title: Urkunden und Actenstücke zur Geschichte des Kurfürsten Friedrich Wilhelm von Brandenburg
creator: None
text: 1657. Er habe mit dem polnischen Unterkanzler ^) eine Unterredung gehabt «i. Jan. und besonders darauf gedrungen, dass baldigst zwischen Polen und Bran- denburg eine A'erständigung erzielt werde, worauf man dann Schweden zur Räumung Polens und Preussens bewegen könne; man müsse Brandenburg versichern, dass es bei Polen einen guten Frieden erlangen könne, sonst werde es zu seiner eigenen Sicherheit die Verhandlungen mit Schweden hindern und dies von jeder Nachgiebigkeit abhalten. Der Kanzler habe er- widert, man sei zu Verhandlungen mit Brandenburg geneigt, die hier oder an einem dritten Ort anfangen könnten. Er habe darauf die Garantie der Generalstaaten für einen Vertrag zwischen Polen und Brandenburg in Aus- sicht gestellt und seine Collegen beim Kurfürsten in Labiau sofort von die- ser Unterredung benachrichtigt. Hnijbert u. Ysbrandts an d. Griffier. Dat. Labiau 11. Jan. 1 657. IL Jan. Gestern nach der Audienz beim Kurfürsten siijd die geheimen Räthe Schwerin, Ho v erb eck und Jena bei ihnen gewesen und haben erklärt, dass sie beauftragt seien, über die von ihnen angebotene Mediation zur Herstellung des Friedens mit ihnen in Conferenz zu treten, und also zu- nächst nähere Erklärungen über die Absichten der) Generalstaaten erwar- teten. Diese haben sie darauf ertheilt, wie sie in der Instruction vom 18. Nov. enthalten sind. Die brandenburgischen Käthe haben sich Bericht *) Andreas Trzebicki. Die Mediation der Staaten. 103 an den Kurfürsten vorbehalten und nur hervorgehoben, dass die Souverä- nität Preussens und die Erwerbung Ermlaiid< zur Sicherung der Unabhän- dgkeit des Kurfürsten nothwendig sei. \Hii Dorp au den Griffier. Dat. Danzig 13. Jan. 1657. Der polnische Reichskanzler habe ihm erklärt, dass Polen bereit sei, 13. Jan. üiit Brandenburg und Schweden in Unterhandlungen zu treten, und ihn ge- eten, dem Kurfürsten mitzutheilen, dass ihm in Betreff Preussens dieselben Bedingungen offen stünden, unter denen es von Alters her zu Polen gehört. I>enn die früheren Anerbietungeu, Entlassung der Preussen aus dem polni- rhen Unterthanenverbande und Nachlass des jährlichen Tributs, hätten ich bloss auf den Fall bezogen, dass der Kurfürst seine Truppen mit den polnischen vereinige. Huijbert u. Ysbrandts an d. Griffier. Dat. Labiaii 14. Jan. 1657. Zufriedenheit des Kurfürsten mit ihrer Vermittlung. Derselbe verlangt die Souve- ;lnitHt Preussens als nothwendig für seine Sicherheit, den Frieden im Norden, die roihejt des Handels in der Ostsee. Hoflnung auf Frieden gering. Belästigung der SchifTfahrt durch die Danziger.J T sedert onsen laetsten van den 11. deses heeft 8. C. D. sog door U.Jan. ijgen monde als door de Heeren van Sijnen Raede ons te kennen ^egeven een bijsonder contentement eu genougen, dat H. H. M. niet tllcene alles van haere sijde toebrengen en contribueren, dat tot de »evredinge in dese Quartieren soude können dienen, maer oock heb- len believen bedacht te sijn op de middelen, waer door S. C. D. Lan- len ende Havenen van Pruijssen voor het toekoomende in alle secu- iteijt en verseeckerheijt mochten werden gebracht, en voorts betoont II aengewesen, dat het eenige middel, om dat sehe te consequeren n te bereijcken, soude sijn het obtineren van de Öouverainiteijt en. ' ]»endentie van de voorss. Landen en Havenen, alsmede het be- en van het Bisdom van Ermelandt, dacrover ons vorders dese na- vol^ende redenen en consideratien sijn gereprcsenteeri : Dat de dependcntie der Landen en Havenen van Pruijssen van 11 Coninck en het Kijck van Pooicn mct sich sleept een onvermij- Iclijck engagcment in alle de Intresscu, Onrusten, Troubelen en üor- loge, die het Coninckrijck van Poolen overkoouien en sog seer is on- lorworpcn, en dat oock om die oorsaecke S. (M). in den jegcnwoor- I L"n drouvigen (M>rloge is ingewickclt en gecngagecrt geworden. Dat dese Hwarichcdcn en bccomuierinKcn in het toeeonicnde noch iicer waeren te apprchendcren, overniitH den jegenwoordigcn Coning Pooicn Hondcr Krfgcnacm was, die acn de succcssio van de Croono H konn<*ii prctiMidcrcn. rn dacroni ongctwijtVclt bij d' ccnc oll IQ^ IT. Der nordische Krieg. d' ander machtigh Potentaet buijten Poolen soude werden geacquireert, 't sij dan door den Grootfurst van Moscovien of ijemant uijt den huijse van Oostenrijck, daer van albereijts de heginselen en aparentien ge- nouchsaem door de werelt bekent en kontbaer waeren, en lichtelijck was te oordeelen en te gemoet te sien, hoe wijt soo machtige Poten- taten haer gebiet, macht en pretensien alsdan soude können en willen uijtbreijden en vermeerderen, en wat veranderinge en vreese S. C. D. Landen en Havenen van Pruijssen altoos souden hebben te verwach- ten en van tijt tot tijt onderworpen wesen. Dat S. C. D. bij den jegenwoordigen Staet van Poolen, al wierde deselve schoon in een Vreede gebracht, sijne securiteijt noch seecker- heijt iiiet en soude connen vinden, maer altoos onderworpen blijven, dat Sijn Hertoghdom Pruijssen onder veele pretexten, jae selfs onder die van justitie in haere rüste en vrijheijt soude werden geturbeert, overvallen en soo eyndelijck uijt sijne banden gevrongen, en dat sulcx te meer en te gewisser was te vreesen^ om den haet, die de Poolen niet alleene betoonden tegens de Evangelische religie, maer om dat sc oock hadden voorgenoomen de selve geheelijck uijt te roeijen en te exstir- peren, en dat sulcx albereijts sijn wreede en bloedige executie hadde gehadt en daermede soo verre was gekoomen, datter jegenwoordich in gants Poolen geene Evangelische kercken meer overich souden sijn. Dat oock de offensie, die bij de Poolen was opgenoomen over de wapenen die S. C. D. genootdruckt is geweest in de handt te neemen, noijt soude werden vergeeten, maer bij alle occasie haer daer over souden willen wreecken met de Ruijne van het Ducale Pruijssen ende het selve geheelijck onder haer geweit en heerschappije te krijgen. Uyt alle welcke voorverhaelde consideratien ons wierde te gemoet gevoert, hoe seer alle Princen en Potentaten, die haer den welstant van de Evangelische Religie en de vrijheijt van de Commercie en Na- vigatie lieten ter herten gaen, bijsonderlijck den Staet van H. H. M. bij d' een of d' andere soodanige onverhoopte veranderingen en in- corporatie van de Landen en Havenen van Pruijssen souden werden geinteresseert en overniijdelijck benadeelt, want dat daer door de Evan- gelische even als in andere quartieren souden moeten smaecken de bit- tere en vreede vervolginge van de Paepsche Geestelijckheijt, en de Com- mercie en Navigatie eene ongereguleerde begeerlijcheijt van andere onderworpen wesen ^) ; Dat derhalfven voor alle dese gevreesde en on- vermijdelijcke swaricheden geen heijlsamer remedie was, als dat S. C. D. bij de aen te stellen Vreedenstractaten de Souverainiteijt en In- \ Bis hierher reicht ein Auszug des Schreibens bei Aitzema IV. 137. Die Souveränität Preussens und Knnland. 105 lependentie van Sijne Landen en Havenen van Pruijssen van den Co- li nck en bet Bijek van Poolen mochte bedingen en obtineren, alsniede ver bet Bisdom van Ermerlandt, om bet selve in eijgendom te be- louden, 800 om dat bet is begreepen en geinclaveert midden in 't Du- ale Pmijssen en dat de Poolen, van bet selve de possessie wederkrij- ende, daerdoor geduijrige onruste en ongelcgentbeijt aen 8. C. D. i -anden soude connen toebrengen, als om daermede eenigbsints te sou- lagercn de overgroote onkosten, die S. C. D. in desen Oorloge beeft iioeten supporteren, gelijck bet selve nii bij Tractaet van den Coninck an Sweeden niet alleene was verkreegen, maer oock dat 8ijne Majt •ude contribueren, dat bet selve van de sijde van Poolen S. C. I). iisgelijck moebte werden opgedragen, en dat die daer door dan iiacbticb soude blijven, Sijn Hertogbdom Pruissen bij allen welstant .1' connen conserveren, oock te onderbouden en punctuelijck te doen jtractiseren de alliantien met H. H. M- tot den welstant van de Com- iiiertie en Navigatie opgericbt en, waer bet mogelijck, deselve meer II meer aen te queeckcn en te bcneficicren , daertoc voorslacnde de ' 'nderdanen van H. H. M. deselve vrijbeijt in t drijvcn en exerceren van baere Commertien binnen de Stadt Coningbsbergen te vergunnen 11 Inj de aen te stellen Tractaten te laeten stipulercn, als de eijgene roren aldaer competeerende practiseren en in geene Hansesteden, _ Isteden en die bier aen de Oostzee sijn gelegen, als Dantzick, liiga en andere, aen eenige vreemde Natie werdt toegelaten en ver- eint, gelijck wij H. H. M. in onsen brief van den 15. November laest- Icdcn over die materie in 't breede bebben beriebt. Dat S. C. D. om alle de voorverbaelde boocbwicbtige redenen cu iiiotiven, betreffende soo wel den Intrest en voordcel van 't gemeen II principalijck die van den Staet der Vereenicbdc Nederlanden als ijne eijgene, liooptc en vertroude, dat II. H. M. t(>t dit sijn voornec- iicn cn desseyn van bacr sijde medc alles souden bijbrcngen en con- iibucrcn, dat mogelijck soude wcsen, ten cijnde bij de acnstaendc \ rccdens-Tractaten de voorn. Souverainitcijt en bet Hisdiun ErnuMlandt oor bocigbstgcd. S. C. D. moebte werden gestipuleert en onderbouden, «rmeijuende oock dat wij met gcnoucbHame last en ordre van H. IL M. A Hcrcn voornicn, om dat wcrck tc belpcn bevorderen en tc socundcrcn, lacr bet behoorcn soude, dewijle S. V. I). uijt de contidente en vertrouwde '»iniiiunicatie, die wij «lenselven luublen gegeveu van <le lioogbwijse ron- idcratic van II. U.M., roct ccn Honderlingb gcnougen cn contentemcnt '• vemoomen, dat II. II. M. ons badden gelast en acnbcvolcn tc bear- " * .:;.wi;.c r n ^»tMninston soude werden borstelt in snodanigcu \()ß 11- Der nordische Krieg. Staet, als waerinne de selve voor date van de jegenwoordige Crijchs- beroerten is geweest; dat H. H. M. ongetwijffelt raet de woorden „ten jl niinsten" liadden willen te kennen geven, niet te hebben goetgevonden, ons als derselvers Ambassadeurs en Ministers eenighsints te liniiteren of eiders aen precijselijck te binden, maer oock daermede willen too- nen haer aengenaem te sullen wesen, ingevalle bij de Vreedenstrac- taten van den Coninck en het Kijck van Poolen boven den voorigen Staet noch ijets meerder voor 8. C. D. konde werden verkreegen en geobtineert, versouckende dat wij dit in deser vougen H. H. M. sou- den willen bekent maecken en, soo het noodich mochte wesen, daer over noch nader last en ordre van de selve versoucken. Aenlangende de Cooperatie van S. C. D. van Brandenburgh , ora öijne Majt van Sweeden crachtichlijck te helpen disponeren tot de re- stitutie van de geoccupeerde en geconquesteerde plaetsen in Poolen en Pruijssen, daer toe en sien wij geen apparentie, alsoo de Poten- taeten door Tiet laetste Tractaet naeuw aen malcanderen sijn gebonden en soo wel bij eenige aen te stellen Vreedenstractaten als door de wapenen geobligeert, malcanderens Interesten reciproquelijck te ap- puijeren en te ondersteunen. Morgen gaet S. C. D. van hier naer Hollandt, om met Sijne Majt van Sweeden aldaer te aboucheren en onder andere over de aen te stellen Vredenstractaten met den anderen te raetslagen. Wij können H. H. M. verseeckeren, dat van de sijde van den Heere Cheurfurst alles sal werden gecontribueert , dat tot voortsettinge van soo goeden en ge- wensten saecke sal können dienen, en bijsonderlijck om eenige im- portante scrupulen over de praeliminaria wegh te neemen, als van de Plenipotentie en volmacht van de sijde van Poolen uijt te brengen, en dat men hoe eerder hoe liever op eenige plaetse bij een soude koomen en bij provisie de Tractaeten beginnen, op de Plenipotentie die den Coninck en de Senateurs van Poolen, jegenwoordich bij Sijne Majt sijnde, souden depescheren en van haer geven, of wel op de Ple- nipotentie, die voor desen, om met Sweeden te tracteren, even voor en op de geruchten van den jegenwoordigen Oorloge aen eenige Pool- sche Senateurs op een Rijcxdach sijn gegeven geworden. In onse herwaerts reijse door Coninghsbergen heeft een Abra- ham Clouman vaerende van de Stadt van Amsterdam ons aldaer ge- klaegt en te kennen gegeven, dat hij met sijn Galliotte door ordre van S. C. D. van Brandenburg in de Pillauw wierde aengehouden, dat hij daer over door requeste aen den Heere Cheurfurst was klachtich ge- vallen en bij apostille wel hadde verkregen, met sijne voorss. Galliotte Zusammenkunft in Pr.- Holland. Der Kurfm-st und Danzig. 107 llesints nae sijn believen te mögen verseijlen en sijne Coopmanschap (Irijven, uijtgenoomen nae de Stadt van Dantziek, en daer voor soude nioeten eaveren en borge stellen, alhoewel derrewaerts was afgelae- den, ooek gewoon was, ettelijcke reijsen in 't Jaer van Cohinghsbergen p Dantziek en wederom van daer naer Coninghsbergen te vaeren en ijne Coopmanschap te drijven. Wij hebben goetgevonden S. C. D. daer over te spreecken en e relaxatie van de voorn. Galiotte te versoucken. S. C. D. heeft ns geseght, dat al het gene voorss. is, door sijne ordere was ge- biet, om dat de Stadt Dantziek de Navigatie en Commercie op ine havenen liadden bestaen te verhinderen en te turberen en sijn ijgen goet aen te haelen, en niet stille konde staen daer over res- ontement te toonen; dat dese Galiotte geene simpele Coopmanschap- <^n, maer oock eenighe Oorloghssaecken hadde ingeladen, dat hij venwel ten respecte van H. H. M. door onse intercessie de Galiotte iitslaen soude en den Schipper vrij stellen, sijne reijse met alle de ingeladen goederen nae Dantziek te voltrecken, doch ingevalle die van de voorss. Stadt haere vijandelijcke en onnabuijrlijcke Proceduijren iiiet en souden willen naelaten, dat hij genootdruckt soude wesen, daer in anders te voorsien, en daer toe oock de middel en gelegentheyt wel M'ndcn soude, en hoopten, dat 11. H. M. volgens de Tractaten en Al- liantie mede soude helpen besorgen, dat de Commercie en Navigatie p de Baltische zee niet vorders door die van de meergen. Stadt mochte w<?rden geturbeert en becommert, en verhaelde bij dese occasie, dat ij niet alleene over 10 en 12 daogen ettelijcke Sleeden met Coop- lanschap, daer bij oock verscheijde Nedcrlanders waeren geinteres- '•ert, körnende van de Pillauw over het Haflf nae Elbingh, haddeu engehaelt, niaer nu op nieuw een meerder getal weghgenomen, cn f'ijdc S. C. D., dat dese proceduijren hem te vreemder voonpiaemen II de» te onrcdclijcker waeren, nm dat hij aen de Stadt van Dantziek loijt eenige te minste off'ensie of ongenuchte hadde willen geven. Wie hebben dienstich geoordeelt, (lesen dagh uijt dit llofl" ons iN« iK-ijt te neenien en ons mede tot ilollandt te laten vinden, soo het •«•quanielijck en genouchgelijek sal connen gcsehieden en door dit doijent weer en diepe weegen 't sehe niet en wordt verhindert. IM |).iin 1111. 1 N'<l.raii(lls an di'H ( .'i iriin-, l).ii |);iii/.in- 10. Kcbr. 16:>. ihren Hericht über ihre N'cThaiulluiigen bei JSehwideii und Brau- 10. Febr. iiuburg zur Ilerftelluiig do Fricdc'ii> halK* der König von Polen in einer IQg II. Der nuidisclic Krieg. Audienz u. a. erwidert: er wolle Alles in diesem Krieg zwischen ihm und Brandenburg Vorgefallene vergessen und den Kurfürsten in alle Rechte, Besitzungen und Vortheile, die er vor dem Krieg besessen, restituiren. Huijbert u.Ysbmndts a. d. Griffier. Dat.Marienb. 16. Febr. 1657. [Bericht der scliwed. und brandeub. Gesandten über die Friedensverhandlungen mit Polen. Dessen Halsstarrigkeit. Keine Aussicht auf Verständigung.] IG. Febr. Voor gisteren hebben de Heeren Grave Bent Oxenstierna en den President Berenclouw als Commissarien van Sijne Majt van Svveden met de Heeren Baron van Swerin en Jena, Ambassa- deurs van S. C. D. van Brandenburch, gesamentlick ons eene visite ge- geven over het subject van de antv^oorde ende verclaringe, die Sijne Majt en de Senateurs van Polen over de bevreedinge van dese quar- tieren nu laestelijck hadden gelieven te geven, en gededuceert, hoe de Negociatien daer over gehenden van den beginne aen tot op desen tijt sich hadden toegedragen, en dat Sijne Hooghstged. Majt en S. C. D. niet alleene doorgaens oprechtelijck en sineeerlijck waeren genegen gevveest, den droufigen en laudtverdervenden Oorloge in dese quar- tieren door een eerlijcken en verseeckerden Vrede te eijndigen en te termineren, maer oock tot bevorderinge en voortsettinge van dien alle bequaeme middelen en wegen hadden geamplecteert en van haere sijde voorgeslagen, selfs ten Tijde van die groote en memorabile victorie, die sij door hare geconjungeerde Wapenen in den voorleden Jare bij de Stadt Warschauw hadden erhouden, en niet tegenstaende alle ver- kregene voordeelen en avantagien; Dat haere goede en oprechte meij- ninge in desen niets en w^as vermindert, maer altoos deselfde geble- ven, doch hat Sijne Majt en Sijne Sereniteijt haer hadden te beclaegen, dat sij van de sijde van Sijne Majt en het Rijck van Polen niet be- hoorlijck en met gelijcke oprechticheijt en candeur en w^aeren ontmoet en bejegent geworden, maer dat veel eer door alle haere proceduijren en actien was te kennen gegeven, tot het tracteren en maecken van een Vreede geheelijck ongenegen te sijn: verhaelende voorts, dat de eerste Antwoorde, die van Sijn Majt van Polen van Lublin was aen- gebracht, gans onreedelijck en onanneemlijck was geweest, alsoo bij deselve alsdaen wierde verclaert, dat men van de sijde van Poolen tot geene Vreedehandelinge en wilde verstaen, ten sij Sijne Majt van Sweede alle sijne Conquesten in Polen en Pruijssen antepreliminariter soude afstaen en quiteren; Dat men die voorss. verclaringe van de sijde van Sweeden niet als met Indigniteijt hadde können opneemen, als ongehoordt sijnde, dat een Potentaet, hebbende door sijne Wape- Polnische Forderungen. |Q9 nen alle de voornaemste plaetsen van een Rijck en Landt geoecupeeii; 11 met veel perijckelen en hasardt vercreegen, soo weijnick soude 1 eilten en estinieren van die met een wordt spreeckens, als in een iioment, te restitueren en soo te gelijcke ooek te abandonneren die uene, die haer vrywillicblijck aen SijneMaj^ van Sweden badden over- egcven en sijn scbut en bescbenninge aengenoonien, bijsonderlijck !ie van de Evangelische Religie, die daer door gelijck als opgeoffert -.»uden sijn gewest aen de wreetheijt en bloedigc vervolginge van de Paepsche Geestelijckbeijt, gelijck baere geloofsgenooten in alle quar- ieren van Poolen desselfs Tyrannie janimerlijck bebben nioeten smae- ken en ondergaen; Dat ten tijde van den Coninck Gast avus onsterffl. lemorie, alboewel 8ijne Con(iuesten bij verre nae soo groot noch con- iderabel waeren gewest ende 't Rijck van Polen door geene lang- iiijrige Oorlogen getravallieert, niaer in volconien welstant en fleur -tonde onder eene ordentelijcke en welgestelden regieringe, evenwel in die tijt met veel meer redelicbeijt was geprocedeert, alsoo over de -weetscbe conquesteu eene solemnele bandelinge en negotiatie wierde aengestelt volgens d' ordre en practijcque bij alle Potentaten gereci- l»ieert en gebruickeiijck; Dat naderbandt Sijne Majt van Poolen, binnen le Stadt van Dantzick gecomen sijnde, bij sijne voorige antwoorde an Lnblin genoucbsaein badde gepersisteert, alleene die veranderinge !aer ontrent gebracbt, dat die gerequireerde restitutie van de Sweet- M'he Conciuesten in Poolen en Pruijssen niet en soude gesebieden nocb werden gepresteert, eer men in eenige bandelinge off negotiatie soude t reden, maer belooft en vcrclaert, dat bet eijnde en d' uijtcompste van ''♦*^"1ve de voorss. restitutie soude uijtbrengcn. En 800 veel S. C. D. van Brandenburcb aengingb, dat men van «le sijde van Poolen hadde verclaert, denselven te gelijcke met Sijne "^fajt van Sweden als sijn geconfoedereerde tot geene Tractaten te sullen AÜlen admitteren nocb oock geseparcert considereren als een C'beur- orKt van 't Koomsebe Rijck en een Potentact van Sijn selvcn depen- Irrendc, maer alleen als een Hertoch in Pruijssen en Vasal van het liijfk van poolen, en dat men aen denselven niet als bij wegen van I ikIou eenigb contentement soude geven; Dat eenigen tijt biernaer, als >ijue Majt van Sweden met «ijn leger de Wijssel was gcpasseert, oni liet Poolsche Legher onder Dantzick liggende te attaequeren, dat Sijne Maj' en de Heeren Senateurs van Poolen doenmaels van haere voorige iitwoorde wat Hclieenen te relaxeren en altegaen, ten regarde van de -'cvorderdc verclarin^ i' icHtitutic van de con<iueKten in P()olen u FruiJHHon, on<l ijn, dat daervan in lut tracteron Helfs j j Q II. Der nordische Krieg. soude werden gehandelt, oock hoope gaven, dat S. C. D. van Bran- denburgh met Sijne Majt van Sweeden te gelijcke tot de aen te stellen tractaten soude werden geadmitteert, slaende oock voor seeckere plaetsC; daer de hooghstrijdende partin jen souden connen bij een koomen; Dat Sijne Majt van Sweeden bierop niet alleene connende antwoorden noch sijn sentement geven, sonder bet goetvinden en communicatie van S. C. D. van Brandenborgb, dat sij beijde soo baest doenlijck is geweest, tot Hollandt te samen sijn gecoomen ') ende, nae alles serieuselijck en rijpelijck te bebben overlegt, aen de Heeren Franse en H. H. M, Ambassadeurs baere antwoorde en Declaratie hadden overgegeven met de mondelinge explicatie over den recbten sin en meijninge van dien, en gaven een ijegelijck te oordeelen, off al bet selve niet met de re- delijckbeijt en billicbeijt over een en quaeni en met de maniere en practijcque, die allesints ontrent soodanige bandelinge wierden geobser- veert; Dat daerom Sijne Majt en Sijne Sereniteijt baer badden te be- claegen, dat van de sijde van Poolen daeraen niets en was gedef'e-^ reert, jae ter contrarie, als men baer van de sijde van Sweden en Brandenburgb is' tei gemoete gecoomen en een recbten ernst tot de Vredenstractaten betoont, dat deselve sijn gereculeert en acbterwaerts gegaen en genoucbsaem wederom gecoomen op de eerste antwoorde van Lublin, werdende Sijne Majt van Sweeden op nieuws gevergbt en voorgebouden, eermen tot eenige Tractaten bij een soude koomen, sieb tot de restitutie van alle sijne Conquesten in Poolen en Pruijssen te verclaren en sijn selven alsoo daermede voor de gebeele weerelt te prostitueren ; En voor soo veel aengingb de meeninge en antwoorde van Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Poolen raeckende S. C. D. van Brandenborgb, dat ^daermede nocb de digniteijt en billijcke pre- tensie nocb oock de seeckerbeijt en securiteijt van boogbstgem. Heer Cburfurst wierde genoucb gedaen. En beslooten eijndelijck uijt al dit gededuceerde, dat aen de sijde van Sijne Majt en de Republijcque van Poolen geerie de minste genegentbeijt nocb intentie tot den Vreede was, maer veel meer. omme in den Oorlogh te continueren en veel beviger als voor desen te doen aenbranden, en vraegbden ons uijt den naem van Sijne Majt van Sweden en S. C. D. van Brandenburgb, ott* wij niet en oordeelden, dat Sijne Majt en de Heeren Senateurs van Poolen door baere laetste antwoorde en verclaringe de vreedensbij- eencompste en Tractaten volcomentlijck abrumpeerden; ten anderen, off de voornoemde antwoorde en verclaringe voor de laetste en uijterste 25. Jan. 1657. Droysen, P. P. III. 2, 329. Keine Aussicht auf Einigung zwischen den kriegführenden Mächten. Hl was te houden en van booghstged. Sijne Majt en de Republijcque van Poolen niet anders of naeders en was te verwachten, op dat Sijne Majt van Sweden en S. C. D. haere mesures en ooghmerck daernae -ouden connen nenien. Wij liebben ons seer beconimert gevonden, mme dese beijde vraegen te beaptwoorden : want alboew^el Sijne .Majt en de Heeren Cancelliers en Senateurs van Poolen verscbeijde iiiaelen met boogen ernst en groote animositeijt badden gesegbt en iterative! ijck geprotesteert, dat boven derselve laeste verclaringe en iitwoorde van baer niet meer en was te verwaebten, en die genoem- • n baere alderlaeste uijtterste en extreme meijningc en intentie, soo 'bben wij docb niet raetsaem noeb dienstieb geoordeelt, dit alles in ilcker vougen te kennen te geven, om dat wij aen dese sijde niede ne groote aninieusiteijt bespeuren en dat de genioederen niet verder m den anderen niocbten verM-eemt en gealieneert worden, en bebben lleene op bet eerste gesegbt, dat wij boopten, dat Sijne Majt en de i'publicque van Poolen nocb tot eenige bandelinge en Traetaten sou- • n resolveren, ingevalle men van dese sijde over de restitutio van ' conquesten sieb wilde verelaeren; en op bet tweede, dat wij bad- n gespeurt, dat de laeste verclaringe en antwoorde van Sijne Majt en (' Heeren Senateurs van Poolen met veele ernstige en serieuse ex- ressie van baere meijiiinge was gegeven, docb dat wij niet en konde ggen, offer ijedts meerder en naeder van baer was te verwaebten of boopen, en dat wij van berten wensten, om dat seeckerlijck te mo- tn onderstaen, dat ons daertoe occasie en materie door eenige nadere solutie van Sijne Majt en C. D. mocbt werden aen de bandt gego- 'n; en rccommandeerden voorts, dat dese boogbimportante saecke :i baer gewicbte wel mocbt werden geconsidereert , en dat Sijne Majt eu S. C. D. doch alles wilden toebrengen, dat tot den voortganek an den Vreede in dese gewosten mocbte dienen, en dat Sijne Majt en f Hepubli(|ue van Polen wat mocbt werden te gemoete gegacn. Docb ie weigern. Heeren Conmiissarissen en Ambassadeurs vermeijnden, dat an de »ijde van Sijne Majt van Sweden en S. C. Ü. teert en voorgcliouden , daer van wij onderdanighst hoopen H. H. M. met den naesten breeder te sullen können berichten*). In dem neu entbrennenden Kriege gegen Polen suchte der Kurfürst Anfangs vergeblich bei den Niederlanden Schutz gegen Polen, dessen Maclil er nach dem Abmarsch des Königs von Schweden nach Dänemark allein ausgesetzt war (Pufendorf VI. 64). Die Staaten hatten aber ihr einziges Augenmerk auf Herstellung des Friedens zwischen Polen und Brandenburg gerichtet und suchten den Kurfürsten dazu zu überreden, auch wenn er nicht die völlige Souveränität Preussens erlangen könne (de Witt an V. Dorp, S.Juni, ßrieven Y. 497. Pufendorf VI. 73). Ohne ihre Mit- 19. Sept. Wirkung kam sodann am 19. Sept. der Wehlauer Vertrag zwischen Polen und Brandenburg zu Stande. Die Generalstaaten zeigten sich hierüber im höchsten Grade erfreut und waren bereit, mit dem Kurfürsten sofort ge- meinsame energische Massregeln zur Herstellung des Friedens zwischen Schweden und Dänemark zu verabreden (Pufendorf VII. 7). Eesolution der Greneralstaaten. Dat. S.Jan. 1658. 1658. Ist beschlossen, die Deputirten für die Sachen von Schweden und Dä- 8. Jan. nemark zu ersuchen, dass sie mit den brandenburgischen Ministern in Con- ferenz treten und von ihnen vernehmen, ob der Kurfürst auch geneigt ist, „met alle macht ende vigeur" zur Pacification der nordischen Kronen bei- zutragen, und dagegen zu versichern, dass die General Staaten in diesem Fall geneigt wären, mit dem Kurfürsten mehrere solche Puncte zu verein- baren, welche zur Erreichung dieses Zweckes dienen können. van Dorp, Huijbert und Ysbrandts an den Griffier. Dat. Wismar 7. Jan. 1658. 7. Jan. Sie haben vernommen, dass der General Montecuccoli, der Resident des Königs von Ungarn (Lisola), der Palatin von Posen undUlefelt, dä- nischer Gesandter bei dem Kurfürsten, von Posen nach Berlin gereist seien, „om op S. C. D. een uijtterste effort te doen tot eene Conjunctie van Wa- < penen tegens Sweden, daer toe S. C. D. niet schijnt te sullen condescen- deren, soo langhe op dese zijde genegentheijt ende bereijtsamheijt tot eenige Vredehandelinge wort gethoont." van Dorp und Ysbrandts an den Griffier. Dat. Wismar 17. Jan. 1658. 17. Jan. Der Graf Schlippenbach sei gestern von hier abgereist „gelast om met den Heer Swerin Churf. Raet te gaen aboucheren^). ■ — Men is alhier in verwachtinge , wat uijtslagh mochte vallen op de Instautie, dewelcke tot 1) S. Aitzema IV. 92 u. 138. Secr. Resol. I. 372. 2) In Neubrandenburg. Die Zusammenkunft blieb ohne Erfolg, v. Orlich I. 192. Frieden zwischen Polen u. Brandenburg. Stellung der Staaten zu demselben. 1 j 3 : -rliü aen den Heer Cheurvorst wert gedaen, om Sijne Wapenen te coii- iigeren tegens Sweden. Wij hooreii, dat in Yranckrijck het ooge daerover houden wert, eu dat iu sulckeu geval de Inclinatie soude wesen, om iiige Troupes onder de directie van den Mareschal Grammoudt met den jrst van Nieuborgh te vougen, om vijantelijck in te trecken in de lan- u van Gulich ende Cleve, bij aldien hooghstgem. S. C. D. tot de geseijde •njunctie quame te resolveren, waervan oock waerschouwiuge aen S. C. D. ider de handt soude gedaen sijn." — Herr Jepson erklärt, von Crom- <11 beauftragt zu sein, zwischen allen protestantischen Mächten einen -ten Frieden herzustellen und Oestreich vom Frieden zwischen Schweden i] PdlfMi-Dänemark auszuschliesseu. -Memoire von Weimann und Copes an die Generalstaaten. Dat. Haag 25. Jan. 1658. Ihre Deputirten haben ihnen die Resolution vom 8. am 10. mitgetheilt. 'if). Jan. • ' haben dem Wunsch nach Mittheilung des von Brandenburg mit Polen schlossenen A'ertrages ohne Bedenken gewillfahrt und denselben vorge- hen, lieber den zweiten Punct sind sie nicht instruirt gewesen, haben -o nähere Bezeichnung der Intention der Generalstaateu verlangt, um rem Herrn zu berichten, aber einstweilen doch erklärt, dass der Kurfürst •hts lieber sehe, als die A^ersöhnung der nordischen Kronen und die Ver- itung fernerer Differenzen. Seitdem warten sie nun auf jene genauere Re- lation; da aber unter den gegenwärtigen Zeitverhältnisseu Eile nöthig sei, iinit nicht ein Theil gezwungen werde, ohne Mittheilung an den anderen hritte zu thun, so bitten sie um schleunige Erklärung der Generalstaaten, iiaentlich auch darüber, ob sie den Vertrag mit Polen garantiren wollen. i.struction fiir den ausserordentlichen Gesandten der Gene- ilstaaten an den Kurfürsten von Brandenburg, Jolian Ys- landts, Hovelingh op Ruijgewaert '). Dat. Haag 9. Febr. 1658. kwünschung wegen des Friedens mit Polen. Nothwendigkeit, auch zwischen u n und Düiiemurk Frieden auf dem Status quo ante herzustellen. Hereitwillig- it, sich im Fall des MisslingcuH mit Brandenburg üher fernere Massregeln zu ver- HtUndigen.] Soll fiich Bofort au den Hof des Kurfürsten begelien, ihn Ihres Wohl- M. Fohr dleuH und ihrer Affection für seine Person und sein Haus versichern, ihn '; Die Oe^andtcn in Preussen hatten beim König von 8chweden vorgebliehe Wr- uhe gemacht, den Frieden mit DUnomark aufrcchttuerhaltcn. Karl Gustav verlangte •dmohr von den Staaten Ratification des Klbingcr Tractats und auf Grund dcsHel- M Huistand gegen DAneuiark. Hierauf wurden die Verhandlungen abgebruehen und •: Gcsandtsrhafl aufgelÖNt: Iluijbert kehrte im Januar nach Hause eurück, Dorp folgte dem König nach Wismar, Ysbrandts ging nach Berlin. Aitsoma IV ' ..; Wlcquefort II. 60G. \i . . , , f;.- f t , ' -: V ' - ■ - IM JS 1 -j ^ II. Der nordische Krieg. wegen des Friedens mit Polen beglückwünschen met verclaringe, dat H. H. M. met bij sondere aengenaemheijt vernoinen hebben, dat S. C. D. wederom in goede poincten van confidentie met den hoochstgem. Co- ninck ende 't rijck van Poolen gebracht is, verhoopende dat daer door de gemeene Interessen van desen Staedt ende van 8. C. D. des te beter ende bequamer gevordert ende bereijckt sullen connen werden, ende daer naer voordragen: Dat H. H. M. haer de bevorderinge van de voorsz. gemeene In- teressen van desen Staet ende van S. C. D. ten hooghsten laten ter herten gaen ende van desselffs zijde van gelijcken vertrouwen ende verwachten. Ende dat dienvolgens H. H. M. altijts geoordeelt hebben ende alsnoch oordeelen een van de essentieelste poincten van 't voorsz. ge- meene Interesse te wesen, dat de strijdende machten in 't Noorden ten spoedighsten bevredight ende bij gevolge de commercie ende navigatie op de Oostzee buijten alle gevaer gestelt sijnde deselve wederomme met behoorlijcke securiteijt gedreven möge werden. Dat H. H. M. daeromme ende tot bereijckiuge van soodanigen Ooghmerck goetgevonden hebben, dat van wegen desen Staet alsnoch alle mogelijcke ende efficacieuse debvoiren ende officien sullen werden aengewent ende in 't werck gestelt tot nederlegginge van de onlusten tuschen de Coningen van Sweden ende Denemarcken onlanghs opge- resen, in sulcker voegen, dat conform H. H. M. resolutien van den 15. October ende 13. December beijde lestleden bij succes van dien oock bij gevolge de langhgewenste rüste ende vrede in Polen ende Pruijssen gevonden ' ende herstelt ende sulcx eene generale vrede in de voorsz. gewesten, is 't doenlijck, getroffen moghe werden; ende specialijck dat de Heeren Ambassadeurs ofte andere Ministers van desen Staet, die tot executie ende bevorderinge van 't geene voorsz. is, geem- ploijeert werden, tot naeder openinge van 't selve H. H. M. ooghmerck ontrent het werck van de voorsz. bevredinge bij speciael aenschrijvens is bekent gemaeckt, dat H. H. M. achten de promptste ende appa- rentste uijtcomste uijt den voorsz. Oorlogh verhoopt ende verwacht te connen werden, dat de hooghstgem. Coningen hoe eerder hoe beter mögen werden gedisponeert tot verkiesinge van plaetse ende prefixie van tijt van bijeencomste, om aldaer een crachtige aenraedinge van desen Staet mitsgaders van de andere geallie erden ende naegebueren des goetvindende aen de hooghstgem. Coningen van Sweden ende Danemarcken te doen', omme bij provisie alles te herstellen ende te laten in soodanigen Staet, alst voor date van den voorschreven ont- Die Staaten laden d. Kurfürsten zu gemeinsamen Schritten für d. Frieden ein. j[|5 raenen Oorlogh is geweest, ende sulcx reciproquelijck te evacueren i iide restitueren de landen, steden, fortressen ende plaetseu geduij- tiide denselven Oorlogh op elckanderen ingenomen ende verovert, ict eene vaste belofte van wed^rzijts te sullen onderhouden ende uaer- •men de Traetaten in den Jaere 1645 tot Bromsebro gemaeckt'), daer in H. H. M. ten selven tijde ooek ten deelen de mainctenire ende gua- mtie belooft hebbeu, ende, vervolgens daerop de wapenen nedergeleijt esende, wijders in der minne ende met interventie van wederzijts allieerden te laten vereffenen de particuliere gravamina, die d' een iV d' ander ofte oock beijde souden mögen willen inbrengen, 't sij over on observantie ende contra ventie van de voorsz. Wijders daer bij voegende, dat H. H. M. besieh sijn, omme haere dachten te laten gaen op 't geene tot bereijckinge van 't voorsz. •ghmerck verders geresolveert ende in 't werck gestelt soude dienen werden ^), bij soo verre de rüste ende tranciuilliteijt in ende omtrent •' Oostzee door de voorgeroerde aen te wenden officien ('t gunt Godt ' rhoede) niet soude connen werden geconsequeert. Ende sal den voorn. Heere extrs. Ambassadeur nae de \«»(ns/. gc- leoe Ouvertüre den hoochgem. Heere Churfurst uijt den naem ende van ♦'gen H. H. M. versoecken, dat deselve sich in 't geene voorsz. is, met LH. M. gelieve te conformeren ende sulcx mcde met allen ernst ende ""Mir het sijne te contribueren, omme de voorgeroerde bevredinge velijck uijt te wercken, met verseeckeringe, dat H. 11. M. in sulcken ' valle bcreijt sullen wcsen, omme tot naedcr becrachtingc van soo- lenigh voorncnien met S (' 1). ic adjustcn n soodanige poincten, Bromsebro, den die BtOAtcn garanlirt hatten. Aititnina 111. If) ii'. •) Ailzcma III. 1287. ■ Ifollnnd halte eigentlich heHchloMcn 7u beantragen, dn«« dem Knrftlrutcn auch lfm den StnatH niitgrllxilt werde, im Fall die FriedenHvermitthing ohne !>iiiiiiii/iik mit iilIiT .Min'hl iiiitt-rMliityrn zu wnllcii '.N .Jim Serr. -| I g II. Der nordische Krieg. als tot wederzijts gerustheijt ende tot beter uijtvoeringe van 't geene voorsz. is, suUen connen dienen. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 16. März 1658. [Freundliche Aufnahme seines Anbringens. Eifer des Kurfürsten für die Interessen der Niederlande. Friedensverhandlungen zu Braunsberg.] 16. März. Er hat den Inhalt seiner Instruction dem Kurfürsten selbst, dann sei- nen Käthen Schwerin, Hoverbeck und Somnitz vorgetragen*). Ge- melte Heeren hebben daerop uijt den name van S. C. D. met veele ende significante expressien betuijght de aengenaemheijt van H. H. M. besendinghe ende particulierlijck het contentement, 't welck S. C. D. geschept hadde uijt de congratulatie , die H. H. M. hadden believen te laten doen over de Vrede onlanghs tusschen Sijn Majt ende de Croon Poolen ende S. C. D. opgerichtet, verclarende, dat gelijck S. C. D. altoos een Sonderlinge estime ende vertrouwen op de goede vrientschap ende correspondentie met H. H. M. gehadt ende een par- ticuliere reflectie op H. H. M. inclinatie gemaeckt hadde, S. C. D. oock tot het sluijten van de voorsz. Vrede onder veel praegnante redenen voornaemelijck bewogen ende geporteert was geworden door de ge- negentheijt, die S. C. D. van langer hant in H. H. M. hadde gespeurt, om hem met Sijn Majt ende de Croon Polen te sien herstelt in goede pointen van Confidentie; dat S. C. D. met geen minder angenaemheijt hadde opgenomen H. H. M. cordiale betuij ginge van H. H. M. gene- gentheijt, om neffens de Interessen van den Staet van Nederlant oock te willen behertigen die van S. C. D.; dat S. C. D. visees ende intentie noit anders gestreckt hadden als tot Vrede, ende alsnoch geen ander ooghmerck ofte begeerte hadde, als allesints de gewenschte rüste ende tranquilliteijt te sien herstelt; dat het daerom S. C. D. ten hooghsten aengenaem was, dat Sijne intentien ende raetslagen soo wel met die van H. H. M. overeen quamen, ende daerom geerne met H. H. M. ge- meenen raet plegen wilde, om .alles tot het voorsz. gewenschte oogh- merck ende tot hanthavinge van de gemeene Interessen te dirigeren, waer over S. C. D. genegen was in volgende conferentien met mij te doen concerteren; dat over 't gene bij mij geproponeert was, met rijpen raede gedelibereert soude worden, edoch naedemael alle de in- gecomene advisen eenhellich medebrachten, dat tusschen beijde Noor- *) Seine Ankunft in Berlin und seine Audienzen beim Kurfürsten, der Kurfürstin und den Ministern berichtete Ysbrandts ausführlich an die Generalstaaten. Das Schreiben ist fast wörtlich abgedruckt bei Aitzema IV. 257. Der Kurfürst ist dazu geneigt. Versammlung zu Braunsberg. 117 der Croonen separatelijck gehandelt was '), dat S. C. D. begeerich was, uijt mij te verneemen, wat reflectie dienthalven bij H. H. M. genomen wierde ten regarde van de Vredehaiidelinge in Polen, ende oflf H. H. ^I. alnoch bleven van deselve consideratien, als bij niij diesaengaeude 11 de ten reguard van de generale Vredehandelinge gededuceert wae- ■n. Ick hebbe daerop geantwoort, dat de tijdingen van 't gepasseerde I Denemarck met alle particulariteijten ongetweijffelt H. H. M. albereijt lor derselver Ministers bekent souden sijn gemaeckt, ende dat ick lerom redden hadde te gelooven met den eersten van derselver naeder iiilentie geinstrueert te sullen worden, welcke ordres ick H. H. M. on- tlerdanigh versoeck, dat mij op 't spoedighste toegesonden mögen werden. Men hout hier voor seker, dat de Tractaten raeckende de praeli- inaria van den Vreede tusschen Sweden ende Polen tot Braunsbergh, -o niet op den gepraefigeerden dagh, dewelcke den 20. van dese jiendt is, ten minsten korts daeraen sullen aengevangen werden, ende ' eft S. C. D. ende de Heeren desselffs Commissarien mij gevraeght, Ulf niemant van wegen H. H. M. tot noch toe ordre hadde sigh mede aldaer te vinden. Van den Heere Churfurst is daertoe gelast de Prince Kadzevil, waerbij sigh van hier sal vei*voegen de Heere Geheime ledt Overbeeck; van wegen Polen is daertoe gecommitteert de • er Lesczinski, Woywoda van Posen, ende van Sijne Majt van veden de Graven Magnus de la Gardie, Benedict Oxenstiern, lippenbach ende de President Guldenclaeu, welcke beijde laeste seijt werden met den Heere Fransche Ambassadeur de Lombres ,..,.Ao ^i.,prwaorts vertrocken ende tot Stettin gearriveert te sijn. VsbrHiidts an den Griffier. Dat. Berlin 26. März 1658. I ruppenbewegungen in Pommern. Der Kurfürst entschlossen, nur seine Lande zu schützen, nicht anzugreifen. Hoffnung auf Frieden.) .Men heeft hier tijdinge, dat dagclijck vcrscheijde Regimenten te26. MUrz. •et ende te pacrdo uijt Holstcijn ende Juthmdt na Pomeren aenko- cn ende in de Guarnisoencn aldaer werden vcrdeelt, ende dat daer- ^'cns de OostenrijckHchc ende Poolschc Volckeren sigh versamelen iide alreede in aentocht sijn, oni tcgcns den I.April gcsamentlijck in t SwcetHche Pomeren in te marchcren. De beere Churfurst doet nie trouppc« mede bij malekanderen trecken ende haeren marsch na ' hter-Pomcren nemen ende tot Stargard ende Colbergh cen conside- van deselve iogercn, waerop verscheide spcculatien vallcn, Am 26. Fobr. war unter Vorroittlung den frans, und dos engl. Gesandton 8wi> • 11 Sohwi<|.ii und DAncnnark dvr Friede von Ruonkildo gesohlossen worden. I j g II. Der nordische Krieg. eenighe als off dit g-eschieden , om haer met de bovengenoemde Vol ckeren te conjungeren, andere, dat in gevolghe van het Traetaet on- lancx met Polen opgericht S. C. D. den Coninck van Sweden den pas door Sijne Landen na Pruijssen ofte Polen soude willen verhinderen. Doch heeft mij S. C. D. selfs geseijt, dat alleenlick sigh in postuir wilde stellen, om Sijne Landen tegens alle onverhoopte overval tc kunnen beschermen, ende dat van Sijne sijde eerst geen offensie aen iemant soude trachten te geven, oock sich met Sijne Armee soodanich setten, om van de voorss. Poolsche ende Oostenrijcksche niet affge- sneden te worden, maer in cas van noot sigh met deselve gevoegh- lijck te connen conjungeren. Ick vinde bij dese conjuncture mij seer verlegen, door dien ick gedestitueert ben van de noodige instructie^ waeruijt de goede intentie van H. H. M. ontrent dit werck mij soude kunnen bewust sijn, doch hebbe evenwel in particuliere visiten bij de Heeren, dewelcke de principaelste directie van de affaires aen dit Hoff is toevertrouwt; mij soo verre uijtgelaten, dat ick niet twijffelde, off H. H. M. souden door alle middelen trachten alle diffidentie tus- schen den Coninck van Sweden ende den Heere Churfurst soo veel mogelijck wegh te nemen ende daerdoor soecken te beletten, dat de- selve tot gene verdere verwijderinge mochte komen uijt te bersten, om het werck van den Vrede niet difficiler te maecken ende tot nieuwe engagementen occasie te geven. Gemelte Heeren hebben mij daerop geantwoort, sulcx van harten te wenschen, ende versekert, dat S. C. D. allenthalven noch soo verre buijten engagement was^ om alles te kun- nen doen, wat de conservatie van Sijne Landen vereijschen ende Sijne Geallieerde hem souden raden. Van Stettin wert bericht, dat de Grave Slippenbach per Poste van daer na Polen soude sijn vertrocken, waeruijt alhier eenige suspicie van subite handelinge wert getrocken^ aengesien de groote inclinatie, die aen de Poolsche sijde tot de Vrede met Sweden wert getoont. Memorial der brandenburgischen Minister an die General- staaten. Dat. Haag 26. März 1658. 26. März, In einer früheren Audienz hätten sie bereits auf Erweiterung und Ver- stärkung der Allianz von 1655 angetragen. In einer Conferenz mit ihren Deputirten hätten sie das mündlich ausgeführt und thäten es nun schrift- lich : Diese Erweiterung soll nur zu besserer gegenseitiger Vertheidigung, Beschwichtigung der täglich steigenden Kriegsunruhen und Herstellung des Friedens dienen. Dazu gebe die alte Allianz nicht ordentliche, hinreichend kräftige Mittel an die Hand. Wie des Kurfürsten, so könnten auch des Der Kurfürst wird sich nur vertheidigen. Erweiterung der Allianz. Blondel. 119 Staates Lande thätlich angegriffen werden. Der Kurfürst schlage demnach or: 1) Dass die Allianz sich erstrecke auf die ganze Ausdehnung der hei- len Staaten ohne Ausnahme eines Landes oder Provinz. 2) Dass sie auf lehr Jahre abgeschlossen werde. 3) Dass die Hölie und Zahl der ansser- ■rdentlichen Hilfe und die Bedingungen der gegenseitigen Hilfeleistung ge- lauer ausgedrückt werden. 4) Diese soll sofort eintreten und nicht auf- itren, bis beide Staaten von Gewalt befreit und durch einen allgemeinen l'rieden in Sicherheit gebracht sind. Ysbrandts an den Griffier. Dat. Berlin 2. April 1658. Bemühungen Blonders für Schweden und gegen Oestreich. Der Congress zu Brauns- berg verschoben. Bradshaw.] De Heer Ongarische Affgesandter ^) bevind sich noch alhier ende 2. Apr. liccft tot nu toe sijn expeditie niet becoomen. Ick hebbe geen gele- --^entheijt willen nenien, heni te spreeckeu, oni dat hij volgens gewoonte ijn comste geduerende sijn aenwesen alhier aen niij niet heeft doen notificeren. Mr BlondeT), fransche Minister, doet aen dit Hoff (soo ick bericht worde) groote devoiren, om die van den gemelten Heer \ruchteloos te doen uijtvallen ende te beletten, dat men van nieuws niettet Huijs Oostenrijck gene nieuwe engagementen mochte aengaen, niaer veel eer sigh degageren van de gene, die daer alreede souden n sijn; deselve doet alhier mede seer hooghe protestatien van de .^entheijt van den Coninck van Sweden, om met S. C. D. in goet erstant ende vrinschap te blijven, ende presenteert, dat de Coninck ijn Meester alles sal helpen guaranderen, wat tnsschen Sijne Majt ende liuoghged. S. C. D. soude mögen werden gehandelt. De Gr^ieff Slippenbach is, soo ick verneem, na Polen noch niet ertrocken, maer alleenlick uaer Straelsondt op sijne goederen. Uijt i'olen wert geschreven, dat de Poolsche Heeren Commissarien tot de \ redehandelinghe gedestineert liacr mede beswaerlijck voor l*aeschen r bestemder plaetse suUen kunnen vervoegen. De Grootvorst van 'loscüvien Boudc groote incliuatie tooncn, <>m niet den Coninck van -weden te tracteren, 't welck te moer ajiparcntic schijnt tc hobben, m dat IJradskau, Envoyci van S. IL de Heer l*rotcctor, na Mosco- vicn affgCKouden ende uijt Courlandt wederom te rugge gekomeu sijnde, in dat men hcni in der Moscau niet wilde admittcren, door cxprcsse ' «*n, van wogen den Grootvorst tot Dansicq aengekomen, wert vcr- t dacrwacrts tc willen kccren ende Hijnc ConnuisHie aenbrengen; ') Frhr. t. Fernem -, v./! .»!..- .1... r .1 120 IL Der nordische Krieg. doch de particulariteijten liiervan sullen H. H. M. ontwijffelijck door derselver Minister tot Dansick nader hebben vernomen. 