title: Oordt, J. F. van: Paul Kruger en de opkomst der Zuid-Afrikaansche Republiek
creator: None
text: Gedurende den Jameson-inval was de Transvaalsche Staats-Secretaris, 260 Sir Bartle Frere zag dat hij met mannen van vastberadenheid te doen had, die den naam van „laffe hoeren” niet verdienden, en hij moest dan ook eerlijk erkennen, dat hij misleid was geworden omtrent de beweging onder het volk. Toch vond hij het noodzakelijk de leiders nog eens te waarschuwen geen dwang uit te oefenen op anderen, en het volk niet tot uiterste maatregelen aan te sporen. Hij scheen nog niet te kunnen begrijpen, dat het volk achter het Comité zat, en niet het Comité achter het volk. Kruger trachtte hem dit duidelijk te maken, door te zeggen: „Wat mij zelven aangaat, kan ik nogmaals herhalen dat het volk uit eigen beweging bij elkander kwam, en niet door het Comité hier gebracht is. Het volk zeide, vóór wij hier kwamen: „Laat ons weten hoe de zaken staan.” Toen het volk besloot tot scherpe maatregelen over te gaan, hield het Comité hen tegen, en als nu het resultaat in strijd met de wet is, is het Comité gezamenlijk met het Volk verantwoordelijk. Maar als ik nu voor het volk kom, en het gebeurde voor hen leg, en hun vertel, dat er een einde aan de zaak is; indien wij besluiten tot scherpe maat­ regelen onze toevlucht te nemen, weet ik zeer goed dat ik evenals zij schuldig ben, afgezien van wat de wet daaromtrent zegt. En om die reden ben ik bedroefd, dat, aangezien ik van daag getracht heb zachte middelen te doen zegevieren, dit mij niet toegelaten wordt, en ik dus niet de zaak voor het volk kan leggen op die zachte wijze, als ik wel gewenscht heb. Mijne laatste woorden moeten zijn: het volk moet nu zelf zijn lot beslissen.” Na eenig verder onderhoud, waarin ook de andere afgevaardigden deelnamen, zeide Kruger ronduit „dat hij vreesde thans niet meer in staat te zullen zijn het volk te bedwingen.” Daarop scheidde men, om het middagmaal te gaan gebruiken. De Hooge Commissaris voelde zich niets op zijn gemak. Zulk een een- drachtigen tegenstand had hij niet verwacht; zulke taal te zullen hooren, was nooit in zijne gedachten opgekomen. In zijne ziel was Zijn Excellentie wellicht voor het oogenblik overtuigd dat het Engelsche Ministerie door zijne ambtenaren in de Transvaal totaal misleid was geworden omtrent den waren toestand van zaken, en dat men hier niet te doen had met een klompje ontevredenen, maar met een geheel vrijheidslievend en gedeter­ mineerd Volk. Misschien kwam Zijne Excellentie toen inwendig tot de overtuiging zelfs, dat de annexatie van de Transvaal een grove fout was geweest, die de gewichtigste en treurigste gevolgen na zich zou sleepen. Wat hij zich vroeger had laten wijsmaken, en wat hij, uit de atmosfeer van Hennopsrivier en die van de Kaapstad of zelfs die van een maaltijd daarheen verplaatst, ook weer stokstijf geloofde, was dat de Boeren op 465 was dat de contentiën van den advokaat van beschuldigde gegrond waren (ten minste gedeeltelijk) en de heer Nellmapius daarop ontslagen werd. Rechter Burgers had reeds eenige maanden geleden zijn ontslag geno­ men, en was vervangen geworden door den heer Ewald Esselen, een der meestbelovende advokaten van de Kaapsche balie. En nu thans Rechter Brand bedankt had, wiens aftreden door niemand als een verlies schijnt beschouwd te zijn, nam de heer S. G. Jorissen, de zoon van Dr. E. P. J. Jorissen, zijn zetel in. Het jaar 1886 gaf met zijn heengaan de schoonste beloften voor de toekomst der Zuid-Afrikaansche Republiek. De Witwatersrandsche Goud­ velden bleken een waar El Dorado te zijn, en de bevolking vermeerderde zoo snel, dat de Regeering reeds in December verplicht was om een Stands-dorp te doen opmeten, en de eerste verkooping van zulke stands, die 100' X 50' en 50' X 50' groot waren, en tegen een maande- lijksche betaling van 10 shillings en £ 1 voor 99 jaren werden opgeveild, bracht meer dan £13000 op. Dat de Republiek een nieuw tijdperk van voorspoed tegemoet ging, bleek uit de ontvangsten van de Schatkist gedurende de laatste negen maanden van 1886, waarin de invoerrechten alleen tot een cijfer van £ 48,000 klommen, tegen £ 7000 gedurende hetzelfde tijdperk van 1885. In het laatst van het jaar bleken er eenige kleine ongeregeldheden in Zoutpansberg te zijn, die wel de tegenwoordigheid van President Kruger vereischten, doch toen toch door dezen tot bedaren werden gebracht. De verbazend snelle ontwikkeling der Witwatersrandsche Goudvelden veroorzaakte natuurlijk zulk een handel aldaar, dat èn Natal èn de Kaap- Kolonie hun uiterste best deden om ieder voor zich het leeuwen-aandeel van dien handel te verzekeren. Reeds in September 1886 en weder in Januari 1887 vond er heel wat oflicieele correspondentie plaats over het sluiten van een soort van Tolverbond, of tenminste een regeling der invoerrechten, tusschen de Kaap-Kolonie en de Zuid-Afrikaansche Repu­ bliek. Doch Paul Kruger was volstrekt niet van plan om zoo iets in der haast te doen, en er dan later berouw van te hebben, en hij stelde bovendien geenszins vertrouwen in de aanbiedingen van het Kaapsche Gouvernement, vooral niet na het gebeurde met de Tolverbond-kwestie in 1885. Bovendien hij wilde, (en voorzeker was dit een verziende politiek) zich tot niets verbinden, voor hij alle zaken geregeld had met betrekking tot de natuurlijke en geographische haven van de Transvaal, Delagoa-baai, en de spoorwegverbinding met die haven tot stand was gekomen. De Kaap-Kolonie ontving dus op hare eerste verzoeken een weigerend 30 841 Art. 18. Geen schenkingen van land die gemaakt mochten zijn en geene transporten of verbanden die voltooid mochten zijn tusschen den 12den April 1877 en den 8sten Augustus 1881, zullen nietig verklaard worden alleen op grond dat zij aangegeven of voltooid zijn tusschen die dag- teekeningen. Alle transporten aan den Britschen Secretaris voor Inboorlingen Zaken als Trustee voor de inboorlingen zullen van kracht blijven, terwijl een ambtenaar van de Zuid-Afrikaansche Republiek de plaats innemen zal van dien Secretaris voor Inboorlingen Zaken. Art. 19. De Regeering van de Zuid-Afrikaansche Republiek verbindt zich de verzekeringen gegeven, overeenkomstig de wetten van de Zuid- Afrikaansche Republiek, aan de inboorlingen op de Pitso, te Pretoria, door de Koninklijke Commissie, in de tegenwoordigheid van het Drieman­ schap en met zijn volkomen goedkeuring, getrouw uit te voeren: 1. wat betreft de vrijheid der inboorlingen om onder zekere voor­ waarden land te koopen of op andere wijze te verkrijgen; 2. wat betreft de aanstelling van een Commissie om locaties van inboorlingen af te bakenen; 3. wat betreft de toelating van inboorlingen tot de Gerechtshoven; en 4. wat betreft de vrijheid hun gegeven om zich vrij te bewegen binnen het land of het met een wettig doel te verlaten, onder een passtelsel. Art. 20. Deze Conventie zal bekrachtigd worden door den Volksraad van de Zuid-Afrikaansche Republiek binnen den tijd van zes maanden_ na hare onderteekening en bij gebreke van zoodanige bekrachtiging zal deze Conventie van nul en geener waarde zijn. Geteekend in dubbel, te Londen, op den 27sten dag van Februari 1884. S. J. P. Kruger. S. J. Du Toit. N. J. Smit. Hercules Robinson. De schenkin­ gen, transpor­ ten enz., ver­ leend tusschen 1877—1884. De Secretaris van inboorlin­ gen en trans­ port door hem gepasseerd. Verzekeringen aan inboorlin­ gen gegeven, te worden uit­ gevoerd. Slotbepaling. 603 werkelijk de zaak onder de aandacht van den Eersten Raad, maar daar alle opgekommandeerden nog niet van den oorlog terug waren, tengevolge der nieuwe oproerigheden in Zoutpansberg, besloot de Raad de zaak tot de volgende zitting uit te stellen en ook de voorgestelde gewijzigde Grondwet onderging hetzelfde lot. Nu wij toch van den Malapoch-oorlog melding maken, moeten wij kennis nemen van het schandalig optreden van den Eerw. D. Drew van Johannesburg met betrekking tot deze zaak. Men zal zich herinneren dat deze Engelsche (hij behoorde tot de Congregationalisten) predikant reeds kort vóór de Presidents-verkiezing in moeielijkheden was gekomen, omdat hij veel te los met zijn tong was, en dingen zeide, die nergens naar leken. Thans, op denzelfden dag dat de leden van het Commando te Pretoria terugkwamen, hield dit levend vuurspuwend bergje een bijeenkomst in een kerk (N.B.) en daar ging hij op een geweldige manier te keer tegen de Boeren, op grond van de ontzettende wreedheden door hen in den Malapoch-oorlog gevoerd. Zooals te begrijpen valt, was niet het Vio gedeelte van den heer Drew’s beweringen waar, en zou ZEerw. misschien wel tot andere opinies gekomen zijn, als men hem, als een lesje, een dag als mikpunt voor de Kaffers in de spelonken had gebruikt. Zijn theatrale peroratie, waarin hij verklaarde, dat het bloed in den oorlog op de Boeren zou komen, was een zeer lage ontheiliging van het woord betreffende den Grooten Voorganger, en bewees, dat de heer D. Drew evenmin respect voor heilige zaken had als voor de waarheid. De zitting van den Eersten Raad duurde tot in de eerste helft van September, doch voor zijne verdaging werden nog twee belangrijke punten vastgesteld. Eerstens weigerde men het aantal volksvertegenwoordigers te vermeerderen door aan alle steden of dorpen een vertegenwoordiger toe te staan, en wat zeide de President bij de discussie hierover? Dat hij zich er tegen moest verklaren, omdat hij vreesde, dat de leden voor de steden en dorpen dan de vertegenwoordigers van het platte land zouden overstemmen. ZHEd. zag dus duidelijk in, dat de groote kwesties van Zuid-Afrika zouden beslist worden door den invloed van één van beide partijen — den handelaar of stedeling en den boer of bewoner van het platte land. In de Kaap-Kolonie hebben die partijen zich thans (1898) reeds gevormd en strijden zij reeds geweldig over sommige zaken, zooals b.v. de invoerrechten op vleesch en granen. De tweede belangrijke zaak was een besluit van den Raad aangaande de aanvraag van zekeren Grobler om een concessie voor het maken van brood en jam. De Raad weigerde de concessie toe te staan en besloot dat men het publiek gedurende het recès zou raadplegen, om hunne opinie te 518 niet opgeeft, maar duidelijk die rechten reserveert; het onwenschelijk beschouwende dat deze Republiek een partij zal worden in eenige kwestie thans hangende of nog ontstaan mogende tusschen Engeland en eenige vreemde mogendheid met betrekking tot het grondgebied op de noordelijke en noord-westelijke grenzen der Republiek; en bepalende dat de goed­ keuring van de Conventie de Republiek geenszins verplichten zal eene partij tot zoodanige kwestie te worden; en het wenschelijk beschouwende dat artikel 22 er van niet van kracht zal worden totdat de Republiek zich bij de Tol-conventie heeft aangesloten; zoo besluit de Raad thans de Conventie goed te keuren, op voorwaarde, dat artikel 22 alleen van kracht zal zijn gedurende den tijd dat de Republiek een lid van de Tol-conventie is. De Raad beschouwt verder dat het niet wenschelijk is voor de veiligheid van de Republiek, dat zekere gronden tegenwoordig buiten de noorder- en noord-westelijke grenzen gelegen, bewoond door zekere inboorling- stammen of door hen verlaten, doch waarop zij aanspraak maken, buiten de Republiek zullen blijven. De Raad besluit derhalve de Regeering op te dragen om in onderhandelingen met Harer Majesteits Gouvernement te treden, ten einde dien grond te doen opnemen binnen het grondgebied der Zuid-Afrikaansche Republiek.” Kort na het nemen van dit besluit verdaagde de Raad. Het jaar 1890 zou echter niet ten einde loopen zonder een aantal onlusten. Eerstens was er op kerkelijk gebied een twist ontstaan, die dreigde zulke proportiën aan te nemen, dat het tusschenbeide treden der Regeering noodzakelijk zou worden. Eenige jaren geleden had er namelijk eene vereeniging plaats gevonden tusschen de Ned. Ger. en de Ned. Hervormde Kerken in de Republiek, onder den naam van Ned. Gerefor­ meerde of Hervormde of, zooals weldra gebruikelijk werd, de Vereenigde Kerk. Er was echter eene partij ultra’s geweest, zooals b.v. de heer Christiaan Joubert, het hoofd van het mijnwezen, die niets op hadden met de vereeniging, en door toedoen van bovengemelden heer werd dan ook weder een onafhankelijke Hervormde Kerk te Pretoria opgericht, waarvan Ds. Godefroy (uit Holland hiertoe overgekomen) de herder werd. Die beweging, berekend om de scheiding der Vereenigde Kerk te veroor­ zaken, spreidde zich langzamerhand door den Staat, en te Potchefstroom, Zeerust, zoowel als op andere plaatsen, stelden de Hervormden zich op gewelddadige wijze weder in bezit der kerkgebouwen, zoowel als der andere kerkgoederen. Gelukkig verzetten zich de leden der Vereenigde Kerk, die op de meeste plaatsen in de minderheid waren, niet met geweld tegen deze daden, doch vergenoegden zich met een formeel protest in te leveren ter bescherming hunner rechten. Was men niet zoo 484 heb ik, mijn vertrouwen op den Almachtige stellende, mijzelven ver­ bonden om de Republiek met mijne beste krachten te dienen. Ik dank u voor het vertrouwen, dat gij weder in mij gesteld hebt. Nederigheid vervult mijn hart als ik denk om de zware plichten tegenover den Staat die op mij rusten; maar ik heb ééne hoop en die is, dat ik niet alleen zal staan, maar dat er Eén is Die mij zal ondersteunen, zooals Hij in de verloopen jaren gedaan heeft. — Eén, dien ik gediend heb en Die mij niet verlaten heeft, sinds ik Staats-President ben. Achtbare leden van den Volksraad! Ik breng u mijnen dank toe voor de ondersteuning die ik van u in de verloopene jaren gehad heb. Ik meen een ondersteuning in een dieperen zin, want wat zeide Mozes, de man Gods? de man dien God zelf tot leidsman van zijn volk had geroepen? Hij vroeg zijn volk hem in zijn geloof te versterken, zoodat hij zichzelven zoowel als hen kon verdedigen. Ik zeg dit: gij hebt mij ondersteund; gij, de vertegen­ woordigers van het volk, hebt mij steeds op de krachtigste wijze gesteund. Aan den anderen kant hebt gij ook de Regeering ondersteund door de tolken er van aan het volk te zijn. Door de genade Gods, zijn uwe besluiten in het verledene een zegen voor het land geweest en zij kunnen zulks ook in de toekomst zijn. Moogt gij steeds de vertegenwoordigers van het volk in den Volksraad zijn, en de tolken van zijne zienswijze. Op die wijze zal de zinspreuk op ons wapen „Eendracht maakt macht7’ bewaarheid worden. Ik zal steeds voortgaan met te trachten den vrede te bewaren en door zulks te doen zal ik den voorspoed en het welzijn van onzen geliefden Staat op een vasten grondslag plaatsen. Ook u, medeleden van den Uitvoerenden Raad, wensch ik mijnen hartelijken dank toe te brengen voor den steun en de hulp, die ik van u in het \erledene gehad heb. Het verheugt mij te kunnen denken, dat uwe besluiten alle genomen zijn in den geest van broederlijke liefde, en dat het niet noodig was een enkele afkeurende stem te doen notuleeren. Mijn vertrouwen in u voor de toekomst is veel grooter dan het in het verledene geweest is. Ik zeg tot u: Helpt elkander en Gods zegen zal op u rusten. Diplomatieke en Consulaire Vertegenwoordigers van het buitenland! Het doet mij onuitsprekelijk veel genoegen om te zien dat wij eensgezind samenwerken, en dat een vriendschappelijke geest van vereeniging steeds tusschen u en mij geheerscht heeft. Ik dank u voor die samenwerking en ik hoop, dat zij niet verminderen zal, al groeit uw aantal dagelijks aan. Moogt gij het middel zijn, waardoor de banden van vriendschap, die thans tusschen uw Gouvernement en het mijne bestaan, nauwer worden samengetrokken. Burgers van de Zuid-Afrikaansche Republiek! Vaders en voortrekkers 63 mandanten-Generaals te kiezen, en dit geschiedde met den volgenden uitslag: A. H. Potgieter voor de districten Zoutpansberg, Rustenburg en Pot- chefstroom; A. W. J. Pretorius voor Potchefstroom en Rustenburg; 1) W. J. Joubert voor Lijdenburg; enJ. A. Enslin voor de Westelijke grenzen. Dat dit plan niet geschikt was om de eensgezindheid te bevorderen, valt licht te begrijpen, doch er zouden nog grootere onaangenaamheden zijn ontstaan als Kommandant-Generaal Enslin niet te ziekelijk was geweest om zich veel met het politieke leven te bemoeien, en Kommandant- Generaal W. J. Joubert zich niet aan de zijde van Pretorius had geschaard, waardoor Potgieter eenigszins in de minderheid kwam. En toch was de positie van Kommandant-Generaal Pretorius zoo zwak, dat hij het niet eens durfde wagen om den Volksraad bij elkaar te roepen, uit vrees dat men door partijzucht verhinderd zou worden om iets uit te voeren. Er heerschte dus een soort van anarchie aan de Noordzijde van de Vaal, elke Kommandant-Generaal besloot met zijn krijgsraad wat hem goed dacht, en voerde die besluiten zoo goed mogelijk uit. Aan de Zuidzijde van de Vaal-Rivier in de zoogenaamde Souvereiniteit (den tegenwoordigen Oranje Vrijstaat) stonden de zaken haast nog slechter, want hier had men eerstens eene Engelsche heerschappij, die bij velen der Emigranten alles behalve geliefd was, en ten tweede had men den Basuto-kapitein Moshesh, die het evenals een aantal andere kleinere kapiteins, den inwoners zoo lastig mogelijk maakte. Te vergeefs trachtte Majoor Warden, die de Britsche Resident te Bloemfontein was, met mooie woorden Moshesh en zijne lastige volgelingen in orde te houden; Moshesh gaf altijd mooie beloften, maar brak steeds zijn woord. Eindelijk, in het midden van 1851, was Majoor Warden onvoorzichtig genoeg om met eene kleine macht tegen den sterken Moshesh op te trekken, met het gevolg dat de Engelsche krijgsmacht te Viervoet eene nederlaag leed. De zaken waren nu zoo in de war, dat op 25 Aug. 1851 een groot aantal Emigranten uit Winburg een verzoekschrift zonden aan Kommandant-Generaal Pretorius, hem verzoekende om het bestuur van het land op zich te nemen; en zoodra was dit niet bekend, of een verder aantal personen sloten zich bij die beweging aan. Zelfs Moshesh, die nu zag dat de Emigranten de sterkste partij in de Souvereiniteit waren, en 1) Aangezien er vele aanhangers van beide leiders in deze twee districten waren, liet men de keuze aan de burgers wien ieder als zijn Kommandant-Generaal wilde erkennen. 559 staat. Ik verklaar dit gedenkteeken als voor u geopend om in te gaan met de gedachte om te overwegen Gods hand en macht, waarvoor dit gedenkteeken is opgericht. Ik heb u nu op de geschiedenis gewezen, wat uwe roeping is en waarvoor we moeten waken. Dit feest is een godsdienstig feest. Wij moeten Gods daden verkondigen, de ouden aan hunne kinderen, de kinderen aan de kindskinderen, de neef aan den kleinneef, van geslacht tot geslacht. Alle menschelijke roem is uitgesloten. Laten wij niet vergaderen om deze plaats te gebruiken voor andere dingen, want dan wordt dit feest een wereldsch feest en Gods toorn zal op ons rusten. We zijn hier niet gekomen om andere zaken te bespreken, maar om de daden Gods te verkondigen; om onze geloften te betalen, om te spreken van Gods groote goedertierenheid over ons. Laat ons eendrachtelijk rondom dit gedenk­ teeken vergaderen met liefde en laten alle kwesties wijken, en laten wij ons vernederen voor Zijn aangezicht, en ik verzoek u, gij allen die God vreest, mij te volgen als voor Gods aangezicht wanneer ik de woorden lees van het laatste vers van Psalm 119: „Gun leven aan mijn ziel, dan looft mijn mond Uw trouwe hulp; stier mij in rechte sporen. Gelijk een schaap heb ik gedwaald in ’t rond, Dat, onbedacht, zijn herder heeft verloren! Ai! zoek uw knecht, schoon hij uw wetten schond ; Want hij volhardt naar uw geboön te hooren.” Amen! ik heb gezegd. Zingt nu nog met mij van Psalm 65 vers 1. „De lofzang klimt uit Zions zalen Tot U, met stil ontzag; Daar zal men U, o God! betalen Geloften, dag bij dag. Gij hoort hen, die uw heil verwachten, O Hoorder der gebeên! Dies zullen allerlei geslachten Ootmoedig tot U treên.” Lezer, als gij die aanspraak leest, gevoelt gij u dan nog aan het einde der 19de eeuw, de eeuw die begon met eene revolutie van ’smenschen geest, en die aan zijn einde zich kenmerkt door een steeds meer toenemend materialisme? Neen, men denkt, bij het lezen van bovenstaande woorden van ZHEd. Paul Kruger, twee eeuwen en meer terug; men denkt te leven in den tijd, dat Calvijns leerlingen Frankrijk doortrokken, op de velden van Holland Gods woord verkondigden, of in Schotlands woeste kloven 659 Nadat Dr. Harris dat telegram van den heer Rhodes aan den heer Chamberlain gelezen had, zond hij op 26 November het volgende ongetwijfeld zeer belangrijke kabelgram. XI. Van Harris. Aan Rhodes. Zeer vertrouwelijk. Natuurlijk is het een groot genoegen om uw telegram aan J. Chamberlain te lezen. Ik heb zooveel mogelijk C. J. Rhodes verleden week gewaarschuwd. Weet uit ontvangene informatie dat er groot gevaar bestaat dat Philips Leonard kunnen of mogen bezigheid verrichten zonder hulp van British South Africa Company, en ook onafhankelijk van Britsche vlag. Het zou een ernstig effect hebben op uwe positie hier. Ik zeg dit zeer vertrouwelijk. Gij moet uw antwoord hierop telegrafeeren aan Dr. Harris, Monomotapa, doch Dr. Harris zal zonder falen op 30sten dezer maand vertrekken. Flora geeft aan de hand 16 December feestvieren Pretoria district 1880. Ik zal trachten beste termen J. Chamberlain te maken voor £ 200,000, die ik verplicht was op te geven; kon alleen daardoor Engelsche positie verzekeren. 1) Dit telegram spreekt grootendeels voor zichzelf, en het levert tevens een sterk bewijs ten gunste van onze theorie. Wat de wenk van Flora (d. i. Flora Shaw) aangaat, zoo meent zij waarschijnlijk daarmede dat als men een datum bepaalt, men niet moet vergeten dat op 16 December er in het Pretoria-district het feest van Paardekraal van 1880 zal gevierd worden. Dit was natuurlijk in verband met het plan dat men had om het arsenaal te Pretoria te bestormen, op denzelfden nacht dat de opstand te Johannesburg zou uitbreken. Men moest dus op gemelden datum letten, want op dien dag zouden er zonder twijfel veel Boeren te Pretoria zijn. Wat de referte tot de £ 200,000 en de Engelsche positie aangaat, zoo is dit eenigszins duister. Het is echter zeer best mogelijk dat de heer Chamberlain gezegd heeft dat als men de bijdrage van £ 200,000 voor den spoorweg in Bechuanaland niet varen liet, hij niet Engeland de positie aangaande het plan van den heer Rhodes zou doen innemen, die door dien heer en Dr. Harris verlangd werd. blijft toch het feit dat men aan Miss Flora Shaw, wel vroeg of zij zich kon herinneren wat in een zeker niet geproduceerd telegram stond. En waarom kon men dan dit niet aan Dr. Harris doen? 1) Het Engelsch luidt: „Very confidential. Of course it is great pleasure to read yourcable to J. Chamberlain. I as near as possible warned C. J. Rhodes last week. From Information receivecl know there is a great danger Philips Leonard (they) can 01 ma) be doing u._ine^s without assistance from British South Africa Company, and also independently British fiag; it would have serious effect on your position here. I say this very confidential. Aou mus telegraph present reply Dr. Harris, Monomotapa, only Dr. Harris will leave 30 of this month without fail. Flora suggests 16 December celebrate Pretoria district 1880. I will try ma'e best term J. Chamberlain for £ 200,000, which I was compelled abandon; thus could only secure English position. 440 invloed van Ds. du Toit en zijn chique, die het Joubert ónmogelijk maakte om het land langer te dienen. Er is veel gesproken indertijd over deze hoogst onaangename zaak en er is ook in de nieuwsbladen over geschreven. De fijne puntjes van de zaak zijn nog niet geheel bekend, want hoewel een gedeelte van de ver­ richtingen van den Raad in zijne geheime zitting er over, later publiek zijn gemaakt, zijn er echter eenige documenten, die er betrekking op hebben en die, op verzoek van ZHEd. den Staatspresident, werden geheim gehouden. Meer dan een jaar later kwam De Republikein, een tamelijk smerig blaadje door Ds. du Toit in Pretoria uitgegeven, met een storie voor den dag, dat Generaal Joubert zelf de aanstoker geweest was van de annexatie- proclamatie, maar dat hij nijdig geworden was, toen hij bevond, dat men in Pretoria zelf de zaak in handen nam en hem niet het initiatief liet, waardoor, volgens des Generaals meening, de proclamatie te vroeg werd uitgevaardigd. In één woord, het was jalouzie en eerzucht die Joubert uit kwaadheid hadden doen bedanken, om daardoor troebel water te veroor­ zaken. Afgezien van de „troebelheid” van de bron, waaruit dit verhaal, 15 maanden later, opduikt, is het op zichzelf al zeer onwaarschijnlijk dat Generaal Joubert zulk een dubbele valsche rol zou gespeeld hebben, want dan zou hij vooreerst valsch tegen den heer Rhodes hebben gehandeld, en ten tweede valsch tegenover de Transvaalsche Regeering. En in zulk een geval was de Regeering bij machte geweest om door het produceeren van de correspondentie van den Generaal met haar zijn aandeel in de zaak te bewijzen en had zij zulks kunnen doen, dan zou zij haar plicht verzaakt hebben, door het terughouden dier bewijzen. Ware dit werkelijk het geval geweest, dan was er zonder twijfel wel iets van uitgelekt onder het publiek (zooals reeds verscheidene malen omtrent de grootste staats­ geheimen in de Zuid-Afrikaansche Republiek het geval is geweest) en dan moest zulk een feit tot gevolg gehad hebben, dat Generaal Joubert alle achting en vertrouwen der burgers verloren had. Dit blijkt echter niet het geval geweest te zijn, want reeds in het volgende jaar werd hij met bijna algemeene stemmen door het volk herkozen tot Kommandant- Generaal. Het is niet onze plicht om in de bres te springen voor Generaal Joubert, doch het is tevens onnoodig om hem met valschen laster te laten beschimpen. Eén gevolg had de stap, door Joubert genomen (en misschien wenschte hij dat dit het gevolg ervan zou zijn), n.1. dat de oogen van President Kruger geopend werden voor het gevaar waarin hij zich bevond, en voor den 368 vaalsche Commissie, waaruit gij zult zien, dat wij niets onbeproefd hebben gelaten van onze zijde om die veranderingen in de Conventie te doen opnemen, die wij wenschelijk achtten. Wij zijn echter overtuigd, dat vele, * indien niet alle der aanmerkingen door ons gemaakt, later zullen blijken gegrond te zijn; en dat de Britsche Regeering zelve verbeteringen en veranderingen in de Conventie zal moeten voorstellen.” De Raad is niet tevreden met de Conventie en beschouwt, dat het Driemanschap een zware daad van vaderlandsliefde verrichtte, toen zij de verantwoorde­ lijkheid op zich namen om zulk een onvoldoend Staatsdocument te teekenen. De Raad ziet in, dat zij door dezelfde beweegredenen verplicht is de Conventie goed te keuren, als die welke het Driemanschap verplichtte haar te teekenen. Deze beweegredenen wenscht het zonder eenige achter­ houdendheid aan de wereld bekend te maken. Zij mogen opgesomd worden in twee woorden — vrees voor vernieuwd bloedvergieten tusschen rassen wier plicht het is elkander te verdragen en te eeren ; vrees voor ver­ nieuwde verdeeldheid tusschen de tweegroote vertegenwoordigers der Blanke rassen in Zuid-Afrika, welke de algemeene welvaart van alle Staten en Koloniën in Zuid-Afrika zouden ondermijnen. De Raad wenscht nog eens een voorbeeld te geven van geduld en lijdzaamheid. Sedert 1834 hebben de voortrekkers der Boeren-Emigranten steeds geduld uitgeoefend. Niet­ tegenstaande de gebeurtenissen in Natal en te Boomplaats, gaven zij dertig jaren geleden aan vreedzame schikking de voorkeur boven bloedver­ gieten. De zegeningen van zulk een vredelievende politiek bleken, toen de vertegenwoordigers van Engeland met vertegenwoordigers van onze Emigranten-voorvaderen in 1852 te Zandrivier eene Conventie teekenden, welke den moeielijken toestand oploste, en de grondslag werd van onze wijheid en onat hankelijkheid. Toen in April 1877, door de ongelukkige annexatie, deze Conventie verbroken werd, hebben zij dezelfde politiek gevolgd. Zij hebben niet gebruik gemaakt van hun recht om zich met geweld te verzetten, en eerst in 1880, toen alle andere middelen uitgeput waien, namen zij de toevlucht tot de wapenen. Zelfs toen werd de oorlog op verdedigende wijze gevoerd. In het bespreken van de vredesvoor­ waarden werden de rechten van het volk op volmaakt zelfbestuur erkend; en aan c^e ^uzerein werd alleen het recht toegestaan om het opzicht te houden op betrekkingen met het buitenland; niets werd gezegd omtrent schulden. De compensatie voor verliezen gedurende den oorlog werd bepaald tot \erliezen in zaken, die niet konden gerechtvaardigd worden door de noodzakelijkheid van den krijg. In de Conventie wordt dit bijna geheel over het hoofd gezien; en de vertegenwoordigers van het volk waren gedrongen om voorwaarden aan te nemen, die een zwaren last 299 Toen Joubert en Kruger in de Transvaal teruggekomen waren, deden zij aan het Yolks-Comité verslag van hunne zending. Het Comité was van gevoelen dat men thans geen goed kon doen door het houden van eenige Volks-vergaderingen; men moest maar in stilte arbeiden, en de noodige maatregelen treffen, om zich gereed te maken voor den uitersten stap. Het duurde echter niet lang of de Transvaalsche Boeren begonnen ongeduldig te worden. Sir Garnet Wolseley had de Transvaal verlaten, en een groot deel der troepen waren ook uit het land gezonden, daar de Engelsche Autoriteiten werkelijk door de schijnbare stilte bedrogen werden, en alle gevaar naar hunne meening geweken was, en zij over­ tuigd waren dat de Boeren hunne agitatie hadden opgegeven, en zich rustig aan hun lot hadden onderworpen. De gelegenheid was dus naar het oordeel van velen zeer gunstig, en men moest thans een aanvang maken met het uitvoeren van de besluiten te Wonderfontein genomen. Op sterken aandrang van een aantal voormannen, en ten einde te voorkomen dat het Volk zelf de wet in handen zou nemen, besloot het Volks-Comité om op 8 Januari 1881 de Volksvergadering te Paardekraal te doen plaatsvinden, en alsdan de oude Republikeinsche Regeering te herstellen. 731 baard doel beoogde, dat lijdt geen twijfel; doch de zaken hebben zich zelfs thans nog niet genoeg ontwikkeld om hiernaar een onderzoek te doen. Het is echter geenszins onmogelijk, dat de President deze uitnoodiging onder zekere omstandigheden zou hebben aangenomen. Op den 8sten Februari althans telegrafeerde ZHEd. aan den Hoogen Commissaris als volgt: „Ik heb de vriendelijke uitnoodiging van Harer Majesteits Eegeering per Uwer Excellenties brief van den 28sten uit”, ontvangen en ben bereid naar Engeland te komen. Ten einde mij vrijmoedigheid te geven den Ed. Ach tb. Volksraad te doen oordeelen of verlof en opdracht aan mij zullen worden gegeven om buitenslands te gaan, moet natuurlijk eerst tot een verstandhouding worden gekomen welke punten al dan niet zullen worden besproken, zoodat ik die ter overweging en beslissing aan den Volksraad kan overleggen. Ik meen dat Harer Majesteits Eegeering zich genegen zal betoonen, om het punt, waarin zij zegt geen wijziging te kunnen brengen eveneens te bespreken, na consideratie van mijn brief, die bij een uiteenzetting van zaken de strekking van dit telegram zal bepalen en zoo spoedig mogelijk zal volgen.” Een voorzichtig antwoord was dit ongetwijfeld en het toont duidelijk aan, waar President Kruger heen wilde. Na den .Jameson-inval kon slechts één principe door de Transvaal in het oog worden gehouden, nl. dat de Republiek volmaakt onafhankelijk zou zijn, zonder eenig recht van Engeland om hetzij binnenslands of buitenslands zich met de zaken van de Transvaal te bemoeien. Doch ongelukkig waren er invloeden aan het werk, die blijkbaar den heer Chamberlain eene geheel andere politieke richting deden volgen. Omtrent 10 dagen na den Jameson-inval vertrok de heer Rhodes naar Engeland en na zijne aankomst in Engeland had hij een onderhoud met den heer Chamberlain. Wat in dat onderhoud heeft plaats gevonden is natuurlijk alsnog een geheim; de verklaring van den Engelschen Secretaris voor Koloniën is, dat hij noch Rhodes een woord spraken over het verledene, maar alleen zich bepaalden tot de toekomst, of liever tot eene oplossing van den toenmaals bestaanden toestand. Zelfs als men zoo goedgeloovig is, dat men aan deze verklaring waarde hecht, dan zou men toch daaruit de gevolgtrekking kunnen maken, dat de heer Rhodes wel invloed uitgeoefend heeft op de politiek van den heer Chamberlain. In alle geval, zooveel is zeker, dat, kort na de aankomst van den heer Rhodes, de heer Chamberlain eene geheel nieuwe politiek begon te volgen, een politiek, waarvan het doel was zich in te mengen met de binnenlandsche politiek der Republiek. En in het nederleggen van zulk een richtsnoer, maakte de heer Chamberlain reeds in het begin meer dan één misstap. In plaats van de gewoonlijke wijze te volgen, die steeds gevolgd werd in correspon den tien tusschen de Engelsche en Transvaalsche (of eenige 904 Wint de Rhodes-partij den kamp, dan zal in de eerste jaren althans het er treurig voor de Afrikaners uitzien, en zullen de gevolgen schromelijk zijn voor hen, die dit schoone Zuid-Afrika, hun volk, hun godsdienst en hunne taal liefhebben. Ook de positie van de Transvaal zal er zeker niet op verbeteren. Een ieder gevoelt het gewicht der zaak. Beide partijen strijden den strijd met moed en beleid; het feit dat mannen als de heeren Merriman, Sauer en anderen zich aan de zijde der Afrikaner partij hebben geschaard Ppf ppppnf VPPl ' nipt minrlor' VintnntnnU V,,-1 -1 ~ --;P- 10 tot de Groote Visch-Rivier: in 1795 liep de lijn van Plettenbergs Baken aan Zeekoe-Rivier tot aan de monding van de Groote Visch-Rivier. Men kan echter begrijpen, dat deze ontzaglijke uitgestrektheid gronds slechts zeer dun bevolkt was, vooral in de verre oostelijke streken. En wat misschien ook niet onverstaanbaar is, is dat zij die het verste van de Kaapstad afwoonden nu juist niet de beschaafdste en zachtzinnigste der Kolonisten waren. Want hoe verder men trok, hoe meer gevaren men te trotseeren had; hoe meer men leefde van de opbrengst van de jacht, niet alleen op de wilde bokken, maar ook op wilde dieren zooals leeuwen, buffels en vooral olifanten, want het ivoor van deze dieren was een belangrijk en kostbaar handelsartikel. Daarbij kwam, dat men in aanraking kwam met de sterke Bantu-stammen aan de Oostkust, die spoedig den Blanken kwaadgezind werden, en die, zoo niet in openlijken oorlog met de grensbewoners verkeerende, zich toch niet onthielden van roof en diefstal. Dat een aantal menschen, die dagelijks het gevaar van de jacht trotseeren, en die zich steeds gereed moeten houden tegen den eenen of anderen rooftocht van een wreede kleurling-natie, hierdoor niet beschaafder of ontwikkelder worden, spreekt van zelf, en hetzelfde heeft men in Noord-Amerika gezien, toen de kolonisten zich aldaar verspreidden, en naar het Westen trekkende in aanraking kwamen niet alleen met den bison en den grizzly-beer, maar ook met de oorlogzuchtige Indianen­ stammen. Zulk een leven ontwikkelt ongetwijfeld zekere deugden, zooals vastberadenheid, moed en koelbloedigheid, en het geeft zelfs in liooge mate de macht van het zelfvertrouwen; doch aan den anderen kant ontwikkelt het een geest van zelfstandigheid en eene verachting van de autoriteiten, die zeer gemakkelijk tot bandeloosheid en wetteloosheid overslaat. Elk een is onder zulke gevallen zijn eigen baas; in de familie is het de vader des huizes die gebiedt; de macht van den Staat treedt meer en meer op den achtergrond; en als de tijd, waarin een aantal menschen in dien toestand verkeeren, lang genoeg duurt, dan zouden zij waarschijnlijk terugkeeren naar het oude Nomadenleven, waarin de Aartsvader Abraham en de zijnen verkeerden, of zelfs onder ongunstige omstandigheden in een rooversvolk veranderen. Als men de geschiedenis dier Boeren aan de meest Oostelijke grenzen van de Kolonie bestudeert van 1790 tot 1820, dan verwondert men zich inderdaad, dat dit deel onzer landgenooten niet tot geheele wetteloosheid, ja zelfs tot bandeloosheid is overgegaan, vooral als men in aanmerking neemt, dat er tusschen zich bewogen een aantal weggeloopen schurken van allerlei slag: deserteurs, ontvluchte misdadigers en zulke lui meer, die zich veilig achtten op een distantie van zoo wat 1000 mijlen van de HOOFDSTUK XLI. De Derde Deputatie in Engeland. De Volksraad van 1883 had reeds hare zitting begonnen, toen de Mapoch-oorlog nog aan den gang was. Zijn eerste werk was geweest de inzwering van den nieuwen President, eene ceremonie die met groote feestelijkheid werd volvoerd. Ten gevolge van de groote ontwikkeling der Kaapsche Goudvelden, die geheel en al de palen van Concessies was te buiten gegaan, was de Regeering verplicht een nieuwe wet voor den Raad te brengen omtrent het delven naar mineralen, die de eerste beginselen nederlegde, welke nog in de tegenwoordige Goudwet bestaan. Deze wet werd door den Raad gepasseerd. De stappen door het Gouvernement genomen in zake den Mapoch- oorlog werden goedgekeurd; verder werd de heer P. J. Joubert tot Vice- President benoemd, en na eene zeer onaangename discussie de som van £ 350 per jaar als pensioen toegekend aan den heer M. W. Pretorius. \\ aarschijnlijk was dit zelfs niet doorgegaan, indien President Kruger niet zijn uitersten invloed ten gunste van Pretorius uitgeoefend had. Het salaris van den President zelven werd vastgesteld op £ 2000, behalve eene toelage van £ 300 per jaar voor huishuur. En nu moeten wij gewag maken van een zeer onaangename zaak. In het begin van 1883 had Dr. Jorissen 6 maanden verlof als Staats- procureur gevraagd, om zijn geboorteland Holland te bezoeken. Tege­ lijkertijd was hem eene semi-officieele opdracht gegeven om de gezindheid Aan den nieuwen Engelschen Minister van Koloniën, Lord Derby, te weten te komen omtrent de wijziging van de Conventie van Pretoria. Di. Jorissen was in zooverre gelukkig in deze zending, dat hij Lord 580 wezen, want er was niets dat Rhodes zou beletten om eene Yereeniging tusschen de Kolonie en Natal tot stand te brengen, doch hierop kreeg gemeld lid van den Voorzitter ten antwoord: „Dat men niet bang was voor de politiek van Rhodes.” Ten laatste besloot de Raad de Regeering te machtigen de lijn te doen aanleggen, en zulks bij tender te doen, onder­ worpen aan de goedkeuring van den Raad. Ook werd de Regeering gemachtigd een opmeting te doen maken voor een Pretoria—Pietersburg-lijn, alsmede voor een spoorweg naar Vrijheid. Dit alles was een duidelijk bewijs, dat er een veel meer liberale en progressieve geest in den Eersten Volksraad begon te ontstaan, en had men hem maar rustig laten gaan, en wat meer op Paul Krugers doorzicht en gezond verstand vertrouwd, dan was waarschijnlijk de Transvaal thans veel beter af dan zij werkelijk is. Doch dat wilde en dat kon Johannesburg niet doen. De schildpad, die een heelen tijd lang stil had gelegen en tot ieders verwondering zich zelfs niet verroerd had gedurende de verkiezingen voor den Staats-President, begon weder teekenen van leven te geven. Op den 29sten Mei 1893 werd eene groote bijeenkomst van de Nationale Unie gehouden, waarop meer dan 1000 personen tegenwoordig waren. Een aantal toespraken werden op die vergadering gehouden en de heer W. P. Fraser, die over het belastingstelsel sprak, haalde als een bewijs van de onbillijkheid er van aan, dat President Kruger op 19 plaatsen slechts jaarlijks £ 44 belasting betaalde, terwijl er vele Johannesburgsche bezigheidsmannen waren, die, hoewel ze geen stemgerechtigden waren, £ 400 per jaar betaalden. Daarop werden door de Vergadering de volgende besluiten, naar men zegt, éénstemmig aangenomen: 1°. Dat deze vergadering van de Transvaal Nationale Unie met diep leedwezen en ontevredenheid heeft opgemerkt dat in de aanspraak van ZHEd. den President bij de opening van den Volksraad geen melding is gemaakt van de politieke onbevoegdheid waaronder de nieuwe bevolking van den Staat leed, en voornamelijk hunne onbevoegdheid om te kunnen stemmen en hunne onvoldoende vertegenwoordiging in den Volksraad; en zij wenschen weder de rechtvaardigheid van hunne eischen onder de aandacht te brengen van de Regeering en de Wetgevende Macht in den Staat. 2°. Dat deze vergadering ernstiglijk de aandacht der Regeering vestigt op de drukkende en ongelijke natuur der thans bestaande Invoerrecht- tarieven, en speciaal daar zulks een invloed heeft op de levens- benoodigdheden, en eerbiediglijk de Regeering verzoekt om de noodige 153 wist door kuiperijen het thans zoover te brengen, dat Cetywayo zich door hem als Koning liet kronen, hetgeen natuurlijk eene geheele verandering te weeg bracht in de verhouding tusschen de Zulu’s en de Zuid-Af'rikaansche Republiek; en Shepstone heeft later op meer dan eene wijze getoond, dat hij van die positie wist gebruik te maken ten nadeele der Republiek. Kort na Burgers inzwering, zag hij dat maatregelen noodig waren, om de zoogenaamde „Bluebacks” of mandaten te doen omwisselen voor goud, en hij verkreeg autorisatie van den Volksraad om met dit doel eene leening van £ 60.000 te sluiten. Eene reis naar de Kaapstad maakte dat Burgers het bedrag van de Cape Commercial Bank verkreeg, en deze stap, die dadelijk een grooten invloed op den handel in de Transvaal had, had tengevolge dat Burgers populariteit ontzettend verhoogd werd. Als Staatsprocureur had de President een jong Kaapsch rechtsgeleerde, den heer James Buchanan, aangesteld, en deze was in vele punten de raadgever van Burgers. Zeer noodig, meende deze, was het dat de Staatsprocureur een zetel in den Uitvoerenden Raad had, en om dit gedaan te krijgen, werd het vereischt dat een der leden van dien Raad zijn zetel moest verliezen. Nu was er natuurlijk niemand dien men liever wilde missen dan den Kommandant-Generaal, Paul Kruger, die reeds eenige blijken van oppositie had gegeven. Toen men op zijdelingsche wijze Kruger genaakte omtrent dit punt, bleek deze zeer gewillig te zijn om te bedanken, en toen de Volksraad in Mei 1873 bijeenkwam vroeg de oude held zijn ontslag als Kommandant-Generaal, hetgeen hem dan ook eervol en onder bedanking voor zijne vele diensten werd toegestaan. 