title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: noch de gesteldheid van zaken in Europa hem konden toelaten zijne ratificatie te wagen, op het gevaar af dat die van onze zijde niet gedaan wierd! Dit sluw voor- geven deed ons te veel eer aan: men had onze gedwee- heid te wel leeren kennen. Maar met meer openheid joeg TALLEYRAND onzen Gedeputeerden en hun die te ’s Hage aan het roer stonden, nog grooter vrees aan: nu zeide hij, was de Keizer gezind te ratificeren, maar in den loop van eene week, kon de toestand wel dermate veranderen, dat hij daartoe welligt niet meer genegen ware !); bovendien wilde hij niet „van de sanctie van het Volk afhangen :” vecl eenvoudiger kon men dit alles op het voorbeeld van Italiö regelen, toen de Republiek aldaar in een Koningrijk herschapen was. Toen was ook alles met de Gedeputeer- ') »Quo le Ministre (DR TALLEYBAND) ne pouvait qu’insister de la manidre In pls formelle sur une prompte deision de la part de L. L. H. H. P. P. attendu que les eirconstances de l’Europe sont de nature & oxiger, son» pen de jours, une entire conelasion de eette afnire, tandis que S. M. I. et R. dans le cas ol In ratifcation de IL. H..H. P. P. serait retardde on rofande, a0 verrait forede de recowrir & d’nuires mernrea.” Bij DE MARTENS, 1... p- p- 299. 220 den, die de Cunsultu had benoemd, zonder eenige verdere ruggespraak vastgesteld „en finaal afgedaan.” En nu bad en smeekte al weder de van aandoening en ontroering ter nedergeslagen en door den ouderdom wel niet ver- sufte, maar schroomvallige Diplomast, dat men op dien voet alles in den Haag dadelijk in orde zou brengen. „God beware ons, riep hij uit, dat er geen tegenstribbeliugen komen; het sort van de Republiek is thans in uwer aller handen.” Men moest het als een zegen aanmerken, dat wij er zoo wel afkwamen. Indien men in Holland bezwaar maakte, — het was dan gansch niet zeker, dat wij „Louis en zijne vrouw zouden krjgen:” en toch „zijn deze, 200 drukte BRANTSEN zich uit, waarachtig de menschen die wij exclusif moeten hebben. Met andere zouden wij ongelukkig zijn; ik smeek ’tu om de liefde van mijn Vaderland” 1). En zoo kwam dan, trots de tegenwerking van den Raad- pensionaris, 2) de zaak tot stand, het laatste hedrijf van het treurspel, welks ontknooping SCHIMMELPENNINCK niet Zon- der beleid en achtbaarheid, zoo lang doenlijk had vertraagd. Bij de aanvaarding zijner hooge waardigheid, had hij plegtig betuigd: „ik kan mijnen post verlaten moeten, zonder mijn oogmerk te hebben bereikt, naar ik zal hem nooit verlaten zonder eer:” hij deed, onzes inziens, die verklaring ge- stand 3). Maar indien de gansche loop der gebeurtenissen,, 1) Aan van ner aoxs, 28 Mei 1806. 3) van DER GO%8 aan BRANTSEN: »De Heer Randpensionaris zich dezen morgen in °t Groot Besogne geöxpliceerd hebbende, dat Aij niet over te kalen was om het bewuste Tractaat ter tafel van H. H. Mog. ter ratificatie te zenden.” 3) „Ik verlaat dien post met de innerljke bowustheid van alles, wat van mij afhing, te hebben beproefd voor hei geluk van mijus Landgenooten.” Missiv van den Raadpensionaris aan de Vergadering van H. H. Mog. 4 Junij 1806; en de Bescheidene Aanmerkingen (van constans) en Bedenkinger, op en over de Missie van den Heere R. 3. SCHIMMELPENNINCK, gewezen R. P. der Bataafıche Republick, — waarbiy hij zinen post van R. P. in dem schoot der Vergadering (van H. H. Nog.) nederlegt. 221 in welke hij die kortstondige hoofdrol vervulde, ons niet bedriegt, had de uitnemende Staatsman zich en de Natie beide die even krenkende als onverwachte teleurstelling kun- nen sparen: zelfbegoocheling deed hem de hand leenen tot den val van het Staatsbewind, en nog geen jaar was ver- streken of op zijne beurt neigde lıjj, van nationale kracht beroofd, ten ondergang, niet het minst ten gevolge der zamenspanning van eer- en partijzuchtigen tegen ziju Be- wind, bij dat zelfde Hof dat hem als werktuig had misbruikt en nu met ijskoude onverschilligheid verbrak, wat het niet langer behoefde. Niet minder jammerlijk is de indruk dien de tweedragt ter Staatsvergadering, in de jongste dagen der Regering van SCHIMMELPENNINCK en de geringe welwil- lendheid, die hij had ingeboezemd, op ons maken. Zie hier wat een der Leden van Hun Hoog Mogenden, van AYLVA, aan BRANTSEN in antwoord op diens vertrouwelijk schrijven van 23 Mei, met den naar Parijs terugkeerenden Adjudant van VER HUELL berigtte !). „De stukken zijn door den Pre- sident Dingsdag jl. aan de Staten-Generaal medegedeeld, nadat hij die des ochtends van den Raadpensionaris had ontvangen; en heden heeft de zamenkomst in het Huis Ten Bosch te elf ure plaats gehad en tot 4 3 geduurd; in welke de Raadpensionaris zich geheel heeft ontmaskerd 2), daar hij de verantwoordelijkheid op anderen zocht te laden en zich zelf daarvan te ontheffen. Nadat de stukken voorgelezen waren, heeft hij verklaard, de ratificatie niet te kunnen aanbevelen, noch eenig voorstel te dier zake te kunnen doen 3). Daarna heeft hij het ge- t) »Le 27 Mai 1806 ä& 4 heures apr&s midi.” (Archief BRANTSEN). 2%) »Et le Grand-Pensionnaire #’y est entirement dewasgws comme voulaut mettre la responsabilitö sur les autres, et «’en debarramer Iui-meme.” 3) »Il a döelar& que li ne ponvait pas aviser ponr In ratilieation ni faire Auenne_ proposition & ce sujet.” 222 voelen der Leden gevraagd, die bijna censtemmig ') heb- ben geoordeeld dat de ratificatie dringend noodig was, in- dien men niet gevaar wilde loopen het Land in het verderf te storten. Vervolgens en op een tweede vraag, is even stellig beslist dat die ratificatie behoorde te geschieden door de Staten-Generaal en wel op een voorstel van Zijne Ex- .eellentie, in hoedanigheid van Raadpensionaris. Hij heeft verklaard dit nimmer te zullen doen 2), en dit tot geenen prijs en hoe hoog dan ook de nood mogt zijn, met ziine overtuiging te kunnen verzoenen, daar hij zulk een middel niet kon aanwenden. En welke gevolgen van zoodanig Be- sluit men hem ook mogt voorhonden, is alles vruchteloos geweest. Doch daar de Staten-Generaal met geene moge- lijkheid, volgens Art. 31 der Staatsregeling zonder vooraf- gaand voorstel konden ratificeren, te minder daar die Con- stitutie verbindende blijft 3), is men verpligt geweest een merzo termine te bedenken, en heeft de meerderheid be- sloten te ratificeren uit naam van het Groot Besogne met inachtneming vaı den vorm aan het hoofd van het Tractaat gebezigd, en om de Secretarissen van dat Besogne van welke de een de Griffier is der Staten-Generaal , te magtigen om de ratificatie te teekenen. van DER GoRs *) zal voor de expeditie zorgen, en u in staat stellen om de redenen uiteen te zetten, waarom dit op die wijze heeft moeten plaats vinden; te weten, omdat de Raadpensionaris in zijne hals- starrigheid meer aan zijn eigen gevoelen heeft gehecht, dan 1) »Dat do R. P. on 5 & 6 Leden van H. H. Mog. geweigerd hebben tot de ratificatie te coneurreren.” (VAN DER GOKS aan BRANTSEN). Verg. de Bülagen. — Als bepaslde tegenstanders worden doorgaans genoemd de H.H. VAN BOETZELAER, VAN FOREEST en VAN HENGST. 2) „Il a decler6 quil ne Ic frait jamein, et qu’d ancan prix il ne pour- rait coneilier cela avec son opinion, quelgue grande qu’en füt la ndocssitd.” 3) »Surtont puisque ceite Constitution reste en vigueur.” A) »Mün karakter is alloos gedisponserd om te Aeelen niet ic Awetzen.” (VAN DER GOES nan BRANTSER). 223 naar de denkwijze der meerderheid van het Besogne, met de belangen van het Vaderland strookte 1). Op het Tractaat en op de Artikelen der Constitutie, maak ik geene aanmer- king; ik erken dat gijl. veel hebt verkregen, maar alles zal van de personer die men gebruiken zal, en van de om- geving afhangen 2). Hierop zal men bedacht moeten zijn, en dit alleen zal de toetreding kunnen te weeg brengen van hen die thans ambteloos leven, of het behoud in hunne tegenwoordige betrekking van dezulken die reeds opofferin- gen hebben gedaan, voor welke zij, door al hetgeen sints een jaar is voorgevallen, zoo slecht beloond zijn. In de nieuwe Vergadering is in het getal der Leden uit Holland geene evenredigheid in ”t oog gehouden: 17 tot 38 is meer dan 7 tot 19. Groningen en Zeeland beklagen zich. Wil Prius 1ouss een nuttig werk en iets goeds doen, dan zal hij alle ordonnantiin moeten laten herzien 3). De twee hiernevensgaande gedrochtelijke stukken zullen daarvan de noodzakelijkheid doen beseffen.” Het was een oud-Oranjeman, die op dit meest bedroe- vend en vernederend tijdstip, zoo weinig afkeer betoonde om de opgaande zon te aanbidden, terwijl hij san de on- dergaande den rug toekeerde #). En zoo konden dan de 1) „Parce que le Grand-Pensionnaire a plus tenu A sa propre opinion, qu’ä ce que les interdte de la Patrie ont paru exiger, selon les id&es de In majorit& de cette Besogne.” %) Mais tout dependra des personnes A employer et des entonrages. — Voilä ce quiil fandra voir, et eu pourra influer sur les aooeasione des personnes qui sont hore d’emploi et. la continnation de cenz qui ont däjä fait de sscrifioes dont ile ont öl6 Mi mal recompene6s par tout ce qui a cu lien depuis nne annde.” ®) »Si le Prince Louis veut faire une bonne choso il fera revider toutes les Ordonnances: les deux pidces monstroeuses ei-jointes vous en prouveront ia nöcesaitd.” 4) Z. wegens de vieijerij, resds onder don Raadpensionaris niet weinig aan de orde, het Zevensberigt van Graaf 0. SCHIMMELPENNINCK , door Mr. 3. ®) »Les Deputös Hollandais ne furent introduits gw’aprds l’Ambasade de Turguie.” \oUIs BONAPARTB, Documens historiques. T. 1. 120. Lopzwisk NaPoLEon, Koning van Holland. (5 Juni 1806 — 1 Julij 1810). Van de aanvaarding der Regering tot de aanhechting van Oostfriesland en het verlies van Vlissingen, ingevolge het Tractaul van Fontainebleau (11 November 1807). „ai fait une soltise de changer en Hollande le Gonvernement Röpublicain; je crois que celui — ci m’aurait mieux convenu que la Monarchi Narozon. Werslag von Mr. w. r. noöı di. 64.) „Na al de schokken die Europa hebben beroerd en zelf door tweedragt geteisterd, — deze was de aanhef der ken- nisgeving aan de vreeinde Mogendheden, van de verheffing van een Corsikaan tot Koning van Holland !), — heeft het Bataafsche Volk zijn lot aan de hoede en bescherining van een’ Troon bevolen. Met vol vertrouwen heeft het de hand- having zijner wetten en de verdediging van zijne staatkundige regten zoowel als die van zijne dierbaarste belangen, aan Zijne Keizerljke Hoogheid Prins LODEWISK NAPOLEON Opgedragen. En daar Zijne Majesteit de Keizer der Franschen Koning van Italiö wel heeft gelieven toe te staan, dat zijn doorluchtige Broeder aan den wensch der Natie gehoor gaf, is LODBwIJK NAPOLEON als Koning van Holland uitgeroepen.” Op welk berigt, als naaste gevolgen van die gewigtige en heilrjjke %) Z. de Cireulaire van den Minister van DER aozs, 10 Junij 1806, Bij- lage XX. 15 226 gebeurtenis, twee uitzigten werden voorgespiegeld : het Hol- landsche Volk !) zou vooreerst, onder de magtige bescher- ming van Zijne Keizerliike en Koninklijke Majesteit, een ongestoord geluk en rust genieten, door een braaf en be- gaafd Monarch geregeerd; en ten andere, zou Holland onder dit Bewind hetwelk een met den tegenwoordigen toestand van Europa overeenkomstigen luister en waardigheid zou vereenigen 2), meer kracht en bestendigheid bijzetten aan de wederzijdsche voordeelen, welke de bevriende Natien zich van het Rijk konden beloven. Hier zal ter ontvouwing der redenen, die beide verwach- tingen 200 spoedig moesten verijdelen, eene karakterschets van den jeugdigen Koning — de eerste en laatste van zijn Huis — niet overbodig zijn. Aandoenlijk is die taak en niet gemakkelijk de ontdekking en erkenning der waarheid, ver- duisterd door even partijdige als averegtsche voorstellingen. Ne£rlands welsprekende, maar officiele Redenaar heeft eens verkondigd, hoe in onze tempels, „uit duizend monden en harten ®),” gebeden werden opgezonden voor de verlenging der dagen, voor den roem der Regering van LODEWISK NAPOLEON; hij zelf en uit den naam van een groot getal aanzienlijke en voortreffeliike Landgenooten, bood dien Mo- narch de plegtige hulde hunner vurigste wenschen aan en riep de uitgelezenste zegeningen in, waarme& de Voorzie- nigheid „eenen wijzen, regtvaardigen en deugdzamen Vorst kan bekroonen.” En met al den gloed van een dankbaar 1) Hot Bataafsche was niet meer. 3) »En se plagant ainsi sous Ia sanve-garde d’an Gonvernement investi de plus @6elat ot rerdin d’une dignit6 plus analoguo & la situation aetuelle de "Europe, la Holland assuro en möme tems plus de force el de consistanee A In röciprocit6 des avantages que les Nations amies peuvent atiendre d’elle.” 3) ». u. van nen punm, Redeooering bij de Orde der Unie, op et Rid- derfeert van 25 April 1800 (Perspreide Verhandelingen, car. uitgegeven door zexTe) bl. 217. 227 hart herinnerde hij, hoe de gansche Natie in haren Koning een menschenvriend lief had gekregen; hoe Lopewisk bij de onvergetelijke ramp van Leiden, „tusschen vlam en puinen daar alles rondom hem kraakte en viel, moedig voorttrad, of het hem mogelijk ware, 6&n ongelukkig slagt- offer der verwoesting te redden ?).’’ Dat hij zich in het midden van wanhopigen had gewaagd, die alles misten, alles zochten , alles verloren achtten, en omringd van beroofde kinderen, ouders of echtgenooten, meer leed dan de ongelukkigste van die allen; en dat hij sedert niet minder onversaagd, den schrikkelijken aanblik van een alles verdelgenden wa- tersnood niet vreesde, maar waar hij kon, hulp en redding of voor het ıninst bemoediging en leniging van het ouheil verstrekte, Nederland zal eeuwig de gedachtenis dier edele daden bewaren, die onze eenvoudige zin niet geleerd heeft aan zelfzuchtig bejag van een wuste volksgunst toe te schrijven 2). Een wrokkende Dwingeland moge aldus de handelingen van zijn jongeren Broeder miskend hebben, van wien hij geen Franschen Prefect had kunnen maken, het standpunt waarop wij ons thans geplaatst zien, laat een onzijdige er- kenning der gebreken, maar ook der verdiensten en loffe- lijke bedoelingen van Koning Lopewisk toe. Doch wij willen het niet ontveinzen: wie zijne Regering met het oog van een Franschman beschouwt, kan hem geen regt doen weder- varen, en wie hem als Hollander beoordeelt, loopt gevaar te overdrijven, wanneer hij in Prins Louıs den Connetable van het Keizerrijk voorbij ziet. NAPOLRON verweet LODEWIJK bekrompenheid van inzigten, 1) Bedewoering bij de Orde der Unie, op het Bidderfaert van 35 April 1808, t. a. p. bl. 202. 3) nOowrant aprds une röputation de sensibilite et de bienfaisance,” Oor- deel van den gewesen Keiser over zijn’ Rroeder, 24 September 1816, bij Las Cascı , Mimorial de Sainte-Hölöne, T. VI. 184. 15* 228 zoodat hij van een ruimen blik verstoken, enkel geschikt zou geweest zijn tot het behandelen van nietige plaatselijke zaken. „Terstond na zijne komst in Holland, zoo klaagt de Keizer }), en niets zoo hoog schattende als den naam van een goed Hollander te zijn, heeft 1ouıs zich geheel aan de Engelschgezinde partij overgegeven, den sluikhandel begun- stigd en met onze vijanden betrekkingen aangeknoopt. Hij was niet van geest ontbloot, en had ook geen slecht hart, masr dit belet niet dat hij veel dwaasheden begaan heeft en veel kwaad heeft gesticht. Zijn aard was als van natuur tot een zonderlinge eigenzinnigheid geneigd, en daartoe reeds maar al te zeer overhellende, hadden de geschriften van ROUSsEAU hem nog meer bedorven.”” — Doch zoo iets die excentrieiteiten kon verklaren en tot een toegeeflijk oordeel stemmen 2), het waren twee dingen die naroLEon zelf niet verzwijgt: het ongelukkig huwelijk ınet HORTENSE BEAUHAR- NAIS, op aandrang en door de sluwe berekening van hare moeder JosEPHINE gekoppeld); en de ziekelijke toestand waarin LovIs verkeerde, die deels door eigen schuld, zijne gezondheid op jeugdigen leeftijd had ondermijnd en hem aan de eene zijde nagenoeg geheel verlamd 3). Het kon niet missen of die kwaal die hem bijna ten grave had ge- 1) »zovs ade Pesprit, disait l’Empereur, n’est point möchant; mais aree ces qualitds, un homme peut faire bien des softises ei cansor bien da mal. L’esprit de LOUIS est naturelloment porl& aw fravers et A la bizarrerie. 11 a &16 gAt6 encore par la leciure de Jean Jacques. Incapable par Ini-mäme de grandes vuos, susceptible tout an plus de details locaux, Louis ne s’ent mon- {rs qu’an Roi pröfet.” Miömorial de Sta Hilöne, T. VI. 184-186 (24 September 1816). 2) Mömorial de Ste Hölöne T. III. 260 (19 Mei 1816) »Ce mariage-tiait lo resoltat des intrigues de Jordphine, qui y trouvait son compte.” 3) »Peut-dtre trouverait-on une attönuation au travers d’esprit de Lov1Is dans le oruel ötat de aa sand, Ige od alle s’cst d6rangöc, les circonstances atroces qui Pont cause, et qui doivent avoir singulifrement infind sur son moral.” 229 sleept, moest ook zijne ziel gevoelig aangedaan hebben. Maar al had Lopzwısk een sterk en onverzwakt ligchaams- gestel bezeten, wie zou niet zoowel als hij, door de gril- len en verregaande ligtzinnigheid van cene pligtvergeten vrouw, spoorbijster geraakt zijn 1)? Welk een onzalige toe- stand die hem te regt of te onregt, aanleiding had kunnen geven zijn eigen ouderen Broeder, den Keizer, van bloed- schendige gemeenschap met HORTENSE te verdenken en in hem den Vader te zien van het eerste kind, dat zij onder het hart had gedragen 2)! Wat van dien heilloozen argwaan zijn mogt, voor den jongen man, wien de Fortuin uit nederigen stand en uit een afgelegen eiland herkomstig 3), plotselijk ten toppunt van glans en magt had doen stijgen *), was reeds lang vöör hij de teugels van het Bewind over een vreemd Volk op 27jarigen leeftijd aanvaardde, aaın geene tevredenheid en gemoedsrust te denken: zijn levenslust en geluk was onher- roepelijk verwoest. Die valsche verhouding tot zijne naast- bestaanden had hem in hooge mate droefgeestig en achter- houdend gemaakt: de ongeneeslijke ziekte, aan welke hij leed, bragt niet zelden gemelijkheid, drift en opvliegendheid 4) HORTENSE, men weet het, was de mosder van den onlangs overleden DE MORNY. NAPOLEON zelf ontkent niet, dat zij zich had misdragen: „Toutefois HORTENSE — n’est pas sans avoir eu quelgues toris avec son mari, j’en dois convenir. Si elle eüt su se contraindre” enz. 2) =On avait fait courir les bruits les plus ridicules sur les rapporte de Iui, NAPOLEON, avec HORTENSE; on avait voulu que son aind füt de Iui.” Möwo- rial de Ste Hölöne, T. 111. 260. $) Maar niet zonder grond had rousssau van Corsika voorapeld: »J’ai quelque pressentiment qu’un jour cette petite isle &tonnera Europe.” Prin- eipes du droit politigue (Contrat social) Livre II. Ch. X. A) 1opewisk’s heelmeester moel hem eens bij een ongedwongen kout, 'wrij- moedig gevraagd heben: „Et vous, Sire, vous seriez-vous jamais attendu A devenir Roi?” La Cowr de Hollande sous LOUIS BONAPARTE, p. 186. (Paris 1827) 2e edit. 230 te weeg. Maar dat het Lopewisk aan vatbaarheid om de zaken in 't groot te overzien, met den natuurlijken aanleg dien de Keizer hem niet ontzegt, zou hebben ontbroken, kan men niet toegeven: de oefenschool in welke NAPOLRON zelf hem opgekweekt en gevormd had, had hem ruimschoots de gelegenheid verschaft, om zaak- en menschenkennis te verkrijgen en de verschillende geaardheid van Landen en Volken, hunne instellingen, zeden en gebruiken hetzij vlugtig te beschouwen, of met meerdere of mindere scherpzinnigheid te doorgronden. Na zich op de studie der vakken die tot de toelating op de Militaire Academie voor het wapen der Artillerie vereischt werden te hebben toegelegd, zonder evenwel in de hitte der gruwelen van de Fransche Omwen- teling zijne wetenschappelijke woorbereiding tot de krijgs- dienst te Chälons sur Marne te hebben kunnen voltooijen, had hij aan den Staf van zijn Broeder den Opperbevelhebber te Parijs na den beruchten 13% Vendemiaire toegevoegd, eu vervolgens als diens aide de camp eerst in Italiö, daarna in Egypte, aan BONAPARTE’s roemrijke veldtogten deelge- nomen; later, onder het Consulaat, werd hij bij het dempen van den rampzaligen oorlog tegen de Chouans in Normandie gebruikt, en sedert trok hij met het naar Portugal bestemde Leger, een groot deel van Spanje door. Hij zelf verklaart een stil, koelzinnig en aandachtig opmerker geweest te zijn. Vermoedelijk had naroLzon op die eigenschappen acht ge- slagen, toen hij gewoon zijne Adjudanten als vertrouwelijke diplumatische Agenten te bezigen, den nu tot Kolonel be- vorderden jongeling naar Berlijn zond, van waar LODBWIIK de krijgsoefeniugen van het Pruissische Leger te Potzdam moest bijwonen, voorts zijne reis over Saksen en Polen naar Pe- tersburg dacht door te zetten, om misschien over Lapland, Zweden en Denemarken terug te keeren. Hij werd door het Hof te Berlijn met de meeste onderscheiding en welwillend- heid ontvangen, en vertoefde eene maand in de hoofdstad 231 vau Pruissen !); d44r schijnt hij de kiem der onherstelbare kwaal te hebben opgedaan; bij zin verblijf te Danzig werd hij ongesteld en kon na er eenige weken ziek gelegen te hebben, aan het volbrengen van zijn’ togt in het felste jaar- getijde naar het barre Noorden, niet langer denken. Hij kwam over Brunswijk terug, en werd ook aldaar door den Hertog met veel heuschheid bejegend: een zonderlinge aan- raking met den Vorst, bij wien wILLEM v zijne laatste wijk- plasts zou vinden! Op die Duitsche reis, was de Spaansche veldtogt en daarna, den 4 Januarij 1802, het onder nood- lottige voorteekenen voltrokken huwelijk van Lou1s gevolgd, die in hetzelfde jaar, gelijk in 1808 en 1804 hetzij aan het hoofd van zijn regiment garnizoen hield, of wel de baden gebruikte. Inmiddels was hij Generaal geworden, en werd hij bij de verhefing van nAroLEoN tot Keizer, zelfs Divisie- Generaal en aan den Staatsraad (Afdeeling Welgeving) toe- gevoegd. Tijdens den veldtogt der Coalitie en gedurende ’s Keizers afwezigheid in 1805, werd hij met het Opperbevel van Parijs en hierna met dat der Armee du Nord bekleed, in welke laatste hoedanigheid wij hem tot vAPOLEON’s genoegen werkzaam zagen. Hij zelf weidt in zijne Gedenkschriften met welgevallen en in allerlei bijzonderheden uit over den jjver en de veerkracht, welke hij in die moeijelijke en veel- 1) Zoo schrüft Koning sonkwuK zelf, Docsm, historiquer zur le Gow- wernement de la Hollande, 1.103; maar volgens de depdches van den Ba- tanfschen Zankgelastigde BOURDEAUX aan VAN DER GOES (29 November 1800 en 7 Febraarij 1801) schijnt het verblüf van langeren duur geweest te zün. sIl paralt maintenant deeid6 meldde BOURDEAUX cerst, que LOUIS BUONA- FARTE va jusqu’ä Farsorie, mais je renonce & Popinion qu'il aille plus Join.” Doch in den tweeden brief heat het: »Le Colonel 10UI8 est toujonrs iei; il a de la peine A se reiablir de certain eadeaw qui lni a &t6 fait avant son dpart pour Danzig, et. dont on so defait diffieilement dans le Nord.” (Archief van DER Gors). — Verg. ook Ze Cowr de Hollande enz. p. 221, waar van woorwire’s ‚affections rhumatismales, — dont la cause remontait, dit-on, jusqu& la conquöte du Nouvean Monde,” gewag wordt gemaakt, 232 zijdige betrekkingen aan den dag had gelegd, en die ’s Keizers welverdienden lof hadden weggedragen. Deze antecedenten derhalve hadden hem met de bewustheid van tot eene verheven roeping niet geheel onbekwaaın te zijn, den wil of liever de edele eerzucht ingeboezemd om zich niet met den titel van naam-Koning te vergenoegen, maar met naauwgezette pligtsbetrachting, zich zooveel doenlijk op de hoogte der hem toevertrouwde belangen te stellen, en persoonlijk het oppergezag uit te oefenen !). Meer dan &n bewijs zou hij geven, dat hij daarop uiterst naijverig was, en een te hooghartig karakter bezat, om zijn geduld door de onredelijike aanmatigingen van NAPOLEON te laten uit- putten. En in zoo verre deze LODEwIsK zonder hem daarin behoorlijk te kennen, tot den Troon van Holland bestemd had, niet vermoedende eenigen hinderpaal in diens zelfstan- digheid te zullen ontmoeten 2), zou hij zich in dien waan deerlijk bedrogen zien. „Mijne Heeren, Vertegenwoordigers van het Bataafsche Volk, 200 sprak de Keizer den 5 Junij 1806 ten antwoord op de Rede der Bataafsche Deputatie 3), ik heb het steeds van het hoogste belang voor mijne Kroon geacht ®), uw Vaderland te beschermen. Zoo menigwerf ik mij met uwe binnenlandsche zaken heb moeten bemoeijen, hebben de bezwaren aan de onbesteınde vormen van uwe Regering 1) Dat LopkwIsK geen »Eersten Minister” Auldde maar dit zelf wilde zijn, zie bij Mr. w. r. nösın, Perslag enz. bl. 5. 3) ıureus, Hist. du Consulat et de PEmpire Y. V1. 486: »naronkon, sans s’occuper de Louis, dont Ia volonte ne lui semblait pas £tre un obstaele A prövoir et A vainere.” 3) 1. BOnaranTE, Docum. historigues, I. 128 volg. %) Letterlük Inidt de vertaling in de Haagsche Courant van Wocnsdag 11 Junij 1806: Ik heb altoos als het eerste belang (Ze premier intdrät de ma couronne) mijner kroon beschouwd” en „Zoo dikwerf ik in uwe zuken heh moeten tusschen beide treden (dA intersenir dans vos affaires int6rienres)”. 233 verknocht, mij telkens getroffen. Bestuurd door eene Volksvergadering, zou het door intrigues aangeblazen en door buitenlandsche Mogendheden beroerd zijn geworden. Bestuurd door een verkiesbaren Magistraat, zou elke ver- nieuwing van dien Magistrat een oogenblik van crisis voor Europa, en het teeken van nieuwe zee-oorlogen geweest zijn. Al die zwarigheden konden niet weggenomen worden, dan door een erfeliik Gouvernement. Ik heb het in uw Va- derland door mijne raadgevingen bij de vestiging uwer laatste Constitutie aangewezen: en het aanbod, dat gij van de Kroon van Holland aan Prins Louis doet 1,) is overeenkomstig de wezenlijke belangen van uw Vaderland, overeenkomstig de mijne; en geschikt om de algemeene rust van Europa te verzekeren. Frankrijk is edelmoedig genoeg geweest om afstand te doen van al de regten, welke de gebeurtenissen van den oorlog het op u gegeven hadden, maar ik kon de vestingen, die mijne Noordelijke grenzen dekken, niet in eene ontrouwe of zelfs twijfelachtige hand betrouwen. — Mijne Heeren, Vertegenwoordigers van het Bataafsche Volk! Ik stem in den wensch van H. H. M. toe. ‘ Ik proclameer den Prins wouss als Koning van Holland 2). Gij, Prins, regeer over die Volken; hunne voorvaderen verkregen hunne onafhaukelijkheid niet dan door de standvastige hulp van Frankrijk. Sedert was Holland de Bondgenoot van Engeland ; het werd bemagtigd 3); het was nog eens zijn bestsan aan Frankrijk verschuldigd. Dat het u dan Koningen verschul- digd zij, die zijne vrijheden, zijne wetten en zijne Gods- %) Veel luchtiger schrijft ruızus, Zst. dw Conslat et de P’Empire, 1. VI. 459. »La Hollando, qui so gonvernait assez diffiilement en R&pablique, diait sous Ja döpendance absolue de NAPOLEON, eL il eroyait pouvoir la ratia- cher ä son syatöme, en In constituant en Royanıa sur la (die de son frere Lovis.” 3) eJ’adhäre ax vorm de L.L. H.H. P.P. Je proclame Roi de Hollande, le Prinee Lours.” 3) „Eile fat congwise: elle dut encore A la France son existence.” 234 dienst beschermen. Maar houd nooit op Franschınan te zijn. De waardigheid van Connetable des Rijks zal door u en uwe nakomelingen bezeten worden I). Zij zal u de pligten aanwijzen, welke gij jegens mij te vervullen hebt en het gewigt, hetwelk ik hecht aau de bewaring der vestingen, die het Noorden mijner Staten dekken en welke ik u toebetrouwe. Prins, onderhoud onder uwe troepen den geest, waarmede ik hen op de slagvelden heb bezield ge- zien 2). Onderhoud onder uwe nieuwe onderdanen de gevoe- lens van eenigheid en van liefde voor Frankrijk. Wees de schrik der kwaden en de vader der goeden: dat is het karakter van groote Koningen.” Reeds vöör zijn vertrek naar Holland, had LODEwIsK eenige achterdocht opgevat en zich over sommige uitdrukkingen van den Keizer beklaagd, welke de Moniteur officieel had opgenomen: al te naakt was daarin de eenzijdige Napole- outische Politiek met opzigt tot het nieuwe Rijk ontvouwd; vooral de leer der natuurlijke grenzen 3), die Holland stel- selmatig dienstbaar zocht te maken hetzij dan aan de onverzadelijke heerschzucht van den grooten Veroversar, of aan de belangen der Fransche industrielen en kooplieden. Holland — het werd nog eens verklaard — was het gewig- tigste voorwerp der Fransche staatkunde ®) ; maar in die be- 1) „La dignit6 de Connetable de Empire, — vons retracera les deroirs que vous avez & remplir envere moi.” 2) Verg. hiervoren bl. 188 en het met dezen lof aau onze krügsmagt toc- gekend, kwalük rijmend verwijt van NaroLzon, dat het Hollandsch Leger uit canaille bestond, bl. 159. 3) »Sous le point de vue commercial, Ia Hollande &tant sitade Al’embou- churo des grandes riviöres qui arrosent une partie coneiddrable de notre terri- toire, il fallait que nous eussions la garantie que le Traitd que nows conelarons avec elle sera exactement exdontd.” Docum, histor. I. 183 (Boodschap aan den Senaat). %) „Ta Hollande cat le premier interät politigue do In France.” NAroLBoN 5 Jung 1806. Capefigue. T. Xl. 147. 235 schouwing lag niet de minste zucht om het welzijn van onze Gewesten te bevorderen: en werd er van het zoo dikwerf beloofd Tractaat van Commercie, tusschen de beide Landen te sluiten, gewag gemaakt l), op den voorgrond stond al weder het voordeel van Frankrijk. Zelfs de aanzuivering der krijtende schuld van den Admiraal serory,, die de Raadpen- sionaris met zooveel klem van redenen had aangedrongen, kon LODEWIK evenmin’als SCHIMMELPENNINCK, voor zijne afreize van Parijs verkrijgen, niettegenstaande hij den Keizer zijne verlegenheid om geld en den berooiden staat der schat- kist hier te lande, had afgeschilderd 2). Het bleek uit alles, dat het NaroLEoN vrij onverschillig was, hoe het Holland en den Vorst, die in zijne schatting niets anders was dan een sijner gekroonde Prefecten, in den hem opgelegden werkkring zou gaan, mits Frankrijk en hij zelf daarbij gebaat wierden. In het eigen oogenblik, toen de Bataven vernainen, dat hun een Koning was geschonken, ontving de handlanger der Keizerlijke Politiek, TALLEYRAND, met een erfelijk Vor- stendom in Italie beleend, de vergelding zijner getrouwe diensten. En wie zich de ootmoedige verzoeken herinnert, slechts drie jaren te voren, door de bijzit van den Bisschop van Autun tot den Secretaris van Staat VAN DER GOES ge- rigt 2), zal onder de smartelijke indrukken, welke onze 1) Tractaat van 24 Mei 1806. Art. X: „Il sera inoessammeng conchu entre les. Puissances coutractantes un Trait€ de commerce, en vertu duquel les sojets Hollandais seront traits en tons temps, dans les ports et sur le terri- toire de l’Empire Frangais, comme la Nation Zu plus spdeislement favorinde.” Docum. kistoriques 1. 388, verg. met bl. 183: (xarotzon’s Boodschp aan deu Senat 3 Junij 1806) „afin de concilier F’inter&t de nos manufactures (van de Fransche) et de notre commerce avee ceur da commerce de ces peuplee” (van Holland). 2) Docum. historiques 1. 185: „il apprit-gue la France devait & la Hollande deux & trois millions de florins pretes dans les colonies des Indes-Orientales aux gouverneurs frangais par ceux de la Hollande; — id ne put rien oblenir.” 3) Verg. deze Geschiedenis, 1I° Deel 1te Stuk bl. 381, volgg. en t.a p. Bijlage XIX. bI. 62. 236 toenmalige vernedering wekt, nog moeite hebben een bit- teren glimlach over de onbeschaamde gelukwenschen der kersversche Prinses van Benevento te bedwingen. In de instelling der Monarchie, vond zij eene stof {ot blijdschap niet slechts voor Holland, maar ook voor den Minister zelf; „gij bezitthaus uwe Vorsten, 200 schreef zij aan van DER GOES na de komst van LoUIs en HORTENSE te ’s Hage, en reeds zult gij in staat geweest zijn te beseffen, hoeveel heil hunne uitnemende hoedanigheden en hunne goedheid u voorspellen;” terwijl zij den Staatsman hare eerbiedige hulde aan de even schoone als beminnelijke Koningin op- droeg !). — Van een algemeene volmagt des Konings voor- zien, was VER HUELL in allerijl naar Holland vertrokken, om de noodige maatregelen tot de voorloopige inrigting van het Algemeen Bestuur, met inachtneming der vereischte constitutionele vormen voor de handelingen der Wetgevende, Uitvoerende en Regterlijke magt, en de toebereidselen tot de ontvangst van Hunne Majesteiten bij het betreden van het Hollandsch gebied en in de steden, die zij moesten doortrekken, te helpen beramen 2). Voor het ceremonicel en de bepaling van het meest geschikt en uitgelezen getal personen, die den Koning en de Koningin in de eerste dagen zouden omringen, en tot het treffen van andere voor- zieningen ten behoeve van het Hof, had de Admiraal de zorg van den Minister van Buitenlandsche Zaken ingeroe- pen 3). In weerwil van deze schikkingen, die wel ten regel 1) „Nous avons aussi (TALLEYBAND en zij, Princesse de Böndvent) des felicitations & vons faire pour le grand drönement qui am#fiore le sort de Ia Hollande, et qui ue peut influer quaranfageusement sur le oötre. Vous possödez maintenant vos Princes, et dejä vous avez pu juger tout ce que leurs grandes gaalites et leure bontes vous promettent d’henrenz;” enz, (Ar- chief van DER com). 3) Verg. wegens de handelingen van VER HUELL in die hoedanigheid, Bij- lage XIX. hi. 70-75. 3) De Admiranl aan van Dg& Goxs, 4 Junij 1806 (Bijlage XVIIL). »1k 237 konden verstrekken aan dezulken, die als hovelingen, Staats- dienaren en Ambtenaren of als Officieren der Vloot of van het Leger, hunne opwachting hadden te maken, maar die den geest der bevolking, wars van veinzerij, niet konden neigen, wil men dat de Koningin, aan de oorverdoovende kreten van het juichend gemeen der Fransche hoofdstad ge- woon, tranen van spijt zou gestort hebben over de ijskoude bejegening te ’sHage, waar men met den hoed op het hoofd, den vreemden stoet nieuwsgierig aangaapte. Hoxrexse, die ook in Frankrijk slechts zeer korten tjd met haren Gemaal had geleefd, en wier zamenwoning met hem in September 1807 geheel ophield !), vertoefde al te weinig onder onze Natie, dan dat zij met hare lief- talligheid de gemoederen zoude hebben kunnen winnen, al maakte hare behaagzucht op enkele onzer Landgenooten een diepen indruk, en al was hare afwezigheid zeer merk- baar in de kringen, aan welke zij met hare bedrevenheid in de schoone kunsten, ziel en leven en bekoorlijkheid had bijgezet. Dat 1opewisk er al spoedig in geslaagd was veler harten aan zich te verbinden 2), zijn aandenken, nog he- den onder ons bewaard, getuigt er van, en zijne minzaam- heid en toegankelijkheid, ten minste in den aanvang, hadden met zijne innemende vormen, zoowel als zijne welbespraaktheid, daartoe al dadeliik bijgedragen. Ook had hij, hoewel niet lang genoeg van gestalte, wel iets waardigs in zijn voorkomen 3), maar de doffe uitdrukking hoop dat Meyr. AN DER GOES haro gedachten een weinig zal laten gaan, welke dames de Koningin zullen kunnen recipieren.” 1) 1. BONAPARTE, Docwm. historiqwes, 1. 108, suiv., en RöELL, Verslag. bl. 55. (na eene twegjarige afzondering”). 2) „Ce sont do si bomnes gens, (schreel BRANTSEN van LOUIS en HORTENSE beide sprekende, aan vsr murtı den 19 Juni; 1806) qu’il est impossible quiils ne se fassent pas aimer.” (Archief VER HUELL). 3) Is Cowr de Hollande enz. p. 221. „Cela n’empöchait pas que Lowrs lorsqu'il &tait en toilette, n’efit lapparenee d’un fort beau cavalier.” 238 van de oogen en de zigtbare verlamming der leden, die aan de gevolgen van losbandigheid werden toegeschreven, stemden dezen en genen tot een min gunstig oordeel. — Desniettemin meenden zij, die den Koning van het begin af het meest hadden voorgelicht en gadegeslagen, zich van zijne Regering veel goeds te mogen beloven, en alsof hij van zijn genialen Broeder de gelukkige keuze van bekwame en geachte Staatsdienaren had ontleend, een gansche stoet van verdiensteliike Raadslieden, versierde en veredelde zijn Bestuur, en maakte het allengs populair en nationaal. — „Mijne beide jongste brieven, 200 meldde var HUELL nog v66r het einde van Junij 1806 !) aan BRANTSEN, zullen u verwittigd hebben van den goeden loop dien de Regering van onzen.geliefden Vorst onmiddellijk genomen heeft, en al hetgeen ik sedert heb opgemerkt, geeft mij nieuwe stof om het schoon tafereel te verrijken 2). Hij wijdt zich met zulken ijver aan de Staatszaken dat men zien kan hoe hem niets inniger ter harte gaat dan de begeerte om als Koning en Vader te regeren, en het lot van zijne onderdanen te verbeteren. En door die daden is hij al meer Hollander geworden, dan hiji — wien hij als Hoofd der Natie op- gevolgd is 8). Hoogst opmerkelijk is de toevloed der Le- den van de aanzienlijkste geslachten die uit de Provincien, ook de meest afgelegene herwaarts stroomt, om hem hunne hulde aan te bieden. God geve maar dat de intriguanten de zuiverheid niet bezoedelen van het gevoel, dat die lie- 1) »La Haye 80 Juin 1806.” (Arcbief Bmantezn). 2) »Elles vous anront inform6 de la marche heureuse qu’a prise Ic rägne do notre Monarguo cheri. Tout ce que jai vu depuis me donne de nou- vesux enjets d’enrichir ce beau tableau.” %) »Il veille avec une assiduite aux affaires de l’Etat, qu’oa pent voir qui n’a @autre intördt au cocar que celui de reguer en Roi et Päre Wameliorer le sort de ses sujets. II cat dejä par cos actions, plus Hollen- dais que eolai qu'il a succdd6 comme Chef de In Nation.” 239 den naar den Haag gedreven heeft. Ik zie op hun gelaat de vrees geteekend, dat de weldenkenden op nieuw den zetel van het Bewind omringen, en toch weet gij, mijn waardige Vriend, beterdaniemand !), dat dit het eenig middel is om ons tot dat eervol tijdperk terug te voeren, toen men kon zeggen dat de stiptste eerlijkheid in alle Staats- vergaderingen voorzat. Is men eenmaal aldus begonnen, zoo zullen de kwaadwilligen in de duisternis waaruit zij voortgekomen zijn, heensluipen en de braafheid zal zich vertoonen even als de ware vrienden der orde, die tegelijk de steunpilaren der Kroon zijn. Mijnheer uw Broeder, die dezen ochtend van hier is vertrokken, heeft gister nog de eer gehad bij Z. M. te worden toegelaten en is met veel welwillendheid ontvangen; hij verlangt tot Lid van het Departementaal Bestuur benoemd te worden en ik heb alle reden te gelooven, dat hem niets in den weg zal staan. In den persoon van den Heer rörLı hebben wij een Alge- meenen Secretaris van Staat ontvangen 2), eene benoeming die algemeen bijval zal vinden om de gunstige openbare meening te zijnen opzigte. WULTMAN is tot Archivarius der Regering aangesteld. coszL is nog in het bezit der portefeuille van Binnenlandsche Zaken; ik hoop dat de Ko- ning voor dien gewigtigen post eene keuze zal doen niet minder gelukkig dan de zoo even gemelde. De Heer coıp- BERG zal nimmer vertrouwen inboezemen 3).” Maar wij mogen de hoofdstrekking en het bestek van onzen arbeid niet uit het oog verliezen: niet de inwendige 1) » Vous sarez mieux que personne, qne le seul moyen de nous ramener & cette &pogne honorable od on ponvait dire que Ja probit6 Ia plus striete prösidait dans tous les conseils, est de commencer par 12.” 2) «ll vient @tre fait une nomination de Secrdtairo-gendral dans Ia per- sonne de Mr. nöFLL qui fera gendralement beaucoup do plaisir par Popinion generale qu'il a pour Ini.” Zie ook Docum. histor. I. 172. 3) „Mr. cOLDBERS n’inspirera jamais la conflance.” 240 toestand, maar de betrekkingen naar buiten behooren te worden herdacht. Na met veel overleg en even rondbor- stig 1) als behoedzaam, bij het benoemen van VAN DER GOBs tot Minister van Buitenlandsche Zaken te werk te zijn ge gaan, maar welk vertrouwen wel niet beschaamd zou worden, moest de weetgierigheid des Konings omtrent den staat der Nederlandsche Diplomatie, met den meesten spoed bevre- digd worden; 2) in ’t bijzonder aangaande het karakter, de taleıten en de diensten van elk der diplomatieke Agenten, die onder het vorig Bewind werkzaam waren geweest; met opgave van den naam en van het geslacht waartoe ieder hunner behoorde, alsmede van den rang en den invloed die zij in hunne Provincie genoten. Twee dagen daarna voldeed van DER coxs althans gedeeltelijk aan dien last in een beknopt, maar zaakrijk Rapport 8). Wij hebben hiervoren de materiele inrigting van het Departement van Buitenlandsche Zaken onder het Staatsbewind, doen kennen : wat het wezen der zaak betreft, zou zij onder het Koningschap geene verande- ring ondergaan; maar een talrjjker personeel en een scher- per en meer zorgvuldige afbakening der verschillende Af- deelingen en Bureaux, alle onder het toezigt van den 1) Documents kistor. 1. 171 suiv. »Avani de nommer van DER GOES aus affairen ötrangtres, il Yappela dans son cabinet: «On m’a prevenn contre vons, Ini dit-il; mais vos ennemis mäme oonviennent de vötre honndete. Vonles-vons servir votre pays sous moi?” 3) »Monsieur VAN DER GOES, Vous ne me donnez point le protocole que je vous ai demand6, Je desire avoir le plus tät possible une Note off- dielle sur le caraciäre, los talens, les services, de chacun des agens diplomatiques employes sous Yaneien Gouvernement; en y ajoutant le nom et ia famille de chacun, et le rang ot l’inflaence qu'ils occupent dans leurs Provinces. Sur ce je prie Dien, es. 1ouI. Au chätsau du Bois, le 26 Juin 1806.” 3) Verg. dezo Geschiedenis II Deel 1 Stuk, bi. 270-272 en Bilagc XXXVII aldaar bi. 128-127 (Rapport zur le Dipartement des Afaires ötrangdres prösentd ä 8. M. le Roi de Hollande le 28 Juin 1808). 241 Secretaris-Generaal bij het Ministerie werkzaam, werden noodig gekeurd. van DER Gors sloeg de oprigting van een afzonderlijk Bureau der Archiven voor, dat hij onmisbaar achtte !) om een volledige Verzameling der Tractaten, Mani- festen, Overeenkomsten, Depöches, Memoriön, boeken enz. 