title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Zy, zoo 't scheen hielden raad; daar na al schreeuwende naa 't kasteel loopende, slaande met hun kodden op 't kasteel met groot geraas. Ik losten een schot boven uit, en zag of zij als de eerste troep ook ter aarde vielen; maar zij bleven staan, en lagten, slaande even sterk op mijn fort, dit schiet ik uit een kijkgat zoo een schilderden door zijn hoofd dat hij beuelden. Daar nog eens in den hoop brandende, schreeuwen zij geweldig, vliegende naa 't Bosch, en twee of drie zoo dood of gekwetst meede neemende. God heb dank tot dus ver zei ik in mezelf; ik nam een roemer Wijn tot victory, en gaf Draager een schotel Vis. Bassins: klein scheepsgeschut. Tuinen: omheiningen van palen met vlechtwerk. Kodden: knotsen. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes 191 Na ongeveer een half uur, kwamen zij met gruwlijk geschreeuw weerom, maar dursten niet dichtbij komen, maar trokken naar de Strand, daar zij weer raad hielden; als wanneer twaalf geschilderde met houten spitsen uittraaiden tot aan mijn poort; maar die niet kunnen op krijgen, wenkten een partij met dikke staoken en knodsen; deze dan met geweld de poort opbrekende, traaden in de gang naar mijn deur, als wanneer ik een Bas met Musketenkogels en schroot op haar loste, waar door ses onder de voet raakten, de andere gingen lopen. Ik met een houwer uit, die niet dood waren, maakte ik dood, waar onder een jonge was die ik het hoofd af hieu, haar dat toewerpende, daar zij rondom kwamen staan; ik naar binnen, laadende de Bas als voren, en nam doen drie hand-granaaten, een tusschen haar werpende, bleven zij staan, hij sloeg, eenige werden gekwetst, nog bleven zij staan; ja daar kwamen nog al meer bij, waarom mijn tweede en derde ook tusschen haar in liet gaan, welke goede werking deden, want zij kreeten als honden; zij waren naaby, dit nam ik twee roers, daar mee aan 't einde van de gang komende, schoot daar onder, een viel onder de voet, en een ander kreet; straks loste ik ook mijn andere, waarop zij al schreeuwend vertrokken naar 't strand. Of zij haar doodden daar groeven, dan of zij die in Zee smeetten, weet ik niet. Zy trokken naa de rivier, daar zy veel vuuren maakten, alwaar den dag en de hele nacht meede voort voeren, altijd bij beurt huilende, dan bij 't een vuur, en dan bij 't andere. Ik had al bij dag mijn poort weer versien; slaapende gerust, alzoo eens gedronken had, mijn geweldig op de wakkerheid van mijn Hond verlatende. De Zon was wel een uur op geweest, als wanneer mijn Vvanden weer naar de strand toe gingen, stil en zonder geschreeu, daar halt hielden, en zo het scheen raad houdende, tragen weer twaalf geschilderde helden uit naar mijn kasteel, met hun houten sporen in de hand; ik zette mijn Bassin klaar, mijn lont-stok gereed, en kwam met twee geladen roers voor mijn deur; zy mij ziend, vielen op hun aansicht, en wat gelegen hebbende, stond een op, welke een soort aarde opkrabde, leidde die op zijn hoofd, zijn armen voor zijn borst kruisende, kwam al bukkende naar mij toe; en stil staande, wenkte ik hem; hij kwam tot aan mijn poort, gaande op zijn knie zitten, leidde als een Aap zijn beide handen op de soort, welke op zijn hoofd lag, verscheidemaal proestend, mij niet vervindend aanzien, nog toespreeken; de grote troep zag dit van verre aan, en zijn elf Makkers bleven op de aarde liggen. Ik alles overziende, met mijn roer in de hand, en een blote houweel met een touw aan de arm hangend, trad tot aan mijn poort, (zijnde dit een sterk hek) waarbij op de hurk zat, drie of vier treeden daar buiten. Ik sprak hem aan, hier Karel, wat wil je? Hij zag op, ik wenkte hem aan 't hek te komen; daar komende, begon hij te huilen, en op zijn borst kloppende, wees op de dooden, en dan naar de Zee, waaruit ik besloot dat hij de dooden wilde haalen. Hier op deed ik teken, dat de andere die tegen de grond lagen, zouden vertrekken. Hij zich omkerende, riep hij naar haar toe, waarop zij allemaal opstonden, en liepen bij de grote troep op het strand. Ik wees hem hij zou stil staan, dat hij deed; ik haalde Beschuit en Spaanse Wijn, die ik met hem at en dronk, ik binnen, en hij buiten de poort; ziende dat hem dat wel behaagde, wees ik hem, dat hij alleen de dooden moest haalen, en wat te rugge gaan, dat hij deed. De Poort los gemaakt hebbende, vertrok in mijn Kasteel, gaande binnen mijn deur zitten, mijn bassen en roers verdund hebbende. Hij kwam in de gang, en sleepten een voor een, een stuk weg buiten de poort, die op een hoop neer smijtende. Wanneer hij de laatste haalde, en buiten was, kwam ik weer met Wijn en Beschuit uit, hem wenkende te staan, sloot ik mijn poort zeer vast toe; tekenend dat bij mij zoude komen, dat hij deed. Ik beschonk hem met zes Beschuiten en een flesje Wijn. Hij dit aanneemende, zat weer op zijn hurk; en ronkte als een slapende mens, stond op en ging bij de grote troep. Ik bleef aan de poort om dit alles aan te sien, wat ze zouden aanvangen. Daar kwamen zes-en-dertig geschilderde helden met hun spizen, al huilend tot bij de doden, welke opneemende, droegen die tot bij de grote troep. Daar komend, verheften zich een ylkelijk gehuil en gekrijt. Ze marcheerden al gekrijtend naar de rivier; dit duurden den geheelen nacht, dat ze bij beurten huilden, altemaal bij twee altemaal: nu en dan. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes. De doden-haalder kwam des morgens tot voor mijn poort, daar hij hard op begon te huilen. Ik door mijn kijk-gaten rondom geen ander Volk verneemende, kwam uit, met woede en verbazing. Hij zat als voorheen op zijn hurken, met zijn beide handen op zijn hoofd. Ik deed teken dat hij zou zitten blijven, en mij omkeerende, wilde hem wijn en brood haalen; Draager blaften, en als ik om zag was de kwant al boven op het hek; maar ik dit ziend, schoot hem van boven dat naar buiten neerbuitelden, waarop weer een algemeen geschreeuw en groot gehuil bij de rivier op ging. Een geverfden kwam uit den hoop, even als de doode had gedaan; ik wierp hem twee Beschuiten toe, laten hem de doode weg sleepen; onderweg ontmoeten hem verscheiden anderen om hem te helpen dragen; deze bij de doode komende, balkten zoo hard als ze konden, en daar mee bij de troep komende, schreeuwen ze alle even hard, als of haar het uitterste verderf was nahend. Eindelijk trokken ze Boschwaard in. Elk kan denken of ik blij was: mijn poort, deur, en kijkgaaten gesloten houden, leidde ik vuur aan, en kookten en braaden als een Prins, maakend met Draager goede gier; ik zette daarbij een victory-beeker op, gaand weg gerust slapen, tot de volgende morgen een gat in de dag weg. Nadat ik papier genoeg had, schreef ik alles voorvallen aan, die haast door 't dikwijls lezen van buiten konende. Om plaats te winnen, brak ik mijn leemen vloer, die weg werpende; groef de Oly-potten in de grond; veegend alles zoo kort op en aan als me doenlijk was. Ik haalde nog kruit, schroot, en kogels uit het Wrak, met nog veel Beschuit, en al dat noodig afgeborgen kon. Vier schietgaaten, twee naar 't bosch, en aan elke zijde een, deze maakten ik met breekijzers en beitels, die wel beleefdende. Rondom mijn Fort maakten ik boven aan scherpe paaltjes in de grond, twee treeden breed. En nu kon me niemand als door mijn gang het Fort genaakten. Nadat: aangezien. Haast: weldra. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Rondom uitziende, vernam niemand. Draager uitgelaat hebbende, was ook gerust. De hele dag zag ik sneedig uit, niemand verneemde; 's avonds stak ik lig aan, en begaf me te kooy. In de voornacht begon Draager weer te blaffen. Mijn lig hebbende, opende zacht mijn schietgaaten, mijn bassen stil aanbrengende gaf ik rondom vuur. Daarop volgden een vreselijk geschreeuw. De schietgaaten terstond weer stoppende, laadde ik mijn bassen zeer wel, en bracht die weer te boorden. Na onteren twee uur begon Draager weer te grommen; ik verbood hem 't blaffen, en gaf voort rondom weer vuur, daar al weer zulk een gekrijt op volgde. Ik stopte mijn schietgaaten, laadde mijn bassen weer, en peurde te kooy, alles en de wacht op Draager laatende aankomen. Dag wordende, ik en mijn Hond niets verneemde, traden naa buiten, met voorneemen naa de Uit-kijk te gaan, dog daar niet, uit vrees van verrast te worden, bleef daarom die dag bij en in mijn Fort, sneedig oppassend, en met Draager de wacht houdende. Mijn poort en deur des avonds wel gesloten hebbende, maakte ik vuur en lig. In de voornacht gromde Draager als vooren. Door mijn kijkgaaten uitziende, zag zeer veel vuur, ja zonder tal, zoo aan de rivier, langs de strand, als over al in 't bosch, dat me wat ontstelde; dog bedaarden haast, denkende, God had me zoo veel malen bewaard, hij zou me nu ook wel bewaaren. Alles klaar gemaakt hebbende, dat tot een aankomende Batalij kon dienen, en twee Lont-stokken gereed staande, gaf Draager maar weinig eten, om niet slaapperig te worden. Ik nam fijne Brood met wat wijn, en begaf me naar kooy, Zoo lang slaapende, tot Draager me wakker blies. Ik ontwakende, hoorden veel getier, geschreeuw, en geroep, soms als of ze zongen. Uitziende, zag het Wrak in volle vlam, dat mij zo ontstelde, dat ik niet staan kon, kruipende naar mijn kooy, werd flauw; doch weer - Ik hoorden niet: versta ik hoorde niets (wat aanleiding tot dat geblaf kon geven). Gnagren: grommen. Peurden: ging. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Iedere avond, en alles overdenkende, bad ik God al schreiend om hulp, als na een weinig uren vuur in de Kruit-kaamer kwam, dat een vervaarlijke slag gaf, waarop een ielig schreeuwen opging. Het gehele Leger was omtrent het Wrak vergaderd, daar dansend, springend, en zingend. Ik, mij stil houdende, verwachtte wat daar van komen wilde; en stelden mij geheel gerust, denkende dat eten, drinken, kruit, en loot had, in een sterk Fort, daar zij mij niet konden doen. Dag wordende, en niemand vernemende, trad met Draager welgewapend uit, rondom mijn Kasteel gaande, en met een verrekijker overal rondziende, zag niets. Dag teegen de middag eens naar 't Wrak te gaan, en te zien hoe het geschaapen stond. Nadat ik mijn middag-maal gedaan had, stapten ik met Draager derwaarts, ik had een geladen Roer met een touw op mijn schouder hangen, en een Houwer op zijkant. Daar komende vond wat stukken en brokken, enige nog brandende; de tranen bedroegen mijn oogen op dit gezicht. Gaandele met een bedroefd hart op de uitkijk of nog mensen ontdekken kon, zag niemand, daar op meer dan zittende, raakten in slaap, ontwakende, zag veel volk bij mijn kasteel. Ik werd geheel verschrikt, afkomende, trad langzaam derwaarts, midden tussen bedenkende wat me te doen stond, nader komende, zag wel dertig gevechten bij mijn kasteel, dat ze ingenomen hadden. Elk kan denken hoe ik tem moed was. Ik dacht kort beraad, goed beraad, neemende voor te sterven, of mijn fort te winnen, mijn moed was meerder als ooit, ik achtte haar niet meer als honden. Recht op haar aan treedende, kwam een van haar zonder spies naar me toe, gaand op de hurk zitten, als voor deze, ik wenkte hem op te staan, dat hij deed: samen stille staande, kwam nog eene uit haar troep, met een spies naar me toe; ongeveer ten halve weg smeet hij zijn spies van hem, bij de eerste komende, ging op zijn hurken zitten; ik wenkte hem op te staan; hij opstaande, wees me naar zijn volk, klopten op zijn borst, doende teken dat me geen kwaad zou geschieden; dus staande, en denkende wat ik doen wilde, werd ik van achteren omarmd en gevat; die twee welke voor me stonden schooten ook toe, me met hun sassen mijn geweer ontneemende, en mijn kleding uittrekkende; doen was ik zo naakt als zij, denkende niet. Er staat: (vuur. Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes 196 anders of zy zouden my dooden, te meer, om dat die geene welke by 't Fort waaren, met een gekrijt met hun spietsen kwamen aanloopen; dog een van die my gevat hadden haar teeken doende, wierpen zy al haar spietsen van haar, en by my koomende, zaaten alle op haar hurken needer. En straks weer opstaande, vatten malkander bij de hand, dansten dus al zingende om mij heen. Ik wees naar mijn Kasteel, denkende waar ik daar in, ik zou je anders leren dansen. Die zestig welke mij uitgeschud hadden, en bij mij stonden, vatten mij mee aan, en moest ook met haar dansen; waarop de anderen in haar handen klapten, en schreeuwende zo hard ze konden. Ik danste met een droevig gemoed, nu wel merkende dat ze mij niet wilden doden. Het dansen geëindigd zijnde, wierp ik haar weer naar mijn Kasteel; waarop eene een schreeu geevende, kwamen nog wel twintig uit mijn kasteel te voorschijn, welke haar daar in tot nog toe verborgen hadden; die bij ons komende, nam elk zijn houten speer weer op, mij in 't midden zettende, en begonnen de strand langs te marcheren; ik geduurig naar 't Fort ziende, en dat passeerende, begon te schreien, dat ze haar niet eens kreunden. We passeerden ook de Staak daar ik mijn Kist &c. uit gegraven had, welke ziende, werd mijn hart hoe langer hoe meerder beklemd. Dus ontrent zes uur langs strand voortgetrokken zijnde, keerde ze haar links het Bosch in, en hielden naar een half uur halte, enige wat vruchten haalende, daar wij alle van aten; ze rukten wat takken van de Bomen, die tot hun bedden schikkend rondom mij heen, mij eenige mee deelende, die ik onder een grooten Boom neerlegde, daar naakt op lag, en zo koud werd als ijs. Ze lagen rondom mij, slaapend gerust, behalve zes die altijd wakker bleven, en de wacht al zingende rondom mij hielden, die telkens door anderen afgelost werden. Ik kon door haar zingen en koude niet slapen; ze dat merkende, maakten vuur; mij daarbij leggend, bekwam ik wat. Ik beval mij aan God, en verwachtte geduldig wat mij welevaar zou, denkende geduurig om mijn Kasteel. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Het was dit, vindende het van binnen den bodem, en half weg de hoogte met leem of pot-aarde bestreeken, daar bast van Boomen in lag; ik konde niet weeten wat dit beduidde; maar na een uur gaans de Zon wat hooger rijzend, zag milioenen muggen en vliegen uit het moeras opkomen, als wanneer ze straks vuur maakten, en elk sijn bast in de korf deed roken; deze rook had een aangename geur, en deed alle muggen en vliegen van ons blijven. Dit moeras gepasseerd zijnde, kwamen wij weer tegen de avond in een Bos, daar ze terstond vuur maakten, en rondom gingen leggen, mij als voren bewaakende. Des morgens weer voort trekkende, kwamen we aan strand, aan een grooten inham; ongeveer twee uur langs strand gegaan hebbende, ontmoetten een rivier, die langs gaande, raakt in een Bosch, daar veel vrugten stonden; ongeveer de middag houdende, kwam nog een Troep bij ons, die eerst alle op de hurken ging zitten; daar na opstaande, zongen en dansten als gekken. Ze brachten vrugten mee, welke omgedeeld hebbende, trokken weer voort; na ongeveer twee uur gaans vonden veel vlotten in de rivier, met touwen aan boomen, op 't strand staande vast gebonden, met welke we ons alle over zetten, toedoen we weer voort, tot weer aan een rivier kwamen, doende weer met de daar liggende vlotten als te voren. Dus wel zes of acht dagen gemarcheerd hebbende, kwamen we aan een zandige vlakte. Nu hadden we al zes of acht dagen gemarcheerd. Ik was moe en mak, hoe wel ze me alle dienst deden die ze konden. Deze vlakte overtrekkende, kwamen we weer in een Bosch, als wanneer ze alle begonnen te zingen, eenige al zingende vooruit loopende, zag ik van verre veel mensen, en hutten. Welke naderende, kwamen zeer veel van de zelf ons tegengom om me te zien. Nog verder gaande, kwam ik voor een grote hut, waar een oudgewiekte Man in de deur zat, daar voor ons alle op de hurken moesten zitten; hij me nauw besjeinde, deed me bij hem komen: hij hield een lang gesprek met die, welke me gevangen hadden; doch ik kon hun niet verstaan. Het gesprek geëindigd hebbende, moest ik in de grote hut gaan, alwaar vier naakte Jongelingen, en zes naakte jonge Vrouwen zag ik, mak: gedwee. nauw: nauwkeurig. Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koninkrijk Krinke Kesmes 184 185 198 Deze allen naar mijn toe komende, bezagen mij zeer nauw, over al mijn lichaam tastende en voelende; ik stond onnood toe te zien, niet wetende wat men met mij zoude aanvangen. Na een uur begonnen zij allen in de tent te zingen en te danssen rondom mij; en de Huisheer ook wat gedanst hebbende, kwam een der voornoemde Vrouwen voor mij op de hurkhandsitten: zij wiste mij dat ik ook zoo doen moest, 't welk doen, stond de Oude op, ons elk een hand op 't hoofd leggende, begon zooo herta te schreeuwen dat ik verschrikte, waarop die buiten de tent waren antwoordden. Weer beginnend te zingen, en te danssen, deden die buiten de tent waren hetzelfde. Dit na een gissing een half uur geduurd hebbende, stond het jonge Vrouwenschap op, mij bij de hand vattende, trad met mij buiten, van de anderen gevolgd; brengend mij in een daarbij staande lege hut, waar deze Dochter en ik in gingen: de anderen sloten de deuren; daar na al zingende weggaand, bleven wij met ons tweeën alleen in de hut, daar in zag ik Hoog, gedroogde Bladeren, en biesen Matten. Ik was verkouden kuchende en hoestende; zij deed mij in 't Hoog ter neer leggen, en mij met maten van biesen overdekt hebbende, kroop zij bij mij onder, om mij te verwarmen, dat zij op een aangename manier wist te doen. Deze Heidin had een zeker Tover-karakter, daar zij mij zoodanig meede betooverden, dat ik al mijn ongemak, Kasteel en alles kwam te vergeven. Naa eenige uuren malkander zoo verwermd te hebben, dat wy zaamen wel sweeten, was ik van mijn verkoudheid geneesen. Wy opstaande, voelden ik de koude lugt weeder, en bevond doen eerst als een anderen Adam dat wy naakt waaren. Over al de hut doorsiende, zag daar een mand met gebraden Vis die nog werm was; zy een Haaring met haar hand daar uit krijgende, maakten die op, my die aanbiedende; ik vatten die gelegentheid by 't hair, denkende ik zal de tijd waar neemen, en my daar van bedienen, en brasten zoo veel ik kon. Hier naa wierd de deur van onse hut geopend; en ik haar volgende, bragt zy my weer in de groote hut, daar my gebraaden vlees, vis, en eyers wierden voor geset. Wel gegeeten hebbende gingen wy Dogter: jong meisje. Toover-character: tovermiddel, cf. WNT VII, 1576. als een anderen Adam: zie Gen. 3:7. Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes "186 199 in de rivier vis vangen. Avond wordende, moest ik met mijn Heidin’ weer naa onse hut, daar wy tot den morgen bleeven slaapen. Mijn grootste ongemak was datik "187 naakt moest gaan. Dus een maand of twee geleefd hebbende, ontstond op een nacht een vervaarlijk geschrey, dat zich hoe langer hoe meer verheffende, mijn gezellin ook deed schreyen en krijten; ik verschrikte, zij omarmde mij al krijtende: mij loslatende ging zij op haar hurken zitten, slaande voor haar borst; ik de deur van onze hut opstootende, zag ontelbare vuuren rondom, zo verre ik beoogen kon, niet wetende wat dit beduiden; zij wees mij dat het onze vijanden waren, welke ons wilden dooden. Ik wees haar weer dat wij zouden vluchten. Zij deed teken dat wij rondom beset waren. Wij gingen samen naar de grote hut. De oude zat bedrukt en zuchtte. Ik een houten spiets neemende, vroeg manschap om de vijand op te zoeken; maar de oude zijn hoofd schuddende, kreeg een hoorn, gaand naar de deur der hutte, en blies zo hard als hij kon; daarop volgde het geluid van wel honderd hoornen. Ik niet wetende wat dat beduiden, ging naar mijn hut, een houten spiets mee neemende, met voornemen van mij te verweeren, wien ook op mij aan mocht komen. Mijn gezellin volgde mij naar, kermende en krijtende; het werd met 'ertijd dag, en zagen van verre verscheidene troepen, gekleed en gewaapend volk, dat mij krachtig verwonderde; hoorde ook schieten, dat mij nog vreemder voor kwam; vattend mijn vrouwenschap bij de hand, wees ik haar dat zij met mij daar naar toe zou gaan, mij dan alleen de vijand te gemoed gaande, kwam bij een troep paarden, de kapitein mij ziend, hield stil; ik op mijn knieën vallende, leidde mijn handen te samen. Hij wenkte mij bij hem te komen, dat ik deed, en werd van hem nauw beschouwd, als zijn leven geen blank mensen gezien hebbende. Hij deed mij een rok, broek, en muts geven, ook een paard daar ik op klom; maar mijn leven niet veel te paard geseen hebbende, kan men denken hoe dat toeging. Ik reed in 't voorste geluid. Dus zegde voort rijdende, kwamen bij onze hutten. Ik wees de kapitein mijn hut daar ik woonde, biddend hem met gevouwen handen die te willen verschoonen. Hij zetten voort eenige ruiters voor de deur, een vervaarlijk: er staat: en vervaarlijk. beoogen: met het oog overzien. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes 200 daar ik mee onder was. Nu zag ik verscheidene Troepen van alle kanten aankomen; een Kanon werd afgeschoten, op welke zei' het aan een woord ging, dat bedroefd te zien was; zoo wel Mannen, Vrouwen, als Kinders, lieten haar gewillig dooden, zonder haar meer te weerstand als de oude Joden op haar Sabbat plagen te doen. Dit bewoog me tot schreijen, als wanneer een Onder-Officier me nors aanziende, op zijn Zwaard klopte, dit moest ik zwijgen, wijl hij ons die voor de hut stonden commandeerde; ik bad hem of ik eens in de hut mogen gaan? dat hij me met een wenk vergunde. Van 't Paard in de hut treedende, begonnen zij alle te schreijen, zittend op haar hurken, ik hen, hen denkend; waarop zij stil zwegen; dit had ik van de oude geleerd, welke dat deed als hij gehoord wilde zijn: zij me aan mijn blank aangezicht kennende, en mijn handen en voeten ziend, schoot mijn Vrouw mens naar me toe, me omarmende al schreijende: ik hen, hen zeggend, zwegen zij stil; zij gaf me gebraad en Vis en Eieren, die ik aan mijn gezelschap te Paard, nevens wat Fruit uitdeelde, dat zij aan naam en nuttigden. Het was wonderlijk dat alle deze mensen haar zo gewillig lieten dood slaan, zonder de minste tegengewer te bieden, even als of zij alle tot een Goddelijke Offerhand ge doemd waren. Het moorden geëindigd zijnde, reed ik als een gevangen nieuwe Ruiter met mijn troep weer terug, zonder te weten waar heen. Na eenige dagen marcheerens kwamen wij aan een arm van de Zee, daar meerdere Vlotten lagen, eenige met twee, andere met drie en vier zeilen; hier mee werden wij alle overgezet. Onze Kompagnie was honderd man sterk, rijdende in tien gelederen, elk gelit had een Officier of Korporaal: in haar Standaard was op blauw satijn een gouden Sonne, waarin de Engel Baloka in een purpere rok zat en schreef; deze had meer oogen als van Argus ooit verdacht is; zijne gedaante was zeer wonderlijk, als geheel. Van 't Paard in de hut treedende, begonnen zij ...: Volgens hedendaags taalgevoel een foutieve samentrekking; onderwerp bij freedende is immers ik en niet Zij. ik hem, hemden: ovt. van hem hemmen = hem hem-zeggen: kuchen (als teken van waarschuwing). Argus: in de Griekse mythologie naam van een reus met honderd oogen, waarvan er beurtelings twee sliepen, zodat hij altijd wakker was. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes 201 bestaande uit oogen, ooren en handen, dat mij vreemd voor kwam. Wij waren de eerste Compagnie die weer keerde, van drie duizend Ruiters, gezien Hulp benden, welke dit Eiland Krinke Kesmes aan haar Naburen geleend hadden. Ik aan Land komende, werd in een Boeren huis gelegd, tot order van Kesmes kwam, dat ik daar zou komen. Daar komende, werd ik in een Scholastieke vergadering gebracht, alwaar vier-en-twintig zeer agtbare Mannen zaten. De Voorzitter deed mij aan een klein tafeltje zitten, daar papier, pennen en inkt op was; men wees mij dat ik schrijven moest, 't welk doen, ging mijn schrift rondom, elk van deze Heeren beschouwde het, tot het een aanzienlijk Man in zijn hand krijgende, dat overleuid las; hij opstaande, vroeg mij in goed Hollands, hoe ik bij de Natie Kaskes (welk woord betekent Stranders, of Strand bewoners) gekomen was? Ik antwoordende, vertelde het geene mij weervaren was; waarover Zij haar alle zeer verwonderden. Hij beval mij dit alles op te schrijven, dat ik vaardig deed, alzoodat ik het zelf als een A.B.C. van buiten kon. Dit overgeleverd hebbende, werd het verder in deze Land-taal overgezet. Des middags kwamen mij tien Jongelingen, in de Hollandsche taal begroeten, die Zij vreemd wel spraken, lezen, en schrijven konden. Na drie dagen werd ik uit de Hoofd-Stad Kesmes, naar deze Stad Taloujael gestuurd, om alhier gedurende mijn leven, eenige Jeugd de Hollandsche taal te leeren, dat als nog mijn werk is. Men geeft mij hier zeer eerlijk onderhoud, mijn School is nooit sterker als mijn jonge leerlingen, die ik in de Hollandsche Taal onderwijzend, en doe verstaan, spreeken, lezen, en schrijven. Deze Zuidlanders menen, dat het geluk van haar land, en haar goede en zeer heerlijke regering, alleen afhankt van de goede opvoeding van de jeugd, daarom mogen hier geen doden van wijven, School-meesteressen nog geen dronken sapjes, of kwaad gemanierde mannen, Schoolmeesters zijn; de zulke worden veracht, zo wel als die haar natuurlijk verstand ontbreken nevens, de talmers en teemers, die niet glad van tong zijn. Zij geloven hier, dat alle, of de meeste fouten, welke vele menschen als eigen zijn, zij die in haar Jeugd, van haar Opvoeders, en Onderwijzers ontvangen, en dat ze dan door gewoorte haar bij blijven. Daarom moeten hier de Schoolmeesters verstandig, zeer opmerkend, voorsichtig, en welleevend zijn. Ik heb mij naar haar wetten gevoegd, en leef nog daar naar zo eerlijk als ik kan; daarom ben ik beschreven met deze rode rok en rode muts, dat hier een kleed van ere is. Het teken op mijn Borst geborduurd, is in deze Land-taal E/h-o dat is vrijman. Ik schreef dit alles af, met verwondering over zulk een wonderbaarlijk en seldsaam voorval. Des anderen dag na de eten kwam de E/h-o ons weer bezoeken, ik behandelde hem zijn beschreven Historie weerom, hem met een goed hart bedankende; verzocht hem, dat hij de goedheid beliefde te hebben van mij de Stadt eens te laten bezien, als zou orders van den Garbon daar toe hebben. Hij zei, dat tegen drie uur te willen doen. De drie uur kwam hij mij halen; hij en ik gingen alleen de deur uit, al zodanig mijn ander Volk nog geen verlof had om uit te gaan, wij sloegen de rechterhand om, tot op een hoek van een brede straat, welke inslaande, bracht ons die tot op een zeer groot plein, waarop in 't midden een groote treffelijke Piramide of Tooren stond, daar men langs trap op klom, van buiten opgaande, hebbende van onderen tot boven op het plat een leuning. Ik zag ook op de vier hoeken van dit plein vier Ere Poorten, met schoone kunst-beelden versierd, welke alle boven over gewelft waren. Wij klommen de trappen der Piramide op tot boven op het plat, van waar ik de geheele stad nevens het omleggende land kon zien. De stad vertoonden hem bijna rond, hebbende dertien Bolwerken, alle zeer wel gebouwd; de Tempels waren op de Turksche wijze. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes "193" 194 203 altemaal rond. Ik zag een groot, en twee mindere Paleizen, nevens verscheidene treffelijke Gebouwen. Ook dat eenige Rivieren of Burgwallen door de stad vloeiden. Eindelijk nog een zeer pragtige Piramide buiten de stad aan de Oost-zijde, waarboven op de Engel Baloka stond, tot welken als de zon niet helder scheen, de morgen-groet gedaan werd. Weergenomen afklimmende, bracht hij me in een grote Badstoof, welke vreemd wel gebouwd was, hebbende vijf bijzondere Kamers met Bakken, en tien Kamers van vermaak, alle van Marmer. Van daar bracht hij me in 't Stadhuis, dat heerlijk en schoon gebouwd was, hebbende veel en ruime Vertrekken, alle met zeer konstig Beeldwerk versierd, vertoonende hare oude Goden, Koningen, Helden en Historien des Lands. Hier zag ik het doden der Kasskas, dat de Eilands-hoog zelf bijgewoond en gezien had; ook was hier konstig verbeeld den strijd der Geestelijken ten tijde des Konings Cham Hazi. Vorderde veel wonderbaarlijke en vermaakelijke postuuren. Toen bracht hij me in een kaamer die vol Beelden van Mannen en Vrouwen stond, alle geheel naakt, zonder enige bedekking. Ik vroeg wat zulks beduiden? Dit is zei de Eilands-hoog de Trouw-kaamer; niemand in deze Stad of onder desselfde district behorende, kan trouwen, of moet eerst geheel naakt in deze kaamer verschijnen, zowel de Bruidegom als Bruid. Hoe geschied dat vroegden ik? De Eilands-hoog antwoordde, de Dogter die haar verloofd wil aan een Mans-persoon om die te trouwen, die wordt alhier gebracht van een oude Vrouw, haar het naaste in den bloede bestaande: en de Jongman welke gezind is hem daar aan te verbinden, wordt hier gebracht van een bedaagde Man, die ook op het naaste aan hem bevriend is. Deze in de kaamer gekomen zijnde, en de deur gesloten gehavende, ontkleden dan elk de sijne, en vertonen die malkander geheel naakt, welke malkander dan bezien van achteren en van voren, gaande, staande, bukkende &c ja zy bevoelen malkander van boven tot beneden, van achteren en van voren. En indien zij Burgwallen: grachten. Vooruit. Voorts. postuuren: gestalten, figuren. bevriend: vermaakt, cf. WNT II, 2360. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes beide wel en gezond zijn, dan is het huwelijk klaar en moet voortgaan. Maar eenig ongeluk aan de ene of de andere vindende, dan staat het in de keuze van beide de jonge lieden. Dat is zegde ik, een wonderlijke Wet, zy komt naar mijn dunkt de eer en schaamte te na, zulk doen zou men in Europa verfoeien. Waarom bewijst gy zeide EH-le dat de Europeanen wijser zijn als de Asianen? De Europeanen hebben ook al vele sotte gebruiken: Maar wanneer men een Paard, Hond, of ander Dier koop wil, dat bevoelt men, betast men, en beziet men ter deegen (om niet bedrogen te worden) eer men 't koopt; waarom dan een Man of Vrouw die men trouwen wil, en waar men zijn leven draagt en moet eindigen, ook zoo niet gehandeld? Een Dier kan men weer verkoopen met weinig schaap; maar een die men trouwt, die moet men behouden zolang men samen leeft. Met kwamen daar vier Personen, geheel met zijde kleeding bedekt, in treden; wij moesten daarom vertrekken, de deur werd gesloten; deze kwamen hier om de Huwelijk ondertasting te doen. Ik had in de Utopia van Morus ook zulks gelezen, maar meende dat het vergissen was; maar nu bevond ik het de waarheid te zijn, dat mij zeer verwonderde. Van hier bracht hij mij tot het Paleis van den Gouverneur, welk groot en schoon was, staande aan het einde van een brede straat, hebbende rondom een brede graft, en dikke muren, met vele platte torens voorsien. Verlof gevraagd, en verkregen hebbende, traden wij voorbij een Wacht-huis, over een welgemaakte steen-brug van zestig tree-ontdanking: onderzoek. In de Utopia van Morus: ‘Zij (de Utopiers, P.B.) nemen verder bij het kiezen van echtgenoten met grote ernst en strengheid een gebruik in acht, dat in onze ogen hoogst ongepast en allerbelachelijkst was. Want een waardige en eerbare matrone toont aan de huwelijkscandidaat naakt de vrouw, die hij begeert, hetzij maagd of weduwe, en omgekeerd laat een rechtschapen man de vrijer naakt aan het meisje zien.’ (Thomas More, Utopia. Uit het latijn vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door dr. A.H. Kan, 3e dr., Rotterdam 1962, p. 117). vergierd: verzonnen. graft: gracht. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koninkrijk Krinke Kesmes 205 den lang. Voor de gevel van de poort was den Engel Baloka zeer konstig uitgehouwen, denzelfde woord van alle menschen die door deze poort gaan, gegroet. En hij zeide my, dat het Beeld van Baloka overal in Krinke Kesmes gegroet werd op dezelfde wijze als in Spanje het Kruis of andere Heilige Beelden gegroet worden, en is ons het Beeld van Baloka alzoo heilig, als het kruis in Europa is. Door de Poort getreden zijnde, kwamen wij op een ruime plaats, rondom met woningen en stallen voor Krijgs-luiden gebouwd. Deze woningen waren vier verdiepingen hoog, de onderste waren stallen, in de twee middelste woonden de Krijgers, in de bovenste onthielden haar de jonge Manschap, welke tot den Oorlog werden opgevoed, en onderwezen. Op het midden van deze plaats zag ik een Fontein welke zeer pragtig met vele konst-beelden van dieren vercierd was, en mij zeer heerlijk voorkwam. Onder deze Dieren waren verscheidene die ik niet kenden, en nooit gezien had. Dit besien hebbende, trokken wij door een tweede kleinder poort, over een korter brug van 20. treeden lang; ten einde komend, verschrikten zij zoodanig, dat in lange niet bedaarden kon, want aan elke zijde van het einde der brug, was een houten huis gebouwd, en op mijn voorbij gaan sprong uit elk een zeer verschrikkelijk dier. Deze waren haar rug vier en een half voet hoog van de grond, lang naar proportie, haar kop had het fatsoen bijna als een Aap, maar voor uit haar bek stonden twee zwarte tanden van acht duim lang, en achter uit dezelfde kwamen nog twee witte slagtanden op het fatsoen als een wild varken, ruim zo groot als de eerste, zeer vieselijk om aan te zien, hun kop was gewaapen met een zeer scherp en zwart hoorn, zoo als een eenhoorn geschilderd wordt; haar lichaam was van fatsoen als een windhond, maar zo musculeus als een leeuw, en hun staart was nog langer als een leeuwstaart; Een-hoo zei, dat ze daar dieren mee vatten en worgen konden; haar klauwen waren vreeselijk: aan elke pot waren vier, elk van vier en een half duim lang; deze waren beweeglijk, als de vingers van een hand, van zwart hoorn, voor aan zeer scherp; ze hadden lange sterke halsen, waar aan een lange zwarte haard naast was, de ene was sneeuwwit, de andere zo hoog en vier en vier en Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes. "198" "199" "206" schoon rood, als of ze met karmijn geverfd was; ze lazen aan dikke ijzeren kettingen: haar geluid was zoo vervaarlijk niet als haar gestalte, ze hadden een soort van geblaster als varkens, dan grinnikten ze als koeien, soms een fijne schreeuw gevend; ze waren voor weinig tijd aan de Gouverneur gezonden, en uit een gestrand schip geborgen. De Gouverneur wilde deze vreemde dieren naar Kesmes aan de Koning zenden. Op deze plaats was ook een Fontein, veel heerlijker en schooner dan die op de voorste plaats stond, ook overtreffend de gebouwen welke rondom deze plaats stonden, de voorgaande; alle de gevels derzelver waren in Fresco geschilderd, met uitneemende Historien. Dit Fresco schilderen geschied in een soort van gips en kalk, zoodanig toegesteld, dat alle kleuren daar in bestendig voor de lucht blijven. Benenven de Fontein stonden twee Ere-boogen, zeer treffend gesierd met Historien, zowel van Deugd, als Overwinningen, door heerlijke Beelden uitgeworgt. Wij traanden door een kleine, doch schierlijke houten Poort (aan de rechterhand in 't midden van de weerzijde gebouwen staande,) in een groot en schoon Hof, welk 200 zeer vermakelijk was, zowel door de lanen van verschillende soorten van Fruitboom, als door de veelheid der Fonteinen en Waterleidingen, met zulke aardige Figuuren en lieve Watervallen, dat die niet genoeg konden beschouwen. Het vermaak van die te zien was uitneemend, en door zulk een geringen toestel, dat ik mij over de domheid der Europeanen schaamde. Ik had potlood en papier bij mij, en tekenden vliegens eenigen uit zoo goed als ik konde, denkende dat de Garbon mij naarder onderrichten zou als hij weerom kwam, en mij modellen doen hebben, die ik in Europa zou kunnen tonen en werkstellig maken, dat ook nog zou geschieden. Wanneer wij dit alles wel bezien hadden, keerden wij weer naar huis, daar het eten al klaar was. Hij hoo nam zijn afscheid. Wij zetten ons om te eten, en na de maaltijd een pijp gerookt havende, gingen wij te kooy. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 207 Den volgenden morgen na het nuttigen van de Akalou, kwam den El-ho ons zeggen, dat den Garbon weer gekomen was, dat hij ons moest verzorgen, daarom nam hij zijn afscheid, met belofte van mij zometijds nog te willen bezoeken. Ik bedankten den El-ho voor alle beleefdheid en genoten Vriendschap, zoo wel als voor zijn genomen moeite. Zevende Hoofdstuk Den Garbon komt weer bij den Schryver, en laat hem veel wonderlijke dingen zien; als de Piramide of Vrij-tooren, met alle desselfs binnen-vergankelijkheid, welke beschreven werden. Zaal der Liefden. Spreuken van Sarabasa, uit het Pedestal der stilzwijgenheid. Zaal der Wetten van Poele Krinke Kesmes, en haar Beelden van de Dronkenschap, gebruik der zelve, en veroordeling van een Dronkaard. Spreuken van Sarabassa van de Dronkenschap. Zaal van den Souverein: Beelden in de zelve. Zaal van de Godsdienst zeer heerlijk. Beschrijving van de Adyta of Heilige der Heilige. Vrij-zaal in 't plat daar de Vrijheid-seisen op vlucht. De Garbon belooft een Beschrijving en Kaart van Poele Krinke Kesmes. Vier Eerentorens, en derzelver Beschrijving, welke voor haar punt-tijden of Epoche verstrekken. Ouderdom van de Wereld. Vertrek naar 't Schip. Tegen negen uur kwam de Garbon, die ik verwelkomde met alle bedenkelijke beleefdheid, me vertellende, wat ik met de EI-ho' had wezen besichtiggen. Hij zei: "Ik zal voort gaan naar het eten weer komen en je meer zullen zien en onderregten als de E/-ho heeft kunnen doen, zo wel van 't geheele Land, als van deze Stadt," waarop, na afscheid genomen hebbende, vertrok, en tegen een uur zodanig als wij gegeten hadden kwam hij weer om, wanneer wij dezelfde weg naar de zolder van de toren, waar de EI-ho met mij gewandeld had. Wij kwamen weer bij de voornoemde Piramide of toren, maar zagen die nu met meerder aandacht en opmerkingen. De Garbon bracht me onder in de Toren, daar vele ruime vertrekken waren, door verschillende personen bewoond; hij, die met al deze bekend was, werd met al de eer onthaald. De Oppasser die ons kwam ontmoeten, overhandigde terstond de sleutels van alle de kamers aan de Garbon. Voorts traden wij in een brave kamer, daar twee aansluitend eerbiedige Heren zaten, in 'troos' gekleed, die ons kwamen opzoeken op het zien van de Garbon en ons welkomheetten. De Akalou werd voort aangebracht; onder 't drinken hadden zij vele discussies, welke ik niet verstond, maar merkten dat de Garbon als een eerlijke of rijk man werd aangezien; want na het nuttigen van deze Akalou, geleidden de Heren ons tot aan de trap, met alle beleefdheid. Terwijl wij opklommen, zei de Garbon tot mij, dat alle dertig trappe hoog, verscheidene kamers waren, welke elk haar apart gebruik hadden, en waarvan hij mij eenige zoude laten zien, alzozo hij de sleutels van alle had, die ons den Oppasser was naamgevend. Ik bedankten hem met een goed hert, hem belovende zijne moeite te zullen vergelden; hij zei niets te begeeren; waarop ik antwoordde, mijn Heer, dat Boekje van Cartesius dat ik u vereerd heb, is u immers aangenaam; ja ja! zei de Garbon; waarop ik antwoordde, mijn Heer, dat gij neemt zoveel moeite met mij, laat ik daar voor de eer dog hebben, van aan u enige Boeken en Kaarten te doen hebben, welke ik in ons Schip heb, een Vriend van mij in Holland heeft die uit liefde tot mij, onberispelijk afgezet, of met waterverf gekleurd. De Posos! zei hij tegen mij, gij zou mij te veel verplichten. Niet met al mijn Heer, antwoordde ik, gij kunt mijn nieusgierigheid weerom voldoen, dat mij vergelden genoeg is. De Garbon zei, ik zal u nieusgierigheid voldoen zover in mijn macht is, en niemand in deze Stad kan u meerder doen hebben als ik, want mij zijn alle sleutelen te betrouwen. Onder dit spreeken afl e teken van respect. 