jesus Christus, dit gebeurde. 9. Doe ik dit gezegd, dat ik nu gemaakt, doe ik voorbij een jonge vrouw gaan, zij was gehuld in witte habijt. Jesus Christus, dit gebeurde. 10. Herodes sprak tot zijn scharen: wel op, laat ons naar het huis veraggioen! dit is al om niet, dat wij hier zijn. Jesus Christus, dit gebeurde. B. 77. — Hs. 4, 2. zeiden (für die ältere Form saden, die der Reim verlangt) — 5, 1. zei (gadet) — 5, 3. zeiden (zegt) — 7, 2. meende — 8, 1. meende — 9, 1. zei — meende — 9, 2. doe voor hier een jonge vrouw voorbijgaan. Nr. 5. 1. Jesus Christus van Nazareth, geboren van Jozef en Maria, daar om je god gebeden. 2. Alle engelen van hemelrijk en alle mensen van aarde, zij zongen, zij hadden groot vreugd. Jesus Christus, dit gebeurde. 3. Doede Herodes werd bewaard, dat een kindje geboren zou zijn, dit had hij in zijn hart groot nijd. Jesus Christus, dit gebeurde. 4. Hij deed zoeken hier en daar jonge kinderkrijn van twee jaar, die deed hij alle naar zich liften. Jesus Christus, dit gebeurde. Doen ons vrouwe dat verwoorde, dat Herodes die kinderkrijn so vermoorde, laat zij in haar herte verdriet. Jeans Criatus cet. G. Zij sprak tot Joseph sonder spaar: maak u bereid, laat ons gaan varen, wij volgen weg naar Bethlehem, 't is meer dan tijd! Jesus Christus cet. Alle die engelen van hemelse rijk en alle die clergie van aardse rijk, zij zijn verblijd van deze en verrukt. Jesus Christus cet. O, hoe fijn is het om in Bethlehem een kind geboren te zien, verbeeldt alle Jerusalem. Amor, amor! quam dulcis est amor! Een kind is geboren in Bethlehem verbijdelet alle Jerusalem. Amor, amor! quam dulcis est amor! Die zoon die de naam de mensheid aan, die bij de vader komen kan. Amor, amor! Die engel die quam van den hemel, de jonge vrouw, de zoon levens. Amor, amor! Een bruidsgom uit zijn kamer, geëminent zonder verdriet. Amor, amor! Zij leiden in een kribbe, de eeuwige vader zoon. Amor, amor! Die pak en die ezeltje, die hebben geweten meer dat dit kind is Jesus geheten. Amor, amor! Drie koningen kwamen uit Oostenland en brachten met hem hun offerhandeling. Amor, amor! Zij gingen daar te samen in en groetten dat nieuw kindje. Amor, amor! De engelen zongen ter tijt, de herders waren met verblijd. Amor, amor! De mensen op de aarde met, die gelovigen kregen den vrede. Amor, amor! Met de engelen willen wij ingaan en deden onze harten in verwondering spreken Amor, amor! quam dulcis est amor! Van den heiligen drie koningen. Een kindje is ons geboren in Bethlehem: des had Herodes aan den toren, dat scheen aan hem. Drie koningen uit het Oosten kwamen uit Jerusalem, ze vroegen waar is geboren de koning der Joden. Wie sage ik in het Oosten, de sterren zijn, wie komen om af te bedenken dat kindje. Een kindje, deze Doe, Herodes, dat vermaam, dat het kindje geboren was, hij werd toomelijk en gram en hij ontschuldigde hem daar, dat hij Verliesen zoude zijn rijk groot, hij dacht hoe hij would brengen dat kindje tot de dood. Een kindje, deze Herodes vroeg de koningen, waar het kindje geboren was. Zij zeiden: in Bethlehem binnen, als ons de profeet las: dat daar komen zoude een beer also groot, die al de wereld verlosschen zoude met zijn dood. Een kindje, deze. Herodes sprak de koningen toe: reist uit en Boekje dat kind met al zijn groter waarde: tune zij, hij is een koning. Koning boven alle koningen zo wil ik hem aanwijzen. Mannen zeiden, bij al mijn beelden dat rijk, mijn. Een kindje, deze. Al ik dat kindje vond, keerde terug en achtte mij, dat ik in de raad moedigen mocht weten waar dat was, ik Boedel also gebaamd aanbeden, bij zijn dood fijn, hij beeilte zo snel door an den dat hart mijne. Een kindje, deze. Doe de koningen kwamen recht buiten Jeruzalem, met vroegen dat zij vermaamd de sterren aan voor hen. Bij het tijds dat zij vonden dat kindje in een dorp gehouden bij zijn moeder zijn. Een kindje, deze. Doe ik dat kindje vond, doe was het dertien dagen oud; zij offerden hem daar op ter velden mensen, wie ook en goud met al zijn grooter waardigheid, het was daar nood: als vonden daar den oversten koning van het haven bloot. Een kindje, deze. SNachts als de koningen sliepen, de engelen kwam tot hem, dat zij niet en zouden keren weer tot Jeruzalem, op een anderen weg gingen zij waren gekeerd als in hun vaders rijk, als men ons leert. Een kindje, deze. 10, Nu bidden wij den kinderen dat Jesus genadig is, dat hij ons allen wil brengen hier boven in het zoete land, daar hem de engelen zingen tot alre tijt: desse genoegen ons de hemelse vader gebeden! Een kindje zegt: A. 3. B. 76. — Hof. A. 1, 3. dat heeft Hof. Toren — 2, 6. een ster schijnt — 2, 8. dat zoete kind — 3, 7. brengen zonde — 3, 8. dat kindje — 5, 1. tot die koninginnen — 6, 2. zo komt weer tot mij — 6, 3. dat ik in korte dagen — 6, 6. zo mag ik met aanbeden — 6, 6. dat zoete kindje — 7, 3. dat zij zagen — 7, 4. een ster die scheen voor hem — 7, 7. in doelkindens g. — 7, 8. al bij die moeder zijn — 8, 2. dag uit — 8, 3. hem met waardeijheid — 8, 5. zo deden zij daar alle — 8, 7. den koning reikte — 9, 8. als men ons gehouden heeft geleerd — 10, 2. genaamd (genadig) — 10, 7. dat moet ons allen genoegen — 10, 8. dat kindje gebeden. — Hoofd B. 3, 6. waren rijk was groot — 3, 7. mochten brengen — 3, 8. dat kindje — 4. fehlt. — 6, 6. en boven (koninkje boven) — 5, 6. zo is hij fijn — 5, 7. mij denkt (men zegt) — 7, 8. bij de liever meer z. — 8, 1. Als dat kind was rein — 8, 2. van dertien dagen oud — 9, 1. velden nacht — 9, 2. dan kwam die e. tot hem — 9, 7. tot hare koninkrijken — 10, 3. dat hij ons wil brengen — 10, 5. loven (zingen). Nr. 8. dit is de gewoonse comen uit sina troon, heeft die sounds den vader versoent. Uit sina Berichten hebben wij verwonderd, die Bake waar om hij woude komen, hij kwam te zoeken dat dwalende schaap. Die engel gaf aan uit godes troon, hij kwam tot Maria de maagd, zeer schoon, den goddelijken raad verklaarde hij haar. Maria een kind moest gebarsten, van wel aansicht zou zij ervaren de pijn der ouder gevangenschap. Maria die waarheid met angst beviel van de grootheden der nieuwere dingen: ze werd getroost, ze gaf toestemming. Dan kwam de comijn in haar gesprongen, want hij eiste niet lang ergens bedwongen die begeerte der goddelijke mildheid. De dochter van Sion stond dan gehuld met edelste vrucht, die zouden verspreiden die hemel, de hel en al oerkraai. Ze was eenvoudig, verscholen en rein, armzalig, gauw en zacht, waarom ze baarde den goddelijken zoontje. Als ze haar kind dan zag, was ze genoodzaakt om hem groot respect te bewijzen, ze bood haar genegenheid, ze bedekte hem aan. Ze stond verbluffd voor een groter werken van den ertien dat ze daar loerde, dat God des hemels lachte in de stal. Ze nam hem met troost in haar armen, want hem in de stal met grote ontferming, dat kind beschreidde daar ons misdaad. Die engelse zeemeester kwam dan van boven met zang begrijpen, ze dat kindje te loven, ze riepen al om met hemelsche feest. Als helderheid der zonnen zo blonk die nacht, den goeden menschen werd vrede gebracht, de blichten was gelijk en was niemand gehoord. 14. Daar was Joseph Maria, de bezitter, stond verschrift op van grote verwondering, hij merkte die werken des goddelijken raads. 15. Die herdieren devoot kwamen daar gelopen, daar zij die engelen tot had gehoord, zij vonden dat kind, zij eerden hem als een god. 16. Kom en schouw de koning Salomo! Die stal is zijn burcht, die kribbe is zijn troon, dat heerschap is Joseph met zijn huismoeder. 17. O stal, o kribbe, o doeken van Christus, begeerten u de hoogheid te straffen, die wellust des vleisches en alle gemak. 18. O klare voorbeeld van de heiligen, hoe groot armoede hebt g gehouden! Een vorm van leven bewijst het ons. 19. Wie hem vervreemd van dit spiegeltje, hij breekt in hem dat goddelijke spiegeltje, hij wordt ontwikkeld, hij wordt ontwikkeld. 20. Nu moeten we allen dit kind verbieden en geven ons vrede in onze tijden, hem zullen we eeren in eeuwigheid! B. — Hs. 6, 3. die heette — 9, 3. boeken — 18, 1. zegende. Nr. 9. Niet vervrouwen, wiens ogen tot deze liefde stonden, men doet ons groter vreugde aan: ons 19e geboren in de wereld troost, van hem is al die wereld verlaten. Deswegen wij allen weinen, zingen en springen: gloria in excelsis deo. Van Jezus' wortel gaar dekijn, van ons moestu geheiligd zijn en ook dat suddene bloemkijn, dat ons God liet in onschriftelijke schijn, deswegen wij allen vreugde in hooria: gloria in excelsis deo. Wie heeft iemand ooit gezien, die Bonder wel en zonder leid, de wereld heeft een kind gebracht? Dat heeft gehandeld die goddelijke kracht. Deswegen wij allen vreugde in hooria: gloria in excelsis deo. 3. — Hb. 2, 4. menschelijk lichaam. Nr. 10. 1. De zon van de rechtvaardigheid, die is nu opgegaan. Die vrouwen willen ons worden breed, daar heeft ons naar verlangen. geboren is die heilige Christ, die der wereld een verlosser is, nu laat ons jubilen! Die engelen zingen den heiligen sang, dat ze in de hemel al leugen: gloei, in excelsis gloria. Die duistere wolken zijn verdreven, die ons den schaden deden, dat de zon niet hoger kon gaan haar licht op enige steden. De maan geeft ons licht schijn, ze wil de zonnen een hulp zijn, genade wil ze zich veroveren. Die engelen zingen cei. Een slang hield veel jaren gevangen onze geslacht, des zijn wij door Christus gequittert daar met zijn geboorte van rechts die geboorte betemt ons alleen, dat daar heeft een jonkvrouw een kindje gekregen. Die engelen zingen cet. Drie koningen kwamen gereden daar zo veer uit heidenschap, een sterre leidde ze openbaar, ze kwamen van godes erzacht. Hoor de beleid, de troon, de kruik dat brachten daar drie heren stout, ze brachten al die dingen. Die engelen zingen cet, Herodes des harde toom was, hij woude saligheid niden. dat godes zoon was geboren, bij een konde des niet gehuld. hij wou een toome in zijn moed, en hij verachtte de kinder bloed, want hem was hard lede. Die engelen zingen cet. Vervolgens een kindje Jona en uit, je roept en zingt liedjes en maakt uw vrouw veel fouten: god is geboren onder, hij is geboren van Maria, hij wil ons van de zonden vrij: des beloofd ons Maria! Die engelen zingen cet. Dit is de 18e dag die wise: Ondertitel: Almere siderum, In de vroede, ons die kinderen zingen des avondes, dat gij heimweg gingt, dat God ons hier gebooren was op een wel heilige kerstnacht. Dat was de allereestste nacht, dat God de wereld ik gaf, dat God de wereld ik scheap: in een grippenwijdte hi geleid. Te Bethlehem werd hij geboren, in een grippenwijdte werd hij gebooren, daar en was niemand naast noch bij dan Joseph en de maagd Maria. Maria en hadden haar niet bereid tot enige handenwijsheid, daar zij haar lieve kind in want. Joseph die tot altaar Die hose van den beenen zijn, die men ons nog laten zien, en daar toe dat wel heilige kleed, daar God zijn menselijkheid in ontplooide. De koning Herodes die toomde hem zeer, hi sprak: Hoe kan ik een arme deern een kind gewinnen zonder man, dat heer was over de wereld al? Koning Herodes, dat doet ons noodzakelijk, nu slaat ons alle die kinderen dood, en spaart noch koning noch keiser kind so was het gezaaid in de landen vint! Zie, de volgende elf duizend dood, zie, de torturen al haar jonge bloed, hoe diep dat ze daar in zijn woede als in de jongste kinderen bloed! Een stem als van den hemel kwam tot Joseph de wel heilige man: schaf je van hen, des doet ons noodzakelijk, of Jesus Christus blijft hier dood! Joseph die liep en rende dat hij een ezelkin gevangen, daar op deze hij dat machtige kind met hare wel lieve kindje. Maria die vast voort ging rechtaan den langen weg, den smalle pad, zo als in dat Egyptenland, daar waren zij als onbekend. Daar na over drie en dertig jaren werd Jesus aan dat kruis geslagen. dat de kruis was. Voeten lanceerde. Och, Jezus Christus was zo krank. Van gheshelden en van zware slagen, dat hij dat kruis niet kon dragen, daar toe gauwe wieden. Dat wij het kruis met hem droegen. B. G6, — Hb. 2, 1. floecil — 5, 4. Die haas. Nr. 12. Gheschellen, nu laat ons vrolijk zijn en laat ons roosjes lezen! Die engel heeft ons die bootvaart gebracht, waarbij daar droevig mogen zijn? Och wonder boven alle wonder, meer dat wij hebben vernomen, hoe dat de edele zoon van God uit de hemel is neder gekomen. Dat heeft gehandeld een reine magdel, van God wel zeer geëerd. God heeft ze waarlijk wel beflagd: wie zal daar droevig mogen zijn? God is geboren te Bethlehem van een magdel geëerd. Maria's onbevlekte gebruik heeft hij bedacht: weet u niet onbevlekt te zijn! In Bethlehem is hij geboren, de koning boven allen heren. Grote armoede heeft hij zeer uitgezocht en ons heeft laten zien wat te leren. Nu merken wij dat zijn waarheid : een kribbe was daar hij in rustte. Och bedden noch pluizen waren daar bereit: dus schuif met hem wanten! Een os en ook een ezeltje stonden bij elkaar in de krib. Ze verwarmden dat lieve kindje daar lachte in de kerkje gewond. Drie koningen groot uit verre landen, zij zijn gekomen tot in de steden. Zij brachten het lijdbaar offer aan: wilt u offeren, dan doet u deze gebeden. Maria, zijn moeder en de kindje geëerd, in lijden zijn zij beide gesteld. Laat ons met hem in lijden weenen, wij zullen verloren van de vint gevoeld. In de similaire lof zingen, O virgo Maria, deels plenom gratia! De engel die die nacht in de bootsschap bracht, leidde ons ter groot in der nacht, cel. Hij groette ons met vriendelijke midden van hemelrijk. Hij zei dat hij een oude ontfaen Jesum Christus zonder gevaar was. Dat was een wonderlijk ding: Die maagd met een woord ontving. Ze droeg hem maandenvolgens, negen maanden als vrouwen bij naturen plagen. Geboren werd die edele draagtekort nachts in koudere middenacht. Men leidde in een kribbejeuk, het zoete kindejeuk. Dat kind moet zijn gebenedijd en zijn moeder in alle tijden. Ons genoegen die avondster, die ons verloot met zoete wijn, wel was haar deel, suis, nul, suis, nog. Jesus, mijn, sprak Maria toe. Dat huis dat had zo vele gaten, daar was Christus in geboren was, wel was haar deel, suis, nul, suis, nog. Jesus, mijn, sprak Maria toe. Ze zette dat kind op haar schoot, ze kusste voor zijn mondje root, het was zo zoet. Suis, nul, suis, nog. Jesus, mijn, sprak Maria toe. Ze zette dat kind op haar borst, ze sprak: Grote eer moet u geschenken, wel was haar deel, suis, nul, suis, nog. Ze zette dat kind op haar arm, met groter verwondering zag zij aan, het was zo zoet. Suis, nul, suis, nog. Jesus, mijn, sprak Maria toe. Die moeder maakte den kind een baad, hoe lieflijk dat daar in zat! Wel was haar deel, suis, nul, suis, nog. Dat kindejeuk platerde midden in de hand, dat water uit de beken sprong. Wel was haar deel, suis, nul, suis, nog. Jesus, mijn, sprak Maria toe. Die OB en ook dat eigen kind dat soete kindejeuk. Wacht, wat zijn die dingen. Susanna, ninna, een nochtans lief kind. Jezus, mijn aparte Maria, toe. B. 69. — Schon, hoor, Belgisch 2, 21. Nr. 15. 1. Ons is geboren een kindje nog kleer dan de zon, dat zal ons alle vrouwen zijn als tot de engelen wonen. Die sterren geven op de hoogten schijn als door de hemel gedrongen, Maria, die heeft baar liefste kind met ganse minnen gewonnen. Ze lagen in een kribben, met baar sneeuwitte banden, ze kusten voor zijn mond: dat had haar zeer verlangen. Dat kindje speelde met zijn moeders been met zijn kleine armen, het lachte haar aan alsof ze iets zeer aansluitend vond met zijn blauweogen. Wel, wel, jonkvrouwen, de koeter waerverdert stonden, dat een dergelijk kind met ganse minnen gehouden werd! Nu zwijgen, nu zwijgen, mijn kindje, mijn God, mijn troost, mijn hart! Van die soort zal ik moeder zijn, behoeden mijn eer. Amen. Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven, hij heeft verschenen aan zijn vaders troon, hij brengt ons in het eeuwig leven. Doe Jesus Christus geboren was, gewonden in armen doeken, daar en was bont noch daar en was grauw, hij lachte met blote voeten. Die os en ook dat ezeltje kon niet spreken, doe Jesus in de krib lan lachen, doe lieten ze haar eten. Die os en ook dat ezeltje dreef daar grote feest, doe Jesus in de krib lan lachen, tusken twee stemmen beesten. Die os en ook dat ezeltje dreef daar groten wonder, doe Jesus in de krib lan lachen, in een kraken doek gewonden. 12. 0 et 0 et gloria. Dat is: "Jesus Maria zijn zoon: God laat ons gewinnen!" 6. — Ha. 3, 2. sneeuwvitaan — 4, 4. ogenkijkend — 5, 4. liefde. Nr. 16. Dit is die wise: Tot aan gehedegen mijn oostkant gaen 1 tegen den winter... 1. Een is geboren een uitverkorene dein kindje. waert niet geboren, waren verloren, laat ons een beeld zijn! 2. Macht beminden een bad van tranen nat, badet beminden daarin! Hier wordt geheel afgelaten, in bloed gedragen ons ons wil. Ons is geboren een. 3. Nu wiegelen, hem Baden met reinen gedachten en zingen hem dier! het spreekt de bloem, hij heeft een eeuwig grond, en dat is waar, Ons is geboren een. 4. Nu leert hem gaen in een volstaan in dode toevoort! U afkeren vergrammeld beminden zere, en bij wordt verstoort. Onze is geboren een. 5. Elke aan met zijn zinnen een voetstap der minnen en neemt hem aan. Hij aals beminden loonen met hemzelf, dat weet ik wel. Onze is geboren een. B. Tl. — Hk. B, 3. aan de apret. Die Ha. heeft nog een 6. Str.: dat dezelfde, maar groot verdorben is, zo laag ik aan weg. 43 Nr. 17. 1. Ons is geboren nu ter tijd Jesus Christus gebenedijd. Hij is god en mens, des samen zeker zit, die ons van de zonden heeft gered. 2. Die hemel en aarde niet kunnen omvaagen, die heef een teder moedertaal zien in barre waren lichaam bevangen, met een woord bevrijd zijn ontstaan. 3. De moedertaal werd moeder en baar een kind, haar lichaam geheel bleef heilig, bevlokt en werd zij niet een twintig, maar zij bleef macht van god gehuisd. 4. Dat kint wies op ende wert een man, den heischen draken dat hi verwan, god ende mensche bleef hi nochtan, daer alle salicheit licht an. 5. Voor ons heeft hi ghenoech ghedaen: hi heeft van minnen den doot ontfaen, hi heeft ons themelrike ondaen, dat langhe ghesloten hadde ghestaen. 6. Nu desen kinde so bidden wi, dat van der reinre maghet vri gheboren woude worden, dat hi ons armen sondaren ghenadich si. 7. De moeder wi bidden van desen kinde, dat si in onsen hulpen sende haer kint tot onsen lösten ende, dat ons die viant niet en sehende. 8. Maria so heet die maghet rene, haer kint Jesus van Nasarene : hem bidden wi, dat hi ons verlene sijn gracie, so onse doocht is clene. 44 9. Lof, glorie, eer ende wnerdiclieit 80 moet bem flijn in ewiclieit, want bi ons allen beeft bereit den pat der ewigber ealicheit. A. 20. — B. bS. 2, 1. en conde bevaen — 2, 2. den bevet een t. m. ontfaen — S, 3. bevaea (ontfueii) — 2, 4. ai hem (aine, A »i eo) — 3, 2. baer maechdom blesf al oDglieschent — 3, 3. beflecket bo en wart — 4, 3. daer alle oose aalicheit leghet aen — 4, 4. daer ewighe aalicheit leghet aeu — 5, 3. dat bemelrike heeft bi opgbedaen — 6, 1. au fehlt — 7, 1. wi bidden der moeder — 7, 3. deseu (omen) - 8, 2. dat küit heil J. — 8, 4. want (ao) — 9, 2. die raoüt (so moet) — 9, 4. den wecli totter — Schon Hör, belg:. 2, 16. f Nr. 18. Dit is de brief: Vooralef aan de vrolijke lezer, De god die op ons is geboren, werd in Bethlehem een stedelijk schijntje. En daarna verrees hij als een middenweg een echte ster daar mee. Drie koningen werden de ontwaart, dat de ster schijnende ook al klaar was, bij beide algeblikken: De Joden is een koning geboren, ons bede en is ook niet verloren, wij de Boeken blijven in het joodse rijk. De koning zijn scheiding, doe van daar, een en wouden niet lang bezien beiden. Die ster was schoon dan de dag, ze hield altijd den rechten pat, haar geheugen was bij de eerde, haar weg was de waren als men behoefte, maar God bad de sterren geboodten ten einde dat ze haar keer deden. Te Jerusalem kwamen ze eerst aan, de ster bleef verloren. Vragen: weet daar iemand van? Een koning is daar geboren, een teken is van hem gezien, zo veel als in dat oostenrijk. Wij en kunnen des niet ontgaan, wij zijn hier gekomen en denken aan hem, wij drie algeraamde. Doe Herodes dat vermaan, zijn angst en was niet helemaal clean, hij werd in zijn zinnen ook al geraakt, en alle die staten daar mee. Hij liet halen de hoogste priesters en daar toe de wijste meesters, ze waren uitverkoren: Ghi heren, een dine heb ik gehoord, conditie met des iets maken vrij, waar dit kind is geboren? Ze zeiden alle: dat is waar, te Bethlehem is geboren. Dat sprak al de profeet Elaar, zo veel jaar te voren. Doe Herodes dat had verhoor, de koningen deden hij voor hem komen. "Hij zag hem welkom in zijn hemelse rijk: "Mijn heer, ik versta uw woorden, waarom gaat u in uw koninkrijk?" Die koning sprak en dacht daarover: In geen qua, hij ziet hem openbaar. Herodus sprak: "Ik geef u raad, ga naar Bethlehem, daar moet u heen varen. Ik zeg u dat al naar voor werkt, dat kind dat moet u vinden aldaar, dat heb ik wel vermomd. Als gij weet waar dat kind is, maak dan dat kind wijs, als gij wederom komt." So wil ik komen als ik eerst kan en wil ik hem doen groter eer: dat kind dat wil ik denken aan voor een landseigen. Die koningen scheiden die van daar, die stem die schijnt daarvoor hem duidelijk, zij zouden zij recht leiden. Die stem die zou daarvoor hem gaan als tot de staat, daar zij bleef staan, daar was Maria en haar kind in waren. Die koningen traden in dat huis, daar toe en was hem niet lede, zij vonden dat kindje schoon, edel en klaar, Maria en Joseph daar mee, zij vielen neder op haar knie, zij dachten aan dat kindje aan drie mit rechte opmoedige sin, zij keken op haar schatten, zo kostbaar, zij offerden meer, wierook en goud met hartelijker minnen. God die vader deed het hem openbaar, des nachts in hun dromen, zij zouden van Herodus vorm, niet weer tot hem komen. Zij waren des zo wel verschoond en waren van Herodus verloost, dat kwam hem algeheel: zij waren des zo wel gemoed, zij voerden een anderen weg zo goed tot hare koningrijk. 1. "O suverne macht van Israël, wilt u verblinden?" "Om der schönerenbotschaft die ich u breng, Benedicte, tu in mulieribus valamus valamus! Aoe plena gratia, tecum dominus, benedicta tu in mulieribus." 2. "Als ik je botter-schap schone, die dengelijk heeft gedaan, heb ik van schemels troon de heilige geest ontvangen. Benedicte, tu." 3. "Als Joseph dat verstond, dat Maria was bevrouwt, hiems peinsde in, zijn gevoelde hem waar beter gevlucht. Benedicte, tu." 4. Des hem die engelen schone toesprak en riep: "Joseph, Davids zoon, en wilt u begrijpen niet! Benedicte, tu." 5. "Nog eens ontsiet te nemen die moeder Gods Maria! Dat van haar werd geboren zal ons van vrienden zenden. Benedicte, tu." 6. "Maria en Joseph vervoerden beide samen tot Bethlehem de stad, daar zij hun herberg nagemaakt. Benedicte, tu." 7. "In een arme huisje, als zonder weigering of deur, om dat zij waren van armoede bloot, moest hij alsof geboren. Benedicte, tu." 8. "Als het kwam tot de rechter middagmaal, zo heeft die macht gebaard een kindeken van groter macht, als de engelen ons verklaren. Benedicte, tu." 9. Daar baarde die zuiverlijke de here gebeden van hemel en aarde: lof zij haar talrijke tijd! Benedicte, tu." 10. "Laat ons lovend dit kind beschrijven, die ons genoemd is Jesus, stil zijn wij hem, hij weent zo seer, en zingen hem aldus: "Te deum laudamus, valamus valamus," zegt de suikerzoete Jesus! Jij bent ons donder, te deum laudamus." A. 10. — Hb. 9, 4. tot alder tijd." Benedicte, tu. 