title: Krinke kesmes all versions
creator: hendrik smeeks
text: Nu moet ik je nog zeggen waar zulke allerbeste Zeelieden bekwaam toe zijn, of wat zij kunnen doen. Zie, mijn Vriend, je moet een commanderend goed. Zeeman in zijn Schip aanmerken, bijna als een goed Ingenieur in een belegerde Stad, zijn doen is, als hij alle onvoorziende rampen voorkomt, of weerstand biedt. Zoo veel mogelijk zal een oud-bevaarde goed Zeeman een storm voorvoelen, of zodanig dat hij de Orde kan geven om het Schip te bewaken. Hij zal voorzichtig zijn in het aandoen van vreemde kuiven, zodanig door gedachten te laten peilen, als wel op de nabije baadsten flair. Hij zal altijd op de brandende stok letten, en zowel op de vastelandwinden, als op de Zeewind aandacht geven. Hij heeft de bekwaamheid der gronden zo wel van de Brandwacht, als van de Kracht van de Stranden, en de gelijkenheid der havens, en rivieren aan te merken. Hij zal niet zonderlings onderneemen, als met overleg en raad van zijn Officieren. Hij zal het Schip brengen, aan zulk een kuif als de Reeder hem belast, hebben. Voorts dat hij onderweg gedurende de reis goede Orde stelt op het regeren van het Schip volk, en goede opzicht neemt op alle Victualie, Amunitie en Kopmanschappen. Eerlijk dat hij hem als een Vader over het Schips-huisgenoten diaagaht. Maar een Land: inwendig, ie ontdekkeh; hangt (als gezege heeft) niet af van de Zee-macht, want dat heeft geheel andere gronden en fundamenten. „Dat zou zulk een man als de oude H.E. de Gouverneur aan de Kaap, beter kunnen uitvoeren dan een Zee-man; hy gaf daarvan proeven, als hy het Land der Kaffers inwendig wilde ontdekken. Want hy het land vry ver ingetrokken zijnde, werd hem door vier Tolken gezegd, dat hy hem ter dood moest bereiden, als zodoende twee der allervermoeildeste toovenaars bij hen kwamen, om hem dood te maken. De H.E. liet deze twee toovenaars bij hen komen, liet haar door zijn tolken vraagen, of zij toovenaars waren? Het antwoord was ja. Hy vraagde haar voorts of zij wel wat konden doen branden; en dan drinken? En zij antwoordden ja. Hy liet hen dan een glas brandewijn geven, en stak er de brand in, en dronk het op. De heeren toovenaars dat ziend (en geen brandewijn kennende) pakten haar tafel, en gingen voort. Op een andere tijd als een zeer groote menigte Swarten uit nieuwsgierigheid, hem en zijn bagage te na kwamen, liet hij haar zeggen, dat hij een God was, en bij aldereen de Swarten niet achterwaarts deinsden, hij de geheele Wereld zou verbranden. Hy deed een ring boekweit om zijn bagage en Volk te scheiden, en stak er de brand in. De Negert dat ziend, gingen op ’sreken, en zonden staps twee aanstellige Negert als in Ambassade aan de H.E. de Gouverneur, hem biddende in naam des Volks, dat hij de Wereld wilde verschuiven, en niet verbranden, en dat zij hem vorderden dat hij haar Land beloofde te verlaten. Hier kwam Vander Stel geen Zee-man vanchap, maar verstand en studie te pas. Wy zouden hier verder over gesproken hebben, maar werden belet door het komen van enige Vrienden. Wy braakten ons af en gingen op wandelen. Mijn Vriend vertrok na twee dagen van Amsterdam naar zijn huis, en ik na twaalf dagen naar Spanje. Ik tot Sevilla komende, was onverwacht op het Komtoir-knecht overleeden, ik moest op ’t Komtoir voort mijn plaats bekleeden. Na ongeveer vijf jaar, werd mijn Patroon een bekwaam Persoon aangediend, die ik met mijn goedvinden aan nam. Nu kreeg ik wat ruimer tijd, om op mijn aanstaande reis te denken. Mijn beide Patroonen en ik kwamen overeen, dat ik in ’t jaar 1698... weer met de Gallioenen naar Porto Bello, en van daar over land naar Panama zoude gaan, Ten. en andien ık luft had naar de Filipijnen gegangen, zoude dan mijn reis aanvatten. Maar ik moest in 't voorjaar van 1698 nog eens een reis naar Holland doen voor mijn Patroonen. Ik kwam in Amsterdam aankomend, reisden voort naar mijn lieve Vader, maar die goede Man was voor ontzien acht "weken overleden. Ik kwam tot Amsterdam aankomend, schreef aan mijn Vriend, (want nu wist ik waar hij woonde) dat, indien hij 'nie te verzuimen had, of hij dan bij mij tot Amsterdam belust was te komen, alzet ik hem Beschrijving dan het Koninkrijk over acht tot twaalf dagen later naar Spanje moest vertrekken. Ik wilde hem, zeer gaarne over mijn aanstaande reis te spreken, want van Texel op Spanje, van Spanje op Amerika, en van Amerika op de Filipijnen, was een zeer futher reis, en wel goed raad en bedenkens waard. Hij kwam op mijn schrijvend verzoek aan in oude Herberg te vinden, hij was verhinderd om dat hij weer op Zee had gehad. Hij had wat genuttigd hadden, vraagde ik hem wat hij nu van de Zuidland ontdekkers gehoord en vernomen had? Hij zei dat zijn voorzegging was waar geworden, dat zij zonder iets uitgerust te hebben, het Zuidland hadden verkend. Ik vroegen waarom? Hij antwoordde, om dat zij goede Zee-luiden waren, zonder meer, zij konden de kuiken als goede Zee-luiden vinden. Vooreerst Dampier, dat een Man is in de Zee-manschap die ik chase en zeer opmerkelijk vond, vergis zich hier zeer krachtig. Hoort toe. Hij kwam aan het Zuidland, haveloos, gebrek van water, dat hij daar ook niet bekomen kon, hij zag een Zuidlander, die hij wilde vangen; doch hem dat mislukkende, kwam daar aan zijn afspraak en me & = By fijn gezelschap brengen. De die haar beter gemaakt, hebben als zilver. Kracht, ze Kesme 43 oftgen Zuidlanders, daar hij een Man meer een houwer opzond, die herten kwaad krijgende, schoot Dampier een Zuidlander onder de voet, en moest doen zonder water weer vertrekken. Dit was nu wel op fijn: "Zee-mans", of op fijn Soldaats gehandeld, maar niet om water te krijgen, of om het Land inwendig te ontdekken. Ziet, plaats van een Zuidlander vangen, moest hij twee digte Tee-bussen met Spaanse wijn gevuld hebben, en daar nog aanhangen, een Linde, Schelletje, Belje, Kertong, Kaar, of een Spiegeltje, of wat randers. Hadden de van verre staande Zuidlanders gegeven van te blijven staan, dan moest een man alleenuittredende, zulk een met Spaanse wijn gevulde, en vorder toegestoken Tee-bus, tafel de Zingenden en Zuidlanders (als een schild) neergezet hebben, dan een Zuidlander gewenkt, geroepen, of geweeld, dat hij dat zoude halen, dit gebeurde, en de Matroos weer aan het Volk keerende, dan zoude een Zuidlander die Tee-bus immers halen, en die Dampier dat ziende, moest haar dan uit zijn Tee-bus toegedronken hebben. De Zuidlanders den Spaanse wijn proevende, zou daar water, daar op-moest Dampier weer een man gezonden hebben half weg, met een twee pijpen Tabak, die weer een Zuid. Koningrijk beschrijven. Jander Konde uitgewenkt hebben, om te zien, of hij als de Noorder-Amerikaanse met hem de vrede Calumet wilde rooken en dan vangen &c. En op honderd andere manieren kon de Dampier vrede en water van de Zuidlanders bekomen hebben. Hij kon aan de Zuidlanders laten zien, goud, zilver, geiten, ten, stoffen &c. of andere zaken, of koopmanschappen. Indien zij dat kenden, zo was van drie zaaken een waar; als het land moest dat voortbrengen, of zij hadden buitencountry handel, of het was uit een gebleven schip daar gebracht. Daar Dampier zijn zaken dan moest na geschat hebben. Hier uit kon je zien dat deze ontdekkingen niet tot het zeemanschap behoorden, maar een geheel andere grond en studie moeten hebben. Belangend nu de Yamink, ik heb meniggen zelfgegeten, die met hem daarheen waren gewest. Welke mij vertelden, dat ik in het gedrukte Journal niet en vond aangeteekend; te weten, dat doen die kloekste zeeman de kuif van het Zuidland aan de kleding (dat wel een minder konde gebracht dan dat hebben) dat hij zo verheugd was, dat hij om zijn blijdschap te betonen, zijn schuit rondom los brandend vuur-pijlen afschoot, en vuurwerken liet aan te kennen. Welke de Zuidlanders zodanig verfrightten, dat zij geen een mensch konden te zien of te spreken krijgen. Doch zij kregen nog enkele [warte zwanen, welke zij de Gouverneur van Batavia vereerden, die de zelve zeer gunstig ontsing, Had nu de Yamink, gewogen wat wonderen hij met zijn bliksemend en donderend buiskruid kon doen hebben, hij had dat 200 ligten niet doen zien en horen aan de Zuidlanders. Dien Zeman had niet gedacht wat die tenて het buistkruid gedaan had aan François-Ybarra, die door kunstjes en buistkruid, een grote schat vergaarde uit de stad Zelaya, ja die zoo aanmerkelijk was dat Dos Filla Garcia meest daarom de gezegde stad aandeed, welke was gelegen in de Provincie Paria in Zuid-Amerika. Die een vreemd land wilde ontdekken, daar de mensen als wilden geen of weinig politie hebben, die moet voor zulke mensen schroomelijk en wonderlijke Miraculen kunnen doen, op zijn tijd en laat, want die maken hem zoo aanleiding, als een die door valse Miraculen een nieuwe Religie zoude willen beveiligen. Zittende in de Print-verbeelding op de titel, daar is bij mij een grimmige Leeuw, een Slang, Vos, en Aap. Deze dieren, moet een Land-ontdekker hem konnen eigen maken, en hem als Jagers konnen veranderen, hem na den tijd voegen. Maar een vreemd land aandoende, daar de Inwoners naar goede wetten, en zeden leven, daar moet men anders handelen. Het komen van een van mijne Kooplieden, beletten ons verder van deze zaak te spreken. We blijven nog twee dagen bij malkanderen tot Amsterdam, als wanneer mijn Vriend weer moet vertrekken, naar zijn huis. Ik beloofde hem een dag verhaal in mijn aankomende Reis te schrijven, en voor namelijk iets van de Filipijnen te zullen opstellen, en overzenden, indien ik daarheen trok. Dus scheidden we als goede vrienden van elkaar alles wat waar was. Ik vertrok na twaalf dagen van Texel, aan boord van een Spaans-vaarder, deelgenomen aan het schip als aan de Laading. We lagen in Texel nog dertien dagen, tot dat de wind goed waaide, en we in Zee raakten. Ik nam in die tijd geleerdheid, om de Texelse kust, dezelfde Stranden, en Hoofden met aandacht te bezoeken, te meer om dat men mij zei dat de Texelse kust hoe langer hoe roter of steeds verder werd, dat mijn dagelijks dat zeer schadelijk kon zijn voor Noord- en Zuid-Holland, voor Utrecht en Gelderland, zo wel als voor Overijssel als Vriesland. Dat men in die zaak indien het mooi was, "behoorde te voorzien. En dat men zorgen behoorde te dragen, dat de Zeegaaten niet groter, en de Eilanden in de Zuyderzee, Urk, en Enns niet kleiner werden. Ik sprak soms met eenige Loden over deze zaak, welke in 't gemeen dat ondoenlijk oordeelden, en nog zo veel te zwaarder als het Texelse Proom wijder werd. Ik schreef dit alles nog uit Texel aan mijn Vriend, ten einde hij daar voordeel uit moest trekken, om dat hij veel zijn werk maakte van nieuwe vindingen, zowel van zulke als van andere zaaken, dat ik van hem gehoord en gezien had. Hij zond mij verder een antwoord met een bijlage van zijn tellingen, waarvan ik moet zeggen, dat ze waarschijnlijk goed waren; maar hij demonstreerde niet, zodat daarvan niets kan oordelen. Sijne ftellingen luiden van woord tot woord als vogd.. > N \ Stellingen welke den Perfoon . -. ... meend te konnen demonftreeren, en daar ‘door te toonen , dat veele en fwaare koften. konnen verminderd worden , van die jaar- lijks tot behoudinge van de Noord-holland- [ehe kauft, en Hoofden inde Texel-fProom wor- den beiteed. Daar toe zal ik het volgende demonftree-. ren, op conditien goed, of geon geld. 1. Hoe een van onderen gebrooken Hooft kan herfteld worden, daar men niet heyen kan. 2. Hoemen andere befchadigde Hoofden her- ftellen moet. | 3. Hoe men een Hoofd kan onderfocken, en regt weten wat daar aan [chort. Ä 4. Door weinig onderfoecken te ondervinden , of, bet mogelyk, is in de Texel-firoom Land ge winnen, en te konnen behouden, dan of men verliefen moet.. 'g. Dat men weeten kan met alle winden , op | welke plaat[en aan de ffrand , en welke hoof- den het meeffe lüden moeten. Te toonen hoe zulks voor se koomen is met de minfte kofen. u s. 6. Als. N \ .. ä v. ) | , 0. Krınke Kesmes. 49 6. Als ook, dat men toonen kan, wanneer een nienwe bonwinge van eenige werken, of ver- beeteringe van eenige onde in Teexel zullen. gemaakt worden „ wat kragt of nitwerkins ge die konnen of moeten hebben eer men die. bond. | u Be 9, Dat het ook klaar kan aangetoond worden, __ welk, fatzoen en maakzel van hoofden het. befle , noodzaaklüykffe, en proßtabellte zun. 8. Als meer op welke platen men de schroom van het Grand zoveel konnen voeren, dan of zulks onmogelijk is. 9. Te toonen, de voornaamste werktuigen die tot het bovenhalve uit te voeren, bekwaam zijn. ZOM ZIE u 5 ö me 5 . . . \ Per ” Ik deze geleefd hebbende, “oordeelde die zeer dienstig voor den lande, en wanneer mijn Vriend die tot genoegen konde demonstreren, dan kon hij daar een goede somme meester winnen. Ik schreef derhalve aan hem, dat hij daar mee voor zou varen; doch kreeg tot antwoord, dat hij geen vrienden had in de Regering, maar dat hij dit alles mechanisch kon demonstreren en uitvoeren, goed of geen geld. Ik raakte na dertien dagen legioens in het Texel, vandaar in zee, en na veertien dagen zeilden we in de Bay van Cadiz. Alwaar ik van: 50 Beschrijvingen van het Koningrijk Essen mijn oud en patroon zeer vriendelijk werd ontvangen. En we, we reisden verscheidene malen heen en weer van Cadiz naar Sevilla, om over mijn aanstaande reis vast te stellen. Nadat vele overwegingen besloten waren, we besloten dat ik na Cartagena, van daar naar Porto Bello, en verder naar Panama, en zo naar de Filipijnen te gaan, met veele koopmanschappen. Ik zoude nu een grote partij in deze negotie hebben, alles naar mijn eigen wens bepalen en behandelen, mits beloofde dat ik op mijn reis niet zou trouwen. Alle negotie op Amerika van mijn beide patroonen, daar ik nu ook deel in had, bepaalden ze op haar kanonnen. In het jaar 1698 was alles klaar, onze goederen ingeschept in het schip Buen Jesús, dat eerst op Cartagena moest varen. Ik, nadat alles georderd had, hield met mijn beide patroonen en hun vrienden, met nog enige kooplieden die ook op Amerika handelden, een vrolijk afscheidmaal, daar we louter ons verheugen. Daags daar aan nam ik mijn afscheid van alle mijn goede bekenden, en kwam na drie dagen aan boord, daar van de kapitein Don Rodrigues de Palma en de andere officieren welkom werd onthaald. We raakten na weinige dagen in zee en behoelden tot Cadiz. Hier vond ik een verwarde staat aan op het komptoir, om dat de boekhouder of onze directeur aldaar over. 'Leeden was; daarom had ik veel werk om alles weer in order te brengen, en enige pleidooien die daar door kwamen te rijzen, voort te zetten. Dat niet minder als in tien maanden werd afgedaan. Het Komtoir weer met een braaf Man voorzien, hebbende, vertrok ik naar Porto Bello. Daar ook enigen tijd moest blijven, eer dat ik naar Panama konde vertrekken. Dog alles weer voor een goeden flaat gebracht hebbende, begon ik mijn Inlandfchen handel, als voordeelen, meestal tuffchen Porto Bello en Panama reizend, alwaar grote winsten deed, want alle Aziatische producten zond ik merkwaardige zaken over, en weer andere Koopmanschappen ontvangend, was ik al tijd zeer ijverig, tot in het jaar 1702. Alwaar ik tot Panama zuidde, vond daar een Schip van de Provincie Mexico dat op de Filipijnen bevragt was. Ik had een Komtoir tot Panama toe gevoerd, daar ik twee knegten hield, ik nam uit hetzelfde tien dubbele zendingen van koopmansgoed, en bevoorraad daar mee naar de Filipijnen te gaan. Om daar Chinees en Japans waren te kooppen; mijn Komtoir zond ik met de twee knegten naar Porto Bello, waar van verlangen tijd kreeg dat wel gearriveerd waren. Ik heb in mijn voorgaande verhaal geen dagregister gehouden van dag tot dag, en meen dat ook niet te doen, alzoom mijn doelmaakwerk is, aan mijn Vriend bekend te maken, wat ik bij geluk of ongeluk in het Zuidland komende, gehoord en gezien heb. Laatende alle die voor mij daarvan geschreven hebben, in haar geheel, elk zijn geloof en oordeel vrij stellen, daar mij niet kan scheelen. Als ik mijn Vriend zijn vermaak voldoen, en hij dit met een goed humeur van mij aanneemt. Wanneer onze Kapitein alles klaar had, afhoudre, om desandere dag's morgens het zeil te gaan, alle man moeite aan boord, en kwamen nog enige vrienden ons aan boord bezucken, die, na dat in de kajuit wel getraineerd waren, desavonds weer naar Land voeren, met ons alle een hartelijke vaarwel en behouden reis te wensen. Den volgende morgen met den dag was het tanker op, wij raakten onder zeil, onze koers west stellende, dat met goed, en weinig kwaad weer zoo al heen liep, tot wij na veertig dagen, het Eiland San Pedro aan deden, dat rum tien. In de haven van St. Petro kregen wij goed verbinding, zo van water, voeding, als vruchten en ook enige vis. Hier lagen wij elf dagen om ons te verfransen, en uit te rusten. Wij gingen van St. Petro met veel weer onder zeil, doch na vier dagen zeilen kregen wij de wind uit den N.W., de luchtberekening en begon het te regenen, meer een zware donderbui. Onze bovenzeilen werden voorzichtig ingenomen en beslagen. De Zee ging steil omhoog, de wind nam hand over hand zo toe, dat wij voor de wind moesten afleren loopen, als wanneer de wind tot in de N. liep, en even hard bulderde. Hoe nu het Beeld van St. Petro voor die dag moest, en wat zaaken onverwacht daar mee kon gebeuren, komt hier niet te pas om te verhalen, doch St. Petro wilde geen mirakel doen, de wind werd hoe langer hoe harder. Regen vroeg Zuiden, dan eens Z. Z. W. of wat Weltelijker, hebbende zesde een betrokken lucht. Dit weer bleef ons genoegen, daarom konden onze Stuurluiden niet weten waar wij waren; de meeste vrees was dat wij des nachts bij duifte op het een of ander Land konden vallen. Ik dacht wel veel maal, o! was ik weer tot Panama. Men tiende nacht bedaard het weer, en zagen met den morgenstond eenige Sterren en Land aan Stuurboord, een mijl van ons, daar wij naar toe hielden. De lucht was trokken weer, zodat wij geen hoogte konden neemen, doch bereikten des aanstaande middags een fijne Haak, waarin de luchtige Rivier haar ontlaat, hier vonden wij goede Aankergrond. Elk was blij, en ik niet bedroefd. Hier werd goede wand gehouden, en de hele nacht een Man in de groote tent, en een Man in de Fokker-maat op de uitkijk. Elk verlangde om het zeste na den dag. Des morgens als 't lag op dagde, vertoonde hij aan ons een zeer luchtige Lands-dagzicht, zaagden vele vogels aan land, en ook veel vis om ons schip van verschillende soorten. In die raad werd besloten, dat men met de boot dertien welgewapende mannen aan land zou zetten, om het land te ontdekken, of het vasteland, of een eiland waar, en of het bewoond was of niet &c. Zij zouden beschuit voortwerken die dag mee neemen. Onderzoeken zou men met de boot en sloep, met ons kleine zee-ogen, aan strand gaan vissen, terwijl vijf-en-twintig welgewapende mannen de vissers zouden dekken. Onze dertien mannen aan land gebracht hebbende, marcheerden zij landwaarts in, naar een kleine kruidenkas. Er was een berg die naar giflinge vier of vijf uren gaans van ’t strand was, dode zich geheel groen en zeer gierig op. Wy gingen terwijl aan 't vissen, met sloep en boot, alles wel op onze hoede zinnende, zoo met schildwachten uit te zetten, als anders. Wy vonden in drie trekken een geheel scheeps-zood, daar wij alle genoeg aan te eten hadden. Hier zag ik verschillende vreemde vissen, die wij niet en kenden, waar onder ook waren baarzen, aalpen, snoeken, en zalmen, waar mee het schaapsvolk zich, zeer vrolijk maakten; en werd beschuit den volgenden dag weer te vissen, dat ook met dezelfde uitflag geschiede. Het vierde klasse in de achtermiddags-wacht, kwam ons uitgezonden walvis weer aan strand, die wij zeer hard aan boord haalden. Welke zeiden, op den Berg gewacht, te zijn, maar hadden geen Steden, Huizen, nog Mensen gemaakt; maar dat egter meenden een stompene Tooren gemaakt te hebben, zover het oog bereiken konde, doch zonder verzektheid, alzoo van geen verrekijker voorzien waren. Wy maakten ons vrolijk met de Vis. Het weer helderde op, en werd in de Raad besloot "dat ik des aankomende morgens, met wel gewapende vier-en-twintig mannen die gezeide tooren zoude zo mogelijk was, ontdekken, alle manschap had in den Oorlog gediend, en zouden incase van aanval door een oud ervaren Sergeant gecommandeerd worden; mij was de ont- dekking en Commando daar toe aanvertrouwd. Dog des morgens zeer heldere Zonneschijn ziende, werd belast ons reis door des mid- dags te staken, zoo lang tot ons Stuurman de hoogte genomen hadden; het welk des middags gescheiden, en bevonden dat wij waren recht onder Tropseus Capricornus, dat is drie-en-twintig en een halve graad zuiden de Middellijn, op de lengte van honderd vier-en-twintig graaden, rekenende den geersten Meridiaan door de Pico op Teriffin. Hier werd besloot, dat wij aan, of onttrent het Zuidland moesten weven. De Garbon belastte den Schryver alles aan, te teekenen. | 2 Bij het middagmaal werden alle diegene die deelnamen aan de tocht opgekocht, waaronder boven geroepen, en elk een Tas als een Handgranadiers-tas op zijd gehangen, waarin een half pond Biscuit, naast Kruid en Lood, met twee vadem Lont om 't laatste, om daags vuur te hebben tot te rooken. Mijn tas werd door een slaaf mijn provisie naagedragen. Dog op den raad van mijn oude Vriend, voerden zij voor mij: zelf ook een kleine lederen rietsako, in drie delen verdeeld, welke ik altijd wanneer ik aan Land ging, om Kuften van Landen te bezoeken, met een platte lederen riem over mijn rechter schouder onder mijn rok droeg. Hierin had hij mij geraadpleegd altijd te dragen in een wel geboende blaas, een kooperen doosje met zeventwintig stuivers, daar in is een Compasje, Brandglas, en Spiegeltje, dit zoude ik leggen in een zilveren bekertje met een deksel; in een ander blaas zoude ik een kooperen doosje hebben, dat men aan beide zijden kan opdoen, aan de ene zijde met tabak gevuld, in de andere zijde een langwerpig vuurstaafje, drie vuurtjes, een stukje zwavel, om altijd zwavelknop te kunnen maken, nevens vijf aan tien sigaren, wat bindgaarne met tien aan vijfentwintig spijkers; in de derde verdeeling van mijn tas moest ik. hebben een verrekijker, nevens drie of vier “bifchuiten”, met een flesje van blik vol brandewijn. Op mijn wandelstok in plaats van een knoop had ik een knap handbijl, daar achter een hamer aan zat. Verstaat dat ik met deze montuur meer aan Land ging dan steden of dorpen waren, want dan liet ik mijn wandeltas te Scheep, doch mijn handbijl was altijd mijn wandelstok. Bus: Wij gingen naar ’schaflen aan Land, waar alles was dien kunnen zeer wel voorzien, vijf en twintig man sterke, nevens drie Slaaven die nog enige noodzaakelijkheid droegen. Baar u i e a Bes: j Kronks Kesmis 99 Wij marcheerden ook aan tot op den gezegden Berg, die geheel met Boomen bedekt was van verschillende soort, wij gingen den Berg over, al naar ’t W. ongeveer twee uren, tot dat hij naar ’t W. daalden. Wij om door ’t vuur niet verraden of verstoord te worden, keerden een half uur weer Boswaard in, waar wij een goed vuur maakten, daar rondom gingen zitten, en goede Schildwagen uitzetten. Onze Slaaf droeg een bijleger mee, die ons zoo wel als mijn hand- bijl en houwers te pas kwam. En Nu deed het ingewand van mijn kleine Wandeltas al dienst, want hier kon ik terstond een wandelstok maken, dat ons wel kwam, op mijn compasje waren wij door ’t Bos geraakt, van mijn verrekijker hadden wij goede verwachting &c. I e Hier ruften wij de velden nacht op goede bedden vantakken, bij een goed vuur, wij ver naamen geen onraad, wij waren nu vele uren gaan van onze schepen. In de morgen stond ik order, dat niemand zou schieten buiten mijn recht, om niet ontdekt te worden. De 'tompene toren die die dag te voren was gesien, vermaakten wij niet. We trokken den Berg neederwaarts, daar een schoon Bosch stond, na driuuren gaandeweg kwaamen. We ten einde en door hetzelfde aan N Se rn in: _ A Da u < i \ v :60 Beschrijving van het Koningrijk aan een grote Vlakte met goed gras begroeid, met Rivieren doorstroomd ; dit dal had rondom hoge Bergen, alle met Bossen beset, dat een zeer vermaakelijk gezicht was. We zetten ons op de rivierkaan om te rusten, en te genieten. Hier een uur vervolgens, vertoefd' hebbende, 'blossen we naar en op den hooggeberg te trekken, die N.W. van ons lag. We kwamen aan den voet van den Berg weer in een Bossch, na vier uuren gegaan te hebben. Het was nu ruim middag, we hadden nu veven uren ge- marcheerd, en eenige begonnen moede te worden, we besloten die dag daar te blijven, en des avonds, een half uur N.W. aan, in het Bossch, den berg op te marcheren, en daar onze Leegeplaats te maken, om den aankomende nacht daar te rusten. We zaagen Bossenwaard in enkele Verkens, Herten, Bokken, en enkele dieren die we niet kenden, als ook verfchide grote Slangen. We lieten die alle gaan, om dat we niet wilden schieten, waar door we ourselves ontdekken konden, of de Inwonners vervaart of toornig zouden hebben kunnen maken: Ons We zagen ook verfchide Vogels van vele soort, en onder andere twee grote als Reigers, die hoog in de lucht dat wel een half uur duurde, en ons groot: vermaak toebracht. Ten vijf uuren marcheerden we een half uur later op de berg op, daar we de vorige dag op de kant van een rivier ons legerplaats uitgekozen hadden, we maakten voortvuur, en hienvallen takken tot dan bedden. Hier waren we nu dertien en een half uur van ons schip, we resolveerden om nog eenmaal zo ver landwaart in te marcheren, en dan niet vinden weer naar boord te keeren. Ik zette drie schilwagens uit, en liet nog ongeveer een half uur gaans om ons legerplaats te reconogniceren, doch deze brachten niet veel, als daar al veel Wild hadden gezien, zo bekend als onbekend. Na het schieten een pijp gerookt te hebben, stelde ik op de schilwagten, die alle half uuren zouden afgelost worden, daar mee we ons te rust leiden, en sliepen gerust tot aan den dagdagen, na het gebed gedaan was, kreeg elk een klein sopje, van dat ongeveer Slaaven mee droegen. We marcheerden de berg op in anderhalf uur. We trokken door dit bosch aan, een uur lang, alsof we op dezelfde hoogte waren, hier hielden we halt, en keken nieuwsgierig uit, zagen recht van ons een zeer witte klip, ik zag en ik keek, er was een flauw van een hoge witte toren, op of achter de klip, mijn verrekijkingskog hielp, elk was nieuwgierig, doch we konden niet daarvan besluiten, om dat de afstand te ver was. We rookten een sigaret, en beslootten in het bosch ons nagelruisten te houden, we trokken de berg af, door het bosch, tot in het bosch, waar we vijf uuren over doende waren. Nu in het bosch geweest, konden we de witte. Klip van de heuvel niet zien. Na zulke sterke melancholie begonnen enige over haar voeten te klaagen: - Werd gereflecteerd, deëfende dagen den aan komend den nacht hier te ruimen. Hier ruitende bij een kleine rivier die uit het westen kwam, beslooten wij dat een van ons, de Slaaf, den aan komenden morgen goed tijd de Rivier zoude langs gaan zodan hy konde, voor aan ditzelfde oor, en zo hem die tot buiten het Boek bracht, en hy de witte klippen kon. De weg aan, dat hy daar zoude opklimmen, wel geduurig toefiende aan alle kanten of hij ook mensen zag, indien hij mensen zag, zou hij voort bochtwaard in vluchtend, en de rivier langs weer bij ons komen; deze Slaaf heette Pedro Raffo, hij was een goede, vlijtige en getrouwe Slaaf. Ik gaf hem wat Tabak, een pijp, en een fluitje brandend loont. Met wat Biscuit, belovende hem nog een foopje op morgen. Hij zei dat wel voort wilde gaan, maar verzocht een houtje meer te nemen, dat hem toegegeef wordt. Ik gaf hem een foopje, daar mee te gaan Pedro Raffo te gang. Onder de drie Slaaven droegen er een korf met Arrak en Tabak, een met wat Olie, Brood en Zout, de derde had Kruid en Loom. Ik had in mijn Wetas ook al tijds een doosje met cichoree, en daar in vischpotten. Wij om tijdverdrijf te maken Lijnen of Snoeren van bindgaren, daar hocken aan doende met wat spek, vongen een braaf zoete, maar konden die niet koken, maar braken die. aan houten speeten, en draaiden geen voor 't vuur aan bindgaarren, tot zy gaar waren, wij aten die met goede smaak. Des nagts vlogen wij gerust, en des morgens vingen wij weer een zoodje, gezondigde van ons vissen, andere maakten die schoon, voorts werden die gebraden, en straks op gegeven. Mijn horologie stond nu op tien uren, wanneer er onzen Pedro als verbaasd tot ons kwam lopen, roepende van veraf, en Stad! een Stad! een Stad! Wij alles ineen ronde kring, waren nieuwsgierig hem te hooren, maar hij hijgde door zijn hart loopen zodanig, dat niemand kon denken 'konde spreken, ik deed hem aanvankelijk zitten, en een kopje thee geven, als wanneer hij weer bedaard was, en begon dan te spreken, Ik ging gisteren deze rivier langs, die bracht mij aan de witte klip, daar zij haar oever pronkt uit noemde; ik klom de klip op, en zag een Stad zoo mijn dood dacht, het was al vroeger duister, ik ging in 't gras neer zitten om een weinig te ruiken, als wanneer het nog duisterder werd, (want de Maan was nog niet op) doordat ik veel lichten zag, ook veel die haar bewegden, als of er Menschen met licht over liepen, ik dit gesignaleerd hebbende, vertrok weer in de bosch, daar ik mij onder een grooten Boom te flapen leidde; de Maan ging op, ik weer op de klip, maar konden niet zien, ik weer boschwaard in, en verlangde zeer naar den morgen, als wanneer ik met den dageraad weer op de Klip klom, hier bleef ik zitten tot de Zon op ging, doordat ik de Stad zeer wel kon zien, daar zijn verschillende Torens, alle boven stom of plat, veel groote en kleine Huizen, ook boven plat, dezelfden alle van stenen gebouwd. Aan de Oost-zijde van de Stad zag ik een breede weg daarover paraderen veel Menschen met Beerten. Ik weer van de klip, aan mijn Bischuit, wagte nog een uur, keek nog eens van de klip, als ik een Man aan ons zag naderen, dies ik vertrok, en ben nu hier gekomen. Wij beslooten naar lang zaad gepleegd te hebben, naar de witte Klip toe te gaan, en te zien hoe men 't maakt. ZOUW; zoo gesproken, zoo gedaan, wij verzonken ons Roers. Maar terwijl wij naar de stad ziende, mer malkander spraken, zag een van ons, die meer een schreeuw riep over al! Terstond was elk mer zijn roer op, en terstond vijf geluiden, elk van vijf man gemaakt, want elk wilde zijn plaats waar hij wezen moet; hier stonden zeventien of twintig menschen bij ons, die zonder geweer waren. Op onze zo haalbaar, als verbazing ziende op zitten, begonnen zij lachen, en wij, om daar te zijn geen geweer hadden, bedaarden in haat. Onder mijn volk was een Arabier, die een perfect Turks, en ook Perzisch sprak, sprak Hollands, Spaans, en Indisch. Ik belaste ongefeerd Arabier, Zelink geheeren, dat hij haar zoude aanvragen, en haar vragen, in wat land wij waren, hoe de stad genaamd was die voor ons lag. Hij vroeg dat in Arabisch, Perzisch, en Turks, maar niemand antwoordde. Deze inwoners bezaaiden ons met grote opmerkingen, niemand sprak ons een woord. De troepcommandeur, had een zwarte pluim op mijn hoed, een van hen trad na mij toe, hij groette mij met een buiging, en zag de pluim, en schenkte daarvan alsof verbaasd te zijn. Ik dat merkte, nam de vliegende van mijn hoed hem de beleefdheid aanbiedend, maar hij weigerde die aan te nemen. Ik verzocht en zei zegeningen Spaans, die achter mij stond, in Spaans, dat kon: denken ons de mensen verstand, zij schijnen echte Joden te zijn. Daar op omhelpten mij de vijand, hij vroeg mij in goed Spaans, van waar wij gekomen waren? van wat volk? en wat wij hier in deze landen zochten. Ik sprong op van vreugde! EN ANTWOORD, dat wij komen uit Europa, afgezonden van de Republiek of Regering van Gens, om vreemde landen te ontdekken, met die wonderen in vrede en liefde te handelen, en voor ons meegebrachte Europese waren te ruilen, of voor geld te koopen van des lands koopmanschappen, die wij noodig oordeelden, Ik moest niet zeggen dat wij Spanjaards waren, want de Landsman s in vele platsen niet al te wel geïnteresseerd. De Zuidlander zei, dat aanvankelijk van onverwachte komst aan de Regering zou doen, welke dan op iedere orders zouden vallen. "Zij vertrokken, wij blijven." Na twee uur kwam de Man weder met ernstige waarden, daarop voor ons zorgen en drinkwater was, dat afgelaten werd. Onder het afladen van de man; zij hadden keur, of zij samen weer naar het Schip zouden keren, of meer ons na de Stad aan, beide staan zij, complot een zware last. Ik verzocht een weinig tijd van bespreking, dat toegegeven werd. Het Volk in een ronde krans om mij tellend, namen raad, en werd befloten, dat ik met nog vijf man in de Stad zou gaan. Ik zoude om onverminderde Quartiermeester, die lang met de Engelsen, en ook met de Fransen gevaar had, spreken daarom goed Engels en Frans, onser Arabier sprak Arabisch, Turks, en Perzisch, onser Ondermijnester sprak Lariaans en Jeziaans, een Matroos die lang in Indien geweest had, kon goed Malees, tot deze nam ik nog twee brave Soldaten bij mij, ons ander Volk zoude weer naar het Schip, keeren. Dit befluit bekend gemaakt havana, werd goed gekeurd. De Zuidlander zei, men zal u lieden Leids mannen meegeven, die zullen u door een kortere en betere weg, als die is waarlangs u hier gekomen zit, brengen, zij zullen u onderhoud en herberg doen hebben, u Schip zal gevistiteerd worden, en zij, nog zullen hebben niet te vrezen, u zult met vriendenschap onthaald en bejegend worden, zoo u Schipbreukelingen zit dan moet u hier blijven, en onder ons wonen, zooniet, zult u weer vertrouwen, zonder dat u leed of onrecht zal aangedaan worden. Nu was 't op mijn horologie vijf uren, de Furia. Achte kans op geen. Kesme 69, de termijn middag, Wij gingen zitten ceten, men. Jaichten ons in houten bakken gevoed en gebraden vlees, vis, ook getokte rijst, tegenwoordig schoon water om te drinken. Na het maaltijd tonnen wij rond, en kregen elk een klein mutsje arrak. Ter ontluiting werden alle opgenomen, en kwamen drie mannen, hebbende elk een lange witte stok in de hand, deze sloten ongeveer mannen in zes gelederen, daarbij begonnen terstond voort te trekken, wij hadden geen tijd haar meer te zeggen, als onthuld die menisten wel. Achter haar reed twee mannen, hebbende elk een kistje op de zijde, aan een brede riem hangen. Wij vermoeden dat het schippers waren. Wij werden ook voort naar de stad gebracht, waar wij vele tokkelkers vonden, elk was nieuwsgierig ons te zien, doch werd haast ruim baan gemaakt, wij werden in een braaf huis gebracht, daar wij tot onfe groote verwondering een tafel met stoelen omzet vonden op de Europese wijze: in de kamer stond een lederen bank, meerbed, deken, en behangsel wel voorzien, aan de muur een spiegel, en nog vier schilderijen. Een leidsman heette ons welkom, en zei wij zouden goedzijn zijn, ons zou geen kwaad wezen, hij zou gaan order stellen op ons onderhoud, en wat verder te doen vinden. Na verloop van ongeveer twee uur, kwam hij weerom met drie slaven, die aan mijn volk elk uitdeelden een dikke deken, met een houten blokje voor een hoofdkussen, (op een fijn Japans) dit was elk een fijn koos, ik kreeg laat op het legerkant te ruiken. Pen, inkt, en papier werd op de tafel gelegd, en ons aangeduid dat als wij iets begeerden, wij dat mochten opschrijven, dat aan een slaaf te geven, die dat zoude brengen daar het weer moest, en onten Leidsman zou ons den volgenden morgen komen zien. Wij gingen zitten roken, hebbende verschillende discussies onder elkaar; wij eisten water om te drinken, doch zij brachten ons kookend water, met enige waren, dat werd getrokken als thee, welke drank ons bij uitreikingheid verfrishte. We hadden nu drie nachten onder de blote hemel gefaapt, deze verlangden elk naar zijn stuk, we deden een bruid, en begaven ons te koek. We sliepen alle zeer gerust, tot we des morgens met de dag deel een slaap opgewacht werden, die ons weerom dien warme drank aanzeed, en daarop elk weer Arrak gaf. Ik verlangde ongelengde Leids-man te zien, om uit hem te vragen de gelegenheid, en naar zijn van dit land; ik verlangde ook wel te weten, de natuur, zeden, en handel der inwoners &c. Een uur na zonsopgang kwam onzen Leids-man tot ons, vragend of we wel gefaapt hadden? We antwoordden ja, hij vroeg verder of we al asalos gegeten hadden? We zeiden ons was warm wortelwater met Arrak gegeven. Dat is goed, zeide hij, zulke wortels noemen we hier asalos. Voorts vroegen we of het me goed was, hem te vragen naar de gelegenheid des lands, dees stad, zijn naam, naar eenige zeden en handel der inwoners &c, Ja, maar zeide de man, vraag alles wat u geloofd, ik zal u antwoorden wat ik weet. Mijn heer zeide ik, ik weet dan te weten, of dit een land, of een eiland is, welke naam het draagt, hoe dees stad heeten word, hoe men zich ontdoen, en welke bediening is. De man zeide, dit land dat we bewonen is een groot eiland, vernomen het in onze taal Krinkel Kesmeg. De stad daar we in zijn, heet Talonjeel. Mijn naam is Kafsha. Mijn bediening is Gabon. Het woord Gabon is Opfender te zeggen, mijn doen is, dat ik alle trappen, stoegen, wegens, bruggen, fonteinen, rivieren, &c. zoo in deze Stadt, en een half uur daar buiten moet befigtigen, al wat daar aan voorzien ter stand doen maken: ook zoo wannooder hier Vreemdelingen komen, die te stand oppeffen, daarvan kennis aan de hooge Overheid geven, en haar bevelen na te komen. Ik was verwonderd te zijn, dat ik hier een kamer zag, welke op de Europese manier gemeubileerd was, want ik had verwacht een welbehangen Leunenkant, op een Europisch Bedde met fijn toebehoren, ik zag Tafel, Stoelen, Spiegel en Schildenset. Hoe!' zei den Gardon, je zult je nog meer verwonderen, wanneer je hoort dat hier alle Europese en Aziatische Talen Re en geleerd worden, men zal je ook laten zien in het Portugees, Spaans, Frans, Italiaans, Hoog- en Nederlands, Engels &c. Boeken in je Perzisch, Maleis, Sinees: Japans, &c. En nog is verboden bij straf met de dood, dat geen van onze Natie buiten 's lands reizen. We zenden geen mensen met Europese kleding uit, om te weten wat er aan de hand is. 