title: Verhandeling over eene nieuwe wijze, om de hardnekkigste ziekten, die haare zitplaats in den onderbuik hebben, voornaamlijk de hijpochondrie, zeker en in den grond te genezen : Verhandeling over de verstoppingen des onderbuiks, en nieuwe wijze om dezelve zeker en in den grond te genezen
creator: Koning, W. J. de
text: Menigmaal vruchtloos gebruikt, wordt terwijl de olie van pijnboom, met steenolie, of kashmirsche olie, geholpeld, of waarin al deze zenuwmiddelen en meer zekerheid vragen vergeefs gebruikt werden, en het billeen extra at-fleier op schaandevoet wonderen deed. Het is verder bekend, dat vele middelen, enkel door hun samenstelling, krachtloos en zelfs nadelig kunnen zijn, welke eerst vermengd zijnde heilzaam worden, en dat anderen alleen door een wel gekozen vereeniging merkbaar krachtiger gemaakt worden. De heer BALDINGER heeft ons verschillende navolgswaardige voorbeelden van samenbestanden gegeven, welke bij elkander gemengd krachtiger werken. Wie zou kunnen geloven, zonder het ondervonden te hebben, dat de wijngeest de vitriololie, de zwavel het rotte kruid en het kwikzilver in kragten verminderen, dat de purgeer- en braakmiddelen met een gering bijvoegsel van salpeter ongeveer in derzelver werking versterkt worden, en dat een paar drachmen bitterzout in zijn natuurlijke oplossing bijna even zo sterker en veeltijds sterker werken kan, dan driemaal zo veel van hetzelfde zout, als het in gemeen water opgelost is? Welke Geneesheer kent de innerlijke bestanddeelen, de bijzondere werking van zijn middeltje zo nauwkeurig, dat hij kan verzekeren, dat het op dit of dat geval onfeilbaar gepast moet zijn, en hetzelfde, zonder enige bijvoeging, volstrekt uit den weg zal ruimen? Hoe veel minder zal hij in een verborgen ziekte daarin blazen, in de welke men dikwijls nauwlijks kan raden, hoe veelerlei oorzaken en welken van dezelfen voornaamlijk gelegenheid gegeven hebben, of onder welke voorwaarden, in welke betrekking en in welk opzicht zij tot een hoofd oorzaak word, en welk een soort van eigendom of andere verhouding of. Si 232 ernstmerk borgen gebreken, of wat voor een mengsel van kwaadvogtigheden er bij plaats hebben ? Hoe dik- wijls hebben wij geen gebreken te bestrijden, die volstrekt strijdig tegen elkaar zijn? Hoe dik- wijls moeten wij bij voorbeeld zuur en verrotting te gelijk, hier flauw en daar gefaneerd en droogvezels, hier traag en stremmend en daar al te dun en driftig bloed in aanmerking nemen ? Ik befluit dat, dat een te verre getrokken eenvoudigheid, of de angstvallige keuze van niet meer dan het een of ander eenvoudig middeltje, in zo ver men niet bedoelt, proeven daar mee te doen, (die zeker menigen Lijder ongelegen zouden komen,) of dat men op deszelfs bijzondere kracht in bepaalde gevallen niet kan staan maken, niet minder en dik- wijls meer te misprijzen is, dat de kunstige, schoon met voldoende specialist overladen recepten. Men zal echter ligt begrijpen, dat ik hier niet wil spreken van het verbazend samenstel van ingredienten zonder kunde of oordeel gekozen, die in vele Apothekers boeken, tot schande der oudheid, overgebleven zijn. ZESDE HOOFDSTUK. Van het gebruik der andere gewone visceraalmiddelen. Flo zeer de werking der visceraalmiddelen bevorderd word, wanneer men dezelven in kleintjes gebruikt, en hoe zeker het ook is, dat tegen de boven beschreven hardnekkige voorwaarden van Infarctus; zonder deze manier, niets uitgevoerd kan, worden, zo fluit dezelve echter de gewone geneeswijze niet wit. Daar zijn zelfs gevallen, in de welken men de kleintjes gevoeglijk kan ontberen. Zo heb ik de niet verouderde, te taamje, lijmaklige en zwartgallige Infarctus meer dan honderdmaal, zonder hulp van dezelven, overweldigd. Doch in de meeste de gevallen gaat men het veiligste, wanneer men de eene geneeswijze door de andere ondersteunt, of wanneer men de visceraalmiddelen in beiderlei giftigste, een gepaste leefregel mede gerekend, tegelijk of beurtelings laat nemen. Uit de lijst der kwaliteit, en uit de beschrijving van haar wijze van werken zal men zien, dat de meesten van dezelven, na behoorlijke bereiding, op de gewone wijze voorgeschreven kunnen worden. De keus voor elke bijzondere omstandigheid geschikt, en waarvan ik een korte aanleiding gegeven heb, laat ik over aan de kunde der Geneesheeren, welken ook op de verschillende gesteldheid des lichaams in het algemeen, en der maag in het bijzonder moeten letten. Ik laat hier toe sterke afkookspoeder of extraten daar uit gereed maken, en deze in elixirs, conserveer of pillen geven. Ook laat ik de teedere toppen van dergelijke zorgvuldig gedroogde kruiden of anders de wortels tot poeder maken, en met fijne roep of met een conserveer gebruiken. Deze mengsels maak ik sterker door bijvoeging van zwaar prikkelende zouten, die den taai samenhang der stammen kunnen scheiden, of vermeerder der zelve kracht door bijgevoegde oplossende of tevens zenuw versterkende gomharsten. Men kookt bij voorbeeld zes lood kleingesneden papenkruid, duizendblad, duvelkervel of drieblad, witte aneldoorn of valkruid, en guichelheil, verhälde drie lood in vier mengelen water, bijna tot op de helft, wringt het sterker door een doek, ontbindt daarin twee oncen wonderzout van Glauber en zes of acht oncen oxymel, en neemt des morgens twee of driemaal, en voor dat men naar bed gaat een theekopje vol daarvan. De volgende bereiding is nog sterker, en men kan ze, zo wel als de bovenstaande, zelf klaar maken. Men neemt even zo veel van dezelfde kruiden, stamp ze in eenen ijzeren vijzel, er tevens een weinig witte wijn bij gietende; dat alles wel samen mengend, hebbende, laat men het zo lang op een warme plaats vallen, tot dat men de eerste aanwijzingen van gisting begint te bespeuren, welke men ook kan bevorderen door er eenig gistend middel bij te doen. Zodra deze zich ontdekt door het opkomen van eenige blaasjes en eenen zwavelachtigen reuk, mengt men er ten eersten, om het verder gisten te verhinderen, een genoegzame hoeveelheid van het koud geworden afgekookte van dezelfde, doch droge speciaal, die vooraf met witte wijn wel getrokken zijn, nevens drie of vier handvol gekneusde koriander of eens zo veel ge scheurde gele wortelen daar onder, vult hiermee eenen pot tot op een vierde, en zet denzelfde wel voorzien met een deksel, en met een geperste papier dicht gemaakt, in den oven, na dat er het brood eenigen tijd witgenomen is. Men laat er het zes uur in staan, perst dan het sap wit, mengt het met drie of vier oncel Frederikszout, of met gewijntfend wijnzout, en laat het dan in een aarden pot zakelijk uitwassen, tot dat het bijna de dikte van honing bekomen heeft. Men neemt hier van twee of driemaal daags telkens twee of drie lepels vol. Zulke Lijders, die er gelegenheid toe hebben, kunnen, in plaats van het in den oven te zetten, het nur van het gewijntfend wijnzout in de zwaarmoedigheid, melancholie en hypochondrie, die uit vuiligheid in de darmen en verstoppingen van de darmen in den onderbuik ontstaan, aangetoond hebben. Gevoelige lieden, die deze zouten en sapjes niet kunnen verdragen, raad ik, dezelfde in een afgekookte van water te gebruiken. (KR) De grote voordeelen der extra's en waters op de gemelde wijze bereid, vallen al te duidelijk in het oog; dat men daar aan zou twijfelen, zelfs de overhaalde waters uit reuk- en smaakloze speciaal, die reeds lang als werkloos afgekeurd zijn, verkrijgen door de voorafgaande gisting genezende kragten, welken niet te verwerpen zijn, en die men reeds door de reuk en de smaak ontdekt. Mijn overleden vader beklaagde dikwijls het lot van een braaf man, die, zonder gewistzug, enkel met zulke na de gisting gebrande waters ongekomen, genezingen gedaan had, en zelfs ongeneeslijke zweren genas, dezelfde melk gemengd gevende. Hij moest deswegen een zware boete betalen, nadat de vergrande Geneesheeren zijn grote voorraad van twintig soorten onschuldige waters zegevierend op de straat gegoten hadden. Nog onlangs verzekerde men mij, dat een pintje pietjesheliewater onder de gisting overhaald, waarbij een lood hartshoorn, zes drachmes salpeter, evenzo veel wijnsteenroom en ten slotte ———| 237 Tot de elixirs laat ik bij voorbeeld twee oncen van het extra van roomcake of papenkruid, e.z.v., en halfzo veel ammoniak gom en drie oncen van het vocht van fijne wijnsteen, in vijf oncen pepermunt- of kaneelwater oplossen, en daarvan twee of driemaal een lepel vol daarvan nemen. Als men het nog sterker wil hebben, kan men onder elken lepel vol ro of 12 druppels van het tinctuur van spuugglas van THEDEN mengen. In lichte gevallen kan het maagelixir van KLEIN of HORFMAN, of het Weener en dergelijken met gebladerden wijnthee gemengd, waarbij ik dikwijls een weinig van mijne siroop van rhabarber voeg, (welke uit sap van hier te land gegroeide rhabarber wortelen kruid gemaakt word,) gebruikt worden. De flikbrokjes laat ik uit extra ten en poeders met de verzagende conefl en oranje siroop vervaardigen, en lepeltjes nemen. Het poeder van guichelheil laat ik met het uitgeperste, en een weinig verdikte sap van het kruid, met gekookte duizendbeenen, en met het sap van jene verbeeld tot een conefl mengen, en op dezelfde wijze, met deszelfs overhaald water, voornamelijk voor de water-, en geelzucht en krankzinnigheid gebruiken. De visceraalpillen kunnen var duivelsdrek, of galbanum, ammoniak en quinine gom, uit behoorlijk bereide extracten van gezegende distel, guichelheil, wolverlei of andoorn en charrie oplossing van fala ammoniak gedaan zijn, in zware toestanden der paarden een spoedige hulp toegebracht heeft, waar tegen het gemeen pieterfeliewater weinig had geholpen. Latouw gemaakt en dagelijks tot lood gebruikt worden. Naar omstandigheden, doe ik bij en weliswaar, wortel, kinine, scheerling, waterig extract van aloe of van knoflook en kalomel, en raad ik eenige lepels vol van de meer of minder geestrijke, na begonnen gistingsproces overgehaalde waters daarop te nemen, waarbij het water tartarisch soda gemengd, of waarin tartarische zouten opgelost is. Zedert eenigen tijd laat ik de gemelde hartogentegewijd gommen, waarbij ik het vierde deel jalappenharst doe, met het gelukkigste gevolg, in de gedaante van een zeep, gebruiken, welke zij door de oplossing in een scherpe loog van spijkglass worden. De Dissertatie van den heer BUCHNER, de gummatibus et resinis in saporem converteundis heeft mij op die gedachte gebracht, alwaar, wordt opgegeven de bereiding van een zeep van de harst van jalappen of gommei guttae in gewone meesteressap opgelost, die tot 30 graïn genomen, geen ontlaating, en in plaats van walging, eetlust verwekt heeft en des niettegenstaande een knoestvormig kliergezwel, in korte tijd heeft doen verdwijnen. Het is niet te begrijpen dat de krachten der in zeep veranderde gomharstens zeer vermeerderd worden, als er door de loog van spijkglass deszelfs zwavel in goede menigte mee vermengd wordt, gelijk in mijn mengzels. De loogzouten die er zich bijvoegen, zijn op zichzelf reeds sterke oplossende middelen. Zij hebben, verfcheld bedaagde Lijders. In 239 Die aan de film meenden te zijken, gered, wanneer zij bij voorbeeld de wijnsteenolie of den piasgegenigen geest van fala amoniak, met water verdund, doorzwolgen, en zich daar mee gorgelden. Volgens de proeven met de slijmer en pituita, ook buiten het lichaam genomen, kan derzelfde taaijen samenhang door dezelfde zouten, doch het beste door de loog van spiegels snel en volkomen losgemaakt worden. Door de gemelde Kunstgreep, kunnen de veelvermogende sherpbijtende zouten, de zeer sterke werkende harzen en zwavel van antimonie of spiegels, zonder enige ongezondheid in de eerste en tweede wegen te verwekken, in een merklijke menigte bij het bloed gemengd worden en aldaar derzelfde zeepachtige kracht zichtelijk en nog meer sterkt oefenen. Ik zou in de daad geen middel weten te bedenken, hetwelk het coagulum van het bloed zo krachtig oplost, de lymfoefpoediger verbetert, en de verstopping der kleine vaten wegneemt, en de werking van spiegels van de DEN in alle gevallen overtreft. Gedurende den korten tijd, waarin ik het heb gebruikt, heb ik, met anderen, van de beschreven pillen, waarin het een voornaam inmengsel uitmaakt, zulke gelukkige en spoedige uitwerkingen ondervonden, voornaamlijk in kwaadde overblijfselen van koorts, en verstopping der ingewanden en klieren, in de daar uit ontstane waterzweet. Zo in den kramphoest, in hardnekkige derdaagse koortsen en kropzweken, waarin zij als een onfeilbaar geneesmiddel aan te merken zijn, als zij met kwikzilver en wolfswortelen gemengd worden, dat ik hartelijk wensch, dat vele Geneesheeren van deze hunne aalgeprezen deugd overtuigd mogten worden. Het extract van woordeelmoet gelijk ik reeds aangemerkt heb, uit verscheidelijk kruid en door de begonnen gisting bereid worden, wanneer het de werking van het aftrekzalfpoeder enigszins zal evenaren. Ik heb van het extract van valeriaan geen melding gemaakt, wijl het dagelijks tot een lood gegeven, altijd zonder vrucht is geweest. De grote hoeveelheid van doordringend zout, hers welk de roomse saad bevat, en dat inzonderheid de ontstellingen der gal verbetert, en door mij onder de leefregelkundige middelen nader bepaald zal worden, heeft mij bewogen, om deszelfs extract in de apotheken in te voeren, en proeven daar mee te nemen tegen de, zo wel in langdurige, als heete ziekte. Woedende groene en zwarte gal, welken gelukkig uitgevallen zijn. Mijn overleden vader heeft reeds het extract van den zwartet nieswortel, dien men van den valfchen wel moet onderscheiden, onder een soort van pillen van Stan. Of BACHER zeer veel en gelukkig resultaat, de infectie, hoewel in ieder geval giften, laten gebruiken en het op dezelfde wijze, als BACHER, alleenlijk met minder omstandigheden, bereid. Het is verwonderens-waardig, hoe bijzonder het op den eindelstomacht. Goede uitwerking, welken de zogenoemde versterkende pillen van BACHER in de waterzucht gehad hebben, schijnt meest daarvan af te hangen, dat dit extract (want het weinige van de myrrhe been) Card. Ben. (daar toe gevoegd, kan in geen aanmerking komen) een bijzondere kracht bezit, om de taamje, vlekvaste, zwartgallige, in de eerste wegen, en zelfs in de vaten opgehoopte vlekvast, als de gewoonlijkeste oorzaak der waterzucht, op te lossen en uit te drijven. Men zie de waarnemingen van den heer BACHER, inzonderheid de 49de, zo zal men vinden, dat het meeste gedeelte dergelijke, schoon niet overal bepaalde, leemachtige ontlastingen, en na deze, de genezing bewerkt heeft. Wil men de krachtige kruiden, bij voorbeeld den an Leon, als poeders voorschrijven, zo moeten alleenlijk de toppen der planten daartoe gebruikt worden. Ik meng dezelven gemeenlijk met het maagpoeder van BIRKMANN, doch de kalfsvoet moet noch te vers, noch te oud zijn. Onder het poeder bedien ik mij meestal de ster oplosende, zacht prikkelende en tevens versterkende en, met de wijnsteenteen vereenigd, zacht afstroomende, en niet verhitte harst van kaaljokum tot een poeder gemaakt. Bij geval ontdekte ik, dat het ongemeen werkzaam is tegen de zwarte gal. Ik schreef eenen grijsaart, welke verlamd was, en dien het Sedlitzer water, in hoe groote eene menigte hij het ook jaren lang gebruikt had, weinig tegen natuurlijks afdreef, een half drachme poeder van quinine harst, met een drachme wijnsteenroom voor, om het zelf alle avondetegenwoordig te gebruiken. Hij had nauwelijks het twee-de poeder genomen, of hij voelde, toen hij wakker werd, eenen vinger tot den stoelgang, waarop eenen menigte afvloeiing van eenen zwarte, pekachtige stoof volgde, welke over drie weken aanhield, doch altijd dagterbleef, wanneer hij het poeder niet gebruikte. Niet lang daarna had ik in de hieronder beschreven algemene ziekte, en op meer in langdurige ziekten, gelegenheid, proeven daar mee te nemen, welken, toen zij bij dertig Lijders den zelfden uitvloei hadden, mij op de gedachten bracht, of niet misschien deze vermenging van wijnsteen en quinine de eigenaardigheid mocht hebben, de gal zwart te verwen. Doch ik zag in het vervolg, dat bij veelen in het eerst ongeverfd, vervolgens zwarte, en dan weer grauwe vuiligheid, onder het aanhoudend gebruik daarvan, uitgeworpen werd. Gemiddeld laat ik een of anderhalf drachme van het gewone poeder van gemelde harst met twee drachmen room van wijnsteen, doch bij al dan niet de afvloeiing der zwarte gal zeer zuur ruikt, met anderhalf drachme magnessia en maar een drachme room van wijnsteen, en een drachme suiker met een citroen geraspen, vermengen, een derde voor dat men naar bed gaat, en het overige des morgens, een paar uren na de klitsvloeistof, in een of twee reizen, en telkens een bekwaam afkooksel van wortelen of anders hui, of ook wel Schwalheimer water, waarin men het gedeelte room van wijnsteen, dat onder het poeder moest komen, langzaam oplost, daarop drinken. In plaats van het gewoonlijk bereide wijnsteen bedien ik mij meestendels, uitgezonderd, wanneer ik door het opbruikken iets goeds denk te bewerken, van de zogenoemde chemie tartarisch fubris, die, gelijk men weet, uit een deel borax en drie of vier delen room van wijnsteen bereid wordt. Want dezelfde werkt sterker in de taaije slijm, bevat minder zuur, en wordt in koud water gemakkelijker opgelost. Naar bevinding meng ik dit poeder met twee en meer granulat van wolfswortel, of een paar granulat van geprepareerde zeeaijvleugel, doch veeltijds met vier of zes granulat van peesjakuanha, of met de hieronder beschreven Sulphur antimonii extemporaneum. MEDIKUS heeft door het gebruik van een mengsel van magnees en wijnsteenroom verscheidenmaal de zwarte gal afgedreven, maar van hoe veel meer kracht moet niet het gemelde samenmengsel zijn; het welk de vaten meer door ringt, sterker af- drijft, en tevens de vogelzuur afhoudt. Uit deze wijze van werken kan men ook verklaren, waarom de dezelfde zulke nuttige diensten in de licham doet. Maar, wanneer dergelijke nauwlijns verdeelbare fijne zig in het gedicht te strek opgehoopt, of de glasagtige Nijm zich daar in vast gezet heeft, zo is dit poeder niet telkens toereikend, maar moet nog door andere middelen ondersteunt, of sterkere in deszelfs plaats gekozen worden. Hier toe dienen de pillen uit de bovengemelde gommen of ook Venitiaanse zeep, uit verdikte osengal en vit, extra van aloe door water bereid. Doch men moet ze met een weinig krachtiger dranken gebruisen, bij voorbeeld met het hier voorbeschreven kruidenmel of kalkwater, daar veel valkruid en bitterzouten onder zijn, het welk men met een verzadigd afkooksel van quina- of fijne faspata zijn. Het zelfde poeder laat ik ook als een losmakkend middel voor en onder het gebruik der naar volgende, deels sterker oplossende en uitdrijvende, en der braakmiddelen gebruiken. Als de bitterheid of zuur is, schrijf ik in plaats van hetzelfde ook wel het maagpoeder van BIRKMANN voor, met een glas vol water van Scheidfchutz, of het in veel water opgelost wijnzout. Als de zwerende en galagtige scherp is, raad ik een glas vol Schwalheimer of Fachinger water om te drinken, nadat men even te voren enige theelepels vol wijnzout met citroenzuur gemengd, ingenomen heeft. Dat de vaste lucht de gegarandeerde, rottendestoffen verbetert, en dat de suiker een verrotting tegenstaande en de zwarte gal oplossende kracht bezit, heeft geen bewijs nodig. Dikwijls laat ik, tot hetzelfde doel, de mixtuur van RIVERIUS met enige druppels braakwijnzout, en ook wel met enige druppels laudanum gemengd, onder het opbruisen, bijlepels vol nemen. Wanneer er een genoegzame kooking van de ziektestoffen voorafgaat,zelfde deels door den stoelgang uitgedreven is, en wanneer de buik niet verstopt is, en men voor het braakmiddel door een weekmakende en kramptstillende klierpest open heeft gemaakt, alsmede de volbloedigheid door een aderlating verminderd is, alsdan vermeerder ik eerst in deze voegen de gift van den braakwijnzout, dat dezelfde een zacht braken en een heilzame ontroering verwekt. Onder de naam van een ziekte, welke de zwarte gal van een taaije voort, en de hardnekkige pituit of de glasagtige Nijm in de eerste wegen met meer kracht en nadruk aanvatten, heb ik mij met het beste gevolg van de navolgenden bediend, van de welken de voorzichtige Geneesheer de zulken kan kiezen, die het best overeenkomen met de omstandigheden. Ik liet namelijk mijn verzagend middel met gumiutte gemengd, of het middel van STÖRK tegen de wormen, bij het welk men het extrautom panchymagogum Crollii in genoegzame hoeveelheid mengt, of een poeder uit 6 tot 10 grein ipekakuanha, 10 tot 20 grein rhabarber of jalappe, en 20 tot 30 grein quajakumharst, en zo veel of eens zo veel fijn geprepareerd room van wijnstokken, viermaal daags nemen; of het poeder van DoweEr, het welk uit een drachme kamfor, een half drachme rauw gesneden glas, en even zo veel openende saffraan van ijzer bereid, en tot twintig grein in een lood oxygemel genomen wordt, gebruiken; of ik verkies het volgende poeder: Neem tien tot vijftien grein met suiker en wat kamfer wel gewreven kamfor, vijf grein van de even een behandeld harst van jalappe, en drie grein zoete kwik, wrijf het tot een zeer fijn poeder, en geef het op eens, en herhaal het, naar omstandigheden, verfcheiden dagen. Hoe schierlijk en sterker werkende deze buikzuiverende middelen in prikkelbare en van vlees ontbloote of verzuurde darmen zijn, waarin de bereidingswijze van spiesglas en kwikzilver een grote ongeveldheid kunnen maken, werken zij echter meermalen niet meer, dan een lood manna bij eenen Westfalese boer, in het geval namelijk, wanneer het gedolven meer een ondoorbare deeg ongeveeld, en deszelfs wanden door een lederachtig bekleedzelt tegen alle prikkeling beschermd zijn. En dit is juist het geval, waarin de beschroomde Geneesheer dikwijks door eenen vermetelen kwakzalver beschremd wordt gemaakt. Want, wanneer deze helaas lichaam, dat door de eersten gedurende eenen langen tijd wel voorbereid is, door pijn en vreesverwekkende, dienvolgens het lichaam schielijk openende toebereidzels derwijze ontroert, moet het zometijds wel gebeuren, dat het lichaam ontlast wordt van de vuiligheid der opgehoopte ziekte-stof. Om dezelfde reden is dit ook het geval, waarin de voorzichtige Geneesheer dikwijls gedwongen is, de vermetele kwakzalver verstandiglijk te volgen, of stoutmoediger te werk te gaan. Zogenaamd een gewaand Geneesheer eenen prins, in korte tijd, van een fluitende koorts met walging en kragtloosheid e. z. v. vergezeld, welke zijn lichaamartz te zwaar behandeld had, door eenen jongen, zuur-achtigen, doch licht wijn, die hij onmatig tot dronken worden toe, schielijk na elkander liet drinken, werkende deze geneeswijze, volgens dezer gewoonte, zeer sterker van boven en van onder; redde de beroemde hoogleeraar SALZMANN, te Straasburg, mijn overleden vader van de dood door eenen pijptabak. Hij lag insgelijks reeds eenen lagen tijd aan een fluitende koorts, en SALZMANN nam alle geneeskundige wapenen bij de hand, om de oorzaak van deze altijd gevaarlijke Koortz, die in een scherpe en taaije, geelachtige vloeistoff stond, te overweldigen. Maar op geenerlei wijze kon hij genoegzaam ontlasting kunnen bewerken, en hij zoon zijn jongen vriend op den oever van het graf zag, wilde de anderszins zeer voorzichtige man liever een wanhopend middel wagen, dan den gezien dood afwachten. Hij gebood derhalve, de zwakke Lijder, die aan geen tabak gewend was, zo veel lichtte tabak te roken, tot dat dezelve zijn bekende werking genoegzaam deed, schoon er flauwens mogen volgen. Bij deze gelegenheid herinner ik mij eenige meest - voornamelijk zeer fijne ontlastende zogenoemde algemene geneesmiddelen, welke men geheim gehouden, en om die reden des te hoger geëvalueerd heeft, bijvoorbeeld de poeders van ALHAUD, welke al - volgens in Europa beroemd geworden zijn, om dat zij, na aanhoudend gebruik, de eerste wegen niet alleen van de overblijvende delen van de onverteerde spijs, maar ook, gelijk ik dikwijks gezien heb, van zwarte gal en pituita, waaraan de uitvinder denkbaar niet gedacht heeft, en die van de Geneesheer niet opgemerkt waren, gezuiverd hebben. Op dezelfde wijze genas MELAMPUS twee prinsessen van de razernij door nieswortel, en BACHER de waterzucht - al hoewel het extraal een ongemeen veel zagere ontlastmiddel is. Uit dezelfde oorzaak hebben de samenstellingen van jalappe of rhabarber met suiker; van zoet gemaakt sublimaat met harssap van jalappe enz. waarvan de schrijvers wonderen roemen, zulke heilzame genezingen bewerkt. Een zeker Fransch Geneesheer, die vaststelijk geloofde, dat weinig mensen van de venusbeschmetting vrij zijn, begon zijn genezing altijd met kwikzilver, en zweefde op vele gelukkige ondervindingen. Doch hij bedacht niet, dat hijzelf meer aan de uitgedrukte wormvliegen en gedode wormen door het kwikzilver te danken had. Ik zelf heb voor twintig jaar alle kracht van redenen moeten gebruiken, om een oude, en voor het overige achtenswaardige Franse Geneesheer, die mij raadpleegde over eenen lijder - welke blijkbaar aan de afnst van de vaten der maag leed, te overtuigen, om het kwikzilver om dezelfde reden niet voor de voorgeschreven middelen, de visceraalkliisters enz. welke hij billijkte, te gebruiken. De Lijder gebruikte nog het een noch het andere, steeds na herhaald bloedafpsuwen, en mijne aandoening werd bij het openen van het lijk bevestigd. Zo heilzaam de genoemde middelen kunnen zijn, als zij, volgens bovengenoemde voorchriften, door eenen voorzichtigen Geneesheer aangewend worden; zo nadelig kunnen zij worden, wanneer onkundigen dezelfde misbruiken. Het is bekend, welke verwoestingen het fchielijk en sterk werkend poeder van AILHAUD aangericht heeft, doch welke ongekomen genezingen er aan den anderen kant mee gedaan zijn. De heer HOFMANN plagt dikwijls te zeggen: Discite Methodum meam & habebitis mea arcana! Ik heb mij bij deze artsenijen, die alle als ook de meeste kwade dingen uitdrijven, zo lang opgehouden, ten einde uit derzelver gewenschte wijze van werken in de beschreven omstandigheden een bewijs te meer bij te brengen, dat de zwarte gal en de pituita de meest gewoone oorzaaken der ziekten zijn. Wanneer nu het lichaam voor het grootste gedeelte van de infectie bevrijd is, en de overblijvende zelfs meer beweeglijk schijnen te zijn; moet men bedacht zijn, van aan de verflapte eerste wegen en vaten meer veerkragte geven. Dit bewerkt men het veiligst door zulke versterkende middelen, welke tevens zacht oplosende en naar omstandigheden ontlastende zijn. Hiertoe dienen de Marsch voflubilis of Tartaricatus in samenwerking met rhabarber, of liever, in mijne siroop van rhabarber opgelost, de mineraalwateren, die ik onder de leefregelkundige middelen zal bepalen, of de koortsbast tot een fijn poeder gemaakt, en, volgens het voorchrift van den heer Dr. Vogler met het derde of vierde gedeelte wijnsteenteen gemengd. Dit mengsel kan niet alleen in het bijzonder tot versterking van zwakke Lijders en tot ondersteuning van de visceraalmiddelen tegen de Infectie, maar ook voornaamlijk tegen de hardnekkige verstoringsheid van den buik, die zoo wel uit gebrek aan veerkragt, als uit kramptrekkingen ontstaat, door opstijging en hypochondrie of aambeien veroorzaakt, en tot verzachte reiniging der eerste wegen, onder zulke omstandigheden, niet genoeg aangeprezen wordt. Men geeft dit poeder, elken morgen driemaal, tot een halve of een geheel drachem. Deszelfs uitdrijvende kracht wordt zeer vermeerderd door een gering bijvoegsel van salpeter. Anderen hebben bijna hetzelfde einde bereikt door het sterke afkooksel van de koortsbast, wanneer zij bij elke once van hetzelfde 15 tot 40 druppels van den zoetgemaakten geest van salpeter lieten mengen, en bij herhaling koud gebruiken. In vele gevallen is hetzelfde beter dan het poeder. Ik heb ontelbare reizen opgemerkt, dat drie of vier lepels vol van een mixtuur, bestaande uit twee of drie oncen van het Weener of dergelijk drankje, een drachme falaalpeter, een once fijne roep van citroenen, en vier of vijf oncen sap van fleum, of dergelijk water, dikwijks even zo sterker laxeerde, als de gewone gift van het drankje op eenmaal, en dat een paar grooten braakwijnsteen, in zulk een mengsel tot een vierde of tot de helft genomen, fterk genoeg deed braken. Dikwijls heeft een lepel vol van deze mixtuur, welke nauwlijks het afgeweerde gedeelte van een grein bevatte, een fterk, doch gemakkelijk braken verwekt, die onder hetaanhoudend gebruik, als de ziekte stoff bijna ten onder gegaan was, zelfs in viervoudige gift, weinig of niets meer werkte. Men kan er zich derhalve ook veilig van bedienen in dubbelzinnige gevallen, wijl het afgeweerde gedeelte van een grein braakwijnsteen, inzonderheid onder het bruisen ingenomen, zelfs in ontsteking, geen ongemakken kan veroorzaken. De laatste proeven, volgens welke de rhabarber, gepaard met eenigen greinen falaalpeter, dikwijls fterker werkt, dan met eenige drachmen middelzout, bevestigen deze bijzondere eigenschap der falaalpeter. Het zelfde heeft de heer BURGGRAF reeds gezien van enige greinen van het zweet drijvend speisglas van het niet zoet gemaakte namelijk, het welke dus nog enige sapeter inhield. Daar de zachte ontlastingen niet in aanmerking komen, is de volgende beschrijving Bittere drank zeer nuttig, van den welken men voor den maaltijd twee tot vier lepels vol neemt. Men doet namelijk twee of drie lood poeder van koorts-bast, en half zo veel oranje schillen en poeder van gentiaanwortel op een fles Mallagawijn, laat het koud trekken, het dikwijls omwarmend, en als de fles half gebruikt is, vult men dezelve weer met gewone wijn. Als de verflapping der vaste delen zeer merklijk is, laat ik onder elke portie van dezen drank drie of vier theelepels vol van de mars folubilis in kaneelwater ontpoetst, mengen, en ook pillen, uit extract van kashmirilla's, en catechu. Comm. de are & Loc. urb, Frs. sed. IV. 42 A een weinig door de kunst bereide en zachtlijk ge-alcineerde ijzervitriool samengezet, gebruiken. Wanneer men, volgens de bovenbeschreven kenmerken, verzekerd is, dat een felle onreinheid die in het bloed en in de eerste wegen heerscht, met de inflammatie gepaard gaat, of, na het wegnemen van dezelve, terug gebleven is, moet men nu de visceraal- en leefregelmiddelen voornaamelijk die de felle scherpte verzagten en uitroeien, en wanneer men de bijzondere soorten van kwaalvastheid ontdekt heeft, er ook zulken bij mengen, die bijzonderlijk daarvoor geschikt zijn. Hier toe heb ik hier en daar, en voornaamlijk in de leefregelkundige genezing, aanleiding gegeven. Doch ik geloof, dat ik nog overtollig handel, wanneer ik de geneeswijze der verschillende soorten van kwaadzappigheid nader tracht te bepalen, nog eenige berisping verdien, wanneer ik dezelve, zonder iets geheel nieuws te zeggen, breedvoerig afhandel, wijl mijn oogmerk is, alleen eerst beginnende Geneesheeren en de Lijders dezelven nader te leren kennen. Die ondervonden heeft, hoe vreeslijk der gelijke scherpte dikwijks in het verborgen woed, dat zij de gewoone oorzaak der zenuwpijn is. Die twijfelt, dat de scherpte het grootste aandeel heeft aan de zenuwziekten, en dat men ten minsten altijd in het oog moet hebben, overwegende flegmatiek, dat ontelbaar veel zenuwziekten enkel door middelen genezen zijn, die de scherpte verbeteren, inwikkelen, stom maken, en afleiden, of naar de buitenste deelen lokken; door oplossende poeders, tijanen (waarover men FR. HOFMANNS consult kan naar zien); door de vlaakten- eier- adder- oefeningen en melk- ei dat zij de genezing van de Inflammatie zeer vertraagt, die zal zijn wenkbrauwen bij de mijnen voegen, dat bekwaamheid Geneesheeren zich zonder verzuim de moeite zullen geven, om meer kentekens van de verschillende soorten van kwaadzappigheid op te voren, en proeven te nemen met daar toe gepaste, eigenaardige middelen, en dat zij hunne gemaakte waarnemingen bij elkaar gevoegd, zullen mededelen. Tegen de kwaafzappigheid in het algemeen, of als men niet volkomen zeker kan zijn, of zij van eenen venerieken, scorbietten, jigtagtigen soort of dergelijken is, of zij samengefteld, dan of zij in een vreemde vorm ontaard is, mag men onder en ook na de genezing van de Infectie de volgende bloedzuiverende middelen, doch met enig ondercheid, en deels in gestalte van klietsrekers, aanpraten: als, gelei wortelen, wortels van althea, hondsgras, papenkruid, peerdik, valeriaan, zoete geneesmiddelen, en door die van den heer POME; door natuurlijke en door kunst bewerkte vlegjes van de huid, door inwering van de schurft, mostaartpappen, trekplaasters, fonteinen etc. Zo heb ik vele malen de maagkramp, die niets minder was, dan uit onverteerbaarheid van de spijs ontstaan was, naar het voorbeeld van de heren ACKERMANN en KLEIN, door een pap uit ramlas, bruine deeg en azijn, of uit thee met poeder van spaanse vliegen, ogenblikkelijk verlicht, en zo zag ik van een blaartrekkende plaats tussen de schouders gelegd, in trekkingen, die met jigtpijnen afwisselden, een spoedige uitwerking, na dat dezelfde een verbazenden toevloed over de hele rug verwekt had, welke met een zwartachtig blauw gezwel bedekt werd. En hout, alfsranken, scheerling, wolfswortel, olmenbast, uitgeperst sap van duivenkervel, hondsdraf, kervelkruid, en van de bladeren van inlandse rhubarb, waarvan ik onlangs voortrefflijke uitwerkingen gezien heb; de afgetrokken wateren van enige van deze gepaste speciaal, waarde gisting voorafgegaan is, bij voorbeeld het water van papenkruid; en duivenkervel met melk gemengd, en de tijzaan van heilzame wortels, met gerst, haver of rijst, en naar omstandigheid wat extra van pokkenhout daar bij gedaan, en veelgedronken; berkensap, moutdrank, huid, gekneedde melk, ezelinnenmelk, mineraal water, bijvoorbeeld dagelijks een of twee maten Schwalheimer water met melk gemengd, arabische gom, gelei van hartshoorn, doch voornaamlijk die van rode flakken, of verkoolde eieren in de gemelde overgehaalde wateren ontbonden. Hier toe behoort ook het poeder uit eikenschalen, melkzuur en grove kaneel samen gescheurd, hetwelk de scherpte weg neemt. "De wijze om de uitvloed der huid door uitdrijvende middelen tegen te gaan, is bijna algemeen geworden. De zelver goede uitwerking moet daar aan toegeëigend worden, dat het gedampte daar door van kwaad toeffen, flemma en zwarte gal, welken een voornaam oorzaak van het bederven des bloeds zijn, bevrijd, en de onreine vogten, ten deele naar den meer gebaanden gemeenen weg gevoerd en tot de ontlasting bevorderd worden. Maar de darmen rein, flap, zeer prikkelbaar, de zenuwen te gevoelig en het lichaam droog zijnde, mag men deze geneeswijze in het geheel niet, of ten slotte omzichtig aanwenden en zich alleen bij zeer zachte middelen bepalen, wijl het volstrekt zeker is, dat zij bij zwakke, aandoenlijke, met opstijgingen gekwelde lijdenden meer ten dele een groote ongesteldheid verwekt, en misschien de scherpte, niet zonder levensgevaar naar de edele delen voert. Intwijfelagtige gevallen bedien ik mij van het quajakum poeder in een afkooksel van peervruchten, of van mijne verzaggende comfert, die ik met extract van hondsdraf, papenkruid of saad meng. Wijl men ondervonden heeft, dat de toevallen, welke de scherpte, die in het bloed heerscht, veroorzaakt, zeer verminderen, wanneer dezelve zich naar de huid keert, is men gelukkiglijk te raad geworden, dezelve door opgelegde prikkelende middelen, of door zweven of uitvloed, door kunst bewerkt, daar heen te trekken, en aan dezelve ten deele een anderen uitgang te verschaffen als men de, bij een ongesteldheid der zenuwen, een zachte tegenprikkeling of iets dergelijks te bewerken. Hier toe gebruik ik het volgende middel: het zeefbast (bois de garou) de zalf gemaakte spaanse vliegenplaats van Jans, welke, als zij lang gedragen wordt, tevens gevoeglijk plaats houdt voor fettige of rood makende middelen, als geschrapt en met azijn en zout besprengde ravelin, mostartpappen, de zeepzalf met poeder van spaanse vliegen gemengd, of de theriaque op dezelfde wijze naar omstandigheden gemengd, de voetbaden met zeep, potasch en mostart, als ook het zetten van koppen en bloedzuigers, en de inenting der schurft door middel van het hemd van een schurftige. Den uitwendigen middelen kom ik dikwijls te hulp door het inwendig gebruik van bloem van zwavel of derzelver geest, door de beste bereidingen van het spiesglas, bijvoorbeeld door het tinuur van THEDEN of van mijne spiesglas-zeep, door het sulzuur antimonium examinarium met een weinig opium er bij gevoegd, door bloemen van valkruid en het poeder van PLUMER met zout van harsntoren, kamfer of muskus gemengd. Men kan bijna dezelfde geneeswijze volgen, wanneer de onreinheden van de uitwendige delen in het bloed teruggekeerd zijn. Wanneer hierin een spoedige hulp vereist wordt, neem ik met het beste gevolg mijn toevlucht tot het extract van wolfswortel, welken ik uit het gedroogde kruid met kalium-naphta laat bereiden, er een weinig hulsthaar onder mengende, of een weinig braakwielsteen en laudanum in onze spiesglas zeep opgelost. Als een bijzondere vorm van kwaakzinnigheid zich openbaart, neemt men uit de bovengenoemde algemene middelen de meest gepaste, en voegt er de zogenoemde eigenaartige of de dikwijls beproefde bij. Ik zal van de laatsten alleen die aanmerken, waarvan ik verschillende malen goede uitwerkingen gezien heb. Tegen de "venerieke kwaadzappigheid" werd de werking van het kwikzilver door bijvoeging van extra's van wolfswortel en scheerling, van spuugglas en eindelijk van koortsbast, en in veel gevallen door verzagende, pijnstillende middelen zeer tot hulp gekomen. In den hopelozen toestand, waarin het kwikzilver volkomen werkloos geworden is, gelijk ook in de melancholie, die zich met het kwikzilver niet kan verdragen, heeft dit extra van wolfswortel, met zeep van spuugglas gemengd, zichtbaar en spoedige hulp toegebracht, en niet de minste ontroering wekt, schoon het trapsgewijs eindelijk tot 26 grain daags gegeven werd. Ik heb in meer dan honderd gevallen bevonden, dat het een der bestwerkende middelen was, zelfs wanneer ik het tot ondersteuning van andere geneesmiddelen voorvoelde. Het verwondert mij, dat het niet veel meer gebruikt wordt, en dat menig een zelfs een wantrouwen tegen deszelfs goede werking en de proeven door den beroemden en kundige uitvinder daar mee en met de andere genoemde vergiften gedaan, heeft laten blijken. Ik ben minstens ben van deszelfs voortreflijke uitwerking, zelfs in gevallen, van de welken de heer Störck in het geheel geen melding heeft gemaakt, en van de oprechte en menslievende denkwijze van dezen heer, door de persoonlijke kennis, welke ik mij altijd met herinnert genoegen herinner, volkomen overtuigd. Deze vereniging van den wolfswortel met de zeep van spuugglas is ook zeer heilzaam bevonden in overtijdingen der venerische ziekte, welke, gelijk veelal gebeurt, door een medegepaarde gaande verstoffing der darmsecretoire klieren hardnekkig geworden zijn, doch die, als zij zich in den pisweg vertonen, tevens met waschkaersjes (bougies) moeten behandeld worden. In de scorbutiek vlagt men het beste uitgezochte leefregelkundige middelen, door den moutdrank en het zuur elixir. Tegen de jichtige mout, inzonderlijk, wordt het poeder van quinine met room van wijnstoken, extract van wolfswortel, en koortsbast gemengd en de zeep van spiegelglas met gom van ammoniak en quinine bereid, waarbij, nevens een ge scheiden leefregel, de huid, gekauwd melk, en gepaste kruiderdranken veel gebruikt worden. Tegen de kropzweeren, welke meestal uit een opgehoopte, slijmagtige, veeltijds zuur vlees, en daar uit veroorzaakte verstopping der darm-scheelklieren, maar dikwijls ook uit overblijvend venusziekte, jicht, mazelen, purper- en scharlakenkoortsen, kinderziekte e.z.v., of uit deren ontschepingen hebben, en die het gebruik van zeer harde waters op zekere plaatsen des te gemeener maakt, komen, na de verwerking: De heer Cloissius is op de gelukkige gedachte gekomen, om de waschkaertsjes van GOLARD, in plaats van met gerold linnen, met lampkatoen of katoenen draad te laten bereiden. Men verdubbelt ze tot een behoorlijke dikte, doopt ze verfcheiden malen in de wasch, en te deeg daarvan doordrongen zijnde, worden zij gerold. Zij zijn veel buigzamer, meer meegaande en minder plakkerig. Dezelfde waschkaertsjes, welke men, zonder dat zij beschermen beloopen, om de navel winden, kan men, nadat zij behoorlijk gerold zijn, altijd weer gebruiken. Zes van dergelijke zou tot volledige genezing genoegzaam zijn. Eerste ontlastingen, het Schwalheimer water tot een gewoon drank genomen, het kalkwater, de eikelkoekje, de meekrap, het valkruid, wolfs- wortel; scheerling; pisvelden, aeth, antimoine; vooral de zeep van spijsglas met duivelsdrek besteed, en met een weinig kwikzilver en extract wolfswortel vermengd, in aanmerking, waarna de koortsbaster en de openende, met bittere extraten gemengde laxeermiddel kunnen gebruikt worden. De scherpte van den hond of dauwworm komt die der kropzweeren zeer nabij, en vordert omtrent de zelfde genezing. Alleenlijk moet men hier op lettingend zijn op de verschillende vormen van kwaad sappigheid, Wanneer bijvoorbeeld de sebor rhoe ke scherpte de overhand heeft, is de moutdrank met de alfafrankie, (welke, nevens het keukerikruid, door veelen als een algemeen geneesmiddel aan- geprezen worden) var met een goede uitwerking. Uitwendig wordt het Kalkwater met uitgepersde amandelen, het afkoeken van wortelen van patientiekruid met extract van lood vermengd, en het sublimaat van kwikzilver met veel water verdund; geromerd 'doch, wanneer, in ingewikkelde huid of dauwworm, de zeep van spijsglas met plaats van steenklaver vermengd, van geen goede uitwerking is, moet men zijn toevlucht tot de blaartrekkende plaasters nemen, welke RENODAAN reeds aanbevolen heeft. Dezelfde moutdrank, nevens een oplossing van heet extract van alfaal, kasskarsen en oranjeappelen is ook zeer goed bevonden tegen de sebor rhoe ke langdurige koortsen met uitval. Tegen de schurftige scherpte van de twaalfbloemen met extra van papenkruid en duivenvel vermengd, doch in gevallen, daar een galagige "corruptieke scherpte, voornaamlijk na een voorafgegaane koorts bij plaats heeft, het zuur elixir een bijzonder goede werking; en tegen het ingefaald gift der purperkoorts en mazelende melk, het IJslandsch mos, de kamfer, de zwavel van guaïac en dezelfde, met een weinig kwikzilver vermengd, in de overblijfsels der kinderziekte. In het bederven der lappen, dat zijn bron heeft in het speenaderlijk bloed, dat buiten den omloop gebracht is, hebben de zwavelbloemen een eigenaarse kragt te bezitten, gelijk het kwikzilver met myrrh, duivelsdrek en ook zwavel vermengd in die, welke uit het geërodeerde bloed in de moedervaten ontstaat. Bij of ook na het gebruik van het kwikzilver mag men echter geen stammiddelen doen gebruiken, wijl zij alsdan, dikwijls aanleiding, eenen sterken speekselvloed veroorzaakt. Ook moet men met kwikzilver omzichtig te werk gaan, wanneer een corruptieke scherpte het bloed merklijk bedorven, of te zeer verdund heeft, wijl het alsdan ligtelijk gelegenheid tot gevaarlijke speeksel- en bloedvloeijingen geeft. Dezelfde voorzichtigheid moet men gebruiken met zwavel- en spijkglastabletten, die het bloed een weinig uitzetten, bij lieden die tot bloedvloeijingen en tot zuur geneigd zijn. Tegen de kankerachtige felle scherpte heeft men van het poeder van scheerling met spiesglas verenigd ver verschillendmaal een gewenste uitwerking gezien; doch men moet daar bij op de zwarte gal aan te geven. De Wurzburger lijfarts Jäger heeft nog onlangs, door het gebruik van spiesglas van THEDEN, een kanker genezen; welke echter deze ep van spiesglas met duivelsdrek toebereid den voorrang betwist. Men kan niet ontkennen, dat de sappen, na een sterke verzwakking van het lichaam, bij voorbeeld door een overmatig venus spel e.z. een kwaadaardige gesteldheid aan te nemen, hier tegen maken de versterkende middelen de hoofdzaak uit, bijvoorbeeld het zuur elixir, de koortsbast, grove kaneel, het koude waschen en baden, en boven beschreven versterkende middelen. Ik ben dikwijls genoodzaakt geweest, dezelfden, ook tegen de meeste andere soorten van kwaadvlekten met de bloedzuiverende te paren, of wel de genezing daar mee te befluiten, waarbij zonder dezelven niets kon uitvoeren. Ten minste delen zij aan de verflapte, traag vaten en klieren de vereiste kracht met, om het bloed beter te bewerken, evenredig te mengen, de taaije sappen te verdunnen of vloeibaar te maken, en de onreine beter af te scheiden en te ontlasten; zij tellen de vaten, door deze scherpte verzwakt in scala, om meer stand te bieden, schoon de hardnekkige soorten van uitvloeiing van de huid menigmaal niet anders kunnen overwonnen worden, dan de verflapte en bedorven vaatjes door uitwendige middelen te doen zuiveren, samen te trekken, ofwel deelte te vernietigen, en door de bedorven vloeibare deelen, waar door dikwijls de vaste geheel en kwaadaardig doorvretend zijn, door langdurig gebruik van gezonde voedsel, bijvoorbeeld door melk, daar ik dikwijls de koortsbast bij voegen moest, als ware het geheel te veranderen. Het is bekend, dat sterke geprikkelde zenuwen de zachtste sappen dikwijls in scherp doorknagende veranderingen brengen. In de genezing van deze bijzondere soort van bederf der lappen moet de oorzaak der prikkeling, die in de maag dan met prikkelende kwaad stoof beladen of in het onzuiver bloed en de daar uit afgevende sappen, of in de werking van enig vergift, of in geweldige gevoelsbewegingen, of ook in werktuiglijke en uitwendige beledigingen der zenuwen gezocht worden, uit den weg geruimd, en dikwijls te gelijk, de prikkeling door verzachtende, verdovende, inwikkelende middelen, veeltijds door een inwendige uitwendige tegenprikkeling gematigd worden. De behandeling van kwalijke stoempen, en galagtige onzuiverheden, welken na kwalijke genezing, heete koortsen, en gal koortzen, dikwijks gelegenheid geven tot een uiterende koorts, gelijk ook de neiging tot schadelijke zuuren zijn reeds hier en daar door mij beschreven, en dus heb ik er niets meer omtrent aan te merken, dan alleen, dat in de eerste kleine aderlatingen, nevens veel hoo of flappe en vlamminge dranken, welken men uit amandelen, gerst, rijstwortels, kamille en hondsgras, violen en wollembloemen bereid, en waar men een oud hoen kan opvulmen afkoken, doch inzonderheid de gekarneerde melk, welke voor het grootste gedeelte het voedzeln moet uitmaken, onontbeerlijk zijn, en dat dezelfde in de andere of galagtige, nevens het voorzichtig gebruikte braakmiddelen, na dezen de verzachtende confrie met extra van latoune gemengd, en in de laatste aanhoudende lichaamsbeperkingen, de versterking der constipatie wegen en vermijding van zulke pijnen in dranken, die ligtelijk in een zuur gisting overgaan, van het meeste nut zijn. Tot matiging van het scherper zuur kan ook het kalfsdarmflees of pens doch nog beter het flakken nat, waarin een zuiver loogzout ontbonden is, de magnezia en een poeder, dat uit drie delen gebrande eieren Schaalen, en een deel grove kaneel bevat, en de dranken e.d. v. onder de leefregelkundige middelen opgegeven, dikwijls en tevens veel gebruikt worden. De ouden hebben de opflorpende of zuurbrekenende middelen zekerlijk te verre uitgebrekt, en terwijl zij de zelven te menigvuldig en zonder bepaling voorbij schreven, dikwijls nadeel daar mee gebracht; doch de latere gaan in de daad te ver, wanneer zij de zelven als meer nadelig dan nuttig beschreven, en ze bijna geheel uit de geneeskunde vragen te verbannen. Men zou honderd getuigen moeten verwerpen, onder welken echter vele geloofwaardigen zijn, indien men de aangetekende buiten gemeene genezingen wilde ontkennen, welken de ouden, door de zogenoemde poeders tegen de vallende ziekte of hoofdpoeders, voornamelijk bij kinderen, gedaan hebben, hoewel hun samenstellingen zeer omvatting en met bijgeloof vergezeld waren. Ik zelf ben dikwijls verbaasd geweest over de werking van een poeder, hetwelk een zekere familie tegen de jicht en vallende ziekte om haar meedeelde, bestaande uit den buitensten afgebroken rand nevens het binnenste gedeelte van de vlekkenhuizen. Ik heb het pijnstillende middel van BOER-HAVE in dergelijke gevallen veel krachtiger gevonden. Hij liet het uit twee drachmen Venetiaanse zeep, een drachme bereide parelen, anderhalf drachme kreeftoogen, een half drachme fijne oplossing van althea en niet-overgehaald water van kruismunt, een kleurige citroenschillen, van elk drie ouncen, klaarmaken, waarover hij zich op de volgende wijze uitdrukt: "Dit middel prijkt door zulke een wonderbare werking aan, dat ik mij van groot spreuk zou verdacht maken indien ik wilde zeggen hoe het wezenlijk met de zaak gelegen is. Ik pleeg er ook een geheim van te maken, op dat er geen misbruik van gemaakt of deszelfs waarde niet verminderd zou worden wanneer het bekend geworden is." Uit dit alles kan men bevatten welken een sterken invloed het zuur en dergelijke, scherpte op de hevigste zenuwziekten heeft, en hoe krachtig de opflorpende middelen moeten zijn, om deze oorzaak weg te nemen. Maar behalve dat, zijn zij ook zulke kragteloze en doode lichaammen, niet waarvoor men ze verklaart; ik bedoel namelijk de zulken die uit het dierenrijk gehaald worden. 