title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Tussen pagina 34 en 35: 1 bladzijde. Tussen pagina 38 en 39: 2 kleine bladjes. Tussen pagina 48 en 49: 1 klein bladje. Tussen pagina 80 en 81: 1 klein bladje. Tussen pagina 96 en 97: 12 bladzijdes + 1 klein bladje. Tussen pagina 202 en 203: 2 bladzijdes. (Zie bijlage II). Tussen pagina 214 en 215: 1 uitvouwbaar blad. Tussen pagina 216 en 217: 1 bladzijde. Na de gedrukte tekst: - Handgekleurd wapen - HS., genummerd pagina 1-(44); incipit: “Tot dit vorige behoort”. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes 64 - Met nieuwe nummering pagina 1-12 met getekende driehoeken. - 6 blanco bladzijdes. - (Andere) handgekleurd wapen. - Gedicht van Smeeks voor zijn zoon Barend (Zie Bijlage II). - (Weer een ander) handgekleurd wapen. - Blanco blad. - HS., genummerd pagina 1-21. - 5 blanco bladzijdes. - 5 geschreven bladzijdes, ongenummerd. - 13 blanco bladzijdes. Los ingevoegd een blad met gedrukte driehoek; een identiek blad is bijgebonden. Studies over Hendrik Smeeks en zijn Krinke Kesmes 1708 1862 1874 1892 1898 1901 Bespreking van Krinke Kesmes in De Boekzaal der Geleerde Werelt, september-oktober 1708, p. 274-291 Hermann Hettner, in Die deutsche Literatur im achtzehnten Jahrhundert, Erster Teil, Le Buch, Braunschweig 1862, p. 323. G.D.J. Schotel, Vaderlandsche volksboeken en volkssprookjes van de vroegste tijden tot het einde der 18e eeuw, 2 delen, Haarlem 1873-1874. Deel II (1874), p. 161. August Kippenberg, Robinson in Deutschland bis zur Insel Felsenburg. (1731-43.). Ein Beitrag zur Literaturgeschichte des 18. Jahrhunderts, Hannover 1892, p. 45-47, VI-VI. Hermann Ullrich, Robinson und Robinsonaden. Bibliographie, Geschichte, Kritik. Ein Beitrag zur vergleichenden Literaturgeschichte, im besonderen zur Geschichte des Romans und zur Geschichte der Jugendlitteratur. Teil I. Bibliographie, Weimar 1898, p. 102-105. Jan ten Brink, Romans in proza, Leiden z.j. (verschenen in afleveringen sedert 1899, onvoltooid). Laatste afl. (1901), p. 439-440. W.H. Staverman, Robinson Crusoe in Nederland. Een bijdrage tot de geschiedenis van den roman in de XVIIIe eeuw, Groningen 1907 (diss.), p. 51-55, 180-181. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 1909, G.J. Hoogewerff, Een nederlandsche bron van den Robinson Crusoe, in Onze eeuw, jrg. IX, derde deel (1909), p. 360-398 met aansluitend op p. 399-412 publicatie van ‘Fragment van de Episode uit Krinke Kesmes’. J.G. Talen, Holländischer Brief, in Das literarische Echo, XI (1909), p. 276-277. S.P. L'Honore Naber, Nog eens de nederlandsche bron van den Robinson Crusoe, in Onze Eeuw, jrg. X, eerste deel (1910), p. 427-448. S.P. L'Honore Naber, (artikel over Hendrik Smecks), in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, dl. I (1911), k. 1476-1477. Leon Polak, Voordefoesche Robinson-aventuren in den Niederlanden, in Germanisch-Romanische Monatsschrift, VI (1914), p. 304-307. L. Polak, A source of Defoe's ‘Robinson Crusoe’, in Notes & Queries, Eleventh series, IX (20 juni 1914), p. 486. F.E. Mulert, Robinson Crusoe, 1719-1919, in Het Boek, Nieuwe reeks, dl. 8 (1919), p. 296-299. 1921 Lucius L. Hubbard, A dutch source for Robinson Crusoe - The narrative of the dutch source for Robinson Crusoe - An episode from the Description of the Mighty Kingdom of Krinke Kesmes, Et cetera by Hendrik Smeets 1708 - Translated from the dutch and compared with the story of Robinson Crusoe, Ann Arbor 1921 // Een nederlandsche bron van den Robinson Crusoe - De historie van den EI-Ho - Een episode uit de Beschryvinge van het Magtig Koningrijk Krinke Kesmes door Hendrik Smeets 1708 - Herdrukt naar het origineel, vertaald uit het Nederlandsch in het Engelsch en vergeleken met de historie van Robinson Crusoe, Den Haag 1921. Uitgave met Hendrik Smeets, Beschryvinge van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 1922 1923 dubbel titelblad; bevat een Introduction van Ll pp. A dutch source for Robinson Crusoe, in Times Literary Supplement, 3 augustus 1922, p. 501. J.W. Krutch, Source of ‘Crusoe’?, in Literary Review, Ill, nr. 1 (9 september 1922), p. 12. Lucius L. Hubbard, (repliek op Krutch), in Literary Review, II, nr. 48 (28 juli 1923), p. 870. Hermann Ullrich, (bespreking van Hubbard's boek), in Ziteraturblatt für germanische und romanische Philologie, XLIV (1923), p. 18-22. Hendrik Smeets, Beschryvinge van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 1924 1925 1926 1927 1929 1930 1931 66 W. van Maanen, (bespreking van Hubbard's boek), in English Studies, V (1923), p. 136-139. Julius Goebel, The dutch source of Robinson Crusoe, in Journal of English and Germanic Philology, XXI (1923), p. 302-313. A.W. Secord, Studies in the narrative method of Defoe, Urbana 1924, p. 96-106. Hermann Ullrich, Defoes Robinson Crusoe: die Geschichte eines Weltbuches, Leipzig 1924, p. 58-64. J. te Winkel, Ontwikkelingsgang der nederlandsche letterkunde, 2e druk, dl. V, Haarlem 1924, p. 416. W.H. Staverman, Een Nederlandse bron van de Robinson Crusoe, in De Nieuwe Taalgids, XIX (1925), p. 16-26. J. Prinsen J. Loz, De roman in de 18e eeuw in West-Europa, Groningen-Den Haag 1925, p. 206-207. Leopold Brandl, Krinke Kesmes und Defoes Robinson, in Neophilologus, XI (1926), p. 28-40 (scherpe reaktie op Hubbard's boek). Fr. A. Pompen o.f.m., Defoe en zijn bronnen, in Neophilologus, XII (1927), p. 31-34. Noemt Krinke Kesmes slechts terloops. J.C. van Slee, De auteur van Krinke Kesmes, in Tijdschrift voor Geschiedenis, 44 (1929), p. 40-56. G.J. Hoogewerff, Hendrik Smeeks, geschiedschrijver der boekaniers, in Tijdschrift voor Geschiedenis, 45 (1930), p. 225-236. L.C. Vrijman, Nogmaals de levensgeschiedenis van Hendrik Smeeks, in Tijdschrift voor Geschiedenis, 46 (1931), p. 70-75. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 1932 1933 1941 A.J. van Huffel, Robinson Crusoe - Hendrik Smeeks - A.O. Exquemelin, in Het Boek, Tweede reeks, deel XX (1931), p. 227-228. G.J. Hoogewerff, De persoonsgelijkheid van Hendrik Smeeks en Exquemelin, in Tijdschrift voor Geschiedenis, 47 (1932), p. 113-124. L.C. Vrijman, De kwestie: ‘wie was Exquemelin?’ volledig opgelost, in Tijdschrift voor Geschiedenis, 47 (1932), p. 125-128. L.C. Vrijman, Eenige opmerkingen betreffende Smeeks' ‘Magtig Koninkrijk!’ Krinke Kesmes’ en de verschillende eerste uitgaven van Exquemelins werk, in Tijdschrift voor Geschiedenis, 48 (1933), p. 162-167. Philip Babcock Gove, The imaginary voyage in prose fiction. A history of its criticism and a guide for its study, with an annotated checklist of 215 imaginary voyages from 1700 to 1800, New York 1941; 2e ongewijzigde druk, London 1961. 1950 W.H. Staverman, Hendrik Smeeks, chirurgijn te Zwolle, in Overijssel, Jaarboek voor cultuur en historie, IV (1950), p. 81-94. 1953 H.F. Wijnman, in Winkler Prins Encyclopedie, 6e druk, dl. 16 (Amsterdam-Brussel 1953), p. 710, s.v. Smeeks, Hendrik (Berentsz.). 1954 C. Louise Thijssen-Schoute, Nederlands cartesianisme, Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, afd. Letterkunde, Nieuwe reeks, deel LX (Amsterdam 1954), p. 622-635, 641-642. Jan Grootaers, Maskerade der Muse. Vervalsing, namaak en letterdiefstal in eigen en vreemde letterkunde, Amsterdam 1954, p. 136-139. 1958 Thom. J. de Vries, Rotas omnia fatum, Zwolle 1958, p. 13-25. 1961 Thom. J. de Vries, Geschiedenis van Zwolle, II, Zwolle 1961, p. 91-92. 1969 P.J. Buijnsters, Imaginaire reisverhalen in Nederland gedurende de 18e eeuw, Groningen 1969, p. 8-9, 27. 1971 G.P.M. Knuvelder, Handboek tot de geschiedenis der Nederlandse letterkunde, vijfde, geheel herziene druk, dl. II (Den Bosch 1973), p. 548. 1972 Aubrey Rosenberg, Hendrik Smeeks and Simon Tyssot de Patot - were they friends?, in Verslagen en Mededeelingen van de Vereeniging tot beoefening van Overijsselsch Regt en Geschiedenis, 87e stuk (1972), p. 96-102. 1975 P.J. Buijnsters, Welke Hendrik Smeeks is de auteur van ‘Krinke Kesmes’?, in Documentatieblad Werkgroep 18e Eeuw, nr. 26 (februari 1975), p. 5-11. Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Afkortingen Van der Aa: ARA: Bierens de Haan: Buisman: GA: Handex.: Heeres: Krinke Kesmes: Leupe: NT2.: Thijssen-Schoute: Tiele: WNT: 68 A.J. van der Aa e.a., Biographisch woordenboek der Nederlanden, Haarlem 1852-1878, 21 dl. Algemeen Rijksarchief Den Haag. D. Bierens de Haan, Bibliographie neerlandaise historique-scientifique des ouvrages importants dont les auteurs sont nés aux 16e, 17e et 18e siècle, sur les sciences mathematiques et physiques avec leurs applications, Rome 1883; Reprint, Nieuwkoop 1965. M. Buisman J. Fzn., Populaire prosaschrijvers van 1600 tot 1815, Amsterdam z.j. (1960). Gemeentearchief. H. Smeeks' handexemplaar van Krinke Kesmes (1708). J.E. Heeres, Het aandeel der Nederlanders in de ontdekking van Australie 1606-1765, Leiden-London 1899. De eerste druk, Amsterdam 1708, van de hier uitgegeven tekst van H. Smeeks. Met Krinke Kesmes (niet gecursiveerd of niet in klein kapitaal) is daarentegen het gelijknamige eiland bedoeld. P.A. Leupe, De reizen der Nederlanders naar het Zuidland of Nieuw-Holland, in de 17e en 18e eeuw, Amsterdam 1868. De Nieuwe Taalgids. C. Louise Thijssen-Schoute, Nederlands cartesianisme, Amsterdam 1954. P.A. Tiele, Nederlandsche bibliografie van land- en volkenkunde, Amsterdam 1884; reprint, Amsterdam 1966. Woordenboek der Nederlandsche Taal. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Lijst van illustraties 1. Op de omslag: Frontispice van de eerste druk van Krinke Kesmes uit 1708. 2. Bladzijde uit het door H. Smeeks geannoteerde Handexemplaar van Krinke Kesmes (p. 20). 3. Door H. Smeeks ontworpen en getekend wapen uit het Handexemplaar van Krinke Kesmes (p. 23). 4. Frontispice van de eerste druk van Krinke Kesmes uit 1708 (p. 70). 5. Titelblad van de eerste druk van Krinke Kesmes uit 1708 (p. 71). 6 t/m 9. De vier kopergravures uit de editie Amsterdam 1776 (UB Leiden). frontispice: De titelprent heeft volgens Smeeks allegorische betekenis: ‘daar is bij mij een grimmigen Leeuw, een Slang, Vos, en Aap. Deze dieren, moet een Land-ontdekker hem kunnen eigen maken, en hem als Thetis kunnen veranderen, hem na den tijd voegen.’ (p. 108) titelblad: De titel is geheel in de trant van het authentieke reisverhaal, cf. Francois Caron, Beschrijving van het machtige koninkrijk Japan, vervattende den aard en de eigenschappen van het land, manieren der volkeren als mede haar grouwelijke wreedheid tegen de Roomschen Christenen, Amsterdam 1648 (Tiele 231; omgewerkte heruitgave anno 1661 = Tiele 232); L. Le Comte, Beschrijving van het machtige keizerrijk China, 's-Gravenhage 1698 (Tiele 648). Zuidland: Zie voor deze aanduiding de Inleiding, § 1. Tropicus Capricornus: De steenbokkenkeerkring, drie-en-twintig en een halve graad zuiden de Middellijn, op de lengte van honderd vier-en-seventig graaden, rekenende den eersten Meridiaan door de Pico op Teneriffa. Nicolaas ten Hoorn: Geboren in 1674 als zoon van de boekverkoper Jan Claesz ten Hoorn. Uitgever Timotheus ten Hoorn was zijn neef. Nicolaas begon in 1699 een eigen boekhandel tegenover het Oude Herenlogement te Amsterdam. Hij gaf tal van Hollandse en ook enkele Latijnse boeken uit op allerlei terrein. Was lid van de Gereformeerde kerk. Hij stierf in 1728. Zie I.H. van Eeghen, De Amsterdamse boekhandel 1680-1725, III, Amsterdam 1965, p. 162-164. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes. Van het magtige Ne. Br een Zee, en vele kleinere eilanden daar aan horende; Makende tezamen een gedeelte van het onbekende ZUIDLAND. Grieken onder den Tropicus aan de Ontdekt door den Heer JUAN DE POSOS, gezien in Schrift tezamen gebracht. Te AMSTERDAM, bij BARTOLOMEUS ten HOORN, Boekverkoper. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes. Voor-Rede. Van wat nut de ontdekkingen der verafgelegen Landen, voor de Europese Naties althans geweest zijn en nog zijn, zal niemand onbewust wezen, ten ware hij een afgezonderde kluizenaar was, die in de eenzaamheid als buiten de wereld leefde. De grote voordeelen, welke het magtige Spaanse Rijk uit hunne Volkplantingen in de nieuwe wereld nog dagelijks geniet, gaan alle geloof te boven: en om zo verre niet af te wijden, men behoefte het oog maar te slaan op de heerlijke en menigvuldige schatten welke de Nederlandse Maatschappijen uit het Oosten en 't Westen thuis brengen. De voordeelen, die de een en de andere genieten, heeft verscheidene Naties aangebracht om langs dergelyken weg mee deel aan de uitheemse kostbaarheden te hebben, zonder haar in 't minste de onderneeming der gevaarlijke tochten te ontzien, om eens haar gewenscht oogmerk hierinne te bereiken. Onder alle andere naties, welke na de Spaanse ontdekkingen, hier in gearbeid hebben, is niemand verder gekomen dan de Hollanders; volkeren die hun kennis der Zeevaart, dapperheid in Oorlog, en snelligheid in de Koophandel, zodanig met hun geluk in ondernemingen hebben weten te paren, dat ze alle andere hier in de loef af steek. Hun werkzame geest heeft na zo gelukkige ontdekkingen echter niet kunnen rusten, maar telkens nieuwe waagstokers voortgebracht, om nog verder te zoeken. Het onbekende Zuidland, heeft lang het voorwerp van deren zorg geweest; doch niet tegenstuvende alle aangewende voorzorgsmaatreilen, en wat verder tot ontdekkingen van Landen kan toegebracht worden, nochtans viel altijd die onderneming vrugteloos uit, en was verloren moeite. Voor eenige Jaren had de Oost-Indische Compagnie het Schip de Gouden Draak van Batavia derwaarts gezonden, om de innerlijke kostbaarheden te zoeken. Dit jacht was 28 april 1656 op de westkust van Australië vergaan, waarbij 118 man het leven verloren en nog eens 68 man op het Zuidland waren achtergebleven. Slechts 7 schipbreukelingen wisten per sloep Batavia te bereiken, waar zij op 7 juni 1656 verslag uitbrachten. Reeds de volgende dag zond het gouvernement de fluit De Witte Valk benevens het jacht De Goede Hoop uit om de achtergeblevenen op te halen maar zonder resultaat. Ook een poging van het fluitschip De Vinck haalde niets uit. Tenslotte werden op 1 januari 1658 twee galjoten, De Wakende Boey (onder schipper Samuel Volkersen) en De Emeloort, uitgezonden om nog naar overlevenden van De Gouden Draak te zoeken. Beide schepen keerden 19 april van dat jaar zonder resultaat terug. Zie Heeres, p. 75-76. Een relaas van de ramp met De Gouden Draak en van de pogingen om de schipbreukelingen te redden is te vinden in Pieter van Dam, Beschrijving van de Oostindische Compagnie, uitgegeven door F.W. Stapel (R.G.P., dl. I, 's-Gravenhage 1927, p. 691 vv.). We zagen al in de Inleiding hoe deze schipbreuk ook het uitgangspunt vormde voor de Histoire des Sévarambes van Denis Vairasse. Het journaal van De Wakende Boey en De Emeloort berust in het ARA, gedeeltelijk afgedrukt bij Leupe, p. 105-144 en Heeres, p. 79. Smeeks kon de lotgevallen van De Wakende Boey beschreven vinden in de Aanmerklijke Voyage, gedaan door Wouter Schouten naar Oost-Indien, Amsterdam 1676 (Tiele 990). Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes Het stand van dat Land te ontdekken; ontbrak hier niet aan vele rassen, welke mee gevoerd werden, om door hun verandering van taal de taal der inwoners van het land te kennen, net als andere zaken tot een land ontdekking nodig, maar overminds dit vaartuig door een geweldige storm op die kust verbreed werd, had deze onderneming geen gevolg. Men vaardigde niet te min het Schip de Wakende Boei van Batavia af, om de Schipbreukelingen van de Gouden Draak af te halen. Maar wanneer dit bij het wrak kwam vond men niemand, en moesten de Bevelhebbers van het Schip, na verloren arbeid in het naspooren gedaan te hebben, onverrichter zaak wederom te rug keeren. Zeker jongens van de Wakende Boei, zich landwaarts in begevende, geraakten verdwaald, en van het aan land gegane volk af, die, te vergeefs eenige tijd na de Jongen gezocht te hebben, weer zeil gingen. Deze Jongens behoelden zich een langen tijd met hetgene zij uit het wrak samengetrokken, levende in eenzaamheid als een Koning zonder onderdanen, tot hij eindelijk, door de strandbewoners van het Zuidland gevangen werd, doch op een zeldzame manier. 45-135) verhaalt 'Hoe Kobisje op de Vaart ging, en zijn Schip verloor, en met enige Bootslieden behouden aan land kwam, die haar profijt met hem deden, waar door hij in grote misère raakte.' Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtige Koningrijk Krinke Kesmes 74 wijze de barbarenlijke dood ontkwam, en in de vrije stad Talouja El by den Koning gebracht werd. Hier vestigde hij zijn woning, en onderwies de jeugd als Schoolmeester. De Heer de Posos met een Schip van Panama naar de Filipijnen Eilanden den steven wendende, werd door hard weer en geweldige stormwinden tot voor 't Zuidland gedreven, en stapte met 24 man te lande, om die Landstreek t'ontdekken; 't geen dat hen eindelijk zo wel gelukt, dat ze alles ondervonden wat het Eiland, Regering, Volk, Godsdienst, Koophandel enz. betreft. Bij deze gelegenheid vond hij ook de Jongen, die van de Wakende Boei aan land was gegaan, en nu reeds een man op zijn dagen, welke hem de aantekeningen van zijn zeldzame tochten ter hand stelde. De Lezer zal in 't vervolg vele zeldzame dingen vinden, welke waarlijk niet gering zijn, zo ten aanzicht van de goede Politie, de arbeidzaamheid des Volks, de Oorlogstogten, 't leven en afhankelijkheid der strandbewoners, en vele andere aanmerkenswaardige zaken, doormengd met spreuken van derzelver wijzen en geleerde luiden, Hoge Schoolen, en andere nuttige lessen meer, die genoeg zijn om nieuwsgierige onderzoekers gaande te maken; niet tegenstaande de Koning van Krinke Kesmes als een hoofdwet verboden had, dat hij geen Europese Naties, aan zijn Land wil dulden: waar toe die Vorst zijn bijzondere reden schijn te hebben. De schrijver heeft ook enige aantekeningen gemaakt over de stroming, havens, hoofden enz. van het Texelse stroom, met enige stellingen om onze landen voor verdere inbreuk van 't water te dekken. Hij heeft ook een niet onkundige beschrijving van de Scheeps Scheurbuik gedaan, met enige aanwijzingen om die kwaal te kunnen voorkomen enz. Voor de rest behoort de Lezer zich hoogdravende stijl te verwachten, vermits de schrijver meer op de zaak zelf als op een sierlijke schrijfwijze gelet heeft; en het denkt aan de Zeeman meer eigen is zakelijke dingen voor te stellen, dan een opgeprikte taal te gebruiken. Doorlees, merkt op, en doe er u voordeel mee. H. Smeeks, Chirurgijn te Zwolle. Klaarblijkelijk: klaarblijkelijk. Filipijnen: Filipijnse. Deze eilanden waren de algemene stapel voor de waren uit China en Japan. Politie: staatsbestuur, regeerkunst. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 75 Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes, Zijnde een groot, en vele kleine Eilanden daar aan horende: Makend' samen een gedeelte van het Onbekende Zuidland Eerste hoofdstuk De Schrijver werd Soldaat. Raakt met anderen op Zee, en maakt vriendschap met de Ondermeester. Komt te Cadix; gaat naar Roses, en komt weer te Cadix. Komt weer in 't Vaderland, tot Gorcum in Guarnison, werd Schrijver, en leert het Koopmans. Leert de Mathesis, werd Onderstuurman, gaat naar Cadix daar hij op een Kantoor komt: ontmoet zijn oude Vriend te Cadix. De nood breekt wetten. En nood en nuttigheid, doen een mens ook veelmaals van raadbesluit veranderen. Ik die in de Wereld met weinig geld, en geen vriend, die magt of fatsoen bezat, begaafd was, moest met mijn zestiende jaar, mijn fortuin zoeken. De rest van het boek zal volgen. Mijne Ouders, geringe Ambagtslieden, voeden my egter op in Godsvreese, ofom 2 beeter te seggen in Gods-liefde, en in deugd te oeffenen, na de Roomse wijse. Zy hadden my reedelijk wel leesen, schrijven, en reekenen laten leeren. In plaats van my te oeffenen in eenig ambagt, most ik in 't jaar 1674. met believen van mijne Ouders, voor Soldaat dienst nemen in 't Regiment van den Graaf van Hoorn, wy wierden dien somer op 's werd: wordt. vrind: vriend; maar ook de oudere betekenis van bloedverwant kan van toepassing zijn. fatsoen: aanzien. met believen: met toestemming. Graaf van Hoorn: Willem Adriaan graaf van Hoorn (overl. 4 maart 1694), befaamd krijgsheld uit de tweede helft van de 17e eeuw; kolonel van een eigen regiment infanterie. In 1676 voerde hij als generaal der artillerie het opperbevel over het krijgsvolk op 's lands vloot; bevond zich op het eskader van Tromp dat de westkust van Frankrijk moest verontrusten. Zie Van der Aa, VII, 1218-1220; F.J.G. ten Raa, Het Staatsche leger, VI-VII, 's-Gravenhage 1940-1950, passim, s.v. Hornes. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtige Koningrijk Krinke Kesmes Landsvloot geplaatst. De Admiraal de Ruiter, voer met zijn vloot naar Martinique, en de Admiraal Tromp naar Roses. Onze Compagnie raakte op het Schip, het Wapen van Essen, een snelle Fregat; bevelvoerend door de Kaptein Brouwer van Edam: het voerde vijftig stukken kanon, met twee honderd en tien mannen Scheepsvolk; en van ons Regiment derdehalve Compagnie Soldaten. Onder de tweehonderd en tien man Scheepsvolk waren ook een Oppermeester, een Seconde, en twee Ondermeesters; waarvan een van de twee laatsten, in Overijssel gebooren was. Ik een geswel op mijn rechter schouder krijgende, geneesde hij mijn dat voor niet, dus kreeg ik gemeenzaam kennis aan hem, zo veel mijn geringe staat toe liet. Hij studeerde bijna gedurend, en leende me verscheidene reisboeken, van de eerste reizen der Hollanders naar Oost-Indië, die ik voor tijdverdrijf las. Door dit lezen werd mijn lust tot lezen nog meer aangezet. Maar toen ik in Cadix kwam (na dat wij de Eilanden van Belle Isle en Narmontiers in de bogen van Frankrijk ingenomen en weer verlaten hadden) raakten alle de Soldaten van ons Regiment van ons Schip op andere Schepen. De hele Vloot trok Straatwaard in, naar Roses: Het wapen van Essen met het Schip de Koningin Christina van 't Noorder-quartier De Ruiter: Michiel Adriaansz. de Ruyter (1607-1676). Tromp: Cornelis Maartensz. Tromp (1629-1691), na de dood van De Ruyter op 29 april 1676 luitenant-admiraal-generaal der Republiek. De in de tekst genoemde tochten van De Ruyter en Tromp hebben inderdaad plaats gehad. Het Wapen van Essen: In het anonieme Leven en bedrijf van den vermaarden zeeheld Cornelis Tromp, Amsterdam 1692, wordt de ‘Essen’ vermeld als een schip van 50 stukken onder gezagvoering van de kapitein Brouwer. Snedig: goed door het water snijdend, scherp van beloop. derde halve: twee-en-een-halve. Oppermeester: scheepschirurgijn. Secunde: secondant, plaatsvervanger. Ondermeesters: assistent-scheepschirurgijns. voor niet: gratis. Kadiz: Cadiz, hoofdstad van de gelijknamige Spaanse provincie en Spanje's derde haven, toen ‘het middelpunt van den Handel op Amerika’ (Hedendaagse Historie of Tegenwoordige Staat van Spanje en Portugal, Amsterdam 1759, p. 453). Genoemd werk geeft gedetailleerde informatie over (bijna) alle in onze tekst voorkomende Spaanse realia. de Koningin Christina: niet genoemd in J.C. de Jonge, Geschiedenis van het Nederlandsche zeewezen, 3e dr., Zwolle 1868-1869. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtige Koningrijk Krinke Kesmes 77 bleven voor Cadiz, het nauw van de Straat, en verder op de Spaanse Silwerflot kruisen, die daar verwacht werd. Dus moest ik tot mijn grote droefheid, een Vriend die me zo nodig was, nevens het vermaak van lezen missen. Dog ik had van hem geleerd, dat het zeer nut en eerlijk was, met het tegenwoordige vergenoegd te zijn: dat is, men moet zich naar de tijd voegen; dat ik door nood geperst moeten doen moest. De Vloot uit de Straat weer keerende, kwam ons Schip, met eenige andere, onder den Vice Admiraal de Haan in de Baai van Cadiz weer ten Anker, daar wij het wapen van Essen en de Koningin Christina weer vonden. Ik had geen geleegzaamheid om aan haar boord te komen, dog vroeg mijn Kapitein, dat als de sloep aan land voer, dat ik dan mee mocht varen, om de Stadt eens te besien; dat hij mij toestond. Dienzelfde dag voer ik met de sloep naar de Stad. Ik daar nog nooit geweest hebbende, ging de Stad als zodanig wandelend besien, zonder geld, of kennis, dus al voortgaand kwam ik op de markt, daar ik mijn oude vriend, en goede Meester zag. De blijdschap gaf mij vleugelen aan mijn voeten, ik vloog hem na, en greep hem in mijn armen, de tranen schooten uit mijn ogen, en schreijend, zei ik, O! God dank mijn lieve Meester, dat ik u gezond weer zie. Hij mij aanziende, werd ontroerd, hij vroeg mij wat schort u? waarom schreit gy? Ik antwoordde van blijdschap, om dat ik u gezond weer zie. Hier op nodigde hij mij met hem te gaan, en vroeg of ik al gegeten had? Neen zei ik, het is nu twee uren na de middag, om vier uur moet ik weer naar boord, daar zal ik wel wat eten krijgen. Hij vroeg mij na onze reis, die ik hem al gaande vertelde, ook dat wij zeer veel op de Spaanse Zilvervloot kruisten: heen en weer varen om de Spaanse zilvervloot op te wachten. Men moet zich na den tijd voegen: Dezelfde les op p. 108 en in Smeeks' gedicht voor zijn zoon Barend achterin het handexemplaar van Krinke Kesmes; gaat terug op Rom. 12:11 ('Schrijf u na den tijd') volgens de lezing van Liesveldten Biestkens-bijbel, cf. W.A.P. Smit en W. Vermeer in hun ed. van Jan van der Noot, Het Bosch en het Theater, Amsterdam-Antwerpen 1953, p. 12. Smeeks' directe bron is wellicht B. Gracian, De Kunst der Wijsheid etc., vert. door M. Smallegange, 's-Gravenhage 1696, grondregel 288. De Haan: Jan de Haan uit Gouda, buitengewoon moedig maar ongemakkelijk man; sneuvelde tijdens de zeeslag voor Palermo tegen de Fransen in juni 1676. Zie De Jonge, dl. II, p. 628-630. dat: wat. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes 78 zieken op ons Schip hadden. Hy vroeg, of ik ook ziekte of accidenten gedurende de reis gehad had, en of ik nog wel met mijn Kapitein stond? Ik antwoorde dat ik altijd gesond was geweest, en dat mijn Kapitein mij verlof had gegeven om aan land te mogen gaan, en de Stadt Cadix eens te zien, dat hy aan 5 geen ander Soldaat wilde toestaan. Dat behaagde hem zo wel, dat hy mij twee stuivers gaf, zeggende gaat daar bij die Bakker, die hy mij wees, en haal mij voor die twee stuivers brood, dat ik aanstonds deed, en hem dat met eerbiedigheid wilden overgeven, zeide hy, je zult dat op eten, en daar is een kwartje, (zijnde een vierde van een rijksdaalder, of van een Spaans stuk van acht) verteerd dat op mijn gezondheid, en zo ons Sloep na uiboord gaat, zal ik u nog bedenken. Denkt hoe blij dat ik was, want ik had geen geld gehad, als van te voren eer dat ik in Zee was gegaan tot nu toe. Ik zei met een zucht, oh! mijn goede Meester, dit, en al wat u aan mij gedaan hebt, hoop ik dat God u loont, ik wil God voor u bidden, ik wil al voor u doen daar ik bekwaam toe ben, gebruikt mij tot u dienst, ik zal 't altijd gedenken, en als ik kan u wedervergelden. De Meester zei, maak zulk een getier niet, gaat nu weg, God geeft ons beiden behouden reis, als ik u in 't Vaderland weer ontmoet, dan beloof ik u alle vriendschap en dienst te doen, die in mijn macht is; gaat heen en vaar wel. Hy scheide van mij, ik zag hem zo lang na, tot hy een straat insloeg. Ik verzocht, en wenste hem in mijn hart alle heil en zegening. Ik ging voor twee stuivers wijn tot mijn brood drinken, en voer ten vier uur met onze sloep weer naar boord toe. Na eenige dagen moesten wij doororde van de Vice-Admiral de Haan uit de Baai vertrekken. Het wapen van Essen met 82 10 Oorlogsschepen, en de Smirne Vloot en andere Koopvaarders onder 't voornoemde Konvoi van de Haan, daar laatende. Ik hoorden naderhand in 't Vaderland, dat zij bij vergissing in 't verkeerde Kanaal hadden geweest, alwaar 't wapen van Essen zijn groote steng en kolderstok verloor, moetende het roer met talloos regeeren. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Ik in 't Vaderland gekomen zijnde, wierden wij in de Stadt Gorkum in Guarnison gelegd. Mijn Kapitein maakte mij Schrijver van zijn Compagnie, zodat ik geen wachten behoefde waar te nemen. Mijn Ouders hadden mij deugdig op gevoed; door deugd en naarstigheid, won ik de harten en liefde van alle mijne Officieren en Soldaten. Ik overdacht zeer dikwijls mijn tegenwoordige staat, en alzodan ik geen Vrienden had, voorzag ik dat ik niet vorder als Sargeant, door gunst van mijn Kapitein (op zijn allerbeste uitvallende) zou kunnen opklimmen. Alzodan ik weinig te doen had, ging ik eerst om tijdverdrijf, daar na uit lust en iver altijd ter Kerk; dit werd bij mij een gewoonte, zodat ik geen eene Mis of Predikatie versuimde. Dit behaagde mijn Kapitein wonder wel, die daarom ook mijn soldie verhoogde tot op drie gulden. Ik kon van twee gulden levens, en zond daarom aan mijn Ouders alle maanden vier gulden. Dit behaagde, en loonde mij God en de menschen, want God zegende mij op een uitneemende wijze, met vergelding volgens zijn vijfde gebod. Mijn Kapitein niet gierig zijnde, gaf mij zijn half geslepen kleding. Nu kwam ik voor den dag als een Kadet, en kreeg daar door, als om mijn duurzaam te Kerk gaan, kennis aan een Priester; een zeer eerlijk, geleerd en oud man: Hij mijn levens loop verstaan hebbende, noodde mij om alle maandaagen, en vrietaagen, des middags bij hem te komen eten, dat ik aan nam, en deed, waar door mijn Kapitein mij nu nog meer beminde als voor den. Ik had mijn kwartier bij een Kuiper, een oud eerlijk Burgerman, alwaar ik voor tijdverdrijf hem hielp hoepels schillen, ontbasten, of wit maken; ik kreeg om tijdverdrijf een schootsvel voor, en grote steng: Een steng is een rondhout dat dient ter verlenging van de mast. De steng die tot de grote mast behoort heet grote steng, cf. WNT XV, 1456. kolderstok: onderdeel van de stuurinrichting van een schip, te weten “de beweegbare stok die, door een opening in het dek heengestoken, als hefboom werkt op het uiteinde van een benedendeks aangebrachte roerpen” (WNT VI, 5115). talis: meerv. van talie = licht soort takel, cf. WNT XV, 827. deugdig: deugdzaam. uitvallende: er staat: uivallende. Alzo: aangezien. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes kreeg zulk een lust in 't kuipen, dat ik niet alleen een band wel konde leggen, maar staaven bereiden, een putse, emmer, anker etc. maken. Ik had te meerder lust hier toe, om dat ik in Spanje verstand had, dat de Spanjaarden zeer jaloers zijn, om vreemde Naties mee te nemen naar Amerika, ja dat het haar bij Plakaat verbooden is; maar dat zij bij gebrek wel een Meester kuiper, of Trompetter van een vreemde natie mee naamen. Ik dacht, het mocht me nog te pas komen. Mijn Priester dit hoorende, en mijn meining afvragende, gebood me, dat ik voortaan nog twee dagen in de week kuipen zou, en mijn overige tijd in de Mathesis of Wiskunde besteeden; dit noemden hij de Ziel van alle Wetenschappen: doch hij recommandeerde me, niet buiten den wille, van mijn Kapitein te doen; desense was ik gewend alle avonden op te wachten, en mijn dienst aan te bieden. Mijn goede Kapitein zegde, en deed nevens den Priester alles goeds voor me, zo veel hun mogelijk was. Mijn Priester was met mij zo ingenomen, dat, als wij alleen waren, hij mij altijd Gods-kind noemde, om dat ik mijn ouders zo lief had en goed deed, en hem, en mijn Kapitein gehoorzaam was: hij versorgde mij een goed Mathematicus, die van zijn Kerk, welke mij voor niet, en echter met lust en iver, zodanig onderwees, dat ik met verstand, de zes eerste Boeken van Euclides af deed. Daarna leerde hij mij de Algebra, de rechte, en de klootse drie-hoeken, en op mijn: mi). versorgde: bezorgde. Euclides: Euclides van Alexandria (320-260 v. Chr.). Zijn hoofdwerk, de Stoicheia (‘Elementen’), bestaat uit 15 boeken en omvat zowel de vlakke meetkunde en stereometrie als de getallenleer. Gedoeld wordt hier waarschijnlijk op Frans van Schooten Sr., De 15 Boeken der Elementen van Euclidis. Met korte verklaringen eeniger proposities, Amsterdam 1662 (Bierens de Haan 4212). klootse: bolvormige. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes “9” 't laat de geheele Stuurmanschap van Gietermaaker; dit laatste viel mij zeer licht, om dat ik de ware fundamenten al geleerd had. Ik deed tot Rotterdam een Stuurmans examen, tot zeer goed genoegen van de Examinator en toehoorders. . Mijn goede Kapitein, (hoewel ongaarne) gafmy op 't vriendelijk versoek van den voornoemden Priester mijn afscheid, welke beide my ook, zo door haar zelf, als door hun Vrinden behulpsaam waren, van my te besorgen, dat ik op een Koopvaardyman van Rotterdam, voor Onderstuurman naar Spanjen raakte. Tot Kadix komende, maakten ik kennis met een rijk Koopman, daar wy goed voor in hadden; hy handelden sterk op America. Deesen mijnen ommegang behaagende, versogt my by hem te willen woonen, zo om op zijn Komtoir te schrijven, als om opsigt op zijn Koopmanschappen te neemen. Op 't eerste versoek, ontsloeg my mijn Schipper, met alle vrindschap‘, alzo zijn oude Stuurman die voortijts met hem gevaaren had, aldaar schaaloos, los, of "10 huurloos was, om dat zijn Schip voor enige daagen door storm op los puercas was gebleeven. Deesen trad in mijn plaats te Scheep, en ik by mijn Patroon, daar ik na zijn genoegen, en mijn vermoogen leefde. Na anderhalf jaar, kon ik de Spaanse Taal volkoomentlijk spreeken, leesen, en schryven. Mijn Patroon wees my dikwils aan, dat ik in zijn dienst, met de Gallioenen na America zoude gaan, beloovende my veele zaaken, welk alles ik in bedenken nam. In 't jaar 1678. in Maart, tot Kadix een straat passeerende om na Gietermaaker: Claes Heyndericks Gietermaaker (1621-vöör 1669), examinator van de O.1.C. en W.I.C., auteur van De vier Boecken van 't Vergulde Licht der Zeevaert. Ofte Konst der Stuerlieden, Bestaende in 't gheen een Stuerman hoogh-noodigh behoorde te weten, Amsterdam 1660 (Bierens de Haan 1657); diverse herdrukken, o.a. 1671, 1683, 1699, 1707. Koopvaardyman: al of niet als vertaling van engelse merchantman = koopvaarder, koopvaardijschip, cf. WNT VI, 5418. voor Onderstuurman: als onderstuurman. schaaloos. werkeloos. los: vrij van verplichtingen. huurloos: zonder huurbetrekking. los puercas: Waarschijnlijk een drukfout: in het Spaans zou alleen mogelijk zijn los puercos. In het laatste geval is misschien een factorij bij de Morro de Puercos aan de golf van Panama bedoeld. er staat: was. Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Een van onze Pakhuizen te gaan, zag bij geluk mijn oude Vriend de Meester. Ik volgde hem achterna, groette hem beleefd: maar hij mij aanziende, betuigde mij niet te kennen, om dat ik naar de Spaanse moeode zeer wel gekleed was; met mijn mantel, degen, en ponjard wel opgeschikt. Wanneer ik mij bekend maakte, was hij zeer wel voldaan, dat het mij zo wel ging. Ik vroeg hem een glas Engels bier met mij te willen drinken, dat hij vriendelijk deed. Wij in de herberg komend, was het onderwerp van ons discours, van ons eerste reis in 't jaar 1674. Daar na wat ons zeer al weedervaren was. Eindelijk kwamen wij te spreken van Amerika. De Meester, wist ik, was altijd een groot liefhebber geweest van platte Land- en Zeekaarten, want hij voerde zelf een Atlas mee, door hem zelf met waterverf afgeset, of verlucht. Voorts zoveel reisbeschrijvingen als hij wist te bekomen, van zulke als hij nog niet gezien had, die las hij met grote opmerkingen. Ik stelde hem mijne zaken voor, zo kort als ik konde; na alles wel overlegt te hebben, raadden hij mij, dat als ik voor Factoor van mijn Patroon derwaarts konde komen, op een eerlijk tractement, ik zulks doen zoude, doch dat ik me aan geen lange jaaren zoude verbinden, maar dat ik ten langsten na een jaar verblijf weer met de Zilvervloot na Spanje moeg kon keeren, of langer te blijven, naar mijn keur. Zulk een reis na Amerika oordeelden we te zaamen, dat me voordelig zou zijn, en me ligt in 't toekomende een rijkdom toe brengen. Ik overweegde dit bij me zelf, en kwam daar aan, aan zijn boord: hij was op 't Landsschip den Prins te Paard, dat gecommandeerd werd door de Kapitein Jan Minne van Haarlem, die als Kommandeur, de Smyrnaanse Vloot naar Smyrna zou Konvoyeren. We als goede vrienden malkander ontmoet hebbende, ging ik met een Bark weerom naar de Stadt. We kwamen dagelijks bij elkaar, zo aan land, als aan boord, want de Smyrnaanse Vloot bleef drie weken in de Bay. Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes 83 Tweede hoofdstuk Besluit van den Schryver om naar Porto Bello en Carthagena te gaan: werd in een Spanjaard veranderd. Vertrekt naar Porto Bello, voorvallen aldaar, en weederkomst te Kadix. Tweede togt naar America. Komt te Porto Bello en Panama; en andermaal te rug te Kadix. Trekt naar Holland. Koopt zijn Vader de kost, en resolveert weer naar America te trekken. Komt tot Amsterdam, en vind by geval zijn ouden Vriend. Verzoekt van deese de zeeve stellingen var 't Zuidland, zo als hy die aan de Heer Burgemr. had overgehandigd. Een nette beschryving van de Scheurbuik, en Scheeps-verversing. Myn besluit naar Porte Bello te trekken nu willende werkstellig maaken, resolveerde ik in dienst van mijn Patroon, en niet in die van de Koning derwaards te trekken. Doch om dit te volvoeren was raad noodig, alzo weinig andere als geboren Spanjaarts toegelaaten’ worden om daar na toe te moogen gaan; behalven dat by gebrek een Meester kuyper of Trompetter wel meede genomen word. Ik sprak het Spaans zo goed als het Neerlands. Geen Spanjaard kon aan mijn taal hooren dat ik een vreemdeling was: daarom reisde ik dikwils in dienst van mijn Patroon, te lande van Kadix na Mallega. Ik was gewend mijn weg te neemen over die plaatsen daar mijn Patroon op handelde. Dies nam ik gemeenlijk mijn weg van Kadix op Porto de St. Maria, van daar op Jerez de la Frontera, dan op Medina Sidonia, van daar op Martos, zijnde een fraai dorp in la sierra de Ronda, dat ten naastenbij half wegen tussen Cadiz en Malaga legt. Hier woonden een Weerd of Hospitaal, daar ik altijd logeerde, genaamd Juan de Posos. Deze was een iemand verwant aan mijn Patroon: Ik en hij noemden elkaar altijd Cousijn, zo dat vele Boeren niet beter wisten of wij waren vrienden; dit geschiedde Porte Bello: Portobello aan de Atlantische kust in Panama, centrum van het Spaans-Amerikaanse handelsverkeer. werkstellig maken: uitvoeren. Malaga: Málaga, vermaarde zeehaven aan de kust van Granada. Porto de St. Maria: Puerto de Santa Maria. Jerez de la Frontera: Jerez de la Frontera in Andalusië. Medina Sidonia: stad nabij Cadiz. Martos: thans stad in de provincie Jaen. la sierra de Ronda: de bergketen bij de stad Ronda in Granada. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes half uit boerentijd, en half uit geneugelijkheid. Nu begonnen wij malkanderen in ernst zo te noemen. Ik had een brief aan hem van mijn Patroon, die hij in mijn weerom reis van Malaga naar Cadiz zoude beantwoorden, gelijk hij ook deed. Want in mijn weerom reis behandigde hij mij een brief aan mijn Patroon, daar hij mij noemde zijn Neef, met de naam als de zijne Juan de Posos, en recommandeerde mij aan mijn Patroon met allen ernst, ten einde hij mij goed zoude doen. Ik te huis komende, overhandigde deze brief aan mijn Patroon. Nu was ik in een Spaanse boeren zoon veranderd. Mijn Patroon, die ook zeer sterk op Zivilia handelde, zond mij daarwaarts bij zijn Neef, een magtig rijk Koopman, die met hem in compagnie op Amerika handelde. Ik bracht een brief aan hem van mijn Patroon, en een van mijn nieuwe Spaanse Neef den Boeren waard Juan de Posos. Hij ontving mij met alle liefde en goedheid, en deed mij alles wat ik kon verwachten. Ondertussen dat ik tot Sevilla was, werd alles klaar gemaakt, zo de koopmanschap, als mijn persoon aangaande. Ik vertrok dan met de Galioenen in 't jaar 1679. Bevel hebbende, dat ik eerst tot Porto Bello, en dan tot Carthagena moest huis houden, daar ik behouden aan kwam, en mijn zaken tot vergenoegen van mijn Patronen verrigde. Ik bleef twee jaaren tot Porto Bello, daar ik met de Indianen veel verkeerde, ook nam ik een Indiaan tot mijn knegt; en alzo ik veel bij de Indianen landwaard in, een stillen handel dreef, leerde ik de Landtaal, dat mij behaaglijk en veeltijds voordeelig was. Hier zou ik een beschrijving van Porto Bello en de landen daar omheen kunnen maken, en vorder America beschrijven, zo verre ik ben geweest, maar dit is mijn oogmerk niet, om dat zulke beschrijvingen zo veel gedaan, als uitgeschreven zijn, en ik dien aangaande niet nieuw aan den dag zou brengen. Ik kwam dan, na twee jaren tot Porto Bello gewoond te hebben, tot Carthagena, van waar ik na verloop van een jaar, weer tot Cadiz met een goede handeling die mijn beide Patroonen welbehaagden, behouden aan kwam, in 't jaar 1682. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Behalven mijn bedongen gagie, deeden mijn beide Patroonen me nog een aanmerkelijke vereering, met aanbiedingen, indien ik weer derwaarts wilde, zodat alleen mijn gagie considerabel wilden verhoogen, maar nog daar en boven, dat ik een zeker voor afbepaalde gedeeltes in de Koopmanschap zelf zoude hebben. Dit was bedenkens waard. Nu was ik al zo ver opgeklommen dat ik credit had, bij mijn Patroonen en andere Koopluiden; want ik werd aangemerkt als een eerlijk man, die als onder Koopman, Boekhouder, of groot Meester knegten ageerden, want ik handelde veel geld voor mijn Patroonen, en ook eenigsinds voor mezelf. Mijn Patroonen kwamen met me over een, dat ik in het jaar 1684 weer naar Amerika zoude vertrekken, maar met meerder macht en vrijheid, als te voren op mijn eerste togt gehad had. Ik vertrok dan in het gezegde jaar; en kwam behouden weer tot Porto Bello. Mijn Patroonen hadden hier een eigen Huis, en twee Pakhuisen; waarin ik als voren mijn verblijf nam. Ik heb gezegd, dat ik in mijn eerste togt veel stille handel landwaarts in deed, dat ik nu weer aanving, om dat de Indiaanse taal die ik grondig verstond, me geen klein voordeel aanbracht. Ik kreeg dan lust, door de winst aangemoedigd, hoe langer hoe dieper landwaarts in te handelen, tot dat ik eindelijk besloot om Panama aan de Zuidzee te gaan bezoeken; om te zien wat ik daar voor handel zou kunnen doen. Ik wist dat al het Silver van Peru daar werd ontscheept, en dan over land van daar naar Porto Bello gebracht; dit me aanmoedigende, vertrok ik over land van Porto Bello naar Panama, om daar te zijn teegen die tijd als de Silvervloot van Peru arriveerde. Als ik had gehad, dan had ik... gehad. In het zeventiende-eeuws wordt dikwijks het onderwerp - vooral ik - weggelaten, wanneer uit het verband duidelijk blijkt wie of wat het subjekt is. Zie A. Weijnen, Zeventiende-eeuwse taal, 4e dr., Zutphen 1965, § 79. Talloze voorbeelden in onze tekst. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes. Hier hoorden ik, dat van Panama ook handel gedreven werd over de Zuidzee, in de Filipijnsche Eilanden. Ik had wel lust om daarheen te reizen, maar daar vond ik zonder last van mijn Patroonen, Zoo ver van hare goederen niet afzonderen: daarom ging ik met mijn koopmanschap weer over land na Porto Bello. Nu was het in 't jaar 1688. Alle jaaren zond ik mijn negotie met de Galioenen over met goede winst, tot ik in 't jaar 1694. zelf mee over kwam. Ik werd met alle liefde en geneeming van mijn Patroonen ontvangen, en ik genoot van haar wat ik begeerde. Wy in 't voorste van 't jaar 1695. tezamen gerekend en alles vereffend hebbende, zo schoot voor mij een brave somma over, zoo van mijn bedongen loon, als van mijn gedaane koopmanschappen. Ik kreeg lust om over Porto Bello en Panama, de Filipijnsche Eilanden te gaan bezoeken; en alzoo ik geen geneeming tot trouwen had, wilde ik mijn Ouders in mijn Vaterland nog eerst gaan zien, ten einde, Zoo ze nog leefden, ik haar mogte versorgen. Dog werd belet zoodanig, dat ik niet eer als in 't jaar 1696. In Mei eerst in Holland kwam. Ik reisden voort naar mijn oude en lieve Ouders. Daar aankomend, verstond ik dat mijn Moeder overleden was. Mijn Vader was oud bij de zestig jaar. Ik ging naar zijn wooning, hij kende mij niet meer, ik mijzelf bekend maakend, was de oude Man zoo verblijd, dat hij mij omhelsende, bestierde aan mijn hals; wij schreiden te samen. Na dat wij beide bedaard waren, liet ik wel op dessen, verhaalden hem mijn wedervaaren en voorneemen, namelijk dat ik hem voor zijn leven verzorgen wilde, 't welke de grootste oorzaak van mijn overkomst was. Ik koos hem dan de kost in een goed Gast- of proveniers-huis, leggende nog zeshonderd guldens voor hem op lijf rente, en hem voort verzorgende van alles wat hij noodig had. Hij verblydde zich in zijn oude dagen, dat ik hem zoo wel verzorgd had, en ik verheugde mij nog meer, dat God mij gezegendheid gegeven had, van mijn lieve Vader zoodanig dienst te kunnen doen; ik had hem met een goed hart lief, zoo als een deugdig kind het zou doen. 