title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Maar ieder oogenblik viel men hem in de rede. "Lees dat niet, riep men hem toe; "wilt gij het Fransche Kabinet naar zonden overbrengen?!)" - Dit hebt gij zelf gewild," hernamen andere Leden die herinnerden dat zij het ongerief van zoodanige openbare voorlezing hadden voorspeld. Onderscheidene stukken werden dan ook niet geheel gelezen, en ten laatste hield men er geheel en al mee op, daar de Conventie de noodzakelijkheid inzag deze teedere aangelegenheid aan haar Comité de Salut Public over te laten, dat reeds de Representant RICHARD met een zeer belangrijk Berichtschrift naar Holland had afgezonden. - Voor het overige werd kort daarna, ter verzekering der onmisbare diplomatische geheimhouding, en om verdere nadelen van een onbescheidenheid af te snijden met welke de listige Staatslieden van het buitenland de revolutionaire onbedrevenheid konden verschalken, op voorslag van CAMUS, een schier onbegrensde volmacht tot het sluiten van Tractaten, behoudens ratificatie, door de Conventie aan het Comité verleend. Welke gebeurtenissen hadden middelerwijl tusschen Engeland en onze Republiek plaats gegrepen? - Eerst klagen de ministers te ’s Graven over verongelijkingen die het wenschelijk scheen hoe eerzoon liever, ware het mogelijk, door een andere tusschenkomst dan die van den Envoye van NAGELL op te heffen; wij bedoelen de zending der Commissarissen D. PASTEUR En 1797, VITRIARIUS. — Doch, met hoe weinig vrucht de poging was bekroond geworden, — wij kunnen het niet beter, ten minste niet scherper uitdrukken dan sindsdien in een Bataafs Staatstuk, in het aansicht van Europa, plechtig is verklaard ! — Na alle vroegere grieven te hebben opgehaald, ook de klachten over het Britse krijgsvolk dat Nederland zo slecht tegen de Fransen had verdedigd, en zijn vlucht „met de sporen van brandstichting en plundering” had getekend, werd het gedrag van RITT en zijn Ambtgenoten sedert de omwenteling, in deze voegen gelaten. „Het Britse Ministerie, dus luidde het Manifest der Nationale Vergadering een jaar daarna, — woedend dat deze Republiek nog aanwezig en echter niet in zijn macht was, trachtte haar ten minste op een andere wijze te bederven, door derzelfde 'aanzienlijken koophandel geheel te ruineren. Meer dan honderd meest rijk geladen schepen, die, hetzij om tegenwind, hetzij uit voorzorg, de wijk in Engelse havens genomen hadden, benevens verscheiden Nederlandsche oorlogsschepen werden onder embargo gelegd, als of het ware, opdat zij niet in handen der Fransen zouden vallen. Hun Hoogmogenden zonden wel Commissarissen naar Londen, om dezelfde te reclameren, die met de sterkste bewijzen aantoonden, dat de Nederlandsche Republiek, na de plechtige vrijverklaring, niet meer onder het gebied van Frankrijk stond, en dat het zich jegens de Bataafsche Natie, als jegens een onafhankelijk Volk gedroeg; dat de Nederlandsche kooplieden het niet wagen zouden, hun schepen in de havens der Republiek te laten binnenschepen, als het zoude zijn om die aan de Fransen Over de levering; doch het Engelsch Ministerie had reeds toen besloten zich den roof ook weer toe te eigenen; en, om die buit nog te vergrooten, zond het allerwaarom valsche berichten van den staat der zaken hier te lande uit, om de in zee zijnde Nederlandsche koopvaardijsschepen insgelijks in hun havens te lokken. — Naderhand werd het Recht der Volkeren geheel door hen geschonden, en alle Nederlandsche schepen, welken Z. M. de Koning van Groot-Brittannië zijne hooge bescherming verleend had, met verkrachting van het Traktaat van Breda, trouwlooslijk voor goede prijs verklaard. — Doch hetgeen het zegel drukt op de daden van vijandschap en kwade trouw door het tegenwoordig Britsch Ministerie tegen deze Republiek gepleegd, is de verraderlijke wijze, waarop het getracht heeft zich van hare koloniën meester te maken. Te die einde zond het Brieven, door den Prins van Oranje onderteekend en gedagteekend te Kew, den 7 Februari 1795, naar verscheidene Nederlandsche koloniën in de West-Indische Eilanden, en naar de Kaap de Goede Hoop af, en schoon de verraderlijke trek schier overal door de getrouwheid der Landvoogden was mislukt, was echter de Kaap in handen der Engelschen gevallen. — Staan wij achtervolgens bij die verwijten stil. — Om die wel en in billijkheid te waarderen, zal men op den tijd behooren te letten, waarin PASTEUR en VITRIARIUS te Londen optraden. 2) „Quelle est la faire adapter ou approprier sans la moindre perte de temps, l’hôpital de la ville pour y recevoir 500 personnes atteintes de galle et mauvaises conduites, avec menace de faire loger les susdits malades chez les habitants." 3) „Une violation aussi manifeste du Droit des Gens." Het schijnt dat zij het Land willen uitmergelen, al zou dit uwe troepen aan volslagen gebrek blootstellen. — De Hollander — dus vervolgden zij — kan, hoe buitensporig die requisities zijn, wel de ellende dragen, maar geen inbreuk op zijn onafhankelijkheid. — Men misleidt u als men zegt, dat aan de requisities niet met ijver wordt voldaan; integendeel maar al te zeer, en om u daarvan het bewijs te geven, houdt men zich bezig met de lijsten op te maken van al hetgeen, zoo door de Provincie, als door ieder Gemeentebestuur in ’t bijzonder, geleverd is; gij zult over onze opofferingen verbaasd staan; maar wat getroost de Hollander zich niet om de vrijheid te verwerven of te herkrijgen? Zoo vurig hij deze lief heeft, te heftiger ontvlamt hij wanneer men hem dreigt. — Doch wat konden de ijdele klanken van het beleedigd vaderlandsch gevoel baten? Men had de Natie weerloos gemaakt door de ontwapening van haar verdedigers, en hoeveel vrijheid onze Representanten in het aanwerven en inrichten van een Bataafsche krijgsmacht hadden behouden, het opontbod van den Generaal DARN- preis! naar Parijs en het verbod met de vorming van een Hollandsch leger voort te gaan, zouden het uitwijzen en het zegel drukken op de stelling van Lord GRENVILLE, dat de bezetting der Verenigde Nederlanden door den vijand en diens heerschappij geenszins hadden opgehouden. Al wat hier voorviel, toonde dit ondubbelzinnig, ook de verbeurd- verklaring van hetgeen den Koning van Engeland en zijnen Bondgenoten behoorde. De man die meer dan iemand in Frankrijk het oorlogs- 1) Zie Bijlage XII bi. 78. »Ainsi point darmee hollandaise tant que nous n’aurons pas fioi aveo les Etate-Generanz.” An vunr had aangeblazen, de verwaten prediker van een nieuw Volkenregt, srıssor, had eens geroemd, dat zoo zijn Vader- land met onze Republiek onverhoopt tot eene vredebreuk mogt komen, dit nimmer met het inzigt geschieden zou om in stede van het Britsche juk, aan Holland het Fransche op te leggen. Neen — het oogmerk kon geen ander zijn, dan ons te bevrijden; en indien de Fransche Republiek daarin slaagde, zij zou het nimmer doen om haren eigen invloed in Holland te versterken. !) Zij begeerde nergens, in geene buitenlandsche Staten zulken invloed; zij wenschte slechts eome vrije markt voor alle Volken der wereld te openen, voor de Engelschen, gelijk voor alle andere toegankelijk. — Zoo edel en onbaatzuchtig, zoo onbekrompen zou Frankrijk handelen, als tot beschaming der zelfzucht van het Kabinet van St. James. Eene vrije markt in Holland door de Fransche wapenen geopend! In hoe verre was die profetie van den ongelukkigen dweeper bewaarheid? Handel en scheepvaart waren nooit meer belemmerd en versperd, allermeest met Groot-Britannie, niettegenstaande onze Landgenooten onweerlegbaar betoogden dat zij, om aan de aanhoudende en z0o drukkende requisities van allerlei behoeften te voldoen, geen vrijheid minder dan die van het verkeer met het buitenland konden ontberen. Had men in Engeland onmiddelijk na den intocht der Fransen te Amsterdam, op de schepen der O. Indische Maatschappij een zoogenaamd „vriendelijk embargo” gelegd, op de meest kiesche wijze, naar die werd, bewerkstelligd, het was reeds genoeg, dat de Staten-Generaal een Scheveningsche pakket met het overbrengen van despatchen naar Engeland belastende, aan een ieder „de vrijheid” gaven om hun brieven met dezelfde gelegenheid te verzenden. Want de Fransen hadden in Rotterdam nauwelijks den voet gezet, of de Generaal BONNEAU vaardigde een requisitie uit tot aangifte van alle magazijnen, schepen en andere eigendommen, behorende aan de Engelse Natie, die te dier stede mogten aanwezig zijn; tot welke opgave alle burgers en ingezetenen binnen 24 uren ten Raadhuizen verplicht waren; een bevel, “onder anderen, ten overstaan van den Wethouder PIETER PAULUS afgekondigd”. Sedert waren aldaar Publicatien noodig om het terugbrengen der uit de Engelse vaartuigen geroofde goederen, die door stedelijke ambtenaren zouden worden aangenomen, te verzekeren; en te wiens behoefte zulke maatregelen plaats vonden, is het niet al te tastbaar? Uitgelaten van vreugde bij de zoo goedkoop behaalde zegepraal gelijk over de goedhartige kortzichtigheid onzer Bataven, hadden zich de Representanten BELLEGARDE, GILLET, LACOSTE en JOURBERT gehaast, den 21 Januarij 1795 aan het Comité de Salut Public te berichten: „Wij zijn te Amsterdam, waarde medebroeders, en geheel Holland is in de macht der Republiek. 1) Missive van Ric. MUILMAN & Comp. aan Bewindhebbers van de O. I. Comp. ter Kamer Amsterdam, uit Londen, 27 Januarij 1795. Zie Bijlage (bl. 16) tot het Rechtelijke Advies in de zaak van den gewezen Stadhouder, en over deszelfs schrijven aan de Gouverneurs van de Oost- en West-Indische Bezitlingen van den Staat. Door de Burgers Mr. en Mr. S. VALKENBURG, 7 Januarij 1796. Met wederleggende Aanteekeningen van een Hollandsch Rechtsgeleerde (Mr. HERM. TOLLINIUS) 1796. 2) 5 Febr. Jaarboek der Bat. Rep. I. 168. 3) 22 Januarij 1795. Jaarboeken der Batavische Republiek I. 27 volg. 4) 6 en 11 Febr. 1795. Jaarboeken I. 215 volg. Blik op eenige vestingen, zich nog niet mochten hebben overgegeven, zullen zij echter niet dralen de poorten voor ons open te zetten; zelfs verzekert men ons, dat de Staten-Generaal reeds daartoe hebben last gegeven. — De voordeelen dezer glorierijke overwinning voor de Republiek zijn onbeschrijfelijk: zij levert haar schatten, magazijnen, timmerwerven, schepen; en voornamelijk, zoo uit het oogpunt der staatkunde als van den koophandel, verschaft zij haar een overwicht, welks uitwerkselen en gevolgen onmogelijk te berekenen zijn. — Twee onzer maken zich gereed, naar Parijs te vertrekken, en uit mondelijke in ’t breed te verhalen, wat bij schriftelijke mededeelingen onvermijdelijk het geheugen ontsnapt. — Wellicht hielden zij het ook meer geraden en veiliger, vele belangrijke opmerkingen niet aan het papier te vertrouwen. — Op hun beurt deelden uit ’s-Gravenhage, eerlang de Representanten RECHENE, ALQUIER, ROBERJOT, HAUSSMANN en de reeds gemelde BELLEGARDE, LAOOSTE en JOUBERT de heugelijke tijding mede, dat de vestingen Willemstad, Breda, Gorcum en Bergen op Zoom, de Hollandsche Vloot in Texel bevroren liggende, de havens van Brielle en Helvoetsluis, in de macht der Republiek, waren gevallen; in laatstgenoemde plaats had de Hollandsche Patriot, de Kapitein ter zee STORY, in gemeenschap overleg met den Generaal SONWEAU, 800 Engelsen, op het punt van naar hun Vaderland te worden ingeschepen, gevangen genomen. Ook van de magazijnen der Engelsen en van hunne te Brielle liggende schepen had hij zich op last van den Generaal meester gemaakt, zich persoonlijk verantwoordelijk stellende aan de Fransche Republiek. Publiek ter zake dien schepen en goederen; terwijl de Engelse krijgsgevangenen naar Frankrijk werden vervoerd. Na een 266 openbaar dienstbetoon aan den vijand, hoe kon men in ernst van het Britse Ministerie vergen, de Nederlandse Republiek anders dan aan de Franse onderworpen te beschouwen, met de daad hetzij dan bondgenoot of werkkameraad en uit Parijs de regeling van haar lot met angst te gemoed ziende? — Wat had men van een Volk te denken, van de deugd van het voorgeslacht diep verbasterd, dat het zonder blozen, uit de hand van den overwinnaar, met plegtstatige erkentelijkheid de roemrijkste gedenkteken van den tachtigjarigen strijd tegen Spanje of van andere heldendaden ontving? — Vergeten wij het nimmer, dat onze hoogste Staatsvergadering, de revolutionaire Staten-Generaal, zich door het Lid der Franse Conventie ALQUIER, in die mate hebben laten vernederen; dat de zoogenaamde Hoog Mogendheden zich met de glorieijkste voorwerpen op „WILLEM den Laatste” veroverd, lieten begiftigen en dat de laatdunkende vreemdeling hun die tot in de ziel grievende gunst met bitteren spot als een hoogst te waarderen welwillendheid aanrekende! — Kon men een Natie vrij wanen, die zonder uitbarsting van een lange onderdrukte verontwaardiging, den sabel van den onsterfelijken ruiter, den Bevelhebsteraf van den braven TROMP, het goudgeschut, ten teken van eerbewoning weleer aan de echte Staten-Generaal door een Indisch Vorst vereerd, ja zelfs den beker, waaruit de voorouders bij het Verbond der Edelen, den eersten teug van de vrijheid elkander hadden toegedronken, thans als geschenken van Frankrijk in praal. Zag rond dragen! Wat wonder, dat de Engelse Staatslieden in de afhankelijkheid der snorkende Fransen, de zelfstandige Regering van de oude Republiek, ofschoon dezelfde titel voerende, niet wilden of konden herkennen? Met koel beleefdheid derhalve of liever met afgemeten terughouding werden de Commissarissen PASTEUR en VITRUVIUS bejegend, hoe persoonlijk welkom eerstgenoemde den Engelschen als Vertaler van Cook’s Reizen en in ’t algemeen als schrander beoefenaar der Natuurwetenschappen, onder andere omstandigheden zou geweest zijn. — Zolang de Fransen zich in onze zeehavens bevonden, verklaarde Lord Harcourt, dat de Regering de vrije vaart der paketboot niet kon toelaten; aan de goede trouw van onze Republiek, zeide hij, twijfelde men niet, doch er waren al voorbeelden geweest, dat Cartel- of Transportschepen, die uitgewisselde gevangenen overbrachten, door de Fransen waren achtergehouden en de bemanning krijgsgevangen gemaakt. — Indien, voegde die Staatsman hun toe, de Fransen niet meester zijn van uw Vloot, waarom hebben zij dan in het Rapport aan de Conventie gezegd, „la flotte est rendue & nos armes”? — Hoewel op een en ander door onze Landgenoten werd geantwoord, al hun aandrang was ijdel; ook zelfs een gedeelte van hun reclame, het ontslag der uitgaande O. Indische schepen werd afgeslagen, en een poging bij Wilhelm II laat met den ongunstigen uitslag, een nog onaangenamer gevoel dan dat der teleurstelling achter. — „Wij vonden hem — (den grooten Minister) — zoo luidt de klacht — droog, achterhouden. 2) In den brief der Representanten Frecine, Roberjot enz. 9 Pluviose (27 Januarij 1795) leest men: „Les places de Willemstad, de Breda — 1a flotte Hollandaise — sont au powvoir de la Röpublique.” Gaz. de Leide 13 Feb. 1795. 3) 23 Maart 1795. 96 dend en geheel onhandelbaar, schoon eene gemaakte vrien- delijkheid aannemende; in ’t kort, zoodanig als rox hem beschrijft, in rebus politicis nehsl simplex, nihil apertum, nihil sincerum, zoodat deze conferentie zoo onbelangrijk was dat het naauwelijks der moeite waardig is, U Ho. Mogelijk van diezelfde verslag te doen. Naarmate de herinnering aan de geweldige omkeering van zaken in 1787 hier te lande een hoge dunk van de Pruisische legermacht had nagelaten, kon men te ’s-Gravenhage niet onverschillig zijn aan het betreffende het Kabinet van Berlijn; te minder, uit hoofde van de seda gemelde jaren, nog nadere toegehaalde banden tusschen de Huizen van Hohenzollern en Nassau. — De Tractaten van 1788 en 1794 waren wel is waar, aan de zijde van den schoonbroeder des Stadhouder al zeer slecht nagekomen, maar zou Frederik Willem de diepe vernedering van zijn zuster, van zijn eigen dochter, met den Erfprins van Oranje gehuwd, lijdelijk aanzien? Zou hij stilzittend den val van een geslacht, reeds sedert de dagen van den grooten Keurvorst zoo innig met het zijne verknocht, flauwhartig schijnen goed te keuren? Of kon niet ieder oogenblik de nieuwe Republiek door een onverhoedse aanval besproken worden? — Lag men niet daarvoor aan de Oostkant en een lange grenslijn, gestadig bloot? — Inderdaad bespeurt men, dat de Leiders der omwenteling gans niet, wat dit punt betreft, op hun gemak waren, zoodat het den spot der Fransen wekte, die wel beter wisten, dat de Koning van Pruisen zich niet voor zijn zwager in de bres zou stellen, tot wiens behoud hij in weerwil der heiligste verplichtingen, niet te bewegen was geweest! Nog vroeger dat onze Republiek zich met de Franse Conventie had verstaan, zou FREDERIK WILLEM zijn afzonderlijke Vrede met de Koningsmoorders treffen. Hij zou nog meer doen; hij liet zich hoe lang 200 jaar meer vertrouwelijk met hen in; hij zag er geen gemoedsbezwaar in, zich aan de plichten welke als Duitsch Vorst op hem rustten, te onttrekken, de handelingen van de Keizer en van zijn medestenden van het Rijk te dwarsbomen of te verlammen, het erfelijke grondgebied, den linker Rhijn-oever prijs te geven en de verderfelde Franse dwaalleer der natuurlijke grenzen met de daad te huldigen. Hoe zou hij, die het recht zo weinig eerde, uit medemenselijkheid jegens bloed- en aanverwanten, partij hebben getrokken voor de opstanden tot herstel van het Huis van Oranje? Lag Polen en de zelfzuchtige slooping van die voor het laatst te verdeilen Staat, hem niet veel meer aan het hart? VAN DE SPIEGEL, althans had de drijfveren van „de conduite van het Hof van Berlijn” sedert 1798, „of liever, zooals hij zei, „van de conduite der intriguanten die daar influeren,” volkomen leeren kennen; van een gravin van LICHTENAU, van de haar en door ontucht en ander wangedrag ontzuurde vorst heen en weer slingerende Illuminaten. Het Comité de Salut Public wist nog beter, waaraan zich 1) „Les Hollandais sont des fous, et s'ils sarisent de montrer la moindre inquietude sur les Prussiens, nous nous bronillerons avec eux.” (Bijlage XII, d. 80. 2) Depelche aan v. RERDE, 11 December 1794. Van DE SPIEGEL, Brieven en Negot., III, 220. 3) Vergelijk de Geschiedenis seconde de la Cour de Berlin, of Correspondance origineel (6 Juli 1786-19 Januari 1787) Londres 1789, te Amsterdam (24 Maart 1789) verboden. De houden. Eigen belang, immers dat van Frankrijk boven alles stellende, was het den Leiders der Republiek te Parijs, niet tegengestanden de vroegere ingenomenheid met den heldhaftigen Kosciuszko, vrij onverschillig, dat men in het Oosten een vrijen Staat vernietigde, en nog een stuk van het rampzalige Polen afkneep! Een Franschman zelf heeft het tot schande zijner Landgenoten herinnerd: de Omwenteling, schrijft hij, bracht de laatste slagen toe aan de onafhankelijkheid van Polen; zij moedigde aan en gaf nooit enige steun, zij ontvlamde de hoofden en leende geen enkele arm. Vijf dagen voor den moord van Lodewijk XVI, den 16 Januari 1793, was het Pruisische leger, terwijl de Russen Warschau bezet hadden, in Polen doorgedrongen. Van de bij het Tractaat van 19 April 1792 ten behoeve der Nederlandse Republiek bedongen 62,400 Pruissen, was slechts de helft onder de wapenen, langs den Rhijn en de Moezel verschenen; — ruim 80,000 man integendeel, waren naar de Weichsel gerukt. Niet de onedele vleitaal van Arthur Paget, naar het goud van Lord Spencer aan 's Konings bijzit verspild, waren magtig Frederik Willem tot het afbreken der te Basel geopende Negotiatie met den Gezant der Conventie Barthélemy te bewegen; het scheelde weinig of de vredehandeling was zelfs naar Parijs overgebracht; en trots den nog kort te voren zo fel begonnen oorlog tegen de Fransen, liet de Pruisische Gevolmagtigde Graaf Cortz, het niet aan de meest welwillende betuigingen van zijn doorgevoerde politiek. Vergelijkende vergelijken brieven (15 en 17 Januari 1795) van Parijs aan de Graaf van Lichtenau, bij DUCHESS, T. II, 288. "Juchtigen Meester haperen!" En ofschoon het Tractaat eerst door de zorg van den sedent met meer lof bekende marinemacht, den 5 April 1795 gesloten werd, in het verloop van vier maanden door nog twee andere verdragen versterkt, had men reeds in de eerste weken na den val van het Staats­houders huis, bij de Leden van het Fransch Bewind genoegzaam de zekerheid, dat uit Berlijn geen ernstige stap ten behoeve van Willem en diens Gemalin zou gedaan worden. Vandaar dat al in de vroeger medegedeelde depeche van 17 Februari aan Pitzer Paulus te kennen gaf, hoe men van het Keurvorstendom Hannover aan den Koning van Groot-Britannië te ontweldigen, als een niet ongeschikte vergoeding voor den Prins van Oranje, mompelde. Welk denkbeeld had men zich - wij zeggen niet van de sadelooze Staatkunde van het door roof groot geworden Pruisen, maar van de kiesche naauwgezetheid van den ongelukkigen Stadhouder gevormd? Hoe? deze genoot met de zijnen, de onbekrompen gastvrijheid van GEORGE II, en men hield des niettemin het ongelooflijke voor mogelijk, dat hij eene 200 verachtelijke door onrecht te verkrijgen schadeloosstelling, laaghartig zou aannemen! De beginneloosheid van het Kabinet van Berlijn hadden de Leiders te Parijs wel doorgekeken, dat zij vooreerst, zonder moeite de pogingen der Oranje-partij, die met behulp van het rassemblement van Osnabrück onder Prins FREDERIK, den jongeren zoon van den Stadhouder, een inval in Gelderland en Overijssel had beproefd, terwijl Engeland een landing in Zeeland zou beproeven, wisten te verhinderen; ten andere, dat zij niet terugdeinsden voor de vertrouwelijke ontboezeming aan de nieuwe Pruisische vrienden, van het verleidelijk Plan tot een Securiteitsteam. tarisatie op breede schaal, der Geestelijke Staten van het Duitsche Rijk; een zeer eenvoudig middel inderdaad en tegelijk zeer uitgebreid, om den Vorsten, die op den Fransch geworden linker-Rhijnoever, hunne landen verloren hadden, het gemis daarvan dragelijk te maken. Onder de redenen, die het veelomvattend Ontwerp bij de Pruissen zouden aan- bevelen, behoorde ook en niet het minst, de zucht om Oost-Europa op den Rijksdag te Regensburg en elders, van den steun der Geestelijke Vorsten te berooven. De Staats- man wiens naam wij meermalen hierna zullen hebben te ver- melden, met de taak belast om die gedachte te Berlijn in omloop te brengen en in de gemoederen te doen doordringen, was een hier te lande niet onbekend Diplomaat uit de school van VERSAINE, spoedig na het Tractaat van Bazel, tot Gevolmagtigd Minister der Fransche Republiek in Pruissen bestemd. Het verdient opmerking, dat eene 200 sluwe Diplomatie, in hare baatzuchtige berekeningen in geenen deele voor die der Monarchie wijkende, al versmaadde zij de behagelijke vormen, door welke deze aan alle Hoven van Europa had uitgeblonken en zich boven anderen ingang verschaft, zowel in het Comité de Salut Public als in de rij der naar het buitenland afgezonden Ministers, door niet weinige af- vallige Priesters werd in praktijk gebracht. In Frankrijk had de Bisschop van Autun zelf, TALLEYRAND, het eerst den afstand der geestelijke goederen aan den Staat te berde ge- 1) VAN DE SPIEGEL’S vertrouwen, VAN KINCKEL, Minister Plenipotentiaris bij de drie geestelijke Keurvorsten en den Opper-Rhijn-Kreis was middel- wiel van de teruggeroepen. Deoretgen van Holland, 24 en 26 Maart 1795, 11, 618, 665. 3) Bijlage VIII, bl. 87, 40. De revolutionaire Minister van Buitenlandsche Zaken, nog bij het leven, Lodewijk XVI, Tondi Le Brun, was ook een voormalige Abt. Z. wegens zijn bracht. Was het vreemd, dat men hetzelfde stelsel bij de vreemdeling trachtte door te drijven? Laat ons enkele daar eensklaps in de sfeer der wereldsche belangen bij uitnemendheid, verplaatste schrandere, maar gewetenloze nieuwelingen meer van nabij beschouwen; in 't bijzonder diegenen, die hetzij als toongevers in de internationale betrekkingen tot de Bataafsche Republiek, of wel als Gezanten en onderhandelaars te ’s Gravenhage, op de voorgrond traden. De waarheid van het feit, dat al vroeger onder de Monarchie vrij wat Geestelijken in Frankrijk als uitstekende Diplomaten hadden geschitterd, (om niet van RICHELIEU en MAZARIN, van FLEURY en BERNIS, veel minder van de onwaardige DuBois te spreken), de Kardinaal-Kanselier Purraz en de Kardinalen Rohan en DE POLIGNAC, werd, niet zonder zigtbaar zelfbehagen, door TALLEYRAND, nog in onze dagen, op tachtigjarigen leeftijd, in het licht gesteld. Zou dit verschijnsel uit de aard der Godgeleerde studien, uit de scherpzinnigheid en spitsvondigheid, welke zij vereischen of bevorderen, verklaard moeten worden? of wel uit de zelfbeheersching en effenheid van gemoed, welke de Geestelijke behoort te bezitten, zal hij zijn invloed op het hoofd en hart van anderen doen gelden; uit het gezag dat hij niet zelden met achtbaarheid al vroeg, in streng afgemeten vormen, ten toon spreidt? of wel eindelijk uit de kennis der menschelijke driften en zwaknessen, neigingen en begeerten, die hij nu eens bedwingt en tot zwijgen brengt, een andermaal daarentegen, om zijn inzicht te bereiken en zijne hoorders te overreden, de teugel aan deze capriolen, 'Europe pendant la Révolution française, 1, 56 en NAEAU-MANCHEAU, Oeuvres complètes (Paris 1880), T. V, 261, enz. 1) Zie de Eerbied op een anderen voormalige Godgeleerde-Diplomaat, den Wortemberger RHINHARD, den 3e Maart 1838 gehandeld, en daarover autor, Mimoires pour servir à l’Histoire du Temps, IV, 254 volg. De tekst dier opmerkelijke Leeraarsschete vindt men grootendele bij den Graaf DE GARDEN, Code Diplomatique de l'Europe ou Principes et maximes du Droit des Gens moderne, p. 413-423. 108 vierde? Wat hiervan zij, de Omwenteling had op volkenrechtelijk en diplomatisch gebied, niet de minst bekwame en sluwe, koelzinnige tolken in de gewezen Kerkleeraren. In de rij van onze lotbeschikkers, was inzonderheid de Abt SIBYLS een heftig ijveraar, beroemd als de Ontwerper der Verklaring van de Rechten van den Mensch, voor het overige zeer verschillend beoordeeld; door zijn vereerers schier verheven als diepzinnig, wijsgeerig Staatsman, door zijn tegenstanders niet boven het middelmatige geacht. Dat hij van de macht van Frankrijk behendig bij het onderhandelen met onze lieden partij trok, en van veler vrees voor een’ inval uit Pruisen, met doorslippen list gebruik maakte, zal ons uit een' door SIBYLS aan de Volksrepresentanten in Holland gerichte depeche, die over den gang der Negotiatie met BLAUW en MEYER en over de verhouding tot het Kabinet van Berlijn een helder licht verspreidt, overtuigend blijken. Het was een antwoord in datum 21 Germinal op een brief van den Representant CHARLES CocCOn van den 15e vorens. „Die brief heeft ons, zoo schreef Beynes namens het Comité de Salut Public, een ware voldoening verschaft, omdat wij bemerken, dat de inzichten en maatregelen der Comités geheel met de onze overeenstemmen, getuige de veerkracht en het bedrijf van Cochon gedurende zijn verblijf in Zeeland. Gewis moeten die Eilanden, maar bovenal Walcheren en Zuid-Beveland in goeden staat van tegenweren tegen de aanslagen van Engeland gesteld worden. Houdt u overtuigd, dat die Mogendheid zo wel als wij, de hooge waarde van de Schelde en van Vlissingen beseft. Wel is het een kleine strook grond, die ons volgens het ontwerp der Alliantie overblijft; maar toch is zij voor Frankrijk van groter nut dan de aanwinst van een uitgestrekt Land. Aan land immers hebben wij geen gebrek !), maar wel aan een haven aan de zee van Duitsland. Dit nieuw bestaan bedreigt onzen doodvijand, Engeland, met den ondergang: ja, als wij slechts tien jaren vrede hebben en Antwerpen, de Schelde en Vlissingen bezitten, zult gij Londen en de Theems meer ter nedergegaan zien dan door tienjarige overwinningen en twintig gewonnen slagen. Aan den eenen kant zullen de Belgen eindelijk legitieme redenen hebben zich aan hunne verlossers te hechten, en in een nieuw loop van voorspoed, de onafzienbare rampen te vergeten, die hen sinds den oorlog hebben getroffen. BLAuw is in den Haag, hij heeft het al reeds bekende Concept-Tractaat onzerzijds meegenomen, behoudens eenige verbeteringen van redactie, vergezeld van een brief van het Comité om de Staten-Generaal sterk te dringen; die brief was onder ons afgesproken om de Bataafsche traagheid aan te wakkeren, verwondert u dus niet over den toon die er in heerscht. Evenals te Parijs hebben men in Holland de bespottelijke geruchten over onze Vredehandeling met Pruisen verspreid; men heeft zelfs durven beweren dat wij Holland verrijden, enz. Antwoordt slechts, dat de Franse Republiek nimmer 1) "nCe n'est pas la terre qui nous maugréait: c'est un port dans la mer d'Allemagne." 2) "Oui, dix ans de paix avec la possession d’Anvers, ’Escaut et de Fleuve, enze vous verrez Londres en la Tamise plus abattu que par dix ans de victoires en vingt batailles verloren." 3) "Les Belges auront ensuite legitieme sujet de se rattacher aan hun liberateurs." 4) "Elle avait envoyé entre nous cette lettre," enz. 5) "Que nous vivië la Hollande, etc." Het is billijk, dat wij u geen oogenblik de vreugde onthouden, die wij bij die Vrede smaken: en in welk een tijdgewricht wordt ons dat geluk beschoren! Gister avond kwam de koerier aan; een enkel Artikel misvat ons zeer; het is Art. 11, te Basel zonder onze toestemming, ja zelfs in strijd met onze vooraf welbekende beslissing ingevlochten. SarrHeLzmY had ons nogtans de ontvangst der despatche bericht, die op dit punt onze uitspraak inhield. Dat hinderlijk toevoegsel heeft dezen nacht het onderwerp van een langdurige beraadslaging uitgemaakt. Wij zijn tot het besluit gekomen, dat zoo de zaak nog niet was geschied, wij dat beding stellig zouden afslaan; maar moest men het Tractaat nu het al getekend was, verscheuren en de onderhandeling hervatten? Wij hebben gemeend, neen, en daarom zal het Tractaat nog heden in de Conventie worden afgekondigd. Wij verwachten daarvan den levendigsten indruk. Onder de bijzondere en geheime Artikelen is er een, aldus luidende: Art. „De Koning van Pruisen zal tegen de Vereenigde Nederlanden en tegen alle andere Landen, door Fransche troepen bezet, niets vijandelijks ondernemen.” Gij moet hiermede uw voordeel doen, zonder evenwel aan de Bataafse geheel en al die soort van onbestemde onrust die zij aan den dag leggen, te ontnemen. Wij geloven dat dit noodig is, om hun eeuwig talmen in staansverhoudingen aan te porren. Presst derhalve en prikkelt hen met alle kracht, want het is ons gebleken dat zij door langer met hun verdrag met Frankrijk te dralen, niet alleen de Bataafsche Omwenteling, maar ook hunne eigen personen in de waagschaal stellen. Met volle handen laten de Engelsen in Holland gelijk in België, hun geld en hunne kuiperijen werken. Het gevaar is dringend. De Stadhouderlijke tegen-omwenteling is bijna tot rijpheid gekomen: zorgt dus, dat de Bataafsche Patriotten hunnen hachelijken toestand inzien en vrijwillig door zich met ons te verdragen, de middelen beramen om in hun land meester te worden. Wij hebben hun gezegd, dat te rekenen van dat tijdstip de Fransen hun enkel met hunne tegenwoordigheid in de vestingen, dienst zouden bewijzen, terwijl het inwendig bestuur ("police interieure") hun bij uitsluiting zou toebehooren. Eindelijk hopen wij dat de vrede met Pruisen en de ongedeeltelijke verklaring van bijna het hele Duitse Rijk, met uitzondering van Oostenrijk, de Staten-Generaal zullen overtuigen. Derhalve zien wij de ondertekening van onze preliminaire artikelen te gemoed. Wij zouden met opzicht tot de andere bijzonderheden welke gij ons hebt medegedeeld, gemakkelijker het antwoord kunnen geven, als Gij er op wildet letten in een en denzelfden brief, niet voorwerpen van verschillend aard opeen te stapelen. Gij weet dat het Comité in vijf Afdeelingen gesplitst is; elk van deze heeft afzonderlijk te antwoorden op hetgeen tot hun werkkring behoort. Zoo moet dan uw brief, voorzover de zaak van Beaumarchais betrekt, tot de Afdeeling der wapenen verzonden worden; voor hetgeen den staat, van oorlog van Vlissingen, Helvoetsluis enz. aangaat, tot de Afdeeling van Oorlog, en tot die der Marine wat den staat der schepen enz. raakt. Gelieerd dus hierop in het vervolg te letten. Uw Naschrift verValt door de wijziging van ons laatste Ontwerp van Alliantie met de Bataafsche Republiek. Eindelijk verzoeken wij u, want den inhoud dezes en van het Tractaat van Vrede met Pruisen, aan onzen Ambtsgeval RICHARD te Utrecht kennis te geven. Het Leger van het Noorden zal weldra een landkaart ontvangen met aanduiding der lijn van de Staten van het Keizerrijk, die bij een geheim Artikel van het Vredesverdrag onzijdig zijn verklaard. Die onderrichting wordt onontbeerlijk bij den te openen veldtocht. Hertog, die naar het Leger van de Sambre en Maas is vertrokken, wist reeds waaraan zich op dit punt te houden. Heil en Broederschap, (was get.) S. N.S. Zijt op de contra-revolutionaire verstandhouding der Belgen en Bataven bedacht, en denkt er aan u van den Vrede te bedienen, om de strijdkrachten in de beide Landen aan den zeekant te vermeerderen. Het Vredes-Tractaat is daar juist ter Vergadering voorgelezen en met zeer natuurlijken bijval aangehoord. Volgens de Wet moeten nog drie dagen verloopen eer de ratificatie geschieden kan 1). Wil men nader bewijs van de veelbeteekenende bemoeienis van den Abt met onze zaken, van zijn streven om aan Frankrijk duurzame vruchten der zegepraal te verserken, zijne Aanmerkingen op het Concept-Tractaat van Alliërend onder bet Bewind van v. D SPIRGEL, ie eere teruggehouden, de Oswerce compleet, (Paris 1830), T. V, 90-895. 1) Geheime stukken niet den Radel van nu aan, ne. 16. »31 Germinal, Aus Repräsentant des Volkes & La Haye 107 antiek! Als kanttekeningen voorkomende, leveren daarvan genove. Zij zijn kort en bondig, kernachtig, stout en toch hier en daar, gematigd. Het Ontwerp zelf was van de hand van den Rechtsgeleerde, die in den loop der Negotie met onze Ministers BLAUW en MEYER even weinig aanspraak op de in het Koninkrijk der Nederlanden sinds door de beide ballingen ondervonden gastvrijheid en andere echtelijke bejagening had verworven. Volgens zij, eiste hij op deze en gene punten te weinig, op andere te veel. „Visligingen zeide de Abt, hebben wij als zeehaven noodig. Wat de bepaling der grenzen van het grondgebied betreft, behoort de Conventie vooraf haar wil te verklaren. Verlangt men alle monden van den Rijn, of begeert men er althans eenen 2)? Bij de door de Fransen te bezetten vestingen voegde hij nog den Briel, het fort en de reede van Rammekens. Op het Artikel betrekkelijk het Opperbevel der Zend- en Zeemacht door de Fransen te bekleeden, voorzag hij grote moeilijkheden, en erkende dat dit met opzicht tot de Vloot onredelijk was 3). In plaats daarentegen, van met marin, acht linieschepen en twaalf fregatten te eischen, herinnerde hij dat de Bataven zelf tegen de maand Mei er zestien en veertien hadden aangeboden, met belofte van in het bouwen van schepen te zullen voortgaan. Wat in het Ontwerp gezegd werd van de Zwitsersche regimenten in Nederlandse dienst te behouden, mits dat krijgsvolk zich verbond nimmer de wapenen tegen de Franse Republiek te dragen, beviel hem niet. „Dit Artikel, merkte hij aan, schijnt ten doel te hebben aan de Zwitsers het hof te maken en hen te danken dat zij niets nalaten om ons afbreuk "Er kan, beweerde de Abt, ten deze geen rede zijn van iets af te staan; wij hebben het recht te nemen." Eindelijk schijnt hij het volgende Artikel bij het Ontwerp te hebben gevoegd: "De havens van Trincomalee en Colombo op het eiland Ceylon, zullen door de Fransen met krijgsvolk bezet worden; en de reede van de Kaap de Goede Hoop zal voor beide Naties geopend zijn." Doch nog een aantal andere gewichtige Staatsstukken waren den Abt sedert de opening der Conferentie met Blauw en Bleyer op den elfden Maart 1795 des avonds te acht uur, tot op zijn vertrek met Rewbell naar ’s Gravenhage in het begin van Mei, uit de pen gevloeid. De despatche inmiddels door onze Ministers-Plenipotentiarissen hetzij aan den Grootvizier van Hun Hoogheid, zoals of aan het eenigen tijd te voren ingesteld Comité Diplomatiek van Holland geregeld. "Mais en bonne politique nous devons posséder La Brève etc. et ce n'est tout seul l'Yssel." "Ce n'est pas A cours à rien donner; c'est & nous & prendre." "Voici un Article additionnel & mon sens." De despatche inmiddels door onze Ministers-Plenipotentiarissen hetzij aan den Grootvizier van Hun Hoogheid, zoals of aan het eenigen tijd te voren ingesteld Comité Diplomatiek van Holland geregeld, hadden Piet Ernst en andere invloedrijke Mannen geen gunstigen dunk, van de gezindheid der Fransen onderhandelaars, allerminst van sieves en Rewbell kunnen inboezemen. Het bericht der eerste samenkomst met de drie Commissarissen van het Comité de Salut Public, Merlin van Robespierre en eveneens tweetal, gewaagt van sieves, als "beroemd door het groot aandeel dat hij in de gebeurtenissen van de Franse Revolutie gehad heeft," en van Rewbell met het onbeduidende "welke minder bekend is"; terwijl bij de afreizen die Gevolmagtigden naar Holland, door onze Ministers herinnerd werd, wat zij van de aanmatiging van den een zoowel als van den ander gehad hadden verduurd; van de lompheid van Rewbell, van de hatelijke en bijtende tong van den Abt. "Wij kunnen u niet anders zeggen, meldten zij den 4de Mei, dan dat de twee vrienden naar Holland zijn gezonden om zich op de plaats zelf, als 't mogelijk is, te overtuigen, dat het gemakkelijker is, violente maatregelen op het papier te bevelen, dan uit te voeren. 3) Aan kwantums, 5 Mei 1795. Dat zij met de grootste opinioengevers op hun stok bleven staan. Aan kwantums, 5 Mei 1796. Trots van den heerszuchtigen Abt geklaagd, en den Leden van het Bewind te ’s Hage doen opmerken, dat zij, alles niet weinig in de volksgunst was gedaald was; hij die onder het Schrikbewind den mond niet had durven openen, en die nu na ROBESPIERRE’s val met meesterachtige stugheid, een hooge borst opzette. Zij velden zich daarom met de hoop, dat wanneer „de Nederlandsche zaak in de Nationale Conventie aan de orde zou komen, de reclames van de heilige rechten van een geheel Volk op de gemoederen der Leden meer en zwaarder zouden wegen dan de politieke Machiavellistische vues van een Abt en zijnen aanhang; welke eerste, zoo als verzekerd wordt, (zoo schreven zij) reeds aanmerkelijk, sedert eenigen tijd, van zijn crediet bij het Volk verloren heeft; kunnende het Volk kwalijk verdragen, dat een Man, die in de gewigtigste tijdvakken der grote Revolutie zich altijd schuil heeft gehouden, thans voor den dag zou komen om een' zoo imperativen toon aan te nemen? Toch was de Abt, Franschman van het Zuiden, hoe gebiedend, bezadigder dan de Advokaat uit den Elzas REBEL 3), die met zijn grote knevels en sabel den soldaat wilde uithangen en door zijn Ambtgenoot en voorzitter in toom werd gehouden. Een ander voormalig Geestelijke, evenals vroeger Pastoor, sedert de Omwenteling gehuwd, Lid der Conventie en wiens naam als Volksrepresentant bij het Leger in Holland ons reeds een en andermaal voorgekomen is, CLAUDE ROBERT. 1) Aan quanier, 30 April 1795. — Zoo hield zich de haak door Biarritz en serge medegedeeld tijding der verovering van Cuxhaven, bij Hamburg, door de Engelsen achter; een bericht van het Hollandsch Comité Diplomatique ontsagen; »waaruit wij, melden de Ministers, gelegenheid hebben genomen om de dubbelzinnigheid van Minckener de Abt aan zijn College te doen opmerken.” — Verg. verder Bijlage XII, bl. 80. 2) Depiche aan quanier, 30 April 1795. 3) Geboren te Colmar in 1740, carsrive, T. II, 186. 4) carsrive, T. III, 295. sort ), was bestemd in de Geschiedenis der Diplomatie een droevige plaats in te nemen door het deerniswaardige einde dat hem vier jaar daarna wachtte. Van zijn vroegere bedrijvigheid hier te lande, is een lofelijk blijk overig in het werk dat hij van den staat van den landbouw en de nijverheid in de Nederlanden heeft nagelaten, tijdens zijn zending naar de Hanzesteden uitgebracht 2). Hij deelt daarin zijn opmerkingen en beschouwingen mede op zijn tochten in België en Holland. Maar inzonderheid het Gewest, dat eigenlijk den naam van Holland draagt, wekt, zegt hij, bij den reiziger een gewaarwording, verbazing en bewondering tevens, die hem dwingt opmerker te worden. 