title: Spreekwoordenboek der nederlandsche taal, of verzameling van nederlandsche spreekwoorden en spreekwoordelijke uitdrukkingen van vroegeren en lateren tijd. 2
creator: Harrebomée, P. J
text: Dat gelijkt wel den tweeden brand van Troje, zei Jochem, en hij zag een' bos zwavelstokken branden. (Zie BOS.) Dat gelijkt wel naar den brand van Troje, zei de man, en hij brandde zeven en tachtig vlooien in een' kastanjeboom. (Zie BRAND.) Dat is al voor het Trojaanse paard in de wereld geweest. (Zie PAARD.) Aan de haalt het paard van Troje in. (Zie PAARD.) Hij is het paard van Troje. (Zie PAARD.) TROMMEL. Als de trom slaat, is alles betaald. Als het sein tot de afmarsch gegeven is, is er van den soldaat niets meer te zien. Het is kwaad hazen (of: vogels) met trommels van en. (Zie HAAS.) Hij blijft bij zijn woord, als een haas bij een trommel. (Zie HAAS.) Hij heeft een' buik gegeten als een trom (of: trommel). (Zie BUIK.) Hij huurt met trommelslag. (Zie SLAG.) Hij is met stille trom vertrokken. Hij roert de mondrommel. (Zie MOND.) Klaar bij trommelslag verkoopen. (Zie BLAAS.) Met het trommeltje gewonnen en met het faitje verteerd. (Zie FLUIT.) Onder de trommel hoort men geen wetten. 2 Pijp en trom willen waar worden. (Zie PIJp.) Twee stuivers in een trommel maken meer geraas, dan als zij vol is met louis d’or. (Zie GERAAS.) Van iemands bakhuis een trommel maken. (Zie BAKHUIS.) Wat fluit en vijbel vergaderen, wordt door de trommel versterkt. (Zie FLUIT.) Zij en op elkaar als twee trommelstokken. (TRONP.) TRONP. Iemand de tromp op de borst zetten. (Zie BORST. Oude jagers horen de tromp gaarne. (Zie JAGER. Zijne tromp slaat ijzer. (Zie IJZER.) Eene droog kuch is de trompet van den dood. (Zie DOOD.) Hij blijft bij zijn woord, als een haas bij een trompet (of: trommel). (Zie HAAS.) Hij steekt (of: blaast) de trompet. 8 Men kan geen jagthoorn maken van een zwijns- drek, noch van een vossenstaart een trompet. (Zie DREK.) Een paard, dat schuw en schrikkig is, moet geen trompetter dragen. (Zie PAARD.) TRONIE. Dat is tot represaille, zei Pleuntje tegen Joor, en zij smeet hem al den marsepein tegen zijn tronie. (Zie JOOR.) Man en vrouw hebben een tronie. (Zie MAN.) Patientie is goed kruid, waar was niet in alle ho- ven, zei Hein de diender, en hij kreeg door zijn patientie een snee in zijn tronie. (Zie DIENDER.) Stond die tronie in een muur gemetseld, de honden zouden er zich op den baas velen. (Zie HOND.) TRONK. Zulk een tronk, zulk een jonk. (Zie song.) He zit op een gouden troon. (Zie Gouden.) TROOST. Eens mans leugen is een vrouwe troost. (Zie LEUGEN.) Geduld is Leidens troost. (Zie GEDULD.) Het is een ellendige troost, dat er meer ellendigen zijn. (Zie ELLENDIG.) Het is een kranke troost in een groot verdriet. Het is een kranke troost op een verren weg. Hij vindt nergens troost. Hoop en troost zijn twee zaken, die droeve harten blij maken. (Zie HART.) Hoop is Leidens troost. (Zie HOOP.) Schoon troost voor een benauwd hart. (Zie HART.) Set. Prov. bi. 17. v. Hall bi. 804. Wieschooten bi. 718. Tulnman I, bl. 938, 11. bl, 85. v. Eijk 111. bl. 75. Mulder bi. 428. Ontboek bi. 539. Winschooten dl. 319. Tulnman I. bi. 75. 346 - Pr. Gruterus I. bi. 100. Sel. Prev. bi. 110. TROOST. Zoek troost in Perk. (Zie PERK.) Zulke oogst is kranke troost. (Zie OOGST.) TROOSTER. Het is een oude trooster. Zo noemt men oude, lijvig gebaar TROUW. Biecht zonder rouw, Vriend zonder trouw, zonder eenigheid: 't Is al verloren arbeid. (ARBEID.) Paar is trouw noch geloof op de aarde. (Zie AUM.) De eed dwingt: op mannen trouw — mannen hoed. (Zie RED.) De liefde is uit, om trouw te halen. (Zie in) Der boeren zegen zijn trouw en waarheid. BOER.) De trouw der maagd moog breken, De mi kan zich wreken. (Zie MAAGD.) Deugd beurt vriendschap en trouw. (Zie DEUGD) Die geen trouw heeft, leeft als de wilde beest. (Zie BEEST.) Die ter goeder trouw dwaalt (of: Die't niet zondigt niet. 5 Die trouwe vindt, trouwe ze. 6 Eer en trouw is in de nobelste kroeg verzopen. (Zie KROEG.) Frische trouw en Hollandse dukaat: de kan men ver komen. (Zie DUKAAT.) Geen goede trouw houdt stand, wanneer men een zaak tweemaal moet aanzien. (Zie STA.) God straft en wreekt, waar trouw ontbreekt. (Zie GOD.) Goede trouw is de brug van de ezels. (Zie BRUG.) Het is even goede trouwe. (Zie AWO.) Hij heeft zijn trouwtje verkwikkeld. 7 (Kwikkelen kent: verdwijnen maken; verkwikken, zwaar in veet vervoering aan den zin geeft, zal dus zeggen: op een losse wijze met te vaak gaan, verkwisten, alzoo: lichtzinnige daad bedrijven. Zie TUNING 28 ook, dat men door het spreken tegen te gaan: hij heeft zich onbezonnen verspreken. Ofschoon het spreekwoord, volgens de aantekening, uitsluitend op het menselijk zien, heeft het uitgebreidere betekenissen, en alle aangegane verplichtingen van toepassing. Hij is trouw, die trouwe doet. (Zie GETROUWD.) Met wel te dienen en zijn getrouwe Geraak schildknaap aan de vrouw. (Zie SCHILD.) Trouw heeft brood, als ontrouw ligt in grof nood. (Zie BROOD.) Trouw is lichter dan een pluim (Zie PLUIM.) Trouw, kom morgen, zoo wil ik borgen. (MORGEN.) Trouw laat zich niet schenden. Trouw moet blijken. 8 Trouw (of: Eer) voor goud. (Zie EER.) Trouw reed met het paard weg, (Zie PAARD.) Vrienden genoeg, ware er maar trouw genoeg. Witte raven vindt men zelden, al zelden men trouw. (Zie RAAF.) voor die trouw wordt weinig gevonden, zei de hond tegen den hass. (Zie maus.) eerste aan haar zijn de beste; De eerste trouw gaat voor de laatste. (Zie sor.) Resten zijn de beste panden: niet-stok gaat voor de eerste trouw. (Zie PAND.) wringt zijn trouwring uit. (Zie RING.) de vrouw voor de trouw. een geene menschen tot de trouw. (Zie NSOH. Tevl. (of: Mat) kent Truus wel. (Zie AAND.) Truus was wel meer voor den hond geweest. (Zie HOND.) Een rare Truus. Een Truus met een oor. (Zie OOR.) Beb ik zooveel bekijks, zei losse Truus, en zij liep naar het spinhuis. (Zie BRUINS.) Maak slappe dingen stijf, zei Truus, en zij maakte dingen. (Zie BEULING.) Een man Truus. (Zie MAN.) Alte roert me niet. [Ik heb er geen weet van. Beter huisvesting, zei Truus, en zij vond een levenstijl in haar klomp. (Zie HUISVESTING.) Truus. Kökt net, alsof ze met een truc op den neus was geslagen. (Zie NEUS.) Truus. Draagt maar truitjes, om de kinderen wat wijs maken. (Zie KIND.) TRUYDEMAN. Man en zij zijn wijf. [Dat wil zeggen: de man is alleen geen baas, maar de vrouw heeft ook wat te zeggen. Het en Hoornsch spreekwoord. Daar leefde, in de 10e eeuw, TRUYDEMAN en zijn wijf, die den armen vele weldaden bewezen. De gift- brieven, die sedert ontsierden, luidden als hamster van Truydeman en zijn wijf.] WUCHT. Een Beertje vrucht. keudt het op de tui. 4 ‚[Das is: kij brengt de zaken niet aan haar tnde, maar schuift ze op de lange baan, en keudi ze aan het sleeptoum. "Tui is een der tou- ven, waarmede men de schepen vastlegt, welk werk vertuijen heet.] Tuıe. a lordig taigje hengelt al mede. ra beter tuig dan ’s menschen hart. (Zie HART.) S taıg, goed meester. (Zie MERSTER.) X klappermanstuig. (Zie KLAPPERMAN.) "008 is ’s harten tuig. (Zie HART.) * aigje moet fiksch zijn. 5 ?kwaad tuig is het kwaad werken. 6 & gaat haar een tuig af. 7 Ska. Panne DL. 29, BI... P Rerabnge IY. 5, wuan Richardson bi. 33. Willens II. 7 Drenske bi. 209. h Netiennan hi. 136. 8 Gheurte bi. 33. Venen LAL 239. Malder bi. 487. p kL 220, Tulnman 1. di. 34, nal. 347 6 Cats bl. 514. Bel. Prov. b1.178. Richardson bl. 28. 9 Tainınan 1. bl. 207, 308. Harmbormde TU bi. 209, TUIN, Zijn boventuig (of: Zijne takelaadje) is in de war. (Zie TAKELAADJE.) Tuir. Hij is van Tuil. 8 Laat hem zijnen tuil tuilen. 9 Dat wil zeggen: laat hem zijn hoofd maar volgen, en stoor unietaanhem, zooveel te spoe- diger wordt hij ’t moede, en houdt dan op. Tuil is hier jokkernij, ofschoon het vele andere beteekenissen toelaat. TUINMAN, in zijne Fak- kel der Nederd. Taale, het woord tuilen, geeft aan tuil de beteeken:s van tol. „„Ymand zynen tuil laten uittuilen ,’’ zegt hij, „is, zy- nen tol laten uittollen. De tol tuslt zynen tuil utt, wanneer hy omdraait zo lange, tot dat hy biyft Iiggen. Dit word by gelykenis tot een mensch overgebragt.’’) Om den tuil gehouden worden. [Dat wil zeggen: voor den gek gehouden worden. TusıMBLGREST. Dat gelijkt wel een' tuimelgeest, zei Bastiaan, en hij zette een' stront van de kaai in het water te rollen. (Zie BASTIAAN.) Tun. Als de hemel valt, blijft er geen tuinstaak staan. (Zie HEMEL.) Bij een bem is tep.... als bij een' oude tuin. (Zie BIJ.) Dat loert op tuinboonen. (Zie BOON.) De vos groet dan alleen de heg, wanneer hij in den tuin wil. (Zie HEG.) Een man van groot fortuin past op geen' staak of tuin. (Zie FORTUIN.) Een oude tuin ligt het best. (Zie EIK.) Een heeft genoeg in zijn eigen tuintje (of: aan zijn eigen hof) te wieden. (Zie HOF.) Gij moest eens in mijn tuintje zijn. Het is een rechte tuinstaak (of: Hij is zoo recht als een tuinstaak). (Zie STAAK.) Het is nu nabuur over den tuin, dan nabuur over de stoep. (Zie BUURMAN.) Hij heeft de kap (of: den muntel) op den tuin gelaten. (Zie KAP.) Hij is recht in zijn' knol tuin, (Zie non.) Hij laat zich om den tuin leiden. (Zie de Bijlage.) Dat is: hij pakkt hem met schoone woorden en valse beenten. Tuin betekent omluiking. Wie de heining wordt omgeleid, die brengt men niet in den hof. Nadat DE JAGER tene gelijkluidende verklaring van VAN ENGELEN is aangehaald, zegt hij: „Ik zie dan ook geen' grond, om met Sinatra's Verkl. Gesl. 170, voor tuin, tuin te willen gelezen hebben.'' Hij zal niet langer gebraden ganzen over den tuin werpen. (Zie GANS.) Hij zond hem om de tuinschaar. (Zie SCHAAR.) Hij zit als een havik op den tuin. (Zie HAVIK.) Is het kijken door den tuin nu niet gedaan? (Zie HEMEL.) Nabuur over den tuin, nabuur weer terug, (Zie BUURMAN.) 170. Vers. @. Everta bl. 332. v. Kijk 1I. 6. de Jager Bir. bl. 190. v. Eijk IT. bl. 11. 13 Campen bl. 111. Meljer bl. 3. NS TROMMEL. Hij is te vangen als een haas met een trommel. (Zie HAAS.) Hij is zoo wild, alsof hij met een trommel gevangen was. ] Hij kan met al zijn vrienden wel op een ton (of: une) dansen. (Zie Ton. Hij roert de mond trommel. (Zie MOND.) Maar bij trommel slag verkoop je. (Zie SLAG.) Met het trommeltje gewonnen en met verteerd. (Zie FLUIT.) Onder de trommel hoort men geen pijn en trommelen willen waar weder. Met het trommeltje gewonnen en met verteerd. (Zie FLUIT.) Onder de trommel hoort men geen pijn en trommelen willen waar weder. Met het trommeltje gewonnen en met verteerd. (Zie FLUIT.) Onder de trommel hoort men geen pijn en trommelen willen waar weder. Met het trommeltje gewonnen en met verteerd. (Zie FLUIT.) Onder de trommel hoort men geen pijn en trommelen willen waar weder. Met het trommeltje gewonnen en met verteerd. (Zie FLUIT.) Oude jager aan: „’t Is ont- Zijn tro' Pr s, welke kleine a Er om meer groter te nee RER m... ?yn, en, 20 Door de Kaar zen 2 lange lengte toe te doen.”] Hij lacht en aan de andere uit. (Zie KOR.) Groot, ME opel blazen. (Zie TRAAN.) De tranen je bij de Turken. Een paar ie handel is gering ; er is niet veel kooplust.] Doe dan -. Wandel middagslaapje nemen.] Ben (Ben je hengel. (Zie HENGEL.) Dat is goed, een goede slaap. Hij is TULBAND. En patiënte is het beste geneesmiddel, zei zei icie, en zij zette haar man een' tulband aan waar twee andere pluimen uitgroeiden. HUISICHA. (Zie KOR) Gij zit op witten wijn en tulband. ) [Zoo zegt de soldaat van zijn' makker, die op water en brood zit.) TULLEs. Hij is wijzer dan Tulles: die bond het zand met stoppelvlas. (Zie STOPPEL.) Tulip. Die de roos heeft, zal de tulp wel krijgen. (Zie ROOS.) TURELUUR. Hij is uit zijn tureluur. Dat wil zeggen: hij is in geen goede stemming; zodat tureluur zooveel zal betekenen als luim. Men zegt ook: Het is, om tureluursch te worden, en dit betekent: het is, om dol te worden. Of deze beide spreekwijzen af te leiden... Campen bl. 85. Meijer bl. 38. Tuinman I. bl. 266. Servilius bl. 38. de Branche bi. 463. Bartolus see. VIII. 6. Schoonhoven bl. 170. Cats bl. 488. de Brune bl. 374. Merga bl. 58. Beh. Prov. bl. 169. Richardson bl. 54. Tuinman I. bl. 170, IX. bl. 130. v. Eijk III. bl. 42. Servilius bl. 336. Gruterus II. bl. 143. de Brune bl. 143. Merga bl. 19. Beh. Prov. bl. 163. Bartolus tert. IV. 185. Schoonhoven bl. 171. Bandel ILI. Tuinman I. bl.167. Martinet 5. Asphonia bl. 8517. Bruyn bl. 129. Koning bl. 10. v. Wassbergen Geld bl. 164. v. Eijk III. bl. 53. Modderman bl. TURB Zoek troost in Pr en tureluur, die tot de moond Zulke oogst' _ deelbaarlijk tot de Het' zal komen in Maart tot ons; hij is maar weet door snel lopen in het land aan zijn vervolgers te ontsnappen.) TURELUURSCH. Het is, om tureluursch te worden. Dun Tom Als hij 2 een? turf staat, kan hij over een klei (zien. (Zie KLUIT.) Asch is verbrande turf. (Zie ASCH.) Beter aan turf in de keuken, dan duizend op veenland. (Zie KEUKEN.) Daar hangt de witte turf uit. Daar is geen vermakelijk brand dan nat hout bevroren turf, zei Pieter, want het hout zegt en de turf luistert ernaar. (Zie BRAND.) Daar komt bezoek (of: Ik dacht het wel), wi ik had een’ driekanten turfaan den haard gelogen (Zie BEZOEK.) Dat brengt geen' turf in de mand. (Zie MAND.) Dat brengt turf aan den wal. Dat is door het oor van een turfmand ingefallen. (Zie MAND.) Die een kluitje heeft, heeft er graag een turfbak. (Zie KLUTT.) Die koek drijft, zei malle Gijs, en bij zag de Friesche turf in het water liggen. (Zie FRISCH LAND.) Die turf uit het veen haalt, heeft vrij brand. (ZIE BRAND.) Die wil wezen een wijs man, Doe zijn’ turf op Sint Jan. (Zie MAN.) Een droge turf is haast ontvonkt. Een scheetje in het bed is zoo goed als een turf aan den haard. (Zie BED.) Het is een mannetje op een’ turf. (Zie MAN.) Het is vuur maken van eens anders turf. (Zie BRAND.) Het is keurige muziek door het woord van een turfmand. (Zie MAND.) Het komt op geen’ turf aan, als men in het veen is. Hij is de waard van het turfhok. (Zie HOK.) Hij is geen’ turf hoog. Volgens den verzamelaar, van wien ik dit overnam, zegt men dit „van de rukk', ontmoedigd mensch,’ en dus een onderscheid van een mannetje op een’ turf, waar door men een’ mensch van een kleunty stape verstaat, alzoo: een kleine man, gaat hard aan de daar de turf ligt. Hij weet eenen turf in drieën te kloven. Hij wil kluiten voor turven tellen. (Zie KLUTT.) Hoog land, lichte turf. (Zie LAND.) Laten wij ons nu eens helder warmen, zei Grote tegen zijn kinderen, en zij zaten bij een’ kennende turf. (Zie GEURT.) Natte turf brandt niet wel. 8 v. Sandwijk 33. Landbouwer bl. 91. 8 Winschooten bl. 326. v. Alkaadje bi. 18 9 de Brune bl. 487. Sartorius see. 1. 7, tert. VI 39. Schootjes bi, 170. Bmids IV. v. EAU 849 aangestoken hout Maken 't hart benauwd. T. boodt goed gezelschap. (Zie gezellig.) jaar de vee|en. 1 omt men tegen turfje. (Zie KLUIT.) lang, zei de metselaar; toen koospte, een’ oven van Friesche . Zie FRIESLAND.) „St niet veel in te brengen.) Turk „Het is op de kust. (Zie de egaat is erger dan een Turk. (Zie RENENT.) hij zou medelijden met hem hebben. (Zie BLIJN.) is een (bovenaans, of: wreede) Turk. 2 voor geen’ Turk, om uit te staan. naar de Turken overgeleverd. 8 van den Turk gevangen. 4 („Die zegt men lachende van dat,” 200 TUINMAN, "die een gelag ten beste nodig heeft; "terwijl hij als reden van dit zeggen : "t Zal zijn, om dat gevangene van den Turk zich door opgebrachte rantsoenen moeten koussen." als een Turk. 5 moet niet scheiden als Heidenen en Turken, eerder = son dat aan geen’ Turk doen. 6 dan als Turken. 7 TURKIE. Turksch dan Spaansch. (Zie SPANJE.) Keeft ze (of: Hij bezit koekjes) van twee en Twaalf. (Zie KORK.) Dat ook niet dan na twaalf. (Zie de laat maar laten bij die twaalf min een oordje. (Zie GORDJE.) Twee. Ideën er twee hetzelfde, het is daarom niet hetzelfde, 8 hebben twee kijven, belegen ze beide schuld. (Zie SCHULD.) Moet er twee verliezen. (Zie VER.) En twee lopen in hetzelfde gareel. (Zie GAREEL.) Twee schieten door één gat. (Zie GATEN.) Twee trekken één juk. (Zie JUK.) Keim van een weet God alleen ; Geheim van twee verdient ligt gemeen; Geheim van drie weet iedereen. (Zie DRIE.) “tuniet: men zal er aan Aria nat maken, eer dan u scheert. (Zie de Bijlage.) 'is de tierelier: Beter twee bedorven dan vier. 'Braune bij SIR, men de Bruns bij 118. Winschooten 7 Tainman 1. bij 16. ' ud, isman L. nel. &u38. mente bij 151. man 1. bij 108. 6 Berrilius bij 195°. de Brune bij 181. B Tuinman I. bij 89. Modderman bij 111. 9 Oampen bij 60. Meier bij 28. 10 Oampen bij 84, 1%. Bartorius tert. X. 81. Tuln- TWEESPRONG. (Zie TIERELIER.) Het is een van paar (of: Het zijn er twee voor een paar). (Zie PAAR.) Het is zooveel als twee, die kwamen en niets brachten. (Zie MIJL.) Hij doet net zooveel als twee, die niets doen. Lange afstand leggen Tusschen doen en zeggen (of: Tusschen doen en zeggen is groot onderscheid, ook wel: Zeggen en doen is twee, en nog: Met zeggen en doen paait men er twee). (Zie MIJL.) Man en vrouw zitten bij; zei Jochem; maar in de Delftsche schuit betalen zij voor twee. (Zie DELFT.) Man en vrouw zitten bij; maar, als ze zitten kijken, zeggen twee. (Zie EEN.) Twee aan twee, en derestaan troepjes. (Zie REST.) Twee klimmen meer dan een. (Zie BES.) Twee kunnen (weten, of: zien) altijd meer (ook wel: zijn wijzer) dan een alleen. (Zie EEN.) Twee op een leest gepast. (Zie LEEST.) Twee op een tijdstip te vrijen, Ziet men zelden wel gedijen. (Zie TISD.) Twee tegen een is moordenaars werk. (Zie EEN.) Waar twee slapen bij malkaaf, Wordt de een geheid de ander. Zij heeft er genoeg voor twee. (Zie DEK.) Zij schijnt alle twee door één gat. (Zie GAT.) Alle twee is tweërlei. (Zie ALLERLEI.) Beginnen en afmaken is twee. Beloven en doen is twee. Beloven en geven is twee. Beloven en houden is twee. Beloven is één, en woord houden is twee. (Zie ÉÉN.) Eén houdbaar is beter dan twee (of tien) gij-zult-het-beten. (Zie ÉÉN.) Eén verkrijgen, doet naar twee verlangen. (Zie ÉÉN.) Eén verloren, twee gevonden. (Zie ÉÉN.) Het is zo waar, als dat twee maal twee vier is. Het zijn en de schijn is twee. (Zie SCHIJN.) Hij heeft ze (of: Hij bezit koekjes) van twee en vijf, wil zeggen: hij wint dubbel. Bij het jassen (zeker kaartspel van die naam) veegt men het zitje op de lei, of, als men partij heeft, twee. Daarvan is deze spreekwijze afgeleid. Zij wordt meestal algemeen gebruikt, en op grootsprekers toegepast. Hij ziet er twee voor één. (Zie ÉÉN.) Lange afstand leggen, tusschen doen en zeggen (of: tusschen doen en zeggen is groot onderscheid), ook wel: Zeggen en doen is twee, en nog: Met zeggen en doen paait men er twee. (Zie MIL.) Vrijen en vrij zijn is twee. TWEEDRAGT. Tweedragt breekt kracht (of: maakt onmacht). (Zie KRACHT.) Waar tweedragt is, daar hebben de happers voordeel. (Zie HAPPER.) TWEESPRONG. Nu sta ik op een’ tweespring. Het is een enter onder de twenter. (Zie ENTER.) Twee is een twenter. Hij is zoo stijf als een Twentse boer. (Zie BORR.) TWIELFELAAR, Hij lijkt wel een twijfelaar. (Dat is: hij neemt niets voor waarheid aan, maar stelt alles in 't onzekere. Zoo deden de Pyrrhoisten of Sceptici, de leerlingen van PYRRHO, die aan alles twijfelden, en al, wat men hun voordroeg, overdachten, maar .... DIRERPEL; zodat het zekere zelfs onzekerheid werd. Hij zal geen twijfelaars in zijns vaders geslacht brengen. (Zie GESLACHT.) TWIJFELACHTEID. In twijfelachtigheid volgt men waarschijnlijkheid. 1 TWISPA. Donder op een droge twig kost aan menig man zijn lijf. (Zie DONDER.) Jonge twijgen buigen ligt. TWINTIG. Een stuk is twintig, en toch telt de boer altijd negentien voor twintig. (Zie BOER.) Twintig en een mandje vol. (Zie MAND.) Zuinig, zei besje, de klok slaat twintig. (Zie BESJE.) TWIST. "De een twist brengt de andere voort. 2 Een twistziek mensch krijgt altijd op zijn ooren. (Zie MENSCH.) Een twistzoekende hond loopt meest met gescheurde ooren (of: Bij honden krijgt men bakkelijke ooren). (Zie HOND.) Gelieken twist is haast beslist. (Zie GELIEKEND.) Het geschiedt zelden, dat men zonder twist en op- roep de kraaien de oogen uitsteekt. (Zie KRAAI.) Het is een ongelijke twist: zoenen en ooren afsnij- den, zei het meisje. (Zie MEISJE.) Hij zaait twist. 3 Hij zou den twist tusschen Holland en België ook al niet hebben bijgelegd. (Zie BELGIE.) Hoe meer water, hoe meer twist. 2: polder-spreekmwoord wordt door de -gasten nog al eens in praktijk gebragt.] Maakt eene vrouw den man zeer rijk, Zoo groeit er twist in ’t huawelijk. (Zie HUWELIJK.) Na het spel komt de twist. (Zie sPEL.) Toegeven stilt veel krijg en twist. (Zie KRIJG.) Twist Verkwist. 4 Vit ’t drinken broeit Veel twist en moeit. (Zie MOEITE.) Vervaarlijk is der vrouwen twist, Gelijk de pest, die in ’t vernielen niet en mist. (Zie PEST.) Vleesch en geest hebben vaak met elkander verschil, gelijk twistzieke echtgenooten; en toch zijn ze onwillig, om te scheiden. (Zie ECHTGENOOT. Vriendelijk heerschen doet veel twist stillen. 5 (Zie de Bijlage.) Wear waarheid is, vernacht noch twist, noch be- drog,, noch leugen. (Zie BEDROG.) 1 v. Hasselt bl. 6. 3 de Brune bl, 119. 135. 3 v. Kljk 111. bl. 33. 49 Jund. Graterus I. bI.1®0. Cats bil. 459, 531. Sei. Prov. bl. 53. Pagenstecher VI.1. 3 Jund 53. 5 10 Aug. Gruterus I. bl. 107. 6 v. Eljk III. bl. 54. 7 Cats bl. 452. Mergh bl. @. Richardson bi. 25. Modderman bl. 197. Bogaert bl. 67. Gens bl. 8 1 Juli}. Graterus I. bl.109. 80}. Pros. bi. 61. Zoet bl. 8. v. Alkemade bi. 2, ® Adug. guadam bl. 10. 10 Gheurtz bl. 17. 15 Jul. Graterus ]. bl. 104. Cate bl. 417. de Brune bl. 43, 462. Seal. Prow.. 24. v. Alkomade bl.76. Tulnman bl. 17, 1.bi.83. u Un:. Dat is een uije. Dat is strekkelijke kost, zei Lourens, en hä on met uijen. (Zie BLOM.) ‚di De uije, die gegeten is, riekt niet meer. Het hangt aan elkander als eene rist uijen. (} BIST.) Het is zoo vol als geriste uijen. (Zie Rısr.) Hij heeft uije gegeten. Het is zoo gek als een uil. 6 Men voert dit aan, wanneer iemands hoofd grollen is, rennen verloofde jongeling toe, of kom die van verliefde droomerijen. Waarom moet ik gek zijn aan een uil te denken, en als zoodanig ook van een aardigheid (geen geestelijke waarom men lachen moet, zegt: Dat is een uil, vree ik evenmin als v. een.) Lach en rook, uilen en bruijen, waken en breken zijn zes zaken, die kwade oogen maken. (Zie 1004) Zij is van onder en boven gekleed als een uil. Uiteraard. Als men de koe verkoopt, raakt men de uier kwijt. (Zie Ko.) Alles is verward en alles is verwilderd: waar Pallas plekt te staan, is nu een uil geschreven. (Pallas.) Als de kraai je iemand beschrijft, straks beschrijf je ook de uilen. (Zie Kraai.) Als de uilen in de kaars vliegen. (Zie Kaars.) Als een uil bij lieden van eerbare. (Zie Eer.) Bij wolven en uilen leert men huilen. Daar heeft de ene uil de andere gevangen. Daar vliegen geen uilen bij valken. Daar vliegen geen uilen met bonte kraaijen. (Kraai.) Dat is de eigen hond, zei Kaan, en hij zegt uil voor zijn broeder aan. (Zie Broeder.) Dat is een uil onder de kraaijen. (Zie Kraai.) Dat is het zo wel waardig als een uil een heel groot. (Zie Pong Groot.) De arend is een uil geworden. (Zie Arend.) De dwaasheid heeft arends vleugelen, maar uilen ogen. (Zie Arend.) De nachtegaal moet voor de uil wijken. (Zie Nachtegaal.) De ons vinden zelfs hunne jongen schoon. (Zie Jong.) De uil is niet wijs genoeg, om een hond de bij te horen. (Zie Biecht.) De uil onder de vogels. De uil vliegt. De uil zit op de kruk. (Zie KRUK.) Een ganz kan geen uilenieren leggen. (Zie HI.) Een uil kan wel eens bij dag zien. (Zie DAG.) Eik denkt, dat zijn uil een valk is. (Zie VALK.) Dat wil zeggen: elk is met het kroost, zijn werk, zijn voortbrengsel, inge. Folgman bl.135. Gales bi. 36. Wiebe] Fokke. Euphonie bl. 517. Krerubel. 50. 2 hoven bi. 54. v. Rijk. M. 84, wel hi Warsberge Frijen di. 61. de Jagd 114. Spreuk VII. Mannelijke. Di. 134 DL 3, 28. 3 Dec. 5 Bawen TV. Kind bl. 9°, 108. DIL. men. „BILDERDISIK heeft aangetoond,” 200 DE ENE JAGER, „dat men in elk verhaal, dat een uil een valk is, niet denken moet aan een eigenlijke valk, maar aan een soort van havik, het uilengeslacht behoorende, welke vogel, gelijk de valk, tot de jacht werd afgerigt, zie b Verkl. Geslacht. 11.262. Desprekenij wordt beters, demijl alzoo een gemeene Jagtvogel tegen een edelen soort overgesteld.” IR men evenwel, dat men wel degelijk aan een wil in ’t algemeen moet denken; want met de sigetlijke uilen vangt men ook vogels.] heeft een’ pik op den uil. (Zie PIK.) mag wel eens een uil over de kerk gaan. (Zie KERK.) Schuilen uilen onder uwe eigen kraaijen. (Zie KRAAIJEN.) Vliegen zoowel uilen in- als over de kerk. (Zie KIRK.) is beter, met den uil (of: ezel) gezeten, dan den valk gevlogen. (Zie EZEL.) is een recht uil (of: een recht uilskuiken). (Zie KUIKEN.) is een recht uilenest. (Zie NEST.) is een werkezel (ook wel: werkuil). (Zie EZEL.) moet jagen of valken. 1 Geen zo melancholiek als een uil bij dag. (Zie DAG.) Dat is: hij heeft een middags genomen. ,,Volgens BILDERDIJK, Verkl. Geslacht. In 1762, zegt DE JAGER, "is de uil geheel vreemd aan de uitdrukking een uiltje knappen, daar zij zoude betekenen een oogeltje knippen, welke beweerde aannemelijker schijnt te worden, als men bedenkt, dat in het Hoogduits 'aichel' als ons ui wordt uitgesproken." Later is DE JAGER van deze zienswijze (zie zijn Archief voor Nederlandse Taal), en denkt hij aan uiltje in den gewensten zin. Het komt mij ook voor, dat men een wiltje vangt, wanneer men zijn tijd verschuift, in plaats van zijn genomen werk te doen. De teleurstelling in de vordering van dat werk staat dan gelijk met die des vogelaars, als hij voor zijn vangst een wil in het neusje kruipt. WINSCHOOTEN zegt, tegelijkertijd, "dat een uil vangen eigendelijk de voogelvangers te beurt valt, als zij hun touwen tegen de as hebben gespannen, gebarend in eenige beweging verneemen; meenden tewelgoeds gevangen te hebben, haar met een uil moeten wreeden houden, waardoor haar werk merkwaardiger veragert." — Gelijk met meer spreuk uit II. Mulder bl. 438, u. 338. Teiaman II. bl. 80, 14, u. 36. v. Eijk II. bl. 58, naal. bl. 68. de Bag Bij Wi. 134. Bancho-Panta bl. 43. Wesuchosten bl. 338. 5 mei. Gruterus I. bl. 123. Telaman II. bl. 177. v. ENJk II. bl. 88. 6 Tuinman J. naal. bl. 19, TI. Di. @. 7 Sartorius sec. VI 81. Tuinman I. bl. 3246. v. Eh II. naal. bl. 49. de Jager Bär. bl. 114. Moddermaan bl. 103. Bogasrt bl. 96. UILSPIEGEL. woorden het geval is, die men van personen gebruikt, wordt ook dit zaken toegepast. „Een uil vangen is een bekend spreekwoord bij de zeemans," zegt WINSCHOOTEN, het toepassende voor de onervaren zeeman, die niet kan wenden. Ook V. LENNEP, in zijn Zeemans-Woordenboek, blz. 2832, ofschoon hij het niet als spreekwoord opgeeft, spreekt van een 'uil vangen. Volgens hem wordt dit een schip gezegd te doen, wanneer de roerganger en wachttende officier lettend zijn geweest, en het schip, de wind zeilende, in de wind hebben laten lopen, dat het de wind gaat, en men de raaf om moet brassen." Hij is van het uilen-gebroedsel. (Zie GEBROEDSEL.) Hij is zo beschonken als een uil. Hij is zo droevig als een uil. Hij slaapt de uilen: bij vliegt in de nacht. (Zie NACHT.) Hij staat te kijken als een uil op een kluit. (Zie KLUIT.) Hij stond, en keek als een uil. Hij ziet zo deftig als een uil. Hij zit als een uil in doodsnood. (Zie Dood.) Hoe komt de uil bij de bonte kraaijen? (Zie KRAAI.) Men maakt uilen. Ik zie wel, zei Ulrik, krijgslieden zijn bij platzers, als uilen bij bonte kraaijen. (Zie KRAAI.) In het jaar 1815, als de uilen preken. (Zie IJ.) Kopuilen verkoopen. Dat wil zeggen: iemand iets wijsmaken. Koekoeken loeren is geen uilen vangen. (Zie KOEK.) Krasijen en uilen hebben geen even groot geluk. (Zie GELUK.) Vraag ik, of ik van een uil gebroed ben? Men ziet aan de veren wel, dat een kerkuil geen duif is. (Zie DUIF.) Met den kaaiman hoendereijeren, gezocht in een uilennest. (Zie EIL.) Net bij kuisch, en mors bij vuil; Valk met valk, en uil met uil. (Zie KUISCH.) Op valken jagen, en uilen vangen. Schuilt er een uil van binnen, daar zal geen arend niet vliegen. (Zie AREND.) Uilen bij uilen, kraaien bij kraaien. (Zie KRAAI.) Uilen bij uilen, zei stikziende Fransje, en hij zette een mus bij een kanarievogel. (Zie FRANS.) Uilen broeden uilen onder moederspel. (Zie MOEDER.) Uilen en vleermuizen schuiven het daglicht (of: vliegen zelden bij dag). (Zie DAG.) Uilen zijn uilen. Van de uilenvlucht en den kalverdans spreken. (Zie DANS.) Vroeg valk, vroeg uil. Wacht u voor de kerkuilen. (Zie KERK.) Wat baat kaars of bril, als de uil niet kijken wil? (Zie BRIL.) Wij zullen zien, of de uilen geld gelden. (Zie GELD.) UILESPIEGEL. Daar het rookt, is het warm, zei Uilespiegel. Dat is op zijn Uilespiegelsch. UILESPIEGEL. De boeken maken sommigen wijs en anderen zot, zei Polidorus Virgilius, en hij las Uilespiegel met Hebreeuwse nooten. (Zie BOEK.) De menschen mogen mij niet lijden, zei Uilespiegel; maar ik maak het er ook naar. (Zie MENSCH.) Dient je de drek niet, zóó laat ze staan, zei Uilespiegel. (Zie DREK.) Het kan altijd niet regenen, zei Uilespiegel. Naar het valt, zei Uilespiegel, en besjes neus droop over het beslag. (Zie BESIE.) UITBRAAKSEL. De hond keert tot zijn uitbraakkel terug. (Zie HOND.) Een fijne uitbrander heeft hij gehad. Uiterlijk is bedrieglijk. Men moet niet naar het uiterlijke oordeelen. De uitersten raken steeds elkander. Die ligt op zijn uiterste, zei de meid, en zij zag een botertonsje, dat ten naastebij lag. (Zie BOTER.) Het is tot het uiterste gekomen. Men moet steeds op de vier uitersten peinzen. Op het uiterste van de wereld. Vermijd alle uitersten. Uitgaan. Waar uitgaven zijn, zijn inkomsten onontbeerlijk. (Zie INKOMEN.) Ultimum. Sterven is onze laatste uitgang. (Zie de Bijlage.) Uitgeest. Het is een Uitgeest. [Men zinspeelt in deze spreekwijze op de wijnflesch, waaruit de geest geweken is, als het vocht de flesch heeft verlaten. Het Noord-Hollandsche dorp Uitgeest komt hier als woordenspeling voor.] Ithaalder. Dat is een uithaalder. [Dat wil zeggen: het is een buitengewone zaak, en die men zich goed, als ze blijkt te zijn, niet had kunnen of durven denken. Wanneer er gasten zijn, wordt er beter opgedisht dan anders. Dit noemt men uithalen.] Uithangbord, De uithangborden bedriegen. Goede waar behoeft geen uithangbord. Grote beuzelingen: men beloegt geen uithangbord, daar goede wijn te koop is. (Zie BEUZELING.) Het uithangbord belooft meer, dan de winkel bevat. Het uithangbord doet veronderstellen, wat er in is te vinden. (Zie BORD.) Zij heeft een paar uithangborden. (Zie PAAAR.) Zijn uithangbord Gelecht. Uitkijk. Hij zit (of staat) op den uitkijk. [Dat is: hij hoopt op een of andere zaak, die hij graag zou bezitten, en waartoe hij de gelegenheid niet voorbij wil laten gaan. "Hij zit op den uitkijk," zei v. EISEN, "wordt" 4. Bartorius, tertius VI. 5. Vasthuis, Frijen, bl. 58. 6. Grooters, Ill. bl. 168. 7. Zuid, bl. 16. 8. Sei, Prover. bl. 70. 352 3. Zeventig, bl. 231. V. Eijk, I. mad. bl. 58. Roodbaai. UITWASSEND Ontleend van den matroos, die zich bevindt op het tuig van het schip of op de voorbramzeil, om naar het water te zien, Hij zou zijn rok uittrekken, en geven die aan de armen, een dierlijke uitkijk. (Zie Rock.) Zij kennen malkander niet bij de uitkijk. UITKOMST. De uitkomst van de oorlog hangt aan de (Zie HIER.) De uitkomst van een slagveld hangt aan het niet aan het geweld. (Zie GEVAL.) Die te nauw onderzoekt, heeft uitkomst, God zal ons hierin een gelukkige uitkomst verlenen. (Zie GOD.) Waar inkomst is, daar is ook uitkomst. (Zie KOMEN.) UITLANDER. Vrome uitlanders zijn beter dan inlandsche heiden. (Zie Eer) UITLEGEN Hij geeft hem tekst en uitleg (of: de tekst glos). (Zie GLOS.) Een ei ligt veel aan een uitleg. Eik is de beste uitlegger van zijn eigen woorden. UITSCHOT. Dat is uitschot van mannen. (Zie MAN.) Uitschot schiet alom over. UITSPANNING. Het is een uitspanning. Uitspanning is geoorloofd. UITSPRAAK. Het weten is wel goed, maar de uitspraak niet. Uiter. Die veel verzet en uitstel vindt, is steeds tot ongezond. (Zie ONGEZOND.) Een uur uitstel geeft soms wel een grooten slag. (Zie SLAG.) Het is uitstel van executie. (Zie EXECUTIE.) Uitstel is de dief van de tijd. (Zie DIEF.) Uitstel is geen afstel (of: kwijtschel). (Zie KWUISCHEL.) Van uitstel komt afstel. (Zie AFSTEL.) UITVAART. Liever ter uitvaart dan ter bruiloft genood. (Zie BRUILIFT.) Ter bruiloft en ter uitvaart kent men vrijwel beide. (Zie BRUILIFT.) Uitvaart, zuipvaart. [De brasserijen, waartoe het vroegere tijden aanleiding gaf, haverend it ontstaan.] Woord doen Ultuvan. Invallen doen uitvallen. (Zie INVAL.) Ultuvan. Het is eene blauwe uitvlucht. Hij betaalt met kale uitvluchten. Aij zoekt altijd uitvluchten. Op een uitvlucht. UITWASEMING. Hij wil der huid alle uitwaseming benemmen. (Beletten). (Zie HUID.) 14 v. Nyenborgh bij 121. 14 Seriëux bij 58, 16 v. Venne bij 156, 15 Tuinman I. bij 874. 16 Gruterus III. bij 174. Tuiningen 1. U 38. 17 Bartolus sec. I. 9. WIJDE. 368 UUR. Uitwagen. UITBREEDENAAAR. weten zij uitwegen op. Hoed u nu, hoed u dan, Hoed u voor een' UITWERKING. Utrechtsman. uitwerking zonder oorzaak. (Zie OORZAK.) Uvr. ITZET. Binnen vier en twintig uren genezen, of het vuur is het laatste uitzet. daar in. 2 hij heeft eene dragt aanleg voor zijn uitzet gekregen. (Zie DRAGT.) krijgt zijn uitzet. Uitzicht. is een vrolijk uitzicht. (Zie DEUGD.) UITZONDERING. regel zonder uitzondering (of: exceptie). (Zie EXCEPTIE.) UITZUIGER. ziet uitzondering van weduwen en wezen. ULM. de Gelderse mijn is mijn geeft hetzelfde te kennen als Duits doof. De bergbanning. zoo dankbaar als de inwoners van Ulm voor een stuk hout. (Zie HOUT.) ULRIK. zei Ulrik, krijgslieden zijn bij plattere, silen bij zwarte kraaijen. (Zie KRAAI.) URIAS. zien Urias-brief. (Zie BRIEF.) URK. aan genootschap van Urk. (Zie GENOOTSHIP.) Usage. een senstitie van d’usage. (Zie SENA.) UTRECHT. komt van Utrecht. (Men zegt dit bij het biljarten, wanneer iemand van achteren geraakt wordt.) te Gent is geboren, te Utrecht ligt ter schole, te Leiden leert zijn Walsch, Is een muitmaker zijn' hals; En komt gij dan nog wat tekort, moogt gij aanspreken die van Dordrecht. (Dit wordt ook wel gezegd bij darten: 't schelvisch, die van Utrecht naar Amsterdam gebracht. (Zie AMSTERDAM.) 200 zeldzaam als een Utrechtse duit. (Zie .) Utrecht naar Vollenhove gaat niet gemakkelijk; maar van Vollenhove naar Utrecht heeft 't voor den wind. (Postaumus ziet in dit spreekwoord 'eene bloeste woordspeling met die twee plaatselijke namen, om te leeren, dat het veel lichter valt, om te dalen, dan om te klimmen, of van rijk arm, dan van arm rijk te worden.) Amsterdam mijn was, zoo wilde ik het Utrecht verteren. (Zie AMSTERDAM.) En als de dom van Utrecht. (Zie DOM.) Dat duurt van twaalf uren tot den middag. (Zie MIDDAG.) Een Christen zal arbeiden, alsof hij eeuwig leven wilde, en toch gezind zijn, alsof hij dit uur zou sterven. (Zie CHRISTEN.) Een uur doet al het kwaad. Een uur heeft soms wel genomen, Wat m' in veel jaren heeft bekomen. (Zie JAAR.) Een uur uitstel geeft soms wel een' grote slag. (Zie SLAG.) Een uur van geluk ten hove Gaat een jaar wijsheid ver boven. (Zie GELUK.) Het begint te avanceren, zei meester Tijl tegen zijn' knecht, en hij schoor drie uren over een' baard. Het is elf uur, elk naar huis. (Zie HUIS.) Het is om een kwaad half uur te doen. (Tuinman zegt: „Hier mee troosten zich hardnekkige kwaa doenders tegen de gerichts-straffen.” Of dit zoo is, kan ik niet beoordelen, maar wel weet ik, dat dit niet de uitsluitende toepassing deze spreekwijze is, daar ik die menigmaal heb hooren bezigen, wanneer men zich bovenmate vervaard betoond had over een ziekte, die vrij gemakkelijk ten einde liep.) Het is ter goede ure. („Ditis,” zegt TUINMAN, „uit het Heidendom. De Heidenen plagen zorgvuldig en naamkeurig door verschillende wijzen na te speuren, wat dagen en uren gelukkig of ongelukkig waren tot eenige zaak. Zo wilden onze oude Voorvaderen, en wel met name omtrent den avond, dewijl ze, gelijk Hebreeën, den dag daar van begonnen te rekenen. Hier van is nog het spreekwoord bij avontuur, dat zeggen wil: bij een goede en gelukkige avond. Dat dan wel gelukt, en op zijn rechte tijd komt, werd gezegd ter goede ure te geschieden.’’ Hoewel het op de deugdelijkheid van TUINMAN’S verklaring niet van invloed behoeft te zijn, mag de opmerking gelden, dat avond-tuur en avond- uur bloot in klank gelijk zijn, zonder dat die woorden iets met elkaar gemeen hebben.) Hij draagt een Chinees horloge, dat elk uur zet wordt. (Zie CHINA.) Hij gaat naar Bommelskoten, drie uren boven de heil, daar de honden met het gat blaffen. (Zie BOMMELSKOTEN.) Hij is aan het uur niet gebonden. Hij is zoo mager, dat hij met zijn gebeente wel twaalf uren kan luisen. (Zie GEBEENTE.) Hij past op het malle getij, dat alle uren vloeit. (Zie GETIJ.) Hij schreit van twaalf uren tot den middag. (Zie MIDDAG.) Hij stinkt drie uren in den wind. Hij weet van uur noch tijd. (Zie TIJD.) Hij ziet er uit als een elf-uren-lijk. (Zie LISK.) Hoe laat is het? vroeg grootje aan Joris van der Peer; Het is zes uren besje, zei hij, want de wijzer hangt op en neer. (Zie uUR.) Huishuur La niet (of: Renten huur Slaapt geen uur, ook wel: Of wij slapen of waken, altijd loopt de renten). (Zie huIS.) Ik kan niet begrijpen, hoe mijn rok zoo nat is, zei dronken Joost, en hij had drie uren door een slagregen gegaan. (Zie JOOST.) weet er zooveel van als van het uur van mijn dood. (Zie Dood.) ’t Kan soms in een uur geschien, Wat zeven (of: honderd) jaar niet deden zien. (Zie JAAR.) Nee, is hier twee uren van dan. (Zie NEEDE.) Neem een ei van een uur, vleesch van een jaar, en visch, die tien jaar oud is. (Zie ei.) Niets is zekerder dan de dood, niets onzekerder dan het uur. (Zie Dood.) Om duits-waar een half uur dingen. (Zie Duits. Om het uur een kool, om het half uur een kleintje. (Zie KUUR.) Ontwaak (of: Bekeer uzelf) ter elfder ure. Vechtkoek en een half uur te langer. [Een koddig gezegde, om iemand aan te sporen, de wederwaardigheden der wereld niet te zwaar op te nemen.] 't Verandert soms in een uur, Wat zeven jaar ons was zo zuur. (Zie JAAR.) Verlies geen uur, omdat gij niet zeker zijt van een minuut. (Zie CAR.) Wanneer het elf uren is, zoekt men de middag te vergeefs. (Zie MIDDAG.) Wat ben ik gaar te pat, zei Jamme Dries, en hij had een half uur nodig, om een letter te schrijven. (Zie DRIES.) Wouw ligt een uur achter Roosendaal. (Zie ROOSENDAAL.) Zijn laatste uur heeft geslagen. Zorg voor de minuten, de uren zullen voor zichzelf wel zorgen. (Zie MINUUT.) UURWERK. Als de roest zich eens in een uurwerk zet, daar is er meer in zijn beweging, noch zekerheid in zijn wijzer. (Zie BEWEGING.) Goede scholen en goede uurwerken zijn twee tekens van een goed stadsregering. (Zie REGERING.) Het is een onrustig (of: razend) uurwerk. Die man kan niet in rust leven, hij moet altijd razen.] Mensch en uurwerk, zullen ze gaan, moeten opgewonden worden. (Zie MENSCH.) Zijn uurwerk is afgeloopen. Zijn tijd is ten einde; hij is dood. Vaar. Dit is het oorkussen van de vaak. (Zie Kussen.) Hij heeft nog geen vaak. Hij heeft vaak in zijn tanden. (Zie Tand.) We moeten den vaak verre van onze ogen houden. (Zie Oog.) Vaalt. Goed voor, goede vaalt. Hij laat zich de plagen uit de vaalt maafjesn, (Plagen.) Vaam. De huizen hebben de vaandels op het dak, de meisjes onder het dak. (Zie Dak.) Het was een heel gewonnen spel; dan in het midden gaf hij de kaas: hij liet het vaandel liggen. (Kaas.) Hij laat het vaandel liggen, eer hij de zaak ziet. (Dat is: hij vreest al, eer er nog iets is.) Die het vaandel laten liggen, geven den verloren. Hij spreekt daarvan, gelijk de blinde van de vaandels. (Zie Blinde.) Men moet het vaandel niet laten liggen. (Bijlage.) Met kruisen en vaandels inhalen. (Zie Rus.) Een vaan opheffen. [Een weinig te veel gedronken hebben, zodanig dat nog beschonken te kunnen heeten.] Op een vaan, die er met de roer hier en in de vorige spraak; een drinkmaat, die tot boete betalen dus een glas penitent.) Vaandel. Het vaandel blijft bij den stok: al wat eraf valt, zijn vodden. (Zie Stok.) Hij is uit het vaandel gejaagd. Ik scheur mijne vaandels. Men beveelt den haas het vaandel. (Zie Schaap.) Voor schel van (of: uit) het vaandel loop je. (Schem.) Vaar. Eerst vaar en dan vaars. Door vaar verstaat men daar, stier, of vaarke, dat is: koe, die het kalf heeft, en de vaart is de jonge nog niet aan heeft; zodat dat spreekt dus hetzelfde betekent als: Eerst moest oude lui en dan hangoorden. VAARDER, Wel zuster, gij zijt oud geworden, zei de Oost-Indiër, en hij had haar met zeventig jaren gezien. (Zie JAAR.) VAARS, Eerst vaar en dan vaars. (Zie VAAR.) Hij hield het zoo lang, als Hertog de vaart (Zie HERTGERT.) VAART, Hem stuit geen vaart. Voor een goede loop (of: gladde vaart). (Zie zal geen eene vaart niet loopen. Het is alles met de vaart gewonnen. Zo veel van de zeevaart als een spuug- en van wedelen. Het zeil moeten reven, en de vaart minderen. Er vaart achter. Een zeven mijlen vaart loopen. (Zie MIJL.) Een wonderlijke vaart. VAATDOER, Eben ik heb hardop, zei Jaap, en hij likte aan een doek. (Zie JAKOB.) 200 slag (of: nat) als een vaatdoek. (Zie BLOEM.) Hij had een reputatie als een vaatdoek bij de goot. (Zie POT.) Een gevoel alsof hij met een vaatdoek de oren was geslagen. (Zie GEHARD.) Wat zijn er slappe dingen in de wereld, zei etje de waschvrouw, en zij had een' natte erin haar handen. (Zie DING.) VAACANTIE, Het geldraakstop; er viel niet meer te tellen. Aan de keel en de maag (of: in het keelgat en de buik) vacantië. (Zie BUIK.) En nu in 't hof vacantië. (Zie HOF.) 