title: Inleiding tot eene geschiedenis der Nederlandsche diplomatie
creator: VREEDE, George Willem
text: Ingeval van vijandelijke handelingen van eenige Macht, die de Republiek der Verenigde Nederlanden of wel de Fransche hetzij aan den Rijnkant of in Zeeland mogt aanvallen, zal de Fransche Regering Fransche bezetting mogen leggen in de vestingen 's-Hertogenbosch, Grave en Bergen-op-Zoom. Bij den algemeenen vrede, zal de Fransche Republiek aan de Republiek der Verenigde Nederlanden in de ver- overde landen die Fransch eigendom zullen gebleven zijn, zulke gedeelten van landstreken afstaan als in oppervlakte overeenkomen met die, welke in het 12° Artikel voorbehouden zijn. Deze landstreken zullen gekozen worden in die ligging, welke aan de afbakening van de wederzijdsche grenzen het meest bevorderlijk kan zijn. De Fransche Republiek zal voortgaan, met een bepaald en beiderzijds overeen te komen getal troepen, die vesting- en plaatsen met krijgsvolk te bezetten, welke men voor ’s Lands verdediging nuttig oordeelen zal; — alles evenwel niet langer dan gedurende dezen oorlog. De scheepvaart op den Rhijn, de Maas, de Schelde, de Hont en hunne takken tot aan de zee, zal voor de beide Volken, de Franschen en Bataven, vrij zijn: de Fransche schepen en die der Verenigde Nederlanden zullen zonder onderscheid en op dezelfde voorwaarden, daarop varen. De Fransche Republiek laat de Republiek der Verenigde Nederlanden in het genot van al de onroerende goederen van het Huis van Oranje, zelfs van de meubelen en meubelt, PENNINCK, te Amiens ingeleverd, medegedeeld in het Fransch bij Mr. Bosso. BOSCH, Gesch. der Staatsomwenteling in Nederland, voorgevallen in het jaar 1813. (Amsterdam 1814, Eerste Stuk, Aantekeningen. bl. 5-12). Zie in de Bijlagen het Project de limites pour la République Batave. 2) Zie de vertaling (Decreten van Holland t. a. p. fol. 356) van de sedentaire Weener-Congres Acte van 1815, 200 beruchte woorden om dat 'mer.' — Zie in de Bijlagen de Nota van den Minister noor over dit Artikel, 20 Vendemiaire 4° jaar (Resol. der Staten-Generaal, 12 Oct. 1795 fol. 2022). 181 Goederen, waarover de Fransche Republiek niet mocht Goedvinden te beschikken. XX. De Republiek der Vereenigde Nederlanden zal aan de Fransche Republiek, ter vergoeding en schadeloosstelling voor de oorlogskosten, betalen 200 miljoenen gulden Hollandsche courant, hetzij in geld of in goede wissels op Buitenlanders; alles overeenkomstig de wijze van betaling, door de beide Republieken geregeld 1). XXI De Fransche Republiek zal hare goede diensten aanwenden bij die Mogendheden met welke zij in onderhandeling mogt treden, ten einde aan de inwoners der Bataafsche Republiek de betaling te verzekeren van de hun verschuldigde geldsommen uithoofde van regelregte geldleeningen, met Gouvernementen voor den tegenwoordigen oorlog gesloten. XXII De Republiek der Vereenigde Nederlanden verbindt zich aan geen Fransche uitgewekenen een schuilplaats te geven, waartegen de Fransche Republiek aan de uitgewekenen van de Oranje-partij insgelijks geen verblijf zal gunnen. XXIII. Het tegenwoordig Verbond zal geen kracht hebben dan nadat het door de contracterende partijen zal zijn geratificeerd; de ratificatie zullen te Parijs uitgewisseld worden binnen den tijd van twee Decaden 2) of zooveel eerder als mogelijk is, te rekenen van heden 3). 1) Zie hierna het IVde geheim Artikel. 3) Teveneentig dagen 3) "À compter de ce jour." Vertaald in de Decreten: te rekenen van den dag af waarop hetzelfde getekend is. Ten oorkonde dezelfde hebben wij ondergetekende Representanten van het Fransche Volk, en wij ondergetekenden, Leden der Staten-Generaal, uit kracht van onze wederzijdse volmachten, dit Verbond van Vrede, Vriendschap en Alliantie getekend, en onze zegels daaraan gehecht. Gedaan te ’s-Gravenhage, den zeven-en-twintigsten Floraal, het derde jaar der Fransche Republiek. Den 16 Mei 1795. (geteekend) REWBELL. P. PAULUS. SIEYES, W. A. LESTEVENON 2). (L. 8.) B. MATTHIAS POUS. HUBER. (L. 8.) Reglement betrekkelijk het gebruik der haven van Vlissingen, ingevolge het 14e Artikel van het Tractaat van Vrede en Alliantie van 27 Floreal, het derde jaar der Fransche Republiek, den 16 Mei 1795, tusschen de Fransche Republiek en de Vereenigde Nederlanden gesloten 3). Artikel I. De beide Naties, zoowel de Fransche als de Bataafsche, 1) »En foi de quoi.» In de Deelten van Holland vertaald: Zóó saar koming van al het gene gesproken is. 2) Bij Kolijn gedrukt: M. LESTEVENON, B. MATTHIAS, PONS, HUBERT. (4e Blad van de Tractaat, IV. 165) Pausus heeft er den voornaamste daarvan, v- Zóó ook bij Louis BLANC, Mémoires de la République française, XIl. Be. 3) Jaarboeken der Batafsche Republiek, III, 206 volgg. — 2. 7. Schrag- MELPENNINCK te Amiens, kon getuigen, hoe dit Reglement was nageleefd. » Le sonsigné croit inutile de rappeler ici les désastres horrendes, les alterations pénibles, les malheurs passés, auxquels cette communauté d’usage donnait lieu depuis qu’elle existait. Ces malheurs ont été les effets inévitable d’un statu de choses qui m'est point maturel,” enz, Bosscha 1, a. p. p. 10 volgg. I 188 zullen zich van de haven en het dok van Vlissingen op gelijke wijze tot het bouwen, kalfaten en uitrusten van hare schepen bedienen. Elke der beide Naties zal aldaar afzonderlijke, afgescheiden en eigen Arsenalen, magazijnen, werften en werknemers hebben. Ten einde van nu aan de Franse Natie gemeenschapelijk in de voordeelen van de haven van Vlissingen te doen deelen, zal de Republiek der Vereenigde Nederlanden haar het gebouw op het dok, welk tot een magazijn voor de West-Indische Compagnie dient, afstaan. Ook zal haar de noodzakelijke grond worden ingeruimd om er scheepstimmerwerften en arsenalen aan te leggen; en tot zolang zij in staat wordt gesteld om daarvan het genot te hebben, zal zij de thans werkelijk aldaar bestaande scheepstimmerwerf kunnen gebruiken. Wat het verkrijgen van verdere erven en het oprichten van gebouwen betreft, welke iedere der beide Naties in de havens en dokken van Vlissingen noodig mogt oordeelen, ten einde hare eigen magazijnen, arsenalen en werften te vergrootten, of nieuwe aan te leggen, zullen de kosten der vernieuwing of van herstel van de gemelde arsenalen, magazijnen en werften, alsmede de uitgaven, welke het bouwen, kleden en uitrusten van de wederzijdsche schepen, met alles wat daartoe behoort, vereischen, ten laste van iedere Natie in bijzonder bijven. De onkosten van noodzakelijke reparaties aan havens, dokken en kaaien, als ten gemeenschappelijk voordeel van beide Naties strekkende, zullen ook ten laste van beide Regeringen komen. Die reparaties zullen bepaald, bevolen en bestuurd worden door de Directie van de Vereenigde Nederlanden, terwijl men die van de Franse Republiek enkel van de vereiste reparaties zal verwittigen; welke die na de werkelijke voltooiing, zal opnemen en het daarvan op te maken proces-verbaal aan het Franse Gouvernement, met bijvoeging van een staat van de onkosten zal opzenden, ten einde terstond in de teruggave van de helft van die verschoten worden voorzien. Men is overeengekomen, dat geen van beide Naties een Admiraal-schip of wachtschip in de haven leggen zal. In alle gevallen wanneer er geschillen over de uitvoering van dit Reglement kunnen ontstaan, die niet in der minne kunnen bijgelegd worden, zullen zij door vijf te benoemen Scheidsmannen beslist worden, te weten, twee door de Franse en twee door de Bataafsche Directie te kiezen; aan welke iedere Directie nog een onpartijdige persoon zal toevoegen, tussen welke twee onpartijdige het lot zal uitmaken, wie van hen de vijfde zal zijn. Dit Reglement zal naar vorm en inhoud ten uitvoer gelegd worden, als een deel uitmakende van het veertiende Artikel van het Tractaat van Vrede en Alliantie, heden tussen de Franse Republiek en die van de Vereenigde Nederlanden aangegaan. Aldus gedaan te ’s-Gravenhage, den 27 Floreal, het derde jaar van de Franse Republiek, 16 Mei 1795. De Gevolmachtigden tot het sluiten van een Tractaat van Vrede en Alliantie tussen de Fransche Republiek en die der Vereenigde Nederlanden, het tijdstip der ondertekening daarziende, hebben die der Republiek van de Vereenigde Nederlanden verlangd, dat men daarin een Artikel zou opnemen, hetwelk waarborgde: 1. Jaarboeken der Bataafsche Republiek 111. 208 volg. — Bij koos niet te vinden; doch onder mij, in H.S. (fol.) uit de papieren van PIETER VREEDE berustende. — »Exhibitum 17 May 1795. (De Haag 27 Floratal aan troonvelden de 1e Republiek francaise, une et indivisible, 16 May 1795 v. st.) 2. »Etant au moment de le signer.” 3. Qu'il fut inséré un article qui garantit 1° aux administrateurs des habitants et des administraties des landen réservés par la France le paiement des sommes qui leur zijn belast in speciaal, ayant cours & la date du titre de hunner in te vorderen penningen. 4. Aan de inwoners dierzelfde Landen, de bevoegdheid om zich met hun wel en weelzijn en hun goederen naar elders te begeven, of daarover te beschikken, zodanig zij voegzamen zullen oordeelen. Hierop is geantwoord, dat deze onderwerpen niet geschikt waren om in het terre teekening gereed liggend Tractaat gevoegd te worden, daar zij veeleer tot de Wetgeving, dan tot enige staatkundige betrekking behoorden. Dan, echter erkend werd, dat zij van wezenlijk belang waren, is men daaromtrom overeengekomen, dat zij in orde zouden worden gebracht, gelijk geschied is bij deze, en dat men daarvan een dubbel zou maken, ten einde dit ter hand te stellen aan de Comités van Algemeen Welzijn, van Financiën en Wetgeving, welke zullen verzocht worden daarop hun aandacht te vestigen, een Arrêt uit te vaardigen, of een Decreet voor te dragen, dat alle onzekerheid te deze opzichte uit den weg ruimt. REWBELL. p. PAULUS. SIEYES. W. A. LESTEVENON. (L. 8.) B. MATTHIAS POUS. HUBER. (L. 8.) „Qu'ils appartenaient plutôt à la législation qu'à relations politiques” ayant été neanmoins reconnu qu'ils étaient d'un intérêt majeur; enz. 2) À l'effet d'être présentés aux Comités de Salut Public, des Finances et de Logistique en considération, rendre un Arrêté ou demander un Décret qui lève toute incertitude à cet Égard." À la Convention Nationale, qui seront invités à les prendre 187 Le dernier stuk is het zijaand de doorslipples van de Franse onderhandelaars, of wel hunne vrees voor de op komende rustende verantwoordelijkheid tegenover de Nationale Conventie, op treffende wijze zigtbaar. — Wat hoe onge- looflijk het klinken moge, men heeft destijds en later schrandere, niet zeer naauwgezette Franse gevonden !), die betuigden, dat zelfs de zoo onredelijke REWOLUTIE en SIEYES van de zegepraal in Holland niet genoegzaam partij hadden getrokken, dat men ons al te zeer had ontzien en gespaard !, In het oog van meester, 2) waren de opgelegde voorwaarden niet alleen hoogst billijk: zij getuigden van Frankrijks edel- moedigheid! — En Louis BLANC, 3) die de verwijten tot het Comité de Salut Public te dien zake gericht bijbrengt, beweert dat ten minste in het Basel Tractaat niets hoe- genaamd te bespeuren is van hetgeen naar misbruik van de overwinning zweemde. — Men oordeelt na het lezen van de volgende afzonderlijke en geheim Artikelen, op denzelfden dag tussen de beide Republiken vastgesteld, welke de Bataafsche Gevolmachtigden den moed niet hebben gehad, onmiddellijk aan de Natie kenbaar te maken, en gedeeltelijk ook met opzigt tot Engeland, een tijd lang wenschten verborgen te houden ). — Men bemerkt dat in die Artikelen de kern van al het verhandelde ligt; dat hetgeen in 1} Verg. Mr. u.a. van Disk, Considerations sur l'histoire de la Revolution Française depuis 1789 jusqu'en 1795, principalement concernant les relations étrangères p. 384. 2) Hist. de la Révol. française, T. IV. 318 (Chap. VIII): "Ce traité reposait sur les bases les plus raisonnables; le vainqueur s'y montrait aussi humain que habile." 3) T. XII 87; "Il trouvera bien reconnaitre le traité de La Haye qui ressemblait à un abus de la victoire." A) "Exhib. 17 May in 1795." "Articles apports et secrets. (H. S. folio) avec des papiers van FETER VERKDE. — En vergeleken hierbij Mr. M. A. VAN Dijk, Rep. historique et chronologique des Traités conclus par la Hollande depuis 1789 jusqu'aux nos jours (Utrecht 1846) p. 16. B) "ny eut rien dans le 188 het openbaar Tractaat nog enigermate was bewimpeld, in deze bedingen onverholen en onbarmhartig werd uitgedrukt. Die Artikelen waren zeven in getal, aldus luidende 1): I De Republiek der Vereenigde Nederlanden biedt aan de Fransche Republiek zuiver ter Zeë en voor den geheelen duur van den oorlog aan, drie linieschepen en vier fregatten, om hetzij met het eskader der Vereenigde Nederlanden of wel afzonderlijk dienst te doen, uitsluitend in de zeeën van Duitsland, van het Noorden en in de Oostzee. Die schepen en fregatten zullen gereed zijn, volkomen toegerust, gewapend, en in staat voor dezen veldtocht zeë te bouwen, te gelijker tijd met het eskader der Vereenigde Nederlanden. De Fransche Regering zal die van leeftocht voorzien en daarop officieren en matrozen plaatsen. — Bij het einde van den tegenwoordigen oorlog, zullen zij aan de Republiek der Vereenigde Nederlanden worden teruggegeven. — Voor het geval dat die schepen en fregatten geen deel van een Fransch eskader uitmaken, maar in gemeenschap met het eskader of een deel van het eskader der Vereenigde Nederlanden dienst doen, zal het opperbevel der Vloot, bij afwijking van Art. VIII van het openbare Tractaat 2), en enkel voor dat geval, aan den Nederlandschen Admiraal vertrouwd worden. I. De Landen, in Art. XII van het openbare Tractaat om- schreven, zijn voorbehouden om uitsluitend met de Fransche Republiek en met geen andere Mogendheid vereenigd te worden. II. Eene maand na de uitwisseling der ratificaties van het 1) 2. de Bijlagen. 2) »En exception de l'article 8 du Tracts patent.” 189 tegenwoordig Tractaat, zal het Fransche leger in de Ver- eenigde Nederlanden, ingevolge Artikel XVII van het open- baar Tractaat, tot 25000 man worden teruggebracht, die door de Republiek der Vereenigde Nederlanden zullen betaald worden in geld, uitgerust, gekleed en gevoed, hetzij gezond of wel ziek, op den voet van oorlog overeenkomstig het Reglement, tusschen de beide Regeringen vast te stellen. Dit leger zal na den vrede geheel of gedeeltelijk in dienst der Republiek van de Vereenigde Nederlanden gelaten worden, 'zoolang deze het verlangen mogt; het zal op den tot dat einde te bedemen voet worden onderhouden. IV. Ter voldoening aan het bepaalde bij Art. XVIII van het openbaar Tractaat, waarbij de Republiek der Vereenigde Nederlanden zich verbonden heeft 2), aan de Fransche Republiek de som van honderd millioen guldens, Hollandsch courant, hetzij in geld of in goede wissels op onzijdige Landen te betalen, — zal gemelde som in twee delen worden verdeeld, van welke de eene helft ten beloop van vijftig millioenen guldens, dadelijk ter kwijting (decharge) van de Nationale Thesaurie van Frankrijk, zal voldaan worden in de door haar aan te wijzen buitenlandsche plaatsen. Tot dat einde zal de Nationale Thesaurie onverwijld aan de Commissarissen der Staten-Generaal tot die onderhandeling te benoemen, een staat dier tegenwoordig opgeschreven. Niettegenvalgende alle deze grote opofferingen werd er gestipuleerd, dat 25000 man Fransche troepen in dit land aanwezig blijven, enz. Moet zijn het XXste Artikel. Vergelijkend wegens de door het Fransche Directoire geweigerde ratificatie van de Artikelen van Accord over de betaling van de Instentie 50 miljoenen door N. VAN STAPHORST, Y. DER HOOP en V. GRASVELD met de Fransche Commissarissen RAMEL en TEIBAULT ontworpen, de Resolutie van H. Hog. Mog. 28 Dec. 1795, fol. 2716. De Nationale Thesaurie van Frankrijk zal onverschillig welk het tijdstip zij der tusschen de Verenigde Nederlanden en gemelde schuldeisers bedongen betaling, aan de Nationale Thesaurie van Frankrijk ter kwijting worden overgebracht. Onverschillig welk het tijdstip zij der tusschen de Verenigde Nederlanden en gemelde schuldeisers bedongen betaling, zullen de loopende interesten der aangenomen schuldvorderingen ten laste der Republiek van de Verenigde Nederlanden blijven, te rekenen van den dag der aanbieding van gezegde staat door de Nationale Thesaurie. Niettemin zal binnen den termijn van twee jaren, te rekenen van de ratificatie van het tegenwoordig Tractaat, het totaal der kwijtingen van gemelde vijftig miljoenen guldens ten volle bij de Nationale Thesaurie behooren in te komen. Bij gebrek aan die, zullen de sommen welke kwijting niet mogen ingeleverd zijn, alsmede die der loopende intresten wegens uitstel van betaling verschuldigd, onverwijld ter beschikking der Nationale Thesaurie van Frankrijk worden gesteld, en wel op de door haar aan te wijzen buitenlandsche plaatsen. Eerste helft ten bedrage van... f 50,000,900. De wederhelft of overige 50 miljoenen guldens zullen aan de Nationale Thesaurie of haar order betaald worden, te weten: Transp. f 50,000,000. Komt de volgende opgave der op dit stuk gemaakte schikkingen voor: "Van den 18 Juni tot den 18 Augustus moesten 80 miljoenen, iedere maand 10 betaald worden. Terwijl nog 20 (waaronder echter de 10 miljoenen, wegens de requisitien gerekend werden), den 18 Augustus des volgenden jaar moesten betaald zijn; van de 50 overige moesten, in ’t verloop jaarlijk 3 in tijd van oorlog, en 6 in tijds van vrede voldaan worden." — Doch soms... Transp. f 50,000,000. In Prairial aanstaande 22.2. - 10,000,000, van welke negen miljoenen in wisselbrieven, en een in geld (gereed). In Messidor aanstaande 2.2... - 10,000,000, waarvan acht in wissels en twee in geld. In Fructidor daaraanvolgende - 10,000,000, waarvan zeven in wisselbrieven en drie in geld. In Penuinse, vierde jaar der Republiek - 5,000,000. En in Floreal van hetzelfde jaar, tot slot van betaling 2 komen ermenna - 15,000,000. Totaal f100,000,000. De requisitie door de Representanten des Volks voor de onderteekening van het tegenwoordig Tractaat, regelrecht aan de Staten-Generaal gegeven, zullen in haar geheel zonder uitstel worden voldaan. De terugbetaling van die uitgaven over het geheel genomen, wordt tot een som van tien miljoenen gulden gebracht en bepaald; die eerst in rekening zullen kunnen komen bij de voldoening van den ingevolge het voorgaand Artikel gestelde laatste termijn in Florin van het vierde jaar der Republiek. De twee contracterende Republieken waarborgen elkander de bezittingen, die zij voor deze oorlog in de beide Indische en op de kusten van Afrika hadden. De havens van de Kaap de Goede Hoop, van Colombo en Trinquemale zullen voor de Franse schepen op dezelfde voorwaarden, als voor die der Verenigde Nederlanden, worden opengesteld. De Franse Republiek behoudt zich op de goederen der Franse uitgewekenen in de Verenigde Nederlanden en in de daarvan afhankelijke gewesten, alle rechten voor, welke zij bij het inrukken van het Franse leger daarop had. De vorenstaande zeven geheime artikelen maken een onafscheidelijk deel uit van het op heden tusschen de beide Republieken aangegane Tractaat; zij zullen dezelfde kracht hebben en door de beide Naties even stipt worden ten uitvoer gelegd, alsof zij in het tegenwoordige Tractaat uitdrukkelijk waren opgenomen. Gedaan te 'sGravenhage, den zeven-en-twintigsten Florin, het derde jaar der Franse Republiek, den zestiende Mei 1795. Was getekend REWBELL. P. PAULUS. SIEYES. W. A. LESTEVENON. (L. S.) B. MATTHIAS POUS. HUBER. (L. S.) Is het waar dat al die overeenkomsten in zestien uren tijds tot stand waren gekomen, wij zijn wel gedwongen Hierboven bl. 108, 153. 2) van DER Aa, Gesch. van den jongst gelindegden Oorlog tot den oorde te Amiens, III. 419. (Amsterdam 1808); 406 (van elf uren des vroegmorgens tot den volgenden morgen te drie uren). Peroolg op WAGENAAR, Vte Del (80ste Boek bl. 11). 198 met Turers aan de bekwaamheid der Fransche Gevolmagtigden hulde te doen, in gelijke mate als wij de onverbiddelijke zelfzucht en overheersching van de dubbelhartige Vrienden moeten laken, en voor zooveel slapheid onzerzijds geene regt- vaardiging, naauwelijks eenige verschooning vinden !). — Op diplomatische vormen was volstrekt niet gelet; wat be- teekenden die, waar onze onafhankelijkheid zelve met den voet werd getreden? — Zoo gunde men den Nederlan- ders niet eens den tijd, om als Vertegenwoordigers van een vwrijen Staat, den gelijkluidenden tekst van het Verdrag in de moedertaal over te brengen en zooals zelfstandige Mo- gendheden betaamt, het beginsel van internationale gelijk- heid te handhaven. — Van het begin tot het einde, van den aanhef af tot de ratificatie ingesloten, alles was Fransch ; slordige, hier en daar nog al wezenlijk verschillende verta- lingen moesten de van hunne ligtgeloovigheid nog niet ge- nezen Bataven bevredigen ! Wel is waar, het ergste, wat eene maand vroeger werd gevreesd, had men afgewend. Walcheren en Zuid-Beveland waren behouden, omdat althans de Zeeuwen mannelijk had- den verklaard, liever alles kloekmoedig te willen afwach- ten, dan zulke ondragelijke voorwaarden te onderschrij- ven. „Dat eer de zee onze kostbare dijken verwoeste, 266 barstte hunne edele verontwaardiging uit, — en door hare golven ons noodzake een ander verblijf op te zoeken! Dat eer het geweld en overheersching een einde make aan ons bestaan, dan dat wij tot zulke gruwelen de hand leenen 2).” Maar toch, Ylissingen was zoo goed als verloren, de beste 1) Teuzij daarvoor de verklaring van BLAUw en MEısen gelde (depäche aan Quanzes 2 Oct. 1795): »änar one beier dan iemand bekend waren de ver- regaande dreigementen en ongehoorde vezatien, onder emploi van welke dit Traciaat in do wereld was gekomen.” Vervolg op waznaan, LVse Dee (89° Boek) bi. 18—20. 3) Z. bij v. our Aa, t. a. p. III. 386, 887. Het haven en dok van Nederland, de wieg en voedster der wakkerste Zeehelden. — En werd dan de afstand van Saar en Vlaanderen, om niet van Maastricht en Venlo te spreken, voor niets geteld? Hoore ik sires in de Conventie te Parijs juichen slaken. — „Medeburgers, dus ving hij juist een week na het teekenen van het Tractaat, in de zitting van 23 Mei aan, ik kom uit Holland! : uw Comité van Algemeen Welzijn en uw regerend ongeduld eischen dat ik onmiddellijk het spreekgestoelte beklimme. Wij kunnen u dus nog geen volledig Verslag aanbieden. Medeburgers, de Republiek telt thans in het Noorden, enkel Vrienden. Het eerbiedwaardige en krachtige Volk der Verenigde Nederlanden bewondert den moed der Franschen, en met datzelfde gevoel der Vrijheid bezield, dat uwe macht en uwen roem uitmaakt, bezweren het in dit oogenblik, een aanval- lend en verwerend Verbond tegen al uwe vijanden. Het Tractaat van Vrede en Alliantie dat wij u voorleggen, schenkt aan de Fransche Republiek alle redelijk denkbare en te verwachten voordeelen, zonder het bestaan en de waardigheid van eenen Natie te krenken, die nu uw getrouwe Bondgenoot is geworden. Nieuwe middelen, nieuwe bronnen van welvaart openen zich voor u. Gij verkrijgt wat daarvan het onderpand en den waarborg vormt, een nieuwe Land- en Zeemacht in een der gewigtigste delen van den Aardbol, in de zeeoom van Duitsland en van het Noorden. — De Theems zal met bekommertenis op de toekomst van de Schelde staan. — Londen kent zijn belangen te wel om niet te begrijpen. 195 sffen, dat Brugge en Antwerpen op ziinen handel dezelfde orechand zullen verwerven, welke onze legers op onze vij- anden hebben behaald. De haven van Flissingen, de beste der Vereenigde Nederlanden, is voor de beide natien, de Fransche en de Bataafsche, gemeen geworden. Kundige zee- lieden weten bovendien, dat Hollandsch Vlaanderen, door dit Tractaat aan Frankrijk verzekerd, u eene haven aanbiedt, die in uw bezit, mettertijd nog veel gewigtiger zal wor- den. Zoo heeft dus de Fransche Republiek, die enkel uit- hoofde van hare ligging ten Zuiden, in de Middellandsehe ze een voorname rol moet spelen, terwijl zij ten Westen, op den Oceaan, een geduchte Vloot tegenover de dwinge- landij der Engelschen stellen kan, in het Noorden de eenige mak die haar nog ontbrak, ook verkregen, te weten een groote en ontzagwekkende zee — en handelsmagt !). — De Vereeniging der beide Republieken, de Fransche en de Ba- taafsche, verkondigt aan de Wereld, dat de heerschappij der Britten welhaast voor de door u bevochten Vrjeid der Zee zal plaats maken 2), die gij in uwen voorspoed groot en edelmoedig, aan de erkentelijkheid van alle Volken der Aarde schenken zult 3).” Zulken toon sloegen de nieuwe Romeinen jegens het bui- tenland aan, door die snorkende zelfvergoding Frankrijks inwendigen allerdroevigsten toestand kwalijk bedekkende. — Maar geen wonder dat zij, die nog weinige dagen geleden, in den grootsten angst voor den opstand der Parijsche be- volking verkeerden, en weder voor een deel met behulp der diplomatische zegepraal te ’s Hage, den burgeroorlog voor !} »Une grande et auperbe existence navale et commereiale.” 3) »Que la Tyrannie Britannigue va bientöt faire place A la Zidert# des ers, que vons aurez conguise.” 3) Gazeite de Leyde, 5 Juin 1795. (N® 45). Na het verslag van sıerzs werd tot het laten drukken van het Tractaat besloten, en de beraadslaging drie dagen daarna bepaald, 13* 196 eene wijl hadden overwonnen, hunne zigtbare verlegenheid poogden te ontveinzen en te bemantelen. — Alleen de be- drogen gemeente zag haar lot niet verbeterd. — „Het wordt hier, meldde zruerıvs uit de hoofdstad, dagelijks duurder 1), omdat de Assignaten dagelijks dalen 2). Ik heb gehoord, dat een Louis d’or in specie reeds 300 Livres doet. In sommige Secties is gister niet meer dan &&n once brood voor ieder persoon geweest. Waarschijnliik zal deswege heden eene petitie aan de Conventie worden gedaan. 2) "De Assignaten zijn hier bijna miefs waard; een Livre komt op onen staiver Hollandsch, soms iets meer, soms iets minder." (Depêche van ERMS-BINS en L’ANNE, 27 April 1795). 3) De depêche van ERMSERINS werd den 14 Mei, 3 dagen voor het Vrede Tractaat, ontvangen. 4) Op het bericht der benoeming van PAULUS, LESTEVENON, POUS en HUBER tot onderhandelaren, schreven "Lauw en Merza aan H. H. Mog." den 13 Mei 1795, dat zij reeds bij de tweede Conferentie in het begin van Maart aan BEVEREN en SIETES verklaard hadden, „dat zij nimmer een Tractaat zouden ondertekenen, waarin een Artikel gevonden werd, dat hunne Commissie- nen of hen zelf zoude kunnen dishonoreren.” Haag, en dan is de zaak behouden, ik ben er zeker van.” Die bangmaking met de vijandige inzichten, welke het Kabinet van Berlijn, in overeenstemming met dat van Londen, woude voeden, had niets te betekenen. „Des anderendaags ’s morgens vroeg, heb ik, verklaarde de wakkere Zeswig in de geheime documenten tot welke hij zich in de gewigtigste zinvast had bediend, een oorspronkelijke brief van Pruisen gelezen, waarin het geheim Artikel met Pruissen staat, houdende, dat Pruissen zich met onze zaken niet zal bemoeien, noch die van den Stadhouder aan trekken. — Alle die tijdingen worden door die vrienden zelf uitgestrooid, om ons te intimideren, en van de gelegenheid te profiteren.” — Niet zonder geldelijke opofferingen had hij die juiste wetenschap verkregen. „De twee wissels, die ik op den Heer van Beveren heb getrokken, moeten worden gehonoreerd: ook dunkt mij, dat de gegeven ontdekkingen dit wel waard zijn; vooral op dit oogenblik.” — ERNEST ontvouwde nog verder de laaghartige Politiek van het Comité de Salut Public: wij moesten geheel weerloos worden gemaakt en buiten de mogelijkheid gesteld, ons tegen het geweld der Franschen te verzetten. — „De Generaals DAENDELS, VAN DAMME en DUMONCEAU zijn herwaarts ontboden, zonder dat men hun de reden zegt: — de ware reden is geweest, om de organisatie van onze Armeé te beletten, ons te intimideren, en alzoo te doen toekomen.” Middels terwijl zat hij met de Bataafsche Ministers niet stil. 2) De Representant cometoon was onlangs in Zeeland geneest, en ERMERINS had hem daar vermoedelijk leeren kennen. — Zie hiervoren bl. 102. 3) Den 3 Mei had jagersoms 6000, den volgenden dag, 5000 gulden getrokken, beide wissels twee maanden daarna betaalbaar. Depèche 4 Mei 1795. Aan de Burgers SCHORER, LAMBRECHTSEN, BIJLEVELD, DE BEVEREN, Leden der geheime Commissie in Zeeland. Zie de Bijlage XII bl. 78 volgt. 198 werken aan een Plan, om de Bataven met de Belgen te ver- eenigen. Wij hebben hierop een Conferentie gehad, gisteren heb ik er een schets van op ’t papier gebracht. — Ik geloof, meldde hij in een naschrift, dat de Duitse Vorsten een neutrale neutraliteit voor zich hebben bedongen, met uitzondering van Oostenrijk, maar het is nog geheim. — Volgens den brief van kolonel, is dit zeker.” — Bij mondeweg was de Ambtgenoot-Secretaris van ERMERINS, de Predikant TEISSKOR L’ANGE, uit Parijs naar ’s Gravenhage en Zeeland overgekomen!), wegens die vertrouwelijke berichten en hunne gemeenschappelijke handelingen, breedere opheldering geven; pasdelijk kon hij het voordeel ontvouwen van de gebezigde omkooping, door welke men de sluwe verborgen roer- selen en bedoelingen der Vrienden had ontdekt. — Doch vooral was L’ANGE in staat na van al het verhandelde verslag te hebben gedaan, met aandrang te doen gevoelen, „welke contenance ons Vaderland naar gedachten van ons allen” — zoo schreef ERMERINS en hij maakte in die brief ook van VALCKENAER en diens ijver en gewichtige diensten gewag, — in die benarde oogenblikken moest houden; — gelijk mede „wat men van de Oostenrijksche zijde te proeven” had. — „De Republiek had hij al vroeger gewaarschuwd, moet er alles op wagen, om zich te behouden. Ongelukkige lichtgeloovigheid, waarvan men zoo dikwijls dupe is geweest! En ruim zoozeer, ja meer dan Zeeland, had Holland er belang bij, den gedreigden slag af te wenden, waartoe het met de daad geen „dringende argumenten”, te weten goud, behoorde te sparen, gelijk de Zeeuwen reeds gedaan hadden. 3) Vergelijk. mede Bijlage XIII bl. 98. 4) Achter het door ERMERINS en L'ANGE gebruikt eiser in hunne eerste depeche (27 April 1795) leest men: »dit word, is onderkanaan." 199 Maar de Bataafsche Ministers waren integendeel, zelfs in de middelen om hunne waardigheid betamelijk op te houden, met niet welberekende zuinigheid, naar het oordeel van den Zeeuwse Gedeputeerde, al te beperkt. Zij konden hunne onkosten niet eens goed maken. „Uit particuliere discoursen, zeide ERMERINS, weet ik, dat ze niet naar behooren worden betaald. Janning zal van den omslag aan hunne Secretarie kunnen rapport doen. Zij weten niets van dit mijn schrijven 1).” Zoo luidden de berichten naar Middelburg afgezonden toen het vertrek der Fransche Representanten, Leden van het Comité de Salut Public, eensklaps de negociaties zoowel van ERMERINS als van BLAUW en MEISER zou verijdelen. — Het vertrouwen van den Zeeuw op een gewenschte uitslag was op dat tijdstip sterk gewest, dat hij mits L'AnGE van de vereiste Instructies voorzien welhaast naar Parijs weerkeerde,, in weinige dagen geloofde „alles te kunnen afdoen.” Welke moest dan niet zijn verbazing, zijn droefheid, of liever de waarheid niet verzwijgen, zijn verontwaardiging zijn in de eerste opwelling der vaderlandse smart, op de tijding dat RewBell en zijns even snel maar in lijnrecht anderen zin, de zaak hadden beklonken! — Wij mogen de scherpe afkeuring van het Haagsch Verdrag, den edelen burger in het midden der afschuwelijke tooneelen van den 1e Prairial uit de pen gevloeid, niet achterhouden; die warme uitdrukking der beleedigde nationaliteit schenkt ons de overtuiging, dat zowel Ermerins als onderhandelaar tegenover de Fransche Verlossers had gestaan, hij ten minste de vernederende bedingen 2) nimmer zou bezegeld hebben. — „Vele samenloopende omstandigheden, ieder ontzettend opzien" 2) "Zoodanig oorish een als ons gedaan zijn, en wanneer wij de palpmurende absurditeit zeeda zonder omzien hebben gedemonstreerd." (Depatch van Blauw en werder 18 Mei 1795). Zichzelf, dus schreef hij onmiddellijk den 22 Mei 1795 uit de hoofdstad op den vijfden dag na het te ’s-Gravenhage voldongen feit, moeten eindelijk door duurzaamheid en herhaaldheid hare natuurlijke werking verliezen, anders was onze aanwezigheid thans een ondragelijke last. Uw brief, die 1e Anor zoude medegebracht hebben, is mij door den koerier geworden, die brenger is van het Tractaat van Alliantie. Ik weet niet of ik mij meer over den nood, waarin gij ons Land afschets, dan over den inhoud van het Tractaat moet bedroeven. In het laatste zou ik om al het goed van de Wereld niet hebben willen toestemmen. Gege God, dat het nimmer geratificeerd werd! — Hij deelde verder mede, hoe hij Blauw en meer had bewogen, om met hem niet zoozeer door ernstige Vertogen bij het Comité de Salut Public of elders, die geheel vruchteloos zouden geweest zijn, maar veeleer onder de hand (dus al weer door geld) te bewerken, dat Zeeland eenigermate van de drukkende Franse legermacht verlicht werd. Inderdaad hadden zij het bericht ontvangen, dat er order was gegeven, om het aantal troepen te verminderen. „Ook schrijft mij L’Anex, dat in den Haag met vrucht gewerkt is ter vermindering van troepen in Zeeland, en daar nu het Tractaat apparent op de een of andere wijze eenige ratificatie zal krijgen, hoop ik, dat men bij alle vernederingen nog de laagheid niet zal voegen van zich verder te laten willen en stroopten. Men moet wel in het oog houden, dat dit BEMERING wegens de Provincie Zeeland, die alhier was afgezonden om in samenspreking met de onder ons aanwezige representatie en protestatie te doen, ingeval men gepersisteerd had, een groot gedeelte van de voorsz. Provincie te onteigenen, stond op zijn vertrek; — gelijk ook de Generaal DAVID, die zich eenigen tijd alhier op order van het Gouvernement (Fransche) heeft opgehouden. Een Louis d’or was toen 340 tot 350 livres, en voor eenige dagen tot 400 was gewest. Van de ervaring der schurkerijen, hetzij dan in Holland of te Parijs gepleegd, of wel de indruk der gruwelen, die hij in de jongste dagen vreesde ieder uur te zullen aanschouwen, het meest de ziel van den braven Zeeuw vervulden, toen hij deze en de volgende regelen uitstortte, is moeilijk te bepalen. — „Hoe hier eergisteren, meldt hij, eene hevige insurrection is uitgebarsten, kunnen de nevensgaande journaals getuigen, die maar flauw schetsen hetgene er gebeurd is. — Gisteren scheen het een hevige dag te zullen zijn. — Eene soort van Conventie door de voorsteden verkozen, hield zitting op het stadhuis; de Conventie had deze buiten de wet gesteld, en zij stelden de Conventie buiten de wet, alsmede twee Secties, die de vorige dag de Conventie hadden bevrijd. — Overal sloeg de trom, overal zag men gewapende lichamen, alles trok naar den kant waar de Conventie vergaderd was: de grootste hoop scheen onzeker, welke partij te kiezen. -— Elk oogenblik wachtte men een Bataille; alles vertoonde iets van chaos en tevens krijgsachtigs. — Men verbeelde zich eene stad, die driemaal honderd duizend man onder de wapenen, voorzien met kanon, geweren, sabels of pieken kon brengen, en dat in een oogenblik van gebrek, ja van hongersnood, terwijl eenige bloeddorstige geweldenaars zich van het roer van Regering willen meester maken, en de publieke calamiteiten zoeken te vergrooten. — Intussen is alles afgeloopen, en de Conventie heeft haar autoriteit bewaard. Deep bedorven Dwingelanden, huichelaars van de vrijheid, hadden zich de Nederlandse Republiek in het stof gebogen! Of kan het oordeel te scherp luiden over de meerderheid van een Vergadering, die uitdrukkelijk of stilzwijgend enige jaren aan allerlei misdaden, die de menschheid onteerden, deel had genomen; van een Vergadering, aan welke het razend grauw op den evenwemelden schrikkelijken 12 Prairlt het tot schimp rondgedragen bloedig hoofd van een vermoorden Ambtgenoemd! Straffeloos had vertoond, en welker Voorzitter alleen de onwrikbare Boissy d'Anglas, door zijn kloekmoedige houding tijdgenoot en nakomeling, eerbied heeft afgedwongen. — Was er voor het rampzalige Nederland bitterer hoon te bedenken dan die, van de medepligtigen van ROBESPIERRE te stutten en te onderschragen door middel van een Tractaat, zoo glansrijk voor de Franse als er- roovend voor de Bataafsche Republiek? Alles duidde den onvermijdelijken, aanstaanden val der Conventie aan, en toch in hetzelfde tijdgewricht scheen zij het geheele Vaste-land van Europa te beheerschen. — Nog weinige maanden en het einde der afgeleefde Vergadering was daar om voor de regering van het Vijfmanschap van het Directoire plaats te maken en de zedeloosheid en middelmatigheid ten zetel te zien verheffen. — In de algemene schatting werd alleen CARNOT als uitnemende specialiteit erkend: eerst in latere dagen zou men in die krijgsman vol het grote karakter van den onvervalschten Republikein huldigen. — Doch wij willen hem hier, in 1795, voorstellen gelijk BLauw en meyer hem in hunne onopgesmukte berichten destijds schetsten. Missive van 13 November 1795 (onteeld den 17). Aan het Comité diplomatique van Holland. — Ontwerp om tevoren de karakters van de Leden van het Directoire Exécutif (en Chiffre), vooraf gaat een ontvouwing van de reden, die met uitzondering van CARNO, de minst bekwame uit de Leden der Conventie tot het toppunt van gezag had doen klimmen. — "Sinds D’ANGLAS, melden zij, HENRI LA RIVIÈRE, LANGUET, LESAGE, PELET, CAMBACRES, THIBAULT, AUBRY, BARTHÉLEMY, MONTESQUIOU, DOULCET, de gewezen Bisschop van Auxerre en anderen werden sedert lang gedesigneerd om of tot Leden van het Directoire of tot het Ministerie geroepen te worden. — Het geluk van Frankrijk heeft gewild dat zij zich te vroeg gedemaskuleerd hebben, en de Sectie, die door hen in beweging gebracht waren, te verre gegaan zijn. In die toestand van zaken kon het niet anders of de nieuwe keuze der Leden moest eer het resultaat wezen van een stilzwijgend contract en een zekere transactie tussen de dominerende partijen van de Legislative Vergadering, dan wel het uitwerksel van de overtuiging — van de superieure talenten der gekozenen. Het ware doel van deze operatie bestaat derhalve hierin, dat men aan beide kanten vreesde menschen geplaatst te zien in staat om deze of gene partij, waartoe zij niet behoorden, te verpletten. — Over het algemeen kunnen wij dus zeggen, dat de keuze op zeer middelmatige mensen gevallen is, en dat reeds tot een proef van hunne afhankelijkheid kan dienen de keuze der Ministers, die hun voorgeschreven is en die prijs lijkt. — Maar nu de uitstekende persoon? — "Om deze man wel te schilderen, dus gaan de Bataafsche Diplomaten voort, moet men weten, dat hij de enige is van het Tienmanschap !), omtrent wiens personele verdiensten een ieder accoord is. Hij is echter in de daad niet minder 'feroce geweest dan zijn Collega’s 2), maar zijn wreedheid beter wetend te verbergen." 2) Lorsque l'on ze fief défendu, il a été déclaré : "Je ne assiste à toutes les délibérations du Comité de Salut public; il est faux, comme on l'a avancé, que j'aie 616 recenseur dans mon bureau." (Mém. de l'Assemblée par son comité, T. I. 3e Partie p. 568.) 