title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^^•^ bolak, verkeerd, onjuist, onwaar, van een gezegde, het mis hebben; bolakkah kata patik, had ik het mis, toen ik zeide? H.T. Hiervoor wordt ook salah gebezigd, H.T. ; ho- lak-balik, zijne woorden verdraaien; jo^m&o?aWa/2Ä:,woordverdraaier;Jav. holak-balik, heen en terug, heen en weer; membolak-balikkan^ iets om en om keeren. Zie bij olah ^jj^j boelan, de maan, maand; sahari boelan, de eerste dag van de maan en de eerste van de maand, ook de naam van een versiersel en een amulet in maanvorm; empat helas hari hoelan, de veertiende der maand; boe- lan empat-belas hari, volle maan, lett. maan van 14 dagen; boelan mati, don- kere maan; toedjoeh hari boelan Um" hoel, eerste kwartier, H. Asm. Pat.; b, timhoelj wassende maan ; anak boe- lan, afnemende maan, van 20 — 29, =z= MÖn. b. soesoet en tiroes boelan, N. Sum.; b, sahari, de naam van een maanvormig gouden versiersel ;da|)a^ 214 ^^ Hjyj boelan en m^lihat boelan, de maand- zuivering krijgen, ook m^mhawa boe- lan; h. poetoes, voor goed ophouden daarvan door ouderdom; boelan dja- toh diribaän^ de maan valt op den schoot; als men dit droomt, wordt het als een voorteeken van geluk beschouwd; ook kadjatohan boelan^ de maan op zieh gekregen hebben ; b, perbanij kwartiermaan, ook leng- kongan boelan^ d. 1. Cr. ; b, l^ngkong^ een gehoornde maan, M. b, poernama^ volle maan; b. beharoe, nieuwe maan; b, badjoe, de hals van een baadje of het daarvoor uitgeknipte stuk; wm- boelan, bij maneschijn vischvangen; boelanan, op Java: maandelijksch, bij de maand, op Malaka bilang boelan; berboelan, een maand overblijven, ook van een maan voorzien zijn, zooals de aarde; p^njakit boelanan of kaboelanaUj maanziekte, ook anak boelan, C. en S. Yoor de twaalf maan- den des jaars gebruikt de Maleijer de arabische namen als: moeharram, safar, rabiöe Hdwal^ rabiöe Hächir, djoemadi Hdwalj djoemadi Hdchir, radjab^ sjnbdn^ ramadldn, sawäl, dzoUkaidah en dzoelhidjah, i*)JyJ boeloen, offen, glad,zonder vlekken, een vlekkelooze huid. C.en S. yiyj bauloö, e. 8. V. kolombijn- achtig gebäk. Soorten zijn: b, kodja^ b, p^rangki en &. r^ndang. yiyj boeloe, haar op het lichaam, wol, vacht, vederen, dons, borsteis, stekels; boeloe babij varkenshaar, b. boeroeng, vogelvederen, b. domba, wol van schapen; b, kapas, dons; b. roma, de fijne huidhaartjes; &. landakj de pennen van een stekelvarken; b, ajam, kippeveeren, ook de naam van een eetbaar zeevischje; boeloe ajar laoetj e.s.v. spinachtig zeedier, welks lichaamsdeelen voor het meerendeel uit koraal bestaan; boeloe pahat^ de eerste stoppelveeren aan de vlerken en staart van vogels, poddeveeren; ook het eerste dons in het aangezicht of op andere plaatsen v. h. lichaam, poddehaar, vlasbaard; boeloe mala, de oogharen; b, tengkok, nekharen, de manen van een paard ; b, rantai, in de Lampongs een gordel met goud bezet, waarin de kris gedragen wordt; hoelat boeloe, een harige rups; katjang boeloe, e.s.v. harige boontjes; daoen boeloe-boeloe, e. s. v. heester, volg. C. en S e. s.v. klimplant, Tragia sp.; ka'in boeloe, stof van wol of haar, baai, flanel; doewa boeloe, haar van tweeerlei kleur, b.v. van een kat; b^rhoeloe, behaard, gevederd. nJyj bolih, van b^rolih, kunnen, mögen, genegen zijn; tiada bolih, het kan niet of mag niet; saboHh-boHh en sabolih'boUhnja,zooYeQl mogelijk, zie bij olih; maka bolih kompani beri blandja, dan is de Compagnie wel genegen om subsidie te geven. Abd. bolih wordt soms voor berolih ge- bruikt en omgekeerd, b.v. Ind. Poet. Sadj. Mal. p. m. äJ«j boeloeh, het bamboeriet; soorten zijn: b, akar, b, andoeng, b. b^toeng, de groene, dikste soort, b, doeri, die vol dorens is en daarom voor omheining gebruikt wordt, b.gading^ ^r^ «J ^^ 215 dun en geel; b.hitatnjZWSLrte bamboe, b. kasap, zeer ruw op het gevoel en gebruikt om er mee te schüren, b. ma- jang, b. oelar, b, padij b. pUiting^ b. perindoej bamboe met gaten, waaruit de wind tonen haalt evenals bij de eölusharp. Voorts b, tali, b, t^lor of b, tUang^ dun van hout en daarom ge- bruikt om er rijst in te koken; boe- loeh'boeloeh^ b.rongkongan^ en b.leher, de luchipijp,slokdarm; boeloeh-boeloeh ook buis, pijpje, b.v. aan een geweer om er den laadstok in te steken, b.-b. dar ah, hartslagader, slagader; rantai boeloeh'boeloeh, ketting, welks Schä- kels op bamboegeledingen gelijken. -J5J boelai, I. albino, kakkerlak, geheel wit mensch of dier. Zie saboen, II. == boengelaij e.s. v. boom, welks yruchtön in lange, zwarte schachten groeien, evenals boonen. In Kelantan en PÖtani beka en in Perak boenglai geheeten. Zie dit laatste. f jo boeli-lboeli, kruik, flesch, met dikken buik en nauwen hals; boeli'boeli minjak^ oliekruik, ook de kleine vetklier aan de Pope's nose of staartklier van vogels, zie tjonit; boeli'boeli p^ngentjing an y de pisblaas, V. d .W.; boeli'boeli njawa, liefkoo- zingswoord, leven van mijn ziel. *^^ boem, I. Arab. uil. II, Ned. boom, scheepsboom. woyboemoerjookftoemoöjiemand in het bezit van geheime middelen tot genezing of het doen ontstaan van ziekten, geneesheer, toovenaar, die- Tentemmer,vanger van wilde beesten, olifantenjager of dooder. Zie ook pa- wang en doekoen. NB. Volg. C. en S. wordt boemoer gebruikt evenals ons doctor, b.v. boemoer Mahmoed, Dr. Mahmoed, altijd voorinl. geneeskun- digen. jjOyj boemoe, zie boemoer, ^o boemi, Skr. de aarde, aard- bol, aardbodem, de grond; langit dan boemi, hemel en aarde; orang boemi, de oorspronkelijke bewoners van een land; boemi poetera, inboorling, Päd. bovenl.; boemi astana, land en paleis, voor plaats waar een Yorst thuis bo- hoort, zijn vaderland, 0. a. Hik. Indra M^ng. en and.; mangkoe-boemi = bendahara, rijksbestierder. JJ.J boen, groote doos van tin of koper, ter bewaring van betelblade- ren en tabak, Abd. seh. Wrdb. Uo boena, e.s.v. zoutwatervisch, ongezond om te eten en voor kraam- vrouwen zelfs gevaarlijk, v. d. W. vi^jjj boenoet, e.s.v.boom, welks hast voor kleeding dient en die zeer fijnen bloesem draagt, vandaar hoe- djan boenoetj fijne motregen. aüo boenoeh; memboenoeh, doo- den, ombrengen, vermoorden, ui tdoen van vuur, licht of schrift, stoppen v. e. gat, snoeren van den mond;mem- boenoeh d^ngan sadjahat-djahat boe- noeh, met den meest wreeden dood ombrengen, Saif Dzoel.; m. botjor, een lek stoppen; m,p^rkataän orang , iemand den mond snoeren; p^mboe- f2oeÄ,moordenaar,doodslager,dooder, ombrenger, ook het middel om te dooden of om te brengen. Vorder: afsluiting, eindstuk, b.v. p^mboenoeh 216 »sV V Mlat^ de staketsels, die in V-vorm voor aan een fuik worden geplaatst om de visch in de richting van die fuik te leiden, C. en S.; boenoehati, doodswaardige, ellendeling, iemand die op den dood zit; boenoehan loe- war, h, pari en b, mati^ heeten de drie afdeelingen van een groote fuik:, berboenoeh'boenoehany onder elkander raoorden, elkander onderling dooden ; boenoeh'7nemboenoehj elkander doo- den van twee partijen, over en weer elk. dooden ; peboenoehan^ de plaats van den moord of van de terecht- stelling. ^yj lt)Oeni, I. Urboeni en 5^m- boenij verborgen, verscholen, name- lyk verborgen in de beteekenis van weggestopt; in de bet. van bedekt, beschut is het lindoeng^ ook verzaken bij het kaartspel; bersemboeni, zieh verschuilen, zieh verborgen houden ; ters^mboeni, verscholen of verborgen zijn; m^mboenikan en m^njemboeni- kan, iets verbergen, wegstoppen, he- len, verhelen, verduisteren, verdon- keremanen; hanioe boeniarij e. s. v. spook, dat alleen aan verdwaalden verschijnt, volg, v. d. Tn. kan men het wel hooren, maar niet zien ; p^m- boenij wie verbergt, heier; djangan toewan boenikan kapada bonda^ ver- borg het voor moeder niet. Prab. Dj, II, e. s. V. boom met kleine, ronde, zure, doch eetbare vruchten aan tros- sen, die eenigszins onze aalbessen vervangen. Op Java oeni genoemd, volg. v.d.Tk. woeniy Jav. hoeni^ Soend. I boenen? b.v. dßka orang laki'laki ataw boenen, maka dikan» tarkannja sirihpinang sUang-sUang toedjoeh hart tiada bolihp^rempoewan itoe bMaki lam, Oend. 8^j boewah, vrucht, bol, knop; ook gebruikt als hulp-Telw. bij het opnoemen van het aantal der voor- werpen, die onder geen bepaalden vorm te brengen zijn, zooals b.v. hui- zen, meubels, vaartuigen, landen, ste- den, steenen, bergen, meren, vyvers, wölken, volkstammen en geslachten. Yerder komt het in verschillende fig. beteekenissen voor, b.v. boewah betis, de kuit van het been; b. tangan, ge- schenk bij aankomst op een plaats, zoowel aan meerderen als aan ken- nissen, ook voor kinderen, Moh. Han.; b, pUer^ de zaadballen; b. pinggang^ de nieren, MÖn. b, poenggoeng^ id. volg. C. en S. zijn dit de nieren van een dier; b. lengan, de biceps, de tweehoofdige spier, C. en S.; b, hoeloe^ e. 8. V. luchtig gebak, zie bauloe; b, badjoe^ de knoopen van een baadje; b, sakati mona^ e. s. v. aromatisch vruchtje, ter grootte van een peper- korrel, dat soms bij den betel ge- kauwd wordt; b, tjatoer^ de stukken van een schaakspel; b.pareh^ dobbel- steenen; b, kata, datgene waarover men spreekt; b. keras, e. olie-bevat- tende noot, op Java kemiri geheeten ; b, s^rahy de kinderpokken; &. fnoeloet, waarover veel gesproken wordt, het onder werp van de praatjes; b. rengas j de vrucht van de r^ngas, ook e. s. v. versnapering, die daarop gelijkt; b, malaka^ de vrucht van den malaka- boom, die kogelrond is; ook e. s. v. versnapering, die daarop gelijkt; hagai dimakan boewah malaka, fig. als door een kogel getroffen; 6. mo- long, e.s.v. versnapering; h,senapang, geweerkogel; b. mariam, kanonsko- gel; b. hatij uitdrukking \an liefkoo- zing; &. timbanga7i, gewicht om te wegen ; b. pantat, de billen ; zie voorts het woord^ dat als bepaling achter boewah komt, ook voor de verschil- lende soorten v.vruchten; b^rboewah, vruchtdragen,nakomelingen hebben, b.v. beranak'berboeioah, kinderen en nakomelingen hebben ; berboewah- kan, tot vrucht hebben, als vrucht voortbrengen; berboeioahkan emaSj gouden vruchten dragen; boewah- boewah j verschillende yruchten; b.-b, hidoep,Y QTSGhe Yruchten ^b.'b.kering, gedroogde vruchten; boewah-boewa- han, fruit, ooft, ook wel eens vrucht- boomen. Zie ook saoedara, 5«.j boewih, schuim; b, boewal, waterbel ; so7'ong boewih = djolong- djolong pasang, getij twee of drie da- gen na doodtij; b^rboewih, schuimen; b^rboewih moeloet, schuimbekken. y^yJi boehoer, M^n. knoop, kron- kel in touw of darm, bult op het lichaam enz. b^rboehoer, met e. knoop, in de knoop; memboehoer, een knoop leggen of maken ; boehoer sentakj knoop, die met e. ruk is los te maken. i^y^ bohong, leugen, grover dan doesta; m^mbohongkan, iets heeten liegen, iemand voor een leugenaar uitmaken; p^mbohong, leugenaar; berboewat bohong, leugens dichten. ^y^ 217 Prab. Dj., ook iem. wat wijsmaken, Mes. Kag.; membohongiy beilegen, iemand voorliegen, wat wijsmaken^ H. Boedj.; membohongkan, voor leu- gen verklaren, logenstraffen; zie ook lawak. ^^boewai, I. schommelen, wie- gen, slingeren; boeioaian, schommel, hangende wieg, hangmat; ook slin- ger,waarmede men steenen werpt.M.; boewaian djam, slinger v. e. uurwerk. II. berboewai, snappen, babbelen, keuvelen, Max. Zie boewal, ^y^ boei, Ned. de boeien, gevan- genis. \Sy^ boja, I. uit elkander, van dingen, die eerst aan een koek of pak bij elkander waren, zooals tabak, pa- pier en derg. niet meer een lichaam, Stapel of hoop vormen. II. een oud tinnen stuk van i/,^^ dollar, Max. vroeger in Perak in ge- bruik. v-o«.^ boejoet, I. beven, bibbe- ren van ouderdom; oud-ovorgroot- vader of moeder; volg. C. en S. ach- ter-achterkleinkind (?) =pijoet; pak boejoet, bibberend oudje ; kaboejoetaUj beving, bibbering van ouderdom. IL eig. boejoedjJsLY, verboden, dat- gene waarvan men zieh volgens de üdat te onthouden heeft; zie p^mali en pantang. III. een groote maag, C. en S. ^^ boejar, Batav. vloeien van papier; kartas boejar, vloeipapier. yüyi boejir, e. s. v. vogeJ, M. jjmJ^ bojas, = b^rdoes, zie ald. Mjyj boejoeng, I. waterkruik met 218 ^y^ dikken buik, nauwen hals en wgden mond; urn, vaas, S. R. IL siboejoeng, die knaap, die jon- geling, tot of van eenjongman, Wiens naara men niet kent of noemen wil, Pad.bovenl. Yan een meisje zogt men in dat geval: si-jang of si'Opik, C. en S. &j^ boewing, zie roewing, {3rty^ bojak, droog; geur- en sma- keloos, zooals b. v. verlegen tabak; ook fig. van personen: droog, saai. Jo^ boewil, e.s.v. boom, welks hout gebruikt wordt voor binnenhuis- bouw. ^J^J^^J boejan, Bawean, e. eiland ten N. van Java; orang boejan, Ba- weanner. In de Str. Settl. worden de Baweanners meest voor koetsier ge- bruikt. ^«^ boenji, I. geluid, klank, in- houd van een geschrift, klinker, vo- kaal; boenjinjayhet geluid ervan, ook luidende, meldende; berboenji^ geluid geven, inhouden; berboenji hatoe^ ber- boenjilah dia, hij gaf zoo min geluid als een steen; boenji soewara, het ge- luid van de stem ; boenji soerat^ de inhoudvaneen brief; boenji tjina ka- ram, het geluid v. chinezen die schip- breuklijden, d.i. een groot lawaai; sa- t^ngah bagai boenji koewau, sat^ngah bagai boenji ^nggang^ sommigen zeg- gen zus, anderen weer zoo, v.d.Tn.; boenji'boenjian, muziek, ook de rau- ziekimtrumenteii'^ taliboenji-boenjian, muzieksnaar; saboenji, eensluidend, van hetzelfde geluid, van denzelfden inhoud; m^mboenjikan^ uitspreken, b.v. van letters enz. II. Zie boeni I. yjiyj bonjor, pappig, v. vruchten, dierlijke lichamen en alles wat in normalen toestand vast of hard is; zie kopjor, au bah, van sP.bahj sterke toevoer van water uit de bovenlanden en daardoor ontstane overstrooming, =z bandjir op Java; ajar bah, over- strooming door water van de boven- landen; moesim bah = moesim bandjir, Het wordt ook overdrachtelijk gebr. b,v. chabar itoe soedah bah sarata pekan, dat bericht heeft de geheele markt overstroomd; bah sangat sam- pah ini^ C. en S. Zie ook s^bak^ am- poeh en kodjoh. Äj bihi, Ar ab. zie bi, ^vt>L^ bahadoeri, Perz. zeer dapper, ridderlijk, wat een held toe- komt ; bintang bahadoeri, ridderorde. rgoL^j babadi, = badi I,zie ald.; bahdi orang j hahdi roesa, bahdi hari- mati, de doode wezens die de bahdi veroorzaken.Een onverwachte rilling, die men krijgt, wordt toegeschreven aan die oorzaak; boewang bahdi, een gedeelte van de ingewanden van het wild aan de honden geven, opdat de jager niet door de bahdi getroffen werde. 0. en S. ^Laj bahär, Perz. de lente. jLjj bahara, Skr. I. zeker gewicht van zeer verschillende zwaarte, al naar gelang van de waar en het land, waar het gebruikt wordt, varieerende tusschen drie en twaalf ind. cente- ;/^ LT Lj^ 219 naars of pikoelj b.v. Tan agar-agar 12 pikoel; van welriekend hout 6 pikoel; van tripang 3 pikoel enz. Als goudgewicht = 10 kati, of l^U kil. goud. Op het schiereil. Mal. is de hahara = 3 pikoel of 400 Eng. ffi. II. de romp of buik van een vaar- tuig, b.v. ha'ik benar baharanja, de romp van dat vaartuig is bijzonder goed, Mal. Sam.; ini b^haroe satengah bahara na'ik papan, pas ter helft van de romp zijn de planken opgetrokken, id.; toelak 6aÄara, scheepsballast,nam. dat wat de romp in het water terug- duwt, zoodat het vaartuig vast ligt. •nL^ böharoe, ook ba^^oe, nieuw, versch, nieu welings, pas,eerst,nauwe- lijks;oraw^?>^Äaro^,nieuweling,nieiiw aangekomene, nieuwgast, baar; roti beharoßj versch brood; b, sakarang, nu pas, nu eerst; beharoe tadi, zoo- even pas; beharoe-beharoe^ nieuwe- lings, als men pas met iets begint, H. Abd. 165; heharoe'beharoewan,n\i'psiS voor het eerst, dit is de eerste maal dat, b.v. beharoe-beharoewan kakang adji beradoe t^ngah hari^ het is voor 't eerst, dat onze vorstelijke ouder- broeder op den middag slaapt, Prab. Dj,; membeharoei, vernieuwen; ka- beharoean, niQVLwheid] p^mbeharoeanj vernieuwing. ^jl (^ ; Ibahari, 1. Perz. tot de lente behoorend, liefelijk, schoon, ook equinoxiaal, b.v. (ofdn jang b^hari, een equinoxiale storm, C. en S.,lente- of herfststorm, M. In gedichten ook = beharoe ora het rijm. II. oud, eerwaardig; radja jang b^hariy de oude of eerwaardige Vorst, in gedichten. iiwLäj bßhasa, I. Skr. taal,8praak; welgemanierdheid,beleefdheid;wijze, manier, tränt, b.v. b^hasa M^lajoe, de Maleische taal; tahoe b^hasa, welge- manierd zijn, weten hoe zieh te ge- dragen jegens anderen; koerang be- hasa, ongemanierd, onbeleefd ; behasa saharl'hari^de dagelijksche oragangs- taal; mUanggar b, en melangkah b,, in strijd met de beleefdheidsvormen; memb^ri istina behasa, iemand behan- delen zooals het hem naar zijn rang toekomt; boedi behasa, beleefdheid, goedheid v. e. meerdere tegen min- deren; behasa dalam, de hoftaal; b. balik, e. s. v. dieventaal, daarin be- staande,dat men de woorden omkeert ; b. sin, e. dito taaltje, dat ontstaat door de |ww tusschen en achter elken klin- ker in te voegen; behasa katjaiikan, de gemengde, onzuivere taal,basterd- taal, ook b, tjampoer baoer en b, tjam- poer gaoelj het zoogenaamde laag Maleisch; b, djawi, de landtaal; b, haloes, de gekuischte taal; b, pasar, niarkttaal,straattaal; beralih behasa, van toon veranderen; Z>erZ>^Äa5a, zieh bij het spreken bedienen van b.v. 6^r- b^hasa toewankoe, zieh bij zijn spreken bedienen v. h. woord: Uwe Majesteit; b^rbehasa dengan behasa niUajoe, zieh bij het spreken bedienen van de ma- leische taal, Sadj. Mal. p. I; mem- b^hasakanyin de taal gebruiken, door een woord of gezegde uitdrukken, met een woord of gezegde bejegenen ; p^rb^hasa, spreekwijze, spreekwoord ; 220 J^ ^^ 2?^r&^Äasaäw,uitdrukkingen,waarYan raen zieh onder zekere omstandig- heden moet bedienen, ook gewoonte, gebruik, etiquette, b.v. itoelah p^r- behasaännja orang Arabj Am. Hamz.; b^hasa'behasaänjdagelijkscheBi^Teek' wijzen, H. Abd. 391, de beleefdheids- uitdrukkingen, Pol. Abd. In het oor- spronkelijke staat er basahan^ zie bij basah; berbehasa, ook salueeren bij het schermen enz.; makan b^hasa orang goenoeng, op de manier der bergbewoners eten, Prab. Dj. IL lieht, zaeht, een weinig, b.v. gila hehasa, een weinigje gek, zieh wat te dartel aanstellen, R. Chaib.; s^poe-s^poe b^hasa, zaeht en liefelijk y. den wind '^ peloehn ja rembes-remhes i^Äasa, zijnzweetbrak zaeht uit;ram- boetnja koesoet-koesoet behasa^ heur haar was een weinig in wanorde; inatanja baloet-baloet behasa, hare oogen waren een weinig gez wollen; merah-merah ö^Aasa, een weinig rood gekleurd, R. Chaib. ; tjondong behasa, eonigszins hellen. Meestal wordt het Bijv. nw. daarbij verdubbeld of her- haald; maloe-maloe bPhasa, e. weinig beschaamd of verlegen. -^L.^ bßhagi, deel, deelen, aan- deel; memb^hagiy deelen, geven bij het kaartspel, ook geven, toestaan, toe- laten in het algem. doch dan meestal -^b geschreven, zie ald.; memb^- hagi'h^hagi^ in velen deelen, meedee- len, weggeven, b.v. djika b^rolih nasi, djangan kita b^hagi-b^hagi orang ^ als we rijst krijgen,moeten we niets daar- van aan anderen geven, Asm. Pati; m^mb^hagikan^ verdeelen, toedeelen; doewa behagi, twee deelen, dubbel, eens zoo groot of veel, b.v. m^ndjadi doewa behagi kamaloewankoe, zoodat ik nog eens zoo erg besehaamd werd; dib^hagi tiga, in drieen gedeeld wor- den, door drie gedeeld worden; ter- behagi atas tiga behagi, in drie hoofd- stukken verdeeld; sabihagi lagiofs. poela, on nog iets, daar komt nog bij; berbehagi^ verdeeld zijn; behagian, deel, aandeel, part, gedeelte, lotsbe- deeling; dalam sapoeloeh behagian satoe^ een tiendedeel ; empat behagi jang tiada tahoe dan sabehagi jang tahoe^ vier vijfden konden niet, e^n vijfde kon wel ; minta behagi^ verzoe- ken om iets over te doen tegen be- taling, aan iemand, die er geen koop- man in is, zooals wij tegen een kennis zeggen : doe me wat van je sigaren over; op Malaka gebruikt men behagi = beri; ada poela dikasih behagian- moBj dan zal jij je portie wel krijgen, nam. je straf, I. J. 168; p^rbehagian, deel, aandeel, I.P., verdeeling, kaart- geving, v.d.W,; behagian pem^renta- han bestuursafdeeling, departement, ministerie ; behagian tanah^ gedeelte van een land, afdeeling; pemb^hagi, deeler, verdeeler. joL4'?'^^hana,geluid,klank,weer- galm ; menghamboerkan behana, ge- luiden strooien, diehterl. uitdrukking voor spreken, ook berb^hana en ber- bana, Sj. Madli. i^L^jlbÖhaja, Skr. gevaar, nood; 6. p^ngarangan, nakend of dreigend gevaar. M. Ik gis: denkbeeidig ge- vaar. Zie Mön. wdb.; mara-b^haja^ leed en gevaar, allerlei gevaren; pada koefika b^haja, op het oogenblik van gevaar; mtloepoetkan daripada be- haja, aan het gevaar doen ontkomen, uit gevaar verlossen ; mem^^K behaja^ gevaar doen ontstaan; b^rbehaja^ge* vaarlijk, in gevaar zijn; tempat b^r- behaja, gevaarlijke plaats. I*«A.^«^ bahtöra, Skr. vaartuig, schip; b, nahiNoeh^ de arke Noachs; b, nabi Moesa^ het biezen kistje, waarin Mozes als kind werd gelegd. y^i bahar, Arab. uitmuntend in schoonheid; zie hahari, y-g-j bßhor, vergaan, verrotten, C. en S* «1^.^ bahräm, de naam van eon perzisch Vorst en afstammeling der Sassaniden, de uitvinder der dicht- kunst en van het rijm. i^j behäng, deel,portie,aandeel, b.v. pekerdjaän ini baik kita b^rbe- hang ; behäng teman, mijn deel; ka- mana katnoe lari, behäng akoe djoega, waarheen gij ook vlucht, gij zijt toch mijn deel, ik krijg je toch, C. en S. ^^ bahak, Arab. huiduitslag, ringworm, e. s. v. melaatschheid. ^^OCaj behkan, ja, wat meer is; ja, ZOO is het; behkan ataw boekan, is het ZOO, of is het zoo niet; daripada behkan ifoe, op grond van die beves- tiging (des profeets). M. jt!^ bähagia. Skr. geluk, heil, gelukzaligheid; hiervan baginda, zie ald.; berbehagialah, welgelukzalig I behagia ^ngkau datang z=z salamat datang^ wees welkom! anakjang b^r» S^ 221 behagia, een gelukskind; jatig beha- gia dan jang ijilaka, de gelukkigen en de ongelukkigen; apa garangan behagia hamba, hoe groot is toch mijn geluk! _ ^^.^ bahmi^ = bami, zie ald. I1.AJ bahwa, Skr. ook bahoewa, het wezen van iets; dengan sabahwa, wezenlijk, inderdaad, waarlijk, wer- kelijk, naar den aard, b.v. kalakoe- wannja manis d^ngan sabahwa, hare gedragingen waren wezenlijk lief, Ihr. b. Chas.; roepanja elok manis sabahwa, haar voorkomen was inder- daad schoon en lief; hahwa-sasoeng- goehnja, voorwaar! soms verkort tot bahwa-sanja ; bahwa sasoenggoeh- soenggoehnja, voorwaar, voorwaar! NB. brieven en officieele stukken vangen met het woord bahwa aan, waar het met voorwaar kan vertaald worden of door een hoofdletter terug- gegeven. Yoor bijzinnen is het ons Yoegw. dat. ^M-M^lfc^j bahwasanja, zie bahiva, ^ bahi^ Arab. schoon, glanzig, helder, sierlijk. ^A.^ bfehena, ook bena, Perz. bijzonder, iets bijzonders, uitnemend, erg, zeer; raeestal met de ontkenning tiada,h,YJiadah^he7ia,methijzondeT\ tiada berapa behena, niet al te zeer; h^rhati bena, het al te zeer zieh aan- trekken ; membehenakan, = mengen- dahkan, notitie nemen van, van be- lang achten, PÖl. Djin.; apa behena kapada^ija, wat voor bijzonders is dat voor hem. ^ beja, I. toi, belasting, inko- 222 ^4>Lu OJUO mende rechten, cijns, accijns ; tjoekai dan beja, belasting en inkomende rechten, allerlei belastingen; tiada Mna tjoekai dan beja, vrij van rechten of belastingen; mhnhejakan, cijns- baar maken, veraccijnsen; melarikan beja, smokkelen; memoengoet beja, belasting innen; p^bejaän, meestal verkort tot p^ejan, tolkantoor, kan- toor van in- en uitgaande rechten; p^moengoet beja, ontvanger. II. bija, e. s. v. schelpdier, welks schelp of horentje ook voor pasmont gebruikt wordt; bija sab^lah,de naam van e. s. v. kinkhoorn. M. III. bia-bia, e. s.v. boontjes. Mön. e.s.v. plant, waarvan de bladeren als bloedstelpend middel gebr. worden. ujv>Uj biädab, Perz. onbeleefd, ongemanierd, onfatsoenlijk, van bi, niet, en ddab, welgemanierd ; = koe- rang adjar, Mal. ^jwLo biasa, Skr. gewoon, ge- wond,ervaren; in gebruik,gewoonte; menghilangkan biasa, een gewoonte afwennen; biasa dengan, gewoon zijn aan, omgaanmet; biasa pada s^ndiri dibawa pada orang, zooals hij zelf ge- woon is te doen, denkt hij van ande- ren, d. i. ZOO de waard is vertrouwt hij zijne gasten, B.R. bös. 260; membiasa- kan, gewonnen, aanwennen, tot ge- woonte maken; kabiasaän, gewoonte, geoefendheid. (5^jLj biapßri, Skr. handelaar, koopman. MÖn. rechtsgeleerden. ^jU^ bajän, Arab.duidelijk,klaar; opheldering; m^mbajdnkan, verdui- delijken, verklaren, uiteenzetten, op- helderen , mededeelen , = m^njatakan. iu/*Lu biawas, alleen in djamböe biawas, de witte djamboe bidji; zie bij djamboe. jjijLo biawak, leguaan, e. s. v. zeer groote hagedis, die gegeten wordt; soorten zijn: b. poeroe, b. ga- bok, b, seroeni, 6. t^mbaga en b. poeng- goer; deze laatste heeft een körten staart; membiawak, z. als e. leguaan voordoen, d. i. op den buik voort- kruipen, zooals b.v. een dief ; poeroe biawak, zie bij poeroe; bagai lidah biawak, als de tong van een leguaan, d. i. dubbeltongig, omdat die ge- spleten is. j^^Lu biawan, e. s. v. eetbaren zoetwatervisch, welks kuit gezouten in den handel wordt gebracht. ^^Ljobiaja, Skr.uitgaven,kosten, vertering, onderhoud, rantsoen, le- vensmiddolen voor e. bepaalden tijd, kost; membiajakan, uitgeven voor, de kosten doen, verteren van zijn geld, tot onderhoud geven van; m^Ubihkan biaja, het rantsoen groo- ter maken; biaja tiap-tiap hari, het rantsoen van elken dag; l^bih dari- pada biaja makanan, meer dan het gewone rantsoen levensmiddelen.M. Zie ook b^landja. o^aju bebet, I. membebet, met de vingertoppen of vingers iets, dat hangt, vasthouden, dragen, b.v. dibe- betnjä laloe dibawanja lari, hij hield het tusschen de vingers en ging er mee op den loop. IL e.s.v. kleinen, geelachtigen vo- gel, C. en S. Mogelijk fout voor pipit. 7^ III. bibit, Jav. zaad, plan tj es ter overplanting, = b^nihj zie ald. yXÄj bebar^ MÖn.uitvliegen,door elk. yliegen, verspreid, verstrooid van de menigte. Zie b^bai' en boebar, j^jjo bibir, lip v. den mond, rand, Zoom, de lippen vaniets; bibirmata, de oogranden; b, tjawan, rand v. e. beker; b,djoewih, hanglip; b^p^rahoe, boord van een vaartuig; b, kanarij stuurboord ; b. kiri, bakboord ; minjak bibirj lippenzalf ; mengatoepkan bibir, de lippen sluiten; bibiran, babbe- laar, L. juyoA^bebas, Yrij, frank, ongehin- derd, onbelast, vrij van belasting, vrij entree, vrijheid; minta bebas^ de vrij- heid verzoeken om iets tedoen, vrij- heid van handelen vragen; memberi bebas atas kasoekaän m^ndjoewal dan memheli^ vrijheid verleenen om naar goedvindenhandel te drijven; w^^aH iioe dibebaskan kapada bangsa ing- gris, en den engelsehen vrijen toe- gang verleenen tot die steden. H. Abd. p. dl"A; kahebasan, vrijheid; tempat kabebasan, e. publieke plaats, voor ieder toegankelijk. Zie ook niar- daheka, i^^^ÄuKj bebek, Jav. eend, rrr: itik, zie ald.; bebek diwoet^oek ngelangi, e. eend zwemmen leeren. Jav. sprw. daoen tjakar bebek, e. s. v. plant met geneeskrachtige eigenschappen. ^^AAj bibi, j engere zuster van vader of moeder, tante, ook als aan- spraakswoord voor eene vrouw van niiddelbare jaren. ooj bait, I. Arab. huis, woning; 223 baitoellahy het huis Gods; baitoe Hha- 7*äm, het heilige huis, d. i. de tempel te Mekka; baitoeHindl, schathuis, de openbare schat, de schatkist; baitoe- Hmoekaddas, het geheiligde huis, d. u Jeruzalem. II. vers, dichtregel, b.v. h^rbaitj in verzen spreken,I. J. 19; bajan b^rbaity noeri tßrita, de parkieten zeiden ver- zen op en de papegaaien vertelden, B. S. v::juo beta, ik, mjj, b.v. door Vor- sten tot hunne gelijken gebruikt of tot minderen om die te eeren, b.v. den rijksbestierder en in den Moluk- schen Archipel steeds als pers. Yrnw. 1® pers.; membeta, met gebruik van beta iemand aanspreken; volgens v. d. W. ook met elkander kouten, keu- velen, zie bau II. v:>Aj bioet, I. verergering eener ziekte door nalatigheid, v.d. W, zie II. II. onwillig, weerspannig, zoowel van menschen als dieren, C. en S. ouCaj botet, Jav. parkiet, = se- rindit; b. ngamok, cacatou en colere. ixAj biting, Jav.spijltje of scher- pe pen van bamboe, speetje; bamboe haloesjang dibikin tadjam hoedjoeng- nja. Batav. ^(3^ betek-betek, naam van een vogel, e.s.v. groote groene par- kiet, d. 1. Cr. en C. en S., ook e, s, v. vlieger in den vorm van dien vogel. Zie beteU JjCaj bital, een matras, C. en S. aUjo biteh, e.s.v. boschboom, van welks vrucht men een eetbare olie vervaardigt, C. en S. 224 Juj ^JCaj biti, I. hofjuflPer van voor- name afkomst en nog niet huwbaar; büi'biU, jonge vrouwelijke hofbe- ambten; biti p^nvara^ kinderjuffers, gouvernantes aan h. hof.Zie ook hint, II. Skr in de samenstelling tanda ^i^ijOvertuigendbewijs, corpus delicti in rechten, overtuigingsstuk. laÄju bidjak, verkorting v. bi- djaksana, wijs, verstandig, bekwaam, voorzichtig, beleidvol; kabidjakaitj bekwaamheid, beleid, voorzichtig- heid, wijsheid. ^j^^VjLj bidjan, e. s. v. oliegevend zaad, dat ook bij de spijsbereiding ge- bruikt wordt, sesamum indicum, = ioldjen, Jav, Zie l^nga en bidji, 2^.S\aj bidjeh,tinert8,ook zilver- erts; volg. and. bidjai, Volg. C. enS. bidjih, erts in het algemeen, b.v. la- loe ditjoetji hidjih s^rta m^mhoewang amangnjay zie bij amang II. ^Äjo bidji, zaad, korrel, pit, graan; bidji mata, oogappel, woord Tan liefkoozing; ook de noodige moed voor iets, b.v. tiada bidji ma- tanja Mndak melawan, hij heeft den moed niet, om hem tegenweer te bieden, C. en S.; tjih ^ngkau, mana bi- dji matanja jang Mndak m^mboenoeh akoe, id. foei jij, waar is de moed om mij te dooden? bidji boenga-boengaän^ bloemenzaad; b. ^i'maÄ, korrel tinerts; b.nangka^de pit van de nangkavrucht, ook de naam van e. handboortje; /A:an bidji nangka, e.s. v. kleinen, eetbaren zoutwatervisch; bidji ratap enboetir ratapy rouwklacht, zie bij raiap en sabak; bidji pengadoewan^ de zaak der aanklacht, C. en S. ; b^rhidji limau^ limoenpitten hebbend, wordt gezegd van rijst die niet goed gaar is; bidji- bidjian^ zaaizaad, allerlei zaad; bidji ook gebruikt als hulp-Telw. voor kleine, ronde voorwerpen, b.v. d^lirna doewa bidji^twee stuks granaatappels. Jav. widjij id. ^^Vjo bidjai, zie bidjeh, ^^ÄAJ betjak, drassig, nat, mod - derig, week van den grond; zie ook letjak, ^SViAJ betjek, op Ja\siz=betjaL ^.sXaj bitjoe, dommekracht. Joo bida, I. verkorting van den eigennaam Bidasari, schijnt ook als Bijv. nw. gebruikt te worden, b.v. Sj. Madli en als lief koozing8woordje,Sj. Ind.KÖs.en van ^/cZa^^ar?'. Dat het ook eene verkorting is van 6/c?a(f ar^'blijkt Sj. Ind. K^s. II. poets^ kwade streek. (MÖn. last, onaangenaamheid, die men van een ander ondervindt, v. d. Tn.) ook om- komen, snouvelen, b.v. banjakkah tantara kiia herhida? Sj. Ind. Kösn. Juo beda, ook be^a, Skr. verschil, onderscheid ; berbeda, verschillen met elk., b.v. roepanja menoeroet kakanda baginda, bedanja laki-laki d^ngan p^rampoewan djoega, hij geleek op zijne oudere zuster,het eenige onder- scheid bestond daarin, dat de een e. jongen en de ander een meisje was, Hik. Asm. Pati; djaoeh bedanja, groot is het verschil; memhedakan, onder- scheiden, verschil maken, verschil- lend behandelen;^^r66(^aän,het ver- schil dat iets heeft van berbeda^ ver- v5;^ 225 schillen; beda t^rlaloe^ grootelijks verschillen. ^Ouu Mdar, e.s. v. klein vaartuig met mast, ook als staatsie-p^rahoe gebruikt door den Vorst. Volg. C. en S., e. pleizierboot, e. boot, die door den Yorst of de hoofden gebr. wordt en door middel van pagaaien wordt voortbewogen. Tegen de boven opge- gQ^en beteekenis komen zij op. X Juu bidoer, blök of schuitje tin, waarvan er 40 gaan op een bahara; ook een gewicht van 2 kati; oudtijds een bedrag in geld ter waarde van V4 dollar. — 1000 bidoer of 250 dol- lars was de huwelijksgift van den man voor een dochter van den Vorst in Perak, C. en S. c Joo Mdang, I. uitgespreid, uit- gespannen, breed van de borst; ook als hulp-Telw. in gebruik voor som- mige platte, dünne voorwerpen, zoo- als lijnwaad, zeil, mat, papier, blad- metaal, ook van tuinen, b.v. Mbofi doewa bidang, twee tuinen; destar sabidang, een hoofddoek; dadanja bidang, zijn borst is breed; iwem- hidangkan^ uitspannen, opspannen; p^mbidangan^ ook verkort tot pemi- dangan, raam om iets op te spannen, borduurraam; pemidangan bUoelangy raam, waarop men een huid uitspant om die te drogen, bij verkorting ook p^midang. II. de palmiet, die als groente kan gegeten worden. OcXa^ bidak, Arab. pion in het schaakspel; bidak dilantik, pion, die in een vak op de laatste rij gekomen, door een ander stuk vervangen wordt. (Jj Juo bidoek, I. e.s.v, klein vis- schers vaartuig, bootje; koetoe-bidoek, e. 8. V. kruipend dierfje, dat zieh in het ruim van vaartuigen ophoudt, pis-in-bed; bintang bidoek, het ster- renbeeld de groote Beer. II. een zwelling van de huid in den nek of onder de ooren van dieren, C. en S. jXcXaj Mdik; membidik, mikken, viseeren op iets, ook in de beteekenis van slag, soort? b.v. serta dajang toe- djoeh sabidik, Sj. Sult. Jahja, M6n. ook; nauwkeurig onderzoeken, uit- visschen, uitvragen; berbidik, schijf- 8Ghieten]p^bidikan,terTemdsia.TY00T', kabidikan, het wit geraakt, door uit- vragen bekend of geweten. Jjuo bidal, I. vingerhoed, ook lidal, Fort dedal, II. = bidai, zie ald. jotX-A-j bldan, vroedvrouw, van het Skr. widivanj kundig] membidan, een vrouw als vroedvrouw helpen; bidan t^mpahj e. aangenomen vroed- vrouw; bidan tarik, een die zoo maar geroepen is; balas bidan, een feest, 40 dagen na de bevalling, waarbij de vroedvrouw haar afscheid krijgt. 5 JtA^ Ibidoe, verk. van bidoewan, zie ald.; de zangers bij bezweringen van geesten, berhantoe en berbalian genoemd, C. en S. ^^^cXaj baidoeri, (Skr. vidoera, een berg, die lapis lazuli oplevert), katoog, half edelgesteente; soorten zijn baidoeri boelan en b, pandafi, de groene opaal. Ook de naam van een 15 226 v5^*H^ boom met purpere bloemen, C. en S. Zie (5^^tX^- (^ Jk.Aj bidai, I. e. s. v. zeer ver- giftige zeeslang'^ poeroe bidai^ e. s.v. invretende ziekte, overeenkomende met melaatschheid. II. voorhangsel van dicht aaneen- geregen rotan of bamboe = het Jav. Mr^; spalk voor e. gebroken lichaams- deel, ook horde voor het drogen van gekookte rijst, koflfieboonen enz.; dichte Striemen door geeselslagen ontstaan; (K^uMdang-hidang) mem- hidai^ spalken v.e. gebroken lichaams- deel,maken van Striemen door slagen ; pintoe hidai^ zulk een voorhangsel voor deur gebruikt. Zie ook hidal II. III. honk, bij somraige kinder- spelen. lY. = badai, orkaan. juu bedza, zie beda, yA^ bir, Ned. hier; ook e. s, v. gekruid suikerwater, dat koud ge- dronken wordt; bir ajam, haantjes hier; bir inggris, ale. jj^ bira^ zie bir ah I. ^^jL-d biar, laat het geschieden, blijven of zijn ; ook opdat = soepaja; biarlah beta p^rgi, laat mij gaan; biarlah bagitoe, laat het zoo zijn; biarlah atas aJcoe m^ntßhari dia, laat het aan mij over haar te zoeken, Boeng. Ramp. bös. p. 307; biarlah d^hoeloe, laat dat voorloopig rüsten; Mar toetvan tahoe^ opdat m^nheer het wete; m^mbiarkan, toelaten, overlaten, laten begaan, aan zijn lot overlaten, laten staan, daarlaten; biar-biar^ ingewands-wormen; b.-b. A natk kamata, een uitdrukking uit wrevel gebr. door iem. die op zijn verzoek met biarlah dehoeloe afge- scheept wordt; &.-&., is hier dubbel- zinnig, C. en S. VÄ>w^jbirat,litteeken om den mond, b.v. door eene verzwering, waardoor de mond eenigszins geschonden is. v:ywvj beret, alleen in tjeret-beret, zie bij tjeret, iMyK^ biras, zwager, zwagerin, van iemands vrouw of iemands man; zie ook bij ipar; b. laki-laki, vrouws broeder, schoonbroeder van den man ; b, perempoewan^ mans zuster, schoon- zuster van de vrouw. c vAJ berang, woede, toom, ver- ontwaardiging; kwaadaardig, opvlie- gend, vinnig; memberangl^ woedend tegen iemand uitvaren; p^mberang ^ driftkop? b.v. ampon toewankoe radja pemberang^ Sj. Madli; datanglah b. didalam hati, woedende toom kwam op in zijn binnenste, Ibr. b. Chas; berang 'berang^ e. s. v. kleine, roode, zeer giftige zeeslang, een span lang. Zie berang -berang, ü Y-^ berong, scheef van het aangezicht door een zweer of gezwel, scheef gericht van een stuk gesehnt. ß *.AJ blring, I. huidsmarting. II. geelachtig roode kleur, ook V. e. vechthaan; b, koening, hetzelfde meer naar het gele zweemende; b. tjepaka, meer naar het lichtgele zweemende ; b, djingga-djinggaän, meer naar het oranje zweemende. OvA^ beroep, een wachtstation 07' AJ Ü**^ 227 of merkpaal, een baken of boei in zee, W.-kust v Malaka. C. en S. (Jiwo berak, kakken, schijten, grof voor hoewang ajar of kasoengai besar; saperti orang berak ditengah djalan, als iem. die midden op straat zijn gevoeg heeft gedaan, sprw. om iem. aan te duiden die erg beschaamd is^m^mberakkanjnitkakkeJijietB kak- ken;mmft^raH,beschijten,bekakken; t^rberakj onwillekeurig of bij onge- luk kakken, aan de schijt raken. t',^*>joberek-'berek, en b^berek, de nachtzwaluw, geitenmelker. De Mal. gelooven, dat dit de honden zijn van het jager- spook, hantoe-pemboe- roßj en dat zij vliegen met de pooten omhoog en den rüg naar beneden, C. en S. l*^A^ Iberam, schitterend rood, R. V. Eys; permata 6eram, de roodedia- mant, v.d. W.; süi beram? ^yxJ ^J<^) iemand, die bij verkoop van gond en zilver de waarde moet scbatten,Oend. *oo biram, olifant, alleen in de Hss., C. en S.houden dit voor den oor- spr. Maleischen naara v. d. olifant, die door dien v. gadjah, Skr. verdrongen is. In de Langlang Boewana wordt steeds van biram gebruik gemaakt, wat wel voor den ouderdom pleit. ^jLo^ biramani, e. snoer van goudon koralen met andere koralen er tusschen. Mogelijk ontstaan uit bermanik^ zie manik, ^ %.Aj biroe, I. blau w, blauwe kleur; biroe laoet^ hemelsblauw; boeroeng biroe laoet, e.s.v. snip; biroe lebam, bont en blauw b.v. door kneuzing; boenga biroe, e. s. v. blauwe bloem ; membiroe^ blauw worden; membiroe' katiy blauwen, blauw maken ; Ä;a&/ro^- biroean, blauwachtig, naar h. blauwe zweemende. IL5^yoe-ö^Vo^,kunstmatigeplooien; miembiroe-biroej zulke plooien leggen, plooien, Sadj. Mal. III. in de samenstelling haroe-biroe, zie haroe, ^iyji^hirSih^ I.ook&^Vflf, e.s.v. plant, bekend omhare jeuking verwekkende eigenschappen. De worteis daarvan worden gegeten en ook in de genees- kunde gebruikt. Soorten zijn : b. ajar^ b. k^ladi, b, ketjil, b. negari en b. hoe- tan; kabirahan^ jeuking^ geilheid, dartelheid. Volgens de meeste schrij- vers 6^>a, doch M. en M^n. birah* II. bevreesd; pembirah, een laf- aard, vreesachtige, C. en S. »wAj Wrih, Sing, ook birai, (en volg. v.d.W. beter) rand, kant,boord, lijst. ^^wAj birai, I. rand, kant, boord, lijst. Zie Sadj. Mal. p. i**». II. vloer, dek van een vaartuig, H. T., zie bidai. l'^yAJ biri-biri, Hind. kambing biri-biri, schaap; zie domba; boeroeng biri'biri^ e.s.v. vogel, die zijne eieren in het zand verbergt, M. Staat niet in verband met Mbiri. <^;^V^? bizoerei, Port, vice-rei, onderkoning. jj^AJ Mas, I. van de richting af- wijken, b.v. van een kogel, door wind en stroom afdrijven of op het Strand gedreven worden van een vaartuig, 228 U**^ c^**^ binnendringen van de zonnestralen door een venster of door het gebla- derte, afwijking in het op- en onder- gaan der zon door luchtspiegeling ; instuiven van den regen; hoedjan hiaS'hias^ stofregen, instuivende re- gen, zie Umpias. II. schuw, wild, vreesachtig, b.v. halau perahoe kita herbaoe ajar toba, tidakkah m^ndjadi hias s^gala ikan^ als ons vaartuig naar toba-water riekt, zouden dan de visschen niet schuw worden? C. en S. ii**jo bijoes, zie hehausj, j^AjWsa, I.vergif,venijn,nieestal dierlijk vergif ; ook hevige pijn; hisa peroetj hevige buikpijn; hisa oelar, siangenvergif ; oelar bisa^ vergiftige slang; bisa hati^ koliekpijnen in de maag; hilang bisa diboewat biasa, het vergif verliest zijn kracht als men er zieh aan gewent. Sprw. uitdr., C. en S. ; boewang bisa^ e. tegengif aan- wenden; kabisaän, vergiftigd; b^r- bisa, vergiftig zijn; bisa kawi^ vergif van bovennatuurlijken oorsprong ; zie kawi III. IL Jav. kunnen, instaat zijn, kun- dig, verstandig; alaJf, bisa olih biasa, praktijk gaat boven theorie; bisa-bi' saän^ zoowat van alles kunnen, van alle markten thuis zijn. j, vy.,A,.u^ beser, onwillekeurige vloeiing, b.v. b, k^ntjing, onwillekeu- rige pisloozing; beser boewang ajar, onwillekeurige ontlasting,v.d.W.lijst geneesk. wrdn.; b. muni, zaadvloed; b. poetih'poetihan, witte vloed. ÄAÄfcAiJ bising, verdoofd, verdoo- ving, suizen van de ooren, soezen, in een soes zijn door veel leven, gebab- bel, getier enz.; m^mboewat bising, door zijn levonmaken iem. het hoofd doen omloopen, doen soezen. r^A**A^ besoek, samentrekking van beresoek, morgen in ruime betee- kenis, later, in de toekomst; besoek pagi, morgen ochtend; besoek-loesa, morgen ofovermorgen, later wel eens; m^mbesoekkan, tot morgen of e. on- bepaalden tijd uitstellen. Zie esoek. ^^^^.AAfcAjbisik,meestal verdubbeld, b.v. b^rbisik'bisikj fluisteren ; membi- sikkan^ iets toefluisteren, influiste- ren;6i5/Ä:-&/s/Ä,fluisterend,heimelijk, stilletjes, dat een ander het niet hoort. M^n.m^mbisikiorafig p^kak^ e, doove wat toefluisteren, aan eens doove- man's deur kloppen. J^AMüU besel, pakje, bundeltje? sirih saioe besel, e. pakje sirihbladen, in het Palemb. Jc-fcwüO bisoel, bloedzweer, steen- puist; b, lada, vurige, kleine pulsten, ZOO groot als peperkorrels ; b, s^Unap, steenpuist aan het scheenbeen, waar- van de etter z. tusschen de vleesch- muskels ontlast; b, soesoe koeboeng, steenpuist in de oksels; b, mengang- koet nanahj steenpuist, die zieh tot rijpen zet en dan geducht steekt. M^n. m^njinggoeng mala bisoel orang, iem. tegen de punt van zijn steenpuist stooten, d. i. iemand op zijn toonen trappen. Zie ook poeroe, ^^yjMO^ besan, benaming der we- derzijdsche ouders onderling, wier kinderen met elkander gehuwd zijn; ^J^^^ VÄAJ 229 zoons of dochters schoonvader of schoonmoeder;&.ZaÄ:^-?aÄ;^,deschoon- vader Tan den zoon; b, perempoewarij de schoonmoeder van den zoon, of de vrouw van des zoons schoonvader; hesan sabantalj benaming van twee echtgenootoD onderling, wanneer beider voorkinderen met elkander gehuwd zijn; berbesan-besan, met elkander schoonouders zijn van de- zelfde paren, N. Moeh.; berbesan-be- 5anaw,hetzelfde van velen onderling, voor ons zieh verzwageren; belom beranak soedah b^rbesan dehoeloe^ nog geen kinderen hebben, en al met elk. schoonouders willen zijn, d.i. den tijd ver vooruitloopen, H. Asm. Pati. NB. berbesan moet ook gebruikt wor- den voor ons verzwageren en niet beripaVj daar de huwelijksaanzoeken en besprekingen van de wederzijd- sche ouders uitgaan. ^*mj,j bisan, als twee toppen spinnen en die beiden staan tegelijk Stil, noemt men dit btsan, zoo ook als een persoon of beest wordt om- gebracht door slechts e^n schot of slechts een houw met een wapen, C. en S. Mogelijk het Jav. jpisan? ^AMaj bisoe^ Jav. stom, = Hloe; membisoekan dirinja^ zieh stom hou- den, zieh stil houden ; toeli dan bisoe, doofstom, ^***>^ bisai, in d. hoogsten graad mooi, fraai, bevallig, schoon of net, lacs. 12 soms ook zeer aangenaam V. smaak, b.v. bisai sangat rasanja panganan tadi, die koekjes van zoo- even waren zeer lekker; bisailah ija b^rlenggang, zeer bevallig slingerde zij met de armen, C. en S. t*^A«uo bisai-bisai, e. s. v. visch, C. en S. en later bisi-bisi, ^AfcfcAj bisi, onkuisch, niet ingeto- gen *in kleeding, manieren, spreken, zonder bepaald kwaad te doen; los- zinnig, C. en S. (jdjo baidl, Ar. witheid; ajdmoe Hbaidlj de witte dagen, dat zijn de 13e, 14^ en 15e van de maan. «AJ bal, Arab. koop en verkoop. xäxj biät, Arab. tempel van chris- tenen of joden. iUj biang, I. moeder, moederdier, wijfje, dat reeds gejongd of eieren gelegd heeft; ajam biang, klokhen, legkip; biang djari, de duim; b. djari kakiy de groote toon. II. wulpsch, geil, inzonderheid v, vrouwen, v. d.W.; krolsch van een kat; djeriUdjerit bagai koetjing biang, schreeuwen als een kreische kat. • III. biang-lala, Batav. de regen- boog. lY.berbiang-biang,TU8te\oo8,Yoort' durenäjh.Y. mandoeng b&koekoek b^r- biang-biang, Sj. Söl. Dal. Jav, biang IL oJ^AJ bengoet en benjoet, scheef, niet recht of vierkant; m^mbengoet, scheef worden; z. ookeroetQumengoet. v^iJLu bingit, I. M^n. afgunstig, kwijnen, ten gevolge van een verlies of verlangen naar iets; m^mbingitkan, iets misgunnen, afgunstig maken. II. oorverdooving door een hard geluid, C. en S. ^jLo bengor, Jav. gezwollen, uit- 230 U**^ lXaj gebeten van de lippen door te veel kalk op de sirih, H. Asm. Pati. ^jJUj blngas, grimmig, nijdig, zooals een kat, die men haar prooi wil ontnemen; membingaSj grimmig wor- den of zieh toonen. Zie Mngis, ijiuu bingoeng, verbij8terd,in de war; membingoengkan, verbijateren, in de war brengen. Zie lengoeng en hengal, JJtAJ bingal, wederspannig, weer- barstig.Niet te verwarren meib^ngal, C. en S. ^^^AJ biak, I. zieh vermenigvul- digen, vermenigvuldigd, vruchtbaar, nam. rijk aan kroost^ vruchtbaarheid; memamah hiak^ herkauwen. Zie pe- ridi. IL e. s. V. boom, welks bladen ge- bruikt worden om er een aftreksel van te drinken na het rooken van opium, door hen die daaraan nog niet gewend zijn, C. en S. JCaj beka, onkiescb, onbetame- lijk, al te gemeenzaam, zeer vertrou- welijk, van handelingen en uitdruk- kingen; berbeka-beka, vertrouwelijk keuvelen; m^tnbeka^ gemeenheid uit- voeren, ook door gemeene praatjes verleiden^ b.T. kawan s^haja lari, di- beka olih si anoe itoe^ mjjn bediende is weggeloopen, verleid door de ge- meene praatjes van N.N. ; adapon ka- kakitoe bangkai^membeka djoegajang dip^rMnankannja^ hij is een kreng, hij voert maar gemeenheid uit met ieder, in wie hij lust heeft, Pr. Dj.; djawdbnja beka, zijn antwoord was zeer vertrouwelijk, Ibr. b. Chas. vXvo blka, e.s. v.gebak, zie bingka, ^UCo bikär, I. Perz. vagebond; zie baikdr, II. e. dikke rand of kant, b.v. aan een wond, C. en S. \ÜCaj baikär, Perz. oorlog, va- gebond, marodeur; m^mbaikdr^ zieh als vagebond gedragen. v:>.)Co bikat, speld, pen, stoker- tje, L. äXa^ bikang, I, e.s.v. poffertjes; bikang pMembang^ e. bijzondere soort daarvan, niet te verwarren m. bingka^ p^bikangan, poffertjespan, koekepan. Zie ook soedoek. IL hard, v. iets dat zacht geweest is, b.v. van een gezwel, de Spieren enz., C. en S, «)Caj blkong, zie bingkong, ^JCaj Ibekin, in de spreektaal, inz. op Java, doen, maken, = &oew;a^. Men wil het afleiden van baiki^ dat in het Batav. batkin zou luiden. Deze afleiding is maar een gissing, meer niet. •.Xjo bikoe, I. Siam.bedelmonnik, priester, kluizenaar; Skr. bhikshoe^ e. bedelmonnik; memberi derma kapada s^gala hikoe^ liefdegaven geven aan al de bedelmonniken. Mes. Kag. IL e.s.v. mandje of korfje, Sj. Jah. III. ingekeept, geschulpt, getand, versiering met in- en uitspringende hoeken of bochten. Zie belikoe en sikoe, JHf^ bega, I. membega^ richten v. een stuk gesehnt, een vechthaan enz. IL ook biga; b^rbiga-biga^ in de rondte draaien bij een zwaardedans, kringen beschrijven bij het vliegen; m^mbiga-higa, iets in de rondte laten draaien, b. v. de tong of een pruim in den mond, Hiervoor mogelijk beter higar zooals op Sumatra. yjCu bigar, of begar, M^n. = aan biga II, zie ald. M^n. in de rondte draaien, springen of wenden ;^^fte^a- rafij plaats waar men paarden in 't rond laat loopen, manage. v^ftCo begap, gezet en krachtig, robust, van personen, stevig, dik, grof, sterk, solide v» vervaardigde dingen, b.v. de pooten van meubels en derg. /sXaj begak, een fat of dandy, C. en S., ook sigak, J.C^-j begal, Jav. straatroover =. penjamoen^ Prab. Dj.; membegalj straatroof plegen. Juj bila, Skr. velaj id. tijd, tijd- stip, ook = apabila, wanneer, toen; bila toewan akan datang^ wanneer komfc ü?; barang bila pon baik^ wan- neer ook, op welk tijdstip ook, hier- voor ook bila-bila; bila apa en bila mana^ op welken tijd, wanneer; bi- lakah^ och of, of toch, wanneer toch; bila harij wanneer, = apabila; bila hari ^ngkati pergi^ wanneer gaat ge heen?; bila hari bila rimba^ (zal wel rambah^ Kw. zijn, maal , keer, Tug. zie Jav. wbk.) wanneer, met zeer ver- sterkte beteekenis, b.v. malam tadi ^ngkau b&djoedi, vannacht hebt gij gedobbeld; bila hari bila rimba akoe berdjoedi, wanneer heb ik dan gedobbeld? V. d.W. Juo bela, iemand, die e. ander in «mLo 231 den dood vergezelt, zoenoffer, bloed- wraak; m^mbela^ in den dood verge- zellen, als zoenoffer sterven; m^mbela kamatian, in den dood vergezellen, B. R. b^s. p. 160; membela'i, iem. in den dood vergezellen; menoentoet bela^ bloedwraak zoeken; minta bela, bloed- wraak eischen; mati bela, raet iemand sterven, iemand in den dood verge- zellen, als een offer van bloedwraak Valien; tnati tiada berbela, zonder genoegdoening sterven, ongewroken sterven ; m^ntjehari bela^ v. e. amok- looper: menschen trachten te ver- moorden, opdat zij met hem sterven; bela soedoek^ met een kris doorstoken samen sterven; bela kat^rdjoenan , door in het vuur van de lijkverbran- ding te springen, samen sterven; m^mbajar bela, een zoenoffer bren- gen ; djangan anakkoe pergi bela^ ga u niet ten offer brengen, mijn kind; membelakan^ zieh ten offer brengen voor een doode; wraak nemen voor e. vermoor de, ook membelai, Prab. Dj. c:JLo beloet, ombuigen van een steekwapen of omliggen v.hetscherp van een snijdend voorwerp, dat van te week ijzer is gemaakt en vandaar fig. verraad v. e. persoon. In 't MÖn. is het: scheef, krom; membeloet, tot den vyand overloopen, verraad ple- gen; p^mbeloetj verrader, overlooper, zie belijoet» Jljo biloer, striem, ontstaan door een slag met een dun voorwerp, gee- selstriem; biloer rotan^ Striemen door rotanslagen ontstaan. M^n. bilir: Zie ook bilai. 232 JLa^ JL^belörj uitermate, overtollig, onophoudelijk, C. en S. ^uJLo Wlas, I. membilas, afspoe- len, omspoelen, uitspoelen, ook af- spoelen van het lichaam na een bad. Zie koembah, II. ontstoken en loopend van de oogen, leep, leepheid, zie bilis. IL gederangeerd, onordelijk, niet in den gewonen toestand, C. en S. Naar M. b.v. bilashan ramboet jang ikal, gekruld haar in wanorde bren- gen. jjäJLa^ Mlis, ook beles^ rood, ont- stoken van de oogen met nitvloeien van vocht, leepoogen; ikan bilis j de bekende roode vischjes ofikan merahj die te Makassar gepekeld in den bän- de! worden gebracht; tjorak bilis, e.s.v. fijn geruit goed raet donkeren grond en roode of witte streepen. jjJLaj Mlang, teilen, volg. C. en S., ook: ieder, elk; op Java ook: zeg- gen; bilang hari, somtijds, tusschen- beiden, bij tijden, C. en S., iederen dag; masoek bilangan, meegeteld worden, tot het getal behooren, raedegerekend worden; bilang kalt, iederen keer; bilang boelan, iedere maand, C. en S., by de maand; bilang tahoen, bij het jaar, jaarlijksch; dja- roem bilang, zie bij djaroem; mem- bilang, iets of iemand teilen, perso- nen of zaken teilen; bilangan, aantal, getal, ook wat geteld of gerekend wordt te behooren tot, onderafdee- ling; doewa dibilang satoe, twee voor e^n teilen; i^rbilang en kabilangan, in tel zijn, geteld; tiada t^rbilang, niet te teilen zijn, ontelbaar; bilang kapala, men heeft ze maar voor het teilen, Hik. Abd. 243; bilangan, ook iemands bepaald aantal toebedeelde levensjaren, b.v. b^lom sampai bila- ngannja tiada ija mati, als het toe- bedeelde aantal niet vervuld is, sterft hij niet. Ook is s^mbilang, de naam van e. s. v. viseh, mogelijk hiervan afgeleid. (SJLaj Ibilak, e.s.v. plant, die ka- toen levert, volg. v. d. Tk. bila, Skr. wilwaz=rzmadja? Zie ald. i^^x^helOQk;m^mbeloek,\oeYeu, e. vaartuig of rijtuig een andere rich- ting geven, ook fig. terugkrabbelen, aarzelen, scherp bij den wind houden. M^n. in kromme richting afwijken, krommen, b.v. djalan membeloek, de weg kromt. ^^jJLo belek, geopend, van de oogeri',membelek,met geopende oogen iets goed bekijken. Zie bUiak. 