title: Biographisch woordenboek der Nederlanden, bevattende levensbeschrijvingen van zodanige personen, die zich op eenigerlei wijze en ons vaderland hebben vermaard gemaakt
creator: Aa, A. J. van der
text: Cal. Martiou M. D. C. L. V.) Foppens, Saxe en anderen willen dat hij in 1662 gestorven is; Paqnot beeft reeds aangetoond dat deze opgave fautief is. Dat hij in 1663 nog leefde, hlijkt o. a. uit de Dedicatio der Opera Posthuma J. Erasmii. Volgens de Wal was hij in 1679 nog in leven. Hij schreef: Po'enatum Jitvenilium, Libr. II, Pranek. 1634, Libri III, Amst. 1644, 24o., Amst. 1644, 24o. It. Libri II. MUcellanea Batato- Frisica. Et Otia Arademica, Tom II, Amst. 1669, 24o. Manuale Philologicum, teu Analeeta opiimorum Authorum, in usum Seholarum Betgicarum, ex observatione R. N. Scholae Harling. Rectoris, Amst. 1636, 18o. Epistolarum familiarium tib. 1. Citi addita est Oratio inauguralis de recte informandd hwentute, et Oratio tripmphaUs de liberatd ab Hispanorum igrannide dlcmariä, Amst. 1639, Id. Centuriae Tres. Cnm Libbello Posthumo Poematum et Epist, cl. viri. L. Ed. Reu- husii, Patris, Amst. 1651, 24o. Tyrocinium Kloguentiae, sive habitae Alcmariae orationes; cum Fasciculo Poematum et Epistolarum, Praneq. 1642, 24o., Amst. 1648, 24o. Ook oiider dezen titel: R. N. Icti Suada Alcmariana continens Orationum centuriam, habitas in Gymnasio publico; nocis- sima editio, auctior et emendatior, Ibid, 1656, pars alt. 1660, 24o. Comici enucleati, sive Electa Plautina, et Terentiana; cum vete- rnm ac recentiorum notis, et indice Thesium Philologicarum in usum Juvenlutis, Amst. 1646. Electa Senecana et Sallustiana, Amst. 24o. Synopsis Etymotogica, sive de originibus linguae Latinae libellus cui respondit Examen Philologicum proxime edendum. Accessil yusdem Centuria Ejngramnalum ad amicos, Amst. 1652, 16o. Epistolarum familiarium Centuriae quatuor, novae, {scalicet sexta, septima, octava et nona,) Amst. 1653, 24o,, 1678, 24o. Examen Philologicum, {sive Elymologiae Latinae juxla ordinem Alphabeti.) Accessit Erotematum libellus in Infaniiam Imperii Ro- mani sub septem regibus, Amst. 1654, 24o In obitum Clar. et Ooct. Viri Dr. Jani Erasmii L. A, M, Gym- nasii Alcmariani Pro-Rectore, 1658. Florilegium Philologicum; eet. noviss. auctior, Amst. 1658, 24o. Suadae Alcmarianae pars altera et novissima, continens Orationes quinquaginta, habitas in Auditorio publico Gymnasii Alcmariani, Amst. 1660. 24o. Apparatus Eloquentiae, sive Electa dass. Authorum, Amst 1663, 24o. Thalia Alcmariana, sive Poematum posteriorum Uber, Amst. 1658, 24o., editio 2a auctior. Cum elogiis amicorum, Amst. 1661, 24o. 1678, 24o. ed. novissima libri Ues, Exercilatio Eloquentiae, sive Suada Alcmariana novissima, con- tinens Orationes LXV. Cum Jaciculo Poematum, Amst. 1671, 24o. Auriacus, sive suada Alcmariana novissima, in qud continentur Digitized by Google 165 septtHnii proximi Bella Oallo-Beigiea ; cim Faecieulo Epigramma- tum, Amst. 1679, 24o. Lpitlola ad Barlaeum in Collect. Meelii, Amst. 1701, p. 176. Zie Poemata Juven. ed. 1669. p. 41, 73, 85, 89, 146, 176, 188 209, 230, 261, 266—271, 285, 294, 342, 343, 376; Witten, Biogr. ad annum 1662; Vriemoet, Ath. Frii. p. 448; Philel. Tima- reti, CoUeel, Hloaum. p. 379— 380; J. Erasmi, Otera Pottk. in Dedic.; Saxe, Onom, Lit. T. IV. p. 607; Foppons, Bibi. Belg. T. H. p. 1060; Königii, Bibi. Vet. et Nona, tucs; de Wal, de Clor. Frit. Jclit, p. 166, 439; Faqnot, Me». T. II. p. 45; Boaman, Get. der Geld. Hoog. D. I. bl. 135; Morhof, Polyh. Litler. S. VII. C. 3, § 17; Borricins, de Poet. Lat. Diu. 5, § 183; Hoenfft, Pam. Lat. Belg. p. 169, 170; Feerlkamp, de Po'etit Neirl. p. 603; Conpd, Soir. Litt. T. X. p. 261; Kobns en de Rivecourt, fPoord. der Zamenl.; Boxhornii, FoSat. p. 70, Mnller, Cat. oan Portr. Boot, als boven, 24. NEUHUSIUS (Bensicds) of Neuhaus, jongere broeder van "den vorige, omstreeks 1616 te Leeuwarden geboren, werd in 1636 advocaat bij het Hof van Friesland, welke betrekking hij nog in 1668 uitoefende, terwijl tevens as> sessor was in het krijsgerigt en pensionaris van Workum. Twee zijner zonen, Eduardus en Johannes werden in 166d advokaat te Leeuwarden. Hij was een zeer middelmatig Latijnsch dichter en gaf in het licht: Extemporanea Poemata, Leov. 1656, 24o. Zie Faqnot, Hem. T. II. p. 45; de Wal, de elar. Frit. Jur. p. 166, 167; Hoenfft, Parn. Lat. Belg. p. 177; B. Nenhnsii Poem. Juten, p. 98, 356; Vriemoet, Äth. Frit. p. 396. Feerl- kamp, 384. NEUMAN (J. L.) gaf in het licht : Tafel der Hebreeuw- sehe conjugatien tot gemak der leerlingen opgesteld. Amst. H. Vieroot 8o. Zie Arrenberg, Naaml. o, boek. bl. 609. i NEUMAN (P. W.), rabbi te Leeuwarden, vervaardigde een Hebrecuwsch lofdicht op A. van Limburg, dat voor- komt achter diens dissertatie de instauratione ecclesiae. Zie Navoricker, ü. VI. bl. 339. ' NEUMANN (Willbm), componist en goed clavecinist. Hij vestigde zieh omstreeks 1772 te Amsterdam en vormde uit* muntende leerlingen. Hij heeft in het licht gegeven les So- naten voor de piano met 2 violen en bas, Amst. Hollandsche gezangen gevarieerd voor de clavecimbel ; 3 pieces de clavecin avec fiute et piano, Amst. ; püce ä 4 mains et 2 ä detix mains, op. 4; deux pieces de clavecin, tirees de l’opera d’ Atys, et de l'opera Niva op. 6 et de Vopera Ätemia, et celtä de les amours (Tete op. 7 — 8 et 10 ; l’air Out noir Digilized by Google 166 tuest pas si diabU, varie pour le clavecin, alle gedrukt bij Hammel te Berlijn en te Amsterdam. Yoorts Musikaal Zangweiser van hei boek der psalmen, met eene nieuwe ge- composeerde bas cm te singen etx te speien Amst. Huisselijke onaangenaamheden nraren oorzaak dat hij zieh in den aanvang dezer eeuw te Amsterdam doodschoot. Zie Gregoir, Les ariiites muricietu JloUaiidai), f . 135, 186. NEUMANS (C ) gaf in het licht; Grondelijke en met proeven bewesen Medicinale en natuur- kundige Chgmie, Leauw. 1767, le bl. le stuk. Zie Arten borg. Naaml. van boek. bl. 309. NEÜMAEK. (8.) schreef : Over het wesen en den omvang van de Staats-policis, Gron. 1819 8. Zie Fervolg op Arrenierg, bl. 626. NEUMATK (Pe, Franciscds) gaf in het lieht : Heilige geechiUen of leerredenen over gewigtige geloo/soragen, 1873 So. Zie Arrenberg, Naaml. v. hocken bl. 374. NEDRENBEEG (Gonstelinq van) schreef : Aanmerkingen over de redevoeringen van Klaas Jeroen Gund- ing, over den Staat der republijk van Holland 1738. Zie Cat. J. Kouing, I). II bl. 299. NEUEENBÜRG Willemsz. (Johan van), te Dordreeht geboren, werd in 1643, acht, in 1647 veertig, in 1650 raad, 1654 schepen zijner geboortestad, in 1656 gccommittecrd ten beleide van stadszaken, in 1673 burgemecster van ’t ge- recht, in 1674 burgemecster van de.gemeente, cn alszoodanig gouverneur van Dordreeht, representerende baron van de Mn- wede, gevolmagtigde ter thesaurie in burgemeesters-kamer ter bezorging, en besoignes van stads finantien, commercien en policien etc., colonel en artillerymeester. Ook was hij sedert 1672 directeur van den Levautschen handel op de Maze, voorts leproosmeester van de gevangeneu en krankzinnigen en vader van de cellebroeders en tuchtclingen goederen, kerk- meester, weesmeester ter weeskamer, Superintendent van de koopmansbode. en ordinaris wachtschuiten op Kampveer, Ber- gen op Zoom, Superintendent van ’t stapelregt, graehtmeester, deken van Äe verwerijen, weef- en meelmeester, staal- en tarra- meester, overman der hnis timmerlieden, Superintendent van de lakenhal. Meermalen werd hij gccommitteerd op de verga- dering der Staten van Holland en West-Frieslaiid. Z|jn zoon Jacob werd in 1670 acht'en veertig en bekleedde reeds ver- scheidene andere posten ; zijn kleinzoou Johan wasHeemraad van de Krimpenerwaard. Digitized by Coogle 167 Zie Dag-lyite of Gedenktoek der gewoonlijka Betig Heden van de Ed. Groot-AcHtiare Beeren, de Beeren van de Oud-Rade of vroedechap; mxitgadert de kameren Judiciäle den etad Dordreeht door M. Baien, de Wall, Prov. v. Dordr. bl. 1948, 1958. NEUSE (Vincent) kapitein ter zee onder prina Willem I. Toen in het laatst van Jan. 1574 de Spaanache vloot, op het goeddunken van Eomero, tegen het gevoelen van Glimea, van Berscn vertrokken voor Bomerawaal was komen liggen, werd hij, Jooat de Moor en Jacob Stoffelsv. met acht van de ligtate wachtschepen ult Vlisaingen gezonden om met de Spaanschen te schermutaelen en kondschap nopena hen te nemen. Zie ’sGravosande. Tteeede eewcget. der Middelb. vrijheid, bl . 393. NEÜSPITZER (Heemanntjs) werd te Emmerik omstreeka den jare 1635 geboren, en studeerde te Harderwijk, waar hij in Maart 1658, onder den hoogleeraar PauluaColonina, twee disserta- tien De praxicoeriae Dominicae en de incarnatione Verbi) verde digde. De roem zijner geleerdheid bewoog curatoren der Illuatre school te Dordreeht, hem toen rector der Latijnsche achool te Gor- cum, in plaats van Petrua Surendonck, naar Utrecht beroe- pen, tot rector aan te stellen. Allen, die te Dordreeht eene be- schaafde opvoeding genoten, bezochten toen de Dorische school, ook lokte zijn naam vele vreemdelingen derwaarts. Welk een prija curatoren op zijn onderwijs stelden, blijkt toen hij in 1685 tot rector te ’s Hage benoemd was, uit het aanbod van » vrij- dom van stads aceijnsen en inposten, benevens een vermeer- derde jaarlijksche inkomst van f 200,’’ zoodat hij nu / 1000 van de stad trok. i Hij is tweemaal gehuwd geweest en liet drie dochters (Anna Maria geb. 8 Jan. 1649, A n na Marga ret h a, Maria Catharina) na, toen hij in 1689 overleed. Bij testamentaire dispoaitie maakte hij » eene stichting ter bevordering der Studien in de godgeleerdheid, eerstelijk van de leden van zijn geslacht, en bij gebreke van dien van de zone der twee onderste praeceptoren bij de Latijnsche school te Dort, welke strekking door hem werd gesteld onder administratie van curatoren. Neuspitzer heeft zieh ook als Latijusch dichter bekend gemaakt. Zijne aanmiunige geiaatstrekken zijn bewaard io zijn portrst, dat fraai gegraveerd, in 4o. bestaat, in proefdruk van Munnikhuysen? Letterdrukken zijn niet bekend. Zie V rolijLhort, Vlise. Kerkhemel, bl. 403, 4de, S c h o t e 1, Kerkel. Dordr. D. II bl. 18, 19. Uez. in Xuntt. en Leiterb., 1838 DO. 35. Dez. lU. ichool bl. 91, 239 ; Staatsblad 1848 no. 17. NEUSENIUS (SEB.i.STiANUs Augüstcs), Neusen of Noe- zen, geboren te SafBnge in Viaanderen, studeerde te Leuven Bijsscl en Wittenberg, waar hij de vervolgingen tegen de Hervormden ontvlugt was. Hij werd te Marburg doctor in Digitized by Coogle 168 de beide regten, hoogleeraar in de Hebreeuweche taal en land- grafelijk Heasiaehe kerkeraad. Hij beoefende bij voorkenr het Hebreeunrach, waarover hij eenige Schriften in het licht gaf en overleed te Marpurg in 1536, in den ouderdom van 33 jaren. Men heeft van hem: De LiUrarum, Focum et Accexiuum Hebr. natura, mogelijk het- zelfde met De prima sermonia Hebraei lectione. De Litteramm tervientium o/ficii». Marpurgi, 1532, 8o. Be Ärbore eonsanguinitatis. Zie Poppens, Bibi, Belg, X. II. p. 1091; Jöcher, i. v. Pie- ters, de Templo Ilt. NEUVILLhi (dk la), pseudonicm van Adrien Baillet. . Ofschoon deze geleerde, 15 Junij 1649 te Neuville-en-Hes, in het kerspel van Beauvais, geboren en in 1706 overleden, geen Nederlander waa, vermelden wij hem echter om de wer- ken die hij over on'e geschiedenis schreef. Hij gaf zijne Hiatoire de Hollande in bet licht, onder den naam van Bal- thazar d’Hezinail de la Neuville, anagramm van Baillet de la Neuville de Hes. Hij schreef: Hiitoire de Guillaume I, prince d’Orange, avec lea acliona lea plua remarquablea de Guillaume III, Amst. 1689, 12o. Hiatoire de Ilollande depuia te treoe de 1609 ou finit Groliua juaqu’d notre tempa, Paris, 1693, 4 vol. 1703, 4 vol. Hiatoire de Hollandc etc, de 1609 — 1697, Amst. 1702 — 1706, 3 vol. 4o. Hiatorie van Holland, beginnende met het beatand van het jaar 1609, alwaar H. de Groot eindigt, tot aan de Nimmeegache vrede, uil het Franach: benevena het vervolg tot de Rijawijkae vreede in 'i jaar 1697, Amst. 1704, 3 vol. kl. 8o. Tot de vrede van Utrecht in het jaar 1713, vervolgttot\'JVi,door P, Leclereq. Hier kamt by eene körte Hiatoriache Inleiding van de eerate opkomat dezer Republgk tot aan het bovengemeide beatand, Amst. 1726, 2 vol. 4o. Zie Adelung en Rotermund, Bibi. Choia, X. IV. p. 127. Bibi, llulthem, No. 26472, 28496—28500. NEVAY (JoHAN,) Zie NEVIUS (Johannes.) NEVE (Godefboi de) of N e p o t i s, Organist van aartshertog Philips, vennaakte bij testamentaire dispositie aan mr. Jan de Barkel e, beroemd orgelmaker, bekend onder den naam van mr. Jan van Antwerpen, zijn portif of draugbaar Orgel en aan Jacob Muwet zijn beste clavicordium. Zie Bulletin de la Commiaaioa royale dea Scieneea en Belgique 1863 p. 349. NEVE (Feanciscus), volgens Bryan Stanley in 1625 en volgens Immerzeel 1627 te Antwerpen geboren, doch Kramm twijfelt of dit jaartal wel juist is opgegeven en meent dat bij het is die in 1630 in het St. Lucasgild te Antwerpen Digilized by Coogle 169 ontvaiigen is. Volgens Imm erzeel vormde hij aanvankelijk zijn ontwikkelend taleut naar de groote modellen van Bnbensen van D ij c k en studeerde hij vervolgens te Rome naar de knnst werken van Raphael en de Grieksche antieken. Te Antwerpen teruggekeerd , verkreeg hij als historie- en portretschilder groote vermaardheid. Hij ordonneerde met vuur, teekende met bevalligheid en had eengoed coloriet Hij schijnt gecn enkele ets in zijn vak te bebben gemaakt en allecn als hoofdzaak landachappcn geetst te bebben. De bekende 14 stuks etsen zijn bij Bartsch besebreven. Zie Hau u r a k e ii| Lev. d. Schildert, D. II bl. 142 ; I ra m e r a e e 1, Lev, en merk. d. Holl en f'l. KunatscA t). II bl. 262, 263; K r u lu m, Lev. en werk. d. Iloll. en VI. Kunstsch., O. IV bl. 1 194. NEVF (Kranciscüs db), volgens Kr am min 1680 als meesti-r van liet St- Lucasgild geboekt, Zio Kram m, i. a. p. NEVE (Sabastiaen de), beeldhouwer te Antwerpen bloeide in het midden der 17 eeuw Balt. Moretus besteedde in 1640 aan Sab. de Neve, de nieuwen marmeren tuyn, in de capelle van H. St. Lucas en O. L. V. Kerk voor de som van / 850. Zic J. B. van der Straelen, Jaarioek van St, Lucat der tiad Antwerpen, bl. 108. Kramm, t. a. p. NEVELE (Ldcas t.an), werd in 1552 als Schilder en in 1565 als magistraat te Brussel vermeld. Zie Meuager det icieneet Aist. gand. 1538 p. 169. Kiamni t. a. p. bl. 1195. NEVEN (Matthys) of Neuven, in 1647 te Leyden ge- boren werd door Älr. Torenvliet in het teekenen en door G. Don in het schilderen onderwezen. Hij schilderde moderne binnentuinen uit den deftigen stand, speel- en thcc-gezelschap' pen, kraamkamers, en dergelijke onderwerpen, allen metsmaak geordonneerd, geestig bewerkt en fraai van etfekt, in den tränt van Don. Hij overleed te Amsterdam in 1721. Zijn ge- schilderd portret komt voor op Cat. der kunstverzam. van ay Johan van der Marek, Amst. 1773 no. 446. Zie Immersecl, /. o. p. E ramm, /. a. p. NEVIANUS (Mahc), eigentlijk Neefs of de Neefte St. Geeraertsbergen tusschen 1520—1539 geboren, studeerde in de geneeskunde, en werd aan een buitenlandsche hoogeschool med. dr., vestigde zieh in zijne geboortestad, oefende er met goed gevolg de practyk uit, en werd twee of driemaal bur- gemeester. Vervolgens omhelsde hij den kerkelijken Staat, liet zieh tot priester wijden en woonde tenminstevan 1563 — 1575 te Gend. Digilized by Google 170 Hij was een middelmatig Latijnsch dichter en ?af in het licht: De Hantarvm viribus, Poematium ; ad gmtrosisämum, iUus- trissimumque principem ac Dominum, D. Lamorallum Aegmon- danum, Principem Gaverii etc. Comitem Aegmondae, etc. Ba- ronem ßarii. Dominum Armenteriae etc. Gubeniatorem Flandriae etc. Aurei Velleris auratum Militem Lovanii I5ß3 12. De qucüitatibus primis, secundis, tertiia, iisque quas Natura tegit occultas abditasve, Poemation Gand. 1573 12o. 16o. De Curandis morbi», Poemation Edit. ult. Gand. 157312 In Poimatium suum de curandis tnorbis, coroUarium, de febribus agens Gand. 1575 12. Zie S w e • r t i a 8. Äth. Belg. p. 524 ; Vol. Andreas, Bibi. Belg p. 640. Mercklint Lendeniut renovatus p. 779 ; Foppen 8, BtU. Belg. T. II. p. 840; Paqnot, SJem.T D. 111 p, 581. UoenMl. Par Lat. Belg. p. 45. Poerlksmp. de Poet. Latin- p. 71. NEVlüS (JoHAKNEs) of Nevay, in Scbotland geboren, predikant te Niwwilss, kapclaan van den graaf van London, werd 13 Dec. 1662 uit Schotland gebannen en zette zieh te Bottcrdam neder, waar hij het overige van zijn leven door- bragt. Hij beoefende de poezy, en werd in 1647 door de algemeene synode van Scbotland met drie anderen benoemd tot het uazien der dichterlijke overzelting der Psalmen. Hij ver- vaardigde een paraphrasis van Salomo n’s Hooglied en Latijn- Bche gedichten voor de vijftien predikatien van Jacobus Borstiua predikant te Rotterdam. Zie Steven, Ilitt. of the SeottisA thnreh of Botterdam p. 36, 53 — 54, 75. Schote 1, Kerk. Dordr, U. 1. Bl. 466. NEVlUS (Saba), dochter van den beroemden Willem ä Brakei, predikant te Botterdam, huwde met den zoon van den vorige. Zij was eene godvreezende vrouw en beoefende de Nederlandsche poezy. Men heeft van haar Aandagtig Leerling van den Heere Jezua met een voonrede van W. a. B r a k e 1 ’s Gravenhage 1737 (vierde drnk. Zie van der Aa, N. B. A, C. IFoordenb. v. H. W. Scholel. Aant. betreffende drie Faderl. diehtereaen en Kunst en lettlerb. 1843 D. I bl. 294; S t o V en, c. c. Arrenberg, Naaml. v. boeken, bl. 309; Cat. de Groe. bl. 172. NEVIUS (A.) schreef : De arte vitraria Amst. 1669 6. Zie Bibi. Blgmyck. T. II. p. 46. NEY (Jan) ofNeyen), zoon van Maarten Ney, ge- boren Ln Zeeland, doch sedert met ter woon vertrokkcn iiaar Antwerpen, waar hij den post van gezworen klerk en griffiier der rekenkamer bekleedde en de zijde hield van Prins Willem Digitized by Coogle 171 1, met welken hij in 1674 heimelijk verstand bad en dien hij de band bood in een aanslag op die stad, welke eebter mis- lukte. Belijdenis doende van de protestantscbe godsdienst, voedde hij zijn zoon insgelijks op in die leer, welke hij aan- kleefde tot op zijn 21ste (sominigen willen 25ste jaar). Toen omhelsde hij de Roomsche leerbegrippen en begaf zieh in de orde der Minderbroeiieren, of Minoriten, over welke hij eerlang tot commissaris generaal of overste werd aangeateld. Hij was een man van beleid, en van tialkennis en geleerdheid niet ontbloot, van hi«;r, dat hij van de Spaansche regering dikwijls over zaken van aangelegenlieidgeraadpleegd werd. ln 1607 was men zoowel van de zijde van hot Spaansche hof als van die der Algemeene Staten de oorlog moede. Ney Word van de Spaansche zijde naar ’s Hage gezonden om te b( pioeven of men in geen onderhan- deling kon treden zonder dat de Aartshertog de Vereenigde Nednlanden tot een vrije ropubliek verklaarde. De poging mislukte wel, maar Ney bragt het zoo ver, dat er den 29 April 1607 cm wapenstilstand vau 8 maandeii ge- sloten werd. Toen Ney zieh na de sluiting er van te Brussel bevond, verzecht hij om den Staat der Vereenigde Ne- derlanden nader te leeren kennen en den vredehandel verder voort te zetten, verlof om naar ’s Hage te mögen wederkeeren. Om daartoe vrijheid te bekomen, gebruikte hij het voorwendsel dat in het gesloten verdrag eenige duisterheden waren, omtrent welke hij naderc opheldcringen verlangde van de Staten. Het niet bekomen antwoord voor toestemming houdende, begaf hij zieh naar Holland. Den 12e Mei verscheen hij ter vergadering van de Algemeene Staten, en begeerde aldaar, dat ’s landsvloot, na de overwinning onder Heemskerk op de Spanjaarden bebaald, zonde opontboden worden. In het begin van Julij werd daar- toe besloten en een nieuw verdrag rakende de wapenschor- sing schitterend gesloten. De listige monnik had nu een duidelijk inzigt aangaande den toestand van zaken bekomen. Hij zag hoe afkeerig Prins Maurits en verschillende staatslieden van den vrede waren. Allerlei middelen stelde hij te werk om de laatsten tot vreedzamer gedachten te brengen. Een van deze staatslieden was de griffier Cornelia Aersens. 21oo deze kon gewonnen worden, zon er een belangrijke schrede tot den vrede zijn gedaan. Te Delft, waar hij zieh thans bevond, noodigde Ney hem tot een mondgesprek. Om zijn eerzucht te streelen betuigde hij hem zijne dankbaarheid, omdat, door zijn bewerking, de vredehandel een aanvang had genomen, en mat de gevaren, waarin Aersens zelf zieh daardoor had gestoken, breed uit en bood hem, in naam der aartshertogen de wedergave van hethuis, dat hij eertijds te Brussel had bezeten, aan. Hij ging nog een stap verder, door he vertoonen van eenen Schuldbrief van 50,000 kroonen door Spinola met eigen hand geteekend, 'indien er vrede of be- Digilized by Google 172 stand voor negen jaren werd gesloten, van welke sora hem, op zijn begeren, straks 15,000 kroonen zooden worden be> taald. Daarenboven bood hij uit Spinola’s naam een dia« mant van groote waarde voor Aerssen’s ecbtgenoote aan. ln ’t eerst wees deze de geachenkcn van de band, doch nam ze eindelijk aan, en gaf er kennis van aan prins Maurits en 'slands advocaat Oldenbarneveld. Bij nog andere steatsleden stelde Ney dezelfde middelen, schoon met onge- lijken uitslag, in bet werk. Na deze verrigtiogen keerde de pakr naar Brussel terug, tot bet halen van eene nadere bekrachtiging der wapenschorsing op de voorwaarden door de Staten beraamd. Van Brussel reisde hij naar Spanje, om ’skonings goedvin- den te vememen. Met heen en weer tiekken, sleet hij genoegzaam al bet overig gedeelte van bet jaar, cn kwam, onder bet gevolg van den markgraaf Spinola, in den aan- vang van bet volgend jaar, herwaarts, om over een veeljarig bestand te handelen. Om eenige bapering in den handel, welke eerlang geopend werd, zond men Ney naar Spanje, onder voorwaarde van binnen 40 dagen te zullen wederkeereu. Doch deze was de laatste reis dat hij Holland bezocht. Hij keerde in zijn klooster terng, waar hij stierf. Zie Diu ■ of <’ SamtiUfiT. iuu. cUn Cotting van Spang , ende Jan Negen van den Vrede-handel der yereen, Ned. zonder afz. litel, flaute of jaar; Confer, tenne enire le Pape ei le Bog tPEepagne eur le iraile de la pais dei P, B. Item, Dial. du Roy cCEep. avee Jean de Neye Moine. Sur le pour parier de la diie paix. Traduit de Flaue, en Fraug. 1608, 8o. Wagonaar, . van W g n, Cerisi e'r, Bi.lderdyk, Hoogstraten, Kok, Nien wenhuis, Kob ns cn de Riveconrt, Woord. der Zarnenl. Kumt- en Leit. 1835. D. 11. bl. 270; Du Thon, Biet, eui temp. T. XIV. Larrey, Siet. ePAngtet. T. II. p. 690. Grotins, Siet, dee Troubl. deeP. B. lävre 16, 17, 18, Fisqnet in Nouv. Biogr. Gener. T. XXXVII. p, 885; Biogr. XJniv, T. XXXI. p. 145^ Isclin; Lex. Th III. S 641; Jöcber, Adelung, Rotermund, Müller, Portir. NEYENBOECH of NIJENBORCH (Jouan van), te Gro- ningen uit een deftig geslacht in 1621 geboren, bloeide in bet midden der zeventiende eeuw, vervaardigde Fran^che en Neder- duitsche verzen, en beoefende ook de klassische literatunr. In geen dezer vakken munttc hij echter uit, ofschoon, somniige zijner nederduitsche verzen, herdrukt werden. Men heeft van hem: Dt weeckwerktn der Ghedmkwaerdighe Historien, Lterge- dichten en Spreuken, Gron. 1657, 4o. Hofstede, met destelfs andere bedenckingen, gedickten en historien, Gron, 1659, 4o. Het Gulden A, ß, C, ofte Jeugts deughden Spiegel, Groen. 1661, langw. form. Het wondertoneel, ofte Lusthof der history paerlen, zonder jaartal. Digitized by Google 173 Tooneel der ambachlen, enz. Gron. 1659, 2 d.' 3 maal gedr. laatstelyk 1670, 4o. Groninger Historien, ent. Van de eerste gheheugenisse af tot deten tegenvooordigen Jare toe, tijnde 1660, Gron. 1660, 5de dr. 4o. Schoole der Wysheit ofte bet lof der Schoolen met dertelver nuttigheyt, voor dete bedenckelyckheden en toe eygeningen, Gron. 1662, 4o. Variarum Uctionum Sdecta, ßguris aeneis appUcata, Gron. 1660, 8o. Zie T. d. Aa, N. B. J-, C. Woord. o. h. w. NETENYEEN sclireef: Spiegel der Lydsame Ueyligen, Amst. 1686, 8o. Zie Abcond e, NaanU, bl. 258. NEYN (Mr. Pieikb de), zoon van mr. Cornelis de N eyn, pensionaris van Alkmaar, later raad ordinaris in ’t Hof provintiaal van Holland, werd omstreeks 1650 te Älkmaar geboren. Toen hij 10 jaar bereikt bad, zonden hem zijne ouders ter kostschool bij Arnold us Mont an us, predikant un rectorte Schoonhoven. Vijftien jaar oud bezocht hij de Leidsche hoo- geschool, waar hij van alle banden ontslagen, zijne vrolijke Insten den ruimen teugel vierde. Toen de Fransclien in 1672 in ’t land vielen, nam hij dienst in het regiment van Stein Calenfcls, onder den luitenant-kolonel Nicolaas van Brederode en hielp Texel bezetten, totdat de vrede te Breda getroffen, hem weder ontsloeg. Besloten hebbende ziju • Studien in de regtsgeleerdheid voort te zetten, begaf hij zieh naar Duisburg aan den Bijn, en nam zijn intrek bij den prof. juris Fell mann, die hij naar Groningen volgde, waar hij als hoogleeraar was beroepen. » Wat ooit Student (Pseudo- studiosus) bedreef, werd door hem ondemomen.” Later verkreeg hij te Harderwijk, voor geld, den titel van mr., doch in zyn vaderland zijn fortuin niet könnende maken, ging hij in dienst bij de O. I. Maatschappij, werd fiscaal aan de Kaap de Goede Hoop, vertoefde daar eenige jaren, kwam in het vaderland terug en schreef zijn Lusthof der Huwelijken, be- helsende verscheyde seltsame Geremonien en plechtigheden, die voor desen by verscheyde Natien en Volckeren soo in Asia, Europa, Africa, als America in gebruik zijn geweest, als wel die voor meerendeel noch hedendaegs ghebruykt ende onder- houden werden. Mitsgaders desselfs Vrolycke üeren. üyt verscheyde soorten van Mengeldichten bestaande, Amst. 1681, 1697, 8o. met pl. De Lusthof is meermalen berdrukt met weglating der Vrolycke üeren, die niet vergeten verdienen te blijven. Zijne puntdichten zijn scherp, zijn Leersame digten min of meer in den tränt van Huygens’ Zedeprenten. Digilized by Google 174 Bl. 36 zijner Vrolyche TJeren komt een Geboortedigt voor, waarin hij zijn autobiographie geeft. Voör dit boekske vindt men ook zijn wapen en zinspreuk Non semper oleum, Het jaar van zijn overlijden is onbekend. Zio Scheltema, Oeer ’t Vryen en Trouteeny bl. 194; v. d. Aa, t. a. p. yrol. TJeren, bh 123, 140; van Berkum, Betekr. van Schoonh, bl. 414. NEYN (Pieter Pietersz.), 15 Dec. 1597 te Leyden van weinig vermögende ouders geboren, die gcen middelen hadden hem in de teeken- en schilderkunst te doen onderwijzen en die hem daarenboven in het vaderlijke bedrijf van steenhonwer noodig hadden, Door eigen vlijt en eenig onderrigt, bragt hij het echter zoo ver in de iviskundige wetenschappen, dat hij les in de bouw- en doorzigtkunde geven kon. Later ont- ving hij onderivijs van Josua van der Velde in het land- schapschilderen, In 1632 werd hij stads steenhonwer in zijn geboortestad, waar hij in 1639 overleed. Zie S. van Leen wen, Körte Bes. van Leyd. bl. 190; Immer* icel, t. a. p. Kramm, t. a. p. Orlera, Bes. van Leyd. bl. 394. NEYS (Jacobcs de), een vermögend Antwerpenaar, die de kunst voor uitspanning beoefende en zeer fraiii doode vogela en andere sliüevens schilderde in de manier van Evert van Aalst. Hij was een tijdgenoot van Mattheus Ter westen, met Wien hij te gelijker tijd te Home was, waar hjj den bijnaam van de Genereuse verkreeg. Te zamen vertrokken zij uit Borne. Neys had een abbd, secretaris, jager en knecht in zijn gevolg, en na vele landen bereisd en veel kirnst verza- meld te hebben, wilde hij naar zijne familie wederkeeren, doch overleed op reis aan een kolyk. Zijn lijk werd naar Antwer- pen gevoerd en aldaar in 1701 of 1702 begraven. Zie Kramm, t. a. p. NEYTS (Gilles) of Nyts, bloeide, volgens Nagler, tusschen 1650 en 1690. Hij schilderde landschappen. In de Eoninklijke Galerij te Dresden zijn er twee, die hetjaartal 1681 dragen. Hij muntte echter meer als graveur uit. Bartsch en Nagler geven zijne geetste prenten op. Zie Immer zeel, t. a. p. Kramm, t, a. p. NEYTS (J.). Volgens van Eynden en van der Wil- ligen dezelfde met Gilles Neyts, hetgeen Kramm be- twijfclt. In de verzameling van wijlen den heer van Leyden van Warmont körnen voor zeven geetste landschappen, ge- teekend J. Neyts. Zie Kramm, t, a. p. Digitized by Google 175 NETTS (Jacobs) van Brügge, rigtte in ’t midden der acht- tiende eeuw een troep operisten op, met welke hij Vlaamsch Belgie en Holland doorreisde, en overal den uitbundigaten lof inoogste; ja zelfs de nieuwsgierigbeid van bet Hof te Brussel opwekte. Te Amsterdam speelde Neyts op den grooten Scbouwburg, toen op den Ilden Mei 1772, bij de opvoering van de Deserteur, dat prächtig gcbouw een prooi det \\atMnecv. werd. Bit schrikkelijk ongeval, waarbij zoo ve\en V.el \evcn inschoten, berokkende den ondergang van Nevts en Pnnt. Deze ging bet Rotlerdamscli tooncel verlcvendigen, gene begaf zieh terug naar de Oostenrijksclie Nederlanden. ^Doch de merkelijk verminderde troep had thans te worstelen met de rederijkkainers, op alle punten van Vlnanderen en Brabant in bet leven gebragt door de geestdrift, welken Neyts overal voor bet nationaal gezang had opu^ewekt. Zonder dat ongclukkig voorval, dat Neyts vooruitzigten teil eenemale in den grond boorde, had misschien deze man een nieuwe omwenteling in de uitspraak der taal te weeo- gebragt. Zijn troep uit VVest-Vlamingen bestaande, bediende zieh van de Wesl-Vlaamsche tongval, in zeker opzigt zachter dan de algemeen gesprokene taal, en die zeer in den smaak der viouwen en diletUinten van Amsterdam viel, maar bij het vertrek der Vlamingen verdoofden plaatselijk vooroordcel en gemeente, hetgeen op het nationaal gezang den gelukkigsten invloed had kunnen uitoefenen. Hij overleed in 1794 te Bonlogne. Zie S n e 1 1 a e r t, Schutt eener Get . van Neri . Leit. bl. 181 182 Gregoire, Les Art. Mutie. NeSrl. p. 136. ' NEYTS (Feanqois), broeder van den vorige, orchestmeester te Amsterdam, bragt in de Nederlanden veel tot ontwikkeling der opera. Waarschijnlijk was hy het, die in 1810. als zanger met mejufvrouw Ca reis, aan het Hollandschc tooneel was verbonden. Zie Gregoire, t. a. p. NICASIDS HEESE of H es ins, aldus genaamd naar zijne geboorteplaats Heeze, anderen noemen hem volgens den doop- naam zijns vaders Nicasius Janssens, Hij had in het pauselijk eollegie te Leuven, zijne godgeleerde Studien voltooid en daar den graad van bachelier in die wetenschap verkreo^en. Hij was zeer ervaren in de H. Schrift, welke hij voor°een groot gedeelte van buiten kon opzeggen. De zucht tot vol- maaktheid had hem tot den kloosterstaat aangedreven, hij werd te Gorinebem minderbroeder en stichtte zijne medegezullen door eenen vromen wandel. Het scheen dat hij met den geest der prophetie bezield was, want toen men, na de eerste beroerte der beeldstormerij in 1566 van meening was, dat de godsdienst ,oorts ongestoord zou uitgeoefend worden, voorspelde hij dat Digitized by Coogle 176 het onweder spoedig zou lösbarsten, zoodat men niet weten zou waar zieh te bergen. Dit werd in 1575 bewaarheid, nadat de ‘Briel door de Watergeuzen was itjgenomen. Bij het innemen van Gorcum, werd Nicasius met zijne mede- broeders en andere priesters gevangen genomen en in het ver- vallen klooster te ßugge, door den strop ter dood gebragt. Hij had den ouderdom van 56 jaren bereikt. Nicasius heeft verscheidene Schriften nagelaten, die nimmer het licht zagen. Zie Hiit. Uart. Ba{. Auci. P. Opmeero (Col. 1C25) p. 22; Lev. van de Voorn. Oeyt, (Mech. 1828) D. III. bl. 47; van Gila, Meyer. Caih. Memor. bl. S66 ; van Gila en Coppena, Niexace Bei. van het Biidom van 'i Solch, G. III. bl. 98. NICASIUS (Bebnabd), eerst leerlmg van F. Snijders, reisde vervolgens naar Italie om zieh te bekwamen, vestigde zieh bij zijne terugkomst te Parijs, waar hij in 1678 over- leed. Hij schilderde landschappen en jagten, in de manier van zijn meestcr. Zie Im mer z eo I, t. a. p. bl. 263. NICASIUS (Johannes), rector der Latijnsche school te Dordrecht, verscheen in 1573 voor den kerkeraad aldaar, ver- klärende I dat zijn school verliep en dat de overigheid er weinig acht op sloeg, zoodat hij, wegens het geringe loon en den duren t^jd, niet konde leven, weshalve hij vroeg, of hij zieh tot zijne Studie mochte begeven,’’ waarop de kerkeraad ant- woorddo »dat hy patente zou nemen en zieh oefenen om zaturdachs een avontpreeck te doen.” Ilij werd in 1575 dobr curatoren der Academie te Leyden uitgenoodigd, de inwijdingsredevoering te houden en eenige lessen te geven aan de academie. Hij beloofde zulks, doch trok later zijn woord weder in. Zie Schotei, Seri. Lordr. D. I. bL 76; Dez. Itl. School. bl. 17, IS. NICASIUS (Johannes). Of deze dezelfde is met den vorige, of met Joh. Nicasius, die volgt, of met Nicasius van der Schuere, die in 1566 of 1567 in of bij Gent heeft gepredikt, is onzeker. Zeker is het, dat hij een bedaagd man was, die voorheen al had gediend, toen hij in 1595, en dus terstond na de reductie van Groningen en Ommelanden, te Middelstum predikant is geworden. Deze oude man was bg zijne medebroederen zeer in achting, zoodat zij hem daarom de Synodale commissien van praeses, assessor, deputatus en correspondent menigmaal hebben opgedragen. In het jaar 1610 ia hij, wegens eenige onlusten, door de Synode van zijne dienst te Middelstum ontslagen met een loffelijk getui- Digitized by Coogle 177 RenU. Waarna hy in 1613 tot predUcant te Bourtange is beroepen, waar hij in 1617 of 1618 is gestorren. Zie Adama, Naawtl. enz. bl. 83; Aeta Sgn. Oro». *t Omt. Brncberus, Qei. der Kerkktn. te Oron. bl. 26i, 336, 863, 868, 369. NICASIUS (Johannes), woonde als predikant te Borsom in 1578 met Menso Alting en drie andere predikanten, het gesprek met de Mennonieten te Embden bij, en werd naderhand, in 1589 of 1590, als predikant te Groothuizen benoemd, om beneveus den evengenoemden en nog eenen anderen predikant, een gesprek te houden met den Ariaan Matthias Vehe, toeu te Grietzijl gevangen zittende, die dus ook in 1581 op de Nationale Synode te Middelburg kon geweest zijn, te meer omdat die van Embden verzecht waren, hunne gemagtigden derwaarts te zendeu. Zio Meine rs, Ootifr, Kerk. Oeiek.. D, II bl. 43, 68,816; Brn> eherne t. a. p. bl. 369. NICLAES (Hendrik), werd uit eenvoudige en vrome onders, f iu l501 of 1502, volgens sommigen te Munster, geboren. Tot zijn vijfde jaar werd hy door zijne moeder opgevoed, en toen bij eenen pater Cornelius ter schole gezonden. Hier was hy ZOO ijverig dat zijne ouders, voor zijne gezondheid bezorgd, hem eenigen lijd te Imis namen. Zij onthulden hem alle boe« ken, uitgenomen een over het lijden van J. C., dat hij des te meer las. Voor alle dingen boezemde de vader hem eerbied en licfde voor deplegtigheden der R. C. kerk in. Zoo werd hij dan ook gewoon dagelijks missen en predikatien te hooren, en onder- hield zieh met zijn vader veel over de lieteekenis der eerste, en dacht en vraagde over dergelijke punten zoo veel dat zijn vader buiten Staat was, hem te antwoorden. Toen hij acht jaren oud was, hield hij met zijn vader eens op een winteravond een gesprek dat gewigtige gevolgen had, wijl de daarin geopperde denkbeeiden van den knaap i dat namelijk het Evungelie spreekt van eene weJerher* Stelling der eerste volkomene geregtigheid, dat deze op de tegen- woordige wijze niet is bereikt en derhalven längs een anderen weg als de tegenwoordige moet gezöcht worden,” reeds den lateren antimomistischen profeet verraadden. Noch zijn vader, noch zijn biechtvader, noch andere priesters konden hem zyue be- zwaren ontnemen, nieivand lezen wij i genügte dem Verstände des Kindes, weil sie von der Erfüllung der Gottseligkeit in Jesu Christo und der Wiederherstellung des menschlichen Gesiechtes in seine frühere Gerechtigkeit nichts verstanden.” Hij sprak uu niet meer over deze en dergelijke dingen voor zynen manuelijken ouderdom, toen hem in een visioen ver« klaard werd »das des Wesens-Einheit Gottes mit dem Men- schen die wahre Erfüllung der Gottseligkeit in Jesu Christo und der grosse Gerechtstag Gottes auf Erden ist. ” Hy geloofde dat 12 t Digilized by Google 178 zelf van den goddelijken Geest doordrongen en een god- delyk mensch was geworden. Toen dat visioen voorbq was, lag de knaap wakker op zijne legerstede, doch zoo moede dat hij, bij het aanbi'eken van den dag, in slaap viel, endroomde dat hij zieh niet slechts met Gods Heiligen overdegodzaligheid ran Christas verheugde, en ze alle lief kreeg, maar ze ook nadmkkelijk tot de godzaligheid opwekten, en hun het beer» lijke leven schilderde voor hetwelk God den mensch geschapen en door Jezas Christus uitverkoren had. er niet in geleerd werd, niet; hij ging echter met Lutheranen om, en Word door hen bewogen den Bijbel te lezen, en dientengevolge (hij was toen 27 jaren) als van ketterij verdacht gevangen genomen, doch, daar men geen ketterij omtrent de leer o£ dienst der. Kathoijke Kerk bij hem ontdekte, weder ontslagen. Eenige jaren later verliet hij met zijn vrouw en kind, zijn toenmalig, ons onbekend, rerblijf en vertrok naar Amsterdam, waar hy wegens zijn omgang met afvalligen van de B. C. Kerk ver« dacht en gevangen werd; doch men wilde hem, daar men niets dat naar ketterij zweemde, bij hem ontdekte, ontslaan, mits hij be* loofde met geen verdachten te verheeren, en daar hy zulks weigerde, werd hij nog langer in den kerker gehouden enein* delijk voor den hoogen raad van Holland gebragt, waar hjj, vooral door den beer vanAssendelft, ondervraagd, en, zonder dat men de vroeger geeischte belofte van hem vorderde, ontsla- gen werd. Na zijn ontslag bleef hij nog 9 jaren te Amsterdam, onthield zieh van alle partijen, leefde Stil en volhardde dagelijks in het innige gebed tot God, en wekte de zijnen op om zjjn voorbecld te volgen. Toen hij eens weder bad dat God toch zyne volkomene waarheid op aarde mögt openbaren, ontfermde God zieh over hem en alle menschen, verscheen hem, zonk geheel in hem neder en werd eens wezens met hem, gelijk Hij in de dagen zyner jengd gedaan had; deelde hem de verborgenheden van Zijn wezen mede, stortte Zijnen Heiligen Geest der getrouwe liefde van Jraus Christus over hem uit, gelyk Hy door zijne heilige profeten beloofd had, verkoos hem tot een dienaar van zijn heilig en genadig Woord, en sprak tot hem: »vrees niet, Ik ben het die alles in alles Ls (de God der Mennichten Vader, d Digitized by Google 179 6<xlt der Gelövigen Salichmalcer ande der Oodt der Gelövigen heilige Geest). Ik wil tlians alles weder herstellen, gelijk Ik van den beginne af door mijne propheten gesproken heb en het thans weder in zijne beerlijkheid herstellen. Thans, in uwen mannelijken ouderdom van Mgn heilig verstand, wil Ik u alles nader openbaren wat gij in uwe jeugd nog niet kondet dragen opdat gij alles den menschen kinderen verkondigen raoc^, wat Ik u zeggen zal, want daarloe heb Ik u van uwe jeugd af aan Mijn hart gedragen, tot een huis Myner woning nitverkoren en u voor alle verderf behoed. Thans in de tyd van mijn regtvaardig gerigt vervnld, waarin de boozen den eeuwigen dood, de goeden en gehoorzamen het eeuwige leven verwerven zullen.” Door zijne bestendige gemeenscliap maakte de Heer hem nu meer en meer geheel eenstemmig met Zijn wil en woord ; gebood hem al Zijne openbaringen op te schrijven en in het licht te geven, en gaf hem Daniel, Elidad en Tobias tot zyne medehelpers. Ook gebood hem de Heer niet langer te Amsterdam te blyven, maarmetvrouw en kind naar Emden te vertrekken. Nu trad hij openlijk als profeet en sectenstichter op, en be- gon zijne Schriften in het licht te geven. Twintig jaren (van zijn 39ste tot zijn 59ste) hield hij zieh te Emden op, dreef d.aar, gelijk hij reeds vroeger deed, koophandel en zorgde voor de uitbreiding zijne secte. Dikwerf reisde hij voor zynen handel uit Emden over Holland naar Brabant, en nam dan geregeld bijCoornhertte Haarlem zijn intrek. Na eenen omgang van meer dan acht jaren ontmoette deze hem voor het laatst te Antwerpen. Ondertussshen zocht hij zoo door persoonlijken om- gang als door de geheime verspreiding zijner boeken zyn gevoelens meeren meer te verbreiden. Zijne geschriften werden meest alle tß Emden vervaardigd, en door Dir k van Börne de Bohmber- gers, Christophei Plant ijn en August ijn van Hass eit gedrukt, terwijl Hendrik Jansen uit het dorp Barneveld en voor anderen de verspreiding er van zorgden.Zijne aanhangers namen ZOO in Friesland, Overijssel en Holland als in Brabant en Viaan- deren toe. Ook in Emden sloten zieh eenige eenvoudiger aan hem en het Huis der Liefde aan. By anderen echter mislukten zyne pogingen b. v. bij Goornhert, die zijne Schriften niet in overeenstemming vond met de H. S. Te Emden zelf waren de evangeliedienaars hem vijandig, vooral was de predikant Gillis een zijner hevigste tegenstanders. Geen minderen t^enstand ontmoette hij bij de Anabatnisten en ander deze bij David Joris. Zulks bleek o. a. uit een brief van dezen van 10 Mei 1540 {Gesekreven an N. A., die myn ziele in oe- rechticheyt bemint. Myn antteoort op een Boeexken van Hnn~ drick Niclaesz voort ghebracht, unde wat mij daervan goet dunckt. (Zie Joris Briefe. 1 B. 1 Th. Br. 100 fol. 92—96) In zijn 59ste jaar besloot de Kaad van Emden tot zyne 12 ! Digitized by Google 180 gevangeaneming; doch hij ontsnapte het gevaar en vlood naar Kämpen, waar hij zieh eenigen tijd ophield en Plantijn tot hem kwam. Eenigen tijd later vinden wij hem te Keulen waar hij krank werd, doch herstelde. Waarschijnlijk heeft hij zieh ook in andere plaatsen opgehouden, en is ook in Elngeland geweeat. Op 65jarigen leeftijd kwam het Woord des Heeren weder tot hem, en ontving hij het bevel om naar een ander land te trekken, waar hij bekwaamlijk kou wonen, en dat tot een land van rust en vrede voor de uitverkorenen bestemd was. Deze moesten hem op zijnen weg volgen en zoo in dat land körnen, en met z:yn iiart en gemoud eenswezens met God worden. Vier en twintig oudsten, de Nazarenen en de vier voor- naamste Seraphijnen in het Huis der liefde zouden met hem reizen. Onder het beeid eener reis, die hij met zijne oudsten ondernam, werden de nieuwe schreden die hij deed afgebeeld, en deze schreden waren een nieuwe betere organisatie der gemeente en eene nieuwe verbeterde uitgave zijner Schriften, Oudertus- schen werden zijn eerste aanhangers, zoo als Plantijn, Augustijn, Hendrik Jansen uit Dordrecht, Hubert uit Hütterdam en anderen, ja zijne naaste verwanten hem vijandig. Zij twijfeldeu aan zijne roeping tot propheet. Wel deed Niel aas alle pogingen, zoo mondeling als schriltelijk, hen tot het Huis der Liefde terug te brengen, doch vergeefs. Ook zijne broederen poogdeii te vergeefs de afgevallenen weder met hem te verzoenen, doch terwijl zij zieh daarmede bezig hiel- den, was Niclaes gestorven. Allen die over Niclaes schre- ven hebben hem verkeerd beschouwd uit onkunde aan zijn Schriften. De eerste die hem naar waarheid schetste was Dr. Nippold te Emmerich in Heinrich Niclaes und das Haus der Liebe, Ein monographischer Versuch aus der Secten~Geschichte der Ee/or- mutions teil. Zugleich ein Beitrag zur Entwickelungs-Geschichte der anabaptisfischen antitrinitarischen und aiitinomistischen Le- ben des Niclaes in Zeitsekrijt für die historische Theologie. Jahrgang 1862 111 Heft. Hendrik Niclaes schreef in »dudischer Sprache (in een platduitsch dialekt) > die als heilige Spraehe iiir das Haus der Liebe galt, wie die Werke eben falls als heilige betrachtet und bewahrt wurden.” Ook werden ze in het Latijn', Pransch en Engelsch overgezet. De titels van alle zijn ons niet bekend. Velen worden er in de tegenschriften opgenoemd, en op bevel van Elizabeth de engelsche overzet- tingen der Schriften van de Eamiliaristen verbrand. Men heeit van hem in : De Bibliotheek de Doopsgetinde Gemeente te Amsterdam, Fan des Hinsehen Heerlickheit im Anoangk, von synem affal- dodt unde vordömenisse, unde van sgne Wederuprichtinge in sgne vürige Heerlickheit. Eine grundige BerkhUnge (36 § 8 fol.) Digitized by Google 181 Ein herteUcke Vormaninge an aüe lAtfhebberen der Wär- heit, unde an aüe die sick under de Gehorsamkeit der Heften lügen (45 § 8 fol.) Ein kosteltcke Klinnode der sttverlicker Berichlingen, unde ließcker Vormaningen, wo men, in dem densle der Heften, dem Wbrde des Levens unde der Wdrheit ghehorsam wesen unde to VoUenkomenkeit ofte O^dtheit des manlicken Wesens Christi därinne upwassen sal (31 § 8 fol.) Grundige Berichtinghen unde ünderscheit der Vorstände- nissen, na de Wärheit der hilliger Schrifturen, däruede H. N. einen Brief, an en gheschreven, heandtwordet. Octbr. 1549 (16 cap. 28 fol. Vorkiindighe van dem Vrede up Erden, und van dem Qe- nedigentydt, idt Golden-jär ofte anghendm fär des Heren (74 5 8 fol.) Evangelium ofte eine Frölicke Bodeachop des Bycke Qodes unde Christi (42 cap. 95 fol.) Eine Opweckinge des harten tot de Navolginge CMsti, in den lyden synes Crützes: Van H. N. in dem tyde aynes lydens unde bangichedes an Synen Fründt geschreven unde gesendt (31 § 6 fol. Einen frünthlicken Brief, um hertelicker Ließe an Einen geschreven unde gesendt, där he to de Enicheit der Heften, to de Eindrachticheit ofte Enicheit des herten, unde to eines- Sinnes ende Gehorsamkeit der Heften mede gelievet wert (21 § 6 fol.) Ein körte Vormaninge, geschreven unde ghesendt an einen Jüngher, ofte Discipel in de Hefde (15 § 4 fol.) Ein Klachreden, die de Geist der Hegten, unde H. N. mith sampt Abia, Joacim, Daniel, Zacharias, Tobias, Haniel, Rasias, Banaias, Nehemias, Elidad etc. de vornoempate Olde- ren unde Andeneren des hillighen Wördes in dem Hase der Lief len, over de blindtheit der volckeren hlagtnde . . . tynt (36 $ 5 fol.) • Dal uprechte Christen-gelove des Ghemeinachoppea der Hil- ligen des Hüses der Ließen: Där oick de uprechte Christdicke dOpä inne betugst und beleden wert. Ook in het Engelsch overgeset. De Wet, ofte de vornömpste Geboden Godea, unde detwelf vomömpste Hövet artyekelen der Christen-ghelovea. Mith noch ethlicke goede Leringen unde Gebeden. Dorch JJ. 2V im Dichte oße vp Rym verordent, 8 fol. Einen Brief, . geschreven unde gesendt an einen Ldefhebher der Wärheit, die thovören ein lasterer des Denstea der Ließen gewest, unde där na, mit grote dröfenisse över syne Sünden, sick to' densulven Denst, umme därinne gehorsamheit tho bewisen, hekeret heft (42 § 10 lol.) Eine ließcke Vermaninge, geschreven unde gesendt an einem Digitized by Google 182 Häsgesinne, dem Hüu der Lüflen thogedän (24 $ 6 fol. Eine Roepende-Stemme de» Geütes der Lteßlen, Dar alle Völckeren, uth lütter Genade, to dat Hü» der Heften nede geroepen unde genödet werden (14 § 5 fol.) Ein undertvyiende Vormaninghe, an de Goedtwäligen, die siek to de Gehoreamheit der liejten ganUelick öpergeven (81 § 11 fol. Prophetie dee Geistes der Heften: Wihrmede dath de Here. . . idt grüwdicke vorderven över alle godüosen tho er- kennen gift. . . . up dath se sich alle, to erer Beholdinge unde Salicheit, to de Oehorsamheit der Heften oprichtelick beytven. (19 cap. 4o. fol.) De Tolgende 6 Tractaten behoorden vro^er den heer de Jonghe te Bniasel, thans aan de Doopsgez. Bibliotheek te Amsterdam. Fon dem rechtferdigen Gerichte Godes over de olde verdor- vene Werlt unde von ere straffingen unde üthrodii»ge (14 fol. Eyn clare berichünge von die Middelwerkinge Jesu Christi, die in den Geest geschiet, tot ein Versoeninghe tusschen Godt und die mensche (1550, 9 fol.) Ein warachtieh bericht, tot den Geest der Liefden, yegens dat valscbe Gericht offte Oordeel wt den vleyschi (1551, 10 fol.) Eine grundige Berichtinge, daer inne terclaert wert... dat underschegt tusschen Godt den Voder ende synen soen (1542, 8 fol.) Eyn claer underscheyt van die gelatenheit in den Geest, und van die gelatenheit unde ungelatenheit in den Geest, und van die Diensten und Ceremonyen der Christen (21 fol. 2 Brieven van Jan. und Scpt. 1552, eii een gebed van Aug. 1548;. Van dit Geestlicke Landt der lielofften, van dat hemmelsche Jerusalem und des hilligtn Volcks (lu#6, 49 fol.) Institutio Puerorum. De ganUe ßueckstaven der Ä. B C. De Thein vornompste Gebodten Godes. De Twelf Hövet- arlyckele des Christen Geloves. Mith noch eüike goede Berin- gen unde Gebeden (10 stukken). Dorch H. N. op Rym ver- ordenet unde am dach gegeven, unde uppet Nye överstin unde verbetert, 1573 (12 fol ) Ook komt een exemplaar van dit werkje \oor op den Cat. van Zeldz. Godgei. Werk, van F. Müller (1857) bl. 97. 