title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: derma^ een dergelijkgebouw voor lief- dadige doeleinden; b,geitdang, deba- lai voor de nobatj de officieele muziek en de muzikanten van den Vorst; b, kambang, Jav. en b. timboelj Mal. een balai op het water voor uitspan- ning of om te baden; balai ajar, een klein uitbouwsel b. d. balairoeng, waar de watervaten staan; b, Mmbang, een kleine balai op grooten afstand van het vorsteljjk verblijf, bij de buiten- poort; b, kembang serahi? Sj. Ind. K^sna. b, ketjil, vroeger een kleinere balai buiten het vorstelijk verblijf, waar de bendahara en de toemeng- goeng zitting Melden; &.p^ran^man, zie bij angin; b, larang, vrouwenver- trek, vrouwen timmer, d.l.Cr ; b, limas = lantjang III, zie ald. C. en S.; &. lintang o^ m^lintang ^ een kleine balai dwars voor of loodreoht op het front der balairoeng, die opgeslagen wordt hij feestelijke gelegenheden ; ook een plaats aanboord waar scheepsraad ge- houden wordt, Boenga Ramp.; b. ma' dat, overdekte loods boven het water met eenbrug aan het land verbonden, voor uitkijk en wacht, zoo genoemd om het opiumrooken van dio wacht; &. makan, eetzaal, b, mantoer ? komt dikwerf in de Hss. voor, mogel. ma- toer, Jav. spreken tot een meerdere ? b, mariam, loods waarin de kanonnen geborgen worden; b. p^boedjangany zie hijboedjang; peboedjangan ismo- gelijk fout voor pepadjangan, zie padjang I; balai wordt in gedieh ten ook als aanspraakswoord bij een uit- roep gebezigd, waihalai! indebeteek. van: wel verbazendl b.v. m^lajang apa ini, wai balai, melangsi apa ini, wai handai, Sj. Dewa Mamb.; balai' balai, op Java bale-bale, een rust- bank, iets wat op een balai gelijkt, Mön. Stelling, waarop borden te dro- gen gelegd worden, v.d.Tn. zie pl^n- tas; pebalai en p^rbalai, de vertrek- ken aan weerszijden van de midden- astana, die daarvan met voorhangsels zijnafgescheiden.Volg.v.d.W.estrade op den linkervleugel van het hoofd- gebouw V. Vorsten, tegenover de p'^ntas, dienende tot zitplaats der vrouwen, Zoo die uitgebouwd zijn dan heeten ze roesam; p^rbalaian, de plaats van de balai = aan halai; ook aanboord v. e. vorstelijk vaar- tuig, Hik. Dewa Agas Melila. Volg. C. en S. is de p^balaian een ver- hoogde platform binnen in het paleis aan d. linkerkant, waar de vrouwen V. h. hof zitten. Ook pebalai t^ngah^ Mes. Kag,; iA;aw balai, o.s.v. öetbaren zoutwatervisch. 136 '<s^^ Il.m^m&a W,met on verschilligheid behandelen, zija ganglatengaan; aan zichzelven overlaten, zie halau f^Jb Tbale-bale, Batav. rustbank, zie bij balai L ^b bami^Ohin.e.s.v.macaroni, vermengdmetyarkensvleeschjgarna- len en groente; ook bahmi. ^U bälljPerz. bewaker,opziener; djihdn hdrij bewaker der wereld, titel der perzische koningen, ^U bana, zie bena, vä>ÜU bänät, Perz. e.s. v. fijne, wollen stof, laken. vüoU banat, I. membanat^ slaan, kloppen, beuken. IL woest, eenzaam; rimba jang banat^ het eenzame woud, C. en S. yjü banir, I. uitwas onder aan den stam van sommige boomen, waar- door zij er uitzien alsof ze door dikke planken gesteund zyn; isang banir, het bovenste gedeelte daarvan, dat a. d. boom verbonden is, C. en S. M^n. idem. II. deel waaruit een oetas van een net bestaat, gewoonlijk zijn daarvan twaalf. ^L banang^ groot in zijn soort, alleen in de samenstellingen met doe- koe, poepoet en sipoet. Zie ook b^nang. ^bbanoeng; boeloeh b.y e. groot s. V. bamboe, C. en S. iiU baning, naam eener groote soorfvan landschildpad. Door de wil- den in de bosschen v. Mal. wordt het Schild daarvan als gong gebruikt om Signalen te geven ; m^mbaning^ daar- mede Signalen geven, C. en S. kajoe baning 'baning^ e s.v. hardhoutM^n. ^U baoe, lucht, renk, geur ; sabaoe^ van dezelfde rouk, d. i, aan elkander gewend, niet schuw moer; berbaoe^ een luchtje hebbenj er is een luchtje aan, b.v. nasi inl soedah berbaoe, SiB.n ö.eze rijst is reeds een luchtje, zij is niet frisch meer; tiada boesoekjangta'ber' baoe^ Sprw, aan alle kwaad is een luchtje; baoenja satahoen p^lajaran, Sprw. voor ons : het stinkt zeven uren in den wind; baoe boesoek tidak ber- bangkai, het stinkt en er is geen kreng, Sprw.; baoe-baoewan, reuk- werk, allerlei welriekende zaken ; ha- roem menghilangkan baoe^ de geur doet de reuk verdwijnen, Sprw. be- teekent le mieux est Tennemidubien, of een flink tegengeschenk, gegeven om geen verplichting te hebben. •Lj bawa, m^mbawa^ brengen, medebrengen,meenemen,meedragen, bij zieh hebben, met zieh voeren, ver- voeren, totietsbrengen,wegbrengen, bijbrengen, aanhalen, citeeren, voor- dragen. Als er een verbum op volgt kan het soms met gaan terugge- geven worden, b.v. membawa tidoer^ gaan slapen, m. mandi, gaan baden; membawa orang b^rkata-kata^ iemand tot spreken brengen, de spraak geven, Hik. Sjah. MÖrd. en Sail, essal.; mem- bawa udaty zie ald.; m. boelan^ de ston- den hebben; m. agoeng^ groot ge- worden zijn, den volwassen leeftijd bereikt hebben ; m, hikäjat, een ver- haal voordragen; w. dirinja^ zieh be- geven, ergens heengaan, zieh voort- bewegen, H. Abd. 371; ook: zieh uit de voeten makeD,een goedheenkomen zoeken, Niem. bloeml. 1, 4^ dr. p. 97; m. imdn of m. agama^ het geloof aan- nemen,belijdenisYanhetgeloofdoeii; w. djalan^ als gids den weg wijzen, als gids meegaan ; m. ka-ajar^ bespij- den, v.d.Tn.; m. kasoekaän hatinja of m. kasoekaännja, zieh aan de vreugde van zijn hart overgeyen, Tarn. edDari. R. Pas. 32; m.pergi, yervoeren, weg- brengen ; m. masoek, in voeren ; m , na- sibnja^ een goed heenkomen zoeken, Hik, Abd. 240, zijn fortuin zoeken = m.oentoengenm, halnja; m. salah, een yerkeerdewendingaaniemandswoor- den geven, Prab. Dj.; m. lagoe^ de wijs van een lied of muziekstuk aan- geven, inzetten; m. lakoe, wetenhoe zieh te benemen of tegedragen,Prab. Dj.; m. isjdrat, een wenk of teeken geven, Prab. Dj.; m, peroet, met een ledige maag komen; m. t^rfawa, uit- lachen, Hik. Masj. hakkoe p. 77; m. ters^nnjoerriy beginnen te glimlachen, zijn mond tot een glimlach plooien, met een glimlach tegemoet komen, Hik, Radja Chaib. Mes. kag.; m, her- djaga, tot w^aken noodzaken, van de oogen, Hik. Mesa kag.; tidak bolih dihawa tidoer, den slaap niet kun- nen vatten, Mes. kag.; m. kapada maut, op sterven uitloopen, van een ziekte; m. kapada, ook: tot iets o ver- balen; m. hatij het hart vervoeren, 0 verbalen tot iets; ook volg. Pijn.den moed verliezen. Ik zou gissen : de in- spraak van zijn hart rolgen, zie Hik, Abd. p. 221 ; m. Ml, een goed heen- komen zoeken, Hik. Abd. p. 256; m. )3' 137 gigi dan lidah, komen slechts om te eton en te praten, d. i. eten en nieta inbrengen dan praatjes,Boeng.ramp. b^s. p. 363; m, kareta, een wagen mennen of besturen; m. ?an, metieta of iemand wegloopen, iem. schaken^^ m. s^rta^ met zieh medenemen, mee- brengen en ook er mede in betrek- ken, b.v, Sj. S^l. Dal.;_pem&aw?a, aan- voerder, vervoerder, voerman, ver- voermiddel, Ibr. b. Chas.; p^mhawa djalan, gids; sapembawa kakinjüy zoover zijn voeten hem konden bren- gen'^ p^mbawaän, vracht; segalapem- bawaännja, al wat iemand bij zieh draagt, ook bawaän, Sail. Sal. v:i>*U bawat, overhangend, naar beneden hangend; tali 6at^a^,debra8- sen; pajoeng bawat, groote staatsie- zonneßcherm,somsy.pauwenvederen, Hik. Asm. Pati. \«Lj bawar, I. belastingkantoor, kantoor van uit- en ingaander echten^ tolkantoor; tali bawar, een touw dat over de rivier, voor men aan het tol- kantoor komt, is gespannen ter waar- schuwing, C. en S. II. e. s. V. zeevisch, \^,z=zbawal. \«U baoer, I. onregelmatig ge- kromd of gebogen, zooals b.v. som- mige scheepsplanken ; mhnhaoerkan^ buigen, krommen, b.v. zulke planken. II. bawoer in de samengest. uitdr. tjampoer-batvoer is ontstaan uit ber en awoer, mengen, dooreen, in het Jav. wor, awor en blawoer, gemengd^ dooreen, z. tjampoer, Ook tjampoer kawoer, III. &aw?ööraw^^oÄ, lange bamboe, 138 ^5W die de geheele lengte van e. s. v. visch- tiet, anggoh^ steunt, C. en S. IY.&aoer,denaamv.e.kortwapen, dat in Perak een teeken yan rang is en door den radja-moeda gedragen wordt, die de wettige troonopvolger aldaar is. C. en S. p, ^U baoeng, e.s, v. eetbarenzoet- watervisch zonder schubben; djang- goet haoengy de baard van dien visch. Het schijnt e. s. v. s^mhilang te zijn. De Mal. onderscheiden bem in h . akar^ b, koenjitj b. gantang, b.pisang en b, pontong ; roempoet djanggoet baoeng, e. 8. V. plant, die als groonte gegeten wordt. c mU bawang, ui, look; b. memk, «jalotten; b. poetih^ knoflook; b, me- rah poetihj de gewone witte of timor- 6cbe ui ; b. b^sar, b. B^nggala of b. Bombaiy e. s. v. zeer groote uien, die van daar worden aangevoerd; b.p^rai, losse uien, niet aan bosjes gebonden, ook voor het Ned. prei, e. s. v. lang- werpige ui; b. b^rdjambah^ uien aan bosjes; b, t^mbaga, te Sing, en opMal. =:bakoengj C. en S.; b. s^bongkol en h, m^roebi, twee vormen van gouden krisgevesten, die alleen door den re- geerenden Vorst mögen worden ge- tragen. NB v.d.W. Bchrijft haroebi! Mßn m^mbawang Qutnäkanbawang, inwendigboos zijn, zieh vervreten van kwaadheid, v.d.Tn. ^^U baoek, baard van haar of vederen onder de kin, tusschen kin en hals; ook: onderkin; tjambang baoek, ringbaard, bakkebaarden dieonderde kitt doorloopen. JJij bawal, e. s. v. eetbaren, ma- kreelachtigen zeevisch; soorten zijn: b. hitam, b, poetih en b. koening. Yol- gens C, nog b, tßrhnin en b, Mtiwas. ^%\^ bawan; p^mbatvarty de bo- venste bamboe aan een inlandsch scheepszeil, d. Br, K., zal wel ^^m6a- hoewan moeten zijn. Zie bahoe. »•lid bawah, onder, beneden, on- derkant, ondoreinde; dibawahj onder, ondLergeBchikt'^ doedoekdibawah,\a.ger zitten dan een ander, die hooger in rang is; dibawah per entah^ onder hot beheer, onder bevel of de bevelen van ; dibawah angin, beneden den wind, aan lij; negari dibawah angin, bene- denwinds-landen, nam. aldeeilanden beoosten Sumatra; kabawah, naar be- neden, naar onder, ook = kapada wanneer men spreekt tot den Yorst; meestal kabawah doeli pddoeka, onder het stof der schoenen = totüweMa- jesteit; dari 6aM?aÄ, vanonderen,ook = dari als men spreekt van den Yorst, m^mbawah, zieh begeven onder de macht van een ander, onder iemand staan, b.v. maka akoe ini sakali-kali tiadalah maoe m^mbawah kapadanja, en ik wil volstrekt niet onder hem staan, Pol. Djin.; m^mbatoahkan, de- gradeeren, lager plaatsen dan iets of iemand anders. «•U baoeh, = s^pat, zie ald. »Lj baha, ophoogen, opwerken, d. B. v:yuJöLj bahat, deelgenootschap, aandeel in een kwade zaak; orang sabahat, medeplichtige, heier, parti- eeps criminis, C. en S. Dezesohrgven itÄj, b.v. kadoewanja itoe adaiah sa- bahat, die beiden hadden er aandeel in; s^bab Adam telah memhoewat djahat^ sakalian anak-tjoetjoenja pon soedah sabahaty doordat Adam gezondigd heeft; hebben ook al zijn nakome- lingen daaraan deel; kar^na sakoetoe dan sahahat dengan orang mentjoeri want (hij is) medegenoot en mede- plicbtige met dengene die steelt, dus h e 1 e r, Oend. Mal. en meer andere pll. Mogelijk het Arab. sjoebahat, zie ald. %;&U bahar, e. s. v. lengtemaat; sabahar, de afstand van den top der opgestoken band tot den voet, Päd. bovenl. ^uy^lj bahas, I. membahas, aan- zetten van planken, die niet goed aan- sluiten, door middel van een spaan- sche spil, of door middel van een in- geslagen wig zetotelkander brengen. II. het Arab. bahats^ twisten, kra- keelen, III. bahaSj dat wat samenhoudt, beschermt, beschermer, patroon; b.v, hesar sangatbahasnja, hij heeft mach- tige beschermers; b^rbdhas pada orang b^sar, bescherming zoeken bij aanzienlijken ; t^rbahas ka-atas apoe- ngan, door drijfhout tegengehouden, C. en S., ook stootenj b.v. van het hoofd tegen een deur, C. en S. MStlj bahang, gloed, die uitgaat van een brandend of gloeiendlichaam, ook van vuur,Hik. Indra MSng.; mM- bahang^ door gloed verzengen, zie ook ^aj, (3iDU baliok, slaan, raken,0.enS. (3iDb bahik, zie bakai» I^U baham; membahamjksiMwen met gesloten mond van droge en poe- dervormige zelfstandigheden, die er anders uit zouden vliegen. Volg. C. en S. eten V. dieren door het voedsel met den bek en niet met de pooten tot zieh te nemen(?) Vergel. mamah. ^%iDlj bahan^ M^n. spaander v. hout, flarde v. doek; berbahan-bahan^ aan spaanders of aan flarden; bang$al p^rbahanan, timmerloods, C, en S.; membahan kloven met e. harden slag, aangebracht met beide banden, b.v. e. stam tot balken of planken; ook : kloven van een mensch met een zwaard, Ihr. b. Chas.; ikan bahan- bahan, e. s. v. eetbaren zoetwater- visch. yS^lj bahoe, sehender, ook van levenlooze voorwerpen zooals b.v. een flesch en derg., R. Pas 62; bahoe wa- jang, de schouder v. e. wajangpopP Hik. Groel. 138; bidang bahoe, de breedte tusschen de schouders, M^n. V. d. Tn.; kilat bahoe^ e. s. v. epaulet; tali bahoe, bras, mar.; kilik bahoe, bovenste armring, dicht bij de oksels; pembahoe=pembawan,zie bawan, ook bahoe lajar, enperbahoe,G. en S.N.B. dit woord wordt dikwerf verward m. ^b baoe, renk, geur, zie aldaar. -^U baja, I. slag, soort, in be- trekk. to t d en leef tij d , MÖn . ouder dorn, leeftijd; sabaja, van hetzelfde slag, van denzelfden leeftijd; even als. II. = behaja, zie ald. Ill.Zie k^bajan. ^^b baji, Jav. een ^ klein kind, baby. 140 ouU jGb ^:>jU bajat; membajat rijst op de kweekbedden uitzaaien; moesim membajat^ de zaaitijd voor de rijst; pembajat benih, kweekbed. oLj bajar; m^mbajar^ betalen, voldoen; m, nijat en m, kaul^ zijn ge- lofte vervullen; m. toenai, contant betalen; m, belandjanja^ de kosten betalen; membajarkan^ voor iemand betalen, in betaling gQYQn yp^mbajar^ betaalmiddel; oewang pembajar, geld om iets te betalen; pembajararij be- taling, Yoldoening. wjIj bajoer, e.s.v. boom met zeer groote bladeren; soorten zijn: b.poe- tih, b. helang, b. djantan, b. betina en b, laoet, Het hout is geschikt voor scheepsbouw. C. en S« (jmjLj bajas, e. s. v^. grooten ni- boeng-^oXm, kAj bajang, I. meestal bajang- bajang, schaduw, schim, scbaduw- beeld, schijnsel, b.v. in een spiegel, door een kleed enz.; t^rbajang, in rechten: op vermoeden, Oend. Djambi p. 143 ; boentar bajang-baja^ig, ^amid- dags 12 nur; bajang-bajang disangka toeboeh, den schijn voor het wezen nemen, Sprw.; kam bajang-bajang^ doorschijnende of doorzichtige stof ; asal bajang-bajang, het voor w er p waarvan de schaduw komt; pada bajang-bajang, in de schaduw, in de schemering; b^rbajang-bajang, door- schemeren, ergens doorheen scheme- ren; jang t^rhajang dalatn pikiran, wat nog onbestemd in de gedachten ligt opgesloten, uit iem. gedachten lezen, C. en S.; nkalnja t^rbajang- ftayaw^,zijnestrekenschemerdendoor, d.i. de aap kwam bij hem uit de mouw ; t^rbajang-bajang kapada mata, uit de oogen spreken, b.v. hau didalam sangat b^rtjinta, t er bajang-bajang kapada mata, Sj. Mans. Sj. Goemp. ; membajangkaUj de schaduw op iets laten vallen; membajangi, bescha- duwen. II. bajang-bajang, e. s. v. spook, schim. H. Abd. ==1. Zie ook ba- joeng II. III. Bot. Intsia Amboinensis (Pa- pilionacees). ijU bajoeng, I. e.s.v. kapmes op Silangor = pisati walian, op Riouw. II. e. vogelverschrikker, ook ba- jong-bajong, C. en S. IIL werpen, smijten. id. (QoU bajakjonevenredigdikvan lichaara, zoodat men b.v. van dikte moeielijk loopen kan. M^n. te weinig hoogte naar evenredigheid van het grondvlak; membajak, zieh zoo voor- doen, b.v. van bruid en bruidegom als zij te pronk zitten; terbajak, als e. breede, platte hoop uitgespreid, b.v. van koflSoj drek enz. jCjb lt)aik, goed, wel; ook ge- bruikt voor ons maar, b.v. pada ba- foe ini ba'ik, op dezen steen maar, Prab. Dj.; baiklah, het is goed, het is wel; welaan! dan is het nog maar beter ; jang baik sakali en jang t^r- batk, de beste; ba'ik . . . batk, zoo- wel . . . als, hetzjj . . . of : ba'ik kapal inggriSj ba'ik kapal wolanda, zoowel de engelsche als de hollandsche sehe- pen; baik koeda, ba'ik gadjah, hetzij jC5b (^^ 141 paard, hetzij olifant; mati haik, hi- doep pon balkj dood is goed, levend ook al goed ; djikalaii tiada bolih d^- ngan baik, als het niet goedschiks gaat; daripada sedikitbagini^ baiklah djangan ada sakali^ in plaats van z66 weinig, is het nog maar beter in het geheel niets ; didalam baik tiada ba'zk, voor het uiterlijk goed gezind, doch kwaad in zijn schild voeren, Atoer. Satia en H. Riau I p. 3 ; baik ta'baik^ goed of niet goed, wellicht; orang baik'baik^ fatsoenlijke lieden; djaga bark'baikj wees terdege op uwe hoede, pas terdege op; barang-siapa pon baikj om het eyen wie, wie ook maar; kamana baik akoe p^rgi, waar- heen is het geraden dat ik ga ; baik- baik bagoes^ dat is me nu wat moois! ba'ik boedij goedgezind, edelmoedig, Niem. bl. p. 1; wel bij zijn verstand, de Hell. 5^ dr. p. 66 reg. 7 v. o.; baik hati^ goed gezind; tidak baik hafi, ontstemd; tinggal baik-baik, vaarwel,totdenachterblijvende,j9er^^ baik'baik^ vaarwel, tot den vertrek- kende, Prab, Dj.; berbaikan, wel met elkander zijn, met elkander op een goeden voet staan, Kai. Dam. Gong. 215; membaikkan en niembatki, her- stellen, verbeteren, repareeren, goed behandelen; saperti tikoes membaik- kan laboe, als een rat, die eene pom- poen repareert, Sprw. gebruikt van iemand, die iets wil verbeteren, maar het integendeel bederft; membaiki dirinja, zieh opknappen; membaiki orang^ iem. goed doen, weldoen, Kai. l^am. Gong. 227 ; m. hati, het gemoed calmeeren, verzoenen, troosten, süs- sen ; m. kalakoewan, een buiging of corapliment maken, P.; m. mait de bezorging van al de plechtigheden bij eene begrafenis, ook fig. gebruikt voor: iemand de oogen toedrukken, b,v. harap ajahanda akan toewan membaiki malt ajahanda, sakarang toewan berdjalan dehoeloe daripada ajahanda, ik hoopte, dat gij mij de oogen zoudt toedrukken, en nu zijt gij mij voorgegaan, Pr. Dj.Ook wordt het gebruikt voor: delijkverbranding bewerkstelligen; memperbaiki, iets verbeteren, in een goeden toestand brengen, ausbessern; memperbaiki peradoean, een bed opmaken, voor den Vorst, Hik. Tjekel. W. Pati; djika baik, abang baikl; djika djahat, abang djahati, handel er mede naar uw goeddunken, hetzij goed, hetzij kwaad. H. Riau I. p. 25. Sabaik-baik, hoe goed ook, zoo goed mogelijk, allerbest, b.v. apadjoegasabaik-baik oesaha, wat is eigenlijk de allerbeste bezigheid? sabaik-baiknja, ook goed- schiks, b.v. djikalau di-anoegeraha- kan sabaik'baiknja, indien het goed- schiks gegeven wordt. S.M.; kabaikan, deugd, weldaad; p^rbaikan, verzoe- ning. j^Li bajam^ e. s. v. plant, ama- ranthus,waarvansommigesoortenals groente worden gegeten tot vervan- ging van onze spinazie. Soorten zijn: b, radja, b. poetih, b, merah, b. besar^ b, soelasih, b. doeri. Volgens L. nog: b. ekoer koetjing, b, ianah, of &. pasir, b, roesa, b, mokeh, b\ baloeng ajam^ 142 ^^ b. kastoeri^ en b. loehoer; volgens C, nog b. monjet, ^U b^jan, I, e. s.v. groote par- kiet; ikan bajan-bajan^ e, s v. eetba- ren zee- en riviervisch. IL k^bajan, Jav. äoT^shoäe^nenek k^bajarij e. s. v. moedertje of oud grootje, dat in de Mal. verbalen een belangrijke rol speelt, nam. die van postillon d'amour. III. zie ^Laj. ^U ba5fn, Arab. gescheiden, af- gezonderd; duidelijk, klaarblijkelijk; gescheidene, gescbeiden vrouw, yAj bajoe, I. Skr. wajoe, wind- vlaag, wind, de god der winden ; poe- poet bajoe, blazing des winds, wind- vlaag ; bajoe mana garangan toewan jang datang berpoepoetini^ welke wind heeft toab geblazen, dat Mijnbeer hier gekomen is, of hoe is Mijnheer hier toch ZOO verzeild geraakt? Facs. ; ba- joe nebakj e. s. v. versnapering. II. e. s. V. boom, gelijkende op de g^ronggang, III. vreemdeling, v. d.W. Zie L IV. van smaak veranderd, doch nog niet bedorven, van opijzen en dranken, ook: chemisch veranderd v. h. bloed; kabajoean, eenigszins van smaak ver- anderd zijn; kabajoean s^gala ajar, bederf der vx)chten, kwaadsappig- heid. iüü bajoeh, beurt, die aan iedere vrouw volgens de wet toekomt,wan- neer de man er meer dan eene heeft; meer dan eene vrouw tegelgk heb- ben, P. iL)lj bajih ; p^mbaßhj e. kort stuk hout, aan beide einden aangepunt en als werpwapen gebr. C. en S. yAj banjar, e. windvlaag, e. plot- selinge wind- en regenbui. C. en S. Zie. bajoe, mog. bandjir, ^^U banjak, veel, hoeveelheid, menigte, dikwijls, vele malen, zeer; sMikit banjak, veel of weinig, plus minus; orang banjak, de menigte, de schare, het volk, het publiek; banjak orang, veel menschen of personen ; amat banjak, zeer veel; banjak amat, te veel; tiada berapa banjak, niet zoo bijzonder veel; kabanjakan, hoeveol- heid,meer,meerderheid,meerendeels, meestal, gewoon, in het algemeen; kabanjakan manoesla, de meeste men- schen; orang kabanjakan, het volk in het algemeen, lieden uit het volk; manoesia kabanjakan, gewone men- schen, R. Gh.; timah kabanjakan, ge- woon tin, gemeen tin; hikdjat itoe kabanjakan bohong daripada benar, dat verhaal bevat meer leugen dan waarheid; sabanjak, zooveel, even veel; banjak-banjak, zeer veel en als bijw. veel, dringend, b.v. minta ban- jak'banjak, dringend verzoeken ; sa- banjak'banjak, zooveel mogelijk; sa- banjak-banjaknja, op zijn meest ; w^m&an/aMaw, veel maken,vermeer- deren, vermenigvuldigen ; memba- njaki, met zijn velen bij iemand kö- rnen of op iemand aandringen; mem- perbanjak'banjaki, er veel van maken, het veel doen zijn, b.v. van een bruid- schat enz., Hik. Groel. 148; Mrba- njak hatt, bedenkingen maken, tegen iets of iem. opzien, b.v. djanganlah Job J^ 14$ kakanda Mrhanjak hau kapada beta, mijne oudere zusters moeten tegen mij niet opzien, Hik. Dewa Indr. m^ng.; djanganlah kakang b^rbanjak hati kapada pon jaji, mijn broeder make toch geen bedenkingen tegen mij; djanganlah toewan herbanjak hati, kar^na anakkoe pon soedah ajahanda ambil akan anak, mijnheer make toch geen bedenkingen, want vader heeft u reeds tot zoon aange- nomen, Mes. Kag. JuL baiijoel, L e. s. v. vogel, 0. en S. maar welke? II. een hansworst, komiek, clown. C. en S, =:badoet, Jav. en alan^ Mal. Zie ald. ^oU baDJOOn, een mengsei om de tanden zwart te maken; ook ban- joen-banjoen en bebanjoen in gebruik. Zie het volg. wrd. •jL banjoe, gegist vruchtwater van kokosnoten, waarin een stuk ijzer gelegen heeft, dienende omroodezij de paarsch te verven; Jav. water in het algemeen. ,jxL*j böbaran, e. s. v. schelp- visch M. ,jjt>Lo babahan, Jav. opening, gat, zie bahah II. ouo böbat, windsei, MÖn. buik- band voor e. vrouw na de bevalling; Witte ring om hetlijf van dieren, b.v. van geiten. Hik. Am. Hamz; membe- bat, omwinden, verbinden, b.v. een wond ; pemb^bat, de verbinder, die het verband aanlegt, ook: om windsei, ver- band; m^mb^at moeka, het aange- zieht (van sohaamte) bedekken, b.v. hai radja p^ntjoeri^ kaub^bat moeka-- moe, bedek uw aangezicht (van schaamte), Hik. Tjek.Wan. Pat.; kain pemb^bat, verbanddoek ; p^mbebat k'^^*- ris, omwindsel van koord aan een krisscheede om de beide helften te^ vereenigen; membebat djalan, afzet- ten van een weg, een weg versperren, afsnijdeD, b.v. door troepen, P^l. Abd. pag. 43; bebatan, wat omwonden is^ b.v. een lichaamsdeel in een verband;. pembebatan, omwinding, verbinding, het aanleggen van een verband. In het Jav. bebedj id. jxj bßbar, dwarr elend door elk- ander bewegen, zooals b.v. een me- nigte vledermuizen in een grot, Sj. Abd. Moel. 30, een troep menschen bi^, een opstootje; bebaran, verwarring door een oploop van menschen. MÖn. b4bar^ ook geeft Abd. Seh. Wrdb. nog de verklaring: hari tiada t^ntoe gelap dan terang, als de dag niet bepaald. licht of duister is? ^o^^maj böbösaran, Jav. moer- bezieboom en moerbei v.d.T. ij^ b^bang, beklemd in de ge- boorte, van een kind, ook v. d. ont- lasting der drekstoffen; A:a&^^a«^an,. doodgeborentengevolgevanbeklem- ming; mati kabebang an^ overledenvan» een kraamvrouw ten gevolge van be- klemming, Het is uit het Jav. en ald. b^beng, i^^ b^bap, e. s. V. padde, katah bebap, C. en S. Jlo böbal, dem, onbevattelijk, er- ger dan bodoh; salah b^bal, fouten en domheden, stommiteiten; orang b^baly. 144 O^ stomraeling, doraoor; hai b^bal, o, domkop! B. ß. b^s. pag. 9; kab^balan, domheid,onwetenclheid,stompzinnig- heid. ^^y^jL^ bÖbau, vracht van lange voorwerpen, zooals pieken en derg., ^ie men over de schouders draagt; sab^baUj zooveel als men met beide armenomvangenkan.Ooklast,moeie- lijkheid, b.Y. fiada b^barij m^nij^hari, b^an, geenmoeieiykhedenhebbenen <iieopzoeken,chercliermidiäquatorze heures, Sprw. tiada b^bariybatoediga- lasj geen vracht hebbende, steenen dragen, Sprw. voor iem. die onnoodig z. moeite op den hals haalt; membe- han, zulk een vracht tusschen de armen vatten en op zieh nemen. v::^«^ bßboetoe, e. s. v. boom met licht houl, zie boetoen. {^yJ^ böbotok = botok'botok, zie ald. ^•%.xA^ bfeberek, zie berek-berek. O^xA^ böbeka, Batav. zie bika. s\,Xj batara, Skr. god, godheid, «erwaardig, heilig, titel van goden, komt onder anderen voor in batara {roeroßj b. Kala, b. Kesna, b, Ind^ray h. Indera Loka^ b» Kama djaja, de god der liefde, en voorts als titel van den Vorst van Madjapahit op Java; hatara t^ri^ de trias of trimoerti: Brahma, Wisjnoe en Siwa. ^^Uü batari, I. e. s. v. plant, «urghum saccharatum. II. het vrouwelijke van batara^ dus godin, godes. obü boetapa, volg. and. b^tapa, hoe, ZOO, zooals, hoedanig, zoodanig; waarvoor, waarom, tot welk einde; boetapa udat segala radja-radja^ zoo- als de gewoonte is der Vorsten; b, perlnja, hoe is de wijze ervan, hoe komt het dat, zooals dat de wijze is ; boetapa toewanpergi kasana^ hoe zou mijnheer daarheen gaan; boetapa pa- sirjang dipantai laoet^ gelijkhetzand aan den oever der zee; kabetapaän, hoedanigheid, P. (^•Lx^ batawi, Batavia. v^l^ bßtoet, e. s. V. eetbarenzoet- watervisch, v.d'W. Zie b^toetoe, ly^KJ betas, opengescheurd, van weefsels, papier en derg. b.v. van een zak, kleedingstuk; gespleten van een ei, opengegaan \an een naad; m^m- bi^taSj azen van visschen aan de op- pervlakte van het water. Zie ook re- tas en tetas. jurfxJ bßtis, het been tusschen knie envoet; toelang &e^is,hetscheenbeen; djantoeng bMs^ peroet b^tisen boewah betis^ dekuit; diberibetls^hendakpaha^ Sprw. als men hem den vinger geeft neemt hij de geheole band. C. en S. ijü bötoeng; I. volg. C. en S. dik, gez wollen, b.v. ook v. o. vinger; boeloeh betoeng^ e. s. v. groote, gele bamboe, volg. v. d. W. de grootste soort; roempoet betoeng, e. s.v. plant met geneeskrachtige eigenschappen; katak betoeng, e. s.v. gelenkikkermet zwarte spikkels, volg. v. d, W. zoo genoemd naar zijn geluid. II. bUong^ duiker in een dijk; sluisdeur, duikerschuif; tjaboet 6., den duiker openen. C. en S. k;^ bÖtlng, lange, smalle zand- \J^ aüu» 145 bank in zee voor de monding eener rivier, rif; bUing Mrkoendjoer^ pun- tig uitloopend rif. Zie ook t^bing. /a,x^ bötak, I. membeiak, opber- gen, opredderen, in orde houden; djoeroe beiak, hofmeester; kok van een voornaam persoon. Deze opgave van V. d. W. is te betwij feien, want betak is Jav. Kr. rijstkoken, dang Ng. djoeroe betak^ Jav. een rijstkoker of bijkok. Mogelijk heeft hij gehoord djoeroe petak, voor hofmeester aan boord? II. = betah^ Jav. uithouden, ver-, dragen kunnen, bestand zijn tegen, b.v. de ruwheden van het weder. Zie betah III. ^ÄJ lt)6toek, e. s. V. zeer klein, eetbaar zoetwatervischje. /HJülbßtok^gebranddoorbijtende zelfstandigheden, zooals lapis infer- nalis en derg. /^xJ toÖtik, I.e.s.v.vruchtboom, de pgpaja, carica papaija; b, rambai^ de niannelijke, bij welken de vruchten aan lange Stengels van de kroon naar beneden hangen; b, batang, de Yron- welijke, bij welke de vruchten aan den stam kort bij de kroon zitten; deze laatste wordt weer onderscheiden in : b, beloelang en b. boeboer. II. b, akar^ e. s. v. vrucht, gelij- kende op een komkommer en groei- <5nde op den grond. C. en S. III. b^tik'bUik^ de roode hond, <i. i. een soort van uitslag, bestaande üit kleine, vurigepuistjestengevolge van het transpireeren. IV. daoen 6. b, e. s. v. struik, die aan den waterkant groeit aan den bovenloop v. rivieren, waar de grond zandig of steenig is. C. en S. Jkjü bötoel, j uist, echt,recht,waar, wezetilijk,waarachtig,oprecht; ora«^ melajoe Mtoel^ een echte Maleier; djalanjang b^toel, de rechte ofjuiste weg; kata toewan sangatlah betoelj wat mjjnheer daar zogt, is zeer juist; berdiri betoel^ rechtop staan; timba- ngan jang betoel, zuiver gewicht; betoel tidak? is het waar of niet? be- ioel-betoel, volkomen waar, geheel juist; mentj^hari kahidoepan dengan betoel'betoelj op een eerlijke wijze den kost zoeken; betoel hati, oprecht van hart; betoel dibawah loetoet, juist on- der de knie; membeioelkan, recht maken, recht buigen, in orde bren- gen, verbeteren, regelen, waar ma- ken, bevestigen; memMioeli^ regel- recht op iets afgaan,b.v. op eenlicht in de verte, Tarn, ed Dari, mikken ; in orde br engen, verbeteren; kabe- toelariy juist van pas, ter goeder uur, toe valiig treffen; sab^toelnja, in wer- kelijkheid, inderdaad^ eigenlijk; ber- betoelan dengan^ geheel overeenko- mende met, in de richting zijn van; sebetoel^ e. s. v. boompje met zeer rechten stam, welks bladeren in de geneeskunde gebruikt worden. ySJ^ bötoetoe, e. s. v. eetbaren zoetwatervisch^ die zieh in het slijk ophoudt, moddervisch. TA^ookbetoeL 5^ bÖtoewah, onkwetsbaar, zie bij toewah^ aUj betah, I. van eene ziekte her- stellend, aan de beterhand, convales- 10 146 lüu> sLscu Cent. MÖn. id., ook v. e. wond, b.v. loeka soedah bUah,paroet sadjajang tinggal^ de wond is reeds genezen, er blijft nog maar een litteeken over. C. en S. IL e. s. V. boom, die onduurzaam hout oplevert, III. Jay. == hUak II. uithouden, verdragen ; tiada hUah^ niet kunnen uithouden, b.v. ajahanda tiada Mtah gering hoeloe, vader kan de hoofdpijn niet uithouden, Pr. Dj . orang itoe hetah makan^die man kan terdege eten.Zie derifGj tahah II, en betak II. jOj bÖtih = bertih. Zie ald. ..A^ bitti, proef, bewijs, v. het Skr. vitti, Zie bij tanda, ^^JU bÖti-bßti, e. s. V. boompje met eetbare vruehten, welksjonge spruiten rauw bij de rijst, de worteis in de geneeskunde en de hast om te looien gebruikfe wo^den=na5^Ä:-wa5^^ eng^lam tikoes, v.d.W.Mogelijkbeter b^Hk'b^tik, JCaa^ böteka, e. s. v. plant, Ci- trullus edulis. ^jüü bötina, vrouwelijk, zoowel van menschen als dieren, b.v. orang beiina, vrouw; Umboe bUina^ koe» Waarschijnlijk afgeleid van b^=. b^r en tina^ Kw. lust, begeerte, gevoeL Men houdt het voor meer gekuischt dan p^r^mpoewan^ wat wel met de afleiding in verband zal staan. Ook in de Hik. Tjek. Wan. Pat. wordt b^Hna van vrouwen gebr. b.v. kar^na matanja tiada m^ihatjangdipaloenja, ija mUihat b^tina djoega, want zijne oogen zien niet wat hij slaat; hij kijkt maar naar de vrouwen. ^L^b($djana,en bHjanah^ Skr. vat, bak, v aas, tobbe, alles waarin men iets doet, = bekas. Zie ook badjan, v:>,:^u bÖdjat, Jav. versleten, on- bruikbaar, afgekeurd, b.v, van een oud paard of ironisch van een gepen- sioneerde; bedjaian, wat afgedankt of versleten is. Jk.^^ bfedjad, Jav. afgejakkerd, afgebeuld = bMjat. u^Äjboedjangga,Skr.I.draak, monster, demon. II. schrander, geleerd ; een geleer- de, hofdichter, geschiedschrijver; e. s. V. hofbeambten; boedjangga ^rtinja orang pandiia zamdn dehoeloe, Hik. Bandjar. Voor schrander, geleerd, boedjanggiy Sj, Dzoeb. en Sj. Sult. Jahja. III. ook bidjangga, e. s. v. poffer- tjes in den vorm van padden, die met een suikersaus gegeten worden. ^LJiÄj bidjaksana, Skr. be- leidvol, schrander, een goed inzicht hebbend; kabidjaksanaän^ schrander- heid, beleid. Ookdeverkorting&Zc^'aÄ: is in gebruik, zie ald. ^LsJc^ bitjara, Skr. t^j*(/ara, raad, beraadslaging, oordeel, bespreking, rechtszaak, raadsbesluit, raadsverga- dering, aangelegeniieid, bestuurs- zaak, voorslag of propositie; masoek bitjara^ in rechten gaan, een proces aanvangen; apa bitjara kiia, wat Staat ons te doen? wat raad? tiadalah dalam bitjara hamba lagt, dat gaat mij niet meer aan, daarin ben ik niet <3^ ; tcX^ 147 meer betrokken; hitjara hhar, de hooge raad; hitjara jang b^sar-besar^ belangrijke bestuursaangelegenhe- den, H. Abd. 323', penoeloeng hitjara en j[)^mbitjara^ advokaat, raadsman; lennjap bitjara, ten einde raad; ge- doeng hitjara, raadhuis ; tiadalah pan- djang bitjaranja, zonder vorm van proces, Hik. Asm. Pati, lelt. zonder zieh lang te beraden; membitjarakan, over iets beraadslagen, voor iets of iemand raad schaffen; tiada dapat dibitjarakan en tiada terbitjarakan, er is geen raad voor te schaffen, er is niets aan te doen, het staat er hope- loos mee, Ind. Poet. ; bitjarakan dakoe, schaf mij raad, Chodj. Malm.; mem- bitjarakan daja-oepaja memboenoeh toen ÄbdoeH Djalilj middelen bera- raen om A. Dj. te dooden, de Holl. 5e dr. 225 ; sabitjara, van hetzelfde gevoelen \pantja hitjara = oepatjara, zio aldaar; hitjara tinggi, de hooge raad, de hooge regeering; tiada men- djadi hitjara kapada kelana, neemt Kglana niet in aanmerking, wordt door K. niet in overweging genomen, heeft voor K. niets te beteekenen, Mes. Kag.; pembitjaraän, o verleg- ging, beraadslaging. Zie ook atjara. Op Java gebruikt men hitjara ook voor spreken. (3sv^ bßljok, e. s. V. eetbaren zoutwatervisch, zie hetoek, ^s\^ b^tjik^ Jav. == badjik en ba'ik; kah^tjikan =r kabadjikan en ka- ha'ikan, zie aldaar. vcA^Su bahats, Ar. onderzoeken, navorschen, twisten; navorsching, on- derzoek, twisting. In het Mal. bahas, zie ald. II. ^^Vj bahar, Arab. zee; laoet ha- haroeHlah, de zee, die men zieh denkt onder de aarde, R. Chaib.; akar bahar, zie bij akar en bij komala, ,5*.^Vj bahari, Arab. de zee be- treffend; zeeman. (AiCO bochara, Perz. Buchara, een beroemde stad in Midden-Azie, ZOO genoemd wegens hare geleerd- heid. ,C)LißlJ bocharl, iem. van Bo- chara; wijs, verstandig, geleerd. viiA-^j bacht, Perz. geluk. y^jJ\ v:^:^ bachtoe'lnasar, Arab. Nebucadnezar. .L^ico bachtijär, Perz. geluk- kig, rijk; eigennaam van denheld uit de Hikajat van dien naam. U^waA^so bachsjlsj, Perz. fooi, geschenk, belooning. Ju^U bachll, Arab. gierig; gie- righeid = kikir. ^u^^jbachjah, Perz.metdenaald stikken. tXj bad, Perz. siecht; bad-bacht, ongeluk. Hiervan bedebah, zie ald. Jo boedi, zie ^^Oyj. '"IcXj bada% Arab. begin. Jjobidara, Skr. e.s.v. boom, niet groot en met kleine, zoete, eerbare vr achten, de jujubenboom, rhamnus jujuba, ook bidara tjina geheeten ter onderscheiding van bidara laoet, of b, poetih of b. pahit, e. s. v. boom, met olijfachtige vruchten, welks bittere wortel als koortswerend en maagster- kend middel gebezigd wordt, de quas- 148 er »J^ c)^ sia amara; h. merah, ook penawar me- rahj e. soort van hidara laoet; hidara balang, e. s. v. schelpdier, C. en S. lu^lcX^ bßdasa, Batav. bloedvin, negenoog. ^\(\j bfedama, Jar. e.s.v.houwer. ^5.1 Ju Mdawi, Arab. veldbewo- ner, woestijnbe woner, bedoewien. o^;^fc\^ badbacht, Perz. == be- debahj zie aldaar. dujo Ibfedfebah, verb. van bad- bachtj Perz. siecht geluk, ongeluk; ongelukkige, ellendeling, als scheld- woord. v->Jo bfedat, e.s.v. plant, Sonne- ratia acida, C. en S. i^shiXj Mdadari,mmf,==^?c^m- dari, zie ald. \(Xj badar, Ar. volle maan; naam van een vlakte in den Hedjaz, waar Mohammed den eersten grooten slag won; batoe badar^ e.s.v. steen, die op dat slagveld gevonden, in ringen ge- zet en door de pelgrims als aandenken gedragen wordt; radja badar, e.s.v. wit katoen, P. ILdJu bidät, Ar. nieuwigheid in den godsdienst, ketterij ; orang bidutj ketter. cjo b6doengjluier,windeldoek, doek waarin men een klein kind wik- kelt; membedoengy in doeken wikke- len, zwachtelen; membedoengkan^ als zwachtel of windeldoek ora iets wik- kelen, daarvoor gebruiken; bedoeng lilit, lange zwachtel, lang en smal verbanddoek, laatband. (JiJo bödak, zetmeel van rijst, längs den nattien weg verkregen en gebruikt als blanketsel en smertpoe- der; membedak, blanketten,met sraert- poeder bestrooien. Zie ook poepoer, i%<Xj bßdoek, op Java bedoeg^ e. s. V. groote trom met zwaar en diep geluid, in de moskeen gebruikt tot oproeping voor h. gebed en het slaan van alarm. Zie ook taboeh, Jjo bßdal; m^/wi^c^a^, slaan, ran- selen, raken; terdege iets doen; gee- selen, met roeden slaan, Max. Sj.Mans. Sj. Goemp., C. en S. Jjo bfedil, vuurwapen, schietge- weer ; bMil besai^^ kanon 5 bedil boe- loeh, proppenschieter, klapbus; bedil pemapakj vreugdeschoten bij het in- halen van personen, H. Boedj.; bedil sembojan^ seinschoten, alarmschoten, id.; membedily iets schieten, dood- schieten, vuren; mata bedil, vizier; bedil'bedalj allerlei vnurwapens. Het wrd. is mogelijk afgeleid van dil I. Zie aldaar. jjUiX^ boedimän, zie bij boedi, ^^(Xi badan, Ar. lichaam = toe- boeh; berbadan, een lichaam hebben; badan Adam, menschelijk lichaam, lijk; b.v. dan badan Adam pon ber- timboen saperti djerami, de men- schenlijken hoopten zieh op als stroo; badan jang boeroek int, dit gebrekkig lichaam, d. i. ik gebrekkig mensch; badan djiwa, lichaam en ziel. Ook wordt badan gebezigd bij het toespre- ken van zichzelven, b.v. eh badan, sa- kalt ini adjalmoelah, 0, mijn ziel, nu is uw laatste uur geslagen I b, boelat, het naakte lijf, naakt, zonder wapens, zonder levensmiddelen; b. perahoe, Y^iXi y^ 149 de romp van een vaartuig; ganti b, de opgehoogde aarde op een graf, ook een grafsteen, die er horizontaal op ligt; bekas b., een kleed, dat nien zelf gedragen heeft en wegschenkt, aflegger in dien zin. f jjt\jbÖdan-bödaii,breede roode opswellingen van de huid, zooals bij netelroos. '»^iXj badanat, Arab. offerdier, kameel of rund, dat men te Mekka offert. ^•Jo boedoöh, dit is eigenlijk geen woord, maar *t zijn vier letters, die de cijfers 2, 4, 6, 8 vertegenwoor- digen en die men schuin in den rech- ter bovenhoek van het couvert van een brief schrijft, meenende dat deze dan behoorlijk bezorgd zal worden of terechtkonien. (Jt>*4X^ bßdoedak = beloedak. Zie aldaar. ^^».cXj baidoeri en bidoeri, e.s.v. edelgesteente, katoog genaamd, Soor- ten zijn : baidoeri boelan en b.pandan; pohon baidoeri^ e.s.v. plant, die katoen voortbrengt; kapal baidoeri^ e. s, v. oorlogsvaartuig, C. en S, (?) Ik houd dit voor den eigennaam van een of ander vaartuig. /W^cXj bedoekoeng, e.s.v. zoet- watervisch, die op uitwerpselen aast, H. Abd. pag. 122. ^;^iX^ bidoewan, Skr. zanger, zangeres; ook : e.s.v. magischen zang niet begeleiding van tamboerijnen , mz. tot oproeping van geesten en spoken. (Xi^ Ju bidoewanda^ lljf bediende, lijfwacht, ordonnans, staande onder de bantara's, page, overbrengers van de vorstelijke bevelen en dragers van de Rijks-insignien. Soms wordt het bij vergissing voor bidoewan gebezigd. ^^•Okj bödoewi, zie bMdwi. 84X3 bÖdah, Hind. gebroken, ge- scheurd, aan stukken gecjcheurd. ^4Xj boedi, Skr. zie ^i^y^. ^d<^ bedia, een gouden loovertj e, blaadje, knopje, spang, C. en S. ^ JtXjj Jo bidiadari, Skr. ook bi- dadari^ hemelsche nimf; ook : de roode avondwolkjes, Päd. bovenl.; boenga tapak bidadari = anggerek^ e. s. v, epidendrum ; anak-anakan bidiadari, Cherubs, M. joU-JcXj boedimän, Skr.zeer wijs of verstandig, zie boedi, wj bfer, Yoorvoegs. bij Naamw. beteekenend: hebben, bezitten, voor- zien zijn van; bij Yerba: bezig zijn met de handelnig, bij Telwoorden : bij, zooals bij honderden. Zie de Gramm. o boer, klanknabootsend woord, plomp! van iets dat in het water valt. Ook bar-boer; orang bar-boer, een onbesuisd mensch, verkwister. Zie ook tjeboer^ deboer en Uboej\ y^ bor, Ned. boor, gewone hand- boor, om de gelijkenis met e. nangka- pit ook bidji nangka genoemd; mem' bor, met een gewone handboor boren, yj bir, Ned. hier; bir inggris, ale, eng, hier; b, hajam^ haantjes bier V. d. bierbrouwerg de Haan. Zie »ju. yji bßra, of bara schijnt rood te beteekenen en wel donkerrood, zie bij bara^ meestal b^ra moeka^ rood 150 HM y van verlegenheid of schaamte; ook: aangezichtspijn, tic douloureuX:;nt^m- &0ßM?an^&^ra^zijn schaamte of schände wegdoen, van zieh doen, uitwisschen, R. Pas. Dul. 259. Volg. C. en S. is het ook zwart, donkerkleurig,getaand door blootstelling aan de zon of het weder. Zij beweren eiders, dat de inlander niet rood, maar donkerder kleurt als hij verlegen is. Nochtans geven zij het hier ook met blos terug ! S'^fo baräat, Ar. brief, diploma, brevet; vrijdom, privilegie. In *tMal. ook: een klein mes om te schaven. ^C^Lj b^rangti, = hirahi^ zie ald." alleen in gedichten. Ook Mr- angta, Zie angta en anta, ^j^to barangan, I. rattenkruid, gele operment ; harangan poetih, wit arsenik-oxyde. Jav. warangan. II. e.s.v. kastanje; harangan padi, e. soort met zeer kleine vruchten. Zie ook sarangan. ofyj bßrapa, samengesteld uit b^r en apa, wat hebben, voor ons : hoeveel? b. v. Mrapa harganja^ hoe- veel is de prijs ervan? wat kost dat? Mrapa kali, hoevele malen? hoe dik- wijh? tiada h^rapa^ niet zoo zeer veel, niet zoo heel erg; harang b^rapa^ zoo eenige, hoeveel ook; berapa lagt ^hoe- veel te meer, hoeveel te minder; ber- apa pon dilarangkany hoe dikwerf ook verboden werd; b^berapa^ eenige, vele; b^^rapa-b^rapa^ zeer vele ; t^lah b^b^rapa lamanja^ na verloop van eenigen t^d'^ salahnja pon tiada ber- apa, zijne fout was niet bijzonder groot; boekanja pon tiada berapa, de opening was niet bijzonder wijd. ij^y^ bor&k, Arab. schitterend, bliksemend; i'UxJt albordk het rij- beest, waarop Mohammad zijn reis naar den hemel gedaan heeft. äS'Io bÖrakah, vermetel, stout; ook: vermetelheid. ^^lo böragan; mati beragan, dood, doch er nog uitzien alsof het leeft. (Kan het ook met harangan, rottekruid in verband staan ?) b. v. van insecten; ook: van ouderdom of hart- zeer gestorven, v. d. W., in Perak is m^ragan, plotseling gestorven zonder dat de oorzaak bekend is. C. en S. (Jiit^Kj bßranak, zie bij anaL ^lyj bärani, (mogelijk eene Sa- men tr. van her en wani of van her en rani, zie ald. en rana II); moedig, dapper,stout,verraetel,brutaal,driest, durven, herani lalat, zoo dapper als eene vlieg, die telkens vlucht; ook belatjak, zie ald.; setnberani en sehe- rani^ vorig, moedig, van paarden; b^rani maloe^ takoet mati, schände durven dragen, maar vreezen te ster- ven, Sprw. ; batoe herani, zeilsteen ; b^si herani, magneet; p^rboewatan b^rani, een moedige daad; kab^ranian, heldhaftigheid, dapperheid, driest- heid; m^mt^ramÄ:aw, bemoedigen,den moed van iemand opwekken; membe- ranikan dirinja, zieh verstonten, de stoute schoenen aan trekken, ook m^m- b^rani'b^ranikan hatinja, Sadj. Mal. p. 75 reg. 8 v. o.; al zijn moed bijeen- verzamelen; zie ook wani, ^lo birahi^ (Skr. virahin, door gemis lijden, door scheiding lijden), verliefd zijn, verzot zijn op iemand of iets, vurig wenschen, b.v. te bezitten of te zien, soms ook berangtij b.v. Sj. Haris; m^mbirahi akan, beminnen, verliefd zijn op, sterk verlangen naar; p^mbirahi, minnaar. &J«lo bÖrolih, verkrijgen,ziebij olih, ^oL?v? börbana, ==r^&aMa, z. ald. yiyj barboer, zie bij boer. v:>jo böröbat, soms ook pere^ paty e. s. V. plant, die aan het Strand groeit, ßhizophora cascalaris, d.i. Cr. Zie ook rebat ^^Jjjj bÖrßbek; boeroeng b., wa- tersnip, d. 1. Cr. Zie berek-bereh v:yo bßrat, zwaar, drukkend, ge- wichtig, belangrijk; zwaarte, belang- rijkbeid; kaberatan, wichtigheid, be- langrijkheid; kapala berat, ziekapa- la; berat sikoe, zware ellebogen, fig. uitdr. voor lui; saberat-beratnja^ op zijn zwaarst ; twem6^ra^Ä:aw,bezwaren, verzwaren, doen drukken op; p^m- b^raty e.s.v. toovermiddel,maar welk? b.v. mengenakan pemb^rat, jang di- adjarkan olih bikoe Kala Sakti itoe, Mes. Kag.; memb^rati hatinja, zijn gemoed bezwaren, B, Eamp. VÄ)yjb6ro©t, Jav. schräm, krabbel, H. Tjik. Pat. Boeng, r. b^sar p. 288. fjuJyj bßrtas; membMaSy opko- men aan de oppervlakte v. het water van een school visschen, C. en S. |vSo b^rtam^ e. s. v. plant, van welke bladeren atap wordt vervaar- digd, b.v. dindingnja kajoe^ atapnja hh-fam^ de wanden waren van hout, de dakbedekking van b^rtam, Max. Ü*7? 151 eJyj börtih, ongebolsterde rijst in de pan geroost, totdat de dop ge- barsten is. Bij het knappend geluid daarvan wordt het knetteren van ge- weervuur vergeleken ! o boeroedj, Ar. burcht, slot, kasteel; hoeroedjoe^lasady het teeken van den Leeuw in den dierenriem, boeroedj asmani, de dierenriem. iiMÄ-o birdjis, Perz. de planeet Jupiter. oc^o bßrtjat, e.s.v. klein zoet- watervischje, voorkomende in moe- rassen, C. en S.; b, t^rbang^ de larve van den boomkikker, id. y^o bartjoe? titel v. donVorst van Sijam. H. T, 84>*.^ boerdah, Arab. e.s.v. lang, grijs of bruin, wollen kleed om er zieh in te wikkelen, of om er op te slapen; mantel van den profeet, pij. lj^i>o bördoes, dik en vooruit- stekend van den buik, zooals v. e. hoog zwangere vrouw. Zie boentjit, ^Oyi bÖrdoe, het dek v. e. schip, C. en S. ♦ ,v^ barzacll, Arab. tusschen- ruimte; tijd die verloopt tusschen iem. dood tot aan den dag der op- standing; barzachoe' limdriy tijd tus- schen het begin en het einde van het islamisme; nlam barzach^ het doo- denrijk. ju^o bßras, gepelde rijst en ver- der elk gebolsterd graan of zaad; heras hasah, natte rijst, ook gebruikt als scheldwoord voor een deugniet; beras koenßt^ met kurkuma geel ge- 152 07^* kleurde rijst, die bij feestelijke gele- genheden wordt gestrooid, offerrijst; b^ras b^haroe, nieuwe rijst; beraspoe- loet, kleefrijst; b, loeivar en &. be- landja, rijst om te verkoopen en rijst voor dagelijksch gebruik. M.; beras timboel, door den klander uitgevre- ten rijst, zoo geheeten, omdat die bij het wasschen op het water drijft of aan de oppervlaktekomt; beras-petas, allerlei gepelde rijst, rijst waren ; beras kopi, gepelde of ontbolsterde koffie- boonen; beras maj ang pinang, korreh van den bloesem der pinang; b^ras boenga ;2;Voßr, betzelfde yan de kokos- bloesem; ada b^ras, taroh didalam padi, heb je gepelde rijst, bewaar ze in de ongestampte rijst, Sprw. geniet uwe dingen in stilte, onder gebeim- houding. C. en S.; m^n^poeng tiada berb^ras, meelraaken en geen rijst bebben, Sprw. ; p^berasan^ bergplaats voor de gepelde rijst. ^o böroes, Eng. brusb, borstel, schuier; memberoeSj borstelen, schuie- ren, ^LmO birsäm, Arab. pleuris. oua»%h^ börsat, onwillekeurig in eene verkeerde opening of holte kö- rnen, zooals spijs of drank in den neus, of iemand in een huis, waar hij niet wezen moet. Mogelyk v. bers^saty zie s^sat. o^-AM«^ Ibßrsoet, onvriendeljjk, stuursch, zuur van het gelaat; kab^r- soetan, stuurschheid, onvriendelijk- heid. ouA/o bfersit; m^mb^rsity ineens te voorschijn komen, ineens voor den dag komen, van dingen die in iets be- sloten zijn, ook van levende wezens, geruchton, tijdingen en derg. Juwo börsil, en persil ; m^mber- sil, uit een holte te voorschijn komen, zooals b.v. gesehnt uit de geschut- poort, de oogen uit de kassen, een worm uit een vrucht, wild vleesch uit een wond. Zie ook bersit en persil. ^^y^yi börsin, niezen, t^bersin^ aan het niezen raken, Sj. Sult. Jahja; djihalau ija bersin, maka hendaklah ija mengoetjap: alhamdoe^lillahi^ da- latn hatinja dan djangan dengan lidahnja, als hij niest, moet hij bij zichzelven, doch niet met den mond, zeggen : geloofd zij God ! auMyj bferÖsih, (van een grondw. resih =1 resik, Jav. Yolg. C. en S. ge- bruikt de zuiver Mal. sprekende be- volking dit Wrd. niet, maar daarvoor tjoetjij djer^nih enz.); schoon, niet vuil, zuiver, helder, rein, zindelijk; hau jang beresth^ e. rein hart, e. zui- ver gemoed; memberesihkan^ schoon- maken,reinigen; w.moßÄ:a, het gelaat ophelderen, opvroolijken ; m, dirinja, zieh van iets zuiveren, reinigen, ook: aan zijne wettelijke verplichtingen voldoen, b.v. bij het aangaan van een huwelijk. Zie ook rMk, ijOy^ bara§, Arab. melaatschheid. ^obörang? boeloeh herang, o. s.v. bamboe, waarvan het hout dikker en het helle nauwer is dan dat van de andere soorten, C. en S. yäy^ b^rang-bärang, e.s.v. ot- ter; b* katvan, otter, die in troepen bij elk. leeft; 6. toenggal,äie alleen leeft. äyj> b^rong (?) e. s. v. gong. C. en S. Zie her eng -her eng, f c y^ Mreng-bÖreng, groot ko- peren bekken, dat tot de chineesche muziek behoort ; ook een omroepers- bekken. Zie gemhereng, [Ayj bÖrenga, maden, die uit de eieren van insecten,zooals vliegen en derg. Toortkomen; ook C. en S. o^wj berangta, zie herangti. fJ^^Y> bßrangti,= biraht\ zie ald. Ook Mrangta^ zie angta en anta. ^y^ börfengos, Jav. knevel, snor, zie misai, M*^y^ börangsang, aansporen, opwekken v. d. moed, door bet laten drinken yan opwekkende dranken of het laten eten v, prikkelende spijzen, of door geroep of muziek enz., zie rangsang. JLX^*.^ barangkali, misschien, mogelijk, somtijds, te eeniger tijd. Zie bij barang, JjC£^ börenggil, geheel boven de oppervlakte uitsteken, zooals de oogen yan een garnaal, de pit yan de djamboe-sempal of djamboe-monjet- vrucbt. Mogelijk beringgil, van inggil, Jav. zie ook benggil, ^y^ bärak, I. memberak^ met geweld in het water of den modder stoppen ; daardoor verdrinken of verstikken. II. opgezet, bol, van de wangen ; eenigszins gezwollen en tot bederf overgaand, b. v. van visch; bPrak ^oeka, bolheid, opgezetheid van ge- laat. ü*^^ 153 (Jfj.j böroek, e.s.v. grooten, zeer leerzamen, aap met körten staar^, de Lampongsche aap, dien men africht op het plukken van kokosnoten en doe- Wan-vruchten ; b^roek menghantar hdsil, fig. uitdrukking voor een krop- gezwel aan den hals, vergeleken bi) de gevulde wangzakken van zulk een aap, zie ook bij serah; taboeng beroeky e. s. v. plant, nepenthes, lett. apen- watervat, apenbeker. Zie bij dara. ^OV börik-börik, de nekvede- ren van vecbthanen strijken, C. en S. ^ÜJo barkän, Arab. bliksemen, donderen, het verwekken van vrees en schrik. lujfyj bÖraksa, I. eig. biraksay Skr. vriksha^ e.s.v. prachtigen boom, = beringln ^ en ook gebruikt als poe- tische naam voor and. fraaie boomen. II. ook boeraksa^ v^rig, moedig vaneenpaard,ongeveer=5^wZ)eröfM^, zie aldaar. äJ}^ b06rkä, Arab. sluier voor het aangezicht, die van de slapen tot bijna op den grond hangt en alleen twee openingen voor de oogen heeft^ gedragen door de arabische vrouwen en de vrouwelijke hadji's. Ook ber- goekj zie ald. ^;l ja^o barkandän, Perz. de feesten, die de Mob. vasten vooraf- gaan, een soort carneval. \^y^ börik, Ned. brik, een twoe- mast schip met ra's. Zie kUji. 