title: In de kustlanden van Noord-Afrika. Het Maghreb
creator: Kol, Henri Hubert van, 1852-1925
text: In een oude, vuile "carrosa", die rammelend (met het geluid van een vat vol oud ijzer) voortholde over de hobbelige straatkeien der stad, kwamen wij weldra in het frisse groen der Mechia, waar lastdragende vrouwen, met brede armbanden om de bloote armen en de enkels, den zwarten sluier voor het gezicht, ons schuw voorbijgingen. Negers op gedrochtelijke wijze opgedirkt, behangen met amuletten en dierstaarten, trachtten als dansende, op een primitieve trom slagen, op gerammelende wijze ons enkele centen af te troggelen; aan vermagerde bedelaars, waaronder talrijke blinden, was trouwens in deze oorden. De Commissie tot onderzoek van den hydrologische toestand van den bodem in de prov. Utrecht, noemde den watervoorraad in het Eemgebied (onder de kleibanken) in een 100 meter dikke alluviale zandlaag aanwezig, "onuitputtelijk". Stiefker in zijn "Motions of Underground waters", schat de totale hoeveelheid grondwater op den aardbol op 430 miljard m3, dat is 10 van den inhoud der Oceanen. In Britsch-Indie, waar men het puttenstelsel op ruime schaal toepast, wordt van de totale hoeveelheid gevallen regen slechts 0,8 % aldus weer naar boven gebracht (Indische Gids 1904 J, p. 558). Voort ging het langs zandige wegen, tusschen hoge kleimuren, nog met schietgaten voorzien wegens vroegere opstanden; soms tot de aspen toe door het water rennende, ging het kort daarna rakelings langs een afgrond, waarbij ons voertuig meermalen dreigde het evenwicht te verliezen. Nauwelijks had de schaduw der oase ons verlaten, of wij waren in het heete vormuis der woestijn gekomen; de kale Djefarasteppe nam een aanvang. Voor onze oogen ontrolde zich een eindeloze horizon, een troostelooze zandvlakte, schel verlicht door de brandende stralen der zon, waarin alleen enkele duinenrijen een rustpunt schenkten aan het oog. Een lichtbruine zandzee onder een strak blauw uitspansel, doch overigens "le pays du neant", alles even woest en eenzaam. Verder op, na enkele terreinglooiingen in dit mulle zand (waar ons rijtuig diepe sporen in sneed) te hebben overwonnen, zagen wij in een soort van dal vrouwen met bloote armen ijverig bezig het spichtige gras te verzamelen, dat zij als veevoeder in de stad gaan verkoopen. In deze laagten die geen afvoer hebben, blijft het regenwater in kortere tijd staan alvorens te verdampen of verder weg te zinken; en dadelijk had de vruchtbare natuur haar rechten hernomen, en planten deden ontluiken. De weg zelf, een karavanenpad, was tamelijk onbruikbaar wegens de diepe geulen, door de regens der laatste dagen daarin gesneden; doch door een omweg te nemen in die woestijn werden deze bezwaren gemakkelijk overwonnen, al moest nog al vaak een heel eind te voet worden afgelegd. Veel was er trouwens in deze stille oorden niet te zien, behalve hier en daar witte koepels, die den heiligen grond der Marabouts aanwezen. Kwam men nu aan een dan menschelijke wezens tegen, dan waren zij gezeten op kameelen, ezels, paarden, of muildieren, waarvan de laatste, wat taaiheid en kracht betreft, het winnen van de paarden, en daarom hier door de Turksche Ambtenaren, zelfs door den Wali, trouw worden bereden. Nu en dan doemden in de verte geheele karavanen op, de vrouwen met een bijltje op den schouder voorop, en de mannen met een lang vuurroer in de hand naast de zware beladen kameelen voort schrijdende, aldus tochten doende van weken, ja, soms lange maanden. De arme dieren, gewend aan vermoeienissen en ontbering, vaak noodeloos gemarteld door hun geleiders die geen mededoogen kennen, schreden kalm voort, den kleinen kop waggelend aan het eind van den langen hals, met een geduld en een lijdzaamheid, alsof ook zij aan de wet van het fatalisme geloven. Op den grond knielende (liggen doet een kameel nooit) vormt hun bruine vliegende kleur een egale massa met den bodem, waaruit men dan eensklaps den slangennek ziet te voorschijn komen. Nog vrij lang voor Ajaz bereikten, waren op een hoge rug sporen merkbaar van vroegere werkzaamheden. Breed holen waren er in het losse zand gegraven, diepe schachten uitgehold, en hier en daar werden grote gemetselde reservoirs aangetroffen, die op bepaalde afstanden voortliepen tot aan de waterbron. Van deze hoogte was in de verte het uitgebreide moeras reeds te zien, blijkbaar niet veel meer dan 50 m. boven het stadspeil gelegen, waarheen men dit water wilde leiden. In het moeras zelf waren gemetselde gewelven zichtbaar, die het borrelende water moesten opvangen, en zelfs sporen van een sluwdam, die uit oude tijden dagteekende. De capaciteit der bronnen schijnt minstens 10.000 m³. per etmaal, in de regel echter wel 12.000 m³. te bedragen. Doch de Turksche Regering had met dit werk een aanvang laten maken, blijkbaar zonder vooraf behoorlijke waterpassingen te doen nemen. Zoowel de Wali, als de Directeur van Openbare Werken en de Burgemeester hadden er zich mee bemoeid, en meer dan 150.000 franc waren aldus op zotte en volkomen doellooze wijze verspild. "L'eau ne voulait pas!" zeide een Turksch opzichter, wat aan het Javaanse "Ayer tida maoe datang" herinnerde; dezelfde Oostersche indolentie en plichtverzuim op ver uiteengelegen punten van de aardbol! In de stad Tripoli had, eveneens korte jaren geleden, de Turksche genie een spuitende fontein gebouwd, doch toen deze geopend werd bleef het water 10 m. beneden de bodem-oppervlakte. De bestaande werken bij Ain Zara zijn dus een volslagen mislukking geweest; voor een nieuw project zullen zij in geen enkel opzicht bruikbaar blijken. Men zal dan het water moeten opvangen in open kanalen langs de hellingen, voor dat dit in het besmette moeras komt, om een reservoir in de onmiddellijke nabijheid daarmede te kunnen vullen. Daarna dient het door buizen of gemetselde gangen te worden geleid, terwijl open leidingen in dit klimaat spoedig tot vorming van groene wieren aanleiding geven, en vervuiling door de Bedouinen niet kan worden tegengegaan. Terug rijdende dacht ik met weemoed na over dit staaltje van menschelijk onverstand, dat zo verlammend moet hebben gewerkt op den bouw van irrigatie-werken, waaraan dit droge land met zijn armoedige bevolking zo dringend behoefte heeft. Gedurende mijn bezoek gaf een ruwe schatting als capaciteit der beek: 800 L. per sec; doch toen waren er veel regens gevallen. Karavan. Een put langs den weg gelegen, toonde mij reeds op 6 m. diepte den grondwater-spiegel, en wees weer op den rijkdom aan water, welke in deze dorre vlakte verscholen. Prachtvol ging de zon onder, in vuurige tinten, zooals ze alleen in de woestijn gevonden worden. In de verte zag men op een hoogte, niet ver van de Mechia, het witte paleis van Sidi el Hani, berucht door het inwonningtooneel van 1714. Later tot ruïne gemaakt, was het vele jaren een spelonk voor dieven, terwijl het nu, herbouwd, een asiel voor kranke militairen is geworden. Op deze piek werd de alarm-trom geroerd, wanneer er weer een burgeroorlog was uitgebroken, wat in dit land, met zijn bloedige geschiedenis, meermalen is voorgevallen. Op zekeren dag bezocht ik het hoog terras van dit gebouw, aan den rand der woestijn gelegen. Rechts van mij de wuivende palmen der oase en de groene halmen der graanakkers, links niets dan het Witte zand en de blauwe hemel. En toch, wie weet, eenmaal zal ook daar het plantenrijk ontwaken, wanneer door het water in zijn boezem vruchtbaarheid zal worden geschonken aan deze onuitgeputte bodem, waar kiemen van welvaart sinds eeuwen bleven sluimeren. Maar thans was men nog niet zo ver. Keeren we nog een oogenblik terug naar de menschen en dieren, welke we op deze tocht ontmoetten. De vrouwen, die we het spichtige gras zagen verzamelen — echte werkers, gebukt onder zware lasten, liepen ons ietwat schuw voorbij; zij droegen een zwarten doek los voor het gelaat, en grote ringen (haar gehele fortuin) aan enkels, polsen en ooren. Het waren blijkbaar vrouwen uit de stad, die aldus een schamel stuk brood trachtten te verdienen. Veel vrijers was de oogopslag der Bedouinen-vrouwen, die met ongekleed gelaat achter haar man aanstapten; toch waren zij verlegen genoeg, om, ons vreemdelingen tegenkomende, zicht een doef in de mond te stoppen en daarop te bijten. Terwijl zij, buigbaar een langen tocht achter den rug hebbende, moeizaam voortstrompelden door het mulle zand, zat haar heer en meester lustig met zijn beide beenen de trom te slaan tegen de ribben van den werktuig, waarop hij was gezeten. Dat is hier en in alle Oostersche landen trouwens regel; de vrouw sleept zich te voet voort, en de man zit op den rug van een dier kleine, sluwe "bourricots", die als lastdragers, meer slaag dan eten krijgend, hun leven slijten. Aan kameelen geen gebrek. Längs de groene hellingen van een Turksch fort waren geheele kudden aan het grazen; aan den horizon zagen we telkens de fijne Silhouetten opduiken van deze, op een afstand sterk op struisvogels gelijkende dieren, met nekken als slangen, en altijd met zware vrachten beladen. Voorop gingen steeds groepen van vrouwen, soms haar sluier, die ook dienst doet tegen de zon, uitdagend terzijde werpende, en dan volgden de kameelen met lange schreden en lichten tred, elk struikje of sprietje verslindende, dat hun geoefend oog mocht ontdekken. Krachtige mannen, het lange vuurroer over de schouder, wierpen een alles behalve vriendelijken blik op den "Roumi" en de schaamte-loze (immers ongesluierde) "beunnette", om dan met enig ontzag naar den gordel van achterlaad-patronen te kijken, die borst en schouder van onzen zaptie omgaf. Kameelen zijn voor zulke tochten van weken en maanden absoluut onmisbaar in dit waterloze land. Het "schip van de woestijn" is niet alleen zeer frugaal wat het voedsel betreft, doch weet in talrijke cellen zijner maag het voor de afreis in massa opgeslurpte water te bewaren en geleidelijk voor het onderhoud van zijn lichaam te verbruiken. Verbazend is hun weerstand tegen verlies en dorst. Met hun schommelenden loop kunnen zij bij dag en nacht doorloopen; dankzij hun brede pooten, zinken zij niet diep in het zand; zij genieten soms niet meer dan 2 uren rust per etmaal, slapend op hun knieën, want een kameel ligt nooit op zijn zijde. Door deze zware vermoeienissen en vele ontberingen verdwijnt de bult op hun rug. Deze reserve van vet wordt automatisch door het dier verbruikt, is de graadmeter van zijner gezondheid; een goed gevulde bochel wijst op behoorlijke rust en voldoende voeding, hem trouwens zelden verleend. Als zadel, waarop de goederen worden vastgemaakt, dient een ruwe, platte zak van kameelhaar met stroo gevuld, die vaak bloedige wonden moet bedekken. Voor dieren voelt de Arabier geen enkel mededoelen. Om een kameel te doen knielen, geeft men hem korte slagen op de voorpoot, en daarna op de achterbeenen, terwijl het opstaan in omgekeerde volgorde geschiedt. Ten einde des nachts of in de weide wegloopen te beletten, wordt een der beide voorpooten opgebonden, zodat hij thuishorend op drie pooten hinkende zich kan voortbewegen. Hoe kinderlijk en zachtzinnig hun kop, klein voor zulk een groot lichaam, er mogen uitzien, zij kunnen soms gewild van zich afbijten, en elke beet met hun stinkende tanden kan een groot gevaar van besmetting opleveren. Men onderscheidt scherp van elkaar de dure en goed gedresseerde rijkameeien, "meharis", en de lastdragende kameelen, "dzjme!" (meerv. "dzij mul"), die 150 tot 200 kg dragen; de sterkere 300, ja 400 kg. De belading voor dit transport is uiterst gering: een dier dat bv. 200 kg hydraulisch samengeperst alfa-gras draagt, en dit 7 dagen ver moet vervoeren, verschafte zijn eigenaar slechts een inkomen van 7 francs in het geheel, waarvan hij dan nog zichzelf en zijn kameel moest voeden. Wel is waar, de voeding van deze dieren is niet veel: zij stellen zich tevreden met enkele droge struiken of takken, die zij op den kale bodem vinden. Doch hun gang wordt daardoor vertraagd, en meer dan 4 km per uur legt een lastkameel niet af. Ook de kameeldrijver is niet te benijden: hard is zijn bestaan. De scherp-koude nachtelijke wind dringt door zijn burnous heen; rustige slaap wordt hem niet gegeven, want voortdurend zit hij in angst voor roovers en dieven. Nauweiksjks op het eindpunt der lange reis aangekomen, moet hij een nieuwe karavan vormen voor de terugtocht, daar fr. 30 voor 90 dagen arbeid geen rusttijd toelaat. Zwerven, waken, wederom zwerven, steeds honger en dorst trotseeren, is dan ook zijn dagelijksch lot." De karavaan-handel is bijna uitsluitend in handen van Arabieren, die karavanen, tot een grootte van soms 2 à 400 kameelen of meer, coöperatief uitrusten; de geldschieters nemen dan in de regel de helft van de behaalde winsten. De karavaan-voerders zijn bekend wegens hun stipte betalingsmortheid, waarom hun dan ook langdurig credit wordt verleend; valse opgaven der behaalde prijzen in verre landen (dus bezwaarlijk te controleeren) werden nooit ontdekt. Wanneer — en dit geschiedt meermalen — de kameelen bezwijken, deponeert de leider de goederen in de woestijn, en is zeker — al is het soms een jaar later — ze onaangetast terug te vinden. Talrijke ambachtslieden, kleine venters, Negers van de kust, ja avonturiers sluiten zich bij zulk een karavaan aan, welker omvang dus steeds groeiende is. Twee dagen voor de aankomst op een wachtplaats (oase) wordt een mehari vooruit gezonden, om de komst aan te kondigen; de koopers zijn dan (met hun ruilgoederen) ter plaatse, en na 2 dagen is de markt afgeloopen, en trekt de karavaan weer verder, steeds verder. Een tocht van Tripoli naar Soedan duurt 6 maanden bij 20 uren reizen per dag; de Arabieren verstaan de kunst, zittend op hun kameel te slapen. Vele kameelen worden dan te zwaar afgebeuld en moeten (onderweg) worden afgemaakt, waarna hun vleesch tot voedsel dient. Om het water der maag te drinken (gelijk men wel eens vertelt) wordt nooit een kameel gedood, daar het een zuur, vies smaak heeft verkregen. Wanneer de Samoem in aantocht is, wordt de zon loodkleurig, geel en eindelijk vuurrood; de lucht sist en knettert, en weldra vaart die gloeiende wind met dof geruisch pijnisnel over den bodem. Om zich te kunnen tegen de inademen van de schroeiende lucht te beschermen, hullen de mannen hun hoofd in zware doeken en steken de kameelen neus en mond in het zand. Door zijn grote hitte en droogte verschroeit hij soms toch in korte tijd mens en dier. Aldus is het land. Wie zijn daarvan de bewoners? Hoe is en was hun lot? DE BEWONERS DEZER LANDEN. BENEATH A SPACIOUS PALM, THE WICKED WIGHT WAS PLACED; AND TO HIS LUTE. OF CRUEL FATE AND LABOUR HARSH, COMPLAINING, LAMENTING MANS ESTATE- Thomson. The Castle of Indolente. Voor een ethnograaf is Tripolitanie een land van belofte; talrijke rassen en hun kruisingen kan hij er waarnemen, in aanraking komen zoowel met de meest beschaafde, als met de achterlijke en vrij primitieve vertegenwoordigers van het mensdom. Naast de aloude Berbers, vindt men er Arabieren en Mooren, hier in vaste woonplaatsen vereenigd, ginds zwervende als Nomaden. Negers van velerlei stammen wonen er naast Türken, benevens Joden met een roemrijk verleden, en een talrijke kolonie Maltezers. En alle deze hebben hun eigen geschiedenis, doorlopen een verschillende evolutie, belijden uiteenloopende godsdiensten, onderscheiden zich door karakter en leefwijze, haten dan wel verachten elkander, al geven ze slechts zelden uiting aan die gevoelens. In de hoofdplaatsen leven de Mooren; op het platteland de nomadische Arabieren (Bedouinen), alom vermengd met Negers, terwijl in Tripoli de Joden zich eveneens in deze stad en de omgeving bevinden. Bij lichte storm is het voldoende de wind de rug toe te keren en op ezel of kameel te blijven zitten, daar het zwaardere en verstikkende stof zich dan niet hoog boven de bodem verheft. Bedouinen enkele andere centra vestigden. Geographisch laat zich de bevolking verdelen in verband met de geaardheid van den bodem: langs de kusten de Arabieren met vaste woonplaatsen; in het meer bergachtige achterland de zuivere Berbers en Arabieren; in de onvruchtbare steppe der woestijn de Nomaden, en een van Noord tot Zuid toenemend aantal Negers, alom verspreid. Van de 910.000 inwoners belijden allen de 15.000 Joden en 5.000 Maltezers en Kopten niet den godsdienst van Mohammed. Berbers is de algemene naam van de oorspronkelijke bevolking van Islamitische stam, die eens het Noordelijk deel van Afrika bewoonde van de Roode Zee tot aan den Atlantischen Oceaan, en van de Middellandse Zee tot aan de Negerlanden van Soedan. In de Vroege eeuw door de Arabieren overvleugeld en teruggedrongen, worden zij thans nog het zuiverst aangetroffen in Tripolitanie en langs den Boven-Niil, in Zuidelijk Algerije, benevens Kabylie, en in het Westen van Marokko. In Tripolitanie vindt men ze vooral in de afgelegen berglanden en in de oasen Azjala en Dzjofra; in het Westen meer dan in het Oosten. Eenkelde zijn zij sterk vermengd met Arabisch bloed en reeds voor een groot deel opgeslorpt door hun overwinnaars. Meesten zijn landbouwers of herders, voelen zich zeker niet verwant aan de Arabieren, en steunen steeds gaarne de Tur354ke invloed tegen de Nomaden der woestijn. De dappere Touregi vormen in Tripolitanie een van hun machtigste stammen. Steeds gebrek aan voeding in hun arm land, zijn zij wel genoodzaakt met hun grote rijkameelen op grote afstanden te gaan roven, om zich van voedsel te verschaffen. Het is een goed gebouwd, zeer donker gekeurd volk met lang haar, en dadelijk te herkennen aan een zwarten doek (litam) voor het gelaat, waarvan alleen de woeste-blikkende oogen vrij blijven. Deze roovers belemmeren den karavanen-handel, en zullen eerst verdwijnen, wanneer spoorweg en telegraaf deze belangrijken verkeersweg tussen het barbaarse Negeriand en het beschaafde Europa hebben vrijgemaakt. Ook behoorlijke irrigatie — zoals we later uitvoeriger hoop aan te tonen — zou medewerken, om door cultuur van den bodem deze Nomaden te herscheppen in rustige en vrij blikkende landbouwers, wier behoeften dan zullen toenemen. Reeds nu is het hier en daar merkbaar. De Arabieren, die na Mohammed hun rijk in drie werelddeelen uitbreidden, speelden vooral een belangrijke rol in Afrika, tot in het hartje waarvan zij doordrongen, en waar zij nog steeds een grote invloed uitoefenen. In heel Tripolitanie — evenals we reeds te Tripoli zagen — sterk vermengd met de inheemse rassen (Berbers en Negers), is het zuivere Arabische type met zijn gebogen neus een zeldzaamheid geworden, al steekt hun meer bleek en ovaal gelaat soms nog sterk af tegen dat der Berbers met hun vooruitspringende jukbeenderen. Ongeveer de helft hunner zijn nog Nomaden, en worden daarom meestal onder de naam „Bedouinen" aangeduid, in tegenstelling met hen die van landbouw en handel leven, de „Hadaris". Afgeleid van alle individueel grondbezit, blijven hun zwerftochten toch in de regel tot een vast deel der woestijn beperkt, en velen deze Nomaden komen zelden in Tripoli, het enige punt der Noordkust van Afrika waar de Islam nog despotisch heerscht. Mooren noemt men de afstammelingen der Arabieren en de verschillende lagen der andere bevolking, voornamelijk de Berbers, waarvan zij zich zien in zeden en gewoonten echter even sterk onderscheiden als van de Bedouin. Een juiste grens voor dit volksdeel is moeilijk aan te wijzen, al wonen zij bijna uitsluitend in de steden en steekt hun weelderige kleding, met doorschijnende burnous, zijden broeken en geborduurde vesten, sterk af tegen de sobere, eenvoudige mantel van den Arabier en de baracan vol gaten van de Berber. Aan een karakterbeschrijving van deze Islamieten durf ik mij niet te wagen; "de Arabier" blijft een onoplosbaar raadsel, zelfs voor hen die lange jaren in dagelijksche aanraking kwamen met zijn mannen of vrouwen. Van arbeidslust en plichtbetrouwbaarheid zal wel niemand hen verdenken; de Islam zelf is trouwens een godsdienst, vijandig tegen de akkerbouw en vriendelijk gezind voor het Nomadendom, waaraan hij zijn oorsprong ontleent. Dat zij, althans de meer beschaafde onder hen, hoffelijk zijn, vriendelijk en gastvrij, wordt door velen erkend. Trouw en eerlijk zijn zij, volgens de meeste reizigers, alleen zolang en wanneer zij niet anders kunnen zijn; liegen schijnt hun anders tot een tweede natuur geworden. Sober in de hoogste mate, zoowel in spijs als drank, komen (althans in Tripoli) moord en doodslag zelden voor, tenzij bij wijze van bloedwraak, en de meeste diefstallen zijn een gevolg van de heerschende armoede. Hun eenvoudige en sierlijke wijze van groeten, kan de vreemdeling spoedig eigen maken. Men brengt met een snel gebaar de rechterhand aan hart, lippen en voorhoofd, en geeft daarmee te kennen: "Mijn hart klopt alleen voor u, mijn lippen zullen uw lof verkondigen, en mijn gedachten zijn steeds aan u gewijd." De inboorlingen herhalen deze beweging talloze malen, zelfs wanneer men iets uit hun banden aanneemt. Omgekeerd, als bij ons, groeten de meerden de minderen het eerst, wat dezen het recht geeft daarop te antwoorden, en wat bij ons in de praktijk heel wat zinledig hoed-affnemen zou besparen. Wel ontmoet men, gelijk we reeds opmerkten, in de Straten van Tripoli, kleederdrachten van allerlei soort, zoowel wijde als nauw aan-sluitende, rijke als armoedige; de Negers lopen half naakt. Gaat een zwaarlijvig burger voorbij met een pofbroek en veel blauw in de tulband, dan is het een Israeliet; zoo niet, dan staat men tegenover een Arabier. De landbouwer loopt er rond, gehuld in een vuil hemd, roode gordel en linnen broek. Hoofddeksels ziet men er in verschillende kleuren en van velerlei vormen, al naar de landaard van de dragers. Tulbanden, chechias (in Egypte fez), hoofddoeken, mutsen en stroojschijven volgen elkaar in bonte verscheidenheid op. Doch wat sierlijkheid en doelmatigheid betreft, wint het Arabische costuum, met de statige en toch zwierige plooien van den breeden met de fraaien, het hoofd koel houdenden wand, het verreweg van alle andere kleedingen. De gestreepte "gandoura" der mannen is in elk opzicht te verkiezen boven onze dwaze, staltige, onzinnige jas, vest en broek; en aan mannen dat ik eenigen tijd hun kleeding heb gedragen, deed ik daarvan met leedwezen weer af, slachtoffer der Europeesche mode! Ruim, gemakkelijk te dragen naar goeddunken, vormt de burnous zicht naar de oogenblikkelijke recht; beschermt hij, loshangend, tegen de wind; vrijwaart hij, nauwer aangetrokken, tegen de kille Noord-Afrikaanse koude. Door de keuze der kleur en de verende omhulsels, handhaaft de Arabische kleeding een constante vorm, en wel die van het lichaam zelf. Leer, die Afrika bereist, diende oogenblikkelijk van zulk een kleed en hoofddeksel te voorzien. De roode jasbehang en de muskus-pomade kunnen echter gerust achterwege blijven, evenals het rusteloos kauwen op een soort van boon, uit de Sahara verkregen. De vrouwen, zooals reeds vermeld, lopen allen als walgende ganzen, met gemaskerd gelaat en gerold in een eindeloze witte lap, de "m'laia", waardoor hun gestalte op een reuzenei gaat gelijken. Zoo zien zij althans op straat; doch binnenshuis doen de brede pofbroek van lichtkleurige zijde, om de enkels vastgebonden, de witte blouse, gedekt door een geborduurd buisje, een zijden foulard, van de haren tot de schouders vallende, en de vergulde schouderstukjes, waaruit de bloote armen steken, denken aan de plaatjes der Arabische nachtverhalen. Een groot aantal goed gevlochten haartrossen vallen over het vaak fijn besneden gelaat, terwijl groote zilveren ringen, aan voeten, polsen en ooren, met een waren uitdragerswinkel van breloques op de borst en een getatoeëerde "gelukshand van Fatma" op het voorhoofd, benevens geel gekleurde nagels en voetzolen, de middelen zijn om en de vrouwelijke ijdelheid en het bijgeloof te bevredigen. Haar verdere schoonheid is, in de ogen harer mannen, rechtstreeks evenredig aan de... De "burnous" is een dichte, uit wol geweven kapmantel; hij is meestal wit, "Tuïband" noemt men een 10 tot 15 m. langen lap fijn katoen of wol. Ontelbare malen rondom het hoofd gewonden, en op sierlijke wijze daarop vastgestoken. Deze pommade, "lebed", wordt verkregen uit het zweet van een tot toon gebracht muskusbij; dit is ook het voornaamste bestanddeel der pastilles du Serail en veroorzaakt die hinderlijke geur, aan elke Arabische omgeving eigen. Haar omvang; "vleezig" en "schoon" zijn bij hen woorden van gelijke betekenis; zwaarlijvigheid is dus daarvan het kenmerk. Door voortdurend balletjes of pillen te slikken van een zekere graansoort, met schapenvet of olie gemengd, streven de vrouwen dan ook trouw naar het verkrijgen van deze betwistbare schoonheid. Want den man behagen en hem te blijven bekoren, is bij dat polygame huwelijk vrij wel het enige levensdoel der vrouw. Dankzij haar vroege huwelijk en onhygienische levenswijze, is zij reeds op jeugdigen leeftijd, 25 tot 30 jaar, verschrompeld, waarom de man reeds spoedig naar een jonger exemplaar begint uit te zien. Vooral met de Turksche ambtenaren schijnt dat het geval te zijn, die de eerste vrouwen in Constantinopel laten, om - naar het heet - voor de opvoeding der kinderen te zorgen, doch een jeugdiger Osmaansche als tweede of derde echtgenote doen uitkomen, en deze is jonger, naarmate de man grijzer is geworden. De Turken, behorende tot de Tataarse volkenfamilie, waren oorspronkelijk Nomaden in Noordwestelijk China, en beheersen meer dan 3 eeuwen dit land, doch zonden alleen ambtenaren en soldaten er heen. Deze laatsten hebben daar door kruising met inlandsche vrouwen een krijgshaftig ras geschapen, "Koulouglis" genaamd, waarvan het aantal op 50.000 wordt geschat. Wegens hun bijzondere eigen schappen als zeeroovers bleven zij voornamelijk langs de kust wonen, doch zij versmelten steeds meer met de inheemse Arabische bevolking. De bereden marechaussees, de "Zapties", belast met de handhaving van orde en de bescherming van leven en goed, zijn meestal Turken uit hun land verbannen, wat eveneens het geval was (althans onder het vorige regime te Constantinopel) met de civiele ambtenaren en officieren, die dan ook Tripoli als een ballingsoord beschouwden, en geen ander doel hadden dan er als spoedig mogelijk van te komen. Van kolonisatie door Turken is dus eigenlijk nooit sprake geweest. Geheel anders staat het met de Maltezers, die, op hun nabijgelegen en zwaar bevolkt rotsachtig eiland, geen middel van bestaan vindende, hierheen togen en door handel en scheepvaart, niet zelden sluikhandel, doch tevens door vlijt, spaarzaamheid en sluwheid, er zich bovenop wisten te werken, en nu een der minst arme elementen van de bevolking vormen. Des Zondags dragen zij dan ook de fraaiste kleeren van alle, terwijl de jonge meisjes, in haar rose of blauwe toiletten, met grote hoeden vol bloemen en bonte parasols, de bewondering van het straatpubliek trachten te wekken. De 50.000 Negers die nu nog in Tripolitanie wonen, zijn vooral in Tripolitanie het verschijnsel zeer sterk gekomen uit de voormalige slavenhandel in Centraal-Afrika. Vroeger, een rijke bron van winsten, toen jaarlijks ongeveer 8.000 slaven door razzia's (vooral van de Touaregs) onder de niet-Islamitische bewoners van Borku werden gevangen, moet hij nu — naar sommigen beweren — zelfs in de tuinen der Mechias nog wel voorkomen, ondanks de "toevijlen voor de slaven" te Benghazi en Derna. Ook schijnen nog altijd in de bergstreken slaven te worden aangetroffen, die echter geenzins ongelukkig gevoelen, en vaak blij zijn uit de klauwen hunner despotische vorsten te zijn verlost. De sterfte onder de tegenwoordige Negers is zeer groot, waardoor, ondanks het grote aantal kinderen, hun getal eer schijnt af te nemen dan aan te groeien. Op de uiteenlopende typen die onder hen worden aangetroffen, werd reeds bij de bespreking van het Negerdorp Dahara gewezen. Elke dier bewoner van dat karakteristieke dorp heeft minstens eenmaal, te voet en zwaar beladen, een lange woestijntocht afgelegd, een afstand doorloopen veel verder dan van Amsterdam naar Moskou. Doch in Dahara komen zij samen, mannen uit allerlei oorden van Afrika, sprekend voor elkander onverstaanbare talen, belijders van verschillende godsdiensten, aanhangers van velerlei bijgeloof, doch allen vreemd van hart voor elkaar. Een andere groep bewoners, die nog meer aan de grijze oudheid doen denken en eenmaal veelvuldig in Abyssinie werden aangetroffen, zijn de "troglodieten" of holbewoners. Vooral in de steile hellingen van het Ghurian-gebergte (100 km. ten Z. van Tripoli) komen zij nog voor, en zij hebben daar op verschillende verdiepingen een doolhof van gangen en vertrekken uitgehold, hier en daar door een luchtkoker met de bovenwereld verbonden. Als veiligheidsmaatregel tegen roovers vormt de ingang een nauwe opening, die men niet dan kruipende kan komen, en die eerst na veel omwegen toegang geeft tot deze diepe, verblijven. Op korte afstand onzichtbaar, ontdekt men vierkante gaten, waren putten, waardoor het gehuil van kinderen, het gejoeel van dieren, scherpe vrouwenstemmen, zelfs lachgeluiden opstijgen uit de diepten, waar in de regel laffe, luie, doch fanatieke inwoners huizen met hun vee en voorraden. De lijken worden in het volle daglicht begraven, zodat zie hier het feit voordoet, dat de doden zie hier boven den grond en de levenden zie hier er onder bevinden. Ook vindt men er in holen levende Joden: bewoners van een tweetal dorpen, waar de mannen als smeden, landbouwers en verkers, de vrouwen met het weven van gandouras en het verzorgen van vruchtboomen, de kinderen als herders een nijver, doch sober bestaan leiden. Joodsch Kerkhof. En thans, ten slotte, een kort woord over dit belangrijk, doch beklagswaardige deel der bevolking van Tripolitanie, over de Joden. De Israelieten vormen een belangrijk deel der bevolking van Tripoli; 15 tot 20.000 hunner zijn verspreid over Tripoli, Amrous, Tadjoura, Homs en in de spelonken van het Ghurian-gebergte. Reeds ten tijde der Ptolemeërs kwamen deze volken van Semietisch ras hierheen uit Egypte, terwijl zij al eeuwen vroeger langs de landengte van Suez hierheen togen, een uittocht die vooral na de verovering van Jeruzalem door Titus (70 na Chr.) een grooten omvang heeft aangenomen. In de regel is hun verhouding tot de meer navrante Berbers beter dan die tot de Arabieren, ofschoon zij tot 1850 hun lijfeigenen waren; ook kunnen zij veiliger in het binnenland reizen, dan dit in het algemeen is voor Christenen het geval is. Doch hun historie is overigens een marteling van eeuwen; gekneveld, vertrapt en vernederd, blootstaande aan mishandeling en gruweldaden, zijn er weinig volken, die zo veel en zo zwaar hebben geleden als deze beklagenswaardige natie. Veracht als ras; steeds als mindere beschouwd; nog thans in een soort van middeleeuwsche lijfeigenschap levende, zijn zij verplicht een kenbaar kleedje te dragen, van paard of ezel te stijgen wanneer zij een Moslim ontmoeten; het hoofd te ontblooten, wanneer zij voorbij een moskee komen. Vaak werden hun Synagogen verbrand, dan wel de kerkhoven met de beenderen van hun voorvaderen vernield. Door gevechten, oorlogen en plunderingen raakten zij zo verminkt en vernield, dat zij nu een volk zijn, dat ver landen zoeken. Men kan daaraan toeleggen dat zij nu wel meer verdeeld zijn, verdeeld niet alleen door taalverschillen, maar ook door afwijkende godsdienstige opvattingen. Men lese daarover het uitgebreide gedocumenteerde standaardwerk van K. Slousch: Introduction à l'histoire des Juifs et du Judaïsme en Afrique (Judéo-Berbers), dl. VI van Des Archives Marocaines. schenken moesten zij zieh de bescherming der Sheiks in het binnenland koopen, die hen desondanks uitplunderden en hun vrouwen en meisjes wegnamen. Onder de Beys der Karamanli en de Pacha's der Turken ging het hun (uitgenomen in de laatste jaren) niet veel beter. Geen krenking zoo groot, geen gruwel zoo wreed, of zij hebben daaraan blootgestaan; door eeuwen van lijden en verdrukking — waarvan hun karakter dan ook den stempel draagt — hebben zij zelfs het klagen verleerd, en dragen zij hun harde lot in stilte, alleen gesteund door een krachtigen geest van solidariteit, en de onverfallocde hoop op de komst van den reddenden Messias, die zij jaarlijks in de woestijn op ezels tegemoet rijden. Het fanatisme van den Islam, dat de Europeanen ontzag uit vrees voor de groote mogendheden, heeft zijn vollen hartstocht kunnen botvieren op deze weerlooze, door niemand gesteunde Joden. Waarlijk, vooral na een bezoek aan Tripoli, vindt weerklank in mijn hart de smartkreet, waarmee Adolfo Cassuto zijn artikel in "Il Versillo Israelitico" over de scholen van de "Alliance" te Tripoli eindigt: "Quanto triste sarebbe la sorte dei nostri correligionari!" (hoe droevig is het lot onzer geloofsgenoten!) In de straten van Tripoli ontmoet men veelvuldig Joden van vrij grote gestalte, met zwart haar en zwarte baard en levendige donkere ogen in hun ovaal gezicht. Ofschoon gekleed in Arabisch kostuum, zou men vaak meenen een man uit de Jodenbuurt van Amsterdam voor te zien, wat na meer dan 20 eeuwen scheiding de taaiheid van het ras bewijst. Om het hoofddeksel dragen zij een blauw-rood geblokten doek, als teken van hun godsdienst. De vrouwen, schoonheden, zolang zij jong zijn, worden meestal op latere leeftijd zwaarlijvig; zij verbergen hun breede pantalons en geborduurde klederen onder een wijde baracan, terwijl het bolle, bleekgezicht door donkere doeken aan het oog wordt onttrokken. De vuile, ongezonde wijk waarin zij wonen, doch waarin zij thans des avonds niet meer worden opgesloten, is reeds vroeger beschreven. De onreinheid die daar heerscht, als trouwe gezellin der eilende, is — ondanks hun orthodox geloof — in volslagen strijd met de vaak zo hygienische voorschriften van de Talmud, en zou bij een verstandig bestuur weldra verdwenen zijn. In den omgang worden deze Joden geroemd boven hun Algerijnsche en Tunesische geloofsgenoten. Gastvrij zijn zij in de hoogste mate, ondanks hun armoede; en groot is hun zucht naar onderwijs en ontwikkeling, waarvan ik bij mijn bezoek aan de scholen der Synagoge en der Alliance Israelite de meest treffende bewijzen zag. Van handel en allerlei ambachten levende, is het niet de ijver die hun ontbreekt, wel de middelen om een zelfs sober bestaan te veroveren. Hun armoede is groot, hun lichamelijke eilende spot dan ook met alle beschrijving. De voeding van deze verschillende Oostersche rassen loopt niet ver uit elkaar, is voor allen zo frugaal mogelijk, terwijl de Neger eenvoudig alles verslindt wat hem onder de tanden komt, liet geen meestal niet veel zaak is. Zeer sober van aard, geven de Arabieren voor hun voeding slechts weinig uit; hun eten is zoo eenvoudig mogelijk. Wegens de algemeen heerschende armoede in Tripolitanie, zijn de levensmiddelen er trouwens uiterst goedkoop. Dadels, vijgen, mais, brood in olie gedoopt en kouskous vormen met een weinig water en melk hun dagelijksche voeding. Zij zijn dus overwegend vegetarisch; eieren behooren er tot de genotmiddelen; wanneer vleesch wordt genuttigd, is het schaapenvleesch van de taaiste soort. Bij gebrek aan boter wordt alles met schapenvet gebraden; want de schapen, overigens klein van stuk, zijn in het bezit van een breed, kwabbigen staart, soms 10 kg. wegende, die in rijken voorraad geel vet bevat. Het vet wordt daar uit gesmolten, wat een walgelijke lucht verspreidt, die iemand bij het binnentreden eener woning de adem beneemt; in kruiken bewaard, blijft het vloeibaar. Behalve dadels worden als vruchten, door hen die ze bezitten, natuurlijk ook sinaasappelen, meloenen, granaten en vijgen genoten; voorts nuttigt men een soort van eetbare wormen, die in de smaak meevallen. Geroosterde mais speelt, in de herfst, een gewichtige rol bij de voeding der armen; anders tarwemeel met olie gebakken, dan wel (wanneer dit goedkooper blijkt) rijst. Visch, dat er zeer duur is wegens de zware belasting op de visscherij, komt er niet op tafel; en daar de mensen geen vleesch kunnen koelen, is het ras er zwak en daardoor vatbaar voor allerlei ziekten en kwalen. Doch wat men ook voorbereidt, geen spijs zonder rode peper (fifil achmar) is denkbaar voor de inboorlingen: elk stuk vleesch zwemt letterlijk in die scherpe, rode saus, wat de oorzaak is van hardnekkige maagkwalen. De ronde, saffraangele broodjes zijn reeds vroeger besproken; behalve deze vormen de vruchten van den hier welig groeienden Johannesbroodboom (dattas) een gewichtig voedingsmiddel voor de armere klassen. Doch de volksspijs bij uitnemendheid, voor rijken zowel als voor armen, is de couscous. Couscous is een gerecht van rogge-griesmeel (semoule), gekookt met ranzige boter, en opgevuld (naar ieders eigen inzichten, dan wel naar de inhoud van zijn beurs) met rozijnen, olijven, eieren of vlees. Soms treedt de couscous terug naar de tweede rang, als toespijs bij een schaap, dat in zijn geheel op lientsoolenfuren in de open lucht geroosterd wordt. In welken vorm ook genoten, was dit gerecht — dat veel overeenkomst heeft met de Indische rijsttafel — voor ons beiden steeds een heerlijk maal. Voor de aanvang van een maaltijd moet men bij de gegoeden eerst een kopje drabbige koffie drinken, daarna de banden wassen in een koperen kom, wat na afloop nogmaals moet geschieden. Een overtollige weelderigheid is dat niet te noemen; want elke gast rukt met mes en vingers een reep vlees los, dat hij dan snel verslindt, dan wel — als uiterste beleefdheid — zijn buurman toereikt. Als drank, behalve koffie, water en melk, die er een hoofdrol spelen, treedt in de laatste tijden ook thee meer op de voorgrond. Wijn of bier wordt er natuurlijk nooit gedronken, wel het sap der druiven, voor nog de gisting is ingetreden. De nationale drank is echter de "legbi", uit het palmiet van de dadelboomen verkregen, wat vaak de ondergang van die boom ten gevolge heeft, dan wel enkele jaren van onvruchtbaarheid, in ruil voor 6 à 7 liter legbi per dag. Dit zoete, van hoopjes rood vruchtvlees gevulde sap, dat veel op cocos-melk gelijkt, gist echter snel, en moet dus vers genuttigd worden, wil men niet na een maaltijd niets dan een stinkend slib terugvinden, waarin myriaden rode insecten krioelen. Daar ik niet in Tripolitanie, wel in Tunesie en Algerije, Bedouinen- en Arabische woningen bezocht, dient de beschrijving daarvan tot nader order te worden uitgesteld; bovenstaande is voldoende, om een oordeel te vellen over de Volkeren en rassen die heden ten dage Tripolitanie bewonen. Doch onmisbaar daarvoor is tevens enig inzicht in de weinig bekende geschiedenis van dit land, welks gehele historie slechts — naar wat we zien — een lang relaas is van leed en strijd. HET LAND VAN DEN HONGER. Hebben. As allen hebben gehoord, de verschillende verhalen over het leven, en wepten onwillinge tranen. Shelley, Revolt of Islam. Wat deert den hemel het geblaf der honden? Nauwelijks zet gij in Tarabolos voet aan wal, of de eilende grijnst u aan. Havelooze pakkendragers verdringen zich aan de kade om enkele centen te verdienen; vieze bedelaars klampen u aan; kinderen, bijna naakt of in lompen gehuld, springen om u heen, de hand voor een aalmoes opgeheven. De mannen in de straten (alle inheemse vrouwen zijn gesluierd) zien er meestal armoedig uit; slechts enkele dikke Turken of Joden vormen daarop een uitzondering. Hoe vooral in de "Harra", wijk der Israelieten, menschen en dingen spreken van honger en ontbering, en men er walgt van de verregaande vuilheid, alom de trouwe gezellin der eilende; we hebben dit reeds gezien. Nog beter leert men de economische toestanden te kennen door een bezoek aan scholen en markten, aan ziekenhuizen en werkplaatsen. En daar het mijn doel is de armoede dezer bevolking te schetsen, wil ik niet alleen hun middelen van bestaan opsommen, maar ook mededeelen wat ik daar zag, om aldus enigen indruk te geven van hun droevige leven. Dit is het einde van de tekst. Er bestaat een schrijvende behoefte aan meer en beter onderwijs voor de meer dan 2000 Israelische jongens en meisjes in Tripoli, waarvan er nauwelijks 400 enig nuttig onderricht genieten. Na een lange zwerftocht door een labyrint van smerige steegjes en holen, bakkerend door de modder van wegen, waarin de feil neervallende pluizen diepe gaten hadden uitgehold; slierten langs vuil en goor uitziende huizen met gescheurde muren, meende ik het doel van mijn tocht in de jodenwijk (die nog sterk aan de middeleeuwse ghetto's herinnert) te hebben bereikt. In plaats echter van in een der scholen van de "Alliance" waren wij — mijn dochter en ik — omringd door een zwerm nieuwsgierigen, aangekomen in de godsdienstschool der "Société Jagdil Tora" bij de Synagoge Seroussi. Door een grote poort op een somber plein gekomen, werden wij omstuwd door talrijke jongens met een bleek, armoedig uiterlijk, aan wie wij ons evenmin verstaanbaar konden maken als aan enkele eerwaarde grijsaards van zuiver Oud-Testamentisch type. Wel werden wij geleid door sierlijke, donkere lokalen (zoo donker, dat er slechts zeer weinig viel te onderscheiden), in welke vervuilde klassen alleen godsdienstonderwijs werd gegeven en Hebreeuwsch lezen geleerd. Natuurlijk, kan ik van dit onderricht niets navertellen, wijl ik er niets van verstond, en alleen door gebaren met de onderwijzers van gedachten kon wisselen. Ook zagen wij de werkplaatsen, waar waarlangs koop schoeisel werd vervaardigd om de voeten der havelozen te bekleeden, doch veel uitleg gaf men ons niet. De rusttijd brak aan, en in onstuimige vaart stoven deze uitgehongerde kinderen naar de piek, waar hun dagelijks de helft van een vijfcent broodje, in olie gedrenkt, als schoolvoeding (voor velen de voeding van een geheel etmaal vertegenwoordigende) werd verstrekt. Gelukkig kwam prof. Mair Levy, die van de straatscènes had vernomen, ons afhalen, werd het misverstand opgehelderd, en konden wij de scholen der "Alliance" bezoeken, die een sterk contrast met de pas beschreven scholen vormen. De "Alliance Israelite Universelle", in 1860 opgericht, en over de gehele aardbol verbreid, telt thans 35 à 40 duizend leden, en beschikt over een inkomen van ongeveer anderhalve miljoen francs per jaar. Haar doel is de verdediging van het Jodendom tegen elke onderdrukking, de stichting van scholen (reeds heeft ze voor 120 te zorgen), het bevorderen van landbouwbedrijf en ambachten, en vooral de geestelijke en zedelijke verheffing van haar geloofsgenoten. In de stad Tripoli bezit zij een lagere school voor jongens, een voor meisjes, en twee ambachtsscholen met 40 leerlingen; haar jaarlijksche subsidie bedroeg in 1909 14.623 francs. De Directeur, de heer Levy, een man die sinds jaren, in samenwerking met zijn echtgenote, zijn beste krachten wijdt aan het onderwijs van deze verwaarloosde jeugd, liet ons alles in oogenschouw nemen, en verstrekte met de meeste welwillendheid alle gevraagde inlichtingen. De jongensschool was gevestigd in een goed gebouw, met flinke luchtige lokalen; 158 leerlingen zijn er in 5 klassen verdeeld, en leren, behalve de gewone vakken, ook enkele talen en ambachten, terwijl er bovendien godsdienstonderwijs wordt gegeven. Als leertaal wordt het Fransch gebruikt, dat, zonder enig noemenswaard accent, door de ouderen goed en vlot werd gesproken. Een groot bezwaar voor de ontwikkeling is het ongunstige milieu, waarin de kinderen buiten de school verkeeren, waarom „l'education morale avant tout!" de voor-naamste leus is. Door de „legons de choses" wordt het waarnemingsvermogen en het eigen denken der kinderen bevorderd; door hygienische voorschriften een nuttige invloed uitgeoefend op de ouders, en de veelvuldige voorkomende tuberculose naar krachten bestreden. In sprekende opschriften langs de wanden wordt tegen het verderfelijke drankmisbruik gewaarschuwd, op eenvoud in de kleeding aangedrongen, en worden wijze zedeflessen de kinderen ingeprent. De Turksche Regeering — veel vrijheid latend in het leerprogram, had alleen op een cursus in de Turksche taal aangedrongen, waarvoor echter een kleine subsidie (fr. 360) wordt verleend. De school Staat open voor leerlingen van elken godsdienst, doch wordt bijna uitsluitend door minkingelingen bezocht, waarom aan 136 (of 87 pct.) der leerlingen kosteloos onderwijs wordt verstrekt. Ook deze kinderen verkeerden in de meest droevige ellende; een Syrische onderwijzeres, die er ons eenige staaltjes van vertelde, kreeg daarbij de tranen in de oogen. Als schoolvoeding wordt hier een soep, gegept van rijst en olie, rondgedeeld, en voor vele van deze stumperds was dit het enige eten dat zij in een geheel etmaal kregen; ook aan behoorlijke kleding voor de jongens was nijpend gebrek. Van de 12.000 Israelieten in Tripoli mogen er 9000 tot de zeer armen worden gerekend; 2500 leven er van de hand in de tand, en bij nauwelijks 500 is van eenigen welstand sprake; bepaald rijke Joden zijn er in deze hele stad niet meer dan 8 aan te wijzen. Liefdadigheidsinstellingen bestaan er niet; aan weeshuizen kan niet worden gedacht; voor deze 12.000 mensen is slechts een geneesher beschikbaar; van een Israelisch hospitaal is geen sprake. Overal heerst ellende, en in hun nooden wordt geen leniging gebracht. Nog erger was de toestand in de meisjesscholen onder de flinke directrice, Mrs. Benchimol. Van de 206 meisjes, waaronder ook Italiaanse, kregen er 142 gratis onderwijs, gedurende een cursus van 4 tot 5 jaren. Het schoolgebouw, een voor 600 fr. gehuurd Arabisch woning, vormt een scherp contrast met de jongensschool. In donkere, siecht geventileerde, benauwde hokken zitten de meisjes saamgepakt op enge banken, in gewrongen houding van de te kleine ruimte en het gebrekkige licht; op heete dagen valt er nu en dan een flauw. Het Arabisch kostuum blijft hier gehandhaafd, daar zulk een ongezoomde lap van schamel katoen, die 's avonds als deken dienst doet, nog de goedkoopste dracht blijkt te zijn; doch zelfs deze is voor het volk nog te duur. Reeds moest de "Alliance" fr. 1400 voor kinderkleding beschikbaar stellen; vele ouders schamen zich, hun in lompen gehulde dochtertjes naar school te zenden; en opdat de meisjes er in de schooluren behoorlijk zullen uitzien, worden er bij de lessen zwarte schorten uitgedeeld, die bij het uitgaan van de school weer worden afgelegd en in het lokaal bewaard. Ook hier getuigt alles van armoede en gebrek. Goed onderwijs wordt er gegeven; nuttige handwerken en huishoudkunde worden er geleerd; op zindelijkheid (in deze landen zoo schandelijk verwaarloosd!) wordt aangedrongen. De blik der meisjes wordt verruimd; haar wordt een betere uitweg dan de prostitutie gewezen; doch de krotten waarin zij met hun ouders moeten wonen vormen een grooten hinderpaal voor de verwezenlijking van deze idealen. Ondanks de overgevulde lokalen moeten er voortdurend meisjes worden afgewezen, en zij die de school bezoeken, doen dat onder de meest ongunstige omstandigheden, zoals uit het bovenstaande blijkt. 