title: Leer- en handboek voor geneesen heelkundigen, om de voorschriften van in- en uitwendige geneesmiddelen behoorlijk interichten
creator: Tode, Johann Clemens, 1736-1806. n 83218017
text: GENEESMIDDELEN, _ = = ME BE a Arsen Ale Fr et NL “ rn x er r N ve . ne : f ER & s » , “- ‚ ® - _ EUR), ae 2 ‘ ER ae = . $ ET en r i \ 4 ” <q “ * e ” »”. h F , . e $ * R N f n ’ % ” # RR ” D - bi £ ing / « E — x 5 « = a f 2 « Ve . x are \ - 1 z er VOORSCHRIFTEN VAN GENEESMIDDELEN, % LEER- zn HANDBOER > voor GENEES- zu HEELKUNDIGEN, a a VOORSCHRIFTEN VAN IN- EN UITWENDIGE GENEESMIDDELEN BEHOORLIJK INTERICHTEN: DOOR ‚JOHANN CLEMENS TODE, HOOGLEERAAR DER GENEESKUNDE AAN DE HOOGESCHOOL TE KOPPENHAGEN, EN LIJF-ARTS VAN DEN KONING. NAAR HET HOOGDUITSCH, DERDE EN LAATSTE DEEL, | ra TE LEYDEN By Azn]). HONKOOP MDCCCcVN LS HODSn | EEN EN DERTIGSTE AFDEELING. Bladz. V an grove Poeders, (Tragea). ee. si TWEE EN DERTIGSTE AFDEELING. Van Koekjens of Plaatjens, ( Mor/uli , Tabellae). 549 | DRIE EN DERTIGSTE AFDEELING, Van Suiker - koekjens, ( Rosulae, Orbiculi ). RR 558 VIER EN DERTIGSTE AFDEELING. Van Zaadmelken, (Emulio). » » =». » » 566 “9 vilR 0” INRO Um ! ‘ VIJF EN DERTIGSTE AFDEELING, Bladz, Van uiigeperfie Sappen, (Succus expreffus). , 581 N ZES EN DERTIGSTE AFDERLING, nu a ee ZEVEN EN DERTIGSTE AFDEELING. Yan de gekookte Dranken, (Decodtum , Apozema). 627 /AGT EN DER TIGSTE AFDEELING, Fan Miiddelen fo} Wasiching.. NEGEN EN DERTIGSTE AFDEELING, r % Van Stovingen, (Fomenta) = =» . . ...651 VEERTIGSTE AFDEELING, Yun de Baden, ( Balmea). » 2 : . . . . 6% “ERN EN VRERTIGSTE AFDZRLING. Pan de Damp baden, (Yaporaria). SER 665 TWEE EN! VRERTIGSTE: AFDEELINC. "Van Infpuitingen, (Injetiones, Enemata). >. « 667 x DRIE KINJHOOKUTDI wie Bladz. Pan Oogwateren, (Collyria)s » = « ..* +65 VIER EN VEERTIGSTE AFDEELING. Van Snuifmiddelen, (Errhina). » x» » « »679 VIJF EN VEERTIGSTE APDERLING. Yan Reukmiddeln, (Odoramenta iquida.) . 2.69 Zus EN VRERTIGSTE AFDEELING. Yan Mondfpoelingen, C Apophlegmatismi ) 688 | ZEVEN EN VEERTIGSTE AFDEBLING. Van Gorgeldranken, ( Gergarismi). 0.2.0689 AGT zw VErnTIoste AFDEELING, Klijsteeren, (Clysmata, Enemata).. “ - * » 698 NEGEN EN VERRTIGSTE AFDEELING. Pan Smeeringen, ( Linimentum, Litus). > ‚» 70% “a vum fi INHOUD VIJFTIGSTE AFDEELING. Bladz. Fan Smeeringen ,„ om met een Penceel te befrij- GREASCENE BT +5 ee an nr. Fr EEN EN VIJFTIGSTE AFDEELING. * Wan Pappen, (Cataplasmata). » -» -» » - . 720 R TWEE EN VIJFTIGSTE AFDEELING. | Pan Mostaard- pappen, (Sinapismi). » » » 732 DRIE EN VJJFTIGSTE ER Fan allerleie Mh Pappen, en Omflagen. . . 738 VIER EN VIJFTIGSTE AFDEELING; Wan de Mond- Roekjens, ( Trochisci mafticatorii). 744 VIJF EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Yan de Zer- pillen, (Suppoßtoria). FT FR .. ZES EN VIJFTIGSTE AFDBELING» Yan de Moeder -pillen, ( Pefaria uterina). » .» 759 zb“ INH DO Dn 08 ZEVEN EN VIJFTIGSTE AFDEELING. Bladz, Yın het Strooi-poeder „ (Aspergo). = » . 763 AGT EN VIJFTIGSTE AFDEELING, Yan de Ingrediönten tot Matrasjens, ( ie Dre Saccul0). . x 5 . = nr 7 NEGEN EN VIJFTIGSTE AFDEELING, Fan de Zalven(Unguemia). - x» 2 . = +79 ZESTIGSTE AFDEELINGe Yan de Pleifters, (Emplaßra). - = » SS ar EEN EN ZESTIGSTE AFDEELING, Van de Wasch-pleifters, (Cerata.) . „ . 8m -TWEE EN ZESTICSTE ATDEELING. Fan de Klevende Lijm, (‚Gluen.) - ı. . 807 DRIE EN ZESTIGSTE AFDEELING. Yan de Balfemen ( Balfama.) - VIER „„'WIER EN, ZESTAGSTE ‚AFDEELING, ; Bladz. ‚Yan de enkelvouwdige Reoeptene. =» 0. 805. VIJF EN ZESTIGSTE AFDEELING, Eenige algemeene vegelen , bij hei fehrijven van Re- > ‚Repten'in acht Be’nemeR. s [) s Pe Bin er | 810 vVooR LEER- zn HANDBOEK vooRr _ GENEES- zx HEELKUNDIGEN, om De VOORSCHRIFTEN VANIN- EN UITWENDIGE GENEESMIDDELEN BEHOORLIJK INTERICHTEN: JOHANN CLEMENS TODE, HOOGLEERAAR DER GENEESKUNDE AAN DE HOOGESCHOOL TE KOPPENHAGEN, EN LIJF-ARTS VAN DEN KONING. NAAR HET HOOGDUITSCH, — * TE LEYDEN, By A zn . HONKOOM MDCCCVNI x wu “ T cr, N R, RIFTEN TODE; GENEES- N MIDDELEN. Am DDELEN, TODE, TODE, GENEES- GENEES» MIDDELEN MIDDELEN IIL Ill. 7.0-D:E5, GENEES- MIDDELEN ToDeE, GENEES- MIDDELEN. VOORSCHRIFTEN GENEESMIDDELEN. EEN EN DERTIGSTE AFDEELING. Wan grove Poeders, (Tragea). $. DCLXXIIL D. is een Poeder, het welk de eigentlijke fijnheid van een Poeder niet heeft, en gemeenlijk met inge= maakte dingen en Suiker vermengd wordt, ook zon- der eenig vocht ingenomen, of wel op Brood, dat met Wijn enz. bevochtigd is, geftrooid wordt. a. Het is thans volkomen buiten gebruik geraakt,, en men hoort ’er niets meer van. b. Het kan ondertusfchen zijne nuttigheid hebben , dewijl de grove Poeders niet worden opgeflorpt, en dus door het geheele gedarmte hunne werking doen. Dit ziet men in gewoone Poeders en andere Genees- middelen, die gemeenlijk aan opflorping of inzuiging onderworpen zijn, of te veel verdund worden, eer zij in de dikke darmen komen kunnen. Na . Om 546 )7 VOORSCHRIRTEN ‚van 7 c. Om die zelfde reden is het Pyrmonts- water ZOO zeer gefchikt, om het gedarmte te verfterken, wan- neer het ontlasting verwekt; want het doet eene fpoe- dige werking op de ingewanden, even als een veer- kracht herftellend middel, ( zonicum). SDELXKIW Wanneer men nog van zulk een grof Poeder gebruik wilde-maaken, moest. men de meest mogelijke aan- genaamheid in ’t 00g houden. a. Dat is: op den reuk en het voorkomen, als me- de op.den graad van fijnheid, die echter niet t& fterk - zijn moest. Wat den fmaak betreft, zoo zoude men van maatig bittere en Jbecerijachtige dingen gebruik kunnen maaken. b. Ik zoude °’er echter die dwaasheid niet mede, pleegen, van het op.eene: fnede brood te ftrooijen, maar het op zig zelven laaten inneemen. $. DCLXXV. ‚Een voorbeeld zal de beste opheldering geven, hoe zulk een Formulier nog zoude kunnen worden voor- gefchreven. Br Pulv. grofl. Corts peruv. Ziiß. —— — —_— aurani. 3ie — — — cinnam. 38. Sacch. alb. 38. _M. D. S. Een. Maag - Ba „ van tijd tot tijd een theelepel vol te neemen, en daar op een teug Wijn toe te drinken. $. DCLXXVL „ GENEESMIDDELEN. 47 8. DEEXXVI. nr Wij ftappen thans af van de en hoofd.- keit, namelijk de Mengzek, ( Mifeelae ,) van welken wij vijf onderdeelingen afgehandeld hebben, als Fochten , "Eikwiddelen, Pappen, Deegen', en drooge. Mengzels, “soo verte dezelve in de Getieeskundige Pradijk, „gdt is, tot inwendig gebruik,, dienftig zijn. *""" & DELZRYIL Deeze allen zijn in den grond der zaak Mengzer, dewijl tot derzelver menging niets anders noodig isz dan ze te wrijven, bij elkander te gieten, te kne- den, enz. ; $. DCLXXVIIL Thans gaan wij over tot moeielijker bereidingen, en wel tot de tweede hoofd-clasfe, nanelijk, de Verfuikeringen, ( Confeötiones). & DELXXIX \ Het is wel zeer ongewoon, dat men deezen zelf voorfchrijft, men behelpt zig meestal met de Winkels» middelen : echter moet een Geneesheer zig toeleggen , om ze, ingeval van nood, dadelijk te kunnen voor fchrijven. %. DCLAXXX. De Verfuikeringen ziin die zamengeltelde, Genees= middelen, waar in den of meer Ingrediönten net eene » Nn 2 week »48 VOORSCHRIFTEN van week gekookte Suiker doortrokken, en Sat Aroog geworden zijn. 5. DELKASE Dezelve zijn tweeörlei: de Xoekjens of Plaatjent; en de Suikerkoekjens, welke beiden tot inwendig ge= bruik dienen. TWEE GENEESMIDDELEN. 529 En mn Fa GERT TEE EUER TFET TIEREN GET EEE TATEN TREE TWEE EN DERTIGSTE AFDEELING. Van Koekjens of Plaatjens, ( Morfuli , Tabellae). & DCLXXXIL D. Koekjens of Plaatjens zijn inwendige, drooge Geneesmiddelen, van verfchillende gedaante, die, door eene ontbondene gekookte Suiker , in eene breek- baare, doch ftevige form gebragt worden, en door- gaands in het meerder getal gebruikt, namelijk , ge- kaauwd en gegeten worden. a. Zij heeten ook Eleätaria folida, welken naam zij bij onzen voornaamen Schrijver, GAUBIUS, dragen. b. Zij onderfcheiden zig van de SWkkoekjens, om dat zij niet verfuikerd zijn, en van de ronda Koekjens, om dat zij niet zoo groot zijn, en uitallerleie ftoffen beftaan, $. DCLXXXXIIL De fofe is, eensdeels, het geen verfuikerd moet worden, enanderdeels, het geen daar aan de gedaan- te geeft, en dit is wederom de Suiker. j $. DCLXXXIV. ’Er worden dus alleen die dingen toe gebruikt, wel- ke vast en tevens breekbaar zijn, eenen zamenhang Nn3 ZONs 550 VOORSCHRIFTEN vaN zonder taaiheid hebben, ligt in den mond fmelten , en niet onaangenaam zijn. $& DCLAXXV. ‚Derhalven kunnen Cianien; Extraöten, verdikte Sappen, vette darden, flinkende, leelijke, wegdam- pende en vervliegende , ee, zamentrekkende din- gen, als mede MMineraal-zuuren, die met de Suwiker niet ftrooken, Pitten, die ligt ranzig worden, enal- _ les, wat’in de Suiker zijne kracht verliest, in Äoek« jens miet gebruikt worden. Fossil ah ; $. DELXXXVL Daarentegen kunnen Krachtige en zwaare Genees- middelen , Behjk die uit het Rijk der Mineraalen, ‘wanneer zij lechts yoor eene gelijke menging pie zijn, in deezen tot Ingrediönten dienen. a. Men neemt meestal allerleie Wormzaaden, Pur- geer- poedirs, Specerijen, geöliede Suikeren,, Oranje- fehillen, ZEthiops mineralis , Spiesglas enz., mits zij niet te leelijk'van fmaak, en niet te fterk afdrifvende zijn, zoo dat derzelver'Gifie meer of min onveifchil- lig is. b: Ovor ’t algemeen behelpt men zig veel met de Winkel» middelen, zoo als men ook, volgens de reeds gemaakte aanmürking, meestal zig daar 'mede zoude kunnen behelpen, wanneer zij niet zoo verbaazend zamengefteld waren. $. DCLXXXVIL. .GENEESMIDDELEN! 55 $- DCLXXXVIL Van” welriekende bijvoegzelen: maakt «men echter thans geen gebruik meer, em nog veel minder van blaadjens goud of zilver. + Men möge in voorige'tijden‘ een en dergchike dingen, daar toe gebruikt, goud en zilver daar aan verfpild, dezelven met blaadjens van Bloemen ver- cierd, kortom, de weelde van eenen Bankerbakker nageboötst hebben; thans’ftaat zulk eene’ lekkernij ‘den meelten regen: Geueesmiddelen, ‘die zoo ver- “momd worden, ziju Kuh wolven in oe? kleederen. ; $.: DOLKSX VII. De bereiding zelve ni, ee Fe menging der: Ingrediönten, die gebruikt moeten ‚worden 5 dat «de Suiker in gemeen Water, ‚of in eenig overgehaald Water, ontbonden, en tot de behoorlijke dikte-ge- .kookt worde, waar toe men ook de Aardfe en witfe Suiker neemt. a. De Suiker wordt meestal in een vierde fedeelte Water opgelost, en zonder om te roeren, doch. ge- duurig affchuimende „ zoo lang .gekookt, tot dat zig draaden vertoonen, het welk men dan de confiltentia „sabulandi noemt, b. Wanneer de Suiker aan. de kanten ondoorzigtig begint te worden, roert men ’er de Ingrediönten fchielijk door heen, die tat .dat-einde moeten gereed ftaan. Nny4 $. DCLXXXIK. va 5:2 VOORSCHRIFTEN van $ DELXXXIX. De orde, waar in de /ngrediönten geplaatst worden, is deeze: eerst wordt het Aoofdmiddel voorgefchre- ven, vervolgens de bijvoegzels, en eindelijk de Sxi- ker; wordende tevens de evenredigheid wel in acht genomen. } $. DCXC. Wat deeze evenredigheid betreft, zoo wordt de Suiker in Water ontbonden, tot vier- of zes-maalen .zoo veel voorgefchreven, doch waar in op het fpeci- fiek gewicht gelet moet worden, dewijl dingen van weinig zwaarte meestal veel Syiker vereisfchen. a. Wanneer eene drooge, harde, fterk opflorpen- de zelfftandigheid met weinig Suiker bereid wordt, . kan zij ligt fteenachtig worden. b. Wanneer de Suiker, zonder noodzaak, te Over- vloedig is, gaat de geneeskracht niet zelden daar door verloren. c. Het verftaat zig, dat, wanneer onder de /ngre- dienten eene geöliede Suiker is, dezelve van de hoe- veelheid der op te. gieten Suiker moet worden afge- trokken, KDOEIOR Wanneer de Gifte niet bepaald wordt, kan men volftaan, met bij de Suiker een g. f. te zetten, &. DCXCIL De grootte van elk Aoekjen wordt doorgaands niet bij de maat of het gewicht bepaald, maar wel bere- kend, GENEESMIDDELEN. 553 kend, welk getal ?er uit de geheele hoeveelheid ge- maakt kan worden. KEDORCIHL De gedaante der Koekjens wordt ook meestal aan het goedvinden van den Apotheker overgelaaten. a. Voorheen goot men de ftijf wordende mas/a in vormen, waar van zij de gedaante aannam. Dit noemde men een Pandaleum. b. Maar thans giet. men de mas/a op een vlak lichaam uit, en maakt daar van vierkante, langwer- pige of andere ftukjens, welken men Äoekjens, Plaat- jens, Dobbeifteenen, enz. noemt. c, De vorm, fchotel of plaat wordt vooraf met een - natte fpons beftreken, om niet te kleeven, Men is ook gewoon de mas/a in het uitgieten een weinig te fchudden, om zig des te gelijker te ver&enigen, BIBCKeTV, De Gifte is meestal van den, twee of drie Koekjens; echter wordt zij ook wel door het gewicht bepaald. a. Men kan dezelven zoo groot en zoo klein maa- ken, als men wil, mits Fern eenigermaaten de Gifie bepaald worde, b. Ook ftaat het aan eg Geneesheer, of hij elke Giftetot een Koekjen maaken wil. c. Echter maakt men ze doorgaands niet grooter, dan van een paar Drachma’s, dewijl de Swiker anders de maag 'te veel bezwaart, Nns $. DCXCV. 55} VOORSCHRIFTEN vAn $. DeXcv. De hoeveelheid van ’t geheel is van eenige weinige Oncen, dewijl zij fpoedig verbruikt moeten worden. a. Men berinnere zig hier, dat .derzelver bereiding behoorlijk ingericht moet zijn, dewijl zij anders .be- zwaarlijk kunnen goed- blijven, b. Ook zij men gedachtig aan den regel, dar de als gemeene hoeveelheid een effen getal maake, zoodanig, dat de bijzondere hoeveelheid of de Gifie ‚daar mede - Juist uitkome. - & DEXCV.. .. Onder het Recept vermeldt men. eerftelijk de form zelve; bij voorbeeld, 7. F. Morfuli, of het geen nog beter. is, 7. F, 1l..a. Morfuli. a. Zij worden ook wel Plaatjens (Tabellae) ge- noemd, hoe zer .deeze benaaming minder in ge=- bruik is. b. Wanneer men de hoeveelheid der Suiker niet,heeft kunnen bepaalen, en dus g. f. gefteld: heeft, zoo.zer men onder her Recept: ut fiant Morfuli. :.DEXEHTL 5 Vervolgens Beck: men de verdeeling in Giften . OP, met de woorden: Numero VIII, IX, X, enz ‘2a..tller geeft men, gelijk. billiik is, acht op de Gifie der Ingrediönten, en bepaalt,. hoe veel Koekjens vit zulk eene Gifte ER. moeten wordefl, I, 2, of g. Men rekent dus uit, hoe veele Giften daar in begrepen ziin, en hoe veel Kockjens zulks uitmaakt. - b. Het GENEESMIDDELEN. 5353 d. Het is niet gevoeglijk, ‚zulke groote Koekjens te verkiezen, dat men ’er den, twee of meerder Gif- zen-aan 'heefü, en. ’er..of,een ftul mioer. affnijden, of 2er welligt te veel van zoude kumnen gebruiken. c. Men. kan ze ook naar het.;gewicht bepaalenz doch, dewijl men. zig daar in noodwendig naar de „Suiker regelen,moet, en deeze verkookt wordt, is zulks ongefchikt,' en «men »doet best „ dit aanıden Apotheker, door een 9. 2 en J. a., over te laa- ten. 8. Dexevun r Voor deezen zette men ook op het Recept, hoede Koekjens moeften beftreken of- opgecierd worden, doch dit is niet, meer de manier. a. Men heeft: ze met Citroen=-olie beftreken, met blaadjens goud of zilver beplakt, met blaadjens van Bloemen vercierd , 'enz. b. Ongetwijffeld is het gebruik der Kockjens cene weelde, en men moet wel toezien, dat het ’er niet 'mede gaat, als met de meefte andere artikelen van weel- ‘de, en ze zoo lekker, en voor ’t 00g zoo behaaglijk -maake, dat men de Gifsete buiten gaat, en in plaats van gezond te worden, ’er zig ziek aan ect. "SM DOX CIK. De onderteekening of fignatuur Staat gelijk met het "voorgaande ; echter maakt men 'geen melding van eenig vocht, of ander Fehiculum, om het middel me- de in te neemen, als her welk’ deeze form in ’t geheel niet behoeft,. $. DCC. 556 . VOORSCHRIFTEN van $. DCCc. De nuttigheid is niet groot; zij bepaalen zig thans, gelijk gezegd is, tot die geenen, welken men in de Winkels vindt, en worden alleen nog aan de Kinde= ren gegeven, vooral om wormen af te driiven. Maar anderzints moet de Zieke, die zulk eene opgecierde form verlangt, wel een groote lekkerbek zijn. & DCEE Het volgende Formulier moge ten voorbeelde die» nen. \ ‚Be Pulv. Semin! Santonic. 31. Sacchar..albiff. ad confif. tabulat. co. g. f Ut fiant 1. a. Morfui Num. XU. D. in feat. | S. Wormdrijvende Koekjens; ’savonds en ’s mor« gens den in te neemen. a. De Worm-koekjens, volgens de Deenfche Apo- theek „ beftaan nog uit zes Ingrediönten, het zoo even- gemelde alleenlijk uit zwee, waar van zelfs nog het eene een onmisbaar gedaantegevend bijvoegzelis. b. De Falappe heb ik ’er niet bijgevoegd, dewijl zij zoo leelijk fmaakt, en de Harst van Falappe lig- telijk een te fterk ontlastend middel kan worden, wanneer zij. niet zeer zorgvuldig afgedeeld wordt; bovendien vordert zij ook eene inwendige vermen- ging. c. Deeze is dus de eenvouwdigfte form van Ädek- jens; ’er is bier niets meer dan een hoofdmiddel, en een gedaantegevend middel. d. Dee» GENEESMIDDELEN. ser d. Deeze Koekjens zullen zekerlijk niets meer uit- werken, dan dat zij de wormen dooden; doch mer kan, wanneer ze opgebruikt zijn, een krachtig mid- del ter ontlasting geven. e. De bast van Kina, in een Poeder verfuikerd , te geven, houde ik voor bedenkelijk, dewijl de kracht van het middel daar door te zeer omwonden wordt. DRIE “® VOORSCHRIFTEN war “r \ 4 \ ei) ‚DRIE EN DERTIGSTE AFDEELING. Van Suiker = kockjens , (Roiulae, Orbieuli)«.-; $& DCCIL D. Suiker - koekjens onderfcheiden zig van andere Koekjens of Plaatjens, dat zij eene fijnere, tot Poe= der gemaakte, of ook eene oplosbaare ftoffe bevat« ten, die onder Swiker vermengd kan worden. Men geeft aan dezelven eene platte en ronde gedaante. a. Zij worden ligtelijik met de SÄk-koekjens of Trochifci verward, vermits zomtijds die beide zoor- ten met Slijm van Gom gemaakt worden, daar ech- ter in de Swiker- koekjens altijd eene verfuikering plaats heeft. b. Dewijl nu deeze form zoo weinig in gebruik is, en eigentlijk tot de Banket-winkels behoort, zoo is het der moeite niet waardig, om daar over te twis« ten. g. Dec. De ftoffe is dezelfde als in de Koekjens of Plaat« jens; alleen heeft men ze gaarne, geheel of ten hal- ven, doorzichtig. Men neemt meestal de Sappen var Vruchten, of ook wel geöliede Suikeren, die ’er ech- ter niet zeer toe gefchikt zijn, dewijl zij door de warmte veel verliezen. are a4. Wan« ‚GENEESMIDDELEN., 59 a. Wanneer de Poeders.niet.fijn.zijn, zijn ze onge- fchikt tot deeze form. ud. Een: geöliede Suiker kan ’er niet Saga toe ge- bruikt worden, maar de Olie moet ’er eerst onder komen, wanneer de Swiker reeds taai is. c. Dit zelfde geldt ook van de zuure Sappen en Es- fentien, dewijl ook deeze hunne Kracht i in de warmte verliezen, en aan de verdikking ‚der Suiker hinder- dijk zijn. | d. Het is ook niet dienflig, om de Suiker in over gehaalde Wateren te ontbinden , dewijl zij eerst moet gekookt worden; waarom wij ’erook in de Afdeeling der Koekjens ; geene melding van gemaakt’hebben. e. Het waare onderfcheid tusfchen een Koekjen en Suiker- koekjen beitaat hier in; dat de.Suiker in het eerstgemelde allsen tot omwinding, dient, en de Poe- ‘ders dus ook Stof kunnen zijn; terwijl in het laatst- ‚gemelde de Suiker, zoo veel mogelijk,. met de fijnfte Poeders of Sappen moet ver&enigd worden. EEE - De orde 'verftäat zig van zeif. Het hoofdmiddel koomt eerst, en de Suiker het laatst. %. DCCV. “De grootte is Kleiner, dan die der Koekjens of Plaatjens; van een Scrupel tot een half Drachma. € DECVL De gednante is:rond.of plat. $. DCCVI, 36 VOORSCHRIFTEN van DENT. De Gifte richt zig naar den aart van het hoofdmida del; en hier geldt ook al het geen hier vooren van de Äoekjens is gezegd geworden, $. Decvmn. De algemeene hoeveelheid is ook dezelfde; misfchier wel iets minder, $. DCCIX. Het geen onder het Recept gefchreyen wordt, is al mede van gelijken aart; de benaaming alleen uitge- zonderd. Wanneer een zuurachtig Sap, eene Olie of dergelijke, tot de Suiker - koekjens gebruikt wordt, zoo wordt het Mengzel, zonder kooken, alleen door warm te maaken verdikt; maar wanneer ’er Poeders bijgevoegd worden, moet men de Suiker eerst tot de behoorlijke dikte laaten kooken, en dan het Poeder ’er fchielijk onder mengen. Het is raadzaamst, de bereiding, door middel van een /. a., aan den Apo- theker over te laaten. LDCCH De Signatuur wijkt van de hier vooren gemelde niets af. 6. DOCKL De nuttigheid ftaat gelijk met die der Äoekjens of Plaatjens. De zuurachtige Sappen geven eene aange- naame verkwikking, 4. Dies GENEESMIDDELEN. sör a. Deeze form wordt thans bij ons geheel aan de Suikerbakkers overgelaaten. Zij kunnen op reis nog al van dienst zijn, dewijl Zij droog en aangenaam zijn. b. In ’t bijzonder zijn ze dienflig, wanneer eene Ölie, met behoorlijke voorzigtigheid, daar toe ge« bruikt wordt, hoe zeer men deeze ook in de Apo« theeken heeft. $. Decxul B. Olei de}. Menth. piper. gutt. Xiie Sacchar. albif. in ag. Jolut. & itie il. 3vis M. F. 1. a. Rotul. Ne. XXIV. D. in Scabs S. Verwartsende Suiker- koekjens; twee, drie, öp eenmaal te neemen, en in den inond te laaten [melten. &. Deeze Suiker- koekjens kunnen Ook, wänheer inen des goedvindt, varı geöliede Suiker en Slijm van 'Gom bereid worden. b. De Olie wordt ’et eerst bij gedaan, wanneer de Suiker dik wordt. c. Ze zijn bij ons in de Pgotmaame Apotheeken te koop. d. Zij zijn onvergelijkelijk nuttig op reize, om zig bij koud weder warm te houden, en den ftank van Tabak , Brandewijn , ßerken Drank , of vunze Luchten af te keeren, 606 $. DECXIIL 1562 VOORSCHRIFTEN VAN a & DECKIT. $&. Pulv. fubiilif]. Flor. [al ammon. mart. ziiß. Cort. Cinnam. 38. Sacchar. albiff. ad confif& tabul. coll. q: [« U: F. Rotul. N°. XL. D. in Scatul. S. Openende Suiker - koekjens; een paar keeren daags twee of drie te neemen. a. De kracht van het Staal- ammoniakzout , als de maandftonden bevorderende, is bekend. Doch het moet tot een zeer filn Poeder gemaakt worden, wan- neer het in deeze form gebragt wordt. b. De XÄaneel wordt ’er, fmaaks-halve, bij ge- ‚daan. Zij moet echter ook zeer fijn zijn. c. Met opzigt tot de hoeveelheid, verlaat men zig op den Apotheeker. Sn: DEECXTV: ‘ "Thans gaan zij over tot de derde hoofd-clasfe der zamengeftelde Geneesmiddelen, namelijk, de Zamen- “fmeltingen, (Colliquationes ) TELEXV Deeze zijn die bereidingen,, in welken de Ingrediöm zen, door middel van warmte, onder de overigen vermengd en verdeeld worden. a. Daar door onderfcheidt zig deeze hoofd - clasfe van de beide voorgaande, te weten, de Mengzelen en Verfuikeringen, ‚ala waar van de eerfte zonder SE warm» . GENEESMIDDELEN: RUE «yarmte, de andere door bilvoeging varı Suiker bes teid worden. b. Ook worden de /ngrediönten hier allen, door ontbinding van derzelver hoofddeelen, onder elkan- der vermengd,; het welk bij de eerstgeineldeh her g- Yal niet is: $. DECXVL Dewijl dezelve geheel en al tor nitwendig gebruik dienen, zullen wij ze voor het tegenwoordige vooi- bijgaan: | a. Zij zijn van tweeörleie zoort, namelijk, Zalven en Pleiffers; waar onder men ook de Waschzalve of Ceroen tellen kans b. Alle Heelkundige Zoorteh zullen op haare plaats voorkomen. $ DCCXVIE Dienvolgende komen wij thans tot de laatfte hoofda Clasfe der zamengeftelde Geneesmiddelen; namelijk ; de Uisirekzels,; ( Extraöiones). $. DCCXVIIL Deeze zijn bereidingen, waar in den of tieer 74 grediönten flechts gedeeltelijk door de overigen wor- den opgenomen, zoo dat altijd iets GRUUNRBARTN van dezelven overblijft. a. In de Mengzels, de Ver füikefingen efi de Za- men/meliingen blijft niets overig, buiten eenige toe- vallige onzuiverheid,, en dergelijke. Wij zullen ech- ter zien, dat in de Witirekzels altijd een grooter gea üos dsala 564 VOORSCHRIFTEN van .deelte, en wel het geen in ’t vloeibaare niet overs gaat, achterblijft. ; b. In deeze hoofd - clasfe heeft derhalven eene uit- trekking ( Zxtraltio) plaats van de werkzaame dee- len, of van de geneeskracht uit zekere hoofdmidde- len, het zij kookend, het zij koud Water, of eenig ander vocht, daar toe gebruikt worde. c. Bij eene zoort derzelven, namelijk de virgeper- Ste Sappen, neemt men zomtijds geen ander vocht te hulp, waar in de werkzaame deelen zouden kunnen overgaan; doch ’er worden gemeenlijk verfcheidener- leie /ngrediönten toe genomen, en het fap van het eene gaat in het ander over. Het is het zelfde, of deeze form door wrijven, uitpersfen, afırekken of kooken verkregen wordt, wanneer flechts de werk- zaame deelen behouden, en de onnoodige, Of het ge- heel onbruikbaare bekleedzel van het hoofdmiddel, achtergelaaten worden. d. De onbruikbaare zelfitandigheid, die na het uit- trekken overblijft, kan meenigmaalen wederom nog eens gebruikt worden, gelijk in Afirekzels en gekook- te Dranken, ook in witgeperffe Sappen uit zekere Pruchten het geval is, en beneden zal worden opge- geven; zoo dat het woord pnbruikbaarheid enkel be- trekkelijk is, en alleen van deeze form gewoonlijk te verftaan is. ‘ e. De wezentlijk onbruikbaare zelfftandigheden worden meenigmaalen , op eene ongeöorloofde en be= drieglijke wijze, in eene andere form gebragt en ver- kogt. Dit heeft, bij voorbeeld, plaats, wanneer een Apotheeker zig niet ontziet, gelijk voor een paar jaa- ren in een gedrukt boek-_opentlijk is gezegd gewor- den, de Äina, die na het afkooken overbleef, tot een , GENEESMIDDELEN,. 56% een Poeder te maaken, en onder het Poeder van Kina, »het welk hij te koop had, te mengen. $. DCCXIX. \ ’Er zijn verfcheiden zoorten van dezelven, die deels tot inwendig of Geneeskundig gebruik , deels tot witwendig Of Heelkundig gebruik beftemd zijn, en waar van wij de laatstgemelden thans met flilzwijgen voorbijgaan, % . DEEIX. De Geneeskundige zoorten zijn vier in getal: de Zaadmelken, de uitgeperfte Sappen, de Aftrekzels en de gekookte Dranken. 003 VIER #66 VOORSCHRIFTEN van VIER EN DERTIGSTE AFDEELING. Yan Zaadmelken, (Emulfio). $. DCCXXL D: is een inwendig Geneesmiddel, van eene vloei= haare Sedaante, van-een olie- en waterachtigen aart, in dikte en kleur meer of min gelijk aan Me/k , en door het wrijven van een olieachtig lichaam met Wa- ger verkregen wordende. Men moet het echter met de Oliemelk niet verwarren. a. Deeze form behoort tot de inwendige Genees- middelen, en dient alleen tot een Geneeskundig ge- bruik, b. Zijis ook vloeibaar, even als Melk; want wan- neer uitwendige omflagen of Pappen, van Zaaden , enz, bereid worden, gelijk zomtijds gebeurt, zoo is het een geheel ander ding, het welk week, maar niet vloeibaar is, en ten minften naar geene Melk gelijkt. c. Het Decoötum album SYDENHAMIı gelijkt ook yiaar een Zaadmelk; doch is, uit hoofde van deszelfs bereiding, hemelsbreed daar van onderfcheiden. d. De witte nederplofingen van Zwavelmelk , die zig nog in derzelver oplosfing bevinden , de zooge- naamde Maagdenmelk, enz. moeten even min met eene Zaadmelk verward worden, Zoo als trouwens een verftandig man niet ligtelijk doen zal. £ ot e. Maar GENEESMIDDELEN. 367 e. Maar vooral moet men zig wagten, om de Olje- melk niet voor eene Zaadmelk te houden, dewijl in de daad tusfchen die beiden eenige gelijkheid plaats heeft, en gAuz1Uus dezelven te zamen behandelt» De Osiemelk wordt door enkele menging bereid, de Zaadmelk door een zoogenaamd uitmelken, of liever, door het wrijven van olieächtige zelfftandigheden. De Oliemelk fcheidt zig dadelijk weder af, al is zij zelfs zeer dik, en aan Melk geliikvormig; de Zaad- . melk is doorgaans dunner, meer melkachtig, ‚en fcheidt zig minder af. De Oliemelk is eene door kunst gedaane uitmelking, ( Emulfio artificialis,) de Zaadmelk is eene natuurlijke uitmelking, ( Zmulfio naturalis ). f. Van de uitgeperffe Sappen onderfcheidt zig de Zaadmelk, om dat tot de eerstgemelden geheele Pruchten, Planten, euz. genomen worden, en men daar bij niet wrijft, maar door eene zwaarte, of.een pers, op het geheel werkt, en een fap verkrijgt, dat dadelijk gereed is; terwijl daarentegen de Zaadmelk alleen uit Zaaden, die eene zekere verborgene Olie in zig bevatten, door wrijveun verkregen wordt g. De Zaadmelk wordt ook Amandelmelk ge- noemd, dewijl zeer dikwils Amandelen Lot haare be- reiding genomen worden, Dewijl echter dikwils cene Zaadmelk bereid wordt uit andere Zaaden of Pitten, die zoo veel Osse niet opleveren, heb ik ze liever Zaadmelk genoemd. 6: DECKZIL De fofe beftaat voornamelijk vit ‚Pitten en Zaaden yan Planten, die met eene zekere Olie bezwangerd 004 zijn, #8 _VOORSCHRIFTEN van ziin, welke O/ie ook uitgeperst kan worden; en uit Water, het welk de Oldie opneemt. a. Het Water verfchaft eigentlijk de Zaadmelk met de Olie, welke het heeft opgenomen. b. Hier wordt alleenlijk eene eenvouwdige Zaad* melk bedoeld, maar geenzints eene zaamgeftelde, door konst bereid, DEOZEIE De Zaaden en Pitten, die hier toe gebruikt wom den, zijn 1°.) zoete en bittere Amandelen. 2°.) Kom- kommers- en Meloen- pitten. 3.) Gerst- en Haver- korrels. 4%) Zaad van Hennip en witte Maankoppen, als welke allen in her wrijven met Vater een melkach» tig wit fap afgeven. a. De Amandelen zijn vol van eene zagte Olie, die, behalven het zoet, ook den aangenaamen fmaak van Suiker en Melk heeft. | b. Voorheen werden de femina guatuor frigida tot de Zaadmelken genomen, Dit viel zeker in den geest van het veelvuldig mengen der Ouden. T'hans ge- -bruikt men alleen de Xomkommer- of Mehen-pitten. Zij geven weinig Obe. «. De gekook te en gefchilde Garst- en Haverkorrels hebben ook niet veel Olie; zoo min als alle meelach- - tige Korrels,. ‘d. Men telt hier onder ook Zuwring-, Akelei-, "‚Klisfen- , gezegende Distel-, Citroen-pitten en Zaaden, doch het is der moeite niet waardig dit getal te ver- gronten, aangezien men ze niet anders gebruikt, dan om dat zij eene Melk geven, en haare verdere Ge- neeskundige krachten in ’t geheel niet in aanfchouw komen. a «. Het e. Het zelfde geldt ook van de Okker- en apa nooten, Kersfen- en Pruimen-fleenen enz., want, om dezelven in plaats van Amandelen te gebruiken, zou- de eene dwaaze morsferij zijn. “ | f De zöete Amandelen, die gefchild moeten wor- den, zijn de besten; echter moet men ’er niet te weel van neemen, dewijl anders de dmandelmelk te dik wordt, g-. Wanneer de Pitien en Zaaden veel fliim tevens bevatten, gelijk het Zennipzaad, en zoortgelijken, zoo wordt de Zaadmelk te (lijimig, en verliest' daar door haaren aangenaamen finaak. h. De Amandelen zijn ook in een ander opzigt de besten: men kan gemakkelijk weten, of zij van eene goede geäartheid zijn, en uit hoofde van haar meenig- vuldig gebruik blijven zij niet lang liggen. De minder gebruikelijke Zaadkorrels zijn welligt een weinig ran» zig; vooral heeft dit plaats, wanneer zij zeer klein zijn, en niet eerst gefchild kunnen worden. i. Die te veel fliim opleveren, als Äweepitten, Lij- zaad enz., zijn tot deeze gedaante niet gefchikt. GDCECXXIV, Niet alleen Zaaden, die te flijmnig zijn, maar ook bittere of fpecerijachtige, moeten niet genomen wor- den, dewijl zij een fmaak, of reuk, of kleur, ofei- genfchap geven, die voor den Zieken niet dienflig, of hem walgelijk is. a. De waare noodzaakelijke eigenfchap eener Zaad- wıelk is, dat zij, zoo veel mogelijk, naar dunne Koe- melk gelijike. Hoe meer zij daar van afwijkt, hoe minder zij deugt. Oo 5 b. Ech» 5% VOORSCHRIFTEN van b. Echter kan eene zeer zagıe Ditierheid haar nut hebben bij Lijders, wien het zoeze walgt. c. Daarom is men ook wel eens gewoon bittere Amsmdelen, Kersfenpitten, Citroenpiiten te neemen, en eene matige hoeveelheid van dezelven onder zoefe Zaaden te mengen. $. DECKZXY, Andere bijvoegzelen, als Suiker, Syroop enz., wor- den ’er met groote omzigtigheid bijgevoegd, deels om de aangenaamheid en deugd der Zaadmelk te ver- grooten, deels 00ok, om aan dezelve eene misfchien noodige kleur te geven. a. Het geen den fmaak en de reuk der Zaadmelken verbeteren moet, is meestal onnoodig, en wordt door waare Hippocratifche Artfen niet gebruikt. Alle zoortgelijke verbeterende dingen in Geneesmiddelen, die op zig zelven reeds aangenaam genoeg zijn, maa- ken de Zieken tot kinderen, en den Arts tot eenen vleijer. De Zaadmelk is aangenaam genoeg, en recht gefchikt voor de behoeften der Lijderen, wanneer zij gelijk is aan Melk, en vooral wanneer zij, het geen men ligtelijk bemerken kan, dun, en geen dikke room is. b. Dewijl de Zaadmelk eigentlijk alleen dient, am in koortfen te verkoelen, en den dorst te lesfchen, en in fcherpten tot omwinding en verzagting, zoo kan moeielijk een bijvoegzel haare deugd vergrooten, zOn= der aan haare eigenfchappen te kortte doen. Wan- neer men ’er, bij voorbeeld, een zuur bij voegen wils de, om ze nog meer verkoelende en dorst verflaande te maaken, zoude men haar doen fchiften. De Sal: pe- GENEESMIDDELEN. sr peter moge ook nog meer verkoelende zijn, maar zij maakt de Zaadmeik allerwalgelijkst. c. Het kan zijn, dat de Zieke zoo eigenzinnig is, dat hij eene enkele Zaadmelk niet wil inneemen, de- wijl hij ze niet als een Geneesmiddel erkent, waar in hij ook zulk een groot ongelijk niet heeft. In dit ge- wal raadt GAuUBIUS, om dezelve door tniddel van. eene kleurige Syroop te veranderen, of een gekleurd Aftrekzel daar bij te voegen, Doch ik ben van be= grip, dat, wannieer de Zieke geen „Amandelmelk heb- ben wil, men ze hem ook niet geven moet, EHDGCHRUL Poeders, en andere dingen, die een zetzel op den bodem veroorzaaken; Zuuren en Loogzouten, ook onzijdige Zouten, Esfentiön en Tinötuuren,, vinden bij deeze form nog minder plaats, dan in de OJiemelken. Harften en Gomharjten worden eigentlijk tot Oliemel ken gebruikt. ... a, Men zie de Lijst der dingen, Wells niet in Olie» melken gebruikt kunnen worden. b. Dat eene Zaadmelk zoo eenvouwdig zijn moet, als mogelijk is, en dat in ’t bijzonder alles daar van moet verwijderd worden, wat dezelve wal= gelijk, klonterig, omaangenaam van kleur, enz. maaken kan, is uit het voorgaande reeds aftenec» nen. €. De aart eener Zaadmelk is deeze, dat zij geen ander middel ter verbinding noodig heeft, dan de Siijm, die in de Zaaden en Pitten gevonden wordt; doch eene Oliemelk, eene Harstmelk, enz. vordert eene zelfitandigheid, die dit lichaam met //ater kan veree- 572 VOORSCHRIFTEN van vereenigen. Waar zulk een Ingrediönt vereischt wordt, is het geene Zaadmelk meer. $. DCECXXVIL In plaats van Water te neemen een Aftrekzel, bij voorbeeld, van Zoethout, of een gekookten Drank s of een Soep, is veel te gemaakt en te omflachtig. $& DCCRXXVIIL Het eenige Geneesmiddel, het geen men wel in zulk eene Zaadmelk gewoon is te geven, is de Äam- pher. a. Veelen fchrijven dezelve in eene Zaadmelk voor, en die form is ’er ook, naar her uiterlijk aanzien, niet ongefchikt toe. b. Doch wanneer men bedenkt, dat een Zaadmelk eigentlijk een Drank is, dat zij dus in de hoeveel- heid, des noods, van een Mengzel voorgefchreven, en zonder eenig vocht ter menging wordt ingeno- men, zoo ziet men, hoe ongefchikt het is, om een voedenden Drank met den fmaak van Kampher te ver- vullen. ‘&. DCCXXIX, De orde, in welke de Ingrediönten geplaatst wor- den, is deeze: dat cerst de Zaaden of Pitten, en ver« volgens het Water genoemd wordt. $. DECXXK. GENEESMIDDELEN. 273 N DOCKx2, Derzelver geftalte is zoodanig, dat de Zaadmelk, vooral wanneer zij verkoelen en verdunnen moet, Zoo dun als mogelijk behoort te zijn. a. Van eene dikke Zaadmelk „ welke men wel eens ‚tot omwinden en verzagten gewoon is voor te fchrij- ven, heb ik. onaangenaame toevallen zien ontftaan, die niet eerder ophielden, dan na dat de Lijder aan het braaken geraakte. b. Wanneer zulk eene dikke Zaadmelk wordt aan- gelengd, fchrijft men drie of zes maalen zoo veel voor van het onibindend middel; en tot eene dunne Zaadmelk wel twintig maalen zoo veel. ‘c,. Het is intusfchen geraden, om van de Pitsen, die klein ziin, en veele fchillen hebben, niet te wei- nig te neemen, d. Men fchrijft het ontbindend middel zeer dikwils voor met g. f., en zet ’er de hoeveelheid van het doorzijgzel bi. Meenigmaalen wordt dezelve ook niet opgegeven, wanneer de Apotheker de hoeveelheid tusfchen beiden begroot. Doch het best is te bepaa- ‚len, hoe veel Water genomen moet worden, en dan ten naaften bij in evenredigheid de Zaaden, Pitten of Amandelen daar bij te plaatfen, als mede vervol- gens op te merken, of her eene dunne, of eene dikke, of eene middelmaatige Zaadmelk zijn moet. $. DCCXXXI De Gifte is meestal een halve of geheele ıheekop vol, veronderfteld zijnde, dat zij niet onaangenaam | ig 574 VOORSCHRIFTEN var is om in te neemen.. Anderzints eoeft men flechts eeit lepel vol. a. Wanneer zij enkel tot eenen Drank moet die- nen, Zoo zijn zommigen gewoon zig aan geene maat te binden, maar dezelve naar goedvinden te laaten neemen. Doch dit is in geenen deele juist; de Zaad- melk is, even als de Melk der dieren, aan fchiften onderworpen, en kan dus niet, zonder fchadelijke gevolgen, in groote hoeveelheden genomen worden. Vooral heeft dit plaats, wanneer zij eenigermaaten dik is, dewijl zii dan de Maag 'zeer bezwaart. b. Wanneer zij tevens de kracht van een Genees- middel bezit, gelijk de gekampherde Zaadmelk , moet zij flechts lepelsgewijze gegeven worden, gelijk bij de behandeling der Mergzelen opzettelijk is aange- toond. 8. DOCKXXKIE De algemeene hoeveelheid wordt meestal tot twaalf Oncen voorgefchreven; wanneer men meer voor- fchrijft, moet men zeker zijn, dat zij niet zal beder- ven, het welk vooral in warm weder, en wanneer zij nietin koud Water gezet wordt, zeer te vreezen is. a. Daar ik, voor mij zelven, niet onder die Art- fen behoore, welke deeze form voorfchrijven, dewiji ik in haare onfchadelijkheid geen groot vertrouwen ftel, kan ik ’er bij eigene ondervinding niet veel van zeggen; genoeg, dat ik ten fchade van een ander voorzigtigheid geleerd heb. b. Een groote voorraad wordt ligtelijk zuur. Wan«- neer men ziet, dat zij fchift, zoo dat zig eene zooft van kaasachtigheid boven het water vertoont, kan men nagaan, wat zulk eene Zaadimelk bij de hitte der koorts GENEESMIDDELEN. 573 koorts in de Maag moet te weeg brengen, vooral, wanneer de oppasfer van den Zieken niet wel onder- richt is. c. Natuurlijker wijze is het dus raadzaam, nwoit meer voor te fchriiven, dan het geen de Lijder in eenen dag, of in &dne nacht, verbruiken kan, en ze telkens op nieuw e laaten klaar maaken, voorname- lijk in den zomer. d. De dunne Zaadielken verdienen dus ook den voorrang; want zij bevatten niet zoo veel van de door ‚konst gemaakte Melk, doen zoo veel nadeel niet, en bederven zoo ligt niet als de dikke. GIDBEOXXZIL Het bewaaren van de fles in koud Water is ’er altijd bij aan te prijzen, voornamelijx in eene warme lucht, in geflotene vertrekken, en wanneer men donder ziet opkomen. $. DCCXXXIV. "Onder het Recept wordt gemieenlifk gefteld, RM % a. Emulfio. a. Wanneer de hoeveelheid van het Zaad niet naauw- keurig bepaald is, zet men ook wel, Urfi La. Emulfio. b. De bereiding wordt, door dit Jege artis, aan dem Apotheker te recht overgelaaten. $. DECXKXKXV. Wamneer de hoeveelheid van het geheele uittrekzel ß niet bepaald is, geeft men die hoeveclheid, ven aan- zien van het doorzijgfel, te kennen. Di it EG ‘576 _VOORSCHRIFTEN var Dit zelfs vermeldt men nu en dan niet, en maakt ‚deswegens geene bepaaling, gelijk, bij voorbeeld, bij Amandelen en uitgepelde Zaaden het geval is, & DCCXXXVL Laatftelijk worden ook wel de bijvoegzels onder her Recept gefteld. a. Wanneer men, namelijk, de zoodanigen heb- "ben wil, want eigentlijk zijn zij onnoodig. b. Daar toe behooren Suiker, gedefilleerde Wate- ren, Honig, Salpeter , enz. DECKIXVIL De Onderteekening of Signatuur maakt melding van den naam, het gebruik, en ook wel van de bewaaring van het middel. a. De naam is, bij voorbeeld, verkoelende Aman- delmelk. b. De manier, hoe het middel te gebruiken, blijkt ’er verder uit. c. Her zetten in koud water, of op eene koele ‚plaats, of in een kelder, kan ook onder het Recept vermeld worden, wanneer de Arts het niet bij monde gezegd heeft, of het den oppasferen naauwkeurig ‚heeft aanbevolen. %& DCCXXXVIL De nuttigheid der Zaadmelken is zeer beperkt, de- _wäll zij zoo ligt zuur worden, #. Zij is bij de Artfen zeer gemeen, en bij ons i fchrijfe GENEESMIDDELEN. 397 fchrijft men 'elk oogenblik de Zinulfio communis Ful- Jeri voor „ fchoon zij nog veel te dik is. b. Ik heb reeds gefproken van de fchadelijke gevol- gen, welken de Zaadmelken te weeg brengen, vooral -wanneer zij dik zijn, en veelvuldig genomen worden. Het kan niet misfen, of die kaasachtigheid moet in de Maag van eenen koortfigen, eenen zwak -vertee- renden, eenen galachtigen Lijder, van een kind, vooral wanneer men zuurachtige dingen tevens geeft, aın ’t fchiften geraaken, eene zuure, of zelfs eene ranzige, fcherpte te weeg brengen, walgingen, be- naauwdheden, en eindelijk zelfs,. het geen nog geluk= kig is, braaking veroorzaaken,, welk laatfte echter de Geneesheer niet ten oogmerk kan gehad hebben. Hij fchrijft veel eer die toevallen aan eene geheel andere oorzaak toe, en niet aan zijne eigene Amandel« ‚melk, welke hij desniettegenftaande laat voortgebrui« ken. c. Zij worden ondertusfchen tot verkoelen, verdun« nen, inwinden, voeden, flaap verwekken , verkwik-. ken, enz. gegeven. Zij moeten zelfs eene fcherpe galltoffe verzagten. .d. Doch wanneer men bedenkt, dat eene fcherpe, rottige galftoffe onmogelijk door zulk een krachteloos middel kan beftreden worden; dat daar tegen geen an- der middel is, dan onophoudentlijk braaken; dat dee= ze manier nog op den tijd, dat ik dit fchrijve, (den 22. July 1796.) haare voortreffelijke nuttigheid,, haa- re onontbeerlijke noodzakelijkheid, op het klaarfte toont; Zoo behoort men deeze inbeelding te laaten vaaren. Ik vraag aan. den beöeffenenden Arts, die deeze zoort van Dranken voorftaat , of hij geruste- lijk in zulke gevallen verdunde Koemelk geven zoude, | Pp die = Ey VODORSCHRIFTEN .vAn die met dit al nog minder fehadelijk Zou wezen, dan de zoo onnatuurlijke Amandel- of Zaad- melk? e. Tot verkoelen en verdunnen is niets zoo dienflig , als een. waterachtige Drank , bij voorbeeld, Brood- water; tot inwinden 'en verzagten is eene Slijm het allergefchiktst , als welke nooit aan zoodanig bederf onderhevig is, als de Zaadmelken, tot flaap verwek- ken moet men zig van het ellendig [Maankoppen- zaad niet bedienen , als het welk .hoofdpijn en verftopping maakt, zonder de goede werking van het Opiam te hebben: men moet dit, en ook dit alleen, geven om flaap te verwekken, En zoo zijn ’er in. alle mogelijke. aanwijzingen, welken ‚men vermeent te hebben, an- dere en betere middelen. f. Voegt men nu daar bij, welk gevaar men loopt, dat de Zaadmelk zuur worde, en alles.bederve: zoo zal men’geen lust meer hebben, om var eene zoo wis« Telvallige en flechte form gebruik te maaken. %& DCCXXXIX. Tot voorbeelden kunnen intusfchen de. volgende dienen; es Amygd. dulc. recent. excort. svie Ag. fontan. 3xii. M. fl. a. Emulf. ten. S. Verkoelende Amandelmelk. Een halve thee- kop vol van tijd tot tijd te neemen; en in koud Water ie zetten. i a... Hier is niets meerder, dan het geen tot eene Amändelmelk noodzakelijk HERYDEL, EEIReUIFR Aman- ‚delen en Water. £ b. ’Er ©GENEESMIDDELEN. 579 2. ’Er zijn minder Amandelen toe genomen, dan anders wel voorgefchreven worden; en den Apothe- ker is aanbevolen, om ze duf te maaken, op dat ze eenigermaaten aan Melk gelijkvormig zij. Deeze zal ook den besten dienst doen.' - c. Suiker, Kaneelwater , de zoo ligt gistende Ho- nig, enz. is ’er niet bij gedaan, om aan het middel niet te veel zoetheid te geven. & DCCKL. Be, Amygd. dulc. rec. excort. Ziii. Camph. gr. Xlie ° Sacchar. 38. Ag. fortan. 5Vis M. fı 1. a. Enujlf. S. .Gekampherde Amandelmeik, Alle twee uuren een ‚lepel vol te neemen. ; a. Deeze gekampherde Amandelmelk is te gelijk met Suiker gewieven, om des te beter vereenigd te zijn. b. Zoo dra ’er Suiker bijkoomt, neem ik minder | ‚Amandelen, op dat ’er geen Room; in plaats van eene Melk, te voorfchijn kome, c. Van eene Amandelmelk, die een zoo walgelijk Geneesmiddel bevat, als de Kampher is, moet men geene twee lepels, of zelfs meer, geven. so VOORSCHRIFTEN van VIJF EN DERTIGSTE AFDEELING. Wan uitgeperffe Sappen, (Succus expreflus). s' DECcKLi H: uitgeperst Sap is een inwendig vloeibaar Ge- neesmiddet, het welk uit den ‘of meer zelfftandighe- den uit het Plantenrijk door uitpersfing gemaakt wordt. \ a. Dit Sap is gemeenlijk van een waterachtigen , en ook wel van een zuurachtigen aart. b. Men neemt in zamengeftelde Recepten daar toe meer dan @dne plantachtige zelfitandigheid, hoewel het dikwils beter was, dat men ’er flechıs den ge= bruikte. “ e. De aardwormen en pisfebedden leveren ook zom- tijds een wirgeperst Sap op, maar vallen niet zeer in den tegenwoordigen fmaak, dewijl men thans andere en betere middelen in haare plaats verkiest. d. Men mengt deeze uirgeperffe Sappen meestal met andere Geneesmiddelen of bijvoegzelen: voornamelijk echter beftaat het middel in het. wirgeperst Sap- $ DCCXLIL De fofe beflaat uit &&n of meer hoofdmiddelen, (materia primaria,) en &&n of meer bijkomende mid- delen of ellrorgrelen (materia fecundaria). $. DCCXLIN, GENEESMIDDELEN. sn. KTDEOKT TIL Het hoofdmiddel beftaat uit zulk eene plantachtige floffe, die in het persfen een warerachtig Sap geeft, het welk tot inwendig gebruik gefchikt is. Zoodanige ziin: /arpige en verfche Bladeren, Bloemen, Vruch- ten, Wortelen, en geheele Planten. a. De drooge deelen, bij voorbeeld, de Be Bas- ten, enz. worden ’er niet toe genomen. b. Ook worden de Zaaden ’er niet toe gebruikt, de- wijl zij meer eene Olie, dan een waterachtig Sap be- vatten. c. Eindelijk ook niet die geenen, wier Sap moeie« lijk te ontwikkelen is. Wanneer eerst de warmte en de bijvoegzelen vereischt worden, om deeze ontwik- keling te weeg te brengen, moet men ’er geen gebruik van maaken. d. Ook moeten deeze Sappen eene ontwijffelbaare en merkelijke geneeskracht bezitten, dewijl de krach- telooze nooit te pas komen, en in deeze form, waar veel op eenmaal gebruikt moet worden, alleen het krachtige en nuttige verkiesbaar is. .e. Het voorfchrijven der wisgeperfte Sappen veron- derftelt dus eene kennis van den rechten tijd, op wel« ken die Sappen van de behoorlijke geäartheid, en ge- makkelijk te ontwikkelen zijn. f. Uit dien hoofde is het ook noodzakelijk, dat men zelfs in zamengefelde uitgeperfte Sappen zoo een- vouwdig mogelijk zij, op dat men ’er geene P/anter onder menge, waar van het Sap op dien tijd niet zoo goed te bekomen is. g. Het is ook dienftig, dat de Arts bij den Apo- theker eerst verneeme, of de noodige ‚Planten te be= Pp3 kus 58x VOORSCHRIFTEN van komen, en nog bruikbaar zijn, eer hij ze ter uitpers- fing voorfchrijft, $& DCCXLIV. De bijkomende middelen zijn of zulken, die ter.ont= wikkeling van het Sap, of van de Sappen dienen, in geval zij moeielijk te bekomen zijn; of zij worden on- der reeds gerced ziinde Sappen gemengd, om derzel» ver geneeskracht te vermeerderen, of hunne fchade- liijke eigenfchappen te verbeteren, a. Men doet best, dat men alleen zulke Planten verkieze, die de cerstgemelde bijvoegzelen niet noo- dig hebben, waar in, namelijk, her Sap in eene ge- noegzaame hoeveelheid te vinden is, en ligtelijk ont» wikkeld wordt. b. Daar toe kan onmogelijk iets anders dienen, dan goed, zuiver water, als het welk zig met alle moge- lijke Sappen ver&enigt, en derzelver geneeskrachten, buiten de verdunning, onbefchadigd laat. c. Melk daar toe te neemen, is al te onnatuurlijk en tegenftrijdig; .want Melk, die met Sappen van Planten vermengd is, moet naderhand in de Maag fchiften, dewijl zij blijkbaar van eenen zuurachtigen aart ziin. Ik weet ook niet, welk bijzonder vermo- gen de Melk heeft, om de ontwikkeling dier Sappen te bevorderen. d. Het zelfde geldt ook eenigermaaten van de Wei van Melk, wanneer zij niet dun genoeg is. Het is al« tijd eene ellendige morsferij, e. De dingen, die ’er naderhand bijgedaan worden, moeten. ook allereenvouwdigst zijn, dewijl het Sap der Planten ‚needs op zig zelven walgelijk genoeg is, “Oz en GENEESMIDDELEN. 523 en walgelijke dingen door bijvoegzelen nog: verflim- merd worden. f. Een goede Wijn, of een afgetrokken Water „een verzoet Zuur, een geestrijk Vocht, zijn de beste bij- voegzelen van die zoort; zij geven deels eenen aan- genaamer fmaak, zoo veel dit bij Sappen van Plan- ten mogelijk is; deels onderfteunen zij ook de werk- zaamheid van den: Drank.. g- Zuure-, Loog- en Middel-zouten zijn in deeze form, diealtijd een groote mondvol maakt, zeer on- gefchikt: zulke dingen moeten alleen in die Genees- middelen gegeven worden, welken men op eenmaal kan doorflikken, h. Suiker, geöliede Suiker, Syroop, en vooral Zo- nig, moeten zeer weinig, of liever in ’t geheel niet, bij Sappen van Planten gevoegd worden: terwijl het best is, om ’er niet te veel kunst aante befteden. i. Het geen men naderhand, om den finaak te ver- drijven, laat toedrinken, kan men zoo zoet maaken, als men het gelieft. %. Men herinnere zig. echter, dat deeze dingen, vooral de Honig, met de Sappen der Planten zeer tot gisting geneigd zijn, bijzonderlijk in eene zwakke Maag. Br /. Inzonderheid moet men zulks vermijden, dewijl buiten dar het uizgeperfße Sap al zeer fchielijk den Zie- ken tegenflaat; en zulks des te meer, wanneer de Honig , Suiker, enz. die onaangenaame toevallen ver- wekken, die uit de gisting ontflaan. 