title: Uitmuntende geneeskundige proeven en waarnemingen over onderscheidene ziekten
creator: Kortum, Carl Georg Theodor, 1765-1847
text: matieke en fysieke ongemakken, is deze "lijders door het gebruiken van geneesmiddelen tegen het scheurbuik dienstig, volkomenlijk hersteld, waartoe onder anderen verzachtende dranken, en Supereth als ingen. geboort worden. 125 en, zwavel, bet ui-en inwendig toedienen van: het Kansch water, en zachte pis-drijvende middelen met nut zijn gewend, Aan de vele toevallen is zij nog soms onderheid, vooral in het voor en laat in het najaar, zodat zij gemaklijk van dezelfde kunnen genieten worden. Het is iets ongemeens, dat fpraakloosheid oogenbliklijk verdwijnt, zo snel de lijderes zich boven een dampbad plaats, waarbij zij naamelijk de damp van warm water of van een afgekoeld van Kamille bloemen laat vallen, wat dan ook terstond de kittelende hoest verhinderd. Dit alles levert een klaarblikken bewijs op, dat de voornaamste zitplaats van deze prikkeling in de baarmoeder gelegen is. Voor hier tot het gebruiken van deze eenvoudige uitwendige middelen aangestoken, heb ik, eenmaal meer dan acht dagen lang vruchteloos tracht de gemelde fpraakloosheid door vele verschillende middelen weg te nemen, tot dat uiteindelijk door het in vallen van de maandelijkse zuivering de fpraak zich vanzelf herstelde. Eens gebruik van Abaksrook gaven haar een paar uren, hoewel flitsend voor een korte tijd, tot wederom weer. Voor het overige zijn deze gevallen de beste geneesmiddelen die ik ken, welke de maandelijkse zuiveringen op de zachte wijze bevoordelen, te weten: een tekel van Kamillethee, Melissens, een wijnacht met rijstijfje, Safran en Venkelzaad, verzoete geest van Salpeter met een gedistilleerde olie vermengd en droppels gewijze gebruikt, ook bij afwissing een poeder bevatende uit Magnesia, room van Wijnstokken, en Middenzout, soms meer, soms minder. zwaarwegend gemengd. Het gebruik van wezenlijke ontlastmiddelen heeft zeldzame iets toegebracht tot vermindering van de toevallen. Onder de benaming van moederkwaal treft men ook hier te landen zowel bij gehuwde als ongehuwde vrouwen, de opstijging van de baarmoeder menigvuldig en onder allerlei vormen aan, waarbij de kramptrekkingen zich hoofdzakelijk op de maag, op de darmen en op de ingewanden bepalen. Daaronder niet begrepen de toevallen welke door een medelijden gevoel veroorzaakt worden. Gedurende den aanval zelf bespeurt men een gestadige oprijzing van winden, die met een sterk geruisch zich naar boven ontlasten. Bij zodanige lijders ontkoppel ik voornamelijk en gewoonlijk drie stoffelijke oorzaken als gevolgen van ophoping, en stoffen, te weten dat er een ophoping van slijm heeft, dat de maandelijksche zuiveringen geheel opgezopt zijn, of niet genoegzaam of onregelmatig zijn, en door deze oorzaken te keeren te gaan bewerkte ik meestal een spoedige herstelling. Wanneer eerst deze Ze oorzaakken weggenomen zijn, alsdan zijn bittere en opwekkende middelen te weten het gebruik en stuiptrekkingen gebooren worden. 137 van Staal, Kina, en koude baden de diensugte middelen, om aan de eerste wegen en aan het geheele lichaam meer veerkragt en sterkte te verschaffen. — Men treft ook voorfelijke ongemakken, welken dikwijks veelvuldige toevallen op de zenuwen gepaard gaan, en waartoe mede de zogenaamde hypochondrie behoort, bij de mannen aan, waarvan ik een geval als een voorbeeld zal aanhalen. Een koopman van 95 jaar, ondanks al zijn ouderdom, reeds van jongs af aan met een zwakke maag beheerd, verdaalde nu vier jaar geleden, daar hij te paard reisde op een eenzaam heide die vele mijlen in den omtrek had, dit maakte hem ten uitersten verlegen en ontsteld, zo dat zulk een indruk op hem bleef maken, dat hij zedert die tijd dagelijks aan duizelingen blootgesteld is, inzonderlijk wanneer hij zich in de openlucht begeeft. Lucht of buiten op het land bevindt zich, waarom hij nu ook niet meer te paard reizen kan, maar genoodzaakt is in een koets te reizen. Zo dikwijks als hij duizelig wordt voelt hij een grote beklemming van de borst, zijn gezicht verduisterd, bij wordt flauw en mislukt, en rispt zeer veel winden uit de maag op. Na het eten is hij aldoor ongemelijk met deze oprispingen en winden gekweld. Zodanig eten welk moeilijk te verteren is hem altijd zorgvuldig, en des avonds moet hij zich geheel van vleesch onthouden. Des morgens bij het ontwaken heeft hij altijd een bittere smaak in de mond en zijn tong is met vlam bezet, Steike ontslastmiddelen verergerden volgens zijn zeggen altijd de toevallen. Hij houdt veel van al wat zuur, gezoet, en bitter is. Toen hij onlangs bij mij over zijn toestand klaagde, vond ik de kleur van zijn aangezicht bleekgeel, onder de oogen en aan derzelver hoeken zag hij bloekkleurig; de onderbuik was geelpannen, vooral de rechterzijde merklijk opgezet, bij gevolg klaarblijklijk kenmerken van verstoppen, voor het overige had hij nog genoegkrachten. Andere lichamelijke oorzaaken konde men bij hem geen inzicht bespeuren. Deze hevige gemoedsbeweging, had ongerichte bij die man zulk een nadeeligen invloed op de zenuwen van zijn maag gehad, dat daardoor een neiging tot de gemelde dagelijkse benauwdheid, en vlapmaffe oprispingen van winden enz. hem bijbleef, waarbij de spijsvertering noodwendig liidde, en verstoppen, indien dezelfde niet reeds aanwezig waren daaruit onafhankelijk moesten, aan deze duizeling was hij alsdan voornaamlijk blootgesteld, wanneer hij zich op een open vlak terrein bevond, die hem de heil waarop hij verdwaald, weer te binsen bracht. Ik voorzag die man weinig beterchap, dewijl zodanige aanwijzingen van het zenuwgestel zeer bezwaarlijk te genezen zijn, die uit grote onvoorzichtigheid en haaaken gebooren worden. Hij had reeds een geruimen tijd aan een aantal oorpijn, en reeds eenen geruimen tijd samen gehouden hebben. Behalven een gepaste leefwijze schreef hij eerst pillen voor, uit bittere Extracten, en gom Ammoniak met een weinig Rabarber samen geplet; met bijvoeging van een mengsel uit de Teenium van Ananaschillen en Quassiehout met Fitoolezuur, om kort voor het middag- en avond eten daarvan te gebruiken. Dit geval. Hevig fijn trekking aangetast, veroorzaakt door... Coor - een. Zwaar hoofdje bij gelegenheid u "as Are ...en Stuiptrekkingen gebooren worden. 131 "het onverwachte overlijden van haar waardevolle moeder en waar tegen bijna geen geneesmiddelen "werden aangewend, wit hoofd, dat dezelfde schellik bedaarden en zich niet dan bij tussen- "potten "op zeventig openbaarden. Op deze wijze "was bijna een half jaar verloopen, toen Zij weer genoeg herhaalde schrikken door eenen veel zwaar- ideren aanval werd aangetast, hetwelk bij haar zulk een vreesachtigheid verwekte, dat zelfs "de geringste dagelijks voorvallende oorzaken, die naauwig bij vermijden kunnen worden een "voorbeeld hierbij binnen: reed een, anders "bij haar welbekend, persoon in haar kamer, "her vallen van een lepel of iets dergelijks, dat teen kat onverhoeds na haar toeloop, heel schreien der jongens op de straat enz, elk dag een, twee, drie, ja zelfs vier hevige aanvallen te wege braken. In deze toestand verzocht de lijderes mij om hulp: Ik ben nu en dan getuigen geweest van de aanvallen; want daar ik niet tegenstander zij onverhoeds ter neder waaft, evenwel den aankomenden aanval vooraf in zicht is te voorzeggen, soms door een teken gevoel van koude in handen en voeten, ook door een iuzeling in het hoofd, en be. Mijn vochtloosheid op de borst, liet zij mij daarom bij tijds halen; dan eens valt zij naar beneden en de fluittrekkingen nemen met een onverwachte kracht aanvang, en wel eene geweldige en schier onmogelijke wijze, dat men geen andere oorzaak van haar ongemak vinden kan. Toen alle aanvallen, welke witte Vrijster ziekte op zulk een wijze dat geen een lid daarvan bevrijd blijft, en dat niet het een voor, het andere na, zijne orde aan voelde. Dan eens word zij voorwaarts dan achterwaarts getrokken, dan weer eens wordt bespeurt men wonderlijke draaiingen van de bovenleden en onderleden; dan eens zijn de sprekdeelen door fluitjes van vlees aten gevoeld, waardoor men een afgebrokene stem en een zonderlijk geluid gedraagt wordt; dan eens wordt het geheele lichaam door fluittrekkingen aangerast en van de ene kant naar de andere geworpen, dan eens alleenlijk het hoofd; dan alles geschied op zulk een wijze dat alle gewrichten uit en geruiken zouden worden. Zij is in meer dat al gewoonlijk bij haar kennis, en de lijderes kan gedurende den aanval op alle vragen verstandiglijk antwoorden, - indien namelijk de tong van kramptrekkingen vrij is. Soms, echter, maar zeldzaam, wordt het hervangezet zodanig aangedaan dat zij gedurende den aanval niet in staat is om te antwoorden, dit alles houdt nu eens een half uur, nu eens een vierde, en dan eens een half uur aan, als dan blijven die trekkingen langerhand weg, en de lijderes klaagt over koude aan handen voeten, en over een bijzondere benauwdheid en drukking op de borst, tot dat eindelijk alles op houdt, en de lijderes zich eenigen tijd wel bevindt. Ik kon na alles wel overdacht te hebben, gaan dan Fluittrekkingen gebooren worden. Dan eene al te groote aandoening en prikkelbaarheid van haar zenuwgestructuur en ik heb uit die hoede van tijd tot tijd zodanige middelen voorgeschreven, welke het zenuvige gedeelte zo wel als de hersenen bedaarden en versterkten konden. Wegens klaarblijklijke tekenen van volbloedigheid heb ik haar ook doen nadoen, met dat gevolg dat de fluittrekkingen niet zo hevig en de aanvallen eenigzins minder werden. Onder de zogenaamde zenuwmiddelen hebben de meesten derzelven aan het voormerk niet geantwoord. len, overwonnen was, nam ik wederom tot de Kaleriaanwortel even als tot het heilig plegtan- ker mijnen toevlugr, en. alweer ondervond ik > ‚daar dezelfde ntnerling “ Toen deeze zenuwziekte door anleiding van. S ‚eene anderendaagfche koorts zich wederom begon te verhefien, heb ik, na vooraf de benoodigde middelen aangewend te hebben, haar een rijk- lijk gebruik der. Kina voorgefchreeven, daar mijn.oogmerk was.om door dit middel alleen beide. deeze ziektens tegentegaan; de Kina deed, wel is waar, war de koorts betrof, haa- $ re, behoorlijke uitwerking, zij was echter ger heel onvermogend om de aanvailen van fuip- trekkingen weg. te neemen, terwill: de Zaleri» 5 aanwortel in dat geval wederom: de Over winnisgi . behaalde. Ei Van.die tiid af aan was zij; aen verfcheide_ ne, ziekten. blootgefteld, zo als ik hier boven. ‚reeds vermeld heb; welken: allen, offchoon von i genen zer vetfchillenden aart,. echter haar voorig / on- # 4 , en Stuiptrekkingen gebooren worden. 135 ‚ongemak wederom veroorzaakten, doch ik vond Ben troost ‚bij het gebiuiken der Faleriaan: / wortel. Maar helaas! Dit godlijk geneesmiddel, waarin wij al ons vertrouwen stelden, heeft ons in deze laatste maanden in onze hoop te lei gelegd: want toen zij op het tijdstip dat haar maandelijkse zuiveringen begonnen te naderen, door een geweldige zinkinkoorts werd aangevallen, en de stuiptrekkingen zich wederom bij haar, zo als zulks gemeenlijk plaats heeft, openbaarden, verzekerde ik even als een leugenachtige kwakzalver, en stoutmoedig op mijn geheim zedende, haar een spoedige herstelling; haar maandstanden gingen geregeld voorbij, de zinkink en de stuiptrekkingen op de longen verdwenen, en de Valeriaanwortel werd haar op de gewone wijze toegediend, — doch vruchtloos! Zij bleef nog altijd een geneigdheid tot stuiptrekkingen behouden, en schoon zij, niet voor. Een aanhoudende anderendaagse koorts, de moeilijkheid van de maandstanden, het geringe nut der middelen tegen de opflakkingen en andere in de geschiedenis van de ziekte voorkomende gewichtige voorvallen, tegenwijkt aan dat er in de ingewanden van den lijder, een prikkelende oorzaak moeilijk verborgen gebleven moet zijn, welke men in het begin van deze ziekte niet genoegzaam schijnt tegengegaan te hebben. Toevallen, welke u de Prijsziekte dagelijks door deze ziekte overvallen word, verlopen er echter nauwlijks twee dagen, of zij krijgt een aanval. Niettegensten, ik heb de gezelschappen bij toewoning, zich te vermaaken en te wandelen, maar zij echter ter nabuurer nood haar kamer verlaten, en is, zelden des 'middags of des avonds met haar huisgenoten aan tafel, of dan eens door de ongewone reuk der spijzen haar aandacht aangetrokken, dan eens word zij door de duurzame duizeligheid, die in dergelijke gevallen voorvallen, duizelig, waarop dan alsdan de aanval spoedigvolgende. Zij heeft zich het Opperwezen, en de leerstellingen van onzen godsdienst zo gefrustreerd voorsta dat zij de onverfchilligste handelingen voor onbetaamelijk, en de onschuldigste schuldeloosheid voor een misdaad houdt, en tevens gelooft, dat de mensch zich altijd moet bezig houden met de verering van God. Van hier dus deze tranen, wanneer zij nu en dan in gezelschap van haar vriendinnen een aantal uren vrolijk doorgebracht heeft! Van daar dan de klagten over de verstrengtheid van haar hart, over de eenzaamheid van haar verdriet, over haar vergeeflichkeit van God en over gebrek aan liefde jegens denzelfden, daar van daar die onoverwinnelijke droefgeestigheid uit vrees voor een eeuwige verdoeming! Het zal overbodig zijn te herhalen welken invloed deze droevige geestelijke aandoeningen op het lichaam hebben. Alle gelegenheid is ons derhalve afgenomen om de geest te vervrolijken, want indien wij haar vandaag alle genoegens verschaffen, zal zekerlijk de herinnering aan de dag van gisteren alles weerom verergeren. Het gebruik van het Spaanse water heeft niet aan mijne verwachting, voldaan, en de Sjal middelen, hebben over het geheel genomen, zo als het mij toe leek, uit hoofde der aanhoudende inktingstof op de longen meer dan voordeel toegebracht. Zachte ontlastmiddelen, welken ik just andere inzichten volgens soms toegediend heb, hebben met betrekking tot de zenuwziekten noch goed noch kwaad gedaan. Dewijl zij bloedzijk, en geneigd tot ontmaskingen schijnt te zijn, en zich ook aan het aderlaaten gewend had, was ik van voorneemen zulks in het werk te stellen, dan daar wij bevreest waren, dat in die toestand, onder deze geringe kunstbewerking, haar toevallen geweldiger zouden worden, — alleenlijk uit schrik en vrees, zonder opzicht tot het afgelaten bloed, — hebben wij tegen om die redenen daarvan Anthoonde tot dat wij u gevoelen hier omtrend zullen vernemen hebben. Ik zoude haar mogelijk hergebruik der koudewaterbaden voorgesteld hebben, indien ik niet dezelfde verworpen had wegens haar zinkinkagtige gesteldheid. Dewijl ik bedenkt was dat de bereidingen bij het a E55 a de 138 Toevallen, welken uit ruzig ziekte van de hersenen nog meer zouden aantasten en voor de spijsvertering hinderlijk zijn, heb ik dezelfde nooit dikwijls of in een rijke gilte voorgeschreven, zo dat ik van derzelfde uitwerking niets meer zekerheid bepalen kan. In plaats van het gewone drankje, gebruikt zij thans een aftrekkel van kruiden, om het zenuwgestel te bedaarden, te weten: Rosemarijn, Salie, Lavendel, Mooren en Munt enz. Ik heb haar de warme drankjes van thee en koffie zeer ernstig verboden; zij heeft een afkeer van wijn, en bier behaagt haar geen zins. Haar eetlust is zeer gering; van vlees is zij afkeerig, behalve van het gezouten en gerookte vlees daar zij veel van houdt. Zij nuttigt meest groenten, fruit, en brood. Ook bespreekt men ten opzichte der aanvallen geen het minste ouderlijk soort of zij nog jonger zijn dan of de maag reeds meer spijzen opgevuld is, of alhoofd dezelfde meest des voormiddags ten vooruit komen, toch weer later s middags en nooit bij nacht. Zij flapt niet lang, echter gerust, en wordt zelden door dromen verschrikt. De ontlasting is bij haar geregeld. In de pis wordt men niets bijzonders gewaar, dan — hetwelk men in alle kramp- trekkingen waarneemt — dat dezelfde na de aanval helder en waterig is. Zij heeft altijd een vochtige tong, maar al haar lever wordt witachtig vlam bedekt. Haar pols is tamelijk hard, echter wanneer de aanval nadert eenigszins snel en fijn gemaakt. Ik heb tot haar verzachting niets beters gevonden dan de Ef Levisticum met de Liguasanod mineerd, welke, voor dat de aanval zich openbaart, gebruikt, dezelfde een weinig verlicht en verdwijnt. Kortom: Daar ik derhalve alles naar mijn beste vermogen toch vruchtloos tegen deze droevige ziekte aangewend heb, neemen wij onzen toewijding tot u, Hooggeleerde Heer en verzoeken u om uwen raad, met dat vertrouwen; dat, indien er in de geneeskunde enig heil te vinden is, wij hetzelfde zekerlijk van u kunnen verwachten! Onze lijderes, welke ik om haar trouwheid, godsvrucht en bijzondere zielsbevallingen achting toe Draag, wenscht u en de wel met mij uit. Grond des harten alle gezondheid en geluk toe! terwijl ik zolang ik leef niet op houden zal te zijn. — N. Stolberg den 23e October 1776. De Heer Leidenfrost op deze brief het volgende antwoord: Ik heb met aandoening aan de schrijving der verwonderlijke toestand van deze elendige en dweperige jonge dochter, en ik geloof dat niet genoegzaam aangeroerd scheen te zijn, aan welke uwe gewoonte, naamlijk op een vriend ondercheid tussen de verschillende vormen van 140. Toevallen, welke uit Vrijster ziekte en ik geloof wat de voorzeggingen betreft, dat een longontsteking een einde maken zal aan haar ongemak. Daar de zenuwziekten in onze dagen zo menigvuldig zijn, heb ik reeds, sinds eenigen tijd het voorneemen gehad de verschillende oorzaken daarvan te onderzoeken, welke arbeid dan ook in twee kleine Academische verhandelingen, die ik de vrijheid neem hier bij te voegen, vervat is, waarvan er van tijd tot tijd nog meer in het licht verschijnen zullen, waarin men herhaalde malen van deze ziekte aantreffen zal, dewijl ik ook getracht heb de geleerden op die oorzaak, welke mij tot hier toe van anderen over het hoofd gezien ook einde de geneeswijze zekerer en dezelfde voor een regelmatig onderwijs geschikt te maken; over welk gering werkje, ik u verzoek met schappelijke wijze, u oordeel te willen vellen. Wat deze voorzegging werd tot ver te niet verwacht van de huid als een oorzaak der zenuwziekten kan men dan uittrekken. Wat nu dit tegenwoordig geval betreft, kan ik u de beschrijving van hetzelfde niets anders opmaken, dan dat de oorsprong van deze ziekte gelegen is, in een verzwakking van de hersenen en van het rugge-merg, om dat de natuurlijke werkingen van het lichaam mij genoegzaam toevoelen niet geleeden te hebben, de verwarring echter der inwendige zinnen en aartstogten wijst aan, dat dit tot her leeren noodzakelijk ingewand, vooral aangedaan is, act welk dan van door tijd hier geheele verloop der werkingen die het leven onderhouden moest veroorzaaken, en waarvan de telkens ten woorchijn komende koortsen en inwendige onbehagelijkheden moeten worden. teekingen of bloed ophoopingen geen geringe woortekenen opleveren. Ik wil echter deze Godvruchtige jonge dochter dat ongelijk niet andoen, als of ik een zekere geheime en verborgen liefde bij haar vermoedde, welke aanleiding tot diese ziekte zoude gegeven hebben, on om welken te verbergen men de naam van soldaat gebruikt, hoewel ik zodanige voorbeelden niet veel aangetroffen heb. Veel meer zal ik trachten aan uw geneeswijze al die kragt bij te zetten welke de kunst vermag. En wel eerstelijk ben ik van gevoelen, dit men de gemoedsaandoeningen, welke bij deze ziekte zeer een zija, moet trachten te bedaren. Dat was hier echter geen geval, Toevallen, welken uit van rijfier ziekte ten, welk oogmerk, gelijk de schrandere Bijervlaaye geleerd heeft, op een drievoudige wijze kan worden bereikt, door de rede, door het verwekken van een tegenovergesteld gevoel en door een verscheidenheid aan voorwerpen. Dan het laatste en laatste zal men bezwaarlijk kunnen aanwenden, ja zelfs zou het inflamederen van den laatsten weg eerder schadelijk zijn en de ziekte doen vermeerderen; derhalven zoude het verkiezen van den midden-weg in deze hier geheel en al vruchtloos zin, wanneer een voorzichtig man die geen arts is. Is de lijder op een stoutmoedige wijze? Wijze een vrees voor den dood aanjagen, zo hij niet zelf zijn vreesachtigheid wilde pal en perk stellen. Want herdenken aan eenen vroeden tijdelijken dood, doet de gedachten aan eenen toekomenden eeuwigen minder levendig zin. Doch her aanjagen van zulgen schrik moet met overleg verricht worden, terwijl dezelfde misschien gelegenheid zoude kunnen geven tot koortsen en ontstekingen, indien echter zulks niet voorzichtiglijk genoeg kan worden in het werk geseteld, dan moet men hetzelfde veeleer achterwege laten, en afwachten, of de natuurlijke verfying der hersens in dat zit om ter eeniger tijd deze zeldzame zwakheid te kunnen te boven komen. Stuiptrekkingen gebooren worden. Reeds met vrucht aangewend zijn om het zwellend gewekt te wekken, nog bij aanhoudendheidouden moeten gebruikt, en allengs meer vermeerderd worden, terwijl ik voor dat einde uit onervaring de gedistilleerde welriekende olie aanprijzen kan. Te vermengen met twee dalen Spiritus nitri dulcificandi een hoofd van jenever gedistilleerd olie van anijs, foeniculum, in anijs waarvan men vier of vijfmaal op een as in het begin tien en vervolgens vijftien droppels in een lepel water wijn gebruikte. En daar het in deze ziekten heel veel aankomt op een goede spijsvertering, voor zover dezelfde door het te wege brengen van een. "Sen voedzel in flaat is her zenuwgeling te" Serfterken, en daar de vogten van deze vrijser Een eer tot verhitting en bederf schijnen over te gaan, zou ik aanraad om bij elk voedsel en midden onder het eten, eenige druppels Vitrilozuur te gebruiken, hetwelk gemaklijk op deze wijze kan geschieden, wanneer men een once Essent. Corp. Aan een der gerechten en neemt, met een weinig wijn, met een weinig water. Ik zoude niet veel hulp in van Staak Middelen of van het gebruik der King en ander, maar een halve drachme geest van Vitrilozuur vermengd, en hiervan dertig, veertig, of indien zij van dezelfde een af keer heeft, veroorzaaken, in welk geval het mij zeer dik duidelijk gebruikt, en daar mee soms geweldige gebeurtenissen kunnen voorkomen, welken uit Vrijster ziekte andere versterkende middelen, dewijl de zelven eerder op de spieren gelijk ook op het hart hunne uitwerking verrigten, dan op de zenuwen, en daar het spierengevoel bij deze vrijster zulke hevige spier-trekkingen heeft kunnen doorstaan, schijnt hetzelve niet zeer verzwakt te zijn, en bij gevolg geen bijzondere versterking noodig te hebben, bij welke bedenking nog gevoegd. kan worden, dat inzonderheid de Sraal-middelen een zulke verhittende giftigheid meestal vermeerderen; Voor dit ben ik van oordeel dat de denkende zenuwmiddelen daarom weinig voordeel zullen aanbrengen, om dat dezelfde insgelijks de gevoeligheid tot verhitting en bederf gewoon zijn te vermeerderen. Bedaurende middelen en Emulgenten zullen dien volgens meer vermogen, indien dezelfde bij de zo even opgenoemde opwekkende middelen gevoegd worden, hetwelk ik geloof dat alsdan gevoeglijk zou kunnen in werk gaan, wanneer de naderende maandelijkse zuiveringen meerdere hitte in den geheelen loop der pijn en koorts in den onderbuik, wat wel gelukt is, indien zij twee dagen voor dezelfde alle twee uuren hervolgende mengsels als den tijd van haar maandstonden aanhoort en sukkeringen gebooren worden. Semin papaver album dr. Vi Ag. for. Camb. Personeele Cardinaal benedictijn aan een. Emulgent, colataris. Ada. Olie amandel. dule. recent. dr. 1e Maseritz pilules polijchtelijk stahl. Fine elseborus. ar. Fijn natrium dule. dr. 1e Virmondz zuur Gall. XV. Lauda. Sijdenh. Gall. Rs Geebos. cr. DE pi. Im. Het zou mogelijk zijn, zeer veel vraag te hebben van dit voorfchrift den; ten, daar het al te fameuze is voor een arts die naar een regelmaatige zetel tracht, in zelve is echter niets, dat met schikking kon weggenomen, terwijl alles waaruit hetzelfde bestaat, naar de kracht zodanig gemaatigd wordt, dat niets in hetzelfde overvloedig is, en schade kan. Wat het aderlaarsen betreft, ben ik van mening dat dezelve soms moet worden gebruikt om een bloedafpsuwing en hoesjteek der long te verhoeden, en daar een proefd heeft gehaalig snaren in flat is de vrees voor vijltrekkingen te kunnen voorkomen, inzonderheid wanneer men haar te bed liggende ader. Voor enige maanden later, zeldzaam door sanvallen van stuiptrekkingen aangetast, aan haar eigen middelen bij deze ziekte aangewend heeft, en gebruikt heeft gevoeld. Toen ik haar om de hoek van het huis in de tuin zag, was het gunstig in gewerkt. Tegenwoordig, in de winter, zijn er 146 toevallen, welke niet Prijser ziekte zijn. Voor het overige zoude ik het gebruik der koude baden in deze seizoen minder aanraden, hoewel ik mogelijk dezelfde als dan liever zou aanprijzen, wanneer men midden in de zomer geen gevaar loopt van zich te verbergen. Duisburg aan den Rijn, 31 Oct. 1776. Ik zal mij niet veroorloven om over den inhoud van dit antwoord van den Heer Leidenhof eenige aanmerkingen te maken, bovendien weer ik ook niet of de Heer Peil die welken door den Heer Leidenhof waren voorgegeschreven en mer welk een gevolg zij had de ziele - eind 1790 voor de derde maal ontmoette, en dus na verloop van 14 jaren, was zij nog niet hersteld. Zij bevond zich in de voorledende zomer tamelijk wel en werd in het huis ontvangen dikwijls bezoek van haar vrienden, zonder enige aanvallen te bekomen, ter open lucht genoot enz. Over het algemeen waren de zomermaanden tot hier toe voor haar gunstig. Maar sinds eerst beginnen voor haar en stuiptrekkingen geboren te worden. Zij was echter verplicht alleenlijk in haar afgelegen vertrek haar verblijf te houden, om niet soms door het gezicht van onbekende lieden of door andere voorwerpen verrast en daardoor op nieuw door stuiptrekkingen aangetast te worden. - Zij hield zich bijna de gehele dag in bed, en men bespauwde aan haar dagelijks 's middags met voorafgaande aanmerkelijke koude verzonken koorts, welke reeds verschillende jaren aangehouden had en flink in de heete zomer maanden of vermeerderd of geheellijk verdween was. Zei 's morgens was de pols gemeenlijk koortsig, - Bij dit alles was haar eetlust tamelijk goed, zij sliep gerust, en was geenszins vermagerd. Haar angstvalligheid in zaken den godsdienst betreffende was soms minder, zo dat ik den zondvleier indruk, welke zulks op deze stuiptrekkingen maakte, en die over het geheel meer van lichte schaamlijke oorzaken vandaan schijnt te komen, geenszins daaraan kon toeksenwerken. Deze aanvallen kreeg zij thans flink eenmaal in de week, uitgenomen in haar tijdvliek waarop zij haar maandelijkse zuiveringen te wagten. Hij, wanneer dezelven dikwijks ja zelfs bij de geringste aanleiding ten voorzien kwamen. Ik bespeur ook dat de voortgang en de afwijk van deze aanvallen omstandig nog dezelfde is, als de Heer Peil dezelven beschreven heeft. Onder het tafel lag ik toevalligerwijze op weg naar de vogel. Het - was - | te hopen Toevallen, welke uit Vrijdag zickten Toenig, dat zij op het zien van een schaarleken kleur door een aanval aangerast werd; aldus herinner ik mij ook ergens gelezen, te hebben, dat het aanfchouwen van rode dingen bij die lieden, welken met de vallende ziekte behept waren, aanleiding was den aanval te weegte gebracht. Na elk van de aanvallen van skuiptrekkingen nam de koorts doorgaans verfchende da. Gen lang merkbaar toe; en dienovergroot scheen de zelve voor een groot gedeelte gelegen te zijn in een door deze - stuit trekkingen vermeerderde prikkelbaarheid. Soms klaagde de lijderes over een zeer onaangename kramptrekking op de zenuwen, welke zich snel toegedeeld had op de een zijde van het lichaam, en alsdan verlangde zij niets meer, dan dat de aanval snel liket ten voorbij gaan, dewijl haar de onderliggende had geleerd, dat dezelve alleen in stand was deze onaangename kramptrekking, weg te nemen. Van haar fijngevoelige lichaam, waar aan zij sinds het begin der ziekte bloot gelegd geweest, is zij nog niet bevrijd, en duurt nog anhouend voord, echter zonder dat zij loopt eenig ongemak ondervind. Het is vreemd zonderlings dat deze lijderes, niettegenstaande zij een groot gedeelte van het jaar aanhoudend koorts heeft, nu tot dusverre heeft kunnen doorstaan en geen zins vermagerd is. Nu, daar ik dit schrijf, - 1795 - wordt zij minder door haar aanvallen, aangetast, en dikwijks lijdt zij niet aan Stuit treklingen geboren worden. In eenige maanden niet, zij bevind zich den meesten tijd van het jaar wel, en zonder koorts, echter waagt zij het nog niet om haar bed te verlaten, zich in gezelschap van haar vrienden te begeven, of andere huizen en tuinen te bezoeken. De middelen welke ik haar in deze vijf jaaren voorgegeven heb, bestonden soms in zachte ontlazende middelen, welken gedurende eenige dagen doorgaans bij verdeeling toegediend werden, vooral wanneer men, gelijk zulks dikwijls gebeurde, uit de kenmerken bekend kon dat in de lever wegen een ophoping van vuiligheden plaats had; zij bevond zich bij het gebruik van deze middelen zeer wel, dezelfde verminderden de koorts, en beletten niet zelden de aanval der stuit trekkingen. Wanneer zij haar maandelijkse zuiveringen te wachten had, welke veelal niet geregeld voorvielen, en uit die hoofde meerde geneigdheid had om door stuit trekkingen aangetast te worden, schreef ik haar voor een kramp bedaardende Thee van Kamille bloemen, Melisjon, Wijnruit, Klaproos, met een weinig Saffraan, Venkel. zaad en dergelijken, benevens cen mengzel be- Raande uir Melisfewaier , Tinctuur van Castore- um en Hoffmans droppels. Indien ik echter _ mieerdere befpeurde, gaf ik ir in plaats van’ her gemelde miengzel eene Emulfie it zaad- van Klaproozen , met een weinig Mag- weft ja en Salpeter. Aanvällen van eenen ont- Be: KEN K 3 ftee- 15a . Stuiptrekkende ziekie bij kinderen, ‚ fteekingagtigen aart _heb ik bij haar nier verder ontdekt _Ook beginnen haare maandelijkfche zuiveringen te verminderen, en verfchijnen om» rend alle drie maanden &ens, zo. dat dezelven wel fpoedigllijk geheel verdwijnen zullen. De door het toeneemen der jaaren verminderde ge- voeligheid en aandoenlijkheid van. het geheele geftel fchijnt zeer veel tor haare beterfchap te hebben toegebragt, en ik boop, dat deeze lij. deres van haare ftuiptrekkingen nog volmaaktlijk herftellen zal. IV, STUITREKKENDE ZIEKTE Bi} KINDEREN. Op den 7de November van het voorgaande jaar 1794 werd ik alhier in Svolberg des avonds laat bij eenen Jongeling van 13 jaaren geroepen, welke onverhoeds door Ruiptrekkingen was aangetast, Ik trof hem zittende aan, en hij sprak veel gemoeds-aandoeningen en meer alle mogelijke, rasheid over die voorwerpen, welken bij den geheelen dag, en zedert korte tijd ontmoet waren, als mede ook over het zedelijk gedrag der kinderen, enz. Zijn voorval was niet zoodanig van aard, soms wel hij echter daarbij en veel over hevige pijnen in het hoofd en ging zekere misgevalenheid. Hij had een fijne, een zuiptrekkende ziekte bij kinderen. Zijne handen waren bij het aanraken koud, Bij afwijzing kwamen er trekkingen der leden ten voortein, de oogen verdraaiden zich of stonden trak, zijn hoofd boog zich dikwijks voor of zijwaarts, ten bewijze dat de achterste spieren van het hoofd, of die welken ter zijde aan den hals gelegen zijn, bij afwijzing door een ongekend korte tijd of lammigheid werden aangetrokken. Hij was nog in staat om om belemmerd te kunnen gaan, hoe wel hij niet meer ten volle bij zijn kennis was, en antwoordde op al onze vragen welken men hem voorliet, "meestal verward of in het geheel niet. In deze toestand verviel deze Jongeling onverhoeds, terwijl hij des avonds met andere kinderen speelde, ofwel schoon men te vooren geen tekenen van enige ongezondheid aan hem bespeld had. Hij had des middags na gewoonte met soep gegeten, en tot hier toe altijd een gezonde rood kleur gehad. Ondertussen was hij zeventig jaar lang dikwijks onderhevig gewest aan hoofdpijn, gelijk men dit bij vele jonge lieden gewoonlijk zo lang ongeveer, tot zeker jaaren bereikt hebben. Ik begon te vermoeden dat wormen de oorzaak waren van deze toestanden, waarvan ik dikwijks soortgelijke ongemakken bemerkt had. Ik schreef hem deshalve direct voor tot specifieke wormen, en liet een aftreksnel van kamillebloem en suiker. Men moest hierbij lauw en rijklijk gebruiken. Hierop volgde een herhaalde braak, waardoor zich een menigte fijn en gal ontlastte, welk hem merkbaar verlichte, aan deze prikkeling een einde maakte, en hem een gerusten flap bezorgde. Ik schreef des avonds nog het infum Anthelm. cum Nattucla; Sale en Oxym. Squill. voor, waarvan hij de volgende morgen moest gebruiken. E: Op den 28sten werd bij des morgens weer deze aanvallen nog maar geringer, met bleekheid en koude aan het gezicht, als mede koorts in de ledematen, een kinkelde gestadiglijk met het hoofd, en zag verward, zwak enz. Thans lijdde de lijder niet, en had een gerusten flap tussen beide onverwacht maar flauw om te kunnen praten. Hij bad tot ontlastingen, doch zonder wormen. Hij bewoonde zich's namiddags en des avonds tamelijk wel, en sliep ook in die nacht goed. Op den negenden des morgens wederom dezelfde toevallen; soms vergezeld met een mag. Teiendeheid; hij kon gedurende geheele zijn niet spreken en kreeg afwisselend slikpijn. Hij hield aan met het gebruik van het mengsel van gisteren en kreeg nog enige tijdelijke ontlastingen zonder wormen, Ds na middags en’s avonds bevond hij zich weerom wel. Zijn onderbuik was zacht en bij het begin was het zo als den vorige nacht moest. Op den goeden verlopen andernaals deze gevallen, dezelfden waren evenwel niet zo hevig als in de voorgaande dagen. Ik schreef hem dan een sterke aftrekkel van Faleriaanwortel poeder met poeder van dezelfde, Middenzout, en een weinig fosfaat droppels vermengd, om als een mixtuur te gebruiken. Mijn bedoeling was om door deze middelen de pijn te verlichten en de wormen te doen ontkwikken. Ik zal de geschiedenis van deze jongeling, die ik A noemen zal, naderhand vervolgen, al thans vooraf die van andere kinderen mede verhalen, welke zedert den 10e november tot den 12e december toe met dezelfde ziekte hadden bevatten waren. Op denzelfden tijd waren namelijk nog vier jongere broeders en zusjes, waaronder de jongste van jaar oud, als ook in een ander huis, twee meisjes van 10 en 12 jaar, en een nog in een huis een meisje van 12 jaar, wat onverwacht en schielijk, vele malen eerst op het school, door meergemelde aanvallen aangetast. Alle deze kinderen spraken overal hard, hadden trekkingen der lippen en de kaak verkleinde plaats, en waren buiten staat om te huilen in de mond te kunnen openen, de ogen verstonden zich of geslonken stak te gelijk meer aan, en vernieuwden bijna van uur tot uur. Ik diende aan het begin in de eerste maanden hun pols was zeer langzaam, klein en bijna niet hoorbaar, en was bijna niet in een goeden staat, en was bijna niet veranderd. eenen stilzwijgen welke uren lang voorduurde, en dan onverwacht zich weer herhield, men bespeurde een dodelijke bleekte en koude op het aangezicht en aan de handen - en voeten, ja zelfs van het geheele lichaam, voor sommigen nauwelijks voelbaar. Zij gevoelden pijn en steeklingen in het hoofd, bij sommigen had een bedwelming, bij allen een geheele verzwakking plaats, zij knikten met het hoofd naar alle kanten heen, en waren niet in staat om hetzelfde overeind te houden, soms werd het hele lichaam zo als in de toestand geheel zwaar, of de rug werd stevig, achterwaarts gebogen. Deze toestanden hielden bij sommigen eenen tijd, bij anderen daarenregen duurden dezelfde verstreken verschillende uren lang, of ook wel de hele dag onafgebroken voort. Sommigen klaagden bij deze fluittrekkingen over hevige pijnen. Buiten de aanvallen bevonden zich de kinderen tamelijk wel, en hunne pols was niet zo onnatuurlijk langzaam, — de eetlust bleef meestendelijk sterker dan naar gewoonte. Zij sliepen desnachts gerust, behalve twee van hen, welke heviger door deze toevallen aangerast werden: deze waren ook bij nacht onrustig, stulptrekkende ziekte bij kinderen. 155. Na gebruik van krachtmiddelen, en kort daarop ook krachtmiddelen te gebruiken, welke meestendelijk worm doodende middelen verbonden waren. Drie jonge kinderen werden in den tijd van twee dagen door dezelfde herhaald zonder hulp van buiten weer omgekeerd. Verstreken kinderen, bij welke nog gisteren en deze morgen een verstijving, koude, en bedwelming had, welke mond en ledemde bij afwijken door fluitjes waren getrokken waren — dat er zich steeds weinige ogenblikken voordeed om enige vocht te kunnen gebruiken, zulks dan nog eerst wanneer men hen bijvoorbeeld. en krampbedaarend klijfteer had aangebragt — adervonden varı deeze braak-en: ontlastmidde- in die uitwerking, dat de aanvallen nu ten vorfchiin kwamen met. eenz uirgelaatene- vro- ikheid, met een gefnap als van iemand die et, en met zingen en danzen, waarbij zij zelfs : hun zeer bekende lieden niet: konden »on-. en de pols werd: natuurlijker en fnel- 'r, en eene natuurlijke-warmte verfpreide zich wer het geheele ligchaam; dit kondigde 'reeds nen groote ftap tor beterfchap ‚aan, te, wee- on de _overgang van verflijying tot eene sa » en praatagtige ijlhoofdigheid, ; Andere kinderen ondervonden,. wel is waar, on het gebruik der braak-en ontlastmiddelen por dien dag eenige verligting,, doch deeze üiptrekkingen ontftonden den volgenden moi- 4 L { 156 Sıuipirekkende ziekte bij kinderen. gen: op nieuw , en zelfs met. nog,.grootere he vigheid dan: te vooren.. » De. mecste ‚kinderem: echter , ‘wanneer dezelven volkomenlijk (chegz nen herfteld te ziin, en drie of vier dagen va hunne aanvallen bevrijd gebleeven en uitgegaaf. waren, florteden wederom zelfs bij herhaling 'de reizen in.. Veeltijds gaf een schrik toe aanleiding. Een meisje van die leger was reeds drie dagen volkomen welvarend, de op een lichte duizeling na, waarover hetzelfde soms klaagde. Plotzeling werd hetzelfde omtrend den avond van een woedende razernij overvallen, het schreeuwde, huilde vreemd, lijk, schold, scheurde haar kleederen, viel verscheid in woed op de omstanders los, en drie mensen waren naarstig in staat om haar in bedwang te kunnen houden. Een sterkt braakmiddel, hetwelk ik bij den drank die hervoor gebruikte liet mengen, maakte ogenbliklijk een einde aan deze razernij; den volgenden dag werd haar een mengsel toegediend om de ontlasting te bevoorzien; en sinds die tijd bleef het meisje gezond. Deze zeven kinderen, waarvan ik hier hiermee gewag gemaakt heb, en waarvan de jongeling A niet begrepen is, waren op den 6 den December, bij gevolg in den tijd van 3 en 1 dagen, alle hergesteld, zonder dat 2 op nieuw wederom instortten. De genezing werd hoofdzakelijk daardoor bewerkt, dat aan allen, en vooral aan de meesten bij en braakmiddel Stuiptrekkingen ziekte bij kinderen. 157 “den toegediend, waardoor een algemeen vaste verlaging van alle toevallen ontstond, en met mede door purgeermiddelen ongevechtelijk de kwaal weggenomen werden, Niettemin ik de ontlastmiddelen vroeg met wormdoodende middelen, gingen zeer bij geen van deze kinderen enige worsteling af voor het doen bedaarden der krampen en stuiptrekkingen waar ik daar bij gebruiken een aftreksel van Kamille bloemen, soms ook een mengsel uit lg. anod. en lg. comfrey. Ik vond me genoodzaakt aan een kind, uit hoofde van twee toevallen tegen den avond opium voort te brengen, waarop dezelfde, weliswaar spoedig genezen, toch den volgenden morgen des te her ten voorvocht kwamen, en das her herhaalde gebruik van braakmiddelen nu eerst verlichting wege bracht. Ik vond hun geen andere voeding toe dan alleenlijk Gerstenspel, gekookte Pruiken, en een weinig Wuste brood, terwijl zij niet dronken dan Gerstewater, Thee, en een zelfje van Kamille bloemen. Ik moet nu nog ten opzichte der tot hier toe schrevene aanvallen van suiptrekkingen, van verschillende andere kinderen gewag maken, zoals de twee jongste zusters van den Jongen A, van derde half en vier jaar, ook meer kinderen in andere huizen, als een behoedend middel braak- en oestaamiddelen. gebruiken, en deezen bleven vrij. Een ziekte van 13 jaar werd onmiddellijk door stuiptrekkingen aangetast, alleenlijk veroorzaakt door het aan kijken van eenen anderen bij welken zich dezelfde in het school openbaarden, doch deszelfde verdwenen spoediglijk, en het meisje bleef gezond. Op dezelfde wijze openbaarde zich bij eenen jongeling van 10 jaar een aanval, alleenlijk zo het toefechten door een schrik veroorzaakt, doch dezelfde duurde niet lang. Een meisje werd door zware koolsoorten aangetast met verzwakking, koude handen, sprakeloosheid enz.; doch op het gebruik van een braakmiddel waren alle deze aanwezigheid verdwenen, en zij bleef welvarend. Een jongeling had om volgens de langzame pols en de bijzondere uitstaande pijnen in het hoofd te oordelen, dezelfde ziekte, doch zonder stuiptrekkingen; de braak- en ontlastmiddelen brachten hem weer tot zijn vorige gezondheid. Een meisje van 13 jaar, dat reeds vroeger eenige jaren meermalen was blootgesteld aan hevige stuiptrekkingen, en eerst in den voorgaande Zomer van dezelfde, hoofdzakelijk door wormdodende middelen en dat door het gebruik der koude baden hersteld werd, werd op diezelfde tijd, dat verhalsoe kinderen met stuiptrekkingen behept waren, door haar voorgaande toevallen opnieuw aangetast; dezelfde waren echter van die soort overig gen kinderen. Stuiptrekkingen ziekte bij kinderen. Het onderzoek onthulde dat de ziekte bij dit meisje teelse verschillen, en men ontmoette bij haar iets die zonderlinge langzame pols, en deze teekende pijnen in het hoofd enz. Het gelukte ons ook niet dan eerst na verloop van vele nachten haar van dezelfde te bevrijden, toen na lange aanhoudend vruchtloos gebruik van verscheidene middelen tegen de wormen zich eindelijk onder wormen ontlastten. De jongeling A. van wie ik de beschrijving... Inner ziekte hier boven onvoltooid gelaten, werd niet gelijk de andere kinderen, ten noorden binnen 14 dagen van zijne toevalen vrij. Herhaalde braak-ontlast en worm drijvende middelen hielpen hem gelegenheids. Hij ontlastte geen wormen, en de eerstelijke wegen scheen genoegzaam gezuiverd, zijn eetlust was en bleef goed. Hij werd menigmaal bij dag door stuipen aangetast, die dikwijks een volledige uur en langer duurden, en soms werden zo hevig, dat zijn geheele lichaam geworpen werd, indien niet terzijde bij de hand waren om hem te ondersteunen en vast te houden. Bijna alle delen van het lichaam werden afwissend door stuipen aangetast, die de hevigste pijn veroorzaakten. De mond werd gefloten, zijn oogen verdraaiden, er ontstonden trekkingen in de pieren van het aangezicht, hij had een flikkende oor en de witte huiddeelen van het aangezicht. Op de hoedanheids behandeling werd hij beter. Hij hield zijn stoeltjes afstand en de vloeistoffen die door de staartbeen moesten worden afgevoerd, en die een gedeeltelijke kleuringsverandering van de huid tot gevolg hadden, verdwenen. Het kind was na deze behandeling beter, maar het was zwak, had geen gewichttoon en zijn lichaam was nog gevoelsvast. Een paar maanden later kreeg hij een soort van verkoudheid, die zich niet in de keel, maar in de borst ontwikkelde, met een hevige hoest en een jeukende hoornvlies. Op de voorgestelde behandeling herstelde hij langzaam en geheel. 