title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: H. 160. Grootz bl. 38. Grotius II. schooten bl. 383. Tuinman o %. De Branche bl. 143. Mergen bl. 1. West Winsshoote bl. 27. Tuinman I. II. DL 135, Wissheid bl. 139. Meier bl. 118. Zegerus bl. 45. Grotius II. bl. 158. de Brune bl. 478. Mergen bl. 34. Sartorius quart. 83. Winsshoote bl. 53. v. Alkenwie bl. 160, Tuinman J. bl. 25%, nal. bl. %, IL. bl. 165. v 9 Sartorius rt. 35. 10 Tuinman IL. bl. 51. Gales bl. 44. 11 Sancho-Park bl. 3. PIJPER. Gij zult den pijper loven. 1 [Men zegt dit, wanneer uit een groot kansje slechts een gering voordeel getrokken wordt.) Hier zal ik den pijper loonen. 2 Waar een ander de lusten heeft, komen de lasten voor mijne rekening.] Hij heeft mij getrakteerd gelijk een pijper. 3 In een pijpers huis leert een ieder fluiten. (Zie HUIS.) Zij gaat des pijpers hond (of: paard), en is nergens noodzakelijker dan t' huis. (Zie HOND.) PIJKAN. Gij zult mij niet pijpkanen. [Dat is: gij zult mij niet bedriegen. Bakers of minnen geven aan de zuigelingen wel eens de pijpkan, in plaats van de borst.] IK. Een ei met zout Maakt een piksel als een houd. (Zie EI.) Eiken heeft een' pik op den uil. Hij heeft een' pik op hem. 4 PIKKEDIL. Het is een pikkedil. 5 PIKKEL. Dat zijn de potten niet, die op hun eigen pikkels staan. Kun je nu in deze zin ongebruikelijke woord pikel, 3a TUINMANs Fakkels der Nederlandsche taal voorkomende, betekent spek, stapel of sport var een' stoel, en bij overdracht, blijkens ons spreekwoord, voorzichtig, en alzoo ook poot var een' pot. Men duidt door dit spreekwoord de grootspraak van den pogger aan.) PIKKEPOELJE. Het is een pikkepoelje. Eene poelje is een hoen, met het klankwisse woord pikkepoelje keeft men dus gewis een pikkend hoen of het oog gehad. Men duidt door 1. spreekwijze eene bemoeizuchtige vrouw aan. PIKKER. Het is een granenbroer (of: -pikker). (Zie BROEDER.) PIK OOR. Pik oli of graaf. (Zie en) ALS het pilletje wel smaakte, zoude men het van buiten niet vergulden. Dat is eene harde (di bittere) pil, om te slikken. Die pil is niet gemakkelijk door te slikken. Die zien door brillen, Purgeren met pillen, En leven van medicijnen: Het leven wordt hun pijn. (Zie BRIL.) Geen jenever, liever een rumoerpil. (Zie JENEVER.) Het zijn allemaal pillen, die zij moeten slikken. Hij keert het hoofd gelijk een aap, die pillen inzwelgt. (Zie AAP.) Hij krijgt een vergulde pil. Hij zal wel sch..., al slikt hij geen pillen. PILAAR. Hij staat pal (of: als een paal, ook wel: als een pilaar). (Zie PAAL.) HERODES en Pilatus zijn verzoend. (Zie HERODES) Hij is Pilatus gaan spreken. Hij is van Pontius naar Pilatus gezonden. HERODES) Hij is Pilatus gaan spreken. [Vrij algemeen schijnt men hier een weinig te zien van het spreekwoord: "van Herodes naar Pilatus (of: van Pilatus naar Herodes) zenden. Mijn dunkt, dat hier noodzakelijk is, hiertoe zijn toevlucht te nemen. Daar de Heere Jezus van Pontius Pilatus naar Herodes, en van dezen weer naar Pontius Pilatus terug werd gezonden, is, doorgaans, in zijn eenvoudige toepassing van dit spreekwoord, dat men zich dovet wederving, om daardoor een andere voldoening van de zaak te hebben, het mij niet onwaarschijnlijk voor, dat de beide namen van de Romeinse gouverneur heeft gebruikt, om aan te duiden, dat men iets laat rondlopen, en eindelijk tot zich terugkeert. Hij wascht er zijn handen van af: hij slaat tus. (Zie HAND.) Hij zit daar als Pilatus. Hoe kwam Pilatus in het credo? (Zie CREDO.) Iemand van Herodes naar Pilatus (of: van Pilatus naar Herodes) zenden. (Zie HERODES.) Ik wil gaan, en brengen Pilatus zijn offer. (OFFER.) Overal in het spel, als Pilatus in het geloof. (Zie GELOOF.) Pilatus heeft dat zoo geschreven. Pilatus is dood. Pilatus is voorbij gereden op een wit paard. (PAARD.) PIMPEL. Een ooievaar geeft meer dan zeven pimperls. (Zie OOIEVAAR.) Het is een pimperltje. [Men zegt dit van een zwak mannetje.) PIMPELAAR. Het is een eerste pimpelaar. Pimpen wordt door TUINMAN, in de Fakkel der Nederd. Taale, verklaard zoopjes slorpen, — dat de voorzaak der kennis reikt. Pin. Hij is bij de pinken (of: Hij is als de pinken). Daar zou ik mijn pink wel voor willen geven, De een is wijzer in zijn pink dan de ander in het geheel. (Zie LIFF.) PINKSTER. Als Pasen en Pinksteren op één dag konden (Zie DAG.) Het is een pinksterbloem van een meid. BLOEM. Het is gelijk de lange week voor Pinksteren. 10 v. Bijk II. na}. 87. v. Duits bl 198. v. 23. Voetnoot bl. 118. Schaberg bl. Tl. 11 v. Duits bl. 319. STIER. De een lange, en deze maken de zen en Pinksteren. (Zie PASCHEN.) Paschen en Pinksteren zin. (Zie PASCHEN.) Jammer (Te Pinksteren, of: Te zomer), als kalveren op het ijs dansen. (Zie 13.) Ben Paschen en Pinksteren (of: Tijdens de zomer) zien de onzaligen. (Zie ONTID.) INT. met maten, zei Jorden, en hij dronk het bijna bij pintjes. (Zie JENEVER.) is niets daarvan dan het eerste pintje. De dronkaards nemen eerst matige drink, daarom duidt men door dit spreekwoord dat men allengs van de een zonde in de pint trekt de andere pint, Totdat de gast dronken vindt. (Zie GAST.) aan boord van een pintje heeft, moet geen kan drinken. (Zie HOORD.) Wijngelen broek en een pintje billen. (Zie ZOR.) aatje wijn en een mengsel azijn. (Zie AANTJE wat in van het derde pintje. Bij nathouw geldt ook: Alle goede dingen staan in drieën; twee pintjes schijnt bij een taks te zijn.) Echt als een pintspot. Ik eens smullen, zei Floor, en hij liet een scharrebier halen. (Zie BIER.) Zo nu stoopen. Dat als allemaal van grootere maakten kwaad gelachen. (Zie GELACH.) Water, mijn hart brandt af, zei dronken A, en dan had hij een pintje jenever in een teug ksopen. (Zie GRUT.) PIR. Van drinken krijgen de hoenders de pip. DRINKEN.) Liet nog, nor ze de pip. (Zie HEN.) E. Niet veel meer op zijn gemak dan een zalm aan piramide. (ZIE GEMAK.) De tag, daar het behoort: de pis in het terrein. Zie DING. Plein, zei Plucentje, en zij proefde opzien. (Zie AZIJN.) Wijk, zei Loutje, en hij dronk een pot met uit. (Zie LOURENS.) Aan den pispot: ’t is zoo goed als kwaad. 8 Ligt in de pis. 4 Voor moeilijke pispot. 5 Een pisdiefje. (Zie DIEF.) Pispraatjes. 6 , den pispot te langen. 7 Pis- (of kak-) boodschapjes. (Zie HAP) Daag, door de deugd, als een rozeknopje de pis. (Zie DUG) Als een Jezuiet, die de konde pis heeft. (Zie JEZUIET.) Hij zou een olifant in een pispot verdrinken. (Zie OLIFANT.) Je gaat naar Ochtrup, pispotten bakken, (Zie OCHTRUP.) Iemand de pis bezien. 8 Men zou daar pijn in den buik (of: de koorts, ook wel: de koude pis) van krijgen. (Zie BUIK.) Met den pispot kroon. 9 Soep! eens poep, eens pis; weg is ’t. Waar de honden pis ruiken, daar leggen zij het been op. (Zie BEENEN.) Wij beleven wonderlijke tijden, zei Joost de visser, en hij zag een garnaal in een pispot zwemmen, (Zie GARNAAL.) Zij kijkt, of haar de pik ontloopt. PISSEBED. Hij zwijgt als een pissebed. 10 Van pissebed tot Kakkebed komen (of: Pissebed wegjagen, en kakkebed terugkrijgen). (Zie KAKKEBED.) Zij zien als pisgebedden. 11 PISSEERT. Hij maakt een pissert. 12 PISTOLET. Hij zou zijne duiten tot gouden pistoletten maken. (Zie DUIT.) PıstooL. Ienıand voor de pistool eischen. Zij zijn voor de pistool geweest. Pır. Daar is geen kraken aan de pit. Die de pit wil hebben, moet den dop (of: de noot) kraken (of: Dienoten wil smaken, Die moet ze kraken). (Zie DoP.) Er zit geen pit in (of: De pit is uit de noot). (Zie NOTEN.) Het is een oploop van krakepitten. vn OPLOOP.) Het zijn altemaal witte boonen met dubbele pitten. (Zie BOoN.) Hij heeft pitten. 1) is goed van geld voorzien. Iets van pitje tot gealie verhalen. (Zie PAAL.) Wat binnen zit, Dat is de echte pit. Zij knabbelen aan de schors, en dringen niet tot de pit door. PıTooR. Pitoor, gij dompt. 13 LAAG, Als die tijden komen, komen die plagen (of: zor- en). 14 Ale nes en, VerdientGodsplagen. (Zieaon.) Armoede en hoovaardij ziin kwade gebreken en gemeene plagen. (Zie ARMOEDE.) Die plaag, om veel hooi te winnen, zei de boer, hebben wij bij ons 200 niet. (Zie BOER.) Elk heeft zijne bijzondere plagen, zei ligte Piet, en hij had platluizen. (Zie LUIS.) Geene grootere plaag dan lastige buren. (Zie BUUR- AN MAN.) ® Gemeene kwaal (of: plaag) rust wel. (ZieKwaAL.) u.«. 18 v. Rijk II. nal. bl, VII. 13 Ohbeurtz bl. 58. 14 TYd bI. 19-30, 38. Harrebomee TYyd 117 24 PLAAG. Laatdunkendheid is eene plaag voor de jongheid en lieden van een klein vermogen. (Zie JONGHEID.) Schuw de plaatsen, daar de plagen vallen. 1 Verdriet en plagen Maakt Inge dagen, En kwä gedachten Maakt lange nachten. (Zie DAq.) Visschen en jagen Zijn vrouweplagen. 2 Vreemde spize deert de maag; Nieuwiglfeid is ’t land een plaag. (Zie LAND.) Waren er geen zonden, Er waren ook geen wonden (of: er waren geen plagen). 8 PLaar. Dat valt als een druppel water op een gloeijende plaat. (Zie DRUPPEL.) Haar muts is zoo zwart als de plaat. (Zie MUTS.) Het is, alsof hij er de plaat mee gepoetst heeft. Hij poetst de plaat. Dat zegt niets: hij is een achterblijver. Men ziet hier op het schoonmaken van het borstharnas, door de krijgsman de plaat genoemd. De flauwe witte van daar, dat men van iemand, die zich witte voeten maakt, zegt: Hij poetst de plaat. In het Nieuw Nederlands Taalmagazijn, wordt aan „het onderste beslag van den kolf, de stootplaat of bij verkorting de plaat genoemd,” gedacht. MODDERMAN meent de vuurplaat, als hij zegt: „als mijn vrouw wascht,” zei daarom een spotvogel, „dan ga ik struiken; is zij aan haar schoonen, dan poetst ik de plaat.” Zij is een modeplaatje. (Zie MODE.) PLAATS. Aan een plaats gebonden zijn. Alle dingen hebben hun handvat, zei de man, en hij tastte het brandhout aan ter plaatse, daar het brandde. (Zie DING.) Alles in orde en niets op zijn plaats. (Zie ORDE.) Als de plaats van stoker op den spoorwagen vacant is, zal ik om u denken. [Deze woordspeling ziet op den twistgierige.] Blijf op uw plaats, en niemand zal u doen opstaan. Boden en ambassades zijn op alle plaatsen vrij. (Zie AMBASSADE.) “Daar ter plaatse is ’t geheim. (Zie GEHEIM.) Dat is de streek van de roeiers, die de riem naar de plaats keeren, daar zij heen willen. De een sterft, en de ander verwerft zijn plaats. De handen op een lege plaats slaan. (Zie HAND.) De waarheid vindt geen plaats. Die een goed plaatje heeft, doet best, stil te blijven zitten. Die eerst in de schuit komt, heeft keur van plaats, (Zie KEUR.) Die het eerst komt, heeft de beste plaats van 't spel. Die moede is, die zal 't wel lusten, Een plaats te vinden, daar hij kan rusten. (Zie MOEDE.) Die timmert op een grote plaats, maakt een huis te hoog of te laag. (Zie HUIS.) Eene verzekering kan plaats hebben, zei de boer; toen goot hij azijn in de lamp. (Zie AZIJN.) Elk geldt voor prijs, zei Salomo, als bij mes. Een goed voerman kan wel keeren, al is de weg eng. Een goed woord vindt een goede plaats. (Zie DE TE CAMPEN GEDRUKTE VERZINKING RE VINDT MEN TER OPHELDERM IT SPREKWOORD: 'HEI SCADET IENIG NIENGE NULTET IEDERMAN. Een boos woord, lasteren, vloeken, schadet iedereen; nuttigt niemand.' MEXIËR heeft het gedeelte deze verklaring voor een spreekwoord aangezien. Zie de Oude Nederlands Spreekwoorden, bl. 11.) Een mensch uit den weg, een plaatsje te meer, MENSCH. Zijne plaats staat. Dit spreekwoord schijnt op SALON deel en wandeling te zien, en niet op een wijze gezegd. Ga geen voet plaats ver. Geef aan de kok een plaats bij 't vuur. (Zie Geweld ruimt plaats. (Zie GEWELD.) Gods naam te nemen in de mond, Pijn alle noch allen stond. (Zie GON.) Het verliezen op tijd en plaats is winnen. Hij gaat geen hand breed van zijn plaat (HAND.) Hij geeft hem een plaatsje in zijn hart. (Zie Hij heeft hem geraakt op de plaats, daar ossen bolt. (Zie OS.) Hij heeft het hart op de juiste plaats. (Zie Hij hinkt om de hoek-plaats. (Zie HOEK) Hij is zoo zindelijk, dat hij een strontje van bank zou likken, en niemand zou de plaats den, waar het gelegen had. (Zie BANK.) Hij scheidt wel uit zijn plaats, die zijnen daarin laat. Hij slacht den boer: hij slaat altijd op de plaats. (Zie BOER.) Hij zet hen: op zijn plaats. Hij zit op de daalden-plaats. (Zie DAALDE Houd stevig, dan kon het er geen ander de bekleeden. Ik heb een honorabel en profijtelijke ambt, zei hij, en hij bediende de schop- en bezem als substituut. (Zie BEZEM.) Ik was gisteren op een plaats, daar uwer gestorven werd. (Zie GISTEREN.) In badplaatsen, barbierswinkels en molens verkoopt men alle dingen. (Zie BAD.) Men kap op geen twee (of: zeven) plaatsen lijk WESEN. Men moet de plaatsen mijden, waar de slag- en. (Zie SLAG.) [Men vindt hier dezelfde toepassing @ het spreekwoord: Schuw de plaatsen, (plagen vallen, of scha en bij slagen aan een dief en diefstallen meer tuurlijke ongelukken der Men moet de zondige plaatsen schuwen, Men zegt soms: beter anderer lieden groot Frijen bl. 66 Kuikerma II. &3. 10 Bertoldus seo. 1. 17. 11 8e. Prov. bl. 176 18 Motsbl.7. 13 v.d. Venne bi. 971. 14 Modderman bi. 137. LATS. a; maar het hondje zelden vaste plaats. (Zie suikers zijn in liefelijke plaatsen gevallen. 1 . Talen is genomen uit Psalm ad neemt plaats, voor de waard ze hem geeft.2 tsan, Uw plaats vergaan. water en vaur maakt men haast plaats. 8 geene zonde, zei kromhakige Dries; lıij I een koe uit de weide, en zette er een luizen in de plaats. (Zie DRIES.) de plaatsen, daar de plagen vallen. *(Zie @. | m plaats doen den dief stelen. (Zie DIEF.) Te van de plaats, verre van de gezondheid. (Zie BONDHEID.) Mi, daar is geen plaats voor u. 4 het geluk plaats moet kiezen, daar is het niet te houden. (Zie GELUK.) %k in uwe plaats, ik zou hetzelfde doen. 5 'zja voet onder den grond, hij was niet ver f me Pan: (Zie GROND.) bben hier geen blijvende plaats. 6 = handwerken, in plaats van &&n, maken acht aars. (Zie BEDELAAR.) plaats is op het kerkhof. (Zie KERKHOF.) . PLAGGE. t zich de plagen uit de vaalde maakjen. Pax. a de Bar DEBLEUR. 7 e st erder plak op (of: Hijspeelt met de plak). 8 ee ge Br PLAKBROER. een plakbroek (of: plakker). 9 PLAKKEN. In penning (of: eene plak) niet acht, wordt met stuiver-heer. (Zie HEER.) Vegt twee plakken en een dunne. (Zie punt.) Met een stuiver niet rijk maken, een plak. Bij het niet doen. Bi een plakje kom, zal ik wel verder kijken. In dit spreekwoord een muntstuk zou zijn, gelijk MEIJER meent, is bedoeld doelt men hier op een klein stuk land; want plakje geldt niet alleen als deel van een groterer munt, als deel van een stuiver, maar ook als deel van een groter land. PLAKKER. Plakbroek (of: plakker). (Zie PLAKDEK.) PLAN. Mensen hebben altijd nobele plannen. (Zie MENSCH.) PLANET. De ek planeten regeren, zo helpt er geen Bevel, regeren de planeten. Geboren is onder een duit-planet, zal nimmer ster van een oord worden. (Zie DUIT.) LE. WIL de Brune bij 397. Tuinman bij 168. Gales bl, VI. Van As bij 118. Campen bij 174. Eijk bij 12. Naast bij VIII. Campen bij 116. Meijer bij 56. Camper bij 116, Meijer bij 86. PLANK. Hij is alleen onder de rechte planeet geboren. Dat is, zegt v. ALKEMADE: „Aij wil alleen wijs zijn, en gelijk hebben.” Hij is naar de planeten, hij is onder een gelukkige (of: ongelukkige) planeet geboren. Hij ziet uit de maan, de gemeene planeet van alle gekken. (Zie GEK.) Iemand zijne planeet lezen. - PLANK. Als er planken over de Waal liggen. |Z00 zegt men te Nijmegen, wanneer elders geldt: Er zijn balken onder het ijs, want de Joden loopen erop. Bij de beddeplank af. (Zie BED.) Daar is doorzicht in, zei Stoffel, en hij keek door een plank met een gat. (Zie DOORZICHT.) De eerste plank, die ons uit een schipbreuk redt, Dat is van het bovenste plankje. [Men zegt dit bij het gebruiken van triviale uitdrukkingen.] Die is voor de plank. [Deze spreekwijze behoort in de gasthuizen te huis, en past op een zieke met een ongegeneerde kwaal. Als deze gestorven is, legt men hem op een plank, om hem naar het doodenhuis te brengen.] Er zijn planken op het dek. (Zie DEK.) Er zit een vlieg op de plank. [ Dit spreekwoord heeft gelijke betekenis als: Daar is dak op het oog. Gelukkige lieden doorboren alle planken, en klappen alle kwasten. (Zie KWAST.) Hand op ’t plankje. (Zie HAND.) Heb je nog brood op de plank? (Zie BROOD.) Het is beter van een duin de schipbreuk te aan­s­chouwen, dan op een plank te drijven, op hoop van aan land te komen. (Zie DUIN.) Het kan mij niet schelen, of ik planken eet of stukken: het is alle beet hout. (Zie DEEL.) Het paard is eens over de plank geweest. (Zie PAARD.) Hij heeft de plank misgeslagen. Hij heeft een plank voor zijn voorhoofd. A is een onbeschaamd gast. Hij is de plank mis. Hij is in de planken-woning. Hij is met planken over het IJ naar de Volwijk gevaren. (Zie 15.) Hij is van de plank gevallen. Hij is zoo stijf als een plank. (Zie 16) Hij kan wel bij de planken. Dat wil zeggen: hij is op zijn gemak, of ook: hij zit er goed in. Hij kan wel zien door een eiken plank, daar een gat is. (Zie EIK.) Hij kijkt door een plank zonder gat. (Zie GATEN.) Hij ligt door een eiken plank. (Zie EIK.) Hij loopt bezijden de plank. Hij moet eraan, al had hij een driedubbele plank voor zijn gat. (Zie GATEN.) Alkemade bl. 89. Zegerus bl. 36. Tuinman I. bl. 18. Gales bl. 63, Nodderman bl. 188, Everts bl. 89-97. Harrebomede Zijde bl. 308. Sancho-Pancha bl. W. PLANK. 188 PLEIZEN Hij neemt een geeltje van de plank. (Zie GELD.) Hij zaagt door drie planken heen. Botten blijven platvisch. (Zie BOS.) Men zegt dit van de sterke snorker. Het is allemaal platvisch. Hij zal daar wel een plank aanbrengen. Met de plank aan de wal liggen. Schiet er een stuk van een plank in. Van dik hout zaagt men planken. (Zie HOUT.) Wat zullen wij zagen, als de planken te kort zijn! Knuppelkoek, en dan eet men het zaagsel op. (Zie KNUPPEL.) Zet er nog een plank op. PLAAT. Het berouw is geen plant, die op den akker groeit. (Zie AKKER.) Hij leidt een plantenleven. (Zie LEVEN.) Hoe meer men op de plant giet, hoe meer zij groeit. Men gebruikt dit voor mensen, wien ’t geluk in alles tegenvalt. PLANTER, Eer het boompje is groot, is het plantertje dood. (Zie BOOM.) PLAS, Hij heeft in een plas gestaan. Dat wil zeggen: hij is van binnen nat van de jenever. Hij eelt des keizers paard: dat p... in de groote plassen. (Zie KEIZER.) Kleine regen dringt door, en maakt grote plassen. Van een plas in de gracht geraken. (Zie GRACHT.) Woorden zijn geen waterplas, die men kan oppakken. Ze dronken een glas, Zep... een plas, En ze lieten de zaak, zoo als ze was. (Zie GLAS.) Hij doet het, om een plaatje te verdienen. (Zie DANK.) PLAT, Hij speelt den platte in de klucht, (Zie KLOOTS.) Dat is: hij onttrekt zich aan de zaak, wel: hij ontdoekt het gesprek, en niet, zou aanduiden: „hij laat zich niet verzetten noch bewegen.” De spreekwijze is ontleend aan het worstelen. Die op zijn plat (zijn achterste) viel, deed het spel ophouden. Tuinman denkt blijkbaar aan iets anders, als hij zegt: „Dingen, die op hun plat vallen, rollen niet voort, maar liggen vast.”) PLATO. Hij is, zooals Plato zegt, een groot beest, sprak Koen, die geen vrouwen maaide, al was het ook een boerenvrouw. (Zie BEEST.) PLATTEEL. Grote platteelanden en kleine perceelen. (Zie PERCEEL.) PLATTER. Ik zie wel, zei Ulrik, krijgslieden zijn bij platters, als uilen bij bonte kraaijen. (Zie KRAAI.) Winscehooten bl. 230. Winschooten bl. 180. Tuinman I. bl. 368. Sartorius soc. IV. 64, tert. IX. 33. Winschooten bl. 84. Tuinman I. 1.395. v. Zutphen Duisen bl. 709. v. Eik I. nal. bl. 6, II. ne. bl. 45, 9. de Jager Bijlard. bl. 113. Harrewöërd bl. 293. v. Lennep bl. 191. v. Lennep bl. 166. Wijsen bl. 487. Gales bl. 88. Winschooten bl. 190. Tuinman II. bl. 165. v. Eijk 1. 6.110. v. Lennep bl. 168. Winschooten bl. 118,191. Tuinman I. nal. bl. 28. v. Eijk I. bl. 110. Mulder bl. 416. v. Lennep Hij droomt van schol, en eetgaarne (of: een) platvisch. Wat bruit mij de platter, zei Maaitje, en ziet een schol voor haar gat. (Zie GAT.) Wat platters zijn dat, zei Hein Knorten, en scholen dragen. (Zie HEIN KNORTEN.) PLATVOET. Hij doet een’ buitengewonen platvoet. VAN LENER zegt, dat platvoet de „gemeine benaming van de wacht van'snam tot 6 [lees: 8] uur” is. PLECHT. De plecht is van het schip (of: de schaft). Dat is: de zaken een' ander genomen: wat voormaals plicht (voor plak plegen) te gebeuren, Lage niet meer, nee heeft aan de plecht als ingang. De stuurman zeilt van de plecht af. Hij helpt hem de plecht houden. Hij is ons enige plechtanker. (Zie ANKER.) Hij is van de plecht gerold. Hij zal ze met z'n witte hemden wel van de smijten. (Zie HEMD.) PLEISTER. Dat is een pleister op de wond. Dat is een pleister voor allerlei wonden. Een grote pleister voor een kleine wond. Het raakt in de pleister. [Men zegt dit van de zaak, waaraan het wordt toegebracht.] Het vaderland is een sterke trekpleister. Het zijn recht trekpleisters. Hij heeft daar een trekpleister. [Ter opheldering van de beide laatste woorden lezen wij bij WINSCHOOTEN: "gewoonlijk zeggen de vrouwtjes van een ziekte zijn recht trekpleisters, als die haar kunnen doen blijven zitten, als zij weg hadden; maar of de vrouwzaken zelf ook gepaste stukken zijn, daar aan geloof ik niet, recht schaap kaas enz."] Hij legt de pleister naast de wond. De hongerpleister op de buik. (Zie MAL) Maar doe geen zeer, anders behoefde hij even ter over zijn gehele lijf. (Zie LISF.) Naar de wond is, moet de pleister wezen. 15 Zij moet maar een warme pleister (of pap) op haar buik, keek (Zie BUIK.) PLEIT. Hij heeft het pleit gewonnen. 16 PLEIZIER. Eerst het werk en dan het plezier, zei de man, toen hij zijn vrouw de kop had afgeslagen voor hij met de kleine kinderen begon. (Zie KIND.) LIER. Het is een plezier, om dol te worden. (Zie DOLLE.) Ik kan zijn plezier wel op. Bevat geen meerder plezier, dan men zich geeft aan. Pleizer, En ga snel weer hier. Vleier kan ons niet leven. PLEK. Een bleauwe plek houden dikwijls voor de grootste. (Zie BUIK.) Vrouwen hebben vlekken, En vrouwen hare vlekken. (Zie KOLE.) PLEUN. Eens, dat ik mij nog dood zal werken, zei liedje en hij hield de boot wat af. (Zie BOOT.) PLEUNTJE. Brakke is zijn, zei Pleuntje, en zij proefde de lucht. (Zie AIZJN.) Als represaille, zei Pleuntje tegen Joop, en smeedt Su al den marschepijn tegen zijn tronie. JOOP. Pleuntje Een deuntje. (Zie DEUN.) Plicht. Als zijn plicht doet, is er niets te doen. Eerste plicht van een soldaat is gehoorzaamheid. (Zie GEHOORZAAMHEID.) PLOK. Zij had een bloedplek op de borst. De ploeg werkt, dan blinkt hij. 1 Ik zie er een mijn ploeg. 2 Zo aet's morgens vroeg. (Zie MORGEN.) Kuollen kunnen niet altijd voor de ploeg zweren: 3e mogen wel eens in de wei. (Zie KNOL.) Dat je iemand voor hebt, daar je mee achter de ploeg kunt gaan? Geen roover. 8 Knaagdieren willen, moet de ploeg aan de wagen binden. (Zie KNOL.) Een ezeltje dienen niet aan een ploeg. (HE EZEL.) Ploeg zijn schoft laten werken. Gent tegen jonge dokter achter de ploeg. (Zie MEAN DE BLOEG, zóó zal 't God vorderen. (Zie AON.) Ler den ploeg losspannen voor de ossen. Je gaat. Ploegijzer past niet aan de vos. (Zie IJZER.) Nergentegen de ploeg. Koudt de ploeg bij de staart. 5 Gewend aan spade en ploeg. 6 Loopt, alsof bij zínen leeftijd achter een ploeg gesleten heeft. Loopt in de ploeg. 7 Spannen de ossen achter de ploeg. (Zie 08.) Houdt de ploeg. 8 Werkt als een ploegpaard. (Zie PAARD.) Gaat en bedrog en leugens zijn des werelds ploeg Aan wagen. (Zie BEDROG.) Men moet de ploeg niet voor de paarden spannen. AAN PAARD. Hoeveel ploegen arbeidt ge? 9 De ploeg en de egge is 't kwaad dansen. (Zie EG.) Ad 593, Richardson bl. 31. Bogaart bl. 100. SS u. 19. Tulnman i. bl. 366. GV Winsehooten bl. 191. Baum 9 Winschooten bl. 194. "Hann. 20, 10 v. Eijk ILL. bl. 24. Verien 1.149. Mergk bl. 26. Tulnman I. "BR UL 25 189 11 Tuinman I. bl. 118. Harrebomee Kind bl. 228. 18 Tuinman I. bl. 82. 13 Servilus bl.151,283. de Brune bl.69, Sartorius pr. ill. 88, sec. 111. 81. v. Alkemade bl. 1. PLUIM. Waar het ploegijzer verroest, daar wordt het land niet wel bebouwd. (Zie IJZER.) Wie door den ploeg rijk wil worden, moet die neer aanvatten (of voortdrijven). Wij zijn allen boeren geweest: de beschaafdheid hangt af van den tijd, dat wij den ploeg verlieten. (Zie BESCHAAFDHEID.) Zij laten den waard aan den ploeg gaan (of: zijn ploeg halen). Plomp. Hij heeft meer van de plompen dan van de scherpen. Hij is zoo plomp, als hij groot is. (Zie GROOT.) Plomper dan plomp, grover dan grof. (Zie GROOT.) LOMPARDIJE. Hij komt van Plompardije, niet van Scherpenisse. (Zie de Bijlage.) Het Zeeuwse dorp Scherpenisse komt hier alleen als tegenstelling voor van de antipode Plompardije, en deze beide als woordspeling, om er de weinigheid, de geheugenloosheid mee te tekenen. PLOOmpARDOS. Plomp verstand houdt vast, zei Plompardus, en bijna zich aan een wijnglas vast, toen hij onder de tafel viel. (Zie KLAB.) Prooi. De laars heeft barre plooi: het zal niet beteren. (Zie LAARS.) Het aangezicht in de derde krap (of: plooi) zetten. (Zie AANGEZIGT.) Het heeft zijn plooi genomen. Het is in een andere plooi gekomen. Het is te laat, als kamelot zijn plooi genomen heeft. (Zie KAMELOT.) Het kamelot behoudt zijn plooi. (Zie KAMELOT.) Hij geeft een goede plooi aan de zaak. Hij vouwt het in alle plooien. Ik heb een vet wijf, zei magere Joor, ze zal mij voor geen vlo en tusschen de plooien van de laken gaan zitten. (Zie JOOR.) Slecht en recht, als Sint Pieters voorbroek, die maar een plooi had. (Zie BROEK.) PLUIm. Als het bed scheurt, verstuiven de pluijm. (Zie BED.) De zwaan is wit van pluimen, maar zijn vlees is zwart. Die des konings ganzheit, k... de pluimen honderd jaren daarna. (Zie GANS.) Die geeerd wil worden, moet het pluimstrijken leeren. 17 Eene musch is met hare pluimen zoowel gedekt als een zwaan. (Zie MUSCH.) Eene zwaan heeft zoowel hare pluimen noodig, als een musch haar vederen. (Zie MUSCH.) Een varkenshaar maakt geen kleurborstel, en een pluim geen bed. (Zie BED.) Het is een pluimstrijker (of: Hij strijkt de pluim). 18 (Zie de Bijlage.) Tulnman 1. bl. 207. Adag. guadam bl. 39, 14 Tuinman 1. bl. 3}1. Junt) 52. 15 Tuinman I. bl. 351. 16 Tulnman T. bl. 358. 17 Adag. Thesaurus bl. 16. 18 Prow. serlosa bl. 36. Gheurts bi. 66. Idinau bl. 215. Tulnman I. bl. 187, TI. bl. 215, 216, Gales bl. 38. PLUIM. Het is paauwenwerk, zich in zijne eigene pluimen te spiegelen. (Zie PAAUW.) Hij krijgt een pluimpje. Hij strijkt de pluim af. Hij telt de pluimen tegen den wind. Hij werpt de pluim in den wind. Hij wil het pluimpje daarvan hebben. Hij zit er mee in de pluimen. [.71j is met de zaak verlegen.) Hoe ouder de vogel wordt, hoe vaster bij zijn pluimen houdt (of: hoe noodzaker uit de veren). 4 [Zo ouder de mens wordt, hoe moeilijker hij van geld en goed afstand kan doen. In deze zin zegt men: Als wat jaren heeft, wil niet uit de veren.] Jemand een pluim op het hoofd zetten. (Zie BOS.) Ik moet er haar of pluimen van hebben. (Zie HAAR.) Men heeft hem gepluimd. 5 Onze lasten schijnen van lood, en van anderen van pluimen. (Zie LAST.) Silentie en patientie is het beste geneesmiddel, zei Cornelia, en zij zette haar man een’ tulband op, daar twee bijzondere pluimen uitgroeiden. (Zie CORNISCHIE.) Te veel op delicate pluimen tellen, maakt zwaar- moeilijkheid. Tot een hard aanbeeld dient een hamer van pluimen. (Zie AANBEELD.) Trouw is lichter dan een pluim. Wat is ten hove ’t grootste kwaad? De pluimstrijkende vos met zijnen raad. (Zie HOF.) Ziedaar de raaf, die zich met andere vogels pluimen versiert. Zij kunnen geen pluimpje missen. Zij vechten om haar en pluimen. (Zie HAAR.) Puuviss. Dat is maar een pluisje voor hen. Hij is niet pluis. Pluis is gerafeld touw. Die niet pluis is, dat is: aan wien niet te pluizen valt, die deugt niet veel. Men bezagt dus een voor een ongerecht of onrein' mensch. Op een’ zwarten rok ziet men zóó ligt een wit pluisje. PLUNJRE. Berg uw plunje! Plunje. Dat is zijn Plunje. Dat wil zeggen: daar schijnt hem geen uitkomst uit zijn moeilijke omstandigheden mogelijk te zijn. JAKOB gaf naam van Plunje, dat is: Gods-vertooning, aan de plaats, waar hij in den gebede worstelde.) POEDEL. Een zieke waterhond (of: poedel) ontziet geen modderige sloot. (Zie HOND.) Hij maakt een’ leelijken poedel. [Dat is: hij maakt een’ grove misstap. Dit spreekwoord is ontleend aan het poedelen in het water. 15. Gruterus 11. bl. 150. Cats bl. 837. Mergh bl. 97, 58. Tuinman 1. bl. 817. Mulder bl. 433. Sancho-Kegelspel. De bal komt dan bezijden de te recht.] POËDER. Het is zoo droog als poeder. 18 POEDEROIJEN. Hij is te Poederoijen geweest. 14 Hij is t’ huis te Poederoijen. (Zie brief.) * Poerr. Een wijs poët is gelijk een brief die kan en liefelijke zoetigheid geven. (Zie brief.) Hij verstaat zich op de poëtische termen, als boer up zijn saffraan eten. (Zie BOER.) Koningen en poëten worden niet dagelijks (Zie DAG.) Poëten maken gedachten. (Zie GEDACHTE.) Port. Dat is zoo klaar als een geroetend modderpoel, MODDER.) Een modderpoel kan geen zuiver water (Zie MODDER.) Hij is een poel van onreinheid. (Zie onreinheid In een weekend poel heeft het haast genoeg gend. 15 Zet een kikvorsch op een stoel, Hij wil den modderpoel. (Zie KIKVORSCH.) KOELSNIP. Hij is zo verkouden als een koelsnip. Hij kijkt als een koelsnip. 16 PORN Om de poen Is ’t al te doen. BLADERDIS is het woord, in zijn Verklaring, op het woord: „’Poen (ouder woord, voor geld) is' oude ponge, dat beurs wordt komma. ’t Is verwant met penni Poer. Een knol, drie poepen. (Zie KNOOL.) Soep! eens poep, eens pe; weg is ’t. (Zie POEP.) Dat dank je de poes. 17 De poes is ermee heen. 18 De poes likt aan haar poot: nu komt er bezorgdheid. (BREZELDJE.) Het wordt bewaard als een melkteatje door (Zie MELK.) Hij is er zo mooi met de poes. 19 (Zie de Hij is niet voor de poes. 20 (Zie de Bijlage.) Hij laat de poes maar wentelen. Hij speelt mooi met het poesje, en toch ondanks. (Zie 2) Hij weet er zo veel van als de poes van de bruwsch. (Zie HEBREWSCH.) Hij ziet zoo deftig als poes. (21) Hoe mooi is poes! (22) Ik zal er mijn poes over spreken! Mis poes! geen’ bokking. (Zie BOKKING.) Poesje is ’t oog uit. (Zie OOG.) Poesje voor, en poesje na, Poes is mooi: zij heeft bellen aan. (Zie BEL.) Rijke lui hebben vette poesen. (Zie LIEDEN.) Tuinmap I. bl. 311. Maart 8%. v. Rijk U. bl.74. v. Rijk II. bl. 76. Sartorlus sec. IX. 2%. Errete bl.260. v. Eljk I. D. S. nr. 9, Gales bl. W. Tolamsn I. bl. 6. v. Zutphen Dune B& POESJE HET OOG UIT. (Zie OOG.) POESPAS. heeft al vreemde poespas opgeschept. zeg ik in zijne POESPAS. Verklaring Geslachtlijst het woord, "poespas" eigenlijk goochelspel of guichelary te betekenen van ’t Goochelaarswoord passe te zijn, Zo ik houde ’t dus voor het Fransche passe- in de uitdrukking van tours de passe- Dit passe is ga voorbij, een Imperatief Men zegt op gelijke wijze veel poespas en el hocus-pocus maken. ’t Eerste is van Fransche en ’t ander van Nederlands quichelary geleend, en Fransche poespas is bij ons gangbaar van ouds.” PORTS. een' vos een poos te spelen. (Zie PART.) OFT. ast (of: loopt) op den pot. Das is: hij gaat zich van zijn plaats, zonder daartoe verlof te hebben; of wel: hij met iemand mee, en teert op diens kosten. Het spreekwoord is vooral onder de soldaten baar. BILDERDIJK zegt, in zijn Verhandelingen. hrer de Geslachten der Naamwoorden, 53. 170: Dit is op den paap (pfaff zegt de Duitscher, pen wien het ontleend is), te weten op de Kloos- ers, waar de reizende vrij getoefd werd.” Deze afleiding be echter nadere staving, saxnemeliyk te zünn.] t (of: koupt) op den pof. tert op den pof: zijne pen is los. (Zie PRN.) top den pof mede. PoFFkRTJE. kimkt als een poflertje. st het er, of lust je geene poffertjes? eit waugen als poffertjes. PoGonHkEr. en niet; Pogchers regten niet. (Zie igeber was nooit goed soldaat. 1 Pogebers werk. 2 van zulke pogchers meer gehoord. 3 7 liden zelden nood ; Pogehers hebben schaars Zie BROOD.) gehers huis Ligt niemand t’huis. (Zie muss.) PoGcHERrNn). eene schoone pogcherij. 4 OK. 2 (1 (id « um, m oe. VII. 77. U. 158°. de Drums bi. 78. wert, V11.76. M. 3 Teismen I. bL 314, IL. bl. 96. N. 128 NW. San. Jtinae bi. 196. Gruts- ras J. bi. 116. Oats b1.69. de Brune bi. 370. Sei. Pros. bl. 180, 131. Bartoriaspr. VII. 68. Winschooten bi. 398, 300. Tuinman I. bl. 887. Adag. zuadam bI.55. Adag. Thesaurus bi. 60. Martinet bi. 108. Zugkonia bl. 534. Koning bl. 3. Sermoen bl. 53. v. Wansberge @eld bi. 178, Bancho-Panca bl. 39. de Wendt-Posthurmus II. POMPERNIKKEL. Poxe. ” moet wel gaarne schapenvleesch eten, die zijn rood in de poke ws (Zie BROOD.) L OL. “Dat is vlak in mijn gat, zei pollepel. (Zie @ATEN.) De pollepel hangt hem op zijde. (Zie LEPEL.) Scheppen van den hoogen boöm met den grooten pollepel. (Zie BODEM.) POLDER. Dat is een polder van namen. (Zie NAAM.) Hij is de baas van de poldergasten. (Zie BAAB.) Ons land ligt in een’ polder. (Zie LAND.) PoLEn. Anders kraait de haan nog wel Poolschen rijksdag. Als ik kijk, alsof Polen totaal verloren was. In Polen is niet veel te halen. Uit de rij der volken uitgewist, aan het land ontdoven, en door zijn gedurige opstanden steeds strenger bewaakt, is Polen tegengesteld een der ongelukkigste oorden van onze werelddeel. Daarop doelt dit spreekwoord, dat toegepast wordt op plaatsen, waar de ongelukken aan de orde zijn. Polidorus Virgilius zei: De boeken maken sommigen wijs en anderen zot, en hij las het Uilespiegel met Hebreeuwse nooten. (Zie BOEK.) Politiek spreekt als een petje (of: als een politiemuts). (Zie MUTS.) Iemand den pols voelen. De pols reikt niet verder. Een kijk, die springt zonder pols, zei Saartje de breister, en zij een vlo uit haar hemd een kabriool Maker, (Zie BREISTER. Spring niet verder, dan uw stok lang is (of: dan uw pols vermag). (Zie de Bijlage.) Die geen blank heeft, om zich te laten scheren, moet zijn knevels met geen pomade laten streken, of z'n haar doen poeijeren. (Zie BLANK.) Het heeft er zooveel bij als stront bij pomade. Aan die pomp moet men geen water zoeken. De pomp is geduldig. Hij is zoo vet als pompwater. Hij weet van pomp noch pompstok. Loop aan de pomp, en haal de klep naar jou toe. (Zie KLEP.) Nooit zulk een schoon schip, of het heeft een pomp. Pompernikel is niets dan pompernikel. Spek en pompernikel was beter voor hem. ("Pompernikel," zegt WEILAND, beide in zijn Nederlands Taalk. Woordenboek en Kunst-woordenboek, op het moord, 't is een benaming. Mijn wel, welke men aan het grove, zwarte brood der Westfalen geeft; schoon deze benaming in Westfalen zelf niet thus behoort. Mengist, ten aanzicht van den oorsprong van dit woord, dat een door Westfalen reizende Franschman, brood voor zich vragende, op het gezicht van het zwarte Westfaalse brood, zou gezegd hebben: bon pour mon nickel, zijnde nickel de naam van zijn paard; en de Westfalen daaruit opmaakten, dat zij hun zwart brood pompernikkel noemden;zelf men daar-aan, uit scherts, voortaan dien naam gegeven heeft. Het is moeilijk uit te maken, of pompernikkel van bon pour nickel afgeleid is. Ondertussen maakt DE JAGER een andere verklaring opmerkzaam, gevonden in een Hoogduitsch werkje van VOLLBEDING. In dit Taalk. Magazine, 1. bl. 64, zegt DE JAGER: "Volgens dien schrijver is het afkomstig van den naam van zekeren Westfaalschen bakker, NIKOLAAS PUMPER geheeten, die zulk brood het eerst zou hebben gebakken." POMPON. Een greintje peper is beter dan een mand vol pomponnen. (Niemand die het zegt: een greintje peper is beter dan een mand vol pomponnen.) Hij doet zich op als een stront in een pompoom, (Hij doet zich voor als een stront in een pompoom.) Hij is pompstokken snijden. (Dat is zeggen: hij is gedeserteerd. Een pompstok dient, om den loop van het schietgeweer schoon te maken.) Hij weet van pomp tot pompstok. (Zie POMP.) Beter een ons geluk dan een pond wijsheid. (Zie GELUK.) Een beleefd woord (ook wel: Goeden dag zeggen) weegt geen woord. (Zie DAG.) Een ons geduld is meer dan een pond verstand. (Zie GEDULD.) Een ons van aangeleerd verstand gaat vijf pond van gewonnen kennis te boven. (Zie KENNIS.) Een pond zorg kan nog geen ons schuld betalen. Elk woord is wel een pond zwaar. 2 Geen ponden voor gezonden. (Zie GEZOND.) Het heeft zijn zwarigheid, zei Hans, en hij vond honderd pond lood. (Zie HANS.) Het kwaad komt met ponden, en het gaat weg met oncen. (Zie KWAAD.) Het meel, al was 't ook duizend pond, Stopt nog niet eens een klappers mond. (Zie KLAPPER.) Hij heeft een lood bekwaamheid en wel een pond Destiny; (Zie BEKWAAMHEID.) Hij is eenige ponden lichter. (In tegenstelling van zijn Beine kenaamheid mussen elk woord wel een pond zwaar is, drukt men hier uit, dat zijn bezwaren zijn weggenomen.) Hij krijgt het volle pond. Ik wilde, dat een pond boter tien stuivers kostte, en dat het een jaar lang duurde. (Zie BOTER.) Ik zal u in goud belonen, zodra het een duit het pond kost. (Zie DUIT.) In honderd pond geklap is niet een mijl liefde. 4 Sancho-Panas bl. 36. 5 Tuinman I. bl. 119. 1 Folio 1.139. 3 Campen bl. 100. 3 Tuinman I. bl. 139. Een beleefd woord (ook wel Goeden dag) kost geen pond. (Zie DAG.) Een penning heeft zo veel recht als een pond (PENNING). Goeden dag en goeden avond kosten geen pond. (Zie AVOND.) Het is een goed heer, die een pond inbrengt (HEER). Het is een dwaas, die om een haas veel ponden en nog een paard veel schellingen en nog een bal afrijdt. (Zie DWAS.) Hij is penning-wijs en pond-zot. (Zie PENNING.) Honderd pond per jaar in de beurzen, vijf schellingen maken, zijn een pond groot of een pond vijf schellingen doet, geeft door dit spreekwoord te kennen, dat de andere ondernemingen verlies in plaats van winst opleveren. (POND.) Met de grote pont overvaren. (Zie PONT.) Hij is in zijn pontificaal. (Dat wil zeggen: priestergewaad. PONTIFICAAL.) Hij is van Pontius naar Pilatus gezonden. (PILATUS.) Hij is een regel schoon pook. (Zie POEK.) Hij neemt poolshoogte. (ZIE HOOGTE.) Aan de stadspoort vindt men de eerste huizen. (HUIS.) Al wat zij heeft, is een water- en windmolen, een bosch voor haar poort. (Zie BOSCH.) Bengalen heeft honderd poorten, om er in te komen en eruit te gaan. (Zie BENGAAL.) le zegt dit van iemand, die in ’t een of eenen mispositie heefte Degaan, om hem daarvoor af te schrikken, en wel daar, waar eene er rvaardig 18. In gelijken zin zegt men: ga je naar ’t pannenkoekje, en zet hem in den tand. Zie over nog andere benamingen, bij gekaapte gevangen-uren gebezigd, HORUFFT, Proeve van Bredaasch Taal-eigen, op het woord gerangendetoren. Een beter poort (af: achterdeur) ontdekt (of: bereikt) het huis. (Zie DEUR.) Eene poort wit, de andere weer in. De poort uit is, heeft reeds een goed deel weggelegd. (Zie DERL.) Eene goede poort wil maken, brengt er ietwat van nagel toe, (Zie DAG.) De grote sleutel opent de poorten der hel. (Zie BEL.) De bel is voor de deur (of: staat voor de poort). Je DEUR. De bloed kruipt, dan raak je niet meer door, zei de directeur, en hij veegde zijn gat tegen de aan. (Zie BANKROET.) Is met ratten goed reizen, zei Flip, want zij gaan voor de poort. (Zie FLIP.) De fan benoemt alzoo het ding, dat zich in een ellendigen toestand bevindt.] Een kruiwagen de ballastpoort ingereden. (BALLAST.) En na -sluiten binnen, zag men de poort zien. [Dat is: aan de poort kijken, door hem zich af te vragen of hij open kon worden.) En de poort uit. [Dat wil zeggen: hij kon ’t niet langer aanhouden, en zou alzoo dienen te vertrekken, — met andere woorden: hij zou zijn betrekking of bruit moeten opgeven, hij gaat bankroet.) De poorten. Niet welke er in, en welke poort uit. Hij zocht hulp in de poort. (Zie HULP.) Daar heeft iemand hard gelopen, is juist de poort toe. "iroonen en zulk een kunnen niet door dezelfde kegel. (Zie KROON.) "Voor de poort is een goede dagreis. (Zie DAG.) "Voor de poort, zoo raakt gij voort." (Zie ...) Men geeft zich de poort uit. [Die zei, dat hij niet kon geven, kan, arm.) "Poos." Hij heeft zijn tijd (zijn poos) op reis gestaan. Hij meet met schijnbare poosjes. Poor. Innekoppen zijn geen struikrovers, schoon Baargevoeten hebben. Kind, blz. 385. 7 v. EUR J. 81.183. 198 6 Witsen, blz. 507. Winschooten, blz. 196, F11. Tuin- man 1. nal, blz. 3. v. KUk 1. blz. 116. Harrebomee, TY4 84. v. Lennep blz. 170. Harrebomee "POOT." Als de ene hond poos, dan liggen de andere den poot op. (Zie HOND.) Als sterven alle koeien in de Beemster, dan erf ik nog geen' poot. (Zie DE BEEMSTER.) Dat is de eerste kat, die mij van dag een' poot geeft. (Zie DAG.) Dat zijn hanepooten en kattenklaauwen. (Zie HANEN.) De aap gooit de kastanjes in het vuur, en laat ze er de kat met de pooten weer uitbalen. (Zie AAP.) De handen van den dief zijn als gebraden hoender- pooten: zij haken aan alles, wat zij aanraken. (Zie DIEP.) De kat wil de visch uit de tobbe wel; maar zij ver- kiest haar pooten niet nat te maken. (Zie KAT.) Den poot uittrekken. De papegai laat nimmer een' pootloos, of hij maakt eerst den bek vast. (Zie BEK.) De poes likt haar poot: nu komt er bezoek. (Zie BEZOEK.) Een goed paard is eene edele vaart, als het rein van haar en gaaf van pooten is. (Zie HAAR.) Een paard met vier struikelen kan wel eens lopen. (Zie PAARD.) Gehoornde ooievaars met vier pooten klimmen 200 hoog niet. (Zie HOREN." Gij zijt de man niet, om vijf pooten aan een schaap te zoeken. (Zie MAN.) Gij zult beter pootje krijgen. Men heeft wel eens gedacht, dat hier een woordspeling van pootje met podagra plaats heeft; maar bij enig nadenken moet dit denkbeeld geheel verdwijnen. Wie zijn glas te lang laat staan, eet niet, gelijk andere gasten, ten behoud van zijn lichaam Ale uitdrinkt, krijgt het pootje; de podagristen integendeel drinken te veel. Het pootje is een glas zonder voet, en alleen van een steel voorzien. Die steel is het hier beter toegelaten, om te gaan zitten, dan een gewoon glas. Hij heeft pooten als een dief. (Zie DIEF.) Hij houdt den poot in den palm. (Zie PALM.) POOT. Hij is erin met zijne beide pootjes; Zit hij geheel in de macht van een man. Hij is zoo wijs als Salomo’s kat, die van wijsheid de pooten brak (of: van de trappen viel). (Zie KAT.) Hij loopt als een kat, die men, met notendoppen onder de pooten gebonden, op het ijs heeft gezet. (Zie DOP.) Hij moet poot aan spelen, Hij slacht den beer, en zuigt op zijn poot. (Zie BEER.) Hij speelt op zijn poot. Hij trekt zijn poot terug. Aij wil altijd vijf pooten aan een kalf (of: schaap) hebben. (Zie KALF.) Hij zal aan zijn poot zuigen. (Hij zal wel met hangende pootjes terug komen. Hij zet pooten aan een slang. 