title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Baciën. Werk in 1209, zeiden > serie en 21 droegen te zamen een boonstaan. Basonet. Hij heeft de bajonet gezegd dit van den dode. Bar. Met warme ballen en een stevige speelt men ’t best. Bar. Hij heeft zilveren balken in zijn huis [Dat wil zeggen: zijn huis is verhypothekeerd. gelijken zin zegt men: Daar zijn papieren zijn in het huis.] Hij liegt, en kraken. BauLast. Hij schiet ballast. [Dit wordt door den soldaat gezegd, wanneer zijn kameraad eet.] Ban. Liever den paus zijn pantoffel dan in den ban. Bang. Hij is bang voor een blaas met boon. Bev. Daar is een bed gespreid voor dronkaards en voor kinderen. Die niet trouwlustig is, zegt dan maar: goeden nacht beddeplank! Is dat Schots, zei de snijder, en hij laschte zijn vrouw aan de beddeplank. Men heeft spelden in zijn bed gelegd. [Men zegt dit schertsende, als iemand des aflijkt lang opblijft.] Bevallen. (Grote komfort en weinig vuur, bediening en razend duur! Bierbeker. Het is een boeren-bedrijf. [Tegen iemand den advocaat.] Bezien. Hij verliest zijn droombeelden. Hij had een marmeren beeld. [Hij stond verstijfd van schrik.] De keizer zag aan gouden beenen. Misschien zal dat betekenen, zegt WASSEN-BEHR, de eieren zijn nu zeer duur en kostbaar. Dit is zeker goed gezien; ofschoon het meer bepaald door wil te kennen geven, dat als provisie, moeilijk te bewaren zijn. Althans men zegt men: Appels loopen op gouden beenen, en, in Zeeuwsch-Vlaanderen, De appels hebben staartjes.] Hij heeft zijn beenen uitgezet. [Men zegt dit van den dode.] Hij zit met riven in ’t garen. [Men zegt dit van iemand, zaken in de war zijn.] Oude lust, dikke beenen. B Vrijers mochten handen leenen, Als, een vrijster geen beenen. Waar. Als de hen volgt den kaan, heeft bemste dan misdaan! Wat is het goed, dat een beestje ook wat smeer heeft! Brood. Dat is 200 jaar werelds beloop. Oogenblikken maken eeuwigen, en zand- bergen. Ieder spreekt het liefst van zijn beroep. Het plezier is uit de wereld, zei besje. Eeuwigen. Hij is reeds wijd en breed op bestemming. Hij verlangt naar de haven zul- gemak 2). Als de paus te paard stijgt, moet de mer den stijgbeugel houden. Dat zal de beurs niet uithouden. Het je legt, al vult de darm. Hij gaat om Delftsch bier. Hij heeft het bijltje neerlegd. [Ajj ziet meer. Hij is gestorven.] Sweet kan niet bitter zijn. Is vriend van knap blaas en. [Dat mogen: de familie wordt nog aangehouden, is eigentlijk uitgestorven. De ware familie- kebben geknapte blazen, dat is: zijn dood.] Als het riet heeft het derde blad, Kun- kens zich eten zat. Hij wordt er rood noch bleek var. Als ik u niet had en beide mijn oogen, ik zeker steekblind. Half doof en blind is niet te vertrouwen. Hij is 200 blind, dat misschien van een’ tjalk kan onderscheiden. Wil ik zullen zien, zei de blinde. LXII EV. 58,09, 5) Roodhulzen bl. 14. XLIII Boer. De boeren zijn als de notenboomen: hoe meer men hen klopt, hoe meer zij geven. Een doer is een meelzak: als men erop slaat, stuift hij. Geen boer verstaat, waar een heertje leeg opgaat. Tijmen kost geld, zei de boer, en hij kocht voor vier duiten nagels. Boezelaar. Zij heeft een mooie boezelaar voor. [Zij vertoont een schoon uiterlijk.] Boer. Hij is de hoek om. [Gelijk men van den stervende zegt: Het gaat den hoek om, zegt men van den dode: Hij is de hoek om. Beide, hoek en bogt, zijn aan de zeevaart ontleend. Als men den hoek of de bogt is omgezeild, wordt het schip aan de volle zee overgegeven, en bestaat er voor den zeeman geen land meer.] Boer. Hij is naar de bokkenweide. [Men bezigt deze spreekwijze van iemand, die gestorven is; maar waarom men hem naar de bokkenweide zendt, is mij niet duidelijk.] Bonaparte. Dat is Bonaparte. [Dit zegt men, wanneer Spadille, de hoogste troef in het quadrille, wordt opgespeeld. Dan geldt mede: Dat is de doodslager.) Boodschap. Het mandje is de boodschap. [Men zal quasi een reden opgeven, om geen erg te doen ontstaan, waarom men eigentlijk komt.] Boom. Het gaat hem als den palmboom: hij groeit in verdrukking. [Dat is: hoe men hem ook tracht te benadeelen, toch houdt zijn rechtvaardige zaak de bovenhand, en hij zegepraakt. De palmboom staat rechtop, en hoe ook door zijn zwaarte naar gebogen, toch groeit en bloeit hij. Het spreekwoord is mogelijk aan Psalm xcii : 13 ontleend.] Het is zo overheids heet, dat de kraaien voor dood witte boomen vallen. Boon. Zij heeft van de verkeerde boonen gegeven: ze dijen. [Men zegt dit van een zwangere vrijster.] Boot. Hij is in het bootje van Charon. [De mythologie stelt den overgang van dit leven tot het dodenrijk voor onder de gedaante eener rivier, Styx genaamd. Over deze rivier plaatste men een veer, waar de oude CHARON het beroep van veerman uitoefende, en de schimmen der gestorvenen in zijn boot overvoerde.] Bootsman. Hij zit 200 veilig als een bootsman achter de putting. Bosruiter. Hij heeft zijn laatste borreltje achtergelaten. [Dat is: hij drinkt niet meer. Het geldt niet van den vroegeren dronkaard, maar van de dode. Borreltje is hier alle drank of elk drinken.] Borst. Wat nog lichter is dan een veer, staat door een vrouwenborst omhoog. Bot. Magere Hein heeft hem bij de botjes gevat. [Men zegt dit van de dode. Hein, ofschoon ook wel voor duivelgenomen, geldt meestal voor dood. Bij de botjes vatten wil zeggen: tot in het gebeente genezen; maar daar magere BEIN dit werk verricht, betekent het natuurlijk: een inpakken in het dodenrijk. Borer. Hij zit in de boter, den naasten geen reuzel. Bouw. Er is veel opslag op de bouw. Boven. Onder en boven al eens. Brein. ’t Is recht, zei Brecht, en ze liet zich zoenen door de knecht. Breuk. Er is nog steeds geen breuk aan. Bril. De oorlog-briefjes maken de kinderen blij, en de ouders veeltijds kwaad. BROEDER. Ba, zei broeder Kornelis. BROEDER. Het is net pas, zei de jongen, en hij knoopte zijns vaders broek om de hals toe. Brood. Dat is zoo noodig als brood. Heel zonder brood en zonder wijn zal Venus koud als water zijn. Het is een lokbroodje. Het ligt het brood gaat achter den oven. Hij is om een duivelsbroodje. [Men zegt dit van den dode.) Hij laat zijn brood ook niet schimmelen. Zij roepen al het brood, voor het in den oven is. Brutus. Hij heeft te vroeg bij de bruid geslapen. Brutus. Ook gij Brutus! [Men gebruikt deze spreekwijze, om zijn grote verwondering aan te duiken over een zaak, die men niet verwachtte. Het zijn de laatste woorden van den verwonde CAESAR, toen hij onder zijn moordenaars ook zijn aangenomen ZOON Brutus opmerkte. Burger. Hij wordt burger van de stad, met het wapen op den rug. [Dat is: hij komt in de gevangenis, na alvorens gegeeseld en gebrandmerkt te zijn.] Buurman. Pieter droeg den oogst in schuur; Dies loech Lourens, zijn buur. Caroris. Hij is vise caporis. [Dat wil zeggen: hij is gestorven. Caporis komt van caput, dat dood betekent.) Ceil. Hij zit voor een onbepaalden tijd in de celulaire gevangenis. [De celulaire gevangenis is hier de eenzame planken-woning van den dood. Daan. Als ik er dan toch den naam van de ku dan zal ik er de daad ook maar van nemen. Het is beter den naam dan de daad te hebben. Dat het is alledaagsche kost. Het kan geen daglicht velen verdragen. Mooi weer van dag, zei Labba, zijn petje stond opzij. Onze haan heeft ze van dat niet grooter gelegd. De eieren zijn wat klein uit gevallen. Van dag lof, en morgen de knollen. Ze hebben niet anders te wachten dan donkere nachten. Ze slachten de Westfalen, in acht dagen blind zijn. Dame, sluit de deur niet met een dam. Dames, zet zich zo schrap als een dam. Darm, een kleermaker heeft maar zoon das. Dit ziet op den geringen eetlust, die de kleermakers, ten gevolge van hun zittend leven, doorgaans tonen. Macht vult geen lege darmen. Das, hij stinkt, wit zijn stropdas. Dat is zijn kwalijk riekende adem. Dauw, dauw op regen kan niet verdorren. Deur, als men van de duivel spreekt, slingt hij om de hoek van de deur. Hij is de deur gesprongen. (Hij is banket.) Dienst, zij gaat in de lange dienst. (Dat is in het huwelijk.) Diest, sneeuw op sluis, ijs voor de dijk. Dienag, alle dingen lijkt hoog op ’t hakhuis. Doppe, zij is het nest-dodje. (Zij is moeder liefste dochter.) Doffer, hij is zo ruig als een doffer. Dominus. Nogal ver, zei domine van A bis. Dit spreekwoord geldt in de buurt en omstreken, en wordt gebruikt, wanneer men gebeurtenissen bespreekt, die het kwade van een zaak alommeer doen uitkomen. Het is afkomstig van een predikant van Allen, die in de buurt van Briel woonde, en altijd van nogal vergerd gesproken werd. Domus. Na al dat flikflaan en gewar, komt men den donderslag. Don. Daar zit de dood op. [Het is zeer waarschijnlijk, dat de gevreesde zaak zal gebeuren. In gelijken zin zegt men: Dan zit het er dood. Dat is de doodslager. De dood (of: Het slachtoffer heeft zijn offer gehad. Een varken leert nog zijn dood. Het gaat om leven of dood. Hij heeft de dood in het spier. [De dood heeft het op hem gemunt.) Men prijst na den dood menig man, die in zijn leven geen ere had gewonnen. Door. Hij is pas uit den dop gekropen. Imperator. Er is geen draad linnen in de kas. Een armoedige boer. BAGNADER. Hij vioolt als een bagnader. Daiz. Men moet met zijn drieën voor den prediker [Komt doordat de gewoonte van lieden uit de hoogste stand, om te proeven, alvorens ze te eten. Het is: de bruid is zwanger. Op haar toegepast, men ook: Een dur heeft nog niet eens een klempen, of hij steekt er eerst zijn voetjes in.] PRONKAARD. Waar een dronkaard valt, spreidt stroom een kussen. Inoom. Dromen Verdwijnen als stroom. Hij wist dromen ontwaakt. Pavín. Zij is in den druil. [Hij doet een middagdroom.] Ba. pri. In het huisje van Job: Wel uit den maar niet wit den drop. Bui. Als het vat aan het gist, gaat, is het een sponsgat. Openen, dan dat de duiven uitvallen. Mus. Iemand de schroeven op de duimen zetten. Twind. Hij dingt twee duiten op een oorlating. Duivel. Das zei de duivel, en hij schilderde zijn staart gras-groen. In den noodvreet van de duivel Dwaas. Tussen mal en dwaas loopt. [Niet weten wat, of waar heen.] Waar dwazen lag-Be, kunnen wijzen slechts schreijen. Beurszooi. Schrijvers en schakers zijn droog Baun. Het is zoo vast als een sendengat, dat los gaat. Hij is naar de pieleendjes. [Men bedient deze spreekwijze van iemand, die gestorven is. Be of pieleend is een tamme eend. Zie DE JA- Archief voor Nederl. Taalk. 11. bl. 179. Waarom men den dode bij de pieleendjes verblijven, is mij niet duidelijk.] Dan. Daar is geen eer bij hem te halen. Eer schande hangt aan een woord. Zij heeft schip aan haar eer geleden. Mi. Die een vrouw neemt, om te spinnen, en het eieren te leggen, maakt zijne rekenigheid verkeerd. Het gehele ei, dat die pen moet brengen, is nog niet gelegd. [De hier bedoelde is nog zeer ver verwijderd, en het zal nog vrij veel tijd vereischen, eer men tot de beschrijving of kennising ervan kan overgaan.] Men beslaat geen einde, zonder eieren te breken. [Om iets te bezitten, moet men ook de middelen willen kennen.] Rijvaan. Hij ziet er uit, alsof hij op een eiland Kaanze. Alleen een, die ons een eindje vooruit [De bedoelde persoon is den weg van alle vlees gaan.] Daar is het eind van zoek. Het is maar kort endeken, daar hij relevant is. Hij is aan het hortste eind. Hij is ongelukkig aan zijn eind gekomen. Van eind tot eind wendt. | Deze aan de landbouw ontleende spreekwijze wil zeggen: van het een eind van het ploegland tot het andere, waar de ploeg omgewend wordt. Ekster. De ekster vliegt 200 ver niet, of de staart moet evenwel volgen. Er. Snip, snap, snel, drie steken in een el. [Er is hier sprake van slordig naaiwerk.] Emmer. Het moet ook maar altijd midden in de emmer zijn! |Men blijft niet gemakkelijk buiten aanmerkingen.] Engeland. Ik wenschte, dat je op een' tijgeren stier naar Engeland reed. Erw. Hij heeft er wel eens soep gegeten: de schilpen rammelen in zijn buik. Even. Het is even of oneven. Ezel. Hij voegt zich als een ezel tot de last. Faam. Hij zit te goeden naam en faam. Falie. Hij krijgt op zijn falie. Faulie. Hij behoort tot de familie der overleden. [Men zegt dit van de overleden. Over is gestorven.] Fijn. Ik begrijp daar het fijne niet van. Fiska. Dan fiska, dan niks. [Dan alles en alles, dan zonder zelfs naar de volmaaktheid te streven.] Fox. Dit fok en dat fok, zei Joris Kromtong, 'tis al fok. Fortuin. Hij is de speelpop der fortuin. Gav. Hij is zeker uit den stamme Gads; want hij stinkt 200. Gadje. Zulke stryd, zulke gagie. Gaat. Als hij aan de galg gehangen had, zou hij geen neef zijn. [Om zijn grootheid zoekt men zijn vriendschap.] Garten. Dat is om de hoekjes en gaatjes te vullen. Het is een Mennist regentje: het kruipt alle gaatjes in. [Men zegt dit van stofregen.] Gatten. Als zij haar hemd in haar gat steekt, dan heeft zij een kast vol kleding. [Men zegt dit van een meisje, dat niet haar huwelijk medebracht.] Dat is weinig, zei Plinius; toen brandde hij zijn gat aan (of: toen sliep hij op) den Vesuvius. [Dit spreekwoord ziet op de geschiedkundige bijzonderheid, dat de oudere Plinius, in het jaar 79, bij de uitbarsting van den Vesuvius, als slagoffer van zijn weetgierigheid omkwam.] Zei men en een gatenmaker: dat zijn er twee. Een zittend gat praat altijd wat. Hals over kop (ook wel: Kop over staart (of: gat)). [In groote haast.] Hang een trommel aan je gat, dan kan je rammelen. Het is kop gat. Het is kwaad k.... word diegenen, die geen gat hebben. Hij heeft het met een rietje uit het gat van den vude gezogen. K.... eens hooger, dan je gat staat! Mijn hand zal met jouw gat samen houden. [Eene bedreiging aan een kind, dat men hem wat voor de billen zal geven.] Mijn eigen gat zit me, zei Trijn, en zij liet bij ongeluk een scheet. Moeder! onze Trijn doet altijd wat: Ze peuter in haar neus, of krabt aan haar gat. Wat hij in den kop heeft, zit hem in zijn gat niet. [Men zegt dit van een doordrijver.] Genua. Ik zal maar geduld hebben met mijn wijfje, al schelen onze klokken wat veel. Geheugen. Hij heeft een olifanten geheugen. Gex. Gekken broedjes zotten. Het is een wijd man, Die voor gek speelt kan. GEKRIJDT. Zit je koud van handen, dat geeft gestadige liefde of langdurige gekheid. GEKLEED. Gekleed en gereed. [Dat wil zeggen: kant en klaar zijn.] Grijn. Bij geld in tasch, Ook linnen in de kas. Die geen geld heeft voor een’ hoed, Koopt een petje: ’t staat hem goed. Het licht verdient altijd zijn geld. Hij speelt mooi weer van eens andermans geld! Stort niet, ’t heeft al geld gekost. Wie meest van geld spreekt, vertelt maar leugen. GELEERDHEID. Het is een monster van geleerdheid, GELIJK. Zijns gelijke is er niet in de zeven provincies. [Al bestaat ons land thans uit één, en niet uit zeven of zeventien provincies, gelijk vroeger en later, zal het spreekwoord toch wel geldig zijn.] Geruch, Daar slaat geluk toe en zes pond vijgen, dan is er wat zoets van te wachten. Het geluk (of: ongeluk) volgt hem op de hielen. Gelukkig. Hij zal gelukkig zijn, want hij zag den oergevaar op de rechterzijde. Gemoed. Biloog gemoed vreest kwaad gerucht. Genot. Zelden genot, grooter genot. Geschreven. Hij schrijft op schutgevaarnde. [Dat is: hij loopt altijd op plaatsen, die gevaarlijk voor zijn zedelijkheid zijn. Daarom wordt schutgevaarnde hier bepaaldelijk met zinspeling op het woord ge- vaar genomen. Men past het spreekwoord op den lichtmis toe. Hij laat niet een hoer maagd, wordt in gelijken zin gebezigd. Het spreekwoord heeft dus een bepaalde betekenis, in onderscheiding van een ander, met van het woord schutgevaarnde geldende, nl.: Hij houdt schutgevaarnde, dat meer algemeen is, en eenvoudig zeggen wil: hij zoekt anderen te benadeelen of schade toe te brengen.] GEWELD. Het moeite er met kracht en geweld door. Gerwigt. Mijn vuist weegt een pond, zei de man, en hij leidde die in de schaal bij den slager, toen deze naar het gewicht zocht, om hem spek te verkoopen. Gezien. Zijn gezicht is zoo scherp, dat hij een haan, die op den haak van den toren zit, de kop in den kop kan zien verdraaien. Gippexe. Hij maakt daar een gipfelke [Mensen zeggen dit van iemand, die alle zaken, ook zulke, welke een zorgelijke zijde vertonen, de grootste onverschilligheid behandelt.] Gier. Hij heeft als een gier. Goei. Vrijsters vlees is zeldzaam goedje, het tempelt, die maakt het wild; dwing je 't wat, maak je 't mild. GoeDE. Het is een goede, om op een kwajem te geven. Liever met de goeden stelen, dan kwaden bidden. — Eerst het beste, dan altijd het beste. Keur is zoet, als men 't laat om 't goed. Goedelaar. Hij is 200 welsprekend en goedelaar voor zijn tent. Gort. Beter goede rijst dan slechte gort. Het is een gortmolen. [Men zegt dit van iemand, veel te eten kan.] Goup. De waarheid te verbergen, is het goed begraven. Het is een oploop van gouden toren. Hij draagt den gouden sleutel. Hij is zoet als goud. Van een gouden koets valt sen ge spuikertje. Groot. Dat is een zacht kostje: men vindt geen graatje in. Graaf. Hij is met de kunst in het graf gegraafd. Gras. Dien een ongeluk mocht overkomen, struikelt in 't gras. Groen. Wat een ander rijpt, kan mij geen zien. [Wat een ander heden overkomt, kan later gebeuren.] GronD. Hij klaagt putten in den grond. Grote. Zij is zoomaal, als zij groot is. Haar. Daar moet een' haak (of: een) aan los zijn. Schoon aan den haak zijn. [G voorraad meer hebben.] Haan. Hij is zoo rood, of hij heeft achter den koene haan geloopen. Haar. Het is een man, die een hardje doet roken. Haas. Zij loopt als een gespannen haas. HAGEDOORN. Misgeschoten, vrouw Hagedorn [In de treurige dagen der Coccejaansche en aanjese geloofstwisten trachtte een predikant, verdacht was, tot de Coccejaansche partij hoort gaan, de zoogenoemde oefeningen van de zijner gemeente te leiden, en zodoende onverschillig te blijven. Bij deze gelegenheid vroeg hij naar de betekenis van canonieke boeken. Zekere vrouw HAGEDOORN, een ijverige aanjese, antwoordde snel: canonieke boeken komt van kanon, om alle Coccejanen dood te schieten. De predikant antwoordde met de woorden, 'Dat tot spreekwoord werd, terecht wees.' Hij heeft den hak geschud. [Men zegt van den dode.] Dan is om hals. Ik zou hem mijn' hals (of: rug) niet graag leenen. Het zit niet goed in den halster. [De kwaliteit niet zuiver.] Als het water aan de lippen is, siek het gesnijkt de handen eerst wit. Handen en voeten. Heb je iets in je handen! [Men zegt tot een dauweltje, wanneer zij iets niet de damp van het water. Het is een handje-gauw. Dat de hand in het spel. Hij zou er geen worde witte vlekken. Hoe kan het met menschengenaakt worden! Men kan geen hand voor oog. Wat hij met de ene hand geeft, neemt de andere weer terug. Dat is een zware zucht voor een lichte geest en een wee schuilt in het hart. Sinds Jan is nog een haveerman, Maar geen zaad aan. [Met Sint Jan kan men nog zaad zaaien tot groen voeder of hooi; maar men daar niet van wachten.] In ’t verleden ligt het heden. O, Heer! bewaar mijn oogen, riep de sant, want mijn neus is al weg: hij snoepte uit den pot. Hij is met Heintje mee. [De dood heeft hem afgevoerd.] Op een kring van paddestoelen rijden zij. Met goede voornemens is de hel bevrijd. Hij scheurt zijn laatste hemd aan. [Dat is zijn doodhemd.] Hij is gaan hemelen. [Men zegt dit van braven mensen, als zij gestorven zijn.] Hij heeft de zevenden hemel. [Hij heeft een zeer verzoeting gevonden.] Dat zijn de zuilen van Hercules. Ze zeggen: het uiterste of laatste. Door de zoon van Hercules verstaat men de straat van Gier, Het mythologisch verhaal geeft HERCULES deze zeeoogst twee bergen, aan de Spaanse-Afrikaanse zijde elk 6000, de pilaren van Bis geheeten. Hij ligt met koude tenen. [Met zegt dit doode.] Hij zal het huis wel op de heilige brengen. De zijn niet alveld de beste hoenders, zó gepluimd zijn. Waar zijn zijn moeders? [Van welke afkomst is hij?] Hoorntranen zijn als kranen: Wil je ze not? Nat is daar. De klokgaat op de Hofpoort. [Men voor Rotterdam, van iemand die geen horologie of een slecht bezit. De vroegere Hofpoort is daar sedert lang afgebroken. Zij had geen klok.] Hij komt voor het hokje. [Hij wordt voor de kerkeraad geroepen.] Hij zit in het hok. [Hij is ouderling of diaken.] Beter een goede poep dan een kwade Hollander. Hoop. Al weer een zieltje gewonnen, zei de pastoor, en er kwam een hond in de kerk. Daar gaat niet voor de kat of de hond: Die verdient den kost met de mond. Dat is voor geen hond wit te houden. De knuppel ligt dicht bij de hond. De zaken gaan er op een hond. [Ze zijn weg.] Een witte hond bijt zoowel als een zwarte. Het gelijkt wel een hondennest. Honger. Nieuwe kost maakt niemand honger. Hoop. Hij heeft zijn hoofd neergelegd. [Niet meer leven, maar de eeuwige rust in gaan.] Men moet zijn vijand koelen vuur op het hoofd leggen. | Dit spreekwoord is ontleend aan Rom. xıı : 20.] Zijn hoofd is oren ons. Zijn hoofd loopt op stelten. Hoorsaar. Al is het onbevaarbaar, 't Is daarom nog niet hoorsaam. Horloge. Zijn horloge is gelijk met de Wiemelpoort. |Men zegt dit, te Nijmegen, van een horloge, dat altijd met de ware tijd in de war is: dan voor, dan achter, nooit gelijk. De Windmolenpoort, in de wandeling de Wiemelpoort genoemd, een der vroegere stadspoorten, maar bij de uitbreiding van de stad meer in het midden gekomen, is in 1860 afgebroken. Het uurwerk, daarop geplaatst, ging niet altijd geregeld: van daar het spreekwoord. Hout. Een mens is geen houtje. Houwitser. Dat is (of: Daar valt) een houwitser in 't water. Huis. Eene meid in huis is een noodzakelijk kwaad. Het is Pieter in, Pieter uit; het huisje bij de schuur. Van alle kermissen te huis zijn 1). Huur. De ooievaar betaalt huur van zijn nest. Huwelijk. Hij weet niet, wat er in het huwelijk te koop is. Jaar. Daar is jagt bij 't werk. JAMMER. Het is een lieverdje; jammer, dat ze een uur uit het water blijft. Jan. Als maatje wil, staan Jan, Pieter en Paulus stil. Het is Jan, Pieter en Paulus. Jan MENNINGER. Leg dat bij Jan Menninger. Dat is: daar er meer van die soort zijn. Menninger is hier en daar de volksuitspraak van menigmaal. Men bezigt de spreekwijze bij het zenden van rekeningen aan personen, die niet gewoon zijn, te betalen. Jan NIEMAND. Zie gaat wit met de zoon van Jan Niemand. [Men zegt dit van een meisje, dat gedwongen is, thuis te blijven; omdat zij door geen jonkman tot kermis zijn uitgenoodigd.) IJzer. Een mens is niet van ijzer of staal. Een paard met de ijzeren zweep rijden. Joop. Dat is een Jood in een varkenskot. Het is het lege schip vol Joden. Het is Joden-purim. [Men zegt dit van een geringe zaak, waarvan grote ophef wordt gemaakt. De Joden hebben altijd veel beweging in al hun handelingen; maar deze betoont zij vooral op het purim, dat is: het lotfeest, een instelling, die van ESTHERS geschiedenis dagteekent.] Salomo was de koning der Joden, en Rothschild is de Jood der koningen. Joor. Hij heeft er zool van. Joost. Magere Joost heeft hem ingepalmd. [Men zegt dit van de dode. De naam Joost wordt anders uitsluitend op de duivel toegepast; maar de vermenging van duivelen dode wordt in de volks taal dikwerfel aangetroffen.] Jupas. Hij is Judas. [Hij is beursdrager, en alzoo belast met de betaling van onderling gemaakte veranderingen.] Jurvrouw. Steek wat wijd en steek wat voort, 't Is voor juffrouwen Kalepoort. [Het naaiwerk behoeft niet net te zijn, maar moet snel afzijn.] Jur. Het juk is zwaar, maar de last is licht. IZZEGRIEM SENIOR. Izegriem Senior heeft hem ingepakt. [De oude grimmige dood heeft hem met zich meegenomen.] KARS. Wanneer de kaars uit is, blijft er niet dan stank. Zijn kaarsje is uit. |Zijn levenslicht heeft uitgeschenen. In gelijken zin zegt men: Zijne kaars brandt in de pijp.) KAR. Het verstuift als kaf voor den wind. KAMEN. Er is oproer in de kraamkamer. KANS. Hij heeft veel kans, een' kop kleiner gemaakt te worden. KANT. Dat gaat bij de kantjes langs. De liefde kan van welke kant niet komen. KARIETAAR. Het heeft hem geen kapitaal opgebracht. KARREN. Als je een' kapper tegenkomt, laat je dan poeijeren! KAST. Hij krijgt wat op zijn ribbekast. KELDER. Het is, alsof het in een' kelder valt, [Men zegt dit van den veeleter.] KERUIS. Het is altijd kermis, als de vrienden komen. Tusschen mal en vroed moet men kermis houden. KEUNTIES BULTEN. Hij gaat me naar Keuntjes Bulten. | Keu of keun is big, en bult is kleine hoogte. Men gebruikt deze spreekwijze van iemand, die niet op reis gaat, maar thuis blijft. Was het evenwel den reiziger in het Jan-Huts-bisjen gentje naar Keuntjes Bulten laat trekken, is niet bekend.) KEUR. Die veel keur heeft, die dikwijls verandert. Het is een opperkeur. KIRZENTREKKER. Zij liegen als een kier trekker. KISKER. Kükers zijn geen koopers. KINN. Dat is een dood geboren kind. Dat is lang in de maak gemeest. De ondeugendste worden het eerst geholpen. Het is een zesmaands kind. Hij heeft een schot vol kinderen. KIR. Hij wil de kip dooden, zonder enige schreeuwt. Kist. Hij is in de algemene medische valken. [Dat wil zeggen: hij is dood. De Amsterdamse medische kist, dat is: de aarde, heeft hem opgenomen.] Kierun. Gij moogt uw kleur wel houden, zal wel rood worden. Het is een schavotkleur. Kont. Dat is andere thee dan thee met melk. Korrengung. Een koopman moet zich kennen als een Kloppenburger kous. Kneksort. Een knechtje en een meisje zijn een Het is een letterknecht. KNIBBELSPEL. Het ligt als een knip tussen elkaar. Knoxzij. Met opzet of zonder opzet, noodt knoei al weg (of: beet). Knor. Hij is knollen gaan zaadjes. [Men dit van de dood.] Knoop. Het is een knoop, met de tong die met geen tanden los te maken is. [Een spraak van een huwelijks-verbinding.] loop Langs den knoop. [Men zegt dit van soep.] Kor. Het is waar, Dat de koe meer schaatje dan oorier. Kos. Hij is in de war: hij slacht de met de oliekoeken. Korkomk. Hij ziet er uit, of hem een uitgezocht heeft. [Men zegt dit van iemand, bloedend gelaat in korte tijd zeer is afgevallen.] Koears. Hij zal den rechtse koers wel houden. Koerse. Hij komt raar wit de koets vallen. | Hij gebruikt vreemdsoortige bewijsredenen, of bij wonderlijke vertellingen. In gelijken zin zegt men: Hij kan raar uit zijn’ klomp schieten. Korrist. Ga binnen (of: Ga zitten) Pijnt koffie zetten. Is dat wel zuivere koffie? KousoDIant. Hij heeft veel van een (of speelt voor) komediant. KOMKOMMER. Ze slachten de komkommer die sterven ook met het zaad. Roodhulzen bij 18. Hij gaat er altijd premies op het kommeauto. Hij heeft den koning van Polen op Al wat hij vangt, bijt ik levend den kop af, als het waar is. Het is er op zijn ef: Het komt op den kop wit. Hij heeft den vecht. Hij heeft een' worm in zijn kop. Het heeft zijn geur. Hij slacht de struisvogels: Maar ook den kop in de schuilen. Hij werkt den kop. Kopje onder, haasje verdronken). Zeven voeten van u, dan hebt ge geen nood, u was den kop springt. Zo'n kop zou ik De kromme eten, en een ander ook nog gurner. Om den kost wordt veel verzonnen. Ze was den kost. [Het zijn lege loopers. Van een' zegt men met: Hij houdt den kost voor n} Kruip weer in je kot, zei Pier. Nou, kou. Er zal nog wel wat in de oude kous zit: geborgen zijn. [Men doelt hier op een je.] Het zijn nog maar pisjouzen. [Dat zijn jonge meisjes. Men zegt dit, als er van sprake is. ] De kraaijen (of: raven) zullen hem de mag oogen uitpikken. Hij is voor de kraaijen. Bezoekt deze spreekwijze van den gestorven echt. In dezelfde zin zegt men: Het is een oude kraak. Hij ziet er uit als een Santini voor een Spaanse kraak. Zuur. Hij is daar in zijn volle kracht. Hij verdient (of: Men vlecht hem) een' Ge heeft de klap al toegedraaid. [Dat is: bij is overleden. De klap is een houtje, dat boven de klink van de deur steekt, om die alsman. Het is een oude kruger. [Nog ver gevorderde jaren, is hij een liefhebber van meisjes.) Hij draagt de kroon weg (of: Hij verdient kroon). Het is het kruid niet waard, om hem te schieten. Hij werpt de lont in 't kruid. Men moet op de kruimeltjes passen. Jeugd, De wereld is vol kruisen. Kruis. Hij is kruisvast. [Hij loopt niet ver weg, en zal wel weer thuiskomen.] Kwak, Dat jaagt mij het kiekenvlees op het Kalf. Kuif. Het is kuitenparade. Hij loopt met stijve kuiten. [Hij is dood.] Kunst. Als men het weet, is het geen kunst meer. Dat is nog bij tijd door de kunstgered. De kunst dient betaald te worden. De kunst wordt zelden betaald. Hij heeft de zwarte kunst geleerd. Kunst, Hij zal hem die kuren wel afleeren. Kwaar. Hij is al genezen van zijn kwaal. Verouderde kwalen zijn bezwaarlijk te genezen. Kwinkslaag. Hij zoekt er zich mee met een kwinkslag wit te redden. Kwispel. Hij heeft van den kwispel gehad. Laag. Jemand listen en lagen leggen. Laarzen. Dat zullen nieuwe laarzen voelen. Hij is zeker met laarzen en sporen ter wereld gekomen. LAATDUNKENDEHEID. Hij is van laatdunkende heid gebeten. LAGOHER. Het zijn al geen nalagchers, die verklagchen. Lax. Het is allemaal lak. LAKEN. Hij is 200 wit als een laken. LAMUET. Hij is niet lam, al is hij lui. Land. Duur is zijn, is onverstand: Dureschipper, bij aan land. Geen voet land, dat het zijn is. Het is een slecht land, waar het niemand wel gaat. Het land is over. [Er is veel reden om verheugd te zijn.] Het land is zoooo kaal, dat men er wel stuivertjes kan zoeken. Hij is geland en gezand. Ik dacht, dat het land was, zei de mof, en hij zakte tot aan de oren in een moeras. Stoute maat, het land. Zet d'oopen er het land plat mee. Lang, lang en smal heeft geen val. Lang en smal is niemendal. LANGSTRAAT. Het is Langstraatsch. [Dat wil zeggen: het deugt niet veel. De spreekwijze is afkomstig van het Zuid-Hollandsche gehucht de Langstraat, welks rondventende kooplieden wordt nagegeven, dat ze schoenen met papieren zolen verkoopen.] LANSKNECHT. Hij doet zijn woord als een lanser. LAP. Beter een lap dan een vod; want een lap kan nog te pas komen, en een vod dient nergens voor. Dat is er een voor de lappenmand. Met den lap zal hij het wel onderhouden. LARIE. Het is larie met vocht. [Dat wil zeggen: het is dronkenmans gekheid.] LAST. Achterlast is overlast. Gelijke lusten, gelijke lasten. Neem de lasten weg, en de lusten worden minder. Vrijwillige (of: Gemillige) last draagt ligt (of: is ligt te dragen). Zijn leven is hem tot last (of: Hij is zijn leven moß). LASTIG. Het is meer lastig dan plezierig. LAT. Hij krijgt van ’t latje. [Dat is: zijn afrekening wordt hem met een stuk hout toegeteld.] LATIN. Ik spreek immers geen Latin. [Men zegt dit, als iemand ons niet verstaan wil.] LAWINE. Hij gaat als een lawine. [Dat is: met grote vaart, gelijk de afgescheurde, afrollende sneeuwkloppen, de lawine.] LEER. Elke vogel heeft zijn lied. Lief en leed samen delen. LEELIJKEID. Al het moos heeft zijn leelijkheid. Het is mooi van leelijkheid. LEEUWERIK. Een enkel leeuwerik maakt nog geen voorjaar. Wat de leeuwerik zingt op Vrouwen dag, moet hij later betreuren. Leer. Een goede legerorde duurt niet langer dan vier en twintig uren. [Daar men zegt, dat alleen in den beginne aan een uitgevaardigde legerorde de hand wordt gehouden, en al spoedig gehandeld wordt, alsof de legerorde niet bestond, bezigen de militairen dit spreekwoord, wanneer iemand een nieuws weldra uitsterft.] Lei. Het is zoo blauw als een lei. [Men zegt dit te 's-Graven van een dronkaard.] Lene-Mie. Het is een speeltje, zei Lene-Mie. Lepri. Als dat waar is, krijg je mijn lepel. Hij heeft den lepel nedergelegd. [Hij is overleden.] Meelpap: een lepel van eikenhout.] Leksen. Dat lesje zal hij wel onthouden. Hij geeft hem een lesje. Iemand de les overhooren. Latter. Hij spreekt op de letter af. Lugen. Die met een leugen onderzeept, behoeft geen paspoort. Het is al zo lang geleden, dat het haast een leugen is. Het is zeker een leugen geweest. [De zaak, die men wil verhalen, maar waar men nu niet op kan komen.] Levend. Daar heb je het arme leven weer gaande. Dat is een leven van een muts in den meelzak. Geen beter leven dan een hard leven. Heb ik van mijn leven nog krommer gegeten dan worst! Het is al leven, wat eraan is. Het leven lust hem. Hij heeft er het leven bij ingeschoten. Zo'n leven is geen leven. —— Het is een oorlogslid leven. Leven. Er kan geen luis over zijn lever loope, of hij vliegt op. Het zijn kostelijke lever. Lijk. Het is een ledemetenpop. Levend. Men moet niet alles klappen, wat in het liedje staat. Liepen. Dat lusten de arme lui wel. [Men spreekt hier boertend van een lekkere spijs, op dezelfde wijze als in het spreekwoord: Dat de weeskinderen uit Delft wel.] Schamele liedjes leiden niet tot kwaad. Liefde. Het is liefde, wat eraan is. Liefde. De oude liefde komt weer boven. Liefde trekt, Liefde peut. De oude liefde komt weer boven. Liefde, Liefde, Het is een oude liefhebber. Liefhebber, Een liefhebber van muziek, dat hij even goed trappen hoort schuren. Ik laat het voor de liefhebbers. Liefhebberij, Het is alles liefhebberij. Lichamen, Een mensch heeft maar één lichaam. [Men kan niet alles tegelijk doen, of zijn.] Het is, of er zijn ziel en lichaam aan één draad hangt. Hij heeft er zijn lichaam aan te genieten gezet. Lig, Zij is lig voor den wagen. [Zij staat in haar schoenen.] Lis, Het komt hem koel (of: nuchter) en lief vallen. Die jaagt mij een rilling op het lijf. Men kan hem wel over zijn lijf loopen. (Dat is een goed mensch.) Mijn reuzel smelt in mijn lijf. Lis, Dat komt aan de lijn. [Hij wordt in betrekking gesteld, die hem brood verschaft.] Lis, Lijsje-moer krijgt ook wat. [Dat wil zeggen: de zand is tegengevallen: Men dacht misschien krijgen, dan men heeft ontvangen.] Liess, Lijst, Hij is van de lijst geschrapt. Ik zie geen lijst van gehouden. Lievoren, Dat geeft verandering van de liep doren steken. Jij zult me niet meer zelden zien, zei de maf, en hij knipt met een nijlengen kleinen teen af, waarop een liep doek zat. Lint, Hij zal er wel een lintje mee verdienen. [Voor die zaak zal hem wel een ridderorde worden.] Lir, Het lag mij op de lippen. [Ik had haast gezegd.] Het was haast niet zooveel, een lippen nat te kunnen maken. Zijn naam komt meer over de lippen. Lis, De zaak is in de lissen. Lor, Het is een lolpartij. Lomsan, Daar haalt men het niet den. Long, Hij schreeuwt zich de longen wit. Loop. Hij staat erbij, of hij lood in oren heeft. Loor. Lang loof, dure rapen. [De hier bedoelde rapen zijn meerapen, en die zijn daar te veel uitgeschoten.] — Loof kan lang aan, Looman. Looman heeft hem onder. [Men dit van hem, die uit den aard vrij traag is in werk, De woordspelling met loom is duidelijk.] Hij heeft groot loon, maar weinig ver- Hit heeft zijn loon al weg. Dat is het paard in den loop beslagen. Er zeggen: die zaak is wel haastig, maar gegaan afgedaan.) Schoft. Het is een sloklooper. [Hij teert op de beurs. In denzelfden zin zegt men: Hij loopt op den klap (of: Het is een klaploper).] De loopgraven zijn geopend. Dat hangt van het lot af. Het lot is be- Schot en lot betalen. Het is een loterij. Pak je gemak, zei Lubbert, maar zachtjes aan. Het zweeft nog in de lucht. Hoe meer men zit, hoe luijer men wordt. Hij heeft de luiken gesloten. [Hij is ge- De luiken zitten hier de oogen.) Luilekkerland. Hij wil naar Luilekkerland, de gebraden varkens met het mes in den rug Het lijkt erop als een luis op een olifant. Hij kan geen luis meer dood doen. [766 mak is vent gemaakt.) Zijn rok is 200 kaal, dat duis tegen op kan klauteren. Het zijn nagelmagen. [In deze spreek- wordt de verwijderde bloedverwantschap met er uiterste lichaamdeelen vergeleken.] —- Zullen met zijn maag niet weglopen. Het is een schoolmuis. Dat wil zeggen: hij is zorgvuldig in het eten. Schol heeft hier een en heeft dus met den visch van die naam niets te maken. Hij heeft schroef in de maag. [Hij heeft ongeloof.] Hij heeft zeker een varken in zijn zitten. [Men zegt dit van iemand, die veel eet.] Ik heb maar een maand, en die moet houden. [Men zegt dit bij het bedanken voor een deel, dat men ons wil opdringen.] Mang hangt over haar. [Dat komt, omdat zij aan een natuurlijke behoefte verlangt. Dat is dus van iemand, die honger heeft.] In de maand likt de maan het op. Een maandag zien de zeef niet graag. [Omdat ze stormachtig is.] Hij heeft een sterretje bij gezien. | Dat is: bij het veel gewicht aan , die niets te betekenen heeft.] Hij heeft reeksen de reis aangevangen. [De maan geen licht meer geven, omdat hij het aarde betekenis eeuwigheids heeft verwisseld.] Hij slacht wat, die hij met meel brouwt in den manier. Versto met een afgaande maan Houdt ) aan zon. Hij zet een vischje door de maas gaan. Kleine vissen kruipen door de mazen; doch de groote blijven erin hangen. Maar. Hij meet met twee maten. Juist schalen wegen effen: Gelukkig, die de maat kan treffen. MADAME DE PARMA. Het is madame de Parma. [Zoo noemde men, in de 16e en 17e eeuw, een opgeschikte onbeleefde vrouw, doelende op onze laatste landvoogdes MARIA THERESIA VAN PARMA.] Maar. De macht is hem gebroken. Max. Het mak is eraf. Het scheelde mij of mak. Mak voor alle tuigen. MAANDAG. Het zal wel makkeren. Marassa. Hij ziet er wit, of hij in den Maleise put heeft gekeken. [In een oudejaarsverhalen novelle, getiteld: de familie Spann, voorzover het in het tijdschrift Europa, 1850, n°. 1, bl. 21 in de noot, zegt F. H. Klein van dit spreekwoord: „Dit is een Amsterdams spreekwoord, vermoedelijk afkomstig uit den roemvollen tijd, toen de edelmoedige Brit ons nog niet de rijke bezittingen van het Bengaalse schiereiland had ontroofd, en er vanuit Amsterdam een drukke vaart op de kusten van Malabar en Coromandel plaats had; toen Amsterdam nog was het middenpunt van den wereldhandel.” Wat de oorsprong van het spreekwoord aanbelangt, zegt bij: „Volgens het bijgeloof der Hindoe’s waren aan het kijken in die put bijzondere voorregten verbonden. Wat er eigenlijk in te zien was, wist niemand, want het kwam niet aan het licht; maar de Priesterkaste, die het monopolie van kijken had, verkreeg daardoor, zoo het schijnt, de macht en tevens de bevoegdheid, om (natuurlijk tegen de noodzakelijke betaling) alles te vergeven en ongescheurd te maken, wat BRAHMA, VISHNOU of SIVA maar verstoord kon hebben; terwijl de Paria, die zijn wankelend geloof aan een volledige vrijspraak van zonde een weinig wenschte te versterken, door ook even een kijkje in die wonderdame put te nemen, of misschien wel, of gruwel! den heiligen het waslicht onthouden en zijn geld besparen wilde, waar dit, gemakkelijk genoeg voorzeker! geschieden kon, door eenvoudig zijn ogen te gebruiken, dadelijk werd gestraft, door van stammen aan als een schimp weg te kwijnen.”) Marerist. Het zijn malefijten, Die regen en wind sch... [De malefijten, als trekvogels aan onze kusten niet onbekend, komen meer onder den naam van kleine zee-zwaluwen voor. Zij vliegen zeer snel, en duiken in bare vijf in het water, om de vis te bemachtigen. Bij storm komen zij in de nabijheid der schepen, vliegen er rondom, plaatsen er zich op, en laten zich soms met de hand grijpen. De zeelieden voorzien een aanhoudenden storm, als de malefijten zich boven den wind opstellen, maar zijn zeker, dat de wind zal gaan liggen, zodra de malefijten achter de zeilen schuilen.) Man. Al mannen, pater! al mannen; al meisen, mater! al meisen. Als de tijd daar is, moet de man er zijn. Dat is vrouw zonder-man. Ik heb hem op zijn voorman gezet (of: gericht). Hem terecht gewezen, dat is: beduid, hoe hij te handelen heeft. Men zegt dit, als iemand wat veel praat maakte. Voor zover ben je de man. Manp. Met iemand in de mand doen. [Voor gemeenschappelijke rekening handelen. Zie het spreekwoord: Mandegoed, Schandegoed.] MANIER. Bij manier van spreken. Iemand manieren leeren. [Hem tot zijn plicht brengen.] MARS, Zij hebben niet meer in de mars te brennen. [Zij zijn uitgepraat.] MARTELING. Het is de marteling van Tantalus. MASKER. Jemand een masker maken. [Dat is: bedriegelijk met hem omgaan.] MAST. Hij gaat zóó recht als een mast. MATROOS. Hij vloekt en raast als een matroos. MAZELEN. Ziet laten pokken en mazelen. [Dat is: geduldig wachten op beter occasie.] MEER. Het is goed bakken, als er meel in de zak is. Hij springt erin om als de muis in de meelton. MEENING. Hij is in zijn meening bedrogen. MERRDER. Zie niet op uw meerder, maar op uw minder. MEISJE. Dat is een slag onder de meisjes. MEESTER. Het is een goed paard, dat voor zijn meester springt. [Springen geldt hier in de dubbele betekenis van vlugge opwaartsche bewegingen maken en bankbreukig worden. In beide gevallen wordt de meester gediend. In het eerste geval toont het paard zijn genegenheid voor zijn meester, of voert hem naar de plaats der bestemming; in het laatste geval wordt het paard voor zijn meester opgeofferd, daar het als onderpand moet dienen. Men gebruikt het spreekwoord, wanneer men een pand in de lomberd brengt.] Zij is zijn zaak meester. MEI. Te Mei of nooit. MEIS. Het is de vrouw vergeten, dat zij vroeger meid geweest is. Meisje. Als weer aan, zei de meid, en zij lag nog. Het is een kus van een meisje. [Men zegt dit van een meisje, daar niet veel bijzit.] Men kan hem wel met een meisje om de oren slaan. [Dit is het beeld van den onnoozelen hals, die altijd koud om den mond open blijft voor het vrouwelijke geslacht. In gelijke zin zegt men: Men kan hem wel met een meisje den nek slaan.] Menkote. De menigte moet het goed maken. [Men moet veel verkoopen, zal men op een goede winst kunnen rekenen, wanneer men op één voorgewerp slechts een kleinigheid verdient.] Menist. Het is net 200°. Menist-zus. Hij kijkt als een Menist-zusje. Mensen. Dat is tot versterking van des individuen mensch. [Het eten nl., dat men zal gaan gebruiken.] De mensch is zichzelf een raad. Een goed paus, een kwaad mensch. Een mens is altijd goed, zolang hij wat geeft. Een mens is toch geen plank. Een mensch moet al zoo wat daar te houden. Een mensch moet toch ook wat hebben; men leeft maar als mens. Menselijk is zelden bestendig. Men moet menselijke nemen, 200 als ze zijn, en niet, 200 als men ze gaarne had. Merer. Hij is naar Meppel geweest. (Men zegt dit, te Vollenhove, wanneer iemand een middagslaapje heeft genomen.) Merke. Hij laat overal zijn merk staan. Mees. Het is juist een scheetje, dat voor mijbesje past. Minac. Op den middag moet de pilderrai. Mopper. Het uiterste middel beproeven. Mier, Het gelikt wel een mierennest. Mild, hij is mild, als hij op het secret De milde man, hier bedoeld, is de broer Die al vrij wat weggeeft, als hij bij de ontvanger. Mijn. De eerste mijn is vast en zwaar. Hij doet mijn slaapwet. [Fijn & in overspel.] Losse mijn gaat in en uit. Mijnst. Jemand moet de minste wezen. Miraclen. Wij leven niet meer in den tijd van wonderen. Miskruis. Hij worstelt met de ellende. Misgeboorte. Het is een zure misgeboorte. De zaak is te vroegtijdig begonnen. Mischeur. Half ziek, half misselijk. Mopper. Aan ligt onder den zwarten modder. [Men zegt dit van den dode.] Moppet. Het is een modepop. Moeder. Dat heeft mijn moedertje niet geleerd. De moeder weet het best. Vreugde. Het is vreugde voor hem. [Het is thans zijn vreugdedag; men kan er lustig op losgaan.] Moeite. Zonder moeite geen profijt. Morgen. Daar zal geen molen minder om kunnen. De molen is slep. [Men zegt dit van iemand die met lange tanden eet, Slep is bot, niet schijnbaar ongepolijerd.] Hij loopt in den rosmolen. [Hij heeft gek.] Zijn molen draait met alle winden. Momp. De mond bloedt kerm. [Eene boertende van uitdrukken, waarmee men te kennen geeft dat iemand eet.] Het gaat van mond tot mond. Het spoelt zich in de mond. [Ik zou het zeggen, maar kan het mij niet dadelijk verdragen, In dezelfde zin zegt men: Het ligt (of: Ik heb het) op de tong en Het lag mij op de lippen.] Hij gaat er een lekkeren mondhalen. Het is hem om een smerigen mond te doen. Ian zegt wel afgewogen. Van de zaak komt hij praten, of hij een pruim in zijn mond lemand in den mond loopt. Ik heb een idee dat zulgen kan. Uit den mond der zui- zal men de waarheid hooren. Dit spreekt misschien ontleend aan Psalm vııı:3 en xxı:16. Zij mond staat ertoe (of: _). Zij trekt een pruimenmondje. Daar is het mooi af. Maar is anders. Roem. Het is maar een morgennevel, die sopkisart. Die boosheid zal niet lang duren. DBBEL. Hij meende, dat ik zijne mosselen - oerzrp. Hij is zo fijn als gemalen mosterd. Gast ermede om mosterd. Vr. Hij heeft de razende mot gekregen. [Hij heeft de razende mot, hier als een ziekte voor - gestorven.] Wordt het niet gepoetst, dan is de mot of den roest. Ouwe. Daar zou ik wel een muisjesvest van willen hebben. [De militairen zeggen dit als geklets, wanneer zij een ruzie niet begrijpen.] Zij veegt zijn snot op eens anders mouw af. Mozes. Hij kent Mozes en de profeten. Mozes ook maar een oog. Zij hebben Mozes en de profeten hier zo veel betekenis als schulden, bezigt men dit spreekwoord, afkomstig is uit Lu. xv: 20, van mensen, geld bezitten. Mens zou zeggen, dat het regende; doch besgen P..... Maar. Hij krijgt een penning van dezelfde. Het is een vrolijke mus. De muts staat hem op. Het is, zij met zijn slaapmuts op den waterpot slaat. 'zegt dit bij het hooren van valsche toonen. Hij heeft zijn muts altijd mee bij zich. 