title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: 2) Blijkens de latere proclamatie van het Driemanschap schijnt het dat Hudson en Kruger 549 inrichting het recht had om alle leeningen te sluiten. En toch werd reeds de eerste de beste leening aan een privaat persoon gegeven en het Gouvernement moest £ 5000 aan de Nationale Bank betalen om die stil te houden. Welk goed kon men niet met die £ 5000 verricht hebben, b.v. door het plaatsen van meer politie in dit district, waar zulks zoo hoog noodig was? De burgers hadden het recht te weten hoe het geld verbruikt werd. Aan het einde van verleden jaar was er een batig saldo van £ 400,000 en aan het einde van September 1890 was dit tot over £ 600,000 gestegen. Nu was het volgens de laatste staten slechts £ 150,000. Waar is al het geld naar toe? De inkomsten nemen ernstig af ën toch is er geen vermindering van uitgaven. . ..” Met zulke „algemeenheden” en zonder zaken grondig te onderzoeken (zoogenaamde „clap-trap”, als de Engelschen zeggen) zocht de heer Esselen een deel der bevolking tegen de Regeering in het harnas te jagen. En waarom? Om reeds thans de candidatuur van Generaal Joubert bij de Presidents-verkiezing van 1893 in de hand te werken! Een van de pogingen om oneensgezindheid onder de bemanning van het schip te doen ontstaan. Wat de spoorwegen betrof, zoo was het thans een „reessies” naar Johannesburg. Eerst scheen Natal de beste kans te hebben, doch de Kaap- Kolonie bleek weldra haar voor te zullen zijn. De spoorweg Pretoria— Johannesburg—Vaalrivier moest aangelegd worden door de Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij en die lijn moest zich aansluiten aan de verlenging der Bloemfontein-lijn. Maar de Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij had gebrek aan geld. Niet dat zij in financiëele moeielijkheden was, maar zij bevond, dat zij „te veel hooi op haar vork” genomen had en niet het geld kon krijgen om de door haar aangenomene werken te volbrengen. Tengevolge van eene combinatie der vijanden van den Staat met de hare en van den invloed, die zekere financiers te Johan­ nesburg op de Europeesche geldmarkt konden uitoefenen, was het de Regee­ ring niet gelukt de leening tot stand te brengen, welke de Maatschappij het vereischte geld zou verschaffen. Met de hem eigene geslepenheid kwam de heer (thans Sir James) Sivewright zoowel de Transvaalsche Regeering als de Maatschappij te hulp en verscheen plotseling te Pretoria in het begin van December 1891, waar hij onderhandelingen aanknoopte. De positie der Transvaal zoowel als der Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij was zoo, dat de heer Sivewright weinig of geen moeite had zijne stellig gematigde voorwaarden te doen aannemen. Het Kaapsche Gouvernement zou het vereischte geld voor de Pretoria—Johannesburg—Vaalrivierlijn verschaffen tegen 4 percent; de Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij 381 nieuw bloed moet dermate gematigd worden, dat zij steeds door onze nationaliteit kan worden vereenzelvigd. Dan behoort er zorg gedragen te worden, eenerzijds, dat wij de rechte personen van elders bekomen, en anderzyds dat zij op de rechte plaats aanlanden, en niet in verkeerde handen vallen, en daartoe is de gelegenheid nu allergunstrijkst. Door mede­ gevoel opgewekt tijdens onzen worstelstrijd, hebben invloedrijke en onbaat­ zuchtige personen in Holland zich tot een Emigratie-Comité gevormd, ten einde van daar ons zoodanige personen uit te zenden als hier gewenscht worden en nuttig kunnen zijn, en alhier is door de Regeering een permanent Emigratie-Comité aangesteld, bij wie de burgers zich kunnen vervoegen tot de ontbieding van ambachts-, handwerkslieden enz. Zelfs onze landbouwers, die gronden willen verkoopen of verhuren aan Hollandsche boeren, kunnen zich bij ons Comité vervoegen. Ook de ontginning onzer delfstoffen kan niet anders dan onze ernstige aandacht trekken, rijk als de Republiek is in verschillende mineralen. Het beginsel van concessiën wordt door mij voorgestaan, als leverende o. a. de volgende voordeelen boven open delverijen. 1°. Dat door competitie van maatschappijen degelijke machinerieën worden ingevoerd, en onze mijnen op de beste wijze worden bewerkt tegen minder kosten en met meer profijt. 2°. Omdat daardoor de Republiek een vaster en bestendiger inkomen wordt bezorgd, en 3°. Omdat op deze wijze de delvers-bevolking onder beter controle staat van verantwoordelijke personen. Met betrekking tot de buitenlandsche politiek zal ik steeds alles in mijn vermogen aanwenden om met de Suzereine macht van Groot Brittannië, en haren vertegenwoordiger alhier, als tot nu toe, in vreedzame samen­ werking te blijven, voor zoover zulks geschieden kan zonder krenking Yan de duur gekochte rechten der Republiek. Evenzoo zal ik steeds mijne hartelijke ondersteuning schenken aan elke poging eener nauwere ver­ binding tusschen de Staten en Koloniën van Zuid-Afrika ter opkweeking eener Zuid-Afrikaansche natie, doch alweder zonder de rechten en vrijheden der Republiek prijs te geven. Ook verbinding met andere beschaafde mogendheden, voor zoover zulks kan aangeknoopt worden zonder schending of verbreking van heilige verbintenissen, acht ik nood- 587 waren deze twee op geenszins goeden voet geweest, hetgeen veroorzaakt was door het stellig berispelijk gedrag van laatstgenoemde. 4) Na deze verzoening werd aan den heer Esselen het Staatsprocureurschap aangeboden, en hij nam dit aan, hoewel zij die hem goed kenden, dadelijk voorspelden, dat hij met den President op den duur niet zou klaar komen. 2) Dit werd nog duidelijker toen in April 1894 de Staatprocureur een onderhoud had met iemand van den staf van het nieuwsblad de Press, welke gepubliceerd werd en waarin de heer Esselen zooal niet ronduit dan toch eenigszins onverstandiglijk voor zijne opinies uitkwam. Nu aan den kant van de Nationale Unie zooveel gepraat en geraasd werd, meenden zekere sectiën der burgers dat ook van hun kant politieke vereenigingen moesten worden opgericht, en zoo kwam eerst de Volksvereeniging tot stand, die later ineensmolt met de te Heidelberg in April opgerichte vereeniging De Burgermacht. Het is niet noodig om veel over die vereenigingen te zeggen. Haar doel zoowel als hare constituties waren ongetwijfeld goed genoeg, doch eerstens was het geheel in strijd met de denkbeelden van Paul Kruger, die er geen heil in zag, en alleen vreesde dat zij scheuring onder het volk zouden veroorzaken; en tweedens was het tegen den aard der Transvalers om zich met politieke kuiperijen te bemoeien; en hoewel eenige stedelingen de vereeniging aan den gang hielden, stelde de kern en kracht der bevol­ king, de Boeren, er maar weinig belang in. Bij Volksraadsbesluit van 19 Juni 1893 was eene Commissie aangesteld om een nieuwe Grondwet op te stellen, en daarin hadden zitting Rechter Jorissen en advokaten Coster en Kleyn, terwijl de Hoofdrechter als adviseerend lid aan de Commissie was toegevoegd. In April 1894 brachten zij een rapport uit, dat echter niemand tevreden stelde, daar het in de meeste opzichten slechts een wijziging der oude Grondwet was, met de 1) Dat de heer Esselen aan het hoofd der Jouberts-partij had gestaan, dat zou de President hem zeker nooit kwalijk genomen hebben, evenmin als hij het de andere ondersteuners van zijn tegenpartij deed. Doch in een aanspraak, door hem op 10 Sept. 1892 gehouden, zeide de heer Esselen: „Ik wensch u te vragen of gij kunt gelooven wat de heer Kruger zegt, namelijk dat hij de eenigheid der twee rassen wenscht te bevorderen. Al zijne daden gedurende de laatste 10 jaren bewijzen, dat dit geheel onwaar is.” Kruger was niet de man om dit te laten voorbijgaan, en hij was zeer gegriefd over die woorden. 2) De betrekking van Staatsprocureur in de Zuid-Afrikaansche Republiek is lastiger en de plichten er van zijn moeielijker dan die van eenige andere betrekking. De Staatsprocureur moet advies in alle mogelijke zaken geven, zoowel in buitenlandsche als binnenlandsche kwesties. Dagelijks komt hij daardoor in persoonlijke aanraking met ZHEd. den Staats­ president, en als zijne opinies den heer Kruger niet bevallen, dan gebeurt het wel eens, vooral in den laatsten tijd, dat deze de een of andere bitse aanmerking maakt, niet bepaald gemeend, maar toch onaangenaam voor den Staatsprocureur. Dit is een der redenen van het bedanken van advokaat Coster geweest, en de Staat heeft ongetwijfeld veel in hem verloren. 904 Wint de Rhodes-partij den kamp, dan zal in de eerste jaren althans het er treurig voor de Afrikaners uitzien, en zullen de gevolgen schromelijk zijn voor hen, die dit schoone Zuid-Afrika, hun volk, hun godsdienst en hunne taal liefhebben. Ook de positie van de Transvaal zal er zeker niet op verbeteren. Een ieder gevoelt het gewicht der zaak. Beide partijen strijden den strijd met moed en beleid; het feit dat mannen als de heeren Merriman, Sauer en anderen zich aan de zijde der Afrikaner partij hebben geschaard beteekent veel; niet minder beteekenen de bedaarde uitingen van een gematigd staatsman als de heer Rose-Innes, die ronduit verklaard heeft dat het niet goed zou zijn, als de heer Rhodes weder aan het hoofd der zaken kwam. Natuurlijk worden de uitgezochtste scheldnamen dien mannen, zoowel als den heer Hofmeyr, naar het hoofd geworpen door een Engelsch-Afrikaansche pers, die zich thans in hare akeligste en afschuwelijkste gedaante vertoont, en de eer der Pers door de modder sleurt. Zelfs de heer Oarrett, van Crisis befaamdheid, en Hoofd-Editeur van de Cape Times, vecht om een zetel in het Parlement, om zijn ouden vertrouwden vriend te hulp te komen met zijne stem, zooals hij het steeds met de pen gedaan heeft. Men begrijpt dat de Regeering van de Transvaalsche Republiek dezen Verkiezings-strijd met de grootste belangstelling gadeslaat, iets wat aan de Engelsche partij den moed heeft gegeven om de laaghartige beschul­ diging te maken, dat de Afrikaner-partij in de Kolonie door Transvaalsch geld ondersteund wordt in dezen strijd, eene betichting die doet denken aan het oude spreekwoord: „Zooals de waard is vertrouwt hij zijne gasten.” Aan profetieën zich te wagen omtrent dezen strijd zou belachelijk zijn. Doch elk oprechtgezind Afrikaner zal, hopen wij, met den Schrijver instemmen, als hij den wensch uitdrukt dat Afrika’s kinderen, de mannen van ons bloed en ons geloof, den strijd zullen winnen. En die overwin­ ning zal niet weinig bijdragen tot de bereiking van het groote doel, waarvoor ZHEd. S. J. P. Kruger steeds heeft gestreden en nog strijdt: Een Yereenigd, Vrij Zuid-Afrika. 708 Er werd toen een korte krijgsraad gehouden en daarop zond Komman- dant P. A. Cronjé van Potchefstroom, als oudste krijgsofficier tegenwoordig, het volgende briefje aan Sir John Willoughby: „John Willoughby! Ik erken uw schrijving. Antwoord is dienende: als gij in staat voor de kosten, die u de Zuid-Afrikaansche Republiek aangedaan heeft, te betalen en uw vlag en uwe wapens wilt afleggen, dan zal ik de levens van u en de uwen sparen; gelieve mij antwoord te zenden binnen den tijd van 30 minuten. P. A. Cronjé, Kommandant, Potchefstroom. Binnen den tijd van een kwartier kwam de aanname van deze voor­ waarden terug als volgt: Mijnheer! Ik (of wij) nemen uwe termen aan, onder de verzekering, dat de levens van de geheele macht zullen gespaard worden. Ik wacht thans op uwe bevelen, hoe en waar wij onze wapens moeten neêrleggen. Tegelijkertijd zou ik u willen vragen om te onthouden, dat mijne manschappen gedu­ rende vier-en-twintig uur zonder voedsel zijn geweest. Ik heb enz. John Willoughby. Daarop ging Kommandant Cronjé in gezelschap van Kommandant Potgieter, Veldkornet P. Kruger, Assistent-Veldkornet Van Vuren en \ eldkoi net De Kok en ongeveer 500 Boeren naar de plaats waar Jameson en de zijnen stonden. Over wat daar toen plaats vond, bestaat, behalve op één punt, zeer weinig verschil tusschen de verklaringen. 1) Kommandant Cronjé verklaart dat hij, zoodra hij bij Jameson kwam, dezen te kennen gaf, dat de meening van de clausule van het sparen der le\ens was, dat hij de levens van Jameson en de zijnen slechts waar­ borgde, totdat hij (Cronjé) hen zou overhandigen aan den Kommandant- Generaal. 1) Men heeft den blief \an Generaal Cronjé in de Engelsche couranten gepubliceerd, waarop het Engelsche Gouvernement de Regeering der Transvaal vroeg of de overgave van Jameson al dan met on voorwaardelijk was. De Transvaalsche Regeering heeft dadelijk een aantal beeedigde verklaringen doen afnemen, zoowel van Kommandant Cronjé en anderen en verta­ lingen daarvan aan de Engelsche Regeering gezonden. 711 Jameson en zijne officieren werden in karren naar Pretoria gebracht, en daar behoorlijk als gevangenen behandeld. „Ik wil niet als een roover inkomen,” had Dr. Jameson aan de wiel­ rijders uit Johannesburg gezegd, en toch was hij het. Een man die met een gewapende macht in een bevrienden Staat trekt, zonder vlag, doet iets, dat geheel buiten de limieten van Internationale wetten valt; hij is een vrijbuiter, en is op land, wat een gewone zeeroover op de baren is. Had Cronjé, na de overgave bij Doornkop, dadelijk den Krijgsraad bij elkander geroepen (n.1. in het geval dat de eerste overgave absoluut onvoorwaardelijk was geweest) en had men dan besloten om Jameson en zijne officieren voor dien Krijgsraad te doen terechtstaan; had men hen, na kort proces schuldig bevonden, en ze op de plek gefusilleerd, dan hadden de Trans­ valere geheel binnen de grenzen van hun recht gehandeld. Toen Duitschland in een behoorlijken oorlog met Frankrijk, de franc-tireurs der Franschen zonder vorm van proces fusilleerde of ze aan den eersten den besten boom ophing, betwijfelde niemand het recht der Duitschers om dit te doen. En insgelijks kan niemand het recht der Transvaal betwijfelen om aan Jameson en zijn assistenten een gelijk lot toe te kennen. Doch de Boeren bewezen, dat zij op een hoogeren en meer edelen trap van beschaving stonden dan zelfs de volkeren van Europa. 365 ondernam, verbond het volk zich door een plechtigen eed. Die eed is trouw nagekomen, en de eensgezindheid van het volk werd de kracht van het land. Ongeveer vijftig onzer burgers hebben hun leven opge- offerd, en wij staan bij hunne graven met droefheid en dankbaarheid. Vele andere burgers hebben hunne vrijheidsliefde met wonden betaald gezien. Het Gouvernement heeft voorloopig eene Commissie aangesteld om bepaalde voorzorgen te maken voor de weduwen en weezen der burgers die gesneuveld zijn, en voor de gezinnen der gewonden. Het zal ons verblijden uwe medewerking te verkrijgen in het verder regelen van deze zaak. Twee begrootingen zullen aan uwe Vergadering worden voorgelegd; een tot het einde van December aanstaande, en de andere voor het fmancieele jaar 1882—3. Buitengewone omstandigheden vereischen buiten­ gewone maatregelen. De speciale uitgaven door ons gedaan in den oorlog, waarin velen van onze burgers ons reeds te hulp zijn gekomen, de uitgaven in verband met de Conventie, de betaling der oude bestaande schuld, en het tekort in de Weeskamer, verplichten ons om voor u te leggen bijzondere voorstellen, en meer bepaaldelijk uwe goedkeuring te vragen voor eene verandering van ons belastingswezen, die op billijker en meer evenredige wijze de lasten onder de burgers zal verdeelen. Wij bevelen u verder aan om de Regeering te machtigen zekere monopolies te verleenen, waardoor de industrie van het land zeer zal worden bevor­ derd. Het vervaardigen van artikelen, waarvan dit land zelf de prachtige materialen oplevert, en welke tot nu toe, met groote kosten van elders moesten ingevoerd worden, is een levenskwestie voor den Staat, en zoo is ook de betere bewerking van de mijnen. Daarmede ten nauwste verbonden is het aanbieden van premiën aan uitvinders van benoodigd- heden, die wij tot nu toe uit het buitenland hebben ingevoerd, en ook daarvoor vraagt de Regeering uwe autorisatie.De Regeering heeft besloten, onder de verwachting van uwe goedkeuring, om een korps op te richten, bestemd om den grondslag te leggen van een uitgelezen troep artilleristen, die zonen des lands zullen zijn.Wij hebben met ernst den toestand van het onderwijs in het geheele land nagegaan. Wij meenen dat wij den eersten stap in een betere richting hebben genomen door een zeer bekwaam heer, den Eerw. S. J. du Toit van de Paarl, aan te stellen; en wij bevelen deze zaak tot uwe ernstigste aandacht aan .... Reeds den volgenden dag begon de Volksraad de Conventie te bespreken, en het bleek dadelijk dat de oppositie er bijzonder heftig tegen was, zoowel van den kant der leden zelve als van het publiek, dat talrijke memories er tegen ingezonden had. Het Driemanschap deed zijn uiterste best 687 de geheele beweging zat, dat was reeds op 26 December bij het publiek bekend. De leden van de Nationale Unie, opgewonden door het Manifest, de races of iets anders, zeiden dingen, die ze hadden moeten verzwijgen, en dat niet alleen tusschen henzelven, maar ook aan vreerpdelingen. De heer Frans Schimper, een Yrijstaatsche paardenfokker, die veel belang in de wedrennen stelde, was op de races tegenwoordig en hij vernam, dat niet alleen Rhodes achter de zaak zat, maar dat de besturende Directeur van de Chartered Company zelfs een macht op de grenzen van de Transvaal had om de Johannesburgers te ondersteunen. De heer Schimper deelde dit bericht mede aan Sir Thomas Upington en de Edele heer J. A. Faure, die ook de wedrennen bijwoonden. Deze heeren konden dit nauwelijks gelooven, doch hoorden het van alle kanten bevestigen, waarna zij het hun plicht rekenden om den heer Rhodes te waarschuwen. De heer Faure zond dan ook aan den Kaaps chen Eersten Minister het volgende telegram op den 27sten : „Het wordt publiek gezegd door leden van de Nationale Unie, dat gij opstand alhier aanstookt en 800 man politie op de grenzen hebt. Uwe vrienden raden u ten sterkste aan, dit officieel tegen te spreken.” De heer Rhodes verwaardigde zich niet eenig antwoord op dit telegram te zenden. Doch het gaf hem een duidelijken wenk, dat nu men publiek van de zaak wist, hij zich haasten moest. Vrijdag ging voorbij en Zaterdag kwam, en de verwarring in Johannes- burg steeg ten top. De heer Langerman had een onderhoud met President Kruger te Pretoria gehad. De President had slechts één antwoord: „Gehoorzaamt de Wet,” en toen de heer Langerman aantoonde, hoe ernstig de positie was, had ZHEd. bedaard geantwoord, dat de Regeering wel zou weten hoe met Johannesburg te handelen. Te Johannesburg, of liever onder hen die de leiding der Unie hadden, begreep men dat men een fijn spel moest spelen; de groote kwestie was om tijd te winnen, en zoo mogelijk de zaken slepende te houden tot 6 Januari 1896. Men moest aan de eene zijde trachten Pretoria vrees aan te jagen, en aan de andere zijde zien of men met mooie woorden geen concessie van de Transvaalsche Regeering kon krijgen. Deputatie op Deputatie vertrok van Johannesburg naar Pretoria, doch de Regeering beloofde niets. Wij moeten thans een oogenblik zien, welke de positie van President Kruger en zijne raadslieden was. Er zijn nog heden vele personen die waarlijk denken, dat de opstand in Johannesburg als iets geheel onver­ wachts op de Transvaalsche Regeering afkwam, en de Regeering geheel 436 werk ging hij, dat de Diamonds Field Advertiser, een blad dat de Afri­ kaners haatte, er geweldig over klaagde dat Rhodes en Bower den Boeren net alles gaven wat zij verlangden. Op den 16den September ontving Generaal Joubert een missive van zijne Regeering dat zijne tegenwoordigheid in Pretoria vereischt werd, en dat Ds. S. J. du Toit in zijne plaats als Commissaris op de grenzen zou ageeren. In Pretoria was er een geweldige intrigue aan den gang, eene intrigue, waarvan zonder twijfel de oorsprong te zoeken is hij den Transvaalschen Super-Intendent van Onderwijs, gesteund door eenige anderen. Deze partij schijnt op de eene of andere wijze President Kruger een gat in den kop gepraat te hebben, en hem te hebben verleid tot het nemen van een zeer onpolitieken en gevaarlijken stap, die de hachelijkste gevolgen voor de Republiek had kunnen hebben. In de Staats-Courant van 18 September 1884 verscheen namelijk het volgende: PROCLAMATIE door ZHEd. den Staats-President met advies en toestemming van den Uitvoerenden Raad der Zuid-Afrikaansche Republiek. Nademaal het wenschelijk en noodzakelijk bevonden is aan de onlusten en het bloedvergieten op de Westelijke grenzen dezer Republiek een einde te maken. Nademaal daartoe Speciale Commissarissen afgevaardigd zijn door de Regeering dezer Republiek en van Hare Majesteit de Koningin van Groot Brittannië en Ierland. En nademaal het gebleken is dat de betrokken partijen, namelijk Montsiwa en Moshette, met alle hunne onderdanen en rechten zich vrij­ willig hebben geplaatst onder de bescherming en het bestuur der Zuid- Afrikaansche Republiek. Zoo is het dat ik, Stephanus Johannes Paulus Kruger, Staats-President der Zuid-Afrikaansche Republiek, met advies en toestemming van den Uitvoerenden Raad der gemelde Republiek, in het belang van humaniteit en tot handhaving van de publieke orde en veiligheid en het daarstellen ’van een duurzamen vrede op de gemelde Westelijke grenzen dezer Republiek hierbij proclameer, vaststel en bekend maak, zooals ik bij deze doe als volgt: De Kapiteins Moshette en Montsiwa met hunne onderdanen en rechten, 425 niet overhalen om Zululand te verlaten, niettegenstaande Generaal Joubert hun plaatsen in de Transvaal aanbood. Cetywayo had intusschen weder Etshowe verlaten en zich naar zijn volk begeven, en het scheen dat de Engelschen hem thans aan zijn lot wilden overlaten. In Januari 4884 brak dan ook de krijg tusschen hem en Usibepu weder uit, maar hij werd weder verslagen en toen hij zich op nieuw naar Etshowe begaf, stierf de Zulu-Koning daar op den 8sten Februari, waarschijnlijk aan een hartkwaal. Na zijn dood zette Dinizulu den krijg met Usibepu voort, en toen in Mei een groot aantal Boeren, waaronder Lucas en Conrad Meijer, Philip Spies, en anderen, in Zululand trokken, en kort daarop Dinizulu als Koning van Zululand kroonden, was het te verwachten dat Usibepu spoedig het onderspit zou delven. Dit gebeurde dan ook, want in een bloedigen slag, waarin een sterk Commando Boeren deel nam, werden de krijgers van Usibepu geheel verslagen. Ten einde gevolg te geven aan den aandrang der Regeering, die scheen te denken dat de Republiek officieel de Boeren in Zululand ondersteunde, vaardigde waarnemend President Joubert in Mei 1884 eene proclamatie uit, waarin hij de burgers belette eenig aandeel in de onlusten te nemen. De Boeren in Zululand waren echter reeds sterk genoeg om zichzelven staande te houden, en toen in Augustus 1884, Dinizulu in geschrifte hun een stuk land van bijna 17* millioen morgen grond toestond, werden er dadelijk stappen genomen tot de oprichting van een Staat, De Nieuwe Republiek genaamd, waarvan Lucas Meijer de Vice-President was, terwijl men aan Generaal Joubert het Presidentschap aanbood. Een Uitvoerende Raad en een Volksraad werden gekozen en de heer Hutchinson werd naar Pretoria gezonden om eene Proclamatie omtrent de oprichting van den jongen Staat te doen drukken. Er was natuurlijk heel wat geschreeuw in Engeland over deze „land­ stelende en roovende Boeren” in Zululand. Doch toen men de zaak in het Engelsche Parlement voorbracht, verklaarde de heer Gladstone dat de Zulu’s de Boeren zelven hadden ingeroepen, en hij het niet geraden achtte zich met de zaak te bemoeien, vooral daar deze Boeren zich zeer ordelijk gedroegen en niet te vergelijken waren met de lui die zich in Bechuana- land gevestigd hadden. De Boeren stichtten nu een dorp, Vrijheid genaamd, en op dusdanige rustige wijze ontstond er eene nieuwe Boeren-Repu- bliek, zonder dat de Transvaal over die zaak in eenige moeielijkheden geraakte. Wij keeren nu tot de Transvaal zelve terug. Eerst moest de Volks- 293 De positie van het Volks-Comité was thans een zeer moeielijke. ' Men zag geen kans om de besluiten van Wonderfontein dadelijk uit te voeren, en de toestand èn in de Kaap-Kolonie èn in Engeland was zoodanig, dat Kruger, Joubert, Jorissen en anderen meenden, dat men meer winnen dan verliezen zou door nog een weinig te wachten voor men tot uiterste maatregelen overging. In Engeland namelijk was er eene groote verkie­ zingsstrijd, die zooals ook later bleek het geval te zijn, beloofde uit te loopen op een nederlaag van het toenmaals aan het roer zijnde Conser­ vatieve Ministerie van Lord Beaconsfield; en diens groote tegenstander, de heer W. E. Gladstone, het hoofd der Liberale partij, had zoowel op zijn rondreis in het kiesdistrict Midlothian (in Schotland) als in een antwoord op eene deputatie, die hem op zijn 70sten geboortedag kwam gelukwenschen, sterk gesproken over de onrechtvaardigheid der annexatie van de Transvaal, zoodat er in Zuid-Afrika algemeen de gedachte ontstond, dat als Gladstone aan het hoofd van zaken kwam, de Transvaal hare vrijheid zou terugkrijgen. Sir Michael Llicks-Beach had echter in het begin van het jaar een uitgewerkt schema van Confederatie naar de Kaap-Kolonie gezonden, en dit zou in de volgende zitting van het Kaapsche Parlement behandeld worden. Dit schema bevatte in vele opzichten punten die van groot belang en nut voor Zuid-Afrika zouden zijn (zooals b.v. de bepaling dat kleurlingen geen recht zouden hebben om te stemmen in de kiezingen voor de leden van het federale Parlement), doch de voorstanders van de Transvaal in de Kaap begrepen dat als dit Confederatie-schema in het Kaapsche Parlement er doorging, er niet de minste kans zou zijn dat de Transvaal ooit haar onafhankelijkheid zou terugkrijgen. Bovendien was er een gedeelte van het schema, dat de Transvalere geweldig tegen de borst moest stuiten, want terwijl de afgevaardigden der andere Koloniën en Staten zouden verkozen worden, zouden die van de Transvaal door het Gouvernement aangesteld worden, en als zoodanig zouden Sir Owen Lanyon en de heer Osborn (de Gouvernements Secretaris, die kort daarop echter als zoodanig door den heer Hudson vervangen werd) ageeren. Het was dus van belang dat de Conferentie-wet door de mat zou vallen, en de bevriende Kapenaars schreven dan ook dat alle pogingen daartoe in gezegde van Pretorius dat het volk zijne onafhankelijkheid terug begeerde, geantwoord had: dat als een voorloopigen stap de Boeren er in moesten toestemmen om eene federatie aan te gaan met de Kaap-Kolonie, Natal en den Vrijstaat, en als zij dan later sterk genoeg waren, konden zij zonder Engeland klaar komen, en hij (Wolseley) zou de Boeren helpen om dit gedaan te krijgen. Heeft de Generaal dit werkelijk gezegd, dan bewijst dit, dat hij „voor geen kleine leugen ver­ vaard was.” 756 dralen, want er mocht geen de minste schijn zelfs bestaan, alsof ZHEd. en de Uitvoerende Raad door drang van buiten-af waren geïnfluenceerd. En toen de heer Chamberlain dan op zijn gewone brutale manier op 29 April een telegram had gezonden, waarin hij zeide verzekerd te zijn, dat ZHEd. het vonnis zou wijzigen, en dat hij die overtuiging reeds in het Parlement had uitgesproken, kreeg hij zulk een „afjak” van den Staats-Secretaris, als hij er nog nooit een heeft gehad en zeker verdiende hij het dubbel en dwars. Want de Staats-Secretaris telegrafeerde op 29 April aan den Hoogen Commissaris te Kaapstad, die ’sheeren Cham­ berlain s kabel had overgeseind: „De L'itvoerende Raad heeft heden morgen besloten de doodstraf over de vier hoofdrebellen niet hit te voeren. Later zal beslist worden welke straf daarvoor in de plaats treedt. Sedert werd Uwer Excellentie’s boodschap van den Staats-Secretaris voor Koloniën ontvangen, welke derhalve geen verdere beantwoording noodig heeft.” De laatste, door ons gecursiveerde woorden houden een geheele depêche in; er zit een sarcasme in, dat den slimmen Joe zich de haren heeft moeten doen uitrukken van machtelooze woede en spijt. Het behoeft nauwelijks gezegd te worden, dat ook onder de Trans­ valere er mannen zijn, die ultra-gevoelens hebben en aan enkelen der- zulken geviel het niet geheel en al, dat de President het doodvonnis niet deed uitvoeren. De heer Nic. Hofmeyr geeft in zijn reeds dikwerf door mij aangehaald uitmuntend boek, De Jameson-Inval, hiervan een aardig staaltje, dat ook schrijver dezes buitendien heeft liooren bevestigen en dat luidt als volgt: „Het wordt verteld, dat eenige der burgers naar den Staatspresident gingen en dat het volgend gesprek op ZHEd.’s stoep plaats vond: Burger. „Maar President, waarom heeft u niet die vier laten ophangen ? President. „Wat denkt jij van Slachtersnek?” Burger. „Slachtersnek? Dat’s ’n gemeene, onrechtvaardige daad.” President. „En nou? Wil jij dan hebben, dat ik ’n tweede Slachtersnek voor die Engelschen moet oprichten?” Burger, (tot bedaren gekomen en na eenig nadenken) „Jij’s recht, President!” Dit bewijst ten eerste, dat President Kruger wist wat hij deed, en ten tweede, dat hij zijne burgers zonder veel moeite zijne zienswijze kon doen aannemen, en dit op een zeer eigenaardige, maar niettemin prac- tische wijze. Op 20 Mei wijzigde de Uitvoerende Raad de vonnissen van de 59 minder schuldigen en ontsloeg zelfs 10 van hen met eene boete van £ 2000, die 764 annexeeren, als het dit maar durfde. En wanneer wij dan vinden, dat mannen als Sir James Sivewright, die eens als een groot vriend van de Transvaal gold, zulke plannen toejuichen, zooals blijkt uit een brief indertijd door hem aan een Engelsch Parlementslid geschreven, dan ziet men hoe de Koloniale politiek en de Engelsche handelaars-politiek op één lijn staan, en men zich dus waarlijk niet verwonderen moet, als de Transvaal met een eenigszins schuin oog op de Kolonie nederziet. De Koloniale Staatslieden deden oogenschijnlijk hun best om in 1896 hunne sympathie met de Zuid-Afrikaansche Republiek te toonen. Het rapport van het Comité van het Kaapsche Parlement legde duidelijk den blaam van den Jameson-inval op den heer Rhodes, en voor het oogenblik scheen het alsof de ster van den Hoofddirecteur der Chartered Company en Ex-Premier aan het tanen was. Doch dat deze, al hield hij zich stil, niet stil zat, dat laat zich begrijpen. Zoowel in de Kolonie als in Engeland was hij door zijne agenten bezig, en zijn eigen gezegde te Kimberley, kort na den Jameson-inval, dat hij van opinie was dat zijne carrière thans eerst begon, bewees dat hij nog lang niet lust had om zijne plannen op te geven en dat zijn verraad tegenover zijne Afrikaander medestanders slechts daarom jammer was, omdat het mislukt was. In de Kolonie begon dan ook langzamerhand eene hevige agitatie te ontstaan ten gunste van den heer Rhodes, een agitatie op touw gezet met het uitsluitend doel om het Engelsche publiek te misleiden, en dit te doen verstaan dat de heer Rhodes de stem van Zuid-Afrika vertegenwoordigde. Ongelukkig was er een zekere sectie der Afrikaners, (pa_p-Afrikaners heeft men ze op niet oneigenaardige wijze genoemd) die om redenen, hun het best bekend, en waarover wij maar liever niets zullen zeggen, zich bij die agitatie aan­ sloten. Toen de heer Rhodes in December 1896 in de Kaapstad terugkwam uit Matabele-land, waar hij behulpzaam geweest was in het dempen van een tweeden Kafferopstand, werd hij aldaar, zoowel als te Paarl, Wellington en eenige andere plaatsen ontvangen op eene wijze, die den oppervlakkigen beschouwer een geheel verkeerd denkbeeld kon geven van het ware gevoel in Zuid-Afrika. In Pretoria verwekte die ontvangst een groote ergernis, zoodat zelfs op den lsten Januari 1897, toen een aantal invloedrijke Pretorianen President Kruger gingen gelukwenschen met het Nieuwe Jaar, rechter Jorissen in een aanspraak tot ZHEd. die ontvangst van Rhodes in zeer scherpe bewoordingen af keurde. Dat de President op deze aanspraak geen antwoord gaf, was daaraan te wijten, dat ZHEd. beter geïnformeerd was dan de eenigszins heftige rechter, en ZHEd. wist dat de ontvangst van den heer Rhodes zooveel schitterend klatergoud was, zonder waarde of gehalte. 271 brengt, en ze bedreigt; die tegen Hare Majesteit op uitdagende wijze optrad, en haar verplichtte een bloedigen oorlog te beginnen; die haar beleedigde en hare soldaten bij hoopen vermoordde, en haar millioenen ponden deed uitgeven; zijn land heeft men niet geannexeerd en het niet onder Britsch Bestuur en Britsche ambtenaren geplaatst. Neen, dat land en dat volk blijft vrij en behoudt zijn eigene wetten en zijn eigen bestuur. Maar wij, die steeds in vrede met Harer Majesteits Koloniën hebben geleefd, en ons steeds gewillig hebben betoond, en gereed om met Harer Majesteits Koloniën samen te werken voor vrede en voorspoed van Zuid- Afrika, wij mogen niet vrij zijn; een ongevraagd Bestuur wordt ons opgedrongen. Het is hard voor ons om erger dan Kaffers te zijn.” Sir Garnet. „Zeg aan den heer Joubert, dat ik reeds gezegd heb, dat ik niet over de annexatie verkies te spreken. De annexatie werd gedaan ten nutte van het land, en ons opgedrongen door eene Regeering die het land niet kon besturen, en een ledige schatkist had, en ik stem niet in met de denkbeelden van den heer Joubert. Ik geloof, dat zoover ik hem versta, het volk met hem in opinie verschilt.” (sic!) Joubert. „Het zou mij zeer spijten, als mijn volk een verkeerden indruk op Zijne Excellentie maakte, daar velen van hen, met wie Zijne Excellentie zou spreken evenals met mij en met Generaal Stander, niet bekwaam genoeg of in staat zijn hunne denkbeelden behoorlijk uit te drukken, en als zij derhalve stilzwijgend weggaan, mocht Zijne Excellentie misschien denken: „ik heb dien man aan mijne zijde, en hij komt met mijne denkbeelden overeen;” terwijl de man, zoodra hij zich zijne ervaring van de laatste veertig jaren herinnert, alles verwerpt wat Zijne Excellentie tot hem moge gezegd hebben.” Sir Garnet. „Zeg aan den heer Joubert, dat ik een betere opinie omtrent de Boeren koester dan hij. Ik denk, dat zij de waarheid spreken en openhartig zijn. Ik zou niet geloofd hebben, dat hij zulk eene slechte gedachte van de Boeren had.” Joubert. „Zeg aan Zijne Excellentie, dat ik geen slechte gedachte van de Boeren heb. Het spijt mij, dat hij mij zoo misverstaan heeft. Ik weet ook dat de Boeren een waarheidlievend volk zijn, en dat wanneer zij Beloven zich te onderwerpen aan en samen te werken met Zijne Excellentie, ZÜ het meenen en zulks zullen doen. Maar ik zeg van hen, die niet in staat zijn behoorlijk te redeneeren en te antwoorden, wanneer zij van hem verschillen, en hem daarom stilzwijgend verlaten zonder overtuigd, te zijn, terwijl Zijne Excellentie meent ze te hebben overtuigd, van dezen, zeg ik, dat het mij zou spijten als zij een verkeerden indruk bij hem ver­ oorzaakten.” 830 Geschillen te Vaalrivier te worden be­ slecht door Commissaris­ sen. Verbintenissen met kleurlin­ gen ontkend. Geen slavernij te worden toe­ gelaten. Vrijheid van handel-vervoer van ammunitie toegestaan on­ der zekere con­ dities. Aankoop van ammunitie ver­ oorloofd doch nietaaninboor- lingen. Wederzijdsche uitlevering van misdadigers en toegang tot Ge­ rechtshoven te worden veroor­ loofd. Art. 2. Mocht er later eenig misverstand ontstaan over de rechte bedoeling van de woorden „de Vaalrivier,” dan zal de kwestie daar­ omtrent, voor zoover zij betrekking heeft op de grensscheiding, van den oorsprong dier rivier over den Drakensberg, worden beslist en geregeld door Commissarissen, van weerszijden te benoemen. Art. 3. Harer Majesteits Adsistent-Commissarissen ontkennen bij deze alle verbintenissen, van welken aard en met wie ook van de gekleurde natiën, ten noorden van de Vaalrivier. Art. 4. Het is overeengekomen, dat geen slavernij is of zal worden toegelaten of gedreven in het land ten noorden van de Vaalrivier, door de Emigranten-Boeren. Art. 5. Wederzijdsche vergemakkelijking en vrijheid zal verschaft worden aan handelaars en reizigers, aan weerszijden van de Vaalrivier; met dien verstande, dat elke wagen, ammunitie en vuurwapenen bevat­ tende, die aan de zuidzijde der Vaalrivier komt, een certificaat zal moeten vertoonen, geteekend door den Britschen Magistraat of ander ambtenaar, behoorlijk geautoriseerd om dit te verleenen, en waarbij de hoeveelheid van die artikelen in den bedoelden wagen moet zijn aangegeven, aan den naastbij wonenden Magistraat ten noorden van de Vaalrivier, die dan handelen zal overeenkomstig de bepalingen der Emigranten-Boeren. Art. 6. Het is overeengekomen, dat geen Britsche overheid de Emigranten-Boeren zal belemmeren in hunne aankoopen van ammunitie, in eenige der Britsche koloniën of bezittingen in Zuid-Afrika; en het wordt wederzijds verstaan, dat alle handel in ammunitie met de inboor­ lingen verboden is, zoowel door het Britsche Gouvernement als door de Emigranten-Boeren, aan beide zijden van de Vaalrivier. Art. 7. Het is overeengekomen, dat zooveel mogelijk alle misdadigers of andere schuldigen, die zich aan den arm der wet zouden trachten te onttrekken, aan een der beide kanten over de Vaalrivier, wederzijds zullen 'worden uitgeleverd, zoo dit geëiseht wmrdt, en dat de Britsche Hoven zoowel als die der Emigranten-Boeren wederzijds, geopend zullen zijn voor alle wettige processen, en dat dagvaardingen voor getuigen van beide zijden over de Vaalrivier gezonden, door de Magistraten over en weer zullen worden bekrachtigd, om zulke getuigen te doen verschijnen, wanneer zulks vereischt wordt. 865 in Zijnen dienst en ter Zijner eere. Gij hebt ze overgenomen om ze alzoo en dus zooals Christus heeft gezegd, als lammeren ter eere Gods, te weiden. Gij weet dat in het Nieuwe Testament staat, dat vrouwen hunne kinderen tot Jezus brachten. Het waren gezonde en niet zieke kinderen. De onge- loovigen brengen ze alleen naar den dokter, maar niemand van hen zal ze gezond naar den dokter zenden. Hier ziet gij echter de moeders met gezonde kinderen tot Jezus komen, hetgeen de discipelen verhinderen wilden, doch Jezus zegt: „Verhindert zeniet, maar laat de kinderkens tot Mij komen,” want derzulken, dus die door het geloof tot hem gebracht worden, is de belofte, dat het Koninkrijk der hemelen hun toekomt. De moeders brachten hunne kinderen om den Hemelschen zegen in de inwendige roeping te ontvangen en om inwendig genezen te worden. Maar wanneer gij, Meesters en Meesteressen, het geloof niet kent, hoe zult gij dan de kinderen door het geloof tot Christus brengen. Ik vertrouw echter, dat gij dat kent, en vergeet dus nooit om door het geloof de kinderen tot den Heer te brengen, en waakt er voor, de gods­ dienst niet op den achtergrond komt en alleen wetenschappen geleerd worden, want dan tast gij den Godsdienst aan en deze wordt vergeten. Want wanneer de mensch in zijne natuur en met zijne wetenschappen alleen zou voortgaan, dan begint hij te gelooven wat de duivel gezegd heeft, dat de mensch God gelijk zal worden, en dan kan van zoo iemand gezegd worden: Hoe grooter geest, hoe grooter beest. Dan holt hij van de eene plaats naar de andere. Laat de Godsdienst dan niet verwaarloosd worden, want deze is de grondslag van Kerk en Staat. Blijft vast staan bij den Bijbel, en onderwijst de kinderen die daartoe aan U zijn toever­ trouwd, en dan zult ook gij hiernamaals hooren: „Gij getrouwe dienst­ knecht, over weinig zijt gij getrouw geweest, over veel zal Ik u zetten. Ga in, gij gezegende des Heeren en zit aan Mijne rechterhand.” Ik heb gezegd. Dien middag om 2 ure hield ZHEd. een receptie te zijnen huize, waarvan de Volksstem van 13 Mei 1898 het volgende rapport gaf: Vanaf 2 uur ’s namiddags verdrong zich gisteren een dichte stroom van bezoekers door den ingang der Presidentswoning; het publiek werd bij kleine groepen tot den jubilaris toegelaten. Onder de bezoekers bevonden zich Volksraadsleden, hooge en andere ambtenaren, deputaties van ver­ schillende vertegenwoordigende lichamen uit Pretoria, Johannesburg, Middelburg en andere plekken en talrijke burgers en vreemdelingen. Kort na de opening der receptie stelde de Staatssecretaris het Diplo- 55 574 eene beschuldiging van „hoogverraad.” Dr. Jorissen schreef een langen brief aan de Volksstem, waarin hij Generaal Joubert raadde om zich terug te trekken, en zich niet door anderen voor partij-doeleinden te platen gebruiken. Toen de kiezing voorbij was, werden de volgende cijfers aangegeven als door de candidaten behaald: Kruger 7941, Joubert 7246, en Kotzé 85, doch deze cijfers waren aan verandering onderhevig, daar de Uitvoerende Raad en later een Volksraad-Comité nog de kiezingslijsten moesten nagaan. Het geringe verschil tusschen de twee eerste candidaten bewees, hoe fel de strijd geweest was, en de Advertiser kwam op de prachtige gedachte om voor vijf jaar lang een Driemanschap aan te stellen om het land te besturen, waarna men weder een nieuwe Presidents-verkiezing kon doen houden. Niemand schijnt echter die suggestie in ernst te hebben opgenomen, en natuurlijk was zij ook nergens anders voor gemaakt dan om de tweedracht nog een beetje te verergeren. Inderdaad was de Joubert-partij uiterst hevig in hare uitdrukkingen. Men sprak van geknoei, dat de oorzaak geweest was van het verliezen van Generaal Joubert; ja, er werd zelfs gemompeld door sommige heet­ hoofden, dat men zich niet aan de Kruger-partij goedschiks moest onder­ werpen, doch naar de wapenen moest grijpen. Gelukkig was Generaal Joubert te verstandig en te veel Transvaler om ooren ta hebben voor zulke dwaze raadgevingen. Zijn comité diende echter een protest in tegen de kiezing van President Kruger, doch de Uitvoerende Raad, na de kiespapieren te hebben nagegaan, verklaarde Stephanus Johannes Paulus Kruger herkozen als Staats-President met 7881 stemmen, hebbende Generaal Joubert 7009 stemmen verkregen en Hoofdrechter Kotzé 76. Deze beslissing was echter natuurlijk nog onderworpen aan de goed­ keuring van den Volksraad, en deze vergaderde op den 4sten Mei 1893. Dadelijk na de officieele opening werd eene commissie van 6 leden (drie Joubert-mannen en drie Kruger-mannen) door den Volksraad aangesteld om de papieren in verband met de verkiezing na te gaan, een maatregel die beide partijen tevreden stelde. De tijd van President Krugers ambtsbekleeding verliep eigenlijk op den 5den, doch bij besluit van den Raad werd ZHEd. verzocht de betrekking te blijven bekleeden tot na het rapport der commissie. Op den 9den Mei diende de commissie haar rapport in en daaruit bleek, dat de eindcijfers waren: Kruger. 7854 Joubert. 7009 Kotzé. 81 226 de Conventie zelve, is geheel overeenkomstig met hetgeen men verwachten kan in een stuk van dien aard. Het was toch niet noodig in zulk eene Conventie te verklaren, dat het noodzakelijk kon worden, het toen toege- stane te hernemen, wanneer het zou gebeuren dat de jonge Staat niet beantwoordde aan de verwachtingen, die men van hem koesterde. Dat er omstandigheden van provocatie, of van noodzakelijkheid denkbaar zijn, die het Britsche Gouvernement konden rechtvaardigen om zijn gezag benoorden de Vaal te hervestigen, niettegenstaande de met de Emigranten geslotene Conventie, zult gij waarschijnlijk toegeven. De vraag is, of zulke omstandigheden bestonden, toen Sir T. Shepstone zijne Proclamatie uitvaardigde. En dit is een vraag, welke Harer Majes- teits Gouvernement, hoewel het van plan is zijne verplichtingen eerlijk en vrijgevig na te komen, tot in het alleruiterste beweert, alléén het recht te hebben te beantwoorden, als zijnde de hoogste macht in Zuid-Afrika en aansprakelijk in het laatste ressort voor den vrede en de veiligheid er van. Hoe geduldig en loyaal het Britsche Gouvernement getracht heeft de Conventie van 1852 te handhaven, zal de geschiedenis van de laatste 26 jaren getuigen, (sic!) Het hield er zich aan, niettegenstaande den kinderroof in de noordelijke provinciën, die eene verbreking van de Conventie daarstelde, en sterke verontwaardiging opwekte, zoowel in Engeland als in Zuid-Afrika. Het hield er zich aan, niettegenstaande de onverantwoordelijke Proclamatie van uitgebreide Annexatiën in 1868, die ten doel had de toeëigening van uitgestrekte deelen van het Afri- kaansche Vasteland, zelfs tot aan het meer N’Gami, waarmede de Boeren Emigranten niets te doen hadden, en waarop zij niet de minste aan­ spraak hadden. 1) Het bleef er zich aan houden, niettegenstaande de verwerping door de Republiek van de Keate uitspraak in de Bloemhof arbitrage, waaraan het Hoofd van den Staat zich vrijwillig had onder­ worpen, en niettegenstaande de latere pogingen om het land der Batlapins en Barolongs zich toe te eigenen, tot groot nadeel, zoowel direct als indirect van de Provincie Griqualand West; niettegenstaande de poging om een protectoraat te verkrijgen over de Amazwasies, een stap genomen zeer tegen den wil van het Natalsche Gouvernement, op grond van den invloed dien het op de Zulu’s zou hebben. Ik weet dat, met betrekking tot die zaken, de vorige President zijn uitleg er van heeft gegeven. Die ophelderingen waren echter ten eenen- male onvoldoende, en ik haal die punten aan, niet met het doel om oude 1) De aanspraak der Eepubliek op die streken was minstens zoo goed als die van Groot Brittannië, dat in de verste verte niets met de bewoners er van te doen had. 778 kon het rapport, zooals het was, voor den HEd. Volksraad leggen. De eerste maatregel was gevaarlijk, daar men niet alleen kans had dat de leden der Commissie zich beleedigd zouden gevoelen, en en masse bedanken, maar men verder gevaar liep, dat de Johannesburgsche partij de Regeering zou beschuldigen van partijdigheid. Derhalve besloten de President en de Uitvoerende Raad zeer wijselijk om de zaak in handen van den Volksraad te laten. De Volksraad benoemde eene Commissie om te zamen met de Regeering het origineele industrieele rapport na te gaan, en daarover een tweede rapport uit te brengen. Johannesburg was teleurgesteld; het beschuldigde de Regeering van geveinsdheid, en in het algemeen ging het op zijn gewone dwaze manier te keer, en dit werd zooveel te erger, naarmate week na week voorbijging, zonder dat de Raadscommissie met haren arbeid gereed kwam. Dr. Leyds kwam intusschen van Europa terug en men beschuldigde hem dadelijk van met de Spoorweg- en Dynamiet- Maatschappijen te heulen; ja zelfs beweerde men op de meest lasterlijke wijze dat President Kruger transacties met den heer Lippert, een der voornaamste belanghebbenden bij het dynamiet-monopolie had, die bewezen dat ZHEd. zoo goed als omgekocht was, en dat zelfs leden van den Uitvoerenden Raad belang bij de Dynamiet-Maatschappij hadden. In één woord, de Johannesburgsche financiers, hunne gehoorzame aanhangers en niet minder volgzame dagbladpers, teleurgesteld in hunne hoop om een Boom te kunnen op touw zetten, spuwden hun gal op de Regeering uit, op eene manier die in elk ander fatsoenlijk land de belhamels had doen kennismaken met de binnenzijde van een Staatsgevangenis. 