title: Geschiedenis der ontwikkeling van et Christologiesch Dogma in de Grieksche Kerk 325-680
creator: MÜLLER, Johan Peter
text: ad Theodos. p. 21), “segregationem aut divisionem post unio- nem concedere fas est. Quodai post unionem duo quaedam ponere et utrumque seorsim considerare lubeat vel etiam oporteat, (certum est enim mentem nostram quandam natu- rarum diversitatem hic observare et contemplari, nec enim idem est deitas et humanitas i. e. avSpwrörng), ita id fiat ut haec tamen consideratio vel contemplatio utriusque in unitatem concursum non excludat.” In de werkelijkheid daarentegen — Cyrillus laat geen gelegenheid voorbij gaan om het telkens en telkens weör te herhalen — in de wer- keliijkheid was in den Zoon van God maar d6n persoon- ljk beginsel, en zijn leven in alle opzigten, hoewel op zeer verschillende wijze, de openbaring dier eenheid. Dit wordt door onzen kerkvader in dezer voege voorgesteld, dat er maar den Christus is, den Heer Jezus, den Zoon in Wien God en mensch zoo geheel een geworden zijn, dat Hij als in &eön adem Een- en KEerstgeborene heeten kan. Eengeboren, wel te verstaan, voor zoover hij het Woord van God is, dat uit het eigen wezen van den Va- der van eeuwigheid gegenereerd is; Eerstgeboren, daar hij als mensch werkelijk de eerstgeborene is onder vele broede- ren; geljjk dan ook de Apostel Paulus in zijn tijd geleerd heeft, dat er een God is, de Vader, uit welken alle dingen ziin, en wij tot Hem, en een ‚Heer Jezus Christus, door welken alle dingen zijn, en wij door Hem(1 Kor VIII: 6)'. i Op dezelfde leest als het oordeel over de namen die in den tekst ge- noemd worden, is de verklaring der cigennamen geschoeid waardoor de Heer onderscheiden wordt. Dat het kind hetwelk Maria ter wereld 128 Om die reden, opdat de ondeelbaarheid en onschendbaarheid van den persoon van Christus volkomen gehandhaafd worden, oordeelt Cyrillus het noodig dat al wat van het leven van den Heer in de Schrift verhaald wordt, eenvoudig en aan- stonds worde overgebragt en toegepast op den Logos. Hij geeft, ja, wel gewonnen, dat vele van die schriftuurlijke pre- dikaten niet van toepassing zijn op den Logos per se, maar op den status exinanitionis van den Logos !; maar die split- sing raakt alleen de theorie, en wat van de praktijk is blijft voortdurend geheel buiten haar omgaan. Cyrillus wil niet weten van de vrijheid die de Antiocheners gebruikten, om op grond der eeuwige natuur van den goddelijken Logos, aan Maria het predikaat van Jeoröroc te ontzeggen (ovkovv ol Yedv aAnIıwov elvan Aktyovor TövV &k rüc aylac mapIkvov brengen zou, nog eer het in haar schoot ontvangen werd reeds met den naam Jezus genoemd werd, is voor Cyrillus een afdoend en door- slaand bewijs dat de Logos zelf uit Maria geboren is. Immers Jezus betee- kent Redder, Zaligmaker, Verlosser ; en God alleen kan ons als zondaren behouden en zaligmaken, aangezien wij zijn eigendom zijn en niet afhan- keljjk van menschen. Mogt iemand in het midden willen brengen, dat toch ook Isra&l het volk van Mozes genoemd wordt (Ex. XXXII. 7), Cyrillus heeft zijn antwoord gereed, dat God zich van Isra&l had afge- keerd, en uit toorn over de afvalligheid van zijn volk hen in de hand van een mensch met opzet had overgegeven. Van den anderen kant blijkt uit het gebruik van den naam Christus op even onwe£rlegbare wijze, dat de Logos waarlijk mensch geworden is, en niet enkel tot den mensch in zekere betrekking gestaan heeft; want Christus beteekent Gezalfde, en de oorsprong van dien naam is deze, dat hij die hem gedragen heeft, nadat hij de heerlijkheid verlaten en zich geschikt had naar de zwakheden van ons sterfelijik en vergankelijik wezen, als loon voor zijn getrouwheid en als voorbeeld voor ons met den heiligen geest gezalfd is. ! Apologet. contra 'Theodoret. ad anath. IV: “ovdE Adywv dıapopav dvy- pnkauev, louev yap drı ol utv abrwv yeyöovanı Jeonpemücg, ol ö£ avIpw- rivwg, Kal ol nv TY Umeprary mpemovon Öö&y, oi ÖE Eioı TOoic rÜc Kevw- GEWg NETPOIC Apnodıwrepot.” 129 yeyevvnutvov , T- & TOV £k Jeou marpoc Aöyov, kara blaıv ivoItvra capkl, da Ti dedlacıv OuoAoyeiv, ürı Seorökoc foriv näyla map9£vog;), en hij is ook niet minder fel gebe- ten op al wie de stoutheid hebben mogt, om niet den Logos maar den mensch Jezus als den persoon te beschouwen waarvan de gewijde schrijvers ons zoo veel menschelijks we- ten meö te deelen. Hij van zijn kant deinst niet terug voor die consequentie, en beweert gedurig en houdt vol, dat al die bijzonderheden betrekking hebben op den Logos; dat de Logos geslapen, moeite en angst, honger en dorst geleden en doorgestaan heeft, ja dat hij ook gestorven, en na zijn opstanding aan de regtehand des Vaders verhoogd is. Op zijn standpunt begreep hij niet hoe men anders oordee- len kon, tenzij men terugkeerde tot de dwaling om van den persoon van Christus een avSpwroc EvSeoc te maken. Ge- ljk het hem integendeel te doen was om een reöele en ab- solute goddelijke openbaring, zoo zag hij geen kans om haar te handhaven, buiten de stelling om, die ik daareven ontvouwd heb. Want den van tweeön alleen kan volgens Cyrillus waar zijn, 6f Christus staat maar een weinig hooger dan de apos- telen en profeten , terwijl hij voor 't overige met hen op dene lin staat, 6f het goddelijk mAnpwua van den Logos heeft hem geheel vervuld en is het wezen van zijn wezen ge- worden: of ook met andere woorden, de Logos heeft de men- scheljjke natuur van Christus geheel vereenzelvigd met zijn eigen wezen, en de iöla aäp& Xpiorou is idia aäp& Adyov geworden. Maar des te sterker dringt Cyrillus dan ook aan, opdat het doel dier idtoroinoıg niet verijdeld worde, dat men wel onderscheid make tusschen haar en eene volslagen trans- formatie van den menschelijken factor, als bestond het ge- heim der menschwording eenvoudig in eene soort van absorp- tie of resorptie. Niet ten onregte zag hij in al wat naar dat beweren geleek eene gevaarlijke toenadering tot het do- cetisme, en wij hebben zijn eigen woorden, om ons te over- tuigen hoe sterk hij tegen die rigting ingenomen was. In zjin werk Lib. ad Theodos. p. 7 b. v. laat hij zich daar- 9 130 over nagenoeg op deze wijze hooren: “is het dan niet een ijdel gebabbel, ja is het niet verregaande openbare dwaas- heid en louter ijlhoofdigheid en onzin, deze zoo heerlijke en aan allen geopenbaarde schikking Gods tot blooten schijn te maken? Maar ingeval zij schijn en verbeelding is, zoodat de menschwording niet wezenlijk plaats gehad en de maagd niet wezenlijk gebaard heeft, dan heeft de goddelijke Logos ook het zaad van Abraham niet aangenomen en is hjj aan de broederen niet gelijik geworden. Want ons leven en bestaan is geen schijn noch verbeelding, maar wij leven in tastbare en zigtbare ligchamen, en zijn met dit aardsche vleesch bekleed, en aan het verderf en velerlei ellende on- derworpen. Als de menschwording van den Logos dus geene realiteit is, dan kan hij ook hun geen bijstand verleenen die hierbeneden zich nog in de verzoeking bevinden, omdat hij niet verzocht is in hetgeen hij geleden heeft. Want een schaduwbeeld, eene schim, kan niet lijden, en dat geheele lijden brengt ons dus hoegenaamd geen voordeel” !. Hij werd te meer gedrongen zelfs den schijn van medeplip- tigheid aan dergelijke gevoelens van zich te weren, door zijine typologiesche beschouwing van het aardsche leven van den Christus, die hij trouwens met vele andere schrijvers van zijn tijd gemeen heeft. De geboorte van den Logos b. v. is, volgens de voorstelling van Cyrillus eene afschaduwing van de geestelijike geboorte of wedergeboorte der geloovi- gen, die als zoodanig mede niet uit den bloede, noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil des . mans, maar I «TIog ob« Aaöpavı)c eixawyvdia; müc ÖL ovxi navla kai Anpog rd rc . dornoswg bvopa rc otrw vadoüg re Kal Evapyodg waraypadeır olkovopniac ; ei ydp- oxia kal Öönnoıg MV wal oüre aapkwoıg dAndüc, oüre mv rerorev y» mapItvog, our &meAaßero ontpuaroc 'Aßpaap 6 ix Yeov marpöc Aöyoc, odx önowIn roic AöEAdoıc. (od) axia yap ob rumog rd Kay’ nuäc n Ööknorc, AAN Eoutv &v owuaoıy dmroic TE Kal üparoig, Kal rıav ynyevn Ön radrıy aapka karnudısousvgı , Kal HIopäg Kai rayuv nrruusda. obkovv ei un ysyove oapE 6 Aöyog, odöt iv Q mirovdev abröc Tepaodeig Öbvaraı roic repaboutvoıs BonIfoa:, oböt yap ävrı madoı oxia‘ oixerar Ön olv rd odumav nuiv eic TO unötv dAndüc." 131 uit God geboren zijn, en juist om het wezen dier geboorte regt van God ontvangen hebben om Hem hun Vader te noemen (Dialog. p. 724). Hetzelfde geldt dan verder ook van de overige momenten van het ligcehamelijk leven des Heeren, van zijn doop, zijn vasten in de woestjjn, zijn ver- zoeking en wat al meer van dien aard is; die allen als zoo vele prototypen aangemerkt moeten worden van hetgeen de ge- loovige dient te behartigen ten opzigte van zijn geestelijk leven. Maar om diezelfde reden wil Cyrillus dan ook niet weten van de dwaalleer, dat de Logos zich aan de wereld geopenbaard heeft in een menschelijk ligchaam, en zijne menschwording geen vereeniging is geweest met eene menschelijke ziel of Yvxn Aoyızn- Ook die voorstelling bestrijdt hij met kracht als regtstreeks uitloopend op de oude leer der Doceten, gelijk hin zijn schrijven aan Theodosius (p. 14 vigg.) zich daarover in dezer voege uitlaat. “Nam si Unigenitus ea solum de causa incarnatus et homo factus est, quo ab iis, qui in terris aete- tem agunt, conspici possit, nihilque aliud praeterea commodi ilius incarnatio humanae naturae attulit, cur illorum sententiae subscribere nos pigeat, qui fantastica tantum carne et corpore Verbum indutum, neque in hominis natura, sed in hominis tantum similitudine in terris apparuisse fa- bulantur? Si, ingquam, Dei Verbum, etiamsi caro factum est, nullum aliud humanae naturae commodum attulit, an non rectius statueretur a carnis quidem immunditie omnino abstinuisse, terreno nihilominus corpore uti visum esse, atque hac ratione, quod decreverat, perfecisse?”” Daarbij komt dan nog, dat juist de ziel aan de tusschenkomst en de hulp van den Logos de grootste behoefte heeft, ja, dat men allden bij haar van ware behoefte spreken kan. Hoewel dus Cyril- lus met Apollinaris hierin volkomen eens is, örı ei avSpwrw ovvnbIn Tedc, T£Asıog TEeAely, 600 Av Hoav, laat hij zijne stelling niet los, dat met dat al in Christus werkelijk dvo r&Asıoı geweest zijn. Want terwijl hij zoo ter eene zijde de integriteit en onschendbaarheid van den menschelijken factor meent te moeten handhaven, is hij van den anderen kant nog veel en veel minder geneigd, om de verdediging 9% 132 op zich te nemen van een imminutio van den goddelijken factor. Oz0V $Vaıc, is zijne leus, acdußaroc av ein mpöc rav «rlew, en daarme& kon van zelf geen stelling bestaan die aan de onveranderlijkheid van het goddeliik wezen ook maar het minst te kort deed. Men stelle zich nu niet voor, dat Cyrillus verlegen is om bewijzen om de leer der &vworc aan te dringen en aan te bevelen, vermits zijj de eenige is die op Schrift en rede te gelijk berust. Ter we£erlegging van het beweren der An- tiocheners, dat de geschiedenis van het lijden van den Ge- kruiste moet aangemerkt worden als een afdoend bewijs, dat niet de eeuwige Logos maar de mensch Jezus dat lijiden ondergaan heeft, beroept deze kerkvader zich op Hebr. IX: 11, 12, welke plaats hij op deze wijs omschre- ven heeft. ““Observa hic,” dus spreekt hij (in zijn werk Lib. ad Regin. p. 166), “praeclarum illum et admirabilem pon- tificem nostrum, qui in dextra throni majestatis sedet in coe- lestibus, per proprium sanguinem semel tantum in sancta in- troisse, aeternamque redemtionem invenisse. At quomodo is, qui ut Deus Deo Patri in dextera assidet, proprium sangui- nem habere recte dici potest, si naturalem Dei filium hominis quoque filium exstitisse, propriumque sanguinem tanquam pretium pro omnibus impendisse, et aeternam hac ratione mundi salutem reperisse certo persuasum non habuerimus ’? Quodsi, ut nonnulli sentiunt, purus per se tantum homo erat, Deo quidem secundum dignitatis vel auctoritatis aequalitatem conjunctus, secundum hypostasin vero ab eodem sejunctus, profecto sanguis, qui in mundi redemtionem profusus est, non est illius qui ad dexteram Dei Patris sedet. Quemadmodum duo principes, eadem auctoritate praediti, duo sunt homines, non unus; ita cuipiam dignitate parem esse, naturis interim et persunis distinctis, non sinit unum sed duos esse, et unius rursus sanguis ita est hujus, ut nullo modo sit alterius.” En of Nestorius dan al wees op plaatsen als Gal. III: 18 en 2 Kor. V: 21, om de alexandrijnsche verklaring van het ö Adyoc oap& £ytvero in een bespottelijk licht te stellen, en het bewijs te leveren hoezeer zij in strijd was met den 133 usus loquendi der gewijde schrijvers, Cyrillus gebruikte die- zelfde plaatsen als een krachtig wapen om de leer der te- genpartij te ontzenuwen en door haar eigen consequenties te vernietigen, daar hij het als volstrekt onmogelijk beschouwde dat Christus, d. i. de Logos, zonde en vloek voor ons kon ge- worden zijn, tenzij hij begonnen ware met allereerst mensch te worden. En niet alleen op de Schrift, ook op de rede be- riep hij zich, om zijn gevoelen voor te stellen als de leer der waarheid. Reeds in het begrip der menschwording op zich zelf lag volgens hem een dwingende noodzakelijkheid om de !vwarg te verkiezen boven de ouvageıa. In zijn Dialogus zegt hij (p. 748): “deinde, quaenam ratio sit diceere de homine quod assumserit carnem? Convenit vero potius ei qui extra carnem est, neque nostrae naturae similis est, carnem assumere et cum ea venire in hunc mundum, cum ea, ut maneat id quod erat.” Van het vleesch toch kan men niet zeggen dat het vleesch gewor- den is, en geen ding in ’t algemeen kan worden wat het reeds is. Men heeft dus nog geen flaauw begrip van het geheim der menschwording, tenzij men van de stelling uitga dat de goddelijke Logos zelf als mensch, op gewoon menschelijke wijze, uit Maria geboren is, of men komt tot de dwaasheid, dat een mensch mensch geworden is. Ook de leer der exinanitio (x&vwoıc) van den Logos, die reeds vöör zijn tijjd vrij algemeen ingang gevonden had in de theologie- sche stelsels dier dagen, beschouwde hij als een sterk spre- kend bewijs dat hij wel degelijk in zijn regt was. In zijne verklaring van den locus classicus voor de «tvwarc, Fil. II: 9 vigg., (in zijn schrijven ad Regin. p. 141 vlgg.) maakt hj om te beginnen de opmerking dat die geheele plaats geen zin heeft, zoo zij niet van het begin tot aan het einde toegepast wordt op den Logos. “Quis est”, zoo gaat hij dan voort, “ad quem pertineat exinanitio? aut quomodo ipsum exinanitionem credas sustulisse? Etenim si ad hominem per- tineat, qui natales ex muliere sumsit, quibusnam rationibus ip sum sese exinanivisse defendas, quem Verbum divinum per con jJunctionem ipsi adunitum ad aequalem evexit dignitatis auctori 134 tatisque gradum? Quodsi ad ipsum referatur divinum Verbum, qui fieri possit ut exinanitionem ille sustulerit qui gloria alte- rum ornavit, quemadmodum ipsi fatentur, propriisque honori- bus ipsum insignivit? Quum igitur oporteat dicamus, quod ipsa plenitudo ad exinanitionem se demisit, quodque formam servi accepit quam servitus attingere nequit, quodin similitudinem hominis factus fuit cuiantequam humanam susceperit naturam cum hominibus commune nihil fuit; denique, quod qui ex- celsus antea fuit ille semetipsum exinanivit — itaque credi- mus, quod ipsum Dei Verbum humano more hisce semetip- sum submisit, juxta propriae beneplacitum voluntatis” 1. 135 van den naam Christus. Had Nestorius op zijn eigenaardig standpunt zeer te regt beweerd, dat die naam, strikt geno- men, voor den mensch gold, en van den Logos niet dan per metaphoram kon gebruikt worden, Cyrillus redeneert niet minder logiesch, dat die stelling noodzakelijk uitloopt op de feitelijke vernietiging der eenheid van den persoon over wien getwist werd. “Porro autem”, zegt hij elders, “arbitrari vocem hanc, Christus, seorsim huic et seorsim illı convenire, istud inquam sentire vel loqui stultum est omnino, immo vero impium et profanum. Unus est enim Dominus Jesus Christus, non divisus neque dissectus”. Buitendien, dus gaat hij al redenerende voort, komt men langs dien weg tot allerlei ab- surditeiten. Absurd, onzinnig, mag het toch wel heeten, dat men wil gaan beweren, dat de Logos, die zelf de geest is, bovendien nog met den geest door den Vader gezalfd is; want, zoo luiden zijne woorden, “si Dei Verbum Deus est, nulla utique eget unctione. Nec ullus unquam docuit Dei Verbum spiritu suo unctum aut sanctificatum esse, quasi is secundum naturam ab illo sit divisus, utpote eo superior et excellentior. Minus namque sine ulla contradictione a meliori semper be- nedieitur.” En toch heet de Logos Christus, en ’t is dus wel een dwingende noodzakelijkheid, dat men de wezenlijke en waarachtige menschwording van den Logos niet prijs geeft, want om harentwil alleen hebben de gewäijde schrijvers hem met dien naam kunnen noemen 1. Zoo is ’t ook met de aan- bidding van den verhoogden Jezus. Ook deze, zoo zij iets ! Vgl. ziine redenering tegen Nestorius, die op het gebruik van den naam Dominus gebouwd is, in zijn Liber ad Regin. p. 46: “nam si unus duntaxst est Dominus, quem illi in duos filios distrahunt, utri quaeso ex ilis dominationis gloriam assignabimus? An Dei Patris genito Verbo? In hunce namque, cum universorum Dominus re ipsa sit, et dominatus nomen et res ipsa multo magis convenit. Cedo autem, quo interim loco alterum ilum habebimus? Nam guum hie priori illi, utpote infinitis partibus ex- celsiori, jure meritoque cessurus sit, necesse est ut dominstionis titalum prorsus smittat. At dominationis gloris, ut illi ipsi, qui separant, dicunt — e muliere prognato tribuetur. Cum igitur ss. literarum testimonio unus tantum sit Dominus, si dominationis vocabulum nudo homini impartitur, quomodo Dei Patris Verbum dominstionis appellatione cohonestabimus ?" 136 beteekenen zal, eischt gebiedend, volgens Cyrillus, dat men aan de alexandrijnsche Evwaorg de voorkeur geve boven de ovvadeıa der Antiocheners. Want volgens deze leer heeft Maria alleen den mensch gebaard in wien de Logos zijne kracht geopenbaard heeft; en terwijl zoo aan den eenen kant de persoonlijke eenheid van den Verlosser wederom gevaar loopt van weggeredeneerd te worden, ishet aan den anderen kant ondoenlijk niet te beweren, dat zij, die Christus aanbid- den, zich schuldig maken aan menschenvergoding. “Etenim”, zoo laat hij zich daarover uit, in het pas aangehaalde werk op biz. 45, “etenim nisi beata Virgo humano more Deum pe- perit incarnatum, dicant oportet quod hominem peperit, ne in uno quidem nobis praestantiorem. Qua de re si constat, qui fieri possit ut in nomine Jesu omne genu flectatur et omnis lingua confiteatur quod Dominus Jesus Christus in glo- rıam Dei Patris? ut angeli ipsum adorent, coelique agmina sancta universa? Num nudum hominem nos adorare ipsi con- fiteamur? minime vero, Emmanuölem adoramus, natura sua vere Deum habendum. Sane adorare non possumus, nisi prius credamus, quod ipsum Dei Patris Verbum, universis creatu- ris honoribus prosequendum, caro fuit factum juxta scriptu- ram ; non quidem ita, ut in carnis quasi abierit substantiam, verum ut ex b. Virgine susceperit carnem humanam huma- nosque subierit ıfatales. Scriptum enim exstat: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies’’ !1. En eindelijk, ook 1 «Qi Ö8 Asyovreg dovvirwg SeoröKov ouk elvar Tv aylav mapIivorv, du- winrovow dvaykalug eig rö Öbo Abyeım viodg Tov Jeov. Ei yap un) rerore vapkırac vapkwIievra Jedv 7 ayia mapItvog, mäca Twg Avaya Kal obx Exövrag adbroüg ÖuoAoyeiv Orı Kowov yeyivınkev üvIpwrov, obötv Exovra rap npäc rö mAtiov. Elra mug abrp xapıya mäv yövv, Kal mäca yAücoca dEonoAoynosraı drı xöpiog "Inoovg Xpiorög eig Öökav Yeod marpög; TWüc abrıp mpogkvvovcıw äyysloı, xal Trwv dvwrärw Övvänswv 7 Ayla mAnYuc; üp' oüv Avöpi Kom Askdrpevrev EI Nuwv Kal aunmac 0 odpavöc; pn yivoıro’ MTpogKvvoUnev yüp wc Ieöv AAnYıvov röv "EnnavovnA' korar Ök obx Eripwg mpockvvnrög, ldv un morebwuev Orı aürög 0 ir Yeod Adyog, mapd mÄoNc TC KTIoEWE TMpogKvvoUuEvVog , odp& &yivero kard Tag ypapdg, oük ic oäpra neraßeßAnptvog, AAN’ ix rc ayiac mapIivov oapra Aaßwv, ai AavIpwrivnv ueI npwv UVroueivag yerıaoıw.” 137 het mysterie van den doop verbiedt de svvadeıa, en vervalt geheel zonder de &vworc, wordt godslastering of onzin. Reeds op de eerste bladzijde van zijn meergenoemd schrijven ad Reginas oppert hij de volgende vraag, naar aanleiding der woorden van den Apostel, Ef. IV: 5: “si duo sunt filü Dei, ut quidam opinantur, in cujus nomine baptizati sumus, cum unum sit baptisma P” Maar uitvoeriger hooren wij hem daar- over spreken op bl. 173, naar aanleiding van Rom. VI: 3, en wel met de volgende woorden. “Itaque, quemad- modum in unum Patris nomen baptizamur, in unum itidem Filii nomen, in mortem ipsius et in spiritum sanctum. Do- ceant igitur qui in duos filios unum diripiunt, hominem laudantes pari tantum dignitatis gradu atque auctoritatis cum Deo conjunctum , naturis ipsis distinctis, doceant inquam in eujusnam mortem simus baptizati. Quodsi ad Verbum ipsum illud dietum referunt, age arguamus quod corruptioni' sub- jiciunt naturam, quam corruptio attingere nequit; quodque mortem admittant illius qui pro natura ipse vitam habet in se ipso. ı “BarrıdöusIa rolvvv, worep eic Ev Övona Tod marpög, obrwg Kal eic Ev Ovona ToV vIov, Kal eig IJavarov adrov kai eic TO mvevua TO Äyıov. dudaoktrwoav rolvvv ol Öopidovrec eig Öbo viodg röv Eva Xpıoröv kal viöv, avipwrov re Iey ovvasIüivar Atyovreg, kard növnv Tv loörnra ric akiag hyovv abIevriag, Öypnusvuv Tüv dlaewv, eig röv rivoc Ydvarov tßarriodnuev. ei niv odv iöwwg eig TöV Toü Jeod Adyov, karapynoousv Evapyüc rc Annpdrov Hboswg Tv dIopdv,, Kal kadopıovuev Javarov rc xara hucıw Lwäc. ei Öt On Halev, drı rov ix yvvawoc idig TE Kal äva uEpog xai xad’ dauröv voovutvov, müc oV Käreivd dacıv dvayavööv, Örı mavry TE kai mavruc auröc ein Av 6 ovvreraynkvoc Top marpi Kai rp Ayip mvebnarı, 138 Eer ik verder ga, zij het mij vergund, nog eens de hoofdgedachte van het systeem van Cyrillus bij mijn le- zers in herinnering te brengen. Is mijn betoog tot hiertoe getrouw geweest, zoo moet daaruit overtuigend gebleken zijn dat het Cyrillus te doen was om de volstrekte, de ware en we- zenlijke eenheid van den persoon van Christus, om duidelijker te spreken, om de vaste en zekere overtuiging, dat in den mensch geworden Zoon des Vaders de historiesche en de ideöele Christus, de ideöele en de empiriesche mensch in €en ligehaam bij elkander geweest zijn. ’t Viel wel niet te ontkennen, dat ook de Antiocheners naar hetzelfde doel streefden. Maar wat Cyril- lus betrof, ’t stond bij hem buiten allen twijfel vast, dat zijn te- genpartij een verkeerden weg gevolgd had en haar doel niet be- reiken kon. Hij kon niet anders zien, of het middel dat zij be- proefd hadden, moest bij de toepassing leiden tot de oplossing en vernietiging dier eenheid.Hun ovvapsıa — maar wat waszij an- ders dan een vrij willekeurige hypothese die geheel los in de lucht hing; en de beide factoren dier ovvadeıa, juist omdat hun onderlinge betrekking eenvoudig bestond in een zeker moreel rapport tusschen hen beiden, bleven zij niet, ieder in zijn kring, geheel op zich zelf staan, als door een onaf- zienbare kloof voor goed van elkander gescheiden? Kon men dan wel spreken van eenheid die in de handelingen van Christus openbaar werd? ja, wel van eenheid, maar kwalijk van die hoogere, die alleen däär bestaat waar vereeniging, waar vooraf zamenvloeijing of zamensmelting plaats gehad heeft. 139 Godheid, dat het abstracte godsbegrip ooit concrete gedaante aannam. Daarop zullen wij later nög eens, en dan uitvoe- riger, moeten terugkomen: thans evenwel zullen wij ons weer tot Cyrillus begeven, om ons te herinneren, op wel- ken weg hij voor zich de oplossing van het raadsel puogde te vinden. Om tot die gewenschte uitkomst te geraken, liet hij den persoon van Jezus zich geheel in den Logos concen- treren, verplaatste hij het handelend beginsel van dien per- soon in zijn geheel in den goddelijken factor. Wel voelde hi) zelf de bezwaren welke die stelling meöbragt, en was hij veel te scherpzinnig om ze niet te gevoelen. Maar hij oordeelde dat het voldoende was om ze te boven te komen, als men stelde dat de Logos, ofschoon van nature boven alle menschelijke aandoeningen en wederwaardigheden verhe- ven, juist krachtens zijn goddelijke natuur van al die men- schelijke attributen eenvoudig de zijne gemaakt heeft. Maar men gevoelt van zelf, dat Cyrillus onmogelijk bij dat be- weren kon blijven staan, en dat ook die stelling, op hare beurt, volstrekt moest bewezen worden. Zij behelsde toch, zooals zij daar lag, een zuivere, een handtastelijke onge- rijmdheid, en toch, zii was de sleutel van het geheele stel- sel van den alexandrijnschen bisschop, de hoeksteen als ’t ware die het geheele gebouw.zamen en in stand hield. Hoe gaat onze schrijver dus te werk om in die bestaande leemte te voorzien, en zZich voor de beschuldiging te dekken, dat ook hij zich behielp met willekeurige, met onbewezen en on- waarschijnljike hypothesen? ’t Zal wederom het best zijn, dat wij hem zelf laten spreken; en ik verwijs te dien einde den lezer naar de volgende woorden uit de Scholia van Cy- rillus, waar zij te lezen staan op bl. 782. ““Quaecunque cor- pori accidunt”, zoo spreekt hij, “ea propria sibi facit anima pro natura sua a passionibus aliena, sive naturalia sint sive extrinsecus ad corpus accedant. Vix enim ad naturales ap- petitus corpus impellitur, quum sentit anima pro unione cor- poris habitati, sibique ipsa voluptati ducit cedere appetitibus, quorum tamen nullo modo particeps habenda. Quodsi percu- tiatur, quin gladio confodatur corpus, patitur cum corpore 140 patiente; pro natura autem de iis quibus affieitur doloribus, nihil omnino patitur. Id quod prae ceteris ad ipsam pertinet propriam Emmanuälis unionem. De Logos staat tot den menschelijken factor, het menschelijk ele- ment, in gelijike verhouding als de ziel tot het ligchaam, waarın zij haar wezen openbaart en haar bestemming bereiken moet. Daar het nu niet te ontkennen valt, dat ook de verschillende aandoeningen van het ligchaam uit en door het ligehaam als overgeplant worden in de ziel, en ook deze daardoor bewo- gen wordt, zoo kan men zonder gevaar van openbare dwaas- I “«Oiksiovraı ydp N Yvxn Ta ToV owuarog, kalroı Kara dla idlav dutroxoc odva Tüv alrod madüv dvowuv re üna cal rav EEwJev Irayo- ptvwv. Kıvovraı iv yap eig Öpkksıs Tö owpa gvamwdg, Kal avvandäave- raı did nv Evworw 7 Evovoa Yuxn‘ ovuuerioxe Ö kar' obösva rpörov' olerai ye niv ifiav dmöAavow eva rd rüg Öpekewg dmoriksona. Küv el karabaivoıro rvxov Td owpa, kal oönpp xarabaivoırro, ovvalyei utv wc idiov mMA0Xovrog owparog, abrn ye pw eic lölav dvow ob« äv rı madoı rwv Emevnveyukvwv. mANv Kai Umip ToUrO dayev Emi Tov EupavovyA rıv ivwow. Tv piv yap dvayralov, Typ löip owparı ovvalyeiv nv dvuIeisav Yuxynv, iva devyovoa rag aikiag, Eeinvıov UVmopkpoı TY Jew Toöv abxiva. imi Öt ye ToVv Jeod Aöyov TO avvanodavsosaı rwv aikiwv Ääromoy EimEiv, aradic yüp ro Yeiov, kai oUK Ev Ye Toic Kay npäg. AM iwwro uiv oapki, Yuxrv Exovoy ro Aoyııv, maoxovong ÖL auriic, armaswWc nv Lv eiönoeı rov eig abryv yevoutvwv, kai npdvıde uev we Jedc Tüc Tüc vapköc doe- veiag, Oikeıourd ye unv abrac wc ldiov awparog' odürw Kal mevijoaı Atye- raı, kal kaueiv, kai mayeiv daep uam. 141 heid beweren, dat niet alleen alle ligehamelijke, maar over ’t algemeen alle menschelijke aandoeningen van den persoon van Christus, uit diens menschelijk deel op de een of andere wijze overgeplant zijn in den goddelijken factor en ook op dezen haren invloed geoefend hebben. Want zoo goed als het eigen wezen van dien factor aan die aandoeningen gansch en al vreemd, en zijn oorspronkelijike natuur ten eenemale daar boven verheven is, evenzeer heeft ook de ziel haar eigen oor- spronkelijk wezen, dat van nature vreemd is aan al wat het ligchaam aandoet, onverschillig of die aandoeningen aange- naam of pijnlijk mogen heeten. Dan ook däärmed zijn wij eigenlijk nog niet veel verder gekomen. Het voornaamste, het groote bezwaar is ook daardoor niet uit den weg ge- ruimd, ja, niet eens met den vinger aangeraakt, om zoo te spreken; en de vraag komt gedurig terug hoe het ook maar mogelijk wezen kan, dat wat aan het schepsel als zoodanig eigen is, ook maar overgaat op dengene die niets met het schepsel gemeen heeft (6 Ieöc aobußaroc mpöc rnv xrlaıv). Wij staan hier voor hetzelfde probleem dat zich reeds bij de behandeling van het systeem van Apollinaris aan ons voor- deed. Maar terwijl de pogingen van dezen om tot de op- lossing van dat vraagstuk te komen, aan het stelsel juist zijn eigenaardige kleur geven, valt het niet te ontkennen dat hier een lacune is in het systeem van Cyrillus, die alleen door gissingen aangevuld worden kan. Twee plaatsen uit zijne geschriften komen hier bijzonder in aanmerking, zijn brief aan de egyptische monnikken, geschreven om de geschokte gemoederen, geschokt door het eerste gerucht der prediking van Nestorius, weör eenigszins tot bedaren te brengen (de eerste in de verzameling der brieven van Cyrillus), en voorts ziin tweede brief aan Succensus (V. 2, p. 142 vlgg). Beide plaatsen luiden in de vertaling als volgt. In den eerstge- noemden brief hooren wij den schrijver: *““'habet autem hoc incarnati Verbi mysterium non modicam cum humano partu cognationem, quandoquidem terrenorum hominum mätres , naturae ad generandum subservientes, in utero quidem car- nem gestant, quae sensim per temporum intervalla concres- 142 cens, formam tandem attingit humanam, Deus vero corpus- culo jam perfecto atque animato spiritum infundit. Jam alia carnis, alia animae est ratio. Atqui licet illae terrestrium duntaxat corporum matres fiant, non alteram tamen hominis partem sed totum hominem parere dicuntur. Quemadmodum ergo unus homo ex anima et corpore constituitur, ita et in Empmanuölis ortu accidisse cogitemus.” Op gelijke wijze laat hi) zich uit in het tweede schrijven: ‘si unus est filius natu- rale illud et verum Dei Patris Verbum ineffabili modo geni- tum, qui deinde secundum assumtionem carnis non inani- matae, sedintelligente anima praeditae, prodiit homo ex mu- liere, non propterea in duas personas duosque filios dividetur, cum permanserit unus, non tamen sine carne aut extra cor- pus sed ipsum proprium habens, per unitatem quae distrahi nullo modo possit. Qui autem hoc dicit, is nullo prorsus modo permixtionem aut confusionem aut ejusmodi aliud quid significat, neque id rursus tanquam ex necessaria Tatione ullo modo consequetur. Nam etiamsi unus dicatur nobis uni- genitus Filius Dei incarnatus et homo factus, non propterea permixtus est neque in carnis naturam transiit Verbi natura, neque rursus natura carnis in Verbi naturam. Sed quum utrumque in sua proprietate naturali permaneat, et conside- retur ineffabili prorsus modo, quem perscrutari nemo valeat ungquam, unitum, unam nobis Filii naturam ostendit, sed ut diximus quae caro est facta.. Nam ejusmodi res, quum alterius sint speciei et minime ejus- dem inter se essentiae , tamen quum unitae sunt, hominis na- turam absolvunt” !. Wat ligt er nu in die twee uittreksels, I «Kara dAnIeav korı pia dba Tod Adyov oesapkwukvn. ei yap elc dorıv vıöc 6 Hicsı Kal dAnIwc 6 ir Jeob marpög Aöyog, 6 Amoppnrtwg yevvndeig, elra kard mpöcAmdıv oaprög ob« AWüxov AM Eiyvxwuivng voepWc, mponA- Iev dvIpwmog && yvvarköc, oük eig ÖVo nepiosnoera dia ÖVo mpbcwra Kal viodc, AAa nentvnkev elc, mAnv obe doaproc old Eiw owparog, AAN idıov Exov abrö Kay Evwoıv ddıdomaorov. O6 ÖL TODVTo Akywv ob Büpnov , 143 om ons verder te brengen in de waardering van het stelsel, dat ook daäarin voor een gedeelte neärgelegd is? Vooreerst is het opmerkelijk, hoe Cyrillus telkens wer van nieuws op de overeenkomst terugkomt, die hij tusschen de vereeni- ging van de menschelijke ziel met haar ligchaam en van den Logos met den menschelijken factor eenmaal geconstateerd heeft. De gedachte komt bij ons op dat hij haar dus voor meer dan iets toevalligs gehouden en voor een feit aangezien heeft, dat ver- klaard worden moest uit het wezen en de oorspronkelijke betrek- king der factoren, die van weörszijden met elkander vereenigd geworden waren. En ligt er nu niet in de woorden waarmeö wij ons tweede citaat van daareven gesloten hebben, ligt niet in dat ulav avdpwrou $loıw anertAccav (vgl. ook in het eerste citaat elc AvIpwwoc &x buxic Kal awuaroc) de voor- stelling van zulk een betrekking tusschen ziel en ligchaam , die maakt dat zij reeds van nature bij elkander behooren, van er als op aangelegd zijn om zich met elkander te vereeni- gen? of ook met andere woorden, dat zij ieder voor zich geen geheel zijn, en eerst in den staat der vereeniging hun beider wezen volmaakt en als ’t ware geheel afgerond wordt? Breng dat over op den Logos en den menschelijken factor van Christus, en men gevoelt aanstonds waarop dat betoog ten slotte uitloopt: te weten op de stelling en het beweren van Apollinaris, dat de vereeniging van den Logos met de men- schelijjke natuur een postulaat is van het wezen van den Lo- gos, om de abstracte idee in de concrete werkelijkheid con- ob obyxuoıw , obö Erepov rı TWV TOWwÜurwv mäyrn TE Kai mavrwc Önkoi ” %ı e ’ ’ j4 = , ba ’ [4 \ 3 \ x oüre umv wc EE Avaykalov rod Aöyov ToUro AkoAovsması moIev. el yap Kai ‘ &. « t 6} - ’ N elc Aöyoıro mpöc nuWv 6 novoyevng viög TOV IE0U 0E0apkwusvoc Kai EvayIpw- mnsag, ob wigupraı did TOVTO, odre tv eig Tv TÜC 0apköc hbow uerame- hoirmeev 7 Tol Aoyov Hücıg, AAA oböet n Tüg Gapkög Eig ryv abroü' AAN tv idıormrı Try xarü Yıoıy Ekarkpov uEVovrög TE Kai voovusvov — apphrwg al dbpdorwc EvwIeic, niav nuiv Edeıdev ‚viod Hvcıv, mANv org Ednv oecap- ' ? \ , 8 ’ - ? n Ä) , ua ’ - ’ Kuutvnv. 0b yüp Emi övov TWv anAuv Kara HVoıw TO Ev aAnIWc Akyeraı, AAd Kal imi rwv Kard obvSecıw ovvnyusvwv, bmolöv rı xpnna torıv ö äv- Ipwroc 6 ir Wuxiic kai owuarog. Want of hij het ook verder met Apollinaris dns geweest is, dan of hij, wat dät punt betreft, zijn eigen gedachten gehad heeft, daar is zelfs geen woord van hem te vinden dat voor het eene gevoelen meer dan voor het ander pleiten zou; en wij zullen best doen, als wij eenvoudig bij het verkregen re- sultaat blijven staan, en ons niet in de duisternis wagen die ons verder op iederen tred omringen zou. Ziedaar dan de £vwauc duo (kara duo, Kay vmöoTaaıv) van Cyrillus, waaromtrent ik thans nog het volgende in ’t midden wensch te brengen. Van die stelling uitgaande , plagt Cyrillus gaarne te beweren, dat ook de Christus eeuwig en van eeuwigheid gegenereerd is. Bij Joh. I: 30 (Lib. ad Theodos. p. 89) teekent hij b. v. aan: “avaSerlov oVv äpa kai kara oapköc aurw TO mpeoßürarov, we Sep Kara ducıv EvWIErTi Gapkl, kal Ta Tüg oikelac dVaswc ayaya Koıvo- mov EiwIorı Ty Iölp owuarı.” Tot staving van dat gevoe- len beriep hij zich onder andere op Joh. VIII: 58; VI: 17—58; 1 Kor. VIII: 6; Kol. I: 12—20; Hebr. XIII: 8; maar vooral zijne aanteekeningen bij Joh. VI en Kol. I zijn onze kennisneming en aandacht overwaardig. Bij de eerst aange- ‚haalde plaats schrijft hij: ““nonne pro vero profiteri quod caro 145 ex coelis non descendit, contra e virgine originem sumsit, ex ss. literarum testimonio aperto? Quod autem Verbum non possit comedi, quodque pro oeconomicae unionis ratione in unum collegerit quae utrique naturae propria habentur, id multa nobis ostendunt scripturae loca (Joh. III: 12—14, VI: 62). Nonne Emmanuälem e muliere natum praedicamus? nonne Corpus terrenum, quod ad propriam naturam attinet, impotens dicas ut quemdam vivificet? Unde quaeso potestas ila vivificandi? qui etiam fieri possit ut e coelis descenderit, quod e terris originem duxit? Nempe propter unionem, car- nem inter vivumque, quod coeleste simul, Verbum interceden- tem” 1. Zoo ook bij Kol. I: 12 vleg.: “et hie iterum diserte exponitur per ipsum et in ipso omnia esse condita, rursum ante Omnia exsistere, universaque in ipso constituta esse; tum ipsum quoque primogenitum de mortuis praedicat, qui per sanguinem crucis suae omnia pacificavit, tam quae in coelis quam quae in terris. At quis quaeso de mortuis primogenitus est, nisi Christus Jesus, hoc est in carne et cum carne Verbum? Nam quum Verbum sit, quod quidem ad propriam naturam attinet intermori nullo modo potest; neque si homo tantum nostri similis sit, universorum conditor diei queat: condidit autem ut Deus, etsi post unionem citra carnem neque subsis- tat neque intelligi valeat’’ 2. Zoo naauw was dus de betrek- ' "Kairoı mög ober dAndic eimeiv, wc karansdoirnke uiv obr 2E obpavar 7 oap&, AAN iv ix mapdivov, ara rdc ypaddc; drı Earı dd olr böeordc 0 Aöyog, AAN Eis Ev dudw ovAliywv xard ouußacım oikovonanv rd ruv pvoewy idıwpara, did nupiwv dowv yuiv öpärarı Adywv. Al wat dus van hem als mensch geprediceerd wordt, moet ook van toepassing zijn op den staat waarin hij verkeerde eer hij mensch werd; want anders is er in zijn wezen verandering gekomen, en kan hij dezelfde niet meer zijn.die hij van alle eeuwigheid geweest is. Het geheele systeem van Cyrillus, met al zijn onderdeelen, vinden wij, in een korter bestek zamengevat, terug in zijne bekende 12 anathematismen tegen Nestorius. Ook hier gaat hij van de stelling uit (anath. 1): ‘“Emmanuölem verum Deum esse, et ob id 3. virginem Deiparam, genuit enim illa incar- natum Dei Verbum secundum carnem”; waaruit de overige stellingen dan verder consequent en in geregelde volgorde afgeleid worden. Wij zullen ons dan ook met het openleg- gen van haren inhoud niet verder inlaten. Alleen wil ik doen opmerken dat men ze zonder moeitein drie reeksen kan splitsen , de eerste van 4, de tweede van 5, de derde van 3 anathematismen. In de eerste reeks wordt de alexandrijnsche leer aangaande den persoon van Christus precies en beknopt ontwikkeld ; in de tweede de verhouding omschreven die de menschwording tusschen den goddelijken factor ter eene en het menschelijk element ter andere zijde te weeg gebragt heeft; in de derde de toepassing gemaakt op het lijden en de geheele werkzaamheid van Christus. Dit zij voor het te- genwoordige genoeg; de gelegenheid om op die stellingen terug te komen zal ons later van zelf aan de hand gedaan worden. t Kwam mij niet ongepast voor op mijne beschouwing dit als feit te constateren, en ik vind in de aangehaalde woorden dus geen reden om mijn uitgesproken oordeel ook maar in eenig opzigt te wijzigen. 147 van het systeem van Cyrillus een onderzoek te laten volgen naar het regt en den grond der verwijten, waarmee men de gewoonte heeft den alexandrijnschen patriarch, om zijn hou- ding in de twisten met Nestorius, als om strijd te overladen. Een uitvoerige verdediging van dat voornemen zal wel nie- mand van mij verwachten, die weet van welken invloed al die verwijten geweest zijn, zoowel op het oordeel over den persoon als over de geheele rigting van den man waarmeö wi) ons het laatst hebben bezig gehouden , en mijne lezers zul- len mij dus, naar ik vertrouw, ook verder wel willen volgen, “al is ’t datik niet noodig geoordeeld heb mij vooraf in hunne oogen opzettelijk te regtvaardigen. In de hoofdzaak dan laten die verwijten zich zonder groote moeite onder twee rubrieken rangschikken, die evenwel, al zijn ze van elkander onderscheiden, toch in den grond der zaak vrijwel op hetzelfde ne&rkomen. In de eerste plaats komt hier dit verwijt in aanmerking, dat het Cyrillus alleen te doen geweest is om zijn persoonlijken invloed en zijne su- prematie te handhaven, en dat hij enkel om die reden den strjjd: zoo fel gevoerd heeft, terwijl die toch in den grond der zaak niet meer was dan een spiegelgevecht, en een loutere twist over woorden; en in de tweede plaats de beschuldi- ging van oneerlijkheid die men tegen hem in ’t midden ge- bragt heeft, van moedwillige miskenning van de bedoelin- gen en opzettelijke verdraaijing van de meeningen zijner te- genstanders. Wat nu de verwijten betreft die onder de eerste rubriek gerangschikt moeten worden, zoo doet het ons al aanstonds pijnlijk aan (gelijk het ook niet bijdraagt om ons die beschul- digingen zelve met een gunstig oog te doen beschouwen), dat zoo weinigen die daaraan meögedaan hebben zich van eenzijdigheid hebben weten vrij te houden. Neander b. v. vindt het verschrikkelijk, dat men ook maar den moed ge had heeft Nestorius en de Antiocheners te verketteren, al- leen om deze reden “dass sie dem gemeinsamen Christus mit einer andern begriflliichen Auffassung huldigten”. Men zou dus met grond verwachten, dathij zich ook elders als die vor- 10* 148 draagzame en zachtmoedige bestrijder der ketters zal gedra- gen, en dezelfde gevoelens overal zal handhaven. Slia echter zijn werk eenige bladzijden vroeger open, en in zijn beschrij- ving van de twisten over de Drieöenheid zult gij hem lang niet zoo op de hand der ketters vinden, maar hem integendeel den lof van de standvastigheid, van den geloofsmoed en ge- loofsjjver van Athanasius met wezenlijke ingenomenheid en luidkeels hooren verkondigen. Is dat bij den eersten opslag niet vreemd, ja zelfs nog meer dan dat; is het niet in ’t geheel niet te begriipen? Als de synode van Nicda in haar regt was toen zij Arius veroordeelde, waarom zal dan de syn- ode van Efezus Nestorius juist ten onregte hebben uitge- worpen? Bestond dan het verschil tusschen Arius en Atha- nasius niet ook enkel en alleen in hun beider uiteenloopende ‘“begriflliche Auffassung” van den Logos? Of zal men zich hierop beroepen, dat op het concilie van Efezus ook de alex- andrijnsche partij de volle waarheid niet had, en däarom niet in haar regt was toen zij zoo vijandig tegen Nestorius op- trad? Alsof het kerkelik dogma van de triniteit dat te Nicda geoctroijeerd is, den toets der philosophiesche kritiek zoo zonder gevaar kan doorstaan! Ik wil wel de alexandrijn- sche voorstelling van den Christus niet onder mijn bescher- ming nemen, maar de alexandrijnsche voorstelling van den Logos — ik twijfel zeer of zij wel zoo veel houdbaarder zou ge- vonden worden. Bovendien, ligt niet in laatstgenoemde voor- stelling reeds de kiem der eerste, en is het billijk, er voor de kerk een verwijt van te maken dat zij liever consequent is voortgegaan, dan halverwege te blijven staan, of zelfs haar eigen werk wederom af te breken? Geen onpartijdige, dunkt mi), zou ooit of immer op die vraag een bevestigend antwoord durven geven, en ook Neander zou zoo ver niet gegaan zijn, zoo hij zich maar zonder vooroordeel tot zijn arbeid ge- zet had. Want dit is de groote fout, zoo van hem als van zeer ve- len buiten hem, dat zij hun persoonlijke sympathie voor Nes- torius te veel hebben laten meöspreken, en ook in hun anti- pathie tegen Cyrillus veel te ver gegaan zijn. ’tIs zoo, wij 149 weten zooveel van den laatstgenoemde, dat wij wel met regt kunnen zeggen dat het met zijn ayıörnc al bitter treurig uit- ziet, en dat zijn karakter een droevig zamenstel was van verre- gaande heerschzucht en hoogmoed. Maar omdat nu die punten eenmaal vast staan, staat het daarom ook reeds vast dat hij altijd en overal door die drijfveren bewogen werd? Ziet gij niet dat gjj zoo doende reeds van den beginne scheef oordeelt, en als bewezen aanneemt wat eerst nog dient bewezen te worden? Maar ik laat dat nog daar, en wil het liefst niet eens zoo bij- zonder sterk aandringen. Alleen wil ik u op de gevolgtrek- kingen wijzen die men uit uwe stelling kan, ja moet, afleiden. Ik stel voor een oogenblik dat de veroordeeling van Nestorius aan de heerschzucht van Cyrillus moet geweten worden. Maar Nestorius is dan toch door de synode, door de vergaderde bisschoppen , veroordeeld. Wat belang hadden die er bij de heerschzucht van den patriarch van Alexandriö zoo in de hand te werken? Of zult gij zeggen dat deze hen door zijn invloed als ’t ware betooverd heeft, zoodat zij tegen hun over- tuiging, tegen hun geweten gehandeld hebben , alleen om niet gevonden te worden als die het waagden tegen Cyrillus te strjden? Een stout verwijt voorwaar, dat wel door krachtige en onwraakbare documenten gestaafd diende te worden! Neen, zegt gij, maar ook de bisschoppen die met Cyrillus gestemd hebben, waren tegen Nestorius ingenomen. Maar dan ver- schuift gij de quaestie, en ’t is Cyrillus niet meer wien men de afzetting van Nestorius billijikerwijs wijten kan. En dan die bisschoppen, waarom hebben zij met zooveel ingeno- menheid tegen Nestorius gehandeld’ Zij hadden toch met hem geen persoonlijke veeten, en de oorzaak van hun onver- draagzaamheid moet ‚dus wel dieper gezocht worden: zou ’t zoo onbillijik zijn, als wij diezelfde presumtie ook op Cyrillus toepasten? Ja, de strijd tusschen Antiocheners en Alexan- drijnen, tusschen Cyrillus en Nestorius scheen wel een woor- dentwist te wezen, maar ’t was toch indedaad een strijd van gansch anderen aard, een ware strijd over beginselen; en die beginselen zouden altijd met elkander in botsing geko- men zijn, zelfs al had cen ander dan Cyrillus aan het hoofd der ° 150 partij gestaan die hij thans vertegenwoordigt. Of meent gij dat alleen de aangeboren hoogmoed van Cyrillus hem zijn systeem gedicteerd en hem tegen de Antiocheners in het harnas gejaagd heeft? Laat u van het tegendeel door Dorner overtuigen, die zich zeer te regt aldus uitlaat (t. a. p. 11. 1. p. 64): ““dass der Patriarch Cyrillus nicht erst durch Neid und Herrschsucht in Gegensatz zu der antiochenischen Schule kam, das zeigt seine gesammte Grundanschauung, welche einen einheitlichen und consequenten Charakter an sich trägt” (vgl. p. 60). Laat Cyrillus zich zelf tegen uwe ver- wijiten verdedigen, waar hij in zijn tweeden brief aan Nes- torius (Aubert, V. 2. p. 21) van zich zelven getuigt: ‘“&r’ aAnIelag ÖE Akyw, örı xal mepiövrog Erı Tod Tüc nakaplac uvnung 'Arrıxov (Atticus de patriarch, de voorganger van Nestorius), ouvrissral wor BiPAtov mepl rTuc Aylacs xai öwoovolov TpıLddog, Ev w kal Adyoc mepl rüc tvavIpwırrhoswe TOV MOvoyEvoVc , olc vuv Yeypada ovvwööc. Ik vraag u, is het u nu nog geoorloofd dezelfde beschuldiging maar telkens en telkens weer van nieuws op het tapijt te bren- gen? En werpt gij mij tegen dat hij zich dan toch door zijne hartstogten heeft laten meöslepen,, en veeleer met vlee- schelijke' dan met geestelijke wapenen gestreden heeft, ik zal hem, wat dat betreft, geenszins in bescherming nemen, Maar ik geef u toch de waarschuwing mede, dat gi; wel uit elkander houdt wat van het beginsel is, en wat de wijze raakt waarop de patriarch dat beginsel gehandhaafd en ver- dedigd heeft; terwijl ik u nog bovendien herinner, dat ook Nestorius in de hitte van den strijd waarlijk niet altijd die. gematigdheid bewaard heeft, wier gemis men zijn tegen- stander zoo lang als vergrijp heeft aangerekend '. 