title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: Atoer, Satia; meradakkan toembak, de piek vellen, M.; meradakkan^ ook met een vaartuig regelrecht op iets aansturen; beradaky met woede vech- ten, zie 7'odok en roentjang, j»4>L radam; meradam^ even slui- meren, doezelen, indommelen, een uiltjo knappen, C. en S. i^öSs raden, Jav. titel Yoor Per- sonen V. Yorstelijke afkomst, letterl. V. vorstelijken bloede, nam. afgeleid van rah^ bloed en adi^ vorstelijk; raden enoe kartapati^ naam van den held uit de pandji-verhalen ; raden mas, titel van de zonen des Torsten in hun kinderjaren; raden ajoe^ titel van de echte dochters van den Yorst. 5t>L radah^ zie redah. ^k\. raral^ afvallen der bladoren van geveld hout, Päd. bovenl. MSn. m^rarai, scheiden, v. elkander doen, zie larai. iJjvL räzik, Arab. onderhouden, verzorgend; onderhouder, verzorger; voedstervader; arrdzik, de onderhou- der bij uitnemendheid, God; uhdoe ^rrdzik, dienaar van den Onderhouder, eigennaam. jjA,|* raäs, Arab. hoofd, = kapala. ^U rasa, I, Skr. gevoel, smaak van iets, geur ; gevoelen, meening; ra- sanja en sarasa^ even alsof; rasanja, het er voor houden, H. Abd. p. 68 en 78, naar het schijnt,hetscheen, Sadj. Mal. 107; menghantarkan rasa terde- Jioeloe^YOOTSifeen voorgevoelverwek- ken, Ind, Poet. ; tiada kMahoean rasa^ niet op zijn gemak zijn, Hik. Abd. p. 138 r. 1; rasa hati, innerlijk gevoel; herasa, gevoelen, gevoel hebben van iets; merasat, iets gevoelen, proeven, ondervinden, bespeuren, H. Abd. p. 80, 81; merasa'i maut, den dood sraa- ken; iUah heberapa lamanja tiada merasa'i nasij in langen tijd geen rijst geproefd hebben, Si Misk. 4; terasa^ toevallig gevoelen, b.v. patik pon te- rasa adjaib^ ik nu kreeg een wonder- lijk gevoel; memperasakan, iemand iets doen gevoelen, ook gevoel heb- ben van iets, b.v. tiada diperasa- kannja segala sendjata itoe, hij voelde al die wapens niet, R. Chaib.; ^^rasaäw en perasan^het gevoel, gevoelen, m^ee- ning ; p. lidah^ de smaak; ganti rasa, e.s.v. ananas-taart; rasa kanan, houd rechts aan! d. B.; zie ook bij gawai, II. ook raksa; ajar-rasa^ kwik- zilver. Skr. id. {^^M^\ rasak, e. s, v. boom, die hars oplevert. Päd. bov.l. /Smu/K rasoek, I. dwarsbalken, die dienen om er een vloeropte loggen; dwarsstrooken tusschen twee stijlen, waarop de vloerbalken komen, ook de dwarshouten aan de palen van een dam in een bevloeid rijstveld. Päd. bovenl. II, merasoekj invaren van booze geesten« dirasoek sjatfänj inwendig iJfAM^ oJf« 481 door dien dmvel gekwei^ worden; ka- rasoekan sjattän^ van den duivel be- zeten zijn; mi^rasoek, ook binnen drin- gen van specerijen in spijzen, b.v. sampai itoe hoemboe m^rasoek itoe daging, Batav, zie masoek, i^At^U rasit, zie r^sik, J^-t^t; rasamala, e. s. v. boom met zeer welriekend, harsachtig hout, vrelks balsemachtige gomliars,storax, als reukwerk en in de geneeskunde gebruikt wordt. •J^U rasail> e.s.v. plant, panda- nug, welks vrucht veel op de tj^mp^' dak gelijkt u«K ras^, Jav. e. s.v, civetkat, = moesang, zie ald. ^^m\^ rasi, Skr. sterrenbeeld, tee- ken van den dierenriem; ook iemands gesternte; m^rasi^ door een orakel onderzoeken of twee personen voor elkander geschikt zijn, bij elkaar pas- sen; sarasi, voor elkander of voor iets geschikt zijn b.v. iboe-bapanja tiada sarasi m^meliharakan (^*'a,zijne ouders zijn niet geschikt om hem ^root te brengen, H. Abd.; sarasi henar ija d^ngan bininja, hij pastjuist bij zijne vrouw; ta^ sarasi obat im, <iit geneesmiddel is niet passend; perasian, lot, gesternte, Mal. br, -^L rädli^ Arab. genoegen ne- Oiend, zieh latende welgevallen; ver- ^enoegd, aangenaam. Zie ridld, \^m\s rangoep^ licht brekend van glas, porselein enz., bros vanbeschuit. ^3*^1« rangak, e. s. v. eetbaar «chelpdier in groote hoornsohelp met ^ange punten. {jAU rangeek, e, s. v. boom met nagenoeg ronde blad^ren. ^j^L rangiB; Jav. e. s, v. schild, en een krjjgsdans daarmede; ook rangan, v.d.W. Sadj. Mal. itßf; rangah, trotsch, hoogmoe- dig, anderen minachtend ziß poengah, ^1^ rangai, I. m^rangai, doör- zoeken, doorsnuffelen v.d.W, moge- lijk rangi? zie p^rangai. II. e.s.v. boom, welkshout gebruikt wordt voor riemen en pagaaien. -widilj räfldli,totdesekte(jdif Jl behoorend^ waarraede de Sjeiten wor- den bedoeld, die de drieeerstekaliefen niet erkennen. v-oK rapat, dicht bijeen, goed aansluitend, gesloten, b.v. van een wond, Saif Dzoel., weefsel, timmer- werk, van staan, zitten of geplant zijn; ook raadsvergadering, in rade. In het Palemb. rechtbank, bestaande uit eenige districtshoofden onder voorziiterschap v. den Europ. gezag- voerenden ambtenaar; rapat p^ng- hoeloe, vergadering van hoofden; j^a- gar jang rapat, een dichte omhei- ning, haag of heg; m^rapatkan, dicht tot elkander brengen, dicht bijeen- voegen, doen aansluiten ; merapa^Ä^a?» sila, netjes gaan zitten, met dicht onder het lijf gevouwen beenen, Sj. Haris; m. baris, de gelederen opslui- ten ; m^rapat, de oogen sluiten, slapen, b.v. sakoetika b^rpikir laloe m^rapat di-atas tilam; sakoetika m^rapatdewa Laksana, mandoeng b^rkoekoek, na een oogenblik nadenkens sloot hij de oogen op zijne legerstede, en na dat 31 4$2 &> Dewa laksana e. oogenblik de oagen gesloten had kraaide de haan. Bj. Ind. KÖsn. Kin, Tab. m^rapat p^tl, Ihr. b. Chas. een kist aaneensluiten; kara- patan, vergadering, dicbtheid; peng' hoeloe rapat^ voorzitter der vergade- ring; p^rapat, pen, waarop of gat, waarin de roeiriemen eener boot ge- stoken worden; ook = berebat, zie aldaar. «^1^ rapang, e. s. v. zeevisch, groote b^lanak en behoorende tot het geslacht der haringen. fS-it* rapak, broos, licht brekend, breekbaar; barang-barang rapak, breekbare waar, C. en S. Zie rapoeh en petjah. \^^^\s rapik; meraplk, praatjes maken, inz. verdichte. ^^\^\s rapin, ^. s. v. struik met Rcheef groeiende bladeren; sirihra- pin, uitschot van de sirihbladeren. xik rapah; merajöaÄ,opiets trap- pen, treden, neer- of plattrappen, b.v. gras, uienloof enz. uittreden van graan en derg. äJK rapoeh, broos brokkelig, molmig, verteerd van hont, touw, doek^ spijkers, het lichaam enz.; ook kruimel, kruinielend, b.v. sarapoeh pon tidakj niet een enkele kruimel, M.; njawa rapoeh, een broos leven, H. Abd. p. 88; merapoeh, broos wor- den, de hoedanigheid van broos ver- toonen; merapoeh hati, weekhartig worden; merapoehkanj hroos maken; karapoehan , broosheid , weekheid, breekbaarheid ; karapoehan hati, weekhartigheid , teergevoeligheid ; p^rapoeh, middel om zijne vijanden broze ledematen te bezorgon. Ä^L rapih, I. kruim, kruimelig; m^r flfp/Ä, kruimelen. II. merapih, dichtbij halen, in zijne nabijheidtoelaten,bijeenhoudenj d.B. Mal. Sam. IL p. 51. Zie rapat 3iy räki, Arab. betooverend, toovenaar. \JL raka, op het punt van te bre- ken, door beschadiging; merakakariy beschädigen tot op het punt v.breken. oJ'L rakat, I. beter rekat, eene wijziging van lekat, kleven, plakken^ per^kat, kleefstof, lijra, cement; p^- r^kat soerat, ouwel, zie perkat. II. verb. van ääS^, zie ald. III. e. s. V. dans of komediespel, kluchtspel, oud Jav. raket, komedie^ blijspel, klucht door menschen ge- speeld, 'tkomt voor in Hik.Ind. Mab. Roep. schijnt e. s. v. Chin. spei te zijn, b.v. Sj. Ind. Kösna, Ism. Jat. 190, H. Boedj., djawa berwajang, ijina merakaf, Sadj. Mal. 177; ada jang m^rakat, Facs. p. 96. vi^i^lj rakoet; merakoet, slinks te werk gaan, bedotten. ow^L rakit, I. verbinding v. e» aantal gelijke deelen tot een geheel^ b. V. van bamboes, boomen, balken enz. en dus ook vlot; rakit m^njab^- rang orang, vlot om volk over te zet- ten; rakit boeloeh, bamboezen vlot;. b^rakit-rakit kahoeloe, b^r^nang-r^- nang kat^pian; b^rsakit-sakit d^hoe-- Joe, b^rs^nang'Shiang k^moedianM^n, rgmpje, beteekent: in den beginne geen moeite ontzien om het later gemakkelijk te hebben; m^rakitj als zulk een vlot samenbinden, op een vlot yervoeren ; sarakit^ yan een sa- mexivoeging; pUita ^mpat sarakitj een vierarmige lamp; herakit, aan elkander yastzitten, zooals b.y. kik- ker-eieren. IL Jav. paar span ; karbau sarakitj een span buffels. III. naam yan een daus, C. Zie rakat III. iUiS\s rakoes, Jay. gulzig, yraat- zuchtig. iJ'L rakoeng, Men. strotten- hoofd; rakoengan en rangkoengan^ strot, slokdarm, keel. Zie rongkong, <^S^L rakak^ = rangkak; mera- kakj kruipen, b.y. zooals van kleine kinderen, die nog niet loopen kun- nen; mm^akak mengesoet^ kruipend en yoortschuiyend, ook fig. y. e. dich- ter: langzaam en gebrekkig dichten, b.y. Iniiah sjair beharoe dikarang ; Sadjak pon djanggal^ banjak jang koerang; Daripada sangat hati b^r- maksoed, Diboewat djoega merakak mengesoet, Ibr. b. Ch. \,^\\ rakik, = rakit^ zie ald. jv5^K rakam^ van j^\ , Arab. ge- borduurde figuren; merakam^ opvul- len met e. andere kleur bij het bor- duren. Zie ook ragam. i^jS'U rakan, deelgenoot, com- pagnon in handelszaken; berakan, in deelgenootschap zijn,compagnon zijn raet, b. y. Hik. Abd. p, 272 reg. 6. Zie r^kan. \J\s raga, I. grof gevlochten ro- tanmandje, zoodat de inhoud door ^' 483 de mazen gezien wordt, ook e. helle bal van rotan gevlochten, die zeer elastiek is en bij het Mal. voetbalspel wordt gebruikt; tiram saraga, een mandje oesters; 7\boewah-boewahan^ fruitmandje; meraga^ zieh als zulk e. mandje voordoen, van het hoofdhaar: als een raagbol; baloeng saraga^ een volle, kroonachtige hanekam ; sepak raga^ het Mal. voetbalspel; beraga en bermain sepak raga^ dat spei spe- ien; peraga, liefhebber van het bal- spei; pinggan beraga, opengewerkt fruitmandje v. aardewerk; raga-raga, ringen, die men om het gewricht v. de band draagt, M. IL Jav. het menschelijk lichaara. v::a5^Iv ragOOt; meragoet, met ge- weld iets af- of uitrukken, b.v. de kleeren van een stoel, de baren uit het hoofd, Tarn, ad Dar. enz., ook het hart uit het lichaam; hatikoe hantjoer bagai diragoet, Sj. S^l. Dal. ^^^^K ragas,= ran^t/as; meragas, in gras, haar of bladeren grijpen en daaraan trekken; iemand de lange baren afsnijden, enz. als straf. MÖn. af- snijden; tjentjang tldak, ragas tidak, noch in stukken houwen, noch het haar afsnijden (v. eene overspelige vrouw), M. ^K ragang;Lpera^an^, Steiger, steliaadje, schaffet, Sw., zie 7*egang, IL meragangj met geweld nemen, grijpen, afscheuren; m^ragang gaw4, een vrouw dwingen om ontucht met haar te plegen, in het Palemb. ir^ragoeng; t^ragoeng, ergens tegenaanloopen, b.v. tegen een deur 484 A of stoel, ook Toor het aanvaFen van Yaartuigen gebezigd; zie ragoe, j^f j ragam, wijze, manier waarop ietft geschiedt, H. Abd. 232, kleur v. veelkleurig geverfde Stoffen; banjak ragamnja kam iioe^ dat doek heeft velerlei kleuren; wijs in de muziek; luim, kuur; banjak ragam ^ngkau,]e hebt veel noten op je zang; saragam baoe, e. mengeling v. geuren; poespa ragam, zie ald.; m^ragam, iets kleu- ren, van allerlei kleuren voorzien, b.v. berseret dfragam, Niem. bloeml, I, 40 dr. p. 78, van een veelkleurigen rand voorzien zijn. Zie r^ham, ^L ragoenijbankschroefjzooals de smeden gebruiken om op te vijlen. JS^\\ ragoe, verward; d^ngan ra- goe, in verwarring. Mön. in de war, verbijsterdjOnzeker; ragoe-ragoe, Kw. zieh verwarren of mengen in ; ragoe hitoengannja, zijn rekening is in de war; m^ndjadi ragoe, in de war ge- raken, verlegen worden, M. ^L ragi, I. e. s. v. gist ; roti jang tiada b^ragiy brood zonder gist, ongezuurd brood ; m^ragi, gist in iets doen. MÖn, id. II. de kleuren in e- weefsel; &^r- badjoe antalas boenga bh*agi, Sj. Sult. Jahja, e. satijnen baadje aanhebben met gekleurde bloemen; zie ragam» Mön. teekening, patroon. iJL ralong, landmaat van een halven morgen, zie arlong. v^jL ralip, zeer slaperig, zoodat men de oogen niet openhouden kan; p^ralip, iemand die er steeds slaperig nitziet. Zie ook arip. ^U ralau^ fomuis, Max, oven voor het smelten van erts. ^1^ ralai, zie ^U. ^K rama, I. eigennaam van eene incarnatie v, Yisjnoe, doorgaans S^ri Rama^ ook gebruikt als titel van den opziener der olifanten, een hooge staatsbetrekking; rama-rama^äe reu- zenvlinder, ook koepoe-koepoe gadjah genoemd; rama-rama bh^sila, e. s. v. visch of schelpdier, Dul. p. 69. II. Jav. vader; rama adji, vorste- lijke vader, in de Pandji-verhalen meestal gebruikt in vereeniging met iboe swari, vorstelijke moeder, voor vorstelijke ouders. III. berama-rama, geschulpt,b.v. b^rdinding berama-rama, met ge- schulpte wanden, Päd. bovenl., dan terkembanglah pajoeng kaind^raän sariboe rama-rama koening, L. L. B. Qu^s ramas, op Java rames; meramaSj kneden van deeg, de lede- maten masseeren, enz. MÖn. kneden, uitknijpen, uitpersen; meramas li- mati^ een citroen uitpersen; m. kam, het water uit e. doek drukken; doe- lapan orang akan meramas kakijang dipertoewan, H. T. Zie perah- Q*^\s ramoeSjbehaard v. h. aan- gezicht, baardig; zie ook rambai II. Qtj^\s ramis, zie r^mis, ^xjIj ramak, met e. groote vlara branden v. vuur, v.d. W. z. ook r^mak, Jootp ramal, I, zie J^x.. II. ramal, b.v. dikaroeniakan ra- mal sa^orang sahelai djadi p^ringa- tan, Sj. Madli, verbastering v. JLc«) Perz. zakdoek, Ook in andere sjairs. ^^Ij ramoe; m^ramoe^ het benoo- digde materaal of de ingredienten bijeenbreHgen, ook houtkappen voor het bouwen van iets,op marode gaan. H. Abd. p. 473; eigenl. schijnt het doorzoeken te beteekenen, b.v. ha- bisiah soedah hoetan diramoe, Sja- rif Ismail titak hertemoe^ Sj. Mans. Sj. G-oemp. Sj. Ind. KÖsna, na het geheele bosch doorzocht te hebben, had men Sj. I. niet gevonden; ramoe- ivatij die ingredienten, dat materiaal. het gekapte hout; ramoewan ohat pengasih, het bijeengebrachte voor een liefdedrank. R. Chaib. &;ol^ ramah, gemeenzaam, min- zaam in den omgang;ramaÄ-^amaÄ, bijzonder gemeenzaam, Yertrouwelijk en gemeenzaam; beramah-ramahany gemeenzaam of vertrouwelijk met elk. omgaan, ook z. vertrouwd ma- ken met den inhoud v. boeken. Sadj. Mal. p. 1; meramahiy iemand ge- meenzaam, vertrouwelijk behandelen; meramahi dengan perkataän jang Umah'lemboety iem. met zachte woor- den gemeenzaam toespreken , H. Öroel. 182; peramah^ iemand die ge- meenzaam, vertrouwelijk is; mera- mah-ramahi akan hati^ het hart door vertrouwelijkheid innemen. ;oU raiui, het bekende indische vlasj* waarvan tall ramt\ e.s.v. touw, gemaakt wordt; kam rami^ linnen; bidji rami belanda, lijnzaad. ^L ramai, druk, vroolijk, leven- dig," met zijn velen, sterk bevolkt; Urlaloe ramai segala moeloet, aller mond was druk in de weer met pra- is^; 485 ten, H. Boedj.; di-angkat ramai-ra^ mai^ met zijn velen opgetild worden, b.v. van een zwaar voorwerp; 5^ra- mai-ramaian^ met zijn velen vroolijk of druk zijn; m^ramai-ramai^ met zijn velen iets doen, b.v. aanvallen op iets; m^ramaeÄjan, verlevendigen, levendig doen zijn; karamajan^ vroo- lijkheid, drukte, levendigheid. ^of) raBa, I. langdurig van ziek zijn, lang sukkelen, kwijnen, ook van gemoedskwalen; mh^ana^ langdurig zie^^ zijn. IL Skr. kampstrijd; strijdlustig, slagveld. III. beter ra''na = ratna^ zie ald. i^fj ranang, = njaring^ Max. Zie ald. v^L ranap ; meranap, zieh even boven de oppervlakte van iets ver- helfen, b.v. land in de verte boven het oppervlak der zee of het hoofd van een zwemmende boven de op- pervlakte van het water. j^3K ranoem, zacht van rijpheid, volkomen rijp, murw, doch niet over- rijp of beursig. Mön. ook rijp van e. zweer. ^3?. ranoe, I. kraal om olifanten te vangen, IL Jav. meer, plas, = danau. a;jL ranah, MÖn. laagvlakte, val- lei, läge landstreek; zie ranap, --jl\ ranai, Mön. m^ranai, in droppels Valien, rollen van tränen; hoedjan ranal^ motregen, = r^nw;*a/, zie ald. ÄjL ranili, e. s. v. plant. \\. rani = rana II, b. v. kita 486 y; ^)b l^paskan gadjah jang ranij wij laten een strijdluBtigen olifant los, Sj. SÖl. Dal. Zie MranL ^L rawa^ Jav. moeras, = jpa/a, Mön. id.; hoeroeng rawa, e.s.v. groote wilde duif, MÖn. en d.i. Cr. id.; pohon rawa^ e. s.y. boom met zure, eetbare vruchten; kam rawa^ e. s. v. dünne chineesche stof voor bedgordijnen ; rawa-rawaj moerassige grond, zie rawang. •K rawoe; m^rawoe^ den adem in- houden; zie ook dengoe, Z\s ra'oe, zie rahoe. vÄ^.Lrawat, 1,J siY,in^raivati,zoTg dragen voor, b. v. m^rawaii segala t^mpat p^radoean radja, zorg dragen voor al de slaapplaatsen v. den Yorst, H, Gr. 17; rawatan, verzorging, be- handeling, verpleging, onderhoud. IL Jav. wegvagen, wegdoen, b.v. rawat mala-poestaka patik^ mijn dier- lijke gedaante (als gevolg van den vloek der goden) wegdoen, Pr. Dj. v^y^L raoet; meraoet^ met een klein mes, pisau raoet^ knutselmes, iets bewerken, de ruwe kanten af- snijden, iets besnijden; hiervan is afgeleid rotan^ eigenl. raoetan^ dat, wat op die wijze besneden wordt of is; m^raoei raih, de rotan besnijden door ze naar zieh toe te halen tus- sehen twee scherpe messen door, zoodat de binnenste vezels verwij- derd worden. Volg. v. d. W. ook iets op europeesche wijze besnijden, d. i. naar zieh toe en niet zooals de Inlän- ders V. zieh af; toengkat itoe diraoet^ hoekannja dilarik^ die stok is met het mes bewerkt en geenszins gedraaid. vtti>^f% rawit, Jav. rawitan en ka- rawitan, voorspel, inleiding tot een wajang, praeludium van een muziek- stuk, Pr. Dj.; m^nghahiskan rawitan^ door de wajang niet te melden, waar- bij de vertooner verstomt, Pr. Dj. A J. rawang, Pad.bov.l.=raw'a, moeras, zie ald.; bosch waarin de boomen uit elkander staan, v.d.W. ö tU raoeng ; meraoeng, hiülen ; m^ratap dan meraoeng^ weeklagen en huilen; meraoeng mendjerit^hmlen en schreeuwen. of L raoop, zoovcel als men in de twee aaneengesloten helle ban- den kan nemen; heraoep-raoepj bij banden vol; meraoep, met de beide banden aldus meten of opscheppen, naar zieh toestrijken of halen, zooals geld of iemands aangezicht. \^%U rawak; merawak, blinde- lings naar iets schieten of werpen. M^n.op de gis iets verrichten; raivak- rawak^ op goed geluk, twijfelachtig, onzeker, ook merawak ramhang, het- zelfde raaar met verscheidenheid, zie ramhayig, ^A^ rawan, I. angstig, bezorgd, ongerust, aangedaan v. gemoed, b.v. door muziek of e. gedieht; m^rai^^aw- kan haiij het gemoed aandoen, mee- warig stemmen ; meraiüan-rawarij bezorgdheid aan den dag loggende, Sj. Madli; ook lamenteeren, klagen, weeklagen. II. een zevental, e. stel van zeven, V. ringen, armbanden, knoopjes enz. b.v. kantjing sarawatiy een stel van zeven knoopjes; toelang rawan^ de ribben; djala saraican, e. stel netten. Yolgens v.d.W. is toelang rawan het borstbeen en Mön. is het kraakbeen. ^j.tp rawon en rerawon, Batav. de naam van e. s, v. vleeschsoep. Jo.K rawanda, Arab. rhabarber, Mal. riwanda, id. 5.L rawah, vennootschap. ^,L rawai, vischlijn, reep, nam. een lange lijn, op verschillende af- standen voorzien van körte, dünnere iijntjes, waaraan de hoeken zijn be- vestigd en die men in diep water laat uitloopen. Jav. pantjing rawe, id. ^.L rawi, Arab. verbaler, Ver- teiler. y^^U rahib, Arab. monnik, inz. christelijke. Zie zdhid, v-A^L rahat, I. spinnewiel, wiel dat iets in beweging brengt; Hang rahat, spinrokken. II. te Mal. en Sing. = rahap II; zie ald. iSbL rahang, keel-en mondholte; r, hidoengj uitmonding van den neus in de keelholte; toelang rahang^ ka- kebeen; m^mhesarhan rahang, een groote keel opzetten. \^s^U rahap, I. dekkleed waar- mede pas gestorvenen worden be- dekt; m^rahap, met zulk een kleed dekken; MÖn. eenig voorwerp als deksel of overdekking op iets leggen ; p^rahap, dekkleed; hagai dirahap kam basahj fig. als koud water op 't ^yf krijgen, v.d.Tn.; met gespreide vleugels neerstrijken, V. e. vogel, voor- over Valien met uitgestrekte armen. ^v 487 II. totaal bedorven, onherstelbaar, zie rahat II. •jeL rahoe. Skr. eigennaam van den draak of het monster, dat bij eclipsen zon of maan heet in te slik- ken; boelan dimakan rahoe, maan- eclips = grahana^ zie grahana, Naar alle waarschijnlijkheid is het woord p^rahoe, hier van afgelQid. Voorts boe- wah rahoe^ pomum draconis. M. S^U rahi, I. verlokking, beko- ring? merahij verlokken, bekoren? zie birahi, dat werkelijk het grondw, is. In het Jav. is het ook birahi, II. Jav. aangezicht, gelaat. j^t\ raja, groot, hoofd-, voomaam- ste, b.v. djalan raja, de groote weg, heerwegjr/möarq/a, het groote woud; boenga raja^ de groote bloem, hibiscus rosa sinensis, op Ja vaÄ:^m&an^s^jpaifoe genoemd, oradat men er de schoenen mee poetst; boeroeng raja, de argus- fazant, d.l.Cr. = koewang en koewau, zie ald.; tanah ra;a, het hoofdland of hoofdeiland ten aanzien van de om- liggende kleinere eilanden, Sadj.MaL; ikan raja^ de walvisch;c?e«^a^amoöZ/a raja^ de luisterrijke en groote goden ; boelan poernama raja, de geheel vol- wassen maan; kandang raja, groote kraal om olifanten te van gen; hari raja, feestdag; b^rhari-raja, feest- vieren, het er van nemen, goede sier maken. o^Lrajit; akar m^ra/i^, leuco- notis anoeps. iy*S\\ rais; m^rais, bij elkander vegen, van vuil of afval. ijf) rajang, ook g^rajang^ licht 488 '^) ^^) in het hoofd, katterig, niet opgewekt, lusteloos. v^fj rajap^ I. m^rajapj kruipen Tan planten en insecten; dirajapi s^- moet, door mieren bekropen, Bloeml. Zed. Verh., zie ook rajau, IL Jav. de witte mier. III. ofrajip? e.s.v. waterdier,b.v. maka \.m\\ ppn timhol saperti per- mata dan Mrhagai roepanja^ I. P. «^!*rajoe, I,^eemoeäig,zie sajoe en iba; penjakit merajoe? Ibr. b. Ch. hypochondrie? II. m^rajoe, vielen, bepraten,over- halen tot iets. ^1* rajau; merajau^ blindelings in *t rond tasten, zooals door duikers naar gezonken goederen ; met de ban- den roeren, onrustig zijn met de ban- den, woelig, onrustig van personen, lichaamsdeelen enz.; tangan m^rajau^ onrustige, woelige banden; m^rajau' rajap, betzelfde met verscheidenbeid, Ibr. b. Cbas. Zie rajap I. äSK raih; meraihj naar zicb toe- halen, b.v. iemand om hem te ombel- zen, een roeiriem, trekker van een geweer enz.; met een sikkel snijden, omdat men het te snijdene daarby naar zicb toebaalt, ook in bet groot opkoopen. MÖn. id. b.v. malang ta^- holih ditoelakj moedjoer ta'holih di- rmh, het ongeluk kan niet wegge- duwd en het geluk niet naar zieh toe gehaald worden, d.i. er valt niets aan te doen; Mrdjalan maraih Ungan^ bij het loopen de armen naar zieh toe- halen ; m^noelak m^rath, verkoopen en koopen, handelea; p^raih^ op- koo^QT'^p^rahaep^rmh ikan,het vaar- tuig van een visch^opkooper. Pol. Abd. p. 7 reg. 4 v.o. mijne uitgave. juls rajah, I. zwak van ouderdom. II. J av.roo ven, plünderen ;meestal m^ndjarah-rajahy rooven en plün- deren. «jU ranjah; m^ranjah, eer dan een ander van iets gebruik maken; soedah diranjah orang, daar zijn de menschen al aan geweest.MÖn. lastig, ongedurig, dwingerig. j^* rabb, I. Arab. Heer; rabbae^- lulamina^ de Heer aller werelden = Toehan s^rwa sakalian ulam; rabhoe- Hmdl, geldschieter; arrabboe, de Heer bij uitnemendheid, de Heere. II. Zie rap, U* rßba, een hoop dorre takken of geveld hout, inz. op een stuk bosch- grond, dat ontgonnen wordt. U^ ribä, Arab. woeker; makan riba, woekeren. (^Lx rabäb, Arab, e. s. V, viool, die met een boog gestreken w^ordt ; ook arbab en harbab. ioL^ ribät, Arab. band. iLbL^^ ribatat, Arab. verster- king; m^r/ftafa^Araw, versterken, moed geven, ^Lj% roebäi, Arab. een vierre- gelig gedieht, quatrain. ^jU^ rSbana^ tamboerijn, hand- trom met e^n vel; r. redap^ e.s.v» tamboerijn; b^rebana en m^nampar r^bana, op de tamboerijn speien ; zie b^rbana. ^b. rabani, Arab. heerlijk, Sj» Madii, den Heere betreffend, godde* SÜi 'S^) 489 lijk; godgeleerde, rabbijn. Zie rab I. »b^ roebäh, Perz. vos. y^^^ rÖbab, zie rahdb. cio^ rfebat, (MÖn. verhindering, hinderpaal); merebat, afsluiten, ver- sperren van een weg, rivier, door- gang enz. Ook v. e. vruchtboom door dorens aan den stam te binden. v-^j% rfeboet; mereboet, om^ teerst trachten te bemächtigen, voor een ander iets trachten te grijpen; ber^- boet-reboetan^met zijn velen dat doen; r^boetan, grabbeling, buit, plunde- ring, ook e. s. v. chineesch feest; re- boet-rampaSj rooverij, Oend. Men. wereboet-merampas ^ rooverij plegen, Oend. Djambi.; mereboet iempat^ zieh van een plaats trachten meester te maken, zieh een plaats bemächtigen, H. Boedj. ook ber^boet akan tempat m^nontoriy zieh eene plaats om te kijken bemächtigen. Boeng. ramp. bSsar p. 66 r. 11 en 12, saperti an- djing mereboetkan toelang, alshonden die om een been vechten. Sprw. >>j% ribih, Ar. winst, voordeel, profijt. V. d. W. jjmj^ rÖboes, slechts in water ge- kookt, zooals aardappelen, sommige groenten enz. mereboes, aldas koken; daging reboes, aldus gekookt vleesch, bouilli; reboesattj zulk een kooksel. Mön. aboes, id. M^s röboeng, jonge spruit uit den grond, v. bamboe, die als groente en, ingemaakt, als tafelzuur gegeten "wovdt ] poetjoek reboeng^ e.s.v. punt- achtig versiersel aan lijstwerk en aan den rand van gebatikte saroengs; m^r^ooeng^ spruiten vormen, van de bamboe, z. als jonge bamboespruit- jes voordoen in het klein van de uit- gezaaide rijst, ook van een baard en van uit elkandergaande wölken, en uitkomen van vederen. ij. rSblng, e.s.v. vaartuig? Abd. seh. wrdb. /aj* rßbak, groote mit in e. stof. ^ov rßban, afgesloten ruimte on- der een huis op palen, gebruikt tot hok voor pluimgedierte en klein vee^ Oend. y^s rebo ; hari rebo, Woensdag^ malam rebo, Dinsdagavond; Arab. Äj\ rßbah, neerstorten,omvallen ^ r'^bah-rempah, waggelend omverval- len, zie rempah; rebah lajar^ neer- storten als een zeil, wordt gezegd v. dronken lieden, die in elkander zak- ken, H. Boedj., m^mberi rebah, doen mislukken, doen in het water vallen^ 0.- a. van een spei, b.v. permamati djangan diberi rebah, Ibr. b. Chas. laat het spei niet mislukken ; r^bah bangoen, Valien en opstaan; mere- bahkan dif^inja, z. laten vallen, b.v. van vermoeidheid; merebahkan toem- bak, de laus vollen, b.v. gong ber- boenji doewa kalt, sama merebahkan toembaknja, Hik. Naja Koes. de gong gaf tweemaal geluid, toen velden zij gelijkelijk hunne lansen. Zie ook rabah II. ^ j rßliaijbeneden het gewenschte purit, van de richting v. e. vaartuig. J^ rabbi, Arab. mijn Heer, mijn God*; ook den Heer toegewijd. 490 ^) &J> ^. rabija^ Ar. dagelijksohe uit- gaven of behoeften, vertering. Zie bijaja, ^^ roebija, Arab. den Heer toe- gewijde, godsdienstige vrouw. Ook roebijah, Ra^^ roebyat, Arab. woeker. äa-Jj rabl, Ar. de lente; rahioe- Hdtvalj de 3^ en rabioe-ldchir^ de 4^ maand van het Moh. jaar. Mal. rahiu. vä)) rat, I. ook ^rat en Mrat^ vast ineen, b.v.van yast gestarapten grond; vast, hard van vleesch, strak aange- haald van een band, dicht opeen ge- drongen van een menschenmassa, rondom, algemeen, veelvuldig v. het afvallen van vruchten. H. Abd. p. 472; hard, stevig door, van werken; soedah rat, H is reeds beklonken, be- sloten van eene zaak; mengerat^ vast aanstampen v, den grond, strak aan- halen v. e. bindsei; sag eng g am rat^ een stevige vuist vol; hererat-eratan, e. vaste afspraak met elkander heb- ben of maken. IL de wereld, = ulam; adining rat, Jav. wereldvorst =■ sjah-ulam, Zie hing, VÄ>% roet, in Staat, bij machte; m^ng^roetkarij in Staat stellen, v.d. W. Dit laatste doet een ^roet of Hroet als grndw. vermoeden. Uj rfeta, = arta en harta, zie ald. ^'Uk röta', zie r^tak, fjM^s rßtas, getornd v. e. naad ; m^r^tas. tornen, opentornen v. eenig naaisel; licht openrijten, schrammen van de huid, eene voor snijden in snijwerk; Mrismoe tiada m^r^tas dja- ngatj uwe kris schrämt de huid niet; pisau p^vUas^ tornmes. iui\ ratoeng, MÖn. = restoeng^ zie ald. Ook de droes bij paarden; diratoeng, door de droes aangetast, b.v. sakandang koeda hamba mati diratoeng, «3; rßtong, wanorde, onlusten, opschudding , b. v. tatkala r^toeng negari PUembang^ tijdens de onlus- ten te Palembang. R. v. Eys. Mal. br. r^\ rÖtak, barst, gebarsten, b.v. van glas en aardewerk, bamboe en derg. harde voorwerpen; r. tangan^ de lijnen in de band; rUak-retak m^ntimoerij kleine barstjes in groote hoeveelheid, b. v. in siecht aarde- werk; meretakj barsten ; zie ook ratkd Arab. rSJ>\ rfetok; m^retokj iemand alle werk laten doen, voor alles gebrui- ken. Läo\ ratkä, Arab. ondoordring- baar voor den beslaper, v. e. vrouw, die voor den coi'tus ongeschikt is; een der geldige redenen voor echt- scheiding, Oend. J.3\ rötal, zie hartal. ^ji^ratna. Skr. juweel; prinses; ratna tjampaka, topaas; ratna moetoe mdnikam, paarlen, juweelen en ro- bijnen. Äj\ rÖteli; mereteh^ knetteren, zooals b.v. zout in het vuur; door de zonnehitte kleine waterpuistjes krij- ^Qn of vertoonen, v. de huid, v. d. W. mogelijk beter: bladderen. Ditzal wel het grndw. van b^rtih zijn, zie ald. J>\ röti, zie ^rti, juwLä.\ rÖdjasa, e.s.v.boom, elaeo- carpus speciosus. met fraaie bloemen, L. Zie K. Tab. p. 41. v^:^. rßdjab, Arab. naam der 7^ maand van het Mob. jaar. ÄÄ. * roedjöe, Arab. Zie roedjoek. ia^^ rödjang, I. m^redjang, op- breken van steenen met een koevoet of breekijzer; perMjang^ koevoet, breekijzer = alahangka, zie ald. II. onbepaalde afstand, b.v. sare- djang koeda herlari^ een afstand als een paard afdraven kan ; saredjang, mata memandang, een afstand zoover het oog reikt. III. in de astrologie: dier, dat een V. de dertig dagen der maand regeert en gunstig of ongunstig maakt voor het beginnen y. ondernemingen; de teekens v. de maandierenriem en de daarmede verbunden voorzeggings- kunst. IV. de naam van een landatreek op de Westkust van Sumatra. (39*-) rßdjoek; ^neredjoek^ voor- waarts in de hoogte springen, zooals e. kat op de tafel, ook het springen of hippen van vogels. ^lÄ^. rfedjöki, zie rezeki. 1^:^^ rÖdjam, Arab. meredjamy steenigen, ter doodbrengen door stee- niging, inz. v. overspelige vrouwen. ^*ys^s rödjan, persing, persloop, dysenterie; hatoek rMjan^ kinkhoest; m^rMjaUj pijnlijk persen, drukken; ook een schuldenaar persen tot beta- ling, herhaaldelijk dringend manen. J^) 491 ^^ty^s radjoengan, Jav. e.s.v. gespikkelde krab; zie randjoeng, i^ys>^s radjoena, zie ardjoena, ä:^» rÖdjali; meredjah; lom^ en onverschillig voortloopen of strompe- len, zooals b.v. een eend, onbesuisd en lomp vooruitdringen; m^redjah- kafiy iets tegen iets doen aanbonzen, b.v. een kar, paard, olifant enz., Hik. Tjik. Wan. Fsit'^p^r^djahj e. lomperd. f^s>s radjim, Arab. gesteenigd, inz. V. den duivel^ die door Abraham, toen hij hera in verzoeking wilde brengen, met steenen werd gewor- pen, b.v. naöedzoe hillahi min assjai- tdni arradjim, wij nemen onze toe- vlucht van den gesteenigden duivel tot God. ^ rßtja, Skr. afgodsbeeld, zie artja, ^Lä.% rßtjana, ook rantjana^ zie aldaar. v.ftÄ-^rÖtjoep; meretjoej), in me- nigte opspringen, van kleine visschen of garnalen, uitbotten van erwten, graan, gras en derg. räfi>.\ rßtjak, I. schaarsche en ondiepe pokputten, ook fßr^tjak, v. d. W. Van dit laatste is kennelijk tjetjak het grondwoord. II. mer^tjak-retjakj elkander ver- holen lenken toewerpen. i^^^s rßtjik, spat, sprenkel; m^- reljikj spatten, sprenkelen ; m^retjik- kan, iets sprenkelen; m^retjiki, be- sprenkelen, bespatten ;^^r€ij[;V^,8pren- kelaar, sprenkelkwast, ook = r^tßh J^j^^ rahal^ Ar. woning, verblijf, plaats waar men halt houdt; kleine 492 (^ Ö»); zadel Yoor een kameel, lesseuaar yoor het boek bij het lesen. Yoor het laatste gebruiken de Mal. rihal, zie lihar en lekar II. A^>% rahim, Arab.debaarmoeder, Uterus. ,i,4r^^ rahmän^ Arab. albarm- hariig; arrahmdn^ de albarmhartige, d.i. God; hismillahi arrahmani ar- rahimi^ in den naam van den albarm- hartigen en goedertieren God. Ik4.^\ rahmat, Arab. barmhartig- heid; poelang karahmat Allah ^ tot Gods barmhartigheid terugkeeren, d.i. sterven. f^j^s räWm, Arab. barmbar tig; arrahim, de barmhartige bij uitne- mendheid, God; berhoewat rahim, barmhartigheid bewijzen; zie raÄmc^w. ^ * roech, Arab. een fabelachtig groote Yogel; ook het kasteel in het schaakspel. Zie garoeda. i>^ rad, Ned. raad, vereeniging van beraadslagende personen; rad pan india, raad van Indie; rad sam- bang, omgaande rechtbank. |(>* rSda, bedaard, minder hevig van wind of golven; ook van den regen, ziekten, hartstochten; vera- deming, verpoozing; ook tedoeh. ^jt*(^\ TÖdas; merHas, recht op iets afgaan, b.v. op den vijand, iem. op het lijf rukken, b.v. een vijand, schuldenaar enz. cOp rßdang, lauw, tusschen koud en warm, alleen in eigenlijken, niet in fig. zin ? Zie radang, OO^rMap^ e. 8. V. kleine tam- boerijn. Niem. bl. p, 79 r. 5, 4« dr. Ook bij M. en F. Ot>^ rÖdoep, betrokken, donker van de lucht; bedekt door wölken van de zon, niet helder schijnend; flauw brandend van e. vuur, ook gedempt v.e. geluid, b.v. Niem. bloeml. I pag. 79 4e dr. .^ös rödik, ooikhardik; mh^edikj op een strengen toon bestraffen, be- rispen, doorhalen. j»t>^ rfedam, I. het geluid van een trom; ook e.s.v. handtrora. II. flauw zichtbaar of flauw hoor- baar door den verren afstand, b.v. soewara toewan poet^ri itoe Urlaloe redam hoenjinja,.,, karena terlaloe sangattingginja,de&tem w8inM.eYvouw de prinses was uiterraate flauw het geluid ervan .... want zij bevoiid zieh buitengewoon zeer hoog, Dew. Ind. M6ng. Sj. Abd. Moel. III. remoek-redamj vermorzeld en aan gruis, kort en klein, aan duizend stukken. 5t>* rödah, I. bedaard van wind, golven, driften enz. ook redoeh, ter- wijl anderen reda^ hebben, zie ald. IL iwe'rec?öÄ,aangevarenhethoofd bieden, trotseeren. III. Zie p^redah. H;>* riddat, Arab. afvalligheid van het geloof, apostasie. Zie moertad. ^Kx rörak, = l^rak, zie ald.; mer^rakj uit zijn verband brengen, door scheuren, ook ontleden van een beest, ^k^ razäk^ diehetalvanlevens- onderhoud rooraiet; ubdoerrazdkj diernaar v. d. Albehoeder. ^\k rfezfeki, Arab. levensonder- houd, dagelijksch brood. jj^i ras, I. Hind. teugel van een paard, Max. en Sw. II. klanknabootsend woord voor een ritselend geluid; roes, id. doch doffer. Laa,^ rosa, I. aandrang, drang tot iets; meresa, aandringen,aandrijven; diresay aangedrongen, aangedreven. IL e. s. V. boom, die hout levert, dat geschikt voor bootjes is. Soorten zijn: r^sa boekit, en r. paja. Zie resak. RJLa^) risälat, Arab. wat gezon- den wordt, gezant, bode, brief, mis- sive; risälat almoehabbat^ een brief van toegenegenheid. v-Auuu^ rßsat, e. s. v. varenplant. Zie resam, äXmw) rfestoeng, zweren aan den neus, plumbago rosea; r. Ä:oß/;7, stin- kende en syphilitische neuszweren, volg. v.d. W. ook kanker in den neus ; Jav. lestroeng^ id. M^n. ratoeng, id. Zie retoeng, %Xm*\ rßstoe, van het Jav, estoe^ Skr. wastoey zie ald.; m^r^s/on^', zege- nend toespreken, zegenspreken, van goden of heilige mannen, b.v. maka Batara Kala pon m^restoni p^ndjara itoe^ titahnja, B.K. nu sprak die ge- vangenis zegenend toe, zeggende . .. Mes. Kag.; maka s^gala bikoe brah- mana pon samoewanja b^rdiri meres- tont raden Enoe itoe^ m^ngatakan: Salamat sampoerna^ id.; b^rapa di- tawar Goeling Bakna d^ngan r^ston- S^> 493 nja, tiada djoega hilang, id. en op verschillende andere plL; sat^lah dirhtoni bikoe brahmana^makapandji Wira Soekmapon natklakperarakan^ Pr. DJ. ; laloe b^rarak hapantja p^r- sadttj dimandikan bini ratoe jang toewa-toewa dan dir^stoni bikoe brah' manaj id. op meerdere pll. Zie ook setoe^ estoe en soewasti. \Jlm>,s rösap; m^resap, een onbe- kende of onbegane plaats blindelings binnendringen, volg. Pijn. het Arab. v,..^,;^. Ibr. b. Chas. ^A^> rösak, I. e. 8. V. boom, die hont levert voor huis-enscheepsbouw. Zie resa. II. geschild van hout, d. B, ca^s rÖsik,L Jav. schoon, helder, = resihj zie ald. en ook risik, II. fei van bitte, schel van ge- luiden, knetterend zooals van hard papier, dat gefrommeld wordt; zie ook mersik, ^j^Mts rasaksa, zie raksasa, *.-mO rasani, Arab. gebmik, ge- woonte, Ibr. b. Chas,] hoekoem rasam. wet door gewoonte of gebruik. jVM*^ r^Sam, e. s. v. varenplant, waarvan de Maleiers hunne schrij fpen- nen,^aZamr^sam,vlechtwerkene.s.v. fuiken maken; akar r^sam, e.s.v. ve- zelstof, waarvan men sigarenkokers en derg. maakt. Soorten van die va- rens zijn: de gewone r^sam, r, gadjah en r. pijai» JU^j rasamala, Skr, e.s.v. boom met zeer welriekend, harsachtig hout. c4^) rßsömi, van rasam, Arab» vrijze, manier, gebruikelijk, in de 494 cO mode; r^shni babij Yarkensmanier, door den neus knorren als e. varken. ^^j^s rösan; merhan^ zieh een gezegde van een ander aantrekken, op zieh toepassen; m^r^sankan, een gezegde op zieh toepassen, mUihat r^san Mhasa segala hamha Allah? Hik. Am. Haraz. J«^\ rasööl, Ar. gezant, apostel; rasoel Allah, de gezant Gods; zoo noemen de mohammedanen Moham- mad; defni rasoel illahij bij den ge- zant Gods. auu*r6sah, door onaangename ge- waarwordingen aangedaan, niet wel- gehumeurd. Mön. ongerust, bezorgd over iets; meresah, zieh ongerust of bezorgd maken. j^^ rßsi, Skr. een heilige, heilig kluizenaar; maha rhiy grootheilige. Zie ook rasi, ö<xy^s rasjid, I. Ar. leidend längs den rechten weg. II. hetEng. receipt, regujkwit- tantie. L3* ridlä^ Arab. welbehagen, toe- stemming, tevredenheid; ridla Allah anhoßj Gods welbehagen zij over hem; ridlalah akoe mati, dan ben ik bereid te sterven; karidldän, hetzelfde als ridld; dengan ridla soeaminja, met toestemming of het welnemen van hären echtgenoot; m^ridldkariy tevre- den met iets zijn, iets toestemmen. Zie ook radlia, ^^ydj ridloewäfl, Ar. de engel die de wacht houdt aan de poort van het paradijs, portier van den hemel- poort. J>^y^s ridloewäni, Ar. tot het paradijs behoorend, het paradijs be- treffend. ^j radlia, Arab. hij is voldaan; radlia Allah anhoe, God zij voldaan over hem. Zie ook ridld, ^^^ ridlä, Arab. genoegen, toe- stemming, welbehagen. v^/Jdx roetab, Arab. een versehe, zachte dadel, ÄA^r-j räjat, Arab. onderdanen; leger, volk. ^ % rang, I. schel geluid, zooals van metalen bekkens; erang-rangariy sehelklinkend, luidklinkend, R. Pas. p. 100, ook derang. II. klad, concept, = boeram; tanah rang^ onbebouwd land, Sw. cyroeng, overloop v. de vor- stelijke woning, asiana, naar de halai of gehoorzaal; hiervan balairoeng, gohoorzaal, audientie-zaal, daar die met zulk een overloop aan de voor- galerij van de astana verbonden is. p, K reng, I. dun latje op een dak, panlat, waarop de pannen worden gelegd of waaraan de atap wordt ge- benden ; mereng, de gedaante v. zulk een latje vertoonen, erg mager zijn. Meestal gebruikt tot vorsterking van koeroes; zie ook mereng en kasau, IL klanknabootsend woord, hel- derder dan rang ; reng-reng, zie rang, p,\ ring, schel geluid, helderder dan rang, = dering. Zie ook kasau,. ow^. röngat; L m^rengat, bij vlagen of scheuten aankomen, van pijnen, bij tusschenpoozen steken, m ) 495» aankomen en weer oyergaan, snij- dingen, krampen hebben. IL r^ngat-rhigaty kleine bersten. ou£^ rßngoet; mer^ngoet-rengoet, pruttelen, grommen; zie soengoeL vs^^ rengit, e.s.v. kleine, ste- kende vliegen, kleiner dan de agas^ v.d.W. Yolg. mgn Sehr. Jav. = a^as- agasj Mal. e. s. v. kleine muskiet. Jki^s rangda = randa I. Zie ald. ^A^ roengroem, Jav.v. haroem; ngeroengroem en meroemroemj een vrouw zoete woordjes toespreken, liefkoozen. QAjJ^^rengsa5=rm5a,traag,loom, lusteloos, vadzig; merengsa, traag enz. worden. ^^^ rSngaS; vemis; pohon To- ngas, de vernisboom met fraai rood meubelhout. Van dezen boom maken de Chineezen hun houtvernis of tjat. Boewah rengas, e.s.v. koekjes; mere- ngaSy ook verglazen van aardewerk. (jMifej röngoes, norsch, stuursch, korzelig; merengoes, norach, stuursch zijn, zieh zoo toonen. äMA^^ rangsang, I. ook ransang, sterk prikk elend v. e. renk] m^rang- sang, prikkelen, aanvuren, den moed opwekken door drank of prikkelende spijzen, door geroep of muziek enz.; perangsang, het middel daartoe gebe- zigd; makan perangsang, een middel daarvoor innemen. Prab, Dj. II. Jav. merangsang, bestormen v. een vesting, Pr. Dj. b.v. pada hitjara heta kita-rangsang djoega grogolnja tnalam im, naar mijn oordeel is het t beste als wij dezen nacht zijne ver- sterking maar bestormen. Volg. C. met een ladder beklimmen. i^^^ rongsing, ook ronsing, on- tevreden, gemelijk, het land hebben, broramen, grommen, zie ook rosing, i^ V rSngang^ ook rengoeng; m^-- r^ngang,OYeTeind gaan 8taan,te berge rijzen, van het haar, de vederen enz. ook zieh uitzetten v. de neusvleugels., \^c^ rÖngap, m^rengap, gewij- zigde vorm van herngap oiberengap,. zieh veradomen, eens uitblazen; zie ngap, i^^j rßngak, e. s. v. zoutwater- sehelpdier met groote, scherppuntige horenschelp. uXii>rangka5 1.geraamte,zoowel van levende als levenlooze voorwer- pen, skelet. Zie ook bengkarak, IL Jav. scheede, omhulsel, over- trek; merangkakan, omhullen met iets ; kal'n dirangkakannja pada moe- kanja, zij omhulde haar golaat met dat kleed. III. = ringga, d. L Cr. Zie ald. (j*j^^s rangkoes; merangkoes,o^ zieh nemen, ook van een werk. QM.S<B-s ringkas, op Java ringMs, samengetrokken, verkort, beknopt, b.v. van een ^^vhsidiXymeringkaskan. perkataän, het verhaal of de rede be- korten; ringkasan soerat, de beknopte inhoud van een brief. ^Xäj roengkas, e. s. v. groote pareloester. • uJC^* rlngkis^ zie dingkis. ßSic>s rangkong, L m^rangkon^y, nederhurken; z. rangkak en rongkoh. 496 ^} II. onder&tel, d, B. kS^. rangking, groote mand of korf raet deksel, sluitman^; k^rang- kingan, bergplaats voor rijst. Sadj. Mal. en B. Ramp. Eötj. p. 115. Zie ook rangkiang, iXc.s rongkong, windpijp, blaas- pijp; rongkongan en k^rongkongan, de luchtpijp, strot, slekdarm; rong- kongan poenggoengj de heiligbeens- holte. Mön. rakoengan, ook 7'ang- koengaUj strot, slokdarm, keel; kering rakoengan,dToog in de keel; lapang rakoengan^ geizig ; boeloeh rakoengan, bron van inkomsten, middel Yan be- staan; zie rakoeng, kJLi^s ringking; meringking^ aanslaan, gillend blaffen van honden bij het zien van wild, wJSi^. rangkap, I. dubbel, paar, inz. V. lange, dünne voorwerpen, zoo- als pieken en derg., en ook wel bundel V. die voorw. b.v. sarangkap ioemhak jang doelapan batang banjaknja^ C. en S., e. bundel lansen v. acht stuks; b&angkap, dubbel zijn, b.v. b^nang b^rangkapj dubbele draad; berdjalan b^rangkap, twee aan twee of drie aan drie gaan; m^nari berangkap-rang- kapänj bij paren dansen; zie ook bij angkap, II. mh^angkap^ met de helle band vangen, zooals b.v. een kapel; in een neerslaanden val vangen ;23^ran^Ä:ap, zulk een val, rottenval; ook een val voor dwergherten. Beeng, ramp. p. 44, p^rangkap matjan, in het Palemb. een tijgerval. l5% III. = langkap, b.v. ^mpatpoeloeh rangkapjeenYoWeYeertig^p^rangkap, stel van iets, b.v. mangkok Bap&ang. kap, een kompleet steV kopjes. IV. e. s.v. boom, die timmerhout levert, geschikt voor binnenhuis- bouw. v^äJCcs rangkoep, in elkander loopen tot een geheel, van wonk- brauwen, b.v. matanja pon djoeling^ Mmngnja rangkoep v^äJCc^, zij had scheele oogen en hare wenkbrauwen liepen ineen? H. Boedj., mogelijk roengkoepj zie ald. IL v.äX^s roengkap; m^roengkap, = menjerboe Keasb. zie serboe,, y.jS^s roengkoep, I. schuin te- gen elkander oploopend en met de boorden den grond rakend, zooals b.v, een gevouwen mat, kadjang roengkoep, die aldus opgezet voor schut dient, of als de zijvlakken van een dak, atap roengkoep, dat zeerlaag afloopt, waardoor nagenoeg niets van de wanden van het huis te zien is; m^roengkoepkanj tot op de boorden nederrijgen. II. of roengkoeb, Jav. overheen hangen, overdekkend neerhangen, van takken, haar enz. overgroeid van een päd, van den mond door den knevelbaard. {^^J<^s rangkak, I. ook rakak; m^rangkaky op vier pooten of op banden en voeten gaan, op banden en knieen kr uipen ; ook fig. van lezen : kruipend, langzaam; sirangkak, de kruiper, e. s. v. landkrab. II. e.s.v. eetbaren zoutwatervisch, i3^) V. d. "W. mogelijk is sirangkak, be- doeld, zie I. ^sX^^ rangkik, e. s, v, zoutwa- terschelpdier, waarvan drie soorten: r. betoelj r, mata-datjing en r. belang sawah, xX^. rongkok; m^rongkok, met de banden op de knieen rüstende voorovergebukt gaan om ergens on- derdoor te komen. /sX^^ ringkik, I. m^ringkik, hinneken van een paard, It, meringkik^ ergens al schuddende met het lichaam onderdoor kruipen, b.v. door struiken en takken. JjC^^ rangkoel^ Jav. ombelzen. A.)Cßj rangkoem, zooveelalsmen ineens nemen kan; m^rangkoem^ met beide banden ineens nemen, b.v. eene hoeveelheid boeken; samenvatten. jjCcij röngkam, e. s, v. zeegras. ^jXß^ roengkoen; karoengkoe- nan? b.v. tiada akoe h^rikan anakkoe akandia, karena anakkoe lagi k^ijilj ija soedah Msavpandjang^ lagih^rhini dan bergoendikj lagi karoengkoenan chabarnja, Pr. Dj. Zie roengkoeh. yS^\ roengkan ; m^roengkau, in het aangezicht hangen, van dehoofd- haren. ifX^s rSngkoh ; I. mer^ngkoh^ met kracht naar zieh toehalen, strak aan- halen. Mgn. rangkoehy id.; s^gala ru- jat mMngkoh dajoeng, Sj. Sgl. Dal. II» m^r^ngkoehf kraken v. e. boom die geveld wordt (P), C. en S. &X!c^ rengkoh; m^rengkoh, op- pakken, zoodat raen zieh niet kan verroeren, v.d.W. J^^ 497 i/XA\ rengkeh, mager en krom door ouderdom of ziekte. äX^^ roengkoeh, ouwelijk, er ouder uitzien dan men is; doedoek roengkoehy zitten als een oud man- netje; karoengkoehan, verouderd, te oud geworden, Pr. Dj. jC^x rangkai, wat tot een ver- bonden is, trosje; rangkai Äa^i,band die 't harte bindt, lief koozingswoord; boewah sarangkai^ vruchten aan een trosje, zooals onzekersen; asamrang- kai, tamarinde aan trossen; merang- A:ai*,aaneenbinden,verbinden,aaneen- hechten, samenknoopen ; rangkaian hoeroef, letterverbindingen ; rang- kaian p^rkataän,yf oovdyevhmdingen-^ p^rangkaian, verbinding, samenbin- ding. MÖn. tros, steel, pees = tangkai. JS<As YOUgkhi'f merongkai=ika'' tan'diboeka, Abd. seh. wrdb. dus los- maken van iets dat gebonden is; rongkai tali ini = loetjoetkan tali inij Max. Mgn. mh*ongkaikany ont- wortelen, met den wortel uitrukken. jC£^ ringkai, droog niet versch, ook**droog van hout, planken, vaar- tuigen, land enz.; kering ringkai^ in zijn hart droog van timmerhout, Mal. Sam. II : 241 ; meringkai, drqgen van hout en derg. iifJi^s rÖngkiang, kleine rijst- schuur op palen, = langkiang^ Mal. Mgn. id. Zie rangking. (.^^rangga, I. oververmoeid; m^ranggakan dirinja^ zieh over- werken. II. rangga als grndw. komt voor Pol. Djin. gewei; roesa b^rangga^ 498 J^s hert met getakte horens. Voorts het voorste gedeelte van de kruin van het hoofd, het haar op het voorhoofd, een hanekam, b.v. djikalau pada rangganja goegoer ramboet kapalanja en ajam Mrangga, M. Hiervoor heeft R. V. Eys. rangka. Zie angga. III, Jav. klein-adellijke titel, onder dien van mas, lY. roenggoe-rangga, in wanorde met verscheidenheid, b.v. van het haar als een raagbol, van de kleeding enz. {Js^K röngga^ ook k^r^ngga^ de groote, roode mier, die op vrucht- boomen leeft. J^K rongga, I. holte, opening, gat, ook in een boom; rongga toehoeh, de openingen vanhet lichaam ; rongga p^roet, de buikholte; Mrongga^ hol van binnen, h,y,patoeng itoe h^rongga dalamnjaj dat beeld was van binnen hol, de Holl. 6^ dr. pag. 1 1 i" ; m^rongga, een holte vormend ; merongga kada- lam, naar binnen gewelfd zijn. IL kreupelbosch zonder paden, dicht begroeid bosch, ontoegankelijk oord, b.v. koeboe-koeboedalamronggaj verschansingen in een ontoeganke- lijk oord. M. IIL bekkeneel, hersenpan, C. zai wel onder I behooren en de holte in het hoofd voor de hersenen betee- kenen. d<^s ringga, het huisje bovenop een olifant, waarin men zit ; de korven aan weerszijden van een kameel of lastdier, d.i. Cr. id. en ook rangka, oJC^^ ranggoet^ kramp; rang- goetp^roety snijdingen in den buik, M. v-A^^ rßnggatjkringjzooalsb.v. aan de horens van vee en aan den stam van sommige boomen. oJtft% rßnggoöt; m^r^nggoet, een afhangend voorwerp heen en weer trekken, rukken. Mön. met haast, drift of geweld aan iets trekken of iets afrukken; m^r^nggoet-r^nggoet ram- boetnja, zieh deharenuitrukken. Am. Hamz.; zie ook ragoet. v«jCß^ ringgit, I. inkervingen in den rand van iets, b.v. van een munt- stuk, kartelrand, gekarteld; hiervan de naam ringgit voor dollar, spaan- sche mat; ringgit kipaSy dollar met den pijlenbundel, Sj. Abd. Moel. en B. ramp. ; ringgit mariam^ de zoo- genaamde pilaarmat; r. besaroir, kam b^sar, spaansche mat met de beeltenis van den konin g van Spanje in romeinsch kostuum; r. boeroeng, öf r, garoeda en r. goerdan, samentr. V. garoedaänj de Mexikaansche dol- lar, ZOO genoemd om den arend, die er op afgebeeld is; r.kapala, ons Ne- derl, 2 Vi. öuldenstuk, ook r. t^ngko- rak genoemd; r. boenga sambau, dol- lar met een kartelrand, die op den bloesem van het sambau-gras geljjkt; r. dada oelar, dollar met een kartel- rand, die op slangenschubben ge- Ijjkt; r, djanik = n boeroeng. IL Jav. tooneelpop, wajangpop; pnblieke danseres. yAjti^srailggas^ I. ontbladerd en dor, een dorre tak; m^ranggaSy haar of bladeren grijpen en afrukken, ont- bladeren, bladerloos worden, zieh als dorre takken voordoen, ook ruien v. Togels, b.v. ajam m^ranggas, een kip die ruit; zie ragas en loeroeh. II. e.s.v. korf om de visoh te over- stolpen en zoo te vangen, overeenko- mende in vorm met de s^rkap^Cen S. qaJ^s ronggas; m^ronggas^ met een ruk uittrekken, b.v. een tand, e, deur uit hare hengsels; openbreken van een kist; M^n. meronggas^ met geweld uit zijn verband doen, uit- trekken, afbreken, openbreken. ^uS^s rengges, schaarsch, dun bezet met vruchten, bladeren of tan- den; m&rengges^ zieh ontbladeren, schaarsch worden van vruchten, bla- deren, tanden. i5C^^raiiggoeng,I. m^ranggoeng, op banden en voeten scharrelen zon- der vooruit te komen, zooals kleine kinderen. II. e. ö. V. reiger, grooter dan de hangau en die zeer tarn gemaakt kan worden; r. bahi, een grooter soort. III. stuk hoorn aan e. vischsnoer; memamkan ranggoeng^ fig. voor ge- vaarlijk spei speien, daar de rang- goeng, als er een groote visch aan trekt, licht kan afbreken. ^5Cfc. rönggang, wgd uit elkan- der, niet dicht, open van een reet of naad, dus ook lek; voorts ook van Schrift, Sadj. Mal. p. 3, het tegen- overgestelde van rapat; ook verwij- derd, verkoeld van personen jegens elkander; mer^nggang gaw4^ in het Palemb. een vrouw onbehoorlijk in den arm grijpen om haar tot ontucht over te halen, zie ook ragang; m^- ^^nggangkan, losser, wyder uit elk. Ä 499 maken; dir^nggangkannja sMikit pintoe itoe, zij openden de deur een weinigje, H. Abd. 365; tatkala radja itoe m^nghampirkan Aboe Tamdm itoe kapadanja, maka r^ng gang Iah s^gala mant^ri itoe daripada radja, toen de Vorst A. T. tot zieh deed naderen ontstond er eene verwijde- ring tusschen den Yorst en zijne ministers, H. Gr. k-^j rongging, Jav. publieke dansmeid. ^jjCc; ranggak, opzettelijk op het droge gezet, van e. vaartuig ; me- ranggakkan p^rahoe, e, vaartuig op het droge zetten, M. S. ^^jjCS; ronggok, I. ineengedoken van ouderdom; in een hoop of troep, V. levende wezens; hoop, troep; zie longgoh IL MÖn. pand, onderpand; m^- ronggokkauj iets tot pand of onder- pand geven. Zie ranggau, la^) ringgik; m^ringgik-ring- gik, aanhoudend op iets aandringen, b.v. op het aangaan van e. huwelijk. JjJx. ranggoel; m^ranggoelyyan onder naar boven tegen iets stooten, zooals b.v. een sloep tegen e. grooter vaartuig. ^J^. r^nggam^ e.s.v. werktuig? om de rijst te oogsten, d. 1. Cr. Jut. roenggoe ; roenggoe-rangga, op allerlei wijzo in wanorde, b.v, van de hären als een raagbol, de klee- ren enz. J^. ranggau; m^ranggau, als pand voor de zekerheid eener schuld in het huis vän den schuldeischer 500 »S<^s iUjj wonen (sprekende van eene gehuwde vrouw), doedoek m^ranggau hoetang^ M. Zie ronggok II. sJ^K ranggah ; m^ranggah^ al de vruchten plukken, rijp en onrijp, v. d. W. inzamelen v. boomvruchten ; moe' sim m^ranggah, tijd voor de inzame- ling der boomvruchten. ^jju)tx^ rangginan, Jav. e. s. v. versnapering v, kleefrijst met palm- suiker. iLcLi) rafäät, Arab. verheflSng van de stem. Äi^ raf ä, Arab. opheflSng, verhef- fing, b.v. ran de banden bij bet bid- den ; merafukan, in de hoogte heffen, met eerbied aanbieden, b.v. e. brief, = mendjoendjoengkan. »Ai ^ raflä, Arab. hoog, verheven, boog in rang, uitstekend; arrafiu, de Hooge bij uitnemendheid, d. i. God. oj rap, I. en roep, klanknaboot- send woord voor een geluid als van pagaaien, die bij het scbeppen op bet boord neerkomen, of van het kraken der vingerleden, of het kerven van tabak; m^ng^rapy tabakkerven, ook andere dingen, die droog zijn; p^- ng^rapj kerver en kerfmachine; p^- ng&apafiy kerving, knapperend eten ; rap-roep^ met verscheidenheid ; zie ook d^rap en d^roek. II. tanah rapj gecultiveerd, be- bouwd land, Sw. ^j.LJ\ roepawan, Skr. welge- vormd, v. e. goed uiterlijk; zie roepa^ oJ> röpat, e. s. V. boom, die een eetbare, groene vrucht draagt, lang- v^erpig rond, ter grootte v. e. jutte- peer, zonder pit en zoet van smaak. Zie kMondong, v-xSs rfepoet, verrot, vergaan, ver- legen, verteerd, inz. v. hout; gemak- kelijk brekend of loslatend, gemak- kelijk uit te trekken of te plukken van vederen. v-aJs rßpot, verb. Ned. rapport, melding. IjaJ% röpas, broos, niet taai, licht brekend of barstend van ouderdom; zie r^pak en rapoeh, j*A röpis, brokkelig, b.v. van een koek. ^5^ rSpang; offen, niet met uit- stekende punten ; m^r^pang^ offenen, golijkmaken, dus afsnijden, afknip- pen, afvijlen, afslijpen, afzagen om iets gelijk te maken; mer^pang gigi^ de tanden gelijk afvijlen. rgj* rSpak, = repaSj zie ald. ^s rßpen, Jav. zangstuk, liedje. ^yiy röpoewi, los, rul, mul van den grond, zacht, kruimig, goed ge- rezen van brood; zie rapoeh. ÄÄ. rßpoh, I. hangslot; r. m^mp^- dal ajam, klein hangslotje, verge- leken bjj een kippemaag. II. Zie rapoeh. IIL jong bosch, jonger dan b^loe- kar, C. en S, &Ä\ röpeh; m^r^pehj aan kleine stukjes breken, brokkelen, afbrok- kelen, verbrokkelen ; zie rapoeh en rapih. ikAis roepiah, de ropij, gülden; r. perakj een gülden zilver van 120 duiten ; r. t^mhaga, een gülden koper T. 100 duiten; r, sikkahy de Bengaal- sehe ropij; zie bij JüCw Arab.; soekoe roepiahj 25-cent-stuk, kwartje ; sat^- ngah roepiah, een halve gülden, ook sasoeJcoe rejal, zie ald. lj)\ rak, rik, roek, klanknaboot- sende woordjes voor een krakend ge- luid, al naarmate het scheller of doffer is. Zie rap^ derap en d^roek. juJ>\ raksa, zie rasa II. jw^\ rSksa, Jav. bewaking, zorg voor iets. ^_|wLgj>\ raksasa, ook raksjasa, Skr. booze geest, reus, reuzin. ^Mfcj\ raksi, I. geparfumeerd; minjak raksi, geparfumeerde olie, nam. kokosolie met bloemen er in; merakst, welriekend maken, b.v. olie door er iets in te doen; het lichaam, een huis enz. parfumeeren ; jperaksi, het middel waarmede men parfumeert, parfum. II. zie rast. 