title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Was in het nu haast verstreken jaar 1807 het Noordeljk Europa door den oorlog geteisterd, aller blik zou zich eer lang op het uit den langen slaap ontwaakt, heldhaftig Spanje vestigen. Wij hebben, terwijl zooveel in de Bataafsche Repu- bliek voorviel of verhandeld werd, de diplomatische ver- houding tot het Zuiden, in den jongsten tijd uit het o0g verloren, schoon de internationale betrekkingen daarmede niet waren afgebroken. Met juistheid had al dadelijk bij het her- vatten der vijandelijkheden tusschen den Eersten Consul en Groot-Eritannie, een van onze Staatslieden den hagchelijken toestand van het Kabinet van Madrid geschetst. Zou het mot Portugal, de zijde van Engeland kiezen? Daartoe ont- brak de moed. Het gaf de voorkeur aan eene van BONAPABTE gekochte Neutraliteit. Maar hoe lang kon het daarop rekenen, hoe duur dan ook betasld? „De Spanjaarden — oordeelde DE vos VAN STEENWIIK 1) — bevinden zich hoe lang hoe meer in ’t naauw; aan geen der twee belligererende Mogend- heden genoegen kunnende geven, worden zij door beide even nadrukkelijk bedreigd. Die staat van zaken kan niet lang meer aanhouden; en hoedanig de beslissing zijn moge, is !) Aan van mem aozs uit Parije 24 September 1808. — En verg. hier- voren bl. 18, 14, 18. 287 het zeker dat dit Koningrijk zich nimmer in een meer crili- quen toestand gevonden hebbe.” Even vöör het uitbreken van den oorlog, was onder de weder onbetwiste heerschappij van G0DoY, een nieuwe Minister van Spanje te ’s Hage be- noemd, te Franschgezind en te doomlepen om hier te kunnen behagen, met name DE BOULIGNY: „de nieuwe Spaansche Gezant,” schreef VAN DER G0ES, „bevalt mij tot nog toe niet: het goede hart van aupuaga zal ik altijd regretteren 1).” SCHIMMELPENNINCK ontkende de Gallomanie van diens op- volger niet, maar betuigde met dezen te Parijs nog al „wel overweg te hebben kunnen raken 2).”” Doch BouLienY scheen den geest van inirigue en de kuiperijen met de Franschen, ook ten behoeve van bijzondere personen, niet te hebben afgelegd. „Ik heb wederom,” klaagde de Bataafsche Minister van Buitenlandsche Zaken, eene attaque van den Ambassadeur S£MONVILLR gehad 3), ten gevolge, zoo hij zegt, van een brief van den Heer purano #), tenderende tot rappel' van de Heeren VAN GRASYELD en VAN SPAEN 5), en om een van die posten te geven aan den gewezen Charge d’Affaires van NIEUWERKERKE; ik ben niet alieen om te gelooven, dat dit geheele werk eene intrigue is, op aandrang van NIEUWBR- KERKE gesponnen door BOULIGNY, die (tusschen ons) geheel niel pluis is 6).” Van DER Goms gaf dit aan skMONVILLE niet onduidelijk te kennen en verklaarde hem tevens rond- uit, dat hij liever zijn’ post wilde nederleggen, dan ge- dwongen te worden om aan VAN NIRUWERKBBKE, wien hij overigens bereid was een Consulaat te verschaffen, een diplo- 4) 16 April 1808. (den SCHIMMKLPENNINOK). 2) Aan va oa& coxs, 19 April 1808. 3) Aan scHnamELrEnnınk, 6 April 1804. %) Chef de Division bij het Departement van Boiteulandsche Beirekkingen te Paris. Zie dero Geschiedenie, 11° Deel, 1% Stak, bi. 828. 5) VAN RULSHORST, ait Stuttgart, niet wit Woenen. ©) Aan SCHIMMELPENNINCK, 20 April 1804. ! i | ! i 238 matische betrekking met den rang van Minister, op te dra- gen !). Hij had daartoe, verzekerde hij, „zeer gezonde redenen.” Men werd, ten gevolge der openbare vredebreuk tusschen Engeland en Spanje, dat zijne Neutraliteit niet langer kon bewaren en aan den slag bij Trafalgar een zoo noodlottig hoewel roemrijk deel zou nemen, door den terug- keer van anpuaca uit Londen naar zijne oude standplaats, van den lastigen, bemoeizieken BouLIcNY verlost. Daarentegen was onze Gezant mEynkrs bij voortduring te Madrid ge- handhaafd, hoewel nu en dan, deze en gene eerzuchtige hem poogde te onderkruipen. „Provisioneel is er nog geen quaestie, meldde van DER Goxs 2), dat merners den post in Spanje wil verlaten; dan, heeft zulks plaats, is de Heer BANGEMAN 3) daartoe z00 na, als een ander.” Ruim een jaar dearna, onder SCHIMMELPENNINOK’s Regering, trachtte de gewezen Gezant zoowel bij Karkı ıv als bij de Fransche Bepubliek meıser, die sedert te Parijs ambteloos zijne dagen sleet 4), zijne voormalige waardigheid in Spanje te herkrijgen en MEYNERS den voet te ligten. Immers berigtte BRANTSEN vertrouwelijk aan van DER cozs schrijvende, den 22 Augustus 1805: „Ik heb U,” zegt hij, „bij eene vorige gepraeve- nieerd van het voorgenomen vertrek van den Heer meer naar de Republiek, en van het oogmerk dat die reis had. In een nadere conversatie heeft hij mij met verzoek van appui geconfiöerd, dat zijn voornaam but mede was om te solli- citeren de Miseie van Spanje, waartoe hij meende beter ge- schikt te zijn dan de Heer seyners, en die hem voor zijne gezondheid ook vrij meer zou conveniören, dan eene Missie 1) Een onbekwaam man was VAN NIEUWERKERKE gewis niet, wien cen zoo schrander Diplomaat ala VALOKENAER vroeger ook had aanbevolen. — Verg. deze Geschiedenis, 11° Deel, 1" Stuk, bl. 291 volg. 2) Aan SCHIMMELPENNINCK , 11 Mei 1804. 3) uureens, Minister to Kopenhagen. %) Verg. noßız, Perslag enz, bi. 74. 289 naar het Noorden. Ik heb hem, dus vervolgt BRANTSEN, geantwoord, dat ik mij te veel te loueren had van het ge- drag ten aanzien van mij in een onaangename 6poque ge- houden !), om, als partieulier, niet favorabel aan u te recommanderen eene promple en gunstige afdoening van zijne reclamatien; — maar dat ik hem met betrekking tot zijn hoofd — of subordinaat but, zooals hij dit zou willen noemen, moest observeren, dat dit veel voeten onder de aarde zou hebben; dat ik niet wist, dat de Heer MEYnERs zijn rappel had gevraagd, en er dus eene vacature van die Missie te voorzien was; dat het Gouvernement altijd con- tent van hem was geweest; dat ik iterativelijk van personen van marque en nog dezer dagen van den Spsanschen Am- bassadeur 2) had gehoord dat hij in Spanje wel gezien en bemind was, er er dus geene billijke reden zou zijn, om hem buiten zijne bewilliging terug te roepen of te depla- ceren; immers dat ik niet met hem (vayer) konde conve- nieren, dat het niet onbillijk zoude zijn iemand te rappeleren alleen däärom, dat hij reeds drie jaren de Missie had ge- had 3); dat ik hem echter niet wilde afraden, den Heer Raadpensionaris zelveu, bij wien hij bekend was, daarover te onderhouden.” BRANTsEN, ofschoon hij derhalve den Ge- zant MEYNERs niet wenschte te benadeelen, besloot zijn’ brief, met de loffelijke vermelding van meyzrs „commerciele kundigheden,” van zijne „talenten en merite.’”—Kort daarna keerde de Secretaris van Legatie rauor over Parijs naar 1) Te weten door denzelfden MEIzER, in 1795, destijde met znauw Minister- Plenipotentiaris bij de Fransche Republiek, jegens hem BRANTSEN, met REPB- LaxR door den Randpensionnris VAN DE sPIxorL naar Parijs gezonden. 2) MASSERANO (BRANTSEN aan VAN DER GOES, 9 Augustus 1805). 3) Zie de Inleiding tot eene Geschiedenis der Nederl. Diplomatie, erste Gedeslte, Bijlage VIII, bI. 52 (vierjarige nur der gewone Ambassades, volgens het Reglement van 18 October 1619). 19 290 Holland terug !), maar de plaats van zijn’ Chef werd eerst in 1807 vervuld 2), toen Koning ropewisk den Comman- deur CHRISTIAAN VER BURLL, een broeder des Admiraals, tot zijn’ Minister in Spanje benoemde, wien HUGO VAN ZUYLEN VAN NYEVELT, als Secretaris van Legatie volgde, maar ook bijstond en welligt voorlichtte 8). Zij kwamen er in een ge- wigtig, onheilspellend tijdgewricht, zwauger van schokken en omwentelingen, die eenmaal tot de bevrijding van geheel Europa, door het edel voorbeeld van een grootmoedige Natie aangespoord, den met stroomen bloeds gedrenkten weg zouden banen. Al spoedig nadat LoDzwIsk de teugels van het Bewind had aanvaard, vond VAN DER GORS in eene Proclamatie van den Prins DE LA Paz, door rALcK uit den oorspronkelijken tekst in het Fransch vertaald en met eenige aanmerkingen begeleid *), als van zelf aanleiding op de ter kenen des tijds te wijzen, die eene uitbarsting voorspelden 5). Maar met de lotgevallen van Spanje, waren die van het aangrenzend Portugal, in die oogenblikken op het naauwst verbonden, — hoe verschillend de gedragslijn der Regerin- gen van beide Landen zijn mogt, — de eene zich aan waro- ıeons ontzagwekkende Alliantie niet durvende ontwringen, de andere in de gehechtheid aan het honderdjarig Verdrag met Groot-Britanniö de eenige toevlugt ontwarende, om het geweld van den Franschen Keizer te beschamen. Ter- }) BRANTSEN aaa var DER Goms, 20 November 1805. 2) Charg6 d’Affaires te Madrid was inmiddels s. oskamp. Deereten en Beslwiten van 2. M. den Koning van Holland, 18 December 1806. 3) Verg. Bijlsge XXV, bl. 100: »Le seul systime de M. vkR HURLL, ei par cons6qnent de mien, a di6 W’ohserver In plus striete neutralitd.” (Uao VAN ZUTLEN aan BRANTSEN, uit Madrid 7 Maart 1808). %) 4 November 1806. 5) am DER Gors aan den Koning, 16 November 1806: »D’aprös les der- niären nonvelles de ’Espagne, Ia femense prochmation du Prineo DE LA Paz, a fait plus de sensation A Madrid que dans le reste de Ia Monarchie, ol Parmement et ’&quipement des troupes se font nvec beaaconp de lentenr.” 291 wijl Spanje zich even als Nederland, uitputte in offers aan de onverzadelijke heersch- en hebzucht van de Fransche Be- windslieden en Gezanten schier dagelijks gebragt, terwijl het zijne Volkplantingen verloor, zijne dapperste Admiralen en andere Zee-officieren voor vreemde belangen hun leven lieten en de schoonste Vloot door NELSON vernietigd werd, zou de Portugesche Regering voor het verrassend besluit. niet terugdeinzen, om zich desnoods in een nieuw Vader- land staande te honden. Zoo vör evenwel waren de zaken nog niet gevorderd toen de hier sints lang door het Kabi- net van Lissabon geaccrediteerde Minister DE BEZERRA 1), van ziin Hof de verzekering ontring, dat de Prins-Regent van Portugal Lopzwısks verheffing tot den Troon van Hol- land, wet het grootste genoegen had vernomen 2); gelijk ook manpuasa uit Madrid weldrs nieuwe geloofsbrieven bekwam 3). Maar hoe broos al v66r den val van SCHIMMEL- PENNINCK, de betrekkingen met Portugal aan schrandere Diplomaten moesten voorkomen, die hetgeen te Parijs tegen dat Rijk sints lang gesmeed werd, zonder moeite konden raden, het last zich uit het gezegde van BRANTSEN afleiden, toen WESTREENEN VAN THEMAAT uit Stockholm %) naar Lissabon werd verplaatst. „Ik weet niet, schreef hij den 5 Mei 1806, of de Heer van WESTREENEN een goede ruil doet, maar hij zal aan een Hof komen waar men weet, hoe de Koningin gesteld is, en de Prins-Regent ook gezegd wordt getrou- %) Hij was de opvolger van D’ABAUIO, (Verg, dene Geschiedenis I, 138) ie it Lissabon den 12 Julij 1804 aan van DER GoRs schreef: „Rien ne ponrra d6sormais manguer & en former un sujet accompli, pnisqu’il a miritE votre approbation et vos dlogen.” 2) »Co Ministre me mande qu’il vennit de recoroir do sa Cour les asen- rances les plus positiven de Aa frös-grande satisfaction arec laquelle 3. A. R. Monseigneur lo Prinoe Rögent de Poringel a va "’äl6vation de Votre Majeste au Tröne de Hollande.” van DER GoRs man den Koning, 9 Angustes 1806. 3) van DER GOES man den Koning, 8, 10 November 1806. 4) ie hierroren, bl. 85, 100. 19* 292 bleerd te zijn. Wie kan caleuleren de gevolgen die dit ook al zou kunnen hebben 1).” Zeker is het, dat de verwikkeling met NAPOLEON 2) hoe lang zoo neteliger werd, dat de Brit- sche Zeemagt onder Lord st. vıncext op den Täag ver- scheen, en dat die Missie naar Portugal, op welke de ge- wezen Minister van Oorlog Generaal pyman zich reeds zoo te goed deed, moest achterblijven. Niet geheel juist toch is het verhaal van dien krijgsman, dat Lopewisk den 11 October 1806 goedgevonden had hem „geheel onverwachts te benoemen tot Minister-Plenipotentiaris” bij gemeld Hof en welke zending kort daarna was vervallen tengevolge van gebeurtenissen, die toen in Portugal plaats grepen. Het blijkt integendeel uit het Rapport van den Minister van DER cors aan den Koning, dat de Generaal zelf ter beko- ming van die Legatie, moeite had gedaan en wel in het belang der gezondheid van zijnen zoon, wien men een zach- ter luchtstreek had aangeraden 3). Alles werd nu tot de reis in gereedheid gebragt, men zag naar een Secretaris om, en had dien al aan den Koning aanbevolen, toen deze den Gezant ontbood en hem kenbaar maakte, dat van de zaak niets meer kon komen. — Meer geregeld duurde het inter- nationaal verkeer met Spanje voort, daar Frankrijk zelf al weder ter bekoming van geld, er voordeel bij had, de han- delingen van het Kabinet van Madrid hier te lande te be- gunstigen. Bij het Huis Hopr en Cie moest eene geldleening worden geopend, z00 het heette ten behoeve van Spanje, in waarheid om de eischen van NAProLEoN te bevredigen. 1) D’anauso over de geloofsbrieven aan VAN GRASTELD te verstrekken schrij- wende, verlangde »que. dans les credentielles on ne fasse pas mentiom de la Beine, puisque depuis ’6tablissement de la Rögence, nos erödentielles sont de Son Altesse Royale Ze Prinoe Rögent.” Aan van DER aoXs, 2 Febr. 1808 (üit Londen). 3) Aan VAN DER GOES. 3) Bijdragen tot de Geschiedenis van het Vaderland, bi. 189. 293 De Heer 1ızqvıervo,” zoo luidde een brief van TALLEYRAND aan VAN DER GOES, gedagteekend 2” Augustus 1806, „heeft als door het Hof van Spanje belast om in Holland eene geld- leening te openen, van mij verlangd ‚dat ik hem bij Uwe Excel- lentie wilde aanbevelen. Naar hetgeen de Minister van de Pu- blieke Schatkist (oLuıen) mij meldt, is die Leening bestemd om de verpligtingen van Spanje jegens Frankrijk te kwijten, en daar zij in strekking en vorm eene vernieuwing van schuld is, zal zij zeker weinig bezwaar ontmoeten. Ik verzoek Uwe Exc. de personen met die Negotiatie belast welwillend te bejegenen, en ik houd mij overtuigd, dat een maatregel, dien het Fransch Gouvernement moet wenschen tot stand te zien komen, geheel zal strooken met de belangen van Hol- land zelf, zoo naauw aan die van Frankrijk verknocht.” Het gold niets minder dan eene leening van 30 millioenen guldens, van welke echter slechts 9 of 10 in gereede pen- ningen door Z. Katholijke Majesteit werden begeerd, namelijk om die terstond in de Fransche kas te doen storten, terwijl het verder bedrag als oude schuld jegens de Hollandsche geldschieters aangegaan, erkend werd. Zoo weinig konden, mu de Engelschen den Ocesan onveilig maakten, den bezit- ter van Peru en Mexico de aldaar steeds opgedolven schatten baten. En zoo werd de 'speculatie-geest of speelzucht van de eene aan Frankrijk versiaafde Natie, misbruikt om de andere uit te mergelen! Hier vond de opmerking !) eene dubbel treffende toepassing, dat onze Natie niet minder verdwaasd is op de Loterij-spelen, dan de Spanjaarden op stieren-gevechten. Wij hebben den befaamden Zendeling van den Prins or LA PAZ, IZQUIERDO genoemd, en bevinden ons op den rand des afgronds, waarin de Spaansche BOURBoNs eerlang zonden wegzinken. Weinige dagen v6ör het Tractaat over Oost- 1) YaN DER GOES san SCHINMELPENNINK, 2 Maart 1808. 294 friesland en Vlissingen door de Hollandsche Commissarissen te Fontaineblesu in het volgend jaar gesloten, teekende die Spanjaard aldaar in diep geheim het berucht verdrag (van 27 October 1807), bij hetwelk Portugal werd vanden ge- scheurd, en het Vorstendom Algarviö aan copor op het papier toegekend 1). „Men maakt te Cadix toebereidselen om het Fransche en Spaansche Eskader uit tien schepen bestaande, in zee te doen steken,” meldde de Hollandsche Gezant uit Madrid, ver HugLL 2). Welligt zal men het gebruiken om zich tegen het vertrek der Portugezen te ver- zetten; zoo althans heb ik de bedekte uitdrukkingen van den Vredevorst in ons laatste onderhoud opgevat.”” Buim eene week later, berigtte ver muzLı nader: „Het Eskader te Karthagena, zes Linieschepen groot, ligt gereed om op het eerste sein naar zee te stevenen, en is van alles wäl voorzien. Die Expeditie staat gewis in verband tot hetgeen ik de eer had in mijne voorgaande depöche, aangaande het Eskader te Cadie Uwe Exc. mede te deelen.’” En 200 liet @0DoY zich bij een openbaar gehoor verluiden 3), dat 80,000 Franschen weldra Gibraltar zouden komen belegeren. Dan, hoe deerljjk zouden de luchtkasteelen van den bedrogen gunsteling instorten, en hij zelf in de hand van een niet minder sluwen dan schrikverwekkenden Veroveraar, het werk- tuig worden zoowel van zijn eigen ondergang als van dien zijner stekeblinde Meesters! 1) oe rnapr, Mämoires historigues zur la Rövolution d’Erpagne (Paris 1816), p- 48 en p. 22-26 de beide Tractaten van 27 October 1807. »Celai-c (soor) avait A Paris un agent nomme 12QUIERDO, Conseiller d’Etat, Directear du jardin botanique de Madrid, homme qui avait en Eapagne In röputation @ögaler son commeltant ew oorrapfion.” 3) Zie de depöches in het Fransch, Bijlage XXV (8, 19 Ootober 1807). 3) »Le Prince DE 14 Paz a dit bier dans une audience publigue que quaire- vingt mille Fraugais viendraient faire le sitge de Gidraltar.” (Vers. caoısst- v. Tovon). Zie hierbj Ds rrapr, p. 47: »On parlait alors d’une attaque sur Gibraltar, enz, 295 Het is overbodig zich in al de bijzonderheden te ver- diepen, van de middelen door waroLeon tot het plegen van het schelmstuk van Bayonne aangewend, en om er de vruch- ten van te plukken. Hij zelf heeft in ruwe trekken, den loop der gebeurtenissen in het rampzalig Schiereiland op zijne wijze voorgesteld, maar duidelijk genoeg voor ons, om het zamenweefsel der boosheid te doorzien. Reeds den 27 Maart 1808 l) geene Boursons meer duldende, eerst uit Napels verjaagd en nu ook van den Troon van Spanje be- roofd, terwijl het hem berouwde Lonewisk op dien van Holland geplaatst te hebben, bood hij zijnen Broeder de nog te vestigen heerschappij over de wakkere Kastiljanen aan. „De Koning van Spanje,"” zoo meldde hij, „heeft van de Regering afstand gedaan. De Prins pe LA Paz zit in hech- tenis. Een aanvankelijke opstand is te Madrid uitgebarsien. Bij die gelegenheid waren mijne troepen op veertig uren van die hoofdstad verwijderd; de Groot-Hertog van Berg heeft er den 23°» met 40,000 man moeten binnenrukken. Tot op dit uur roept het Volk mij met luide kreten. En over- tuigd, dat ik met Engeland geen duurzamen Vrede zal ver- werven, dan door aan het Vasteland een krachtig leven bij te zetten, zoo heb ik besloten een Franschen Prins op den Troon van Spanje te plaatsen. De Hollandsche lucht is U niet dienstig, en bovendien kan Holland zich van zijn diep verval niet meer opbeuren. Het is niet mogelijk, hetzij het al dan niet Vrede worde, dat dit Land zich onder dien dwarlwind der wereld staande houde 2). Daarom heb ik in die gesteldheid der dingen, voor de Spaansche Kroon aan u gedacht. Gij zult de Souverein zijn van een edel Volk, ") 1ovis nonarantz, Docem, historiquer, IL, 290 suiv. 2) »D’ailleurs la Hollande ne saurait sortir de ses ruines. Dans le tour- billon du monde que la paix ait lien ow mom, il n’y a paa de moyen, pour quelle se soutienne. Dans cetto situation des choses, je pense A vons ponr le tröne d’Eapagne.” 296 van elf millioenen onderdanen en van belangrijke Kolonien, Met zuinigheid en bedrijvigheid kan Spanje 60,000 man onder de wapenen houden en 50 schepen in zijne havens. Antwoord mij ronduit wat u van dit voorstel dunkt 1). Gij begrijpt dat dit nog maar een ontwerp is, en dat, schoon ik honderd duizend man in Spanje te velde heb, het wel mogelijk is, uithoofde van nog onvoorziene omstandigheden, dat ik hetzij terstond opruk en alles in veertien dagen zijn beslag krijgt, of wel, dat ik langzaam te werk ga en dater eenige maanden lang aan besteed zullen moeten worden. Antwoord mij dus stellig of gij het zult aannemen als ik u tot’ Koning van Spanje benoem? kan ik alsdan op u reke- nen 2)? En daar het zou kunnen gebeuren dat uw koerier mij niet meer te Parijs vond, zoodat hij dan Spauje zou moeten doorkruisen te midden van allerlei kansen die sich niet laten voorzien, vraag ik u tot antwoord enkel twee woorden: ik heb uwen brief van dien datum ontvangen, daarop zeg ik ja, en in dat geval reken ik er op dat gi zult doen wat ik mogt verlangen; of wel neen, hetgeen zooveel zal beduiden dat gij mijn voorstel niet beaamt ®). Daarna kunt gij een’ brief schrijven, waarin gij in bijzon- derheden uwe denkbeelden uiteen zet omtrent hetgeen gi wenscht, en gij kunt u daartoe van het adres van uwe vrouw te Parijs, bedienen. Ben ik daar, zoo zal zij mij dien overhandigen, en anders zendt zij u dien terug. Ver- trouw deze zaak aan niemand, en spreek bid ik u, aan geen mensch over den inhoud van dezen brief; want men 1) „Röpondez-moi eatögoriquement quelle est votre opinion sur ca projek.” 3) »Röpondez-moi catgoriquement : si je vous nomme Roi d’Espagne, Vagrdez vons? puis-je compter sur vons?” %) „Röponder-moi senlement ces denz mots. j'ai regn votre lettre de tel joar, je reponds owi, ot alora je compterai que vous forez or que je vondrai; au bien non” enz. Docum, hisloriques, II, 292. 297 behoort eene zaak volbragt te hebben v66r men bekennen kan daaraan gedacht te hebben,” enz. Hoe meent men dat Lopewisk bij het ontvangen dezer regelen, te moede was? Hij was niet minder daarover ver- ontwaardigd dan verbaasd. Koning KAREL Iv had zich immers gehaast, hem diplomatische blijken van genegenheid te geven. Hij sloeg derhalve waroLzons voorstel glad en met nadruk af. „Ik ben, zeide hij, geen Gouverneur van eene Pro- vincie 1). Een .Koning kan niet bevorderd worden, of het moest in den Hemel zijn: hier op Aarde staan zij alle ge- lijk. Met welk regt zou ik van een ander Volk den eed van getrouwheid kunnen vergen, indien ik zelf ontrouw wierd aan den eed dien ik bij het beklimmen van den Troon, aan Holland gedaan heb 2)?” Zoo Iuidde het antwoord dat hij op een voorstel gaf, in zijne oogen even onstaatkundig als schandelijk en onregtvaardig, — maar dat hem tevens in. den argwaan van NAPOLEONS inzigten omtrent Holland zelf versterkte. Intusschen hadden in onze Diplomatie 200 groote veran- deringen plaats gevonden, dat de verwisseling van personeel wel een ommekeer mogt heeten. Met de erkenning van het Koningschap door Keizer ALexanper en den Koning van Pruissen te Tilsit, en met de door den Keizer van Oostenrijk betoonde bereidwilligheid in het bevestigen van den Heer DE FELTZ op zijnen post 3), moesten de Gezantschappen van Petersburg, Berlijn en Weenen vervuld worden; terwijl de hooge jaren van den Minister BRANTSEN en zijn heimwee 2) »Je ne snis pas un Gouverncur de Provinco. II n’y a pas d’autre pro- motion pour un Roi que celle du eiel, ils sont tous egaux.” 2) Docum. historiques, 11, 298: »une propoeition qu’il regardait comme impolitigne, injuste et hontense.” 3) Deze bleef echter slechts tot 28 Julij 1808, den Secretaris van Legatie rutvor, als Zaakgelastigde achterlatende. — In Engeland hield men dit voor een rappel. Supplöment au Journal Politigwe de Leyde, 6 September 1808. 298 naar Gelderland, op het behoorlijik bezetten van de open- vallende waardigheid te Parijs, bedacht moesten maken; — en wel na het voorval met den General DUMoncsAau in overleg met den Keizer, voor 't minst met TALLEYBAND. Stockholm kon ledig blijven, nadat GUsTaAF ADOLF zijn’ Vertegenwoordiger uit ’sHage als nutteloos had teruggeroe- pen 1), — en LODEwWIIK gedrongen was geworden tegen Zwe- den, Bondgenoot van Engeland, gelijke verbodsmaatregelen uit te vaardigen 2). Hij had zich zelfa wegens het gebeurde met den Graaf v. LÖWENHIELM, gehaast aan de zending van WESTREENEN VAN THEMAAT welstaanshalve een vinde te maken 8); hoewel die Gezant persoonlijk bij den excentri- schen, maar veelzins achtingwaardigen Monarch van het Noorden, met onderscheiding werd bejegend, — niettegen- staande WESTRERNEN’S ontwijfelbare Gallomanie #). Doch wij keeren tot de voordragi der personen terug, die voor de straks gemelde Legatiön het meest in aanmerking kwamen, — en over welke de Minister VAN DER GOES met BRANTSEN, of de Koning zelf met dezen in gedachtenwisseling was ge- treden. „Zou SPAEN VAN VOORSTONDE hier (te Parijs) niet op zijne plaats zijn,” vroeg BRANTSBN, die na het onsange- naam tooneel met den Keizer over den Generaal Dumon- ogau, onherroepelijk bij het besluit bleef om naar het Va- derland terug te keeren; spAEN is een aanzienlijk, beschaafd 1) «Comme 8. M. n’a pas vo d’ntilit6 ni de besoin d’entretenir une misicn & La Haye, Elle a rappel6 le Comte vr söwennıeim. (Offeiele verklaring, vermeld in de dep&che van Rzınuorp uit Hamburg, 18 April 1806). 2) Decreet van 18 Januarij 1808. (Journal Politigue de Layde, 22 Janvier). 3) De Koniag uit Aken aan van DER GOks, 23 Augustus 1806: »J’ai rou votre lettre du 16 Aoft, relative au Comte DE LÖwENHIELM, Emvoyd-esira- ordinaire de Ja Conr de Sudde, et A Monsieur VESTRENEN THEMAAT. Je vous antoriso A acorder les passeporta demandss par ’Envoy6 do Sudde, et quant & Monsieur THEMAAT, on peut fort bien expödier sen lettres de rappel; ei il n'est nullement besoin de Pancien Goureraement pout cela,” car. 4) (sraIck van LINsCHOTEN) Fertranie Briefe u, ». w., I, 49. 299 man en die alle vereischten vereenigt !). De Minister cuan- PachY heeft hem (tijdens zijn Gezantschap te Weenen) ge- kend en was met hem op een goeden voet; ik meen dat hijj zich met den Heer pe LA RocHzroucavLr ook wel ver- staat.” Zoo schreef de eene Gelderschman over den ander, den 23 Julij 1806, en zeker, wie de dep£ches van onzen Gezant bij het Hof van Oostenrijk van sPazNn opslaat, zal bevinden dat die Diplomaat naauwkeurig onderrigt was van veel wat voor de meesten zorgvuldig verborgen werd gehou- den 2). Doch zoolang de hoop op een gunstigen afloop van de toen beproefde Negotiatie met Engeland, niet was opge- geven, mogt BRANTSEN voor het geval dat de Vrede tot stand scheen te zullen komen, Frankrijk niet verlaten ®), en tot- dat hij eindelijk in het begin van 1808 met de benosming van zijn’ opvolger, zijn ontslag verwierf, vertoonden zich un en dan kapers op de kust; onder deze de hiervoren ge- melde broeder van den Admiraal ver Hu, later tot Minis- ter te Madrid aangesteld. Naar het verhaal van den Com- mandeur zelf, had opzwisk tusschen hem en de keuze van den Generaal DUMONcEAU geaarzeld, en kwam het BRANTSEN voor, dat vz& HusLL de Legatie niet zou hebben gewei- gerd +). — Eenige jaren geleden, waren sommigen nog van vordeel 5), dat zoo ons Land slechts stipt de verbindtenis- 1) »C’est un homme comme il faut et ayant toutes les qualit&s requises.” %) Zie Bülage XXIV (depiches van 14, 21, 28 Maart 1807) bl. 97 volg. 3) «Puisque ’Emperear ne vent pas me donner conge, ot que malgre que je ne suis rien par le fait, Von me traite et considäre comme Ministre dn Rei,” enz. (BRANTSEN aan van DER coss, 27 Julij 1806). 4) Aau van DER com, Au, 1806: »Le fräre de YAmiral, M. ver wvsız vient darriver. — De la maniere qu’il me contait cela, j'ai prösume Wil ne Yaurait pas entidrement rejetd.” #) De eerste Agent van Buitenlandache Betrekkingen in 1798, w. zurs. — Cit Stockholm schreef hij aan van DER Goxs, 6 Febr. 1801, ton hij aldaar Bataafsch Minister was: »Jo crois-remplir mon devoir et sontenir P’honneur de la Repablique en declarant (lorsque les circonstances l’exigent) que sa fidelitö envers 300 sen met Frankrijk aangegaan, nakwam, niets belette in de verhouding tot andere Mogendheden, zich naar eigen inzigt als onafhankelijke Staat te gedragen; nu zou het blijken, dat men niet alleen naar diplomstisch gebruik in tijds te Parijs kennis moest geven wien men aldaar tot Gezant dacht te benoemen, maar dat men zelfs het regt niet behouden had, bij vreemde Hoven Vertegenwoordigers aan te stellen en met zoodanig diplomatisch karakter te bekleeden als men goedvond, zonder ’s Keizers toorn op zich te laden wanneer men hem daarin niet gekend had. „Ik heb, zoo schreef de Minister DE cHAmPacnY uit Milaan den 19 Decamber 1807, aan zijn Hollandschen Ambtgenoot var DER Gors, den brief ontvangen, dien Uwe Exc, mij de eer heeft gedaan tot mij te rigten om mij te verwittigen 1), dat Zijne Majesteit de Koning van Holland de Missiön verlangende te herstellen, die Holland te allen,tijde in Rusland en in Oostenrijk ge- had heeft, “de eerste voor den Maarschalk ver HUELL, en de tweede voor den Heer van HoGenDorP, thans Minis- ter van Oorlog, open hield. Uwe Exec. meldt mij tevens dat die nieuwe Gezanten naar hunne bestemming niet zul- len afreizen alvorens de Koning zich overtuigd hebbe, dat die keuzen aan ziju doorluchtigen Broeder welgevallig zijn. la France est inviolable, que son inter&t lui diete de lui ätre attachee et d’aroir tous les 6gards ponsibles pour elle, mais que 20% indäpendance, comme Pais- sance, ini permet aussi d’agir seule, de contracter et de prendre des engagt- mens, qui ne nuisent pas A la cause commune.” (Verg. deze Geschiedenis, Ile Deel, Ist Stuk, bl. 171). ) Zie Bijlage XXVI, bl. 102 volg. den tekst van -cuampacmr’s brief. — LODEWIJK aan VAN DER GOES uit Utrecht, © December 1807: »Vons hai manderez (aan den Heer DB CHAMPAGNY) qu’ayant besoin pour lea intdröts da Pays, d’envoyer des Ministres & St. Pätersbonrg et A Vienne, j’ai fait cheis du Mardchal VBB-HUBLL et de M. DE HOGENDORP, mais que je ne los ferai partir qu’autant que jo serai instruit que ces choix ne seront pas ddsagrahles & mon fräre; que vons le priez en consögnenee de vons eonnattre ooa- fidentiellement les sentiments de l’Emporeur & ce sujet.” (Archief van DER GOES). 301 Daar gij wenscht, Mijnheer, dat ik u de meening van den Keizer in vertrouwen mededeele, wil ik u niet ontveinzen, dat Zijne Majesteit verwonderd scheen, dat de Koning in de tegenwoordige omstandigheden, van zijn persoon zoowel den Minister van Oorlog als’den Maarschalk ver HURLL ver- wijderde, die immers met veel meer nut tot het bestier der krijgeverrigtingen ter Zee werkzaam schijnt te kunnen zijn, dan om den post van Minister des Konings in Rusland te ver- vullen. Bovendien komt het Z. M. voor, dat de hoedanigheid van Minister-Flenipotentiaris met die van Maarschalk niet voegzaam te vereenigen is. Ik treed bij Uwe Exc. in die bjj- zonderheden enkel en alleen om op den brief dien zij mij de eer deed mij te schrijven, te antwoorden,, daar ik reden heb te gelooven dat Zijne Keizerlijke Majesteit Hoogstdeszelfs denk- wijze regelregt aan den Koning zijn Broeder heeft doen ken- nen.” De loop dien deze vrij onbeduidende zaak genomen had, zou niet het vertrek van den Admiraal ver HuELL naar Pe- tersburg, maar het dubbel ontslag van BRANTSEN en VAN DER GOES zelf, met de zending van sıx naar Rusland en van den begunstigden Vlootroogd tot Ambassadeur verheven, naar Parijs, ten gevolge hebben. Er had hier weder eene afwisseling van haastige, overijlde en strijdige besluiten plaats gevonden, die, terwijl de Koning zich te Utrecht en de Minister van Buitenlandsche Zaken te ’sHage bevond, alligt misverstand na zich sleepten. Eerst had LopEwIsK gewild, dat VER HUELL en HOGENDORP dadelijk zonder zelfs het ant- woord uit Petersburg en Weenen te verbeiden, derwaarts zouden vertrekken, en zich inmiddels als bijzondere personen op reis begeven, 'totdat hun de noodige stukken zouden worden overhandigd, om alsdan oflieißel op te treden 1). 3) „Monsiear VAN DER GOES, je vous charge de dire aux deux Ministres destines pour les missions de Ptersbourg ei de Pienne, que mon intention est qwils partent le plulöt possible poor leurs destinations, sans aftendre la r&ponse de ces enpilalen: arranger tous les preparatifs avec cux, anan! de 302 Maar twee dagen later, had de Koning zich bezonnen, en nu zouden de beide Gezanten niet afreizen vö6r men het antwoord had op den brief, welken van DER Goxs last ont- ving aan CHAMPAGNY t6 schrijven, terwijl nogtans de Mini- steriön van Marine en Oorlog door andere titularissen zonden worden bezet, wier namen evenwel tot na het antwoord van CHAMPAGNY, onbekend moesten blijven 1). Maar dit schrüven van den Franschen Staateman uit Italie, liet zich te lang wachten, en zoo behelsden dus de dagbladen de werkelijke benoeming van VER HUBLL en HOGENDORP, tegelijk met die van den Opper-Stalmeester DB CAULATNOOURT en van den jongeren vam napem tot Ministers-Plenipotentiarissen te Napels en te Kassel, v66r' nAPoLBons goed- of afkeuring alhier bekend was. Dit was te meer bedenkelijk, omdat de verwijdering van den Admirsal VER HUELL in LODEWIIKB bedoeling eene ongenade was 2), en omdat van hem, zoowel als van den Generaal van HOGERDORP op eene lijst van can didaten voor het Gezantschap te Parijs, nagenoeg gelüktijdig de rede was geweest 8). — Wat ten Hove in Holland omging, oenir (uit *s Hage naar Utrecht). Jis pourront faire le voyage comme parli- enliers” ons. (30 November 1807). 1) 2 Dooember 1807. 2) Ook in het Lever en karakter var c. n. Graaf ven nusız, II, 106, wordt de benoeming tot Gezant als »eeue soort van verbanniug’” gescheist. »De Koning wilde ontslagen zün van züne vrijpostigheid.” 3) BRANTSEN aan YAN DER Gozs, 19 October 1807: »De Admiral V. i. schreef hij, voor zün person, »honding en verkleefäheid aan den K. (Keiser of Koning?) wel, maar de man most in dat vak bertwurd worden. De twerde, die U genoemd is H. (HOGENDORF), vervolgde BRANTSEN, wis er in "4 geherl miet goed oe onder geemerlei aspect, en de derde van L. (ram ıeroxa?) is personeel wiet gemaskt voor dit Tand, en zon hei ook velstrokt weigerm.” BRANTSEN zelf dacht nog aan WOLTKRS VAN DE POLL, »cen man van falen em een’ Amsterdammer;” en aan den zoon van VAN REEDE van Berlin (ran den Gezant der Nederlandsohe Repablick aldaar tot 1796), »een man in de eur van zijn jengd, een man van geboorte, goede houding, zeer bezadigd en bij con good verstand wäl onderleid.” 303 lekte door allerlei kanalen in Frankrijk spoedig uit; achter- volgens had LoDEwIsK zich verpligt gezien, vreemdelingen, die dit voor hem niet waren, en wien hij een niet zelden misbruikt vertrouwen geschonken had, of die zelf ontevreden de dienst des Konings hadden verlaten, voor het hoofd te stooten. En nu in hunne dwaze aanmatiging of oneerlijkheid teleurgesteld, vervulden zij de Keizerlijke Residentie met hunnen achterklap tegen hunnen gewezen Heer, die een ondankbare, slechte Franschman zou geworden zijn, en tegen diens Engelschgezinde Raadslieden. Had 1.0DBwIsK reeds kort na de aanvaarding der Regering, den Admiraal van te sterke ingenomenheid met de Keizerlijke Politiek verdacht en werd hij in die opvatting meer en meer, ook door vER HUELL’S onverholen bestrijding van ’sKonings meening in den Minis- terraad teregt of te onregt versterkt, — genoeg, al wat den Vlootvoogd in Holland kon schaden, verhoogde zijne waarde te Parijs; — en hetgeen niemand had vermoed en LODEWIIK zelf hoogst onaangenaam moest zijn, zou eensklaps op NAro- ıeons bevel geschieden. „De Keizer is misnoegd, meldde BRANTSEN op Nieuwjaars- dag van 1808, dat de Koning veR HUELL eene zoo afgelegen Missie als die van Petersburg heeft opgedragen 1).’” Op het berigt, dat zoowel de Admiraal als van HOGENDoRP beide reeds naar hunne bestemming waren vertrokken, vroeg hij welke dringende zaken er dan bij de Hoven van Rusland en van Oostenrijk te verhandelen waren, om een zoo gewel- digen haast te maken. — Of had men zich van die lastige,. twistzieke lieden willen ontslaan en hen daarom verwijderd 2)? Uit vertrouwelijke mededeelingen wist BRANTSEN wat er on- langs in den Raad van Ministers was voorgevallen, en zelfs vreeınde Diplomaten hadden hem de geheele toedragt der zaak verhaald. Men ondervond nu de gevolgen van de on- beraden handeling die den Keizer had vertoornd: tot hiertoe draafde men, nu scheen men voortaan te willen rennen 3). Doch niet alleen keurde naroL£on de verwijdering van vaR HUVeLL af: hij gedoogde ook niet, dat CAULAINoOURT, de broeder van den Hertog van Vicence, als Gezant naar Na- pels ging: geene Franschen mogten bij Vorsten van het Keizerlijk Huis geacerediteerd worden: dit kon tot allerlei intrigues, 200 niet tot schadelijke zamenspanning of ver- standhouding leiden +). — En nu zou de ontknooping ras 1) »L’Empereur n’est pas content de ce que le Roi a envoy& vER-HUELL daus uno mission ansei €loignde que Peierabourg.” (Aan VAN DER com). 2) Aan van DER core, 27 December 1807: »Vous me dites que Measicurs VER-HUELL et DE HOGENDORP sont d&jä partis pour leur destination, mais qu’est-oe qu’il y a done de si pressant A faire A c&s Conrs pour que ce döpart ait dü &tre ai pröcipit6? ou est-ce pour Eloigner les gquerelleurs ?" 3) BRANTSEN aan VAN DER cOEs, 4 Januarij 1808: vmais il parait quer lien @aller am tröt, Yon commence A aller au galop.” 4) »L’Empereur n’est pas content enoore de l’envoi de cauLamcouer 8 Naples; il ne vent pas que des Frangais soyent envoyds en mission chez des Prinees qui sont de la famille Impörinle, — Cela pent donner lien A d’intrigues,” ee. (Aan van DER aoxs, 5 Januarij 1808). 305 volgen. „Vier of vijf dagen geleden, zoo berigtte BRANT- sen, ontving ik van den Maarschalk ver HURLL een’ brief uit Coblentz gedagteekend, en gister avond te 5 ure, te weten den 4 Januarij 1808, een nader schrijven uit Straats- burg, waarin hij meldt dat de Koning !) zijn reisplan ver- anderd en hem gelast had zich naar Parijs te begeven, waar hij tot mijn opvolger benoemd was; verlangende te weten of hi) als naar gewoonte, bij mij zijn intrek kon nemen?” Zoo stond dan de nieuwe Ambassadeur daags daarna werkelijk in het Hötel der Hollandsche Legatie, terwijl BRANISEN in afwachting der aanstaande geloofsbrieven van VER HURLL, zooveel de zwakke staat zijner gezondheid toe- liet, de noodige aanstalten maakte tot zijn vertrek; in de eerste plants, tot het verkrijgen van de vereischte af- scheidsgehooren en het afleggen van andere officiele of wel- levendheids-bezoeken 2). De Grijsaard die geen dag langer zijne wedde begeerde te trekken dan hij in 's Lands dienst werkzaam vorderen kon ®), was in weerwil van zijn hoogen leeftijd, eerlang van al den last van het onvermijdelijk ceremonieel out- heven. „Het gehoor bij den Keizer, zoo meldde hij reeds den 20° Januarij, alsmede bij de Keizerin, heeft jongst- leden Zondag plaats gehad; het duurde zeer lang, en was jegens mij zeer heusch; maar voor ’t overige had het wel wat van zekere audientie, die u nog heugen zal #). Zoo %) Niet onnatuurlijk is de vergissing door BRANTSEN in hasst schrüjvende begaan „que PEmpereur (dsarna doorgeschrapt en in de plaats gosteld Ze Roi) Iui arait ordonne de changer de ronte” enz. Aan YAN DER Goks, 5 Januarij 1808. 2) „D’ailleors dans une maison montee comme Ia mienne, merkte hij aan, om n’en sort pas comme d’ane anberge ol Yon a pass6 la nait.” (Aan van DER cors, 8 Jannarij 1808). 3) „Je ne vonx pas reator sans ätre payd el je ne veux pas &ire pay6 sans faire des fonetions.” (Aan van DER @0ns, 15 Januarij 1808), 4) »Toen de Baron’ v. watspuRG, Minister von Hesson-Kassel , züne andientie 20 5 ) 306 wat ongeveer hetzelfde heeft men den Ambassadeur (vr HUELL) toegevoegd. Op last des Keizers heeft hij een koerier afgezonden om dit deu Koning over te brengen, en van mijnen kant heb ik insgelijks daarvan berigt gegeven, volledig eu zonder eenige bijzonderheid te verzwijgen. Over alles is men misnoegd, en inderdaad gaan de zaken slecht; ik stort er geene tranen over omdat men niet wil dat ik weene, maar ınijn gemoed is over de toekomst bekneld }).” Zoo stortte de oude man zijn hart uit bij den Minister die gelijktijdig met hem, voor goed het tooneel der Diplomatie had verlaten; de een zoowel als de ander bedrogen in de verwachting, dat met het Koningschap, voor het ge- teisterd Vaderland rustiger dagen zouden aanbreken. Doch VAN DER GOES in LODEWIIKS onmiddellijke nabijheid en in dagelijksche, regelregte aanraking met den even voortvaren- den als opvliegenden en ietwat wispelturigen Monarch, had bovendien in den jongsten tijd menige persoonlijke reden van beklag, die hem ten laatste noopten zijn ontelag te verzoeken en af te treden. — Een oogenblik had ook bij zijne gedachten over de Parijsche Legatie laten gaan; maar BRANTSKN, die wist dat de Hollandsche Minister bij het Hof der Tuilerien, in niet al te goeden reuk stond, had hem die rondborstig ontraden 2). Stokstijf evenwel en on- handelbaar had van DER GoRs zich in de verhonding tot Frankrijk nooit, betoond; hij had zich in het belang der bij den Keizer had — kort na de ofleiele tijding van hak vertrek van des Engelschen Minister TArLo®, is hij bijna 200 ontrangen gewecst als wij in Januerüj 1805.” (dan van DER ooze, 24 Muart 1806). 1) On est möcontent de tout; — je n’en pleure pas parce qu’on ne ven pas qu’on pleure, mais ji lo cocur serr6 par In perspoativa” (dam van DER Goes, 20 Janusrij 18U8). 3) Aan van Deu aozs, 19 October 1807. »De aprementen van Parüı kunnen voor het personcel wel gevallen, ımaar het is #0/ desagrementen, hat mötier van Minister uit te oefenen.” 807 goede zaak zoowel onder het min of meer democratisch Uit- voerend Bewind, als daarna onder het aristocratisch Staats- bewind, de verdrietelijkheden der portefeuille van Buiten- landsche Zaken laten welgevallen; hij had vervolgens in den toekomstigen Raadpensionaris, den „redder van het Vader- land’’ ontwaard !), wien al wat eerlijk en brasf dacht, met hem wmoest wenschen, aan ’t hoofd der zaken geplaatst te zien. Het behoud van onze „politieke existentie” maakte het, volgens hem, tot een gebiedende noodzakelijkheid, ter goede trouw den Staatseman te onderschragen, die ’sKei- zers vertrouwen genoot. Maar slechts anderhalf jaar daarna, had hij die hoop laten varen en deze met eene nieuwe be- goocheling verwisseld; hij schikte zich naar de verandering van Regeringsvorm, welke de versleten rigting moest ver- vangen, — en die door de onweörstaanbare magt der ge- beurtenissen, door den drang der tijden eene behoefte was geworden 2). Zoo had dan ook van DER Gors elk ver- zet ongeraden achtende, het Koningschap omhelsd, maar nooit had zijne regtschapenheid den afkeer van de Fransche slechtheden („canailleries” noemde hij ze) kunnen ontvein- zen; en zoo hadden dus in het bijna tienjarig Ministerie door hem bekleed, zijne benijders en verklikkers te Parijs vrij spel gehad. Hoe veel leeds hij nn en dan, in stilte verkropte, is ons meer dan eens gebleken; maar wat hem 2) Aan ScHnmmELrEnNıncK, 2 October 1804. 