title: Handboek voor den nederlandschen Tuinbouw
creator: Theodorus Frederik Uilkens
text: Wanner deze verrigting des voorjaars geschiedt, kieze men daartoe z>o veel mogelijk drooge en warme dagen, en spitte men dan den grond eerst kort voor het zaaijen om. Het onzinken van tuinen worde evenwel ten allen tijde in den herfit yerrigt en wel van af de maanden October tot De- cember, terwijl het omzetten van grasland tot eenen moestnin in de manden October of November dient te geschieden. Voor het overije is ook hieromtrent dikwerf het geval , dat de na- tura" ons van zelve teflcen, jare daarvan den tijd aanwijst. )igitized by. Google 24 5 , OVER het ZAAIJEN, LEGGEN, POTEN, PLANTEN en AANAARDENJ ALGEMEENE BESCHOUWING. ! Worden in den landbouw de vruchten door zatijing verkre- gcn, ook dit is bij den tuinbouw veelal het gtval, met dit onderscheid , dat vele der gezaaide vruchten later f erplant moe- ten worden , en men het toevertrouwen der erwteti- en boonen- soorten aan den grond leggen noemt. Wij zuten ons dan eerst bepalen bij het Zaaijen. Hoe eenvoudig het zaaijen, op zieh zelf bejjchouwd» ook möge zijn , zoo behoort er en kennis 6n handijtheid toe, zal men het wel verrigten. \ Niet alle zaden toch laten zieh even gemakkelijk zaaijen, en niet alle willen op dezelfde wijze behandeld zijn. | Bij de gewone zaden neme men eene kleine bteveelheid zaad te gelijk in de hand, telkenreize daarvan tussc en duim en vinger een weinig uitwerpende, zorgende i. dat {het zaad regelmatig gestrooid worde, a. dat het niet te digt torde ge- zaaid , daar dan de planten of verstikken of te spilli| opgroei- jen , 3. dat het goed worde onderge harkt , 4« dat het met erwtenrijs of anderzins tegen de vogelen worde böchermd , 5« dat het in Stil weder geschiede , om het voor iprwaaijen te hoeden. , Blijkt evenwel bij het opkomen van het zaad, dat de jooge planten te digt staan, dan wiede men de overtollge voor- zigtig uit. • j Digitized by VjOOQIC \ 25 Wü meo nu wortel- of andere zamenhangende zaden zaai- jen, zoo doet men bet best, dit zaad met droog zand te ver- mengen , daar bet dan gemakkelijker en regelmatiger uitge- strooid kan worden, daarna bandelende als boven. Scorsondren wederom zaaije men op bet halve bed , dat is , men scheppe eene laag aarde van het bed, hetwelk men' er mede bezaaijen wil , strooije dan het zaad regelmatig , doch te digt, nit, en overdekke het vervolgens met de afgeno- aarde , aangezieh het moeijelijk onder te werken is , en geen zaad zoo zeer door de vogelen wordt gezocht als dk. WB. Bij aanboudende droogte begiete men na de zaaijing de beddeo. j fPelke moesgroenten door zaaijing hunnen voortgekweekt worden. Aue plantensoorten , waarvan zaad gewonnen wordt , kun- nen ook gezaaid worden. Zie verder opgave der iuin- , moes- en saladezadeiu Welke groenten na de zaaijing verplant moeten worden. •^^! de9verkiezeiide - Jägwken (idem). Jfakwrtel. SocrtnkooL Kool (alle soorten). Xoolrapen. Änolsellerij. -Komkommers (des verkiezende). Kropsalade. Pret (wordt door verplanten zwaarder). PielerselieworteL Pompoenen, Rammenas, Digitized by Google 26 Welke planten ter verkrijging van zaad niet te digt bij elkander geplaatst moeten worden. Aangezien ieder goed hovenier ook voor de verkrijging van eigen zaaizaad dient te zorgen , is het van het grootste belang, de soorten te kennen, die in verwantschap tot elkan- der staan, opdat men dezelve alzoo plaatse, dat er geene overwaaijing der pollen (bevruchtigend stuifmeel) kunne ge- schieden. Men plaatse aldns niet bij elkander« Aardappelen, Aardperen en Aardakers. Andijvie, Kropsalade, Latuw] Cichorei, Artisjokken en Carrions. Doperwteh, Peulen, Erwlen en Boonen. Koolrapen , Radijs, Rammenas en Mosterd. Pieterselie, Sellerij en Pinksternaken. Komkommers, Augurken, Meloenen, Scorsone'ren en Suiker- wortel. Kunnende deze alle weder onderafgedeeld worden« Tijd 9 wanneer men zaavjen moet. In bakken, ook om iater in vollen grond te verplanten, het geheele jaar door. — In vollen grond bij gunstig weder reeds in de maand Februarij ; vervolgens Maare, April, Mei, Junif , Julij , Augustus en September. Over het leggen van onderscheidene tuinzaden. Boonen (Snij-). Deze legt men ten getale van vijf of zes, rond- om de stokken , tegen welke men dezelve wil opleiden, en die anderhalf voet van elkander verwijderd moeten zija, en bedekke dezelve daarna met een weinig aarde, aangezien zij oppervlakkig gelegd moeten worden. — De ondervinding heeft mij geleerd, dat de plaatsing der stokken op zieh zelve Digitized by Google 27 evenals bioerastokken , beter voldoet, dan door dezelve, betzij in vier- , betzij in driesprong te koppeleu. Kunnende ook de enkele stokken den wind wederstaan, wanneer zij en niet te oud zijn en men vooraf met eenen anderen staak gaten in den grond slaat, om daarin de boonestaken te plaatsen. JBoonen (Salade-), JBoonen (Princesse-). Evenzoo behandelen als de snijboonen ; doch in plaats van stokken kan men ook erwtenrijs bezigen. Pronkers , Krombekken. Handelen als boven , doch deze kan- nen dieper worden gelegd. Peulen. Deze kan men in rijen van een voet afstand leg— gen , of in gaten vier duim van elkander verwijderd. In rijen gelegd , zorge men , dat het regelmatig geschie- de, bedekke de erwten (indien men voor muizen vreest) met fijn gestooten glas of lakjes van kruisbezienboomen , en aarde- de voor daarna aan. In gaten , werpt men in ieder gat vier of vijf erwten , het gat daarna met aarde aanvullende. Bij vochtige gron- den moeten de erwten niet te diep gelegd . worden en is drie duim veelal voldoende; bij drooge en ligte gronden ver- dubbele men dat getal en aarde, indien het noodig is, in vervolg van tijd de jonge planten aan. Ter opleiding bezige men erwtenrijs* Doperwien. Zie % Peulen, Graauwe Erwten. Legge men ten getale van vier of vijf in gaten, een half voet van elkander verwijderd, ter tus- schenruimte van een voet voor iedere rij. Hiertoe moet het grootste erwtenrijs gebezigd worden, Groene Erwten. Zie graauwen. JBoonen (groote). Deze legt men twee aan twee in gaten, ter afstand van een voet. Iokuilen en daarna verplanten be~ vordert de vruchtzetting. Stambooiien. Legge men drie of vier in een gat, met een voet tnsschenruimte. ' Digittzed by Google 2» Chälotten. Drie duim van elkander. Chalons. Vier duim van elkander. Tijd 9 wanneer men zaden leggen moet. Bij günstig weder reeds in Februarij, vervolgens Maare p Jpril, Mei, Junij. Over het poten. Dit bepaalt zieh, wat deze benamiog aanbelangt, alleen tot de aardappelensoorten , waaromtrent men aldus bandele : Men late de vroegste soorten eerst in kaf uitkiemen , neme dezelve na ontbotting daaruit , om ze dan voorzigtig op een voet afstand te ver poten. Latere soorten diene men naar de~ geaardheid te plaatsen. Tijd, wanneer. Bij gunstig weder Maart, later Jpril en in bei begin vaa Mei. NB. * De vroeg gepote aardappelen zijn gewoonlijk bet sma- kelijkste. Over het planten. Men late bet gezaaide op dezelfde plaats staan, eh verpote eerst de planten , wanneer zij vijf , zes of meer bladeren heb- ben. Te dien einde neme men dezelve voorzigtig uit den grond 9 waartoe bij droogte eene voorafgaande gieting noodig äs , opdat de vezel worteis niet besebadigd worden, dienende men bij de wortelgewassen te zorgen , dat de penwortel weder regtstandig geplaatst worde , en moetende bij droogte de gaten » waarin men de planten zetten wil , ook vooraf bevochtigd worden. Zijn de planten reeds ver in blad gevorderd, dan snij men bet halve loof af , betwelk men met kropsalade, prei, seilen/ enz. veilig verrigten kan. * figitized by Google 29 Jfstand. Deze hangt van de gewassen zelve af. Kool b". v. % vt. 9 dezelve plantende , dat zij naar het Noorden overhellen, als wanneer de zon de planten regt trekt, waar- door men de koolen korter op stam verkrijgen zal; of men - plaatse de planten in gaten , om naderhand aan te aarden. Koolraap 1V2 ?t., Suikerwortel Vi vt., Kropsaladc 1 vt., Beet* wortel 5 dm. , Boerenkool \ vt. , Prei 3 dm. , Rammenas bij zwaren grond 1 vt., Sellerij 5 dm., Andijvie 1 vt. Over den tijd , wanneer men planten moet. Bij donkere lucbt of terstond • na den regen des morgens en des avonds , in de mäanden Maart , April , Mei , Junij , Julij , Jugustus en September. Over het aanaarden. Aanaarden is bet opwerken der aarde tegen de planten, en heeft een tweezijdig nut, daar het 1. geschieden kan, om de planten of voor uitdroogen te boeden, of meer voedsel te ver- sebaffen, 2. ter geelwording der plant, om de malschheid zoo doende te bevorderen. Eene verrigting, welke nimmer in nat weder geschieden moet. Welke planten aangeaard moeten worden en wanneer. Januarij , Sellerij (ter geelwording). Ebwten en Boonen ten vorigen berfst gelegd, (om ze tegen de vorst te beschermen). Februarij, Erwten, evenals in Januarij. Maart, Spruiten der Paardebloem (taraxaeura) (ter geel- wording). Aprü , Spruiten van Boerenkool (ter bevordering des groeis). Digitized by Google 30 Mei , Erwtext en Peulew bij droogte (ter bevordering de» groeis). Junij , Kool in soorten. Julij y Sellerij (om de malscbheid te be vorderen). Augustus , Idera. September , Gardons, hiervan dient men eerst de bladeren zorg- \uldig zamen te binden, en dezelve dan tot 18 am. aanaarden. October , Idem. November. ) Artisjokken I , . . , . . \ n _ > _ > (om tegen de vorst te bedekken). December } J Sellerij ) ' NB. Nimmer aarde men de planten zoo hoog aan, dat de aarde in de harten gewerkt worde, daar dit den groei zoude beletten en de gewassen verstikken. 6. OVER de BOOMSOORTEN eh DERZELVER BEHANDELING. ALGEMEENE BESCBOUWING. I De boomgaard en deszelfa behandeling maakt in den tufn- boow gee*n onbelangrijk gedeelte uit, en eiacbt, evenals de moestuin , kennis , zorg en oplettendheid. Hoe naauwgezetter men du diesaangaande zijne pligten waarneemt , hoe meer hoop men voeden mag , dat de boom- gaard onze moeite beloonen zal. Doch te dien einde is het in de eerste plaats noodig , dat men begaafd zij met de Digitized by Google 31 Kennt* der boomen (dendrologia). Men kan de Bpomgewassen in drie hoofdklassen verdeeleo, als: Fruchtboomen, Boschboomen en Beesters. De vruchtboomen worden naar de geaardheid aldus weder verdeeld : I. KBRIfOOFTBOOMEN NOOTOOFTBOOMElf ( Pomiferae). (Nuciferae). Jpptlen* Jmandelen. Peren. Kastanjes. Kweeen. Walnoten» Mispelen. Bazelnoten. 11. Vf. STEENOOFTBOOMEN BEIJE- OOFTBOOMEN (Drupiferae). (Bacciferae). Perzücen. Wijnstok. ' Jbrücozen. Moerbezien. Kersen. Aalbezien. Pruimen. v Kruisbezien. Kornoeilje. 1 Frambozen. m. Naar den vorm. Stamboomen. Bähe Stamboomen. Stamleiboomen. Bähe Stamleiboomen. Pyramiden. Komboomen. Struik- of dwergboomen. Digitized by Google 3x Boschboomen, naar de geaardheid. LOOFBOOMEIt. NAALDBOOMKN. Eik. Eschdoorn, Sparreboom. Beuk. Eist. Zilverspar. Esch. Populier. Wijmoutspijn. Acacia, linde. Taxis. Olm. wag. Jjarix. Berk. • Ceder. TRKUBBOOMEN, Naar de gestalte. KLEUR EN VORM TAN BIAD. Eschdoorn. IJpen. Eik enz. enz. Betdc. Esch. mig. Baagdoorn enz. De andere soorten zullen onder de gewassen voor den lust- tuin worden opgegeven. Heesters , naar den vorm en bloei van hlad. Welke alle op de naamlijst der heesters aangeduid zullen worden.. Verdeeling van toürnefort. I. (Bloembladlooze boomen en heesters, dat zijn die, welke geene bloemkroon bebben. Deze boomen zijn of tweeslachtige (hermaphroditen) of ^ < eenhuizige, zooals Tele kegeldragenden , enz. of S § tweehuizige, zooals de 3 f Ptetocheboom , \Mastiksboom , enz. enz. enz. Digitized by Google 35 II. . (Katjes dragende boomen. Bloembladlooze boomen , o | welker bloemen in een katje zijn geplaatst. Zij zijn t3 l eenhuizig, zoo als de 2 \Eik enz. g lNotenboQM enz.; of tweehuizig, zoo als de 5 \Wilgen enz. i III. 4 /Boomen met eene regelmatigc oP onregelmatige eenbla- % I dige bloemkroon t zoo- als de ^' J Nagelboom, J Uli". A r Catalpa, W \Haagappelboom. IV. ! Boomen of beesters met eene veelbladige roosvormige bloemkroon, zoo als de Jppelboom. Perenboom. Oranjeboom, \. Kersenboom enz. V. q /Boomen of beesters , welker bloemkroon vlindervormig is , J5*?\ zoo als de « • ] r 3 8 \Acaciu. % $1 Falsche Ebbenhoutboom» 9 \Boom van Judea enz. o 3 Digitized by VjOOQIC 34 Welke grond het geschiktste voor den hoomgaard is. De vruchtboomen verlangen eenen besten zandigen hooglig- genden kleigrond , welke los , vruubtbaar en tot, eene diepte van vier voeten doorgewerkt dient te wezen. Zij verlangen bovendien goeden doorgerotten niest, hetwelk men evenwel, met uitzondering van de pruimenboomen , niet op de steenvruchten raoet toepassen, welke men daarentegen du en dan met nieuwe aarde moet voorzien. Niets is nadeeltger voor de vruchtboomen, dan een läge wa- teracbtige grond , daar deze hen zal doen kwijnen en mossen. Hoewel bet ook voor de boschboomen niet hetzetfde is, met welken grond zij worden gevoed, zoo beboeft men daarom- trent evenwel niet die zorg te koesteren , docb wake men slechts ,. dat de grond diep * oragewerkt worde. Wat de verscbilleude heestergewassen aanbelangt, biernaar schoeije men zoo veel mogelijk den grond, daar zij anders zullen kwijnen. Zoo .vermenge men b. v. voor de Erica 's, Rhododendron* s en geente Hülsten den grond met turfmolm , voor anderen wederom met zand , als Duinroos, Braam, Gagel (myrica gale) eis*. Over de plaatsing der hoomsoortei\ in het bijzonder. jippelboom, goede kleigrond, zonnige standplaats; ter wijdte van 25 of 3o vi. Perenboom, diepe , doch niet te kleijige grond, warme stand» plaats , a5 of 3o vt. Fr* » \ tieren in alle gronden , vrfrje zon , 10 vt. Jxweepeer , ) Mispelboom, vochtige grond, scbaduwachtige standplaats, 10 vt. Kersenboom, goede tuingrond , wel ter zon , als stamboom 10 vt M als leiboom ao vt. N Digitized by Google 55 Moniten (iure), dito, nemen eene ooordelijke standplaats voor lief. Pruimenboom, goede zware tuingrond, warme standplaats, 10 vt. Abrikoztnboom , drooge, losse, warme, zandige en vruchtbare grond, wel ter zon, zuid of oost, stamboom 10, ieiboora 20 vt. Perzikboom, grood alt abrikoos > met eeo weinig klei vermengd, warme standplaats , liefst zuidwestelijk , 20 vt. Kastanjeboom , eene weldoorvoede zandige grond , opene stand- plaats , 3o of 35 vt. Hij is schadelijk voor andere boom- vrnchten en planten. Hazelnoot, zandige 1 niet te drooge grond, vrije standplaats, 10 vt. Moerbfzienboom , goede losse, zandige grond , wel ter zon, 3o vt. Wijnstok, een met kalk en puin vermeogde, docb losse en vruchtbare grond , zonnige standplaats , 3o vt. Kornoeljeboom , welbemeste zandige grond , opene standplaats , 10 vt. Jalbtsseriy zware drooge grond , zonnige standplaats, 4 vt Kruisbessen , dito dito. Frambözen , losse en nieuwe grond, halve zon, 4 vt. Braambezien , zware vochtige grond , volle zon , 4 vt. NB. Alle overscbadüWing van hoogere boschboomen is voor de vruchtboomen nadeelig. Boschboomen. Eik , diepe , goede zandige en drooge grond , 5o vt. Beuk , goede vochtige boscfrgrond , wat lommer , 5o ?t. Olm, diepe grond, om het even welke, 45 vt. Esch, vochtige, matig zware grond, opene standplaats, 3o vt. Berk, is de slechtste grond goed genoeg, doch beeft liefst eene opene standplaats , a5 vt. Eschdoorn, drooge grond, schaduw, kan zelfs onder alle bosch- boomen voortgekweekt worden , a5 vt. Digitized by Google 36 v Populier , vochtigc, middelmatige grond, opene standplaats, (Italiaansche tegen den wind beschütten), 10 vt. Acacia, goedegrond, vrije lucht, 20 vt. Eis, läge moerassige grond , opene standplaats, 14 vt. Linde, goede losse grond, opene standplaats, 3o vt. Wilg) vochtige grond , opene standplaats, 10 vt, Vlier , onverschillig welke grond , kan onder alle boschgewas- sen opgroeijen. Sparreboom , goede zandige , drooge grond , opene standplaats , beschutting tegen wind , 3o vt. Zilverspar , dito. Wijmoutspijn , dito. Ceder , dito. Larix , gemengde grond, liefst zandachtig, opene standplaats, »5 vt. Heesters. Deze dient men naar gelang van derzelver grootte te plaatsen , doch moeten 00k de kleinsten nimmer digter dan 2 vt. wor- » den geplant. Zij verlangen over bet algemeen eenen lossen en niet voch- tigen grond en tegen den wiqd beschermcl te zijn. Tot beschutting en en heg gen. Wanneer men boschboomen en heesters te dien einde bezi- gen wil, spreekt het van zelf, dat zij digter moeten worden geplaatst. Zoo plante men b. v. Linden op 10 vt., Populieren op 8, Wilg op 6 , Eis op 4 $ Eschdoorn dito , en wanneer zij tot heg- gen moeten dienen , zoo als Veerijpen , IAndeveren , Ligaster 9 naagdoorn enz , op 1 voet van elkander. Digitized by Google 37 i De tijd, toanneer men verschillende boomen dient te planten. Wüdbosschen 9 Barde boomen en Beesters in September of Maart en April. Fruchtboomen in October en November of Maart en April. OVER hbt UITROEIJEN en VERPLANTEN »ku BOOMEN bn het KAPPEN der HOUTSOORTEN. ALGEMEENE BESCHOUWING. Gelijk er in den tuinbouw, op zieh zelf beschouwd, niets ge- vonden wordt, hetwelk men overtollig noemen kan of datonze aandacht en belangstelling onwaardig is, zoo ook verdient het uitroeijen en verplanten der boomen een welberekend over- leg, evenzeer als het kappen der houtsoorten onze opmerk- zaamheid overwäardig is« iepalen wij ons dan eerst bij het Uitroeijen der boomen. Sij het uitroeijen der boomgewassen zij men bedacht, dat inzonderheid de vlaswortelen . niet beschadigd worden , daar deze juist de organen zijn, welke het voedsel uit den grond opnemen , weshalve men nimmer te digt aan den stam grave , doch integendeel den cirkel zoo groot neme , dat men, naar den . stam toe werkende , denzelven ondermijnen kan. Zware pen- en zt/wortels evenwel kappe men vrijelijk af. Digitized by Google 38 Het is niet raadzaam te achten, den uitgeroeiden boom lang aao de buitenlucht bloot \e stellen, naardien de vezelwortels daardoor veel te lijden hebben , inzonderheid wanneer zij door de zon worden besehenen , of wat nog erger is , aan vorst worden blootgesteld. Kunnen de uitgeroeide boomen niet terstond geplaatst wor- den , dan kuile men dezclve liever in , dat is , bedekke men derzelver worteis met aarde, ter bewaring van de vochtigheid en het voedingsvermogen ; doch zoo raogelijk moeten uitroeijen en plaatsen hand aan hand gaan; \ Wanneer de uitroeijing en planting der boomgewassen met de noodige zorg wordt verrigt, zoo zoude men het geheele jaar door kunnen verplanten , al waren zij ook in volle blad , zonder bevreesd behoeven te zijn , dat zij sterven zullen. Over het verplanten der boomen. Voor dat men tot het planten der boomen overgaat, worden de gaten eenigen tijd te voren eens zoo wijd en diep gegra- ven ,, als de wortelen der boomen plaats schijqen te behoeven. Pit gedaan zijnde , plaatse men den boom daarin , na vooraf eenigen lossen en mullen teelgrond in het gat te hebben gewor- pen , spreide deszelfs wortelen in den natuurlyken vorm uit , dekke die vervolgens met goede losse aarde, en werke de- zelve , door het opligten en schudden van den stam , tusseben de vezel worteis in. Heeft men sterke vorst te duchten, dan legge men over de wortelen wat stroo, steeds de omgewerkte aarde met graszoden of andere groenten dekkende, opdat dezelve niet uitdrooge, Is de grond droog , zoo zal men het best doen , de gaten eerst te bevochtigen, als ook den boom in te slempen, het- welk in vele gevallen aan te raden is. Bij het planten van nieuwe of jonge boomen zij men be- dacht , dat de zijde , waar zij of de minste takken of de min- 89 sie worteleo hebben , »aar het zuiden worde geplaatst ; doch zoo men oude boomen verplaatst, moeten zij weder in de- zelfde rigting van zuid en noord, als zij gestaan hebben , ge- plant worden« Nimmer evenwel plaatse men jonge boomin • waar oude zijn weggeroeid , terwijl, wanneer de nood dit vereischt, men den ondergrowt moet uitgraven en nieuwea er voor in de plaats brengen* Zijn de boomen , die men verplanten wil , zwaar van kroon, dan moeten zij regelmatig iogekort worden; beter nog is het , geheele takken van den stam af te nemen , aangezien men dan in vervolg van tijd voor minder wanstaltige boomen te dachten heeft. Terstond bij het zetten van een boom plaatse men den ataak of paal , waarmede hij bevestigd zal wordeo , in den grond , opdat alles te zamen digt werke, en men op die wijze niet behoeft te vreezen , de worteis te beschädigen , dat anders bij het later inslaan ligt het geval kan worden. Men zorge intusschen , dat de nieuwgeplante leiboomen niet terstond worden aangebonden , daar zij eerst moeten bezinken , voor dat dit geschieden kan. Altijd groenblijvende boomen, als Dennen , Sparren, Ceders , Taxis , Boom des levens > Zevenboom , Jeneverbessen , Braam en anderen , dienen met de kluü verplant te worden. Tijd ß wanneer men verplanten moet. "Wanneer de boomen de bladeren hebben laten vallen , kan men ze v eilig verplanten« Heeft men goeden mullen en droogen grond , zoo verpote men in het laatst van Qctober of in het begin van November , opdat de boom nog kleine wortelen voor den winter schiele. — Is de grond evenwel vast , kleiachtig en vochtig , dan is het beter, dat zalks in Maart of April geschiedt. Digitized by Google 40 ) Over het kappen van het hakhout. Naardieo zulks tot voordeel geschiedt, hoede men zieh voor schade , die het gevolg wordt, wanneer men i. het hout of te ver of te digt bij den wortel af kapt , wordende de raaatstaf op een voet van den wortel bepaald ; 2. wanneer zulks regtstandig gebeurt, daar dit het inwateren bevordert; 3. wanneer men bij het kappen den overblijvenden stam van een gedeeite der schors berooft. — Uit dien hoofde is het zagen meer dan het kappen aan te raden, hetwelk buitendien 00k ahijd zin- delijker geschieden kan. Het beste kaphout in onze streken is Eik (akkermaalshout), Eschdoorn, Eis, Berk en Wilg, hetwelk men tot brandhoat, bezeras en erwtenrijs bezigen kan. Over den tijd , wanneer men het hout vellen moet. De beste tijd , om deze boutsoorten te hakken , is in den winter, van dat de boomen hunne bladeren hebben laten Valien, tot aan Februarij en Maart toe , daar dan het hout op het bardste is en het best geschikt, om verwerkt te worden — om weder op te slaan April, Mei. Groenblijvende boomen, als Dennen, Pijnen enz., kappe men liever in het voorjaar, als bevorderende zulks den duur van dit hont. NB. Welaangelegde wildbosschen , tot dat einde verordend, kunnen alle zes of acht jaren gekapt worden. Digitized by Google 41 8. OVER hbt VEREDELET? der VRüCHTEN bh het VOORTTEELEN der BOOMGliWASSEN. ALGEMEENE BESCHOUWING. Geene uitvindiog voovzeker heeft meerdereo invloed op de veredeliog der boomvrucbten uitgeoefend, dan het enten, geene meer de verscheidenheid bevorderd. Niet alleen toch dar het enten eene onmisbaarheid bij het voortkweeken der vruchtboomen geworden is, maar oojc is dit het middel, waardoor die verscheidenheid bij onze sierboomen en heesters wordt te weeg gebragt, welke thans onze tuinen opluistert en voor het oog eene aangename afwisseling daar- stelt , weshalve ook die kunst ten volle geregtigd is , zieh hier ter plaatse breeder ontwikkeld te zien. Ik zal mij te dezen opzigte wel moeten bekorten , zonder juist het wetenswäardige te verzwijgen , hetwelk e*en ieder mij gereedelijk za! toestemmen, wanneer ik zeg, dat thouin ons aoa wijzen van enten heeft medegedeeld, waarvan die van JOUETTE , V1TRY , GUETTARD , BRADELEY , C AB ANIS , LU&BAULT t PEPIN", GIRARDIN, DUROY, NOeL, MONCEAU, BUFFON , LEMONNIER , RICHARD, SCHAROL, JtfUSTEL , MALHERBES, FORSYTH , DUHAMEL, DENAmviLLiERS , fougeboux , rozier en anderen de voor- naamste zijn. I. Enten. Deze verrigting, welke wij nader zullen omschrijven, kan met verschillende oogmerken geschieden , als i • om eene meer« dere verscheidenheid op eene soort daar te stellen , 2. om eene geheele wijziging der soort te verkrijgen , 3. om eenen boom Digitized by VjOOQlC 48 hetzij geheel , helzij gedeeltelijk te» verjeugdigen , 4* tot her- Stelling van eene mismaakte kroon , 5. om de kracbt des booms daardoor te versterken , 6. om eenen jongen boom vruch- ' ten te doen dragen , 7. om de hoedanigheid der vruchten te veredelen en dezelve te verzwaren , 8. om daardoor eene wonde bij de edele boomsoorten te herstellen. Enten, als verrigting beschouwd , is het z66danig vereenigea van eene afgesneden jarige loot met den tak of stam van eenen anderen boom, dat dezelve daarmede een geheel wordt, en de vruchten oplevert van den boom , van welken zij ontleend was. Deze verrigting kan nogtans zeer verschillend geschieden y gelijk uit de opgave blijkt , weshalve wij slechts die wijzen zullen omschrijven , welke het meest in ons vaderland beoe- fend worden, ten eerste handelende over het A. Enten in de spieet. De tijd van enten is niet juist te bepalen , aangezien dat zeer van de weersgesteldheid af hangt. Wanneer de sappen der boomen beginnen te werken, kan men daarmede een aanvang maken , het eerst met de steen- vruchten (het welk • veelal in het laatst van Februarij, of in het begin van Maart dient gedaan' te worden), daarna de Percn- en vervolgens de Appclboomen (tot half Jpril). De vroegste soorten dienen in het algemeen het eerst geent te worden. De takjes om te enten moeten het jaar te voren gegroeid zijn, kortledig, met gezonde ronde oogen of botten, aan de zuidzijde des booms gesneden, omdat de loten (waaruit in het vervolg de geheele boom moet groeijen) het meest door de zon aangedaan wordende , het krachtigste zijn. Men snijdt de enten pl. m. veertien dagen , voordat men ze gebruikt, af, steekt dezelve in dien tnsschentijd in vocbug ^and, op eene niet te drooge of te natte plaats, om se in Digitized by LiOOQ IC 4S dien tijd te spenen , ten eindc sich alsoo beter met den ttam te vereenigeo. Nimmer Deme men enten van onvruehtbare boomen , noch van waterloten, want de ondervinding heeft geleerd, dat dus~ danig geente boomen in het vervolg meestal onvrnchtbaar blij- ven. Als men een stam , om te enten , heeft uitgekozen , tnijdi men bem met een scberp snoeimes, eene handbreed, alwaar de stam bet gladst is, schuins boven den grönd af, latende de schuinsche zijde van boven iets plat. Dit gedaan zijnde , moet men het stammetje voorzigtig in het midden, ter lengte van ongeveer vier Ned. duimen , met het «atme» opensplijten ; daarna neemt men de bovengemelde gespeende takjes en snijdt daarvan enten met 3 of 4 knoppen , moetende het onderste eind een weinig beneden den ondersten knop aan weerszijden , gelijk" een zeer schuins toeloopende wigge , geheel glad worden weggesneden , zonder evenwel het merg te raken of den bast te beschädigen, Vervolgens zet men een vaq de gesnedene enten~ in de gemaakte spieet, moetende de onderste bot naar buiten gekeerd zijn. De dikste 4 enten zet men op de zwaarste, de dunste enten op de teederste stammen, en men plaatst ze z66, dat de stam al aanstonds met het ent vereenigd schijnt, terwijl dit de voornaaraste kunst is , om de enten wel te doen groeijen , hetwelk ook zeer veel oplettendheid vereischt. Wil na de geente stam door zieh zelven niet genoeg toeslui- ten (hetwelk dikwerf het geval is), dan wordt dezelve met zeer dünne taaije bindwilgen of muscovische mat omwonden — waarna men alles met entwas dekt. B. Enten in de kroon kan op alle soorten van oude vruchtboomen worden taega- past en geachiedt aldus: Digitized by Google 44 Nadat men de takkeo der krooo beeft afgezaagd, handele men als vroeger omschreven is. Men kan op de dikste twijgen twee enten uit voorzorg plaat- sen, onder dien verstände echter, dat in het volgende voor- jaar altijd de sl«*chtste wordt weggenomen, moetende die zijde dan schuins worden afgebeiteld ter bevordering van het oro- zoomen en overgroeijen. Weihe stammen men hij het enten der onder- scheidene boomsoorten bezigen moet. VRUCHTBOOMEN OP ST AM. Appels op dppels, Peben op Peren. Kebsen op KrUken. ! Mispel* of Baagdoorn, i Peren, KWEEAPPEL Op I , {Baagdoorn, K.WEEPEEB Op I \ Kweeen, Hazelnoot op Bazelnoot, n___ M .— — i Pcrzik, Pebziken op 1 Abbikozen op | Pruim op Pruim. MOERBEZIE Op ditO, Abbikozen op j Pruim. lei«, kom-, Pyramide- en STRÜIKBOOMEN. Apfels op Paradijzen, Peben op Baagdoorn olKweein. Abbikoos op Pruimeboom. Perzie op dito. heestebs enz. BONTE UPEN Op Uf. BONTE EIK Op EÜC. enz. enz. enz. ZwARTE KLAVEBB. Op Goud. regen, BlAAUWE GOUD. REGEN Op Goud, regen, Maandboos op ProvincUroos* Vibgilia op Sophora, Bigkonia (radicans) op Rohi- nia (tnermis). NB. Ora bonte verscheidenhe- den te verkrijgen , is het oculeren nogtans het Ver- kieselijkste. BLOEMEN. Pelargonium. Jrtjelier, Digitized by VjOOQIC 45 Tijdy wanneer men enten moet. In Februar ij, Maart, JpriL -II. Oculeren. Niet van zulk eene oude dagteekening als het enten, het- welk men reeds voor meer dan 2000 jareo verrigtte, en waar- van virgilius, in zijne Georgica, L. II vs. 49, 7a spreekt , terwijl het, volgens cicero, eene bewerking was, waarin men veel behagen schiep , als zeggende hij : Nee consitiones modo delectant, sed etiam insitiones, quibus nihil invenit JgricuUura soiertius , is het oculeren. Deze verrigting , om boomen te veredelen , is zeer aan te raden en thans veel in gebruik , kunnende het op 2 of 3 ja- rige stammen worden toegepast. Ook in spoed heeft het oculeren veel boveq het enten voor- uit , aangezien een bekwaam hovenier wel tien boompjes kan oculeren , tegen een te enten , terwijl dit verschil bij het Zia- gen nog grooter wordt« * Doch ook deze kunstbewerking vereischt veel oplettendheid en eene voorzigtige behandeling. De oculatie geschiedt op onderscheidene tijden en wordt het best terstond na den regen verrigt, aangezien dan de schors het gemakkelijkst loslaat. Zoude eene aanhoudende droogte het oculeren evenwel verhinderen , dan begiete men een paar dagen vooraf en den grond en de stammen der boomen , die men oculeren wil , doch nimmer verrigte men het ouder den regen. Erzijn twee wijzen van oculeren, 1. met het wassend 00g , 2- met het slapend 00g. Oculeren met het wassend* 00g. A. Dit geschiedt zoo vroeg, dat de knop denzelfden zomer nog Digitized by VjOOQIC 46 uitspruit en een schot maakt, en hetwelk dan op het laatste van April of jn het begin van Juli/ geschieden kan. Oculeren met het slapend oog. B. Dit noemt men, als de bewerking zoo laat geschiedt, dat het bot eerst in het volgend jaar uitschiet , hetwelk men doorgaans in de maanden Augüstus en September, doet , wordende deze laatste tijd voor den besten gehonden, omdat de eersten wel doorgroeijen , maar het nieuwe hont niet de behoorlijke rijp* heid en vastheid verkrijgt, om de fw/tferkoude te kunnen ver- dragen, en das de* bovenste toppen veelal wegsterven. Hoedanig het oculeren geschiedt. De scheuten der ocolatie moeten , wat het ocoleren m April betrefk , van een vorig jaar zijn , doch die in Augüstus of Sep~ tember op deze wijze veredeld zullen worden, moeten loten van hetzelfde jaar wezen. Opdat de bewerking wel alage , kieze men de beste , gezonv de, gezwollene oogen of holten, neme dan het Tijs in de eene en het mesje in de andere band, snijdt dan pl. na. een duim beneden en een daim boven het oog den bast met een weinig hout van bet rijsje af, neemt dan het hout voorzigtigt van den bast , wel zorg dragende , dat bet hartfe van het 00$ tan binnen in den bast behouden Wijve. Als er een gaatje is, waar de kiem van het oog moet we- zen, diene men het weg te werpen, want hoewcl dezulken zieh wel met den bast zullen vereenigen , kan de bot echter nimmer doorschieten. Men neme düs in dat geval een an- der, er altoos den steel aan latende, als het namelijk in Au- güstus of ?ept€mber is (die van April toch hebben die niet), de/elve dan tussehen de lippen plaatsende. Digitized by Google 4? Nu snijde men in den bast van het stammetje , dat men ocu- leren wil, en waar deze op het gladste is, eene snede over dwars, doch niet dieper dan de dikte van den bast, vervol« gens eene andere snede naar boven , uit het midden der dwarssnede, ter lengte van ongeveer 3 Ned. duimen, welke twee sneden dan dezen vorm (J_) zullen uitmaken. Deze twee insnijdingen gedaan zijode, neemt men het spa- teltje van het oculeermes , ten einde de orahooggaande snede , zoo zorgvuldig als mogelijk is , te openen ; dan neemt men in de eene hand de oculatie, om met de andere hand door het spateltje de op- en neergaande snede open te bouden , ten einde de oculatie er in te schuiven , en wel zoödanig , dat het met de beneden dwarse snede overcenkome. De oculatie aldus gesteld zijnde, moet men die met musco- vische mat of iets anders omwind'en , het oog vrijlatende en het bindsei van boven iets naauwer toebalende , om daardoor de sappen bij het opklimmen te stremmen en meer naar de oculatie te drijven. Bij de eerstgestelde oculatien worden de toppen der boo- men terstond na de oculatie eene kleine handbreed boven de- zelve afgesneden, om daardoor de doorschieting van het oog te bevorderen. Met die van Juguslus of September moet men evenwel wachten tot het volgende voorjaar. Aangezien de oculatien het meest aan de noordxi/de des stams worden verrigt , om ze voor het schielijk uitdroogen te hoeden , diene men den top zoödanig af te snijden , dat de scbuinsche snede aan den zuidkant des stams komt, om bij re- gen of dauw het afdruipen op de oculatie te voorkomen. De oculering kan geschieden met een schild, met een fliüt , met een pijp en met een buis. Digitized by VjOOQIC 48 Welke boomen men gewoonlijk oculeert. I Deze oculeert men dubbel, dat is, met een hout- -Jen een vrucht-oos^ op Pruimenslammen, en wel de Perziken. ). , , llaatste met een slapend oog. Appelboomen. Lindeboomen. Perenboomen. Esschenboomen. Hazelnoot. lij sterbessen. Pr uimenboomen. Bozen eoz. Kastanjes enz. Tijd der oculering. Met hei „ wassert de oog gewoonlijk van af het midden der maand Juni} tot aan het ein de van Juli}. Met het slapende oog van af het midden der maand Augus- tus tot in September. III. Ooer het zuigen. Tusscben het enten in de spieet en het zuigen is geen ander onderscheid , dan dat het entrijsje niet aanstonds van den moe- dertak wordt weggesneden. Men plant te dien einde 'een jaar vroeger bij den boom van denwelken men zuigen wil , eenen jongeo gezonden »tarn , ter dikte van een duim, deze planting aan die zijde des booms bewerkstelligende, waar de bekwaamste lakken tot x het zogen gevonden worden, opdat men dezelve geschikt naar den stam ter inlegging kunne buigen, Bewerking. Men zaagt of snijdt het jonge stammetje op eene bepaalde hoogte, waar de bast het gladste is, af; dan splijt men bet- zelve indiervoege op, dat de spieet naar den kant van den inteleggen tak komt , opdat het ent aldaar zonder \eel dwaog Digitized by VjOOQIC 49 kan worden ingelegd. Vervolgen* neemt men een der uiterste takjes van den moederstam , snijdt aan beide kanten een ge~ deelte van de schors we^ , ter lengte van ongeveer a Ned. duimen, doch de wegsnijding moet niet te diep geschieden en vooral niet in het merg plaats h ebben. Dan buigt men bet ent naar den stam toe en legt het zoodanig in de ge- maakte spieet , als bij het enlen is aangewezen , omwindt als- dan het ent en den stam met bindwilg pf iets anders en be- smeert het vervolgens met entwas. — Men moet vooral hier- voor zorgen , dat het ent door den moedertak niet bewogen worde , hetwelk men door steunsels dient te voor^omen. Het gezoogde ent wordt het volgende jaar van den moedertak afgesneden en kan alsdan verplant worden. Op deze wijze kan men verscheidene jonge boompjes te ge- lijk bij eenen moederstam veredelen. Welke boomen gezogen worden. Jterseboom, Zwartcbeuk, Treur esch , Treur beuk, Gouden re- gen, A mandelboom enz. Tijdj wanneer men zuigen moet. Deze wijze van veredelen kan van half Maart tot half April verrigt worden. IV, Over het lasse hen. Dit kan men of als eene op zieh zelve staande bewerking beschouwen , of tot het enten terugbrengen , terwijl de be- werking in het navolgende bestaat. Te dien einde snijde men en stam en loot zoodanig af, dat beide volkomen tegen elkander passen, kunnen te zamengroei- jen en zieh tot 6en geheel vormen. — Zijnde het lasschen in den wortel eene zeer voordeelige wijze, om het gewas te ver- edelen. 4 50 Welke boomsoorten men lauschen kan. Op alle boomen , die geent kunnen worden f kan men ook deze verrigting toepassen. Tijdj wanneer men lasschen moet. In het voorjaar, in den herfst en des winters. V. Over het inieggen. Inieggen is eene zeer gemakkelijke wijze van voortkweeking en laat zieh op vele boomsoorten toepassen. Er bestaan , be- balve de gewone, gewurgde, gedraaide, gesneden en uitgtsneden inleggers. Bewerking. Te dien einde buige men eenen lak ter diepte van vier of zes duimen in den grond, overdekke het ingelegde gedeelte met aarde , en snijde denzelven na de wortelschieting af. Welke boomen men inieggen kan. Moerbezün , Wijnstok , Kwee.en , sommige groene Heesters en enkele anderen. Lindeboom, Olm. Tyfdj wanneer men inieggen moet. Het geheele jaar door. VI. Over het stekken. Deze bewerking behoort voorzeker onder de eenvoudigste. ~ Men neme te dien einde jarige scheuten en snijde dezelve ler lengte van 16-24 Ned. duimen af. Osama plaatse men de stekken tot op een paar dnim • na in de gemaakte gaten y dezelve daarna goed aantrappende , om alle indringing van Digitized by Google 81 lucht te vooikomes. Onderafdeellog stekken inet kielen, spi- raalvormige stekken , stekken van hinderen , van schubben , /^. £en<fc stekken enz. Welke boomen door stekken voortgekweekt kunnen worden. VRUCHTBOOMEH« HEESTEps enz. jfppelenn ' Populieren. Peren. Beuken. Kersen, Upen. Pruimen, mig. Kweeen. nur. Mispelen. Ptatanus. Wijnstok. Boom des levens. Bazelnoot. Zevenboom. u4 albessen. r Deze slagen op verre Kruisbessen. Taxis, \ na niet altijd en moe- rijgen. Spar. i ten met de uiterste zorg Frambozen. \ behandeld worden. BLOE MF.N. In heidegrond: In mos vele soorten van : Pelargonium. Artocarpi, Cineraria. Stravadiae. Geranium. Theophrastae, Cälceolaria. Pandani. Bengaalsche roos. Sciodaphylla. Fuchsia enz. Coccolobae. Tijd y wanneer men stekken moet. De gewassen in den Nvollen grond in de maanden Augus- tes en September. , , , Digitized by Google 02 VII. Over het scheuren. Evenals bet stekken is ook bet scheuren eene zeer eenvou- wiize van voortkweeking , aangezien het enkel in bet ver- deelen des worteis bestaat. Welke boomen gescheurd kunnen worden. Alle boomen en heesters , welke als bet wäre eenen stoel hebben, zeer rijk in vezelwortelen zijn en meer dan 66nen stam hebben , kunnen gescheurd worden , zooals : St. Janskruid. Witte Janswijn. Gele dito. Chineesche framboos. Regtop bloeifende dito. Berbaris. Roos. Ziher regen. Kamperfoelie. Colutca enz. Tijd , wanneer men scheuren kan. ' In het voorjaar en in den her/st, VIII. Over de uitloopers öf wortelspruiten. Deze zijn zoodanige scheuten , welke op eenigen afstand van den stam uit de worteis ontspruiten , en zeer gemakkelijk daar- van afgenomen kunnen worden. Er worden gevonden van de Populier. Seringen. * Laurierkers. Lindeboom. Cornoelje. (wilde) Boten. IJpen. Vlier. Jasmifn. Baagbeukeh. Kweeen. Radijsboom. Eschdoorns. Braambessen. Gele acacia. Judasboom. Berberis. Gouden regen, Peperboom. Platanus* Ziher regen. Kamperfoelie. Palm. Vogelkers enz. De sprühen geworteld zijode , l(*n men dezelve ter be- stemder tijd verplanten. Digitized by Google 53 IX. Over het stekken van vorteilen. Ook deze wijze van voortkweeken is zeer aan te bevelen, daar dezelve zieh gemakkelijk laat verrigten en over het al- gemeen wel slaagU Te dien einde oeme men wortelen, ter dikte van een ge- woon potlood, welke men van 3 tot 9 Ned. duimen lang in stukken saijdu Deze stukken plaatst men in potten of in den vollen grond, naar gelang de gewissen eene meerdere of mindere naauwletlende verzorging behoeven, en wel op - eene wijze , dat de wortel een weinig boven de aarde uitsteke« De uit deze worteis voortkomende scheuten neme men vervolgens, wanneer zij de lengte van 5 of 6 duimen be- reikt hebben, daarvan af, om dan als gewone stekken be- handeld te worden. Welke gewassen door dusdanige stekken \ worden voortgekweekt. Jraucaria. (Caninghamii) I Paulotvnia. (Imperialis) Mactwra. (Aurantiaca) | Pyrus. (Japonica,) enz. Tijdy wanneer men de worteis leg gen moet In de maand Maart, X. Over de voortkweeking door wortel-inlegging. Hieromtrent handele men als bij de wortel-stckken is op-« gegeven, met dit onderscheid , * dat men de scheut niet van de* wortel scheidt, maar deze daaraan laat blijven, Het spreekt van zelf , dat men bij het leggen der wortelen in beide gevallen bedacht zij, dat het 00g of bot niet naar onderen maar naar boven geplaatst worde , terwijl in dit geval de worteis siech ts eene luchtige bedekking behoeven.. Digitized by Google 84 Welke gewassert men op deze wijze voort- kweeken kan. Kerteboomen. 7 | Zoethout enz. Tijd , wanneer men de worteis leg gen moet. In de maanden Maart en JpriU XI. Over de voortkweeking door hotten • of oogen. Ook deze wijze van voortkweeking kan met een . meerder of minder goed gevolg aangewend worden, en bestaat daarin, dat men de botten der gewassen met derzeiver kiem uitsnij- de , in den vollen grond of broeibakplaatse , dezelve Iucbtig met aarde dekkende. Sappige gewassen slagen het best; terwijl ook deze verrigting des voorjaars dient te geschieden. XIL Over het zaaijen. i De navolgende en meer andere boomen kunnen uit zaad worden voortgekweekt, welke zaden , als die van Appels, Peren, Baden , Eiken , Castanjes enz. , men in den herfst in zand zet, om des voorjaars gezaatd te worden. J Barde zaden als Perziksteenen , die van Abrikozen enz. kheuze men voöraf een weinig, of vijle den barden bast daar een weinig af , waar de kiem moet ontspruiten , hetwelk de ontbotting natuurlijk bespoedtgen zal; — körnende buitendien vele härde zaden , als Dootns enz. , eerst het tweede jaar op. Barde zaden van Buitenlandsche gewassen legge men in pol- ten met eendenkroos gevuld, waar na men dezelve in eemm warmen runbak plaatst. Digitized by Google SS Welke boomen tnen door zaad voortkweekt. VBUCHTBOOMElf. HA1DE B oouEif enz. Jppelm. Eiken. Peren. Beukcn. Walnoot. Olmcru v Castanje. Ehen. Perziken. Acacia. AbrikoztH. Esch. Pruimen. Berk. Anumdelen. Eschdoorn. Kersen. Baagbeuk, Bazelnoot. Baagdoorn. Kwetin. fc Azerool. LaqLx , Den , Taxis enz Tijd , fvanneer men zaaijen moet. In het voorjaar en in den herfst. 9. OVER het ENTWAS bn de VERBANDEN. ALGEMEENE BESCHOUWING. Entwas is een toebereid meogsel , betwelk men in de enterij bezigt , om daarmede de wonden der geente of aodere boo- men te beftrijken, teo einde den invloed der lucht voor te komen» Men onderscbeidt Het in: Digitized by Google 56 x Zomer en Winter entwas. Het verschil bestaat eveowel siechte hierin, dal het Zomer entwas wat stijver dan het Winter wordt toebereid, om~ dat, wanneer beide gelijkmatig bewerkt waren, het eene des zomers te week , het andere des winters te hard zoude zijn. Hoe het bereid moet worden. I. Geel was . ... Vi dl. Hars ..... V 4 dl. Dikke terpenlijn • • Vi dl. Dit te zamen smelten. IL Versehe koemest . . Vi dl* Leem Vi dl. Koehaar, twee handen vol. Dikke terpentijn . . Vi ©• Dit te zamen verbinden» III. Harpuis Vi §§• Raapolie ....  ge- bruiken. Koemest. Drooge kalk Boomzalf van Forsyth* Houtasch 16 dl. 8 dl. Fijn zand 8 dl. 1 dj. Te zamen tot eene dikke zalf gekneed. Eenvoudiger Stoffen zijn : gewast linnen , pik , wagenloop en klei. Over de verbanden. Hoe wel de nieuwe wijze van entert het omwoelen over- bodig maakt, zoo blijft bet nog eene behoefte bij het oduleren, om op die wijze den gespleten bast weder aan te halen. Wat men hiertoe bezigen kan. Bindtouw, Muscovische mat, Bast van Wügen boomen t enz. Digitized by Google S7 iO. , Over het snoeijen. ALGEMEENE BESCHOUWING. Welke zorg en naauwlettendheid vele afdeelingen des tuin- bouws ook vorderen, geene eischt meerdere kennis en overleg dan bet snoeijen , geene wordt oyer het algemeen slechter in beoefening gebragt. Niet alleen loch, dat de onkundige snoeijer de boomen op zieh zelve kan bederveq en misvormen , maar ook is hij maar al te dikwerf de oorzaak , dat ook de beste boomen geene ▼rachten voortbrengen en verkwijnen. Geen wonder dus, dat deze wetenschap reeds door de Romeinen werd beoefend, welke puta als de godin daarvan vereerden. Weinigen nog- tans worden er gevonden , die ons volledige werken over de snoeikunde hebben nagelaten, terwijl men daaronder die van QrmrriifiE, knoop, forstth al mede voor de uitvoerigsten houden mag, hebbende de beroemde bütbet in 1795 zijne Taille raüonnee des arbres fruitiers uitgegeven , welk werk echter slechts over het snoeijen der Perzikboomen handelt. Er bestaan vier gewigtige redenen , welke ons nopen , het snoeimes te bezigen. < 1» Om aan boomen den vorm te geven, welken men verlangt. 2. Om daardoor de vruchtzetting te vervroegen. 3. Om op die wijze de vruchten te verzwaren. 4. Om den duur der boomen te bevorderen. Ten einde nu deze wetenschap met een min of meer ge- lakkig gevolg te beoefenen, diene men eenigzins bekend te zijn met de kennis der Digitized by Google Takken , welke meo uaar derzelver eigenaardigheden io acht soorten verdeelt , te weten : 1. Boofdtakken noemt men de zoodanige, welke dadelijk uit den stam ontspruiten, eo waaruit alle andere tak- ken voortkomen. 2. Zijtakken zijn dezulke, welke zijwaarts uit de boofd- takken ontspruiten« 3. Moirtakktn worden die genoemd, welke na de winter- snoeijing weder andere takken bebben voortgebragt. 4. Bouttakken zijn de grove takken aan de boomen, welke geeoe vruchten dragen. 5. Fruchttakken; deze zijn duidelijk genoeg door den vrucht- knop van aoderen te onderscheiden. 6. Spoorhout is dat twee- , drie- of meerjarig hout y. betwelk als het wäre met doorns is voorzien , op die plaatsen , waar anders gewoonlijk de bladknop zlt. Ook is het zeer duidelijk bij sommige pere- en pruimeboomen op te merken. 7. Magere takken zijn die dünne spillige takjes, welke noch vrucbt dragen , noch hout zetten en slecbts de sappen der boomen na zieh trekken. 8- Waterloten zijn weelderig groeijende takken met eenen gladden bast; doch zij brengen wegens de al te Sterke groeikraebt geene vruchten voort. Algemeene wenken omtrent het snoeijen. Men snijde de sterkste loten tot op zes duimen na af, terwijl men fijnere loten daarentegen geheel niet snoeijen moet, moetende men van de bouttakken steeds «aar &nen behouden. Van de grovere takken neme men steeds de längsten weg , de kortsten daarentegen behoudende. Digitized by Google 39 Ook kan meo jonge nieuwe scheu teo tot het vrucbtdragen bek warnen , wanneer men dezelve in Mei of Junij voor een gqdeelte afbreekt. ' / Jiijzondere aanmerkingen hieromtreht. Het is ook hier wegens de wijdloopigheid niet doenlijk, de ai wijzen van snoeijen , ons door noisettk beschreven, te behandelen , .weshalve wij ons siech ts bij de navolgende zul- len bepalen. 1. Topsnoeijing (Taille ä racourcir) dient ter inkorting van het plantsoen ; doch nimmer snoeije men de loot bo- ven den vruchtknop af. 2. Beele snoeijing (Taille entiere) is, wanneer de tak ge-> heel wordt weggenomen , hetwelk zoo digl mogelijk bij den stam dient plaats te h ebben. 3» Daulders snwijing (Taille faite ä l'öpaisseur d*un 6ca) is f wanneer men den tak niet roerend bij den stam, maar hem ongeveer ter dikte van een daalder daaraan blijven hat, en dient, om de uilbotting op die plaats te nevorderen, 4. üulve Dnalders snoeijing (Taille en talus) is dezelfde bewerking als No, ?» f met dit verschil , dat men de dikte des nverblijvenden tak» tegefl den stam van boven laat te niet loopen T opdat er van onderen eene uit- bottiog phate hebbe- 5. Ambligons snoeijing (Taille en Ambligonne) geschied t ter wegneming van de in het vorige jaar gegroeide takjes, welke te welig groeijen. 6« Eaaksnoeijing (Taille en crochet) eene bewerking, welke 200 wel aan jonge als oode boomen geschieden kan , wanneer men holten in de kroon wenscht aan te vullen, Te dien einde snijde men den naastbij gelegen tak op een of twee duimen van den moedertak af , opdat dit gedeelte loten schiete en zoodoejide de opening dekke. Digitize'd'by Google «0 7. Terugsnoeijing (Taille en moignon) is, wanneer men eenen enkelen jongen tak aan het einde van eenen moedertak , dien men ten vorigen jare zijne lengte gelaten heeft, digt aan den hoofdtak afsnoeit en geschiedt ter bevördering der vrachtzetting. TVat den vorm der boomen aanbelangt^ heeft men bij het snoeijen het navolgende in acht te nemen. Halfstamde boomen. Van deze moet de stam slechts drie voeten hoog zijn , en de kroon hol worden uitgesnoeid. Laagstamde boomen. Hiervan moet de kroon niet boven de vijf of zes voeten hoog zijn , en hol uitgesnoeid wezen. Leiboomen. Derzelver stammen moeten niet boven de 6 of 8 duimen hoog zijn en aan weerszijden zoo veel mogelyk gelijke takken hebbeo. 