title: Nieuw Maleisch-Nederlandsch woordenboek, met Arabisch karakter, naar de beste en laatste bronnen bewerkt
creator: Klinkert, Hillebrandus Cornelius, 1829-1913
text: ^jJLa^ sßlira, Jav. lichaam, v. het Skr. sarira. v:y«.xJLM SÖlirat, niet duidelijk in zijne deelen te onderscheiden, zooals b.v. de takelage van een schip, door elkander gestrengeld, chaotisch. ^jjjJLu SÖliran, zoom ter versie- ring. ^<*jJLw SÖliri, e.s.v. stoel,ofsofa, b.v. maka di-atoer s^liri dari Hindos- tarif Mrkaki emas, her tat ah intan, t^tnpat s^majam hinat soelidn, Ibr. b. Ch. groelam pon sampai kat^mpat s^ndirij doedoek di-atas soeatoe seliri, id. Het schijnt eene verbastering van sarir, Arab. Zie ald. jj^gjJLw SÖlesa, mimte, vrij van benauwdheid. H. Abd. 284. /S^^mjJLm SÖlisik; m^nßUsik, mt- XiMkXXMi 585 pluizen, navlooien, luizen, doorzoeken ook van een land, Ibr. b. Chas. ; ook netten van de vederen, strijken over iets, streelen, aaien, b.v. maka noeri itoepon menjelisik dada toewan poeteri itoe dengan sajapnja^ en die papegaai nu streek over de borst van de prinses met zijne vleugels, L. L. B. Zie ook sMidik. &4mjJLm sfelisih, geschil, verschil; herselisihj'VQvmh.xWBii b.v. in afmeting, een geschil hebben, met elkander in strijd zijn ; elk. tegemoet loopen van twee wegen? b.v, maka orang moeda itoepon berdjalanlahy laloe hersUisih djalan dengan radja itoe, maka kata orang moeda itoe : assaldm nlaikoem^ die jongeling nu ging, en zijn weg liep dien van den Vorst tegemoet, toen zeide die jongeling; De vrede zij over u. H. T.; pers^lisihan^ ge- schillen die men heeft ; perselisihan dip^rdamaikan^ geschillen moeten in der minne worden geschikt. IuXm* S^lioeng, ineens, plotse- ling, C. v^aJLum SÖliap, e. s. v. zoutwater- visch, de ^aZaw^-visch als hij nog jong is. /kaaJLw S^lepang, schouderriem, bandelier, ordelint en echarpe; tjin- tjin s^lepang, kardonbeugel aan een geweer; b^rs^lepangy een tascb over den schouder hebben, iets evenals e. tasch over den schouder dragen, b.v. de sarong, wat oneerbiedig is in tegen- woordigheid van aanzienlijken ; Mrs^- lepang hoengkoes, de kris met de sarong bedekt hebben, wat in de tegenwoordigheid van Vorsten niet geoorloofd is. Zie s^lempang. JCJum sfelekor, e.s.v. zoutwater- visch. JCJL*u Saleko, Jav. Zie het volg. wrd. •.JCJLm sßlikoe, van sikoßj zie 5^- lekoh, iüLaJLui sMekoh, bolwerk, Sj. Madli, bastion, zie kataloem, v.d.W» hoekpunt van een versterking, kruis- punt van wegen of slooten, van sikoe?' Jav. saUko^ buiienpoort v. e. negara, idiJ<j^ s61ekell,klad,vlak,smeer van iets vets o^klexerigs] tnenjelekehy bekladden, besraeren, pleksgewijze. o^)uJLw SÖligoetjzich in verschil- lende richtingen door elkander be- wegen, zooals b.v. een troep vleder- muizen. JuJLa« sßligi, frequ. van sigi,, körte honten werpspies; 5. tadjam her^ timhal, honten werpschicht aan beide uiteinden scherp gepunt, gebruiktom krokodillen te vangen; m^njeligi^ met zulk een speer werpen; m. dengan haloewan^ met den voorsteven er op insturen, recht op iets aansturen. j^aJLw SÖlema, MÖn. verkoudheid.. Zie s^ls^md, jjUaJLai SOlaimän, Arab.Sälomo. v:;x4jJLmi S^limoet^dekkleed^man- tel, ook fig. gebruikt, b.v. h^rs^limoet^ bedekt, bedektelijk; katn selimoetnja, fig. de bedekselen, b.v. maka itoepon tiada djoega mareka-itoe maoe m^m^ boekakan kai'n selimoetnja^ ondank» 586 v«JüjuLi opL* dat willen zij toch hunne bedekselen niet wegnemen, H. Abd. bers^limoet- kan, tot dekkleed gebruiken, b.v. ber- s^limoetkan awan, de wölken als dek- kleed gebruiken. s^JjuJ^ Sfelinap;m(^w;^^na/?,8lui- pen, schuivelen, zooals slangen onder dorre bladeren of in bet gras; visch overlangs in dünne schijvensnijden; bisoel selinapj zie hisoel, •.aJLwww SÖlioe, Jav, Ms^lioe^ met den voet uitgegleden. c «.aJLm^ SÖlewIng, zieh met alles bemoeien, bemoeial. t'U^ SÖma-SÖma, verkoudheid, == I^aJI-w«, zie aldaar. vs^Umm» sSmata^ alleen, geheel en al, eeniglijk en alleen, zuiyer, onver- mengd; s^mata-mata, geheel en al, klinkklaar, louter; zie bij mata. In gedichten dikworf gebruikt voor sa- m^sta, zie ald. o.a. Sj. Sult. Jahja. -.L4^söinadja,==s^Äa(?ja,8lechts, niaar, juist, b.v. semadja bagitoelah. wäre dat maar zoo ]jang boewah tjerai itoe shnadja makanan kita^ de tjörai- vrucht is juist ons voedsel; lamoen raden galoeh itoe semadja p^r^mpoe- wan^ masakan laki-lakij Prab. Dj.; .s^mat^'aÄ^nc^a/:, juist voornemenszijn, Prab. Dj. Ook s^m^ndja, »4>U-A» simadah,? Sj. Madli, rao- gelijk het Arab. 4>U-o simddy doek, dien men op het hoofd legt onder den tulband. i»sU^ S^maram, naam van een boom. o^U^ soemangatylevensgeest, ziel, bewustheid; hilang soemangai, verdwijnen v. den leyensgeest of het bewustzijn door vreugde of schrik; tiada b^rsoemangat^ bewustelooszijn; koer soemangat, keer terug levens- geest, een uitroep bij plotselinge ont- steltenis; ook gebruikt als: welkom in het leven! tot een pasgeboren kind, Mes. Kag.; Umah soemangat^ zwak v. levensgeest, d.i. licht entstellen, spoe- dig van streek raken. Ook komt soe- mangat voor in de beteekenis van schutsgeest, beschermgeest eener plaats, b.v. t^rs^boetlah p^rkataän de- wata^ ^rtinja soemangat n^gari itoe, ija meroepakan dirinja sap^rti ma- noesia, nu wordt verhaald de geschie- denis van de godheid, dat wil zeggen: de beschermgeest van dat land, dat hij de gedaante aannam van een mensch, H. M. ^^%xL^^ s8inangoen,verbastering van ^o«jt4^ samuoen, Simeon. •xU.A*> SÖniangoe, naam van een boom. C5U.-W sömawang, e.s.v. hoogen boom, welks specerijachtige vrucht bij de spijsbereiding gebruikt wordt, = kloewek, Jav. ^ÄUHMjSamäwi, Arab. hemelsch, van ^L^^ sama\ hemel. AjLiOAi SÖmajam, het zieh ergens bevinden, van den Vorst, dus ook zit- ten, verblijfhouden; b^rs^majam.zich. bevinden, gezeten of gezeteld zijn. oU^-w sömbada, Kw. voegzaam, passend, =^patoet. ß ;Ia4^ SÖmlbarang, v. barang, elk, onverschillig welk. sämbarap« z. s^mbtrap. 587 ^jjtUi-«. sßmbangan, e.s.v. yo- gel, gevlekt en zoo groot als e. raaf, W. Sum. .L4.4.*u SÖmbawa, I. dief, alleen in sampan sembatoa, dieven-sampan, e. s. V. kleine bootjes. Afgeleid van sip^mbawa, IL de naam van een eiland ten Oosten van Lombok. T_r ^1 i — s8mlt)alt), beter s^mbap, zie aldaar. v,^A4^ sßmboeb, zeer vol, onna- tuurlijk vol v. het aangezicht, v.d. W. Zie tjemhoeng en bakoep, vÄ^A^iM. sambat, I. me^am&a^, slaan met iets ^lastieks of buigzaams, zooals b.v. een rotan, v. d.W. zie sembat, in het Jav. sambet en sabet, id. IL verbünden, aaneen; ft^rsam^a^ d^ngan, verbunden zijn met; m^m- boeka pintoe jang tersambat^ e. deur openen die vast gesloten is, M.; me- njambat, verbinden, aaneenlasschen; m. tangan, de banden samenvouwen; menjambatkan dirinja dengan kamt, zieh met ons verbinden, M.; p^rsam- batatiy samenbinding, aaneenvoeging. IIL Jav. smeeken, jammeren, om hulp vragen, ook s^sambat OC44-KW samboet; m^njamboetjhe- leefd aannemen, ontvangen inz. van Personen en brieven, (van zaken, zie t^rimä) reoipieeren, inbalen; m, de- ngan tnata, met de oogen beleefd ontvangen, d. i. van degenen, die aan de ontvangst geen werkdadig aan- deel kunnen nemen, den gast met vriendelijke, belangstellende blikken aanzien, Pr. Dj.; m^njamboet iangan. iem. met het geven van de band ont- vangen, H. Abd. p. 247; m, tangan dengan hormat, eerbiedig de toege- stoken band aannemen, Ind. Poet. samboet'in^njamboet, accompagnee- ren, van muziek, Ind. Poet, zie sahoet; mhijamboet, tegen winst leenen of op crediet ontvangen; samboetan daga- ngan, koopgoederen of handelswaren in consignatie, invoerhandel, F.; b^r- samboetan masak, achtereenvolgens rijpen v. vruchten, die elk. opvolgen; bersamboetan dengan^in overeenstem- ming zijn met, b.v. moeloei b^rkata- kata bersamboetan dengan boedi-b^ha- sanja, als de mond sprak was dat in overeenstemming met hunne welle- vendheid, Mes. Kag. ; tjanggainja pandjang b^rkilat-kilat sap^rti tß- r^min habloer bersamboetan fjd'haja tjintjin didjari, bare kunstnagels wa- ren lang en blonken als een Spiegel van kristal, in overeenstemming met den glans van de ringen aan bare vingers, id. v:>A4.^S0einbat^ P^op, stop, kurk; pakoe soembatj boutnagel, klinknagel; menjoembaty een prop of kurk op iete doen, daarmede sluiten; m. moeloet, iemand e. prop in den mond stoppen, ook fig, iem, den mond snoeren, tot z wij gen brengen ; tersaembat^gekurkt, van een prop of stop voorzien zijn; penarik soembat en p^ntjahoet 5., kur- ketrekker. v-AA^M» sembat; m^njembat, onder het voorbijgaan oppakken, grijpen, meenemen, citeeren of invoegen, met den arm grijpen, van buiten naar bin- 588 r^*^ nen slaan, vatten bij het naaien van een zoom, iemands woorden opvatten om er wat op te zeggen. ouLf^ simbat, e. s. v. werktuig om ratten te yangen, Abd. a baok- stroke, Cr. s-^tA4^ Sßmbat; m^njembat, slaan met iets buigzaams, zie s^bat en sam- hat I. ^^«,4.AA«Sain1bar; m^njambar, iets in snello vaart grijpen, zooals een roof- vogel zyne prooi, ook treffen v. den bliksem of van e. kogel; wegrooven, zooals gauwdieven de goederen op de markt, snel aanvliegen om het te grijpen ; sambar-m^njambar^ elkander aanvliegen of in de vlucht grijpen ; b^rsambar-sambaran, bij berhaling of voortdurend met zijn velen grij- pen, wegrooven, H. Boedj.; disambar Mlang^ door een sperwer geroofd; disambar ombakj door de golven meegevoerd ; disambar boewaja, door een krokodil gegrepen. ^HAi^^AMSamlboer; samboer-Umboer^ het opkomen van het avondrood, 'savonds om 6 nur; zie samboerna en Umboer. sambir^ zie sampir» , S^mboer; m^nßmboer, uit- spuiten; dimoeloet naga ajar m^nßm- boer^ nit den muil v. den draak spoot water, Ibr. b. Chas., uitproesten, uii- bruisen; beproesten, bespuiten, ook gudsen, b.v, sampailah kadalam koe' roeng ajar b^rs^mboeran^ zelfs in de kajuit gudste het water, Pol. Abd,; w. lajang, bespuiten met genees- of toovermiddelen; m^nj^mboeri orang sakity e. bezetene of zieke bespuiten of bespuwen met een toovermiddel, penj^mboer, bestaande uit peper, ge- snipperde uien enz.; orang t^rsem- boer, iemand die bespoten, d.w.z. die voorspoedig in zijne ondernemingen is; dislmboer d^ngan ajar-mawar, met rozewater bespoten of besproeid worden, E. Chaib.; b^rsemboer-sem- boeran^ elk. met water besproeien bij het baden; darah menjemboer ka- moekanjaj het bloed spoot hem in het gelaat; kaloewar api bersemboeran, spoot er vuur uit, H. Abd. 184; saperti polong jang kena s^mboer, als een kabouter, die door eene bespuiting getroffen is, een bespoten kabouter, Sprw. van iemand, die in der haast zijne biezen pakt; semboeran^ ^acht- hagel, = penaboer^ d. 1. Cr. menßm- hoerij iemand of iets bespuiten, be- proesten, wj,4A« SÖmbir, I. rand V. een bord, schotel enz., marge van e. geschrift, ribbe van sommige vruchten, zooals b.v. de bUimbing^ katjang botor en derg. II. m^nßmbir^ miswijzen van het kompas. ^j^^^simbar^ e.s.v. parasietplant. ^A^A« simboer, stijgen, opstijgen; t^rsimboer darah didada^ het bloed steeg op in de borst ; ook = simboer, zie aldaar en K. Tab. pag. 66. Mßn. m^njimboer, met de helle band naar de hoogte werpen van vloeistoffen, losse aarde enz. zoodat deze in fijne druppels of korrels uit elk. vallen; b^rsimboer oewang, geld wegwerpen, yJ^*M 589 verspillen ; m^njimhoeri boenga. bloe- raen besproeien. yX4j^ SOemboer; Mrsoemhoer^\x\\r komen, voor den dag komen, nieuw blad krijgen van de rijstplant, Päd. bovenl. ^\yjL4M* s6mb6rana, Jav. achte- loos, onoplettend, onversehillig, on- achtzaam, K. T. ^jAyj^^Mj si^mbßrani, van herani met voorgevoegd s^m, vurig, moedig, van paarden. NB. P, leidt het af van soewarnaj Skr. van een fraaie kleur. OyA^-M^SÖmbörap, kompleet stel, volle uitrusting, met al zijn toebe- hooren, Ibr. b. Chas. OjkJ.^.^*. SÖmbferip, e.s.v. koperen spijsbak met opstaanden rand en ron- den, hellen voet, kleiner dan de /?aÄar. ^w^M. samboerna, van het Skr. soewarna, goudkleurig ; eck gelijkend, van een kleur. äA4^ Sambang, I, rondgaande nacht wacht, ronde, patrouille; her- samhang, de ronde doen, de wacht houden, Hik. Korisj. b.v. haiklah toe- wa?i bersambang di-oedara, karena s^teroe itoe mHajang äjoega, het zou niet kwaad zijn als mijnheer de wacht hield in het luchtruim, want die vijan- den zweven ook, H. Dew. Ind. Möng. II. verlaten bijennest; Ulin sam- bang j was van zulk een nest, meestal door het weder gebleekt, v,d.W. vol- gens de opgave, mij gedaan, nieuwe honigraat, waarvan de was nog zeer wit is en waarin pas de larven der jonge bijen z^n^padi sambang, mis- lukt rijstgewas, ledig van de aren, C. en S. III. sambangan, e. s, v. vogel, M. samboeng^ I. gelascht, aan- gezet, verlengd; samboengan, asiJigQ- lascht stuk, verlengstuk; samboengan Hang, steng van een mast; m^njam- boeng, lasschen, verlengen, een stuk aanzetten. II. hülle cylinder op e. pan, waar- in gegiste rijst voor arak gekookt wordt. «A4^ SÖmboeng, Jav. e.s.v. hees- ter, pluchea balsamifera; pothos off., welks bladeren, daoen semboeng, als zweetmiddel worden gebezigd, even- als onze vlier en kamillen, en in ver- eeniging met andere kruiden tegon de koude koorts; = tjapa, ÄA4-W SOeinbang,on voegelij k voor het gezicht, gehoor of zedelijk gevoel, aanstootelijk, kwetsend, onzedelijk, ontstemd van een muziekinstrument; ook bloedschande ; soembang pati, bloedschande, waarop de doodstraf Staat, namelijk die tusschen broer en zuster ; soembang -salah, bloedschande en ontucht, Oend. Djarabi; m^njoem- bang, bloedschande bedrijven, b.v. maoe ganggoe menjoembang sama sa- oedaranja p^r^mpoewan, H. B. A^^ SOembing, schaardig, mei stukjes er uit, van snijdende werktui- gen, tanden, aardewerk enzr, pMang t^rsoembing, een schaardig zwaard; moeloet soembing, hazemond; bibir soembing, hazelip. sombong^ verwaand, opge- 590 Mjl^m^ blazen, aanmatigend, snoeyend; tn^- njombong diri, pochen, snoeven; p^njombong , windbuil , blaaskaak , snoever. tU^jiM simbang, I.e.s.v.zeevogel. II. simbang t^poes^ e.s.v. kurkuma- plant met zure vruchtjes, Seh. ^_o^txr sßmbap, ziekeiyk gezwol- len, zooals b.v. de wang bij kiespijn. Mßn. ook gezwollen van deledematen, inzonderheid ten gevolge van water- zucht of ziekelijke aandoening. t_qA^;w sßmboep, bol, onnatuur- lijk vol van het gelaat; zie semboeb. ^^^jL^M^ sanibok, Jav. zweep, kar- wats. iaA4^ SOemboek, van het Perz. soenboekj e.s.v. klein vaartuig. Het schijnt oen lichter of laadpraauw te zijn, b.v. ioeroen kakapal membawa saboewah soemboek b^sar , . . segala dagangan laloe dimoewatkannja ka- pada soemboeky ging naar het schip, medenemende een grooten lichter... al de koopwären laadde hij vervolgens in dien lichter. H. N. Sj. Volg. C. en S. is het sambok? loJL^jM SOeuibek, 5. Minga^ e.s.v. zeer groot gouden oorsieraad, Mid. Sum. i^j^^M simbak, e. s. v. eetbaren zoulwatervisch. fS^x^^simbok; kasimbokan^^iivk' kruid, e.s.v. medicinalen wortel, Jav. JiA.^4M Saitlbal, zekere piquante toespijs bij de rijst, waarvan een groot aantal soorten bestaan. Ju4uww sambil, tevens, terwijl, te- gelijkertijd, mogel. e. samentr. van sa-ambil, meteen meegenoraen. Ook C. en S. leiden het daarvan af; sam- bil .... sambil, al .... en ... , gevolgd door het tegenw. Deelw. b.v. sambüj b^rdjalan sambil m^nangis^ al gaande en weenende; sambil-sambil^ tegelij- kertijd iets doen, erbij waarnemen, H. Abd. 206. MÖn. menjambilkan, id. Ju4-wu SÖmboel, gedeeltelijk uit eene opening te voorschijn komen, uitpuilend; zwellend van de borsten, V. d. W. Jk.A4^ soemboel, Jav. e. s. V. mandje met deksel; soemboel m^nda- pat toetoepnjaj het mandje vindt zijn deksel, Sprw. gebruikt b.v. van eene verloving. Ju^-u/ SOmbol ; menjombol, iem, het eten in den mond stoppen, tot eten dwingen, v.d.W. v-aJLa.^^ SÖmbßlit, I. hardlijvig- heid, V. d. W. lijst geneesk. wrdn. II. beurs om het lijf; katje? v.d.W. ^JLm^ SÖmbÖIoe, e. s. v. sirih- doos? b.v. santap sirih didalam sem- b^loe, Sj. Sßl. Dal. äJU^-w sßmbÖleh; m^njemb^lehy slachten van menschen en dieren, door den strot door te snijden; van b^lehy splijten, (d.l.Cr. schrijft semb^lah, v. belah!) s^mb^lehan, slachting, slacht- offer; menßmbUeh leher^ den hals af- snijden. Zie bantai en dzabah, •jiJLxmm sambalewa^, nietmetden noodigen ijver of zorg verriebt; me- njambalewa, niet met lust werken, 8ammelen,talmen;m^w/amfta^ew?aÄ;aw, iets onverschillig, niet met lust, be- handelen. 591 , S^mbain, in iets bedolven, b.v. in een kusBen, in zand of modder van het gelaat; onttroond van een Yorst, ontslagen van een ambtenaar, gevallen, over den kop gegaan, van een koopman, een ministerie enz. Zie henam, yMJM SOemboe, lampepit, lont, pit van een kaars. (MÖn. ook as v.e. wiel) ; soemhoe badak^ rhinoceros-hoorn == ijoela badak; b^ras soemboe, zeer witte rijst, vergeleken bij de larapepitten, die bestaan uit het witte merg van het koempai-riet'^ p^soemboe^ ruimnaald, paknaald; pesoemboewan , zundgat, schoorsteentje van een geweer. yj<^M^ Sambau, e. s. v. gras; MÖn, id. boenga sambaii, zie bij boenga en ringgiU w^^-A--«^.^ sömboeboer, e. s, v. visch, M. -^•.A4-u/ Sßmbodja, = kembodja^ zie aldaar. VÄ>sy{b4^ sßmboerit, van boerit, paederastie; orang semboeritj paede- rast; menjemboerit en bers^mboeritj paederastie bedrij\en. Zie boerit, ^5^4.Aw sömboewang, e.s.v. duk« dalf, bestaande uit aan den top sa- mengebonden staken in het water, om er vaartuigen aan vast te leggen. yJyj^^^Mj SÖmboeloe, uitermate dorn, simpel. MÖn. harig, van hären voorzien. ^i^.jLMA'SOemboeli, hoom v. den rhinbceros, C. f^^yi^^ SÖmboeni, soms s^mboe- w;7 geschreven, verborgen ; m^nj^m- boenikan , verbergen , versteppen ; s^mboenian^ het verborgene, verbor- gen plaats; 6^r5^m&oe«i, zieh verber- gen, zieh verborgen houden ; t^rs^m^ boeni, verborgen zijn; tiada Urs^m^ boenikan^ niet te verbergen zijn; roempoet s^mboeni? v. d. W. z. boeni, ^•k*4m»a/ sßmbojan, sein, waar- Echuwingsteeken, ook al is het een stilzwijgend teeken, b.v. Sj. Madli^ waar het een roode krans en e. roode zakdoek is; signaal in den krijg,Prab. Dj.,wachtwoord;m^n;Vm&q;awÄ:an,bij bekkenslag of klokgelui bekend ma- ken; genta sembojariy al^rmklok. ^%JL^M* SÖmboenji, z. sP.mboenL ij^jM SÖmbah, teeken v. aanbid- ding, bestaande in het brengen van de beide plat tegen elkander gelegdo- banden tot het voorhoofd, terwijl de beide duimen den neus raken, bewijs- van hulde en onderdanigheid, over- drachtelijk ook de woorden enz, v. e. onderdaan tot den Yorst; b^rs^mbahy van dat teeken vergezeld of voorzien zijn; spreken tot aanzienlijken ; Jerc^a- tang s^mbah, eerbiedig körnen zeg- gen, tot den Yorst of aanzienlijken; menßmbah^ dat teeken maken, aan- bidden, huldigen; m. pandjang, zieh staande diep en langzaam buigen bij het maken van dat huldeteeken; m. soedjoedj dat teeken maken terwijl men het hoofd ter aarde buigt, aan- bidden; m^njembah toengkoel, zieh onderwerpen aan een overwinnaar; s^mbah-m^nj^mbah, elkander e. söm- bah maken ; m^njembahkan, iets tot e. aanzienlijke zeggen; memp^rs^m" bahkan, van een sMbah doen verge- 592 ^^^mLaA4.AM zeld gaan,dus: mededeeleii,berichten, overreiken, doen toekomon, geven, schenkeD, aanbieden, zeggen tot den Vorst of tot aanzienlijken; beper- s^mbahkan chabar^ bericht gevende, verslag doende; p^rsembahan, al wat onder het maken v. e. sembah wordt gezegd of aangeboden, dus: offer, mededeoling, bericbt, geschenk enz, aan God, den Vorst of aanzienlijken; bij .verkorting ook pers^mbah. au^^sämlboeb^ Bij v.nw.genezen, zoowel van de ziekte als van den per- soon; menjemboehkanj een persoon of ziekte genezen; tiada tersemboehkan, ongeneeslijk ; penjemboehan , gene- zing. 2U4AA« Simbah; menßmbah^si^Ten' gen, sprenkelen, spatten, stuiven van de golven, verstrooid over iets; me- njimbah lantai dengan ajar, den vloer raet water besprengen ; (^^aw^an akoe disitnbah, besprenkel mij niet; simbah g^lombang, het stuiven of overslaan der golven; ber simbah peloeh dimoe- kanja^ het zweet brak hem uit op het gelaat; disimbahnja ajar kamoeka haginda^ zij sprenkelden water op het gelaat van den Yorst; s^gala soerat- nja b^rsimbahan dimedja, al zijne papieren liggen verstrooid over de tafel. ÄA.jA4^86llllt)ahjailg5 (samenstel- ling van simbah Qujang de godheid) bidden, het verplichte, ritueele bid- den ; s^mbahjang lima w^ktoe^ de vijf verplichte gebedestonden voor deMo- hammedanen; m^ninggalkan s^mbah- Jaw^,datbiddennalatenof verzuimen; ajar s^mbahjang, reinigings water vöör het gebed, wij water; menj^m- bahjangkan en m^nj^mbahjangi^hid- den voor of over, b. v. m^njembahjangi mait, de voorgeschreven gebeden bij een lijk doen; mengiringkan simbah- jang dib^lakang nabi Allah^ den pro feet Gods nabidden,R.Ch. Zie ookdva, ^K4.AM Sinibai, 1. zieh goed of fat- soenlijk voordoen al is men ook be- hoeftig en scharael gekleed. II. simbai-menjimbai^ onafgebro- ken elkander opvolgen, van geluiden, Päd. bovenl. ^^Ji4^ soembi, I. menjoembi, een stuk zetten in voorwerpen, waaruit e. stuk gebroken is, b.v. in eene tafel. Mön. menjoembi^ stoppen, dichtma- ken door er een prop in te steken of een stuk in te zetten. II. tempel of spanstok bij het weven. v:>jiA4^ SÖmbeta, stut voor vaar- tuigen op het droge om het kantelen te beletten. ixA4.*w sfembiang, e.s.v. harpoen met een punt, kleiner dan de tempoe- ling en seroewit, die ook slechts een punt hebben. ijJLu^^ SÖmbilang; ikan s^mbi- langy e. s.v. eetbaren zee-puitaal, die van e. giftigen angel voorzien is. De jongen heeten anak sUara en zijn nog giftiger dan de ouden. ^^^XxjL^Mt sßmbilik, z. bij poeroe. ^JLxA4.wwM sambilan, negen ; 'tis eene samentrekking van sa, een en ambilan, afneming, nam. een afgeno- m,XjJL^ O^*^ 593 men van de tien ; sambilan Mlas en sapoeloehsambilan^TiQ^QTiiiQw^doewa' poeloeh sambilan en sambilan likoer, negen en twintig; sambilan poeloeh, negentig ; menjambilarij de negende zijn, b.v. Tan kinderen. JLAA^^sSmbiloe^ bamboe-spaan- der, ook voor mes gebruikt, inz. bij de besnijdenis; saperti di-iris dengan s^mbiloe rasanja, fig. uitdr. ter aan- duiding van groot hartzeer. ^AA4^-w sambin? Zie Makan. S^mat, pen, doorn, speld, spijltje, waarmede men iets vaststeett, ook e. s. Y. tooverkunst, waardoor iemand genoodzaakt wordt aan zijne plaats te blijven als of hij er vastge- speld was; menjemat^ vaststeken met eon spijltje, vastspelden, met spijltjes hechten van de bladeren voor de atap, het materiaal voor dakbedekking; ter- semat pada daging, in het vleesch blijven steken v.e. wapen, doorn,naald enz.; ters^mat pada ph'djandjian^toQ" gevoegd aan een kontrakt; sematan p^rdjandjian^ appendix op een kon- trakt,codicil;6^^'aroem^en;'^wa^,speld, = f^niti^ zie ook sembat, v:>,4uyu SÖmoet, mier; oepama se- moet memp^rs^mhahkan paha bila- lang kapada radja solalmdn, gelijk een mier een sprinkhaneboutje aan koning Salomo ten geschenk aan- biedt, Sprw. om de geringheid van den schenker en de betrekkelijke on- beduidende grootte v. het geschenk aan te duiden; kas^moet-semoetan^ e.s.v. kriebeling in de ledematen, die ^U de slaap noemen. ^jLä4^ sfemödjana, middelma- tigst, van een werk, zie mMjana, (jÄ^Aw s6mi6djak,= 5^(Z;aÄ:,z.a. ÄÄ4-W sßmötjah, v. petjah, e.s.v. kansspel met Ä:m/n-noten of boewah keraSj die op elkander worden gelegd en geslagen. Hij, wiens noot daarbij breekt, heeft het verloren. UiX^M» sömödßra, e. s. v. groote mier; hiervan de naam Sumatra, S.M. Men maakt er semoet d^ra van. (3-j^k4^ SÖmßrÖbak, van s^bak, zieh verspreiden, eene plaats vervul- len, van een geur; m^'njer^bakkan, verspreiden met object, b.v. narwas- toekoe s^merl^bakkan baoenja, mijn lavendel verspreidt haar geur, M. ook sem^reboek^ B.S. v:>3t> >♦***/ soeniridanta,Oud Ja V. van seridanta, e.s.v. bloem = boenga sengadingj zie Sadj Mal. p. 166, zeer fraai en wit van de tanden, even als de seridanta-hloem, Prab. Dj. •4>*.-^^ sömördoe? b. v. UUmja hitam s^m^rdoe soeli? B. S. Zie het vorige woord. O *.4kw Sßmßrip, == semberip, z. a. v:>..AAÄ4u^ sßmßsta, Skr. geheel, gansch. denoeveelheid of ganschheid; toehan sem^sta ulam, de Heer van het gansch heelal. ^AAM-w sanisir,=:s;ams;ir,zieald. «.^MMUM SamsaiU, iemand van half Maleisch, half Siameesch bloed. |VMM^ SOemsoem, merg. Op Jav. soengsoem, id. JJ&K4JM Samsjoe,Chin.arak,d.l.Cr. Zie tjoe, ^jytMw SÖmäoen, Simeon. 38 i,^^ sämang^L naam van een wil- den volksstamophetschiereiLMalaka. In Perak: heeten zij zoo, die aan den rechter-, en sakai, die aan denlinker- oever der rivier verblijfhouden. Sw. koerap s^mang, schürft die overge- gaan is in melaatschheid, IL een bijzondere verhouding van ßchuldenaar tot zijn schuldeischer; indoek semang^ koppelaarster, hoere- waardin ; op Sum. indoek samang, iem. die er kostgangers op nahoudt; anak samang, de kostgangers of kostgang- sters; volg. M. een schuldenaar, man of vrouw, die ten huize van zijn schuld- eischer in een staat van dienstbaarheid woont en de vruchten van zijn arbeid aan hem moet uitkeeren. OCä**ui sßmangka, Jav.dewater- meloen, = k^mendikai. xXjU^ S^mi^nggali^ passen, be- tamelijk, behoorlijk. ^^ÖUm. sömanggi, e. s. v. water- bladgroente; .5. goenoeng^ e.s.v. droge koekjes, vervaardigd van katjang hidjau. fv..^*^ soempa-soempa, zie bij soempah, o\^4M>t sämpada; k^tams^mpada, e.s.v. krabbe. ^)(>liMM S^mpadan, staketsels, palissadeering, afpaling, grensschei- ding, grens, ook natuurlijke, zooals een bergreeks of rivier = sipadan, zie aldaar. ^jlk^Mt sfempana, Skr. gezegend, gelukaanbrengend; Mriss^mpana^ ge- lukskris, deze heeft altijd negen buch- ten en een gandja-eras, zie ald.: m^- nßmpanakarij zegenen, zogen op iets geven; disempanalah olih hondanja dengan Mb^rapas^mpanajang batk.zij werden door hunne moeder gezegend met vele goede zegeningen,M. Zie ook dj^mpana, s^mpena en sampoerna, o^Ä^^ sßmpat, geschikte tijd of gelegenheid voor iets; tiada sämpat akoe datang^ ik heb geen tijd om te komen, ook tiada MrkasempataUy H. T.; m^njempat^ zieh den tijd gunnen, de gelegenheid of den geschilsten tijd afwachten; mempersempati, de gele- genheid of den geschikten tijd voor iets maken of zoeken, Ibr. b. Ch. oJl»..*a< Sßmpit, nauw, eng, be- krompen, ook soempit; m^nßmpitkan, in de knel, in het nauw brengen, H. Abd. 203 ; has^mpitan^ in het nauw, in de knel, bekrompen zjjn, H. Abd. 260. v:i^wÄ4^ SOempat^e.s.v.zoutwater- visch. vü^-wüSOempit,l==s^m29i7,nauw, eng; ook deeetstokjesderChineezen; soempitanj blaasroer, blaaspijp, lett. het nauwachtige, zie damak ; soempi- tan apij een vuurpijl z= tßrawat; m^njoempit, iets met een blaasroer schieten, b.v. een vogel; m^njoempit- kan, inspuiten, b.v. een geneesmiddel, v.d.W. II. een fijn gevlochten zakje, ook wel van geitevel, welks hals met een koord gesloten wordt en gebruikt voor verschillende zaken, b. v. voor rijst, edelgesteenten, tabak enz. Soms kan de soempit ysm 1 tot IV2 gantang inhouden, H. Abd. 441. AÄ4A 595 III. soempit-soempitj e. s. v. zoet- en zoutwatervisch. Yolg. M. e^. s. v. schelpvisch. oJU.^ siinpit,vlakbij,Ylaknaast, — : dekat ofdempet, b.v. dimakamkan- nja djinazatnja simpit dengan bapa m^ntoewanja, S. M. zij begroeven zijn lijk dicht bij dat van zijn schoonYader. v:>:SViiu« SÖpÖtjat, 0. 8. Y. oneet- baren zoetwatervisch. ^A*MwSanipar,pest,epidemie onder menschen en Yee,meestal bela sampar; ook gebruikt als scheldwoord, Am. Hamz.; sampar kidapj e. scheldwoord, langdurige pest, zie bij idap' ^4^ Sampir, I.schuitvormigbo- venste gedeelte Yan eenkrisscheede; m^njampir keris^ een kris daarvan voorzien, Mal. Sam. 11:221. Ook sambir^ Y.d.W. Zie t^rapang, II. JaY. = satnpaij OYor iets heen hangen ; sampiran = 5am/?ai;an,kap- stok. wÄ^*« Sampoer, M^n. een stuk lijnwaad of doek als borstkleed bij Yrouwen, b.v. Sj. Salt. Jahja, doch op een and. pl. is het sampoera, b.v. ta- ngan memetik sampoerabergenta. Jav. een sjerp of lang en breed lint om het lijf over het staatsiekleed, waar- vau de beide einden naar beneden hangen. Zie selampai bij sampai II. wÄ4^ simpoer, ook simpoeh^ e. s. V. heester, colbertia obo vata ; simpoer- ajar, dillennia speciosa. De bladen dezer plant werden vroeger door de bevolking van Bangka als Äas^7opge- bracht aan den sulthan van Bantam, H.B. j-Ä^Av simpir, latenhangenvande vleugels; merak simpir j pauw die de vleugels hangen laat, naam, dien men geeft aan e.s.v. galerij buiten boord van indische vaartuigen en ook aan de raderkasten van een stoomboot. JA4.Mi senipßr, Jav. van emper^ geheel gelijken, b.v. semper-memper djoega roepanja^ zij gelijken elk. ge- heel en al, Sj. Soelt. Jahja. vü^*.AfM» sömprot, Ja y. spuit, lave- mentspuit. c yX^M» sßmprong, Jav. open ko- ker, lampeglas, schoorsteen; koewih semprong, oblietjes, het bekende ge- bak. ^jJUMiSampoernajSkr.volmaakt, volkomen, volledig, voltooid, zonder gebreken, volbracht; menjampoerna' kan, volmaken, voltooien ; kasampoer" naän, volkomenheid, volraaaktheid, Mak. R. 121 en and. pll. berolih ka- sampoernaärij de volmaaktheid be- reiken. ää4mu< sanipang, I. menjampang, pagaaien v. iemand, die op den voor- steven zit; ook fig. voor voorthelpen, gelukkig raaken, d. B.; penjampang, de pagaaier op den voorsteven; sa- p^njampang, medepagaaier. NB. dit wordt ook wel eens verkeerd sanjatn- pang geschreven, zie ald. en njam- pang I. II. het Mal. verlak of vernis. Voor het Chin. en Eur. zijn andere namen. Pohon sampang^ de vernisboom; me- fyamjoaw^, verlakken, vernissen; 5a;n- pangauy verlakt, lakwerk. - ^A4^ saniping, e.s.v. trom by de 596 ^^ Klinganeezen in gebruik, b.v. Mb^- rapa^ boenji'hoenjian daripada har- babj Mtjapij dandi, moeri^ bangsi, samping, kopak, tßratjap^ H. Boedj. ÄAi.^ SOemping ; Ä:o^t^^ soöm/)m^, Batav. e. s. v. gebak. iji^Mi Simpang, afwijkend van de rechte richting; simpanganen djalan s/mpan^an, zij weg, zijstraatjZijri vier; simpangan ajaVy waterafvoer-kanaal; simpang-sioer^ naar weerskanten tel- kens afwijken, zooals een kompas- naald, die in beweging gebracht is; simpang ^mpat djalan^ viorsprong v. e, weg; p^rsimpangan djalan^ twee- sprong, de plaats waar de weg z. in tweeen scheidt, de Hell. 5« dr. 92; menjimpang^ zijwaarts afwijken, een zijweg inslaan, opzij gaan, in het Pa- lemb. ook verbreking v. zijne trouw- belofte door den jongeling; menjim- pangkauj doen afwijken v. de rechte richting; menßmpang djaoeh-djaoehy ver V. den weg afwijken; s^limpang, Tan den rechten weg afwijken, zij- sprongen maken. i^^4jij^ sampak, I. ingestoken of ingedreven tot het handvat, gevest, of den kop van e. werktuig, wapen, pagaai, spijker enz., voorgeheschen van e. Zeil; menjampak^ zoo insleken of indrijven; sampak sampai kapada gandjanja, ingestoken tot aan het schuine zijstuk van een kris, d. i. tot aan het gevest, K. Tab. pag. 70; sHoewar sampak^ zie s^loewar, IL metalen beslag of ring aan het einde van e. blaasroer of boven aan een lansstok, H. T , zie sangkar. III. e. s. V. kruis-of-muntspel. {J^x^Ma sampok; menjampok ^di^in bonzen, tegen iets aanstooten, b.v. met den voet tegen een steen, twee voorwerpen tegen elkander, b.v. twee vliegers of wagens; kruisen v. wa- pens, waar iemand onderdoor moet gaan; zieh ongevraagd in iets men- gen ; z. door elkander bewegen zooals een troep zwaluwen of vledermuizen of körnende en gaande personen; ber- sampok bahoe, met de schouders tegen elkander stooten; tersampokj ergens toevallig tegenaan loopen of aanbon- zen; hiervan ook de frequ. terseram- pokj tegen alles aan loopen ; s^rampok toenggoel, e. stoffel, lomperd, onhan- dige, die overal tegenaan loopt; sam- poka?i en kasampokan, e. s. v. geest- verschijning of spook, door dien geest getroffen zijn, zie sompok. (U-Ä^.^ sompok, onverwachts te- gengekomen, zie sampok, iaA4^ sempak, beschadigd aan den rand, doch in mindere mate dan sornpiky schaardig, = soembing^ ook een sp^nder, ontstaan bij het hout- kloven, b.v. sempak bahan ierpHan- fing satoe dipadang iioe, e. spaander V. het houtkloven vloog op die vlak- te, C. en S.; menjempak, schaardig worden. f^^A^M>*^Gm'pök; m^njempok, tegen iets stooten in het voorbijgaan; iem. aanranden in zijn eer of goeden naara, iemand valsch beschuldigen, b. v. tersempok orang m^mboenoeh boedak^ door de menschen beticht worden van kindermoord, Ihr. b. Ch, Verder ( ^ j°l i f\f[t KJU4 597 een schuldvordering overdragen, e. wissel endosseeren. y^A^*M SOnipik, zwaar beschadigd aan den rand, zie sempak, JiA*^ Sampoel, overtrek, sloop, kap, enveloppe; sampoel hantaljk\i&' sensloop; soerat b^rsampoelyGen ge- enveloppeerde brief; anak hersam- poel^ een kind dat met den heim ge- boren is; tnenjampoelj met ietß over- trekken, enveloppeeren; zie paloet en saloet, J^AA. sampil, bast aan het onder- ste gedeelte eener hoofdrib, v. d. W. ^ykk^Mf sfempal, in iets vastzitten, zoodat het er nog half uitsteekt, b»v. een watje in het oor, e. pruim tabak Yooraan tusschen de lippen, e. kogel, die te groot is, voor in den mond v. een vuurwapen, e. kikker in den bek eener slang enz. H. Boedj. Men. me- njampalj e. voorwerp tusschen twee andere leggen of zetten, iets vastzet- ten door er iets onder of tusschen te brengen, tusschen te steken, 00k iets omwinden, opdat het in een opening passe, b.v. een papiertje om e, kurk. Zie s^ndal^ gandjal en s'^ntil I. Jkft4^ SOenipÖl, Jav. kurk, prop, stop ; sie soembat, J^4^ Simpoel^ I. knoop, die in iets gelegd wordt ; s, poelih en s. hi- doepj losse knoop, schuifknoop; s. mati^ gewone knoop, vaste knoop; s. ingatan^ knoop, b.v, in e. zakdoek om z. iets te herinneren; simpoelan p^rkataän, beknopte woorden, b.v. adapon s^gala perkara jang ters^boet dUatas ini adaiah ija-itoe simpoßlan perkataäUj maka sakarang adaiah sPhaja oeraikan akandia^ alle boven- genoemde zaken zijn slechts beknopt meegedeeld, doch thans wil ik er verder over uitweiden. P^l. Abd. 84 en 85; ters^nnjoem simpoel^ geknoopt glimlachen, d. i. met gesloten lippen even glimlachen ; om den mond spe- ien V. e, glimlach; menjifnpoel^ knoo- pen, een knoop leggen in iets, vast- knoopen, ook iets in iets knoopen, b. V. disimpoelnja soerat itoe dengan kam, hij knoopte dien brief in een doek; menjimpoel dthati, in het hart bewaren, wegleggen ; disimpoel hau- toe, door een spook geknoopt, en disimpoel sang Kelembai, door beer K^lSmbai geknoopt, zogt men v. iets dat uiterraate zeer verward is, b.v. van het hoofdhaar enz.; simpoelan, knoopsel; simpoelan boekoe bemban, e s.v. knoop met drie of meer touwen, gelijkende op vlechtwerk; zie bij bemb an; per simpoelan, knooping, ver- zameling van knoopen, M. IL e. s. V. plant. J^Ä^^simpal, muilband ; m^njim- palkan, muilbanden, Sw,; s.bedoek, de riemen lussen, die de koorden v. een moskeefcrom spannen, als men ze verschuift. oJU^-w sömpölat, pleksgowijze bemorst, b. v. met bloed, kalk, inkt en derg. zie sU^pat, 2^JLJU^ samp^ah, van sampah, oud vuil, iets onbruikbaars; deugniet, onbruikbaar persoon; s, kelapa, de uitgeperste vezels van de kok'osnoot, M. MÖn. ook semperah. 598 ,jii*A ^Am*; Sainpail,Chm.e.8.v.scherp gebouwde, goed zeilende vaartuigen en vaartuigjes, waarvan vele soorten, b.T. s. pandjang^ lange boot met mast en Zeil; s.p, kanaikan ^z\x\k een boot voor Yorstelijke personen; s. p. tarn- hang^ zulk een boot tot vervoer van personen en goederen op grooten af- stand; s,p^namhangj ook tamhangan, overzetboot; s. gkhhig^ boot die tot woning dient voor de orang laoet; s. pendjaringan^ visschersboot om met e. s. V. net, djaring genaamd, te vis- schen en met een bemanning yan drie koppen; s, kajoeh-kajoehan^ roeiboot, sloep,*die geroeid wordt, Hik. Koris, eig. pagaaiboot; s. koliky kleinste bootje in dien vorm, kano; s, poekat, groote visschersboot om met e. s. v. net, poekatj genaamd, te visschen en om hare grootte ook als handelsvaar- tuig gebruikt; 5. kotak, Vierkante chi- neesche sloep; 5. toenda, bootje op sleeptouw. NB. inhetChin.beteekent sampan drieplank. ^j^4.^ sampoen, I. lang genoeg om het op te knoopen, van het hoofd- haar. IL Jav. klaar, gereed, afgedaan; volmaakt gaaf, ongeschonden. ^Af^ Simpan; menjimpan, ber- gen, opbergen, bewaren, opleggen tot voorraad, in bewarin g hebben, in voor- raad hebben, den zakelijken inhoud van een geschrift neraen, opruimen van den boel; menjimpan rahasia^ een geheim bewaren, Hik. Abd. p. 110; Mr simpan roemah^ het huis op- ruimen. Niem. bloeml. 4^ dr. p. 51; mengamhil simpannja s^hadja^ slechts den voornaamsten inhoud er van ne- men; simpan matt, begraven, Max..; m^njimpani roemah^ het huis opred- deren, opruimen; tahoe makan^ tahoe simpan^ weten te eten en weten te bewaren, Spr. voor met overleg te gehTuiken-^tempatpersimpanan^her^' plaats. LLft4-w sßmpöna, gezegde, hande- ling of gebeurtenis, die iemand geluk of ongeluk aanbrengt, zogen , verwen- sching, voorteeken, voorbeduiding; menjempena, zegenen, verwenschen enz. v.d.W. fnaka serta sampai disem- penalah olih bondanja^ bij hunne aan- komst werden zij door hunne moeder gezegend; zie sempana. ^Ä4.A*/ Sanipoe, I. gedurig onwel zijn, slepende kwijning, sukkeling. II. m^njampoe^ speien, die aan den gang zijn, stoppen, iets, wat niet meer dan driemaal achter elkander mag geschieden. )«A*^ sampoera, zie sampoer, iJ«^4.-wSi6mpolOIlg; menj^mpo- long, onordelijk tot een wrong vor- men, van het hoofdhaar, zie polong, ^4JM Sampah, droog vuilnis aan- veegsel; ook uit nederigheid over- drachtig gebruikt voor eigen huis- raad, goederen of geschenken. Het is oene omzetting van hampas. Sampah- sarap, allerlei droog vuil, fijn en grof, s^rampah, id. zie sarap, &Ä4.AA* SOempah^ eed, vloek, ver- vloeking ; s. satia, een eed van trouw; k^na soempahy door een vloek getrof- fen worden, vervloekt zijn of worden; iS^**^ 599 h^'rsoempah^ Tloeken, een eedzweren; b^rsoempah-soempahanj met elkander zweren, elkander er een eed op doen, Sadj. Mal, 49; hh'soempah kaldm, een eed afleggen met de aanroeping van Gods naam; nienjoempah, vervloe- ken,verwenschen;betermen;o6mpaÄ^', b.Y. soedah disoempahi olih marhoerriy Atoer. Satia ; ook wordt menjoempahi gebruikt voor iem. beeedigen; soem- pahaUj datgene, waarbij menzweert; mahan soempah, vervloekt zijn we- gens rnishandeling of miskenning van ouders, ook een valschen eed doen, M.; m^mheri soempah^ een eed opleg- gen? Abd. soempah oedji api, gods- gericht door vuur; 5. m^njelam, gods- gericht door onder te duiken in het water; s, s^mheleh hajam^ de chinee- sche eed, waarbij een kip geslacht wordt; 5. kordn^ een eed op den koran ; s. minoem ajar kPris, een eed, waarbij water wordt gedronken, waarin een kris gestoken is, ook soempah minoem ajar tjeloep genoemd, Oend. Djambi; s. di-aias simada Ali, de zuiverings- eed; s, bohong en s. salah, valsche eed, valsch zweren; persoempahan^ eedzwering, H.R.; soempah-soempah, e.s.v. hagedis, ook d.l.Cr. sclirijft al- dus, ZOO genoemd omdat zij uren lang Stil kan zitten met een voorpoot op- geheven alsof zij een eed aflegt; zie soempa. au^AM SOmpoh; m^njompoh^ schrij- delings iem. op den schoiider dragen, zoodat het eene been op de borst en höt andere op den rüg neörhangt. iSA^Md sillipoell,ook5jm|?oer,e.s.v. eetbaar, aardappelachtig, knolgewas. ^«ft^M* satnpai^ I. gekomen tot, aangekomen of aankomen, tot, totaan, vervuld of bereikt worden, tot stand komen, er toe kernen, toereikend zijn, voldoende, genoegzaam, zoodat, zoo zelfs dat . . . ; kapal itoe soedah sampai ka-Batawij dat schip is te Batavia aangekomen; sampai sakarang, tot nu toe, tot op heden; soedah sampai itoe, dat is reeds genoeg; sampai hati^ het van zijn hart kunnen verkrijgen; saynpai-sampai, zöö ver gekomen zijn, z66 diep gezonken zijn, b.v. sampai- sampai ^ngkau hinatang jang tiada berhoedi, gij zijt zelfs gezonken tot het redeloozevee,P^l.Dj. 57 saw2?ai sampai, zoo lang .... zoo lang ook, b.v. sampai ija berlajar, sampai mengoe- lang-oelang akan perkataännja, zoo- lang hij zeilende was, zoolang her- haalde hij ook telkens die woorden, eigenlijk is het hier gebr. in de be- teekenis van sambil. Zie Hik. Abd. 247; m^njampaikan, doen toekomen, tot of bij iemand brengen, vervullen van eene belofte, gelofte, voorspelling Qm^'^sampaikan, samentr. van sampai en akan^ tot zelfs; b^rsampaijan^ tot een goed einde komen, slagen. IL over iets heen hangen, b.v. over een rek, kapstok, leuning, schouder, droogstok en derg.; m^njampaikan, doen hangen over iets, iets over iets heen hangen; sampaijan, kapstok,rek, droogstok; de frequ. s^lampai heeft dezelfde beteekenis, ook een zijden, met goud gestikte band, dien de vrouwelijke bedienden aan het hof 600 over de schouders geslagen dragen, zoodafc de beide einden over den rüg hangen; menjelampaij over de schou- ders geslagen dragen, over de schou- ders slaan. Zie sampir IL ^4,*M sanipi, Batav. == sapi, zie aldaar. ^^4.^Simpai, I. hoepel, band, beugel; menjimpaiy omhoepelen, een band om iets leggen. II. e.s,v. aap, zie tßpaL {^^AM sfemak, ruigte, struikgewas, dicht begroeid met läge gewassen, zooals distels, doornen, brandnetels en derg.; semak dan b^loekar, struik- gewas en kreupelhout; zie samoen, ^^yk4^ sömfelawan, e.s.v. boom. >A»»w sömamboe, e.s.v, dikke, fraai gevlamde rotan, die voor wan- delstokken gebruikt wordt, bij de en- gelschen Malacca-cane geheeten. De kleur is licht en om ze bruin te ma- ken hangt men ze in den rook; han- toe s^mamhoe, zie bij hUom, ft^,^v. S^TUainpai^ niet gelascht, van'balken, planken enz. Zie eras, ^4^ SÖman, I. yerb. van ^L^i^j Othmän, zie ald. II. Zie saman, t*LLMA'Samöna-mßna,zonder aan- leiding, zonder reden, zie m^na, \\xX4,M* S^mantära^ onderwijl, in- tusschen, gedurende, tijdelijk, onge- veeropdehoogtevan;ook=het Jav. sawatara, eenige, b.v. m^mb^ri pin^ djam s^mantara hari sadja. Mal. br. terleengeven slechts voor eenige da- gen; zie antara. ^jCJUam söniöntang, zoo maar da- delijk, b.v. hatanja: s^tn^ntang pon Mndak lari; nantilah soedah makan dehoeloe, zeggende: ge wilt zoo maar dadelijk op den loop gaan; wacht tot we eerst gegeten hebben, Pr. Dj. op versch. pll. ÄÄJU-wwSßmßntoeng, beperkt van verstand, bot, onnoozel; ormig semen- toeng^ een goedbloed, sukkel. äJUo^^ sömöntölah, zie Mah, ^k^Mi sßniandja, zie s^madja. ^Läjl^a« sömgndjana, middel- matigst van een werk, zie mMjana. ^syJ<^AAi sömöndjak, = sMjak^ zie ald. JOU^ Sßnianda, betrekking van e. manspersoon tot eene familie door huwelijk, inz. als zoo iemand uit een vreemde plaats is. M^n. soemanda, vermaagschapt, aangetrouwd, een huwelijk aangaan, vooral als het aan- zoek van den man uitgaat, soemanda- m^njoemanda, maagschap, aange- huwden. JI ja4.M/ sfemfendali, e.s.v. vogel, maar welke? ka'in wernanja hidjau hoeroeng semendali, Sj . Madli, de kleur V. het kleedje was het groen van den 8^mendali'\oge\. söJi^jM säinandar, Salamander. K Jo^Aw sömßndfera, e.s.v. grooto mier. Hiervan leidt de S.M. den naam V. het eil. Sumatra af. Ook s^mM^ra, ^J«^I JJU*M sömöndaras, (z. m^n- daras) Sadj.Möl. p. 166 e.s.v. bloem; de naam v. de tj^paka-hloem in oude Mal. en Jav. verbalen. g^JuL^M* sÖmoonding, e.s. v. groo- ten aap. Ji>..JL«^ sßmßndal, moscovisch glas. y,^^jM Sfemoe, schijn, bedrog, list, verraad; s^moe-daja^ arglistigheid, verraad, verraderlijke samenspannin- gen ; m^njemoet) verschalken, Terras- sen, ook bij eene belegering, b.v. Mn- dak menjemoei ioewan hamha, masoek kadalam kota toewan hamha, zjj wil- len u verschalken en in nwen burcht binnendringen, K Moehr^m^nj^moe' kan, verraden, om den tuin leiden, bedriegen; tiada t^rsemoe, niet te verschalken zijn; semoe-semoej eeni- germate, eenigszins, min of raeer; semoe-semoe Ungkoeng^ eenigszins bol, zooals b.v. een horlogeglas; penßmoe, v^rrader, bedrieger, ver- schalker. I •-♦.A-uSamoewa, Skr. samoeha, alle, geheel en al, alles; kasamoewanja ^iot allen toe, allen te gader. v-ftÄ-^^A/u sßmoetjoep; roempoet semoetjoep == soendal gamitj e. s. v. gras, waarvan de zaden zieh aan de kleeren hechten. K<>^4AwS6moedra,Skr.de oceaan, ook de vroegere naam van het Rijk Pasai, door de Portugeezen tot Su- matra verbasterd en op het gqheele eiiand toegepast. ^^-.4*.^ Saraoer, Arab. sabeldier, pels, pelskleeding, sabelbont. dy4^ samoeka, van hetzelfde voorkomen, eender van gelaat, onder vier oogen; Mrsamoeka, z. onder vier oogen bevinden; mHjamoekakan^ te- Ü 601 genover elkander stellen, confroniee- ren; zie ook moeka. J.-4..AA» samoöla, van voren aan, op nieuw; menjamoelakany van voren aan weer doen beginnen; z. bij moela. p. I ^,' saniö^m, Arab. de heete woestijnwind. ^luww SÖmai, het dicht bijeen ge- zaaide; s^maijarij zaailing; kahwah s^maijanj zaaikoffie ; pesemaijan en s^« maijan bmih, kweekbed voor zaailin- gen; menjemai, dicht bijeen zaaien met het doel om zaailingen te krij- gen. M.^n.samai^ bedekking, beschut- ting tegen wärmte, schadelijke die- ren enz.; menjamai, overdekken, be- dekken, b.v. met bladoren, takjes en. derg. ; pesemaijan^ wat bedekt of be- schut is, kweekbed; kehon p^s^maijariy een kweekfcuin of kweekerij. ^A^AA/ sßmiang, e s.v. lange har- poen met een ijzeren weerhaak en voorzien van een lijn; zie s^roewit, iJjLfA« sömilang, == sMöilang^ zie aldaar. Ä>A4^ Sßmemeh, bemorst V. den mond en het gelaat daaromtrent, b.v^ met stroop en derg. ^jLa4^ söminai, e. s. v. hooge» boom; s. ajar, een varieteit die voor- treffelijk timmerhout levert. ^jjM sen, Ned. Cent, honderdste deel van een gülden; in de Strait* Settl. ook voor dollarcent, het hon- derdste deel vau een dollar. UUm SÖna, I. daoen s^na makiy sen- nebladen, het bekende purgeermid- del. Makki is het Bijv. nw. Mek- €02 c^=? >Laaw kaansch. Maxw. en die bladen komen uit Arabie. ILveel gebruikte spellingv. sawa, verkorting van angsana^ zie ald. ^Ä^UiM* sßnadjan, Jav. hoewel, ofschoon. ^^Luai SÖnangin ; koerau-s^na- ngin, e.s.v. zoutwatervisch. Z. koeratt» äJLx^ SÖnapang, verb. Ned. «naphaan; 5. k^rrihar en s,p^nganten, dubbelloops geweer; s,kopak, achter- lader. S.LjLww Sinawah, Arab. = kahesa- ran, zie h^sar. (^^LUw SÖnawi, passagier op een inlandsch vaartuig, die de vracht met arbeid aanboord vergoedt. JuJLyw sanbal, graan? b.v. segala sanhal didalam n^gari Adjem itoe hahislah dihUinja. . , hendak m^mheli dagangan sanbaL Hik. Chodj. Maim. SULaa*« SOenboelat, Arab. aar; la- vendel, 00k de naam van het teeken de Maagd in den dierenriem. ^yu^ soenboek, Perz. e. s. v. klein vaartuig, 00k soemhoek, 'xjmju^M, sanboekat, Ar. de vlier- boom, Lat. sambucus. v::/Jum< sfenat, e. s. v. chineesch vaartuig. k.X«Mi sanat, Arab. jaar; sanat masehiy het christelijke jaar, A. D. sanat alhedjrat, het mohammedaan- ache jaar, jaar der vlucht van Mo- hammed van Mekka naar Medina. IUav SOenat, Arab. gewone regel, traditio; besnijdenis, 00k gelid,, ge- alacht, b.v. sampai kapada anak tjoe- tjoenja sakira toedjoeh soenaty tot zijne nakomelingen ongeveer in het zevonde geslacht, H. Nad. Sj. ahUH soennat, de secte der Sunnieten, die zieh aan de soenat houden als aan- vuUing van den koran; menjoenatkan, besnijden. Dit beteekent naar den ge- wonen regel of de traditio er mede handelen. Het eigenlijke woord voor besnijden is chatan. Zie ald. v:>Awu/ SÖnta, de balken lang- scheeps, waarop de deksbalken komen te liggen. ouUw senta, weigering, v.d.W. -ä.Laaaw s6ntadji,halster van een paard, d.B. halster, strop strik, M. oIxam* sßntada, I. naam eener soort van mieren. II. e.s.v. casuarineboom met eet- bare vruchten en zeer fraai hout; ook tjeban genoemd. •4>Lxam» sßutadoe, L e.s.v. groote, groene rups, ook tjentadoe genoemd, IL = kajoe fjina, (ijS'IjCa.w SÖutaka, naam van een boom, behoorende tot de mMang- soorlen. ^LäJU*/ söntagi, I, e. s. v. plant, dieindegeneeskundegebruiktwordt. IL rijgnestel, snoer, koord. ^jIäJuw Santana, Jav, familie, ge- slacht, meest koela santana, JXXMf santÖr, Jav. heftig, onstui- mig, drift in het water, sterk v. stroom. i4c*.ÄJUMSailtri,leerling-prie8terbij de mohammedanen; dagang santri^ vreemdelingenensaw^rrs;alsBijv.nw. vroom, godsdienstig, b.v. lagi nlim sangat santri, m^ngadji shnhahjang sahari'hariy ook geleerd, zeer vroom, lezende dagelijks den koran en zijne gebeden verrichtende, Sult. Jah. iAAA4» SÖntoeng, keg,wig,inz.die gebruikt wordt om een trommelvel te spannen ; menjentoeng^ met zulk een keg spannen, «AA^ SÖnting, e.s.v. plant met peulvruchten en kleine geneeskrach- tige bladeren, die van boven wit en van onderen rood zijn. äaJUw SOentoeng, == sotong, z. a. äxJuai SOenting^ dat wat raen ach- ter het oor of in het haar aldaar steekt, b.v, een bloem, pen, haarnaald, pot- lood enz. de kwasten aan weerzijde van een vlieger; ook e.s.v. kleine kanonnen of kattekoppen op voetstuk; soenting malai, zulk een pluimje van bloemen of juweelen, dat achter het oor gestoken wordt, ook gebruikt als liefkoozingswoord tot zijne vrouw, o. a. Sj. Ind. Osna; ekoer soenting, het öteeltje van zulk een soenting, H. Boedj.; hadjoe soenting, e. s. v. man- nenbaadje met aan weerszijden eene inkeping; menjoenting, achter het oor steken; een streek van het kompas rechts of links brengen van de streek, die men sturen wil; bersoenting een soenting dragen of gebruiken; memp^r- soenting, als soenting iets gebruiken. kXJiMi sinting, e. s. v. zeer platte parelmoerschelp. ÄxJU* senteng, van onderen te- kort, niet lang genoeg af hangend, van een kleed, gordijn en dergr,kamjang senteng, een kort kleedje. , santap, nuttigen, eten of ^^^ÄAAM 603 drinken van Torsten en aanzienlijken; santapan, spijs of drank, dat wat ge- nuttigd wordt; p^rsantapan, spijzen en dranken, eetwaren, gerechten; tiada maoe santap soesoe, niet aan de borst willen, van een vorstelijk kind, Moh. Han. Ook wordt santap gebr. voor aanschuiven, strjjken in het schaak- of damspeL R. v. Eys. b. v. maka kata prameswari Indra kapada poet^riNilaKandi:Toewankoe santap- Iah dehoeloe, Uwe Hoogheid schuive eerst aan. ^jiXAj^^9intak;m^njanfak,BtootGn met de vuist of deknokkels,stompen. i^Xxm* sentak, I. ruk aan iets. M^n. sintak, id; menjentak, rukken, zooals b.v. een visch aan het hengel- snoer, zieh openen van schelpdieren, zooals mosselen; trekken of rukken aan de ledomaten om die te doen kraken; een mes, dolk, degen of zwaard met een ruk uit de scheede trekken ; wi^fe/m^a^Ä-aWjietslosrukken of met een ruk lostrekken, b.v. me- njentakkan anaknja daripada tangan orang jahoedi, zijn kind losrukken uit de banden van den jood, N. Moeh, Zie rentak en rentah II. e.s.v. zoutwatervisch. /j;CJLuw Santoek, = an^oßÄ:,zieald. (oJCam/ SOentoekjbeletselwaarop men stuit, en waardoor men niet vor- der, hooger of langer kan; geheel, gansch, yoWiomQii'', tersoentoek, aldus belet geworden of zijn, b.v. door de laagte van den zolder belet om rechtop te staan, door de menigte belet om verder te gaan, door het verstrijken 604 ^3^uUy van den bepaalden tijd belet in de uit- voering van iets, b.v. hari soedah soentoekj esoek s^hadja, de dag is al voorbij (eigenl. zijn voorbijzijn al een beletsel geworden), morgen maar; sampai soentoek sahoelan, voor een geheele maand, een volkomen maand; maka kadoewanja pon herp^ranglah soentoek hari, beiden streden een vol- komen dag, totdat het einde van den dag hen belette voort te gaan; soen- toek pada ukaly ten einde raad, Mal. br. Zie ook sentoeh. /^aJUw sintok, e. s. v. boom met kaneolachtigen bast, die tot medicijn en ook bij het baden tot reiniging van het hoofdhaar gebruikt wordt. Zie ook bij beloeroe. (ö.XJUm sintik, e.s.v. kleine parel- oester, zie sinting» J^ÄAi*** sßntal; menjental, iets ruw of hard wrijven, b,v. een meubelstuk met een doek, iemands mond met de vlakke band als straf voor schreeuwen of babbelen; m^njentalkan helakang- nja, den rüg tegen iels schüren, E. Pas. Dul. 81 enz.; ^ngkau disental harimau kUak, de tijger zal je aan- stonds schüren. JüU^ säntoel^ e. s. V. boom met bruikbaar hout en een eetbare, gele vrucht, doch deze is niet aangenaam van smaak en wordt meer gebruikt om er mee te speien. Jüjum SÖntil, I. in eene opening vastzitten, zoodat het er gedeeltelijk uitkomt^ zooals b.v. een pruimpje ta- bak op inlandsche wijzevoortusschen de lippen. Zie Sympal, II. verteren, afnemen, vergaan v. ijzer, b. v. diam Msl, lagis^ntily C. en S.? JOa^a. Sintal, vast en goed in het vleesch, mollig, vol van vormen, van het lichaara of een lichaamsdeel, zie g^mpal, J^XJLu» sintoel, kort en dik, van levende wezens. ^äam/ Santan, geraspte kokos- noot; ajar santan, kokosmelk, ont- staan door vermenging van de fijnge- raspte noot met water, ook e.s.v. aas ora visch te vangen, bestaande uit fijngehakte vischjes, die met toeha- nat besprenkeld zijn; santan p^man- tjar, waterige kokosmelk, verkregen door eene t weede opgieting van water. Op Java santen, id. ^jja-u» Santoen, deftig, bedaard in maiiieren; sopan santoen, ingeto- gen of zedig en deftig. yjiXM* SantOÖ ? van sjanti, Skr. zo- gen, geluk? menjantoniy zegenen, b.v. sat^lah soedah disantoni bikoe hrah- mana, nadat hij gezegend was door de kluizenaars en brahmienen, Prab. Dj., Bioemi. Zed. verh. en and. pll. Zie restoe en het Jav. Wrbk. op santL ^yXkM* santosa, Skr. rust, rüs- tig; kasantosaän, veiligheid, gerust- heid; menjantosakan, rust gunnen, vrijstellen van werk, b.v. dan ijalah jang m^njantosakan segala kanak- kanakjang Mlomlagi patoet m^nang- goeng p^k^rdjaän, H. Atj. JyXxMt sßntolar, reep, koord of touw, dat meegevlochten of in de vlecht opgenomen wordt om die dik- ker te maken. KXAAAi cVJLmi 605 ; sSntoeh, even aan iets stoo- te», raken. (Mön.5m^oeÄ,id); m^nj^n- loeh, iets of iem. aanraken, ook voor het aanraken van eene vrouw; t^r- sSntoeh kakinja kapada batoe^ hij stootte zijn voet aan een steen; baioe s^ntoehan, steen des aanstoots; ka- s^ntoeha7i^ aanstoot. iüikjM soentih ; m^njoentih, stuk- hakken, stuksnijden, z. tj^nfjang.M^n» soentihj verscheurd, van elkander ge- trokken; menjoentih, verscheuren, v. elkander trekken. . -Xajw SOenti, wratachtige uitwas aan'gemberwortels en derg, v. d.W. Jav, e. s. V. gember; Skr. sjoenti, gember. |WMLLXAjwwSfentiasa, gedurig, voort- durend, steeds, zie netiasa, /LaJuuw sentioeng, chineesche graven. ^JLaw sendja, I. ook sandja, on- derweg even ergens aangaan, ergens aanwippen; c(/a?i^aw sandja düawang^ niet even aan de buitenpoort aangaan, fig. voor bepaald lang in het huis ver- toeven, H. Boedj.; ter sandja, op een- maal verplaatst of te voorscbijn ko- men, M^s. Kag., b.v, maka dengan sakoetika itoe djoega kota itoepon ter- sandjalah daripada padang komala Sakti dipadang n^gari Rakam Istam- boel, Hik.Indra MÖng.; tei^s^ndja, ook toevallig even ergens komen of aan- gaan, b.v, djikalau baginda t^rs^ndja dimeddn goemoeroehlah boenß, enz. Hik. Korisj. II. sandja j Skr, avondschemering; sandjakalaj de tijd der avondscheme- ring, schemertijd, het avondrood. v:i>l.^vJLw SÖndjata, (Skr. sadjdja- ta, gereedheid) wapen; alat s^ndjata, wapentuig; gMoeng s^ndjata, arse- naal, wapen magazijn; ook is s^ndjata in de gramm. klankteeken, klinker- teeken. ^s\.JWAvSendjong, metalen schaal- tje met een voet, gebruikt om er een glas of iets derg. op te zetten. ^^^^JLvu sßndjak, zie sedjaL JLX^\.AA« sandjakala, zie san- dja II. jvÄJuA^SOendjanijkop-onder, kop- onder vallen, duiken enz. loodrecht op zijn prooi neerschieten van een roof- vogel; tersoendjam, perpendiculair in iets gestoken, b.v. in den grond of in den modder. iJ^ÄA.u* söndjoeloeiig, e. s. v. boom, ook e. s. v. zeevisch, meer be- kend onder den naam van ikan djoe- loeng-djoeloengy zie bij djoeloeng. 