title: Handboek voor den nederlandschen Tuinbouw
creator: Theodorus Frederik Uilkens
text: Orientalis. Oostersch. Osseus. Beenachtig. Ovatus. Eirond , ovaalbladig. Oxoniensis. p Groen geelbladig« t Paleaceüs. Stoppelig, vliezig. Pallens. Bleek. Palinatus. Handvormig. Palustris» Moerassig. Pandurae formis. Vioolvormig. Paniculatus. Gepluimd. Papilius. VHhdervormig. Papillosus. Getepeld. Papulosus. Puistig, geklierd. Parabolicus. Worp|ijnvormig. Paradoxus. Onregelmatig. Parasiticus. Plantplantig. Pari pinnatus. Afnemend gevind. Parvifolium. Rleinbladig. Patens. Wijd uitgebreid. Patentissimus. Zeer wijd. l Patulus. Uitgebreid« Pavonins. Paauwkleurig. Pectinatus. Kamvormig. Digitized by Google 292 Pedati fidus. Pedatns. Pedicellatos. Pedonculatus. Pelegrinus. Peltatus. Peodulas. Penicilli formis. Pentagona*. Perenois. Perfoliatus. Peronatos. Persicus. Persistens. * : Persooatus. Peruviana». Petaloideus. Petiolaris. Petiolatns. Phoenioeas. Picea». Pictus. Pignus. Piliferas. PiloSUS. Pimpinelli formis. Pinnati fidus. Pinoatas. ' Pinnatus bijugus. Pionatas pinnis confluentibus. Placenti formis. Plaatae acaules. Plantae caalescentes. Voetspletig. Voetsgewijze , voetbladig. Gesteeid. Gesteeid. Regtstandig. Schildvormig. Hangend. Penceelvormig. Vijfcijdig. v A Overjarig , overblijvend. Bladdoorborend. Gesokt. Persisch. Biijvend. GriJDsbloemig. Peruaascb. Bloembladvormig. Bladstelig. Gesteeid. Graoaatrood. Pikzwart. Boot beschilderd. Traag. Haardragend. Gehaard. Pimpernelbladig. In vinnen gedeeld. Gevind. Tweeparig geviod. Met zamenvloeijeode biauev*» geviod. Koekvormig. Ongesteelde planten. Gesteeide platten. Digitized by Google 295 Plaetagineus. Plantagobladig." Planus. Vlak. Plicatus. Geplooid. Plumbeus. Loodgrijs. Plumosus. Gevederd. Poätictis. Fabelachtig. Polyanthos. Veelbloemig. Polygonus. Veelzijdig. Polymorphie. Verschilbladig. Polypetalus liliaceus. Veelbladig lelieachtig. Polypbyllus. Veelbladig. Polystacbias. Veelarig. Populifoliam. Popnlierbladig. Porphyren*,. Roodbruin. Praealtas. Hoog groeijend. Praecox. Vroeg. Praemorsus. Afgeknaagd. Princeps. Uitmnntend. Prasinos. Grasgroen» Procombens. Liggeod. Profundus. Donker. Prolifer. Kroontakkig, kinderend Proprius. Eigen, bijaonder. Prostratos. La*g» liggend. Provincialis. Proyincie. Proinosus. Bedaaawd. Psittacinus. Papegaaiklearig. Pubescens» Zachtbarig. Pulchellns. Schoon. Pulverulentus. Stofacbtig. PnWinatus. Kussenvormig. Pumilus. i Dwergacbtig. PuocUtos. Gestippeid. Pungens. Stekcod. Digitized by Google 294 Puniceus. Granaatkleurig, karmijnrood. Purgans. Purgereod. Purpurasceos. Purperach tig. Purpureus. Purperrood. Pygmaeus. Dwergachtig. Pyreoaicus. Pyreneescb. Pyridatua. Quadrangularis. Doosvormig. Vierhoekig. Qnadricarinatua. Vierdubbel kielvormig. Quadrifariam imbricatus. Vierreijig geschubd. Qoadrifidua» Vierdeelig. Quadrilobus. Vierlobbig, Quadriternatua. Viertallig. Quadruplicato pinnatua. Viervoudig geviod. Quaternus. Viervoudig. Quercifolium Eikenbladig. * Quinatus. Vijfiallig. Quinquangularia. Vijfhoekig Quinqne alataa. Vijfvleogelig. Quintuplinenras. Yijfdubbel geribd. Quinus. "R Vijfvoudig. Raceroiflorut. Tro^bloemig. Racemosus. Trosacbtig. Radiatua. » Radbloemig , straa|bIoem. Radicalia. Wortelstelig, wortelstandig. Radicaos. Wortelend. Radulus. Raw. Ramentaceua. Schubacbtig. Digitized by Google i S95 Ramis deflexis. Met nederhangende takken» Ramosissimas. Zeer getakt. Ramosus. Takkig. Ranunculoides. Ranunkelacbtig. Rarus. Van elkanderen afstaande. Reclinatus. Neergebogen. Rectus. Uitgestrekt, regt. Reflexus. Neergebogen. Refusus. Stompbladig. Remotus. Raim zittend. Reniformis. Niervormig. Repandns. Uitgescbalpt. Repatrix. Kruipende» Repens. Kruipende. Resupinatas. Oingekeerd. Reticulato venosus. Netswijze geaderd. Reticularis, Netvormig. Retasus. Stompbladig, ingedrukt. Revolatus. Terug gedraaid , achter omge- rold. Rbizomatoideus. Wortelstokkig. ' Rhombeus. Rnitvormig. Rhomboldeus. Ruitvormig. Ribifolium. Geribd blad. Rigidus. Stijf, onbuigzaam. Rimosus. Spletig. Ringens. Gelipt , gapend. Roridus. Berijpt. Rosacens. Roosacbtig. Roseas. Rooskleurig. Rosmarin ifoliaro. Wijnroitblad RoUtus. Radervormig. Rotundifolium. Rondbladig. j Rubellus. Roodachtig. Digitized by Google 296 Ruber. Rubicundus. Rubicaulis. Rubiginosns. Rubro-cyaneus» Rufescens. Rufus. Rugosus. Runcinatus. Rutaefolium. Rutilaos. Rood. Donkerrood. Roodstengig. Bruinrood. Blaauwrood. Rosacht ig. Roskleurig. Rimpelig. Geschaard. WiJDruitbladig. Roodglaqzend. S. Saceharinus. Sagittatus. Sallcinus. Salignus. Sambucinus. Sangnineus. Sarmentosus. Saturatus. Scaber. Scandens. Scariosua. Scorpioides. Scutiformis. Scrobiculatus. Secundus. Securiformis. Semicylindricus. Semiradiatus. Seroireticulatus, Semiteris. Suikergevend. Pijlvormig. Wilgbladig. Wilgbladig. Vlierachtig. Bloedrood. Rankenscbietend» Hoog gekleurd. Raspachtig , ruw , ruwbladig. Klimmend. Scherpschubbig, als verdroogd. Scborpioenachtig. Schildvormig« Groevig. Naar de eene zijde gekeerd. Bijlvormig. Half rolrond. Ten balve gestraald. Half netvormig. Halfrond, Digitized by Google 297 Semitrilobus. Semperflorens. Sempervirens. Sensitivus. Septemfidus. Septuplinervus. Sericeus. Serotinus. Serralus. Sessilis. Sessilefolium. Setaceus. Sexflorus. Sibericus, Siccus» Slmplicissimua. Simplex. Sioistrorsus. Sinuatus. Siphiliticus. Sisurynchiua. Smaragdinus. Solidua. Solitarius. Solubilis. Solutus, Spadiceus. Sparsus. Spalhaceus. Speciocissimus. Speciosus. Spectabilis. Spicatus. Spinosus» Half drielobbig. Altijd bloeijend. Altijd £roen blijvend. Gevoelig. Zevenspletig.. Zeven dubbel geribd. Zijde , fluweelachüg. Laat. Zaagvormig. Vastzitteod. Ongesteeld blad. Borstelig. Zesbloemig. Siberiscb. D/oog. Zeer enkel, Enkel. Linksom. Bogtig. Pokkig. Dubbel bollig. - Smaragdgroen. Vast. Eenzaam , enkel. Broos. Loszittend. Glänzend. Verstrooid. Bloemscheedig, Allerprachtigat. Sierlijk. Aanzienlijk» Aarvormig. Gedoornd. Digitized by Google 296 Spiralis. Spiraalbladig. Splendens. Schitterend. Spoogiosus. Zwammig. Sporealis« ( Stippelbladig. Sqalens. ' Veelkleurig. Squamosus, Geschubd. Squarrosus. Rappig. Stamineus. Groothelmstijlig. Stamioiformis. Meeldraadvormig. Stellatus. Starvormig. Stenopetalus. Smalbladig. Sterialis. ODvruchtbaar. Stipitatus. # Gestamd, gestronkt. Stipulaceus, Stoppelbladig. Stoloniferus. Wortelloofdrageud. Stramioeus. Stroogeel. Striatus. Qestreept. Strictus. » Regt, regtstandig, strak. Strigosus. Borste) ig. Strumulosus. Geklierd. Stupeus. Werkacbtig. Suaveoleus. Welriekend. Subdimidiatus. Scbeef. Suberosus. Kurkachtig. Subglobulosus. Roodacbtig. Subrotundus. Rondachtig. Subulatus, Elsvormig. Succosus. - Sappig. Suffultus. Oaderstut. Sulcatus. Gesleufd. Superans. Uitstekend. Sylvestris. Wild. Digitized by Google T. Teoaz. Tenuifoliam. Terebintbinaceus. Tetragoous. Tetraphylla. Tetrapterus. Tbyrsiflorus. Thyrsiofdes. Tigridus. Tigrinus« Tomentosus* Torosus. Tortilis. Tortuosua. Torulosus. Toxicarhis. Transversa». Trapeziformia. Triangularis. Tribolosas. Tricbötomus. Tricoccas. Tricuspidatas. Tridentatus. Triduus. Trifariam imbricatus. Triflorua. Trigemioatus. TrigODua. Trigynus. Trioervius. Tripinoatust Taai. Kleiobladig. Terpentijngeurig» Vierkantig. ' Vierbladig. Viervleugelig. Tyrabloemig. Tyrsvormig. Getijgerd. Getijgerd. Wollig. Uitpuileod. Gedraaid» Gedraaid. Opgezwollen. Vergiftig. Dwarsloopend. Scbeef roitvormig. Driehoekig. Pijpacbtig. Driegaffelig. Driehokkig. DriepuDtig. Drietandig. Driedaagsch. Driereijig gescbubd. Driebloemig. Drie dubbel tweevoudig. Driezijdig. Driestijlig, Drieribtn'g. Drie dubbel gevind. Digitized by Google 300 Triplicato pinnatus. Drievoudig gevind. Triplioervus» Driedabbel geribd. Triquestrus. Driekantig, Tristachyos. Drie-arig, Tristis. Tretorig, mat. Triumpbaos. Zegepralend. Truncatu*. Afgeknot. Tuberculatus. Knobbelig. Tuberosus. Rnobbel wortelig. Tubiftorus. Buisvormig. Tubalosus. Pijpacbtig. Tunicatus. Gerokt. Turbinatus. Drijftollig. 1 Umbilicalis. Navelvormig. Umbooatus. Navelig. Umbraculiferus. Schermdragend. Umbrinus. Scbaduwbruin. Uncioatus. Haakvormig. Ungulatus. Gegolfd. Uniflorus. Eenbloemig. Uoiformis. Gelijkvormig. ÜDilateralis. Eenzijdig. Uoilocalaris. Eenhokkig. Uninervus. Eenoervig. Univalvis. Eenkleppig. Urceolatus. Kruikvormig. Ureas. Brandende. Digitized by Google 301 Vaginatus. Scheedevormig. Vagus. Verstrooid. Variabilis. Veraoderlijk. Variegatus. Bontkleurig. Varius. Verscheiden, bont. Velutinus. Fluweelachtig. Venoso nervosus. Aderachtig geoerfd. Venosus. Geaderd. Ventricosus. Buikig, opgeblazen. Venustus. Bevallig. Vermicularis. Wurmvormig. Vernus. Voorjaars. Verrucosus. - WraUchtig. Versatilis. Beweegbaar. Versicolor. Bontkleurig, tweekleurig. Verticalis. Loodregt. , Verticillatus. Gekransd, kranswijze'. Vescus. Eetbaar. Villosus. Vlokkig, wollig, villig. Viminalis. Taaitakkig. Vimineus« Duntakkig. Violaceus. Violetkleurig. Virens. Groenachtig. Virgattfi. Roedevormig, getakt. Viridiflorus. Groenbloemijg. Viridis. Groen. Virifoiium. , Groenbladig. Viscidus. Smerig , kleverig. Vitellinus. Dojergeel. • Vittatos. Gestreept. Volubilis. Windend , klimmend. Digitized by Google ' 302 w. Wellsianus. | Weilsche. X. Xerampelinus. | Nagel rood. i Z. Zeylanicus. Zooalis. | Ceylonsch. 1 Gordelbladig 53. VERKLARING dbr DATUMS, welke gewoonujk in KÜNSTTERMEN gbbezigd worden. Längste dag, den 21 Junij. St. Jan, den 24 Junij. St. Jacob, den 25 Julij. St. Michiel, den 29 September. St. Maarten, den 11 November. Digitized by Google 503 54. THERÄIÖMETERSCHALEN ten beboeve der BRÖEIJERIJEN. boveu 100 Gradige f 50 graden 45 40 35 |30 25 120 f 15 10 5 5 10 15 20 25 30 onder REAUHUB. FAHBENHEIT. boven onder 40 graden 36 32 28 24 20 16 12 8 4 4 8 12 16 20 124 boven onder /122 graden r 113 104 95 86 77 68 59 50 41 32 23 14 5 4 13 22 55 BLOEMEN-BAROMETER. De anagallis divtnsis f Basterdmuur, de barometcr der armen bijgeoaamd , welke in onze koornlanden , hoven en in de duinen geyonden wordt, is voor de minste Digitized by Google 304 weersverandering 100 gevoelig , dat hare bloemen eenige urcn voor den regen zieh sluiten. Gewoonlijk sluiten zij zieh des nademiddags , om den volgenden dag legen 8 uur weder te ontluiken. De veronica Chamaedrys , Gamanderlijn Eerenprijs , welke in ODze heggen en beschadnwde plaatsen overvloedig gevonden wordt , sluit bij op banden zijnden storm bare blaauwe bloemen , om dezelve weder te openen , zoodra dezelve weder gestild is. - De lactuca Sylvestris , wilde Latuw , welke veel in zaailan- den groeit , sluit zieh des avonds, wanneer het den vol- genden dag scjhoon weder zal zijn , terwijl als haar bloemkrans daareqtegen open blijft er een donkere be- wölkte dag volgen zal. De Calendula., Goudsbloem, na 7 uur in den morgen ge- sloten blijvende, zal er regen komen. De Trifolium , Klaver , deszelfs bladeren over den dag za- mentrekkende, zal bet sterk beginnen te regenen. De stellaria Media, Gemeene muur, beboudt zijne bloemeu in eene opgehevene rigting, van af 9 uur in den mor- gen tot aan den middag toe, doch sluit dezelve ter- stond, wanneer het regent, blijvende z\y na den regen neergebogen« De arenaria Rubra , Rood zandkruid , sluit , wanneer de minste regen aanstaande is, hare bloemen. De Chrysanthemum, Chrysant , doet hetzelfde. De TRAGOPOGON Pratense , Beerad boksbaard, houdt hare bloem- bladeren bij eene donkere lucht gesloten. De NTMPHAEA, Alba en Lutea, Witte en Gele Plompen , ope- nen bij fraai weder hare bloemen , welke des nachts gesloten zijn. Digitized by Google 303 56. UURWIJZER tau FLORA, OF TAFEL VAN HBT UUR , WAAROP EBNIGE BLOEMEN TE UPSAL in Zweden op 60° noorder breedte ONTLUIRBN BN ZICH S1U1TEN. UREW VAN HET OPERGAAR DER BLOEMEN. NAMEN DER WA ABGEHOBENE PLANTEN. UREN VAN HET SLU1TEN DER BLOEMEN« • 3* morgens« 3 ä 5 tragofogon, Protease .. s'morg. 9 a 10 s'avonds. 4 » 5 leonthodon, Tuberosum. 3 4.5 picris, BUracioXdes .. 4 » 5 Cichorium , Intybus .. 10 4 . 5 crems, Tectorum • • • 10.12 4 » G 5 picridium* Tingitanum.. sonchus, Oteraceus . • 10. 11.12 5 papaver, NudicauU . ♦ 7 5 HEMEROCALUS , Fil/ca .. 7 ä 3 5 » 6 leontodon , Taraxacum • 8.10 5 » 6 . 5.6 crepis, Alpina . . .. RHAGADIOLUS , EduluS . • 11 10 1 6 HYPOCHOERIS, Maculüta • 4 . 5 6 hieracium , Umbellatum. 5 6 » 7 hieraciüM| Murorum •. 2 6 » 7 hieracium , Piloseüa . • 3 » 4 6 » 7 crepis, Aa6ra . . .. 1 . 2 6 . 7 sonchus , Arvensis • . • 10.12 6 » 8  10 10 > 11 savonds. 5 6 9 a 10 NAMEN der * WAARGEKÜMERE PLANTEN. Bar< lactuca , Sativa .. Calendula , Pluvialis. NYMPHAEA , Mba .. anthericum , Ramosum ME3EMBRYAKTHEMÜM batum .... NESEHBBYANTHEMUM , Litt guiforme . . .. hieracium , Juricula. anagallis , Anensis. dianthus, Prolißr .. Calendula, Jrvensis. ARENARIA . • • ' • • MESEM BRYAHTHEMUM , Cr) ' tallinum .... MESEMBRYANTHEMUM, Tfovt florum ..... NYCTAGO , Horterisis. geranium, Triste . • cactus, Grandifiorus. ÜBEN VAN HET SLUITEN DER BLOEMEN. smorg, .10 12 | savonds. 3 a 4 5 3 » 4 3 2 1 8 2 » 3 3 12 Digitized by VjOOQIC 507 57. ALPHAßETISCHE ÜPGAVE van wat er in 1EDERB MAAND DIENT VERRIGT TE WORDEN. JANUARIJ. Moestuin % ahtisjoulen, bedekt houden. BOOXKH , die den vorigen berfst geiegd zijn , aanaarden. broeibarken aanleggen. CHiMpiGNo», op nieuw met stroo dekken. erwteu, die den vorigen herfst geiegd zijn, aanaarden. 6R05D, omspilten en bemeslen. seldrru, aanaarden ter geel wording. Vruchttuin. boomen bij nat weder van mos ztiiveren. » % leiden en Tastbinden. » CappclJ , die zwak en traag zijn , snoeijen. » (pcrenj, evenzoo. » (vrucht) , van bet doode bout ontdoen. Kwecktuin. boomen (Jonge vrucht) , legen de knaagdieren bescbermen. crond, omspitten en ter planting van jong plantsoen , door bemesting toebereiden. Bloemtuin, Anemonen» dekken. ahjelteren , idem. Digitized by Google ' 308 ▲ubieels, nazien en zuiveren. bloeiipebeen\ 9 bemesten. cbocus, dekken. febeabia's, idera. gladiolussen , idcm. byacinthen, idem. keizebskroon, idem« lelie's, idem. LELIENABCISSEN , idem. uschblobmew , idem* # nabcissen, idem. eanuneels, idem. tülpen | idem. Lusttutn. boomen (BoschJ y vellen en snoeijen. gbond | omwerken. heestees, snoeijen. padeii | opnemen. Oranjerie en Stookkas. De wärmte volgens den, Thermometer blijven onderhouden. abrulozen , bij droogte en zonuescbijn bevochtigen en zoo mogelijk van versehe lucbt voorzien. dbuiven, -vorderen hetzelfde. pebzieeen, hetzelfde. planten (de) en gewassen van dorre bladeren en schimmel zuiveren, van tijd tot tijd begieten, hetwelk bij kleine boeveelheden geschieden moet, en zoo mogelijk van versehe lacht voorzien. Trekkas. boomen, nazien en zuiveren. planten (de) , zuiveren en gieten. Digitized by Google 509 Runbai. ' AABDBEzien, in potten daarin plaatsen. FEBRÜARIJ. Moestuin. AARDBEzieN , bemesten, Boorair (groote), die in den vorigen herfst gelegd zijn, aanaar- den , nieuwen leggen. champiowons, zorgvuldig tegen het ongunstige weder bevei- ligen. eewten {dop) , zie groote boonen. pedlen , zie groote boonen. wobtelen, zaaijep. Voor het overige handelen als in Januari). Vruchttuin. aalbezicn, snoeijen. abbikozev, idem. appelbn (lei- en struik) t snoeijen. FBAMBOZEN, SDOeijeD. K-BuiSBEzieif , idem. peren (lei- en struik), snoeijen. pebzi&en, snoeijen. pruimeboomen, snoeijen. wijnstoe, snoeijen , doch beter in December. Kweektuin. boomen (apptl), bij gunstig weder enten. » (pere) , idem. ~ , » (kerse) , idem. » (pruime) , idem. entbijs, snijden en op eene vocbtige plaats in zand be- _ waren. Digitized by LiOOQ IC 510 kroonen der stammen , tlie den vorigen zomer geoculeerd zijn , bij gunstig weler afsnijden. Wilgenteenen , snijden en in het water be waren. Bloemtuin. Handelen als in Januarij , doch bij zacht weder de dek- kingsmiddelen verminderen. Lusttuin. Uandelen als in Januarij , en de verscbillende houtsoorten kappen. Oranjeria eti stookkas* oranjeboomen (zieke) , alle takken op eene lengte van een palm van af den stam afsnijden , van nienwe aarde voorzien, en op eenen bescbaduwden stand plaatsen. planten (uitgebloeide) , verpoten. » (uülandsche) , zaaijen. » (vet) als aloe's enz., spaarzaam van water voorzien. Voor bet overige handelen als in Januarij, 9 • Trekkas. Als in Januarij, Runbaki Dezelve bij vermindering van warmtegraad van nieuwe run voorzien, en nieuwe. bakken voor Jbrikozen, Pcrzikkcn en Druiven aanleggen. Broeibak zorgvuldig tegen de vorst dekken. Plant- en koude bak aanleggen ter vervrocgin der gewassen. Digitized by Google 511 MAABT. Aloestuin. AARDAEERS, polen* AARDAMANDELEN , potei). aardafpelext (vroege), polen, AABDBEzieif , aanleggen en wiedeo. Anus , zaaijen« abtisjoeeeit , bij günstig weder scneuren. aspeegies, de bedden luchtig omspitten, len einde er mett onder te breiigen. bernage, zaaijen. boonen (groote) , leggen, buglos | zaaijen. cardons , zaaijen. GHALOifs, legge D. ghalotten , leggen. dille, zaaijen. dragok, scheuren. DüifSEL, zaaijen. erwtek, leggen. HATERWORTEL of 8ALS1F1E , ZaRljeD. hertshoorh, zaaijen. hokdstong, aanaarden ter geel wording. eabotsen, zaaijen. eaewei, zaaijen« kattekbüid, zaaijen. kers (bitter) , zaaijen« eebvel, zaaijen. klokren (glazen) t over weeuwtjes salade en bloemkool ge- plaatst, tegen bet einde der maand wegnemen. knoflooe, leggen. evollen (Mci-) 9 zaaijen. Lavendel , zaaijen , scheuren. Digitized by Google 512 latuw, zie Dunsel. lepelblad, zaaijen. look. (Ate*-)» scheuren, om zaad te winnen, en zaaijen. mariolein, zaaijen, scheuren; mater y zaaijen , scheuren. melde, zaaijen. orego , ' scheuren , zaaijen. peperwortel, scheuren. pieterselie, zaaijen. pieterselie wortel , zaaijen. pimpernelle , scheuren. PINESTERNAAK of PASTENAAE, zaaijen. prei , zaaijen. raapeool, zaaijen. radijs, zaaijen. RAEETTE , zaaijen. rapunsel, zaaijen. salei , scheuren. sghorseneren , zaaijen. selderij, zaaijen. snijsalade, zaaijen. spiifAOiB, zaaijen. thym , zaaijen. tripmadam | scheuren. uiJRN, zaaijen. veneeL , zaaijen* wortelen, zaaijen. wunruit, zaaijen. zuring, zaaijen* Wat bet verwerken van den grond aanbelangt, handelen als in Februarij. Fruchttuin, boomen (vrucht)) verplanten. Digitized by Google 513 boomen (/ei) , snoeijen. » (struik) y snoeijen. » [abrikoze), Booeijen en tegen nacht vor sten bescher men. * {perük) , snoeijen en legen nachtvorsten beschermen. 9 (pruime) , snoeijen. MOBELLEN, SnOfijen. Kweektuin. boomen ,. zuigen , lasseben , inieggen , scheuren. » verplanten, 9 (aläjd groenblijvende) , zaaijen. 9 (vrucht)) enten , met de vroegsle soorten beginnende» om met de Jppelboomen te eindigen. urraus, snijden , eenige dagen \66r het gebruik. Bloemtuin* aurikula's (zaailing) , in de sebaduw .plaatsen. 9 ißjne) , met zorg behandelen. bloemen (denjarige) , zaaijen. colutea (Ethiopische) , zaaijen , mits in eene broeibak. gew assen, die tegen de winterkoude gedekt waren, langzaraer- hand ontdekken. Lt4stfuin. bloemstoeken , plaatsen , en de slapstengige gewassen aanbinden. grasperken, rollen en afsteken. grasbanden, rollen en afsteken. losttüinen, aanUggen. # siebboomen en heesters, verplanten. tuinsieraubn , naar buiten brengen of ontdekken. De gewassen, die gedekt zijn, .langzamerhand beginnen te ontbloolen. Digitized by Google 314 . OranjerU en stookkas. abrikozeh, bij Sterken zonneschijn en guur weder zorgvuldig behaodelen , en ten mioste alle veertien dagen begieten. druiven, zie Jbrikozen. oewassen , scheuren , polten en verpotten. laurierboomkn , ) Zoo de kroonen haveloos zijn^ van dezelve laurustinusseii , ) berooveu , ter uitschieting van nieuwe. mirteboomen, zie LaurUrboomen. pebzik.ken, zie Jbrikozcn. Bij feilen zonneschijn de ramen raet rijs dekken, de ge- wassen tegen de vorst bescher men , voor bet overige ab in Fcbruarij. Trekkas. AARDBEzieN, in dezelve plaatsen. De kassen, welke nog niet van ramen voorzien zijn, thans daarmede dekken. Runbak. De wärmte in dezelve onderhouden. Broeibak\ bloemen (Eenjarige), zaaijen. bloeukool, zaaijen. »ahlia's, ter ontkieming in dezelve plaatsen. X.OMKOMMERS, zaaijen, «.ropsalade, idem. MELOEifEN, idem. . % ** stamsnijboonen, 1 eggen. wortelEn, zaaijen. Plant- öf koude bakken. k-ool, zaaijen in soorten. saxade , zaaijen. Digitized by Google 515 APRIL. Moestuin. Behalve 4iet in Maart opgegevene , kan raen in deze maand zaaijen, leggen en scheuren: appeltje der liefde , zaaijen in eene broeibak. AABDAPPELEXV , poten. aardnoten, idem. alsem , scheuren. abtisjoxben , scheuren en planten. ASPEB61E (Stoelen) , planten. augubilen, zaaijen op eene warme staudplaats; anders in Met. BAsiLicuM, zaaijen in eene broeibak, beetwobtel , zaaijen« BOEBERE.OOL (Siruiken van) 9 ter bevordering den grond aau- aarden. betonie, scheuren» boohew (Groote) , leggen. » (Stamsnij-), ) ^" » (Stam-salade-) ,) booxiekbuid , zaaijen , gewoonlijk wanneer de groote boonen be- ginnen te bloeijen. capsicum, zaaijen op eene gemaügde broeibak« cabdoms, zaaijen op eene warme standplaats. citboehkbuid , zaaijen« cohsilie de gbein. zaaijen. cobiandeb, zaaijen. dbagon , scheuren. erwten (Dop-) , leggen. beule, zie Boonekt tritt-, KOMK.OMMEBS , zaaijen , warme standplaats« kool (in soorlen) , zaaijen. lavehdel ( UUloopers van) , planten. Digitized by Google 31tf mabiolein, zaaijen« ) j „.-«. . * ~ •• l °P eene warme standplaats. i mierieswortel, zaaijen , ) r nasturtium, zaaijen. orego, zaaijen. patatek (Worteis van), in eene broeibak 1 eggen. patientie , zaaijen. peulen , 1 eggen. pieterselik , zaaijen. pimpernelle, scbeuren. pinestebnaken, zaaijen. pompoenen, idem. postelein , idem« prei, idem. radijs 9 idem. sa lade (Krop-), idem« salie , scheuren. sEldeeij , verplanten. spiiiagie« zaaijen. suieerwortel, verplanten* thtm, scheuren. teip madam« idem. venkel, zaaijen. wunruit, idem. zomer endyvie« idem. zubing (Klaver-) « zaaijen op eene warme standplaats. Fruckttuin. boomen , verplanten. » (Frucht-), krachtig groeijende snoeijen. » (Fijne vrucht-) « tegen de nacbtvorsten dekken, van overtollige vrucht ontdoen. * '(*%*-) i beginnen te ontdekken. • » zutveren van rupsennesten. * Digitized by Google 317 Kwcektuin* boomen, eilten , zuigen en lasschen. » verplanten. * (Jltijd grocnbhjvende) , verplanten en zaaijeu. zaailisgen, bij droog weder gieten, Bloemtuin. affodille, scheuren en plan- ten. africanen , zaaijen. aeeJei, idem. astee , idem. balsamihe, zaaijen in broei- bakken. bilseheruid , zaaijen. bosgh aremohe, zaaijen. ~ camille fJRoomsche) , zaaijen in broeibakken. chrtsaht , zaaijen. cohdrille, zaaijen. dal-lelie, zaaijen. Dooaw avpex i zaaijen in broei- bakken. DUizEifDBLAD , scbeoren. euerplant , zaaijen in broei- bakken. esschekeruid , zaaijen. fluweelbloem , zaaijen in broei- bakken. geelbloem, zaaijen. gentiaan, zaaijen. goüdsbloem, zaaijen. goüden appel, zaaijen in broei- bakken. gülden boede, zaaijen. hdisloor, zaaijen. jalappe, zaaijen in broeibak- ken. janseruid (St,) , scheuren en planten. jodenrebs , zaaijen in broei- bakken. juffers in 't CROEif , zaaijen. KABDiw aalsbloem , scheuren* rebs (Spaansche) , zaaijen* RLORJESBLOEM • scheuren. » (Dubbtle) y zaaijen. rlok jESwiif de , zaaijen. rnooprrüid, zaaijen. rootrruid, zaaijen. koorwbloem , zaaijen. LEVEBRRUio , scheuren en plan- ten. latherus, zaaijen. leeowenberrek , zaaijen en stekken. lupiven, zaaijen. Digitized by Google 518 madeliefjes , zaaijen. banuncels, leggen. bjddebspoben , zaaijen. sghübftkbuid , zaaijen. sleutelbloem , planten. stokrozew, zaaijen» vabeensbbood , planten. vikgebhoeden , scbeuren. viOLEif, zaaijen. violetten, zaaijen. wolveblei, zaaijen en schenren. zoNWEBLOBM, zaaijen. Voor het overige wijzen zieh de verrigtingen als van zelve aan. Lusttuin. De reeds opgegevene werkzaambeden vervolgen. Orangerie en Stookkas. Orangerie. AK JELIEBEN , AUBKELS, cebatonia's , cistussen , granaten, laubjeben, MELIANTHUSSEH 9 MIETEN y OLEANDEBS, ©LUVEN, PHLOM1S , teücbium's , Dekmiddelen verminderen , ramen bij zacht weder open- zetten , de gewassen sterker begieten , verpotten , en kwij- nende van nieuwe aarde voorzien. >bij gunstig weder buiten plaatsen. Stookkas» bloembn (Buitenlandscht) , zaaijen. 9 J pilten leggen. CAMLUA GITBOEN Digitized by Google 519 heestebs , afleggen , züigen , plukken , eilten , oculeren. » , ten vorige jare geent, snoeijen. orange (Pitten) , legge d. planten (Faste) , scheuren. Het stoken langzaam verminderen , bij zonnescbijn luchten, de gewassen tegen feile zonhitte bescher tuen. Tr'Mas. Bij gunstig weder dikwijls van versehe lucht voorzien, en bij Sterken zonnesebijn dekken. Runbali* AWA5ASSEN zorgvuldig verzorgen, zoo veel mogelijk versebe lucht geven , des nachts dekken , dikwijls begieten , de jonge planten in potten overbrengen. Broeibafc, De nieuwe aangelegde beboeven tbans eene mindere hoe- veelbeid mest, moeten dikwijls gelucht worden , en vordere» yoor bet overige dezelfde verzorging , als vroeger opgegeven is. Plantbak. Hierin' plaatse men op nieuw Bloemkool, Komkommers f Kropsalade en Stamboontjes. MEI. Moestuin. AARDBEzieN, van hare o vertoll ige ranken zuiveren ei\ wieder). appeltje der liefde , verplanten tegen latwerk. abtisjokken, van hare zijsleelen onldoen, ten einde den groei der kroon te bevorderen. Zoo de plant te welig , opsebiet , zonder zieh tot vruebt te zetten , ontneme men haar de onderste bladeren, en zoo dit niet haat, steke men de vezelwortels af. Digitized by Google 320 augurkek, zaaijen. basilicum, verplanten. boohbn (Groote) , kunnen nog gelegd worden , doch behoeven thans om wel te tieren een uaeer vocbtigen grond. ,J »egge [Princtsse en Salade) , bloemkool (Herfst- en winter) , zaaijen. bboccoli, I T •-- 2 zaaijen* • BBUSSELSGHE SPBU1TEOOL , ) capsicum, planten op eene warme standplaats. Champignon (bedden) , aanleggen. endtvie | zaaijen , beter in Junij, ebwten (Dop) y leggen , vroegere gelegde bij droogte aanaarden, en dezelve zorgvnldig eerst van klein en daarna van groot rijs voorzien. gboenten , veie der reeds vroeger opgegevene om de veer- tien dagen zaaijen« eomeommebs. zaaijen. eool (wi soorten) % verplanten* » {JFinier-) , zaaijen. koolbapen, zaaijen. oüERüiD, zorgvuldig uitwieden. pataten, verplanten. t peulen, zie doperwttn, planten, waar dezeive te digt staan , uitdunnen. p3Stelein i zaaijen. badijs , Verplanten om zaad te winnen. sinochia, zaaijen. Tomaten , zie Jppeltje der lief de. uijen , verplanten voor zomergebruik. Fruehtluin. abbirozen t uitdunnen , wanneer de vrucht zieh te veel opeen gestapeld heeft. Digitized by Google 321 perzikken» uitdunnen, wanneer de vrucht zieh te veel opeen gestapeld heeft. wunstok , aanbinden , de overbodige takjes wegnemen. Kweektuin: appelen (Late) , kunnen nog geent worden. boomen , ten vorigen jare geoculeerd ,. derzelver stammen een weinig boven de oculatie afsnijden. heesters , enten , zuigen , inieggen* EUTER , hiervan kan het entwas , de leem of bet verband af- genomen worden ; de scheuten te welig ztjnde , diene men ze door aanbinding voor knakken te hoeden. zaaIUNGen, deze moeten zorgvuldig gewied, en bij aanhou- dende droogte begoten worden , zullende bij gebrek daar- van veie verloren gaan of te enkel opschieten. Bloemtuin. s amaranten, verplanten. anemonen (Bheijende) , op het beetst van den dag tegen de zon bescher men. ÄNJELIEREN, LIEBEN, ) . t . (Gras)) f ™^». BALSAMiNEN , verplanten. BLATTARIA of MOTTEKRUID , Zftaijen. bloem van constantijn , zaaijen. v bloemen (Bot), uitgebloeid, opnemen. » (Eenjarige) , zaaijen. » (Ttoeejarige) , verplanten. coREOPsis, verplanten. dabxia , bollen leggen. DUIZENDSGHOON , zaaijen. stokrozen, verplanten. Voor het overige de bloemen rein en netjes bouden. 21 Digitized by Google 340 augurker, zaaijen basilicum, verplan ■ ,„ , k , .rtutien en perlten afste- boowkn (Groo/eJ, ku Einen do? r . . „xrihmclen » terwirt na alle thans om wel te her ,., J . (XAm*,*-), .,.>" m0e,en WOrdeD - » (Princesse en • . ^ BLOEMK.OOL {Htrfat- %-' i/* en Stookkas, BROCCOLI f /<, ' , , ^ Oranjcrte* BRUSSELSCHK 8Pf r CAPSICUM, pl' ... . i ■ . i , en bij günstig weder buiten plaateen. CHAMP1GNO' ^* . .. ^rie) • zaaijen en steken. ENDYV1E y,/*^ ' . " >^ /£j, eerst in bet laatst der maand buiten brengeo. 'ofeti^e veel van bet vroeger opgegevene Wijven G ^^ Stookkas. ^t % zogen en inieggen. ^ ( stoken langzamerband beginnen te staken. Trekkas. ^bjkozeh , luchten en van tijd tot tijd met zeepwater be- gieten. perzikken, zie Jbrikozen* vfiJNSTOK , luchten en van zijne overbodige ranken ontdoeo. Runbak. anahassen , verplanten, ter voortbrenging van vrucht in bet volgende jaar. De broeijing steeda onderhouden. Broeibak. De planten luchten , legen feile zonnebitte bescbermen, en 7 steeds van bet ftoodige water voorzien. Digitized by VjOOQIC 323 Plant- qf koude bak. -van moeten nu de ramen op het eind der maand en worden, ter voorkoming van het sohieten der ; n bevindende planten. JUHIJ. Motstuin, asfeegies , steken tot den 24 Junij. bastlicumt, inzamelen. boonekbuid , idem. s Boom» (Snij), ) » (&We), J kuMen n °ß « ele « d wordcn ' cabdows, planten. acHORBiwoRTEL , zaaijen. aTROKNuatHD , inzamelen. chalotten en CHALoiis, opnemen. KKDrvTB, zaaijen« ebwten (Dop), welke rijp ajn, inzamelen. kool (In soorten), verplanten. ebqpsalade, zaaijen. laverdbx, inzamelen. HABJOLEUf , }. _____ l inzamelen. muht , j peuleit, rijp zijnde, inzamelen. posTELEnr, zaaijen» pbei, verplanten. BADH8, ) ( zaaijen. BAMMENAS, J J salie, inzamelen. seldebu, zaaijen en verplanten. smnagie , zaaijen. Digitized by Google 324 Frucht tum. vbüchten (Fijne) , welke te digt op een gestapeld zijn , uit- dunnen. Het zal oiet noodig zijn , telken reize te herinneren , dat de tuinen behoorlijk gewied en onderbouden moeten worden« Kweektuin. vbüchten (Steen), met bet wassende oog oculeren. Bloemtuin. bloemen (Eenjarige), uit de broeibakken verplanten. » [üitgebloeide) , de Stengels afsoijden. eloem bollen (üitgebloeide) , opnemen. gewassen [üaarwortelige) , verplanten en door inleggers ver- menigvuldigen ; bij droogte des morgens gieten. Lusttuin. heggen, scheren. watebpartuen , miver bouden. Oranjerie en stookkas. Oranjerie. obanjeboohen (Bloeijende) , djkwijls ter vruchtzetting van wa- ter voorzien. Uit de Oranjerie zijn thans de meeste gewassen opgeruimd. Stookkas. planten (Pet), stekken. Met stoken eindigen. Trekkas. Waaruit de vruchten geoogst zijn, van hare ramen ontdoen Digitized by Google 52» Runbak. ahanassen , dikwijls begieten , bij feile wärmte van versehe lacht voorzien. Broeibak. Met zorg behandelen. JÜLIJ. Moestutn. bloemkool, aanaarden. boonen (Grootc) , kuDDen voor het laatst gelegd worden ; die rijp zijn inzamelen* ehdivib, verplanten. ebwten, inzamelen. xjbbvel, zaaijen. urorxooK. , inzamelen. kool, voor het volgende jaar zaaijen. » verplanten. ejlopsalade, zaaijen en verplanten. look., opnemen. peuleh, inzamelen. BOGAMBOLE , ZIC Knoflook, sbxdebij, verplanten , aanaarden. sfhyaoib, zaaijen voor den winter. Fruchttuin. boome* , van hunne uitloopers ontdoen. DauivEif, zomer-srioeijen en van overtollige vrucht ontdoen. Kwcektuin. hexstebs, ocoleren. Bozen | idem. VBUCHTEir (Steen) , oculeren» Digitized by Google 596 ~~ Bloemtuin. A9JXUIREH, afleggen. blo&bien (Dveejarige) , zaaijen. 9 (Bot) , uitgebloeid opnemen , en de hier geacclima- teerde veertien dagen later weder zetten. » (nie/ dubbele bloem) , stekken. » (Zaad) , verzamelen« » (PoJ) , bij droogte gieten. » (HaarworteÜge) , verplanten« Lusttuin. hbggek, snoeijen. orahjeboomew, van o vertoll ige vrncht ontdoen. paoen. «, h a . , afsteken« PEBXElf. Oranjerie en stookkas. Stoo&kas. planten (Teedere) , naar boiten brengen. » [Warme kos) , enten . stekken. » (fef) , stekken. » (Buitenlandsche) , van onreinheid en ongedierte zni- veren. » [BuUenlandsche) , hiervan bet zaad winnen. stapelia's, in de kas houden. » (uitgebloeid) , ' boiten brengen. De kas zoo veel mogelijk open zetten , en des nachts niet meer dekken. ' AUGUSTUS. Moestuin* AAEDBEzieii , planten. / a&tisjoulek , van uitloopers ontdoen. Digitized by Google 327 aügübken, gieten. broccoli, verplanten. CHALOIfS , ) C inzamelen. CHALOTTEN, J endivie, zaaijen» verplanten , x opbinden. htsop, bloeijende Stengels afsnijden. kebvel» zaaijen. keule, de bloeijende Stengels afsnijden. eomkommebs , gieten. ehopziOOK. , inzamelen. eool (Witte), 1 » (Bloem) 1 sieten en tot wceuwt i es »aijen* » (Savooije) r verplanten. xbopsalade (tot weeuwtjes) , zaaijen« Lavendel (Bloeijende), Stengen afsnijden. lepelblad , zaaijen. pietebselie, zaaijen. plantew (Welriekende) , stekken. bapen {Wintef) , zaaijen. bosmarijn (Bloeijende) , Stengels afsnijden. scobsoneben , zaaijen. seldeblt, aanaarden, verplanten. ^ shtochia, aanaarden. truEir , zaaijen om in het voorjaar te verplanten. veldsaxadb, zaaijen. Vruchttuiti. ABBIK.OZENBOOMEN , snoeijen. boomen , zuiveren van uitloopers. perzdl-boomen , snoeijen. vojnstoe., uitknippen. Kweektuin. abbkozenboomen , oculeren met bet slapend oog. Digitized by Google 328 ocuLATieN (Vroege) , ontbinden. pebzik-boomen , oouleren met het slapend oog. stekken, steken, van onderscheidene boomen en heesters. Bloemtuin. bloemen (bollen), uitgebloeide opnemen. » (vaste) 9 scheuren. » . {zaad) y verzamelen. » (uitgebloeide) , afsnijden. Lusttuin. zuiver houden. Oranjerie en Stookkas. Oranjerie. planten (Oranjerie) , verpotten. » » scheuren en afleggen. Stookkas. obanjeboomen , enten op ctf/w/t-stamme^es. planten (Kas), inleggeo, zogen, enten. > (Teedere sappige) , weder in de stookkas breogen. De stookkas des nachts weder met matten beginnen te dekken« Runbak* Zie Julij. SEPTEMBER. Moestuin. AAHDBBzie'N, aanleggen. abtisjokxen , aanaardra. aspebüies, het loof afsnijden. Digitized by Google 389 bloemkool, zaaijen. BOONEif (Sterten) , bergen* bboccoli, verplanten. cabdons , aaoaardeo. GH4MPIGNOR (bedden) , aanleggen. ebdivtk, opbinden. ebwteh, leggen. • i'V 8 ) 9 bergen. oewassen (JPelriekende) , verplanten. kebvel, zaaijen. kool (Spruit) , verplanten. bapuhsel, zaaijen. saladb, verplanten. seldebu , aanaarden. spiifAGiE (Winter) , zaaijen. velds alade, zaaijen. fruchttuin. AALBfezieN, verplanten. abbikozen , snoeijen , verplanten. appelen (Zomer), verplanten. fbambozen, verplanten* elebsen » ). > verplanten. KBÜISBEZieN , ) . r febbn (Zorner), verplanten. pebzikken , snoeijen, verplanten. pbuimen, verplanten. Kweektuin. boomen (Bosch) , verplanten. » (Jonge vrucht), verplanten« heestebs, verplanten« stekken, steken , van onderacheidene boomen en heesters, welke nu beter dan des voorjaars zullen tieren. Digitized by Google 330 Bloemtum. anjeueren, bij nat weder dekken. aurikels , zaaijen , bij nat weder de planten beschermen. bloemen {Bot) , in den grond brengen. (Tweejarige) , verplanten. (Faste), scbeuren. {Barde haarwortelige) , scheoren en verplanten* (ZaacC) , winnen. (Tum) , aanleggeh. PR1MULA (veris)) zaaijen. Lusttuin. paden, zuiver hojiden« perxen, afsteken. Oranjerie en Stook&as* Oranjerie* oranjeboomen » bergen. planten, die uit de potten en bakken genomen zijn, we- derom daarin plaatsen. » (üitlandsche) , schearen. » .{Oranjerie) , stekken. Stookkas. planter [Warme kos) , bergen , zaiyerea. De stookkas des nachts dekken en des daags bij günstig weder lachten. Runbak. Zoo daarin ananassen zijn , de wärmte regelmatig onderhouden. OGTGBER. Moestuin. aaroaeers, inoogsten. Digitized by Google 351 AARDAMANDELEN , ). \ inoogsten. AARDAPPELEN , ) ° AARDBEzieNBAKKEN , aanleggen. APPELTJE DEB LIEFDK , inoogsten» artisjoeken (Spaansche) , met de kluit opnemen. " » (Gewone), vruchtstengen afsnijden. aspergies, afsnijden, 'met paardemest voorzien, ten einde later daarop de bakkeo te plaatsen. BEETEN, lDOOgStei). ' boonen (Groote), leggen. broccoli , aanaarden» Gabdons, zie Jrtisjokken (Spaansche). Champignon, voor Dat eo vorst bescher men. endiyie , opbioden , inoogsten. erwten (dop) , 1 eggen. KNOLLEN, inoogsten« K.O0L (träte), \ » (Winter, bloemjA inoogsten. » (Roode), ) » verplanten. ioeriewortel , uitgraven. peulen, leggen. pataten, opnemen. pieterseliewortel , inoogsten. prei, inoogsten. bammenas, inoogsten. rapen, inoogsten. selderij, aanaarden. 9 (Knot) y inoogsten. uijen, inoogsten. wortelen. inoogsten. zaden, inzamelen. Digitized by Google 332 Vruchttuin. boomen, (Frucht) , verplanten. wijnstok. , stekken. Kwetktuin. boomen [Alle soorien van) , verplanten. » (Zaden) , zaaijen , pitten leggen. » stekken. » inieggen. Bloemtuin. anemonen , leggen» ANJELiEREif, afleggen. » { Pot )i bergen. bloemen (Eenjarige) , zaaijen. » (met knobbelwortels) , verplanten. » (Zaden), inzamelen. » (Stekken), bergen. cbocüs, leggen. dabxia's , opnemen. oewassbn (Teedere), bergen. oladiolüssen , leggen. hyacinten , leggen. Ibis, leggen. jonqüilles» leggen. nabgissen , leggen. pbimula (Feris), zaaijen. benoneels, leggen. stebepalm, planten. tülpen, leggen. Lusttuin, bloemstoeeen, bergen. pades, afsteken en opnemen. pbbeen, afsteken. Digitized tfy Google 353 Oranjerie en Stookkäs. Oranjerie. planten (Oranjerie), daario breiigen, zulks steeds bij droog weder Yerrigtende. Zoo lang mogelijk dient men de x gewassen in het gebouw aan de buitenlucht bloot te. stellen. Stookkäs. ▲vanassen , daario overbrengen , en in het laatst der maand de teedere buitenlandsche gewassen , welke in de oran- jerie waren overgebragt, wijders dezelve voor perzik- ken en abrikozen in gereedbeid brengen. gewassen (Tropische), stekken. Runbak, bun, vernieuwen. Broeibak aanleggen voor: AABDBEZieN, KBOPSALADE CUZ. Plantbak in gereedbeid brengen voor: MOLSALADE of HONDSTONG. NOVEMBER. Moestuin. Zoo de vorst niet reeds ingevallen is: AA&DBEzieN , zuiveren. Ärtisjokken, aanaarden, dekken. bloemkool , aanaarden , des nachts dekken. boonen (Groote)', leggen. * broccoli , aanaarden. er w ten (Dop), leggen. Digitized by Google 334 GBOHD, omspitten en beniesten. ebopsaladb, dekken. pkulen, leggen. PINKSTERNAKEN , inOOgSlCD. selderij, aanaarden. spinagie (Winter), zaaijen. wobtels, opnemeo. N Fruchttuin» ▲ALBEZieNBOOMEK, SDoeijen , bemesten« boomen (Frucht), verplanten. » {Zwakke), saoeijen. ebambozbn, snoeijen, bemesten. grond , omspitten , beniesten. KRUisBEzieNBooMEH , snoeijen , bemesten. vugeboomen, van vrucbt ontdoen en dekken. wijnstoe, snoeijen. Kwtektuin. boomen, Verplanten. » (Frucht), ) r heesters, verplanten. grond, bemesten. _ Blotmtuin* bloemen (Bollen) , dekken. » (üitgebloeide) , afsnijden. planten (Fa$te) , dekken. Lusltuin. boomen (Woud)\ verplanten. Oranjerie en Stookkas. Oranjerie. bloemen (Oranjerie) , welke nog bniten zijn daarin plaattcn. Digitized by Google 335 oewasser (De) , om de 14 dagen nazien , zuiveren en spaar- zaam van water voorzien. De Oranjeric zoo mogelijk luchten en des nachts dekken. Stookkas. Gewassen (De) , sterker gieten dan in de Oranjerie. Het stoken volgens den therm ometer regelmatig onder- houden. Runbak. anakassen, daaruit nemen en in de stookkas plaatsen. Broeibak aanleggen voor: DOPEBWTEN, GROÖTE BOONEN , PEULEN eUZ. enz. DE3EMBER. Moestuin. abtisjokxen, dekken. boowen (Groofe) f leggen» , Champignon* 9 , dekken. ebwten (Dop), leggen. f grond , omspitten , bemesten. Vruchttidn. peulen , leggen. _ SEUDERU, aanaarden. boomen (Zwakkt) , snoeijen. » zuiveren van mos. grond, omspitten , bemesten. wijnstoe, snoeijen, zoo de vorst dit niet belet. Kweektuin. gbond, bemesten en omspitten. Bloemtuin* Bedekkingsmiddelen goed onderhouden. Digitized by VjOOQlC 336 Lusttuin. boomen (Teedere), dekken. » (Woud), kappen. Oranjerie en Siookkas. Handelen als vroeger opgegeven is. Broeibak. bollen {Kaapschi)+ zorgvuldig behandeleu. GEWÄSSER {Opvolgende) , daarin zaaijen. 58. OVER hbt AANLEGGEN van BROEIJERUEN. ALGEMEENE BESCHOUWING. Het voortkweeken van teedere * en uitheemsche gewasseo , het bewaren daarvan , of bet vervroegen der vruchten , be- hoort zonder tegenspraak tot bet moeijelijkst gedeelte van den tuinbouw , als waartoe 60 de noodige kenuis 6n de meest mogelijke zorg en oplettendbeid vereiscbt wordt* Niet enkel evenwel hangt het welgelukken daarvan af, naardien 00k de broeijerijen zelve zoodanig dienen ingerigt te zijn, dat aj aan de noodige vereischten voldoen, weshalve ik trachten zal, de hoofdinrigtingen daarvan mede te deelen, alles zoo be- knopt en doidelijk mogelijk voorstellende. A. OranjerWn. I. De inrigting hiervan bangt geheel ep al van den daarstel- Digitized by Google 337 ler af , kau van eene eenvoudige bewaarplaats tot eea prach- tig gebouw opklimmen, en met zeer veel smaak op onder- scheidene wijzcn daargesteld worden. Deze vormeo zal ik hier , om alle wijdloopigheid te vermijden , evenwel niet behandelen , slechts datgene opgevende , wat ten allen tijde bij het.bouweu eener Oranjerie, hoedanig dezelve ook zijn möge , moet worden ooder het oog gehouden. II. • De Oranjerien raoeten naar de gewassen , welke men daarin plaatsen wil , worden ingerigt , en altijd zoo ruira zijn, dat men de planteu als het wäre niet op elkander behoeft te stapelen, hetwelk haar verstikken zoude. De hoogste gewasseq dien%n de zoldering nimmer te raken , maar men zorge., dat «r althans zoo veel tusschenruimte zij, dat de lucht ook eene vrije doorstraling boven de ge- wassen behoude. in. De grond, waarop men de OranjerUn bouwt, dient vooral droog te zijn, waarom het in de meeste gevallen aan" te ra- den is , deze van binnen op te hoogen , , met eenen Haaawen afloop naar den ingang , aangezien een trap veel te hinder- lijk bij het in- en uitbrengen van zware bakgewsssen zoude zijn. IV. De Oranjerien moeten welgesloten wezen , opdat de vorst er niet den minsten invloed op ,kunne uitoefenen, en van daar , dat men , hoewel het niet volstrekt nQodzakelijk is , dikwijls steeoen gewelven in plaats van h outen zolderingen bezigt , over welke laatste men evenwel eene dikke laag drooge bladeren dient te brengen. V. De gebouwen moeten het uitzigt naar het zvidtn hebben, en zoo wein ig mogelijk of naar het oosten of naar het ivesten gekeerd zijn, hoewel bij nood het oosten weder boven het 22 Digitized by VjOOQIC .« 358 wtsten te verkiezen is. -—De ramen moeten zoo doenlijk de volle hoogte der Oranjerie hebben, dewijl zij nimmer te licht kunnen zijo. VI. De Oranjeriin worden het best door warmteleiders ver- hit , of door kagchels, doch deze plaatse men Biet .in » het planten vertrek , maar buiten hetzelve, de wärmte door pijpen verspreidende« w VII. Ten einde zoo veel gewassen mogelijk te bergen en alle van licht te voorzien , make men trapsgewijze schrägen , de grootste gewassen en die, welke bladerloos worden, achteraaa plaatsende, en zoo vervolgens. Nimmfer evenwel zette men de planten z66, dat de eene de andere .hinderen kan. vm. Van steen opgetrokkene oranjeriin , diene men v66r bet gebruik uitermate droog te slooken, omdat de kalkachtige uitwaseming anders hoogst nadeelig op de planten zoade werken. IX. Wat den warmtegraad der Oranjerien aanbelangt, zoo zorge men, dat de thermometer , welk er dient aan wezig te. zijn, nimmer boven de 5 of 6 graden klimme. X. De wäre tijd , om de gewassen naar de Oranjeriin over te brengen , is , wanneer de groeikracht der planten schijnt go- ' staakt te zijn , doch nooit wachte men de eerste vorat a£» XL Heeft men deze niet te duchten, dan late men het ge- bouw eerst dag en nacht open , later alleen bij dag , om vervolgens geheel gesloten te worden, alles natuurlijk van bet klimaat afhangende. XII. Nimmer begiete men de aarde der gewassen meer, dan om Digitized by VjOOQ IC 359 hen slechts voor verdorren te hoeden, welk besproeijen na- tuurtfjk niet op vaste tijden , noch bij alle in eene en de- zeifde mate geschieden kan, als hangende dit van de ge- aardbeid der planten af. xm. De gewassen dienen dagelijks nagezien , gezuiverd en van Verrotte of verdorde bladeren ontdaan te worden. XIV. De tijd, wanneer men de planten wederom buiten plaat- »en kan, wordt door de werking der gewassen aangeduid,—. bet geschiede evenwel niet te vroeg , noch in eenmaal , maar men voorzie vooraf de Oranjeriin van tijd tot tijd van meer versehe lucht. B. Stook- en trekkassen. Deze zijn zeer verschillend naar bat doel , waartoe men dezelve bezigen wil, ingerigt, doch met daarlating van alle die onderafdeelingen zullen wij ajleen van de twee navol« gende soorten spreken. a. , L Hoewel in vorm en kostbaarheid verschillende , dient ook hier toch die regel te worden bewaard , welken ona de on- * dervrading als den meest doeknatigeti heefl leeren kennen« M. Dezelve worden gewoonlijk van steen gebouwd. Wanneer men den aohtermuur eener stookkas . 11 voet hoog optrekt, den voormuur 3, en er eene binnenrnimte van 8% voet is, zullen de ramen eene helling van 45 graden (als de beste) verkrijgen. — Wordt dns de kas verbreed , dan dient zij ook verhoogd te worden, ten einde die helling te behon- «len ,' en zoo omgekeerd. Digitized by Google 340 IV. Rondom de stookkas make men eene bekisting van steem of planken , ter boogte van 3 voet , en ter behoorlijke ' breedta. Deze tusscbenruimte vulle men telken jare in bet begin n»' Oeiober met paardemest , voor een derde deel met droogs bladeren vermengd , betwelk men weder met nieuwe ran, tar dikte van 8 duim dekt, zulks, wanneejr de omstandigheden bet niet vroeger vereiseben , in Maart herbalende. V. De kas wordt evenala de Oranjerien door glazen gesloten, welke sterk met ijzer beslagen moeten zijn, opdat men zon- der zorg dezelve könne openen en sluiten. VI. Heeft de kas die boogte , dat de glazen moeijelijk zonden te openen zijn, dan make men dabbeie ramen, nameHjk kleine beweegbare , boven de vasle glazen , om daardoor de kas na en dan van versehe lucbt te kunnen voorzien« De denr » welke tot ingang dient , moet van een portaal voorzien zijn, opdat er bij bet in- en oitgaan de buitenlacfct niet dadelijk indringe. vn. De dekkiog der kauen geachiedt door roimatten« VIII. De wärmte wordt door kageheb , Engelscke lampen of Jfeoaf * aangebragt en naar den tbermometer berekend. In heetefca*> sen dient zij des nachts 10 graden en dts daags 15 ts> teekenen. -.. , IX. Het water , waarmede men de gewassen wil begieten f satt» men vooraf vijf of zes dagen in de kas. . . ^j X. ...* De rangsebikking der gewassen gesebiedt als in de Gftajtf jeriin. u $ j Digitized by Google * 34i XI. Wanneer de thermometer buiten 14 of 15 graden aan- duidt , kan men de gewassen zonder zorg van versehe lucht voorzien. XII. In drooge en warme dagen plaatte men de gewassen bui- ten , ten einde dezelve te zniveren , en met door de zon ver- warmd water te wasschen. b. Eene tweede inrigting is deze : , men plaatse de onderra« men der kas regtstandig öf een weinig hangend, doch die van boven daarentegen sterk achteroverhellend , waardoor deze kas dit boven de andere voornit beeilt , dat de gewassen hierin eene regtstreeks vrije lucht en perpendiculair neder- vallende zonnestralen opvangen. Deze hassen zijn uitmuntend geschikt ter vervroeging van vruchten. Kas , waarin niet gestookt wordt. I a. Deze worden gewoonlijk van hout vervaardigd , van onde- ren ter diepte van 2 voet, en van boven 5 of 6 duim, op eene hoogte van 6 of 8 voeten, de breedte afhangende van de boomen , welke men aldus koesteren wil ; doch zelden be- zigt men meer dan vijf of zes ramen , ieder ter breedte van 8 of 3i/ 2 voet. II. Ook deze worden door glasramen gesloten , welke be- weegbaar moeten zijn. m. Men zorge, dat, wanneer de kas voor de boomen geplaatst is, alle openingen, waardoor stammen of takken ingelegd zijn , zorgvuldig worden digt gemaakt. Digitized by Google 548 • IV. De dekking dezer hassen geschiedt mede door rolmatteo. I b. Men kan ook eene koudt kos op de wijze als de warm* daarstelleD. II. In eene zoodanige leide men den wijnstok op een voet afstand in de schuinsche rigting tegen de ramen op , om den«- zelven daardoor beter te stoven. m. Aan de binnenzijde der kas tegen den kleinen muur legge men een rabat aan , ter vöortkweeking van verachillende ge- wessen , terwijl men tegen den boogen of achtermuur pcrzik- kern, abrikozen, vijgtm, of andere vro&tboomßn plaatsen kan« D - BAKKEN, Gewone broeibak. Deze kunnen naar wülekeur van tteen of hout worden vervaardigd, van onderen gevloerd worden, of in dubbcle bak- ken beataan. II. De staqdplaats eener broeibak dient zoodanig te zijn, dat dezelve van den morgen tot den avond de vrije zon hebbe 9 voor koude winden beschut zij , en aan geen toeloop van regen of water bloot sta. in. Van bout vervaardigd wordende, moet de buitenbak van goed greenen hout met pio en gat in elkander gezet worden, van achteren hooger dan van voren zijn, en naar het, zuiden neigen. Digitized by Google 345 IV. In deze buitenbak plaatse men de binnen- of kleine bak , op dezelfde wijze vervaardigd , op den mest, welken men te dien einde vooraf in de groote bak gebragt heeft» de tus- scbenruimte met mesi of run aan vollende« V. De kleine bak wordt met glazen zonder dwarsregelen , even als die der trekkassen 9 gedekt, terwijl in den buitenrand ope- Bingen worden gemaakt, opdat het water zieh daardoor kun- ne ontlasten. VI. De paardenmest , waarmede de bakken des voorjaars vroe- ger of later gevuld worden , moet versch zijn , los uit ei- kander geschud , doch bij elke laag weder digt getreden worden, hangende de hoeveelheid van de wärmte af, welke men benoodigd is. VII. De aarde , die men op den mest brennt, moet los, zeer vruchtbaar en van onkruid gezuiverd zijn , terwijl zij onder- scheiden zwaar en geil moet wezen, naar de gewassen, welke men er in wil voortteelen. vm. Door de Sterke uitdamping van den mest is het noodig, de bakken des daags iets te openen , als ook de te groote wärmte te matigen. terwijl de ramen des nachts door roi-, matten gedekt worden. EL. \ Bij Sterken zonneschijn dekke men inzonderheid de meloen- bakken ook op net heetst van den dag. X. Men zaaije niet eerder voor dat de Sterke uitdamping van den meal over is, welke gewoonlijk 6 of 8 dagen dnurt. XL De aarde , welke het best voor broeijerijen gesohikt is , Digitized by VjOOQIC 4 544 bestaat in verwerkten , belegenen gracht of slootmoddcr , klad- aardc % mest enz. XII. De hoeveelheid aarde regelt zieh naar de gewassen. Voor wortelen, radijs 8 ^uim 9 voor meloenen 4 daim, komkommers, augurken ,_ salade 6 duim , en zoo vervolgens. i b. Runbak. I. Deze wordt van steen gemetseld, in den vorm eener broei- bak t doch dieper, en met ramen gedekt. In deze bakken brengt men zoo veel run t dat er eene Sterke broeijing plaats heeft , waarna men de Jnanas-pottcn in de* maand Jpril uit de stookkas tot aan den rand toe daarin plaatst. n. Bij feilen zonneschijn moeten deze bakken een weioig ge- facht worden , en bij regen achtig koud weder met matten worden gedekt. III. Dezelfde inrigting kan men ook beiigen bij platgeleide wijn- stokken , perzikken , abrikozen enz. — Wordende de broei der run dan naar die gewassen getemperd. Koude bak. I. In vorm aan de gewone kleine broeibak gelijk , doch in plaats van mest vulle men dezelve ter hoogte van drie voe- ten met droog boonen-, erwtenstroo of riet % waarover men een voet beste tuinaarde brengt, en het met een raam dekt. £ .. 345 E. Papieren dekkers, Deze'vervaardigt men van laiwerk, ter lengte van 4 of 6 voet , en ter hoogte van eeo voet, lerwijl de breedte ander* balve voet dient te zijn. De latten, alzoo driehoekig zamen- gesteld , beplakke men met geolied papter. — Waarna men dexe dekkers naar willekeur op de tuinbedden kan plaatsen , ter koestering van het jooge plantsoen en ter afwering van de koude. Glasen klokken. Glasen klokken ; hiervan it het gebruik genoeg bekend , en letter men slechts van dezelve bij vollen dag een weinig aan de eene zijde op te ligten , ten einde den toevoer van ver- sehe lacht te bevorderen, of "de plant van de te groote wärmte te ontdoen. G. Warme rabatten. Deze dienen in eene giooijende rigting naar het zuiden op die plaatsen tegen schuttingen of muren te worden aangelegd, waar zij het meest tegen den noordewind zijn beschut, en van broeij enden mest voorzien te worden. H. t Koude rabatten. , J>eie worden even als de warme aangelegd , doch ont- leenen hunne wärmte alleen van de beschatte standplaats der Digitized by Google 346 59. OVER SCHÜTTINGEN, MANTELS bn HEGGEN. A. Sieenen ringmuren. Hiervan moeten de fondamenten 6 palm in den grond opge- metseld worden , in aan leg ter dikte van drie steen , met gelijke versnij dingen f tot op de hoogte van den grond , wanneer bet fondament eene dikte van IV* steen moet hebben , hetwelk van mondsteen y met zand ingewasschen , vervaardigd kan wor- den. Op dit fondament trekke men van graawven steen ter o'ikte van Vi steen in kalk, met Vi cement, ter hoogte van 1.7 el op. Voorts metsele men aan de achterzijde op den afstand van 4 eilen pilaren , even zwaar en diep als de muur zelf , onder dien verstände , dat dezelve op de hoogte des muurs te niet loopen. De muur zelf moet van boven scheef naar achteren worden afgewerkt en met eene rollaag van twee steen breed worden gedekt. Vervolgens bevestige men aan de voorzijde drie greenen raamlatten , een twee palm van boven , de andere in het midden en de derde drie palm van onde- ren, waaraan de latten tot leiding van het plantsoen, ter dikte van 2 en 3 dm., op eenen afstand van 8 dm., gespijkerd kunnen worden. Verw naar ver^iezing. 3. Bouten staketsels. De palen, hiertoe benoodigd, dienen vair greenen- of eikenhout te zijn , 5 en 7 dm. zwaar , en eene lengte van 2*8 el te heb- ben, om op eenen afstand van 2 el, 1.2 el diep in den grond te worden geplaatat. Tnsachen deze palen metsele men steens muurtjes , van mondsteen, ter diepte van 6 palm, welke men van boven Digitized by Google 347 met eene roUaag dekt. Hierop plaatse men 3 duims vuren planken , waarvan de bovenkanten afgerond en de onderkan- ten uitgehold zijo , dezelve aan de palen bevestigende. Van boven werke meo het staketsei scheef af en dekke het- zehre met eene plank ter breedte van 25 dm. Het latwerk, als bij de ringmuren is opgegeven. • Staketseis van tcgelpannen. De palen ter lengle en zwaarte als boven is opgegeven, latten , greenen raamlat , welke onderste men zoo laag aan de palen necht, dat de tegttpan balf in den grond wordt gezet. Vervolgens spijkere men op ieder pans boogte twee latten ta- gen de palen , een boven en een onder , ten einde de pan op den nok te kunnen hangen , terwijl bij van onderen op de andere pan komt te staan, wordende deze tegtls met twee spijkers aan de latten gebecht. Ook dit staketsei werke men scheef af en het worde door eene plank van 25 dm. gedefct. D. Staketseis van dakpannen. Palen als voren, met dito latten, waarop de pannen wor- den gehangen , welke 7 dm, over elkander moeten schielen. Aan de voorzijde spijkere men om de andere pan eene lat, tegenover die aan de achterzijde , aan welke zijde de pannen met cementkalk worden aangestreken. Van boven handelen als reeds opgegeven is. E. Staketseis van riet. Eerst handelen als bij de honten staketsels is opgegeven , doch in plaats van planken, spijkere men op gelijke afstan* den vier raamlatten aan de palen , * waaraan het riet met roo- Digitized by Google 348 pen of kabeltouw wordt vastgenaaid. Van boven afwerken als bekend is. NB. De belegging der ringnuiren en ttaketsels met letjen zal het rijpeD der vruchten zeer bevorderen. F. Grachten. • Deze dienen eene breedte van 20 tot 30 voeten te hebben en zoo diep te zijn , dat dezelve immer water houden , zoodat men zieh te dezen opzigte naar de ligging van den grond moet sebikkeo. — De wallen grave men zoo hellend mogelijk, om alle inzakking te voorkomen, terwijl het zeer dienatig is, een paar voet boven den bodem een hank van twee of drie voet te laten blijven, als fondament der glooijing* Wil men. tegea alle inglijding gewaarborgd zijn, dan zette men de wallen met zoden op, welke telkenreize een weihig naar achteren hellende gelegd moeten worden, waarna men de overstekende zijden met eene scherpe spade zindelijk afsteke. Slootcn moeten als de grachten worden ingerigt, doch zijn minder diep en hebben siechte eene breedte van 8 tot 12 voet* H. Aardtn wallen.- Waar de hooge ligging van den grond het behouden van water in grachten en slooten onmogelijk maakt , werpt men aarden wallen of dijken op. De voet van zulk eenen wal dient teil minste eene breedte van tien voet te hebben , terwijl de hoogte ' van vijf of zes vt. veelal voldoende is, inzonderheid wanneer men aan de bqitenzijde eene drooge sloot graaft, waardoor na- tuurlijk de overklimming van het vee bemodjelijkt wordt* Digitized by VjOO'QIC 349 Deze wallen moeten en ler meerdere beveiliging en ter beves- tiging van den grond met kreupelhout beplant worden. I. Boschmantels. Biertoe kan men bezigen : Jbeelboomen. Deze boomen groeijen spoedig, hebben zware kroonen, wederataan de aterkate winden, doch spreiden ook hunne wortela heinde en verre nit , waardoor zij veel voedsel uit den grond trekken. 