title: Verhalen
creator: Gotthilf Heinrich von Schubert
text: Hier werd ik spoedig gewaar, in. welke banden ik gevallea was; het grobtste gedeelte der aanwezigen bestond uit ge- wapenden, wier spraak verried, dat zij Franschen waren; de anderen behoorden tot den Treesselijksten en gruwzaam- sten stand onzer kuslbewoners : tot dien der zielTorkoopers, Ik had naauwelgks bemerkt, onder welke lieden ik mg bevDnd , of ik spreng haaslig de kamer uit , om mg met de Tlugt te redden; want ik was geheel ongewapend, en al had ik ook geweer bg mij gehad, wat zou ik alleen tegen deze moorddadige schaar gewapenden hebben kunnen uitToeren. Men liet er rag, zonder mg tegen te houden, uitspringen op den grond Tan het Toorbuis , want hier wachlte mg eene andere onoverkomelgke belemmering ; de gcwaande Taste grond was eene Taldeur , die onder mgne roeten baren 211 ]«fyden mond opende en mij liet nederglgden ia e«ne aan- merkelgke diepte , echter zonder nadeel , want ik yiel op streo. De valdeur werd we^r toegetrokken en ik lag in het donker, — in bet yreesselgkste donker, dal ooit rngn^eTen omgaf; het was eene duisternis niet yan het ligchaam allecn., maar ook van de met Tertwgfeling worstelende zieL Zoo even nog zoo boYenmaie zaiig in de boop, en nu zooon- zalig in de werkeigkheid. Eene duizeling , als die van den leidekker, op bet oogenblik dat bij van den toren neder- Talt, beving mg; mijne bewustheid verging mij. Maar bet reikhalzen, het Turig verlangen der ziel, om derwaarls te spoeden, vrerwaarts de liefde mtj dreef, deed mij we^r ontwaken; ik vleide mg met de hopp, dat ik ^eze onmen- schen roisschien door eene groote som losgeld tot inschikke- Igkbeid 2ou bewegen; ik riep met alle inspannihg mgner slem, niemand antwoordde mg ; ik wilde naar boven en de valdeur ipet geweldopenbreken; maar er was geen trap. Uit een' hoek van den onderaardschen kerker riep mg eindelgk in het duitsch eene stem toe; het roepen helpt hier niets en naar boven kan men ook niet. Iklig hier', naarik gis» want daglieht zi^t men hier niet, vast bijna twee dagen en men keeft mg niets te eten gegeven; mgn' kameraad hebben zg doodgeschoten wgl hg zieh te wedr stelde. Eene koortsachtige koude van wanhoop deed mg rillen; het' oogenblik van den baarlgken dood kan niet zoa zeer doen, als dat oogenblik, in hetwelk het leven der ziel: de hoop verdwgnt. »Alles is verloren, zeide ik; o, ligtgeloovigheid mgns harten, die zieh wilde wijsmaken, dat deze reis naar Medenblik tot mijn best had gediend ; mgn tegenzin van heden morgen was een juist voorgevoel van hetgeen mg dreigde." ^ Eenige uren daarna werd het boven stil; de Soldaten sche- uen te slapen. Doch deze rust was van körten duur, drä kwam er we6r alarm, de valdeur opende zieh en er werd een ladder ne^rgelaten | längs welken verscheidene geXvapen« 14^ 212 den nedcrstegen in den kerker. Ken deed mg boe^en aan , in de onmagt niijoer Terdooving liet ik alles m^ m^ doen. Men trok en sleepte mg naar boren en dadelgk na mg ook den duiUchen bandwerksgezel (want dat was.hij, zooals ik later gewaar werd) , die mel mg het strooleger gedeeld had. BoTen zelte men ons spgs en drank Toor; ik Tersmaadd« het 9 mgn ongeluksgenoot nam het begeerig tot zieh. Tal hiertoe waren wg slechts door fransche Soldaten omringd geweest; hierop traden er eenige zieWerkoopers binnen« Tegen deze begon ik weldra te dreigen, verTolgens te Ter* zoeken en beloften te doen» 'Ik noemde hun mgnen naam -^ doch zij kenden dezen naam eens gelukkigen nieuwelings in Amsterdam niet ; ik noemde hun mgne TOorname Trienden en begunstigers , beschreef hun , welke geVolgen mgn plot- 'selgk Terdwgnen voor hen konde hebben; de namen deser ?eel yermogende mannen kenden zg, maar zg wilden mift* schien schaars geIoo?en » dat ik zoo faoog bg hen in achting stond. Ik bood hun eene zeer aanzienigke som als losgeld aan , hetgeen ik Tan het inkomen , dat ik toen reeds niet mijne geneeskundige praktgk Terdiende, en hetwelk de f oe«< komst mg beloofde gemakkelgk doen kon, doch 8$ ant- woorden koel: »het geld, dat gij niet TOor ons uittelti ia Toor ons eTen zoo goed als geen geld; waar zullen wg uw losgeld Tan daan halen, missehien uit den kerker, wäarin men ons werpt, of yan de galg waaraan men ons hangt?'* Hierop beroofden de onmenschen mg van mgne kleederen» mijn horologie , mgn' ring en het weinige geU » dat ik bg mij had. Laat mg slechts dat boekje houden, riep ik half in Tertwgfeling uit: het was het meer gemeide boekje Tan mgnen Tader , in hetwelk ik, achter in , den brief Ta& mgne moeder had laten binden. Het stak tocTallig inmg&e reiskleedereni die ik des morgens Troeg had aangetrokken. De zielTerkoopers bekeken het en wierpen het met yerachtiog weg. Inplaats Tan mgn' rok gaTen zg mg TerTolgens matrozea« kleederen en sleepten mg naar de zee, in eene boot, aan boord Tan wtlke men mij dadelgk met ketenen Tastsloot, 213 Het was nog duistere nacht, toen wg van land staken» en de zee ging hoog; 6od vergeTe mg mgne kleimoedig* beid, in bet donker, dat mgne ziel omgafi wenschte ik| det de gol?en mg mogten verzweigen. Het fransche 'schip , dat dezen ontzettenden menschenroof Teroorzaakte , lag op een' aanmerkelgken afstand van de kiist Toor anker. Het was onder eene yalsche (neutrale) Tlag genaderd ; nogtans scheen deszelfs mansebap het mis« schien thans noodig te achten , de volle zee te zoeken ; toen onze boot , die slecbts twee met geweld geworvene menschen be?atte, en eene andere, die omstreeks tien derzelver be- yatte, ontlast was, ligtte men het anker en spande de zeilen; een sterke noordewind begunsttgde het plan der boosheid; binnen weinige uren waren wg reed3 Ter van het land in volle zee. Er is een toestand der hoogste , innigste vreugde , waarin wg te moede zgn en vervolgens te moede zuUen zgn, als de droomenden ; er is echter ook een graad van innerlgke smart, die ons in een' droom, als van verdooving, doet versinken. Ik wist naauwelgks wat ik deed, toen ik werk- tuigelgk het matrozenwerk mede aanvatte , dat men mg beval te doen; ik kan het mg niet meer voorstellen, want ik gaf geen acht op de afwisseling van morgen of avond, hoe vele dagen of weken er verliepen , tot dat wg in de haven van Bordeaux aankwamen. Middelerwgl, dat ons schip eenige dagen hier voor anker lag , gelukte het mg , onbemerkt eenige regeis met potlood , dat ik tegelgk met het papier van den scheeps- timmerman leende , aan den beer van Ruiter te Amster- dam te schrgven , dien ik mijn ongeluk meldde , en er tevens den brief van zgnen zoon bgvoegde. Ik begon reeds te gelooven , dat de brief te vergeefs geschreven was , en dat ik hem met mij naar zee zou moeten nemen, want ik zag reeds klarighcid maken tot de afreis, toen het geval wilde , dat in gezelschap van een' koopman, die ons levensmiddelen leverde , een jonge hollander aan boord kwam. Ik herkende 214 hem ab zoodanig aan tgne uitspraak Tan het fransck ; terwgl de anderen handelden , en niemand acht op mg sloeg , Ter- haalde ik hcm, wat mij wedervaren was, en bad hem om Gods wil, want ik bad immers niets meer om ^gne gediens- tigheid te beloonen , mgne regelen te bezorgen , hetgeen de braTe man ook, zoo als ik Teryolgens ferhalea zal, getrou- welgk gedaan hceft. Wg waren nu we^r in zee en ik werd gewaar, dat ons 8cbip naar Ooslindie besterod was. Het Toerde Teeriig stuk- ken gesehnt en was met al het noodige Toor de zeereis wel. -Toorzien; slechts aan een ding ootbrak het» en dat was een kündige arls. De persoon , dien men tot dit ?ak , ik weet niet meer aan welk oord in Ylaanderen opgenomen bad, sou in Tele onzer beste apotheken naauwelgks tot stamper bruikbaar geweest zijn, hier zon hg apotheker en arts te gelgk zgn. De scheepsehirnrgijn, een jong man van mgne jaren, was Terstandiger en bekwamer; tot dezen zeide ik eenSi toen ik in mgne matrozenbezigheid bg de kleine keuken ^ die ten dienste der apotheek bestemd was en in welken juist een slikpot Toor den zieken kapitein bereid werd 9. welks tegenstrijdige zamenslelliog ik zelfs , zonder xe te zien, rook , wat ik er Tan dacht; ik gaf ook bg eene andere gelegenheid mgn bedunken jegeos hem te kennen over de handelwgze, die zgn doctor in de behandeliog Tan eenen aan de koorts lijdenden raatroos gCTolgd was; hier- door \fSiB het op het schip rucbtbaar geworden , dat ik een arts was. Wg leden destgds juist aan eene langdurige wind« stilte; onze watervoorrtiad begon iof verderf over te gaan; de scheurbaik , beneTens andere ziekten Tertoonden zieh bg TOornamen zoo wel als bij geringen ; onze doctor bad Toor al dece kwalen slechts ^^n middel, dat hij zelf kodkte, -^ want hg verbeeldde zieh nog bpvendien , dat hlj een goud-* maker was, die, zoo niet den steen der wijzen zelven , dan toch een neefje Tan denzelven bczat ■- een middel, dat ongetwgfeld, in zgne onschuldige werking, boven het wa- gensmeer en scheepsteer waren te Terkiezen. Het bedenke- 215 Igk^ was de ziekte Tan den kapitein, die zgne vroüw en twee kinderen bi) ziph aan boord had, welke onze ooren den ganschen dag met hunne weeklagten om Tader en man lastig tielen. Ik weet niet , wie aan deze goede Heden mijn geneeskundig beroep Terraden had ; op zekeren morgen , toen de dag nog naauweigks aanbrak , werd ik gewekt en Terzocht , om toch spoedig bg den kapitein te kernen. Ik voldeed aan het dringend verzoek , en ging naar den zieke in de kajuil. Hg zag mij ängstig aan. Zgt gg een bestudeerde arts? ^roeg hij mg. Dat ben ik mijnheer, antwoordde ik hem. — Denkt gij , dat gij mij kunt genezen ? vroeg hg verder. . Dat gelöpf ik wel, zeide ik, nadat ik zijn' toestand eenigzins onderzocht had , wanneer gij de kwakzalverg , die uw doctor u voor- schreef, over boord wilt werpen, sleehts mgne voorschriften volgen en de geschikte middelen uit mgne hand aannemen wilt. De kapilein was tot alles bereid, en verzocht den scheepsluitenant mij naar de apolheek te Terzellen, opdat men mg daar naar goedvinden liet begaan. De doctor prut- telde er wel tegen, dal ik, een arme malroos , hem in zgn handwerk tastte; aan de grepen echter, welke ik deed, aan de aanmerkingen , welke ik op zijn uniTersaal-slikpot maakte, bemerkte hij wel , dat ik geen gemeen kwakzalTer was , en Uet het mompelen staan. De kapitein kreeg weldra een zeer bgzonder Tertrouwen op mg en mgne geneeskunde ; misschien dat hij reeds uit de werking der middelen kon Toelen, dat hg nu in andere banden was, dan in die Tan zgnen onkundigen doctor, Zgn toestand werd gedurig beter; na Terloop Tan eenige weken kon hg weÄr op het dek zgn , en al zgne bezigheden waar- nemen. ETenwel kreeg ik reeds Toor dat dit plaats had, ja dadelgk Tan den eersten dag af aan , dat de kapitein mg tot zgnen arts gekozen had , Tan alle kanten aanzoek , om hg de zieken Tan het schip te ko^ien ;- niet eens de ma- trozeo, wanneer hen iets deerde, wilden Toortaan iets Tan 15* 216 den scheepsarts aannenken , maar allen wilden slechta door m| bfehaodeld worden en Tonden geene reden, om o?er deze keus berouw tc gevoelen. De doctor bragt in den beginne daartegen wel bezwaren inf maar zgne klagten vonden geen gehoor; hg moest zelfs het opzigt over de apotheek aan mg overgeyen , en daur hg hierbg niets ?erloor , want zgn inkomen voor deze geheele zeereis was hem verzekerd» liet hg by zgn groot» natuurlijk pblegma » zieh ten laatste alles welgevallen. Zoo was ik op eens , wel « niet in naam , maar wel roet der daad , van een' malroos een scheepsarts geworden , die de achting der geheele manschap genoot; mgne vorige , on- gewone en daarom zeer bezwaarlgke dienst werd mij afgeno- men en daarvoor eene beter overeenkomstige toegedeeld, ook had men mg met eene met mgn' stand overeenko- mende kleeding verzorgd. Doch dit alles kon mgn verlangen, om we6r te Amsterdam te zgn niet stillen. Ik klaagde mga lot aan den scheepoluitenant , die zieh steeds als vriend jegens mij gedroeg ; hg beklaagde mij van harle en betuigde zgn' afschuw ?an dezen menschenroof, dien zijne landslieden wel niet gepleegd , evenwel toch begunstigd hadden. Wat koa hg mij nogtans anders raden, dan geduld te oefenen» tot dat de reis volbragt was; want hier in het midden van den oceaan was er immers geene mogeigkbeid tot terugkeering ; zoodra wij we^r in Frankrgk kwamen, of misschiefi reeds ^ vroeger, bg eene voor mij günstige gelegenheid, zoa ik da- delijk Tan mijne vrgheid gebruik maken. Na eene , over het geheel genomen , gunstige vaart yaa eenige maanden kwamen wg in de nabgheid ?an Madagaskar. De behoefte aan versch water en gezondere levensmiddelen , die intusächen ten top gestegen was, nood^aakte ons, om dit eiland aan te doen. Onze kapitein, gelyk de meesten zgner ondcrhoorigen 9 waren hier nog nimmer aan land geweest; de bogt welke wij inliepen , had geene zeer gunstige anker- j plaats, het schip moest op een' aanmerkelgken afstand van land voor anker gaan / siechts door middel onzer boten kon- den wij met de kust in aanraking komen. Wg hadden 21 «¥ reeds begonnen » cen gedeehe onzer vaten met versch waler te vullen , ook fruchten » gevogelte en eenig klein slagtTee Tan de i^narie bewoners dezer kust ingekocht; h et verlangen ^ na eene zoo lange zeereis, om eens \ve6r den vasten grond te betreden, had Telen Tan ons zelfs den kapitein en den scheepsluitenant aan land gelokt. Wij gaTen ons hier aan het Tolle geToel Tan veiligheid OTer, \Yant hoe zouden wg dit niet op een eiland faebben moeten gevoelen, op Mfelks kusten de Franschen deslijds reeds Terscheidene Tolkplantin- gen bezaten , ofschoon er zieh geene derzelve in de nabgheid Tan onze landingplaats bcTond. Mg inzonderheid bekoorde de aanblik der Jieerlijke boomen cn planten, ^vier soorten ik Troeger nog nimmer gezien had , ik wandelde längs den oever Tan eene Tischrgke beek in het kreupelbosch van hei geurig nitwasemende woud , toen mg plotselgk Terscheidene schoten en een luid ge$chreeuw uit mijne gerustheid opwekte; het getier kwam van onze landingplaats. Ik ijlde er heen ; toen ik den kant Tan het TTOud naderde , zag ik een moordda- dig geTecht tusschen de onzen en 'eene oieer dan tienmaal zoo groote schaar inboorlingen» Reeds lag er een groot gedeelte onzer matrozen en Soldaten uitgestrekt in hun bloed op den grond, anderen, die zieh OTergaven, waren reeds of werden gebenden en weggesleept. Zoo als ik later van den kapi- tein hoorde, hadden eenigen onzer ruwste Soldaten en matro- zen den strijd zelTen Teroorzaakt , doordien zij het eerst door eene barbaarsche gewelddadigheid den toorn der arme bewoners Tan Madagaskar gaande gemaakt en Tervolgens, toen dezen nog altijd meer afwerend, dan aanTallenderwgze te ' ^erk gingen^ een oud opperhoofd hadden doodgdschoten , die bg de zwarten in groot aanzien scheen te staan. Siech Is een gering aantal Tan ons Tolk had wapcnen, daarom moesten I *g zoo schielgk Töor de woede der te regt Terbitterde vijan- ! den onderdoen. I Ik zag wel , dat er hier Toor mg geene andere keus was I daa geTangenschap of de Tlugt, en ik koos het laatsle; ik ijlde door het kreupelbosch heen naar eene plaats aan het 218 »trand , op een* aanmerkeigken a&tand van de plaats , waar faet gerecht plaats had. Hier Tond ik reeds den kapitein, die bezig was , een Taartuig der inboorlingen , dat daar Tast- gebooden lag, los le maken en met hetzelve yan wal teste- ken » «f ant onse eigene boot was reeds door de inboorlingen bemagtigd. Ik sprong bg hem in het vaartnig eo hielp hem betzelye Ipsmaken; met den langen stok, welke in het scheepje lag, stieten wg hetzelve spoedig ran land af, want reeds kwamen de zwarten, met bglen en zelfs met geweren, die z^ den onzen ontnomen hadden , gewapend uit het boscfa te Toorschgn naar het Strand. Waren de door hen Teroverdo geweren nog geladen geweest , of waren zg in slaat geweest , om ze wedr to laden , dan wäre het ons waarschgnigk siecht afgegaan ; op deze wgze ontkwamen wg hun gelukkig en lochten zoo spoedig mogelgk ons schip te bereiken. Doch onze bemoeging scheen yruchteloos ; wg hadden slechts een' enkelen riem in ons vaartuig gevonden , die zoo siecht en gebrekkig was , dat wg oos spoedig alleen konden bezig hon-» - den met denzelren te rerbeteren , ja eindelgk er aan moesten denken, om deszelfs plaats te doen Tervaugen door een sink bamboesriet , dat de plaats Tan eene zitbank bekleedde. Een bgl f die in de boot lag , benevens onze messen bewezen okis hierblj , wel is waar , eenige dienst , doch de arbeid ging zoo langzaam voort, dat ik thans nog niet begrgpen kan, waarom de inboorlingen ons niet met een hunner boten nazetten. Wij waren hun ongetwgfeld al te schielgk uit het gezigt geraakty want terwgl wg met onze bearbeiding yan het stuk bamboesriet bezig waren, hadden stroom en wind, die beiden yan het land kwamen , ons yer Tan hetzelve afgedreyen, nog- tans niet in eeoe zuidelijke rigting waar ons schip lag, maar in eene juist tegenoTergestelde noordelgke. Eindelgk konden wg onzen weg naar willekeur Toortzetlen; doch nu viel de nacht in ; er bleef ons niels anders over , dan wegens de menigvuldige klippen« wier nabgheid ons het bniisen der branding Tcrried , op eene eenigzins rüstiger plaats heen en we^r te kiuiscQ. Toen erenwel nn de morgen aanbrak , 219 socbt OB« 00g vergeefts naar het sohip; het lag nie l nieer op de plaats ^raar bet gisteren Yoor anker gelegen had. De opgaande son rerlichtte thaos wgd en zijd de zee , vrij zagen roodom oqs , en wie beschrijft onzen schrik , het schip ver« toonde zieh aan ons op eenen grooten afstand, terwijl het met volle zeilen zijn' koers naar het noordoosten — naar Oostindie Toortzette. Wat de manschap tot dit laffe,. en Toor ons zoowel als voor hen zelven zoo nadeelig besluit ; hunoe gewonde en gevangene broeders zonder hulp achtet te laten , bewogen heeft , kon ik nimmer gewaar worden , wanty hetgeen merkwaardig is, men heeft van het lot van dit schip nimmer iets weör gehoord ; het zal waarschijnlijk verongelukt zijn en ik wäre alzoo mede verongelükt, zoo niet het voQrval > dat mij in dit oogenblik een ongeluk loc- scheen , mg daarvoor bewaard had. Waarschgnlgk had het verlies van den kapitein en van den scheepsluitenant , die oitder de in het gevecht geblevenen of zwaar gekwetsten was« de uilbarsting eener muiterg begunstigd, waarvan zieh de beginseten reeds sederteen* geruimcn tijd onder de scheeps- Soldaten had begonnen te vertoonen. Wij beiden, in onze ellendige boot , hadden nu de treurige troost van het schip te kimnea nazien» en weldra was ook dit niet meer mogelgk , wgl het schip Uli ons gezigt verdwenen was. Ofleindig meer dan ik, leed de kapitein htcronder, Hg jammerde luid , en rukte zieh in vertwijfeling de hären uit het hoofd , loen hij het schip zoo zag voorisnellen ; alles wat h§ buitendien nog bezat, dreef tbans tegelijk met de zgnen voort. Hg wilde van geen roegen meer weten ; het is im« mers , zeide hg, alles verloren. Eindelgk overreedde ik hem \m\k ZOO ver f dat hg ten minsle we6r de band aan het werk doeg, tot voortzetting onzer reis; want, ^eideik, de eenige heop 9 om de uwen weder te Wnden , berust er immers op , dat wg f ZOO goed wg kunnen , den weg naar Oostindie voortsetten ; wie weet of het geluk ons niet zoo gunstig is , dat wg een europisch schip ontmoeten y dat ons opneemt. In dilen gevalie komt het sterven ons nog altijd vroeg genoeg» 220 Bg het t^enwoordig ongelak oQser faart kwam weMn aog eene nieuwe ramp :• wij waren zonder leTentmiddelen» Gedurende eenen dag had de geringe Toorraad yanscfaeepi* beschuil, die ik tot ons geluk in den zak had , benerens eene kleine veldflesch vol wgn , ons de noodige versterking Ter« Schaft» weldra hadden wg niets meer, om de döor bestendi« gen , awaren arbeid verlamde krachten we^r op te frisschen. De afmafting steeg eindelgk bg ons alle beiden zoo hoog» dat w g niet meer in Staat waren eene band te rerroeren ; wg legden ons plat » de een met het hoofd naar deze» de andere naar gene rigting, op den bodem Tan het yaartuig neder. De zware dood der versmachting zou nu misschien binnen weinige dagen ons lot geworden zgn , wanneer er juist eene windstille plaats gehad , of een tegenwind ons Terder zee* waarts in gedreven had. God echter zond ons juist ter regter nur een' reddenden engel in eenen storm, die vlak uit het zuiden kwam en onze boot naar de groep ran kleine eilanden dreef , welke onder den naam Tan de Admiraals« eilanden bekend is. Had de storm ons Taartuig hier in deze klippenrgke streck legen eene rols geslingerd, dan wäre onze ondergang onverrngdelgk geweesl; wij Terwachtten denzelren ook ieder oogenblik; doch het ongeloof werd beschaamd; onze boot stond op eens onbewegelgk stil , zoodat de golyen onstuimig OTer dezel?e heensloegen ; wij beurden onze matte hoofden op en zagen dat wij op eene sigkige zandbank zaten , die onmiddellgk met het Strand Tan een klein eiland Tcrbon» den was. D^ze aanblik gaf ons beiden «ieuwe krachten ; wg klommen er uit en kwamen gelukkig , midden door de stui* Tende goWen aan het Strand , waar wg op nieuw nederzon- ken. De dorst en de honger waren nogtans magtigör, dan de Termoeidheid , wg stonden schielgk op , en loerden in het kreupelbosch rond; daar beTond zieh een kuil met water« dat, wel is waar, Tan eenen siechten smaak, maar toch drinkbaar was , niet Ter Tan daar, siecbts zeer weinig in het zand Terborgen, lagen schildpaddenegeren in menigte;' ik nam , na het lange , strenge Tasten , Tan deze .kostelijke 221 sjuga moTankelnk zeer weinig en ried ook mnaen ongeluL»* genoot betzeWe te doen , doch bg bem was de begeerte grooter, dan alle gronden van bet yerstand; hg at tot dat het. heerig ke voedsel bem tot gift werd ^ an hg kermeod om mgne hulp smeekte. Na nog bg al den anderen nood eene sieke , en geen middel om te belpen; ik ging, hoe afgemat ik ook was, op meuw aan bet zocken ; mgne oefening , waardoor ik' in Staat nas, de geneeskracbt der planten somtgds zel& uit der^ z^Ifer renk en smaak te raden, kwam mg, midden onder dit Toor mgn oog yreemd plantenrgk te Stade ; ik Terscbafte den armen kapitein ten minsle verzachting van zgn Igden. Mgne eigene krachten warcfn weldra we6r zoo verhersteld« dat ik ons eiland van bet eene einde tot bet andere kon doorwandelen. Hiertoe werd, wel is waar, niet ?ecl rei« eischt , want bet was in de lengte naauweigks een uur gaans lang; de bre.edte was nog yeel geringer. Ik kon nergcns een spoor Tan menschen of van groote zoogdieren ontdekken, daarentegcn zag ik schildpadden van eene reusachtige groot- te; de fregatvogels en andere water?ogels ncstelden bij heele scharen tasschen de rotsen en in bet kreupelboscb; kokos« boomen van buitengemeene hoogte bescbaduwden een groot* gedeelte des eilands; onder dezelve vertoonde zieh raenig- Tuldig die soort , welke de zoogenaamde zeckokosnoot draagt : Trachten , die van bun onderste einde ab het wäre in tweeen gespleten zgn , en eigenlijk eene dubbele noot vormen , welke als eene bgzondere zeldzaamheid in onze europescfae museums vertoond wordt. Deze vruchlen waren gedeeltelgk in eenen rgpen , gedeeltelgk in dien minder rijpen toestand , in welken zg door bare melk den zieken zoowel als den gezonden eene zoo-aan^ename verfrissching en voedsel verschaffen. Ik bragt aanstonds van mgne eerste wandeling mijnen zieke eene nog in de melk staande kokosnoot mede en verkwikte hem hier« door aanmerkelijk. Overigens werd de toestand van den armen man thans met elken dag bedenkelijker. Wel is waär , zijne magteloosbeid en zelfs de gevolgen van het overladen zijner 222 maag waren ferdwenen ; hg kon we^r rondloopen i man eea ander nog bedroevender Igdeo scheen Toor hem op ha^den^ te sgn, kg was, misschieQ ten gerolge zgner hefige dreef- heid en teTens ran den doorgestanen angst en nood» door diepe swaarmoedigheid aangetast, in welke hij mg op al mgae ge* segden en nagen of geheel geene , of hoogst Terwarde en Terkeerde antwoorden gaf: ik merkte wel, dat hg op weg was, om krankzinnig te worden. bgna nog oyerwogen 9 want ik bemerkte maar al te dnidelgk , dat de ongelukkige moorddadige oogmerken jegens mg koes^ terde. Juist de teedere yoorzorg yoor hem» die mg aanxette, hem ZOO yeel mogelgk yan het oyermatig gebruik yan schild- paddenegeren af te houden , had bij hem een ya!^ denkbedd yeroorzaakt, dat hem bgna mgn moordenaar had doen worden. Hg hield mg yoor een' ygand , die zgne yrouw en kinderea gefangen genomen had en nu het plan had| om hem: selyen te laten Terhongeren. Bens op een* nacht» toen ik na langen strgd met de Ter« moeidheid < eindelgk ingesluimetd was , werd ik door een» gedruisch wakker. Ik keek op en zag» door den maneacbgn 223 TMlicIit« het bleeke gelaat tan den krankzmnige^ dat zieh oTer «1 Iieen boog; hg was op het punt, mij het groote me», dat ik £0o goed meende y^i'borgen te faebbea , hetwelk zgne list echter nog ontdekl had, in de borst te stooten. Eene sehielijke wending mijns Hgchaams redde mg; zgn stoot trof in den grond , ik stiet uit alle magt met de voeten tegen de zgnen ,. zoodat hij nederzonk. Yergeefs beproefde ik bem het mes uit de banden te rukken; hg.hieTd het heft met een kracht, zooals de woede ze geeft, tosschen zijne Tingers ▼ast; ik moest vlugten, om, voor dat hg opstond, zgnen Ternieuwden aanval te ontgaan. Yan toen af moest ik zonder opbouden tegen dezen moord« geest op mgn hoede zgn ; de krankzinnige liep altgd met het lange , scherpe mes in de band rond , in zijnen ziekelgken OTerq[>annen toestand verbond zieh buitengewone sterkte met kruipende list , want wanneer ik somtgds meende , dat hij Ter Tan mg af aan de kust was , waar ik hem kort te Toren nog gezien had, en wanneer ik op eene kleine hoogte of Terstoken in het kreupelbosch mgne afgematte ledematen eenige rast gunnen wilde, dan sprong hij op eens, geheel in de nabg* beid, met luid gebrul, somtgds ook zonder eenig gelnidTan \zich te geTen ^^^^ mij toe« Ik mocst het bij' zulke gelegen^ Briden als een zeer bgzonder geluk roor mij bescfaouwen » dat de zieke als zeeman de spieren zijner Toeten sleehts aoo Tfeinig geoefend» en dat hij boyendien reeds in zgn' man- neigken leeftijd door een' Tal uit het want op het dek eener kajnit het linker heupbeen uit het gewricht gcTallen had, welks hoofd door siechte chirurgische behandeling sleehts onTolkomen in de gewrichtsholte teruggebragt was, zoodat zelfs de woede aan zgne bewegingen geene zoodanige snelheid konde geyen ^ als de bloote Trees aan mijne gezeiMle Toeten. Desniettemia zou ik zulk een leyen nict lang uitge«« hoaden hebben; ik zou door Termoeidheid bezweken zgn of door krankzinnigheid, wier beeiden, gelgh het mg toescheejif na^ne door slapeloosheid Terhitte herseneUf dikwijls met opene oogeut nog meer echter, wanneer deze in de riniraering 224 iicb sloteoy begoochelde. De krankzinnige bad immers nimmer rust eo liet ook mg niel rasten. Waarvaa hg leefde, weet ik naaawelijks te zeggen; eenmaal ;Bag ik hem aan de kust walgelgk gewormte, van het geslacht der kwabbenyerslinden; t)m kokosnoten te gebruiken gunde hij zieh geen' tgd» de schildpaddenegeren scbeen hg, vermits zij eeuigermate in het zand verborgen waren» niet meer te bemerken« Indien bg werkelijk nog een gevael. van honger bad, dan beefl dit misschien wel ziju gevestigd denkbeeld , dat ik de spijzen Toor bem verborg en hem wilde lateo verhongeren, en der- balve zijne woede tegen mij nog grootelijks versterkt. De verkwikking van den slaap genoot hij even zoo min als de meeste krankzinnigen van dezen graad. Arme menschennaluur, gij zusler der dierlijkheid, wät waart gij zonder den regelenden geest uit God; den geest des Tredes en der liefde ! Ik peinsde al gedurig op middelen, hoe ik nog maar een enkel nur slaaps uit de hand mgns moördenaars zou kunncn stelen» mijn brein was yerwoest, de spranken Tan het denkvermogen kondeu in deze rigting niet eens uitbre- ken. Ik had op het Strand de schaal Tan eene reeds lang Tergane reuzenschilpad ontdekt. Ik maakte met den bijl ^ die ik tot nog toc bewaard had , het Sterke rugschild los ; het was zoo groot, dat ik, indien ik een weinig te zamen kromp, het als een dek Toor mijn geheel ligchaam gebnii- ken kon. BoTendien ging ik beslendig in een dik harnas uit boomschors, dat ik om borst, onderlijf en rüg gebenden had. Ik sleepte het schildpaddenschild op eenen kleinen heuTel , op welks top maar naauwelijks Toor ^^n' liggenden mensch ruimte , en die alleen aan zijne steilste zgde Toor beel gezonde beenen en Toeten met moeite te beklimmen ,* naar de andere zijde echter door brokkelige steenkl(»npen om- goTen was, die bij elken stap weggleden. De krankzinnige was, toen ik deze Toorzorgen bewerkstelligde , tamelgk ver Tan mg af op het Strand , Tan waar hg zgn brüllend geroep Ter OTer zee klinken liet , en daarbij met de hand wenkte , alsof hg zgn Terloren schip bevelen wilde , om we6r tot hem te komen. Toen de nacht in?iel -* het was donker, de maan scheen niet «-» beklom ik, zoo onmerkbaar möge- ^9^ 9 mgnen heuvel en rerborg mij onder m^n bcbild , aan welks randenik hier ea daar voor het indringen der lacht openingen gelaten had. Het gevoel d^r gewaande veiligheid wiegde rog iveldra in slaap; ik bemerkte eerst dat mga scbild zieh bewoog', toen deszelfs scherpe. rand reeds onzapht mgn gezigt aanraakte. Doch op hetzelfde oogenblik hoorde ik ook een gedruiseh , als van een' nederstortenden last , en daarop het vvelbekende gebyil van den krankzinnige , dat thans ▼erschrikkelijker dan ooit klonk. Hij was in het ne- derstorten in zgn eigen moordwapen gevallen ; het mes was hem onder het middelrif in het Igf gedrongen en had zieh , door de hevigheid van den val « diep in de ingewanden der borstholte geboord. Hg was zoo zwaar gewond , dat hij niel meer van den grond konde opstaan. Toen de morgen schemerde zag ik hem daar liggen in zgn bloed. Hg brulde niet meer , het uit de wende getrok« kene mes was hem uit de band gevallen, toen hij mij zag, verzecht hij mij , in zeer verstandige bewoording , om eenea dronk waters ter verkwikking. Ik ging dadelgk heen , om aan zgn* wensch te voldoen ; hg zag mg , toen hg de lafe- nis genuttigd had, dankbaar aan, en drukte mij de band. »Hoe ben ik hier gekomen, mgn lieve doctor?*' zeide hg; » maar ik weet het wel vervolgde hg, ik herinner het mi| als een' zwaren droom , dat ik u gisteren heb willen om- brengen, ofschoon gg mij nimmer eenig leed gedaan hebt; vergeh het eenen armen zieken man." Ik was diep geroerd ; mgne tränen zeiden mg , hoezeer ik het waSy en dat. er geen gevoel van haat of verontwaardiging in mgn hart opkwam« Toen ik zgne wende onderzocble bleek het mg weldra , dat alle geneeskundige hulp hier ver- geefsch was; de beken des bloeds hadden baren inhoud bgna reeds geheel uitgestort; de ledematen werden koud en stgf. » Met mg en alle menschen hebt gg vrede g^sloten,^ zeide ik tot hem ,^' tracht nu ook uit al uwe magt u met God te verzoenen , want uw einde is nabg." Hg nikte mg toestem* mend toe; op zgn gelaat vertoonde zieh het Toorbjjiweven eener gedachte ran meer dan Tergankelijken aard ; de ge* dachte ^as roorbggezweefd en het innerlijk weefsel des levens Tolgde hem na: mijn arme lijdensgenoDt had zieh yan mi] gewend ; ziJD koud , stijf ligchaam lag Toor mij. Hoe Treesselijk de man ook ia zijne laatsle dagen Toor mij geweest >Tas» zog gevoelde ik desniettegenslaande zijn feiw lies» het verlies Tan den eenigen mensch, die met mij, misschien voor gehe^l mijn leyen , dit iroeste eiland bewoond had. Ikkrabde, 200 goed.ikkoQ, in het muUe zand der ku9t een graf , \Faarin ik zijn ligchaam leide. Deze inspan» ning 9 hoe gering ook Yoor eenen gezonde , had mgn door lange siapeloosheid verlamd ligchaam bgna geheel uitgeput; ik ging op eene groene plaats, in de schaduw der kokospal* men, liggen 9 en sliep er het geheele overig gedeelte yan den dag, benevens den ganschen daarop rolgenden nacht, tot dat bei helder licht dag was. Pe lange slaap had m^* als het wäre een nienw leven ge- scbonken ; ik kon mij nu voor de lang gestporde verzorging des ligchaams zelfs bij dag ook we6r tijd gunnen; weldra be* Tond ik mij op nieuw we£r in het volle bezit mijner jeugdige krachlen. • Haar de «enzaamheid — wie dezelve nog niet in de woes« temg , of op een onbewoond eiland ondervond , die weet niet, wat het is. Öe Tegels kwamen en Tlogen weder ireg; zij cagen mij aan met blikken , die ik anders nimmer in de di«rrawereld bemerkt of begrepen had; het was, alsof ik doer deze bewegingen des levens in eene geestachtige diepte sag, die mij bij het nederzieh duizeien deed. Ik begon soms van v¥e«s overluid te spreken of te zingen; ik zweeg dm vfe^r stA en ^eene siddering beTing mij. - Ik merkte eindelijk, da« faet eene vrees voor mi] zelven was , die mij zoo sdiokte. D6 mensch, met zieh zelven geheel alleen gelaten, gevd^ en bemeikt zijne eeuwigheid, tegenover het vat der vergan&e« lijkheid, waardoor hij gevoelt. Gelijk het oor, wanneerde hand een hol ligchaam tegen deszelfs opening drnkt, de be« weging der kleine bloedstroomen in zijne äderen en des aetliers 228 in de senuwen Tan zgn binnenate als een luid bruisen hoort; coo wordt de geest» tegenover de sÜlte der grayen het rui» sehen dier stroomen gewaar, aan wier otrersijde de eeuwigheid met bare Terschrikkingen» maar ook met al bare yreugde en Trede woont. Van dezen vrede ondervond ik niet xelden ook iets , wan* neer ik bet kleine zoo afgesletene en afgebruikte psalmboek mijns Taders uit mijn* zak haalde en er in las« Hoe blijdc Tvas ik, boe dankbaar Toor de beschikking^waardoor ditlieTO boekje des morgens Tan den dag, die mij in de banden der zieherkoopers bragl, zieh nog in den zak Tan mijnen reisrok moest beTinden; boe blijde was ik, dat de barbaren mij hetzelTO) ook niet oTen als mijne kleederen, badden afge- nomen. ^ Ik had mij allengs meer aan dien diepen ernst der eenzaam-* beid gewend» die siechts gedachten opkomen laat» Tfelke met 'dezeWe Terwant zijn; thans kreeg bet Terlangen naar bet ligchamelijke Taderland en deszelfs genoegens TTe£r zijne Tolle magt OTer mijn hart. Bij dag zoowel als bij nacht droomde ik Tan Amsterdam , inzonderheid Tan bet huis Tan den beer ▼an Ruiter en bet geen zieh in betzehe bcTond; CTen als reizigers , die midden in de woestijn bcTigen dorst lijden, eindelijk bijna aan niets meer denken kunnen en Van niets anders droomen» dan Tan brennen, putten en beken. Ik zag TTel in , dat hier bij mijn klein eiland nimmer een groot schip, ja niet eens in zijne nabijheid konde Toorbijko- men; ik moest het als een groot Tronder der reddiag beschou-> Tven, dat ons klein, smal, siechts zeer Tlak op het 'water liegend Taartuig, geen tienmaal was Terpletterd geworden, ▼oor dat het hier kwam* De gedachte ecbter , dat ik al mijn lejen op dit kleine eiland bliJTen, hier sterTen, ja niet eens door menschenband begraTen worden zoude , was mij gefaeel onTerdragelijk. »Immers *de brieTenduif Tindt den nimmer aanschouwden weg OTer land en zee ^ wanneer de liefde haar tot de baren drijft, waarom zou ook ik niet onder Gods genadige beschermiog den weg uit deze rotzeneilanden 229 naar een oord der bevrgding en redding vinden. De mensch loch heeft zijn verstand ontvangen , opdat hij hei tot zijn heil zou gebruiken, en \?al kon er ^heilzamer voor mij zijn, dan dat ik weör onder menschen , onder Ghristenen kwam , tot lyier nut en dienst ik mijoe krachten konde aanwcuden. Wal beteekent hier hei denkbeeld van gevaar, waar de pligt roepl; de pligt Tan zelfbehoud voor ziel en ligchaam , de pligt der liefde tot de naasten." Hei is waar, ik gevoelde diep in den grond mijner ziel zeer wel, Avat mij het meest en het sterkst Tan mijn eenzaam eiland Toorldreef en werwaarts het mg Toornamelijk irok, ik dacht hier echter niet dieper over na; mijn besluit stond vast , nog heden wilde ik uit almynemagtde Toorber eidseien tot mijn Terlrek beginnen. Mijn eerste gang was naar het Taarluig, dat mij en mijn' overleden reisgenoot Tan Madagaskar herwaarts gebragt had. Tot'mijne groote blijdschap bemerkte ik, datditligt, daarbg echter stevig gebouwd scheepje door den storm niet Terbrrj- zeld,maar door degoWen, die door de ondiepe, zandig slijk- achtige bogt rolden, siechts opgeTuld en hierdoor gezonken T?as. Het was juist ebbe^ en de zee was bedaard ; ik kon zonder diep in het slijk te zinken , het Taartuig bereiken , welks boTenste rand nog oTeral boven het zand uitstak. Ik ging zonder Terzuim aan het werk, pm het inwendige Tan het Taartuig Tan zand en slijk te ledigen en te reinigen« Toen de Tloed in zijn' rüstigen loop , zonder met zijne golven den slgkachtigen grond der bogt op te woelen , terugkeerde , kon ik reeds diep in de gereinigde boot nederzieu; bgna de helft Tan den arbeid was Terrigt; ik trad er vroUjk uit op het drooge , om hier uit te rüsten en met mijn' gewonen , Yoedzamen kost : schildpadegeren , kokosnoten en andere welsmakende yruchten mg te Terkwikken. De gTer , met welken ik mijn* arbeid Terrigtte , was zo6 groot, dat ik zelfs nog bij aTondschemering in het zwakke licht der maansikkel 9 wanneer de eb terugkeerde , denzelven 16 230 hervatte. Ook in de daarop Yolgend^ dagen was ik, ge- durende den tijd der eb, ge^oonlijk met de reiniging Tau het Taartuig bezigy terwgl ik gedurende den Tloed, Toor zoo Ter de behoefte aan rust en het opzoeken en gebroiken der levensmiddelen het mg Teroorloofden » mg met het yerraardigeü der noodige gereedschappen Toor mijne aanstaande vaartbezig hield. Yan welk cene groote waarde was thans TOor mg het groote mes, dat mg in de hand des krankzinnigen kapiteins ZOO dikwijis den dood gedreigd had; en hoe kwam mg thans uict de wel is waar reeds vrij stompe bijl yan de inboorliQgen yan Madagaskar te stade« Een mast, en een roer, dat er ifel plomp uitzagy maar toch bruikbaar was en nog meer andere dingen yan dien aard waren» uit yoorzorg, klaar; tot eene soort yan zeil had een gedeelte mgner eigene kleediogstukken alsmede yan die des oyerleden kapiteins de noodige stof ver- schafty de stof tot garen en touwen ontleende ik yan de wor* tels en bastyezelen der palmboomen; kokosnoten en schild- padeijeren lagen tot aanstaand scheepsproyiand reeds in menigte opgehoopt; de plaats yan yaten, die den water yoorraad zouden yoeren , yeryingen yerscheidene dikke ledeu bamboesriet , dat op een punt van het eiland in oyeryloed groeide. Nadat ik het slijkaehtig zand, waarin het yaartuig vastzal, yan rondom losgem^akt had, begpn het ligte yaartuig, waa- neer de yloed opkwam, zieh allengs yan den grond op te beuren en boyen het water te yerheflFen , nogtans was eerst de springvioed met de yoUe maan in Staat » om hqt yolkomeo los te rukken. Het dreef en zweefde thans yrij , gelgk eene zwaan op de gol?en> het zeil, dat ik aan den reeds .sedert giV teren beyestigde mast had uitgespannen , zwol door den gunsti- gen wind en mgn hart was aan hetzelye gelijk door rrolyke yerwachtingen ; waarom zou ik talmen: nog heden, nadat ik het yaartuig op eene beter gelegene plaats aan land gebr^^t, yast gemaakt en yervolgens. beladen had , klom ik er ia en yoer de klippenrij,ke bogt uit naar de ruime zee ; yaarwe'» zeide ik, gg groenend gedenkteeken mgner bewaring en redding, mia- den in de golyen yan het doodsgeyaar, den angst en de zorgen. ^•J 231 Het kleine eiland , op het^Yelk ik bijna hvee maauden doorgebragt had , ligt niet eenzaam in zee , maar het heeft vele broßrljeis, het eene grooter het andere kleinder rondom zieh liggen ; rgen \an klippen , die van het een tot het ander loopen oi in ongeregelde Terstrooging met de branding der zee speien , halen den band dezer verbroedering nog naauwer toe : een goed zwemmer zou op vele punten dezer groepen eilanden in eenen enkelen dag verscheiden dezer eilanden kunnen bezoeken , wijl hij in verscheidene rigtingen dikwijls rustpunten vinden zoude; de scharen der veelkleurige pape- gaagen maken van dit geheele rgk der eilanden met het boschgewas zijner kokospalmen als van een eenig zameover- bondeh woud , in het welk zieh slechts hier en daar längs den oever der beken groene beemden en grasperken uitstrek- ken, gebruik; zij fladderen luid schertsend en juichend van het eene einde dezer groep eilanden naar het andere. » Ja , dacht ik , als ik ze zoo over mg en mijn klein scheepje heen fladderen zag, koii ik het zoo als gij, of kon ik het ZOO als de snellö fregatvogel, hoe schielijk zou ik daat zgn , waar mgne ziel verlangt te zgn." Doch ook de langzame voortgang is allijd voortgang; de zuidewind hielp mrj; ik behoefde bijna niet te roegen , bin- nen weinige üren was mijn klein eiland zoo ver achter tiig , dat ik het naauwelijks meer van zijne groenende nabui*en onderscheiden kon. Doch nu kwam de avond , en het oo^ en oor verrieden mij door de brancfing, dat ik mij nog steeds tusschen klippen bevond. Het licht der volle mäan toonde mg nog juist eene landingplaats op een der eilanden , ik määlLte ragn vaartuig aan den stronk eens in de nabijheid staanden palmbooms vast en genoot met de overige levendie schepsel'eh de rust van den nacht. Het gewöon genot , dat de slaap verschaft , werd ditmaal Terdubbeld; terwijl het ligchaam uitgestrekt op den gedeel- telgk groenenden bodem eener kleine zandbank , zieh tot z^ne ou^e -moeder, de aarde i gewend had i had ook de ziel 16^ 232 den weg naar het vaderland inge&lageo : een droom, xoo levendig als ik mij naauireljjks een* kao herinnerco, Toerde mij in hei ouderlgk buis ; het lustpridel rao jasmgoen bloeide heerlgker en geuriger, de beemden prgkten groenender dao «g ooit in de werkelgkheid gedaan hadden; mgoe OTerledene moeder met Harij aan de band, kwam bg mg en hare blikken spraken nog beteekenisvoller dan de woorden ; een beeld , dat in h(;t gewone , wakende leven , Toor mg reeds lang was uitgewischl : het becld Tan mgnen reeds bgoa twintig jaren afwezigen Tader , was in zgne Toormalige frisch- heid we^r opgeleefd; de droom bragt mg met hem in ge- sprek, welks inhoud ik/1^ het onlwaken niet meer wist, want dit ontwaken geschiedde plotselgk, door eene bo?en«> magtige, innerlijke beweging Tan Tcrrukking» toen Marij in den droom mij de band rcikte, Ik riglte mg Tan mgn'e legersiede op ; de afsland tusscben bei geToel « dat zulk een gelukkig te huis zgn bg de oaders en bg de geliefde Terscfaafty en dat, hetwelk de Terbanoing op een afgelegen eiland der indische zee Terwekt, was te grool; terwgl de herinnering aan de zoo eTen genotene Treugde ran den droom gejuich Teroorzaakte , ontlokte mij de gedachte aan het werkelijk heden een' weemoedigen träan. Ik zag rondom mg ; lieTcr wilde ik mg met al de draden Tan mgn denken en peinzen aan de wakende werke- lgkheid, met hare Terwachtingen en zorgen Taslhouden, dan mg door den droom in een aardsch paradgs Toeren lateo» Tan hetwelk het afscheid telkens zoo moegelgk is. ^et was nog lang geen morgen; de Tolle maan, die reeds in b^^ Westen stond, Tcrlichtte de klippen en de Tnt schuim^^''^ branding. 