title: Verhandeling over de mythische verklaring der gewurde schriften...Dutch trans..
creator: Pareau, Jean H. [from old catalog]
text: Cc a 204 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel r. Voor eerst Jan , kan men nict twijfcleu oi de beoefening der wijsbegeerte fs '*'g.'^^2.^" ^" reeds vroeg behartigd in het Oosten; doch wij hebben geene de ininfte reden om vast te ftellen, dat dczelve, zoo als die dan was, plaats gehad zoii heb- ' ben , reeds in de tijden der Woeste onbefchaafdheid. Trouwens , daar het ze- ker en ontwijfelbaar is, dat der menfchen verftanden, aldaar, reeds vroeg tot menfchelijkhcid ontwikkeld wierden , fpreekt het als van zelf , dat wij de eerfte beginfelen dier wijsgeerte, die zieh op het onderzoek van de natuur en oorza- ken der dingen ijverig toelegt, ook daar, moeten bepalen tot de tijden der be- fchaafdheid. Voorts zal, vermoed ik, niemand van mij daar in verfchillen dat de ftarrekunde en daarmede verbondene berekening van den tijd van eene zeer hooge oudheid zijn bij fomraige volken van het Oosten, Avelken , terwijl zij daar toe als van zelf opgeleid wierden door het gedurig aanfchouwen en gemakkelijk waarnemen van eenen zeer helderen hemel , in deze oefening geene geringe vor- deringen fchijnen gemaakt te hebben , voor zij nog eenige raeldingwaardige vor- deringcn hadden gemaakt in de befchaving van hun verftand en zeden; doch dat voornaani gedeelte der wijsgeerte, welke beftaat in het nafporen en verklaren van de oorzaken der dingen, fchijnt veel later door hun behandeld te zijn. Einde- lijk, en ook dit veronderflellen wij niet op losfen grond, al ^vat oiidtijds tot de beoefening der wijsgeerte betrokken wierd, behoorde niet alleen den bedienaren van den eerdienst of den priesteren als hun bijzonder eigendom, maar was ook nut den Godsdienst door eenen vasten band zamengebonden. En dit fchijnt ons zoo volkomen zeker en boven het bereik van allen twijfel dat wij hopen durven dat zulks ons algemcen toegeilemd worde. Ook zal niemand loochenen, en de na- tuur der zake brengt het mede, dat de Philofophemen , ten behoeve van welke, ik meende deze weinige aanmerkingen te moeten maken , of de allereerfte begin- felen der wijsbegeerte, in de naauwfle verbindtenis Haan met de vroegfte God- geleerdheid der volken. 3. Hoe naarftiger, derhalve, ik gevorscht heb naar den aard van den ouden Godsdienst in het Oosten zoo veel te waarfchijnlijker , des te zekerder bijna , is het mij voorgekomen, dat dezelve niet dan na verloop van tijd begonnen is in- geklecd en misvormd te worden in Mj^then en zinnebeeldcn , tcrwijl dezelve in zijnen ecrften oorfprong allerzuiverst en hoogst eenvoudig was. En om hier met de Indiers te begimien, uit de fchriften vaii dezdken-, die Over DER GEWIJDE BOEKEN. I05 over den Indifclien Godsdienst gefchrtven hebben, blijkt tcu klaarilcii, dat dv Deel t. gemeide juist de oorfpronkelijke toeftand was van hunnen Godsdienst, die be- '^^"gf",'^' ftond in de kennis en vereeriiig van ddnen God, doch die meer en meer ver- basterde naar mate zij allengskens begon gewikkeld te worden in Mythen en zinne- beeidige bekleedfels. (i) Voor het overige fchijnen de Indiers , hoe zeer beroemd door hunne ftarrekundige berekeningen , in het navorfchen van de natuurkimdige voorwerpen oudtijds geene groote vorderingen gemaakt te hebben , (2) en van de, Braminen, of hunne wijzen, die bijzonder hun ^verk maakten van het beoefenen van ■ den Godsdienst, verhaalt Straho (3) dat zij, meenende, dat het voornamelijk aau- kvvara op ijverige deugdsbetrachting, to, Trsp) cputriv, i/,h £v>;Ö£iav iß^diveiv , fommige van die dingen , die tot de kenYiisfe der nature behoorden , voor dwansheid Melden, Offchoon men nu , om over den ouden Godsdienst van andere Oosterfche vol- ken te oordeelen , min duidelijke aanvvijzingen hebbe , er zijn toch , waar uit men met vrij wat waarfchijnUjkheid mag opmaken, dat zij nopens de Godheid, en Godsdienstige onderwerpen, in het eerlle eenvoudiger en zuiverder geoor- deeld, of, zoo glj wilt, gephilofofeerd hebben, doch dat zij allengslcens hunne begrippen , naar mate die meerder verbasterden , des te meer voorftelden in My- then en zinnebeeiden , om dezelve alzoo onder het bereik der zinnen van het groote gros te plaatfen. Want om nu te zwijgen van de oude Perfen , (4) Ara- bieren , (5) Phoeniciers , (6) en andere oude volken , die , of in het Oosten woonden , of met de Oosterfche volken naauw verbonden waren , (7) bij welken de fporen van zuiverder en eenvoudiger Godsdienst langen tijd merkbaar bleven, zullen wij een vlugtig 00g Haan op de ^gyptenaren en Chineezen, in zinne- beeidige manier van voorftellen niet zeer van de Indiers verfchillende. Wat de iEgyptenaren betreft , dezen , zeer beroemd als zij waren , wegens eene zeer vroege befchaving, vooral, wegens hunne ftaatkunde en wexenlljke . vor- (1) . Zie inzonderheid La Croze , du Chnüianime des Indes, T. II. p. 220 et 259 etc., IVagncr, Ideen zu einer all gem. Mythol. , p. 8(5, Schlegel, über die Sprache und IVeisheid der Indier, p. 102 env. en Mythologie des Indous, par Mad. de Polier ^ T. II. p. 6Ö2. (2) . La Croze, als boven, p. 301 etc, (3> Li'b. XV. p. 1039. (4) . Hyde, de Relig. Fet. Per f. Cap. I.' ; (5) . Millius , in Disfert. Sei. p. 11. (6) . UMbe Mignot. Tom. XXX VI. r^cad. des Infcript. et Bell. Lettres, p. 30 etc. (7) . Zie Cudworth, Syst. Intel. I. p. 373 feqq. et 682. feqq. Met betrekki'ng 00k tot de Gri^ken in het bijzonder kan men, hieromtrent vrij wat vinden in de Verhandeling va» Wyttenbach, door beftimrders van het Stolpiaansch Legaat bekroond, Inden jare 1780 uit- uitgegeven, bl. 7 env, Cc 3 Clö6 OVEPv DE MYTHISCHE VEPvKLARING T)oe\ r. Vorderingen in ftarre- en meet-kunde, ja ook, met betrekking tot de beoefcning '''§.''2!" ^' der nature, hunne leeftijd in aanmerking genomen, gansch niet te verfmaden, hebben hunne Godgeleerdheid, in zoo vele Mythen en zinnebeeiden verward na- gelaten, dat, uit de geheele oudheid, gecne zoo moeijelijk te verklaren is. Doch deze zelfde uiterlijke vorm van hinine Godgeleerdheid, vereenigd met groote praal van den eerdienst en vele fchitterende plegtighedcn , begon flechts te btftaan ten tijde van des volks befchaving, even als die verfijnde wijsheid waar in zij van ouds zieh beroemd gemaakt hebben. Zij beftond zeker reeds ten tijde vait Mozes, ja van den aartsvader Jofeph, toen de iEgyptenaren al geklommen wa- ren tot eenen hoogen trap van befchaving , gelijk men mag opraaken uit de boe- ken van Genefis en Exodus. Maar, dat zij, in' veel vroegere en das, min be- fchaafde tijden eenen eenvoudiger en zuiverder Godsdienst gchad hebben, en alzoo het geloof in 66nen God, allengskens door het bijvoegen van meerdere Goden en eenen vervaarlijken fleep van Mythen en zinnebeeiden ontluisterd is, kan men niet onduidelijk, uit fommige kenteekenen, opmaken (i). De Chineezen, het zij zij eene volkplanting van de i^Lgyptenaren afkomstig uitmaken , of niet, het geen hier om het even is , doch van welken algemeen bekend is, dat zij veel fmaak Vinden in Mythen en Zinnebeeiden en van zeer oude herkomst zijn, de Chineezen, zeg ik, fchijncn dezen fmaak niet gekregen te hebben , dan met de toenemende befchaving hunuer verbanden , of te hebben aangenomen in navolging van andere volken. Een man (2) bij uitftek ervaren in al wat de Chineezen betreft, heeft reeds opgemerkt, dat zij, in overoude tijden 66mn opperflen God geeerd hebben, dien hunne hulde toebrengende niet in tempelen met banden gemaakt, maar onder den blooten hemel op verhevene plaatfcn, en op de e'envoudigfte wijze, dat zij oudtijds bijna alleen werk maak- ten van het zedelijke gedeelte der wijsbegeerte , en niet dan in de tiende en elfde eeuwe onzer Christelijke jaartelling begonnen zijn naar den oorfprong van het Geheelal naauwkeurig te vorfchen en daarover te redekavelen. Dit, en al wat wij meer van de gefchiedenis der oude Godsdiensten en wijs- begeerte hebben opfporen kunnen, verbiedt ons althans te twijfelen, dat die Mythen en zinnebeeiden, waarin, oudtijds, fommige gevoelens waren ingewik- keld, meer in den beginne geboren zijn uit de verbastering der Godsdiensten, dan (0. Citd^wth, al5 hoven, p. 498 feqq. Jablonski Panth. jFgypt. Prolog. Cnp. I. (2). De Cui^nes Memoire für fetiide de la philofophie chcz les Andern Chineis , p. C/S-s/S' Tom. XXXVIII, de l'Acad. des Infci ipt. et Bell. Lettres, vergelijk ook Memoire sur la Li- terature des C/iitwis, van denzelfden Autheur, ald. Tom. XXXVI. p. ip8 et 195». D E G E W IJ D E B O E K E N. 23/ dan uit het nafporen van iiatuurlijke dingen en derzelver oorzaken , hct welk Deel i. latcr door de wijzen öndernomen wkvd, en zoo meenen wi}, dat, toen de men- ^^^^'^'^''i' fchen, eenmaal van den eenvoudigen en zuiveren dienst van den eenigen God,, door de allengskens toenemende verdwazing waren afgeweken, en in velerleije dwalingen geftort, zij hunne gevoelens over den Godsdienst, met onderfcheidene beeiden hebben opgefierd , waar toe hunne taal te gereeder aanleiding gaf , naar mate dczelve beeldrijker was , en die zij vervolgens , in zeker fymbolirche vor- men gedrukt, als voor oogen (leiden, en met heiligen eerbied deden befchou- ' wen, en dat, eindelijk, de Mythifche en zinnebeeidige voordragt dezer Gods- diensten in zwang geraakt zijnde, er naderhand onder de volken fommige wij- zen zijn opgeftaan , die in deze verdichtfels der dwaling, de afbeeldfels zoclite» en vonden van natuurlijke, in het bijzonder, astronomifche verfchijnfelen , zoo omtrent als de Stoicynen, gelijk wij boven §. i. aanm. 3. zagen, in de Goden- van Homenis, zinnebeclden van de hoofdftolfen ontdekten, waar van Homcrus zelf nimmer gedroomd had. 4. Maar, wat zullen wij nu zeggen van de Cosmogom'eu, die zoo vele, veler- leije, en gemeen zijn aan de meeste volken der hooge oudhcid, en die men al- zoo behoorde op te geven als overoude philofophifcheuMythen of de vroegfte navorfchingen der wijzen omtrent den oorfprong derdiii|;en? Wat dezen aangaat, hier ter plaatfe wil ik er hoofdzakelijk het volgende van zeggen. Vooreerst moet ik aanmerken, dat wij hier ter plaatfe nict handelen over die Icherpzinnig wijsgeerige begrippen nopens den oorfprong der dingen, hoedanige wij, bij voorbeeld, boven 5. 5- aanm. 3. uit Strabo aangeduid hebben van zeker Phoenicisch wijsgeer, die denzelven uit ondeelbare deeltjes wilde afleiden, vooi- den tijd reeds van den Trojaanfchen oorlog. Zulke leeringen toch zal niemand verwachten van eene wijsbegeerte die nog in hare geboorte is , maar alleen van de zoodanige die reeds. vrij wat. gevorderd is, en bekend is het, dat de Phoeni- ciers zeer vroeg tot zekercn trap van befchaafdheid geklommen waren. Wij ge- wagen nu flechts van elke hoe ook genaarade befchrijving van de eerfte vorming der dingen, blootgelegd voor de uiterlijke zinnen, en gewikkeld in een zinne- beeidig bekleedfel, welke de pas geborene wijsbegeerte geächt wordt voortgebragt en het allereerst daarin hare krachten beproefd te hebben, offchoon wij die diep- zinnige leere, en ervarenheid in den loop der nature, die in fommige Cosmogo- nien wordt gevonden, gelijk wij §. i. aanm. 3. reeds herinnerd hebben, met ge- ringe waarfchijnlijkheid veronderftellen mögen, in de eerfte kindschheid der wijsbe- geerte. Verder moeten wij doen opmerken , dat niet alle deze Cosmogonien even oud zijn. i08 OVER DE MYTHISCHE VEPvKLARING Deel I. zijn. Velen zijn er bij de Indiers, en die, eenvoudiger naar mate zlj ouder zijn, 's.^s'f's^ '^^^ S^*^" zeker zeer merkwaardig is en niet onduidelijk te kennen geeft,dat zij, de vroegrte en eenvoudigile niet zelven uitgevonden, maar den vorm daar van van eiders zieh aangefchaft hebben , welken zij des , al aanflonds , naar hunne denkwijze verbogen , en , in volgende eemven , meer en meer uitgebreid hebben. Daarenboven treft men, tusfchen verfchillende Cosmogonien van onderfcheidene oude volken , zulke eene overeenkomst aan , dat , Avanncer men in het oog houdt de onderfcheidene tijden, en de onderfcheidene denkwijze en fpraakgtbruik , dier volken zelven, men het zeer waarfchijnlijk daarvoor moet houden, dat die Cos- mogonien geenszins bijzondere uitvindingen zijn van elk bijzondcr volk, maar door het eene van het andere overgenomen, enalle, uit eene algemeene bronn'e, als zoo vele beekjes, gevloeid zijn. Daar nu , cindelijk , van alle oude Cosmogonien, die ter kennisfe van het na- geflacht zijn gekomen, ver de eenvoudigfte is die welke wij aantreffcn in het eerfte hoofdftuk des boeks van Genefiss, is het billijk dat wij de eerfte bron van alle anderen daar zoeken : \vaar mede "vvij echter niet willen geächt worden te beweren, dat deze aelfde befchrijving der Schepping, door Mozes overgeno- men, en zijnen landgenooten medegedeeld, uit derzelver bocken ter kennisfe gekomen is van de andere volken , maar dat de zaak zelve , onder die gedaante , waaronder wij haar aldaai aantrefFen, en die de Hebreeuwen ons in hare oor- fpronkelijke eenvoudigheid en zuiverheid hebben overgeleverd, onder de oude Oosterfche volken overv^loedig bekend was , door gedurige overleveringen der vergetelheid onttrokken, wijd en zijd bij monde verfprcid, en door verfchillen- de volken , die dezelve vervolgens aangenomen hebben , elk op zijne wijze , en naar zijne bijzondere behoeften omgevonnd of gewijzigd is. Doch het zij ge- noeg dit met een enkel woord te hebben aangevoerd. Eiders zullen wij er nogmaals van gewagen , te weten in het a^e Hoofdftuk §. 2. en Hoofdftuk 3. aan het einde, en, bij die gelegenheid onderzoeken, of men die Cosmogonie, welke men de Mozaifche pleegt te noemen , onder de philofophemen behoore te rangfchikken of niet. §. 3. Thans komen wij tot het andere ondenverp naar het wclk wij vorfchen ^vil- den , (i). Zie fVagnen M;jtkol., boven aangeh. bl. 85 env. DER GEWIJDE BOEKEN. 209 den, tot de eerflie beginfelen namelijk der gefchiedenisfen bij de oude volken : Deel i. doch wij twijfelen geenszins of er zullen gevonden worden, die zieh verwon- ^"j^''^.' deren , dat wij . onderzoek doen , naar een ding zoo klaarblijkeUjk in zieh zelven, terwijl het een algemeen aangenoraen gevoelen is , dat de eerfte beginfelen der gefchiedenisfen bij alle oude volken zonder onderfcheid van Mythifchen aard zijn » dat de^elve, de fchrijfkunst noch uitgevonden noch ingevoerd zijnde, alleenlijk bij monde wierden overgeleverd , dat de zaken zelve dikwerf verkeerd overge- bragt , uitgebreid en op eene ongelooflijke wijze vergroot wierden , dat de oude taal arm was in woorden , maar verbazend rijk in overdragtige en zinnebeeidige fpreekmanieren , en dat, eindelijk, de nog onbefchaafde volken, in hunne on- kunde aangaande de natuur en natuurlijke oorzaken der dingen , zieh allerhande ongehoorde en vreemde wonderen fcheppen , die hunne nakonielingen niet alleen met een blind geloove aannemen, maar daarenboven met hunne bijvoegfels ver- rijken; dat, uit dien hoofde, onder deze vertellingen wel eenige waarheid fchuilt, doch die wel degelijk moet afgefcheiden worden van die bijvoegfelen der uitvin- ding en overlevering. Wij ontkennen geenszins, dat al dit bijgebragte veel waarheid aan zieh hebbe, fchoon wij echter van oordeel zijn dat het er zoo mede gefleld is , dat er wel eenige uitzonderingen op kunnen gemaakt worden. Wij flaan gereedelijk toe, dat, bij de Grieken, de beginfelen der oudfte ge- fchiedenis in fabelen of Mythen waren ingekleed, en hebben reeds §. i. 4^2 aanm. te kennen gegeven, dat wij geheel niet itaan in het gevoelen van Kanne y die alles wil wringen naar den fymbolifchen tränt der Indiers. Daar dan nu bij de Grieken_ de fchrijfkunst bij uitilek laat wicrd ingevoerd , vcrmeldden zij in gedichten de zaken die zij aan het geheugen der menfchen wilden aanbeve- len, voor en aleer er nog eenig gefchiedfchrijver befirond. Terwijl intusfchen de aard der dichtkunste medebrengt, om de onderwerpen optefmukken, te vergrooten, en op allerleije wijzen de verwondering gaande te maken, en daar de Grieken levendig van geest en als verzot zijn op verbazing wekkende ver- dichtfels, kan niemand bevreemden de ontzettende menigte fabelen die nien bij hen aantreft, uit welker blinkende boeijen, mag ik zoo fpreken, hunne oude gefchiedenisfen moeijelijk ontwikkeld , en tot eenvoudige hifliorifche waarheden te rüg gebragt worden. Maar dat Heyne en zijne , volgers dit voorbeeld der Grieken aldus voorflellen , dat men , naar dien maatftaf , alle andere volken zou moeten beoordeelen, dit weet ik niet of volkomen fteek houde. Wat? Hadden dan alle die oude volken , gelijk de Grieken , hunne dichters , en die leefden , voor nog hunne gefchiedenisfen in gefchrifte gefteld wierden? Hadden zij die zelfdezucht voor het verzinnen van ongeloofelijke dingen? De vroegfte gelchledenisfen derlndia- Dd neu 210 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel I. nen zijn ook al door hunne dichters bijster ingewikkeld en misvormd. (i) Maar '^§^T' ^' "^^^''^^^ j'-'''^'- vastftellen , dat dit zelfde het geval geweest is bij alle overige volken zonder onderfcheid? Wie toch zijn die dichters ge^veest, die de oude gefchiedenisfen der ^Egyptenaren, Chineezen, Asfyriers, Romeinen , Perzen , hoe beroemd ook, in latere tijden, in dichtkimdige oefening, bezongen hebben , voor nog eenige hiftorifche berigten onder hen aanwezig waren? (2) Bekend is het wel dat het bij de oude Arabieren in gebruik was, om lang verledene za- ken, die hiin gedenkwaardig voork\vamen, alzoo in gedicbte te beWaren en der vergetelheid te ontrukken, doch hun voorbeeld is zoo ver van het voorbeeld van de Grieken ontleend te bevestigen, dat het veel eer hetzelve aanmerkelijk van kracht berooft. Immers de gedichten, hiertoe betrekkelijk , die in het licht zijn verfchenen, hoedanige er gevonden worden in de Monumenta vctustioi-a Arabiae door A. <2. Wij vreezen zeer, dat er veel meer, dan het behoort, wordt roegefchreven aan de bedriegelijkheid der overleveringen , aan de oude onbefchaafde tale, en de zucht voor het wonderdadige. Want, om een voorbeeld te ontleenen van de meest beroemde Americaanfche volken , de Mexicanen bezitten overleveringen , betrekkelijk hunnen vroegften oorfprong, die, hoe onvolmaakt, zoo als de aard hunner tale, en van hun volk medebragt, echter wij naauwkeurig en zeer ge- loofwaardig zijn naar het oordeel van den, in dezen, hoogstbevoegden regter Robertfon (3). De Peruvianen verbalen ons, dat zij, na, langen tijd, meer in den fmaak van wilde dieren dan als menfchen geleefd te hebben , \iin deze Woeste levenswljze verlost geworden zijn door zekeren man en vrouwe , met name Manco Capac en Mama Ocollo , die beweerden door de Zonne geteeld , en van hunnen wel- (1) . La Cfoze Christian, des Indes, II. p. 285 etc, en 329. (2) . De Perzen hebben, ik beken het, hunnen zeer beroemden dichter Ferdus, die m cen werk met name Schahmmeh, de oiide gebeurtenisfen van zijn volk iiitvoerig bezongen en er als het wäre eene Mythifche gefchiedenis van befchreven iieefc. Dan dezeis van eenen lateren tijd, hebbende lang na de voormnligc jaarboekcn der Perzen geleefd. Hij Iticrf in het jaar 411 van de Hcgira, het welk met het jaar ioqo der Christelijke jaartelling overeen- homt. Zie over hem en zijn gedieht Herbclot , in z\]\\<iiBiblioth. Orient, op de woordeo Fcrdouß Schahnameh en Asfedi. (3) . Gefchied. ran /Imerica D. II. bl. 68. DER. GEWIJDE BOEKEN, 211 weldadigen Vader gezonden re zijn (i). Dat de Peruvianen , nu, naar waarheid Deel f: dit alzoo verhaald hebben, lijdt geenen twijfel, daar het bekend is, dat ook de ""gfs.* ' oude wereld hare wetgevers, hervormers en ftichters der volken had, die, am ZOO veel te meerderen invloed te maken op de gemoederen der menfchen, be- weerden eene Godlijke zending te hebben. Voor het overige vindt meu onder alles , wat Robertfon , wegens deze hei-vorraers van het Peruvjaanfche Volk uit eene overlevering verhaald heeft, niets te wondervols of waar aan de fchijn der waarheid ontbreekt, in het tegendeel komt het zoo waarfchijnlljk voor, dat het ten vollen als geloofwaardig verdient befchoiiwd te worden : immers is het van zeer weinig belang, en was het zeer overeenkomstig met het gevoel van onbe- fchaafde wilden, die nimmer iets gezien hadden-, dat vergeleken kon worden, met de gemeide beruchte echtgenooten , uit welk een oord der befchaafde wereld " tot hun overgekomen, dat zij gingen verbreiden, dat deze hunne llichters zieh het eerfte in het heerlijkfte gewaad, en eene bijna meer dan menfchelijke ge- daante aan hun vertoonden, nagenoeg gelijk de Mexicanen, wat zeg ik? deze zelfde Peruvianen, na dat zij reeds eenige vordering in befchaafdheid gemaakt hadden, den Spanjaarden iets verhevens en meer dan menfchelijks toefchreven, alleen om dat zij befpeurden, dat zij voortrefFelijker , dan zij zelven, gekleed wa- ren, en in andere opzigten aanmerkelijke meerderheid boven hen bczaten (2). Daarenboven mögen wij aanmerken, dat diezelfde Arabieren, van welker gc- fchiedkundige , en gansch niet Mythifche, gedichten, wij, bij gelegenheid van de vorige aanmerking gewaagd hebben , en die de dingen , waarin zij het groot- Ite belang ftelden, bijzonder hunne geflachtrekundige tafelen, met de grootfte zorgvuldigheid in het geheugen inprentten, en dus tot de nakomelingfchap over- bragten (3} ons het voorbeeld geven van overleveringen , langen tijd bij monde voortgezet, die allen geloof verdienen en van het hoogfte gezag zijn: ja, met hoe vele naauwgezetheid zij zieh in dezen toeleiden op eenvoudigheid en waar- heid, blijkt uit het geen A, Schultens van de alleroudlle gefchiedenisfen der joifla- niden, een Volk van gelukkig Arabien, heeft uitgegeven. Men kan wel niet loochenen dat die ftukken gebrekkig en zeer onvolkomen zijn, en niets minder dan naauwkeurige zamenftelfels eener volledige gefchiedenisfe ; doch, wanneer gij eene zeer zeldzame uitzondering daar laat , zult gij er naau"\vlijks iets in vinden, dat tegen de waarfchijnlijkheid aandruischt en alzoo geene wonderen, geeneverfchij- nin- (1) . Als boven III. bl. 273 env. (2) . Robertfon als boven III. bl. 84 en 287 vergel. bl. 301 in de N$«t^ (3) . Zie Eickorny Monumenta Hiflor. Antiq. Arab. %%, 6-13. Dd 2 212 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING ■Deel I. ningen van Coden , of andere bewoners van den Hemel , niets , met een vvoord, '"s.^s!" ^' de minfte overeenkonist heeft met dien Mythifchen geest der Grieken , welken in hunne dichtftiikken doorftraalt. En dlt is zoo veel te opmerkingwaardiger, als het zekerder is, dat de Arabieren, ten allen tljde, zeer levendig waren van verbeelding, en, in latere dagen, zoo als wij eiders (Deel II. hoofdfl:. 2. $. 5. ifte aanm.) zien zuUen, kvachtig overhellende tot alles wat fabelachtig mag ge- noemd worden. Eindelijk, hoe waar en geloofwaardig , zclfs bij de oude Grieken, fommige voorvaderlijke overleveringen geweest zijn, fchijnt men, mijns oordeels , uit Ho- mer/is zelven te kunnen opmaken, die, hoe rijk in verdichtfels , uit vroegere dichters overgenomen , of door hem zelven verzonnen , desniettegenftaande , over perfonen en zaken, tot den Trojaanfchcn oorlog, zoo langen tljd vö6r hem ge- voerd (i) betrekkelijk, zoo gefchreven heeft, dat men het daarvoor fchijne te mö- gen houden , dat hij zekere hiftorifche overleveringen gevolgd heeft , die alle ge- loof verdienden. Te regt heeft immers Lactantius gezegd: (2) ,, De dichters hebben geenszins de gebeurtenisfen , die zij opgaven, verzonnen, maar er „ alleen zekere kleuren aan gegeven." 3. Om echter, het geen men, nopens de Mythifche beginfelen der gefchie- denis, opgeeft, naar ons vermögen, en overeenkomstig met ons groote doel, te beter op te helderen, wel aan, laten wij eens onderzoeken weHc eenen traut men, in de zoogenaamde Mythifche eeuwen, volgde bij andere beroemde vol- ken der oudheid. Voorloopig weten wij, dat de eerfte beginfelen der Romeinfche gefchiedenis ten deele onzcker, ja, eenigszins fabelachtig zijn; doch wie, die eenige kennis bezit van de Romeinfche en Griekfche gefchiedenisfen , zal ons niet toeftemmen , dat er een aanmerkelijk onderfcheid befpeurd wordt tusfchen die beiden, alleen in de manicr waar op hunne oude oorkonden gcfteld zijn , en dat men de oor- zaak van dit vcrfchil voornamelijk daar in moct zoeken , dat het den Romei- nen, gelijk wij reeds aanm. i. te kennen gaven, mangelde aan dichters, die, zoo als bij de Grieken , de meeste gebeuitenisfen vermaakshalve en om er ge- wigt aan bij te zetten onder een wonderdadig bikleedfel voorltelden? AVat (1) . Volgens de Marmora Oxonienfia moet lüj geleefd hebben 302 jaren na het iii- nemen van Troje; doch in het leven van Homerus, het welk aan Plerodotus tocge- fchreven wordt, wordt hij, op het einde, gezegd 168 jaren na den Trojaanfchen oorlog te hebben geleefd. Van nog andere gevoelens gewaagt Marsham in Can. Chrou. bl. 437 env. (2) . De Fals ReL B. I. Hoofdft. 11. in hei ulidd. doch de geheele plaats verdient geleZiii te worden. DEEL GEWIJDE B OEKEN. Wat de Indianen betreff , waarvan wij boven 00k reeds met een woord ge- Deel i. waagd hebben, daaromtrent moeten wij aanmerkcn, dat men uit hunne boeken, ""'^^''j.*' ZOO Velen er nog bekend zijn, bijna niets kan beflisfen, nopens de eerfte begin- felen hunner gefchiedenisfen. Want, offchoon ik weet dat er zijn, die aan de befchaafdiieid en de boeken der Indiers ecne hooge oudheid toefchrijven (i) komt niij echter het gevoelen der zulken waarfchijnlijker voor, die de vroegfte begin- felen der befchaving onder deze volken later ftellen , en meenen dat Bi.'dda , of, ZOO als hij van Clemens den Alexandryner genoemd wordt (2) Batta een mau beroemd in hunne gefchiedenisfen, en onder hen de uitvinder en verbreider van kunsten en wetenfchappen , eerst geboren is in het 683^0 jaar van onze Christe- Jijke jaartelling. (3) Dat, voorts, hunne boeken van veel lateren tyd zijn, dan fommigen daar voorflellen , bUjkt, zoo van eiders (4) als bljzonder daaruit, dat er duidelijke fporen in gevonden worden van kennis aan den Joodfchen niet al- leen (5) maar zelfs aan den Christelijken Godsdienst (6). Dus, ora dit alleen maar bij te brengeri, daar zij hetzelfde van de geboorte van hmmtw Christa verbalen, het geen, met betrekking tot den Stichter van onzcn Godtdienst in de EuangeHfche gefchiedenis voorkomt, blijft er geen twijfel over, of zij hebben dit daaruit overgenomen: want de woorden Chrisna en Christus hel)ben eene genoegzame overeenkomst, om met reden vastteflellen , dat het eerfte van het laatfte, ontwijfelbaar Griekfche, en waarmede het Hebrceuwfche H'IS'D vertaald wordt, ontleend zij, waaruit, om dit, in het voorbijgaan, aantemerken, blijkt, hoe verkeerd het gevoelen van Kamte over deze zaak is, dat wij vermeld heb- ben in onze Voorrede Hoofdft. a. $. 4. Aanm. i. aan het einde. Voor het overige, en ook'dit achten wij geenszins overtollig, ter dezer gefchikte plaatfe te doen opmerken , dat de verbazende tijdrekenkundige tafelen der Indianen gan- fchfclijk verdicht, en naar zckeren willekeurigen regel gefteld zijn , htth Somjerat 200 (1) . Zoo als Anquetil in de Voorr. voor een Indisch werk dat ten titel heeft: Oupnek- hat, bl. 7. en Jone% in de Voorrede voor een Indisch Wetboek , uit het Engelsch in het Hoogduicsch vertaald, onder den titel: Hindu Gezetzbuck (Weimar 1797) bl. 13-16. Vergelijk mede een boek genoemd Mphotogie des IndoHS par Mad. de Polier, Tom. I. p. 93 etc. (2) . Stromaliim, Lib. I. p. 305. B. (3) . Recherchen pur les Philnfophcs appelUs Samaniem par Mr. de Gui^nes, Acad. des Jnfcript. et Bell. Lettr. Tom. XXVI. p. 780 , en Ezour Fedam Obfcrv. Prelinu p. 70 et 80. (4) . Reflexions für un livre Indien , intituU Bagavadam , par Mr. de Guignes Acad. </l Infcr. et Bell. Lettr. Tom. XXXVllI. C5). Ezour Vcdam als bov. p. 80-84. (6J). Als boven bl. 0^4-98. en Hifi. Doctr. de Vero Deo^ van Metners, p. 131» Dd 3 214 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING T)epi I. ZOO klaar bewezen, dat hieroratrend geen nvijfel meer overblijft (i). Daar Iiet '^'s.^li!' ^' derhalve, met dit eene eu andere alzoo gelegen is, meeii ik, met veel vertrou- wen te mögen beweren, dat der Indianen Mythifche eeiuv, tot eene ongeloof- lijke oudheid reikende, ons eigenlijk weinig raakt, daar wij van dezelve niets hebben dan enkele verdichtfels , en die nog voor het meerderdeel van ondcrfchei- dene latere eemven, gewijzigd naar verzonnene ftarrekiindige berekeningen en fymbolifciie-of allegorifclie voorftellingen , waarmede de gcfchiedenis van zekere bovennatuurlijke of geestelijke wereld, zoo als zij die noemen, wordt aangeduid, verraengd met overgenomene Godgeleerde gevoelens van onderfcheidene vol- ken, en- ällengskens meer en meer als infmeltende in de gefchiedenis van de aarde die wij bewonen, (ß) in diervoege, dat men, belioudens zeer weinige iiitzon- deringen, möge achten, dat niets, van het geen in de boeken der Indianen voorkomt, in de natuur der dingen, maar alles alleen in hunne herfenen aan- wezig was. « ^- Voorts hebbeü de Chineezen boeken , waar in zij de gefchiedenisfen huns Volks van den eerften oorfprong af ophalen. En met dezen is het zeker geheel anders gefteld, dan met die der Indianen. Offchoon, intusfchen, en hunne Chronologie zeer duister en verward is, en hunne vroegere gefchiedenis eerst in lateren tijd fchijnt opgeteekend te zijn (3), is desniettemin zeifs het vcrhaal van de allervroegfle gebeurtenisfen geheel niet opgeviild met foortgelijke Mythen als wij bij Homerus aantreffen — wat zeg ik ? het bevat geheel geene Mythen , dan ZOO als raen die vindt in de oudfte gefchiedenis der Romeinen, dat is bij uitftekenheid weinige (4). Meerdere overeenkomst met den Mythifchen tränt der Grieken befpeurt men in de gemeenzame verbalen der Perzen van hunne vroegfte tijdeh, waarin b. v. nog Goden , Halve Goden en Daemonen voorkomen , waarmede de vroegfte vors- ten (1) . Zie zijn Reize naar de Oost-Tndien en China, D. II. bl. 137-149, en vergeh het uic- muntend Werk getiteld : Gefchichte der Erde und des Menfchlichen Geflechtes nach der Bibel, von Philipp Howard, (Hanover 1799), bl. 1 84- 186, en het hoek Ezour Vedam , T. II. p. 212-219, ahvaar bl. 21Ö aangemerkt wordt, dat de geleerdften der Braminen , {weinig ge- loof floegen aan de fabelachtige tijdberekeningen van hunne landgeiiooten. (2) . M^thol. des hdous , T. II. C. 18, (3) . Zie Examen Grit, desjnnales Chin. par Mr, de Guignes, Tom. XXXVI. de fJcad. des Infcript. et Bell. Lettr. (4) . T>e Guignes, ter aangeh. plaats, p. 182. Men kan er bijvoegen: Abdallae Beidavei Hiß. Sin., p. 16 env. Algemeene Hißorie door Westerbaen , D. XVII. bl. 707 env. En de Extraits des Hißoriens Chinois, achter het vöortreffel. Franfche werk de POrigine dei Loix deS) Arts et des Sciences. DER GEWIJDE BOEKEN. 215 teil te ftrijden hadden. (i) Doch belialven dat deze fabelen al yele overeen- Deel i. komst htbben met die der Indianen, heeft men 00k goede redenen om te twij- ^^'^§*'^3,' ' feien, of wel alle die vertdlingeii, het zij uit de gefchiedkundige jaarboeken der Perfiers zelven , of uit voorvaderlijke overleveringen geput zijn , daar zelfs de beste fchrijvers*"die bekend geworden zijn, later geleefd hebben dan de eeiiw van Mahomed, en de ramp der Perfen, door de Mahomedanen onder het juk ge- bragt , allei-verderfelijkst geweest is , voor de oude gedenkfchriften onder de eer- Ilen voorhanden. (2) Zeker heeft geen van alle Oosterfche volken , tcn opzigte van eene levendige en tot het fabelachtig;e overhellende verbeelding, zog vele overeenkomst met de Grieken. ^ Eindelijk, om niet verder uit te weiden, willen wij niet loochenen, dat de oude gefchiedenisfen van vele voormalige volken, waar van de Griekfche fchrij- vers gewaagd hebben, en ten uiterften onzeker, en, door het bljmengen vaii Mythologifche verdichtfels , geweidig verduisterd en verward zijn, zoo dat Dio- dorus Siculus (3) met reden klaagde over de nioeijelijkheid om dezelve optege- ven: met dat al zal men, overal eiders, vruchteloos zoeken, naar die algemeene overhelling , om de vroegfte gefchiedenisfen in een wonderdadig kleed te fteken ^ welke Homerus wegfleepte, ja de verbalen zelve van Ctefias ^ over de oudfte gefchiedenisfen der Asfyriers geboekt , hoewel ongeloofelljk , of ten minste in die mate opgefmukt , dat de meesten die voor fabelen houden , zijn gansch niet op« gevuld met wonderdaden of gedurige verfchijningen van Godheden. (^i). Reflexions siir ratilitS, que Von peut retlrer de la lecture des Ecrivatm Orient aux , par Mr. Anquetil. Tom. XXXV. de V Acad. des Infcr. et Bell. Lettr. , bijzonder p. 152 , en Richardfon , über die Sprachen , Literatur und Gebrauche Morgenl, Völker ^ bl. 80. (2) . Richardfon zeif, bl. 75, ontkent dit nitt, offchoon hij het gezag van deze fcluij- vers niet geheel fchijnt te verfmaden. (3) . Eerfte boek aan het begin. T WEE. 2l6 OVER DE MYTHISCHE VEHKLARING TWEEDE HOOFDSTUK. Over het Regt, waarmede men, uit het algemeen ge- hruik der Mythen, toegefchreven aan alle oude yolken , opmaakt , dat ook bij de Hebreeu- wen dit gebruik in zwang was. Het geen wij , tot dus ver, verhandeld hebben over het algemeen gebruik van Mytlaen , dat der oudheid wordt toegefchreven , en de wijze daaromtrent gevolgd, betoogt, onzes oordeels, genoegzaam, dat die veronderflelde algemeenheid niet ZOO onbepaald zs, als zij willen, die bij zieh zelven als befloten hebben, om ook de Hebreeuwen daaronder te begrijpen. Doch , dit nu eens daargelaten , willen wij thans onderzoeken , met welk regt den Hebreeuwen wordt toegefchre- ven het geen eiders doorgaans plaats gehad zou hebben. S- 1. Om van de Hißorifche Mythen te beginnen , men wil algemeen gelden laten de drie onderfcheidene tijdvakken , waarvan Varro fpreekt (i) het eerfte beginnende met den oorfprong van het menschdom, en voortgaande tot den eerften water- vloed (2) en het welk uit hoofde der onkunde genoemd wordt uIy,xcv (onziker) ; het andere befloten tusfchen dien eerften watervloed en de eerfte Olympiade, het geen , om dat men er veel fabelachtigs van leest fMSty.ov (fabelachtig) wordt geheeten ; het derde van de eerfte Olympiade tot aan onzen tijd , den naam dra- gende van UopiKov (hiftorisch) , om dat het daar in gebeurde tot de wäre gefchie- denis behoort. I . Dat deze onderfcheiding op de tijden der Grieken toegepast zeer waar is , zal niet ligt iemand loochenen , en het is noodeloos om te bewijzen , dat Varro alleen gefproken heeft van de tijdvakken bij de Grieken , of ten minsten bij uitfluiting, bedocld de Griekfche fchrijvers, die over de gefchiedenisfen hunner, en van andere natien gefchreven hebben, en die alleen door de Romeinen ge- bruikt wierden ten tijde van Varro. Doch, men late vrij deze onderfcheiding gel- (1) . Op. I in fragiTientis p. 3(?9. Edit. Bipont, , ex Cenforino de die tiatali, C. 21. (2) . Dezen noemen zij, zog als Cenforinus naderhand qpteekent, de Ogygifche, en Hellen die vroeger dan die welke plaats had ten tijde van Deucalion. Deel I. Hoofdft. II. J. I. DER GEWIJDE BOEKEN. gelden voor alle overige volken , met betrekking tot de Hebreemvfche Natie gaat Deel i, zij volftrekt nier döor. Veronderflellen wij toch eens voor een oogenblik, dat ook ^"j^'^f.* ' de Hebreeuvven himiie Mythifche tijden gehad hebben hoe is liet dan bijgekomen , dat dier Mythifche tijden niet voorafgingen de ä^//Aä , de duistere , de onzekere , uit welken volftrekt nicts^ zelfs niet door de fabelachtiglle overievering ter onzer kf nnis zij gekomen ? Zulke tijden van onzekerheid onderftelt men indedaad bij alle andere volken. Doch welke mag, bidikU, de reden zijn, dat men die bij de Hcbreeuwen in hct geheel niet aantrelfe? Over deze oorfpronkelijke tijden van het nienfchelijk geflacht vindt men wel niet veel aangeteekend in de Hebreemvfche Schriften, en dat weinige is nog niet eens volkomen klaar en in allen opzigte volle- - dig, ZOO dat er niets overblijft, dat men zou wenfchen kunnen te weten. Maar, hoe komt het toch bij, dat daar, waar de fchrijvers van alle andere hoegenaamde volken ons in het duistere laten, juist alleen de- Schriften der Hebreeuwen , ons berigten geven , die ons als bij de hand leiden tot den oorfprong van alle oude immer bekende volken , ja tot den gemeenenen ftam waar uit zij allen , hoofd vooi' hoofd, gefproten zijn. Indien Avij zelfs eene Mythifche verklaring van fommige dczer aldaar verhaalde gebeiirtenisfen toelieten , zouden er, desniettegenftaande, zooda- nige eenvoudige berigten , over den oorfprong der onderfcheidene volken , overblij- veu, als van eiders ten vollen konden geftaafd worden. Met 66n woord, door de- zelfde Hebreemvfche Schriften, is een verwonderlijk licht ontftoken het geen de duisterheid der afgelegenfte tijden gel ukkig opheldert. Doch zonder die Schriften zouden wlj, omtrent de vroegfte eemven der wereld, van rondsomme met de dikfte duisternisfe omgeven zijn , en allengskens in de onderfcheidene deelen der aarde volken kennen leeren , die als uit den hemel gevallen , zelven voor het grootfte gedeelte niet wisten van waar zij gekomen waren. a. Vervolgens, en ook dit verdient wel degelijk onze opmerking, treft men de Mythen, welke men den Hebreeuwen toefchrijft, veelvuldiger dan in vroe- gere .dagen, na den leeftljd van Mozes, en bij uitftekenheid in de, zoo men zegt, wäre helden-eemven van Jozua, en, vooral, der Regteren aan. Indien, immers, ten opzigte der Hebreeuwen, de aangevoerde onderfcheiding vanVarro, in alle hare kracht, geldt, zoo dat, bij hen, plaats greep, het geen men, te regt , ten aanziene van de Grieken vastftelt , dan zullen hunne beiden - eeuwen , of meest Mythifche tijden, veel later komen dan die onderfcheiding vordert. Te weten bij de Grieken zullen zij beginnen voor nog de gefchiedenis eenige reeks van tijden bevatte , bij de Hebreeuwen daarentegcn met de gefchiedenis zelve, die eerst van Mozes zijnen aanvang neemt, terwijl het echter voegelijker zoude wezen, dat die helden-eemven voor Mozes kwamen, dan dat men voor E e zij- 2l8 OVER DE MYTHISCHE VERKLARING Deel r. zijnen leeftijd als herders befchreven vond, de ilamvaders van het volle, eii die §''^^." raenfchen , die , in kvenswijze en zeden , hoogsteenvoudig , geen zvveem van overeenkomst haddcn met de beiden der Grieken. (i) In het algemeen, intus- fchen, is het zeer opmerkelijk, dat men de Mythen, in veel minderen getale aan- treft in de alleroudfte Schriften van onzen Gewijden Bondel , dan in min bejaarde, en dat de gefchiedenis , b. v. van Ehas en Ehza, ja zelfs de veel jongere van Daniel, veel meer voorkomen van het Mythifche hebben, dan de aartsvaderlljke, daar toch bij andere volken de hiftorifche Mythen gemeener geächt worden iu de overoude tijden, en allengskens zeldzamer voorkomen. 3. En uit het zoo evcn aangevoerde, kunnen wij opmaken een ander, en zeer in het 00g loopend, onderfcheid, tusfchen andere volken en het Hebreeuwfche hierin beftaande , dat hunne Mythifche tijden , wil men hun dan dezelve toefchrij- ven , ik zeg niet , na de invoering van de fchrljfkunst , maar zelfs voortgeduurd hebben, zeer lang na dat men reeds begonnen was de gefchiedenisfen openüjk in fgefchrifte te flehen. Te weten, die Mythifche verbalen welke bij andere volken gebruikelijk waren, acht m.en opgebouden te hebben toen er, na de in- ■ voering van de fcbrijfkunst , zieh menfchen opdeden , die de gebeurtenisfen zelve niet meer alleen bij monde maar in gefchrifte , der nakomelingfcbap bekend maak- ten. Maar, wat is nu de oorzaak, dat dit bij de Hebreeiiwen niet even alzoo is toegegaan? Hunne Mythen, immers, worden niet alleen gehaald uit de tijden, toen men nog van de fchrijfkunt veronderfleld wordt niets geweten te hebben, maar zelfs gezocbt in eeuwen, waarvan men niet twijfelen mag, of die kunst was reeds lang in gebruik geweest, ja zelfs in die tijden, van welken niemand immer zal loochenen, dat de Hebreeuwen, gedurende dezelven , hunne gefchied- fchrijvers hadden. Want, om niet te fpreken van den leeftijd van Abraham, ten tijde van Mozes was zeker de fcbrijfkunst lang in gebruik geweest, en, om de tusfchentijden daar te laten, vaak worden de iiitgebreide gedenkfchriften van de Joodfche en Israelitifche koningen aangehaald in de boeken die nu nog overig zijn , terwijl , intusfchen , naar het gcvoelen van velen , zelfs in dien lateren tijd, waarin men zeker weet, dat de gefchiedenisfen te boek gelleid wierden, geene JNlythen bij de Hebreeuwen ontbraken. 4. Doch daar zeer velen nog veel verder gaan, en, zelfs in de hiftorifche ge- deelten van het Nieuwe Verbond Mythen willen gezocbt hebben, moeten dezen geächt worden iets aan te nemen , dat nog veel zonderlinger is , dan alles wat wij aanroerden. Hoe, toch, zou het bijkomen, dat het gebruik van ßlythen in de (1). Zie Ihif, Biblioth.da- Heil. Ccfchkhtc II. bl. Ip7 env. DER GEWIJDE B O E K E N. S'Ip de gefchiedenisfen , dat allengskens afnam regen den tljd der Babijlonifche gevan- Deel l genis , en waar van Ipoor noch fchadmv gevonden wordt in de boeken van Ezra "^"g' en Neh^mia gefchreven na de wederkeering uit die gevangenis , ten veel lateren tijde van Ciiristus en zijne Apostelen zijnen vorigen bloei zou terug bckomen hebbeu, en, federt lang verltorven, als weder opgewekt zou zijn in eene volko- mene gelljkheid aan zicli zelven? Want uit al den tijd, die verloopen is federt Ezra en Nehemia, zijn hoegenaamd geene Joodfche hiftorifche boeken in den Gewijden Bondel opgenomen , en het eenige dat zieh aanbeveelt door een aan- merkelijk hiftorisch gezag, ik bedoel het eerfte boek der Makkabeeuwen , hoe zeer het handelt over zaken van het zwaarfle gewigt, en die alle mogeliike ge- fchiktheid hebben om het hart te roeren, bevat niets in zieh, dat fterker af- wijkt van den gewonen loop der dingen , dan het geen in de fchriften van Ezra en Nehemia voorkomt. 5. Men heeft er, zog waar, gevonden, die, reden willende geven, van dit. langdurig gebruik der Mythen bij de Hebreeuwen, en het met hunne omfchrlj- ving van Mythen pogende overeentebrengen, om zieh zelven niet ongelijk te zijn, voorgaven, dat, wanneer zij beweerden, dat de Mythen bijzonder eigen waren aan overoude en de hiflorifche oorkonden voorafgaande tijden , zij dcsniet- temin van oordeel waren dat zeer vele verbalen van latere dagen Mythisch op- gevat moesten worden, en, om de blaam der ongerijmdheid, gelegen in het ge- bruik des woords buiten den vooraf bepaalden zin, van zieh te weren, merken zij aan, dat, in eene uitgebreidere beteekenis diens woords, ook die gefchiede- nisfen Mythisch kunnen genoemd worden, die, ten tijde toen men de gebeurde zaken reeds lang had begonnen optefchrijven , door den grooten hoop fiechts van mond tot mond verbreid wierden (i) , ja dat de oorfprong van den Christe- lijken Godsdienst zeker nieuw is , in vergelijking met den MozaiTchen , maar zeer oud, wanneer hij vergeleken wordt bij de eeuwe die wij thans beleven, en dat alzoo de verbalen van het Icven en de daden van Jezus, bij monde verbreid, en met een wonderdadig kleed als omgeven, eer zij dadelijk befchreven wier- den, met het hoogfte regt als Mythisch mögen befchouwd worden, (a) Ik weet voorwaar niet, of men dit niet voor eene loutere uitvkigt te houden hebbe. In allen gevalle wordt het gebruik van het vvoord dus veel verder uitgeflrekt, dan Hei' (1). Zie Schelling in de Memorab. van Pauhis V. p. 2. in de noot, en Meiner in zijn Hermeneut. des A. T. II. bl. 203., die beweerd heeft dat het gebruik der Mythen verder konde en behoorde uitgeflrekt te worden. Vergeh ook Bauer, Hebr. Mythol. I. 3P eiiv. <2). Zie Gabler' s Journal für auferlefen Theol. Literat. II. i. bl. 48 env. Ee 2 220 OVER DE MYTHISCHE VEHKLARING Deel I. Ildnc deszelveu uitvindcr en pleegvader, als het wäre, had voorgefchreven, ter- oofdft. n-^^-yi i;,atuur zelve vaii het ding, dat er eerst mede aangeduid wierd, vrij wat vervormd Avordt , en het beter was gewecst daarvoor in de plaats te ftellen, het woord vertcljel of onzckere en zcer fabelachtige ovcrkvering van zaken, ofeenig ander Avoord, dat nog gepaster mögt geoordeeld worden. 6. Naauwkeurigerj derhalve, leiten op het oorfpronkelijk gebruik des woords, zij die de Mythen alleen zoeken in de oudfte ftukken van den Pentateuchus , alhoewcl echter, wanneer wij over de zaak zelve, en niet over den naam han- delen, ook dezen zieh zelven niet in allen deele fchijnen gelijk te blijven, daar zij bij dezetfde wijze van verbalen , welke de gewijde hiftorifche boeken ,van bijna alle eeuwen volgen , niet volgen dezelfde wijze van verklaren. Hoe nu? Is de wijze van verbalen, die befpeurd wordt in het gelieele boek van Genefis , en voornamelijk in de eerfle hoofdftukken van dat boek, zoo magtig vcrfchillende van die welke plaats greep in latere tijden , zelfs in die van Christus en zijne Apostelen , dat die verfcheidenheid eene verfchillende manier van uitleggen gebie- dend vordere? Zou men niet het verfchil dat hier mag plaats vinden , veel cer behooren te zocken, in de ovcroude manier van fprcken, onvolkom.ener , ongc- paster, en zinnebccldiger als die was? In welk opzigt zijn minder buitengewoon de verbalen die men aantreft nopens Bileäm, Simfon, Elias, dan het geen men Icest bttrekkeHik onze eerfle ouders , of Noach of Abraham? Bijaldien de ver- fchijningcn van God of van Engden, in de gefchiedenis der aartsvaders vermeld, geächt worden niet wezenlijk gebeurd te zijn , om dat zij in zieh zelve niet waarfchijnlijk zoiidcn zijn en eenig voorkomen van Mythen hebben , kan het dan door den beugel, om dezelve niet voor Mythen te honden, wanneer men die aantreft in de gefchiedenis van Christus en zijne Apostelen? Wat mij betrcft, Indien ik eeuigei'hande Mythifche vcrklaring der Gewijde Schrifture toeliet, ik zou meencn die ovcral te motten toelaten, uit hoofde van de gclijl^vormigheid der maniere van verbalen, die ik duidelijk opmerk, in onze Heilige Schriften van wijd uit elkander loopende eeuwen, en ik houd mij ten vollen overtuigd, dat die wijze van Schriftuurverkiaring eenmaBl aangenomen zijnde bij de aller- oudfte verbalen, men onmogclijk fcherp en juist bepalcn of befchrijven kan, hoe ver men in d.zen gaan möge, en waar men zou moeten ftilftaan. 