title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes Het was een grote erudit, de tijd van mijn vertrek nabij en kwam, ik nam afscheid van mijn oude liefde Vader, dat niet zonder schreien van hete tranen aan weerszijden toeging, want hij wetende dat ik gesind was om weer naar West-Indiën, en misschien verder naar de Filipijnen te gaan. Ons afscheid namen we van weerszijden met veel teergevoeligheid, vermits ik de oude Man lief had; ik vereerden hem nog twintig Ducaten met enige Rijksdaalders, en dus scheidden we vergenoegd, maar bedroefd van elkaar. Ik kwam tot Amsterdam in de maand Juni 1696. Hier vond ik mijn oude trouwe Vriend voor de deur van N: Visscher staan, ziende naar een nieuw uitgekomen Kaart. Ik hem al lachend de hand toereikend, kenden hij me voort. We omhelsden elkaar met hart en armen, en gingen terstond na een Herberg, een kamer alleen eistende, daar we van vier tot acht uur bleven. Nooit konden twee broers elkaar vriendelijker ontmoeten, als we met goede hart deden. We vertelden elkaar ons wederwaar. Ik had zo lang in West-Indiën geweest. De Meester had al een Vrouw met drie Kinderen, en was Meester in een zeer vermaaklijke Stad, daar hij geboren was. We gingen te zamen naar zijn Herberg, daar ik bij hem sliep; we hadden de hele nacht zo veel elkaar te vertellen, dat we nauwelijks tijd tot slapen over hadden. Dog de Meester moetende binnen twee of drie dagen weer naar zijn huis vertrekken, moesten we onze ernstige zaken kort verhandelen. Ik vroeg de Meester om welke reden hij tot Amsterdam was? hij antwoordde, dat hij daar was gekomen om enige Medicijnen te verkopen. N. Visscher: Nicolaes Visscher II (1649-1702), bekend kaarten- en kunsthandelaar; hanteerde ook zelf de graveerstift. Zijn weduwe zette zijn zaak op de Dam voort. Visscher gaf omstreeks 1683 een vaak herdrukte Atlas minor uit. Zie C. Koeman, Aurantes Neerlandici III, Amsterdam 1969, p. 152-153. voort: terstond. eissende: verzoekende. daar ik bij hem sliep: waar ik het bed met hem deelde. Zoiets gold tot in de 19e eeuw als heel normaal. Aan promiscuïteit hoeft men volstrekt niet te denken. Cf. J.M.W. van Ussel, Geschiedenis van het seksuele probleem, 3e dr., Meppel 1970, p. 85: “Voorname lieden zagen er (tot in de 19e eeuw. P.B.) geen bezwaar in met vreemden in één bed te slapen wanneer ze in een herberg moesten overnachten. (...) Er was een kleinere of andere schaamtegevoeligheid, met daarnaast een grotere behoefte aan sociaal contact.’ Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes De schrijver ontmoet zijn vriend te Amsterdam. afb. 6 Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes te koopen, alzoo hij als een halve Apotheker meede handelde; maar dat hij voornaamelijk was gekomen, om eenige stellingen tot het ontdekken van 't Zuidland voor geld te demonstreren, dat hij die aan een zeer voornaam en beroemd wijze Heer in de Regeering had overhandigd, met verzoek dat hij tot de demonstratie mogte worden toe gelaten. Dien voornaamste Heer de stellingen ziende, keurde die zeer goed, en vroeg of hij die wel konde demonstreren. Het antwoord van de Meester was, dat hij tot dit doel in Amsterdam gekomen was. Waarop die Heer had gezegd, jij komt te laat, de Vlaamse is daar al na toe; de Meester antwoordde daarop, ik kom niet om mee te vaaren, maar om voor een zekere somme deze stellingen te demonstreren, goed of geen geld. Daar meede ging hy heen, en in passant zag hy een Kaarte voor 't Huis van N: Visscher, daar hy die besiende ik hem vond staan. Ik versogte hem des morgens die stellingen te moogen zien, en uit te schryven, welk hy my zeer garen toe stond, en voort zZijne papieren aan my overhandigde. De stellingen waaren de volgende zeeven.' Consideratien over naader aandoeninge van 't Zuidland; waar in gelet word op naarder reguleering. 1. Van Passen, Octroyen, en Zeinbrieven. het ontdekken var 't Zuidland: Handex.: “het ontdekken van 't inwendig Zuidland’. een zeer voornaam ... Heer: de Amsterdamse burgemeester en bewindhebber der O.1.C. Mr. Nicolaas Witsen (1641-1717). Zie over hem de Inleiding. verzoek: er staat: yerzoek. de Vlaamink: Willem Hesselsz. de Vlamingh uit Vlieland. Vertrok 3 mei 1696 uit Texel met de schepen De Geelvink, De Nyptang en Het Wezeltje; 7 september tot 27 oktober vertoefde men aan de Kaap; 20 maart 1697 keerde De Vlamingh van de reis naar het Zuidland in Batavia terug. In januari 1698 aanvaardde hij de terugreis als commandeur van het schip De Gent waarmee hij op 16 augustus 1698 in Texel aankwam. (Uitloopboek der V.O.C., Nederlandsch Historisch Scheepvaart Museum Amsterdam). Zie verder de Inleiding. garen: gaarne. aandoeninge: het aanleggen. reguleering: regeling. Zeinbrieven: stukken waarin de te gebruiken seinen, vooral die voor bijzondere gelegenheden zijn afgesproken, staan opgetekend. Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes 90 2. Van de Scheepen, haare groote, hoedaanigheid, en monture. 3. Wat Manschap en Instrumenten meede te neemen. 4. Op aandoeninge van vreemde Kusten, en om binnen in dat land te koomen. 5. Hoe, en op wat wijse met de Menssen handel te Zoeken, ofte krijgen. 6. Van Amonitie, Victalie, Medicijnen, en Ziekten. 7. Te toonen, dat Matroosken en Soldaten met minder geld als bedongen hebben, kunnen betaald, en vergenoegd gesteld worden. Ik verwonderde me, dat hij niet ter examen werd toegelaten, te meer, om dat hij zei, dat hij dit tot genoegen zou demonteren, of bij gebreke van dien, dat hij geen geld zou begeeren. Ik merkte het zesde Artikel met aandacht aan, mij dacht dat zulke zaken mij zelf wel te pas zouden komen, zo voor mij, als ten aanzien van mijn goede vrienden. Ik verzocht mijn goede vriend, dat hij mij een beschrijving van de Scheeps-Scheuring-buik, nevens een verversing altijd binnen Scheepsboord te kunnen hebben, tot verkwikking en voorkoming van ziekten, zoo als hij hem in dit zesde artikel verklaarde, wilde ter hand stellen. Dat hij mij voort, en gewillig toe stond, gevend mij terstond uit zijn papieren, het Kapittel van de Scheeps-Scheurbuik &c. Dog onder beding dat ik geen medicijnen moest openbaren, maar die aan mijn eigen lichaam, en als onbekend aan mijn goede vrienden zou moeten gebruiken. Het Kapittel van de Scheeps-Scheurbuik was het volgende Mijn bedenkingen, die ik eertijds op mijn vorige reizen op Zee, over de Scheeps-Scheurbuik gehad had, zo van haar oorsprong: uitrusting met inbegrip van het tuig. Amonitie: krijgsbehoeften. Victualiën: victuallen. bij gebreke van: bij gebrek aan. na &c: in Handelingen: ‘nevens de verversing’. als onbekend: als het ware ongemerkt, dus: zonder hen in te lichten. de Scheeps-Scheurbuik: Het proefschrift van A.H.P. Augustijn, De Scheurbuik in den loop der tijden, Amsterdam 1932, geeft voor ons doel weinig informatie. Theorien over ontstaan en genezing van scheurbuik kwamen vooral naar voren in de zogenaamde iatrochemische school, cf. Inleiding, p. 45. Een van deze iatrochemici, Cornelis Bontekoe, ging zelfs zo ver om de scheurbuik als de bron van allerlei kwalen te beschouwen (Cf. Alle de philosophische, medicinale en chemische werken, Amsterdam 1689, II, 1, p. 166). Zijn medestander Steven Blankaart publiceerde in 1684 bij J. ten Hoorn te Amsterdam zijn Nauwkeurige verhandelingen van de scheurbuik en deszelfde toevallen. Als ook een naakt vertoog wegens de fermentatie oft innerlijke beweging der lichamen, meest op de gronden van Descartes gebouwd. Zie Thijssen-Schoute, p. 304, 320 en passim; G.A. Lindeboom, De geschiedenis van de medische wetenschap in Nederland, Bussum 1972, p. 89-95. (a): Van de Scheeps-Scheurbuik (noot van de schrijver). Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 91 zaken, voortkomingen, als genezingen, werden hier nu meerendeels bekrachtigd. Zeer nauw had ik nog te Scheep zijnde, acht gegeven op de Scheeps-ziekten in 't gemeen: maar bijzonder de Scheeps-Scheurbuik, welke zich gemeenlijk op volgende wijze openbaarde. De Scheurbuikige werden eerst loomagtig, met weinig trek tot eten, hun gezicht stond droevig, zij waren huiverig, alsof zij zomtijds binnenkoortsen hadden, ook wel koortsig: haar mond stonk, om dat haar maagzame bederfde, het tandvlees werd aangedaan, dat swellend, bloed en rottig werd, en liggen bloedend. Zij zweetten veel, de pis was rossig, en de adem werd algemee benauwd. Eenige, wiens maagzame nog scherper werd, aten wel vier mannen portie; de pols sloeg niet altijd doorgaans, maar was veeltijds onwetend, zij werden maagzam. Uit dit alles is te begrijpen en klaar, dat de Scheeps-Scheurbuik is een kwaal van de voeding van het lichaam, zoals veel geschreven hebben. De oorzaak is dikte, en lijmigheid van het bloed, of zenuwzaap, of die beide. Deze belemmeren, en verstoppen de ingewanden, vaten, en klieren. Welke lijmig vocht, scherper wordend, bijt, knaagt, maakt pijn, honger, en andere toevallen. Deze niet genezend, volgt onvermijdelijk de dood. Voortkomende: voorkoming. Bloed: Handboek: "bloedig". Alles in: Almelo. Zenuwzaap: Het zenuwsap is "een der hoofdpilaren van de Opbouw der geneeskunde door Bontekoe" (Thijssen-Schoute, p. 297-298). Het betrof hier, volgens zijn hypothese, een sap, " 't geen in groote hoeveelheid onophoudelijk van de hersenen afloopt naar alle de ledematen' via de als hoolijke pijnen voorgestelde zenuwen. Zie Cornelis Bontekoe, Alle de ... werken I, 1, p. 63. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes 4. Door te veel suiker, door ziekte of maaktheid, of 5. Door te veel, ofte ten sterkste arbeid. 6. Door al te heete lucht. Fermentatie: gisting. Volgens Descartes zou de beweging van het hart afhangen van een gisting in het bloed. Bij ons werd die opvatting vooral bestreden door Hermanus Lufneu in zijn Disputatio chemico-medica inauguralis de fermentatione, Lugd. Batavorum 1679. Zie C.L. Thijssen-Schoute, Hermanus Lufneu, medisch student te Leiden en stadsarts te Rotterdam, in haar Uit de Republiek der Letteren, 's-Gravenhage 1967, p. 150. effervescentie: opbruising, evenals fermentatie een sleutelwoord bij de le Bo & Sylvius en andere iatrochemici. Deze ‘koude opbruising (of rijzing) zou ontstaan als er een alcali was en dit gemengd werd met een zuur’ (A. Schierbeek, Geschiedenis der biologie, Den Haag 1951, p. 52). met een lengte van &c. &c. &c.: Smeeks laat hier vermoedelijk zelf een gedeelte van het Kapittel over de scheurbuik weg. zy behooren: Door het wegvallen van het zinsverband is het niet aanstonds duidelijk wie die zy zijn. Waarschijnlijk slaat het terug op Fermentatie en effervescentie. De ervaringheid ... de beste leermeesteres: eerbetoon aan de empirische wetenschap die toen met Swammerdam en Leeuwenhoek een hoogtepunt bereikte. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtige Koninkrijk Krinke Kesmes Maar besit gij, o bloed, hoe weinig of geen Galle is daar onder te zien, te proeven, of te ruiken, zolang als 't bloed wel gemengd is. Even gelijk als de booter onder de melk, zolang zij in de borsten ofte urine zit, niet toonbaar is. Maar uitgemelkt zijnde, en dat haar stilstand met bykomst van de lucht, een ontbinding in haar te zaamenstel gemaakt ofte veroorzaakt heeft. Hier is dan de kwaade menging. Want kwaade menging is, als de deeltjes onser vogen, op die plaats niet bewogen worden, daar zij in een gesonden stand, naar haar gemeende reegel, en haar order moesten geplaatst zijn; zodat op die plaats meer dun, en op een andere plaats meer dik, of andere deelen te veel, of te weinig geplaatst zijn. Even gelijk als in melk, die gemelken zijnde, en stil staande, veel lucht-deeltjes ontvangen, waar door de aardachtige deeltjes van de wei en de room van die beide afgescheiden worden. Deze wanorde drukt de geestige of vrije deeltjes zoozeer, dat zij de verdikte, taam slijmerige vogen, niet kunnen verdunnen, maar die gestuikt wordende, zoeken die eenenen open weg, en zij raakken zoo buiten het lichaam. Zulken stilstand, kan immers in de beweegende vogen onzes lichaams niet zijn, of die zouden moeten rotten, stinken, versterven, en dus de dood te weegbrengen. Als nu de maak is: bij de iatrochemici namelijk. Geest, water, zwavel, zout, en aarde: De iatrochemici bouwen voort op de antieke humoraal-pathologie van Hippocrates en Galenus die zij met de modernere scheikundige inzichten in overeenstemming trachten te brengen. Gezondheid of ziekte zou een kwestie zijn van goede, c.q. kwade menging van een aantal grondstoffen in onze lichaamssappen. Kwade menging veroorzaakt rotting. Zie G.A. Lindeboom, De geschiedenis van de medische wetenschap in Nederland, Bussum 1972, p. 93. gijl: chyl, gist. veroorzaakt heeft: Handex. vult de zin aan: ‘sigtbaarder word’. (b): Wat kwaade menging is (noot van de schrijver). Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes 94 Dat Zeemans lighaam kwaalijk gevoed, en dan maager word, dat meene ik dus te gebeuren. De maage is de keuken des lighaams. Deese besluit in haar binnenste altijd een ‚ferment, of maag-zap, het welk te zaamen is gesteld uit overgebleeven gijl, spog, en klier-zap, dat uit des slokdarms en maagklieren geduurig uit lekt. Dit maag-zap is altijd zuur, en kleinst de spijse door sijn scherpte, by form van uittrekkinge, eeven gelijk als loog of brandewijn de verf uit saffraan trekt, of zoo als men zommige waaterverven tinctureert. Dit maag-zap door gebrek van waater, en het nuttigen van oude of bedorven spijse, word daar door nog meerder zuur, scherper, en dikker, of lijmiger, zet hem dan vast inde ploijen der maage, en belet dan zoo den honger in 't begin der ziekte. Deese "27 slijim vermeerderende, beset ook de dermen, waar door de spijse in de maage niet wel gekookt wordende, geeft dan kwaade en weinige gijl. Zulke gijl dan nog in de dermen koomende, kan daarvan, maar zeer weinig in de daar zijnde melkvaatjes geperst of gezoogen worden, om dat die meest haare mondjes, met de voornoemde taye slijm bezet, en als geslooten zijn. Ziet dus word Zee-man maager, door gebrek van voedsel. Indien nu deese Scheeps-Scheurbuik niet wel word behandeld, het zy door onkunde, of by gebrek van middelen, dan moet die van kwaad nog arger worden, en veele toevallen veroorzaaken. Dat dus in zijn werk gaat. Het slijm zet hem hoe langer hoe vaster in des maags plooien, en wordt hoe langer hoe dikker, kriegt dan daar door zijn vast of stilzitten, een soort van verrotting, zo als uit den aasem blijkt. Want alle gemengde vogels verderven of verrotten door stil staan. De verrotting is een ontbinding van enige te zamen gesette delten, die deze in haar eerste enkelheid brengende. Ofte, het is, een algemene vernietiging, en verbreeking van de eerste stand der mengingen, en hechtting van de delten. Het kleinst zuiverde uit, zeeft (van weinig kleinzen). Tinctureert: een aftreksel maakt. Zet hem: zet zich. Gekookt: verteerd. In haar eerste enkelheid: in hun oorspronkelijke enkelvoudigheid. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes Deze vogels worden daar van tijd tot tijd al scherper, en nog scherper aandoende de vleugels en kliertjes der Maag, met een prikkelende bijtende, of stekende, die de mondjes der kliertjes beschaadigen. Dan laten de kliertjes haar sap uit lekken, waar door de dikke slijm los wekt, en dan los zijnde, bij brokken of lappen naar de darmen marcheert. Nu is, en wordt, het binnenste Maagvlies op vele plaatsen zeer veel ontbloot. Daarop bijt, en knaagt, het al te scherpe Maag-sap: dat den grooten honger dan veroorzaakt. En naar maat dat de Maag veel ontbloot, en het Maag-sap scherper is, daar na toevoegt hem, den bijna onverzadelen honger, en zo veel te meer, als daar gebrek van gijl in 't Lichaam is. En dat weerom naar dat 'er meer of minder gijl-vaatjes verstopt zijn. Ik heb gezien, dat zoo een vent, een geheel bak, en nog meer poes-pas op vrat. Word dit scherp Maag-sap overvloedig, dan bestormt het ook de darmen, en maakt dan alle soorten van loopjes, ofte af-gangen, als toevallen van deze Scheeps-Scheurbuik. Op volgende wijze. Het is zeer waarschijnlijk, en door Leeuwenhoek getoond, dat de poes-pas: hete stamppot, gewoonlijk bestaande uit vlees, gort of rijst en groente, die aan boord van oorlogs-schepen regelmatig werd gegeten, cf. WNT XII, 2993. loopen, ofte af-gangen: buikloop, diarree; even verderop ook weeklijfelijkheid genaamd. Scheeps-scheurbuik: er staat: Scheeps-scheurbuik. Leeuwenhoek: Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723), Nederlands bioloog, die zijn talrijke ontdekkingen met behulp van zelfgemaakte microscopen gewoonlijk in briefvorm aan de Royal Society te Londen bekendmaakte. In de Philosophical Transactions der Royal Society van 1673-1723 staan doorgaans slechts vertaalde uittreksels van Leeuwenhoek's ruim 250 brieven. Deze werden echter ook hier te lande volledig in het Nederlands uitgegeven onder diverse titels, Leiden etc. 1684-1718. Bedoelde uitgaven bevatten de brieven 28 (25 april 1679) - 146 (20 april 1702), door Leeuwenhoek Missiven genoemd, en de z.g. Sendbrieven, uitgegeven in 4 delen (XLVI (8 november 1712 - 20 november 1717). Een moderne wetenschappelijke uitgave van Alle de brieven door de Leeuwenhoek-commissie is nog bezig te verschijnen (1939-). Zie A. Schierbeek, Antoni van Leeuwenhoek, zijn leven en werken, 2 del., Lochem 1950-1951. Smeeks verwijst hier naar Missive 40 van 28 december 1683, gedrukt bij Daniel van Gaasbeeck te Leiden (UB Nijmegen 171 c 56), p. 8-24. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes 29 96 slijm, die van binnen de darmen bekleed, bestaat, uit verschillende soorten van vaatjes, welke zeer teer zijn. Het voornoemde scherpe Maag-zuur, nu in de darmen gestort wordende, bijt, of werkt eerst op de zenuwgrijze vliesjes, der gezegde teere vaatjes dat de buik-krimping maakt. Voortgaande, doorknaagt het de teersste vliesjes van de water-vaatjes, uit welke haar inhoudende zuur lekkende, nevens dat uit de geschonden kliertjes in de darmen: daar haar met de strokle mengende, maakt die dun en vloeibaar. Dat men dan loop, of weeklijfelijkheid genoemd. Scheeps-scheurbuik: er staat: Scheeps-scheurbuik. Het vocht nog scherper, en lymiger wordende, door knaagd, dan ook de gijlvaatjes, welke uitlekkende gijl, haar dan met den drek mengende, noemd men dat dan de grauwe loop. Het zondigend vocht nog al scherper wordende, dan moeten de bloedvaatjes een beurt krijgen, deze dan ook doorbeetende zijnde, vloeit het bloed in de darmen, en zigt onder den drek aldaar mengende, geeft dat dan de naam van roode loop. En dan nog niet geholpen wordende, dan gaat dit onbedwingbare, allerschaadelijkste, ja doodlijk vocht, op de darmen los, desselfs vleisten breekende, ja lappen daar af knaagende en zoo de darmen doende zweerven, dat dan de naam heeft van darm-sweer of tenasmus. Hier staan nu de ware oorzaaken van de Scheeps-Scheurbuik, en loopen, of door-gangen (die haar veeltijds bij de Scheeps-Scheurbuik voegen) bloot, en ontdekt. Nu is het kunstje, of men die Zee-duivels, als gerichtelijk Scheepsboord kan doen ontsagen; en dan voorkomen, dat men niet genoodsaakt is, die onwillige, of ongaarne gasten, tegeens dank te moeten ontvangen en huysvesten. Dog zulks met een heerlijke verfrissing, niet geheel konnende beletten, dat men dan deze schroomelijke ziekten, ras en vreezig kan genezen, met weiniger omslag als gewoonlijk gedaan word. Eerst meene ik de zaaken aan te tonen, waar door men zoude konnen beletten, (immers het grootste gedeelte, en meerder als voor door-gangen:) er staat: door-gangen. als gerichtelijk: als het ware gerechtelijk. dat: zodat. schroomelijke: geduchte. Hendrik Smeets, Beschrijving van het magtig Koningrijk Krinke Kesmes 97 De zeugen dat zulke schadelijke vogels, de Scheeps-Scheurbuik &c. veroorzaakende, niet of zeer zelden, in des Zee-mans bloed, of vogels kunnen komen. Ofte echter, daar nog in sluipende, dat men dan de ingekomene vogels, gemakkelijker kan doen verhuizen, als voor de zeugen, en dus het Scheeps-Volk kan gezond houden en bewaren op zulk een lange reis. Nu dan tot de zaak. Ik heb gezegd, dat de eerste oorzaak is, dat het bloed verdikt, is gebrek van water. Om daar geen of minder gebrek aan te hebben, op zulk een lange reis als de zeugen naar 't Zuidland, moesten onze Reeders ons geen gemeene potten meede gegeven hebben, om Groenten, Boonen, Groot, Meel &c. in te bergen; maar in plaats van zulke die daar toe in 't gebruik zijn, moest men neemen, goede Leggers of zoo genoemde Verkens, welke van Groot, Groeten &c. ontleedende zijn, kon men die weer met water vullen; deze potten zijn daarom niet bedorven, maar kunnen altijd weer even goed, zoo voor watervaten, als anders, op alle reizen dienen; en zoo men meer ruimte in 't Schip hebben moest, zou men na goed vinden zo veel noodig waren, slopen en bewaren. Wanneer men ook distilleerketels meede neemt, die dubbeld of dik verhit zijn, en men die niet te veel van water, of te hard met vlam stookt, dan wordt het overgehaalde water niet koorig, en bij gevolg niet ongezond. Dus kan men voor een groot gedeelte het gebrek van water voor komen. Het nuttigen van bedorven, stinkend, of rotting water, dat al lijmig is, eermen 't drinkt, en nog meer lijmigheid in de Maag is voortbrengende, kan men voor 't grootste gedeelte voor komen, met alle dagelijks wat water op te koken. Waar men heeft het hout voor 't hakken, hier door wordt het klaar van 't onklaar, of 't vuile kwaad, van 't schoone goede afgescheiden, en alle stank vervliegt door 't koken. Men moet om 't volk gezond te houden, op zulke lange reis geen moeiten onsien. Ook zet men op 't halve dek, een grote grauwe Keulse pot, het Scheeps-Scheurbuik: er staat: Scheeps-Schrubbe. Gemeene: gewone. Orten: erwten. Leggers: grote watervaten met een inhoud van 500 a 1000 nederlandse kan, cf. WNT VII, 1449. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes waater daar in staande, vervliegt veel van zijn stank, en zinkt de modder naar beneden op den bodem. De al te droge kost kan men vervangen, als men geen gebrek aan water heeft. Het te veel sweeten, komt door al te sterke arbeid, door ten hete lucht, of door zwakheid. Al te sterke arbeid kan men matigen, als men genoeg, en gezond Volk heeft. De al te hete lucht verhaast den omloop, om dat zij de vogten zowel verdund als den al te sterke arbeid, en doet daar door den Zee-man flauw en machteloos zijn, door al te sterke of te grote uitdampingen en sweeten, waar door de vogten kragtig verminderen, en dus wordt 'er gebrek van vogten in het lichaam gebooren. Het schaffen van oude bedorvene schimmelige kost, maakt ook dik, lijmig, en scherp bloed, doch dat is onafscheidbaar van zulk een lange Zuidlandse reis. Dit zou men eenigszils kunnen verbeteren, als men wat meerder aandacht deed geven op alle spijzen, en die dikwijls deed roeren, verlichten, verschoenen, uitspelen, of schuddende vrijen in zakken, even gelijk als de Spoore-maakers haar vertinde goed zo glad maken. Dit was een werk voor de Scheurbuikige, om haar zelf wat te bewegen. De kromhouts-gasten, die haar tijd meer in de kooy, als op het dek doorbrengen, zulke zijn eerder en meerder de Scheeps-Scheurbuik onderworpen, als rappe knappe Zeeluiden. Door leugen zijn, en veel liggen, verslappen de maag-zappen en andere vogten, om dat het lichaam niet bewogen wordt, de maag die uitwendige drukking mist, welke uitwendige drukking veel helpt tot de gesting, of tinctuering der gijl, die in de maag geschiedt. De uitwendige beweging, verwakkerd ook den omloop onzer vogten. Laten doorluchten: verlugten. Met een schop verplaatsen, door elkaar werken. Leeuwenhoek had dit sterk aanbevolen, opdat de larven van de korenklander dan minder gemakkelijk hun schadelijk werk zouden kunnen verrichten, cf. zijn brieven van 13 maart 1687 - 16 juni 1700. Spoore-maakers: mensen die rijsporen maken. kromhouts-gasten: schepelingen die wegens ziekte vaak tussen de kromhouten, d.w.z. beneden in het schip, zitten; zie WNT VIII, 326. gesting: gisting. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes Niet alleen moest er een middel bedacht worden, welke kragtig is het bloed en vlees in een goeden staat te houden; dat is, dat men geen gebrek aan vlees lijd, dat onze vlees niet verkouden, verslijmen, en dat zij ook niet te los van elkaar zijn. Dat de vlees haar echte en juiste menging behouden, zoo als zij in gezondheid stand zijn. Want te weinig vlees, en te weinig warmte, dat verdikt en verslijmt alles. Al te losse samenhang, of al te dunne vlees, versweet men al te veel in de heete klimaten, zij laten dan haar dikker delen in de vaaten, die de zelve verstoppen. Daar van daan komen dan Scheeps-Scheurbuik, Loopen, Koortsen, Waterzucht, &c. Het is aanmerkelijk, dat men ziet dat de Scheeps-Scheurbuik door verfrissing en arbeid, beter en sneller geneest worden als door Medicijnen. In 't Noorden eet men Salade van lepelblaadjes, waarvan 't Volk snel geneest. In 't Zuiden zoeken wij vers water, Limoenen, Oranjeappels, vruchten, groente, vers vlees, dat onze Scheurbuikige ook haast tot gezondheid brengt. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes Daarom moet men op zodanigen langen reis altijd een verkwikkende, goede verversing hebben, tot voorkoming, en genezing van de genoemde scheepsscheurbuik en andere scheepsziekten. Mijn vriend gaf mij die beschrijving van de verversing in vier regels over. Dit wilde ik garen terstond beproeven. We na ons logement gaande, kozen die zaken voor weinig duiten: dit in een half vierdeel van een uur bereidende (men zou in een uur voor een heel schipvolk kunnen bereiden) nuttigden we dat met ons beiden. Ik was over de aangename welsmakendheid zeer voldaan, ik verwonderde mij over die frisheid van 't zelfde, ik moest bekennen dat het zeer verkwikkend was. Ik dacht, wie zou van zulke bekende en geringe zaken zulke gedachten (zonder ondervinding) kunnen opvatten? Dit zijn in een schip voor 300 man geen noemenswaardige plaatsen, en kan in twee vaten makkelijk worden geborgen. De schinkelbotten of mergpijpen, door de Engelsen versonnen hebben, om haar grote plaats onbekwaamheid, en onnutheid, geen vervolg gehad. Dit heeft minder omslag, en weinig kosten, echter verschaft het een duurzame gezonde verversing, verkwikking en genoegen. De bereiding was smakelijk, en op een lichte wijze, dat een jongen doen kan. Ik was verblijd, en besloot zodanig een verversing op alle mijn reizen mee te nemen. Ik wilde de Meester daar een vereering voor doen, doch hij weigerde dat, zeggend, dat hij ten uitersten voldaan was, van dat hij mij deze dienst gedaan had, maar dat ik dat, zo dikwijls ik hetzelfde kwam te gebruiken, op hem denken zou; en deze zaak niet openbaren. Dat ik hem beloofde. Derde hoofdstuk Redeneering van de Reisiger met zijn oude Vriend over de ontdekking van het Zuidland. Trekt weer naar Spanje, en van daar weer naar Holland. Komt tot Amsterdam, en ontbiedt de Meester: beziet het Texel, en redeneert daarover. Stellingen wegens de Texelstroom aan de Regering gepresenteerd. Vertrekt weer naar Spanje, en verder naar Cartagena, Porto Bello, en Panama. Trekt naar de Filipijnen: lijdt zware storm, en komt aan 't Zuidland. Onze redeneering van het Scheurbek afgebroken hebbende, en weer tot die van 't Zuidland overgebracht, was mijn vraag aan mijn Vriend, wat gedachten hij had van de reis van de Vlaamink, wegens de ontdekkingen van 't Zuidland? Hij antwoordde, dat de Vlaamink het verwachten van zijn Reeder niet zal kunnen beantwoorden, en dat de Hollanders zo weinig van hem te verwachten hebben, als de Engelsen van hun Dampier. Ik vraagde de reeder waarom? Hij antwoordde, voor 't eerste zijn deze tochten om het Zuidland te ontdekken, niet wel naar mijn doen aangeleid, en daar 't fundament niet goed en is, wat kan men van den opbouw verwachten? Voor 't tweede, hebben de Engelsen en Hollanders misgetast, in 't verkieseling van Mannen om deze ontdekkingen te doen. Hoe! misgetast zeide ik? het zijn immers zulke braave Zeelui als men zou moogen vinden. Dat is zonder tegenzegging waar zeide mijn Vriend, en hoe ze beter Zeelui zijn, die haar jeugd en vorder tijd bij de Zee met goede opmerkingen versleeten hebben, zulke veel te onbekwaam oordeel ik haar om Landen inwendig te kunnen ontdekken. Ik vraagde waarom? Hij antwoordde, ik zal u mijn gedachten daarvan zeggen, en u toonen, dat het inwendig Land ontdekken, met de Zeemanschap niets gemeen heeft. Ziet, alle wetenschappen hebben zekere beginselen welke iemand eerst moet kennen, eer hij zich behoorde te veremen, die te behandelen, ofte aan anderen voor te stellen, en daar toe (om dat wel te doen) wordt vereist de Natuur, de Onderwijzingen, de oefeningen, en dan nog tijd. Eerst zal ik u zeggen wat een goed Zee-man is, die een Schip als Opperhoofd commandeert. Zulk een is, die met goede opmerkingen van de jeugd af gevaren, de Stuurmanschap geleerd, het Schip en volk wel gade geslagen heeft, die nu buiten drankenschap en korselheid zijn dingen wel doet, en dan het voordeel van zijn Reeder wel in acht neemt. Alle deze hoedanigheden in een Zeeman alleen zijnde, is vry wel, en zulke zijn van de allerbeste soort, en daar staan de beide genoemde voor gebockt. Nou moet ik je nog zeggen waar zulk alderbeste Zee-luizen bekwaam toe zijn, of wat zij kunnen doen. Ziet mijn Vriend, je moet een commandeerend goed Zee-man in zijn Schip aanmerken, bijna als een goed Ingenieur in een belegerde Stad, zijn doen is, dat hij alle uitwendige rampen voorkomt, of weer zó véél hem doenlijk is. Zeer dikwijls zal een oud bevaarder goed Zee-man een storm voorsien, of zóó hem die al te haastig overvalt, kan hij knap goede order stellen tot Schip beste, hij zal voorzichtig zijn in 't aandoen van vreemde kusten, zóó door gedurig te laten peilen, als wel op de nabijheid der stranden, en da's steilte of vlakte gade te slaan. Hij zal altijd op de brandingen letten, en zóó wel op de vaste, als op de Zee- en Land-winden aandacht geven. Hij zal de bekwaamheid der gronden zóó wel als de staat van het strand, of geleende korstelheid: drift. Vry wel: zeer goed. Een storm voorsien: in Handboek volgt nog: ‘1. Als zich veel tonijnen laten zien, of andere grote vissen omtrent de schepen, die met groot getier uit het water springen. 2. Een heftige holle zee, dan volgt altijd een storm. 3. Een heldere nacht, als de sterren groter schijnen dan gemeenlijk. 4. Meer als gemene branding, of spritsing in de Zee-baaien. 5. Als men achter 't Schip dieper als gemeenlijk, in 't water kan zien, met blaasjes.’ Knap: bekwaam. tot Schip beste: tot behoud van het schip. Vaste (winden): passaten. In Handboek volgt nog: ‘Hij weet dat in hete landen, de zee eerder wordt beroerd door hoge wind, en eerder gestild als de wind slapt, als in de koude landen: daarom maakt een hoge wind een heftige hoge zee, en een gevallen wind een gevallen zee. Hem is bekend, dat waar het land met steile rotsen, en kluften aan de zee-kant beset is, dat men daar een zeer diepe zee, en zelden goede anker grond vindt, maar een schuine afgaande strand, geeft goede anker-grond. Waar korte richels land haar in zee eindigen, daar vindt men goede ankerplaatsen. Hij ankeert niet garen daar hij hoog land ziet, of daar de zee met steile oevers bevaart is. Bij hoge landen zijn gemeenlijk de beste havens. Hij zal aan geen eiland lang blijven liggen daar geen of weinig vervelling is. Hij kan aan zijn schip met waarheid of leugen bescheid verschaffen, en met een kunstgreep harde gemoederen in nemen. Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes. De heidende buren, havens, en rivieren aanmerken. Hij zal niet zonderlings onderneemen, als met overleg en raad van zijn Officieren. Hij zal het schip brengen aan zulk een kust als zijn reeders hem belast hebben. Voorts dat hij onderweg gedurende de reis goede orde stelt op 'trekveren van 't schipsvolk, en goede opzicht doet nemen op alle victualen, ammonitie en koopmanschappen, eindelijk dat hij hem als een vader over het schips-huissen gedraagd. Hier heb ik nu gezegd, alle, ofte de meeste goede hoedanigheden van een goed zee-man. Maar een land inwendig te ontdekken, hangt (als gezegd heb) niet af van de zeemanschap, want dat heeft geheel andere gronden en fundamenten. Dat zou zulk een man als de oude heer van der Stel, Gouverneur aan de Kaap, beter kunnen uitvoeren als een zeeman; hij gaf daar proeven van als hij het land der Kaffers inwendig wilde ontdekken. Want hij het land vree ver ingetrokken zijnde, werd hem door geleendheid, ligging, situatie, niet zonderlings: niets ongewoons. Koopmanschappen: koopwaren. In handen volgt nog: 'Hij weet dat wanneer daar volk op een vreemd land zal blijven, dat hij dan alle het zaad of koorn, om daar te verbouwen, in fijn aarden, basten, of schillen moet overbrengen. Anders verdroogd desselben sap, blijft dan droog en onvruchtbaar, en wil niet opgaan, nog vrucht dragen.' hi weet dat wanneer daar bij een vreemd land zal blijven, dat dan alle het koren om daar te bouwen, in aarden of basten moet gebracht worden. Anders verdroogd desselben sap, blijft onvruchtbaar en wil niet vrucht dragen. Vander Stel: Simon van der Stel (1639-1712), sinds 1679 Commandeur van de Kaap de Goede Hoop; kreeg in 1691 van Bewindhebbers der O.C. de titel van gouverneur. Van der Stel was een energiek man die veel bijdroeg tot uitbreiding en verfraaiing van 's Compagnie's "tuin". Ook bevorderde hij de studie van de Zuid-Afrikaanse planten- en dierenwereld. Hij ondernam diverse onderzoekingsreizen naar het binnenland, o.a. naar Namaqua-land (25 augustus 1685 - 26 januari 1686). Zie G. Waterhouse, Simon van der Stel's journal of his expedition to Namaqualand, Londen 1932; A.J. Böeseken, Simon van der Stel en sy kinders, Nasou Beperk 1964. Böeseken rept met geen woord van de hier verhaalde anekdoten. Een indicatie geeft misschien een ongepubliceerde memorie van Van der Stel, waarin deze schrijft dat blijkens eigen ondervinding 'dese inlanders of Hottentots natie door haar vrouwachtigen en bloedden aard met het op de aarde nederwerken van een weinig bosjes poeder kunnen worden verjaagd' (Böeseken, p. 70). Een kleurrijke beschrijving van Van der Stel's belevenissen onder de Hottentotten is te vinden in Gerrit van Spaan: De gelukzoeker over zee, of de Afrikaanse weg-wijzer, Rotterdam 1694, p. 31 (ik raadpleegde de 2e dr., Rotterdam 1704). Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes 104 Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes. Sijn Tolken gezegd, dat hy hem ter dood moest bereiden, alzoo 'er twee der aldervermaakste tovenaars naa hem toe kwamen, om hem dood te toveren. Hy liet de twee zwarte tovenaars bij hem komen, liet haar door zijn tolken vragen, of zij tovenaars waren? het antwoord was ja. Hy vroeg haar voorts of zij wel water kon doen branden, en dan voor zich drinken? en zij antwoorden neen. Hy liet hem straks een glas brandewijn geeven, en stak 'er de brand in, en dronk het op. De heeren Tovenaars dat ziend (en geen brandewijn kennende) pakten haar bessen, en gingen voort. Op een ander tijd als een zeer groote menigte Swarten uit nieuwsgierigheid, hem en zijn bagage te naa kwamen, liet hij haar zeggen, dat hij een God was, en bij aldien de Swarten niet achterwaarts deinsden, hij de geheele Wereld zou verbranden. Hy deed een ring bossekruid om zijn bagage en Volk stroyen, en stak 'er de brand in. De Neegers dat ziend, gingen op 't rekken, en zonden straks twee aansienlijke Neegers als in Ambassade aan de Heer Vander Stel, hem biddende in de naam des Volks, dat hij de Wereld wilde verschoonen, en niet verbranden, en dat zij hem vorderden dat hij haar Land geloofde te verlaten. Hier kwam Vander Stel geen Zee-manschap, maar verstand en studie te pas. We zouden hier verder over gesproken hebben, maar werden belet door 't komen van enige vrienden. We braken onze redenen af en gingen wat 'n wandeling. Mijn vriend vertrok naar huis, en ik naar Spanje. Ik komende tot Civielien, was onze beste Komtoir-knecht overleden, ik moest op 't Komtoir zijn plaats bekleeden. Na omstreeks vijf jaar, werd mijn patroon weer een bekwaam persoon aangediend, die ik met mijn goedvinden aan nam. Nu kreeg ik wat ruimer tijd, om op mijn aanstaande reis te denken. Mijn beide patroonen en ik, kwamen overeen dat ik in 't jaar 1698 met de Galionnen naar Porto Bello, en van daar over land naar Panama zou reizen, en indien ik lust had naar de Filipijnen te gaan. In mijn keur stond: aanstonds naar het voorjaar van 1698 nog eerst een reisje naar Holland doen voor mijn patroonen. Ik tot Amsterdam komende, reisde voort naar mijn lieve vader, maar die goede man was voor ontstreeks acht weken overleden. Ik weer tot Amsterdam komende, schreef aan mijn vriend, (want nu wist ik waar hij woonde) dat, indien hij niet te verzuimen had, of hij dan bij mij tot Amsterdam geloofde te komen, alzodanig ik over acht tot twaalf dagen weer naar Spanje moest vertrekken. Ik wilde hem zeer gaarne over mijn aanstaande reis eens 'n gesprek voeren, want van Texel op Spanje, van Spanje op Amerika, en van Amerika op de Filipijnen, was een zeer zware reis, en wel goede raad en bedenkens waard. Hy kwam op mijn schrijvend verzoek tot Amsterdam in onse oude Herberg waar ik vonden, hy was vermoeid om dat hy hier weer op Zee had gehad. Hy leg wat gerust, en wat genuttigd hebbende, vraagde ik hem wat hy nu van de Zuidland ontdekkers gehoord en vernomen had? Hy zeide dat zijn voorzeggingen waar geworden, dat zij zonder iets uitgeregt te hebben, het Zuidland hadden verlaten. Ik vraagde waarom? Hij antwoordde, omdat zij goede Zee-luiden waren, zonder meer, zij konden de kusten als goede Zee-luiden vinden, zonder meer uit te rigten. Vooreerst: Dampier, dat een Man is in de Zee-manschap schrander en zeer opmerkend, vergiste hem hier zeer kragtig. Hoort toe. Hij kwam aan 't Zuidland, hebbende gebrek van water, dat hij daar ook niet bekomen konde, hij zag een Zuidlander, dien hij wilde vangen; maar hem dat mislukkende, kwamen daarop agt of tien Zuidlanders, daar hij een Man met een houwer op afzond, die het te kwaad krijgende, schoot Dampier een Zuidlander onder de voet, en moest doen 43 zonder water weer vertrekken. Dit was nu zoude dat in mijn keur staan: zou mij dat vrij staan. indien hij niet te verzuimen had: indien hij niets hoefde te verzuimen, als hij zonder bezwaar weg kon gaan. schrijvend: schriftelijk (niet in WNT). Vooreerst: Dampier: De anekdote is ontleend aan dl. III van William Dampier's Reystogt rondom de wereld. Behelzende zyne Reystogt na Nieuw Holland gedaan in 't Jaar 1699. Uit het Engelsch vertaald door W. Sewel, 's Gravenhage, Abraham de Hond, 1704, p. 65-66 (UB Leiden 348 c 21). Overigens stelt Dampier zelf zijn vredelievende bedoelingen op de voorgrond. houwer: houwdegen. doen: toen. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes wel op z'n Zee-mans, of op z'n Soldaat gehandeld; maar niet om water te krijgen, of om het Land inwendig te ontdekken. Ziet in plaats van een Zuidlander te vangen, moest hij twee dikke Tee-bossen met Spaanse wijn gevuld hebben, en daar nog aanhangen, een Lindje, Schelletje, Belletje, Kettingtje, Koraal, of een Spiegeltje, of wat anders. Hebbende de van verre staande Zuidlanders een teken gegeven van te blijven staan, dan moest een man alleen uittredende, zulk een met Spaanse wijn gevulde, en vorder toegetakelde Tee-bus, tussen de Engelsen en Zuidlanders (als een geschenk) neergezet hebben, dan een Zuidlander gewenkt, geroepen, of gewezen, dat hij dat zoude halen, dit geschiedende, en de Matroos weer naar zijn Volk keerende, dan zoude een Zuidlander die Tee-bus immers halen, en die bij zijn gezelschap brengen. Dampier dat ziende, moest haar dan uit zijn tee-bus toegedronken hebben. De Zuidlanders den Spaansen wijn proevende, zou die haar beter gesmaakt hebben als ziltig water, daar op moest Dampier weer een man gezonden hebben half weg, met een twee pijpen Tabak, die weer een Zuidlander konde uitgewenkt hebben, om te zien, of hij als de Noorder-Americanen met hem de vrede Calumet wilde rooken en danssen &c. En op honderd andere manieren konde Dampier vrede en waater van de Zuidlanders bekoomen hebben. Hy kon aan de Zuidlanders laaten zien, goud, silver, gesteenten, stoffen &c. of andere zaaken, of koopmanschappen. Indien zy dat kenden, zoo was van drie zaaken eene waar, als eerst hun Land moest dat voortbrengen, of zy hadden buittenlandsen handel, of het was uit een gebleeven Schip daar gekoomen. Daar Dampier sijn zaaken dan moeste naa geschikt hebben. Hier uit kond gy zien dat deese ontdekkingen niet tot de Zeemanschap behoord, maar een geheele andere grond en studie moeten hebben. Belangende nu de Vlaamink, ik heb menschen zelf gesproken, die met hem daarwaarts zijn geweest. Welke my verhaalden, dat ik Calumet: vredespijp der Noordamerikaanse indianen; afgebeeld bij A. Moubach en Bernard Picart, Naaukeurige beschryving der uitwendige godtdienstplichten, kerk-zeden en gewoontens van alle volkeren der waereldt, dl. III, 's-Gravenhage etc. 1728, p. 67. als eerst: als ten eerste. Hendrik Smeeks, Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes 107 in het gedrukte Journaal niet en vinde aangeteekend; te weeten, dat doen dien kloeken Zee-man de kust van 't Zuydland aan deed (dat wel een minder konde gedaan hebben) dat hy zoo verheugd was, dat hy, om sijn blijdschap te betoonen, sijn Schut rondom los brande, vuur-pijlen opschoot, en vuur-werken liet aansteeken. "45 Welke de Zuidlanders zodaanig verschrikten, dat zy geen een mensch konden te zien of te spreeken krijgen. Dog zy kreegen nog eenige swarte Swaanen, welke zy den Gouverneur van Batavia vereerden, die de zelve zeer gunstig ontfing. Had nu de Vlamink geweeten wat wonderen hy met sijn blixemend en donderend Buskruid konde gedaan hebben, hy had dat zoo ligt niet doen sien en hooren aan de Zuidlanders. Dien Zeeman had niet gedacht wat diensten het bussekruid gedaan had aan Fransisco Ybarra, die door kunstjes en bussekruid, een grote schat vergaarde uit de Stadt Elijvapary, ja die zoo aanmerkelijk was dat Don Villa Garcia meest daarom de gezegde Stadt aandeed, welke was gelegen in de Provincie Paria in Zuid-America. Die een vreemd Land wil ontdekken, daar de Menschen als wilden geen ofte weinige politie hebben, die moet voor zulke Menschen schroomelijke, en wonderlijke Miraculen kunnen doen, op zijn tijd en plaats, want die maken hem zoo aansienlijk, als een die door valsche Miraculen een nieuwe Religie zou willen bevestigen. Ziet in de Print-verbeelding op de titulie, daar is bij mij een grim. Het gedrukte Journaal (van W. de Vlaamink): Journaal wegens een reis..., afgedrukt achterin de 2e druk van de Historie der Sevarambes, Amsterdam 1701 (zie Inleiding, noot 9). Schut: geschut. Swarte Zwanen: ‘Den 7den. werd al het Volk met de Schuiten weer naar de Schepen gevoerd, meebrengende twee jonge zwarte Zwanen’ (Journaal wegens een reis, p. 15). Fransisco Ybarra: Spaanse conquistador en kolonisator (1539 - 1575), stichtte in 1563 Durango in de huidige staat Mexico. Zie Diccionario de historia de España, onder red. van German Bleiberg, 2e dr., Madrid 1968, dl. II, p. 418. Elijvapary: in het noorden van Venezuela. Don Villa Garcia: Niet te identificeren. Villagarcia (de Arosa) is een geslachtsnaam in Galicië. Don kan echter nooit alleen door een achternaam gevolgd worden, zodat aan het bestaan van iemand met die Spaanse naam getwijfeld moet worden (vriendelijke informatie prof. dr. J. Lechner te Oegstgeest). daar (op de titelprent) is bij mij: de afgebeelde figuur moet dus de spreker voorstellen. Nominale is dat de Meester! Illustratief voor de identificatie van De Posse, Meester en Smeeks? Hendrik Smeeks, Beschrijving van het machtig Koninkrijk Krinke Kesmes 108 mogen Leeuw, een Slang, Vos, en Aap. Deze dieren, moet een Land-ontdekker hebben kunnen maken, en hem als Thetis kunnen veranderen, hem na den tijd voegen. Maar een vreemd Land aandoende, daar de Inwoners naar goede wetten, en zeden leven, daar moet men anders handelen. Het komen van een van mijn Kooplieden, beletten ons verder van deze zaak te spreken. Wy bleven nog twee dagen bij malkander tot Amsterdam, als wanneer mijn Vriend weer moest vertrekken, naar zijn huis. Ik beloofde hem een dag verhaal in mijn aanstaande Reis te schrijven, en voornaamelijk iets van de Filipijnen te zullen opstellen, en overzenden, indien ik daarheen trok. Dus scheidden we als goede Vrienden van een, wenscheidend malkander al wat wenschelijk was. Ik vertrok naar twaalf dagen naar 't Texel, aan boord van een Spaans-vaarder, daar mijn Patrootten deel aan hadden, zoo wel aan 't Schip als aan de Laading. We lagen in Texel nog dertien dagen, eer dat de wind goed waaide, en we in Zee raakten. Ik nam in die tijd gelegenheid, om de Texelstroom, desselfde Stranden, en Hoofden met aandacht te besien, te meer om dat men mij zei dat de Texelstroom hoe langer hoe groter, ofte wijder werd, dat ik dagelijks dat zeer schadelijk konde zijn voor Noord- en Zuid-Holland, voor Utrecht en Gelderland, zoo wel als voor Overijssel als Vriesland. Dat men in die zaak indien het mooglijk was, behoorde te voorzien. Thetis: Griekse zeegodin, dochter van Nereus en moeder van Achilles. Haar gemaal Peleus overweldigde Thetis, toen hij haar slapend aantrof, waarbij zij hem tevergeefs door verandering in verschillende gedaanten probeerde te ontsnappen. Spaans-vaarder: schip dat op Spanje vaart. de Texelstroom: Texel had in de 17e eeuw grote betekenis, omdat daar de retourvloten uit India binnenkwamen. Die betekenis dankte het echter uitsluitend aan zijn beschermde haven. De kwestie waarover hier gesproken wordt was in 1786 nog volop actueel, blijkens de publicatie van Jacob Otten Husly, Antwoord op de vraag: Naar de voornaamste stromen in de Texelsche zeegaten, en wel hoofdzakelijk in en bij het Marsdiep, hoe lang hoe meer de aldaar liggende dien en zeeweeringen naderen, en dezelfde, door de toenemende diepten, in gevaar brengen, zoo wordt gevraagd: Of, en door welke middelen de gemelde stromen van den wal afgekeerd, en het naderen der gevaarlijke diepten voorgekomen, of de zeeweeringen tegen de nadelige uitwerking van die beveiligd zouden kunnen worden?, Haarlem 1786, Verhandelingen, uitgegeven door de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, dl. XXVIII, p. 1-184. Hij behoorde: er staat: behoorde. Hendrik Smeets, Beschrijving van het machtig Koningrijk Krinke Kesmes Ik sprak soms met eenige Loodsen over deze zaak, welke in 't algemeen dat ondoenlijk oordeelden, en nog zoveel te zwaarder als het Texel-stroom wijder werd. Ik schreef dit alles nog uit Texel aan mijn Vriend, ten einde hij daar voordeel uit mocht trekken, om dat hij veel zijn werk maakte van nieuwe vindingen, zoo van zulke als van andere zaken, dat ik van hem gehoord en gezien had. 