title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: aJ^ÄAAA; SÖndjolih, e. s, v. zout- water-schelpdier, S. d^^JUu ^iuäjoeh; m^njindjoeh, e. ruk aan iets doen, b.v. aan iemands arm. ja-u» sanda, I. Pers. Vm w. 1 e per- soon, samentr. van s^'hajanda, zie s^haja, II. scherts, grap; sanda-goerau, allerlei gekkernij ; b^rsanda-goerau- wan, gekheid maken van velen. B. R. bös.; b^rsanda-sanda dengan dia, den gek steken met, b.v. met een vloek, Sali. Sal.; b^rsanda-sandakan, voort- durend gekscheren met, b.v. patoet- 606 <XUw ^cVa. kah ^ngkaii bersanda-sandakan akoe, Mes. Kag. R. Chaib. tXjuA, senda, pers. Vmw. 2» pers. samentr. yan si met ^nda^ b.v. ^*a &^r- kata : ajo hat kakanda, kamt nen Mn- dak Mrtanja senda (tjkJUwww), Sj. S^l, Dal. p. 118, Sj. Ind. K^sna en hij zeide : komaan mijn broeder, wij zijn het, die u willen vragen. JUUw sind, Arab. Achter- Indie ; Hind dan Sind, voor- en achter-Indie. (5^t(\Juv SOendari, Skr. teeder, lieftallig, Sadj. Mal. p. 47. •IJuaam söndawa, Skr. salpoter, buskruit. Ook = s^rdawah, zie ald. vä) JüuAi SÖndat, benepen,beperkt, nauw in omtrek, beklemd in e. holte, pijp of ring, verstopt, ook beklemd van gemoed, b.v. hati jang loewas mendjadi sendat, het verruimde ge- moed werd beklepoid, Ihr. b. Gh.; perigi jang amat sendat, een zeer nauwe put; menjendat, bekneld in iets, vast zitten in iets, bekneld om iets, er niet af kunnen, van ringvor- mige voorwerpen, verstopt van pijp- achtige, v. d. W. v:;;JULm sindat, e. 8. V. platten armring van stof met gouden banden, door vrouwen aan den bovenarm ge- d ragen. ^iXJuA/ sandar; Mrsandar^ leunen; t^rsandar^ geleund; m^njandarkany iets doen leunen, ergens tegenaan zetten, b.v. een piek tegen den wand of tegen den schouder, Ind. Poet.; sandar-m^njandar y tegen elkander leunen; sandar an en p^sandaran, dat, waartegen geleund wordt, steun of leunpunt; pesandaran koersi, rugleu- ning van e. stoel; menjandari^ iem. ondersteunen; Mes. Kag-'^m^njandar- kan perkataän^ samengestelde uit- drukkingen vormen door nevenschik- king der woorden. Jav. sender, id. sÖ<Xm* sßndar, e. weinig snorken, V. d. W. Zie tj^ndar. \ JuLam sindir; menjindir, zinspe- len, zijdelings aanduiden, steken on- der water geven ; ^mc^era«, zinspeling en in zooverre ook bespotting; p^njin- dt?', zinspeler, spotter; poekoel anak, sindit* minanioe, de dochter slaan, den schoonzoon bedoelen (lett. op hera zinspelend), Sprw. \tXJL4v Sender, Jav.leunen,= san- itär, zie ald. U JUm« sandßra, gijzelaar, R. v.E., aan het gerecht overgegeven, pand, gijzelaar, M, Zie sendo. c s jOLwuSÖndÖroeng, e.s.v. week- dier, dat in de zee leeft en zieh tot een bal kan ineentrekken, zoodat het daarvoor ook wel gebezigd wordt. c xtXJU. söndfering, e.s.v. boom. ^\(XjLu* sfendörik, e.s.v. kris, af- komstig van Mandar op Celebes. j^JUAwSOendoes, Perz. brocade; kain soendoesi, e. s.v. zijden stof met gouddraad doorweven. £ JULm sandang, I. schouderriem^ koppel, draagband, bandelier, sjerp over den schouder, band eener hooge ridderorde; sandang gawi, in het Palemb. koopen en verkoopen van heerendionst ; sajap sandang ^ zeker tooisel van den Vorst, bestaande uit twee over de borst gekruiste goudeu ccXJUw kettingen, waarran de eene gadjah ghnoeloeng en de andere majang m^- ngoerai heet; bersandangkan pedangj een zwaard aan een koppelriem dra- gen; menjandang, iets aan e. schou- derriem, koppel enz. dragen; mem- persandangkan di-atas bahoe, iets aldim over den schouder hangen, R. Chaib.; serandang, gaffelvormige bok om mästen op te richten. II. Jav. sandangan^ kleeding, klee- ren, bekleedsel, = pakaijan^ z. pakai. c JüLww sandoeng, I. trapper van een weeftoestel, ook kniebalk, krom- hout, d. B. Zie sendong, IL Jav. =z antoek; f^rsandoeng z=z th'antoekj ergens met den voet aan blij ven haken of met den voet er tegen stooten, in iets hangen, zooals een gebroken arm in een doek, over of op iets hangen, b.v. een doek over eene leuning; ook t^rserandoeng ; zuiver Jav. k^sandoeng ; sandoengarij de tres- sen of lussen van passement in een rijtuig, waardoor men de armen steekt om gemakkelijk te zitten; batoe san- doengan, steen des aanstoots ; tjampak sandoeng of 7nam sandoeng^ e. spei, waarbij de spelers twee aan twee op elkander paardjerijden en elkander een saamgewrongen doek toewerpen; zie antoek, c4Xaam sßndang, e,s.v. gezangder rüjat van Riouw en Liugga ter ver- heerlijking hunner voorvaderen. ^JüuM sanding, I. wat voor de hand ligt, gemakkelijk te verkrijgen of weg te nemen is, vlak naast; doe- doek b^rsanding^ vlak naast elkander iJitXA-kW 607 zitten; m^njandingkanj dicht naast elkander plaatsen, b.v. bruid en brui- degom na de rondleiding. II. scherpe kant,zijde*,sawcfm^^^w- djoeroe^ geometrische kant; bh'san- ding^ kanten hebben, kantig; bersan- ding meloekai, verwendende kanten hebben, fig. van iemand die niet te vertrouwen is. ccXjlam soendang, e. s. v. kort en breed zwaard, afkomstig van So- lok en Atjih, d I.Cr, id.; een lange^ zware kris, v. d. W. c JOUw SOndong,metvoorover ge- bogen bovenlijf voortgaan; menjoti- dong, op die wijze garnalen vangen door e. s. v. zaknet voor zieh uit te duwen ; oedang sondong^ e. s. v. zeer kleine garnalen. c JU^ sendang, over den sehen- der han gen, hier van selendang, zie ald. cjOLw sendong, knieen, krom- honten, M- c JOLa« sendeng, schuin op een oor staan van hoofddeksels. MÖn. ook scheef v. d. oogen en v. d. schoudera;. b^rsendengan lajarnja, schuin staan, overhellen van de zeilen, R. Chaib.; serendeng, hetzelfde met verscheiden- heid. foJüLwwSindap-sindap,Jav.roos^ witte schilfers op het hoofd. Prab. Dj. M) cXJLyw sandik, Arab. sanddiky mrv. van soendoek, kas, kist, b.v. dan empat boewah sandik kahwah, Noer Moh, Mf JULa. SÖndok, MÖn. sandoek, op^ Java s^ndok, lepel, potlepel, eetlepel,, 608 Ot^A* (^4Xa4m ook e. s. V. schepnet, Oend.; m^nßri' <iokj met een lepel opscheppen, lepe- len; zie ook soedoek. ^'cVJLwww SOendoek, =r= soedoek, zie ald. JcXjLu» sfendal, I. m^nßndal^ vast- zetten door tusschenvoeging van iets. IL Jav. m^nj^ndal^ opzettelijkuit- iichten , uit wippen y an iemands wapen zonder dat hij zulks vermoedt; käsen- dalafiy zijn wapen op die wijze kwijt- geraakt zijn. H. T. JjOuwSOendal,onzedelijk,ontuch- tig yan eene vrouw, hoer, boeleerster; 8, holong, e. s. v. vrouwelijko booze geesfc met lange hären en een gat in den rüg, e. plaaggeest der kraam- vrouwen == pontianaL Zie ald.; boe- nga soendal malam^ e.s.v. welrieken- de bloem, die 'snachts bloeit; roem- poet soendal gatnü, e.s.v. gras, welks zaad zieh aan de kleeren hecht; me- njoendal, hoereeren, boeleeren, zieh als een hoer gedragen ; p^rsoendalan, hoererij, hoerdom, ontucht. JjU^ SOndol, met neergebogen kop van hoornvee; m^njondol, met neergebogen kop tegen iets stooten. JJüum sendel; Mrsendel, tegen iets leunen; hersendet bahoe, sehender tegen schouder, = sender en sandar, zie ald. aJOum Sßndam, verbergen,wikke- len in; t^rs^ndam, verborgen, gewik- keld, b.v. i^rs^ndam ka-awan biroe, verborgen, gewikkeld in de blauwe wölken, C. en S. * JUjww Sendo ? sendo agoeng, MÖn. een rechtsterm, beteekenend het ge- val, waarin iemand aan zijn schuld- eischer wordt overgegeven in dier voege, dat zijn leven de schuldvorde- ring waarborgt en dat deze tenietgaat als de schuldenaar komt te sterven. M. Zie sand^ra, waarvan het eene samentrekking is. •cXJL^wSfendoe, bedroefd,naargees- tig, zie sedoe en sMoet, Ä5>«tXA^ SÖndotjODg, naam van een zoetwatervisch. (J'o» Jüvm/ sßndoedoek, ook sike- doedoek, e.s.v. heester, welks blade- ren als zeep gebruikt worden en welks kleine eetbare vrachten veel op de karamoe7iting gelijken. N.JO^sandoera? b.v. balai ber- sendikan sandoera? H. Boedj. ^juj^^ö^Xm^ soendoesin, zie soen- does ; ook komt het voor als eene kleur, b.v. b^rkam warna soendoesin perboe- watan benoetva Mesir, R. Chaib. »cXaam SOndeh, naam van e.boom die gom levert. Volg. and sondi, Zie aldaar. (^OOLm^ sfendi, Skr. gewricht van het lichaam ; scharnier, beslag omiets, voetstuk van een pilaar; salah stndi en tergHiat s^ndi, ontwricht, Oend.; k^na s^ndi, geraakt, verlarad zijn in de gewrichten, inz. door tooverij; menj^ndi-nj^ndi, ontwrichten, ont- leden van e. geslacht beest; m^nj^n" dikan, met iets, b.v. met goud, be- slaan; penjakit s^ndi, jicht, v.d.W. Zie s^ngal. j^ JUuw Sindi, Sindh, de naam v. een provineie van Bengalen, hoofd- plaats Hyderabad, waar Alexanderde ^cXaam &J • •JUM 609 Groote in 325 v. Chr. is geweest. Sadj. Mal. p. 28. ^O^XMi SOndi, e. s. V. boom, die g^tah levert. ^^jcXjLm, sfendiri, zelf, eigen, al- leen; s^ndirinja^ ook vanzelf, b. v. her g er ah s^ndirinja^ vanzelf bewe- gen; sama shidirinja, onder elkander, van personen, zie bij diri. CT S^nang, I. kalm, tevreden, gemakkelijk, het goedhebben, totiets gestemd zijn, verlichting hebben van pijn of ziekte; senang membatjanja, gemakkelijk om fce lezen. Sadj. Mal. p. 1; kasenangan, kalmte, tevreden- heid, comforfc, gemak; memperse- nangkaUj kalmeeren, tevredenstellen enz. dimana negarijang tiada senang j disoeroeh pers^nang, overal waar het land in onrust was, werd gelast de rust te herstellen. M. IL e.s.v. boom met hout, dat voor waterbouw geschikt is. i^AA-u. sÖuonggang, e.s.v. zout- watervisch, die steeds ondersteboven ^ Staat, van tonggang, zie ald. -jLäa-ww senapati, Jav. opperbe- velhebber ; senapati ingalaga, opper- bevelhebber in den krijg. ^^Mf SÖnak, gezwoUen van een rivier, doordat het water bij opkomend tij niet weg kan; benauwd in de maag- streek gepaard met opgezetheid, ver- oorzaakt door ophooping van stoffen, of door een stomp, bloedverlies enz.; menpnak-njenak^ al hoogerenhooger stijgen van het rivierwater, b.v. dan O'jdr hilir pon menßnak-njenak her- Mnti menengar segala orang mena- ngis, en het afloopend water nu stond stil en steeg al hooger en hooger om te hooren naar de lieden die weenden, N. Moeh. ; kasenak-senakan, door die benauwdheid overvallen; t^rs^nak kaittj niet uit zijne woorden kunnen komen ; t^rsenak hatij overstelpt van gemoed. dixjM sang, Perz. steen, jvJLwM SÖnam, I. bersenam, zieh uit- rekkon, b.v. van iemand, die geslapen heeft, gymnastieke oefeningen hou- den, de spieren oefenen; tali senam^ stuk lijnwaad, waaräan een barende vrouw zieh uitrekt; te Singap. het touw, dat van het dak boven de slaap- plaats eener kraamvrouw afhangt om zieh op te richten, bij wijze van een beddekwast, C. en S. II, indigo-blauw, ook als kleur, indigo aan stukken. Zie sanam. ^5^Ujuw sönamaki, zie sena. JkLw sfenen, = itsnaiUj Arab. de tweede; hari s^nen, Maandag, letterl. de tweede dag; s^nenan, Jav. tour- nooi, dat hier en daar op Maandag gehenden wordt, ook tournooi in het algemeen. <w-La.xJLJUw sönautiasa, steeds, voortdurend, zie neiiasa, ^ JUuLuw sönandoeng, in zijn een- tje neurien. Jo«ju*i sönolbal, e.s.v. vogeljK.D. 5t>yw^ sönoedoeh, C. en S. e.8.v. plant, die in de bosschen voorkomt. xj JLwSßnoeiloeh, betamelijk,be- hoorlijk, meestal negatief gebruikt, b.v. tiada s^noenoeh^ onbetamelijk, on- behoorlijk. Mogelijk van nono, Kw. 39 610 i^yu sanono = sap&ti; tiada sanono =: tiada sap^rtinja, onbehoorlijk. Zie nono Jav. wbk. Volg. deze afleid. zou het dus beter zönder h zijn. is^yXjM S^nohoDg, naam van een zoutwatervisch. (35'«i-Uw Sßnokek, = tßnokek^ zie aldaar. ^jjö^Ju« sinoehoen, Jav. de aan- gebedene, titel van den Vorst; grdw. soehoen. aU^sSnoIl, voljopgezetjbenauwd van den buik door winden of te veel eten, zie s^nak. ^Uw sani, Arab. hoog verheven, kostbaar, prachtig, schoon. Xaw SÖni, dun, fijn, zoowel van vaste lichamen als v. vloeistoffen en de stem, b.v. boeroeng jang s^nij een fijn vogeltje, Ibr. b. Chas.; ajar s^ni, urien; oelar s^ni, een fijn, onschade- lijk slangetje; soewara jang seni, een zachte stem; M^n. pUoeh sani, doods- zweet, angstzweet. ^Lu» SOenni, Ar. volgens de wet of soennah, orthodox, sunniet. &aJLm SOnnijat, Arab. assonnijat, de sekte der Sunnieten. jJluUw SÖnigai, v. sigai, dwars- houten in een paal om het beklim- men daarvan gemakkelijk temaken; tangga s^nigaij zalk een paal met dwarshouten gebruikt voor ladder. yxkjM sßniyar, weeuwenaarspijn, het fcintelend gevoel in den arm, ver- oorzaakt door het stooten van den elleboog. yKkMj sßnnjor, Port, seigneur. S^nnjap, gewoonlijk ver- bonden met soenji tot soenji-sennjapj doodstil, eenzaam en verlaten; tidoer s^nnjap, stil of rüstig slapen. jvAJLy« SÖnnjoem, glimlaeh; t^r- s^nnjoem, glimlachen ; tPrs^nnjoemj simpoel, eventjes glimlachen, lett. geknoopt glimlachen ; ters^nnjoem radja, valsche glimlaeh, grijnslach; membawa t^rsi^nnjoem, met e. glim- laeh tegemoet kernen, K. Chaib. 152. iA*.AJUy sfeunjampang, juist van pas, het trof juist, juist nog, b.v. s^nnjampang hart lagt pagi, Prab. Dj. terwijl het nog juist oehtend is; dan pagi ini sennjampang ada pa- kaijan orang lamjang disewa^ en juist dezen morgen waren er kleeren van een ander, die gehuurd werden, Mes. Kag. sennjampang lagt d^kat negari, terwijl wij juist nog dicht bij de stad zijn, Pr. Dj. NB. niet to verwarren met de verkorting van sapenjampang^ zie sampang. &AAAM SÖnnjoeh, =:sentoeh, z. ald. yjM sau, zie d^sau. yMt SOe, verk. Yanhongsoe, zie ald. fyyw SOewa; ^^rso^e^a, ontmoeten, eene ontmoeting hehhen, =:hert^moe, ook Mön. Zie soewah. ^iif^yjy^ soewatoe, (verb. V. sawa- toe), een, een zekere, 'n, ook verkort tot satoe; sasoewatoe^ het een of ander; s^gala sasoewatoe, alle dingen, doch elk afzonderlijk gedacht; barang soe- watoe, eenig ding, onverschillig welk; soewatoepon tidak,nietB hoegenaamd; sasoewatoe ph*kara^ eenig geval, eeni- ge zaak; bersoewatoe^ e^n zijn met iem. of iets; mhnp^rsoewatoekan^ tot e^n maken, tot een brengen; s^gala p^r- soewatoe^ van alles wat,b.v.(?aw goeroe kaempat itoepon dikaroeniat radja djoega akandia segala persoewatoe, en ook aan die vier leeraars schonk de Vorst van alles wat, M, H.; satoe- satoe, een voor een, ook: een enkel, b.v. P^l. Abd. p. 30 r. 1: mUainkan ada enam toedjoeh anak dalam satoe- satoe roemah enz.; lepas satoe, safoe, bet een na het ander; tidak satoe- satoe, niet maar e^n enkele, d.i. veler- lei, ook in de beteek. van: als het 't een niet was, dan was het 't ander, dan dit dan dat. ^c^l«^ SOewadji, broek, d.i. een touw raet een oog aan beide einden, dat om lasten wordt geelagen, die men ophjjschen wil en in welke oogen raen de haak van het hijschblok slaat. ^•.--u; soewara, Skr. stem-, ook klemtoon ; soewara Msar, een harde stem; s. ketjil, een fijne of zwakke stem; menjoewara, kommandeeren, bij de militairen; s. katak, kwaken van kikkers. {£)^y*** SOewari, I. zie kasoewari. II. zie permaisoeri en ihoe swari van istvari. Skr. meesteres. ^jwI««m; SOewasa, spinsbek, een mengsel van een of twee deelen goud met een deel koper, v. d.W. Winkler Prins geeft op als de wäre naam Pinchbeak en voor het mengsei 128 dl. koper, 7 dl. messing en 7 dl. zink, of 2 dl. koper en 1 dl. raessing. Het is zeer smeedbaar en gelijkt veel op goud; ook klokkenmetaal. Skr. soe- cs^V^ 611 var6as, zeer blinkend. Dat het wer- kelijk in het Mal. gebruikt wordt als de naam van e. metaalmengsel blijkt uit voorb. bij F. en vooral bij M.: hardm m^makai soewasa dan perak jang ditjampoerkan tembaga, 't is ver- boden spinsbek of zilver vermengd met koper te dragen; ikan soewasa, e. s.v. kleinen, welsmakenden zeeviseh. -jLaa.I^^.w soewasani, Skr. wel- kem ! lett. een goede zete ! diMri soe- wasani, welkom geheeten worden, P. Zie ook sila, ^jSi\y*i SOWangan, Jav. e. vlieger met een windharp. ^l^-wwM SOewangi, nachtspook, booze geest; &oeroßw^ soetüangi,n.2icihi- uil; tempat soewangi, plaats, waar booze geesten zieh bevinden. of «.A« soewap, zie o«^. v^l*^ sewaka, Skr. toevluchts- oord, huisvesting, onderkomen; Mr- sewaka, zieh dienstbaar stellen of dienstbaar zijn. Niem. bl. 4« dr. p. 17, ook een onderkomen hebben. Moh. Han. Asm. Pat, Jl*-yw SOewäl, Ar. vraag, vraag- stuk; &^r50öW7c^^,v ragen doen; soewdl djawdb,YraB.g en antwoord; her soewdl djatvdb, redetwisten; kitdb soewdl- djawdb, vragenboek. Jt^M» soewala, Jav. tegenstand, verzet. Zie ook Jf«ju«. v^La*, SOewalap, e s.v. vaartuig. i^yi^y** Siwalan, Jav. de vrucht van den lontarpalm. -x)t%AA,SOewanii, Skr. echtgenoot, gemaal, man, in beleefden stijl; b^r- soewami, huwen, gehuwd zijn, v. eene 612 y^T*^ vrouw; b^rsoewamikan, tot man heb- ben ; mempersoewamikan^ een meisje doen huwen, een man doen hebben, ook tot man nemen. y^j"^ SOeboer, gezond, welig, tierig, frisch, van planten en ook van kinderen. «UJ5-AW soebang, oorknop, e. s. v. gouden of koperen ooraieraad, dat van voren e. rond schijfje of plaatje vertoont, ook schijfje van suikerriet en derg. om de overeenkomst daar- mede; 5. lontar, een opgerold lontar- blad voor oorknop gebruikt; s, bahi^ plank voor in een bootje o^sampan; soebang -soebang, e. s. v. franje van schijfjes mergpit aan gordijnen, Päd. bovenl.; menjoebang^ suikerriet of iets derg. in schijfjes snijden. Op Java soebeng en soew^ng^ id. ^^^SObok; menjobok, onver- hoeds overvallen. (S-Jw^ SOebik ; menjoebik^ uit- werken met een stift bij het graveeren of houtsnijden; zie tjongkil en oekir, (^.jj.^ SObek, gescheurd; m^njo- bek, een klein stukje van ietsafscheu- ren, zie kojak. (^iy^ SOebal, grof, niet netjes, v. werk. ^y** SOeban, splinter. ^yw SOebi, vail het Arab. soelbi^ zie äld. y^y** SOtorjkoepeljlusthuisjejZol- der, bovenverdieping, het Mal. woord voor het Chin. loteng» to«.«iM SOetfera, zijde, van dezijde- worm, zie I^jCm*. «^•.M* SOtong, e. s, V. inktvisch, die gegeten wordt, ook soentoeng; zie pompong. i^^y^ SOetan,verb. van het Arab. soeltdn^ zie ald. v^yJM SOetoeh, plat dak, zooals de huizen in Arabie hebben, v. het Arab. satah^ waarv. soetoeh het mrv. is, -.•«-wü SOdja, Batav. buigen bij het aanbidden van een afgod, zooals de Chineezen. ,jL^«kw Saudjana, zie jodjana, ^^►•^u/ SOedjen, Jav. bamboezen of honten braadspit; afgeleid van soedji = lan(}ep, scherp gepunt. i^y** soedji, I. borduurwerk, borduursel; menjoedji, borduren, stik- ken, versieren met arabesken; soedji bilang j grof borduursel, waarvan men de steken teilen kan,borduurpatroon; soedji-menjoedji^ allerlei borduurwerk maken, Bioemi. Zed. verh. Mes. Kag.; kam bersoedji, een gebordunrd kleed. II. binnenste van een gräankorrel, = hati^ V. d. W. III. e.s.v. gist in kleine korrels, gelijkende op griesmeel, die men in beslag en brooddeeg mengt om het te doen rijzen; ook fokt men er soms zui- gelingen mede op. IV. Zie soedjen, i^y**' SOetji, Skr. zuiver, rein, schoon, heilig, vlekkeloos; schoon af- betaald, zuivere rest na eene af beta- ling; haiijang soetji, een zuiver, rein gemoed; soetji daripada salah^rein of zuiver van fouten, d. i. onschuldig; ^mas samata-mata soetji^ gelouterd ^^Mf ^öy^ 613 goud, het zuiverste goud; bersoetjij zieh reinigen; menjoetjikan, heiligen, reinigen, zuiveren; penjoetji^ zui- veraar, reiniger, reinigingsmiddel ; anak penjoetji peroet, laatstgeborene of jongste kind, dat beschouwd wordt als den buik der moeder te hebben gereinigd ; penjoetjian, heiligraaking ; persoetjiaUj zuivering, reiniging, hei- liging; kasoetßan, heiligheid, rein- heid, zuiverheid. Zie tjoetji. 4>«.^ SOeda, e. s. v. langen yoet- angel; soedasoeda^ scherpe, puntige uitspruitsels aan den voet van som- mige gewassen, zooals b.v. de ilalang. s\(^y*M saoedara. Skr. broeder of zuster, ook gebruikt als : vriend, tegen gelijken in rang en ook zuster, spre- kende van iemands vrouw; saoedara boewah-boewahan ? b.v. baiklah masok poetrakoe toewan^ hertemoelah saoeda- ramoe jang perempoewan ; kenallah dia soepaja ketahoewan^ boekannja saoedara boewah-boewahan^ Sj. Madli; saoedara mpoepoe, neef of nicht, zie poepoe; s, andjing, broeder of zuster van dezelfde moeder, maar van andere vaders; 5. sadjalan djadi, broeder of zuster van dezelfde moeder; bersaoe- dara, broeder of zuster zijn met iem.; sanak'Saoedara, naaste bloedverwan- ten; bersaoedarakan, tot broeder of zuster hebben. De afleiding schijnt te zijn van oedara. Skr. uterus; sa^oe- dara, van een of dezelfde uterus. S\öy*, saudagar, Perz. koop- Dian, handelaar in het groot. ^öyMii SOedoet, ook sodot^ hoek van een vlak of van vlakke voorwer- pen, zooals van een schaakbord, zak- doek en derg., ook hoek tusschen twee vlakken, zooals van een kamer; s, sa- belah loewar, buitenhoek; sapoe-ta- ngan poetih soedoet, een zakdoek (of hoofddoek) met witte punten; s. mata^ hoek van het 00g, R. v. Eys. v;y4>y*« SOedit, lepel, d. 1. Cr. Zie soedip, ^(>«.^ SOedoer, horizontaal voor- uitstekend. cv>«-w SOedang, hulsel van den bloemkolf der palmen, ook sUoedang, ^^•Mf SOedip,groote beuten Spa- tel, waarmede men de gekookte rijst roert; s. best, plat ijzer met steel, inz. voor keukengebruik bij het bakken of braden, koekemes; anak soedip^ de jongen van de pafang-parangvisch; menjoedip^ met zulk een spatel om- roeren of omkeeren. ^*4>^-ww SOedoek, schoffel. Mgn. e. s. V. slagspade, houten schop door de mijnwerkers in de goudmijnen ge- bruikt; 5. bikang, e. s. v. kleine kris; bela soedoek, zelfmoord door middel van zulk een kris; daoen soedoeh soe- doekj e.s.v. cactus, waarvan de bla- deren tegen oorpijn worden gebruikt; fnew/oec^Oß^, schoffelen,wegschoffelen, opschoffelen of schoffelend uitgraven, zooals aardappelen; p^-njoedoek^ een schop; zie ook soedoe, •O^ SOedoe,lepel,eetlepel,volg. d. 1. Cr. kleine lepel van kokosdop; de snavel van een eend ofgansenz.; soedoe hati, zwaardvormig uit^inde van het borstbeen ; soedoe-soedoe^ pan van een geweer; soedoe ajar, e. s. v. 614 84>«. (^ ')r^ plant met lepel vormig blad en genees- krachtige eigenschappen ; m^njoedoe^ lepeleD, opscheppen met een lepel of met den snavel. z. soedoek en sendok. 5i>^AA. soedah, zie » Jlu.. ^^i>fMf SOdi ; daoen sodi^ e.s, v. bla- den, die als specerij bij de bereiding van kerry gebruikt worden. {^f>yM^ SOedi, L genegenzijn,zicli verwaardigen, zieh verledigen tot; soedi amatj met weinig genoegen ne- men of tevreden zijn ; Mrsoedikan^ ge- negen zijn tot iets, ook gebruikt voor de beleefd uitnoodigende wijze van spreken evenals h^rsilakan^ b.v. toe- wankoe p^rsoedikanlah santap, Uwe Hoogheid verwaardige z. om te eten. IL Skr. = soetji^ doch zelden; m^- njoedi, zuiveren, door vuur louteren, toetsen, beproeven, zie oedjL ^y^ SOera, Skr. held, als titel; godheid. \y-^ SOOWar, lichtsein, seinlan- taarn, seinvuur, ook wel licht om iem. bij te lichten, b.v. tjobalah ada soeloeh dan soewar, holih njata apa t^rkoewar, als er maar flambouwen en lichten waren, dan kon het blijken wat er getast werd, Ibr. b. Ch.; m^m- Mri soewar, e. lichtsein geven; m^- w;o^^^ar, voorlichten, ook door middel van flambouwen de bijen v. een nest verdrijven om daarvan was en honig in te zamelen. syAM SOewoer, Jav. khoewoer^ al- om bekend, beroemd, = masjhoer, sy,Mt SOewir, naam van e. s. v. geesten ; Ä^/an^ soewir, e.s.v.nachtuil. ^:if\y.Ma SOerat, geschrift, brief, boek; ook geschreven,schriftelijk,b.v. t^lah sampai soerat itoe^ maka sigera dibalasrtja soerat, toen die brief was aangekomen, beantwoordden zij dien dadelijk schriftelijk, PÖl. Abd. 1 ; soe- rat sabaris, een enkele regel schrifts ; soerat Melajoßy Maleische geschriften; 5.Ä:^wa/aw,aanbeveling8brief,geschre- ven introductie; s.poedji-poedjian,aa,Ti- bevelingsbrief ; s. kirimarij zendbrief ; 5. koetika, e.s.v. wichelboek, waaruit men het onbekende tracht te ontcij- feren, z. koetika. De naam is eigenlijk koetika lima, zie H. T.; s. Mtjil en s, sapoetjoek, briefje. Hiervoor ook: sa- tjarik soerat, sapotong soerat,warakat jang sadzarat; s, koewasa, schrifte- lijke volmacht; s. pas, verlofspas; s, perdjandjian, contract, schriftelijke overeenkomst ; s.tanda, getuigschrift; s, tanda iangan, schriftelijk bewijs, onderteekend stuk, kwittantie ; s. ka- t^rangan, memorie, geteekende ver- klaring, toelichting; s. kond4, Batav. hoofdgeld briefje voorChineezen; m^- ngarang soerat, een brief opstellen; m^noelis soerat, e. brief schrijven; s. M?afe7, volmacht; s.wasiai, testament; s, oyidi, loterij briefje, lot; s, bajaran^ kwittantie ; s, toedoehan, acte van be- schuldiging, proces-verbaal; s, taldk, scheidbrief, gegeven aan eene vrouw; s, toekaran, wissel; s. ijap,zege\, ge- zegeld stuk; s, chabar en s. lelang, krant, advertentieblad; s, nzimat^ ge- schreven talisman; s.p^rmintaän, re- kwest; s.peringatan, nota, gschreven memorie, aanteekehingen, aanteeken- \)oek]e '^s,katvat en s.panah^ telegram; 5.^ac?a^*,lombardbriefje, pandbrief; s. lepaSj schriftelijk ontslag; s. hoetang^ schuldbekentenis; soerat-soerat, ^sl-- pieren,geschriften;&^r506ra^,beBchre- ven; batoe b^rsoeratjbeschreYen steen, steen met inscriptie; m^njoerat^ schrij- ven; bagai m^njoerat di-atas ajar, fig. voor 't is boter aan de galg gesmeerd, YA,Tn,'^p^njoeratj schrijver; soeratan, het geschrevene, schrift; soeratan ta- ngaUj handscbrift. MÖn. ook de lijnen in de band, ^g, lot, voorbeschikking; soeratan b^rpangkoe, loopend scbrift, lett. op den schoot houdend schrift, daar sommige lang doorgetrokken let- ters een woord of meer op den schoot houden ; soeratan pada awalnja, wat van den beginne (of van eeuwigheid) bepaald is, in Gods raad is besloten, b.v. adapon daripada ukal kita dan kapandaijan kita itoe sakalUkalitiada bolih m^lawan soeratan pada awalnja^ naar ons verstand en onze wijsheid kan men zieh in het geheel niet ver- zetten tegen hetgeen van eeuwigheid af bepaald is; ook komt soerat voor in de beteekenis van: rij, laagvanslee- nen bij metselwerk; zie ook 'isy^' VÄ>s •«u;SOeroet,achterwaarts gaan, retireeren, afloopen of vallen van het water, ebben, verminderen, afnemen, verloopen van een leger; ook terug- keeren naar het punt van uitgang, zie voorb. bij sesat, en krimpen, b.v. van laken enz.; ajar soeroet^ ebbe; g^rak soeroet, aan van g van de ebbe; soeroet timpas, doodtij bij laag water. fJ^)y^ soerati, de zeep^aats Su- o)r 615 ratte in Indie; Utk soerati^ de berg- eend, Manilla-eend. c syMu SOrong ; m^njorong^ voort- schuiven, voortduwen, toeschuiven, toeduwen, voorstellen doen; m^njo- rong damai, vredesvoorstellen doen; menjorongkan tangannja, zijne ban- den toesteken (ora gebenden te wor- den), Sadj. Mal. p. t^vl*; sorong boewih^ zie boewih; kareta sorong, kruiwagen, duw wagen, handwagen ; ketia sorong j omgekocht worden; kotak sorong j schuiflade in tafel of käst; sorongan, dat wat voortgeschoven wordt, ook geld of geschenk, gegeven aan iem. om wat van hem gedaan te krijgen, steekpenning, ook schuiflade; pipi tersorong-sorong, wangen met voor- uitstekende jukbeen deren; tiang p^- njorong, de bezaansmast; lajar penjo- rong, bezaan (zeil) ; orang mengantoek disorongkanbantal^e.B\sii^eTigmejiBeli een küssen toeschuiven, Sprw. 0^«-w SOeroef, Ar. ? e. s. V. straf op de Mal, scholen in de Päd. bovenl., waarbij de schuldige zijne makkers op een kip onthaalt, Pist. lJi\«^wSOerak,juichkreet,gejuich, vreugdekreet, krijgsgeschreeuw, ap- plaus; b^rsoerak^ juichen, vreugde- kreten aanheffen; m^njoerahi, toejui- chen,applaudi8seeren; ^^mpiÄJ-so^raÄ:, luid geroep, krijgsgeschrei, z. t^mpik, (J)\«^uiSOrok; m^njorok, onder iets stoppen of zetten, al bukkende en kruipende onder iets gaan; helen, versteppen, d. B. ; sorokan^ dat, "w^aar- onder of waarin men kruipt, inham, kreek ; sorok-sorok, e. s. v. vliegend 616 ^;r^ c^;^ inBect-^menjorok, ook onder iets tasten of voelen, b. v. dibawah sampah ija mhijorok^ ditangkapnja tangan, hij voelde of tastte onder het vuil en greep de band, Ibr. b, Ch. M^n. soe- roek; menjoeroek, zieh verbergen; m^- njoeroekkarij iets verbergen, opber- gen; ook iets wegstoppen, b.v. maka disorokkannja kadalam hoetan pe- dang itoe, en in het; bosch stopte hij dat zwaard weg, Moh. Han. v3)«.A« SOrga, Skr. swarga^ hemel ; zie \Sy**^i hoewel deze spelling beter en de algemeen gebruikelijke is. (5^^•^ SOeralaja, Skr.godenver- blijf op den heiligen bergMeroe; die borg zelf. ^)fM^ SOeram, verduisterd van glans, donker, duister, somber. \*)sy^ soeren, Jav. e.s.v. boom, die vrij goed timmerhout levert en welks bittere hast als medicijn ge- bruikt wordt. MÖn. soerian. •)«UM SOeroe, e.s.v. boom, in het Palemb. Euphorbia nereifolia. • \«.-^ SOerau, kleine bidkapel, school en bedehuis tevens. Op Suma- tra treft men volg. Pist. zeer groote aan, die overeenkomen met dep^san- tren op Java. »N«^ SOeroeh, bevel, last, bood- schap; soeroeh masok, laat hem (of haar) binnenkomen; soeroehlah ha- mari oetoesan itoe, laat dien gezant hier komen; m^njoeroehj bevelen, ge- lasten, laten doen, ook dikwerf ge- bruikt in de beteekenis van verzoeken het een of ander te doen, en van iem. zenden; m^njoeroehkan^ hetz elf de en ook iem. zenden ; soeroehan, zendeling, gezant, cTbk last, bevel; d^ngan soe- roehan, op last, op bevel van; soeroeh- m^njoeroeh, over en weer bevelen of zenden] pesoeroeh QU penjoeroeh,hood' schapper, bode, zendeling, apostel, last; d^ngan penjoeroeh, op last van, PöL Djin. en dengan soeroehnja, id.; koerang-koerang disoeroeh, lehih soeka sendirij minder omdat men gelast wordt, dan wel omdat men zelf gaarne wil, B. R. 8 %•.**► S06rah,Arab.hoofdstukvan den koran, waarvan er 114 zijn, die elk haar eigen naam hebben, als de soerah van Jozef, van Noach enz.; soeratoeHfatihah, de naam van de eerste soerah. »\ •-«/ soerat, zie ^•.m/. i^)yMt SOerai, hoofdhaar, alleen van Vorsten, de manen van een paard; menjoera?\ netten van de vederen, zoo- als de Vogels doen met hun bek; schei- den, van of uit elkander doen, b.v. m^njoerai api^ het vuur uit elkander doen om het te laten uitgaan; hersoe- raij ook zieh verspreiden van volk, b.v. hari pon sianglahj didapatnja orang itoepon soedah hersoerai^ toen het dag was geworden bevond hij, dat het volk zieh reeds verspreid had, P, Dj.; zie ook oerai en oesai, [C\y~^ S0r6, Jav. achtermiddag, avond, = p^tang^ zie ald. kembang^ sorSj Jav. de jalappeplant. ^)yM SOeri, = soewari, zie per- maisoeri of prameswari, i*yi>)y^ SOerian, I. verb. Ned. Ser- geant. KJ Vr l^JMy*M 617 II. Zie soeren. *;>)r^ soeriat, = j*L-co, zie ald. ouA^*-«' SOesoet, afnemen, ver- minderen, Blinken, ook van een leger, R. Chaib., en van groente onder het koken; verraageren, langzaam minder worden van een schuld door gedeelte- lijke af betaling. ^JiMjyM, SOewasti, Skr. zegen, zegening, welzijn, geluk. ry^ SOeSOer, I. rand, Zoom van iets, doch niet van naaiwerk; s.pan- taij de kust; s. Jioetan, de rand van een bosch; s. tembakau, tabakspruim tusschen de lippen, gebruikt om die daarmede af te vegen als ze door het betelkauwen bevuild zijn; s, galoer^ geslachtsboom, stamboom, zie ga- her; menjoesoer^ längs den rand of zoom van iets gaan; herlajctr mhijoe- soer pantai^ längs de kust zeilen; menjoesoer galoer, iets van het einde tot den oorsprong volgen, b.v. eene gebeartenis; soesoeran, leuning; soe- soeran tangga^ trapleuning; tali soe- soeran^ valreep. Ook schijnt menjoe- soer, opnemen van een kleed of slip te beteekenen, b. v. ija m^mhaiki destarnja dan menjingsing lang an hadjoenja dan menjoesoer poentja te- lang kainnja, H. Boedj. op twee pll. II. in het Palemb. = soesoet, en angsoer; p^njoesoer, betaling in min- dering v. e schuld. Zie ook angsoer. si**ijMi S06Sailg,I.bok of kromhout onder aan den mast, waarin men de opgerolde zeilen, boomen, haken enz. \Q^t,z=.tandoek'tandoek, z. ook sangga. II. =z songsang, zie ald. kjMy^ SOe^oeJlg;p^njoesoeng, bode om iem. te roepen of af tehalen; b.v. karena m^^i radja peri soedah sela- loe datang ini, want de bode van de Yorstin der f^rien is reeds voortdurend hier gekomen, Hik. Indra Möng. ; menjoesoeng, iemand af halen b.v. sa- telah sampai kahalaman, langsoeng radja Dewa Sjah datang menjoesoeng, op het voorplein gekomen, ging de Yorst D. Sj. regelrecht tot haar, om haar af te halen. Sj. Söl. Dal. Zie ook songsong, i_flvs.>,w SOesoep, ergens onder ge- schoven of gekropen, splinter in iets; menjoesoep, ergens onder kruip«n ; soe- soepsasap, overal onder wegkruipen, zoools ratten, die overvallen worden; menjoesoepTcan, iets ergens onder ste- ken of schuiven. (3.AW5.AA* SOesoek, pen, die ergens in gestoken wordt, steken in iets; soesoek 5aw^^ocZ,haarpen; hersoesoek- soesoek, zieh ergens tusschen dringen, b.v. her soesoek' soesoek dan Mrtindih- tindih, elk. verdringen en verdruk- ken, Pel. Djin.; zie toesoek, i^Mjy*** SOSOk, I. lis, oog, knoops- gat, schuif of helle zoom, waardoor de stok komt om iets op te spannen, ook sosok p^lipit II. taillesnede, beloop van een vaartuig; sosok toehoeh, lichaamsge- stalte, statuur, b.v. sosok toeboehnja mengikoet bonda, zijn gestalte geleek die zijner moeder, Mans. Sj. Goemp.; m^njosok, het geraamte van een vaar- tuig, gebouw of vesting opzetten, een 618 ^.^AVAiAM •iAMAhAM vaartuig op stapelzetteiijeen verster- king aanleggen. III. sosokan, Soend. een van bam- boe gevlocbten mandje, dat in een ander sluit. Ju**«-wM SOesoel; m^njoesoel^ ach- terna loopen, achtervolgen om iets of iemand in te halen. ^j»m; •.M/SOesoen, in geregelde volg- orde op, in of naast elkander ge- plaatste voorwerpen, die bij elkander behooren, Stapel, stel, b. v. van doozen, presenteerblaadjes, mandjes, potten, kommen, schalen van verschillende grootte enz.; de planken huid van een vaartuig, b.v. Bendahara meletakkan soesoen dan loenas, de rijksbestlerder legde de huidplanken en de kiel aan, H.T.; rantang soesoen^ een stel mand- jes boven elkander, waarin gereed- gemaakte spijzen worden gedragen; boenga soesoen, dubbele bloem; sirih soesoen, twee betelbladen op elkan- der; soesoen Mlapa, e.s.v. bloemdra- gende struik; Mr soesoen, gestapeld, aan een stel, bij stapeis of stellen, sa- mengesteld, ookopgelegd van plooien, zooals by e. overhemd; dzatnja tiada Mrsoesoen, zijn Wezen heeft geen tweede, die er een stel mee vormt, van de eenheid öods gesproken; m^- njoesoen, tot stapeis of stellen op, in of naast elkander zötten, ook bij elk- ander nemen, b.v, maka kaki koeda- nja ka^mpatnja haginda soesoen, maka diloetarkannja doewa h^las d^pa dja- oehnja, zijne Hoogheid nam zijn paard bij de vier pooten en wierp het twaalf vademen ver weg. Am.Hamz.^sm^- njoesoen ulam, de werelddrager; m, papan, de planken aan den wand van een huis of aan den romp van een vaartuig boven elkander aanspijkeren; m. p^lepah, uitspruitsels krijgen aan weerszijde van den hoofdstengel, van het rijstge was ; ijalah m^njoesoen djari nan sapoeloeh m^ndjoendjoeng tapak kaki toewankoe? H. Sj. Djil. p. 17, met de aaneengesloten tien vingers (dus met beide banden) legde hij de voetzolen des Vorsten op zijnhoofd? menjoesoenkan p^rkataän, woorden op elkander stapelen, y^y^i SOesoe, borst eener vrouw, mam, uier; soesoe sari, zie bij sari ; ajar-soesoe, ook alleen soesoe, melk ; voor zog ook alleen ajar, b.v. maka soesoe hondanja pon tiada Mrajar, de borsten zijner moeder nu hadden geen zog, Dj.Lang.; hUom lagi hekoe ajar soesoe iboenja, voor ons: hij is nog niet eens droog achter zijne ooren, H. Am. Hamza; mata soesoe, de tepel ; dapoer soesoe, zie bij dapoer; soesoe koeboeng, e.s.v. gezwel onder de okselen; saoe- dara soesoewan, zoogbroeder of zoog- zuster; anak soesoewan, zoogkind; ajar soesoewan, melksap in planten en vruchten; menjoesoe, zuigen, aan de borst zijn ; tidak ija maoe menjoe- soe pada iboenja, hij wil bij zijne moe- der niet aan de borst; sama soesoean d^ngan, dezelfde min of zoogster ge- had hebben met; m^njoesoei^ zogen; m^njoesoekan, te zuigen geven; p^^ njoesoe, zoogster, min, ook e.s.v. witte, zoete aardvrucht, die rauw gegeten yroTdt=zsengkoevmng; karbau poenja auw tyMi ^r^ 619 soesoe, sapi poenja nama^ de melk is V. den buffel, de koe heeft den naam, Sprw. iüAMyM* soesah, moelte, last, zorg, moeielijk^ lastig, moeilijkezaak; h^n- dak memboenoeh oelar itoe soeatoe soesahkah, om die slang te dooden is dat zoo'n moeilijke zaak? B. Ramp. 29; m^njoesahkan, het iera. lastig of moeielijk maken, bemoeielijken,Prab. Dj.; m^njoesahi, verdriet, moeite aan- doen; Mrsoesah^ zieh moeite geven, zieh raoeielijk maken; djangan her- soesah'soesahj doe geen moeite, maak het u niet lastig; kasoesahan, in moeite of last zijn, moeielijkheid, waarin men z. bevindt; kasoesahan hatij droefheid, verdriet, zwaarmoe- digheid, treurigheid.Het is het tegen- overgestelde van senang, JüAMyMj SOesoeh, groote doorn zoo- als aan sommige boomen, natuurlijke spoor van e. haan, groote houten pen in de stijlen van een huis om er een balk op te leggen; volgens d.l.Cr. ook duim, duimijzer, herre; en M. iets dat gekromd of haakswijze gemaakt is; soesoeh en p^njoesoeh perahoe, hooge voor- en aehtersteven. Yolgens H. T. is dit p^njoesoek, c «^SOewang, gemakkeljjk, licht, zonder moeite ; soewang ta* soewang, hetzij gemakkeljjk of niet; iali tiga lembar ta' soewang -soewang poetoes, e. driedraadseh touw breekt zoo licht niet, Sprw.; soewang -soewang marah^ licht boos worden. äyM* SOewoeng, Jav. ledig, een- zaam, onbewoond, verlaten, = 5oew;Y. rg^ soeiiga-soenga; daoen s.s. Batav, e.s.v. bladen, die als specerij soms in de kerry gedaan worden. ow^^soengoet, I.knevel, voel- hoorn ; harimau hinatang jang Mr^ soengoet, de tijger is een dier met e. knevelbaard. M. II. h^rsoengoet-soengoet, pruttelen, mopperen, grommen, murmureeren. ^^ soengar, kwasterig, geaf- fecteerd in kleeding en manieren. J^..AA/ SOengil, gedeeltelijk uit- steken, zooals een pruimpje tabakuit den mond, v. d. W. y^yjM SOengoe, I. drol, uitwerp- selen, stoelgang van e. mensch, b.v. ditatapinja tilam itoe, soengoe orang terlaloe hoesoek baoenja, de matras nauwkeurig beschouwende was daar iemands drol, die erg stonk. B.Eamp. b^s. 313. Zal wel met II in verband staan. II. Jav. en Mön. hoorn: soengoe badakj hoorn van den rhinoceros, zie tjoela. ^^•^wwSOOllgai, rivier, ook eigen vaste goederen, gebied, land; anak soengai, riviertje, beek; soengai sim- pang, zijtak eener rivier, beek, R. Pasai 61; kasoengai^ beleefde uitdruk- king voor: zijn gevoeg doen, onder- scheiden in kasoengai b^sar, e. groote boodschap doen, en kasoengai Mijily een kleine ; kasoengai oedang-oedang, e.s.y. dyssenterie; didalam soengai- nja s^ndiri, in zijn eigen gebied, op zijn eigen landgoed. Facs. 14; Sadj. Mal. 43. 620 ^ym ^y** OjK**/ SOewap, hap,bete,mondvol, V. Bpijs; fooi, steekpenning, geschenk ter omkooping; makan soewap^ zieh laten omkoopen, zieh met geld laten stoppen; m^njoewap^ bij hapjes in den raond stoppen, op die wijze voeren, mesten, omkoopen, een gat stoppen door er een stuk in te zetten ; makan menjoewapd^ngan tangan^hij het eten de spijs met de hand in den mond stoppen; menjoewapij overdrachte- lijk : wat mest leggen bij de uitge- plante rijstplantjes; hersoewap-soeioa- pan^ elkander het eten in den mond stoppen, elkander voeren; soewapan^ gekorven, geschaard, schaardig, = soembing, M. en R. v. Eys. (oJ«^ SOpak, e. s. V. huidziekte, inz. aan banden en voeten, waarbij de huid doorboord en schubbig wordt, Psoriasis. M^u, id. en ook: gebroken, gescheiden, afgebroken, b.v. van een handvat, oor, steel enz. t^y^ SOpan, ingetogen, beschei- den; di-sopani, ingetoomd, bedwon- gen worden; koesopani, ik ontzie ze, ik spaar ze ; kasopanan^ bescheiden- heid, ingetogenheid, H. Groel.; hoe- roeng sopan, een der namen van den paradijsvogel, M. •i^Au SOpO, een der namen v. d. paradijsvogel. d.i. Cr. volg. M. sopan, Ks^ SOpoh; m^njopoh^ schrijde- lings dragen, Zie sompoh, ^j**» SOpi, verb.Ned. zoopje, bor- rQ\'"sopi paÄi^jbittertje; sopi manis^ liqueur. ^A,.^ SOepai, Bengaleesch sol- daat. Verb, van sipahL Zie ald. ij«-ww SOewak, kleine bocht of in- ham; s. Äapa/a, voorwandsbeenhoek; menjoewak, de kleine bochten of in- hammen invaren. iJj^Mf SOWek, scheur, gescheurd, van lijnwaad; m^njowek, scheuren; zie kojak, \JyAM SOeka, I. Skr. genegen, ge- noegen, vreugde, verheugd, gaarne hebben of doen, houden van, welne- men, goedvinden, tevreden zijn met; d^ngan soeka hati^ gewillig, vrijwil- lig, bereidvaardig , gaarne; soeka toewan kamt berij wat mijnheer maar begeert zullen wij geven, B. R. b^s. pag. 8 ; masing-masing dengan soeka- nja^ ieder naar zijn lust of genoegen; m^njoekakan, vreugde verschaffen, verblijden ; disoekakan sakali-kali, er geheel in berusten, b.v. soedahlah dengan oentoeng toewankoe^dinoegra- hakan dewata moelia raja; batklah disoekakan sakali-kali^ dat is zoo het lot, Uwe Majesteit, door de groote en heerlijke goden toebedeeld; het beste is er zieh geheel aan te onderwerpen er geheel in te berusten, het geheel over te geven. B. Ramp. b^s. 184, zie II; m. hati^ genoegen geven, tevreden stellen ; m^mpersoekakan, vreugde doen hebben of doen smaken ; per- soekakanlah hatimoe, wees welge- moed, R. Gh.; kasoekaän^ vreugde, blijdschap, genoegen, genoegens, ge- neugten; tanda kasoekaän^ bewijs of teeken van welgevallen; bersoeka- soekaänj zieh samen verbeugen; zie ook soekatjita, oiäJCa». IL Jav. toestaan, geven, over- ^yJM yiy. 621 geven; menjoekakan, iets geven, = memberikan. III. naam van een boom met wel- riekend hout. l5^»aw SOka, = angsoka, zie ald. vüxflwwM SOekat, I. inhoudsmaat voor droge en natte waren, inhou- dende 4 gantang, zie ald. ; menjoekai^ daarmede meten, ook met andere maten meten, b.v. disoeroehnja soekat d^ngan gantang^ Sadj. Mal. p. Y^tK bij beyal het te raeten met een gantang (vijfkopsmaat?); soekatan dan timha- ngan, maten en gewichten ; bersoekat darah bertimbang daging dengan, bloed meten en vleesch wegen met, fig. uitdr. voor: op leven en dood het wagen met, z. meten met, e. duel op leven en dood aangaan, Mes. Kag. II. onder voorwaarde, mits, ten ware,tenzij,sleeht8 sXsjh.Y. soekat koe- tjaßrkan namanja beharoelah poewas hatikoe^ slechts als ik zijn naam heb ruchtbaar gemaakt, zal mijn gemoed eerst voldaan zijn; soekat dikaroenia- kan radja^ beharoelah bolih^ slechts als de Vorst het vergunt, dan eerst mag het, M. S. yi^yu* SOekar, moeielijk, lastig, zwaar; kasoekaran, moeielijkheid, in moeielijkheid zieh bevinden; hdl ka- soekaran, moeielijke omstandigheden; m^njoekarkan, bemoeielijken; soekar ditjeharif moeielijk te zoeken, voor ons: moeielijk te vinden, ze moeten met een lantaarntje gezocht worden, H. Abd. p. 146. y^SOekoer, verb. van^^Ci, zie ald. ßSyj^ SOkong, I. stut, schoor, schuine paal tot steun, stok of boom tot steun van een zeil enz. = toem- hak sagang, zie ald.; lajar sokong^ zeil met zulk een schoor; tangga so- kong^ een paal met inkepingen, dien men schuin tegen iets zet om het te beklimmen ; menjoko7ig, stutten, scho- ren, ook iem. ondersteunen; sokong. sokong, steunbalken. II. menjokong, met een kleurstof bestrijken van iemands gelaat, inzon- derheid met houtskool als onteerende straf, V, d. W. iaSjjju SOkak, e. s.v. boom, over- eenkomende met dem^mnc^Jawenvan welks hast touw wordt vervaardigd; zie soka, ^y** SOekoem, e. kleur vanhon- den, nam. geel met zwarte plekken of een zwarten snoet, C. en S. ^y*M SOekoen, de broodboom, artocarpus incisa, ook debroodvrucht; soorten zijn: s. kapas, zonder en s. bidji of koeloer, met pitten. •Xl^ SOekoe, poot, been ; vierde deel, afzonderlijk; tiga soekoe^ drie vierde; sasoekoe djam^ een kwartier uurs; sasoekoe roepiah, een kwart gülden, een kwartje; sasoekoe rejal, een halve gülden, lett. V4 rejaal;sa- soekoe emas, een goudtientje, be- schouwd als ^^4 van een doublen ; b^r- soekoe toenggal berdiri di-atas batoe terhampar, met een been stond hij op een platliggenden steen, H. ^sm. Dj.; soekoe kalimah, lettergreep; s, n^garij stadsk wartier ; s, bangsa^yolks- 622 oJ '•.^WW stam; s, sakat, yolksstam met zijn plichten en voorrechten; tiga boewah soekoBj drie volksstammen \s^galajang Mrsamaän s^gala soekoenja^ al wat uit gelijke deeJen besiASit'^ p^soekoewan^ de Mohammedaansche bewoners der eilanden van het Rijk Lingga, daar die nog al scherp in stammen onder- scheiden zijn ; soekoe ook : deel, onder- deel, afzonderlijk deel, gedeelte; doe- doek Mrsoekoe'Soekoej b.y. ditoeng goe siti Maja PrahoBj doedoeklah ija Mr- soekoe-soekoe, Sj. Sgl. Dal, gezeten zijn in afzonderlijke troepjes(?); tidoer dihilik soekoe^ slapen in een andere kamer, of liever in een afzonderlijke kamer. vSy**, SOkah, flink, da^per, held- haftig. Päd, bov.l. \SyM SOga, e, 8. V. roode verfstof uit het plantenrijk, gebruikt voor het Verven van kleedjes; de naam van een boom, welks hast als medicijn ge- bruikt wordt, V. d, W. kam soga^ ge- batikte kleedjes, die daarmede rood geverfd zijn. 5i^M»SOegar;m^«;'og^ar,hethoofd- haar met de vingers kämmen of in orde schikken, b.v, Mrdjalan p^rlahan-la- han sambil m^njoegar ramboetnja d^- ngan tjanggainja, Pr. Dj. ßt^y^ SOgang^ palissaden in eene sterk hellende richting, stormpalen ; m^njogang, twee vaartuigen van elk- ander houden door middel van een stang, plank of iets dergelijks, waar- van een eind op elk der vaartuigen. (^^^51aw SOgok; m^njogokj met een wenk uitnoodigen om iets te doen,b.v. om te gaan zitten of iets te gebrui- ken, Ibr. b. Chas. Jl^Im» SOegoel, bedroefd, verb. v. het Arab. sjoegrö^l, zie ald, ^ ^^yM0 SOegoen; m^njo^goen^ met kracht enherhaaldelijkiemandshoofd naar beneden duwen zonder dat het den grond raakt, bij het worstelen; soegoen hantoe^ verward, in elkander gevlochten als haar. Sw. »S'yM* SOegoeh, Jav. onthalen, tracteeren. v^yMt SOgeh, iets willen doen, waartoeraennietge8chiktis;knoeien, ^yMt SOegih, Jav. rijk, gegoed, bemiddeld. nS^yM, SOegi; menjoegi, peuteren, uitpeuteren, b,v, de tanden, de pit v. e. lamp enz.; soegt landak^ de pennen v.e. stekelvarken; sasoegi tembakau, een pruim tabak, waarmede men de tanden afwrijft; pesoegi, tandensto- kertje, bestaande uit een takje aan het eene uiteinde tot vezels geklopt, waarmede men de tanden schoonpeu- tert, ook kaj oe pesoegi ; m^njoegilidah, de tong schrapen, M. Jy%w SOela, Skr. spietspaal, scherp gepunte staak, waarop misdadigers gespietst worden ; m^njoelakan^ spiet- sen; m. pada mata-pedangrija, op de punt van zijn zwaard steken, van een afgehouwen kop, R. Gh.; thnpat ka- soelaäUy spietsplaats, S. Dz,; tri-soela, Skr. drietand, driepunt; djoeroe soela, de beul, die met het spietsen belast is. Am. Hamz. v:iJ«^ SOeloet^ modder = loem- poer^ Max. moet s^loet zjjn, zie ald. oJ, V.AJ«. 623 ^yM* SOelit,I.verborgeii,moeie- Ijjk te yinden, van een weg, plaats, geheim enz.; f^mpat soelit'SO€lU,Yer- borgen of ontoegankelijke plaatsen ; ratoe soßZ«7,gewaande Vorst, van wien het moeielijk isde vorstelijkeafkomst na te gaan, b.v. kaianja: tamhoeng lakoe ratoe soelit ini^ ija poela hendak mU^bih daripadakoej zeggende : deze twijfelachtige Vorst gedraagt zieh onbeschoft; hij zou nog meer willen zijn dan ik, Pr. Dj. II, naam eener plant. JyA« SOeloer, I. naar boven uit- stekend, boven iets uitkomend of uit- 8pruitend;verlengstuk,spruit,uitloop- sel, rank, wortelspruit, b.v. s, tiang^ steng van een mast; s. gading^ ver- lengstuk van despantenof inhouten, Mal. Sam. II : 247; s, hatang^ loten, die aan den stam uitkomen; ook spi- raalvormige band om den kolom v.e. pilaar; sirih b^rsoeloer, een op bijzon- dere wijze gevouwen betelpruimpje, door vrouwen den mannen aangebo- den ter aanknooping van een minne- handel; soeloer-soeloeran, kruipplan- ten,slingerplanten ; menjoeloer^yoovi- kruipen v. planten, insecten, kroko- dillen, Pol. Djin,, kruipend klimmen zooals boonen en derg. wriemelen, wemelen in het water; soeloeran of sUoeran^ Batav. waterleiding, om het water van de rijstvelden af te leiden. Zie ook djoeloer, II. spion o.a. in de Sadj. Mal., zie soeloeh, III. soeloer-toeloer^ ongerijmd en onbetamelijk spreken. v. d. W. äJ«.-u* SOelang, I. m^njoelangy pre- senteeren of toereiken van dranken, inz. Sterke, om» iemand dronken te maken; bi^rsoelang-soelangan en soe- lang-m^njoelang , elkander telkens den beker toereiken. II. aanslag van damp, walm, rook en derg.; telaga soelang, schoorsteen- tje boven een lamp, walmkapje, stook- pijp enz.; m^njoelang^ zieh aanzetten van rook en derg. aanslaan. Äj«.^SOeloeng, eersteling,eerste; anak'Soeloeng j eerstgeborene ; ajar soeloengj het eerste water uit een wa- ter vat, put of wel; hoewah soeloeng^ de eerste vruchten v. e. boom of van het jaargetijde, de eerstelingen; hak kasoeloengan^eeT^i^ehoovteTeeh.t]hoe' djan soeloengj de eerste regens, de vroege regens; s, berboeivah, voor het eerst vrucht dragen; zie loeng» Men wil ons kroonprins met poeü'ra soe- loeng teruggeven, doch dit drukt het volstrekt niet uit. Zie tengkoe, «J..-WW SOeling, I. fluit; s^roeling, flageolefc; bermain soeling^ op de fluit speien. IL menjoelingj welriekende olieen of wateren uittrekken, o verbalen. v^juywSOelap, I. overgeslagen van een draad der schering door den in- slag; zie silap, IL goochelarij, tooveren doorge- zichtsbedrog; toekang soelap, gooche- laar, ook p^njoelap. III. op elkaar gelegd, = soesoen, b.v. daoen sirih b er soelap, op elkaar gelegde betelbladen ; daoen soelap = daoen iampal b^si, zie ald. 624 ij^iy^ f^)*^ SOeloek, I. godsdienstige afzondering van 40 dagen in de soe- rau, tot boetedoening voor begane fouten, zoowel door mannen als vrou- wen, Päd. bovenl. II. Jav. het gezang v. d. dalang bij het verfcoonen v. d. wajang, b.v. dan orang jang tahoe bermain soeloek pe^ lebagai lakoenja, en zij, die de soeloek konden speien, stelden zieh op allerlei wijze aan, H. T. {^i*^ SOlok, geschenk bij wijze van hulp, bijdrage tot de viering van een feest, zoowel rouw- als vreugde- feest. (^Jtt^MMi SOlik, opsehiklievend, pronkziek; pesoUkj fat, pronker, Sj. Haris, ook nufje en niet altijd in een kwade beteekenis, b.v, anak toemeng- goeng sangat pesolik mendandan dlri, de dochter van den toemgnggoeng was een erg nufje in het opschikken van zichzelve, Sj. Mans. Sj. Goemp. A.L^ SOelam, borduursel, gebor- duurd op een raam; menjoelam^ bor- duren op e. raam; Mrsoelamkan emas, met goud geborduurd^ toemhak penga- winan b^rsoelamkan emas kerontjong^ een staatsielans met bladgoud om- wonden, H. Boedj.; penjoelam, bor- duurster; soelaman^ het geborduurde, borduursel; soelam-m^njoelam, aller- lei borduurwerk maken, Bioemi. Zed. verh. J«.A«SOeloe;m^wJoe/oe,bespieden, verspieden, verkennen ]penjoeloe, ver- spieder, bespieder, spion, v.d.W. Zie soeloek, iij>l J«^ soeliwatang, Boeg.titel van hooge staatsambtenaren , eig. plaatsvervanger, &L-UW SOelah, kaal, kaalkop. Mön. id. en ook afgesleten v, kleeren, of v. d. schors van boomen; lada soelah, witte peper, daar deze van de schil ontdaan is. ^J•lAA/ SOeloelljtoorts, fakkel,pitje om bij te lichten, verspieder, spion (dit laatste is bij v.d.W. soeloe^ het schijnt soeloeh, te zijn, wanthetkomtS maal ZOO voor H. T.; soeloek toenam, M^n. fakkel door honiginzamelaars ge- bruikt; menjoeloeh, bij lichten, met e. grooten fakkel visschen, op welks licht de visch afkomt; verspieden, komen stelen terwijl de bewoners sla- pen; mam soeloek, schermen, zwaard- vechten; zie ook soeloe en soeloer II. ü}j,jM SOeleh, e. s. v. plant. -JkAv SOeli, = ganda soeli, z. ald, ; bibirnja kitam semerdoe soeli? B. S, orang soeli s^hadja bagitoe, orang urif makanja dapat? I. P. In de Hik. In- dra MÖng. komt soeli en Jyc her- haalde malen voor als kleinzoon v.e. Vorst = tjoetjoenda, Zoo ook in de Hik. Korisj. Daarentegen staatop een plaats soelit^ doch mogelijk is dit een schrijffout of een woordspeling, daar het hier een onecht kind geldt, z. soelit. f^yM S06Wam, lauw, van eenig vocht; soewam koekoe, z66 warm dat, als men er de vingers indoopt, men de wärmte aan de nageis voelen kan, iets warmer dan bloedwarm. ^yAM SOema, e. s. v. zeevisch, die zeer traanachtig is. k^^M^ someng, opspraak verwek- kend, aanstoot gevend, ergerlijk, b.v. dimata orang MMrajpa p^rkara so- meng itoe: ada someng pandangarij ada someng kaJakoewan, ada someng p&djalanan^ in de oogen der men- schen zijn er vele aanstootgevende zaken als: aanstootelijk voor het ge- zicht, aanstootelijk van het gedrag en aanstootelijk van den wandol, B. R. %.x»«.-Mw soemoer, Jav. put, water- put, = p&igi, MSn. id. Ä>o«.AA*SOmah, Jav. == saroemah, gehuwde, wederhelft, echtgenoot. xj«.^ SOenat, de besnijdenis, van het Arab. kXMi, zie ald. ^^:/^yx»j SOnet, e.s.v. boom, die een goede guttapercha oplevert. i*y^y'^ SOenan, Jav. verk. van soesoehoenan^ titel, aan abdiqueerende Vorsten gegeven. 8«.Aw SOeh, I. beter soehoe, zie ald. II. afvieren van een val, om het zeil of iets derg. naar beneden te doen komen. »•-w SOewah, I. beter soewa, even- als in 't M^n. = thnoe^ zie soeiva, II. ooit, immer =^^rwaÄ; meestal komt het voor bij eene vraag of ont- kenning; helom soewahy nog nooit; adakah soewahy is er ooit? yS^y^ SOehoer, Jav. kasoehoer, beroemd, vermaard, befaamd, berucht, van het Arab. masjhöir^ zie ald. ^^y^ SOehoen, I. Jav. alleen in s^kar soehoen^ de bovenste bloem van het hoofdtooisel eener bruid. II. Jav. bidden, smeeken. Hiervan soesoehoenan. titel van den Yorst van vs^r**' 625 Soerakarta, tot wien men zijne smee- kingen rieht, en sinoehoen, de SL^inge- bedene. •^•^ SOehoe,le vens warmte,eigen wärmte van het lichaam. \^%^ SOewai, I. juist passen, even groot, van dingen, die op elkaar ge- legd worden, ook b.v. van e. deksel op een doos, een spijker in een gat. II. Eng. sway; tali soewai, hijsch- touw. i^yMt S0ew6, Jav. laat,langdurig, = lamhat, zie ald. c:^j>ftiAM SOJat, == sojakj zie ald. 00..-W SOewita, Skr. dienen, de bevelen van een Vorst opvolgen, in dienst zijn, ondergeschikt zijn. ^5\j«.A« Sawidjl, Jav. een ; van widji = bidjij Mal. ^Äj^ soewitjia, Chin. pomp met'kleppen, d.i. Cr. pompe chinoise ä chapelet. o»-u/ SO e wir, zie bij elang. r^j yM SOJ ak; menjojak^ verscheu- ren, zooals een wild dier doet, af- scheuren, openscheuren, ruw afstroo- pen; zie kojak^ sajat en siat. ^,y^ SOenji, Skr. ledig, onbe- woond, eenzaam, verlaten, doodstil, zonder iets zijn, vrij van iets zijn; soenji sennjap, eenzaam en stil, een- zaam en verlaten, van eene plaats; soenji daripada pek^rdjaän, vrij van werk, zonder werk, werkeloos; pe- rempoewan soenji daripada nikah dan Idahy vrouw die noch gehuwd is,noch z. in bijzondere omstandigheden be- vindt; tiada soenji^met ledig zijn van, d. i. bepaald voorzien zijn van, of niet 40 626 ^ nalaten te, b.v. tiada soenji ija m^m- hevi nasihat^ hij liet niet na te ver- msLiiexi] perkataännja tiada soenjiija daripada Hga perkara, de woorden zijn bepaald voorzien van drie zaken, Facs. 22; Mr soenji^ zieh afzonderen, alleen zijn, in stille eenzaamheid leven; b^rsoenji—soenji dhinja, zieh in de eenzaamheid terugtrekken, H. Nod. Sjah.; kasoenjian, eenzaamheid. aL-w sih, Jav. toegenegenheid. Hierv. kasiJi, zie ald. 